კოკინა

კოკინა (; ან ) — დე ფაქტო ჩრდილოეთ კვიპროსის სანაპირო ექსკლავი და კვიპროსში თურქი კვიპროსელების ყოფილი ანკლავი. იგი გარშემორტყმულია მთიანი რელიეფით, ხოლო ჩრდილოეთ მხარეს მორფუს ყურე ესაზღვრება. კოკინა ჩრდილოეთ კვიპროსის ძირითადი ტერიტორიიდან დასავლეთით, რამდენიმე კილომეტრის მოშორებით მდებარეობს და კვიპროსელი თურქებისთვის სიმბოლური მნიშვნელობის ადგილია 1964 წლის აგვისტოს მოვლენების (ტილირიის ბრძოლა) გამო. 1976 წელს კოკინას ყველა მცხოვრები იალუსაში (იენი-ერენქოი) გადაასახლეს, მას შემდეგ კი ეს ექსკლავი ჩრდილოეთ კვიპროსის თავდაცვის ძალების სამხედრო ბანაკად და თურქული ჯარების ბაზად გამოიყენება.

ისტორია
ტილირიის რეგიონი, სადაც კოკინა მდებარეობს, 1963–1964 წლების თემთაშორისი დაპირისპირების დროს ბერძენ და თურქ კვიპროსელთა საზოგადოებებს შორის მწვავე კონფლიქტის კერას წარმოადგენდა. 1964 წლის 4 აპრილს ორივე თემის შეიარაღებული ჯგუფები ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ სტრატეგიული პოზიციისთვის, რომელიც რეგიონის ერთადერთ ავტომაგისტრალს გადაჰყურებდა. რეგიონის სოფლებს შორის პერიოდულად ორმხრივი სროლებიც ხდებოდა. 1964 წლის 8 აპრილს კვიპროსში გაეროს სამშვიდობო ძალებმა მოახერხეს ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმების მიღწევა, რომლის შესრულებაც რამდენიმე კრიტიკულ წერტილში გაეროს ჯარების განლაგებით იქნა უზრუნველყოფილი.

კვიპროსის რესპუბლიკის მთავრობა კოკინის თურქი გასამხედროებული ჯგუფებისა და იარაღის შემოღწევის პუნქტად მიიჩნევდა, რადგან იქ თურქეთში გაწვრთნილი და შეიარაღებული დაახლოებით 500 კვიპროსელი თურქი მოხალისე გადასხდა. ამიტომ, 1964 წლის 6 აგვისტოს, კვიპროსელი ბერძნების ეროვნული გვარდიისა და საბერძნეთის არმიის ქვედანაყოფებმა, გენერალ გეორგიოს გრივასის მეთაურობით, კოკინას შემოგარენზე იერიში მიიტანეს, სოფელს ალყა შემოარტყეს და მისი დამცველები და მშვიდობიანი მოსახლეობა აიძულეს, სანაპიროს ვიწრო ზოლისკენ დაეხიათ. ქალაქის დამცველები „თურქული წინააღმდეგობის ორგანიზაციის“ წევრებისა და ზემოხსენებული მოხალისეებისგან შედგებოდნენ. ამას მოჰყვა სანაპირო ზოლის ინტენსიური საარტილერიო დაბომბვა (საზღვაო ძალების მხარდაჭერით), რამაც მსხვერპლი გამოიწვია და სოფელი ძლიერ დააზიანა.

მიუხედავად იმისა, რომ დამცველები ძალების თანაფარდობით საგრძნობლად ჩამორჩებოდნენ მტერს და არც მომარაგება ჰქონდათ, მათ შეძლეს პოზიციების შენარჩუნება 8 აგვისტომდე — მანამ, სანამ კონფლიქტში ჩარევა თურქეთმა არ გადაწყვიტა. თურქეთის მხრიდან სამხედრო ესკალაციის მუქარამ და გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციამ, რომელიც მხარეებს ცეცხლის შეწყვეტისკენ მოუწოდებდა, დაპირისპირება დაასრულა. ცეცხლის შეწყვეტა 1964 წლის 9 აგვისტოს გამოცხადდა, რის შემდეგაც რეგიონში გაეროს სამშვიდობო ძალები ხელახლა განლაგდნენ.

თურქეთი ამტკიცებდა, რომ საჰაერო თავდასხმა და შემდგომი ინტერვენციის მუქარა გამართლებული იყო 1960 წლის „გარანტიების ხელშეკრულებით“ მინიჭებული უფლებით, რომელიც მას კვიპროსელი თურქი მოსახლეობის დაცვას ავალდებულებდა. საარტილერიო დაბომბვის შედეგად სოფელი მძიმედ დაზიანდა, რის გამოც გაეროს ძალებმა იგი სტიქიური უბედურების ზონად გამოაცხადეს და მშვიდობიანი მოსახლეობისთვის აუცილებელი ჰუმანიტარული ტვირთი მიიტანეს.

მნიშვნელობა
1963 წლის დეკემბრიდან მოყოლებული, თემთაშორისი შეტაკებების შედეგად, ათასობით კვიპროსელი თურქი ანკლავებში მოექცა. კოკინა კვიპროსელი თურქების კონტროლქვეშ არსებული ერთ-ერთი უკანასკნელი საპორტო ზონა და მებრძოლებისთვის თურქეთთან დამაკავშირებელი სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი მომარაგების ხაზი იყო.

კვიპროსელი ბერძნების ხელისუფლების თვალში, კოკინა თურქი გასამხედროებული ჯგუფების მხრიდან ქვეყნის უსაფრთხოებისთვის საფრთხეს წარმოადგენდა, მისი იზოლირება კი თურქულ შეიარაღებულ დაჯგუფებებს მომარაგებისა და ახალი ძალების მიღების წყაროს გადაუჭრიდა.

როდესაც 1974 წელს თურქეთის არმია კვიპროსში შეიჭრა, კოკინა მათ ერთ-ერთ კონკრეტულ სამიზნეს წარმოადგენდა. 1975 წელს ექსკლავი ჩრდილოეთ კვიპროსის თურქული ფედერაციული სახელმწიფოს ნაწილი გახდა, ხოლო 1983 წლის ნოემბერში, დამოუკიდებლობის ცალმხრივად გამოცხადების შემდეგ — ჩრდილოეთ კვიპროსის თურქული რესპუბლიკის შემადგენლობაში შევიდა. თუმცა, დამოუკიდებლობის ეს დეკლარაცია გაეროს უშიშროების საბჭოს 541-ე რეზოლუციით იურიდიულად ბათილად იქნა ცნობილი და მას თურქეთის გარდა არცერთი სუვერენული სახელმწიფო არ აღიარებს.

დღევანდელობა
ექსკლავში მდებარე სოფლის სასაფლაოზე კვიპროსელი თურქების 13 საფლავია, რომლებიც კოკინას ალყის დროს დაიღუპნენ. თავად სოფელს დღემდე მკაფიოდ ეტყობა მძიმე საბრძოლო კვალი. იქვე ფუნქციონირებს მუზეუმიც, რომელიც პატივს მიაგებს ქალაქის დამცველებისა და ჩრდილოეთ კვიპროსის სამხედრო ძალების (უსაფრთხოების ძალების სარდლობა) ხსოვნას. კოკინაში ყოველწლიურად ტარდება მემორიალური ცერემონიები, რომლებსაც როგორც ჩრდილოეთ კვიპროსის თურქული რესპუბლიკის, ისე თურქეთის მთავრობის მაღალჩინოსნები ესწრებიან. კვიპროსელი ბერძნების რუკებზე სოფელი მოხსენიებულია მისი ბერძნული სახელწოდებით — კოკინა.