iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტიგრან მარტიროსიანი

ტიგრან ვარდან მარტინოსიანი (; დ. 3 მარტი, 1983, გიუმრი, სომხეთის სსრ) — სომეხი ძალოსანი. 2009 წელს მიენიჭა სომხეთის სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება.

ბიოგრაფია
ტიგრან მარტიროსიანი დაიბადა 1983 წლის 3 მარტს, გიუმრიში, სომხეთის სსრ-ში. მარტიროსიანმა ვარჯიში 1995 წელს დაიწყო ვაჰან ბიჩახჩიანის ხელმძღვანელობით. მარტიროსიანი ახალგაზრდული კარიერის განმავლობაში ზედიზედ სამგზის გახდა ევროპის ჩემპიონი 1997, 1998 და 1999 წლებში. მან ზრდასრულთა შეჯიბრებებში ასპარეზობა მსუბუქ მძიმე წონაში (82,5 კგ) 2003 წლის შემდეგ დაიწყო.

მარტიროსიანმა ათენში 2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე იასპარეზა და 367,5 კგ-ით მეშვიდე ადგილზე გავიდა.

არტიროსიანმა 2006 წელს სანტო დომინგოში გამართულ ძალოსნობაში მსოფლიო ჩემპიონატზე ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. პირველი და მეორე ადგილები კი ანდრეი რიბაკუ, და ასლამბეკ ედიევმა დაიკავეს. მარტიროსიანმა ატაცში დაძლია 172 კგ, ხოლო აკვრაში – 198. ორჭიდში ჯამში დაძლია 370 კგ.

2007 წელს სტრასბურგში გამართულ ძალოსნობის ევროპის ჩემპიონატამდე, მარტიროსიანმა მიიღო მძიმე ტრავმა, რომელიც არა მხოლოდ არ მისცემდა მას მონაწილეობას ამ ღონისძიებაში, არამედ ვერ მოახერხა სრულად მომზადებულიყო 2007 წლის ძალოსანთა მსოფლიო ჩემპიონატისათვის ჩიანგ მაიში, სადაც მან მხოლოდ მეათე ადგილზე გასვლა შეძლო.

მომდევნო წელს, მარტიროსიანმა მოიპოვა ოქროს მედალი 2008 წელს გამართულ ძალოსნობის ევროპის ჩემპიონატზე ლინიანოში. მან თავისი გამარჯვება მიუძღვნა თანამემამულე სომეხ ძალოსანს და მოგვიანებით ძალოსნობის მწვრთნელს ხაჩატურ ქიაპანაქციანს, რომელიც რამდენიმე თვის ადრე ავტოკატასტროფაში დაიღუპა.

მარტიროსიანმა მონაწილეობა მიიღო 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე. 177 კგ დაძლევა მოახერხა ატაცში, 203 აკვრაში, ხოლო ორჭიდში 380 კგ. მოიგო ვერცხლის მედალი და ჩამორჩა ლუ იონგს, რომელმაც 394 კგ დაძლია და მსოფლიო რეკორდი დაამყარა.

მარტიროსიანმა გოიანგში 2009 წლის ძალოსნობის მსოფლიო ჩემპიონატზე ვერცხლის მედალი მოიპოვა ატაცში, მაგრამ ზურგის ტკივილის გამო ასპარეზობის გაგრძელება ვეღარ მოახერხა.

2010 წლის ძალოსნობის მსოფლიო ჩემპიონატზე წარუმატებელი გამოსვლის შემდეგ მარტიროსიანმა დატოვა სომხეთის ძალოსანთა ნაკრები.
პარვიზ აბდულაევი

პარვიზ აბდულაევი (; დ. 5 იანვარი, 1986 წელი, აღდამი, აზერბაიჯანის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — პროფესიონალი აზერბაიჯანელი კიკბოქსიორი, აზერბაიჯანის სპორტის დამსახურებული ოსტატი, ექვსგზის მსოფლიო ჩემპიონი პროფესიულ კიკბოქსინგში.

ადრეული ცხოვრება
პარვიზ აბდულაევი (სახელად კობრა პარვიზი) დაიბადა აზერბაიჯანში, აღდამში, 1986 წლის 5 იანვარს. მან ადრეული განათლება აღდამში მიიღო, შემდეგ დაამთავრა ბაქოს 250-ე საშუალო სკოლა. 2003 წელს ჩაირიცხა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტზე. 2010 წელს პარვიზ აბდულაევი გამოცხადდა აზერბაიჯანის წლის ათ საუკეთესო სპორტსმენთა შორის.

პარვიზ აბდულაევს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა სპორტში მიღწეული წარმატებისთვის ახალი ბინა გადასცა.

2013 წლიდან აბდულაევი არის საგანგებო სიტუაციების სამინისტროს სპორტის ჯანსაღი ცენტრის კონტრიბუტორი.

პარვიზ აბდულაევი დაქორწინებულია და ჰყავს 2 ვაჟი. ის თავის შვილს იუსიფს კრივში ავარჯიშებს.

პროფესიული კარიერა
პარვიზ აბდულაევმა 2007 წელს დაიწყო პროფესიული სპორტული კარიერა. ის გახდა აზერბაიჯანის ჩემპიონი უუშუ-სანშუუს საბრძოლო ხელოვნებაში 2007–08 წლებში. 2007 წელს მან მეორე ადგილი დაიკავა უუშუ-სანშუუს მსოფლიო ჩემპიონატზე, რომელიც გაიმართა ჩინეთში. შემდეგ მან ვარჯიში დაიწყო კიკბოქსინგში. 2009 წელს მან მოიგო 5 ბრძოლა კიკბოქსინგში და მოიპოვა მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული 71 კგ წონით კატეგორიაში, რომელიც ორგანიზებული იყო -ს ქვეყნების მიერ ავსტრიაში. 2010 წელს მან მონაწილეობა მიიღო პეკინში გამართულ ,, 2010"-ში და გახდა ჩემპიონი.

2010 წლის მაისში მან მონაწილეობა მიიღო მსოფლიო -ის შეჯიბრში, რომელიც გაიმართა უნგრეთში და დაიკავა მეორე ადგილი. 2010 წელს პარვიზ აბდულაევმა დაამარცხა რუსი მეტოქე ვლადიმერ შულიაკი -ს ევროპის ჩემპიონატში, რომელიც გაიმართა ბაქოში, აზერბაიჯანი. ის გახდა მსოფლიო ჩემპიონი და დაჯილდოვდა მსოფლიო ქამრით. 2011 წელს მან მონაწილეობა მიიღო დონ როსტოვში გამართულ შეჯიბრში პროფესიონალთა შორის და მეორედ გახდა მსოფლიო ჩემპიონი. 2013 წელს აბდულაევმა დაამარცხა თავისი მეტოქე ვიტალი სოროკა 1 ' -ში და გახდა მსოფლიოს ჩემპიონი, რომელიც გაიმართა რუსეთში, როსტოვში.

2014 წელს მან დაამარცხა მაროკოელი მეტოქე -ის კიკბოქსინგის შეჯიბრზე, რითაც კვლავ მოიპოვა მსოფლიოს ჩემპიონის ტიტული და მიენიჭა მსოფლიო ქამარი. 2014 წელს მან დაამარცხა თავისი რუმინელი მეტოქე და მიიღო ,,ჰაიდარ ალიევის ქამარი" ეროვნული ლიდერის ჰეიდარ ალიევის 90 წლის იუბილესადმი მიძღვნილ ტურნირზე.

2017 წელს მან მესამე ადგილი დაიკავა უუშუ-სანშუუს მე-4 ისლამური სოლიდარობის თამაშებზე ბაქოში, აზერბაიჯანი. 2018 წელს მან მონაწილეობა მიიღო -ს პროფესიონალური კიკბოქსინგის შეჯიბრში მოსკოვში. მან დაამარცხა რუსი მეტოქე და გახდა მსოფლიო ჩემპიონი და პირველად მიენიჭა საბრძოლო ქამარი.

პარვიზ აბდულაევმა ასევე მონაწილეობა მიიღო -ის, -ისა და -ის მიერ ორთაბრძოლებში. პარვიზის მწვრთნელი მსოფლიოს ორგზის ჩემპიონი ფიზული მუსაევია.
ადილ გირეი

ადილ გირეი (‎; დ. 1617 — კარნობატი, ოსმალეთის იმპერია, 1672) — ყირიმის ხანი 1666–1671 წლებში, ჩობან-დევლეთ გირეის ვაჟი, ფეთიჰ გირეის შვილიშვილი.

ბიოგრაფია
ადილ გირეის მამა, ჩობან-დევლეთ გირეი (მუსტაფა) იყო ფეთიჰ -ის უკანონო ვაჟი. სხვადასხვა პერიოდში მას ყირიმის ხანები დევნიდნენ, რის გამოც ცხოვრება სახანოს ფარგლებს გარეთ მოუწია. 1623 წელს ჩობან-მუსტაფა გირეის გვარის წარმომადგენლად ხანმა მეჰმედ გირეიმ ცნო და საკუთარ ნურედინად დანიშნა, 6 წლის ადილ გირეი კი თავის უფროს ძმა, ფეთიჰთნ ერთად ბახჩისარაიში ჩაიყვანა საცხოვრებლად.

ადილ გირეი ოსმალებმა სახანოს ტახტზე 1666 წელს, მეჰმედ გირეის როდოსზე გადასახლების შემდეგ აიყვანეს. აღნიშნულმა ფაქტმა გააღიზიანა ყირიმელი თათრები, რადგან ისინი ადილს არ მიიჩნევნდენ დინასტიის ნამდვილ წარმომადგენლად. ადილ გირეიმ დიდი გადასახადები დააკისრა სახანოს. რუსეთ-პოლონეთის ომში მხარი ღიად დაუჭირა პოლონელებს. ადილს პოლონელებთან საკმაოდ კარგი ურთიერთობა ჰქონდა, ბევრი მხარდამჭერის ყოლის გამო, 1669 წელს მან პოლონეთ-ლიეტუვის ტახტზეც კი გამოთქვა პრეტენზია. 1671 წელს ოსმალებმა მზადება დაიწყეს სწორედ პოლონეთის წინააღმდეგ საბრძოლველად. სულთან მეჰმედ -ის ბრძანებით ოსმალებმა პოლონელებთან დაახლოვებული ადილ გირეი ტახტიდან გადააყენეს და ბულგარეთის პროვინციაში გადაასახლეს, მის მაგივრად კი ყირიმის ხანის ტიტული უბოძეს სელიმ გირეის.

ადილი გარდაიცვალა გადასახლებიდან 1 წელიწადში, კარნობატში, დაკრძალეს იქვე.
სამირ ჯავაზადე

}; დ. 16 აპრილი, 1980, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ) — აზერბაიჯანელი პოპ-მომღერალი. 2008 წელს ელნურ ჰუსეინოვთან ერთად წარადგინა აზერბაიჯანი 2008 წლის ევროვზიის სიმღერის კონკურსზე. სცენაზე წარსდგნენ სიმღერით „ “. დაიკავეს მე-8 ადგილი.

კარიერა
დაიბადა 1980 წლის 16 აპრილს, ბაქოში, აზერბაიჯანის სსრ-ში. 1997 წელს ჯავაზადე ჩაირიცხა ბიზნესის უნივერსიტეტში საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების ფაკულტეტზე. უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ ჯარში მსახურობდა. სამირ ჯავადაზედემ დაამთავრა უნივერსიტეტის ბიზნესის ფაკულტეტი 2002 წელს. 2003 წელს მან დაასრულა მუსიკალური ხუთწლედი მუღამში. ჯარში ერთი წლის მანძილზე სამსახურის შემდეგ, იგი გახდა პოპ-ჯგუფ -ის წევრი სადაც სამი წელი გაატარა. ამის შემდეგ დაიწყო ჯავაზადეს სოლო კარიერა.

თავდაპირველად სამირ ჯავაზე არ იყო დასახელებული მათ შორის, ვინც იბრძოლებდა ევროვიზიაზე აზერბაიჯანის წარმომადგენლად.2008 წლის 2 თებერვალს ჟიურიმ ელნურ ჰუსეინოვი აირჩია ორ სხვა კანდიდატზე (აინურ ისგანდარილი და როკ ჯგუფი ). თუმცა შემდეგ გაირკვა, რომ გამარჯვებული სიმღერა „ “ შესრულდებოდა ჰუსეინოვისა და ჯავადაზედეს მიერ. გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ ინტერვიუში, კონკურსის ერთ -ერთმა კოორდინატორმა (და სიმღერის ტექსტის ავტორმა „ “) ზაჰრა ბადალბეილმა განაცხადა, რომ ელნურ ჰუსეინოვის ქმედება კონკურსის წესებს არ ეწინააღმდეგებოდა და შემსრულებლის მოწვევით კანონი არ ირღვეოდა. მითუმუმეტეს რომ მისი და ჯავაზადეს ურთიერთშეთანხმება იყო სიმღერის დუეტში შესრულება.

2008 წელს სამირ ჯავაზადემ ელნურ ჰუსეინოვთან ერთად წარმადგინა აზერბაიჯანი 2008 წლის ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე. სამირის წყალობით ევროპულ სცენაზე პირველად შესრულდა აზერბაიჯანული მუღამი. ანგელოზსა და ეშმაკს შორის დაპირისპირებამ, რომელსაც სამირი და ელნური განასახიერებენ აზერბაიჯანელი კომპოზიტორის, გოვჰარ ჰასანზადეს სიმღერაში „ “, ევროპელი ტელემაყურებლების მხარდაჭერა მოიპოვა. დუეტი ფინალში გავიდა, სადაც 132 ქულა დააგროვა და 25 მონაწილეს შორის მე-8 ადგილი დაიკავა.

პირადი ცხოვრება
2012 წლის ივლისში ჯავაზადემ განაცხადა რომ გეგმავდა დაქორწინებას.
ალექსანდრე კემურჯიანი

ალექსანდრე ლეონის ძე ქემურჯიანი (; დ. 4 ოქტომბერი, 1921 — გ. 25 თებერვალი, 2003) — საბჭოთა მექანიკოსი, რომელიც მე-20 საუკუნეში ძირითადად მუშაობდა ინსტიტუტში. ცნობილია 1-ის პირველი პლანეტარული როვერის დაპროექტებით.

ადრეული ცხოვრება
კემურჯიანი დაიბადა სომეხი მშობლების ოჯახში, 1921 წლის 4 ოქტომბერს ვლადიკავკაზში, დღევანდელ ჩრდილოეთ ოსეთის დედაქალაქში. მისი მამა (დ. 1898) და დედა (დ. 1901) იყვნენ მოხალისეები რუსეთის სამოქალაქო ომის მე-11 წითელ არმიაში. მისი სომეხი ბებია-ბაბუა ტრაპიზონიდან იყვნენ, რომლებიც მე-19 საუკუნის ბოლოს ბათუმში დასახლდნენ. დედამისი დონის როსტოვიდან იყო.

1940 წელს ჩაირიცხა მოსკოვის ბაუმანის უმაღლეს ტექნიკურ კოლეჯში. მეორე მსოფლიო ომის აღმოსავლეთ ფრონტის დაწყებისთანავე, 1941 წელს, მას და სატანკო განყოფილების სხვა სტუდენტებს დაევალათ დაზიანებული ტანკების შეკეთება. 1942 წლის დასაწყისში მოხალისედ შეუერთდა საბჭოთა არმიას. მან მონაწილეობა მიიღო კურსკის, დნეპრისა და ვისლა-ოდერის ბრძოლებში. მსახურობდა -ის 162-ე ქვეით დივიზიაში. მან უფროსი ლეიტენანტის წოდება 1946 წელს მიიღო. გაწეული სამსახურისთვის დაჯილდოვებული იყო მამაცობის, წითელი ვარსკვლავის ორდენით (1944), სამამულო ომის ორდენით (1945, 1995), ღირსების სამკერდე ნიშნის ორდენით, და მედლით, „საბრძოლო დამსახურებისთვის“. ომის შემდეგ, 1951 წელს დაამთავრა ბაუმანის უმაღლესი ტექნიკური კოლეჯის სატრანსპორტო საშუალებების განყოფილება.

კარიერა
1951 წელს კემურჯიანმა დაიწყო მუშაობა ლენინგრადში დაფუძნებულ 100 საკავშირო სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში. კემურჯიანის კვლევა ფოკუსირებული იყო მუდმივად ცვლადი ტრანსმისიის მეთვალყურეობაზე. 1957 წელს დაიცვა სამეცნიერო საკანდიდატო ნაუკის დისერტაცია. 1959 წლიდან კემურჯიანი ხელმძღვანელობდა კვლევებს ჰაერბალიშიანი გემის შესახებ.

იგი ავტორია 200 სამეცნიერო პუბლიკაციისა.

1963-დან 1973 წლამდე კემურჯიანი ხელმძღვანელობდა გუნდს, რომელსაც დაევალა ლუნოხოდის პროგრამის შასის შემუშავება. მისმა გუნდმა დააპროექტა 1 (1970) და 2 (1973). 1969 წელს დაინიშნა დირექტორის მოადგილედ და მთავარ დიზაინერად -ში. მისი ხელმძღვანელობით ინსტიტუტი გახდა კოსმოსური ტრანსპორტის ინჟინერიის ლიდერი. 1971 წელს იგი გახდა ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, ხოლო 1977 წელს პროფესორი.

შემდგომი წლები და გარდაცვალება
კემურჯიანი პენსიაზე გავიდა 1998 წელს. 2000 წელს იგი გახდა რუსეთის კოსმონავტიკის აკადემიის სანქტ-პეტერბურგის ფილიალის დამფუძნებელი წევრი. 2000 წლის ნოემბერში იყო მთავარი მომხსენებელი ლუნოხოდის შეხვედრის 30 წლისთავზე, რომელიც გაიმართა ტოვსტონოგოვის ბოლშოის დრამატულ თეატრში. საჯარო სივრცეში ბოლოს გამოჩნდა 2003 წლის იანვრის შუა რიცხვებში. რამდენიმე დღის შემდეგ მან ბარძაყის მოტეხილობა მიიღო და საავადმყოფოში გადაიყვანეს. გარდაიცვალა სანქტ-პეტერბურგში 2003 წლის 24 ან 25 თებერვალს. დაკრძალეს პეტერბურგში, სმოლენსკის სომხურ სასაფლაოზე.

აღიარება
კემურჯიანი აღიარებულია „პლანეტარული როვერების დიზაინის რუსული სკოლის დამფუძნებლად“. მთვარის როვერებზე მუშაობისთვის კემურჯიანმა 1973 წელს მიიღო ლენინის პრემია. მცირე პლანეტას, რომელიც აღმოაჩინა 1976 წლის 26 აგვისტოს ნიკოლაი ჩერნიხმა ყირიმის ასტროფიზიკურ ობსერვატორიაში, ეწოდა 5933 კემურჯიანი. ის იყო -ის, ევროპის გეომეცნიერებათა კავშირის და სხვა გამორჩეული საზოგადოებების წევრი. კემურჯიანის შესახებ დოკუმენტები, ფოტოები და სხვა საარქივო მასალები ინახება რუსეთის სამეცნიერო-ტექნიკური დოკუმენტაციის სახელმწიფო არქივში.
ჯამილ ჰასანლი

ჯამილ ჰასანლი (; დ. 15 იანვარი, 1952 წელი, აღალიკანდი, ბილიასუვარის რაიონი, აზერბაიჯანის სსრ) — აზერბაიჯანელი ისტორიკოსი, მწერალი და პოლიტიკოსი. ის იყო პროფესორი ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში 1993–2011 წლებში და ხაზარის უნივერსიტეტში 2011–2013 წლებში. ჯამილი იყო აზერბაიჯანის პრეზიდენტის მრჩეველი 1993 წელს და 2000-2010 წლებში აზერბაიჯანის პარლამენტში ორი ვადით მუშაობდა. 2013 წლის აზერბაიჯანის საპრეზიდენტო არჩევნებში ის იყო ოპოზიციის მთავარი კანდიდატი, სადაც მეორე ადგილი დაიკავა ხმების 5,53%-ით. ის აზერბაიჯანის დემოკრატიული ძალების ეროვნული საბჭოს ლიდერია 2013 წლიდან.

ბიოგრაფია
ადრეული ცხოვრება
ჯამილ ჰასანლი დაიბადა 1952 წლის 15 იანვარს აღალიკანდში, ბილიასუვარის რაიონში, აზერბაიჯანის სსრ. საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ იგი ჩაირიცხა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტზე 1970 წელს. უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ ის მუშაობდა სოფელ თაზუკანდში ისტორიის მასწავლებლად. 1976–1977 წლებში ის იყო ლექტორი ლენინის მუზეუმის ბაქოს ფილიალში. 1977 წელს ჩააბარა ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის დოქტორანტურაზე და შეისწავლა ევროპისა და ამერიკის ქვეყნების თანამედროვე ისტორია. 1980 წლიდან მუშაობდა იქ დოცენტად და პროფესორად. 1984 წელს დაიცვა დოქტორის ხარისხი დისერტაციით საბჭოთა-ამერიკის ურთიერთობებზე. 1990 წელს გახდა დოცენტი, ხოლო 1992 წელს დაიცვა დისერტაცია „აზერბაიჯანის რესპუბლიკა საერთაშორისო ურთიერთობების სისტემაში“.

კარიერა
1992 წლიდან 1994 წლამდე ჯამილი იყო ევროპისა და ამერიკის ახალი და თანამედროვე ისტორიის განყოფილების დეკანი. 1993 წელს, აპრილიდან სექტემბრამდე იყო აზერბაიჯანის პრეზიდენტის მრჩეველი. 1994 წლიდან 2004 წლამდე იყო აზერბაიჯანის უმაღლესი აკრედიტაციის კომისიის პრეზიდენტის საექსპერტო საბჭოს წევრი. ის არის 28 მონოგრაფიისა და წიგნის და 100-ზე მეტი სტატიის ავტორი, რომლებიც დაბეჭდილია აზერბაიჯანში, რუსეთში, შეერთებულ შტატებში, თურქეთში, ირანში და სხვა ქვეყნებში.

ჰასანლი იყო 2013 წლის ოქტომბერში აზერბაიჯანის დემოკრატიული ძალების ეროვნული საბჭოს საპრეზიდენტო კანდიდატი. ის იყო ვუდრო ვილსონის საერთაშორისო ცენტრის ისტორიისა და საზოგადოებრივი პოლიტიკის მეცნიერი 2011 წელს. ჰასანლის ორი მონოგრაფია გამოქვეყნდა ჰარვარდის ცივი ომის კვლევების წიგნების სერიებში (ცივი ომის გარიჟრაჟზე: საბჭოთა – ამერიკული კრიზისი ირანისა და აზერბაიჯანის გამო, 1941-1946 წწ. როუმანი და ლიტფილდის გამომცემლები, 2006; სტალინი და ცივი ომის თურქეთის კრიზისი, 1945-1953 წწ. ლექსინგტონის წიგნები, 2011 წ).

ჰასანლის წიგნი ,,რთული გზა დასავლეთის ინტეგრაციისკენ", (.. , , 2014) მოგვითხრობს პირველი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მშფოთვარე გზას საერთაშორისო აღიარებისკენ. რამდენიმე ქვეყნის დაარქივებული დოკუმენტების საფუძველზე, ავტორი აღადგენს აზერბაიჯანული პოლიტიკური ელიტის სწრაფვას რუსეთის კოლონიური სისტემის დაშლის შემდეგ. განსაკუთრებული აქცენტით ბაქოს ბოლშევიკური ფრაქციებისაგან განთავისუფლებაზე, რეგიონულ მეზობლებთან ურთიერთობასა და პარიზის სამშვიდობო კონფერენციის მიერ აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის აღიარების რთულ გზაზე. ავტორი საუბრობს სამხრეთ კავკასიის რეგიონის ისტორიასა და დინამიკაზე და პირველი მსოფლიო ომის შემდგომი ეპოქაზე.
გევორგ დავთიანი

გევორგ დავთიანი (, დ. 4 იანვარი, 1983, გიუმრი, სომხეთის სსრ) — სომეხი ძალოსანი. დავთიანმა მიიღო სომხეთის სპორტის ოსტატის საერთაშორისო კლასის წოდება 2001 წელს, სომხეთის საუკეთესო სპორტსმენის ჯილდო 2007 წელს. 2009 წელს მიენიჭა სომხეთის სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება. მისი სიმაღლეა 165 სანტიმეტრი, წონა კი 77 კგ. ამავე 2003 წელს დისკვალიფიცირებული იქნა მსოფლიო ჩემპიონატიდან, რომელიც დიდებს შორის ჩატარდა.

გევორგ დავთიანი ზედიზედ ორგზის ევროპის ჩემპიონი გახდა 2006 წელს პოლონეთში, ვლადისლავოვოსა და 2007 წელს, სტრასბურგში, საფრანგეთში გამართულ ჩემპიონატზე. ოქროს მედალი ორივე შემთხვევაში მოიპოვა 77 კგ წონით კატეგორიაში. 2006 წელს ორჭიდში დაძლია 360 კგ, ხოლო 2007 წელს – 363 კგ.

დავითიანმა 2007 წლის ჩანგ მაიში, ტაილანდში გამართულ ძალოსნობის მსოფლიო ჩემპიონატზე 77 კგ წონით კატეგორიაში მოიპოვა ვერცხლის მედალი. ორჭიდში დაძლია 362 კგ.

დავთიანმა პეკინში, ჩინეთში გამართულ 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. ორჭიდში დაძლია 360 კგ.

2010 წლის ძალოსნობის მსოფლიო ჩემპიონატზე წარუმატებელი გამოსვლის შემდეგ გევორგ დავთიანმა დატოვა სომხეთის ძალოსანთა ნაკრები.

დავთიანს მიღებული აქვს მედალი მედალი „სამშობლოს წინაშე დამსახურებისთვის“ მე-2 ხარისხი.
ვაზგენ აზროიანი

ვაზგენ აზროიანი (დ. 22 იანვარი, 1977) — ვეტერანი სომეხი ვეტერანი ყინულზე მოცეკვავე. ცნობილია მისი პარტნიორობით ანასტასია გრებენკინასთან ერთად რომელთან ერთადაც წარსდგა 2006 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე და მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი 2005 წლის „ “-ზე..

პირადი ცხოვრება
ვაზგენ აზროიანი დაიბადა 1977 წლის 22 იანვარს, უკრაინის სსრ-ის ქალაქ ოდესაში. მისი შვილი არის ყინულზე მოცეკვავე ვიქტორია აზროიანი, რომელიც 2003 წლის 15 ივლისს, მოსკოვში დაიბადა.

კარიერა
4 წლის ასაკში დაიწყო ფიგურული სრიალი. 12 წლის ასაკში დაიწყო ყინულზე ცეკვა. ის ვარჯიშობდა ნატალია ლინიუჩიკის, გენადი კარპონსოვის და სვეტლანა ალექსევნას ხელმძღვანელობით. ლინიჩუკმა 12 წლის აზროიანი ოდესაში შენიშნა, სადაც მოსკოვის „დინამოს“ სკოლაში მიიწვია. თუმცა აზროიანმა ვერ იპოვა პარტნიორი 3 წლის განმავლობაში. არზროიანის სპორტული კარიერა შეიძლებოდა ასე გაგრძელებულიყო, ალექსენა მოსკოვში რომ არ დაეპატიჟებინა, რადგან ამ უკანასკნელმა მისთვის პარტნიორი ეკატერინა დავიდოვა იპოვა. 1995 წლის ევროპის ჩემპიონატზე სადაც წარუმატებელი გამოსვლის შემდეგ მისმა პარტრნიორმა კუსტაროვამ სეზონის ბოლოს დაასრულა კარიერა (მე-17 ადგილი), აზროიანმა კი ვარჯიში განაახლა ლინჩუკთან.։

აზოიანმა ეკატერინა დავიდოვასთან ერთად დაიკავა მეცხრე ადგილი 1994 წლის იუნიორთა მსოფლიო ჩემპიონატზე. ისინი წარსდგნენ რუსეთის სახელით. 1995 წლის ევროპის ჩემპიონატზე ელენა კუსტაროვასთან ერთად გამოვიდა რუსეთის სახელით და დაიკავა მე-17 ადგილი.

1996 წლიდან აზოიანმა შეკრა გუნდი ანასტასია გრებენკინასთან ერთად რომელთან ერთად 1998 წლამდე წარმოადგენდა რუსეთს. მათი პარტნირობოის დასრულების შემდეგ, აზროიანი ტიფანი ჰაიდენთან ერთად წარმოადგენდა სომხეთს.

გრებენკინასა და აზროაინის პარტნიორობა 2002 წელს აღსდგა. ამჯერად ისინი სომხეთის სახელით აგრძელებდნენ ასპარეზობას. ისინი გახდნენ პირველი სომეხი მოციგურავეები რომლებმაც სომხეთს გრან პრიზე მედალი მოუტანეს. ეს მოხდა 2005 წელს როდესაც დუეტმა ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა „ “-ზე. ისინი ერთად წარსდგნენ 2006 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე. წყვილმა თამაშებზე წარადგინა სომხეთი და დაიკავა მე-20 ადგილი. აზროიანი იყო სომხეთის მედროშე 2006 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების გახსნის ცერემონიაზე.

2006 წლის სექტემბერში გრებენკინამ და აზროიანმა შეიცვალეს მწვრთნელი. მწვრთნელი ალექსეი გორშკოვი ალექსანდრე ჟულინმა ჩაანაცვლა. 2006 წლის ჩინეთის თასზე გრებენკინამ ვარჯიშის დროს ფეხი მძიმედ დაიზიანა და ნაკერი დასჭირდა. მიუხედავადა ამისა შეძლო ტურნირზე ასპარეზობა აზროიანთან ერთად, დუეტმა მოახერხა მე-6 ადგილის დაკავება. დუეტმა კარიერა დაასრულა 2006 წელს და ამის შემდეგ აღარ გამოდის შეჯიბრებზე.
სერგეი მელიკოვი

სერგეი ალიმოვიჩ მელიკოვი (; დ. 12 სექტემბერი, 1965, მოსკოვის ოლქი, საბჭოთა კავშირი) ― რუსი, ეთნიკურად ლეზგი პოლიტიკოსი და სამხედრო ლიდერი, დაღესტნის რესპუბლიკის მეთაურის როლის შემსრულებელი 2020 წლის 5 ოქტომბრიდან, ხოლო ოფიციალური მეთაური 2021 წლის 14 ოქტომბრიდან.

ბიოგრაფია
სერგეი მელიკოვი დაიბადა 1965 წლის 12 სექტემბერს ორეხოვო-ზუიევოში, მოსკოვის ოლქში.

1986 წელს მელიკოვმა დაამთავრა სარუტოვის უმაღლესი სამხედრო სარდლობის შინაგანი ძალების წითელი დროშის სკოლა, მზვერავის სპეციალობით. სარატოვის სამხედრო სკოლის დამთავრების შემდეგ იგი სამხედრო სამსახურში წავიდა ოფიცრის ჩინით უკრაინასა და მოლდოვაში, სადაც იგი ლვოვსა და ოდესაში მსახურობდა. მელიკოვი მალევე გახდა კომუნისტური პარტიის წევრიც.

1994-1996 წლებში მელიკოვი ჩეჩნეთის პირველ ომში მსახურობდა. 2020 წლის 5 ოქტომბერს ეს უფლებამოსილება შეუწყდა, რადგან პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინის ბრძანებულებით, იგი დაღესტნის რესპუბლიკის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა.

2021 წლის 14 ოქტომბრიდან სერგეი მელიკოვი დაღესტნის რესპუბლიკის რიგით მე-5 მეთაური გახდა.

ოჯახი
მელიკოვი ეთნიკურად ლეზგია. მამამისი, ალიმ ნურ-მაგომედოვიჩი (1932-2012), კოლონელი და ბრიგადის კომანდირი იყო, ხოლო დედამისი, ტატიანა ნიკოლაევნა, პროფესიით მასწავლებელი იყო. მისი უფროსი ძმა, მიხეილი (დ. 1958), მაიორ-გენერალია.

სერგეის მეუღლე, გალინა ანატოლიევნა მელიკოვა, სამხედრო ექიმია. ცოლის პირველი ქორწინებიდან სერგეი მელიკოვს გერიც ჰყავდა, დიმიტრი ალექსანდროვიჩ სერკოვი (1981-2007), რომელიც სამხედრო მისიისას გარდაიცვალა. ამის გამო 2007 წლის დეკემბერში სერკოვს რუსეთის ფედერაციამ გმირის წოდება მიანიჭა. თავად სერგეის კი მეუღლისაგან ერთი ვაჟი ჰყავს, მიხეილი, რომელმაც 2018 წელს დაამთავრა სამხედრო სასწავლებელი.
შაჰინ იმრანოვი

შაჰინ სელიმ ოღლი იმრანოვი (; დ. 23 სექტემბერი, 1980) — აზერბაიჯანელი მოკრივე, ევროპის მოყვარულთა ჩემპიონატების ორგზის ვერცხლის მედალოსანი 2002 და 2006 წლებში. აზერბაიჯანის რიგებში მონაწილეობას იღებდა 2004 წლის ათენში, საბერძნეთში გამართულ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე.

კარიერა
შაჰინ იმრანოვი დაიბადა 1980 წლის 23 სექტემბერს ქალაქ სუმგაითში. ის წარმოშობით გოიჩას რაიონის სოფელ ჯილიდან არის. დაამთავრა 20-ე საშუალო სკოლა. ამის შემდეგ სწავლა განაგრძო აზერბაიჯანის ფიზიკური კულტურისა და სპორტის სახელმწიფო აკადემიაში, რომელიც აგრეთვე დაასრულა. 2002 წელს რუსეთის ქალაქ პერმში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი. იმრანოვმა იასპარეზა 57 კგ წონით კატეგორიაში. მოახერხა ფინალში გასვლა, სადაც დამარცხდა რუს რაიმკულ მალახბეკოვთან. შესარჩევ შეხვედრაში დაამარცხა ფრანგი ხედაფი ჯელხირი. მეოთხედფინალში დაამარცხა უკრაინელი დმიტრო ბულენკოვი. ნახევარფინალში დაამარცხა ბულგარელი ალექსეი შაიდულინი. 2006 წელს ბულგარეთის ქალაქ პლოვდივში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე თავის კარიერაში მეორედ მოახერხა ვერცხლის მედლის მოპოვება. 57 კგ წონით კატეგორიაში ფინალში, რუს ალბერტ სელიმოვთან დამარცხდა. 2007 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე დამარცხდა ინდოელ ანთრეშ ლალიტ ლაკრამ. მინიჭებული აქვს სპორტის ოსტატის წოდება.

2007 წელს იყო ქალაქის სუმგაითის საბაჟოს თანამშრომელი.. გარდა კრივისა შაჰინს უყვარს ფეხბურთი.

საუკეთესო შედეგი რეიტინგში - მესამე პოზიცია..

მისი სიმაღლეა 170 სანტიმეტრი, ხოლო წონა – 57 კგ.

ოლიმპიური თამაშები 2008
შაჰინ იმრანოვმა ოლიმპიურ თამაშებზე პირველ შეხვედრაში, 1/16 ფინალში დაამარცხა ყაზახეთის წარმომადგენელი, გალიბ ჯაფაროვი, 1/8-ში - საქართველოს წარმომადგენელი, ხოლო მეოთხედფინალში, კუბელი იდელ ტორიენტე. ნახევარფინალში 23 აგვისტოს, შაჰინმა წააგო ფრანგ კედაფი ჯელიკირთან, რომელმაც თამაშებზე მეორე ადგილის დაკავება მოახერხა. პირველ ადგილზე გავიდა უკრაინელი ვასილი ლომაჩენკო. და კიდევ ერთი ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა სპორტსმენმა თუქმა სპორტსმენმა იაკუბ ქილიჩმა. ნახევარფინალში დამარცხების შედეგად აგრეთვე ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა შაჰინ იმრანოვმა.

ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში მიღწეული წარმატებისთვის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის, ილჰამ ალიევის ბრძანებით დაჯილდოვდა „პროგრესის“ მედლით.

შაჰინ იმრანოვის მწვრთნელი არის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დამსახურებული მწვრთნელია ელდარ აბილოვი.
ირადა აშუმოვა

ირადა სულეიმან ქიზი აშუმოვა (; დ. 25 თებერვალი, 1958, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ) — აზერბაიჯანელი სპორტსმენი, მიზანში მსროლელი. პირველი ქალი სპორტსმენი რომელმაც წარადგინა აზერბაიჯანი ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე.

აშუმოვამ მონაწილეობა მიიღო 2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე 25 მეტრზე პისტოლეტით სროლაში. მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 2002 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი.

1985 წელს მოიპოვა ვერცხლის მედალი მსოფლიო ჩემპიონატზე, 10 მ-ზე პნევმატური იარაღით სროლაში. პნევმატურ სროლაში გუნდურ ჩათვლაში მოიპოვა ოქროს მედალი. 1998 წელს ბარსელონაში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე 25 მეტრზე სროლაში მოიპოვა ვერცხლის მედალი. ოთხი წლის შემდეგ ფინეთის ქალაქ ლაჰტიში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე 25 მეტრზე სროლაში მოიპოვა ვერცხლის მედალი. 1985 წელს 10 მეტრზე პნევმატური იარაღით სროლაში ვარნაში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე მოიპოვა ოქროს მედალი. 1986 წელს მსოფლიო ჩემპიონატის ეტაპზე 25 მეტრზე სროლაში მოიპოვა ოქროს მედალი. ამავე წელს 10 მეტრზე პნევმატორი იარაღით სროლაში მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 1994 წელს მილანში გამართულ ეტაპზე 10 მეტრზე პნევმატური იარაღით სროლაში მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 25 მეტრზე სროლაში აგრეთვე მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 1996 წელს მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი 25 მეტრზე სროლაში. ამავე წელს მილანში გამართულ ეტაპზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი 25 მეტრზე პისტოლეტით სროლაში. 2003 წელს ამავე დისციპლინაში მოიპოვა ვერცხლის მედალი ფორტ-ბენინგში გამართულ ეტაპზე. 2004 წელს მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი მილანში გამართულ ეტაპზე, 25 მეტრზე იარაღით სროლაში.

2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე აგრეთვე იასპარეზა 10 მეტრზე პნევმატური პისტოლეტით სროლაში. ვერ მოახერხა მედლის მოპოვება ამ კატეგორიაში. ამავე წელს თურქეთის დედაქალაქ ანკარაში მსოფლიო სამხედრო ჩემპიონატზე 25 მეტრზე სროლაში მოიპოვა ვერცხლის მედალი.

1985 წელს საბჭოთა კავშირის რიგებში დაამყარა მსოფლიო რეკორდი ამ დისციპლინაში.

აშუმოვა მონაწილეობდა 2012 წლის ლონდონში, დიდ ბრიტანეთში გამართულ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე.

აშუმოვა არის აზერბაიჯანის ფიზიკური კულტურის ინსტიტუტის მასწავლებელი ბაქოში. არის ოლიმპიური სოლიდარობის პროგრამის სტიპენდიატი 2002 წლის ნოემბრიდან. დაქორწინებულია სპორტული სროლის მწვრთნელ ვლადიმერ ლუნევზე. მათი ვაჟი არის ახალგაზრდა მსროლელი რუსლან ლუნევი.

აშუმოვას მიღებული აქვს მედალი „პროგრესი“.