ბოშათა მსოფლიო კონგრესი

მსოფლიო ბოშათა კონგრესი წარმოადგენს საერთაშორისო ფორუმების სერიას, რომლებიც მიეძღვნა ბოშების გლობალურ საკითხებს. 2023 წლისთვის ჩატარებული იყო 11 მსოფლიო კონგრესი. კონგრესების ძირითადი მიზნებია ბოშური ენის სტანდარტიზაცია, სამოქალაქო უფლებებისა და განათლების გაუმჯობესება, ბოშური კულტურის შენარჩუნება, მეორე მსოფლიო ომისთვის რეპარაციების მოთხოვნა და ბოშების როგორც ნაციონალური უმცირესობის ინდური წარმომავლობის საერთაშორისო აღიარება.

პირველი მსოფლიო ბოშათა კონგრესი
პირველი კონგრესი ჩატარდა 1971 წელს, ორპინგტონში, ლონდონის მახლობლად, გაერთიანებულ სამეფოში. მისი დაფინანსება ნაწილობრივ უზრუნველყო ეკლესიათა მსოფლიო საბჭომ და ინდოეთის მთავრობამ. კონგრესს ესწრებოდა 10 ქვეყნის 23 წარმომადგენელი (ჩეხოსლოვაკია, ფინეთი, ნორვეგია, საფრანგეთი, დიდი ბრიტანეთი, გერმანია, უნგრეთი, ირლანდია, ესპანეთი, იუგოსლავია) და დამკვირვებლები ბელგიიდან, კანადიდან, ინდოეთიდან და აშშ-დან.

კონგრესის ფარგლებში შეიქმნა 5 ქვეკომისია, რომლებიც მუშაობდნენ სოციალურ საკითხებზე, განათლებაზე, ომის დანაშაულებზე, ენაზე და კულტურაზე. კონგრესზე, 1933 წლის რუმინეთის ბოშათა გენერალური ასოციაციის კონფერენციაზე მიღებული მწვანე და ლურჯი დროშა, რომელსაც ამშვენებდა წითელი, ჩაკრას 16-სპოკიანი სიმბოლო, ოფიციალურად იქნა აღიარებული ბოშების ეროვნულ სიმბოლოდ. ამასთანავე, ჰიმნად დამტკიცდა სიმღერა "გელემ, გელემ". ტერმინის — "ბოშების" ნაცვლად — "რომა" გამოყენება მხარდაჭერილ იქნა უმრავლესობის მიერ, რის შედეგადაც საერთაშორისო ბოშათა კომიტეტი, რომელიც დაარსდა 1965 წელს, გადაერქვა და ეწოდა (საერთაშორისო რომთა კომიტეტი).

მეორე მსოფლიო ბოშათა კონგრესი
მეორე კონგრესი გაიმართა 1978 წლის აპრილში, ჟენევაში, შვეიცარიაში, და მას ესწრებოდა 120 დელეგატი 26 ქვეყნიდან. შეხვედრაზე საერთაშორისო რომთა კომიტეტი გარდაიქმნა საერთაშორისო ბოშათა კავშირად.

მესამე მსოფლიო ბოშათა კონგრესი
მესამე კონგრესი ჩატარდა გეტინგენში, დასავლეთ გერმანიაში, 1981 წლის მაისში. მას ესწრებოდა დაახლოებით 600 დელეგატი და დამკვირვებელი 28 ქვეყნიდან. მონაწილეებმა მხარი დაუჭირეს მოწოდებას, რომ რომა აღიარებულიყვნენ როგორც ინდური წარმომავლობის ნაციონალური უმცირესობა. პორაიმოსი (ბოშათა გენოციდი) იყო განხილვის ერთ-ერთი მთავარი თემა. მონაწილეობდა დაახლოებით 250 დელეგატი 25 ქვეყნიდან. მათგან 21 ქვეყანა გაერთიანდა ფედერაციად ბოშების წინაშე მდგარი პრობლემების მოსაგვარებლად.

მეათე მსოფლიო ბოშათა კონგრესი
მეათე კონგრესი გაიმართა სკოპიეში, ჩრდილოეთ მაკედონიაში, 2016 წლის მარტში.

მეთერთმეტე მსოფლიო ბოშათა კონგრესი
მეთერთმეტე კონგრესი ჩატარდა ბერლინში, გერმანიაში, 2023 წლის 15 – 17 მაისს.

ახალგაზრდული ჩართულობა და მემკვიდრეობა
ბოშათა მსოფლიო კონგრესების მემკვიდრეობა ბოლო ათწლეულებში სულ უფრო მეტად დაუკავშირდა ახალგაზრდული თაობის გააქტიურებას და მათი პოლიტიკური ცნობიერების ზრდას. განსაკუთრებით საუკუნეში გამართული კონგრესები მოიცავდა სესიებს, რომელთა მიზანი იყო ბოშა ახალგაზრდებისთვის შესაძლებლობათა ზრდა — საერთაშორისო პლატფორმებზე გამოსვლის, კულტურული ლიდერობის და სამოქალაქო აქტივიზმის გზით.

2004 წლის ლანჩანოს კონგრესი იყო პირველი, სადაც ოფიციალურად ჩამოყალიბდა ახალგაზრდული ქვეკომიტეტი. მას მოჰყვა 2008 წლის ზაგრების კონგრესი, რომლის ერთ-ერთ დოკუმენტში პირველად გაჟღერდა თემა „ბოშა ახალგაზრდობა როგორც ევროპის მომავალი“. ამავე კონგრესზე განხილული იყო ბოშური იდენტობისა და ევროპული მოქალაქეობის შეჯერების საკითხი, რაც ახალ თაობაში მოტივაციის ზრდას ემსახურებოდა.

2013 წლის სიბიუს კონგრესიმ უფრო გააღრმავა ახალგაზრდული ინტეგრაციის საკითხი: იქ შეიქმნა საინიციატივო ქსელი „ “, რომელიც ემსახურება ბოშა სტუდენტებისა და სკოლის მოსწავლეების ჩართვას ადამიანის უფლებათა საკითხებში.

ახალგაზრდების როლი განსაკუთრებით თვალსაჩინო გახდა 2023 წლის ბერლინის კონგრესზე, სადაც მათ არამარტო წარადგინეს საკუთარი ხედვები, არამედ აქტიურად მოითხოვეს ისტორიული სამართლიანობის, ენის აღდგენისა და გენდერული თანასწორობის დღის წესრიგში შეტანა.