iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სტუდენტთა უფლებები

სტუდენტთა უფლებები — ისეთი უფლებები, როგორიცაა სამოქალაქო, კონსტიტუციური, სახელშეკრულებო და მომხმარებელთა უფლებები, რომლებიც არეგულირებენ სტუდენტების უფლებებსა და თავისუფლებას და სტუდენტებს აძლევენ საშუალებას გამოიყენონ მიღებული განათლება. ამ უფლებებს განეკუთვნება ისეთი უფლებები, როგორიცაა სიტყვის/შეკრების თავისუფლება და შესაბამისი სამართლებრივი პროცედურები, თანასწორობა, ავტონომია, კერძო საკუთრების/სიცოცხლის უსაფრთხოება და ხელშეუხებლობა, ანგარიშვალდებულება კონტრაქტებსა და სარეკლამო კამპანიებში რომლებიც დაკავშირებულია სტუდენტებთან მასწავლებლებისა და ადმინისტრაციების ურთიერთობის რეგულირების საკითხებთან.
თეოდორ ბენფაი

თეოდორ ბენფაი (; დ. 28 იანვარი, 1809, ნერტენ-ჰარდენბერგი — გ. 26 ივნისი, 1881, გეტინგენი) — გერმანელი ფილოლოგი, ზოგადი ენათმეცნიერებისა და ინდოევროპული ენების სპეციალისტი. იკვლევდა კლასიკურ ენებსა და სანსკრიტს. ბენფაის ძირითადი ნაშრომია „ენათმეცნიერებისა და აღმოსავლური ფილოლოგიის ისტორია გერმანიაში“ (1869). ლიტერატურათმცოდნეობაში ბენფაი ფუძემდებელია „შედარებითი“ ან „სესხების“ თეორიისა, რომელიც მან ინდური „პანჩატანტრას“ თარგმანის (1859) წინასიტყვაობაში ჩამოაყალიბა. ძმები გრიმების „არიული“ (მითოლოგიური) თეორიის საპირისპიროდ ბენფაი საერთო სიუჟეტების არსებობას ინდურსა და ევროპულ ფოლკლორში სიუჟეტების მიგრაციით ახდენდა. ბენფაის დამსახურება იყო სიუჟეტთა სესხების მრავალი ფაქტის დადგენა, მოძველებული მითოლოგიური თეორიის კრიტიკა და სხვა. მაგრამ იგი აზვიადებდა ინდური ლიტერატურის მნიშვნელობას — მას მსოფლიოს ხალხთა ზღაპრების ერთადერთ წყაროდ მიიჩნევდა და ამით უგულებელყოფდა ეროვნულ და სოციალურ ფაქტორებს ფოლკლორისა და ლიტერატურის განვითარებაში.
ფრიდრიკსჰამნის ხელშეკრულება

ფრიდრიკსჰამნის ხელშეკრულება ან ჰამინის ხელშეკრულება — სამშვიდობო ხელშეკრულება, რომელსაც ხელი მოაწერეს 1809 წლის 17 სექტემბერს, ფრიდრიკსჰამნში რუსეთისა და შვედეთის იმპერიის წარმომადგენლებმა. ხელშეკრულების შედეგად დასრულდა რუსეთ-შვედეთის ომი და ფინეთი რუსეთის შემადგენლობაში შევიდა ავტონომიური სამთავროს სახით.
მიხაი ბენიუკი

მიხაი ბენიუკი (; დ. 20 ნოემბერი, 1907, სებიში — გ. 24 ივნისი, 1988, ბუქარესტი) — რუმინელი პოეტი, მწერალი და ფსიქოლოგი; რუმინეთის აკადემიის წევრი (1955); ორგზის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი. პირველი ნაწარმოები „თუთიყუშის ჩანაწერები“ 1928 წელს გამოაქვეყნა. ადრეული ლექსების კრებულები „დაღუპვის სიმღერები“ (1938), „ახალი სიმღერები“ (1940) და სხვა რევოლუციონურ-რომანტიკული ხასიათისა იყო. დაიბადა ანასტასია და ვესელინა ბენიუკების ოჯახში. ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო 1926 წელს სასკოლო გაზეთში „“. სწავლობდა კლუჟის უნივერსიტეტის ფსიქოლოგია, სოციოლოგია, ფილოსოფიის განყოფილებაზე.
რუსეთ-შვედეთის ომი (1808-1809)

რუსეთ-შვედეთის ომი, ცნობილია ასევე, როგორც ფინეთის ომი — ბრძოლა რუსეთის იმპერიას და მის მოკავშირეებს (საფრანგეთი და დანია-ნორვეგია) და შვედეთს შორის. 1808-1809 წლების ბრძოლა რუსეთ-შვედეთის დაპირისპირებაში უკანასკნელი აღმოჩნდა.

ომი დასრულდა რუსეთის გამარჯვებით და დაიდო ფრიდრიკსჰამნის ხელშეკრულება, რომლის ძალითაც ფინეთი რუსეთის შემადგენლობაში შევიდა ავტონომიური სამთავროს სახით.
კემპ-დევიდის შეთანხმება

კემპ-დევიდის შეთანხმება — სამშვიდობო ხელშეკრულება ეგვიპტე-ისრაელს შორის.

1978 წლის 17 სექტემბერს კემპ-დევიდის საპრეზიდენტო რეზიდენციაში (აშშ) ხელი მოეწერა წინასწარ შეთანხმებას, ხოლო 1979 წლის 26 მარტს ვაშინგტონში მენაჰემ ბეგინმა და ანვარ სადათმა ხელი მოაწერეს სამშვიდობო ხელშეკრულებას ისრაელსა და ეგვიპტეს შორის.

დოკუმენტის თანახმად ისრაელმა 1982 წლამდე ეტაპობრივად გაათავისუფლა სინაის ნახევარკუნძული. მოხდა ზონის დემილიტარიზაცია და იქ გაეროს ცისფერჩაფხუტიანთა კონტინგენტი განლაგდა. აღდგა ეგვიპტესთან 1948 წლისთვის არსებული საზღვარი. ღაზის სექტორი დარჩა ისრაელის კონტროლის ქვეშ. არაბული ქვეყნებიდან პირველმა ეგვიპტემ ცნო ისრაელის დამოუკიდებლობა და მასთან დიპლომატიური ურთიერთობა დაამყარა.

ამის პასუხად 1981 წლის 6 ოქტომბერს მუსლიმმა ფანატიკოსებმა ანვარ სადათი მოკლეს. ეგვიპტე არაბული ქვეყნების ლიგიდან გარიცხეს.

კემპ-დევიდის შეთანხმება იყო ახლო აღმოსავლეთში მშვიდობის დამყარების პირველი მცდელობა ახალი ფორმულით: „მიწა მშვიდობის სანაცვლოდ“.
აჯიგოლის ტბა

აჯიგოლის ტბა — შრობადი მარილიანი ტბა უკრაინაში, ქერჩის ნახევარკუნძულზე. ლიმანური წარმოშობისაა. ფართობი 0,49 კმ², საშუალო სიღრმე 0,35 მ, მაქსიმალური სიღრმე 0,6 მ. შავ ზღვას გამოეყოფა ვიწრო ყელით, რომელზედაც გადის მაგისტრალური გზა. სანაპირო ხაზზეა თავთხელი. ზაფხულში შრება. ნალექების საშუალოწლიური რაოდენობა 400-450 მმ წელიწადში. იკვებება ზედაპირული და მიწისქვეშა წყლებით. სამკურნალო ტალახის მარაგი 70 ათას ტონას აღწევს. ფსკერი დაფარულია სამკურნალო ტალახით, თუმცა ადამიანის უთადარიგო საქმიანობის შედეგად ტბამ დაკარგა თავისი სამკურნალო თვისებები. იზრდება წყლის მცენარეულობა.
ვალდაის მაღლობი

ვალდაის მაღლობი — მაღლობი აღმოსავლეთ ევროპის ვაკის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, რუსეთის ტვერის ოლქში. გადაჭიმულია დაახლოებით 600 კმ-ზე. ვალდაის მაღლობზე სათავე აქვს მდინარეებს: ვოლგას, დასავლეთ დვინას, ლოვატს, მსტას, სიასს, მოლოგასა და სხვა. სიმაღლე 150-იდან 250-მდე, მაქსიმალური სიმაღლე 347 მ. მაღლობის საფუძველში განვითარებულია კარბონული სისტემის კირქვები, მერგელები, თიხები, რომლებიც ზემოდან მყინვარული და მდინარეულ-მყინვარული ნალექებითაა დაფარული. ვალდაის მაღლობი მოიცავს ტიხვინის, მეგორის სერებს, ვეფსის მაღლობსა და სხვა. მაღლობის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი ციცაბოა, სამხრეთ-აღმოსავლეთი — დამრეცი. რელიეფი მორენული, ბორცვიან-სერებიანია. ბევრია ტბა, რომელთა შორისაა ვალდაი, პენო, ვსელუგი, ვოლგო, სელიგერი და სხვა. ზედაპირი ძლიერ დაჭაობებულია. მაღლობის ჩრდილოეთ ნაწილში არის ვალდაის ეროვნული პარკი, რომელიც დაარსდა 1990 წელს. იზრდება ნაძვი, ფიჭვი, არყი, მუხა და სხვა. ვალდაის მაღლობი ტურიზმის რაიონია.
ვალდაის ტბა

ვალდაის ტბა — ტბა რუსეთში, ნოვგოროდის ოლქში. მდებარეობს ვალდაის მაღლობის ცენტრალურ ნაწილში, ზღვის დონიდან 192 მ სიმაღლეზე. ფართობი 19,7 კმ². საშუალო სიღრმე 12 მ, მაქსიმალური სიღრმე 60 მ. მყინვარული წარმოშობისაა. ტბა კუნძულით გაყოფილია ორ თანაბარ ლუბრმად. 150 მ სიგრძის ფშანით უერთდება უჟინის ტბას. ვალდაის ტბას ერთვის პატარა მდინარეები, გამოედინება მდინარე ვალდაიკა. იყინება დეკემბრის დასაწყისში, ყინულძვრა მაისის დასწყისშია. ვალდაის ტბის დასავლეთ ნაპირზეა ქალაქი ვალდაი.
ვანისქედის ეკლესია

ვანისქედის ეკლესია — იოანე ნათლისმცემლის სახელობის დარბაზული ეკლესია გურიაში, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვანისქედში.

არქიტექტურა
ეკლესია წარმოადგენს დარბაზული ტიპის მარტივ ნაგეობას, მინაშენით ჩრდილოეთი ფასადის მთელ სიგრძეზე. იგი ნაგებია სხვადასხვა ფერის, კარგად თლილი პატარა კვადრებით. ინტეერიერი არ არის დანაწევრებული შვერილებით. ეკლესიაში სამი კარია: დასავლეთ ფასადის ცენტრში, სამხრეთ ფასადის დასავლეთ მონაკვეთში და თითქმის მის მოპირდაპირედ მინაშენში გამავაი ჩრდილოეთი კარი. სარკმელი სამია: აღმოსავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში.

ისტორია
ეკლესიაში შესამჩნევია სამი სამშენებლო პერიოდი. თავდაპირველად ეკლესია საუკუნეში უნდა იყოს აგებული. ამაზე მიგვანიშნებს ეკლესიის კედლებში უსისტემოდ გაბნეული პატარ-პატარა ორნამენტული ქვები, რომლებზეც გამოსახულია მცენარეული მოტივები და -ისებრი ორნამენტი. ამ უკანასკნელის ძირითადი ლენტი ექვსღარიანია, რაც ძალზე იშვიათია თვით საუკუნეშიც. ამ საუკუნის ნაგებობის კვალი ჩანს ჩრდილოეთ ფასადზე, სადაც კედლის წყობაში იკვეთება ყვითელი ფერის ქვით აწყობილი განიერი თარების ორი მილი. ამ თაღების მოხაზულობა ერთ მხარეს შედის დასავლეთ კედელში. ამრიგად, როგორც ჩანს თავდაპირველი ეკლესია ახლანდელზე უფრო გრძელი იყო და ჩრდილოეთ კედელი პირდაპირ ორი განიერი თაღით იხსნებოდა გვერდით ნავში.

1764 წელს ოქროსქედის ეკლესიასთან ერთად მამია გურიელმა ზაალ ერისთავს გადასცა.

მომდევნო სამშენებლო პერიოდია საუკუნე. ეკლესია თავიდან აიგო ორსაფეხურიანი ცოკოლით. ამ საუკუნეზე მიგვანიშნებს გეგმა დეფორმირებული და განიერი აფსიდით, მასში მოწყობილი შეისრული ნიშები, კარის ფორმა, სადაც ფასადის მხარე საგანგებოდ გათლილი ქვის მეშვეობით ერთი საფეხურით დავიწროებულია. აღმოსავლეთ სარკმელში ძირი ნახევარწრიულია. ასეთ სარკმელებს ქართულ ხუროთმოძღვრებაში საუკუნიდან ვხვდებით. გეგმისა და კარის ფორმებით იგი ახლოს დგას 1661 წლის როკითის და საუკუნის 70-იანი წლების ნაკურალეშის ეკლესიებთან. როკითის ტაძართან მას აახლოებს ყვითელ ქვაზე შესრულებული ჯვარი, რომელიც ჩასმულია ორმაგი ლილვისგან შექმნილ სწორკუთხა ჩარჩოში. ძველი სურათების მიხედვით იგი ადრე სამხრეთ კარის ბალავრის ქვის თავზე იდო, თუმცა ალბათ როკითის ასეთივე ჯვრის მსგავსად ჩასმული იყო დასავლეთი ფასადის ფრონტონში.

 საუკუნე ეკლესიის მშენებლობის მესამე პერიოდია. ამ დროს განეკუთვნება ეკლესიის ზედა ნაწილები დიდი სწორკუთხა სარკმელებით, რომლებიც გარეთკენ ვიწროვდებიან. ამ შეკეთების შედეგია, რომ შიგნით სამხრეთ მხარეს აფსიდის კუთხე წყდება და პირდაპირ კედელზე გადადის. 1828 წლისთვის ვანისქედის ეკლესიის სამრევლოში 90 კომლი შედიოდა.

ეკლესიაში საუკუნის 70-იან წლებში ინახებოდა ძველი საეკლესიო წიგნები: „მოკლე ჟამნ-გულანი“ და „ვრცელი ჟამნ-გულანი“. ორთავე გადაუწერია ვინმე „ცოდვილ გრიგოლ შუბლაძეს“. ვრცელ გულანს ახლავს „ასწლიანი კვინკლოსი“ და ქორონიკონი 1729-1749 წწ.

 სასუკუნის 30-იან წლებში დანგრეული ტაძარი ხელახლა ააშენეს 2007 წელს.
ოტონი (საბერძნეთი)

ოტონი (; დ. 1 ივნისი 1815, ზალცბურგი — გ. 26 ივლისი 1867, ბამბერგი) — საბერძნეთის პირველი მეფე 1832–1862 წლებში ვიტელსბახების დინასტიიდან. ლუდვიგ -ის მეორე ვაჟი. თავისი წინაპრის, ბავარიის ჰერცოგის, იოჰან -ის შტოთი ის იყო ბიზანტიელი კომნენოსებისა და ლასკარიდების დინასტიების მემკვიდრე.

29 წლის მეფობის შემდეგ ის ჩამოაგდეს ტახტიდან. უკანასკნელი 5 წელი გაატარა დევნილობაში თავის სამშობლოში, ბავარიაში.
ევა კოპაჩი

ევა კოპაჩი (; დ. 3 დეკემბერი, 1956, სკარიშევი, პოლონეთი) — პოლონელი პოლიტიკოსი. პოლონეთის სეიმის მარშალი 2011-2014 წლებში. პირველი ქალბატონი აღნიშნულ თანამდებობაზე. ჯანმრთელობის მინისტრი 2007-2011 წლებში. 2001 წლიდან არის სამოქალაქო პლატფორმის წევრი. პოლონეთის პრეზიდენტის ბრონისლავ კომოროვსკის წარდგინების შემდეგ პრემიერ-მინისტრია 2014 წლის 22 სექტემბრიდან. იგი ამ თანამდებობაზე მეორე ქალბატონია ჰანა სუხოცკას შემდეგ.
ელექტრომატარებელი EN57

ელექტრომატარებელი 57 არის პოლონური წარმოების სამვაგონიანი ელექტრომატარებელი, რომელსაც უშვებდა . სულ 1963-1993 წლების განმავლობაში გამოშვებულ იქნა 1400-ზე მეტი ერთეული. ამ ტიპის მატარებლები ექსპლუატაციაში იყო პოლონეთში, იუგოსლავიასა და სლოვაკეთში. ამჟამად პოლონეთსა და იუგოსლავიაში ექსპლუატაციაშია ამ მატარებლის მოდერნიზებული შემადგენლობები. ელექტრომატარებლებს ევროკავშირის დაფინანსებით მოდერნიზაცია უტარდება 2007 წლიდან. მოდერნიზაციისას ვაგონებს ეცვლება სალონი, სამართავი კაბინა, კაბინის ნიღაბი, ელექტროაღჭურვილობა (ნაწილობრივ). მოდერნიზაციის შემდგომ მატარებლებს ენიჭებათ ახალი დასახელება: 14 (ელექტრომატარებელი 61).
ქალთა საარჩევნო უფლებები

ქალთა საარჩევნო უფლებები — ქალების უფლება მონაწილეობა მიიღონ არჩევნებში. იგი მოიცავს უფლებას აირჩიონ და არჩეულ იქნენ სხვადასხვა დონის არჩევით ორგანოებში. ქალთა საარჩევნო უფლებებისათვის აქტიური მოძრაობა იწყება საუკუნის მეორე ნახევრიდან. ფემინისტი ქალბატონების შრომამ შედეგი გამოიღო. მათი აქტიური მოღვაწეობის ფონზე, 1869 წელს აშშ-ში შეიქმნა ახალი შტატი ვაიომინგი, რომელშიც ქალებმა პირველად აშშ-ში და საერთოდ მსოფლიოში მოიპოვეს ხმის უფლება.

ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუციის 1920 წლის შესწორებამ ქალთა უფლებები სამუდამოდ დააკანონა. ქალებისათვის საარჩევნო უფლებების მინიჭების მიხედვით აშშ მე-17 ქვეყანა იყო. მსოფლიოში პირველად აღნიშნული უფლება დაკანონდა ახალ ზელანდიაში 1893 წელს. საარჩევნო უფლებები მოიპოვეს 1902 წელს – ავსტრალიელმა, 1906 წელს – ფინელმა, 1913 წელს – ნორვეგიელმა, 1915 წელს – დანიელმა და ისლანდიელმა, 1917 წელს – რუსმა, 1918 წელს – ქართველმა და კანადელმა, 1919 წელს – ავსტრიელმა, გერმანელმა, ჰოლანდიელმა, პოლონელმა, შვედმა, ლუქსემბურგელმა და ჩეხმა, 2005 წელს ქუვეითელმა, 2006 წელს არაბთა გაერთიანებული საამიროების და 2011 წელს საუდის არაბეთის ქალბატონებმა.
ედუარდ ბერნ-ჯოუნზი

ედუარდ კოლი ბერნ-ჯოუნზი (; დ. 28 აგვისტო, 1833, ბირმინგემი — გ. 17 ივნისი, 1898, ლონდონი) — ინგლისელი ფერმწერი. სწავლობდა ოქსფორდის უნივერსიტეტში. მიეკუთვნებოდა პრერაფაელიტების უმცროს თაობას. 1859 და 1862 წლებში მუშაობდა იტალიაში. განიცადა დანტე გაბრიელ როსეტის და საუკუნის იტალიელ ფერმწერთა გავლენა. ლირიკულ და ლეგენდარულ თემებზე შექმნილი ბერნი-ჯოუნზის სურათები რამდენადმე მანერული და სტილიზებულია. ნამუშევრები: „სიყვარული ნანგრევებს შორის“ (1893, ტეიტის გალერეა, ლონდონი), აკვარელები (უმთავრესად 1864-1870), ილუსტრაციები; ვიტრაჟების გობელენებისა და მოზაიკების სურათები უილიამ მორისის სახელოსნოებისთვის.
მიხეილ გიორგაძე

მიხეილ გიორგაძე (დ. 25 აპრილი, 1967) — ქართველი წყალბურთელი, ეკონომისტი და პოლიტიკოსი. საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის მინისტრი 2014 წლის 23 ივლისიდან - 2017 წლის 15 დეკემბრამდე. 2017 წლის 15 დეკემბრიდან - 2018 წლის 15 ივლისამდე საქართველოს კულტურისა და სპორტის მინისტრი. ამჟამად საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის მინისტრის მოადგილე.

1983-1992 წლებში საქართველოს წყალბურთის ეროვნული გუნდის წევრი, თბილისის „დინამოს” წყალბურთის გუნდის წევრი, საბჭოთა კავშირის წყალბურთის ნაკრების წევრი. 1984-1991 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ეკონომიკის ფაკულტეტზე. მისი დასრულების შემდეგ, 1992-1993 წლებში, იყო სახელმწიფო მრჩეველი საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის ეკონომიკის დეპარტამენტში. 1993-1994 წლებში საგარეო ეკონომიკური საკითხების კომიტეტის, საერთაშორისო ეკონომიკური ორგანიზაციების დეპარტამენტის უფროსად მუშაობდა.

1994-1997 წლებში იყო არასამთავრობო ორგანიზაცია „მსოფლიო ლაბორატორიის" პროექტების მენეჯერი, ხოლო 1998 წლიდან 2014 წლის ივლისამდე — შპს „ისთერნ პრომოუშენის“ გენერალური მენეჯერი, რომელიც ჯაზ-ფესტივალებს უწევს საქართველოში ორგანიზებას. პარალელურად, 2005-2014 წლებში იყო თბილისის საკონცერტო დარბაზის დირექტორთა საბჭოს წევრიც.

2014-2016 წლებში საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის მინისტრი​; 2017-2018 წლებში საქართველოს კულტურისა და სპორტის მინისტრი​; 2018 წლიდან დღემდე საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის მინისტრის პირველი მოადგილე;
ლუდვიგ ფონ ბერტალანფი

კარლ ლუდვიგ ფონ ბერტალანფი ( დ. 19 სექტემბერი, 1901 — გ. 12 ივნისი, 1972) — ავსტრიელი ფილოსოფოსი და ბიოლოგი. 1934–1948 წლებში ვენის, 1942 წლიდან აშშ-ისა და კანადის სხვადასხვა უნივერსიტეტების პროფესორი. ნეოვიტალიზმის წარმომადგენელი. შექმნა „სისტემათა ზოგადი თეორია“, რომლის თანახმად სასიცოცხლო პროცესების ჰარმონია და კოორდინაცია აიხსნება „იმანენტური ძალების ცოცხალი სისტემის“ არსებობით. მისი მატარებელია ფორმების მწარმოებელი ნივთიერებები, რომლებიც იქმნება ე. წ. „ფორმათა პოტენციალით“.
შონ იანგი

შონ იანგი ( დ. 20 ნოემბერი, 1959) — ამერიკელი მსახიობი. პოპულარული იყო 1980-იან წლებში. ცნობილია შესრულებული როლებით ფილმებში: „სამართებელზე მორბენალი“ (1982), „დიუნა“ (1984), „გამოსავალი არ არის“ (1987), „უოლ სტრიტი“ (1987) „ბიძაშვილები“ (1989).

ბიოგრაფია
დაიბადა ქალაქ ლუისვილში, მამამისის ახალი ამბების სამსახურის პროდიუსერისა და ჟურნალისტის დონალდ იანგისა და დედამისის, სცენარისტისა და ჟურნალისტის ლი გათრის ოჯახში. ნაწილობრივ ირლანდიური წარმოშობისაა. სწავლობდა კლივლენდის უმაღლეს სკოლაში. შემდეგ სწავლა განაგრძო ინტერლოკენის ხელოვნების აკადემიაში; ნიუ-იორკში სწავლობდა აგრეთვე ამერიკული ბალეტის სკოლაში. მანამ სანამ მსახიობი გახდებოდა მუშაობდა მოდელად და მოცეკვავედ.

მისი კინოდებიუტი შედგა 1980 წელს ფილმში „ჯეინ ოსტინი მანჰეტენში“. 1982 წელს ჰარისონ ფორდთან ერთად ითამაშა კლასიკურ სამეცნიერო ფანტასტიკურ ფილმში „სამართებელზე მორბენალი“, სადაც შეასრულა რეიჩელის როლი. 1987 წელს პატარა როლი მიიღო ფილმში „უოლ სტრიტი“, სადაც მაიკლ დუგლასის პერსონაჟის გორდონ გეკოს მეეუღლის როლი შეასრულა. მისი ცნობილი ფილმებია: „გამოსავალი არ არის“, „დიუნა“ , საბედისწერო ინსტინქტი და სხვა. 2000 წლიდან მოყოლებული გამოჩნდა დამოუკდებელ ფილმებსა და ამერიკულ ტელესერიალებში. 2005 წელს ოთხი თვე რუსეთში იმყოფებოდა, სადაც მონაწილეობას იღებდა ტელესერიალში „ესენინი“. 2007 წელს პატარა როლი მიიღო ტელესერიალში „ “.

1990–2002 წლებში ქორწინებაში იმყოფებოდა რობერტ ლუხანთან. ჰყავს ორი შვილი.
ფრიდრიხ ვილჰელმ ბესელი

ფრიდრიხ ვილჰელმ ბესელი (; დ. 22 ივლისი, 1784, მინდენი — გ. 17 მარტი, 1846, კენიგსბერგი) — გერმანელი ასტრონომი. ბერლინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1812). ოცი წლისამ გამოთვალა ჰალეის კომეტის ორბიტა. 1806 წელს ასისტენტად მიიღეს ლილიენტალის კერძო ობსერვატორიაში, სადაც ხელახლა დაამუშავა ჯეიმზ ბრედლის დაკვირვებათა მონაცემები და დიდი სიზუსტით განსაზღვრა რეფრაქციის, პროცესიის და ნუტაციის მუდმივები. 1810 წელს გახდა კენიგსბერგის უნივერსიტეტის პროფესორი. აქ მან დააარსა ობსერვატორია, რომელსაც სიკვდილამდე განაგებდა. ამ ობსერვატორიის მერიდიანული წრით +47°-იდან -16°-მდე დახრილობის შუალედში დააკვირდა 75011 ვარსკვლავს, დაამუშავა ასტრონომიულ ხელსაწყოთა ცდომილების თეორია. აღმოაჩინა პიროვნული განტოლება, ე.ი ყოველი დაკვირვებლისთვის დამახასიათებელი სისტემათა ცდომილება, რითაც უფრო მაღალ საფეხურზე აიყვანა ასტრონომიული გაზომვების სიზუსტე. დაკვირვებათა მონაცემების დამუშავებისას ბესელი იყენებდა ალბათობის თეორიას და უმცირესი კვადრატების ხერხს. ჰელიომეტრის მეშვეობით ბესელმა განსაზღვრა ვარსკვლავ გედი-61-ის პარალაქსი (1838), რითაც ერთ-ერთმა პირველმა გაზომა მანძილი უძრავ ვარსკვლავებამდე. განსაზღვრა პლანეტების მასები და სატურნის თანამგზავრთა ორბიტის ელემენტები. დიდი მნიშვნელობა აქვს ბესელის შრომებს გეოდეზიის დარგში.

მათემატიკაში ბესელის სახელს ატარებს პირველი გვარის ცილინდრული ფუნქციები და დიფერენციული განტოლება, რომელსაც ისინი აკმაყოფილებენ. მასევ ეკუთვნის უტოლობა ფურიეს მწკრივის კოეფიციენტებისთვის და აგრეთვე საინტერპოლაციო ფორმულა.
ანტიგუისა და ბარბუდის გერბი

ანტიგუისა და ბარბუდის გერბი — ანტიგუისა და ბარბუდის სახელმწიფო სიმბოლო დროშასა და ჰიმნთან ერთად.

გერბის დიზაინი შექმნა კრისტოფერ გორდონმა 1966 წელს. ოფიციალურად დაამტკიცეს 1967 წლის 16 თებერვალს. გერბის სიმბოლიზმი უფრო კომპლექსურია ვიდრე დროშისა, თუმცა მრავალი სიმბოლო საერთოა.

გერბის თავზე გამოსახულია ანანასი, მცენარე, რომლითაც ცნობილია ეს ქვეყანა. გერბზე ანანასის გარდა გამოსახულია წითელი ჰიბისკუსი, შაქრის ლერწამი და იუკა.

ფარის ზედა ნაწილში გამოსახულია ოქროსფერი მზე (ისევე, როგორც დროშაზე), რომელიც ამოდის თეთრ-ლურჯი ზღვიდან. შავი ფონი მზის უკან განასახიერებს ქვეყნის აფრიკული წარმოშობის მოქალაქეებს. ფარის ძირში, მწვანე მდელოზე, ზღვის პირას გამოსახულია სტილიზებული შაქრის ქარხანა.

გერბის ძირში გამოსახულია სადევიზე ლენტი დევიზით „თუ ყოველი ეცდება ყველა მიაღწევს მიზანს” („ , ” ლათინური დამწერლობით).
ირლანდიური სეტერი

ირლანდიური სეტერი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ირლანდიაში საუკუნეში.

ირლანდიური სეტერია წინაპრებს შორისაა ძველესპანური მეძებარი (ესპანეთის საზღვრებს გარეთ უცნობია), სეტინგ-სპანიელი და სხვადასხვა ესპანური სეტერები. სამშობლოში, ირლანდიაში, ამ სეტერს ოდესღაც " " ("წითელი ძაღლი"), ასევე, წითელ სპანიელს ეძახდნენ. ენერგიული და სიცოცხლის მოყვარული ირლანდიური სეტერი შესანიშნავად გრძნობს თავს ოჯახში, თუმცა დიდი ფიზიკური დატვირთვა სჭირდება. უფრო მკვირცხლი, ვიდრე სხვა კომპანიონი ძაღლები, ეს დაუოკებელი ენერგიის მქონე ძაღლი დაუღალავად დაჰქრის პარკებსა და მდელოებზე. კარგად ეგუება ბავშვებს და სხვა ძაღლებს.

შედარებით გვიანი მომწიფების და დაუოკებელი ენერგიის გამო ირლანდიურ სეტერს დაუმსახურებლად თვლიან თავქარიან და გადაჭარბებულად აქტიურ ძაღლად. ირლანდიურ სეტერს აქვს თხელი გრძელი ყურები, სწორი და დაკუნთული ფეხები, გრძელი, აბრეშუმისებრი ბალანი, რომელსაც განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება. ნუშისებრ თვალებს ყვითელი გამოხედვა ახასიათებს.
სიცოცხლის უფლება

სიცოცხლის უფლება — ადამიანის უფლებების კონცეფციაში ერთ-ერთი ფუნდამენტური და აბსოლუტური უფლება. ის გულისხმობს, რომ ყოველ ადამიანს აქვს სიცოცხლის თანდაყოლილი უფლება. ეს უფლება კანონითაა დაცული. არ შეიძლება ადამიანის სიცოცხლის თვითნებური აღკვეთა. სიცოცხლის უფლება იწყება ადამიანის დაბადების მომენტიდან და მთავრდება გარდაცვალების (ტვინის უჯრედების ფუნქციონირების შეუქცევადად შეწყვეტა) მომენტში. სიცოცხლის უფლება ერთი მხრივ სახელმწიფოს ადამიანის სიცოცხლის ხელყოფას უკრძალავს (ნეგატიური ვალდებულება), მეორე მხრივ მისი სიცოცხლის აქტიურად დაცვას ავალდებულებს (პოზიტიური ვალდებულება)

სიცოცხლის უფლება განეკუთვნება ბუნებით უფლებათა რიგს. ის არ ექვემდებარება დათქმებსა და გადახვევებს, გარდა საერთაშორისო სამართალში დაშვებული გამონაკლისისა იმ შემთხვევაში, როცა კანონზომიერ საომარ მოქმედებებს შედეგად მოსდევს სიცოცხლის ხელყოფა. აგრეთვე გამონაკლისია შემთხვევა, როდესაც კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში პირს სასამართლო სასიკვდილო განაჩენს გამოუტანს. სიცოცხლის ხელყოფა მართლზომიერი ქმედებაა აუცილებელი მოგერიების დროს.

სიცოცხლის უფლება დაცულია ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციიის მე-3 მუხლით. საქართველოს კონსტიტუციაში სიცოცხლის უფლება დაცულია მე-10 მუხლით: „ადამიანის სიცოცხლე დაცულია. სიკვდილით დასჯა აკრძალულია“.

სიცოცხლის უფლება ხშირად ირღვევა. ფართო მასშტაბებით განხორციელებული გარკვეული ჯგუფის სიცოცხლის აღკვეთა შეიძლება გაუთანაბრდეს გენოციდს, რაც აკრძალულია საერთაშორისო სამართლით. სიცოცხლის უფლება უკავშირდება ისეთ თემებს, როგორიცაა ევთანაზია, სიკვდილით დასჯა, აბორტი, აუცილებელი მოგერიება და სხვა.

სიკვდილით დასჯა
საერთაშორისო პაქტი სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებათა შესახებ არ ავალდებულებს წევრ სახელმწიფოებს სიკვდილით დასჯის გაუქმებას, მაგრამ შესაძლებლად მიიჩნევს მის გამოყენებას მხოლოდ ყველაზე მძიმე დანაშაულისათვის. სიკვდილით დასჯა არ გამოიყენება 18 წელზე ახალგაზრდა პირთა და ფეხმძიმეთა მიმართ. საქართველოში სიკვდილით დასჯა გაუქმებულია 1997 წლიდან.
ლუი ბლერიო

ლუი ბლერიო (; დ. 1 ივლისი, 1872, კამბრე — გ. 1 აგვისტო, 1936, პარიზი) — ფრანგი ინჟინერი, თვითმფრინავების კონსტრუქტორი და პილოტი, ავიაციის ერთ-ერთი პიონერი. 1900 წლიდან დაიწყო პლანერებისა და ირნიტოპტერების აგება, 1906 წლიდან თვითმფრინავებისა. 1909 წელს პირველმა გადაუფრინა ლა-მანშის სრუტეს. ბლერიოს სისტემის თვითმფრინავები შემდგომ ფართოდ გავრცელდა საფრანგეთის ავიაციაში.
ბარბადოსის გერბი

ბარბადოსის გერბი — ბარბადოსის ერთ-ერთი სახელმწიფო სიმბოლო.

ბარბადოსის გერბი მიიღეს 1966 წლის 14 თებერვალს ელისაბედ -ის განკარგულებით. ბრიტანეთის კარბის ზღვის აუზის ყოფილი სამფლობელოების გერბების მსგავსად, ბარბადოსის გერბზეც გამოსახულია ჩაფხუტი თავზე ეროვნული სიმბოლოთი და ფარი მის ქვეშ რომელიც ორ ცხოველს უჭირავს.

ჩაფხუტის თავზე გამოსახულია შავი ფერის მკლავი, რომელსაც ორი გადაჯვარედინებული შაქრის ლერწმის ღერო უკავია, რომელთა გადაკვეთაც ძლიერ ემსგავსება წმ. ანდრია მოციქულის ჯვარს. ეს ბარბადოსში შაქრის მრეწველობას გამოხატავს, ასევე ბარბადოსი დამოუკიდებლობის დღეს ანდრია პირველწოდებულის ხსენების დღეს აღნიშნავს.

ფარი ოქროსფერია. მასზე გამოსახულია ეროვნული ყვავილების წყვილი და ლეღვის ხე მათ შორის. ფარი უჭირავთ დელფინსა და ვარხვს. ისინი თევზჭერის მრეწველობასა და ვარხვების კუნძულს აღნიშნავენ.
უსტი-ნად-ორლიცი

უსტი-ნად-ორლიცი (ჩეხ. ) — ქალაქი ჩეხეთში, პარდუბიცის მხარეში, უსტი-ნად-ორლიცის რაიონში, 14 ათასზე მეტი მცხ. უსტი-ნად-ორლიცის რაიონის ცენტრი. გაშენებულია მდინარეების ტრშებოვკისა და ტიხა-ორლიცეს შესართავთან, ჩესკა-ტრშებოვადან დაახლ. 10 კმ.
ისტორია
ქალაქი წერილობით წყაროებში პირველად იხსენიება ს-ში, ოტაკარ -ის მეფობის დროს, როცა დაიწყო ამ ძველი სლავური დასახლების ზრდა. ამ პერიოდში მოსახლეობის უმრავლესობა თავს ირჩენდა სოფლის მეურნეობით და შინა ფეიქრობით. ს-ის 50-იან წლებში პრაღა-ოლომოუცის რკინიგზის მშენებლობის წყალობით ქალაქში განვითარდა ტექსტილის ქარხნული წარმოება.

დამეგობრებული ქალაქები
ამბერგი, გერმანია
ბისტრჟიცა-კლოძკა, პოლონეთი
მასა-მარტანა, იტალია
ბერლინი-ნიუკიოლნი, გერმანია
პოპრადი, სლოვაკეთი

გალერეა
შოტლანდიის საფეხბურთო ჟურნალისტთა ასოციაციის წლის ახალგაზრდა მოთამაშე

წლის ახალგაზრდა ფეხბურთელი შოტლანდიის საფეხბურთო ჟურნალისტთა ასოციაციის ვერსიით (ხშირად წლის ახალგაზრდა ფეხბურთელი შსჟა-ის ვერსიით, ან მოკლედ შოტლანდის წლის ახალგაზრდა ფეხბურთელი) (, — ყოველწლიური ჯილდო, რომელიც გაიცემა შოტლანდიური ფეხბურთის წლის საუკეთესო ახალგაზრდა (23 წლამდე) ფეხბურთელზე. ჯილდოს კანდიდატების მოკლე სია შედგენილია შოტლანდიის საფეხბურთო ჟურნალისტთა ასოციაციის წევრების მიერ, რომლებიც ხმის მიცემით არჩევენ გამარჯვებულს. პრიზი პირველად გაიცა 2002 წელს და გამარჯვებული გახდა „მოტერუელის“ თავდამსხმელს, ჯეიმზ მაკფადენს. ზურაბ ხიზანიშვილი იყო პირველი და დღემდე უკანასკნელი არაშოტლანდიელი ფეხბურთელი, რომელმაც შეძლო ამ ჯილდოს მოპოვება.

გამარჯვებულები
გამარჯვებულთა სია
გამარჯვებულები კლუბების მიხედვით
გამარჯვებულები ქვეყნების მიხედვით
ბელიზის გერბი

ბელიზის სახელმწიფო გერბი — ბელიზის ერთ-ერთი სახელმწიფო სიმბოლო.

ბელიზის გერბი მიიღეს 1981 წელს. ის მხოლოდ მცირედ განსხვავდება ბრიტანული მმართველობის დროინდელი გერბისაგან. გერბის ყველა დანარჩენ სიმბოლოს გარს ერტყმის ორმოცდაათფოთლიანი გვირგვინი. ფარის თავზე გამოსახულია ამერიკული წითელი ხე, ხოლო ფარის დაბლა სადევიზო ლენტი ეროვნული დევიზით.
გარეჯის სერი

} ჩრდილოეთი კალთა ციცაბოა, ზოგან ფლატეებიანი, სამხრეთი — შედარებით დამრეცი. აგებულია ნეოგენური (მეოტური და პონტური) კონგლომერატებით, ქვიშაქვებითა და თიხნარებით. ჩრდილოეთი კალთა შემოსილია ჯაგეკლიანი ბუჩქნარით. გარეჯის სერზე და მიმდებარე ტერიტორიაზე იზრდება გარეჯის სალბი , რომელიც საქართველოს წითელ ნუსხაშია შეტანილი გავრცელების მცირე არეალის და მისი სავარაუდო შემცირების მიზნით.