iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კერაკის ალყა

კერაკის ალყა — სამხედრო კონფლიქტი აიუბიდებსა და იერუსალიმის სამეფოს შორის. გაიმართა 1183 წელს. სალადინი თავს დაესხა ჯვაროსნულ ციხე-სიმაგრეს, მაგრამ ქრისტიანებმა შეძლეს მისი მოგერიება.

წინაპირობა
კერაკი იყო ტრანსიორდანიის ლორდის — რენო დე შატიიონის სამფლობელო. იგი მდებარეობდა ამანიდან 124 კმ-ის მოშორებით. ციხე-სიმაგრე ააშენა პაიენ დე მილმა — მონრეალის ლორდმა 1142 წელს. რენოს მმართველობისას მოქმედებდა სამშვიდობო შეთანხმებები ქრისტიანულ და მუსლიმურ სახელმწიფოებს შორის „წმინდა მიწაზე“, მაგრამ მისი ქმედებები უბიძგებდა მუსლიმებს ომისაკენ. უკანასკნელი წვეთი იყო 1183 წლის რენოს ლაშქრობა წითელი ზღვის მიმდებარე ტერიტორიებზე, რომლის დროსაც მან აიღო ქალაქი აკაბა, რათა იგი დასაყრდენ პუნქტად გამოეყენებინა მუსლიმთა უწმინდეს ქალაქზე — მექაზე თავდასასხმელად. სალადინმა, მუსლიმური ძალების მეთაურმა ვერ შეძლო ამის მოთმენა და გაემართა რენოს ციხე-სიმაგრისაკენ.

ალყა და დამხმარე ძალები
მუსლიმები უკვერამდენიმე წელი იყო ცდილობდნენ კერაკის ხელში ჩაგდებას, მაგრამ ამჯერად მათ მოახერხეს ჯვაროსანთა ციხეზე მძლავრი შეტევა. ცხრა კატაპულტი ანგრევდა ქალაქის კედლებსა და მოსახლეთა სახლებს.

კედლებს შიგნით მიმდინარეობდა სამეფო ქორწილი, ონფრუა ტორონელსა (რენოს გერი და მემკვიდრე) და ისაბელას შორის (ბალდუინ -ის ნახევარდა). საქორწინო ცერემონიების გაგრძელებასთან ერთადნ სალადინმა ბრძანება გასცა, რომ არ ესროლათ ლოდები ცერემონიის გამართვის ადგილის მიმართულებით, არამედ სხვა ადგილებისაკენ. შიკრიკებმა მოახერხეს ქალაქიდან გაქცევა და ბალდუინისთვის ყველაფრის შეტყობინება.

ბალდუინი დაუყოვნებლივ გაემართა დამხმარე ძალებით კერაკისაკენ. მას თან ახლდა რეგენტი რაიმონ . მიუხედავად იმისა, რომ ახალგაზრდა მეფე ბავშვობიდანვე იტანჯებოდა ავადმყოფობით, მან გადაწყვიტა პირადად ეხელმძღვანელა არმიისათვით. იგი საკაცით მიიყვანეს კერაკამდე. ბალდუინის ჩასვლისას სალადინი ჯერ კიდევ საფორტიფიკაციო ნაგებობების წინააღმდეგ იბრძოდა. სალადინი მიხვდა, რომ კერაკის კედლებსა და სამეფო არმიას შორის ბრძოლაში განადგურდებოდა და ალყა მოხსნა.

შედეგები
1184 წელს სალადინი კვლავ მიადგა კერაკს, მაგრამ ბრძოლა იგივე შედეგით დამთავრდა. კერაკი კვლავ რჩებოდა ჯვაროსანთა დასაყრდენ პუნქტად უკიდურეს აღმოსავლეთით 1188 წლამდე, სანამ იგი მუსლიმთა კონტრო ქვეშ არ აღმოჩნდა. კერაკის ალყის შემდეგ ჯვაროსნებს კვლავ მოუწიათ სხვა ალყების მოგერიება, ერთ-ერთი ასეთი იყო იერუსალიმზე შეტევა და მისი დაცემა 1187 წელს.
სამიუელ უმტიტი

სამიუელ უმტიტი (; დ. 14 ნოემბერი, 1993, იაუნდე, კამერუნი) — ფრანგი ფეხბურთელი. საფეხბურთო კლუბ „ლეჩეს“ (იჯარით ბარსელონადან), ცენტრალური მცველი. 2018 წლის მსოფლიო ჩემპიონი და 2016 წლის ევროპის ვიცე-ჩემპიონი საფრანგეთის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში.

კარიერა
პროფესიონალური კარიერა დაიწყო საფეხბურთო კლუბ „ლიონში“, 2012 წელს. კლუბში ყოფნისას ჩაატარა 170 თამაში და გაიტანა 3 გოლი. 2016 წელს უმტიტი 25 მილიონი ევროს სანაცვლოდ „ბარსელონამ“ შეიძინა.

მიღწევები
საკლუბო
ოლიმპიკ ლიონი: (2)
საფრანგეთის თასი: 2011–12
საფრანგეთის სუპერთასი: 2012

ბარსელონა: (7)
ლა ლიგა (2): 2017–18, 2018–19
ესპანეთის თასი (3): 2016–17, 2017–18, 2020–21
ესპანეთის სუპერთასი (2): 2016, 2018

სანაკრებო
საფრანგეთი:
მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი: 2018
ონფრუა III ტორონელი

ონფრუა ტორონელი — ონფრუა ტორონელის ვაჟი და ონფრუა ტორონელის მამა. 1160 წლის 21 ივლისს მან წმინდა საკრამენტის ტაძარს შესწირა შეწირულობა, რაც აისახა სიგელში. 1163 წელს იქორწინა სტეფანია დე მილზე, რომელიც იყო ტრანსიორდანიის მემკვიდრე. 1168 წლიდან ონფრუა იყო ტრანსიორდანიის ლორდი. მის დროს ტორონში მოიჭრა პირველი მონეტა, რომელსაც დღემდე არ მოუღწევია. 1173 წელს ნურ ად-დინ ზენგიმ ალყა შემოარტყა კერაკის ციხესიმაგრეს, მაგრამ ონფრუამ შეძლო მისი მოგერიება. 1179 წელს მისი შვილი ონფრუა გახდა ტორონის ლორდი, რომელმაც ტიტული მისი პაპისგან — ონფრუა -სგან მიიღო. ამ დროს ონფრუა უკვე გარდაცვლილი იყო (1173). მისი ქალიშვილი ისაბელა ტორონელი დაქორწინდა კილიკიის ლორდ რუბენ -ზე.
მონრეალის ციხესიმაგრე

მონრეალი — ჯვაროსანთა ციხესიმაგრე არავის აღმოსავლეთ ნაწილში. მდებარეობს კლოვანი და კონუსისებური მთის მწვერვალზე, საიდანაც გადაჰყურებს ხილის ხეებს. დღეს ამ ციხესიმაგრის ნანგრევები, რომელსაც არაბულად უწოდებენ შუბაკს ან შაუბაკს, მდებარეობს ქალაქ შუბაკში.

ისტორია
ციხესიმაგრე ააშენა ბალდუინ -მა 1115 წელს, მისი ექსპედიციის დროს, როდესაც მან აიღო აქაბა (1116) წითელი ზღვის სანაპიროზე. თავდაპირველად იწოდებოდა,როგორც და/ან , მეფის სასახელოდ, რადგან მან დიდი წვლილი შეიტანა მის აგებაში . ციხესიმაგრე სტრატეგიულად მდებარეობდა გორის წვერზე, ედომის დაბლობზე, სირიიდან და არაბეთიდან მომავალი პილიგრიმთა და ქარავანთა გზებზე. ეს ბალდუინს საშუალებას აძლევდა გაეკონტროლებინა ეს ტერიტორიები, რადგან პილიგრიმებს და ვაჭრებს სჭირდებოდათ ნებართვა მისით სარგებლობისთვის. იგი გარშემორტყმული იყო ნაყოფიერი მიწებით და ორი ცისტერნით, რომლებიც მთაზე იყო ამოჭრილი და წყაროებით ივსებოდა.

მონრეალი იერუსალიმის სამეფო ოჯახის საკუთრებას წარმოადგენდა 1142 წლამდე, ხოლო შემდეგ იგი ტრანსიორდანიის სენიორიის ნაწილი გახდა. ამასთანავე სენიორიის ცენტრი გახდა, ჩრდილოეთით მდებარე, უფრო ძლიერი ციხესიმაგრე კერაკი. კერაკი მონრეალთან ერთად სამოცი რაინდით ეხმარებოდა იერუსალიმის სამეფოს. მონრეალი ხელში ჩაიგდო ფილიპ დე მილმა, ხოლო სტეფანია დე მილზე ქორწინების შემდეგ რეინალდ დე შატიიონმა. რეინალდი ციხეს მდიდარ ქარავნებზე თავდასხმისთვის იყენებდა, რომლებსაც ადრე თავისუფლად მოძრაობის უფლება ჰქონდათ. რენომ ააშენა გემები და გადაიტანა წითელ ზღვაში, რათა თავს დასხმოდა მექას. ეს ყველაფერი ვერ მოითმინა სალადინმა და 1187 წელს იერუსალიმის სამეფოში შეიჭრა. იერუსალიმის დაპყრობის შემდეგ მან მონრეალსაც შემოარტყა ალყა. კარგი მდებარეობის გამო სალადინმა ვერ შეძლო საალყე მანქანების გამოყენება, მაგრამ ორწლიანი ალყის შემდეგ ციხესიმაგრე დაეცა (1189). მოგვიანებით მონრეალი დაიპყრეს და აღადგინეს მამლუქებმა.

სტრუქტურა
მცირე ნაშთებია შემორჩენილი პირველადი ჯვაროსნული ციხესიმაგრისაგან. არქეოლოგიური გათხრები არ ჩატარებულა, მაგრამ ცნობილია, რომ აქ იყო სამი კედლის კომპლექტი, რომლებიც ნაწილობრივ შემორჩა. კოშკები და კედლები გაფორმებულია მე -14 საუკუნის მამლუქთა სარემონტო სამუშაოების დროს მოჩუქურთმებული წარწერებით, მაგრამ შიდა სივრცეები დანგრეულია. საგუშაგო ჯიხურთან ახლოს, 350 საშიში, მოლიპული, სპირალური და კლდოვანი კიბე ჩადის წყაროსაკენ.

ციხე ამჟამად გამოკვლეულია იტალიის არქეოლოგიური გუნდის მიერ ქალაქ ფლორენციის უნივერსიტეტიდან.

გალერეა
ალაედინი (შეჰზადე)

შეჰზადე ალაედინ ალი ჩელები (; დ. 1425, ედირნე — გ. 1443, ბურსა) — ოსმალეთის იმპერიის სულთან მურად -ის მეორე ვაჟი.

ბიოგრაფია
ალაედინი დაიბადა 1425 წელს, ქალაქ ედირნეში. ის იყო მურად -სა და მისი ცოლის, ჰატიჯე ჰალიმე ხათუნის პირველი ვაჟი. მისი აღმზრდელი (ლალა) იყო რუმელიის ყოფილი ბეილერბეი, იორგუჩ-ფაშა.

1437-1438 წლებს შორის, როცა ის 12-13 წლის იყო, ცოლად შეირთო სელმინ ხათუნი. მათ ამ ქორწინებიდან შეეძინათ ერთი ქალიშვილი სელვი ხათუნი და ორი ვაჟი
1442 წელს, იორგუჩ ფაშა გარდაიცვალა და ახლა მისი პედაგოგი და აღმზრდელი ჰათიფზადე თაჯ-ედ-დინ იბრაჰიმ ეფენდი გახდა.

ალაედინი გარდაიცვალა 1443 წელს, 18 წლის ასაკში.
სიდონის ციხესიმაგრე

სიდონის ციხესიმაგრე — ჯვაროსანთა მიერ აგებული ციხესიმაგრე წმინდა მიწაზე. ის არის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი არქეოლოგიური უბანი ლიბანის საპორტო ქალაქ სიდონში.

ისტორია
ქალაქი სიდონი მდებარეობს ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე, ლიბანში. ეს უძველესი ფინიკიური ქალაქი დიდ რელიგიურ, პოლიტიკურ და კომერციულ ღირებულებას წარმოადგენდა, იქ სამოსახლოები გაჩნდა დაახლ. ძვ. წ. 4000 წელს. მე -13 საუკუნეში ჯვაროსანებმა სიდონის ციხე ააშენეს პატარა კუნძულზე, რომელიც დაკავშირებული იყო ხმელეთთან 80 მეტრის სიგრძის გზით. კუნძულზე მდებარეობდა მელკართის ტაძარი, რომელიც ჰერაკლეს ფინიკიურ ანალოგს წარმოადგენდა. ეს ტაძარი რამდენიმეჯერ დაზიანდა და ხელახლა აშენდა. ციხესიმაგრე ცოტაოდენ დაზიანდა მას შემდეგ, რაც ქალაქი მამლუქებმა დაიპყრეს, მაგრამ იგი მალევე აღდგა — მას დაემატა გრძელი მიწაყრილი. მომდევნო რამდენიმე ასწლეულის განმავლობაში ციხესიმაგრე გამოუყენებელი იყო, მაგრამ საუკუნეში იგი აღადგინა ფახრ ად-დინ -მ.

არსებობს შესაძლებლობა, რომ კუნძული, რომელზეც ციხე აშენდა, სინამდვილეში ფინიკიის მეფის სასახლისა და რამდენიმე სხვა ფინიკიური მონუმენტის ადგილმდებარეობა იყო, რომელიც დაინგრა ასარხადონის და შემდეგ ბუნებრივი მიწისძვრების მიერ. ეს კუნძული ასევე იყო თავშესაფარი ქალაქზე თავდასხმების დროს. დიდი სიდონი, მცირე სიდონი, საძოვრები, ცისტერნები და ფორტიფიკაციები აღწერილია ასურეთის მეფე სინახერიბის ლაშქრობების დროს.

აღწერა
დღეს ციხესიმაგრე შედგება უპირველეს ყოვლისა ორი კოშკისგან, რომლებიც ერთმანეთს უკავშირდება კედლით. გარე კედლებში გამოყენებულია რომაული სვეტები, რომლებიც ჰორიზონტალური გაძლიერების მიზნით გამოიყენებოდა. ისინი ძველი რომაული ძეგლების ან მის მახლობლად მდებარე ნაგებობებში ხშირად ჩანან. მართკუთხა დასავლეთი კოშკი, რომელიც შესასვლელიდან მარცხნივ მდებარეობს უკეთესადაა შემონახული ვიდრე მეორე კოშკი. ციხესიმაგრეში არის დიდი კამაროვანი ოთახი, რომელიც დაინგრა ზარბაზნებისგან. გრაგნილი კიბეები მიემართებიან სახურავზე, სადაც პატარა, გუმბათოვანი ოსმალეთის ეპოქის მეჩეთია. სახურავიდან ჩანს ხედი ძველი ქალაქის და თევზსაჭერისა. აღმოსავლეთის კოშკი არ არის კარგად შემონახული და აშენდა ორ ეტაპად; ქვედა ნაწილი თარიღდება ჯვაროსანთა, ხოლო ზედა მამლუქთა ეპოქით. ციხესიმაგრის გარშემო, ზღვის ქვეშ აღმოჩენილია ძველი ფინიკიური ქალაქის ნაშთები: კედლები, სვეტები, ქვაფენილები, ნაგებობების ნაშთები, ქანდაკებები და ცისტერნები.

გალერეა
ბობ მორლი

რობერტ ალფრედ „ბობ“ მორლი ( დ. 20 დეკემბერი 1984) — ავსტრალიელი მსახიობი და ტელერეჟისორი.

ბობ მორლის დედა ფილიპინელია, ხოლო მამა ნახევრად ავსტრალიელი და ირლანდიელი იყო. მორლის ჰყავს ორი და და ერთი ძმა. იგი ოჯახში ყველაზე უმცროსია. ბობი გაიზარდა ფერმაში, ვიქტორიაში მდებარე ერთ-ერთ პატარა ქალაქში. 2007 წელს გამოჩნდა შოუში „ “. 2008 წელს მონაწილეობდა ტელესერიალ „ზოლში“. 2011 წელს მონაწილეობა მიიღო აიდან ფოსტერის როლში, სერიალში „მეზობლები“, ხოლო 2013 წელს — „თვალისმომჭრელში“. 2014 წლიდან ასრულებს ბელამი ბლეიკის როლს ტელესერიალში „100“.

ფილმოგრაფია
ბაშკირეთის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი

ბაშკირეთის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი — უმაღლესი სამედიცინო სასწავლებელი. მდებარეობს უფაში, ბაშკირეთი, რუსეთი.

ისტორია
ბაშკირეთის სამედიცინო ინსტიტუტი დაარსდა 1932 წელს.

თავდაპირველად იგი განთავსებული იყო ფრუნზეს ქუჩაზე მდებარე სკოლის მეორე სართულზე. მოგვიანებით მთელი შენობა გადაეცა ინსტიტუტს. მალევე ინსტიტუტისთვის აშენდა საერთო საცხოვრებელი 600 ადგილზე და ახალი სასწავლო კორპუსი.

1933 წელს ინსტიტუტში გაიხსნა ჰისტოლოგიის ფაკულტეტი და უცხო ენათა კაბინეტი. 1933 წელსვე ინსტიტუტს მიენიჭა ალკკ-ის წლისთავის სახელი. 1934 წელს გაიხსნა ნორმალური ფიზიოლოგიის, მიკრობიოლოგიის, პათოლოგიური ფიზიოლოგიის, ოპერატიული ქირურგიის, საერთი ქირურგიის, შინაგან სნეულებათა და ფარმაკოლოგიისა ფაკულტეტები. 1938 წელს ინსტიტუტში იყო 32 კათედრა, რომელსაც ხელმძღვანელობდა 9 პროფესორი და 23 დოცენტი.

1941 წელს ინსტიტუტის ბაზაზე განათავსეს მოსკოვის პირველი სამედიცინო ინსტიტუტი მთელი სტუდენტური და პროფესორ-მასწავლებლების შემადგენლობით.

1965 წელს ინსტიტუტში იყო 22 დოქტორი და 102 მეცნიერებათა კანდიდატი.

2013 წელს შეუერთდა უფის სამედიცინო კოლეჯი.

ფაკულტეტები
პედიატრიული ფაკულტეტი
სამკურნალო ფაკულტეტი
სტომატოლოგიური ფაკულტეტი
სამკურნალო საქმის ფაკულტეტი
სამედიცინო-პროფილაქტიკური ფაკულტეტი
ფარმაცევტული ფაკულტეტი
შერიფ მარდინი

შერიფ მარდინი (; დ. 1927, სტამბოლი, თურქეთი — გ. 6 სექტემბერი, 2017) — თურქი სოციოლოგი, პოლიტოლოგი, აკადემიკოსი და მოაზროვნე. 2008 წლის გამოცემაში მას „თურქულ სოციოლოგიაში უხუცესად“ უწოდებდნენ.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
მარდინი დაიბადა 1927 წელს სტამბოლში. მამამისი, შემსეტინ მარდინი თურქი დიპლომატი იყო. შემსეტინ მარდინი ისტორიულად ჩამოყალიბებული ოჯახის წარმომადგენელი და არიფ მარდინისა და ბეთულ მარდინის ბიძა იყო. შერიფ მარდინის დედა რეია მარდინი, აჰმეთ ჯევდეთის ქალიშვილი იყო, რომელიც ოსმალური გაზეთ -ის დამფუძნებელი იყო.

მარდინიმ, 1944 წელს აშშ-ში საშუალო განათლება დაასრულა. 1948 წელს სტენფორდის უნივერსიტეტში პოლიტიკურ მეცნიერებათა ბაკალავრის ხარისხი მიიღო. შემდეგ, 1950 წელს, ჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტში საერთაშორისო ურთიერთობების მაგისტრის ხარისხი მიიღო. 1958 წელს, სტენფორდის უნივერსიტეტში პოლიტიკური მეცნიერებების ასპირანტურა დაამთავრა. მისი სადოქტორო დისერტაცია 1962 წელს პრინსტონის უნივერსიტეტის გამოცემაში გამოქვეყნდა, ნამუშევრის სახელი იყო „ახალგაზრდა ოსმალების აზროვნების გენეზისი“ .

აკადემიური კარიერა
მარდინის აკადემიური კარიერა 1954 წელს, ანკარის უნივერსიტეტის პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე დაიწყო, სადაც 1956 წლამდე დარჩა.
ახალგაზრდა ოსმალელთა აზროვნების გენეზისი: თურქეთის პოლიტიკური იდეების მოდერნიზაციის შესწავლა, სირაკუზი, ნიუ-იორკი: სირაკუზის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, ივლისი 2000
ლაიციზმი თურქეთში, სტამბოლი: კონრად ადენაუერის ფონდის გამომცემლობა, მარტი 2003
ცენტრი და პერიფერია ოსმალეთის იმპერიაში, ნიუ-იორკი: სირაკუზის უნივერსიტეტის გამომცემლობა 2005
ერის ბუნება გვიანდელ ოსმალეთის იმპერიაში, ლეიდენი: 2005
რელიგია, საზოგადოება და თანამედროვეობა თურქეთში, სირაკუზი, ნიუ-იორკი: სირაკუზის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, ივლისი 2006
აკა

აკა/აკესი – კოლხეთის (ეგრისის) ჰიპოთეტური მეფე ძვ. წ. ს. 90-იან წლებში. წერილობით წყაროებში მასზე არაფერია ნათქვამი. სამაგიეროდ ჩვენამდე მოაღწია მისი სახელით მოჭრილმა ოქროს ორმა სტატერმა, ლისიმაქეს ტიპის სტატერების იმიტაციამ. ეს მონეტები ისტორიული კოლხეთის ტერიტორიაზეა მიკვლეული.

აკას შესახებ ერთი რამ უეჭველია – თუ ფულის ტიპოლოგია ელინურია, ქვეყანაც სწორედ ელინურ სამყაროსთანაა ინტეგრირებული.
აკუსილოხი

აკუსილოხი – კოლხეთის ჰიპოთეტური მეფე ძვ. წ. 179 წლისთვის. ბერძენი ისტორიკოსი პოლიბიოსი ჯერ ასახელებს არტაქსიას (არტაშესს), დიდი არმენიის მეფეს, შემდგომ იხსენიებს აკუსილოხს, ბოლოს კი – გატალოსს, დონისპირა სარმატების მეთაურს. ე. ი. აკუსილოხის ქვეყანა თითქოს კოლხეთია.

ძვ. წ. 179 წ. მცირე აზიის ელინისტურ სახელმწიფოებს შორის დაიდო ზავი. უფრო ადრე კი პონტოს მეფე ფარნაკე თითქმის ყველას ეომებოდა რეგიონში ჰეგემონიისთვის. ზავის გარანტთაგანია აკუსილოხიც. პონტო (სინოპე, ამისო) ხომ კოლხეთის მთავარი სავაჭრო პარტნიორია.
თურქეთის საკონსტიტუციო ისტორია

თურქეთის საკონსტიტუციო ისტორია დასაბამს იღებს „- “-ით, რომელიც 1808 წელს დაიწყო და დღემდე გრძელდება. მაჰმუდ -ის პერიოდში, მუსტაფა-ფაშა ბაირაქთარი მიერ მომზადებული დოკუმენტი 1808 წლის 29 სექტემბერს ხელი მოეწერა რუმელელი და ანატოლიელი მთავარ კაცებსა და ოსმალეთის სახელმწიფოს შორის, რომ ცენტრალური ხელისუფლება დომინირებდეს ამ პროვინციებში. ეს დოკუმენტი თურქეთის ისტორიაში პირველ „კონსტიტუციურ დოკუმენტად“ ითვლება, რადგან თურქეთის ისტორიაში პირველად ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო ძალაუფლება შეიზღუდა. 1839 წლის 3 ნოემბერს გამოცხადდა მუსტაფა რეშიდ-ფაშას მიერ მომზადებული „რეორგანიზაციის საიმპერატორო ედიქტი“, აბდულმეჯიდ -ის პერიოდში. იმპერატორი ამ იმპერიული ბრძანებით დაიფიცა, რომ ის ამის შემდეგ პოლიტიკაში მარტო ბრძანებით და კანონებით იხელმძღვანელებს. „- “, რომელიც შეავსო და გააძლიერა იმპერიული ბრძანება , 1856 წელს აბდულმეჯიდის მიერ გამოცხადდა.

საუკუნეების მანძილზე თურქეთს ჰქონდა ბევრი კონსტიტუცია და შეიძლება ხასიათდებოდეს სახელმწიფო ერის, დემოკრატიზაციისა და საერთაშორისო სამართლის აღიარების მყარი ნიშნებით. თანამედროვე კონსტიტუციური ერა იწყება რესპუბლიკის დაარსებიდან. თურქეთის პირველი კონსტიტუცია 1921 წელს მიიღეს, შემდეგ 1924, 1961, 1982 წელს ახალი კონსტიტუცია მიიღეს, რომელიც 2010 და 2017 წელს შესწორება შევიდა. ბოლო საკონსტიტუციო რეფერენდუმით, თურქეთის რესპუბლიკის დაარსებიდან პირველად, ქვეყანა საპარლამენტო სისტემიდან საპრეზიდენტოზე გადავიდა.

ეტაპები
1876: 1876 წლის ოსმალეთის კონსტიტუცია, ოსმალეთის იმპერიის პირველი საკონსტიტუციო ეპოქა (1876-78)
1909: 1876 წლის კონსტიტუციის ცვლილება და ოსმალეთის იმპერიის მეორე საკონსტიტუციო ერა (1908-20)
1921: 1921 კონსტიტუცია; თურქეთის რესპუბლიკის პირველი კონსტიტუცია; ჩამოყალიბდა ერთპალატიანი საკანონმდებლო ორგანო — დიდი ეროვნული ასამბლეა
1924: 1924 წლის შესწორებული კონსტიტუცია
1961: 1961 კონსტიტუცია; ჩამოყალიბდა პარლამენტის ზედა პალატა — სენატი, შეიქმნა ორპალატიანი სისტემა
1982: 1982 კონსტიტუცია; გაუქმდა სენატი, პარლამენტი გადაიქცა ერთპალატიან ორგანოდ
2010: შევიდა ცვლილებები 1982 წლის კონსტიტუციაში
2017: რეფერენდუმის შედეგად, 1982 წლის კონსტიტუციაში შევიდა მორიგი ცვლილებები, რომლის მიხედვით, თურქეთი საპარლამენტოდან საპრეზიდენტო მმართველობის სისტემაზე გადავიდა
კოლხური ძელური

კოლხური ძელური — საცხოვრებელი სახლის ტიპი, რომელიც გავრცელებული იყო ანტიკურ კოლხეთში.

ვიტრუვიუსი, ცნობილი რომაელი არქიტექტორი თავის წიგნში "10 წიგნი არქიტექტურის შესახებ" კარგად აღწერს კოლხური ძელური ნაგებობის სქემას: "კოლხეთში ხე-ტყის სიუხვის გამო ხის ძელებს მიწაზე აწყობენ, შემდეგ გარდიგარდმო სხვა ძელებს ადებენ. ამრიგად იზღუდება ნაგებობის სივრცე. ოთხივე მხრივ შეკრული ძელების წყობით თანდათან ამოჰყავთ ძელების კედლები, აგებენ კოშკებს, ძელებს შორის ადგილებს კი, რომლებიც ძელის სიმრუდის გამო რჩება, ავსებენ თიხით. ამგვარადვე ამოჰყავთ პირამიდული გადახურვა, რომლის ძელებიც თანდათანობით მოკლდება. ასეთი გადახურვა აქ დამახასიათებელია" ( , , 4, 50).

ასეთი სახლების აგება იაფიც ჯდებოდა და კოლხეთი ხის ჯიშების სიუხვითაც გამოირჩეოდა და სიმრავლითაც. ძირითადად დაბალი სოციალური ფენის მიერ გამოიყენებოდა საცხოვრებლად. მას თავდაცვითი სიმაგრეც გააჩნდა მტრის უეცარი შემოსევებისაგან თავდასაცავად.
კოლხური სიმაგრე

კოლხური სიმაგრე — ანტიკური პერიოდის კოლხეთის სამეფოში ფართოდ გავრცელებული ხის სიმაგრის ტიპი.

მსგავსი სპეციფიკის სიმაგრეების არსებობას კოლხეთის ტერიტორიაზე დაწვრილებით აღწერს ბერძენი ისტორიკოსი ქსენოფონტი, რომელმაც ისინი სამხრეთ კოლხეთში გავლისას იხილა. „ანაბასის“ მიხედვით, კოლხური სიმაგრე შემდეგნაირად გამოიყურებოდა: მთელს პერიმეტრზე წყლით სავსე ფართე მიწათხრილი ჰქონდა შემოვლებული. მიწათხრილის შემდეგ მაღალი მიწაყრილი, რომელზედაც ხის ძელებისაგან შეკრული გალავანი იყო აგებული და თან გალავანშივე ხის კოშკები ჰქონდა დატანებული. ერთ-ერთი ასეთი სიმაგრე იმდენად კარგად დაიცვეს კოლხებმა, რომ ბერძნებმა არცთუ მისი აღება ვერ შესძლეს, არამედ ბევრი დახოცილი და დაჭრილი დატოვეს ბრძოლის ველზე. ხოლო ზოგიერთებს ადვილად იღებდნენ ხოლმე.

როგორც წესი, ასეთ სიმაგრეებში მოსახლეობაც ცხოვრობდა, მაგრამ არა მრავალრიცხოვანი. მასალად ხის გამოყენება არ უნდა იყოს გასაკვირი, იმ ფაქტიდან გამომდინარე, რომ კოლხეთი ხე-ტყის რესურსებით იყო მდიდარი.

ასეთი სიმაგრის აღება საკმაოდ ძნელი ასაღები უნდა ყოფილიყო ნებისმიერი მტრისთვის. მას ბევრი დაბრკოლების გადალახვა უწევდა მტრის ისრების გარემოცვაში. თანაც ქსენოფონტი აღნიშნავს, რომ როდესაც ერთ ერთი სიმაგრის აღება სცადეს ბერძნებმა, „არც უკან დახევა იყო ადვილი, რადგან ქალაქის დამცველები სიმაგრეებიდან უცებ გამოიჭრებოდნენ ხოლმე და ხელჩართულ ბრძოლებს გვიმართავდნენ“. ასეთი სიმაგრეები მთელს სამხრეთ კოლხეთში საზღვრისპირას იყო განლაგებული და ერთგვარ საფორტიფიკაციო სისტემას ქმნიდა, რომელიც კოლხეთის სამეფოს საზღვრების დაცვას ემსახურებოდა. თანაც აქ მდგარი გარნიზონებიც მუდმივ საბრძოლო მზადყოფნაში იმყოფებოდნენ. მათი რაოდენობა არ უნდა ყოფილიყო მრავალრიცხოვანი (სულ რამდენიმე ასეული პროფესიონალი მებრძოლი თუ იქნებოდა), მაგრამ საკმაოდ ანგარიშგასაწევ ძალას წარმოადგენდნენ.

ყველა კოხური სამოსახლო, მათ შორის, საკუთრივ ცენტრალურ კოლხეთშიც კი, წარმოადგენდა გამაგრებულ ადგილს ხის გალანითა და კოშკებით. მაგრამ ცალკეული ციხეები, რომლებშიც მოსახლეობა არც ცხოვრობდა, უფრო დახვეწილი იყო. კედლის ნახევარი ძირიდან ქვით იყო ნაგები, ხოლო შემდეგ ხის მოკლე ძელები ჰქონდა ჩატანებული. კოშკები კი მთლიანად ხით იყო ნაგები და გადახურვა ჰქონდა ან სელის ან თივის (მაგ. საქორქიოს სიმაგრე).

ზოგიერთი სიმაგრე უფრო გაშლილ და დიდ გამაგრებულ დასახლებას წარმოადგენდა. არქეოლოგიური აღმოჩენებით დასტურდება გამაგრებული სამოსახლოები, რომლებიც საკმაოდ მასიურ დასახლებას წარმოადგენდნენ (ხანძრის გავრცელების მიხედვით).
ნოსობი

ნოსობი — მდინარის მშრალი კალაპოტი სამხრეთ ნამიბიაში, ბოტსვანისა და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის კალაჰარის რეგიონში. სიგრძე 740 კილომეტრია. წყალი ბოლოს 1989 წელს ჩადგა.

დინება
სათავეს იღებს ორი მდინარის — სვარტ-ნოსობისა და ვიტ-ნოსობის შეერთების შედეგად (თეთრი და შავი ნოსობი). თავის მხრივ, ეს ორი მდინარე სათავეს ოტჯიჰავერის ქედის აღმოსავლეთ კალთებზე იღებს, ვინდჰუკის აღმოსავლეთით. ერთმანეთს ერწყმიან ქალაქ გობადისიდან 80 კმ-ით სამხრეთით.

ერთმანეთთან შეერთების შემდეგ, მდინარე გაივლის ლეონარდვილისა და არანაოსის დასახლებებს, შემდეგ კი სამხრეთ აფრიკაში, უნიონს-ენდში შედის. ამის შემდეგ, მდინარის კალაპოტზე გაივლის ბოტსვანის საზღვარი და დაახლოებით 200 კმ მანძილზე მიიკლაკნება კგალაგადის ტრანსსასაზღვრო პარკში.

მიჩნეულია, რომ კალაჰარის რეგიონში, ნოსობში წყალი საუკუნეში ერთხელ დგება. სამაგიეროდ, წყალი მიედინება მიწისქვეშ, რაც ბალახისა და აკაციის ერთ-ერთი სახეობის ზრდას განაპირობებს. ხანდახან, დიდი ავდრის შემდეგ, ნოსობში მცირე ხნით დგება წყალი, რა დროსაც მის ნაპირებზე გარეულ ცხოველთა ჯოგები იყრის თავს.

ზღვის დონიდან 890 მ სიმაღლეზე, ნოსობი მდინარე მოლოპოს უერთდება, რომელიც თავის მხრივ, ორანჟის შენაკადია.
კამპილობაქტერ ჯეჯუნი

კამპილობაქტერ ჯეჯუნი — კვებითი მოწამვლის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მიზეზი ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და ევროპაში. კამპილობაქტერ ჯეჯუნით დაავადების შემთხვევათა უმრავლესობა ვლინდება არა როგორც ეპიდემიის, არამედ ცალკეული დაავადების სახით. აშშ კვებითი წარმოშობის დაავადებათა აქტიური ზედამხედველობის ქსელის მონაცემებით, კამპილობაქტერიოზის დიაგნოზით ყოველწლიურად დასტურდება მოწამვლის დაახლოებით 14 შემთხვევა ყოველ 100,000 აშშ მოსახლეზე. ევროპის სურსათის უვნებლობის სამსახურის მონაცემებით 2011 წელს ევროკავშირში დაფიქსირდა კამპილობაქტერიოზის დაახლ. 9 მლნ შემთხვევა. კამპილობაქტერ ჯეჯუნი მიეკუთვნება კამპილობაქტერიების გვარის ბაქტერიებს და გავრცელებულია მთელი მსოფლიოს მასშტაბით. სახელი ნიშნავს „მოხრილ ჩხირს“, ბერძნული (მოხრილი) და (ჩხირი). აღსანიშნავია, რომ კამპილობაქტერიების გვარი საკმაოდ მრავალფეროვანია და მოიცავს ერთმანეთისგან განსხვავებული მეტაბოლიზმის და გენეტიკური თვისებების მქონე სახეობებს. მათგან კ. ჯეჯუნი ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სახეობაა, როგორც მიკრობიოლოგიური, ასევე საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით.

კამპილობაქტერ ჯეჯუნი ხშირად გვხვდება ცხოველთა ფეკალურ მასებში. იგი მცირე სპირალისებრი გრამ-უარყოფითი ჩხირია, არ წარმოქმნის სპორებს, არ ახასიათებს გლუკოზის ფერმენტაცია. მოძრაობს ერთ პოლუსზე მიმაგრებული შოლტით, სპირალისებურად. ახასიათებს დადებითი რეაქცია ოქსიდაზას მიმართ. იზრდება 37 - 42 ° ტემპერატურაზე. არის მიკროაეროფილური — ოპტიმალური ზრდისთვის ესაჭიროება ჟანგბადის 5%-მდე შემცირებული რაოდენობა, ნახშირორჟანგის 10% და აზოტის 85% შემცველობის გარემო. ატმოსფერული ჟანგბადის და ანტიბიოტიკების ზემოქმედებისას შეიძლება მიიღოს კოკური (სფერული) ფორმაც.

ამ სახეობის პათოგენური ბაქტერიებით მოწამვლა ადამიანის გასტროენტერიტის გამომწვევი ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მიზეზია მსოფლიოში.

კამპილობაქტერ ჯეჯუნით გამოწვეულ კვებით მოწამვლას ახასიათებს მწვავე სიმპტომები, მაგრამ იშვიათად არის სიცოცხლისათვის საშიში. თუმცა, ინფექციის იშვიათი გართულებაა გილიან-ბარის სინდრომი, რომელიც, როგორც წესი, ვითარდება პირველადი დაავადებიდან 2-3 კვირის შემდეგ. გილიან-ბარის სინდრომი მწვავე აუტოიმუნური დაავადებაა, რომლის დროსაც ზიანდება ნეირონების მიელინური შალითა, რაც იწვევს კუნთოვანი ქსოვილის დამბლას. კამპილობაქტერ ჯეჯუნით დაავადებულ პაციენტებში ამ სინდრომის განვითარების ალბათობაა 0.3% ყოველ 1000 ინფიცირებულზე, რაც დაახლოებით 100-ჯერ უფრო ხშირია, ვიდრე ჩვეულებრივ მოსახლეობაში.
ივანა ბაკერო

ივანა ბაკერო (დ. 11 ივნისი, 1994) — ესპანელი მსახიობი.

ადრეული ცხოვრება
ივანა დაიბადა ბარსელონაში, ივან ბაკეროსა და ჯულია მასიასის ოჯახში. ის სწავლობდა ბარსელონას ამერიკულ სკოლაში, სადაც დაეუფლა ინგლისურ, ესპანურ და კატალანურ ენებზე საუბარს.

კარიერა
ივანამ მსახიობობა რვა წლის ასაკში დაიწყო. იგი პატარა როლებს ასრულებდა სხვადასხვა ფილმებში. მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია „მტვრევადი“, რომელშიც თამაშობდა მცირე როლს, მსახიობებთან, კალისტა ფლოქჰარტთან და რიჩარდ როქსბურგთან ერთად. ივანა აგრეთვე მონაწილეობს ფილმებში „ნადირობა მაქციაზე“ და „როტვეილერი“. იგი აგრეთვე რამდენიმეჯერ გამოჩნდა ესპანურ ტელევიზიაში.

1000 მსახიობს შორის, ბაკერომ შეძლო მიეღო ოფელიას როლი ფილმში „ფავნის ლაბირინთი“. თავდაპირველად ეს როლი განკუთვნილი იყო 8 წლის გოგონასთვის, თუმცა მოგვიანებით სცენარი შეცვალეს და მთავარ როლზე 11 წლის ბაკერო აირჩიეს. ამ როლისთვის მან მიიღო გოიას ჯილდო საუკეთესო ახალი მსახიობისთვის.

2009 წელს მან ითამაშა მთავარი როლი ჯონ კონოლის საშინელებათა ფილმში „ახალი ქალიშვილი“, კევინ კოსტნერთან ერთად.

2015 წელს მონაწილეობა მიიღო -ს ტელესერიალში „შანარას ქრონიკები“, რომელშიც ერეტრიას როლს თამაშობდა. სერიალის პრემიერა გაიმართა 2016 წლის იანვარში.