iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჩრდილოეთ ოსეთის დროშა

ჩრდილოეთ ოსეთის დროშა — სამი ფერისგან შემდგარი დროშა, რომელსაც იყენებს ჩრდილოეთ ოსეთი. დროშა არის ოთხკუთხა პანელი, რომელსაც აქვს სამი თანაბარი ზოლი: თეთრი, წითელი და ყვითელი. ამბობენ, რომ დროშა წარმოადგენს ძველი ოსური საზოგადოების სოციალურ სტრუქტურას, რომელიც დაიყო სამ სოციალურ ჯგუფად და ქმნიდა ორგანულ მთლიანობას, ესენი იყო: არისტოკრატია, სასულიერო პირები და უბრალო ხალხი. ფერები ატარებს სიმბოლურ დატვირთვას. თეთრი ფერი სიმბოლოა მორალური და სულიერ სიწმინდოს, წითელი ფერი საბრძოლო სიმამაცის გამბედაობის ძალისა და პატივის, ხოლო ყვითელი ფერი სიუხვის, სიმდიდრის და კეთილდღეობის.

ფერთა სქემა
ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკის ეროვნული დროშა, სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის დროშის იდენტურია. არის მართკუთხა ფორმის, რომელიც შედგება სამი ზოლისაგან თეთრი, წითელი და ყვითელი ფერებით, თითიეული ფერი დროშის სიგანის ერთ მესამედს იკავებს, რომლებიც ჰორიზონტალურად არიან დაწყობილნი ზემოდან ქვემოდან. დროშის სიგანის თანაფარდობა მის სიგრძესთან ტოლია 1:2-ის.

=ისტორია=

ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის დროშა
1936 წლის სსრკ-ს კონსტიტუციისა და 1937 წლის რსფსრ-ის კონსტიტუციის თანახმად, ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიური რეგიონი გადაკეთდა ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიურ საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკად. ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის კონსტიტუცია დამტკიცდა 1937 წლის 3 ივლისს. შედეგად მიღებული იქნა ახალი დროშა, რომელიც მოქმედებდა 1937-1938 წლებში.

1938 წლის 28 ივნისს, ჩრდილოეთ ოსეთის საოლქო კომიტეტის ბიურომ, მიიღო დადგენილება. 1938 წლის 15 აგვისტოდან მიღებული დადგენილებით, რუსული გრაფიკის საფუძველზე ოსური დამწერლობის ანბანის შემოღების შესახებ. მაშასადამე, წარწერა დროშაზე ოსურ ენაზე დაიწერა. ეს დროშა მოქმედებდა 1938-1954 წლებში.

ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის დროშა (1954-1981 წლებში):

1954 წლის 16 ივნისს ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს მეექვსე სხდომამ მიიღო ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის კანონი „ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სახელმწიფო დროშის შესახებ“, რომელმაც დაადგინა ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის კონსტიტუციის 112-ე მუხლის ახალი ვერსია:

«ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის დროშა არის რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკის სახელმწიფო დროშა, რომელიც შედგება წითელი პანელისგან, რომელსაც აქვს ღია ცისფერი ზოლი მარცხენა მხარეს ვერტიკალურად, დროშის მთელ სიგანეზე. ღია ცისფერი ზოლი არის დროშის სიგრძის ერთი მერვედი, წითელი პანელის ზედა მარცხენა კუთხეში არის ოქროს ნამგალი და ურო, მათ ზემოთ კი წითელი ხუთკუთხა ვარსკვლავი, რომელიც ოქროსფრად არის გაფორმებული, ნამგალის და უროს ქვეშ არის წარწერა: „- . . . .“ რუსულ და ოსურ ენებზე. დროშის სიგანის თანაფარდობა, მის სიგრძესთან ტოლია 1:2 -თან ».
ჩვეულებრივი გველიჭამია არწივი

ჩვეულებრივი გველიჭამია არწივი, ძერაბოტი, ან უბრალოდ გველიჭამია არწივი — ფრინველი შავარდნისნაირთა რიგისა.

გავრცელებულია აზიაში, აფრიკაში, ევროპაში, კავკასიაში. საქართველოში გვხვდება იშვიათად. ვრცელდება ზღვის დონიდან 2000 მეტრამდე.

მისი სხეულის სიგრძეა 67–72 სმ, ფრთების შლილი — 160–190 სმ, მასა 2,2 კგ-მდე, დედალი მამალზე დიდია. ბინადრობს როგორც ტყეებში, ისე ღია ადგილებში. ბუდეს იკეთებს ხეზე. აპრილ-მაისში დებს 1–2 კვერცხს. კრუხობს ორივე მშობელი მორიგეობით. იკვებება ქვეწარმავლებით (მათ შორის შხამიანი გველებით), ამფიბიებით, პატარა ფრინველებითა და მწერებით. შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“.
მუხთაროვის მეჩეთი

მუხთაროვის მეჩეთი — სუნიტური მეჩეთი ან მუხთაროვის მეჩეთი ვლადიკავკაზში, მდინარე თერგის მარცხენა ნაპირზე.

ისტორია
მეჩეთის აშენების ნებართვა გამოიცა 1900 წელს, ქალაქის მთავრობამ ამ მშენებლობისთვის თერგის მარცხენა ნაპირზე მიწის ნაკვეთი გამოყო.

აღნიშნული მეჩეთის სახელწოდება მომდინარეობს - აზერბაიჯანელი მეცენატის, მილიონერის მურთუზა მუხთაროვის სახელიდან. სწორედ მის პატივსაცემად ეწოდა მეჩეთს ეს სახელი. მან დააფინანსა მეჩეთის მშენებლობა 1900-1908 წლებში. აშენდა არქიტექტორ იოზეფ პლოშკოს მიერ, იგი შთაგონებული იყო ალ-აჯარი და კაიროს სხვა მეჩეთების არქიტექტურული სტილით. სწორედ პლოშკოს ეკუთვნის ასევე ბაქოში მუხთაროვის სასახლის არქიტექტორაც, ამჟამად აქ ქორწილების სასახლეა განთავსებული. ოფიციალურად მეჩეთი გაიხსნა 1908 წლის 14 ოქტომბერს. მუხთაროვის მეჩეთი ემსახურება ოს მაჰმადიანურ უმცირესობას.

სუნიტური მეჩეთი ცნობილია თავისი თვალწარმტაცი გარემოთი, იგი მდებარეობს კავკასიონის მთების ფონზე.

მუხთაროვის მეჩეთის პირველი მოლა იყო ჰანაფი სადიკი რადიმკულოვი, კაზანელი თათარი. 1908 წლის დეკემბერში დამტკიცდა შაფიტი იუსუფ მურკილენსკი, როგორც ვლადიკავკაზ სუნიტური მეჩეთის მოლა, თუმცა ეს თათრული საზოგადოების უკმაყოფილებას იწვევდა.

1934 წელს ქალაქის საბჭომ გადაწყვიტა სუნიტური მეჩეთის განადგურება. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მეჩეთში განთავსებული იყო ადგილობრივი ისტორიის მუზეუმის ფილიალი.

1996 წლის იანვარში ასაფეთქებელი მოწყობილობა აფეთქდა მეჩეთის კედლის მახლობლად. ძირითადი კედლები და კოშკი ღრმა ნაპრალებში იყო, კედელში ჩამოყალიბდა დიდი ხვრელი

აღსანიშნავია, რომ აქ ასევე ინგუშებიც ასრულებდნენ მსახურებს, მანამ სანამ 90-იან წლებში ჩრდილოეთ ოსეთიდან არ გააძეევეს. 1934 წლიდან მეჩეთი განეკუთვნება ეროვნული მნიშვნელობის ისტორიულ ღირსშესანიშნაობას. 1996 წელს იგი საგრძნობლად დაზიანდა, მიზეზი კი იყო ასაფეთქებელი მოწყობილობა, რომელიც აფეთქდა მეჩეთის მთავარი კედლის მახლობლად. ამ აფეთქებისას დაზიანდა ძირითადი კედლები და კოშკი, მთავარ კედელში კი გაჩნდა საკმაოდ დიდი ხვრელი, იყო საშიშროება შენობის განადგურების, თუმცა აღდგენილ იქნა

ბოლო პერიოდში საკმაოდ დაიძაბა ვითარება მოსახლეობასა და ადგილობრივ ხელისუფლებას შორის, ამის მიზეზი კი იყო სუნიტური მეჩეთის უკან 12 სართულიანი შენობის მშენებლობა, რომელმაც მთლიანად გაანადგურა მეჩეთის უკანა პანორამული ფონი.
აღმოსავლეთ სომხური

აღმოსავლეთ სომხური — ინდოევროპულ ენათა ოჯახში დამოუკიდებელ შტოს ქმნის. ზოგიერთი მეცნიერი თვლის, რომ ის ახლოსაა ინდოირანულსა და ძველ ბერძნულთან. სომხურ ენას ლექსიკური, ფონეტიკური და გრამატიკული თვალსაზრისით ბევრი მსგავსება აქვს კავკასიურ ენებთანაც, რაც უშუალოდ მიუთითებს იმაზე, რომ ინდოევროპული მოდგმის ტომებთან ერთად სომეხთა ეთნოგენეზში კავკასიურენოვანმა ტომებმაც მიიღეს მონაწილეობა.

ისტორია
ძველი სომხური სალიტერატურო ენა ცენტრალური სომხეთის რამდენიმე დიალექტის საფუძველზე ჩამოყალიბდა. სომხური ანბანი ერთ-ერთი ძველი და ორიგინალური ანბანია. სომხური საისტორიო ტრადიციით მისი შემქმნელია მესროპ მაშტოცი. შექმნის თარიღად კი საუკუნის დასაწყისს ასახელებენ. ანბანი 36 ასოსაგან შედგება. ძველი სომხური დამწერლობის ძეგლები საუკუნით თარიღდება. ძველი სომხური სალიტერატურო ენა საუკუნემდე ფუნქციონირებდა, მაგრამ ცოცხალი სალაპარაკო ენა მეტყველების ევოლუციისა და სხვა ენებთან (სპარსული, ბერძნული, არაბული, ქართული, თურქული) ურთიერთობის შედეგად, თანდათან დაშორდა სალიტერატურო ენას და ეს უკანასკნელი მოსახლეობისათვის გაუგებარი შეიქმნა. მან გრაბარის (დამწერლობის ენის) სახელწოდება მიიღო. გრაბარი ხელმისაწვდომი იყო მხოლოდ განათლებულ ადამიანთა და სასულიერო მოღვაწეთა ვიწრო წრისათვის. გვიან შუა საუკუნეებში დაიწყო ახალი სალიტერატურო ენის შექმნა. ეს ახალი ენა აშხარაბარის (საერო) სახელითაა ცნობილი, რომელიც საბოლოოდ საუკუნის შუა ხანებიდან დამკვიდრდა. აშხარაბარი (სალიტერატურო ნაციონალური ენა) ორ დასავლურ და აღმოსავლურ ვარიანტად ჩამოყალიბდა, რაც სამეცნიერო ლიტერატურაში სომხური ნაციონალური ბურჟუაზიის ფორმირების თავისებურებებითაა ახსნილი. აღმოსავლური სალიტერატურო ენის გავრცელების არეალია სომხეთის სახელმწიფო, აგრეთვე ირანი და ინდოეთი. დასავლურ სალიტერატურო ენაზე ლაპარაკობენ თურქეთში, ლიბანში, სირიაში, ევროპის ქვეყნებში, ამერიკაში მცხოვრები სომხები. როგორც აღნიშნავენ, სალიტერატურო ენის ორ ვარიანტს შორის განსხვავება უმნიშვნელოა. ახალი სალიტერატურო ენის ორ ვარიანტს შორის განსხვავება ძირითადად ფონეტიკურია. ამ თვალსაზრისით ლიტერატურული ენის აღმოსავლური ვარიანტი გრაბართან უფრო ახლოსაა, ვიდრე დასავლური, მაგრამ ერთიანი გრაფიკა და ორთოგრაფია ორივე ვარიანტის მატარებლებს ერთმანეთის ტექსტების გაგების საშუალებას აძლევს.

 საუკუნის დასაწყისში სომხურ ენას მრავალი დიალექტი ჰქონდა. ადრე თუ მის 31 დიალექტს აღნიშნავდნენ, ბოლო დროის სამეცნიერო ნაშრომებში 44 და 51 დიალექტს მიუთითებენ. დიალექტები ერთმანეთისაგან ფონეტიკური, მორფოლოგიური და ლექსიკური თვალსაზრისით განსხვავდებიან. დღეისათვის დიალექტების ინტენსიურად გაქრობა მიმდინარეობს. ზოგიერთი დიალექტის წარმომადგენლებს ერთმანეთის მეტყველება არ ესმოდათ.

სალიტერატურო ენისაგან ძალიან დაშორებული იყო მეღრიული, ყარადაღული, ყარაჩევანული, აღუ ლური, ზეითუნური, მალათიური, სასუნური და ბევრი სხვა დიალექტი. სომხური ენის ლექსიკაში ლინგვისტები რამდენიმე ფენას გამოყოფენ. უძველესი ფენა (დაახლოებით 1000 სიტყვა) უშუალოდ ინდოევროპული პრაენიდან მომდინარეობს. სომხურ ენაში საკმაოდ დიდი რაოდენობითაა ნასესხები სიტყვები იმ ენებიდან, რომელთა მატარებლებსაც სომხებთან ურთიერთობა ჰქონდათ. ესენია ხეთური, ხურიტული, ურარტული, სირიული ენები, მაგრამ ყველაზე მეტად სომხურ ენაში პართიული სიტყვებია შესული. ბოლო პერიოდში ბევრი სიტყვა შესულა არაბული და თურქული ენებიდან.
შუველიანი (საფეხბურთო კლუბი)

შუველიანი (, გამოითქმის []) — აზერბაიჯანული საფეხბურთო კლუბი, რომელიც ბაქოში (შუველიანში) მდებარეობდა.

კლუბს მოკლე ისტორიის განმავლობაში სახელი ოთხჯერ შეეცვალა (ოლიმპიკ-ბაქო, ალიმპიკ-შუველიანი, აზალი და ბოლოს შუველიანი). ევროპულ შეჯიბრებებში უეფა კლუბს ჯერ კიდევ ოლიმპიკ-შუველიანის სახელით აღიარებს.

კლუბი ასევე არის ევროპული კლუბთა ასოციაციის წევრი.

ისტორია
ადრეული წლები (1996–2006)
იგი დაარსდა 1996 წელს, როგორც ფუტსალის კლუბი; მისი სახელი იყო „“. იგი ფუტსალის ეროვნულ ლიგაში 1996-97 წლების სეზონიდან 2003-04 წლების სეზონამდე ასპარეზობდა. „“ ასევე წარმოადგენდა აზერბაიჯანს უეფას ფუტსალის თასის 2003-04 წლების სეზონში.

„“ პროფესიონალური საფეხბურთო კლუბი 2004 წელს გახდა და აზერბაიჯანის პირველ დივიზიონში ჩაირიცხა. ოლიმპიკ ბაქოსათვის აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგაში ჩატარებული პირველი სეზონი წარმატებული არ აღმოჩნდა. ხორვატი მმართველი სტეჰან კორდასი ორი თვე გუნდისთვის მუშაობის შემდეგ, არასასურველი შედეგის გამო, თანამდებობიდან გაათავისუფლეს. მის ადგილს შემდგომ პერიოდში სერბი პეტარ კურციბიჩი იკავებდა თუმცა კარგი შედეგის დაფიქსირება მანაც ვერ შეძლო და გუნდმა სეზონი მე-12 ადგილზე დაასრულა. ამ პრეიოდში გუნდს ეძახდნენ „გუნდი ბალკანეთიდან“, რადგან მისი მოთამაშეების დიდი ნაწილი ბალკანეთის ქვეყნიდან იყო (მათშორის იყვნენ: მარკო მიტროვიჩი, სრდჟან ბალიაკი, რასო ბაბიკი, სასა კოვაჩევიჩი, ტომისლავ ვისევიჩი და სხვები).

აბდულაიევის წლები
2006 წლის ივნისში ასგარ აბდულაიევი ოლიმპიკის ახალ მთავარ წვრთნელად დაინიშნა. იგი ჯერ კიდევ მოიხსენიება როგორც ყველაზე წარმატებული მთავარი მწვრთნელი კლუბის ისტორიაში. აბდულაიევის ხელმძღვანელობით ოლიმპიკმა საკუთარი შედეგები გააუმჯობესა: 2007 წლის სეზონი მე-6 ადგილით, ხოლო 2008 - მე-2 ადგილით დაასრულა. ოლიმპიკი ახლოს იყო 2007-08 წლების ლიგის ტიტულის მოგებასთან, თუმცა გუნდი უკანასკნელ შეხვედრაში ყარაბაღის წინააღმდეგ დამარცხდა.

ოლიმპიკის დებიუტი აგრეთვე წარუმატებელი გამოდგა ევროპის ტურნირებზეც: 2008-09 წლის უეფას თასზე გუნდი პირველ პირველ საკვალიფიკაციო ეტაპზე, სერბული „ვოივოდინასთან“ დამარცხდა. ამ თასზე რომან ახალკატსი გახდა ოლიმპიკის პირველი მოთამაშე, რომელმაც გოლი ევროპულ ტურნირზე გაიტანა.

გვიანი წლები (2017-)
2017 წლის 12 მაისს კლბმა სახელი შეიცვალა და ახლა უკვე შუვალან დაირქვა.
ჩეჩნეთის დროშა

ჩეჩნეთის დროშა — ჩეჩნეთის რესპუბლიკის ერთ-ერთი სახელმწიფო სიმბოლო. დროშას აქვს ოთხკუთხედის ფორმა, მისი სიგანის სიგრძესთან თანაფარდობა 2:3 -ის ტოლია, იგივე თანაფარდობაა, როგორიც ააქვს რუსეთის ფედერაციის დროშას.

დამტკიცებულია პრეზიდენტი სერგეი აბრამოვის მიერ 2004 წლის 22 ივნისს. იგი ხელახლა მიიღეს 2008 წლის 15 მაისს, როდესაც პარლამენტმა მეორე მოსმენით მიიღო კანონები ჩეჩნეთის რესპუბლიკის სახელმწიფო ემბლემის, სახელმწიფო დროშის და სახელმწიფო სიმბოლოების შესახებ, რომელიც დასამტკიცებლად წარადგინა რესპუბლიკის პრეზიდენტმა რამზან კადიროვმა.ადრე, ჩეჩნეთის სახელმწიფო დროშა და გერბი გამოიყენებოდა რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანებულების შესაბამისად..

დროშის ფერები ატარებენ გარკვეულ მნიშვნელობებს. მწვანე, ჰორიზონტალური ოთხკუთხედი დაკავშირებულია ისლამთან, თეთრი ფერი აღნიშნავს მშვიდობას ან კავკასიონის მთებს, ხოლო წითელი ფერი ასახავს სისხლისღვრას. ჰორიზონტალური ფერების გარდა, დროშაზე გამოსახულია ვერტიკალურ თეთრ ფერზე გამოსახული ორნამენტები.

ჩეჩნეთის დროშა, ამჟამინდელი დროშის დამტკიცებამდე, ასევე იყო პრორუსული ოპოზიციის დროშა, ჩეჩნეთის იჩხერიის რესპუბლიკის დროიდან. დროშა შედგებოდა მწვანე, წითელი და თეთრი ფერებისგან. დროშის სიგანის სიგრძესთან თანაფარდობა 7:11 -ის ტოლია. ჰორიზონტალურად განლაგებული 5 ზოლის ფერების თანმიმდევრობა იყო შემდეგნაირი: მწვანე, წითელი, თეთრი, წითელი და მწვანე. ზემოდან პირველი მწვანე ფერი იკავებდა დროშის ორ მესამედს, დანარჩენი ფერები (წითელი, თეთრი, წითელი და მწვანე) კი ერთ მესამედს. ფერთა თანაფარდობის კოეფიციენტი 4: 1: 1: 1: 1 -ს შეადგენდა..

ამჟამად ამ დროშას იყენებენ საფეხბურთო კლუბ ახმატის (გროზნო) გულშემატკივრები.

ისტორია
ჩრდილოეთ კავკასიის საამირო და მისი დროშა
1919 წლის სექტემბერში, ჩეჩნეთის სოფელ ვედენოში, გამოაცხადდა ჩრდილოეთ კავკასიის დამოუკიდებლობა და ჩრდილოეთ კავკასიის კავშირი შექმნა. სახელმწიფო მოიცავდა დაღესტნის მთიან რაიონებს, მთის ჩეჩნეთს და ინგუშეთის იმ ნაწილს, რომელსაც არ ჰქონდა დადგენილი საზღვრები.

ჩრდილოეთ კავკასიის კავშირის დროშა იყო მწვანე ფერის, რომელზედაც თეთრი ნახევარმთვარე იყო გამოსახული და მის ზემოთ სამი ვარსკვლავი ერთნაირი ვარსვლავი. დროშის სიგრძის თანაფარდობა მის სიგანეზე არის 2:1-თან.

ჩეჩნურ-ინგუშური ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა
1922 წლის 30 ნოემბერს ჩამოყალიბდა ჩეჩნეთის ავტონომიური რეგიონი. ქალაქი გროზნო თავდაპირველად გამოიყო, როგორც სპეციალური პროვინცია. 1925 წელს იგი გახდა ახლადშექმნილი ჩრდილოეთ კავკასიის რეგიონის ცენტრი.

1934 წლის 15 იანვარს ჩამოყალიბდა ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ავტონომიური რეგიონი. 1936 წლის 5 დეკემბერს იგი გადაკეთდა ჩეჩნეთ-ინგუშეთის ავტონომიურ სოციალისტურ საბჭოთა რესპუბლიკად. 1937 წლის 22 ივნისს ჩეჩნურ-ინგუშეთის ასსრ-ის რიგგარეშე კონგრესმა მიიღო კონსტიტუცია. ამდროს შეიცვალა ძველი დროშა, ახალი კი მოქმედებდა 1937-1944 წლებში.
ანონსი

„ანონსი“ — რუსული ყოველდღიური თეატრალურ-საბირჟო დასურათებული გაზეთი. გამოდიოდა თბილისში 1892 წელს; 1893 წლიდან გახდა ყოველდღიური საღამოს გაზეთი და გამოვიდა 312 ნომერი. იბეჭდებოდა ფელეტონები, პროგრამები, განცხადებები, თეატრალური აფიშები, თეატრალური ქრონიკები, სპექტაკლების ლიბრეტოები, საგასტროლოდ ჩამოსული მსახიობების ბიოგრაფიები და შემოქმედებითი პორტრეტები.
ამიერკავკასიური ზაზუნა

ამიერკავკასიური ზაზუნა — ძუძუმწოვარი ცხოველი მღრღნელების რიგისა. გავრცელებულია ბულგარეთში, რუმინეთში, მცირე აზიაში, ჩრდილო-დასავლეთ ირანში, ამიერკავკასიაში, დაღესტანში. საქართველოში გვხვდება ლიხის (სურამის) ქედის აღმოსავლეთით; სამცხე-ჯავახეთში, ქართლში, კახეთში. ვერტიკალურად ვრცელდება ზღვის დონიდან 2800 მეტრამდე. ბინადრობს ველებზე, ნათეს მინდვრებში, ზეგნებზე, ზოგჯერ 2 მეტრამდე სიღრმის სოროს თხრის.

აქვს 40–50 გრამის ტევადობის ლოყისქვეშა პარკები, რომლებიც იხსნება პირის ღრუში. ამ პარკებით ამიერკავკასიურ ზაზუნას საკვები გადააქვს და იკეთებს ზამთრის მარაგს. მრავლდება წელიწადში ორჯერ. თითოეულ ჯერზე შობს 12–15 ნაშიერს. ზიანს აყენებს მარცვლეულის ნათესებს. საქართველოში მცირერიცხოვანია. შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“.
ანოგრამა

ანოგრამა — გვიმრა ტაბელასებრთა (ადრე ადიანტუმისებრთა) ოჯახისა. მცირე ზომის (6–25 სმ) მცენარეა, ქმნის პატარა კორდებს. აქვს ორგვარი ფოთოლი — სტერილური და სპორებიანი. გვხვდება ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში, ავსტრალიაში, ტასმანიაში, ახალ ზელანდიაში, დასავლეთ და სამხრეთ ევროპაში, აფრიკაში, ამიერკავკასიასა და შუა აზიის (ქოპეთდაღი) მთებში. იშვიათი გვიმრაა. საქართველოში მარტო კოლხეთში — გურიასა (ფოთსა და სუფსას შორის) და აჭარაში (ბათუმი, ხულო) — იზრდება ზღვისპირა ტენიან დაჩრდილულ კლდეებზე, მუხნარსა და მურყნარში. შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“.
მუსავათი

მუსავათი — აზერბაიჯანის პოლიტიკური პარტია. მისი ისტორია შეიძლება დაიყოს სამ პერიოდად: ადრეული (ძველი) მუსავატი, მუსავატი გადასახლებაში და ახალი მუსავატი.

ისტორია
მუსავატი დაარსდა 1911 წელს ბაქოში, მამედ ემინ რასულზადეს, მამმედ ალი რასულზადე (მისი ბიძაშვილი), აბასგულუ კაზიმზადეს და ტაჯი ნაგიოღლუს მიერ. მისი საწყისი სახელი იყო მუსლიმურ-დემოკრატიული მუსავატის პარტია. პირველი წევრები იყვნენ ველი მიქაილოღლუ, სეიდი ჰუსეინ სადიგი, აბდურჰრაჰმა ბეი, იუსიფ ზია ბეი და სეიდ მუსავი ბეი. ადრეულ მუსავატში შედიოდა აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის ლიდერი ნარიმან ნარიმანოვი.

პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამდე, მუსავატი შედარებით მცირე, საიდუმლო და მიწისქვეშა ორგანიზაცია იყო. მისი პროგრამა მიზნად ისახავდა ოსმალეთის იმპერიის მფარველობაში ერთიანი მულიმური სახელმწიფოს შექმნას აზერბაიჯანის ჩათვლით. პირველი მსოფლიო ომის დროს მუსავატმა უარი თქვა პანისლამურ და პანთურქულ იდეებზე და მხარს უჭერდა ცარისტულ რეჟიმს. 1917 წლის ივნისში გაერთიანდა ფედერალისტების თურქულ პარტიასთან და ჩამოყალიბდა ფედერალისტ-მუსავატელების თურქულ-დემოკრატიულ პარტიას. პარტიის ყრილობა გაიმართა 1917 წლის 26 ოქტომბერს და მიიღო პროგრამა, რომელიც ითხოვდა რუსეთის ფედერალური დემოკრატიული რესპუბლიკის შექმნას ეროვნულ-ტერიტორიული ავტონომიებით.

1917 წლის ოქტომბერ-ნოემბერში ბაქოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მუსავატმა, 1918 წლის მაისში, მოაწყო შეარაღებული ამბოხება, მაგრამ დამარცხდა. 1918 წლის 27 მაისს მუსავატმა თბილისში გამოაცხადა აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა. ივნისში მათი მთავრობა განჯაში გადავიდა, ხოლო 15 სექტემბერს ინგლისისა და ოსმალეთის დახმარებით დაიბრუნა ბაქო. 1920 წელს აზერბაიჯანის საბჭოთა ოკუპაციის შემდე პარტიის არსებობა შეწყდა.

ახალი მუსავათი
აზერბაიჯანში მუსავატის პარტიის აღდგენა 1989 წელს მოხდა, აზერბაიჯანის მეორე დამოუკიდებლობის დროს. ინტელექტუალთა ჯგუფმა შექმნა „აზერბაიჯანის ეროვნული დემოკრატიული ახალი მუსავატის პარტია“. მოგვიანებით ამ ჯგუფმა ჩამოაყალიბა "მუსავატის პარტიის რესტავრაციის ცენტრი" და აღიარა მუსავატი დევნილობაში. 1992 წელს ახალი მუსავატისა და მუსავატის დევნილების დელეგატები შეიკრიბნენ "მუსავატის კონგრესზე" და ოფიციალურად აღადგინეს პარტია, როგორც მუსავატის პარტია. მის ფრაგმენტად აირჩიეს პოპულარული ფრონტის ერთ-ერთი ლიდერი, ესა გამბარი. 90-იან წლებში პარტია განიხილებოდა, როგორც ეროვნული დემოკრატიული პარტია; მთიანი ყარაბაღში მიმდინარე კონფლიქტთან დაკავშირებით, პარტიამ მოუწოდა მოქალაქეებს უფრო აქტიურად ებრძოლონ საოკუპაციო ძალებს. კონფლიქტის გაყინვით, პარტიამ აირჩია ახალი კურსი - ლიბერალი დემოკრატიის უფრო დიდი ელემენტების დანერგვით. მიუხედავად პარტიაში სრული დემოკრატიისა, ყველა ისეთი გარემოება, როგორიცაა ხელმძღვანელობის თანამდებობებზე ალტერნატიული კანდიდატების არარსებობა და მათი უცვლელი ხასიათი საკმაოდ გრძელი პერიოდის განმავლობაში, პარტიას პოლიტიკური დამკვირვებლების კრიტიკის ობიექტად აქცევს.
თალიშური ენა

თალიშური ენა — თალიშები ინდოევროპულ ენათა ოჯახის დასავლურ-ირანული ჯგუფის ჩრდილო-დასავლური ქვეჯგუფის თალიშურ ენაზე ლაპარაკობენ. დამწერლობა ლათინური გრაფიკით 1928 წელს შეიქმნა. რამდენიმე წლის განმავლობაში თალიშურ ენაზე გამოიცემოდა 19 ბეჭდვითი გამოცემა.

ისტორია
1930-იანი წლების ბოლოს თალიშურ ენაზე ყველა გამოცემა შეწყდა. უკანასკნელი წლების განმავლობაში თალიშურ ენაზე წიგნებისა და გაზეთების გამოცემა განახლდა. სოფლებში, სადაც ეთნიკური თალიშები ცხოვრობენ, შემოიღეს თალიშური ენის სწავლება. ყველა თალიში ორენოვანია. ისინი თალიშურ ენასთან ერთად აზერბაიჯანულ ენასაც თანაბრად ფლობენ.
ძველად თალიშურ ენაზე ლენქორანის ჩრდილოეთითაც ლაპარაკობდნენ, იყო დრო თალიშური ენა 142 სოფელში იყო გაბატონებული.
ყარაჩაულ-ბალყარული ენა

ყარაჩაულ-ბალყარული ენა — ბალყარელები ყარაჩაელების მონათესავე თურქულენოვანი ხალხია, რომლებიც კავკასიის ჩრდილოეთის ქედის ცენტრალური ნაწილის მთიან მონაკვეთში მკვიდრობენ.
ბალყარულ ენაზე დამწერლობა 1924 წელს შეიქმნა (თავდაპირველად ლათინურ, შემდეგ რუსულ გრაფიკზე დაყრდნობით). ბალყარული ლიტერატურული ენის საფუძველს ბაქსანურ-ჩეგემური დიალექტი წარმოადგენს.
ხაზარ-ლენქორანი

ხაზარ-ლექორანი — აზერბაიჯანის საფეხბურთო კლუბი. მდებარეობს ლენქორანში. კლუბმა უკანასკნელად, აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგაში, 2015-16 წლების სეზონში ითამაშა. 2016 წლის ზაფხულიდან კლუბი ახალგაზრდულ ფეხბურთზეა კონცენტრირებული. კლუბი 2004 წელს დაარსდა და ამ დღიდან აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგაში თამაშობდა (სულ 12 სეზონი). ამ დროის განმავლობაში აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგა ერთჯერ ხოლო აზერბაიჯანის თასი სამჯერ დაისაკუთრა. ხაზარ-ლენქორანი ევროპის კლუბთა ასოციაციის წევრიც იყო.

ისტორია
ადრეული წლები (2004-2012)
კლუბი 2004 წელს, აზერბაიჯანელმა მეწარმემ, მუბარიზ მანსიმოვმა დააარსა და ადგილობრივ მედიაში, ძირითადად ფინანსური მდგომარეობის გამო, მან „კავკასიურ ჩელსიდ“ მოიხსენია. აგასელიმ მირჯავადოვის ზედამხედველობის ქვეშ კლუბმა აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგის ტიტული 2006-07 წლების სეზონში მოიპოვა. ხაზარ-ლენქორანმა აგრეთვე მოახერხა 2008 წლის თასის მოპოვება; ამ თასის მოსაპოვებლად გუნდმა ფინალში ფახთაქორ ტაშკენტი დაამარცხა.

ფაბიან ველდვიჯკის დანიშვნის შემდეგ კლუბმა ევროპულ თასებზე წარმატებას ვერ მიაღწია. 2013 წლის 4 დეკემბერს, ხაზარ-ლენქორანმა გამოაცხადა, რომ ველდვიჯკი თანამდებობიდან გაათავისუფლეს ცუდი შედეგის დაფიქსირების გამო.

გვიანი წლები (2014-16)
2014 წლის ივლისში, იუნის ჰუსეინოვის ძინამძღოლობით, გუნდმა ევროპულ ტურნირში პირველი მატჩი მოიგო: მათ „ნომმე კალჯუ“ დაამარცხეს. 2015 წლის მარტში, ორწლიანი კონტრაქტის გაფორმების შემდეგ, კლუბის მენეჯერად ლივერპულის ყოფილი მოთამაშე ჯონ ტოშაკი დაინიშნა. 2015-16 წლების სეზონში ხაზარ-ლენქორანმა არსებობის ისტორიაში ყველაზე დაბალი პოზიციით, მე-12 ადგილით, დაასრულა ტურნირი.

აზერბაიჯანის პროფესიული საფეხბურთო ლიგის გადაწყვეტილებით ხაზარ-ლენქორანს 2016-17 წლების სეზონში მონაწილეობის უფლება არ გააჩნდათ და ამ განაჩენის გაგების შემდეგ ხელმძღვანელობამ გამოაცხადა, რომ კლუბი პროფესიონალურ ფეხბურთს თავს ანებებდა.

გულშემატკივრობა
გულშემატკივრობის მხრივ ხაზარ-ლენქორანი ერთ-ერთი გამორჩეული კლუბია. კავკასიის რეგიონში, კაპაზის შემდეგ სწორედ მათ მატჩებს ესწრება საშუალოდ გულშემატკივრების ყველაზე მაღალი რაოდენობა. კლუბს გულშემატკივრები მთელ სამხრეთ რეგიონში ჰყავთ (ხარდამჭერთა კლუბებით - მთელს მსოფლიოში). კლუბის მხადამჭერები ცნობილები არიან, როგორც „“ (შტორმი).
ტურიზმი ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში

ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა ერთ-ერთი ტურისტული რეგიონია აზერბაიჯანში, რომელსაც აქვს დამახასიათებელი ფლორა და ფაუნა, კლიმატი და უძველესი კულტურული ძეგლები. ნახიჩევანი ცნობილია ისეთი ისტორიული ძეგლებით, როგორებიცაა მაგალითად ყარაბაღლარის მავზოლეუმი, იუსუფ იბნ კუსეირის აკლდამა, ნიზამის მავზოლეუმი, ასევე გამოქვაბულები, წმინდა ადგილები და სხვა. 2009 წელს ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა დასახელდა, როგორც „აზიის რეგიონის ისლამური კულტურის დედაქალაქი 2018“ ბაქოში გამართულ წევრი სახელმწიფოების კულტურის მინისტრების მე-6 კონფერენციაზე.

გამიგაია
გამიგია არის მთიანი ორდუბადის მხარეში. ამ მთის სიმაღლე 3725 მეტრია. მთაზე არის წარწერები, რომლებიც ძველი წელთაღრიცხვის 4-1 ათასწლეულით თარიღდება.

მომინე ხათუნის მავზოლეუმი
მომინე ხათუნის მავზოლეუმი არის აღმოსავლური არქიტექტურის ერთ-ერთი ნიმუში. ეს ისტორიული ძეგლი აშენებულია 1186 წელს, ნახიჩევანის დასავლეთ ნაწილში, აჯემი ნაჩივანელელის, აზერბაიჯანული ხუროთმოძღვრების სკოლის დამფუძნებლის მიერ. 1998 წლის 30 სექტემბერს, მომინე ხათუნის მავზოლეუმი, ჩაიწერა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების პირველ სიაში, რაც ნიშნავს რომ ამ ძეგლისთვის აუცილებელია გადაუდებელი დაცვა.

ყარაბაღლარის მავზოლეუმი
ყარაბაღლარის მავზოლეუმი, არის ისტორიული ძეგლი, რომელიც შუა საუკუნეებით თარიღდება. ძეგლი შედგება ორმაგი მინარეთისგან, რომელიც მშენებლობა მიმდინარეობდა საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისში. მინარეთის დამაკავშირებელი თაღი საუკუნით თარიღდება. ყარაბაღლარის მავზოლეუმი შედგება 4 ძირითადი თაღისაგან, ისინი განლაგებულია ჩრდილოეთის, სამხრეთის, დასავლეთისა და აღმოსავლეთის მიმართულებით.

ნიზამის მავზოლეუმი
ნიზამის მავზოლეუმი აშენდა საუკუნის დასაწყისში. ეს ძეგლიც 1998 წლის 30 სექტემბერს ჩაიწერა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების პირველ ჩამონათვალში, რაც ნიშნავს, რომ საჭიროებენ გადაუდებელ დაცვას.