iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ევაგრე (კათოლიკოს-პატრიარქი)

ევაგრე — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლოებით 1488-1492; 1500/1503 წლებში. შემორჩენილია მისი კათოლიკოსობის დამადასტურებელი ორი საბუთი.

ევაგრე მოიხსენიება კონსტანტინე -ის 1488 წლით დათარიღებულ შეუვალობის სიმტკიცის წიგნში, რომლითაც მეფე ათარხნებს „საცა… მცხეთისა… მამულნი არიან“.

ევაგრეს კათოლიკოსობა მძიმე მდგომარეობაში მოუხდა. ქართლის მეფე კონსტანტინე მთელი ძალისხმევით ცდილობს ქართული სახელმწიფოს გაერთიანებას. ამავე მიზანს ემსახურება მის მიერ 1490 წლისათვის მოწვეული დარბაზი, სადაც ევაგრე კათოლიკოსიც მონაწილეობდა. კონსტანტინე -მ „შემოკრიბნა კათალიკოზი, ეპისკოპოსნი და წარჩინებულნი თჳსნი და განიზრახვიდა, თუ რაჲ ჰყონ განდგომილებისათჳს ქუეყანათა და ვითარ მოაგონ კუალად მეფობასავე თჳსსა“.

მრავალმხრივ საინტერესოა 1500/1503 წლებით დათარიღებული კუმურდოს ეპისკოპოს გერასიმეს ევაგრე კათოლიკოსისადმი გაცემული ერთგულების ფიცის წიგნი. კუმურდოს ეპისკოპოსი, არსებული ტრადიციის თანახმად, აძლევს რა კათოლიკოსს ერთგულების პირობას, თავის მაკურთხეველ მღვდელმთავრად მოიხსენიებს. ასევე, გერასიმე კუმურდოელი დებს აღთქმას, წირვა-ლოცვისას როგორც კათოლიკოსის, ისე მეფის მოხსენიების თაობაზე.
აბრაამ II აბალაკი

აბრაჰამ , აბრამ აბალაკი — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1492-1497 წლებში.

აბრაამ აბალაკი მოქმედ კათოლიკოსად ჩანს 1492, 1493 და 1497 წლებით დათარიღებულ საბუთებში. მის მიერ საკათოლიკოსო ტახტის დაკავების დროისთვის ერთიანი ქართული სახელმწიფოს დაშლა სრული რეალობაა.

1497 წლით დათარიღებული საბუთიდან ირკვევა, რომ აბრაამ კათოლიკოსს განუახლებია მეტეხის ღვთისმშობლის მონასტრის თამარ მეფის დროინდელი წისქვილი და აუშენებია ორი ახალი წისქვილი, ამავე მონასტრისათვის შეუწირავს საზეთედ ორი წისქვილი და ვენახი.
გიორგი მდივანი

გიორგი დავითის ძე მდივანი (დ. 13 სექტემბერი, 1905, სოფ. სასახლე (ქვედა საზანო), ახლანდელი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი — გ. 10 ოქტომბერი, 1981, თბილისი) — ქართველი დრამატურგი და სცენარისტი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
ქუთაისის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, შევიდა თბილისის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე, სადაც სწავლობდა 1924–1926 წლებში. მისი ლიტერატურული ნათლობა მოხდა 1922 წელს. სულ მალე აირჩიეს დასავლეთ საქართველოს პროლეტარულ მწერალთა კავშირის პასუხისმგებელ მდივნად. პირველი აღიარება ახალგაზრდა დრამატურგს მოუტანა პიესა „ალკაზარმა“, რომელიც რუსთაველის თეატრში დაიდგა 1936 წელს. 30-იანი წლებიდან მოყოლებული მისი პიესები სისტემატურად იდგმებოდა არა მარტო ქართულ სცენაზე, არამედ მთელ საბჭოთა კავშირში. განსაკუთრებული წარმატება ხვდა წილად: „ბატალიონი მიდის დასავლეთისაკენ“, „პარტიზანები“, „პეტრე ბაგრატიონი“, „ტერეზას დაბადების დღე“, „კონსული მოიტაცეს“, „შენი ძია მიშა“ და სხვა. ომის წლებში გიორგი მდივანი გაზეთ „პრავდის“ სამხედრო კორესპოდენტია. ნანახი და განცდილი ნიჭიერმა ხელოვანმა შემდგომ ასახა კინოსცენარებში: „მოსკოვის ზეცა“, „რიგითი ალექსანდრე მატროსოვი“ და სხვა. ის კინოში გამოჩნდა 1925 წელს. უკვე 1927 წელს დაწერა კინოსცენარი „ახალგაზრდობა იმარჯვებს“. ამას მოჰყვა მისი სცენარით გადაღებული ფილმები: „ფრთოსანი მღებავი“, „დაკარგული სამოთხე“, „ჩვენი ეზო“, „ხევსურული ბალადა“, „საბუდარელი ჭაბუკი“ და სხვა. სულ საქართველოში გიორგი მდივნის სცენარით დაიდგა 21 ფილმი.

აღსანიშნავია, რომ დრამატურგის ერთ-ერთ ფილმს „ჩემი ბებია“, რომელიც გადაიღო რეჟისორმა კ. მიქაბერიძემ ოციანი წლების ბოლოს მთავრობის მიერ უნდობლობის გამო ყადაღა დაედო. მხოლოდ 70-იან წლებში გამოვიდა ფართო ეკრანებზე.

გიორგი მდივნის სცენარები დიდი პოპულარობით სარგებლობდა უცხოეთშიც. მაგალითად: „საბჭოთა კავშირი იტალიელების თვალით“, „მზესუმზირა“, „5 რგოლის ისტორია“ (იტალია), „გენერლები და ვარსკვლავები“ (უნგრეთი), „დიდი გზა“ (ჩეხოსლოვაკია).

1984 წელს მისი სახელი მიენიჭა ქვედა საზანოს სოფლის სკოლას.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ფილმოგრაფია
სცენარის ავტორი ფილმებისა
1928:„ახალგაზრდობა იმარჯვებს“ რეჟ. მიხეილ გელოვანი
1929:„ჩემი ბებია“ რეჟ. კოტე მიქაბერიძე
1930:„უგუბზიარა“ რეჟ. დავით რონდელი
1930:„მამობილი“ რეჟ. გრიგოლ ლომიძე
1930:„ამერიკანკა“ რეჟ. ლეო ესაკია
1931:„დამკვრელი“ რეჟ. მიხეილ გელოვანი
1932:„შაქირი (როტე ფანე)“ რეჟ. ლეო ესაკია
1936:„ფრთოსანი მღებავი“ რეჟ. ლეო ესაკია
1937: „დაკარგული სამოთხე“ რეჟ. დავით რონდელი
1939:„სამშობლო“ რეჟ. ნიკოლოზ შენგელაია
1942:„ხიდი“ რეჟისორები კონსტანტინე პიპინაშვილი, შოთა მანაგაძე
1945: „ჭირვეული მეზობლები“ რეჟ. შოთა მანაგაძე
1951:„სამხრეთ ოსეთი“ რეჟისორები ირაკლი კანდელაკი, შალვა მარტაშვილი, ვლადიმერ ვალიშვილი
1956: „ჩვენი ეზო“ რეჟ. რევაზ (რეზო) ჩხეიძე
1957: „საბუდარელი ჭაბუკი“ რეჟ. შოთა მანაგაძე
1961: „კეთილი ადამიანები“ რეჟ. შოთა მანაგაძე
1965: „მიმინო“ რეჟ. თემურ ფალავანდიშვილი
1965:„ხევსურული ბალადა“ რეჟ. შოთა მანაგაძე
1980: „სახლი ლესნაიაზე“ რეჟ. ნიკოლოზ სანიშვილი

გადაღებულია ფილმებში
1930:„ამერიკანკა“ (არალეგალური სტამბის მუშა) რეჟ. ლეო ესაკია
სოფრომ მგალობლიშვილი

სოფრომ ზაქარიას ძე მგალობლიშვილი (დ. 20 ივლისი, 1851, დირბი, გორის მაზრა — გ. 30 ნოემბერი, 1925, თბილისი) — ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ჯერ გორის სასულიერო სასწავლებელი, შემდეგ, 1873 წელს თბილისის სასულიერო სემინარია, დაბრუნდა მშობლიურ ქალაქში, სადაც მუშაობდა რუსული და ქართული ენების მასწავლებლად. გარდა პედაგოგიური საქმიანობისა, სოფრომ მგალობლიშვილი გორში ეწეოდა ფართო საზოგადოებრივ-რევოლუციურ მოღვაწეობას. სემინარიის კედლებშივე გაიტაცა იგი ანტიმონარქიულმა განწყობილებამ. ახალგაზრდა პედაგოგი და მოწინავე იდეების მქადაგებელი გორის რაიონის დაბა-სოფლებში მართავდა წარმოდგენებს. ავრცელებდა არძალულ ლიტერატურას, რისთვისაც იგი ორჯერ დააპატიმრეს. შემდეგ სოფრომ მგალობლიშვილი ფოთშია, სადაც ერთხანს მუშაობდა საეპარქიო სამმართველოში, ხოლო 1897 წელს გადმოდის თბილისში და იწყებს სამსახურს სინოდის კანტორაში. 1910 წელს დაითხოვეს სინოდიდან და ამის შემდეგ იგი მთლიანად ებმება საზოგადოებრივ საქმიანობაში, აქტიურად თანამშრომლობს ჟურნალ-გაზეთებში.

მწერლობა სოფრომმა ჯერ კიდევ სემინარიაში დაიწყო. თანამშრომლობდა „დროებასა“ და „მნათობში“, სადაც ბეჭდავდა როგორც ორიგინალურ ნაწარმოებებს, ასევე თარგმნებსაც. მკითხველმა გულთბილად მიიღო მისმიერ ნათარგმნი ფრ. შილერის „ორლეანელი ქალწული“. ამის შემდეგ იგი სისტემატურად აქვეყნებდა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში საინტერესო მოთხრობებსა და მწვავე პუბლიცისტურ წერილებს. მისმა შესანიშნავმა მოთხრობებმა „დედა მაია“, „ღამის მეხრე ცეცო“, „წითელი სარჩული“, „ჯორ-ზაქარია“, „ყაყიტას ქურდები“ და ბევრმა სხვამ, სამუდამოდ დაიმკვიდრეს საპატიო ადგილი ქართულ ლიტერატურაში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ქრისტინე ცინცაძე

ქრისტინე ცინცაძე (დ. 1869, სუჯუნა — გ. 1956, ლანჩხუთი) — ქართველი მოჯირითე ქალი. მონაწილეობას იღებდა შოუში აშშ-ში.

დაიბადა სოფელ სუჯუნაში, მისი ქალიშვილობის გვარია ნოდია. ახალგაზრდობა ლანჩხუთში გაატარა და იქვე გათხოვდა 14 წლის ასაკში. შეეძინა სამი შვილი – ერთი ქალიშვილი და ორი ვაჟი. იყო თვითნასწავლი მკურნალი, ამზადებდა სხვადასხვა მალამოებს, ჰქონდა სამკურნალო წიგნი „კარაბადინი“, რომლითაც ხელმძღვანელობდა.

პირველად ქრისტინე სხვა ქალებთან ერთად ამერიკაში ლუკა ჩხარტიშვილმა ჩაიყვანა 1908 წელს. ცინცაძის მშობლები მის გამგზავრებაზე უარს აცხადებდნენ, მაგრამ მან მაინც თავისი გაიტანა. ამერიკაში წასვლამდე ლუკა ჩხარტიშვილი ავარჯიშებდა მონგრეულას ველზე. გადმოცემით ის ამერიკაში ჩიხტი-კოპში გამოპწყობილი ჩასულა. ის ცინცინატის ჯგუფში მოხვდა.

ქრისტინე ცინცაძე მაყურებელთა ყურადღებას იპყრობდა თავისი საოცარი გამბედაობით, ერთხელ ჯირითისას მას ცხენი წაექცა, ქრისტინემ ყბა დაჰკრა მიწას და კბილები ჩაემტვრა, მაგრამ უმალ წამოიჭრა, მოევლო ცხენს და განაგრძო ჭენება. ვაჟკაცური საქციელისათვის მხედარი ქალი ძვირფასი ტანსაცმლით, ფეხსაცმლით, ბეჭდითა და ოქროს საათით დააჯილდოვეს. ოთხი წლის განმავლობაში ქრისტინე სამჯერ ჩამოაგდო მისმა საყვარელმა ცხენმა „ნალიმ“ და ხელ-ფეხი მოსტეხა, მაგრამ გამომჯანმრთელების შემდეგ კვლავ ჯიუტად განაგრძობდა ჯირითს. ცინცაძის მოტაცება რამდენიმეჯერ სცადეს ამერიკელებმა, მაგრამ ქართველებმა თავი არ დაანებეს.

1912 წელს ქრისტინე ცინცაძე სამშობლოში დაბრუნდა. მას და სხვა მხედრებს სადგურში ლანჩხუთის მოსახლეობა დახვდა ოვაციებით. დაბრუნების შემდეგ იგი ისევ მონაწილეობდა დოღ-მარულაში, პირველი ადგილიც ბევრჯერ დაუკავებია და ერთხელ ჯილდოდ ათასი მანეთიც კი მიიღო სიკვდილის წინ ქრისტინემ თავისი კაბები და ნივთები საჩუქრად დაარიგა, ხოლო ამერიკიდან ჩამოტანილი ფოტოებითა და სხვა მრავალი საგნით გატენილი ზანდუკი თავისი ხელით დაწვა.
მიხეილ მგალობლიშვილი

მიხეილ ფილიპეს ძე მგალობლიშვილი (მგალობელი) (დ. 12 ივლისი, 1887, ქუთაისი — გ. 27 თებერვალი, 1931, თბილისი) — ქართველი ექიმი, პროფესორი (1930). თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტის უმცროს მასწავლებელთა კოლეგია თავმჯდომარე (1922-1927).

ბიოგრაფია
1904 წელს დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია და უმაღლესი სამედიცინო განათლების მისაღებად ჩაირიცხა ვენის უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტზე, რომლის სრული კურსი დაამთავრა 1910 წელს. იმავე წელს სახელმწიფო გამოცდები ჩააბარა ქ. ბაზელში (შვეიცარია). შემდეგი რავა თვე მუშაობდა ვენის კლინიკებში; 1911 წელს დაბრუნდა რუსეთში და ექიმის ხარისხის მოსაპოვებლად გამოცდები ჩააბარა ქ. ყაზანის უნივერსიტეტში;1912 წელს დიდად განსწავლული სპეციალისტი დაბრუნდა საქართველოში და მუშაობა დაიწყო ქ. ქუთაისში ერობის ექიმად.

1914–1919 წწ. მუშაობდა ქ. თბილისში „ქალაქთა კავშირის ქირურგიულ ლაზარეთში“ პროფესორ გრიგოლ მუხაძესთან ერთად და ორდინატორად „ოლღას სახელობის საბებიო ინსტიტუტში“; 1919 წელს განაგებს რკინიგზის საავადმყოფოს სამეანო-გინეკოლოგიურ განყოფილებას, 1920 წლის სექტემბერში არჩეული იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტის გინეკოლოგიური კლინიკის უფროს ასისტენტად პროფესორ გაბრიელ ღამბარაშვილთან. ამავე დროს აქტიურად მონაწილეობდა წითელი ჯვრის ორგანიზაციაში; იყო ჟურნალ „თანამედროვე მედიცინის“ პირველი რედაქტრი. 1925 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე — „საშვილოსნოს ფიბრომიომების ეტიოლოგიის და წამლობის საკითხებისთვის“, იმავე წელს უნივერსიტეტის მიერ სამეცნიერო მიზნით 7 თვით იყო მივლინებული გერმანიასა და საფრანგეთში მკურნალობის ახალი მეთოდების შესასწავლად. 1926 მიენიჭა პრივატ-დოცენტის წოდება; უნივერსიტეტში კითხულობდა ლექციებსდა და პარალელურად ეწეოდა პრაქტიკულ საქმიანობას. 1930 წელს აირჩიეს პროფესორად; გამოქვეყნებული ჰქონდა სამეცნიერო შრომები ქართულ, რუსულ და გერმანულ ენებზე. მისი სამეცნიერო კვლევის საგანს წარმოადგენდა საშვილოსნოს სიმსივნები და ჰიპერპლაზია, ქალის სასქესო ორგანოების ტუბერკულოზი, თამბაქოს გავლენა ქალის სასქესო სფეროზე, გინეკოლოგიური დაავადებების ოპერაციული მკურნალობის საკითხები და სხვა.

43 წლის ასაკში უეცრად გარდაიცვალა კლინიკაში მორიგი ოპერაციის წარმატებით დასრულების შემდეგ.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ვლადიმერ მაჭავარიანი

ვლადიმერ გიორგის ძე მაჭავარიანი (დ. 6 აგვისტო, 1906, ბათუმი — გ. 6 იანვარი, 1986, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
პირველდაწყებითი განათლება ხაშურის სარკინიგზო სკოლაში მიიღო, შემდეგ კი თბილისის პირველ შრომის სკოლაში სწავლობდა. სრულიად ახალგაზრდა ჩაება საზოგადოებრივ საქმიანობაში. მოგვიანებით, 1931 წელს, დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკური ფაკულტეტი, შემდეგ ასპირანტურა, მაგრამ საზოგადოებრივ საქმიანობას არ ჩამოშორებია. 1928 წელს ტუვაში ჩაატარა რევოლუციური ახალგაზრდბის ყრილობა. შემდეგ მონღოლეთშია, იქიდან გადავიდა ტიბეტში. იმავე წლის ბოლოს მოსკოვში გამოქვეყნდა მისი პირველი წიგნი „ტანა-ტუვა“.

1929 წელს იგი ბელგიაში როგორც ახალგაზრდობის კომუნისტური ინტერნაციონალიზმის აქტიური წევრი დააპატიმრეს. გათავისუფლების შემდეგ თავი შეაფარა ლუქსემბურგსა და ბერლინს. 1930 წელს დაბრუნდა სამშობლოში და მუშაობდა საქართველოს კომკავშირის ცენტრალური კომიტეტის აგიტაციის განყოფილების გამგის მოადგილედ, შემდეგ ახალგაზრდობის კომუნისტური ინტერნაციონალის ახლო აღმოსავლეთის განყოფილების გამგე იყო, პარტიის თბილისის კომიტეტის აგიტმასობრივი განყოფილების გამგე, ხელოვნების საქმეთა სამმართველოს უროსის მოადგილე, ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტის სწავლული მდივანი, დირექტორის მოადგილე, ჟურნალ „დროშის“ რედაქტორი, თბილისის ილია ჭავჭავაძის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორი, საქართველოს განათლების მინისტრის პირველი მოადგილე, კინოსტუდიის დირექტორი და სხვა.

ომის დაწყებისთანავე მოხალისედ წავიდა ფრონტზე, სადაც რედაქტორობდა ქართულ საფრონტო გაზეთებს.

ლიტერატურული მოღვაწეობა ვლადიმერ მაჭავარიანმა 1924 წელს დაიწყო. ცნობილია მისი ნაშრომები ლიტერატური თეორიაში. მწერლის კალამს ეკუთვნის აგრეთვე საინტერესო წერილები და გამოსავლები ცნობილ ქართველ მოღვაწეებზე: კოტე მარჯანიშვილზე, შალვა დადიანზე, ანა კალანდაძეზე და სხვაზე. დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
მიხეილ ჯავახიშვილის ქუჩა

მიხეილ ჯავახიშვილის ქუჩა — ისტორიული ქუჩა თბილისში, მდებარეობს მთაწმინდის რაიონში, ვერის უბანში. პირველი რესპუბლიკის მოედნიდან გალაკტიონის ხიდამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. თბილისის 1876 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც პირველი დაღმართი, 1897 წლის გეგმაზე — როგორც ვერის დაღმართი, 1910 წლის გეგმაზე — როგორც ვერის ხიდის ქუჩა. 1923 წლიდან არკადი ელბაქიძის დაღმართი დაერქვა. 1995 წელს მიხეილ ჯავახიშვილის სახელი ეწოდა (იგი 1931–1937 წლებში ამ ქუჩაზე ცხოვრობდა). ქუჩაზე განთავსებულია მიხეილ ჯავახიშვილის სახლ-მუზეუმი.

ისტორია
ქუჩის ადრეული სახელია ვერის დაღმართი. ვერის დაღმართის გაჭრის შემდეგ გაიზარდა ვერის ხიდის მნიშვნელობა. ამ გზით თულუხჩები ქალაქში წყალს ეზიდებოდნენ, ხოლო გზის მიმდებარე ფერდობები ნაგავსაყრელად იყო გამოყენებული. ვერის ახლანდელი გალაკტიონის ხიდის აგების შემდეგ გაიყვანეს „კონკის“ ხაზი. 1905 წლიდან — ტრამვაის ხაზი. 1932 წელს დაღმართი გაფართოვდა, აიგო მრავალი შენობა და იგი მტკვრის მარჯვენა და მარცხენა სანაპიროების დამაკავშირებელ მძლავრი განივი მაგისტრალის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან მონაკვეთად იქცა. ამით უახლოესი კავშირი დამყარდა გოლოვინის პროსპექტს (ახლანდ. რუსთაველის გამზირი), ვერის უბანსა და რკინიგზის სადგურს შორის. ამ დაღმართზე იდგა თბილისის ცირკის ძველი შენობა.

1919 წლის 13 სექტემბერს ვერის დაღმართზე არკადი ელბაქიძის მიერ მოეწყო ტერორისტული აქტი, რომლის შედეგადაც ყუმბარით მძიმედ დაიჭრა გენერალ ანტონ დენიკინის პირადი წარმომადგენელი საქართველოში გენერალი ნიკოლოზ ბარათოვი. ტერორისტულ აქტში არკადი ელბაქიძესთან ერთად მონაწილეობდნენ ვასილ (ვასიკო) წივწივაძე, ტიტე ლორთქიფანიძე, დანდუროვი და სხვ. ტერორისტული აქტის დროს დაიღუპა თვით არკადი ელბაქიძეც.

1922 წლის 14 ივლისის ღამით რევოლუცინერ კამოს (სიმონ ტერ-პეტროსიანი) ველოსიპედი დაეჯახა ცარიელ ავტომობილს, რომელმაც იგი გადაისროლა ველოსიპედიდან ქვაფენილზე. კამო ჩავარდა უგონო მდგომარეობაში, რომლიდანაც გარდაცვალებამდე, რომელიც მოჰყვა ორი საათის შემდეგ, განსვენებული ვეღარ გამოვიდა.

2015 წელს ქუჩა ჩაინგრა, აღდგენითი სამუშაოების შემდეგ ქუჩაზე არსებული ძველი თბილისისთვის დამახასიათებელი ქვაფენილი მოდიფიცირებული ასფალტით შეიცვალა. ქუჩაზეა ღვინის ქარხანა „ვერე+“. ქუჩის დასაწყისში, ყოფილ ბაზრის ადგილას გაშენებულ სკვერში დგას სკულპტურული კომპოზიცია „სამაია“ (მოქანდაკეები: თ. ჭყონია, გ. ქართველიშვილი, ნელი ალექსიძე. არქიტექტორი ზ. თავართქილაძე). გიგა ლორთქიფანიძის სახელობის სკვერში (სახელი მიენიჭა 2014 წელს) 2015 წელს დაიდგა მისი ბიუსტი (მოქანდაკე ზურაბ წერეთელი); მანამდე ამ კვარცხლბეკზე იდგა მარი ბროსეს ბიუსტი (1994, ბრინჯაო), რომელიც 2004 წელს მოიპარეს.
გიორგი მაჭავარიანი

გიორგი ალექსანდრეს ძე მაჭავარიანი (დ. 15 ივნისი, 1920, თბილისი — გ. 28 ოქტომბერი, 1993, იქვე) — ქართველი ექიმი.

ბიოგრაფია
დაიბადა პროფესორ ალექსანდრე მაჭავარიანისა და პირველი ქართველი აგრონომი ქალის ეკატერინე ჯანდიერის ოჯახში. 1958 წელს მოიპოვა მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი, 1976 წელს მიანიჭეს დოცენტის წოდება. იგი თითქმის ნახევარი საუკუნის მანძილზე მოღვაწეობდა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტის ქირურგიის კათედრაზე.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
გივი მაჭავარიანი

გივი ირაკლის ძე მაჭავარიანი (დ. 5 დეკემბერი, 1927, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 27 აგვისტო, 1968, სეგედი, უნგრეთი) — ქართველი ენათმეცნიერი და პროფესორი.

ბიოგრაფია
1950 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის კავკასიურ ენათა განყოფილება, შემდეგ ასპირანტურა. უკანასკნელი 14 წელი ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1966 წელს მიენიჭა ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი. იგი იყო ფართო დიაპაზონის მეცნიერი. ერკვეოდა მომიჯნავე ჰუმანიტარულ დარგებშიც, მაგრამ ცენტრალური ადგილი მის სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობაში მაინც ქართველური ენების სტრუქტურისა და ისტორიის შესწავლას ეჭირა. მის მიერ შექმნილმა ფუნდამენტურმა მონოგრაფიებმა: „სონანტთა სისტემა და აბლაუტი ქართველურ ენებში“ (თამაზ გამყრელიძესთან ერთად) და „საერთო-ქართული კონსონანტური სისტემა“, ავტორს საბოლოოდ მოუხვეჭა ქართველური ენების გამოჩენილი მკვლევრის სახელი, იგი აღიარეს ისეთმა საბჭოთა და უცხოელმა ენეთმეცნიერებმა როგორებიც იყვნენ ვიქტორ ჟირმუნსკი, ვლადისლავ ილიჩ-სვიტიჩი, ჰანს ფოგტი, ვიტტორე პიზანი, უინფრედ ლემანი, რომან იაკობსონი და სხვანი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
შალვა მაყაშვილი

შალვა კონსტანტინეს ძე მაყაშვილი (დ. 11 აპრილი, 1903, თბილისი — გ. 28 ოქტომბერი, 1990, იქვე) — ქართველი მხატვარი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე. ქართველი პოეტი კოტე მაყაშვილის შვილი და ეკატერინე გაბაშვილის შვილიშვილი.

ბიოგრაფია
1923 წელს შევიდა თბილისის სამხატვრო აკადემიის ფერწერის ფაკულტეტზე, სადაც ოსტატდებოდა გიგო გაბაშვილის ხელმძღვანელობით. აკადემია დაამთავრა 1929 წელს და დაიწყო დამოუკიდებელი შემოქმედებითი საქმიანობა, გახდა მხატვართა გაერთიანების წევრი, აქტიურად ჩაება შემოქმედებით პროცესში. 50 წლის განმავლობაში მისი ნამუშევრები „მცხეთა“, „ანანური“, „სვანეთი“, „შიო-მღვიმე“, „სიონი“, „ფიტარეთი“, „ზარზმა“ და სხვა, ამშვენებდა ჩვენში მოწყობილ თითქმის ყველა გამოფენას.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ქეთევან მაღალაშვილი

ქეთევან კონსტანტინეს ასული მაღალაშვილი (დ. 7 აპრილი, 1894, ქუთაისი — გ. 30 მაისი, 1973, თბილისი) — ქართველი ფერმწერი-პორტრეტისტი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო მხატვარი (1961). მისი მეუღლე იყო დიმიტრი შევარდნაძე.

ბიოგრაფია
საშუალო განათლება თბილისში მიიღო. 1911 წელს შევიდა სახვითი ხელოვნების წამახალისებელი კავკასიის საზოგადოების სკოლაში, სადაც მას ასწავლიდნენ მოსე თოიძე და იაკობ ნიკოლაძე.

1915 წელს სწავლა განაგრძო მოსკოვის ფერწერის, ძერწვისა და ხუროთმოძღვრების სკოლაში. აქ მისი ხელმძღვანელები იყვნენ ცნობილი მხატვრები და პედაგოგები კ. კოროვინი და ნ. კასატკინი. 1917 წელს დაბრუნდა სამშობლოში და მუშაობა დაიწყო ბიბლიოთეკარად. აქ იგი შეხვდა ცნობილ მოღვაწეს დიმიტრი შევარდნაძეს, რომლის რჩევითაც მხატვარი ქალი დაინტერესდა ქართველ მოღვაწეთა პორტრეტების შექმნით.

1923 წელს საქართველოს განათლების კომისარიატს გაგზავნილი ჰყავდა საფრანგეთში მხატვრული ხელოვნების დასახვეწად. პარიზში იგი ოსტატდება კოლაროსის აკადემიაში.

1926 წელს ქეთევენ მაღალაშვილი სამშობლოს დაუბრუნდა შემდგარ ოსტატად. იგი მუშაობას იწყებს ხელოვნების მუზეუმში, სადაც დიდი სერიოზულობითა და მაღალი პროფესიონალიზმით იღებს საქართველოს სხვადასხვა ტაძრებში ძველი ქართული ფრესკების და მოზაიკების პირებს.

დაჯილდოებული იყო შრომის წითელი დროშის და ორი „საპატიო ნიშნის“ ორდენებით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
მარჯანიშვილი

საკუთარი სახელი მარჯანიშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გიორგი მარჯანიშვილი — ხელოვნებათმცოდნე, პოლიტიკოსი
თამარ მარჯანიშვილი — სასულიერო პირი
თორნიკე მარჯანიშვილი — რეჟისორი
ელენე მარჯანიშვილი — მსახიობი
კოტე მარჯანიშვილი — რეჟისორი
კონსტანტინე მარჯანიშვილი — მათემატიკოსი
ლადო მარჯანიშვილი — მეზღვაური, თეატრალური მოღვაწე
ნიკოლოზ მარშაკი

ნიკოლოზ იაკობის ძე მარშაკი (დ. 15 თებერვალი, 1902, ტულა — გ. 30 დეკემბერი, 1962, თბილისი) — რუსი რეჟისორი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1955).

ბიოგრაფია
ჭაბუკობიდანვე ეზიარა თეატრს. 1918 წლიდან მონაწილეობდა თბილისის სცენის მოყვარეთა რუსულ წარმოდგენებში, როგორც მსახიობი და რეჟისორი. მისი დიდი მეცადინეობით 1927 წლის 18 აპრილს, პლეხანოვის სახელობის მუშათა კლუბში დაიდგა ამერიკელი პოეტის ჰ. ლონგფელოს მიხედვით ნ. ოგნევის პიესა „ჰაიავატა, იროკეზების ბელადი“. ეს თარიღი იქცა ამიერკავკასიაში პირველი საბავშვო თეატრის დაბადების დღედ — თბილისში ჩამოყალიბდა თბილისის მოზარდ მაყურებელთა რუსული თეატრი. მის კვალად 1928 წელს შეიქმნა თბილისის მოზარდ მაყურებელთა ქართული თეატრიც.

რუსულ მოზარდ მაყურებელთა თეატრს სამ ათეულ წელზე მეტი ხანი სათავეში ედგა მისი დამააარსებელი ნ. მარშაკი, რომელიც სიცოცხლის ბოლო ორი წელი ხელმძღვანელობდა ჯერ ქ. კალინინის, შემდეგ ტულის მოზარდ მაყურებელთა თეატრებს.

მისი დადგმებიდან აღსანიშნავია შილერის „ვერაგობა და სიყვარული“, ს. მარშაკის „ტომ სოიერის თავგადასავალი“ (მ. ტვენის მიხედვით), ა. ბრუნშტეინის „ცისფერი და ვარდისფერი“, „ახალგაზრდა გვარდია“ (ა. ფადეევის მიხედვით), ვ. როზოვის „გზა მშვიდობისა“ და სხვები.

ნიკოლოზ მარშაკის ხელმძღვანელობით პირველი ნაბიჯები გადადგა შემდგომში ცნობილმა რეჟისორმა გ. ტოვსტონოგოვმა. აკაკი წერეთლის „პატარა კახში“ შედგა შემდგომში საყოველთაოდ აღიარებული მსახიობის ევგენი ლებედევის დებიუტი. ამ თეატრის სკოლა გაიარეს ისეთმა ცნობილმა სცენარისტებმა და რეჟისორებმა, როგორებიც არიან ბ. დობროდეევი, ა. გრებნევი, ლ. კულიჯანოვი, ალ. გინზბურგი, კ. შახ-ნაზაროვი. აქ იღწვოდნენ დირიჟორი ო. დიმიტრიადი, კომპოზიტორი შ. მშველიძე და სხვა მრავალი გამოჩენილი ხელოვანნი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
მარიჯანი

მარიჯანი (ნამდვილი სახელი — მარიამ მარკოზის ასული ტყემალაძე-ალექსიძე; დ. 12 ივნისი, 1890, თბილისი — გ. 9 მაისი, 1978, იქვე) — ქართველი პოეტი, ქართული საბავშვო ლიტერატურის ერთ-ერთი ფუძემდებელი.

ბიოგრაფია
1908 წელს დაამთავრა წმინდა ნინოს ქალთა სასწავლებელი, ხოლო 1922 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგია-ფილოსოფიის ფაკულტეტი. მისი პირველი ლექსი „ტბა“ 1916 წელს გამოქვეყნდა გაზეთ „სახალხო ფურცელში“, ხოლო კრებული ლექსები 1921 წელს. აქედან მოყოლებული პოეტი ქალის ნაწარმოებები სისტემატურად იბეჭდებოდა ქართულ პერიოდიკაში, გამოდიოდა ცალკე წიგნებად. მარიჯანის შემოქმედებისათვის დამახასიათებელია ნატიფი ლირიზმი, ორიგინალური თვალთახედვა. განსაკუთრებით ნაყოფიერად მოღვაწეობდა საბავშვო მწერლობაში.

აღსანიშნავია მარიჯანის მთარგმნელობითი მოღვაწეობა. სწორედ მან გააცნო ქართველ ბავშვებს ს. მიხალკოვის, კ. ჩუკოვსკის, ე. შვარცის, მ. ალიგერის, ა. ტოლსტოის შემოქმედება. მისი თარგმნილი პიესები წლების განმავლობაში წარმატებით იდგმებოდა ჩვენი თეატრების სცენებზე.

მწერალი აქტიური საზოგადოებრივი ცხოვრებით ცხოვრობდა 20 წლის მანძილზე საქართველოს მწერალთა კავშირში მუშაობდა საბავშვო ლიტერატურის სექციის მდივან-კონსულტანტად და ამითაც ხელს უწყობდა საბავშვო ლიტერატურის წინსვლის საქმეს. დაჯილდოვებული იყო იაკობ გოგებაშვილის პრემიით და შრომის წითელი დროშის ორდენით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ტეფნახტ I

შეპსესრე ტეფნახტი (ასევე ტეფნახტი, ტეხნადისი, ტნეფჰაქთოსი) — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) ოცდამეოთხე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა მესამე გარდამავალი პერიოდის დროს. ტეფნახტმა 7 წელი იმეფა, მისი მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 732 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 725 წელს. ფარაონის ტიტულამდე ტეფნახტი იწოდებოდა, როგორც „დასავლეთის დიდი მეთაური“ და „საისის პრინცი“, მოგვიანებით ძალაუფლებით ოცდამეორე დინასტიის უკანასკნელ ფარაონს ოსორკონ -ს გაუტოლდა. ტეფნახტი ფაქტობრივად საისის მეორე მმართველი იყო.
ჯეიმზ უორდი

ჯეიმზ მან უორდი (; დ. 26 აპრილი, 1889, გლაზგო — გ. 16 იანვარი, 1962, კემბრიჯი) — ბრიტანელი მეცნიერი, გეოლოგი, მკვლევარი, ერნესტ შეკლტონის საიმპერიო ტრანსარქტიკული ექსპედიციის, გრენლანდიის აღმოსავლეთ და დასავლეთ სანაპიროებსა და შპიცბერგენზე მოწყობილი მრავალი ექსპედიციის მონაწილე. სკოტის პოლარული კვლევების ინსტიტუტის ერთ-ერთი დამაარსებელი. მრავალი სამეცნიერო საზოგადოების დამსახურებული წევრი.

ადრეული წლები
დაიბადა 1889 წლის 26 აპრილს გლაზგოში (შოტლანდია), ჯონ უორდისა და ჯეინ კეტრინ მარდის ოჯახში. დაამთავრა „გლაზგოს აკადემიის“ სახელით ცნობილი სკოლა. გეოლოგიის ბაკალავრის ხარისხი მიიღო გლაზგოს უნივერსიტეტში. შემდეგ გადავიდა კემბრიჯში მდებარე სენტ-ჯონსის კოლეჯში, სადაც სწავლასთან ერთად სამეცნიერო მოღვაწეობა დაიწყო. ამ პერიოდში დაუახლოვდა ფრენკ დებენჰემსა და რეიმონდ პრისტლის — რობერტ სკოტის ბოლო ანტარქტიკული ექსპედიციის მეცნიერ-მონაწილეებს. ამ ორ მეცნიერთა ერთად მუშაობისას ჯეიმზ უორდის ექსპედიციებისა და სამეცნიერო აღმოჩენების მიმართ ინტერესი გაუღრმავდა და რეიმონდ პრისტლის რეკომენდაციით იგი შეკლტონმა თავის პირველ ექსპედიციაში ჩართო, როგორც სამეცნიერო შტატის ხელმძღვანელ-გეოლოგი.
მულახის თემი

მულახის თემი (მულახის ადმინისტრაციული ერთეული; ) — თემი ზემო სვანეთში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, აერთიანებს 11 სოფელს: ჭოლაში (თემის ცენტრი), არცხელი, ზარდლაში, ლახირი, მაჯვდიერი, მურშკელი, ჟაბეში, ჟამუში, ღვებრა, ჩვაბიანი, ცალდაში. მულახთან ახლოს მდებარეობს კურორტი თეთნულდი.

დემოგრაფია
ზოგადი
2002 წლის აღწერის მონაცემებით თემში ცხოვრობდა 1 007 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, თემში ცხოვრობს 608 კაცი საიდანაც 318 მამაკაცია, ხოლო 290 ქალი

სოფლების მიხედვით