iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მმართველი

მმართველი – პირი, რომელიც თავისი შეხედულებისამებრ მმართავს სახელმწიფოს, რეგიონს, დაწესებულებას, საწარმოს ან მეურნეობის საქმეებს.

სიტყვა „მმართველი“ უფრო ხშირად გამოიყენება „მონარქის“ აღსანიშნავად და არა ნებისმიერი პოლიტიკური სისტემის პირობებში არსებული სახელმწიფოს მეთაურის, რადგან რესპუბლიკის ტიპის სახელმწიფოებში არ არსებობენ შეუზღუდავი ძალაუფლების მქონე „მმართველები“, არამედ შეიძლება არსებობდნენ მხოლოდ „სახელმწიფოს მეთაურები“, რომლებიც მართავენ ქვეყანას პარლამენტთან, სასამართლო ხელისუფლებასთან და ა.შ. ერთად. ეს სიტყვა ასევე შეიძლება გამოვიყენოთ რეგენტებისა და უზურპატორების აღსანიშნავად, მაგრამ ის „მონარქს“ უტოლდება, თუ იგი არჩეულია თავად ხალხის ან უხუცესთა კრების, ან მთავრობის პალატის, ან პარლამენტის, ან წმინდა სინოდის, ან სენატის მიერ. ის არის აბსოლუტურად ლეგიტიმური მონარქი კონკრეტულ ტერიტორიაზე, თუ მანამდე ამ სახელმწიფოში ან ქვეყანაში არ არსებობდა ცენტრალიზებული ხელისუფლება (მთავრობა, რომელიც ემორჩილება მონარქს, მმართველს). ამავე მიზეზების გამო, „მმართველის“ ცნება უფრო ზუსტი და სწორია, ვიდრე სიტყვა „მეფე“, უძველესი მონარქების ტიტულების აღსანიშნავად.
ლითონთა ფიზიკა

ლითონთა ფიზიკა — ფიზიკის დარგი, რომელიც შეისწავლის ლითონთა აღნაგობასა და თვისებებს. ლითონთა ფიზიკა მყარი სხეულის ფიზიკის ნაწილია. თანამედროვე ლითონთა ფიზიკა მიკროსკოაული თეორიისა და თეორიული ლითონთმცოდნეობის სინთეზს წარმოადგენს. მიკროსკოპული თეორია ლითონთა თვისებებს ხსნის მათი ატომური აღნაგობის თავისებურებებით. თეორიული ლითონთმცოდნეობა კი რეალური ლითონური მასალის აღნაგობისა და თვისებების გამოსაკვლევად იყენებს თერმოდინამიკული და უწყვეტი გარემოს მექანანიკურ მაკროსკოპულ მეთოდებს.

ლითონთა მიკროსკოპული თეორია ჩაისახა საუკუნეში. მას საფუძვლად უდევს იდეა (პ. დრუდე, 1900), რომლის მიხედვითაც ელექტრული დენი ლითონებში ატომთშორისი სივრცის შემავსებელი „ელექტრონული აირის“ ნაკადია. მოგვიანებით დაადგინეს (ვ. პაული, ა. ზომერფელდი, 1927-1928), რომ ელექტრული მუხტისა და სითბოს გადატანაში მონაწილეობს ელექტრონების ძალიან მცირე ნაწილი. ელექტრონული აირის ძირითადი ნაწილი გადაგვარებულ მდგომარეობაშია და არ რეაგირებს ტემპერატურის ცვლილებაზე. ამ შრომებმა საფუძველი ჩაუყარა ლითონთა თანამედროვე ელექტრონულ თეორიას.

1929-1930 წლებში ფ. ბლოხმა და ლ. ბრილუენმა განიხილეს კრისტალური მესრის პერიოდული ველის გავლენა ელექტრონულ აირზე, რითაც საფუძველი ჩაუყარეს მყარი სხეულების ზონურ თეორიას.

გაცვლითი ურთიერთქმედების თეორიამ გასაგები გახადა ფერომაგნეტიზმისა და სხვა მაგნიტურადმოწესრიგებულ მდგომარეობათა (ანტიფერომაგნეტიზმი, ფერიმაგნეტიზმი) ბუნება, ელექტრონების ერთმანეთთან და მესერთან ურთიერთქმედების შესწავლამ კი შესაძლებელი გახადა ზეგამტარობის მოვლენის ახსნა.

ლითონთა თითქმის ყველა თვისებაზე ზეგავლენას ახდენს კრისტალთა დეფექტები. ამ დეფექტთა ერთობლიობა (წერტილოვანი დეფექტები, დისლოკაციები და სხვა.), რომელიც ლითონის რეალურ დეფექტურ სტრუქტურას განსაზღვრავს, ლითონთა მრავაელ ფიზიკურ თვისებას განაპირობებს. ელექტრონებისა და ფონონების გაბნევა დეფექტებზე მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მრავალ კინეტიკურ მოვლენაში.

ლითონებისათვის დამახასიათებელია პოლიმორფიზმის მოვლენა, რომელსაც ფართოდ იყენებენ ლითონთა თერმული დამუშავებისას, ფაზათა წონასწორობის პირობებს, ფაზურ გარღაქმნებს, ჰეტეროფაზური სისტემების სტრუქტურასა და თვისებებს სწავლობს ფაზათა თეორია.
პაულ დრუდე

პაულ დრუდე (; დ. 12 ივლისი, 1863, ბრაუნშვეიგი — გ. 5 ივლისი, 1906, ბერლინი) — გერმანელი ფიზიკოსი, სპეციალიზირდებოდა ოპტიკაში. მან დაწერა ფუნდამენტური სახელმძღვანელო, სადაც მოახდინა ოპტიკის ინტეგრირება ელექტრომაგნეტიზმის მაქსველის თეორიასთან. მის სახელთან არის დაკავშირებული დრუდეს მოდელი, რომელიც ხსნის მატერიის თერმულ, ელექტრულ და ოპტიკურ თვისებებს.
ლოლოტლა

ლოლოტლის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იდალგოს შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 9 474 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 3.7%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 177.1 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 53.5 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იდალგოს შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 15 თებერვალს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ლოლოტლა. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 13034.
მეტეპეკი (იდალგო)

მეტეპეკის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იდალგოს შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 13 078 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 14.4%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 146.3 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 89.4 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იდალგოს შტატის შემადგენლობაში 1865 წლის 8 აგვისტოს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია მეტეპეკი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 13035.
სან-აგუსტინ-მეცკიტიტლანი

სან-აგუსტინ-მეცკიტიტლანის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იდალგოს შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 9 449 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 0.9%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 245.7 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 38.5 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იდალგოს შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 15 თებერვალს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია მეცკიტიტლანი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 13036.
მეცტიტლანი

მეცტიტლანის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იდალგოს შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 20 962 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 3.1%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 796.9 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 26.3 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იდალგოს შტატის შემადგენლობაში 1824 წლის 6 აგვისტოს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია მეცტიტლანი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 13037.
მინერალ-დელ-ჩიკო

მინერალ-დელ-ჩიკოს მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იდალგოს შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 8 878 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 11.3%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 193.8 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 45.8 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იდალგოს შტატის შემადგენლობაში 1828 წლის 13 მარტს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია მინერალ-დელ-ჩიკო. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 13038.
მინერალ-დელ-მონტე

მინერალ-დელ-მონტეს მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იდალგოს შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 14 324 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 3.3%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 53.4 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 268.2 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იდალგოს შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 15 თებერვალს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია მინერალ-დელ-მონტე. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 13039.
ლა-მისიონი (იდალგო)

ლა-მისიონის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იდალგოს შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 9 819 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 6.1%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 232.8 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 42.2 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იდალგოს შტატის შემადგენლობაში 1920 წლის 21 სექტემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ლა-მისიონი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 13040.
მისკიაუალა-დე-ხუარესი

მისკიაუალა-დე-ხუარესის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იდალგოს შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 47 222 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 10.2%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 136.6 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 345.7 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იდალგოს შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 15 თებერვალს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია მისკიაუალა. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 13041.
მოლანგო-დე-ესკამილია

მოლანგო-დე-ესკამილიის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იდალგოს შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 11 578 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 3.3%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 198.3 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 58.4 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იდალგოს შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 15 თებერვალს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია მოლანგო. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 13042.
ნიკოლას-ფლორესი (იდალგო)

ნიკოლას-ფლორესის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იდალგოს შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 6 265 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 5.3%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 249.7 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 25.1 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იდალგოს შტატის შემადგენლობაში 1870 წლის 3 მარტს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ნიკოლას-ფლორესი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 13043.
ანგილიის სრუტე

ანგილიის სრუტე ( ― სრუტე კარიბის ზღვაში. ერთმანეთისგან გამოყოფს კუნძულ ანგილიასა (ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორია) და სენ-მარტენს (საფრანგეთის ზღვისიქითა გაერთიანება), რომელიც ამავე სახელის მქონე კუნძულზე მდებარეობს.

ეკოლოგია
2009 წელს სრუტეში მარჯნის რიფი აღმოაჩინეს, რომელსაც „კრისის რიფი“ ეწოდა. რიფში მანქანების ნაშთებია აღმოჩენილი, რომლებიც სავარაუდოდ, 1995 წელს, ქარიშხალ ლუისის დროს განადგურდა

ტრანსპორტი
ბლოუინგ-პოინტსა (ანგილია) და მარიგოს შორის ბორნები რეგულარულად მოძრაობენ.
ბულგარეთ-ესპანეთის ურთიერთობები

ბულგარეთ-ესპანეთის ურთიერთობები — ბულგარეთსა და ესპანეთს შორის ორმხრივი საერთაშორისო ურთიერთობები.

ქვეყნებმა დიპლომატიური ურთიერთობები 1910 წლის 8 მაისს დაამყარეს. 1946 წელს ურთიერთობები გაწყდა და 1970 წელს ისინი საკონსულო დაწესებულებებისა და სავაჭრო მისიების დონეზე აღდგა.

1970 წლის იანვრიდან დიპლომატიური ურთიერთობები საელჩოების დონემდე გაიზარდა.

ბულგარეთს აქვს საელჩო მადრიდში და საპატიო საკონსულო ბარსელონაში. ესპანეთს აქვს საელჩო სოფიაში.

ოფიციალური ვიზიტები
ბულგარეთსა და ესპანეთს შორის ოფიციალური ვიზიტები ადასტურებს ორ ქვეყანას შორის განვითარებულ ძლიერ დიპლომატიურ და კულტურულ კავშირებს.

1993 წლის 23-25 მაისს ესპანეთის მეფე ხუან კარლოს და დედოფალი სოფია ოფიციალური ვიზიტით ბულგარეთის დედაქალაქ სოფიას ეწვივნენ. ათი წლის შემდეგ, 2003 წლის 8-10 ივნისს, სამეფო წყვილი კვლავ ეწვია ბულგარეთს — ამჯერად არა მხოლოდ სოფიას, არამედ უძველეს ქალაქ პლოვდივსაც.

ასტურიის პრინცი ფილიპე და ასტურიის პრინცესა ლეტიცია ოფიციალური ვიზიტით ბულგარეთს 2006 წლის 9-10 თებერვალს ეწვივნენ. ვიზიტის ფარგლებში ისინი ასევე დედაქალაქ სოფიაში გაჩერდნენ.

2013 წლის ივლისში, ვიგოდან (გალისია, ესპანეთი) დელეგაცია ა. ლიერას ხელმძღვანელობით ბულგარეთს ეწვია. ვიზიტის დროს ესპანური მხარის წარმომადგენლები ეწვივნენ სოფიას, პლოვდივს და პლევენს, რაც კიდევ ერთი ნაბიჯი გახდა ქვეყნებს შორის თანამშრომლობის გაძლიერებისკენ.
ემენდინგენის ებრაული მუზეუმი

ებრაული მუზეუმი — მუზეუმი ემენდინგენში, ბადენ-ვიურტემბერგში, გერმანია. გაიხსნა 1997 წლის 13 აპრილს. იგი მდებარეობს ქალაქის ცენტრში, სასახლის მოედანზე აგებულ ხის კარკასულ შენობაში, 1938 წელს დანგრეულ სინაგოგასთან ახლოს. მუზეუმის სარდაფში დაცული ისტორიული ძეგლის სტატუსის მქონე საუკუნის რიტუალური აბაზანაა, ხოლო პირველ სართულზე გამოფენილია ემენდინგენის ებრაული თემის 1716–1940 წლების ისტორია. ნაცისტური რეჟიმის პერიოდში ემენდინგენის ებრაელთა ბედი დოკუმენტურად არის დაფიქსირებული. მუზეუმში ასევე გამოფენილია ებრაული რელიგიური და ყოველდღიური ცხოვრების არტეფაქტები. დეტალურად არის ახსნილი ებრაული დღესასწაულები წლების მანძილზე. ზედა სართულზე განთავსებულია სამკითხველო და საკონფერენციო დარბაზი, სადაც წარმოდგენილია ლიტერატურა და ვიდეომასალები იუდაიზმზე და ებრაულ ისტორიაზე.
მიუნხენის ებრაული მუზეუმი

მიუნხენის ებრაული მუზეუმი — მუზეუმი რომელიც ასახავს ქალაქის ებრაულ ისტორიას და მდებარეობს მიუნხენის ახალ ებრაულ ცენტრში, საქტ-იაკობის მოედანზე, გერმანიაში. იგი განთავსებულია მთავარ სინაგოგა „ოჰელ იაკობსა“ და ებრაული თემის ცენტრს შორის, რომელიც მიუნხენისა და ზემო ბავარიის ებრაული თემის სახლია და მოიცავს საჯარო დაწყებით სკოლას, ბაღს, ახალგაზრდულ ცენტრს, ასევე სათემო აუდიტორიასა და კოშერულ რესტორანს. მუზეუმი აშენდა 2004 წელს და გაიხსნა 2007 წლის 22 მარტს.

ისტორია
მიუნხენში ებრაული მუზეუმის შექმნის გეგმები ჯერ კიდევ 1928 წელს გაჩნდა, მაგრამ პროექტმა რეალური შემდეგი მხოლოდ 1980-იანი წლების დასაწყისში ჰპოვა, როდესაც გალერის მფლობელმა რიჩარდ გრიმმა მაქსიმილიანშტრასეზე პატარა კერძო ებრაული მუზეუმი გახსნა. კერძო კოლექციის პოპულარობის ზრდასთან ერთად, საჭიროება დიდი, საჯარო მუზეუმის შექმნის გაჩნდა. რიხარდ გრიმის კერძო მუზეუმმა ფინანსური სირთულეების გამო მუშაობა ათი წლის შემდეგ შეწყვიტა. ამის შემდეგ, ებრაულმა თემმა კოლექცია გადაიტანა დროებით გამოფენის ცენტრში რაიხენბახშტრასე 27-ზე, სადაც მიუნხენის საქალაქო მუზეუმი ატარებდა გამოფენებს და ღონისძიებებს ქალაქის არქივთან თანამშრომლობით. ეს სიტუაცია 2006 წლის გაზაფხულამდე გაგრძელდა. 2006 წელს მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება ახალი მუნიციპალური ებრაული მუზეუმის აშენების შესახებ, რომელიც საქტ-იაკობს-პლაცზე ახალ ებრაულ ცენტრში უნდა განთავსებულიყო.

ავსტრიელ ახალგაზრდებს, რომლებსაც სურთ ეროვნული სამხედრო სამსახურისგან თავი არიდონ, შეუძლიათ მიუნხენის ებრაულ მუზეუმში ავსტრიელი ჰოლოკოსტის მემორიალური მსახურის რანგში იმუშაონ. ეს პროგრამა ახალგაზრდებს საშუალებას აძლევს, ჰოლოკოსტის მსხვერპლთა ხსოვნის პატივსაცემად და ისტორიის შენარჩუნების მიზნით მუშაობის მეშვეობით შეასრულონ ალტერნატიული სამოქალაქო მოვალეობა.

შენობა
მიუნხენის ებრაული მუზეუმი სამი შენობისგან შემდგარ არქიტექტურულ ანსამბლს წარმოადგენს. მისი პროექტის ავტორები არიან არქიტექტორები რენა ვანდელ-ჰეფერი და ვოლფგანგ ლორხი, რომლებმაც კონტრაქტი 2001 წლის 6 ივლისს გამართული არქიტექტურული კონკურსის შედეგად მოიპოვეს. მუზეუმის შენობა დამოუკიდებელ კუბის ფორმას ატარებს, რომლის პირველი სართული მინით მოჭიმული გამჭვირვალე ლობია. ზედა ორ სართულზე გამოფენები, სასწავლო ცენტრი და ბიბლიოთეკაა განთავსებული, ხოლო მუდმივი ექსპოზიცია მუზეუმის სარდაფში მდებარეობს. შენობის მშენებლობაზე დაახლოებით 17.2 მილიონი ევრო დაიხარჯა, რაც მიუნხენის მუნიციპალიტეტმა დააფინანსა.

გამოფენები
მუდმივი გამოფენა ასახავს მიუნხენის ებრაული ისტორიის მიმოხილვას, განსაკუთრებული აქცენტით ებრაულ რელიგიაზე, მის ყოველწლიურ ფესტივალებსა და გადასვლის რიტუალებზე.
ოლოფ ჰამარსტენი

ოლოფ ჰამარსტენი (; დ. 21 აგვისტო, 1841, ნორჩეპინგი — გ. 21 სექტემბერი, 1932, უფსალა) — შვედი ექიმი, ფიზიოლოგი, მასწავლებელი, პროფესორი და მედიცინის დოქტორი (1869). უფსალის უნივერსიტეტის რექტორი (1901–1904).

ბიოგრაფია
ოლოფ ჰამარსტენი გემის მფლობელის შვილი იყო. სწავლობდა მედიცინას უფსალის უნივერსიტეტში. 1866 წელს მიიღო მედიცინის ბაკალავრის ხარისხი და 1869 წელს დაიცვა დოქტორის ხარისხი. 1873 წელს გახდა უნივერსიტეტის სამედიცინო და ფიზიოლოგიური ქიმიის ასოცირებული პროფესორი, 1877–1883 წლებში — მედიცინის პროფესორი, 1883–1906 წლებში — უფსალის უნივერსიტეტის სამედიცინო და ფიზიოლოგიური ქიმიის პროფესორი, 1893 წელს კი მიენიჭა უფსალის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის საპატიო დოქტორის წოდება. 1893–1901 წლებში იყო პრორექტორი.

1878 წელს გახდა შვედეთის სამეცნიერო საზოგადოების წევრი უფსალაში, 1881 წელს — შვედეთის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიის წევრი, 1894 წელს — შვედეთის სამედიცინო ასოციაციის საპატიო წევრი, 1906 წელს — ლუნდის ფიზიოგრაფიული საზოგადოების წევრი და შვედეთის სამედიცინო ასოციაციის წევრი. 1907 წელს მიიღეს გოტენბურგის შვედეთის სამეფო სამეცნიერო საზოგადოებაში. 1919 წლიდან იყო აკადემია ლეოპოლდინას წევრი.

ოლოფ ჰამარსტენი 1905 წლიდან 1926 წლამდე იყო ქიმიის ნობელის კომიტეტის წევრი. თავადაც იყო წარდგენილი ფიზიოლოგიისა და მედიცინის დარგში ნობელის პრემიაზე 1907 წელს და ქიმიის დარგში ნობელის პრემიაზე 1927 წელს.

ჰამარსტენმა გამოაქვეყნა არაერთი ესე, ძირითადად შვედურ და გერმანულ ენებზე, მედიცინის, ფიზიოლოგიისა და ბიოქიმიის სხვადასხვა თემაზე. მისი სახელმძღვანელოები, რომლებიც გამოცემულია მრავალ გამოცემაში და სხვადასხვა ენაზე, განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს.

დაკრძალულია უფსალას ძველ სასაფლაოზე.
ყაზახეთ-ესპანეთის ურთიერთობები

ყაზახეთ-ესპანეთის ურთიერთობები — ორმხრივი დიპლომატიური კავშირები ყაზახეთის რესპუბლიკასა და ესპანეთის სამეფოს შორის. დიპლომატიური ურთიერთობები ოფიციალურად დამყარდა 1992 წლის 11 თებერვალს. 1999 წელს ორივე მხარემ დააფუძნა საელჩოები: იანვარში გაიხსნა ყაზახეთის საელჩო მადრიდში, ხოლო ივნისში — ესპანეთის საელჩო ყაზახეთში.

ისტორია
დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, ესპანეთი ყაზახეთისათვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ევროპულ პარტნიორად ჩამოყალიბდა. 1994 წლიდან ქვეყნებს შორის მაღალი დონის ვიზიტებმა და მოლაპარაკებებმა მჭიდრო პოლიტიკური დიალოგის საფუძველი გაამყარა.

2001-ლი წლის აგვისტოში, ესპანეთის მეფე ხუან კარლოს კერძო ვიზიტით ეწვია ყაზახეთს, სადაც 8-დღიანი ვიზიტის განმავლობაში პრეზიდენტ ნურსულთან ნაზარბაევთან და სხვა მაღალჩინოსნებთან შეხვედრები გამართა.

მიმდინარე წლის 17 დეკემბერს, პრეზიდენტმა ნაზარბაევმა სამუშაო ვიზიტით ესპანეთი მოინახულა. ვიზიტის ფარგლებში შეხვდა მეფე ხუან კარლოს -სა და პრემიერ-მინისტრ ხოსე მარია აზნარს. მხარეები შეთანხმდნენ, რომ ესპანეთი დააფინანსებდა ყაზახეთის ორ სოციალური პროექტს — ჩქაროსნული რკინიგზის შექმნა ასტანასა და ალმათის შორის და მუნიციპალური ნარჩენების მართვის სისტემის დანერგვა ასტანაში.

2004 წელს, პრეზიდენტი ნაზარბაევი მონაწილეობდა მეფე ხუან კარლოსის მოწვევით ესპანეთის სამეფო ოჯახის წარმომადგენლის — პრინცი ფილიპეს ქორწილში (21-23 მაისი). იმავე წლის 1-5 სექტემბერს, მეფე ხუან კარლოს სამუშაო ვიზიტით იმყოფებოდა ყაზახეთში, რითაც მხარეებმა განამტკიცეს სტრატეგიული პარტნიორობა.

პრეზიდენტ ნაზარბაევის უკანასკნელი ვიზიტი ესპანეთში 2013 წლის თებერვალს განხორციელდა, ხოლო მეფე ფელიპე 2017 წლის ივნისში ეწვია ყაზახეთს -2017-ის გახსნაზე დასასწრებად.

ორმხრივი თანამშრომლობა გრძელდებოდა კორონავირუსის პანდემიის პირობებშიც. 2019 წლის 15-16 დეკემბერს მადრიდში იმყოფებოდა ყაზახეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი მუხტარ ტილეუბერდი აზია-ევროპის შეხვედრის ფარგლებში. 2021 წლის 5-6 ივლისს კი, ტლეუბერდის ოფიციალური ვიზიტი ესპანეთში შედგა.

პარლამენტთაშორისი თანამშრომლობა
ყაზახეთ-ესპანეთის ურთიერთობები აქტიურად ვითარდება საპარლამენტო დონეზეც. 2017 წლის 16-17 ივლისს ესპანეთის დეპუტატთა კონგრესის თავმჯდომარე ანა პასტორი ასტანას სამუშაო ვიზიტით ეწვია. ამავე ვიზიტისას ყაზახეთის პრეზიდენტმა, ნურსულთან ნაზარბაევმა, ესპანურ მხარეს გადასცა ყარაგანდის ბანაკში მყოფი ესპანელი ტყვეების შესახებ საარქივო დოკუმენტები, რამაც მნიშვნელოვანი გამოხმაურება გამოიწვია ესპანურ საზოგადოებაში — ყაზახეთი გახდა პირველი პოსტსაბჭოთა ქვეყანა, რომელმაც ოფიციალურად გადასცა მსგავსი ისტორიული დოკუმენტაცია.

2014 წელს -ის ასოციაციამ, ყაზახეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს მხარდაჭერით, გადაიღო დოკუმენტური ფილმი დავიწყებულნი ყარაგანდაში, რომელიც ბანაკში დაპატიმრებულ ესპანელებს ეხებოდა. ფილმმა 2015 წელს ხუთ საერთაშორისო ფესტივალზე საუკეთესო დოკუმენტური ნამუშევრის ჯილდო მიიღო.

2019-2020 წლებში ყაზახეთის საელჩომ ორგანიზება გაუწია აბაი კუნანბაევის 175 წლის და აბუ ნასირ ალ-ფარაბის 1150 წლის იუბილესადმი მიძღვნილ ღონისძიებებს.
სან ხუან დე ლა პენიას სამეფო მონასტერი

სან ხუან დე ლა პენიას მონასტერი — რელიგიური კომპლექსი ქალაქ სანტა-კრუს-დე-ლა-სეროსში, ხაკას სამხრეთ-დასავლეთით, უესკის პროვინციაში, ესპანეთში. ის შუა საუკუნეებში არაგონის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მონასტერი იყო. ორსართულიანი ეკლესია ნაწილობრივ გამოკვეთილია საძირკველზე გადაკიდებულ დიდ კლდის ქვაში. სან ხუან დე ლა პენია ნიშნავს „კლდის წმინდა იოანეს“.

ისტორია
სან ხუან დე ლა პენიას ახალი მონასტერი 1705 წელს აშენდა მთის მაღალ ფერდობზე. ქვედა ეკლესია შეიცავს მოსარაბული არქიტექტურული ელემენტების ნაწილს, თუმცა მონასტრის უმეტესი ნაწილი (მათ შორის სამლოცველო, რომელიც დიდი კლდის ქვეშ მდებარეობს) რომანულია. 1675 წლის ხანძრის შემდეგ ახალი მონასტერი აშენდა. ძველი მონასტერი, რომელიც 920 წელს იყო აშენებული, 1889 წლის 13 ივლისს გამოცხადდა ეროვნულ ძეგლად, ხოლო ახალი მონასტერი — 1923 წელს. საუკუნეში მონასტერი ბენედიქტელთა ორდენის ნაწილი გახდა და ესპანეთში პირველი მონასტერი იყო, რომელმაც ლათინური წირვა გამოიყენა.

დაახლოებით 1190 წელს აშენებულ მონასტერში არის კაპიტელების სერია ბიბლიური სცენებით, რომლებიც თავდაპირველად ქრონოლოგიური თანმიმდევრობით იყო განლაგებული — დიზაინი, რომელიც რეგიონის სხვა ადგილებშიც გვხვდება. მონასტერი აგებულია უზარმაზარი კლდის ქვეშ, რომელიც ზოგჯერ ლეგენდარულ „მონტე პანოსთან“ ასოცირდება. მეორე სართულზე განთავსებულია არაგონისა და ნავარის მეფეების სამეფო პანთეონი. ამჟამინდელი ოთახი, მარმარილოებითა და ისტორიული ბრძოლების მომასწავებელი მედალიონებით, ძირითადად 1770 წელს, ესპანეთის მეფე კარლ -ის მმართველობის დროს აშენდა. აქ განისვენებენ არაგონის შემდეგი მეფეები: რამირო , სანჩო რამირესი და არაგონისა და ნავარას მეფე პედრო .

ლეგენდის თანახმად, საიდუმლო სერობის ბარძიმი მონასტერში გაიგზავნა, რათა დაეცვათ და თავიდან აეცილებინათ პირენეის ნახევარკუნძულის მუსლიმი დამპყრობლების მიერ მისი დაკავება. სავარაუდოდ, ეს იგივე სასმისია, რომელიც 1438 წელს არაგონელმა ალფონსო -მ ვალენსიის საკათედრო ტაძარს გადასცა.

მონასტერი სან ხუან დე ლა პენიას მატიანეს სახელობისაა, რომელიც ნაწილობრივ აქ გამოიკვლიეს და შეადგინეს.
გამოსათხოვარი თავის დაკვრა

გამოსათხოვარი თავის დაკვრა (ორიგინალი სათაურია ) ― შერლოკ ჰოლმზის მოთხრობების კრებული, რომელიც 1917 წელს გამოქვეყნდა. კრებულში შედის მოთხრობა „გამოსათხოვარი თავის დაკვრა“ (1917). კრებულის პირველ ამერიკულ გამოცემაში ანთოლოგია ქვესათაურით „შერლოკ ჰოლმზის ზოგიერთი მოგონება“ დაიბეჭდა.

გამოცემის შესავალში ექიმ ჯონ უოტსონის მოკლე წინასიტყვაობაა, რომელშიც მკითხველს აცნობებს, რომ მოთხრობების გამოქვეყნების დროისთვის ჰოლმზი უკვე დიდი ხნის გადამდგარია და კერძო დეტექტივი აღარაა, თუმცა ცოცხალია და კარგადაა, რევმატიზმს თუ არ ჩავთვლით.

გამოქვეყნების ისტორია
წიგნი გაერთიანებულ სამეფოში 1917 წლის ოქტომბერში ჯონ მიურეის გამომცემლობამ გამოსცა და აშშ-შიც იმავე თვეს დაიბეჭდა ჯორჯ დორანის კომპანიის მიერ.

კოლექციაში შედის მოთხრობა „მუყაოს კოლოფი“, რომელიც თავდაპირველად „შერლოკ ჰოლმზის მემუარებში“ გამოქვეყნდა, მაგრამ მომდევნო გამოცემებიდან ამოიღეს.

შინაარსი
ჯონ უოტსონის წინასიტყვაობა (1917)
„ცისვაზის საყარაულოში“ (1908)
„მუყაოს კოლოფი“ (1893)
„ალისფერი ბეჭედი“ (1911)
„ბრიუს-პარტინგტონის ნახაზები“ (1908)
„შერლოკ ჰოლმსი სიკვდილის პირას“ (1913)
„ლედი ფრენსის კარფექსის გაუჩინარება“ (1911)
„ეშმაკის ფეხი“ (1910)
„გამოსათხოვარი თავის დაკვრა“ (1917)
ჰემიციკლი

ჰემიციკლი—ნახევარწრიული, ან ნალის ფორმის, საკანონმდებლო ორგანო სადებატო პალატა, სადაც წევრები სხედან თავიანთი საქმეების განსახილველად და ხმის მისაცემად. მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველად უძველესი ბერძნული ფესვები აქვს, ტერმინი და თანამედროვე დიზაინი მომდინარეობს ფრანგული პოლიტიკიდან და პრაქტიკიდან.

გამოყენება
წრიული ფორმა შექმნილია პოლიტიკურ პარტიებს შორის კონსენსუსის წასახალისებლად და არა დაპირისპირებისკენ, მაგალითად, ვესტმინსტერის სასახლეში, სადაც მთავრობა და ოპოზიციური პარტიები ერთმანეთს საპირისპირო სკამებზე უპირისპირდებიან. დიზაინი გამოიყენება ევროპის ქვეყნების უმეტესობაში (და შესაბამისად, მიღებულია ევროპის პარლამენტის) და ამერიკის შეერთებული შტატების მიერ.

გაერთიანებული სამეფო, რომელიც ვესტმინსტერის სისტემის შემქმნელია, არ იყენებს ნახევარციკლს. თუმცა, სამი დეცენტრალიზებული საკანონმდებლო ორგანოდან ორი, შოტლანდიის პარლამენტი და სენედ (უელსის პარლამენტი), იყენებს, ხოლო ჩრდილოეთ ირლანდიის ასამბლეა ჰიბრიდული „ნალის ფორმის“ ფორმატია.

განლაგება
ავსტრალიის შემთხვევაში (სურათზე ქვემოთ), ორი უდიდესი პარტია კვლავ ერთმანეთის პირისპირ დგას, მაშინ როდესაც შოტლანდიის პარლამენტის ნახევარწრიულში ყველაზე დიდი პარტია შუაშია. თუმცა, ზოგიერთი ნახევარწრიული მკაცრ მემარცხენე-მემარჯვენე განლაგებას მიჰყვება, მაგალითად, მემარცხენე მმართველი პარტია მარცხენა მხარესაა, ხოლო მემარჯვენე ოპოზიცია მარჯვენა მხარეს. ამ შემთხვევებში არჩევნების შედეგები ხშირად ნახევარწრიულში აისახება, რათა აჩვენოს მემარცხენე ან მემარჯვენე კოალიციების შედეგები (ცენტრში 50%-ს აღწევს, სადაც ცენტრისტული მესამე პარტიები არიან განლაგებული) უმრავლესობის ფორმირებისთვის.

ვარიაციები
დიდი ბრიტანეთის გარეთ ზოგიერთ ვესტმინსტერის სისტემა ქვეყანაში, როგორიცაა ინდოეთი, ახალი ზელანდია და ავსტრალია, კონფრონტაციული სკამებია, მაგრამ ბოლო სეგმენტი მოხრილია ნაწილობრივი ნახევარწრილის შესაქმნელად; მაშინ როცა სხვა ქვეყნებში, როგორიცაა ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა, სცენისკენ მიმართული სკამების ერთი კომპლექტი აქვთ (რაც იქ მოქმედ ერთპარტიულ სისტემას ასახავს).