ილია II

ილია (ერისკაცობაში — ირაკლი გიორგის ძე ღუდუშაური-შიოლაშვილი; დ. 4 იანვარი, 1933, ორჯონიკიძე, ჩრდილოეთი ოსეთი, რსფსრ – გ. 17 მარტი, 2026, თბილისი) — ქართველი სასულიერო და საზოგადო მოღვაწე. უწმიდესი და უნეტარესი, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი და მცხეთა-თბილისის მთავარეპისკოპოსი 1977 წლიდან გარდაცვალებამდე.

2010 წლის 21 დეკემბრის სინოდის სხდომის გადაწყვეტილებით, საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქის ტიტულატურა შემდეგნაირად განისაზღვრა: უწმიდესი და უნეტარესი ილია , საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი, მთავარეპისკოპოსი მცხეთა-თბილისისა და მიტროპოლიტი ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის.

ილია -მ დაამთავრა მოსკოვის სასულიერო აკადემია 1960 წელს. 1957 წელს ბერად აღიკვეცა და ილია ეწოდა; 1957 წლის 18 აპრილს სიონის საპატრიარქო ტაძარში ხელდასხმულ იქნა იეროდიაკვნად; 1959 წლის 10 მაისს წმიდა სერგის მონასტრის ლავრაში მღვდელმონაზვნად; სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ დაინიშნა ბათუმის საკათედრო ტაძარში მღვდელმსახურად; 1960 წლის 19 დეკემბერს აღყვანილ იქნა იღუმენის, ხოლო 1961 წლის 16 სექტემბერს არქიმანდრიტის ხარისხში; 1963 წლის 26 აგვისტოს დაინიშნა კათოლიკოს-პატრიარქის ქორეპისკოპოსად შემოქმედელი ეპისკოპოსის ტიტულით; 1963-1972 წლებში იყო მცხეთის სასულიერო სემინარიის პირველი რექტორი; 1967 წელს გადაყვანილ იქნა აფხაზეთის ეპარქიაში; 1969 წელს აღყვანილ იქნა მიტროპოლიტის ხარისხში; 1977 წლის 9 ნოემბერს დადგინდა პატრიარქის მოსაყდრედ.

1977 წლის 23 დეკემბერს არჩეულ იქნა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქად; ილია -ის ლოცვა-კურთხევით თანამედროვე ქართულ ენაზე გამოიცა ბიბლია, საღვთისმეტყველო კრებულები, ბროშურები, წიგნები, ჟურნალები, სამი სახის კალენდარი; დაარსდა გაზეთები; 1988 წელს ილია -ის თაოსნობით მცხეთის სასულიერო სემინარია გადმოიტანეს თბილისში და დაარსდა თბილისის სასულიერო აკადემია-სემინარია; საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში გაიხსნა სასულიერო სასწავლებლები: ბათუმში, ახალციხესა და ქუთაისში სასულიერო სემინარიები.

ხულოში შეიქმნა სასულიერო სასწავლებელი და მასთან არსებული გიმნაზია; საუკუნეთა შემდეგ, კვლავ აღდგა გელათის სასულიერო აკადემია და ეკლესიის ეგიდის ქვეშ მყოფი გელათის მეცნიერებათა აკადემია; ოცი წლის მანძილზე საქართველოს ეკლესიის ეპარქიათა რიცხვი 15-დან 33-მდე გაიზარდა; მონასტრებისა — 53-მდე; სასულიერო პირთა — 1000-მდე; მოხდა კანონიზირება ახალი წმინდანებისა; აშენდა წმინდა სამების სახელობის საკათედრო ტაძარი.

2016 წლის 30 სექტემბრიდან-2 ოქტომბრის ჩათვლით, საქართველოს ეწვია რომის პაპი ფრანცისკე. მისი ვიზიტი საქართველოს პრეზიდენტისა და საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის მოწვევით შედგა. 30 სექტემბერს ფრანცისკე ესტუმრა ილია -ს, სადაც ორივე მხარემ შესაბამისი სიტყვა თქვა. რომის პაპი ილია -სთან ერთად ეწვია მცხეთას და მოინახულა სვეტიცხოვლის საკათედროს ტაძარი, რომელშიც საეკლესიო ტრადიციით უდიდესი ქრისტიანული საუნჯეები ინახება. საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა ილია -მ რომის პაპის ვიზიტს ისტორიული უწოდა.

ილია 2026 წლის 17 მარტს გარდაიცვალა.

ბიოგრაფია
ბავშვობა
ილია -ის მშობლები საქართველოდან, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტიდან იყვნენ: მამა, გიორგი სიმონის ძე ღუდუშაური-შიოლაშვილი — სოფელ სნოდან, დედა, ნატალია იოსების ასული კობაიძე კი — სოფელ სიონიდან. 1927 წელს მათ სახლი შეიძინეს ვლადიკავკაზშიც, სადაც შემდეგ დაიბადა საქართველოს მომავალი პატრიარქი. მშობლებმა სამი დღის ახალშობილი ქრისტეშობის დღეს მონათლეს ქართულ ტაძარში და ყრმას ერეკლე -ის პატივსაცემად ირაკლი უწოდეს. ნათლიები იყვნენ: არქიმანდრიტი ტარასი და მონაზონი ზოილე (დვალიშვილი). დედა ზოილეს პატარა ირაკლი სამთავროს მონასტერში ხშირად დაჰყავდა, სადაც მაშინდელი კათოლიკოს-პატრიარქის კალისტრატე ცინცაძესაგან სამი წლის ირაკლიმ ლოცვა-კურთხევა მიიღო.

განათლება
1952 წელს ირაკლი შიოლაშვილმა დაამთავრა ვლადიკავკაზის 22-ე საშუალო სკოლა და სწავლა განაგრძო მოსკოვის სასულიერო სემინარიაში, რომელიც სერგიევ პოსადში (მაშინდელ ზაგორსკში) მდებარეობს. 1956–1960 წლებში ირაკლი შიოლაშვილი იყო ზაგორსკის სასულიერო აკადემიის სტუდენტი. საქართველოს საპატრიარქო არქივში დაცული დოკუმენტები სრულ წარმოდგენას გვიქმნის ირაკლი შიოლაშვილის მოსკოვის სასულიერო სემინარიასა და აკადემიაში სწავლის პერიოდზე. კურსის ნიშნების ფურცელი, რომელიც შევსებულია 1953 წლის 11 მაისს, გვამცნობს, რომ ირაკლი შიოლაშვილს ყველა საგანში აქვს „ფრიადი“, კურსზე მხოლოდ ბერძნულში აქვს „4“, კურსზე იგი კვლავ ფრიადოსანია. ირაკლი შიოლაშვილმა კურსზე სწავლის დროს საკონკურსოდ წარადგინა თხზულება, რომელმაც პირველი ადგილი დაიმსახურა. გამარჯვებული დაჯილდოვდა 50 მანეთით მიტროპოლიტ ფილარეტის ფონდიდან, ხოლო წმინდა სერგის სამების ლავრამ მას 30 მანეთი გადასცა. საპატრიარქო არქივში დაცულია მისი ჩათვლის წიგნაკი (ნიშნების ფურცლები), რომელსაც ხელს აწერენ აკადემიის ინსპექტორი ვ. სარიჩევი და მდივანი ნ. მურავიოვი. აკადემიის კურსდამთავრებულ მღვდელმონაზონ ილიას ყველა საგანში ფრიადი აქვს.

აკადემიაში სწავლის პირველსავე წელს ირაკლი შიოლაშვილმა მიიღო გადაწყვეტილება, უარი ეთქვა საერო ცხოვრებაზე და ბერად აღკვეცილიყო. სასულიერო აკადემიაში სწავლის დროს ირაკლი შიოლაშვილს კიდევ უფრო გაუმძაფრდა დედაეკლესიისა და სამშობლოს სიყვარული. ზაგორსკის სასულიერო აკადემიაში სწავლის დროს მღვდელმონაზონმა ილიამ საკვალიფიკაციო თემად აირჩია „ათონის ივერთა მონასტრის ისტორია“. რუსულენოვანი მასალების მოძიებისა და დამუშავების შემდეგ იგი შეხვდა ზაგორსკის აკადემიის რექტორს დეკანოზ კონსტანტინე რუჟიცკის და სთხოვა მიეცა ნებართვა, რომ რამდენიმე თვით წამოსულიყო საქართველოში ქართულენოვანი ლიტერატურის სრულად შესწავლის მიზნით. 1959 წლის 4 ივნისითაა დათარიღებული რექტორ კონსტანტინე რუჟიცკის მომართვა საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის, ცენტრალური არქივის, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ხელმძღვანელობის სახელზე, რათა თავიანთი დაწესებულებების ბიბლიოთეკებში, წიგნსაცავებსა და ხელნაწერთა განყოფილებაში სამუშაოდ დაეშვათ სასულიერო აკადემიის კურსის სტუდენტი მღვდელმონაზონი ილია (ირაკლი გიორგის ძე შიოლაშვილი). მღვდელმონაზონმა ილიამ რამდენიმე თვე იმუშავა თბილისის ბიბლიოთეკებში, ქართველი მეცნიერებისაგან მიიღო რჩევები.

1977 წლის 23 დეკემბერს თბილისის სიონის საპატრიარქო ტაძარში გაიმართა საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის საეკლესიო კრება, რომელსაც დაესწრო 47 დელეგატი. კრებამ განიხილა საქართველოს ეკლესიის ახალი კათოლიკოს-პატრიარქის არჩევის საკითხი და მიტროპოლიტი ილია ერთხმად იქნა არჩეული სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქად და ეწოდა ილია . ილია საქართველოს ეკლესიას მართავდა 1600 წლის წინ 390-400 წლებში. საქართველოს ეკლესიის მე-12 საეკლესიო კრებას ესწრებოდნენ უცხოეთის ეკლესიათა წარმომადგენლები, სრულიად რუსეთის პატრიარქი პიმენი, ბულგარეთის ეკლესიიდან არქიმანდრიტი ნაუმი, ალექსანდრიიდან არქიმანდრიტი გრიგორიოსი.

1977 წლის 25 დეკემბერს საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის საპატრიარქო ტახტზე, რომელიც ანდრია პირველწოდებულისა და სვიმონ კანანელისაგან იღებს დასაბამს, ახალი პატრიარქი იქნა აღყვანილი: მცხეთის საპატრიარქო ტაძარში შესრულდა ახალი კათოლიკოს-პატრიარქის, უწმინდესისა და უნეტარესის ილია -ის აღსაყდრება.

წმინდა სამების საკათედრო ტაძარი
ილია -ის ლოცვა-კურთხევით თბილისში აშენდა წმიდა სამების სახელობის საკათედრო ტაძარი.

1988 წლის 24 აგვისტოს ილია -მ მიმართა თბილისის აღმასრულებელი კომიტეტის თავმჯდომარეს ირაკლი ანდრიაძეს თხოვნით, გამოეყო წმინდა სამების ტაძრის მშენებლობისათვის სათანადო ადგილი. იმ დროს ხელისუფლებაში მყოფნი, ყველა არ უჭერდა მხარს ამ წამოწყებას. ცდილობდნენ ისეთი ადგილი გამოეყოთ, რომ არ ყოფილიყო ძალიან შესამჩნევი ქალაქის პანორამებში. დასახელდა რამდენიმე ადგილი. ერთ-ერთი წყნეთის გზაზე, ტყეში მდებარეობდა, საიდანაც თბილისის ხედები თითქმის არ ჩანდა. შემდეგ, საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომისიის განკარგულებით შეირჩა ადგილი ბარათაშვილის აღმართის ქიმზე და რამდენიმე პროექტი არსებობს ამ რელიეფს მორგებული. შემდეგ იყო ვაკის სტუდქალაქის ტერიტორია და ბოლოს ელიას მთა. სწორედ ილია -ის წამოწყებით მოხდა წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის აშენება.

წმიდანთა კანონიზება
ილია -ის ლოცვა-კურთხევით დაიწყო სამშობლოსათვის წამებულ მოღვაწეთა ცხოვრების შესწავლა და ამის საფუძველზე მათ შორის გამორჩეულთა წმიდანად შერაცხვა. 1987 წელს ილია ჭავჭავაძის დაბადებიდან 150 წლისთავთან დაკავშირებით, საქართველოს ეკლესიამ საზოგადო მოღვაწე, მწერალი, ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის თავკაცი ილია ჭავჭავაძე წმიდანად შერაცხა და უწოდა წმიდა ილია მართალი.

1995 წელს ილია -ის ლოცვა-კურთხევით და საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის გაფართოებული კრების გადაწყვეტილებით წმიდანთა დასს შეემატნენ: კათოლიკოს-პატრიარქი ამბროსი ხელაია, ქუთათელ-გაენათელი მიტროპოლიტი ნაზარი (კრებულთან ერთად), იმერეთის ეპისკოპოსი გაბრიელ ქიქოძე, ეპისკოპოსი ალექსანდრე ოქროპირიძე, არქიმანდრიტი გრიგოლ ფერაძე, იღუმენი ალექსი შუშანია, მღვდელი თევდორე, წმიდა ნინოს მშობლები — ზაბულონი და სოსანა; შემდგომ პერიოდში წმიდანთა დასს შეემატნენ: ცოტნე დადიანი, კათოლიკოსი პეტრე , კათოლიკოსი სამოელ , კათოლიკოს-პატრიარქი მელქისედეკ , თეოდორე აჭარელი, აბუსერისძე ტბელი, კლარჯელი მამანი და დედანი, ილარიონ ქართველი-ახალი, კათოლიკოს-პატრიარქი კირიონ , ექვთიმე თაყაიშვილი, ბეთანიელი მამები იოანე და გიორგი, კრწანისის ომის მოწამენი, ფილიმონ ქორიძე მგალობელი, იღუმენი ექვთიმე აღმსარებელი (კერესელიძე) და ძმები კარბელაშვილები.

2016 წლის 22 დეკემბერს საქართველოს საპატრიარქოში გაიმართა საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წმიდა სინოდის სხდომა. სხდომაზე რამდენიმე პირის კანონიზაცია მოხდა. ესენი არიან:
მონოზონი ნინო (ამილახვარი 1784-1839), იღუმენია ნინო (ამილახვარი 1815-1904), სქემ-იღუმენია თამარი (მარჯანიშვილი 1869-1936), საქართველოს მეფე ბაგრატ , იმერეთის მეფე სოლომონ , სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი, უწმინდესი და უნეტარესი კალისტრატე (ცინცაძე).

საერთაშორისო საქველმოქმედო ფონდი
2005 წლის 8 თებერვალს სამების საკათედრო ტაძარში, როდესაც წმინდა ეკლესია და სრულიად საქართველო საზეიმოდ აღნიშნავდა წმიდა დავით აღმაშენებლის ხსენების დღეს, დაფუძნდა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ილია -ის საერთაშორისო საქველმოქმედო ფონდი.

ფონდის მიზანია იზრუნოს, როგორც სულიერების განმტკიცებისთვის, ასევე კულტურისა და მეცნიერების აღორძინებისა და განვითარებისთვის, ეროვნული და სახელმწიფოებრივი აზროვნების განმტკიცებისთვის.

საქართველოს ეკლესიის წმინდა სინოდის 2007 წლის 21 დეკემბრის სხდომაზე გადაწყდა, რომ კონკრეტულად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ნათლულებთან დაკავშირებით იქნას გამოყენებული საეკლესიო იკონომია და მომავალში, თუ შეიქმნება ამის პრეცედენტი, დაიშვას მათ შორის ქორწინება.

საერთაშორისო ურთიერთობები
ილია აღსაყდრებიდან დღემდე დიდ ყურადღებას უთმობს საერთაშორისო ურთიერთობებს, ხვდებოდა და ხვდება სახელმწიფოთა პირველ პირებს. მისი მწყემსმთავრობის მანძილზე რამდენიმე მნიშვნელოვანი შეხვედრა გაიმართა: 1991 წელს — თბილისში შეხვდა აშშ-ს ექს-პრეზიდენტს რიჩარდ ნიქსონს; 1993 წელს — თბილისში შეხვდა რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტს ბორის ელცინს; 1995 წელს — შეხვდა რუმინეთის პრეზიდენტს იონ ილიესკუს; 1995 წელს — საპატრიარქოში უმასპინძლა უკრაინის პრეზიდენტ ლეონიდ კუჩმას; 1996 წელს — შეხვდა გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის პრეზიდენტს რომან ჰერცოგს; 2000 წელს — იერუსალიმში შეხვდა პალესტინის განთავისუფლების ორგანიზაციის თავმჯდომარეს იასირ არაფატს; 2001 წელს — თეირანში შეხვდა ირანის ისლამური რესპუბლიკის პრეზიდენტ მუჰამედ ჰათამს; 2005 წელს — მოსკოვში შეხვდა რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინს; 2006 წელს — საპატრიარქოში უმასპინძლა უკრაინის პრეზიდენტ ვიქტორ იუშენკოს; 2008 წელს შეხვდა დიმიტრი მედვედევს; 2013 წელს — მოსკოვში შეხვდა რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინს; ილია რამდენიმეჯერ შეხვდა აზერბაიჯანის პრეზიდენტ ჰეიდარ ალიევს, ხოლო მის შემდეგ ილჰამ ალიევს; ჰქონდა შეხვედრები სომხეთის პრეზიდენტებთან. ილია -ს სხვადასხვა პერიოდში არაერთი შეხვედრა ჰქონდა საქართველოში აკრედიტებულ უცხოეთის სახელმწიფოთა ელჩებთან და სახელმწიფოთა სხვა წარმომადგენლებთან. 2020 წელს საქართველოში ვიზიტით მყოფი აშშ-ის სახელმწიფო მდივანი მაიკ პომპეო ილია -ს შეხვდა.

მოსაყდრის გამორჩევა
2017 წლის 23 ნოემბერს, თბილისში, ქაშუეთის წმიდა გიორგის სახელობის ეკლესიაში, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა ილია -მ საღმრთო ლიტურღია აღავლინა. მის დაწყებამდე პატრიარქმა საზოგადოებისა და წმინდა სინოდის წევრთათვის მოულოდნელად წაიკითხა მისივე ხელით და პირადი ბეჭდით დამოწმებული ბრძანება, რის საფუძველზეც სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის მოსაყდრედ დაადგინა სენაკისა და ჩხოროწყუს მიტროპოლიტი შიო (მუჯირი).

აღსაყდრებიდან 40 წელი
2017 წლის 25 დეკემბერს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქად ილია -ის აღსაყდრებიდან 40 წელი შესრულდა. მცხეთის საკათალიკოსოს ისტორიაში ეს თარიღი რეკორდულია, ვინაიდან სხვა არცერთ კათოლიკოს-პატრიარქს არ ჰქონია შესაძლებლობა ამ დროის მანძილზე ემართა ეკლესია. მხოლოდ აფხაზეთის კათოლიკოს-პატრიარქი გრიგოლ ლორთქიფანიძე მართავდა ეკლესიას 46 წლის განმავლობაში.

ილია -ის აღსაყდრებიდან 40 წლისთავისადმი მიძღვნილი ლოცვა სამების საკათედრო ტაძარში 24 დეკემბერს აღევლინა, ხოლო 25 დეკემბერს საზეიმო ლიტურღია სვეტიცხოვლის საპატრიარქო ტაძარში შესრულდა. ლიტურღიას შეკრებილ მრევლთან ერთად საქართველოს პრეზიდენტი გიორგი მარგველაშვილი, პრემიერ-მინისტრი გიორგი კვირიკაშვილი, მთავრობის და პარლამენტის წარმომადგენლები დაესწრნენ. თარიღთან დაკავშირებით მართლმადიდებელი ეკლესიებიდან, მხოლოდ რუსეთის ეკლესიის საპატრიარქოს წარმომადგენლები ესწრებოდნენ.

საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქს მისალოცი წერილები გამოუგზავნეს დიდი ბრიტანეთისა და ჩრდილოეთ ირლანდიის დედოფალმა ელისაბედ -მ, რომის პაპმა ფრანცისკე -მა, კონსტანტინეპოლის მსოფლიო პატრიარქმა ბართლომეოს -მა, მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქმა კირილე -მა და სხვებმა.

საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა ილია -მ მრევლს შემდეგი სიტყვებით მიმართა:

პატრიარქი და ავტოკეფალიის აღიარება
ჯერ კიდევ მეფე ვახტანგ გორგასლის დროს მოპოვებული საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ავტოკეფალია 1811 წელს სრულიად უკანონოდ გააუქმა რუსეთის იმპერიამ.
 საუკუნის ბოლოს დაიწყო ავტოკეფალიისთვის ბრძოლის პროცესი, რაც 1917 წელს საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენით და პირველ საეკლესიო კრებაზე სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქად კირიონ -ის არჩევით დაგვირგვინდა. რუსეთის ეკლესიამ ავტოკეფალია არ აღიარა. რუსეთის ეკლესიამ საქართველოს ეკლესიის ტერიტორიული ავტოკეფალია მხოლოდ 1943 წლის 31 ოქტომბერს აღიარა. მიუხედავად 1917 წელს გამოცხადებული ავტოკეფალიისა, კონსტანტინოპოლის მსოფლიო საპატრიარქო მაინც არ სცნობდა და ოფიციალურ წერილებშიც საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი შესაბამისი ტიტულატურით არ იხსენიებოდა.

1977 წლიდან, საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა ილია -მ მიზნად დაისახა ავტოკეფალიის აღიარების მოპოვება. იგი 1979 წლის მაისში მსოფლიო პატრიარქის, ყოვლადუწმიდესი დიმიტრიოსის მიწვევით სტამბოლში იმყოფებოდა, სადაც მან საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენის შესახებ საკითხი დასვა. შესაბამისი მოლაპარაკებები 11 წლის განმავლობაში მიმდინარეობდა. მოლაპარაკებათა ძირითად ნაწილში მონაწილეობდნენ მიტროპოლიტები: ქრიზოსთომოსი და დამასკინოსი. 1990 წლის 7 იანვარს, სიონის საპატრიარქო ტაძარში საღვთო ლიტურგიის დასრულების შემდეგ მიტროპოლიტმა ქრიზოსთომოსმა მსოფლიო საპატრიარქოს გადაწყვეტილებით საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ისტორიული ავტოკეფალიის და პატრიარქის ტიტულის აღიარება გამოაცხადა. 1990 წლის 4 მარტს საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა ილია -მ სტამბოლში მსოფლიო პატრიარქ დიმიტრიოსის ხელმოწერილი სიგელიც მიიღო.
— ილია — 1990 წლის აპრილი.

ამრიგად, მთელმა მართლმადიდებლურმა სამყარომ სცნო საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალია.

ეკლესია და სახელმწიფო
1977 წლის 25 დეკემბერს, საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქად მიტროპოლიტ ილიას აღსაყდრების შემდეგ დადგა საკითხი, თუ როგორ წარმართულიყო ხელისუფლებასთან ურთიერთობა. საქართველოს საბჭოთა რესპუბლიკის 1978 წლის კონსტიტუციაში აღნიშნული იყო, რომ მოქალაქეებს აქვთ უფლება აღიარებდნენ ნებისმიერ რელიგიას, აგრეთვე აქვთ უფლება ეწეოდნენ ათეისტურ პროპაგანდას. ამავე კონსტიტუციით აკრძალული იყო რელიგიურ რწმენასთან დაკავშირებით შუღლისა და სიძულვილის გაღვივება.

დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ, ეკლესიისა და სახელმწიფოს ურთიერთობა 1995 წლის საქართველოს კონსტიტუციამ განსაზღვრა. კონსტიტუციაში აღნიშნულია, რომ სახელმწიფო აცხადებს რწმენისა და აღმსარებლობის სრულ თავისუფლებას და აღიარებს საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის განსაკუთრებულ როლს საქართველოს ისტორიაში და მის სახელმწიფოსგან დამოუკიდებლობას. უფრო მოგვიანებით, 2002 წლის 14 ოქტომბერს, მცხეთაში, სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში ხელი მოეწერა კონსტიტუციურ შეთანხმებას საქართველოს სახელმწიფოსა და საქართველოს სამოციქულო ავტოკეფალურ მართლმადიდებელ ეკლესიას შორის. კონკორდატმა განსაზღვრა: 1). აღსარებისა და საეკლესიო საიდუმლოს დაცვა; 2). სახელმწიფო აღიარებს ეკლესიის მიერ შესრულებულ ჯვრისწერას კანონმდებლობით დადგენილი წესით;
6). ეკლესიის მიერ წარმოებულია საღვთისმსახურო პროდუქცია გათავისუფლებულია სახელმწიფო გადასახადისგან;2007 წელს ილია -მ მხარი დაუჭირა საქართველოში კონსტიტუციური მონარქიის შემოღებას.

ილია -მ არაერთხელ დააფიქსირა ეკლესიის პოზიცია საქართველოს ევროსტრუქტურებში გაწევრიანების შესახებ. იგი მხარს უჭერს საქართველოსა და ევროპის თანამშრომლობას და ქვეყნის ევროპულ ორიენტაციას. 2014 წლის იანვარში ევროპის ადამიანის უფლებათა დაცვის კომისარ ნილს მუჟნიეკთან შეხვედრისას ილია -მ განაცხადა:

2008 წლის საქართველო-რუსეთის ომი და საქართველოს ეკლესია
2008 წლის აგვისტოში საქართველოსა და ეგრეთ წოდებული სამხრეთ ოსეთის შეიარაღებულ ძალებს შორის ინტენსიური სროლები დაიწყო. 7 აგვისტოს ილია -მ დაპირისპირებულ მხარეებს შერიგებისკენ მოუწოდა, მაგრამ უშედეგოდ. 8 აგვისტოს ქართულმა ჯარმა რამდენიმე სოფელი დაიკავა, პარალელურად, რუსულმა ავიაციამ საქართველოს სხვა რეგიონების, მათ შორის, გორის და ფოთის საჰაერო დაბომბვებიც დაიწყო. იყო უამრავი მსხვერპლი. 9 აგვისტოს ილია -მ ღუდუშაურის სახელობის ეროვნულ სამედიცინო ცენტრში დაშავებულები ინახულა. მან მსოფლიო თანამეგობრობას საქართველოში შექმნილი ვითარების მშვიდობიანად გადაწყვეტის საქმეში დახმარება სთხოვა და აღნიშნა, რომ ეგრეთ წოდებული სამხრეთ ოსეთი საქართველოს ძალადობრივი გასაბჭოების შედეგია და იგი სეპარატიზმის საფუძველი არ უნდა იყოს. 13 აგვისტოს რუსული და ოსური სამხედრო ნაწილები ზემო ნიქოზში შევიდნენ და რამდენიმე ადგილობრივი მოკლეს. 14 აგვისტოს პატრიარქმა რუსეთის ეკლესიას გორსა და ნიქოზში შესასვლელად სამშვიდობო კორიდორის გაკეთება სთხოვა. 15 აგვისტოს ილია სასულიერო პირებთან ერთად გორში იმყოფებოდა, შემდეგ ზემო ნიქოზს ეწვია. იგი ამხნევებდა მოსახლეობას და სიმშვიდისკენ მოუწოდებდა. მან კონფლიქტის ზონიდან ოთხი დაჭრილი გამოიყვანა და ექვსი გარდაცვლილის გადმოსვენება მოახერხა.

პატრიარქის ტიტულატურა
1917 წელს, საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენასთან ერთად აღდგა საქართველოს ეკლესიის მეთაურის ტიტულიც. იგი მსოფლიო საპატრიარქოს მიერ 1990 წელს იქნა აღიარებული და ეკლესიის მეთაურის ტიტულატურაც ასე ჟღერდა: „მთავარეპისკოპოსი მცხეთა-თბილისისა და კათოლიკოს-პატრიარქი სრულიად საქართველოისა“. ტიტულში ასევე ასახული იქნა „უწმიდესი“ და „უნეტარესი“, რომელიც თავის დროზე აფხაზეთისა და ქართლის საკათალიკოსოს გაერთიანებასთან ერთად შევიდა სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის სრულ ტიტულში.

2010 წლიდან ტიტულატურაში კიდევ ერთი ცვლილება მოხდა. 21 დეკემბრის წმიდა სინოდის განჩინებით ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის ეპარქია საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქს ილია -ს გადაეცა და მისი ტიტულატურა შემდეგნაირად განისაზღვრა: „სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი, მცხეთა-თბილისის მთავარეპისკოპოსი, ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის მიტროპოლიტი, უწმიდესი და უნეტარესი“.

ურთიერთობა მართლმადიდებელ ეკლესიებთან
საქართველოს-კათოლიკოს პატრიარქად აღსაყდრებისთანავე ილია შეუდგა მსოფლიოს მართლმადიდებელ ეკლესიებთან მეგობრული ურთიერთობების დამყარებას.
1978 წელს ილია -მ მონაწილეობა მიიღო რუსეთში პატრიარქობის აღდგენიდან 60 წლისთავისადმი მიძღვნილ საზეიმო ღონისძიებაში; 1979 წელს — სტამბოლში შეხვდა მსოფლიო პატრიარქ დიმიტრიოსს; 1980 წელს — იერუსალიმის პატრიარქის, ბენედიქტე -ის მიწვევით იერუსალიმში იმყოფებოდა; 1981 წელს — თბილისში ილია -ს შეხვდა ანტიოქიისა და სრულიად აღმოსავლეთის პატრიარქი ეგნატე ; 1981 წელს — საქართველოში იმყოფებოდა იერუსალიმის პატრიარქი უნეტარესი დიოდოროს ; 1981 წელს — საქართველოში ჩამოვიდა ალექსანდრიის პაპი და პატრიარქი ნიკოლოზ ; 1982 წელს — საქართველოში ჩამოვიდა ალექსანდრიის პაპი და პატრიარქი ნიკოლოზ ; 1983 წელს — საქართველოში ჩამოვიდა ალექსანდრიის პაპი და პატრიარქი ნიკოლოზ ; 1984 წელს — საქართველოში ჩამოვიდა ალექსანდრიის პაპი და პატრიარქი ნიკოლოზ ; 1987 წელს — ილია იმყოფებოდა იერუსალიმში; 1988 წელს — თბილისში ილია -ს შეხვდა მსოფლიო პატრიარქი დიმიტრიოსი; 1990 წელს — ილია დაესწრო პატრიარქ პიმენის დაკრძალვას; 1990 წელს — საქართველოში იმყოფებოდა რუსეთის პატრიარქი ალექსი ; 1994 წელს — მსოფლიო პატრიარქი ბართოლომეოს პირველად ეწვია საქართველოს და შეხვდა ილია -ს; 2007 წელს — ილია მოსკოვში დაესწრო მართლმადიდებელი ენციკლოპედიის მე-13 ტომის პრეზენტაციას; 2008 წელს — ილია დაესწრო რუსეთის პატრიარქ ალექსი -ის დაკრძალვას; 2008 წელს — საქართველოში იმყოფებოდა ალექსანდრიისა და სრულიად აფრიკის პატრიარქი თეოდორე ; 2009 წელს — პირველი შეხვედრა ბაქოში, რუსეთის პატრიარქ კირილესთან; 2011 წელს — ილია სტამბოლში შეხვდა მსოფლიო პატრიარქ ბართოლომეოს -ს; 2012 წელს — უწმიდესი ილია იერუსალიმში შეხვდა იერუსალიმის პატრიარქ თეოფილეს; 2013 წელს — ილია მოსკოვში შეხვდა უწმიდეს კირილეს;
2013 წელს — პატრიარქ ილია -ის აღსაყდრებიდან 35 წლისთავთან დაკავშირებით თბილისში ჩამოვიდა მსოფლიო პატრიარქი ბართოლომეოს ; 2016 წელს — ილია დაესწრო რუსეთის პატრიარქ კირილეს 70 წლის იუბილეს.

ურთიერთობა არამართლმადიდებელ კონფესიებთან
ურთიერთობა რომის კათოლიკურ ეკლესიასთან
საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიისა და რომის კათოლიკური ეკლესიის ურთიერთობა 1917-1977 წლებში მხოლოდ ეპისტოლარული ხასიათისა იყო. ამ ურთიერთობის გაღრმავების კუთხით ილია -ს დიდი წვლილი მიუძღვის.

1978 წელს საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის საგარეო განყოფილების თავმჯდომარე ცხუმ-აფხაზეთის მიტროპოლიტი ნიკოლოზი (მახარაძე) ილია -ის ლოცვა-კურთხევით ესწრებოდა რომის პაპის პავლე -ის დაკრძალვას. რომის პაპის იოანე პავლე -ისა და საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქ ილია -ის პირველი ოფიციალური შეხვედრა 1980 წლის 5-6 ივნისს, ვატიკანში შედგა. შეხვედრაზე გადაწყდა, რომ ქართველი მეცნიერები ვატიკანის არქივებში ქართულ დოკუმენტებზე მუშაობას შეძლებდნენ. თბილისში გაიხსნა ვატიკანის საელჩო, ხოლო კავკასიაში თბილისის კათოლიკური საეპისკოპოსო.

რომის პაპი იოანე პავლე საქართველოში ოფიციალური ვიზიტით, საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქისა და საქართველოს პრეზიდენტის მოწვევით 1999 წლის 8 ნოემბერს იმყოფებოდა. ოფიციალური მოპატიჟება რომის პაპს მხოლოდ მას შემდეგ გაეგზავნა, რაც საკითხი საქართველოს ეკლესიის მეთაურთან შეთანხმდა და მოპატიჟებაც ერთობლივად გაიგზავნა. ეს იყო რომის კათოლიკური ეკლესიის მეთაურის პირველი ვიზიტი საქართველოში, ბალტიისპირეთის ქვეყნების გარდა, ყოფილ საბჭოთა კავშირის ქვეყნებს შორის საქართველო იყო პირველი ქვეყანა, რომელსაც პაპი ეწვია.

იოანე პავლე -ს თბილისის აეროპორტში საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ილია და საქართველოს პრეზიდენტი ედუარდ შევარდნაძე დახვდნენ. რომის პაპი 9 ნოემბერს მთავრობის კრწანისის რეზიდენციაში ქართული მეცნიერებისა და კულტურის წარმომადგენლებს შეხვდა, მოინახულა სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარიც, გაკეთდა ორმხრივი მიმართვები. საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი, უწმინდესი და უნეტარესი ილია :

1989 წელს თბილისში იმყოფებოდა კათოლიკე მონაზონი, ნობელის პრემიის ლაურეატი, 2016 წლიდან კათოლიკური ეკლესიის მიერ წმიდანად შერაცხული დედა ტერეზა კალკუტელი, რომელსაც შეხვდა ილია . დედა ტერეზა პატრიარქთან ერთად იმყოფებოდა სიონის საპატრიარქო ტაძარშიც.

რომის პაპის ფრანცისკე -სა და საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ილია -ის შეხვედრა 2016 წლის 30 სექტემბრიდან 2 ოქტომბრის ჩათვლით თბილისში შედგა, როდესაც რომის პაპი საქართველოს ეწვია. მისი ვიზიტი საქართველოს პრეზიდენტისა და საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის მოწვევით შედგა.
30 სექტემბერს პაპი ფრანცისკე უწმიდეს ილია -ს საპატრიარქოს რეზიდენციაში სტუმრობდა. რომის პაპი საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქთან ერთად ეწვია მცხეთას და სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარი მოინახულა. სვეტიცხოველში ილია -მ შემდეგი სიტყვები თქვა:

ურთიერთობა სომხურ ეკლესიასთან
ქართულ და სომხურ ეკლესიებს შორის ევქარისტული კავშირი საუკუნიდანაა გაწყვეტილი. მიუხედავად ამისა ქართული და სომხური ეკლესიების ურთიერთობა ინტენსიურად მიმდინარეობდა საუკუნეთა მანძილზე, მათ შორის საუკუნეშიც. 1961 წელს სომხური ეკლესიის მეთაური ვაზგენ პირველად შეხვდა იმ დროს არქიმანდრიტ ილია შიოლაშვილს. ვაზგენ 1977 წლის 25 დეკემბერს ესწრებოდა უწმიდეს ილია -ის აღსაყდრებასაც. 1978 წლის მაისში კი ილია თავად იმყოფებოდა ეჩმიაძინში ვაზგენ -თან შესახვედრად. მას შემდეგ არაერთი ოფიციალური ვიზიტი შედგა ეჩმიაძინში და საქართველოში. ვაზგენ 1994 წელს გარდაიცვალა, ეჩმიაძინში უწმიდესმა და უნეტარესმა ილია -მ სათანადო პატივი მიაგო გარდაცვლილი კათოლიკოსის ხსოვნას. მეგობრული ურთიერთობები გაგრძელდა ახალ კათოლიკოს გარეგინ -თან, რომელიც 1997 წელს სტუმრობდა საქართველოს. 2011 წელს საქართველოს სტუმრობდა ყოველთა სომეხთა უმაღლესი პატრიარქ-კათოლიკოსი გარეგინ .

ურთიერთობა სხვა ეკლესიებთან
1979 წლის 15 იანვარს იამაიკის დედაქალაქ კინგსტონში კათოლიკოს-პატრიარქი ილია ეკლესიათა მსოფლიო საბჭოს პრეზიდენტად აირჩიეს, რამაც გაზარდა პატრიარქის ავტორიტეტი საერთაშორისო ასპარეზზე და საქართველოს ეკლესიას შესაძლებლობა მიეცა ურთიერთობა ჰქონოდა მრავალი ქვეყნის ეკლესიასთან და რელიგიურ აღმსარებლობასთან. ილია სხვადასხვა დროს შეხვდა ეგვიპტის კოპტთა პატრიარქს შენუდა -ს, მალაბარიის ინდოელთა მონოფიზიტ პატრიარქს აბუნა თეკლე-ჰაიმანოტს, სირიელ იაკობისტთა პატრიარქს მარი იაკობ -ს, აღმოსავლეთის მონოფიზიტ პატრიარქ მაქსიმე -ს.

ურთიერთობა ისლამურ ქვეყნებთან
სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქ ილია -ს აღსაყდრებიდან დღემდე მჭიდრო და მეგობრული ურთიერთობა აქვს მუსლიმ სასულიერო ლიდერებთან.

ილია 2001 წელს ირანის ისლამური რესპუბლიკის პრეზიდენტის მოჰამედ ხათამის მიწვევით ოფიციალური ვიზიტით ირანში იმყოფებოდა, სადაც შეხვდა პრეზიდენტ ჰათამსა და ირანის ისლამური რესპუბლიკის სულიერ ლიდერს ალი ხამენეის. შეხვედრაზე განხილული იქნა მეგობრობისა და თანამშრომლობის პერსპექტივები.

მის უწმიდესობას მჭიდრო ურთიერთობა აქვს ამიერკავკასიის მუსლიმთა საბჭოს თავმჯდომარესთან, ალახ შუქურ ფაშა ზადესთან, რომელმაც 2013 წლის 25 დეკემბერს პატრიარქს რელიგიებსა და ერებს შორის შეტანილი წვლილისთვის შეიხ ისლამის ორდენით დააჯილდოვა.

პატრიარქი და განათლება
საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წიაღში საუკუნეთა განმავლობაში არაერთი საგანმანათლებლო კერა არსებობდა. 1811 წლიდან, რუსეთის იმპერიის მიერ საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის უკანონოდ გაუქმების შემდეგ ქართულ საგანმანათლებლო სივრცეში რუსიფიკატორული პოლიტიკა მიმდინარეობდა.
ავტოკეფალიის აღდგენის შემდეგ მხოლოდ უწმიდეს ეფრემ -ის დროს მოხერხდა მცხეთაში გახსნილიყო საღვთისმეტყველო სასწავლებელი. შემოქმედელი ეპისკოპოსის ილიას ხელმძღვანელობის პერიოდში სასწავლებელი სემინარიად გადაკეთდა და ეპისკოპოსი ილია მისი პირველი რექტორი გახდა.

1988 წლის 14 ოქტომბერს, თბილისში, სიონის საპატრიარქო ტაძართან ილია -ის მრავალწლიანი მუშაობის შედეგად სასულიერო აკადემიაც დაარსდა. აქვე გადმოვიდა მცხეთის სასულიერო სემინარიაც. 2003 წლის 5 მარტიდან 2004 წლის 4 აპრილამდე და 2005 წლის 25 იანვრიდან 2009 წლის 30 სექტემბრამდე ილია იყო თბილისის სასულიერო აკადემიისა და სემინარიის რექტორი.

1995 წელს ილია -ის ლოცვა-კურთხევით ქუთაისში დაარსდა წმიდა გაბრიელ ეპისკოპოსის სახელობის სასულიერო სემინარია, აღდგა გელათის სასულიერო აკადემია.

2008 წლის 12 ოქტომბერს ილია -ის ლოცვა-კურთხევით დაარსდა წმიდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ქართული უნივერსიტეტი.

ილია -ის მოღვაწეობის პერიოდში საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში გაიხსნა სასულიერო სასწავლებლები: ბათუმში, ახალციხეში, ქუთაისში, ხულოში სასულიერო სასწავლებელი და მასთან არსებული გიმნაზია, გიმნაზიები დაარსდა თბილისსა და საქართველოს მთელ რიგ ქალაქებში.

ილია -ის ლოცვა-კურთხევით თანამედროვე ქართულ ენაზე გამოიცა ბიბლია, საღვთისმეტყველო კრებულები, ბროშურები და წიგნები, ჟურნალები, სამი სახის კალენდარი, დაარსდა გაზეთები. მისი ინიციატივით საპატრიარქოსთან შეიქმნა ხუროთმოძღვრების ცენტრი, ხალხური რეწვის და მისიისა და ევანგელიზაციის განყოფილება, საგამომცემლო და სიწმიდეთა მოძიებისა და დაცვის ცენტრი, შეიარაღებულ ძალებთან და სამართალდამცავ დაწესებულებებთან ურთიერთობის განყოფილება, ასევე საგარეო და საფინანსო-ეკონომიკური განყოფილება, საინფორმაციო სამსახური, ჩამოყალიბდა ახალგაზრდული ცენტრები, ჰუმანიტარული სამსახური, მომლოცველობის სამსახური და სხვა.

ილია აღსაყდრების დღიდან თავისი საქმიანობის დიდ ადგილს უთმობდა შემოქმედებითი ინტელიგენციის, მეცნიერების წარმომადგენლებთან ურთიერთობას. ამ ურთიერთობათა შედეგი იყო ათონის მონასტერში დაცული ქართული ხელნაწერების მიკროფირების ჩამოტანა საქართველოში, რომელიც საპატრიარქომ გადასცა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტს. საპატრიარქო პერიოდულად მასპინძლობს ქართველ ფილოსოფოსებს, ისტორიკოსებს, ენათმეცნიერებს, ხელოვნების ისტორიის სპეციალისტებს. საეკლესიო გალობასა და ხატწერაში. დღეისათვის იგი მრავალი მუსიკალური ნაწარმოებისა და გალობის ავტორია. 2015 წლის 2 აპრილს, აუტიზმის საერთაშორისო დღეს, თბილისის დიდ საკონცერტო დარბაზში ჩატარდა საქველმოქმედო გალაკონცერტი, რომელზეც მთლიანად კათოლიკოს-პატრიარქის ნაწარმოებები შესრულდა.

ილია 20-მდე ხატის ავტორია. ისინი თემატურად და ტექნიკურად საკმაოდ მრავალფეროვანია. მათ შორისაა: „ყოვლად წმინდა სამება“, „ჩვენთან არს ღმერთი“, „ძველთა დღეთა“, „ივერიის ღმრთისმშობელი“, „პლატიტერა“, „მთავარანგელოზი მიქაელი“, „მთავარანგელოზი გაბრიელი“, „წმინდა დავით წინასწარმეტყველი“, „ღვთივდაცული საქართველო“, „წმინდა მეფენი სოლომონი“, „ვახტანგი და თამარი“.

პატრიარქის მიერ დაწერილი ხატების ძირითადი ნაწილი სამების საკათედრო ტაძარსა და საპატრიარქო რეზიდენციაშია დაბრძანებული. ორი კი — მანგლისის ღვთისმშობლისა და რუსთავის წმინდა ვახტანგ გორგასლის ტაძრების კუთვნილებაა.
აღსანიშნავია, რომ ჩამოთვლილი ხატებიდან ორი ფრესკულია — „ღვთივდაცული საქართველო“ ძველ საპატრიარქო რეზიდენციაშია, წმიდა თამარ მეფისა კი დიდუბის ღმრთისმშობლის ტაძრის მოხატულობის ნაწილია. გარდა ამისა, პატრიარქი სამების საკათედრო ტაძრის გუმბათში დასახატი მაცხოვრის გამოსახულების ესკიზის და ერთი სკულპტურული პორტრეტის (შიოლა ღუდუშაურის) ავტორიცაა.

მისი უწმინდესობის ქმნილებათაგან ერთ-ერთი გამორჩეული ყოვლადწმინდა სამების ხატია. იგი იკონოგრაფიულადაც და მხატვრულადაც კლასიკური მიმართულებისაა.

გარდაცვალება
სატურაციის (სისხლში ჟანგბადის შემცველობა) ვარდნის შემდეგ, კათოლიკოს-პატრიარქი ილია მეორე 2026 წლის 16 მარტს „ჩაფიძის გულის კლინიკაში“, ნაშუადღევს საპატრიარქოდან გადაიყვანეს. მას შემდეგ, რაც გამოუვლინდა კუჭში ფარული სისხლდენა, 17 მარტს ღამის ორ საათზე „კავკასიის მედიცინის ცენტრში“ გადაიყვანეს. მთელი დღის განმავლობაში იგი კლინიკაში ინტუბირებული ჰყავდათ — „ძილის მდგომარეობაში“. ინფორმაცია მისი გარდაცვალების შესახებ იმავე დღეს, 22:47 საათზე კლინიკასთან საპატრიარქო ტახტის მოსაყდრემ, მიტროპოლიტმა შიო მუჯირმა დაადასტურა.

2026 წლის 21 მარტს ილია -ის პანაშვიდს დაესწრნენ საქართველოში არსებული სხვადასხვა რელიგიური ორგანიზაციების წარმომადგენელი სასულიერო ლიდერები: ლათინ კათოლიკეთა კავკასიის სამოციქულო ადმინისტრაციის, სომეხთა სამოციქულო ეკლესიის საქართველოს ეპარქიის, საქართველოს ებრაელთა კავშირის, საქართველოს მუსლიმთა სამმართველოს, თბილისის საერთაშორისო ბაპტისტური ეკლესიის, საქართველოს ქრისტიან-ბაპტისტთა ეკლესიების გაერთიანების, საქართველოს ევანგელურ-ლუთერული ეკლესიის, საქართველოს ევანგელურ-პროტესტანტული ეკლესიის, საქართველოს სახარების რწმენის ეკლესიის, საქართველოს ეზიდთა სასულიერო საბჭოსა და საქართველოში „ხსნის არმიის“ წარმომადგენელი სასულიერო პირები. სამძიმრის წერილები გაავრცელეს საქართველოში აკრედიტირებულმა ელჩებმა, აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა, არაბთა გაერთიანებული საამიროების პრეზიდენტმა მოჰამედ ბინ ზაიედ ალ ნაჰიანმა, აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ, ბელარუსის პრეზიდენტმა ალექსანდრე ლუკაშენკომ, თურქეთის პრეზიდენტმა რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა, ისრაელის საგარეო საქმეთა მინისტრმა გიდეონ საარმა, ლატვიის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ბაიბა ბრაჟემ, ნიდერლანდების სამეფოს საგარეო საქმეთა მინისტრმა ტომ ბერენდსენმა, სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა, სლოვაკეთის სახელმწიფო მდივანმა რატისლავ ჩოვანეცმა, სერბეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა მარკო დურიჩმა, უნგრეთის პრეზიდენტმა ტამაშ შუიოკიმ. ასევე ილია -ის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრს გაუგზავნა წერილი ბულგარეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, ნადეჟდა ნეინსკიმ. საქართველოს პრემიერ-მინისტრს ილია -ის გარდაცვალებასთან დაკავშირებით სამძიმრის წერილი გაუგზავნა უზბეკეთის პრეზიდენტმა, შავკათ მირზიიოევმა.

ილია -ის დაკრძალვას ხუთი მართლმადიდებლური ეკლესიის მეთაური დაესწრო. მათ შორის იყვნენ: კონსტანტინოპოლისა - ახლისა რომისა და მსოფლიო პატრიარქი ბართლომე , ბულგარეთის პატრიარქი დანიელი, სრულიად ალბანეთის მთავარეპისკოპოსი იოანე, ჩეხეთისა და სლოვაკეთის მიტროპოლიტი როსტისლავი და ამერიკის მიტროპოლიტი ტიხონი. გარდა ამისა, გარდაცვლილი პატრიარქის პატივსაცემად საქართველოში სხვა მართლმადიდებლური ეკლესიების დელეგაციებიც ჩამოვიდნენ.

პატრიარქი, კვირას, 2026 წლის 22 მარტს, სიონის ტაძარში დაკრძალეს. ამით, ის საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეცხრე პატრიარქია, რომელიც სიონის ტაძარშია დაკრძალული.

ჯილდოები
ილია მრავალი ჯილდოს მფლობელია. 1972 წელს დაჯილდოვდა მოციქულთასწორი წმიდა ნინოს ორდენით; 1977 წელს — წმიდა მოწამე გიორგის გამარჯვების ორდენით; 1977 წელს — წმიდა იოანეს ხარისხის ორდენით; 1997 წელს — დავით აღმაშენებლის ორდენით; 2001 წლის 22 იანვარს — საქართველოს ეკლესიის ჯილდოთი, წმიდა გიორგის ხარისხის ორდენით; 2010 წელს — „ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი“; 2010 წლის 29 დეკემბერს — შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია და ოქროს მედალი; 2013 წლის 19 ივნისს ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აკადემიური საბჭოს გადაწყვეტილებით მიენიჭა საპატიო დოქტორის წოდება;

საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ილია 1978-1983 წლებში იყო ეკლესიათა მსოფლიო საბჭოს პრეზიდენტი. ნიუ-იორკის სასულიერო აკადემიამ ილია ღვთისმეტყველების დოქტორის საპატიო წოდება მიანიჭა. 1997 წელს არჩეულ იქნა კრეტის სასულიერო აკადემიის საპატიო წევრად. ამავე წელს აირჩიეს გაეროსთან არსებული ინფორმატიზაციის საერთაშორისო აკადემიის ნამდვილ წევრად; 1998 წელს კი ამერიკის მართლმადიდებელი ეკლესიის წმიდა ტიხონის საღვთისმეტყველო სემინარიამ ღვთისმეტყველების დოქტორის საპატიო წოდება მიანიჭა.

საინტერესო ფაქტები
მსოფლიო საქრისტიანომ ქრისტეს დაბადებიდან 2000 წელი განსაკუთრებული ზეიმით აღნიშნა. იერუსალიმის საპატრიარქოს მიწვევით ისრაელში ჩავიდნენ მართლმადიდებელი ქვეყნების სახელმწიფო და საეკლესიო მეთაურები. იერუსალიმში იმყოფებოდა საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქიც. 6 იანვარს საქართველოს პრეზიდენტმა და პატრიარქმა მაცხოვრის საფლავი ერთობლივად მოინახულეს. მაცხოვრის საფლავის ნიშაში ისინი ქართული გუნდის გალობის თანხლებით შევიდნენ და სანთლები დაანთეს. იერუსალიმის საპატრიარქოს სატახტო დარბაზში იერუსალიმის პატრიარქმა დიოდოროს -მა მართლმადიდებელი ეკლესიის სახელმწიფოთა და ეკლესიის მეთაურებს „წმიდა აკლდამის რაინდთა წმიდა ჯვრის“ ორდენები გადასცა.

2016 წლის ოქტომბერში საქართველოს რომის პაპი ფრანცისკე ეწვია, რომელმაც საქართველოში მიღებული შთაბეჭდილებები ვატიკანში გამგზავრების შემდეგ მედიის წარმომადგენლებს გაუზიარა და საქართველოს-კათოლიკოს პატრიარქი განსაკუთრებული პატივისცემით, „ღვთისკაცად“ მოიხსენია: