ალორ-სეტარი

ალორ-სეტარი (ჯავი: ) — კედაჰის შტატის დედაქალაქი. იგი სიდიდით მეორე ქალაქია შტატის მასშტაბით, სუნგაი-პეტანის შემდეგ და ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ქალაქია ნახევარკუნძულის მალაიზიის დასავლეთ სანაპიროზე. ქალაქში მდებარეობს მალაიზიის მესამე უმაღლესი სატელეკომუნიკაციო კოშკი ალორ-სეტარის კოშკი.ნახევარკუნძულის მალაიზიის დასავლეთ სანაპიროზე

ალორ-სეტარი მალაიზიიდან ტაილანდისკენ მთავარ სამოგზაურო დერეფანში მდებარეობს, რამაც მალაკის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში ქალაქის მთავარ სატრანსპორტო კერად ჩამოყალიბებას შეუწყო ხელი. ალორ-სეტარი ქვეყნის უგრძეს ჩქაროსნულ მაგისტრალთანაა გაშლილი, რომელიც კუალა-ლუმპურიდან 430 კმ-ის დაშორებით, ხოლო ჯორჯტაუნიდან 79 კმ-ით ჩრდილოეთით მდებარეობს. ტაილანდიდან ალორ-სეტარამდე მიღწევა პადანგ-ბესარი-სადაოს მაგისტრალის მეშვეობითაა შესაძლებელი, რომელიც სადაოდან 51.8 კმ-ის, ხოლო ატ-იაიდან 106 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს.

ქალაქი 1785 წელს დაარსდა კოტა-სეტარის სახელწოდებით. ალორ-სეტარი დიდი ხნის მანძილზე ატარებდა კედაჰის შტატის დედაქალაქის სტატუსს და კედაჰელი მალაიელების კულტურული ცენტრია. ქალაქი ბრიტანეთის მალაიის სატრანსპორტო ისტორიის პიონერიცაა. 1915 წელს სარკინიგზო სადგური გაიხსნა, ხოლო 1929 წელს ― აეროპორტი.

ალორ-სეტარში მდებარეობს შტატის ცენტრალური ადმინისტრაციული ცენტრი და კოტა-სეტარის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. დღეისთვის ქალაქის ფართობი 666 კმ²-ია. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, ალორ-სეტარის მოსახელეობა 400 000 ადამიანს აჭარბებს. ადგილობრივი მმართველობის დონეზე ქალაქს ალორ-სეტარის საქალაქო საბჭო მართავს.

ალორ-სეტარში ინდონეზიის ორი პრემიერ-მინისტრი დაიბადა: ტუნკუ აბდულ რაჰმანი ― დამოუკიდებელი მალაიის ფედერაციის პირველი პრემიერ-მინისტრი და მალაიზიის პრეზიდენტი 1962-1986 წლებში და მაჰათჰირ მოჰამადი ― პრემიერ-მინისტრი 1981-2003 და 2018-2020 წლებში.

ეტიმოლოგია
ქალაქის სახელწოდება ორი მალაიური სიტყვიდან წარმოდგება: ალორ („პატარა ორთქლი“) და სეტარ (ქლიავისებრი მანგო, იგივე განდარია).

2003 წლის 21 დეკემბერს ქალაქს სახელი გადაერქვა და ალორ-სტარი ეწოდა. 2009 წლის 15 იანვარს ქალაქს ძველი სახელწოდება დაუბრუნდა.

გეოგრაფია
ალორ-სეტარი ნახევარკუნძულის მალაიზიის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს, მალაკის სრუტის კიდეში, რომელიც მალაიზიას ინდონეზიისგან გამოყოფს. ქალაქი კოტა-სეტარის რაიონში მდებარეობს და კუბანგ-პასუს, პოკოკ-სენასა და პენდანგის რაიონები ესაზღვრება.

მეზობელი რაიონის, პოკოკ-სენას ჩათვლით, რომელიც ალორ-სეტარის საქალაქო საბჭოს იურისდიქციის ქვეშაა, ქალაქის ფართობი 666 კმ²-ია. ალორ-სეტარი მნიშვნელოვანი სამდინარო სისტემებითაა შემოსაზღვრული, როგორებიცაა: კედაჰი, ლანგარი, ტაჯარი, ანაკ-ბუკიტი, ალორ-მალაი და ალორ-მერაჰი. ქალაქის უმაღლესი წერტილია კერიანგის მთა, რომლის სიმაღლეც 217.9 მეტრია. მთაში კარსტული მღვიმეები და კალციტის კრისტალების ჟეოდებია.

კლიმატი
კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციით, ალორ-სეტარი ეკვატორულ კლიმატურ სარტყელში მდებარეობს. ქალაქში ხანგრძლივი წვიმების სეზონია. როგოროც ამ კლიმატის მქონე არაერთი რეგიონისთვისაა დამახასიათებელი, ალორ-სეტარში ნალექიანობა მშრალი სეზონის დროსაც ფიქსირდება. ტემპერატურა შედარებით მუდმივია მთელი წლის მანძილზე. საშუალო მაღალი ტემპერატურა 32 °-ია, ხოლო საშუალო დაბალი ტემპერატურა ― 23 °. საშიალო წლიური ნალექიანობის მაჩვენებელი 2 300 მმ-ია.

დემოგრაფია
2010 წელს ქალაქის მოსახლეობა 357 176 ადამიანს შეადგენდა. 2010 წლის მონაცემების მიხედვით, ქალაქის 262 072 (73.3%) მკვიდრი მალაიელი იყო. მათი დიდი ნაწილი კედაჰელ მალაიელებს მიეკუთვნება. ალორ-სეტარელი ჩინელები ქალაქის მოსახლეობის 21.9%-ს (78 542 მკვიდრი) შეადგენდნენ. ადგილობრივი ჩინური თემი მეტწილად ჰოკიენზე საუბრობს. სხვა ეთნოსებს შორის არიან: ინდიელები (მეტწილად ტამილები) ― 8 298 (2.3%), ბუმიპუტერები ― 610 (0.1%) და სხვა ეთნოსები (მეტწილად სიამები) ― 1 253 (0.3%). ადგილობრივი მოსახლეობის 1.8% (6 446 ადამიანი) არამალაიელი იყო.

ენები
ქალაქის მოსახლეობის უმრავლესობა კედაჰურ მალაიურზე საუბროობს, რომელიც ლინგვა ფრანკას როლს ასრულებს. ფართოდ გამოიყენება სტანდარტული მალაიური (ზოგჯერ ჯოჰოჰ-რიაუს მალაიური დიალექტი), ინგლისური და მანგლისური (მალაიურისა და ინგლისურის ნაზავი).

ჩინელები, ალორ-სეტარის მეორე უდიდესი თემი, მეტწილად ჰოკიენზე საუბრობენ. ადგილობრივ ჩინელებს შორის არიან მანდარინსა და კანტონურზე მოსაუბრეებიც. სხვა ენებს შორის აღსანიშნავია: ტამილური, რომელზეც ალორ-სეტარში მცხოვრები ინდოელები საუბრობენ და სამხრეთ თაი, რომელზეც კედაჰელი სიამები საუბრობენ.