ეთიოპია-სომალის სასაზღვრო ომი (1964)

1964 წლის ეთიოპია-სომალის სასაზღვრო ომი — ორთვიანი კონფლიქტი სომალის რესპუბლიკასა და ეთიოპიას შორის. ბრძოლები მიმდინარეობდა საზღვარზე მრავალ ადგილას ოგადენის რეგიონში მეამბოხეებისადმი სომალის მთავრობის მხარდაჭერის შემდეგ, რომლებიც ცდილობდნენ ეთიოპიის მმართველობიდან გამოყოფას და დიდი სომალის მმართველობის ქვეშ გაერთიანებას.

ეს იყო პირველი კონფლიქტი სომალსა და ეთიოპიას შორის თანამედროვე ეპოქაში.

ისტორია
1960 წლის 1 ივლისს ბრიტანული სომალილენდის და სომალილენდის ნდობის ტერიტორიის დამოუკიდებლობისა და გაერთიანების შემდეგ, სომალის რესპუბლიკის ერთ-ერთი მთავარი მიზანი იყო დიდი სომალის გაერთიანება, რომელიც მოიცავდა სომალის რეგიონს ეთიოპიაში. სომალის რესპუბლიკის დაარსების შემდეგ, ეთიოპიის მთავრობამ, იგრძნო სომალისგან მომავალი საფრთხე, სასწრაფოდ გაგზავნა ჯარები ოგადენის რეგიონში სამხედრო ბაზების მოსაწყობად, 1960 წლის აგვისტოში გადაასახლეს და მოკლეს ასობით სომალელი, რომლებიც შეადგენდნენ ტერიტორიის ეთნიკურ უმრავლესობას. მიუხედავად იმისა, რომ ეთიოპიის ჯარები კარგად არ მიიღეს მოსახლეობაში, მათ კიდევ ჰქონდათ 2 წელი აჯანყებამდე.

1962 წელს სომალის მთავრობა ეხმარებოდა ბეილის აჯანყების, რომელიც დაიწყო ეთიოპიაში სომალისა და ორომოს მოსახლეობაში.

მცირე შეტაკებები დაიწყო 1963 წელს ეთიოპიის პოლიციასა და სომალელი მომთაბარეების შეიარაღებულ პარტიებს შორის. თანდათან იზრდებოდა საომარი მოქმედებების რაოდენობა. მალევე, ოგადენში სომალელი საოლქო კომისრები გაათავისუფლეს და ჩაანაცვლეს ეთიოპიელებით, რამაც გამოიწვია ოგადენის სომალის „ეთიოპიიზაციის“ მცდელობის შიში. ეთიოპელები აცხადებდნენ, რომ 2000 სომალელი ჯარისკაცი შეიჭრა საარტილერიო აღჭურვილობით, რათა ზეწოლა მოეხდინათ ეთიოპიის 10 საგუშაგოზე, საზღვრის გასწვრივ.

შეტაკებები ტოგ-ვაჯალეში /ტოგოჩალეში
პარასკევს, 7 თებერვალს, პირველი სერიოზული ბრძოლა მოხდა ქალაქ ჰარგეისასა და ჯიჯიგას სომალი-ეთიოპიის საზღვრის გასწვრივ. 8 თებერვალს ბრძოლები კვლავ გაჩაღდა სომალის სასაზღვრო სოფლის გარშემო. ტოგ-ვაჯალეში, ქვეყნის ჩრდილოეთით, ღამით შესვენების შემდეგ, როდესაც ეთიოპელებმა გააძლიერეს თავიანთი პოზიციები. სომალელებმა განაცხადეს, რომ ეთიოპიის თვითმფრინავმა დაარტყა სოფელს და პრესკონფერენციაზე ასევე განაცხადეს, რომ ეთიოპიის ჯარები შევიდნენ სომალიში და შეეჯახნენ სომალის სამხედროებს, მაგრამ ბრძოლა არ გავრცელებულა ტოგ-ვაჯალის მიმდებარე ტერიტორიის მიღმა.

როგორც სომალის, ასევე ეთიოპიის მთავრობებმა გამოაცხადეს საგანგებო მდგომარეობა შეტაკებების შემდეგ.

ორდღიანი ბრძოლის შემდეგ, ტოგ-ვაჯალესთან სასაზღვრო შეტაკებამ სერიოზული მასშტაბები შეიძინა. ეთიოპელებმა გაგზავნეს სადესანტო ასეული, ქვეითი ბატალიონი, საარტილერიო ბატარეა და მექანიზებული ოცეული 24 ტანკებით ტოგ-ვაჯალე/ტოგოჩალე-ში, ხოლო სომალელებმა გაგზავნეს მძიმე არტილერია და ტანკები.

სამხრეთის შეტაკებები და აფრიკის ერთიანობის ორგანიზაცის შუამავლობის მცდელობები ცეცხლის შესაწყვეტად
1964 წლის 12 თებერვალს ტოგ-ვაჯალეში ცეცხლის შეწყვეტის მიუხედავად, ბრძოლები გაგრძელდა სამხრეთით საზღვრის გასწვრივ, ბრძოლების უმეტესობა სომალის ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა. ეთიოპიის საჰაერო ძალებმა დაიწყეს დარტყმები სამხრეთ-დასავლეთ საზღვრის გასწვრივ ქალაქ ფეერფეერისა და გალკაიოს წინააღმდეგ . ეთიოპიამ სომალელები დაადანაშაულა ეთიოპიაში არტილერიის დახმარებით თავდასხმაში შუადღის ვადის დასრულებამდე. მალევე დაირღვა ზავი და ბრძოლა გაგრძელდა. კიდევ ერთი ცეცხლის შეწყვეტის მცდელობა იყო მარტის დასაწყისში, მაგრამ ორი დღის შემდეგ პირობა დაირღვა.

საბოლოო შეტაკებები და ზავი
1964 წლის მარტის შუა რიცხვებში სომალმა და ეთიოპიამ კიდევ ერთხელ დაიწყეს მოლაპარაკებები ხარტუმში, სუდანი, რათა მოეგვარებინათ სასაზღვრო ომი აფრიკის მრავალი სახელმწიფოს მეთაურის მოთხოვნით. 1964 წლის 8 აპრილს ეთიოპიამ გამოაცხადა, რომ გაიყვანა მთელი თავისი ჯარი სომალის სადავო სასაზღვრო ზონიდან და დელეგაცია შეხვდა სომალის ოფიციალურ პირებს რეგიონში სამშვიდობო ოპერაციის დასაწყებად. 1964 წლის 18 აპრილს ეთიოპია-სომალის ერთობლივმა კომისიამ დაასრულა სამეთვალყურეო ჯარების გაყვანა სამხრეთ სასაზღვრო ზონიდან და იგივე მოხდა ჩრდილოეთში.

მომდევნო რამდენიმე თვის განმავლობაში, სომალი-ეთიოპიის ურთიერთობები დათბა და ორმა მხარემ ხელი მოაწერა შეთანხმებას ხარტუმში, სუდანი, შეთანხმდნენ, რომ გაიყვანონ ჯარები საზღვრიდან, შეწყვიტონ მტრული პროპაგანდა და დაიწყონ სამშვიდობო მოლაპარაკებები.