ვალტერ ჰაუსერი

ვალტერ ჰაუსერი (დ. 1 მაისი, 1837 – გ. 22 ოქტომბერი, 1902) — შვეიცარიელი პოლიტიკოსი, თავისუფალი დემოკრატიული პარტიის წევრი.

ის იყო ფედერალური საბჭოს წევრი 1889 წლიდან 1902 წლამდე, კერძოდ, ორი წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა სამხედრო დეპარტამენტს, შემდეგ კი თერთმეტი წლის განმავლობაში ფინანსებისა და საბაჟოების დეპარტამენტს; ასევე იყო კონფედერაციის პრეზიდენტი 1892 და 1900 წლებში.

ბიოგრაფია
განათლება, სამხედრო კარიერა და პროფესიული გზა
დაწყებითი სკოლის შემდეგ ის დადიოდა ვედენსვილის „-ის ინსტიტუტში“, შემდეგ კი ციურიხის გიმნაზიაში. ვინაიდან დაინტერესებული იყო მეცნიერებით, განზრახული ჰქონდა გამხდარიყო ფარმაცევტი, მაგრამ 1854 წელს უფროსი ძმის გარდაცვალების შემდეგ იძულებული გახდა მამის საწარმოს შეერთებოდა. შემდგომში მან გაიარა მეტყავის შეგირდობის კურსი, მოგვიანებით კი გახდა საოჯახო ბიზნესის გენერალური დირექტორი და მფლობელი. მისი ტყავის ქარხანა ერთ-ერთი უმსხვილესი იყო შვეიცარიაში.

როგორც არტილერიის ოფიცერი არმიაში, მას 1875 წელს მიენიჭა მაიორის, 1880 წელს ვიცე-პოლკოვნიკის, ხოლო 1888 წელს პოლკოვნიკის წოდება. ის ასევე იყო ვედენსვილის მეხანძრე-მაშველთა მეთაური და ადგილობრივი ტანვარჯიშის კლუბის წევრი.

ტექნიკური სიახლეებისადმი ღიაობის გამო, იგი იყო ციურიხის ტბის მარცხენა სანაპიროს რკინიგზის (1859), ვედენსვილ-აინზიდელნის რკინიგზის (1870) და ვედენსვილის გაზის ქარხნის (1874) ერთ-ერთი ინიციატორი .

პირადი ცხოვრება
იგი იყო მდიდარი მეტყავე ოსტატისა და კაბინეტის უფროსის, იაკობ არნოლდ ჰაუსერისა და ემილი თეილერის მეორე უმცროსი ვაჟი. 1865 წელს მან ცოლად შეირთო მარი-სოფი ვიდემანი. წყვილს ოთხი ქალიშვილი შეეძინა, მათ შორის მხატვარი სოფი ჰაუზერი.

ოჯახი ცხოვრობდა კიბურგში, ციურიხის კანტონში.

მას დიდი მეგობრობა აკავშირებდა ვილჰელმ ჰერტენშტაინთან, რომელიც მის მსგავსად ციურიხელი იყო და რომლის შემცვლელიც გახდა მთავრობაში.

პოლიტიკური გზა
დასაწყისი
მან პოლიტიკური აქტიურობა დაიწყო 1860-იანი წლების ბოლოს, შეუერთდა ლიბერალურ-რადიკალური ჯგუფის დემოკრატიულ ფრთას (მარცხენა ფრთა, მომავალი თავისუფალი დემოკრატიული პარტია), რომელიც მხარს უჭერდა სოციალურ რეფორმებს, პირდაპირ დემოკრატიასა და ცენტრალიზებულ სახელმწიფოს. ეს მას უპირისპირებდა მოძრაობის ლიბერალურ ფრთას (მომავალი შვეიცარიის ლიბერალური პარტია, კონსერვატიული და ცენტრალიზებული სახელმწიფოს წინააღმდეგი).

ძალიან მალე იგი გამოჩნდა როგორც გაწონასწორებული და მარჯვე პოლიტიკოსი, განსაკუთრებით ალფრედ ეშერთან ბრძოლაში: მტკიცედ ეწინააღმდეგებოდა ფედერალური მთავრობის მიერ გოტარდის რკინიგზის სუბსიდირებას და მიიჩნევდა, რომ რკინიგზა სპლიუგენის უღელტეხილის ქვეშ ციურიხის კანტონისთვის უფრო დიდ სარგებელს მოიტანდა.

კანტონალური დონე
1868 წელს იგი გახდა ციურიხის დამფუძნებელი კრების დეპუტატი და მონაწილეობა მიიღო თავისი კანტონის ახალი კონსტიტუციის შემუშავებაში. ერთი წლის შემდეგ იგი შევიდა ციურიხის დიდ საბჭოში. 1881 წელს იგი აირჩიეს ციურიხის სახელმწიფო საბჭოში. იქ იგი 1887 წლამდე ხელმძღვანელობდა ფინანსთა დეპარტამენტს, ხოლო 1888 წლამდე მშენებლობის დეპარტამენტს.

ფედერალური დონე
1869 წელს იგი აირჩიეს ეროვნულ საბჭოში სამხრეთ ციურიხის საარჩევნო ოლქიდან. ბერნში იგი აქტიურად მონაწილეობდა დებატებში 1874 წლის ფედერალური კონსტიტუციის სრული გადახედვის შესახებ (პირველი 1848 წლის შემდეგ), სადაც თავი გამოიჩინა ორატორული ნიჭით, პრაგმატიზმითა და კენჭისყრებზე გავლენით. იგი ხელახლა აირჩიეს 1872 წლის ფედერალურ არჩევნებში, მაგრამ სამი წლის შემდეგ, 1875 წელს, გადაწყვიტა აღარ ეყარა კენჭი, ოფიციალურად ჯანმრთელობის მიზეზების გამო (თუმცა, გოტარდის რკინიგზისადმი მისმა ოპოზიციამ სავარაუდოდ როლი ითამაშა).

ფედერალური პოლიტიკიდან ოთხწლიანი ჩამოშორების შემდეგ, მისი კარიერა კვლავ აღზევდა 1879 წელს, როდესაც მისი მეგობარი ვილჰელმ ჰერტენშტაინი ფედერალურ საბჭოში შევიდა. ვალტერ ჰაუზერმა იგი კანტონთა საბჭოში შეცვალა, ხოლო ერთი წლის შემდეგ გაყიდა თავისი ტყავის ქარხანა, რათა მთლიანად პოლიტიკისთვის მიეძღვნა თავი. იგი იყო კანტონთა საბჭოს პრეზიდენტი 1883-დან 1884 წლამდე.

ფედერალური მთავრობა
1880 წლის დეკემბერში ფედერალური მრჩევლის, ფრიდოლინ ანდერვერტის თვითმკვლელობის შემდეგ, ვალტერ ჰაუსერს სთხოვეს კანდიდატურის წამოყენება მისი ადგილის დასაკავებლად, მაგრამ მან საბოლოოდ უარი თქვა და აირჩიეს ლუი რუშონე.

1888 წლის 27 ნოემბერს ვილჰელმ ჰერტენშტაინის გარდაცვალების შემდეგ, მისი სახელი ფავორიტად დასახელდა ფედერალურ მთავრობაში მისი ჩასანაცვლებლად და ამჯერად მან გადაწყვიტა კენჭისყრაში მონაწილეობა. 1888 წლის 13 დეკემბერს ფედერალურმა ასამბლეამ იგი პირველივე ტურში აირჩია 174 ვალიდური ხმიდან 117 ხმით (ისტორიაში 28-ე ფედერალური მრჩეველი. კათოლიკე-კონსერვატორმა იოჰან იოზეფ კილმა მიიღო 52 ხმა, ხოლო 5 ხმა სხვა კანდიდატებზე გადანაწილდა. იმავე დღეს ფედერალური საბჭო შეიკრიბა დეპარტამენტების გასანაწილებლად და ლოგიკურად, ჰაუსერს მიანდო სამხედრო დეპარტამენტი, რომელსაც მანამდე ვილჰელმ ჰერტენშტაინი ხელმძღვანელობდა.

თავის ახალ თანამდებობაზე, რომელიც ოფიციალურად 1889 წლის დასაწყისში დაიკავა, მან დაასრულა წინამორბედის რამდენიმე პროექტი, კერძოდ, ქვეითთა შაშხანის შესყიდვა 1889 წელს და უბოლ ბოლთის (დენთის) დანერგვა. ასევე სრული დატვირთვით მიმდინარეობდა გოტარდის ციხესიმაგრის მშენებლობა.

ფონდი რკინიგზის მომავალი ნაციონალიზაციისთვის, დათარიღებული 1899 წლის 28 ივნისით, ხელმოწერილი ვალტერ ჰაუსერის მიერ, როგორც ფინანსთა დეპარტამენტის უფროსი.

1890 წლის 11 დეკემბერს ხელახალი არჩევის შემდეგ, მომდევნო წლის 1 იანვრიდან მან ჩაიბარა ფინანსებისა და საბაჟოების დეპარტამენტი, სადაც იგი სრულად თავის ადგილზე იყო მისი პროფესიული ცხოვრებისა და კანტონალური გამოცდილების გამო, რადგან სახელმწიფო მრჩევლობისას ციურიხის ფინანსებს განაგებდა. თერთმეტი წლის განმავლობაში, რაც მან ფინანსებში გაატარა, მისი ინიციატივით მნიშვნელოვანი რეფორმები განხორციელდა, მათ შორის ფინანსური კონტროლის დაწესება. მას უწოდებდნენ ფედერალური ფინანსების მხსნელს, თუმცა მან ასევე ისარგებლა იმ პერიოდის მაღალი საბაჟო შემოსავლებით. ამის წყალობით, მან შეძლო საკმარისი სახსრების მოძიება რკინიგზის მომავალი ნაციონალიზაციისთვის. მას ასევე ჰქონდა საჯარო ბანკის დაარსების პროექტი, მაგრამ ორჯერ მარცხი განიცადა, მეორედ ხალხის წინაშე 1897 წლის 27 თებერვლის რეფერენდუმზე. შვეიცარიის ეროვნული ბანკი მხოლოდ 1907 წელს დაარსდა, მისი ერთ-ერთი მემკვიდრის, რობერტ კომტესის ინიციატივით.

1892 წელს მან პირველად დაიკავა კონფედერაციის პრეზიდენტის თანამდებობა, მაგრამ იმ დროის წესის საწინააღმდეგოდ, პარალელურად არ ჩაუბარებია პოლიტიკური დეპარტამენტი. მართლაც, ფედერალური მრჩევლის, ნიუმა დროზის ინიციატივით, პოლიტიკური დეპარტამენტი გახდა ნამდვილი საგარეო საქმეთა დეპარტამენტი, პრეზიდენტობისგან ავტონომიური და მუდმივი ხელმძღვანელობით. თუმცა, როდესაც იგი 1900 წელს კვლავ გახდა პრეზიდენტი, ძველი სისტემა აღდგა და მან კვლავ ჩაიბარა საგარეო საქმეთა დეპარტამენტი, რომელსაც ეწოდა ფედერალური პოლიტიკური დეპარტამენტი. ეს სისტემა 1914 წლამდე გაგრძელდა.

იგი შეუერთდა თავისუფალ დემოკრატიულ პარტიას მისი დაარსების წელს, 1894 წელს. იგი პარტიის მარცხენა ფრთას მიეკუთვნებოდა.