iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვანილი

ვანილი — ეპიფიტურ მცენარეთა გვარი ჯადვარისებრთა ოჯახისა. მცოცავი ლიანებია, აქვთ საჰაერო მისაკიდი ფესვები.

ცნობილია 100-მდე სახეობა, რომლებიც გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკებში. ზოგი სახეობის ნაყოფი შეიცავს სურნელოვან ნივთიერებებს (მაგ. ვანილინს) და იყენებენ პარფიუმერიასა და კვების მრეწველობაში.

საკონდიტრო წარმოებაში ვანილის სახელწოდებით უფრო მეტად ცნობილია -ს ნაყოფი. ამ მცენარეს ხორცოვანი ფოთლები და მომწვანო-მოთეთრო ყვავილები აქვს.

მისი სამშობლოა მექსიკა. მოჰყავთ მრავალ ტროპიკულ ქვეყნებში. ვანილის მოუმწიფებელი და შემჭკნარი ნაყოფი ძვირფასი სუნელ-სანელებელია.
ხაზვა

ხაზვა — ხატვის ნაირსახეობა, ბუნებით ტექნიკური ხასიათის, რომელიც რაიმე ობიექტის, ფიგურის ტექნიკური მახასიათებლების განსაზღვრისთვის გამოიყენება და იქმნება წყობის, ნომენკლატურის, ინტერპრეტაციისა და ვიზუალიზაციის, ზომების სტანდარტული წესების მიხედვით. მისი დანიშნულებაა რაიმე პროდუქტის ან მისი კომპონენტის გეომეტრიული მახასიათებლების აკურატულად და ერთმნიშვნელოვნად გადმოცემა. ხაზვის საბოლოო მიზანი საჭირო ინფორმაციის ვიზუალური ფორმით გადმოცემაა, რათა მწარმოებელს ამ კომპონენტის შექმნის საშუალება მიეცეს.
ვანის ოთხთავი

ვანის ოთხთავი, ვანის სახარება — – საუკუნეების მიჯნის ქართული ხელნაწერი სახარება, მიეკუთვნება გიორგი მთაწმიდლისეულ რედაქციას.

ხელნაწერი შესრულებულია ლამაზი ნუსხურით ორ სვეტად. შეიცავს 274 ფურცელს (241-ე ფურცელი ამოვარდნილია), სვეტში 21 სტრიქონია. ხელნაწერის ზომაა 29 × 21 სმ, ნაწერი სვეტისა — 19 × 5,2 სმ. სათაურები, აბზაცის დასაწყისი და ზოგჯერ ცალკეული სიტყვების პირველი ასოები შესრულებულია მთავრულითა და ოქრომელნით. მდიდრულადაა შემკობილი ევსების „10 კანონის“ შემცველი კამარებით, მახარებელთა სურათებითა და მინიატიურებით.

ხელნაწერის მომხატველია ბერძენი მიქაელ კორესელი (კორესა ძველი ქალაქია მცირე აზიაში). გადაწერილია თამარ მეფის სამეფო კარის დაკვეთით ვინმე იოვანეს მიერ ქალაქ კონსტანტინოპოლთან ახლომდებარე ჰრომაის (რომანას) ქართველთა მონასტერში.

ანდერძიდან ჩანს, რომ ცნობილი მოღვაწე ბერი ზაქარია ჩასულა ათონის მთაწმიდის მონასტერში, მის წიგნსაცავში მოუძიებია ოთხთავის გიორგი მთაწმიდლისეული ავტოგრაფი; იგი თავდაპირველად შატბერდელ სტეფანე ხუცს გადაუწერია, შემდეგ კი — იოვანეს. ყოველ სახარებას უძღვის მოკლე უწყება და თავების ტექსტი: მათესას — 76, მარკოზისას — 57, ლუკასას — 96, იოანესას — 36. ეს თავები ტექსტშიც მეორდება სათანადო ადგილებში. ხელნაწერში დაცულია ბევრი მინაწერი და გიორგი მთაწმიდლის ცნობილი ანდერძიც.

ვანის სახარებას ახასიათებს ორთოგრაფიულ-ფონეტიკური თავისებურებანი: უე დაწერილობა უჱ-ს ნაცვლად, ს-ს ასიმილაციური ცვლილება შ-დ ჯ, ჭ და ჩ-ს წინ, ჰ პირის ნიშნის ხმარება მხოლოდ ხ-ს წინ, ვნებით გვარში ზმნის უვინო დაწერილობა და ა. შ.

ვანის სახარება ერთხანს (– საუკუნეები) დაცული ყოფილა მესხეთში, შორათის მონასტერში, მერე ( საუკუნე) — ვანში (აქ აღწერა ხელნაწერი ექვთიმე თაყაიშვილმა), 1889 წლიდან — გელათში, საიდანაც ვ. ბერიძემ ჩამოიტანა თბილისში. ამჟამად ინახება ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში (–1335). ტექსტი გამოკვლევითურთ გამოსცა ივანე იმნაიშვილმა („ქართული ოთხთავის ორი ბოლო რედაქცია“, თბ., 1979).
Kongō Gumi

კონგო გუმი ( ., ; ; ) — მსოფლიოში უძველესი უწყვეტად მოქმედი საწარმო, რომელიც 1400 წლის განმავლობაში ფუნქციონირებდა.

სათავო ოფისით ოსაკაში, საოჯახო სამშენებლო კომპანია საწყისს 578 წელს იღებს, როდესაც პრინცმა შოტოკუმ კონგოს ოჯახის წევრები ბაეკიედან, კორეა, ჩამოიყვანა ბუდისტური შიტენოძის ტაძრის ასაგებად, რომელმაც დღემდე მოაღწია. საუკუნეების განმავლობაში კონგო გუმის მონაწილეობა მიღებული აქვს მრავალი განთქმული ნაგებობის მშენებლობაში, მათ შორისაა მე-16 საუკუნის ოსაკას ციხესიმაგრე, ჰორიუ-ძი ნარაში და შიტენო-ძი.

3 მეტრის სიგრძის მე-17 საუკუნის ხელნაწერში აღნუსხულია კომპანიის დაფუძნებიდან 40 თაობა. ისევე, როგორც მრავალ გამოჩენილ იაპონურ ოჯახში, ოჯახის კლანს უერთდებოდნენ სიძეებიც და კონგოს გვარს იღებდნენ. შედეგად, წლების განმავლობაში გვარი გრძელდებოდა ვაჟიშვილის ან ქალიშვილის ხაზით.

2006 წლის იანვარს კომპანია ბანკროტი გახდა და დაიხურა. მისი ქონება შეიძინა კორპორაცია ტაკამაცუმ. ლიკვიდაციამდე კომპანიას 100-ზე მეტი თანამშრომელი ჰყავდა და წლიური შემოსავალი $70 მილიონს აჭარბებდა (2005 წლის მონაცემებით). ბოლო დრომდე კომპანიის სპეციალიზაცია ბუდისტური ტაძრები იყო. კომპანიის ბოლო პრეზიდენტი იყო მასაკაძუ კონგო, მე-40 კონგო, რომელიც ფირმას ხელმძღვანელობდა. 2006 წლის დეკემბრამდე კონგო გუმი აგრძელებდა ვაჭრობას, როგორც ტაკამაცუს მფლობელობაში მყოფი შვილობილი კომპანია.
ლუდვიგ მის ვან დერ როე

ლუდვიგ მის ვან დერ როე ( , ნამდვილი სახელი  — მარია ლუდვიგ მიქაელ მისი; დ. 27 მარტი, 1886, აახენი – გ. 17 აგვისტო, 1969, ჩიკაგო) — გერმანელი არქიტექტორი-მოდერნისტი, ფუნქციონალიზმის წამყვანი წარმომადგენელი. ალვარ აალტოს, ფრენკ ლოიდ რაიტს, ვალტერ გროპიუსისა და ლე კორბუზიესთან ერთად ის მიიჩნევა მოდერნისტული არქიტექტურის პიონერად.

მის ვან დერ როე იყო ბაუჰაუსის ბოლო დირექტორი. ნაციზმის გაძლიერების შემდეგ, ვინაიდან მათ დახურეს ბაუჰაუსის სკოლა და აკრძალეს მსგავსი იდეოლოგია, მის ვან დერ როე წავიდა აშშ-ში. მან აქ მალევე დაიწყო არქიტექტურული სკოლის ხელმძღვანელობა, არმორის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში, ჩიკაგო.

მისი დიდი სურვილი იყო აღმოეჩინა და დაემკვიდრებინა ახალი არქიტექტურული სტილი, რომელიც იქნებოდა თანამედროვეობის სრული ანასახი, როგორც კლასიკური და გოთიკური სტილი იყო საკუთარი ეპოქისთვის. მის მიერ დაპროექტებული შენობები კეთდებოდა თანამედროვე, სრულიად ახალი მასალებით, როგორიცაა სამრეწველო ფოლადი და მინის ფირფიტები. ის მიისწრაფვოდა მყარი ფორმებისაკენ ექსტერიერში და თავისუფალი სივრცისკენ ინტერიერში, რაც მიიღწეოდა სრულყოფილი და მარტივი ფორმებით. ის ხშირად ასოცირებულია მის საყვარელ აფორიზმებთან „ნაკლები არის მეტი“ („ “) და „ღმერთი დეტალებშია“ ( ").

1950-იან-60-იან წლებში დიდი ზეგავლენა მოახდინა აშშ-სა და დასავლეთ ევროპის არქიტექტორებზე.

ბიოგრაფია
პროფესიული განათლება არ მიუღია. 1905 წლიდან მუშაობდა ბერლინში ბ. პაულის (1907 წლამდე) და პ. ბერენსის (1908–1912) სახელოსნოებში. 1910-იან წლებში იყო ნეოკლასიციზმის მიმდევარი. ამ პერიოდის ნამუშევარია პერლსის სახლი ბერლინში (1911). მასზე დიდი გავლენა იქონია ფ.ლ. რაიტის და ჰ.პ. ბერლაგეს შემოქმედებამ. 1920-იან წლებში იყო ფუნქციონალიზმის წამყვანი წარმომადგენელი. 1919–1924 წლებში შეიმუშავა ექსპერიმენტული პროექტების სერია, მათ შორის შემინული ცათამბრჯენებისა. 1926 წელს შექმნა კარლ ლიბკნეხტის და როზა ლუქსემბურგის ექსპრესიონისტული ხასიათის ძეგლი ბერლინში. 1927 წელს ხელმძღვანელობდა საცხოვრებელი ბინების საერთაშორისო გამოფენას შტუტგარტში. აქ დაამუშავა დაბა ვაისენჰოფის გენერალური გეგმა. ჰოლანდიური ჯგუფის, „სტილის“ გავლენით მუშაობდა ფორმალურ-ესთეტიურ პრობლემებზე. 1929 წელს შექმნა გერმანის პავილიონი ბარსელონის მსოფლიო გამოფენაზე. 1930–1933 წლებში იყო ბაუჰაუსის დირექტორი.

1938 წლიდან მუშაობდა აშშ-ში. 1938–1958 წლებში იყო ილინოისის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტის დირექტორი. ავტორია ამავე ინსტიტუტის არქიტექტურული კომპლექსისა ქალაქ ჩიკაგოში (1942). 1950-იან წლებში წამოაყენა უნივერსალური არქიტექტურული ფორმის იდეა. ესაა ერთიანი შიდა სივრცე, რომელიც იძლევა ინტერიერში შემდგომში ცვლილებების შეტანის მაქსიმალურ შესაძლებლობას. ასეთია ფარნსუორთის სახლი, (ფოქს-რივერი, ილინოისი, 1946–1950), საცხოვრებელი სახლი ლეიკ-შორ დრაივზე (ჩიკაგო, 1950–1951) და კომონუელს პრომენადზე (ჩიკაგო, 1957). სხვა ნამუშევრებია საოფისე შენობა სიგრემ-ბილდინგი ნიუ-იორკში (1958), დომინიონ-სენტერი ტორონტოში (1967). უკანასკნელი მნიშვნელოვანი ნამუშევარია ახალი ეროვნული სამხატვრო გალერეა ბერლინში (1968).
კომეტსახის ნისლეული

კომეტსახის ნისლეული — კომეტის სახის გალაქტიკური ნისლეული, რომლის ზომა საშუალოდ 1 პარსეკის ტოლია. იგი ასხივებს უწყვეტ სპექტრს. კომეტსახის ნისლეულის თავი შეიცავს ახალგაზრდა ვარსკვლავს (კურო (თანავარსკვლავედი)კუროს ტიპისას), რაც იწვევს აღნიშნული ნისლეულის ნათებას. თუმცა აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ ეს არ არის ერთადერთი „კომეტსახის ნისლეული“ კოსმოსში. ზოგიერთ კომეტსახის ნისლეულს ვარსკვლავიდან სხვადასხვა მხარეს მიმართული, ორი კომეტის ფორმა აქვს, ზოგს კი გლობუსისა და ასე შემდეგ. ვარაუდობენ, რომ დღესაც მიმდინარეობს კომეტსახის ნისლეულების წარმოშობა.
არსუფის ბრძოლა

არსუფის ბრძოლა — მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობის ფარგლებში გამართული ბრძოლა სადაც 1191 წლის 7 სექტემბერს რიჩარდ ლომგულმა სძლია სალადინს.

1191 წელს რიჩარდის მიერ აკრის აღების შემდეგ, სალადინმა დაიწყო უკანდახევა იერუსალიმისაკენ. თავის მხრივ რიჩარდმა, ამავე წლის აგვისტოში დაიწყო სვლა წმინდა მიწის გასანთავისუფლებლად. რიჩარდ ლომგული პალესტინის უმნიშვნელოვანესი პორტის იაფას (დღესიათვის თელ-ავივი) გასანთავისუფლებლად მიიწევდა. სალადინმა გადაწყვიტა ჯვაროსანთა ძალები შეეჩერებინა იაფას ჩრდილოეთით პატარა დასახლება არსუფთან სადაც, მისი აზრით ბრძოლის წარმოება ჯვაროსნებს გაუჭირდებოდათ.

ჯვაროსანთა რაზმებმა არსუფს 7 სექტემბერს მიაღწიეს. აქ მათ დახვდათ სალადინის 53 ათასიანი ლაშქარი. ჯვაროსანთა არმია 49 ათას კაცს შეადგენდა, მათ შორის იყვნენ ჰოსპიტალიერთა და ტამპლიერთა რაზმებიც. ბრძოლა სალადინის გასაოცრად ჯვაროსანთა შეტევით დაიწყო და მათივე უპირატესობით გაგრძელდა. მეფე რიჩარდი თავდადებულად იბრძოდა. მისი ასეთი ქმედება აისახა ბრძოლის შედეგზეც. სალადინი დამარცხდა.

1191 წლის 10 სექტემბერს გამარჯვებული რიჩარდი პრაქტიკულად უბრძოლველად შევიდა იაფაში. სალადინმა კი დიდი დანაკარგებით იერუსალიმისკენ დაიხია.
ვანთლიაშეთი

ვანთლიაშეთი — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (დაღესტანი) საზღვარზე, კახეთის მხარეში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კახეთის კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, მდინარე კაბალის მარჯვენა შენაკადის — ჩარასალდისხევის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2441 მ.

ვანთლიაშეთის უღელტეხილის მიდამო აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. ბილიკით აკავშირებს მდინარეების კაბალისა (ალაზნის მარცხენა შენაკადი) და სიმბირისხევის (ავარიის ყოისუს სისტემა) ხეობებს. ვანთლიაშეთის კალთებზე გავრცელებულია სუბალპური მდელოთა ლანდშაფტი.
ვაჟა-ფშაველას მწვერვალი

ვაჟა-ფშაველას მწვერვალი — მწვერვალი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კიდეგანის ქედზე, მდინარე არხოტისწყლის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4200 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებით. მწვერვალზე პირველად ავიდნენ 1943 წელს ალექსანდრე ჯაფარიძის ხელმძღვანელობით და უწოდეს ვაჟა-ფშაველას სახელი.
ვარანისებრნი

ვარანისებრნი — ქვეწარმავალთა ოჯახი ხვლიკისნაირთა ქვერიგისა. შეიცავს მხოლოდ ერთი გვარის 60-მდე სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია აღმოსავლეთ ნახევარსფეროს ტროპიკულ, სუბტროპიკულ და ნაწილობრივ ზომიერ სარტყლებში (გარდა მადაგასკარისა). აქვთ გრძელი, ღრმად გაორკაპებული ენა. ბინადრობენ ბუჩქებით დაფარულ ღია ადგილებში, აგრეთვე წყალსატევებთან. ზოგს შეუძლია შვეულ ხეზე ასვლა, ძალიან სწრაფად დარბიან, კარგად ცურავენ. იკვებებიან ცოცხალი საკვებით (წვრილი ძუძუმწოვრები, ფრინველები, გველები, ამფიბიები, უხერხემლოები). ყველაზე დიდია კომოდოს ვარანი , რომლის სიგრძე 3,7 მ აღწევს, ხოლო წონა 100 კგ. გავრცელებულია მხოლოდ კუნძულ კომოდოსა და მის მეზობელ 3 პატარა კუნძულზე.
ვარდან სვანთა ერისთავი

ვარდან სვანთა ერისთავი — საუკუნის ნახევრის ქართველი დიდი ფეოდალი, ვარდანისძეთა საგვარეულოს ერთ-ერთი პირველი ცნობილი წარმომადგენელი.

„მატიანე ქართლისაჲს“ ცნობით, ვარდან სვანთა ერისთავი ნიანია ქუაბულისძესთან და ივანე ლიპარიტის ძესთან ერთად განუდგა („აუშალეს ქუეყანა“) ახალგამეფებულ მეფე გიორგი -ს (1073 წლის ზაფხული). ვარდანის მიერ წაქეზებულმა სვანებმა დაარბიეს და ააოხრეს საეგრო („ვარდან გაადგინნა სუანნი ავისა მოხარკულნი, დაარბიეს და ამოსწყჳდეს საეგრო“). გიორგი მეფემ ამბოხებულების დაშოშმინება დათმობებით შეძლო; ვარდანს მან უბოძა „ასკალანა და უთალუბო ჯაყელთა“. ასკალანა, მკვლევართა ერთი ნაწილის აზრით, გურიის ასკანა უნდა იყოს.

ამ ცნობაზე დაყრდნობით ვარაუდობენ, რომ ვარდანის შტო გურიაში დამკვიდრდა. სწორედ ამ გარემოებებს უნდა უკავშირდებოდეს სვანთა ერისთავების სახელებისა და ტიტულების გაჩენა მათ მიერ გურიის ეკლესიებისათვის შეწირული ხატების წარწერებზე. თავად „მატიანეს“ ვარდან სვანთა ერისთავს აიგივებენ ჯუმათის წმინდა გიორგის ხატის წარწერაში მოხსენიებულ ერისთავთერისთავ ვარდან ვარდანისძესთან („ახოვანო მხედარო ქრისტესო, შემწე ეყავ მონასა შენსა ერისთავთ ერისთავს ვარდან ვარდანისძესა“).
ვარდანისძენი

ვარდანისძენი — დიდ ფეოდალთა საგვარეულო - საუკუნეების საქართველოში. სავარაუდოა, რომ წარმოდგება მარუშიანთა (მარუშაძეთა) საგვარეულოდან. შემდეგ „მარუშიანი“ ვარდანისძეთა გვარში პირის სახელად დამკვიდრდა. ვარდანისძეთა საგვარეულოს წარმომადგენლები იყვნენ ერისთავთერისთავები, სვანთა ერისთავები. სხვადასხვა პერიოდში მეფის კარზე მათ ჰქონდათ სხვადასხვა სავაზირო ხელი: ერთიანი საქართველოს მეფის მეჭურჭლეთუხუცესობა, ლიხთ-იმერეთის მსახურთუხუცესობა, მეჭურჭლეთუხუცესობა და მანდატურთუხუცესობა.

1041 წელს ბაგრატ -მ ანისში სხვა დიდ ფეოდალებთან ერთად გაგზავნა სვანთა ერისთავი ივანე ვარდანისძე. საუკუნის ნახევარში ცხოვრობდა ვარდან სვანთა ერისთავი, რომელიც მეფე გიორგი -ეს სხვა დიდ ფეოდალებთან ერთად განუდგა. გიორგი -მ წყალობით დააწყნარა გადამდგარი დიდგვარიანები, ვარდანს უბოძა ასკალანა. ლიხაურის წმიდა იაკობის ხატის წარწერა იხსენიებს საუკუნის მოღვაწე მარუშიან ვარდანისძეს და მის მეუღლეს ხათთას (ხათუთას). ერთ-ერთი ვერსიით ლიხაურის ეკლესია სწორედ მისი აშენებული უნდა იყოს. ვარდანისძე უნდა იყოს აგრეთვე იმ დროს ჩუხჩარხად მოხსენიებული მარუშიანიც. საუკუნის 80-იან წლებში სვანთა ერისთავად იხსენიება ბარამ ვარდანისძე, მეჭურჭლეთუხუცესად — კახაბერ ვარდანისძე, თამარის ისტორიკოსი კახაბერ ვარდანისძეს, სხვა მოხელეებისაგან გამორჩევით, საგანგებოდ უწოდებს „დიდსა და გვარიან კაცს“. ვარდანისძეთა წარმოჩინებაზე მიუთითებს ის გარემოებაც, რომ ისისნი ლიხთ-იმერეთის ორ სხვა საგვარეულოსთან (საღირისძეებთან და ამანელისძეებთან) ერთად მონაწილეობდნენ თამარის კურთხევაში. მათ ჩააბარეს თამარს მთავარსარდლის ინსიგნია - ხმალი. დასავლეთ საქართველოს დიდგვარიანთა და, კერძოდ, ვარდანისძეთა დაწინაურებას სამეფო კარზე ხელი შეუწყო დემნა უფლისწულის აჯანყებამ 1177 წელს, რომელშიც უმთავრესად აღმოსავლეთ საქართველოს დიდგვარიანები მონაწილეობდნენ.

ჯუმათის მონასტრის სხვა ხატზე მოხსენიებულია იოანე ვარდანისძე. იოანე ვარდანისძე საუკუნეში გიორგი -სა და თამარ მეფის დროს ცხოვრობდა და გიორგი რუსის აჯანყებაში მონაწილეობდა. გიორგი რუსის აჯანყებამ გამოიწვია ამ საგვარეულოთა დაქვეითება და სამეფო კარისაგან ჩამოცილება. საუკუნის 80-იანი წლებიდან საუკუნის ნახევრამდე ვარდანისძეთ აღარ ჰქონდათ სამეფო კარის უწყების გამგებლობა (უხუცესობა). ლიხთ-იმერეთში დავით ნარინის მიერ ცალკე სამეფო დინასტიის დაფუძნებამ კვლავ დააწინაურა დასავლეთ საქართველოს დიდგვარიანები, მათ შორის ვარდანისძენიც. ისინი კვლავ იღებენ სამეფო ვაზირის - უხუცესის სხვადასხვა სახელოს. საუკუნეში ბაგრატ -მ რაღც მიზეზის გამო შეიპყრო სვანთა ერისთავი ვარდანისძე. რაღაც დროის შემდეგ კი შეიწყალა და გურია მისცა საერისთავოდ, სვანეთი კი სხვას გადასცა.

ვარდანისძეთა საგვარეულოს განშტოებები იყო გურიელთა და დადიანთა გვარები. ჯუმათის წმინდა გიორგის ხატზე მოხსენიებულია ერისთავთ-ერისთავი ვარდან ვარდანისძე, რომელმაც მოაჭედინებია აღნიშნული ხატი.
ანიმიზმი

ანიმიზმი ( — სული) — ზოგადად სულისა და სულიერების არსებობის რწმენა, ასევე უსულო საგნებისა და ბუნებრივი მოვლენებისათვის სულის არსებობის დაშვება.

ტერმინი პირველად გამოიყენა გერმანელმა მეცნიერმა გ. შტალმა. ნაშრომში „ “ (1708) მან ანიმიზმი დაარქვა მის სწავლებას სულის შესახებ, როგორც რაღაც უპიროვნებო ცხოვრებისეულ საწყისს, რომელიც მთელი ცოცხალი პროცესების საფუძველს წარმოადგენდა. არისტოტელეს მსგავსად შტალი სულს სხეულის მამოძრავებლად მიიჩნევდა.

1871 წელს ანთროპოლოგმა ედვარდ ტაილორმა გამოსცა წიგნი, სადაც ანთროპოლოგიაში დღეისთვის მიღებული ანიმიზმის მნიშვნელობა განმარტა: „ძირითადი დოქტრინა სულსა და ზოგადად, სხვა სულიერ არსებებზე“.

ისტორია
ანიმიზმი ჯერ კიდევ ანტიკურ ხანაში არსებობდა, ქრისტიანობის გავრცელებამდე. ადამიანებმა ჯერ ღვთაებებად აღიარეს სხვადასხვა უსულო საგანი თუ მოვლენა და შემდეგ მათი სულის არსებობის ან მათში სულის არსებობის ფაქტიც დაუშვეს. ქართულ ეთნოგრაფიულ ყოფაში არსებობდა ანიმიზმის მრავალი მაგალითი: ქვის კულტი, ხარის კულტი და სხვა.
ლომი II (ჯუჯა გალაქტიკა)

ლომი (ან ლომი ) — ჯუჯა ელიპტიკური გალაქტიკა დედამიწიდან დაახლოებით 690 000 სინათლის წელიწადის დაშორებით, ლომის თანავარსკვლავედში. 2008 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით იგი ირმის ნახტომის 24 ცნობილ გალაქტიკას შორისაა. 2007 წლის მდგომარეობით ლომი , როგორც თვლიან, ფლობს 178 ± 13 პარსეკი რადიუსის მქონე ბირთვს და 632 ± 32 პარსეკის მქონდე მოქცევით რადიუსს. ის 1950 წელს აღმოაჩინეს ჯ. ჰარინგტონმა და ალბერტ ჯორჯ უილსონმა მაუნთვ-ვილსონსა და კალიფორნიის პალომარულ ობსერვატორიაში.
პერსევსის თანავარსკვლავედი

პერსევსის თანავარსკვლავედი თითქმის მთლიანად ირმის ნახტომის არეშია, მაგრამ კაშკაშა ვარსკვლავთა დიდი სიმრავლის გამო კარგად ჩანს მისი მოხაზულობა რძის თეთრ ფონზე. მისი მეზობლები არიან: მეეტლე, კურო, ვერძი, ანდრომედა და კასიოპეა.

პერსევსის თანავარსკვლავედი კარგად ჩანს უღრუბლო უმთვარო ღამეებიში ნოემბრიდან მარტამდე. მოწმენდილ ცაზე შეუიარაღებელი თვალით დაინახება ვარსკვლავთკრებულის დაახლოებით 90 ვარსკვლავი, მათგან 11 ორიდან სამამდე ვარსკვლავიერი სიდიდისაა.

პერსევსის თანავარსკვლავედში არის საინტერესო ობიექტები, რომლებზეც დაკვირვება უბრალო თვალითაც შეიძლება. პირველ ადგილზეა ბეტა ვარსკვლავი, რომელსაც არაბებმა ალგოლი (ეშმაკი) უწოდეს. სავარაუდოა, რომ ეს საბაბი მათთვის ვარსკვლავის სინათლის ცვალებადმა ხასიათმა მისცა. ალგოლი იმ კლასის ცვალებად ვარსკვლავთა ტიპური წარმომადგენელია, რომელნიც ხან კაშკაშებენ, ხან ბჟუტავენ. ასეთებია ფიზიკურად ორმაგი ვარსკვლავები, სადაც ერთი კომპონენტი (მთავარი ვარსკვლავი) ჩვეულებრივ უფრო კაშკაშაა მეორეზე (თანამგზავრი). ასტრონომიული მასშტაბით ორი ვარსკვლავი ერთიმეორის მახლობლად ბრუნავს სიმძიმის ცენტრის გარშემო. ბრუნვის დროს სუსტი ვარსკვლავი (თანამგზავრი) მთავარს ეფარება და დროებით ასუსტებს მის ბრწყინვალებას. უბრალო თვალით ალგოლზე დაკვირვებისას შევამჩნევთ, რომ ორნახევარი დღე-ღამის განმავლობაში ის მეორე სიდიდისაა, არ იცვლება და არც შეიმჩნევა. ამის შემდეგ ხუთი საათის განმავლობაში ალგოლის სიკაშკაშე თანდათანობით მატულობს და მესამე ვარსკვლავიერ სიდიდეს აღწევს. სულ მცირე, ხუთის საათის შემდეგ ვარსკვლავის თვდაპირველი სიკაშკაშე სრულად აღდგება, რათა შემდეგ იგივე განმეორდეს. ეს პერიოდულობა მკაცრადაა დაცული 3,2-ან 3,5 შორის. მაგრამ არც ამ ცვლილების პერიოდია უცვლელი: განსხვავებაა 33-დან 35 დღე-ღამემდე. ამას ემატება სიკაშკაშის ცვლის დიდი პერიოდებ, დაახლოებით 1100 დღე-ღამის ხანგძლივობით. აუცილებელი ხდება სისტემური დაკვირვება ამ საინტერესო ნახევრად სწორი, ცვალებადი ვარსკვლავის სიკაშკაშეზე.

პერსევსის თანავარსკვლავედის ეტა ვარსკვლავის მახლობლად, ნათელ და უმთვარო ღამეს, შეუიარაღებელი თვალით შეიძლება უსწორმასწორო ფორმის ღია ფერის ლაქის დანახვა. არსებითად ეს ორი განუყოფელი ჯგუფია, რომლის შემადგენელი ვარსკვლავები აღინიშნებიან და ასოებით. ისინი ყურადღებას იპყობენ იმით, რომ თითოეული გაყოფილი ჯგუფი შეიცავს ძალზე ბევრ ვარსკვლავს. ბინოკლით დაკვირვებისას მოჩანს ამ ჯგუფის საოცრად ლამაზი გამოსახულება. პერსევსის თანავარსკვლავედში გამა ვასკვლავის მახლობლად ჩანს მეტეორთა ძალზე აქტიური ნაკადი — პერსეიდები. დაკვირვება შეიძლება 18 ივლისიდან 20 აგვისტომდე, უფრო ინტენსიურად 12 აგვისტოს, როდესაც საათში 70 მეტეორი გაივლის.
ვარდი

ვარდი — მცენარის გვარი ვარდისებრთა ოჯახისა. ცნობილია დაახლოებით 400 ველური სახეობა (ასკილი), რომლებიც გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში. საქართველოში 25-მდე სახეობაა. ვარდი მარადმწვანე ან ფოთოლმცვენი ბუჩქია, რომლის სიმაღლე 15 სმ-იდან 2 მ-მდე აღწევს. ზოგიერთ სახეობას გრძელი (10-12 მ-მდე) ხვიარა ტოტები აქვს, ღერო დაფარულია ეკლებით. ფოთოლი კენტფრთისებრია, ღეროზე მორიგეობით განლაგებული. ყვავილი მარტივია ან ბუთხუზა (2-15 სმ დიამეტრის), არომატული ან უსუნო; ფერად ვარდისფერი, წითელი, თეთრი, ყვითლი, ნარინჯისფერი ან იასამნისფერი. შეკრებილია ქოლგისებრ-საგველა ყვავილედებად ან ერთეულია. ნაყოფი ერთთესლიანი (ზოგჯერ რამდენიმეთესლიანი) კაკლუჭაა, რომელიც ხორცოვან ცრუნაყოფშია.

ვარდის გვარი იყოფა 4 ქვეგვარად, რომელთაგან ყველაზე დიდია , იგი მოიცავს 192 სახეობას. აქედან განვითარდა შემდგომში ბაღის ვარდები. ბაღის ვარდების ბევრი ჯიში წარმოიშვა კვირტოვანი მუტაციისა და მათგან შერჩეული ძვირფასი სამეურნეო ფორმებისაგან. ვარდის ბევრი სახეობა ბუნებრივ პირობებში ადვილად ეჯვარება ერთმანეთს და წარმოქმნის სახეობათაშორის ჰიბრიდებს. ვარდების დიდი მრავალფეროვნებით გამოირჩევა აზია (ჩინეთი, შუა აზია, ამიერკავკასია), უფრო ნაკლებია ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. ცნობილია ვარდის 25 ათასი ჯიში და ფორმა, რომლებიც იყოფა 3 ჯგუფად, ესენია: მარადმწვანე ბუჩქები, ფოთოლმცვენია ბუჩქები და ლიანები.

ვარდი მრავლდება საკუთარ ფესვზე დაკალმებით, ამონაყარით, ბუჩქის დაყოფითა და გადაწვენით; ბაღისა და საპარკე ვარდების უმეტესობა — კვირტით მყნობით და კალმით. საქართველოში მყნობა ტარდება ივნისიდან-ოქტომბრამდე, ხოლო რგვა — გაზაფხულსა და შემოდგომაზე. მის მოსაშენებლად საუკეთესოა დაწრეტილი (დრენირებული) თიხნარი, ქვიშნარი, ქვიშიანი და თიხიანი ნიადაგები.

ვარდს იყენებენ დეკორატიულ მებაღეობაში და ჰიბრიდიზაციისათვის. ზოგიერთი სახეობა (კაზანლიკური ვარდი) გამოიყენება ეთეროვანი ზეთების მისაღებად. ვარდისგან ამზადებენ აგრეთვე მურაბას. ბევრი სახეობის ცრუ ნაყოფის რბილობი შეიცავს , ნაწილობრივ ვიტამინს. საქართველოში ვარდი უძველესი დროიდანაა კულტივირებული. 1948 წლიდან თბილისის, ბათუმისა და სოხუმის ბოტანიკურ ბაღებში მიმდინარეობს სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობა ვარდის ინტროდუქციასა და ჰიბრიდულ სელექციაში.

ვარდის გავრცელებული დაავადებებია: ნაცარი, ჟანგა, ნაცრისფერი სიდამპლე, ფოთლების შავი ლაქიანობა და სხვა. მავნებლებიდან ვარდს აზიანებს ბუგრი, ხერხია, ფოთლიხვევია და სხვა, რომელთაც ებრძვიან ბი-58 და ფოსფორორგანული პრეპარატებით.

გალერეა
ეთერზეთოვანი ვარდი

ვარდი ეთერზეთოვანი — მცენარეთა ჯგუფი ვარდისებრთა ოჯახისა. გავრცელებული სახეობებია: დამასკური — , ფრანგული — და ასფურცელა — . მრავალწლოვანი ეთერზეთოვანი ვარდის ბუჩქის სიმაღლე 1,5 მ-ზე მეტია. ღერო ეკლიანია, ფოთოლი რთული, კენტფრთისებრი, 5—7 ფოთოლაკიანი. ყვავილი ბუთხუზაა, ვარდისფერი, თეთრი ან წითელი, შეკრებილია ქოლგისებრ ყვავილედად.

სამშობლოდ ირანს მიიჩნევენ. გავრცელებულია მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. კულტივირებულია სელექციური ჯიში — ყირიმის წითელი ვარდი, რომელიც მოჰყავთ ყირიმში, მოლდოვაში, კრასნოდარის მხარეში, სომხეთში. საქართველოში (თელავი, ყვარელი, ლაგოდეხი, აბაშა, სენაკი და სხვა) უჭირავს 400-მდე ჰა (1975). ყვავილისაგან იღებენ ეთეროვან ზეთს, რომელსაც იყენებენ პარფიუმერიაში, კოსმეტიკაში, კვების მწერველობასა და მედიცინაში.
ვარდკანაფა

ვადკანაფა — ბალახოვან მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. აქვს 3-5-ად დაყოფილი ფოთლები და 3-7 ვარდისფერყვავილიანი კალათები, რომლებიც რთულ ფარისებრ-საგველა ყვავილედებად არის შეკრებილი.

შეიცავს 600 (სხვა მონაცემებით 1200) სახეობას. გავრცელებულია ძირითადად ამერიკაში, მხოლოდ რამდენიმე სახეობაა ევრაზიასა და ტროპიკულ აფრიკაში. საქართველოში გვხვდება მარტო ერთი სახეობა კანაფურა — . . 50–120 სმ სიმაღლის ბალახია. აქვს მარტივი ან ზედა ნაწილში დატოტვილი ღერო და მოპირისპირედ, იშვიათად ჩხროებად (ღეროს შუა ნაწილში) განლაგებული ფოთლები. მისი ორსქესიანი მოვარდისფრო ყვავილები შეკრებილია პატარა კალათებში, რომლებიც თავმოყრილია კენწრულ ფარისებრ-საგველა ყვავილედში.

გავრცელებულია თითქმის მთელ საქართველოში. იზრდება ტენიან ადგილებში, უმეტესად მდინარის ნაპირებზე, მთის შუა, ზოგჯერ ზედა სარტყლამდეც. იყენებენ დეკორატიულ მებაღეობაში, ხალხურ მედიცინაში (წყალმანკის სამკურნალოდ), სამღებრო საქმეში (ღეროსა და ფოთლებისგან ლურჯი და შავი საღებავი მიიღება).
ვარდისუბანი

ვარდისუბანი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ვარდისუბანი — სოფელი დმანისის მუნიციპალიტეტში
ვარდისუბანი — თბილისის ძველი უბანი
ვარდისუბანი — ნასოფლარი ისტორიულ ქვემო ქართლში (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი)
ვარდისუბანი — სოფელი თელავის მუნიციპალიტეტში
ვარდისუბანი — სოფელი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში
ვარდისუბანი — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში
ვარდისუბანი — ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფ. ატიშადუს ყოფილი სახელწოდება
ვარდისუბანი — სოფელი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში
ვარდისუბანი — ნასოფლარი ისტორიულ ჯავახეთში (ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტი)
ვარდკაჭაჭა

ვარდკაჭაჭა — ბალახოვან მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. აერთიანებს 8-10 სახეობას, რომლებიც ველურად იზრდება ყოფილ სსრკ-ის სამხრეთ და შუა ზოლში, თითქმის მთელ დასავლეთ ევროპაში, წინა აზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში. შეტანილია ამერიკაში, სამხრეთ აფრიკაში, ავსტრალიაში.

საქართველოში ველურად გვხვდება ვარდკაჭაჭას მხოლოდ ერთი სახეობა - . მრავალწლოვანი მცენარეა. იზრდება მთის შუა სარტყლამდე ტყისპირებსა და ნათესებში. აქვს ცისფერი ან თეთრი ყვავილები, მთავარღერძიანი, გრძელი ფესვი, რომელიც კულტურის ფორმებში ძირხვენად არის სახეცვლილი. ფესვებს იყენებენ ყავის სუროგატად ("ციკორი"), აგრეთვე სპირტისა და შაქრის (ფრუქტოზის) მისაღებად.

ძირხვენა შეიცავს დაშაქრებულ ნახშირწყლებს (23%), ძირითადად ინულინს (60%-მდე), აგრეთვე გლიკოზიდ ინტიბინს. ერთ- ან ორწლოვანია. ცნობილია მხოლოდ კულტურაში. დასავლეთ ევროპაში მოჰყავთ სასალათედ. თაფლოვანია.

გამოყენება
გამოიყენება ღვიძლის დაავადებისას, სიყვითლისას, როგორც შარდმდენი საშუალება, ელენთის გადიდებისას და ნაღვლის ბუშტში ქვების დაგროვებისას, თირკმლების დაავადებისას. ვარდკაჭაჭა ითვლება კარგ სისხლგამწმენდ და ნივთიერებათა ცვლის გამაუმჯობესებელ საშუალებად, ვარდკაჭაჭას ფესვი — ნატურალური ყავის შესანიშნავი შემცველია ან შესაძლებელია მისი ყავაში დანამატის სახით გამოყენება. ნაზი და სურნელოვანი მწვანილის მიღებისათვის სარგებლობენ ვარდკაჭაჭას სასალათე ხარისხით, ბალახს ყვავილებთან ერთად ამზადებენ ივლის-სექტემბერში და სწრაფად ახმობენ.

ყველაზე უფრო ვარდკაჭაჭა გამოიყენება როგორც მწარე გემოს მისაღები აპეტიტის გამოწვევისა და კუჭ-ნაწლავის მოქმედების გაუმჯობესებისათვის, გასტრიტების და კოლიტების დროს.
ვარისი

ვარისი, ვარასი (არაბ. ვარის — მემკვიდრე) — ფეოდალურ საქართველოში უფლებამონაცვლე ზოგადად, კერძოდ კი უფრო შორეული, როდესაც პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე არ არსებობდა. ტერმინი „ვარისი“ ხშირად იხმარება — საუკუნეების საბუთებში. გვხვდება საუკუნეშიც. ვარისი იხსენიება ვახტანგ -ის წყალობის სიგელში თბილისის მცხოვრებთადმი (1722), რომლის ძალითაც მემკვიდრეთა წრე გაფართოვდა და მას განაყარი ნათესავები და მოყვრებიც კი მიეკუთვნა.