iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გულბათ ტორაძე

გულბათ გრიგოლის ძე ტორაძე (დ. 14 ოქტომბერი, 1928, თბილისი, — გ. 17 ოქტომბერი, 2018, იქვე) — ქართველი მუსიკათმცოდნე, ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1967), თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის ემერიტუს-პროფესორი.

დაიბადა რუსეთის არმიის ყოფილი პორუჩიკის გრიგოლ ტორაძის და მერი ჭავჭავაძის ოჯახში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1950) და თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის მუსიკის ისტორიის განყოფილება (1952). 1952–1953 წლებში ასწავლიდა საქართველოს სახელმწიფო თეატრალურ ინსტიტუტში, 1953 წლიდან — თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში. 1973–1976 წლებში მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1976 წლიდან იყო კონსერვატორიის მუსიკის ისტორიის კათედრის გამგე. 1976 წლიდან იყო ქართული ენციკლოპედიის რედაქციის მუსიკის სექციის თავმჯდომარე, 1968–1973 და 1992–1995 წლებში — საქართველოს კომპოზიტორთა კავშირის მდივანი. 1953 წლიდან ეწეოდა სამეცნიერო და კრიტიკულ-პუბლიცისტურ მოღვაწეობას. მიღებული ჰქონდა ღირსების ორდენი (1999) და საქართველოს კულტურის სამინისტროს უმაღლესი ჯილდო „ხელოვნების ქურუმი“ (2016).
პორფილე გორგოშიძე

პორფილე გორგოშიძე (დ. 1892, სოფ. ლიხაური, ახლანდ. ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1978, დაკრძალულია ლიხაურის სასაფლაოზე) — ქართველი ოფიცერი, ჩოლოქის ბრძოლის (1918) გმირი.

დაიბადა გლეხის ოჯახში. სწავლობდა ოზურგეთის გიმნაზიაში, რომელიც ხელმოკლეობის გამო ვერ დაამთავრა. 1909 წლიდან ასოთამწყობად მუშაობდა თბილისში, ჯერ არუთინოვის, შემდეგ გაჩეჩილაძის სტამბაში. ამ უკანასკნელში იწყობოდა გაზეთები: „თეატრი და ცხოვრება“, „თანამედროვე აზრი“ და სხვ. მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ, 1914 წელს ჯარში გაიწვიეს. 1917 წლიდან ქართულ სახალხო გვარდიაში იყო უფროს უნტერ-ოფიცრად. 1918 წელს ოსმალეთის ფრონტზე პორუჩიკ ვალოდია გოგუაძის თანაშემწე იყო №4 ჯავშნოსან მატარებელზე (აქვე მსახურობდა მისი ძმა ალექსანდრეც). სიმამაცით გამოიჩინა თავი 1918 წლის 8 აპრილს მდ. ჩოლოქზე ბრძოლაში, რისთვისაც ძმები გორგოშიძეები წმ. გიორგის ჯვრით დააჯილდოვეს. ბრძოლაში პორფილე გორგოშიძე მძიმედ დაიჭრა, რის გამოც სამხედრო სამსახურს ჩამოშორდა. საბჭოთა პერიოდში კოლმეურნეობაში მუშაობდა. 1929 და 1937 წლებში მცირე ხნით დაპატიმრებული იყო საბჭოთა ხელისუფლების მიერ. აქვს მოგონებები „გმირ ჯავშნოსანზე“.
ცხვირგრძელასებრნი

ცხვირგრძელასებრნი — ხოჭოების ოჯახი ნაირმჭამელი ხოჭოების ქვერიგისა. სახეობრივი შემადგენლობით ცხოველების ყველაზე დიდი ოჯახია. ცნობილია 80000-მდე სახეობა, საქართველოში გვხვდება 900-მდე. ხასიათდებიან წაგრძელებული თავმილით, რომელიც ბოლოვდება მღრღნელი ტიპის პირის აპარატით. ნიადაგში განვითარებული მატლები ჭამენ მცენარეთა ფესვებს.

გალერეა
სერგო ორჯონიკიძე (მსახიობი)

სერგო ორჯონიკიძე (დ. 19 მარტი, 1947, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ექიმი-კარდიოლოგი და მსახიობი.

ბიოგრაფია
სერგო ორჯონიკიძე დაიბადა 1947 წლის 19 მარტს თბილისში, 1970 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. სასწავლებლის დასრულებისთანავე გაანაწილეს გარდაბნის რაიონის ჯანპუნქტის ექიმად. პარალელურად თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტში გაიარა სპეციალიზაცია კარდიოლოგიაში, რის შემდეგაც ამავე კათედრის ჯერ უფროსი ლაბორანტის, შემდეგ კი ასისტენტის თანამდებობაზე განაგრძო მუშაობა. ამავდროულად მუშაობდა, როგორც ინტენსიური თერაპიის ექიმი.

იყო ულტრაბგერითი გამოკვლევების ერთ-ერთი პიონერი, ხელმძღვანელობდა ახლად ჩამოყალიბებულ ფუნქციურდიაგნოსტიკურ განყოფილებას. იყო თბილისის კარდიოლოგიური კლინიკის დირექტორის მოადგილე და ფუნქციური დიაგნოსტიკის მიმართულების ხელმძღვანელი. 2016 წლიდან არის ინგოროყვას საუნივერსიტეტო კლინიკის კარდიოლოგიური მიმართულების ხელმძღვანელი. 2017 წელს აირჩიეს საქართველოს კარდიოლოგთა ასოციაციის მრჩეველთა საბჭოს წევრად.

გადაღებულია ფილმებში: „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“ (ზურიკელა, 1962), „ბოდიში, თქვენ გელით სიკვდილი“ (დათო, 1965).

ოჯახი
დაქორწინებულია მსახიობსა და მოცეკვავეზე, საქართველოს სახალხო არტისტ მანანა აბაზაძეზე, ჰყავთ ორი ქალიშვილი.
ლევან ხაბეიშვილი

ლევან ხაბეიშვილი (დ. 7 მაისი, 1987) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი. თბილისის საკრებულოს ყოფილი დეპუტატი. ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის თავმჯდომარე 2023 წლის 30 იანვრიდან 2024 წლის 8 ივნისამდე.

ბიოგრაფია
2012-2013 მუშაობდა პრეზიდენტ მიხეილ სააკაშვილის ადმინისტრაციაში მთავარი სპეციალისტის პოზიციაზე, 2013-2014 წლებში იკავებდა თბილისის მერიის სოციალური მომსახურებისა და კულტურის საქალაქო სამსახურის უფროსის მოადგილის თანამდებობას. 2017 წელს აირჩიეს თბილისის საკრებულოს დეპუტატად.

2020 წლის საპარლამენტო არჩევნებში იყო ოპოზიციური პარტიების ნაწილის საერთო კანდიდატი სამგორის მაჟორიტარულ ოლქში. მან ხმების 39,14% (27506) მიიღო და მეორე ადგილი დაიკავა. მეორე ტურში მონაწილეობაზე და პარლამენტში პარტიული სიით შესვლაზეც უარი განაცხადა (მთლიანად ოპოზიციასთან ერთად, გაყალბებული არჩევნების მოტივით). ოფიციალურად 2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გაერთიანებული ოპოზიცია „ძალა ერთობაშია“.
ნიკოლოზ ვაჩნაძე

ნიკოლოზ მიხეილის ძე ვაჩნაძე (დ. 1887, თბილისი, — გ. 1940, ლუკენვალდი, გერმანია) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე.

მსახურობდა რუსეთის არმიის მე-13 ლაიბ-გრენადერთა ერევნის პოლკში (1909 წლის სიით — პორუჩიკი). ამავე პოლკის შემადგენლობაში იბრძოდა ჩრდილო-დასავლეთის ფრონტზე მსოფლიო ომში (1914-1918). 1916 წელს მიიღო კაპიტნის წოდება. 1918 წლიდან მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის ჯარში, მიიღო პოლკოვნიკის ჩინი, მეთაურობდა ასპინძის მე-9 ათასეულს. საბჭოთა ოკუპაციის (1921) შემდეგ ემიგრაციაში იყო. დაამთავრა ვარშავის სამხედრო აკადემია (1923). მსახურობდა პოლონეთის არმიაში პოდპოლკოვნიკის წოდებით, დანიშნული იყო მოდლინის ციხესიმაგრის გარნიზონის უფროსად. მსოფლიო ომის დასაწყისში, 1939 წელს ტყვედ ჩაუვარდა გერმანელებს. გარდაიცვალა ტყვეობაში, ლუკენვალდის საავადმყოფოში. დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის (1915, 1916), წმ. ანას (1915, 1916) და (1915) და წმ. ვლადიმირის (1916) ხარისხის ორდენებით.
ჯუმბერ ბეთაშვილი

ჯუმბერ სერგოს ძე ბეთაშვილი (დ. 26 ივნისი, 1939, თბილისი, — გ. 27 სექტემბერი, 1993, სოხუმი) — ქართველი სახელმწიფო მოხელე, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოს წევრი (1993). სოხუმის დაცემის შემდეგ მოკლეს აფხაზური სეპარატისტული დაჯგუფების წევრებმა.

დაამთავრა სოხუმის სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტი, სწავლობდა ასევე სოხუმის პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორიის ფაკულტეტზე და მოსკოვის უმაღლეს პარტიულ სკოლაში. 1972 წელს იყო მიუნხენში ოლიმპიური თამაშების კომსორგი. 1974 წელს მუშაობა დაიწყო ქ. გაგრაში საქალაქო კომიტეტში ჯერ ინსტრუქტორად, ხოლო შემდეგ განყოფილების გამგედ. 1976 წლიდან მუშაობდა აფხაზეთის ასსრ მინისტრთა საბჭოში. 1992–1993 წლებში იყო აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის სახელმწიფო მდივანი. აფხაზეთში შეიარაღებული კონფლიქტის დროს, სოხუმის დაცემის შემდეგ, 1993 წლის 27 სექტემბერს აფხაზეთის მთავრობის სხვა წევრებთან ერთად მოკლეს აფხაზმა მეამბოხეებმა. სიკვდილის შემდეგ დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენით.
ალექსანდრე მაჭავარიანი (სამხედრო)

ალექსანდრე მიხეილის ძე მაჭავარიანი (დ. 1872 — გ. 20 მაისი, 1923, თბილისი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, პოლკოვნიკი, საქართველოს ეროვნული გმირი.
1905 წელს დაამთავრა თბილისის სამხედრო სასწავლებელი, საიდანაც ჩაირიცხა რუსეთის იმპერიის არმიის სალიანის 206-ე ქვეით პოლკში (1909 წლის სიით — პოდპორუჩიკი). ამავე პოლკის შემადგენლობაში მონაწილეობდა მსოფლიო ომში (1914-1918). შტაბს-კაპიტანმა მაჭავარიანმა განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი 1915 წლის 16 აგვისტოს სოფ. დუბოვოსთან (ახლანდ. ბელარუსის ტერიტორია) ბრძოლაში, როდესაც ხელჩართულ შეტაკებაში კონტრიერიშით უკუაგდო გერმანელთა შეტევა მის დაქვემდებარებაში მყოფი ბატალიონის პოზიციებზე. ამ დამსახურებისთვის მიიღო გიორგის ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის“ (1915). ასევე დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის (1915) და (1917) ხარისხის, წმ. ანას (1915) და ხარისხის (1916), წმ. ვლადიმერის ხარისხის (1917) ორდენებით. ომში სამჯერ იყო დაჭრილი. 1916 წელს მიიღო კაპიტნის ჩინი.

1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის ჯარში პოლკოვნიკის წოდებით. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ ემიგრაციაში არ წასულა. საქართველოს წითელ არმიაში ქართული დივიზიის 1-ლი პოლკის უფროსის თანამდებობა ეჭირა. ამავდროულად, მოღვაწეობდა ანტისაბჭოთა იატაკქვეშა წინააღმდეგობის მოძრაობაში. იყო საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის მიერ შექმნილი „სამხედრო ცენტრის“ წევრი. 1923 წელს ჩეკამ დააპატიმრა და თბილისში, დღევანდელი ვაკის პარკის ტერიტორიაზე სამხედრო ცენტრის სხვა 14 წევრთან ერთად დახვრიტა.
ფარნაოზ ყარალაშვილი

ფარნაოზ რევაზის ძე ყარალაშვილი (დ. იანვარი 1898, ართანა, ახლანდ. თელავის მუნიციპალიტეტი, — გ. 20 მაისი, 1923, თბილისი) — ქართველი ოფიცერი, საქართველოს ეროვნული გმირი.

თავად რევაზ მიხეილის ძე ყარალაშვილის (დ. 1858 — გ. 1924) შვილი. დაამთავრა თელავის გიმნაზია. 1917 წელს მოხალისედ მსახურობდა ლაგოდეხში. 1918-1921 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის ჯარში (მე-6 პოლკში) პორუჩიკის ჩინით. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ იყო საქართველოს წითელი არმიის 1-ლი ქართული პოლკის უფროსის თანაშემწე. 1922 წლის სექტემბერში ის იყო ძეგვის ხიდზე მდგომ ტყვიისმფრქვეველთა რაზმის უფროსი. კავშირი დაამყარა მიხეილ ლაშქარაშვილის პარტიზანულ რაზმთან. იყო საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის მიერ შექმნილი „სამხედრო ცენტრის“ უპარტიო წევრი. 1923 წელს ჩეკამ დააპატიმრა და თბილისში, დღევანდელი ვაკის პარკის ტერიტორიაზე სამხედრო ცენტრის სხვა 14 წევრთან ერთად დახვრიტა. 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების დღეებში დახვრიტეს მისი მამაც, რევაზ ყარალაშვილი.
ლევან კლიმიაშვილი

ლევან (ლელო) ირაკლის ძე კლიმიაშვილი (დ. 1897, სოფ. რუისი, ახლანდ. ქარელის მუნიციპალიტეტი, — გ. 20 მაისი, 1923, თბილისი) — ქართველი ოფიცერი, საქართველოს ეროვნული გმირი.

წარმოშობით აზნაურული ოჯახიდან. საქართველოს რესპუბლიკის (1918-1921) ჯარის პორუჩიკი. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ მსახურობდა საქართველოს წითელ არმიაში. ამავდროულად, მოღვაწეობდა ანტისაბჭოთა იატაკქვეშა წინააღმდეგობის მოძრაობაში. იყო ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის სამხედრო ორგანიზაციის და საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის მიერ შექმნილი „სამხედრო ცენტრის“ წევრი. ჩეკას დოკუმენტებით, შეთქმულებთან მიჰქონდა ცნობები და ქაქუცა ჩოლოყაშვილის რაზმისთვის იბირებდა ოფიცრებს. 1923 წელს ჩეკამ დააპატიმრა და თბილისში, დღევანდელი ვაკის პარკის ტერიტორიაზე სამხედრო ცენტრის სხვა 14 წევრთან ერთად დახვრიტა. კლიმიაშვილის უმცროსი ძმა და თანამოაზრე ივანე (ვანო; დ. 1905 — გ. 1966) 1930-1939 წლებში გადასახლებული იყო ციმბირში.
სიმონ ჭიაბრიშვილი

სიმონ (ნასყიდ) იაგორის ძე ჭიაბრიშვილი (დ. 1880, დუშეთი, — გ. 20 მაისი, 1923, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, ვაჭარი, საქართველოს ეროვნული გმირი.

იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების დუშეთის განყოფილების დამფუძნებელი წევრი. ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის აქტივისტი. მონაწილეობდა დუშეთის მაზრაში 1922 წელს ანტისაბჭოთა რაზმების ორგანიზებაში, იყო სამხედრო ცენტრის წევრი, ახლოს იყო შალვა ფავლენიშვილთან და ქაქუცა ჩოლოყაშვილთან. 1923 წელს ჩეკამ დააპატიმრა და თბილისში, დღევანდელი ვაკის პარკის ტერიტორიაზე სამხედრო ცენტრის სხვა 14 წევრთან ერთად დახვრიტა.
ბა-ბეს ეროვნული პარკი

ბა-ბეს ეროვნული პარკი — დაცული ტერიტორია ვიეტნამის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში, ბაკ-კანის პროვინციაში. შეიქმნა მტკნარი წყლის ტბისა (ბა-ბეს ტბა) და გარშემორტყმული კირქვისა და მარადმწვანე ტყეების დასაცავად. მდებარეობს დედაქალაქ ჰანოიდან დაახლოებით 240 კმ-ის დაშორებით.

მდებარეობა
ბა-ბეს ეროვნული პარკი მდებარეობს ბაკ-კანის პროვინციაში, ჰანოიდან 240 კმ-ის დაშორებით. პროვინციის დედაქლაქ ბაკ-კანიდან ეროვნული პარკი 70 კმ-თაა დაშროებული, ხოლო ქალაქ ჩო-რადან 14 კმ-ით.

ფლორა და ფაუნა
ბა-ბეს ეროვნული პარკი კირქვოვანი და მარადმწვანე ტყეებითაა დაფარული. კირქვოვანი წარმონაქმნები ძირითადად მთების ფერდობებზეა, სადაც ნიადაგის თხელი ფენაა. მარადმწვანე ტყეები უფრო სქელი ნიადაგის მიადმოებშია და სახეობათა მრავალფეროვნებით გამოირჩევა. კირქვოვან ტყეებში ყველაზე მეტად გავრცელებულია: და . ტბის ნაპირების მახლობლად მთის ფერდობებიზე რეგიონული ენდემური მცენარე მცოცავი ბამბუკი ხარობს.

ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე 27 სახეობის ღამურა და 65 სახეობის ძუძუმწოვარია შემჩნეული, მათ შორის: ჩინური პანგოლინი , მსუქანი ლორი , რეზუსი, ჰიმალაიური დათვი, წავი და სხვ. ბა-ბეს ეროვნულ პარკში ბინადრობს 233 სახეობის ფრინველი, 43 სახეობის რეპტილია და ამფიბია, მათ შორის: სამეფო კობრა და ვიეტნამური სალამანდრა. ბა-ბეს ტბაში 106 სახეობსი თევზია დაფიქსირებული. პარკი ცნობილია პეპლების სახეობებითაც - აქ 354 სახეობის პეპელაა აღწერილი.

ლანდშაფტი
პარკის ჩრდილოეთით პიონგის გამოქვაბული მდებარეობს. მთავარი მღვიმე 50 მეტრის სიმაღლისა და 300 მეტრის სიგრძისაა. მღვიმეში 18 სახეობის ღამურა ბინადრობს. „ზღაპრული გუბურა“ კლდოვანი აუზია, რომელიც კირქვოვან წარმონაქმნებს შორის მდებარეობს და სუფთა წყლითაა სავსე. მდინარე ნანგზე დაუ დანგის ჩანჩქერი წარმოიქმნება. იგი დინებების ნაკადისგან შედგება, რომელიც თითქმის ერთ კილომეტრზეა გადაჭიმული. ქვრივი კუნძული პატარა, კონუსის ფორმის კუნძულია ტბის სამხრეთ ნაწილში.

ეროვნული პარკი და ინფრასტრუქტურა
ბა-ბეს ეროვნული პარკი 1992 წელს დაარსდა და 10 048 ჰექტარი ფართობი უკავია. პარკის ტერიტორიაზე საინფორმაციო ცენტრი, საოჯახო სასტუმროები, ტბის მენეჯმენტის სადგური და ეკოლოგიური კვლევის სადგური მდებარეობს.
მეგრული კუპატი

მეგრული კუპატი — კუპატის მეგრული ვარიანტი. კარგად არის ცნობილი საქართველოში, მისი სფეციფიკური საგემოვნო თვისებების გამო, რაც განპირობებულია იმით, რომ ტრადიციულად ცხოველები თავისუფლად ყავთ გაშვებული და კვებავენ ბუნებრივი საკვებით ტყეებში, თხილის ბაღებში, ასევე აძლევენ ხილს, განსაკუთრებით — მსხალს.

მეგრული კუპატის დასამზადებლად იყენებენ მხოლოდ ღორის ნაწლავებს, ფილტვებს, ნეკნებს, მუცლის და კისრის ხორცს. დანარჩენი საჭირო ინგრედიენტები საქართველოს სხვადასხვა რეგიონებიდან შემოაქვთ: ნიორი — კახეთიდან ან ქართლიდან, პილპილი — აღმოსავლეთ საქართველოდან, ქონდარი — სვანეთიდან, აგრეთვე, მარილი, წიწაკა და ძმარი — შესაკაზმავად. მეგრული კუპატის დამზადების წესი მსგავსია მთელს რეგიონში, მას, ჩვეულებრივ, ნოემბერ-დეკემბერში ამზადებენ.

კუპატის ტრადიციული მეთოდით მომზადება იწყება საშუალო სისქის ნაწლავის შერჩევით. ნაწლავს კარგად გარეცხავენ. ხორცის ყველა ნაჭერს მოხარშავენ და წვრილ ნაწილებად დაჭრიან. ჯერ შეურევენ საკაზმს, შემდეგ სხვა ინგრედიენტებს. ნარევს ათავსებენ სიგრილეში 3-4 საათი. შემდეგ მზა მასას ნაწლავებში კარგად ტენიან და ორივე მხრიდან ბაწრით შეკრავენ. გარედან უსვამენ წითელ წიწაკას, ქონდარს და ძმრის ნარევს და კიდებენ შესაბოლად, დაახლოებით 3-10 დღე. შესაბოლად უმჯობესია თხემლა, რომლის ბოლიც უკეთეს ფერს სძენს საბოლოო პროდუქტს. ტრადიციულად, პროდუქტს ინახავენ გრილ ადგილას და მოიხმარენ მთელი წლის განმავლობაში. მირთმევენ შემწვარს. სამეგრელოში კუპატი ნათლისღების სადღესასწაულო სუფრის ნაწილია. როდესაც კუპატს გასაყიდად აწარმოებენ, იყენებენ ხორცის სხვა ნაწილებსაც (მაგალითად, ხბოს ნაწლავებს, ან ღორის მჭლე ხორცს). ზოგჯერ პროდუქტს ბოლავენ საბოლავ კამერებში, რაც პროდუქტის დამზადების პროცესს აჩქარებს, თუმცა თავდაპირველ გემოს უცვლის.
კალტი

კალტი — თუშური ტრადიციული პროდუქტი, რომელსაც ზაფხულის პერიოდში თუშური გუდის ყველის წარმოების შემდეგ დარჩენილი შრატისგან ამზადებენ მწყემსები. შრატს აცხელებენ (ჩვეულებრივ, შეშის ცეცხლზე), ურევენ ხის კოვზით, რათა კალტი არ მიეკრას ჭურჭლის ძირს. მიღებული კალტი იწურება ქსოვილის ტომსიკებში. კალტს აშრობენ მოწნულ გალიაში — „კიშტეში“.

გასახმობად ნედლი კალტის ბურთულებს ალაგებენ ფიცრებზე, ხოლო ნედლი სახით — მარილით გადაზელავენ და დებენ ცხვრის ტყავში — გუდაში. კალტს მკვეთრი სუნი აქვს, რბილი კონსისტენციისაა და ცხარე გემო დაჰკრავს. მწყემსები მას მცირე რაოდენობით, მხოლოდ საკუთარი მოხმარებისთვის ამზადებდნენ. მწყემსებისთვის ის ერთ-ერთი ძირითადი სასურსათო პროდუქტია ზამთრის პერიოდში.

კალტს ჩვეულებრივ, ტრადიციულ ადგილობრივ ლუდთან — ალუდთან ერთად მიირთმევენ. ამჟამად ის პოპულარული გახდა ქალაქის მოსახლეობასა და ტურისტებს შორისაც. პროდუქციის ნახევარი ადგილობრივ ბაზრებზე იყიდება. ქვეყნით მასშტაბით მას „ხმელი კალტის“ ან „თუშური კალტის“ სახელით ყიდიან.
რუხლოყება მურტალა

რუხლოყება მურტალა — ფრინველი მურტალასებრთა ოჯახისა. საშუალო ზომისაა, სხეულის სიგრძე 40–50 სმ-ია, ფრთისა — 15–21 სმ, ნისკარტისა — 5–5,8 სმ, ფრთების შლილი 77–85 სმ-ია, მასა 600–700 გრამს შეადგენს. სიდიდესა და შეფერილობაში სქესთა შორის განსხვავება არ გამოიხატება. ზაფხულში თავი და კისერი ზემოდან შავი აქვს. კეფასა და კისრის უკანა ნაწილში ბუმბულები წაგრძელებულია. თვალების ქვეშ და ყურების უკან აქვს თეთრი ზოლები. თავის გვერდები (ახალგაზრდებში ზოლიანია), ნიკაპი და ყელი რუხია; კისერი წინიდან და ჩიჩახვი — ქარცი. დანარჩენი ქვემო მხარე თეთრია, სხეულის გვერდები — მორუხო-მურა ფერისა. ფრთის ზედა მფარავი და მომქნევი ბუმბულები მოშავოა, მაგრამ მეორე რიგის მომქნევების ნაწილი თეთრია. ზამთარში ზურგის მხარე მუქი მორუხო ფერისა ხდება. კისერი წინიდან და გვერდებიდან, აგრეთვე სხეულის გვერდები მოწაბლისფროა. დანარჩენი ქვემო მხარე — თეთრი. ნისკარტი შავია, მაგრამ ძირში მოყვითალო. არამობუდარი თითქმის მთლიანად ნაცრისფერია. გალო გარეთა მხრიდან და გარეთა თითი შავია, დანარჩენი თითები და გალო შიგნიდან — მოყვითალო-მურა. თითებს სათითაოდ შემოვლებული აქვს ლაპოტი. ხმა — დაბალი „კეკ-კეკ“, გაზაფხულზე — ძლიერი ყვირილი, რომელიც კვიცის ხმას მოაგონებს და ღრენაში გადადის.

ცნობილია 2 ქვესახეობა. საქართველოში მოიპოვება დასავლური რუხლოყება მურტალა (. . ). სახეობის ბუდობის არეალი მოიცავს ევროპის უდიდეს ნაწილს, დასავლეთ ციმბირს, აღმოსავლეთ ციმბირს (შუა ციმბირში არ გვხვდება), აგრეთვე კანადის უმეტეს ნაწილს. ევროპასა და დასავლეთ ციმბირში ჩრდილოეთი საზღვარი გადის არხანგელსკსა და უფაზე, ხოლო აღმოსავლეთ ციმბირში — მდ. კოლიმის შესართავთან. სამხრეთ საზღვარს წარმოადგენს ამიერკავკასია, ურალის და სირდარიის ქვემო დინებები, ამურის ზემო დინება და უსურის აუზი. საქართველოში მობინადრეა; გვხვდება ჯავახეთის ტბებზე. ზამთრობს იაპონიიდან და კორეიდან ალეუტის კუნძულების გავლით კალიფორნიამდე, აგრეთვე აშშ-ის აღმოსავლეთ ნაწილში, სამხრეთით ფლორიდამდე. შესაძლებელია შეგვხვდეს აღმოსავლეთ ევროპაში, დასავლეთ და დასავლეთ-ცენტრალურ აზიაში, ჩრდილოეთის, კასპიისა და შავ ზღვებზე, ინგლისისა და ჩრდილოეთ აფრიკის სანაპიროებზე. ზამთარში მომთაბარეობს. ბუდობის პერიოდში ეტანება წყლის მცენარეულობით მდიდარ მტკნარ წყალსატევებს, მდგარებს ან სუსტად გამდინარეებს. სხვა დროს მოიპოვება ზღვებსა და მდინარეთა შესართავებშიც.

მონოგამური ფრინველია. ბუდობს უმთავრესად კოლონიებად. მაისის მეორე ნახევარში ლელისა და სხვა წყლის მცენარეებისაგან წყალზე აკეთებს ბუდეს. დებს 3-დან 6 კვერცხამდე. ნაჭუჭი მომწვანო-თეთრია. მორიგეობით კრუხობს ორივე მშობელი. ინკუბაცია 23 დღეს გრძელდება. გამოჩეკიდან მალევე შეუძლიათ ცურვა. კვებავს ორივე მშობელი, ზოგჯერ ზურგითაც დაჰყავთ. წელიწადში ერთ თაობას იძლევა, იშვიათად ორს.

ბუდობის პერიოდში იკვებება წვრილი თევზებით, ბაყაყებითა და უხერხემლო ცხოველებით — მოლუსკებით, მწერებით და სხვ. ნაწილობრივ ჭამს წყლის მცენარეთა თესლებსა და მწვანე ნაწილებს. ზამთარში რაციონში შედის წვრილი თევზები და კიბოსნაირები. სხვა მურტალასებრთა მსგავსად, ზოგჯერ ბუმბულსაც ჭამენ.

სხვა თევზიჭამია ფრინველების მსგავსად, პესტიციდებით წყლის დაბინძურების მიმართ საკმაოდ მგრძნობიარეა. ზოგიერთ ქვეყანაში რუხლოყება მურტალა ინდიკატორის როლს ასრულებს ბუნებრივი პირობების შეფასებაში. ადამიანის საქმიანობისათვის სხვა დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა არა გააჩნია.

გალერეა
პეტრე ფავლენიშვილი

პეტრე მიხეილის ძე ფავლენიშვილი (ფავლენოვი; დ. 29 ივნისი, 1879 — გ. 1921) — ქართველი სამხედრო პირი, იურისტი.

წარმოშობით თავადი გორის მაზრიდან, განათლებით იურისტი. 1914 წლამდე მუშაობდა პეტერბურგის საოლქო სასამართლოში. მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ შევიდა გატჩინის სამხედრო სკოლაში, შემდეგ სწავლა გააგრძელა პეტროგრადის სამხედრო სასწავლებელში. მსახურობდა კონტრდაზვერვის ოფიცრად ქალაქ ვლადიკავკაზში. 1918 წელს დაბრუნდა საქართველოში. პოლკოვნიკ ბაგრატიონ-დავითიშვილის მიწვევით სამსახური დაიწყო საქართველოს რესპუბლიკის სამხედრო სამინისტროში კონტრდაზვერვის საგამოძიებო ნაწილის უფროსად. ჰქონდა კაპიტნის ჩინი. 1921 წლის იანვარში კონტრდაზვერვის უფროსად მიავლინეს ბათუმში. საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ სცადა ემიგრაციაში წასვლა, მაგრამ ვერ მოახერხა. 1921 წლის აპრილში დააპატიმრეს. საქმე განსახილველად გადაეცა წითელი არმიის განსაკუთრებულ საქმეთა განყოფილებას. 1921 წლის 15 ივნისს მიესაჯა დახვრეტა.
შალვა ფავლენიშვილი

შალვა (შალიკო) ლუარსაბის ძე ფავლენიშვილი (დ. 2 აგვისტო, 1896 — გ. 20 ნოემბერი, 1922, თბილისი) — ქართველი ოფიცერი, აღმოსავლეთ საქართველოში ანტისაბჭოთა პარტიზანული მოძრაობის აქტიური მონაწილე.

დაიბადა თავად ლუარსაბ ფავლენიშვილისა და სოფიო ჯაჯანაშვილის ოჯახში. 1915 წელს დაამთავრა კონსტანტინეს საარტილერიო სასწავლებელი (პეტერბურგი), რის შემდეგაც ჩაირიცხა ნოვოგეორგიევსკის ციხესიმაგრის საარტილერიო ნაწილში. 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის ჯარში როტმისტრის წოდებით. გასაბჭოების შემდეგ აქტიურად იყო ჩართული პროვინციებში ანტისაბჭოთა პარტიზანული რაზმების ორგანიზებაში. ითვლებოდა ქაქუცა ჩოლოყაშვილის თანაშემწედ. 1922 წელს მისი რაზმი მოქმედებდა სიღნაღისა და თელავის მაზრების, შემდეგ დუშეთის მაზრის ტერიტორიაზე. იმავე წლის 20 ნოემბერს ბოლშევიკურმა ჩეკამ მიაგნო ფავლენიშვილის ადგილსამყოფელს თბილისში, გუდაუთის შესახვევში მდებარე სახლში. მის დასაპატიმრებლად მისულ აგენტებს ფავლენიშვილმა დანებებაზე უარი განუცხადა და ის სროლის დროს მოკლეს. უპოვეს ჩოლოყაშვილის წერილები, რომლებიც საბჭოთა ხელისუფლებამ „ბანდიტიზმის“ სამხილების სახით ოფიციალურ პრესაში გამოაქვეყნა.
კაციტაძე

საკუთარი სახელი კაციტაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ალექსანდრე კაციტაძე — დერმატო-ვენეროლოგი
ანდრია კაციტაძე — ინჟინერი-მშენებელი
დავით კაციტაძე — აღმოსავლეთმცოდნე, ისტორიკოსი
ვასილ კაციტაძე — ჰიგიენისტი
გივი კაციტაძე — ექიმი
ზურაბ კაციტაძე — ანატომი
კახაბერ კაციტაძე — ფილოსოფოსი
კონსტანტინე კაციტაძე — ეპიდემიოლოგი
მამუკა კაციტაძე — პოლიტიკოსი
ჯემალ კაციტაძე — ინჟინერ-მექანიკოსი
ჯუმბერ კაციტაძე — ინჟინერ-მექანიკოსი
ესტატე ფავლენიშვილი

ესტატე ალექსანდრეს (მხარგრძელის) ძე ფავლენიშვილი (დ. 10 ივლისი, 1844 — გ. 23 აპრილი, 1909, კისლოვოდსკი) — თავადი, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1898).

დაამთავრა იმპერატორ ნიკოლოზ -ის სახელობის მოსკოვის მე-2 კადეტთა კორპუსი (1863) და ალექსანდრეს სამხედრო სასწავლებელი (1864). მონაწილეობდა კავკასიის მთიელთა წინააღმდეგ კამპანიებში (1865, 1868), რუსეთ-თურქეთის ომში (1877-1878), ახალთექინის ლაშქრობაში (1880-1881). 1892-1894 წლებში პოლკოვნიკის წოდებით მეთაურობდა ყუბანის 1-ლ პლასტუნთა ბატალიონს. დაჯილდოებული იყო წმინდა ანას (1878) და (1881), წმ. სტანისლავის (1880) და წმ. ვლადიმერის (1882) ხარისხის ორდენებით. 1898 წელს გავიდა თადარიგში გენერალ-მაიორის წოდების მინიჭებით. იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ნამდვილი წევრი, კავკასიის ოფიცერთა სესხის კაპიტალის კომიტეტის თავმჯდომარე.
გიორგი ფავლენიშვილი

გიორგი ფავლენიშვილი (დ. 21 ოქტომბერი, 1897, ცხინვალი, — გ. 25 მარტი, 1980, თბილისი) — ქართველი ექიმი-ტრავმატოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1959), პროფესორი (1961). საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1967).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი 1924 წელს. 1940-1941 და 1945-1946 წლებში მუშაობდა ხაშურის რაიონულ საავადმყოფოში ქირურგიული განყოფილების გამგედ, 1941-1945 წლებში — იქვე ევაკოჰოსპიტლის მთავარ ქირურგად. 1946-1962 და 1964-1973 წლებში იყო ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში, 1973 წლიდან — კონსულტანტი. შეისწავლიდა სახსრების სიფილისს, სიმსივნეთა შედარებით პათოლოგიას, ცეცხლმსროლელი იარაღით გამოწვეულ ოსტეომიელიტს. მონაწილეობდა საქართველოს ტერიტორიაზე ტრავმატოლოგიური სამსახურის ორგანიზაციის საქმეში. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მ.შ. წითელი ვარსკვლავის ორდენი და ლენინის ორდენი. საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრი 1943 წლიდან.
ოტია ფავლენიშვილი

ოტია ფავლენიშვილი — საუკუნის ქართველი პოეტი.

მოღვაწეობდა ქართლის მეფის ვახტანგ -ის კარზე და 1724 წელს თან გაჰყვა რუსეთში. 1738 წელს ჩაირიცხა ქართველ ჰუსართა ასეულში. მიაკუთვნებენ (ს. ყუბანეიშვილი) პოემა „ვახტანგიანს“ (დაახლოებით 1727-1739), რომელიც გვაწვდის ცნობებს რუსეთში ვახტანგ -ის გამგზავრებასა და ქართლ-კახეთის იმდროინდელ პოლიტიკურ მდგომარეობაზე. ტექსტი გამოსცა ს. ყუბანეიშვილმა 1948 წელს.
ჯაგლაგა ფავლენიშვილი

ჯაგლაგა ფავლენიშვილი — საუკუნის ქართველი პოეტი, რომლის ნაწერებს ჩვენამდე არ მოუღწევია. მეფე-პოეტი არჩილი მას მდარე მელექსედ მიიჩნევს („ჯაგლაგა ფავლენიშვილსა არვინ ათხოვებს ყურსაო“). ბიოგრაფია უცნობია. გიორგი ლეონიძის ვარაუდით, ჯაგლაგა იგივე როინ თმოგველის ძე ფავლენიშვილია, რომელიც მოიხსენიება ისტორიულ წყაროებში (ჩანს 1688-1719).
მეზიმნესტი

მეზიმნესტი — ქალაქი ჩეხეთში, ნახოდის რაიონში. დაახლ. 2 400 მცხ. ქალაქში პოლონეთიდან მოედინება მდინარე სტენავა, რომელიც 15 კმ-ის მოშორებით სოფელ ოტოვიცის შემდეგ ისევ გაედინება პოლონეთში და ერთვის მდ. კლადსკე-ნისს.

უბნები და სოფლები
საკუთრივ მეზიმნესტის გარდა მის საბჭოს ეკუთვნის რამდენიმე სოფელი:
ბრჟეზოვა
პომეზნიცე
რუპრეხტიცე
სტაროსტინი
ვიჟნოვი
პირიმზის ხატი

პირიმზის ხატი — ეკლესია, არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თრანში მდინარე თრანულის მარჯვენა ნაპირზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით, თითქმის მთლიანად დანგრეულია, ნაწილობრივ შემორჩენილია სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლები. ნანგრევებში აღმოჩნდა მცენარეული და გეომეტრიული სახეებით შემკული კრამიტის ნატეხები. შენობას გარს ერტყა ამჟამად თითქმის მთლიანად დანგრეული გალავანი. ეზოში შეიმჩნევა სამარხების ნაშთები.