iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რუჯერო ლეონკავალო

რუჯერო ლეონკავალო ( დ. 23 აპრილი 1857, ნეპალი — გ. 9 აგვისტო, 1919, მონტეკატინი) — იტალიელი კომპოზიტორი.

ბიოგრაფია
ლეონკავალო დაიბადა ნეაპოლში. მამამისი - ვინჩენცო ლეონკავალო პოლიციის მაგისტრატი, ხოლო დედამისი - ვირჯინია დ'აურიო ნეაპოლიტანელი მხატვრების და სკულპტორების შთამომავალი იყო. მუსიკალური განათლება მშობლიური ქალაქის კონსერვატორია "სან-პიეტრო-ა-მაჯელა"-ში მიიღო. კომპოზიციას ლ. როსისთან, ხოლო ფორტეპიანოს დაკვრას ჩეზისთან სწავლობდა. 16 წლის რუჯერომ მიიღო კომპოზიტორის დიპლომი, ხოლო 20 წლის დაამთავრა ბოლონიის უნივერსიტეტი, სადაც სწავლობდა კარდუჩისთან, მიიღო ლიტერატურის დოქტორის დიპლომი და წავიდა არტისტულ ტურნეზე ეგვიპტეში. გაჭირვების გამო დიდი ხანი მუშაობდა, როგორც პედაგოგი და დირიჟორობდა. მუშაობდა როგორც პიანისტი ეგვიპტეში და სხვა ქვეყნებში (უკრავდა კაფეში) და ასწავლიდა სიმღერას. ინგლისელების მიერ ეგვიპტის უეცარმა ოკუპაციამ კომპოზიტორს ქვეყნის დატოვება აიძულა. ახალგაზრდა კომპოზიტორი დადიოდა საფრანგეთსა და ინგლისში. პარიზში წერდა სიმღერებს სხვადასხვა მომღერლებისთვის, აქვე გაიცნო ბარიტონი მორელი, რომელიც 1892 წელს გამოდის "პაიაციზე". ლეონკავალო უშედეგოდ სთავაზობდა თეატრებს თავის პირველ ოპერას, დაფუძნებული დე ვინის დრამაზე. არავინ არ ინტერესდებოდა უცნობი კომპოზიტორის შემოქმედებით, მაგრამ კომპოზიტორი განაგრძობდა ოპერების წერას. ლეონკავალოს პირველ ოპერებს "ჩატერონი" (1877) და "მედიჩი" (1888) არ ჰქონდათ წარმატება. მსოფლიო წარმატება ლეონკავალოს ოპერა "ჯამბაზებმა" მოუტანა. სამშობლოში დაბრუნებული კომპოზიტორი დაესწრო პიეტრო მასკანის ტრიუმფალურ ოპერა "სოფლის პატიოსნებას". პიეტრო მასკანის, ჟორჟ ბიზეს და ჯუზეპე ვერდის შემოქმედების გაცნობამ დიდად იმოქმედა ლეონკავალოს მუსიკაზე. ახალგაზრდა კომპოზიტორმა ნახა, რომ ხალხს სცენაზე ძირითადად სიმართლესთან ახლო სიუჟტი აინტერესებს. ლეონკავალომ დაანება ყველანაირ ცდებს თავი, შეწყვიტა ჩაფიქრებულ ოპერა-ტრილოგიაზე მუშაობა და შეუდგა ორაქტიან დრამატულ ოპერაზე მუშაობას. ახალი ნაწარმოები - ოპერა ჯამბაზები (1892) კომპოზიტორის ლიბრეტოზე დაწერილი იყო კონკურსისათვის, ორგანიზებული გამომცემელი სონცონოს მიერ.

შემოქმედება
დაწერილი აქვს 20-მდე ოპერა. ყველაზე განთქმულია ოპერა ჯამბაზები.
11 სექტემბრის ტერაქტი

11 სექტემბრის ტერაქტი ( ჩვეულებრივ ცნობილია როგორც 9/11) — ალ-კაიდას თვითმკვლელ ტერორისტთა კოორდინირებულ თავდასხმათა სერია აშშ-ის ტერიტორიაზე 2001 წლის 11 სექტემბერს. ამ დღეს 19 ისლამისტმა ტერორისტმა გაიტაცა ოთხი კომერციული სამგზავრო თვითმფრინავი. გამტაცებლებლმა გამიზნულად დააჯახეს ორი თვითმფრინავი ნიუ-იორკში მსოფლიო სავაჭრო ცენტრის ორ ცათამბჯენს (ე.წ. ტყუპებს), რის შედეგადაც დაიღუპა ყველა მგზავრი და ამ შენობებში იმ მომენტში მყოფი ხალხის დიდი ნაწილი. ორივე შენობა ორი საათის განმავლობაში ჩამოიქცა და თან მოიყოლა მიმდებარე ორი შენობა, სხვა მრავალი კი ძლიერ დააზიანა. გამტაცებლებმა მესამე თვითმფრინავი პენტაგონის შენობას დააჯახეს. მეოთხე თვითმფრინავი სომერსეტ-ქაუნთის (პენსილვანია), ველზე ჩამოვარდა. ოთხივე თვითმფრინავის ყველა მგზავრი დაიღუპა.
ნებიერი

ნებიერი — გლეხთა კატეგორია ფეოდალურ საქართველოში. ნებიერი ისეთი გლეხი იყო, რომელიც თავისი ნებით გარკვეული პირობით ეყმობოდა ფეოდალს. ზოგჯერ გლეხი ყმობას წერილობით ადასტურებდა, ასეთ გლეხს თავდაწერლი ეწოდებოდა. ნებიერის არსებობა ფეოდალებსა და გლეხებს შორის დიდი ბრძოლის შედეგი იყო. თავისუფალი მიწათმოქმედი ვერ უძლებდა ფეოდალთა მოწოლას და თავისი „ნებით“ ეყმობოდა ამა თუ იმ პირს ამ უკანასკნელისაგან „პატრონობის“ პირობით, თავად კი სამაგიეროდ გარკვეულ სამსახურს კისრულობდა. შესაძლებელი იყო ნებიერის ყიდვაგაყიდვა. მაგრამ, როგორც საფიქრებელია, პირვანდელ მფლობელთან არსებული ნებიერობის პირობით.
ნებოძირის ქედი

ნებოძირის ქედი — ქედი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქობულეთის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს მესხეთის ქედის განშტოებას, მდინარეების ბჟუჟისა და კინტრიშის ზემოთების წყალგამყოფს. უმაღლესი ადგილია ნებოძირის მთა (2364 მ). აგებულია შუაეოცენური ტუფებით, ტუფ-ბრექჩიებით, ტუფ-ქვიშაქვებით, არგილითებით, ანდეზიტური განფენით. კალთები დამრეცია, შემოსილია უმთავრესად წიფლნარით. თხემზე სუბალპური მდელოებია.
ნეგო

ნეგო, უკვდავა — მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ბალახები ან ბუჩქბალახებია. კალათის საბურვლის ფოთოლაკები კაშკაშა ფერისაა (ყვითელი, ნარინჯისფერი ან მოწითალო) და სიფრიფანა.

გვარი აერთიანებს 500--მდე სახეობას, რომელიც იზრდება ევროპის, აზიის, სამხრეთ აფრიკისა და ავსტრალიის ცხელსა და ზომიერ ზონაში.

საქართველოში 5 სახეობაა. იზრდება ქვიან და ღორღიან ადგილებზე მთის ქვედა სარტყლიდან მოკიდებული სუბალპურ სარტყლამდე. დეკორატიულია, გამოიყენება მშრალი თაიგულებისათვის.
ჩუკოტკის ავტონომიური ოკრუგი

ჩუკოტკის ავტონომიური ოკრუგი (, ჩუკ. ) — რუსეთის ფედერაციიის სუბიექტი შორეულ აღმოსავლეთში.

შედის შორეულ აღმოსავლეთის ოკრუგში. ესაზღვრება რესპუბლიკა სახას (იაკუტია), მაგადანის ოლქს და კამჩატკის მხარეს.

ადმინისტრაციული ცენტრი — ქ. ანადირი.

გეოგრაფიული მდებარეობა
ჩუკოტკის ავტონომიური ოკრუგი მდებარეობს რუსეთის უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. უკავია ჩუკოტკის ნახევარკუნძული, კონტინენტის მიმდებარე ნაწილი და კუნძულები: ვრანგელის, აიონი, რატმანოვის და სხვა.

ეკვრის ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის აღმოსავლეთ ციმბირის, ჩუკოტკისა ზღვები დაწყნარის ოკეანის ბერინგის ზღვა.

ეთნიკური შემადგენლობა
2010 წლის აღწერის მიხედვით ოკრუგში შემდეგნაირი ეთნიკური შემადგენლობაა:

რუსები 52.5%
ჩუქჩები 26.7%
უკრაინელები 6%
იურიკები 3.2%
ევენცები 2.9%
ჩუვანცები 1.9%
ბელარუსები 0.96%
იუკაღირები 0.4%
სხვა ეთნიკური ჯგუფების წარმომადგენლების რაოდენობა არ აღემატება 100-ს.
იამალ-ნენთა ავტონომიური ოკრუგი

იამალ-ნენთა ავტონომიური ოკრუგი (, ; 1977 წლიდან), იამალ-ნენთა ნაციონალური ოკრუგი (; 10 დეკემბერი, 1930 — 1977) — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი (შედის ტიუმენის ოლქში), ურალის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაშია. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქ. სალეხარდი. შეიქმნა 1930 წლის 10 დეკემბერს.

ესაზღვრება ნენთა ავტონომიურ ოკრუგს, კომის რესპუბლიკას, ხანტი-მანსის ავტონომიურ ოკრუგს, კრასნოიარსკის მხარეს.

მდებარეობს დასავლეთ ციმბირის ვაკის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარე ობის ქვემოთში. აკრავს კარის ზღვა. იამალ-ნენთა ავტონომიურ ოკრუგში შედის იამალისა და გიდანის ნახევარკუნძულები, შოკალსკის, თეთრი და სხვა კუნძლები. ოკრუგის სამხრეთ ნაწილში ტყეებია, ჩრდილოეთში — ტუნდრა და ტყეტუნდრა. დიდი ფართობი უკავია ჭაობს. მეურნეობის თავარი დარგებია: თევზის მრეწველობა, მეირმეობა, ნადირთმოშენება და ბეწვეულის რეწვა. სანაოსნო მდინარეებია: ობი, ნადიმი, ტაზი, პური.
აეროფობია

აეროფობია (, „აერ‟ - ჰაერი, „ფობოს‟ - შიში) — თვითმფრინავით, ან სხვა სახის საშუალებით ფრენის შიში. აგრეთვე, შეიძლება განიხილოს, როგორც ჰაერის და გამჭოლი ქარის ფობია. მას ასევე მოიხსენიებენ, როგორც ავიატოფობია, ან ავიოფობია. აეროფობიით შეპყრობილი ხალხი თავს არიდებს ფრენას. ფრენის ხსენებისას მათ შეიძლება დაეწყოთ პანიკური შეტევა ან პირღებინება.

გამომწვევი მიზეზები
ფრენის შიში, აეროფობია, შეიძლება გამოწვეულ იქნას სხვა რიგითი ფობიებისა, თუ მიზეზების მიერ:
ჩაკეტილი სივრცის შიში (კლაუსტროფობია), მაგალითად თვითმფრინავის კაბინა.
სიმაღლის შიში (აკროფობია).
პირღებინების შიში (ემეტოფობია). მოგზაურობისას გულისრევის შეგრძნებამ შეიძლება პირღებინება გამოიწვიოს, რის შედეგადაც ფრენა გაუსაძლისი ხდება.
პანიკური შეტევის შიში ადგილებში, სადაც დამალვა ან/და გაქცევა შეუძლებელია (აგორაფობია).
თვითმფრინავში ტერორიზმის შიში.
ტურბულენტობის შიში.
წყლის თავზე, ან ღამე ფრენის შიში.
ფეხმძიმობის დროს გარკვეული ჰორომენების გამოყოფის შედეგად.
ავიაკატასტროფის შიში, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ადამიანის დაზიანება, ან სიკვდილი.
ტეტანუსი

ტეტანუსი (ლათ. << ბერძნ.) — მედიცინაში მწვავე ინფექციური დაავადება, რომელსაც იწვევს განსაკუთრებული მიკრობი, რასაც მოყვება ამავე სახელწოდების ფიზიოლოგიური მოვლენა - საერთო და სასუნთქი კუნთების კრუნჩხვა, გაშეშება. კუნთების ხანგრძლივი შეკუმშვა მიმდინარეობს, მცირე ინტერვალებით გამოყოფილ, გაღიზიანებათა ზეგავლენით.

ეტიოლოგია, პათოგენეზი
ავადმყოფობის გამომწვევია მსხვილი ჩხირი, ანაერობი; წარმოქმნის სპორებს; გამომწვევი გამოიმუშავებს ძლიერ ეგზოტოქსინს, რომელიც სისხლის ნაკადისა და მამოძრავებელის ნერვების საშუალებით ხვდება ზურგის და მოგრძო ტვინში, იწვევს ზურგის ტვინის წინა რქების მამოძრავებელ უჯრედებში იმპულსების წარმოქმნის ფიზიოლოგიურ კორელაციის დარღვევას. ვითარდება კუნთების მუდმივი ტონური შეკუმშვები და პერიოდულად ტეტანური კრუნჩხვები.

სიმპტომები, მიმდინარეობა
ინკუბაციური პერიოდი რამდენიმე დღიდან 1 თვემდე მიმდინარეობს. დაავადების ადრეული ნიშანია საღეჭი კუნთების კრუნჩხვითი შეკუმშვები (ტრიზმი), ყბების უნებლიე დახურვა, პირის გაღების და ღეჭვის გაძნელება. დაავადების დასაწყისში ვლინდება ყრუ მტკივნეულობა უკვე დახურული ჭრილობის მიდამოში, ინფექციის შეჭრის არეში. შემთხვევათა დაახლოებით 50% – ში, დაავადების უკვე ამ ადრეულ ეტაპზე შესაძლებელია შემდეგი სიმპტომის გამოწვევა: ინფექციის შეჭრის ადგილას კუნთების ვარჯიშისას, შეიძლება შემჩნეულ იქნას მათი რიგიდობა, დაჭიმულობა. აგრეთვე ვლინდება კეფის კუნთების რიგიდობა, ყლაპვის გაძნელება (დისფაგია).

დაავადების განვითარების პიკზე, ავადმყოფის სახე იღებს დამახასიათებელ შესახედაობას: მიმიკური კუნთების ხანგრძლივი, ტონური კრუნჩხვები, შეჭმუხნული შუბლი, აწეული წარბები, ნაოჭები თვალების გარშემო, კრიჭაშეკრული კბილები. კრუნჩხვები მოიცავს სხვადასხვა ჯგუფის კუნთებს, დაწყებული სახის კუნთებიდან დაღმავალი მიმართულებით.

შეტევებს გააჩნია ტონური და კლონური ხასიათი; თითოეულ შეტევას თან სდევს შესაბამისი კუნთების მნიშვნელოვანი მტკივნეულობა, მკვეთრად ძლიერდება მათი რეფლექტორული აგზნებადობა. დიდი კრუნჩხვითი შეტევის პიკზე, ავადმყოფის თავი ვარდება უკან, სხეული იღუნება რკალისებურად, იღებს ოპისტოტონუსის მდგომარეობას, ეყრდნობა რა კეფას და ქუსლებს; შესაძლებელია ზურგის გრძელი კუნთის გაგლეჯა, ხერხემლის მოტეხილობები. ტონური კუნთოვანი კრუნჩხვების განვითარებისას, განსაკუთრებით მკვეთრად იჭიმება მუცლის კუნთები; კრუნჩხვების აძნელებენ ყლაპვას; აგრეთვე გაძნელებულია შარდვა და კუჭში გასვლა. ნეკნთაშუა კუნთების ტონურმა კრუნჩხვებმა შეიძლება გამოიწვიოს გარეგანი სუნთქვის სერიოზული დარღვევები, ასფიქსიის და ასპირაციული პნევმონიის განვითარებამდე. შუქმა, ხმაურმა, შეხებამ შესაძლოა გამოიწვიონ რეფლეტორული ხასიათის კრუნჩხვები. ტემპერატურის მომატება აღინიშნება მხოლოდ დაავადების პირველ 3 – 4 დღეს.

კლინიკური მიმდინარეობის ვარიანტები:
ელვისებური ტეტანუსი, რომელსაც თან სდევს კრუნჩხვების მძიმე შეტევები და გარეგანი სუნთქვის დამბლა;
ადგილობრივი ტეტანუსი (მის დროს კრუნჩხვები შემოიფარგლება სხეულის რომელიმე ნაწილით, მაგ. თავის ტეტანუსი). ანტისანიტარულ პირობებში მიმდინარე მშობიარობებისას, შესაძლებელია ახალშობილთა ტეტანუსის განვითარება.
ქირურგია

ქირურგია (ბერძნ. - , ხელი და მუშაობა) — მედიცინის ნაწილი, რომელიც სწავლობს დაავადებათა უპირატესად ოპერაციული გზით მკურნალობის მეთოდებს. საქართველოში ეწოდებოდა - დასტაქრობა.

პირველი გამაყუჩებლის - ეთერის, ქლოროფორმისა და აზოტის ქვეჟანგის გამოყენება მე-19 საუკუნის 40-იან წლებში დაიწყეს, მას შემდეგ ქირურგია ძალზედ განვითარდა. დღეს, სანამ ოპერაცია დაიწყება, პაციენტს ჯერ მოსადუნებელ წამალს აძლევენ, შემდეგ კი საანესთეზიო საშუალებას, რის შემდეგაც პაციენტი იძინებს ან უგუნო მდგომარეობაში ვარდება.

ზოგიერთი ოპერაციის დროს, განსაკუთრებით, როდესაც საქმე გულთან აქვთ, პაციენტის მთელ სხეულს ყინულით აცივებენ. სხეულის ტემპერატურის დაცემა სხეულის ყველა სისტემის მოქმედების შენელებას იწვევს, რის შედეგადაც მცირდება სისხლის ან ჟანგბადის ნაკლებობით ტვინის დაზიანების რისკი.

სისუფთავის შენარჩუნება
მე-19 საუკუნემდე ქირურგიას კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი პრობლემა უკავშირდებოდა - ინფექცია. მავნე ბაქტერიები და ვირუსები ოპერაციის დროს პაციენტის სხეულში აღწევდნენ და პაციენტი იღუპებოდა. დღეს ოპერაციის ჩატარების ადგილზე ნებისმიერი ზედაპირი, ნებისმიერი ქირურგიული ინსტრუმენტი სტერილიზდება, რაც ბაქტერიების განადგურებას გულისხმობს. სტერილურია, აგრეთვე, ქირურგების ტანსაცმელიცა და ხელთათმანებიც.

ენდოსკოპიური ქირურგია
როგორც წესი, ოპერაცია სხეულზე დიდი ჭრილობის გაკეთებას გულისხმობს. ენდოსკოპიური ქირურგია ახალი მეთოდია, რომელიც ქირურგებს სხეულში პატარა ხვრელის დახმარებით ოპერაციის ჩატარების საშუალებას აძლევს. ენდოსკოპი, წვრილი, დრეკადი მილი, რომლის წვერზეც ნათურა და კამერაა დამაგრებული, კანში გაჭრილი ხვრელიდან სხეულში შეჰყავთ. ენდოსკოპი დისტანციური პულტით იმართება, ხოლო ქირურგები თავიანთ საქმიანობას ეკრანზე აკვირდებიან. მარტივი ოპერაციებისთვის, სპეციალური იარაღებით, მაგალითად მაკრატლით, პინცეტით ან ლაზერული დანით აღჭურვილი ენდოსკოპები გამოიყენება.

ტრანსპლანტატები
ძვლის ტვინი, გული, ფილტვები, თირკმლები და თვალის რქოვანა, სხეულის იმ მრავალრიცხოვან ნაწილებს მიეკუთვნება, რომელთა ახალი ნაწილებიც ანუ ტრანსპლანტატებით შეცვლაც შესაძლებელია. დაზიანებულ ან დაავადებულ ორგანოს ტრანსპლანტაციის დროს სხვა, ხშირად უბედური შემთხვევის შედეგად დაღუპულ ადამიანის ორგანოთი ცვლიან. რამდენიმე ორგანო, მაგალითად, თირკმელი და ძვლის ტვინი, შეიძლება ცოცხალი დონორისაგანაც მივიღოთ.

ზოგჯერ სხეულის სუსტ ან დაზიანებულ ნაწილებს ხელოვნური ორგანოებით ანაცვლებენ. ბარძაყისა და მუხლის სახსრები შეიძლება პლასტმასის ან ლითონის „სახსრებით“ შეიცვალოს, ხოლო კატარაქტის ამოკვეთის შემდეგ თვალში შეიძლება ხელოვნური ბროლი ჩაიდგას.
ნეზვი

ნეზვი, ქუბი — 9 თვეზე უხნესი გოჭნაყოლი დედალი ღორი. საწარმოო დანიშნულებისა და ასაკის მიხედვით განასხვავებენ ნეზვის 3 ჯგუფს: ძირითადს, გამოსაცდელსა და ერთჯერადს.

ძირითად ნეზვს წარმოებაში 5-6 წელს იყენებენ. მისი ხვედრითი წონა სანაშენე მეურნეობაში შეადგენს 10-12%-ს, სამრეწველო მეურნეობაში - 7-8%-ს, წელიწადში 1,8-ჯერ ყრის გოჭებს, 6-8 მაღალი კლასის ბურვაკს ზრდის და 1,5-2 ტ ხორცს იძლევა.

გამოსაცდელი ნეზვი ძირითადის შემცვლელია. მისი რაოდენობა სადედე სულადობის (ძირითადის) 25-30%-ს შეადგენს.

ერთჯერადი ნეზვი საწარმოო დანიშნულების ერთნაყოლი ღორია (9-16), რომელსაც გოჭების ასხლეტის შემდეგ გოჭებიანად გასასუქებლად იყენებენ. მისი გოჭი ძირითადი ნეზვის გოჭზე 10-15%-ით იაფი ჯდება. გამოსაცდელი და ერთჯერადი ნეზვი საბრუნავ საშუალებებს განეკუთვნება.
ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი

შალვა ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი (შემოკლებით ხელოვნების მუზეუმი) — საქართველოს ეროვნული მუზეუმის შემადგენელი ერთეული, წარმოადგენს ხელოვნების ნიმუშთა უდიდეს სახელმწიფო საცავ-მუზეუმს საქართველოში.

ისტორია
მუზეუმი დაარსდა 1920 წელს დიმიტრი შევარდნაძის თაოსნობით როგორც საქართველოს ეროვნული სამხატვრო გალერეა. 1932 წლის 5 აგვისტოს გალერეის ბაზაზე ჩამოყალიბდა სახვითი ხელოვნების ცენტრალური მუზეუმი, სადაც გაერთიანდა საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების და თსუ-ის ძველი ქართული ხელოვნების მუზეუმის კოლექციები. 1933 წლიდან ეწოდებოდა სახვითი ხელოვნების ცენტრალური მუზეუმი „მეტეხი“. 1950 წლიდა ეწოდა საქართველოს სსრ ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი. 1984 წლისთვის მუზეუმში დაცული იყო 60 ათასამდე ექსპონატი.

ექსპონატები
მუზეუმში ინახება ქართული ხელოვნების ნიმუშები უძველესი დროიდან დღემდე. ფართოდ არის წარმოდგენილი - სს. ქართული ოქრომჭედლობა (ზარზმის ფერისცვალების ხატი, ბედიის ბარძიმი, ანჩისხატისა და ხახულის კარედები, თამარ მეფის ჯვარი, ლაკლაკიძეების ხატი და სხვ.) და - სს. ტიხრული მინანქრები, საიუველირო ნაწარმი, მხატვრული ქსოვილები. ძველი ქართული ხელოვნების ფონდში შედის შუა საუკუნეების ქართლი არქიტექტურის, მონუმენტური ფერწერისა და მოზაიკის, ქანდაკების, ხატწერის, ხეზე კვეთილობის ნიმუშები. მდიდარია ახალი და თანამედროვე ქართული ფერწერისა და ქანდაკების ნიმუშთა კოლექცია (ნ/ ფიროსმანის, ა. ბერიძის, რ. გველესიანის, შ. ქიქოძის, ა. მრევლიშვილის, გ. გაბაშვილის, ი. ნიკოლაძის, ნ. კანდელაკის, მ. თოიძის, ლ. გუდიაშვილის, დ. კაკაბაძის, ქ. მაღალაშვილის, ე. ახვლედიანის, ს. ქობულაძის და სხვ. ნაწარმოებები).

მუზეუმს აქვს რუსეთის (დ. ლევიცკი, ვ. ტროპინინი, ი. აივაზოვსკი, მ. ვრუბელი და სხვ.), ყოფილი სსრ რესპუბლიკების (ე. ლანსერე, ი. გრაბალი, ა. დეინეკა), დასავლეთ ევროპის ქვეყნების (გერმანია, ნიდერლანდები, იტალია) და აღმოსავლეთის ქვეყნების (განსაკუთრებით ირანის) ხელოვნების კულტურის თვალსაჩინო კოლექციები.

შენობა
შენობა, რომელშიც მუზეუმია, 1835 წელს მდიდარმა ვაჭარმა იაკობ ზუბალაშვილმა ააგებინა შვეიცარიელ არქიტექტორს ჯუზეპე ბერნარდაცის რუსეთში იმ დროს მოდურ კლასიცისტურ სტილში. თავდაპირველად შენობაში სასტუმრო იყო განთავსებული. 1840 წელს იგი საეგზარქოსომ შეიძინა და მასში სასულიერი სემონარია განათავსა. 1905 წლამდე სემინარია ამ შენობაში მდებარეობდა შემდეგ სემინარია გადაიტანეს ვაკეში (შემდგომში მე-9 საავადმყოფოს შენობა). მიუხედავად ამისა, 1917 წლის რევოლუციამდე პუშკინის 4 ნომერში მდებარე შენობა რუსული სასულიერო უწყების განკარგულებაში რჩებოდა. 1921 წელს ყოფილ სასულიერო სემინარიის შენობას პირველადი ფუნქცია დაუბრუნეს და მასში სასტუმრო „პალასი“ განთავსდა. 1950 წელს შენობაში დაიწყო სარეკონსტრუქციო სამუშაოები, რომელთა დასრულების შემდეგაც იქ ბინა დაიდო საქართველოს ხელოვნების მუზეუმმა.
პოსტიმპრესიონიზმი

პოსტიმპრესიონიზმი — მხატვრული მიმდინარეობა, რომელიც ს-ის ნახევარში წარმოიშვა ფრანგულ ფერწერაში, შემდგომ კი გამოვლინდა ხელოვნების სხვა სახეებშიც. მისთვის დამახასიათებელია სამყაროს აღქმასთან დაკავშირებული ხელოვანის წუთიერი შთაბეჭდილებების, სულიერი განწყობილების გადმოცემა. იმპრესიონიზმი 1879 წელს აღმოცენდა, როდესაც ნადარის ფსევდონიმით ცნობილი მხატვარ-ფოტოგრაფის სალონში გამოფენილი ექსპონატებიდან დამთვალიერებელთა თვალთახედვის ობიექტად იქცა კლოდ მონეს პატარა ზომის ნამუშევარი სახელწოდებით „მზის ამოსვლა. შთაბეჭდილება“. სენსაციებზე მონადირე ჟურნალისტმა, ლერუამ, თავის სტატიაში მონე და მისი თანამოაზრენი „შთაბეჭდილების მხატვრებად“ მონათლა. ესენი იყვნენ: ედუარ მანე, კლოდ მონე, ოგიუსტ რენუარი, ედგარ დეგა. სრულიად ახალი თემების გახსნისა და სინამდვილის მხატვრული გააზრების ახალი პრინციპების საფუძველზე, მათ დაინახეს ასახული ცხოვრების ის მხარეები, რომლებიც მანამდე საერთოდ შეუმჩნეველი იყო ხელოვნებისათვის. იმპრესიონისტებმა ახალი სილამაზე და პოეზია აღმოაჩინეს ადამიანის ყოველდღიურ ცხოვრებაში, ბუნებისა და ადამიანის ჰარმონიულ ერთიანობაში. მათ სურათებში გვხიბლავს არა მხოლოდ მზის სინათლით აციმციმებული მრავალფეროვნება, მოძრავი ბუნების ცვალებადობის ეფექტები, არამედ მათდამი ადამიანური დამოკიდებულება, მართლად და დამაჯერებლად ასახული ცხოვრებისეული მოტივები, ხალხმრავალი ქუჩები, მოედნები, სახალხო დღესასწაულები, ქალაქისა და სოფლის პეიზაჟები… ამასთან ერთად, იმპრესიონისტთა ნაწარმოებებში ასახულია არა მხოლოდ ობიექტური ცხოვრებისეული სინამდვილე, არამედ თვით მისი ამსახველიც — ადამიანი, შემოქმედი, მოაზროვნე, მათი ჟანრული კომპოზიციები, პეიზაჟები, პორტრეტები, ნატურმორტები თავისი შინაარსითა და ფორმით ისახავდნენ ყველაზე მთავარ და სასიცოცხლო მიზანს — სილამაზის, ბედნიერებისა და სიხარულის ესთეტიკურ განცდას. იმპრესიონისტთაგან ღირსეულად მიიღეს ესტაფეტა მხატვრებმა, რომელთაც პოსტიმპრესიონისტებს უწოდებენ და რომელთაც იმპრესიონიზმის მიღწევების საფუძველზე, შემდგომი ძიებების შედეგად, შეიმუშავეს ახალი ფერწერული სისტემა. პოსტიმპრესიონიზმის საერთო სახელწოდებით გაერთიანებულ მხატვართაგან თითოეულმა საკუთარი ღირსეული ადგილი დაიმკვიდრა მსოფლიო ხელოვნების ისტორიაში. ეს სახელებია: პოლ სეზანი, პოლ გოგენი, ვინსენტ ვან გოგი, ანრი ტულუზ ლოტრეკი… მკაფიო გამოხატულება პოვა იმპრესიონიზმმა ლიტერატურაში, მუსიკაში. მუსიკალური იმპრესიონიზმისათვის დამახასიათებელია სამყაროს სუბიექტურ აღქმასთან დაკავშირებული წუთიერი შთაბეჭდილებების, ინდივიდის სულიერი განცდების ასახვა. (მეგობრებო ძალიან სამწუხაროა რომ საკმარისი ინფორმაცია არ დევს პოსტიმპრესიონიზმე მაგრამ მე მოკლედ გეტყვით: წუთიერ შთაბეჭდილებას ემატება მხატვრის საკუთარი სტილი ახლა კი განაგრძეთ) მის წარმომადგენელთა (კლოდ დებიუსი, მორის რაველი, მანუელ დე ფალია) შემოქმედებაც ცხოვრების უშუალო აღქმით, ფერადოვანი პეიზაჟური სურათებით, მდიდარი ორკესტრობით გამოირჩევა.
გარიყულა

გარიყულა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში, ახალქალაქის თემში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ მთისწინეთში, მდინარე ცხავერისწყლის (თეძმის მარჯვენა შენაკადი) შესართავის ახლოს, მდინარის ორივე ნაპირზე. ზღვის დონიდან 700 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 13 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 435 ადამიანი.

ისტორია
გარიყულაშია საუკუნის „მარშლიანთ სასახლე“ (თარხნიშვილების სასახლე), საუკუნის კოშკი და - საუკუნეების ფავნისის წმინდა გიორგის ეკლესია.
გოსტიბე

გოსტიბე — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული ახალქალაქი).

მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ მთისწინეთში. მდინარე გოსტიბესწყლის ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 1550 მეტრზე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 18 ადამიანი.

ისტორია
პირველად მოიხსენიება საუკუნეში. 1652 წელს მეფე როსტომმა გოსტიბე უბოძა იორამ სააკაძეს. გიორგი სააკაძის საქართველოდან გადახვეწის შემდეგ გოსტიბე სახასო სოფელი გახდა. საუკუნეში გოსტიბის მოსახლეობა ლეკთა თარეშის გამო ამოწყდა. 1866 წლიდან გოსტიბეში დასახლდა გუდამაყრიდან და ფშავიდან გადმოსული მოსახლეობა.

სოფლის მახლობლად შემორჩენილია საუკუნის დასასრულს (ან – საუკუნეების მიჯნის) წმინდა სამების ერთნავიანი ეკლესია. გეგმით წაგრძელებულ ვიწრო ნაგებობას აღმოსავლეთით ნახევარწრიული, სარკმლიანი აფსიდი აქვს. გრძივ კედლებზე ორსაფეხურიანი პილასტრებია. მათზე დაყრდნობილია კამარის საბჯენი თაღები. ნაგებია რუხი, მომწვანო ფერის უხეშად გათლილი ქვის კვადრებით. პილასტრები, აფსიდის მიმდებარე კუთხეები და კამარის საბჯენი თაღები სუფთად გათლილი ქვითაა გამოყვანილი, კედლის თაღები და კონქის ნაწილი — შირიმით. ყველა იმპოსტი, აგრეთვე პილასტრების ზოგი ნაწილი მწვანე ქვისაა. ეკლესია შელესილი ყოფილა. კედლებზე, უშუალოდ ქვაზე, წითელი საღებავით დახატული ჯვრებია. შესასვლელი ორია — ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან. დასავლეთით ყრუ კედელია. ინტერიერში კედლებზე შეწყვილებული დეკორატიული თაღებია, რომელთა კრონშტეინები ასევე მწვანე ქვისაგანაა გამოთლილი. ფასადების დეკორ. მორთულობაში გამოყენებულია ჯვრის გამოსახულებანი. აღმოსავლეთი სარკმელი შემკულია სათაურით, მასზედაც ჯვარია ამოკვეთილი. ეკლესიაზე არის წარწერებიც. ერთ-ერთ მათგანში მოხსენიებულია „დავით გალატოზი“ — ეკლესიის მშენებელი ოსტატი. სოფელში დგას საბრძოლო კოშკიც.
გრაკალი

გრაკალი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში (დოესის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 540 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 22 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 225 ადამიანი.

ისტორია
გრაკალი პირველად ისტორიულ წყაროებში, როგორც „გარკალი“. ადგილი დასახლებული ყოფილა უძველესი ხანებიდანვე, რასაც ადასტურებს აქ მიკვლეული შუა და გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის სამარხები. სოფელი გრაკალი დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს დამაკავშირებელ გზაზე მდებარეობდა და უძველესი ქართული სახელმწიფოებრივი გაერთიანების წარმოქმნიდანვე, მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ბარის საქართველოს სოციალურ-ეკონომიურ და პოლიტიკურ ცხოვრებასთან.

ქართულ წერილობით წყაროებში გრაკალი პირველად საუკუნის შუა წლებში, კერძოდ 1260 წელს, იხსენიება რკონის ღვთისმშობლის მონასტრისადმი კახა თორელის დაწერილ ანდერძში, საიდანაც ირკვევა, რომ უფრო ადრეულ ხანებშიც იგი თორელთა საძვალე მონასტრის — რკონის კუთვნილება ყოფილა. სოფელი დიდად დაზიანებულა თემურ-ლენგის შემოსევების დროს საუკუნეში. პოლიტიკურ ასპარეზიდან თორელთა საგვარეულოს გაქრობისა და საქართველოს ცალკეულ სამეფო-სამთავროებად დაშლის ხანებიდან (- საუკუნეების მიჯნა) სოფელი გრაკალი ეკუთვნის რკონის მონასტერს. იგი - საუკუნეებში ამილახვართა კუთვნილებაა. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში, ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით, სოფელი გრაკალი შედის ზემო ქართლის მემარჯვენე სადროშოში, რომელსაც ამილახვრები სარდლობდნენ. ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმებისა და რუსული მმართველობის დამყარების შემდეგ, როცა საუკუნის 30-იან წლებში ამილახვართა სათავადოც მოიშალა, სოფელი ტფილისის გუბერნიის გორის მაზრაში შევიდა.

გრაკალში რკინიგზის სადგურთან, სასაფლაოზე, რიყის ქვით ნაგები ეკლესიის ნანგრევებია. აქვეა დიდი ზომის ნატეხი ქვებით ნაგები მეორე დარბაზული ეკლესიის ნანგრევები (ორივე გვიანდელი შუა საუკუნეებით თარიღდება).
გუდალეთი

გუდალეთი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში, კავთისხევის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. მდინარე გავაზურისწყლის (კავთურის მარცხენა შენაკადი) ორივე ნაპირას. ზღვის დონიდან 1000 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 19 კილომეტრით.

ისტორია
გუდალეთი წყაროებში პირველად საუკუნის ბოლოს იხსენიება მცხეთის საკათოლიკოსო მამულების 1392 წლის თარხნობის გუჯარში. ვახუშტი ბატონიშვილის ( ს.) სოფელთა სიაში მოხსენიებულია „გუდარეხის" სახელწოდებით. 1635 წელს გუდალეთი თავისი მონასტრითა და სასახლით მეფე როსტომმა პაატა ყორღანაშვილ-იარალისშვილს დაუმტკიცა. საბუთების მიხედვით იგი სააკაძისეულ სოფლად ითვლებოდა.გიორგი სააკაძის საქართველოდან გადახვეწის შემდეგ სოფელი სახასო იყო და მეფე როსტომმა იორამ სააკაძეს უბოძა. საუკუნეში სოფელს თავადი თარხნიშვილები ფლობდნენ.

სოფელში ხუროთმოძღვრების მრავალი ძეგლია შემორჩენილი:

გუდალეთის კვირაცხოვლის ეკლესია
გუდალეთის ტაძარი
გუდალეთის წმინდა გიორგის ეკლესია
გუდალეთის წმინდა ესტატეს ეკლესია
გუდალეთის წმინდა მარიამის ეკლესია
გუდალეთის წმინდა მარინეს ეკლესია
კაციაანთ ეკლესია
ჭოტისუბნის წმინდა მარინეს ეკლესია
გუდალეთის სამაროვანი

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 142 ადამიანი.
გორაკა

გორაკა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში (ქვემო ჭალის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე. მდინარე ლეხურის მარცხენა მხარეზე. ზღვის დონიდან 840 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით.

ისტორია
სოფლის თავში ნამოსახლარია, სადაც აღმოჩენილია ადრინდელი და გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის კერამიკა. უძველეს ხანაში ეს ადგილი ლეხურის ხეობის ცენტრი ყოფილა. შემდეგ მის ახლობლად გაჩენილა ხეობის ახალი ცენტრები — სხვილოს ციხე (განვითარებული შუა საუკუნეები) და ქვემო ჭალა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 55 ადამიანი.