iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტუპი-გუარანის ენები

ტუპი-გუარანის ენები — სამხრეთ ამერიკაში ყველაზე მეტად გავრცელებული ტუპის ენების ქვეოჯახი. ის შეიცავს 50 ენას, მათგან ყველაზე მეტად ცნობილია: გუარანი და ტუპი.

ენები
როდრიგესმა (1984-1985) წლებში ტუპი-გუარანის ენები რვა ჯგუფად დაყო:

გუარანი ( ჯგუფი): გუაიაკი, ჩირიგუანო, შეტა, სიმბა
გუარაიუ–სირიონო–ჰორა ( ჯგუფი): გუარაიუ, სირიონო, ხორა, პაუსერნა
ტუპი ( ჯგუფი): ტუპი, ლინგვა-ჟერალი), კოკამა, ტუპინამბა, (დიალექტები: ნენგატუ და პოტიგუარა)
 ჯგუფი: აკუავა, ავა-კანუეირო, ტაპირაპე, ტენეტეხარა (დიალექტი გუაჟაჟარა)
 ჯგუფი: ხინგუ-ასურინი, კაიაბი, არავეტე
 ჯგუფი: აპიაკა, კავახიბი (რამდენიმე ვარიანტი), ურუ-ეი-ვაუ
კამაიურა ( ჯგუფი)
 ჯგუფი: ანამბე, ამანაიე, ემერილონი, გუაჟა, ვაიამპი, ზოე, ტაკუნიაპე, ტურივარა, კააპორი
წიგნი იესო ნავეს ძისა

წიგნი იესო ნავეს ძისა, იესო ნავეს ძე (ებრ. ְַֹֻׁ ִּ-ּ‎, იეშუა ბინ ნუნ) — ძველი აღთქმისა და ბიბლიის მეექვსე კანონიკური წიგნი. პირველი წინასწარმეტყველთა წიგნი. ებრაული ტრადიციის მიხედვით წიგნის ავტორად ითვლება თავად იესო ნავეს ძე (იმ უკანასკნელი სტრიქონების გარდა, სადაც მოთხრობილია მისი გარდაცვალება და დაკრძალვა. ტრადიციისავე მიხედვით მათი ავტორია წინასწარმეტყველი სამუილი). წიგნის სახელწოდებაც სწორედ მისი მთავარი გმირის, იესო ნავეს ძის სახელიდან მომდინარეობს, რომელიც ნიშნავს „იაჰვე იხსნის“. წიგნი მოსდევს მოსეს ხუთწიგნეულს და მემკვიდრეა იმის, ვინც ისრაელი ხალხი აღთქმულ მიწაზე მიიყვანა. მასთან მჭიდრო კავშირშია და თითქოს და აგრძელებს კიდეც მას. სწორედ ამ მსგავსების გამო მრავალი ბიბლიის კრიტიკოსი (დილმანი და სხვ.) ამ წიგნს მიაკუთვნებს მოსეს ხუთწიგნეულს და მოიხსენიებს „ექვსწიგნეულად“. ქრისტიანულ კანონში იესო ნავეს ძის წიგნი მიჩნეულია პირველ ისტორიულ წიგნად, ებრაულ კანონში კი ძველ წინასწარმეტყველთა პირველ წიგნად. ნაწარმოები სამ ნაწილად იყოფა:
 — პირველი ნაწილი: ისრაელთა ქანაანში შესვლისა და მათ პირველ დაპყრობათა შესახებ მოგვითხრობს;
 — მეორე ნაწილი: აღწერს ქანაანის ტერიტორიულ დაყოფას ისრაელის 12 ტომს შორის;
 — მესამე ნაწილი: კი ეპილოგის ფუნქციას ასრულებს. მასში აღწერილია იესო ნავეს ძის დასკვნითი სიტყვა და შექემის დიდი თავყრილობა, რომლის დროსაც ტომებმა ერთმანეთთან რელიგიური შეთანხმება დადეს.
წიგნი მოგვითხრობს ებრაელი ხალხის ისტორიას მოსეს გარდაცვალებიდან იესო ნავეს ძის გარდაცვალებამდე (1272-1244 წლები ძვ.წ.აღ.) და აღწერს ებრაული არმიის ქმედებებსა და საბრძოლო წესებს. დღევანდელი სახის მიღებამდე წიგნმა ჩამოყალიბების ხანგრძლივი და რთული პროცესი გაიარა, საბოლოო ფორმა მან ქრისტიანული ხანის დადგომამდე მცირე ხნით ადრე მიიღო.

თემატური გეგმა
ებრაელთა გადასვლა იორდანეზე (თავი 3-4);
იერიქონის დაპყრობა (თავი 5-6);
ომი ჰაღაისთან (თავი 7-8);
ომი ადონისედეკის ამორეველური კოალიციის წინააღმდეგ (თავი 9-10); ქებრონის აღება (10:36-37);
იესო ნავეს ძის ჯარი აღწევს ქალაქ სიდონამდე (11:7) და ანგრევს ქალაქ ხაცორს (11:10-11);
დაპყრობილი მიწების განაწილება ისრაელის ტომთა შორის.
სისხლის აღება

სისხლის აღება — გვაროვნულ წყობილებაში, წინაკლასობრივ საზოგადოებაში წარმოქმნილი და საყოველთაოდ გავრცელებული ჩვეულება — სამაგიეროს მიზღვა მკვლელობისათვის (ან დაჭრისათვის). ყველა ხალხსა და ქვეყანაში სისხლის აღება შურისძიების ერთ-ერთი სახეობა იყო. სისხლის აღების ჩვეულება მოითხოვდა, უპირველეს ყოვლისა, დამნაშავის დასჯას (მოკვლას, დაჭრას). შეიძლებოდა მკვლელის ნაცვლად მისი ახლობლის (შვილი, მამა, ძმა, ბიძაშვილი), ზოგან თანამოგვარის მოკვლა, რადგან, სისხლის აღების წესების თანახმად, მოსისხლედ ითვლებოდა მკვლელის მთელი გვარი. ხანდახან მოსისხლეობა გრძელდებოდა მოქიშპე მხარეებს შორის მოკლულთა ან დაჭრილთა რაოდენობის გათანაბრებამდე. სისხლის აღების ჩვეულებას კლასობრივ საზოგადოებაში შეენაცვლა კომპოზიცია. უმთავრეს შემთხვევაში თემის ბჭეები იყენებდნენ კომპოზიციის წესს, დამნაშავეს განსაზღვრულ თანხას (ფულადი ან ნატურით) ახდევონებდნენ დაზარალებულის სასარგებლოდ და მოსისხლეთა შერიგებას აღწევდნენ. სისხლის აღების ჩვეულება და მისი შეზღუდვისა თუ აღმოფხვრისაკენ მიმართული ღონისძიებანი ასახულია ძველი ქართული საკანონმდებლო ძეგლებში, როგორიცაა გიორგი ბრწყინვალის „ძეგლის დადება მეფეთ-მეფის გიორგის მიერ“, ბექას და აღბუღას სამართალი, ლევან და ვახტანგ (ალმასხან) ბატონიშვილების „განჩინება ბარისა და მთიურთა ადგილთა“.
ნაკუნდაის ეროვნული პარკი

ნაკუნდაის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი პარაგვაიში, ალტო-პარანის დეპარტამენტის ნაკუნდაის რაიონში. მოიცავს 20 კმ²-ს. პარკის ტერიტორიაზე მდებარეობს მოზრდილი ჩანჩქერი 35-40 მ სიმაღლის სალტო-ნაკუნდაი.

პარკის მთავარი მიზანია რეგიონის ფლორისა და ფაუნის დაცვა, ბუნების რესურსებისა და გეოგრაფიული რეგიონის შენარჩუნება.
სან-ლორენსო (პარაგვაი)

სან-ლორენსო — ქალაქი პარაგვაიში, ცენტრალურ დეპარტამენტში. მდებარეობს დედაქალაქ ასუნსიონიდან 10 კმ-ის დაშორებით. წარმოადგენს პარაგვაის მესამე ყველაზე ხალხმრავალ ქალაქს. საქმიანობის მთავარი სფერო კომერციაა. ქალაქში ფუნქციონირებს ასუნსიონის ეროვნული უნივერსიტეტის კამპუსი. განთავსებულია სან-ლორენსოს კათოლიკური ეპარქიის ცენტრი.
ლუკე (პარაგვაი)

ლუკე — ქალაქი პარაგვაიში, ცენტრალურ დეპარტამენტში, დიდი ასუნსიონის მეტროპოლიური არეალის ნაწილი. 1868 წელს, პარაგვაის ომების დროს, იგი ქვეყნის დედაქალაქი იყო. წარმოადგენს მეტროპოლიის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ქალაქს. ემსახურება სილვიო პეტიროსის საერთაშორისო აეროპორტი, რომელიც ყველაზე მნიშვნელოვანი აეროპორტია ქვეყანაში. აქვე მდებარეობს სამხრეთ ამერიკის ფეხბურთის კონფედერაციის შტაბ-ბინა.

ლუკეში დაიბადა პარაგვაელი ფეხბურთელი ხოსე ლუის ჩილავერტი.

ქალაქში აწარმოებენ გიტარებს და პარაგვაუ არფებს, ასევე ოქროსა და ვერცხლის ფილიგრანულ იუვილერიას.
ლამბარე

ლამბარე — ქალაქი პარაგვაიში, ცენტრალურ დეპარტამენტში. მიეკუთვნება დიდი ასუნსიონის მეტროპოლიურ არეალს. დაფუძნდა 1766 წელს. 2008 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 140 498 ადამიანს შეადგენს.

ქალაქი გაშენებულია ასუნსიონიდან დასავლეთით, მდინარე პარანის პანირებზე, არგენტინის საზღვრიდან 3 კილომეტრში. მის საზღვრებში, ასუნსიონის ცენტრიდან 2 კმ-ში მდებარეობს ასუნსიონის რეგიონის უმაღლესი მწვერვალი, რომელიც ქალაქს გადმოჰყურებს.
69 (ჯგუფი)

69 — ქართული როკ-ჯგუფი. შეიქმნა 1989 წელს. თავდაპირველი წევრები იყვნენ უჩა ჩაჩხიანი (ბასი, ვოკალი, კომპოზიტორი), ბაკუნა ნოზაძე (წამყვანი გიტარა, არანჟირება), კოტე ფალავანდიშვილი (კლავიშიანი საკრავები), მინდია გაბაშვილი (დასარტყმელი საკრავები) და გია თაბუკაშვილი (გიტარა). ჯგუფის ამ შემადგენლობამ სულ ორი წელი იარსება და 1991 წელს დაიშალა. 1996-ში უჩა ჩაჩხიანმა კოლექტივი აღადგინა და რამდენიმე სიმღერა ჩაწერა. კოლექტივი ასრულებდა ალტერნატიული როკის ჟანრის მუსიკას.

2006 წელს უჩა ჩაჩხიანი გარდაიცვალა და ჯგუფი 69 დაიშალა.

დისკოგრაფია
„ტრიუმფალური სვლა მზისკენ“
„ჩვენი ცა“
შუა აღმოსავლეთი

შუა აღმოსავლეთი — დასავლეთი აზიის პირობითი სახელწოდება, რომელიც მდებარეობს ევროპასა და პაკისტანს შორის. ზოგჯერ უცხოურ ლიტერატურაში ცვლის ტერმინს ახლო აღმოსავლეთი, უფრო ხშირად კი გულისხმობს ახლო აღმოსავლეთს ირანთან, პაკისტანთან და ავღანეთთან ერთად და ამიტომ უმეტესად იხმარება არა ცალკე, არამედ გაერთიანებულ ტერმინად — „ახლო და შუა აღმოსავლეთი“.

ტერმინი „შუა აღმოსავლეთი“ წარმოიშვა 1850-იან წლებში ბრიტანეთის ინდოეთის ადმინისტრაციაში. თუმცა დიდი პოპულარობა ამ ტერმინმა მოიპოვა ამერიკელი ისტორიკოსის ალფრედ თაიერ მეჰენის წყალობით, რომელმაც 1902 წელს შემოიღო აღნიშნული ტერმინი არაბეთის ნახევარკუნძულსა და ინდოეთს შორის არსებული მხარეების აღსანიშნავად. იმ დროისთვის ბრიტანული და რუსული იმპერიები იბრძოდნენ ცენტრალურ აზიაში გავლენისათვის (ამ დაპირისპირებამ მიიღო სახელწოდება „დიდი თამაში“). მეჰენი აცნობიერებდა არა მხოლოდ სტრატეგიულ მნიშვნელობას რეგიონში, არამედ მისი შუაგულის — სპარსეთის ყურის მნიშვნელობასაც, რომლის მიმდებარე ტერიტორიას უწოდა შუა აღმოსავლეთი და აღნიშნა, რომ სუეცის არხის შემდეგ ეს ტერიტორია არის დიდი ბრიტანეთისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი ადგილი.

ალფრედ მეჰენმა პირველად ტერმინი „შუა აღმოსავლეთი“ იხმარა 1902 წელს სტატიაში „სპარსეთის ყურე და საერთაშორისო ურთიერთობები“. აღნიშნული სტატია ხელახლა გამოიცა -ის მიერ. მეორე მსოფლიო ომამდე თურქეთსა და ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროს რეგიონებს შორის სივრცეს უწოდებდნენ ახლო აღმოსავლეთს, მაშინ როდესაც შორეული აღმოსავლეთის ცენტრი ჩინეთი იყო, ხოლო შუა აღმოსავლეთი განიხილებოდა რეგიონი, რომელიც მოიცავდა მესოპოტამიას სახელმწიფო ბირმამდე. 1930-იანი წლების ბოლოს ქალაქ კაიროში ბრიტანელებმა შექმნეს შუააღმოსავლეთის სარდლობა.

მოგვიანებით ტერმინმა შუა აღმოსავლეთმა ფართოდ მოიკიდა ფეხი ევროპასა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში.

სახელმწიფოები
დედამიწისმცოდნეობა

დედამიწისმცოდნეობა (ზოგადი ფიზიკური გეოგრაფია) — ფიზიკური გეოგრაფიის დარგი, რომელიც შეისწავლის გეოგრაფიული გარსის შემადგენლობის, სტრუქტურისა და განვითარების უზოგადეს კანონზომიერებებს. ტერმინი დედამიწისმცოდნეობა ზოგჯერ იხმარება დედამიწის, როგორც პლანეტის შემსწავლელ დისცილინათა ერთობლიობის შემოკლებული სახელი. ეს მეცნიერული დისციპლინებია: გეოგრაფია, გეოფიზიკა, გეოლოგია და სხვ. ტერმინი დედამიწისმცოდნეობა პირველად შემოიღო გერმანელმა გეოგრაფმა კარლ რიტერმა საუკუნის დასაწყისში და იხმარებოდა დაახლოებით ქვეყანათმცოდნეობის გაგებით.

დედამიწისმცოდნეობას როგორც მეცნიერებას საფუძველი ჩაეყარა უძველეს დროში. მისი მეცნიერებად ჩამოყალიბება დაკავშირებულია გეოგრაფიის განვითარებასთან. დედამიწის შემეცნებისადმი კაცობრიობის ინტერესი ჯერ კიდევ ანტიკურ დროში ჩაისახა. ძველი ბერძენი მეცნიერები, ჩვენ წელთაღრიცხვამდე მივიდნენ იმ დასკვნამდე, რომ დედამიწა სფეროსებურია, ხოლო მოგვიანებით გამოითქვა იდეა, რომ დედამიწა ბრუნავს თავისი ღერძის ირგვლივ. ძველი ინდოელები დედამიწის ფორმას ლოტოსს ამსგავსებდნენ, ბაბილონელები და სხვა ხალხი — წყლით გარშემორტმყულ ბრტყელ დისკოს.

ზოგადი დედამიწისმცოდნეობის საკითხები პირველად წამოიჭრა ძველი ბერძენის მეცნიერის არისტოტელეს (ძვ. წ. 384 - ძვ. წ. 322) ნაშრომებში. მისი შრომა „მეტეოროლოგიკა“ არსებითად არის ზოგადი დედამიწისმცოდნეობის ერთიანი კურსი. მასში განხილულია: სინოტივის წრებრუნვის, ზედაპირული ჩამონადენის ხარჯზე მდინარეების წარმოშობის, დედამიწის ზედაპირის ცვლილებების, ზღვის დინებების, მიწისძვრების, დედამიწის ზონების საკითხები. ერატოსთენეს (დაახლ. ძვ. წ. 276 – ძვ. წ. 194) ეკუთვნის პირველი ზუსტი ცდა ქალაქებს ალექსანდრიასა და სიენას შორის მერიდიანის რკალის გაზომვით დედამიწის სიდიდის განსაზღვრა. ანტიკური ხანის მეცნიერები დედამიწას სამყაროს ცენტრად მიიჩნევდნენ. არისტარქე სამოსელი (ძვ. წ. 310 - ძვ. წ. 230) ჰელიოცენტრიზმის პოზიციებზე იდგა, სამყაროს ცენტრად მზე მიაჩნდა.

ზოგადი დედამიწისმცოდნეობის განვითარებაში დიდი წვლილი შეიტანა ძველ ბერძენმა ასტრონომმა და გეოგრაფმა კლავდიოს პტოლემემ, რომელმაც ჩამოაყალიბა გეოცენტრული მოძღვრება. პტოლემე ერთმანეთისაგან ანსხვავებდა გეოგრაფიასა და ქოროგრაფიას. დედამიწის სფერულობის იდეის სისწორე დამტკიცდა დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენების პერიოდში. 1543 წელს მიკოლაი კოპერნიკმა დაასაბუთა ჰელიოცენტრული კონცეფცია. დედამიწისმცოდნეობის წინსვლაში დიდი როლი ითამაშა აგრეთვე ბერნჰარდ ვარენიუსის, ალექსანდერ ჰუმბოლდტის, კარლ რიტერისა და სხვათა შეხედულებებმა და ნაშრომებმა.

დედამიწისმცოდნეობის ძირითადი მიზანია დედამიწის გეოგრაფიული გარსის შესწავლა, რომელშიც ერთმანეთს ეხებიან და ურთიერთქმედებენ ლითოსფერო, ჰიდროსფერო, ატმოსფერო და ბიოსფერო. ზოგი მკვლევარი გეოგრაფიულ გარსს ლანდშაფტურს უწოდებს (ეფრემოვი, 1969), ზოგიც კი ეპიგეოსფეროს (ისაჩენკო, 1965).
გერმანიის კულტურა

გერმანიის კულტურა — ფედერაციული სახელმწიფო განაგებს კულტურულ ინსტიტუტებს. გერმანიაში არის 240 თეატრი, ასობით სიმფონიური ორკესტრი, ათასობით მუზეუმი და 250 000-ზე მეტი ბიბლიოთეკა. აღნიშნულ კულტურულ ობიექტებს უამრავი მნახველი ჰყავს. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შესულია გერმანიის 36 ძეგლი.
ავრანლო

ავრანლო (ყოფილი თეზი) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის წალკის მუნიციპალიტეტში. ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი.

გეოგრაფია
ავრანლო მდებარეობს თრიალეთის ქედის სამხრეთით და სამსარის ქედის აღმოსავლეთით წალკის ქვაბულში, მდინარე ქციის ორივე ნაპირზე, მდინარე გუმბათის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1580 მეტრზე. წალკიდან დაშორებულია 30 კილომეტრით. სოფელში დგას ბერძნული და რუსული ეკლესიები. არის საჯარო სკოლა. აქ, გარდა ბერძნებისა, ეკომიგრანტი აჭარლებიც ცხოვრობენ. მცირე რაოდენობით არიან სომხებიც.

სოფელ ავრანლოს ესაზღვრება წალკის მუნიციპალიტეტის სოფლები: ჩრდილოეთით — რეხა და ხანდო, აღმოსავლეთით — გუმბათი, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — არწივანი, სამხრეთით — კუში და დასავლეთით — კიზილ-კილისა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 789 ადამიანი.

ისტორია
ისტორიულ წყაროებში ავრანლო თეზის სახელწოდებით პირველად 1691 წელს მოიხსენიება, როდესაც მეფე ერეკლე -მა ის ფარემუზ ჯავახიშვილს უწყალობა. ასევე იხსენიება 1718 წლის აღწერაში. ავრანლო უწოდეს 1828–1829 წლებში ოსმალეთიდან გადმოსახლებულმა ბერძნებმა.

საბჭოთა პერიოდში ავრანლოს სოფსაბჭოში შედიოდა ასევე სოფლები აშკალა, გუმბათი, ზემო აშკალა, რეხა და ხანდო. მოქმედებდა მეცხოველეობის საბჭოთა მეურნეობა.

ისტორიული ძეგლები
სოფლის მახლობლად მდებარეობს ძვ. წ. ათასწლეულის ბოლო მეოთხედის ავრანლოს ციკლოპური ციხე. ნაციხარის ტერიტორიაზე შემორჩენილია განვითარებული ფეოდალიზმის ხანის ეკლესია. აქვე იყო კლდეში გამოკვეთილი აბიბოს მონასტერი.
აბუ-ისა

აბუ-ისა იცხაკ ბენ იაკობ ალ-ისპაჰანი — ებრაული მესიანური სექტის ისავიტების ფუძემდებელი და ირანში არაბთა ხალიფატის წინააღმდეგ საუკუნეში წამოწყებული აჯანყების თავკაცი. აბუ-ისას ეს აჯანყება დასრულდა ქალაქ რაგის მახლობლად (თანამედროვე რეი, თეირანის სამხრეთით) მისი შენაერთების მარცხით, რომელიც მოიცავდა ათი ათას მეომარს. შესაძლოა აბუ-ისა თვითონაც დაიღუპა ამ ბრძოლაში, თუმცა ისავიტებს არ სჯეროდათ მისი სიკვდილის. აბუ-ისას მიაჩნდა, რომ მესიის მოსვლას წინ უსწრებდა ხუთი წინასწარმეტყველის მოვლინება (მათ შორის იესოს, მუჰამედისა და საკუთრივ მისი).

მან თავის მიმდევრებს დაუწესა 7 ყოველდღიური ლოცვა, თუმცა არ გაუუქმებია შმასა და ამიდას ლოცვები და ტრადიციული ებრაული დღესასწაულები. ისავიტებს ეკრძალებოდათ გაყრა და ხორცისა და ღვინის მიღება. აბუ-ისას სექტა განაგრძობდა თავის არსებობას საუკუნის შუა წლებმდე, როდესაც იაკუბ ალ-კირკისანმა დამასკოში ნახა ოცამდე მისი მიმდევარი. მიუხედავად აბუ-ისას სწავლების მკვეთრი გადახვევისა ებრაული ორთოდოქსიიდან, რაბინისტული ავტორიტეტები ისავიტებს სრულუფლებიან იუდეველებად მიიჩნევდნენ. აბუ-ისას სწავლებამ დიდი გავლენა იქონია მის მოწაფე იუდგანზე, კარაიმული ერესის ანან ბენ დავითის დამფუძნებელზე.
ფერნანდო-დე-ლა-მორა

ფერნანდო-დე-ლა-მორა — ქალაქი პარაგვაიში, ცენტრალურ დეპარტამენტში, ასუნსიონის მეტროპოლიური არეალის ნაწილი. 160 000 მცხოვრებით, წარმოადგენს ქვეყნის ერთ-ერთ ყველაზე ხალხმრავალ ქალაქს.

ქალაქი ორ რეგიონადაა დაყოფილი — სამხრეთი არეალი და ჩრდილოეთის არეალი, მთლიანი ფართობი 21 კმ²-ია. ჩრდილოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით, მრავალი ქუჩა თუ გამზირი კვეთს. გააჩნია 62 მწვანე არეალი.

კლიმატი ცხელია, ზაფხულში ხშირად 40°-ს აღწევს, ზამთარში 0°-მდე ეცემა, საშუალო წლიური მაჩვენებელი კი 22°-ია.

დაძმობილებული ქალაქები
სანტა-მარია, ბრაზილია
პიტსბურგი, პენსილვანია, აშშ
ლიმპიო

ლიმპიო , წარსულში ცნობილი როგორც ტაპუა — ქალაქი პარაგვაიში, ცენტრალურ დეპარტამენტში. 1785 წლის 2 თებერვალს დააარსა მისიონერმა ლუის დე ბოლანიოსმა სახელით — სან-ხოსე-დე-ლოს-კამპოს-ლიმპიოს-დე-ტაპუა.

იგი ესპანურ-გუარანის შეჯვარების ერთ-ერთი პირველი ცენტრი იყო. ესაზღვრება მდინარეები: პარაგვაი, სალადო და სან-ფრანსისკო. მფარველი წმინდანია წმინდა იოსები.

ლიმპიო პარაგვაის ერთ-ერთ უძველეს ქალაქად მიიჩნევა. მისი ფართობი დაახლოებით 117 კმ²-ია. მოიცავს 20 კვარტალს. თუმცა, ზოგიერთი მათგანი ჯერ კიდევ სასოფლო-სამეურნეო ხასიათისაა, მაგრამ ზოგიერთი უფრო ურბანიზებულია.

ქალაქი გაშენებულია დედაქალაქ ასუნსიონიდან 23 კმ-ის დაშორებით, ცენტრალური დეპარტამენტის სხვა ქალაქებს შორის. გააჩნია პორტი მდინარე პარაგვაიზე, რომელიც ადრეულ წლებში საკმაოდ მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა კომერციულ საქმიანობასა და ადგილობრივ ინდუსტრიაში. ეს რაიონი იმიგრაციული ცენტრია, უპირველესად ასუნსიონისა და ინფრასტრუქტურის სიახლოვის გამო.
ნიემბი

ნიემბი — ქალაქი პარაგვაიში, ცენტრალურ დეპარტამენტში, დიდი ასუნსიონის მეტროპოლიური არეალის ნაწილი.

ისევე როგორც სხვა ისტორიული ქალაქები, ნიემბიც გაშენებულია ეკლესიის გარშემო, რომელიც 1718 წელს ესპანელმა მოსახლეებმა დააარსეს, მაშინ, როდესაც ქალაქის მოსახლეობა 2 187 ადამიანს შეადგენდა.

2002 წლის მონაცემებით, ნიემბეის მოსახლეობა 71 909 ადამიანი იყო. ქალაქი განსაკუთრებულად ურბანიზებულია. მაცხოვრებელთა უმეტესი ნაწილი ასუნსიონში მუშაობს.
ენკარნასიონი

ენკარნასიონი — ქალაქი პარაგვაიში, იტაპუის დეპარტამენტის დედაქალაქი. მდებარეობს დეპარტამენტის სამხრეთ ნაწილში, მდინარე პარანის მარჯვენა ნაპირზე, არგენტინის ქალაქ პოსადასის მოპირდაპირედ, ასუნსიონიდან 370 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ფართობი 588 კმ²-ს შეადგენს, მოსახლეობა — 118 300-ს (2011).

ქალაქი პარაგვაელმა იეზუიტებმა დააარსეს 1615 წლის 25 მარტს. მნიშვნელობა მან 1854 წელს, რკინიგზის გაყვანის შემდეგ შეიძინა.

ენკარნასიონის კლიმატი სუბტროპიკულია, საშუალო წლიური ტემპერატურით 22 °.

ყოველწლიურად, ქალაქში იმართება კარნავალი ბრაზილიური მუსიკის თანხლებით.

ენკარნასიონის სიახლოვეს მდებარეობს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები — ლა-სანტისიმა-ტრინიდად-დე-პარანა და ხესუს-დე-ტავარანგე.
მანუფაის ოლქი

მანუფაის ოლქი — ოლქი აღმოსავლეთ ტიმორში, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში. ფართობი 1 326 კმ². დედაქალაქი – სამე. ოლქი დაყოფილია 4 რაიონად. პორტუგალიის ბატონობის პერიოდში ოლქს დედაქალაქის სახელის მიხედვით ერქვა სამე. ინდონეზიის ოკუპაციის პერიოდში რაიონი ხატო-უდო მიეკუთვნებოდა აინარუს ოლქს ტურუსკაის რაიონის სახელწოდებით.
ოკუსი-ამბენოს ოლქი

ოკუსი-ამბენოს ოლქი — ოლქი-ექსკლავი აღმოსავლეთ ტიმორში, მდებარეობს კუნძულ ტიმორის დასავლეთ ნაწილში. ფართობი 815 კმ². დედაქალაქი – პანტე-მაკასარი. ოლქი დაყოფილია 4 რაიონად.

პორტუგალიელებმა კუნძული აღმოაჩინეს 1512 წელს. ოკუსი-ამბენო ითვლება აღმოსავლეთ ტიმორის აკვნად, იმ თვალსაზრისით რომ პირველად აქ დაარსდა პორტუგალიური ციხესიმაგრე.
მარიანო-როკე-ალონსო

მარიანო-როკე-ალონსო — ქალაქი და რაიონი პარაგვაიში, ცენტრალურ დეპარტამენტში. მიეკუთვნება დიდი ასუნსიონის მეტროპოლიურ არეალს. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 85 000 ადამიანს შეადგენს.

ქალაქი 1944 წელს დაარსდა და მდებარეობს მდინარე პარაგვაისა და ტრანსჩაკოს გზას შორის, დედაქალაქ ასუნსიონიდან 18 კმ-ის დაშორებით. ეს ხელსახყრელი მდებარეობს ხელს უწყობს ქალაქის სწრაფ კომერციულ, ინდუსტრიულ და სოცლიალურ განვითარებას.

მარიანო-როკე-ალონსოში ყოველწლიურად იმართება უდიდესი გამოფენა პარაგვაიში, სადაც კომპანიები მათს უახლეს პროდუქტებს წარმოადგენენ.
იტაუგუა

იტაუგუა — ქალაქი პარაგვაიში, ცენტრალურ დეპარტამენტში. მდებარეობს ასუნსიონიდან 30 კმ-ის მოშორებით. დაარსდა 1728 წელს და ცნობილია თავისი კოხტა ქსოვილების ხელოვნებით და მუსიკით.

ქალაქში არსებულ სან-რაფაელის მუზეუმში გამოფენილია კოლონიური ხანის ნივთები.

იტაუგუის ცენტრში ჯერ კიდევ შესაძლებელია კოლონიური არქიტექტურის ხილვა. სახელი ეწოდა ნაკადულ იტაისგან, რომელიც ქალაქს კვეთს. იტა გუარანის ენაზე ქვას ნიშნავს, სუფიქსი გუა კი ამავე ენაზე კუთვნილებას გამოხატავს.

დემოგრაფია
2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 89 449 ადამიანს შეადგენს, საიდანაც 44 997 კაცია და 44 451 ქალი.

ტურიზმი
ქალაქის ტურისტულ ღირსშესანიშნაობებს შორისაა პარტინიოსა და სერიტოს ბორცვები, ვირხენ-დელ-როსარიოს ეკლესია, სან-რაფაელის მუზეუმი და დიქტატორ ხოსე გასპარ როდრიგეს დე ფრანსიას დროს აგებული კოლონიური სახლები.

კლიმატი
კლიმატი გრილია. გაზაფხულისა და ზაფხულისთვის დამახასიათებელია წვიმიანი ამინდი მაღალი ტემპერატურით.
პედრო-ხუან-კაბალიერო

პედრო-ხუან-კაბალიერო — ქალაქი პარაგვაიში, ამამბაის დეპარტამენტის დედაქალაქი. მდებარეობს ბრაზილიის მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის ქალაქ პონტა-პორანის მოსაზღვრედ. ცნობილია ელექტრო და სამომხმარებლო საქონლის სიიაფით, განვითარებულია არალეგალური ნარკოვაჭრობა.

პედრო-ხუან-კაბალიერო პარაგვაის ყველაზე მაღლა მდებარე ქალაქია და ზღვის დონიდან 670 მეტრზეა გაშენებული. სახელი ეწოდა პარაგვაის დამოუკიდებლობისათვის მებრძოლი გმირის, პოლიტიკოს პედრო ხუან კაბალიეროს პატივსაცემად.

დაძმობილებული ქალაქები
პონტა-პორანი, ბრაზილია
ვილია-ელისა

ვილია-ელისა — ქალაქი პარაგვაიში, ცენტრალურ დეპარტამენტში, ასუნსიონის მიდამოებში. ის ერთადერთი კოლონია იყო პარაგვაიში, რომელიც შვედებით დასახლდა და დღეისათვის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი და აქტიური ქალაქია ასუნსიონის მეტროპოლიურ არეალში. გაშენებულია ასუნსიონის ცენტრიდან 16 კმ-ის მოშორებით. ქალაქის სტატუსი 1938 წლის 22 მარტს მიიღო.

2008 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 53 166 ადამიანს შეადგენს და წლიური 9,52%-ით იზრდება
სან-ანტონიო (პარაგვაი)

სან-ანტონიო ( — ქალაქი პარაგვაიში, ცენტრალურ დეპარტამენტში. კოლონიურ პერიოდში იგი საკმაო მნიშვნელობის ქალაქი იყო, რადგან ე. წ. სამეფო გზაზე მდებარეობდა, რომელიც ქალაქ ვილიეტისკენ მიემართებოდა. დღეისათვის ქალაქში დიდი ინდუსტრიული ზრდა მიმდინარეობს.

ისტორია
ზოგიერთ ისტორიკოსს მიაჩნიათ, რომ ქალაქი ხოსე გასპარ როდრიგეს ფრანსიამ დააარსა (1814–1840), რომელმაც აქ პარაგვაის ტერიტორიების დაცვის მიზნით ციხესიმაგრე ააშენა. სხვების აზრით კი ქალაქი 1679 წელს დაარსდა. 1782 წელს, ფრანსისკანელმა მისიონერებმა ასუნსიონელების დაფინასებით ამ არეალში ქალაქი დააარსეს. ყველაზე გავრცელებული შეხედულების თანახმად კი სან-ანტონიო 1890 წელს გერმანელმა გუსტავო კონრადო გოტესმა დააარსა.

სან-ანტონიოს განსაკუთრებული მნიშვნელობა პარაგვაის ომებში ენიჭებოდა (1864–1870). 1868 წელს მის პორტში ბრაზილიის ძალები შევიდნენ, სადაც ისტორიული იტოტოროს ბრძოლა გაიმართა. ომის შემდეგ სან-ანტონიო დაიცალა. 1903 წელს, აქ პარაგვაელი მოქალაქე აგუსტინ კინიონესი გადასახლდა და ქალაქის განვითარებაც დაიწყო, ეს ფაქტობრივად ქალაქის ხელახლა დაარსება იყო. ამის შემდეგ, საცხოვრებლად გადმოსახლდა რამდენიმე ფრანგული, იტალიური, გერმანული და ესპანური წარმოშობის ოთახი.

მდებარეობა
სან-ანტონიო მდინარე პარაგვაიზე, დედაქალაქ ასუნსიონიდან 25 კმ-ით სამხრეთით მდებარეობს. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ქალაქები — ნიემბი და ვილია-ელისა, სამხრეთით — იპანე.

კლიმატი
ქალაქის კლიმატზე გავლენას ახდენს მდინარე პარაგვაი, რის გამოც ღამე და ადრიანი დილა გრილია, დღე კი საკმაოდ ცხელი. ზაფხულში ტემპერატურა 25-36 ° (77-97 °) -ს შორის მერყეობს, ზამთარში კი 8-12 ° (46-54 °).
ერნანდარიასი

ერნანდარიასი — ქალაქი და რაიონი პარაგვაიში, ალტო-პარანის დეპარტამენტში. სახელი ეწოდა ერნანდო არიას საავედრას პატივსაცემად, რომელიც ამერიკის კონტინენტზე დაბადებული პირველი კოლონიის მმართველი იყო. მდებარეობს იტაიპუს კაშხლისკენ მიმდინარე ავტომაგისტრალზე, ასუნსიონიდან 349 კმ-ის დაშორებით.

ერნანდარიასს „ლათინური ამერიკის ელექტროენერგიის დედაქალაქს“ უწოდებენ და მიეკუთვნება გრან-სიუდად-დელ-ესტეს მეტროპოლიურ არეალს. შემოსაზღვრულია მდინარე პარანისა და აკარაის წყლებით.

2008 წლის მონაცემებით, რაიონის მოსახლეობა 79 735 ადამიანს შეადგენს.
პრესიდენტე-ფრანკო

პრესიდენტე-ფრანკო — ქალაქი და რაიონი პარაგვაიში, ალტო-პარანის დეპარტამენტში. გარდა ხილისა და ბოსტნეულის დიდი რაოდენობით ექსპორტისა, პრესიდენტე-ფრანკო ცნობილია სალტოს-დელ-მონდაის ჩანჩქერით, რომლის სიმაღლეც 45 მეტრია, სიგანე კი 120 მ.

ქალაქში მდინარე პარანაზე ფუნქციონირებს პორტი.

საშუალო წლიური ტემპერატურა 21 °-ია, მაქსიმალური 38 °, მინიმალური 0 °.

2008 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 68 242 ადამიანს შეადგენს.

პრესიდენტე-ფრანკო 1929 წელს სიუდად-დელ-ესტეს მახლობლად ვისენტე მატიადუამ დააარსა. სახელი ეწოდა პრეზიდენტ მანუელ ფრანკოს პატივისცემის ნიშნად.

დაძმობილებული ქალაქები
სან-პაულუ, ბრაზილია
კააგუასუ

კააგუასუ — ქალაქი და რაიონი პარაგვაიში, კააგუასუს დეპარტამენტში. ქალაქის მოსახლეობა 98 136 ადამიანს შეადგენს (2008).

დაახლოებით 20-50 წლის წინ, კააგუასუში ძალიან ბევრი ხე ტყის გადამამუშავებელი საწარმო ფუნქციონირებდა, რის გამო ქალაქს დღემდე „პარაგვაის ხე-ტყის დედაქალაქს“ უწოდებენ. აქ დღემდე ფუნქციონირებს ხე-ტყის დიდი ფაბრიკები, რომლებიც პარკეტსა და სხვა საგნებს აწარმოებენ.
ბაგრატი (აფხაზთა მეფისწული)

ბაგრატი — აფხაზთა მეფის კონსტანტინე -ის უმცროსი ძე მეორე ქორწინებიდან (დედის ვინაობა უცნობია). ფავნელთა „დაწერილის“ მიხედვით, ბაგრატი კონსტანტინე მეფის თანამმართველი იყო და, ამდენად, ტახტის ერთ-ერთ მემკვიდრედ ითვლებოდა. მამის გარდაცვალების (922) შემდეგ ტახტს ეცილებოდა უფროს ნახევარძმას, გიორგი -ს. ამ ბრძოლაში ბაგრატს მხარს უჭერდა მისი სიმამრი, ტაოელი ერისთავთერისთავი გურგენი. „მატიანე ქართლისაჲს“ ცნობით, ეს დაპირისპირება აღწერილი ყოფილა აფხაზ მეფეთა ცხოვრებაში: „და იყო მათ შორის ბრძოლაჲ ფიცხელი, რომელი თჳთოეულად ჰპოვო ცხოვრებასა მათსა“. ქვეყანა შფოთმა და არეულობამ მოიცვა, „ვიდრე არ მიიცვალა ბაგრატ“ (930 წ. კ. თუმანოვის მიხედვით). მხოლოდ ამას შემდეგ მოახერხა საბოლოოდ გიორგიმ ხელისუფლების განმტკიცება. თავის დროზე შედგენილი ყოფილა ბაგრატის „ცხოვრება“, რომელსაც ჩვენამდე არ მოუღწევია.
მარტინ დემიკელისი

მარტინ გასტონ დემიკელისი (; დ. 20 დეკემბერი, 1980, ხუსტინიანო პოსე, არგენტინა) — არგენტინელი ფეხბურთელი, პოზიციით ცენტრალური მცველი. კარიერა დაასრულა, ბოლოს იცავდა საფეხბურთო კლუბ „მალაგის“ ღირსებას.

პროფესიონალური კარიერა დაიწყო „რივერ პლეიტში“. 2003 წელს გადავიდა „მიუნხენის ბაიერნში“, სადაც გაატარა პროფესიონალური კარიერის დიდი ნაწილი (შვიდწელიწადნახევარი), მოიგო 11 ტიტული კლუბთან ერთად.

სანაკრებო გოლები
ტიტულები
საკლუბო
რივერ პლეიტი
არგენტინის ჩემპიონი: 2001–02, 2002–03
ბაიერნი მიუნხენი
გერმანიის ჩემპიონი: 2004–05, 2005–06, 2007–08, 2009–10
გერმანიის თასის მფლობელი: 2004–05, 2005–06, 2007–08, 2009–10
გერმანიის ლიგის თასის მფლობელი: 2004, 2007
გერმანიის სუპერთასის მფლობელი: 2010
ჩემპიონთა ლიგის ფინალისტი: 2009–10
მანჩესტერ სიტი
ინგლისის ჩემპიონი: 2013–14
ინგლისის ლიგის თასის მფლობელი: 2013–14, 2015–16
სანაკრებო
არგენტინა
მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალისტი: 2014
ფიფა-ს კონფედერაციის თასის ფინალისტი: 2005
კოპა ამერიკის ფინალისტი: 2015
მაგიური რეალიზმი

მაგიური რეალიზმი — ესთეტიკური სტილი ან ფიქციის ჟანრი, რომელშიც მაგიური, გამოგონილი ელემენტები რეალურ სამყაროს ერევა. ნაწარმოები ამ მაგიური ელემენტების არსებობას ჩვეულებრივ მოვლენად განიხილავს, წარმოადგენს რა მათ პირდაპირ, უბრალოდ, ისე, რომ ძნელი ხდება გააზრება, სად მთავრდება „რეალური“ და იწყება „ფანტასტიკური“. ეს შეიძლება იყოს ფილმი, ლიტერატურული ნაწარმოები ან ვიზუალური ხელოვნების ჟანრი.