iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სეთ მაკფარლეინი

სეთ მაკფარლეინი (; დ. 26 ოქტომბერი, 1973) — ამერიკელი კინოპროდიუსერი, რეჟისორი, მსახიობი და მომღერალი. დაკავებულია ანიმაციური და კომედიური ფილმების შექმნით. იგი ცნობილი სატელევიზიო სერიალების, „გრიფინებისა“ (1999-2003, 2005-დღემდე) და „ამერიკელი მამიკოს!“ (2005-დღემდე) ავტორი და თანაავტორია, ასევე რეჟისორია ფილმების: „ტედი“, „ტედი 2“ და „სიკვდილის მილიონი ხერხი ველურ დასავლეთში“ (2014).

მაკფარლეინი დაიბადა და გაიზარდა ქალაქ კენტში, კონექტიკუტის შტატი. 1991 წელს დაამთავრა კენტის საშუალო სკოლა, შემდეგ — როდ-აილენდის დიზაინის სკოლა და შეისწავლა ანიმაცია. შემდეგში, ჰოლივუდში, სტუდია --ში მუშაობდა ანიმატორად, სადაც მონაწილეობა მიიღო უამრავი სატელევიზიო სერიალის შექმნაში. როგორც მსახიობი პირველად გამოჩნდა სერიალში „გილმორის გოგოები“. სეთს გადაეცა რამდენიმე ჯილდო „გრიფინების“ შექმნისთვის, მათ შორის პრაიმ-ტაიმის პრემია „ემი“, „ენის პრემია“ და „ვების პრემია“ (2009). პერიოდულად ლექციებს ატარებს აშშ-ის უნივერსიტებსა და კოლეჯებში და ლგბტ უფლებების ერთ-ერთი აქტიური დამცველია.

სეთი ასევე მის პირველ სრულმეტრაჟიანი ფილმში, „ტედი“ ახმოვანებს დათვს ტედის, რომელიც იქცა ყველაზე მაღალ შემოსავლიან -რეიტინგის მქონე კომედიად. როგორც მომღერალს, კონცერტები ჩაუტარებია ისეთ განთქმულ საკონცერტო დარბაზებში როგორებიც არის კარნეგი-ჰოლი და როიალ ალბერტ-ჰოლი. გამოშვებული აქვს სამი სტუდიური ალბომი. მანვე დაწერა ტექსტი სიმღერისთვის „ “, რომელიც ნომინირებული იქნა ოსკარზე.

მაკფარლეინი იყო „კოსმოსი: სივრცე-დროის ოდისეას“ აღმასრულებელი პროდიუსერი — 1980 წელს კარლ სეიგანის მიერ შექმნილი სერიალის, „კოსმოსი: პერსონალურო მოგზაურობა“ გაგრძელებაა.

ფილმოგრაფია
„სტიუ გრიფინი: უთქმელი ისტორია“ (2005)
„ჰელბოი : ოქროს არმია„ (2008)
„ფუტურამა: მწვანე ველურ გარემოში“ (2009)
„შეშლილები შუშის მიღმა:ფილმი!“ (2010)
„კბილის ფერია“ (2010)
„ტედი“ (2012)
„მუვი 43“ (2013)
„სიკვდილის მილიონი ხერხი ველურ დასავლეთში“ (2014)
„ტედი 2“ (2015)
„ზოოსტარი“ (2016)
„ლოგანის იღბალი“ (2017)

დისკოგრაფია
სტუდიური ალბომები
საუნდტრეკების ალბომები
ოქტიაბრსკი (ქალაქი)

ოქტიაბრსკი (რუსულად და ) — ქალაქი ბაშკირეთში. მდებარეობს მდინარე იკზე. 2010 წლის მიხედვით მისი მოსახლეობა შეადგენს 109,474 ადამიანს.

ადმინისტარციული და მმუნიციპალური სტატუსი
ოქტიაბრსკს ფედერალური მნიშვნელობის ქალაქის სტატუსი აქვს. ამ სტატუის ადმინისტრაციული ერთეული უტოლდება რაიონს. როგორც მუნიციპალური ერთეული ქალაქი წარმოადგენს ოქტიაბრსკის ურბანული ოკრუგის ნაწილს.

ტრანსპორტი
ქალაქს ემსახურება ოქტიაბრსკის აეროპორტი.

რელიგია
ქალაქში ძირითად რელიგიურ კონცეფციებს ისლამი და მართლმადიდებლობა წარმოადგენენ.

დამეგობრებული ქალაქები
, კარამაი.
ბელორეცკი

ბელორეცკი — ქალაქი ბაშკირეთში. მდებარეობს დედაქალაქ უფადან 245 კილომეტრში, მდინარე ბელაიაზე. 2010 წლის აღწერის მიხედვით მისი მოსახლეობაა - 68,806 ადამიანი.

ადმინისტრაციული და მუნიციპალური სტატუსი
ქალაქი წარმოადგენს ბელორეცკის რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს, მიუხედავად იმისა, რომ ის არ არის მისი ნაწილი. ადმინისტარციული თვალსაზრისით ის წარმოადგენს ფედერალური მნიშვნელობის ქალაქს, რა სტატუსიც რაონს უროლდება. როგორც მუნიციპალური ერთეული ის შედის ბელორეცკის მუნიციპალურ რაიონში, როგორც ბელორეცკის ურბანული დასახლება.

რელიგია
ქალაქის ყველაზე მსხვილ რელიგიურ კონცეფციას წარმოადგენს მართლმადიდებლობა, მეორე ისლამია.

კლიმატი
ქალაქში საშუალო ტემპერატურა წარმოადგენს 2,4 °-ს. ჰაერის ტენიანობა - 68,5 %. ქარის საშუალო სიჩქარე - 3,8 მ/წ.

გალერეა
საკმარა

}) — მდინარე რუსეთში. გაედინება ბაშკირეთისა (348 კმ) და ორენბურგის ოლქის (412 კმ) ტერიტორიაზე. ერთვის მდინარე ურალს მარჯვენა მხრიდან. სიგრძე 798 კმ, აუზის ფართობი 30 200 კმ². საერთო ვარდნა 570 მ. სათავე აქვს ურალთაუს ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 800 მ სიმაღლეზე. გაედინება ფართო მთის ხეობაში, გარს უვლის ზილაირის პლატოს, იჭრება ღრმა ხეობაში და დასავლეთისაკენ უხვევს. ძირითადად თოვლის წყლით იკვებება. წყალდიდობა აპრილიდან ივნისის დასაწყისამდეა. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავიდან 55 კილომეტრზე 144 მ³/წმ. იყინება ნოემბერში, ყინულძვრაა აპრილში. საკმარა საკმაოდ უხვწყლიანი მდინარეა. დამახასიათებელია სწრაფი დინება, ორენბურგის სიახლოვეს შედარებით წყნარი. მდინარეში წყალი ზაფხულშიც კი ცივია. სიგანე ადგილ-ადგილ 80 მეტრამდეა და მეტიც, ხოლო სიღრმე 5 მ-მდე. მდინარე ურალის წყლის ტემპერატურასთან შედარებით, ტემპერატურა საკმარაში 2°-ით დაბალია. მდინარის აუზის ზილაირის პლატოს ფარგლებშია მოქცეულია, რომელიც აგებულია მაქსიუტოვის მეტამორფული კომპლექსის ქანებით; ნაწილობრივ მასზე კარსტია განვითარებული. აუზის ტყიანობა 75 %-ს შეადგენს. დიდი შენაკადებიდან აღსანიშნავია: ზილაირი, დიდი იქი და სალმიში. ქვემო დინებაში სანაოსნოა. მდინარის ნაპირზეა ქალაქი კუვანდიკი, ხოლო შესართავის სიახლოვეს სოფელი საკმარა, მდინარე ურალზე ორენბურგი.
ბაშკირეთის ტბები

ბაშკირეთის ტბები — ბაშკირეთის ტერიტორიაზე არსებული ყველა ტბის ერთობლიობა.

ზოგადი ცნობები
ბაშკირეთში 2 200-ზე მეტი დიდი და პატარა ტბაა. ტბათა დაახლოებით 75 % განფენილია რესპუბლიკის დასავლეთ ნაწილში არსებულ ვაკეებზე. დაახლოებით 700 ტბას აქვს წყალეროზიული წარმოშობა, ანუ ჭალის ტიპისაა. ტბები მდინარეების აუზების მიხედვით განლაგებულია შემდეგნარიად:
მდინარე ბელაიის აუზის მიხედვით — დაახლოებით 73 %;
მდინარე დიომის აუზის მიხედვით — 12 %;
მდინარე იქის აუზის მიხედვით — 8 %;
მდინარე უფის აუზის მიხედვით — 7 % და ა.შ.

უმსხვილესი ტბები განლაგებულია ურალისწინა ვაკეებზე: ასლიქოლი, ქანდრიქოლი (კარსტულ-ჩანაქცევი წარმოშობის), ბელოე (აქოლი), იალანქოლი და სხვა. ბაშკირეთის ამიერურალში — ურგუნი, დიდი უჩალი, ყარაგაილი, უზუნქოლი, იაქთიქოლი (ბანოე), სურტანდი, ჩებარქოლი, ათავდი, იაუგული (ქულთუბანი), მულდაქოლი (მლაშე), თალქასი და სხვა (ტექტონიკური წარმოშობის). მათგან გამდინარე ტიპს მიეკუთვნება ტბა ბელოე; გაუდინარს — ათავდი, მულდაქოლი, იაუგული; დანარჩენი ტბები გამდინარე და პერიოდულად გამდინარეა.

ბაშკირეთში არსებული ტბების დიდი ნაწილი ევტროფულია, ტბა ბანოე ოლიგოტროფული.

ტბები ბელოე (აქოლი), ქანდრიქოლი, ყარაგაიქოლი, კიეშკი, მულდაქოლი, სარვინი, სოსნოვოე, თათიში, თუგარ-სალგანი, უპკანქოლი, უპკანიქოლი, ურგუნი, შამსუტდინი, შინგაქოლი წარმოადგენენ ბუნების ძეგლებს. ტბა ასლიქოლის ირგვლივ შექმნილია ბუნების პარკი „ასლიქოლი“.

დიდი ტბების მახასიათებლები
ზოგიერთი ფაქტი
ბაშკირეთში არსებული ყველაზე დიდი ტბა, როგორც წყლის მოცულობით ისე სარკის ფართობით არის ტბა ასლიქოლი. ტბის სიგრძე შეადგენს 7,1 კმ, ხოლო სიგანე — 3,3 კმ. ტბის საშუალო სიღრმე — 5,3 მ.
ბაშკირეთში არსებული უღრმესი ტბაა იაქთიქოლი. სიღრმე აღწევს 28 მეტრს; ტბის საშუალო სიღრმე — 11 მეტრი.
ბაშკირეთში არსებული ყველაზე მარილიანი ტბაა მულდაქოლი.
ნუგუში (ბელაიის შენაკადი)

}) — მდინარე რუსეთში, ბაშკირეთში. მდინარე ბელაიის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 235 კმ, აუზის ფართობი 3820 კმ². საერთო ვარდნა 540 მ.

სათავე აქვს იურმათაუს ქედის დასავლეთ კალთაზე და გაედინება სამხრეთ ურალის მთების გასწვრივ. ძირითადად თოვლის წყლით იკვებება; იყინება როგორც წესი, ნოემბრის პირველ ნახევარში, ყინულძვრაა აპრილის მეორე ნახევარში. ბაშკირეთის მდინარეებიდან ნუგუში ყველაზე სწრაფი დინებით გამოირჩევა.

მდინარეზე 1967 წელს აშენდა ნუგუშის წყალსაცავი, რომელზედაც მოქმედებს ნუგუშის ჰიდროტექნიკური კვანძი 3 აგრეგატით, რომელთა საერთო სიმძლავრეა 11,55 მვტ. ნუგუშის წყალსაცავის ფართობია 25 კმ², წყლის მოცულობა 400 მლნ. მ³. წყალსაცავის ტერიტორია შედის ბაშკირეთის ეროვნული პარკის შემადგენლობაში. ნუგუშის წყალსაცავის კაშხლის სიახლოვესაა დაბა ნუგუში. წყალსაცავის ნაპირებზე განლაგებულია ბევრი ტურისტული ბაზა.

მდინარე ნუგუშის წყლის საშუალო ხარჯი შესართავიდან 194 კილომეტრზე შეადგენს დაახლოებით 4 მ³/წმ-ს. სახელწოდება „ნუგუში“ ბაშკირული ენიდან ითარგმნება როგორც „სუფთა წყალი“.
გალიაკბეროვო

გალიაკბეროვო — სოფელი ბაშკირეთში, ბურზიანის რაიონში. გალიაკბეროვოს სოფსაბჭოს ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ნუგუშის მარჯვენა ნაპირზე. რაიონულ ცენტრ სტაროსუბხანგულოვოდან განლაგებულია 37 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ ბელორეცკიდან 178 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 483 ადამიანი. დაარსდა 1850-1859 წლებს შორის.
იშდავლეტოვო

იშდავლეტოვო — სოფელი ბაშკირეთში, ბურზიანის რაიონში. მიეკუთვნება სტაროსუბხანგულოვოს სოფსაბჭოს. მდებარეობს მდინარე ბელაიის ნაპირზე. რაიონულ ცენტრ სტაროსუბხანგულოვოდან განლაგებულია 5 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ ბელორეცკიდან 152 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 29 ადამიანი.
უზბეკეთის ისტორია

ჩვენს წელთაღრიცხვამდე პირველ ათასწლეულში, ირანელმა მომთაბარეებმა ცენტრალური აზიის მდინარეების გასწვრივ შექმნეს საირიგაციო სისტემები და ააშენეს ბუხარა და სამარყანდი. ეს ქალაქები ძალიან გამდიდრდა აბრეშუმის გზის წყალობით, რომელიც ევროპას ჩინეთთან აკავშირებდა. საუკუნეში რეგიონი დაიკავეს მავერანაჰრელმა არაბებმა, რომლებმაც იქ ისლამი გაავრცელეს. აბასიანთა სახალიფოს შემადგენლობაში - საუკუნეები რეგიონისთვის კულტურული განვითარების ხანა იყო. საუკუნეში რეგიონი გაერთიანდა ირანული ხვარაზმის სამეფოში. საუკუნის დასაწყისში სამეფო მონღოლებმა ჩინგიზ-ყაენის მეთაურობთ დაიპყრეს. მავერაჰრანის რეგიონის ბოლო კულტურული აყვავება თემურლენგის მმართველობის დროს მოხდა. თემურლენგის გარდაცვალების შემდეგ ქვეყანა დაიშალა და 1510 წელს ცენტრალური აზია უზბეკმა ტომებმა დაიპყრეს.

 საუკუნეში უზბეკებმა შექმნეს ორის ერთმანეთის მიმართ მტრულად განწყობილი ბუხარას სახანო და ხივის სახანო. ამ პერიოდში საოკეანო სავაჭრო გზების გაჩენამ აბრეშუმის გზის მნიშვნელობა დააკნინა და მის მიმდებარე ქალაქებმა დასუსტება დაიწყეს. სახანოები ირანთან ომმა იზოლაციაში მოაქცია და ჩრდილოურმა ტომების შემოსევებმა დაასუსტა. 1729-1741 წლებში ყველა სახანო ნადირ-შაჰის ვასალი გახდა. საუკუნის დასაწყისში სახანოებს მცირე ხნით დამოუკიდებლობის პერიოდი ჰქონდათ, თუმცა საუკუნის შუაწლებში რეგიონი რუსეთის იმპერიამ დაიპყრო. იმპერიის ფარგლებში სახანოებს გარკვეული ავტონომია ჰქონდათ. საუკუნის ბოლოსთვის რეგიონში რუსული მოსახლეობის რაოდენობა საგრძნობლად გაიზარდა და გარკვეული ინდუსტრიალიზაცია მოხდა.

 საუკუნის დასაწყისში დღევანდელი უზბეკეთის ტერიტორიაზე დაიწყო ჯადიდისტური მოძრაობა, რომლის მიზანიც ცენტრალური აზიის რუსული მმართველობისგან განთავისუფლება იყო. 1916 წელს არეულობები დაიწყო, მიზეზი ცენტრალური აზიის მოსახლეობის რუსეთის იმპერიის ჯარში პირველ მსოფლიო ომში საომრად გაწვევა იყო. 1917 წელს რუსეთის იმპერიაში მეფობის გაუქმების შემდეგ ჯადიდისტებმა ხივში მცირე ხნით ავტონომიური ქვეყანის შექმნა შეძლეს. რუსეთში ბოლშევიკების გამარჯვების შემდეგ ჯადიდისტები ორ ნაწილად გაიყვნენ, ერთი ნაწილი კომუნისტების მომხრე იყო მეორე ბასმაჩების აჯანყების. 1924 წელს შეიქმნა უზბეკეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა რომლის შემადგენლობაში შედიოდა დღევანდელი ტაჯიკეთი და უზბეკეთი. ტაჯიკეთი გამოეყო 1926 წელს და ცალკე შეიქმნა ტაჯიკეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა. 1930-იანი წლებიდან რეგიონის აქტიური რუსიფიკაცია დაიწყო.

უზბეკეთმა საბჭოთა კავშირისგან დამოუკიდებლობა 1991 წელს მოიპოვა. პირველი პრეზიდენტი გახდა ისლამ ქარიმოვი. ქვეყანამ 1992 წელს ახალი კონსტიტუცია მიიღო, თუმცა მთავარი ოპოზიციური პარტია ბირლიკი (ერთობა) აიკრძალა და დაიწყო მედია საშუალებების შევიწროვება. 1995 წელს რეფერენდუმმა ქარიმოვს საპრეზიდენტო ვადა 2000 წლამდე გაუხანგრძლივა. უზბეკეთის აღმოსავლეთში 1998-1999 წლებში მომხდარი არეულობების შემდეგ ქვეყანაში ისლამური ექსტრემისტურლი დაჯგუფებების წინააღმდეგ ბრძოლა გააქტიურა. 2000 წელს ქარიმოვი პროცედურების უხეში დარღვევებით კიდევ ერთხელ აირჩიეს, რაცს საერთაშორისო ორგანიზაციების მწვავე კრიტიკა მოყვა. 2000-იანების შუა რიცხვებში უზბეკეთსა და მის მეზობელ ტაჯიკეთსა და ყირგიზეთს შორის ურთიერთობები გამწვავდა. ადგილი ჰქონდა სასაზღვრო შეტაკებებსაც.
დიდი იქი (საკმარის შენაკადი)

დიდი იქი — მდინარე რუსეთში, ბაშკირეთსა და ორენბურგის ოლქში. მდინარე საკმარის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 341 კმ, აუზის ფართობი 7 670 კმ². საერთო ვარდნა დაახლოებით 545 მ. მდინარის ხეობის ფერდობები ზილაირის პლატოს ფარგლებში ძირითადად ციცაბო და კლდოვანია, ძლიერ შეჭრილ-შემოჭრილი. სათავე აქვს ზილაირის პლატოს რაიონში. ძირითადად იკვებება თოვლის წყლით. წყლის საშუალო ხარჯი შესართავში 61 მ³/წმ. აუზის რელიეფი ძლიერ არის დანაწევრებული ეროზიული ქსელით, — ღრმა ხეობებითა და ხევებით. აუზის აღმოსავლეთი ნაწილი მოქცეულია ზილაირის პლატოს ფარგლებში, რომელიც დევონური და კარბონული ასაკის ალევრიტებისა და კირქვების შუაშრეებთან ერთად აგებულია ქვიშაქვებითა და თიხოვანი ფიქლებით. დასავლეთი ნაწილი ვაკეა, აგებულია პერმული ასაკის ქვიშაქვებით, კირქვებით, მერგელებით, დოლომიტებითა და ალევრიტებით. სოფელ ისიანგულოვოს მიდამოებში გავრცელებულია კარსტული ფორმები: ძაბრები, მიწისქვეშა ტბები, მღვიმეები და სხვა. მდინარე ზემო დინებაში წარმოქმნის ხეობას, ხოლო ქვემოთში ჭალის ტბებს. მარჯვნიდან ერთვის მდინარე პატარა იქი, ხოლო მარცხნიდან ინიაქი, დიდი სურენი.
კურგაშლი

კურგაშლი — სოფელი ბაშკირეთში, ბურზიანის რაიონში. მიეკუთვნება ბაინაზაროვოს სოფსაბჭოს. მდებარეობს მდინარე ბელაიის ნაპირებზე. რაიონულ ცენტრ სტაროსუბხანგულოვოდან განლაგებულია 26 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ ბელორეცკიდან 120 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 307 ადამიანი. მოსახლეობის 99%-ს ბაშკირები შეადგენენ.
ნიარის დეპარტამენტი

ნიარის დეპარტამენტი — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ლუბომო.

ჩრდილოეთით და ჩრდილო-დასავლეთით ესაზღვრება გაბონს, სამხრეთ-დასავლეთით კუილუს დეპარტამენტს, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ბუენზის დეპარტამენტს, აღმოსავლეთით ლეკუმუს დეპარტამენტს.

დეპარტამენტის სახელწოდება წარმოშობილია მდინარე ნიარისაგან, რომელსაც ქვედა დინებაში ჰქვია კუილუ.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ნიარის დეპარტამენტი დაყოფილია 2 კომუნად და 13 ოლქად:
კომუნები:
დოლისიე
მოსენჯო
ოლქები:
ბანდა (6910 ადამიანი)
დივენი (13 549 ადამიანი)
კიბანგუ (17 928 ადამიანი)
კიმონგო (19 578 ადამიანი)
ლონდელა-კაიე (8150 ადამიანი)
ლუვაკუ (13 408 ადამიანი)
მბინდა (4783 ადამიანი)
ჩრდილოეთ მუნგუნდუ (1385 ადამიანი)
სამხრეთ მუნგუნდუ (5703 ადამიანი)
მუტამბა (10 385 ადამიანი)
მაიოკო (5147 ადამიანი)
ნიანგა (9340 ადამიანი)
იაია (3805 ადამიანი)
პლატოს დეპარტამენტი

პლატოს დეპარტამენტი — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ჯამბალა.

პლატოს დეპარტამენტი ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება კიუვეტის დეპარტამენტს, სამხრეთიდან პოოლის დეპარტამენტს, სამხრეთ-დასავლეთიდან ლეკუმუს დეპარტამენტს, დასავლეთიდან გაბონს, ხოლო აღმოსავლეთიდან კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას.

ადმინისტრაციული დაყოფა
პლატოს დეპარტამენტი დაყოფილია 11 ოლქად:
აბალა (11 296 ადამიანი)
ალემბე (4640 ადამიანი)
ჯამბალა (17 265 ადამიანი)
გამბომა (43 221 ადამიანი)
ლეკანა (16 761 ადამიანი)
მაკოტიპოკო (18 756 ადამიანი)
მბონი (3163 ადამიანი)
მპუა (9283 ადამიანი)
ნგო (16 751 ადამიანი)
ოლომბო (21 272 ადამიანი)
ონგონი (12 183 ადამიანი)
ჯაიავარმან II

ჯაიავარმან (დ. დაახლ. 770 — გ. 850, ანგკორი) — ქხმერების იმპერიის პირველი მეფე. ითვლება ქხმერების იმპერიის დამაარსებლად, რომელიც დომინირებდა სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში ექვსი საუკუნის განმავლობაში. ისტორიკოსები მისი მეფობის თარიღზე ვერ თანხმდებიან, თუმცა უმრავლესობა იზიარებს, რომ იგი მეფობდა 802-850 წლებში.

ჯაიავარმან -ის ხელისუფლებაში მოსვლამდე ქვეყანას არ ჰყავდა ცენტრალური ხელისუფლება და იყო დანაწევრებული. ქხმერების ტაძრის სდოკ-კაკ-თომის წარწერა გვამცნობს, რომ 802 წელს პნომ-კულენის მაღლობზე ქურუმმა ბრაჰმანმა სახელად ჰურანიადამამ ჯაიავარმან -ს მისცა მითითება, რის შემდეგაც იგი გახდა, ჩაკრავარტინი „სამყაროს იდეალური მმართველი“.

ბიოგრაფია
მიუხედავად იმისა, რომ ჯაიავარმან -მ ქხმერების ისტორიაში მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა, მის შესახებ სანდო და მნიშვნელოვანი წყაროები არ მოგვეპოვება. მისი თანადროული წერილობითი წყაროები არ არსებობს, თუმცა მისი გარდაცვალებიდან დიდი ხნის შემდეგ დაწერილი წყაროები ბევრია. იგი როგორც ჩანს, არისტოკრატიული წარმოშობისა უნდა ყოფილიყო და თავისი დაპყრობები დაიწყო სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან (დღევანდელი კამბოჯა), სადაც მან დაიპყრო ქალაქი ვიადჰაპურა. შემდეგ იგი გაემგზავრა ჩრდილო-დასავლეთით, დაიქვემდებარა სხვადასხვა ტერიტორიები და ხელჩი ჩაიგდო შამბხუპურუ. მოგვიანებით იგი დასახლდა ქალაქ-სახელმწიფო პრეი-ნოკორში, რომელიც თანამედროვე ხოშიმინის ტერიტორიაზე მდებარეობდა. როგორც მოგვიანო ისტორიული წყაროებით ირკვევა შემდეგ იგი გადასულა იქ სადაც ამჟამად იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი, ძველი ქალაქ სახელმწიფო, ვატ-ფხუ მდებარეობს, აქედან კი დანგრეკის მთების გაყოლებით — ანგკორის რაიონში. იგი ცდილობდა დაემორჩილებინა ანგკორის დასავლეთით მდებარე სამეფო-სამთავროები და მმართველები, თუმცა მათი მხრიდან სერიოზულ წინააღმდეგობას ჰქონდა ადგილი და იძულებული გახდა თავი შეეფარებინა ანგკორიდან 50 კილომეტში მდებარე მთა პნომ-კულენისათვის.

სწორედ ამ მთაზე მოხდა ბრაჰმან ჰურანიადამის მიერ ახალი, დამოუკიდებელი სახელმწიფოს ფორმირება და ჯაიავარმანის ჩაკრავარტინად გამოცხადება. აღნიშნული ფაქტი დაეხმარა ჯაიავარმენს გაეძლიერებინა საკუთარი ავტორიტეტი და დაემყარებინა კონტროლი მის მოწინააღმდეგე ადგილობრივ მთავრებზე. კულენის მთის ფერდობზე მან დააარსა ქალაქი მაჰენდრაპარვატა, რომელიც მოგვიანებით ქხმერების იმპერიის ერთ-ერთი დედაქალაქი გახდა.

დადასტურებულია, რომ ანგკორის გარდა ტონლესაპის ტბის ჩრდილოეთით ხარიხარალაიეს გარდა მართავდა ტერიტორიას, რომელსაც წარწერაში ეწოდება ამარენდრაპურა. ამარენდრაპურის მდებარეობა ზუსტად არაა ცნობილი, თუმცა ზოგიერთი ისტორიკოსი თვლის, რომ იგი მდებარეობდა წყალსაცავ დასავლეთი ბარაის დასავლეთ ნაწილში. ბარაის წყალსაცავი ააგეს ჯაიავარმან -ის გარდაცვალებიდან 200 წლის შემდეგ.

პრაქტიკულად ჯაიავარმან -ის მთელი ბიოგრაფია აღწერილია სდოკ-კაკ-თომის სტელაზე, რომელიც თარიღდება 1052 წლით. იმპერატორი გარდაიცვალა ხარიხარალაიეში 850 წელს და გარდაცვალების შემდეგ მიიღო სახელწოდება პარამეშვარა.
ბაშკირეთი (ისტორიული)

ბაშკირეთი (ისტორიული ბაშკორკოსტანი) - ბაშკირებით დასახლებული ისტორიულ-გეოგრაფიული ოლქი. დღეისათვის მოცემულ ტერიტორიაზე განლაგებულია ბაშკირეთი, ორენბურგისა და ჩელიაბინსკის ოლქები, თათრეთის აღმოსავლეთ ნაწილი, უდმურტეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთი, პერმის მხარის სამხრეთი ნაწილი, სვერდლოვსკის ოლქის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილი, კურგანის ოლქის დასავლეთი ნაწილი,
სამარის ოლქის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილი, სარატოვის ოლქის აღმოსავლეთ ნაწილი.

ისტორიულ, ეთნოგრაფიულ, ლინგვისტურ და სხვა კვლევებში ტერიტორიის აღსანიშნავად, რომელზეც ისტორიის სხვადასხვა პერიოდში განსახლდნენ ბაშკირული ტომები და ბაშკირული ეთნოსი, გამოიყენება ტერმინი - „ისტორიული ბაშკირეთი“ („ისტორიული ბაშკორტოსტანი“). ამ ტერმინის სინონიმები მრავალგვარია: მაგ: ბაშგუდრი, ბაშგირდი, ბასკარდია, ბაშკირტის სტეპი, ბასტარკების ქვეყანა, ბაშკირდი, ბაშჯარდი, ბაშკირეთი, პასკატირი. სახელწოდება ბაშგურდით ეს ადგოლები მოხსენიებულია ფაზლალაჰ რაშიდ ად-დინის თხზულებაში ოღუზ-ნამე საუკუნეს განეკუთვნება.

ყველაზე ფართო გავრცელება ჰპოვა სლავიანურმა დასახელებამ - ბაშკირეთი, რომელიც გამოიყენება ოფიციალიურ დოკუმენტებში, ისტორიულ ნაშრომებსა და ლიტერატურულ ნაწარმოებებში.

და ბოლოს, ისტორიული ბაშკორტოსტანი შეესაბამება ისტორიულ დიდ უნგრეთს, უნგრელთა ჰიპოთეტურ წინარესამშობლოს, რომელიც მოიხსენიება საუკუნის ფრანცისკანელი ბერის პლანო კარპინის მოგზაურობის ჩანაწერებში. ამ ადგილის ძიებით იყვნენ დაკავებული უნგრელი დომინიკანელი ბერები, რომელთა შორის ყველაზე მეტად ცნობილია იულიანე უნგრელი

გეოგრაფია
ტერიტორიის გეოგრაფიული მდებარეობა მოდის სამხრეთ ურალსა და მის შემოგარენზე. მისი ოფიციალური საზღვრები უცნობია. სხვადასხვა წყაროებში მოტალინილია სხვადასხვა მონაცემები.

ყველაზე უადრესი ინფორმაცია ეკუთვნის მაჰმუდ კაშგარის მე-11 საუკუნის მოღვაწეს, რომელსაც ერთ-ერთ თავის თხზულებაში აღწერილი აქვს სქემატური გეგმა ტერიტორიისა, რომელსაც ბაშკირტის სტეპი უწოდა. სქემატური გეგმა არ იძლევა ზუსტ გეოგრაფიულ აღწერას, მაგრამ დაახლოებით შეიძლება ვიმსჯელოთ ტერიტორიაზე, რომელიც მდებარეობდა კასპიის ზღვის სიახლოვეს დასავლეთით, ურალის მთებთან დასავლეთით და ჩრდილოეთით, აღმოსავლეთით ირტიშის ხეობამდე. უფრო ადრე ს. იბნ ფადლანი მოიხსენიებს ალ-ბაშგირდის ქვეყანას და ჩამოთვლის მდინარეებს, რომელზეც გადაიარეს მოგზაურობის დროს.
ზილაირის პლატო

ზილაირის პლატო — პლატო რუსეთში, ბაშკირეთსა და ორენბურგის ოლქში. მდებარეობს სამხრეთ ურალში, მდინარე ურალის შენაკადის — საკმარის აუზში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 500-600 მ. აგებულია კირქვებით, ფიქლებით, ქვიშაქვებით, იშვიათად ქვედა- და შუა პალეოზოური ასაკის ვულკანური ქანებით. ძლიერ არის დანაწევრებული დიდი იქის, კასმარკის, ზილაირისა და სხვა მდინარეების ხეობებით.

აღმოსავლეთ ნაწილში რელიეფი მოსწორებულია, დასავლეთი ნაწილი ბორცვიანი ხასიათისაა. ფართო ტალღოვან-უვალებიანი მდინარეთაშუეთი ეხამება მდინარეთა ღრმა ხეობებს. დამახასიათებელია დენუდაციური და კარსტული პროცესები. შეფარდებულია მრაკოვის დეპრესიასა და ზილაირის სინკლინორიუმთან.

ზილაირის პლატოს ცენტრალური ნაწილი აგებულია ზედადევონური პოლიმიქტური ალევროლითებითა და ქვიშაქვებით, დასავლეთი ნაწილი — ქვედაკარბონული კირქვებით, აღმოსავლეთი — ორდოვიციული კვარციტ-ქვიშაქვებით, სილურული და დევონური ფიქლებით. ლანდშაფტები წარმოდგენილია არყის, მუხის, ნეკერჩხალ-ცაცხვ-თელისა და ფიჭვის ტყეებით; მთის რუხ ნიადაგზეა ლარიქსი. ზილაირის პლატოს აღმოსავლეთ მიჯნაზე გადის მუხისა და ცაცხვის ტყეების საზღვარი.
აპოლოგია (პლატონი)

(სოკრატეს) აპოლოგია — პლატონის ნაშრომი, რომელიც შედგება სოკრატეს მიერ ძვ. წ. 399 წელს მის საწინააღმდეგოდ წარდგენილი ბრალდებებისგან თავის დასაცავად წარმოთქმული სიტყვის პლატონისეული ვერსიისგან. ისტორიკოსების უმრავლესობა ამ ტექსტს სოკრატეს წინააღმდეგ გამართული სასამართლოს გარემოებების სანდო წყაროდ მიიჩნევს. კერძოდ, „აპოლოგიიდან“ ცნობილი ხდება ბრალდების დეტალები, ბრალმდებელთა სახელები და სოციალური მდგომარეობა (მელეტოსი, ანიტოსი, ლიკონი) და სხვა დეტალები. „აპოლოგია“ პლატონის პირველი შემორჩენილი ტექსტია, რომელიც სასამართლოს შემდეგ მალევე დაიწერა (ძვ. წ. 397 ან 396 წელს).
აპოლოგია (მრავალმნიშვნელოვანი)

აპოლოგია — დაცვითი სიტყვა ან წერილი, თხზულება, ტექსტი, რომელიც მიემართება რაიმეს ან ვინმეს დაცვას.

ლიტერატურაში
სოკრატეს აპოლოგია — პლატონის ნაშრომი.
სოკრატეს აპოლოგია — ქსენოფონტის ნაშრომი.
აპოლოგია, ანუ მაგიაში ბრალდებისგან თავდაცვის ტექსტი — აპულეიუსის ნაშრომი.
აუგსბურგის აღსარების აპოლოგია — სახელწოდება ლუთერანული წიგნისა, რომელიც საუკუნეში შეადგინა ფილიპ მელანხტონმა.
მათემატიკის აპოლოგია — ბრიტანელი მათემატიკოსის, გოდფრი ჰარდის, 1940 წლის ესეი.
პოოლის დეპარტამენტი

პოოლის დეპარტამენტი — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. დასავლეთით ესაზღვრება ბუენზის დეპარტამენტს, ჩრდილო-დასავლეთით ლეკუმუს დეპარტამენტს, ჩრდილოეთით პლატოს დეპარტამენტს, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ქვეყნის დედაქალაქ ბრაზავილს, აღმოსავლეთით და სამხრეთით კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას. ფართობი — 33 955 კმ². 2010 წლის მონაცემებით დეპარტამენტის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 436 786 ადამიანს. სიმჭიდროვე — 12,86 ად./კმ². ბუნებრივი ნამატი — 2,94 %. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი კინკალა.

მოსახლეობა
მოსახლეობის რაოდენობის ცვლილებათა დინამიკა:

ადმინისტრაციული დაყოფა
პოოლის დეპარტამენტი დაყოფილია 13 ოლქად:
ბოკო (13 643 ადამიანი).
ვინდზა (5912 ადამიანი).
გომა ტსე-ტსე (15 615 ადამიანი).
იგნიე (29 290 ადამიანი).
კიმბა (4516 ადამიანი).
კინდამბა (17 295 ადამიანი).
კინკალა (34 608 ადამიანი).
ლუინგუი (10 553 ადამიანი).
ლუმო (4715 ადამიანი).
მაიამა (7036 ადამიანი).
მბანზა-ნდუნგა (9737 ადამიანი).
მინდული (53 584 ადამიანი).
ნგაბე (30 091 ადამიანი).
მენონი (პლატონი)

მენონი — პლატონის ერთ-ერთი დიალოგი. დიალოგის მონაწილეები არიან: მენონი, სოკრატე, მენონის მონა, ანიტასი.

დიალოგის კომპოზიცია
. რა არის სიქველე და შეიძლება თუ არა მისი სწავლება? მენონი ცდილობს სიქველეების ჩამოთვლას, თუმცა სოკრატე მას აწყვეტინებს და სთხოვს, განმარტოს, რა არის თვითონ სიქველე.
. ცოდნა, როგორც წარსულ ცხოვრებაში ნანახის გახსენება. კითხვების მეშვეობით სოკრატე ახერხებს იმის ჩვენებას, რომ მონამ იცის გეომეტრია, მიუხედავად იმისა, რომ იგი არ შეუსწავლია. ამგვარად, იგი იხსენებს იმას, რაც წარსულ ცხოვრებაში იცოდა.
. სიქველის საკითხზე დაბრუნება. სოკრატე ასკვნის, რომ სიქველის სწავლა შეუძლებელია, რადგან არ არსებობენ სიქველის მასწავლებლები. თვით თემისტოკლემ და თუკიდიდემ ვერ მოახერხებს, თავიანთი ვაჟებისთვის სიქველის სწავლება, ამიტომ სიქველე ღვთიური გამორჩეულობის მაჩვენებელია.