iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თეიშებაინი

თეიშებაინი — ურარტუს სახელმწიფოს მსხვილი ადმინისტრაციულ-სამეურნეო ცენტრი. ციხესიმაგრე აგებულია ძვ. წ. საუკუნის ნახევარში მეფე რუსა -ის დროს. შიდაციხის ნანგრევები მდებარეობს კარმირ-ბლურზე, ერევნის მახლობლად. სისტემატიური გათხრები მიმდინარეობს 1939 წლიდან. აღმოჩენილია მონუმენტური ნაგებობის ნაშთები, დაახლოებით 150 სათავსი: სახელოსნოები, საწყობები, ბეღელი და მარნები. გათხრებმა გამოავლინა, რომ ურარტუს მოსახლეობა მისდევდა მიწათმოქმედებას, მებაღეობასა და მეცხოველეობას. თეიშებაინის მშენებლობის დროს მდინარე რაზდანიდან გაუყვანიათ კლდეში ნაკვეთი არხი, რომელიც დღესაც რწყავს მდინარის მარჯვენა სანაპიროს მინდვრებს. შემორჩენილია არხის სამშენებლო წარწერა. თეიშებაინის შიდა ციხის გარშემო გეგმაზომიერად გაშენებული ქალაქი იყო, რომელიც შედგებოდა განსხვავებული სოციალური ფენებისათვის განკუთვნილი სხვადასხვა ტიპის ნაგებობათაგან. თეიშებაინში იყო ურარტუს მეფისნაცვალი, იდგა გარნიზონი, ცხოვრობდნენ ხელოსნები და მიწათმოქმედნი. თეიშებაინში შედიოდა აკრეფილი ხარკი, ხელოსნობისა და სოფლის მეურნეობის პროდუქტები, რომლებიც გადამუშავების შემდეგ ურარტუს ცენტრში - ტუშფაში იგზავნებოდა.

ლურსმულდამწერლობიანი ფირფიტები (ციხესიმაგრის არქივი) გვამცნობს ურარტუს მეფის ბრძანებებს თავისი ნაცვლისადმი. 1962-1963 წლებში აღმოჩენილი ტაძრის საძირკვლის წარწერაში მოთხრობილია თეიშებაინში 5 ტაძრის აშენებისა და ღმერთ ხალდისადმი „წმინდა იარაღის“ შეწირვის ამბავი. არქეოლოგიური გათხრების დროს აღმოჩნდა ამ იარაღის დიდი ნაწილი: ფარები, რომლებზეც გამოსახულია ლომები და ხარები, მუზარადებზე საბრძოლო ეტლები და მეომრები, რკინის სატევრები, ბრინჯაოსა და რკინის ისრისპირები და შუბისპირები, რომელთა უმრავლესობას ღმერთ ხალდისადმი შეწირვის წარწერა აქვს. აღმოჩენილია აგრეთვე ურარტული ხელოვნების ნიმუშები (ბრინჯაოს ქანდაკებები, ცხენის თავი, მხატვრული კერამიკა, ქვის ნაკეთობანი, ვერცხლის ამულეტები, ოქროს სამკაული, ქსოვილის ნარჩენები), ეგვიპტური, ასურული და აზიური ნაკეთობანი. თეიშებაინის საწყობებში ინახებოდა სკვითური ნაწარმიც (იარაღი, ცხენის აღკაზმულობა, სამკაული), რაც მოწმობს ურარტუს ცენტრების კავშირს ჩრდილოეთ კავკასიისა და დნესტრისპირეთის სკვითებთანაც.

დაახლოებით ძვ. წ. 585 წელს ამიერკავკასიის ტომებმა სკვითებთან ერთად იერიშით აიღეს, დაწვეს და დაანგრიეს თეიშებაინი. კარმირ-ბლურზე დიდი ხნით შეწყდა ცხოვრება. ქალაქის ნანგრევებზე ელინისტური ხანის სამარხებია. - საუკუნეებში აქ მცირე დასახლება გაჩნდა. არქეოლოგიური მასალა ინახება სომხეთის ისტორიულ მუზეუმში (ერევანი) და ერმიტაჟში (სანქტ-პეტერბურგი).
უაირარაპა

უაირარაპა — ტბა ახალ ზელანდიაში, ჩრდილოეთ კუნძულის სამხრეთ ნაწილში, დედაქალაქ ველინგტონიდან 90 კმ-ით აღმოსავლეთით. ტბის ფართობი 78 კმ²-ია და ამ მაჩვენებლით მესამე უდიდესია ჩრდილოეთ კუნძულზე. უახლოესი ქალაქია ფითერსტონი, რომელიც მისი ჩრდილოეთ სანაპიროდან ხუთ კმ-ში მდებარეობს.

ტბის აუზი საკმაოდ დიდია და მოიცავს რიმუტაკისა და ტარარუის ქედების აღმოსავლეთ კალთებს. ჩაედინება რამდენიმე მდინარე, გაედინება მხოლოდ ერთი — რუამაჰანგა.

ტბის გარემომცველი არეალი დაბალი და ჭაობიანია. ბოლო დროს საკმაოდ გააქტიურდა ადამიანთა მიერ დაზიანებული ამ ვეთლენდის შენარჩუნებისა და მისი ველური ბუნების აღდგენის მცდელობები.

დიდი ხნის განმავლობაში, მაორის ხალხი უაირარაპას ტბას საკვების ადვილად მოპოვების წყაროდ იყენებდა. მის მიდამოებში გვხვდება ბევრი ისეთი წყლის ფრინველისა და თევზის სახეობა, რომელიც ახალ ზელანდიაში სხვაგან არსად არაა გავრცელებული.
ტეკაპო

ტეკაპო — ტბა ახალ ზელანდიაში, სამხრეთ კუნძულზე. მდებარეობს კენტერბერის რეგიონში.

ტეკაპო მეორე უდიდესია მაკენზის აუზში მდებარე სამ პარალელურ ალპურ ტბას შორის. დანარჩენი ორი ტბაა პუკაკი და ოჰაუ. ფართობი 83 კმ²-ს შეადგენს, მდებარეობს ზღვის დონიდან 700 მეტრზე.

ტბას კვებავს მდინარე გოდლი, რომელიც ჩრდილოეთიდან უერთდება, სათავეს კი სამხრეთ ალპებში იღებს. ტეკაპო პოპულარულია ტურისტებს შორის; სამხრეთ ნაპირთან გაშენებულ დასახლება ლეიკ-ტეკაპოში ფუნქციონირებს სასტუმროები.

ტბის ჩრდილოეთით მდებარეობს მაუნტ-ჯონის უნივერსიტეტის ასტრონომიული ობსერვატორია.

გალერეა
საერთაშორისო ახალგაზრდა დემოკრატიული კავშირი

საერთაშორისო ახალგაზრდა დემოკრატიული კავშირი ( ) — მემარჯვენე ცენტრისტული ახალგაზრდული ორგანიზაციების გლობალური გაერთიანება, რომელიც თავდაპირველად დააარსეს 1981 წელს, ხოლო ხელმეორედ — 1991 წელს. იგი წარმოადგენს საერთაშორისო დემოკრატიული კავშირის ახალგაზრდულ ორგანიზაციას. ორგანიზაციის შტაბ-ბინა მდებარეობს ნორვეგიის ქალაქ ოსლოში.

თავისუფლების ფორუმი იმართება ყოველ წელს ივნისის თვეში. ბოლო წლებში ფორუმი გაიმართა ბათუმში (საქართველო) 2010 წელს, ბოგოტაში (კოლუმბია) 2011 წელს, რაბატში (მაროკო) 2012 წელს.

2012 წლიდან საერთაშორისო ახალგაზრდა დემოკრატიული კავშირი ახორციელებს არჩევნების დაკვირვებას სხვადასხვა ქვეყნებში. პირველი სადამკვირვებლო მისია განხორციელდა საქართველოში 2012 წლის 1 ოქტომბრის საპარლამენტო არჩევნების მონიტორინგის მიზნით.

-ის მშობელი ორგანიზაცია საერთაშორისო დემოკრატიული კავშირი არის საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომელშიც გაერთიანებულია მსოფლიოს 80-ზე მეტი კონსერვატიული, ქრისტიან-დემოკრატიული და მსგავსი იდეოლოგიის მქონე სხვა ცენტრისტული და მემარჯვენე-ცენტრისტული პოლიტიკური პარტიები.

საერთაშორისო დემოკრატიული კავშირი შეიქმნა 1983 წელს. მისი დამფუძნებლები იყვნენ მარგარეტ ტეტჩერი, ჯორჯ ჰერბერტ უოკერ ბუში, ჟაკ შირაკი, ჰელმუტ კოლი და სხვები.
ჰაუროკო

ჰაუროკო — ტბა ახალ ზელანდიაში, სამხრეთ კუნძულზე. მდებარეობს ფიორდლანდის ეროვნულ პარკში, მთის ხეობაში. ტბის ფორმა -ს წააგავს. სიგრძე 30 კმ-ია, ფართობი 63 კმ². ზედაპირი ზღვის დონიდან 150 მეტრზე მდებარეობს. სიღრმე 463 მეტრია და წარმოადგენს ახალი ზელანდიის უღრმეს ტბას.

1960-იან წლებში, ტბაზე მოხდა ერთი საიდუმლოებით მოცული ამბავი. მამაკაცთა ჯგუფი მის მიდამოებში სანადიროდ და სათევზაოდ წავიდა. ორი მათგანი ნაპირზე დარჩა, სამი კი ძაღლით, ზურგჩანთებითა და თოფებით ტბაში შევიდა. ცოტა ხანში, ნაპირზე დარჩენილებმა ტბიდან ხმები გაიგონეს, მაგრამ ჩამოწოლილი ნისლის გამო, არ შეეძლოთ დაენახათ რა ხდებოდა. რამდენიმე დღის შემდეგ, მათი ზურგჩანთები, თოფები და ძაღლი ნაპირზე იპოვეს, სრულიად დაუზიანებელი და შიგნიდან მშრალი. ნავი ტბის შუაგულში იდგა. მამაკაცები კი მას შემდეგ აღარ გამოჩენილან.

ჰაუროკო ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე სამხრეთით მდებარე ტბაა. მისგან გამოედინება 20 კმ სიგრძის მდინარე უაირაურაჰირი, რომელიც ფოვოს სრუტეს ერწყმის.

ტბაში ერთადერთი კუნძულია — მერი, რომელთანაც დაკავშირებულია მრავალი მითი. ერთ-ერთი მათგანის მიხედვით, იგი მაორებისგან დაწყევლილია.
ოჰაუ

ოჰაუ — მყინვარული ტბა მაკენზის აუზში, ახალ ზელანდიის, სამხრეთ კუნძულზე. იკვებება მდინარე ჰოპკინზისა და დობსონის წყლით, რომლებიც სათავეს სამხრეთ ალპებში იღებენ. გაედინება მდინარე ოჰაუ, რომელიც შემდეგ უაიტაკის ერწყმის.

ოჰაუ ყველაზე პატარაა უდიდესია მაკენზის აუზში მდებარე სამ პარალელურ ტბას შორის. დანარჩენი ორი ტბაა ტეკაპო და პუკაკი. ფართობი 60 კმ²-ს შეადგენს.

ტბის სამხრეთ-დასავლეთ ნაპირის სიახლოვეს მდებარეობს ოჰაუს სათხილამურო კურორტი.

ტბაზე გაივლის ტრადიციული საზღვარი ოტაგოსა და კენტერბერის რეგიონებს შორის. ოფიციალურად მიეკუთვნება კენტერბერის რეგიონს.
თეოფანე ბიზანტიონელი

თეოფანე ბიზანტიონელი — საუკუნის ნახევრის ბიზანტიელი ისტორიკოსი. თეოფანე ბიზანტიონელის ბიოგრაფია უცნობია. მისი საისტორიო თხზულება მოიცავს 566-581 წლების ამბებს. თხზულება 10 წიგნს მოიცავდა, მაგრამ მისი მხოლოდ ოთხი ფრაგმენტი შემორჩა ფოტიოსის „ბიბლიოთეკაში“. ფრაგმენტები შეეხება ბიზანტიის საგარეო პოლიტიკის ისტორიას, კერძოდ, აღმოსავლეთის ქვეყნებთან ურთიერთობას. თეოფანე ბიზანტიონელის მონაცემები სანდო წყაროდაა მიჩნეული. ავტორს მოხსენიებული აქვს სომხებისა და იბერების აჯანყება სპარსელების წინააღმდეგ 572 წელს. ეს ბერძნულ მწერლობაში თბილისის პირველი ხსენებაა.
თეთრი მთის ბრძოლა

თეთრი მთის ბრძოლა — ოცდაათწლიანი ომის (1618-1648 წწ.) ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ბრძოლა პრაღის დასავლეთით, თეთრ მთაზე, გაიმართა 1620 წლის 8 ნოემბერს ჩეხეთის ჯარებსა (პროტესტანტული უნია) და საიმპერატორო არმიას (კათოლიკური ლიგა) შორის. ჩეხეთის ჯარებს თავდაცვითი პოზიციები ეკავათ თეთრ მთაზე. მათ შეუტიეს საიმპერიო (იოჰან ტილი) და ბავარიის (მაქსიმილიან ბავარიელი) ჯარებმა, რომლებსაც კარლ ბიუკუა სარდლობდა. გააფთრებული ბრძოლების შემდეგ ჩეხები დამარცხდნენ. ფეოდალურ-კათოლიკური რეაქცია სასტიკად გაუსწორდა ჩეხეთის ეროვნულ აჯანყებას. ჩეხურმა მიწებმა დაკარგა დამოუკიდებლობა და 300 წლით ავსტრიელ ჰაბსბურგებს დამორჩილდა.
ახალი ზელანდიის მონარქია

ახალი ზელანდიის მონარქია ; ასევე მოიხსენიებენ როგორც: ახალ ზელანდიაზე უფლების მქონე გვირგვინს, მისი აღმატებულება ახალი ზელანდიის მფლობელი — კონსტიტუციური მოწყობა, სადაც მონარქი წარმოადგენს ახალი ზელანდიის სამეფოს სუვერენულ მმართველს, რითიც ის წარმოადგენს ქვეყანაში მოქმედი ვესტმინსტერის სისტემის საპარლამენტო დემოკრატიის ცენტრალურ ფიგურას. შესაბამისად მონარქია წარმოადგენს ახალი ზელანდიის სასამართლო, აღმასრულებელი და საკანონმდებლო ხელისუფლების განუყოფელ ნაწილს.
დენიელ კრეიგი

დენიელ რაფტონ კრეიგი (დ. 1968 წლის 2 მარტს) — ინგლისელი მსახიობი, ყველაზე მეტად ცნობილი 2006 წლიდან, ბრიტანელი საიდუმლო აგენტის, ჯეიმზ ბონდის, როლით.

ბიოგრაფია
კრეიგი ეროვნული ახალგაზრდული თეატრის ყოფილი სტუდენტია, რომელმაც ასევე ლონდონის მუსიკისა და დრამის გილდიის სკოლა დაამთავრა და სასცენო კარიერა დაიწყო. მის ადრეულ როლებს შორის აღსანიშნავია „ერთის ძალა“, „ბიჭუნა მეფე ართურის კარზე“ და „ელისაბედი“. სატელევიზიო როლებს შორის ცნობილია „შარპის არწივი“ და „ზორო“. ბრიტანულ ფილმებმა „სიყვარული ეშმაკია“, „ტრანშეა“ და „რაღაც ხმები“ ინდუსტრიის ყურადღება მიიქცია, რასაც მოჰყვა როლები უფრო მასშტაბურ ფილმებში - „ლარა კროფტი: სამარხების მძარცველი“, „დაწყევლილი გზა“, „ფენოვანი ნამცხვარი“ და „მიუნხენი“.

საერთაშორისო წარმატება კრეიგმა მოიპოვა ჯეიმზ ბონდის როლზე შერჩევით, რითაც იგი პირს ბროსნანს ჩაენაცვლა. მიუხედავად თავდაპირველად სკეპტიკური აზრებისა, მისი დებიუტი ფილმში „კაზინო როიალი“ დადებითად იქნა შეფასებული და მოუტანა -ს ჯილდო წამყვანი როლის საუკეთესო მსახიობისათვის. დღეისათვის ამ ფილმს ბონდის ყველა ფილმს შორის ყველაზე მაღალი შემოსავალი აქვს. „უმნიშვნელო ნუგეში“, შემდეგი ფილმი, გამოვიდა ორი წლის შემდეგ, ხოლო „სკაიფოლი“ - 2012 წლის 23 ოქტომბერს, თუმცა გამოვიდა დაგვიანებით, -ის ფინანსური პრობლემების გამო. კრეიგი ბონდის როლში ასევე გამოჩნდა 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ცერემონიის გახსნაზე, დედოფალ ელისაბედ -ის თანმხლების სახით. ბონდის როლის მიღების შემდეგ კრეიგი სხვა ფილმებშიც ჩნდებოდა. მათ შორის აღსანიშნავია უკანასკნელ პერიოდში რომანის „გოგონა დრაკონის ტატუთი“ 2011 წლის ეკრანიზაცია.

ფილმოგრაფია
პირადი ცხოვრება
კრეიგი ქორწინებაშია მსახიობ რეიჩელ ვაისთან, მეორე მეუღლესთან. წინა მეუღლე ფიონა ლაუდონისგან მას ჰყავს ქალიშვილი ელა. 2006 წელს კრეიგი გაწევრიანდა კინოხელოვნებისა და მეცნიერებათა აკადემიაში.
ბაიკალის სელაპი

ბაიკალის სელაპი, ბაიკალის ნერპა — ძუძუმწოვარი ცხოველი ნამდვილი სელაპების ოჯახისა; ბაიკალის ტბის ენდემური ფორმა, მესამეული ფაუნის რელიქტი. სხეულის საშუალო სიგრძე 165 სმ აღწევს, წონა 50-იდან 130 კგ-მდე. დედალი მამალთან შედარებით მეტს იწონის. 17−19 წლისას სრულდება ხაზობრივი ზრდა. ცოცხლობენ 55 წლამდე. წყნარ ვითარებაში მათი გადაადგილების სიჩქარე არ აღემატება 7−8 კმ/სთ-ს. მყარ სუბსტრატზე საკმაოდ ნელა გადაადგილდება. სხეულის ზედა ნაწილი მურა-ნაცრისფერია, გასდევს ვერცხლისფერი ფერები. სხეულის ქვედა ნაწილი შედარებით ღიაა. გავრცელებულია მხოლოდ ბაიკალის ტბაში, საიდანაც გადის ანგარასა და სელენგაში. უფრო მეტად ტბის ჩრდილოეთ და შუა ნაწილშია. ივნისში უშკანის კუნძულების სანაპიროსთან შესაძლებელია მათი დიდი რაოდენობით ხილვა. მზის ჩასვლისას მასობრივად გადააადგილდება კუნძულებისკენ. ზამთარში ყინულის ზედაპირზე არ ამოდის. ამჟამინდელი კლასიფიკაციით მიეკუთვნება ნამდვილი სელაპების ოჯახს. იკვებება თევზით (გოლომიანკა და სხვა). 1 წლის განმავლობაში მოზრდილი ნერპა 1 ტ-მდე თევზს ჭამს. სქესობრივად მწიფდება 3–4 წლისას. მაკეობა გრძელდება 11 თვე. სარეწაო მნიშვნელობისაა. იყენებენ ბეწვს, ქონს, ხორცს. დაცულია.
თეოდოსიუსის კოდექსი

თეოდოსიუსის კოდექსი — რომაული სამართლის კრებული. შეადგინა აღმოსავლეთ რომის იმპერატორ თეოდოსიუს -ის მიერ დანიშნულმა კომისიამ. კოდექსი გამოქვეყნდა 438 წელს. შეიცავდა რომის იმპერატორების ყველა განკარგულებას, რომლებიც მოქმედებდა 313-437 წლებში. კოდექსი შედგებოდა 16 წიგნისაგან. მოიცავდა სისხლის, სამოქალაქო და საეკლესიო სამართალს, დებულებებს თანამდებობის პირთა და სამხედრო საქმის შესახებ. თეოდოსიუსის კოდექსი ასახავდა რომის იმპერიაში ფეოდალიზაციის შედეგად მომხდარ სოციალურ-ეკონომიკურ ცვლილებებს.
თეოპომპე

თეოპომპე (დაახლ. ძვ. წ. 377 — ძვ. წ. 300) — ძველი ბერძენი ისტორიკოსი, ისოკრატეს მოსწავლე. დემოკრატიის მოწინააღმდეგე, მოხეტიალე სოფისტი. ავტორია 12 წიგნისაგან შემდგარი „საბერნეთის ისტორიისა“, თხზულება მოიცავდა პერიოდს ძვ. წ. 411 წლიდან ძვ. წ. 394 წლამდე და ავტორის ჩანაფიქრით თუკიდიდეს ისტორიული ნაშრომის გაგრძელება უნდა ყოფილიყო. თეოპომპეს ეკუთვნის აგრეთვე „ფილიპე მაკედონელის ისტორია“, რომელიც ამ პერიოდის საბერძნეთის ისტორიასაც შეეხებოდა.
თომა მეწოფეცი

თომა მეწოფეცი (; დ. 1378 — გ. 15 მაისი, 1446) — საუკუნის სომეხი ისტორიკოსი, წარმომავლობით განეკუთვნებოდა ვასპურაკანის აზნაურთა ქაჯბერუნელების ოჯახს სოფელ აღიოვოტიდან. პირველდაწყებითი განათლება მეწოფის მონასტერში მიიღო. რის გამოც „მეწოფეცი“ (მეწოფელი) შეარქვეს. თომა მეწოფეცი თავისი დროისათვის საკმაოდ განათლებული კაცი იყო. მისი ნაშრომებიდან აღსანიშნავია „თემურლენგის ისტორია“ და „მემუარები“, რომლებიც საყურადღებო მასალას შეიცავენ - საუკუნეების ამიერკავკასიისა და ახლო აღმოსავლეთის ისტორიის მნიშვნელოვანი ფაქტების დასადგენად. თავის საისტორიო თხზულებებში თომა მეწოფეცი მნიშვნელოვან ადგილს უთმობს საქართველოს პოლიტიკური ცხოვრების აღწერას, მოცემული აქვს ქართლის თავგადასავალი დაახლოებით საუკუნის 80-იანი წლებიდან საუკუნის 40-იან წლებამდე.

თომა მეწოფეცი იმ სომეხ ისტორიკოსთა რიცხვს განეკუთვნებოდა, რომლებიც საქართველოს ფეოდალური მონარქიის მფარველობაში ეძიებდნენ სომხეთის ცხოვრების მოწესრიგების გზას.
ღორჯოსებრნი

ღორჯოსებრნი — თევზების ოჯახი ქორჭილასნაირთა რიგისა. აერთიანებს 200 გვარის 600-მდე სახეობას. მათი სხეულის სიგრძე 7,5 მმ-იდან (ფილიპინის კუნძულებზე) — 50 სმ-მდე მერყეობს. მუცლის ფარფლები ერთმანეთთანაა შეზრდილი და მისაწოვარ დისკოს ქმნის, რითაც ემაგრებიან ჩქარ მდინარეში ქვებს. შავ ზღვაში საქართველოს სანაპიროებთან და მტკნარ წყლებში ცხოვრობს 14 სახეობისა და ქვესახეობის ღორჯო, რომელთაგან მდინარეებში გვხვდება მხოლოდ 1 ქვესახეობა — კავკასიური მდინარის ღორჯო . უმეტესად იკვებებიან უხერხემლოებით. ბევრ მათგანს (შავპირა ღორჯო, მეშლამია, გომბეშოსთავა და სხვა) სარეწაო მნიშვნელობა აქვს — იყენებენ ნედლად და დაკონსერვებულს.
ვალმის ბრძოლა

ვალმის ბრძოლა — საფრანგეთ-პრუსიის ბრძოლა. გაიმართა 1792 წლის 20 სექტემბერს რევოლუციური საფრანგეთის ჯარების (შარლ დიუმურიე და ფრანსუა კელერმანი) მიერ მოპოვებული პირველი გამარჯვება ავსტრია-პრუსიის ინტერვენტთა და ფრანგ აზნაურ-ემიგრანტთა ჯარებზე (კარლ ბრაუნშვაიგი). სოფელ ვალმის რაიონში საფრანგეთის ჯარებმა ინტერვენტებს პარიზისაკენ მიმავალი გზა გადაუღობეს, წარმატებით მოიგერიეს მათი შეტევა და აიძულეს უკან დაეხიათ. 1792 წლის 5 ოქტომბრისათვის ინტერვენტები განდევნეს საფრანგეთის ტერიტორიიდან.
ვეგეციუსი

პუბლიუს ფლავიუს რენატუს ვეგეციუსი — საუკუნის დასასრულისა და საუკუნის დასაწყისის რომაელი სამხედრო ისტორიკოსი და თეორეტიკოსი. 390-410 წლებში ოთხ წიგნად დაწერა ტრაქტატი „სამხედრო საქმის შესახებ“, რომელიც იმპერატორ თეოდოსიუსს უძღვნა. ვეგეციუსის ნაშრომი კომპილაციურია, შედგენილია დაკარგული რომაული წყაროების საფუძველზე და რომის სამხედრო ხელოვნების შესახებ პირველი სისტემატიური ნაშრომია, რომელმაც ჩვენამდე მოაღწია. ვეგეციუსის ნაშრომი ფართოდ იყო ცნობილი შუა საუკუნეებში.
ეჩმიაძინის ბრძოლა

ეჩმიაძინის ბრძოლა — ბრძოლა რუსეთისა და ირანის არარეგულარულ ცხენოსან ჯარს შორის ეჩმიაძინის მონასტრის ახლოს 1804 წლის ივნისში, რუსეთ-ირანის ომის (1804-1813 წწ.) დროს.

განჯის ალყისა და აღების (1803 წლის ნოემბერი – 1804 წლის იანვარი) შემდეგ რუსეთის არმიის მთავარსარდალმა პავლე ციციანოვმა ძალისხმევა ერევნის დაპყრობისკენ მიმართა. 1804 წლის 20 ივნისს ციციანოვი თავისი ჯარით (დაახლ. 5 ათასი კაცი, 12 ქვემეხი) პირისპირ შეხვდა ირანის ცხენოსან ჯარს (დაახლ. 18-20 ათასი კაცი), რომელსაც უფლისწული აბას-მირზა სარდლობდა. აბას-მირზასთან იმყოფებოდა ასევე საქართველოდან დევნილი ბატონიშვილი ალექსანდრე. სამდღიან ბრძოლაში ორივე მხარემ საგრძნობი დანაკარგი განიცადა. ხანმოკლე წარმატების მიუხედავად ირანელები დამარცხდნენ. ეჩმიაძინის მონასტერი რუსულმა გარნიზონმა დაიკავა. აბას-მირზამ ერევნისკენ დაიხია.
ქუთაისი 2010 (საკალათბურთო კლუბი)

საკალათბურთო კლუბი ქუთაისი-2010 — პროფესიონალური საკალათბურთო კლუბი ქალაქ ქუთაისიდან, საქართველო.

ისტორია
ქალაქ ქუთაისის საკალათბურთო კლუბები 1991 წლიდან გამოდიოდნენ საქართველოს ეროვნულ ჩემპიონატში სხვადასხვა სახელის ქვეშ („ქუთაისი,“ „ჯიქი,“ „რიონი,“ „იმერეთი“). „ქუთაისი-2010“-ს შექმნამდე კი ქალაქი 4 წლის განმავლობაში უგუნდოდ იყო.

ქუთაისის ახალი კლუბი წარმატებულად ჩაერთო ეროვნულ ჩემპიონატში 2010 წელს, და თავის პირველივე სეზონში მესამე ადგილი დაიკავა, მომდევნო სეზონში კი ეს შედეგი გაიმეორა. 2011 წელს მან აგრეთვე იმარჯვა დუდუ დადიანის სახელობის მემორიალზე, 2012 წელს კი ეროვნული თასის ფინალში გავიდა, სადაც სკ არმიასთან დამარცხდა.

მიმდინარე შემადგენლობა
უაიკარემოანა

უაიკარემოანა — ტბა ახალი ზელანდიის ჩრდილოეთ კუნძულზე, ტე-ურევერის ეროვნულ პარკში. მდებარეობს ქალაქ უაიროის ჩრდილო-დასავლეთით, გიზბორნიდან 80 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით. მოიცავს 54 კმ²-ს. მაორის ენიდან სიტყვა უაიკარემოანა ითარგმნება როგორც „მოჩუხჩუხე წყლის ზღვა“.

წარმოადგენს ჩრდილოეთ კუნძულის უღმერს ტბას (256 მ). მდებარეობს ზღვის დონიდან 600 მეტრზე. ევროპელებმა იგი 1844 წელს აღმოაჩინეს.

ტბა დაახლოებით 2200 წლის წინ წარმოიქნმა, მიწის მოწყვეტის შედგეგად, რომელმაც მდინარე უაიტარეკაჰეკე ჩაკეტა. თუმცა, ლეგენდის თანახმად იგი ადგილობრივი ტომების წინაპარმა ჰაუმაპუჰიამ შექმნა.

ტბა განსაკუთრებით პოპულარულია იმ დამსვენებლებს შორის, რომლებსაც უყვართ თევზაობა და სხვადასხვა რეკრეაციული აქტივობები.
კოლრიჯი

კოლრიჯი — ტბა ახალ ზელანდიაში, სამხრეთ კუნძულზე, კენტერბერის რეგიონში. მდებარეობს ქალაქ მეთვენიდან 35 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით. ზედაპირის ფართობი 47 კმ²-ია.

ტბა მდებარეომს მდინარე რაკაიის ჩრდილოეთით. მასზე მოქმედებს ქვეყანაში ერთ-ერთი უძველესი ჰიდროელექტროსადგური, რომელიც 1914 წელს აშენდა. ჩაედინება მდინარე ჰარპერი და ვილბერფორსი.
პოტერიტერი

პოტერიტერი — ტბა ახალი ზელანდიის, სამხრეთ კუნძულზე, ფიორდლანდის ეროვნულ პარკში. მდებარეობს ქალაქ ტუატაპერედან 40 კმ-ით დასავლეთით.

პოტერიტერი გადაჭიმულია ციცაბო ფერდობებიან მთიან ხეობაში, ჩრდილოეთი-სამხრეთის მიმართულებით 28 კმ-ზე. საშუალო სიგანე 2 კმ-ია. ზედაპირის ფართობი 43 კმ².

ტბიდან გამოედინება 8 კმ სიგრძის მდინარე უაიტუტუ, რომელიც ფოვოს სრუტეში ჩაედინება.
ბრუნერი

ბრუნერი — ტბა ახალი ზელანდიის, სამხრეთ კუნძულზე, უესტ-კოსტის რეგიონში. ზედაპირის ფართობი 40 კმ². მდებარეობს ქალაქ გრეიმუთიდან 31 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით. სიახლოვეს არსებული უდიდესი დასახლებაა ჩრდილოეთ ნაპირზე მდებარე მოანა. გამოედინემა მდინარე არნოლდი.

ახალი ზელანდიის სხვა თვალწარმტაც ადგილებთან შედარებით, ტბას საკმაოდ ცოტა მნახველი ჰყავდა, თუმცა ბოლო წლებში იზრდება თევზაობის მოყვარულ ტურისტთა რიცხვი.

ტბას სახელი ეწოდა საუკუნის ინგლისელი მკვლევრის — თომას ბრუნერის პატივსაცემად. მაორული სახელწოდებაა კოტუკა მოანა, რაც „ყანჩების ზღვას“ ნიშნავს.

1976 წლისთვის, ბრუნერის აუზის 20 % სასოფლო-სამეურნეო მიზნებისთვის იქნა ათვისებული, დასახლება მოანას მაცხოვრებელთა რაოდენობამ კი 84-ს მიაღწია.
ტარაუერა

ტარაუერა — ტბა ახალ ზელანდიაში, ჩრდილოეთ კუნძულზე; უდიდესია ვულკან ტარაუერის გარშემო მდებარე ტბათა ჯგუფში. მდებარეობს ქალაქ როტორუიდან 18 კმ-ით აღმოსავლეთით, ვულკან ტარაუერიდან 5 კმ-ით დასავლეთით. ზედაპირის ფართობი 41 კმ²-ია.

ტბას მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა 1886 წლის 10 ივნისს ტარაურის ამოფრქვევამ, რის შედეგადაც დაიღუპა 150 ადამიანი, დაიმარხა ტბის სამხრეთ-დასავლეთ ნაპირზე მდებარე მაორის სოფელი ტე-უაიროა.

ზაფხულობით ტარაუერა პოპულარულია თევზაობისა და წყლის სპორტის მოყვარულებს შორის. თბილწყლიან პლაჟებთან აწყობენ კემპინგს.
ზინგა მბანდი ნგოლა

ზინგა მბანდი ნგოლა, ნზინგა მბანდი ნგოლა, ჟინგა მბანდი ნგოლა ანა (დ. დაახლ. 1582 — გ. 17 დეკემბერი, 1663) — 1624 ან 1623 წლიდან ნდონგოს (ანგოლა) და საუკუნის 20-იანი წლების დასასრულიდან მატამბის სახელმწიფოს გამგებელი. თავისი ძმის ნგოლა მბანდის გარდაცვალების შემდეგ ზინგა მბანდი ნგოლა ნდონგოს დედოფალი გახდა. ატარებდა პორტუგალიისაგან დამოუკიდებელ პოლიტიკას. ზინგა მბანდი ნგოლას თავიდან მოსაშორებლად პორტუგალიელებმა 1626 წელს ტახტზე დასვეს თავიანთი ერთგული კაცი. ზინგა მბანდი ნგოლა მომხრეებთან ერთად ქვეყნის შიგა ოლქებში გადავიდა, დაიპყრო მატამბა და იქ სახელმწიფო დააარსა. 30 წელზე მეტხანს მეთაურობდა იგი პორტუგალიის წინააღმდეგ გამართულ სახალხო ომს. ზინგა მბანდი ნგოლა ანგოლის სახალხო გმირადაა აღიარებული.
ახალი ზელანდიის სამეფო

ახალი ზელანდიის სამეფო — ტერიტორია რომლის ხელმძღვანელადაც ითვლება ახალი ზელანდიის მეფე. სამეფო მოიცავს: ახალ ზელანდიას, კუკის კუნძულებს, ნიუეს, ტოკელაუს და როსის ტერიტორიას ანტარქტიკაში. სამეფოს მოსახლეობა შეადგენს დაახლოებით 4 400 000 ადამიანს (ახალი ზელანდიის გარეშე — 18 000 ადამიანს), ხოლო საერთო ფართობია 719 188 კმ² (როსის ანტარქტიდული ტერიტორიის (450 000 კმ²) და ახალი ზელანდიის გარდა (268 680 კმ²) — 508,2 კმ²).

2022 წლის 8 სექტემბრიდან ახალი ზელანდიის მონარქია მეფე ჩარლზ .

რადგანაც ახალი ზელანდიის მონარქი ერთდროულად კიდევ 15 სხვა სახელმწიფოს მეთაურია, რომლებიც ცნობილია თანამეგობრობის სამეფოების სახით, ახალ ზელანდიაში უშუალოდ მონარქს წარმოადგენს გენერალ-გუბერნატორი. 2011 წლის აგვისტოდან ეს თანამდებობა უკავია ჯერი მატეპარაის.

თანამეგობრობის სხვა სამეფოებისგან განსხვავებით, ახალი ზელანდიის სამეფო არ არის სახელმწიფო და არ აქვს საერთაშორისო სახელმწიფოებრივი აღიარება. ტერმინს «ახალი ზელანდიის სამეფო» აქვს კონცეფსუალური, სიმბოლური ხასიათი, რომელიც მიუთითებს სხვადასხვა ქვეყნების და სახელმწიფოების ისტორიის და მორალური ფასეულობების ერთიანობისკენ და სახელმწიფოს ერთი მეთაურის აღიარებისკენ.
თსუ (საკალათბურთო კლუბი)

საკალათბურთო კლუბი თსუ — პროფესიონალური საკალათბურთო კლუბი ქალაქ თბილისიდან, საქართველო. ეკუთვნის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს.

ისტორია
თსუ 1991 წლიდან იღებს საქართველოს ეროვნულ ჩემპიონატში მონაწილეობას. მოგებული აქვს 2006 წლის ეროვნული თასი და სუპერთასი.

ეროვნულ ჩემპიონატში კლუბისთვის ყველაზე წარმატებული 2009-11 წლები გამოდგა, როდესაც იგი ზედიზედ ორჯერ გავიდა სუპერლიგის ფლეი-ოფის ფინალში, და მეორე ადგილი დაიკავა.

ჯილდოები
საქართველოს სუპერლიგა
ვიცე-ჩემპიონი (2): 2010, 2011
საქართველოს თასი
გამარჯვებული (1): 2006
საქართველოს სუპერთასი
გამარჯვებული (1): 2006
ქორქია-საკანდელიძის მემორიალი
გამარჯვებული (1): 2011

მიმდინარე შემადგენლობა
ზაქარია ქანაქერცი

ზაქარია ქანაქერცი, ზაქარია სარკავაგი (; დ. 1627, სოფ. ქანაქერი, ერევნის მახლობლად — გ. 1699) — სომეხი ისტორიკოსი, წარმოშობით ქართველი.

წარმომავლობა
თავისი ქართული წარმომავლობის შესახებ ცნობას გვაწვდის საისტორიო თხზულებაში, რომელიც „ქრონიკის” სახელითაა ცნობილი. ამ გადმოცემის თანახმად, ჰოვჰანავანქის მონასტერში, თურმე, ესვენა წმინდა გიორგის ნეშტი, რომლის შემწეობითაც მრავალი სნეული იკურნებოდა, როდესაც შირაკის ქვეყანა ქართველი მეფეების ხელში იყო, მეფის შვილის განსაკურნად წმინდა ნეშტის საქართველოში გადასვენება გადაწყვიტეს, რისთვისაც მეფე იძულებული გახდა სომხეთში მძევლებად გაეგზავნა ყმაწვილები ქართველი დიდებულთა ოჯახებიდან. შემდეგში ამ მძევალთა ერთი ნაწილი სომხეთში დარჩენილა. მათგან ერთ-ერთის შთამომავალი,ზაქარია ქანაქერცის თქმით, მისი მამა იყო. მიუხედავად იმისა, რომ ზაქარია დარწმუნებული იყო თავის ქართულ წარმომავლობაში და კიდეც ამაყობდა წინაპრებით, ეროვნული თვითშეგნებითა და სარწმუნოებით სომეხი იყო და სომხეთის პოლიტიკურ და კულტურულ ინტერესების ერთგულ დამცველად გვევლინება.

ბიოგრაფია
13 წლისა მიაბარეს ჰოვანავანქში – იოანეს მონასტერში, სადაც მთელი სიცოცხლე გაატარა. ზაქარია ქანაქერცის განეკუთვნება სამნაწილიანი ვრცელი ნაწარმოები „ისტორია“, რომელშიც თავმოყრილია საყურადღებო ცნობები ამიერკავკასიისა და ირანის სოციალ-ეკონომიკური და პოლიტიკური ისტორიის შესახებ. ნაშრომის მესამე ნაწილში გადმოცემულია ავტობიოგრაფიული ცნობები და ჰოვანავანქის ისტორია. იგი თავის თხზულებაში მნიშვნელოვან ადგილს უთმობს საქართველოს პოლიტიკურ და სოციალურ ცხოვრებას. საინტერესოდაა აღწერილი როსტომისა და თეიმურაზ -ის ურთიერთობა, ვახტანგ -ისა და გიორგი -ის მოღვაწეობა. საყურადღებოა ასევე თუმანიშვილებისა და ბარათაშვილების ბრძოლის ისტორია. ეს თხზულება პირველად სომხურ ენაზე გამოიცა 1870 წელს. 6 წლის შემდეგ ფრანგულად თარგმნა და გამოაქვეყნა მარი ბროსემ, ხოლო 1969 წელს რუსულად დაისტამბა მოსკოვში.
ზენდები

ზენდები — ირანულენოვანი ტომი და დინასტია დასავლეთ და სამხრეთ ირანში. საუკუნის 50-60-იან წლებში ზენდის ტომის ბელადმა ქერიმ-ხანმა ისარგებლა ირანის ფეოდალური დაქსასულობით, სძლია თავის მეტოქეებს და თითქმის მთელი ირანი დაიმორჩილა. მისი გარდაცვალების (1779) შემდეგ ზენდებს შორის ჩამოვარდნილი ქიშპი გამოიყენეს ყაჯარებმა, დაამარცხეს ზენდები და 1794 წლიდან ირანში გაბატონდნენ.

დინასტიის მმართველები
ქერიმ-ხანი — 1760-1779
აბუ ლ-ფათჰ-ხანი — 1779-1782
ალი მურად-ხანი — 1782-1785
ჯაფარ-ხანი — 1785-1789
ლუთფ ალი-ხანი — 1789-1794
ზამის ბრძოლა

ზამის ბრძოლა — ბრძოლა რომაელებსა და კართაგენელებს შორის ძვ. წ. 202 წლის 19 ოქტომბერს ქალაქ ზამასთან (ჩრდილოეთი აფრიკა, კართაგენის სამხრეთ-დასავლეთით 120 კმ-ზე, ახლანდელი ელ-კეფის რაიონი). რომაელებს სარდლობდა პუბლიუს კორნელიუს სციპიონ აფრიკელი უფროსი, კართაგენელებს - ჰანიბალი. თითოეულს 35-40 ათ. მეომარი ჰყავდა. ბრძოლის წინ რომაელებს მიემხრო აღმოსავლეთ ნუმიდიის მეფე მასინისა, რამაც გადამწყვეტი როლი ითამაშა რომაელების გამარჯვებაში. რომელების ცხენოსანმა ჯარმა გაანადგურა მოწინააღმდეგის ცხენოსანთა ჯარი და კართაგენელების მთავარ ძალებს ზურგიდან დაარტყა. ზამის ბრძოლამ საბოლოოდ რომის სასარგებლოდ გადაწყვიტა მეორე პუნიკური ომის ბედი.