iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰანს კრისტიან ანდერსენი

ჰანს კრისტიან ანდერსენი (დან. ; დ. 2 აპრილი, 1805, ოდენსე, დანია ― გ. 4 აგვისტო, 1875, კოპენჰაგენი) — დანიელი პოეტი და მეზღაპრე.

ბიოგრაფია
ანდერსენი იყო ღარიბი მეწაღის შვილი. მას ადრევე აღმოაჩნდა დიდი წარმოსახვის უნარი, რაც უფრო გააძლიერა დედამისის ცრუმორწმუნეობამ. მამა 1816 წელს გარდაეცვალა და ჰანს კრისტიანს თავის რჩენა თავად უწევდა. მან შეწყვიტა სკოლაში სიარული, თავადვე ააგო თოჯინების პატარა თეატრი და დაიწყო თავისი მარიონეტებისთვის ტანსაცმლის კერვა. გარდა ამისა, კითხულობდა ყველაფერს, რის შოვნასაც ახერხებდა.

ჰანს კრისტიანის ოცნება იყო ოპერის მომღერლობა, ამის გამო 1819 წელს კოპენჰაგენში წავიდა. აქ იგი გიჟად მიიჩნიეს და სადაც მივიდა ყველა თეატრიდან გამოაგდეს. სამაგიეროდ დაუმეგობრდნენ ისეთი მუსიკოსები, როგორებიც იყო კრისტოფ ვეისი და სიბონი, მოგვიანებით კი პოეტი ფრედერიკ გულდბერგი. მალე იგი შეგირდ მოცეკვავედ მიიღეს სამეფო თეატრში. სიზარმაცის გამო მან გულდბერგის კეთილგანწყობა დაკარგა, სამაგიეროდ იპოვა ახალი მფარველი ჯონა კოლენის სახით.

მეფე ფრედერიკ დაინტერესდა ამ უცნაური ბიჭით, თავის თავზე აიღო მისი მფარველობა და გააგზავნა სლაგელსის გრამატიკის სკოლაში სასწავლებლად. 1822 წელს ანდერსენმა გამოსცა თავისი პირველი წიგნი მოჩვენება პალნატოკის საფლავზე. იგი ძალიან უდისციპლინო და ზარმაცი მოსწავლე აღმოჩნდა და სასწავლებელში 1827 წლამდე დარჩა.

1829 წელს ანდერსენმა მნიშვნელოვან წარმატებას მიაღწია ფანტასტიკური რომანით ფეხით მოგზაურობა ჰოლმენის არხიდან ამაგერამდე. ამავე წელს გამოაქვეყნა ლექსების კრებული. 1833 წელს მეფემ იგი ევროპაში სამოგზაუროდ გაგზავნა.

1835 წელს გამოვიდა ანდერსენის რომანი იმპროვიზატორი და ძალიან დიდი წარმატება მოიპოვა. ამავე წელს გამოქვეყნდა მისი პირველი ზღაპრები, რომელთა მნიშვნელობა თავიდანვე არ იქნა აღიარებული და არც კი იყიდებოდა.

1840-1841 წლებში ანდერსენმა იმოგზაურა გერმანიაში, იტალიაში, მალტასა და საბერძნეთში. ეს მოგზაურობა აღწერა თავის ნაწარმოებში პოეტის ბაზარი (1842).

1838 წელს გამოვიდა ზღაპრების მეორე სერია, 1845 წელს კი - მესამე. მიუხედავად იმისა, რომ ზღაპრები ანდერსონს ბავშვებისთვის არ დაუწერია, ისინი სწორედ მოზარდებში გახდა პოპულარული.

ამ პერიოდისთვის იგი უკვე მთელს ევროპაში იყო ცნობილი. 1857 წელს გამოსცა ნოველა ყოფნა თუ არყოფნა.
1872 წელს გამოვიდა ანდერსენის ბოლო ზღაპრები. ამავე წელს მან ტრავმა მიიღო, რის შედეგადაც გარდაიცვალა 1875 წლის 4 აგვისტოს. იგი დაკრძალულია ასისტენის სასაფლაოზე, კოპენჰაგენში.
მახინჯი იხვის ჭუჭული

მახინჯი იხვის ჭუჭული, ჰანს ქრისტიან ანდერსენის ზღაპარი, დაიწერა 1842 წელს.

სიუჟეტი
ზღაპარში მოთხრობილია იხვის ჭუჭულზე, რომელსაც ყველა ზურგს აქცევს, რადგან არ ჰგავს სხვა იხვებს. იგი იძულებული გახდება დატოვოს მშობლიური სახლი და მარტო განაგრძოს ცხოვრება. ერთ დღესაც იგი შეხვდება გედებს, რომლებიც არ დასცინებენ და თბილად მიიღებენ. ასე აღმოაჩენს იხვის ჭუჭული, რომ თავადაც მშვენიერი გედი ყოფილა.
ვენერა-13

ვენერა-13 — სსრკ-ის მიერ პლანეტა ვენერის გამოკვლევისათვის გაგზავნილი უპილოტო კოსმოსური ხომალდი.

„ვენერა-13“ გაშვებულ იქნა 1981 წლის 30 ოქტომბერს ბაიკონურის კოსმოდრომიდან რაკეტა-მატარებლით „პროტონი“. ხომალდების მასა იყო 760 კგ.

„ვენერა-13“ დაყენებული იყო სამეცნიერო ხელსაწყოები, რომლის შექმნაშიც მონაწილეობას იღებდნენ საბჭოთა, ავსტრიელი და ფრანგი სპეციალისტები. „ვენერა-13“ გაშვებიდან, 5 დღის შემდეგ, კოსმოსში გაშვებული იქნა კოსმოსური ხომალდი „ვენერა-14“, ეს დრო მეტად ხელსაყრელი იყო ვენერისკენ გასაფრენად.

ოთხი თვის შემდეგ, „ვენერა-13“-მა მიაღწია პლანეტა ვენერას. კოსმოსურ ხომალდს გამოეყო დასაშვები აპარატი, რომელიც 1982 წლის 1 მარტს რბილად დაეშვა ვენერის ზედაპირზე. თვითონ „ვენერა-13“ განაგრძობდა მოძრაობას ჰელიოცენტრულ ორბიტაზე.

დამუხრუჭების შედეგად დასაშვები აპარატი შევიდა ვენერის ატმოსფეროში, მისი სიჩქარე შემცირდა ბგერის სიჩქარემდე და ამის შემდეგ გაიხსნა სამუხრუჭე პარაშუტი. 47 კმ სიმაღლეზე პარაშუტი ჩამოშორდა დასაშვებ აპარატს, რომელმაც ამის შემდეგ დაშვება გააგრძელა აეროდინამიკური დამუხრუჭების ხარჯზე. იგი დაეშვა ვენერის ზედაპირზე სამხრეთ განედის 7°30’ და აღმოსავლეთ გრძედის 303°, დაშვების ადგილს სახელად „ფობე რეჯიო“ ეწოდებოდა. რაც შეეხება „ვენერა-14“ დასაშვებ აპარატს, იგი „ვენერა-13“ დასაშვები აპარატისგან 950 კილომეტრში ჩრდილო-აღმოსავლეთში დაეშვა. „ვენერა-13“ დასაშვები აპარატის დაშვების ადგილას დახვდა გაშიშვლებული კლდოვანი ქანები, რომელიც გარშემორტყმულნი იყვნენ წვრილმარცვლოვანი მუქი ფერის ნიადაგით.

დაშვების შემდეგ „ვენერა-13“ დასაშვებმა აპარატმა პლანეტა ვენერის ზედაპირის პანორამული სურათები გადმოსცა. სპეციალური მოწყობილობების საშუალებით აღებული იქნა ვენერის ზედაპირის სინჯები, რომლებიც შემდეგ გამოსაკვლევად საგანგებო კამერაში მოთავსდნენ, რომელშიც წნევა 0,05 ატმოსფეროს, ხოლო ტემპერატურა 30° აღწევდა. ვენერის ზედაპირის გრუნტის ნიმუშების ქიმიური შემადგენლობა გამოკვლეულ იქნა რენტგენული ფლუორესცენციული სპექტრომეტრის მეშვეობით.

„ვენერა-13“ დაყენებულ იქნა ხმისჩაწერი მოწყობილობა, რომელმაც ჩაიწერა ქუხილის ხმა, ეს იყო პირველი შემთხვევა, როცა სხვა პლანეტაზე ქუხილი ხმა ჩაიწერეს.

„ვენერა-13“ დასაშვები მოწყობილობა მოქმედებდა 127 წუთის განმავლობაში (თავდაპირველად დაგეგმილი იყო, რომ მას 32 წუთის განმავლობაში უნდა ემოქმედა) 84 ატმოსფერო წნევის და 457° ტემპერატურის პირობებში.
კოსმონავტი

კოსმონავტი ( და ; გამოიყენება პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში), იგივე ასტრონავტი ( და ; გამოიყენება აშშ-სა და დასავლეთის ქვეყნებში) — ადამიანი, რომელიც ცდის კოსმოსურ ტექნიკას და ექსპლუატაციას უწევს მას კოსმოსში ფრენისას. ეს პროფესია წარმოიშვა კოსმოსში ადამიანის შეღწევის შედეგად (1961). კოსმონავტების პირველ კანდიდატებს არჩევდნენ სამხედრო მფრინავებში (სსრკ) და გამომცდელ მფრინავებში (აშშ), ვინაიდან აუცილებელი თვისებები (ფრენის მაღალი ოსტატობა, გადაწყვეტილების სწრაფად მიღების უნარი, ხმაურის, ვიბრაციის, აჩქარების კარგად გადატანა, დაკვირვებათა წარმოების გამოცდილება და ა. შ.) სწორედ ამ პროფესიების პირებისთვისაა დამახასიათებელი. მოგვიანებით როგორც სსრკ-ში, ასევე აშშ-ში, კოსმოსური ხომალდების ეკიპაჟებში შეიყვანეს აუცილებელი სპეციალური მომზადების მქონე ინჟინრები, ექიმები და მეცნიერები. სსრკ-ში კოსმონავტების მომზადება დაიწყო 1960 წლიდან, აშშ-ში „მერკურის“ ტიპის კოსმოსური ხომალდებისათვის — 1959 წლიდან, „ჯემინი“ და ,აპოლონი“-სთვის — 1962 წლიდან.

კოსმონავტები კოსმოსში მოგზაურობისას ზოგჯერ გადმოდიან ხომალდიდან, გადადიან გამოსაკვლევად ციურ სხეულზე, აგროვებენ მასალებს სამეცნიერო გამოკვლევებისათვის. მათ აცვიათ სკაფანდრები — სპეციალური დამცავი ტანსაცმელი, რადიაციისა და უჰაერობისგან თავდასაცავად. სკაფანდრს შიგნით წნევა, ტემპერატურა და ჰაერის მიწოდება მოწესრიგებულია. ზურგზე აკიდებული რეზერვუარებით კოსმონავტს ჰაერის მარაგი მიაქვს, „ქუდზე“ კი დამაგრებული აქვს ფილტრი, რომელიც მას მზის დამაბრმავებელი ნათებისგან იცავს.

მფრინავი კოსმონავტი
სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმმა 1961 წლის 14 აპრილის ბრძანებულებით ხომალდ-თანამგზავრ „ვოსტოკით“ მსოფლიოში ადამიანის პირველი კოსმოსური ფრენის აღსანიშნავად დააწესა სპეციალური წოდება — მფრინავი კოსმონავტი. პირველად მფრინავი კოსმონავტის წოდება მიენიჭა ი. გაგარინს.
პროგრამა ვენერა

„პროგრამა ვენერა“ — საბჭოთა უპილოტო კოსმოსური ხომალდების სერია პლანეტა ვენერის შესასწავლად.

სხვა შედეგებთან ერთად, ამ სერიის ხომალდებმა პირველად მოახერხეს სხვა პლანეტის ატმოსფეროში შესვლა, სხვა პლანეტის ზედაპირზე რბილად დაჯდომა, პლანეტის ზედაპირის ფოტოსურათების გამოგზავნა დედამიწაზე და ვენერის ზედაპირის რადიოლოკაციური გამოსახულებების მიღება. ასე რომ, მთელი ეს წამოწყება პლანეტა ვენერის შესაწავლად შეიძლება მიჩნეულ იქნას, როგორც მეტად წარმატებული. პლანეტა ვენერის მზესთან ახლომდებარეობის გამო მასზე არსებული პირობების (მაღალი ტემპერატურა და წნევა) გამო ხომალდების მუშაობის ხანგრძლივობა არც ისე დიდი იყო.
დიამეტრი დედამიწასა და ვენერას შორის 0.95 კილომეტრია.მისი მასა 0.82. ორბიტის რადიუსი 0.72. ბრუნვის პერიოდი 0.62.დღე-ღამე 243.00 თანამგზავრი კი არ ჰყავს

ხომალდები
ვენერა-1 იყო პირველი კოსმოსური აპარატი, რომელიც პლანეტა ვენერისკენ გაიგზავნა. ხომალდი გაშვებულ იქნა 1961 წლის 12 თებერვალს და მან პლანეტიდან 100 000 კმ მანძილზე ჩაიარა.

ვენერა-2 და ვენერა-3 პლანეტას 1965 წლის ნოემბერში მიაღწიეს. ვენერა-2 1966 წლის თებერვალში პლანეტას 24 000 კმ მანძილზე ჩაუარა. ვენერა-3 პლანეტის ზედაპიურს მიაღწია.

ვენერა-4 1967 წლის ოქტომბერში პლანეტა ვენერაზე ჩაუშვა დასაშვები აპარატი, რომლის პარაშუტებმა უზრუნველყვეს დაშვება პლანეტის ზედაპირზე, რომელიც 94 წუთი გრძელდებოდა. დასაშვებმა აპარატმა გადმოსცა ინფორმაცია იმის თაობაზე, რომ ვენერის ატმოსფეროში 25 კმ სიმაღლეზე 271 გრადუსი ტემპერატურა და წნევა 17-20 ატმ წნევა იყო. გაზომვით დადგინდა, რომ ვენერის ატმოსფერო თითქმის მთლიანად ნახშირორჟანგისგან შედგებოდა.

ვენერა-5 და ვენერა-6 1969 წლის მაისში შევიდნენ ვენერის ატმოსფეროში ღამის მხარეზე და გადმოგვცეს ატმოსფეროს ქვედა ფენების შესახებ უფრო დაწვრილებითი ინფორმაცია.

ვენერა-7 1970 წლის 15 დეკემბერს მიაღწია ვენერის ზედაპირს ღამის მხარეზე. 23 წუთის განმავლობაში იგი გადმოსცემდა ინფორმაციას პლანეტის შესახებ, სანამ მაღალი ტემპარატურის და წნევის გამო არ განადგურდა.

1975 წლის ოქტომბერში ვენერა-9 და ვენერა-10 დასაშვებმა აპარატები დაეშვნენ ვენერის ზედაპირზე დღის მხარეზე ერთმანეთისგან 2 000 კმ დაშორებით. თვითონ კოსმოსური ხომალდები გავიდნენ ვენერის ირგვლივ ძლიერ გაჭიმულ ელიფსურ ორბიტაზე (გარემოქცევის პერიოდი 2 დღე იყო). ვენერა-9 დასაშვები აპარატი ინფორმაციას 53 წუთის განმავლობაში გადმოსცემდა.

1978 წლის დეკემბერში ვენერის დღის მხარეზე დაეშვნენ ვენერა-11 და ვენერა-12 დასაშვები აპარატები. ატმოსფეროს კვლევასთან ერთად ეს აპარატები აფიქსირებდნენ ელექტრულ მუხტებს.

1982 წლის მარტში ვენერა-13 და ვენერა-14 დასაშვები აპარატები დაეშვნენ პლანეტის ზედაპირზე. პირველად იქნა მიღებული პლანეტის ზედაპირის ფერადი ფოტოსურათები და ჩატარდა ზედაპირის გრუნტის ანალიზი.

ვენერა-15 და ვენერა-16, რომლებმაც პლანეტას 1983 წლის ოქტომბერში მიაღწიეს რამდენიმე თვის განმავლობაში, გადმოსცემდნენ ვენერის ზედაპირის რადიოლოკაციურ გამოსახულებებს, გარჩევისუნარიანობით 1-2 კმ.
ბადიანი

ბადიანი — მარადმწვანე ხეები ილიციუმისებრთა ოჯახისა (ადრე მაგნოლიასებრთა ოჯახს აკუთვნებდნენ). აქვთ ტყავისებრი ფოთლები. სიმაღლე 10 მ-მდეა. ბადიანი ძირითადად ორი სახეობით არის წარმოდგენილი. იაპონური ბადიანი — ბუნებრივად იზრდება იაპონიასა (უძველესი დროიდანაა მოშენებული საკულტო მცენარედ) და ნაწილობრივ კორეაში. მისი სურნელოვანი ქერქი იხმარება ხალხურ მედიცინაში. ნაყოფი შეიცავს შხამს.

კულტივირებულია საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე, ყინვაგამძლეა. ჩინური ბადიანი ველურად იზრდება ინდოჩინეთის ნახევარკუნძულზე, სამხრეთ ჩინეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის სხვა რაიონებში. სურნელოვანი ნაყოფი შეიცავს ეთეროვან ზეთს, რომელსაც იყენებენ მედიცინასა და კვების მრეწველობაში. კულტივირებულია საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე. ძლიერი ყინვა აზიანებს.
შვიდი სამურაი

შვიდი სამურაი — 1954 წლის იაპონური სათავგადასავლო დრამატული ფილმი. მისი რეჟისორი, სცენარის და მონტაჟის ავტორია აკირა კუროსავა. ფილმში მიმდინარე მოვლენები ხდება 1587 წელს, იაპონიაში. შვიდი სამურაო კინოს ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ფილმად მიიჩნევა. მისი დასავლური გადამუშავებული ვერსიაა ვესტერნი „შესანიშნავი შვიდეული“. ფილმმა მიიღო ვენეციის კინოფესტივალის ვერცხლის ლომი.
დერსუ უზალა

დერსუ უზალა — აკირა კუროსავას 1975 წლის ფილმი. გადაღებულია საბჭოთა კავშირის/იაპონიის ერთობლივი თანამშრომლობით. იგი არის რეჟისორის პირველი ფილმი არაიაპონურ ენაზე.

ფილმი ეფუძნება დერსუ უზალაზე 1923 წლის მოგონებებს, რომლებიც ვლადიმერ არსენიევს ეკუთვნის. მათში აღწერილია რუსეთის შორეულ აღმოსავლეთში მოგზაურობის ამბავი.

ჯილდოები
ოსკარი საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმისთვის
რანი

რანი ( რან) — კინორეჟისორ აკირა კუროსავას მიერ გადაღებული ფილმი, ისტორიული დრამა. აღწერს სენგოკუს პერიოდის გამოგონილი სარდლის, იტიმონძი კაგეტორას და მისი სამი შვილის ცხოვრებას. ფილმი ეფუძნება უილიამ შექსპირის ტრაგედიას მეფე ლირი.

ჯილდოები
ოსკარი
საუკეთესო კოსტუმების დიზაინი: ემი ვადა

საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმი
საუკეთესო გრიმი და ვარცხნილობა
ფილიპე არაბი

ფილიპე არაბი (; დ. 204 — გ. 249) — რომის იმპერატორი 244 წლიდან 249 წლამდე. წარმოშობით არაბი, არაბი შეიხის ვაჟი (რომის მოქალაქეობის მიღების შემდეგ — რომაელი მხედრის). პრეტორიის პრეფექტი. ხელისუფლებაში მოვიდა იმპერატორ გორდიანე -ის დაღუპვის შემდეგ (244), მშვიდობა დაამყარა სასანიანთა იმპერიასთან, სპარსელთათვის დიდძალი კონტრიბუციის გადახდა იკისრა. 247 წელს აღინიშნა რომის დაარსებიდან 1000 წელი. ფილიპე არაბმა გაზარდა გადასახადები, დაიწყო დაბალსინჯიანი მონეტების მოჭრა და შეწყვიტა დუნაის ჩრდილოეთით მცხოვრები ბარბაროსი ტომებისათვის ფულადი სუბსიდიების გადახდა. 249 წელს დაიღუპა უზურპატორ გაიუს დეციუსთან ბრძოლაში.
ფლავიუსები

ფლავიუსები — დინასტია რომის იმპერიაში, მათი მმართველობა გრძელდებოდა 69 წლიდან 96 წლამდე. დინასტიის პირველი წარმომადგენელი ვესპასიანე ფლავიუსი ტახტზე ავიდა ოთხი იმპერატორის წელს და წინამორბედებისგან განსხვავებით შეძლო არა მხოლოდ ტახტის შენარჩუნება, არამედ მისი საკუთარი ვაჟისთვის გადაცემა. ფლავიუსების მმართველობის პერიოდი იმპერიაში სტაბილურობითა და იმპერიის გაძლიერებით ხასიათდებოდა. ტიტუსის, ვესპასიანეს ვაჟის შემდეგ ტახტზე მისი უმცროსი ძმა — დომიციანე ავიდა, რომელიც ხასიათით მკვეთრად განსხვავდებოდა ძმისგან და მამისგან. მას და მის ძმას არ ჰყავდათ მემკვიდრეები. 96 წელს დომიციანე მოკლეს შეთქმულება, რის შემდეგაც დინასტია შეიცვალა.

ფლავიუსების დინასტიის იმპერატორები
ვესპასიანე ფლავიუსი — 69-79
ტიტუსი — 79-81
დომიციანე — 81-96
ვოსტოკ-6

ვოსტოკ-6 — სსრკ-ის მიერ გაშვებული მეექვსე და უკანასკნელი პილოტირებული კოსმოსური ხომალდი ვოსტოკის სერიიდან.

გაფრენის მაჩვენებლები
ხომალდის მასა — 4,713 ტონა
ორბიტის დახრილობა — 64,95°
გარემოქცევის პერიოდი — 88,30 წუთი
პერიგეა — 180,9 კმ
აპოგეა — 231,1 კმ

ეკიპაჟი
ეკიპაჟი — ვალენტინა ტერეშკოვა, პირველი ქალი-კოსმონავტი
დუბლიორი — ირინა სოლოვიევა
პულპი

პულპი (ფრანგ. - რვაფეხა) — 1990-იან წლებში ჩამოყალიბებული რომანთა სერია.

ამ სახელწოდებით გამოდის მასებში კარგი გასაღების მქონე იაფფასიანი, დაბალი პოლიგრაფიული ხარისხის ლიტერატურა. აღნიშნულ სერიაში შემავალი ცალკეული რომანი ერთი ამოსავალი ტექსტის ერთგვარი ინტერპრეტაციაა. ყველა რომანს აერთიანებს ერთი პერსონაჟი - 35 წლის გაბრიელ ლეკუვრერი, მოქმედების საერთო ადგილი - პარიზის მე-11 ოლქი, ერთადერთი უბანი, სადაც ზამთრის ცირკის გარდა არანაირი ტურისტული სანახაობა არ არის. გაბრიელს ყოველთვის ჰყავს მეგობარი გოგო - ქერა სტილისტი შერილი; ასევე არსებობს ვინმე პედრო, ესპანელი ანარქისტი, ვინც გაბრიელს იარაღითა და ყალბი დოკუმენტებით ამარაგებს. გაბრიელის ხასიათი, მისი მოქმედება ავტორზეა დამოკიდებული და რომანიდან რომანში იცვლება. მთავარი მოქმედი პირი ხან მოძალადეა, ხან ძალადობის მსხვერპლი, ხან კეთილი, ხან ბოროტი, ხან მეოჯახე, ხან ავანტიურისტი.

ერთ მწერალს უფლება აქვს აღნიშნულ სერიაში არაუმეტეს ორი რომანის გამოცემისა, რათა თავიდან იქნას აცილებული ერთფეროვნება და პერსონაჟი მომაბეზრებელი არ გახდეს.

დღეისთვის პულპის სერიაში გაერთიანებული ორასზე მეტი რომანი არსებობს. გაბრიელის თავგადასავლებზე გადაღებულია ფილმები, შექმნილია კომიქსები, განთავსებულია ინტერნეტსაიტებზე. სულ რაღაც ხუთ წელიწადში პულპი გახდა უზარმაზარი სამწერლობო სახელოსნო, რომელიც ღიაა ყველასთვის.

აღნიშნულ ჯგუფში გაერთიანებულ ავტორთაგან აღსანიშნავია:
ჟან ბერნარ პუი, ფრანგული დეტექტიური რომანის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ფიგურა და “პულპის” დამაარსებელი, რომელსაც ეკუთვნის გაბრიელის თავგადასავლებისადმი მიძღვნილი პირველი რომანი.
პიერ მანის
კრისტიან როტის
შანტალ მონტელიე
ბადიში

ბადიში, ჭიდილა — უღელტეხილი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მესხეთის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2372 მ. გადადის ჭიდილასწყლისა (ბახვისწყლის აუზი) და ნაღვარევისწყლის (აჭარისწყლის აუზი) ხეობების დამაკავშირებელი საურმე გზა. შემოსილია სუბალპური მდელოებით.
ბადრიჯანი

ბადრიჯანი — მრავალწლოვანი მცენარე ძაღლყურძენასებრთა ოჯახისა. სითბოსა (20-30 °) და ტენის მოყვარული კულტურა.

მისი სამშობლოა აღმოსავლეთი ინდოეთი. ველურად იზრდება სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში (ინდოეთი, მიანმარი და სხვა), ტროპიკულ სარტყელში კულტივირებულია მრავალწლოვან მცენარედ. ამიერკავკასიის რესპუბლიკებში, რუსეთსა და უკრაინის სამხრეთით, მოლდოვასა და შუა აზიაში მოჰყავთ ღია გრუნტზე.

ნაყოფი შეიცავს (%-ობით): 7,1-11 მშრალ ნივთიერებას, 2,7 - 4 შაქარს, 0,6-1,4 ცილას, 0,1-0,4 ცხიმს, აგრეთვე კალციუმის, ფოსფორის, რკინისა და სხვა მარილებს. ბადრიჯანს იყენებენ საკონსერვო წარმოებასა და კულინარიაში. გავრცელებული ჯიშები: დელიკატესი 163, დონური 14, გრძელი იისფერი 239, სიმფეროპოლური 105, საკონსერვო 10 და სხვა.

მოსავლიანობა 1530 ტ/ჰა. სუბტროპიკულ და ზომიერი ჰავის ქვეყნებში ბადრიჯანი მოჰყავთ როგორც ერთწლოვანი კულტურა ჩითილის გამოყვანის მეთოდით. ივანე ჯავახიშვილის ცნობით, საქართველოში ბადრიჯანი ცნობილი ყოფილა საუკუნემდე. ხალხური სელექციით შექმნილია ადგილობრივი ჯიშები. რესპუბლიკაში დარაიონებული ჯიშებია: გარდაბნული, ბულგარული 014, შავგვრემანი. ბადრიჯნის მავნებლებია: მინდვრის ბაღლინჯო, მახრასებრნი და სხვა. დაავადებანი: მშრალი სიდამპლე, ფილტოფთორა, ჭკნობა.
ინტეგრალი

ინტეგრალი — მათემატიკის ერთ-ერთი ძირითადი ცნება. \_^ \,რიცხვი, რომლისკენაც მიისწრაფვის _{} = \{(_)\_} ჯამები, როდესაც მიისწრაფვის პლუს უსასრულებისკენ.
ინტეგრალის ასეთი განსაზღვრება არ მოითხოვს წარმოებულის ცნებისა და მასზე დამოკიდებული პირველადის ცნების წინასწარ გაცნობას. და საუკუნეების მათემატიკოსები არ სარგებლობდნენ ზღვრის ცნებით. მის ნაცვლად ისინი ლაპარაკობდნენ „უსასრულოდ დიდი რაოდენობის უსასრულოდ მცირე შესაკრებების ჯამის“ შესახებ. მაგალითად, მათი წარმოდგენით მრუდწირული ტრაპეციის (სურ. 1) ფართობი შედგება სიგრძის ვერტიკალური მონაკვეთებისაგან, რომელთაც მიაწერდნენ უსასრულოდ მცირე სიდიდის ტოლ ფართობს. ასეთ შემთხვევაში საძიებელი ფართობი ითვლება უსასრულოდ დიდი რაოდენობის უსასრულოდ მცირე ფართობების ჯამის ტოლად : = \^{}_{

ზოგჯერ ხაზგასმითაც კი იყო ნათქვამი, რომ ამ ჯამის ცალკეული შესაკრებები ნულებია, მაგრამ ნულები განსაკუთრებული სახისა, რომელთა უსასრული რიცხვჯერ შეკრება იძლევა სავსებით გარკვეულ დადებით ჯამს.
ასეთ საფუძველზე ი. კეპლერმა თავის ნაშრომებში „ახალი ასტრონიმია“ (1609) და „ღვინის კასრების სტერეომეტრია“ (1615) სწორად გამოთვალა მთელი რიგი ფართობები და მოცულობები. ეს გამოკვლევებუ შემდგომში გააგრძელა ბონავენტურა კავალიერიმ (1598-1647).

ბ. კავალიერის მიერ ჩამოყალიბებული პრინციპი დღეისათვისაც ინარჩუნებს თავის მნიშვნელობას. ავხსნათ კავალიერის პრინციპი. მაგალითად, საჭიროა მეორე სურათზე გამოსახული ფიგურის ფართობის გამოთვლა, სადაც ამ ფიგურის ზემოდან და ქვემოდან შემომსაზღვრელი მრუდების განტოლებებია = და =+.
თუ წარმოვიდგენთ, რომ ეს ფიგურა შედგება უსასრულოდ წვრილი, კავალიერის ტერმინოლოგიით "განუყოფელი" სვეტებისაგან, შევნიშნავთ, რომ ყოველი ამ სვეტის სიგრძეა . ვერტიკალური მიმართულებით მათი გადაადგილებით შეგვიძლია - ფუძისა და სიმაღლის მქონე სამკუთხედის შედგენა, ამიტომ საძიებელი ფართობი ტოლია მიღებული მართკუთხედის ფართობისა, ე.ი.

=1=(-)

კავალიერის ზოგადი პრინციპი ბრტყელი ფიგურების ფართობებისათვის ასე ჩამოყალიბდება: ვთქვათ, პარალელურ წრფეთა რაიმე კანონის წრფეები 1 და 2 ფიგურებს კვეთს ტოლი სიგრძის მონაკვეთებზე (სურ. 3), მაშინ 1 და 2 ფიგურების ფართობები ტოლია. ანალოგიური პრინციპი მართებულია სტერეომეტრიასიც და მას იყენებენ მოცემულობის გამოთვლისას.

აბსტრაქტული სახით \_^ \, ინტეგრალის განსაზღვრება ლაიბნიცმა ჩამოაყალიბა: მან ინტეგრალი განიხილა, როგორც ფუნქციის გრაფიკის წერტილების "ყველა ორდინატის ჯამი". ინტეგრალის თანამედროვე აღნიშვნა ეკუთვნის ლაიბინცს, რომელიც ჯამს აღნიშნავდა დიდი ასოთი, სახელწოდება "ინტეგრალი" კი ლაიბინცის მოწაფეს ი. ბერნულის.

ამრიგად ინტეგრალი თავდაპირველად წარმოიშვა წარმოებულისგან დამოუკიდებლად, ამიტომ გაწარმოების და ინტეგრების ოპერაციებს შორის კავშირის დადგება არის დიდი აღმოჩენა, რაც ზოგადი სახით დადგენილ იქნა ლაიბინცისა და ნიუტონის მიერ:
თუ '= (1) მაშინ \_^ \,+ (2) და პირიქით, (2)-დან გამომდინარეობს (1).

ელემენტარულ ფუნქციათა ინტეგრების სისტემური გამოკვლევა დაასრულა ეილერმა თავის წიგნში "ინტეგრალური აღრიცხვა". მალე გაირკვა, რომ ზოგიერთი ელემენტარული ფუნქციის ინტეგრალი ელემენტარული ფუნქციებით არ გამოისახება. ეს საკითხი ირაციონალურ ფუნქციათა ზოგიერთი კლასისთვის საფუძვლიანად გამოიკვლია რულმა მათემატიკოსმა პ. ჩებიშევმა (1821-1894). თანამედროვე ფორმულირება განსაზღვრული ინტეგრალისა, როგორც ინტეგრალური ჯამების ზღვრისა, ეკუთვნის ო. კოშის.
მაჩვენებლიანი ფუნქცია

მაჩვენებლიანი (ექსპონენტური) ფუნქცია მათემატიკურ ფუნქციებში ერთ-ერთ მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. ჩაიწერება ამგვარად ან ', სადაც უდრის დაახ. 2.71828183 და არის ნატურალური ლოგარითმის ბაზისი.

ისტორია
ხარისხის წილადური მაჩვენებლები, წილადმაჩვენებლიან ხარისხებზე მოწმედებათა მარტივი წესები გვხვდება საუკუნის ფრანგი მათემატიკოსის ნ. ორესმი (1323-1382) შრომებში. ფრანც ნ. ბუკე ( საუკუნე) განიხილავდა უარყოფით და ნულოვან მაჩვენებლიან ხარისხებს.

გერმანელმა მატემატიკოსმა მ. შტიფელმა(1486-1567) შემოიტანა სახელწოდება ”მაჩვენებელი ” და განსაზღვრა °=1, როცა არ უდრის ნულს. შეადარა რა ერთმანეთს ერთიდაიმავე ფუძიანი ნატურალურმაჩვენებლიანი ხარისხები, იგი ამ კერძო შემთხვევაში მოვიდა შემდეგ თანაფარდობამდე: =+, (/)=-.

ლოგარითმები ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად შემოიტანეს ინგლისელმა მატემატიკოსმა ჯ. ნეპერმა და შვეიცარიელმა მათემატიკოსმა ი. ბიურგიმ (1552-1632). ლოგარითმების თეორია განავითარა ნეპერმა. მან დაამუშავა ლოგარითმების დაწვრილებით ცხრილები.ნეპერის ცხრილები მცირედ განსხვავდება ნატურალური ლოგარითმების თანამედროვე ცხრილებისგან. ათობითი ლოგარითმები შემოიტანა ინგლისელმა მათემატიკოსმა გ. ბრიგსმა (1556-1630). ჯერ კიდევ საუკუნის ბოლოს ლაიბნიცი გალოგარითმების წესების მეშვეობით ხსნიდა მაჩვენებლიან განტოლებებს. ლოგარითმული ცხრილების, ხოლო უფრო მოგვიანებით ლოგარითმული სახაზავის გამოყენებამ მნიშვნელოვნად გაამარტივა გამოთვლითი სამუშაოები. ისინი დიდი ხნის განმავლობაში წარმოადგენდნენ გამოთვლების ძირითად საშუალებებს. ფრანგი მათემატიკოსი ლაპლასის თქმით, რომ ლოგარითმის გამოგონებამ გაახანგრძლივა გამომთვლელთა სიცოცხლე.
ბავიუ

ბავიუ — მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის სოხუმის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს ბზიფის მარჯვენა შენაკადს. სათავე აქვს აფხაზეთის კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ კალთაზე. სიგრძე 30,3 კმ, აუზის ფართობი 197,4 კმ². მთელ სიგრძეზე მიედინება ვიწრო ხეობაში, რომელიც ფსხუს ქვაბულში ოდნავ ფართოვდება. მარცხნიდან ერთვის მდინარე ბაული. საშუალო მრავალწლიური ხარჯი 13,4 მ³/წმ.
ბავშვთა დაცვის საერთაშორისო დღე

ბავშვთა დაცვის საერთაშორისო დღე — დააწესა 1949 წლის ნოემბერს ქალთა საერთაშორისო დემოკრატიულმა ფედერაციამ. 1950 წლიდან აღინიშნება ყოველწლიურად 1 ივნისს მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. მისი მიზანია მსოფლიოს საზოგადოებრივი აზრის მობილიზება ახალი ომის საშიშროებისაგან ბავშვთა დასაცავად, ზრუნვა მათი ჯანმრთელობისა და დემოკრატიული აღზრდა-განვითარებისათვის.
ბაზალეთი (მხარე)

ბაზალეთი — ისტორიული მხარე ქართლში. ვახუშტის ცნობით, აღმოსავლეთიდან - ბოდავის ციხე და ტინის მთა, დასავლეთიდან - გრემისხევი და ალევის მთა (ახლანდელი ალევის ქედი), ჩრდილოეთიდან - ჭართლის მთა.

ბაზალეთის პლატოზე ადამიანი ჯერ კიდევ ძველი ქვის ხანაში სახლობდა. ლეონტი მროველის ცნობით, ბაზალეთი მოაოხრეს ქართლის მესამე მეფის მირვანის დროს (ძვ. წ. ს.) ჩრდილოეთიდან შემოსეულმა დურძუკებმა.

 საუკუნეში ბაზალეთი და მისი მიდამოები (კერძოდ ლოწობნის ციხე) საცილობელი გახდა აფხაზთა და კახთა სამეფოებს შორის. საუკუნის მიწურულს მონღოლმა სარდალმა ხუტლუბუღამ საქართველოს სხვა პროვინციებთან ერთად ბაზალეთიც დაარბია. არაგვის საერისთავოს წარმოშობის შემდეგ ბაზალეთი მისი პოლიტიკურად და ეკონომიკურად დაწინაურებული რაიონი გახდა.
მარინის თეატრი

მარინის თეატრი — თეატრი საფრანგეთში. მდებარეობს პარიზის ოლქში, შანზ-ელიზეზე.
1835 წელს ერთმა ილუზიონისტმა დაიწყო ამ შენობაში წარმოდგენების გამართვა, რის გამოც მას ეწოდება „მარინის სიგიჟეები“. 1855 წელს თეატრის ხელმძღვანელი გახდა ჟაკ ოფენბახი. მარინის თეატრის დარქმევაც ამ პერიოდს უკავშირდება.

1880 წელს დარბაზს რეკონსტრუქცია ჩაუტარა შარლ გარნიემ. 1925 წელს კიდევ ერთი რეკონსტრუქციის შედეგად დარბაზი გაფართოვდა.

1948 წელს სიმონ ვოლტერას ხელმძღვანელობით მარინის თეატრში მოიწვიეს კომედი-ფრანსეზის მსახიობები. 1965 წელს თეატრის დირექტორი გახდა ელვის პოპესო, ამჟამად კი ამ თანამდედობაზე იმყოფება რობერ ოსეინი.
კარუზელის სატრიუმფო თაღი

კარუზელის სატრიუმფო თაღი — მდებარეობს პარიზის ოლქში, კარუზელის მოედანზე, ლუვრის დასავლეთით.

თაღი აგებულ იქნა ნაპოლეონ ბონაპარტის დიდი არმიის პატივსაცემად 1807-1809 წლებში. მასზე მუშაობდნენ მხატვრები შარლ პერსიე და პიერ-ფრანსუა-ლეონარ ფონტენი. თაღი მოგვაგონებს რომის იმპერიის სატრიუმფო თაღებს. ბარელიეფზე ასახულია ბრძოლის სიუჟეტები, რომლებიც მხატვარ შარლ მეინიეს ეკუთვნის.

ოთხცხენა ეტლი, რომელიც თაღის თავზეა აღმართული, ფრანგულმა ჯარმა ვენეციიდან ჩამოიტანა 1798 წელს, ჩრდილოეთ იტალიაში გამარჯვების აღსანიშნავად. რესტავრაციის პერიოდში ქანდაკება დაუბრუნდა ვენეციას, საფრანგეთში კი დარჩა მისი ასლი, რომლის ავტორია ფრანსუა ჟოზეფ ბოსიო. ის წარმოადგენს კორინთული არქიტექტურის სტილის ნიმუშს.