სკვითებისა და კიმერიელების შემოსევები

სკვითებისა და კიმერიელების შემოსევები — რუსეთის სტეპებში და ჩრდილოეთ კავკასიაში მცხოვრები ტომების შემოსევები სამხრეთ კავკასიაში ძვ. წ. საუკუნის მეორე ნახევარში. სკვითებსა და კიმერიელებს უერთდებოდნენ ძველაღმოსავლური სახელმწიფოებისაგან შევიწროებული უფრო სამხრეთით მცხოვრები მცირე ტომები, რამაც გაზარდა ამ შემოსევების სიძლიერე.

ძვ. წ. საუკუნის მეორე ნახევარში სტეპის ზონებიდან ამიერკავკასიაში შემოიჭრნენ მომთაბარე ინდოევროპული ტომები — კიმერიელები (, დაკავშირებულნი ქალღმერთ კიმერისთან, ლათინ. ). ძვ. წ. საუკუნეში დაიპყრეს მცირე აზიის ზოგიერთი რეგიონი. ჩრდილო შავიზღვისპირეთის რკინის ხანის ეგრეთ წოდებული „სკვითებამდელი“ ხალხების პირობითი სახელწოდება იყო „გიმირრუ“, ასურული ტექსტების მიხედვით. ხშირად მოიხსენიებიან ჩრდილო შავიზღვისპირეთის არქეოლოგიურ კულტურებში, მიეკუთვნებიან ადრეულ რკინის ხანის პერიოდს, შესაბამისად, ეს პერიოდი – „კიმერიული ეპოქის“ (ძვ. წ. — საუკუნეები) სახელს ატარებს.

ძვ. წ. საუკუნე — სკვითების შედარებით საყოველთაოდ აღიარებული ისტორიული დასაბამია. სკვითების საერთო ძალები თავს იყრიან ჩრდილო შავიზღვისპირეთში, კიმერიელების მრავალწლიანი მმართველობის შემდეგ. ძვ. წ. საუკუნეში სკვითებმა ჩრდილო შავიზღვისპირეთიდან მცირე აზიამდე შეავიწროეს კიმერიელები. ძვ. წ. საუკუნის 70-ან წლებში სკვითები შეიჭრნენ მიდიაში, სირიაში, პალესტინაში და, ჰეროდოტეს ცნობით, «დომინირებდნენ» წინა აზიაში, შექმნეს სკვითების სამეფო – იშკუზა, მაგრამ ძვ. წ. საუკუნის დასაწყისში იქიდან შევიწროვდნენ. სკვითების ყოფნის კვალი შეინიშნება ჩრდილო კავკასიაში.

სკვითებისა და კიმერიელების შემოსევა რამდენიმე ნაკადად მოხდა:
ძვ. წ. საუკუნის 30-20-იან წლებში წინა აზიის, მეოტიდა-კოლხეთის სამეფოს გზით, აზოვისა და შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროებით შემოესიენ კიმერიელები.
ცოტა უფრო გვიან, დერბენდის გავლით, კასპიის ზღვის დასავლეთი სანაპიროდან წინა აზიაში მოვიდნენ სკვითები.
როგორც ჩანს, მათი შემოსევები მოხდა, აგრეთვე დარიალით და კავკასიონის სხვა გადასასვლელებით, რაზეც მიუთითებს არქეოლოგიური მასალა.

კიმერიელების შემოსევის შესახებ უძველესი ცნობები დაცულია ასურეთის მეფის სარგონ დიდის (ძვ. წ. 722-705 წწ.) დროის დოკუმენტებში. სადაც საუბარია ძვ. წ. 715 წელს ურარტუელების სასტიკ დამარცხებაზე კიმერიელებთან ბრძოლაში. გამარჯვებული კიმერიელები დასახლდნენ მცირე აზიის აღმოსავლეთ ნაწილში და სამხრეთ ამიერკავკასიაში.

ვიდრე ურარტუს, კაპადოკიას ან თრიალეთს მიაღწევდნენ, კიმერიელებს უნდა გაევლოთ კოლხეთის სამეფოზე, სავარაუდოდ კიმერიელებმა სასტიკად დაარბიეს კოლხეთი. კოლხეთის სამეფოს დასუსტებით ისარგებლეს მეზობელმა ტომებმა და ამ სამეფოს კონტროლის ქვეშ მყოფ ტერიტორიაზე გავრცელდნენ. შესაძლოა ამ დროს მოხდა კლარჯების (ქათარზა) ზღვისპირა ზოლში გამოჩენა ან ვიტერუხის (ზღვისპირა ბიძერები, სამცხის ოძრახე) და სხვათა ჩრდილოეთით გადასახლება.

სკვითებისა და კიმერიელების ნაკვალევი კარგად ჩანს არქეოლოგიურ მასალაშიც. კერძოდ სამხრეთ კავკასიის ბევრ ქვეყანაში აღმოჩენილია სკვითური ტიპის იარაღი (აკინაკები, ისრისპირები), ნაპოვნია სამარხები სკვითური ინვენტარით: წიწამურთან, სამთავროში (მცხეთაში), ბეშთაშენთან (თრიალეთში); სამაროვნები: დვანში, კულანურხვაში (გუდაუთასთან), სკვითური იარაღი სოფელ კოლხიდასთან (გაგრა), ახალი ათონის მიდამოებში და სხვა.

დიდი რაოდენობითაა აღმოჩენილი სკვითური მასალა კარმირბლურზე (სომხეთი) და მინგეჩაურში (აზერბაიჯანი) წარმოებული არქეოლოგიური გათხრების დროს.

აღნიშნულმა ლაშქრობებმა გამოიწვია კოლხეთის სამეფოს დასუსტება, რამაც ხელი შეუწყო კოლხეთში მცხოვრები ტომების ადგილგადანაცვლებას და მათ იზოლაციას ერთმანეთისაგან. კოლხეთის სამეფომ დაკარგა სამხრეთი ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი, თუმცა განაგრძობდა არსებობას და სავარაუდოდ ამ დროს ხდება კოლხეთის პოლიტიკური ცენტრის გადანაცვლება ჭოროხის ხეობიდან რიონის აუზში.