ეგონ შილე

ეგონ ლეო ადოლფ ლუდვიგ შილე (; ; დ. 12 ივნისი, 1890, გ. 31 ოქტომბერი, 1898) — ავსტრიელი ექსპრესიონისტი ფერმწერი. მისი ნამუშევრები ცნობილია ინტენსივობით, მძაფრი სექსუალობითა და მრავალრიცხოვანი, მათ შორის, შიშველი ავტოპორტრეტებით. სხეულის გრეხილი ფორმები და ექსპრესიული ხაზები, რომლებიც შილეს ნახატებსა და ესკიზებს ახასიათებს, მას ექსპრესიონიზმის ერთ-ერთ ადრეულ წარმომადგენლად აქცევს. საუკუნის დასაწყისის ავსტრიელი ფერმწერი, გუსტავ კლიმტი, შილეს მენტორი იყო.

შილე წარმოშობით წვრილი ბურჟუაზიიდან იყო და ოჯახის წინააღმდეგობის მიუხედავად, დაამტკიცა ხელოვნებისადმი მიდრეკილება და ნიჭი. ხატვის ნიჭის წყალობით იგი თექვსმეტი წლის ასაკში ვენის სახვითი ხელოვნების აკადემიაში მიიღეს, სადაც მალე აღმოაჩინა ახალი ჰორიზონტები ვენის სეცესიასთან, „ვენის სახელოსნოებთან“ და გუსტავ კლიმტთან კონტაქტის შედეგად. 1909 წლის ბოლოს, როდესაც მისი ტალანტი სრულად გამოვლინდა, რამდენიმე მხატვართან, მუსიკოსთან და პოეტთან ერთად დააარსა ეფემერული „ახალი ხელოვნების ჯგუფი“.

საკუთარი არტისტული „მისიის“ ეგოისტური კულტიდან გამომდინარე, შილემ შიშველი სხეული თავისი გამოხატვის პრიორიტეტულ სფეროდ აქცია: უფროსების სხეულები (საკუთარიდან დაწყებული), ასევე ბავშვების, რის გამოც 1912 წელს რამდენიმე კვირა ციხეში გაატარა. 1915 წელს მან მიატოვა თავისი კომპანიონი და მოდელი ვალი ნოიცილი, რათა დაქორწინებულიყო უფრო „შესაფერის“ ახალგაზრდა ქალზე, ედით ჰარმსზე. ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო ზურგის ნაწილებში განწესებულმა, პირველი მსოფლიო ომი აქტიური მუშაობით გადაიტანა; დაიწყო ნამუშევრების გაყიდვა, იგრძნო ფინანსური კეთილდღეობა და 1918 წელს, კლიმტის გარდაცვალების შემდეგ, ვენელი ხელოვანების ახალ ლიდერად იქცა. სწორედ ამ პერიოდში შილე და მისი ფეხმძიმე მეუღლე ესპანური გრიპით გარდაიცვალნენ.

ეგონ შილემ შექმნა დაახლოებით 300 ზეთის ტილო და 3000-ზე მეტი ნამუშევარი ქაღალდზე, სადაც ნახატი ერწყმის აკვარელსა და გუაშს: ნატურმორტები, პეიზაჟები, პორტრეტები, ალეგორიები და, უპირველეს ყოვლისა, მრავალრიცხოვანი ავტოპორტრეტები და ქალისა თუ მამაკაცის შიშველი ნატურები, ხშირად უხეში პოზებითა თუ დეტალებით. მიუხედავად იმისა, რომ ათი წლის განმავლობაში მისი ხაზი და პალიტრა შერბილდა, მთლიანობაში შემოქმედება მნახველზე შთაბეჭდილებას ახდენს გრაფიკული ინტენსივობით, კონტრასტებითა და არარეალისტური, ხშირად მორბიდული ფერებით. რაც შეეხება მის გამოფიტულ, დეფორმირებულ ფიგურებს, რომლებიც თითქოს სიცარიელეში დაცურავენ, ისინი სექსუალურ თუ ეგზისტენციალურ შფოთვას, მარტოობასა და ტანჯვას განასახიერებენ.

შილეს რომელიმე კონკრეტულ ჯგუფში მოქცევა რთულია. მოდერნსა და ექსპრესიონიზმს შორის მყოფი, წარმოსახვის ნორმებისგან თავისუფალი, იგი საკუთარ გზას მარტო, თეორიებით დაინტერესების გარეშე ეძებდა. მან უკიდურესად პერსონალურად გამოხატა თავისი გამძაფრებული მგრძნობელობა, რაც ამავდროულად დაკნინებული საზოგადოებით იმედგაცრუებისა და ფარული კონფლიქტების გამოძახილი იყო.

ბიოგრაფია
გარდა თვითმხილველთა მონათხრობისა, სამხატვრო გალერეების არქივებისა, საოჯახო თუ ადმინისტრაციული დოკუმენტებისა, ეგონ შილეს ხანმოკლე ცხოვრება ასევე ცნობილია მისივე ჩანაწერებით: სხვადასხვა შენიშვნებითა და ავტობიოგრაფიული ფრაგმენტებით, რომლებიც დაწერილია პოეტური პროზით. მათ ემატება მრავალრიცხოვანი წერილები მეგობრების, საყვარლების, კოლექციონერებისა თუ მყიდველების მიმართ, რომელთა დიდი ნაწილი ვენის ალბერტინას ბიბლიოთეკაში ინახება. ეს მასალები მნიშვნელოვან ინფორმაციას გვაწვდის მისი ფსიქოლოგიის, ცხოვრებისა და ზოგჯერ მისი ნამუშევრებისა თუ ესთეტიკური შეხედულებების შესახებაც. რაც შეეხება 1922 წელს გამოქვეყნებულ „ციხის დღიურს“, რომელიც მისმა თავგამოდებულმა დამცველმა არტურ რესლერმა გამოსცა, მან ხელი შეუწყო „გაუცხოებული ხელოვანის“ მითის ჩამოყალიბებას, რომელიც თითქოს საკუთარი ეპოქის სიმკაცრისა და ვერგაგების მსხვერპლი გახდა.
ბავშვობა და განათლება (1890-1909)
ეგონ ლეო ადოლფ ლუდვიგ შილე დაიბადა 1890 წლის 12 ივნისს ტულნის რკინიგზის სადგურის შენობაში (მამის სამსახურებრივი ბინა), ვენიდან დაახლოებით ოცდაათი კილომეტრის მოშორებით. იგი იყო ადოლფ შილესა (1850-1905) და მარი სუკუპის (1862-1935) ერთადერთი გადარჩენილი ვაჟი. ჰყავდა ორი უფროსი და — ელვირა (1883-1893) და მელანი (1886-1974), თუმცა ყველაზე მეტად უმცროსი და, გერტრუდა (იგივე გერტი, 1894-1981) უყვარდა.

ეგონ შილე დაიბადა დაცემის პირას მყოფი ავსტრია-უნგრეთის იმპერიისთვის დამახასიათებელ გარემოში: კათოლიკური, კონფორმისტული და სახელმწიფოს ერთგული ოჯახიდან. პაპა — კარლ შილე (1817-1862), გერმანიიდან ჩამოსული ინჟინერი და არქიტექტორი იყო, რომელმაც პრაღისა და ბავარიის დამაკავშირებელი სარკინიგზო ხაზი ააშენა. მამის მხრიდან მამიდის ქმარი, ლეოპოლდ ციჰაჩეკი (1842-1929), რკინიგზის ინსპექტორი იყო. დედის მხრიდან პაპა, იოჰან სუკუპი, სამხრეთ ბოჰემიის სარკინიგზო ხაზზე მუშაობდა. სწორედ კრუმლოვში, დაახლოებით 1880 წელს, ადოლფ შილემ გაიცნო თავისი მომავალი მეუღლე, მარი. ახალგაზრდა წყვილს გააჩნდა მცირე ქონება ავსტრიის სახელმწიფო რკინიგზის აქციების სახით, რაც ბიუროკრატიულ ქვეყანაში საჯარო სამსახურში დაკავებულ პოზიციასთან ერთად, მათ ხელსაყრელ მდგომარეობას უქმნიდა. რკინიგზასთან მჭიდროდ დაკავშირებული შილეს ოჯახი იმედოვნებდა, რომ მათი ერთადერთი ვაჟიც ამ სფეროში გააგრძელებდა კარიერას.

ადოლფს უყვარდა საზეიმო ფორმის ტარება და ოჯახთან ერთად ეტლით სეირნობა. საუკუნეთა მიჯნაზე ტულნი მნიშვნელოვანი სარკინიგზო კვანძი იყო და სხვა გასართობის არქონის გამო, ბავშვს მატარებლების მიმართ მძაფრი ინტერესი განუვითარდა: იგი ხშირად თამაშობდა „ლოკომოტივობანას“, აწყობდა რელსებს თავისი მინიატურული ვაგონებისთვის და ათი წლის ასაკიდან, მამის ჩანახატებით შთაგონებული, საოცარი სიზუსტით ხატავდა სადგურებსა და ვაგონებს (ზრდასრულ ასაკშიც კი მას ხანდახან უყვარდა „მატარებლობანას“ თამაში ან მათი ხმების იმიტაცია). მამა მას ამ სფეროს ინჟინრად წარმოიდგენდა და აღიზიანებდა ბიჭის მიდრეკილება ხატვისადმი, რის გამოც ერთ დღეს მისი ჩანახატების რვეულიც კი დაწვა.

დაწყებითი სკოლის შემდეგ, რადგან ტულნში საშუალო სასწავლებელი არ იყო, ეგონი 1901 წელს კრემსში გაემგზავრა. მომდევნო წელს სწავლა კლოსტერნოიბურგის გიმნაზიაში განაგრძო, სადაც მამამისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო ნაადრევ პენსიაზე გავიდა. ეგონი სკოლაში ჩამორჩებოდა, რის გამოც ჩაიკეტა საკუთარ თავში და ხშირად აცდენდა გაკვეთილებს. სკოლის მიმართ ზიზღით განმსჭვალული, იგი წარმატებას მხოლოდ ხატვაში, კალიგრაფიასა და (მიუხედავად სუსტი აღნაგობისა) ფიზიკურ აღზრდაში აღწევდა.
მიდრეკილება ხელოვნებისკენ (1905-1906)
შილეს ოჯახურ ატმოსფეროზე დიდ გავლენას ახდენდა მამის ფსიქიკური აშლილობა. იმ ეპოქის ბევრი ბურჟუას მსგავსად, ადოლფ შილეს ქორწინებამდე გადაედო ვენერიული დაავადება, სავარაუდოდ სიფილისი, რაც ხსნის წყვილის მიერ ორი ჩვილის დაკარგვასა და ელვირას ათი წლის ასაკში ენცეფალიტით გარდაცვალებას. რამდენიმე წელიწადში მისი მდგომარეობა უწყინარი უცნაურობებიდან (მაგალითად, სუფრასთან გამოგონილ სტუმრებთან საუბარი) გაუთვალისწინებელ რისხვის შეტევებამდე მივიდა. გადმოცემით, მან ცეცხლს მისცა თავისი საბირჟო აქციებიც კი. იგი 1905 წლის 1 იანვარს, 55 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

როგორც ჩანს, ეგონს მამასთან ძალიან მჭიდრო ემოციური კავშირით ჰქონდა და მშობლის გარდაცვალება იყო „პირველი და უდიდესი დრამა მის ცხოვრებაში“. მიუხედავად იმისა, რომ უცნობია, მოუწონებდა თუ არა იდეალიზებული მამა მხატვრობას, ეგონი „მის ხსოვნას ყოველთვის განსაკუთრებული ერთგულებით ინახავდა“. მისი პირველი ავტოპორტრეტები, სადაც იგი საკუთარი თავით კმაყოფილ დენდის ჰგავს, შესაძლოა იყოს მამის დაკარგვის კომპენსაციის ნარცისული მცდელობა და სურვილი, დაიკავოს მისი ადგილი, როგორც „ოჯახის უფროსმა“.

ნუგეშს მოზარდი უფრო მეტად დებთან და ბუნებაში პოულობდა, ვიდრე დედასთან, რომელსაც ცივ და დისტანციურ პიროვნებად მიიჩნევდა. დაქვრივების შემდეგ მატერიალურ გასაჭირში ჩავარდნილი მარი შილე ნაწილობრივ დამოკიდებული გახდა მამაკაცების გარემოცვაზე, განსაკუთრებით ლეოპოლდ ციჰაჩეკზე, რომელიც ბიჭის მეურვე გახდა. ეგონი დედისგან უფრო მეტ მსხვერპლს ელოდა და ნაკლებად მადლიერი იყო იმის გამო, რომ მან საბოლოოდ მხარი დაუჭირა ვაჟის არჩევანს: იგი მუდმივად საყვედურობდა დედას იმის გამო, რომ მისი ხელოვნება არ ესმოდა, დედა კი ვერ პატიობდა შვილს ხელოვნებისადმი ეგოისტურ თავდადებას. ეს კონფლიქტური ურთიერთობა მოგვიანებით აისახა შილეს შემოქმედებაში დედობის ამბივალენტური რეპრეზენტაციებით.

მიუხედავად იმისა, რომ მამის გარდაცვალებამ მასზე მძიმედ იმოქმედა, ამ მოვლენამ შილეს გარკვეულწილად გზა გაუხსნა საკუთარი მოწოდების რეალიზებისაკენ. კლოსტერნოიბურგის ლიცეუმში ახალგაზრდა ეგონს მხარს უჭერდა ხატვის მასწავლებელი, ლუდვიგ კარლ შტრაუხი, რომელმაც მას ინტელექტუალური თვალსაწიერი გაუფართოვა. შტრაუხმა, მხატვარ მაქს კარერთან ერთად, დაარწმუნა მარი შილე და ციჰაჩეკი, რომ ბიჭისთვის ხელი არ შეეშალათ. თავდაპირველად განიხილებოდა ვენაში ფოტოგრაფთან შეგირდობა, თუმცა გამოყენებითი ხელოვნების სკოლამ მათ ურჩია სახვითი ხელოვნების აკადემია. 1906 წლის ოქტომბერში ეგონმა წარმატებით ჩააბარა მისაღები გამოცდები. მისმა რეალისტურმა ნახატებმა ჟიურიზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა და იგი თავის ნაკადში ყველაზე ახალგაზრდა სტუდენტი გახდა.

აკადემიური გამოცდილება (1906-1909)
თავდაპირველად იგი ბიძამისის, ლეოპოლდის მდიდრულ ბინაში ცხოვრობდა, რომელსაც ხშირად დაჰყავდა ქალაქგარეთ და თეატრში. მოგვიანებით შილემ პრატერთან ახლოს მოკრძალებული სახელოსნო იქირავა, თუმცა, სადილად კვლავ ბიძას სტუმრობდა ხოლმე. სიღარიბე ხელს უშლიდა, ყოფილიყო ელეგანტური: იგი იხსენებდა, რომ უწევდა არა მხოლოდ სიგარეტის ნამწვების მოწევა, არამედ ქაღალდისგან ყელსახვევების დამზადება და ბიძის ძველი, მისთვის დიდი ზომის ტანსაცმლისა და ფეხსაცმლის ტარება. ამ ქალაქში, რომელიც არ უყვარდა, შილე სწავლით იმდენადვე იყო იმედგაცრუებული, რამდენადაც „ბურჟუაზიული“ რუტინით. იგი ბევრს ხატავდა სასწავლო საათების მიღმა, სადაც უფრო პროვოკაციულ თემებს ირჩევდა, ვიდრე ეს მაშინდელი პოსტ-იმპრესიონისტული მანერისთვის იყო დამახასიათებელი. ტრიესტში მოგზაურობისას, მისმა უმცროსმა დამ, გერტმა ფარულად დაიწყო მისთვის შიშველ ნატურად პოზირება.

ვენის აკადემიის სასწავლო გეგმა, რომელიც მთელი საუკუნე უცვლელი იყო, პირველ წელს მოიცავდა ხატვის ძალიან თანმიმდევრულ დაუფლებას: ანტიკური თაბაშირის ფიგურებიდან ნატურამდე, ჯერ მამაკაცის, შემდეგ კი ქალის მოდელების ხატვას. შემორჩენილი ნამუშევრები მოწმობს როგორც შილეს პროგრესს ანატომიასა და პერსპექტივაში, ისე მის დემოტივაციას: „მის აკადემიურ პორტრეტებსა და ნატურებს აკლია ემოცია და თითქმის მტკივნეულია იმის დანახვა, თუ რა ძალისხმევა სჭირდება მას ამ დავალებების შესასრულებლად“, — აღნიშნავს ხელოვნებათმცოდნე ჯეინ კალირი.

1907 წლის შემოდგომაზე შილე ფერების თეორიასა და ქიმიას დაეუფლა. მისი მაშინდელი ნამუშევრები, რომლებიც შესრულებულია ავსტრიული „განწყობის იმპრესიონიზმის“ სტილში, ჯერ კიდევ არ გამოხატავდა მის ინდივიდუალობას. მომდევნო წელს იგი მოხვდა აკადემიის დირექტორის, კლასიციზმის თავგამოდებული დამცველის, კრისტიან გრიპენკერლის კლასში. მასწავლებელმა მალევე შეიძულა მეამბოხე სტუდენტი, თუმცა უნებლიეთ აღიარებდა მის ნიჭს, რომელიც უკვე ითვისებდა მაშინდელი იუგენდშტილის ელემენტებს. მიუხედავად იმისა, რომ შილე აკადემიისთვის დღეში ერთ ნახატს ასრულებდა, იგი იქ მხოლოდ უფასო მოდელების გამოსაყენებლად დადიოდა. იგი სათავეში ჩაუდგა სტუდენტურ საპროტესტო მოძრაობას და 1909 წლის ივნისში საბოლოოდ დატოვა აკადემია. ამ სულისშემხუთველი აკადემიური გარემოდან ეგონ შილე მაინც გამოვიდა იმ ტექნიკური ბაზით, რომელიც მოგვიანებით საკუთარი ინოვაციური ხედვის ინსტრუმენტად აქცია.

სეცესიიდან ექსპრესიონიზმამდე (1908-1912)
 და საუკუნეების მიჯნაზე, ავსტრია-უნგრეთი დასუსტებული იყო და ღრმა სტაგნაციას განიცდიდა. ხანდაზმული მონარქი, ეკონომიკური ზრდა, რომელსაც თან სდევდა პროლეტარიატის უკიდურესი სიღარიბე და კულტურული პლურალიზმი, კონსერვატიული ძალები, რომლებიც ნაციონალიზმის სხვადასხვა გამოვლინებებს ეჯახებოდა — ეს იყო ვითარება, რომელსაც რობერტ მუზილი „კაკანიას“ უწოდებს და რომლის მორალურ სიცარიელეს კარლ კრაუსი და ჰერმან ბროხიც ამხელდნენ. მიუხედავად ამისა, დედაქალაქი „ოქროს ხანას“ განიცდიდა: ყოველგვარი პოლიტიკური თუ სოციალური გადატრიალების გარეშე და გაბატონებული კლასის მფარველობით, ვენის ინტელექტუალური და სახელოვნებო აქტივობა მას ევროპის მოდერნისტულ ცენტრად აქცევდა, სადაც შილემ თავისი მეტად პერსონალური შემოქმედებითი გზა დაიწყო.
კლიმტი, როგორც მოდელი (1908-1909)
ახალგაზრდა მხატვრისთვის გუსტავ კლიმტის შემოქმედების, ვენის სეცესიისა და ევროპული თანამედროვე ხელოვნების გაცნობა არსებითი ეტაპი იყო, რომელიც მან მალევე გადალახა. საუკუნეთა მიჯნაზე, ვენის ამაღლებული კულტურა, რომელიც ჰანს მაკარტის აკადემიური ხელოვნებით და რინგშტრასეს მონუმენტური არქიტექტურით იყო აღბეჭდილი, ესთეტიკური ჩარჩოების რღვევას განიცდის, რასაც თან სდევს მისი ინტელექტუალური საფუძვლების (ზიგმუნდ ფროიდი, ლუდვიგ ვიტგენშტაინი) რყევაც. გუსტავ კლიმტმა (1862-1918), რომელიც თავიდან მაკარტის ჩრდილქვეშ მუშაობდა, 1897 წელს სხვა მხატვრებთან, არქიტექტორებსა (იოზეფ ჰოფმანი) და დეკორატორებთან (კოლომან მოზერი) ერთად დააარსა მიუნხენის სეცესიით შთაგონებული ადგილობრივი მოძრაობა.

მომდევნო წელს აიგო სეცესიის სახლი, რათა დაპირისპირებოდა ოფიციალურ და კომერციულ ხელოვნებას, პოპულარიზაცია გაეწია იმპრესიონიზმისა და პოსტიმპრესიონიზმისთვის და გზა გაეხსნა ახალგაზრდა ნიჭიერი ხელოვანებისთვის. „ტოტალური სახელოვნებო ნაწარმოების“ კონცეფციის ფარგლებში, მიზანი იყო ხელოვნებისა და ცხოვრების შერიგება და უფსკრულის შემცირება სახვით ხელოვნებასა და ხელოსნობას შორის. 1903 წელს შეიქმნა „ვენის სახელოსნოები“ , რომელიც უპირატესობას ანიჭებდა დეკორატიულ სტილიზაციას და გეომეტრიულ მოტივებს.

არ არის გამორიცხული, რომ შილეს, რომელიც აღფრთოვანებული იყო კლიმტის „ბრტყელი და ხაზოვანი სტილით“, ამ უკანასკნელისგან მხარდაჭერა ჯერ კიდევ 1907 წელს მიეღო. ისინი ერთმანეთს ნამდვილად შეხვდნენ 1908 წლის გრანდიოზულ გამოფენაზე , სადაც შილესთვის კლიმტის ტილოები შთაგონებად იქცა, ხოლო ოსკარ კოკოშკას ნამუშევრებმა თავისი იკონოკლასტური სიმძაფრით გააოცა. ხელოვნებათმცოდნე რაინჰარდ შტაინერი კლიმტთან შილეს პირად შეხვედრას 1910 წლით ათარიღებს. კლიმტი, რომელიც მაღალ შეფასებას აძლევდა შილეს ხატვის ნიჭს, მისი მენტორი და გარკვეულწილად მამობრივი ფიგურაც გახდა.

1909 წლისთვის შილე უკვე თავისებურად გარდაქმნის კლიმტის მანერას: მის პორტრეტებში ნარჩუნდება სიბრტყე და დეკორატიული ელემენტები, თუმცა ფონი ცარიელდება. მისი გრაფიკული აქტივობა ძლიერდება; იგი „სახელოსნოებისთვის“ ქმნის ბარათებს, კაბებისა და მამაკაცის კოსტიუმების მოდელებს.

მიუხედავად აკადემიის მხრიდან აკრძალვისა, შილე მონაწილეობს 1909 წლის გამოფენაში , სადაც საზოგადოებას შესაძლებლობა აქვს იხილოს გოგენის, ვან გოგის, მუნკისა და მატისის ტილოები. ამ გამოცდილებით გათამამებული, იგი აარსებს „ახალი ხელოვნების ჯგუფს“ , რომელიც 1909 წლის დეკემბერში კოლექტიურ გამოფენას მართავს. კრიტიკოსი არტურ რესლერი აქ აღმოაჩენს შილეს და მალევე წარუდგენს მას ისეთ კოლექციონერებს, როგორებიც იყვნენ კარლ რაინინგჰაუზი და ედუარდ კოსმაკი.

1909 წლის ბოლოსთვის ეგონ შილემ საკუთარი თავი იპოვა და განაცხადა: „მე კლიმტი ამოვწურე. დღეს შემიძლია ვთქვა, რომ მასთან საერთო აღარაფერი მაქვს“. მიუხედავად ამისა, იგი კლიმტის თაყვანისმცემლად სიცოცხლის ბოლომდე დარჩა.

თვითმყოფადობა (1909-1911)
1910 წლის გაზაფხულიდან შილე მკაფიოდ აყალიბებს თავის ექსპრესიონისტულ ტენდენციებსა და გამძაფრებულ ეგოცენტრიზმს. იგი შორდება „ახალი ხელოვნების ჯგუფს“, რომლის მანიფესტშიც თავადვე აცხადებდა ხელოვანის ავტონომიურობას: „ხელოვნება ყოველთვის იგივე რჩება, ახალი ხელოვნება არ არსებობს. არსებობენ ახალი ხელოვანები... მაგრამ ძალიან ცოტანი. ახალი ხელოვანი უნდა იყოს საკუთარი თავი, იგი უნდა იყოს შემოქმედი და ყოველგვარი შუამავლის გარეშე, წარსულის მემკვიდრეობის გამოუყენებლად, აბსოლუტურად მარტომ უნდა ააგოს საკუთარი საძირკველი“. იგი საკუთარ თავს წინასწარმეტყველად მიიჩნევს: „მე მჭვრეტელი გავხდი“, — წერდა იგი რემბოსეული აქცენტებით.

ეს წელი შილესთვის გარდამტეხია: იგი უარს ამბობს კლიმტის გავლენებზე და თავისი მეგობრის, მაქს ოპენჰაიმერის ზეგავლენით, განვითარების სტადიაში მყოფი ექსპრესიონიზმისკენ იხრება. ხელოვნების ისტორიაში იშვიათი შემთხვევაა, როდესაც ასეთი ვირტუოზი ხელოვანი გამოხატავს მოზარდისთვის დამახასიათებელ ტანჯვას, კონფლიქტებს უფროსების სამყაროსთან და შფოთვას სექსუალობისა თუ სიკვდილის წინაშე. ინტროსპექციისადმი მიდრეკილი შილე სამყაროს საკუთარი თავიდან გამომდინარე აშენებს — მისი და მისი მოდელების სხეულები პათოლოგიის ზღვარზე მყოფი კვლევის ველად იქცევა.

ამ პერიოდის ავტოპორტრეტების სიმრავლის გამო, ჯეინ კალირი მათზე საუბრობს როგორც „ფერწერულ ონანიზმზე“. საკუთარი პერსონის მანიაკალური დამკვირვებელი თითქოს მუდმივად ეძებს თავის თავს: ზოგ სურათზე იგი ორდება, ზოგზე მხოლოდ სახეს, ხელებს ან ამპუტირებულ კიდურებს ხატავს, ზოგზე კი სრულ ერექციას განიცდის. მისი შიშველი ავტოპორტრეტები სეისმოგრაფივით აფიქსირებენ მის ლტოლვებს. ეს არის ნარცისიზმი, ეზოთერული ძიებები საკუთარი „მეს“ და სამყაროში ყოფიერების შესახებ.

იგივე დაძაბულობა ჩანს მის მიერ დახატულ ნატურებში, სადაც ჰერმაფროდიტიზმი (ნაკლებად დიფერენცირებული სახეები, მცირე პენისები, შეშუპებული ვულვები) შესაძლოა მხატვრის სექსუალურ ამბივალენტურობაზე მიუთითებდეს. შილე მოდელებისგან თითქმის აკრობატულ პოზებს მოითხოვს. მისი მზერა ქალის სხეულის მიმართ ხან შიშითა და გაოცებითაა სავსე, ხან კი სკალპელივით ცივია. ცნობილია, რომ იგი ხატავდა ორსულ პაციენტებსა და ახალშობილებს გინეკოლოგიურ კლინიკაში კლინიკის დირექტორის ნებართვით.

ქუჩის ბავშვების პორტრეტები უფრო ბუნებრივია. შილე, რომელიც საკუთარ თავს „მარადიულ ბავშვს“ უწოდებდა, მათთან ადვილად პოულობდა საერთო ენას და ვენის ღარიბი უბნებიდან მოსულ გოგონებს შიშველ ნატურებად ხატავდა. იმ დროს ვენაში, სადაც სქესობრივი სრულწლოვანება 14 წლიდან იწყებოდა, მსგავსი პრაქტიკა გავრცელებული იყო.

ინტენსიური მუშაობის მიუხედავად, ეს წლები შილესთვის ფინანსურად მძიმე იყო. 1910 წელს ბიძა ლეოპოლდმა შეუწყვიტა დახმარება, შილე კი ბევრს ხარჯავდა ტანსაცმელზე, კინოსა და სახელოვნებო მასალებზე. იმ ქვეყანაში, სადაც არ არსებობდა არტ-დილერების განვითარებული ქსელი, კლიენტურის მოძიება რთული იყო, რაც შილეს აიძულებდა უფრო მეტი აკვარელი და ნახატი შეექმნა, რადგან ისინი უფრო ადვილად იყიდებოდა. 1911 წელს ვენის პუბლიკამ, რომელიც ჯერ კიდევ სეცესიის დეკორატიულობის ხიბლში იყო, ცივად მიიღო მისი პირველი პერსონალური გამოფენა მითკეს გალერეაში.

სკანდალები (1911-1912)
1910 წლის გაზაფხულზე შილე ანტონ პეშკას უზიარებს ბუნებისადმი ნოსტალგიას და დედაქალაქის მიმართ ზიზღს: „აქ ყველაფერი საზიზღარია. ხალხი შურიანი და ყალბია. [...] ყველაფერი ბნელია, ქალაქი შავია... მარტო ყოფნა მინდა. სამხრეთ ბოჰემიის ტყეებში მინდა წასვლა“.

იგი ზაფხულს დედის მშობლიურ ქალაქში, ჩესკი-კრუმლოვში (კრუმლაუ) ატარებს. მეგობრებთან ერთად იგი ხელოვანთა კოლონიის დაარსებასაც გეგმავს. ჯგუფი ადგილობრივებში მითქმა-მოთქმას იწვევს თავისი ექსცენტრიულობით (მაგალითად, ეგონის თეთრი კოსტიუმი და შავი ქუდი-ბოულერი). 18 წლის გიმნაზიელი ვილი ლიდლი, რომელიც მათთან ერთად ჩნდება, შესაძლოა შილეს საყვარელიც ყოფილიყო.

ამ პერიოდში შილე ქმნის ალეგორიებს დედობის თემაზე (ორსული, ბრმა, მკვდარი დედა) და ქალაქის პეიზაჟებს, რომლებიც დამთრგუნველ და შემაშფოთებელ ატმოსფეროს ასხივებენ. მიუხედავად ამისა, მდინარის პირას ნაქირავებ სახლში შილე პირველად განიცდის სრულ ბედნიერებას: იგი ცხოვრობს 17 წლის მოკრძალებულ ვალი ნოიცილთან ერთად, რომელიც მანამდე კლიმტის მოდელი იყო. მის სახლში მუდმივად ტრიალებენ მეგობრები და მეზობელი ბავშვები.

თუმცა, წყვილის „თავისუფალი კავშირი“ მიუღებელია ადგილობრივებისთვის. ეგონსა და ვალის, რომლებიც ეკლესიაში არ დადიოდნენ, „წითელ“ აგიტატორებად მიიჩნევდნენ. 1911 წლის ივლისის ბოლოს, მას შემდეგ, რაც ბაღში შიშველი გოგონას ხატვისას წაასწრეს, შილე იძულებული გახდა სკანდალს გაქცეოდა. იგი ნოილენგბახში სახლდება, მაგრამ ცხოვრების წესს არ იცვლის. იგი თვლის, რომ ხელოვანს არ უნდა ადარდებდეს საზოგადოებრივი აზრი. ხმები კვლავ ვრცელდება და 1912 წლის აპრილში მეორე სკანდალი ფეთქდება.

13 წლის ტატიანა ფონ მოსიგი, საზღვაო ოფიცრის ქალიშვილი, ეგონით მოიხიბლა და ერთ ქარიშხლიან ღამეს მასთან გაიქცა. წყვილმა იგი ღამით შეიფარა, მეორე დღეს კი ვალიმ იგი ვენაში წაიყვანა. როდესაც ისინი დაბრუნდნენ, ტატიანას მამას უკვე შეტანილი ჰქონდა საჩივარი არასრულწლოვნის გატაცებისა და გაუპატიურების ბრალდებით. გამოძიების დროს ამოიღეს 125 შიშველი ნატურა და მხატვარი სანქტ-პელტენის წინასწარი დაკავების იზოლატორში მოათავსეს. იქ მან სამი კვირა გაატარა, რა დროსაც თავის სასოწარკვეთას ჩანაწერებითა და ნახატებით გამოხატავდა. იგი ამბობდა, რომ საზოგადოება მასში ხელოვნებასა და ხელოვანს კლავდა, თუმცა ხვდებოდა, რომ ბავშვების ხატვისას მშობლების თანხმობა უნდა ჰქონოდა.

1912 წლის 17 მაისს შილე სასამართლოს წინაშე წარდგა. მას ბრალად ედებოდა არასრულწლოვნის გატაცება და ამორალური ქმედება. საბოლოოდ, მხოლოდ ბოლო ბრალდება დარჩა ძალაში — არა იმის გამო, იყო თუ არა მისი ნამუშევრები აუცილებლად პორნოგრაფიად მიიჩნეოდა, არამედ იმის გამო, რომ ისინი არასრულწლოვნებისთვის ხელმისაწვდომი იყო. მას სამი დღით პატიმრობა მიესაჯა (წინასწარი დაკავების ვადის გარდა). მისმა მეგობარმა არტურ რესლერმა ამ მოვლენისგან „წამებული ხელოვანის“ მითი შექმნა.

ციხიდან გამოსვლის შემდეგ შილე მორალურად განადგურებული იყო. 1912 წლის ზაფხულში მან იმოგზაურა, შემდეგ კი ვენაში დაბრუნდა და ჰიტცინგში იქირავა სახელოსნო, რომელიც სიცოცხლის ბოლომდე არ დაუტოვებია. სახელოსნოს იგი „ვენის სახელოსნოების“ სტილში აფორმებს: შავად შეღებილი ავეჯი, ფერადი ქსოვილები და ხალხური სათამაშოები. მისი მთავარი ატრიბუტი კვლავ დიდი სარკეა.

სიმწიფის პერიოდი (1912-1918)
1912 წლიდან შილეს წარმატება სულ უფრო იზრდება და იგი მონაწილეობს გამოფენებში როგორც ავსტრიაში, ისე საზღვარგარეთ. პირველ მსოფლიო ომს მისი საქმიანობა არ შეუწყვეტია, თუმცა მისი პროდუქტიულობა, რომელიც ამ დროს ფერწერული ტილოებით უფრო მდიდრდება, ფრონტის ზურგში მისი სამხედრო დავალებების შესაბამისად იცვლებოდა. გარდა ამისა, იგი ხდება ნაკლებად მეამბოხე და უფრო მეტად შემოქმედებითი მისიით გამსჭვალული; იგი ითვისებს გარკვეულ სოციალურ ნორმებს, რაც გამოიხატა მოულოდნელი „წვრილბურჟუაზიული“ ქორწინებით. ესპანურმა გრიპმა იგი იმ დროს იმსხვერპლა, როდესაც ვენური ხელოვნების განახლებაში წამყვანი როლის თამაში დაიწყო.
ესთეტიკური გარდატეხა (1912-1914)
მხატვარი ნელ-ნელა გამოდის ციხის გამოცდილებიდან და მორალური წესრიგის წინააღმდეგ პროტესტს გამოხატავს ავტოპორტრეტებით, სადაც იგი „გატყავებულ“, მგრძნობიარე არსებად გვევლინება. 1912 წლით თარიღდება ტილო „კარდინალი და მონაზონი (ალერსი)“, რომელიც გუსტავ კლიმტის „კოცნის“ პაროდიაა და ერთდროულად სიმბოლურიცაა და სატირულიც: შილე აქ საკუთარ თავს ხელოვნების „მღვდელმთავრად“ წარმოაჩენს, რომელსაც გვერდით ვალი უდგას, ამავდროულად კი დასცინის კათოლიციზმს, რომელიც მძიმედ აწვებოდა ავსტრია-უნგრეთს.

ნოილენგბახის საქმემ გაამყარა შილესა და ვალის კავშირი, თუმცა ხელოვანი კვლავ დაჟინებით მოითხოვდა თავისუფლებას. შილე ვალის ხშირად ხატავდა და, როგორც ჩანს, უფრო მეტი სინაზით, ვიდრე მოგვიანებით საკუთარ მეუღლეს. სკანდალს არ გამოუსწორებია მისი ურთიერთობა დედასთან. ერთ-ერთ ეგზალტირებულ წერილში იგი დედას სწერდა: „ეჭვგარეშეა, მე ვხდები ყველაზე დიდი, ლამაზი, იშვიათი და სრულყოფილი ნაყოფი... მაშ, რამდენად დიდი უნდა იყოს შენი სიხარული, რომ მე მშობე“. მას კვლავ უყვარდა საკუთარი თავის წარმოჩენა, გრიმასების კეთება სარკის წინ ან მეგობარი ფოტოგრაფის, ანტონ იოზეფ ტრჩკას ობიექტივში.

შილე ნელ-ნელა აღიარებს, რომ თავისი არტისტული მისიისთვის მან უნდა დათმოს ის, რასაც ჯეინ კალირი მის „სოლიფსიზმს“ უწოდებს და გაითვალისწინოს პუბლიკის მგრძნობელობა: იგი წყვეტს ბავშვების ხატვას, აცხრობს თავის გაბედულებას შიშველ ნატურებში და უბრუნდება ალეგორიულ ძიებებს. მისი პეიზაჟები უფრო ფერადი ხდება, ხოლო ქალის მოდელები — უფრო მწიფე და მყარი.

პატიმრობამ მას გარკვეული ცნობადობა მოუტანა და მან ახალი კოლექციონერები გაიცნო, მათ შორის ავგუსტ ლედერერი და მისი ვაჟი ერიხი, რომელიც მისი მეგობარი გახდა. ინტერესი მისი შემოქმედების მიმართ იზრდება როგორც ვენაში, ისე გერმანიაში. 1912 წლიდან იგი მონაწილეობს გამოფენებში მიუნხენსა და კიოლნში. ომის დასაწყისს მისი საქმიანობა არ შეუჩერებია და ზოგიერთი მისი ნამუშევარი რომში, ბრიუსელსა და პარიზშიც კი იქნა ნაჩვენები.

მისი ფინანსური პრობლემები გამოწვეული იყო როგორც საკუთარი დაუდევრობით, ისე პუბლიკის კონსერვატიზმით. 1914 წლის დასაწყისში მას 2500 კრონა ვალი ჰქონდა. 1914 წლის ივლისში გულის სისუსტის გამო სამხედრო მობილიზაციას გადაურჩა. არტურ რესლერის რჩევით, იგი ეუფლება ოფორტს (მშრალი ნემსის ტექნიკას), რომელსაც მოკლე დროში სრულყოფილად ფლობს, თუმცა მალევე თავს ანებებს და კვლავ ფერწერასა და ნახატს უბრუნდება. იგი ახერხებს რამდენიმე გრავიურისა და ნახატის გაყიდვას. კლიმტის წყალობით მან მიიღო შეკვეთები და დედას სწერს: „მგონია, რომ საბოლოოდ გამოვალ ამ გაურკვეველი ყოფიდან“.
ქორწინება და სამხედრო სამსახური (1915-1916)
1914 წლის შემოდგომაზე შილემ ყურადღება მიაქცია მეზობელ დებს — შავთმიან ადელესა (ადა) და ქერა ედით ჰარმსებს. საბოლოოდ მან არჩევანი უმცროსზე, ედითზე შეაჩერა. მიუხედავად იმისა, რომ გოგონების მამა ყველა ხელოვანს ამორალურ ბოჰემიელად მიიჩნევდა, ეგონმა მისი დათანხმება შეძლო. ქორწინება 1915 წლის 17 ივნისს შედგა პროტესტანტული წესით. ცერემონია ნაჩქარევი იყო, რადგან ეგონი სამხედრო სამსახურში გაიწვიეს და 21 ივნისს პრაღაში უნდა გამოცხადებულიყო.

მანამდე იგი უკანასკნელად შეხვდა ვალის, რომელმაც უარი თქვა შილეს წინადადებაზე, ყოველწლიურად ერთად გაეტარებინათ შვებულება. სწორედ ამ პერიოდში შექმნა შილემ დიდი ალეგორიული ტილო, რომლისთვისაც თავად და ვალი პოზირებდნენ. მოგვიანებით, როდესაც შეიტყო, რომ ვალი ფრონტზე ქუნთრუშით გარდაიცვალა, მან ნახატს „სიკვდილი და ქალიშვილი“ უწოდა.

თაფლობის თვის ნაცვლად, ეგონი და ედითი პრაღაში გაემგზავრნენ, სადაც შილე ჩეხ გლეხთა პოლკში ჩაირიცხა. ეგონი ერთ-ერთი იმ იშვიათ ავსტრიელ ხელოვანთაგანი იყო, რომელიც მხარს არ უჭერდა ქვეყნის ჩაბმას ომში. ედითი მას ყველგან თან დასდევდა, თუმცა მათი ურთიერთობა დაძაბული იყო: ეგონი მეუღლესთან მიმართებაში უკიდურესად ეჭვიანი და მესაკუთრე აღმოჩნდა, ედითს კი, მართალია რცხვენოდა შიშველ ნატურად პოზირება, თუმცა ქმარს სხვა მოდელების აყვანას უკრძალავდა.

მათი ურთიერთობა გაუმჯობესდა, როდესაც 1915 წლის აგვისტოში ეგონი ვენასთან ახლოს გადაიყვანეს. 1916 წელს იგი რუს სამხედრო ტყვეთა ბანაკში მსახურობდა, სადაც კაპრალის წოდება მიიღო. ლეიტენანტმა მას სახელოსნო გამოუყო, თუმცა ედითი იქ თავს მარტოსულად გრძნობდა. ამ პერიოდის ნახატი „მჯდომარე წყვილი“ უფრო მეტად საერთო შფოთვას ასახავს, ვიდრე სასიყვარულო იდილიას.

ორი წლის განმავლობაში შილემ მხოლოდ ოცამდე ფერწერული ტილო შექმნა, ძირითადად სიმამრისა და მეუღლის პორტრეტები. ედითს მის ნახატებზე ხშირად მორჩილი „თოჯინის“ იერი აქვს. ომის დროს გამოფენების შესაძლებლობა შემცირდა, თუმცა შილე მაინც ახერხებდა მონაწილეობას ვენის, ბერლინისა და მიუნხენის სეცესიის გამოფენებში. მისი მეამბოხეობისა და მუდმივი ფორმალური ძიებების პერიოდი დასასრულს უახლოვდებოდა.
აღიარება და გარდაცვალება (1917-1918)
1917 წლის იანვარში, ნაცნობობის წყალობით, იგი ვენის ცენტრში, სამხედრო მომარაგების სამმართველოში გადაიყვანეს. კეთილგანწყობილმა ზემდგომმა მას დაავალა ქვეყნის საწყობებისა და ბიუროების ილუსტრირება საანგარიშო მოხსენებისთვის. სახელოსნოში დაბრუნებამ და ჯარიდან თავისუფალმა დროს იგი სრულიად გარდასახა: „მინდა ყველაფერი ნულიდან დავიწყო. მგონია, რომ აქამდე მხოლოდ იარაღს ვლესავდი“, — სწერდა იგი ანტონ პეშკას.

1917 წელი მისი კარიერის ერთ-ერთი ყველაზე ნაყოფიერი წელი აღმოჩნდა. იგი კვლავ ხატავს შიშველ ნატურებს, პორტრეტებსა და პეიზაჟებს უფრო ნატურალისტურ სტილში. კლიმტის, იოზეფ ჰოფმანისა და არნოლდ შონბერგის მხარდაჭერით, იგი ცდილობს დააარსოს „“ — დიდი სახელოვნებო სივრცე ახალგაზრდა ხელოვანთა პოპულარიზაციისთვის, თუმცა პროექტი ფინანსების უქონლობის გამო ჩაიშალა.

ამ პერიოდში შილე ვენაში მოთხოვნადი პორტრეტისტი ხდება. ედითის პორტრეტი — „მხატვრის მეუღლის პორტრეტი“ — ბელვედერის გალერეამ შეიძინა; ეს იყო მისი სიცოცხლის განმავლობაში მიღებული ერთადერთი სახელმწიფო შეკვეთა.

1918 წლის თებერვალში შილემ გარდაცვლილი გუსტავ კლიმტის პორტრეტი შექმნა. მარტში კი ვენის სეცესიის 49-ე გამოფენა მისი ნამდვილი ტრიუმფი გახდა: ცენტრალურ დარბაზში გამოფენილი მისი 19 ტილო თითქმის სრულად გაიყიდა. იგი უკვე აღიქმებოდა კლიმტის ბუნებრივ მემკვიდრედ და ავსტრიელი მხატვრების ახალ ლიდერად.

შილე და მისი მეუღლე ედითი, რომელიც აპრილიდან ბავშვს ელოდებოდა, განსხვავებულ სამყაროებში ცხოვრობდნენ; ეგონი მას ღალატობდა, თუმცა მაინც ზრუნავდა მასზე. მისი ცნობილი ტილო „ოჯახი“ (თავდაპირველი სათაურით „ჩაცუცქული წყვილი“) არა მამობის სურვილს, არამედ ადამიანთა შორის კომუნიკაციის შეუძლებლობასა და ყოფიერების პესიმისტურ ხედვას ასახავს.

1918 წლის ოქტომბრის ბოლოს ედითს ესპანური გრიპი შეეყარა. 28 ოქტომბერს იგი მუცლადმყოფ ბავშვთან ერთად გარდაიცვალა. მომდევნო დღეს თავად ეგონიც ლოგინად ჩავარდა. 1918 წლის 31 ოქტომბერს, 13:00 საათზე, 28 წლის ეგონ შილე გარდაიცვალა. იგი დაკრძალეს მეუღლის გვერდით, ობერ-სანქტ-ფაიტის სასაფლაოზე. გადმოცემის თანახმად, სასიკვდილო სარეცელზე მყოფმა შილემ წარმოთქვა: „ომი დამთავრდა და მე უნდა წავიდე. ჩემი ნამუშევრები მსოფლიოს ყველა მუზეუმში იქნება გამოფენილი“.

შემოქმედება
მიუხედავად იმისა, რომ ომამდე გრავიურის ტექნიკასაც ეუფლებოდა, ეგონ შილე, უპირველეს ყოვლისა, ფერმწერად და გრაფიკოსად რჩება. მისი ხანგრძლივი მუშაობის შედეგად შექმნილი 300 ტილო და სწრაფად შესრულებული 3000-მდე ნამუშევარი ქაღალდზე, ერთი და იმავე აკვიატებებითაა განმსჭვალული და დამუშავებულია ისეთი გრაფიკული ინტენსივობით, რომელიც სცილდება ჟანრობრივ კლასიფიკაციას. იგი დანამდვილებით რჩება თავისი დროის ტენდენციების მიღმა, მისი აბსოლუტური თვითმყოფადობა კი მდგომარეობს იმაში, თუ როგორ ცვლის იგი სხეულის რეპრეზენტაციას — სხეულისა, რომელიც დატვირთულია როგორც შინაგანი დაძაბულობით, ისე ეროტიზმით, ანდა სიმახინჯემდე ტანჯული. „კრუმლოვი“ (1916) დეიზი ჰელმანის საკუთრება იყო 1942 წელს ნაცისტების მიერ მის ჩამორთმევამდე. მან რესტიტუციის მოთხოვნა პირველად 1948 წელს წარადგინა, თუმცა მისმა მემკვიდრეებმა ნამუშევრის დაბრუნება მხოლოდ 2002 წელს შეძლეს. ავსტრიის ნაცისტურმა მაროდიორულმა ორგანიზაციამ, -მ, „კრუმლოვი“ 1942 წლის თებერვალში ვენის „დოროთეუმის“ აუქციონზე გაიტანა, სადაც იგი ვოლფგანგ გურლიტის სახელით გალერეა „ “-მა იყიდა. 1953 წელს ქალაქმა ლინცმა ნამუშევარი ლინცის ახალი გალერეისთვის შეიძინა. შილეს 1917 წლის ტილო, „მხატვრის მეუღლის პორტრეტი“, ეკუთვნოდა ებრაელ ბიზნესმენ კარლ მაილენდერს, რომელიც აუშვიცში მოკლეს. რობერტ ლემანის ვაჟმა, რობინ ლემანმა, ეს პორტრეტი 1964 წელს ლონდონის მარლბოროს გალერეაში შეიძინა. „ოთხი ხე / შემოდგომის ხეივანი“ იოზეფ მორგენშტერნის საკუთრება იყო, რომელიც დააპატიმრეს და აუშვიცში მოკლეს.

ებრაელი არტ-დილერის, ლეა ბონდი იარაის გალერეა, სადაც ინახებოდა ცნობილი „ვალის პორტრეტი“, ნაცისტებმა ხელში ჩაიგდეს მის ლონდონში გაქცევამდე. „დამჭკნარი მზესუმზირები“, რომელიც ეკუთვნოდა კოლექციონერ კარლ გრუნვალდს და ნაცისტებმა სტრასბურგში ჩამოართვეს, მხოლოდ 2005 წელს აღმოაჩინეს, როდესაც კერძო კოლექციონერმა იგი შესაფასებლად „კრისტის“ აუქციონზე მიიტანა. 1912 წლის „ვალის პორტრეტი“ რუდოლფ ლეოპოლდმა 1954 წელს იყიდა; მოგვიანებით იგი ლეოპოლდის მუზეუმის კოლექციის ნაწილი გახდა. 1997–1998 წლებში ნიუ-იორკის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმში გამართული გამოფენის შემდეგ, ნახატი ნიუ-იორკის ოლქის პროკურორის ბრძანებით დააყადაღეს. ყოფილი მფლობელის მემკვიდრეები ამტკიცებდნენ, რომ ნახატი ნაცისტების მიერ იყო მიტაცებული და მათ უნდა დაბრუნებოდათ.

დავა 2010 წლის 20 ივლისს მოგვარდა: ლეოპოლდის მუზეუმმა სურათი მემკვიდრეებისგან 19 მილიონ დოლარად გამოისყიდა. 2013 წელს მუზეუმმა შილეს სამი ნახატი გაყიდა ლონდონის სოტბის აუქციონზე 14 მილიონ ფუნტად, რათა დაეფარა რესტიტუციის ხარჯები 1914 წლის ტილოსთვის „სახლები ზღვასთან“. მათ შორის ყველაზე ძვირადღირებულმა ნახატმა — „შეყვარებულები (ავტოპორტრეტი ვალისთან ერთად)“ — ქაღალდზე შესრულებული ნამუშევრების მსოფლიო რეკორდი მოხსნა (7,88 მილიონი ფუნტი). 2013 წლის 21 ივნისს ბერლინის აუქციონზე „“ 1916 წლის აკვარელი „მწოლიარე ქალი“ 1,827 მილიონ ევროდ გაიყიდა, რაც ონლაინ აუქციონზე გაყიდული ხელოვნების ნიმუშის მსოფლიო რეკორდია.

სხვა მედიაში
შილეს ცხოვრებას მიეძღვნა 1980 წლის ბიოგრაფიული ფილმი „სიჭარბე და სასჯელი“ ( – ). გერმანული წარმოების ფილმი ევროპული სამსახიობო შემადგენლობით იკვლევს შილეს „არტისტულ დემონებს“, რომლებმაც იგი ნაადრევ სიკვდილამდე მიიყვანა. ფილმის რეჟისორია ჰერბერტ ვეზელი, ხოლო როლებს ასრულებენ მატიე კარიერი (შილე), ჯეინ ბირკინი (მისი მუზა ვალი ნოიცილი), კრისტინ კაუფმანი (ედით ჰარმსი) და კრისტინა ვან ეიკი (ადელ ჰარმსი). იმავე წელს, დიდი ბრიტანეთის ხელოვნების საბჭომ გადაიღო დოკუმენტური ფილმი „შილე ციხეში“ , რომელიც აანალიზებს შილეს დაპატიმრების გარემოებებსა და მისი დღიურების ავთენტურობას. 2016 წელს გამოვიდა კიდევ ერთი ბიოგრაფიული ფილმი — „ეგონ შილე: სიკვდილი და ქალიშვილი“ (გერმანულად: : ).

ჯოანა სკოტის 1990 წლის რომანი „ქედმაღლობა“ ეფუძნება შილეს ცხოვრებას. მისი ცხოვრება ასევე აისახა სტეფან მაზურეკის თეატრალურ-საცეკვაო დადგმაში „ეგონ შილე“ (1995 წლის მაისი), რომლისთვისაც ამერიკულმა პოსტ-როკ ჯგუფმა ' დაწერა მუსიკა სათაურით „ “.

ბრიტანელი ავტორის, სოფი ჰეიდოკის რომანი „ალი“ ( , 2022) აერთიანებს ფაქტებსა და მხატვრულ გამონაგონს, რათა გვიამბოს შილეს ოთხი ყველაზე მნიშვნელოვანი მუზის ისტორია. „ “-მა წიგნი 2022 წლის ერთ-ერთ საუკეთესო ისტორიულ რომანად დაასახელა.

შილეს შემოქმედება ხშირად ხდება ესეების თემა; მაგალითად, მოდის ფოტოგრაფი რიჩარდ ავედონი მას განიხილავს პორტრეტისადმი მიძღვნილ ესეში „ნათხოვარი ძაღლები“. მარიო ვარგას ლიოსა კი შილეს ნამუშევრებს იყენებს თავისი 1997 წლის რომანის, „დონ რიგობერტოს რვეულების“ მთავარი პერსონაჟის საცდუნებლად.

უეს ანდერსონის ფილმში „სასტუმრო გრანდ ბუდაპეშტი“ ფიგურირებს რიჩ პელეგრინოს ნახატი, რომელიც შილეს სტილშია შესრულებული. დევიდ ბოუის 1979 წლის ალბომის „“ ყდა შთაგონებულია შილეს ავტოპორტრეტებით, ხოლო შილეს გამოსახულება ჩანს ბოუის 2013 წლის სინგლის „ “ გარეკანზე.

სახელოვნებო კოლექციები
ვენა:
ალბერტინა: მის გრაფიკულ კოლექციაში დაცულია ეგონ შილეს უამრავი ნახატი და აკვარელი; გარდა ამისა, აქ მდებარეობს ეგონ შილეს არქივი (მაქს ვაგნერის ფონდი). ჰაბსბურგების საზეიმო დარბაზებში მუდმივად არის გამოფენილი ზოგიერთი ნამუშევრის ფაქსიმილე.
ბელვედერი: შილეს აღიარების გზაზე, როგორც საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ავსტრიელი მხატვრისა, გადამწყვეტი ნაბიჯი იყო 1918 წელს ბელვედერის მიერ ედით შილეს პორტრეტის შეძენა. ხელოვანის ნამუშევრის ეს პირველი საჯარო შესყიდვა მაშინდელი დირექტორის, ფრანც მარტინ ჰაბერდიცლის პიონერული გადაწყვეტილება იყო, რომელიც შილემ ჯერ კიდევ 1917 წელს დახატა. მისი მეშვეობით მოხდა სხვა შესყიდვებიც, რამაც საფუძველი ჩაუყარა შილეს ვრცელ და მნიშვნელოვან კოლექციას. დღეისათვის ის მოიცავს 16 ფერწერულ ტილოს, ორ გუაშს და ერთ ბიუსტს.
ლეოპოლდის მუზეუმი: მუზეუმში დაცულია შილეს ყველაზე დიდი კოლექცია მსოფლიოში (41 ზეთის ტილო და 186 გრაფიკული ნამუშევარი). 2011 წელს ლეოპოლდის მუზეუმში ასევე დაარსდა ეგონ შილეს დოკუმენტაციის ცენტრი (ავტოგრაფები, ფოტოები და ლიტერატურა, რომელიც კოლექციონერმა რუდოლფ ლეოპოლდმა შეაგროვა). მუზეუმის ბიბლიოთეკაში დაცულია შილეს შესახებ არსებული ლიტერატურის ვრცელი კოლექცია. 2011 წელს მუზეუმმა სოტბის აუქციონზე შილეს ერთ-ერთი ნამუშევარი — „სახლები ფერადი სარეცხით“ — 40,1 მილიონ დოლარად გაყიდა.
სამხედრო-ისტორიული მუზეუმი: მის გრაფიკულ კოლექციაში ინახება შილეს რამდენიმე ნამუშევარი.
ვენის მუზეუმი: კარლსპლაცზე მდებარე ქალაქის მუზეუმს აქვს შილეს კოლექცია, რომლის ზოგიერთი ექსპონატი მუდმივ ექსპოზიციაშია.

გრაცი:
გრაცის ახალი გალერეა: იოანეუმის უნივერსალურ მუზეუმთან არსებული ახალი გალერეა ფლობს ეგონ შილეს 20 ნამუშევარს: 3 ზეთის ტილოსა და 17 გრაფიკულ ნამუშევარს (ნახატები, აკვარელები, ოფორტები).

ტულნი:
ეგონ შილეს მუზეუმი — მდებარეობს ტულნში, ქვემო ავსტრია.

ნიუ-იორკი:
ახალი გალერეა
მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმი

კრუმლოვი:
ეგონ შილეს ხელოვნების ცენტრი: მდებარეობს ჩესკი-კრუმლოვში (ჩეხეთი); აქ წარმოდგენილია ხელოვანის ცხოვრებისა და შემოქმედების მუდმივი ექსპოზიცია. ბიბლიოთეკაში დაცულია ბევრი იშვიათი დოკუმენტი და წიგნი ეგონ შილეს შესახებ.

ცუგი (შვეიცარია):
ცუგის სამხატვრო მუზეუმი: კამის კოლექციის ფონდის მეშვეობით მუზეუმი ფლობს ვენის მოდერნის მნიშვნელოვან კოლექციას, მათ შორის ეგონ შილეს ცხრა ზეთის ტილოსა და ოცდაათამდე გრაფიკულ ნამუშევარს.

გალერეა
ავტოპორტრეტები
ფიგურული ნამუშევრები
პეიზაჟები