iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ებრაელები აზერბაიჯანში

აზერბაიჯანში ძირითადად ებრაელთა სამი ჯგუფია წარმოდგენილი: მთიელი ებრაელები — ყველაზე ძველი ეთნიკური ჯგუფი; აშქენაზი ებრაელები, რომლებიც ძირითადად 19 საუკუნის ბოლოსა და მე-20 საუკუნის დასაწყისში დასახლდნენ აზერბაიჯანში, ასევე მეორე მსოფლიო ომის დროს; ქართველი ებრაელები, რომლებიც 20 საუკუნის დასაწყისში ბაქოში დასახლდნენ.

ისტორია
ისტორიის განმავლობაში სხვადასხვა ეთნიკური და ენობრივი ჯგუფების ებრაელები ცხოვრობდნენ აზერბაიჯანში: მთიელი ებრაელები, აშქენაზები და ქართველი ებრაელები. 1990 წელს ბაქოში გათხრებისას აღმოჩენილი იქნა იუდეველთა ადრეული ცნობები არქეოლოგთა მიერ. გათხრებისას აღმოჩენილია ებრაული კვარტლის ნაშთები და შაბრანის სინაგოგა, რომელიც მე -7 საუკუნით თარიღდება.

1810 წლიდან აშქენაზები ბაქოში დასახლდნენ. ოფიციალური მონაცემებით, 1835 წელს ყუბაში ცხოვრობდა 2,718 ებრაელი, ხოლო ყუბის მაზრაში 2,774.

1897 წლის აღწერის მიხედვით, ბაქოში ცხოვრობდა 2,341 ებრაელი, ხოლო მაზრაში 154. აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის არსებობისას 1918-1920 წლებში ებრაელი ევსეი გინდესი რესპუბლიკის ჯანდაცვის მინისტრი იყო.

მნიშვნელოვანი ზიანი ებრაულ მოსახლეობას აღმოსავლეთ კავკასიაში ნადირ შაჰმა მიაყენა. 1731 წელს გუსარის აღებისას ებრაელებს ისლამი მიაღებინა. ნადირ შაჰის შეჭრის დროს მთიელი ებრაელების დასახლებები განადგურდა. ვინც შეძლო გაქცევა ყუბას შეაფარეს თავი და იქ დასახლდნენ. ისინი იმყოფებოდნენ ყუბის სახანოს ჰუსეინ ალი ხანის პატრონაჟის ქვეშ. 2009 წლის აღწერის მიხედვით ებრაელების 93.5 % მშობლიურ ენად დაასახელა ებრაული ენა, რაც რუსიფიცირებული აშქენაზი ებრაელების ფონზე უჩვეულოა. აზერბაიჯანელი ებრაელების 19.3 % განაცხადა, რომ თავისუფლად ფლობენ რუსულ ენასაც.

ტოლერანტობა
აზერბაიჯანელ იუდეველებისადმი თითქმის არასოდეს  ყოფილა ანტისემიტიზმის გამოვლინება. აზერბაიჯანის ებრაული საზოგადოების ბევრი წარმომადგენელი იღებს მონაწილეობას და აქტიურად მონაწილეობს რესპუბლიკის პოლიტიკურ, კულტურულ, სოციალურ და ეკონომიკურ ცხოვრებაში.

ამჟამად, რესპუბლიკაში რამდენიმე სინაგოგა ფუნქციონირებს, არსებობს საერთაშორისო ებრაული ორგანიზაციის „სოხნუთის“ ფილიალი, საზოგადოება „აზერბაიჯანი-ისრაელი“. ებრაული თემებისა და აზერბაიჯანში ისრაელის საელჩოს დახმარებით, მრავალი კულტურული ღონისძიება ტარდება, გამოიცემა ებრაული ლიტერატურა. ცენტრი ასწავლის ებრაული კულტურის საფუძვლებს, რომელიც გათვლილია 450 მოსწავლეზე.

სინაგოგები ფუნქციონირებენ, როგორც აზერბაიჯანის დედაქალაქში, ასევე ქალაქებში ყუბა და ოღუზი. 2003 წლის 9 მარტს ბაქოში გახსნილი სინაგოგა ევროპაში ერთ-ერთი უდიდესია. 2003 წლის სექტემბერში ბაქოში პირველი ებრაული სკოლა გაიხსნა. 1987 წელს აზერბაიჯანში პირველი ოფიციალური ებრაული ენის კურსები გაიხსნა. ბაქოსა და ყუბაში ფუნქციონირებს 5 ებრაული სკოლა, რომელშიც 1,450 მოსწავლე სწავლობს.

ყირმიზი ქასაბა
ყირმიზი ქასაბას (კრასნაია სლაბოდას) დასახლება, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის ყუბის რაიონში, ებრაელთა კომპაქტური დასახლების ადგილი. სოფელში არსებობს სამი სინაგოგა და მიქვა, სადაც რიტუალურ ცერემონიალებს ასრულებენ. აქ ძირითადად დასახლებულინი არიან მთიელი ებრაელები.
ფრანგული ბულდოგი

ფრანგული ბულდოგი — ძაღლის ჯიში.

ფრანგული ბულდოგი გამორჩეულია დიდი, მაგრამ მოკლე კისრით; ბრტყელი, გაორებული ცხვირით; ფართო ზედა ტუჩით. ის შეიძლება იყოს ვეფხვისებრი, თეთრი და ღია ყვითელი შეფერილობის. სხვა შეფერილობებს არცერთი კინოლოგთა ფედერაცია არ აღიარებს. ასევე, ყავისფერ შეფერილობას არ აღიარებს ევროპელ კინოლოგთა ფედერაცია, მაგრამ ის ფართოდაა გავრცელებული ამერიკაში.

ისტორია
ითვლება, რომ ფრანგული ბულდოგი ინგლისური ბულდოგისგანაა გამოყვანილი და მცირე ჯიშის მოჩხუბართა ჯგუფს წარმოადგენდა.
ხაშმის საფერავი

ხაშმის საფერავი — ადგილწარმოშობის დასახელების, კონტროლირებადი უმაღლესი ხარისხის წითელი მშრალი ღვინო. მზადდება საფერავის ჯიშის ყურძნიდან.

ღვინო „ხაშმის საფერავი“ ხასიათდება მუქი წითელი შეფერვით, გემოზე ჰარმონიული, ხავერდოვანი, სხეულიანი, მკვეთრად გამოხატული ჯიშური არომატებით.

ღვინო „ხაშმის საფერავის“ მოცულობითი სპირტშემცველობა უნდა შეადგენდეს არანაკლებ 12%-ს, შაქრის მასიური კონცენტრაცია — არაუმეტეს 4 გ/დმ³, ტიტრული მჟავიანობა — 5 გ/დმ³, დაყვანილი ექსტრაქტის მასის კონცენტრაცია — არანაკლებ 24 გ/დმ³. სხვა მახასიათებლები უნდა შეესაბამებოდეს საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს.

ხაშმის მიკროზონა მოიცავს სოფელ ხაშმს. ხაშმის მიკროზონის ფართობი შეადგენს 887 ჰა-ს.

„ხაშმის საფერავი“ შეიძლება დამზადდეს მხოლოდ ხაშმის მიკროზონაში მოწეული საფერავის ჯიშის ყურძნიდან.

ყურძნის მოსავალი 1 ჰექტარ ვენახზე არ უნდა აღემატებოდეს 10 ტონას.

ღვინის გამოსავალი არ უნდა აღემატებოდეს: 650 ლიტრს — ერთი ტონა ყურძნიდან; 6500 ლიტრს — ერთი ჰა ვენახიდან.

„ხაშმის საფერავის“ სამომხმარებლო ტარაში ჩამოსხმა და რეალიზაცია ნებადართულია რთველის მომდევნო წლის პირველი აგვისტოდან.
იანტეს კანონი

იანტეს კანონი (, ; ) — ნორდიკულ ქვეყნებში მიღებული ჯგუფური ქცევის პატერნი, რომელიც უარყოფითად განიხილავს ინდივიდუალურ წინსვლასა და წარმატებას და განიხილავს მას როგორც შეუსაბამო და უაზროს. იანტეს კანონი ხშირად გამოიყენება სკანდინავიური და ნორდიკული მენტალიტეტის ასახსნელად. იანტეს კანონი ჩამოაყალიბა დანიელმა მწერალმა აქსელ სანდემუსმა რომანში „გაქცეული საკუთარ ნაკვლავეს კვეთს“.. რომანში მოქმედება ვითარდება გამოგონილ ქალაქ იანტეში, რომელიც, ძირითადად, მუშებით არის დასახლებული, რომელთა მთავარი ფასეულობა არის სოციალური თანასწორობა, რომელიც მიიღწევა კანონთა კრებულით, რომლის ნებისმიერი წესის დარღვევა ისჯება საზოგადოების ნეგატიური რეაქციით. მწერალი აღნიშნავდა, რომ იანტეს პროტოტიპი იყო მისი მშობლიური ქალაქი ნიუკებინგი.

წესები
ნუ ფიქრობ, რომ განსაკუთრებული ხარ.
ნუ ფიქრობ, რომ ჩვენსავით დიდი ხარ.
ნუ ფიქრობ, რომ ჩვენზე ჭკვიანი ხარ.
ნუ წარმოგიდგენია, რომ ჩვენზე უკეთესი ხარ.
ნუ ფიქრობ, რომ ჩვენზე მეტი იცი.
ნუ ფიქრობ, რომ ჩვენზე მნიშვნელოვანი ხარ.
ნუ ფიქრობ, რომ რაღაცაში გამოსადეგი ხარ.
არ გაბედო ჩვენზე ღლიცინი.
ნუ ფიქრობ, რომ ვიღაცა შენზე დარდობს.
ნუ ფიქრობ, რომ რაღაცას გვასწავლი.
ასევე, რომანში ნახსენებია მეთერთმეთე წესიც:
იქნება არ გგონია, რომ შენზე რაღაცა ვიცით?
აზიის განვითარების ბანკი

აზიის განვითარების ბანკი — დაფუძნდა 1966 წელს. მიზნად ისახავს აზიისა და შორეული აღმოსავლეთის ეკონომიკური ზრდის სტიმულირებას, ამ რეგიონებში პირდაპირი სესხების გაცემასა და ტექნიკური დახმარების გაწევას.

ბანკის სათაო ოფისი მანილაში (ფილიპინები) მდებარეობს. მისი პრეზიდენტი 2013 წლის 28 აპრილიდან იაპონელი ტაკეჰიკო ნაკაოა.

ისტორია
საერთაშორისო ორგანიზაციის შექმნის ინიციატორი იყო გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია. 1965 წლის 21-ე სესიაზე დამტკიცდა შესაბამისი გადაწყვეტილება. აზიის განვითარების ბანკი, პირველ რიგში, აზია-წყნარი ოკეანის ზონაში სიღარიბესთან ბრძოლის ინსტრუმენტი გახდა. უკვე 1966 წლის ბოლოს ფინანსურმა ორგანიზაციამ მუშაობა დაიწყო.

აზიის განვითარების ბანკმა თავიდანვე გააერთიანა 31 ქვეყანა. მასში გაერთიანების უფლება აქვთ გაეროს წევრ ქვეყნებს. აზიის განვითარების ბანკის პირველი პრეზიდენტი იყო თაკეში ვატანაბე. ყველაზე მსხვილი აქციონერები იყვნენ: იაპონია (15,51%), აშშ (15.51%), ჩინეთი (6.45%), ინდოეთი (6.34%), ავსტრალია (5.79%), ინდონეზია (5,45 %), კანადა (5.24%), სამხრეთი კორეა (5.04%) და გერმანია (4.33%).

2015 წლის 20 აგვისტოს, აზიის განვითარების ბანკმა ყაზახეთისთვის 1 მილიარდი დოლარის სესხი დაამტკიცა.

2014 წლისთვის სესხების საერთო რაოდენობამ 22.9 მილიარდი დოლარი შეადგინა.

პრეზიდენტები
ორგანიზაციის არსებობის მანძილზე მისი პრეზიდენტები იაპონელები იყვნენ. აღსანიშნავია, რომ მათ დიდი როლი ეკისრებათ აზიის განვითარების ბანკში.

რეგიონალური წევრები
ზარნა

ზარნა — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 762 კაცი. სოფელში არსებობს ძველი ქრისტიანული ტაძარი — ზარნის ეკლესია.

გეოგრაფია
სოფელი მდებარეობს კავკასიონის ძირში, კახიდან 18 კმ-ის მოშორებით, ზაქათალის ძველ გზაზე და სამი მხრიდან გარშემორტყმულია მთებით.

ისტორია
 საუკუნეში იხსენიება ციხე-სიმაგრე ძერნა, რომელიც დავით აღმაშენებელმა აიღო. ზარნის (ზარის) ეკლესია იხსენიება 1310 წლით დათარიღებულ წყაროში. 1607 წელს ოსმალეთის სულთანმა აჰმედ -მა სოფელი ზარნა დაუმტკიცა ელისუს სულთანს ალი-სულთან ბეგს.

 საუკუნის 20-იან წლებში სოფელში დაღესტნიდან და შაქიდან წამოსული წახები დასახლდნენ, რომლებიც აქ ბრინჯის მოყვანი იყვნენ დაკავებული. ზოგიერთი ცნობით, სოფლის სახელწოდება მოდის არაბული სიტყვა -იდან, რაც ნიშნავს დარგვას, ხოლო - დამატებით აღნიშნავს „დარგვის ადგილს“.

მოსახლეობა
1869 წელს აღწერილი და 1872 გამოქვეყნებული ტფილისის გუბერნიისა და ზაქათალის ოკრუგის მოსახლეობის აღწერაში აღნიშნულია, რომ იმ დროისთვის ილისუს რაიონის შემადგენლობაში შემავალი სოფელ ზარნაში ცხოვრობდა 94 ოჯახი, ძირითადად ლეზგებით და წახებით დასახლებული. აღსანიშნავია, რომ ეთნიკურად თურქები და დაღესტნელებიც საერთო სახელით — ლეზგებით იყვენენ ჩაწერილი.
სოფლის მოსახლეობის ძირითადი ნაწილი აზერბაიჯანელები არიან, მცირე ნაწილი კი წახები.
2009 წლის 13-22 აპრილს ჩატარებული აზერბაიჯანის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის მიხედვით, სოფელში, ლექეთთან ერთად, 2603 კაცი (1274 მამაკაცი, 1329 ქალი) ცხოვრობდა.
2012 წლის 1 იანვრის ოფიციალური მონაცემებით, სოფელში 747 კაცი ცხოვრობდა.
რობერტ ფორდი

რობერტ ნიუტონ ფორდი (; დ. 31 იანვარი, 1862 — გ. 8 ივნისი, 1892) — ამერიკელი ბანდიტი, რომელმაც 1882 წლის აპრილში, ჯილდოს სანაცვლოდ მოკლა თავისი ბანდის ლიდერი ჯესი ჯეიმზი. მოგვიანებით ფლობდა ბარებსა და საცეკვაო დარბაზებს კოლორადოში.

ფორდი მოკლეს ედვარდ კეპეჰარტ ო’კელის ნასროლი ტყვიით 30 წლის ასაკში, 1892 წლის 8 ივნისს. ედვარდი ფორდს მოღალატედ თვლიდა, რადგან მან ჯესის მისივე სახლში, მისივე ოჯახის წევრების წინ ესროლა. სწორედ ეს გახდა ფორდის სიკვდილის მიზეზი. რობერტ ფორდის ძმა — ჩარლი, ჯესის სიკვდილს შემდეგ დეპრესიაში ჩავარდა და 1884 წლის 6 მაისს საკუთარი სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა.
მუნირ ელ-ჰადადი

მუნირ ელ-ჰადადი მუჰამედი ( დ. 1 სექტემბერი, 1995, ელ-ესკორიალი, ესპანეთი) — მაროკოული წარმოშობის ესპანელი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „სევილიას“ თავდამსხმელი 2019 წლის იანვრიდან. 2014-2019 წლებში იყო „ბარსელონის“ საკუთრება, 2016-2018 წლებში იჯარის წესით ასპარეზობდა „ვალენსიასა“ და „ალავესში“. 2014 წელს შედგა მისი დებიუტი ესპანეთის ნაკრებში.

ტიტულები
ბარსელონა (9):
ესპანეთის ლა ლიგა: 2014/15, 2015/16
ესპანეთის თასი: 2014/15, 2015/16
ესპანეთის სუპერთასი: 2016, 2018
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 2014/15
უეფა-ს სუპერთასი: 2015
ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი: 2015

სევილია (1):
უეფა-ს ევროპა ლიგა: 2019/20
ცირა ბარბაქაძე

ცირა ბარბაქაძე (დ. 29 იანვარი, 1965, ხაშური, საქართველოს სსრ) — ქართველი პოეტი, ფილოლოგიის დოქტორი, პროფესორი. ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის მეცნიერებისა და ხელოვნების ფაკულტეტის სრული პროფესორი, სემიოტიკის კვლევითი ცენტრის დირექტორი.

ბიოგრაფია
ცირა ბარბაქაძე დაიბადა 1965 წლის 29 იანვარს.

1997 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: ქართველური ენები, 2004 წელს — სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: ქართული მჭევრმეტყველების ლინგვოპრაგმატიკა.

სხვადასხვა დროს იყო: რიტორიკისა და ზოგადი ენეთმეცნიერების კათედრის გამგე, ფაკულტეტის დეკანი სულხან-საბა ორბელიანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში და ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ილიას უნივერსიტეტის სენატის წევრი.

1996-1998 წლებში იყო ქართული საენათმეცნიერო გაზეთის — „სიტყუაი“ — მთავარი რედაქტორი და გამომცემელი,

1998-2002 წლებში — „ქართველოლოგიური ბიბლიოთეკის“ სერიის პასუხისმგებელი მდივანი. 2006 წლიდან არის სამეცნიერო ჟურნალ „სემიოტიკის“ მთავარი რედაქტორი და გამომცემელი. 2010 წლიდან არის სემიოტიკის ყოველწლიური სამეცნიერო კონფერენციის ორგანიზატორი.

ცირა ბარბაქაძემ სემიოტიკის კვლევით ცენტრში დააარსა სერია: „სემიოტიკური თარგმანები“, რომელიც აერთიანებს შემდეგ გამოცემებს: როლან ბარტის „წერის ნულოვანი დონე“, იური ლოტმანის „მოაზროვნე სამყაროთ შიგნით“, ხოსე ორტეგა-ი-გასეტის „ადამიანი და ხალხი“.

შემოქმედება
ცირა ბარბაქაძემ 2014 წელს გამოსცა ფენტეზის ჟანრის პირველი პოეტური კრებული, რომელშიც ქართველი ავტორები შევიდნენ.

იგი არის რამდენიმე პოეტური კრებულის ავტორი:
„ლექსები“ (1996 წელი);
„გამოაღეთ სარკმელი“ (2003 წელი);
„დუმილის ა(მ)ბები“ (2008 წელი);
„უცხო ქალაქი“ (2011 წელი).
ელისაბედ ბოუზ-ლაიონი

ელისაბედ ბოუზ-ლიონი (; დ. 4 აგვისტო, 1900 — 30 მარტი, 2002) — გაერთიანებული სამეფოს მეფე ჯორჯ -ის მეუღლე, დიდი ბრიტანეთისა და ჩრდილოეთ ირლანდიის გაერთიანებული სამეფოს დედოფალ ელისაბედ -ის დედა, 1936-1952 წლებში იყო დედოფალი კონსორტი, ხოლო შემდგომ დედა დედოფალი - დედოფლის დედა. იგი იყო ინდოეთის უკანასკნელი იმპერატრიცა.
ჰაინერ რანკი

ჰაინერ რანკი (, დ.11 დეკემბერი, 1931, ბერლინი, გერმანია — გ.17 ნოემბერი, 2014, ბერლინი) — სამეცნიერო ფანტასტიკისა და დეტექტივის გერმანელი მწერალი.

ბიოგრაფია
რანკმა უმაღლესი განათლება გერმანიაში მიიღო, ეკონომიკის განხრით, თუმცა ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ მან მრავალი პროფესია მოსინჯა. ერთ დროს ტრაქტორისტადაც მუშაოდა; მოგვიანებით კი ნაციონალურ თეატრში რეჯისორისა და დრამატურგის ასისტენტად.
1955 წლიდან დაიწყო სამწერლო კარიერა. ის ტელევიზიისთვის ქმნიდა სცენარსაც. ხშირად კი საკუთარ ნაშრომებს აქვეყნებდა ფსევდონიმით პეტერმანი.

1963-1964 წლებში დაკავებული იყო გდრ-დან გასვლაზე საუბრის გამო.
ჯონ ლე კარე

დევიდ ჯონ მურ კორნუელი ასევე ცნობილი, როგორც ჯონ ლე კარე (, დ.19 ოქტომბერი, 1931 — გ. 12 დეკემბერი, 2020) — ჯაშუშური რომანების ბრიტანელი მწერალი. 1950-1960 წლებში უსაფრთხოების სამსახურისა და საიდუმლო დაზვერვის სამსახურში მუშაობდა. მისი მესამე რომანი, „სიცივიდან მოსული ჯაშუში“, ბესტსელერად იქცა და დღემდე რჩება მის ერთ-ერთ საუკეთესო ნაწარმოებად.

2011 წელს ლე კარე გოეთეს მედლით დააჯილდოვეს.
კლემან ლანგლე

კლემან ლანგლე (; დ. 17 ივნისი, 1995, ბოვე, საფრანგეთი) — ფრანგი ფეხბურთელი, პოზიციით ცენტრალური მცველი. თამაშობს საფეხბურთო კლუბ „ბარსელონაში“, რომელმაც ის 2018 წელს „სევილიასგან“ 35 მილიონი ევროს სანაცვლოდ შეიძინა.

კარიერა
საკლუბო კარიერა
ლანგლე არის ფრანგული კლუბის, „ნანსის“ აღზრდილი, რომლის რიგებში ასპარეზობისას მან შეძლო თავის გამოჩენა და გუნდის მიერ საფრანგეთის ლიგა 2-ის მოგებაში დიდი წვლილიც შეიტანა. ლა ლიგაში კარგად გარჯის შემდეგ კი 2019 წელს გამოიძახეს საფრანგეთის ეროვნულ ნაკრებში.

სტატისტიკა
საკლუბო
2022 წლის 8 იანვრისთვის არსებული მონაცემებით

სანაკრებო
მიღწევები
ნანსი:(1)
ლიგა 2: 2015–16

ბარსელონა:(3)
ესპანეთის ლა ლიგა (1): 2018–19
ესპანეთის თასი (1): 2020–21
ესპანეთის სუპერთასი (1): 2018
სისერო მორაისი

სისერო მორაისი (; დ. 13 ნოემბერი, 1982) — ბრაზილიელი 3 კომპიუტერული გრაფიკის დიზაინერი, რომელიც სპეციალიზებულია სახის რეკონსტრუქციაზე და ადამიანისა და ცხოველების პროთეზების დიზაინისა და მოდელების შექმნაზე.

სწორედ მან ააგო უამრავი რელიგიური და ისტორიული პერსონაჟების სახეები, როგორიცაა წმინდა ანტონი პადუა, წმინდა ვალენტინი და სიპანის მმართველი.

რაც შეეხება ვეტერინარულ სფეროს, მან ჯერ ციფრულად შექმნა სხვადასხვა ცხოველების დიზაინი და შემდეგ მათი პროთეზების მოდელიც ააგო, მაგალითად, ძაღლის, იხვის, კოდალის, თუთიყუშის და კუს..

რესურსები ინტერენეტში
ღრმა ჩაწოლის ერთთაღიანი სადგური

ღრმა ჩაწოლის ერთთაღიანი სადგური — დიდ სიღრმეზე მდებარე მეტროსადგური, რომელიც წარმოადგენს ერთიან დარბაზს, კუნძულოვანი ბაქნით, ლიანდაგებითა და ბაქნის ქვეშ არსებული დამხმარე სათავსებით.

ერთთაღიანი სადგურის პროექტი ყოფილ საბჭოთა კავშირის მეტროპოლიტენებს შორის, პირველად შემუშავდა და განხორციელდა 1975 წელს, პეტერბურგის მეტროპოლიტენში.

სადგური შედგება შემდეგი სტრუქტურული ერთეულებისგან: ზედა გუმბათოვანი თაღი, აგებული დამონოლითებული რკინაბეტონის ასაწყობი ბლოკებისგან, საყრდენი გვირაბები ბეტონის ბალიშებით და ქვედა შებრუნებული თაღი. საერთო ჯამში, იგი წარმოადგენს დიდ ერთიან დარბაზს, ყოველგვარი სვეტებისა და პილონების გარეშე, რაც უზრუნველყოფს მაღალ მგზავრგამტარუნარიანობას.

ამ სახის სადგური საჭიროებს მნიშვნელოვან მექანიზებულ სამუშაოებს მშენებლობამდე. თავდაპირველად, გვირაბგამყვანი კომბაინი გადასარბენი გვირაბით მიდის ასაშენებელ სადგურამდე, სადაც მთავარი ღერძიდან გადაადგილდება ქვემოთ და მარჯვნივ, რომ გაიყვანოს სადგურის საყრდენი გვირაბი, შემდეგ კი ისევ უბრუნდება გადასარბენ გვირაბს, უკვე მომდევნო სადგურისკენ გზის გასაკვალავად. ორ საყრდენ გვირაბს შორის კი მუშავდება კამაროვანი ფორმის გამაგრება, მომავალი თაღის მთელ პერიმეტრზე. რკინაბეტონის სამაგრები ქმნის რკალისებურ თაღს, რომელიც გრუნტს აწვება სპეციალური ჰიდრავლიკური დომკრატების მეშვეობით. თაღი საბოლოო ჯამში ებჯინება ბეტონის ბალიშებს, განთავსებულს საყრდენ გვირაბებზე. მისი სრულად აწყობის შემდეგ კი სამუშაოები გრძელდება სადგურის შიგნით არსებულ ნიადაგზე.

ერთთაღიანი სადგურის ერთგვარ ვარიაციას წარმოადგენს ორიარუსიანი გადასაჯდომი სადგური. ამ სახის ერთადერთი სადგური აშენდა ასევე პეტერბურგში — სადგური „სპორტივნაია“, მაგრამ ამჟამად არ გამოიყენება გადასაჯდომ სადგურად.

მსგავსი სახის სადგური პეტერბურგის მეტროპოლიტენში სულ თოთხმეტია. გამომდინარე იქიდან, რომ ასეთი სადგურის მშენებლობა საჭიროებს სამუშაოების უწყვეტ მიმდინარეობას, ხოლო სამშენებლო თანხების რეგულარული მოძიება რთულია, ბოლო ორი ათეული წელია, არჩევანი ძირითადად კეთდება კოლონური და პილონური სადგურების სასარგებლოდ, რადგან ასეთი სადგურების მშენებლობის დროებით დაკონსერვება ნებისმიერ დროსაა შესაძლებელი.

ამგვარი დიზაინის მქონე სადგურები უმეტესად წარმოდგენილია ვაშინგტონისა და მონრეალის მეტროპოლიტენებში, ხოლო მოსკოვისა და პრაღის მეტროპოლიტენებში, მხოლოდ თითო-თითოა. ასევე გვხვდება ეკატერინბურგის, ჩელიაბინსკისა და ფხენიანის მეტროპოლიტენებშიც.

1970-იან წლების ბოლოს, თბილისში შემუშავდა ერთთაღიანი სადგურის ნაირსახეობა, რომელიც განკუთვნილი იყო ადგილობრივი კლდოვანი ქანებისთვის.1979 წელს, საბურთალოს ხაზზე გაიხსნა პირველი ორი ასეთი სადგური, ვაგზლის მოედანი-2 და პოლიტექნიკური. 1985 წელს კი მათ დაემატა სამი მსგავსი სახის სადგური დიდუბე-სამგორის ხაზზე — ვარკეთილი, ღრმაღელე და გურამიშვილი. ხოლო 2017 წელს, გაიხსნა კიდევ ერთი ერთთაღიანი ღრმა ჩაწოლის სადგური — უნივერსიტეტი. ჯამში თბილისის მეტროპოლიტენში, ასეთი სახის ექვსი სადგურია.

თბილისური ტიპის პროექტის მიმსგავსებული ვარიანტი იყო გამოყენებული დნეპრის მეტროპოლიტენშიც, სადაც მაღალი ნაპრალოვნების მქონე ადგილობრივი გრანიტის ქანებში აშენდა ოთხი ერთთაღიანი ღრმა ჩაწოლის სადგური, მონოლითური ბეტონის გამოყენებით.
აზერბაიჯანის პირველი ლედი

აზერბაიჯანის პირველი ლედი — აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის მეუღლე. პირველი ლედი თავის მეუღლეს ოფიციალურ და საზეიმო ღონისძიებებზე თან ახლავს. თანამდებობა ავტომატურად ენიჭება მოქმედი პრეზიდენტის მეუღლეს. დღესდღეობით აზერბაიჯანის პირველი ლედი მეჰრიბან ალიევაა, ამჟამინდელი პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის მეუღლე.

ქვეყნის პირველი ქალბატონების სია
ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის უზენაესი მეჯლისი

ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის უზენაესი მეჯლისი —სახელმწიფო ორგანო, რომელიც ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში ახორციელებს საკანონმდებლო უფლებამოსილებას. უზენაესი მეჯლისი თავისი უფლებამოსილების ფარგლებში დამოუკიდებლად წყვეტს საკითხებს. წლის განმავლობაში მეჯლისი ორი რეგულარული სესიისთვის იკრიბება. უზენაესი მეჯლისი თავმჯდომარეს თავად ირჩევს.

შემადგენლობა
ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში უმაღლესი მეჯლისის რაოდენობრივი შემადგენლობა 45 დეპუტატია. დეპუტატებს ირჩევენ მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემის საფუძველზე. არჩევნების პროცესი თავისუფალი, პირადი და ფარული კენჭისყრით ხდება თანაბარი, საყოველთაო და პირდაპირი არჩევნების საფუძველზე. მეჯლისის თითოეული მოწვევის უფლებამოსილების ვადაა 5 წელი, შესაბამისად, მოადგილეების უფლებამოსილების ვადა შეზღუდულია მოწვევის ვადით.

არჩევნები
ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის უზენაესი მეჯლისის არჩევნები ყოველ ხუთ წელიწადში ერთხელ  ნოემბრის პირველ კვირა დღეს იმართება. არჩევნების შედეგები მტკიცდება ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის უზენაესი სასამართლოს მიერ.

თუ კი დეპუტატი რაიმე მიზეზების გამო ვერ იღებს მონაწილეობას არჩევნებში ან რაიმე მიზეზების გამო მისი კანდიდატურა არ მტკიცდება, ტარდება ახალი დეპუტატების არჩევნები .

არჩევნებში მონაწილეობის უფლება აქვთ:

ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მუდმივი საცხოვრებლის მქონე პირს;
25 წელს გადაცილებულ მაცხოვრებლებს;
ორმაგი მოქალაქეობის არმქონე პირს;
პირს, რომელსაც სხვა სახელმწიფოების წინაშე არ გააჩნია მოვალეობები;
არ მუშაობს აღმასრულებელი ან სასამართლო ხელისუფლების სისტემაში;
პირს, რომელსაც არ უჭირავს სხვა ანაზღაურებადი თანამდებობა (მეცნიერული, პედაგოგური და შემოქმეებითი საქმიანობის გარდა);
არ არის რელიგიური ფიგურა;
არ არის ქმედუუნარო;
არ არის ნასამართლევი სერიოზული დანაშაულის ჩადენის გამო.

საქმიანობა
ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის კონსტიტუციის 24-ე მუხლის თანახმად, ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის უზენაესი ასამბლეა ადგენს შემდეგ ზოგად წესებს:

უზენაესი ასამბლეის დეპუტატთა არჩევნებს;
უზენაესი ასამბლეის დეპუტატთა სტატუს;
ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის ომბუდსმენის სტატუსს;
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საგადასახადო პოლიტიკის ფარგლებში, გადასახადებს;
ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის ეკონომიკური სფეროს მიმართულებებს;
სოციალურ დაცვას;
გარემოს დაცვას;
ტურიზმსა და კულტურას;
ჯანმრთელობას;
მეცნიერებასა და განათლებას.

ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის კონსტიტუციის 25-ე მუხლის თანახმად, ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის უზენაესი ასამბლეა წყვეტს შემდეგ საკითხებს:

შეხვედრის საქმიანობის ორგანიზებას;
ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის ბიუჯეტის დამტკიცებას;
ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის ეკონომიკურ და სოციალურ სფეროებში პროგრამების დამტკიცებას;
ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე დანიშვნას;
ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის პრემიერ მინისტრის თანამდებობიდან გათავისუფლებას;
ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის შემადგენლობის დამტკიცებას;
ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის ომბუდსმენის არჩევნებს.
პირველი ლედი

პირველი ლედი — არჩეული მეთაურის მეუღლე. თავდაპირველად, ტერმინი ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტის ცოლის მიმართ გამოიყენებოდა, მაგრამ მოგვიანებით  სხვა ენებშიც გავრცელდა და ახლა გამოიყენება ნებისმიერი სახელმწიფოს მეთაურის მეუღლის მიმართ, თუ ქვეყნის მეთაური არ არის მონარქი. საპარლამენტო რესპუბლიკებსა და კონსტიტუციურ მონარქიებში, ამ ტერმინით მიმართავენ სახელმწიფოს პრემიერ-მინისტრის მეუღლეს.

ზოგიერთ ქვეყანაში ტერმინი თარგმნილია ოფიციალურ ენაზე.

ისტორია
ამერიკის შეერთებულ შტატებში ეს ტერმინი პირველად 1849 წელს პრეზიდენტმა ზაქარი ტეილორმა გამოიყენა, როდესაც ქვეყნის მეოთხე პრეზიდენტის ჯეიმზ მედისონის მეუღლის დოლი მედისონის გასვენებაზე სიტყვით გამოვიდა.  თუმცა, პირველი ქალი, რომელსაც „პირველი ლედი“ უწოდეს, ჰარიეტ ლეინი იყო, აშშ-ის მე -15 პრეზიდენტის ჯეიმზ ბიუკენენის დისშვილი.  ბიუკენენი იყო ამერიკის შეერთებული შტატების ერთადერთი უცოლო პრეზიდენტი და პირველი ლედის როლს ჰარიეტი ასრულებდა.

ეს ტერმინი საყოველთაოდ აღიარებულ იქნა მხოლოდ 1877 წელს. ჟურნალისტმა მერი ეიმსმა,  პრეზიდენტ რუტერფორდ ჰეიეს ინაუგურაციის შესახებ წერისას გამოიყენა ტერმინი „პირველი ლედი“, მისი მეუღლის ლუსი უები ჰეიზს მიმართებით. 2016 წელს ის იყო აშშ-ის პრეზიდენტობის ერთ-ერთი მთავარი კანდიდატი. არგენტინის ორმა პირველმა ლედიმ — ისაბელ მარტინეს დე პერონმა და კრისტინა ფერნანადეს დე კრიშნერმა საკუთარი მეუღლეები შეცვალეს (ხუან პერონი და ნესტორ კრიშნერი). აღსანიშნავია, რომ ისაბელ პერიონი გახდა პირველი ქალი პრეზიდენტი მსოფლიოში.

ბოლო დროს ქალი პრეზიდენტების მეუღლეებისადმი გამოიყენებენ ტერმინს „ქვეყნის პირველი ჯენტლმენი“.
აზერბაიჯანის მიგრაციის კოდექსი

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მიგრაციის კოდექსი — ნორმატიული აქტი, რომელიც განსაზღვრავს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო პოლიტიკის განხორციელების ნორმებს მიგრაციის სფეროში. კოდექსი მიღებულ იქნა 2013 წლის 2 ივლისს.

შინაარსი
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მიგრაციის კოდექსი შედგება ექვსი ნაწილისგან, 15 თავისა და 95 მუხლისგან.

პირველი ორი თავი შედის კოდექსის პირველ ნაწილში და მოიცავს კოდექსის ზოგად დებულებებს: აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მიგრაციის კანონმდებლობასა და უცხოელთა და მოქალაქეობის არმქონე პირთა მიგრაციის ჩანაწერებს. პირველი ნაწილში შედის 8 სტატია.

მეორე ნაწილი — შემოსვლა და გასვლა, მოიცავს 15 სტატიას. ეს სტატიები განსაზღვრავს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მოქალაქეების ქვეყნიდან გასვლისა და შესვლის წესებს, აგრეთვე უცხოელებისა და მოქალაქეობის არმქონე პირების შესვლას აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, მათ დროებით ყოფნასა და გამგზავრებას.

კოდექსის მესამე ნაწილში არის ისეთი სტატიები, რომლებიც განსაზღვრავენ უცხოელთა და მოქალაქეობის არმქონე პირთა აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე დროებით ყოფნას, დროებითი და მუდმივი საცხოვრებელი ადგილის ხანგრძლივობის პერიოდს, აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე დროებითი და მუდმივი საცხოვრებელი ადგილის განსაზღვრის წესებს.

მიგრაციის კოდექსის მეოთხე ნაწილი მოიცავს შრომითი მიგრაციის ნორმებს.

ნორმატიული აქტის მეხუთე ნაწილი მოიცავს უცხოელთა და მოქალაქეობის არმქონე პირთა სამართლებრივ მდგომარეობას, რომელშიც უცხოელი და მოქალაქეობის არმქონე პირთა უფლებები და ვალდებულებები განისაზღვრება აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე ყოფნის პერიოდში.

კოდექსის ბოლო ნაწილი მოიცავს უცხო ქვეყნის მოქალაქეებისა და მოქალაქეობის არმქონე პირთა გაძევების ზოგად წესებსა და საფუძვლებს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ფარგლებს გარეთ, უკანონოდ მიგრანტთა დაკავების ცენტრებში უცხოელთა და მოქალაქეობის არმქონე პირების განთავსების საფუძვლებს, წესებს, ვადებსა და პროცედურებს. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მიგრაციის კოდექსის ბოლო სტატიაში შეყვანილია მიგრაციის კანონმდებლობის დარღვევის პასუხისმგებლობის ნორმები.