iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქართლის აჯანყება

ქართლის აჯანყება 1742–1745 — ქართლის მოსახლეობის ბრძოლა სპარსეთის ბატონობის წინააღმდეგ. გამოიწვია მძიმე გადასახადმა (დაახლოებით ახლანდელი 6 ათასი ტ პური), რომელიც ნადირ-შაჰმა ქართლის მოსახლეობას დააკისრა (მანამდე შაჰმა ქართლს დაახლოებით 9 ათასი ტ პური წაართვა, ნაცვლად შეწერილი დაახლოებით 1800 ტ). მოსახლეობას აუტანელ ტვირთად აწვა ყიზილბაშური ხარკი („მალუჯათი“), ჯარის სავალდებულო შენახვა („ნუქერი“), სპარსეთის ჯარისათვის „სურსათის“ გადასახადი და ა. შ. აჯანყება დამთავრდა. მიუხედავად აჯანყების დამარცხებისა, ნადირ-შაჰი იძულებული გახდა ქართლში ქრისტიანი მეფე დაენიშნა და ქართლის სამეფოსთვის გარკვეული შეღავათი მიეცა.

ისტორია
აჯანყებას სათავეში ჩაუდგა გივი ანდუყაფარის ძე ამილახვარი, რომელიც ნადირ-შაჰის მიერ ქართლის სამეფოს გამგებლად იყო დანიშნული. აჯანყებულები ქსნისა და არაგვის ხეობებში გამაგრდნენ. კახეთის მეფემ თეიმურაზ -მ მათ მხარი არ დაუჭირა. თბილისის ხანმა საპაასუხოდ დააპატიმრა თბილისში მყოფი ქართველი დიდებულები. ნადირ-შაჰი დიდ ლაშქრობას აწრობდა დაღესტანში და ძალიან სჭირდებოდა ტრანსპორტი, ამიტომ მან თბილისის ხანს გაათავისუფლებინა დიდებულები და ამბოხებულებს შერიგება და პატიება შესთავაზა, მაგრამ უშედეგოდ. მაშინ თბილისის ხანი შეიჭრა შიდა ქართლში, დაწვა მოსავალი, დაარბია მოსახლეობა და რამდენიმე მნიშვნელოვანი ციხე დაიკავა.

ამილახვარი გადავიდა ბორჯომის ხეობაში და კავშირი დაამყარა ახალციხის ფაშასთან. ფაშა აჯანყებულებს აწოდებდა ტყვია-წამალსა და თოფ-ზარბაზანს სურამის ციხის გასამაგრებლად, ასევე ახმარდა ოსმალთა რაზმებსაც. ამილახვარმა ქართლში მიიწვია ბაქარი, რომელიც იმჟამად ასტრახანში იმყოფებოდა და გზებს ეძებდა სამეფო ტახტის დასაკავებლად. მალე ქართველ თავადთა შორის მტრობამ იჩინა თავი. ამილახვარმა სამაჩაბლო დაარბია, შიდა ქართლის თავადებმა - ქვემო ქართლი. შინაომები გაჩაღდა ცალკეულ საგვარეულოებს შიგნითაც. აჯანყება თანდათან შინაფეოდალურ ომად იქცა. აჯანყებაში აშკარად ჩაერთო ოსმალეთის იმპერიაც, რომელმაც ახალციხის ფაშა იუსუფ გაგზავნა აჯანყებულების დასახმარებლად დიდი რაზმითა და ფულით. აჯანყებული ქართლის თავადების წინააღმდეგ აქტიურად გამოვიდა თეიმურაზ . მან აიღო არაგვისა და ქსნის ხეობები, ხოლო ერეკლე ბატონიშვილმა აჩაბეთთან ბრძოლაში ბრძოლაში დაამარცხა ამილახვარი. ამილახვრისა და ახალციხის ფაშის ჯარებმა გორსა და რუიისს შორის დაამარცხეს თეიმურაზი და თბილისის ხანი, მაგრამ გორის ციხის აღება ვერ შეძლეს. იუსუფის მიერ დაღესტანში დიდძალი ფულით გაგზავნილ ლეკთა ბელად მალაჩის საგურამოსთან დახვდა ერეკლე და დაამარცხა. იუსუფ -მ მოხსნა საკუთარი ჯარი და აწყურში დაბრუნდა, ამილახვარი კი სურამის ციხეში გამაგრდა. 1744 წლის ივნისში შაჰმა თეიმურაზ -ს ქართლის მეფობა უბოძა. ქართლში თეიმურაზის მომხრეები მომრავლდნენ.

თეიმურაზმა ვერ შეძლო ციხეზე პირდაპირი იერიშის მიტანა და ალყა შემოარტყა მას. 1745 წლის დასაწყისში ამილახვარი სურამის ციხეში იყო გამომწყვდეული. ალყის დროს ნადირ-შაჰმა ერთხელ კიდევ სცადა ამილახვარის შერიგება, მაგრამ მიზანს ვერ მიაღწია. ამილახვარს ამ დროს განუდგა ქართლის მთავარეპისკოპოსი კირილე , რომელიც მანამდე მასთან ერთად იმყოფებოდა სურამის ციხეში. ციხე საარტილერიო ცეცხლის გამო ძლიერ დაზიანდა და ალყას ვეღარ უძლებდა. 5 თვის ალყის შემდეგ ციხე დაეცა. ამილახვარი მოლაპარაკებაზე წავიდა თეიმურაზის მეუღლესთან, თამარ დედოფალთან და თეიმურაზ -მ შაჰის მოთხოვნით ამილახვარი ირანში გაგზავნა.
ოთხი ფერის პრობლემა

ოთხი ფერის პრობლემა – ამ სახელწოდებით ცნობილია შემდეგი ამოცანა:

შესაძლებელია თუ არა სიბრტყეზე დახატული ნებისმიერი პოლიტიკური რუკა შეიღებოს მხოლოდ ოთხი ფერის გამოყენებით ისე, რომ არც ერთი მოსაზღვრე ქვეყანა არ აღმოჩნდეს ერთი და იმავე ფერით შეღებილი.

უფრო მათემატიკური სახით იგივე ამოცანა შეიძლება ჩამოვაყალიბოთ შემდეგნაირად:

შესაძლებელია თუ არა ნებისმიერი ბრტყელი გრაფის წვეროები შევღებოთ ოთხი ფერის გამოყენებით ისე, რომ ყოველი მომიჯნავე წვერო შეღებილი იყოს განსხვავებული ფერებით.

ოთხი ფერის ამოცანა პირველად დასვა ფ. გოსრიმ 1852 წელს. მასზე დადებითი პასუხი გასცეს ამერიკელმა მათემატიკოსებმა კ. აპელმა და ვ. ჰაკენმა 1976 წელს.

ოთხი ფერის პრობლემა პოპულარული მათემატიკური ლიტერატურის ერთ-ერთი საყვარელი თემაა. ყველაზე ხშირად მას სვამენ ზემოთ მოყვანილი სახით, პოლიტიკური რუკის შეღებვის შესახებ. თუმცა, რა თქმა უნდა, პრაქტიკული კარტოგრაფიის თვალსაზრისით ამოცანას დიდი მნიშვნელობა არ აქვს.
მაჭახელი

მაჭახელი, მიჭიხიანი — ისტორიული მხარე სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში. ამჟამად მაჭახელი ორადაა გაყოფილი, მდ. მაჭახელის დინების ზემო ნაწილი თურქეთის საზღვრებშია, ხოლო ქვედა საქართველოში.

გეოგრაფია
მაჭახელი იწყება სოფელ მაჭახლისპირიდან და მდებარეობს მდინარე მაჭახლისწყლის აუზში, რომელიც აჭარისწყლის მომდევნო ხეობაა ჭოროხის აუზში. მაჭახლისწყლის შენაკადებია: მინდიეთის წყალი და ეფრატის ღელე.

ისტორია
მაჭახელი მოხსენიებულია სამცხე-საათაბაგოს მღვდელმთავართა სამრევლოების აღწერილობაში. ვახუშტი ბატონიშვილი მაჭახელს შავშეთის შემადგენლობაში გულისხმობს.

 საუკუნის პირველ მეოთხედში ოსმალებმა დაიპყრეს მთელი სამცხე-საათაბაგო. ამავე პერიოდიდან ლაზეთთან ერთად აჭარა-მაჭახელი ჩამოაცილეს საქართველოს; მიტაცებული ტერიტორიები სანჯაყებად (ოლქებად) დაყვეს. თავდაპირველად ცალკე სანჯაყს წარმოადგენდა მაჭახელი, რომელიც ახალციხის საფაშოში შედიოდა. მოგვიანებით მაჭახელი კაზას სახით შევიდა ლაზისტანის სანჯაყში. 1865 წელს მაჭახელში შედიოდა 26 სოფელი, ცხოვრობდა 4485 ადამიანი. გავრცელებული იყო ყველ-კარაქის წარმოება და იარაღის დამზადება.

რუსეთ-ოსმალეთის 1877-1878 წლების ომის შემდეგ, ბერლინის კონგრესის გადაწყვეტილებით, მაჭახელი საქართველოს სხვა ისტორიულ ტერიტორიებთან ერთად გადაეცა რუსეთს. ამ ომის შემდეგ მაჭახლის მოსახლეობის დიდი ნაწილი თურქეთში გადაიხვეწა: მუჰაჯირობა განაპირობა რუსეთის ხელისუფლების მიერ ხელოვნურად შექმნილმა მძიმე პირობებმა: საზღვრისპირა რეგიონებში რუსეთი სომხებს უფრო ენდობოდა, ამავე დროს, სულთნის თურქეთს იაფი მუშახელი ესაჭიროებოდა.

დღეს მაჭახელის ერთი ნაწილი, ზემო მაჭახელი, კვლავ თურქეთის საზღვრებშია, ქვემო მაჭახელი კი საქართველოს შემადგენლობაშია; კერძოდ, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში შედის: ზედა ჩხუტუნეთი, ქვედა ჩხუტუნეთი, ჩიქუნეთი, ცხემლარა, სკურდიდი, აჭარისაღმართი, ქედქედი, სინდიეთი, ჭანივრი, გორგაძეები, საფუტკრეთი და სხვ. თურქეთის რესპუბლიკის საზღვრებშია: ხერთვისი (აქ ერთმანეთს ერთვის მინდიეთისა და ეფრატის ღელეები), მინდიეთი, აკრია, ქვაბისკავი, ზედვაკე, ეფრატი.

ისტორიული ძეგლები
მაჭახელი მდიდარია ქვისთაღოვანი ხიდებით. ცნობილია: აჭარისაღმართის, ცხემლარის, ჩხერის, ზვარიას და გორგაძეთის ხიდები. აჭარისაღმართის ხიდმა ჩვენამდე ვერ მოაღწია. ზემო მაჭახელში გვხვდება: ხერთვისის და ევფრატის („ყრუ ხიდი“) ხიდები.
გიიომ-მარი-ან ბრიუნი

გიიომ-მარი-ან ბრიუნი (; დ. 13 მარტი, 1763, ბრივ ლა გაიარი, საფრანგეთი — გ. 2 აგვისტო, 1815, ავინიონი, საფრანგეთი) — ფრანგი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე, საფრანგეთის მარშალი.

ბიოგრაფია
საფრანგეთის რევოლუციამდე ბრიუნი პარიზში წიგნების მბეჭდავად მუშაობდა. იგი დასაწყისისთანავე რევოლუციიონერთა რიგებში ჩადგა, კორდელიერთა კლუბის წევრი და ჟორჟ ჟაკ დანტონის მეგობარი გახდა. 1792 წელს, მას შემდეგ რაც მან რამდენიმე პოლიტიკური პამფლეტი გამოაქვეყნა, ბელგიაში სამოქალაქო კომისრად დაინიშნა. 1793 წელს იგი ჩრდილოეთის არმიის გენერალ-ადიუტანტი გახდა და პოლკოვნიკის სამხედრო წოდება მიენიჭა. ჩრდილოეთის არმიის რიგებში იგი ვანდეაში აჯანყებულთა წინააღმდეგ იბრძოდა. იმავე წელს მას ბრიგადის გენერლის წოდება მიენიჭა და 1793 წლის 8 სექტემებრს გენერალ უშარის ხელქვეით მონაწილეობა მიიღო ჰონდშოოტესთან ბრძოლაში.

1795 წლის ვანდემიერში ბრიუნმა მონაწილეობა მიიღო სექციონების აჯანყების ჩახშობაში პარიზში, ხოლო მომდევნო 1796 და 1797 წლებში მასენას არმიის შემადგენლობაში იბრძოდა იტალიაში. რივოლისთან ბრძოლაში (1797 წლის 14-15 იანვარი) მან დაამარცხა ავსტრიელები და დაინიშნა დივიზიის მეთაურად მარშალ ოჟეროს ხელქვეით. 1798 წელს ბრიუნს დაევალა ჰელვეციის რესპუბლიკის საჯაროდ გამოცხადება და მისი ჩამოყალიბება, რისთვისაც მან მოკლევადიანი მარშ-ლაშქრობა მოაწყო შვეიცარიაში.

1799 წელს იგი დაინიშნა ბატავიის რესპუბლიკის ჯარების სარდლად და იმავე წლის 19 სექტემბერს ქალაქ ბერგენთან დაამარცხა იორკის ჰერცოგი, 6 ოქტომბერს კვლავ დაამარცხა იგი, ამჯერად ქალაქ ბევერვიიკთან და ალკმაართან აიძულა იგი კაპიტულაცია გამოეცხადებინა და დაეცალა ნიდერლანდები. 18 ბრიუმერის შემდეგ ბონაპარტმა ბრიუნი ვანდეაში გააგზავნა, სადაც მან გენერალ ადუვიისთან ერთად ჩაახშო სამოქალაქო ომი.

1800 წლის აგვისტოში იგი ”იტალიის არმიის” მთავარსარდლად დაინიშნა. დეკემბერში მან თავისი არმიით გადალახა მდ. მინჩო, 1801 წლის იანვარში მდინარეები ადიჯე და ბრენტა და აიღო ქალაქები ვიჩენცა და როვერეტო. 1801 წლის 16 იანვარს ტრევიზოში ზავი დადო გენერალ ბელეგარდთან, რომელიც შემდგომში ლუნევილის ზავის საწინდარი გახდა. 1802 წელს ბრიუნი სახელმწიფო საბჭოში სამხედრო საქმეთა სექციის თავმჯდომარედ დაინიშნა. 1803-1805 წლებში იგი ელჩი იყო სტამბოლში. 1804 წელს მას საფრანგეთის მარშლის წოდება მიენიჭა.

1806 წელს ბრიუნი ჰანზის ქალაქების გენერალ-გუბერნატორად და შვედური პომერანიის არმიების მთავარსარდლად დაინიშნა. 1807 წელს მან აიღო ქალაქები შტრალზუნდი და რიუგენი. შვედეთის მეფე გუსტავ ადოლფი შეეცადა ბრიუნი ლუი -ის მხარეზე გადაებირებინა. მიუხედავად იმისა, რომ იგი ნაპოლეონის ერთგული დარჩა ამ მცდელობამ მაინც თავისი შედეგი გამოიღო. ნაპოლეონს მის ერთგულებაში ეჭვი შეეპარა და იგი დაკავებული თანამდებობებიდან მოხსნა. 1815 წელს იგი ელბადან დაბრუნებულ ბონაპარტს შეურთდა და საფრანგეთის პერის რანგში იქნა აყვანილი. ნაპოლეონმა მას ბურბონებისაგან ქალაქ ტულონის დაცვა დაავალა. მას შემდეგ რაც ბონაპარტი მეორედ გადადგა ტახტიდან მან პარიზში დაბრუნება გადაწყვიტა, მაგრამ 1815 წლის 2 აგვისტოს ქალაქ ავინიონში როიალისტ ფანატიკოსთა მიერ იქნა მოკლული.
ლუნევილის ზავი

ლუნევილის ზავი — დაიდო 1801 წლის 9 თებერვალს ქალაქ ლუნევილში საფრანგეთსა (ნაპოლეონ ბონაპარტი) და ავსტრიას (ფრანც ) შორის. ზავი ეხებოდა აგრეთვე მთელს საღვთო რომის იმპერიას. ლუნევილის ზავით დასრულდა მეორე კოალიციის ომი საფრანგეთის წინააღმდეგ და აღდგა 1797 წლის კამპო-ფორმიოს ზავის პირობები.

საფრანგეთმა მიიღო მდ. რაინის მარცხენა მხარეზე მდებარე მიწები და მიაღწია კოალიციის მიერ 3 სატელიტი სახელმწიფოს აღიარებას (ბატავიის, ჰელვეციის და ლიგურიის რესპუბლიკები). გერმანელმა ფიურსტებმა, რომლებმაც მდ. რაინის გადაღმა მიწები დაკარგეს, 1803 წლის იმპერიის დეპუტატთა უზენაესი გადაწყვეტილების თანახმად კომპენსაციები მიიღეს.
შარლ-ნიკოლა უდინო

შარლ-ნიკოლა უდინო ( დ. 25 აპრილი, 1767, ბარ-ლე-დიუკი — გ. 13 სექტემბერი, 1847, პარიზი) — ფრანგი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე, რეჯიოს ჰერცოგი, საფრანგეთის მარშალი.

ბიოგრაფია
შარლ-ნიკოლა უდინო დაიბადა 1767 წელს ვაჭრის ოჯახში და 1784 წელს სამხედრო სამსახურში შევიდა. 1794 წელს იგი ინფანტერიის ბრიგადის გენერალი, ხოლო 1799 წელს დივიზიის გენერალი გახდა. 1809 წელს მე-5 კოალიციური ომის შემდეგ მას საფრანგეთის მარშლის წოდება და რეჯიოს ჰერცოგის ტიტული მიენიჭა. 1810 წელს იგი ბერლინის გუბერნატორად დაინიშნა.

1813 წელს იგი „ბერლინის არმიის“ მთავარსარდლად დაინიშნა და დაევალა ბერლინის უკან დაბრუნება. გროსბეერენთან დამარცხების შემდეგ „ბერლინის არმიის“ სარდლობა მან მიშელ ნეის გადასცა. ლაიპციგთან ხალხთა ბრძოლაში იგი ნაპოლეონის ძველ გვარდიას მეთაურობდა და ბრძოლაში დაიჭრა კიდეც. უდინო ტიპური საშუალო დონის ფრონტის გენერალი იყო. მამაცი და ერთგული და მხოლოდ თავისი მრავალი ჭრილობის გამო ცნობილი.

ნაპოლეონის გადადგომის შემდეგ 1815 წელს იგი სამეფო გვარდიის გენერალ-მაიორი გახდა და 1842 წელს დაინიშნა პარიზის ინვალიდების სახლის გებერნატორად. 1847 წელს შარლ-ნიკოლა უდინო პარიზში გარდაიცვალა.
ანუბისი

ანუბისი (ბერძნ. ; ძველეგვიპტურად „ინპუ“) — ძველეგვიპტური სიკვდილის ღმერთის ბერძნული სახელი. ძველად გაიგივებული იყო ტურასთან და შემდგომშიც ხშირად გამოისახებოდა ტურის ან ძაღლის თავით. მას შემდეგ, რაც რომის იმპერიაში ისიდას კულტი გავრცელდა, ბერძნები და რომაელები ანუბისს ამ ღმერთის მსახურად მიიჩნევდნენ. ამავე პერიოდში მას მის თანამგზავრადაც აღიარებდნენ. ითვლება სეთისა და ნეფტიდას შვილად. საკულტო ცენტრს წარმოადგენდა ქალაქი კასა (ბერძნ. კინოპოლისი – ძაღლის ქალაქი). აქადური ტრანსკრიფციის მიხედვით სახელ ანუბისის ეგვიპტურად ვოკალიზაციება მოხდა როგორც ანაპა. ანუბისის სახელის მოხსენიებით შემორჩენილი ყველაზე ძველი ცნობა მიეკუთვნბა ეგვიპტის ძველი სამეფოს პერიოდს, სადაც ის ფარაონის დაკრძალვის რიტუალში მოიხსენიება. იმ დროისთვის ანუბისი იყო გარდასულა სამეფოს ყველაზე მნიშვნელოვანი ღმერთი, თუმცა მოგვიანებით ის ოსირისმა ჩაანაცვლა.

ისტორია
ეგვიპტური რელიგიის განვითარების ადრეულ საფეხურზე ეს ტურისმაგვარი ღვთაება მიცვალებულთა შთანმთქმელი იყო. მოგვიანებით ანუბისმა მისი ცხოველური წარმომავლობის დამადასტურებელი მხოლოდ გარკვეული დეტალებიღა შეინარჩუნა. ნეკოროპოლის სიუტის (ლიკოპოლის) ღმერთობისას ანუბისი ქალაქის მთავარ ღვთაებას — მზის ღმერთს, მგლისსახოვან უპუატუას („გზათა გამხსნელი“) ექვემდებარება. თოტის მსგავსად, ანუბისიც მიცვალებულთა ამენტში („იდუმალი ადგილი“; „დასავლეთი“) მიმცილებელი იყო — ასე ერქვა საიქიო სამყაროს, რომლის გავლითაც ხვდებოდა მიცვალებულის სული ოსირისის სამყოფელში. იქ ორმოცდაორი ღვთაებრივი მსაჯული წყვეტდა გაეგზავნათ სული „იალუს ველად“ თუ საბოლოოდ მოეკვდინათ მოწამეობრივი სიკვდილით.
ისიდა

ისიდა (ძველეგვიპტურად „ისეტ“ ან „ასეტ“) — ძველი ეგვიპტის უზენაესი ღვთაება, ოსირისის და და ცოლი. ოსირისის კულტთან უმჭიდროეს კავშირშია ისიდას კულტი. ისიდა იყო ნაყოფიერების, დედობის, სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის ქალღმერთი. ერთი ეგვიპტური მითის მიხედვით ოსირისი მოკლა ბოროტმა სეთმა და მისი სხეულის ნაწილები მთელ დედამიწაზე მოაბნია. გამწარებულმა ისიდამ მთელი დედამიწა შემოიარა, რათა შეეგროვებინა მისთვის უსაყვარლესი ადამიანის სხეულის ნაწილები. იგივე მითის მიხედვით რამდენიმე ხნის შემდეგ ოსირისი აღსდგა მკვდრეთით და იმქვეყნიური სამეფოს მმართველი გახდა. ისიდას კულტი საბერძნეთში ადრევე გადავიდა, ხოლო ელინიზმის პერიოდში გავრცელდა დუნაიდან ინდოეთამდე. რომში ისიდას კულტი გადავიდა პირველ საუკუნეში ჩვენს ერამდე. იმპერიის პერიოდში ისიდას კულტს სახელმწიფო იცავდა და უდიდესი აღიარება მოიპოვა ყველგან, სადაც კი რომაელთა ბატონობა გავრცელდა.

ბერძნულ–რომაულ სამყაროში ისიდა ითვლებოდა მიწისა და მეზღვაურთა მფარველად, ციურ მნათობთა შემქმნელად, იალქნის გამომგონებლად და სხვა. იმ ტანჯვა–წამებისა და განსაცდელის გამო, რომელიც ისიდამ განიცდა ოსირისის ნაწილების შეგროვებისა და ბოროტ სეთთან ბრძოლისას, იგი დაბეჩავებულთა ღვთაებად, ქალთა შემწედ, დამცირებულთა ქომაგად და მფარველად აღიარეს (ისიდას ეს თვისებები ქრსიტიანობამ მარიამ ღვთისმშობელს მიაწერა). ისიდას დღეობებს მისტერიების ხასიათი ჰქონდა და დემეტრეს ელევსინურ მისტერიებს წააგავდა. რომში ისიდას დღესასწაულს 5 მარტს აღნიშნავდნენ.

ძვ. ეგვიპტურ გამოსახულებებში ისიდა უფრო ხშირად ტახტზე მჯდომარეა, ხელში უჭირავს ძროხის რქები და რქებს შორის მოჩანს ამომავალი მზის დისკო. ბერძნულ–რომაულ ხელოვნებაში ისიდა ჰერას მსგავსად გამოისახება: გრძელი ტანსაცმლით, მშვიდი, საკმაოდ ამაყი და დიდებული სახით. მისი ატრიბუტებია: გველი, ლოტოსი, თავთავი, სიუხვის რქა. ისიდას ზოგჯერ ხელში უჭირავს ჩვილი ჰოროსი, რომელიც ქრისტიანობამ ქრისტესთან გააიგივა. საბერძნეთში ერთხანს იგი აფროდიტედ მიაჩნდათ, ხოლო ჰოროსი ეროსად. ისიდას მითს ხშირად უკავშირებდნენ სერაპისის მითს. ჩვენამდეა მოღწეული ქანდაკება, რომლის მიხედვითაც ისიდა და სერაპისი წელს ზემოთ ადამიანები არიან, ხოლო წელს ქვემოთ – გველები. გველების ქვემო ნაწილები ერთიმეორეზეა გადახვეული. ისიდას კულტი აირია და შეერწყო მრავალი ქვეყნის ბევრი ღვთაების კულტს.
ქართლის ერისმთავრის დრაქმები

ქართლის ერისმთავრის დრაქმები — საუკუნის დასასრულსა და საუკუნის დასაწყისში ქართლში მოჭრილი სასანური ტიპის ვერცხლის მონეტები. ცნობილია ქართულ-სასანური მონეტების სახელითაც.

ნაპოვნია ოცდაათიოდე ცალი. მასა 2,5-3,5 გ შორის მერყეობს. ქართლის ერისმთავრის დრაქმები სასანიანთა ირანის მმართველების ჰორმიზდ -ისა (579-590) და ხოსრო -ის (590/591-628) მონეტების იმიტაციაა. შუბლზე გამოსახულია მარჯვნივ მიბრუნებული ჰორმიზდ ან ხოსრო და სათანადო ფალაური წარწერა, ცეცხლთაყვანისმცემელთა ემბლემა (საკურთხეველზე წმინდა ცეცხლი, რომელსაც 2 შეიარაღებული მცველი დარაჯობს) და შესაბამისი ფალაური წარწერა.

ქართულ-სასანურ მონეტებში გამოიყოფა 3 ჯგუფი:
ანონიმური მონეტები, რომელთა შუბლზე სასანიანთა მმართველის ბიუსტის გვერდით ან ზურგზე წმინდა ცეცხლის ნაცვლად გამოხატულია ქრისტიანული სიმბოლო — ჯვარი.
მონეტები, რომელთა შუბლზე ქართლის ერისმთავართა სახელები დაქარაგმებულია ქართული ასომთავრულით ან ამ ასოების ლიგატურით, მაგრამ ზურგზე მაინც შენარჩუნებულია ცეცხლთაყვანისმცემელთა ემბლემა. ამ ჯგუფის დრაქმებზე ამოკვეთილია ორი ქართული ასო (გნ), ე. ი. გურგენი (სავარაუდოდ, გუარამი).
მონეტები, რომლების შუბლზეც ვრცელი ქარაგმით ან სრულად წერია ქართლის ერისმთავრის სტეფანოზის სახელი, ხოლო ზურგზე წმინდა ცეცხლის ნაცვლად საკურთხეველზე ჯვარია გამოხატული. ამ მონეტებს ჭრიდნენ 593/595-600/702 წლებში. სავარაუდოა, რომ დრაქმა, რომელზედაც სტეფანოზის სახელი სრულადაა მოცემული, მოიჭრა მას შემდეგ, რაც ქართლმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა.
თბილისის ფორუმი

თბილისის ფორუმი — ქართულ ინტერნეტსივრცეში განთავსებული სადისკუსიო ფორუმი. იგი ამოქმედდა 2001 წლის 25 იანვარს. მისი შექმნის ინიციატორი და თავად შემქმნელიც იყო მომხმარებელი თემურ ხაინდრავა. დამფუძნებელმა ფორუმი საკუთარი თანამშრომლებისათვის შექმნა. პირველი დარეგისტრირებული მომხმარებლებიც (და შემდგომში მოდერატორებიც) მისი თანამშრომლები და მეგობრები იყვნენ. მოგვიანებით მომხმარებელთა რაოდენობამ საგრძნობლად იმატა, ფორუმის სტრუქტურა კი დაიხვეწა და თემატურად ჩამოყალიბდა.

2001 წლის ზაფხულშივე მოეწყო მომხმარებელთა პირველი შეკრება, რომელსაც ესწრებოდნენ რიგით პირველი წევრები. მოგვიანებით, ასეთი სახის შეკრებები ტრადიციად იქცა და სპეციალურად აქციებადაც გადაიზარდა.

ფორუმი შედგება სხვადასხვა განყოფილებებისგან, რომლებიც დალაგებულია თემატიკის მიხედვით. მასზე არის საინტერესო და პრობლემატური თემისადმი მიძღვნილი ნებისმიერი განყოფილება — ზოგად საკითხებზე, პოლიტიკაზე, ქალისა და მამაკაცის ურთიერთობებზე, ფსიქოლოგიაზე, მუსიკაზე, კინემატოგრაფიაზე, ლიტერატურაზე, რელიგიაზე, კარიერაზე, იარაღზე, მასმედიის საშუალებებზე, ინტერნეტ-სივრცეზე, პროგრამულ უზრუნველყოფაზე, ბუნებაზე, თბილისის ცხოვრებაზე, -ის პროდუქციაზე და ა.შ.

ფორუმზე უკვე დიდი ხანია ჩამოყალიბდა საერთო ინტერესების მქონე ხალხთა სხვადასხვა ჯგუფები — სპორტთან, მუსიკასთან და სხვა საკითხებთან დაკავშირებით. საგულისხმოა, რომ ზოგიერთ განყოფილებაში წარმოდგენილი თემებით სათაურით „დავეხმაროთ.....“ 10 წლის მანძილზე ადგილი ჰქონია რეალურ საქველმოქმედო აქციებს.
სანსუსის სასახლე

სანსუსი — სასახლე გერმანიაში, პოტსდამში. ეს იყო ფრიდრიხ დიდის, პრუსიის მეფის ზაფხულის სასახლე და დიდებულებით ხშირად ვერსალის გერმანულ მოპაექრედ ითვლება. მიუხედავად იმისა, რომ სანსუსი უფრო ინტიმურ როკოკოს სტილშია და გაცილებით მცირეა, ვინემ მისი ფრანგული ბაროკოს სტილის დობილი, ის გამოირჩევა ურიცხვი მცირე ტაძრითა და შადრევნით სანსუსის პარკში.

სასახლის პროექტი ეკუთვნის გეორგ ვენცესლაუს ფონ კნობელსდორფს (1745-47) ფრიდრიხ დიდის სურვილისამებრ ჰქონოდა კერძო რეზიდენცია, სადაც მას საშუალება ექნებოდა ბერლინის კარის პომპეზურობისა და ცერემონიებისგან დაესვენა. სასახლე სიდიდით ერთ-სართულიან ვილას ბევრად არ აღემატება, შესაბამისად, ის უფრო შატო დე მარლის ჰგავს ვინემ ვერსალს. მასში მხოლოდ ათი მთავარი ოთახია და შენობა ტერასებად დაყოფილ ბორცვზეა განლაგებული პარკის ცენტრში. სასახლის დიზაინსა და დეკორაციებზე მეფის პირადი გემოვნების გავლენა იმდენად დიდი იყო, რომ მას „ფრედერიკულ როკოკოს“ უწოდებენ.

 საუკუნის განმავლობაში სასახლე ფრიდრიხ ვილჰელმ -ის რეზიდენცია იყო. მან დაიქირავა არქიტექტორი ლუდვიგ პერსიუსი სასახლის აღდგენისა და გაფართოებისთვის, ხოლო ფერდინანდ ფონ არნიმს კი დაევალა მიდამოსა და ხედის გაუმჯობესება. ქალაქი პოტსდამი მისი სასახლებითურთ გამორჩეული ადგილი იყო გერმანიის საიმპერატორო ოჯახის რეზიდენციისთვის 1918 წელს ჰოენცოლერნთა დინასტიის მმართველობის დამხობამდე.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ სასახლე აღმოსავლეთ გერმანიის პოპულარული ტურისტული ღირსშესანიშნაობა გახდა. 1990 წელს გერმანიის გაერთიანების შემდეგ აღსრულებულ იქნა ფრიდრიხ დიდის საბოლოო სურვილი: მისი ნეშტი დააბრუნეს მის უსაყვარლეს ადგილას და დაკრძალეს ახალ სამარხში მის მიერ შექმნილი ბაღების თავთან. სანსუსი და მისი ბაღები 1990 წელს იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში იქნა შეტანილი; მას ამჟამად ყოველწლიურად მილიონზე მეტი დამთვალიერებელი ჰყავს მთელი მსოფლიოდან.
საადი

საადი, მოსლეჰ ედ-დინ აბუ მოჰამედ აბდ ალ-ლაჰ იბნ მოშრეფ საადი შირაზელი (დ. 1203 ? ― გ. 1292) — სპარსელი პოეტი.
საადი შირაზელის შემოქმედება სპარსული კლასიკური ლიტერატურის ერთ-ერთ მწვერვალად არის აღიარებული. საადის ლიტერატურულ მემკვიდრეობას შეადგენს ლირიკულ ლექსთა ოთხი დივანი, დიდაქტიკური პოემა „ბუსთანი“. ლექსნარევი პროზით დაწერილი იგავ-არაკული ჟანრის თხზულება „გოლესთანი“ და სხვ. საადიმ განვლო უაღრესად საინტერესო ცხოვრების გზა.

იგი დაიბადა ფარსის პროვინციაში, ქალაქ შირაზში. განათლება მიიღო ბაღდადის ცნობილ უმაღლეს სასწავლებელში „ნიზამიეში“ (რომელიც სელჯუკიანთა დიდვეზირის, ნიზამ ალ-მულქის მიერ იყო დაარსებული). იგი ჯერ კიდევ ახალგაზრდა გაემგზავრა წმინდა ადგილთა მოსანახულებლად და „ჰაჯის“ შესასრულებლად. საადიმ ეს მოგზაურობა 25 წლამდე გააგრძელა. მან მოიარა მუსლიმანური აღმოსავლეთის ბევრი ქვეყანა. მისი მოგზაურობა ხშირად ფათერაკებითაც იყო აღსავსე. 1256 წელს ქვეყანანანახი და დაბრძენებული პოეტი უბრუნდება თავის მშობლიურ მხარეს, შირაზს და წერს დიდაქტიკური ხასიათის ორ ნაწარმოებს: „ბუსთანს“ (1256–1257) და „გოლესთანს“ (1257–1258). ამ ორმა თხზულებამ ავტორს უაღრესად დიდი სახელი მოუხვეჭა, იმდენად დიდი, რომ დიდაქტიკოსმა საადიმ თითქმის „დაჩრდილა“ ლირიკოსი-საადი.
საადი სიტყვის ჭეშმარიტი დიდოსტატია. მისი „გოლესთანის“ ენა სპარსული კლასიკური პოეზიის მწვერვალად არის აღიარებული. რითმოვანი პროზის (საჯ'ის) ზომიერი გამოყენება, ფრაზის ლაკონიზმი, აფორისტულობა, ხატოვანი აზროვნება და სხვანი ირანელთათვის დღევანდლამდე ნიმუშად არის დარჩენილი. განუზომელია საადის გავლენა სპარსულ ლიტერატურაზე და თვით ირანელთა ყოველდღიურ ცხოვრებაზე. საადის აზრები საუკუნემდე საზოგადოებრივ ეთიკურ ნორმებად იყო მიჩნეული ირანში, ხოლო მისი ფრთიანი გამოთქმები და აფორიზმები უკვე კარგა ხანია, რაც სპარსული მეტყველების განუყოფელ ნაწილად იქცა.
ქართული ენაზე 1964 წელს გამოიცა დავით კობიძის მთლიანად ნათარგმნი „ბუსთანი“.

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.
პოსეიდონი

პოსეიდონი — ზღვის ღმერთი, კრონოსის და რეას ვაჟი, ზევსის, ჰადესის, ჰერას, დემეტრას და ჰესტიას ძმა. ამფიტრიტეს ქმარი. პოსეიდონის შვილებად ითვლება ზღვის რამდენიმე ურჩხული და გმირი: ტრიტონი, ამიკოსი, ანტეოსი, სკირიონი, პოლიფემოსი და სხვა. მითების მიხედვით პოსეიდონი და ამფიტრიტე ზღვის ფსკერზე ცხოვრობდნენ. მათ ემორჩილებოდა ზღვის ყველა არსება. სამკბილას დარტყმით პოსეიდონი ხვრეტდა კლდეებს და წარმოშობდა ქარბუქებს. მითების მიხედვით აპოლონთან ერთად პოსეიდონმა ააშენა ტროას კედლები. ძუნწ ლაომედონტზე გაჯავრებულმა მის სამეფოს ურჩხული მიუგზავნა, რომელიც შემდგომში ჰერაკლემ მოკლა. პოსეიდონი ედავებოდა ათენასატიკის მმართველობაზე. მითის თანახმად, როდესაც ამ მხარის მმართველობაზე დავა გაიმართა პოსეიდონსა და ათენას შორის, მოსამართლეებმა გადაწყვიტეს გამარჯვებულად ეცნოთ ის, ვინც ხალხს საუკეთესო საჩუქარს მიართმევდა. პოსეიდონმა კლდეს სამკბილა დაჰკრა და ზღვის მარილიანი წყალი სამ ჭავლად წარმოადგინა, ათენამ კი მიწაში ხმალი ჩაასო და ზეთისხილად აქცია. მოსამართლეებმა შეაფასეს ორივეს საჩუქარი და აღნიშნეს, რომ ზღვის მარილიანი წყალი ყველგან დიდ ტალღებად ბობოქრობს და ადვილი საშოვარია, ზეთის ხილი კი ატიკელებს სიმდიდრეს და ბედნიერებას მოუტანს. ამიტომ გამარჯვებულად ათენა დაასახელეს. პოსეიდონი გამუდმებით დევნიდა გმირ ოდისევსს თავისი შვილის – პოლიფემოსის დაბრმავების გამო.

პოსეიდონი ითვლებოდა ცხენების მფარველ ღვთაებად, მის პატივსაცემად იმართებოდა ჯირითები. სიტყვა პოსეიდონი „მიწის მეუღლეს“ ნიშნავს. პოსეიდონის ეფითეტები ენოსიგეი (მიწის მრყეველი) და გეოხი (მიწის მპყრობელი) გვაფიქრებს, რომ იგი თავდაპირველად იყო მიწის და არა ზღვის ღვთაება. პოსეიდონი განაგებდა მიწის ნაყოფიერებას და თავიდანვე მიწის ნესტის ღვთაებად ითვლებოდა.

ოლიმპიური რელიგიის ჩამოყალიბების შემდეგ პოსეიდონს მხოლოდ ზღვებისა და საერთოდ წყლის სტიქიის მბრძანებლობა არგუნეს და ამის შემდეგ მან დაჩრდილა ზღვის სხვა ღვთაებები. მიუხედავად იმისა, რომ ზევსი პოსეიდონზე ძლევამოსილი ღთაებაა, პოსეიდონი მას ხშირ შემთხვევაში მაინც არ ემორჩილება. ერთხელ ჰერასა და ათენასთან ერთად იგი აჯანყდა კიდეც ზევსის წინააღმდეგ.

პოსეიდონის კულტი ძირითადად გავრცელებული იყო მცირე აზიის იონურ მოსახლეობაში და კუნძულებზე. იქ იგი იონელთა ტომის საკუთარ ღმერთადაც ითვლებოდა. მატერიკულ საბერძნეთში პოსეიდონის ტაძრებს ძირითადად კონცხებზე აგებდნენ. ცხენის გარდა პოსეიდონის წმინდა ცხოველებად ითვლებოდნენ დელფინი და ხარი. ხეებიდან მას ნაძვი მიუძღვნეს. რომში პოსეიდონის კულტი ნეპტუნის კულტს შეერწყა.