iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფერდინანდ თავაძე

ფერდინანდ ნესტორის ძე თავაძე (დ. 8 მაისი, 1912, ქ. გორი, — დ. 19 ნოემბერი, 1989, თბილისი) — ქართველი მეტალურგი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1947), პროფესორი (1947). საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკდემიკოსი (1960). საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1962).

დაამთავრა ლენინგრადის ინდუსტრიული ინსტიტუტი (1936). მუშაობდა იქვე, 1937 წლიდან — თბილისში, პ. მელიქიშვილის სახელობის ქიმიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის მეტალურგიის ლაბორატორიაში. 1940–1945 წლებში იყო თბილისის ქიმიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი, 1945–1951 წლებში — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მეტალურგიის ინსტიტუტის ლითონმცოდნეობის ლაბორატორიის გამგე, 1951–1987 წლებში — ამავე ინსტიტუტის დირექტორი (1991 წლიდან ინსტიტუტი ფ. თავაძის სახელობისაა). პარალელურად, 1948–1988 წლებში იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ლითონთა ტექნოლოგიისა და ლითონმცოდნეობის კათედრის გამგე. ქართული ენციკლოპედიის დაარსების დღიდან გარდაცვალებამდე იყო მისი მთავარი სარედაქციო კოლეგიის წევრი.

თავაძის ძირითადი შრომები ეხება შენადნობთა თეორიას; მაღალი სიმტკიცის თუჯის მიღებასა და სამსხმელო წარმოებას; ლითონების უწყვეტ ჩამოსხმას; უნიკელო, უჟანგავი, კრიოგენული, რადიაცია და მხურვალმედეგი ფოლადების ახ. კომპოზიციების, ძაფისებრი კრისტალების, თხელი აფსკებისა და დამცავი საფრის მიღებას, მათი თვისებების შესწავლას; ლითონთა კოროზიას; ბორის, მისი შენადნობებისა და ნაერთების მიღების შესწავლას; ძველ საქართველოში ლითონის ნაკეთობათა წარმოების ტექნოლ. დადგენას და ა.შ. ნაშრომთა ციკლისათვის „ლითონურ ნაკეთობათა ფიზიკურ-ქიმირუი თვისებების კვლევის მეთოდების შემუშავება“ მიენიჭა გ. ნიკოლაძის სახელობის პრემია (1976). დაჯილოდებულია ლენინის, შრომის წითელი დროშის, „ღირსების ნიშნის“ ორდენებითა და მედლებით. ფ. თავაძის შვილია მეტალურგი გიორგი (გოგი) თავაძე.
ნიდერლანდების ჩემპიონატი ჭადრაკში

ნიდერლანდების ჩემპიონატი ჭადრაკში — ყოველწლიური საჭადრაკო ტურნირი. ის ოფიციალურად 1909 წელს დაარსდა, თუმცა არაოფიციალური ჩემპიონები 1870-იანი წლებიდან ვლინდებოდნენ.

ადრეული წლები

ოფიციალური ჩემპიონატები
ოფიციალური ჩემპიონატი 1909 წელს ჩამოყალიბდა. ის ორ წელიწადში ერთხელ წრიული სისტემით ტარდებოდა 12 მოთამაშის მონაწილეობით. 1970 წლიდან ჩემპიონატები ყოველწლიური გახდა. 1935 წელს კი დაარსდა ქალთა ჩემპიონატი.
შპალი

შპალი ( — საყრდენი) — საყრდენი რელსებისთვის განძელების ან რკინა-ბეტონის ნაწარმის სახით. რკინიგზის ლიანდაგში შპლები ჩვეულებრივ ლაგდება ლიანდაგის ზედნაშენის საბალასტე ფენაზე და უზრუნველყოფენ სარელსო ძაფების უცვლელ ურთიერთმდებარეობას, აღიქვავენ დაწოლას უშუალოდ რელსებიდან ან შუალედური სამაგრებიდან და გადასცემენ მას შპლისქვეშა საფუძველს (ჩვეულებრივ — საბალასტე ფენას, მეტროპოლიტენში — ბეტონის საფუძველს).

ლივერპული-მანჩესტერის რკინიგზის დაგებისას გამოიყენებოდა ქვის ფილები, რომლებიც ემსახურებოდნენ საფუძველს რელსების დაგებისთვის. მოგვიანებით გამოჩნდნენ ხის შპლები, ხოლო უფრო შემდეგ სხვა ტიპის შპლებიც; თანაც ზუსტად ხე ხანგრძლივი დროის განმავლობაში იყო ყველაზე უფრო მეტად გავრცელებული მასალა შპლებისთვის.

ხის შპლები
მერქნის ჯიში შპლებისთვის შეიძლება იყოს სხვადასხვა (მაგალითად, წითელი ნეკერჩხალი ან ევკალიპტი), ზოგიერთ ქვეყნებში უპირატესობას აძლევენ მუხას, ხოლო ზოგიერთში, ეკონომიკური მიზეზების გამო, წიწვოვანი ჯიშების მერქანს, უპირატესად ფიჭვს, თუმცა ასეთი შპლები უფრო ადვილად ცვეთადია.

ფოლადის შპლები გამოიყენება მაროკოში, ალჟირში.

შპლების მახასიათებლები, შპლების დაგება
შპლის სიგრძე დამოკიდებულია ლიანდაგის სიგანეზე. პოსტსაბჭოთა სივრცეში იყენებენ რკინა-ბეტონის შპლებს სიგრძით 270 სანტიმეტრი და ხის შპლებს სიგრძით 275, 280 ან 300 სანტიმეტრი. ისრული გადამყვანების ქვეშ იგება სხვადასხვა სიგრძის უფრო გრძელი შპლები — ისრული გადამყვანის განძელები, რომელთა მაქსიმალური სიგრძე ადის ორი შპლის სიგრძემდე.

ევროპული სიგანის 1435 მმ-ან ლიანდაგებზე შპლების სიგრძე ჩვეულებრივ შეადგენს 260 სანტიმეტრს. ინდური სიგანის 1676 მმ-ან ლიანდაგებზე შპლების სიგრძე, რაც საინტერესოა, შეადგენს 275 სანტიმეტრს, როგორც პოსტსაბჭოთა სივრცეში, მიუხედავად ლიანდაგის სიგანეში 156 მმ-ანი განსხვავებისა.

ზოგიერთ შემთხვევაში შპლების ნაცვლად გამოიყენება მთლიანი ბლოკოვანი საფუძვლები ფილების ან ჩარჩოების სახით, დამზადებულები რკინა-ბეტონისგან ან ლითონისგან.

ლიანდაგებზე შპლების რაოდენობას ერთ კილომეტრზე ეწოდება შპალების დაგების ეპიურა. ეს მნიშვნელობა სხვადასხვა ქვეყნებში მერყეობს 1000-დან 2200 შპლებამდე ერთ კილომეტრში. პოსტსაბჭოთა სივრცეში სტანდარტული მაჩვენებელია 2000, 1840, 1600 ან 1440 შპალი ერთ კილომეტრში. ძირითადად გამოიყენება ეპიურა 1840 ცალი/კმ (46 ცალი შპალი 25 მეტრ ლიანდაგზე) პირდაპირ უბნებზე და 2000 ცალი/კმ მრუდ უბნებზე (50 ცალი შპალი 25 მეტრ ლიანდაგზე). ხის შპლების დასამზადებლად იხარჯება ძალიან ბევრი ტყის მასალა, მაგრამ ისინი, რკინა-ბეტონისგან განსხვავებით, უკეთ არბილებს ყანყალს; ყველაზე უფრო ხშირად გამოიყენება ტრამვაის ლიანდაგებზე.

პლასტმასის შპლები
1990-იანი წლიბიდან იაპონიის ზოგიერთ ჩქაროსნულ რკინიგზებზე დაიწყეს პლასტმასის შპლების დაგება.
იოჰან ჰიერონიმუს შრიოტერი

იოჰან იერონიმუს შრიოტერი (; დ. 30 აგვისტო, 1745, ერფურტი — გ. 29 აგვისტო, 1816, ლილიენტალი) — გერმანელი ასტრონომი. ის იყო ლილიენტალის ობსერვატორიის დამაარსებელი. გერმანიის ნატურალისტთა აკადემიის „ლეოპოლდინას“ (1793), ლონდონის სამეფო საზოგადოების (1798) წევრი და სანქტ-პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის (1794), პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის (1807) და ბავარიის მეცნიერებათა აკადემიის (1808) წევრ-კორესპონდენტი.

ბიოგრაფია
იოჰან ჰიერონიმუს შრიოტერი დაიბადა 1745 წლის 30 აგვისტოს ერფურტში.

1762-1767 წლებში ის გეტინგენის უნივერსიტეტში სწავლობდა სამართალს, რის შემდეგაც ათწლიანი იურიდიული პრაქტიკა დაიწყო.

1777 წელს იგი დაინიშნა ჰანოვერში, ჯორჯ -ის სამეფო პალატის მდივნად, სადაც გაიცნო უილიამ ჰერშელის ორი ძმა.

1779 წელს მან შეიძინა მზის, მთვარისა და ვენერას დასაკვირვებლად 2.25 დიუმიანი ლინზით აღჭურვილი რეფრაქციული ტელესკოპი. უილიამ ჰერშელის მიერ ურანის აღმოჩენამ 1781 წელს შროტერი შთააგონა, სერიოზულად მოკიდებოდა ასტრონომიას. 1784 წელს მან 31 რაიხშტალერად შეიძინა ჰერშელის ამრეკლავი ტელესკოპი 122 სანტიმეტრის ფოკუსური მანძილით. 1786 წელს მან შეიძინა 214 სანტიმეტრის ფოკუსური მანძილის მქონე ამრეკლავი ტელესკოპი და ოკულარი, რომელსაც შეეძლო 1200-ჯერადი გადიდების მიღწევა 600 რაიხშტალერის ფასად (მისი ექვსი თვის შემოსავალი). ამ ტელესკოპის გამოყენებით, ის სისტემატურად აკვირდებოდა ვენერას, მარსს, იუპიტერსა და სატურნს. მან შექმნა მარსის ზედაპირის მრავალი ნახატი. 1791 წელს მან გამოაქვეყნა მთვარის ტოპოგრაფია . 1793 წელს ის იყო პირველი, ვინც აღმოაჩინა ვენერას ფაზური ანომალია, რომელიც ამჟამად შრიოტერის ეფექტის სახელითაა ცნობილი.

1794 წელს იგი აირჩიეს შვედეთის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიის წევრად.

1813 წელს, ნაპოლეონის ომების დროს, ვანდამის მეთაურობით ფრანგულმა ჯარებმა გაანადგურეს შროტერის ყველა ხელნაწერი და დაწვეს მისი წიგნები შროტერის ობსერვატორიაში. შროტერი ამ კატასტროფისგან ვერასდროს გამოჯანმრთელდა.

მარსის მისი ნახატები უცნობი დარჩა 1873 წლამდე, სანამ ისინი არ აღმოაჩინა ფრანსუა ტერბიმ და მხოლოდ 1881 წელს გამოაქვეყნა ჰ. გ. ბაკჰაუზენმა.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად,
მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს შრიოტერი;
მარსის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს შრიოტერი;
მთავარი სარტყლის ერთ-ერთ ასტეროდს დაარქვეს (4983) შრიოტერია.
ბერლინის ჩემპიონატი ჭადრაკში

საუკუნის ბერლინში ქალაქის ჩემპიონატები ჭადრაკში არ იმართებოდა. თუმცა, არაოფიციალური საქალაქო პირველობის მნიშვნელობა იმ პერიოდში ბერლინის წამყვანი საჭადრაკო კლუბის — „ბერლინის საჭადრაკო საზოგადოების“ ძლიერ ტურნირებს ჰქონდა. საზოგადოების პირველი ტურნირი 1853 წელს ჩატარდა, რომელშიც მაქს ლანგესთან დამატებითი პარტიის შემდეგ ჟან დიუფრენმა გაიმარჯვა. 1902 წლის ზაფხულში ბერლინის საერთო საჭადრაკო კავშირის (დღევანდელი ბერლინის საჭადრაკო კავშირის წინამორბედი) პირველ ჩემპიონატში ოსიპ ბერნშტეინმა გაიმარჯვა, რომელმაც უკან ჩამოიტოვა მორიც ლევიტი და პიოტროვსკი.

ოფიციალური საქალაქო ჩემპიონატები მხოლოდ 1904 წლიდან ტარდება. პირველ ასეთ ტურნირში ჰორაციო კორომ გაიმარჯვა, რომელმაც უკან ჩამოიტოვა ოსიპ ბერნშტეინი, რუდოლფ შპილმანი და ვილჰელმ კონი. ბერლინის დაყოფის შედეგად, 1953 წლიდან 1990 წლამდე აღმოსავლეთ და დასავლეთ ბერლინში ცალ-ცალკე ჩემპიონატები იმართებოდა. გერმანიის გაერთიანების შემდეგ კვლავ ერთიანი საქალაქო პირველობები ტარდება.

ბერლინის ჩემპიონები
დასავლეთ და აღმოსავლეთ ბერლინის ჩემპიონები
აღმოსავლეთ ბერლინში, რაიონული ჩემპიონატის გარდა (რომელიც ოფიციალურად გდრ-ის ჩემპიონატის წინარე „ნახევარფინალად“ ითვლებოდა), არარეგულარულად ტარდებოდა საქალაქო ჩემპიონატიც, რომელიც ღია იყო ტიტულოვანი მოთამაშეებისთვის. აქ მოყვანილია მხოლოდ რაიონული ჩემპიონების სიები.

ბერლინის ჩემპიონები (გაერთიანების შემდეგ)
შენიშვნა: 2015 წლის ბერლინის ჩემპიონატზე სერგეი კალინიჩევმა და ჰენდრიკ მიოლერმა დააგროვეს ქულების თანაბარი რაოდენობა და ჰქონდათ იდენტური ბუჰჰოლცის კოეფიციენტი. ტურნირის დებულება ასეთ შემთხვევაში გამარჯვებულის წილისყრით გამოვლენას ითვალისწინებდა, თუმცა ფედერაციამ გადაწყვიტა ტიტული ორივე მოთამაშისთვის მიენიჭებინა.

იხილეთ ასევე
ბერლინის საჭადრაკო კავშირი
შალვა თავაძე

შალვა მათეს ძე თავაძე (დ. 15 სექტემბერი, 1907, სოფ. ზემო ხეთი, ახლანდ. ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 13 იანვარი, 1989, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი, საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი (1961). დიმიტრი და რუბენ თავაძეების ძმა.

1925–1928 წლებში სწავლობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. 1931 წელს დაამთავრა მოსკოვის უმაღლესი არქიტექტურულ-სამშენებლო ინსტიტუტი. 1931–1941 წლებში ხელმძღვანელობდა საქართველოს სახალხო კომისართა საბჭოს ხელოვნების სამმართველოსთან არსებულ საპროექტო სახელოსნოს. 1934 წელს საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის დამფუძნებელ ყრილობაზე აირჩიეს გამგეობის პასუხისმგებელ მდივნად. 1940-იან წლებში რეპრესირებული იყო. 1956–1960 წლებში თავაძე იყო საქართველოს კულტურის სამინისტროს საპროექტო განყოფილების მთავარი არქიტექტორი. ძირითადი ნამუშევრები: თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის შენობის რეკონსტრუქცია და დაშენება (1938–1941); სახელმწიფო დრამატული თეატრი ქუთაისში (1955, არქიტ. მ. შავიშვილთან ერთად); სახელმწიფო დრამატული თეატრი გორში (1938, არქიტ. მ. ჩხიკვაძესთან ერთად); კინოთეატრები: ქუთაისში (1957), ზუგდიდსა (1957) და ფოთში (1958). 1936-1941 წლებში პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიაში.
სნელიუსის ხეობა

სნელიუსის ხეობა — ხეობა მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში (კვადრანტები -27, -98). სახელი ეწოდა ნაპრალის მახლობლად არსებული, კრატერ სნელიუსის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს).

სნელიუსის ხეობა გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით 640.00 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
ჩრდილო-დასავლეთის კიდე — ;
სამხრეთ-აღმოსავლეთის კიდე — ;
ცენტრი — .
თავდახსნილი

თავდახსნილი — ყმის კატეგორია შუა საუკუნეების საქართველოში.

ვახტანგ -ის სამართლის წიგნთა კრებულში ყმის თავდახსნის შესახებ არის ცალკე თავი. თავდახსნილობა გაფორმებული უნდა ყოფილიყო წერილობით („წიგნით“) და ცოცხალი მოწმით. ასეთი ყმა აზატად ითვლებოდა და „აზატნაქნარისაგან კიდევ უფრო აზატი“ იყო.

თუ თავდახსნილობა წერილობით არ იყო გაფორმებული და მოწამე ცოცხალი იყო (ძველი ბატონი, ან სხვა პირი), ასეთ შემთხვევაშიაც თავდახსნილობას იურიდიული ძალა ჰქონდა. თავდახსნილი ყმა ეკონომიკურად და უფლებრივად თავისუფალი იყო, მას შეეძლო მისულიყო სხვა ბატონთან, მიეღო მისგან მამული და მკვიდრ ყმად დამჯდარიყო, რაც აგრეთვე „წიგნით“ უნდა გაფორმებულიყო. თუ ყმა „უწიგნოდ და უპიროდ“ დროებით მივიდოდა ახალ ბატონთან, მას უფლება ჰქონდა მიეტოვებინა იგი. თავდახსნილს შეეძლო ამა თუ იმ ბატონს „წყალობის ყმად“ დასდგომოდა და სურვილისამებრ წასულიყო კიდეც.
ჩანაცვლებითი თეოლოგია

ჩანაცვლებითი თეოლოგია, სუპერსესიონიზმი — ეკლესიოლოგიური კონცეფციის დასახელება ქრისტიანულ თეოლოგიაში, რომლის თანახმად ახალი აღთქმის ეკლესიამ — , როგორც რჩეულთა საზოგადოებამ ჩაანაცვლა ებრაელები (ძველი აღთქმის ეკლესია, „ძველი ისრაელი“) რჩეული ხალხის სახით, და რომ ყველა დანაპირები, რომლებიც მიმართულია ბიბლიაში ებრაელებისადმი, ახალი აღთქმის დადების შემდეგ მიმართულია ქრისტიანებისადმი. ჩანაცვლების წინაპირობად ითვლება მესიის — იესო ქრისტეს გაცემა ჯვარცმაზე და მისი უარყოფა, რის შედეგადაც ძველი აღთქმა, რომელიც დადებული იყო მხოლოდ ებრაელ ერთან, ჩანაცვლდა ახალი აღთქმით, რომელშიც ღმერთის რჩეული შვილები გახდნენ ყველა ერთა წარმომადგენლები — , „ჩანაცვლებული“ იუდეველები კი, გახდნენ ღვთისგან მიტოვებული ხალხი.

ჩანაცვლებითი კონცეფცია სხვადასხვა დასახელებით ან აღწერით გვხდება ადრეული ქრისტიანობის ეპოქიდან. მის გაჩენას უკავშირებენ პავლე მოციქულს, რომელიც ახალ აღთქმაში მსგავს განმარტებებს აჟღერებს. ჩანაცვლებითი თეოლოგია მთელი ისტორიის მანძილზე იყო ძირითადი პრინციპი მართლმადიდებლური, რომაული კათოლიკური და ლუთერანული ეკლესიებისთვის.

ჩანაცვლებითი თეოლოგიის სხვადასხვა ვერსიას ასწავლიდნენ ქრისტიანული ეკლესიის ისეთი მამები, როგორიც არის იუსტინე მარტვილი და ორიგენე. იმავე დასკვნამდე მიიყვანა ნეტარი ავგუსტინე რჩეულობის მისმა ინტერპრეტირებამ. სუპერსესიონისტული მოსაზრებები იძებნება ასევე კათოლიკურ და ლუთერანულ ავტორებთან. საუკუნიდან, ზოგიერთი ქრისტიანული საზოგადოება, სუპერსესიონიზმის ნაცვლად მხარს უჭერს დისპენსაციონალურ ღვთისმეტყველებას, მაგალითად ასეთნი არიან პლიმუტელი ძმები.

რაბინისტული იუდაიზმი სუპერსესიონისტულ სწავლებას თვლის თავდასმად ებრაულ და იუდეველურ ისტორიაზე.

მუსულმანური სწავლება მიიჩნევს, რომ თავად ისლამმა ჩაანაცვლა იუდაიზმი და ქრისტიანობა, და ის თვითონ წარმოადგენს ნამდვილ, პირველყოფილ აბარაამისეულ მონოთეიზმს, რომელიც იუდაიზმის და ქრისტიანობის მიმდევრებმა დაამახინჯეს და არასწორად ასწავლიან.
ნესტორ თავდგირიძე

ნესტორ ალექსანდრეს ძე თავდგირიძე (დ. 1851, სოფ. აკეთი, ახლანდ. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 15 მაისი, 1893, იქვე) — ქართველი პედაგოგი, იურისტი, საზოგადო მოღვაწე.

დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია 1869 წელს. იმავე წელს გაემგზავრა რუსეთში და შევიდა პეტერბურგის უნივერსიტეტში აღმოსავლურ ენათა ფაკულტეტზე. ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო გადასახლდა ოდესაში, სადაც 1874 წელს დაამთავრა ოდესის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ, 1874 წელს მშობლიურ სოფელ აკეთში მისი ინიციატივითა და უშუალო ხელმძღვანელობით გაიხსნა პირველდაწყებითი სკოლა. 1875 წლიდან მასწავლებლად მუშაობდა თბილისში, ტერ-აკოფოვის სასწავლებელში, 1880 წლიდან — მომრიგებელი მოსამართლის თანაშემწედ განჯაში. 1882 წლიდან ისტორიას, რუსულ და ქართულ ენებს ასწავლიდა ქუთაისის სათავადაზნაურო გიმნაზიაში. აქტიურად მონაწილეობდა ქუთაისის კულტურულ-საგანმანათლებლო ცხოვრებაში. 1887-1891 წლებში არჩეული იყო ფოთის ქალაქის თავად. 1879 წლიდან იყო ქართველთა შორის წერა–კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი.
იაპონიის მართლმადიდებელი ეკლესია

იაპონიის მართლმადიდებელი ეკლესია — იაპონიის ავტონომიური მართლმადიდებელი ეკლესია, რომელიც იმყოფება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის იურისდიქციაში.

ისტორია
დაარსდა 1862 წელს ახალგაზრდა რუსი მისიონერის, მღვდელმონაზონ ნიკოლოზ კასატკინის მოღვაწეობის შედეგად. მოღვაწეობის განმავლობაში მან ქრისტიანად მონათლა დაახლოებით 20 000 იაპონელი; იაპონურ ენაზე თარგმნა ახალი აღთქმა და მრავალი საღვთისმსახურო წიგნი. იაპონიის ეკლესიის დაფუძნებაში გაწეული განსაკუთრებული ღვაწლისათვის 1970 წელს იგი წმინდანთა შორის შეირაცხა. იაპონიაში მალე მოიკიდა ფეხი ქრისტიანობამ. თავდაპირველად იქ რუსი სამღვდელოება მოღვაწეობდა, მაგრამ ოქტომბრის რევოლუციით გამოწვეული კანონიკური უთანხმოების გამო 1945-1970 წლებში იაპონიის მართლმადიდებელი ეკლესია ამერიკის მიტროპოლიტის იურისდიქციაში მოხვდა.

რაკი 1970 წელს მოსკოვის საპატრიარქომ ამერიკის ეკლესიას ავტოკეფალია შესთავაზა, ამ უკანასკნელმა მოსკოვის იურისდიქციას დაუბრუნა იაპონიის მართლმადიდებელი ეკლესია. მოსკოვმა, თავის მხრივ, იაპონიის ეკლესია ავტონომიურად გამოაცხადა.

1972 წელს იკურთხა იაპონიის პირველი მიტროპოლიტი თეოდოსი, ეროვნებით იაპონელი. იაპონიის ეკლესიის ავტონომია იმჯერად არ სცნო მსოფლიო საპატრიარქომ და მრავალმა ადგილობრივმა ეკლესიამ. ამჟამად ეკლესია აერთიანებს სამ ეპარქიას, სადაც 150 სამრევლოში მოღვაწეობს 30 მღვდელი და 5 დიაკონი. სამრევლოთა უმეტესობა განლაგებულია ჩრდილოეთით მდებარე კუნძულ ხოკაიდოზე. სამღვდელოებაში მთლიანად იაპონელები არიან. ტოკიოში მოქმედებს სასულიერო სემინარია.
ივანე ვახრამოვი

ივანე გიორგის (გრიგოლის) ძე ვახრამოვი (დ. 1828 — გ. 1892) — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1881), ეროვნებით სომეხი.

სამხედრო სამსახურში იყო 1844 წლიდან. 1868 წელს მიიღო პოლკოვნიკის წოდება. მონაწილეობდა კავკასიის, ყირიმის და რუსეთ-ოსმალეთის (1877-1878) ომებში. 1870-1874 წლებში იყო ოზურგეთის მაზრის სამხედრო უფროსი. 1881 წელს თადარიგში გავიდა გენერალ-მაიორის წოდებით. 1882-1887 წლებში არჩეული იყო ფოთის პირველ ქალაქის თავად. 1891 წელს კვლავ აირჩიეს ამ თანამდებობაზე, მაგრამ გარდაიცვალა ვადის გასვლამდე 1892 წელს.
თავდიდიანი

თავდიდიანი — ისტორიული სოფელი ქვემო ქართლში, დმანისის ხეობაში, ბალიჭის ხევის მარცხენა მხარეს, სოფელ ბალიჭის დასავლეთით.

სახელწოდება აზნაურ თავდიდიშვილებს უნდა უკავშირდებოდეს. საუკუნეში თავდიდიანი სადედოფლო სოფელი იყო. 1721 წლის აღწერით სოფელი თავად ზურაბიშვილების მფლობელობაში იყო. გვიანდელი შუა საუკუნეების დაყოფით თავდიდიანი ქართლის სამეფოს , ანუ „მეწინავე“ სადროშოს, შემადგენლობაში შედიოდა.
თავისუფალი გლეხი

თავისუფალი — თავისუფალი, ეკონომიკურად და იურიდულად დამოუკიდებელი გლეხი შუა საუკუნეების საქართველოში; პრაქტიკულად უბატონო, ბატონყმური ურთიერთობიდან თავისუფალი პირი.

თავისუფალის უფლების მოსაპოვებლად ორი გზა არსებობდა: მშვიდობიანი — ბატონთან შეთანხმებით, ქრთამითა და თავის გამოსყიდვით სრული თავდახსნა მიწიანად ან უმიწოდ; პირადი დამსახურებისათვის ბატონის წინაშე. მეორე გზა რთული იყო: გლეხის მიერ ძალით მოპოვებული თავისუფლება, რაც ძირითადად აყრა-გაქცევით გამოიხატებოდა.

1765 წელს ერეკლე -ისა და ანტონ კათოლიკოსის განჩინებით გაჩნდა თავისუფლების მოპოვების ახალი გზა — ტყვეობიდან დამოუკიდებლად დაბრუნებული გლეხი თავისუფლად ცხადდებოდა. ძველ ბატონს მასზე უფლება აღარ ჰქონდა და ტყვეობიდან დაბრუნებული უფლებამოსილი იყო ახალი ბატონი აერჩია. ამ მოვლენას მოგვიანებით გლეხთა მხრიდან ტყვეობიდან „დაბრუნების“ სიმულაციაც მოჰყვა

ქართული ფეოდალური სამართლით მშვიდობიანი გზით მიღებული თავისუფლება აღიარებული ნორმა იყო, ბრძოლით მოპოვებული — შეზღუდული. ბატონს უფლება ჰქონდა, აყრილგაქცეული ყმა ეძებნა (ექვსი, თორმეტი, ოცდაათი წლის განმავლობაში) და უკან დაებრუნებინა. „თავისუფალი ფენა“ არ იყო სტაბილური წარმონაქმნი და მოკლევადიანი მოვლენა იყო. არ ახასიათებდა მემკვიდრეობითობა. მთელი – საუკუნეების განმავლობაში პროცესი უწყვეტად მიმდინარეობდა: ერთნი თავისუფლდებოდნენ, მეორენი — ყმებად იქცეოდნენ. მდგომარეობის შესანარჩუნებლად თავისუფალი გლეხი ქალაქს, ძირითადად ხელოსანთა წრეს აწყდებოდა, მაგრამ ქალაქში მას არ ჰქონდა მუდმივი თავშესაფარი და სამოქმედო არე, ამიტომ ხშირად შედარებით მსუბუქ საბატონყმო ურთიერთობაში ებმებოდა: ან თავს აფარებდა ეკლესია-მონასტრებს, ნ ცდილობდა შეღავათიანი პირობებით დაწერილიყო სამეფო ყმად, უკიდურეს შემთხვევაში კი ისევ საბატონო ყმად იქცეოდა. ამ გზით ყოფილი თავისუფალი „ნებით მოსულ“, „წყალობის ყმად“, „თავშეწირულ“ და სხვ. კატეგორიის გლეხად იქცეოდა.
ალფრედ მაზენგი

ალფრედ მაზენგი (დ. 10 იანვარი, 1949 – გ. 18 ნოემბერი, 2004) — ვანუატუელი პოლიტიკოსი. 1991 წლის დეკემბრიდან 1995 წლის ნოემბრამდე იგი პარლამენტის სპიკერის, ხოლო 1995 წლიდან 1996 წლამდე საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობებს იკავებდა. 1994 და 2004 წლებში ის ასევე იყო ვანუატუს პრეზიდენტი ორი მოკლე პერიოდის განმავლობაში, თითოეული დაახლოებით ერთი თვის განმავლობაში.

ბიოგრაფია
მაზენგი ვანუატუს მოვალეობის შემსრულებელი პრეზიდენტი იყო 1994 წლის 30 იანვრიდან 2 მარტამდე, სანამ ის პარლამენტის სპიკერი იყო და პრეზიდენტის ვადის გასვლასა და შემდეგ საპრეზიდენტო არჩევნებს შორის პერიოდში მოვალეობის შემსრულებელი პრეზიდენტი იყო საჭირო. 2004 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მასენგი 32 კანდიდატიდან ერთ-ერთი იყო და გამარჯვებისთვის პარლამენტში ორი მესამედის უმრავლესობა იყო საჭირო. კენჭისყრა 8 აპრილს დაიწყო, მაგრამ ამ სესიამ და 10 აპრილს გამართულმა კიდევ ერთმა სესიამ ვერცერთი კანდიდატისთვის საჭირო უმრავლესობა ვერ მოიპოვეს. 12 აპრილს (აღდგომის ორშაბათს) ჩატარებული არჩევნების მეოთხე ტურში მაზენგმა მთავრობის კანდიდატი, კალკოტ მატასკელეკელე, 41 ხმით 16-ის წინააღმდეგ დაამარცხა და დაუყოვნებლივ დადო ფიცი. იგი პრეზიდენტის თანამდებობიდან 2004 წლის 11 მაისს უზენაესმა სასამართლომ გადააყენა, რომელმაც არჩევნები ბათილად ცნო იმ წესის გამო, რომელიც კრძალავდა ნასამართლეობის მქონე პირთა არჩევნებში მონაწილეობას. გაირკვა, რომ იგი პირობით სასჯელს იხდიდა კორუფციის ბრალდებით, მათ შორის მოპარული საქონლის მიღების ბრალდებით.

ის იყო ზომიერი პარტიების კონსერვატიული ფრანკოფონური კავშირის წევრი. იგი პრეზიდენტობიდან გადაყენებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ ჩრდილოეთ ვანუატუს საავადმყოფოში გარდაიცვალა. მისი ასაკი და გარდაცვალების მიზეზი არ არის მითითებული.
თავისუფლებით შეწირული

თავისუფლებით შეწირული — შუა საუკუნეების საქართველოში წინასწარ ყოველგვარი (სახელმწიფო, საბატონო, სამოხელეო და ა. შ.) გადასახადებისაგან გათავისუფლებული გლეხი, რომელსაც საკუთარი ბატონი ეკლესიას სწირავდა. დადასტურებული – საუკუნეების დოკუმენტებში.

ამ აქტით შემწირველი ცოდვათა მოსანანიებლად იმქვეყნიური ცხოვრებისაკენ იმსუბუქებდა გზას. თავისუფლებით შეწირული შეიძლებოდა ყოფილიყო ერთი პირი ან მთელი სოფელი. შეწირულის მოვალეობებს განსაზღვრავდა შემწირველი. თავისუფლებით შეწირულის მდგომარეობა მებეგრე გლეხისაგან განსხვავებით უფრო მსუბუქი იყო (წყაროს კაზმვა, მეწისქვილე, ცვილის, ზეთის, ღვინის მიტანა ეკლესიაში). ძირითადი მოვალეობა კი იყო მდიდრული აღაპი შემწირველის „სულის საოხად“. თავისუფლებით შეწირულის ვალდებულება-მოვალეობანი ეკლესიისადმი წერილობით არ ფორმდებოდა. ზოგჯერ შემწირველი თავისუფლებით შეწირულს „უსამართლო ბეგარას“ ადებდა, რასაც ეკლესია აპროტესტებდა.
სეულე სიმეონი

სეულე სიმეონი (დ. 10 ოქტომბერი, 1970) — ვანუატუელი პოლიტიკოსი.

ვანუატუს ფრანკოფონური უმცირესობის წევრი სიმეონი სწავლობდა ლუი-ანტუან დე ბუგენვილის ლიცეუმში, მაგრამ უმაღლესი განათლება არ მიუღია.

2016 წლის საყოველთაო არჩევნებში სიმეონი აირჩიეს ეპი-აილენდის ოლქის პარლამენტის წევრად, როგორც ზომიერი პარტიების კავშირის (ფრანკოფონების ისტორიულად კონსერვატიული პარტია) წევრი. 26 ნოემბერს, მინისტრთა კაბინეტის გადაადგილების დროს, პრემიერ-მინისტრმა შარლოტ სალვაიმ სიმეონი ახალგაზრდობისა და სპორტის მინისტრად დანიშნა. ის ამ თანამდებობაზე დარჩა 2019 წლის 6 სექტემბრამდე, სანამ პარლამენტის სპიკერად არ აირჩიეს.

ის 2025 წლის არჩევნებში ლავერვოს პარტიიდან აირჩიეს და შემდგომში ვანუაკუ პატის შეუერთდა 2024 წლის ვანუატუანის საკონსტიტუციო რეფერენდუმის შედეგების შესაბამისად.
თავკვერის არქეოლოგიური ძეგლები

თავკვერის არქეოლოგიური ძეგლები — ადრინდელი შუა საუკუნეების არქეოლოგიური ძეგლი თბილისის ტერიტორიაზე. მდებარეობს გლდანის მასივის და მიკრორაიონებს შორის. გათხრილია 1975–1976 წლებში გლდანის არქეოლოგიური ექსპედიციის მიერ (ხელმძღვ. ვარლამ ართილაყვა). გამოვლინდა 3 ბაზილიკური ეკლესიისა და რამდენიმე სხვა ნაგებობის ნაშთი, ორი სამარხი.

ეკლესიების კედლები ნაგებია კლდის ფლეთილი ქვით თიხის ხსნარზე და გადახურულია კრამიტით. ერთ-ერთი ეკლესიის ნანგრევებში აღმოჩნდა სასანიანი მეფის ხოსრო -ის (ზეობდა 591-628 წლებში) ვერცხლის მონეტა. ნამოსახლარზე აღმოჩენილ ნაგებობათა კედლები ნაგებია რიყისა და კლდის ფლეთილი ქვებით. ზოგი მათგანის იატაკი მოპირკეთებული იყო ბრტყელი ფილაქნით. ნაგებობებში აღმოჩნდა მარანი, ქვევრები, პირგაშლილი დოქები, ბადიებისა და საღვინე ჭურჭლის ფრაგმენტები, რკინის სახვრეტი და წიდები. ერთ-ერთი ეკლესიის მინაშენის ძირში გათხრილია ფიქალი ქვით 2 ნაგები ქვაყუთის ტიპის სამარხი. მიცვალებულები ორივეში დაკრძალული იყვნენ ქრისტიანული წესით. სამარხები უინვენტარო იყო.

აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა პარალელებს პოულობს ურბნისის, ლოჭინისა და რუსთავის სინქრონულ მასალასთან და ადრინდელი შუა საუკუნეებით თარიღდება (– სს.).
კესაი ნოტე

კესაი ნოტე (დ. 7 აგვისტო, 1950) — მარშალის კუნძულების პოლიტიკოსი, რომელიც 2000 წლიდან 2008 წლამდე ქვეყნის პრეზიდენტი იყო.

1979 წელს ლიტოკვა ტომეინთან ერთად არჩეული ნოტე ნიტიჯელას ორი ყველაზე დიდი ხნის მოღვაწე წევრიდან ერთ-ერთია. 1985 წლიდან 1986 წლამდე ის შინაგან საქმეთა მინისტრი იყო, ხოლო 1986 წლიდან 1987 წლამდე ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების მინისტრი. 1988 წლიდან ნიტიჯელას სპიკერის თანამდებობას იკავებდა, ხოლო 2000 წელს პრეზიდენტად აირჩიეს. ნოტე პირველი რიგითი მოქალაქეა, იროიჯლაპლაპის ან ტრადიციული ლიდერის ნაცვლად, რომელიც პრეზიდენტად აირჩიეს. ის გაერთიანებული დემოკრატიული პარტიის წევრია და პარლამენტმა ხელახლა აირჩია 2004 წლის იანვარში 20 ხმით, ხოლო ჯასტინ დე ბრუმმა მიიღო 9 ხმა.

2008 წლის 7 იანვარს, 2007 წლის ნოემბრის საყოველთაო არჩევნების შემდეგ, იგი დამარცხდა პარლამენტის მიერ ხელახალი არჩევისას, ლიტოკვა ტომეინგის წინააღმდეგ 18 ხმით 15-ის წინააღმდეგ.

ნოტე იაპონურ-მარშალული წარმოშობისაა, მან იაპონური წარმომავლობა მამის მხრიდან მემკვიდრეობით მიიღო. ნოტის ბაბუა ნიიგატას პრეფექტურის მკვიდრი იყო და მარშალის კუნძულებზე იაპონიის კოლონიური ეპოქის დროს დასახლდა და მარშალელი ცოლი შეირთო.

იგი იუსტიციის მინისტრი იყო 2020 წლიდან 2022 წლამდე.

2023 წლის თებერვალში, -მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ნოტეს საქმეს მარშალის კუნძულების გენერალური პროკურორი იძიებს. 2023 წლის დეკემბერში, აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა ნოტეს გლობალური მაგნიტსკის აქტის თანახმად, ქრთამის აღების გამო აშშ-ში შესვლა აუკრძალა.