iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იმერლები

იმერლები — ქართველთა ტერიტორიული, ლოკალური, ეთნოგრაფიული ჯგუფი. ცხოვრობენ დასავლეთ საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიულ მხარეში — იმერეთში. უწინ აღმოსავლეთ საქართველოს მოსახლეობა ლიხის ქედის მეორე, ანუ იმიერ მხარეს მცხოვრებ ქართველებს „იმერლებს“ უწოდებდა. თვითონ „იმერეთი“ და „იმერელი“ შედარებით გვიანდელი სახელებია. ადრე შუა საუკუნეებში საქართველოს ამ მხარეს არგვეთი ეწოდებოდა, მის მოსახლეობას კი — არგვეთელები. იმერეთი დიდი მხარეა და იყოფა ორ ნაწილად — ზემო და ქვემო იმერეთად, ასევე იყოფა მისი მოსახლეობაც — ზემო და ქვემო იმერლებად. ცალკეა გამოყოფილი ოკრიბა და მისი მკვიდრნი — ოკრიბელები. იმერლები მეტყველებენ ქართული ენის იმერულ დიალექტზე.

კოლხეთის დაბლობზე მცხოვრები ქვემო იმერლების ეთნოგრაფიულ ყოფას მრავალი საერთო ჰქონდა მეგრელების ყოფასთან, ზემო იმერლები კი თავისი ტრადიციებით ქართლელებთან იყვნენ ახლო. ტრადიციებისა და წეს-ჩვეულებების მრავალფეროვნებას განაპირობებს განსახლების რელიეფი (ქვემო იმერლები ვაკეზე ცხოვრობენ, ზემო იმერლები კი გორაკ-ბორცვებზე). განსხვავებულია დასახლების ფორმაც.

იმერეთს თავისი გეოგრაფიული მდებარეობა საგარეო მტრებისგან იცავდა. მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ ქართლ-კახეთის შემცირებული მოსახლეობის შევსების საქმეში. უცხოელი მოგზაურები იმერელთა გარეგნობას აღტაცებით აღწერდნენ.

აქტიურად მისდევენ მეურნეობას, განსაკუთრებული ადგილი უკავია მევენახეობა-მეღვინეობას. გამოყვანილია ადგილობრივ ბუნებრივ პირობებთან შეგუებული ვაზისა და ხეხილის ჯიშები. იმერლები გამოირჩევიან სტუმართმოყვარეობით. საქართველოს სხვა მხარეებს აწვდიან თიხის ნაწარმს. განთქმულია იმერული ყველი. მაღალ დონეზე დგას კარ-მიდამოს მოვლის კულტურა.

ფოტოგალერეა
კახელები

კახელები — ქართველთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი. ძირითადად ცხოვრობენ კახეთის მხარის ტერიტორიაზე. კახელები საუბრობენ კახურ დიალექტზე, რომელიც ლიტერატურული ქართული ენის ერთ-ერთი საფუძველია. ეთნოგრაფიულ-ლინგვისტური თვალსაზრისით კახელებს შორის ცალკე გამოყოფენ ქიზიყელებსა და ინგილოებს. ამჟამად საქართველოში მცხოვრები დაახლოებით 3 600 000 ქართველიდან, დაახლოებით 500 000 ქართველი, კახური ეთნოგრაფიული ჯგუფის წარმომადგენელია. ვახუშტი ბატონიშვილი კახელებს ასე ახასიათებს:

შაჰ-აბასის შემოსევების დროს კახელების დიდი ნაწილი ტყვედ წა­იყვანეს (იხ. სტ. ფერეიდნელები), ნაწი­ლი კი ამ ბრძოლებს შეეწირა. ამის შედეგად მათი რაოდენობა საკმა­ოდ შემცირდა. საბოლოოდ კი, როგორც ქართველთა ერთ-ერთი ეთნოგრაფიული ჯგუფი, გაქრობისაგან ბახტრიონის აჯანყებამ ­იხსნა. აჯანყების შემდეგ კახეთის მოსახლეობა ძირითადად მთიელთა და დასავლეთ საქართველოდან მიგრირებულთა ხარჯზე შეივსო. კახელები გამორჩეული მეურნეები იყვნენ, განსაკუთრებით დაწინაურებული იყო მიწათმოქმედება – როგორც მემინდვრეობა, ისე მევენახეობა. მევენახეობა მათი ძირითადი საქმიანობა იყო. კახეთში დაყენებული ღვინო შუა საუკუნეებში უცხოეთშიც გადიოდა. კახელები ძველთაგანვე ქართული ხალხური სიმღერების შესანიშნავი შემსრულებლები არიან; გამორჩეულია მათი ხალხური მრავალხმიანი სიმღერები. მრავალი მათგანი კახელებს ქართლელებთან საზიარო ჰქონდათ, ზოგიერთი კი მხოლოდ მათთვის იყო დამახასიათებელი.
სვანები

სვანები (სვან. შუ̂ანა̈რ) — ქართველთა სუბეთნიკური ჯგუფი. ძირითადად ცხოვრობენ სვანეთში, მესტიისა და ლენტეხის მუნიციპალიტეტებში, აგრეთვე აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გულრიფშის მუნიციპალიტეტის ჩრდილოეთ ნაწილში (კოდორის ხეობა, დალის ხეობა, ისტორიული მისიმიანეთი, იგივე აფხაზეთის სვანეთი). სვანი ეკომიგრანტები დღეს საქართველოს ბევრ რეგიონშია ჩასახლებული: იმერეთი, ქვემო ქართლი, კახეთი. სვანურ ტომებს წარსულში უზარმაზარი ტერიტორია ეკავათ კავკასიონის როგორც სამხრეთ კალთებზე, ასევე ჩრდილოეთში (მდინარე ყუბანის ზემო წელში). წარსულში სვანებს ახასიათებდათ კულტურისა და ყოფის ლოკალური თავისებურებები, როგორებიც იყო კოშკური არქიტექტურის ორიგინალური ფორმები, ალპური მეურნეობის განვითარება, სამხედრო დემოკრატიის გადმონაშთები და სხვა. სვანების დიდი ნაწილი ორენოვანია: ისინი საუბრობენ ქართულ ენაზე, ხოლო ყოველდღიურ ყოფაში იყენებენ სვანურს, რომელიც ქართველურ ენებს მიეკუთვნება. ამჟამად საქართველოში მცხოვრები დაახლოებით 3.600.000 ქართველიდან დაახლოებით 80.000 ქართველი, სვანური ეთნოგრაფიული ჯგუფის წარმომადგენელია.

დონ კრისტოფორო დე კასტელი წერს:

ვახუშტი ბატონიშვილი სვანებს ასე ახასიათებს:

გენეტიკა
სვანებს შორის ყველაზე გავრცელებული -ქრომოსომული ჰაპლოჯგუფია 2 (90%), მეორე ადგილზეა -ქრომოსომული ჰაპლოჯგუფი 1 (5%), მესამეზე -ქრომოსომული ჰაპლოჯგუფია 21 (დაახლოებით 3%). მიტოქონდრიულ ჰაპლოჯგუფებს შორის გავრცელებულია ჰაპლოჯგუფები (17,9%), (15,8%), 6 (13%), (9,24%), 1 (7,61%), 2 (6, 52%), 2 (5,98%).

ფოტოგალერეა
რაჭველები

რაჭველები — ქართველთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი. ძირითადად ცხოვრობენ მდინარე რიონის ზემო წელზე, ამბროლაურისა და ონის რაიონებში. რაჭის გარდა მათი კომპაქტური დასახლებებია ქვემო ქართლშიც - თეთრი წყაროსა და ბოლნისის მუნიციპალიტეტებში. წარსულში ცნობილი იყვნენ როგორც განთქმული მშენებლები და ხაბაზები.რაჭველებისთვის დამახასიათებელი იყო კულტურისა და ყოფის ლოკალური თავისებურებები. საუბრობენ ქართული ენის რაჭულ დიალექტზე.

ანთროპოლოგიურად (ქვემო) რაჭველები დასავლურ ქართულ ტიპს განეკუთვნებიან, რომელიც შავი ზღვის პირის ქართველებისგან ოდნავ ფართო სახით, შედარებით მსხვილი აღნაგობით გამოირჩევიან. ქვემო რაჭველები ხასიათდებიან საშუალოზე მაღალი აღნაგობით, ღია ფერის (ქერა, ძალიან ღია წაბლისფერი) თმითა და ღია და საშუალოზე ღია ფერის თვალებით (ცისფერიდან მუქ თაფლისფრამდე) ზემო რაჭველები განეკუთვნებიან კავკასიონის ქართულ ტიპს და გამოირჩევიან მკვეთრი ბრაქიკეფალიით, შედარებით დიდი ზომის თავით, მაღალი და ფართო ცხვირით, თხელი ტუჩებით, საშუალო შეფერილობის (მუქი ქერა, ღია წაბლისფერი) თმით და საშუალოზე ღია ფერის (ცისფერი, ლურჯი, მწვანე, მუქი მწვანე, თაფლისფერი) თვალებით.

ვახუშტი ბაგრატიონი რაჭველებს ასე ახასიათებს: „კაცნი ტანოვანნი, მხნენი, ბრძოლასა შემმართებელნი, ძლიერნი. უსაქციელო-ბრიყუნი, უშუერ-მქცევნი, სხუათა მაოხარნი, მომხუეჭნი და ძვირნი. ქალნი მშუენიერნი, მქცევნი ეგრეთნივნე, რბილნი.“
ერიხ რედერი

ერიხ იოჰან ალბერტ რედერი (დ. 24 აპრილი, 1876, ვანდსბეკი, ჰამბურგი, გერმანია — გ. 6 ნოემბერი, 1960, კილი, გერმანია) — გერმანელი სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე, გროსადმირალი (1939), ვაიმარის რესპუბლიკისა და მესამე რაიხის საზღვაო ძალების მთავარსარდალი.

ბიოგრაფია
1894 წლიდან მსახურობდა ფლოტში. პირველი მსოფლიო ომის დროს, 1917 წლიდან, მეთაურობდა კრეისერს. 1928 წლიდან იყო მთავარი საზღვაო შტაბის უფროსი. 1935-1943 წლებში იყო სამხედრო-საზღვაო ფლოტის მთავარსარდალი. 1943 წელს გადადგა. 1946 წელს ნიურნბერგის სასამართლომ სამუდამო პატიმრობა მიუსაჯა. 1955 წელს გაათავისუფლეს.
გუდამაყრელები

გუდამაყრელები — ქართველ მთიელთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი. ზოგჯერ მთიულების ქვეჯგუფად განიხილავენ. ძირითადად ცხოვრობენ დუშეთის მუნიციპალიტეტში, გუდამაყრის არაგვის ხეობის ოც სოფელში. მოსახლეობის ძირითად ნაწილს შეადგენენ მთიულები, აგრეთვე მეზობელი კუთხეებიდან გადმოსახლებული მოხევეები, ხევსურები, ფშავლები. საუბრობენ ქართული ენის მთიულურ-გუდამაყრულ დიალექტზე. გუდამაყრელები ქრისტიანული რწმენის მიმდევრები არიან, საქართველოს სხვა კუთხეების მცხოვრებთაგან განსხვავდებიან ყოფისა და კულტურის ზოგიერთი თავისებურებებით.

გუდამაყრელების მეურნეობის ძირითადი დარგები იყო მემინდვრეობა და მესაქონლეობა. აშენებდნენ კუდიან ცხვარს. უგზოობის გამო სატრანსპორტოდ იყენებდნენ ცხენს, ჯორსა და სახედარს. სახელი გაითქვეს საბრძოლო იარაღისა და თოფის წამლის დამზადებით, აკეთებდნენ სამეურნ. იარაღსაც. ცხენზე ჯდომის მანერით გამოირჩეოდნენ გუდამაყრელი ქალები, რომლებიც მაღალბალიშიან უნაგირზე მამაკაცებივით წელში გამართულნი ისხდნენ. გასული საუკუნის ავტორები წერდნენ, რომ ამ პატარა რეგიონში მრავალი რელიგიური დღესასწაული სცოდნიათ. აგვისტოს მიწურულში ჩოხის ფუძის ანგელოზის ეკლესიის კარზე იხდიდნენ დიდ სათემო დღესასწაულს — ახოობას. აქედან ხევსურეთში, სოფ. უკანახოში, დროშებით გადადიოდნენ ხატის მსახურნი, რომელთაც მოსახლეობა სამზადისით ხვდებოდა. მიწის სიმცირის გამო გუდამაყრელები საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში სახლობენ. წასულებს თან მიჰქონდათ თავიანთი ფუძე-სალოცავების ნიშები და ტრადიციულ დღესასწაულებს იქაც იხდიდნენ.
იმერხეველები

იმერხეველები — ქართველთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი. ისინი ცხოვრებენ თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე, ისტორიული ტაო-კლარჯეთის ერთ პროვინციაში – იმერხევის მთიან რეგიონში. მათ დღემდე შენარჩუნებული აქვთ ქართული ენა, კულტურისა და ყოფის რიგი თავისებურებები. იმერხეველები სარწმუნოებით მუსლიმები არიან. მათი მეტყველება ძალიან ჰგავს აჭარულ-გურულს.

ანთროპოლოგიურად იმერხეველები ანუ ტაო-კლარჯები დასავლურ ქართული გარეგნული იერ-სახით და საშუალოზე მაღალი სიმაღლით გამოირჩევიან. ქართული წარმოშობის იმერხეველებს სწორნაკვთოვანი სახე, სწორი ცხვირი, ღია ფერის თვალები და ღია ფერის თმა (ღია ჩალისფერიდან წაბლისფრამდე) აქვთ.
ფერეიდნელები

ფერეიდნელები — ირანის ფერეიდანის მხარეში მცხოვრები ეთნიკური ქართველები, მეტყველებენ ქართული ენის ფერეიდნულ კილოზე. ფერეიდნელების რაოდენობას 12-14 ათასი ადამიანით განსაზღვრავენ.

ისტორია
1616 წელს შაჰ-აბასმა გადაასახლა 100 000-მდე ქართველი უმთავრესად კახეთიდან და ჰერეთიდან ირანის პროვინციებში, ხორასანში, ისპაჰანსა და ფერეიდანში. მათი უმრავლესობა გასპარსელდა, მხოლოდ ფერეიდანში დასახლებული ქართველების ჯგუფმა შემოინახა ქართული ენა და ზოგიერთი ტრადიცია. ფერეიდნელი ქართველები ფერეიდანის 14 სოფელში ცხოვრობენ. სოფლებს დღემდე აქვს შემორჩენილი ქართული სახელები: მარტყოფი, ნინოწმინდა, თელავი, ვაშლოვანი. 1840 წელს ფერეიდნელი ქართველები აღწერა ინგლისელმა ჰენრი ლეიარდმა, მისი ცნობით ქალები არ იხურავდნენ ჩადრს, მაღალ დონეზე იყო განვითარებული მეხილეობა. 1894 წელს ფერეიდანი აღწერა ლადო აღნიაშვილმა.

კულტურა
ფერეიდანში მცხოვრები ქართველების კულტურა და ყოფა განსხვავებულია თურქეთში მცხოვრები ქართველების კულტურისა და ყოფისგან, რადგან ფერეიდნელები აღმოჩნდნენ იზოლირებულ მდგომარეობაში. რელიგიამ, ცხოვრების პირობებმა და ეკოლოგიურმა გარემომ მთლიანად შეცვალა მათი ტანისამოსი, სამეურნეო იარაღები და ა. შ. ქართული ყოფიერებიდან შეინარჩუნეს ეგზოგამოურობა, გვარებად დასახლების ფორმა, არ მიიღეს ურვადი (სყიდვითი ქორწინება).
ინგილოები

ინგილოები, ჰერები — ქართული ეთნოსის ეთნოგრაფიული/ტერიტორიულ-ლოკალური ჯგუფი. ცხოვრობენ კახეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით თანამედროვე აზერბაიჯანის ზაქათალის, კახისა და ბელაქნის რაიონებში. „ინგილო“ ეწოდა ამ ქვეყნის მკვიდრ უძველეს ქართულ მოსახლეობას. ამ მხარის ადგილობრივ მცხოვრებ გამაჰმადიანებულ ქართველებს „ახლად მორჯულებულები“ (ძველი თურქულით „იანგოლი“) უწოდეს, საიდანაც წარმოდგა „ინგილო“ და ამ მხარის სახელწოდება „საინგილო“. 1897 წლის აღწერით ზაქათალის მაზრაში ქართული ენა მშობლიურ ენად 12 394 ადამიანმა აღიარა. გამოიყოფა ინგილოების ორი ჯგუფი – ქრისტიანი და მაჰმადიანი. საბჭოთა პერიოდში და ახლაც აზერბაიჯანის ხელისუფლება ქართველებად მხოლოდ ქრისტიან ინგილოებს მიიჩნევს. ისინი ქართულსუფიქსიან გვარებსაც ატარებენ. აღწერებში ქართველები (ინგილოები) თითქმის ერთი და იმავე რაოდენობით იყვნენ დაფიქსირებული (14 ათასი). მაჰმადიანი ინგილოები აზერბაიჯანელებად არიან ჩაწერილი და გვარებიც აზერბაიჯანულის ანალოგიური აქვთ – მამის სახელზე რუსული -ევ (-ოვ) სუფიქსის დართვით. მაჰმადიანი ინგილოების არაერთი ცდა, დაებრუნებინათ ქართული გვარები და ეროვნება, წარუმატებელი აღმოჩნდა.

აღმოსავლეთ კახეთში, ანუ საინგილოში ქართველები ეთნიკურ უმცირესობად იქცნენ საუკუნეში, როდესაც შაჰ-აბასის მიერ ირანში გადასახლებული ქართველების ნასახლარებზე დაღესტნელი ხუნძები და წახურები ჩამოსახლდნენ. – საუკუნეებში ინგილოთა მნიშვნელოვანი რაოდენობა გალეკდა, რადგან აღმოსავლეთ კახელი გლეხები „უბატონო თემების“ მხარეზე გადადიოდნენ და მათ შორის სახლდებოდნენ. საბჭოთა პერიოდში საინგილოში მცხოვრები ქართველების ძალადობრივი ასიმილაცია მიმდინარეობდა. როგორც ქრისტიანი, ისე მაჰმადიანი ინგილოები ქართული ენის ინგილოურ დიალექტზე საუბრობენ. შევიწროვების გამო კახის რაიონის სოფელ ყორაღანიდან ქრისტიანი ინგილოები 1930 წელს, კახეთში, დედოფლისწყაროს რაიონის სოფელ სამთაწყაროში გადმოსახლდნენ. უკანასკნელი რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში საინგილოში მცხოვრები ქართველები თავის თავს „ინგილოს“ აღარ უწოდებენ. მათ დაიმკვიდრეს სახელწოდება „ჰერი/ჰერელი“, რადგან ეს მხარე საუკუნემდე „ჰერეთის“ სახელს ატარებდა.
ლოკი

ლოკი, ლოკე (, , ) — ცეცხლის ღმერთი სკანდინავიურ მითოლოგიაში. გიგანტების, ფარგაუტისა და ლაუფეის შვილი. მიუხედავად მისი იოტუნორი წარმოშობისა ასებმა მაინც დართეს ნება, რომ მას ასგარდში ეცხოვრა თავისი არაჩვეულებრივი გონებისა და ეშმაკობის გამო.

მითი და ლეგენდა
ლოკის აქვს ძალა, რომლითაც მას შეუძლია ნებისმიერი ცხოველის ფორმა მიიღოს და შეიცვალოს სქესიც კი. ნახევარი წლის მანძილზე იგი ცხენად ევლინებოდა სამყაროს. ცხენად ყოფნის პერიოდში მან გააჩინა რვაფეხიანი ულაყი სლეიპნირი, რომელიც ოდინის ერთადერთ ეტალონად იქცა.

ლოკის სამი შვილი — ალი, ვალი და ნარვი — სიგინმა გაუჩინა. მას აგრეთვე სამი შვილი ანგრბოდამ გაუჩინა. ესენი არიან სამი ყველაზე შიშისმგვრელი ქმნილებანი სკანდინავიურ პანთეონში:
იორმუნგანდი — ზღვის დიდი გველი;
ფენრირი — მგელი-გიგანტი;
ჰელი — გარდაცვლილთა სამეფოს ქალღმერთი.
მან ბევრი ბოროტება გაუკეთა სხვა ასებს, მაგრამ მათ იგი მაინც სჭირდებოდათ თავისი მრავალი შესაძლებლობების გამო. მისი მიზეზით დაიღუპა ღმერთი ბალდარი, რაც სხვა ღმერთების მრისხანების მიზეზი გახდა.

ლოკის ღალატით განრისხებულმა სხვა ღმერთებმა შეიპყრეს იგი, მიწისქვეშეთში, კლდეზე, მიაბეს და თავზე შხამიანი გველი დაადეს, რომელიც მის სახეზე შხამს აწვეთებდა. მაგრამ ლოკის ერთგული ცოლი, სიგინი გველის შხამს თასს აფარებს, რათა ლოკიმ ტკივილი არ განიცადოს. როცა თასი ივსება და სიგინი მის დაცლას ცდილობს შხამის წვეთები მაინც ეცემა ლოკის სახეზე და იგი ჯოჯოხეთურ ტკივილს განიცდის. გადმოცემით, სწორედ ამ დროს ხდება დედამიწაზე მიწისძვრა.
ელენე ახვლედიანი

ელენე დიმიტრის ასული ახვლედიანი (დ. 18 აპრილი [ძვ. სტ. 5 აპრილი], 1901, თელავი — გ. 30 დეკემბერი, 1975, თბილისი) — ქართველი ფერმწერი, გრაფიკოსი, თეატრისა და კინოს მხატვარი. საქართველოს სსრ სახალხო მხატვარი (1960). რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1971).

ბიოგრაფია
დაიბადა ექიმ დიმიტრი ახვლედიანისა და ელისაბედ ერისთავის ოჯახში. 1922 წელს სწავლობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. იყო გ. გაბაშვილის მოწაფე იმავე წელს, როგორც აკადემიის სტიპენდიატი, საზღვარგარეთ მიავლინეს და სწავლა გააგრძელა პარიზში, კოლაროსის აკადემიაში (1922–1927). 1927 წელს დაბრუნდა სამშობლოში. ახვლედიანის მკაფიო ინდივიდუალურობა და თვითმყოფადობა მხატვრის ყველა ჟანრში გამოვლინდა. განსაკუთრებით დიდია მისი წვლილი ქართული პეიზაჟური მხატვრობის განვითარებაში. ხატავდა საქართველოს ბუნების სურათებს, ქალაქის პეიზაჟებს, რომლებიც გამოირჩევა ემოციურობით, რომანტიკულობით, მდიდარი ფერადოვნებით, ზოგჯერ - ხაზგასმული დეკორატიულობით, კომპოზიციის აგების სიმახვილით, ყოველთვის საგრძნობია განწყობილება — ზოგჯერ ხალისიანი და სადღესასწაულო, ზოგჯერ — სევდიანი, ზოგჯერ დრამატულიც.

განსაკუთრებული სიყვარულით არის შესრულებული თბილისის, სიღნაღისა და თელავის ძველი უბნებისადმი მიძღვნილი პეიზაჟები. მისი მნიშვნელოვანი ფერწერული ნამუშევრებია: „ძველი თბილისი“ (1924, კერძო კუთვნილება, თბილისი), „კახეთი. ზამთარი“ (1924, საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი, თბილისი), „ძველი თბილისი“ (1926, კერძო კუთვნილება, პარიზი), „პარიზის ერთ-ერთი კუთხე“ (1926, საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი, თბილისი), „თელავი“ (1927, კერძო კუთვნილება, თბილისი), „ალაზნის ველი“ (1954), „იმერეთი“ (1956, ორივე საქართველოს სურათების გალერეა, თბილისი), „შემოდგომა“ (1959, კერძო კუთვნილება, თბილისი) და სხვა.

ახვლედიანმა დიდი ამაგი დასდო ქართული სცენოგრაფიის განვითარებას. თეატრის მხატვრად მუშაობა 1928-იდან დაიწყო კ. მარჯანიშვილის თეატრში (ქუთაისი) და არ შეუწყვეტია მთელი სიცოცხლის მანძილზე. გააფორმა 72 სპექტაკლი, როგორც თბილისის და საქართველოს სხვა ქალაქების, ისე მოსკოვის, ლენინგრადის, კიევისა და ხარკოვის თეატრებში.

აღსანიშნავია ზ. ფალიაშვილის „აბესალომ და ეთერი“ (1942–1943, თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრი), ზ. ანტონოვის „მზის დაბნელება საქართველოში“ (1932–1933, კ. მარჯანიშვილის თეატრი), ჯაკომო პუჩინის „ბოჰემა“ (1944–1945, მოსკოვის ჩაიკოვსკის სახელობის საოპერო სტუდია), ჯ. ვერდის „ბალ-მასკარადი“ (1955–1956, კიევის შევჩენკოს სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრი) და სხვა. ახვლედიანი ნაყოფიერად მუშაობდა წიგნის გრაფიკაშიც. მას ეკუთვნის ვაჟა-ფშაველას მოთხრობებისა და პოემების, მარკ ტვენის „ტომ სოიერის თავგადასავალი“, ჰენრი ლონგფელოს „ჰაიავათას სიმღერის“, ვიქტორ ჰიუგოს რომანის „კაცი, რომელიც იცინის“, დ. კასრაძის ზღაპრის „ქალ-პეპელას“ ილუსტრაციები. მის სახელს ატარებს თბილისის ბავშვთა სურათების გალერეა. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა, ხევი, აღმართი.

ჯილდოები და აღიარება
1960 — საქართველოს სსრ სახალხო მხატვარი
1971 — შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია
1983 — საქართველოს სსრ კულტურის დამსახურებული მუშაკი
ბავშვთა სურათების გალერეა

ელენე ახვლედიანის სახელობის ბავშვთა სურათების გალერეა — ბავშვთა ხელოვნების მუზეუმი. ჩამოყალიბდა 1969 წელს თბილისში საქართველოს განათლების სამინისტროს ესთეტიკური აღზრდის რესპუბლიკური სამეცნიერო-მეთოდური კაბინეტის ბაზაზე. 1970 მოეწყო პირველი ექსპოზიცია, რომელიც მიეძღვნა ბავშვთა დაცვის საერთაშორისო დღეს. წარმოდგენილი იყო მუზეუმში დაცული საქართველოს , ესტონეთის და უნგრეთის ბავშვთა სახვითი ხელოვნების ათასამდე ექსპონატი. 1973 გადაკეთდა ბავშვთა სურათების მუდმივმოქმედ გალერეად (საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის დიდი საკონცერტო დარბაზის ზედა სართული). 1981 წელს ბავშვთა სურათების გალერეას გადაეცა საგანგებო შენობა ძველი თბილისის განახლებულ უბანში (შავთელისა და ბარათასშვილის ქუჩების გასაყარზე). 1983 მას მიენიჭა საქართველოს სახალხო მხატვრის ელენე ახვლედიანის სახელი. 1992 წელს ბავშვთა სურათების გალერეაში იყო 3 განყოფილება: საფონდო-საგამოფენო, სასწავლო-მეთოდური, საორგანიზაციო-ინფორმაციული. ბავშვთა სურათების გალერეის საგამოგენო მუშაობაში მთავარი ადგილი უჭირავს ქართველი ბავშვთა ნახატების "ოქროს ფონდის" ტრადივიულ გამოფენებს (ყპველწლიურად ტარდება რამდენიმე გამოფენა) და კონკურსს, რომელშიც საზღვარგარეთის ქვეყნების ნორჩი მხატვრებიც მონაწილეობენ.

მუზეუმში დაცულია 20 ათასამდე ექსპონატი (გრაფიკა, ფერწერა, ქანდაკება, კერამიკა, ნაქსოვი, ნაქარგი, ლითონისა და ხის მხატვრული ნაკეთობები). ბავშვთა სურათების გალერეაში მუშაობს სამხატვრო სტუდია (140-მდე ბავშვი). ბავშვთა სურათების გალერეა სისტემატურად მონაწილეობდა საზღვარგარეთ გამართულ საქართველოს კულტურის დღეებში. ბავშვთა სურათების გალერეამ გამოსცა ბავშვთა ნახატების რეპროდუქციების ალბომი "ბავშვთა სამყარო".

2013 წლის სექტემბერში ელენე ახვლედიანის სახელობის ბავშვთა სურათების გალერეა დავით აღმაშენებლის გამზირზე №136-ში განთავსდა.
იოტუნები

იოტუნები - სკანდინავიურ მითოლოგიაში გიგანტები გრიმტურსენების (იმირის შვილები) ოჯახიდან. იოტუნები ცხოვრობდნენ იოტუნჰეიმში, გამოირჩეოდნენ განსაკუთრებული ძალით და სიდიდით და იყვნენ ასთა მოწინააღმდეგები და ხალხის მტრები.
იოტუნების მეორე სახელია : გრიმტურსენები.
ისინი განასახიერებდნენ სტიქიურ ძალებს. მათი ნაწილი ცხოვრობდა ქვის მთებში, ითვლებოდა რომ გრიმტურსენებს ქვის თავი და გული აქვთ.
იოტუნების გარდა, ლეგენდებში მოხსენიებულნი არიან სხვა ტურსები(გიგანტები)

გიგანტ-იოტუნთა სია
ანგრბოდა - გიგანტი ქალი, რომელმაც ლოკე|ლოკესგან სამი ურჩხული დაბადა : იორმუნგანდი - ზღვის დიდი გველი,
ფენრირი - მგელი-გიგანტი და ცისფერ-თეთრი სიკვდილი - ჰელი.
ბაუგი - გილინიგის შვილი, გუტუნის უმცროსი ძმა. ბაუგი ოდინს დაეხმარა "პოეტური თაფლის" მოპოვებაში.
ბილეისტი - ლოკეს ძმა.
ბილინგი - რინდის მამა.
ვაფტრუნდირი - გიგანტი, რომელმაც ოდინს სიბრძნეში შეეჯიბრა.
გერდი - ფრეირის ცოლი.
გილინგი - გიგანტი, რომელიც მოკლული იქნა "პოეტური თაფლის" გამო ფიალიარის და გალიარის მიერ.
გიმირი - გიგანტი, რომელიც ტორი|ტორთან ერთად გაემგზავრა გველ იორმუნგანდის "დასაჭერად".
გიროკინი - გიგანტი ქალი, რომელმაც ასებს დაეხმარა ბალდრას გასასვენებელი გემის ზღვაზე გაშვებაში.
გრიდი - ქალი-გიგანტი. მან ოდინს ვაჟი, ვიდარი , გაუჩინა. ეხმარებოდა ტორს.
ლოკე - იოტუნი ცეცხლის ღვთაება. იგი მოუხმობს რაგნაროკს და სამყაროს დასასრულს.
მანი - მთვარის ღმერთი - ვარსკვლავების მმართველი.
მიმირი - იგდრასილის ფესვებთან არსებული სიბრძნის წყაროს ბრმა დარაჯი.
მოდგუდი - ქალი-გიგანტი, ჰელის მოსამსახურე.
მოკურკალფი - გრუნგნირუს დასახმარებლად გიგანტების მიერ თიხისგან შექმნილი მთაკაცი. იგი ტორის დამხმარემ, ტიალფიმ, მოკლა.
მუნდილფორი - მანის და სოლის მამა. სიამაყის გამო დაისაჯა ასების მიერ.
ნარფი - ნოჩის მამა.
რანი - ეგირის ცოლი. მეუღლეს ჩაძირული ხალხის გვამების შეგროვებაში ეხმარება.
რინდი - ვალის დედა.
სკიმირი - გოლიათი, რომელიც ტორის შეხვდა უტგარში მოგზაურობის დროს.
სნიორი - გიგანტი. თოვლის მოსვლის მახარობელი.
სოლი(სული, სუნა) - მზე, თვე მანის და.
ტოკი - ქალი-გიგანტი. ლოკემ ტოკის გარეგნობა მიიღო, რათა არ დაეშვა ბალდარის მკვდართა სამეფოდან დაბრუნება.
ტრიმი - ტრიმმა ტორის ურო მოიპარა.
ფარბაუტი - ლოკეს მამა.
ფაილიარი - გიგანტი, რომელიც რაგნაროკის დასაწყისს გამოაცხადებს.
ჰელი - გარდაცვლილთა სამეფოს ქალღმერთი, ლოკეს შვილი.
ხროდი - გიმირის მეუღლე.
ხრესვლეგრი - ქარის მბრძანებელი.
ეგირი - ზღვის გიგანტი, ზღვათა მფლობელი, ასების მეგობარი.
ელი - ქალი-გიგანტი. ტორს აიძულა მუხლის მოდრეკა მათი შერკინების დროს.
იარნსაკსა - ტორის საყვარელი. ტორის ვაჟის, მაგნის, დედა.
აჰმედ-ფაშა (ხიმშიაშვილი)

აჰმედ-ფაშა, ხიმშიაშვილი (დ. დაახლოებით 1781 ― გ. ოქტომბერი, 1836) — ახალციხის ფაშა 1828-1829, ყარს-ჩილდირის ფაშა 1829-1836, სელიმ-ფაშას ძე, აჭარის სანჯაყ-ბეგთა შთამომავალი.

ბიოგრაფია
1815 წელს ოსმალების მიერ სელიმ-ფაშას დასჯის შემდეგ, აჰმედ-ფაშა და მისი ძმა აბდუღა (აბდი-ბეგი) გურიაში მამია გურიელს შეეხიზნენ. აჭარიდან ოსმალთა დამსჯელი ექსპედიციის წასვლის შემდეგ აჰმედ-ფაშა სოფ. ნიგაზეულში (ახლანდელი შუახევის რაიონი) დაბრუნდა და კვლავ დაეუფლა აჭარას, ნიგაზეულიდან ხულოში გადავიდა და ძველი ქართული ეკლესიის ნანგრევებზე სასახლე ააგო. 1819 წელს აჰმედ-ბეგმა გაილაშქრა გურიის სამთავროში, თავს დაესხა ასკანის ციხეს და რამდენიმე მცხოვრები გაიტაცა სოფლიდან. მას დაედევნა მამია გურიელი. გურულების რაზმმა გზა მოუჭრა ოსმალებს, ბრძოლაში მოკლეს აღა და 34 კაცი და 90-მდე კი დაატყვევა, მათ შორის აჰმედ ბეგის ბიძაშვილი, ორ მოხელე 75 ჯარისკაცი 12 მედროშე, გატაცებულები კი სახლებში დააბრუნა.

1828-1829 რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს ოსმალთა მხარეზე იბრძოდა. ომის დროს მიანიჭეს ფაშობის ხარისხი ორი თუღით. ივლისში აჰმედ-ფაშას მეთაურობით 4 ათასი კაცი გურიის სამთავროში შეიჭრა, მაგრამ წარმატებას ვერ მიაღწია, მიუხედავად იმისა, რომ გურიის მმართველმა სოფიომ ოსმალეთის მფარველობა მიიღო და ოსმალეთს უჭერდა მხარს. აჰმედ-ფაშა იძულებული გახდა ახალციხის საფაშოში დაბრუნებულიყო და იქ უწევდა რუსეთს მედგარ წინააღმდეგობას, მაგრამ რუსეთმა 15 აგვისტოს ახალციხე აიღო. აჰმედ-ფაშა იძულებული გახდა გასცლოდა ახალციხეს და აჭარაში გადასულიყო. 1828 წელს ოსმალეთის მთავრობამ აჰმედ-ფაშას ახალციხის ვილაიეთის ბეგლარბეგობა უბოძა და სამცხე-ჯავახეთის ხელახლა დაპყრობა დაავალა.

1829 წლის თებერვალში ხიმშიაშვილმა მოიკრიბა ძალები და ახალციხეს შეუტია, მაგრამ მას სათანადო დახმარება ვერ აღმოუჩინა აბდი-ბეგმა, ხოლო ქალაქის ციტადელში გამაგრებული გენერალ ვ. ბებუთოვის გარნიზონი არ დანებდა. რუსთა მაშველი რაზმის მისვლის შემდეგ აჰმედ-ფაშა იძულებული გახდა აჭარაში დაბრუნებულიყო. რუსეთის მთავრობის ცდა - თავის მხარეზე გადმოეყვანა აჰმედ-ფაშა - უშედეგოდ დამთავრდა. ხიმშიაშვილი თანახმა იყო ფაშისა და გენერლის ტიტულისა და აჭარის მმართველობის შენარჩუნების სანაცვლოდ მიეღო რუსეთის ქვეშევრდომობა, მაგრამ მოლაპარაკებები მაინც არ შედგა, რადგან რუსეთის ჯარების სარდლად ბებუთოვის ნაცვლად დაინიშნა ბარონი ოსტენ-საკენი, რომელსაც ხიმშიაშვილი არ ენდობოდა.

ადრიანოპოლის ზავის (1829) შემდეგ ოსმალეთის ხელისუფლებამ აჰმედ-ფაშა ახლად შექმნილი ყარს-ჩილდირის საფაშოს ბეგლარ-ბეგად დანიშნა. მას მიანიჭეს დერიქის (გენერალ-ლეიტენანტის) წოდება და ორდენებით დააჯილდოვეს. 1836 წელს მას არზრუმის საფაშოც დაუმორჩილეს. აჰმედ-ფაშა ითვლებოდა აღმოსავლეთის ვილაიეთების ფრონტის სარდლად, არზრუმის სერასკერად. დაიღუპა ურჯემში (ანატოლია) ქურთების აჯანყების ჩახშობის დროს. დ. ბაქრაძის მიხედვით გარდაიცვალა 55 წლისა.
არტემ ახნაზაროვი

არტემ მიხეილის ძე ახნაზაროვი (დ. 13 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 1 ოქტომბერი], 1866, თბილისი — გ. 28 მარტი, 1942, იქვე), ქართველი მწერალი, ჟურნალისტი, მთარგმნელი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
პირველი მოთხრობა „კაკაბაძე“ გამოაქვეყნა 1885 ჟურნალ „ნობათში“. ამ დროიდან მოყოლებული ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში სისტემატურად იბეჭდებოდა მისი მოთხრობები, ლექსები, სცენები, ფელეტონები „ორანის“, „ჩიორას“, „მანოელიძის“, „ალფას“, „დუშიკოს“ და სხვა ფსევდონიმებით. 1896—1902 წლებში თანამშრომლობდა ილია ჭავჭავაძის „ივერიაში“. თარგმნა ალექსანდრე პუშკინის , მიხეილ ლერმონტოვის, ლევ ტოლსტოის, მაქსიმ გორკის, ჯერომ კლაპკა ჯერომის, ემილ ზოლას, გი დე მოპასანისა]] და სხვათა ნაწარმოებები.
ადრიან მარი ლეჟანდრი

ადრიან მარი ლეჟანდრი ( დ. 18 სექტემბერი, 1752, პარიზი — გ. 10 იანვარი, 1833, იქვე) — ფრანგი მათემატიკოსი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1783).

ლეჟანდრმა დააფუძნა და განავითარა გეოდეზიის გაზომვათა თეორია. მან პირველმა აღმოაჩინა (1805–1806) და გაიყენა გამოთვლებში უმცირეს კვადრატთა მეთოდი. მათემატიკური ანალიზის დარგში შეოიტანა ე. წ. ლეჟანდრის მრავალწევრები, ლეჟანდრის გარდაქმნა და გამოიკვლია და გვარის ეილერის ინტეგრალები. ლეჟანდრმა დაამტკიცა ელიფსური ინტეგრალების დაყვანადობა კანონიკერ ფორმებამდე; აღმოაჩინა, რომ შეიძლებოდა მათი გაშლა მწკრივებად, შეადგინა მათი მნიშვნელობების ცხრილები. ლეჟანდრმა სრულად და თანამიმდევრულად გადმოსცა რიცხვთა თეორია. ვარიაციათა აღრიცხვაში დაადგინა ექსტრემუმის არსებობის პირობა. შეადგინა გეომეტრიის ცნობილი სახელმძღვანელო, რომელშიც ამაოდ ცდილობდა დაემტკიცებინა პოსტულატი პარალელური წრფეების შესახებ.