iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ანტონიუ I (პორტუგალია)

ანტონიუ (;დ. 1531, ლისაბონი, პორტუგალია — გ. 26 აგვისტო, 1595, პარიზი, საფრანგეთი) — მალტის ორდენის პრიორი პორტუგალიაში. პორტუგალიის ტახტის პრეტენდენტი ავისის დინასტიის დასრულების შემდეგ. იგი იყო მანუელ 13 შვილიდან ერთ-ერთის უკანონო შვილი შავოი წარსულის მქონე ქალისაგან (მისი მტრების მტკიცებით ეს ქალი ებრაელი იყო).

პორტუგალიელებმა, 1580 წლის დინასტიური კრიზისის დროს, რათა თავიდან აეცილებინათ ესპანეთის მეფის ფილიპე ხელში სამეფო ტახტის გადასვლა, ანტონიუ მეფედ გამოაცხადეს, მაგრამ 20 დღის შემდეგ ჰერცოგმა ალბამ იგი დაამხო ალკანტარასთან ბრძოლის დროს. კონტინენტური პორტუგალია უნიით შეუერთდა ესპანეთს. ანტონიუ კი ცდილობდა დამკვიდრებულიყო აზორის კუნძულებზე. რამდენიმე წლის განმავლობაში იგი მართავდა კუნძულ ტერსეირას და საკუთარი მონეტაც კი გამოუშვა. სიცოცხლის ბოლო წლებში ცხოვრობდა პარიზში. უკანონო ქორწინებიდან დარცა 6 შვილი.
იბერიის უნია

იბერიის უნია — ესპანეთისა და პორტუგალიის სამეფო ტახტების დინასტიური უნია 1580-1640 წწ. ამ პერიოდში ესპანეთის ჰაბსბურგი მეფეების: ფილიპე , ფილიპე და ფილიპე („ფილიპეების დინასტია“, როგორც მას პორტუგალიელები უწოდებდნენ) მმართველობა ვრცელდებოდა მთელს იბერიის ნახევარკუნძულზე. პორტუგალიის სახელმწიფოს დასუსტებამ უნიის პერიოდში გამოიწვია პორტუგალიის კოლონიური იმპერიის დაშლა.

მას შემდეგ რაც პორტუგალიის ახალგაზრდა მეფე სებასტიან გარდაიცვალა აფრიკის ჩრდილოეთში წარმოებული ომის დროს, ავისის დინასტია გაქრობის საფრთხის წინაშე დადგა. მეფედ გამოაცხადეს ღრმად მოხუცებული, უშვილო კარდინალი ენრიკე . ორი წლის შემდეგ მისმა გარდაცვალებამ გამოიწვია დინასტიური კრიზისი. პორტუგალიის სამეფო ტახტზე პრეტენზიას აცხადებდა მანუელ შვილიშვილი ესპანეთის მეფე ფილიპე , ასევე მანუელ უკანონო შვილიშვილი ანტონიუ და ჰერცოგინია ეკატერინე ბრაგანსელი – ბრაგანსის სახლის წარმომადგენელი, ინგლისის, შოტლანდიისა და ირლანდიის დედოფალი, ჩარლზ მეუღლე.

ომი პორტუგალიის მემკვიდრეობისათვის მოიგო ესპანეთის არმიამ ჰერცოგ ალბას ხელმძღვანელობით, ანტონიუ მომხრეების განადგურების შედეგად ალკანტარასთან. 1581 წელს ფილიპე ჩავიდა პორტუგალიაში და მეფედ ეკურთხა ფილიპე სახელწოდებით. იგი დაპირდა პორტუგალიელებს რომ ქვეყანა შეინარჩუნებდა საკუთარ კანონებს და ფულად ერთეულს. ერთ პერიოდში განიხილებოდა გაერთიანებული ესპანეთ-პორტუგალიის დედაქალაქის გადატანაც ლისაბონში.

 საუკუნის პორტუგალიის ელიტარული წრეები მიხვდნენ, რომ იბერიის უნიამ მათ ქვეყანას მეტი ზიანი მოუტანა, ვიდრე სარგებელი. პორტუგალია კარგავდა კოლონიებს. განსაკუთრებით მწვავედ იგრძნობოდა კავშირის გაწყვეტა ინგლისთან, რომელიც მხარს უჭერდა პორტუგალიას ჯერ კიდევ 1386 წელს დადებული უინძორის ხელშეკრულებით.

ნიდერლანდების რევოლუციის პერიოდში ჰოლანდიელებმა დაიპყრეს პორტუგალიის ყოფილი კოლონიები:ცეილონი, ბრაზილია, ლუანდა ანგოლაში და სხვ. კოლონიების დაკარგვის სერიამ აავსო პორტუგალიის არისტოკრატიის მოთმინების ფიალა. დაიწყო დამოუკიდებლობის აღდგენის მოძრაობა. ჰერცოგ ბრაგანსას შვილიშვილი გამოაცხადეს მეფედ ჟუან სახელწოდებით. ომი დამოუკიდებლობის აღდგეენისათვისათვის პორტუგალიაში დამთავრდა ესპანელთა მარცხით. უნია დაიშალა და პორტუგალიის სამეფო ტახტი დაიკავეს ბრაგანსის დინასტიის წარმომადგენლებმა.
ერნესტ რენანი

ჟოზეფ ერნესტ რენანი (; დ. 28 თებერვალი, 1823, ტრეგიე, კოტ-დ’არმორის დეპარტამენტი – გ. 2 ოქტომბერი, 1892, პარიზი) — ფრანგი მწერალი, ფილოლოგი და აღმოსავლეთმცოდნე. ფრანგული აკადემიის წევრი 1878 წლიდან. რენანის შრომები გამსჭვალულია უნივერსალური სკეფსისით, ობიექტური ჭეშმარიტების შეცნობის შეუძლებლობის რწმენით, რელატივიზმით. მისი შეხედულებები გადმოცემულია თხზულებაში „ფილოსოფიური დიალოგები და ფრაგმენტები“ (1876) და მასთან დაკავშირებულ „ფილოსოფიურ დრამებში“: „კალიბანი“ (1878), „ნემიელი მღვდელი“ (1885) და სხვა.
ბატაკი (დამწერლობა)

ბატაკი — მარცვლოვანი დამწერლობა, რომელიც გავრცელებულია კუნძულ სუმატრაზე და გამოიყენება ბატაკების ტომის სხვადასხვა ენების ჩასაწერად. ენათესავება "ბალავასა" და "კავი" დამწერლობებს. იწერება მარცხნიდან მარჯვნივ. არსებობს ბატაკი დამწერლობის რამდენიმე ვარიანტი: კარო, სიმალუნგუნი, პაკპაკი, ტობა და მანდაილინგი.

ბატაკი შეიცავს ნიშნებს, რომლებიც გადმოსცემენ თანხმოვნისა და ხმოვნის ორბგერიან კომბინაციებს. გარდა ამისა, ინდური წარმოშობის სხვა დამწერლობების მსგავსად, ბატაკსაც გააჩნია დამახასიათებელი // ხმოვანი, რომელიც გამოიყენება, როგორც ხმოვნის ნიშანი, ანუ "ვირამა". არსებობს განსაკუთრებული წესები ხმოვნის პოზიციისათვის სიტყვაში, როდესაც სიტყვა თანხმოვანზე ბოლოვდება.
ალექსანდრე ცომაია

ალექსანდრე ვასილის ძე ცომაია (დ. 1907, ქუთაისი, — გ. 1956, ნიუ იორკი) — ქართველი პუბლიცისტი, ანტი-საბჭოთა პოლიტიკური ემიგრაციის მოღვაწე.

სწავლობდა ხაშურის გიმნაზიასა და თბილისის უნივერსიტეტში. 1922 წ. თებერვალში მონაწილეობდა საქართველოს გასაბჭოების წლისთავთან დაკავშირებულ საპროტესტო გამოსვლებში, რის გამოც დაპატიმრებული იყო. 1924 წ. აგვისტოში შეუერთდა აჯანყებულებს სენაკში. აჯანყების დამარცხების შემდეგ ემიგრაციაში გაემგზავრა. ცხოვრობდა საფრანგეთსა და გერმანიაში, სადაც თანამშრომლობდა ეროვნულ-დემოკრატიული მიმართულების ქართულ ემიგრანტულ პრესაში („ახალი ივერია“, „ქართველი ერი“). ბერლინში გამომავალ ჟურნალ „ქართველი ერში“ დაიბეჭდა მისი ნაშრომი „დიდი ილია“. მეორე მსოფლიო ომის დროს ვერმახტის ქართული ლეგიონის შემადგენლობაში იბრძოდა კავკასიის მისადგომებთან. ომის შემდეგ ამერიკის შეერთებულ შტატებში გადასახლდა. აქვე მისი რედაქტორობით გამოდიოდა ჟურნალი „თავისუფალი საქართველოს ხმა“. მისი პუბლიცისტური წერილების ძირითადი ნაწილი რუსულ-ქართულ ურთიერთობებსა და საბჭოთა რეჟიმის მიერ საქართველოში განხორციელებულ რეპრესიებს ეხება. ცოლად ჰყავდა ქართველი პოლიტიკური მოღვაწის, სიმონ მდივანის ასული ელისაბედი. გარდაიცვალა ნიუ-იორკში.
ნიკოლოზ ჭავჭავაძე (გენერალ-მაიორი)

ნიკოლოზ (ნიკო) მელქისედეკის (მიხეილის) ძე ჭავჭავაძე (დ. 5 იანვარი, 1867 — გ. 23 მაისი, 1920) — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი (1914). კავალერიის გენერალ ნიკოლოზ ჭავჭავაძისგან („დიდი ნიკო“) განსასხვავებლად „პატარა ნიკოს“ უწოდებდნენ.

დაამთავრა თბილისის კადეტთა კორპუსი და ნიკოლოზის საკავალერიო სასწავლებელი. მსახურობდა ტვერის დრაგუნთა 43-ე პოლკში, რომელსაც მოგვიანებით მეთაურობდა პოლკოვნიკის წოდებით. ცნობილი იყო, როგორც ჩინებული მხედარი. მოპოვებული ჰქონდა არაერთი პრიზი ოფიცერთა საცხენოსნო შეჯიბრებებში. მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის ომში (1904–1905). შემდეგ ცხოვრობდა თბილისში. პირველი მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა კავკასიის ფრონტზე. მონაწილეობდა ყარსის ბრძოლაში (1914). მიღებული ჰქონდა არაერთი საბრძოლო ჯილდო. გარდაიცვალა ომში მიღებული ჭრილობებისგან. დაკრძალულია ყვარელში. ცოლად ჰყავდა ეკატერინე მიხეილის ასული ციციშვილი.
ჯორჯ ტუგუდ სმითი

ჯორჯ თუგუდ სმითი (1903 - 5 ივნისი 1955) იყო ჯონ ლენონის ბიძა დედის, ჯულიას მხრიდან (ჯულიას დის, მიმის ქმარი). ის თავის ძმა ფრენკთან ერთად ჩართული იყო ოჯახურ ბიზნესში და მუშაობდა ორი რძის ფერმასა და საცალო ვაჭრობის ობიექტში ვულტონში. ამ ფერმაში სმიტების საგვარეულოს ოთხმა თაობამ გამოიარა და მხოლოდ მეორე მსოფლიო ომის დაწყების შემდგომ გადავიდა ის ბრიტანეთის მთავრობის დაქვემდებარებაში.

ჯორჯ სმითს ყოველდღე დაჰქონდა რძე იმ საავადმყოფოში, სადაც მიმი მუშაობდა. 1932 წლის გაზაფხულზე მას მიმისადმი სიყვარული გაუჩნდა, მაგრამ მიმის გულგრილმა დამოკიდებულებამ და სასიმამროს ჩარევამ საქმე გააფიჭა. ხანგრძლივი და უშედეგო ფლირტის შემდეგ საბოლოოდ ჯორჯს მობეზრდა ამგვარ ვითარებაში ყოფნა და ერთხელაც, როდესაც ის ჩვეულებისამებრ რძის მისატანად მივიდა საავადმყოფოში, მიმის მკაცრად წაუყენა ულტიმატუმი, რომ ის ან გაჰყვებოდა მას ცოლად ან საერთოდ აღარაფერი. 1939 წლის 15 სექტემბერს ჯორჯმა და მიმიმ საბოლოოდ იქორწინეს. მათ შეიძინეს მენდიპსის სახელით ცნობილი სახლი ლივერპულში მენლავ ავენიუს 251 ნომერში. შვილები მათ არ ჰყოლიათ და ამიტომ მათ დიდი სიხარულით მიიღეს თავიანთ სახლში ჯულიას მიერ აღსაზრდელად მიბარებული 5 წლის ჯონ ლენონი.

ამ სახლში ლენონმა თავისი ბავშვობის დიდი ნაწილი გაატარა. ჯორჯი ასწავლიდა პატარა ლენონს წერა-კითხვას და უკითხავდა ლექსებს. მანვე ასწავლა ლენონს კროსვორდების ამოხსნა და ხატვა, ხოლო ცოტა რომ წამოიზარდა უყიდა პირის გარმონი. ჯორჯ სმითი 1955 წლის 5 ივნისს, კვირადღეს, 52 წლის ასაკში საკუთარ სახლში გარდაიცვალა ღვიძლის დაავადებით. დაკრძალულია ვულტონში, წმ. პეტრეს ტაძრის სასაფლაოზე.
პედრუ II (პორტუგალია)

პედრუ მშვიდობისმოყვარე (; დ. 26 აპრილი, 1648, ლისაბონი, პორტუგალია — გ. 9 დეკემბერი, 1706, სინტრა, პორტუგალია) —რეგენტი (1668–1683) და შემდეგ პორტუგალიის მეფე ბრაგანსის დინასტიიდან 1683–1709 წლებში. ჟუან -ის და ლუიზა დე გუსმანის მეორე ვაჟი.

ოჯახი
იქორწინა ორჯერ 1668 წელს მარია ფრანცისკა სავოიელ-ნემურელზე, რომელთანაც შეეძინა ერთი შვილი და მარია სოფია ნებურგელზე, რომელთანაც შეეძინა 5 შვილი. გარდა ამისა, მას ჰყავდა 3 უკანონო შვილი.

პედრუ გარდაიცვალა 1706 წლის 9 დეკემბერს, მისი შემმცვლელი გახდა შვილი ჟუან .
ანიბალ კავაკუ სილვა

ანიბალ ანტონიუ კავაკუ სილვა (; დ. 15 ივლისი, 1939, ალგარვი, პორტუგალია) — პორტუგალიის პოლიტიკური მოღვაწე, პორტუგალიის რესპუბლიკის პრეზიდენტი 2006 წლის 9 მარტიდან , პრემიერ-მინისტრი 1985-1995 წწ. სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი და მისი ხელმძღვანელი 1985-1995 წწ.

მისი როგორც მთავრობის მეთაურის მმართველობა იყო ყველაზე ხანგრძლივი პორტუგალიის დემოკრატიულად არჩეულ პრემიერ-მინისტრებს შორის.

1980-1981 წწ. – პორტუგალიის ფინანსთა მინისტრი
1980-1983 წწ. – პორტუგალიის პარლამენტის წევრი.
პორტუგალიის სოციალ-დემოკრატიული პარტია

პორტუგალიის სოციალ-დემოკრატიული პარტია — პოლიტიკური პარტია პორტუგალიაში. უჭირავს მემარჯვენე–ცენტრისტული პოზიცია.

ისტორია
დაარსდა 1974 წლის 6 მაისს. ქვეყნის მმართველი პარტიაა 1979—1980, 1981—1983, 1985—1995 და 2002—2005 წწ. 2009 წლის საპარლამენტო არჩევნებში 81 მანდატი პორტუგალიის 230 ადგილიან პარლამენტში. ევროპარლამენტში წარმოდგენილია 8 დეპუტატით (პორტუგალია სულ ფლობს 22 მანდატს), ხოლო ქალაქის 308 მერის პოსტიდან სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრებს უკავიათ 139 ადგილი.

პარტიის ლიდერები
ფრანსიშკუ სა კარნეირუ (1974—1978 და 1978—1980);
ანტონიუ სოზა ფრანკუ (1978);
ჟოზე მენერეშ პირმენტელი (1978);
ფრანსიშკუ პინტუ ბალსემანი (1981—1983);
ნუნუ როდრიგეშ დუშ სანტუში (1983—1984);
კარლუშ მოტა პინტუ (1984—1985);
ანიბალ კავაკუ სილვა (1985—1995);
ფერნანდუ ნოგეირა (1995—1996);
მარსელუ რებელუ დე სოზა (1996—1999);
ჟოზე მანუელ ბაროზუ (1999—2004);
პედრუ სანტანა ლოპეში (2004—2005);
ლუიშ მარკეშ მენდეში (2005—2007);
ლუიშ ფილიპე მენეზეში (2007-2008)
მანუელა ფერეირა ლეიტე (2008-დან)
ჟუან V (პორტუგალია)

ჟუან (; დ. 22 ოქტომბერი, 1689, ლისაბონი, პორტუგალია — გ. 31 ივლისი, 1750, ლისაბონი, პორტუგალია) — პორტუგალიის 24-ე მეფე ბრაგანსის დინასტიიდან 1706–1750 წლებში. ჟუან -ის შვილიშვილი და პედრუ -ის ვაჟი.

მმართველობა
ინგლისთან კავშირის დამყარებით ებრძოდა საფრანგეთს ესპანური მემკვიდრეობისათვის. 1717 წელს რომის პაპის კლემენტ -ის მოთხოვნით გააგზავნა ესკადრილიაა თურქების წინააღმდეგ, აღნიშნულ საზღვაო ბრძოლაში მონაწილეობა მიიღეს სხვა ქრისტიანულმა ქვეყნებმაც. ბრძოლა მოხდასაბერძნეთის კონცხ მატაპანისთან.

მფარველობდა ხელოვნებასა და მეცნიერებას. მისი ინიციატივით 1720 წელს დაარსდა პორტუგალიის ისტორიის აკადემია.

ოჯახი
იქორწინა საღვთო რომის იმპერატორის ლეოპოლდ -ის შვილზე მარია ანა ავსტრიელზე, რომელთანაც შეეძინა 6 შვილი.

გარდაცვალებამდე მცირე ხნით ადრე მეფე დაუძლურებამდე მიიყვანა ავადმყოფობამ და მელანქოლიამ. გარდაიცვალა 1750 წლის 31 ივლისს. სამეფო ტახტი ჩაიბარა მისმა უფროსმა შვილმა ჟუზე -მა.
სარი (ქალაქი)

სარი — ქალაქი ჩრდილოეთ ირანში. წარმოადგენს მაზანდარანის ოსტანის ადმინისტრაციულ ცენტრს. სარის სამხრეთით რამდენიმე კილომეტრში მდებარეობს ელბურსი. ფართობი 5,089 კმ².

ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს დაახლოებით 262 ათას კაცს (2006 წლის აღწერით). სარი სარკინიგზო და საავტომობილო გზების მეშვეობით უკავშირდება ირანის სხვადასხვა ქალაქს.
პორტუგალიის დემოგრაფია

2007 წლის მონაცემებით პორტუგალიის მოსახლეობა შეადგენდა 10,617,575 ადამიანს, საიდანაც 332,137 იყო ლეგალური ემიგრანტი (51,7% ქალი და 48,3% კაცი).

პორტუგალია არის ლინგვისტურად და რელიგიურად ერთგვაროვანი ქვეყანა. ეთნიკურად პორტუგალიელები ძირითადად შედგებიან პრე-რომანული, იბერიული, კელტური და გერმანული (ვესტგუთები) ტომების შთამომავლებისგან. მცირე რაოდენობით არიან არაბები და ებრაელებიც.

დღეისთვის პორტუგალიაში ემიგრაცია ძირითადად აღმოსავლეთი ევროპის ქვეყნებიდან (განსაკუთრებით: უკრაინიდან, მოლდოვიდან, რუმინეთიდან და რუსეთიდან) და ბრაზილიიდან ხდება. პორტუგალიური ძირითადი სალაპარაკო ენაა მთელ პორტუგალიაში, მხოლოდ უნიციპალიტეტ მირანდა-დუ-დორუს სოფლებში არის მირანდიული ენა ლოკალურ, თანაოფიციალურ ენად აღიარებული.

ურბანული დაგეგმარება
მიტროპოლიტები
2001 წლის აღწერის მიხედვით პორტუგალიაში იყო ორი აგლომერაცია: ლისაბონის მეტროპოლიტური არეა (3.34 მილიონი მაცხოვრებლით) და ჩრდილოეთ ლიტორალის მეტროპოლიტური რეგიონი, იგივე პორტუს მეტროპოლიტური აგლომერაცია (2.99 მილიონი მოსახლით). ეს ფართო აგლომერაციები განსხვავდებიან მეტროპოლიტური ლისაბონის და პორტუს პოლიტიკური არეებისგან - - და . ერთად ისინი შეადგენენ პორტუგალიის მოსახლეობის 58%-ს.

დიდი ურბანული არეები
პორტუგალიაში არის ორი ქალაქი რომლებსაც მილიონზე მეტი მოსახლე ჰყავს, ათიოდე ქალაქშია მოსახლეობა 50 000 - ზე მეტი, ხოლო 14 ქალაქში მოსახლეობა არის 20 დან 40 ათასამდე. .

ცნობები
ჯვრის წყალსაცავი

ჯვრის წყალსაცავი — წყალსაცავი დასავლეთ საქართველოში, მდებარეობს წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ ჯვართან. ზედაპირის ფართობი 13,5 კმ². წყლის მოცულობა 1100 მლნ. მ³. სიგრძე 30 კმ. შეიქმნა მდინარე ენგურის ჩამონადენის რეგულირებისა და ენერგეტიკული მიზნებისათვის. ჯვრის წყალსაცავი საქართველოს ყველაზე ღრმა წყალსაცავია (226 მ). შედის გალი-ჯვრის წყალსაცავების კასკადის შემადგენლობაში.
ჟინვალის წყალსაცავი

ჟინვალის წყალსაცავი — კომპლექსური დანიშნულების წყალსაცავი აღმოსავლეთ საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში, დაბა ჟინვალის ჩრდილოეთით, თბილისიდან 70 კმ-ში. მდებარეობს მდინარე არაგვის შუა წელში. მოქცეულია ალევის, გუდამაყრისა და ქართლის ქედებს შორის. ფართობი 11,5 კმ². წყლის მოცულობა 520 მლნ. მ³, სასარგებლო მოცულობა 370 მლნ. მ³. მაქსიმალური სიღრმე 75 მ. შეიქმნა 1985 წელს ჟინვალის ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობასთან დაკავშირებით მდინარე არაგვის ხეობაში. გამომუშავებული ელექტროენერგიის წარმადობა 130 000 კვტ-ია. მდინარე არაგვის ნაწილი, სადაც ჟინვალის წყალსაცავი აშენდა, გაუქმდა და ამ ყოფილი მდინარის ნაწილში მდინარის ეკოსისტემა აღარ არსებობს. ჟინვალის წყალსაცავს დიდი მნიშვნელობა აქვს ქალაქ თბილისის წყლით მომარაგების საკითხში. აღსანიშნავია, რომ ჟინვალის წყალსაცავი თბილისის მოსახლეობის დაახლოებით ნახევარს ამარაგებს სასმელი წყლით. ჟინვალის ჰიდროკომპლექსის მშენებლობის დაწყებისას, წყლის ქვეშ მოექცა საუკუნის ჯვარიპატიოსნის სახელობის ეკლესია, რომელიც 6 თვე წყალშია მოქცეული, ხოლო 6 თვე წყლისგან თავისუფლდება.
წალკის წყალსაცავი

წალკის წყალსაცავი — სარკის ფართობით საქართველოს უდიდესი წყალსაცავი, წალკის მუნიციპალიტეტში, ზღვის დონიდან 1506 მ სიმაღლეზე, მდინარე ხრამის ხეობაში. სარკის ფართობი 33,7 კმ², წყალშემკრები აუზის ფართობი 1060 კმ². წყლის მოცულობა 312 მლნ. მ³. მაქსიმალური სიღრმე 25 მ, საშუალო სიღრმე 9,3 მ. წაგრძელებულია დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ. ნაპირები უმეტეს ნაწილში დაბალი და დამრეცია, სანაპიროს სამხრეთ-აღმოსავლეთ მონაკვეთზე — ციცაბო და მაღალი. საზრდოობს ხრამისა და სხვა პატარა მდინარეთა წყლით, აგრეთვე თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. ენერგეტიკული მიზნებისათვის 1946 წელს აშენებულია ბეტონის კაშხალით ლავურ სერში გამომუშავებულ ვიწრო და ღრმა ხეობაში. სეზონური რეგულირებისაა. დაბალი დონე აქვს თებერვალ-მარტში. წყლის დაგროვება იწყება აპრილში და გრძელდება ივლისამდე, შემდეგ ხდება წყლის ხარჯვა. დონე ინტენსიურად იკლებს ნოემბრიდან, როდესაც ჰესები მთელი სიმძლავრით მუშაობს. წყლის დონის რყევის საშუალო წლიური ამპლიტუდა 891 სმ-ია. წყალსაცავზე გაედინება მდინარე ქცია-ხრამი.

წყალი ყველაზე ცივია თებერვალში (0,2 °), თბილი აგვისტოში (18,7 °). დეკემბრიდან მარტის ბოლომდე იქმნება ყინულნაპირისი, ყინულსაფარი და სხვ. ყინულოვანი მოვლენების საშუალო ხანგრძლივობა 82 დღეა. ყინულსაფრის სისქე თებერვალში ზოგჯერ 80 სმ-ს აღწევს. წყალსაცავი ემსახურება 2 ჰესს: — ხრამჰეს , ხრამჰეს . განვითარებულია თევზის რეწვა. სანაპიროსთან გაშენებულია ქალაქი წალკა, ხოლო სიახლოვეს არის სოფლები, გადის გზები. რამდენიმე კილომეტრში მდებარეობს ხადიკის ტბა, სანთის ტბა და სხვა.
სპილენძი

სპილენძი (; ქიმიური სიმბოლო — ) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეოთხე პერიოდის, მეთერთმეტე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — პირველი ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, ბ) ქიმიური ელემენტი. მისი ატომური ნომერია 29, ატომური მასა — 63.546, დნ — 1084.62 °, დუღ — 2562 °, სიმკვრივე — 8.96 გ/სმ3. სუფთა სპილენძი გარეგნულად მოწითალო-მოვარდისფროა მცირე ოქროსფერი ელვარებით, რბილი და კარგად ჭედადი ლითონია. იგი კარგი ელექტრო- და თბოგამტარიცაა, რის გამოც იგი გამოიყენება ელექტროგამტარებისა (სადენების) და თბოგამტარების დასამზადებლად. გამოიყენება ასევე საშენ მასალად და მრავალი შენადნობის ერთ-ერთი ძირითადი შემადგენელია.

სპილენძი და მისი შენადნობები უძველესი პერიოდიდან გამოიყენება. ადრე მას მოიპოვებდნენ კუნძულ კვიპროსიდან, საიდანაც მოდის მისი სახელწოდება: , „ლითონი კვიპროსიდან“, მოგვიანებით შემოკლდა და მივიღეთ მისი ამჟამინდელი სახელწოდება - . შესაძლოა იქ უკვე აღარ იყოს სპილენძის საკმარისი რაოდენობა, რომელიც დააკმაყოფილებდა თანამედრო მაღალ მოთხოვნას ამ ლითონზე. ზოგიერთ ქვეყანას, როგორებიცაა ჩილე და აშშ, ჯერ კიდევ აქვთ სპილენძის მნიშვნელოვანი მარაგი, რომელსაც ისინი დიდი ღია კარიერების საშუალებით მოიპოვებენ.

სპილენძის ნაერთები ხშირად გვხვდება როგორც სპილენძის მარილები 2+ იონით, რაც უმეტესად ლურჯ ან მწვანე შეფერილობას აძლევს ფირუზის მსგავს მინერალებს, რომელთაც გამოყენების ხანგრძლივი ისტორია აქვთ პიგმენტების სახით. სპილენძის არქიტექტურული სტრუქტურის საბოლოო კოროზიის შედეგად ვიღებთ დამახასიათებელი მწვანე ფერის პატინას. სპილენძს, როგორც ლითონის ასევე პიგმენტური მარილის სახით, მნიშვნელოვანი გამოყენება აქვს დეკორატიულ ხელოვნებაში.

სპილენძის იონები 2+ იხსნება წყალში, სადაც დაბალი კონცენტრაციით ფუნქციონირებენ როგორც ფუნგიციდები, ხეების ჭიებისგან დამცველი და ანტიბაქტერიული ნივთიერებები. გარკვეული რაოდენობით სპილენძის მარილები შესაძლოა შხამიანი აღმოჩნდეს მაღალი ორგანიზმებისთვისაც. მიუხედავად საყოველთაო ტოქსიკურობისა მაღალი კონცენტრაციით, დაბალი კონცენტრაციით 2+ იონი არსებითი ბიოგენია ყველა მაღალი ნარგავისა თუ ცხოველის ცხოვრებაში. ცხოველებში და ადამიანში დიდი რაოდენობითაა კანის ქსოვილში, ღვიძლში, კუნთებსა და ძვლებში. იგი მოქმედებს როგორც თანაფაქტორი სხვადასხვა ფერმენტებსა და სპილენძზე დაფუძნებულ პიგმენტებში.
კაპიტოლიუმის ბორცვი

კაპიტოლიუმის ბორცვი — ერთ-ერთი რომის შვიდი ბორცვიდან. კაპიტოლიუმის ბორცვზე მდებარეობდა იუპიტერის ტაძარი, სადაც იმართებოდა სენატისა და სახალხო კრების შეხვედრები.

კაპიტოლიუმის ბორცვი რომის დანარჩენ ბორცვებს შორის ყველაზე პატარაა, მდებარეობს მდ. ტიბრის სამხრეთ ნაპირთან ახლოს, პალატინის ბორცვის სამხრეთ-დასავლეთით, ზღვის დონიდან 46 მეტრზე.
ჟუზე I

ჟუზე რეფორმატორი (; დ. 6 ივნისი, 1714, ლისაბონი, პორტუგალია — გ. 24 თებერვალი, 1777, სინტრა, პორტუგალია) — პორტუგალიის 25-ე მეფე ბრაგანსის დინასტიიდან 1750 -1777 წლებში. ჟუან -ის და მარია ანა ავსტრიელის შვილი.

ოჯახი
იქორწინა ესპანეთის მეფის ფილიპე -ის შვილ მარიანა ვიქტორია ესპანელზე, რომელთანაც შეეძინა 4 გოგო.
ტახტის მემკვიდრე გახდა უფროსი ქალიშვილი მარია .
აღმოსავლეთი პროვინცია

აღმოსავლეთი პროვინცია შიძლება აღნიშნავდეს:

აღმოსავლეთის პროვინცია (ზამბია) — ქვეყნის 10 ადმინისტრაციული რეგიონიდან ერთ-ერთი;
აღმოსავლეთი პროვინცია (კენია) — ქვეყნის 8 ადმინისტრაციული რეგიონიდან ერთ-ერთი;
აღმოსავლეთი პროვინცია (რუანდა) — ქვეყნის 5 ადმინისტრაციული რეგიონიდან ერთ-ერთი;
აღმოსავლეთი პროვინცია — (სიერა-ლეონე) — ქვეყნის 5 ადმინისტრაციული რეგიონიდან ერთ-ერთი;
აღმოსავლეთი პროვინცია (შრი-ლანკა) — ქვეყნის 9 ადმინისტრაციული რეგიონიდან ერთ-ერთი.
პორტუგალიის სოციალისტური პარტია

პორტუგალიის სოციალისტური პარტია – — პოლიტიკური პარტია პორტუგალიაში. უჭირავს მემარჯვენე–ცენტრისტული პოზიცია.

ისტორია
დაარსდა 1974 წლის 19 აპრილს გერმანიის ქალაქ ბად-მიუნსტერაიფელში პორტუგალიის სოციალისტური მოძრაობის წევრების ბაზაზე. 2009 წლის საპარლამენტო არჩევნებში 121 მანდატი პორტუგალიის 230 ადგილიან პარლამენტში. ევროპარლამენტში წარმოდგენილია 12 დეპუტატით (პორტუგალია სულ ფლობს 22 მანდატს).

პარტიის ლიდერები
მარიუ სოარიში — 1973—1986;
ალმეიდა სანტუში (დროებითი) — 1986;
ვიტორ კონსტანციუ — 1986—1989;
ჟორჟე სამპაიო — 1989—1992;
ანტონიუ გუტერეში — 1992—2002;
ფერუ როდრიგეში — 2002—2004;
ჟოზე სოკრატეში — 2004-დღემდე
პალიასტომის ღვთისმშობლის ხატი

პალიასტომის ღვთისმშობლის ხატი — ქართული ხატი, რომელზედაც მარიამ ღვთისმშობელი წარმოდგენილია ყრმით. ხატი ფერწერისაა და შეჭედილია ვერცხლით. იგი შემკულია 123 თვალით და მარგალიტით, აქვს ორი წყვილი ოქროს საყურე. აკადემიკოსი გიორგი ჩუბინაშვილი მას საუკუნით ათარიღებს. ხატის ქვედა არშიაზე მედალიონებს შორის შვიდსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერაა, რომელიც ქარაგმების გახსნის შემდეგ ასე იკითხება: „ქ. შენ ღრუბელსა მსგავს ნათლისასა ქუეყანათა ზედა მაერთესა, ტომებით... ლსა ადამისა დედასა ღმრთისასა, ძუელ ოდესმე მოსესგან მაყოლდ (სიც) მეორედ ხილულსა და შეუწველად დაცულსა ერონისსა სოფლისა განმანათლებელო შენ ცათა მობძავსა დედაქალაქისა ქუთაისისა ღმრთისმშობელო, ადიდე ორთავე შინა ცხოვრებასა მეფეთა მეფე გიორგი, ძე მათი ალექსანდრე, მე, ცვა ფარვათა თქვენთა მინდობილმან ქუთათელ მთავარეპისკოპოსმან ჩხეტიძემა ბასილი მოვაჭედინეთ ხატი ესე ყოვლად წმინდისა ღმრთისმშობლისა, პირველ მოჭედილი დაძველებულიყო და ჩუენ მეორედ განვაახლეთ. შეიწირე დედაო ღმრთისაო, მცირე ესე მსახურება ჩუენი და მეოხ გვექმენ მას დღესა განკითხვისა, ამინ, შეიქმნა ხატი ესე ხელითა რაფიელ მონაზონისათა ქრონიკონ“. პალიასტომის ღვთისმშობლის ხატი ამჟამად ქუთაისის სახელმწიფო მუზეუმშია დაცული.
მირანდული ენა

მირანდული ენა (მირანდულად: ; ) — რომანული ენა ასტურ-ლეონური ლინგვისტური ჯგუფიდან, რომელიც იშვიათად გამოიყენება პორტუგალიის ჩრდილო-დასავლეთ რეგიონში, ძირითადად მირანდა-დუ-დორუს მოგადურუს და ვიმიოსუს მუნიციპალიტეტებში. პორტუგალიის პარლამენტმა 1998 წელს მას თანაოფიციალური ენის სტატუსი მიანიჭა.

მირანდიულ ენას აქვს განსხვავებული ფონეტიკა, მორფოლოგია და სინტაქსი. მისი შექმნა საუკუნეში პორტუგალიის ჩამოყალიბებასთან ერთად იწყება. მისი ფესვები მოდის ლათინური ენიდან. ის არის ანტიკური ასტურ-ლეონური ჯგუფის (რომელიც გამოიყენებოდა ლეონის სამეფოში) გადმონაშთი.
ჩელო როკი

ჩელო როკი და ჩელო მეტალი — როკისა და მძიმე მეტალის ქვეჟანრები, რომელთაც ახასიათებთ ჩელოების გამოყენება (ისევე, როგორც სხვა ხემიანი საკრავების, როგორებიცაა ვიოლინო და ალტი) ძირითად ინსტრუმენტად, ისეთი უფრო მეტად ტრადიციული როკ ინსტრუმენტების თანხლებით, როგორებიცაა ელექტრო გიტარა, ბას გიტარა და დასარტყმელი საკრავები.

ჩელოები, ხშირად ჯგუფურად სამი ან მეტი, ქმნიან ნაცნობი როკ-მუსიკის ანალოგიურ ჟღერადობას, რიტმს და ტექსტურას, რომელიც გაჯერებულია ჩელოების (და სხვა ხემიანი საკრავების, რომელსაც იყენებენ) უნიკალური ტემბრით და ხემიანი საკრავების უფრო ტრადიციული ჟანრებით. ჩელოები და სხვა ხემიანი საკრავები ხშირად გაძლიერებული და მოდიფიცირებულია ელექტრონულად, ხოლო იკვრება ისინი ძირითადად ელექტრო გიტარის ჟღერადობის იმიტაციის მანერით. ეს ყველაფერი ხშირად ერწყმის სხვა, უფრო ტიპურ როკ-მუსიკის ელემენტებს, როგორებიცაა როკის სტილის ვოკალი და დასარტყმელი საკრავები.
მარია II (პორტუგალია)

მარია (; დ. 4 აპრილი, 1819, რიო-დე-ჟანეირო, ბრაზილია — გ. 15 ნოემბერი, 1853, ლისაბონი, პორტუგალია) — პორტუგალიის დედოფალი ბრაგანსის დინასტიიდან 1826–1828 და 1834–1853 წლებში. პედრუ -ის და მარია ლეოპოლდინა ავსტრიელის შვილი.

ოჯახი
იქორწინა ორჯერ. პირველი ქორწინებიდან მეუღლე დაეღუპა თანაცხოვრებიდან მესამე თვეს. 1836 წელს კი ცოლად გაჰყვა პრინც საქსენ-კობურგ-გოთას ფილიპე -ს, რომელთანაც შეეძინა 7 შვილი.
მარია I (პორტუგალია)

მარია (; დ. 17 დეკემბერი, 1734, ლისაბონი, პორტუგალია — გ. 20 მარტი, 1816, რიო-დე-ჟანეირო, ბრაზილია) — პორტუგალიის დედოფალი ბრაგანსის დინასტიიდან 1777 -1816 წლებში. ჟუზე -ის და მარია ანა ვიქტორია დე ბურბონის შვილი. მამამისის გარდაცვალების შემდეგ მარია გახდა ტახტის კანონიერი მემკვიდრე საკუთარ მეუღლესთან ერთად.

ოჯახი
1760 წელს ცოლად გაჰყვა საკუთარ ბიძას, მამამისის უმცროს ძმას პედრუ -ს, რომელთანაც შეეძინა 6 შვილი.

წინაპრები
პედრუ III

პედრუ (დ. 5 ივლისი, 1717, ლისაბონი, პორტუგალია — გ. 25 მაისი, 1786, სინტრა, პორტუგალია) — გაერთიანებული პორტუგალიის, ბრაზილიისა და ალგარვის მეფე ბრაგანსის დინასტიიდან 1777–1786 წლებში. მეფე ჟუან -ისა და მარია ანა ავსტრიელის შვილი. 1760 წელს ცოლად შეირთო საკუთარი ძმის ჟუზე -ის შვილი, მომავალი დედოფალი მარია . ქორწინება იყო ნებადართული რომის პაპის მიერ რადგან ჟუზე -ს არ ჰყავდა მამრობითი სქესის მემკვიდრე. პორტუგალიის მეფეების ოფიციალურ ჩამონათვალში პედრუ არ მოიხსენიება, თუმცა მას თავისი რიგითი ნომერი აქვს, რომელიც მიჰყვება პორტუგალიის მეფეების ნუმერაციას.
ამიანე მარცელინუსი

ამიანე მარცელინუსი (; დ.დაახლ. 330, სირიის ანტიოქიაში, რომის იმპერიაში — გ. დაახლ. 395, ალბათ, რომი) — ძველი რომაელი ისტორიკოსი. მონაწილეობდა რომი-სპარსეთის ომებში საუკუნის შუა ხანებში, ასევე მსახურობდა იმპერიის დასავლეთ ნაწილში. წარმოშობით იყო სირიელი ბერძენი, მიუხედავად ამისა მისი ერთადერთი ნაწარმოები, «ქმედებანი», დაწერა ლათინურ ენაზე. ისტორიული შრომების შემონახული ნაწილები (წიგნები —) მოიცავს პერიოდს 353–378 წლებს, საეროდ თხრობა იწყებოდა იმპერატორ ნერვის მართველობიდან (96). ამიან მარცელინის მოიხსენიებენ როგორც «რომის უკანასკნელ დიდ ისტორიკოსს».

ანტიკური ხანის ავტორების მსგავსად, ამიანე მარცელინუსმა თავის შესახებ ძალიან მწირი ინფორმაცია დატოვა, რომელიც მოცემულია მის ნაწარმოებში. სხვა წყაროები საიდანაც შეიძლება მისი ცხოვრებისა და მოღვაწეობის შესახებ რაღაც ინფორმაციის მიღება წარმოადგენს მისი ორი თანამედროვის წერილი — ცნობილი ბერძენი რიტორი ლიბანი და რომის საზოგადო მოღვაწე და ორატორი კვინტი ავრელი სიმახი.