აზერბაიჯანი-ეუთოს ურთიერთობები

ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაცია — პირველი ევროპული ორგანიზაცია, რომელსაც აზერბაიჯანი შეუერთდა. 1992 წლის 30 იანვარს აზერბაიჯანი ეუთოს წევრი გახდა. სომხურ-აზერბაიჯანული კონფლიქტი გახდა ამ ორგანიზაციის წევრი ქვეყნების ყურადღების ობიექტი.

დიპლომატიური ურთიერთობები
1992 წლის 8-10 ივნისს, ჰელსინკიში, აზერბაიჯანი პირველად ეუთო-ს სამიტზე მონაწილეობდა.

აზერბაიჯანი 1993 წლის 20 დეკემბერს ეუთო-ს პარიზის ქარტიას შეუერთდა.

1994 წლის 5-6 დეკემბერს გაიმართა ბუდაპეშტის სამიტი. ბუდაპეშტის სამიტის შედეგების საფუძველზე 1995 წლის 20 იანვარს ვენაში შეიქმნა მაღალი დონის დაგეგმვის ჯგუფი, რომელშიც შედიოდნენ სომხეთ-აზერბაიჯანის კონფლიქტში წევრი სახელმწიფოების მიერ დანიშნული სამხედრო წარმომადგენლები.

1999 წლის 18-19 ნოემბერს სტამბოლში გამართული ეუთო-ს წევრი სახელმწიფოების სახელმწიფოთა და მთავრობის ხელმძღვანელების სამიტზე აზერბაიჯანი შეუერთდა სტამბოლის დეკლარაციასა და ევროპის უსაფრთხოების ქარტიას.

2014 წლის 28 ივნისიდან 2 ივლისამდე ბაქოში გაიმართა ეუთო-ს საპარლამენტო ასამბლეის სხდომა. სამიტის დროს, ეუთო-ს საპარლამენტო ასამბლეაში რუსეთისა და უკრაინის დელეგაციებმა შეხვედრები გამართეს და დიალოგის გაგრძელებაზე შეთანხმდნენ.

2015 წლის ივნისში, აზერბაიჯანის მთავრობამ გადაწყვიტა, გააუქმოს ეუთოსთან ხელმოწერილ მემორანდუმს ურთიერთგაგების შესახებ ბაქოში ორგანიზაციის ოფისის ფუნქციონირების შესახებ და ეუთო-ს ერთი თვე მისცა ოფისის დასახურად.

2016 წლის 11 ივლისს ვენაში ეუთო-ს მინსკის ჯგუფის მონაწილეობით გაიმართა დისკუსია მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტთან დაკავშირებით.

2016 წლის 7 სექტემბერს აზერბაიჯანისა და სომხეთის შეხების ხაზზე, გოიგოლის რაიონის ომარის უღელტეხილზე , მომდევნო მონიტორინგი გაიმართა.

ეუთო-ს მოქმედი თავმჯდომარის მანდატის შესაბამისად, 21 დეკემბერს, აზერბაიჯანისა და სომხეთის სახელმწიფო საზღვარზე ყაზახის რაიონის მიმართულებით რეგულარული მონიტორინგი ჩატარდა.

2017 წლის ივლისში ეუთო-ს საპარლამენტო ასამბლეის 26-ე სესია გაიმართა. მინსკში ეუთოს საპარლამენტო ასამბლეის ყოველწლიურ სხდომაზე რეზოლუციის „მულტიკულტურალიზმი - კულტურული ფასეულობების როლი დემოკრატიის განვითარებაში გლობალიზაციის პირობებში“ პროექტი განიხილეს. პროექტის ავტორი იყო იყო აზერბაიჯანის დელეგაციის წარმომადგენელი თაჰირ მირქიშლი. რეზოლუციის პროექტი მიღებულ იქნა. რეზოლუციის პროექტი მიზნად ისახავს სხვადასხვა კულტურული ფასეულობების შემუშავებასა და შენარჩუნებას, ეუთოს რეგიონში დემოკრატიის განვითარების ხელშეწყობასა და საერთაშორისო არენაზე მულტიკულტურალიზმის აზერბაიჯანული ტრადიციების გავრცელებას.

2017 წლის 8 ნოემბერს აზერბაიჯანისა და სომხეთის ჯარების შეხების ხაზზე თერ-თერის რაინში განხორციელდა მონიტორინგი.

ეუთოს მინსკის ჯგუფი
მინსკის ჯგუფის მიერ ყარაბაღის კონფლიქტის მოგვარება ეფუძნება სამ ძირითად პრინციპს: ძალის გამოუყენებლობა, ხალხთა თვითგამორკვევის უფლება და ტერიტორიული მთლიანობის შენარჩუნება.

მინსკის ჯგუფის პირველი შეხვედრა 1992 წლის 1 ივნისს რომში ჩატარდა.

აზერბაიჯანი გამოეთიშა ეუთოს მინსკის ჯგუფის ფარგლებში მიმდინარე მოლაპარაკებებს და ყარაბაღზე კონტროლის აღდგენის შემდეგ ფორმატის აქტუალობის სრული დაკარგვის შესახებ განაცხადა. აზერბაიჯანულმა მხარემ მინსკის ჯგუფი გააკრიტიკა, როგორც არაეფექტური მექანიზმი, რომელმაც თითქმის სამი ათწლეულის განმავლობაში ვერ შეძლო კონფლიქტის მოგვარება და სტატუს კვოს შენარჩუნებას შეუწყო ხელი. 2020 წლის 12 დეკემბერს, ბაქოში მინსკის ჯგუფის თანათავმჯდომარეებთან შეხვედრაზე ალიევმა განაცხადა: „მინსკის ჯგუფი არ მომიწვევია. მაგრამ როდესაც მითხრეს, რომ სურდათ მოსვლა, ვუთხარი: მოვიდნენ, იქნებ რამე ჰქონდეთ ჩემთვის სათქმელი“. აზერბაიჯანულ პოლიტიკურ დისკურსში ეს განცხადება მინსკის ჯგუფის მიერ ყოფილი მნიშვნელობის დაკარგვის სიმბოლურად აღიქმებოდა.

რუსეთსა და დასავლეთის ქვეყნებს შორის ურთიერთობების გაუარესების შემდეგ, 2022 წელს მინსკის ჯგუფმა ფაქტობრივად შეწყვიტა თავისი საქმიანობა. საფრანგეთმა და შეერთებულმა შტატებმა გამოაცხადეს რუს თანათავმჯდომარესთან ურთიერთქმედების შეწყვეტის შესახებ. თანათავმჯდომარეების ბოლო ერთობლივი განცხადება 2021 წლის 7 დეკემბერს გამოქვეყნდა.

2025 წლის 8 აგვისტოს ვაშინგტონში ილჰამ ალიევისა და ნიკოლ ფაშინიანის ერთობლივი დეკლარაციის ხელმოწერის შემდეგ, მინსკის ჯგუფის დაშლა 1992 წლიდან მოქმედი საერთაშორისო მოლაპარაკებების ფორმატის საბოლოო დასასრულად მიიჩნიეს. 2025 წლის აგვისტოში რუსეთმა მხარდაჭერა გამოუცხადა ბაქოსა და ერევნის გადაწყვეტილებას ჯგუფის საქმიანობის შეწყვეტის შესახებ და აღნიშნა, რომ არ არსებობდა მისი დაშლის თავიდან აცილების საფუძველი, თავად კონფლიქტის მონაწილეთა პოზიციის გათვალისწინებით, ფორმატის შენარჩუნების მიზანშეუწონლობასთან დაკავშირებით.

2026 წლის მაისში ზანგილანის მაცხოვრებლებთან საუბრისას ილჰამ ალიევმა განაცხადა, რომ 44-დღიანი ომის დროს ეუთოს მინსკის ჯგუფის თანათავმჯდომარე ქვეყნები აზერბაიჯანზე ზეწოლას ახდენდნენ. ალიევის თქმით, ეს სახელმწიფოები ცდილობდნენ აზერბაიჯანის არმიის წინსვლის შეჩერებას და არსებული სტატუს კვოს შენარჩუნებას. აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ასევე განაცხადა, რომ თანათავმჯდომარეები ცდილობდნენ „ოკუპაციის გაგრძელებას“ და კონფლიქტის პოლიტიკური გავლენის ინსტრუმენტად გამოყენებას.