iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სონორის უდაბნო

სონორა — უდაბნო ჩრდილოეთ ამერიკაში, აშშ-მექსიკის საზღვარზე. მოიცავს აშშ-ის არიზონისა და კალიფორნიის და მექსიკის სონორის, ქვემო კალიფორნიისა და სამხრეთ ქვემო კალიფორნიის დიდ ნაწილებს. უდაბნოს ფართობი 311 000 კმ²-ია და ჩრდილოეთ ამერიკის უცხელეს უდაბნოს წარმოადგენს. აქ გვხვდება რამდენიმე სახეობის უნიკალური ცხოველი და მცენარე, მათ შორის კაქტუსი კარნეგია.

სონორის სუბრეგიონებს წარმოადგენს კოლორადოს, იუმასა და იუჰას უდაბნოები.

უდაბნოში გავრცელებულია ძუძუმწოვართა 60 სახეობა, ფრინველთა 350 სახეობა, ამფიბიების 20 და რეპტილიების 100 სახეობა, ასევე ადგილობრივ მცენარეთა 2000 სახოება.

სონორის უდაბნოში ამჟამად სახლობს ადგილობრივ ინდიელთა 17 ხალხი.
ზაქათალის რაიონი

ზაქათალის რაიონი — აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ადმინისტრაციული ერთეული ქვეყნის ჩრდილოეთით, ისტორიული ჰერეთის ტერიტორიის ნაწილი. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ზაქათალა. 1918-1921 წლებში ზაქათალის რაიონი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შემადგენლობაში შედიოდა. ქალაქი იყო ზაქათალის ავტონომიური ოლქის ცენტრი. 1921 წლიდან ზაქათალა, ბელაქნის, კახის და ქვემო ყარაიაზის სექტორთან ერთად საბჭოთა რუსეთის მითითებით, საქართველოს უკანონოდ ჩამოაჭრეს და აზერბაიჯანს მიუერთეს.

გეოგრაფია
ზაქათალის რაიონი მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთით, კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ კალთებზე, ალაზნის ველზე. უკავია 1348 კმ² ფართობი. სამხრეთით ესაზღვრება საქართველოს (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი), ჩრდილოეთით – დაღესტანს. დასავლეთით და აღმოსავლეთით, შესაბამისად – აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ბელაქნის და კახის რაიონებს. რაიონში არის როგორც მთიანი, ასევე დაბლობი ტერიტორიები. რაიონში მიედინება მდინარეები: ალაზანი, ტალაჩაი, კატეხჩაი, მუხახჩაი, ბაქმაზჩაი, ცილბანჩაი და სხვა.

ისტორია
რაიონის ტერიტორია არის ისტორიული ჰერეთის ტერიტორიის ნაწილი. საუკუნის დასაწყისში მეფე კვირიკე დიდმა ჰერეთი კახეთს შემოუერთა. საუკუნის დასაწყისში, სპარსეთის შაჰმა აბას -მა კახეთი ფაქტობრივად უკაცრიელი გახადა. ამ პერიოდში მისივე ხელშეწყობით ეს ჰერეთის ტერიტორია თათრულმა ტომებმა და დაღესტნელმა ლეკებმა დაიკავეს, დარჩენილი ქართული მოსახლეობა კი გამუსლიმანდა (ინგილოები). რუსეთის იმპერიის დროს შეიქმნა ზაქათალის ოლქი. საბჭოთა ხელისუფლების დროს შეიქმნა ზაქათალის რაიონი, რომელიც, მოგვიანებით, გაიყო თანამედროვე ზაქათალის, ბელაქანის (დასავლეთით) და კახის (აღმოსავლეთით) რაიონებად.

მოსახლეობა
2008 წლის მონაცემებით რაიონში ცხოვრობს 114 300 კაცი. მათგან აზერბაიჯანელები — 59,5 %, ხუნძები — 24,09 %, წახები — 12,23 %, ქართველები — 2,87 %

ქართველი ინგილოები ძირითადად სახლობენ სოფელ მოსულში და ალიაბადში.
გაღმა საჯიჯაო

გაღმა საჯიჯაო — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ხობის მუნიციპალიტეტში, საჯიჯაოს თემში (სოფლები: გაღმა საჯიჯაო, ზენი, ზუბი, ჯაპშაქარი). მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ზანის (ხობისწყლის მარცხენა შენაკადი) შესართავთან, ზღვის დონიდან 50 მეტრზე. ხობიდან დაშორებულია 19 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 378 ადამიანი.
ჭრელი უდაბნო (არიზონა)

ჭრელი უდაბნო — 380 კმ² ფართობის მქონე უნაყოფო არეალი აშშ-ში, ჩრდილოეთ არიზონაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1370 - 1980 მეტრზე.

ტერიტორია მოიცავს გაქვავებული ტყის ეროვნული პარკის ნაწილს. ნალექების საშუალო წლიური მაჩვენებლი 127-229 მმ-ს შეადგენს, საშუალო ტემპერატურა 31 41 ° -ს.

უდაბნოე მიწა შეიცავს დიდი რაოდენობით რკინასა და მანგანუმს, რაც მის სხვადასხვა ფერებით აჭრელებას იწვევს.აქედან მომდინარეობს მისი სახელიც, რომელიც უდაბნოს ესპანელმა კოლონიზატორებმა უწოდეს.

ბოლო 1 500 წლის მანძილზე ამ ტერიტორიაზე სახლობს ადგილობრივი ნავახოსა და ჰოპის ხალხი.

გალერეა
განთიადი (ხობის მუნიციპალიტეტი)

განთიადი — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ხობის მუნიციპალიტეტში, ახალსოფლის თემში. მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, რიონის მარჯვენა სანაპირო მხარეს, ზღვის დონიდან 10 მეტრზე. ხობიდან დაშორებულია 10 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.
ნარცისიზმი

ნარცისიზმი — ეგოიზმის, მედიდურობისა და პატივმოყვარეობის პიროვნული თვისება.

სახელი „ნარცისიზმი“ ფროიდმა შექმნა ნარცისის მიხედვით. ბერძნულ მითოლოგიაში, ნარცისი იყო პათოლოგიურად ეგოცენტრული ახალგაზრდა კაცი, რომელსაც აუზში თავისი ანარეკლი შეუყვარდა. ფროიდს სჯეროდა, რომ ნარცისიზმი დაბადებიდან ყოველი ჩვენგანის მნიშვნელოვანი ნაწილია. ენდრიუ მორისონის მტკიცებით, ჯანმრთელი ნარცისიზმის ზომიერი რაოდენობა ინდივიდის მოთხოვნებს საშუალებას აძლევს დაბალანსდეს სხვებთან ურთიერთობაში.

ზოგი ექსპერტის აზრით, ბევრი პათოლოგი ნარცისისტი მუშაობს საზოგადოების ყველაზე გავლენიან სფეროებში - მედიცინაში, ეკონომიკასა და პოლიტიკაში. ჰუმანისტურ ფსიქოლოგიაში, პათოლოგიური ნარცისიზმი დაბალი ეგოცენტრიზმის სიმპტომია.
ოვაიჰის უდაბნო

ოვაიჰის უდაბნო — უდაბნო ეკორეგიონი ჩრდილო-დასავლეთ აშშ-ში. მდებარეობს ნევადის შტატის ჩრდილოეთ, აიდაჰოს შტატის სამხრეთ-დასავლეთ და ორეგონის შტატის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილებში, ზღვის დონიდან 1600 მეტრზე. მისი ფართობი შეადგენს 24 280 კმ²-ს. ტერიტორიას კვეთს ოვაიჰის მაღლობები.

უდაბნო საკმაოდ მშრალია და მოიცავს კანიონებს, ვულკანურ კლდეებს, ბუჩქებს, ბალახებს.
ბელაქანის რაიონი

ბელაქანის რაიონი — აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ადმინისტრაციული ერთეული ქვეყნის ჩრდილოეთით, ისტორიული ჰერეთის ტერიტორია. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ბელაქანი. 1918-1921 წლებში ბელაქნის რაიონი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ზაქათალის ავტონომიური ოლქის შემადგენლობაში შედიოდა. 1921 წელს ბელაქნის რაიონი საბჭოთა რუსეთის მითითებით კავკასიელმა ბოლშევიკებმა საქართველოს ჩამოაშორეს და აზერბაიჯანს გადასცეს.

ისტორია
დღევანდელი ბელაქნის რაიონის ტერიტორიამ, საინგილოს სხვა ნაწილებთან ერთად, საქართველოდან ჩამოცილება 1604 წელს დაიწყო, როდესაც შაჰ-აბას -მა იგი წახურებს გადასცა. 1727 წელს კი თურქეთის სულთანმა საინგილო ჭარელ ლეკებს მიუზომა. ამ დროიდან დაიწყო ამ მიწაზე ლეკების მასობრივი ჩამოსახლება, რომლებმაც ქართულ სოფლებში მოიკიდეს ფეხი. საუკუნეში ლეკები გაერთიანდნენ ორ პოლიტიკურ ერთეულში: ელისუს სასულთნოსა და ჭარ-ბელაქნის თემში. დაიწყო ქართველების დევნა და მათი ძალდატანებითი გამაჰმადიანება. გამაჰმადიანებულ ქართველს „იანგილოს“ ეძახდნენ, რაც თურქულად „ახლად მორჯულებულს“ ნიშნავს. აქედან წარმოსდგება სახელები „ინგილო“ და „საინგილო“. 1803 წელს რუს-ქართველთა ჯარმა ჭარ-ბელაქანი დაიკავა და ამის შემდეგ საქართველოს ნაწილია ჯერ ჭარ-ბელაქნის სამხედრო ოლქის, შემდეგ ზაქათლის ოლქის სახელით. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ბელაქანის ტერიტორია საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ნაწილი იყო. საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ, 1921 წელს საინგილო აზერბაიჯანს გადაეცა. ბელაქნის რაიონი წარმოიქმნა 1930 წელს.

მეორე მსოფლიო ომის დროს, ბელაქანის რაიონიდან ფრონტზე 6882 ადამიანი გაიწვიეს, აქედან 2315 დაიღუპა. ყარაბაღის კონფლიქტისას (1988-1994) რაიონიდან 152 მებრძოლი დაიღუპა.

მოსახლეობა
აზერბაიჯანის სტატისტიკის კომიტეტის მონაცემებით 2007 წელს რაიონში ცხოვრობდა 87 365 ადამიანი: 42 867 (49 %) მამაკაცი და 44 498 (51 %) ქალი.
აზერბაიჯანელები — 56 674 (67,68 %)
ხუნძები — 24 415 (29,16 %)
ქართველები — 1731 (2,07 %)
ლეკები — 219 (0,26 %)
რუსები — 237 (0,28 %)
უკრაინელები — 34 (0,04 %)
თურქები — 43 (0,05 %)
თათრები — 39 (0,05 %
სომხები — 3 (0,003 %)
სხვა — 337 (0,40 %)
ვახტანგ ჯაოშვილი

ვახტანგ შალვას ძე ჯაოშვილი (დ. , ბილიასუვარი, ბაქოს გუბერნია, ახლანდელი აზერბაიჯანი, — გ. 26 მარტი, 1997, თბილისი) — ქართველი ეკონომ-გეოგრაფი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1967), პროფესორი (1970). საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1983). საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1978). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სარედაქციო კოლეგიის წევრი. საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების პრეზიდენტი (1980-1996), სკკპ წევრი 1939 წლიდან.

1938 წელს დაამთავრა ს. კიროვის სახელობის საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის ქიმია-ტექნიკის ფაკულტეტი. 1941 წელს მოსკოვის უმაღლესი პარტიული სკოლა. ინსტიტუტის დამთავდრების შემდეგ მუშაობდა ხელმძღვანელ სამეურნეო თანამდებობაზე. 1941-1945 წლებში სამამულო ომის მონაწილე, 1953 წლიდან სამხედრო სამსახურიდან დემობილიზაციის შემდეგ, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელია. 1967-1977 წლებში მოსახლეობის გეოგრაფიის ლაბორატორიის გამგე, 1978 წლიდან ეკონომიკური და სოციალური გეოგრაფიის განყოფილების ხელმძღვანელი. წლების მანძილზე ვახტანგ ჯაოშვილი იყო ინსტიტუტის დირექტორის მრჩეველი. იგი აგრეთვე ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში კითხულობდა ლექციების კურს მოსახლეობის გეოგრაფიაში.

მისი ნაშრომები ეძღვნება ეკონომიკურ გეოგრაფიას, მოსახლეობის და განსახლების გეოგრაფიას და ქალაქთმცოდნეობის საკითხებს. მეცნიერული მუშაობის ძირითადი სფერო იყო საქართველოსა და ამიერკავკასიის ეკონომიკური და სოციალური გეოგრაფია. მუშაობდა უმთავრესად დემოგრაფიისა და ურბანიზაციის საკითხებზე, აგრეთვე რესპუბლიკის სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების პრობლემებზე. შეიმუშავა საქართველოს დემოგრაფიული სიტუაციის გაუმჯობესებისა და რესპუბლიკის ურბანიზაციის კონცეფცია. დაჯილდოებული იყო წითელი ვარსკვლავისა და დიდი სამამულო ომის ხარისხის ორდენებითა და მედლებით.

1970 წელს მიენიჭა სსრკ გეოგრაფიული საზოგადოების სემიონოვ-ტიან-შანსკის სახელობის ოქროს მედალი, 1971 წელს საქართველოს სახელმწიფო პრემია, 1993 წელს საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის პრემია, 1997 წელს კი ღირსების ორდენი. დაკრძალულია თბილისში, ვერეს სასაფლაოზე.

თხზულებები
საქართველოს მოსახლეობა - საუკუნეებში, თბ., 1984;
ქუთაისი. ეკონომიკურ-გეოგრაფიული დახასიათება, თბ., 1962.
ძულა ბენცური

ძულა ბენცური (; დ. 28 იანვარი, 1844, ნირედჰაზა — გ. 16 ივლისი, 1920) — უნგრელი მხატვარი და პედაგოგი. თავისი რამდენიმე პირველი ნახატით მსოფლიო წარმატებას მიაღწია და რამდენიმე კონკურსში გაიმარჯვა. კარლ ვონ პილოტის ეხმარებოდა მიუნხენში მაქსიმილიანეუმისა და ნოიეს რატჰაუსის ფრესკებზე. ასევე დაასურათა დიდი გერმანელი მწერლის ფრიდრიხ შილერის წიგნები. ბავარიის მეფე ლუდვიგ -მ როკოკოს თემების დახატვა დაავალა. მოგვიანებით, შეთავაზეს უამრავი საერთაშორისო მასწავლებლის თანამდებობამ მაგ. პრაღასა და ვაიმარში, მაგრამ მიუნხენში დარჩა.

მისი ერთ-ერთი გამოჩენილი მოსწავლე იყო შვეიცარელ-ამერიკელი მხატვარი ადოლფო მიულერ-ური.

ბენცური მოგვიანებით უნგრულ მაღალ კლასთა რჩეული იყო, ხატავდა მეფეთა და არისტოკრატთა უამრავ პორტრეტს.
გაშფერდი

გაშფერდი — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ხობის მუნიციპალიტეტში, ახალხიბულის თემში (სოფლები: ახალხიბულა, გაშფერდი, ზუბი). მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ჭანისწყლის (ხობისწყლის შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 150 მეტრზე. ხობიდან დაშორებულია 25 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 622 ადამიანი.
გიმოზგონჯილი

გიმოზგონჯილი — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ხობის მუნიციპალიტეტში, ქვემო ქვალონის ადმინისტრაციულ ერთეულში (სოფლები: ბულიში, გიმოზგონჯილი, დურღენა).

მდებარეობს ოდიშის დაბლობზე, მდინარე ცივის (რიონის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 11 მეტრზე. ხობიდან დაშორებულია 9 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 585 ადამიანი.
ვიკრუტასები

ვიკრუტასები — მხატვრული ფილმი, ლევან გაბრიაძის პირველი სრულმეტრაჟიანი დებიუტი კომედიის ჟანრში. ფილმის პრემიერა კინოთეატრ „რუსთაველში“ გაიმართა 2011 წლის 24 თებერვალს.

სიუჟეტი
სლავა კოლოტილოვმა, პატარა ზღვისპირა ქალაქის მასწავლებელმა, დაწერა რომანი და გამეგზავრა მოსკოვში რომანის გამოსაქვეყნებლად. მოსკოვში მას ეჯახება მანქანა, რომელსაც მართავდნენ დანია და ნადია. მოვლენები ისე ვითარდება, რომ ნადიას სლავა შეუყვარდება. მოტეხილი ფეხით კოლოტილოვი მშობლიურ ქალაქში ბრუნდება მოსკოვში დაბრუნების სურვილით, მაგრამ ადგილობრივი დეპუტატი იგი ფეხბურთში საბავშვო გუნდის მწვრთნელად მიიჩნევს. შეცდომის შედეგად კოლოტილოვს ართმევენ პასპორტს და უხევენ ბილეთს მოსკოვამდე. ყოფილ მასწავლებელსა და ახლად დანიშნულ გუნდის მწვრთნელს ავალებენ ფეხბურთის ჩემპიონატში გამარჯვებას. იგი კრებს გუნდს ადგილობრივი ქუჩის ბიჭებისგან და ირკვევა, რომ ისინი შესანიშნავად თამაშობენ.

როლებში
მილა იოვოვიჩი — ნადია
კონსტანტინე ხაბენსკი — სლავა კოლოტილოვი
ივან ურგანტი — დანია
ალექსანდრე კერჟაკოვი — კამეო
სერგეი გარმაში — ხლობუსტინი
ვლადიმირ მენშოვი — დეპუტატი ტრიოჰგოლოვიჩი
ოლგა ტუმაიკინა — სკოლის დირექტორი
სერგეი სელინი — მერი პალჩიკოვი
გალინა იოვოვიჩ — ნადიას დედა

გადამღები ჯგუფი
რეჟისორი — ლევან გაბრიაძე
პროდიუსერი — ტიმურ ბეკმამბეტოვი, ივა სტრომილოვა, მიხაილ ვრუბელი
სცენარისტი — რომან ნეპომნიაში
მხატვრები — ფიოდორ საველივეი, ნატალია ძიუბენკო, ვლადიმირ კუპცოვი
მონტაჟი — ალექსანდრე ანდრიუშენკო
ოპერატორი — მარატ ადელშინი
კომპოზიტორი — პავლე ესენინი

საუნდტრეკი
იულია ჩიჩერინა
„დამშვიდობება“ — უმატურმანი
„გამარჯვება ჩვენია“ — უმატურმანი
ბალიჭი

ბალიჭი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის ბოლნისის მუნიციპალიტეტში, კაზრეთის თემში.

მდებარეობს მდინარე უკანგორის (მდინარე მაშავერას შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 800 მეტრზე. ბოლნისიდან დაშორებულია 21 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 783 კაცი. ბალიჭის მახლობლად მდებარეობს ნასახლარი აბულმუგი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 783 ადამიანი.
ბოლნისი (ბოლნისის მუნიციპალიტეტი)

ბოლნისი (ყოფილი ბოლნის-ხაჩინი) — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის ბოლნისის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი მდებარეობს ქვემო ქართლის ვაკეზე, მდინარე ბოლნისისწყლის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 620 მეტრზე. ბოლნისიდან დაშორებულია 9 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1534 კაცი. სოფელში მდებარეობს ქართული ხუროთმოძღვრების სახელგანთქმული ძეგლი ბოლნისის სიონი. სოფლის განაპირას მდებარეობს ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი წუღრუღაშენი.

დემოგრაფია
დარბაზი (ბოლნისის მუნიციპალიტეტი)

დარბაზი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის ბოლნისის მუნიციპალიტეტში, დარბაზის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მდებარეობს მდინარე გეტისწყლის (მდინარე მაშავერის შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 900 მეტრზე. ბოლნისიდან დაშორებულია 23 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1604 კაცი.

ისტორია
სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, გორაკზე, ძველი დარბაზული ეკლესიის ნანგრევია. ნაგებია დაუმუშავებელი ქვებით, ხოლო პროფილირებული ლავგარდანები დამუშავებული ქვისა ყოფილა. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს, აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში კი თითო სარკმელია. საკურთხევლის თაღი ისრულია, შერჩენილია კანკელის ძირი. შიგნითა ეკლესია შელესილი და მოხატული იყო. ეკლესია გვიანდელ შუა საუკუნეებს ეკუთვნის, ამავე პერიოდის უნდა იყოს ეკლესიის ირგვლივ არსებული სასაფლაოც.

დარბაზი იხსენიება ლუარსაბ -ის განჩინებაში 1537–1538 წლებში იოთამ და ორბელ ბარათაშვილთა გაყრის საქმესთან დაკავშირებით. საბუთის მიხედვით, იოთამს რგებია „დარბასქალას თავდარბაზი“, დარბასქალის ნახევარი და საუხუცესო. ბარათაშვილებს შორის ამ მამულებზე დავა საუკუნეშიც გრძელდებოდა. საუკუნის ნახევრის საყაფლანიშვილოს ძღვენისა და სამასპინძლოს გარიგების დავთარში, დარბაზელ გლეხებს გამოსაღებად შეწერილი ჰქონდათ სხვადასხვა სახის სამეურნეო და ფულადი გადასახადი. სოფლის სახელწოდება „დარბაზი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „“ სახით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერით სოფელში ცხოვრობს 1604 ადამიანი. მოსახლეობის უმრავლესობა (99,7%) აზერბაიჯანელია.
დეივიდ ლივინგსტონი

დეივიდ ლივინგსტონი (; დ. 19 მარტი 1813, ბლანტაირი, ლანარკის საგრაფო, შოტლანდია — გ. 1 მაისი 1873 ჩიტამბო, ზამბია) — შოტლანდიელი მოგზაური. აფრიკის გამოჩენილი მკვლევარი.
განათლებით მედიკოსი.

ბიოგრაფია
1840 წელს ლონდონის მისიონერთა საზოგადოებამ გააგზავნა სამხრეთ აფრიკაში, 1841-1852 წწ.
ცხოვრობდა ბეჩუანებს შორის კალაჰარის მახარეში. 1849 წელს ევროპელთაგან პირველმა მიაღწია ნგამის ტბას, 1851 წელს მდინარე ლინიანტის.

1853-1854 წწ. აუყვა მდინარე ზამბეზის შენაკად შეფუმაგემდე, აღმოაჩინა ზამბეზისა და კასაის (კონგოს სისტემა) წყალგამყოფი, გაემართა დასავლეთით და მიაღწია ქალაქ ლუანდას (ატლანტის ოკეანე). 1855 წელს დაბრუნდა ზამბეზის ზემოთში,
ჩაუყვა მდინარეს დელტამდე, აღმოაჩინა ჩანჩქერი ვიქტორია და 1856 წელს მიაღწია ქალაქ კელიმანეს (ინდოეთის ოკეანე). ლივინგსტონი დაბრუნდა დიდ ბრიტანეთში და 1857 წელს გამოსცა წიგნი
„მისიონერის მოგზაურობანი და გამოკვლევები სამხრეთ აფრიკაში“.
ამ მოგზაურობისათვის სამეფო გეოგრაფიულმა საზოგადოებამ ლივინგსტონს ოქროს მედალი მიაკუთვნა. იგი დანიშნეს ინგლისის კონსულად
კელიმანეში და მთავრობის კვლევითი ექსპედიციის უფროსად, რომელიც 1858 წელს ჩავიდა ზამბეზის დელტაში.

1859 წელს აღმოაჩინა ტბა შირვა და მიაღწია ნიასის ტბას, 1860 წელს აუყვა მდინარე
ზამბეზის მდინარე ლინიანტიმდე. 1865 წელს ლივინგსტონმა დიდ ბრიტანეთში გამოსცა თავის ძმასა და თანამგზავრ ჩარლზთან ერთად დაწერილი წიგნი „მოთხრობა ზამბეზისა და მის შენაკადებზე მოგზაურობის შესახებ“.

1866 წელს ისევ დაბრუნდა აღმოსავლეთ აფრიკაში, 1867-1871 წწ. გამოიკვლია ტანგანიიკის ტბის სამხრეთი და დასავლეთი ნაპირები, აღმოაჩინა ბანგვეულუს ტბა და მდინარე ლუალაბა (ზემო კონგო), მძიმე ავადმყოფი დაბრუნდა უკან, დაბინავდა უჯიჯიში (ტანგანიიკის ტბის აღმოსავლეთ სანაპირო), სადაც 1871 წლის ოქტომბერში მოძებნა ჰენრი სტენლიმ.

მათ ერთად გამოიკვლიეს ტანგანიიკის ტბის ჩრდილოეთ ნაწილი. 1872 წელს ლივინგსტონმა სტენლის დიდ ბრიტანეთში გაატანა თავისი მასალები, თვითონ კი გაემართა მდინარე ლუალაბაზე კვლევის გასაგრძელებლად და გარდაიცვალა ჩიტამბოში, ბანგვეულუს ტბის სამხრეთით. მისი ნეშთი ჩაიტანეს დიდ ბრიტანეთში და დაკრძალეს უესტმინსტერის სააბატოში.

1874 წელს გამოიცა მისი 1865-1872 წლების ჩანაწერები სათაურით „დეივიდ ლივინგსტონის უკანასკნელი დღიურები ცენტრალურ აფრიკაში“.

კვლევის შედეგები
თავისი მოგზაურობის დროს ლივინგსტონმა განსაზღვრა 1000-ზე მეტი პუნქტის მდებარეობა;
მან პირველმა შენიშნა სამხრეთ აფრიკის რელიეფის მთავარი თავისებურებები, შეისწავლა მდინარე ზამბეზის სისტემა, საფუძველი ჩაუყარა ნიასისა და ტანგანიიკის ტბების მეცნიერულ კვლევას.

ხსოვნა
მის სახელს ატარებს ქალაქი ზამბიაში, მთები აღმოსავლეთ აფრიკაში, ჩანჩქერები მდინარე კონგოზე; შოტლანდიაში, ქალაქ გლაზგოს მახლობლად, არის ლივინგსტონის მემორიალური მუზეუმი.
რაინჰაიტსგებოტი

რაინჰაიტსგებოტი ( — სისუფთავის მოთხოვნა) — კანონი, რომელიც კონტროლს უწევს გერმანიაში ლუდის სისუფთავეს. კანონის თანახმად ლუდის წარმოებისათვის უნდა გამოიყენებოდეს მხოლოდ 3 ინგრედიენტი: წყალი, ქერი და სვია.

კანონი გამოვიდა ქალაქ ინჰოლშტადტში (ბავარიის საჰერცოგო) 1516 წლის 23 აპრილს. ამ კანონში დადგენილი იყო ლუდის წარმოებისა და ვაჭრობის წესები. 1906 წლიდან ეს კანონი გერმანიის იმპერიის მთელ ტერიტორიაზე ვრცელდება. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ გერმანიაში ყველა კანონი, რომელიც ლუდს ეხებოდა, ერთიანდება კანონში ლუდის გადასახადებზე, რომელიც 1923 წლის 9 ივლისს გამოიცა და 1952 წელს ჩასწორდა.

ცნობები
ამ კანონს ხუთასწლიანი ისტორია აქვს და მასთან დაკავშირებით რამდენიმე ფაქტი უნდა აღინიშნოს. ბავარიის კანონი „ლუდის სისუფთავეზე“ 1516 წლიდან ერთ-ერთ უძველეს კანონად ითვლება, რომელიც ოდესმე დაწესებულა საკვებ პროდუქტებზე. შემდეგ კანონი ნაციონალურ ჭრილში გადაიყვანეს და „გერმანული კანონი ლუდის სისუფთავეზე“, საბოლოოდ კი „კანონი ლუდის წარმოებაზე“ დაარქვეს. ევროპის ბაზრის ლიბერალიზაციის დროს, კანონი მთლიანად ევროპაზე გავრცელდა. ინგრედიენტები შევიდა სახელით „დაშვებული ინგრედიენტები“, რომელშიც ლუდი დაცულია როგორც „ტრადიციული კვების პროდუქტი“. ბავარიელებისთვის ლუდის სისუფთავეზე კანონი ნაპოვნია თიურინგიაშიც, რომელიც 82 წლით გვიან გამოსცეს, ვიდრე ბავარიაში. ჯერ კიდევ 1351 წელს ქ. ერფურტში გამოცემული იყო შიდა წესდება თუ როგორ უნდა დამზადებულიყო ლუდი მკაცრად განსაზღვრული ინგრედიენტებით. მიუნხენის მუნიციპალიტეტმა ლუდის წარმოებაზე კონტროლი 1363 წელს დაიწყო. პირველი ცნობა, რომ ლუდის ხარშვისას უნდა გამოეყენებინათ მხოლოდ ქერი, სვია და წყალი 1453 წლით თარიღდება. ამ დროისათვის თიურინგიაში კანონი უკვე 20 წლის მიღებული იყო. 1434 წელს მიღებული კანონი ვაისენზეში (თიურინგია) გამოიცა და შუა საუკუნეების რუნებურგში 1999 წელს ერფურტთან ახლოს იქნა ნაპოვნი.
ლუდი აზერბაიჯანში

ლუდი აზერბაიჯანში ძირითადად მსუბუქი ტიპის გამოდის, როგორიცაა ლაგერი. ლუდსახარში ქარხნები არის ბაქოში, ჰირდალანში, განჯაში და სხვა ქალაქებში. ყველა ცნობილი და პოპულარული მარკა აზერბაიჯანულ ლუდის მარკებს შორის ჰირლადანია, რომელსაც კომპანია „ბალტიკა-ბაქო“ უშვებს, ამავე სახელწოდების ქალაქში. ყოველწლიურად იზრდება აზერბაიჯანული ლუდის ბაზარი, მისმა ზრდამ უკანასკნელი სამი წლის მანძილზე 12-14% შეადგინა.

აზერბაიჯანში, ლუდი გამოდის აქციზით ბოთლებზე და ქილებზე.
ოტრადნოე (გაგრის მუნიციპალიტეტი)

ოტრადნოე ( [აძაფშჲ]; ყოფილი სიხარული, ყოფილი ოტრადნოე — გადაერქვა 1948 წლის 3 სექტემბერს) — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გაგრის მუნიციპალიტეტში (კოლხიდის თემი), აფხაზეთის მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 80 მ, გაგრიდან 4 კმ.

ისტორია
ეს იყო სოფელ კოლხიდის ნაწილი, სადაც საუკუნის დასაწყისში იყო პრინც ოლდენბურგის მამული „ოტრადნოე“. შემდეგ აქ შექმნილ სოფელსაც ოტრადნოე შეერქვა. 1948 წელს მას ქართული სახელი სიხარული ეწოდა. 1955 წელს დაუბრუნდა სახელი ოტრადნოე. 1992-1993 წწ. ომის შემდეგ აფხაზებმა უწოდეს აძაფშ . სახელწოდება აფხაზურია (აძ — წყალი, იფშოუ-ფშ — წმინდა), შიიძლება იყოს „წმინდა წყალი“.

დემოგრაფია
1989 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 1 055 ადამიანი.
ორეხოვო

ორეხოვო ( [არასახჷ]; ყოფილი კაკლიანი) — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გაგრის მუნიციპალიტეტში, გაგრის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ხოლოდნაია-რეჩკის თემის ცენტრი (სოფლები:გრებეშოკი, ჩიგრიფში, ხოლოდნაია რეჩკა). ზღვის დონიდან 350 მ, გაგრიდან 8 კმ.

დემოგრაფია
1989 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 88 ადამიანი.
რაფიწა

რაფიწა ( [რაფჷწა]) — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გაგრის მუნიციპალიტეტში (ლიძავის თემი), შავიზღვისპირა ვაკე-დაბლობზე, მდინარე აძიდუს ნაპირას. ზღვის დონიდან 40 მ, გაგრიდან 29 კმ.

ისტორია
ეს არის ისტორიული სოფელი, რომელიც რაბიწა-ს სახელით ბიჭვინთის შემოგარენში იხსენიება „ბიჭვინტის იადგარში“ ( ს.) ოდიშის ერისთავის მამია დადიანის
(1512-1533) შეწირულობის სიგელში ბიჭვინტისადმი. სახელწოდების მიხედვით აფხაზური დასახლება ჩანს, თუმცა ეტიმოლოგია უცნობია. 1949 წელს სოფელი რაფიწა ლძაანის სასოფლო საბჭოს ცენტრი იყო. მისი ამჟამინდელი სახელია რაფიწა .

დემოგრაფია
1989 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 238 ადამიანი.
წითელი უდაბნო

წითელი უდაბნო — უდაბნო აშშ-ში, უაიომინგის შტატის სამხრეთ ცენტრალურ ნაწილში. მისი ფართობია 24 000 კმ². მიუხედავად წყლის დეფიციტისა, უდაბნო გამოირჩევა ველური ბუნების სიუხვით. ამჟამინდელ წყლის რესურსებს წარმოადგენს მარილიანი ტბები და ტბორები. უდაბნო ზღვის დონიდან საკმაოდ მაღლა 3000 - 6000 მეტრზე მდებარეობს. ამ ტერიტორიაზე ბევრია დამშრალი მდინარე და ტბა.
მოხავეს უდაბნო

მოხავე , მოუჰავი  — უდაბნო აშშ-ში, კალიფორნიის, ნევადის, იუტის და არიზონის ტერიტორიებზე. სახელი მომდინარეობს ადგილობრივი ინდიელების, მოხავეს ხალხიდან. მისი ფართობი 25 000 კმ²-ს შეადგენს. უდაბნო გამოირჩევა აქ არსებული მთათა სისტემებით, რომლებიც ხშირად წარმოქმნიან ხეობებს, მარილის ღრმულებს, და სეზონურ მლაშე ტბებს.

მოხავეს უდაბნო ზღვის დონიდან 910–1800 მეტრზე მდებარეობს. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 254 მმ-ს შეადგენს. ივლის-აგვისტოში აქ ტემპერატურა 49 °-ია. უადბნო მოიცავს მოხავეს ეროვნულ ნაკრძალს.
ხორნადა-დელ-მუერტო

ხორნადა-დელ-მუერტო (, მკვდრის გზა) — უდაბნო აშშ-ში, ნიუ-მექსიკოს შტატში. თავდაპირველად ეს სახელი ესპანელმა კონკისტადორებმა უწოდეს აქ გამავალ 160 კმ-იან გზას. ეს გზა მიემართებოდა კოლონია ახალი ესპანეთიდან (თანამედროვე მექსიკა) ნუევო-მექსიკოს პროვინციისაკენ (თანამედეროვე სანტა-ფე-დე-ნუევო-მექსიკო, აშშ).

უდაბნოს და მის ეკორეგიონს წაგრძელებული ფორმა აქვს და დაახლოებით 160 კმ სიგრძისაა. მდებარეობს ისკურასა და სან-ანდრესის მთებს შორის აღმოსავლეთით და ფრა-კრისტობალისა და კაბალოს მთებს შორის დასავლეთით.

დღეისათვის, უდაბნო თითქმის დაუსახლებელი და განუვითარებელია.
გურამ ნიშნიანიძე

გურამ დავითის ძე ნიშნიანიძე (დ. 8 ივლისი, 1939, ზესტაფონი) — ყოფილი ქართველი ფეხბურთელი და მწვრთნელი.

დაიბადა 1939 წლის 8 ივლისს. ზესტაფონში. 1959 წელს მიიწვია უშანგი სალდაძემ ქუთაისის „ტორპედოში“, რომელიც უკვე სსკ–ს „ბ“ კლასში გამოდიოდა. რიონისპირელთა კაპიტანი განსაკუთრებით 1961 წელს იხსენებს, როდესაც „ტორპედომ“ პირველად მოიპოვა საკავშირო უმაღლესი ლიგის საგზური. 1964 წელს თბილისის დინამო ჩემპიონი გახდა. მის უპირველეს მეტოქეს მოსკოვის „ტორპედოს“ შინ მოუგეს ქუთაისის „ტორპედოელებმა“. იმ წელს ისინი გათამაშებაში მოხვდნენ და სძლიეს გორკის „დინამოს“. ფეხბურთელის კარიერა გურამ ნიშნიანიძემ ექიმების რეკომენდაციით 26 წლისას დაამთავრა. მწვრთნელობა ორჯერ სცადა და ორივეჯერ ვსევოლდ ბლინკოვთან ერთად, რომელიც ქუთაისი „ტორპედოს“ 60–იან წლების ბოლოს ედგა სათავეში.
მეტეხის ამაღლების ეკლესია

მეტეხის ამაღლების ეკლესია – ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხის აღმოსავლეთით. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (5 4 მ), ნაგებია ნატეხი და რიყის ქვით. კონსტრუქციის ნაწილებში, კუთხეებსა და წირთხლებზე გამოყენებულია შირიმის ქვა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. აფსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია მხრებით, რომლებზეც მარტივი სატრიუმფო თაღია გადაყვანილი. საკურთხევლის წინ დგას მცირე ზომის ორმალიანი კანკელი. დარბაზი გადახურულია პილასტრებზე გადაყვანილი ცილინდრული კამარით, რომელსაც ორი შეკიდული საბჯენი თაღი აქვს. ეკლესიის ინტერიერი და კანკელი შელესილია. საკურთხევლის ბაქანი არ არის გამოყოფილი. იატაკი დატკეპნილი მიწისაა.