iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კასტილიონეს ბრძოლა

კასტილიონეს ბრძოლა — ბონაპარტის იტალიაში ლაშქრობის (1796-1797 წწ.) დროს ქ. კასტილიონეს რაიონში (ჩრდილოეთი იტალია) 1796 წლის 5 აგვისტოს გენერალ ნაპოლეონ ბონაპრტის ჯარებსა და ფელდმარშალ დაგობერტ ზიგმუნდ ვურმზერის ავსტრიის არმიას შორის გამართული ბრძოლა. ივლისის ბოლოს ავსტრიის ჯარები ტიროლიდან დაიძრნენ. ბონაპარტმა თავის ჯარებს მდინარე მინჩოს დასავლეთით მოუყარა თავი. 31 ივლისი-3 აგვისტოს მან ბრეშის აღმოსავლეთით დაამარცხა ავსტრიის არმიის ნაწილები. 5 აგვისტოს კი - მთავარი ძალები, რომლებიც კასტილიონეს უტევდნენ.
თელეთის საყდარი

თელეთის საყდარი — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კალოუბანში, შემაღლებულ ადგილზე. თარიღდება საუკუნით. ეკლესია დარბაზულია (3,3 2,3 მ), ნაგებია რიყის ქვით. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აფსიდის ღერძზე სარკმელია, გვერდებზე ნიშები. ეკლესია შიგნიდან შელესილია. სახურავი ორფერდაა, გადახურულია ღარიანი კრამიტით.
კატო-კამბრეზის ზავი

კატო-კამბრეზის ზავი — ორი საზავო ხელშეკრულება, რომლითაც დასრულდა იტალიური ომები (1494-1559 წწ.). ხელი მოაწერეს კატო-კამბრეზში (საფრანგეთი) 2 აპრილს საფრანგეთმა და ინგლისმა, 3 აპრილს საფრანგეთმა და ესპანეთმა. ხელშეკრულებით ინგლისი საფრანგეთს უბრუნებდა კალეს, ხელშეკრულებით საფრანგეთი უარს ამბობდა იტალიაზე, გენუას უბრუნებდა კორსიკას, ათავისუფლებდა 1536 წელს ოკუპირებულ პიემონტსა და სავოიას (ისინი კვლავ სავოიის ჰერცოგს უბრუნდებოდა), მხოლოდ პიემონტის 5 ციხესიმაგრეში (ტურინი, კიერი, პინეროლი, კივასო, ვილანოვა-დ’ასტი) რჩებოდა საფრანგეთის გარნიზონი. კატო-კამბრეზის ზავმა განამტკიცა ესპანეთის ბატონობა მილანის საჰერცოგოში, ნეაპოლის სამეფოში, სიცილიასა და სარდინიაში.
ხამარ-დაბანი

ხამარ-დაბანი — ქედი ბაიკალისპირეთში, რუსეთის ბურიატეთის რესპუბლიკასა და ირკუტსკის ოლქში. სიგრძე 420 კმ, სიგანე 65 კმ-მდე. უმაღლესი წერტილის სიმაღლე აღწევს 2371 მ-ს (მთა ხან-ულა). ჭარბობს საშუალომთიანი რელიეფი. უძველესი მასივია. აგებულია კრისტალური ფიქლებით, გნაისებით, ბაზალტებით, კირქვებით; ბევრია გრანიტული ინტრუზიები. ჩრდილოეთ ნაწილში გაბატონებულია ზომიერი და ნოტიო ჰავა. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა წელიწადში 1300 მმ-ს უტოლდება. 1500–1800 მ-მდე ფერდობები დაფარულია კედრით, სოჭისა და ფიჭვის ტყეებით. 1968 წელს ქედის ცენტრალურ ნაწილში შეიქმნა ბაიკალის ბიოსფერული ნაკრძალი.
კონსტანტინე V (ბიზანტია)

კონსტანტინე , კონსტანტინე სკორე (მისი ლათინური ზედმეტსახელი ან შესატყვისია ქართული „სკორე“-სი, რაც ცხოველის განავალს ნიშნავს; დ. 718 — გ. 14 სექტემბერი, 775) — ბიზანტიის იმპერატორი 741-775 წლებში. ისავრიელთა დინასტიის წარმომადგენელი, ბიზანტიის იმპერატორ ლეონ ისავრიელის ძე. იცავდა პროვინციული არისტოკრატიის ინტერესებს. მის დროს ბიზანტია ძლიერი სამხედრო სახელმწიფო იყო. კონსტანტინე -მ ბრყინვალე გამარჯვებები მოიპოვა არაბებზე (746 და 752 წწ.), ბულგარელებზე (მარჩელაის ბრძოლა — 759 წ., ანქიალოსის ბრძოლა — 762 წ.). გააუმჯობესა იმპერიის ეკონომიკური მდგომარეობა, გაზარდა გადასახადები. 754 წლის საეკლესიო კრებაზე მიაღწია ხატთაყვანისმცემელთა დაგმობას. ებრძოდა ოპოზიციურად განწყობილ ბერ-მონაზვნებს, დახურა მონასტრები და მიითვისა მათი ქონება. შემწყნარებლობას იჩენდა მწვალებლური მოძრაობებისადმი.
სეკრეტარის კუნძული

}
| მდებარეობა = წყნარი ოკეანე
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 81,4
| სია =
| სიგრძე_კმ =
| სიგანე_კმ =
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ = 1200
| ქვეყნის სახელი =
სეკრეტარი — კუნძული ახალი ზელანდიის სამხრეთ-დასავლეთით, სამხრეთ კუნძულთან ძალიან ახლოს. არის ფიორდლანდის ეროვნული პარკის ტერიტორიის ნაწილი. მოქცეულია დაუთფულ-საუნდის ფიორდში, დასავლეთიდან ესაზღვრება ტასმანის ზღვა. ადმინისტრაციულად შედის საუთლენდის რეგიონის შემადგენლობაში.

კუნძულს იცავს ახალი ზელანდიის კონსერვაციის დეპარტამენტი.

გეოგრაფია
აქვს უხეში სამკუთხედის ფორმა. კუნძულის ზედაპირი მთიანია, მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან 1196 მეტრს აღწევს, რაც ყველაზე მაღალია ფიორდლანდის ეროვნული პარკის კუნძულებს შორის. კუნძული დაუსახლებელია და მოიცავს 81,4 კმ². ადგილობრივი ფაუნა ასევე შედარებით მდიდარია. კუნძულზე ბუდობს ახალზელანდიური ფაუნის რამდენიმე ფასეული წარმომადგენელი, მათ შორის გამოირჩევიან მსხვილტუჩა პინგვინი , ნაცრისფერი ქარიშხალა , ყავისფერი კივი , უეკა , ახალზელანდიური შავარდენი , ყვითელშუბლა მხტუნავი თუთიყუში . მიუხედავად ამისა მათთვის მნიშვნელოვან საფრთხეს წარმოადგენს ყარყუმი, რომელიც შემოიყვანეს ქვეყანაში ევროპელებმა. ამიტომ კუნძულზე მიმდინარეობს მათი მუდმივი განადგურება.
კონსტანტინე VII

კონსტანტინე პორფიროგენეტი (დ. 905, კონსტანტინოპოლი — გ. 9 ნოემბერი, 959, იქვე) — ბიზანტიის იმპერატორი 913-920 და 945-959 წლებში. მაკედონელთა დინასტიის წარმომადგენელი. 920 წლამდე მისი რეგენტები მართავდნენ ქვეყანას, 920-945 წლებში თვითონ მართავდა მხოლოდ ნომინალურად. დამოუკიდებელი მმართველობის დროიდან კონსტანტინე არსებითად დედაქალაქის მსახურული არისტოკრატიის ინტერესებს გამოხატავდა. ეომებოდა არაბებს. ბიზანტიის ჯარებმა მდინარე ევფრატამდე მიაღწიეს.

ზედწოდება
იმპერატორს წარმოშობის უბრალო ფესვები ჰქონდა. ის იყო ბასილი -ის შვილიშვილი, რომელმაც საფუძველი დაუდო მაკედონელთა დინასტიას ბიზანტიის იმპერიის ტახტზე.

კონსტანტინეს ზედწოდება „პორფიროგენეტი“ კი („პორფირის დარბაზში დაბადებული“) აღნიშნავდა იმ ფაქტს, რომ იგი სასახლის პორფირით მორთულ დარბაზში დაიბადა, როგორც იმპერატორის შვილი და მისი კანონიერი მემკვიდრე.

თხზულებები
მისი ინიციატივით და ზრუნვით გამოდიოდა კომპილაციური ხასიათის ენციკლოპედიური კრებულები. ავტორია რამდენიმე თხზულებისა, კერძოდ, მან დაწერა წიგნები:
„ცერემონიების შესახებ“
„სახელმწიფოს მართვის შესახებ“
„ბიზანტიის იმპერიის ისტორია“ (817 წლიდან მის დრომდე)
„ბასილი -ის მმართველობის შესახებ“.

წიგნები ბიზანტიის ისტორიის უძვირფასესი წყაროა, შეიცავს უაღრესად საინტერესო მასალას იმპერიის პოლიტიკური და სოციალური ისტორიის, აგრეთვე, მისი მეზობელი ხალხების შესახებ.

თხზულებები კონსტანტინე პორფიროგენეტს წარმოგვიდგენს, როგორც უაღრესად განათლებულ, საინტერესო და მრავალმხრივ პიროვნებას.
ბაიკალისპირეთი

ბაიკალისპირეთი — ტერიტორია აღმოსავლეთ ციმბირში, ბურიატეთისა და ირკუტსკის ოლქის ფარგლებში. ებჯინება ბაიკალის ტბას დასავლეთით. მის ფარგლებშია ზღვისპირა ქედი, ბაიკალის ქედი, ბარგუზინის ქედი, იტაკის ქედი, ჯიდინის ქედი, ხამარ-დაბანი, ულან-ბურგასი. ფერდობებზე განვითარებულია ტაიგა. მთათაშუა ქვაბულებში ხარობს სტეპური მცენარეულობა. ბაიკალისპირეთის ტერიტორიიდან იღებენ სათავეს დიდი მდინარეები ანგარა და ლენა. მის ფარგლებშია აგრეთვე ბაიკალისპირეთის ეროვნული პარკი. არის არაერთი დასახლებული პუნქტი. უდიდეს ქალაქად მიჩნეულია ირკუტსკი. მოიპოვება სასარგებლო წიაღისეულები (ლაზურიტი, მარმარილო და სხვ.).
არაპავა

}
| მდებარეობა = წყნარი ოკეანე
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 75
| სია =
| სიგრძე_კმ = 28
| სიგანე_კმ = 4
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ = 559,4
| ქვეყნის სახელი =
არაპავა — პატარა კუნძული მარლბორო-საუნდის ფიორდში, ახალი ზელანდიის სამხრეთ კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კიდესთან. მისი ფართობია 75 კმ².

გეოგრაფია
დასავლეთიდან არაპავას გარს ეკვრის დედოფალ შარლოტას ყურე, სამხრეთიდან კი ტორის არხი, რის გავლითაც ხორციელდება საზღვაო კავშირი ჩრდილოეთ კუნძულზე მდებარე ქალაქ უელინგტონსა და სამხრეთ კუნძულზე მდებარე ქალაქ პიკტონს შორის.

ისტორია
1770 წელს, კაპიტანმა ჯეიმზ კუკმა სწორედ არაპავას ერთ-ერთი ბორცვიდან დაინახა წყნარი ოკეანიდან ტასმანის ზღვაში გასასვლელი სრუტე, რომელსაც შემდეგ კუკის სრუტე ეწოდა. ამ აღმოჩენამ გააცამტვერა გეოგრაფების მოსაზრება, რომ თითქოს აქ დიდი სამხრეთის კონტინენტი, ტერა-აუსტრალისი არსებობდა. 1970 წელს კუნძულზე კუკის მონუმენტი გაიხსნა.

1820-იანი წლების ბოლო პერიოდიდან 1960-იანი წლების შუა პერიოდამდე არაპავა ემსახურებოდა ვეშაპის დამჭერთა ბაზას რეგიონში, რომლის ცენტრი იყო პერანოს კონცხი კუნძულის აღმოსავლეთ ნაპირზე.

კუნძულზე ბინადრობენ ღორების, ცხვრების და თხების უნიკალური ჯიშები, რომელთა წარმოშობა უცნობია. არსებობს მოსაზრება, რომ ისინი არიან პირდაპირი შთამომავლები გადაშენებული ინგლისური ჯიშისა, რომლებიც ჩაყვანილია არაპავაზე ან ჯეიმზ კუკის, ან ვეშაპის დამჭერების მიერ.
მატაკანა

}
| მდებარეობა = წყნარი ოკეანე
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 60,7
| სია =
| სიგრძე_კმ = 20
| სიგანე_კმ = 3
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =
მატაკანა — კუნძული ახალი ზელანდიის ჩრდილოეთ კუნძულის ჩრდილოეთით, პლენტის ყურეში. ადმინისტრაციულად შედის ბეი-ოვ-პლენტის რეგიონის შემადგენლობაში. საუკუნეთა მანძილზე ის დასახლებული იყო მაორის ტომებით. მატაკანაზე 2006 წლის აღწერის მონაცემებით სახლობს 225 ადამიანი.

კუნძული იცავს ქალაქ ტაურანგის ნავსადგურის შესასვლელს. დაფარულია ფიჭვის ტყეებით. მისი გრძელი, თეთრი პლაჟები საკმაოდ პოპულარულია დამსვენებლებში.

გეოგრაფია
კუნძული მატაკანა — ახალ ზელანდიაში უდიდესი ბარიერული კუნძული. ის ყოფს პლენტის ყურეს ტაურანგას უბისაგან. ფორმით მატაკანა წარმოადგენს გრძელ, ბრტყელ კუნძულს, რომლის სიგრძე დაახლოებით 20 კმ-ია, მაგრამ სიგანე 3 კმ-ს არ აღემატება. ხმელეთის საერთო ფართობია 60,7 კმ².

პირობითად კუნძული შეიძლება დავყოთ ორ ნაწილად. მატაკანას წყნარი ოკეანისკენ მიმართული ნაწილი წარმოადგენს ჰოლოცენის პერიოდის ქვიშოვან ბარიერს, რომელიც გადაჭიმულია ოკეანის სანაპიროს პარალელურად 24 კმ-ის სიგრძეზე. ამ რაიონში მდებარეობენ რელიქტური წინამდებარე დიუნები, ხოლო ზედაპირი დაფარულია ხშირი სანაპირო ტყეებით. ეკოლოგიის მიხედვით, მატაკანაზე განსაკუთრებულ ფასეულობას წარმოადგენს მტკნარი წყლის წყალ-ჭაობიანი სავარგულები და ქვიშოვანი დიუნები. მთლიანად კუნძულზე ხარობს მცენარეთა დაახლოებით 100 სახეობა. 2001 წლის აღწერის მონაცემებთან შედარებით კლებამ შეადგინა 63 ადამიანი, ანუ 21,9 %. მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი წარმოადგენს ახალი ზელანდიის მკვიდრ ხალხს — მაორებს. ძირითადი სასაუბრო ენებია ინგლისური და მაორი ენა.
რაულის კუნძული

}
| მდებარეობა = წყნარი ოკეანე
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 29,38
| სია =
| სიგრძე_კმ =
| სიგანე_კმ =
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა = მუმუკაი
| სიმაღლე_მ = 516
| ქვეყნის სახელი =
რაული ანუ სანდი — კუნძული წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში, კერმადეკის კუნძულების შემადგენლობაში. რამდენიმე ათასწლეულის წინ მომხდარა ძლიერი ვულკანური აქტივობა, სადაც დომინირებდა დაციტის ამოფრქვევები.

გეოგრაფია
ფართობი 29,38 კმ²-ს შეადგენს. (არქიპელაგ კერმადეკის მთლიანი ფართობია — დაახლოებით 33 კმ²). მდებარეობს არქიპელაგის ჩრდილოეთ ნაწილში. უმაღლესი წერტილი — მთა მუმუკაი (516 მეტრი ზღვის დონიდან), რომელიც ასევე მთელი არქიპელაგის უმაღლესი წერტილიცაა.

გეოლოგიურად სტრატოვულკანია.

ისტორია
კუნძულზე აღმოჩენილია პოლინეზიური ტიპის ქვის იარაღები, რაც მის პრეისტორიულ დასახლებებზე მიუთითებს, თუმცა დასავლეთელი მეზღვაურების მიერ აღმოჩენის მომენტში, კუნძული დაუსახლებელი იყო.

მოსახლეობა
კუნძულის მოსახლეობა შედგება სამეცნიერო სადგურის რამდენიმე პერსონალისგან. თუმცა საუკუნის დასაწყისში კუნძულებზე ცხოვრობდა 8 ათასამდე პოლინეზიელი ადამიანი, მაგრამ 1934 წლიდან არქიპელაგი რეზერვატია.
ლიტლ-ბარიერის კუნძული

}
| მდებარეობა = წყნარი ოკეანე
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 28
| სია =
| სიგრძე_კმ = 7,5
| სიგანე_კმ = 5,5
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა = ჰაუტურუს მთა
| სიმაღლე_მ = 722
| ქვეყნის სახელი =
ლიტლ-ბარიერის კუნძული (; მაორ. ), რაც თარგმანში ნიშნავს «ქარების დასასვენებელ ადგილს») — პატარა კუნძული ახალი ზელანდიის ჩრდილოეთ კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ჰაურაკის უბეში. ადმინისტრაციულად შედის ოკლენდის რეგიონის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
კუნძული მდებარეობს ახალი ზელანდიის ყველაზე დიდ ქალაქ ოკლენდიდან 80 კმ-ით ჩრდილოეთით. ჩრდილოეთ კუნძულისგან გამოყოფილია ჯელიკოს არხით , გრეიტ-ბარიერის კუნძულისგან კი კრედოკის არხით .

კუნძული ჩამქრალ, მრგვალი ფორმის ანდეზიტურ ვულკანის კონუსს წარმოადგენს, რომლის დიამეტრია 6 მეტრი, ხოლო ფართობი — 28 კმ². ლიტლ-ბარიერის კუნძულის რელიეფი მთაგორიანია, ღრმა ხეობებით. კუნძულის უმაღლესი წერტილია, ჰაუტურუს მთა, სიმაღლით 722 მეტრი, რომელსაც აღწერენ როგორც „ყველაზე ხელუხლებელ ეკოსისტემას ახალ ზელანდიაში“. ამიტომ კუნძულზე მუდმივი მოსახლეობა (სამეცნიერო თანამშრომლების გარდა) არ არსებობს. კუნძულზე ფლორის და ფაუნის სამყარო საკმაოდ მრავალფეროვანია. კუნძულზე ბუდობენ ახალ ზელანდიაში უდიდესი მიწის ჭიაყელების, სახეობა, რომლის სიგრძემ შეიძლება მიაღწიოს 1,4 მეტრს, ხოლო დიამეტრმა — 11 მილიმეტრს (ამასთან ერთად, ჭიაყელას აქვს ლუმინესცენციის თვისება), ასევე მსოფლიოში ყველაზე მძიმე მწერები — -ის სახეობის მწერი უეტა, რომელიც იწონის 71 გრამამდე. კუნძულზე ასევე იზრდება მცენარეთა დაახლოებით 350 სახეობა.

ისტორია
მაორის ხალხის ლეგენდების თანახმად, კუნძული დასახლებული იყო საუკუნიდან, მას შემდეგ, რაც იგი აღმოაჩინა მაორელმა მოგზაურმა ტოიმ, ხოლო საუკუნეში კუნძულზე დაფუძნდნენ ტომ ნგატი-ვაის შთამომავლები. საუკუნეში კუნძული მუდმივად განიცდიდა თავდასხმებს მეზობელი ტომის ხალხისგან, რომელთა მეთაურები იყვნენ კავერაუ და მატააჰუ. უფრო დიდ მეზობელთან, გრეიტ-ბარიერთან ერთად ევროპული სახელი 1769 წელს კაპიტანმა ჯეიმზ კუკმა უწოდა..

 საუკუნის დასასრულს ახალზელანდიელმა ნატურალისტებმა წამოწიეს იდეა კუნძულ ლიტლ-ბარიერზე ფრინველთა ნაკრძალის შექმნის თაობაზე. 1891 წელს კუნძული მთავრობამ გამოისყიდა ადგილობრივი მაორებისაგან, რომელიც გახდა ახალ ზელანდიაში ერთ-ერთ პირველ ბუნებრივ დაცულ ტერიტორიად. 1903 და 1919 წლებში კუნძულზე შემოიყვანეს ჩრდილოეთის კივი , 1903 წელს — კაკაპო, 1915 წელს — დიდი ნაცრისფერი კივი , ხოლო 1925 წელს — უნაგირიანი გუია .
კონსტანტინოპოლის მანგანის აკადემია

კონსტანტინოპოლის მანგანის აკადემია, მანგანის აკადემია — უმაღლესი განათლების კერა, რომელიც 1045 წელს კონსტანტინოპოლში დააარსა კონსტანტინე მონომაქოსმა. აკადემიას ჰქონდა ფილოსოფიური და იურიდიული ფაკულტეტები. ასწავლიდნენ გეომეტრიას, არითმეტიკას, მუსიკას, თეოლოგიას, რიტორიკას, დიალექტიკას, ფიზიკას და მეტაფიზიკას, საერო და საღვთისმეტყველო ისტორიას. კონსტანტინოპოლის მანგანის აკადემია სასწავლებლად იზიდავდა იმჟამინდელი მოწინავე მსოფლიოს ახალგაზრდობას. მათ შორის ქართველებსაც. აქ აღიზარდნენ იოანე პეტრიწი, არსენ იყალთოელი და სხვები. კონსტანტინოპოლის მანგანის აკადემიამ არსებობა შეწყვიტა თურქთა მიერ კონსტანტინოპოლის აღების შემდეგ.
კერნი

კერნი — ქანების ცილინდრული მონოლითი, რომელსაც ჭაბურღილიდან გამოიღებენ ხოლმე ეგრეთ წოდებული სვეტოვანი ბურღვით; იძლევა ქანების შესწავლის საშუალებას, კერძოდ, გეოლოგიური ჭრილის, სასარგებლო წიაღისეულის კონდიციისა თუ ქანების ფიზიკურ-მექანიკური თვისებების გარკვევას და სხვ. პერიოდულად, 0,5-6 მ და მეტ სიღრმეზე ახდენენ კერნის ჩასოლვას, წყვეტენ სანგრევს და ამოაქვთ ზედაპირზე სვეტთან ერთად. იყენებენ კერნის თითქმის უწყვეტ ტრანსპორტირებას; ამასთან ერთად, ფიქსირდება კერნის შერჩევის სიღრმე ჭაბურღილში.

გარეგნული ნიშნების მიხედვით, ხდება კერნის მაკროსკოპული აღწერა. ამის შემდეგ, კერნს დახერხავენ ხოლმე ორ ნაწილად, რომელთაგან თითოეული ქიმიური, გეოლოგიური და პეტროგრაფიული ანალიზის ჩატარების საშუალებას იძლევა. კერნის 100%-იანი გამოსავალი აგრეთვე გვაძლევს ქანების ზუსტი შესწავლის საშუალებას.
კენჭი

კენჭი — სხვადასხვა ხარისხის მომრგვალო, ჩვეულებრივ, მოსწორებული ზედაპირის მქონე ნატეხი ქანები, რომელთა დიამეტრი მერყეობს 1-იდან 10 სმ-მდე. ზომებით, როგორც წესი, გრანულებზე უფრო დიდია. შეფერილობა და ტექსტურა სხვადასხვაგვარია. წარმოიქმნება მდინარეული წყლის, ტბიური ან ზღვიური ტალღების მოქმედების შედეგად. ზღვიური წარმოშობის კენჭს მდინარეულ კენჭთან შედარებით ბრტყელი ფორმა აქვს. სიდიდის მიხედვით განასხვავებენ წვრილ (1-2,5 სმ), საშუალო (2,5-5 სმ) და მსხვილ (5-10 სმ) კენჭებს. იყენებენ ძირითადად გზის მშენებლობის დროს.
ზღვისპირა ქედი

ზღვისპირა ქედი — ქედი ბაიკალისპირეთში, რუსეთის ირკუტსკის ოლქში. იწყება მდინარე ანგარის შესართავთან და ვრცელდება ბაიკალის დასავლეთ სანაპიროს გასწვრივ. სიგრძე 350 კმ. უმაღლესი წერტილის სიმაღლე ზღვის დონიდან 1728 მ აღწევს (მთა სამთავა გოლეცი). ღრმად არის დანაწევრებული მდინარეთა ხეობებით. აგებულია ძირითადად პროტეროზოური ქვიშაქვებით, კირქვებით, გნაისებით, გრანიტებით. კლდოვანი ფერდობებით ციცაბოდ ეშვება ბაიკალის სანაპიროსკენ, დასავლეთი კალთები დამრეცია. განვითარებულია კარსტი. კალთები დაფარულია ფიჭვისა და ფოთლოვანი ტყით. აღმოსავლეთი კალთის ჩრდილოეთ ნახევარში არის სტეპები.
რიყის ქვა

რიყის ქვა — მომცრო მომრგვალო ფორმის კაჭარი; ლოდის სახესხვაობა. წარმოადგენს უხეშადდამუშავებულ ქვის მასალას. გამოიყენება ქვაფენილების დასაგებად და გვერდობების გასამაგრებლად, აგრეთვე სარკინიგზო ხაზის ბალასტირებისათვის და სხვ. გვევლინება როგორც საწყისი მასალა ღორღის მისაღებად. რიყის ქვა როგორც სამშენებლო მასალა უძველესი დროიდან არის ცნობილი. ფართოდ გამოიყენება მშენებლობაში. რიყის ქვას გზების დასაგებას იყენებდნენ ძველ ეგვიპტესა და ბაბილონში. რომაელებმა გააუმჯობესეს რიყის ქვებით დაგებული გზების ტექნოლოგია; ასეთ დაგებულ გზებს ქვაფენილი ეწოდება.

აღსანიშნავია, რომ 2011 წელს გურჯაანში, ეგრეთ წოდებულ გოძიანთეულის ტერიტორიაზე იპოვეს რიყის ქვისაგან გაკეთებული ადამიანის თავის ქანდაკება, რომელიც სავარაუდოდ, ადრესამიწათმოქმედო კულტურის ხანაში შეიქმნა. რიყის ქვისაგან გაკეთებული მსგავსი ქანდაკება აქამდე მხოლოდ ქვემო ქართლის ტერიტორიაზე იყო აღმოჩენილი.
აბიმელექი (გერარის მეფე)

აბიმელექი (ებრ. ‎; ლათ. ) — გერარის ფილისტიმელი მმართველი, ბიბლიურ პატრიარქ აბრაამის თანამედროვე (დაბ. 26:1). რიგი კომენტარების თანახმად, ტერმინი „აბიმელექი“ წარმოადგენს არა საკუთარ სახელს, არამედ მმართველის აღმნიშვნელ წოდებას, ისეთს, როგორიცაა მაგ. ფარაონი.

თორაში აბიმელექი მოიხსენიება სამ ადგილას, რომელიც შეესაბამება ბიბლიური დაბადების 20, 21 და 26 თავებს.

ბიბლიური სიუჟეტი
მას შემდეგ, რაც ღმერთმა გაანადგურა ქალაქები სოდომი და გომორი, აბრაამი მამრეს მუხრანიდან (ქებრონის მთიანეთი) გადასახლდა გერარში (აღმოსავლეთ ნეგევი), სადაც მეფობდა აბიმელექი. ისევე, როგორც ეგვიპტეში ჩასვლისას, აბრაამმა აქაც, საკუთარი სიცოცხლის გადარჩენისათვის, თავისი ცოლი სარა გამოაცხადა საკუთარ დად. 90 წლის სარას სილამაზით მოხიბლულმა აბიმელექმა ის თავის ჰარამხანაში წაიყვანა, მაგრამ ღამით მას ღმერთი გამოეცხადა და გააფრთხილა, რომ თუ ის სარას შეეხებოდა, სიკვდილი არ ასცდებოდა მას და მთელ მის სახლს. აბიმელექმა დაუყოვნებლივ დაუბრუნა სარა აბრაამს და უსაყვედურა, თუ რატომ მოექცა ასე და დაუმალა რომ სარა მისი ცოლი იყო. აბრაამმა აუხსნა მიზეზი და დაუმატა, რომ სარა მართლაც და იყო მისი, ოღონდ მამის მხრიდან.

მოვლენათა დათარიღება
ბიბლიური ქრონოლოგიის თანახმად, სარა აბიმელექის სასახლეში აყვანილ იქნა სამყაროს გაჩენიდან 2047 წელს (ქრისტეშობამდე დაახლ. 1713 წელს).
სოსნოვკის უბე

სოსნოვკის უბე — უბე ბაიკალის ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, რუსეთის ბურიატეთის ტერიტორიაზე. მის ტერიტორიაზე მდებარეობს ბარგუზინის ნაკრძალის კორდონი. უბის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთი მონაკვეთი მოქცეულია მდინარეების სოსნოვკისა და კუდალდის შესართავებს შორის. ლანდშაფტურად თვალწარმტაცია. ტერიტორია ებჯინება ბარგუზინის ქედის მთებს. სანაპიროს დაბალ რაიონებში განვითარებულია ქვიშის დიუნები. ხარობს ბუჩქნარი და წიწვოვანი ტყე. სიახლოვეს არის სოფელი დავშა.
რანგიტოტო

}
| მდებარეობა = წყნარი ოკეანე
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 23,11
| სია =
| სიგრძე_კმ =
| სიგანე_კმ = 5,5
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ = 260
| ქვეყნის სახელი =
რანგიტოტო — ვულკანური კუნძული ჰაურაკის ყურეში, ქალაქ ოკლენდის სიახლოვეს, ახალ ზელანდიაში. ადმინისტრაციულად შედის ოკლენდის რეგიონის შემადგენლობაში. ჩრდილოეთ კუნძულისგან გამოყოფილია რანგიტოტოს არხით. მეორე მსოფლიო ომის დროს მიწაყრილით შეუერთდა მეზობელ კუნძულ მოტუტაპუს.

დასახელება
კუნძულის დასახელება მაორი ენიდან ენიდან ითარგმნება, როგორც «სისხლიანი ცა» და ედრება ფრაზას « --- --» («სისხლდენის დღეები ტამა-ტე-კაპუასთან»). ტამა-ტე-კაპუა მეთაურობდა კანოეს არაბა და მძიმედ დაიჭრა რანგიტოტოზე ტომ ტაინუისთან ბრძოლისას ისლინგტონის ყურეში.

გეოგრაფია
კუნძულის ცენტრში, რომლის სიგანეა დაახლოებით 5,5 კმ, თავის 260 მეტრზე აზიდული სიმეტრიული ვულკანური ფორმით კარგად მოსჩანს ოკლენდიდან. რანგიტოტო არის ყველაზე ახალგაზრდა და დიდი (მისი ფართობია — 23,11 კმ²) ოკლენდის ვულკანური მოედნის დაახლოებით 50 ვულკანს შორის.

დღეისათვის ვულკანი მძინარეა, თუმცა მომავლისთვის მაღალია ალბათობა ახალი ამოფრქვევებისა. დამჯდარი ვულკანური მასალა გაცივების პროცესში კრატერის თავში დატოვა ორმოს მსგავსი რელიეფი, რომელიც შეიძლება შევნიშნოთ ბილიკიდან, რომელსაც მივყავართ კუნძულის ყველაზე მაღალ წერტილამდე. მიუხედავად ამისა კუნძული თავისი ქვიანი ზედაპირით მუდმივად საცხოვრებლად უვარგისი იყო, თუმცა არსებობდა ზოგიერთი მტკიცებულება რანგიტოტოზე სანაპირო თევზსაჭერი დასახლებების არსებობის შესახებ. საერთოდ, მაორის ხალხი კუნძულს იყენებდა სამეთვალყურეო პუნქტის დანიშნულებით ჰაურაკის ყურის და იქ განლაგებული კუნძულების დასაზვერად.

რანგიტოტოსთან დაკავშირებულია ზოგიერთი მაორიული მითი, მათ შორის ტიპუას (დემონები) წყვილზე, ცეცხლოვანი ღმერთების შვილებზე. მას შემდეგ, რაც ისინი ეჩხუბნენ და შემდეგ დაწყევლეს ცეცხლის ღმერთი მაჰუიკა, მათი სახლი დაანგრია მიწისძვრების ღმერთმა მატაოჰომ. ასე წარმოიშვა ტბა პუპუკე და კუნძული რანგიტოტო, რომლებზედაც დრო და დრო წარმოიქმნება ბოლი, რომელიც, ადგილობრივი მაორების წარმომადგენელთა წარმოდგენით, წარმოადგენს ტიპუას ცრემლებს ადრე მიტოვებული სახლის გამო.

1920 წლიდან 1930-იან წლებამდე კუნძულზე აშენდა რამდენიმე ქალაქგარე სახლი. მაგრამ მათი მშენებლობის დამთავრება კითხვის ნიშნის ქვეშ დადგა და 1937 წელს ახალი სახლების მშენებლობა აიკრძალა. ამის შემდეგ მათი დიდი ნაწილი ამ აკრძალვისა და რანგიტოტოს ლანდშაფტურ ნაკრძალად ჩამოყალიბების გამო დაიშალა. მიუხედავად ამისა, დღეისათვის კუნძულზე შენარჩუნდა 140 სახლი.
კავაუ

}
| მდებარეობა = ჰაურაკის უბე
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 20,2
| სია =
| სიგრძე_კმ = 8
| სიგანე_კმ = 5
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა = გრეი-ჰეიტსი
| სიმაღლე_მ = 182
| ქვეყნის სახელი =
კავაუ — ერთ-ერთი დიდი კუნძული ჰაურაკის უბეში, ახალი ზელანდიის ჩრდილოეთ კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროს სიახლოვეს. კუნძულიდან ჩრდილოეთ ოკლენდის ნახევარკუნძულამდე მანძილი 1,4 კმ-ია, ქალაქ ოკლენდამდე კი 40 კმ.

გეოგრაფია
კუნძულის ფართობია — 20,2 კმ², მიახლოებითი სიგრძე — 8 კმ, სიგანე — 5 კმ. უმაღლესი წერტილი, მთა გრეი-ჰეიტსი, აღწევს 182 მეტრს. ძირითადი სამთო/ვულკანური ჯიშები, რომლითაც ჩამოყალიბებულია კუნძული, არის გრაუვაკა და არგილითი. ძირძველი ახალზელანდიელი მოსახლეობის ბოლო წარმომადგენლებმა დატოვეს კუნძული კავაუ 1820-იან წლებში, ევროპელ კოლონიზატორებთან დიდი შეტაკების შემდეგ «მუშკეტების ომი»-ს დროს.

1837 წელს კავაუ გამოისყიდა მაორებისგან ჯ. ტეილორმა

მოსახლეობა
კუნძულზე ცხოვრობს მცირე რაოდენობის მუდმივი მოსახლეობა, დაახლოებით 70 ადამიანი (2006), მაგრამ სადღესასწაულო და გამოსასვლელ დღეებში კავაუს მოსახლეობა მკვეთრად მატულობს ტურისტების ხარჯზე.

ტურიზმი
კუნძულის მნიშვნელოვანი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა ისტორიულ ნაკრძალში მდებარე ლონდონის ლორდ-მერის ოფიციალური რეზიდენცია. თითქმის ყველა შენობას ზღვაზე პირდაპირი გასასვლელი აქვს. დასახლებას მხოლოდ ორი გზა ემსახურება.
პონუი

}
| მდებარეობა = ჰაურაკის უბე
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული =
| ფართობი_კმ2 = 18
| სია =
| სიგრძე_კმ =
| სიგანე_კმ =
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =
პონუი , აგრეთვე ცნობილი როგორც ჩემბერლინის კუნძული — კუნძული ჰაურაკის უბეში, ახალი ზელანდიის ქალაქ ოკლენდის აღმოსავლეთით. მდებარეობს კუნძულ უაიჰეკეს სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ტამაკის სრუტის აღმოსავლეთ დაბოლოებაზე.

კუნძული დაუსახლებელია, ფართობი 18 კმ²-ს შეადგენს. გავრცელებულია ვირი და ფრინველი კივი.
მერკურის კუნძულები

}
| მდებარეობა = წყნარი ოკეანე
| კუნძულთა რაოდენობა = 7
| მთავარი კუნძული = დიდი მერკური
| ფართობი_კმ2 = 17,2
| სია =
| სიგრძე_კმ =
| სიგანე_კმ =
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =
მერკურის კუნძულები — კუნძულთა მცირე ჯგუფი ახალი ზელანდიის ჩრდილოეთ კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროსთან. მდებარეობს კორომანდელის ნახევარკუნძულიდან 8 კმ-ში, ქალაქ ფიტიანგიდან 35 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ადმინისტრაციულად შედის უაიკატოს რეგიონში.

გეოგრაფია
ჯგუფი მოიცავს დიდი მერკურისა და რედ-მერკურის კუნძულებს, ასევე ხუთ სხვა პატარა კუნძულს. დასახლებული მხოლოდ პირველი მათგანია და იმყოფება კერძო მფლობელობაში, დანარჩენები კი ბუნების ნაკრძალს მიეკუთვნება.

დიდი მერკური 
რედ-მერკური 
მწვანე კუნძული
კორაპუკის კუნძული
შუა კუნძული 
სტენლის კუნძული 
კუნძული დუბლი
100 ყველაზე გავლენიანი წიგნი, რაც კი ოდესმე დაწერილა

100 ყველაზე გავლენიანი წიგნი, რაც კი ოდესმე დაწერილა: ისტორია ანტიკური ხანიდან დღემდე (1998) — ინტელექტუალური ისტორიის წიგნი. დაწერილია მარტინ სეიმურ-სმითის, ბრიტანელი პოეტის, კრიტიკოსის და ბიოგრაფის მიერ.

ქრონოლოგიური სია
მიახლოებით ქრონოლოგიური წესრიგით, მარტინ სეიმურ-სმითის თანახმად ასი ყველაზე გავლენიანი წიგნის სია ასე გამოიყურება:
კიფოზი

კიფოზი (ბერძნ. – მოხრილი, მოღუნული) — ადამიანის ხერხემლის გამრუდება, უკან გადაღუნვა. ამ მდგომარეობას მრგვალი მუცელი ანუ კუზი ეწოდება. ამ დროს ადამიანი მოხრილია, თავი და მხრები წინ აქვს დაშვებული. კიფოზის დროს, ჩავარდნილი მკერდი შინაგანი ორგანოების მუშაობას აძნელებს, განსაკუთრებით სუნთქვას, ფერხდება გულის მუშაობა. შეიძლება განვითარდეს რაქიტის, ხერხემლის ტუბერკულოზის, ზოგჯერ ოჯახობრივი ან სხვა რაიმე დაავადების შედეგად და სხვ.