iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გრიგოლ წულუკიძე

გრიგოლ წულუკიძე (დ. 17 აპრილი, 1889, ქუთაისი, საქართველო — გ. 22 დეკემბერი, 1950) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, სამთო სამეცნიერო სკოლის ფუძემდებელი საქართველოში.

ბიოგრაფია
გრიგოლ წულუკიძემ დაამთავრა ავსტრიის ქალაქ ლეობენის უმაღლესი სამთო სასწავლებელი 1911 წელს და ქალაქ ეკატერინოსლავის (ახლანდელი დნიპრო) სამთო ინსტიტუტი 1914 წელს.

1914-1918 წლებში მუშაობდა ხელმძღვანელ თანამდებობებზე ჩრდილოეთ კავკასიის ნავთობის სარეწებზე. 1918-1922 წლებში ტყიბულის მაღაროებში. 1923-1928 წლებში გრიგოლ წულუკიძე იყო საქართველოს სახალხო მეურნეობის უმაღლესი საბჭოს სამთო კომიტეტის თავმჯდომარე, ამავე პერიოდში კითხულობდა ლექციებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პოლიტექნიკურ ფაკულტეტზე, ხოლო 1928 წლიდან საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში.

გრიგოლ წულუკიძე 1930-1950 წლებში იყო მადნეულ საბადოთა დამუშავების კათედრის გამგე. იგი აგრეთვე ითვლება საქართველოში სამთოელთა სამეცნიერო სკოლის ფუძემდებლად. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ მანვე მეცნიერულად დაასაბუთა ტყიბულის შახტებში ნამუშევარი სივრცის ჰიდრავლიკური ამოვსების პერსპექტიულობაც.

მეცნიერის მონაწილეობით შეიქმნა ქიმიის, გამოყენებითი მინერალოგიის, გეოლოგიის, ლითონისა და სამთო საქმის ინსტიტუტები. 1959 წლიდან მის სახელს ატარებს სამთო მექანიკის ინსტიტუტი.

გრიგოლ წულუკიძის შრომები ეხება მადნეულ საბადოთა მიწისქვეშა დამუშავების მეთოდებს და აგრეთვე ამ მეთოდების დამშავების კლასიფიკაციას. არის არაერთი ორიგინალური სახელმძღვანელოს ავტორი, მანვე ჩაუყარა საფუძველი ქართულ სამთო ტექნოლოგიურ ტერმინოლოგიას.

მეცნიერს მიღებული აქვს არაერთი მნიშვნელოვანი, სახელმწიფო ჯილდო. გრიგოლ წულუკიძე გარდაიცვალა 1950 წლის 22 დეკემბერს.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია, აკადემიკოსი (1944-)

ჯილდოები
შრომის წითელი დროშის ორდენი
ლენინის ორდენი
ათენის ნუმიზმატიკური მუზეუმი

ათენის ნუმიზმატიკური მუზეუმი — ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მუზეუმი საბერძნეთში, დაარსდა 1838 წელს.

მასში დაცულია 50000-ზე მეტი მონეტის, მედლის, ძვირფასი ქვების, წონის, მარკების და მასთან დაკავშირებული არტეფაქტების კოლექცია 1400-წლიდან დღემდე. იგი მსოფლიოში ერთ-ერთი უმდიდრესი კოლექციაა, ლონდონის ბრიტანული მუზეუმის, პარიზის ეროვნული ბიბლიოთეკის, პეტერბურგის ერმიტაჟის სახელმწიფო მუზეუმის და ბერლინის ბოდეს მუზეუმის პარალელურად. 1984 წელს კოლექცია ილიუს მელატრონის შენობას გადაეცა შესანახად, ხოლო რესტავრაციის შემდეგ იგი საბოლოოდ გაიხსნა 1998 წელს.

ილიუს მელატრონი
ნუმიზმატიკური მუზეუმი განთავსებულია ილიუს მელატრონში, სამ სართულიანი შენობა პანეპისტიმიუს ქუჩაზე. იგი აშენდა 1878-1880 წლებში ჰაინრიხ შლიმანისთვის და არქიტექტორი იყო მაშინდელი ცნობილი ერნსტ ცილერი. მისი დასრულების დროს იგი ათენის ყველაზე ბრწყინვალე კერძო რეზიდენციად ითვლებოდა. მისი დიზაინი შთაგონებულია რენესანსის აღორძინების მოძრაობით, ისევე როგორც ნეოკლასიციზმი, ხოლო ინტერიერი გავლენას ახდენს პომპეის არქიტექტურაზე. შედეგად ოთახები შემკულია მოზაიკითა და ფრესკებით, რომლებიც ასახავს, ან ტროას ომის თემებს, ან ბერძნულ დევიზებს. 1927 წელს, სოფია ჰაინრიხ შლიმანის ქვრივმა შენობა მიყიდა საბერძნეთის სახელმწიფოს და შემდგომ იგი გამოიყენეს როგორც სახელმწიფო საბჭოს, შემდეგ კი საკასაციო სასამართლოს ადგილი.

კოლექციები
მუზეუმის კოლექცია შეიცავს 600000 ობიექტს, ძირითადად მონეტებს, მაგრამ ასევე მედლებს, სტანდარტულ მასებს, კოლოფებს, მარკებს და სხვა, ძველი წელთაღრიცხვით საუკუნიდან თანამედროვე დრომდე. კოლექცია მოწყობილია ისე, რომ დაიცვას მონეტების ისტორია. არსებობს ბიზანტიური და შუა საუკუნეების ძირითადი კოლექციები დასავლეთ ევროპიდან, აღმოსავლეთ ევროპიდან და ოსმალეთის იმპერიიდან. კოლექციის დიდი ნაწილი შედგება მონეტებისგან, რომლებიც ნაპოვნი იქნა განძებში, ხოლო დანარჩენი მოდის ეგინას საწყისი კოლექციიდან, საბერძნეთის ბოლოდროინდელი გათხრებიდან და შემოწირულობებიდან. მუზეუმში განთავსებულია ბიბლიოთეკა, რომელშიც განთავსებულია 12000 წიგნი, იგი სპეციალიზებულია მონეტების შესწავლაში. ასევე არსებობს კონსერვაციის ლაბორატორია.

ადგილმდებარეობა და ვიზიტორების ინფორმაცია
ნუმიზმატიკური მუზეუმი მდებარეობს პანეფისტიმიუს ქუჩის 12 ნომერში, სინტაგმის მოედანთან ახლოს. მას ემსახურება სინტაგმის მეტროს სადგური. ბაღში არის მუზეუმის მაღაზია და ყავის სახლი.
ბრაუნფილდი

ბრაუნფილდი — ურბანულ დაგეგმარებაში სხვადასხვა დანიშნულების მქონე მიწა, რომლის ფუნქცია დაკარგულია ან გამოუყენებელია.

ტერმინი ასევე გამოიყენება იმ მიწების აღსაწერად, რომელიც მანამდე იყო გამოყენებული სამრეწველო თუ კომერციული მიზნებისთვის და შეიძლება იყოს დაბინძურებული.

თბილისში ბრაუნფილდის მაგალითი არის არსენალის მთა.
ვალერიან ითონიშვილი

ვალერიან ჯამბულის ძე ითონიშვილი (დ. 25 ოქტომბერი, 1925, სოფ. ყანობი, ახლანდელი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი — გ. 10 მაისი, 2021) — ქართველი ეთნოლოგი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1972), პროფესორი (1978).

ბიოგრაფია
1953 წელს დაამთავრა თსუ-ის ისტორიის ფაკულტეტი. 1957–1963 წლებში მუ­შა­ობ­და სა­ქართველოს სა­ხელმწიფო მუზეუმში, ხოლო 1963 წლიდან — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივ. ჯა­ვა­ხიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში. 1972 წლიდან არის ამავე ინსტიტუტის დირექციასთან არ­სე­ბუ­ლი სამეცნიერო საბჭოსა და სადისერტაციო საბჭოს წევრი. სადოქტორო დისერტაცია დაიცვა ­ცენტრალური კავკასიის მთიელთა საოჯახო ყოფის თემაზე, რომელშიც შესწავლილია ვეინახების (ჩაჩნებისა და ინგუშების), ოსებისა და ქართველ მთიელთა ოჯახის სტრუქტურა, საოჯახო ურთიერთობის ფორმები და ტრადიციები. 1981–2006 წლებში იყო სო­ცი­ა­ლურ ურთიერთობათა შესწავლის საქართველოს ეთნოგრაფიის ­განყოფილების უფროსი.

ითონიშვილი ლექციებს კითხულობდა თსუ-ში, რეგულარულად ხელმძღვანელობდა ეთნოგრაფიულ ექსპედიციებს მთიულეთ-გუდამაყარში, ფშავ-ხევსურეთში, ერწო-თიანეთში, ქსნისა და ლიახვის ხეობებში, ჩაჩნეთ-ინგუშეთსა და ოსეთში. გამოქვეყნებუ­ლი აქვს მრა­ვა­ლი ნა­შრო­მი, მათ შორის წიგნების სა­ხით – ილია ჭავჭავაძის, ალექსანდრე ყაზბეგის, თედო სახო­კიას, გიორგი ბოჭორიძის, სიმონ ჯანაშიას და სხვათა ღვაწლის ამსახველი გამოცემები ქართულ ეთნოგრაფიაში.

2003 წელს მიენიჭა ალექსანდრე ყაზბეგის პრემია.
ილიუხინის სახელობის უფსკრული

ილიუხინის სახელობის უფსკრული — კარსტული მღვიმე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გაგრის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არაბიკის კირქვულ მასივზე, მდინარე ჟოეკვარის ტროგული ხეობის ზემო წელში. მორფომეტრიული მონაცემებით შედის საქართველოს 1000 მ-ზე ღრმა კარსტული უფსკრულების პირველ ათეულში.

მღვიმის ზედა ნაწილი გამომუშავებულია ზედაიურულ კირქვებში. სიგრძე 8953 მ, საპროექტო სიგრძე 5890 მ, სიღრმე 1286 მ, საერთო მოცულობა 34000 მ³. უფსკრული ერთმანეთისაგან საკმაოდ დაშორებული ორი ჩასასვლელით („პეროვსკაია“ და „ვოლჩია“) იწყება, 220 მ სიღრმეზე ოთხად იტოტება, შემდეგ სამი მათგანი ნაზვავით იხშობა, ხოლო ძირითადი მაგისტრალი 1240 მ-ზე სიფონური ტბით მთავრდება.

აქვს ნივალურ-წვიმის ინფილტრაციული კვება; სიღრმესთან ერთად მატულობს კონდენსაციური წყლების სიდიდეც. პირველი მუდმივი ნაკადი ჩნდება 180 მ-ის სიღრმეზე, რომელიც 287 მ-ზე გაუვალ ნაპრალში იკარგება. მეორე ნაკადი ზედაპირიდან 300 მ-ისა და 540 მ-ის სიღრმეზე გამოდის, იერთებს რამდენიმე წვრილ შენაკადს, იკარგება ნაპრალში და ხელახლა ჩნდება 590 მ-ზე. 720 მ-ზე იგი ერთვის შედარებით დიდ ნაკადს. შემდგომ ნაკადი იერთებს 3 შენაკადს. 800 მ-ზე ნაკადს ერთვის ახალი შენაკადი. 975 მ-ზე ნაკადი გადის ნახევარსიფონში, ხოლო 980 მ-ზე ფართო სიფონში. შემდეგ მიემართება უფსკრულის გაურკვეველ ნაწილში და 1230 მ-ზე კვლავ ჩნდება სიღრუის ცნობილ ნაწილში ვიწრო ნაპრალიდან. 860 და 735 მ-ზე გვხვდება ტბები. უფსკრულში უხვადაა სიფონური მონაკვეთები, რომელთაგან ზოგიერთი შეუსწავლელია.

უფსკრულში ჰაერის ტემპერატურა სიღრმესთან ერთად იცვლება 0–1 °-დან (ზედაპირთან) 3–4 °-მდე (ფსკერულ ნაწილში). წყლის ტემპერატურა გრიფონში 720 მ სიღრმეზე 2 °-ია, წყლის ტემპერატურა 1240 სიღრმეზე 3,6 °.

უფსკრულში ჭარბობს ჩამონაზვავ-გრავიტაციული დანალექები. გვხვდება აგრეთვე სეისმო-გრავიტაციული დანალექებიც. 1984 წლის ექსპერიმენტით დადასტურდა უფსკრულში გამდინარე ნაკადის კავშირი კარსტულ მდინარე რეპრუასთან.

„პეროვსკაიას“ ჩასასვლელი მი­კვლეულია სა­ქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სპელეოლოგიური საბჭოს (ხელმძღვანელი თამაზ კიკნაძე) და მოსკოვის საქალაქო სპელეოსექციის (ხელმძღვანელი ვლადიმერ ილიუხინი) გაერთიანებული ექსპედიციის მიერ 1980 წელს. 1982 წელს აღმოაჩინეს მეორე შესასვლელი — „ვოლჩია“, ხოლო ვლადიმერ ილიუხინის (1934–1982) ტრაგიკული გარდაცვალების შემდეგ, მთელ სისტემას ილიუხინის სახელობის უფსკრული ეწოდა.
ლინგვისტური სამშობლო

ლინგვისტური სამშობლო, ურჰაიმატი (; „თავდაპირველი სამშობლო“) — რეგიონი სადაც ფუძეენა ვრცელდებოდა მანამდე, სანამ ის შვილობიდ ენებად დაიყოფოდა. ფუძეენა აღნიშნავს მონათესავე ენათა ჯგუფის რეკოსტრუკტირებულ ან ისტორიულად დამოწმებულ საერთო წინაპრულს ენას. ენობრივი ოჯახის ასაკის მიხედვით, ფუძეენის სამშობლო შესაძლოა მიახლოებული სიზუსტით დადგინდეს (მაგ. ისტორიულ მიგრაციებთან დაკავშირებით) ან დარჩეს გაურკვეველი. ენათმეცნიერული მტკიცებულებების გარდა, პრეისტორიული ენის სამშობლო შესაძლოა დადგინდეს სხვადასხვა დისციპლინების მეშვეობით, როგორიც არი არქეოლოგია და არქეოგენეტიკა.
გრამერსი

გრამერსი — უბანი აღმოსავლეთ მანჰეტენზე, ნიუ-იორკში. მისი სამხრეთის საზღვარი მე-14 ქუჩაა, ჩრდილოეთისა — 23-ე ქუჩა, მე-3 გამზირი — აღმოსავლეთისა, პარკ-ავენიუ კი დასავლეთის. ესაზღვრება ისეთ უბნებს როგორებიცაა ისტ-ვილიჯი, ფლეტაირონი, გრინვიჩ-ვილიჯი, კიპს-ბეი. სახელწოდება წარმოსდგება ჰოლანდიური სიტყვიდან „კრომერს“, რომელიც პატარა ჭაობს ნიშნავს.
აუშვიც-ბირკენაუს სახელმწიფო მუზეუმი

აუშვიც-ბირკენაუს სახელმწიფო მუზეუმი — ოსვენციმის საკონცენტრაციო ბანაკში მოწყობილი მუზეუმი ქალაქ ოსვენციმში , პოლონეთი.

მუზეუმი მოიცავს აუშვიც -ის მთავარ საკონცენტრაციო ბანაკსა და აუშვიც -ბირკენაუს საკონცენტრაციო და გასანადგურებელი ბანაკის ნაშთებს. ორივე ნაგებობა აშენდა და იმართებოდა ნაცისტური გერმანიის მიერ პოლონეთის ოკუპაციის (1939–1945) პერიოდში. პოლონეთის მთავრობამ შენობების შენარჩუნების გადაწყვეტილება აქ დაღუპული 1.1 მილიონი ადამიანის სამახსოვროდ მიიღო, რომელთაგან 960 000 ებრაელი მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში მიმდინარე ჰოლოკოსტს შეეწირა.

1979 წელს ადგილს მიენიჭა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სტატუსი. მუზეუმის ამჟამინდელი დირექტორი პიოტრ ცივინსკია.

მიმოხილვა
მუზეუმი 1946 წლის აპრილში შეიქმნა ტადეუშ ვონსოვიჩისა და აუშვიცის საკონცენტრაციო ბანაკის სხვა ტყვეების მიერ. ისინი პოლონეთის კულტურისა და ხელოვნების მინისტრის დავალებით მოქმედებდნენ. მუზეუმი მოიცავს აუშვიც -ის 20 ჰექტარსა და აუშვიც -ის 171 ჰექტარ ფართობს,

2019 წელს მუზეუმს 2 320 000 ადამიანი ესტუმრა, რომელთაგან 396 000 პოლონეთიდან, 200 000 გაერთიანებული სამეფოდან, 120 000 ამერიკის შეერთებული შტატებიდან, 104 000 იტალიიდან, 73 000 გერმანიიდან, 70 000 ესპანეთიდან, 67 000 საფრანგეთიდან, 59 000 ისრაელიდან, 42 000 ირლანდიიდან, ხოლო 40 000 შვედეთიდან იყო.

განთავისუფლების დღის ღონისძიებები
აუშვიც-ბირკენაუს სახელმწიფო მუზეუმში განთავისუფლების დღიდან 50 წლის იუბილეთან დაკავშირებით, 1995 წელს ცერემონიალი მოეწყო. ღონისძიებას ოსვენციმის საკონცენტრაციო ბანაკის დაახლოებით ათასი ყოფილი პატიმარი ესწრებოდა. 1996 წელს გერმანიამ 27 იანვარი აუშვიცის განთავისუფლებისა და ნაციონალ-სოციალიზმის მსხვერპლთა დღედ გამოაცხადა. მუზეუმში განთავისუფლების 70 წლისთავთან დაკავშირებით, 2015 წელს მუზეუმში ღონიძიებები გაიმართა.

მუზეუმის დათვალიერება
მუზეუმში ძირითადი გამოფენები ყოფილ ბანაკში, აუშვიც -ში ეწყობა. მთლიან ტურს ინფორმაციის გაცნობასთან ერთად დაახლოებით სამი საათი სჭირდება, გიდების გარეშე მუზეუმის დათვალიერება კი მხოლოდ 16:00-დან 18:00 საათამდეა შესაძლებელი (2019 წლის მონაცემებით). მუზეუმის ეს ნაწილი ოსვენციმის მატარებლის სადგურიდან 2 კილომეტრის დაშორებით მდებარეობს.

იუნესკოს სახელის ცვლილება
პოლონეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო მუზეუმის მოსახსენიებლად „პოლონეთის სასიკვდილო ბანაკის“ გამოყენებას მკაცრად გმობდა. ისინი თვლიდნენ, რომ ამგვარი ტერმინი ჰოლოკოსტში არა ნაცისტურ გერმანიას, არამედ პოლონეთს ადანაშაულებდა. 2007 წლის ივნისში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტმა მუზეუმის ტერიტორიაზე მდებარე ობიექტის სახელწოდება „აუშვიცის საკონცენტრაციო ბანაკი“ „აუშვიც-ბირკენაუთი“ შეცვალა, წარწერით: „გერმანული ნაცისტური საკონცენტრაციო და გასანადგურებელი ბანაკი (1940–1945)“.
რაფაელ ისრაელიანი

რაფაელ სერგეის (სარქისის) ძე ისრაელიანი (; , თბილისი — 8 სექტემბერი, 1973, ერევანი) — საბჭოთა არქიტექტორი, სსრკ სახალხო არქიტექტორი (1970). სწავლობდა ლენინგრადის სამხატვრო აკადემიაში (1929–1934). 1936 წლიდან მუშაობდა ერევანში, 1940 წლიდან პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. ნამუშევრები: ტრესტ „არარატის“ ღვინის სარდაფები (1937- 63, რიგი გ. ქოჩართან და სხვ. ერთად), გამარჯვების ძეგლის პოსტამენტი (1949; სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1950), მონუმენტი „ვაჰაგნი“ (1965, მოქანდაკე ა. არუთინიანი) — ყველა ერევანში, მემორიალური კომპლექსი სარდარაპატთან ბრძოლის (19181) უკვდავსაყოფად ჰოქტემბერიანის რაიონში (1968) და სხვ.
კიევის სასულიერო აკადემია

კიევის სასულიერო აკადემია — უკრაინის მართლმადიდებელი ეკლესიის ყველაზე მძლავრი და ძველი სასულიერო სასწავლებელი. იგი 4 საუკუნეზე მეტია, რაც ფუნქციონირებს. განლაგებულია კიევ-პეჩორის ლავრის ტერიტორიაზე. დამაარსებელია მიტროპოლიტი პეტრე მაგილა (1596-1647 წწ.)

1919 წელს საბჭოთა ხელისუფლების მიერ აკადემია ოფიციალურად დაიხურა და მის ტერიტორიაზე სამხედრო-საზღვაო პოლიტიკური სასწავლებელი განლაგდა. აკადემია არალეგალურად 1925 წლამდე მაინც აგრძელებდა არსებობას. მეცადინეობები კერძო ბინებში ტარდებოდა.

საბჭოთა კავშირის დაშლისა და უკრაინის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, 1992 წელს, უკრაინის მართლმადიდებელი ეკლესიისა და უკრაინის მართლმადიდებლური ეკლესიის კიევის პატრიარქატის მიერ ჩამოყალიბდა ორი, ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი სასწავლებელი სახელწოდებით „კიევის სასულიერო აკადემია“. ორივე სასწავლებელი თავის თავს 1919 წელს დახურული კიევის სასულიერო აკადემიის სამართალმემკვიდრედ თვლიდა. შემდეგ მეორეს ეწოდა „კიევის მართლმადიდებლური საღვთისმეტყველო აკადემია“.

ქართველი კურსდამთავრებულები
ცნობილი ქართველები, რომლებმაც დაამთავრეს კიევის სასულიერო აკადემია:
1849 — დიმიტრი ფურცელაძე
1879 — ნიკო ლომოური
1884 — გიორგი ალადაშვილი
1891 — ანტონი (აბაშიძე)
1904 — კორნელი კეკელიძე
წყალტუბოს მასივი

წყალტუბოს მასივი — კირქვული მასივი საქართველოში. მდებარეობს კოლხეთის ბარის ბორაკ-ბორცვიანი რელიეფის ჩრდილო ზონაში, ცხენისწყლისა და რიონის წყალგამყოფზე. იყოფა დიდვაკის პლატოდ, სამგურალის ქედად და წყალტუბოს ქვაბულების სისტემად. სიმაღლე 130–800 მ. სიგრძე 25 კმ, სიგანე 12–15 კმ, ფართობი 250 კმ², საიდანაც 150 კმ² ინტენსიურად დაკარსტულ ტერიტორიას უკავია, რომელიც ძირითადად მდინარე სემისა და ყუმის ხეობებითაა წარმოდგენილი და დაბალმთის-ტყის ზომიერად ნოტიო კლიმატის მქონე კარსტულ ლანდშაფტს მიეკუთვნება.

წყალტუბოს მასივი აგებულია ქვედაცარცული კირქვებით. აღმოსავლეთიდან იურული ნალექების ვიწრო ზოლით, დასავლეთიდან კი, ვულკანოგენური ქანებითაა შემოსაზღვრული. ეს სივრცე ინტენსიური ეროზიის არენაა. კარსტვადი ქანებით აგებული სტრუქტურებისათვის ძირითადად დამახასიათებელია მონოკლინური სამხრეთული წოლა, რაც ხელს უწყობს მიწისქვეშა წყლების აღნიშნული მიმართულებებით მოძრაობას. გააჩნია დაკარსტვის ხელსაყრელი ჰიდრომეტეოროლოგიური პირობები, რაც განაპირობებს კარსტგაჩენის პროცესების სეზონურ თანაბრობას.

წყალტუბოს მასივი გეოლოგიურად წარმოადგენს ოკრიბის ტექტონიკური თაღის დასავლურ პერიფერიას და გართულებულია ღვედის, გელავერის, ლეკოურის და სხვა რღვევებით. მასივის ტერიტორიის რელიეფის ხასიათს კარსტული პროცესები განსაზღვრავს. გაშიშვლებული კირქვების მცირე სიმძლავრემ განაპირობა ზედაპირული კარსტული ძაბრების, კარული ზედაპირების, აგრეთვე ჭების, შახტების და მღვიმეების ფართო გავრცელება.

მასივის ფარგლებში მოქცეულია პრომეთეს მღვიმე, თეთრა მღვიმე, სათაფლიის კარსტული მღვიმეები, სოლკოტას მღვიმე, მელოურის მღვიმე, საწურბლიას მღვიმე, ღლიანას მღვიმე და სხვა. წყალტუბოს მასივი დიდი ხანია მკვლევართა ყურადღების ცენტრშია მოქცეული. სხვადასხვა წლებში მასივის ტერიტორიაზე სპელეოლოგიურ გამოკვლევებს აწარმოებდნენ ლევან მარუაშვილი, ზურაბ ტატაშიძე, შალვა ყიფიანი, გრიგოლ დევდარიანი, გიორგი ძოწენიძე, ჯუმბერ ჯიშკარიანი და სხვა.
კანადის სოფლის მეურნეობისა და საკვების მუზეუმი

კანადის სოფლის მეურნეობისა და საკვების მუზეუმი — სოფლის მეურნეობის ეროვნული მუზეუმი ოტავაში, ონტარიო, კანადა. მუზეუმი რამდენიმე შენობაშია განთავსებული, მათ შორის ცენტრალურ საექსპერიმენტო ფერმაში. მუზეუმი მოქმედებს, როგორც „მომუშავე ფერმა“ და საზოგადოებას სთავაზობს საჯარო პროექტებსა და გამოფენებს სასოფლო-სამეურნეო მეცნიერებების შესახებ. ადგილზე მოწყობილი გამოფენების გარდა მუზეუმი ორგანიზებას უწევს ქვეყნის სხვა მუზეუმებში სოფლის მეურნეობის შესახებ გამოფენების მოწყობას.

ცენტრალურ საექსპერიმენტო ფერმაში გამოფენა პირველად 1920 წელს მოეწყო (ამ პერიოდში კანადის სოფლის მეურნეობისა და საკვების მუზეუმი ოფიციალურად არ გახსნილა). 1983 წელს მუზეუმი კანადის მთავრობამ ოფიციალურად გახსნა და მას სოფლის მეურნეობის მუზეუმი უწოდა. თავდაპირველად მუზეუმი მხოლოდ რძის პროდუქტების განყოფილებას მოიცავდა, მოგვიანებით კი გაფართოვდა და მუზეუმმა ცენტრალური საექსპერიმენტო ფერმისს სხვა შენობებიც დაიკავა. 2000 წლის მაისში მუზეუმს კანადის სოფლის მეურნეობის მუზეუმი ეწოდა, 2013 წლის მაისში კი ამჟამინდელი სახელი მიენიჭა.

ისტორია
კანადის სოფლის მეურნეობისა და საკვების მუზეუმის კოლექცია წარმოიქმნა მუზეუმიდან, რომელიც ცენტრალურ საექსპერიმენტო ფერმაში იყო მოწყობილი 1920 წლიდან. მოგვიანებით კოლექციის ზრუნვაზე პასუხისმგებლობა აიღო კანადის ეროვნულმა მუზეუმებმა . მიუხედავად ამისა ექსპონატთა ნაწილი კანადის ისტორიის მუზეუმსა და კანადის მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის მუზეუმში განთავსდა.

მუზეუმის მთავარ ნაგებობას „რძის პროდუქტების ფარდული“ ან „ნაგებობა 88“ წარმოადგენს, რომელიც სამსართულიანი ნაგებობაა და ორმაგადაა გადახურული. შენობა აშენებულია ქვისაგან და ხის საშუალებითაა გადახურული. ცენტრალური საექსპერიმენტო ფერმის შენობა თავდაპირველად 1887-1888 წლებში აშენდა, თუმცა 1913 წელს ხანძრის გამო მთლიანად დაინგრა და ხელმეორედ აშენება გახდა საჭირო. იმის გამო, რომ ეს ნაგებობა ისტორიულად რძის პროდუქტების კვლევებთან ასოცირდება, 1987 წელს მას ფედერალური მემკვიდრეობის სტატუსი მიენიჭა. ამჟამად ფერმაში მდებარეობს როგორც მუზეუმი, ასევე სპეციალური სივრცე ჯოგისთვის რძის მოპოვების მიზნით. ეს დაწესებულება 1911 წელს აშენდა და 1930 -იან წლებში განახლდა. მუზეუმის განთავსებამდე ამ ნაგებობაში ღორების შესამოწმებელი ცენტრი იყო მოწყობილი.

ღონისძიებები
კანადის სოფლის მეურნეობისა და საკვების მუზეუმი ინგენიუმის (კანადის მეცნიერებისა და ინოვაციების მუზეუმების) შემადგენლობაში შედის, რომელიც ასევე მოიცავს: კანადის მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის მუზეუმსა და კანადის ავიაციისა და კოსმოსის მუზეუმს. ინგენიუმის ძირითადი დანიშნულება კანადის სამეცნიერო და ტექნიკური მემკვიდრეობის დაცვა და შენარჩუნებაა.

მუზეუმი ხშირად აწყობს გამოფენების ტურებს და ექსპონეტებს კანადის მცირე ზომის მუზეუმებს აწვდის. მუზეუმს ასევე გააჩნია „ენერგიის პარკი“, რომელიც განახლებადი ენერგიის რესურსებს იყენებს. მუზეუმი აწყობს როგორც საზოგადოებრივ ღონისძიებებს, ასევე ხშირად სივრცეს უთმობს სპეციალურ და პირდაპირ ღონისძიებებს.
რეიკსმუზეუმი

რეიკსმუზეუმი ― ნიდერლანდების ხელოვნებისა და ისტორიის ეროვნული მუზეუმი ამსტერდამში. მუზეუმი მდებარეობს ამსტერდამ-ზეიდის ოლქში, მუზეუმის მოედანზე, ვან გოგის მუზეუმის, კონსერტგებაუსა და სტედელეიკის მუზეუმის სიახლოვეს.

რეიკსმუზეუმი დაარსდა 1798 წლის 19 ნოემბერს ჰააგაში, 1808 წელს კი ამსტერდამში გადაიტანეს, სადაც თავდაპირველად სამეფო სასახლეში, შემდეგ კი ტრიპენჰეისში მდებარეობდა. 2013 და 2014 წლებში რეიკსმუზეუმს 2.2 და 2.47 მილიონი დამთვალიერებელი ესტუმრა და ნიდერლანდების ყველაზე მონახულებადი მუზეუმი იყო. რეიკსმუზეუმი ნიდერლანდების უდიდესი სამხატვრო მუზეუმია.

მუზეუმის კოლექციაში 1200-2000 წლებში შექმნილი მილიონი ექსპონატი შედის, რომელთა შორისაა რემბრანდტის, ფრანს ჰალსისა და იან ვერმეერის ნამუშევრებიც. მუზეუმში ხელოვნებისა და ისტორიის 8 000-მდე ექსპონატია გამოფენილი. რეიკსმუზეუმში დაცულია მცირე აზიური კოლექციაც, რომელიც აზიურ პავილიონშია გამოფენილი.

ისტორია
 საუკუნე
1795 წელს ბატავიის რესპუბლიკა შეიქმნა. ფინანსთა მინისტრ ალექსანდრე გოგელის აზრით, ფრანგული ლუვრის მსგავსად, ეროვნული მნიშვნელობის მქონე ეროვნული მუზეუმი უნდა დაარსებულიყო. 1798 წლის 19 ნოემბერს მთავრობამ მუზეუმის დაარსება გადაწყვიტა.

1800 წლის 31 მაისს რეიკსმუზეუმის წინამორბედი, ეროვნული სამხატვრო გალერეა (ნიდ. -) ჰააგაში გაიხსნა. მუზეუმში ნიდერლანდელ შტატჰალტერთა კოლექციებში არსებული 200-მდე ნახატი იყო გამოფენილი. 1876 წელს ჩატარებულ შეჯიბრში პიერ კეიპერსმა გაიმარჯვა. შენობა გოთიკური და რენესანსის ელემენტებისგან შედგებოდა. მშენებლობა 1876 წლის 1 ოქტომბერს დაიწყო. შენობის შიდა და გარე ნაწილები ნიდერლანდების ხელოვნების ისტორიის მდიდარი ორნამენტებით იყო შემკობილი. მუზეუმი 1885 წლის 13 ივლისს გაიხსნა.

1890 წელს რეიკსმუზეუმის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მუზეუმს ახალი შენობა დაემატა. შენობა დანგრეული ნაგებობების ნაწილებისგან აიგო და ნიდერლანდების
არქიტექტურის ისტორიას ასახავს. შენობას „სამხრეთის ფრთას“ ეძახიან.

 საუკუნე
1906 წელს ღამის გუშაგის დარბაზი განახლდა.

მუზეუმის სამხრეთ ფრთის, იგივე „ფრაგმენტული ნაგებობის“ რესტავრაცია 1996 წელს ჩატარდა. იმავე წელს მუზეუმში პირველი მნიშვნელოვანი ფოტოგამოფენა მოეწყო, რომელზეც საუკუნის ფოტოების დიდი კოლექცია გამოფინეს.

 საუკუნე
2003 წლის დეკემბერში მუზეუმის მთავარი შენობა გენერალური რესტავრაციის გამო დაიკეტა. რესტავრაციის დროს 400-მდე ექსპონატი სამხრეთ ფრთაში გამოფინეს, მათ შორის, რემბრანდტის „ღამის გუშაგი“ და საუკუნის სხვა ნამუშევრები. რეიკსმუზეუმის რესტავრაცია კრუს-ი-ორტისის არქიტექტურული სტუდიის დიზაინის შესაბამისად განხორციელდა. თავდაპირველად 5 წლიანი რესტავრაცია იყო ჩაფიქრებული, თუმცა განახლებას 10 წელი და 375 მილიონი ევრო დასჭირდა.

კოლექციაში ნიდერლანდების ოქროს ხანის 2000-ზე მეტი ნახატია, მათ შორის, ფრანს ჰალსის, რემბრანდტის, იან ვერმეერის, იაკობ ვან რეისდალის, იან სტენისა და რემბრანდტის მოსწავლეების ნამუშებრებიც.

მუზეუმში დაცულია მცირე აზიური კოლექციაც, რომელიც აზიურ პავილიონშია გამოფენილი.

გალერეა
ანდრეი რუბლიოვის მუზეუმი

ანდრეი რუბლიოვის სახელობის ძველრუსული კულტურისა და ხელოვნების ცენტრალური მუზეუმი — დაარსებულია პეტრე ბარანოვსკის, იგორ გრაბარის, ნიკოლოზ ვორონინის და პავლე მაქსიმოვის მიერ. 1947 წელს, მოსკოვის 800 წლისთავთან დაკავშირებით, მათ თხოვნით მიმართეს მთავრობას, რომ ანდრონიკოვის მონასტრის ტერიტორია დაეთმოთ მუზეუმისთვის.
მუზეუმის კოლექცია მოიცავს - საუკუნეების 13000-ზე მეტ ექსპონატს: ხატს, ფრესკას, ხის სკულპტურას, ძველ ხელნაწერ და ბეჭდურ წიგნებს, სპილენძის და კერამიკის ნაკეთობებს, ასევე არქეოლოგიურ მონაპოვრებსაც.

1949 წლამდე საბჭოთა ხელისუფლების რელიგიური პოლიტიკის გამო, მუზეუმი დირექტორის გარეშე იყო. სსრკ კულტურის სამინისტროს ძეგლთა დაცვის განყოფილების უფროსის, შალვა რატიას ინიციატივით, პირველ დირექტორად მოიწვიეს ქართველი სწავლული, დავით არსენიშვილი

1951 წელს სსრკ მინისტრთა საბჭომ განიხილა მუზეუმის საკითხი, რომელიც რუსეთის სსრ მინისტრთა საბჭოს თავ-რემ, ბორის ჩერნოუსოვმა წამოაყენა. კომისიის თავმჯდომარემ, მიხეილ სუსლოვმა დავით არსენიშვილს მხარი დაუჭირა და მონასტრის შენობა მუზეუმს დაუტოვა.

1985 წელს, მუზეუმის თანამშრომლების ინიციატივით, შენობის წინ სკვერში დაიდგა ანდრეი რუბლიოვის ძეგლი (არქიტექტორი ოლეგ კომოვი). 1991 წელს კი მუზეუმი რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში შეიტანეს. 1998 წლის რესტავრაციის შემდეგ მნიშვნელოვნად გაიზარდა ექსპოზიციები.

პირველი დირექტორის დავით არსენიშვილის ხსოვნის პატივსაცემად მუზეუმის კედელზე გაკეთდა ზურაბ წერეთლის ნამუშევარი ბარელიეფი წარწერით. 2013 წლიდან კი ყოველწლიურად იმართება სამეცნიერო კონფერენცია „რუსეთი-საქართველო. კულტურების დიალოგი“. მასში მონაწილეობას იღებენ როგორც რუსი მეცნიერები, ასევე სტუმრები საქართველოდან, რომელთა შორის ქართული მართლმადიდებლური ეკლესიის წარმომადგენლებიც არიან.

ექსპოზიცია
მუზეუმის კოლექციის ფორმირება დაიწყო 1954 წლიდან მუზეუმის თანამშრომლების პირველ სამეცნიერო ექსპედიციებთან ერთად. პირველი 5 ნამუშევარი ვლადიმირის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმიდან შეირჩა იმ ექსპონატებიდან, რომლებიც, ადგილობრივი ხელისუფლების აზრით, განადგურებას ექვემდებარებოდა. მეორე ფასეული ძღვენი 1955 წელს მიიღეს სუზდალის მამათა მონასტრიდან. 1960 წელს, მუზეუმის გახსნის მომენტში, კოლექცია 317 ხელოვნების ძეგლს მოიცავდა.

იხილეთ ასევე
[[ანდრონიკოვის მონასტერი]]