iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დოროთეოზ II

დოროთეოზ , დოროთეოს — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1503-1505 და 1511-1516 წლებში. დოროთეოზ -ემ მცხეთის საპატრიარქოს დაუბრუნა ფეოდალების მიერ მითვისებული სოფლები, შეიძინა ახალი მამულები. კახეთისა და ქართლის მეფეებს 1503-1505 წლებში ახალი სიგელებით დაამტკიცებინა და გადასახადებისაგან გაათავისუფლებინა მცხეთის საპატრიარქოს მამულები.

ამ დროისთვის ქართლის სამეფოში შექმნილმა მძიმე პოლიტიკურმა ვითარებამ დიდად იმოქმედა მცხეთის საპატრიარქო საყდრის ეკონომიკურ მდგომარეობაზე; კახეთის მეფე ალექსანდრე საგანგებოდ აღნიშნავს, რომ დოროთეოზის კათოლიკოსად დადგენის დროისთვის „მცხეთისა საქმე შემცირებულ იყო“. კონსტანტინე , თავის მხრივ, უმტკიცებს რა მამულს, აღუთქვამს, რომ „სხუა დაკლებულ რაც არის, მართლითა სიმართლითა მოვიკლოთ და დაუკლებლად მოგაჴსენოთ“-ო.

დოროთეოზ -ის კათოლიკოსობის დროს მარცხი განიცადა მზეჭაბუკ ათაბაგის სეპარატისტულმა საეკლესიო პოლიტიკამ. ურჩი ათაბაგი საბოლოოდ დამარცხდა ცენტრალურ ხელისუფლებასა და კათოლიკოს-პატრიარქთან საეკლესიო განკერძოებისათვის ბრძოლაში, რამაც გამოიწვია მისი შემონაზვნება იაკობის სახელით.

დოროთეოზის კათოლიკოსობის დროს სვეტიცხოველს განუახლდა და შეემატა, რაც მეფე კონსტანტინეს „საპატრონო შიგა მცხეთის საყდრისა სოფელნი, აგარაკნი და მამულნი“ იყო, კახეთის მეფე ალექსანდრე -საგან გარეჯის უდაბნოს მამულების შემოსავლის ნახევარი, სააღაპედ ახალშენი, ვაზისუბანი და სხვა მრავალი.
ევდემოზ I

ევდემოზ (გვარად დიასამიძე; გ. 1643) — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1630-1638 წლებში.

კახეთის მეფის თეიმურაზ -ის ძის დათუნა ბატონიშვილის სიმამრი. ევდემოზ მონაწილეობდა ქართლის მეფის როსტომის (მართავდა 1632-1658 წლებში) წინააღმდეგ შეთქმულებაში. შეთქმულების მიზანი იყო როსტომის გადაყენება და გაერთიანებული ქართლ-კახეთის ტახტზე თეიმურაზ -ის მოწვევა. შეთქმულების დამარცხების შემდეგ ევდემოზ სხვებთან ერთად დააპატიმრეს და როსტომისნბრძანებით სიკვდილით დასაჯეს: ციხეში დაახრჩვეს და მისი გვამი ნარიყალას ციხიდან გადააგდეს. დაკრძალულია ანჩისხატის ტაძარში. საქართველოს ეკლესიამ წმინდანად შერაცხა. მისი ხსენების დღეა 4 (17) ოქტომბერი.
ქრისტეფორე II

ქრისტოფორე (ერისკაცობაში ურდუბეგისძე, ურდუბეგაშვილი, ამილახვარი) — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1638-60. ქრისტოფორე კათალიკოსად დასვა როსტომ მეფემ, რომელმაც ევდემოზ დააპატიმრა შეთქმულებაში მონაწილეობისათვის. ქრისტოფორე -მ როსტომს ხელახლა დაამტკიცებინა მცხეთის სვეტიცხოვლის ძველად კუთვნილი მამულები: გარეჯის უდაბნოები, რამდენიმე სოფელი და თბილისში მეტეხის ღვთისმშობლის საყდარი, ამას გარდა შემოაწირვინა ახალი მამულებიც. ქრისტოფორე მწიგნობარი იყო. ადრე წერდა მცხეთაში პატრიარქის წყალობის საბუთებს; მასვე დაურთავს კომენტარები იოანე პეტრიწის „განმარტების“ ტექსტისათვის.
დომენტი III

დომენტი (გ. 22 სექტემბერი, 1676, მცხეთა) — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1660-1676 წლებში, ქაიხოსრო მუხრანბატონის ძე.

დომენტი იყო ქართლის მეფის ვახტანგ -ის პოლიტიკის მიმდევარი. ენერგიულად იბრძოდა ტყვეებით მოვაჭრე თავადთა წინააღმდეგ. მუსლიმანურ წეს-ჩვეულებათა საპირისპიროდ ცდილობდა ქართული ქრისტიანული ჩვეულებების აღდგენას. 1664 წელს თბილისელი ვაჭრისაგან შეიძინა სამცხიდან ჩამოტანილი ანჩის ხატი და თბილისის ანჩისხატის ეკლესიაში დაასვენა, რომელიც შემდგომ შეაკეთა და განაახლა, ხოლო 1675 წელს ააგო ახალი სამრეკლოც.

ანჩისხატის სამრეკლოს ამშვენებს შემდეგი წარწერა:

დომენტის სახელს უკავშირდება ასევე მჭადიჯვრის ეკლესიის აგება. მანვე სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძრისთვის ნასყიდობით შეიძინა სახნავ-სათესი მიწები და რამდენიმე კომლი გლეხი.
იოანე X (დიასამიძე)

იოანე დიასამიძე — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1688-1692 და 1695-1700 წლებში. მხარს უჭერს ერეკლე -ს გიორგი -ის წინააღმდეგ ბრძოლაში. ზრუნავდა მცხეთის სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძრის ეკონომიკურად გაძლიერებისათვის. 1692 წელს დავით-გარეჯის მონასტერს მცხეთის შემოსავლიდან დაუწესა ყოველწლიური ულუფა-ჯამაგირი სურსათის სახით.

კათოლიკოსად კურთხევამდე რუსთავის მიტროპოლიტი იყო. იოანეს კათოლიკოსად დადგინების ფაქტთან დაკავშირებით ვახუშტი ბატონიშვილი აღნიშნავს: „ამან (ერეკლე -მა) შესცვალა და დასხნა თჳსნი, კათალიკოსად დიასამიძე იოანე, მთავარეპისკოპოზად ნაცვლიშვილი, ტფილელად ყაფლანისშვილი დომენტი, მანგლელად ჯავახიშვილი იოსებ“.

შემორჩა იოანე დიასამიძის მიერ 1689-1700 წლებში გაცემული რამდენიმე წყალობის წიგნი. გარდაიცვალა 1700 წელს.
ევდემოზ II

ევდემოზ (გვარად დიასამიძე) — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1701-1705 წლებში. კათოლიკოსად ქართლის მეფე ერეკლე -მა დააყენა, როგორც თავისი ნათესავი და პოლიტიკის მომხრე.

1705 წელს ვახტანგ -ის ინიციატივით საეკლესიო კრებამ ევდემოზ გადააყენა და მის ნაცვლად აირჩია ვახტანგის ძმა დამიანე ბაგრატიონი (საეკლესიო ტახტზე — დომენტი ).
იოსები (ჯანდიერიშვილი)

კათოლიკოს-პატრიარქი იოსები (გვარად ჯანდიერიშვილი/თავადი ჯანდიერი; გ. ძვ. სტ. 17 ოქტომბერი (28 ოქტომბერს), 1770) — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1755-1764 წლებში. საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღეა .

იოსები (ჯანდიერიშვილი) მოღვაწეობდა დოდოს მონასტერში. „მრავალთა მისთა სათნოებათათვის“ იგი მღვდელმთავრად იქნა დადგენილი რუსთავის კათედრაზე. წმინდა იოსებს სასწაულთქმედების ნიჭი ჰქონია მიმადლებული ღვთისგან: ერთხელ მისი დიაკონი მუცლის სიმსივნით დაავადდა. ავადმყოფობა ისე გართულდა, რომ სიკვდილი გარდაუვალი იყო. როდესაც მღვდელმთავარი სნეულთან შევიდა, ავადმყოფი ვეღარც სუნთქავდა და აღარც ლაპარაკი შეეძლო. წმინდა იოსებმა „იხილა სენი და შეელმა გულსა მის ლმობიერსა“, დაუტევა სნეული და სამლოცველოში განმარტოვდა ლოცვად. მხურვალე ლოცვის შემდეგ ის ავადმყოფთან დაბრუნდა და, რადგან კაცთაგან განდიდებას ერიდებოდა, ჩვეულებრივად თქვა, რომ ასეთი სნეულების დროს წამლად თხილის ჯოხის ნახშირის მიღება იყო საჭირო. ცეცხლში შეაგდო თავისი თხილის ჯოხიდან გამოთლილი კვერთხი, წყალში გალესა, ჯვარი გადასახა და სნეულს დაალევინა. სიმსივნე იმ წუთსვე დაუცხრა, მესამე დღეს კი ავადმყოფი საბოლოოდ გამოჯანმრთელდა. ასეთი სიმდაბლითა და სასწაულთქმედებით გამორჩეული მღვდელმთავარი 1755 წელს კათოლიკოსად იქნა არჩეული ანტონ -ის მაგივრად. იოსები, კათოლიკოსობის ტვირთისა და პატივის მიუხედავად, მაინც უდიდეს ასკეტ ბერად რჩებოდა: „მამამთავრობასა შინა რაოდენ დაუგებდნენ ცხედარსა, ნიშანსა დასდებინ იდუმალ და იხილონ ხვალისად, რომელ ყოვლადვე არა დაწოლილ იყვის ცხედარსა, არამედ ღამე ყოველ ილოცვის მარტოებით ლმობიერად“. მან, როგორც იოანე ბატონიშვილი წერს, „კეთილად დამწყსო ეკლესია თვისი და მერმე დაუტევა საყდარი თვისი“.

1762 წელს იოსები ხელმძღვანელობდა ერეკლე -ის ინიციატივით მოწვეულ საეკლესიო კრებას, რომელმაც შეიმუშავა დადგენილება საეპისკოპოსოებში მღვდელმსახურების წესების დარღვევათა აღმოსაფხვრელად. 1764 წელს წმინდა იოსებ კათოლიკოსმა, წმინდა გრიგოლი ღვთისმეტყველის მსგავსად, ეკლესიის მშვიდობისათვის, სიმდაბლით დაუტევა კათოლიკოსის ტახტი და ისევ რუსთავის ეპისკოპოსად განამწესეს. მალე ის შეუერთდა ანტონ -ის მოწინააღმდეგეთა ბანაკს, რის გამოც სოფელ მეტეხში გადაასახლეს.

წმინდა გაბრიელ მცირე (ხს. 17 მარტს) სიხარულით წერს, რომ მან „ერთგზის იხილა“ და „ორგზის ამბორს უყო ხელსა მას წმიდასა“.

წმინდა იოსები გარდაცივალა 1770 წელს.
ქართლური დიალექტი

ქართლური დიალექტი — ქართული ენის ქართლური კილო (დიალექტი).

ქართლური დიალექტი ძირითადი დიალექტია ქართული ენისა. სწორედ იგი დაედო საფუძვლად ქართულ სალიტერატურო ენას. ისტორიულად ცნობილია, რომ ძველი ქართული სალიტერატურო ენის ჩამოყალიბება ქართლის ტერიტორიაზე უნდა მომხდარიყო, რომელიც საქართველოს ტერიტორიულ და ადმინისტრაციულ-კულტურულ ცენტრს წარმოადგენდა. ჯერ კიდევ - საუკუნეებში ჩვენს ერამდე ისტორიულ ქართლში ჩამოყალიბდა სამეფო, რომლის დედაქალაქი იყო ჯერ მცხეთა და შემდეგ თბილისი. აქ განვითარდა ქართული მწერლობა და აქვეა დაცული ადრინდელი ქართული წარწერებიც ბოლნისის სიონსა და მცხეთის ჯვრის საყდარზე (-- სს.) ქართულის ზეგავლენა არ წყდებოდა მაშინაც, როდესაც თბილისი მტრის ხელში იყო და იგი სახელმწიფოსა და კულტურის ცენტრს არ წარმოადგენდა. პოლიტიკურსა და კულტურულ ცენტრებს არაერთხელ გადაუნაცვლებია, მაგრამ ქართლის მიწა-წყლის ფარგლებს ეს საყრდენი არ გასცილებია.

ამგვარად, ქართლურის საფუძველზე იშვება, თანდათანობით ვითარდება და ყალიბდება ძველი ქართული სალიტერატურო ენა. ეს პერიოდი - საუკუნეებს უნდა მოიცავდეს დაახლოებით. ახალი ქართული ენის სათავეები გვაქვს საუკუნიდან (იოანე შავთელი, ჩახრუხაძე, შოთა რუსთაველი), თუმცა მისი ჩანასახები შეინიშნება - საუკუნიდანაც (გიორგი მთაწმიდლისა და სხვათა ნაწერებში). ამ ენის ჩამოყალიბების პერიოდი გრძელდება დაახლოებით საუკუნემდე. საუკუნისათვის ახალი ქართული სალიტერატურო ენის ჩამოყალიბება უკვე დამთავრებულია, რის საუკეთესო ნიმუშსაც წარმოადგენს სულხან-საბა ორბელიანისა და დავით გურამიშვილის ნაწერები.

ახალი სალიტერატურო ქართული ენის ჩამოყალიბებაში, რაშიც მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვით თერგდალეულებს ილია ჭავჭავაძის მეთაურობით, აქტიურ მონაწილეობას იღებს კახურიც. შეიძლება ითქვას, რომ ძველი სალიტერატურო ქართული ენა შეიქმნა ისტორიული ქართლის მეტყველების საფუძველზე, ხოლო ახალი ქართული სალიტერატურო ენა მიღებულია ძველი ქართულის გადამუშავების შედეგად ქართლ-კახეთის ცოცხალი მეტყველების საფუძველზე.

გავრცელების არე
ქართული ენის კილოთა შორის ქართლური ყველაზე უფრო ფართოდ გავრცელებული დიალექტია. მას უჭირავს საქართველოს ცენტრალური ადგილი და ვრცელდება კახეთიდან იმერეთამდე, ე.ი. არაგვისა და მტკვრის ხეობიდან ლიხის მთამდე. მიუხედავად ქართლურის დიდ მანძილზე გავრცელებისა, იგი შედარებით მთლიანია და არ იყოფა თვალსაჩინოდ განსხვავებულ დიალექტურ ერთეულებად. დღეისათვის ქართლურის გავრცელების არეა: ჩრდილოეთით ანანურ-დუშეთით დაწყებული და სამხრეთით თრიალეთის მთით გათავებული; აღმოსავლეთით კახეთიდან დაწყებული დასავლეთით იმერეთამდე. ქართლური მეტყველება მოიცავს შემდეგ ადმინისტრაციულ რაიონებს: დუშეთის, მცხეთის, ნაწილობრივ სამგორის, მარნეულის, თეთრიწყაროს, ბოლნისის, დმანისის, წალკის, კასპის, გორის, ზნაურის, ქარელის, ხაშურისა და ბორჯომის რაიონებს.
იაშვილი

საკუთარი სახელი იაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

აბელ იაშვილი — ექიმი, პუბლიცისტი
ავთანდილ იაშვილი — ბიზნესმენი
ალექსანდრე იაშვილი — ფეხბურთელი
არტემ იაშვილი — პუბლიცისტი, სამხედრო პირი
ბესიკ იაშვილი — ქირურგი
გიორგი იაშვილი — ექიმი
დავით იაშვილი — მსახიობი
დიმიტრი იაშვილი — ქართული წარმომავლობის ფრანგი მორაგბე
დიმიტრი (იაშვილი) — სასულიერო პირი, პედაგოგი
ვლადიმერ იაშვილი — ფსიქიატრი
ვლადიმერ იაშვილი — რევოლუციური მოძრაობის მოღვაწე საქართველოში
ვლადიმერ იაშვილი — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი
ვლადიმერ იაშვილი — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი
ზურაბ იაშვილი — საესტრადო მომღერალი (ტენორი), რეჟისორი და იმპრესარიო
ირაკლი იაშვილი — ბიზნესის ადმინისტრატორი, პოლიტიკოსი
ირინე იაშვილი — მევიოლინე, პედაგოგი
ლევ იაშვილი — რუსეთის იმპერიის არმიის არტილერიის გენერალი
ლილი იაშვილი — კომპოზიტორი
ლუარსაბ იაშვილი — მევიოლინე და ალტისტი, პედაგოგი
მარინე იაშვილი — მევიოლინე
მიხეილ იაშვილი — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი
მურმან იაშვილი — პედიატრი
ნანა იაშვილი — მევიოლინე
ნიკოლოზ იაშვილი — ბიოლოგი, ნიადაგმცოდნე
ნიკოლოზ იაშვილი — აგროეკონომისტი
პავლე იაშვილი — საზოგადო მოღვაწე, მთარგმნელი
პაოლო იაშვილი — პოეტი
რევაზ იაშვილი — კერამიკოსი
რევაზ იაშვილი — ქირურგი
სანდრო იაშვილი — ფეხბურთელი
სეით იაშვილი — ქართველი გეოგრაფი, პედაგოგი
ქეთევან იაშვილი — ექიმი-კოსმეტოლოგი, ხელოვნების ნიმუშების კოლექციონერი
ილარიონი

საკუთარი სახელი ილარიონი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ილარიონი — საქართველოს (ქართლის) კათალიკოსი
ილარიონი (ვაჩნაძე) — დავითგარეჯის მონასტრის არქიმანდრიტი
ილარიონ სამთავნელი — სამთავისის ეპისკოპოსი
ილარიონ ქართველი — საუკუნის ქართველი წმინდანი
ილარიონი — რუსი საეკლესიო მოღვაწე და მწერალი
„ილარიონ ქართველის ცხოვრება“ — ქართული აგიოგრაფიული თხზულება
ილარონ ქართველი (ყანჩაველი) — საუკუნის ქართველი წმინდანი
ილარიონ ახალი — საუკუნის წმინდანი
ილარიონ ახალი — საუკუნის წმინდანი
ილარიონ თუალელი — ქართველი წმინდანი
ილარიონ დიდი — პალესტინელი წმინდანი
ილარიონ მეგლინელი — ბერძენი წმინდანი
იმნაიშვილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი იმნაიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გრიგოლ იმნაიშვილი — ენათმეცნიერი
დავით იმნაიშვილი — ენათმეცნიერი, კავკასიოლიგი
ვახტანგ იმნაიშვილი — ენათმეცნიერი, ტექსტოლოგი
თამაზ იმნაიშვილი — სპორტსმენი (სასტენდო სროლა)
ივანე იმნაიშვილი — ფილოლოგი
მოსე იმნაიშვილი — ჟურნალისტი, პოლიტიკური ემიგრანტი
ნიკიფორე იმნაიშვილი — პოლიტიკოსი
ინასარიძე

საკუთარი სახელი ინასარიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ბორის ინასარიძე — ინჟინერი
გიორგი ინასარიძე — ფთიზიატრ-უროლოგი
გიორგი ინასარიძე — პოლკოვნიკი, საბჭოთა კავშირის გმირი
კარლო ინასარიძე — მწერალი, ჟურნალისტი, პოლიტიკური მოღვაწე
ნიკოლოზ ინასარიძე — მწერალი
შალვა ინასარიძე — რეჟისორი, პედა­გოგი
ხვედრი ინასარიძე — მათემატიკოსი, საზოგადო მოღვაწე
ინწკირველი

საკუთარი სახელი ინწკირველი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ალექსანდრე ინწკირველი — არქიტექტორი
ალექსანდრე ინწკირველი — ფეხბურთელი
ამბროსი ინწკირველი — ეკონომისტი
ბერდია ინწკირველი — მსახიობი
ბესარიონ ინწკირველი — ლოტბარი
გივი ინწკირველი — სამართალმცოდნე
ვანო ინწკირველი — რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე საქართველოში
ვიქტორ ინწკირველი — სამხედრო პირი
ლევან ინწკირველი — კალათბურთელი, მწვრთნელი
პავლე ინწკირველი — მსახიობი
საბა (ინწკირველი) — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელმთავარი
შოთა ინწკირველი — მოჭადრაკე, მწვრთნელი
იოანე

საკუთარი სახელი იოანე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ქართველები
იოანე — საქართველოს (ქართლის) კათოლიკოსი
იოანე — საქართველოს (ქართლის) კათოლიკოსი
იოანე — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
იოანე — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
იოანე — კალიგრაფი
იოანე — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1505-1509 წლებში.
იოანე — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
იოანე — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
იოანე — სასულიერო მოღვაწე
იოანე ანჩელი — საეკლესიო მოღვაწე
იოანე ბატონიშვილი — სახელმწიფო მოღვაწე
იოანე ბედიელი — ბედიის მთავარ­ეპის­კო­პო­სი საუკუნის ნახე­ვარში
იოანე ბერაი — კალიგრაფი
იოანე ბოლნელი — საეკლესიო მოღვაწე
იოანე ზედაზნელი — ზედაზნის მონასტრის დამაარსებელი
იოანე-ზოსიმე — სასულიერო მწერალი
იოანე კუმურდოელი — კუმურდოს ეპისკოპოსი
იოანე ლაზი — ფოლოსოფოს-თეოლოგი
იოანე მანგლელი — სასულიერო მოღვაწე
იოანე მესვეტე — კალიგრაფი
იოანე მთავარეპისკოპოსი — ქართლის პირველი ეპისკოპოსი
იოანე მთაწმიდელი — სასულიერო მოღვაწე
იოანე მინჩხი — ჰიმნოგრაფი
იოანე მტბევარი — საეკლესიო მოღვაწე
იოანე ოქროპირი — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
იოანე პეტრიწი — ფილოსოფოსი
იოანე საბანის ძე — მწერალი, ჰაგიოგრაფი
იოანე ტარიჭისძე — მთარგმნელი
იოანე ქონქოზის ძე — ჰიმნოგრაფი
იოანე შავთელი — პოეტი
იოანე ჭიმჭიმელი
იოანე ჭყონდიდელი — ჭყონდიდის მთავარეპისკოპოსი

სხვა ეთნოსის წარმომადგენლები
იოანე გუთელი — გუთეთის ეპისკოპოსი
იოანე დამასკელი — ბიზანტიელი ღვთისმეტყველი, ფილოსოფოსი და მწერალი
იოანე ზონარა — ბიზანტიის პოლიტიკური მოღვაწე
იოანე იტალოსი — ბიზანტიელი ფილოსოფოსი
იოანე კინამოსი — ბიზანტიელი ქრონისტი
იოანე მალალა — ბიზანტიელი ქრონისტი
იოანე მოსხი — ბიზანტიელი მწერალი და საეკლესიო მოღვაწე
იოანე ნათლისმცემელი — იესო ქრისტეს წინამორბედი
იოანე ორფანოტროფოსი — ბიზანტიელი პოლიტიკური მოღვაწე
იოანე ოძუნელი — სომხური სამოციქულო ეკლესიის კათოლიკოსი
იოანე პრესბიტერი — ლეგენდარული მეფე-მღვდელმთავარი
იოანე რუფუსი — ბიზანტიელი ისტორიკოსი
იოანე სენექერიმი — ჰერეთის მეფე
იოანე სკილიცე — ბიზანტიელი ისტორიკოსი
იოანე ფლორენციელი — თბილისის კათოლიკური საეპისკოპოსოს პირველი ეპის­კო­პო­სი
იოანე ღაზელი — ბიზანტიელი მწერალი
იოანე ღვთისმეტყველი — იესო ქრისტეს მოციქული
იოანე ცეცე — ბიზანტიელი პოეტი და ფილოსოფოსი
იოანე წარეცი — სომეხი ისტორიკოსი
იოსები (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი იოსებ შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

იოსები (იაკობის ძე) — ბიბლიური პერსონაჟი
იოსებ დამწინდველი — იესო ქრისტეს მიწიერი მამა
იოსებ თბილელი — საეკლესიო მოღვაწე, პოეტი (1620–1688)
იოსებ სამებელი — სასულიერო მოღვაწე (1676–1750)
იოსები (ბაგრატიონი) — დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1769–1776 წლებში
იოსები (ჯანდიერიშვილი) — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1755–1764 წლებში
იოსები (კიკვაძე) — შემოქმედის ეპარქიის მიტროპოლიტი (დ. 1959)
იოსელიანი

საკუთარი სახელი იოსელიანი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

ავთანდილ იოსელიანი — უშიშროების სამსახურის გენერალი
ავთანდილ იოსელიანი — ისტორიკოსი
ავთანდილ იოსელიანი — გეოფიზიკოსი, საქართველოს ეროვნული გმირი
ალექსანდრე იოსელიანი — მსახიობი
აპოლონ იოსელიანი — სამხედრო მოღვაწე, პოლკოვნიკი
არჩილ იოსელიანი — პოლიტიკოსი
გივი იოსელიანი — ფეხბურთელი
გიორგი იოსელიანი — საზოგადო მოღვაწე, პედაგოგი
გიორგი იოსელიანი — ქირურგი
გიორგი იოსელიანი — რეჟისორი
დავით იოსელიანი — ქირურგი
დავით იოსელიანი — კარდიოლოგი
დიმიტრი იოსელიანი — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი
დიმიტრი იოსელიანი — სპორტსმენი (მძლეოსნობა)
ეგნატე იოსელიანი — პროზაიკოსი
ეგნატე იოსელიანი — რევოლუციონერ-ხალხოსანი
ეგნატე იოსელიანი — კალიგრაფი, მთარგმნელი, სასულიერო პირი
ზანდა იოსელიანი — ქართველი მსახიობი
ზაქარია იოსელიანი — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი
თეიმურაზ იოსელიანი — ფიზიოლოგი
იაროსლავ იოსელიანი — საბჭოთა კავშირის გმირი
იასონ იოსელიანი — სამხედრო პირი
ივანე იოსელიანი — სამხედრო პირი
იოანე (იოსელიანი) — საეკლესიო მოღვაწე
ლევან იოსელიანი — იურისტი, პოლიტიკოსი
ლილი იოსელიანი — რეჟისორი, პედაგოგი
მიხეილ იოსელიანი — გეოლოგი, გეოფიზიკოსი
მიხეილ იოსელიანი — სამხედრო პირი
ნანა იოსელიანი — მოჭადრაკე
ნიკოლოზ იოსელიანი — ზოოტექნიკოსი
ოთარ იოსელიანი — კინორეჟისორი
ოთარ იოსელიანი — მეტალურგი
ოტია იოსელიანი — მწერალი
პლატონ იოსელიანი — ისტორიკოსი
რამაზ იოსელიანი — პოლიტიკოსი
როსტომ იოსელიანი — სამხედრო პირი
შალვა იოსელიანი — სამხედრო პირი
ხათუნა იოსელიანი — მსახიობი
ჯაბა იოსელიანი — პოლიტიკოსი, სამხედრო მეთაური, მწერალი, კანონიერი ქურდი
ზაქარია (ქვარიანი)

ზაქარია (გვარად ქვარიანი) (გ. 1660) — დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1657-1660 წლებში, იმავდროულად იყო გელათის ეპისკოპოსი (გაენათელი) მიტროპოლიტის წოდებით.

საგვარეულო მამულები და სასახლე ჰქონდა ქუთაისში მწვანეყვავილაზე, , სადაც 1637–1639 წლებში მთავარანგელოზის ეკლესია, ციხე და სახლ-კარი ააშენა. იმერეთის სამეფო კართან დაახლოებული პირი და ალექსანდრე -ის პირადი მოძღვარი იყო. ზრუნავდა დასავლეთ საქართველოს ეკლესიის მთლიანობის განმტკიცებისათვის.

დაახლოებით 1659 წელს ოდიშის მთავარს ვამეყ დადიანს ფიცი დაადებინა ოდიშში საკათოლიკოსო მამულების მმართველობაში ჩაურევლობის შესახებ და სხვ., მისგანვე მიიღო საკათოლიკოსო სადგომად სენაკის საწინამძღვრო ეკლესია მამულებითა და სასახლით. ასევე საკათოლიკოსო სადგომად გურიის მთავრებისაგან მიიღო აკეთის ეკლესია მამულებით. ცნობილია მისი შეკვეთით 1652-1655 წლებში გადაწერილი „დიდი გულანი“, რომელიც 1705 წელს დავით-გარეჯის მონასტრისათვის შეუწირავთ. მისი მოღვაწეობა აღწერილი აქვთ რუსეთის ელჩებს — იევლიევსა და ტოლოჩანოვს, იტალიელ მისიონერებს — იოსებ ძამპის და ანდრეა ბორომეოს, რომლებიც პირადად იცნობდნენ ზაქარიას. ზაქარია სიცოცხლეშივე გამოუხატავთ გელათის წმ. გიორგის ეკლესიის სამხრეთ სვეტზე. დაკრძალულია გელათში.
მალაქია I

მალაქია (ერისკაცობაში აბაშიძე) — დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1519 - 1540-იან წლებში. რეზიდენცია ჰქონდა ბიჭვინთის საკათედრო საყდარში. მალაქია იმერეთის მეფის ბაგრატ -ის (1510-1565) პოლიტიკის მომხრე იყო დასავლეთ საქართველოს ერთ სამეფოდ გაერთიანების საკითხში. ბაგრატ -ის ბრძანებით მან 1529 ქუთაისის საეპისკოპოსო გაყო სამად და დააარსა ხონისა და გელათის ახალი საეპისკოპოსოები, რომელთა მეთაურები ბიჭვინთის საყდარში აკურთხა. როდესაც გაგრასთან ჯიქების წინააღმდეგ ბრძოლაში ქართველები დამარცხდნენ, მალაქია ბრძოლის ადგილას გაემგზავრა და ტყვეები ფულით დაიხსნა.
მალაქია II

მალაქია (გვარად გურიელი; დ. 1577 — გ. 1639) — დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1616-1639 წლებში, გურიის მთავრის გიორგი გურიელის ძე. 1625-1639 წლებში იყო აგრეთვე გურიის მთავარი.

ბიოგრაფია
 საუკუნის დასაწყისში იყო ჯუმათის ეპისკოპოსი. 1612 წელს მიიღო ცაიშის ეპისკოპოსობა. ცაიშელ-ჯუმათელი მალაქია გახდა დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი. მალაქიას კათალიკოსად აღსაყრდების თარიღის შესახებ ლიტერატურაში სხვადასხვა აზრია გამოთქმული: 1605, 1616 და 1619 წელი. ვახუშტი ბატონიშვილისა და ბერი ეგნატაშვილის ცნობით მალაქია დასავლეთ საქართველოს კათალიკოსი იყო კახეთში შაჰ-აბასის პირველი ლაშქრობის დროს (1613-14). 1619-22 წლებში მალაქიმა ხონის ეპისკოპოსობა მიიღო. 1625 წელს გურიის მთავრის ტახტზე დასვა ლევან დადიანმა, რომელმაც დაამარცხა მამის მკვლელი სიმონ გურიელი. 1639 წელს მანვე ჩამოაგდო გურიელის ტახტიდან და მთავრად დასვა ვახტანგ გურიელი. 1658 წელს მალაქია რამდენიმე თვით შემოქმედისა და ჯუმათის ეპისკოპოსის ტახტებზე დაჯდა.

მალაქიამ სახელი გაითქვა როგორც უნარიანმა სახელმწიფო და საეკლესიო მოღვაწემ: მოაწესრიგა დასავლეთ საქართველოს საეკლესიო საქმეები, ააგო და შეამკო მრავალი ეკლესია-მონასტერი, მან მოახატინა ცაიშის ტაძარი, ააშენა ჯეგეთას ეკლესია. მისი ინიციატივით შედგა აფხაზეთის საკათალიკოსო გლეხების დიდი დავთარი. მოაწესრიგა საკათალიკოსოს სამეურნეო საქმე, გაზარდა სასახლეების, ყმებისა და მამულების რიცხვი. არქანჯელო ლამბერტის ცნობით სიმდიდრითა და გავლენით აღემატებოდა მთავრებს. ეხმარებოდა ირანის წინააღმდეგ მებრძოლ ქართლისა და კახეთის მეფეებს, აგრეთვე გიორგი სააკაძეს.

ურთიერთობა კათოლიკეებთან
მალაქია მფარველობას უწევდა კათოლიკე მისიონერებსა და ქართველ კულტურის მოღვაწეებს. 1626 წელს მიიღო წერილი პაპ ურბან -საგან. როცა გაიგო თეატინელ მისიონერთა აღმოსავლეთ საქართველოში ჩასვლის შესახებ, მიიწვია ისინი გურიაში. მალაქიამ მისიონერები დროებით საკუთარ სასახლეში მოათავსა, შემდეგ კი მისცა სახლი და ყველაფერი, რაც კი სჭირდებოდათ. მისიონერები თავიანთ წერილებში ხოტბას ასხამენ კათალიკოსს და თავიანთ მფარველს უწოდებენ.
ევდემონ I

ევდემონ (ჩხეტიძე) (გ. 1578) — დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1557-1578 წლებში.

იმერეთის მეფეების ბაგრატ -ისა (1510-1565) და გიორგი -ის (1565-1583) აქტიური თანამოაზრე დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ გაერთიანებისა და კულტურულ-ეკონომიკური აღმშენებლობის საქმეში. 1543–1557 წლებში იყო გაენათელი ეპისკოპოსი, შემდეგ — კათოლიკოსი.

ევდემონ -ის სახელს უკავშირდება ბიჭვინთიდან საკათოლიკოსო რეზიდენციის გელათში გადატანა. აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქ მალაქიასთან ერთად ხელმძღვანელობდა საეკლესიო კრებას, რომელმაც სიკვდილით დასჯა დაუწესა ტყვეთა გამყიდველებს და მოაწესრიგა საეკლესიო მმართველობის დარღვეული წესები. ევდემონ -მა მოახატვინა გელათის წმინდა გიორგის ტაძრის ნაწილი; შეაკეთა და მოახატვინა მოქვისა და ბიჭვინთის მონასტრების ნაწილი, რომელთა წარწერებში მოხსენებულია თვით ევდემონ ; 1568 წელს მოაჭედვინა ბიჭვინთის ღვთისმშობლის ხატი. ცნობილია ევდემონ -ის დაკვეთით გადაწერილი გელათის ხელნაწერები. ბიჭვინთის საკათოლიკოსო მამულს საკუთარი ხარჯით შეუძინა ახალი მამულები და ძვირფასი ინვენტარი.

დაკრძალულია გელათის წმინდა გიორგის ეკლესიაში. მის საფლავს ამშვენებს წარწერა:
ეფთვიმე I

ეფთვიმე — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, აფხაზეთის კათოლიკოს-პატრიარქი 1578-1616 წლებში.

კათოლიკოსობამდე იყო მოქვის მთავარეპისკოპოსი — მოქველი. ბიჭვინთის საკათოლიკოსოს შეუძინა დიდძალი მოძრავი ქონება: თვალ-მარგალიტით შემკული, ძვირფასი ქსოვილებისაგან დამზადებული საპატრიარქო შესამოსელი, ოქრო-ვერცხლისაგან ნაკეთები სარიტუალო ინვენტარი, მდიდრულად მოკაზმული საეკლესიო წიგნები, „ქართლის ცხოვრება“, თავისივე გადაწერილი „გულანი“ და სხვ. პირადი ქონებაც ეკლესიის საკუთრებად აქცია; კერძოდ, ოდიშის მთავარს, ლევან დადიანს, ადგილ-მამულის საკათოლიკოსოსათვის გადასაცემად მისცა დიდი რაოდენობით ძვირფასი ნივთი. კათოლიკოსმა შეამკო მოქვის ტაძარი, სპეციალურად მოაჭედვინა და შესწირა მას მოქვის ღვთისმშობლის ხატი. მისი შეკვეთით გადაიწერა უამრავი ხელნაწერი.
ეფთვიმე II

ეფთვიმე (გვარად საყვარელიძე) — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, აფხაზეთის კათოლიკოს-პატრიარქი 1669-1673 წლებში.

ძირითადად იმერეთში ცხოვრობდა. 1672 წელს იმყოფებოდა ოდიშის მთავარ ლევან დადიანის კარზე, სადაც შეხვდა ფრანგ მოგზაურს ჟან შარდენს. წერილში, რომელიც იმერეთის მეფე ბაგრატ -მ (1669) გაუგზავნა რუსეთის მეფეს — ალექსი მიხეილის ძეს, იმერეთის სამეფოს თავკაცთა შორის იხსენიება როგორც „საქართველოს მაკურთხეველი კათალიკოზი“.
მაქსიმე I

მაქსიმე (გვარად მაჭუტაძე; გ. 1656) — დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1639-1656 წლებში. ადრე იყო შემოქმედელი მღვდელთმთავარი, ნახსენებია შემოქმედის მონასტრის მთავარი ეკლესიის სამშენებლო წარწერაში. იბრძოდა ტყვეებით ვაჭრობის წინააღმდეგ.

1634 წელს როსტომ მეფისა და მარიამ დადიანის ქორილში ამ უკანასკნელს ამალში ახლდნენ გურია-სამეგრელოს რჩეული თავადები და ეპისკოპოსები, მათ შორის მაქსიმე მაჭუტაძე. მაქსიმე გორში შეხვდა იტალიელი კათოლიკე მისიონერების, თეატინელთა მისიის წარმომადგენლებს, მათ პრეფექტს პიეტრო ავიტაბილეს და სთხოვა მისიონერები გაეყოლებინათ გურიაში ტყვეთა სყიდვის წინააღმდეგ ბრძოლაში დასახმარებლად. თანხმობის მიღების შემდეგ მან გურიაში ჩაიყვანა ქრისტეფორე კასტელი, პატრი ანტონიო ჯარდინა და ბერი კლაუდიო.

მაქსიმე -მა ოდიშის მთავარს, ლევან დადიანს, აღადგენინა გაუქმებული ხობის მონასტერი, მოაწესრიგა ოდიშში თავად-აზნაურთა საწესო-საკათოლიკოსო გადასახადების აკრეფის საქმე. 1640 წელს მასპინძლობდა ელჩინისა და ზახარევის ელჩობას ლევან დადიანთან, აგრეთვე ტოლოჩანოვისა და იევლევის ელჩობას იმერეთის მეფესთან 1650-1652 წლებში. მაქსიმე -მა სამჯერ იმოგზაურა იერუსალიმში, სადაც დიდი შეწირულება გაიღო ქართული მონასტრებისათვის.