iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბეტი კატბერტი

ელიზაბეტ ელაიზ კატბერტი (20 აპრილი, 1938 – 6 აგვისტო 2017) — ავსტრალიელი მძლეოსანი და ოთხგზის ოლიმპიური ჩემპიონი. მას მეტსახელად ავსტრალიის „ოქროს გოგო“ შეარქვეს. კარიერის განმავლობაში დაამყარა მსოფლიო რეკორდები 60 მეტრზე, 100 მეტრზე, 200 მეტრზე, 220 იარდზე და 440 იარდზე სირბილში. კატბერტი ასევე მონაწილეობდა ავსტრალიის ესტაფეტის გუნდებში. მან გაიმარჯვა 4 × 100 მეტრზე, 4 × 110 მეტრზე, 4 × 200 მეტრზე და 4 × 220 იარდზე ესტაფეტებში. კატბერტს გამორჩეული სირბილის სტილი ჰქონდა - სირბილისას მუხლს მაღლა წევდა ფართოდ ღია პირით დარბოდა. 1998 წელს დასახელდა ავსტრალიის ეროვნულ საგანძურად. შეიყვანეს ლეგენდად ავსტრალიის სპორტის დიდების დარბაზში 1994 წელს და ავსტრალიის მძლეოსნობის დიდების დარბაზში 2000 წელს.

ადრეული ცხოვრება
კატბერტი დაიბადა ლესლისა და მერიონის ოჯახში, მის არაიდენტურ ტყუპ დასთან, მერი „მიჯთან“ ერთად. მას ასევე ჰყავდა კიდევ ერთი და, ჟანი და ძმა, ჯონი. კატბერტი მერიზე 20 წუთით ადრე დაიბადა. მიჯის თქმით, ტყუპები არ იყვნენ ერთნაირები, მაგრამ ერთმანეთთან ძალიან ახლო კავშირი ჰქონდათ. თავისი აღზრდის შესახებ კუტბერტმა ყვებოდა: „ჩემი მშობლები ყოველთვის მამხნევებდნენ და კარგი ოჯახური ცხოვრება მქონდა. ჩვენ ყოველთვის გვასწავლიდნენ ნივთების და სხვა ადამიანების პატივისცემას“.

ბეტის დედა მერიონი ეკლესიაში დადიოდა და ოთხი შვილი საკვირაო სკოლაში გაგზავნა. კატბერტმა ჩააბარა პარამატტას სამეცნიერო სკოლაში. სკოლა 16 წლის ასაკში მიატოვა და საოჯახო ბაგა-ბაღში დაიწყო მუშაობა.

1960 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების წინ, კატბერტმა დაამყარა მსოფლიო რეკორდი 220 იარდსა და 200 მეტრზე 23,2 წამით, რითაც გაიმარჯვა ავსტრალიის ჩემპიონატში. რომის თამაშებზე მან ტრავმა მიიღო და 100 მეტრზე სირბილს მეოთხედფინალიდან გამოეთიშა. შემდგომში მან ძლეოსნობის კარიერა დაასრულა.

მისი პენსია დიდხანს არ გაგრძელებულა, რადგან კატბერტი დაბრუნდა 1962 წლის ბრიტანეთის იმპერიისა და თანამეგობრობის თამაშებზე პერტში, დასავლეთ ავსტრალიაში და დაეხმარა ავსტრალიას ესტეფეტის შეჯიბრში ოქროს მედლის მოპოვებაში.

ამის შემდეგ, იგი კონცენტრირდა 400 მეტრზე სირბილში და გამოვიდა 1964 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე ტოკიოში. ეს დისტანცია 1964 წელს პირველად იყო ქალთა ოლიმპიურ პროგრამაში. მიუხედავად იმისა, რომ მან ვერ აჩვენა შტამბეჭდავი შედეგი შესავალ ეტაპებზე, კატბერტმა მოიპოვა ტიტული და თავისი მეოთხე ოლიმპიური ოქროს მედალი. მან დაამარცხა ბრიტანელი სპორტსმენი ენ პაკერი და დაამყარა ახალი ოლიმპიური რეკორდი - 52.01 წმ. ის არის ერთადერთი ოლიმპიელი, რომელმაც მოიპოვა ოქროს მედალი ყველა სპრინტისდისტანციაზე: 100, 200 და 400 მეტრზე. 1964 წლის ტოკიოს ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების შემდეგ მან კარიერა დაასრულა. ასევე 1964 წელს მიიღო ჰელმსის ჯილდო თავისი სპორტული წვლილისთვის.

მას წვრთნიდა ჯუნ ფერგიუსონი, თავისი ფიზიკური აღზრდის მასწავლებელი საშუალო სკოლაში. მანდურაში. იგი არასოდეს დაქორწინებულა და არც შვილები ჰყოლია. რონდა გილამმა, 78 წლის დასავლეთ ავსტრალიელმა სამი შვილის დედამ, თავისი ცხოვრების ბოლო 26 წელი მიუძღვნა კატბერტზე ზრუნვას. კატბერტის ტყუპმა დამ, მიჯ ჯონსტონმა თქვა, რომ ბეტი ბოლო წლებში ებრძოდა დემენციას, და ნერვიულობდა, რომ ბეტი ვეღარ გახსენებდა მას, მაგრამ ბეტი ყოველთვის ამბობდა „მიჯ, რა თქმა უნდა, მე შენ მახსოვხარ“.
ლაგუნა-ბიჩი (კალიფორნია)

ლაგუნა-ბიჩი — ქალაქი ორანჯის ოლქში, კალიფორნია, აშშ. მდებარეობს სამხრეთ კალიფორნიაში წყნარი ოკეანის გასწვრივ. ეს სანაპირო საკურორტო ქალაქი გამოირჩევა ზომიერი კლიმატით მთელი წლის განმავლობაში, თვალწარმტაცი ყურეებითა და გარემოსდაცვითი ღონისძიებებით. 2020 წლის აღწერით მოსახლეობა შეადგენდა 23 032 ადამიანს.

ისტორიულად დასახლებული იყო პალეოინდიელებით, ტონგვას ხალხით და შემდეგ მექსიკელებით. ამერიკის შეერთებული შტატების ნაწილი გახდა მექსიკა-ამერიკის ომის შემდეგ. ლაგუნა-ბიჩი დასახლდა 1870-იან წლებში, ოფიციალურად დაარსდა 1887 წელს, ხოლო 1927 წელს ჩამოყალიბდა როგორც ქალაქი. 1944 წელს ქალაქმა მიიღო საბჭო-მენეჯერის მმართველობის ფორმა. ქალაქი შედარებით იზოლირებული დარჩა ურბანული შემოჭრისგან მისი გარშემო მდებარე ბორცვების, შეზღუდული მაგისტრალებისა და სპეციალური მწვანე სარტყელის წყალობით. ლაგუნა-ბიჩის სანაპირო დაცულია 9,46 კმ სახელმწიფო საზღვაო რეზერვატის და დამატებით 1,95 კმ სახელმწიფო საკონსერვაციო ტერიტორიით.
ელიზაბეთ ბენეტი

ელიზაბეთ ბენეტი — ჯეინ ოსტინის 1813 წლის რომანის, სიამაყე და მცდარი აზრი, მთავარი პერსონაჟი. მეგობრები და ოჯახის წევრები მას ხშირად მოიხსენიებენ, როგორც ელიზას ან ლიზის. ელიზაბეთი არის ხუთშვილიანი ოჯახის მეორე შვილი. მიუხედავად იმისა, რომ იმდროინდელი გარემოებები და გარემო აიძულებს მას, ეძებოს სარფიანი ქორწინება, ელიზაბეთი უარს ამბობს ამაზე.

ელიზაბეთი ითვლება ოსტინის საუკეთესო და მომხიბვლელ გმირად. ის ბრიტანული ლიტერატურის ერთ-ერთ საყვარელი და გამორჩეული პერსონაჟია მისი კომპლექსურობის გამო. თავად ოსტინმა აღწერა ელიზაბეთი, როგორც „ბეჭდვით სიტყვაში გამოჩენილი ყველაზე მომხიბვლელი არსება“.

ხასიათი
ელიზაბეთ ბენეტი ხუთი ლონგბორნელი დიდან ერთ-ერთია. მათი საცხოვრებელი ინგლისში, ჰერდფორშირში, სოფელ მერიტონის ახლოს მდებარეობს. გოგონა 20 წლისაა. ელიზაბეთი აღწერილია, როგორც ჭკვიანი ახალგაზრდა ქალი, `მხიარული, ხალისიანი, რომელსაც ხიბლავს ყველაფერი სასაცილო“. ის თამამი და კადნიერიცაა ხშირად, თუმცა შეურაცხმყოფელი არ არის. რომანის დასაწყისში ელიზაბეთი წარმოდგენილია ამაყ, გონებამახვილ და დაკვირვებულ პერსონაჟად.
მართალია, მისტერ ბენეტი მიწათმფლობელია, მაგრამ ქალიშვილებს არ შეუძლიათ მემკვიდრეობის მიღება, რადგან მამული მამრობითი ხაზით გადადის. მამის გარდაცვალების შემდეგ ლონგბორნის მამული მემკვიდრეობით ბიძაშვილს, უახლოეს მამრობით ნათესავს, მისტერ უილიამ კოლინსს უნდა გადაეცეს, რომელიც სასულიერო პირია ლედი კეთრინ დე ბურგის კუთვნილ როზინგსის მამულში, კენტში. სწორედ ეს გარემოება აფიქრებინებს მისის ბენეტს, ქალიშვილები მდიდარ მამაკაცებზე გაათხოვოს.

ელიზაბეთი არის მამის საყვარელი შვილი, ის დებზე უფრო სხარტი გონებისად მიაჩნია. ამის საპირისპიროდ, ყველაზე ნაკლებად ეძვირფასება დედას, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც ელიზაბეთი მისტერ კოლინსს ქორწინებაზე უარს ეტყვის. ელიზაბეთი ხშირად დარდობს და რცხვენია თავისი დედის და სამი უმცროსი დის უზრდელობისა და სისულელის.

სამეზობლოში ელიზაბეთი ითვლება ლამაზმანად, ლამაზთვალება და მომხიბვლელ ახალგაზრდა ქალად, რომელმაც პირველი შეხედვისთანავე მიიპყრო მისტერ დარსის ყურადღება. დარსის მოგვიანებით უფრო მეტად იზიდავს მისი მომხიბლავი აღნაგობა, ხალისიანობა, მანერები, მისი პიროვნება და ცოცხალი გონება, და საბოლოოდ მას მიიჩნევს „ერთ-ერთ ულამაზეს ქალად“ თავის ნაცნობებს შორის.

მიმოხილვა
აზრთა სხვადასხვაობა პერსონაჟის შესახებ
თავიდანვე, ამ პერსონაჟის შესახებ მოსაზრებები ორად იყო გაყოფილი. ან იზაბელა მილბანკმა რომანს ბრწყინვალე შეფასება მისცა, ხოლო მერი რასელ მიტფორდი აკრიტიკებდა ელიზაბეთის უგემოვნობას. თანამედროვე მკვლევრებს შორისაც არაერთგვაროვანი მოსაზრებებია პერსონაჟის მიმართ გავრცელებული: მათ, ერთი მხრივ, აღაფრთოვენებთ ელიზაბეთის სიცოცხლისუნარიანობა, მეორე მხრივ კი, გული სწყდებათ, როდესაც აკვირდებიან, რომ ქალიშვილი განზრახ თრგუნავს თავის ენერგიას და ემორჩილება, თუნდაც გარეგნულად, მამაკაცის ავტორიტეტს.
მიშელ კვანი

მიშელ კვანი (, დ. 7 ივლისი, 1980) — მსოფლიოს ხუთგზის ჩემპიონი მოციგურავე და ორგზის ოლიმპიური მედალოსანი.

ადრეული კარიერა
ოლიმპიური მოციგურავე დაიბადა 1980 წლის 7 ივლისს ტორენსში, კალიფორნიაში. ჰონგ-კონგელი ემიგრანტების ქალიშვილი ბავშობაში უყურებდა თავის ძმას ყინულის ჰოკეის თამაშისას. რის შედეგადაც მან 5 წლის ასაკში დაიწყო სრიალი, ხოლო 6 წლის ასაკში მოიგო პირველი შეჯიბრი ფიგურულ სრიალში. 1994 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე 13 წლის ასაკში მან მერვე ადგილი დაიკავა და მოიპოვა ადგილი 1994 წლის ოლიმპიურ თამაშებზე.

ოლიმპიური მედლის მფლობელი
ოლიმპიადაზე მისი პირველი შეტევიდან არც ისე დიდი ხნის შემდეგ, კვანმა დაიწყო დომინაცია ფიგურულ სრიალში. მან მსოფლიო ტიტული მოიპოვა 1996, 1998, 2000, 2001 და 2003 წლებში. 1998 წელს ნაგანოს ოლიმპიადაზე კვანს ოქროს მოპოვების იმედი ჰქონდა, მაგრამ სამწუხაროდ ვერცხლის მედლით დაასრულაა, როდესაც ამერიკელმა მოციგურავემ ტარა ლიპინსკიმ საოცრად პირველი ადგილი მოიპოვა. 2002 წლის სოლტ ლეიკ სიტის ოლიმპიადამდე ცოტა ხნით ადრე, კვანმა, რომელიც მაშინ მსოფლიო ჩემპიონი იყო, აუხსნელად გაათავისუფლა სამსახურიდან მისი ქორეოგრაფი ლორი ნიკოლი და დიდი ხნის მწვრთნელი ფრენკ კეროლი. კიდევ ერთხელ, მან ოქროს მედალი ვერ მოიპოვა, როდესაც მესამე ადგილი დაიკავა მეტოქე ირინა სლუცკაიას და ამერიკელი მოციგურავე სარა ჰიუზის შემდეგ. კვანმა განაგრძო ასპარეზობა სოლტ ლეიკ სიტიში დამარცხების შემდეგ, მოიგო ოქრო აშშ-ის ეროვნულ ჩემპიონატზე და ბრინჯაო 2004 წელს მსოფლიო ჩემპიონატზე. 2006 წლის თებერვალში იგი იძულებული გახდა დატოვებინა იტალიაში, ტორინოში ჩატარებული ოლიმპიური თამაშები.

ცხოვრება ოლიმპიადის შემდეგ
მიუხედავად იმისა, რომ მას ოფიციალურად არ დაუნებებია თავი პროფესიისთვის, კვანმა გადაწყვიტა 2006 წლის ოლიმპიადის შემდეგ ყურადღება გაამახვილა განათლებაზე.
იგი ჩაირიცხა დენვერის უნივერსიტეტში. კვანი ასევე იყო კალიფორნიის უნივერსიტეტის სტუდენტი, ლოს ანჯელესში. აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტმა ის დაასახელა საჯარო ადვოკატირების ელჩად, რომელიც გულისხმობდა მოგზაურობას სხვადასხვა ქვეყნებში თავისი გამოცდილების სხვებისთვის გასაზიარებლად.

2009 წელს კვანი წავიდა ტაფტსის უნივერსიტეტში სამართლისა და დიპლომატიის სამაგისტრო პროგრამაზე.მან ცოტახნით თავი დაანება სწავლას და იმსახურა ტელეკომპანია -ის კორესპონდენტად 2010 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე. იგი ამჟამად მუშაობს აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტის საგანმანათლებლო და კულტურულ საქმეთა ბიუროში.

კვანი დაინიშნა კლეი პელზე, 2012 წელს. 2013 წლის იანვარში წყვილი დაქორწინდა პროვიდენსში. მათ სტუმრებს შორის ბევრი ციგურული სრიალის ვარსკვლავი იყო, მათ შორის ბრაიან ბოიტანო და დოროთი ჰამილი.
ანტონ ჩიხლაძე

ანტონ ჩიხლაძე (დ. 30 ივლისი, 1909, თბილისი — გ. უცნობია) — ქართველი მოცეკვავე, ქორეოგრაფი და პედაგოგი. ქართული ხალხური ცეკვის გამორჩეული ფიგურა, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ქართული ქორეოგრაფიის განვითარებაში.

ბიოგრაფია
1934–1937 წწ. სწავლობდა ა. ალექსიძის ქორეოგრაფიულ სტუდიაში.

1933–1937 წწ. იყო თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის საბალეტო დასის სოლისტი; 1935 წლიდან ქართველ მოცეკვავეთა ჯგუფთან ერთად(ხელმძღვანელი დ. ჯავრიშვილი, მოცეკვავეები: ი. სუხიშვილი, ნ. რამიშვილი, ს. ნონიაშვილი, მ. ჩოჩიშვილი) მონაწილეობდა ლონდონში მსოფლიო ფესტივალში; 1937 წელს მოსკოვში ქართული ხელოვნებისა და ლიტერატურის დეკადის მონაწილე; ამავე წელს რუსმა ბალეტმაისტერმა ი. მოისეევმა მიიწვია სსრკ ხალხთა ცეკვების სახელმწიფო ანსამბლში მოცეკვავე–სოლისტად და ქართული ცეკვების დამდგმელად;

1942–1952 წწ. იყო თბილისის პიონერთა და მოსწავლეთა სასახლეში ქორეოგრაფ–პედაგოგი, პარალელურად, 1940 წლიდან თანამშრომლობდა თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრთან; დადგა რამდენიმე ცეკვა ა. ბალანჩივაძის ბალეტისთვის „მთების გული“; 1940, 1945 და 1946 წწ. მიწვეული იყო მოსკოვში ჩატარებულ აღლუმებში ქართული ცეკვების დასადგმელად; 1952–1974 წწ. თბილისის ს. ზაქარიაძის სახელობის კულტსაგანმანათლებლო სასწავლებლის პედაგოგი; აღზარდა მრავალი მოცეკვავე საქართველოს რეგიონებში (საგარეჯო, თიანეთი, ლაგოდეხი, ხაშური), მოამზადა მრავალი ქორეოგრაფიული კოლექტივი.

მემკვიდრეობა
მისი მოღვაწეობა მნიშვნელოვანი იყო ქართული ქორეოგრაფიის განვითარებისთვის. ჩიხლაძის მიერ გადმოცემული ცოდნა და გამოცდილება დღესაც აისახება ქართული ცეკვის ტრადიციებში.
მერაბ კვიტაშვილი

მერაბ (ნიკო) კვიტაშვილი (დ. 2 ივლისი, 1902, სოფელი ველევი, რუსეთის იმპერია — გ. იანვარი, 1991) — ქართველი ინჟინერი, ჟურნალისტი, სამხედრო პირი. ქართული ემიგრაციის წარმომადგენელი.

დაიბადა სოფელ ველევში. მამამ, სიმონ მერაბის ძე კვიტაშვილმა საუკინის 80-იანი წლების ბოლოს დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტი და იურისტის დიპლომით დაბრუნდა საქართველოში. დედა მართა (მათიკო) თავად პლატონ მიქელაძის ასული იყო. სიმონს და მართას ოთხი შვილი – ნინო, მერაბი, თამარი და ვახტანგი შეეძინათ.

დაამთავრა ოფიცერთა და სამხედრო სადაზვერვო-საინფორმაციო სკოლა.

1918 წელს მერაბ კვიტაშვილი ახლად დაარსებული ქართული უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტის სტუდენტი გახდა. 1919 წელს, მერაბ კვიტაშვილის ოჯახი ლონდონში გადასახლდა და გვარად „კეი“ მიიღო. მერაბი ჯერ ინგლისური ენის შემსწავლელ სკოლაში სწავლობდა, შემდეგ ოქსფორდის ორუელის კოლეჯში ჩაირიცხა. სწავლის ფულს ის ინგლისური ფირმა იხდიდა, რომელშიც მამამისი მუშაობდა. საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, ფირმამ დაფინანსება შეუწყვიტა, ამიტომ მერაბი ბირმინგემის უნივერსიტეტში გადავიდა და სამთამანდო ტექნოლოგიების ფაკულტეტი დაამთავრა.

იმუშავა დიდი ბრიტანეთის იმპერიაში შემავალ მრავალ ქვეყანაში და დიდი ავტორიტეტი მოიპოვა. მეორე მსოფლიო ომის დაწყების დროს ის აფრიკაში, განაში, ოქროს მადნის გადამამუშავებელი ქარხნის დირექტორად მუშაობდა; მაშინვე მიიღო ბრიტანეთის ქვეშევრდომობა და არმიაში ჩაირიცხა.

ორი წლის განმავლობაში ჩრდილოეთ აფრიკაში შტაბში მუშაობდა და საბრძოლო ოპერაციებში მონაწილეობდა. დაჭრილი იყო რამდენიმეჯერ, მათ შორის, ერთხელ – თავში და დროებით მხედველობაც დაკარგა; მსახურობდა მაიორის, შემდეგ პოლკოვნიკის ჩინით. წარდგენილი იყო გენერლის ხარისხზეც, თუმცა ომის დამთავრების გამო ჩინის მიღება ვერ მოასწრო.

ომის დროს თავი გამოიჩინა დიპლომატიური გამჭრიახობით და მერაბ კვიტაშვილი უინსტონ ჩერჩილის მრჩეველი გახდა საბჭოთა კავშირის საკითხებში. 1943 წლის ნოემბერში თეირანის კონფერენციაზე შედიოდა ბრიტანეთის დელეგაციაში.

ომის შემდეგ მერაბ კვიტაშვილი ლონდონში დაბრუნდა. 1951 წელს პარიზში დაბადებულ რუს ემიგრანტ ირინა კედროვაზე დაქორწინდა. 1952 წელს ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ნიუ–იორკში გადასახლდა. ერეკლე ორბელიანმა ის ვაშინგტონში „ამერიკის ხმის“ რედაქციაში სამუშაოდ მიიწვია. მუშაობდა ფსევდინიმით „ნიკო რაჭველი“. იმავდროულად იყო პარიზში დაარსებული ჟურნალის „ბედი ქართლისა“ კორესპონდენტი. 1963 წელს იგი ქართული რედაქციის დირექტორად დანიშნეს. დაძაბული ცხოვრების რიტმის გამო, რამდენჯერმე მოუვიდა გულის შეტევა, ამიტომ 1972 წელს პენსიაში გავიდა.
შაჰმალი ჰაჯიევი

შაჰმალი მირსაგულუ ოღლუ ჰაჯიევი (; დ. 12 აპრილი, 1930, აღდამის რაიონი – გ. 6 ნოემბერი, 1992) — აზერბაიჯანელი მომღერალი.

ბიოგრაფია
შაჰმალი ჰაჯიევი დაიბადა 1930 წლის 12 აპრილს, აღდამის სოფელ გიასლიში. მამამისი, მირსაგულუ ფატალიევი, წარმოშობით დერალაიაზის რაიონიდან იყო და დევნის გამო ყარაბაღისკენ გაემართა. საბოლოოდ, ოჯახი დასახლდა აღდამის სოფელ გიასლიში, სადაც მამის მეტსახელად „ქურთი“ დარჩა. დევნის თავიდან ასაცილებლად დედამ შვილს გვარი შეუცვალა და „ჰაჯიევი“ უწოდა. მიუხედავად ამისა, იგი ხალხში ცნობილი იყო, როგორც შაჰმალი ქურდოღლუ, მამის სახელის მიხედვით.

შაჰმალი ჰაჯიევმა განათლება მიიღო აღდამის პედაგოგიურ ინსტიტუტში (დღევანდელი შუშას პედაგოგიური კოლეჯი), აშხაბადის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე, ასეეფ ზეინალის მუსიკალურ კოლეჯში და ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. მუღამს სწავლობდა ასეფ ზეინალის მუსიკალურ კოლეჯში, სეიდ შუშინსკის ხელმძღვანელობით. იგი ითვლებოდა ისეთი გამოჩენილი მომღერლების მიმდევრად, როგორებიც იყვნენ ისლამ აბდულაევი, ხან შუშინსკი და სეიდ შუშინსკი. ამის შემდეგ შაჰმალი ჰაჯიევი რეგულარულად მართავდა კონცერტებს ფილარმონიაში. იგი ანსამბლ „შურის“ ერთ-ერთი დამაარსებელი იყო.
მალიბეილი ჯუმშუდი

მალიბეილი ჯუმშუდი (, 1845–1915) — – საუკუნეების აზერბაიჯანელი მომღერალი, ყარაბაღის მუღამების სკოლის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
მალიბეილი ჯუმშუდი დაიბადა 1845 წელს შუშასთან მდებარე სოფელ მალიბეილში. ჯუმშუდმა, რომელმაც მამა დაკარგა 4–5 წლის ასაკში, ცოტა ხანს მუშაობდა, მოგვიანებით კი მუსიკისადმი ინტერესის გამოვლენით, ტარზან ბალიჯალი ბახშისთან ერთად გამოვიდა „ხან ბაღის“ ქარვასლაში. 20–21 წლის ასაკში უკვე მიწვეული იყო ყარაბაღის კრებებზე მომღერლად.

ჯუმშუდ მალიბეილის შესრულებისთვის დამახასიათებელია „სეგაჰი“, „შაჰნაზი“, „ორთა მაჰური“, „შუშთარი“, დასარტყამი მუღამები „ჰეირატი“, „ოვშარი“, „ყარაბაღ შიქასტასი“ და სხვა. ის ასევე ესწრებოდა სოფლის ქორწილებს და შეკრებაზე ასრულებდა ხალხურ სიმღერებს.

ჯუმშუდმა ძირითადად ღაზალები და წყვილები და ძირითადად მოლა ფანაჰ ვაგიფის, ხურშიდბანუ ნატავანისა და აშიყ ალასგარის რეპერტუარს იყენებდა. იგი რამდენჯერმე მიიწვიეს საქორწილო წვეულებებზე ირანის ქალაქ თავრიზში, რაშტში, ანზალსა და ყაზვინში ჯავად ბეი ალიბეი ოღლუსთან, ტარის მოთამაშესთან და კარაპეტთან, ქამანჩას მოთამაშესთან.

ხანანდა შუშაში სპექტაკლებსა და „აღმოსავლურ კონცერტებშიც“ იღებდა მონაწილეობას. იმ სპექტაკლებიდან და კონცერტებიდან შეგროვებული თანხა ძირითადად სტუდენტების მოთხოვნილებების დასაკმაყოფილებლად გამოიყენებოდა.
მირზა ალი ასგარ ყარაბაღი

მამედ ოღლუ აღა მირზა ალი ასგარ ყარაბაღი (; დაახლ. 1824 — უცნობი) — მე-19 საუკუნის აზერბაიჯანელი მომღერალი, მუღმის მცოდნე. როგორც თავისი დროის წამყვანმა მუსიკოსმა, მან მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა მუღამის ხელოვნების განვითარებაში.

ბიოგრაფია
მირზა ალი ასგარ ყარაბაღი დაიბადა შუშაში 1824 წელს. მუშაობდა როგორც ხანანდა, ასევე ქამანჩას ოსტატი. მას შემდეგ, რაც ალი შირაზიმ ირანული თარი ყარაბაღში ჩამოიტანა, მან აითვისა ეს ხელოვნება და მთელ კავკასიაში თარზენის სახელით გახდა ცნობილი.

მირზა ალი ასგარს ადრე პატივს სცემდნენ, როგორც მუსიკოსს ხურშიდბანუ ნატავანის მამის, მეჰდიგულუ ხანის სასახლეში და მრავალი წლის განმავლობაში თან ახლდა მომღერლებს, როგორიცაა მირზა ჰუსეინი, ჰასანჩე, კეშთაზლი ჰაშიმი, ჰაჯი ჰუსუ და მაშადი ისი თარში. მირზა ალი ასგარმა ასევე იმოგზაურა ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებში და ასრულებდა ირანის მმართველის ნასერ ალ-დინ შაჰ ყაჯარის სასახლეში ორგანიზებულ შეკრებებზე.

მე-19 საუკუნის აზერბაიჯანელი თარზენები, როგორებიც არიან სადიყჯანი, ჯავად ბეი, ალიბეი ოღლუ (ხანაზაისკი), შაკარ ოღლუ კარიმი, არტემი და მაშადი ზეინალი იყვნენ მირზა ალი ასგარის მოსწავლეები.

მირზა ალი ასგარმა ღრმად შეისწავლა აზერბაიჯანის მუსიკა, გამოავლინა მისი უნიკალური თვისებები და განმარტა მისი არსი და ასწავლა იგი მუსიკოსებს.
მირზა ალი ასკერ ყარაბახის გარდაცვალების თარიღი უცნობია. გარდაიცვალა შუშაში.
ჰამიდ ყურბანოვი

ჰამიდ იმამგულუ ოღლუ ყურბანოვი (; 1869 — 22 მარტი, 1922) — აზერბაიჯანელი მომღერალი-ხანანდა და თარზენი, ყარაბაღის მუღამის სკოლის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
ჰამიდ ყურბანოვი 1869 წელს დაიბადა შუშასთან ახლოს, სოფელ მალიბეილში. თავდაპირველად მუშაობდა სოფელ ქოხში, შემდეგ კი შეუერთდა ჰაჯი ჰუსუს მიერ ორგანიზებულ „ხანანდათა კრებას“. აქ მან ჰაჯი ჰუსუსა და მაშადი ისისგან შეისწავლა კლასიკური აღმოსავლური და აზერბაიჯანული მუღამები. სიმღერის პარალელურად, ტარზე დაკვრასაც დაეუფლა, მისი პირველი მასწავლებელი იყო სადიყჯანი.

პირველი გამოსვლა შუშაში ნაჯაფგულუ აღას შეკრებაზე ჰქონდა, სადაც მონაწილეობდნენ ჰაჯი ჰუსუ, მაშადი ისი, სადიყჯანი და ავანესი. ამის შემდეგ სახალხო დღესასწაულებზე ხშირად იწვევდნენ. მრავალი წლის განმავლობაში გამოდიოდა საქორწილო წვეულებებსა და სხვა ღონისძიებებზე.

1910 წელს ჰამიდ ყურბანოვი კომპანია „გრამოფონის“ მოწვევით გაემგზავრა რიგაში, სადაც მისმა ხმამ გრამოფონის ჩანაწერებში დაიმკვიდრა ადგილი. მან ჩაწერა „შური“, „რასტი“, „იეთიმ სეგაჰი“ და სხვა მუღამები, თავადაც უკრავდა ტარზე. ამ ჩანაწერებში მონაწილეობდა მისი ძმა ასგარ ყურბანოვიც.

მოგვიანებით, ჰამიდ გურბანოვმა ხმის პრობლემების გამო ყურადღება ტარზე დაკვრაზე გადაიტანა. ის ახლდა ცნობილ მუსიკოსებს – კეჩაჩიოღლუ მუჰამედი, გასიმ აბდულაევი, მუსა შუშინსკი, ისლამ აბდულაევი, მაშადი მამედ ფარზალიევი, მამედგულუ შუშინსკი და ბულბული – კონცერტებსა და ღონისძიებებზე ყარაბაღში, თბილისში, განჯასა და სხვა ქალაქებში.

ჰამიდ ყურბანოვი 1922 წლის 22 მარტს აღდამში გარდაიცვალა.
კეშთაზლი ჰასან

კეშთაზლი ჰასან ჰუსეინ ოღლუ (; 1873, ქეშთაზლი, შუშის მხარე – 1929, აღდამი) — აზერბაიჯანელი მომღერალი, მუღამის შემსრულებელი, – საუკუნეების ყარაბაღის მუსიკალური ტრადიციების წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
ჰასან ჰუსეინ ოღლუ ქეშთაზლი დაიბადა 1873 წელს შუშის მხარის სოფელ ქეშთაზლიში. მისი დიდი ბაბუა აშუღ მამადი აშუღი იყო, ხოლო ბიძა ჰაშიმ ქეშთაზლი – მე-19 საუკუნის ცნობილი ხანანდა.

ჰასანმა განათლება აღდამის მედრესეში მიიღო, სადაც შეისწავლა სპარსული და თურქული ენები. მუსიკისადმი ინტერესი ბავშვობიდან გამოაჩნდა, მისი პირველი მასწავლებელი ბიძამისი ჰაშიმი იყო, რომელმაც ტამბური აჩუქა და აღმოსავლური მუსიკის საფუძვლები შეასწავლა. განსაკუთრებული წარმატება მოიპოვა მუღამების – „ქათარი“, „ქურდ-შაჰნაზი“ და „ყარაბაღი შიკასტესი“ – შესრულებით, რის შემდეგაც აქტიურად მონაწილეობდა ყარაბაღის, შაქისა და შირვანის მუსიკალურ შეკრებებში.

1907 წლის 20 იანვარს ჰასან ქეშთაზლიმ სხვა ხელოვანებთან ერთად მონაწილეობა მიიღო მუსლიმთა საქველმოქმედო საზოგადოების მიერ ბაქოში ორგანიზებულ საღამოში. ბიძაშვილის, აკორდეონისტი მუჰამედ ქეშთაზლის თანხლებით, შეასრულა მუღამი „ყატარ ბაიათი“ და ხალხური სიმღერა „სტექან დეშილსინი“.

ბაქოში დაბრუნების შემდეგ ის წლების განმავლობაში ტარმომღერალ რზაბალასთან ერთად გამოდიოდა ყარაბაღის, განჯისა და თბილისის მუსიკალურ შეკრებებზე. 1913 წელს კიევში მიწვევა მიიღო სააქციო საზოგადოება „ექსტრაფონისგან“, სადაც გრამოფონზე ჩაწერა რამდენიმე მუღამი და ხალხური სიმღერა.

1920-იანი წლების დასაწყისში ჰასან ქეშთაზლი ბაქოში მიიწვიეს აღმოსავლეთის კონსერვატორიის მასწავლებლად. აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ის დაბრუნდა აღდამში, ჩაერთო რევოლუციურ საქმიანობაში და 1920 წლის ბოლოს შეუერთდა აზერბაიჯანის კომუნისტურ პარტიას.

სოფელ ქეშთაზლიში და მოგვიანებით გულაბლიში სოფლის საბჭოს თავმჯდომარედ მუშაობდა. მის ინიციატივით სოფელში გაიხსნა კლუბი, სადაც მუსიკალური ღონისძიებები და თეატრალური წარმოდგენები იმართებოდა.

ჰასან ქეშთაზლი 1929 წელს აღდამში გარდაიცვალა.
სლოვაკეთის კონსტიტუცია

სლოვაკეთის კონსტიტუცია (ოფიციალურად სლოვაკეთის რესპუბლიკის კონსტიტუცია; ) ― სლოვაკეთის მოქმედი კონსტიტუცია. იგი 1992 წლის 1-ელ სექტემბერს მიიღო სლოვაკეთის ეროვნულმა საბჭომ და ხელი მოეწერა იმავე წლის 3 სექტემბერს, ბრატისლავის ციხესიმაგრის რაინდთა დარბაზში. კონსტიტუცია ძალაშია 1992 წლის პირველი ოქტომბრიდან (ზოგიერთი ნაწილი - 1993 წლის 1-ელი იანვრიდან). კონსტიტუციის მიღების დღე სლოვაკეთში კონსტიტუციის დღეა და 1-ელ სექტემბერს აღინიშნება.

სტრუქტურა
სლოვაკეთის კონსტიტუციის ტექსტი პრეამბულასა და 9 ნაწილს მოიცავს, რომელთა დიდი ნაწილიც თავებად იყოფა და 156 მუხლისგან შედგეება.

პრეამბულა
პირველი ნაწილი
ზოგადი დებულებები (მუხლები 1-7)
სახელმწიფო სიმბოლოები (მუხლები 8-9)
სლოვაკეთის რესპუბლიკის დედაქალაქი (მუხლი 10)
მეორე ნაწილი – ფუნდამენტური უფლებები და თავისუფლებები
ზოგადი დებულებები (მუხლები 11-13)
ადამიანის ფუნდამენტური უფლებები და თავისუფლებები (მუხლები 14-25)
პოლიტიკური უფლებები (მუხლები 26-32)
ეროვნულ უმცირესობათა და ეთნიკურ ჯგუფთა უფლებები (მუხლები 33-34)
ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებები (მუხლები 35-43)
ბუნებრივი და კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის უფლებები (მუხლები 44-45)
სამართლებრივი და იურიდიული დაცვის უფლებები (მუხლები 46-50)
პირველი და მეორე ნაწილის საერთო დებულებები (მუხლები 51-54)
მესამე ნაწილი
სლოვაკეთის რესპუბლიკის ეკონომიკა (მუხლები 55-59)
სლოვაკეთის რესპუბლიკის უზენაესი აუდიტი (მუხლები 60-63)
მეოთხე ნაწილი – სამართლებრივი თვითმმართველი ერთეულები (მუხლები 64-71)
მეხუთე ნაწილი – საკანონმდებლო ძალაუფლება
სლოვაკეთის რესპუბლიკის ეროვნული საბჭო (მუხლები 72-92)
რეფერენდუმი (მუხლები 93-100)
მეექვსე ნაწილი – აღმასრულებელი ძალაუფლება
სლოვაკეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტი (მუხლები 101-107)
სლოვაკეთის რესპუბლიკის მთავრობა (მუხლები 108-123)
მეშვიდე ნაწილი – იურიდიული ძალაუფლება
სლოვაკეთის რესპუბლიკის საკონსტიტუციო სასამართლო (მუხლები 124-140)
სლოვაკეთის რესპუბლიკის სასამართლოები (მუხლები 141-148)
მერვე ნაწილი – სლოვაკეთის რესპუბლიკის გენერალური პროკურატურა
სლოვაკეთის რესპუბლიკის პრკურატორები (მუხლები 149-151)
ომბუდსმენი (მუხლი 151)
მეცხრე ნაწილი – გარდამავალი და საბოლოო დებულებები (მუხლები 152-156)
სლოვენიის კონსტიტუცია

სლოვენიის რესპუბლიკის კონსტიტუცია — სლოვენიის რესპუბლიკის უზენაესი კანონი. დღემდე კონსტიტუციაში ცვლილებები 7-ჯერ შეიტანეს, რომელთაგან ყველაზე მნიშვნელოვანია 4: 1997, 2000, 2003 და 2006 წლის დამატებები.

სტრუქტურა
კონსტიტუცია იყოფა ათ თავად.

ზოგადი დებულეები
ადამიანის უფლებები და ფუნდამენტური თავისუფლებები
ეკონომიკური და სოციალური ურთიერთობები
სახელმწიფოს ორგანიზება (ამ თავის თანახმად, ეროვნულ ასამბლეაში თითო-თითო ადგილი გამოყოფილია ქვეყნის იტალიური და უნგრელი თემებისთვის)
თვითმმართველობა
საზოგადოებრივი ფინანსები
კონსტიტუციურობა და სამართლებრივობა
საკონსტიტუციო სასამართლო
კონსტიტუციის გადასინჯვის პროცედურა
გარდამავალი და საბოლოო დებულებები
მირზა მუხტარ

მირზა მუხტარ აღა მირზა ალი ასკერ ოღლუ მამედოვი (; დ.1841-გ.1929) — მსახიობი, ხანენდე (ტრადიციული აზერბაიჯანული მუსიკის შემსრულებელი), პოეტი, პედაგოგი, მუსიკათმცოდნე და ლიტერატურული საზოგადოება „მეჯლისი-ფარამუშანის“ წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ქალაქ შუშაში, ელიზავეტპოლის პროვინციაში . მისი დაბადების წელი სხვადასხვა წყაროში განსხვავებულად არის მითითებული - 1841, 1842, 1852 ან 1859 წელი.
მამამისი, მირზა ალი ასკერი, იყო ტარისა და ქამანჩას შემსრულებელი, რომელსაც მეჰდიყული ხანის სასახლეში ხანენდის წოდება მიენიჭა. მირზა მუხთარმა პირველი განათლება მამისგან მიიღო და მისგან ისწავლა მუღამი.

იგი სწავლობდა ჯერ მედრესეში, ორი წლის შემდეგ კი რუსულ-თათრულ სკოლაში, სადაც დაეუფლა სპარსულსა და რუსულ ენებს. ახალგაზრდობიდანვე მირზა მუხტარი გამოირჩეოდა, როგორც ლირიკული ლექსებისა და ღაზალების ავტორი აზერბაიჯანულ და სპარსულ ენებზე. ყარაბაღელმა ინტელიგენციამ მას პატივისცემის ნიშნად "მირზა" უწოდა.

1883 წლამდე მირზა მუხთარის მოღვაწეობა ძირითადად შუშასთან იყო დაკავშირებული. შემდეგ იგი გადავიდა განჯაში, სადაც მუშაობდა მასწავლებლად, მოგვიანებით კი ტფილისში, სადაც ასწავლიდა აზერბაიჯანულ-რუსულ დაწყებით სკოლაში და აგრძელებდა თეატრალურ მოღვაწეობას.