სერბების აჯანყება 1596–1597 წლებში

სერბების აჯანყება 1596–1597 წლებში, ასევე ცნობილი, როგორც ჰერცეგოვინას აჯანყება 1596–1597 წლებში — სერბი პატრიარქის, იოვან კანტულის მიერ ორგანიზებული ამბოხება, რომელსაც უძღვებოდა ნიკშიჩის ჰერცოგი გრდანი. ამბოხება, რომელიც 13 წლის განმავლობაში (1593–1606 წწ.) მიმდინარეობდა, ოსმალების წინააღმდეგ ჰერცეგოვინას სანჯაკსა და მონტენეგროს ვილაიეთში იყო მიმართული. 1594 წელს აჯანყება დაიწყო, ერთი მხრივ, ბანატთა აჯანყების ჩაშლის, ხოლო, მეორე მხრივ, 1595 წლის 27 აპრილს წმ. საბას ნეშტის დაწვის შედეგად. ისინი აერთიანებდნენ დრობჯაცის, კერძოდ, ბჯელოპავლიჩის ტომებს, ნიკშიჩს და პივას. 1597 წელს მეამბოხეები დამარცხდნენ გაცკოსთან (გატაჩკო პოლიე) ბრძოლის ველზე და იძულებული გახდნენ საგარეო მხარდაჭერის ნაკლებობის გამო კაპიტულაცია გამოეცხადებინათ.

წინაპირობები
1594 წლის დასაწყისში, სერბები აუჯანყდნენ ოსმალებს ბანატში. აჯანყებულებთა მოქმედებები ატარებდა წმინდა ომის ხასიათს და ჰქონდათ საომარი დროშები და წმ. საბას ხატი. საომარი ალმები აკურთხა პატრიარქმა იოვან კანტულიმ,, ხოლო აჯანყებას დახმარებას უწევდნენ სერბი მართლმადიდებელი მიტროპოლიტები რუფიმ ნიეგუში ცეტინიედან და ვისარიონ ტრებინიელი (1590–1602 წწ.). ამის საპასუხოდ, ოსმალთა დიდმა ვეზირმა, ქოჯა სინან ფაშამ მოითხოვა, რომ დამასკოდან ჩამოეტანათ მუჰამედის მწვანე დროშა სერბების დროშის წინააღმდეგ. ასევე, ფაშამ გასცა ბრძანება, რომ წმ. საბას რელიქვიების შემცველი სარკოფაგები გაეტანათ მილეშევის მონასტერიდან და სამხედრო კოლონის საშუალებით წაეღოთ ბელგრადში.

აჯანყება
1596 წელს დაიწყო განმათავისუფლებელი მოძრაობა ოსმალურ მონტენეგროსა და მეზობელ ტომებში ჰერვეგოვინას ტერიტორიაზე, განსაკუთრებით იმ ადამიანებს შორის, რომლებიც ემორჩილებოდნენ მიტროპოლიტ ვისარიონს. პატრიარქი იოვანი ყველაზე მეტად მღვდლებს შორის დამოკიდებული იყო ვისარიონზე და მთავრებს შორის, ძირითადად, გრდანზე, ნიკშიჩის ვოივოდაზე („ჰერცოგი“). 1596 წლის დასაწყისში რაგუზანის დოკუმენტი ამტკიცებდა, რომ მიტროპოლიტები და მთავრები შეიკრიბნენ ტრებინიეს მონასტერში, სადაც პირობა დადეს, რომ „დანებებოდნენ და 20 000 გმირი შეეწირათ [ავსტრიელი] იმპერატორებისთვის“. მეამბოხეები ცდილობდნენ მიეღოთ დახმარება ავსტრიისგან და ოსმალებს აჩვენებდნენ ავსტრიულ დროშას, რათა ხაზი გაესვათ სიმბოლური ავსტრიული მხარდაჭერისთვის. გრდანის მეთაურობით აჯანყება დაიწყო ბჯელოპავლიჩიშში და გავრცელდა დრონბნჯაციში, ნიკშიჩში, პივასა და გაცკოში. პატრიარქმა იოვანმა პაპი დაარწმუნა მის „ერთგულებასა და მორჩილებაში“ რომის ეკლესიის მიმართ და აღუთქვა დახმარება „ოსმალებისგან სერბი ხალხის გათავისუფლებაში“. მონტენეგროელი ისტორიკოსი გლიგორ სტანოჯევიჩი ეყრდნობოდა სორანზოს ანგარიშს, რომელიც მას აღწერდა, როგორც: „ყველაზე საინტერესო და ყველაზე სადავო შენიშვნა არის იმდროინდელი ბრდასა და ჰერცეგოვინას ტომების შესახებ მოძრაობა“. ისტორიკოსს სწამდა, რომ ამბოხებას არ ჰქონდა ეროვნული აჯანყების მასშტაბი.

როდესაც მეამბოხეებსა და პაპს შორის მოლაპარაკებებმა ვერავითარი წინსვლა ვერ მოიტანა და არავითარი საგარეო დახმარება არ მოვიდა, მეამბოხეები იძულებული გახდნენ ოსმალებისთვის კაპიტულაცია გამოეცხადებინათ. ბოსნიის მმართველმა აჰმედ ფაშა დუგალიჩმა თავისი დანაშაულის გამო გრდანს მოუბოდიშა,

შედეგები და მემკვიდრეობა
აჯანყების ჩაშლის შემდგომ, მრავალი ჰერცეგოვინელი გადავიდა კოტორის ყურეში და დალმაციაში. სერბების ყველაზე ძველი და მნიშვნელოვანი მიგრაციები განხორციელდა 1597 და 1600 წლებში. გრდანი და პატრიარქი იოვანი გააგრძელებენ რევოლუციის დაგეგმვას ოსმალების წინააღმდეგ მომდევნო წლებში. მე-17 საუკუნის პირველ ათწლეულში მონტენეგრომ მიტროპოლიტ რუფიმის მეთაურობით რამდენჯერმე წარმატებით იბრძოლა ოსმალებთან. 1605 წელს დრობნჯაცის ტომმა ოსმალები დაამარცხა გორნჯა ბუკოვიცაში. თუმცა, ოსმალებმა შური იძიეს იმავე ზაფხულს და შეიპყრეს ჰერცოგი ივან კალუდეროვიჩი, რომელიც საბოლოოდ გადაიყვანეს პლევლიაში და სიკვდილით დასაჯეს. 1608 წლის 18 თებერვალს, სერბი ლიდერები შეიკრიბნენ კოსიერევოს მონასტერში და მოუწოდეს ესპანეთსა და ნეაპოლის სასამართლოს, რომ გადაედგათ ენერგიული ნაბიჯები. ესპანეთს ბევრი არაფრის გაკეთება არ შეეძლო აღმოსავლეთ ევროპაში ოკუპაციამდე. თუმცა, 1606 წელს ესპანურმა ფლოტმა შეუტია დურიესს. საბოლოო ჯამში, 1608 წლის 13 დეკემბერს, პატრიარქმა იოვან კანტულმა დააორგანიზა შეკრება მორაცას მონასტერში და მონტენეგროსა და ჰერვეგოვიანს ყველა მეამბოხე ლიდერს თავი მოუყარა. კრებამ ოფიციალურად გამართა მოლაპარაკებები კარლო ემანუელე -თან, რათა გაეგზავნა ძალები ბალკანების გასათავისუფლებლად „მაკედონიის ტახტის“ სანაცვლოდ და, ამავე დროს, მოითხოვა, რომ პაპი პავლე -ს სპეციალური პროვილეგიები გადაეცა სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესიითვის. „ჩვენი მხრივ“, ისინი მოითხოვდნენ, რომ „ჩვენ არ გვინდა იეზუიტთა ორდენი“ ან რაიმე მსგავსი, რომელიც განიზრახავდა ქრისტიანული ხალხის მოქცევას რომის სამართალში“ იოვანმა იგი დაარწმუნა, რომ 20 000-იანი არმია, 25 ქვემეხი და 25 000-ზე მეტი ბალკანისთვის განკუთვნილი იარაღი ოსმალეთის სულთანს ცუდ დღეში ჩააგდებდა. რამდენიმეწლიან დაგეგმვას არავითარი შედეგი არ მოჰყოლია, რადგან მსგავსი ოპერაცია „მოითხოვდა ესპანურ საზღვაო და ლოჯისტიკურ მხარდაჭერას“. აჯანყება ნელ-ნელა ცხრებოდა 1609 წლიდან 1610 წლამდე პერიოდში. 1596–1597 წლების აჯანყება მომდევნო საუკუნეებში გახდება ბოსნიასა და ჰერცეგოვინაში მრავალი ანტიოსმალური ამბოხების სანიმუშო მაგალითი.