iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რკონის ხიდი

რკონის ხიდი — ისტორიული ხიდი დღევანდელი კასპის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობს რკონის სამონასტრო კომპლექსის ტერიტორიაზე. გადებულია მდინარე თეძამზე. ხიდზე გადიოდა გზა, რომელიც შიდა ქართლს თრიალეთთან აკავშირებდა. ხიდი თარიღდება – საუკუნეებით. იგი ერთმალიანია (12,5 მ), მორკალური ფორმისა (თაღის სიმაღლე მდინარის ზედაპირიდან 7,6 მ, სიგანე 2,2 მ). ნაგებია ნატეხი ქვით კირის მკვრივ დუღაბზე. თაღის ქვედა პირი შედარებით გრძელი ქვებით არის ნაშენი, ზედა უფრო მომცროთი. ხიდის ბურჯები ბუნებრივ კლდოვან საფუძველს ეყრდნობა. კონსტრუქციული მოსაზრებით, შუა ნაწილი ნაპირებზე გაცილებით მაღალაა აზიდული. ხიდი თავდაპირველი სახითაა შემორჩენილი და საქართველოს ფეოდალური ხანის ხიდების ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუშია.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ჰორტონ ფუტი

ალბერტ ჰორტონ ფუტი უმცროსი (; დ. 14 მარტი 1916 — გ. 4 მარტი 2009) — ამერიკელი დრამატურგი და სცენარისტი, რომელიც ყველაზე უკეთ ცნობილია 1962 წელს გამოსული, ჰარპერ ლის ამავე სალხეწოდების რომანზე დაფუძნებული ფილმის „ნუ მოკლავ ჯაფარას“ სცენარის შექმნით, რისთვისაც გადაეცა ოსკარი საუკეთესო ადაპტირებული სცენარისთვის. 1983 წელს ფილმისთვის „ნაზი ლმობიერება“ დაწერილი სცენარისთვის მიიღო რიგით მეორე ოსკარი საუკეთესო ორიგინალური სცენარისთვის.

მიღებული აქვს პულიცერის პრემია პიესისათვის „ახალგაზრდა კაცი ატლანტიდან“.
იდლეთის კვირაცხოვლის ეკლესია

იდლეთის კვირაცხოვლის ეკლესია – არქიტექტურული ძეგლი, დგას კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ იდლეთის ცენტრში, ბექობზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ეკლესია დარბაზულია (4,45 3,85 მ), ნაგებია დიდი ნატეხი ქვით, გამოყენებულია რიყის ქვა და აგურიც. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. სწორკუთხა საკურთხეველში და დასავლეთ კედელში თითო ვიწრო სარკმელია. დარბაზი გადახურულია ნახევარწრიული კამარით. ეკლესია გადახურული ყოფილა ბრტყელი ლოდებით, რომლებიც ამავე დროს თაროსებრ ლავგარდანს ქმნიდა. აღმოსავლეთით ლავგარდნის ორიოდე ქვაა შემორჩენილი. დასავლეთის კარის თავზე ჩასმულია რელიეფური ქვაჯვარი, რომლის კიდეებზე ორ სვეტად სომხური წარწერაა.
იდლეთის მიქელ-გაბრიელის ეკლესია

იდლეთის მიქელ-გაბრიელის ეკლესია — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ იდლეთის ცენტრში. თარიღდება გვაინდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (15,15 – 5,8 მ.), ნაგებია ნატეხი ქვით, გამოყენბულია აგური და რიყის ქვაც. თვდაპირვეალდ ეკლესია მცირე ზომისა ყოფილა. მოგვიანებით მისთვის დასავლეთიდან მოზრდილი სათავსი მიუშენებიათ. შესასვლელი დასავლეთ კედლის ცენტრშია, ჩრდილოეთ კარი ამოენებულია. საკურთხეველში ერთი სარკმელია. საკურთხეველი დარბაზის იატაკის დონიდან საკმაოდ ამაღლებულია და სამსაფეხურიანი კიბე აქვს. საკურთხევლის გვერდებზე ვიწრო სათავსებია. ეკლესიის გრძივი კედლები ორი წყვილი პილასტრითაა დანაწევრებული (აღმოსავლეთ პილასტრები უფრო მასიურია). ისრული კამარა საბჯენ თაღებს ეყრდნობა. ეკლესიის დანარჩენ სამ კედელში თითო სარკმელია. ჩრდილოეთ სარკმელთან სანათლავი ნიშია. დასავლეთ ფასადზე ფრონტონის ქვეშ გამსოახულია პატარა რელიეფური ჯვარი. ეკლესიას თაროსებრი ლავგარდანი აქვს.

ფრონტონის კეხზე დგას აგურით ნაგები სამრეკლო - ოთხბოძიანი თაღებით გახსნილი ფანჩატური, რომელსაც პირამიდული სახურავი აქვს.
ანდრო ჭილაია

ანდრო რომანოზის ძე ჭილაია (დ. 3 ივნისი 1903, სოფ. ნახუნავო, მარტვილის მუნიციპალიტეტი — გ. 7 მარტი, 1973) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1965), პროფესორი (1966).
ბიოგრაფია
ანდრო რომანოზის ძე ჭილაია დაიბადა 1903 წლის 3 ივნისს მარტვილის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნახუნავოში. დაწყებითი განათლება თავის სოფელში მიიღო. ხოლო საშუალო სკოლა დაამთავრა გეგეჭკორში. 1926 წელს მას ნიშნავენ მასწავლებლად მანგლისში. 1930 წელს, როგორც წარჩინებული მასწავლებელი, მივლინებულ იქნა თბილისში, უმაღლესი განათლების მისაღებად.

1936 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი.

უმაღლეს სასწავლებელში სწავლის პარალელურად მუშაობდა ლექტორად, ჯერ მასწავლებელთა დახელოვნების ინსტიტუტში, ხოლო შემდეგ პუშკინის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში. 1940 წელს დაიწყო ლექციების კურსის კითხვა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში და სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა.

1941-1945 წლების განმავლობაში ანდრო ჭილაია ხელმძღვანელობდა დაუსწრებელ სწავლებას ფილოლოგიის ფაკულტეტზე როგორც დეკანი. 1945-1950 წლებში მას ეკავა პრორექტორის თანამდებობა.

მან ლიტერატურის თეორიის მრავალი საკითხი გაარკვია ქართველ მწერალთა შემოქმედებითი პრაქტიკის მიხედვით, როგორც პედაგოგი იგი მონაწილე იყო სახელმძღვანელოთა შედგენისა. უმაღლესი და საშუალო სკოლების პროგრამების დამუშავებისა. ახალი ქართული ლიტერატურის კათედრის მიერ მომზადებული ორტომიანი სახელმძღვანელოსი.

მისი ნაშრომი გიორგი წერეთლის საზოგადოებრივი მოღვაწეობისა და მხატვრული შემოქმედების შესახებ გამოიცა ორჯერ 1964 და 1967 წლებში მნიშვნელოვანია მისი „ლიტერატურათმცოდნეობის ძირითადი ცნებები“ (1971).

ჭილაია გარდაიცვალა 1973 წ. 7 მარტს.
ფეტვისხევის მარიამწმინდის ეკლესია

ფეტვისხევის მარიამწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მდინარე ტანის ხეობაში, სოფელ ფეტვისხევიდან ჩრდილო-დასავლეთით, 3 კმ-ზე, ტყეში („შავტყე“). თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (12,25 11,1 მ.), ნაგებია ძირითადად ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სარკმელია. სამხრეთით — ორ-ორი. ღრმა ნახევარწრიულ აფსიდს მაღალი დასაჯდომი გასდევს. აფსიდის ცენტრში დგას ქვით ნაშენი სატრაპეზო. დარბაზი გადახურულია ნახევარწრიული კამარით, რომელიც მძლავრად გამოშვერილ ერთსაფეხურიან პილასტრებსა და თლილი ქვის საბჯენ თაღებს ეყრდნობა. აფსიდის სამხრეთ კედელზე შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები, რომელიც სტილისტური ნიშნებით - საუკუნეებს განეკუთვნება. საკურთხეველი დარბაზის იატაკიდან ორი საფეხურით არის ამაღლებული, აქ იდგა - საუკუნეების ხის კანკელი (ამჟამად ინახება საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში). კანკელის არქიტრავის ასომთავრულ წარწერაში მოხსენიებულია ზაქარია ფანასკერტელი, რაც მოწმობს, რომ გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში ეკლესია და მისი მიდამოები ამ გვარის ფეოდალთა სამფლობელო იყო. ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კედლების მთელ სიგრძეზე ეკლესიის თანადროული ორი მინაშენია. ორივე მინაშენი აღმოსავლეთით, ეკლესიის აფსიდის კედლებში ღრმა ნიშით არის შეჭრილი. ეკლესიის აღმოსავლეთ კედლის ჩრდილოეთ კუთხეში გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში მიუშენებიათ დარბაზული ეკლესია, რომელსაც კარი სამხრეთიდან აქვს, სარკმლები — აღმოსავლეთით და სამხრეთით.
ილია ფანცულაია

ილია სიმონის ძე ფანცულაია (ათონელი) (გარდ. ს–ის 30–იან წ.) — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის სასულიერო პირი, მღვდელმონაზონი.

საქართველოში მოღვაწეობამდე იგი წლების მანძილზე ათონის მთაზე, ივერონის მახლობლად მდებარე ელია წინასწარმეტყველის „კელიაში“ ცხოვრობდა. 1920 წელს სხვა ქართველ ბერებთან ერთად მასაც მოუხდა ათონიდან სამშობლოში დაბრუნება. 1922–1924 წლებში იყო ბეთანიის მონასტრის წინამძღვარი. 1924 წელს მან წინამძღვრობა გადააბარა, მღვდელმონაზონ იოანეს (მაისურაძე), თვითონ კი მანგლისის ახალსოფელში გადავიდა საცხოვრებლად.

მღვდელომონაზონი ილია მხარს უჭერდა ქაქუცა ჩოლოყაშვილის ანტისაბჭოთა ამბოხებულებს და თვით ქაქუცას სულიერი მოძღვარი იყო. მას შემდეგ, რაც ქაქუცა ჩოლოყაშვილმა დატოვა საქართველო, ილია ფანცულაია იმყოფებოდა ძებნაში, რის გამოც იძულებული იყო დამალულიყო. მოგვიანებით (30-იან წლებში), მღვდელმონაზონი ილია, დააპატიმრეს და დახვრიტეს კომუნისტებმა.

მღვდელმონაზონმა ილიამ ქართველებისგან დაცარიელებული ათონის ივერთა მონასტრიდან საქართველოში ჩამოიტანა რამდენიმე ქართული ხელნაწერი (.-110, .-1103, .-1104, .-1105). ცნობილია და გამოქვეყნებულია მისი მიმოწერა მოსე ჯანაშვილთან ამ ხელნაწერების გარშემო.
აცინანანის ტროპიკული ტყე

აცინანანის ტროპიკული ტყე – მადაგასკარის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი 2007 წლიდან. შედგება 13 სპეციფიკური ტერიტორიისა და მადაგასკარის აღმოსავლეთით მდებარე 6 ეროვნულ პარკს. ეს პარკებია:

მაროჯეჯის ეროვნული პარკი
მასოალის ეროვნული პარკი
ზაჰამენის ეროვნული პარკი
რანომაფანის ეროვნული პარკი
ანდრინგიტრის ეროვნული პარკი
ანდოჰაჰელის ეროვნული პარკი

2010 წლის იუნესკოს 34-ე სესიაზე აცინანანის ტროპიკული ტყე შეიტანეს საფრთხის ქვეშ მყოფი ძეგლების სიაში ნადირობის შედეგად ლემურების გადაშენების გზაზე დაყენების გამო.
გიონი

გიონი — იაპონიის ქალაქ კიოტოს ერთ-ერთი უბანი. იგი შეიქმნა შუა საუკუნეებში იასაკას ტაძრამდე მიმავალი პილიგრიმების საჭიროებების დასაკმატოფილებლად, მაგრამ დღეს იგი ცნობილია როგორც გეიშების სამუშაოსა და ცხოვრების უბანი.

გიონში განთავსებულია ორი ჰანამატი — გეიშების საცხოვრებელი და სამუშაო რაიობები — გიონ კობუ და გიონ ჰიგასი. გიონი რჩება კონსერვატიულ ადგილად, სადაც შეიძლება ხელუხლებელი ტრადიციული კულტურის ხილვა.

რაიონის ნაწილი გამოცხადებულია იაპონიის ეროვნულ საგანძურად და შემუშავდა მისი აღდგენის გეგმა, რომლის თანახმადაც ყველაფერი, რაც შეესაბამება გიონის ტრადიციულ არქიტექტურას ჩავა მიწის ქვეშ.

გიონში შემორჩა მრავალი ძველი სახლი (მატტია), რომელთა ნაწილი არის ჩაის სახლები - ო-ტია.

ხშირად გიონს არასწორად მიიჩნევენ „წითელი ფარნების ქუჩად“, რაც არასწორია. „წითელი ფარნების ქუჩა“ კიოტოში არის ყბანი სიმაბარა.
იესეს ხე

იესეს ხე აღნიშნავს ძველი აღთქმის პირველმღვდელმთავართა, წინასწარმეტყველთა და წმინდანთა წარმომავლობას იესესგან და მისი ძე დავით წინასწარმეტყველისგან მესიამდე - იესო ქრისტემდე.

იესეს ხე პირველად მოხსენებულია ძველ აღთქმაში, წინასწარმეტყველ ესაიას წიგნში:

”და გამოვიდეს კუერთხი ძირისაგან იესესსა და ყუავილი ძირისაგან აღმოჴდეს. და განისვენოს მის ზედა სულმან ღმრთისამან” (ეს. 11:1).

ახალ აღთქმაში იესო ქრისტეს წარმომავლობას აღწერენ წმ. მათე და წმ. ლუკა მახარებლები. ლუკას სახარებაში მოცემულია იესო ქრისტეს გენეალოგია ადამიდან (ლუკ. 3:22) . მათე მახარებელი თავის სახარებაში იესო ქრისტეს წარმომავლობას აღწერს აბრაამიდან :

”წიგნი შობისა იესუ ქრისტესი, ძისა დავითისი, ძისა აბრაჰამისი” (მათ.1:1).

იესეს ხე ქრისტიანულ ხელოვნებაში მრავალფეროვნად არის დამუშავებული და წარმოდგენილია როგორც იკონოგრაფიაში, ისე საეკლესიო ფრესკებზე, მოზაიკებზე და ბარელიეფებზე.
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იაპონიაში

2018 წლის მონაცემებით იაპონიაში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის 22 ძეგლია.

სტატისტიკა
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მსოფლიოს მასშტაბით 1092 ძეგლია შეტანილი, მათ შორის 2 % იაპონიის ძეგლებია.

მათ შორის:
18 კულტურული ობიექტი
4 ბუნების ძეგლი

4 კულტურული ობიექტი აღიარებულია ადამიანური გენიის შედევრად (კრიტერიუმი ).

ცხრილი
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა
კანდიდატების სია
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო მემკვიდრეობის კანდიდატების სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა
მეისიო

მეისიო ( ან ოკიკო ; დ. 9 იანვარი, 1624 — გ. 4 დეკემბერი, 1696) — იაპონიის 109-ე და მეშვიდე ქალი იმპერატორი. იმპერატორ გო-მიძუნოს მეორე ქალიშვილი. შვილები არ ჰყოლია. მისი სახელი მიღებულია წინამორბედი ორი ქალი-იმპერატორის, გემეის (707–715) და მისი ქალიშვილის გენსიოს (715–724) სახელების ბოლო მარცვლების შეერთების შედეგად. მთელი მისი იმერატორობის დროს ქვეყანას ფაქტობრივად მამამისი გო-მიძუნო მართავდა. 1943 წელს ტახტზე უარი თქვა თავისი უმცროსი ძმის გო-კომიოს სასარგებლოდ.
ილარიონ ახალი (VIII საუკუნე)

ილარიონ ახალი (გ. 754) — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 28 მარტი, ახალი სტილით - 10 აპრილი.

ცხოვრება
ღირსი ილარიონ ახალი სიყრმითგან უფალს ემსახურებოდა და მრავალი წელი დაყუდებულად ცხოვრობდა. უბიწოებისა და სიწმიდისათვის ჯერ ხუცესად აკურთხეს, შემდეგ კი პელიკიტის მონასტრის იღუმენად (დარდანელის სრუტესთან). ღირსი ილარიონი უფლისაგან წინასწარჭვრეტისა და სასწაულთმოქმედების ნიჭით დაჯილდოვდა. მისი ლოცვით გვალვაში წვიმა მოდიოდა, ყანას საქონელი არ ეკარებოდა, მეთევზურთა ბადეები თევზით ივსებოდა. გარდა ამისა, იგი ავადმყოფებს კურნავდა და ბოროტ სულებს განასხმიდა.

754 წელს დიდ ხუთშაბათს პელიკიტის მონასტერს თავს დაესხა ხატმებრძოლი ლახანოდრაკონი, ლიტურღიისას შეიჭრა ტაძარში, შეაწყვეტინა მსახურება, წმიდა ძღვენი მიწაზე დაყარა, 42 ბერი შეიპყრო, ეფესოში გაგზავნა და დაახრჩობინა. დარჩენილი ბერ-მონაზვნები სასტიკად ცემეს, წვერები ცეცხლით შეუტრუსეს, ზოგიერთი კი ცხვირისა და ყურების მოჭრით დაასახიჩრეს. ამ თავდასხმის დროს ხატთა თაყვანისცემისათვის მოწამეობრივად აღესრულა ღირსი ილარიონი.

ღირსმა ილარიონმა დაგვიტოვა თხზულებები, რომლებიც ძირითადად ზნეობრივ დარიგებებს შეიცავს.
ილარიონ ახალი (IX საუკუნე)

ილარიონ ახალი (გ. 845) — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 6 ივნისი, ახალი სტილით - 19 ივნისი.

ცხოვრება
ღირსი ილარიონ ახალი ღვთისმოყვარე დიდებულების ოჯახში დაიბადა. მშობლები - პეტრე და თეოდოსია სათნოებაში წვრთნიდნენ შვილს და ღრმად განსწავლეს იგი წმინდა წერილში. თორმეტი წლის იყო წმინდა ილარიონი, როდესაც ბერად აღიკვეცა ისიხის მონასტერში ბიზანტიონის მახლობლად, იქიდან კი დალმატის მონასტერში გადავიდა, სადაც დიდი სქემა შეიმოსა და ღირსი გრიგოლ დეკაპოლელის (ხს. 3 დეკემბერს) მოწაფე გახდა. წმინდა მამა დიდ პატივს მიაგებდა თავის ღმერთშემოსილ თანამოსახელეს - ღირს ილარიონ დიდს (ხს. 3 ნოემბერს) და ცდილობდა მას მიმსგავსებოდა, ამიტომ უწოდეს ილარიონ ახალი. დალმატის მონასტერში წმინდანი მღვდლად აკურთხეს. იღუმენის გარდაცვალების შემდეგ, ძმებს სურდათ, მის ნაცვლად ღირსი ილარიონი აერჩიათ. მაგრამ, როდესაც ამის შესახებ ნეტარმა მამამ შეიტყო, ფარულად დატოვა იქაურობა და ბიზანტიონს მიაშურა.

მაშინ დალმატის მონასტრის ბერებმა წმინდა პატრიარქ ნიკიფორეს მიმართეს თხოვნით, ილარიონი მათ წინამძღვრად დაედგინა და მონასტერში დაებრუნებინა. პატრიარქის ბრძანება ღირსმა მამამ ღვთის ნებად ჩათვალა, მონასტერში დაბრუნდა და რვა წლის განმავლობაში მშვიდად განაგებდა სავანეს, მაგრამ 813 წელს ხატმბრძოლი იმპერატორის ლეონ სომეხის (813-820) გამეფებამ და მართლმადიდებელთა დევნის განახლებამ დაარღვია ძმების ცხოვრების ჩვეული რიტმი. ღირსმა ილარიონმა ხატების შეურაცხყოფაზე უარი განაცხადა და გაბედულად ამხილა იმპერატორი მწვალებლობაში, რისთვისაც მრავალი ტანჯვის დათმენა მოუხდა: იგი რამდენიმეჯერ ჩააგდეს საპყრობილეში. ცრუპატრიარქი თეოდოტი, რომელმაც განდევნილი ნიკიფორეს ტახტი დაიკავა, ცდილობდა წამებით გადაედრიკა წმინდა აღმსარებელი, მაგრამ ამაოდ. დალმატის მონასტრის ბერებს ისე ძალიან უყვარდათ მათი წინამძღვარი, ისე უნდოდათ მისი ნახვა, რომ ეახლნენ იმპერატორს და უთხრეს, რომ წმინდა ილარიონის გათავისუფლების შემთხვევაში ისინი იმპერატორის ნებას დაემორჩილებოდნენ. მაგრამ მონასტერში მოძღვართან ერთად დაბრუნებულები კვლავ ხატთა თაყვანისცემის წესის ერთგულებად დარჩნენ. განრისხებულმა ლეონ სომეხმა ისევ დაატუსაღა ღირსი ილარიონი.

უსჯულო იმპერატორი ვერ ასცდა ღვთის სასჯელს: იგი თავისმა მეომრებმა ტაძრის სწორედ იმ ადგილას აჩეხეს, საიდანაც პირველად წმინდა ხატი გადმოაგდო. ახალმა იმპერატორმა მიხეილ -მ (820-829) გაათავისუფლა ღირსი ილარიონი და იგი განმარტოებულ კელიაში დაეყუდა. როდესაც ხატმებრძოლთაგან ნაწამები თეოდორე სტუდიელი (ხს. 24 ნოემბერს) მიიცვალა, ღირსმა მამამ იხილა, თუ როგორ აჰყავდათ ზეცად ანგელოზებს მისი სული. ხატმბრძოლი იმპერატორის თეოფილეს (829-842) დროს ღირსი ილარიონი კვლავ შეიპყრეს, სასტიკად სცემეს და კუნძულ ათუსიაზე გადაასახლეს.

თეოფილეს სიკვდილის შემდეგ წმიდა იმპერატორმა თეოდორამ (842-855) აღმსარებლები დააბრუნა გადასახლებიდან. წმინდა ილარიონიც დაუბრუნდა დალმატის მონასტერს, კვლავ მისი იღუმენი გახდა და მშვიდობით მიიცვალა 845 წელს.
ჰიროსიმის მშვიდობის მემორიალი

ჰიროსიმის მშვიდობის მემორიალი — დიდი მემორიალური პარკი იაპონიის ქალაქ ჰიროსიმის ცენტრში. ეძღვნება 1945 წლის ატომური დაბომბვის მსხვერპლთა ხსოვნას. მიუხედავად იმისა, რომ ჩინეთის და ამერიკის შეერთებული შტატების ხელისუფლება პროტესტს გამოთქვამდა, 1996 წელს მემორიალი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში შეიტანეს.
ნარა (ქალაქი)

ნარა — ქალაქი იაპონიაში. ნარის პრეფექტურის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს კანსაის რეგიონში. ქალაქი ნარა იყო იაპონიის დედაქალაქი იაპონიის ისტორიის ნარის პერიოდში (710-784 წწ.). ქალაქი აშენდა ტანის პერიოდის ჩინეთის დედაქალაქ სიანის გეგმის მიხედვით.

ღირსშესანიშნაობები
ქალაქში მრავალი ისტორიული ძეგლია, რომელთა გამოც 1998 წელს ქალაქი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

ბუდისტური ტაძრები
ტოდაი-ძი 
კოფუკუ-ძი 
იაკუსი-ძი 
ტოსიოდაი-ძი 
განგო-ძი 
საიდაი-ძი 
სინტოისტური ტაძრები
კასუგა-ტაისია 
სხვა ღირსშესანიშნაობები
იმპერატორის ჰეიძიოს სასახლე 
სიოსი-ინი 
ნარა-მატი
ნარის პარკი
ტოდაი-ძი

ტოდაი-ძი – ძველი ბუდისტური ტაძარი იაპონიის ქალაქ ნარაში. ტაძარი 1998 წლიდან დაცულია როგორც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი. ტაძარი წარმოადგენს ბუდისტური სკოლის კეგონის ტრადიციულ ცენტრს. იგი ითვლება მსოფლიოში ყველაზე დიდ ხის კონსტრუქციად.

ისტორია
იაპონიის ქალაქ ნარეში მდებარეობს “დიდი აღმოსავლეთის ტაძარი“, იაპონურად, ტოდაი-ძი. მიუხედავად იმისა, რომ ქალაქი მცირე ფართობის მქონეა, ის ყველაზე წმინდა ადგილია მთელ იაპონიაში. აქ არის ყველაზე დიდი ხის შენობა, რომლის შიგნითაც ბუდას უზარმაზარი ბრინჯაოს ქანდაკება დგას.

გიგანტური ხის შენობა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი. აღსანიშნავია, რომ ტაძარი დღემდე მოქმედია. იქ ისევ მოღვაწეობენ ბუდისტი ბერები და რიტუალებს ატარებენ. ტოდაი-ძი  მე-8 საუკუნეში ააშენეს. რა თქმა უნდა, ტაძარი თავისი პირვანდელი იერით არ შემორჩა. იყო შემთხვევები, როდესაც ის ბოლომდე დაიწვა. მიუხედავად იმისა, რომ იაპონელი არქიტექტორები ცდილობდნენ ტაძრის რეკონსტრუქციისას ყველაფერი სრული სიზუსტით აღედგინათ, ტაძარში უცვლელი მხოლოდ ბუდას ქანდაკება აღმოჩნდა. მე-8 საუკუნის შუა ხანებში იაპონიამ გადაიტანა ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე პერიოდი თავისი ისტორიის მანძილზე. მუდმივი ომები კლანებს შორის, სამურაები, რომლებიც ცდილობდნენ განემტკიცებინათ თავიანთი უფლებები და ტერიტორიები… ამ ყველაფერს თან ეპიდემიაც დაერთო.

743 წელს იპერატორმა სემუმ გადაწყვიტა, რომ ტაძრის მშენებლობა ქაოსს შეაჩერებდა. ხალხმა მას წინააღმდეგობა არ გაუწია. ტაძრის აშენებაში 2 180 000 ადამიანმა მიიღო მონაწილეობა.

გრანდიოზული ხის ნაგებობის შემქმნელი კუნინაკა-ნო-მურაძი კიმიმაროა. სწორედ ის ხელმძღვანელობდა 15-მეტრიანი ქანდაკების აგებას. ტაძრის მშენებლობა 745 წელს დასრულდა, ხოლო ბუდას ქანდაკების- 751 წელს. ტოდაი-ძი იამატოს რაიონის მთავარ ტაძრად ითვლებოდა. ტაძარში ინახება ხელნაწერთა დიდი კოლექცია.

საინტერესო ფაქტები
ტაძარში ინახება ბუდას გიგანტური ბრინჯაოს ქანდაკება ვაიროჩანა, რომლის პარამეტრებია:

სიმაღლე: 14.98 მ
სახე: 5.33 მ
თვალები: 1.02 მ
ცხვირი: 0.5 მ
ყურები: 2.54 მ
სულ: 500 ტ
ირინეოს ლიონელი

ირინეოს ლიონელი — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 23 აგვისტო, ახალი სტილით — 5 სექტემბერი .

ცხოვრება
მღვდელმოწამე ირინეოს ლიონელი 130 წელს დაიბადა ქალაქ სმირნაში. აქვე მიიღო მან ბრწყინვალე განათლება: დაეუფლა პოეზიას, ფილოსოფიას, რიტორიკასა და სხვა მეცნიერებებს. ქრისტიანული მოძღვრების ჭეშმარიტებებში იგი მოციქულ იოანე ღვთისმეტყველის მოწაფემ, მღვდელმთავარმა პოლიკარპე სმირნელმა (ხს. 7 მარტს), განსწავლა. მანვე მონათლა ჭაბუკი, ხუცესად აკურთხა და გალიის ქალაქ ლუგდუნში (დღევანდელი ლიონი — საფრანგეთში) გაგზავნა მხცოვან მღვდელმთავარ პოთინესთან. მალე ირინეოსს საპასუხისმგებლო დავალება მიეცა — აღმსარებლებმა რომის პაპ ელეფთერს (175-189) მისი ხელით ეპისტოლე გაუგზავნეს. წმინდანის არყოფნაში ყველა გამორჩეული ქრისტიანი საპყრობილეში ჩაყარეს. 178 წელს, ეპისკოპოს პოთინეს მოწამეობრივი აღსასრულიდან ერთი წლის თავზე, ნეტარ ირინეოსს ქალაქ ლუგდუნის ეპისკოპოსად დაასხეს ხელი. „მოკლე ხანში, — წერდა წმინდანის შესახებ მღვდელმთავარი გრიგოლ ტურელი, — თავისი ქადაგებით მან მთელი ლუგდუნი ქრისტიანულ ქალაქად აქცია!“.

იმპერატორ სეპტიმიუს სევერუსის (193-211) ზეობის დროს, 202 წელს, ჭეშმარიტი სარწმუნოების აღსარებისთვის მღვდელმთავარ ირინეოსს თავი მოჰკვეთეს.
ეგნატე ანტიოქიელი

ეგნატე ანტიოქიელი, ეგნატე ღმერთშემოსილი (გ. დაახლ. 110, რომი) — ანტიოქიის პატრიარქი, მღვდელმოწამე.

ეგნატეს ცხოვრებისა და მარტვილობის შესახებ ცნობები ეკუთვნით ევსები კესარიელს, იერონიმე სტრიდონელს და სხვ. ეგნატე სირიაში დაიბადა. საეკლესიო ტრადიციის მიხედვით ის იოანე ღვთისმეტყველის მოსწავლე გახდა და მოციქულთა კრების გადაწყვეტილებით, ანტიოქიის ეპისკოპოსად აკურთხეს. ამგვარად, ეგნატე ანტიოქიის მეორე მღვდელმთავარი გახდა სამოცდაათთაგანი მოციქულის, ევოდის შემდეგ. იმპერატორ ტრაიანეს ზეობისას (98-117 წლები) ეგნატე ქრისტიანული აღმსარებლობის გამო სხვა მორწმუნეებთან ერთად ანტიოქიაში შეიპყრეს, რომში გადაიყვანეს და მხეცებს დააგლეჯინეს. რომის კათოლიკური ეკლესია ეგნატეს ხსენების დღეს აღნიშნავს 17 ოქტომბერს, აღმოსავლეთის მართლმადიდებელი ეკლესია კი — 20 დეკემბერს.

ეკლესიის ისტორიისათვის უმნიშვნელოვანესია ეგნატე ანტიოქელის ეპისტოლარული მემკვიდრეობა — წერილები, რომლებიც ტყვედქმნილმა ეგნატემ რომისკენ მიმავალ გზაზე დაწერა. მათში გადმოცემულია ეგნატეს გაფრთხილებანი ცრუ მოძღვრებების წინააღმდეგ, მისი მზაობა მოწამეობრივი სიკვდილისათვის და ა. შ. უკვე საუკუნეში ევსები კესარიელისთვის ცნობილი იყო 7 წერილი, რომლებიც, მკვლევართა აზრით, უშუალოდ ეგნატე ანტიოქელს ეკუთვნის. ძველი დროიდან ასევე ცნობილია ეგნატეს უფრო ვრცელი კრებული, რომელშიც 13 წერილია შესული. წერილები ძველთაგანვე ითარგმნა სხვადასხვა ენაზე. არსებობს წერილების სირიული, კოპტური, სომხური თარგმანები. ქართულ ენაზე არსებობს ეგნატეს ერთადერთი, გიორგი მთაწმიდელისეული თარგმანი, რომელმაც დღემდე 6 ხელნაწერის სახით მოაღწია.
კოფუკუ-ძი

კოფუკუ-ძი – ბუდისტური ტაძარი იაპონიის ქალაქ ნარაში. ტაძარი 1998 წლიდან დაცულია როგორც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი. ტაძარი წარმოადგენს ბუდისტური სკოლის ხოსოს ტრადიციულ ცენტრს. მონასტერი დაარსდა კიოტოში , ხოლო მას შემდეგ რაც 710 წელს იაპონიის დედაქალაქი გახდა ნარა მონასტერიც იქ გადაიტანეს. დიდი ხნის მანძილზე მონასტერს იცავდა ფუძივარას კლანი, ნარის პერიოდში იგი შედიოდა 4 უდიდესი მონასტრის სიაში, ხოლო ჰეიანის პერიოდში იგი საუკეთესო შვიდეულის რიგებში იყო. ხოლო მას შემდეგ რაც სინტოიზმი ქვეყნის სახელმწიფო რელიგია გახდა, მონასტერმა თავისი მნიშვნელობა დაკარგა.

მონასტერი რამდენიმე ნაგებობისგან შედგება:

სამი ოქროს დარბაზი მრავალრიცხოვანი სკულპტურებით
ჩრდილოეთის რვაკუთხა პავილიონი, აგებული 721 წელს
აღმოსავლეთის პავილიონი, აგებული 726 წელს
ცენტრალური დარბაზი, აგებული 710-724 წწ. შორის.
სამიარუსიანი პაგოდა, აგებული 1143 წელს.
50 მეტრის სიმაღლის ხუთიარუსიანი პაგოდა აშენებული 725 წელს, ხოლო აღდგენილი 1426 წ.
ქართულ-იტალიური ლექსიკონი (1629)

ქართულ-იტალიური ლექსიკონი — 1629 წელს ქალაქ რომში გამოცემული პირველი ქართულენოვანი ნაბეჭდი წიგნი. შეიცავს 3084 სიტყვას. ლექსიკონი შედგენილია სტეფანო პაოლინის მიერ ნიკიფორე ირბახის დახმარებით, რომელიც თეიმურაზ –ის ელჩი იყო საქართველოდან დასავლეთის ქვეყნებში. ლექსიკონის სრული სათაურია:

აღწერილობა
ლექსიკონში ტექსტი სამ სვეტადაა განაწილებული: პირველ სვეტს ქართული სიტყვები შეადგენს; მეორე სვეტში ქართული სიტყვის ლათინური ტრანსლიტერაციაა მოცემული სიტყვებზე მახვილებითურთ; მესამე სვეტში კი ქართული სიტყვების იტალიური განმარტებებია. ლექსიკონში ხშირია ქართული სიტყვების არაზუსტი დაწერილობა (აგმოსაულეტი, ადვილიდ, აგმოზენებული, აბრეშომი და სხვა). ეს შეცდომები გამოწვეულია ლექსიკონის შემდგენლის – პაოლინის ქართული ენის თავისებური ბგერების გაურკვევლობა. მართალია მას ქართველი ნიკიფორე ირბახი ეხმარებოდა, მაგრამ გაურკვეველია ლექსიკონის შედგენისას კონკრეტულად რაში მიიღო მან მონაწილეობა და და რა გაკეთდა მის გარეშე. ორთოგრაფიული შეცდომების სიმრავლემ გამოიწვია ნიკიფორე ირბახის წარმომავლობისა და ეროვნების შესახებ აზრთა სხვადასხვაობა, მიუხედავად იმისა, რომ წიგნის თავფურცელზე იგი ქართველადაა მოხსენიებული. მიხეილ თამარაშვილის აზრით, ნიკიფორე ქართველ დიდებულთა წრიდან უნდა ყოფილიყო, მისი მამა კი ქართველთა ჯარის სარდალი. დავით კარიჭაშვილი სხვადასხვა გარემოებებზე დაკვირვებით ასკვნის, რომ ნიკიფორე ირბახი იგივე ნიკიფორე მიტროპოლიტია, ნიკოლოზად წოდებული, რომელიც ეროვნებით ბერძენი იყო. სწორედ ნიკიფორე ირბახის ბერძნული წარმომავლობით ხსნის დავით კარიჭაშვილი ლექსიკონში არსებულ შეცდომებს. მის მოსაზრებას ამყარებს ის ფაქტიც, რომ ლექსიკონში ქართულ სიტყვათა ნაცვლად არაერთ ადგილას ბერძნულია მითითებული: „მამაკაცის“ ნაცვლად წერია „ანირი“; „მეფის“ ნაცლად – „ვასილია“; „ცხენი“ – „იპო“ და სხვა. დავით კარიჭაშვილს ლექსიკონში ქართული სიტყვების ბერძნულით შეცვლის სულ 47 მაგალითი მოჰყავს.

ქართული სიტყვანი
ქართული–იტალიური ლექსიკონის 3084 სიტყვა პირველი მცდელობაა ქართულენოვანი სიტყვების ანბანურ რიგზე დალაგებისა, სტეფანო პაოლინის გამოცემაში პირველადაა მოცემული ქართული სიტყვანი. უცნობია, ვინ შეადგინა სიტყვანი. არნოლდ ჩიქობავამ ეჭვქვეშ დააყენა, რომ რომში ჩასულმა ნიკიფორე ირბახიმ 3084 ქართული სიტყვა ზეპირად, წყაროების გამოყენების გარეშე შეადგინა. იგი მიიჩნევს, რომ სიტყვანი სხვაენოვანი (სავარაუდოდ ბერძნული) ლექსიკონის სიტყვანიდან გამოკრებილი მასალის ქართულ ენაზე თარგმნით შედგა. ამით ხსნის იგი „უთარგმნი“ ბერძნული სიტყვების არსებობას ლექსიკონში.
ისიკარი

ისიკარი — მდინარე ჰოკაიდოს რეგიონში, იაპონია. ისიკარი ქვეყანაში მესამე უგრძესი მდინარეა, ხოლო კუნძულზე ყველაზე გრძელია. მდინარის აუზის ფართობი 14 330 კმ²-ია, რომლის მიხედვითაც იგი მეორე ადგილზეა იაპონიაში.

მდინარე ისიკარი მთიდან იღებს სათავეს და ასაჰიკავასა და საპოროში გაედინება. ისიკარის უმთავრესი შენაკადებია ჩუბეცუ, ურიუ, სორაჩი და ტოიოჰირა. ჯერ კიდევ 40,000 წლის წინ ისიკარი წყნარ ოკეანეში, ტომაკომაისთან ახლოს ჩაედინებოდა. შიკოცუს ვულკანურის მთიდან ამოფრქვეულმა ლავამ მდინარეს კალაპოტი უცვალა და ამჟამად ისიკარი იაპონიის ზღვაში ჩადის. ისიკარის სახელი ანუს ენაზე „ხვეულ მდინარეს“ ნიშნავს, რადგან წინათ ისიკარის ამავე სახელწოდების დაბლობზე მიიკლაკნებოდა. მასიურმა ნაპირსამაგრმა და სარეკონსტრუქციო სამუშაოებმა მდინარე 100 კილომეტრით შეამოკლა, ამის მიზეზით დიდი ადგილი ნამდინარევ ტბებს დაეთმო.