iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქვიშოვანა (ტექნიკა)

ქვიშოვანა — მოცულობა ქვიშასთან ერთად, რომელიც დაყენებულია წევის მოძრავ შემადგენლობაზე (ლოკომოტივი, ტრამვაი და ა.შ.). შედის ქვიშისმიმწოდებელი სისტემის შემადგენლობაში, რომელიც თავის მხრივ განკუთვნილია ქვიშის მისაწოდებლად მამოძრავებელი გოგორწყვილების ქვეშ, რის შედეგადაც იმატებს რელსებზე გოგორწყვილების გასაჩერებელი მანძილი, რაც თავის მხრივ საშუალებას იძლევა გაიზარდოს ხახუნის ძალა და გამოირიცხოს სრიალი ან „ბუქსაობა“.

აღწერა
თვითონ იდეა ლოკომოტივის წევის ძალის მომატებისა რელსებზე ქვიშის მობნევის გზით გაჩნდა ჯერ კიდევ ორთქლმავალმშენებლობის დაწყებიდან. ცნობილია ასეთი ფაქტი: ნიკოლაევის რკინიგზაზე მოძრაობის გახსნის დროს (სანქტ-პეტერბურგი — მოსკოვი) ერთ-ერთმა კონტრაქტორმა გადაწყვიტა „სილამაზისთვის“ შავი საღებავით შეეღება რელსები ვერებიის ხიდზე. როდესაც იმპერატორის მატარებელი ხიდზე შედგა, მახდა გაუთვალისწინებელი რამ — ორთქლმავალმა დაიწყო რელსებზე სრიალი (აღმართი ამ ადგილას შეადგენს 8,2 ‰ — მთელ მაგისტრალზე ყველაზე უფრო დიდი). შექმნილი სიტუაციიდან გამოსავალი მემანქანემ მოძებნა, რომელმაც რელსებზე ქვაბიდან გამოღებული ნაცარი დააყარა, რის შემდეგაც ორთქლმავალმა შეძლო აღმართზე ასვლა.

რელსებზე მისაწოდებლად გამოიყენება მშრალი კვარცის ქვიშა. შეკუმშული ჰაერის დახმარებით ქვიშა მიეწოდება ქვიშოვანიდან სპეციალურ საწვავის ფრქვევანებში , რომლების აწვდიან ქვიშას გოგორწყვილების რელსებთან კონტაქტის ზონაში. ორთქლმავლებზე ერთი ან რამდენიმე ქვიშოვანა ყენდებოდა, როგორც წესი, ორთქლის ქვაბის ზედა ნაწილში, თანამედროვე ლოკომოტივებში — ძარის სპეციალურ ჯიბეებში.

ქვიშის მიწოდებას იყენებენ იმ შემთხვევებში, როდესაც აუცილებელია წევის ძალის ზრდა (მატარებლის ადგილიდან დაძვრისას ან დაკიდულ აღმართზე მოძრაობისას), იშვიათად — დამუხრუჭებისას. დამუხრუჭების შემთხვევაში სრულ გაჩერებამდე ქვიშის მიწოდება რეკომენდირებული არ არის, განსაკუთრებით მარტო მყოფი ლოკომოტივისათვის, რადგან იქმნება იმის ალბათობა, რომ გაჩერებული მოძრავი შემადგენლობის რელსებსა და გოგორწყვილებს შორის აღმოჩნდება ქვიშის ფენა (ქვიშაზე დგომა), რომელიც არღვევს ელექტრულ კონტაქტს რელსებსა და გოგორწყვილებს შორის — და ავტობლოკირების მოწყობილობები ორ რელსს შორის ელექტრული კავშირის არ ყოფნას ჩათვლიან ბლოკ-უბანზე მატარებლის არ ყოფნის ნიშნად, რაც, თავის მხრივ, მოიტანს იმას, რომ შუქნიშანი, რომელიც ზღუდავს ამ სალიანდაგო უბანს, გადაირთვება ნების დამრთველ სიგნალად, მიუხედავად იმისა, რომ ფაქტიურად უბანზე იმყოფება მატარებელი.
პადარები

პადარები — ოღუზთა ტომებიდან ერთ-ერთი, რომელიც წარმოადგენს აზერბაიჯანელების ისტორიულად ჩამოყალიბებულ ეთნოგრაფიულ ჯგუფს, რომლებიც ძირითადად აღმოსავლეთ აზერბაიჯანში ცხოვრობენ.

პადარები ტრადიციულად ნახევრად მომთაბარე მწყემსად ცხოვრების წესს მისდევდნენ და მომთაბარეობის თავისებურებებს სხვა აზერბაიჯანულ ჯგუფებთან შედარებით უფრო დიდხანს ინარჩუნებდნენ. თანამედროვე პერიოდში მათ ძირითადად უმოძრაო ცხოვრების წესი აირჩიეს და დიდწილად დაკარგეს ეთნოგრაფიული თავისებურება. სამეცნიერო ლიტერატურაში პადარები ხშირად ყარაფაფახებთან და შაჰსევენებთან ერთად არიან დაჯგუფებულნი კოლექტიური სახელწოდებით „თარაქამა“.

სიტყვა „პადარის“ ეტიმოლოგია საბოლოოდ დადგენილი არ არის. ერთი თეორიის თანახმად, ის მონღოლთა სამხედრო ლიდერის, ბაიდარის სახელს უკავშირდება; მეორის თანახმად, ის „მამაცს“ ნიშნავს.

პადარები ოღუზური წარმოშობის არიან და, ისტორიული წყაროების თანახმად, ილხანიანთა პერიოდში თურქესტანიდან აზერბაიჯანში (მდინარე არაქსის სამხრეთით) გადაასახლეს. საუკუნის დასაწყისიდან ტომი ყიზილბაშთა კონფედერაციის ნაწილი იყო. საუკუნის შუა ხანებში სეფიანებმა პადარები შირვანის რეგიონში გადაასახლეს, რათა გაეძლიერებინათ ძალაუფლება და მთიელი ტომებისგან თავდაცვითი ხაზი დაემკვიდრებინათ; მათი დასახლებები დერბენტიდან მუღანამდე ციხესიმაგრეების ჯაჭვს წარმოადგენდა. საუკუნეში პადარები გერმანელმა მოგზაურმა ადამ ოლეარიუსმა მოიხსენია, რომელმაც ისინი აღწერა, როგორც განსხვავებული ენის მქონე ხალხი, თურქულ და სპარსულ ენებთან ახლოს და აღნიშნა მრავალი გამორჩეული წეს-ჩვეულების შენარჩუნება.

 საუკუნეში პადარების დასახლებები კავკასიის რამდენიმე რაიონში იყო აღწერილი, მათ შორის ყუბაში, გოქჩაი, აღდამში, შემახაში, ნუხასა და ჯაბრაილში. ტომის სახელი შემონახულია მრავალ ადგილმდებარეობის სახელწოდებაში: აზერბაიჯანში, ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონში სოფლების სახელწოდებებში, ასევე რუსეთში (დაღესტანში), სადაც დერბენტის რაიონში არის სოფელი სახელწოდებით პადარი.

რელიგიური კუთვნილების მიხედვით, პადარები ისტორიულად სუნიტი მუსლიმები იყვნენ, რაც მათ რეგიონში არსებული სხვა ეთნიკური ჯგუფებისგან განასხვავებდა.
მამოძრავებელი გოგორწყვილები

მამოძრავებელი გოგორწყვილები (გადაჯაჭვული გოგორწყვილები, გადაჯაჭვული ღერძები, მოძრავი გოგორწყვილები და ა.შ.) — გოგორწყვილები, რომლებზეც უშუალოდ გადაეცემა წევის დატვირთვები ლოკომოტივის ძრავებიდან ან მოტორვაგონიანი მოძრავი შემადგენლობის მოტორვაგონიდან. მოძრავ გოგორწყვილებს მოძრაობაში მოყავთ ლოკომოტივი რელსებთან ურთიერთმოქმედების ხარჯზე: რელსებთან „მოჭიდებისას“ (აქედან მოდის მეორე სახელწოდება — მოჭიდებული), მამოძრავებელი გოგორწყვილები გარდაქმნიან ძრავის მბრუნავ მომენტს წევის ძალად. ლოკომოტივის ყველა მოძრავი გოგორწყვილის წევის ძალათა ჯამი შეადგენს ლოკომოტივის წევის ძალას. ლოკომოტივის ყველა მოძრავი გოგორწყვილის რელსზე დაწოლის ჯამი არის ლოკომოტივის მოჭიდების წონა.
მორბენალი გოგორწყვილები

მორბენალი გოგორწყვილები (მორბენალი ღერძები ან უფრო მოკლედ — მორბენალი) — თავისუფალი (ანუ მათზე არ გადადის წევის დატვირთვა წევის ძრავებიდან) გოგორწყვილები, რომლებიც მდებარეობენ მამოძრავებელი გოგორწყვილების წინ. ემსახურებიან ლოკომოტივის წინა ნაწილის განტვირთვას, ასევე ლოკომოტივის მრუდე უბნებზე ჩაწერის გასაუმჯობესებლად.

რადგანაც მოხვეულ უბნებზე ჩაწერის პირობებით მორბენალ ღერძებს უნდა ქონდეთ მნიშვნელოვანი გადახრა ლოკომოტივის საშუალო ღერძიდან, ამიტომ მათ ხშირად ათავსებენ მოსაბრუნებელ ურიკაზე (რომელსაც უწოდებენ მორბენალს), რომელსაც შეუძლია გადაადგილდეს განივ მიმართულებაზე ლოკომოტივის ძარასთან მიმართებაში.
ოღუზი თურქები

ოღუზები (ასევე ოღუზი თურქები) — შუა საუკუნეების თურქულენოვანი ხალხი, რომელიც 24 ტომისგან შედგებოდა და საუკუნემდე ცენტრალური აზიისა და მონღოლეთის სტეპების რეგიონებში ცხოვრობდა. ოღუზები თანამედროვე თურქი ხალხების, მათ შორის თურქეთის, აზერბაიჯანისა და თურქმენეთის წინაპრებად ითვლებიან და ასევე მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ ევრაზიის რამდენიმე სხვა ხალხის ეთნოგენეზში. შუა საუკუნეების წყაროებში ეთნონიმი „ოღუზ“ ხშირად გამოიყენებოდა ტერმინ „თურქმენის“ სინონიმად, განსაკუთრებით იმ ტომების მიმართ, რომლებმაც ისლამი მიიღეს.

ისტორია
სახელწოდება „ოღუზ“-ის წარმოშობასთან დაკავშირებით რამდენიმე ჰიპოთეზა არსებობს. ერთ-ერთის თანახმად, ის მომდინარეობს სიტყვიდან („ისარი“ ან „ტომი“) და მრავლობითი სუფიქსიდან , რომელიც განმარტებულია, როგორც „მრავალი ტომი“. სხვა თეორია სახელს აკავშირებს სიტყვებთან („თეთრი“, „კეთილშობილი“) და („ხალხი“). რუსულ ქრონიკებში ოღუზებს „თორქებს“ ან „თურქებს“ უწოდებდნენ.

ოღუზების წარმოშობა ეთნიკური შეჯვარების რთულ პროცესს უკავშირდება. მათ ჩამოყალიბებაში მონაწილეობდნენ სხვადასხვა თურქული, ძველი მონღოლური და ირანულენოვანი ტომები, მათ შორის საკა-მასაგეტები, ასევე თურქუთებთან, ჰუნ-ეფთალიტებთან და ცენტრალური აზიის სხვა ხალხებთან დაკავშირებული ჯგუფები. ტრადიციულად, ოღუზთა ტომები თავიანთ წარმოშობას ლეგენდარულ წინაპარს, ოღუზ ხანს მიაწერენ.

- საუკუნეებში ოღუზები სირდარიასა და არალის ზღვის რეგიონების სტეპებში სახლობდნენ; მათი ტერიტორია კასპიის ზღვიდან ტრანსოქსიანამდე ვრცელდებოდა. ადრეულ პერიოდში ისინი ხაზართა სახაკანოზე იყვნენ დამოკიდებული და პაჭანიკები შავი ზღვის სტეპებში განდევნაში მონაწილეობდნენ. შემდგომში, ოღუზებმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს ევრაზიის ისტორიაში, რამდენიმე მსხვილ სახელმწიფოსა და დინასტიას საფუძველი ჩაუყარეს. მათ შორის იყო სელჩუკთა იმპერია, რომელიც ქინიკის ტომმა დააარსა და ახლო აღმოსავლეთის მნიშვნელოვან ნაწილზე აფართოებდა თავის მმართველობას, და ოსმალეთის იმპერია, რომელიც კაის ტომმა დააარსა. გარდა ამისა, ოღუზების ტომები აყ ყოიუნლუსა და ყარა ყოიუნლუს სახელმწიფოების სათავეებში იყვნენ.

ზოგიერთი ოღუზი დასავლეთისკენ გადავიდა, სადაც ძველ რუსულ წყაროებში ისინი თორქების სახელით იყვნენ ცნობილები. სხვა მომთაბარე ხალხებთან, როგორიცაა პაჭანიკები და ბერენდეები, ერთად მათ შექმნეს „შავქუდიანების“ გაერთიანება, რომელიც თავდაცვითი ძალის ფუნქციას ასრულებდა რუსეთის სამთავროების სამხრეთ საზღვრებზე.

ოღუზების ტომობრივი სტრუქტურა ორ ფრთად იყო დაყოფილი - ბოზოკად („უფროსები“ ან „გატეხილი ისრები“) და უჩოკად („უმცროსები“ ან „სამი ისარი“), რომელთაგან თითოეული მოიცავდა რამდენიმე კლანურ გაერთიანებას, რომლებიც ტრადიციულად ოღუზ ხანის ვაჟების შთამომავლებთან იყო დაკავშირებული.

ოღუზური ენები თურქულენოვანი ოჯახის სამხრეთ-დასავლეთ შტოს წარმოადგენს და თურქულ ენებს შორის ყველაზე ფართოდაა გავრცელებული. მათ შორისაა თურქული, აზერბაიჯანული და თურქმენული. ოღუზების ხალხის კულტურული და ისტორიული მემკვიდრეობა კვლავ მნიშვნელოვან როლს ასრულებს თურქეთის, აზერბაიჯანისა და თურქმენეთის ხალხების იდენტობის ჩამოყალიბებაში.
დამჭერი გოგორწყვილები

დამჭერი გოგორწყვილები (დამჭერი ღერძები) — თავისუფალი (ანუ მათზე არ გადადის წევის ძალა წევის ძრავებიდან) გოგორწყვილი, მდებარე მამოძრავებელი გოგორწყვილების უკან. ემსახურებიან ლოკომოტივის უკანა ნაწილის დაჭერას (ორთქლმავლებს - საცეცხლე ყუთი) და უზრუნველყოფენ მრუდ უბნებში ჩაწერას.

დამჭერი ღერძები გამოჩნდნენ უკვე პირველ ორთქლმავლებზე (მაგალითად ჯორჯ სტეფენსონის „რაკეტა“). დამჭერი ღერძების გამოყენება საშუალებას იძლევა დადგეს უფრო განვითარებული საცეცხლე ყუთი, რომლის დაყენებაც ხშირად რთულია ან შეუძლებელია მოძრავი გოგორწყვილების ზემოთ (გაბარიტებში ჩაწერის პირობებით). მათი ტანკ-ორთქლმავლებში გამოყენების შემთხვევაში მცირდება ლოკომოტივის წევის ძალის დამოკიდებულება საწვავის და წყლის მარაგზე (თუმცა ასეთმა ტანკ-ორთქლმავლებმა ვერ მიიღეს ფართე გავრცელება). დამჭერი ღერძები შესაძლებელია მოთავსებული იყვნენ, როგორც ძირითად ძარაზე - თუ არსებობს ერთი ასეთივე ღერძი (მაგალითად, ორთქლმავალ -ს), ასევე ცალკეულ ურიკაზე (მაგალითად ), ამასთან ურიკას ეწოდება დამჭერი და შეუძლია გადაადგილდეს განივი მიმართულებით ძარასთან მიმართებაში.
ლოკომოტივის წევის ძალა

ლოკომოტივის წევის ძალა — ძალა, ლოკომოტივით რეალიზებული და ემსახურება მატარებელს გადასაადგილებლად.

საკუთრივ განასხვავებენ ლოკომოტივის ორ წევის ძალას — მხებს და გადაბმის მოწყობილობაზე (ავტოგადასაბმელი ან ხრახნიანი გადასაბმელი). მხები წევის ძალა იქმნება მამოძრავებელი გოგორწყვილების რელსებთან კონტაქტის ადგილას, ხოლო ყველა ამ ძალის ჯამი წარმოადგენს ლოკომოტივის მხებ წევის ძალას. გადასაბმელზე წევის ძალა ნაკლებია მხებ წევის ძალაზე, რადგან ამ შემთხვევაში გათვალისწინებულია წინააღმდეგობა მოძრაობის მიმართ თვითონ ლოკომოტივისგან, როგორც გამწევი სახეობისგან.

წევის ძალა მთავარ როლს თამაშობს წევის ანგარიშებში, რადგან დიდწილად განსაზღვრავს მაქსიმალურად დასაშვებ მატარებლის მასას. მისი ყველაზე უფრო დიდი სიდიდე საჭიროა მატარებლის ადგილიდან დაძვრისას, აჩქარებისას, ასევე აღმართზე სიარულისას. ამავე დროს ამ ძალას აქვს რიგი შეზღუდვები. დაბალი სიჩქარეების ზონაში მოქმედებს გადაბმის ძალის შეზღუდვა, რომლის გადაჭარბებამაც შეიძლება გამოიწვიოს სრიალი. მოცემულ შემთხვევაში მაქსიმალური წევის ძალა დამოკიდებულია ლოკომოტივის მოჭიდების წონაზე (პირდაპირი დამოკიდებულება) და მოძრაობის სიჩქარეზე (უკუ დამოკიდებულება). მაღალი სიჩქარეების ზონაში უკვე დგება საწყისი წყაროს სიმძლავრის შეზღუდვა (ორთქლის ქვაბი ორთქლმავლებისთვის, დიზელი თბომავლებისთვის), ასევე წევის ელექტროძრავების საათობრივ დენზე და ჰიდრავლიკური გადაცემის მუშა ზეთის ტემპერატურაზე.

მაქსიმალური წევის ძალის შეზღუდვები განისაზღვრება რიგი სპეციალური პრაქტიკული ცდებით, იშვიათად — გამოთვლებით. მათ საფუძველზე ლოკომოტივის თითოეული სერიისთვის დგება საანგარიშო წევის ძალა. ამის გარდა, წევის ელექტროძრავიანი ლოკომოტივებისთვის დგება საათობრივი და ხანგრძლივი წევის ძალები.
მატარებლის მასა

მატარებლის წონა (მატარებლის მასა) — ერთ-ერთი მთავარი მაჩვენებელი, რომელიც გავლენას ახდენს რკინიგზის მუშაობის ეფექტურობაზე. მატარებლის წონა განსაზღვრავს სარკინიგზო ხაზის გამტარუნარიანობას, თვითღირებულებას და გადაზიდვების ეკონომიურობას, ასევე საწვავის ან ელექტროენერგიის ხვედრით ხარჯს მატარებელთა წევაზე.

ერთმანეთისგან განასხვავებენ წონა ბრუტოს და წონა ნეტოს. წონა ბრუტო განისაზღვრება ლოკომოტივის, ვაგონების ტარის და საკუთრივ ტვირთის ან მგზავრების წონათა შეკრებით. წონა ნეტო — ლოკომოტივისა და ვაგონების ტარის წონათა შეკრებით.

მატარებლის მასის ანგარიში
წინასწარი გაანგარიშებები საშუალებას იძლევა უპირველეს ყოვლისა განვსაზღვროთ მატარებლის მაქსიმალური წონა, რომელიც შეუძლია გაატაროს მოცემულმა ლოკომოტივმა მოცემულ გადასარბენზე, მუშაობის ნორმალურ რეჟიმში. ამის წყალობით შესაძლებელია ისეთი წონის მატარებლის ფორმირება, რათა მინიმუმამდე შემცირდეს საწვავის ხვედრითი ხარჯი და უფრო სრულად იქნას გამოყენებული ლოკომოტივის წევითი პარამეტრები, ამასთან არ გადაიტვირთოს ის. უპირველეს ყოვლისა ანგარიში ხორციელდება საანგარიშო აღმართზე, ყველაზე ხშირად ყველაზე უფრო დიდი ქანობის მქონეზე. ასეთ შემთხვევაში მატარებლის წონა გამოითვლება შემდეგი ფორმულით:
_ = \{_ - (
თამაზ თადუმაძე

თამაზ აბესალომის ძე თადუმაძე (დ. 6 დეკემბერი, 1947, სოფ. ხუნჯულაური, ახლანდ. სამტრედიის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი მათემატიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1985), პროფესორი (1996).

თადუმაძემ 1970 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (თსუ). 1973–2006 წლებში მოღვაწეობდა თსუ-ის ილია ვეკუას სახელობის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტში. 2006 წლიდან არის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი. სამეცნიერო კვლევის ძირითადი მიმართულებებია: ფუნქციონალურ-დიფერენციალური განტოლებების ოპტიმალური მართვა; რეგულ. შეშფოთებები ოპტიმალურ ამოცანებში; ცვლადსტუქტურიანი ოპტიმალური ამოცანები; ფუნქციონალურ-დიფერენციალური განტოლებების კორექტულობა და ამონახსნის წარმოდგენის ფორმულები; შებრუნებული ამოცანები და სენსიტიური ანალიზი.

დაჯილდოებულია საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ანდრია რაზმაძის სახელობის პრემიით (2001), ღირსების ორდენით (2013) და თსუ-ის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის მედლით (2017).
ოთარ თადუმაძე

ოთარ სევერიანეს ძე თადუმაძე (დ. 15 აგვისტო, 1935, სოფ. ხუნჯულაური, ახლანდ. სამტრედიის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ინჟინერ-ელექტრიკოსი და გამომგონებელი. ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1997), საქართველოს საინჟინრო აკადემიის ნამდვილი წევრი (2012).

დაამთავრა თბილისის ა. პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ზოგადტექნიკური ფაკულტეტი 1968 წელს. თბილისის საავიაციო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ, 1959 წლიდან მუშაობდა თბილისის საავიაციო გაერთიანებაში სხვადასხვა თანამდებობაზე. 2002–2006 წლებში იყო მავე გაერთიანების ეკონომიკური სახალხო უნივერსიტეტის რექტორი. 2007 წლიდან მოღვაწეობა განაგრძო თბილისის ელექტროვაგონშემკეთებელ ქარხანაში უფროს ინჟინერ-დეფექტოსკოპისტად. გამოსაშვები პროდუქციის ხარისხისა და ტექნოლოგიური პროცესების კონტროლის მეთოდებისა და საშუალებების კვლევის, შექმნისა და დანერგვისათვის სპეციალისტების ჯგუფთან ერთად 1975 წელს მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში.
შალვა თადუმაძე

შალვა თადუმაძე (დ. 22 იანვარი, 1978, თბილისი) — ქართველი იურისტი, საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილე 2024 წლის დეკემბრიდან.

დაამთავრა თბილისის ჰუმანიტარული ინსტიტუტი იურისტის კვალიფიკაციით 1998 წელს, 2006-2007 წლებში სწავლობდა თბილისის პოლიტიკური სწავლების სკოლაში. 2001-2004 წლებში იურისტად მუშაობდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროში, 2004 წლიდან — კერძო სექტორში, კონსულტანტად არასამთავრობო ორგანიზაციებში; მუშაობდა თავდაცვის სფეროს და ადამიანის უფლებების დაცვის საკითხებზე.

„ქართული ოცნების“ ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ (2012) თადუმაძე დასაქმებულია სახელმწიფო სამსახურში: 2012-2018 წლებში იყო საქართველოს მთავრობის საპარლამენტო მდივანი, 2018 წლის აპრილიდან ივლისამდე — საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციის უფროსი, 2018-2019 წლებში — საქართველოს მთავარი პროკურორი, 2019-2024 წლებში — უზენაესი სასამართლოს მოსამართლე, 2024 წლის დეკემბრიდან — საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილე. აქვს პოლიციის მაიორის წოდება.

2026 წლის მარტის მდგომარეობით საქართველოში 2024 წელს დაწყებული საპროტესტო გამოსვლებისა და ადამიანის უფლებების კრიზისის ფონზე თადუმაძის მიმართ ლიეტუვის (სავიზო და სამოგზაურო შეზღუდვა) და უკრაინის (ეკონომიკური და ფინანსური სანქციები) მიერ დაწესებულია სანქციები.
ლოკომოტივის მოჭიდების წონა

ლოკომოტივის მოჭიდების წონა — ლოკომოტივის წონა, მოსული ყველა მის მამოძრავებელ (მოჭიდების) გოგორწყვილებზე. გამოიყენება მოჭიდების ძალის შესაქმნელად გოგორწყვილებსა და რელსებს შორის და საშუალებას იძლევა გადააქციოს მოძრავი გოგორწყვილების რგოლზე გარშემო ძალები ლოკომოტივის გარე წევის ძალად. მოჭიდების წონა გამოითვლება მომსახურების (აღრიცხვის) მასის საფუძველზე, საწვავის და ქვიშის რეზერვის 1/3-ით (ელექტრო წევისთვის - მხოლოდ ქვიშა).

მოჭიდების წონა წარმოადგენს ლოკომოტივის საექსპლოატაციო თვისების მთავარ მახასიათებელს. მაქსიმუმი შედეგად მიღებული მხები წევისა და დამუხრუჭების ძალები პროპორციულია მოჭიდების წონის და ხასიათდება ხახუნის კოეფიციენტით. ლოკომოტივის მოჭიდების წონა გამოითვლება მოძრაობისას მისი შესაძლო ცვლილებების გარეშე, რადგან მხოლოდ გადანაწილდება მოძრავ ღერძებზე. ლოკომოტივზე დამჭერი ან მორბენალი ღერძების რაოდენობის არსებობისას შესაძლებელია მოჭიდების წონის მომმატებლების გამოყენება — მექანიზმების, რომლებიც ლოკომოტივს წონის ნაწილს უხსნიან დამატებითი გოგორწყვილებიდან და მას გადასცემენ მოჭიდებაზე.

არასაკმარისმა მოჭიდების წონამ ლოკომოტივის საკმარისი სიმძლავრისა და შემადგენლობის ჭარბი წონის დროს შეიძლება გამოიწვიოს სრიალი. მოჭიდების წონის მოსამატებლად ლოკომოტივების მოდელებს, რომლებიც გათვლილები არიან მძიმე მატარებლებთან სამუშაოდ, შეუძლიათ დაიტვირთონ ბალასტით. სამანევრო ლოკომოტივების მოჭიდების წონა, თუ ეს კონსტრუქციულადაა გათვალისწინებული, შეიძლება გაიზარდოს სპეციალური ფილების დაგების ხარჯზე, ხოლო წევის აგრეგატებს (მოტორვაგონიან ლოკომოტივებს) — მოტორვაგონებში გადასაზიდი ტვირთის მასის ხარჯზე. მეორე მხრივ, მოჭიდების წონის ზრდა შეზღუდულია ლოკომოტივის მაქსიმალურად დასაშვები ღერძზე დატვირთვით.
ნანკინის სუნ იატსენის მემორიალური ბოტანიკური ბაღი

ნანკინის სუნ იატსენის მემორიალური ბოტანიკური ბაღი (; ფინინი: ) — ჩინეთის ისტორიაში პირველი ეროვნული ბოტანიკური ბაღი, რომელიც 1929 წელს დაარსდა. ბაღი ჩინეთის დემოკრატიული რევოლუციის პიონერის, დოქტორ სუნ იატსენის ხსოვნას ეძღვნება. 1954 წელს მას სახელი შეეცვალა და ნანკინის ბოტანიკური ბაღი ეწოდა. ეს ჩინეთის ოთხი ძირითადი ბოტანიკური ბაღიდან ერთ-ერთია. ბოტანიკური ბაღი ასევე ცნობილია როგორც ჭუნგშანის (სუნ იატსენის) ბოტანიკური ბაღი.

მდებარეობა
ბაღი მდებარეობს ნანძინის აღმოსავლეთ გარეუბანში. მის ზურგს უკან მეწამული მთა არის აღმართული, წინ კი ციენის ტბა გადაჰყურებს. ბაღი გაშენებულია მინგის დინასტიის დროინდელი უძველესი ქალაქის კედლის გვერდით, ცნობილ სუნ იატსენის მავზოლეუმთან ახლოს. ბაღების ფართობი 1,86 კვადრატულ კილომეტრს (186 ჰა) შეადგენს. აყვავებული მცენარეულობით, გაზონებით, ბორცვებითა და ტბებით, ნანძინის ბოტანიკური ბაღი წარმოადგენს ბოტანიკური კვლევებისა და სამეცნიერო განათლების ცენტრს, ასევე პოპულარულ სარეკრეაციო ადგილს. საქალაქო ავტობუსები #20 და #315 ჩერდებიან მთავარ შესასვლელთან.

კოლექცია
როგორც ჩინეთის ცენტრალური და ჩრდილოეთ სუბტროპიკული ფლორის კვლევით ცენტრს, ბაღს გააჩნია ცოცხალი კოლექცია, რომელიც მოიცავს 188 ოჯახის 913 გვარის დაახლოებით 3,000 სახეობას. ჰერბარიუმი ინახავს 700,000 ბოტანიკურ ნიმუშს. ბაღში ფუნქციონირებს ხუთი კვლევითი განყოფილება: დეკორატიული მცენარეების კვლევის ცენტრი, სამკურნალო მცენარეების კვლევის ცენტრი, მცენარეთა ინფორმაციის ცენტრი, ძიანგსუს პროვინციის მცენარეთა ექს-სიტუ კონსერვაციის მთავარი ლაბორატორია და ჰერბარიუმი. აშენებული და გახსნილია ათი სპეციალიზებული ბაღი (სექცია).

ბოტანიკურ ბაღს ჩამოყალიბებული აქვს თესლების, მცენარეების, ნიმუშებისა და წიგნების გაცვლის პროგრამა მსოფლიოს სამოცზე მეტი ქვეყნის ექვსასზე მეტ ორგანიზაციასთან. დამყარდა „დაძმობილებული ბოტანიკური ბაღების“ ურთიერთობა აშშ-ის მისურის ბოტანიკურ ბაღთან, რაც პირველი შემთხვევაა ჩინეთში. ასევე დამყარებულია მეგობრული ურთიერთობები კანადის ბოტანიკურ ბაღთან და მცენარეთა კვლევის ცენტრთან და იაპონიის ტოკიოს უნივერსიტეტის ბოტანიკურ ბაღთან. ბაღი არის ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის საფრთხის ქვეშ მყოფი მცენარეების კომიტეტისა და ბოტანიკური ბაღების კონსერვაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის წევრი.

ტრანსპორტი
ბაღში მოხვედრა შესაძლებელია ჩრდილოეთიდან, ნანკინის მეტროპოლიტენის მე-2 ხაზის მუქსიუიანის სადგურიდან. ამ სადგურიდან შესაძლებელია საქალაქო ავტობუსით სარგებლობა. ასევე, ძიმინგსის სადგურიდან (ხაზი 3) ტრანსპორტი ჩერდება პირდაპირ მთავარ შესასვლელთან.
იოჰან გეორგ პალიჩი

იოჰან გეორგ პალიჩი (; დ. 11 ივნისი, 1723, პროლისი — გ. 21 თებერვალი, 1788, იქვე) — გერმანელი ბუნებისმეტყველი, თვითნასწავლი ასტრონომი.

ბიოგრაფია
იოჰან გეორგ პალიჩი დაიბადა 1723 წლის 11 ივნისს გლეხის. იგი ბავშვობიდანვე საბუნებისმეტყველო მეცნიერებით იყო გატაცებული. ახალგაზრდობაში, მამინაცვლის მკაცრი მეურვეობის ქვეშ აღზრდილმა, ასტრონომიის საფუძვლები გერმანელი ასტრონომის, კრისტიან პეშეკის, თანამედროვე წიგნიდან „ასტრონომიის ზღურბლი“ („ “; 1729) შეისწავლა. მოგვიანებით სწავლა დრეზდენში „მათემატიკურ სალონში“ განაგრძო.

ის ძირითადად ცნობილია 1758 წლის 25 დეკემბერს ედმუნდ ჰალეის მიერ წინასწარმეტყველებული ჰალეის კომეტის დაბრუნების აღმოჩენით, კლეროს, ლალანდის და ნიკოლ-რეინ ლეპოტის მიერ გამოთვლილი ეფემერისის გამოყენებით (კომეტების გამოჩენის პირველი პროგნოზი).

ის აკვირდებოდა ცვლად ვარსკვლავებს. 1744 წელს, ჯუზეპე მონტანარის შემდეგ თითქმის ერთი საუკუნის შემდეგ, მან დამოუკიდებლად აღმოაჩინა ალგოლის ცვალებადობა. ჰალეის კომეტის აღმოჩენის შემდეგ, იგი საქსონიის საკურფიურსტოში ფრიდრიხ ავგუსტუს -ის კარზე ასტრონომიის მასწავლებლად დაიბარეს. ის ასევე გახდა ლაიფციგის ეკონომიკური საზოგადოების წევრი.

ასტრონომიის გარდა, ის მებაღეობითა და სოფლის მეურნეობით იყო დაკავებული. პალიჩის დახმარებით საქსონიაში კარტოფილის მოყვანა დაიწყო. ის თავის ბიოლოგიის ლაბორატორიაში მიკროსკოპს იყენებდა. ასევე მისი ინიციატივით დაიწყო საქსონიაში ღეროვანი მეხსარიდების დანერგვა.

მისი გარდაცვალების შემდეგ, 3,518 წიგნისგან შემდგარი მდიდარი ბიბლიოთეკა დარჩა, რომელთაგან ზოგიერთი სამეცნიერო წიგნების ხელნაწერი ასლები იყო, რომელთა შეძენაც მას არ შეეძლო. პალიჩის სახლი 1813 წლის აგვისტოში დრეზდენის ბრძოლის დროს განადგურდა. 1877 წელს დრეზდენის მოქალაქეებმა პალიჩის ძეგლი მისი ყოფილი სახლის ადგილას აღმართეს.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად,
მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს პალიჩი;
მთავარი სარტყლის ერთ-ერთ ასტეროიდს დაარქვეს (11970) პალიჩი.
მეხსარიდი

მეხსარიდი, მეხამრიდი — მოწყობილობა, რომელიც მეხის დაცემისაგან იცავს შენობებს, სამრეწველო, კომუნალურ, სოფლის მეურნეობისა და სხვა ნაგებობებს. მეხსარიდი შედგება წვრილი, წაწვეტილი ლითონის ღეროს ელექტროდისაგან, რომელსაც დასაცავი ობიექტის თავზე აყენებენ (ღეროვანი მეხსარიდი), ან სადენისაგან (გვარლისაგან), რომელსაც ელექტროგადაცემის ხაზების თავზე ჭიმავენ (გვარლური მეხსარიდი), და საიმედო ჩამამიწებლისაგან (საერთო წინაღობა 10-20 ომი). მეხსარიდი თითქმის 100%-ით იცავს ნაგებობებს მეხის დაცემისაგან. ღეროვანი მეხსარიდის დამცავ ზონას წვეროსთან 45% კუთხის მქონე კონუსის ფორმა აქვს. გვარლურისას კი ისეთი სამწახნაგა პრიზმისა, რომლის ერთი წახნაგი გვარლია: ორი და მეტი მეხსარიდის დროს ობიექტის დაცვა შეიძლება მაშინაც, როცა ის დაცული ზონის შიგნით არ არის. ელექტრულ ქვესადგურებში ელვისაგან დასაცავად მუშა ჩამამიწებელს იყენებენ. საცხოვრებელ სახლებსა და ლითონისსახურავიან სხვა შენობებში ამიწებენ სახურავს. ისეთ შენობებს, სადაც ცენტრალური გათბობა და მიწისქვეშა ელექტროგაყვანილობაა, მეხსარიდი არ სჭირდება. შენობებს, რომლებშიც აფეთქებასაფრთხიანი ნარევის, მტვრის, აირებისა და სხვათა წარმოქმნაა შესაძლებელი, იცავენ შენობისაგან მოცილებით დაყენებული ღეროვანი მეხსარიდით.

მეხსარიდი ბაგიროვანი – მეხსარიდი, მეხის მიმღები ბაგირების ჰორიზონტალური
განლაგებით, რომელიც დამაგრებულია ჩამიწებულ ორ საყრდენზე.

მეხსარიდი ბადისებრი – მრავალჯერადი ჰორიზონტალური მეხის მიმღებები, განლაგებული
ურთიერთმართობულად და დამონტაჟებული დასაცავ ობიექტზე.

მეხსარიდი ღეროვანი – მეხსარიდი მეხის მიმღების შვეული განლაგებით.
პალიჩის ხეობა

პალიჩის ხეობა — ხეობა მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში (კვადრანტები -21, -98). სახელი ეწოდა ნაპრალის მახლობლად არსებული, კრატერ პალიჩის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს).

პალიჩის ხეობა გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით 110.50 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
ჩრდილო-დასავლეთის კიდე — ;
სამხრეთ-აღმოსავლეთის კიდე — ;
ცენტრი — .