ლუსენა (ფილიპინები)

ლუსენა (ოფიციალურად ქალაქი ლუსენა; ტაგ: ) — პირველი კლასის მაღალურბანიზებული ქალაქი კალაბარსონის (რეგიონი -) რეგიონში, ფილიპინებში. კესონის პროვინციის დედაქალაქი. ლუსენა გეოგრაფიულად კესონის პროვინციაში მდებარეობს, თუმცა ადმინისტრაციული და სამთავრობო თვალსაზრისით, პროვინციისგან დამოუკიდებელია. სტატისტიკური და გეოგრაფიული მიზნებით ლუსენას კესონის პროვინციის შემადგენლობაში შეჰყავთ. 2015 წლის აღწერით, ქალაქის მოსახლეობა 266 248 ადამიანია.

ისტორია
ადრეული ისტორია
1570-იან წლებში ტაიაბასის პროვინცია პირველად კაპიტან ხუან დე სალკედომ გამოიკვლია. 1580-1583 წლებში ფრანცისკანელმა ბერებმა, ხუან დე პლასენკიამ და დიეგო დე ოროპესამ ქალაქი დააარსეს, რომელსაც ასევე ტაიაბასი უწოდეს. ქალაქს ესპანელები ფრანცისკანელი მისიონერების მეშვეობით მართავდნენ, ხოლო ლუსენა მისი ერთ-ერთი ბარიო იყო.

 საუკუნეში ესპანელები ამ ადგილს პეიზაჟების სილამაზის გამო „ბუენავისტას“ ეძახდნენ. წლების შემდეგ ბარიოს „ოროქუიეტა“ შეარქვეს. საუკუნის შემდეგ, მუსმიმმა მეკობრეებმა მთელი ფილიპინების სანაპიროზე თავდასხმები დაიწყეს და მათ თარეშს ვერც ოროქუიეტა გადაურჩა. ადგილობრივებმა მეკობრეთაგან თავდასაცავად სანაპიროზე ფორტი ააგეს, რომელიც დღევანდელი კოტას, მაიაოს ბარანგაის ადგილას მდებარეობდა, თუმცა დღეისთვის აღარაა შემორჩენილი. ამის შემდეგ ადგილს „კოტა“ უწოდეს, რაც ტაგალური სიტყვის კუტა (ფორტი) ესპანური ფორმაა. კოტის პორტში ადგილობრივი საზღვაო ვაჭრობის განვითარებამ და მორო მეკობრეების საბოლოო დამარცხებამ და ლუსონისა და ვისაიასის წყლებიდან განდევნამ, ლუსენას განვითარების შესაძლებლობა მისძა და საბოლოოდ, 1901 წელს ქალაქი ტაიაბასის დედაქალაქი გახდა.

1879 წლის 5 ნოემბერს უზენაესი სამოქალაქო ბრძანების თანახმად ქალაქს ესპანელი ბერის, მამა მარიანო განჯას პატივსაცემად „ლუსენა“ ეწოდა. მამა გრანჯა პასუხისმგებელი იყო ბარიოს განვითარებაზე, რომელიც 1881 წელს სამრევლო გახდა. ლუსენა დამოუკიდებელი მუნიციპალიტეტი 1882 წლის 1 ივნისს გახდა.

1896 წლის ფილიპინების რევოლუციის დროს ლუსენის მოსახლეობაც წინააღმდეგობის მოძრაობას წარმოადგენდა. ადგილობრივ რევოლუციონერებს ხოსე საბალერო მეთაურობდა. შემდეგში ლუსენის რევოლუციური მთავრობა მიგელ არგუილესმა და ხოსე ბარსელონამ ჩამოაყალიბეს.

გეოგრაფია
ლუსენა მდებარეობს მანილიდან 132 კმ-ით სამხრეთით. ქალაქი ორ მდინარეს შორისაა მოქცეული: აღმოსავლეთით დუმაკა, ხოლო დასავლეთით იიამი მდებარეობს. ქალაქის ბუნებრივი დრენაჟის ფუნქციას კიდევ შვიდი მდინარე და ექვსი შენაკადი ასრულებს. ქალაქის დასავლეთით ტაიაბასის ყურე მდებარეობს, რომლითაც ლუსენა სხვა ქალაქებს უკავშირდება, მათ შორის ვისაიასის პორტებსაც.

პროვინციული დედაქალაქის სტატუსის გამო ლუსენაში მრავალი სამთავრობო სააგენტოს, ბიზნეს, საბანკო და საფინანსო დაწესებულებების ოფისები მდებარეობს.

ბარანგაიები
ქალაქი იყოფა 33 ბარანგაიდ.

კლიმატი
კორონას კლიმატური საკლასიფიკაციო სისტემის მიხედვით ლუსენა ტიპის კლიმატურ სარტყელში მდებარეობს. იგი ხასიათდება არაგამოკვეთილი მშრალი და წვიმიანი სეზონებით. წვიმების სეზონი ძირითადად ივნისიდან ნოემბრამდეა, ზოგჯერ კი დეკემბრამდეც გრძელდება, როდესაც სამხრეთ-დასავლეთის მუსონური კლიმატი დომინირებს. მშრალი სეზონი იანვრიდან მაისამდეა, თუმცა ზოგჯერ მოულოდნელი წვიმებიც მოდის. საშუალო წლიური ტემპერატურა 27 °-ია. ყველაზე ცივი თვე თებერვალია, როცა ტემპერატურა 20 °-მდე ეცემა, ხოლო ყველაზე თბილი თვე მაისია, რომლის დროსაც საშუალო ტემპერატურა 35 °-ია. ლუსენაში ივნისიდან ოქტომბრამდე სამხრეთ-დასავლეთის მუსონური ქალები ქრის, ხოლო დეკემბრიდან თებერვლამდე ქალაქში ჩრდილო-აღმოსავლეთის ქარები ქრის.

ადგილობრივი მმართველობა
7160-ე რესპუბლიკური აქტის წიგნის, თავის, ნაწილისა და 1991 წლის ადგილობრივი მმართველობის კოდის თანახმად, ქალაქის მთავრობა შედგება მერის (ალკალდე), ვიცე-მერის (ბისე-ალკალდე) და საკანონმდებლო ორგანოს -ის (ქალაქის საბჭო) წევრებისგან (კაგავადი), რომლებიც სამი წლის ვადით აირჩევიან და ზედიზედ სამჯერ შეიძლება იქნენ არჩეული.

ქალაქის ყოფილი მერები
ესპანური ოკუპაციის პერიოდში მუნიციპალიტეტის მეთაურები ხორხე ზაბალერო (მუნიციპალუტი კაპიტანი, 1896) და კრისტიანო მარკინესი (ლუცენის პირველი მუნიციპალური პრეზიდენტი) იყვნენ. ამერიკის სამოქალაქო მმართველობის დროს მუნიციპალური პრეზიდენტები იყვნენ გაბრიელ კორდი (1902–1903), გრეგორიო მარკესი (1903–1904), ხუან კარმონა (1904–1906), ვენაკიო კებლარი (1906–1910), ფელიკიანო ზოლეტა (1910–1912), ფორტუნატო ალვარესი (1912–1916), პედრო ნიევა (1916–1919, 1919–1922), ხოსე ნავა (1922–1925), ვერნაკიო კებლარი (1925–1928), დომინგო გამბოა (1928–1931) და ფერნანდო ბარსელონა (1931–1934).