iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ყაზახი (მხარე)

ყაზახი — მხარე ისტორიულ ქვემო ქართლში, მდინარე აღსთაფის ქვემო წელზე. ამჟამად ყაზახის მხარე წარმოადგენს აზერბაიჯანის ყაზახის რაიონის ტერიტორიას.

ისტორია
 საუკუნის არაბი ისტორიკოსის ბალაზურის ცნობით, საუკუნის 30-იან წლებში სარდალმა მარვან იბნ მუჰამადმა (მურვან ყრუმ) აქ ქალაქი „კასალი“ დააარსა (ახლანდელი რაიონული ცენტრი ყაზახი მის ადგილზეა, ხოლო სახელწოდება არაბული ტოპონიმის სახენაცვალი ფორმაა). სომხური და ქართული წყაროები რეგიონს და ქალაქს ძორს ან ძოროფორს უწოდებენ. - საუკუნეებში ყაზახი გაგისა და ლორის საერისთავოებს ეკუთვნოდა, მდინარის ზემოთი - გაგის საერისთავოს, მდინარის ქვემოთი - ლორის საერისთავოს. ყაზახის მხარეში თურქმან ტომთა დასახლება საუკუნის ნახევრიდან დაიწყო; 1478 წელს უზუნ-ჰასანის მიერ ქართლის მოოხრების შემდეგ აქ გაჩდნენ ე. წ. „თათრის ელები“. შემდგომ ხანებში, ქართლზე ყოველი ახალი თავდასხმის შემდეგ, მტკვრისპირა დაბლობზე თურქმანთა ახალი ნაკადი ესახლებოდა. საუკუნის შუა ხანებში ირანის შაჰმა თამაზ -მა აქ სახანო დააარსა. გვიანდელ შუა საუკუნეებში ყაზახის სახანო დროდადრო ქართლის მეფეს ექვემდებარებოდა. საუკუნის 60-იან წლებში ერეკლე -მ სახანო გააუქმა და ამიერიდან ყაზახს მეფის მოურავები განაგებდნენ.

1801 წელს ყაზახის სახანო ქართ-კახეთის სამეფოსთან ერთად მოექცა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში. კავკასიაში რუსეთის შესვლას მოჰყვა 1804-1813 წლების რუსეთ-სპარსეთის ომი, რომელიც დასრულდა გულისტანის ხელშეკრულებით. ამ ხელშეკრულებით რუსეთმა საბოლოოდ დაიმტკიცა ყაზახის სახანო და შეიყვანა ის თავდაპირველად ტფილისის გუბერნიაში, ხოლო 1868 წლიდან ელიზავეტპოლის გუბერნიაში შევიდა ყაზახის მაზრის სახით. მაზრაში მდებარეობდა მნიშვნელოვანი სარკინიგზო სადგური, რომელიც აკავშირებდა ელიზავეტპოლის გუბერნიას ერევანთან და ყარსთან ტრანსკავკასიური სარკინიგზო მაგისტრალის მეშვეობით.

1918 წელს აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის გამოცხადების შემდეგ ელიზავეტოპოლის გუბერნიას განჯის გუბერნია ეწოდა და ყაზახი მის შემადგენლობაში მოექცა. 1929 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ გააუქმა ყაზახის მაზრა და მის მაგივრად 1930 წლის 8 აგვისტოს შექმნა ყაზახის რაიონი.
ყაზბეგის განძი

ყაზბეგის განძი — ძვ. წ. - საუკუნეების ნივთების განძი (დაახლოებით 200 ნივთი). ის ენათესავება ბრილის სამაროვანის განძს და წარმოადგენს განვითარებული რკინის ხანის ნიმუშს.

განძი აღმოაჩინა გ. ფილიმონოვმა დაბა ყაზბეგთან 1877 წელს. მან გათხრების დროს სათანადო წინდახედულება ვერ გამოიჩინა, რის გამოც განძის მხოლოდ ნაწილმა მიაღწია სამეცნიერო დაწესებულებებამდე, ხოლო ნაწილი გაიძარცვა და დაიკარგა. ამასთან, დაუზუსტებელია, ყაზბეგის განძი მართლაც განძია, თუ წარმოადგენს სამარხის ინვენტარს. განძის სრული და საფუძვლიანი აღწერები ეკუთვნით პ. უვაროვას და ა. ტალგრენს.

განძის შემადგენლობაში იყო აქემენიდური ხელოვნების ნიმუშები: ვერცხლის ფიალა, ბრინჯაოს ჭურჭელი, ფიბულები, ირმის პატარა ქანდაკება, ადამიანის გამოსახულება, კვერთხისთავი, სარტყელი, ყობანური კულტურის რკინის სატევარი, შუბი, ცხენის აღკაზმულობის ნაწილები. ყაზბეგის განძი კავკასიის ძველი ტომების რელიგიურ კულტს უკავშირდება. განძის დიდი ნაწილი მოსკოვის ისტორიულ მუზეუმში ინახება, მცირე ნაწილი – სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
ყაფლანისხევის ნამოსახლარი

ყაფლანისხევის ნამოსახლარი — მრავალფენიანი ნასოფლარი აღმოსავლეთ საქართველოში, ახლანდელი გორის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, უფლისციხის დასავლეთით, ამავე სახელწოდების ხევის ორივე მხარეს, მდინარე მტკვრის ნაპირას. არქეოლოგიური შესწავლა დაიწყო 1958 წელს (დავით ხახუტაიშვილი). დასახლება არსებობდა ძველი წელთაღრიცხვის საუკუნიდან ახალი წელთაღრიცხვის საუკუნემდე. აღმოჩნდა სხვადასხვა დროის სამაროვნები. ნაპოვნია ფალაურწარწერიანი სასანური ხანის თიხის ბულა და ახალი წელთაღრიცხვის პირველი საუკუნეების ფოლადის სახნისი. აღსანიშნავია კევრზე დასაფლავების შემთხვევა.

ყაფლანისხევის ნამოსახლარი წარმოადგენდა ანტიკური ხანის უფლისციხის სასოფლო-სამეურნეო გარეუბნის ერთ-ერთ დაბას, რომლის მცხოვრებლები მისდევდნენ სოფლის მეურნეობასა და ხელოსნობას.
ყაფლანისხევის სამლოცველო

ყაფლანისხევის სამლოცველო — ორფენიანი წარმართული ტაძარი უფლისციხის დასავლეთით, ამავე სახელწოდების ხევის მარჯვენა მხარეს, ავსარეკლების ბორცვზე. გათხარეს 1957-1962 წწ. (დავით ხახუტაშვილი). ძირითადად შემორჩენილი იყო გვიანდელი ბრინჯაოს ადრინდელი საფეხურის სამლოცველოს ნანგრევები, რომელსაც ათასწლეულის დასასრულამდე უარსებია. ტაძარი სამიწათმოქმედო თემებს ეკუთვნოდა და ნაყოფიერების ღვთაებისა და მისდამი დაქვემდებარებული კულტებისათვის აუგიათ. კომპლექსი შეიცავს 4 ძირითად სათავსს, ბეღელსა და ბოსელს. დიდი მნიშვნელობა აქვს გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანის ქართული წარმართული პანთეონისა და ქართველური ტომების სამეურნეო ყოფის შესასწავლად.
მოჰის ბრძოლა

მოჰის ბრძოლა (1241 წლის 11 აპრილი) — მონღოლების ევროპაში შეჭრის დროს უნგრეთის სამეფოსა და მონღოლთა იმპერიას შორის მომხდარი მთავარი ბრძოლა. ბრძოლა მოხდა მოჰთან, მდინარე სლანას სამხრეთ-დასავლეთით. ამ ბრძოლაში მონღოლთა გამარჯვების შემდეგ, მათ მთელი უნგრეთი ააოხრეს. დაახლოებით მოსახლეობის 15-20% განადგურდა, განსაკუთრებით უნგრეთის დიდ დაბლობზე.
მანჯურიის ოპერაცია

მანჯურიის ოპერაცია — საბჭოთა შეიარაღებული ძალებისა და მონღოლეთის სახალხო რევოლუციური ჯარების სტრატეგიული შეტევითი ოპერაცია 1945 წლის 9-19 აგვისტო სსრკ-იაპონიის ომში, მეორე მსოფლიო ომის (1939-1945) დამამთავრებელ ეტაპზე. მისი მიზანი იყო იაპონიის კვანტუნის არმიის განადგურება, ჩინეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ და ჩრდილო პროვინციების (მანჯურიისა და შიდა მონღოლეთის), ლაიოდუნის ნახევარკუნძულის, კორეის ნახევარკუნძულის განთავისუფლება. აზიის კონტინენტზე აგრესიის პლაცდარმისა და იაპონიის დიდი სამხედრო-ეკონომიკური ბაზის ლიკვიდაცია. მანჯურიის ომის ფრონტი გაიშალა 4600 კმ-ზე, 200-820 კმ სიღრმეზე. კვანტუნის არმიის შემადგენლობაში იყო 1320 ათასი კაცი, 6260 ქვემეხი და ნაღმსატყორცნი, 1155 ტანკი, 1990 თვითმფრინავი და სუანგარის სამხედრო ფლოტილია. იაპონელების გეგმა ითვალისწინებდა შეეჩერებინა საბჭოთა ჯარების წინსვლა მანჯურიის სიღრმეში, კონტრდარტყმებით უკუეგდო ისინი და ჩინეთიდან და კორეიდან მიღებული რეზერვებით შეჭრილიყო სსრკ-ისა და მონღოლოლეთის სრ-ის ტერიტორიაზე. საბჭოთა შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდლობის გეგმაში შედიოდა კვანტუნის არმიის განადგურება, მონღოლთა სრ-ისა და საბჭოთა პრიმორიეს ტერიტორიიდან მანჯურიის ცენტრის მიმართულებით ერთდროულად 2 მთავარი და რამდენიმე დამხმარე დარტყმით მტრის ძალების დაქუცმაცება და ლიკვიდაცია. მანჯურიის ოპერაციაში მონაწილეობდნენ იმიერბაიკალის, შორეული აღმოსავლეთის და ფრონტები, მონღოლეთის სახალხო რევოლუციური არმიის ჯარები, წყნარი ოკეანის ფლოტის ძალები და ამურის სამხედრო ფლოტილია. 9 აგვისტოს საბჭოთა ჯარები შეტევაზე გადავიდნენ, ავიაციამ დაარტყა სამხედრო ობიექტებს ხარბინში, ჩანჩუში და გირინში; იაპონელთა ჯარების თავმოყრის რაიონებს, კავშირგაბმულობის კვანძებსა და კომუნიკაციებს. წყნარი ოკეანის ფლოტი იაპონიის ზღვაში შევიდა, გადაჭრა მანჯურიასა და კორეასთან იაპონიის დამაკავშირებელი კომუნიკაციები და მტრის სამხედრო-საზღვაო ბაზებს დაარტყა. იმიერბაიკალსი ფრონტის ჯარებმა გადალახეს უწყლო უდაბნო-სტეპის რაიონები, დიდი ხინგანის ქედი; სძლიეს იაპონიის ჯარებს და 18-19 აგვისტოს მანჯურიის უმნიშვნელოვანეს სამრეწველო და ადმინისტრაციულ ცენტრებს მიადგნენ. კვანტუნის არმიის დატყვევების დასაჩქარებლად 18 აგვისტოს ხარბინში, გირინში, ჩანჩუსა და მუკდენში საჰაერო დესანტი გადასხეს. შორეული აღმოსავლეთის ფრონტის ჯარებმა გაარღვიეს მტრის საზღვრისპირა გამაგრებული რაიონების ზოლი, 19 აგვისტოს გირინთან გავიდნენ და წყნარი ოკეანის ფლოტის დესანტთან თანამოქმედებით გაათავისუფლეს ჩრდილო კორეის რამდენიმე პორტი. შორეული აღმოსავლეთის ფრონტის ჯარებმა ამურის სამხედრო ფლოტილიასთან თანამოქმედებით გადალახეს მდინარეები ამური და უსური, გაარღვიეს იაპონელთა თავდაცვის ზღუდე და 20 აგვისტოს ხარბინი დაიკავეს. ჯარებმა წინ წაიწიეს დასავლეთიდან 500-800 კმ-ზე, აღმოსავლეთიდან 200-300 კმ-ზე და ჩრდილოეთიდან 200 კმ-ზე დაქსაქსეს იაპონელთა ჯარები იზოლირებულ ჯგუფებად და გარს შემოერტყნენ მათ 19 აგვისტოს. იაპონელებმა თითქმის ყველგან იწყო ტყვედ ჩაბარება.
პორტ-საიდის სტადიონის ტრაგედია

პორტ-საიდის სტადიონის ტრაგედია — 2012 წლის 1 თებერვალს, ეგვიპტის ქალაქ პორტ-საიდში მოხდა. ადგილობრივ საფეხბურთო კლუბ „ალ-მასრსა“ და კაიროს საფეხბურთო კლუბ „ალ-აჰლს“ შორის გამართული საფეხბურთო მატჩი ანგარიშით 3-1 დასრულდა. მატჩის დასრულებისას ორივე გუნდის გულშემატკივრები მოედანზე ჩავიდნენ და მასობრივი ჩხუბი წამოიწყეს, რასაც სერიოზული მსხვერპლი მოჰყვა: დაიღუპა 79 და დაშავდა 1000-ზე მეტი კაცი. ფეხბურთელებმა თავს გასახდელში გაქცევით უშველეს. ტრაგედიის შემდეგ ეგვიპტის ფეხბურთის ფედერაციამ ეროვნული ჩემპიონატის ყველა მატჩი გაურკვეველი ვადით გადადო. მალევე აღშფოთებულმა გულშემატკივრებმა კაიროს სტადიონებს ცეცხლი წაუკიდეს. ეგვიპტის პოლიციამ 50-მდე კაცი დააპატიმრა, ქალაქის ქუჩებში ეგვიპტის არმია გამოჩნდა. კაიროს მმართველი პირები გადააყენეს.

გამოძიება და სასამართლო პროცესი
2013 წლის იანვარში ეგვიპტის სასამართლომ 73-დან 21 დაპატიმრებულს სიკვდილი მიუსაჯა. ამის გამო სიკვდილმისჯილთა ნათესავებმა და მეგობრებმა საპატიმროზე შტურმი მოაწყეს. მათ მმართველი ძალის ოპოზიციაც შეუერთდა. ეგვიპტის ხელისუფლება იძულებული გახდა ქალაქში არმია და საბრძოლო ტექნიკა გამოეყვანა. არეულობების დროს ორი პოლიციელი და 20 სამოქალაქო პირი დაიღუპა, 250-მდე კი დაშავდა.

მატჩის სპორტული დეტალები
კრასნაია-ზარია (ლენინგრადის ოლქი)

კრასნაია-ზარია — დაბა ვსევოლოჟსკის რაიონში, ლენინგრადის ოლქში, მიეკუთვნება სვერდლოვის საქალაქო დასახლებას. 2007 წლის მონაცემებით დაბის მოსახლეობა 274 ადამიანს შეადგენდა.

პირველი დასახლება მომავალი დაბის ადგილას ჯერ კიდევ 1500 წელს არსებობდა, რომელიც ვოდსკაია პიატინის აღწერაშია დაფიქსირებული, ეს იყო ვალიტოვო. ვალიტოვო — კარელიური წარმოშობის სიტყვა, მომდინარეობს სიტყვა „́“-დან, რაც ქართულად „კარელიის უხუცესს“ ნიშნავს. სოფელი აღნიშნული იყო საუკუნით დათარიღებულ შვედურ რუკაზე. 1960 წელს კრასნაია-ზარია შედიოდა ნოვოსარატოვკას სოფსაბჭოში. ამჟამად დაბის ტერიტორიაზე მრავლადაა კოტეჯები.
გოდფრუა ბუიონელი

გოდფრუა ბუიონელი ( , აგრეთვე ცნობილი როგორც გოტფრიდ ბულიონელი (; დ. დაახ. 1060, ბულონი — გ. 18 ივლისი, 1100, იერუსალიმი) ) — ქრისტეს საფლავის ლეგენდისეული მცველი, რომელიც პირველ ჯვაროსნულ ომში რომის პაპის ურბან -ის მიმართვისთანავე ჩაერთო.

ბუიონის ჰერცოგი გოდფრუა ლოთარინგიის ოციათასიან რაინდთა ლაშქარს სარდლობდა. ამ დროს იგი 35 წლისა იყო. მან იერუსალიმამდე მიაღწია და იყო ერთ-ერთი, ვინც პირველმა აღმართა ქრისტიანული დროშა 1099 წლის 15 ივლისს. მთელი ლაშქრობის განმავლობაში გამოირჩეოდა რაინდული სულისკვეთებით ქრისტიანობით და ასევე სამართლიანობით. იერუსალიმის მეფედ არჩევისას წარმოთქვა:

მაშინ მას მაცხოვრის საფლავის მცველის ტიტული მიენიჭა. იდუმალებითაა მოცული მისი გარდაცვალების ამბავი. იგი 1100 წლის 18 ივლისს აღესრულა. გოდფრუა ბუიონელის საფლავი მე-19 საუკუნემდე მაცხოვრის აღდგომის ტაძრის კარიბჭეში მდებარეობდა. მალე მისი საფლავი გაძარცვეს და მისი სხეულის ნაწილები დაკარგულად ითვლება. 1830 წლიდან, მას შემდეგ, რაც ბელგია დამოუკიდებელ ქვეყნად გამოცხადდა, გოდფრუა ბუიონელი ბელგიის ეროვნულ გმირად ითვლება. მისი ქანდაკება ბელგიის დედაქალაქ ბრიუსელშია აღმართული.
გინჩი

გინჩი — მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლი მთიან დაღესტანში, მდინარე გიდერილ-ორის ნაპირას (ხუტორი გინჩი, შამილოვსკის რაიონი). გაითხარა 1956-1963 წწ. (მ. პიკულის, ჟ. ატაევის, ე. კოტოვიჩის, ა. ჰაჯიევისა და მ. ჰაჯიევის მიერ). ენეოლითური ნასოფლარი დაცული იყო ფლატეებითა და ზოგან 1 მ სისქის ქვის კედლებით. გათხარეს რიყისა და ნატეხი ქვისგან მშრალი წყობით ნაგები ოთხკუთხა შენობების ნაშთები. თიხატკეპნილ იატაკზე გამართული იყო ღია კერები, ხოლო სანოვაგის შესანახად იატაკში ჩაჭრილი იყო მცირე ზომის ხაროები. იატაკქვეშ აღმოჩნდა სამარხები, რაც წინააზიური გავლენის შედეგი უნდა იყოს. აღმოჩენილი კერამიკა 2 სახისაა: ადგილობრივი და იმპორტული. აღნიშნული ენეოლითური ფენა ზოგადად ძვ. წ. ათასწლეულით თარიღდება და წინააზიური კულტურის გავლენის გავრცელების უკიდურესი ჩრდილოეთი პუნქტია. ნასოფლარის ორი ფენა ეკუთვნის მტკვარ-არაქსის კულტურის ჩრდილო-აღმოსავლეთის ლოკალურ ვარიანტს (ძვ. წ. ათასწლეული). ნასოფლარი დაზიანებულია ძველი წელთაღრიცხვის ათასწლეულის ნახევრის სამარხებით, რაც გინჩის მე- კულტურულ ფენას ქმნის. გათხრილია 15 დიდი და 2 პატარა აკლდამა, 15 სამარხი თიხის დერგებში. აკლდამები მომრგვალო და ოთხკუთხაა, ნაგებია მშრალი წყობით, გადახურულია ქვის დიდი ფილებით. აკლდამებში კოლექტიურად კრძალავდნენ მოზრდილებს. პატარა აკლდამები მოზარდთა ინდივიდუალური სამარხები იყო, ხოლო დერგებში ჩვილ ბავშვებს კრძალავდნენ. სამარხეული ინვენტარიდან აღსანიშნავია კერამიკა; ქვის, ძვლისა და ლითონის სამკაული; შრომისა და საბრძოლო იარაღები.
უნგრეთის სამეფო

უნგრეთის სამეფო — მრავალენოვანი და მრავალეროვანი სახელმწიფო ცენტრალურ ევროპაში, ის მთლიანად მოიცავდა დღევანდელ უნგრეთს, სლოვაკეთს, ტრანსილვანიას, იმიერკარპატეთს, ბურგენლანდს ასევე ვოივოდინას და ხორვატიას ისტრიისა და დალმაციის გამოკლებით. 1102 წლიდან ის მოიცავდა ხორვატიის ტერიტორიასაც. სამეფომ იარსება თითქმის ათასი წელი 1000–დან 1946-მდე, და წარმოადგენდა ევროპის ერთ-ერთ კულტურულ ცენტრს.
გურჯის მეჩეთი

გურჯის მეჩეთი — მეჩეთი ტრიპოლიში, ლიბიაში. ის მდებარეობს ძველი ტრიპოლის (მედინას) შუა გულში და წარმოადგენს ისტორიული შენობების კომპლექსის ნაწილს. მეჩეთი მნიშვნელოვანი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა, ისევე როგორც მთელი მიმდებარე არეალი; მეჩეთთან ახლოს მდებარეობს მარკუს აურელიუსის რომანული თაღი.

მეჩეთი, წარმოშობით ქართველის, მუსტაფა გურჯის (ან იუსუფ გურჯი) ხელმძღვანელობაში იყო და აშენდა 1834 (ან 1833 ) წელს. ტრიპოლი მაშინ ოსმალელი მმართველის იუსუფ ქარამანლი ფაშას მმართველობის ქვეშ იყო, რომლის ბატონობა 1795 წლიდან 1832 წლამდე გაგრძელდა.

მეჩეთის ამშენებელი მუსტაფა გურჯი სამხედრო-საზღვაო მეთაური იყო. მეჩეთის შესასვლელიდან მარჯვნივ მდებარეობს ვესტიბიული სადაც აკლდამებში განისვენებენ მუსტაფა გურჯი და მისი ოჯახი.

მეჩეთის დიზაინი
გურჯის მეჩეთი საკმაოდ განსხვავებული მეჩეთია, განსაკუთრებით მის მინბარზე არსებული ფერადი დეკორაციებით. ამის გარდა, მას გარკვეული დეტალები თურქული მეჩეთებისგან აქვს ნასესხები, მასში ასევე დიდი რაოდენობითაა გამოყენებული ტუნისური კერამიკული ნამუშევარი. რაც შეეხება სვეტებს ისინი იტალიური მარმარილოსგაანაა შესრულებული, ხოლო კედლები მაროკოული ამოკვეთილი ბათქაშითაა დაფარული.

მეჩეთს რვაკუთხა მინარეთი აქვს, რაც უჩვეულოა ტრიპოლისთვის. ასევე მეჩეთი საკმაოდ მცირე ზომისაა, მაგრამ ამის და მიუხედავად ოთხ-ოთხ ნაწილად დაყოფილი 16 გუმბათი აქვს სამლოცველო დარბაზის თავზე.

გალერეა
მარინიდები

მარინიდები, მერინიდები — ბერბერთა დინასტია ბანუ-მარინის ტომიდან; განაგებდა მაროკოში 1269-1465 წლებში. საუკუნის 60-იანი წლებიდან გაძლიერებულმა დინასტიურმა შუღლმა და ფეოდალურმა შინააშლილობებმა მარინიდების სახელმწიფო დაცემამდე მიიყვანა. საუკუნის დასაწყისში პორტუგალიელებთან ბრძოლაში (რომელთაც მიიტაცეს მარინიდების სამფლობელოს ნაწილი) დაწინაურდნენ ვატასიდები (მარინიდების გვერდითი შტო), რომლებიც საუკუნის 20-იანი წლებიდან ფაქტობრივად განაგებდნენ სახელმწიფოს. 1565 წლიდან ხელისუფლება მაროკოში მთლიანად მათ ხელში გადავიდა.
მასაგეტები

მასაგეტები — ძვ. ბერძენ ავტორთა მიხედვით მოსახლეობა იმიერკასპიისა და არალისპირეთს შორის. მასაგეტების ეთნიკური კუთვნილების შესახებ მეცნიერებაში ერთიანი აზრი არ არსებობობს. ჰეროდოტეს ცნობით, მასაგეტები მომთაბარენი იყვნენ, იბრძოდნენ ქვეითად და ცხენებით, თაყვანს სცემდნენ მზეს, აღჭურვილი იყვნენ სპილენძისა და ოქოროს იარაღით. მათთან ბრძოლაში დაიღუპა აქამენიდთა სახელმწიფოს დამაარსებელი კიროსი, რომელიც დაამარცხა მასაგეტების „დედოფალმა“ ტომირისმა. სტრაბონი მასაგეტებს აკუთვნებს არალისპირეთის ბინადარ მცხოვრებთ, რომლებიც პრიმიტიულ ბინადარ ცხოვრებას ეწეოდნენ, აგრეთვე ზოგიერთ მიწათმოქმედ ტომს.
ბათიალი

ბათიალი, ბათიალური ზონა (ბერძნ. — „ღრმა“) — მსოფლიო ოკეანის ზონა, რომელიც მეზოპელაგიურ და აბისალურ ზონებს შორის მდებარეობს.

გეომორფოლოგიური თვისებებით დაახლოებით კონტინენტურ დაქანებას შეესაბამება.

ტერმინი გამოიყენება თანამედროვე ჰიდროლოგიაში, როგორც იმ ორგანიზმთა ბინადრობის ზონის დასახელება, რომლებიც ოკეანის სიღრმეებში, 200—2500 მ, ამჯობინებენ ცხოვრებას.

პირობები
საგრძნობი წნევა (25 მნ/მ²-მდე ან 250 კგძ/სმ²);
სინათლის თითქმის სრული არარსებობა;
მცირე სეზონური ტემპერატურული მერყეობა;
წყლის სიმკვრივის მცირე სეზონური მერყეობა;
წყლების ცვალებადობა — შედარებით სუსტია, მაგრამ შესამჩნევად დიდი, ვიდრე აბისალში;
ფსკერის რელიეფი — დანაწევრებული;
ფსკერზე — ნალექების წყვეტილი საფარი და ბუნებრივი ქანების მრავალრიცხოვანი გასასვლელი;
ცხოველთა სამყაროს მრავალფეროვნება; თევზების სახეობები აბისალურს უახლოვდება;
სინათლის სიმცირის გამო მცენარეულობა მეტისმეტად ღარიბია.

წყარო
. «». . . .
ქანაანელები

ქანაანელები — უძველესი სემიტური მოსახლეობა სირია-პალესტინისა და ფინიკიის ტერიტორიაზე ბრინჯაოსა და ადრინდელ რკინის ხანაში. ქანაანელები თავდაპირველად მომთაბარე ცხოვრებას ეწეოდნენ. ბინადარ ცხოვრებაზე გადასვლის შემდეგ ქალაქები დააარსეს. ზოგიერთ ძველ დასახლებას ახალი სემიტური სახელები შეარქვეს — იერიქონი (შეადარეთ ძველი სემიტური მთვარის ღვთაება „იარიხი“; ბიბლოსი იგივე „ბუბლა“ ან „გებალ“ ქანაანურ-სემიტურად „გამაგრებულ ადგილს“, „მხარეს“ აღნიშნავს და სხვა).

ავტოქთონური არასემიტი ტომების დამორჩილების შემდეგ ქანაანური მოსახლეობა გაბატონდა მთელ რეგიონში, რომელსაც ქანაანი უწოდეს. დროთა განმავლობაში მოხდა მოსახლეობის დიფერენცირება, რაც გამოწვეული იყო ერთიანი ქანაანური ენის ცალკეულ დიალექტებად დაყოფით. უძველეს ქანაანურ ფენას ქმნიდნენ ებლაელები (ებლაიტები), მოგვიანებით გამოცალკევდნენ უგარითელები, ამორეველები, ფინიკიელები, ებრაელები, მოაბელები და სხვა. ქანაანელთა მეურნეობის ძირითადი დარგები მიწათმოქმედება და მესაქონლეობა იყო. დიდი ადგილი ეკავა ვაჭრობასა და ხელოსნობას. ქანაანელები სხვადასხვა დროს სხვადასხვაგვარ დამწერლობას იყენებდნენ (ე.წ. სინის დამწერლობას, ეგვიპტურ იეროგლიფებს, აქადურ ლურსმულს). ქანაანელთა თითოეულ თემს, დასახლებას, ტომს თავისი მფარველი ღვთაება ჰყავდა, რომელსაც ბაალი („ბატონი“, „უფალი“) ეწოდებოდა.

მოგვიანებით ტერმინ ქანაანელებს მხოლოდ ფინიკიელთა და ჩრდილოეთ აფრიკაში ფინიკიის კოლონიის მცხოვრებთა აღსანიშნავად იყენებდნენ.
ვსევოლოჟსკის რაიონი

ვსევოლოჟსკის რაიონი — ადმინისტრაციული ერთეული ლენინგრადის ოლქში, ადმინისტრაციული ცენტრი — ვსევოლოჟსკი. რაიონის ტერიტორიის განვითარება აღმოსავლეთის (ბალტიის ზღვიდან საბერძნეთამდე) სავაჭრო გზის არსებობამ განაპირობა. საუკუნემდე რაიონის ტერიტორია ორეხოვის მაზრის შემადგენლობაში შედიოდა.

რაიონის ტერიტორია ძირითადად დაბლობებსა და ვაკეებს მოიცავს, თუმცა დასავლეთით და ჩრდილო-დასავლეთით ბორცვიანია. მაქსიმალური სიმაღლე 170-180 მეტრია, რომელიც რაიონის ჩრდილოეთით ფიქსირდება, ხოლო უდაბლესი ადგილი — ნევის კიდეებია, ზღვის დონიდან -1 მეტრი.
მაკენზის მთები

მაკენზის მთები — მთის სისტემა კანადის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, კორდილიერების აღმოსავლეთი სარტყლის ნაწილი. ჩრდილოეთით ესაზღვრება მდინარე პილი, სამხრეთით მდინარე საუთ-ნაჰანი. სიგრძე დაახლოებით 700 კილომეტრი. სიმაღლე 2469 მეტრამდე. აგებულია დანალექი ქანებით. შეინიშნება ძველი გამყინვარების კვალი. მეკენზის მთების კალთებზე სათავე აქვს მდინარე მაკენზის შენაკადებს. გავრცელებულია ტაიგა (ნაძვნარი), მეჩხერი ტყე (1200-1500 მეტრამდე) და მთის ტუნდრა.
ქანაანი

ქანაანი (ფინიკ. , , ) — ძველი პალესტინის, სირიისა და ფინიკიის აღმნიშვნელი ზოგადი სახელწოდება. მოიცავდა ტერიტორიას ხმელთაშუა ზღვიდან მდინარეების ორონტესისა და იორდანეს ველებამდე, ტავრის მთიდან ღაზამდე. როგორც ვარაუდობენ, „ქანაანი“ ნიშნავდა „მეწამულს“. თავდაპირველად მოიცავდა ტერიტორიას, სადაც მოგვიანებით მდებარეობდა ფინიკია. ქანაანზე გადიოდა დიდი სავაჭრო გზები, რაც ხელს უწყობდა ქვეყნის ეკონომიკურ-კულტურულ განვითარებას. დასახლებული იყო პალეოლითის დროიდან. მეზოლითის ხანაში ჩამოყალიბდა ე.წ. ნატუფიის კულტურა. ნეოლითის ხანიდან (ძვ. წ. ათასწლეული) ჩნდება პირველი სამიწათმოქმედო დასახლებანი (იერიქონი).

ენეოლითის ხანა ქანაანში ე.წ. ღასულის კულტურას უკავშირდება (იერიქონის ზოგიერთი ფენა, ბეთ-შეანი, მეგიდო). ადრინდელი ბრინჯაოს ხანიდან (ძვ. წ. ათასწლეული) სამიწათმოქმედო დასახლებანი გამრავლდა, მოსახლეობა ეთნიკურად შეიცვალა. ქანაანის აბორიგენები სემიტები არ უნდა ყოფილიყვნენ. ძვ. წ. ათასწლეულში სემიტები — ქანაანელები დასახლდნენ. ქანაანი პოლიტიკურად ერთიანი, ძლიერი სახელმწიფო არასდროს ყოფილა. სახელმწიფოებრივი გაერთიანების ძირითადი ფორმა ქალაქ-სახელმწიფო იყო (ებლა, იერიქონი, მეგიდო, ჰაცორი, გეზერი, თაანახი, ბეთ-შეანი და სხვა). თითოეულ ქალაქ-სახელმწიფოს თავისი მეფე ჰყავდა და საგვარეულო არისტოკრატია მართავდა. ეგვიპტელები ქანაანში ძვ. წ. ათასწლეულიდან ლაშქრობდნენ, ხოლო - სს-ში გაბატონდნენ კიდეც. ეგვიპტელებმა ქანაანი სამ ნაწილად დაყვეს და ყოველ პროვინციას სათავეში ეგვიპტელი მოხელე ჩაუყენეს (აქადურად „რაბიცუ“, ქანაანურად „სოქინუ“). ისინი პროვიცნიას ადგილობრივი მმართველების (აქადური „ხაზანნუ“) საშუალებით განაგებდნენ. ჩრდილოეთ სირიაში ხეთების კვლავმომძლავრების გამო ეგვიპტელთა გავლენა შესუსტდა საუკუნის ბოლოდან. რამზეს -სა და ხათუსილი -ს შორის სამშვიდობო ხელშეკრულების დადების შემდეგ ქანაანი გავლენის სფეროებად დაიყო. „ზღვის ხალხებმა“ დიდი ზიანი მიაყენეს ქანაანს. ძვ. წ. საუკუნის ბოლოდან ფილისტიმელები, ისრაელისა და იუდას ტომები გაძლიერდნენ. ქანაანის ტერიტორია თანდათანობით შემცირდა. ბოლოს ქანაანი მხოლოდ ფინიკიას აღნიშნავდა, ხოლო ქანაანელები — ჩრდილოეთ აფრიკაში ფინიკიის კოლონიის მცხოვრებთ.
სულიკო კოროშინაძე

სულიკო კოროშინაძე (დ. 17 დეკემბერი, 1932, თბილისი ― გ. 16 დეკემბერი, 2011, თბილისი) — ქართველი საესტრადო მომღერალი, ფოლკლორისტი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1967), თბილისის საპატიო მოქალაქე (2011).

დაიბადა 1932 წელს ქ. თბილისში. იგი მდიდარი სასიმღერო ტრადიციების ოჯახში გაიზარდა. პაპა — ერმილე, ბიძები: ევგენი და მიხეილ კოროშინაძეები, საქართველოს ეთნოგრაფიული ანსამბლის გურული სიმღერების საუკეთესო შემსრულებლებად ითვლებოდნენ. დედა — ანა კოროშინაძე წლების მანძილზე საქართველოს მეჩონგურე ქალთა ანსამბლის წამყვანი სოლისტი იყო და კრიმანჭულის უბადლო შემსრულებელი.

სულიკო კოროშინაძე სწავლობდა ვაჟთა 20-ე სკოლაში, სადაც მონაწილეობას იღებდა სკოლის საზეიმო საღამოებში და ხალხურ სიმღერებს ასრულებდა. საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტზე. სწავლის პერიოდში, საფაკულტეტო და საუნივერსიტეტო კონცერტების, ფესტივალების, თუ ოლიმპიადების უცვლელი მონაწილეა. უნივერსიტეტში ჩამოყალიბდა იგი, როგორც საესტრადო მომღერალი და შემსრულებელი.

1956 წელს სულიკო კოროშინაძემ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (გეოგრაფია–გეოლოგია) დაამთავრა. ამ დროს საქართველოს ფილარმონიასთან ჩამოყალიბდა საესტრადო ორკესტრი, გიორგი გაბისკირიას ხელმძღვანელობით. ჩატარებულ კონკურსში უამრავი მსურველი მონაწილეობდა. სულიკომ გაიმარჯვა და ორკესტრის სოლისტი გახდა. შემდგომში ორკესტრმა კვლავ განიცადა შემოქმედებითი გადახალისება. 1960 წლიდან ორკესტრს ეწოდა საქართველოს სახელმწიფო საესტრადო ორკესტრი „რერო“, რომლის სოლისტი კოროშინაძე 25 წელი იყო. მისი ხელმძღვანელი იყო ქართული ესტრადის ქომაგი და მოამაგე კონსტანტინე პევზნერი. მღეროდა დუეტში ნანული აბესაძესთან ერთად.

გარდაიცვალა 2011 წლის 16 დეკემბერს. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ჯილდოები და აღიარება
1967 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1996 — ღირსების ორდენი ქართული საესტრადო ხელოვნების განვითარებაში შეტანილი დიდი წვლილისა და ნაყოფიერი პედაგოგიური მოღვაწეობისათვის
2011 — თბილისის საპატიო მოქალაქე
სტენტორი (გვარი)

სტენტორი, ყანწა — უმარტივესი ცხოველების გვარი ინფუზორიების კლასისა. მათი სხეულის სიგრძე 1 მმ აღწევს. აერთიანებს 10-ზე მეტ სახეობას. აქვთ ძაბრისებრი სხეული, გაფართოებულ წინანაწილზე — პირისირგვლივი მემბრანელები, რომლებიც საკვებს ატარებენ პირის ხვრელისაკენ. დანარჩენი სხეული წვრილი წამწამების სიგრძლივი რიგებითაა დაფარული. მკუმშავი ძაფების — მიონემების საშუალებით შეუძლიათ შეიკუმშონ და ბურთისებრი ფორმა მიიღონ. ბინადრობენ ზღვებსა და მტკნარ წყლებში. ზოგიერთი სახეობის ციტოპლაზმაში არის მრავალრიცხოვანი სიმბიონტი — ერთუჯრედიანი წყალმცენარეები.
ყარაბაღის ბრძოლა

ყარაბაღის ბრძოლა — ბრძოლა ქართლ-კახეთის სამეფოსა და ყარაბაღის ლაშქარს შორის 1750 წელს. აზერბაიჯანის სახანოებს შორის ყველაზე მეტად გაძლიერებული ყარაბაღის ხანი ფანა მეზობელ სახანოებს ავიწროვებდა. 1750 წელს ის განჯას შემოადგა. განჯის ხანმა დახმარება სთხოვა ქართლისა და კახეთის მეფეებს. თეიმურაზ და ერეკლე ყარაბაღისაკენ თებერვალში გაემართნენ. ლაშქარს რომელშიც იყვნენ იმერეთის, ოსეთის, ერევნის, ყაზახის, შამშადილუსა და ლეკთა რაზმები, განჯასთან განჯის, გულისტანის, ყარაბაღის სომეხთა კათალიკოსის და სხვა მელიქების ლაშქარი შეუერთდა. ფანა-ხანმა პირდაპირ შებრძოლება ვერ გაბედა, ღამით განჯას ალყა მოხსნა და ყარაბაღში გადავიდა. ექვსი დღის შემდეგ ქართველთა ლაშქარი ყარაბაღის სახანოში შეიჭრა. დავით ბატონიშვილის მიხედვით, ბრძოლა მოხდა ყარათეფედ წოდებულ ადგილას. ფანა ალი-ხანი 6 ათასი კაცით მთიან ადგილზე გამაგრდა. ერეკლე -მ იერიშზე გადასვლა გადაწყვიტა. მთავარი ძალები დაბლობზე დატოვა, თვითონ კი რჩეული ლაშქრით მტრის მოწინავე პოზიციებს შეუტია. მტერი გაიქცა. ქართველთა მთავარი ჯარი თეიმურაზ -ის მეთაურობით ტყიან ზეგანზე ავიდა და გადამწყვეტი იერიში მიიტანა შემდრკალ მტერზე. გაქცეულთა დევნა მეორე დღესაც გაგრძელდა. ქართველებს მრავალი ტყვე, დიდძალი ქონება და იარაღი დარჩათ.
ყარაბაღის სახანო

ყარაბაღის სახანო — ფეოდალური სახელმწიფო აზერბაიჯანში - საუკუნის დასაწყისში. მდებარეობდა არაქსისა და მტკვრის შუამდინარეთში. დააარსა ფანა ალი-ხანმა 1747 წელს. ყარაბაღის სახანო დროდადრო ავრცელებდა თავის გავლენას განჯის, ერევნის, ნახიჭევანისა და არდებილის სახანოებზე. მოსახლეობა მისდევდა მიწათმოქმედებას, მესაქონლეობასა და მებაღეობას, განვითარებული იყო ხელოსნობა. იბრაჰიმ ჰალილ-ხანმა (1759-1806 წწ.) ირანის ან ოსმალეთის შიშით მფარველობისათვის რუსეთს მიმართა. 1805 წელს ხელმოწერილ იქნა ხელშეკრულება ყარაბაღის სახანოსა და რუსეთს შორის მფარველობაში შესვლის შესახებ. 1822 წელს სახანოს მმართველობა გაუქმდა, იგი შეცვალა რუსულმა სამხედრო ადმინისტრაციამ.