პავლო სკოროპადსკი

პავლო პეტროვიჩ სკოროპადსკი (უკრ. ; დ. 15 მაისი, 1873 — გ. 26 აპრილი, 1945) — უკრაინელი არისტოკრატი, სამხედრო მოღვაწე და სახელმწიფო ლიდერი, რომელიც 1918 წელს იყო უკრაინის ჰეტმანი და ხელმძღვანელობდა უკრაინის სახელმწიფოს.

იგი დაიბადა თავადაზნაურთა ოჯახში და განათლება მიიღო პაჟთა კორპუსში. მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის ომში, რის შემდეგაც დაწინაურდა და მიიღო პოლკოვნიკის წოდება. 1912 წელს მიიღო გენერალ-მაიორის წოდება და დაინიშნა იმპერატორ ნიკოლოზ -ის ადიუტანტად. პირველი მსოფლიო ომის დროს ხელმძღვანელობდა რუსეთის იმპერიის არმიის კორპუსს და მიიღო გენერალ-ლეიტენანტის წოდება.

მისი მმართველობის პერიოდში უკრაინაში მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდათ გერმანულ და ავსტრიულ სამხედრო-პოლიტიკურ ძალებს. სკოროპადსკი ცდილობდა ქვეყნის სტაბილიზაციასა და სახელმწიფო ინსტიტუტების განმტკიცებას, თუმცა მის პოლიტიკას ძლიერი წინააღმდეგობა შეხვდა, განსაკუთრებით გლეხობაში, რაც დაკავშირებული იყო მიწის პოლიტიკასთან, სურსათის იძულებით რეკვიზიციებთან და გერმანულ-ავსტრიული სამხედრო ძალების ინტერესებთან.

ადრეული ცხოვრება
პავლო პეტროვიჩ სკოროპადსკი დაიბადა 15 მაისს (ძვ. სტ. 3 მაისი), 1873 წელს, ვისბადენში, გერმანიის იმპერიაში, დიდგვაროვან სკოროპადსკების ოჯახში. ოჯახი თავის წარმომავლობას ზაპოროჟიელ კაზაკებს უკავშირებდა; ამ გვარის ერთ-ერთი წარმომადგენელი, ივან სკოროპადსკი, 1708–1722 წლებში ზაპოროჟიეს მხედრობის ჰეტმანი იყო. საუკუნისთვის სკოროპადსკების ოჯახი უკვე შეძლებულ დიდგვაროვან საგვარეულოდ ჩამოყალიბდა, რომლის მრავალი მამაკაცი რუსეთის იმპერიის არმიაში ოფიცრად მსახურობდა. პავლომ ცხოვრების პირველი ხუთი წელი გერმანიაში გაატარა და გერმანული ენა პირველ ენადაც კი შეისწავლა, რის შემდეგაც იგი ტროსტიანეცში გადავიდა, რომელიც მაშინ რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შედიოდა, დღეს კი უკრაინის ტერიტორიაზე მდებარეობს. მამამისი, პოლკოვნიკი პეტრო სკოროპადსკი, კავკასიის ომის დროს სიფილისით დაავადდა და ოჯახისგან განცალკევებით ცხოვრობდა; ამიტომ პავლო და მისი ძმა, მიხაილო, ბაბუამ — ივანმა — აღზარდა.

ტროსტიანეცში პავლო ღრმად ეზიარა უკრაინულ კულტურულ გარემოს. მისი ბაბუა მკაცრად იცავდა ძველ კაზაკურ და უკრაინულ ტრადიციებს, თუმცა ამ პერიოდში პავლოს უკრაინული ენა ჯერ კიდევ არ შეუსწავლია. უკრაინული სოფლის საერთო ატმოსფეროსთან ერთად, მას განსაკუთრებით იზიდავდა ძველი ჰეტმანების პორტრეტების დიდი კოლექცია, რადგან მათგან მრავალს იგი პირდაპირ ნათესაურად უკავშირდებოდა.

პეტროს გარდაცვალების შემდეგ, 1885 წელს, პავლო და მიხაილო სასწავლებლად სტაროდუბში გაგზავნეს, ხოლო ოჯახის დანარჩენი წევრები მოსკოვში გადავიდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ არც მამამისს და არც ბაბუას გენერლის წოდებისთვის არ მიუღწევიათ — რაც, ჩვეულებრივ, სანქტ-პეტერბურგის პაჟთა კორპუსში ჩარიცხვის აუცილებელ წინაპირობად ითვლებოდა — დედამისმა, მარია სკოროპადსკამ, იმპერატორ ალექსანდრე -ის პირადი ნებართვა მიიღო, რათა პავლოს იქ სწავლა შეძლებოდა. 1886 წლიდან პავლოსთვის პაჟთა კორპუსში ცხოვრება რთული აღმოჩნდა; სწავლის პირველ წლებში მიღწეული მცირე წარმატებების გამო, ორი წლის შემდეგ იგი ხანმოკლე დეპრესიულ მდგომარეობაშიც ჩავარდა. დედასთან ერთად ევროპის სხვადასხვა მხარეში გატარებული არდადეგების შემდეგ პავლო სანქტ-პეტერბურგში დაბრუნდა და 1893 წელს პაჟთა კორპუსი კორნეტის წოდებით დაამთავრა.

სამხედრო კარიერა
პირველი დანიშვნები და რუსეთ-იაპონიის ომი
სწავლის დასრულების შემდეგ პავლო სკოროპადსკი დაინიშნა შევალიერ-გვარდიის პოლკში, სადაც მას ესკადრონის მეთაურობა დაევალა. ორი წლის შემდეგ იგი იმავე პოლკში დაინიშნა პოლკის ადიუტანტად. 1897 წლის დეკემბერში მიიღო ლეიტენანტის წოდება. მამამთილის გარდაცვალების შემდეგ მან მიიღო მნიშვნელოვანი ქონება, რაც იმ პერიოდისათვის მას საკმაოდ მდიდარ პირად აქცევდა.

1904 წლის 16 მარტს სკოროპადსკი ჩავიდა მანჯურიაში, სადაც იგი მოხალისედ გაემგზავრა რუსეთ-იაპონიის ომში მონაწილეობის მისაღებად. იქ იგი გადაიყვანეს ტრანსბაიკალის კაზაკთა ჯარის შემადგენლობაში, მე-3 ვერხნეუდინსკის პოლკში. საბრძოლო მოქმედებები დაიწყო 20 აპრილს. 1 მაისს დაინიშნა გენერალ ფიოდორ კელერის ადიუტანტად. კელერის დაღუპვის შემდეგ (1904 წლის ივლისში) სკოროპადსკი შტაბში დარჩა, თუმცა მოგვიანებით გადავიდა მე-2 ჩიტის კაზაკთა პოლკში, სადაც ხელმძღვანელობდა მე-5 სოტნიას. ბრძოლებში გამოჩენილი სიმამაცისთვის 1904 წლის 29 ოქტომბერს დაჯილდოვდა წმინდა ანას ორდენით.

1905 წელს იგი მსახურობდა გენერალ ნიკოლაი ლინევიჩის დაქვემდებარებაში. ომის განმავლობაში მიიღო რამდენიმე ჯილდო, მათ შორის „მამაცობის ოქროს იარაღი“. 1905 წლის დეკემბერში იმპერატორმა ნიკოლოზ -მ იგი დანიშნა ფლიგელ-ადიუტანტად პოლკოვნიკის წოდებით. 1910 წლის 4 სექტემბერს გახდა მე-20 ფინეთის დრაგუნთა პოლკის მეთაური. 1912 წლის 6 დეკემბერს მიენიჭა გენერალ-მაიორის წოდება.

პირველი მსოფლიო ომი
პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში სკოროპადსკი დაინიშნა რუსეთის იმპერიას არმიის გვარდიის კავალერიის დივიზიის ბრიგადის მეთაურად, რომელიც გენერალ პაულ ფონ რენენკამფის არმიის შემადგენლობაში შედიოდა.

1914 წლის აგვისტოში მისი პოლკი გამოირჩა ბრძოლებში აღმოსავლეთ პრუსიაში. მოგვიანებით იგი დროებით ხელმძღვანელობდა კავალერიის დივიზიას, ხოლო 1916 წელს მიიღო გენერალ-ლეიტენანტის წოდება და დაინიშნა გვარდიის კავალერიის დივიზიის მეთაურად.

1917 წლის 22 იანვარს დაინიშნა 34-ე არმიის კორპუსის მეთაურად.

თებერვლის რევოლუციას შემდეგ სკოროპადსკი დადებითად შეხვდა ახალი მთავრობის ჩამოყალიბებას. ამ პერიოდში კიევში ძალაუფლება გადავიდა ცენტრალური რადას ხელში, რომელიც უკრაინის ავტონომიის მიღწევას ცდილობდა.

მისი კორპუსი მონაწილეობდა კერენსკის შეტევაში (1917), თუმცა დისციპლინისა და დაბალი მორალის გამო წარმატებას ვერ მიაღწია. მოგვიანებით სკოროპადსკის დაევალა თავისი კორპუსის „უკრაინიზაცია“, რის შედეგადაც იგი გარდაიქმნა პირველი უკრაინული კორპუსად.

1917 წლის შემოდგომაზე იგი აირჩიეს კაზაკთა ყრილობაზე საპატიო ატამანის ტიტულით. მისი 60,000-იანი კორპუსი წარმატებით იცავდა სტრატეგიულ რკინიგზის ხაზებს უკრაინაში და ებრძოდა სხვადასხვა სამხედრო ფორმირებებს.

უკრაინის ჰეტმანი
1918 წლის აპრილში, ბრესტ-ლიტოვსკის ხელშეკრულების საფუძველზე უკრაინაში მყოფმა გერმანულმა ჯარებმა დაამხეს სოციალისტური უკრაინის სახალხო რესპუბლიკა და პავლო სკოროპადსკი დანიშნეს უკრაინის ჰეტმანად. ისტორიკოს პიტერ კენეზის შეფასებით, გერმანული ჯარები უკრაინაში ძირითადად სურსათისა და ნედლეულის მაქსიმალურად მოპოვების მიზნით იმყოფებოდნენ, თუმცა გერმანიის სამხედრო ხელმძღვანელობა თავს იკავებდა რუსეთის სიღრმეში შეჭრისგან, რათა არ დაესუსტებინა საკუთარი ძალები.

სკოროპადსკი მირონცხებულ იქნა ეპისკოპოს ნიკოდიმის მიერ წმინდა სოფიის ტაძარში. ზოგიერთი უკრაინელი ნაციონალისტი მას გერმანელთა მხარდაჭერილ კოლაბორაციონისტად მიიჩნევდა, რომელიც დიდ მიწათმფლობელთა ინტერესებს იცავდა. სხვა ჯგუფები კი მას ზედმეტად პრორუსულ და ავტორიტარულ მმართველად აფასებდნენ.

სკოროპადსკიმ ჩამოაყალიბა მთავრობა, რომელშიც ძირითადად რუსულენოვანი, ყოფილი ცარისტული ელიტისა და სლავოფილური წრეების წარმომადგენლები შედიოდნენ. ამავე დროს, მან უკრაინა დააკავშირა აღდგენილ რუსეთის იმპერიასთან ფედერაციული კავშირის იდეით.

მიუხედავად კრიტიკისა, ცენტრალური რადასგან განსხვავებით, მისი ხელისუფლება გარკვეულ წრეებში დადებითად შეფასდა ეფექტიანი ადმინისტრაციული სისტემის შექმნისთვის, საერთაშორისო დიპლომატიური ურთიერთობების გაფართოებისთვის, საბჭოთა რუსეთთან სამშვიდობო ხელშეკრულების დადებისთვის და განათლების სფეროში განხორციელებული რეფორმებისთვის, მათ შორის უკრაინის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის დაარსებისთვის.

1918 წლის 11 ნოემბერს გერმანიამ ხელი მოაწერა ზავს ანტანტასთან, რამაც ჰეტმანის რეჟიმის სამხედრო და საერთაშორისო მხარდაჭერა მნიშვნელოვნად შეასუსტა. იმავე თვეში დაიწყო ანტიჰეტმანური აჯანყება, რომელსაც ხელმძღვანელობდა სოციალ-დემოკრატი სიმონ პეტლიურა. აჯანყებამ ფორმალურად აღადგინა უკრაინის სახალხო რესპუბლიკა, თუმცა რეალური ძალაუფლება გადავიდა დირექტორიის ხელში — დროებითი მმართველი ორგანო, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ვლადიმირ ვინიჩენკო.

ვაიმარის გერმანიაში ცხოვრების პერიოდში სკოროპადსკი ხელმძღვანელობდა ჰეტმანურ მოძრაობას და ინარჩუნებდა ახლო ურთიერთობებს გერმანიის სამხედრო და სამთავრობო წრეებთან. თუმცა მოგვიანებით მან უარი თქვა თანამშრომლობაზე ნაცისტურ რეჟიმთან.

მეორე მსოფლიო ომის ბოლო კვირებში სკოროპადსკი უკან იხევდა გერმანულ არმიასთან ერთად, საბჭოთა ძალების წინსვლის გამო. იგი გარდაიცვალა 1945 წლის 26 აპრილს მეტენის სააბატოში, მას შემდეგ, რაც მოკავშირეთა ავიაციის დაბომბვის შედეგად დაიჭრა პლატლინგის მახლობლად, რეგენსბურგის რეგიონში. დაკრძალულია ობერსტდორფიში.

მისი მოძრაობა არსებობას განაგრძობდა 1980-იან წლებამდე და გავლენას ახდენდა უკრაინულ მონარქისტულ იდეებზე, რომლებიც ეფუძნებოდა კაზაკთა სახელმწიფოს მოდელს.

სკოროპადსკის ქალიშვილი, ოლენა სკოროპადსკა-ოტი (გარდ. 2014), ცხოვრობდა შვეიცარიაში, არაერთხელ სტუმრობდა უკრაინას და დაჯილდოვდა ისტორიული ნაშრომებისთვის.

პირადი ცხოვრება
ოჯახი
1898 წლის 11 იანვარს სანკტ-პეტერბურგში სკოროპადსკი დაქორწინდა რუს არისტოკრატზე — ოლექსანდრა სკოროპადსკზე (დურნოვო), რომელიც იყო სახელმწიფო მოღვაწის პიოტრ დურნოვოს ქალიშვილი.

მათ ჰყავდათ ექვსი შვილი:
მარია (1898–1959)
ელიზავეტა (1899–1976)
პეტრო (1900–1956)
დანიილო სკოროპადსკი (1904–1957)
პავლო (1915–1918)
ოლენა (1919–2014)

ეთნიკური იდენტობა
სკოროპადსკის ოჯახი თავდაპირველად ინტეგრირებული იყო რუსულ საზოგადოებაში და საკუთარ თავს მიიჩნევდა ე.წ. „მცირე რუსებად“. იგი იზრდებოდა იმპერიული რუსეთის კულტურულ გარემოში და დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა რუსულ ენასა და კულტურას.

თუმცა ნიკოლოზ -ის გადადგომამ და უკრაინული ეროვნული მოძრაობის გაძლიერებამ გავლენა მოახდინა მის თვითიდენტიფიკაციაზე. მან უფრო მეტად დაიწყო საკუთარი კაზაკური და უკრაინული ფესვების გააზრება, თუმცა მისი პოზიცია ხშირად პოლიტიკურ ორიენტაციად აღიქმებოდა და არა ეთნიკურ თვითშეგნებად.

მიუხედავად ამისა, უკრაინულ ნაციონალისტურ წრეებში მას ხშირად პრორუსულად მიიჩნევდნენ, მაშინ როცა რუსულ პოლიტიკურ წრეებში იგი სეპარატისტად აღიქმებოდა.

ჯილდოები
წმინდა ანას ორდენი ( ხარისხი), 1904
წმინდა ანას ორდენი ( ხარისხი, ხმლებითა და ბაფთით), 1904
წმინდა სტანისლავის ორდენი ( ხარისხი, ხმლებით), 1905
წმინდა ვლადიმირის ორდენი ( ხარისხი, ხმლებითა და ბაფთით), 1905
მამაცობის ოქროს იარაღი, 1905
წმინდა ანას ორდენი ( ხარისხი, ხმლებით), 1906
წმინდა ვლადიმირის ორდენი ( ხარისხი), 1900
წმინდა გიორგის ორდენი ( ხარისხი)
წითელი არწივის ორდენი, 1918 (პრუსია)

მემკვიდრეობა
უკრაინის რამდენიმე ქალაქში პავლო სკოროპადსკის სახელობის ქუჩებია.

2023 წელს უკრაინის ეროვნული ბანკმა გამოუშვა 2 გრივნიანი სამახსოვრო მონეტა სკოროპადსკის დაბადებიდან 150 წლის იუბილესთან დაკავშირებით.

წარმომავლობა