iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლუაიოტეს კუნძულები

ლუაიოტეს კუნძულები ან ლოიალტის კუნძულები  — მარჯნული კუნძულების ჯგუფი წყნარ ოკეანეში. ლუაიოტეს კუნძულები ეკუთვნის საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორია ახალ კალედონიას და შედიან მის შემადგენლობაში. სახელი ლოიალტი წარმოიშვა ბრიტანულ-ფრანგული ერთობლივი მფლობელობის პერიოდში, რომელიც დღეისათვის მოძველდა და აღარ გამოიყენება. საერთო ფართობია — 1981 კმ². მოსახლეობის რაოდენობა 2019 წელს შეადგენს — 18 353 ადამიანს.

გეოგრაფია
ტერიტორია ძირითადად დაფარულია ტროპიკული ტყეებით და ქოქოსის პალმის პლანტაციებით. ჯგუფის შემადგენლობაში შედიან შემდეგი კუნძულები:
ლიფუ — 1196,1 კმ²,
მარე — 641,7 კმ²,
უვეა — 132,1 კმ²,
ტიგა — 11 კმ².

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციულად ლუაიოტეს მარჯნის კუნძულები შედიან ლუაიოტეს პროვინციაში და იყოფიან სამ კომუნად:
უვეა — 132,1 კმ²,
ლიფუ — 1207,2 კმ²,
მარე — 641,7 კმ².
გრანდ-ტერი (ახალი კალედონია)

გრანდ-ტერი  — მთავარი კუნძული ახალ კალედონიაში. კუნძული მდებარეობს წყნარი ოკეანის ტროპიკულ ზონაში, გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. კუნძულის გასწვრივ მდებარეობს ცენტრალური ქედი სიმაღლით 1628 მეტრამდე (მთა პანე).

სამხრეთ-დასავლეთი ფერდოები უფრო ნაკლებადაა დახრილი, მაგრამ ყველგან ქედის ფერდოები დაფარულია ტროპიკული ტყეებით.

ბრიტანელმა მკვლევარმა ჯეიმზ კუკმა აღმოაჩინა კუნძული 1774 წელს და მას სახელად დაარქვა "ახალი კალედონია" (მისი სამშობლოს — შოტლანდიის ძველებური ლათინური დასახელების მიხედვით). შემდგომში სახელს "ახალი კალედონია" უძახდნენ არა მარტო უშუალოდ კუნძულს, არამედ მასთან ახლოს მდებარე პატარა კუნძულებთან ერთადაც. ადგილობრივი მაცხოვრებლები კუნძულს უწოდებენ ლე კაიუ  — "კლდე".

ყველაზე უფრო დიდი დასახლებული პუნქტია ქალაქი — ნუმეა, საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორია ახალი კალედონიის დედაქალაქი.
ლიფუ

ლიფუ  — ყველაზე დიდი კუნძული ლუაიოტეს კუნძულების ჯგუფში წყნარ ოკეანეში. ეკუთვნის საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორია ახალ კალედონიას. ადმინისტრაციულად შედის ლუაიოტეს პროვინციის ლიფუს კომუნის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
ძველად ლიფუ იყო მარჯნული ატოლი, რომელიც წყალში ჩაძირული ვულკანის ნაწილია. დაახლოებით 2 მილიონი წლის წინ კუნძულის ზედაპირი აიწია დღეისათვის არსებულ დონეზე.

კუნძულს აქვს არასწორი ფორმა. ლიფუს სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 81 კმ-ია, სიგანე მერყეობს 16-დან 24 კმ-მდე. კუნძულის ზედაპირი სწორია, ლიფუზე არ არსებობს მთები და მდინარეები.

ლიფუს ცენტრალური ნაწილი წარმოადგენს პლატოს, რომელიც დაფარულია ხშირი მცენარეულობით. შემდგომში კუნძულზე გამოჩნდნენ კათოლიკე და პროტესტანტი მისიონერები. წელს ლიფუზე ყვაოდა სანტალით ვაჭრობა და მონათა ვაჭრობა. 1864 წელს კუნძული ანექსირებული იქნა საფრანგეთის მიერ.

ადგილობრივი მოსახლეობის მკვიდრი ენაა — დეჰუ.

ეკონომიკა
ტურიზმი — ლიჰუს კუნძულის ინდუსტრიის მთავარი დარგია. ძირითადი საექსპორტო საქონელია: კოპრა, ვანილი, შაქრის ლერწამი, კაუჩუკი.
რანები

ჰორ-რანები — ძველი ეგვიპტის ადრეული სამეფოს ფარაონი მეორე დინასტიიდან. ქვეყანას მართავდა ძვ. წ. საუკუნეში. სამეფო სიებში მისი პირადი სახელია ნებრა, ხოლო მანეთონი მას კაიხოსს ან კეხოოს უწოდებს. რანების სახელი ითარგმნება როგორც „რა მბრძანებელია“.

ჰოტეპსეხემუის მემკვიდრის შესახებ საკმაოდ მცირე რამეა ცნობილი. არსებობს რამდენიმე სადავო საკითხი მისი სახელის წაკითხვასთან დაკავშირებით. ჩვეულებრივად კითხულობენ როგორც რანები - „რა (ჩემი) მბრძანებელია“, ზოგიერთი მოსაზრების თანახმად კი იკითხება როგორც „მზის მბრძანებელი“.

მანეთონის თანახმად ქვეყანას მართავდა 39 წლის განმავლობაში.
სეხემხეტი

სეხემხეტი — ძველი ეგვიპტის ფარაონი მესამე დინასტიიდან. ქვეყანას მართავდა დაახლოებით ძვ. წ. 2611-2603 წლებში.

იგი იყო ფარაონ ჯოსერის მემკვიდრე. საუკუნემდე მისი სახელი უცნობი იყო. ფარაონი მსგავსი სახელით არ არსებობს ტურინისა და აბიდოსიის ფარაონების სიაში. ტურინის სია თავის მხრივ მოიხსენიებს ფარაონ ჯორსეტის, რომელიც თითქოს ეგვიპტეს მართავდა შვიდი წლის განმავლობაში. თანამედროვე ეგვიპტოლოგები თვლიან, რომ ჯორსეტი და სეხემხეტი ერთი სახეა.

დამარხული პირამიდა
სეხემხეტის დაუმთავრებელი პირამიდის ნარჩენები აღმოაჩინეს 1951-1952 წლებში, ეგვიპტის არქეოლოგის მუჰამედ ზაქარია გონეიმის მიერ საქარას მახლობლად. პირამიდა დამარხული იყო სილის ქვეშ, ამიტომ ის აგრეთვე ცნობილია, როგორც „დამარხული პირამიდა“. გათხრებმა, რომელიც გონეიმიმ ჩაატარა დაამტკიცა, რომ ეს ნაგებობა ეკუთვნოდა ადრე უცნობ მმართველს, რომლის სახელი, სეხემხეტი, ნაპოვნი იყო ანაბეჭდების ნარჩენებზე. საერთო სქემა პირამიდის აგებულებისა გვაძლევს მტკიცებულებას, რომ არქიტექტორია იმჰოტეპი. ითვლება, რომ სეხემხეტის სიკვდილის მომენტში დამთავრებული დარჩა მხოლოდ დაბლა მასტაბა. რადგანაც, სეხემხეტის პირამიდის საფუძველი იკავებს უფრო მეტ ფართობს, ვიდრე ჯოსერის პირამიდის საფუძველი, ითვლება რომ, მესამე ფარაონის პირამიდა უნდა ყოფილიყო უფრო მაღალი, ვიდრე პირველის. პირამიდაზე სამუშაოები შეჩერდა მეფე სეხემხეტის უცაბედი სიკვდილის გამო. შემდეგ მას მოხსნეს რამდენიმე ქვის ბლოკი, ასე რომ დარჩა მხოლოდ პირველი კიბე 10 მ. სიმაღლისა და მეორე კიბის პატარა ნაწილი.

1954 წლის ივნისში აღმოჩენილი იყო ღია ოქროსფერი, ნახევრადგამჭვირვალე ალბისტრის სეხემხეტის სარკოფაგი, რომელიც ცარიელი აღმოჩნდა. სარკოფაგის ზემოთა ნაწილი და თვითონ სარკოფაგი გაკეთებული იყო ერთი და იმავე ქვისაგან. ამ პირამიდაში ნაპოვნი იყო სამკაულები და კედლები, რომელიც ჰყოფდა სარკოფაგს და დასასვენებელ კამერას. მათ არ ჰქონდათ გატეხვის კვალი, ეს ამტკიცებს, რომ მძარცველები ამ პირამიდაში არ შესულან. ამ დრომდე ითვლება გამოცანად, თუ სად გაქრა სეხემხეტის მუმია. არის მოსაზრება, რომ იგი არაბუნებრივი სიკვდილით მოკვდა, წინააღმდეგ შემთხვევაში, მისი კანონიერი მემკვიდრე, უბრძანებდა სამარხის დამთავრებას.

გონეიმის გათხრებისას აღმოაჩინეს ქვის ჭურჭელი, ზოგიერთზე შემონახული იყო მელნით შესრულებული წარწერები. წარწერებს შორის შესაძლებელია ვინმე თანამდებობის პირის, — იიენხნუმის სახელის გარჩევა.
მცხეთა (საფეხბურთო კლუბი)

საფეხბურთო კლუბი მცხეთა (2003-04 წლების სეზონში გადაერქვა სახელი და გახდა მცხეთა-ურიონი) — საქართველოს საფეხბურთო კლუბი მცხეთაში. თამაშობდა არმაზის სტადიონზე, დღევანდელ მცხეთა-პარკზე. 2001-2002 წლებში თამაშობდა ეროვნული ჩემპიონატის რეგიონულ ლიგაში (აღმოსავლეთი ზონა), სადაც დაიკავა პირველი ადგილი. 2002-2003 წლებში თამაშობდა პირველ ლიგაში, სადაც დაიკავა მესამე ადგილი და ფლეი-ოფში რუსთავის გორდას ანგარიშით 1:0 დამარცხების შემდეგ მოიპოვა უმაღლესი ლიგის საგზური.
ეროვნული თასის გათამაშებაში ჩაატარა 6 მატჩი: 2 მოგება, 1 ფრე, 3 წაგება.

ისტორია
დაარსდა, როგორც სკ მცხეთა
2004: გადაერქვა სახელი და გახდა მცხეთა-ურიონი
2004: დაიშალა.

სეზონები
პირველი გუნდი

მეორე გუნდი

ფეხბურთელები
შემადგენლობა 2003-2004
აეკი ლარნაკა (საფეხბურთო კლუბი)

აეკი ლარნაკა — კვიპროსის საფეხბურთო კლუბი, დაარსდა ქალაქ ლარნაკაში, ასპარეზობს კვიპროსის პირველ დივიზიონში. ჩამოყალიბდა 1994 წელს, ლარნაკას 2 კლუბის, „ეპას“ და „პეზოპორიკოსის“ შერწყმის შედეგად.

ისტორია
2004 წელს, კლუბმა კვიპროსის თასის ფინალში ლიმასოლის „აელის“ დამარცხების შემდეგ (2-1) მოიპოვა პირველი და ტიტული. „აეკმა“ კიდევ 3-ჯერ შეძლო თასის ფინალში გასვლა, ორ შემთხვევაში „აპოელთან“ დამარცხდა, 1996 წელს 2-0 დამატებით დროში და 2006 წელს, 3-2. 2018 წელს კვლავ დაეუფლა თასს. კლუბი ჩამოყალიბდა ლარნაკას ორი წარმატებული კლუბის შერწყმის შედეგად, კვიპროსის 3-გზის ჩემპიონის, თასის 5-გზის მფლობელი „ეპას“ და კვიპროსის 2-გზის ჩემპიონი „პეზოპორიკოსის“, რომელიც მხოლოდ 1-ხელ გახდა თასის მფლობელი. კლუბის ყველაზე დიდი მიღწევა იყო 2011-12 წლების სეზონში ევროპის ლიგის ჯგუფურ ეტაპზე გასვლა, მას შემდეგ, რაც დაამარცხა მალტის „ფლორიანა“, ჩეხური „მლადა ბოლესლავი“ და ტრონჰეიმის „რუსენბორგი“.

ტიტულები
კვიპროსის ჩემპიონატი:
ფინალისტი (6): 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2018–19, 2021–22, 2023–24
კვიპროსის თასი:
გამარჯვებული (1): 2003–04, 2017–18
ფინალისტი (2): 1995–96, 2005–06
კვიპროსის სუპერთასი:
გამარჯვებული (1): 2018
ფინალისტი (2): 1996, 2004

ევროთასებზე
მთავარი მწვრთნელები
სტავრო პაპადოპულოსი
ანდრეას მუსკალისი (1994)
პეტროს რავუსისი (1998—1999)
რადმილო ივანევიჩი (2001—2002)
დუშან მიტოსევიჩი
მიხალის ჰაჯიპირისი (2002—2003)
ნიკოს ანდრონიკუ (2003)
ანდრეას მუსკალისი (2003—2004)
ნეოფიტოს ლარკუ (2004)
ნიკოლაი კოსტოვი (2004—2005)
მირიოს კონსტანტინუ (2005—2007)
ნირ კლინგერი (2007—2008)
მაკის კაცავაკისი (2008—2008)
ლუის სტეფანი (2008)
ხრისტოს კასიანოსი (2009)
სავას კონსტანტინუ (2009—2009)
ანდრეას მიხაელიდესი (2009—2010)
ტონ კანენი (2010—2011)
ლეონ ფლემინგსი (2011—2012)
რან ბენ შიმონი (2012—2013)
დიმიტრიოს ელეფტეროპულოსი (2013—2014)
ფლოროს ნიკოლაუ (2014)
ტომას კრისტიანსენი (2014—)
კატო მიქელაძე

კატო (ეკატერინე) მიქელაძე (დ. 18 სექტემბერი, 1878, კულაში — გ. 1942) — ქართველი პუბლიცისტი, ფემინისტი, ჟურნალისტი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
დედის ნაადრევი გარდაცვალების შემდეგ, მამა სახლიდან წავიდა და პატარა კატო მოხუცმა ნათლიამ გაზარდა. დაწყებითი განათლება მან წმინდა ნინოს სასწავლებელში და ქუთაისის ქალთა გიმნაზიაში მიიღო, თუმცა სწავლის დასრულება ხელმოკლეობის გამო ვერ მოახერხა. მიიღო.

1900 წელს დაამთავრა საბებიო ინსტიტუტი და სამუშაოდ ცხინვალში გაემგზავრა. აქვე იგი დაუახლოვდაქართველ სოციალ-დემოკრატებს და ჩაერთო რევოლუციურ მოძრაობაში. ძირითადად აკრძალულ ლიტერატურას ავრცელებდა. 1903 წელს მარიამ დემურიას და ნატო გაბუნიას რეკომენდაციით ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელმა საზოგადოებამ მიქელაძე მოსკოვში გაგზავნა პედაგოგიურ კურსებზე სასწავლებლად. იქიდან 1906
წელს, სოფიო ამირეჯიბისა და ალექსანდრე ხახანაშვილის დახმარებით, ევროპაში გაემგზავრა. დაამთავრა ბრიუსელის უნივერსიტეტის სოციალურ-პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტი. შემდეგ პარიზში დასახლდა, სადაც 1915 წლამდე დარჩა და საფუძვლიანად გაეცნო ქალთა მოძრაობის ევროპულ გამოცდილებას.

1916 წელს სამშობლოში დაბრუნებული კატო მიქელაძე დაიწყო თანამოაზრეთა შემოკრებას და ქალთა უფლებებისათვის ბრძოლა. თანამშრომლობდა ეკატერინე გაბაშვილთან. 1917-1918 წლებში ჩამოაყალიბა რეგიონული ქსელი „ქალთა ლიგა“, რომელიც დასავლეთ საქართველოს ქალებს აერთიანებდა. გამოსცემდა და რედაქტორობდა გაზეთს „ხმა ქართველი ქალისა.“ გაზეთი 1918 წელს დაიხურა.

1918-1919 წლებში ცხოვრობდა გუდაუთაში, 1920 წელს - სიღნაღში მუშაობდა პედაგოგად. 1921 წლიდან დასახლდა თბილისში. 1930 წლიდან მუშაობდა ცენტრალურ არქივსა და რევოლუციის მუზეუმში, მოგვიანებით გაწევრიანდა მწერალთა კავშირში. ცხოვრობდა მატერიალურ გაჭირვებაში, 1940 წლიდან ფრანგული ენის კერძო გაკვეთილებით ირჩენდა თავს.

გარდაიცვალა 1942 წელს. პროცესიას სულ რამდენიმე ადამიანი მიუყვებოდა: მისი საფლავი დაკარგულად ითვლება.
ჩეზარე ბორჯია

ჩეზარე ბორჯია ( დ. 13 სექტემბერი 1475 — გ. 12 მარტი 1507) — რენესანსის ეპოქის პოლიტიკური მოღვაწე.

ბიოგრაფია
ჩეზარე ბორჯია პაპი ალექსანდრე -ის ვაჟი, ე.წ. რენესანსის სარდალი იყო, რომელიც ცენტრალურ იტალიაში საკუთარი პოლიტიკური მიზნების მისაღწევად მის მიერ გამოყენებული მაქინაციები ნიკოლო მაკიაველის „მთავარშია“ აღწერილი.

დაიბადა 1457 წლის სექტემბერში უძველესი ესპანელი გვარის ოჯახში. მამამისი — კარდინალი როდრიგო ბორჯია, შემდგომში პაპი ალექსანდრე იყო, დედა — როდრიგოს ყველაზე სათაყვანებელი საყვარელი, ვანოცა კატანეი. გარყვნილებით ცნობილ როდრიგოს 3 შვილი წინამორბედ საყვარლებთან ჰყავდა, ხოლო ოთხი — ვანოცასთან. ერთ-ერთი მათგანი, ლუკრეცია ერთდროულად მამისა და ძმის საყვარელი გახდა. როდრიგო პოლიტიკური ბრძოლის ხერხად მკვლელობასაც მიმართავდა. ასეთ ხვედრს ვერც ერთმა მისმა მტერმა ვერ დააღწია თავი.

16 წლის ასაკში ჩეზარე პამპლონის ეპისკოპოსი გახდა. 18 წლისამ კი კარდინალობა მიიღო და მამის უახლოეს მრჩეველთა წრეში შევიდა. მაგრამ მრუშობისა და ინცესტის გამო, ჩეზარე ეკლესიური ცხოვრებისთვის სრულიად შეუფერებელი პიროვნება იყო. გარდა ამისა, მან მოაწყო საკუთარი ძმის, პაპის არმიის სარდლის, ხუანის მკვლელობა და მისი ადგილი თავად დაიკავა. 1498 წელს უარი თქვა კარდინალის მანტიაზე და პოლიტიკური მიზნით, ნავარის მეფის ქალიშვილზე დაქორწინდა, თუმცა უკვე ამ დროს, სიფილისისგან სახე იმდენად დამახინჯებული ჰქონდა, რომ იძულებული იყო ნიღაბი ეტარებინა. თავისი ფრანგი მოკავშირეების დახმარებით, პაპის სახელმწიფო საზღვრების გაფართოებას მიჰყო ხელი და ბორჯიას ანკლავი ჩამოაყალიბა. აიძულებდა ლუკრეციას იმ პირებზე გათხოვილიყო, რომლებიც თავად სჭირდებოდა საკუთარი პოლიტიკური მიზნების მისაღწევად, ხოლო ერთ-ერთი მისი ქმარი მოკლა, როცა ეს დასჭირდა. თავადაც ჩაუდენია პოლიტიკური მკვლელობა, ძირითადად — მოწინააღმდეგე ორსინების ოჯახის წევრებისა. უზარმაზარი არმიით ატერორებდა დაპყრობილი ტერიტორიების მოსახლეობას და ძალადობასა და გაუპატიურებასაც იყენებდა, როგორც პოლიტიკურ იარაღს. მაკიაველი ხოტბას ასხამდა, რადგან სჯეროდა, რომ იტალიის გაერთიანებას ესწრაფვოდა. თავად ჩეზრეს სახელმძღვანელო დევიზი იყო: „ , “ — „ან კეისარი, ან არაფერი“.

პაპი ალექსანდრე -ს მოულოდნელი გარდაცვალების შემდეგ, 1503 წელს ახალმა პაპმა და ბორჯიების დაუძინებელმა მტერმა, იულიუს -მ ჩეზარეს დაპატიმრების ბრძანება გასცა. ჩეზარე იძულებული გახდა, დაკავებული ქალაქები დაეტოვებინა და ნეაპოლში გაქცეულიყო, რომელიც იმ დროს ესპანეთის მმართველობის ქვეშ იყო მოქცეული. მაგრამ ესპანელებმა უარი თქვეს პაპის წინააღმდეგ მასთან მოკავშირეობაზე და დააპატიმრეს. ბორჯიამ ნავარაში გაქცევით უშველა თავს, სადაც ჩაუსაფრდნენ და მოკლეს 31 წლის ასაკში.
რუმიკოლკა

} ქვა, საწყობი) — არქეოლოგიური ძეგლი პერუში. მდებარეობს კუსკოს რეგიონში, კისპიკანჩის პროვინციის ლუკრეს რაიონში. განლაგებულია ჩუკი-პუკიუსა და პიკილიაქტის არქეოლოგიური ძეგლების მახლობლად, ვაკარაპაის ტბების აღმოსავლეთით.

ობიექტები სავარაუდოდ ტიუანაკო-უარის ცივილიზაციებს ეკუთვნის. ინკების პერიოდში, ნაგებობები დამუავებული ქვით მოპირკეთდა.

შენობებში აღმოჩენილი ზოგიერთი ქვა საიდუმლოებითაა მოცული. მათი მსგავსი ქვები ასევე აღმოჩენილია პისაკში და ინკების იმპერიის სხვა ძეგლებზე.
მარე (კუნძული)

მარე — სიდიდით მეორე და ყველაზე მაღალი კუნძული ლუაიოტეს კუნძულებში წყნარ ოკეანეში. შედის საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორია ახალი კალედონიის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციულად შედის ლუაიოტეს პროვინციის მარეს კომუნის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
მარეს კუნძული მდებარეობს 110 კმ-ში აღმოსავლეთით ახალი კალედონიის მთავარი კუნძულიდან, 47 ში სამხრეთ-აღმოსავლეთით კუნძულ ლიფუდან და 217 კმ-ში სამხრეთ-დასავლეთით კუნძულ ანეიტიუმიდან.
მარიო ზაგალო

მარიო ჟორჟი ლობო ზაგალო (; დ. 9 აგვისტო 1931 — გ. 5 იანვარი, 2024) — ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების კონსულტანტი და კოორდინატორი. ბრაზილიური ფეხბურთის მუზეუმის დიდების დარბაზის წევრი.

ერთადერთი ადამიანი, რომელიც ოთხჯერ გახდა მსოფლიო ჩემპიონი ფეხბურთში: ორჯერ, როგორც მოთამაშე (1958, 1962 წლები), ასევე როგორც მწვრთნელი (1970) და მთავარი მწვრთნელის თანაშემწე (1994).

2005 წელს გადაიტანა ოპერაცია კუჭ-ნაწლავის ტრაქტზე.

მიღწევები
საკლუბო
ფლამენგო
რიო-დე-ჟანეიროს შტატის ჩემპიონატი: 1953, 1954, 1955

ბოტაფოგო
რიო-სან-პაულუს ტურნირი: 1962, 1964
რიო-დე-ჟანეიროს შტატის ჩემპიონატი: 1961, 1962

სანაკრებო
ბრაზილია
მსოფლიო ჩემპიონატი: 1958, 1962
კოპა ამერიკა: ფინალისტი 1959

ინდივიდუალური
მსოფლიო ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 1962
ბრაზილიური ფეხბურთის მუზეუმის დიდების დარბაზის წევრი

სამწვრთნელო
ბოტაფოგო
ბრაზილიის თასი: 1968
რიო-დე-ჟანეიროს შტატის ჩემპიონატი: 1967, 1968

ფლამენგო
ბრაზილიის ჩემპიონთა თასი: 2001
რიო-დე-ჟანეიროს შტატის ჩემპიონატი: 1972, 2001

ბრაზილია
მსოფლიო ჩემპიონატი: 1970; ფინალისტი 1998
ფიფა-ს კონფედერაციის თასი: 1997
კოპა ამერიკა: 1997; ფინალისტი 1995
კონკაკაფის ოქროს თასი: ფინალისტი 1996; მესამე ადგილი 1998

ქუვეითი
აზიის თასი: ფინალისტი 1976

ინდივიდუალური
-ის მსოფლიოს საუკეთესო სანაკრებო მწვრთნელი: 1997
 -ის ყველა დროის მეცხრე უდიდესი მწვრთნელი: 2013
-ს ყველა დროის 27-ე უდიდესი მწვრთნელი: 2020
უვეა (ახალი კალედონია)

უვეა — ატოლი ლუაიოტეს კუნძულების ჯგუფში წყნარ ოკეანეში. შედის საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორია ახალი კალედონიის ლუაიოტეს პროვინციის უვეას კომუნის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
უვეა წარმოადგენს ნახევარმთვარის ფორმის ატოლს. ატოლის სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 50 კმ-ს, სიგანე — 7 კმ-ს. ატოლი მდებარეობს ახალი კალედონიის მთავარი კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. უვეა შედგება ორი დიდი, ერთმანეთთან ყელით შეერთებული კირქვიანი კუნძულისაგან და ორი მომცრო კუნძულისაგან, რომლებიც მათგან სამხრეთითაა განლაგებული. უვეას ხმელეთის საერთო ფართობი შეადგენს 132,1 კმ²-ს.

ატოლის ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს ლაგუნა, რომლის დასავლეთ ნაწილში 35 კმ სიგრძეზე მდებარეობს 21 მომცრო კუნძულების (ანუ მოტუს) ჯაჭვი, რომლებსაც სახელად ჰქვია პლეადები . მაგალითად, საუკუნეში ატოლზე დასახლდნენ უვეას (უოლისის და ფუტუნას კუნძულები) კუნძულიდან წამოსულები, რომლებიც თავიანთ კუნძულს ასევე ეძახდნენ უვეას. ადმინისტრაციული ცენტრია — სოფელი ფაიაუე.

ატოლ უვეაზე ადგილობრივი ენაა: იააის ენა (კანაკების ენა) და ფაგა-უვეა (პოლინეზიური ენა).
შარპლანური ნაგაზი

შარპლანური ნაგაზი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია მაკედონიაში შუა საუკუნეებში.

შარპლანური ნაგაზი ყურადღებიანი მცველია, ის ჯერ კიდევ საკმაო რაოდენობითაა შემორჩენილი ალბანეთსა და მაკედონიაში, თუმცა წარმოშობით კრაშის ნაგაზზე უფრო ძველია (თუმცა ბერძნულ ნაგაზსა და თურქულ აკბაშზე უფრო ახალგაზრდაა). პირველად ეს ჯიში დარეგისტრირდა 1930 წელს. დღესდღეობით ხდება მათი ექსპორტირება აშშ-ში კოიოტებთან საბრძოლველად. ბოსნიაში მიმდინარე მოვლენებმა შეამცირეს ამ ჯიშის წარმომადგენლების რაოდენობა, თუმცა 1975 წლიდან ხდებოდა მათი გაყვანა აშშ-სა და კანადაში, სადაც ის უსაფრთხოდაა.

შარპლანური ნაგაზი თავდაჭერილი, დამოუკიდებელი ძაღლია და ძალიან სერიოზულად ეკიდება თავის მოვალეობებს: ცხვრების დაცვისას, ამოწმებენ ყველაფერ საეჭვოს და დაუფიქრებლად ჩაებმებიან თავისზე დიდ ცხოველთან ბრძოლაში. ის ძნელად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას და ბავშვებს. ძნელად იწვრთნება. აქვს 10 სმ. სიგრძის, ხშირი ბალანი, რომლის შეფერილობა შეიძლება იყოს თეთრი, ნაცრისფერი, ჟღალი-ყავისფერი, შავი. ნუშისებრ, მუქ თვალებს მელანქოლიური გამოხედვა ახასიათებს.
გია თორაძე

გია ედუარდის ძე თორაძე (დ. 23 აპრილი, 1957, თბილისი) — ქართველი სამხედრო მეთაური, გენერალ-მაიორი (1995 წ. 7 მაისი).

1978 წ. დაამთავრა თბილისის უმაღლესი საარტილერიო სამეთაურო სასწავლებელი. საბჭოთა სამხედრო სამსახურში იყო უნგრეთში, მოსკოვის ოლქსა და კავკასიაში. იყო საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მექანიზებული ბრიგადის პირველი მეთაური 1992–1993 წლებში, საარმიო კორპუსის მეთაურის მოადგილე 1993–1994 წლებში, საქართველოს შინაგანი ჯარების სარდალი 1994 წლის 21 სექტემბერიდან 1995 წლის 23 ნოემბრამდე, თავდაცვის სამინისტროს აღმოსავლეთ მიმართულების სარდალი 1998–1999 წლებში, თავდაცვის ეროვნული აკადემიის პირველი პრორექტორი 1999-2002 წლებში. 2002 წლიდან, არის წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტის რეგიონული ექსპერტი სამხრეთ კავკასიაში უშიშროების და სამხედრო ძალებთან მუშაობის დარგში.
არგენტინული დოგი

არგენტინული დოგი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია არგენტინაში 1920-იან წლებში.

არგენტინული დოგი ერთ-ერთია იმ მცირერიცხოვან ჯიშებს შორის, რომლებიც სამხრეთ ამერიკაში მიიღეს. ეს ძაღლი არის იმ პროგრამის შედეგი, რომელიც 1920 წელს არგენტინელმა ანტონიო მარტინესმა დააფუძნა და რომლის მიზანი იყო პუმაზე და იაგუარზე მონადირე ძაღლის მიღება. არგენტინული დოგის მისაღებად გამოიყენეს ესპანური მებრძოლი ძაღლის ძველი ტიპი, ესპანური მასტიფი, დოგი, ძველი სტილის ბულტერიერი, ბულდოგი და ბოქსიორი და მიიღეს უშიშარი, გამძლე, ღია ბალნის მქონე მონადირე. ამ ჯიშმა მაშინვე მიიპყრო ძაღლების ბრძოლების ორგანიზატორების და მოყვარულების ყურადღება. ძაღლების ბრძოლები ჯერ კიდევ პოპულარულია სამხრეთ ამერიკის ზოგიერთ ქვეყანაში.

ეს თეთრი მასტიფი პატარაობიდანვე სხვა ცხოველებთან ერთად უნდა იზრდებოდეს. ძაღლისგან მორჩილების მისაღწევად ის ადრიდანვე უნდა გაიწვრთნას. ასევე, მას სჭირდება დიდი ფიზიკური დატვირთვები. არგენტინული დოგი ვერ ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას, ძნელად ეგუება სხვა ძაღლებს და ბავშვებს, ვერ იტანს სიცივეს, ძნელად იწვრთნება. აქვს საკმაოდ ვიწრო მკერდი, მასიური თავის ქალა და ძლიერი ყბები. ბალანი მოკლეა, მბზინავი, გლუვი, ყოველთვის თეთრი ფერის.
ესპანური მასტიფი

ესპანური მასტიფი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ესპანეთში ანტიკურ ხანაში.

ამ მოდარაჯე მეცხვარე ძაღლის წარმოშობა უცნობია. პირენეის ნახევარკუნძულის სხვა მასტიფების მსგავსად, ისინი, შესაძლოა, 2000 წლის წინ ფინიკიელებთან და ძველ ბერძნებთან ერთად ესპანეთში მოხვედრილი ძაღლების შტამომავლები არიან. ამ ჯიშის ძაღლები პოპულარულები არიან ესპანეთში, სადაც შინაურ ცხოველებს და სახლებს დარაჯობენ. ესპანურიმასტიფი შეუდარებელი მუშა ძაღლია ძაღლების სამყაროში, ეს უძველესი ცხოველი დღემდე იცავს ცხვრებს ისევე, როგორც ამას საუკუნეების წინ აკეთებდა. ესპანელი მეცხვარეების ასოციაციამ აღნიშნა, რომ ეს დიდი ძაღლი სულ მცირე საუკუნიდან წარმატებით იცავდა ფარას მგლებისგან.

დღესდღეობით ამ ჯიშის ზოგიერთი წარმომადგენელი სახლში ჰყავთ - ესპანურ მასტიფს არ სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა და შეიძლება მისი საყელურით გასეირნება, თუმცა დიდი ზომები ხელს უშლის პოპულარული კომპანიონი გახდეს. ესპანური მასტიფი ჭკვიანი და დამჯერი მოდარაჯეა, თუმცა ზოგჯერ იკბინება და სხვა ძაღლების მიმართ აგრესიულია. კარგად იტანს სიცივეს, ვერ ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას. აქვს თხელი, ხშირი, რბილი ბალანი, რომლის შეფერილობა შეიძლება იყოს ხორბლისფერი, ჟღალი, შავლაქებიანი, ზონარული-ნაცრისფერი, ვეფხვისებრი.
მასტინო ნაპოლეტანო

მასტინო ნაპოლეტანო — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია იტალიაში ანტიკურ ხანაში.

ნეაპოლიტანური მასტიფები უძველესი დროიდან გვხვდება კამპანიაში (იტალიის ცენტრალური ნაწილი), თუმცა გამოფენაზე 1947 წლამდე არ გამოჩენილა. ჯიში სათავეს იღებს რომაელი მებრძოლი ძაღლებისგან და ცირკის მასტიფებისგან, რომლებიც რომში საბერძნეთის გავლით მოხვდნენ, სადაც ალექსანდრე მაკედონელმა ჩაიყვანა. სახლისთვის საუკეთესო მოდარაჯე ძაღლის აღწერისას რომაელ მწერალს - კოლუმელს - როგორც ჩანს ეს მძიმეწონიანი ძაღლი ჰყავდა მხედველობაში. მასტინო ნაპოლეტანო 50 წლის წინ განადგურებას გადაარჩინა ენთუზიასტმა პიერო სკანციანიმ.

მასტინო ნაპოლეტანოს პატარაობიდანვე სჭირდება გაწვრთნა და სხვა ცხოველებთან კონტაქტი. ამ ძაღლს არ სჭირდება ინტენსიური ფიზიკური დატვირთვა, თუმცა ჭამის დროს არააკურატულობა და დიდი ზომები სახლში საცხოვრებლად მიუღებელს ხდის. საერთოდ ამ ჯიშის ძაღლი მხოლოდ გამოცდილმა ადამიანმა უნდა იყოლიოს. მასტინონაპოლეტანო კარგად უძლებს სიცივეს და სიცხეს. აქვს სქელი, მაგარი, მძიმე ზედა ტუჩები, გრძელი და განიერი თეძოების კუნთები. სხეული დაფარულია ხშირი, მოკლე, გლუვი ბალნით, რომლის შეფერილობა შეიძლება იყოს ნაცრისფერი, ცისფერი, წითელი ხისფერი, ვეფხვისებრი, ყავისფერი, შავი.
ილ-დე-პენი

ილ-დე-პენი (, კანაკის ენა — ) — კუნძული წყნარ ოკეანეში, გრანდ-ტერის კუნძულის შორიახლოს და სამხრეთით. შედის საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიის ახალი კალედონიის სამხრეთი პროვინციის ილ-დე-პენის კომუნის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
კუნძულის ფართობი შეადგენს 152,3 კმ²-ს. სიგრძე — 15 კმ, სიგანე — 13 კმ-ს. ილ-დე-პენის კუნძული მდებარეობს კუნძულ გრანდ-ტერიდან სამხრეთით და დაახლოებით 100 კმ-ში სამხრეთ-აღმოსავლეთით ქალაქ ნუმეადან. უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან 262 მეტრზე — პიკი ნგა.

სანაპირო წყლებში დაცურავს დიდი რაოდენობით ტროპიკული თევზი.

კლიმატი ტროპიკულია. ყველაზე თბილი თვეები — ნოემბერი—მარტი (ტემპერატურა მერყეობს 22-დან 31 °-მდე). დეკემბრიდან აპრილის ჩათვლით ხშირად ხდება ქარიშხლები.

ისტორია
კუნძული 1774 წელს აღმოაჩინა ბრიტანელმა მოგზაურმა ჯეიმზ კუკმა მისი მეორე მსოფლიოს გარშემო მოგზაურობის დროს. ზღვაოსანმა მას დაარქვა ფიჭვების კუნძული ადგილობრივი ხის — -ს პატივსაცემად. 1840-იან წლებში კუნძულზე გამოჩნდნენ პროტესტანტი და კათოლიკე მისიონერები, ასევე სანტალით მოვაჭრეები. 1853 წელს საფრანგეთი დაეუფლა კუნძულს, ხოლო 1872 წელს კუნძული ილ-დე-პენი გახდა საფრანგეთის გამოსასწორებელი კოლონია.

მოსახლეობა
2019 წელს კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობამ შეადგინა 2037 ადამიანი, ამასთან მოსახლეობის დიდი ნაწილი (დაახლოებით 95 %) შეადგენდა კუნძულის მკვიდრ მაცხოვრებლებს — კანაკებს. კუნძულის ერთადერთი დასახლებული პუნქტია — სოფელი ვაო, რომელშიც არის სკოლა, ეკლესია, საავადმყოფო, მაღაზია, ფოსტა. კუნძულზე ოფიციალური ენაა — ფრანგული, თუმცა კუნძულელებს აქვთ საკუთარი ადგილობრივი ენა.

ტრადიციულად კუნძულის მოსახლეობა იყოფა რვა ტომად: გაჯი , უაპანი , ტუეტე , უატჩია , იუვატუ , ვაო , კომანია , კერე . თითოეულ ტომს ჰყავს საკუთარი ბელადი, რომელიც ემორჩილება მთელი კუნძულის უმაღლეს ბელადს.

ეკონომიკა
მოქმედებს აეროპორტი. კუნძულზე განვითარებულია ტურიზმი, მათ შორის დაივინგი.
ბელეპის კუნძულები

ბელეპის კუნძულები  — მცირე კუნძულების ჯგუფი წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ახალი კალედონიის ჩრდილოეთ სანაპიროსთან. ადმინისტრაციულად შედის საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიის ახალი კალედონიის ჩრდილოეთი პროვინციის ილ-ბელეპის კომუნის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
ბელეპის კუნძულები მდებარეობს დაახლოებით 50 კმ-ში ჩრდილოეთში ახალი კალედონიის ჩრდილოეთი წერტილიდან. კუნძულების ჯგუფი შედგება რამდენიმე მომცრო მარჯნის კუნძულისაგან, ასევე უფრო დიდი, პოტის და არტის მთიანი კუნძულებისგან.

ხმელეთის საერთო ფართობი შეადგენს 69,5 კმ²-ს. ჯგუფის ყველაზე დიდი კუნძულია — არტი (52 კმ²). ზღვის დონიდან უმაღლესი წერტილია — მთა ვაალა (283 მეტრი).

ისტორია
ბელეპის კუნძულებს სახელი დარქმეული აქვს კანაკების ერთ-ერთი ბელადის პატივსაცემად, რომელიც კუნძულებზე დასახლდა ძველ დროში. კუნძულებზე პირველი კათოლიკური მისია დაფუძნდა 1856 წელს. 1892 წლიდან 1898 წლამდე პერიოდში კუნძულებზე მდებარეობდა კეთრით დაავადებულთა სპეციალიზებული სამკურნალო-პროფილაქტიკური დაწესებულება.

მოსახლეობა
2019 წელს ბელეპის კუნძულების მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 867 ადამიანს. მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენს ახალი კალედონიის მკვიდრი მაცხოვრებლები — კანაკები (98,5 %). მთავარი დასახლებული პუნქტია — არტის კუნძულზე მდებარე სოფელი ვალა.