iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ივანე ბაგრამიანი

ჰოვანეს ხაჩატური ბაღრამიანი (; რუსიფიცირებული ვერსია: ივანე ქრისტეფორეს ძე ბაგრამიანი) (დ. 2 დეკემბერი [ძვ. სტ. 20 ნოემბერი], 1897, განჯა, ელისავეტპოლის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ 21 სექტემბერი, 1982, მოსკოვი, სსრკ) — სომეხი საბჭოთა სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე, საბჭოთა კავშირის მარშალი (11.03.1955), საბჭოთა კავშირის გმირი (29.07.1944), სკკპ-ის წევრი 1941 წლიდან. სკკპ ცენტრალური კომიტეტის წევრობის კანდიდატი (1952) სკკპ ცკ-ის წევრი, სსრკ - მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი (1961-დან)

ბიოგრაფია
1915 წელს დაიწყო სამსახური დაიწყო რუსეთის იმპერიის არმიაში. 1917 წელს დაამთავრა პრაპორშჩიკების სკოლა. 1920 წელს მოხალისედ წავიდა წითელ არმიაში. მონაწილეობდა რუსეთის სამოქალაქო ომში. 1934 წელს დაამთავრა ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემია, ხოლო 1938 წელს გენშტაბის აკადემია. 1940 წელს დაინიშნა არმიისა და ოლქის შტაბის ოპერატიული განყოფილების უფროსად. 1941 წელს გადაყვანილ იქნა სამხრეთ-დასავლეთ ფრონტის შტაბის ოპერატიული განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე. 1942 წლის ივლისიდან სარდლობდა არმიას. 1943 წლის ნოემბერში დაინიშნა ბალტიისპირეთის ფრონტის ჯარების სარდლად. 1945 წლის აპრილში დაინიშნა ბელორუსიის ფრონტის ჯარების სარდლად. 1954 წლიდან იყო სსრკ-ის თავდაცვის სამინისტროს მთავარი ინსპექტორი და თავდაცვის მინისტრის მოადგილე. 1956-1958 წლებში იყო გენერალური შტაბის სამხედრო აკადემიის უფროსი. 1958 წლიდან თავდაცვის მინისტრის მოადგილე და შეიარაღებული ძალების ზურგის უფროსი. 1968 წლიდან იყო გენერალ-ინსპექტორთა ჯგუფის გენერალ-ინსპექტორი.

ჯილდოები
საბჭოთა ჯილდოები
სამთა კავშირი

სამთა კავშირი — გერმანიის, ავსტრია-უნგრეთისა და იტალიის ბლოკი.
საფრანგეთისაგან კონტრიბუციის მიღებისა და გერმანიის ჯარების გაყვანის შემდეგ ბისმარკმა მიიჩნია, რომ მესამე რესპუბლიკის სამხედრო სიძლიერის აღდგენა მოსალოდნელთან შედარებით სწრაფად ვითარდებოდა. ამიტომ მან მოინდომა საფრანგეთთან ახალი ომის დაწყება, მაგრამ ამის საშუალება მას არ მისცეს რუსეთმა და დიდმა ბრიტანეთმა. საკუთარი ინტერესებიდან გამომდინარე, მათ ხელს არ აძლევდა საფრანგეთის ხარჯზე გერმანიის შემდგომი გაძლიერება.

ბისმარკი შეუდგა რთულ დიპლომატიურ თამაშს. მისი მიზანი იყო დიდი ბრიტანეთისა და რუსეთის ურთიერთდაპირისპირება, რათა მათთვის საშუალება მოესპო მხარი დაეჭირათ საფრანგეთისთვის გერმანიასთან ომის შემთხვევაში.

ბისმარკმა განიზრახა სამხედრო კავშირის ჩამოყალიბება გერმანიის ხელმძღვანელობით. 1879 წელს გერმანიამ და ავსტრია-უნგრეთმა, რომელიც ძლიერი მფარველის მოძებნას ცდილობდა, ხელი მოაწერეს რუსეთის საწინააღმდეგოდ მიმართულ საიდუმლო სამოკავშირეო ხელშეკრულებას. ბისმარკმა ისარგებლა საფრანგეთის კოლონიური იმპერიის გაფართოებისაკენ მისწრაფებით და წააქეზა მესამე რესპუბლიკა, დაეპყრო ტუნისი, რომელზედაც თვალი ეჭირა იტალიას. საფრანგეთის მიერ განაწყენებულმა იტალიამ საიდუმლო წარმომადგენლები გააგზავნა ბისმარკთან ანტიფრანგული კავშირის დასადებად. ბისმარკმა იტალიის წარმომადგენლებს განუცხადა, რომ გზა რომიდან ბერლინისაკენ ვენაზე გადის. ავსტრია-უნგრეთის მიმართ ტერიტორიული პრეტენზიების მიუხედავად (იტალიის ტერიტორიულ პრეტენზიებს შორის ავსტრია-უნგრეთის მიმართ ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო პრეტენზია სანავსადგურო ქალაქ ტრიესტზე), იტალია იძულებული გახდა შეერთებოდა გერმანია-ავსტრია-უნგრეთის კავშირს. 1882 წელს გერმანიასა და იტალიას შორის დაიდო საფრანგეთის წინააღმდეგ მიმართული საიდუმლო ხელშეკრულება. ამგვარად შეიქმნა 1879-1882 წლებში საიდუმლო სამთა კავშირი.

რამდენიმეჯერ ვადის გაგრძელების შემდეგ სამთა კავშირმა 1915 წლამდე იარსება. ამის მიზეზი იტალიის უარი იყო დახმარება გაეწია მოკავშირეებისთვის, როცა მათ ომი გამოუცხადეს დიდ ბრიტანეთს.
ფლორენციის უნივერსიტეტი

ფლორენციის უნივერსიტეტი — იტალიის ერთ-ერთი უდიდესი და უძველესი უნივერსიტეტი. შედგება 12 ფაკულტეტისაგან და მოიცავს 60 000-ზე მეტ სტუდენტს. გააჩნია თავისი ფაკულტეტ-ფილიალები ქალაქებში: პრატო, ემპოლი, პისტოია, სესტო ფიორენტინო, სან კაშიანო ინ ვალ დი პეზა (პეზას დაბლობის წმინდა კაშიანო), ვინჩი, ფილინე ვალდარნო, სან ჯოვანნი ვალდარნო (ვალდარნოს წმინდა იოანე).

1321 წელს ფლორენციის რესპუბლიკის მიერ გარდაქმნილ იქნა, როგორც , ხოლო 1349 წელს დამტკიცდა რომის პაპის მიერ. მის მიერვე გადაწყდა, რომ იტალიის პირველი საღვთისმეტყველებო ფაკულტეტი სწორედ ფლორენციაში დაარსდებოდა. თავის დროზე ჯოვანი ბოკაჩო აქ კითხულობდა ლექციებს დანტეს "ღვთაებრივ კომედიაზე". სტუდიუმი 1364 წელს ხდება საიმპერიო უნივერსიტეტი. 1387 წელს ევროპაში პირველი ბერძნული ენის კათედრა სწორედ აქ დაარსდა. თუმცა 1461 წელს, როდესაც ლორენცო ბრწყინვალემ ფლორენციაში ძალაუფლება ხელთ იგდო, გადატანილ იქნა პიზაში. შარლ -ის დროს იგი ისევ იქნა გადატანილი ფლორენციაში 1497-1515 წლებში, მაგრამ მედიჩების დინასტიის რესპუბლიკის დედაქალაქში რესტავრაციის შემდეგ მოხდა მისი ისევ პიზაში დაბრუნება. უნივერსიტეტის ამ ხშირმა ადგილცვლილებამ არათუ შელახა მისი პრესტიჟი, არამედ კოზიმო მედიჩის დროს ხდება მისი კათედრების რაოდენობის ზრდა, მედიცინის ფაკულტეტზე სწავლებისა და პრაქტიკის სრულყოფა, სამეცნიერო და ლიტერატურული მოღვაწეობის ზრდა კრუსკასა და ჩიმენტოს აკადემიათა მიერ. ეს მდგომარეობა უცვლელი რჩება იტალიის გაერთიანებამდე. 1859 ტოსკანის დიდი მთავრის განდევნის შემდეგ, უნივერსიტეტის ყველა დაწესებულება გაერთიანებულ იქნება პრაქტიკულ და სრულყოფის მეცნიერებათა ინსტიტუტად, რომელიც ერთი წლის შემდეგ, 1860 წელს აღიარებულ იქნა იტალიის გაერთიანებული სამეფოს სახელმწიფო უნივერსიტეტად. თანამედროვე ტიტულატურა კი უნივერსიტეტმა 1924 წელს მიიღო.

არცთუ დიდი ხნის წინ სასწავლებლის ყველა დაწესებულება ქალაქის ცენტრში მდებარეობდა. დღეს კი იქ მხოლოდ ჰუმანიტარული ფაკულტეტებია დარჩენილი. უნივერსიტეტს გააჩნია მდიდარი საბუნებისმეტყველო ისტორიის მუზეუმი. 1999 წელს აღიარებულ იქნა ევროკავშირის მიერ, 2001 წელს კი იტალიის განათლების სამინისტროს მიერ-საკომუნიკაციო და მედიის ინტეგრაციის სფეროში.

ფლორენციის უნივერსიტეტის ცნობილი კურსდამთავრებულები
ჯოვანი სარტორი (1924-) - პოლიტოლოგი, პოლიტიკურ მეცნიერებათა დოცენტი
სტელა სანდრო პერტინი (1886-1990) - იტალის მეშვიდე პრეზიდენტი
პიერო კალამანდრეი (1889-1956) - იურისტი, სამოქალაქო პროცესის სამართლის დოცენტი.
ფრანკო კარდინი - ისტორიკოსი, შუა საუკუნეების სპეციალისტი

მონაცემები (2004-2005 წ.წ.)
ფაკულტეტი - 12
განყოფილება (დეპარტამენტი) - 70
ბაკალავრიატის კურსები - 122
მაგისტრატურის კურსები - 111
დოცენტები -2 288
ბინა სტუდენტებისათვის - 960
სტიპენდიები - 5 200
სტუდენტები - 60 436
ზიარჭურჭელი

ზიარჭურჭელი — ერთმანეთთან ქვედა ნაწილებით შეერთებული 2 ან რამდენიმე ჭურჭელი. ერთნაირი სითხით შევსებულ ზიარჭულჭელში, რომელთა დიამეტრი საკმაოდ დიდია (შესაძლებელია კაპილარული მოვლენების უგულებელყოფა), სითხეთა ზედაპირები ერთნაირ დონეზეა, მიუხედავად ზიარჭურჭლის ფორმისა; ამაზეა დაფუძნებული ქვაბების წყალსაზომი მინებისა და სხვათა მოწყობილობა. თუ ზიარჭურჭელში სხვადასხვა სითზეა ჩასხმული, მაშინ ამ სითხეთა სვეტების სიმაღლეები (რომლებიც ათვლილია მათი ერთმანეთთან ან მესამე სითხესთან, მაგ., ვერცხლისწყალთან, შეხების ზედაპირიდან) მათი სიმკვრივების უკუპროპორციულია, რაც სითხეთა სიმკვრივის გაზომვის საშუალებას იძლევა. როდესაც ზიარჭურჭლის ერთ-ერთი მუხლი დახურულია, სითხის დონეთი სხვაობა დამოკიდებული იქნება წნევაზე დახურულ მუხლში. ამაზეა დამფუძნებული დახურული მანომეტრების მოწყობილობა. ზიარჭურჭლის წესია: უძრავ ზიარჭურჭელში ერთგვაროვანი სითხის თავისუფალი ზედაპირი ერთ დონეზე დგას, ხოლო არაერთგვაროვანის სხვადასხვაზე. თუ ზიარჭურჭელის მუხლებში ჩასხმულია ორი სხვადასხვა სითხე, რომლებიც ერთმანეთს არ ერევა, მაშინ ის სითხე, რომლის სიმკვრივეც ნაკლებია, მეტ სიმაღლეს იკავებს.
თენგიზ სუხიშვილი

თენგიზ ილიას ძე სუხიშვილი (დ. 21 ივლისი, 1938, თბილისი ― გ. 25 მარტი, 2007, თბილისი) — ქართველი მოცეკვავე, ქორეოგრაფი, ქართული ნაციონალური ბალეტის ყოფილი დირექტორი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1971). თბილისის საპატიო მოქალაქე (1999).

ილია სუხიშვილისა და ნინო რამიშვილის ვაჟიშვილი. 1961 წელს დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მსუბუქი მრეწველობის ფაკულტეტი. 1953 წლიდან საქართველოს ქართული ცეკვის სახელმწიფო აკადემიური ანსამბლის წამყვანი სოლისტი. 1969 წლიდან ანსამბლის ქორეოგრაფი. 1958 წლიდან — სამხატვრო ხელმძღვანელი (ნ. რამიშვილთან ერთად). აღსანიშნავია მის მიერ შესრულებული სოლო პარტიები ცეკვებში „სიმდი“, „ქაჯეთის აღება“, „ხონგა“, „ხევსურული“, „შეჯიბრი“ და სხვა. დადგმები: „ხონგა“, „მხედრული“, „მთიულური“, „შეჯიბრი“, „გამარჯვება“, „ანანური“, ქორეოგრაფიული კომპოზიცია „საკოლმეურნეო“ და სხვა.

ჯილდოები და აღიარება
1963 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1971 — საქართველოს სახალხო არტისტი
1982 — ხალხთა მეგობრობის ორდენი
1995 — შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია
1995 — ღირსების ორდენი
1999 — თბილისის საპატიო მოქალაქე
გრდემლი (გაზეთი)

„გრდემლი“ — ქართული ყოველკვირეული ეროვნულ-ლიბერალური მიმართულების გაზეთი; გამოდიოდა ქუთაისში 1907 წელს. გამოიცა სამი რვაგვერდიანი ნომერი. მოკლე ხანში „გრდემლის“ ნაცვლად გამოვიდა გაზეთი „ალი“ (მხოლოდ ერთი ნომერი), რომელშიც გაგრძელდა „გრდემლის“ ზოგიერთი დაუმთავრებელი სტატია. რედაქტორ-გამომცემელი — ა. ჩილაევი.
გრდემლი (კრებული)

„გრდემლი“ — ქართული ლიტერატურული კრებული. გამოიცა თბილისში სამ წიგნად. - წიგნი გამოვიდა 1912 წელს, — 1916 წელს. „გრდემლში“ დაბეჭდილია ა. აბაშელის, შიო არაგვისპირელის, ვასილ ბარნოვის, ი. გედევანიშვილის, ს. გორგაძის, იოსებ გრიშაშვილის, პაოლო იაშვილის, ია კარგარეთელის, დავით კლდიაშვილის, ნიკო ლორთქიფანიძის, კ. მაყაშვილის, ა. პაპავას, თედო რაზიკაშვილის, ვ. რუხაძის, გ. ტაბიძის, ტ. ტაბიძის, ლ. ქიაჩელის, ა. შანშიაშვილის, ა. ჭუმბაის და სხვათა ნაწარმოებები.
გრდემლი (ჟურნალი)

„გრდემლი“ — ქართული ლიტერატურული სურათებიანი ჟურნალი; გამოდიოდა 1923 წელს თბილისში ორ კვირაში ერთხელ. გამოიცა შვიდი ნომერი. ჟურნალში იბეჭდებოდა ორიგინალური და ტარგმნილი მხატვრული ნაწარმოებები, წერილები, კრიტიკა, ბიბლიოგრაფია და სხვა. თანამშრომლობდნენ დ. კლდიაშვილი, ს. ჩიქოვანი, ა. მაშაშვილი, ი. ვაკელი, პ. სამსონიძე, შ. კარმელი და სხვა. რედაქტორი — პ. საყვარელიძე, გამოსცემდა საქართველოს კპ (ბ) ცენტრალური კომიტეტი და საქართველოს პროფკავშირთა საბჭო. ტირაჟი 3000.
გრდემლი (ალმანახი)

„გრდემლი“ — ქართული ლიტერატურული ალმანახი, ქუთაისის პროლეტარული მწერლობის ასოციაციის ორგანო; გამოდიოდა 1927-1928 წლებში ქუთაისში. გამოვიდა 2 ნომერი. თანამშრომლობდნენ ს. მინდაძე, ბ. კეშელავა, ვ. დარასელი, თ. ჭუმბურიძე, შ. ჩარკვიანი, ვ. გაბესკირია, დ. ჩიანელი (ჩხეიძე), ფ. დგებუაძე-ფულარია, ჯ. ჯორჯიკია, ა. ურუშაძე და სხვა. გამოსცემდა სარედაქციო კოლეგია.
კოლოსეუმი

კოლოსეუმი , ფლავიუსების ამფითეატრი — გიგანტური ამფითეატრი, ძველი რომის არქიტექტურული ძეგლი (ახ. წ. 75 - 80), გეგმით ელიფსური შენობის (სიგრძე 190 მ, სიგანე 156 მ) შუაში მოთავსებული არენის ირგვლივ 4 იარუსად, საფეხურისებრ, განლაგებულია მაყურებელთა ადგილები (დაახლოებით 45-დან 50 ათასამდე). ძირითადად ეთმობოდა გლადიატორების ბრძოლის სანახაობებს. კოლოსეუმი მდებარეობდა რომაული ფორუმის მარჯვნივ და მისი მშენებლობა დაიწყო 70-სა - 72 წელს იმპერატორ ვესპასიანეს ზეობის დროს. კოლოსეუმის მშენებლობა დასრულდა იმპერატორი ტიტუსის დროს და შემდგომი ცვლილებები შეტანილი იქნა იმპერატორი დომიციანეს ზეობისას. კოლოსეუმი რამდენიმეჯერ დააზიანა მიწისძვრამ, თუმცა დღეს იგი რომის სიმბოლოს წარმოადგენს.
გრეიპფრუტი

გრეიპფრუტი, მტევნისებური პომპელმუსი , ხეხილოვანი მცენარე ციტრუსოვანთა გვარისა. სიმაღლე 15 მ აღწევს. აქვს დიდი, ოვალური, ტყავისებრი ფოთოლი, თეთრი ყვავილი, მსხვილი და მომრგვალო ნაყოფი, ქსელი, ღია ყვითელი, ბზინვარე კანი, ყვითელი, იშვიათად — ვარდისფერი, ძლიერ წვნიანი და არომატული ტბილობი.

ნაყოფი შეიცავს 88,5-90,9% წყალს; 3,86-6,78 შაქარს, 1,42-2,38% მჟავებს; კანი — 9,19-19,04% პექტინოვან ნივთიერებას. 100 გ წვენში დაახლოებით 45 მგ ვიტამინია. გრეიპფრუტის ნაყოფი დიეტური და სამკურნალოა, ხელს უწყობს საჭმლის მონელებას, მადის აღმძვრელია.

იყენებენ ნედლად, კომპოტის, მურაბისა და წვნის დასამზადებლად. ერთი ხიდან საშუალოდ 200-300 ცალი ნაყოფი იკრიფება. გავრცელებულია სუბტროპიკულ რაიონებში. საქართველოში შემოიტანეს საუკუნის ბოლოს, ხარობს სამეგრელოში, აფხაზეთსა და აჭარაში. გრეიპფრუტის დარაიონებული ჯიშებია მარში სიდლისი, მსხლისებრი შედოკი, № 1642 ჰიბრიდი.

მემცენარეობის სოხუმის სუბტროპიკული კულტურების საცდელ სადგურში გამოიყვანეს № 1537 ჰიბრიდი, № 2974 ჰიბრიდი.
გრიბოედოვის თეატრი

გრიბოედოვის სახელობის თბილისის რუსული დრამატული თეატრი, დაარსდა თბილისში 1932 წელს. პირველ სპექტაკლად წარმოდგენილ იქნა კონსტანტინე მარჯანიშვილის მიერ დადგმული მაქსიმ გორკის „ფსკერზე“ (1932 წლის 3 ნოემბერი). 1935 წელს თეატრს მიენიჭა ალექსანდრე გრიბოედოვის სახელი. თეატრის რეპერტუარშია რუსული და საზღვარგარეთული თანამედროვე და კლასიკური ნაწარმოებები. მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს ქართველ ავტორთა ნაწარმოებებს, რომელთაგან აღსანიშნავია სხვადასხვა დროს დადგმული შ. დადიანის „ნაპერწკლიდან“, ი. ვაკელის „დიდი მოურავი“ და სხვა. თეატრის წარმატებაში წვლილი მიუძღვით კ. შახ-აზიზოვს (დღიდან დაარსებისა 15 წელი ხელმძღვანელობდა თეატრს), სსრკ სახალხო არტისტებს: გ. ტოვსტონოგოვს, დ. ანთაძეს, საქართველოს სახალხო არტისტებს: ნ. მარშაკს, ა. თაყაიშვილს, ს. ჭელიძეს, გ. ლორთქიფანიძეს; საქართველოს ხელოვნების დამსახურებულ მოღვაწეებს: ა. რუბინს, გ. ღვინიაშვილს, მ. ოლშანიცკაიას, კ. სურმავას და სხვა. მსახიობებს: სსრკ სახალხო არტისტს ნ. ბურმისტროვას, საქართველოს სახალხო არტისტებს: ე. სატინას, ა. სმირანინს, მ. პიასეცკის, ა. ზაგორსკის, კ. მიუფკეს, დ. სლავინს, ი. ზლობინს, კ. დობჟინსკის, ი. რუსინოვს და სხვებს.

1999 წლიდან დღემდე თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელია რეჟისორი ავთანდილ ვარსიმაშვილი.

2022 წლის სექტემბერში თეატრმა ახალი სეზონი გახსნა სპექტაკლის მიხედვით „რა სევდაა! ხეივნის ბოლო”. სპეკტაკლის დადგმა ქართველი რეჟისორისა და სცენარისტის რეზო გაბრიაძის ხსოვნას ეძღვნება.

გალერეა
გრდემლი

გრდემლი — ლითონისაგან ჩამოსხმული და კუნძზე დამაგრებული გლუვზედაპირიანი ლითონის საკვერავი დაზგა.

პატარა გრდემლებს იყენებენ ოქრომჭედლები და მესაათეები. საქართველოში ძველთაგანვე იყო ცნობილი სხვადასხვა მოყვანილობის და ზომის ფოლადის და ქვის გრდემლები. ქართულ მითოლოგიაში გრდემლი დაკავშირებულია ამირანის თქმულებასთან (ამირანის კლდეზე მიჯაჭვა, ხმლის გაჭედვა; ყოველ დიდ ხუთშაბათს მჭედელები გრდემლებს უბრად სამჯერ დაჰკრავენ უროს, ამირანმა არ აიშვასო). ქართველი ხალხის ძველ რელიგიურ წარმოდგენებში გრდემლი წმინდა („ნაწილიან“) საგნად ითვლებოდა და მას მჭედლები ყოველ შაბათს სანთელს უნთებდნენ. ძველადვე სცოდნიათ დამნაშავის გრდემლზე „გადაცემა“ დასასჯელად და მისი „ახსნაც“ (ცოდვის მიტევება). მოხსენებულია რუსთაველთან („გასტეხს ქვასაცა მაგარსა გრდემლი ტყვიისა ლბილისა“).
გრიგალი (გაზეთი)

„გრიგალი“ — ქართული ყოველდღიური სოციალ-დემოკრატიული მიმართულების გაზეთი; გამოდიოდა 1906 წელს თბილისში, გაზეთ „ჩვენი ცხოვრების“ ნაცვლად. გაზეთში უმთავრესად იბეჭდებოდა პოლიტიკური სტატიები და მიმოხილვები. თანამშრომლობდნენ ლევან ნათაძე, ნატალია აზიანი (დონდაროვა), დავით ონიაშვილი, აკაკი ჩხენკელი, ჭოლა ლომთათიძე და სხვები. რედაქტორ-გამომცემელი — ერასტო ჩანტლაძე. № 16-ის შემდეგ გაზეთი დაიხურა თბილისის გენერალ-გუბერნატორის განკარგულებით. შეცვალა გაზეთმა „ტალღა“.
გრიგორ აღთამარცი

გრიგორ აღთამარცი, გრიგოლ აღთამარელი — საუკუნის ნახევრის სომეხი პოეტი. კათალიკოსი (1512-1544). მოღვაწეობდა აღთამარის ეკლესიაში (ვანის ტბის კუნძულზე). წერდა პოემებს („მარინოსი“, 1516 და სხვა), დიდაქტიკური, პატრიოტული და სამიჯნურო ლექსებს. მისი შემოქმედებისათვის დამახასიათებელია სინამდვილის ალეგორიული ასახვა („მშვენიერი ლექსი სულისა და სხეულის ბაღნარზე“). უმღერდა სიცოცხლეს, ადამიანის გრძნობებს, ბუნების სილამაზეს („სიყვარულის სიმღერა“, „გაზაფხულის სიმღერა“). წერდა აგრეთვე თურქულ და სპარსულ ენებზე.
გრიგორ დარანაღცი

გრიგორ დარანაღცი, გრიგოლ დარანაღელი (კამახელი) (დ. 1576, სოფ. კამახი, არზრუმის მახლობლად, ახლანდ. თურქეთი, ― გ. 1643, როდოსთო, ბულგარეთი) — სომეხი ისტორიკოსი.

ბიოგრაფია
განათლების მისაღებად, სამოღვაწეოდ თუ თავშესაფრის ძიებაში მოიარა ახლო აღმოსავლეთის მრავალი ქვეყანა და ქალაქი. აღსანიშნავია მისი ღვაწლი სომხეთში ეკლესია-მონასტრების აშენება-განახლებასა და ხელნაწერთა გადანუსხვაში. მის თხზულებათაგან აღსანიშნავია „ჟამთააღმწერლობა“, რომელიც მოიცავს 1018-1640 წლების ამბებს. თხზულების ნაწილში მოკლედ არის გადმოცემული სელჩუკთა და ოსმალთა ისტორია 1595 წლამდე. ნაწილში (1595-1640) დაწვრილებით არის მოთხრობილი ოსმალთა იმპერიის ისტორია მეჰმედ -იდან მურად -მდე. მასვე ეკუთვნის პერიოდის სომეხთა საკათალიკოსოების ისტორია. „ჟამთააღმწერლობაში“ გვხვდება ცნობები საქართველოს შესახებ. განსაკუთრებით საინტერესოა მისი ცნობა ქართლის მეფე სიმონ -ის ოსმალთა ტყვეობაში ყოფნის შესახებ. გრიგორ დარანაღცი ამ ამბების მომსწრე ყოფილა, თვითონ უნახავს სიმონ მეფე იედიყულეს ციხეში.
გრინდა

გრინდა, შავი დელფინი — ძუძუმწოვარი ცხოველი კბილიანი ვეშაპების ქვერიგისა. სხეულის სიგრძე 6,5 მ აღწევს, წონა 2 ტ-მდე. გრინდა შავია, ზოგჯერ რუხ ან თეთრმუცლიანი, აქვს მოკლე ყბები, 40-მდე კბილი, ამობურცული შუბლი, ფართო ზურგის ფარფლი. გვხვდება ზომიერ და თბილ სარტყელში. იშვიათად შემოდის ბარენცისა და შორეული აღმოსავლეთის ზღვებში. კარგად იტანს ტყვეობას. ადვილად იწვრთნება.
გრუზინოვები

გრუზინოვები — რუსეთის იმპერიის სამსახურში დაწინაურებული დონის კაზაკთა გვარი, ჩამომავლობით ქართველები.

გრუზინოვების მამამთავარი რომან ნამჩევაძე 1727 წელს გადასახლდა დასავლეთ საქართველოდან დონზე. მის შთამომავლებს შორის იყვენ ევგრაფ იოსების ძე გრუზინოვი (დ. 1770 — გ. 1800) და მისი ძმა პეტრე (დ. 1772 — გ. 1800), კაზაკთა ლაიბ-გვარდიის პოლკოვნიკები, რომლებსაც იმპერატორ პავლე -ის დროს სახელმწიფო ღალატში დასდეს ბრალი და სიკვდილით დასაჯეს. პავლეს მკვლელობის შემდეგ მისმა მემკვიდრე ალექსანდრე -მა გრუზინოვების ოჯახს ჩამორთმეული ქონება დაუბრუნა. ამავე ოჯახის წარმომადგენელი იყო ანატომი და ფიზიოლოგი ილია გრუზინოვი (დ. 1781 ― გ. 1813).
ილია გრუზინოვი

ილია ეგორის ძე გრუზინოვი (დ. 1781 ― გ. 1813) — რუსი ანატომი და ფიზიოლოგი, წარმოშობით ქართველი.

ბიოგრაფია
1801 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი, 1804 — პეტერბურგის სამედიცინო-ქირურგიული აკადემია და იმავე წელს დაიცვა დისერტაცია თემაზე „გალვანიზმი და მისი გამოყენება სამედიცინო პრაქტიკაში“. 1811 წლიდან მოსკოვის უნივერსიტეტის ანატომიის კათედრის ორდინარული პროფესორი. 1812 სამამულო ომის დროს მოხალისედ წავიდა არმიაში და მოსკოვის ლაშქრის კორპუსის ექიმი იყო. შეისწავლა ადამიანსა და ცხოველში ხმის წარმოშობის მექანიზმი, რისთვისაც ერთ-ერთმა პირველმა ჩაატარა ცდები ადამიანის გვამზე. მოსკოვის უნივერსიტეტის ანატომიის მუზეუმი გაამდიდრა ანატომიური პრეპარატებით, მ. შ. აღსანიშნავია ადამიანის თვალის მაკროპრეპარატი.
გრუი

გრუი, გრუა — ციხესიმაგრე ფეოდალური ხანის საქართველოში, ქსნის ხეობაში, მდინარე ალეურის მარჯვენა შენაკადის გრუისხევის შუაში ამოზიდულ გორაკზე. შემორჩენილია ნანგრევები.

გრუი პირველად მოხსენებულია „მატიანე ქართლისაში“ ( ს.). „ძეგლი ერისთავთაში“ ( ს.) იხსენიება გრუი და გრუელნი საუკუნის მოვლენების თხრობასთან დაკავშირებით (ცხრაძმისხეველთა ბრძოლა გრუელთა წინააღმდეგ). საუკუნეში გრუი წირქოლის ციხესთან ერთად ქართლზე კახეთის სამეფოს პოლიტიკური ბატონობის საყრდენი იყო. აქ დაახლ. 975 წელს კახელებს დაუტყვევებიათ მეფე გურგენი, მისი ძე ბაგრატი და დედოფალი გურანდუხტი. დავით კურაპალატმა გაათავისუფლა ისინი და დაიბრუნა მიტაცებული ციხეები, გარდა წირქოლისა და გრუისა. როგორც ჩანს, ეს ციხეები კარგა ხანს დარჩა კახეთის ხელში და საუკუნის დასაწყისში ბაგრატ -ს კვლავ უხდება მათ დასაბრუნებლად ბრძოლა.

ციხეს სამი მხრიდან მდინარე უვლის. სამხრეთ ნაწილში ტიყისა და ფლეთილი ქვით ნაგები სათოფურებიანი მრგვალი კოშკია, რომლის დიამეტრი 6 მ-ს უდრის, ჩრდილო ნაწილში სწორკუთხა ნაგებობის ნანგრევებია. ნაგებობებს შორის ადგილი გარშემორტყმული ყოფილა პარალელური კედლებით. ციხის ნაშთები - საუკუნეებისაა. აქ მოპოვებული კერამიკის ფრაგმენტები (- სს.) წერილობით ცნობებთან ერთად სარწმუნოს ხდის, რომ გრუის ციხე ჯერ კიდევ ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში არსებობდა.

თანამედროვე დროში, ახალგორის მუნიციპალიტეტში არსებობს სოფლები: ზემო ღრუ და ქვემო ღრუ, რომელთა ეტიმოლოგია გრუის ციხეს უკავშირდება.
პეტრე გრუზინსკი (მხატვარი)

პეტრე ნიკოლოზის ძე გრუზინსკი (ბაგრატიონი, ; დ. 1837 ― გ. 1892) — ეროვნებით ქართველი რუსეთში მოღვაწე ფერმწერი, ბატალისტი და ჟანრისტი. ცნობილი მისი ნახატების სერიით კავკასიის ომის სცენებით. შთამომავალი ბაგრატიონთა დინასტიის მუხრან-გრუზინსკის შტოს, რომელიც საუკუნეში რუსეთში გადასახლდა.

ბიოგრაფია
1851 წელს შევიდა პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში. 1860 წელს სურათისათვის „ბოშათა ბანაკი“ დაიმსახურა მცირე ოქროს მედალი, ხოლო 1862 წელს სურათისათვის „ღუნიბის აღება“ — დიდი ოქროს მედალი. საზღვარგარეთ გაემგზავრა როგორც აკად. პენსიონერი. პარიზში დახატა სურათები „ზუავების პიკეტი საფრანგეთში მანევრებზე“ და „ბაზარი ფონტენბლოში“. 1864 წელს დაბრუნდა რუსეთში, რათა პარიზის მსოფლიო გამოფენისათვის შეკვეთილი სურათის („რუსის ჯარის მოახლოებისას მთიელები ტოვებენ აულს“) ესკიზები შეესრულებინა. 1872 წელს სამუდამოდ დაბრუნდა რუსეთში და იმავე წელს აღნიშნული სურათისათვის აკადემიკოსობა მიიღო. გრუზინსკის გვიანდელი (1891-მდე) ნამუშევრებია: „სცენა სოფლის ცხოვრებიდან“, „გასეირნება ქალაქგარეთ“ და სხვა.
გრუნტების მექანიკა

გრუნტების მექანიკა — მეცნიერების დარგი, რომელიც შეისწავლის შენობა-ნაგებობათა ფუძეების, ბუნებრივი და ხელოვნური ფერდობებისა და მიწის ნაგებობათა დაძაბულ-დეფორმირებულ მდგომარეობას (გამოწვეულს გარე დატვირთვით და გრუნტის საკუთარი წონით), მდგრადობასა და სიმტკიცეს, ფუძის დეფორმაციასთან დაკავშირებით ნაგებობათა შესაძლო გადაადგილებებს (დაჯდომა, გადახრა); გრუნტის წნევას საყრდენ კედლებსა და ნაგებობათა მიწისქვეშა ნაწილებზე და სხვა.
გრუნტთმცოდნეობა

გრუნტთმცოდნეობა — საინჟინრო გეოლოგიის დარგი, რომელიც შეისწავლის გრუნტების სხვადასხვა გენეტური ტიპების შემადგენლობას, აღნაგობას და ფიზიკურ-მექანიკურ თვისებებს მათი მშენებლობის საქმეში გამოყენების თვალსაზრისით.

გრუნტთმცოდნეობა განიყოფება 3 ნაწილად: ზოგადი გრუნტთმცოდნეობა, რეგიონული გრუნტთმცოდნეობა და მოძღვრება გრუნტების ტექნიკური მელიორაციის შესახებ.
გრძელი ტბა

გრძელი ტბა, ხალახელი — მყინვარული ტბა საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს საზღვარს საქართველოსა და რუსეთს შორის. მდებარეობს კახეთის კავკასიონის თხემზე, ზღვის დონიდან 2784 მ სიმაღლეზე. წყლის ზედაპირის ფართობი 0,17 კმ², საშუალო სიღრმე 6,5 მ, მაქსიმალური სიღრმე 11,9 მ, წყლის მოცულობა 1,1 მლნ. მ³. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. გამდინარეა. უფრო ცნობილია როგორც შავი კლდეების ტბა.
გრძელტერფასებრნი

გრძელტერფასებრნი , ძუძუმწოვრების ოჯახი პრიმატების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 8,5-16 სმ, კუდისა 13,5-27,5 სმ, წონა — 80-150 გ. აქვთ დიდი და მოძრავი თავი (შეუძლიათ მისი თითქმის 360°-ით შეტრიალება). მოკლე დინგი, დიდი ყურები, ძუძუმწოვრებს შორის ყველაზე დიდი თვალები (ტანთან შედარებით), უკანა კიდურებზე ბევრად უფრო მოკლე წინა კიდურები, წვრილი თითები, რომლებიც მისაწოვარი ბალიშებით ბოლოვდება. გრძელტერფასებრთა სხეული დაფარულია მორუხი ან მუქი ყავისფერი ბალნით, კუდი ტიტველია და ფუნჯით დაბოლოებული. ოჯახში ერთი გავრია, რომელშიც სამი სახეობა შედის. ცნობილი გრძელტერფა - მოჩვენება . გრძელტერფასებრნი გარდამავალი ფორმები არიან ლემურისებრნსა და უმდაბლეს მაიმუნებს შორის. ცხოვრობენ მალაია არქიპელაგსა და ზონდისა და ფილიპინის კუნძულებზე, ჯუნგლებში. აქტიურობენ ღამით. მაკეობა 6 თვეს გრძელდება. შობენ თვალხილულსა და ბალნით შემოსილ თითო ნაშიერს, რომელიც 20-25 გ-ს იწონის. ტყვეობაში 12 წლამდე ცოცხლობენ.
სააბაზანო

სააბაზანო — საცხოვრებელი ბინის ან სახლის ნაწილი, ერთ-ერთი ოთახი, რომელშიც ბანაობა ან შხაპის მიღებაა შესაძლებელი. ნორმალურ შემთხვევაში სააბაზანოში განთავსებულია საშხაპე, დასაბანი ნიჟარა და აბაზანა. სააბაზანოს აქსესუარებია საპონი, შამპუნი და სხვა დასაბანად საჭირო ნივთები. ხანდახან სააბაზანოში შეიძლება იყოს უნიტაზიც, ამ შემთხვევაში სააბაზანო საპირფარეშოს ფუნქციასაც ასრულებს.

არსებული სტანდარტების მიხედვით, სააბაზანოში გამოიყენება მხოლოდ 44-ის სტანდარტის განათება. ასე აღინიშნება განათების უსაფრთხოება წყალთან, მტვერთან და ორთქლთან მიმართებაში.
გარდერობი

გარდერობი არის საცხოვრებელი ბინის ან სახლის ნაწილი, ოთახი ან კუთხე, რომელშიც მაცხოვრებლები და სტუმრები ტანსაცმელს ან ფეხსაცმელს დროებით ტოვებენ. გარდერობს ასევე უწოდებენ იმ ავეჯს (მაგ. კარადას), რომელიც ბინის ან სახლის შესასვლელთანაა მოთავსებული.

გარდერობში, ნორმალურ შემთხვევაში, ტანსაცმლის ჩამოსაკიდის გარდა არის ქოლგისა და ქუდის დასადები და სარკე. იატაკზე დაფენილია სპეციალური ხალიჩა, რომელიც ქუჩიდან შემოტანილ ჭუჭყს იტოვებს და სხვა ოთახებში გავრცობას უშლის ხელს.

ასევე საღონისძიებო დარბაზებისა და შენობების, საბავშვო ბაღების შესასვლელთან არის გარდერობი მოთავსებული.