iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ევროპის აუდიტორთა სასამართლო

ევროპის აუდიტორთა სასამართლო — ევროკავშირის ერთ-ერთი ინსტიტუტი, დაარსდა 1975 წლის 22 ივლისს ხელშეკრულების საფუძველზე. იგი შედგება 15 წევრისაგან, რომლებიც წევრ სახელმწიფოთა შეთანხმების საფუძველზე და ევროპარლამენტთან მოთათბირების შემდეგ ინიშნებიან 6 წლის ვადით. სასამართლოს ფუნქციაა შემოსავლებისა და ხარჯების კანონიერად და რეგულარულად მიღებისა და მოხმარების შემოწმება, აგრეთვე თანამეგობრობის ფინანსური საქმეების სათანადო წარმართვის ზედამხედველობა. ამსტერდამის ხელშეკრულება აღიარებს აუდიტორთა სასამართლოს უფლებას, თავისი პრეროგატივების დასაცავად საქმე აღძრას მართლმსაჯულების სასამართლოში და განავრცობს მის უფლებას თანამეგობრობის იმ სახსრების გაკონტროლებაზე, რომლებსაც გარეშე ორგანიზაციები განაგებენ.
ევროპის ეკონომიკური და სოციალური კომიტეტი

ევროპის ეკონომიკური და სოციალური კომიტეტი — ევროკავშირის ერთ-ერთი დამხმარე ინსტიტუტი, რომელიც შედგება 350 წევრისაგან, რომლებიც ეკონომიკისა და სოციალური სფეროს სხვადასხვა დარგის სპეციალისტები არიან. წევრების კანდიდატურას წარადგენენ ეროვნული მთავრობები და მათ 5 წლის ვადით ნიშნავს ევროკავშირის საბჭო. მრავალი საკითხის თაობაზე გადაწყვეტილების მიღებამდე აუცილებელია ამ კომიტეტის აზრის მოსმენა. გარდა ამისა, კომიტეტს საკუთარი ინიციატივით შეუძლია წარადგინოს საკუთარი მოსაზრებები. ეკონომიკისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტის მეშვეობით თანამეგობრობის განვითარების პროცესში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია ვაჭრობას, მრეწველობასა და პროფესიულ კავშირებს. ევროპის ეკონომიკური და სოციალური კომიტეტი დაარსდა 1957 წელს, როგორც საერთო ბაზარზე არსებული პრობლემების განხილვის მთავარი ფორუმი. კომიტეტი წარმოადგენს საკონსულტაციო ორგანოს, რომელიც თავის დასკვნებსა და მოსაზრებებს აწვდის უფრო მსხვილ ინსტიტუტებს, კერძოდ კი საბჭოს, კომისიას და ევროპარლამენტს.
ევროპის რეგიონთა კომიტეტი

ევროპის რეგიონთა კომიტეტი — ევროკავშირის ერთ-ერთი დამხმარე ინსტიტუტი, რომელიც დაარსებულია მაასტრიხტის ხელშეკრულების საფუძველზე და შედგება რეგიონულ და ადგილობრივ ხელისუფლებათა 222 წარმომადგენლისაგან, რომლებსაც წევრი სახელმწიფოების რეკომენდაციის საფუძველზე ოთხ წელიწადში ერთხელ ნიშნავს ევროპის კავშირის საბჭო. საბჭო ან კომისია ეთათბირებიან კომიტეტს ხელშეკრულებით განსაზღვრული შემთხვევების თაობაზე. გარდა ამისა, კომიტეტს საკუთარი მოსაზრებების გამოთქმაც შეუძლია.

შემადგენლობა
კომიტეტი შედგება 353 მუდმივი და ამდენიმე ალტერნატიული წევრისგან. წარმომადგენლების რაოდენობა განსაზღვრულია მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით. წევრების რაოდენობა ქვეყნების მიხედვით გამოიყურება შემდეგნაირად:
ქალაქების ეპითეტები

ცნობილ ქალაქებს, თავისი ბუნებრივი, ისტორიული, კულტურული თუ სხვა თავისებურებების გამო, გარკვეული ეპითეტებით და მეტსახელებით მოიხსენიებენ. ქვემოთ წარმოდგენილია ზოგიერთი მათგანი.

საქართველოს ქალაქები:
თბილისი - მზის და ვარდების ქალაქი (სიმღერიდან)
ბათუმი - ქათქათა ქალაქი (სიმღერიდან)
ქუთაისი - სავარდო და სამაისო ქალაქი (სიმღერიდან)
რუსთავი - ბოსტან-ქალაქი, მეტალურგთა ქალაქი
ფოთი - საზღვაო კარიბჭე
ტყიბული - მეშახტეთა ქალაქი

მსოფლიოს ქალაქები:
ატლანტა (აშშ) - ფენიქს-ქალაქი
ბერლინი (გერმანია) - ქალაქი, რომელსაც არასდროს სძინავს
ბრიუსელი (ბელგია) - ევროპის დედაქალაქი
ბუენოს-აირესი (არგენტინა) - ლა-პლატის დედოფალი (ლა-პლატა მდინარეა)
დეტროიტი (აშშ) - ავტოქალაქი (ძრავების ქალაქი)
ისპაჰანი (ირანი) - ნახევარი მსოფლიო (სპარსულად: “ესფაჰან - ნესფე ჯაჰან”)
იერუსალიმი (ისრაელი) - წმინდა ქალაქი
კრაკოვი (პოლონეთი) - მეტყველი ქვების ქალაქი
ლოს-ანჯელესი (აშშ) - ანგელოზების ქალაქი
მაინის ფრანკფურტი (გერმანია) - ბანკების ქალაქი (გერმანულად --, ირონიულად: --)
მოსკოვი (რუსეთი) - მესამე რომი
ნიუ-იორკი (აშშ) - დიდი ვაშლი
ოსლო (ნორვეგია) - ვეფხვის ქალაქი
პარიზი (საფრანგეთი) - სინათლის ქალაქი (ფრანგულად -)
პეტერბურგი (რუსეთი) - ჩრდილოეთის ვენეცია
პრაღა (ჩეხეთი) - ასი კოშკის ქალაქი
რიო-დე-ჟანეირო (ბრაზილია) - საოცარი ქალაქი
რომი (იტალია) - მარადიული ქალაქი
სტრასბურგი (საფრანგეთი) - ევროპის დედაქალაქი
ფილადელფია (აშშ) - ძმური სიყვარულის ქალაქი
ჩიკაგო (აშშ) - ქარების ქალაქი
ჰამბურგი (გერმანია) - მსოფლიოს კარიბჭე
საქართველოს ქალაქები

აქ წარმოდგენილია საქართველოს ქალაქების ცხრილი მოსახლეობის სიდიდის მიხედვით. საქართველოში სულ 55 ქალაქია. ყველაზე დიდი ქალაქია დედაქალაქი თბილისი, ყველაზე მცირე ოთხი ქალაქის მოსახლეობა კი 2000 ადამიანზე ნაკლებია. 5 ქალაქს აქვს მუნიციპალიტეტის სტატუსი.

ისტორია
 საუკუნეში ქართლში ოთხი ქალაქი ითვლებოდა ტფილისი, გორი, სურამი და ალი. დასავლეთ საქართველოში საქალაქო ცხოვრება მეტად ჩამორჩენილი იყო. სამეგრელოს სამთავროში სრულებით არ იყო ქალაქები. იმერეთის სამეფოს სატახტო ქალაქი ქუთაისი იმდენად პატარა იყო, რომ მხოლოდ 200 კომლი ცხოვრობდა. საუკუნეში საქართველოში ქალაქთა რიცხვი არ გამრავლებულა. ქართლ-კახეთის სამეფოში 8 ქალაქი იყო აღრიცხული: ტფილისი, გორი, სურამი, ახალგორი, წილკანი, ანანური, თელავი და სიღნაღი. უდიდესი ქალაქი იყო ტფილისი 4000 კომლით, შემდეგ მოდიოდა თელავი 740 კომლით. ერეკლე ცდილობდა ხელი შეეშალა ქალაქების დაცლისთვის. ქალაქის უზენაეს გამგედ ითვლებოდა მოურავი. საუკუნის მეორე ნახევარში საქართველოს მოსახლეობის მხოლოდ 5 % ცხოვრობდა ქალაქებში. 1800-1832 წლებში ეს მაჩვენებელი კვლავ 5 %-ის ფარგლებში რჩებოდა. 1865 წელს ურბანული მოსახლეობის წილმა 9,2 %-ს მიაღწია. 1913 წელს ქალაქებში მოსახლეობის 25,6 % ცხოვრობდა, 1920 წელს — 17,8%|, 1939 წელს — 30,1 %. 1989 წელს ურბანული მოსახლეობის წილი საქართველოს სსრ-ში იყო 56%, რაც 10%-ით ნაკლები იყო სსრკ-ის საშუალო მაჩვენებელზე. ამჟამად მოსახლეობის 57,4 % ქალაქებში ცხოვრობს.

საქართველოს ქალაქები
რუსეთის მიერ ოკუპირებული საქართველოს ქალაქები
დაბა

დაბა — დასახლებული პუნქტი, ქალაქის ტიპის ურბანული დასახლება.

დაბა ძველი ქართული ტერმინია დასახლებული პუნქტის მნიშვნელობით. დაბა ფუძის შემცველი ბევრი ტოპონიმია საქართველოში: დაბა, ახალდაბა, ყველდაბა, დაბაძველი, გარდაბანი (გარე დაბანი), უდაბნო (ე. ი. დაუსახლებელი ადგილი) და სხვა. სვანურ ენაში შესატყვისი ტერმინი — „დაბ“, ხნულს ნიშნავს. შესაძლოა, თავდაპირველად დაბა იხმარებოდა დამუშავებული მიწის, ნახნავის მნიშვნელობით. საუკუნიდან „დაბას“ თანდათან ცვლის „სოფელი“.

სსრკ-ში დაბა წარმოადგენდა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ერთეულს. ფუნქციის მიხედვით განარჩევდნენ მუშათა, საკურორტო, სააგარაკო და სხვა ტიპის დაბებს. დაბის სამართავად იქმნებოდა სადაბო საბჭო. ცალკეულ შემთხვევებში სადაბო საბჭო მართავდა დაბის ახლომდებარე სოფლებსაც.

საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით დაბა განისაზღვრება როგორც დასახლება, რომლის ტერიტორიაზედაც განლაგებულია სამრეწველო საწარმოები ან/და ტურისტული და საკურორტო დაწესებულებები ან/და სამკურნალო და სოციალურ-კულტურული დაწესებულებები და რომელიც ასრულებს ადგილობრივი ეკონომიკურ-კულტურული ცენტრის ფუნქციებს. დაბის ინფრასტრუქტურა არსებითად ორიენტირებული არ არის სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობის განხორციელებაზე. დაბის კატეგორიას შეიძლება მიეკუთვნოს დასახლება, თუ იგი მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ან მას აქვს შემდგომი ეკონომიკური განვითარებისა და მოსახლეობის ზრდის პერსპექტივა.
სოფელი

სოფელი — დასახლების ერთ-ერთი უძველესი და საყოველთაოდ გავრცელებული ფორმა. ხალხმრავლობის მიხედვით არჩევენ პატარასა (რამდენიმე კაცი ან კომლი) და დიდ (რამდენიმე ათასი) სოფლებს. სოფლების გარეგნული იერსახე განსხვავებულია ქვეყნის ბუნებრივი პირობებისა და საწარმოო მიმართულების გამო, მაგრამ მათი საერთო დამახასიათებელი ნიშანია ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლებით განაშენიანებისა და სასოფლო-სამეურნეო წარმოების უპირატესი გავრცელება.

ისტორიულად ჩამოყალიბდა სასოფლო დასახლების რამდენიმე ფორმა:
გრძივი განაშენიანება — როდესაც სახლები განლაგებული არიან ერთი გზის (ქუჩის) გასწვრივ.
წრიული განაშენიანება — როდესაც სახლები განლაგებული არიან ცენტრალური საერთო მოედნის ირგვლივ წრიულად.
ეს ორი ფორმა არქაულია, ამჟამად იშვიათად გვხვდება, რადგან სოფლად მოსახლეობის ზრდამ მათი ტრანსფორმაცია გამოიწვია.

ურბანიზაციის საყოველთაო გაძლიერებას თან სდევს სოფლების საერთო რაოდენობისა და მოსახლეობის შემცირების ტენდენცია.

სოფლები საქართველოში
საქართველოში სოფელი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის ძირეული ერთეულია. სოფელში ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოა სოფლის საკრებულო. მცირე ზომის სოფლები გაერთიანებული არიან თემის საკრებულოში. კონფლიქტური რეგიონების გაუთვალისწინებლად საქართველოში 3668 სოფელია, რომლებიც მოსახლეობის რიცხოვნობის მიხედვით შემდეგნაირად ჯგუფდებიან:

ეს სტატისტიკა არ ითვალისწინებს აფხაზეთისა და სამაჩაბლოს სასოფლო დასახლებებს, რადგან მათ შესახებ სარწმუნო ინფორმაცია არ არსებობს.
ჰაქიმ-ზადე ნიაზი ჰამზა

ჰაქიმ-ზადე ნიაზი ჰამზა , (დ. 6 მარტი, 1889, კოკანდი — გ. 18 მარტი, 1929, შაჰიმარდანი) — უზბეკი მწერალი, დრამატურგი, საზოგადო მოღვაწე. უზბეკეთის სახალხო პოეტი (1926). უზბეკეთის საბჭოთა ლიტერატურის ფუძემდებელი.

მის რევოლუციამდელ ნაწარმოებთაგან მნიშვნელოვანია ხელნაწერი "დივანი" (1905-1914, გამოვიდა პოეტის სიკვდილის შემდეგ). 1916-1919 წლებში გამოქვეყნებულ ლექსებში (7 კრებული) აისახა პოეტის გადასვლა რევოლუციური ბრძოლის პოზიციებზე. ჰამზა იბრძოდა ქალის უფლებებისათვის, ამხელდა ნაციონალისტებს, რეაქციულ სასულიერო პირებს. მოკლა რელიგიის ფანატიკოსების გააფთრებულმა ჯგუფმა.

ჰამზა უზბეკეთის ლიტერატურაში სოციალური რეალიზმის ფუძემდებელია. კლასიკური პოეტური მეტრიკა (არუზი) გაამდიდრა ხალხური სალექსო ფორმებით. უზბეკეთის კულტურის ისტორიაში მნიშვნელოვანი კვალი დატოვა როგორც თეატრალურმა მოღვაწემ, კომპოზიტორმა და მუსიკოსმა. ჰამზას სახელობისაა უზბეკეთის სახელმწიფო აკადემიური დრამატული თეატრი.
ჰამზა ალ-ისფაჰანი

ჰამზა ალ-ისფაჰანი აბუ აბდ ალ-ლაჰ იბნ ალ-ჰასან (დ., დაახლოებით, 893 — გ., დაახლოებით, 961-სა და 971-ს შორის), ირანელი ისტორიკოსი და ფილოლოგ-ლექსიკოგრაფი. შუუბიას მიმდინარეობის მომხრე. მისი 12 თხზულებიდან (არაბულ ენაზე) ჩვენამდე მოაღწია სამმა, მ. შ. „მსოფლიო ისტორიამ“ (შეიცავს ფაქტობრივ მასალას ირანის ისტორიისათვის 961-მდე). ჰამზა ალ-ისფაჰანიმ გამოიყენა არაბული წყაროები, ჩვენამდე მოუღწეველი სპარსული ეპიკური თქმულებებისა და სასახლის ქრონიკების „ხვატაინამაკის“ ფალაური კრებული, წერილობითი და ზეპირი ცნობები ისლამამდელი ირანის შესახებ.
ჰამზათ-ბეგი

ჰამზათ-ბეგი (დ. 1789 — გ. 1 ოქტომბერი [ძვ. სტ. 19 სექტემბერი], 1834, ხუნძარი, ავარია) — დაღესტნის მეორე იმამი, მიურიდიზმის აქტიური მიმდევარი. 1834 წლის აგვისტოში ილაშქრა ავართა ხანების წინააღმდეგ, რომლებიც მხარს უჭერდნენ რუსეთის მთავრობას და მიურიდიზმის იდეებს არ ემორჩილებდნენ. დაიკავა ავართა დედაქალაქი − აული ხუნძახი, ჩამოახრჩო ხანის ცოლი და შვილები. წელიწადნახევრის განმავლობაში ებრძოდა რუს მთავრობას (იმამატი). ავართა ხანების მომხრეებმა, მ. შ. ჰაჯი-მურატმა, მოაწყვეს შეთქმულება ჰამზათ-ბეგის წინააღმდეგ. მისი სიკვდილია შემდეგ დაღესტნის იმამი (რიგითი მესამე) გახდა შამილი.
რასულ ჰამზათოვი

რასულ ჰამზათის ძე ჰამზათოვი (დ. 8 სექტემბერი, 1923, სოფელი წადა, ხუნძარის რაიონი, დაღესტანი — გ. 3 ნოემბერი, 2003, მოსკოვი) — ხუნძი დაღესტნელი პოეტი. დაღესტნის სახალხო პოეტი (1959), სოციალისტური შრომის გმირი (1974). სკკპ წევრი 1944-იდან. ჰამზათ წადასას შვილი. 1945-1950 სწავლობდა მოსკოვის მაქსიმ გორკის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტში. ლექსების წერა 11 წლისამ დაიწყო. ლექსების პირველი კრებული „მგზნებარე სიყვარული და მწვავე სიძულვილი“ 1943 გამოაქვეყნა. ჰამზათოვის პოეზია გამსჭვალულია სამოქალაქო ეროვნული და ლირიკული მოტივებით, პატრიოტული და ინტერნაციონალური სულისკვეთებით, ასახავს სოციალისტური დაღესტნის ცხოვრებას (კრებულები „ჩვენი მთები“, 1947; „მთიელის სამშობლო“, 1950 და სხვ.). აღსანიშნავია მამისადმი მიძღვნილი ლექსების ციკლი („ლექსები ჰამზათ წადასაზე“, პოემა „საუბარი მამასთან“, 1953 და სხვ.). ჰამზათოვის შემოქმედებაში დიდი ადგილი უჭირავს ქალის თემას (ლექსები „დედას“, „მთიელი ქალი“ და სხვ.). აღსანიშნავია აგრეთვე მისი პოეტური კრებულები „მულატი ქალი“ (1966), „წელთა კრიალოსანი“ (1978) და სხვ.

ლექსებისა და პოემების კრებულისათვის „ჩემი დაბადების წელი“ (1950) მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია (1952), კრებულისათვის „შორეული ვარსკვლავები“ (1962) — ლენინური პრემია (1963). ქართველი ხალხის პატივისცემითა და სიყვარულით არის გამთბარი საქართველოს თემაზე შექმნილი ლექსები: „ლეკი“, „ნანა ღვინეფაძე“, „ალაზანზე“ და სხვა. მისი პროზაული თხზულება „ჩემი დაღესტანი“ (წგნ. 1, 1968, ქართული თარგმანი 1982) დაღესტნელი ხალხის ცხოვრების ლირიკული-ფილოსოფიური ენციკლოპედიაა. წერს ბავშვებისთვისაც („ჩემი ბაბუა“, 1967). აქვეყნებს ლიტერატურულ-კრიტიკულ სტატიებს.

ხუნძურ ენაზე თარგმნა რუსი პოეტების ნაწარმოებები. მისი ლექსები თარგმნილია სსრკ და მსოფლიო ხალხთა მრავალ ენეზე. ჰამზათოვი დაღესტნის მწერალთა ორგანიზაციის ხელმძღვანელი იყო.

სსრკ - მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. 1962-1966 და 1971-იდან სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის წევრი. აზიისა და აფრიკის ქვეყნების სოლიდარობის საბჭოთა კომიტეტის წევრი. დაჯილდოებულია 3 ლენინის ორდენით, 3 სხვა ორდენითა და მედლებით.
ჰამიდ ღულამი

ჰამიდ ღულამი (ნამდვილი სახელი და გვარი ჰამიდ უბაიდულას ძე ღულამოვი; ; დ. 25 აპრილი, 1919, ტაშკენტი — გ. 21 აგვისტო, 2005) — უზბეკი მწერალი. უზბეკეთის სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1969), უზბეკეთის სსრ სახალხო მწერალი (1979), სსრკ სახელმწიფო პრემია (1980), უზბეკეთის სსრ ჰამზას სახელობის სახელმწიფო პრემია (1974). სკკპ წევრი 1955-იდან. ნაწარმოებებს აქვეყნებდა 1936-იდან. ავტორია ისტორიულ-რევოლუციური, სოციალურ-ყოფითი და სოციალურ-ფსიქოლოგიური რომანებისა „ჩირაღდანი“ (წიგნი 1-2, 1958–1961), „გზა შენკენ“ (1964), „ტაშკენტელები“ (1967), „მარადისობა“ (1978) და სხვა, აგრეთვე დრამატული ნაწარმოებებისა. 1960 გამოაქვეყნა ინტერნაციონალური შინაარსის ბალადების კრებული „კონტინენტებს არ სძინავთ“. დაჯილდოებულია 2 ორდენით და მედლებით.

ჯილდოები
შრომის წითელი დროშის ორდენი
სსრკ-ის სახელმწიფო პრემია
ჰამილკარ ბარკა

ჰამილკარ ბარკა (გ. ძვ. წ. 229) — კართაგენის მხედართმთავარი და პოლიტიკური მოღვაწე, ჰანიბალის მამა, მეტსახელად "ელვა" , ძვ. წ. 247 დანიშნეს კართაგენის ფლოტის სარდლად სიცილიაში. მას შემდეგ, რაც კართაგენის ფლოტი რომაელებთან ბრძოლაში დამარცხდა ეგადის კართაგებთან, ჰამილკარ ბარკამ ზავი დადო რომთან, ძვ. წ. 238 ჩაახშო დაქირავებული ჯარისკაცების, გაქცეული მონებისა და მოსახლეობის გაღარიბებული ფენების აჯანყება (ძვ. წ. 237-229). ილაშქრა ესპანეთში და დაიპყრო მისი სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილი, დაიღუპა ჰელიკასთან (ახლანდელი ელჩე) ბრძოლის დროს.
უილიამ როუან ჰამილტონი

უილიამ როუან ჰამილტონი, ჰემილტონი (დ. 4 აგვისტო, 1805, დუბლინი — გ. 2 სექტემბერი, 1865, დანსიკი, დუბლინის მახლობლად) — ირლანდიელი მათემატიკოსი. ირლანდიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. 1827-იდან ასტრონომიის პროფესორი დუბლინის უნივერსიტეტში და საუნივერსიტეტო ასტრონომიური ობსერვატორიის დირექტორი. 1822–1825 ირლანდიის მეცნიერებათა აკადემიის „შრომებში“ გამოაქვეყნა ნაშრომი, რომელშიც ჩამოაყალიბა [გერმანელი მათემატიკოსი ჰ. გრასმანისაგან (, 1809–1877) დამოუკიდებლად და თითქმის იმავე დროს] კომპლექსური რიცხვების ზუსტი ფორმალური თეორია. შემოიღო ჰამილტონის კანონიკური განტოლებები (1834), დაადგინა უმცირესი ქმედების პრინციპი. ააგო თავისებური რიცხვების ე. წ. კვატერნიონების სისტემა.
აბასთუმანი (დაბა)

აბასთუმანი — დაბა (1926 წლიდან) საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ოცხის ხეობაში. ადიგენიდან დაშორებულია 25, ხოლო ახალციხიდან 28 კილომეტრით. აბასთუმანში არის ტუბსანატორიუმები, აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორია, კულტურის, განათლებისა და ჯანდაცვის ობიექტები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 937 ადამიანი.

ისტორია
- საუკუნეებში მას „ოძრხედ“ მოიხსენიებენ. გვიანდელ შუა საუკუნეებში დამკვიდრდა „ოცხე”, საუკუნიდან — „აბასთუმანი“. დღევანდელი სახელი შეიძლება მომდინარეობდეს აბაზასძეთა საგვარეულო სახელისაგან. აბასთუმანი სამთო-კლიმატური კურორტია (ზღვის დონიდან 1340 მ). ს-ის 70-იან წლებში საფუძველი ჩაეყარა კურორტის მშენებლობას. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1926 წელს.

ღირსშესანიშნაობები
აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორია
 საუკუნის აბასთუმნის პარკი
ეკლესია „ახალი ზარზმა“ (1899-1902)
„თამარის ციხე“ (‐ სს.)
„მელნისის ციხე“ (განვით. შუა საუკუნეები)
„თამარის ხიდი“ მდინარე ოცხეზე (‐ სს.)
სამონასტრო კომპლექსი (განვით. შუა საუკუნეები)
„მახვილოს ციხე“ (განვით. შუა საუკუნეები)
ეკლესია ( საუკუნე)

საინტერესო ფაქტები
კურორტ აბასთუმანში მდებარე წმინდა პანტელეიმონ მკურნალის დედათა მონასტერს 2008 წლის 12 მარტს ხანძარი გაუჩნდა. მონასტერი განთავსებული იყო რუსეთის იმპერატორ ნიკოლოზ -ის ძმის, უფლისწულ გიორგის მიერ აგებულ საუკუნის ხის სასახლეში. გიორგი თავად ცხოვრობდა ამ სასახლეში რამდენიმე წლის განმავლობაში და აქვე გარდაიცვალა 1899 წლის 28 ივნისს. ცეცხლი შენობის სახურავს და მონასტრის მიმდებარე ტერიტორიას უცებ მოედო. ხანძარი იმდენად დიდი იყო და ისე სწრაფად გავრცელდა, რომ საშიშროება შეექმნა დასახლებულ პუნქტს. ადიგენისა და ახალციხის სახანძრო სამსახურმა მოახერხა ხანძრის ლოკალიზება; მათთან ერთად ადგილობრივი მოსახლეობა ცდილობდა, საკუთარი ძალებითაც დახმარებოდა მეხანძრეებს. ხანძრის შედეგად მონასტრის უმეტესი ნაწილი სრულიად დაიწვა. ხანძრის გაჩენის მიზეზი, როგორც ვარაუდობენ, ძველი ბუხრის დაზიანებული ყელი უნდა ყოფილიყო.
2009 წლის ივნისში, აბასთუმანში მდებარე წმინდა გიორგის ეკლესიაში სარესტავრაციო სამუშაოების დროს შუასაუკუნეების უნიკალური ფრესკა აღმოჩნდა, რომელიც საუკუნით თარიღდება. სპეციალისტებმა, ტაძრის დასავლეთ ნაწილის აღდგენისას აღმოაჩინეს კედლის მხატვრობა, რომელზედაც გამოსახულია მაცხოვრის ნათლობის სცენა, ღვთისმშობელი, მეუდაბნოე მამები და საშინელი სამსჯავრო. ტაძრის აღდგენის სარესტავრაციო სამუშაოები 2008 წელს დაიწყო.
აგარა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი აგარა შეიძლება აღნიშნავდეს:

დასახლებული პუნქტი
აგარა — დაბა ქარელის მუნიციპალიტეტში;
აგარა — სოფელი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში;
აგარა — სოფელი ახალციხის მუნიციპალიტეტში;
აგარა — სოფლების ძვ. სახელწოდება ქედის მუნიციპალიტეტში;
აგარა — სოფელი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში (თხილნარის თემი);
აგარა — სოფელი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში (ორთაბათუმის თემი);
აგარა — სოფელი ხულოს მუნიციპალიტეტში.

ძეგლი
აგარის მონასტერი — ეკლესია ახალციხის მუნიციპალიტეტში.
აგარა (დაბა)

აგარა — დაბა ქარელის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი: ქვენატკოცა). მდებარეობს მტკვრისა და ძამის შესართავთან, ასევე მტკვრის და ფცის შესართავთან. თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 640 მ-ზე. ჩრდილოეთით ესაზღვრება - ქვენატკოცა, სამხრეთით - სამწევრისი და ახალსოფელი, აღმოსავლეთით - დოღლაური, დასავლეთით - მოხისი და ხაშურის მუნიციპალიტეტის საზღვარი. იგი მდებარეობს ქარელიდან 6 კმ-ის, ხოლო თბილისის ჩრდილო-დასავლეთით 100 კმ დაშორებით. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1934 წელს. აგარა ცნობილია თავისი შაქრის კომბინატით (შპს „ქართული შაქარი“). აქ არის აგრეთვე კვების და გადამამუშავებელი მრეწველობის საწარმოები, განათლების და კულტურის ობიექტები, რკინიგზის სადგური.

სულხან-საბა ორბელიანს სიტყვა „აგარა“ განმარტებული აქვს, როგორც „სადგური საზაფხულო“, მაგრამ მოჰყავს მისი სხვა სინონიმიც - „ადგილი საყანური, გინა სავენახე, გინა დაბა“. დაბა აგარის სახელი ალბათ უფრო ამ უკანასკნელის შესატყვისია, ვინაიდან ნაკლებ სარწმუნოა, რომ გაშლილ ვაკეზე ოდესმე საზაფხულო აგარაკი ყოფილიყო. აღსანიშნავია, რომ უწინ დაბა აგარის მახლობლად მდებარე სოფელი დოღლაური აგარად იწოდებოდა. ასევე, ქარელის რაიონში (მდ. ძამის ხეობაში) ყოფილა სოფელი აგარა, რომელიც დღეს გაუქმებულია.

აგარას საფუძველი ჩაეყარა 1931 წ. შაქრის ქარხნის მშენებლობასთან დაკავშრებით. ის დაბად გადაკეთდა 1934 წ. ს. 90-იან წლებამდე აგარაში თავმოყრილი იყო ქარელის რაიონის მრეწველობის 70-80 %. მათ შორის იყო არა მხოლოდ შაქრის კომბინატი, არამედ საკონსერვო მრეწველობა, სარემონტო-მექანიკური ქარხნები და სხვ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 3364 ადამიანი.

ეროვნული შემადგენლობით 85,9 % - ქართველია; 8,4 % - აზერბაიჯანელია; ხოლო 1,9 % - ოსი.
ადიგენი

ადიგენი — დაბა სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ახალციხის ქვაბულში, მდინარე ქვაბლიანის ნაპირას, ახალციხე-ბათუმის საავტომობილო გზაზე, ქალაქ ახალციხიდან 32 კმ-ზე. ჰავა ზომიერად ნოტიოა, ზამთარი - ცივი, ზაფხული - ხანგრძლივი და გრილი. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1961 წელს. დაბაში არის ადმინისტრაციული, კულტურის, განათლების და ჯანდაცვის დაწესებულებები, მცირე საწარმოები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 783 ადამიანი.
ასპინძა

ასპინძა — დაბა საქართველოში, ასპინძის მუნიციპალიტეტისა და თემის ცენტრი. მდებარეობს ახალციხის ქვაბულის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, მდინარე ოთის შესართავთან, ზღვის დონიდან 1090 მეტრზე, საავტომობილო მაგსიტრალი ს 11-ზე, ქალაქ ახალციხიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 34 კმ-ზე, თბილისიდან 248 კმ. დაბაში შემორჩენილია - სს-ის ხუროთმოძღვრების ძეგლები.

ისტორია
სახელი სპარსულიდან შემოვიდა ქართულში, აღნიშნავდა დიდ გზაზე მდებარე სასტუმროს, დასასვენებელ სადგურს. ასპინძის, როგორც დასახლებული პუნქტის საწყისად მიჩნეულია 888 წელი, როდესაც მემატიანის ცნობით:

 ს-ის ბოლოს დაიპყრო ოსმალეთის იმპერიამ. ამ დროს ასპინძა დიდი სოფელი ყოფილა. "გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის" შედგენის დროს ასპინძა ყოფილა 50 კომლიანი სოფელი ბაღებითა და ვენახებით და 25 000 ახჩა შემოსავლით. "სუმბატ დავითის ძის ქრონიკაში" ასპინძა მოხსენიებულია: "ჴევსა სამცხისასა, სოფელსა ასპინძას..." ვახუშტის მიხედვით: "ასპინძის თავს და აგარის ბოლოს არს ციხე კლდესა შენი, მაგარი.

1625 წელს ასპინძასთან გაიმართა ბრძოლა, რომელშიც გიორგი სააკაძემ დაამარცხა ყიზილბაშები. 1770 წლის ასპინძის ბრძოლაში ერეკლე -მ დაამარცხა ოსმალებისა და ლეკების შეერთებული ლაშქარი.

ადრიანოპოლის სამშვიდობო ხელშეკრულების თანახმად, 1829 წელს, იგი რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა. ექვთიმე თაყაიშვილის აღწერის მიხედვით ასპინძა უკვე დიდი სოფელი და ახალციხიდან ახალქალაქამდე სიდიდით მეორე საფოსტო სადგური იყო. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1961 წელს. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა მეცხოველეობის, მეხილეობისა და მემინდვრეობის მეურნეობა, სამკერვალო და საკონდიტრო ფაბრიკები.

კურორტი
ასპინძაში მთის სტეპის ჰავაა, იცის ცივი, მცირეთოვლიანი ზამთარი და ხანგრძლივი, თბილი ზაფხული. იანვრის საშუალო ტემპერატურაა -2,2 °, აგვისტოსი 20,3 °; საშუალო წლიური ტემპერატურაა 9,4 °. აბსოლუტური მინიმუმი -29 °, აბსოლუტური მაქსიმუმი 39 °.

ასპინძა ადგილობრივი მნიშვნელობის ბალნეოლოგიური კურორტია დაბაში არსებული თერმული წყლების გამო. სამკურნალო ფაქტორია მცირე მინერალიზაციის (0,9 გ/ლ) გოგირდ-წყალბადიანი ქლორიდულ-ნატრიუმ-კალციუმიანი თერმული (42 °) წყალი (დებიტი 0,5 მლნ ლ/დღ-ღ). წყალს იყენებენ აბაზანებისთვის. სამედიცინო ჩვენება: საყრდენ-სამოძრაო ორგანოთა, პერიფერიული ნერვული სისტემისა და გინეკოლოგიური დაავადებანი (ქრონ. სტადიაში).

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 2793 კაცი.

გალერეა
ახალგორი

ახალგორი (ყოფ. ლენინგორი) — დაბა საქართველოში, ახალგორის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. ახალგორში შემორჩენილია ს-ის სამი ხუროთმოძღვრული ანსამბლის ნანგრევები.

გეოგრაფია
მდებარეობს ალევის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ქსნის ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 800 მ., კასპიან 35 კმ, თბილისიდან 67 კმ, ცხინვალიდან 110 კმ. ახალგორში ზომიერად ნოტიო ჰავაა. იცის ზომიერად ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი თბილი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურაა 9,6 °, იანვრისა -1,6 °, ივლისისა 20,3 °. აბსოლუტური მინიმუმი -28 °, აბსოლუტური მაქსიმუმი 38 °. ნალექები 730 მმ წელიწადში.

ისტორია
ახალგორის ტერიტორიაზე ადამიანი ჯერ კიდევ ნეოლითის ხანაში ცხოვრობდა. საუკუნიდან შედიოდა ქსნის საერისთავოში. 1569 წელს სიმონ -მა ერისთავებს ღალატის გამო ახალგორი ჩამოართვა, თუმცა ერისთავებმა ის მალე დაიბრუნეს. - საუკუნეების მიჯნაზე ქსნის საერისთავოს ცენტრი ქვენიფნევიდან ახალგორში გადაიტანეს, აშენდა ციხე-დარბაზები. ახალგორს ჰქონდა მჭიდრო სავაჭრო ურთიერთობები საქართველოს სხვა მხარეებთან, ასევე ჩრდილოეთ კავკასიასთან. ცნობილი იყო ახალგორული ხელოსნური ნაწარმი. იყო ქსნის საერისთავოს კულტურულ-საგანმანათლებლო ცენტრი. აქ მოღვაწეობდნენ იესე ერისთავი, ელიზბარ ერისთავი და სხვები. 1781 წლისთვის ახალგორში 88 კომლი ცხოვრობდა და ის ქართლ-კახეთის სამეფოშ 8 ქალაქიდან ერთ-ერთი ქალაქი იყო.

1934-1990 წლებში ეწოდებოდა ლენინგორი. 1960 წელს მიენიჭა დაბის სტატუსი. ლენინგორის სადაბო საბჭო აგრეთვე მოიცავდა სოფლებს დოლიანი, იკოთი და მოსაბრუნი. დაბაში მოქმედებდა ხე-ტყის, ყველ-კარაქის, ხილის წვენების და ლიმონათის ქარხნები, სამკერვალო და ავტოსატრანსპორტო საწარმოები, სტამბა, მეცხოველეობის და სატყეო მეურნეობები, კინოთეატრი და საავადმყოფო.

ქართულ-ოსური კონფლიქტის შემდეგ დარჩა საქართველოს იურისდიქციაში. რუსეთ-საქართველოს ომის შემდეგ რუსეთის ფედერაციამ მოახდინა მისი ოკუპაცია, შეიყვანა სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკაში და ხელახლა უწოდა ლენინგორი.

მოსახლეობა
ახალდაბა

ტერმინით „ახალდაბა“ შეიძლება აღნიშნულის იყოს:

ახალდაბა — დაბა ბორჯომის მუნიციპალიტეტში.
ახალდაბა — სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში.
ახალდაბა — სოფელი გორის მუნიციპალიტეტში.
ახალდაბა — სოფელი ახალგორის მუნიციპალიტეტში.
ახალდაბა — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში.
ახალდაბა — სოფელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში.
ახალდაბა — სოფელი ტყიბულის მუნიციპალიტეტში.
ახალდაბა — სოფელი შუახევის მუნიციპალიტეტში.
ახალდაბა — სოფელი თბილისის ადმინისტრაციულ ფარგლებში
ზემო ახალდაბა — ისტორიული სოფელი შიდა ქართლში
ახალდაბა (დაბა)

ახალდაბა — დაბა ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მტკვრის ორივე მხარეს მდინარე ნეძვისწყლის შესართავთან (ზღვის დონიდან 760 მ, ბორჯომიდან 18 კმ).

ისტორია
წყაროებში ახალდაბა იხსენიება საუკუნიდან. იგი მცირე ქალაქი იყო, მაგრამ მოხერხებული გეოგრაფიული მდებარეობა სტრატეგიულ და სავაჭრო მნიშვნელობას ანიჭებდა. გვიანდელი ფეოდალიზმის ხანაში ისევ მცირე ქალაქად რჩება. ახალდაბასთან 1260 წელს გაიმართა ქვიშხეთის ბრძოლა. შემორჩენილია საუკუნის ხიდის ნაშთი და კოშკი.

კურორტი
ახალდაბა დაბალმთიანი კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტია. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1965 წელს.

მოსახლეობა
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1586 ადამიანი.