ბეგინის დოქტრინა

ბეგინის დოქტრინა – ისრაელის სახელმწიფოს ზოგადი პოლიტიკური მიდგომა, რომელიც ითვალისწინებს ისრაელისადმი მტრულად განწყობილ სახელმწიფოებში მასობრივი განადგურების იარაღის, განსაკუთრებით კი, ბირთვული ტექნოლოგიის განვითარების არ დაშვებას, რადგან არსებობს საფრთხე, რომ ასეთი იარაღის შექმნისა და მისი გამოყენების ტექნოლოგია გამოყენებული იქნება ისრაელის წინააღმდეგ. ისრაელის მთავრობას ოფიციალურად არ უღიარებია „ბეგინის დოქტრინა“, თუმცა, თუმცა ისრაელი აქტიურად ებრძოდა ყველა იმ ქვეყანაში ბირთვული ტექნოლოგიების განვითარებას, რომელიც ისრაელის მოწინააღმდეგეთა რიგებში მოაზრებოდა.

„ბეგინის დოქტრინა“ ითვალისწინებს ნებისმიერი საშუალების გამოყენებას მიზნის მისაღწევად, მათ შორის უპირველესად პოლიტიკური და დიპლომატიური ბერკეტების გამოყენებას, ხოლო გარდაუვალ შემთხვევაში ასევე პრევენციულ სამხედრო დარტყმას.

ისტორია
დოქტრინა სათავეს იღებს 1962 წელს ისრაელის „მოსადის“ მიერ ჩატარებულ ოპერაცია „დამოკლედან“, როდესაც ებრაული მხარე სხვადასხვა ხერხებით, მათ შორის შანტაჟით, გატაცებებით, და ასაფეთქებელი წერილების გაგზავნით ცდილობდნენ გაექციათ ნაცისტური გერმანიის დროინდელი მეცნიერები ეგვიპტედან, სადაც ისინი „ფაბრიკა 333“-ად წოდებულ სამხედრო ობიექტზე ეგვიპტისთვის სარაკეტო ტექნიკას აწარმოებდნენ.

1970-იანი წლების შუა პერიოდში იცხაკ რაბინის მთავრობამ დაიწყო საიდუმლო და დიპლომატიური ოპერაციები ერაყის ბირთვული პროგრამის წინააღმდეგ.

ოპერაცია „ოპერა“
დოქტრინა საბოლოოდ ჩამოაყალიბა ისრაელის პრემიერ-მინისტრმა, მენახემ ბეგინმა 1981 წლის ივნისში, მას შემდეგ რაც ისრაელმა ოპერაცია „ოპერას“ ფარგლებში ერაყის „ოსირაკის“ ბირთვულ რეაქტორზე საჰაერო იერიში განახორციელა. მაშინ ისლაელის მთავრობის განცხადებაში ნათქვამი იყო: „არავითარ შემთხვევაში არ დავუშვებთ რომ მტერმა მასობრივი განადგურების იარაღი განავითაროს ისრაელის ხალხის წინააღმდეგ. ჩვენ დროულად და ხელთ არსებული ყველა საშუალებით დავიცავთ ისრაელის მოქალაქეებს.“. დოქტრინა დღემდე რჩება ისრაელის უსაფრთხოების დაგეგმვის ერთ-ერთ ძირითად მიმართულებად.

ერაყის რეაქტორებზე მიტანილი იერიშიდან ორი დღის შემდეგ, თელ-ავივში გამართულ პრესკონფერენციაზე პრემიერ-მინისტრმა მენახემ ბეგინმა სრულად აიღო პასუხისმგებლობა ჩატარებულ ოპერაციაზე, ოპერაციის შესრულება „გამორჩეულად წარმატებულად“ შეაფასა და ხაზი გასუსვა როგორც მორალური კუთხით, ისე სამართლებრივი საფუძვლებით ოპერაციის გამართლებულობას. ბეგინმა ერაყის ბირთვულ ინფრასტრუქტურაზე იერიშს უწოდა „წინმსწრები თავდაცვა თავისი საუკეთესო ფორმით“. ბეგინმა ნათლად აღნიშნა, რომ „ოსირაკის“ რეაქტორზე თავდასხმა ერთჯერადი ღონისძიება არ იყო, არამედ არისგრძელვადიანი ეროვნული მიდგომა. პრესკონფერენცია ბეგინმა ამ სიტყვებით დაასრულა:

.

1981 წლის 15 ივნისს, ტელეეთერით გადაცემულ ინტერვიუში („ “), მენახემ ბეგინმა კვლავ გაიმეორა დოქტრინის არსი: „ეს იერიში, ისრაელის მომავალი ყველა მთავრობისთვის იქნება პრეცედენტი... ისრაელის თითოეული მომავალი პრემიერ-მინისტრი მსგავს გარემოებებში იმოქმედებს იმავენაირად.“.

2025 წლის ივნისში ისრაელმა ბეგინის დოქტრინა გამოიყენა ოპერაცია „აღმავალი ლომის“ ფარგლებში და წამოიწყო ფართომასშტაბიანი სამხედრო კამპანია, რომელიც მიზნად ისახავდა ირანის ბირთვული ინფრასტრუქტურის განადგურებას. ოპერაცია დაიწყო 13 ივნისს და მასში მონაწილეობდა 200‑ზე მეტი ებრაული თვითმფრინავი, რომლებმაც ავიადარტყმა განახორციელეს 100-მდე ობიექტზე ირანში, მათ შორის მნიშვნელოვან ბირთვულ ობიექტებზე ნატანზში, ისფაჰანში და თეირანში. ღრმა განლაგების მიწისქვეშა ბირთვულ ობიექტებზე დარტყმების მიყენებაში ასევე ჩაერთო აშშ, რონმელმაც გააგზავნა -2 ტიპის ბომბდამშენები სპეციალური მძიმე ბუნკერსაწინააღმდეგო ბომბის გამოყენებისთვის. ოპერაციის მიზანი იყო ირანის ბირთვული შესაძლებლობების მნიშვნელოვანი დაქვეითება და პროგრამის რამდენიმე წლით უკუგდება.

თავდასხმის შედეგად მოკლულთა შორის იყვნენ მაღალი რანგის ირანელი ოფიციალური პირები, მათ შორის ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსის მეთაური ჰოსეინ სალამი და სარდალი მოჰამედ ბაღერი.

ოპერაციას წინ უძღოდა „მოსადის“ მიერ ჩატარებული სადაზვერვო ოპერაციები, რომლებიც მოიცავდა ირანში შეღწევას, საჰაერო თავდაცვის სისტემების მყობრიდან გამოყვანას და თეირანის სიახლოვეს უპილოტო საფრენი აპარატების საიდუმლო ბაზების შექმნას. ამ ღონისძიებებმა ხელი შეუწყო ავიადარტყმების ეფექტურობას, რადგან შესწავლილი და მყობრიდან გამოყვანილი იყო ირანის ეფექტური რეაგირების შესაძლებლობები.