iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნეზნაიკა

ნეზნაიკა — ბიჭუნა, ქონდრისკაცუნა, პერსონაჟი ნიკოლოზ ნოსოვის წიგნებიდან.

პირველად ნეზნაიკა პალმერ კოქსის კომიქსებში გამოჩნდა. 1889 წელს გამოვიდა მწერალ ანა ჰვოლსონის წიგნი, სადაც ნეზნაიკა ერთ-ერთი პერსონაჟი იყო. თუმცა, ყველაზე დიდი პოპულარობა მან მოიპოვა ნოსოვის ხელში. თავდაპირველად გამოვიდა მოთხრობების კრებული „ნეზნაიკასა და მისი მეგობრების თავგადასავალი“. შემდეგ გამოიცა ორი რომანი - „ნეზნაიკა მზის ქალაქში“ და სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის „ნეზნაიკა მთვარეზე“.

ეკრანიზაციები და სხვა კინო-ადაპტაციები
ანიმაციური ფილმები და სერიალები
1959: ზუსტად სამსა და თხუთმეტზე
1960: ვინტიკი და შპუნტიკი - მხიარული ოსტატები
1961: ნეზნაიკა სწავლობს
1965: სად მინახავს?
1972: ნეზნაიკასა და მისი მეგობრების თავგადასავლები (10 სერია)
1977: ნეზნაიკა მზის ქალაქში (მინი-სერიალი)
1997—1999: ნეზნაიკა მთვარეზე (დილოგია)
2004: ნეზნაიკა და ბარაბასი

მხატვრული ფილმები
1983: ნეზნაიკა ჩვენი ეზოდან
ჩილეს დემოგრაფია

ჩილეს მოსახლეობის რაოდენობა დაახლოებით 17 მილიონს შეადგენს. მოსახლეობის 85% ცხოვრობს ურბანულ არეალში, საიდანაც ნახევარი (დაახლოებით 7 მილიონი) კოცენტრირებულია სანტიაგოში. მოსახლეობის ზრდის მაჩვენებელი (0.97%) თითქმის ყველაზე დაბალია, ლათინური ამერიკის მასშტაბით. მოსახლეობის რაოდენობა 20 მილიონს დაახლოებით 2035-2040 წლებში მიაღწევს.

მოსახლეობა
ეთნიკური ჯგუფები
მექსიკის ეროვნული ავტონომიური უნივერსიტეტის ლათინური ამერიკის მკვლევარი პროფესორი ფრანცისკო ლისკანო თვლის, რომ ჩილეს მოსახლეობის 52.7% შეადგენენ ევროპელებს, ხოლო მეტისები დაახლოებით 44 %-ს. ჩილეს უნივერსიტეტის სხვა კვლევის მიხედვით თეთრები შეიძლება შეადგენდნენ მოსახლეობის 60-დან 90 პროცენტამდე.

2002 წლის აღწერის მიხედვით, ჩილეს მოსახლეობის მხოლოდ 3.2% მიიჩნევს თავს ჩილეს მკვიდრ მოსახლედ, ხოლო უმეტესობას ჰყავდა შერეული წინაპრები.
ომფარეთი

ომფარეთი — სოფელი გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ღრმაღელის თემში (სოფლები: ომფარეთი, ორმეთი, ღრმაღელე, წყალწმინდა). მდებარეობს მდინარე სუფსის ხეობაში. სოფელში მოქმედებს ასფალტის ქარხანა, მოდის მინერალური წყალი.

ისტორია
ომფარეთი მეგრული წარმოშობის ტოპონიმია და ნიშნავს სამალავ ადგილს. სოფლის ტერიტორიაზე, მდინარე სუფსის მარცხენა სანაპიროზე, სოფელ სუფსიდან 2 კმ-ში აღმოჩენილია ადრე შუა საუკუნეების, ანფილადური წყობის აბანო, რომელიც მსგავსია ციხისფერდსა და შუხუთში აღმოჩენილი აბანოებისა.
შედიოდა მიქელგაბრიელის სასოფლო საზოგადოებაში. 1885-1900 წელს ომფარეთში იაკობის მთაზე ნავთობის მოპოვებას ცდილობდა ელიზავეტოპოლის გუბერნატორი ალექსანდრე ნაკაშიძე. გაყვანილი იქნა 31 მეტრი სიღრმის ბურღები. 1912 წელს გაყვანილ იქნა ახალი ბურღები, მაგრამ ძიება შეწყდა პირველი მსოფლიო ომის გამო. 1926-1929 წლებში გაითხარა 890 მეტრი სიღმის ბურღი, მიღებულ იქნა 5 ტონა ნავთობი სამ დღე-ღამეში. 1932 წელს ნავთობის ძიება ომფარეთში შეწყდა.

მოსახლეობა
ნინოშვილი (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი)

ნინოშვილი — სოფელი გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ნინოშვილი, ყელა). მდებარეობს გურიის ქედის მთისწინეთში, მდინარე ღვედისწყლის (ფიჩორის სისტემა), ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 80 მ., ლანჩხუთიდან 18 კმ., ნიგვზიანიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 4 კმ. სოფელში გადის ოზურგეთი-ლანჩხუთის საავტომობილო გზა, მოქმედებს საბავშვო ბაღი. და საჯარო სკოლა. სოფელში მოქმედებს დავით აღმაშენებლის სახელობის მონასტერი.

ისტორია
სოფლის ძველი სახელწოდებაა ცაცხვიანი, სოფელს სახელი ეწოდა ეგნატე ნინოშვილის პატივსაცემად. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა, მეციტრუსეობა, მესიმინდეობა, აშენებდნენ ტუნგს.
ტელმანი (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი)

ტელმანი — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, აცანის ადმინისტრაციულ ერთეულში. მდებარეობს გურიის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე აცაურას მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 130 მ., ლანჩხუთიდან 10 კმ., აცანადან 3 კმ. სოფელში გადის შუხუთი-ნასაკირალის საავტომობილო გზა, საავტობუსო მიმოსვლით დაკავშირებულია ლანჩხუთთან და ოზურგეთთან, სოფელში არის სტადიონი, მართლმადიდებლური ეკლესია, საოჯახო სასტუმრო.

ისტორია
სოფლის ძველი სახელწოდებაა შრომისუბანი. სოფელში საუკუნეში განვითარებული იყო მეთუნეობა. საბჭოთა კავშირის დროს კი მეჩაიეობა და მეციტრუსეობა. ამავე პერიოდში სოფელს სახელი ეწოდა გერმანელი პოლიტიკოსის ერნსტ ტელმანის პატივსაცემად.

მოსახლეობა
ბიო-ბიო (მდინარე)

ბიო-ბიო – სიგრძით მეორე მდინარე ჩილეში. მისი სიგრძეა 380 კმ. აუზის ფართობი კი 24264 კმ².

მდინარე აღმოაჩინა ესპანელმა კონკისტადორმა ხუან ბაუტისტა პასტენემ 1544 წელს. შემდეგ წლებში იგი წარმოადგენდა საზღვარს ესპანელებსა და ინდიელების მიწებს შორის. 1647 წელს მდინარე ბიობიოს ნაპირზე ხელი მოეწერა სამშვიდობი ხელშეკრულებას ესპანელებსა და მაპუჩეს ტომის ინდიელებს შორის, რომლის მიხედვითაც ბიო-ბიო კვლავ სასაზღვრო მდინარედ იქნა მიჩნეული.
ვალდივია (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ვალდივია შეიძლება აღნიშნავდეს:

გეოგრაფია
ჩილე
ვალდივია — ქალაქი ჩილეში
ვალდივია — მდინარე ჩილეში
ვალდივია — პროვინცია ჩილეში
ლო-ვალდივია — მცირე ქალაქი ჩილეში

კოლუმბია
ვალდივია — მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში.
ეკვადორი
ვალდივია — მცირე ქალაქი ეკვადორში.
ესპანეთი
ვალდივია — მცირე ქალაქი ესპანეთში. აქ დაიბადა პედრო დე ვალდივია.

კულტურა
ეკვადორი
ვალდივია
ჩილე
ვალდივიის საერთაშორისო ფილმების ფესტივალი

სხვა
ვალდივიის დროშა: — ქ. ვალდივიის დროშა
პედრო-დე-ვალდივია: ხიდი ვალდივიაში.

ადამიანები
პედრო დე ვალდივია — ესპანელი კონკისტადორი, ჩილეს პირველი გუბერნატორი
ხორხე ვალდივია — ჩილელი ფეხბურთელი
პიერიკ ვალდივია — ფრანგი ფეხბურთელი
უნკეი

უნკეი ( დ. 1151 წ. — გ. 1223 წ.) - კამაკურას პერიოდის დროს აყვავებული კეი სკოლის ყველაზე გამოჩენილი მოქანდაკეა. მოქანდაკე განსაკუთრებით დაოსტატდა ბუდასა და ბუდისტური პანთეონის სხვადასხვა პერსონაჟების ქანდაკებების კეთებაში. უნკეის ადრეული ნამუშევრები შესრულებულია ტრადიციულ იაპონურ სტილში და გააჩნიათ მრავალი საერთო რამ მისი მამის, მოქანდაკე კოკეის ნამუშევრებთან. უკეის რეალისტური გენია, რომელმაც გამოყო იგი ნებისმიერი სხვა იაპონელი მოქანდაკისგან, გამოვლინდა ნარაში ტოდაი-ძი ტაძრისთვის ქანდაკეკების შექმნისას. დღეისათვის უკეი ითვლება კეი სკოლის ყველაზე წარმატებულ წარმომადგენლად.

გალერეა
პატაგონიის არქიპელაგი

პატაგონიის არქიპელაგი — არქიპელაგი სამხრეთ ამერიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაპირზე, ჩილეს სანაპიროსთან. მდებარეობს ჩაკაოს არხსა და დრეიკის სრუტეს შორის. მოქცეულია ატლანტისა და წყნარ ოკეანეებს შორის. არქიპელაგი შედის ჩილეს ორი რეგიონის - აისენისა და მაგალიანესი და ჩილეს ანტარქტიკის რეგიონების შემადგენლობაში. პატაგონიის არქიპელაგში გადის ისეთი უმნიშვნელოვანესი საწყლოსნო გზები, როგორებიცაა მაგელანის სრუტე და ბიგლის არხი.
ცეცხლოვანი მიწის არქიპელაგი

ცეცხლოვანი მიწის არქიპელაგი — არქიპელაგი სამხრეთ ამერიკის კონტინენტის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში, კვეთს მაგელანის სრუტეს. არქიპელაგი შედგება ძირითადი კუნძულის — ცეცხლოვანი მიწისა (რომელიც იყოფა არგენტინასა და ჩილეს შორის, ფართობი 48,100 კვ.კმ) და სხვა პატარა კუნძულებისაგან, რომელთაგან კუნძულ ჰორნზე მდებარეობს ჰორნის კონცხი. ეს კუნძულები აღმოაჩინა ფერნანდო მაგელანმა თავის მოგზაურობისას 1520 წელს, მიუხედავად ამისა, ისინი ევროპელთაგან დაუსახლებელი რჩებოდა საუკუნის მეორე ნახევრამდე, სანამ დაიწყებოდა მეცხვარეობის ბუმი და ოქროს ციებ-ცხელება. არქიპელაგის ჩრდილოეთი ნაწილის ეკონომიკური საქმიანობის სფეროს დღეისათვის წარმოადგენს ნავთობის მოპოვება, ხოლო სამხრეთისას - ტურიზმი და ანტარქტიკის ლოჯისტიკა.
ხუან-ფერნანდესის კუნძულები

ხუან-ფერნანდესის არქიპელაგი — მეჩხერად დასახლებულ კუნძულთა ჯგუფი წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში, ჩილეს სანაპიროდან დაშორებულია 667 კილომეტრით. ეკუთვნის ჩილეს. არქიპელაგი შეიცავს რამდენიმე ვულკანურ კუნძულს. ესენია:
რობინზონ-კრუზო, რომელიც არქიპელაგიდან ყველაზე ახლოსაა კონტინენტურ სამხრეთ ამერიკასთან და მის შორიახლოს მდებარე კუნძულები:
ხუანანგა
სანტა-კლარა (მდებარეობს რობინზონ-კრუზოდან 1 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით)
ალეხანდრო სელკირკის კუნძული (რობინზონ კრუზოდან 181 კმ-ით დასავლეთით)

ეს კუნძულები მთელ მსოფლიოში ცნობილია შოტლანდიელი მეზღვაურის, ალეხანდრო სელკირკის წყალობით, რომელიც ამ უკაცრიელი არქიპელაგის ერთ-ერთ კუნძულებზე გადასვეს, სადაც მან ოთხი წელი გაატარა, რამაც შემდეგში დანიელ დეფოს შთააგონა ცნობილი ნოველის — „რობინზონ კრუზოს“ დაწერა.

არქიპელაგის საერთო ფართობი 181 კვ. კმ-ია, საიდანაც კუნძულ რობინზონ კრუზოს უჭირავს 93 კვ.კმ, ხოლო ალეხანდრო სელკირკის კუნძულს 33 კვ.კმ. მთელი მოსახლეობა შეადგენს 633 ადამიანს (ყველა მათგანი რობინზონ-კრუზოზე ცხოვრობს, ხოლო მათგან 598 კუნძულის დედაქალაქ სან-ხუან-ბაუტისტაში. 2002)

ადმინისტრაციულად, არქიპელაგი მიეკუთვნება ჩილეს ვალპარაისოს რეგიონს (აღდგომის კუნძულთან ერთად).

2010 წლის 27 თებერვალს, ცუნამის შედეგად ჩილეში მომხდარი 8,8 ბალიანი მიწისძვრა შეეხო ხუან-ფერნანდესის არქიპელაგსაც, რამაც აქ 8 ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა.
განთიადი (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი)

განთიადი (ჭანიეთური, მონასტერი) — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, კონჭკათის თემში (სოფლები: განთიადი, კონჭკათი). მდებარეობს ნასაკირალის სერის ჩრდილოეთით, მდინარე სუფსის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 80 მ., ოზურგეთიდან 20 კმ., კონჭკათიდან 3 კმ.

ისტორია
გურიის სამთავროს ძველ საბუთებში ჭანიეთური ცალკე სოფლადაა მითითებული. საბჭოთა პერიოდში ის სამ ნაწილად გაიყო: ნაწილი შევიდა გურიანთის შემადგენლობაში, ნაწილს ეწოდა განთიადი და შევიდა კონჭკათის სასოფლო საბჭოს შემადგენლობაში, ხოლო ნაწილი ჭანიეთურის სახელით დარჩა ცალკე სოფლად განახლების სასოფლო საბჭოში. ჭანიეთურში იყო განვითარებული ფეოდალური ხანის ეკლესია-მონასტერი, რომელიც მოექცა სოფელ განთიადის ტერიტორიაზე. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა.

მოსახლეობა
ეკლესია
ჭანიეთურის მონასტერი მდებარეობს მაღალ გორაზე, რომელიც მონასტრის გორის სახლითაა ცნობილი. გორაზე რამდენიმე გზა ადის, რომელთაგან ყველაზე მოსახერხებელია სამხრეთ-აღმოსავლეთის გზა. მონასტრის მთავარი ეზო 500 მ² ფართობისაა და შემოზღუდულია ქვის გალავნით. გორაზე ცაცხვისა და მუხის კორომია.

ტაძარი სავარაუდოდ საუკუნეში უნდა იყოს აგებული. გადმოცემის მიხედვით თავდაპირველად ეს ეკლესია მაღალ გორაზე იდგა, მაგრამ იქ მოსახლეობა უგზოობის გამო ვერ ადიოდა, ამიტომ ტაძარი დაშალეს და გზასთან ახლოს ჩაიტანეს. ჭანიეთურის მონასტერი ხუროთმოძღვრებით დგას შემოქმედის, ჯუმათისა და ლიხაურის ტაძრების გვერდით. ცენტრალური შენობისთვის სამხრეთიდან მოგვიანებით მიუშენებიათ მცირე ნაგებობა. იგი ბერების საცხოვრებელი უნდა ყოფილიყო. დასავლეთიდან გვიან ფეოდალურ ხანაში მიშენებული ჰქონდა სტოა. ტაძარიცა და სტოაც მოხატული იყო. გადმოცემის თანახმად, მონასტრის ქვეშ დიდი ოთახები იყო. 1963 წელს ტაძარი მოინახულა და აღწერა ხელოვნებათმცოდნე კ. მელითაურმა. 2013-14 წლებში განხორციელდა ეკლესიის რეკონსტრუქცია.

ტაძარი ნაგებია სხვადასხვა ფერის თლილი ქვის კვადრებით. ტაძარი დარბაზულია, წყობა სწორკუთხაა. ტაძარს შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. დასავლეთით ტაძარს დიდი კარიბჭე აქვს. კარიბჭის თაღები მრგვალ მასიურ სვეტს ეყრდნობა. დასავლეთ მინაშენზე, სვეტის თავზე გამოყენებულია ტიმპანის ქვა, სადაც ცენტრში წარმოდგენილია წრეში ჩახაზული ჯვარი. კარიბჭის კედლებზე მოჩუქურთმებული ქვებია გამოყენებული. სამხრეთით კარის თავზე ჩუქურთმიანი თაღი გადის. ჩრდილოეთიდან ტაძარს მცირე ზომის სწორკუთხა მინაშენი აქვს, რომლის შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ტაძარს დასავლეთით, აღმოსავლეთით და სამხრეთით გაჭრილი აქვს თაღოვანი სარკმლები, რომელიც ასევე მოჩუქურთმებულია. ტაძარს გარშემო გალავანი შემოუყვება.
მარიამ კახელიშვილი

მარიამ კახელიშვილი (დ. 9 ოქტომბერი, 1995, წყნეთი) — ქართველი მომღერალი, საბავშვო ევროვიზიის საქართველოს წარმომადგენელი სიმღერით „მარი დარი“. სიმღერა 3 წლის ასაკიდან დაიწყო. პირველად კონკურსზე „გაზაფხულის ზარები“ 5 წლის ასაკში გამოჩნდა და ლაურეატის წოდება მოიპოვა. 2005 წელს გოგი დოლიძის სახელობის კონკურსზე მიიღო დიპლომი. 12 წლის ასაკში გაემგზავრა ეგვიპტეში, სადაც მონაწილეობა მიიღო ბავშვთა სიმღერის საერთაშორისო ფესტივალზე. 2007 წელს მსოფლიო მუსიკის პირველი ფესტივალის ლაურეატი გახდა. 2008 წელს მარიამ კახელიშვილი საბავშვო ევროვიზიის ეროვნულ კონკურსზე მეორე ადგილის მფლობელი გახდა. 2010 წელს მე-3 ადგილი დაიკავა რუსთავი 2-ის ტელეგადაცემაში „ნიჭიერი“. 2010 წელს საბავშვო ევროვიზიის შიდა შესარჩევ კონკურსზე მარიამ კახელიშვილი გიგა კუხიანიძის საპროდიუსერო ცენტრმა „ბზიკებისსტუდიომ“ წარადგინა.
ჰისტრიონი

ჰისტრიონი (ლათ. ) - მსახიობი ძველ რომში. უმთავრესად გათავისუფლებული მონები იყვნენ. ამ წრიდან გამოსული მსახიობები ადგენდნენ დასებს. ჰისტრიონები თავდაპირველად უნიღბოდ თამაშობდნენ (ნიღბები შემოიღეს ძვ. საუკუნეში). ჰისტრიონებს უწოდებდნენ ადრეულ შუა საუკეებში (-) მოხეტიალე მსახიობებსაც. ჰისტრიონები ერთდროულად იყვნენ მთხრობელები, მუსიკოსები, მოცეკვავეები, მომღერლები, ცხოველთა მომთვინიერებლები და სხვა. ერთიანდებოდნენ განსაკუთრებულ "ძმობაში". ზოგჯერ ქმნიდნენ მოყვარულ მსახიობთა წრეებს. ჰისტრიონებს საფრანგეთში ერქვათ ჟონგლიორები, გერმანიაში შპილმანები, პოლონეთში ფრანტები, რუსეთში სკომოროხები. ჰისტრიონებს დევნიდნენ როგორც საერო, ისე საეკლესიო ხელისუფალნი.
ჰიტოპადეშა

ჰიტოპადეშა (სიტყვასიტყვით „სასარგებლო დარიგებანი“) — სანსკრიტზე დაწერილი იგავ-არაკების კრებული. შედგენილია „პანჩატანტრის“ საფუძველზე, მაგრამ მასში ბევრი ისეთი იგავ-არაკი გვხვდება, რაც „პანჩატანტრაში“ არ არის, ანდა, თუ არის, საფუძვლიანადაა გადამუშავებული. ამდენად, ჰიტოპადეშა სავსებით დამოუკიდებელი ნაწარმოებია. შეიქმნა დაახლოებით საუკუნეში. ავტორობას მიაწერენ ნარაიანას. ნაწარმოები ჩარჩოვანია, აგებულია ოთხ სიუჟეტურ ქარგაზე (მეგობართა შეძენა, მეგობართა განშორება, ომი, ზავის დადება), რომელშიც ჩართულია იგავ-არაკები. მოქმედ პირებად გამოყვანილნი არიან ცხოველები და ფრინველები. ჰიტოპადეშა გამოირჩევა ენის სისადავით. უხვადაა ჩართული ლექსები, ანდაზები, რჩევა-დარიგებანი. ჰიტოპადეშა დიდაქტიკური ჟანრის ნაწარმოებია. მასში მოთხრობილ არაკთა ერთი ნაწილი მეტ-ნაკლებად გადამუშავებული სახით გვხვდება სულხან-საბა ორბელიანის „სიბრძნე სიცრუისაში“, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ამ იგავ-არაკთა სიუჟეტები მოარული იყო აღმოსავლურ ლიტერატურაში.
ჰიშამი

ჰიშამი (დ. 691 — გ. 743) — ომაიანთა დინასტიის ხალიფა 724-743 წლებში. ჰიშამის დროს ომაიანთა სახალიფოში აღადგინეს მოსახლეობის გადასახადებით დაბეგვრა, რომელიც უმარ -მდე არსებობდა (ხალიფა 717-729 წლებში) შემოსავლების ზრდამ ჰიშამს საშუალება მისცა დროებით აღედგინა სახალიფოს ეკონომიკური ძლიერება, რასაც ხელი შეუწყო ასევე ხელოვნური რწყვის სისტემის გაფართოებამ.
ჰიქსოსები

ჰიქსოსები (ეგვ. ჰეკაუ-ხასუტ, „მთიანი ქვეყნების“, ანუ „უცხო ქვეყნის მეუფეები“) — აზიელი ტომები, რომლებიც დაახლოებით ძვ. წ. 1720 წელს წინა აზიიდან შეიჭრნენ ეგვიპტეში, დამკვიდრდნენ ნილოსის დელტაში (თითქმის 140 წელი იბატონეს) და დააარსეს თავიანთი დედაქალაქი ავარისი. სახელი ჰიქსოსები ეგვიპტურია, მანეთონთან იგი „მწყემსთა მეფეებს“ აღნიშნავს, ხოლო უფრო ადრე „ქვეყნების მმართველებს“. ჰიქსოსების ნამდვილი ეთნიკური სახელწოდება უცნობია. მათი სახელების უმეტესობა არიულ-ხურიტული წარმოშობისაა, სემიტურიც საკმაოდ ბევრია. ჰიქსოსების მეფეები სწრაფად „გაეგვიპტელდნენ“ და ფარაონის ტიტულებიც მიიღეს. მე-15-16 დინასტიებს უკვე ჰიქსოსური წარმოშობის დინასტიებად მიიჩნევდნენ. ჰიქსოსებმა ვერ შეძლეს მთელი ეგვიპტის დამორჩილება — თებესა და მეზობელ ოლქებში ეგვიპტელი მეფეები ისხდნენ.
თებეს მმართველები სათავეში ჩაუდგნენ ჰიქსოსების წინააღმდეგ განმათავისუფლებელ ომს (ძვ. წ. 1650-1580 წწ.) იაჰმეს -მა ხანგრძლივი ბრძოლის შემდეგ აიღო ავარისი და საბოლოოდ განდევნა ჰიქსოსები ქვეყნიდან. ჰიქსოსების მთავარი ღვთაება იყო სეთი.

საინტერესო ფაქტები
ჰიქსოსებისგან გაიცნეს ეგვიპტელებმა ცხენი და ბორბლიანი ტრანსპორტი.
ჰიქსოსები იყვნენ პირველები, ვინც ეგვიპტე ხანგრძლივი პერიოდით დაიპყრეს.
ჰიქსოსებმა გაამარტივეს ეგვიპტური დამწერლობა და შექმნეს ანბანური.
კეტური ენა

კეტური ენა - განკერძოებით მდგომი ენა. გავრცელებულია რუსეთის კრასნოიარსკის მხარის ტურუხანსკისა და ბაიკიტის რაიონებში. კეტურ ენაზე ლაპარაკობს დაახლოებით 400-450 ადამიანი.
გრამატიკული აღწერილობა
დამახასიათებელია მაგარი და რბილი ხმოვნების დაპირისპირება, გარჩეულია ტონები. ძირითადად აგლუტინაციური ენაა, დასტურდება ფუძის ფლექსია და ინკორპორაცია. სახელებში გარჩეულია გრამატიკული კლასი, ზმნას აქვს პირის, კლასის, რიცხვის, დროის, კილოს, ასპექტისა და გარდამავლობის კატეგორიები. თანამედროვე კეტურ ენაში ორი დიალექტი შენიშნება - იმბატური და სიმური (ლაპარაკობს ათიოდე კაცი).
სალვინია

სალვინია — განსხვავებულსპორიანი გვიმრების გვარი სალბინიასებრთა ოჯახისა. წყლის ზედაპირზე მოტივტივე ერთ- ან მრავალწლოვანი უფესვო პატარა მცენარეებია. მათი ფოთლები განლაგებულია რგოლურად, 3-3 ერთად; მათგან 2 წყალზე ტივტივებს, მე-3 — წყალშია ჩაყურყუმალებული, ძლიერ დანაწევრებულია და ფესვის მაგივრობას ასრულებს. წყალქვეშა ფოთლების ფუძესთან ჯგუფებად სხედან სპოროკარპიუმები, რომლებიც შეიცავენ მიკრო- და მეგასპორანგიუმებს.

სალვინიას 10 სახეობა ძირითადად ტროპიკულ ამერიკასა და აფრიკაშია გავრცელებული, გვხვდება ჩრდილოეთ ამერიკასა და ევრაზიაშიც. საქართველოში იზრდება მხოლოდ ერთი სახეობა — . იგი გვხვდება აფხაზეთში, სამეგრელოსა და კახეთში (ალაზნის ქვემო დინებაში), ტბებსა და მდოვრე წყლებში.
კეტი (მდინარე)

კეტი (სათავეში - დიდი კეტი. რუს. ) — მდინარე რუსეთის კრასნოიარსკის მხარესა და ტომსკის ოლქში, მდინარე ობის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 1621 კმ. აუზის ფართობი 94200 კვ.კმ. სათავე აქვს ობ-ენისეის წყალგამყოფ ჭაობებში. მიედინება დასავლეთ ციმბირის ვაკეზე, ქვემოთში იყოფა მრავალ ნაკადად, მდინარე ობს უერთდება ტოგურისა და ნარიმის ტოტებით. წყლის საშუალო ხარჯი შესართავიდან 236 კმ-ზე დაახლოებით 502 კუბური მეტრია წმ-ში. წყალდიდობა იცის მაის-აგვისტოში. იყინება ოქტომბრის ბოლოს ან ნოემბრის დამდეგს. ყინულძვრაა აპრილის ბოლოს ან მაისის დამდეგს. სანაოსნოა დასახლებულ პუნქტ უსტ-ოზიორნოემდე.
სალთვისის არხი

სალთვისის არხი — სარწყავი არხი შიდა ქართლის მხარეში. წყალს იღებს მდინარე დიდი ლიახვიდან. სათავე ნაგებობა დგას ქალაქ ცხინვალში (ამავე ნაგებობიდან, მდინარის მარცხენა მხარეს იწყება ტირიფონის არხი). მაგისტრალური არხის სიგრძეა 8 კმ, სარწყავი ქსელისა — 325 კმ. მაქსიმალური გამტარუნარიანობა 9,0 მ³/წმ. ექსპლუატაციაშია 1950 წლიდან. რწყავს 11 978 ჰა სავარგულს. აქედან გორის მუნიციპალიტეტში — 7735 ჰა. ქარელის მუნიციპალიტეტში — 4243 ჰა.
კეტები

კეტები (საკ. სახელი კეტი - სიტყვასიტყვით ადამიანი; ) - კრასნოიარსკის მხარეში, მდინარე ენისეის შუა და ქვემო დინებაში მცხოვრები ხალხი, რუსეთი. რაოდენონა 2002 წლის აღწერით 1494 ადამინია. ლაპარაკობენ კეტურ და რუსულ ენებზე.

ისტორია
მე-18 საუკუნეში შევიდნენ რუსეთის სახელმწიფოს შემადგენლობაში. მისდევდნენ ნადირობას და მეთევზეობას, ჩრდილოეთში მეირმეობას. საბჭოთა პერიოდში კეტები კოლმეურნეობებში გააერთიანეს. ვითარდებოდა მეურნეობის ახალი დარგები - მებაღეობა, სარძეო მესაქონლეობა. სსრკ-ის დაშლის შემდეგ კეტები, ეკონომიკური პირობების გაუარესების გამო, ცხოვრების ძველ წესსა და წარმოების ისტორიულ დარგებს დაუბრუნდნენ.
ილოილო

ილოილო — ქალაქი და ნავსადგური ფილიპინებში, პანაის ნახევარკუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, გიმარასის სრუტის ნაპირზე, ილოილოს პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2015 წლის მდგომარეობით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 447 992 კაცს. ქალაქშია გემთსარემონტო დოკები, ასევე განვითარებულია კვებისა და სამკერვალო მრეწველობა. ილოილო შაქრის ექსპორტის ერთ-ერთი ცენტრია.
ხელმწიფე

ხელმწიფე, ჴელმწიფე (ჴელი-უფლება და მწიფე-სრული) — ძველი ქართული იურიდიული ტერმინი, რომელიც თავდაპირველად აღნიშნავდა საზოგადოდ შემძლებელს, უფლების მქონეს, სრულუფლებიანს, აგრეთვე მმართველს, ხელისუფალს, ხოლო შემდეგში, – საუკუნეებში, მეფეს. საისტორიო წყაროებში იხსენიება ჴელ-წიფება — შეძლება, უფლება, გაბედვა. ჴელმწიფება — ძალაუფლება, ბატონობა. ჴელმწიფობა, მეფობა. ჴელმწიფეთა ჴელმწიფე - მეფეთ მეფე. საჴელმწიფო — სამეფო. მეფე „ჴორცის ჴელმწიფედ“ მიიჩნეოდა, კათალიკოსი კი „სულისა“. ჴელმწიფე მეფის მნიშვნელობით იხმარება ვახტანგ -ის სამართალში, ასევე ბერძნული და სომხური კანონების ქართულ ვერსიებში.
ჭიაყელები

ჭიაყელები — მცირეჯაგრიანი რგოლოვანი ჭიების რამდენიმე ოჯახის საერთო სახელწოდება. მათი სხეული შედგება 80-დან 300-მდე სეგმენტისაგან. ყოველ სეგმენტზე, წინას გარდა, 8-8 (ზოგ ტროპიკულ ფორმებს რამდენიმე ათეული) მოკლე ჯაგარია, რომლებსაც ჭიაყელები მოძრაობის დროს ეყრდნობიან. აქვთ კარგად განვითარებული სისხლის მიმოქცევა. სუნთქავენ კანით. ნერვული სისტემა შედგება სუსტად განვითარებული თავის ტვინისა და მუცლის ძეწკვისაგან. გრძნობის ორგანოები არ აქვთ, სამაგიეროდ კანში ბევრი მგრძნობიარე უჯრედია. არიან ჰერმაფროდიტები. განაყოფიერება და კვერცხების განვითარება ხდება პარკებში, რომლებსაც გამოყოფს სარტყელი - წინა რამდენიმე სეგმენტის ჯირკვლოვანი გამსხვილება. პარკიდან გამოსული პატარა ჭიები 3-4 თვის შემდეგ ზრდასრული ჭიის ზომას აღწევენ. ჭიაყელებს კარგად აქვთ განვითარებული რეგენერაციის უნარი. ბინადრობენ ნიადაგში. იკვებებიან მცენარეული ნარჩენებით, ნაკელით და სხვა. ჭიაყელები მოიცავენ 1500-მდე სახეობას. დიდი მნიშვნელობა აქვთ როგორც ნიადაგწარმომქმნელებს, მაგრამ გარკვეული ზიანიც მოაქვთ, რადგან ღორის ფილტვის ჰელმინთებისა და ფრინველების ზოგი პარაზიტის შორისული მასპინძლები არიან.
ჭიები

ჭიები — უხერხემლო ცხოველების ჯგუფი, რომელიც შეიცავს 46 ათასამდე სახეობას. აქვთ მოგრძო სხეული, რომლის კედლები შედგება კანის საფარვლისა და კუნთებისაგან (კან-კუნთოვანი პარკი). მოძრაობენ უმთავრესად სხეულის პერისტალტიკური შეკუმშვის მეშვეობით. განეკუთვნებიან პირველადპირიან ცხოველებს. მე-19 საუკუნეში ჭიებს ცალკე ტიპად მიიჩნევდნენ. ამჟამად მასში გაერთიანებულია რამდენიმე დამოუკიდებელი ტიპი: ბრტყელი ჭიები, პირველადღრუიანი, ექიურიდები, სიპუნკულიდები, რგოლოვანი ჭიები.
ლაუკის ეროვნული პარკი

ლაუკის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ჩილეში, ანდების მთიანეთში. მოიცავს 1 379 კმ². ტერიტორიას. პარკის ტერიტორიაზე მდებარეობს არაერთი ვულკანი. პარკს სამხრეთიდან ესაზღვრება ლას-ვიკუნიას ბუნების ნაკრძალი. ასევე ესაზღვრება ბოლივიაში მდებარე სახამის ეროვნულ პარკს.

პარკის ტერიტორიაზე გვხვდება ფლორისა და ფაუნის რამდენიმე სახეობა. ძუძუმწოვრებიდან, აქ გავრცელებულია: ვიკუნია, ლამა, ალპაკა, გუანაკო, ტარუკა, პუმა, ვისკაში (შინშილასებრთა ოჯახის წარმომადგენელი).

აქ ასევე გავრცელებულია 140-ზე მეტი სახეობის ფრინველი და 400-ზე მეტი სახეობის მცენარე.
ცივი შტამპვა

ცივი შტამპვა — სამჭედლო-საშტამპავი წარმოების ერთ-ერთი ტექნოლოგიური პროცესი (წნევით დამუშავება), რომელიც დასაშტამპავი მასალების გახურების გარეშე მიმდინარეობს. განასხვავებენ მოცულობითს შტამპვასა და ფურცლოვან შტამპვას. პირველ შემთხვევაში მიმდინარეობს ლითონის განმტკიცება, შესაბამისად მცირდება პლასტიკურობა, დეფორმაციისადმი წინააღმდეგობა კი მნიშვნელოვნად იზრდება. განმტკიცების ასაცილებლად საშტაპავ ოპერაციათა შორის ლითონს თერმულად ამუშავებენ, ხოლო მადეფორმირებელი ძალების შესამცირებლად და შტამპების მდგრადობის გასაზრდელად სხვადასხვა საცხს იყენებენ.

მოცულობითი ცივი შტამპვისთვის საჭიროა მძლავრი მანქანა-იარაღები. ცივი შტამპვისას იარაღები ინტენსიურად ცვდება, ამიტომ ამ პროცესს იყენებენ მხოლოდ მასობრივი წარმოების რთული კონფიგურაციის მცირე ზომის დეტალების (ხრახნები, ქანჩები, მოქლონები, ლურსმნები, სჭვალები და სხვა) მისაღებად. მოცულობითი ცივი შტამპვის დროს ლითონის პლასტიკურობის გასაზრდელად მიზანშეწონილია ისეთი საშტაპმავი ოპერაციების (დასმა მოყვანილ შტამპებში, წნეხა, დახურული შტამპვა-დეფორმაცია ჰიდროსტატული წნევის პირობებში) გამოყენება, რომლებიც თითქმის გამორიცხავენ დასამუშავებელ ლითონზე გამჭიმი ძაბვების მოქმედებას. ცივი შტამპვა წარმოებს როგორც ჰიდრავლიკურ, ისე მრუდმხარა წნეხებზე და სპეც. ცივად გამოსატვიფრ ავტომატებზე.
ცივმეტეხობა

ცივმეტეხობა — ლითონის მიდრეკილება სიმყიფის წარმოქმნისადმი ან მნიშვნელოვნად გაზრდისადმი ტემპერატურის შემცირებისას. ცივმეტეხობა ახასიათებს მცირედ ლეგირებულ ფოლადებს, ტანტალს, ვოლფრამს, ქრომს, მოლიბდენსა და სხვა ლითონებს, რომელთაც აქვთ მოცულობადაცენტრებული კუბური გისოსი, და მათ ფუძეზე დამზადებულ შენადნობებს. ცივმეტეხობას ხელს უწყობს მინარევები, რაც ტემპერატურის შემცირებისას კრისტალური გისოსის კუმშვასთან შეხამებით შიგა ძაბვების ზრდას იწვევს. ცივმეტეხობის შესამცირებლად ლითონს წმენდენ მავნე მინარევებისგან (თერმული დამუშავებით ან ლეგირებით).
ციკასი

ციკასი, საგოვანა — შიშველთესლოვან მცენარეთა გვარი საგოვანების კლასისა. დაბალი მცენარეებია, მათი სიმაღლე ზოგჯერ 10–15 მეტრს აღწევს. ღერო დაფარულია მკვდარი ფოთლების ნარჩენებით, წვეროზე ფრთისმაგვარი ფოთლები აქვს.

20-მდე სახეობა გავრცელებულია აზიისა და ავსტრალიის ტროპიკებში. ყველაზე უფრო ცნობილია . ; 2–3 მეტრის სიმაღლის ლამაზი მცენარეა. სამშობლოა სამხრეთი იაპონია, საქართველოში ინტროდუცირებულია შავი ზღვის სანაპიროზე. იტანს 8 °-მდე ყინვას, ნაყოფმსხმოიარობს და ზოგჯერ იძლევა თესლს.
ტაბულა (ჟურნალი)

ტაბულა — ქართულენოვანი ჟურნალი, რომელიც 2010 წლიდან გამოიცემა. ჟურნალს გამოსცემს სამოქალაქო განათლების ფონდი. მას მკაფიო სარედაქციო პოლიტიკა აქვს, რომელიც ეფუძნება მემარჯვენე ლიბერტარიანულ მსოფლმხედველობას.

ჟურნალის მთავარი რედაქტორია თამარ ჩერგოლეიშვილი, რომელიც გიგა ბოკერიას მეუღლეა. ბოკერია მაღალ თანამდებობებს იკავებდა ხელისუფლებაში 2003–2013 წლებში.
სიმონია

სიმონია — საეკლესიო თანამდებობათა ყიდვა–გაყიდვა. სახელი ეწოდა სიმონ მოგვის მიხედვით, რომელმაც, საქმე მოციქულთას მიხედვით, იესო ქრისტეს მოციქულებს პეტრესა და იოანეს სთხოვა, მიეყიდათ მისთვის ხელდასხმით სულიწმინდის გადაცემის უნარი.

სიმონიის წინააღმდეგ მიმდინარე ერთ–ერთი ბრძოლა პატარიის სახელითაა ცნობილი. ის მიმდინარეობდა საუკუნის 50–იან წლებში მილანში და ჩრდილოეთ იტალიის ზოგიერთ ქალაქში.
პატარია

პატარია – რელიგიური მოძრაობა მილანოსა და ჩრდილოეთ იტალიის ზოგიერთ ქალაქში, რომელიც დაიწყო საუკუნის 50-იან წლებში. პატარია მილანოს ღარიბი მეძველმანეების კვარტლის სახელწოდება იყო. მას ხელმძღვანელობდნენ არიალდი და ლანდულფი. მიუხედავად იმისა, რომ პატარიის წინააღმდეგ გერმანიის იმპერატორი მოქმედებდა, გრიგოლ -ის მხარდაჭერით მოძრაობამ გაიმარჯვა.