რებეკა ფიალკა

რებეკა ფიალკა , დ. 2 მარტი, 1888, ტიმკოვიჩი, სლუცკის მაზრა, მინსკის გუბერნია — გ. 1975, მოსკოვი) — საუკუნის დასაწყისში რუსეთის იმპერიაში რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე, ესერი.

ბიოგრაფია
იგი დაიბადა 1888 წელს მინსკის გუბერნიის ტიმკოვიჩის დაბაში, ებრაული ენის მასწავლებლის, მოიშე-გირშ ფიალკოს (1852—?) და მისი მეუღლის, ხაიას (1855—1900) ოჯახში. ოჯახი კიშინიოვში გადავიდა, როდესაც ის ერთი წლისაც კი არ იყო (მისი უმცროსი ძმა, შლომა, 1889 წლის ივლისში უკვე კიშინიოვში დაიბადა). სწავლობდა კიშინიოვის ებრაულ პროფესიულ სკოლაში გოგონებისთვის, სადაც სწავლება რუსულ ენასა და იდიშზე მიმდინარეობდა და სკოლის საგნების გარდა მოიცავდა ხელოსნობის პრაქტიკასაც. დედა გარდაიცვალა 1900 წლის 18 იანვარს კიშინიოვში, როდესაც ქალიშვილი 11 წელი იყო, და იმავე წელს მამა მეორედ დაქორწინდა.

1903 წელს მან დაამთავრა სკოლა, გაიარა გამოცდები საქალაქო მმართველობაში და მიიღო მკერავის ოსტატის წოდება. გარკვეული დროის განმავლობაში მუშაობდა სამკერვალო სახელოსნოში. ჯერ კიდევ სკოლის ბოლო კლასის მოსწავლე რევოლუციურ მოძრაობას დაუახლოვდა. თავდაპირველად მისი საქმიანობა წრეებისა და შეკრებების დასწრებასა და არალეგალური ლიტერატურის კითხვით შემოიფარგლებოდა. 1904 წელს ფიალკა გაწევრიანდა სოციალისტ-რევოლუციონერთა პარტიის უკანონო ორგანიზაციაში, რომლის დავალებითაც აგიტაციურ მუშაობას ეწეოდა. 1905 წლის დასაწყისში პარტიის დავალებით იგი ოდესაში გაემგზავრა, რათა დახმარებოდა ჭურვების დამზადებაში. რამდენჯერმე გაემგზავრა დინამიტის მოსაპოვებლად კიშინიოვში და ოდესაში კონსპირაციულ ბინაზე მიიტანა, სადაც ამას გარდა არალეგალური ლიტერატურა და შრიფტები მიიტანეს საიდუმლოდ გახსნილი სტამბიდან. 1905 წლის ზაფხულში ფიალკა და მისი თანამებრძოლი ალექსანდრე ლაპე ოდესაში კონსპირაციულ ბინაში დააპატიმრეს.

ნერჩინსკის კატორღა
ახალგაზრდები სამხედრო-საოლქო სასამართლომ გაასამართლა. ორ დამნაშავეს რევოლუციონერი პავლე გალპერინი შეუერთდა. სამივეს 20 წლიანი კატორღა მიუსაჯეს, თუმცა ფიალკას, როგორც არასრულწლოვანს, მესამედი ვადა შეუმცირეს და საბოლოო განაჩენი 13 წელი და რამდენიმე თვე იყო. 1906 წლის იანვარში ფიალკა ეტაპით კატორღაზე გაგზავნეს. ბუტირსკის ციხეში, სადაც იგი ივლისამდე დარჩა, ფიალკა გაეცნო ხუთ ცნობილ ქალ-ტერორისტს, რომლებსაც ჯერ სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს, ხოლო შემდეგ უვადო კატორღით შეცვალეს: მარია სპირიდონოვა, ლიდია ეზერსკაია, ალექსანდრა იზმაილოვიჩი, მარია შკოლნიკი და ანასტასია ბიცენკო.

1906 წლის აგვისტოში ტერორისტები აკატუის სასჯელაღსრულების ციხეში ჩაიყვანეს. თავდაპირველად პოლიტპატიმრების დღის რეჟიმი საკმაოდ რბილი იყო, მაგრამ 1907 წლის ზამთარში, რამდენიმე გაქცევის შემდეგ, გადაწყვიტეს ექვსი ტერორისტი ქალი მალცევის ციხეში გადაეყვანათ, სადაც ძირითადად ქალები იხდიდნენ სასჯელს სისხლის სამართლის დანაშაულისთვის. ფიალკასა და მის თანამებრძოლებს ციხის ადმინისტრაცია ძალიან მკაცრად ეპყრობოდა, რამაც რევოლუციონერი ქალები უფლებებისთვის ბრძოლისკენ წააქეზა (წიგნების კითხვის, ნათესავებთან მიმოწერის და ა.შ. შესაძლებლობა).

1910 წლის ბოლოს ფიალკა მუდმივი დასახლებისთვის ჩიტკანის ვოლოსტში, ბარგუზინის მაზრაში გააგზავნეს და 1915 წლის ბოლომდე იქ იმყოფებოდა, რეგიონში გადაადგილების უფლების გარეშე. ლტოლვილობის დროს ფიალკა ეხმარებოდა თანამებრძოლებს გაქცევისთვის მზადებაში და იყო არალეგალური ურთიერთდახმარების კასის წევრი.

თებერვლის რევოლუციის შემდეგ
1916 წლის დასაწყისში ფიალკა გადავიდა ამურზე, ქალაქ სვობოდნიში (1917 წლამდე — ალექსეევსკი) და იქ 1923 წლამდე ცხოვრობდა. 1917 წელს იგი აირჩიეს მუშათა და ჯარისკაცთა დეპუტატთა საბჭოში. 1919 წელს ფიალკა სემიონოველებმა დააპატიმრეს, მაგრამ იაპონელი დაზვერვის მიერ გამოკითხვისა და მოკლევადიანი პატიმრობის შემდეგ გაათავისუფლეს.

1923 წლის ბოლოს ფიალკა ოჯახთან ერთად ხაბაროვსკში გადავიდა, ხოლო 1926-1931 წლებში ვლადივოსტოკში ცხოვრობდა. როგორც ხაბაროვსკისა და ვლადივოსტოკის პოლიტპატიმართა საბჭოს წევრი, მუშაობდა სხვადასხვა კომისიებში. 1931 წლის შუა რიცხვებში იგი მოსკოვში გადავიდა და ამ დროიდან 1935 წლამდე მუშაობდა პოლიტპატიმართა საზოგადოების საბავშვო კომისიაში. 1935 წლის, მუდმივი საცხოვრებლის (ბინა) მიღების შემდეგ, 1946 წლამდე ფიალკა სახლმმართველობის კულტკომისიაში მუშაობდა.

გარდაიცვალა 1975 წელს.

ოჯახი
რებეკას მეუღლე — სიგიზმუნდ რაჩინსკი (1882—1938), იყო არტელის „ხიმკრასკა“ მთავარი ბუღალტერის მოადგილე. „დიდი ტერორის“ დროს დააპატიმრეს კონტრრევოლუციური სოციალისტურ- რევოლუციური ორგანიზაციის კუთვნილების ბრალდებით და „ტროიკის“ ბრძანებით დახვრიტეს 1938 წლის 4 ივნისს ბუტოვოს პოლიგონზე. 1956 წლის 14 მაისს იგი რეაბილიტირებული იქნა. მისი ცოლი არ იყო ინფორმირებული ქმრის ბედზე. 1956 წლის ივლისში, იგი დაუკავშირდა კგბ-ს თხოვნით, ეცნობებინათ ქმრის ბედის შესახებ, მაგრამ მაშინაც კი უთხრეს, რომ რაჩინსკი თითქოს გარდაიცვალა 1941 წელს ტვინში სისხლის ჩაქცევით.

დიდი სამამულო ომის დროს რებეკა ევაკუაციაში იმყოფებოდა. ევაკუაციიდან დაბრუნების შემდეგ იგი მუშაობდა კუიბიშევის რაიონის სოციალური უზრუნველყოფის აქტივში, ასრულებდა სხვადასხვა დავალებებს პენსიონერების გამოკვლევასა და მათ მომსახურებასთან დაკავშირებით. მომდევნო წლებში ფიალკა არარეგულარულად მუშაობდა, მაგრამ მონაწილეობდა საბჭოების არჩევნებისა და სესხების კამპანიებში.

მას ორი შვილი ყავდა: ჩარნა რაჩინსკაია (1913—2001) და ზბიგნევ რაჩინსკი (1921—2018), ორივე პროფესიით თარჯიმანი იყო. რებეკა ფიალკას შვილიშვილები — იან რაჩინსკი, საერთაშორისო საზოგადოება „მემორიალის“ სამდივნოს თავმჯდომარეობდა (2018 წლის 22 მარტიდან), 2022 წელს წარმოადგენდა საერთაშორისო ორგანიზაცია „მემორიალს“ მშვიდობის ნობელის პრემიის გადაცემის ცერემონიაზე. ანდრეი რაჩინსკი (1956—2016), ბიოლოგი იყო, ასევე ტომების „მოკლულნი კატინში“ და „მოკლულნი კალინინში, დამარხულნი მედნოში“ შემდგენელი, ხოლო სტანისლავ რაჩინსკი — საზოგადოება „მემორიალის“ აქტივისტი. ფიალკას ძმა — ნათან ფიალკო ( , 1881—1960) — ამერიკელი ფსიქიატრი და მწერალი, მათ შორის ანტიუტოპიის „ახალი ქალაქის“ (1925) ავტორია, იგი აშშ-ში ემიგრაციაში წავიდა 1903 წელს.