კორნელი კეკელიძე

კორნელი კეკელიძე (დ. 30 აპრილი [ძვ .სტ. 18 აპრილი], 1879 — გ. 7 ივნისი, 1962) — ქართველი ფილოლოგი, ლიტერატურათმცოდნე, თეოლოგი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის თანადამფუძნებელი და აკადემიკოსი (1941 წლიდან), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1943 წლიდან).

ბიოგრაფია
კორნელი კეკელიძე 1879 წლის 30 აპრილს დაიბადა ქუთაისის მაზრის სოფელ ტობანიერში, სამსონ კეკელიძის და თებრონე ურუშაძის მრავალშვილიან ოჯახში. სამსონ კეკელიძე მედავითნე იყო სოფლის ეკლესიაში, წერა-კითხვა კარგად იცოდა და კორნელისაც ადრევე შეასწავლა სახლში. 1886 წელს იგი შეიყვანეს ქუთაისის ოთხკლასიან სასულიერო სასწავლებელში. ოჯახს უჭირდა შვილის ქუთაისში რჩენა და კორნელის სასწავლებელში დატოვება სკოლის ინსპექტორის ივანე გაფრინდაშვილის, მომავალი პოეტის პოეტ ვალერიან გაფრინდაშვილის მამის, მეშვეობით მოხერხდა, რომელიც მომავალ აკადემიკოსს სასწავლებლის ინტერნატში უფასოდ ჩარიცხვაში დაეხმარა.

ქუთაისში სწავლის დამთავრების შემდეგ კეკელიძემ სწავლა თბილისის სასულიერო სემინარიაში განაგრძო. მის შენახვას ოჯახი ვერც თბილისში შეძლებდა, ნიჭიერ ახალგაზრდას მაშველად თბილისის სემინარიის ინპექტორი იოანიკე მოევლინა, მისი დახმარებით კორნელი უფასოდ მოეწყო პანსიონში. მასთან ერთად სემინარიაში სწავლობდა იოსებ ჯუღაშვილი. 1896 წელს კორნელის დედა გარდაეცვალა, ორი წლის შემდეგ კი მამა. კორნელის და მთლიანად დაობლებულ ოჯახს უფროსი და აკვირინე და მისი მეუღლე, კალისტრატე ცინცაძის უმცროსი ძმა, ამფილოქე ეხმარებოდნენ. როგორც წარჩინებული კურსდამთავრებული, კეკელიძე სახელმწიფოს ხარჯზე კიევის სასულიერო აკადემიაში ჩაირიცხა, გამოცდები შესანიშნავად ჩააბარა და სიტყვიერების ფაკულტეტზე მოეწყო.

1904 წელს, აკადემიის დამთავრების შემდეგ, კეკელიძე საქართველოში დაბრუნდა და ეწეოდა საეკლესიო მოღვაწეობას, იყო დეკანოზი. 1906 წელს ქუთაისის მთავარანგელოზის ეკლესიიდან გადაიყვანეს თბილისში, დედათა ეპარქიალურ სასწავლებლის ინსპექტორად. მონაწილეობდა საეკლესიო მუზეუმის კომიტეტის, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოებისა და საისტორიო-საეთნოგრაფიო საზოგადოების მუშაობაში. 1905-1912 წლებში თანამშრომლობდა კიევის სასულიერო აკადემიასთან. კეკელიძის პირველი სამეცნიერო ნაშრომი „ახალი საგალობლები აბო თბილელისა“ 1905 წელს ჟურნალ „მწყემსში“ (№ 13, 14) დაიბეჭდა. 1907 წელს გადამუშავებული საკანდიდატო ნაშრომისათვის „ლიტურგიკული ქართული ძეგლები სამამულო წიგნსაცავებში და მათი მეცნიერული მნიშვნელობა“ (რუსულ ენაზე, ცალკე წიგნად გამოიცა თბილისში, 1908 წელს) მიენიჭა მაგისტრის სამეცნიერო ხარისხი.

1919-1925 წლებში სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტის დეკანად მოღვაწეობდა, ხოლო 1926-1930 წლებში სასწავლო-სამეცნიერო ნაწილის პრორექტორი იყო. 1921-1930 წლებში ხელმძღვანელობდა თსუ-თან არსებული სიძველეთსაცავს. 1924 წელს მონაწილეობა მიიღო კათოლიკოს-პატრიარქ ამბროსისთან და საკათალიკოსო საბჭოს წევრების სასამართლო პროცესში მოწმის სტატუსით და მისცა ბრალდებულების საწინააღმდეგო ჩვენება.

1933-1936 წლებში ხელმძღვანელობდა ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართული ლიტერატურის ისტორიის კათედრას. 1942-1949 წლებში განაგებდა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ისტორიის ინსტიტუტს. სხვადასხვა დროს იყო განათლების სახალხო კომისარიატის კოლეგიის წევრი და სახელმწიფო სამეცნიერო საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე, ამიერკავკასიის ცაკის წევრი (1927 და 1929 წლებში).

1948-1954 წლებში გამოქვეყნდა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ხელნაწერების აღწერილობათა რამდენიმე ტომის კორნელი კეკელიძის საერთო რედაქციით. განუზომელია კეკელიძის ღვაწლი ტექსტოლოგიაში: 1918 და 1946 წლებში გამოსცა ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულებების კიმენურ რედაქციათა ორტომეული (პ. პეეტერსმა აქ გამოქვეყნებული ტექსტები ერთი ნაწილი ლათინურად თარგმნა), 1930 წელს — ნოდარ ციციშვილის „შვიდი მთიები“, 1935 წელს — იოანე საბანისძის „აბო თბილელის წამება“ და ბასილი ზარზმელის „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრება“, 1936 და 1948 წლებში — იოანე ბატონიშვილის „კალმასობის“ ორტომეული (თანარედაქტორი ალექსანდრე ბარამიძე), 1938 წელს — „ვისრამიანი“ (თანარედაქტორები ალექსანდრე ბარამიძე და პავლე ინგოროყვა), 1941 წელს — „ისტორიანი და აზმანი შარავანდედტანი“ და სხვა.

კორნელი კეკელიძის დიდმა ერუდიციამ, ძველი ქართული მწერლობის როგორც ზოგად, ისე ვიწრო სპეციალურ საკითხებში ღრმა განსწავლულობამ განაპირობა ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიის ფუნდამენტური ორტომეულის შექმნა (1923—1960 წლებში ოთხჯერ გამოიცა). ორტომეულის საფუძველზე კეკელიძემ შექმნა „ძველი ქართული ლიტერატურის კონსპექტური კურსი“ (რუსულ ენაზე, 1938 წელს). 1955 წელს იტალიის დედაქალაქ რომში გერმანულ ენაზე გამოქვეყნდა მიხეილ თარხნიშვილისა და იულიუს ასფალგის მიერ გადამუშავებული კეკელიძის ორტომეულის ტომი.

კორნელის ორი ცოლი ჰყავდა, პირველი ცოლი, ლიუდმილა, შეირთო კიევში. მასთან სამი შვილი შეეძინა: ალექსანდრე, კოტე და ილია. 1922 წელს მასთან განქორწინდა და ცოლად შეირთო მინადორა კასრაძე, რომლისგანაც შვილი არ ჰყოლია. ალექსანდრემ 1924 წელს დააარსა იატაკქვეშა გაერთიანება “თავისუფალი საქართველო”. მაშინ ალექსანდრე 18 წლის იყო. ორგანიზაცია ერთ-ერთმა წევრმა გასცა, გვარად ბარათაშვილმა. ორგანიზაციის წევრები და, მათ შორის, ალექსანდრე დააპატიმრეს. ალექსანდრე კეკელიძე დახვრიტეს თავისუფლების მოედანზე. კორნელიმ მძიმედ გადაიტანა შვილის დაღუპვა. იმ პერიოდში კორნელი მეუღლესთან ერთად სამაჩაბლოში იყო. ჩეკისტებმა კორნელი იქ დააპატიმრეს და ისე ჩამოიყვანეს თბილისში. მაგრამ როდესაც დაკითხვების შედეგად დარწმუნდნენ, რომ კორნელის ამ ორგანიზაციასთან არავითარი შეხება არ ჰქონდა, გაათავისუფლეს.

კორნელი კეკელიძემ თავიდანვე განსაზღვრა ძველი ქართული ლიტერატურის შესწავლის დიდი მნიშვნელობა როგორც საკუთრივ ქართული კულტურის ისტორიაში, ისე მსოფლიო საქრისტიანო კულტურის ისტორიის თვალსაზრისით. იგი იკვლევდა ქართულ-ბიზანტიურ, ქართულ-სპარსულ ლიტერატურის ურთიერთობებს, ძველი ქართული ლიტერატურისა და ხალხური სიტყვიერების ურთიერთმიმართების საკითხებს. კეკელიძემ დიდი ამაგი დასდო ქართულ ისტორიოგრაფიასაც, აქვს საგანგებო გამოკვლევები ძველი ქართული დამწერლობის, ქართული წელთაღრიცხვისა და კალენდრის, ძველი ქართული სტამბისა და ქართული წიგნის ბეჭდვის ისტორიის, ძველ ქართულ ლიტერატურაში მთარგმნელობითი მეთოდისა და სხვა დიდმნიშვნელოვანი საკითხების შესახებ. მისმა ნაშრომებმა აამაღლა და განამტკიცა ქართული ფილოლოგიური მეცნიერების პრესტიჟი მთელ მსოფლიოში. მან ფასდაუდებელი წვლილი შეიტანა ქართველ მეცნიერებათა კადრების აღზრდაშიც. კეკელიძე დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით და 2 შრომის წითელი დროშის ორდენით.

კორნელი კეკელიძე 1962 წლის 7 ივნისს გარდაიცვალა, ის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეზოში დაკრძალეს.

თბილისის უნივერსიტეტის დამფუძნებელი პროფესორები
ფაილი: .|700|
 242 142 214 151 206 127 184 122 193 85 221 66 213 37 227 17 248 19 260 38 255 65 283 85 286 96 248 98 237 119 237 131 იასონ მოსეშვილი
 351 155 368 140 356 115 364 101 345 90 353 69 344 42 319 39 308 55 304 79 308 95 290 107 299 128 310 153 336 149 ვასილ კაკაბაძე
 458 146 427 120 411 86 429 73 438 60 426 38 442 14 458 15 471 28 470 56 480 66 505 73 514 96 482 109 469 138 სოლომონ ქურდიანი
 530 159 505 129 482 123 492 110 521 98 515 82 508 64 514 44 529 37 547 44 557 69 549 89 569 105 545 120 გიორგი ახვლედიანი
 445 207 473 183 466 151 473 136 479 128 499 128 511 145 521 170 523 178 542 189 556 217 555 252 553 258 445 257 443 238 მიხეილ ზანდუკელი
 689 228 656 196 673 164 677 136 696 126 683 109 681 87 688 56 717 58 740 75 728 107 736 118 754 131 762 157 748 194 722 220 კორნელი კეკელიძე
 773 141 762 123 767 94 778 77 803 77 820 97 815 124 824 141 819 154 822 179 826 193 804 206 792 227 765 254 762 279 736 287 717 313 694 274 695 233 724 223 752 195 763 164 ევგენი ჭოღოშვილი
 681 469 685 454 693 408 716 390 720 342 719 318 738 289 766 280 769 255 797 226 806 208 830 195 825 177 822 167 823 146 835 133 863 132 871 148 872 164 868 178 891 200 891 301 813 302 786 325 768 351 758 426 748 431 745 461 699 470 688 469 მიხეილ თაქთაქიშვილი
 563 230 545 184 533 174 547 121 580 105 582 98 569 79 581 51 608 48 620 65 618 87 614 95 648 109 664 146 653 156 637 137 605 136 590 153 589 189 589 202 574 212 გიორგი კონიაშვილი
 561 262 567 231 581 211 595 201 593 186 593 152 606 139 634 141 646 155 647 180 639 190 662 210 675 237 673 325 646 338 631 345 611 441 562 461 566 263 ალექსანდრე დიდებულიძე
 88 466 83 411 66 371 20 358 1 355 2 232 30 217 22 196 31 173 59 166 79 182 74 215 91 233 105 253 124 265 128 298 117 314 126 324 133 363 126 390 129 406 148 439 173 464 162 470 მიხეილ კონიაშვილი
 34 106 30 77 44 55 72 55 86 73 80 111 70 122 82 131 93 166 92 190 105 240 78 214 83 183 60 161 24 172 18 197 26 216 9 227 0 169 3 146 12 129 28 118 ნიკო მგელაძე
 133 115 125 87 141 67 157 62 174 74 180 103 175 114 181 122 202 132 206 145 187 138 159 145 145 160 148 178 153 202 126 223 122 259 106 247 105 235 94 188 95 161 98 138 124 125 სერგო გორგაძე
 236 460 205 441 178 387 171 355 150 347 146 312 131 298 128 262 129 228 153 212 160 199 151 166 161 148 186 140 205 158 210 167 206 197 235 207 264 262 272 287 260 307 287 323 289 371 277 436 292 454 290 463 253 458 გრიგოლ ნათაძე
 311 162 297 138 285 101 250 101 242 122 247 145 216 159 220 194 240 208 262 204 289 201 306 199 303 181 ანდრია ბენაშვილი
 356 211 359 177 345 155 334 152 313 158 313 171 307 183 310 200 298 213 274 216 274 259 279 301 287 316 303 342 346 392 372 384 395 273 416 265 381 211 363 213 ივანე ჯავახიშვილი
 382 93 368 106 364 121 374 135 371 145 353 162 364 179 361 208 388 210 400 225 427 253 441 250 441 205 460 188 451 152 422 139 418 113 409 91 ნიკო ჩიგოგიძე