iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ამბორის წესი რუსეთში

ამბორის წესი — სტუმართა მისალმების ძველრუსული წესი.

ისტორია
 საუკუნეში ქალები რუსეთში საკმაოდ ჩაკეტილად ცხოვრობდნენ. ისინი ურთიერთობდნენ მხოლოდ ახლო ნათესავებთან, ხოლო ეკლესიაში დადიოდნენ მხოლოდ დიდი დღესასწაულების დროს. ქუჩებში ისინი დახურული ეკიპაჟებით გადაადგილდებოდნენ.

ამბორის წესი წარმოიშვა რუსეთში საუკუნეში. ქეიფის შემდეგ სტუმრებთან გამოდიოდა სახლის პატრონის ცოლი ან ქალიშვილი, ყველას აძლევდა ჭიქა სასმელს, ხოლო სტუმარი საპასუხოდ მას ლოყაზე კოცნიდა. გაბრიელ უსპენსკის აზრით ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეს წეს-ჩვეულება უცხოელებისგან გადმოიღო.

აღწერა
ბარონმა მაიერბერგმა, რომელიც ცხოვრობდა მოსკოვში 1661 წელს, დატოვა ამ წესის აღწერილობა. სახლის პატრონის ქალიშვილი ან ცოლი მხლებელ ქალებთან ერთად გამოდის სხვა ოთახში და იცვამს რუსულ ეროვნულ ტანსაცმელს. შემდეგ იგი იღებს ჭიქას და ტუჩებით ეხება, ამის მერე კი ყველა სტუმარი რიგ-რიგობით სვამს სასმელს. შემდეგ, როდესაც ყველა სტუმარი დალევს დედასახლისი დგება ფეჩთან ან კუთხეში და ყველა სტუმარი მას კოცნის.
სტანდარტიზაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია

სტანდარტიზაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია , ფართოდ ცნობილი როგორც არის საერთაშორისო სტანდარტის მიმღები ორგანო, რომელიც შედგება სხვადასხვა ქვეყნის სტანდარტების ორგანიზაციების წარმომადგენლებისგან. ორგანიზაცია დაარსდა 1947 წლის 23 თებერვალს, ის მთელ მსოფლიოში ავრცელებს კერძო სამრეწველო და კომერციულ სტანდარტებს. ორგანიზაციის მთავარი ოფისი მდებარეობს ჟენევაში, შვეიცარიაში.
ხაჩქარი

ხაჩქარი ( < და ) — ქვაჯვარი, შუასაუკუნეების სომხური ძეგლი, ვერტიკალურად მდგარი ქვის ფილა, რომელზედაც ამოკვეთილია რთულ ორნამენტულ კომპოზიციაში ჩასმული დიდი ჯვრის გამოსახულება. როგორც წესი, იდგმებოდა გზასთან, მონასტერთან და ტაძრების ფასადზე ან მათ შიგნით მდებარეობს და გავრცელებული პრაქტიკაა თითქმის მთელ სომხეთში.

სულ სომხეთის ტერიტორიაზე ითვლიან რამდენიმე ათას ხაჩქარს და ყოველი მათგანი გამოირჩევა თავისებური ორნამენტებით (თუმცა ისინი შესრულებულია ერთსადაიმავე სტილში). გავრცელებულია საუკუნიდან. ფიქრობენ რომ წარმოიშვა ადრინდელ ქრისტიანული სტელიდან. თავდაპირველად კვეთულობა მონუმენტური ხასიათისა იყო, საუკუნიდან ადრინდელი ჯვრის ფონი აჭურული ორნამენტით დაიფარა.

ხაჩქარების ყველაზე გავრცელებული მოტივია ჯვარი, იშვიათად ჯვარცმა, როზეტით ან მზის დისკოთი მის ქვეშ. დარჩენილი ნაწილი, როგორც წესი, მორთულია ვაზის, ფოთლების ან აბსტრაქტული ხლართულის ორნამენტებით. ხანდახან მას თან ახლავს კარნიზი, რომელზეც ბიბლიური ან წმინდანთა გამოსახულებებია დატანებული.

ხაჩქარის აღმართვის ყველაზე გავრცელებული მიზეზი უნდა ყოფილიყო ვოტივი, ანუ აღთქმა ვინმეს (ცოცხალის ან გარდაცვლილის) სულის გადასარჩენად. თუმცა იყო სხვა მიზეზებიც, როგორიცაა საბრძოლო გამარჯვება, ეკლესიის აშენების თარიღი, ბუნებრივი კატაკლიზმებისგან დაცვა და მისთ. ხაჩქართა ყველაზე გავრცელებული ადგილი საფლავებია.
აღარცინის მონასტერი

აღარცინი — სომხური მონასტერი ტავუშის პროვინციაში, სომხეთში, ქ. დილიჯანიდან 18 კმ-ში. აგებულია - საუკუნეებში.

მთავარი სამონასტრო ტაძარი (ღვთისმშობლის სახელობის) აგებულია 1281 წელს. ეკლესია სურბ გრიგორი, აგებული საუკუნეში, კომპლექსის უძველესი ნაგებობაა. - საუკუნეებში ამ ეკლესიას გავიტი მიუშენეს. ეკლესია სურბ სტეპანოსი, აგებული 1244 წელს, წმინდა ღვთისმშობლის ეკლესიის ფორმისაა, თუმცა ზომით მცირეა.

მონასტრის ტერიტორიაზე ასევე მდებარეობს სატრაპეზო, აგებული 1248 წელს. აქვე მდებარეობს ბაგრატუნთა დინასტიის სამეფო სამარხი, რომელთაგან შემორჩენილია საფლავის ქვები და სტელები მეფეების სმბატისა და გაგიკის სახელებით. კომპლექსის ტერიტორიაზე რამდენიმე ხაჩკარი დგას.
ტათევი

ტათევის მონასტერი — სომხური ეკლესიის მონასტერი, მდებარეობს სომხეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, სიუნიქის პროვინციაში, სოფელ ტათევთან ახლოს, ერევნიდან 280 კმ-ში.

ისტორია
დაარსდა 906 წელს. სიუნიქის სამეფოს რელიგიური ცენტრი საუკუნიდან. მონასტრის მოსახლეობა საუკუნეში რამდენიმე ათას ადამიანს ითვლიდა. საუკუნეში მონასტერი იღებდა გადასახადს 680 სოფლიდან და ყოველნაირად ცდილობდა თავისი გავლენის გაზრდას, რამაც რამდენიმეჯერ გამოიწვია ადგილობრივ მოსახლეობასთან კონფლიქტი. მონასტერი ასევე იყო სომხეთის კულტურული ცხოვრების ცენტრი — საუკუნეებში. მონასტერთან მოქმედებდა ბიბლიოთეკა, სკრიპტორიუმი, უნივერსიტეტი.

1921 წლის 27 აპრილს მონასტერში გამართულ სხდომაზე გამოცხადდა დაშნაკური სომხეთის მთიანი რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა. ძლიერად დაზიანდა 1931 წლის მიწისძვრის დროს. 1995 წლიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაშია

2010 წლიდან დაიწყო მონასტრის აღდგენის პროექტი, რომლის პირვველი შედეგიც იყო, მსოფლიოში ყველაზე გრძელი (5,7 კმ.) საბაგირო გზის აშენება. დღესდღეობით მონასტერი არ მოქმედებს; ხორციელდება აღდგენითი და სარემონტო სამუშაოები. მონასტერში შესვლა შეზღუდული არ არის.

მონასტრის შენობები
კომლექსის ნაწილია გრიგორის კამაროვანი დარბაზი (836-848 წწ), პეტროსისა და პოღოსის ჯვაროვან-გუმბათოვანი დარბაზული ნაგებობა, რომლის ოთხივე კუთხეში ეგვტერია და რომელიც მოხატულია საუკუნეში, ჭიშკარზე დაშენებული ასტვაწაწინის დარბაზული ეკლესია ( ს.) და სხვა.

გალერეა
სტეფანავანი

სტეფანავანი (, 1924 წლამდე ჯალალ-ოღლი; სახელი ეწოდა სტეფანე შაუმიანის პატივსაცემად) — ქალაქი (1938 წლიდან) სომხეთში, ლორეს პროვინციაში. მდინარე ძორაგეტის მარჯვენა ნაპირზე ბაზუმის ქედის ჩრდილოეთით ლორის პლატოზე. მდებარეობს თუმანიანიდან 30 კილომეტრში. ქალაქში არის მაღალი სიხშირის მოწყობილობათა, ლუდის, ყველ-კარაქის ქარხნები, წინდების, ხალიჩების სამკერვალო, ავეჯის ფაბრიკები და სხვა. ასევე სახელმწიფო თეატრი და სტეფანე შაუმიანის სახლ-მუზეუმი.
ერევნის სურათების გალერეა

ერევნის სურათების გალერეა, სომხეთის სურათების გალერეა — დაარსდა 1921 წელს, როგორც სომხეთის სახელმწიფო მუზეუმის განყოფილება (1931—1935 — სომხეთის კულტურულ-ისტორიული მუზეუმის განყოფილება, 1935—1947 — დამოუკიდებელი სახვითი ხელოვნების მუზეუმი). ერევნის სურათების გალერეის კოლექციაში არის სომხური, რუსული, დასავლეთ ევროპისა და აღმოსავლეთის ქვეყნების სახვითი და დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების დაახლოებით 16 ათასი ნიმუში. სომხური ხელოვნების განყოფილებაში დაცულია არუთინ ჰოვნათანიანის, ივანე აივაზოვსკის, გ. ბაშინჯაღიანის, მარტიროს სარიანის, გაბრიელ გიურჯიანის, ს. სტეფანიანის, ა. სარქსიანის, მ. ასლამაზიანის, ე. ისაბეკიანის, ო. ზარდარიანისა და სხვათა ნამუშევრები; რუსული ხელოვნების განყოფილებაში — ს. შჩედრინის, კ. ბრიულოვის, ი. რეპინის, ვ, სეროვის, კ. სომოვის, ა. ბენუას, ს. კონიონკოვის, კ. პეტროვ-ვოდკინის, ვ. კანდინსკის, მ. შაგალის და სხვათა ნამუშევრები; დასავლეთ ევროპის განყოფილებაში — პ. პ. რუბენსის, ფ. დრუეს, ო. ფრაგონარის, გ, კურბეს და სხვათა ნამუშევრები.
სომხეთის არქიტექტურა

სომხეთის არქიტექტურას მდიდარი ტრადიციები აქვს. მაღალი სამშენებლო კულტურით გამოირჩევს ურარტუს სამეფოს მრავალი საერო და საკულტო ნაგებობა (ძვ. წ. — საუკუნეები). ელინიზმის ხანის შესანიშნავი ძეგლიაგარნისის წარმართული ტაძარი (ახ. წ. საუკუნე). საუკუნემდე შემოინახა გეგმით სწორკუთხა, ხის გვირგვინით დასრულებული უძველესი ხალხური საცხოვრებელი — „გლხატუნი“.

ფეოდალური ურთიერთობის განვითარებასა და გაქრისტიანებას სომხეთში დიდი საერო და საეკლესიო აღმშენებლობა მოჰყვა: შენდება ციხე-დარბაზები, სასახლეები (დვინი, ზვართნოცი), ტაძრები და ეკლესიები. შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრების ძეგლთა შორის განსაკუთრებით გამოირჩევა: ერერუიქის ტაძარი ( ს.), ეჩმიაძინის კათედრალი ( ს.), რიფსიმესა და გაიანეს ტაძრები ეჩმიაძნშივე ( ან სს.), ზვართნოცის ( ს.), ოძუნის ( ს.), ტათევის ( ს), აღთამარის ( ს.) ტაძრები; სამონასტრო კომპლექსები სანაინში, ახპატში (- ს), გეღარდში ( საუკუნე) და ასე შემდეგ. მრავალი ციხესიმაგრე, ტაძარი და სასწავლებლის შენობა აიგო კილიკიის სომეხთა სახელმწიფოშიც. სომხეთის ფარგლებში მდებარეობს საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების საყურადღემო ნიმუშებიც — ახტალის, ქობაირის, აქორის ეკლესიები და სხვა. საუკუნის შუა ხანებიდან მონღოლ-თათართა შემოსევებისა და სომხეთის თურქებისა და სპარსელების მიერ დაპყრობის შემდეგ მონუმენტური მშენებლობა თითქმის შეწყდა. აღმოსავლეთ სომხეთის რუსეთთან შეერთების შემდეგ ქალაქებში აგებდნენ საცხოვრებელ სახლებს. 1924 წელს არქიტექტორმა ა. თამანიანმა შეიმუშავა ერევნის განაშენიანების პირველი გენერალური გეგმა, რომელიც შემდგომში საფუძვლად დაედო დედაქალაქის ყველა მომდევნო გეგმას. მან დააგეგმარა ერევნის მნიშვნელოვანი საზოიოგადოებრივი ნაგებობები (მთავრობის სახლი, ოპერისა და ბალეტის თეატრი, პოლიტექნიკუმი და ზოოვეტერინალური ინსტიტუტები და სხვა), რომელთაც განსაზღვრეს საქალაქო ანსამბლის სახე.
სურენ ავჩიანი

სურენ გიორგის ძე ავჩიანი (დ. 5 აგვისტო, [ძვ. სტ. 24 ივლისი], 1904, თბილისი — გ. 2 ივნისი, 1985) — სომეხი მწერალი, ლიტერატურის მკვლევარი, მთარგმნელი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1964).

განათლება მიიღო თბილისში, ნერსესის სემინარიაში (1916–1920). ცხოვრობს საქართველოში. პირველი ლექსი გამოაქვეყნა 1923 წელს. ავტორია პიესებისა „სოსი და ვარდითერი“ (1946), „ქოროღლი“ (1948), „საიათნოვა“ (1950), „პელ-პუღი“ (1956), ლექსთა კრებულისა „ლექსები“ (1959). მისი შრომებიდან აღსანიშნავია „ხელოვნება და ხელოსნობა“ (1930), „ქართულ-სომხური თეატრალური ურთიერთობანი“ (1960). ეწევა ნაყოფიერ მთარგმნელობითს მოღვაწეობას: სომხურიდან ქართულად თარგმნა ო. თუმანიანის „დავით სასუნცი“ (1939), ა. შირვანზადეს „ქაოსი“ (1950) და სხვა, ქართულიდან სომხურად — ნიკოლოზ ბარათაშვილის ლექსები და „ბედი ქართლისა“ (1946), კონსტანტინე გამსახურდიას „დიდოსტატის მარჯვენა“ (1961).
ომი ხორვატიის დამოუკიდებლობისათვის

ხორვატიის ომი დამოუკიდებლობისთვის იყო შეიარაღებული კონფლიქტი ხორვატიის პოლიციასა და ხორვატიაში მცხოვრებ სერბებს შორის, რომლებიც ხორვატიის იუგოსლავიიდან გამოყოფის წინააღმდეგნი იყვნენ.

ეს ომი ხორვატებში ცნობილია როგორც (ბრძოლა სამშობლოსათვის)

ხოლო სერბებში – (ხორვატიის ომი)

1991:ომისთვის მზადება
1990-იან წლებში ეროვნულმა სიძულვილმა, ხორვატებსა და სერბებს შორის, პიკს მიაღწია. სერბებმა ხორვატიის პოლიციის საგუშაგოებზე შეტევები დაიწყეს. მხოლოდ 1991 წლის აპრილში, 20 ხორვატი პოლიციელი დაიღუპა, სერბებთან შეტაკებაში. ხორვატიის სერბი უმცირესობები მოითხოვდნენ ხორვატიისაგან, კრაინის(სერბული დასახლება ხორვატიაში) ხორვატიისაგან გამოყოფას.

1991 წლის 25 ივნისს, ხორვატიამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. 1 თვის შემდეგ, სერბებმა, სარაკეტო დარტყმები მიიტანეს ხორვატულ ქალაქებზე, როგორებიცაა დუბროვნიკი, გოსპიჩი, შიბენიკი, სისაკი, ვუკოვარი და სხვ.

აგვისტოში, სერბებმა, ხორვატიის განაპირა ქალაქის, ვუკოვარის შტურმი წამოიწყეს. სერბებმა იგი 18 ნოემბერს აიღეს, რასაც უამრავი უდანაშაულო ხორვატის სიცოცხლე შეეწირა.

5 ოქტომბერს, ხორვატიის პრეზიდენტი, ფრანიო ტუჯმანი სიტყვით გამოვიდა, სადაც მან მთელს ხორვატიის მოსახლეობას მოუწოდა სამხედრო მობილიზაციისა და „სერბი იმპერიალისტებისაგან“ თავის დაცვისკენ.

19 დეკემბერს, კრაინას ავტონომიურმა რესპუბლიკამ თავი დამოუკიდებელ რესპუბლიკად გამოაცხადა.

1995:ომის დასრულება
კრაინამ, საერთაშორისო წნეხის გამო, სერბეთის მხარდაჭერა დაკარგა. შედეგად, ხორვატიის ჯარებმა შედეგიანი შტურმი
(ოპერაცია ფლეში) მიიტანეს კრაინის დასავლეთ ნაწილზე (დას.სლავონია).

4 აგვისტოს ხორვატიამ დაიწყო „ოპერაცია შტორმის“ განხორციელება. მხოლოდ 4 დღეში, კრაინა დატოვა 150 000 მეტმა სერბმა. ისინი მსხვერპლნი გახდნენ დაგეგმილი ეთნიკური წმენდისა, რომლის ხელმძღვანელი ანტე გოტოვინა შემდგომში ჰააგის ტრიბუნალზე გაასამართლეს.

ოპერაცია, 4 დღეში, 7 აგვისტოს, ხორვატიის დამაჯერებელი გამარჯვებით დამთავრდა
. ხორვატიის ჯარებმა სრული კონტროლი აღადგინეს კრაინაზე.
აბრაჰამ კრეტაცი

აბრაჰამ კრეტაცი, კრეტელი (; გ. 1737) — სომეხი ისტორიკოსი, სომეხთა კათალიკოსი 1734-1737 წლებში. მისი თხზულება „ისტორუიგრაფია“ ეხება 1734-1736 წლების ამბებს. აღწერილია ირან-ოსმალეთის ომის, ირანის პოლიტიკა სომხეთის მიმართ, სომხეთისა და მეზობელი ქვეყნების პოლიტიკური და ეკონომიკური ცხოვრება, შეხვედრები ნადირ-შაჰთან.
ბასიჯი

ბასიჯი ( – მობილიზაცია) — ირანელი მოხალისეების სამხედრო დაჯგუფება, რომელიც რუჰოლა ხომეინის ბრძანებით შეიქმნა. იგი 1979 წლის ნოემბერში, ირან-ერაყის ომის დაწყებამდე შეიქმნა.

ირან-ერაყის ომის დროს ბასიჯი სამხედრო ოპერაციებს ქალაქ ბასრას მიმდებარე ტერიტორიებზე ატარებდა. ამ ომის დროს, ბასიჯში, ირანის პრეზიდენტი მაჰმუდ აჰმადინეჯადიც მსახურობდა.
აბრაჰამ ერევანცი

აბრაჰამ ერევანცი, ერევნელი — საუკუნის ნახევრის სომეხი ისტორიკოსი. მის „1721-1736 წლების ომების ისტორიაში“ აღწერილია ირან-ავღანეთის, ირან-ოსმალეთის ომები, თურქთა შემოსევა სომხეთსა და აზერბაიჯანში 1724 და ერევნის აღება. არის ცნობები საქართველოზეც, კერძოდ, ლეკებისა და თურქებისაგან მცხეთის აღებაზე, ვახტანგ -ზე და სხვა. აბრაჰამ ერევანცის ცნობები სანდო და მნიშვნელოვანი წყაროა ამიერკავკასიისა და ირანის ისტორიის შესწავლისათვის.
აგათანგელოსი

აგათანგელოსი — საუკუნის სომეხი ისტორიკოსი. თავის „ისტორიაში“ აღწერს სომხეთის გაქრისტიანებას ( საუკუნის დასაწყისი), სომხური ეკლესიის ორგანიზაციას და გადმოსცემს ქრისტიანობის პრინციპებს. თავს აღწერილი ამბების თანამედროვედ აცხადებს, ნამდვილად კი საუკუნის მეორე ნახევარში წერდა. გადმოცემული აქვს ეკლესიის ორგანიზაციისა და ქრისტიანობის დოგმები. მისი წიგნი ძველადვე ითარგმნა ბერძნულად, ქართულად და არაბულად. „ისტორიის“ ძველი სომხური ტექსტის გამოცემათაგან საუკეთესოდ ითვლება 1909 წლის თბილისის გამოცემა.
გოჰარ გასპარიანი

გოჰარ მიქაელის ასული გასპარიანი (ქალიშვილობის გვარი — ხაჩატრიანი; დ. 14 დეკემბერი, 1924, კაირო — გ. 16 მაისი, 2007, ერევანი) — სომეხი მომღერალი (სოპრანო), სსრკ სახალხო არტისტი (1956).

განათლება მიიღო კაიროში. 1948 წლიდან ცხოვრობს ერევანში. 1949 წლიდან ერევნის ოპერისა და ბალეტის აკადემიური თეატრის სოლისტია. ნატიფი გემოვნებით ასრულებს განსხვავებული სტილის პარტიებს, რომელთაგან აღსანიშნავია: ანუში, შუშანი (არმენ ტიგრანიანის „ანუში“, „დავით-ბეგი“), გოჰარი (სტეფანიანის „გმირი ქალი“, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1951), ლუჩია (გაეტანო დონიცეტის „ლუჩია დი ლამერმური“), ლაკმე (ლეო დელიბის „ლაკმე“), ვიოლეტა და დეზდემონა (ჯუზეპე ვერდის „ტრავიატა“, „ოტელო“), როზინა (ჯოაკინო როსინის „სევილიელი დალაქი“) და სხვა. გოჰარ გასპარიანი საკონცერტო მომღერალიც არის, გასტროლებით აქვს მოვლილი მრავალი ქვეყანა. სსრკ - მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. სომხეთის სახელმწიფო პრემია (1964).
გევორქ ასატური

გევორქ კონსტანტინეს ძე ასატური (ნამდვილი გვარი ასტვაწატრიანი) (დ. 18 ივნისი [ძვ. სტ. 6 ივნისი], 1868, თბილისი — გ. 7 ოქტომბერი, 1937) — სომეხი ლიტერატორი, მთარგმნელი.

განსაკუთრებული დამსახურება მიუძღვის ქართველი კლასიკოსი მწერლების სომხურ ენაზე თარგმანში. 1931 წელს გამოსცა ქართული პოეზიის ანთოლოგია, რომელიც შეიცავს მის მიერვე თარგმნილ ქართველ მწერალთა ნაწარმოებებს და ქართული ხალხური პოეზიის ნიმუშებს. გევორქ ასატურმა სომხურად თარგმნა „ვეფხისტყაოსნის“ სრული ტექსტი (გამოქვეყნდა 1937), აგრეთვე ნაწყვეტები ფირდოუსის „შაჰ-ნამედან“. მან პირველმა მიაქცია ყურადღება პეტერბურგის სააზიო მუზეუმში დაცულ ხელნაწერს, სადაც თავმოყრილია საიათნოვას ქართული ლექსები. 1922 წელს გამოაქვეყნა ერევნის სახელმწიფო მუზეუმში დაცული საიათნოვას ხელნაწერის აღწერა.
Ikarus-55

იკარუს-55 — უნგრული საერთოშორისო ავტობუსი, რომელიც გამოდიოდა 1953 წლიდან 1972 წლამდე. 1962 წლიდან 1972 წლამდე გამოდიოდა მოდიფიკაცია ლიუკსი, რომელიც ძირითადად საბჭოთა კავშირის მიეწოდებოდა. 1980 წლამდე გამოდიოდა საერთოშორისო ხაზებზე და ასევე გამოდიოდა სამოქალაქო ვარიანტები იკარუს-66, რომელიც უფრო ადრე გამოვიდა ვიდრე იკარუს-55, მაგრამ ის საბჭოთა კავშირს არ მიეწოდებოდა.

კონსტრუქცია
როგორც ყველა ძველ ავტობუსს, მისი ძრავა უკანა ნაწილში იყო, მგზავრებისთვის კი იყო 32 + 1 სავარძელი კონდუქტორისთვის და კიდევ ერთიც მძღოლისთვის.

უპირატესობები ლაზთან შედარებით
ლაზ-697 და იკარუსის ტევადობა ერთნაირი იყო, თუმცა იკარუსი ჯობდა მას კომფორტულობით. უპირატესობას ისიც აძლევდა, რომ მას ძრავა ჰქონდა უკან, რაც ამცირებდა გაზისაგან მოწამვლას. ეს ავტობუსი იყო ძალიან გამძლე მანქანა. მას შეეძლო დიდი მანძილის გავლა ისე, რომ არ შეეკეთებინათ.

ტექნიკური მონაცემები
დასაჯდომი ადგილი: 32 (34)
კარები: 1 + და ერთი მძღოლისთვის
ძრავა: ჩეპელის დიზელის ძრავა
ძრავის ადგილმდებარეობა: უკან
ცხენის ძალა (ლიუქსის): 170 ცხძლ
სულ შეუძლია იაროს: 160 კმ
მთლიანი წონა: 12 225
სიგრძე: 11 400 მმ
მაქსიმალური სისწრაფე: 100 კმ/სთ
Zic-154

ისტორია
მგზავრთა პრობლემების გადასაწყვეტად მსხვილ ქალაქებში 1946 წელს შეიქმნა სამეული: ტრამვაი 82 ტროლეიბუსი 82 და ავტობუსი -154.

პირველი ორი ავტობუსი (-154) შეიქმნა 1946 წელს, პირველი შეიქმნა ერთ-ერთ საავიაციო სამრეწველო ქარხანაში, მეორე კი ტმ-ზე, ეს ავტობუსი იყო ზილის მიერ გამოშვებული, 1947 წელს უკვე ააწყვეს 80 ავტობუსი, 1948 წელს კი 404, 1949 წელს 479, 1950 წელს 207, ამასთან ერთად ზილი ეძებდა ძრავის საუკეთესო ვარიანტს და აიღეს -120-ის ძრავა და ეს ძრავები გაუკეთეს ბოლო 50 ავტობუსს, სულ გამოშვებული იქნა 1165 -154, ამ ავტობუსს ყველაზე უცნაური კონსტრუქცია ჰქონდა: მისი ძრავა უკან იყო, შემოსასვლელი კარები წინა ბორბლებთან ჰქონდა, მძღოლის სკამი სიმაღლეში რეგულირდებოდა, მთავარი კი იყო ელექტრონული ტრანსმისია.

ეს ავტობუსი იყო დიზელ ელექტრონული. 110 ცხენის ძალიანი დიზელის ძრავა იყო მიდუღებული გენერატორთან, ეს მოთავსებული იყო უკანა 5 დასაჯდომი სკამი ქვეშ, ხოლო გამწევ ელექტრონული ძრავა კი იყო იატაკის ქვეშ.

საინტერესო ფაქტები
მხოლოდ თბილისში დადიოდა -154 ბაზაზე შექმნილი ტროლეიბუსი.
სომხეთ-ოსმალეთის ომი

სომხეთ-ოსმალეთის ომი — ომი ოსმალეთსა და სომხეთის დემოკრატიულ რესპუბლიკას შორის.

1920 წლის სექტემბრის დასაწყისში თურქეთმა სომხეთის საზღვრის მთელ პერიმეტრზე მასშტაბური შეტევა დაიწყო. სომხეთმა წნეხს ვერ გაუძლო და დაიწყო უკანდახევა ალექსანდროპოლის და ერევნის მიმართულებით.

29 სექტემბერს თურქებმა დაიკავეს სარიყამიში, შემდეგ არტაანი, 30 ოქტომბერს — ყარსი. სომხეთის სამხედრო მარცხის გამო 1920 წლის 1 ოქტომბერს საქართველომ დაიკავა და ქართულად გამოაცხადა ჩილდირი. 7 ნოემბერს ოსმალეთის ჯარმა დაიკავა ალექსანდროპოლი.

1921 წლის 16 მარტს ოსმალეთსა და საბჭოთა რუსეთს შორის დაიდო მოსკოვის ხელშეკრულება, რომლის ძალითაც ოსმალეთს დარჩა ყარსის ოლქი და ზოგიერთი სხვა რაიონი.
უნა-უნსო

უნა-უნსო (; უკრაინის ნაციონალური ასამბლეა) — ყველაზე ცნობილი ნაციონალურ-პოლიტიკური ორგანიზაცია უკრაინაში, 8 000 წევრით.

ისტორია
დაარსდა 1990 წლის 30 ივნისს, დისიდენტის იური შუხევიჩის მიერ „უკრაინის პარტიათაშორის ასამბლეის“ ( []) სახელით და წარმოადგენდა რამოდენმე ნაციონალისტური პარტიისა და საზოგადო ორგანიზაციების გაერთიანებას.

ასამბლეის მეთაური იყო ცნობილი უკრაინელი პოლიტიკოსი და მწერალი დმიტრო კორჩინსკი.

1991 წლის ზაფხულის ბოლოსთვის „უკრაინის პარტიათაშორის ასამბლეის“ ხელმძღვანელობამ მიიღო გადაწყვეტილება მისი სრულფასოვან პარტიად გარდაქმნის თაობაზე. 1991 წლის 8 სექტემბერს „უკრაინის პარტიათაშორის ასამბლეას“ შეუცვალეს სახელწოდება და უწოდეს „უკრაინის ნაციონალური ასამბლეა“, რის შემდეგადაც თავი პარტიად გამოაცხადა.სსრკ-ს დროს უნა-ს ოფიციალურად რეგისტრაცია ვერ მოხდა.

მოსკოვის პუტჩის შემდეგ უნამ დაიწყო უკრაინული სამხედრო დაჯგუფებების ფორმირება. აღნიშნულმა ნახევრადსამხედრო ფორმირებებმა მიიღეს სახელწოდება „უკრაინული სახალხო თავდაცვა“ ( []).

უკრაინის ნაციონალურმა თავდაცვამ (უნსო - უნა-ს სამხედრო განშტოება) მონაწილეობა მიიღო დნესტრისპირეთის ომში, მოლდოვის წინააღმდეგ, ხოლო აფხაზეთის ომში, ქართველების დასახმარებლად მათ 300-მდე მოხალისე გამოგზავნეს. მათი დანაყოფის სახელი იყო — არგო. უკრაინელი სამხედროები აფხაზეთის თითქმის ყველა ცხელ წერტილში იბრძოდნენ. მათ შორის, იცავდნენ სოხუმის გარშემო სტრატეგიულად მნიშვნელოვან სიმაღლეებს, შემდეგ კი მშვიდობიანი მოსახლეობა გააცილეს ომს.
ფრანიო ტუჯმანი

ფრანიო ტუჯმანი (; დ. 14 მაისი 1922, ველიკო-ტრგოვიშჩე — გ. 10 დეკემბერი 1999, ზაგრები) — ხორვატიის სახელმწიფო, პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, პუბლიცისტი. დამოუკიდებელი ხორვატიის პირველი პრეზიდენტი. მარშალი.

მისმა ეროვნულმა პარტიამ (ხორვატიის დემოკრატიული გაერთიანება) მოიგო პირველი არჩევნები ხორვატიაში, 1990 წელს. იგი პრეზიდენტად 2–ჯერ აირჩიეს. მან არჩევნების მეორე წელს, ხორვატიის დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. ძალაუფლებას გარდაცვალებამდე, 1999 წლის 10 დეკემბრამდე ფლობდა.
ღევონდ ალიშანი

ღევონდ ალიშანი (დ. 18 ივლისი [ძვ. სტ. 6 ივლისი], 1820, კონსტანტინოპოლი — გ. 22 სექტემბერი [ ძვ. სტ. 9 სექტემბერი], 1901, ვენეცია) — სომეხი პოეტი, ფილოლოგი, ისტორიკოსი.

1832 წლიდან ცხოვრობდა ვენეციაში, აქვე მიიღო განათლება და მხითარისტების კონგრეგაციის წევრი გახდა. ჯერ ძველ სომხურზე (გრაბარი), შემდეგ კი ახალ სალიტერატურო ენაზე (აშხარაბარი) დაწერილ ლექსებს აქვეყნებდა ჟურნალ „ბაზმავეპში“. 1857–1858 წლებში გამოსცა ლექსების 5 ტომი „სიმღერების“ სახელწოდებით. ღევონდ ალიშანის პოეზია გამსჭვალულია ეროვნუ-განმათავისუფლებელი ბრძოლის სულისკვეთებით. მას ეკუთვნის აგრეთვე პოემა „ავარაირის ბულბული“ (1847), ისტორიული, არქეოლიგიური, გეოგრაფიული და ეთნოგრაფიული შრომები, რომლებიც თარგმნილია ფრანგულ, ინგლისურ და გერმანულ ენებზე.
კოდორის კრიზისი (2001)

კოდორის კრიზისი — შეტაკება კოდორის ხეობაში, რომელიც დაიწყო 2001 წლის 4 ოქტომბერს, როდესაც აფხაზეთის თვით-გამოცხადებულ რესპუბლიკაში კოდორის ხეობიდან შეიჭრნენ ქართველი და ჩეჩენი მებრძოლები, ჰამზატ გელაევის მეთაურობით. შეტაკებების შედეგად 40-მდე ადამიანი დაიღუპა. კრიზისი მსოფლიო მედიის ყურადღების მიღმა დარჩა იმ მიზეზით, რომ მსოფლიოს ყურადღება ძირითადად აშშ-ის ავღანეთზე შეტევაზე იყო გადატანილი.

18 ოქტომბერს, აფხაზმა სეპარატისტებმა გამოაცხადეს, რომ კოდორის ხეობის მთელ დაბალ ზონას აკონტროლებდნენ და ჩეჩენ-ქართველი მებრძოლები ისევ საქართველოს მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე იყვნენ დაბრუნებულნი.
აშოტ II

აშოტ ერკათი (გ. 928) — სომხეთის მეფე ბაგრატუნების დინასტიისა. ებრძოდა არაბებსა მათ მომხრე სომეხ ფეოდალებს. 921 წელს სევანის ტბასთან დაამარცხა არაბები და სომხეთის დიდი ნაწილი გაათავისუფლა. არაბების წინააღმდეგ ბრძოლის წარმატება მნიშვნელოვნად განაპირობა აშოტ -ის მიერ ტაო-კლარჯეთის ქართულ სამეფოსთან დადებულმა პოლიტიკურმა კავშირმა. 922 წელს ხალიფა იძულებული გახდა აშოტ შაჰინ-შაჰად, ე. ი. ყველა სომეხი მეფე-ფეოდალის სიუზერენად ეცნო. არაბთა წინააღმდეგ ბრძოლებში გამოჩენილი მამაცობისა და სიმტკიცისათვის აშოტ -ს ერკათი (რკინა) უწოდეს.
ჰოვანეს ლაზარიანი

ჰოვანეს ლაზარიანი (დ. 1735 — გ. 1801) — ლაზარევების (ლაზარიანთა) აზნაურული ოჯახის თვალსაჩინო წარმომადგენელი, სახელმწიფო მოღვაწე. ახლოს იყო რუსეთის სამეფო კართან და დიდი როლი ითამაშა სომხეთის რუსეთთან დაახლოების საქმეში. იგი სათავეში ედგა სომხეთის განმათავისუფლებელი მოძრაობის ცენტრს და სხვა სომხეთის ორგანიზაციების მსგავსად ეროვნული სახელმწიფოს აღდგენას ქართველ-სომეხთა კავშირის იდეასთან ერთად განიხილავდა. ამ მიზნით მას საქმიანი ურთიერთობა ჰქონდა თეიმურაზ -თან, შემდეგ კი — ერეკლე -თან.
მოვსეს კალანკატვაცი

მოვსეს კალანკატვაცი (დასღურანცი), მოსე კალანკატუელი — სომეხი ისტორიკოსი, „ალვანთა ისტორიის“ ავტორი. თხზულება შემონახულია ძველ სომხურ ენაზე. მკვლევართა ერთი ნაწილი მოვსეს კალანკატვაცს საუკუნის ისტორიკოსად მიიჩნევს, ზოგი კი საუკუნის მოღვაწედ თვლის. არის აგრეთვე მოსაზრება, რომლის მიხედვითაც მოვსეს კალანკატვაცი და მოვსეს დასღურანცი სხვადასხვა დროის ისტორიკოსები არიან: პირველი მოღვაწეობდა საუკუნეში და „ალვანთა ისტორიის“ იმ ნაწილის ავტორია, სადაც თხრობა უძველესი დროიდან საუკუნემდეა დასრულებული, მეორე კი - საუკუნეში ცხოვრობდა და ამ ისტორიის გამგრძელებელი და რედაქტორია.

„ალვანთა ისტორიაში“ საკუთრივ კავკასიის ალბანეთის გარდა საყურადღებო ცნობებია დაცული ხაზარებისა და ჰუნების შემოსევების, ბიზანტიის იმპერატორ ჰერაკლეს, სპარსეთის მეფე ხოსროს ომებზე. ასევე ვახტანგ გორგასლის ბრძოლა ირანის წინააღმდეგ, იმდროინდელი სომხეთის სამეფოს ურთიერთობა ქართლთან, ბიზანტიასთან. ნაშრომში დაწვრილებით აღწერილია ბიზანტიელებისა და ხაზარების მიერ 627-628 თბილისის ალყა და მისი აღება. დაცულია მასალები სომეხ-ქართველთა საეკლესიო პაექრობის შესახებ და სხვა. მნიშვნელოვანია ცნობა რუსთა ლაშქრობისა ამიერკავკასიაში (943).
მოვსეს ხორენაცი

მოვსეს ხორენაცი, მოსე ხორენელი — სომეხი ისტორიკოსი, ტრადიციის მიხედვით, საუკუნის მოღვაწე. მკვლევართა ერთი ნაწილი - საუკუნეების ავტორად მიიჩნევს, ზოგიერთი საუკუნის, სხვები კი - საუკუნეების ისტორიკოსად ასახელებენ. აღსანიშნავია „სომხეთის ისტორია“, სადაც თხრობა იწყება ლეგენდარული ეთნარქი ჰაიკიდან (ჰაოსიდან) და გრძელდება 428 წლამდე. ეს იყო სომხეთის გაბმული ისტორიის დაწერის პირველი ცდა. მოვსეს ხორენაცმა ნაშრომში თავი მოუყარა ზეპირ, წერილობით, ეროვნულ და უცხოურ წყაროებს, პირველმა გამოიყენა ძველი სომხური ეპოსი, თეორიული მსჯელობითა და მეთოდოლოგიით დიდად გაუსწრო იმდროინდელ სომეხ ისტორიკოსებს, რისთვისაც მას „სომხეთის ისტორიის მამა“ უწოდეს.

მოვსეს ხორენაცის თხზულებაში საყურადღებო ცნობებია საქართველოს შესახებ. მასში მოთხრობილია ქართველთა შორის კერპთაყვანისმცემლობაზე, ქართლის სეფეწულთა, გუგარეთის (ან ქვემო ქართლის) საპიტიახშოსა და წმინდა ნინოს მიერ ქართლის გაქრისტიანებაზე და სხვა ფაქტები. არსებობდა მოსაზრება, რომ ამ ნაშრომით უსარგებლიათ ლეონტი მროველსა და სხვა ქართველ ისტორიკოსებს, თუმცა დღეს მეცნიერებაში მიღებული მოსაზრებების თანახმად, როგორც ხორენელის „სომხეთის ისტორია“, ასევე „მეფეთა ცხოვრება“ დაახლოებით ერთი პერიოდის თხზულებებია და მათი ურთიერთზეგავლენის საკითხი დღემდე კვლევის საგანია. „ისტორია“ თარგმნილია სხვა ენებზე. არსებულა ძველი ქართული თარგმანიც.