iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რეჟისორი

რეჟისორი ან კინორეჟისორი — კინოფილმის დამდგმელი, რომელიც ხელმძღვანელობს მისი შექმნის მთელ შემოქმედებითსა და საწარმოო მუშაობას. ფილმის იდეურ-მხატვრული ჩანაფიქრის განსახორციელებლად რეჟისორი მუშაობს მსახიობებთან, დამდგმელ ოპერატორთან, მხატვართან, კომპოზიტორთან, აღწევს ფილმის დრამატული, რიტმული და სახვით გადაწყვეტის ერთიანობას.

თეატრალური რეჟისორი არის თეატრალური ან კინემატოგრაფიული დადგმის სამხატვრო ხელმძღვანელი, დამდგმელი, რომელიც აერთიანებს სპექტაკლის მოსამზადებელ ყველა სამუშაოს. თეატრალური რეჟისორები მიმართავენ მრავალფეროვან ტექნიკას, ფილოსოფიას და თანამშრომლობის სახეს.
იური ნიკულინი

იური ვლადიმერის ძე ნიკულინი (; დ. 18 დეკემბერი, 1921 — გ. 21 აგვისტო, 1997) — რუსი საბჭოთა კინოსა და ცირკის მსახიობი, სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1973), სოციალისტური შრომის გმირი (1990). მის ყველაზე ცნობილ ფილმთა შორისაა „ბრილიანტის ხელი“, „12 სკამი“, და „მოხუცი-ავაზაკები“.

ნიკულინმა შექმნა ბალბესის დაუვიწყარი სახე განთქმულ სამეულში (ტრუსი, ბალბესი და ბივალი) ლეოიდ გაიდაის კინოკომედიებში „არყის მხდელები“ (1961), „ქოფაკი ბარბოსი და უჩვეული კროსი“ (1961), „ოპერაცია „“ და შურიკის სხვა თავგადასავლები“ (1965), „კავკასიელი ტყვე ქალი, ანუ შურიკის ახალი თავგადასავლები“ (1966).

ნიკულინს განსახიერებული აქვს არა მხოლოდ კომედიური როლები. აღსანიშნავია მისი თამაში ფილმებიში მეორე მსოფლიო ომზე („ისინი ომობდნენ სამშობლოსთვის“, რეჟისორი ს. ბონდარჩუკი; „ოცი დღე ომის გარეშე“, რეჟისორი ა. გერმანი), დრამატულ ფილმში „როცა ხეები დიდები იყვნენ“ და ანდრეი ტარკოვსკის ფილმში „ანდრეი რუბლიოვი“. გარდა ამისა, მას მიჰყავდა იუმორისტული ტელეგადაცემა „თეთრი თუთიყუში“.

მოსკოვში „ცვეტნოი ბულვარზე“ ცირკთან, რომელიც მის სახელს ატარებს, აღმართულია ნიკულინის ბრინჯაოს მონუმენტი.
ბირთვისის ციხე

ბირთვისი — ციხესიმაგრე ისტორიულ ქვემო ქართლში, ალგეთის ხეობაში (ახლანდელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი). მდებარეობს ფარცხისის აღმოსავლეთით 6-7 კილომეტრზე. 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ციხისკენ მიმავალ გზას მივყავართ ვიწრო კარამდე. შიგნით, ხელოვნურად მოსწორებულ კლდეზე, პატარა ეზო იქმნება. აქედან იწყება ციხე. მაგრამ ბირთვისი არ არის ჩვეულებრივი ციხე, რომელსაც გალავანი და კოშკები შემოფარგლავს. აქ მაღლა აზიდულ მთებით შემოფარგლულ დიდ ტერიტორიაზე შემოსასვლელის დონის ქვემოთ კლდოვანი და წვეტიანი მთებია გაფანტული. აქედან, ამ წვეტიანი მთების ძირები ისე ღრმადაა, რომ ზემოდან ძლივს მოჩანს. ციხის ამგებს სწორედ ეს ბუნებრივი სიმაგრე შეურჩევიათ. ამის შემდეგ მათ დიდი მუშაობა ჩაუტარებიათ ყველა გასასვლელის და საეჭვო ადგილების ხელოვნურად გამაგრებისათვის. ყველა საჭირო ადგილი კედლითაა გადაკეტილი და თავდაცვისათვის მოწყობილი. შესასვლელთან მაღლობზე სათვალთვალო ცილინდრული კოშკი ე. წ. „შეუპოვარი“ დგას. რომლის კედლები სათოფეებითაა აღჭურვილი. ეს კოშკი, როგორც ეტყობა, გვიან პერიოდშია შექმნილი, მაგრამ სხვაგან გვხვდება გაცილებით უფრო ადრეული ფენები.

ისტორია
წყაროებში პირველად მოხსენიებულია საუკუნეში, როდესაც კლდეკარის ერისთავმა ლიპარიტმა და ქართლის ერისთავმა ივანე აბაზას ძემ შეიპყრეს თბილისის ამირა და ბირთვისი ჩამოართვეს. ბირთვისი აუღებელ ციხესიმაგრედ ითვლებოდა, მისი მფლობელი კი პოლიტიკურად ბატონობდა მთელს ალგეთის ხეობაზე. მაგრამ იგი გაცილებით ადრე უნდა იყოს წარმოქმნილი. მას სიმაგრის მნიშვნელობა ს. ბოლომდე არ დაუკარგავს და აუღებლად ითვლებოდა.

ისტორიკოსი პაპუნა ორბელიანი ერთგან წერს: თემურ-ლენგი ერთ-ერთი შემოსევის დროს მიადგა ბირთვისის ციხეს, რომელიც „იყო დიდად განმაგრებულ“. თემურ-ლენგს, რომლის წინაშე მთელი აზია თრთოდა და აუღებელი ციხე არ დარჩენია, ცხადია, აქაც არ შეჩერებულა და ჯარი იერიშზე გადაიყვანა. მეციხოვნეები გამოუხდნენ, მტერი გააქციეს და ისევ შებრუნდნენ. გაბოროტებულმა თემურმა მთელი ჯარით ალყა შემოარტყა და
ამასთანავე, გასცა ბრძანება ეწარმოებინათ შეუპოვარი ბრძოლა. ამ ხერხმაც ვერ გასჭრა. პირდაპირი გზით, რომ ვერაფერი გააწყვეს სხვა გზა მოძებნეს. ვიღაცის საშუალებით გაიგეს ციხის სუსტი ადგილი, დაამზადეს თოკის კიბე და ვინმე „მეგვიპტელის“ საშუალებით კლდის წვერზე მოაბეს და ჩუმად შეიპარნენ.

ციხის ნანგრევებს შორის თავდაცვით ნაგებობათა გარდა ჩანს საცხოვრებელი და სამეურნეო დანიშნულების შენობები და წყალსაცავი. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში ბირთვისი ბარათაშვილების ფეოდალურ საგვარეულოს ეკუთვნოდა.
ბირკავა

ბირკავა — მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი ვარდისებრთა ოჯახისა. აქვს ორსქესიანი, ხუთწვერიანი ყვითელი, თავთავისებრ ყვავილელად შეკრებილი ყვავილები. ყვავილსაჯდომი ბზრიალასებრია, დაფარულია კაუჭა ჯაგრებით, რომლებითაც ნაყოფი ცხოველის ბეწვს ეკვრის.

უმთავრესად გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში. საქართველოში ერთი სახეობაა — . ბირკავა იზრდება ტყეებში, ბუჩქნარებში, მდელოებზე და სხვაგან. ზოგიერთი სახეობა შეიცავს მთრიმლავ და საღებავ ნივთიერებებს.
ბირკიანის განძი

ბირკიანის განძი, საუკუნის ვერცხლის მონეტების განძი, აღმოჩენილია 1967 წელს პანკისის ხეობაში, სოფ. ბირკიანში (ახმეტის მუნიციპალიტეტი). მონეტები მოჭრილია ირანის შაჰების სეფი -ისა (1639-1642) და აბას -ის (1642-1666) სახელით. ბირკიანის განძის ქრონოლოგიური ჩარჩოებია 1929/1930-1642. ცნობილი ზარაფხანების (თბილისი, განჯა, ხოვეიზა) პროდუქციის გვერდით არის ზაგემის ზარაფხანაში მოჭრილი 2 მონეტაც. ეს ზარაფხანა ბირკიანის განძის აღმოჩენამდე უცნობი იყო. დაცულია საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში.
ბირკინის ელჩობა

ბირკინის ელჩობა კახეთში 1587—1588 წლებში, რუსეთის პირველი ოფიციალური ელჩობა კახეთის სამეფოში. გააფორმა მფარველობა-ხელდებულობის ხელშეკრულება რუსეთსა და კახეთის სამეფოს შორის. ელჩობას მეთაურობდნენ როდიონ ბირკინი და პეტრე პივოვი. მათ ახლდა პოდიაჩი სტეფანე პოლუხანოვი. ელჩებს კახეთში ჩამოჰყვა 50 მეთოფე (სტრელეცი) ასისთავითურთ.

ბირკინის ელჩობა ოფიციალურად წარუდგა კახეთის მეფე ალექსანდრე -ს 1587 წლის 26 აგვისტოს და დამთავრდა 29 სექტემბერს ალექსანდრე მეფის მიერ რუსეთის მეფე თედორესადმი ერთგულების ფიცის წიგნის მიღბით (ტექსტი შედგენილი იყო მოსკოვშივე). მეფე ალექსანდრე (შვილებითა და უახლოესი დარბაისლებითურთ) ფიცით ადასტურებდა, რომ თხოვნით მიმართა რუსთ ხელმწიფეს, მფარველობაში აეყვანა და მტრებისაგან დაეცვა კახეთი. აღნიშნული იყო, რომ რუსთ ხელმწიფემ მფარველობის ხელი დასდო კახეთს და მისი ყველა მტრისაგან დაცვა ბრძანა, რომ ალექსანდრე და მისი მემკვიდრეები ამის შემდეგ მკვიდრად იქნებოდნენ თედორე მეფისა და მისი მემკვიდრეების ხელქვეშ; კახეთის მეფე რუსეთის საზიანოს არაფერს იმოქმედებდა, რუსეთის ხელმწიფის მტერს თავის მტრად მიიღებდა, მის მეგობარს — თავის მეგობრად. გარდა ამისა, კახეთის მეფე თავს იდებდა ყოველწლიურად მოსაკითხი გაეგზავნა რუსთ ხელმწიფისათვის. მოლაპარაკების დროს განსაკუთრებული დავა გამოიწვია უკანასკნელმა პუნქტმა. რუსეთის მხარე მოითხოვდა კახეთს სურსათით მოემარაგებინა ის ჯარი, რომელიც მდინარე თერგზე აგებულ ციხეში იქნებოდა ჩაყენებული კახეთის დასაცავად. კახეთის მეფემ ეს ძნელად შესასრულებელი ვალდებულება ყოველწლიური მოსაკითხით შეაცვლევინა. ბირკინის ელჩობა კახეთში დარჩა 1588 წლის გაზაფხულის ბოლომდე და 13 ოქტომბერს მოსკოვს დაბრუნდა.
საშინელებათა ფილმი

საშინელებათა ფილმი — კინემატოგრაფიული ჟანრი, რომლის მიზანია მაყურებელში შიშისა და მღელვარების გამოწვევა. საყოველთაოდ ცნობილი საშინელებათა ფილმებია: „ფრანკენშტეინი“, „დრაკულა“, „კივილი“, „საშინელება თელების ქუჩაზე“, „პარასკევს 13-ში“ და სხვ.

ისტორია
მუნჯი კინო
საშინელებათა ფილმები კინოს შექმნის პირველივე წლებიდან იღებს სათავეს. პირველი მუნჯური საშინელებათა ფილმები იყო ჟორჟ მელიეს ეშმაკის ციხე-სიმაგრე (1896), რომელიც ვამპირებზე მოგვითხრობს. გერმანელმა პოლ ვეგენერმა 1913 წელს გადაიღო ფილმი , რომელმაც 1930-იანი წლებიდან შთააგონა ჰოლივუდს მონსტრებზე ფილმები.

მეორე ფილმი, რომელმაც დიდი გავლენა მოახდინა საშინელებათა ფილმების განვითარებაზე არის ისევ გერმანული ფ.ვ. მურნოს ნოსფერატუ ვამპირი (1922), რომელიც ვამპირებზე შექმნილი ერთ-ერთი პირველი სრულმეტრაჟიანი ფილმია. რობერ ვეინის დოქტორ კალიგარის კაბინეტს კინორეჟისორები დღესაც მოდელად მიიჩნევენ.

ხმოვანი კინო
1930-იან წლებში -მა აშშ-ში რამდენიმე საშინელებათა ფილმი აწარმოა, რომლებშიც „გოთური“ ატმოსფერო იყო გამეფებული. ამ ფილმებს შორისაა დრაკულა და ფრანკენშტეინი.

1950-იანი წლებიდან საბჭოთა კავშირსა და აშშ-ს შორის ცივი ომისა და ატომური ბრძოლის შიშმა გავლენა იქონია საშინელებათა ფილმებზე, რომლებშიც ჩნდებიან უცხოპლანეტელები, რადიაციით ან მეცნიერული ექსპერიმენტებით მიღებული მუტანტები და გიგანტი მწერები.

1960-იანი წლებიდან საშინელებათა ფილმები უფრო შოკისმომგვრელი ხდება. ხშირად ურჩხულების მაგივრად ფსიქიკურად არასტაბილური ადამიანებია გამოყვენილი, როგორც ეს ხდება ფსიქოში. 60-იანი წლების დასასრულისთვის საშინელებათა ფილმების ბიუჯეტი საგრძნობლად გაიზარდა.

1990-იანი წლებიდან ამ ჟანრის ფილმებში ჩნდება პაროდიული და ირონიული ტონი, ამის მაგალითია კივილი.
ბირმინგემი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ბირმინგემი შეიძლება აღნიშნავდეს :

ბირმინგემი (ალაბამა) — ქალაქი შტატ ალაბამაში
ბირმინგემი (ჯორჯია) — ქალაქი შტატ ჯორჯიაში
ბირმინგემი (აიოვა) — ქალაქი შტატ აიოვაში
ბირმინგემი (მიჩიგანი) — ქალაქი შტატ მიჩიგანში
ბირმინგემი (მისური) — ქალაქი შტატ მისურიში
ბირმინგემი (პენსილვანია) — ქალაქი შტატ პენსილვანიაში
ბირმინგემი (ილინოისი) — ქალაქი შტატ ილინოისში
ბირმინგემი — ქალაქი დიდ ბრიტანეთში
ბირმინგემ სიტი — ინგლისური საფეხბურთო კლუბი
ბისა

ბისა, კარეტა , ქვეწარმავალი ზღვის კუსებრთა ოჯახისა. აქვს 85 სმ-მდე სიგრძის გულისებრი ჯავშანი. ზურგის ბაკანი მუქი მურა ან წაბლისფერია, ყვითელი ან მოვარდისფრო ლაქებითა და სხივებით მოხატული; მუცლის ფარი ყვითელია. ბისა გავრცელებულია ყველა ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ზღვაში. იკვებება მოლუსკებით, ასციდიებით, ფეხსახსრიანებით, თევზებითა და ზღვის წყალმცენარეებით. წყლიდან მხოლოდ გამრავლების დროს ამოდის. დედალი ყოველწლიურად 100-ზე მეტ კვერცხს დებს. ბისას ბაკნის ძვლოვანი ფარებისაგან სხვადასხვა ნაკეთობა მზადდება, ხორცი ზოგან (მაგ., კაიმანის კუნძულები) დელიკატესად ითვლება. საკვებად იყენებენ ბისას კვერცხებსაც. ამის გამო იგი გაძლიერებული რეწვის საგანია.
ბიუსტი

ბიუსტი (; - კრემაციის ადგილი, საფლავის ძეგლი) — ადამიანის გამოსახულება მკერდამდე (უმთავრესად პორტრეტული) მრგვალ ქანდაკებაში. საბოლოოდ ჩამოყალიბებული სახე მიიღო ძველ რომში, სადაც ბიუსტს დასადგმელი გაუკეთეს. შემდეგ ფართოდ გავრცელდა აღორძინების ეპოქასა და მომდევნო პერიოდში. პორტრეტულ ბიუსტს ქმნიდნენ: დასავლეთ ევროპაში — დონატელო, დეზიდერიო და ზეტინიანო, მინო და ფიეზოლე, ფრანჩესკო ლაურანა, ჯან ლორენცო ბერნინი, ჟან ანტუან ჰუდონი, ფრანსუა ოგიუსტ რენე როდენი, შ. დესპიო და სხვა. რუსეთში — ფედოტ შუბინი, სამუელ გალბერგი, ვერა მუხინა და სხვა, საქართველოში — იაკობ ნიკოლაძე, ნიკოლოზ კანდელაკი, ნ. წერეთელი და სხვა.
ბიძგიასებრნი

ბიძგიასებრნი — მწერების ოჯახი ორფრთიანების რიგისა. აქვთ ოდნავ შებუსული სხეული 2-15 მმ სიგრძისა; არაპროპორციულად პატარა თავი და გრძელი ნებისმიერი ხორთუმი. ოჯახში 3 ათასამდე სახეობაა. ფართოდ არიან გავრცელებული. ბინადრობენ ტყეებსა და მთებში. ზოგჯერ წყალსატევებთანაც. ბიძგიასებრნი მტაცებელი მწერები არიან; იკვებებიან მწერებით, დამატებით — ყვავილების ნექტარით.
ბიძერები

ბიძერები — ძველი ტომი სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში. იხსენიებიან ძვ. წ. — საუკუნეებში ურარტულ წყაროებში „უიტერუ(ხი)“-ის ან „უიტირუ(ხი)“-ის ფორმით. ებრძოდნენ ურარტუს. მეფე სარდურ -მ ბიძერების ქვეყანა (შესაძლოა, მისი ერთი ნაწილი) თავისი სამეფოს პროვინციად აქცია (ააგო აქ ციხესიმაგრე და დანიშნა თავისი ნაცვალი). ძველი ბერძნული წყაროების მიხედვით, ბიძერები ცხოვრობდნენ შავი ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროს მახლობლად, მდინარე ჭოროხის სამხრეთით, ნაწილობრივ კი პონტოს მთებშიც. ამ ტომის სახელი შემორჩა ისტორიულ საქართველოს ერთ-ერთ ოლქს და მის ცენტრს — ოძრ(ა)ჴეს, რომელიც ახლანდელი დაბა აბასთუმნის მიდამოებში მდებარეობდა.
ბიჭვინთის განძი

ბიჭვინთის განძი, წარმოადგენს:

ძვ. წ. — საუკუნეების ბრინჯაოს ცულების განძი, აღმოჩენილი 1935 წელს ბიჭვინთის მახლობლად სოფელ ლიძავაში. შეიცავს ორი სახეობის კოლხურ ცულებს, აგრეთვე ადრეული ტიპის ბრინჯაოს ცულს, რომელიც კოლხური ცულის პროტორიპადაა მიჩნეული. დაცულია აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმში.

ანტიკური დროის მონეტების განძი, აღმოჩენილი ბიჭვინთის არქეოლოგიური ექსპედიციის მიერ 1958 წელს. შეიცავს — საუკუნეების რომის იმპერატორების სახელით მოჭრილ 149 მონეტას, რომელთაგან 10 კესარიული დრაქმა და დიდრაქმაა. 139 კი — ტრაპეზუნტის სპილენძის საქალაქო მონეტა. ბიჭვინთის განძის ყველაზე ადრეული მონეტა მოჭრილია ადრიანეს (117—138) სახელით. უგვიანესი — ფილიპე უმცროსის სახელით (247—249). ბიჭვინთის განძის დაფლვა უკავშირდება გუთების თავდასხმას (256) ბიჭვინთაზე. მონეტები წარმოდგენას გვიქმნიან იმ ღვთაებათა შესახებ, რომელთაც თაყვანს სცემდა ტრაპეზუნტის მოსახლეობა. მონეტების შუბლზე გამოსახულია რომის იმპერატორის პორტრეტი, ზურგზე — რომელიმე ღვთაება (ტიქე, დიონისე, სერაპისი, ჰადესი, ასკლეპიოსი, აპოლონი, აბულანცია, რეა-კიბელე, ჰერაკლე), მონეტების უმრავლესობაზე კი — ადგილობრივი ღვთაება, რომელმაც გააერთიანა მითრასა და კაპადოკიური მთვარის ღვთაების მენის ფუნქციები. მონეტებზე ჩანს ღვთაება მითრას იკონოგრაფიული ცვლილებები — საუკუნეების მანძილზე. ეს ღვთაება ადგილობრივ ნიადაგზე უნდა იყოს წარმოქმნილი. ტრაპეზუნტის მფარველ ამ ღვთაებასა და ქართველურ სამყაროში გავრცელებულ მთვარის ღვთაებას შორის გარკვეული მსგავსება ჩანს. აღსანიშნავია, რომ მსოფლიოს საცავებში დაცული ტრაპეზუნტის 315 მონეტიდან 229 აღმოჩნდა ბიჭვინთასა და სოხუმში.

 საუკუნის სპილენძის მონეტების განძი, აღმოჩენილი ბიჭვინთის არქეოლოგიური ექსპედიციის მიერ (1962). შეიცავს ალექსანდრიაში, ანტიოქიაში, კონსტანტინოპოლში, ნიკომედიასა და კიზიკოსში მოჭრილ 310 მონეტას. ყველაზე ადრეული მონეტა მოჭრილია რომის იმპერატორ კონსტანტინე -ის (306—337) სახელით, უგვიანესი — კონსტანციუს -ის (337—361) სახელით. ბიჭვინთის განძი მიუთითებს ბიჭვინთის ფართო სავაჭრო-ეკონომიკურ კავშირებზე საუკუნეში. დაფლული უნდა იყოს საუკუნის 60—70-იან წლებში სამხედრო საშიშროების გამო.
ბიჭვინთის კონცხი

ბიჭვინთის კონცხი — კონცხი შავი ზღვის სანაპიროზე, მდინარე ბზიფის შესართავის მახლობლად. აგებულია უმთავრესად მდინარის ალუვიური ნალექებით. უკავია ნაწილობრივ დაჭაობებული ვაკე-დაბლობი. სიმაღლე 1,5—3 მ. ვაკის ერთფეროვნებას არღვევს ქვიშის დიუნები, ბორცვები. კონცხზეა ტბა ინკითი, რომელსაც შავი ზღვის ყოფილ უბედ მიიჩნევენ.

კონცხის ტერიტორიაზე ხარობს რელიქტური ბიჭვინთის ფიჭვი და ბზის იშვიათი კორომი. კონცხზეა კურორტი ბიჭვინთა.
ბიჭვინთის მოზაიკა

ბიჭვინთის მოზაიკა — საუკუნის მოზაიკური მხატვრობა, რომლითაც შემკული იყო საუკუნის სამნავიანი ბაზილიკის იატაკი (ბაზილიკის ნანგრევები აღმოჩნდა ბიჭვინთის კონცხზე 1952 წელს დაწყებული არქეოლოგიური გათხრების დროს). შედარებით უკეთ იყო შემონახული საკურთხევლის აფსიდსა და სტოაში (ამჟამად დაცულია საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში). ბიჭვინთის მოზაიკა შესრულებულია ადგილობრივი ფერადი ქვის (თეთრი, შინდისფერი, ყვითელი და შავი) ოთხკუთხა ნატეხებით, სუფთად დაფქული აგურისა და კირის ხსნარზე. ფონი აგურისფერია. შესრულებულია ადგილობრივი ოსტატების მიერ. თავისი ხასიათით ბიჭვინთის მოზაიკა უახლოვდება მახლობელი აღმოსავლეთის ელინიზებული ქვეყნების სირიისა და პალესტინის მოზაიკურ მხატვრობას. საკურთხევლის აფსიდის ცენტრში დიდი მონოგრამია, ე. წ. "ქრიზმა", შემკული "ალფა" და "ომეგას" ნიშნით. მონოგრამის ორივე მხარეს აკანთის ხვეულების ფართო ზოლია, რომელიც ჩარჩოსავით ევლება მთელ კომპოზოციას. ქრიზმის მარცხნივ მცენარის აყვავილებული და ნაყოფმოსხმული შტოა ფრინველთა გამოსახულებებით. კომპოზოცოა გაფორმებულია გეომეტრიული ორნამენტით (რომბები, ნახევრად რომბები, წრეები). ნართექსის მოზაიკა დეკორატიული ხასიათისაა. გრეხილებისაგან შექმნილ სხვადასხვა ფორმის მცირე არეებში ჩასმულია ფრინველებისა და თევზების მოზაიკური ფიგურები. კარიბჭესთან გამოსახულია შადრევანი და აქეთ-იქიდან ფრინველები. ეკლესიის სხვადასხვა ნაწილში ფრაგმენტებად შემორჩენილია ირმებისა და შვლის ნუკრის გამოსახულებები.
ვიკიწიგნები

ვიკიწიგნები — „ვიკიმედიის“ ერთ-ერთი პროექტი. ამ პროექტის ფარგლებში ხდება თავისუფალი სახელმძღვანელოების და სხვა სასწავლო მასალების გამოქვეყნება. ვიკიწიგნებში გამოქვეყნებული მასალები ექვემდებარება ლიცენზიას. ვიკიწიგნები, ისევე როგორც მედიავიკის სხვა პროექტები ეყრდნობა ვიკიტექნოლოგიას, ანუ ნებისმიერს შეუძლია მისი რედაქტირება. ვიკიწიგნებში გამოქვეყნებული სახელმძღვანელოების წაკითხვა, ასლი, ამობეჭდვა და რედაქტირება ნებისმიერს შეუძლია.

ქართული ვიკიწიგნების ისტორია
ქართული ვიკიწიგნების პროექტი დაიწყო 2006 წლის 19 დეკემბერს. თავიდანვე მასში განთავსდა გერმანული გრამატრიკის კონსპექტი. დაიწყო ასევე მუშაობა კულინარული წიგნის შექმნაზე. ძალიან სწრაფად კი ვიკიწიგნებში დაიწერა პირველი სრულფასოვანი წიგნი 3 , რომლის ავტორის გახლდათ მომხმარებელი:. დღეს დამუშავების პროცესშია 5 წიგნი.
ათალოსის სტოა

ათალოსის სტოა — სტოას ერთ-ერთი ყველაზე ბრწყინვალე ნიმუში ათენის აგორაში. იგი ააგო პერგამონის მეფე ათალოს -მ, რომელიც ძვ. წ. 159-138 წლებში მეფობდა.

ელინისტური ხანისთვის დამახასიათებელი ნიშნით სტოა გაცილებით ორნამენტული და ვრცელი იყო ვიდრე ძველი ათენის ადრეული შენობები. სტოას ზომებია 11520 მეტრზე და ნაგებია მარმარილოთა და კირქვით. თავისი დროის სხვა შენობებისგან გამოირჩევა იმით, რომ დორიული წყობა გამოყენებული იყო პირველი (მიწის) სართულისთვის იონიური ქვედა შიდა კოლონადით, მაშინ როდესაც იმ დროის შენობებში ძირითადად ერთი ორდერი გამოიყენებოდა. ყველ სართულს ჰქონდა ორი ბაქანი და ოცდაერთი ოთახი დასავლეთის კედლის გასწვრივ. ორივე სართულის ოთახები განათებული იყო კარისა და მცირე ფანჯრების ღიობებით უკანა კედელზე. მეორე სართულზე ამავალი კიბეები მდებარეობდა სტოას ორივე ბოლოში. ზედა სართულის შიდა ორდერი ახალი პერგამენისა იყო, რაც დამახასიათებელი იყო იმ პერიოდისთვის.

ისტორია
სტოა საჩუქარი იყო ქალაქ ათენისთვის, მადლობის ნიშნად იმ განათლებისთვის რომელიც პერგამონმა იქ მიიღო. ამის დასტურად ნაგებობას აქვს ქვაში ნაკვეთი სტელა წარწერით "აგებულია ათალოს -ის მიერ, პერგამონის მმართველი ძვ. წ. 159-138 წლებში".

სტელას აქტიურად იყენებდნენ სანამ მას 267 წელს ჰერული დაანგრევდა. ნანგრევები ქალაქის დამცავი კედლის ნაწილი გახდა, რისი წყალობითაც ის თანამედროვე პერიოდშიც ადვილი შესამჩნევი იყო. 1940-იან წლებში ათალოსის სტოას სრული რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა და მუზეუმად გადაკეთდა, რომელსაც ძველი აგორას მუზეუმი ჰქვია.
ბიჭვინთის სახელმწიფო ნაკრძალი

ბიჭვინთის სახელმწიფო ნაკრძალი — მდებარეობს აფხაზეთში, გაგრის ზონაში, შავი ზღვის სანაპიროზე, ბიჭვინთის კონცხზე. დაარსდა 1926 წელს, საერთო ფართობია 164,7 ჰა. ტყით დაფარულია 123 ჰა, რომლის უმეტესი ნაწილი (69,7) რელიქტურ ბიჭვინთის ფიჭვს უკავია; გარდა ფიჭვისა გვხვდება ქართული მუხა, წაბლი, კავკასიური რცხილა, ჯაგრცხილა, ცაცხვი, იფანი, კოლხური ბზა და სხვა. ბიჭვინთის ფიჭვის ნაკრძალი მსოფლიო მნიშვნელობისაა. ეს სახეობა მესამეულ პერიოდს განეკუთვნება და ყირიმკავკასიური ფლორის უკანასკნელ ნაშთად ითვლება.

ნაკრძალის ჩრდილოეთ-დასავლეთ ნაწილში ბიჭვინთის ფიჭვის გავრცელება მკვეთრად მცირდება და იცვლება ბზის დაჯგუფებით (ცალკეული ეგზემპლარის სიმაღლე 10 მ აღწევს). ბიჭვინთის სახელმწიფო ნაკრძალში გვხვდება კოლხური ხოხობი, გარეული ღორი, შველი, კავკასიური და ტელეუტური ციყვი, კვერნა და სხვა. ნაკრძალში ტარდება სამეცნიერო-კვლევითი სამუშაოები ფიჭვის დაცვისა და მომრავლების მიზნით.
ბიჭვინთის ყურე

}

ერთვის რამდენიმე მდინარე, რომელთაგან მნიშვნელოვანია რიაფში. ფსკერი ლამიანია, აღმოსავლეთ ნაწილში გვხვდება წყალქვეშა ქვები. დასავლეთიდან აკრავს ბიჭვინთის ნაკრძალი, ხოლო აღმოსავლეთიდან მიუსერის ნაკრძალი. სანაპიროზე გაშენებულია დაბა ბიჭვინთა. საუკუნის დასაწყისში დელფინების რეწვის მნიშვნელოვანი ადგილი იყო.
ბიჭვინთის ფიჭვი

ბიჭვინთის ფიჭვი (, . ) — მცენარე ფიჭვის გვარისა. 25-40 მ-მდე სიმაღლის, სწორტანიანი, გაშლილვარჯიანი ხეა. აქვს 10-16 სმ სიგრძის ღია მწვანე ფერის წყვილ-წყვილად მჯდომი წიწვები, კვერცხისებრ-კონუსისებრი მოწითალო-წაბლა და პრიალა გირჩები (სიგრძით 6-10 სმ), რომლებიც ან მარტოულია, ანდა ორად ან ოთხად შეკრებილია და თითქმის მჯდომარე. ბიჭვინთის ფიჭვი მესამეული პერიოდის რელიქტია, კავკასიის ენდემი. გავრცელებულია შავი ზღვის სანაპიროებზე ანაპის მიდამოებიდან (კრასნოდარის მხარე) ფსირცხამდე (აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა) და სამხრეთ ყირიმში. გვხვდება ზღვის დონიდან 300-400 მ-ზე, თუმცა ფსირცხაში 900 მ აღწევს.

იზრდება როგორც ზღვისპირული ვაკის ნიადაგზე (ბიჭვინთის კონცხი), ისე მთის კალთების ღორღიან თხელ ნიადაგზე და კირქვებზე; ბიჭვინთის კონცხზე 298,7 ჰა-ზე ქმნის წმინდა ერთასაკოვან კორომს, რომლის ნაწილი ბიჭვინთის ფიჭვის ნაკრძალს წარმოადგენს. წმინდა კორომს ქმნის იგი ჯანხოთშიც (გელენჯიკის რაიონი). მთის კალთებზე ბიჭვინთის ფიჭვის მცირე კორომები მუხის სარტყელშია მოქცეული. აქ შერეულია ქართული მუხა, კავკასიური რცხილა, ჯაგრცხილა და სხვა ფოთლოვანი ჯიშები. ბიჭვინთის ფიჭვი სწრაფმზარდი, სინათლისა და სითბოს მოყვარული, მეტ-ნაკლებად გვალვა- და ქარგამძლე ჯიშია; ეგუება ნიადაგის სუსტ დამლაშებას, ნაკლებად უძლებს ყინვას. თესლმსხმოიარობას იწყებს 10-15 წლის ასაკში.

დეკორატიულია და ფართოდ გამოიყენება ბაღ-პარკების მოსაწყობად შავი ზღვის სანაპიროს საკურორტო ზოლში და ნაწილობრივ აღმოსავლეთ ამიერკავკასიაში. იყენებენ აგრეთვე ტყის გასაშენებლად. მისი მერქანი უფრო ნაკლები ღირსებისაა, ვიდრე ჩვეულებრივი ფიჭვისა. შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“. სამხრეთ ყირიმში იზრდება მისი სახესხვაობა , რომელსაც ზოგიერთი მკვლევარი ცალკე სახეობად მიიჩნევს.
არაყი

არაყი ( არაკ — ოფლი) — მაგარი ალკოჰოლიანი სასმელი. ძირითადად ამზადებენ ორი გზით: რექტიფიცირებული ეთილის სპირტის წყალთან შერევით ან შაქრის და სახამებლის შემცველი ნედლეულის უშუალო გამოხდით.

პირველი მეთოდით არაყი მზადდება შემდეგნაირად: კარტოფილის ან მარცვლეული კულტურების რექტიფიცირებულ ეთილის სპირტს აზავებენ წყლით და გააქტივებული ნახშირისა და სილის ფილტრებში ატარებენ. ამგვარად მიღებული არაყი (ე. წ. „რუსული არაყი“) შეიცავს 40,5 ან 56 % ეთილის სპირტს. გემოს გასაუმჯობესებლად მას უმატებენ შაქარს, ძმარმჟავა ნატრიუმს და სხვ. არაყზე პიტნის, ტარხუნის, ციტრუსების და მისთანათა ექსტრაქტების დამატებით მიიღება შესაბამისი სახელწოდების ნაყენი.

მეორე სახის არაყს ამზადებენ შაქრის ან სახამებლის შემცველი ნედლეულის უშუალო გამოხდით; შაქრის შემცველ ნედლეულს ხდიან ალკოჰოლური დადუღების, სახამებლის შემცველს კი ფერმენტული დაშაქრებისა და ალკოჰოლური დადუღების შემდეგ. ამგვარი გზით მიიღება ხილის, ჭაჭის, სანთლის, პურისა და სხვა არაყი. ასე მიღებულ არაყს შენარჩუნებული აქვს გამოყენებული ნედლეულის გემო და არომატი.

არყის ნაირსახეობებია: კონიაკი, ბრენდი, ვისკი, ჯინი, რომი და სხვ.

უძველეს ქართულ წერილობით წყაროებში არაყი იხსენიება „იყის“ სახელით (ახალი აღთქმა, ლუკა 1:15). საქართველოში არყის დამზადებას არყის გამოხდას უწოდებენ. გამოხდის ხალხური ტექნოლოგია სხვადასხვა კუთხეში სხვადასხვანაირია, რასაც ნაწილობრივ განაპირობებს საარაყე მასალის (ხორბლეული, ხილი, ჭაჭა, თაფლიანი ფიჭა, ანწლი) თავისებურება.

სულხან-საბა არაყთან დაკავშირებით ასეთ განმარტებას იძლევა:
ტეკილა

ტეკილა — რეგიონული სპეციფიკური სასმელი, რომელიც ცისფერი აგავის დისტილაციით მიიღება. ტეკილას ისტორია საუკუნეში იღებს სათავეს, როდესაც ინდიელების ერთ-ერთმა ტომმა აგავისგან, პულკეს რძისფერი, ქაფიანი, 4-დან 6 გრადუსამდე სიძლიერის წვენის გაკეთება ისწავლა. ლეგენდის თანახმად, ინდიელებმა პულკეს დამოუკიდებლად კი არ მიაკვლიეს, არამედ ამაში ღმერთი დაეხმარათ. აგავის ნაყოფს მეხი დაეცა და იგი ორ ნაწილად გააპო, მისი გულიდან ნექტარი გადმოიღვარა. მექსიკელებმა არაფერი იცოდნენ იმის შესახებ, რომ ამ მცენარეში „ღმერთის წყალობა“ იმალებოდა. როგორც კი ამის შესახებ შეიტყვეს, ნექტარის გამოყენება დაიწყეს. დროთა განმავლობაში ჩვეულებრივი წვენი სასმელად იქცა. მოგვიანებით, აგავა 400 მკერდიან ქალღმერთთან მაიაელთან გააიგივეს, ხოლო მის მთავარ ვაჟად ომე ტოჩტლი შერაცხეს, რომელსაც სასმელის, პულკეს ღმერთად მიიჩნევდნენ. დიდი ხნის განმავლობაში პულკე ერთადერთ მექსიკურ ალკოჰოლურ სასმელს წარმოადგენდა. ეს იქამდე გრძელდებოდა, ვიდრე ესპანელებმა სპირტის გამოხდის ევროპული ტექნოლოგიები არ შემოიტანეს.

პირველად მესკალი-აგავის ტკბილი წვენის გამოხდის შედეგად მიღებული პროდუქტი, 1521 წელს აწარმოეს. ტეკილას მამად ისტორიამ დონ პედრო-სანჩეს-დე-ტაგლი ალტამირის მარკიზი შერაცხა, რომელმაც 1600 წელს ტეკილას პირველი ქარხანა დააარსა. სასმელის პოპულარობა სწრაფი ტემპით იზრდებოდა, უკვე 1608 წელს ადგილობრივმა მმართველებმა შემოიღეს სპეციალური გადასახადი ამ სასმელით ვაჭრობისთვის. საუკუნეში ტეკილა მნიშვნელოვან საექსპორტო სასმელად იქცა, რომლის წარმოებასაც ესპანეთის მეფე აკონტროლებდა. პირველი მწარმოებელი, რომელმაც 1795 წელს მიიღო ლიცენზია ტეკილას ოფიციალური წარმოებისთვის, ხოსე-მარია-კურვო. მარკა „ “ ცოცხალია და უძველესად ითვლება. ამ სასმელისთვის ოქროს ხანად საუკუნის დასაწყისი იქცა, როდესაც იგი ამერიკელებმა აღიარეს, ხოლო მწარმოებლებმა მისი ევროპაში ექსპორტი დაიწყეს. იქამდე მესკალისა და ტეკილას ერთმანეთისგან გამოყოფა მოხდა. ისევე, როგორც ნამდვილი შამპანური მხოლოდ შამპანის პროვინციაში მზადდება, ტეკილად წოდების უფლება მესკალის სახელს დაუკავშირდა, რომელსაც ხალისკოს შტატში, ქალაქ ტეკილას მიდამოებში აწარმოებდნენ. არსებობს ე.წ. ცისფერი აგავა, რომელიც 8-10 წელს აღწევს და სიცოცხლეში ერთხელ ყვავის. მის შუაგულში განთავსებულ ტკბილ სითხეს ხდიან და ფილტრავენ. სწორედ ამის შემდეგ იწყება ტეკილას განსაზღვრულ სტანდარტებად დაყოფა.
ზღვის კოკრები

ზღვის კოკრები, ბლასტოიდები , ამომწყდარი უხერხემლოების კლასი კანეკლიანების ტიპისა. ზღვის კოკრების სხეული შედგებოდა ვარჯისა და ღეროსაგან. ვარჯს ქმნიდა კიკრისმაგვარი თეკა და „ხელები“ — ბრაქიოლები. ზღვის კოკრები ბინადრობდნენ ზღვებში სილურულიდან პერმულ პერიოდამდე. ცნობილია ზღვის კოკრების 300-ზე მეტი სახეობა, რომელთაგან ზოგი სახელმძღვანელო ფორმაა კარბონულისა და პეტრმული ქანების დასადგენად.