კლეოპატრა სელენა II

კლეოპატრა სელენა (; დ. ძვ. წ. 40 წლის ზაფხული — გ. ძვ. წ. 5) — პტოლემეების დინასტიის პრინცესა, კირენაიკას ფორმალური დედოფალი ძვ. წ. 34-დან ძვ. წ. 30 წლამდე და მავრეტანიის დედოფალი და ქმრის, იუბა მეორის თანამმართველი ძვ. წ. 25 წლიდან ძვ. წ. 5 წლამდე. წარმოადგენდა მნიშვნელოვან პოლიტიკურ ფიგურას ადრეულ ავგუსტინურ პერიოდში.

კლეოპატრა სელენა ბერძენი პტოლემელი დედოფლის, კლეოპატრა -სა და რომაელი გენერლის, მარკუს ანტონიუსის ერთადერთი ქალიშვილი იყო. ანტიოქიისა და ალექსანდრიის გადანაწილებასთან ერთად, კლეოპატრა სელენა კირენაიკასა და ლიბიის დედოფალი გახდა. ანტონიუსისა და კლეოპატრას აქციუმის ბრძოლაში დამარცხებისა და მათი ძვ. წ. 30 წელს ეგვიპტეში თვითმკვლელობის შემდეგ, სელენა და მისი ძმები რომში წაიყვანეს და ოქტავიანეს დის, ოქტავია უმცროსის, მარკუს ანტონიუსის ყოფილი ცოლის სახლში დააბინავეს.

სელენა იუბა მავრეტანიელზე გათხოვდა. მას, როგორც დედოფალს, დიდი გავლენა ჰქონდა მავრეტანიის სამმართველო გადაწყვეტილებებზე, განსაკუთრებით ვაჭრობისა და აღმშენებლობის საკითხებში. სელენასა და იუბას მმართველობისას ქვეყანა ძალიან გამდიდრდა. წყვილს ვაჟი და მემკვიდრე, პტოლემი მავრეტანიელი შეეძინა. მათი შვილიშვილის, დრუზილას ანტონიუს ფელიქსზე გათხოვებამ უზრუნველყო, რომ პტოლემეური გვარი რომაელთა არისტოკრატიას მრავალი თაობის განმავლობაში ენათესავებოდა.

ადრეული ცხოვრება
ბავშვობა
კლეოპატრა სელენა ეგვიპტეში, დაახლოებით ძვ. წ. 40 წელს, დედოფალ კლეოპატრა -ს ერთადერთ ქალიშვილად დაიბადა. მისი მეორე სახელი (სელენა - ძველბერძნულად „მთვარე“) მისი ტყუპი ძმის, ალექსანდრე ჰელიოსის მეორე სახელის ანტონიმია (ჰელიოსი - ძველბერძნულად „მზე“). მან ბავშვობა ალექსანდრიაში გაატარა და პტოლემელი პრინცესის საკადრისი განათლება მიიღო. ტყუპები ფორმალურად მათმა მამამ, მარკუს ანტონიუსმა, ძვ. წ. 37 წელს, კლეოპატრასთან პოლიტიკურ შეხვედრაზე აღიარა. მათი უმცროსი ძმა, პტოლემე ანტონი ფილადელფოსი დაახლოებით ერთი წლის შემდეგ, ძვ. წ. 36 წელს დაიბადა. კლეოპატრა სავარაუდოდ გეგმავდა რომ სელენა თავისი უფროსი შვილისა და სელენას ნახევარძმისათვის, იულიუს კეისრის ვაჟ პტოლემე -ისათვის მიეთხოვებინა.

მომდევნო ორი წლის განმავლობაში ანტონიუსმა კლეოპატრასა და მის შვილებს დიდი რაოდენობის მიწები უძღვნა. ძვ. წ. 34 წელს, ალექსანდრიის განაწილების დროს, ხალხის მასები ინტერესით უყურებდა ვერცხლის პლატფორმაზე, ოქროს ტახტებზე მჯდარ კლეოპატრასა და მარკუს ანტონიუსს, რომლებსაც გვერდზე პტოლემე , ალექსანდრე ჰელიოსი, კლეოპატრა სელენა და პტოლემე ფილადელფოსი ესხდნენ. ანტონიუსმა კლეოპატრა მეფეთა დედოფლად გამოაცხადა, პტოლემე იულიუს კეისრის ვაჟად აღიარა და ეგვიპტის მმართველად მონათლა, ხოლო თავის შვილებს თავიანთი სამეფოები უბოძა. კლეოპატრა სელენას კირენაიკა და ლიბია გადაეცა. ბავშვებიდან არც ერთს არ აძლევდა ასაკი მმართველობის უფლებას, თუმცა აშკარა იყო, რომ მათი მშობლების გეგმით, მათი ტახტზე ოფიციალურად ასვლა უახლოეს მომავალში უნდა მომხდარიყო. ამ ქმედებამ, ანტონიუსის მიერ კლეოპატრას ცოლად მოყვანასა და ოქტავია უმცროსთან (ოქტავიანეს უფროს დასთან) გაყრასთან ერთად, სულ რამდენიმე წელიწადში რომის რესპუბლიკის უკანასკნელი ომი განაპირობა.

ძვ. წ. 31 წელს, აქციუმის საზღვაო ბრძოლაში კლეოპატრა და ანტონიუსი ოქტავიანემ დაამარცხა. იმ დროისათვის, როდესაც ოქტავიანემ ეგვიპტეში ჩააღწია (ძვ. წ. 30 წლის ზაფხულში), წყვილს ბავშვები უკვე გადამალული ჰყავდა. პტოლემე ინდოეთში გაიქცა, მაგრამ გზაზე მას თავისმა მასწავლებელმა უღალატა, რომაელებმა დააკავეს და სიკვდილით დასაჯეს. კლეოპატრა სელენა, ალექსანდრე ჰელიოსი და პტოლემე ფილადელფოსი თებეს სამხრეთით გაემგზავრნენ, მაგრამ რომაელები წამოეწივნენ და ალექსანდრიაში დააბრუნეს. ოქტავიანეს მიერ ეგვიპტის აღებასთან ერთად მარკუს ანტონიუსმა თავი მოიკლა და კლეოპატრამაც მალე მიბაძა მის ქმედებას. მათი დედისა და მათი ნახევარძმის სიკვდილმა სელენა და ალექსანდრე ეგვიპტის ტახტის ფორმალურ მემკვიდრეებად აქცია, თუმცა ორი კვირის შემდეგ რომის იმპერიამ ეგვიპტის ოფიციალური ანექსია მოახდინა და შედეგად პტოლემეების დინასტიისა და ზოგადად ეგვიპტის ფარაონთა მმართველობაც დაასრულა.

ცხოვრება რომში
როდესაც ოქტავიანე რომში დაბრუნდა, ქალაქს ტყვეებად კლეოპატრა სელენა და მისი ძმები ჩაუყვანა. ეგვიპტეზე გამარჯვების აღსანიშნავად მან ტყუპები მზისა და მთვარის კოსტუმებში გამოაწყო, ოქროს ბორკილები დაადო, ქუჩებში ჩამოატარა და უკან კლეოპატრას ქანდაკება აადევნა, რომელზეც გამოსახული დედოფალი ხელში ჩაბღუჯული ასპიტით იკლავდა თავს. ბორკილების სიმძიმის გამო ბავშვებს სიარული ძალიან უჭირდათ, რამაც რომაელ მაყურებლებში მათ მიმართ მოულოდნელი სიმპათია გამოიწვია.

მას შემდეგ რაც ეგვიპტე, როგორც დამოუკიდებელი სახელმწიფო, გაქრა, დაისვა კითხვა თუ რა უნდა ექნათ კლეოპატრასა და მარკუსის შვილებისათვის. იმის გამო, რომ ბავშვებს არც ერთი ცოცხალი ნათესავი არ ჰყავდათ, მათი მოვლის პასუხისმგებლობა ოქტავიანეს დააწვა, რომელმაც, თავის მხრივ, ეს პასუხისმგებლობა თავის დას გადასცა. კლეოპატრა სელენა და მისი ძმები პალატინის ბორცვზე, ოქტავიას სახლში გადაიყვანეს. ამ სახლში ისინი თავიანთ ნახევარძმა იულუს ანტონიუსთან (მათი მამისა და მისი მესამე ცოლის, ფულვიას ვაჟთან), თავიანთ ნახევარდებთან (ორივე მათგანს ანტონია ერქვა, ანტონიუსისა და ოქტავიას შვილები იყვნენ) და ოქტავიას წინა ქორწინებიდან გამოყოლილ უფროს შვილებთან, მარკუს კლავდიუს მარცელუსთან, კლავდია მარცელა უფროსთან და კლავდია მარცელა უმცროსთან ერთად ცხოვრობდნენ. კლეოპატრა სელენა პტოლემეების დინასტიის უკანასკნელ წარმომადგენლად ითვლება, რადგან ამის შემდეგ მისი ძმები ისტორიული ჩანაწერებიდან მალევე ქრებიან - სავარაუდოდ ავადმყოფობით დაღუპვის ან მკვლელობის გამო.
ქორწინება და შვილები
ოქტავიამ კლეოპატრა სელენა განათლებულ მეფე იუბა -ს გააყოლა ცოლად. იუბას მამას (იუბა ) ძვ. წ. 46 წელს, იულიუს კეისართან დამარცხების შემდეგ თავი მოეკლა, იულიუსს მისი ვაჟი რომში ჩამოეყვანა და მისთვის განათლება მიეცა, მაგრამ ძვ. წ. 44 წელს კეისრის მკვლელობის შედეგად მისი მეურვეობა ოქტავიანეს, მომავალ ავგუსტუსს გადაეცა. ქორწინება სავარაუდოდ ძვ. წ. 25 წელს შედგა, როდესაც კლეოპატრა სელენა 15 წლის იქნებოდა, და იუბა მავრეტანიის გასაძღოლად გაემგზავრა, რის შესახებად ეს ეპიგრამა გვამცნობს:

პოემის მიხედვით კლეოპატრა სელენა და იუბა მავრეტანიის ახალ თანამმართველებად მოიაზრებოდნენ. სახელი პტოლემეელთა დინასტიისა და კლეოპატრა სელენას უმცროსი ძმის გამო დაერქვა. ამ სახელის დარქმევით სელენამ მკვეთრი ბერძნულ-ეგვიპტური მოტივი შეიქმნა და საკუთარ როლს, როგორც განდევნილი პტოლემეების მემკვიდრისას, ხაზი გაუსვა.
ქალიშვილი, რომლის სახელიც არ შემორჩენილა, ერთ-ერთ მინაწერშია მოხსენიებული. ერთ-ერთი თეორიის თანახმად ის შესაძლოა ანტონიუს ფელიქსის პირველი ცოლი, დრუზილა ყოფილიყო, მაგრამ ეს უკანასკნელი სავარაუდოდ პტოლემეს შვილი და კლეოპატრა სელენას შვილიშვილი იქნებოდა.
სიკვდილი
წყვილი მავრეტანიას თითქმის ორი ათწლეულის განმავლობაში მართავდა, კლეოპატრა სელენას 35 წლის ასაკში სიკვდილამდე. მისი გარდაცვალების ზუსტი თარიღი დღემდე კითხვის ნიშნის ქვეშაა. ქვემოთ მოცემული ეპიგრამა, რომელიც ბერძენმა კრინაგორა მიტილენელმა შეასრულა, სელენას ეულოგიად მიიჩნევა:

თუ კრინაგორა მიტილენელმა დედოფლის გარდაცვალების შესახებ უბრალო მხატვრული ტექსტი არ შემოგვთავაზა, მაშინ სელენას სიკვდილი მთვარის დაბნელებას უნდა დამთხვეოდა. ამ შემთხვევაში, სელენას გარდაცვალების თარიღის დასადგენად შეგვიძლია ასტრონომიული კორელაცია გამოვიყენოთ: მთვარის დაბნელება მოხდა ძვ. წ. 9, 8, 5 და 1, და ახ. წ. 3, 7, 10, 11 და 14 წლებში. ძვ. წ. 5 წელს მომხდარი მთვარის დაბნელება ყველაზე მეტად დაემთხვეოდა ეულოგიაში მოცემულ აღწერას. მიუხედავად ამისა, სელენას გარდაცვალების თარიღს დაზუსტებით ჯერ კიდევ ვერ ვიტყვით. ზაჰი ჰავასი, „ეგვიპტური ანტიკვარიატის“ ყოფილი დირექტორი, თვლის რომ კლეოპატრა ახ. წ. 8 წელს უნდა დაღუპულიყო.

სელენა მავრეტანიის სამეფო მავზოლეუმში, თანამედროვე ალჟირში დაკრძალეს. ეს შენობა მისი და იუბას მიერ, კეისარეას აღმოსავლეთით აშენდა და ტურისტებს კვლავ შეუძლიათ მისი ხილვა. იუბა ახ. წ. 23 წელს გარდაიცვალა და იმავე აკლდამაში დაიკრძალა. შენობაში ვხვდებით წყვილისადმი მიძღვნილ, ფრაგმენტირებულ წარწერას, რომელშიც სელენა და იუბა „მავრეტანიის მეფე-დედოფლად“ მოიხსენიებიან. ცოლ-ქმრის ნეშტი ნაპოვნი ვერ იქნა, სავარაუდოდ აკლდამების ხშირი ძარცვის გამო, ან შესაძლოა იმიტომ რომ სტრუქტურა დასაკრძალი შენობის ნაცვლად მემორიალური დანიშნულების იყო.
მემკვიდრეობა
კლეოპატრას გარდაცვალების შემდეგ მისი მეუღლე და მათი ვაჟი პტოლემე მავრეტანიას ერთად მართავდნენ, სანამ, ახ. წ. 23 წელს, იუბა არ გარდაიცვალა. პტოლემემ 40 წლამდე იმეფა, შემდეგ კი იმპერატორმა კალიგულამ, დედამისის შორეულმა ნათესავმა, ის სიკვდილით დასაჯა (კალიგულას სავარაუდოდ მავრეტანიის სიმდიდრის შურდა). კალიგულას მემკვიდრემ, იმპერატორმა კლავდიუსმა პტოლემეს უშვილობა თავის სასარგებლოდ გამოიყენა და მავრეტანია დაიპყრო, რომის პროვინციებად (მავრეტანია კეისარიენსისი და მავრეტანია ტინგიტანა) აქცია. ამის შემდეგ ისტორიამ კლეოპატრა სელენა, იუბა და პტოლემე დაივიწყა.
კლეოპატრა სელენა მნიშვნელოვანი პერსონაჟია ფილის ტ. სმითის „პალატინის ბორცვის ქალიშვილებში“ (2016);
მიუხედავად იმისა რომ მისი იდენტობა უბრალოდ ყველაზე ცნობილი კლეოპატრას ქალიშვილობით შემოისაზღვრება, „ღამე მონადირის“ მესამე წიგნში ჩნდება ანტაგონისტი, თანამედროვეობაში მცხოვრები ვამპირი, რომელიც საკუთარ თავს „პატრას“ უწოდებს;
კლეოპატრა სელენა მთავარი თემაა სატელევიზიო დოკუ-დრამა „ძველი ეგვიპტის დედოფლების“ „კლეოპატრას ქალიშვილის“ ეპიზოდისა, რომელიც 2023 წელს გამოვიდა. მის ბავშვობას ფატიმა ეზაჰრა ფატიჰი განასახიერებს, ხოლო მის ზრდასრულობას დაიანა მედეირა;