iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გუარამ III

გუარამ , გუარამიდების დინასტიიდან, იყო ქართლის წარმომადგენელი ერისმთავარი (ქართლი, აღმოსავლეთ საქართველო) დაახლოებით 693-დან 748 წლამდე.

გუარამ -ეს მიენიჭა კუროპალატის ბიზანტიური ტიტული, და ამ გზით, მას უნდა შეეცვალა მისი მამა ან პაპა გუარამ 693 წლამდე ცოტა ხნით ადრე, სანამ აჯანყებული ხალიფატი ბაზანტიელებს განდევნიდა კავკასიის რეგიონიდან.

დაახ. 800 წლის ფსევრო-ჯუანშერის ქრონიკებში ასევე მოიხსენიებიან ერისმთავრები მირი, არჩილი, და ამ უკანასკნელის ძეები – იოვანე და ჯუანშერი – ამ პერიოდში. თუმცა, ამ პირთაგან არცერთი არ ყოფილა ქართლის წარმომადგენელი ერისმთავარი, არამედ კახეთის პროვინციელი მმართველები აღმოსავლეთში.

გუარამ -ეს ჰყავდა შვილი სახელად ასევე გუარამი (ან გურგენი, მომავალი გუარამ ), და ორი ანონიმური ასული, ერთი მათგანი დაქორწინდა ხოსროიდ უფლისწულ არჩილზე, მეორე – ბაგრატიდ უფლისწულ ვასაკზე. მისი ძე, გუარამი/გურგენი დაქორწინებულ იქნა ნერსიანიდ პრინცესაზე, ადარნასე -ის ქალიშვილზე, და ეყოლა ძე, სტეფანოზი.
ვეჯინის მესამე ნაგებობა

ვეჯინის მესამე ნაგებობა — არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ვეჯინის დასავლეთით, 1,5 კილომეტრზე ვეჯინის ხევის მარცხენა ნაპირზე. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია მხოლოდ ზურგის ჩრდილოეთ კედელი, სიგრძე — 17,84 მეტრი, მაქსიმალური სიმაღლე მიწის ზედაპირიდან 8,5 მეტრზე, კედლის სისქე 0,9 მეტრია, და მასთან დაკავშირებული სამი კედელის ნაწიბურები — ბოლოებში და დასავლეთ ნაწილსი იგი ნაგებია რიყის ქვითა და კირის დუღაბით; არქიტექტურული ელემენტების წყობაში გამოყენებულია კვადრატული აგუროც. ნაგებობა სამსართულიანი ყოფილა (კედელზე შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის კოჭების დასაყრდნობი საფეხურები).

პირველი სართულის დონეზე კედელი თითქმის მთლიანად დაფარულია მიწითა და ნანგრევებით. კედლის აღმოსავლეთ ნაწილის შუაში მოჩანს ისრულთაღოვანის თაღის მცირე ნაწილი.

მეორე სართულის დონეზე. აღმოსავლეთ ნაწილში, სამი შეისრულთაღოვანი ნიშაა, რომელთა თაღები აგურისაა. მათგან აღმოსავლეთით მდებარე ნიშაში მოწყობილია ისრული თაღით გადახურული ღრმა უბე. კედლის აღმოსავლეთ ბოლოში. გვერდიგვერდ, ორი სწორკუთხა, ნიშაა მათ ქვემოთ კი - მცირე ისრულთაღოვანი ნიშაა. რომელიც ვიწრო და დაბალი ჰორიზონტალური ხვრელით დაკავშირებულია კედლის სისქეში მოწყობილ ცილინდრულ, ნახევარსფერული კამარით გადახურულ სათავსთან (დიამეტრი — 1,8 მეტრი სიმაღლე — დაახლოებით 2,5 მეტრი). სათავსი მთლიანად შელესილია: მის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში პატარა სწორკუთხა ნიშაა. სართულის კედლის დასავლეთ ნაწილი ყრუა.

მესამე სართულზე. აღმოსავლეთ ნაწილში, ორი შეისრულთაღოვანი ნიშაა. მათ აღმოსავლეთით. კი - ერთი საკმაოდ დიდი და ღრმა სწორკუთხა ნიშაა (სიგრძე 1,92 სანტიმეტრი სიმაღლე 1,5 მეტრი სიღრმე — 1,3 მეტრი), მის გვერდებში თითო ისრულთაღოვანი ნიშაა მოწყობილი. ხოლო ძირში — ხვრელი (დიამეტრი — 0,55 მეტრი სიმაღლე 1,3 მეტრი), რომელიც დაკავშირებულია მეორე სართულის დონეზე მოწყობილ სათავსოსთან. კედლის დასავლეთ ნაწილი ამ სართულზეც ყრუა.
ვაზოვანის ეკლესია

ყვარლის ვაზოვანის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დგას ქალაქ ყვარლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 3 კმ-ზე, მდინარე ვაზოვანის მარცხენა შემაღლებულ ნაპირზე, ტყეში, მდინარიდან ორმოცდაათიოდე მეტრის მანძილზე.

ძეგლი სამეკლესიიანი ბაზილიკის ტიპისაა. სავარაუდოდ, თარიღდება საუკუნით. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია შუა ეკლესიის საკურთხევლის გვერდზე მდებარე სათავსები – სამკვეთლო, სადიაკვნე და ეკლესიის აღმოსავლეთ ნაწილი. შენობის დანარჩენი ნაწილის აგებულება გათხრა-გასუფთავების გარეშე არ ირკვევა. ეკლესია ნაშენებია რიყისა და ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეებში მოზრდილი თლილი ქვები და ალაგ-ალაგ შირიმია გამოყენებული. კედლები შიგნიდან და გარედან მობათქაშებული ყოფილა. შუა ეკლესიას სამი თაღოვანი შესასვლელი აქვს. სამხრეთით, დასავლეთით და ჩრდილოეთით, ეს უკანასკნელი კი მოგვიანებით ამოუშენებიათ.

ეკლესიის ვრცელი დარბაზი (შიგნითა ზომები: სიგრძე - 13.5 მეტრი. სიგანე - 5 მეტრი) აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი ფორმის აფსიდით, მისი უმეტესი ნაწილი დანგრეულია, რომლის წინ მოკლე ბემაა. აფსიდის ღერძზე გაჭრილია ვიწრო სარკმელი (შემორჩენილია სამხრეთ წირთხლის ნაწილი), რომლის ორივე მხარეს თითო, ოთხკუთხა ნიშაა. აფსიდის სამხრეთ გვერდზე შემორჩენილია მოხატულობის ნაშთები (მოშავო, მოყავისფრო და წითელი ფერის საღებავით გამოყვანილი კონტურები). გრძივ კედლებზე სამ-სამი ორსაფეხურიანი პილასტრია, რომლებსაც კამარის საბჯენი თაღები ეყრდნობოდა. სამხრეთ კედელში ორი განიერი, ნალისებრთაღოვანი სარკმელია.

გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში მოწყობილი კარებით შუა ეკლესიის სამკვეთლოს და სადიაკვნეს უკავშირდებოდა. ორივე სათავსი უაფსიდოა, ვიწრო სარკმლით აღმოსავლეთიდან (ორივესგან თითო წირთხლიღაა დარჩენილი). სამკვეთლო მთლიანად ნანგრევებითაა ამოვსებული და მისი არქიტექტურული გადაწყვეტა არ ირკვევა. სადიაკვნე გადახურულია ცილინდრული კამარით. სათავსის ჩრდილო კედლის აღმოსავლეთ კიდეში ღრმა ნიშაა. სამხრეთ ეკლესიის ნახევარწრიული აფსიდი და სამხრეთ კედლის მცირე ნაწილიღაა დარჩენილი, ჩრდილოეთ ეკლესიის კი მთლიანად დანგრეულია. ორივე ეკლესია ერთმანეთთან დაკავშირებული იყო დასავლეთ გარშემოსავლელით, რომლის გადახურვა, ისევე, როგორც გვერდის ეკლესიებისა, შუა ეკლესიის კედლების მთელ სიგრძეზე მოწყობილ თაროს (შემორჩენილია სამივე კედელზე) ეყრდნობოდა.

ძეგლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით დასახლების ნაშთია, ხოლო მისგან აღმოსავლეთით დაახლ. 3 კმ-ზე საკმაოდ დიდი ნაქალაქარია, რომელსაც ადგილობრივი მოსახლეობა ყორიანს უწოდებს.
მარგარეტ ჩეიზ-სმითი

მარგარეტ ჩეიზ-სმითი (; დ. 14 დეკემბერი, 1897, სკაუჰიგანი, მენი — გ. 29 მაისი, 1995, სკაუჰიგანი, მენი) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, მენის შტატის სენატორი 1949-1973 წლებში და მენის შტატიდან აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრი 1940-1949 წლებში.

ბიოგრაფია
მარგარეტ მადლენ ჩეიზი დაიბადა 1897 წლის 14 დეკემბერს. იგი იყო ჯორჯ ემერი ჩეიზისა და მისი მეუღლის კერი მიურეის შვილი. დაწყებითი სკოლა მშობლიურ ქალაქ სკაუჰიგანში დაასრულა. 1916-1917 წელს მუშაობდა მასწავლებლის ასისტენტად, შემდეგ მუშაობდა სატელეფონო სადგურში, ჟურნალისტად ყოველკვირეულ „დამოუკიდებელ რეპორტიორში“ და ასევე მდივნად. პირველი საზოგადოებრივი გამოსვლა მარგარეტმა გამართა 1920-იან წლებში და ეხებოდა ქალთა უფლებებს.

1930 წელს ცოლად გაჰყვა რესპუბლიკელ პოლიტიკოსს კლაიდ სმითს, რომელიც 1937 წლის იანვრიდან გახდა აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრი მენის შტატიდან. მარგარეტ ჩეიზმა პირველი პოლიტიკური გამოცდილება მიიღო მაშინ, როდესაც დაინიშნა მეუღლის მრჩევლად. 1940 წლის აპრილში, მეუღლის ნაადრევი გარდაცვალების შემდეგ დაიკავა მისი ადგილი აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატაში. იგი მხარს უჭერდა ემანსიპირებულ ქალებს, რომლებიც მეორე მსოფლიო ომის დროს მხარს უჭერდნენ და იცავდნენ ამერიკის არმიის ინტერესებს. წარმომადგენელთა პალატაში მუშაობდა საზღვაო საქმეების კომიტეტში.

პალატაში ადგილის დაკავებიდან რვა წლის შემდეგ, მარგარეტ ჩეიზ-სმითმა წარმატებულად მიიღო ადგილი აშშ-ის სენატში. 1949 წლის 3 იანვარს იგი სენატორის ფუნქციების შესრულებას შეუდგა და გახდა პირველი ქალი კონგრესის ისტორიაში, რომელიც აირჩიეს კონგრესის ორივე პალატაში.

გამოდიოდა მაკარტიზმის პოლიტიკის წინააღმდეგ.

სენატორის თანამდებობაზე მუშაობის პერიოდში მარგარეტ ჩეიზ-სმითი ესტუმრა მსოფლიოს 23 სახელმწიფოს და შეხვდა ისეთ პოლიტიკოსებს, როგორებიც იყვნენ უინსტონ ჩერჩილი, კონრად ადენაუერი, ვიაჩესლავ მოლოტოვი, შარლ დე გოლი და სხვა. 1960 წელს მან დაამარცხა წარმომადგენელთა პალატის წევრი ლუჩია კორმე სენატორის მანდატისათის ბრძოლაში. ეს იყო სენატის ისტორიაში პირველი საარჩევნო კამპანია, რომელშიც მონაწილეობდნენ ქალები. 1964 წელს სცადა დაეყენებინა საკუთარი კანდიდატურა საპრეზიდენტო არჩევნებზე, მაგრამ წარუმატებლად.

სენატში თავისი მოღვაწეობის უკანასკნელ პერიოდში ითვლებოდა ვიეტნამის ომისა და რიჩარდ ნიქსონის პოლიტიკის მომხრედ..

მარგარეტ ჩეიზ-სმითი აირჩიეს სამჯერ, სენატში გაატარა 24 წელი და იგი დატოვა 1973 წლის 3 იანვარს. სენატში მუშაობის განმავლობაში ხმა მისცა 2 941 კანონპროექტს.

სენატში მუშაობის დასრულებისა და პოლიტიკიდან წასვლის შემდეგ სამი წლის განმავლობაშ კითხულობდა ლექციებს აშშ-ის უნივერსიტეტებში, როგორც მიწვეული პროფესორი. დაჯილდოებულია 95 საპატიო წოდებით, მათ შორის აღსანიშნავია რუტგერსის უნივერსიტეტის იურიდიულ მეცნიერებათა საპატიო დოქტორის ხარისხი. 1989 წელს პრეზიდენტმა ჯორჯ ჰერბერტ უოკერ ბუშმა დააჯილდოვა პრეზიდენტის თავისუფლების მედლით.

მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ არასოდეს გათხოვილა. შვილები არ ჰყოლია.

მარგარეტ ჩეიზ-სმითი გარდაიცვალა მშობლიურ ქალაქში ხანმოკლე ავადმყოფობის შემდეგ 1995 წლის 29 მაისს, 97 წლის ასაკში.
ავგუსტა საქსენ-გოთელი

ავგუსტა საქსენ-გოთელი (, ; დ. 30 ნოემბერი, 1719, გოთა, გერმანია — გ. 8 თებერვალი, 1772, ლონდონი, დიდი ბრიტანეთი) — საქსენ-გოთა-ალტენბურგის დინასტიის წარმომადგენელი და პრინცესა. უელსის პრინცესა 1736-1751 წლებში როგორც პრინც ფრედერიკის მეუღლე. დიდი ბრიტანეთის მეფე ჯორჯ -ისა და დანია-ნორვეგიის დედოფალ კაროლინა მატილდა ბრიტანელის დედა.

ბიოგრაფია
ავგუსტა დაიბადა 1719 წლის 30 ნოემბერს გოთაში. იგი იყო საქსენ-გოთა-ალტენბურგის ჰერცოგ ფრიდრიხ -ისა და მისი მეუღლის, პრინცესა მაგდალენა ავგუსტა ანჰალტ-ცერბსტელის რიგით მეთხუთმეტე შვილი. 1735 წელს იგი დედასთან ერთად ეწვია ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგს, სადაც იმ დროს დიდი ბრიტანეთის მეფე ჯორჯ იყო ჩასული. ჰერცოგინია და მეფე მალევე დაახლოვდნენ და გადაწყვიტეს ორმაგი დინასტიური ქორწინებით გაემყარებინათ კავშირი.

ამის გამო 1736 წელს, 16 წლის ავგუსტა გააგზავნეს ინგლისში, რა დროსაც მან უკვე კარგად იცოდა ინგლისურად საუბარი. აქ იგი ამავე წლი 17 აპრილს, წმინდა ჯეიმზის სახელობის სასახლის სამლოცველოში ავგუსტა ცოლად გაჰყვა ჯორჯ -ის უფროს ვაჟს, უელსის პრინც ფრედერიკს.

ავგუსტა მალევე მიხვდა, რომ მისი ქმარი თავის მშობლებთან გამუდმებით კონფლიქტში იყო, რამაც მისი მეფე-დედოფალთან ურთიერთობა უხერხული გახადა. 1737 წელს, როდესაც იგი პირველად დაორსულდა, ფრედერიკმა ავგუსტა ჰემპტონის სასახლეში გადაიყვანა, რათა სასახლეში მისთვის არ ევნოთ. ამავე წლის 31 ივლისს მან პირველი ბავშვი გააჩინა, რომელსაც მისსავე პატივსაცემად ავგუსტა დაარქვეს, რასაც ისიც დაერთო, რომ უელსის პრინცმა და პრინცესამ მეფე ბავშვის ნათლობაში არ მიიწვიეს, რამაც ჯორჯ განარისხა, რაც საბოლოოდ იმით დამთავრდა, რომ მან ფრედერიკი და ავგუსტა სამეფო კარიდან გააძევა. მიუხედავად იმისა, რომ მეფესთან კონფლიქტი არ სურდა, ავგუსტა ყოველთვის ემორჩილებოდა მეუღლის ნებას.

სამეფო კარიდან გაძევებული წყვილი კიუს სასახლეში გადავიდნენ. სწორედ პრინცესა ავგუსტას სახელს მიეწერება კიუს სასახლის საოცარი ბაღების გაშენება, რომელსაც თავისი ცხოვრების რამდენიმე წელი შეალია. შესაძლოა ითქვას, რომ მან მთელ მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ბოტანიკური ბაღი. ასევე დღემდე არსებობს 1761 წელს მის მიერ აშენებული ჩინური სტილის ფანჩატური.

1751 წლის 31 მარტს მისი ქმარი, პრინცი ფრედერიკი გარდაიცვალა, რითაც ავგუსტას უფროსი ვაჟი, პრინცი ჯორჯი ტახტის ახალი მემკვიდრე, ანუ უელსის პრინცი გახდა. ამის შემდეგ ავგუსტას ხშირად უწევდა მამამთილთან ურთიერთობა. როგორც ცნობილია, იგი ჯორჯ -ს თბილად არასოდეს ესაუბრებოდა, თუმცა მაინც არ დასტურდება, რომ ავგუსტას მასთან ცუდი ურთიერთობა ჰქონდა.

1760 წელს ჯორჯ გარდაიცვალა და ტახტი ავგუსტას ვაჟმა, ჯორჯ -მ დაიკავა, რითაც იგი დიდი ბრიტანეთის დედა-დედოფალი გახდა. ამის მიუხედავად, იგი კიდევ უფრო მეტად ჩამოშორდა სამეფო კარს. ავგუსტა საქსენ-გოთელი გარდაიცვალა 1772 წლის 8 თებერვალს მკერდის სიმსივნით ლონდონში, 52 წლის ასაკში. დაკრძალეს შვიდ დღეში, 1772 წლის 15 თებერვალს უესტმინსტერის სააბატოში, მეუღლის გვერდით.

წოდებები
30 ნოემბერი, 1719 - 17 აპრილი, 1736: მისი ჰერცოგული მოწყალე უდიდებულესობა პრინცესა ავგუსტა საქსენ-გოთა-ალტენბურგელი, ჰერცოგინია საქსონიაში;
17 აპრილი, 1736 - 31 მარტი, 1751: მისი სამეფო უდიდებულესობა უელსის პრინცესა;
31 მარტი, 1751 - 8 თებერვალი, 1772: მისი სამეფო უმაღლესობა ქვრივი უელსის პრინცესა;

შვილები
ანა დე პისლიო

ანა დე პისლიო (; დ. 1508 — გ. 1580) — ფრანგი არისტოკრატი, ეტამპის ჰერცოგინია. საფრანგეთის მეფე ფრანსუა -ის სამეფო საყვარელი და ერთ-ერთი გავლენიანი ფიგურა საუკუნის საფრანგეთის ისტორიაში.

ბიოგრაფია
ანა დე პისლიო დაიბადა 1508 წელს საფრანგეთში. იგი იყო ადგილობრივი დიდებულის, ელის სენიორ გულიემ დე პისლიოსა და მისი მეუღლის, ანა სანგენის ქალიშვილი. დედამისი სხვადასხვა პერიოდში სამეფო კარის სხვადასხვა ქალბატონთან მსახურობდა პირისფარეშად.

1522 წელს ანა პირველად გამოჩნდა სამეფო კარზე. ამ დროს დედამისი საფრანგეთის მეფე ფრანსუა -ის დედის, დედოფალ ლუიზა სავოიელის პირისფარეში გახდა. სულ მალე იგივე თანამდებობა დაიკავა ანამაც. თავდაპირველად იგი მეფის ყურადღების ცენტრში საერთოდ არ მოხვედრილა. მას შემდეგ, რაც 1525 წელს ფრანსუა ესპანელებმა დაატყვევეს და 1526 წელს მადრიდის ტყვეობიდან დაუბრუნდა საფრანგეთში, ფრანსუამ ანა პირველად შეამჩნია. ამ პერიოდში მისი პირველი ცოლი, დედოფალი კლაუდია დე ვალუა უკვე გარდაცვლილი იყო, ამიტომაც საყვარელი სჭირდებოდა. ამ წელს მან თავისი ძველი საყვარელი, მარგარიტა დე ფუა მიატოვა და ანასთან დაიწყო ურთიერთობა.

სამეფო კარზე ანა აღწერილი იყო როგორც: „მშვენიერი, მახვილგონიერი და დახვეწილი“. ანამ მოახერხა და მეფის სიყვარული მისი სიცოცხლის ბოლომდე შეინარჩუნა. მას შემდეგ, რაც 1530 წელს ფრანსუამ ცოლად ესპანეთისა და საღვთო რომის იმპერატორ კარლ -ის უფროსი და და პორტუგალიის მეფის ქვრივი ელეონორ ავსტრიელი შეირთო, ანა თავის ოფიციალურ სამეფო საყვარლად აღიარა. დედოფალი ელეონორი მის გაძევებას მოითხოვდა, ამიტომაც ანას სამეფო კარზე გასაჩერებლად 1533 წელს ფრანსუამ იგი ეტამპის ჰერცოგ ჟან -ს მიათხოვა, თავად ჰერცოგი კი პროვინციაში გაუშვა.

ანა დე პისლიომ მეფეზე დიდი ძალაუფლება მოიპოვა, რომლითაც წლების განმავლობაში სარგებლობდა. იგი სრულიად ღიად უჭერდა მხარს ფრანსუას ვაჟის, დოფინ ანრი დე ვალუას რომანს დიანა დე პუატიესთან. ასევე ტოლერანტულად ექცეოდა ჰუგენოტებსაც, განსხვავებით სხვა ფრანგი კათოლიკეებისაგან.

ანამ თავისი გავლენები კარგად გამოიყენა, ამიტომაც 1533 და 1539 წლებში თავისი ორივე და დააქორწინა მაღალი თანამდებობის პირებზე. 1544 წელს კარლ -მ ფრანსუას თავისი დის, ანუ დედოფლის ღალატში დასდო ბრალი და ანას მიტოვებისაკენ მოუწოდა, მაგრამ ამაოდ.

1547 წელს ფრანსუა გარდაიცვალა, ტახტი კი მისმა ვაჟმა ანრი -მ დაიკავა, ხოლო ანა დე პისლიო ანრის საყვარელმა დიანა დე პუატიემ ჩაანაცვლა. საფრანგეთის დატოვებამდე ცოტა ხნით ადრე, ელეონორ ავსტრიელმა ანრის ანა დე პისლიო სამეფო კარიდან გააძევებინა, იგი მხოლოდ ამის შემდეგ დაბრუნდა მშობლიურ ესპანეთში. ანა დე პისლიოს დარჩენილ ცხოვრებაზე ცნობები აღარ არსებობს. იგი 1580 წელს, უკვე ანრი -ის მეფობის პერიოდში გარდაიცვალა, დაახლოებით 71-72 წლის ასაკში.
გრემის ნაქალაქარის ეკლესია

ტერმინი გრემის ნაქალაქარის ეკლესია შეიძლება აღნიშნავდეს:

გრემის ნაქალაქარის პირველი ეკლესია — ეკლესია გრემის ნაქალაქარზე, ყვარლის მუნიციპალიტეტი
გრემის ნაქალაქარის მეორე ეკლესია — ეკლესია გრემის ნაქალაქარზე, ყვარლის მუნიციპალიტეტი
გრემის ნაქალაქარის მესამე ეკლესია — ეკლესია გრემის ნაქალაქარზე, ყვარლის მუნიციპალიტეტი
გრემის ნაქალაქარის მეოთხე ეკლესია — ეკლესია გრემის ნაქალაქარზე, ყვარლის მუნიციპალიტეტი
უშიშარი ჯეინი

მართა ჯეინ კანარი ბიორკი (, უფრო მეტად ცნობილია, როგორც უშიშარი ჯეინი ; დ. 1 მაისი, 1852, პრინსტონი, მისურის შტატი — გ. 1 აგვისტო, 1903, დედვუდი, სამხრეთი დაკოტა) — ფრონტირის ამერიკელი მაცხოვრებელი ველურ დასავლეთში, პროფესიონალი სკაუტი, ცნობილი გახდა თავისი სურვილით შეხვედროდა და დაოჯახებულიყო ველურ დიკ ჰიკოკზე. ასევე ცნობილია თავისი მოღვაწეობით ამერიკა-ინდიელების ომში ინდიელების წინააღმდეგ. მრავალრიცხოვანი მოგონებების თანახმად, იგი ასევე ქალი იყო, რომელმაც გამოიჩინა დიდი სიკეთე და თანაგრძნობა, განსაკუთრებით დაავადებულებისა და გაჭირვებულების მიმართ. ამრიგად, ამ კონტრასტმა იგი ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ ადამიანად აქცია ველური დასავლეთის ისტორიაში.

ბიოგრაფია
მართ ჯეინ კანარი დაიბადა 1852 წლის 1 მაისს მისურის შტატის ქალაქ პრინსტონში. მისი მშობლები იყვნენ რობერტ და შარლოტა კანარები, რომლებიც 1860 წლის აღწერების მონაცემებით ცხოვრობდნენ ქალაქ პრინსტონის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 11 კმ-ში. მარტა ჯეინი იყო ოჯახის ექვსი შვილიდან ყველაზე უფროსი. მას ჰყავდა ორი ძმა და სამი და. 1865 წელს რობერტმა ოჯახი საცხოვრებლად წაიყვანა ვირჯინია-სიტში, მონტანა. შარლოტა გარდაიცვალა გზაში პნევმონიის შედეგად. 1866 წელს ვირჯინია-სიტში ჩასვლის შემდეგ რობერტმა თავისი შვილები შორეულ მოგზაურობაში გაუშვა - სოლტ-ლეიკ-სიტში, იუტა. აქ ოჯახი დაკავდა ფერმერული საქმიანობით 40 აკრ მიწაზე. რობერტი გარდაიცვალა 1867 წელს, მაშინ როდესაც ჯეინი იყო 15 წლის. იგი იძლებული გახდა თავის თავზე აეღო ოჯახის უფროსის მოვალეობები. კვლავ ჩაალაგეს მთელი ქონება და საცხოვრებლად გადავიდნენ ფორტ-ბრიჯერში, ვაიომინგის ტერიტორიაზე. აქედან კი გაემგზავრნენ პიემონტში, ვაიომინგი.

პიემონტში, მართა ჯეინი ასრულებდა ნებისმიერ სამუშაოს, რომელიც უზრუნველყოფდა მის მრავალრიცხოვან ოჯახს. მუშაობდა მზარეულად, ოფიციანტად, მოცეკვავედ და ძიძად. საბოლოოდ 1870 წელს იგი სკაუტი გახდა.

მართა ჯეინი მონაწილეობდა რამდენიმე საბრძოლო კამპანიაში ინდიელების წინააღმდეგ. მისი პირველი საბრძოლო კამპანია გაიმართა 1872 წელს, გუს-კრიკის რაიონში.

უშიშარი ჯეინი თან ახლდა ნიუტონ-ჯენის ექსპედიციას ბლექ-ჰილზში 1875 წელს კალიფორნია ჯოსა და ვალენტაინ მაკგილიკიდისთან ერთად.

1876 წელს დასახლდა დედვუდის ოლქში, სამხრეთი დაკოტა. აქ იგი თანამშრომლობდა ველური დასავლეთის ცნობილ სუტინიორ დორა დიუფრანთან. აქ მან გაიცნო ველური ბილი ჰიკოკი. ჯეინი აღფრთოვანებული იყო ჰიკოკით და შეპყრობილი მისი პიროვნებით და მისი ცხოვრებით. მას შემდეგ, რაც 1876 წლის 2 აგვისტოს ჰიკოკი პოკერის თამაშის დროს მოკლეს, ჯეინმა განაცხადა, რომ იყო ჰიკოკის ცოლი და რომ ჰიკოკი იყო მისი შვილის მამა, რომელიც დაიბადა 1873 წლის 25 სექტემბერს და რომელიც მოგვიანებით მიაშვილა ჯიმ ო'ნილსა და მის მეუღლეს. არ არსებობს არანაირი ჩანაწერი, რომლებიც დაადასტურებენ ბავშვის დაბადებას და მისი მთელი ისტორია ჰიკოკთან რომანტიკული ურთიერთობის შესახებ შეიძლება იყოს გამოგონილი. სავარაუდო ბავშვის გაჩენის დროს ჯეინი ჯარის სკაუტად მუშაობდა.

1881 წელს ჯეინმა იყიდა რანჩო მაილზ-სიტის დასავლეთით, სადაც გახსნა ტავერნა. გარდაიცვალა 1903 წელს 51 წლის ასაკში, დაკრძალულია მაუნტ-მორის სასაფლაოზე, დედვუდში, სამხრეთი დაკოტა, ველური ბილი ჰიკოკის გვერდით.
კრისტალ რიდი

კრისტალ მარია რიდი (; დ. 6 თებერვალი, 1985) — ამერიკელი მსახიობი. მას განსაკუთრებული პოპულარობა მოუტანა -ის სერიალ „თინეიჯერ მგელში“ შესრულებულმა მთავარმა, ელისონ არჯენტის როლმა (2011-2014; 2016). იგი ასევე მონაწილეობას იღებდა სერიალ „გოთემში“, 2017 წლიდან 2018 წლამდე, სადაც სოფია ფალკონის როლს ასრულებდა. რიდი გადაღებულია შემდეგ ფილმებსა და სერიალებში: „სკაილაინი“ (2010), „ვნება“ (2013), „ჭაობის არსება“ (2019).

ადრეული ცხოვრება
კრისტალ რიდი დაიბადა და გაიზარდა დეტროიტში, წარმოშობით არის პოლონელი და ამერიკელი. მას ჰყავს ერთი უფროსი ძმა კორი. კრისტალი გაიზარდა კონსერვატიულ კათოლიკურ ოჯახში, ასევე არსებობს ცნობები რომ კრისტალი ბაპტისტურ ეკლესიაში იზრდებოდა, თუმცა მას იქ ყოფნა არ სიამოვნებდა. „მე აბსოლუტურად მძულდა ეს, და მე ვიცოდი რომ ამას ვერასდროს მოვერგებოდი“ ამბობს რიდი.

2003 წელს, მან როუზვილის უმაღლესი სკოლა დაამთავრა. ცეკვა ადრეული ასაკიდან დაიწყო, სკოლაში მოცეკვავეთა გუნდის კაპიტანი იყო. იგი ადგილობრივი საზოგადოების თეატრის აქტიური წევრი იყო. მონაწილეობა მიღებული აქვს რამდენიმე მიუზიკლში, მათ შორისაა: „ენი“, „მევილიონე სახურავზე“ და „ბრიოლინი“.

სწავლა უეინის სახელმწიფო უნივერსიტეტში განაგრძო, იყო სახვითი ხელოვნების ბაკალავრის პროგრამის მონაწილე, თუმცა როდესაც თავის თავს კითხა, იყო თუ არა ეს საქმე მისთვის შესაფერისი, მან პროგრამაში მონაწილეობა შეწყვიტა. შემდეგ კრისტალი ჩიკაგოში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც მან მონაწილეობა მიიღო რამდენიმე ადგილობრივ სპექტაკლში. 2008 წლის დეკემბერში იგი ჰოლივუდში გაემგზავრა, სამსახიობო კარიერის გასაგრძელებლად.

კარიერა
2010 წელს, გამოჩნდა რამდენიმე სატელევიზიო სერიალში, მათ შორისაა: „დანაშაულის ადგილი: ლას-ვეგასი“, „დანაშაულის ადგილი: ნიუ-იორკი“, „რიზოლი და აილესი“, „ “ და სხვა.

კრისტალმა ელისონ არჯენტის როლით, -ს სერიალ თინეიჯერ მგელში მიიღო მონაწილეობა, სერიალის პრემიერა 2011 წელს შედგა. სერიალის მესამე სეზონამდე რიდს სურდა რომ სერიალი დაეტოვებინა და სხვა ფილმებში თუ სერიალებში მიეღო მონაწილეობა, სწორედ ამის გამო, მისი მონაწილეობა თავისი პერსონაჟის, ელისონის სიკვდილით მთავრდება.

მან ფილმში „სულელი, უაზრო სიყვარული“ მონაწილეობა ემა სტოუნთან ერთად მიიღო.

რიდი გადაღებული იქნა საშინელებათა ჟანრის ფილმში „მოჩვენებების ქვეყანა“, რომლის რეჟისორი ფრანგი, პასკალ როუგიელია. ფილმი პირველად 2018 წლის 14 მარტს გამოქვეყნდა.

2017 წელს კრისტალი მონაწილეობას იღებდა „გოთემის“ მეოთხე სეზონში, სადაც იგი ასრულებდა სოფია ფელკონის როლს. გოთემის მეოთხე სეზონის პრემიერა 2017 წლის 21 სექტემბერს შედგა. 2018 წელს რიდი მონაწილეობდა -ის სატელევიზიო სერიალ „ჭაობის არსებაში“, სადაც იგი ები ერკეინის როლს ასრულებდა. სერიალის პრემიერა 2019 წლის 31 მაისს შედგა.

2019 წლის 9 ნოემბერს, ცნობილი გახდა, რომ რიდი მონაწილეობას იღებდა ფილმ „ “-ში. ფილმის გამოშვების დრო დღემდე უცნობია.

პირადი ცხოვრება
კრისტალი და პიტერ ჯონ ნოტოლი მიჩიგანში, 2008 წელს დაქორწინდნენ, თუმცა 2011 წელს დაშორდნენ, ხოლო 2012 წლის 31 მაისში განქორწინდნენ. იგი 2011 წლის ივნისიდან-სექტემბრამდე ოლივერ ტრევენას ხვდებოდა. 2012 წლიდან 2013 წლამდე, მას ურთიერთობა ჰქონდა, სერიალ „თინეიჯერი მგლის“ მსახიობ დენიელ შარმანთან, ხოლო 2013 წლიდან 2019 წლამდე სასიყვარულო ურთიერთობა რიდის დარენ მაკმულენთან ჰქონდა.
კეი ბეილი ჰატჩინსონი

კეი ბეილი ჰატჩინსონი (, დაბადებით კეტრინ ენ ბეილი ; დ. 22 ივლისი 1943, გალვესტონი, ტეხასი, აშშ) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, აშშ-ის მუდმივი წარმომადგენელი ნატოში 2017 წლის 28 აგვისტოდან. აშშ-ის სენატის წევრი ტეხასის შტატიდან 1993—2013 წლებში, რესპუბლიკური პარტიის წევრი.

ბიოგრაფია
კეი ბეილი ჰატჩინსონი დაიბადა 1943 წლის 22 ივლისს გალვესტონში, ტეხასის შტატი. იგი გაიზარდა და დაასრულა გალვესტონის ახლოს მდებარე ქალაქ ლა-მარკის საშუალო სკოლა, ხოლო შემდეგ სწავლობდა ოსტინში მდებარე ტეხასის უნივერსიტეტში, რომელიც 1967 წელს დაასრულა. ამრიგად, იგი გახდა პირველი ქალი სენატორი ტეხასის შტატიდან. სენატორის უფლებამოსილების შესრულებას შეუდგა 1993 წლის 14 ივნისიდან.

ჰატჩინსონი აღნიშნულ თანამდებობაზე კიდევ სამჯერ აირჩიეს 1994, 2000 და 2006 წლებში. 2012 წლის არჩევნებში მას მონაწილეობა არ მიუღია და მის შემცვლელად აირჩიეს ტედ კრუზი, ასევე რესპუბლიკური პარტიის წარმომადგენელი, რომელმაც ოფიციალურად კეი ბეილ ჰატჩინსონი შეცვალა 2013 წლის 3 იანვარს.

2013 წლის თებერვლიდან კეი ბეილი ჰატჩინსონი მუშაობს დალასში მდებარე იურიდიული ფირმის & -ის უფროს ადვოკატად.

პირადი ცხოვრება
კეი ბეილ ჰატჩინსონი 1982 წელს მეორედ გათხოვდა და ცოლად გაჰყვა დალასელ პროკურორსა და პოლიტიკოსს რეი ჰატჩინსონს (მისი პირველი ქორწინება მხოლოდ 2 წელი გაგრძელდა 1967 წლიდან 1969 წლამდე).

ჰატჩისნონების წყვილს შეეძნათ 2 შვილი (ჰიუსტონ ტეილორი და კეტრინ ბეილი), გარდა ამისა რეი ჰატჩინსონს ჰყავს ორი შვილი წინა ქორწინებიდან ბრენდა და ჯულია.
ვიქტორია ნულანდი

ვიქტორია ჯეინ ნულანდი (; დ. 1 ივლისი 1961, ნიუ-იორკი, აშშ) — ამერიკელი დიპლომატი და პოლიტიკოსი. აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ოფიციალური წარმომადგენელი 2011-2013 წლებში, შემდეგ სახელმწიფო მდივნის თანაშემწე ევროპულ და ევრაზიულ საკითხებში. ფლობს რუსულ და ფრანგულ ენებს.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
ვიქტორია ნულანდი დაიბადა 1961 წლის 1 ივლისს, ნიუ-იორკში. მამამისი შერვინ ბერნარდ ნულანდი იელის უნივერსიტეტის ქირურგიისა და ბიოეთიკის პროფესორი და მწერალი იყო (1930-2014 წწ.), მამის მხრიდან ბაბუა მეიერ ნუდელმანი ებრაული წარმოშობისაა და 1907 წელს 18 წლის ასაკში გადავიდა საცხოვრებლად ამერიკაში ბესარაბიის (ამჟამად უკრაინა) პატარა დასახლება ნოვოსელიციდან, ბებია კი — ნოვოგრუდოკიდან იყო (ახლანდელი ბელარუსი).

ვიქტორია სწავლობდა შოეტ-როზმარი-ჰოლში, დაასრულა ბრაუნოვის უნივერსიტეტი და მიიღო ბაკალავრის ხარისხი. 1982 წელს იგი ეწვია ოდესას, სადაც ორი კვირის განმავლობაში მუშაობდა პიონერულ ბანაკ „ახალგაზრდა გვარდიაში“. 23 წლის ასაკში რვა თვის განმავლობაში მუშაობდა თარჯიმნად საბჭოთა თევზსაჭერ გემზე.

პოლიტიკური კარიერა
1985 წლიდან 1986 წლამდე ვიქტორია ნულანდი მუშაობდა ჩინეთის ქალაქ გუანჯოუში. 1987 წელს მუშაობდა სახელმწიფო დეპარტამენტის აღმოსავლეთ აზიისა და წყნარი ოკეანის ბიუროში. 1988-1990 წლებში მუშაობდა მონღოლეთის ქალაქ ულან-ბატორში და დაკავებული იყო საბჭოთა კავშირთან ურთიერთობის საკითხებით. 1991 წლიდან 1993 წლებშ მუშაობდა აშშ-ის მოსკოვის საელჩოში, სადაც პასუხისმგებელი იყო ბორის ელცინის მთავრობასთან კავშირის საკითხებით.

1993-1996 წლებში მუშაობდა აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის მოადგილის სტროუბ ტელბოტის აპარატში, სადაც სენატორ რიჩარდ ლუგარის ხელლმძღვანელობით დაკავებული იყო რუსეთის საკითხებით, მისი მეზობლებით და ნატოს გაფართოებით. 1997-1999 წლებში იყო სახელმწიფო დეპარტამენტის დირექტორის მოადგილე, რომელიც პასუხისმგებელი იყო ყოფილი საბჭოთა კავშირისა და კავკასიის ქვეყნების საკითხებით. 2000-2003 წლებში აშშ-ის ნატოში მუდმივი წარმომადგენლის მოადგილეა. ამ თანამდებობაზე მუშაობის დროს აქტიურად მონაწილეობდა ნატოს წესდების მეხუთე მუხლის მიღებაზე („ერთი მოკავშირეზე თავდასხმა ყველაზე თავდასხმაა“). 2003-2005 წლებში მუშაობდა აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტის აპარატში. ვიქტორია ნულანდი იყო რიჩარდ ჩეინის ეროვნული უსაფრთხოების მრჩევლის მოადგილე და დაკავებული იყო გლობალური პრობლემებით, მათ შორის ერაყის, ავღანეთის, ლიბანისა და ახლო აღმოსავლეთის საკითხებით.

2005 წლიდან 2008 წლამდე ნატოში აშშ-ის მუდმივი წარმომადგენელია. 2013 წლიდან აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის დამხმარეა ევროპისა და აზიის საკითხებში.

პირადი ცხოვრება
გათხოვილია ამერიკელ ნეოკონსერვატორ ისტორიკოსზე რობერტ კაგანზე. მათ ჰყავთ ორი შვილი. ფლობს რუსულ, ფრანგულ და მცირედ ჩინურ ენებს.