iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ახალდაბის წმინდა გიორგის ეკლესია (მცხეთა)

ახალდაბის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალდაბაში. მდებარეობს სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 200-300 მეტრზე, შემაღლებულ ადგილას. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნაგებია რიყის ქვით. აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხეველი ყოფილა. აღმოსავლეთ კედლის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია.
ქასრ-ბენ-ღაშირი

ქასრ-ბენ-ღაშირი — ქალაქი ლიბიის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ელ-მარღაბის რაიონში. მდებარეობს ტრიპოლიტანიაში, ზღვის დონიდან 71 მ სიმაღლეზე, დედაქალაქ ტრიპოლიდან სამხრეთით 34 კილომეტრში. სიახლოვეს განლაგებულია ტრიპოლის საერთაშორისო აეროპორტი. მოსახლეობა დაახლოებით 7000 ადამიანი. ლიბიის სამოქალაქო ომის დროს ქალაქის ტერიტორიაზე განთავსებული იყო ბანაკები.
ლისის წმინდა გიორგის ეკლესია

ლისის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლისში. მდებარეობს სოფლის განაპირას, სამხრეთით, ძველ სასაფლაოზე, თარიღდება საუკუნის 40-იანი წლებით.

ეკლესია დარბაზულია (7,7 7 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით, ფასადები მოპირკეთებულია თლილი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აფსიდაში ერთი სწორკუთხა სარკმელი და მის ორივე მხარეს თითო ღრმა, მრუდხაზოვანი ნიშია. ერთი სარკმელი დასავლეთის კედელშია. ეკლესიაში დაკრძალული არიან თარხან-მოურავთა საგვარეულოს წარმომადგენლები.
ლისის წმინდა ესტატეს ეკლესია

ლისის წმინდა ესტატეს ეკლესია — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლისში. მდებარეობს სოფლის განაპირას, ჩრდილოეთით, სასაფლაოზე. თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (9,65 5,35 მ), ნაგებია ნატეხი ქვის არასწორი რიგებით, ფასადები მოპირკეთებულია თლილი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთ ფასადში ერთი სწორკუთხა სარკმელი და მის ორივე მხარეს თითო ღრმა ნახევარწრიული (სიმაღლე 2 მ) და თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. დასავლეთისა და სამხრეთის კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია. დარბაზის გრძივ კედლებზე შემორჩენილია პილასტრები, რომლებსაც კამარის საბჯენი თაღი ეყრდნობა.
თაჯარჰი

თაჯარჰი — ოაზისი და სოფელი სამხრეთ ლიბიაში. მდებარეობს საჰარაში, მარზუკის რაიონში. ფეცანის რეგიონის სამხრეთით მდებარე სოფელია. 1819 წელს ეს ადგილი აღწერა ჯორჯ ლიონმა; მოიხსენია როგორც წყლით მდიდარი ოაზისი და ფინიკის პალმებით მდიდარი ტერიტორია. 2006 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 1,496 ადამიანი.
მსხალდიდის ეკლესია

მსხალდიდის ეკლესია — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მსხალდიდში. მდებარეობს სოფლის განაპირას, აღმოსავლეთით. მიეკუთვნება გვიანდელ ფეოდალურ ხანას.

ეკლესია დარბაზულია (11,2 7,35 მ), ნაგებია აგურით, ცოკოლი — სხვადასხვა ზომისა და ფორმის ქვიშაქვის ქვით. აქვს ორი შესასვლელი, დასავლეთით და სამხრეთით. აღმოსავლეთ ნახევარწრიულ აფსიდში ორი მაღალი თაღოვანი სარკმელია. მარცხენა სარკმლის გვერდით სწორკუთხა ნიშია. თითო თაღოვანი ნიში აფსიდის ფართო მხრებშია. დარბაზის გრძივ კედლებზე თითო მასიური პილასტრია, რომლებსაც შეისრული კამარის შეისრული საბჯენი თაღი ეყრდნობოდა. კამარა ქუსლების დონეზე გამოზნექილი ზედაპირით გადადის შესაბამის კედელზე. ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელში ორი, ხოლო სამხრეთისაში ერთი მაღალი თაღოვანი სარკმელია.

ეკლესიას დასავლეთით ეკვრის გეგმით სწორკუთხა კარიბჭე (4,29 2,92 მ), რომელსაც დასავლეთით თაღოვანი შესასვლელი აქვს. ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კედელში მაღალი თაღოვანი სარკმლებია. ფასადებზე შემორჩენილია აგურის ორსაფეხურიანი ლავგარდნის ფრაგმენტები.
ნახშირგორის ეკლესია

ნახშირგორის ეკლესია — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მსხალდიდში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთით 5-7 კილომეტრზე, სასაფლაოზე. თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით. ეკლესიაში შეიმჩნევა ორი სხვადასხვა დროის სამშენებლო ფენა: პირველი ფენა განვითარებული ფეოდალური ხანისაა, ხოლო მეორე ფენა გვიანდელი ფეოდალური ხანის. ეკლესია ნაგებია კარგად გათლილი ქვიშაქვის ქვით. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში შეკეთების დროს აგური გამოუყენებიათ.

ეკლესია დარბაზულია (13,8 7,3 მ). შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი შიგნიდან თაღოვანია, გარედან არქიტრავითაა გადახურული. სწორკუთხა საკურთხეველი გამოყოფილია წყვილი ბურჯით, რომლებსაც სამი თაღი ეყრდნობა. შუა თაღი სხვებთან შედარებით ფართო და მაღალია. თაღედის წინ არდაბაგია გვერდებზე ორსაფეხურიანი კიბეებით. საკურთხევლის შუა ნაწილი გადახურულია ოდნავ შეისრული კამარით ხოლო სამკვეთლო და სადიაკვნე ცილინდრული კამარით. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში თაღოვანი სარკმელია. სარკმლის ქვემოთ ნიშია. საკურთხევლის სამხრეთ გასასვლელი ნიშისმაგვარადაა ამოშენებული . სამკვეთლოს და სადიაკვნეს თითო სარკმელი აქვს და მცირე თაღოვანი გასასვლელებით ნავის აღმოსავლეთ ნაწილში შექმნილ კამაროვან უბეებს უკავშირდებიან. ჩრდილოეთ უბის ჩრდილოეთ კედელში თაღოვანი შესასვლელი (ამოქოლილია) ყოფილა. კარს ზემოთ თაღოვანი სარკმელია. ასეთივე სარკმელი სამხრეთ უბის კედელშიც არის. ამ სარკმლის ქვემოთ თაღოვანი ნიშია. დარბაზის შეისრული კამარა უშუალოდ კედლებს ეყრდნობა. სამხრეთ, ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში თითო თაღოვანი სარკმელია.

აღმოსავლეთის ფასადზე, ფრონტონში, საკურთხევლის სარკმლის ზემოთ, აგურის წყობაში ჩასმულ ქვაზე გამოსახულია რელიეფური [ჯვარი. დასავლეთ კედელი ამოყვანილია ორსაფეხურიან ცოკოლზე, რომლის ქვედა საფეხური სწორკუთხაა, ზედა - ლილვს წარმოადგენს. სამხრეთის და ჩრდილოეთის ფასადებზე საკურთხევლის ნაწილი რამდენადმე წინ წამოწეულია. სამხრეთის ფასადზე კარის არქიტრავის ზემოთ, აგურის წყობაში ჩასმულია წარწერიანი ქვა. მის ზემოთ პატარა თაღოვანი ნიშია. ქვასა და ნიშს შეწყვილებული ლილვით შედგენილი თაღი აქვს. ეკლესიას შემოვლებული აქვს აგურის ორსაფეხურიანი ლავგარდანი. სახურავი ორფერდაა და გადახურულია კრამიტით.
იოან გურკუფი

იოან მიგელ გურკუფი (; დ. 11 ივლისი, 1986, პლემო, საფრანგეთი) — ფრანგი ფეხბურთელი, რომელიც ამჟამად ფრანგულ ლიონში თამაშობს.ის არის შემტევი ნახევარმცველი და მას აკისრია გამთამაშებლის როლი. მისი შთამბეჭდავი ტექნიკის გამო, მას ფრანგ ფეხბურთელს ზინედინ ზიდანს ადარებდნენ, თუმცა ჯერჯერობით მან ვერ შეძლო ამის გამართლება. მისი მამა, კრისტიან გურკუფი, ამჟამად ლორიენის მწვრთნელია. სწორედ აქ დაიწყო იოანმა თავისი კარიერა. გურკუფის კარიერა ძალიან კარგად წარიმართა. მან საფრანგეთის 19 წლამდე ნაკრებთან ერთად ევროპის ჩემპიონატი მოიგო 2005 წელს. მისით იტალიური მილანი დაინტერესდა და ის მალე იტალიურ კლუბში აღმოჩნდა, სადაც არც თუ ისე კარგად მოექცნენ. თვითონაც დიდი შთაბეჭდილება ვერ დატოვა. 2008 წელს ის იჯარით ფრანგულ ბორდოში გადავიდა, სადაც შესანიშნავი სეზონი ჩაატარა. კლუბთან ერთად ლიგა 1 და ლიგის თასის მოპოვება შეძლო.ამ ყველაფერთან ერთად ის წლის საუკეთესო ფრანგი ფეხბურთელი გახდა და წლის საუკეთესო გოლი გაიტანა საფრანგეთის ჩემპიონატში.მან ბორდოსთან ერთად დიდ წარმატებას მიაღწია. გუნდი 2009-2010 წლის სეზონში, ჩემპიონთა ლიგის 1/4 ფინალამდე გავიდა. მეორე ფრანგულმა კლუბმა, ლიონმა შეძლო მათი შეჩერება.სწორედ იმ ლიონმა, სადაც გურკუფი ამჟამად ირიცხება.

სანაკრებო კარიერა
გურკუფი საფრანგეთის ნაკრებში 2008 წლის 11 აგვისტოს გამოიძახეს შვედეთის წინააღმდეგ ის 92 წუთზე გამოვიდა მოედანზე, ის მატჩი ფრანგებმა 3-2 მოიგეს. იოანმა პირველივე ოფიციალურ თამაშში რუმინეთის წინააღმდეგ ბრწყინვალე გოლი გაიტანა დაახლოებით 35 მეტრიდან. გურკუფი თითქმის სულ ხვდებოდა ნაკრებში. 2010 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე გურკუფმა დიდი შთაბეჭდილება ვერ მოახდინა,თუმცა ამას წინ უძღვოდა სკანდალი, რომელიც საფრანგეთის ნაკრებში მოხდა, რის გამოც საფრანგეთმა ჯგუფში უკანასკნელი ადგილი დაიკავა. ამის შემდეგ საფრანგეთის ნაკრების მწვრთნელი მოხსნეს.

ნაკრებში ლორან ბლანის მოსვლის შემდეგ გურკუფი კვლავ დაუბრუნდა ნაკრებს და იგი გამოძახებული იქნა რუმინეთის და ლუქსემბურგის ნაკრების წინააღმდეგ. რუმინეთთან იგი შეცვლაზე შემოვიდა და გოლის გატანაც მოახერხა, ფრანგებმა კი 2:0 იმარჯვეს. ლუქსემბურგთან კი მან "სტარტერად" დაიწყო და ქარიმ ბენზემას ასისტიც დაუდო, ეგ თამაშიც ფრანგებმა 2:0 მოიგეს.

მიღწევები
საკლუბო:

რენი

გამბარდელას თასი (2003)

მილანი

ჩემპიონთა ლიგა (2006)
უეფას სუპერ თასი (2007)
ფიფას საკლუბო მსოფლიო ჩემპიონატი (2007)

ბორდო

ლიგა 1 (2008-09)
ლიგის თასი (2008-09)
ჩემპიონთა თასი (2): (2008, 2009))

ლიონი

საფრანგეთის თასი (2011-12)
ჩემპიონთა თასი (2012)

სანაკრებო

ევროპის ჩემპიონი 19-ში (2005)

პირადი

ლიგა 1-ის წლის ფეხბურთელი (2008-09)
ლიგა 1-ის წლის გუნდი (2): (2008-09, 2009-10)
ლიგა 1-ის წლის გოლი (2008-09)
საფრანგეთის წლის ფეხბურთელი (2009)
-ის თვის ფეხბურთელი (2): (მარტი 2006, აპრილი 2009)
იალქნოსნისებრნი

იალქნოსნისებრნი — თევზების ოჯახი ქორჭილასნაირთა რიგისა. წაგრძელებული ფორმის სხეული აქვთ. დამახასიათებელია შუბისებრი დინგი და გრძელი უხეში ზურგის ფარფლი. სწრაფად დაცურავენ. მათი გადაადგილების სიჩქარეა 110 კმ/სთ. მათი სხეული სიგრძე აღწევს 5 მ-ს, ხოლო წონა 818 კგ. სპორტული თევზჭერის პოპულარული ობიექტია.
ჯადუ

ჯადუ — ქალაქი დასავლეთ ლიბიაში, ტრიპოლიტანიაში, ელ-ჯაბალ-ელ-ღარბის რაიონში. მდებარეობს ნაფუსის მთებში, ზღვის დონიდან 680 მ სიმაღლეზე. 2004 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 6,013 ადამიანი. მეორე მსოფლიო ომის (1939-1945) დროს ჯადუს ტერიტორიაზე განთავსებული იყო საკონცენტრაციო ბანაკი. 1942 წელს ლიბიაში მცხოვრები დაახლოებით 2 ათასი ებრაელი ჯადუს საკონცენტრაციო ბანაკში მოათავსეს.
ბინ-ჯავადი

ბინ-ჯავადი — ქალაქი ლიბიაში, სურთის რაიონში. მდებარეობს სიდრის ყურის სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 10 მ სიმაღლეზე. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 10,000 ადამიანი. ლიბიის სამოქალაქო ომის დროს 2011 წლის 5 მარტს ქალაქი ამბოხებულებმა დაიკავეს, თუმცა 6 მარტს სამთავრობო ჯარების მეშვეობით მოხერხდა ქალაქის განთავისუფლება. 27 მარტს ამბოხებულებმა კვლავ დაიკავეს ქალაქი, ხოლო 29 მარტს კადაფის მომხრეებმა ისევ განდევნეს ისინი ქალაქიდან.
კასტელვერდე (ლიბია)

კასტელვერდე — ქალაქი ჩრდილოეთ-დასავლეთ ლიბიაში, ტრიპოლიტანიაში, ტრიპოლის რაიონში. 1995 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 34,584 ადამიანი. მდებარეობს ქალაქებს ტრიპოლსა და ელ-ხუმსს შორის არსებულ მთავარ გზაზე, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროს სიახლოვეს, ზღვის დონიდან 33 მ სიმაღლეზე. დაარსდა როგორც იტალიის ლიბიის კოლონიური დასახლება. ქალაქზე გადის ლიბიის რკინიგზის ხაზი.
ნიზენი

ნიზენი — მთა ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში. გადაჰყურებს თუნის ტბას; ხშირად უწოდებენ შვეიცარიის პირამიდას.

მთის მწვერვალზე (2362 მ) ასვლა ადვილადაა შესაძლებელი დასახლება მიულენენიდან მიმავალი საბაგირო გზით. მისი მშენებლობა 1910 წელს დასრულდა. ასევე მიემართება საფეხურებიანი საფეხმავლო გზა, რომელიც მსოფლიოში უგრძესი საფეხურებიანი გზაა (11 674 საფეხური). საზოგადოებისთვის ის წელიწადში მხოლოდ ერთხელაა ღია.
მუსაიდი

მუსაიდი — ქალაქი აღმოსავლეთ ლიბიაში, ელ-ბუტნანის რაიონში. მდებარეობს ლიბია-ეგვიპტის საზღვარზე, ქალაქ ტობრუკიდან დაახლოებით 150 კილომეტრში. 2006 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენდა 7,139 ადამიანს. ლიბია-ეგვიპტის ომის დროს მუსაიდი იყო ბრძოლის ადგილი. ომის შემდეგ ორ ქვეყანას შორის დაწესდა ემბარგო, რის გამოც გაუარესდა ქალაქის ეკონომიკა, ამასთანავე შემცირდა მოსახლეობაც.
ახალუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია

ახალუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალუბანში. ეკლესია დასავლეთის კარის თავზე მოთავსებული დაზიანებული მხედრული წარწერის თანახმად აგებულია 1692 წელს.

ეკლესია დარბაზულია (10,44 9,2 მ), ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. სამხრეთის კედელში ორი კარია. დასავლეთით მდებარე კარს კარიბჭე აქვს მიშენებული. მეორე კარი გაჭრილია მოგვიანებით. აფსიდში და დასავლეთის კედელში თითო სარკმელია, აფსიდის სარკმლის ორივე მხარეს - თითო სწორკუთხა ნიში. ერთი ნიში ჩრდილოეთის კედელშიც არის, აფსიდის მხართან. კამარის საბჯენი თაღი კონსოლებს ეყრდნობა. ფასადები დასრულებულია აგურის სამრიგიანი თაროსებრი ლავგარდნით. ღრმა კარიბჭე გადახურულია ცილინდრული კამარით, რომელიც კონსოლებზე დაყრდნობილ თაღს ემყარება.
კარლ ტროლი

კარლ ტროლი ( დ. 24 დეკემბერი, 1899, გაბერზეე, გერმანია, — გ. 21 ივლისი, 1975, ბონი, გერმანია) — გერმანელი გეოგრაფი და პედაგოგი. ბოტანიკოს ვილჰელმ ტროლის ძმა. კარლ ტროლი იყო ბერლინისა (1930) და ბონის (1938) უნივერსიტეტების პროფესორი. 1919-1922 წლებში მიუნხენის უნივერსიტეტში სწავლობდა ბიოლოგიას, ქიმიას, გეოლოგიას, გეოგრაფიასა და ფიზიკას. 1921 წელს მიიღო დოქტორის ხარისხი ბოტანიკის დარგში, ხოლო 1925 წელს მოიპოვა ჰაბილიტირებული დოქტორის ხარისხი გეოგრაფიაში. 1922-1927 წლებში მიუნხენში გეოგრაფიის ინსტიტუტში ასისტენტად მუშაობდა. 1926 წლიდან მონაწილეობას იღებდა ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში, აფრიკასა და ცენტრალური აზიის მთიან რაიონებში ჩატარებულ ექსპედიციებში. მისი ძირითადი შრომები მიეძღვნა რელიეფის, კლიმატის, მცენარეულობისა და მათი ურთიერთკავიშირის საკითხებს. იკვლევდა მთიანი მხარეების ეკოლოგიისა და გეოგრაფიის საკითხებს; 1926-1929 წლებში სამეცნიერო კვლევების მიზნით გაემგზავრა სამხრეთი ამერიკის ანდებში, სადაც მოინახულა შემდეგი ქვეყნები: ჩრდილოეთი ჩილე, ბოლივია, პერუ, ეკვადორი, კოლუმბია და პანამა. 1933-1934 წლებში მისი სამეცნიერო ინტერესი მიმართული იყო აღმოსვლეთი და სამხრეთი აფრიკისადმი; 1937 წელს ეთიოპიაში იმყოფებოდა, ხოლო 1954 წელს მოინახულა მექსიკა. კარლ ტროლმა 1939 წელს შემოიღო ტერმინი ლანდშაფტების ეკოლოგია, ხოლო 1966 წელს დაამკვიდრა ტერმინი გეოეკოლოგია. 1956-1960 და 1964-1968 წლებში იყო საერთაშორისო გეოგრაფიული კავშირის ვიცე-პრეზიდენტი, ხოლო 1960-1964 წლებში საერთაშორისო გეოგრაფიული კავშირის პრეზიდენტი. 1947 წელს დააარსა სამეცნიერო ჟურნალი „“, სადაც თავის პირველივე სტატიაში აკრიტიკებდა მესამე რაიხში არსებული გეოგრაფიული მეცნიერების მეთოდებს. 1949 წელს სათავეში ედგა გერმანიის საკვლევ ფონდს, ხოლო 1950 წლიდან მაინცის მეცნიერებათა აკადემიისა და ლიტერატურის სამეცნიერო კვლევების კომისიას. 1957-1959 წლებში შედიოდა ბონის საქალაქო კავშირის შემადგენლობაში გერმანიის ქრისტიან-დემოკრატიული კავშირის პარტიიდან. 1960-1961 წლებში ბონის უნივერსიტეტში ეკავა რექტორის თანამდებობა. 1966 წელს პენსიაზე გავიდა. 1937 წლიდან იყო ლეოპოლდინას წევრი, 1942 წლიდან ბავარიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი, 1943 წლიდან პრუსიის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიის წევრი, 1950 წლიდან მაინცის მეცნიერებათა აკადემიისა და ლიტერატურის წევრი, 1955 წლიდან ავსტრიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი, ხოლო 1965 წლიდან დანიის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. კარლ ტროლი გარდაიცვალა 1975 წლის 21 ივლისს გულის უკმარისობით. დაკრძალულია პოპელსდორფის სასაფლაოზე ქალაქ ბონში.

თხზულება
 , [] 1-3, , 1966.
მორმონის წიგნი

მორმონის წიგნი — მორმონთა მწვალებლური წიგნი. იგი გამოიცა ჯოზეფ სმითმა, აშშ-ში, 1830 წლის მარტში. როგორც ამტკიცებდნენ, წიგნის მას გადასცა ანგელოზმა მორმონმა.

როგორც ამტკიცებენ წიგნი დაწერილი იყო ოქროს ფირფიტებზე, რომელიც ანგელოზმა უკან წაიღო ისევ. ფირფიტებიდან სმითმა ტექსტი ინგლისურ ენაზე თარგმნა. ეს წიგნი თარგმნილია მრავალ ენაზე. მას იყენებს ყველა მორმონული მიმდინარეობა.

ამ წიგნს არ აღიარებს მართლმადიდებლური ეკლესია.
ბარდია (ქალაქი)

ბარდია — ქალაქი და ნავსადგური აღმოსავლეთ ლიბიაში, ელ-ბუტნანის რაიონში. მდებარეობს ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 26 მ სიმაღლეზე. 2006 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენდა 9,149 ადამიანს. რომაულ ეპოქაში ცნობილი იყო როგორც პეტრას-მაიორი. პირველი მსოფლიო ომის დროს რამდენიმე გერმანული წყალქვეშა ნავი გაჩერდა ბარდიის ნავსადგურში. მეორე მსოფლიო ომის დროს ბრძოლის ადგილს წარმოადგენდა. იმავე პერიოდში შეიქმნა ეგრეთ წოდებული ბარდიის ფრესკა — ტურისტების პოპულარული ადგილი. არის მეჩეთი.
მისაქციელის ღვთისმშობლის ეკლესია

მისაქციელის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის მისაქციელში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით. აგებულია საუკუნეში.

ეკლესია დარბაზულია (12,4 7,5 მ), ნაგებია აგურით. ადგილ-ადგილ რიყის ქვაცაა გამოყენებული. შესასვლელი დასავლეთით მიშენებული კარიბჭიდანაა. სწორკუთხა საკურთხეველი დარბაზისაგან გამოყოფილია წყვილი პილასტრით. საკურთხეველში, აღმოსავლეთ კედლის ღერძზე ერთი ფართო, შიგნიდან თაღოვანი, გარედან სწორკუთხა სარკმელია. ასეთივე სამ-სამი სარკმელია გრძივ კედლებში. გრძივ კედლებზე ორი წყვილი პილასტრია, რომლებსაც ეყრდნობა ნახევარწრიული კამარის საბჯენი თაღები. შესასვლელის ზემოთ სამრეკლოს მეორე სართულზე ასასვლელი თაღოვანი ხვრელობია. იატაკი მოსწორებულია ცემენტის ხსნარით. შიგნიდან ეკლესია შელესილია.

ეკლესიას დასავლეთით მიშენებული აქვს სამრეკლო, რომელიც სამ მხარეს ნახევარწრიული თაღებითაა გახსნილი. თაღები ორ თავისუფლად მდგომ ბოძსა და ეკლესიის კედლის ორ პილასტრს ეყრდნობა.

ეკლესიის ფასადები ძირითადად მორთულია სწორკუთხა შეღრმავებებითა და ჯვრებით. გრძივ ფასადებზე პილასტრებია, რომელთა შორის, თითო სწორკუთხა შეღრმავებაში თითო სარკმელია. ეკლესიას შემოვლებული აქვს აგურის საფეხურიანი ლავგარდანი.
ნატახტრის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია

ნატახტრის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნატახტარში. მდებარეობს სოფლის ცენტრში, აგებულია საუკუნის მეორე ნახევარში.

ეკლესია დარბაზულია (12,9 7,5 მ), ნაგებია აგურით. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. სწორკუთხა საკურთხეველში ერთი სარკმელია. საკურთხევლის წინ არდაბაგია. დარბაზის გრძივ კედლებზე სამ-სამი ფართო სწორკუთხა სარკმელი და წყვილი პილასტრია. პილასტრებს კამარის საბჯენი თაღები ეყრდნობა. განივი კედლები დასრულებულია კუთხის პილასტრებზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღით. ფასადებზე პილასტრები ხაზგასმულია აგურის წყობაში ამოყვანილი მაღალი, ვიწრო ნიშებით. პილასტრების ორსაფეხურიანი კაპიტელები გაერთიანებულია სარტყლით. სარტყლებს აგურის საპირე აქვს. ეკლესიის თაღოვან კარიბჭეზე დაშენებულია სამრეკლო.
ზონკარის წყალსაცავი

ზონკარის წყალსაცავი — კომპლექსური დანიშნულების წყალსაცავი აღმოსავლეთ საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში, მდინარე დიდი ლიახვის მარცხენა შენაკადის — პატარა ლიახვის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1209 მ სიმაღლეზე. წაგრძელებული ფორმისაა. წყლის ზედაპირის ფართობი 1,4 კმ², წყლის საერთო მოცულობა 40,0 მლნ. მ³, სასარგებლო მოცულობა 39,0 მლნ. მ³. კაშხლის სიმაღლეა 78 მ. სპეციალისტთა შეფასებით, თუ წყალსაცავზე აღიმართება ჰიდროელექტროსადგური შესაძლებელი იქნება გამომუშავდეს 8 მეგავატი ელექტროენერგია. 2009 წელს თავიდან აიცილეს შესაძლო სტიქიური უბედურება, რომლის შედეგადაც დაიტბორებოდა ახლომდებარე მრავალი სოფელი. იგი აბრკოლებს აგრეთვე კალმახის მიგრაციას პატარა ლიახვის სათავეებში. წყალსაცავი გამოყენებულია საირიგაციოდ და მელიორაციის მიზნით; აგრეთვე რეგიონისთვის როგორც სასმელი წყლის მომწოდებელი წყარო. სანაპიროსთან გაშენებულია სოფლები: ზემო ზონკარი, ქვემო ზონკარი და აწრისხევი.
ნატახტრის კვირაცხოვლის ეკლესია

ნატახტრის კვირაცხოვლის ეკლესია — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნატახტარში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთით. თარიღდება ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (5,1 4,1 მ), ნაგებია რიყის ქვით. კუთხეებში და სარკმლებთან ურო დიდი ზომის ქვებია გამოყენებული. კედლებში მთელ სიგრძეზე ხის ძელები ყოფილა დატანებული. შიგნიდან და გარედან ტიმპანით დასრულებული შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ნალისებრ აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს სწორკუთხა ნიშებია. ასეთივე ნიშია ჩრდილოეთის კედელში, აფსიდის მხართან. გრძივ კედლებში თითო თაღოვანი სარკმელია.
მუტერიშტოკი

მუტერიშტოკი — მთა გლარნის ალპებში, ზღვის დონიდან 2 295 მეტრზე, შვეიცარიაში. მდებარეობს გლარუსისა და შვიცის კანტონების საზღვარზე; გადაჰყურებს ვეგიტალერზეეს წყალსაცავსა და კლენტალერზეეს ტბას. მისი მწვერვალი უმაღლესია პრაგელის უღელტეხილის ჩრდილოეთით მდებარე ქედზე. მთის კალთებზე გაშიშვლებულია ქვიშაქვები.
ციხისძირის ეკლესია

ციხისძირის ეკლესია — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისძირში. მდებარეობს სოფლის აღმოსავლეთით, იმ მთის ჩრდილო-დასავლეთ ფერდობზე, რომელზეც ქსნის ციხეა აღმართული. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (7,05 4,55 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით, აქა-იქ რიყის ქვაც არის გამოყენებული. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. საკურთხევლის ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს ნიშებია. დარბაზი გადახურულია კამარით, რომლის საბჯენი თაღი მარტივ კონსოლებს ეყრდნობა. თითო სარკმელი დასავლეთ (კამარის კეხზეა მიბჯენილი) და სამხრეთ კედლებშია.
ძველი ქანდის ეკლესია

ძველი ქანდას ეკლესია — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძველ ქანდაში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთით, თბილისი-გორის საავტომობილო გზის მარცხენა მხარეს, გაშლილ მინდორზე. აგებულია გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში.

ეკლესია დარბაზულია (6,2 4,7 მ), ნაგებია რიყის ქვით, გამოყენებულია აგურიც. მაღალი და ვიწრო, კარვად გამოყვანილი აგურის ნახევარწრიული თაღიანი შესასვლელი დასავლეთ კედლის ცენტრშია გაჭრილი. კვადრატული დარბაზი გადახურულია კირხსნარით დაბეტონებული ოდნავ შეისრული კამარით. კირხსნარის მასაში ერთმანეთისაგან თანაბრად დაშორებული აგურის მწკრივებია დატანებული. დარბაზის დასავლეთ, ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სარკმელია. ნახევარწრიული აფსიდის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში მაღალი ნიშებია, რომლებიც კედელში დატანებულ, ნახევარწრიული კამარებით გადახურულ ვიწრო სამკვეთლოში და სადიაკვნეში გადის. ამ სათავსების აღმოსავლეთ მონაკვეთებში მინიშნებულია საკურთხეველი და თითო სარკმელია გაჭრილი. აღმოსავლეთ ფასადის შუა სარკმლის ზევით მწვანედ მოჭიქული აგურებით გამოსახულია ჯვარი, რომლის ქვედა მკლავი წაგრძელებულია.
მაროდიშის ეკლესია

მაროდიშის ეკლესია — ეკლესია მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძველ ქანდაში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, თბილისი-გორის საავტომობილო გზის მარცხენა მხარეს, გაშლილ მინდორზე. ეკლესია გვიანდელ ფეოდალურ ხანაშია აგებული.

ეკლესია დარბაზულია (7,8 5,8 მ), ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე ვიწრო სარკმელია, ხოლო ჩრდილოეთ კედელში - ოთხკუთხა ნიში. ოდნავ შეისრული სატრიუმფო თაღი მძლავრადაა ამოწეული კამარიდან. კვადრატული დარბაზი გადახურულია ოდნავ შეისრული კამარით. დასავლეთ კედელში ერთი ვიწრო სარკმელია, სამხრეთისაში - ორი. ინტერიერი შელესილი ყოფილა. ეკლესიას ორრიგად კბილანებად დალაგებული აგურის ლავგარდანი აქვს.
დებციხის ეკლესია

დებციხის ეკლესია — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაჩუბეთში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით, 3 კილომეტრზე, მდინარე თეძმის მარჯვენა ნაპირზე. თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (8 5 მ), ნაგებია ლოდებით. დასავლეთ კედელი ამოყვანილია დაახლოებით 1,5 მეტრის სიმაღლის კედლის ტერასაზე. შესასვლელი სამხრეთიდან, კარიბჭიდან აქვს. ყოველ კედელში თითო სარკმელია. ეკლესიის სახურავი ორფერდაა, გადახურულია ბრტყელი ღარიანი კრამიტით.
თეკნელას წმინდა გიორგის ეკლესია

თეკნელას წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაჩუბეთში. მდებარეობს ნასოფლარ თეკნელაში, ტყეში. თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (7 4 მ), ნაგებია რიყის ქვით. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აფსიდის ღერძზე სარკმელია, მის ორივე მხარეს - თითო პატარა ნიში. ქვემოთ, კედელთან სატრაპეზო ქვაა მოდგმული. მეორე უფრო მცირე სარკმელი სამხრეთ კედელშია. ინტერიერში შეიმჩნევა მოხატულობის კვალი.
საბოლიის ეკლესია

საბოლიის ეკლესია — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაჩუბეთში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთით, 7 კილომეტრზე, შემაღლებულ ადგილას. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (7 4,6 მ), ნაგებია რიყის ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. საკურთხევლის სარკმლის ქვეშ, კედელთან მიდგმულია სატრაპეზო ქვა, ხოლო სარკმლის მარჯვენა მხარეს ნიშია. სარკმლები აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებშიც არის აგრეთვე. ეკლესია შიგნიდან შელესილია. ეკლესიის მცირე ეზო შემოფარგლულია გალავნით.
ნიაბის წმინდა გიორგის ეკლესია

ნიაბის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნიაბში. მდებარეობს სოფლის განაპირას, სამხრეთით, პატარა გორაკზე. თარიღდება საუკუნით. მოგვიანებით, შეკეთებისას აგურით განუახლებიათ ჩრდილოეთ კედლის ზედა ნაწილები, ორსაფეხურიანი სატრიუმფო თაღი და კონქი, ზოგიერთი პილასტრის მნიშვნელოვანი ნაწილი.

ეკლესია დარბაზულია (19,3 × 6,8 მ), ნაგებია კარგად გათლილი ტუფის კვადრებით. წყობის რიგების სწორხაზოვნება დაცულია. ეკლესიაში ორი შესასვლელია: ერთი — სამხრეთით, ეგვტერიდან, მეორე — ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში. სამხრეთის კარი შიგნიდან თაღოვანია, გარედან — არქიტრავული. ჩრდილოეთ კარი ორივე მხრიდან თაღოვანია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, მის მარჯვნივ — მცირე ზომის სწორკუთხა ნიში. საკურთხევლის სარკმლის ქვეშ კედელზე მიდგმულია სატრაპეზო ქვა. დარბაზის გრძივ კედლებზე ორი წყვილი ორსაფეხურიანი პილასტრია. პილასტრებს შორის კედლის თაღებია. კაპიტელებით დასრულებულ პილასტრებს საბჯენი თაღები ეყრდნობა. დასავლეთის საბჯენი თაღი სამხრეთით პილასტრს ეყრდნობა, ჩრდილოეთით — კრონშტაინს.

აფსიდის მხართან, ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილი კარით ეკლესია უკავშირდება სამრეკლოს (5,2 × 2,8 მ), რომლის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი მცირე თაღოვანი სარკმელი ამოქოლილია. სამხრეთ კედელში, სარკმლის მარჯვნივ მცირე სწორკუთხა ნიშია, ხოლო ქვემოთ მთლიანი ქვიშაქვისაგან გამოთლილი სატრაპეზო ქვა დგას. სამკვეთლო გადახურულია ცილინდრული კამარით.

ეკლესიას სამხრეთიდან მიშენებული აქვს ეგვტერი, გრძელი ვიწრო სათავსი (12,3 × 3,9 მ), რომელსაც სამხრეთით ორმალიანი თაღოვანი შესასვლელი აქვს. ამჟამად აღმოსავლეთ მალი ამოშენებულია. თაღებს შორის ტუფის მთლიანი ქვისაგან გამოთლილი სვეტი იდგა. ნახევარწრიულ აფსიდში თაღოვანი სარკმელია, მის მარცხნივ — მცირე სწორკუთხა ნიში. სარკმლის ქვემოთ სატრაპეზო ქვა დგას. სამხრეთ კედელში აფსიდის მხართან თაღოვანი სარკმელია. ეგვტერის კამაროვანი გადახურვა გადაყვანილია ეკლესიის სამხრეთ კედელზე და მის თაღედზე.

ეკლესიის აღმოსავლეთ ფასადი წარმოდგენილია ბაზილიკური აბრისით. შუა ამაღლებული ნაწილი გადახურულია ორფერდა, ხოლო გვერდითები - ცალფერდა სახურავით. ფასადის ღერძზე ორნამენტიანი თავსართით მორთული თაღოვანი სარკმელია. მის ზემოთ, ქვაზე ამოკვეთილია წრეში ჩასმული სამი ტილკმლავა ჯვარი. ჩრდილოეთ ფასადზე, შესასვლელის ზემოთ, შემორჩენილია წარწერიანი ქვა (წარწერა დაზიანებულია და ვერ იკითხება). ამავე შესასვლელის მარცხნივ, წყობაში ჩასმულ ქვაზე გამოსახულია ნადირობის სცენა.

ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ბორჩხა

ბორჩხა, ფორჩხა — ქალაქი თურქეთში, ართვინის პროვინციაში, ბორჩხის რაიონის ცენტრი.

მდებარეობს ისტორიულ ნიგალში, მდინარე ჭოროხის ნაპირას. მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ეთნიკური ქართველები არიან. ქალაქში არის შუა საუკუნეების მოზრდილი გოდოლი — ბორჩხას ციხე, რომელსაც ბოლო დროს ჩაუტარდა რესტავრაცია. ქალაქთან ახლოს მდებარეობს საუკუნის მამაწმინდის ეკლესია

 საუკუნეში ბორჩხაში მზადდებოდა კრამიტი, რომელსაც სახურავად იყენებდა ართვინიდან ბათუმამდე მხარის მოსახლეობა.