iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დრანეთის წმინდა კვირიკესა და ივლიტას ტაძარი

დრანეთის წმინდა კვირიკესა და ივლიტას ტაძარი — მდებარეობს საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარეში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში, მისგან დასავლეთით 9 კმ-ში მდებარე სოფელ ალექსეევკას სამხრეთ-დასავლეთით 1 კმ-ში მდებარე ნასოფლარ დრანეთში (დრიანეთში), ტორნეს ხევის მარჯვენა ნაპირზე.

ეკლესიის სახელობა დაკარგული იყო და სამეცნიერო ლიტერატურაში ის იწოდებოდა, როგორც დრანეთის, ან ალექსეევკა-დრანეთის ეკლესია. არქეოლოგიურ სამუშაოებისას გაირკვა, რომ ტაძარი წმინდა კვირიკესა და ივლიტას სახელობაზეა აგებული.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

2010 წელს ეკლესიას ჩაუტარდა არქეოლოგიური და სარესტავრაციო-საპროექტო სამუშაოები (ხელმძღვანელი: ნინო ნოზაძე).

2010 წლის ზაფხულში ეკლესიაში საუკუნის ვერცხლის ორნამენტებიანი კანდელი აღმოაჩინეს.
შვედური სამეფო ბალეტი

შვედური სამეფო ბალეტი — შვედური სამეფო ბალეტი ერთ-ერთი უძველესია ევროპაში. დაარსებულია 1773 წელს მეფე გუსტავ -ის მიერ სტოკჰოლმში როგორც მისი ეროვნულ-კულტურული პროექტის ერთ-ერთი ნაწილი.

ისტორია
საბალეტო სპექტაკლებს სტოკჰოლმში 1638 წლიდან დგამდნენ ფრანგი მსახიობები, 1773 წელს გაიხსნა სამეფო ოპერა, შეიქმნა მუდმივი საბალეტო დასი, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ლ. გალოდიე და. პირველი შვედი ბალეტმაისტერი იყო ა. სელინდერი. საუკუნის ცნობილი მოცეკვავეები იყვნენ ჯ. ბასი, ჰ. იორტსბერგი, საუკუნის შუა წლებისა — შ. ნორბერგი, ჰ. იოჰანსონი.

 ნახევარში დაწინაურდა ბალეტმაისტერი ს. ლუნდი, მოცეკვავე ჰ. ლუნდი. საუკუნის 20-იან წლებში შვედური ბალეტის აღორძინებას ხელი შეუწყო მ. ფოკინის მოღვაწეობამ. 20-იან წლებში შეიქმნა დასი „შვედური ბალეტი“, (1920-25 გამოდიოდა პარიზში). ამ პერიოდის წამყვანი მოცეკვავეები იყვნენ: კ. არი, ე. ჰასელკვისტი.

1967 წელს ი. კრამერმა დააარსა დასი „კრამერ ბალეტენი“, ხოლო ბ. კულბერგმა — „კულტერგ-ბალეტენი“. სხვადასხვა დროის გამოჩენილი მოღვაწეები არიან: ბ. აპელგრენი, ე. რაში, გ. ლინდგრენი, ტ. როდინი, ძმები ი. და მ. მენგარელები, ფონ როზენი, მ. ორლანდო, გ. ანდერსონი და სხვა.
შვედური სამეფო დრამატული თეატრი

სამეფო დრამატული თეატრი (შვედ. ), შვედეთში ცნობილია როგორც . თეატრის რვა მოქმედ სცენაზე წლიურად ათასამდე სპექტაკლს წარმოადგენენ. თეატრს თავის ამჟამინდელ არტ ნუვოს სტილის შენობაში 1908 წლიდან უდევს ბინა. შენობის არქიტექტორია ფრედრიკ ლილიეკვისტი. დეკორაციების შესრულებისას ცნობილი მსახიობები კარლ მილერსი და კარლ ლარსონი უფლისწულ ეუგენთან ერთად იღებდნენ მონაწილეობას.

თეატრის სამსახიობო სკოლაში , არაერთი გამოჩენილი ხელოვანი სწავლობდა: გრეტა გარბო, ინგრიდ ბერგმანი, მაქს ფონ ზიუდოვი და სხვა.

სამსახიობო სკოლა მცირე ინსტიტუტებად 1967 წელს დაიყო.

ისტორია
- სს-ში შვედეთში გავრცელდა სასკოლო თეატრები, საუკუნის დასასრულიდან იმართებოდა წარმოდგენები მეფის სასახლეში. პირველი სასახლის თეატრი გაიხსნა სტოკჰოლმში 1649 წელს, ხოლო პირველი ეროვნული თეატრი იყო უფსალის სტუდენტური თეატრი (1682-91). გუსტავ -ის დროს შეიქმნა ხალხისათვის ხელმისაწვდომი პირველი თეატრები გეტებორგსა (1779) და სტოკჰოლმში (1788). საუკუნის 70-იან წლებამდე სცენაზე ბატონობდა ფრანგული ვოდევილი, ა. კოცებუნის ფსევდოისტორიული ტრაგედიები და სხვა. 70-იან წლებში კერძო და სახელმწიფო თეატრის რეპერტუარში დამკვიდრდა „ახალი დრამა“ (მ. შ. ჰ. იბსენი და ბ. ბეირნსონი). რეალიზმის განმტკიცება დაკავშირებულია დრამატურგთან და თეატრის თეორეტისკოსთან ა. სტრინდბერგთან, რომელმაც რეჟ. ა. ფალკთან ერთად 1907 წელს სტოკჰოლმში გახსნა ინტიმური თეატრი (არსებობდა 1910 წლამდე). საუკუნის ნახევარში ცნობილი რეჟისორი იყო უ. მულანდერი. 30-იან წლებში თეატრში მოვიდა ა. შებერგი, ხოლო 40-იან წლებში — ი . ბერგმანი. 50-იან წლებში აღმოცენდა კერძო თეატრები. სახელმწიფო თეატრის სცენაზე ძირითადად დგამდნენ კლასიკასა და საზღვარგარეთის დრამატურგების ჟ. პ. სარტრის, ჟ. ანუის, ა. მილერის, ტ. უილიამსის, ჯ. ოსბორნის პიესებს. 60-იან წლებში პოპულარული გახდა ბ. ბრეხტი. ბოლო წლებში შვედურ თეატრში აღმოცენდა ახალი მიმდინარეობა — „თავისუფალი დასები“.

1980 წელს ახალი მიმდინარეობის წარმომადგენლებმა სტოკჰოლმში გამართეს თეატრალური ფესტივალი. თანამედროვე შვედური თეატრის ცნობილი მსახიობები არიან ი. ტიტბლადი (გ. 1975), ე. იუსეფსონი, გ. ვოლგრენი, ა. ეკი, ე, დალბეკი, ტ. პავლო, ს. რუდი, პ. ოსკარსონი და სხვა.
სემ ნუიომა

სემ ნუიომა (; დ. 12 მაისი, 1929, ონგანჯერა, ომუსატის რეგიონი, ნამიბია — გ. 8 თებერვალი, 2025, ვინდჰუკი, ნამიბია) — ნამიბიის სახელმწიფო მოღვაწე, ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი 1990-2005 წლებში. სვაპოს ხელმძღვანელი 1960-2007 წწ.

ბიოგრაფია
მიეკუთვნება ოვამბოს ეთნიკურ ჯგუფს. 1954 წელს დაამთავრა საშუალო სკოლა ვინდჰუკში. 1950-იანი წლების მეორე ნახევრიდან აქტიურად ჩაერთო რევოლუციურ მოძრაობაში. 1958 წელს გამოვიდა ინიციატივით დაარსებულიყო ოვამბოლენდის სახალხო ორგანიზაცია. 1960 წელს გახდა სამხრეთ-დასავლეთ აფრიკის ხალხთა ორგანიზაციის ერთ-ერთი დამფუძნებელი. პარტიისა, რომელიც იბრძოდა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკისაგან ნამიბიის დამოუკიდებლობისათვის და ხელისუფლების შავკანიანი უმრავლესობისათვის გადასაცემად. 1961 წლიდან ემიგრაციაშია. 1971 წლიდან ნამიბიის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმიის მეთაურია.

ნამიბიის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ ერთხმად აირჩიეს ქვეყნის პირველ პრეზიდენტად, რომელსაც საპრეზიდენტო რეგალიები გადასცა გაეროს გენერალურმა მდივანმა ხავიერ პერეს დე კუელიარმა 1990 წლის 21 მარტს. პრეზიდენტის თანამდებობაზე დარჩა 3 ვადით. 2005 წლის 21 მარტიდან პრეზიდენტის, ხოლო 2007 წლიდან სვაპო-ს ლიდერის თანამდებობები დაუთმო ჰიფიკეპუნიე პოჰამბას.

მისი შვილი უტონი ნუიომა 2010 წლის მარტში გახდა ნამიბიის საგარეო საქმეთა მინისტრი.
ქუდუნა

ქუდუნა — მცენარეთა გვარი კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. ერთ-, ორ-, ან მრავალწლოვანი ბალახებია. ზოგჯერ მკვრივ ბალიშისებრ ან ფაშარ კორდებს ქმნიან. პატარა თეთრი ან ყვითელი, მტევნისებრ ყვავილედებად შეკრებილი ყვავილები აქვთ. ნაყოფი ჭოტაკია.

გვარში 300-მდე სახეობაა. გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ და ცივ სარტყელში. კავკასიაში 20-მდე სახეობა გვხვდება, საქართველოში — 16. ქუდუნას სახეობები იზრდება კლდეებზე, მორენებსა და ჩამონაზვავებზე, ქვიან ფერდობებსა და კირქვიან კლდეებზე, მთის შუა სარტყლიდან ალპურ სარტყლამდე. საქართველოში გავრცელებული სახეობებიდან 4 საქართველოს ენდემია (. ხოლო 4 კავკასიისა ). ზოგიერთი სახეობა დეკორატიულია.
იურეს ეროვნული პარკი

}
| ფართობი = 24 კმ²

იურე — ეროვნული პარკი შვედეთში, რომელიც მოიცავს შვედეთის უდიდეს ტბაში — ვენერნში მდებარე 30 კუნძულისგან შემდგარ იურეს არქიპელაგს. დაარსდა 1991 წელს, ფართობი 24 კმ²-ს შეადგენს.

კუნძულები ამჟამად დაუსახლებელია, მაგრამ აქ გვხვდება სანადირო სახლი და უსახელო შუქურა. ველური ბუნების წარმომადგენლებს შორის გავრცელებულია ირემი და მრავალგვარი ფრინველი, მათ შორის ეგერტი, ზღვის კაჭკაჭი, თოლია. იურეს ჰორიზონტი მხოლოდ წყალს მოიცავს, გარდა სამხრეთი მიმართულებისა, საიდანაც კინეკულეს ქედი მოჩანს.

ეროვნულ პარკამდე მისვლა მხოლოდ წყლითაა შესაძლებელი.
ფულუფიელეტის ეროვნული პარკი

}
| ფართობი = 385 კმ²

ფულუფიელეტი — ეროვნული პარკი შვედეთში, მოიცავს 385 კმ² ტერიტორიას. მთლიანად მდებარეობს ელვდალენის მუნიციპალიტეტში, დალარნის პროვინციაში. სახელი ეწოდა 1 044 მ სიმაღლის ფულუფიელეტის მთისგან.

იგი შვედეთის ერთ-ერთი უახლესი ეროვნული პარკია, რომელიც 2002 წელს მეფე კარლ -მ გახსნა რამდენიმე ათასი დამსწრის წინაშე.

ამის შემდეგ ფულუფიელეტი პარკი გახდა, ესაა საერთაშორისო პროექტი, რომლის მიზანია ტერიტორიის დაცვა ტურიზმთან კომბინაციაში.

გეოგრაფიულად, ჭარბობს ლიქენები, შიშველი მთები და ხეობები ხშირი, უძველესი ტყეებით. წარმოდგენილი ბუჩქნარიანი ველები, ბალახი და ლიქენები უნიკალურია სკანდინავიის მთათა სისტემაში, რის გამოც აქ გავრცელებული არაა ჩრდილოეთის ირემი.

გავრცელებულია ფრინველის რამდენიმე სახეობა. პარკის სიმბოლოა ციმბირული ჩხიკვი. მნიშვნელოვან ღირსშესანიშნაობებს შორისაა შვედეთის უდიდესი ჩანჩქერი ნიუპესკერი (93 მ). ასევე, აქ იზრდება მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე ხანდაზმული ნაძვი „ძველი ტიეიკო“, რომლის ასაკიც 9 550 წელია.

გალერეა
ფონ-დე-გომი

ფონ-დე-გომი — გამოქვაბული სამხრეთ-დასავლეთ საფრანგეთში, დორდონის დეპარტამენტში. იგი შეიცავს პრეისტორიულ პოლიქრომიულ კლდის მხატვრობას და გრავიურებს. ნახატები 1901 წლის 12 სექტემბერს აღმოაჩინა ადგილობრივმა პედაგოგმა დენის პეირონმა. გამოქვაბული მანამდეც იყო ფართო საზოგადოებისთვის ცნობილი, თუმცა ნახატების მნიშვნელობა არ იყო აღიარებული. გვხვდება დაახლოებით 230 გრავიურული და მხატვრული ბიზონების (82), ცხენების, მამონტების, ირმების, ბეწვიანი მარტორქებისა და მგლის გამოსახულებანი. მხატვრობის დიდი ნაწილი აღმოჩენილია უკანასკნელ ათწლეულებში. მღვიმის მეტად ცნობილი ნახატი, ფრიზის ხუთი ბიზონის გამოსახულება, შემთხვევით აღმოაჩინეს 1966 წელს. მოცულობითი ეფექტისათვის გამოყენებულია გამოქვაბულის რელიეფური კედლებიც.

ფონ-დე-გომი თარიღდება მადლენის კულტურის დროით (ძველი წელთაღრიცხვის 15000-11000 წლები). გამოქვაბულთან გვხვდება ცარცული ასაკის კირქვები. გამოქვაბულს აქვს ვიწრო შესასვლელი, რომლის სიგრძეა 125 მ, სიგანე 2-3 მ, ხოლო სიმაღლე 8 მეტრამდე.
გარფიუტანის ეროვნული პარკი

}
| ფართობი = 1,11 კმ²

გარფიუტანის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი შვედეთში, კარლსბეგების ქედზე, ქალაქ ერებრეს დასავლეთით, ლეკებერგის მუნიციპალიტეტში. მოიცავს 1,11 კმ² ტერიტორიას. პარკი 1909 წელს დაარსდა, შვედეთის სხვა პირველ 8 ეროვნულ პარკთან ერთად, რომლებიც ამავე დროს პირველები იყო ევროპაში. მდებარეობს უძველეს სასოფლო-სამეურნეო ლანდშაფტზე. პარკის შექმნის მიზანი იყო გასაოცარი მცენარეულობის დაცვა. მიუხედავად ამისა, სულ მალე ფლორამ დეგრადაცია დაიწყო. 1940-იან წლებში ნათელი გახდა, რომ მცენარეულობის გადასარჩენად, ეს ტერიტორია იმავე მეთოდებით უნდა ემართათ, როგორც ეს პარკის შექმნამდე ხდებოდა.
გოტსკა-სანდენის ეროვნული პარკი

}
| ფართობი = 44,9 კმ²
გოტსკა-სანდენი — შვედეთის კუთვნილი დაუსახლებელი კუნძული ბალტიის ზღვაში, კუნძულ ფორედან 38 კმ-ით ჩრდილოეთით. მისი სიგრძე დაახლოებით 9 კმ-ია, სიგანე − 6 კმ, მთლიანი ფართობი კი 36 კმ².

გოტსკა-სანდენი მთლიანად ქვიშისგან შედგება და მისი პეიზაჟისთვის დამახასიათებელია პლაჟები, დიუნები და ფიჭვის ტყეები. სახელი გოტსკა-სანდენი „გოტლანდის ქვიშიან კუნძულს“ ნიშნავს და მომდინარეობს იმ პროვინციიდან, რომელსაც ის მიეკუთვნება. 1909 წლიდან კუნძულზე შექმნილია ეროვნული პარკი. გარდა რუხი სელაპების კოლონიისა, უმაღლესი ფაუნა ძალიან მდიდარი არაა. თუმცა გავრცელებულია უიშვიათესი მწერები და მცენარეები, მათ შორის რამდენიმე სახის ორქიდეა. ზაფხულობით, კუნძულ ფორედან და მატერიკზე მდებარე ქალაქ ნინეშამნიდან რეგულარულად ხორციელდება სანაოსნო ტურები.

გალერეა
ჰამრის ეროვნული პარკი

}
| ფართობი = 13,83 კმ²

ჰამრის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი შვედეთში, ევლებორგის ლენში. 2011 წლამდე, მის ფართობი მხოლოდ 28 ჰა იყო და შვედეთის ყველაზე პატარა ეროვნულ პარკად ითვლებოდა. თუმცა, 1000 ჰა-ზე ნაკლები ფართობის ტერიტორიის ეროვნულ პარკად გამოცხადება არ შეიძლება, რის გამოც, 1989 წელს იგეგმებოდა მისი გაუქმება და ბუნების ნაკრძალად გამოცხადება, მაგრამ იდეა ჩავარდა და 2011 წელს, პარკის ფართობი 1383 ჰა-მდე გაიზარდა. ტერიტორია ძირითადად დაფარულია პირველყოფილი წიწვოვანი ტყეებით, ზოგადად ფლორა და ფაუნა ღარიბია, მაგრამ უხვად არიან მწერები.
შრეკჰორნი

შრეკჰორნი — მთა ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში. ბერნის კანტონის უმაღლესი წერტილი. სიმაღლე 4078 მ. მდებარეობს ზემო და ქვემო გრინდელვალდის მყინვარებს შორის, გრინდელვალდიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 10 კილომეტრში. რეგიონი შედგება უდაბური მყინვარული ხეობებისაგან, მწვერვალთან სიახლოვეს აღმართულია ლაუტერაარჰორნი (4042 მ). ბერნის ალპების უმაღლესი მწვერვალი — ფინსტერაარჰორნი (4274 მ), შრეკჰორნიდან სამხრეთით სულ რაღაც 10 კილომეტრში მდებარეობს. გეოლოგიური თვალსაზრისით, შრეკჰორნი წარმოადგენს აარის მასივის ნაწილს, რომელიც აგებულია ძირითადად გრანიტებითა და გნაისებით.

პირველი ასვლა განხორციელდა 1861 წლის 16 აგვისტოს, ლესლი სტივენის, ულრიხ კაუფმანის, კრისტიან მიხელისა და პიტერ მიხელის მიერ.
კოსტერჰავეტის ეროვნული პარკი

}
| ფართობი = 388,78 კმ² მდებარეობს ვესტრა-გეტლანდის ლენში. მოიცავს ზღვასა და კოსტერის კუნძულების ნაპირებს, თუმცა არა თავად კუნძულებს. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ნორვეგიულ საზღვაო პარკ იტრე-ჰვალერს.

ბუნება
გარემო უნიკალურია შვედეთის წყლებისთვის. აღრიცხულია ზღვის ფლორისა და ფაუნის 6 000-ზე მეტი სახეობა, რომელთაგან 200 შვედეთის გარდა სხვაგან არსად გვხვდება. კოსტრეფიორდის სიღრმე 200 მეტრია, 5-7 გრადუსით დაბალია ტემპერატურა, მარილიანობა 35%-ია. ატლანტიკურ დინებებს შემოყოლილია მხარფეხიანები, ზღვის ღრუბლები და მარჯნის ლიფსიტები. გავრცელებულია ზღვის იშვიათი ფრინველები.

კანონის სპეციალური რეგულაციით დაშვებულია პროფესიონალური თევზაობა.
დან-დ’ერანი

დან-დ’ერანი ( ერანის კბილი) — მწვერვალი პენინის ალპებში, იტალიისა და შვეიცარიის საზღვარზე. სიმაღლე 4171 მ. მწვერვალ მატერჰორნიდან დასავლეთით რამდენიმე კილომეტრში მდებარეობს. დან-დ’ერანის სახელწოდება მომდინარეობს ამავე სახელწოდების ხეობისაგან, რომელიც მწვერვალიდან ჩრდილოეთით არის განლაგებული. დან-დ’ერანი აღმართულია ალპების მთავარ ქედზე, ვალეს კანტონსა (ჩრდილოეთით) და ვალე-დ-აოსტას (სამხრეთით) შორის. მწვერვალის ჩრდილოეთი მონაკვეთი არის მდინარე რონის აუზის წყალგამყოფის ნაწილი, ხოლო სამხრეთ ფერდობი მდინარე პოს აუზის წყალგამყოფი. დან-დ’ერანი მწვერვალ მატერჰორნიდან დასავლეთით 4 კილომეტრში მდებარეობს.

პირველი ასვლა განხორციელდა 1863 წლის 12 აგვისტოს.
მუდუსის ეროვნული პარკი

}
| ფართობი = 493,4 კმ²

მუდუსი — ეროვნული პარკი ჩრდილოეთ შვედეთში. მდებარეობს ლაპლანდიის პროვინციაში, უდიდესი მაწილი მოქცეულია ელივარეს მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. გარდა ამისა, იგი მიეკუთვნება ხელშეუხებელ, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლ ლაპონიის არეალს.

სამეცნიერო კვლევების საგანია პირველყოფილი ტყეები დიდი ხეებით, ფართო ჭაობიანი ნიადაგები, კლდეებშ შორის არსებული ღრმა ხეობები. აქ იზრდება შვედეთის ყველაზე ძველი ფიჭვის ხე. სავარაუდოდ, ის 710 წლისაა და გადარჩენილია 1413 წლის ხანძარს.
ჩინჩის პროვინცია

ჩინჩა — პროვინცია პერუში, იკის რეგიონში. პროვინციის დედაქალაქია ჩინჩა-ალტა. პროვინციის ფართობია 2 988,27 კმ², მოსახლეობა — 181 777 ადამიანი.

პროვინციას ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ლიმას რეგიონი, აღმოსავლეთიდან უანკაველიკას რეგიონი, სამხრეთიდან პისკოს პროვინცია, ხოლო დასავლეთიდან — წყნარი ოკეანე.

პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 11 რაიონად.
აარის მასივი

აარის მასივი — მასივი შვეიცარიის ალპებში. აერთიანებს მრავალ მსხვილ მთათა სისტემას. სახელწოდება მომდინარეობს მდინარე აარესაგან, რომელიც სათავეს აარის მასივზე იღებს. იგი გაშიშვლებულია ბერნისა და ლეპონტინის ალპების აღმოსავლეთ ნაწილში, ლოიკერბადის დასავლეთით და მწვერვალ ტედის აღმოსავლეთით. შემდეგ, მასივის აღმოსავლეთ ნაწილში მოჩანს პატარა სარკმელი. აგებულია კრისტალური ქანებით.

აარის მასივი წარმოადგენს ალპების ჰელვეციური ზონის ნაწილს, რომელიც აგებულია ევროპის ტექტონიკური ფილების მასალებისაგან. მის ლითოლოგიას გააჩნია მთელი ევროპისათვის დამახასიათებელი პალეოზოური ფუნდამენტი, რომელიც დეფორმირებული და მეტამორფიზებულია ჰერცინულ დანაოჭებაში. პატარა ასაკის მეზოზოური დანალექი ქანები ეროზირებული იქნა იმავე ფუნდამენტში. ლითოლოგია წარმოდგენილია გნაისებით, კრისტალური ფიქლებითა და ამფიბოლიტებით.
პადიელანტის ეროვნული პარკი

}
| ფართობი = 1 984 კმ²

პადიელანტა — ეროვნული პარკი ჩრდილოეთ შვედეთში, ნორბოტენის ლენში. შეიქმნა 1963 წელს და უდიდესია შვედეთის ეროვნულ პარკებს შორის ფართობით 1 984 კმ². ასევე მოიცავს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლს — ლაპონიას.

პარკს დასავლეთით ნორვეგია ესაზღვრება. ძირითადად შედგება ორი დიდი ტბის ვასტენიავრესა და ვირიჰავრეს გარშემო გადაჭიმული ვრცელი პლატოსაგან. ამ ტბებს ხშირად მოიხსენიებენ როგორც „ყველაზე ლამაზებს შვედეთის ტბებს შორის“. ლანდშაფტი საოცრად ბრტყელი და გახსნილია, მეზობლად მდებარე სარეკის ეროვნული პარკისგან განსხვავებით, რომელიც ძირითადად მთაგორიანია. პარკის თითქმის მთლიანი ტერიტორია ტყის ხაზს ზემოთ მდებარეობს, მიუხედავად ამისა, ფლორის მრავალფეროვნება ექსტრემალურად მაღალია. აღწერილია 400 სახის მცენარე. ასევე მრავალფეროვანია ფაუნა.
პიელიეკაისეს ეროვნული პარკი

}
| ფართობი = 153,4 კმ²

პიელიეკაისე — ეროვნული პარკი შვედეთში, ლაპლანდიის პროვინციაში.

პარკი მდებარეობს სკანდინავიის მთების საშუალო სიმაღლის ზონაში. უმაღლესი წერტილი 1 138 მეტრია.

პიელიეკაისეს ერთ-ერთი მთავარი მახასიატებელია არყის ტყეების ფართო კორომები, რომლებიც მთლიანი 153 კმ² ტერიტორიიდან 101 კმ²-ს მოიცავს. თითქმის ყველგანაა გავრცელებული ყვავილი .

ფაუნის წარმომადგენლებს შორის არიან ისეთი იშვიათი სახეობები, როგორებიცაა სამურავი, დათვი, პოლარული მელია, არწივი და ა. შ.
ჩეპენის პროვინცია

ჩეპენი — პროვინცია პერუში, ლა-ლიბერტადის რეგიონში. პროვინციას ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ლამბაიკეს რეგიონი, კახამარკას რეგიონი აღმოსავლეთიდან, პაკასმაიოს პროვინცია სამხრეთიდან, ხოლო წყნარი ოკეანე — დასავლეთიდან. პროვინციის დედაქალაქია ქალაქი ჩეპენი.

პროვინციის ფართობია 1 142,43 კმ². 2005 წლის აღწერის მონაცემებით, პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 71 954 ადამიანს.

პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 3 რაიონად.
დვანის წმინდა გიორგის ეკლესია

დვანის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია შიდა ქართლის მხარეში, ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ დვანის ჩრდილო-დასავლეთით, კონუსური მთის წვერზე. სტილისტური ნიშნებით ნ. ჩუბინაშვილი საუკუნის მეოთხედით ათარიღებს, ხოლო ნ. გენგიური – საუკუნით. ადგილობრივი მცხოვრებლები უწოდებენ წმინდა გიორგი კვართისას, ანუ ქრისტეს კვართის მცველ წმინდა გიორგის. აქ იმართებოდა ხატობა – „კვართობა“. მოგვიანებით ამ დღესასწაულისთვის დაურქმევიათ „კოხიჯვრობა“. ეკლესიას ამჟამად წმინდა გიორგი კოხიჯვრისასაც უწოდებენ.

დვანის წმინდა გიორგის ეკლესია კუპელჰალეს ტიპის პირველი ნაგებობაა საქართველოში. იგი წარმოადგენს დასავლეთ-აღმოსავლეთ ღერძზე წაგრძელებულ, გარე სწორკუთხედში მოთავსებულ გუმბათოვან ეკლესიას, რომელსაც სამხრეთიდან და დასავლეთიდან გარშემოსავლელი შემოუყვება. გუმბათი დასავლეთით შვერილთა წყვილს ეფუძნება, აღმოსავლეთით კი საკურთხევლის კუთხეებს.

აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმლის ზედა, ოდნავ ნალისებრი ნაწილი გამოყვანილია სუფთად გათლილი ქვებით და მთელი კედლის სისქეში ჩადგმულია მუქი წითელი ფერის მთლიანი ვიწრო საკეტი ქვა. ეკლესიაში 1697 წელს გარდაცვლილი პაატა ყარალაშვილის საფლავის ქვაა.

ეკლესია ურბნისისა და რუისის ეპარქიის დაქვემდებარებაშია.
დიუფურის პიკი

დიუფურის პიკი — მთა პენინის ალპებში, შვეიცარიაში. სიმაღლით ალპებში მეორე ადგილზეა მონბლანის შემდეგ. სიმაღლე 4634 მ. ალპებისა და დასავლეთი ევროპის ერთ-ერთი უმაღლესი წერტილი. გორნერის მყინვარი ეშვება მთის დასავლეთი კალთებიდან და მიემართება ცერმატისაკენ. უმთავრესად აგებულია მეტამორფული ქანებით, გრანიტებითა და გნაისებით. მონტე-როზას მასივი უმაღლესი მწვერვალი. საუკუნიდან დაწყებული არაერთხელ ცდილობდნენ დიუფურის დაპყრობას. 1855 წელს ცერმატის მხრიდან მოახდინეს პირველი ასვლა ინგლისელებმა.

შვეიცარიის ეროვნული რუკა დიუფურის სიმაღლეს განსაზღვრავს 4,633.9 მეტრით. შვეიცარიის ყველაზე დაბლა მდებარე ლაგო-მაჯორეს ტბასა და დიუფურის პიკს შორის სიმაღლეთა სხვაობა უდრის — 4441 მ-ს. იტალიისა და შვეიცარიის უნივერსიტეტებისა და კარტოგრაფიული დაწესებულებების ძალისხმევით მოხდა მთის სიმაღლის ხელახალი გაზომვა; შედეგი უდრიდა 4,635.25 მეტრს, ამათგან იტალიის მხრიდან სიმაღლე 4,635.25 მეტრია, ხოლო შვეიცარიის მხრიდან 4,634.97 მეტრი. შვეიცარიის ერთ-ერთი ყველაზე ექსტრემალური ადგილია. ჰაერის ტემპერატურა უდრის -40°-ს. განვითარებულია ძლიერი ქარები. თოვლის ხაზის სიმაღლე გადის დაახლოებით 3000 მ სიმაღლეზე. დიუფურის გრანიტების დეფორმაცია სუბდუქციის სიღრმეს მიუთითებს დაახლოებით 60 კილომეტრზე. იგი ზედაპირზე ამოიზიდა ტექტონიკური მოძრაობების შედეგად, რომელიც თანადროულ დროშიც გრძელდება.

მთას სახელი ეწოდა შვეიცარიელი ინჟინერის, ტოპოგრაფისა და შვეიცარიის არმიის ოფიცერის — გიიომ-ანრი დიუფურის პატივსაცემად.
ფარნაკის ეკლესია

ფარნაკის ეკლესია — ეკლესია დღევანდელი თურქეთის ტერიტორიაზე ერზერუმის პროვინციაში, შენკაიის რაიონში, სოფელი ფარნაკის ჩრდილოეთით, ისტორიულ მხარე იმიერ-ტაოში, მდინარეების ბანასა და ოლთისის შესართავთან.

მის შესახებ ექვთიმე თაყაიშვილი, რომელიც 1907 წელს ესტუმრა აღნიშნულ მხარეს, წერს:

ეკლესია კუპელჰალეს ტიპის მარტივი ვარიანტია. გუმბათი აღმოსავლეთ აფსიდის კუთხეებს ეყრდნობა, დასავლეთით – გრძივი კედლებიდან გამოსულ შვერილთა ერთ წყვილს. ე. თაყაიშვილი აღნიშნავს გუმბათის ყელის რამდენიმე თავისებურებას: ეს არის გუმბათის ყელის ოთხწახნაგა ფორმა; აგრეთვე აფრების უქონლობა და გუმბათში ოთხი, თანაც წრიული ფორმის სარკმლის გაჭრა. ეკლესია აგებული ყოფილა ტლანქად ნათალი წითელი ქვებით.

საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის დაყოფით ფარნაკის ეკლესია, ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქიის დაქვემდებარებაშია.
ფარნაკის ციხე

ფარნაკის ციხე — ციხესიმაგრე დღევანდელი თურქეთის ტერიტორიაზე ერზერუმის პროვინციაში, შენკაიის რაიონში, სოფელი ფარნაკის ჩრდილოეთით, ისტორიულ მხარე იმიერ-ტაოში, მდინარე და ოლთისის ორივე ნაპირზე.

მისი მდებარეობის შესახებ ექვთიმე თაყაიშვილი, რომელიც 1907 წელს ესტუმრა აღნიშნულ მხარეს, წერს:

ფარნაკის ციხე მოთავსებულია მდინარის მარცხენა ნაპირზე, ვიწროდ წაგრძელებულ კლდოვან გორაკზე, რომელიც ირგვლივ შემოზღუდულია მაღალი ქვითკირის კედლებით. ციხის დასავლეთ ნაწილში მოთავსებულია გუმბათოვანი პატარა ეკლესია.

ფარნაკის ციხე თურქეთის რესპუბლიკის კულტურის სამინისტროს დაქვემდებარებაშია.
საძირე

საძირე — მცენარე ან მისი ნაწილი, რომელზეც ამყნობენ სხვა მცენარის ნაწილს — კვირტს. საძირის დანიშნულებაა მევენახეობაში ევროპული ვაზის დაცვა ფილოქსერისაგან; მეცხოველეობაში — მსხმოიარობის დაჩქარება, ზრდის სიძლიერის რეგულირება, ხელსაყრელ ნიადაგურ პირობებთან შეგუება, ყინვა- და გვალვაამტანობის, მავნებლებ-დაავადებებისადმი გამძლეობის ამაღლება და სხვა.

ვაზის ძირითადი საძირეებია ბერლანდიერი რიპარია 420ა, შასლა ბერლანდიერი 41ბ, რიპარია რუოესტრის 3309, 3306. რეპესტრის დუ ლო და სხვა; ვაშლისა — მაჟალო, დუსენი, პარადისი, ხომანდული; მსხლისა — პანტა, კომში; ბლისა — ბალამწარა; ალუბლისა — ალუბალი და ბალღოჯი; ატმისა — ნუში და ატმის კულტურული ჯიში; ლიმონის, მანდარინისა და ფორთოხლისა — ტრიფოლიატა და ბიგარადია.
სონფიელეტის ეროვნული პარკი

}
| ფართობი = 103 კმ²
სონფიელეტი — ეროვნული პარკი ცენტრალურ შვედეთში, ჰერედალენის პროვინციაში. დაარსდა 1909 წელს და წარმოადგენს ევროპის ერთ-ერთ უძველეს ეროვნულ პარკს. 1989 წელს მისი ფართობი გაიზარდა და ამჟამად 103 კმ²-ს მოიცავს.

მთიანი არეალი უმეტესად ქვიანია, აქა-იქ გვხვდება ნაკადულის ტბები. მთებს გარშემო ტყიანი არეალები კარავს.

პარკი ცნობილია თავისი ფაუნით: გავრცელებულია დათვებისა და ცხენირმების ჯოგები. სხვა ცხოველებს შორის აღსანიშნავია მგელი და ფოცხვერი.
სარეკის ეროვნული პარკი

}
| ფართობი = 1 970 კმ²

სარეკის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი შვედეთში, ლაპლანდიის პროვინციაში, იოკმოკის მუნიციპალიტეტში. ესაზღვრება სტორა-სიეფალეტისა და პადიელანტის ეროვნულ პარკებს. პარკი პოპულარულია მოგზაურთა და მთამსვლელთა შორის, მაგრამ არაშესაფერისია დამწყებთათვის. დაარსდა 1909 წელს და ერთ-ერთი უძველესია ევროპაში.

ეროვნულ პარკს უხეში წრიული ფორმა აქვს საშუალოდ 50 კმ დიამეტრით. პარკში ასევე არის მონიშნული ბილიკები და მხოლოდ ორი ხიდი, მაგრამ არაა არანაირი საცხოვრებელი. გარდა ამისა, ეს ტერიტორია მთელ შვედეთში ყველაზე წვიმიანია, რაც მოგზაურებს გარემო პირობებზე დამოკიდებულს ხდის. პარკში დაუთვლელი, უცნობის რაოდენობის ნაკადულია, რომლებზე გადასვლაც გამოცდილების გარეშე სახიფათოა.

მდინარე რაპას დელტა ევროპაში ერთ-ერთ ყველაზე თვალწარმტაცად მიიჩნევა, რომლის გაყინული ხეობის ხედიც სკიეფრეს მთიდან იშლება.

პარკში არსებული ზოგიერთი მთის სიმაღლე 2 000 მეტრს აღწევს, მაგალითად, შვედეთის 13 უმაღლესი, 2 000 მეტრზე მაღალი მწვერვალიდან 6 სარეკის ეროვნული პარკის საზღვრებში მდებარეობს.

ზღვის დონიდან 1 800 მეტრზე მდებარეობს პორტეს ობსერვატორია, რომელიც ადრეულ 1900-იან წლებში აშენდა.

საერთო კამში, პარკში სულ 100 მყინვარია.

გალერეა
შკულეშკოგენის ეროვნული პარკი

}
| ფართობი = 30,62 კმ²

შკულეშკოგენი — ეროვნული პარკი შვედეთში, ვესტერნორლანდის ლენში, ბალტიის ზღვის სანაპიროზე.

მოიცავს 30,62 კმ² გორაკ-ბორცვიან არეალს, ასევე მაღალი ნაპირის ნაწილს, რომელიც გამყინვარების შემდგომი პერიოდიდან დღემდე ზღვის დონიდან 300 მეტრზე აიზიდა. დღეისათვის, უძველესი სანაპირო ზოლი თავის გეოლოგიური ფორმაციებით მნიშვნელოვან ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს.

ტურისტული ასპექტით ასევე მნიშვნელოვანია პარკის მდიდარი ფლორა და ფაუნა, რომელიც რამდენიმე საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობასაც მოიცავს, მაგალითად, ფოცხვერი, ლიქენები. სწორედ ეს სიმდიდრე გახდა 1984 წელს ეროვნული პარკის შექმნის საბაბი, რომელიც 2000 წელს მაღალ ნაპირთან ერთად იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შევიდა.

გალერეა
სედეროსენის ეროვნული პარკი

}
| ფართობი = 16,25 კმ²
სედეროსენი — მთაგრეხილი სამხრეთ შვედეთში, სკონეს პროვინციაში. უმაღლესი მწვერვალი 212 მეტრია. გადაკვეთილია რამდენიმე მდინარის ხეობით.

სედეროსენის ეროვნული პარკი 2001 წელს შეიქმნა და 16 კმ²-ს მოიცავს. მდებარეობს კლიპანისა და სვალევის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე. მთაგრეხილის ამ ნაწილის ლანდშაფტი განსაკუთრებით დრამატულია, გამოირჩევა 90 მ სიღრმის ღარტაფებით. უმაღლესი მწვერვალიდან განსაცვიფრებელი ხედი იშლება. პარკი ფართოფოთლოვან, ძირითადად წიფლის ტყეებს მოიცავს. უსწორმასწორო ლანდშაფტის წყალობით, დაცულია პირველყოფილი ტყეების ბევრი ნიშანი, მაგალითად მიტოვებული მკვდარი ხეები. შედეგად, მდიდარია მწერების სამყარო, განსაკუთრებით ბევრია ხოჭოები. ასევე უკიდურესად მდიდარია ფლორა.