iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თრანის სამაროვანი

თრანის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თრანში ჩრდილოეთით, ბაღებად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება - საუკუნეებს. გაითხარა 1967 და 1969 წლებში ისტორიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ერწო-თიანეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის მიერ (ხელმძღვანელი რ.რამიშვილი). გათხრილია სამი ქვისსამარხი და ერთი შირიმის ქვებით გადახურული ორმოსამარხი. ყველა დამხრობილია აღმოსავლეთიდან სამხრეთისკენ. არის როგორც ინდივიდუალური, ისე საოჯახო სამარხები. აღმოჩენილია ბრინჯაოს საკინძები, მინის მძივები და სხვა. მასალა ინახება აკც-ის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში და საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
თრანის ხიდი

თრანის ხიდი — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თრანში მდინარე თრანულაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. მდინარის მარცხენა ნაპირზე შემორჩენილი იყო ერთი ოთხწახნაგა ბურჯის ნაწილი, რომელიც 1968 წელს საშენი მასალის გამოყენების მიზნით დაშალეს. ბურჯი ნაგები იყო რიყის ქვითა და კირის დუღაბით, შუაში ჰქონდა ვერტიკალური წყალსაწრეტი ხვრელი. მეორე ბურჯი მთლიანად იყო დანგრეული. ბურჯთან ახლოს, ძველი ნაგზაურის კვალია, რომელიც გადის შუა საუკუნეების ნასოფლარზე.
იარაჯულების სამაროვანი

იარაჯულების სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ იარაჯულებში სამარწყვეთში.

განეკუთვნება - საუკუნეებს. 1962 წელს მიწის დამუშავების დროს, აღმოჩნდა სამარხეული ინვენტარი: ბრინჯაოს საკინძები, ბეჭდები, მშვილდსაკინძები, აბზინდა, მინის მძივები და სხვა. აღმოჩენილი ნივთები რამდენიმე სამარხისაა. ინახება თიანეთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
სვეტლანა ტიხანოვსკაია

სვეტლანა ტიხანოვსკაია ან სვიატლანა ციხანოუსკაია (, ; დ. 11 სექტემბერი, 1982) — ბელარუსი ადამიანის უფლებათა დამცველი და პოლიტიკოსი. 2020 წელს ტიხანოვსკაია იყო ოპოზიციის კანდიდატი ბელარუსის საპრეზიდენტო არჩევნებში. ოპოზიციის საპრეზიდენტო კანდიდატი სვეტლანა მისი მეუღლის, სერგეი ტიხანოვსკის (რომელიც ასევე კენჭისყრას აპირებდა) დაპატიმრების შემდეგ გახდა.

2020 წლის ბელარუსის საპრეზიდენტო არჩევნებში გამარჯვებულად თავი ბელარუსის მოქმედმა პრეზიდენტმა, ალექსანდრე ლუკაშენკომ, გამოაცხადა. არჩევნების შედეგების გაყალბებასა და დარღვევებს მასობრივი საპროტესტო აქციები მოყვა. ტიხანოვსკაიამ საკუთარი თავი გამარჯვებულად გამოაცხადა. მისი გუნდის განცხადებით, მან ხმების 60-დან 70 პროცენტამდე მიიღო, რის შემდეგაც მან მიმართა დასავლეთის ქვეყნების პრეზიდენტად აღიარების თხოვნით.

2020 წლის 10 აგვისტოს, ბელარუსის საარჩევნო კომისიის ოფიციალური შედეგების გამოქვეყნების შემდეგ, ტიხანოვსკაიამ მიმართა კომისიას დარღვევების, აღრიცხვისა და შედეგების გადათვლის მოთხოვნით. კომისიის შენობაში შეხვდა ძალოვანი სტრუქტურების წარმომადგენლებს, რის შემდეგაც წაიკითხა მიმართვა პროტესტის მონაწილეებისთვის და მათ პროტესტის შეწყვეტისკენ მოუწოდა. ამის შემდეგ, მასთან კავშირი შეწყდა.

2020 წლის 11 აგვისტოს ლიეტუვის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ლინას ლინკევიჩუსმა გაავრცელა ინფორმაცია ტიხანოვსკაიას ლიეტუვაში ყოფნის შესახებ. მოგვიანებით გაირკვა, რომ ბელარუსმა ძალოვნებმა ტიხანოვსკაიას ვიდეოს ჩაწერა და ქვეყნის დატოვება აიძულეს.
ადგილის დედის ხატი (კვერნაულა)

ადგილის დიდი ხატი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კვერნაულაში მთის ტყიან ფერდობზე. აგებულია საუკუნეში. ხატი ოთხწახნაგა მასიური ნაგებობაა. ნაშენია აგურისა და ნატეხი ქვის შერეული წყობით. სამხრეთ მხარეს აქვს ნიშები. მ. შ. აღმოსავლეთისა ერთმანეთზე მახვილი კუთხით მიყრდნობილი ორი ქვითაა გადახურული, სამხრეთისა თაღოვანია, ხოლო დასავლეთის სწორკუთხა. ხატს აგურის ორფერდა სახურავი აქვს.
ფრანგული კონგო

ფრანგული კონგო (; 1903 წლიდან შუა კონგო) — საფრანგეთის კოლონიური სამფლობელო ცენტრალურ აფრიკაში, მდინარეების კონგოსა და კუილუს აუზში. შეიქმნა 1882 წლის 30 ნოემბერს, რასაც წინ უსწრებდა 1870-იანი წლებიდან ფრანგების გააქტიურება და შეღწევა მდინარე კონგოს აუზში, რომლებმაც 1879–1882 წლების ექსპედიციის დროს (მეთაურობდა პიერ სავორიან დე ბრაზა) მაკოკოს მმართველ ელო -თან გააფორმეს ხელშეკრულება ფაქტორიების მშენებლობისა და მდინარის მარჯვენა სანაპიროს მნიშვნელოვანი ნაწილის ფრანგული პროტექტორატის ქვეშ გადასვლის თაობაზე. რომლებიც 1906 წელს გაერთიანდნენ ორ კოლონიაში — შუა კონგო (-) და გაბონი. 1910 წელს ფრანგული კონგო გარდაიქმნა საფრანგეთის ეკვატორული აფრიკის გენერალ-საგუბერნატოროდ. მდინარე კონგოს აუზის კოლონიზაციას მტკიცე წინააღმდეგობა შეხვდა ადგილობრივი მოსახლეობის მხრიდან; 1910, 1913 და 1928 წლებში ადგილი ჰქონდა მათ აჯანყებებს, რომელიც ხელისუფლებამ სასტიკად ჩაახშო.
ვასილ ფავლენიშვილი (გ. 1918)

ვასილ გიორგის ძე ფავლენიშვილი (ფავლენოვი; დ. 26 დეკემბერი, 1854 — გ. 22 იანვარი, 1918) — თავადი, ქართველი სამხედრო პირი, რუსეთის იმპერიის არმიის პოლკოვნიკი (1916).

დაამთავრა სანქტ-პეტერბურგის იუნკერთა ქვეითი სკოლა (1878). სამხედრო სამსახურში იყო 1869 წლიდან. მონაწილეობდა რუსეთ-თურქეთის ომში (1877-1878) პრაპორშჩიკის ჩინით. 1904 წლიდან იყო პოდპოლკოვნიკი. 1905-1911 წლებში მსახურობდა კავკასიის მსროლელთა მე-5 პოლკში, შემდეგ შემახის 265-ე ქვეით პოლკში. მსოფლიო ომის (1914-1918) დროს იბრძოდა კავკასიის ფრონტზე კავკასიის მე-9 ქვეითი პოლკის შემადგენლობაში. თავი გამოიჩინა ოგნოტის ოპერაციის დროს, სოფ. გულდართან 1916 წლის 11-12 აგვისტოს ბრძოლებში, რისთვისაც დაჯილდოვდა გიორგის ოქროს იარაღით „მამაცობისათვის“. ამავე ბრძოლაში მძიმედ დაიჭრა. დაჯილდოებული იყო ასევე წმ. ანას, წმ. ვლადიმირისა და წმ. სტანისლავის სხვადასხვა ხარისხის ორდენებით. იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ცხინვალის განყოფილების წევრი.
ვასილ ფავლენიშვილი (გ. 1942)

ვასილ ივანეს ძე ფავლენიშვილი (ფავლენოვი; დ. 10 მაისი, 1863 — გ. 1942) — თავადი, ქართველი სამხედრო პირი, რუსეთის იმპერიის არმიის პოლკოვნიკი (1914).

დაამთავრა ელიზავეტგრადის სამხედრო პროგიმნაზია და თბილისის იუნკერთა ქვეითი სასწავლებელი. სამხედრო სამსახურში იყო 1879 წლიდან. მსახურობდა ქართველ გრენადერთა მე-14, 1910-1913 წლებში — კავკასიის მე-5 მსროლელთა პოლკში. 1900 წელს მიიღო კაპიტნის, 1910 წელს — პოდპოლკოვნიკის ჩინი. მსოფლიო ომის (1914-1918) დაწყების შემდეგ პოლკოვნიკის წოდებით მსახურობდა კავკასიის მე-9 მსროლელთა პოლკში. 1916 წელს გადაყვანილია კავკასიის სამხედრო ოლქის შტაბის რეზერვში. დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის (1905) და (1915), წმ. ანას (1911), წმ. ვლადიმერის (1916) ორდენებით, გიორგის ოქროს იარაღით „მამაცობისათვის“ (1917) და წმ. გიორგის ხარისხის ორდენით (1917).
ივანე ქუთათელაძე

ივანე გრიგოლის ძე ქუთათელაძე (დ. თებერვალი 1883, ივანდიდი, ახლანდ. ხონის მუნიციპალიტეტი, — გ. 20 მაისი, 1923, თბილისი) — ქართველი სამხედრო ბეითალი (ვეტერინარი-ექიმი), 1922-1923 წლებში ანტისაბჭოთა წინააღმდეგობის მოძრაობის მონაწილე, საქართველოს ეროვნული გმირი.

აზნაური. მსოფლიო ომამდე (1914-1918) ვეტერინარად მსახურობდა ყარსის 26-ე სასაზღვრო ბრიგადაში, ომის წლებში — კავკასიის არმიაში. ჰქონდა კოლეგიის ასესორის წოდება. დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის (1915), წმ. ანას (1916) და (1917) ხარისხების ორდენებით. 1917 წელს თბილისში დაბრუნდა, შემდეგ მსახურობდა ექიმად საქართველოს ჯარის მე-2 საარტილერიო ბრიგადაში. თადარიგში გასვლის შემდეგ, 1921 წლის მაისამდე იყო საქართველოს არმიის ვეტერინარული სამმართველოს ხელმძღვანელი, თანამშრომლობდა ჟურნალში „ჯარი და ერი“, შემდეგ ეწეოდა კერძო პრაქტიკას. გასაბჭოების შემდეგ თანაუგრძნობდა ეროვნულ-დემოკრატიულ პარტიას და იყო „სამხედრო ცენტრის“ წევრი, ეროვნულ-დემოკრატების სამხედრო ორგანიზაციის ხელმძღვანელის მოადგილე. 1923 წელს დააპატიმრეს და სამხედრო ცენტრის სხვა წევრებთან ერთად დახვრიტეს თბილისში, ახლანდ. ვაკის პარკის ტერიტორიაზე.
ტასეკ-მერიმბუნი

ტასეკ-მერიმბუნი (მალ: მერიმბუნის ტბა) — უდიდესი ბუნებრივი ტბა ბრუნეიში. მდებარეობს მუკიმ რამბაის მახლობლად, ტუტონგის რაიონში, დედაქალაქ ბანდარ-სერი-ბეგავანიდან 70 კმ-ის დაშორებით. -ის ფორმის ტბა ქალაქ ტუტონგიდან 27 კმ-ითაა დაშორებული და გარშემორტყმულია 7 800 ჰექტარის ფართობის ტასეკ-მერიმბუნის მემკვიდრეობის პარკით.

აღწერა
ტასეკ-მერიმბუნი მუქი ფერისაა. წყალში ჩაცვენილი ფოთლოების გამო იგი შავი წყლის კატეგორიას მიეკუთვნება. ტბა და მისი შემოგარენი ფაუნის (ფრინველების, ძუძუმწოვრებისა და რეპტილიების) მრავალფეროვნებით გამოირჩევა. ვიზიტორებს ტბისა და მასში მდებარეო ორი კუნძულის გამოსაკვლევად ნავის დაქირავება შეუძლიათ. ტბის ცენტრში მდებარე პატარა კუნძულზე მოხვედრა ხის ბილიკითაცაა შესაძლებელი. აქ ხის მორებისგან საპიკნიკე ადგილია მოწყობილი.

ასეანის მემკვიდრეობის პარკი
1967 წელს ბრუნეის მუზეუმების დეპარტამენტის პირველმა დირექტორმა ტასეკ-მერიმბუნი პოტენციურ ველური ბუნების თავშესაფრად შეაფასა. 1983-84 წლებში ტასეკ-მერიმბუნის ბიომრავალფეროვნებისა და სოციო-ეკონომიკური შესწავლის დროს იშვიათი აღმოაჩინეს. ამ აღმოჩენის შემდეგ, 1984 წლის 29 ნოემბერს ტასეკ-მერიმბუნის მემკვიდრეობის პარკი ასეანის მემკვიდრეობის პარკების სიაში შეიტანეს.
ბაქმაზი

ბაქმაზი — თეთრი თუთისგან დამზადებული სქელი წვენი. ზოგჯერ მას მსხლისგანაც ამზადებენ. ბაქმაზს მოიხმარენ როგორც ბუნებრივ ტკბილეულს. ხშირად მირთმევენ პურთან, კარაქთან და სხვადასხვა ნამცხვრებთან ერთად.

ბაქმაზის მოსამზადებლად გადარჩეულ, მწიფე თეთრ თუთას ჩაყრიან ქვაბში, რომელიშიც იმდენი წყალია, რომ ჩაყრილი ნაყოფის ერთი მეოთხედი დაიფაროს. შემდეგ ადუღებენ. როდესაც თუთა ადუღდება, ქვაბს გვერდზე გადადგამენ, სანამ ოდნავ გაგრილდება. შემდეგ საწურში გაწურავენ, რათა წვენი ცალკე გადმოვიდეს და თუთა მოცილდეს. მიღებულ წვენს ადუღებენ მანამ, სანამ თაფლივით გასქელდება. ბაქმაზს ინახავენ მომინანქრებულ და თავდახურულ ჭურჭელში გრილ, მშრალ ადგილას.
პრეჰ-მანივონგის ეროვნული პარკი

პრეჰ-მანივონგ-ბოკორის ეროვნული პარკი ( - ) — ეროვნული პარკი სამხრეთ კამბოჯაში, კამპოტის პროვინციაში. დაარსდა 1993 წელს. პარკის ფართობი 1 423.17 კმ²-ია. შეტანილია სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნების ასოციაცის მემკვიდრეობის პარკების სიაში. მდებარეობს დამრეის მთებში, კარდამონის მთების სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. პარკის დიდი ნაწილი ზღვის დონიდან 1 000 მეტრზე მაღლა მდებარეობს. უმაღლესი მწვერვალი — პნომ-ბოკორი — ზღვის დონიდან 1 081 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს და ხშირად ბოკორის მთას უწოდებენ.

ისტორია
დამრეის მთები ადრე წითელი ქმერების მმართველობის ქვეშ იყო, თუმცა 1993 წლიდან პრეჰ-მანივონგის ეროვნული პარკი კამბოჯის სხვა ეროვნულ პარკებთან ერთად დააარსეს. ვირაჩეის ეროვნულ პარკთან ერთად პრეჰ-მანივონგის ეროვნული პარკი შეტანილია სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნების ასოციაციის მემკვიდრეობის პარკების ნუსხაში.

პრეჰ-მანივონგის ეროვნული პარკი ცნობილია გაუქმებული ბოკორის მთის სადგურით, ცენტრიდან დაშორებით მდებარე დასახლებით, რომელიც ფრანგმა კოლონიზატორებმა 1921 წელს ააგეს. 1928 წელს მათვე ააშენეს კათოლიკური ეკლესია, რაც კამბოჯაში ძალიან იშვიათი სანახავია. პარკს სახელი ეწოდა მეფე სისოვათ მანივონგის პატივსაცემად, რომელიც 1941 წელს პარკის ტერიტორიაზე გარდაიცვალა. 1924 წელს მანივონგმა აქ ბუდისტური ტაძრის აგება ბრძანა.

ბოლო პერიოდში პარკი პოპულარული ტურისტული ღირსშესანიშნაობა გახდა. მის ტერიტორიაზე მდებარეობს „ “, დიდი მდიდრული სასტუმრო, რომელიც 2012 წელს აშენდა. 2010 წელს პარკში ლოკ იეი მაოს დიდი ქანდაკება დაიდგა. ლოკ იეი მაო კამბოჯური ბუდიზმის მითიური გმირი ქალია, რომელიც მოგზაურებს, მონადირეებსა და მეთევზეებს მფარველობს. 29 მეტრის ქანდაკება იეი მაოს ქანდაკებათა შორის ქვეყნის მასშტაბით უმაღლესია.

გალერეა
ნოდარ ზაზაძე

ნოდარ ზაზაძე (დ. 22 აგვისტო, 1961, სოფელი გოკიო, ასპინძის რაიონი) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

1985 წელს დაამთავრა საქართველოს ზოოსაინჟინრო-სავეტერინარო სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტი.

1990-1991 წლებში მუშაობდა უსაფრთხოების ინჟინრად. 1992-1995 წლებში იყო სამთავრობო დაცვის სპეციალური დაცვის სამსახურში. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ასპინძის მაჟორიტარი). საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის კორუფციასთან ბრძოლის საგამოძიებო კომისიის წევრი.
ვროცლავის ტრამვაი

ვროცლავის ტრამვაი—1435 მმ სიგანის ლიანდაგიანი ტრამვაის ქსელი ვროცლავში.
ისტორია
ცხენის წევის პირველი ტრამვაის ხაზი (ე.წ. „კონკა“) ვროცლავში 1877 წელს ამოქმედდა. 1903 წელს დაიწყო მოძრაობა პირველმა ელექტროტრამვაიმ. ცხენის წევის ტრამვაის ბოლო ხაზებმა 1906 წლის 30 ივლისამდე მოაღწია. და მსოფლიო ომებს შორის პერიოდში ვროცლავის ტრამვაის სისტემა განაგრძობდა განვითარებას. მსოფლიო ომის დროს ვროცლავის ტრამვაის მნიშვნელოვანი ზარალი მიადგა, მრავალი ვაგონი გადააგორეს რელსებიდან და გამოყენებულ იქნა ბარიკადებად. ომის შემდგომ დაიწყო სისტემის ეტაპობრივი აღდგენა და 1948 წლისთვის უკვე ყველა ხაზი აღდგა.
მოძრავი შემადგენლობა
2020 წლის მდგომარეობით ვროცლავში ექსპლუატაციაშია შემდეგი ტრამვაის ვაგონები:

წყარო
გივი ზაუტაშვილი

გივი ზაუტაშვილი (დ. 25 ივნისი, 1927, ყვარელი — გ. თებერვალი, 2006 ) — ქართველი თანამდებობის პირი.

1951 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი. საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს ოთხი მოწვევის დეპუტატი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ყვარლის მაჟორიტარი).
ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
წითელი დროშის ორდენი
შრომის ვეტერანის ორდენი
საპატიო ნიშნის ორდენი
დავით ზეიკიძე

დავით ალექსანდრეს ძე ზეიკიძე (დ. 2 იანვარი, 1945, მუხრანი, ახლანდ. მცხეთის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ბიზნესმენი, ყოფილი თანამდებობის პირი, პოლიციის გენერალ-მაიორი (1993), საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი (1995–1999).

დაამთავრა თბილისის საარტილერიო სასწავლებელი (1967). იმავდროულად დაკავებული იყო თავისუფალი ჭიდაობით (სპორტის ოსტატი, 1966). მსახურობდა საბჭოთა კავშირის შეიარაღებულ ძალებში. 1978 წელს ჩაირიცხა ლენინგრადის საარტილერიო აკადემიაში, რომლის კურსი ვერ დაასრულა. 1981 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1976 წლიდან მუშაობდა საქართველოს სსრ შინაგან საქმეთა სამინისტროს ორგანოებში (შსს დამსახურებული მუშაკის წოდება, 1988).

1990–1992 წლებში იყო მცხეთის შინაგან საქმეთა რაიონული განყოფილების უფროსი, 1992–1993 წლებში — თბილისის შინაგან საქმეთა სამმართველოს უფროსი, 1993–1994 წლებში — საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილე. 1994 წლის 31 მარტს, შოთა კვირაიას შინაგან საქმეთა მინისტრად დამტკიცების გასაპროტესტებლად, ზეიკიძე შეიარაღებულ პოლიციელთა ჯგუფთან ერთად საქართველოს პარლამენტის სხდომათა დარბაზში შეიჭრა. სიტუაცია სახელმწიფოს მეთაურის ედუარდ შევარდნაძის ჩარევის შემდეგ განიმუხტა, რის შემდეგაც ზეიკიძემ თანამდებობა დატოვა. მასზე სისხლის სამართლის საქმის აღძვრის მიუხედავად, ზეიკიძემ მონაწილეობა მიღო 1995 წლის საპარლამენტო არჩევნებში და არჩეული იქნა მცხეთის მაჟორიტარად. შემდგომ წლებში ეწეოდა სამეწარმეო საქმიანობას, იყო ხორცპროდუქტების მწარმოებელი კომპანია „ზეიკიძის“, შემდეგ „ლიდერფუდის“ დამფუძნებელი.
ლაერტი ზუბადალაშვილი

ლაერტი ზუბადალაშვილი (დ. 4 მაისი, 1941 ან 22 აპრილი, 1941) — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი (დედოფლისწყაროს მაჟორიტარი). 2004-2008 წლებში — საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (დედოფლისწყაროს მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ახალი საქართველოსთვის“.
იოსებ ცინცაძე

იოსებ რაჟდენის ძე ცინცაძე (დ. 1889 — გ. 1960, დაკრძალულია ლევილის სასაფლაოზე) — ქართველი ექიმი, პოლიტიკური ემიგრანტი.

დაიბადა ოზურგეთის მაზრის შეძლებული გლეხის ოჯახში. მისი ძმა იყო ქიმიკოსი შალვა ცინცაძე. უმაღლესი სამედიცინო განათლება რუსეთში მიიღო. შემდეგ კერძო პრაქტიკას ეწეოდა თბილისში, სადაც ჰქონდა შინაგან და ვენერულ სნეულებათა კაბინეტი (მდებარეობდა მიხეილის პროსპექტზე, №121). 1921 წლიდან ემიგრაციაში იყო საფრანგეთში. მონაწილეობდა ქართველი ემიგრანტების საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ საქმიანობაში. იყო საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ცენტრალური კომიტეტის თავმჯდომარე (პარტიული ფსევდონიმი — „ლუკა“), შემდეგ საფრანგეთის ქართველთა ასოციაციის თავმჯდომარე.
მანგიშლაყი

მანგიშლაყი — ნახევარკუნძული ყაზახეთში. მდებარეობს კასპიის ზღვის აღმოსავლეთ ნაპირზე. ძირითადი ნაწილი უჭირავს მანგიშლაყის მთებს (სიმაღლე 556 მეტრამდე), რომლის დასავლეთ გაგრძელებაა თიუბ-ყარაბანის პლატოსებრი ნახევარკუნძული. მანგიშლაყის მთლიანეთს სამხრეთიდან ეკვრის მანგიშლაყის პლატო ღრმა, გაუდინარი მლაშობი ქვაბულებით (ყარაგიე 132 მ., კაუნდი 57 მ.) ჩრდილოეთ ნაწილი წარმოადგენს ნახევარკუნძულ ბუზაჩის დაბალ აკუმულაციურ ვაკეს. განვითარებულია მლაშობი, ქვიშიანი, ქვიანი და თიხიანი უდაბნოს ლანდშაფტები.

ნავთობის საბადოები
მანგიშლაყის ნახევარკუნძულზე ნავთობის დიდი საბადოებია. საბადოები სტრუქტურულად დაკავშირებულია სამხრეთ მანგიშლაყის ასიმეტრიულ ღრმულთან, რომელიც მეზოზოური და კაინოზოური ნალექებითაა ამოვსებული. გამოვლინებულია ნავთობის და აირის 12-ზე მეტი საბადო. ორი დიდი საბადო აღმოჩნდა 1961 წელს. დედამიწის ზედაპირიდან ნავთობი 1,2-2,4 კმ სიღრმეზეა
მანდარა

მანდარა — კამერუნის მთებსა და ნიგერიის სასაზღვრო რაიონებში, აგრეთვე, ჩადში მცხოვრებ ტომთა ჯგუფი.

ზოგადი მონაცემები
მანდარას ენებს მიაკუთვნებენ ჰაუსას ენებს. უმრავლესობა მუსლიმია. ძირითადი საქმიანობაა მთაში ტერასული მიწათმოქმედება. მოჰყავთ ფეტვი, არაქისი, ბარში — მიწათმოქმედება და მესაქონლეობა. განვითარებულია ხელოსნობა. 1978 წლის შეფასებით, მათი რაოდენობა შეადგენდა დაახლოებით, 670 ათას ადამიანს. 1999 წლისთვის არსებული მონაცემებით კი, დაახლოებით, — 990 ათას ადამიანს.
მანდატი

მანდატი ( — დავალება) — უფლებამოსილება, დავალება, ვისიმე რწმუნებულების დამადასტურებელი დოკუმენტი. დეპუტატის უფლებამოსილების შესამოწმებლად არჩევითი ორგანო (პარლამენტი, კონფერენცია, საბჭო, საკრებულო, ყრილობა) ირჩევს სამანდატო კომისიას.

საერთაშორისო სამართალში მანდატი პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ აღნიშნავდა ანტანტის ამა თუ იმ სახელმწიფოს უფლებამოსილებას, ერთა ლიგის სახელით განეხორციელებინა მართვა-გამგეობა იმ ტერიტორიაზე, რომელიც ომში დამარცხებულ სახელმწიფოს ჩამოერთვა. ამ ტერიტორიას ეწოდებოდა სამანდატო ტერიტორია.
მანდელშტაინი

მანდელშტაინი( — ნუში და — ქვა) — ნუშის ქვა, მსხვილფოროვანი ეფუზიური ქანი, რომლის დიდი წაგრძელებული ფორები ამოვსებულია სხვადასხვა მინერალების ახალწარმონაქმნებით, ძირითადად, ცეოლითებით, კალციტით, ქლორიტით, ქალცედონით ან ოპალით. ცნობილია ბაზალტური, დიაბაზური, ანდეზიტური და სხვა შედგენილობის მანდელშტაინი. ფართოდაა გავრცელებული ძველ ვულკანური ფორმაციებში, რომელთა ამოღვრა წყალქვეშ ხდებოდა.
ივანე მუსხელიშვილი

ივანე ლევანის ძე მუსხელიშვილი (მუსხელოვი; დ. 15 აგვისტო, 1859 — გ. 1940) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1914). აკადემიკოს ნიკოლოზ მუსხელიშვილის მამა.

დაამთავრა ვორონეჟის მიხეილის სახელობის სამხედრო გიმნაზია, მიხეილის საარტილერიო სასწავლებელი და მიხეილის საარტილერიო აკადემია ( თანრიგით, 1887). სამხედრო სამსახურში ირიცხებოდა 1878 წლიდან. 1881 წლიდან პოდპორუჩიკად მსახურობდა კავკასიის გრენადერთა საარტილერიო ბრიგადაში. 1895 წელს მიიღო კაპიტნის, 1899 წელს პოდპოლკოვნიკის, 1905 წელს პოლკოვნიკის წოდება. მეთაურობდა საარტილერიო ბატარეას, შემდეგ, 1904-1909 წლებში — კავკასიის მე-2 სასწავლო საარტილერიო პოლიგონს, 1909-1914 წლებში — 39-ე საარტილერიო ბრიგადის მე-2 დივიზიონს. 1914-1916 წლებში გენერალ-მაიორის ჩინით იყო ციმბირის მე-9 მსროლელთა საარტილერიო ბრიგადის მეთაური. მონაწილეობდა მსოფლიო ომში (1914-1918). თავი გამოიჩინა 1915 წლის 3-16 მარტის ბრძოლებში სოფელ ვახთან (ახლანდ. უკრაინის ტერიტორია), რისთვისაც დაჯილდოვდა გიორგის ოქროს იარაღით „მამაცობისათვის“ (1915). დაჯილდოებული იყო ასევე წმ. სტანისლავის (1902) და (1915), წმ. ვლადიმერის (1911) და წმ. ანას (1905) და (1915) ხარისხის ორდენებით. 1916-1917 წლებში იყო მე-19 საარმიო კორპუსის არტილერიის ინსპექტორის მოვალეობის შემსრულებელი. 1917 წლის აპრილიდან ირიცხებოდა დვინსკის სამხედრო ოლქის შტაბის რეზერვში. საქართველოს გასაბჭოების (1921) შემდეგ ერთხანს ქართული დივიზიის არტილერიის მეთაური იყო. შემდეგ თადარიგში გავიდა. ცოლად ჰყავდა დარია ალექსანდრეს ასული საგინაშვილი. მათი შვილი იყო მათემატიკოსი ნიკოლოზ მუსხელიშვილი. ივანე მუსხელიშვილის ძმისშვილი იყო როსტომ მუსხელიშვილი, ანტისაბჭოთა „სამხედრო ცენტრის“ წევრი.
დიდი გამყინვარება: გლობალური დათბობა

„დიდი გამყინვარება: გლობალური დათბობა“ — 2006 წლის ამერიკული კომპიუტერული ანიმაციური სათავგადასავლო კომედიური ფილმი. გადაღებულია -ის მიერ. დისტრიბუცია გაუწია 20 -მა. არის 2002 წლის „დიდი გამყინვარების“ გაგრძელება და ამავე სახელობის ფრენჩაიზის მეორე ფილმი. რეჟისორი — კარლუს სალდანია, რომელიც პირველი ფილმის თანარეჟისორიც იყო. სცენარის ავტორი — პიტერ გალკი, გერი სოულოუ და ჯიმ ჰექტი. რეი რომანომ, ჯონ ლეგუიზამომ, დენის ლირმა და კრის უედჯმა, რომლებიც წინა ფილმშიც მონაწილეობდნენ, კვლავ გაიმეორეს საკუთარი როლები; მათ შეემატნენ ახალი მსახიობები: კუინ ლატიფა, შონ უილიამ სკოტი და ჯოშ პეკი. ფილმში მენი, სიდი და დიეგო ცდილობენ თავი დააღწიონ გარდაუვალ წარღვნას, რა დროსაც მენი სიყვარულს იპოვის.

ფილმის პრემიერა შედგა ბელგიაში, 2006 წლის 1 მარტს, და ამერიკის შეერთებულ შტატებში, 31 მარტს. საბოლოო ჯამში, გამოვიდა 70 ქვეყანაში, ბოლო ქვეყანა იყო ჩინეთი (9 ივნისი). „გლობალურმა დათბობამ“ შერეული კრიტიკული რეაქცია დაიმსახურა, თუმცა მიაღწია წარმატებას გაყიდვებში — გამოიმუშავა 660 მილიონი აშშ დოლარი. ფილმს მოჰყვა სამი გაგრძელება: „დიდი გამყინვარება: დინოზავრების ერა“, „დიდი გამყინვარება: კონტინენტური დრიფტი“ და „დიდი გამყინვარება: შეჯახება გარდაუვალია“.

2006 წელსვე კომპანია -მა შექმნა და გამოუშვა ვიდეო- და კომპიუტერული თამაში, რომელიც დაფუძნებულია ამ ფილმზე. სისტემის ჩაშვებიდან მალევე გამოვიდა ვერსია -სათვის.

როლებში
გელაძე

საკუთარი სახელი გელაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ავთანდილ გელაძე — პედაგოგი, პოლიტიკოსი
გელა გელაძე — ქართველი იურისტი
ვაჟა გელაძე — პოლიტიკოსი, სოფლის მეურნეობის მუშაკი
თამარ გელაძე — მუსიკათმცოდნე, პედაგოგი
თინათინ გელაძე — ნევროპათოლოგი
კეკე გელაძე — იოსებ სტალინის დედა
ნიკოლოზ გელაძე — მემანქანე, სოციალისტური შრომის გმირი
ნუნუ გელაძე — მთარგმნელი, საზოგადო მოღვაწე
ეფრემ მუსხელიშვილი

ეფრემ სოლომონის ძე მუსხელიშვილი (მუსხელოვი; გ. 26 დეკემბერი, 1852 — გ. 27 მაისი, 1920) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1912).

თბილისის გუბერნიის აზნაურთა ოჯახიდან. დაამთავრა თბილისის იუნკერთა ქვეითი სასწავლებელი. სამხედრო სამსახურში ირიცხებოდა 1869 წლიდან. მონაწილეობდა რუსეთ-თურქეთის ომში (1877-1878). 1904 წელს მიიღო პოლკოვნიკის წოდება და დაინიშნა აღმოსავლეთ ციმბირის მე-9 მსროლელთა დივიზიის 34-ე მსროლელთა პოლკის მეთაურად. მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის ომში (1904-1905). 1912 წელს გადადგა სამხედრო სამსახურიდან გენერალ-მაიორის წოდების მინიჭებით, პენსიითა და მუნდირის ტარების უფლებით.

დაჯილოდებული იყო წმ. ანას (1878), (1878) და (1906), წმ. სტანისლავის (1878) და (1905), წმ. ვლადიმერის (1905) და წმ. გიორგის (1905) ხარისხის ორდენებით, გიორგის ოქროს იარაღით „მამაცობისათვის“ (1905). გამოქვეყნებული ჰქონდა მოგონებები თურქეთთან ომის შესახებ.
ჯორბენაძე

საკუთარი სახელი ჯორბენაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ავთანდილ ჯორბენაძე — ქართველი ექიმი, პოლიტიკოსი
არკადი ჯორბენაძე — ქართველი პათოლოგანატომი
ბესარიონ ჯორბენაძე — ქართველი ენათმეცნიერი
გივი ჯორბენაძე — საბჭოთა უშიშროების გენერალ-მაიორი
ერასტი ჯორბენაძე — ქართველი ფირალი, ტერორისტი და რევოლუციონერი
ვიქტორ ჯორბენაძე — ქართველი არქიტექტორი
ვლადიმერ ჯორბენაძე — ქართველი ფეხბურთელი
თამაზ ჯორბენაძე — ქართველი ეკონომისტი, პოლიტიკოსი
სერგო ჯორბენაძე — ქართველი სამართალმცოდნე
ჯუმბერ თაყნიაშვილი

ჯუმბერ (ჯონი) თაყნიაშვილი (დ. 25 მაისი, 1967, გორი) — ქართველი ბიზნესმენი, ეკონომისტი, პოლიტიკოსი.

1989 წელს დაამთავრა გორის სახელმწიფო ეკონომიკის ინსტიტუტის მრეწველობის ეკონომიკის ფაკულტეტი, 1993 წელს — ასპირანტურა. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ეროვნულ–დემოკრატიული პარტია“.
ალექსანდრე ძაგანია (სამხედრო)

ალექსანდრე სიმონის ძე ძაგანია (დ. 11 ნოემბერი, 1889 — გ. უცნობია) — ქართველი ოფიცერი, პოლკოვნიკი (1919).

დაამთავრა თბილისის მე-2 გიმნაზია, შემდეგ ვლადიმირის სამხედრო სასწავლებელი (1911) და ნიკოლოზის სამხედრო აკადემიის მოსამზადებელი კურსები ( თანრიგით, 1917). 1909 წლიდან სამხედრო სამსახურში იყო. 1911 წლიდან მსახურობდა ბაქოს 153-ე ქვეით პოლკში, 1916 წლიდან — კავკასიის მე-8 ქვეით პოლკში. მონაწილეობდა მსოფლიო ომში (1914-1918). 1916 წლის იანვარში მძიმედ დაიჭრა. იმავე წელს მიიღო შტაბს-კაპიტნის ჩინი. 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის გენერალურ შტაბში პოლკოვნიკის წოდებით. 1921 წლის თებერვალში, წითელი არმიის შემოჭრის დროს, იყო ლორის ოლქში განლაგებული ჯარების (სარდალი — გენ. იოსებ გედევანიშვილი) შტაბის უფროსი. 1921 წლის მარტიდან ირიცხებოდა ქართული წითელი არმიის შტაბში.
პეტერ იოზეფ ვილჰელმ დებაი

პეტერ იოზეფ ვილჰელმ დებაი (; დ. 24 მარტი, 1884 — გ. 2 ნოემბერი, 1966) — ჰოლანდიელი ამერიკელი ფიზიკოსი, ფიზიკური ქიმიკოსი და ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიის დარგში.

ბიოგრაფია
პეტერ დებაი 1884 წლის 24 მარტს დაიბადა მაასტრიხტში, ნიდერლანდებში. 1901 წელს შევიდა აახენის ტექნოლოგიის უნივერსიტეტში, 1905 წელს მიიღო ელექტრონული ინჟინერიის პირველი ხარისხი. აახენის უნივერსიტეტში სწავლობდა თეორეტიკოს ფიზიკოსის, არნოლდ ზომერფელდის მეთვალყურეობის ქვეშ, რომელმაც მოგვიანებით აღნიშნა რომ მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი აღმოჩენა პეტერ დებაი იყო.

1906 წელს ზომერფილდი მიუნხენის უნივერსიტეტში დაინიშნა ფიზიკის პროფესორად, სადაც მისი ასისტენტი დებაი იყო. 1908 წელს დებაიმ აიღო დოქტრორანტურის წოდება.

1914 წლის მაისში გახდა „ნიდერლანდის სამხატვრო და სამეცნიერო სამეფო აკადემიის“ წევრი.

1934 წლიდან 1939 წლამდე იყო „კაიზერ ვილჰელმ ინსტიტუტის“ დირექტორი, 1936 წლიდან თეორიული ფიზიკის პროფესორად მუშაობდა „ფრედერიკ უილიამის უნივერსიტეტში“.

1939 წელს დებაი საცხოვრებლად გადავიდა ამერიკის შეერთებულ შტატებში, მოგვიანებით გახდა კორნელის უნივერსიტეტის პროფესორი და ალფა-სიგმას წევრი. 1946 წელს მიიღო ამერიკის მოქალაქეობა. მისი ცხოვრების ევროპული ფაზისგან განსხვავებით, სადაც ის ქალაქიდან ქალაქში გადადიოდა ყოველ რამდენიმე წელიწადში ერთხელ, ამერიკის შეერთებულ შტატებში დებაი კარიერის დასასრულამდე დარჩა. პენსიაზე გავიდა 1952 წელს, თუმცა მან სამეცნიერო კვლევების ჩატარება კვლავ გააგრძელა.

1966 წლის აპრილში გარდაიცვალა გულის მეორე შეტევით.