ალიმე აბდენანოვა

ალიმე აბდენანოვა ( ; 1924 წლის 4 იანვარი, ქერჩი, ყირიმის ასსრ, რსფსრ, სსრკ — 5 აპრილი, 1944 წელი, სიმფეროპოლი, ყირიმის გენერალური ოლქი, რაიხსკომისარიატი უკრაინა, მესამე რაიხი ) — წარმოშობით ყირიმელი თათარი საბჭოთა სამხედრო, დიდი სამამულო ომის მონაწილე, პრიმორსკის არმიის შტაბის დაზვერვის განყოფილების რეზიდენტი. წითელი დროშის ორდენის კავალერი (1944). რუსეთის ფედერაციის გმირი (2014, გარდაცვალების შემდგომ).

დიდი სამამულო ომის დროს, 1943 წლის შემოდგომაზე, წითელი არმიის ჯარისკაცი აბდენანოვა შეაგზავნეს ყირიმში, რომელიც ოკუპირებული იყო მესამე რაიხის მიერ, სადაცსადაზვერვო ჯგუფის შემადგენლობაში ასრულებდა საბჭოთა სარდლობის დავალებებს. მან მოიპოვა ინფორმაცია ქერჩის ნახევარკუნძულზე განლაგებული გერმანიისა და რუმინეთის ჯარების შესახებ. 1944 წლის თებერვალში ჯგუფი გამოაშკარავდა და მისი ყველა წევრი დააპატიმრეს. სასტიკი წამებისა და ხანგრძლივი დაკითხვების შემდეგ, იგი დახვრიტეს 1944 წლის 5 აპრილს სიმფეროპოლში, წითელი არმიის მიერ ყირიმის განთავისუფლების ოპერაციის დაწყებამდე სამი დღით ადრე.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
დაიბადა 1924 წლის 4 იანვარს ქერჩის გარეუბანში (სხვა წყაროების მიხედვით სოფელ ძერმაი-კაშიკში ), ყირიმელი თათრების მესელმე და სეიტ-ოსმან ბორასანოვები ოჯახში. მამა მუშაობდა ვოიკოვის სახელობის ქერჩის მეტალურგიულ ქარხანაში. გოგონამ წარჩინებით დაამთავრა მაქსიმ გორკის სახელობის შვიდწლიანი კამიშ-ბურუნის საშუალო სკოლა მოგვიანებით დაინიშნა აღმასრულებელი კომიტეტის გენერალური განყოფილების უფროსად. 1940 წლიდან იყო კომკავშირის წევრი.

დიდი სამამულო ომის დაწყების შემდეგ, ალიმეს რამდენჯერმე ჰქონდა ფრონტზე წასვლის მცდელობა, მაგრამ ვინაიდან აღმასრულებელი კომიტეტის თანამშრომელი იყო, უარი უთხრეს. ამავე დროს ფრონტზე მობილიზებულნი იყვნენ მისი ბიძები: ისმაილი (მოგვიანებით დაიღუპა), აედინი (უგზოუკვლოდ დაიკარგა სტალინგრადის მახლობლად) და მუედინი (მსახურობდა სასაზღვრო ჯარების პოლიტიკურ კომისრად, ხოლო მას შემდეგ, რაც დაჭრეს, მუშაობდა რეგიონალური პარტიის კომიტეტის სოფლის მეურნეობის განყოფილების უფროსის მოადგილედ ). 1941 წლის 16 ნოემბერს ალიმეს აღმასრულებელი კომიტეტის თანამშრომლები გაგზავნეს ჯერ ქერჩში, შემდეგ კი თემრიუკში, შემდეგ კი მათი ევაკუაცია მოახდინეს კრასნოდარის მხარეში.

ალიმემ დაამთავრა სამედიცინო ინსტრუქტორების მოსამზადებელი სამთვიანი კურსი, შემდეგ კრასნოდარის ოლქის სამხედრო კომისარიატმა გაიწვია ჯარში. იმ დროისთვის ნახევარკუნძულის ტერიტორიაზე განლაგებული იყო მესამე რაიხის უძლიერესი სამხედრო სადაზვერვო ჯგუფი, რომელიც შედგებოდა 30-ზე მეტი ჯგუფიდან. მათ საქმიანობას პირადად ხელმძღვანელობდა აბვერის უფროსი ვილჰელმ ფრანც კანარისი ამის შემდეგ იგი შევიდა კრასნოდარის სადაზვერვო სკოლაში, სადაც სექტემბრის ბოლომდე სწავლობდა სადაზვერვო მუშაობის საფუძვლებს, გაიარა სადესანტო მომზადება .

1943 წლის 2-3 ოქტომბრის ღამეს, ალიმე აბდენანოვა, პრიმორსკის არმიის შტაბის სადაზვერვო განყოფილების რეზიდენტი ( ფსევდონიმები: ანია, სოფია — არაბული წარმოშობის ყირიმული თათრული სახელი, ითარგმნება როგორც "სუფთა" ) რადიოოპერატორთან ლარისა გულიაჩენკოსთან ერთად (სტასია, ამაყი) დაეშვნენ პარაშუტებით -2 თვითმფრინავიდან ლენინსკის რაიონის სოფელ ჟერმაი-კაშიკთან, სადაც ცხოვრობდა მისი ბებია რევიდე აპტე. დანიშნულების ადგილიდან შორს ჩამოვიდნენ, რა დროსაც ალიმემ ფეხი იღრძო, მაგრამ ბებიის სახლამდე მისვლა რადიოოპერატორის დახმარებით შეძლო, რომელიც მან ტაისიას სახელით გააცნო. პარაშუტები და რაციები ჩამარხეს მიწაში.

მტრის ჯარებისა და აღჭურვილობის განლაგების შესახებ ინფორმაციის შეგროვების მოვალეობის შესასრულებლად, ალიმემ ჩამოაყალიბა იატაკქვეშა ჯგუფი სახელწოდებით "დაია", სოფლის 14 სანდო მცხოვრებისგან, რომელშიც შედიოდნენ მისი ბიძა აბდურაკი ბოლატოვი, ხაირლა მამბეჯანოვი, ბატალ ბატალოვი, მასწავლებელი ნეჩიპე ბატალოვა და ძმები სეფიდინები და ჟევატ მენანოვი, ვასპიე აჯიბაევა, სადგურის უფროსის თანაშემწე ივანოვი, ვაგონების გადამბმელი აჩკალოვი, გადამრთველი პეტლიაკი და აბდენანოვას სხვა თანამოაზრეები. ხოლო ინფორმაციას რადიოთი გადასცემდნენ ჩრდილოეთ კავკასიის ფრონტის დაზვერვის დეპარტამენტს. ჯერმაი-კაშიკის იატაკქვეშა ორგანიზაციის დაარსების პირველი დღიდან 19 ოქტომბრამდე, კვირაში დადგენილი ორის ნაცვლად, გაიგზავნა 16 შეტყობინება, ხოლო ოთხ თვეში 1943 წლის ოქტომბრიდან 1944 წლის თებერვლამდე - 80-ზე მეტი რადიოგრამა, რომლის წყალობითაც გერმანულმა ჯარებმა განიცადა ცოცხალი ძალისა და ტექნიკის დანაკარგები.

ტყვეობა და სიკვდილი
1943 წლის იანვარ-თებერვალში აბდენანოვამ შტაბში გაგზავნა 42 რადიოგრამა, მაგრამ 11 თებერვალს რადიოსადგურის ბატარეების მარაგი ამოიწურა და ალიმემ დახმარება სთხოვა მისთვის ცნობილ პარტიზან ალექსანდრე პავლენკოს. მან მოახერხა აბდენანოვასთვის ახალი ბატარეების მიტანა, მაგრამ უკან დაბრუნებისას დააკავეს. ალიმემ ამის შესახებ ინფორმაცია ცენტრს გადასცა და ტრუსოვმა დაავალა „სხვა სოფელში ნათესავებთან წასულიყო“ . ამავდროულად, აბვერმა დაიწყო იმის გაცნობიერება, რომ ქერჩის რაიონში მოქმედებდა იატაკქვეშა ორგანიზაცია და მიმართულების მაძიებლის სპეციალური აპარატის დახმარებით გამოვლინდა სახლი, სადაც რადიოსადგური მუშაობდა. ამავდროულად, "სტარი კრიმში" ციხის საკანში პროვოკატორი ჩასვეს, სადაც ივანოვთან დაკავშირებული რამდენიმე პარტიზანი უკვე იყო დაპატიმრებული. მისი მონაცემების წყალობით ცნობილი გახდა იატაკქვეშა ორგანიზაციის წევრების კავშირები და სადგურის უფროსის თანაშემწე დააკავეს. ამრიგად, აბდენანოვას სადაზვერვო ჯგუფის შვიდთვიანი მუშაობა ყირიმის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე დასრულდა. მას ფრჩხილებს აძრობდნე და თმებს აგლეჯავდნენ, ფეხები და მკლავი ჩაუმტვრიეს, დაკითხვისას განუწყვეტლივ ცემდნენ და ცივ წყალს ასხამდნენ. ალიმეს სახე დაუმახინჯე,ს ფაქტობრივად, იგი გაგზავნეს სიმფეროპოლში, სადაც გადაიყვანეს 3 აპრილს : შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის " ხალხის მტრებისთვის" განკუთვნილ ყოფილ ბანაკში, რომელიც ნაცისტების ხელში იყო.

აბდენანოვას დაკრძალვის ადგილი უცნობი დარჩა, თუმცა არსებობს ვარაუდები, რომ დაასაფლავეს აღსრულების ადგილზე თხრილში. ყირიმის განთავისუფლების შემდეგ საბჭოთა ოფიცრებმა იპოვეს აბდენანოვების სახლი და პრიმორსკის არმიის დაზვერვის განყოფილების უფროსმა მის ახლობლებს განუცხადა, რომ "ალიმას გმირობა არასოდეს მიეცემა დავიწყებას", რის შემდეგაც საქმე დაიხურა და " საიდუმლო სამსახურის თანამშრომელის ოჯახს და ყველას, ვინც დაზარალდა, ფულადი ჯილდო გადაეცა ». ერთი თვის შემდეგ, 18 მაისს, დაიწყო ყირიმელი თათრების ზოგადი დეპორტაცია სსრკ-ს სხვადასხვა რეგიონში, რის გამოც დაზარალდნენ ალიმეს ნათესავები, კერძოდ, ბებია რევიდე და და აზიფე, ასევე მზვერავი, რომელმაც მოგვიანებით დაწერა მოგონებები ."დაიას" სადაზვერვო ჯგუფის შესახებ.. მომდევნო წლებში ყირიმელი თათარი ხალხის წარმომადგენლების ღვაწლი დავიწყებას მიეცა, მიუხედავად იმისა, რომ 60 ათასზე მეტი ყირიმელი თათარი იბრძოდა ნაცისტების წინააღმდეგ დიდი სამამულო ომის ფრონტებზე, მათ შორის 7 ათასი იატაკქვეშა ორგანიზაციის წევრი და 17 ათასი პარტიზანი, რომელთაგან 21 ათასზე მეტი დაიღუპა. ასე რომ, ალიმეს ღვაწლი არ იყო დაფასებული და სახელი "აბდენანოვა" დიდი ხნის განმავლობაში იყო ცნობილი მხოლოდ რამდენიმე ადამიანისთვის, მიუხედავად იმისა, რომ მისი სადაზვერვო ჯგუფის საქმიანობის შესახებ ინფორმაციის უმეტესობას ჯერ კიდევ გრიფით საიდუმლო ადევს. 1958 წელს კრასნოდარის ჩრდილოეთ კავკასიის სამხედრო ოლქის ტრიბუნალმა ბრალდებულები მიხელსონი, დუბოგრეი, ოლენჩენკო, ზუბი, კრუგლოვი და ვასილენკო დამნაშავედ ცნო ღალატში, გერმანიის საიდუმლო საველე პოლიციასთან "-312"-თან თანამშრომლობაში, საბჭოთა მოქალაქეების მასობრივ სიკვდილით დასჯაში და. მათ სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა. პროცესის დროს გამოვლინდა -312-ის მიერ დაკავებული დაზვერვის კიდევ რამდენიმე გვარი: ანდრეი ნაგოლოვი და ალექსანდრე კასიანოვი (მოკვდა წამების ქვეშ), ანა ბელონენკო და ლიდია ვლაჩუგა (დახვრიტეს სადგურზე 1943 წლის დეკემბერში), ვასილი სავჩენკო (ცოცხლად დაწვეს, იატაკქვეშა ორგანიზაციის წითელ დროშაში გახვეული). გულიაჩენკოს, რომელიც 1945 წელს -ის ოფიცრებმა დააკავეს ჩეხოსლოვაკიის ტერიტორიაზე, მიესაჯა 10 წლით თავისუფლების აღკვეთა. 1991 წელს სასჯელი გააუქმა ოდესის სამხედრო ოლქის სამხედრო ტრიბუნალმა „მტკიცებულების არარსებობის გამო“.

ჯილდოები და წოდებები
წითელი დროშის ორდენი (1944 წლის 5 იანვარი.

" რუსეთის ფედერაციის გმირის " წოდება ოქროს ვარსკვლავის მედალი (2014 წლის 1 სექტემბერი.