iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დიდი კლდეისი

დიდი კლდეისი — სოფელი საქართველოში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული კლდეისი).

მდებარეობს ბედენის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე კლდეისისწყლის (ხრამის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1340 მეტრზე. თეთრიწყაროდან დაშორებულია 32 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 28 ადამიანი.

ღირსშესანიშნაობები
სოფლის ჩრდილოეთით, 2 კმ-ზე, არის კლდეისის საყინულე გამოქვაბულები.

სოფელში და მის ირგვლივ ძველი ნამოსახლარები და ეკლესიების ნანგრევებია. მათგან აღსანიშნავია სოფლის შუაგულში შემორჩენილი ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლის – ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევები. როგორც ჩანს, აქ თავდაპირველად საკმაოდ მოზრდილი ერთნავიანი ეკლესია მდგარა (- სს.), რომლისთვისაც მოგვიანებით ჯერ სამხრეთიდან და შემდეგ ჩრდილოეთიდან სამლოცველოები მიუშენებიათ. ნანგრევებში აღმოჩენილია კარ-სარკმელთა მორთულობისა და კარნიზის, აგრეთვე ასომთავრული წარწერების ფრაგმენტები.
დრე (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი)

დრე — სოფელი საქართველოში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში (ორბეთის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს თრიალეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ვერეს ხეობაში. ზღვის დონიდან 1220 მეტრზე, თეთრიწყაროდან დაშორებულია 30 კილომეტრით.

ისტორია
სოფელი წყაროებში საუკუნიდან იხსენიება. საუკუნეში დრეში ქართველი მთიელი მოახალშენენი ჩასახლდნენ. სოფლის სიძველეთაგან აღსანიშნავია ფეოდალური ხანის ეკლესია და მინის საწარმოს ნაშთები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 16 ადამიანი.

}
ლუშანი

ლუშანი (ჩინ. ), ძველ დროში ცნობილი როგორც კუანგლუ — მთის მასივი და ეროვნული პარკი ჩინეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. შედის ჩინეთის ათი ყველაზე ცნობილი მთის სიაში. ამ ოვალური ფორმის მასივის სიგრძე 25 კმ-ია, სიგანე 10 კმ, უმაღლესი მწვერვალი ზღვის დონიდან 1 474 მეტრზე მდებარეობს.

მასივი ასზე მეტ მწვერვალსა და უამრავ ჩანჩქერს მოიცავს. კლიმატი კონტინენტურია, ცხელი ზაფხულითა და თბილი ზამთრით. ნალექების საშუალო წლიური მაჩვენებელი 1050 მმ-ია. მწვერვალები წელიწადის 200 დღის განმავლობაში ღრუბლებშია გახვეული.

პარკის ტერიტორიაზე რამდენიმე ბუდისტური სკოლა და ტაძარი მდებარეობს.

1996 წელს, იუნესკომ ლუშანის ეროვნული პარკი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
პიანისტი (მემუარები)

პიანისიტი — ვარშაველი ებრაელის, პოლონელი მუსიკოსისა და კომპოზიტორის ვლადისლავ შპილმანის მოგონებების წიგნი. დღიური მეორე მსოფლიო ომის დამთავრებისთანავე 1946 წელს დაიწერა. სოციალისტურ პოლონეთში ის საბჭოთა ცენზურამ აკრძალა და ხელახლა მხოლოდ 1997 წელს გამოიცა. დღიურის მიხედვით რომან პოლანსკიმ გადაიღო ფილმი პიანისტი, რომელმაც სამი ოსკარი დაიმსახურა. მოგონებების ავტორი მოღვაწეობდა პოლონეთის რადიოში.

ჩანაწერებში აღწერილია ომის პირველი დღეები, ვარშავის დაცვა, საკუთარი ოჯახისა და ირგვლივ მყოფი ხალხის ყოფა-ცხოვრება.
ტულოუ

ტულოუ (ჩინ. ) — უჩვეულო არქიტექტურის, ციხესიმაგრის ტიპის საცხოვრებელი ნაგებობების კომპლექსი ჩინეთის ფუძიანისა და გუანდუნის პროვინციებში. მათი უმრავლესობა - საუკუნეების განმავლობაში შენდებოდა.

ნაგებობები წრიული ან მართკუთხა ფორმისაა და 3-5 სართულისაგან შედგება, განკუთვნილია 80 ოჯახის საცხოვრებლად. პირველი შენობები ჰაკას ეთნიკური ჯგუფის მიერ აშენდა, რომლებიც სამოქალაქო ომის დროს ჩრდილოეთ ჩინეთიდან გადმოსახლდნენ. ადგილობრივები მათ არამეგობრულად შეხვდნენ და ამით აიხსნება მათ მიერ ამგვარი დახურული შენობების აგება.

მრგვალი შენობების დიამეტრი 50 - 90 მეტრია, გარე კედლების სისქე 1-2 მეტრია. ზედა ნაწილში, გასდევს ვიწრო ჭრილები. მინიმალურია ჭიშკრების რაოდენობა. ზოგიერთი მათგანი გრანიტითაა ნაგები, ხოლო უმრავლესობა თიხის, ქვიშისა და კირის ნარევით. შენობების საერთო რიცხვი 46-ია.

1987 წელს, იუნესკომ ნაგებობები მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა, როგორც „უნიკალური მაგალითი განსხვავებული არქიტექტურისა და თავდაცვის მიზნით ადამიანთა საერთო, ჰარმონიული თანაცხოვრებისა".
ტალერგოფი

ტალერგოფი — მე-20 საუკუნის პირველი საკონცენტრაციო ბანკი, რომელიც შეიქმნა ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის მიერ 1914 წლის 4 სექტემბერს. ის განთავსებული იყო გრაცის მიმდებარე ტერიტორიაზე, სადაც მოთავსებული იყო დეპორტირებული რუსინები, ძირითადი მაცხოვრებლები გალიციის და ბუკოვინის რომლებიც ლიტერატურულ ენად მიიჩნევდნენ რუსულ ენას და გააჩნდათ სიმპატიება რუსეთის იმპერიის მიმართ. სხვადასხვა მონაცემებით ტალერგოფის ბანაკში მოთავსებული იყო 20 ათასიდან 40 ათასამდე რუსინი, მეორე საკონცენტრაციო ბანაკი ტერაზინი აგრეთვე მოიცავდა 20-25 ათასს დეპორტირებულ რუსინს. ასეთი გზით ტყვეებს აიძულებდნენ უარი ეთქვათ თავიანთ ინდენტიფიკაციაზე როგორც რუსინები და მიეღოთ უკრაინული ინდენტიფიკაცია, ტყვეებს რომლებმაც მოახდინეს თავიანთი ინდენტიფიცირება როგორც უკრაინელის ბანაკიდან ანთავისუფლებდნენ. 1919 წელს „დეილი მაილში“ მიცემულ ინტერვიუში, ავსტრიელმა გენერალმა მარკ გოფმანმა განაცხადა „მართლაც უკრაინა ეს ჩემი შექმნილია და არა შეგნებული ნება რუსი ხალხისა, მე შევქმენი უკრაინა იმისთვის, რომ მქონოდა საშუალება ზავის დადების თუნდაც რუსეთის გარკვეულ ნაწილთან“. მკვლევარების მონაცემებით ავსტრია-უნგრეთის ტერიტორიაზე ცხოვრობდა 3.1-4.5 მილიონი რუსინი, რომლებიც დროთა განმავლობაში იძულებული იყვნენ მიეღოთ უკრაინული ინდენტიფიკაცია ან მოეხდინათ ემიგრირება აღმოსავლეთ რუსეთსა და ევროპის სხვადასხვა ქვეყნებში.

ამერიკელი კონგრესმენის მ. მაკკორმიკის მონაცემებზე დაყრდნობით, პატიმრებს რეგულარულად ცემდნენ და აწამებდნენ, მათ უმეტესობას არ გააჩნდათ საწოლი და ეძინათ მიწაზე. სიკვდილით დასჯა თითქმის ჩვეულებრივ მოვლენად იყო ქცეული. ბანაკი ლიკვიდირებული იქნა 1917 წლის მაისში კარლ პირველის ბრძანებით.
მერისი (ქედის მუნიციპალიტეტი)

მერისი (1948 წლამდე ქეშიოღლები, ორთამელა) — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქედის მუნიციპალიტეტში. მერისის თემის ცენტრი (სოფლები: გარეტყე, გუნდაური, ინაშარიძეები, ნამონასტრევი, სილიბაური, სიხალიძეები).

მდებარეობს მდინარე მერისის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 700 მ სიმაღლეზე. დაბა ქედიდან დაშორებულია 9 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 300 კაცი. სოფელში არის საჯარო სკოლა.

დემოგრაფია
მევენახეობა
საბჭოთა პერიოდში მერისი აჭარის მევენახეობა–მეღვინეობის ერთ–ერთი ძლიერი ცენტრი იყო. საკოლმეურნეო ზვრებში გამოიყენებოდა სამი ძირითადი ჯიში: ჩხავერი, ცოლიკოური და ალიგოტე. ამჟამად ყოფილი საკოლმეურნეო ვენახები თითქმის მთლიანად განადგურებულია. მათ ნაცვლად ითესება სიმინდი და ბოსტნეული კულტურები, მოსახლეობაში შემორჩენილია აგრეთვე ჩხავერი და ცოლიკოური.
დედამიწის მასა

დედამიწის მასა (🜨, სადაც 🜨 დედამიწის სიმბოლოა) არის მასის ერთეული, რომელიც ტოლია დედამიწის მასისა, ანუ 1 დედამიწის მასა = 5.9722 × 1024 კგ – ს. ეს ერთეული გამოიყენება პლანეტების მასის გასაზომად.
მზის სიტემაში მზესთან ოთხი უახლოესი პლანეტის მასები ასეთია ამ ერთეულით:
მერკური – 0.055
ვენერა – 0.815
დედამიწა – 1
მარსი – 0.107

სხვა ერთეულებთან მიმართება
1 დედამიწის მასა ტოლია:
81.3 მთვარის მასა 
0.00315 იუპიტერის მასისა (იუპიტერი არის 317–ჯერ მძიმე დედამიწაზე)
0.0105 სატურნის მასისა (სატურნი 95.16–ჯერ მძიმეა დედამიწაზე)
0.0583 ნეპტუნის მასისა (ნეპტუნი 17.147–ჯერ მძიმეა დედამიწასთან შედარები)
0.000 003 003 მზის მასისა (მზე დედამიწასთან შედარებით 333 ათასჯერ მძიმეა)
ვივისექცია

ვივისექცია (ლათ. „ცოცხალი“ + „ჭრა“) — ქირურგიული ოპერაცია, ცოცხალ ორგანიზმზე (უმეტესად ცენტრალური ნერვული სისტემის მქონე), იყენებენ სამედიცინო და ფიზიოლოგიური გამოკვლევებისას. ზოგჯერ ტერმინს იყენებენ, ზოგადად, ყველა ცდას აღსაწერად ცოცხალ ორგანიზმზე. ვივისექციის მიზანია ორგანიზმის ფუნქციების შესწავლა, ქირურგიული მეთოდების გამომუშავება და სხვა.

ვივისექცია ადამიანზე მიჩნეულია წამებად.
იუნგანი

იუნგანის მღვიმეები (ჩინ. ) — უძველესი ბუდისტური ტაძარი-მღვიმეები ჩინეთის შანსის პროვინციაში, ქალაქ დატონგის სიახლოვეს. წარმოადგენს კლდეში ნაკვეთი არქიტექტურის შესანიშნავ ნიმუშებს და ჩინეთის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ სკულპტურულ ძეგლს.

კომპლექსი შედგება 252 ხელოვნურად გამოკვეთილი გამოქვაბულისგან და მოიცავს ბუდას 51 000 ქანდაკებას, რომელთაგან ზოგიერთის სიმაღლე 17 მეტრს აღწევს. გამოქვაბულები ძირითადად ახ.წ. 460 - 525 წლებში, ჩრდილოეთ ვეის დინასტიის პერიოდში აიგო, როდესაც ჩინურმა ბუდიზმმა აღმასვლა დაიწყო.

2001 წელს, იუნესკომ იუნგანიმსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა, როგორც „შედევრი ადრეული ჩინური ბუდიზმის მღვიმის ხელოვნებისა".

გალერეა
ლიძიანი

ლიძიანი (ჩინ. ) — ქალაქი ჩინეთში, იუნანის პროვინციის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. მისი ფართობი 21 219 კმ²-ია, ხოლო მოსახლეობა 2005 წლის მონაცემებით 1 137 600 ადამიანი.

ქალაქი ამჟამად მნიშვნელოვანი სამრეწველო ცენტრია, მაგრამ მის ტერიტორიაზე მდებარეობს უძველესი ქალაქი დაიანი, რომელიც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი. მისი ისტორია 800 წელზე მეტს ითვლის და ერთ დროს, ჩაის საცხენოსნო გზაზე მდებარე სავაჭრო კვანძს წარმოადგენდა. იგი ცნობილია თავის ფარვატერებით და ხიდებით. ლიძიანის ძველი ქალაქი ჩინეთის სხვა ძველი ქალაქებისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება არქიტექტურით, ისტორიით, კულტურითა და ტრადიციებით, იგი ნასის ხალხს ეკუთვნოდა.
სახიობა (ანსამბლი)

სახიობა - ქართული ფოლკლორული ანსამბლი. ის ჩამოყალიბდა 2006 წლის 17 იანვარს, რისი საწინდარიც იყო გუნდის თითოეული წევრის სიყვარული ქართული ხალხური სიმღერა-საგალობლების მიმართ. მისი დამაარსებელია ქ. თბილისის ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კოსერვატორიის, ქართული ხალხური მუსიკალური შემოქმედების კათედრის პედაგოგი - მალხაზ ერქვანიძე. ანსამბლის ამჟამინდელი ხელმძღვანელია დავით აბრამიშვილი.

ანსამბლ „სახიობას“ მთავარი მიზანია ხალხური სიმღერა-საგალობლების ძველ ქართულ ბგერათაწყობაში აღდგენა. ხალხური სიმღერების ძველი, ავთენტური სტილით შესრულება და ინტონირების საკითხის მოგვარება. ანსამბლი კონცერტებით, ფესტივალებით, გასტროლებით, ჩანაწერების გავრცელებით, ლექცია-შეხვედრებითა და სხვა საშუალებებით ცდილობს საზოგადოდ ცნობადი გახადოს ქართული ფოლკლორის შეურყვნელი, ტრადიციული ფორმა და მსმენელს სწორედ ამ სახით მიაწოდოს.

გუნდმა თავისი არსებობის განმავლობაში შეძლო გამხდარიყო, საქართველოს ფოლკლორის სახელმწიფო ცენტრი-ს მიერ, რესპუბლიკის მასშტაბით მოწყობილ „დათვალიერება-ფესტივალის“ ლაურეატი.

ანსამბლ "სახიობას" ჩატარებული აქვს ათი სოლო კონცერტი და გამოშვებული აქვს ექვსი ხალხური სიმღერისა და ორი გალობის კომპაქტ-დისკი. მონაწილეობა აქვს მიღებული ხორვატიის ფოლკლორის და უკრაინის გალობის საერთაშორისო ფესტივალებში.

„სახიობა“ ძველი ქართული ტრადიცია და სიტყვაა, რომელიც ხმიანსა თუ საკრავიერ, მწყობრ, ტკბილხმოვან მუსიკას ნიშნავს (შდრ. სიტყვის კონა, სულხან-საბა ორბელიანი: „ესე არს მუსიკა მწყობრი ძალთა და საკრავთანი და ჴმოანება ტკბილი, გალობა თუ სიმღერა; ჴმა-ტკბილობა; სახიობი ჴმა-ტკბილსა ჰქვიან სამღერელსა“).

ანსამბლის ოცამდე წევრი დღემდე აქტიურად მოღვაწეობს და ცდილობს თავისი საქმიანობით გაამართლოს მისი სახელი.
სანციანშანი

სანციანშანი (ჩინ. ) — მთის მასივი და ეროვნული პარკი ჩინეთში, ძიანსის პროვინციაში, ქალაქ ნანჩანიდან 215 კმ-ით აღმოსავლეთით. 2008 წელს შეტანილ იქნა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. ამ ტერიტორიისთვის დამახასიათებელია უღრანი ტყეები და მათ შუაგულში მდებარე გრანიტის კლდეთა ჯგუფები.

ეროვნული პარკი მოიცავს 22 950 ჰა-ს და მდებარეობს ჰუაიუს მთათა სისტემის დასავლეთით. პარკის ტერიტორიაზე მდებარეობს 48 მწვერვალი და 89 გრანიტის სვეტი, რომლებიც ძალიან ჰგვანან ადამიანთა თუ ცხოველთა სილუეტებს. უმაღლესი მწვერვალია სანციანშანი, 1 817 მ ზღვის დონიდან. პარკი დაფარულია ზომიერი სარტყელის ტყეებით, მაგრამ გარს სუპტროპიკული მცენარეულობა აკრავს. გავრცელებულია 1000 სახეობის მცენარე და 800 სახეობის ცხოველი.

მთებში მდებარეობს დაოსიზმის ტაძარი.

გალერეა
კომპილაციური ალბომი

კომპილაციური ალბომი — ისეთი ალბომი, რომელშიც შესულია პოპულარული სიმღერები ერთი ან მეტი შემსრულებლებისა. ხშირად აღებულია განსხვავებული ობიექტებიდან (სტუდიური ალბომიდან, საკონცერტო ალბომიდან, სინგლებიდან და სხვადან). სიმღერები უმეტესად აღებულია საერთო ნიშნის (ჟანრი, პოპულარობის ხარისხი, თემა და სხვ.) მიხედვით. როდესაც სიმღერები აღებულია ერთი და იმავე პიროვნების რეპერტუარიდან, კომპილაციური ალბომს მოიხსენებენ როგორც რეტროსპექტულს. ასეთი ტიპის ალბომი შეიძლება ატარებდეს მარკეტინგული სტრატეგიის ხასიათს.

პოპულარული ტიპები
კომპილაციური ალბომების სახეობები:

„ს ალბომი“ ან „სინგლების კოლექცია“ — შემსრულებლის ან ჯგუფის ყველაზე ცნობილი სიმღერები.
სხვადასხვა ცალკე აღებული შემსრულებლის კომპილაცია — მაგალითად, იშვიათი სიმღერების ან -მხარეების კომპილაციები.
ბოქს-სეტები — ალბომების კომპილაციური შეფუთვები, სადაც შეტანილია შემსრულებლის სრული ან ნაწილობრივი დისკოგრაფიები.
სხვადასხვა კომპილაცია — ლირიკული სიმღერები, საშობაო სიმღერები, სიმღერები რომელიმე ინსტრუმენტის გამოყენებით (მაგ. საქსოფონის) და სხვა ვარიაციები.
ხუანგშანი

ხუანგშანი (, ყვითელი მთა) — მთათა სისტემა აღმოსავლეთ ჩინეთში, ანხუეის პროვინციის სამხრეთ ნაწილში. გამოირჩევა თავის პეიზაჟებით, განსაკუთრებულად გამოკვეთილი გრანიტის მწვერვალებით, ხუანშანის ფიჭვის ხეებით. ხშირად ხუანშანი ტრადიციული ჩინური მხატვრობისა და ლიტერატურის შთაგონების წყაროა, ისევე როგორც თანამედროვე ფოტოგრაფიის. დღეს ის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლსა და ჩინეთის ერთ-ერთ უმთავრეს ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს.

მთათა სისტემა მრავალ მწვერვალს მოიცავს, ზოგიერთი მათგანის სიმაღლე 1000 მეტრია ზღვის დონიდან. მსოფლიო მემკვიდრეობის ზონაში მოქცეულია 154 კმ² ტერიტორია, 142 კმ² კი ბუფერულ ზონას წარმოადგენს. ეს მთები მეზოზოურ ერაში, 100 მილიონი წლის წინ ჩამოყალიბდა.

ცინის დინასტიის ზეობისას, მთების სახელი იშანი იყო, თანამედროვე სახელი მას 747 წელს პოეტმა ლი ბომ უწოდა.

რეგიონის მცენარეულობა დამოკიდებულია სიმაღლეზე. 1100 მეტრის დაბლა გავრცელებულია ზომიერი ტყეები, 1800 მეტრამდე - ფოთოლმცვივანი ტყეები, მის მაღლა კი ალპური ვეგეტაცია, რომელიც ძირითადად ფიჭვისა და დაბალი მცენარეულობისგან შედგება.

ხუანგშანი მწვერვალები ხშირად ღრუბლების მაღლა ექცევიან და და წარმოქმნიან სანახაობრივ ფენომენს, ე.წ ღრუბლების ზღვას, რომელიც უზომოდ შთამბეჭდავია და უამრავ ტურისტს იზიდავს.

გალერეა
ოპლანი

ოპლანი — ნორვეგიის საგრაფო. სულ ესაზღვრება 6 საგრაფო, ესენია: სამხრეთიდან – ოსლო და აკერსხუსი, სამხრეთ-დასავლეთიდან – ბუსკერუდი, ჩრდილო-დასავლეთიდან – სოგნ-ოგ-ფიურანე, ჩრდილოეთიდან – მერე-ოგ-რუმსდალი, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან – სერ-ტრენდელაგი და აღმოსავლეთიდან – ჰედმარკი. საგრაფოს ადმინისტრაციული ცენტრია ლილეჰამერი. ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული მუნიციპალიტეტი იევიკი. ნორვეგიის საგრაფოებში სიდიდით მე-5 ადგილი უკავია.

მუნიციპალიტეტები
ოპლანი იყოფა 26 მუნიციპალიტეტად. ესენია:
ბუსკერუდი

ბუსკერუდი — ნორვეგიის საგრაფო. სულ ესაზღვრება 7 საგრაფო, ესენია: სამხრეთიდან – ვესტფოლდი, სამხრეთ-დასავლეთიდან – ტელემარკი, ჩრდილო-დასავლეთიდან – ჰორდალანი, ჩრდილოეთიდან – სოგნ-ოგ-ფიურანე, აღმოსავლეთიდან – ოპლანი, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან – ოსლო და აკერსხუსი. საგრაფოს ადმინისტრაციული ცენტრი და ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული მუნიციპალიტეტია დრამენი. ნორვეგიის საგრაფოებში სიდიდით მე-12 ადგილი უკავია.

მუნიციპალიტეტები
ბუსკერუდი იყოფა 21 მუნიციპალიტეტად. ესენია:
ვესტფოლდი

ვესტფოლდი — ნორვეგიის საგრაფო. სულ ესაზღვრება 2 საგრაფო, ესენია: ჩრდილოეთიდან – ბუსკერუდი, დასავლეთიდან – ტელემარკი. საგრაფოს ადმინისტრაციული ცენტრია ტიონსბერგი. ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული მუნიციპალიტეტი სანეფიორი. ნორვეგიის საგრაფოებში სიდიდით მე-18 ადგილი უკავია.

მუნიციპალიტეტები
ვესტფოლდი იყოფა 14 მუნიციპალიტეტად. ესენია:
ბრესტ-ლიტოვსკის ზავი

ბრესტის ზავი — სეპარატული სამშვიდობო ხელშეკრულება, ერთი მხრით, საბჭოთა რუსეთსა და მეორე მხრივ, გერმანიას, ავსტრია-უნგრეთს, ოსმალეთის იმპერიასა და ბულგარეთს შორის. ხელი მოაწერეს 1918 წლის 3 მარტს ბრესტ-ლიტოვსკში. რუსეთის მხრიდან ხელშეკრულების რატიფიცირება მოხდა სრულიად რუსეთის საბჭოების საგანგებო მეოთხე ყრილობის მიერ 15 მარტს. გერმანულმა რაიხსტაგმა მოიწონა 22 მარტს და გერმანიის იმპერატორმა ვილჰელმ -მ რატიფიკაცია მოახდინა 26 მარტს.

ხელშეკრულების მუხლის მიხედვით ოსმალეთმა მიიღო ბათუმისა და ყარსის ოლქები. ხელშეკრულება დაიდო ამიერკავკასიის წარმომადგენელთა მონაწილეობის გარეშე და ის არ აღიარა ამიერკავკასიის დროებითმა მთავრობამ ამიეკავკასიის სეიმმა, რის გამოც გაგრძელდა საბრძოლო მოქმედებები კავკასიის ფრონტზე ოსმალეთსა და ამიერკავკასიის ფედერაციას შორის.
ბრერა

ბრერა, ბრერის პინაკოთეკა – იტალიის ერთ–ერთი უდიდესი სურათების გალერეა. დაარსდა 1809 წელს, მდებარეობს მილანში. აქ დაცულია - საუკუნეების იტალიური ფერწერის ნიმუშები(ამბროჯო ლორენცეტის, მანტენიას, პიერო დელა ფრანჩესკას, ფრანჩესკო დელ კოსას, ბრამანტეს, ლეონარდო და ვინჩის სკოლის ოსტატთა, რაფაელის, ვერონეზეს, ტინტორეტოს, კარავაჯოს, ჯ.ბ. ტიეპოლოს სურათები, ლომბარდიის - საუკუნეების ფრესკების გალერეა). აგრეთვე - საუკუნეების ევროპის ფერმწერთა ნამუშევრების კოლექცია.
ტელემარკი

ტელემარკი — ნორვეგიის საგრაფო. სულ ესაზღვრება 5 საგრაფო, ესენია: ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან – ბუსკერუდი, ჩრდილო-დასავლეთიდან – ჰორდალანი და რუგალანი, დასავლეთიდან – ეუსტ-აგდერი, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან – ვესტფოლდი. საგრაფოს ადმინისტრაციული ცენტრი და ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული მუნიციპალიტეტია შიენი. ნორვეგიის საგრაფოებში სიდიდით მე-10 ადგილი უკავია.

მუნიციპალიტეტები
ტელემარკი იყოფა 18 მუნიციპალიტეტად. ესენია:
ეუსტ-აგდერი

ეუსტ-აგდერი — ნორვეგიის საგრაფო. სულ ესაზღვრება 3 საგრაფო, ესენია: ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან — ტელემარკი, ჩრდილო-დასავლეთიდან — რუგალანი, დასავლეთიდან — ვესტ-აგდერი. საგრაფოს ადმინისტრაციული ცენტრი და ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული მუნიციპალიტეტია არენდალი. ნორვეგიის საგრაფოებში სიდიდით მე-14 ადგილი უკავია.

მუნიციპალიტეტები
ეუსტ-აგდერი იყოფა 15 მუნიციპალიტეტად. ესენია:
კოგურიოს სამეფოს აკლდამები

კოგურეს სამეფოს ქალაქები და აკლდამები — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ჩინეთის ლიაონინისა და გირინის პროვინციების ტერიტორიაზე. მოიცავს სამი ქალაქის არქეოლოგიურ ნარჩენებს და 40 აკლდამას, რომელთაგან 14 იმპერატორებისაა, 26 კი სამეფოს დიდებულების.

ნაშთები კოგურიოს სამეფოს მიეკუთვნება, რომელიც ჩინეთის ამ ნაწილში ძვ.წ. 37 და ახ.წ. 668 წლებში არსებობდა და ამავე დროს ერთ ერთია კორეის სამი სამეფოდან. ქალაქები წარმოადგენს ადამიანისა და ბუნების ქმნილებების შესანიშნავ ნაზავს.

აკლდამები გამოირჩევა მოხატულობით და განსხვავებული კულტურების გავლენას განიცდის.
ვესტ-აგდერი

ვესტ-აგდერი — ნორვეგიის საგრაფო. სულ ესაზღვრება 2 საგრაფო, ესენია: აღმოსავლეთიდან – ეუსტ-აგდერი, დასავლეთიდან – რუგალანი. საგრაფოს ადმინისტრაციული ცენტრი და ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული მუნიციპალიტეტია კრისტიანსანი. ნორვეგიის საგრაფოებში სიდიდით მე-15 ადგილი უკავია.

მუნიციპალიტეტები
ვესტ-აგდერი იყოფა 15 მუნიციპალიტეტად. ესენია:
რუგალანი

რუგალანი — ნორვეგიის საგრაფო. სულ ესაზღვრება 4 საგრაფო, ესენია: ჩრდილოეთიდან – ჰორდალანი, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან – ტელემარკი და ეუსტ-აგდერი, აღმოსავლეთიდან – ვესტ-აგდერი. საგრაფოს ადმინისტრაციული ცენტრი და ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული მუნიციპალიტეტია სტავანგერი. ნორვეგიის საგრაფოებში სიდიდით მე-13 ადგილი უკავია.

მუნიციპალიტეტები
რუგალანი იყოფა 26 მუნიციპალიტეტად. ესენია:
ცის ტაძარი

ცის ტაძარი (ჩინ. ) — დაოსიზმის ტაძარი და სამონასტრო კომპლექსი პეკინის ცენტრალურ ნაწილში. მას ყოველწლიურად სტუმრობდნენ მინისა და ცინის იმპერიის იმპერატორები და მოსავლის ღმერთისადმი ლოცულობდნენ. ტაძარი პეკინის ერთ-ერთ სიმბოლოს წარმოადგენს. მისი ფართობი 267 ჰექტარია.

კომპლექსი 1420 წელს, მინის იმპერიის ეპოქაში აშენდა. თავდაპირველად მას ცისა და დედამიწის ტაძარი ეწოდებოდა, მაგრამ 1530 მხოლოდ „ცის ტაძრად" იწოდება. საუკუნეში ის გააფართოვეს. საუკუნის 50-იან წლებში, ოპიუმის მეორე ომის მიმდინარეობისას, ტაძარი ინგლისურ-ფრანგულმა ალიანსმა აიღო. 1914 წელს, ჩინეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა იუან შიკაიმ, ტაძარში ლოცვის ცერემონია ჩაატარა, რითაც მან ჩინეთის იმპერატორობაზე განაცხადა პრეტენზია.

ცის ტაძარი იმპერატორის სასახლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს. ტაძრის ფორმები ჩინური ტრადიციებით აიხსნება: წრე ცის სიმბოლოა, ხოლო კვადრატი დედამიწის ძალების.

ყოველი ზამთრის ბუნიობისას, იმპერატორი აკრძალული ქალაქიდან ოჯახთან ერთად ტაძარში მოდიოდა. დაუშვებელი იყო რიგით ჩინელს ეს პროცესია და შემდგომი ცერემონია დაენახა, როდესაც იმპერატორი მოსავლის ღმერთისადმი ლოცულობდა. ჩინელებს სჯეროდათ, რომ ცერემონიაში დაშვებული პატარა შეცდომაც კი, შემდგომ წელში მთელი ერისთვის დიდ უბედურებას მოასწავებდა.

1998 წელს, იუნესკომ ცის ტაძარი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა, როგორც „მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი ცივილიზაციის არქიტექტურული შედევრი“.
ჰორდალანი

ჰორდალანი — ნორვეგიის საგრაფო. სულ ესაზღვრება 4 საგრაფო, ესენია: ჩრდილოეთიდან – სოგნ-ოგ-ფიურანე, აღმოსავლეთიდან – ბუსკერუდი, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან – ტელემარკი, სამხრეთიდან – რუგალანი. საგრაფოს ადმინისტრაციული ცენტრი და ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული მუნიციპალიტეტია ბერგენი. ნორვეგიის საგრაფოებში სიდიდით მე-9 ადგილი უკავია.

მუნიციპალიტეტები
ჰორდალანი იყოფა 33 მუნიციპალიტეტად. ესენია:
მერე-ოგ-რუმსდალი

მერე-ოგ-რუმსდალი — ნორვეგიის საგრაფო. სულ ესაზღვრება 3 საგრაფო, ესენია: აღმოსავლეთიდან – სერ-ტრენდელაგი, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან – ოპლანი, სამხრეთ-დასავლეთიდან – სოგნ-ოგ-ფიურანე. საგრაფოს ადმინისტრაციული ცენტრია მოლდე. ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული მუნიციპალიტეტი ოლესუნი. ნორვეგიის საგრაფოებში სიდიდით მე-11 ადგილი უკავია.

მუნიციპალიტეტები
მერე-ოგ-რუმსდალი იყოფა 38 მუნიციპალიტეტად. ესენია:
სერ-ტრენდელაგი

სერ-ტრენდელაგი — ნორვეგიის საგრაფო. სულ ესაზღვრება 4 საგრაფო, ესენია: ჩრდილოეთიდან – ნურ-ტრენდელაგი, სამხრეთიდან – ხედმარკი, სამხრეთ-დასავლეთიდან – ოპლანი, დასავლეთიდან – მიორე-ოგ-რუმსდალი. საგრაფოს ადმინისტრაციული ცენტრი და ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული მუნიციპალიტეტია ტრონხეიმი. ნორვეგიის საგრაფოებში სიდიდით მე-7 ადგილი უკავია.

მუნიციპალიტეტები
სერ-ტრენდელაგი იყოფა 25 მუნიციპალიტეტად. ესენია:
დენგფენგი

დენგფენგი (ჩინ. ) — ქალაქი ჩინეთის ხენანის პროვინციაში. მისი ძველი სახელია იანჩენგი. ფართობი 1200 კმ²-ს შეადგენს, ხოლო მოსახლეობა ბოლო მონაცემებით 630 000 ადამიანს.

ქალაქი ჩინეთის ერთ-ერთი წმინდა მთის - სუნშანის ძირში მდებარეობს. წარმოადგენს ჩინეთის მნიშვნელოვან სულიერ ცენტრს. აქ მდებარეობს სხვადასხვა რელიგიების ტაძრები და ინსტიტუტები. მათ შორისაა დაოსიზმის ძონგუეს ტაძარი, ბუდიზმის შაოლინის ტაძარი თუ კონფუციანური აკადემია. ჩინურ ლიტერატურასა და პოზეიაში დენგფენგს „ცისა და მიწის ცენტრს" უწოდებენ.

2010 წელს, იუნესკომ ქალაქის რამდენიმე ძეგლი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ნურ-ტრენდელაგი

ნურ-ტრენდელაგი — ნორვეგიის საგრაფო. სულ ესაზღვრება 2 საგრაფო, ესენია: ჩრდილოეთიდან – ნურლანი, სამხრეთიდან – სერ-ტრენდელაგი. საგრაფოს ადმინისტრაციული ცენტრია სტეინხირი. ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული მუნიციპალიტეტი სხერდალი. ნორვეგიის საგრაფოებში სიდიდით მე-6 ადგილი უკავია.

მუნიციპალიტეტები
ნურ-ტრენდელაგი იყოფა 24 მუნიციპალიტეტად. ესენია:
ნურლანი

ნურლანი — ნორვეგიის საგრაფო. სულ ესაზღვრება 2 საგრაფო, ესენია: ჩრდილოეთიდან – ტრომსი, სამხრეთიდან – ნურ-ტრიონდელაგი. საგრაფოს ადმინისტრაციული ცენტრი და ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული მუნიციპალიტეტია ბუდიუ. ნორვეგიის საგრაფოებში სიდიდით მე-2 ადგილი უკავია.

მუნიციპალიტეტები
ნურლანი იყოფა 44 მუნიციპალიტეტად. ესენია:
ტრომსი

ტრომსი — ნორვეგიის საგრაფო. სულ ესაზღვრება 2 საგრაფო, ესენია: აღმოსავლეთიდან – ფინმარკი, სამხრეთ-დასავლეთიდან – ნურლანი. საგრაფოს ადმინისტრაციული ცენტრი და ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული მუნიციპალიტეტია ტრომსიო. ნორვეგიის საგრაფოებში სიდიდით მე-4 ადგილი უკავია.

მუნიციპალიტეტები
ტრომსი იყოფა 25 მუნიციპალიტეტად. ესენია:
გიგანტური პანდების ნაკრძალი

სიჩუანის გიგანტური პანდების ნაკრძალი (ჩინ. ) — ნაკრძალი ჩინეთის პროვინცია სიჩუანში. აქ ბინადრობენ მაღალი საფრთხის ქვეშ მყოფი გიგანტური პანდების მსოფლიო რაოდენობის 30%, მიმდინარეობს მათი მოშენება გამრავლება. ტერიტორიის ფართობი 9245 კმ²-ია და მოიცავს შვიდ ნაკრძალსა და და ცხრა სამეცნიერო პარკს.

გარდა პანდებისა, აქ ბინადრობენ ასევე საფრთხის ქვეშ მყოფი სხვა სახეობები: წითელი პანდა, თოვლის ლეოპარდი, ხალებიანი ლეოპარდი. ტროპიკული ტყეების მიღმა, განლაგებულია მსოფლიოს ბოტანიკურად უმდიდრესი ზონები, სადაც ფლორის 5000-6000 სახეობაა გავრცელებული. მიჩნეულია, რომ რეგიონი მსგავსია მესამეული სისტემის ერის პალეო-ტროპიკული ტყეებისა.

2006 წელს, იუნესკომ ნაკრძალი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ტობანიერის განძი

ტობანიერის განძი — ვერცხლის მონეტების განძი, რომელიც აღმოჩენდა ვანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტობანიერში.

განძი აღმოჩნდა 1927 წელს. შემორჩენილია 215 ცალი, უმეტესობა (186 ცალი) ტრაპეზუნტის ასპერებია, რომლებიც მოჭრილია იმპერატორების იოანე -ის (1235-1238 წწ.), მანუელ -ის (1238-1263 წწ.), იოანე -ისა (1280-1297 წწ) და ალექსი -ის (1297 წ.) მიერ. განძის 27 მონეტა განეკუთვნება ე.წ. კირმანეულის კატეგორიას, რომლის ემისია დასავლეთ საქართველოში წარმოებდა. 1 მონეტა სელჩუკურია (1232/1233), 1 — ჰულაგუიანთა (1281/1282). განძი ჩაფლული უნდა იყოს - საუკუნეების მიჯნაზე. დაცულია ქუთაისის სახელმწიფო მუზეუმში.
მინისა და ცინის დინასტიების სამეფო აკლდამები

მინისა და ცინის დინასტიების სამეფო აკლდამები (ჩინ. ) — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ჩინეთში, რომელიც შედგება ჩინეთის სხვადასხვა ნაწილში მდებარე რამდენიმე მავზოლეუმის კომპლექსისაგან, სადაც მინისა და ცინის დინასტიების იმპერატორები არიან დაკრძალულნი, რომლებიც ჩინეთს 500-ზე მეტი წლის განმავლობაში მართავდნენ (1368-1911 წ.წ.).

კომპონენტები
კომპლექსი შედგება:

მინის დინასტია
სიაოლინის მავზოლეუმი ქალაქ ნანკინში
მინის დინასტიის აკლდამები - პეკინის შემოგარენში მდებარე 13 იმპერატორის მავზოლეუმი.
სიანლინის მავზოლეუმი ხუბეის პროვინციაში, ჩჟუ ხოუცუენას მავზოლეუმი (1507–1567), ციაცზინის მავზოლეუმი (1521-1567)
სამეფო ოჯახის ნათესავთა აკლდამები

ცინის დინასტია
დინასტიის პირველ იმპერატორთა სამარხები, მათ შორის ლიაონინის აკლდამა
ცინის მავზოლეუმის ორი კომპლექსი პეკინთან.