ვალენტინ კანალისო

ვალენტინ კანალისო (დ. 14 იანვარი, 1974 – გ. 20 თებერვალი, 1850) — მექსიკელი გენერალი და სახელმწიფო მოღვაწე. მექსიკის ცენტრალისტური რესპუბლიკის პერიოდში იგი ორჯერ იყო დროებითი პრეზიდენტის თანამდებობაზე , მოგვიანებით კი, ამერიკა-მექსიკის ომის დროს, ომის მინისტრად დაინიშნა.

მას შემდეგ, რაც 1843 წელს სანტა-ანამ კონსტიტუცია გადააკეთა (ცნობილი როგორც ), მან კანალისო დროებით პრეზიდენტად დანიშნა. პრაქტიკაში კანალისო სანტა-ანას „მარიონეტი“ მმართველი იყო. 1844 წელს სანტა-ანა ხალხმა პრეზიდენტად აირჩია და მან ივნისში ძალაუფლება პირადად გადაიბარა. თუმცა, ორი თვის შემდეგ, მეუღლის გარდაცვალების გამო, მან შვებულება აიღო და კანალისო კვლავ აირჩიეს დროებით პრეზიდენტად. როდესაც მარიანო პარედესი მთავრობის წინააღმდეგ აჯანყდა, სანტა-ანამ სამხედრო სარდლობა აიღო ამბოხის ჩასახშობად. კონგრესმა ეს უკანონოდ მიიჩნია, რადგან სანტა-ანა იმ დროს პრეზიდენტი არ იყო. კანალისოს მთავრობამ მხარი სანტა-ანას დაუჭირა და კონგრესი დაითხოვა, რამაც ხალხის დიდი უკმაყოფილება და საბოლოოდ კანალისოს დამხობა გამოიწვია.

პრეზიდენტობიდან გადადგომის შემდეგ მან ქვეყანა დატოვა, თუმცა ამერიკა-მექსიკის ომის დროს დაბრუნდა და ლიბერალი პრეზიდენტის, ვალენტინ გომეს ფარიასის ადმინისტრაციაში ომის მინისტრად იმსახურა. იგი 1850 წელს გარდაიცვალა.

ადრეული ცხოვრება
ვალენტინ კანალისო დაიბადა მონტერეიში. 1811 წლის აგვისტოში, დამოუკიდებლობისთვის ომის დაწყებიდან ერთი წლის შემდეგ, იგი სელაიას პოლკში კადეტად შევიდა. მან სწრაფად მიაღწია ლეიტენანტის წოდებას. თავდაპირველად ესპანეთის ერთგული იყო, თუმცა 1820 წლის დეკემბერში მხარე იცვალა და აგუსტინ დე იტურბიდეს შეუერთდა. იგი მონაწილეობდა ვალიადოლიდის ალყაში, სან-ხუან-დელ-რიოსა და სიმაპანის აღებაში. კანალისო დაიჭრა ასკაპოტსალკოს ბრძოლაში, სადაც გამოჩენილი მამაცობისთვის ვიცე-პოლკოვნიკის წოდება მიენიჭა. მას ასევე ეკავა სამხედრო პოსტი დედაქალაქის ალყისა და აღების დროს.

იგი შეუერთდა აჯანყებას, რომელმაც მექსიკის პირველი იმპერიის დამხობა გამოიწვია, ხოლო 1825 წელს სერჟანტ-მაიორი გახდა. ხალისკოში იგი იყო გენერალ ხოსე ხოაკინ დე ჰერერას (მექსიკის მომავალი პრეზიდენტი) თანაშემწე. 1829 წლის 8 დეკემბერს შეუერთდა „ხალაპას გეგმას“, რამაც გერეროს ადმინისტრაციის დამხობა გამოიწვია. კანალისოს დაევალა არტილერიის მართვა გენერალ მელჩორ მუსკისის სარეზერვო არმიის მხარდასაჭერად. რევოლუციაში გაწეული სამსახურისთვის ბუსტამანტეს ახალმა მთავრობამ მას პოლკოვნიკის წოდება მიანიჭა.

მთავრობამ მას ხამილტეპეკის „დაშოშმინება“ დაავალა, სადაც ელიხიო რუელასის მოადგილე იყო. იგი ასევე მონაწილეობდა კოსტა-ჩიკასა და ლას-მიქსტეკასის რეგიონებში წესრიგის აღდგენაში. 1831 წლის 26 იანვარს, ზონაქტლანთან გამართულ ბრძოლაში, მან ნარვაესისა და ლიმას პარტიზანული რაზმები დაამარცხა. 1831 წლის მაისში მას ბრიგადის გენერლის წოდება მიენიჭა და ოახაკას შტატის მთავარ კომენდანტად დაინიშნა. აქ იგი ცდილობდა ბუსტამანტეს წინააღმდეგ მიმართული 1832 წლის რევოლუციის ჩახშობას, თუმცა რევოლუციის გამარჯვების შემდეგ ახალი ხელისუფლების ავტორიტეტი აღიარა.

1833 წელს იგი შეუერთდა ამბოხებას ვალენტინ გომეს ფარიასის მთავრობის წინააღმდეგ, რამაც მექსიკის პირველი რესპუბლიკის დაცემა და ცენტრალისტური რესპუბლიკის ჩამოყალიბება გამოიწვია. ამის შემდეგ იგი მექსიკის შტატის გუბერნატორად დაინიშნა. მას შემდეგ, რაც სამხრეთში ხუან ალვარესმა ფედერალური სისტემის აღდგენის მოთხოვნით აჯანყება წამოიწყო, კანალისო დაინიშნა იმ ჯარების სარდლის მოადგილედ, რომლებიც აკაპულკოში ამბოხების ჩასახშობად და ქალაქის ალყის მოსახსნელად გაიგზავნა. იგი აგრძელებდა კამპანიებს პერიოდული ამბოხებების წინააღმდეგ. 1838 წელს მისი მცდელობა, ფედერალისტი გენერლისგან, ლონგინოს მონტენეგროსგან ტამპიკო დაებრუნებინა, მარცხით დასრულდა. იგი ჯერ მონტერეიში, შემდეგ კი მონკლოვაში გადავიდა, სადაც გენერალი კანალესი დაამარცხა, რის შემდეგაც მეხიკოში გაიწვიეს.

პრეზიდენტი ბუსტამანტე განიხილავდა კანალისოს გაგზავნას იუკატანის ექსპედიციაში, როდესაც 1841 წელს ბუსტამანტეს ადმინისტრაცია მარიანო პარედესმა დაამხო. კანალისო ბუსტამანტეს ერთგული დარჩა მანამ, სანამ პრეზიდენტმა 1841 წლის 6 ოქტომბერს „ესტანსუელას კონვენციით“ დამარცხება არ აღიარა.

სანტა-ანამ მოითხოვა კონგრესის მოწვევა კონსტიტუციის გადასაკეთებლად, რისი მეშვეობითაც ცენტრალისტურ რესპუბლიკაზე კონტროლის მოპოვებას იმედოვნებდა, თუმცა არჩეული კონგრესი სრულად ფედერალისტური აღმოჩნდა. ამის საპასუხოდ გამოცხადდა „უეხოტსინგოს გეგმა“ , რომელიც კონგრესის დათხოვნასა და მისი „წარჩინებულთა ხუნტით“ ჩანაცვლებას მოითხოვდა, რომელსაც ახალი ცენტრალისტური კონსტიტუცია უნდა დაეწერა. გეგმა წარმატებით განხორციელდა და კანალისო მის ერთ-ერთი აქტიური მხარდამჭერი იყო.

პირველი პრეზიდენტობა
სწორედ ამ დროს შეაჩერა არჩევანი სანტა-ანამ კანალისოზე, რათა მას დროებითი პრეზიდენტის თანამდებობა დაეკავებინა, სანამ თავად კულისებიდან მართავდა ქვეყანას. კანალისო შეირჩა როგორც სანტა-ანას ძალაუფლებისთვის საფრთხის არშემქმნელი და ერთგული პირი, ხოლო მისი წარსული, როგორც ბუსტამანტეს მიმდევრისა, მიუკერძოებლობის ილუზიას ქმნიდა. იგი ოფიციალურად 1843 წლის 2 ოქტომბერს დაინიშნა. მიუხედავად ამისა, მას საზოგადოება მაინც „მარიონეტად“ აღიქვამდა.

პრეზიდენტმა კანალისომ დააარსა „მოწყალების დები“, გამოჰყო თანხები სან-გრეგორიოს კოლეჯისთვის, გამოსცა დებულებები საჯარო განათლების შესახებ და გააფორმა კონტრაქტი არმიისა და ფლოტის ახალი ფორმების შესასყიდად.

კანალისოს ადმინისტრაციის ერთ-ერთი ყველაზე საკამათო ნაწილი იყო ქვეყნის სიღარიბის მიუხედავად დაწესებული გადასახადების რაოდენობა. გადასახადები შვიდ კატეგორიად დაიყო: მიწა, ინდუსტრიული შენობები, ხელფასები, მომგებიანი პროფესიები, ფუფუნების საგნები და სულადი გადასახადი.

კონგრესი 1844 წლის 2 იანვარს შეიკრიბა და დეპარტამენტების მიერ გადაწყვეტილი საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგები დათვალა. გახსნის სესიაზე კონგრესმა გამოაცხადა, რომ პრეზიდენტად სანტა-ანა აირჩიეს. თუმცა, დეპუტატებს შორის სანტა-ანას მიმართ ძლიერი ოპოზიცია ჩამოყალიბდა, რომლებმაც შედეგებს საპრეზიდენტო ძალაუფლების შეზღუდვითა და აღმასრულებელი ხელისუფლების საკანონმდებლო ინიციატივების აკრძალვით უპასუხეს. სენატში კანალისოს გადაყენების მცდელობაც კი იყო, რისი უფლებამოსილებაც სენატს ჰქონდა, თუმცა ეს მცდელობა ჩავარდა.

საბოლოოდ, სანტა-ანა დედაქალაქში 3 ივნისს შევიდა, კანალისომ კი ძალაუფლება მას მომდევნო დღეს გადააბარა.

მეორე პრეზიდენტობა
1844 წლის 31 აგვისტოს სანტა-ანას მეუღლე გარდაიცვალა, რის შემდეგაც მან დეპუტატთა პალატას შვებულება სთხოვა. სენატმა, რომელსაც დროებითი პრეზიდენტის არჩევის უფლებამოსილება ჰქონდა, კვლავ კანალისო აირჩია და იგი 1844 წლის 21 სექტემბერს მეორედ დაჯდა პრეზიდენტის სავარძელში. ერთი თვის შემდეგ, 31 ოქტომბერს, მარიანო პარედესმა გვადალახარაში მთავრობის წინააღმდეგ ამბოხება წამოიწყო.

სანტა-ანა დედაქალაქში დაბრუნდა, რათა სათავეში ჩასდგომოდა არმიას აჯანყებულთა წინააღმდეგ და მეხიკოში 18 ნოემბერს შევიდა. ვინაიდან იგი იმ დროს იურიდიულად პრეზიდენტი არ იყო, კონგრესმა სანტა-ანას მიერ სამხედრო სარდლობის თვითნებურად აღება უკანონოდ ცნო, თუმცა აღმასრულებელმა ხელისუფლებამ (კანალისომ) მას მხარი დაუჭირა.

სანტა-ანამ მიაღწია კერეტაროს, რომელიც პარედესს უჭერდა მხარს, და დეპარტამენტის ასამბლეას მოუწოდა, უარი ეთქვათ ამბოხებულთა მხარდაჭერაზე. უარის მიღების შემდეგ, სანტა-ანამ ასამბლეის წევრები დააპატიმრა, გუბერნატორი კი თავისი ერთ-ერთი გენერლით ჩაანაცვლა. როდესაც ეს ამბავი დედაქალაქში გახმაურდა, კერეტაროს დეპუტატმა ლიაკამ პროტესტი გამოთქვა, მინისტრების წინააღმდეგ კი ფორმალური საჩივარი მომზადდა. მინისტრმა ბარანდამ გადაწყვიტა საკითხი სანტა-ანასთან განეხილა, რის შემდეგაც მათ კონგრესის დათხოვნა გადაწყვიტეს.

1 დეკემბერს, მოკლე შესვენების დროს, სამხედროებმა საკანონმდებლო პალატის კარები ჩაკეტეს. სამინისტრომ დაგმო კონგრესი და თავისი ქმედებები "ეროვნული საგანგებო მდგომარეობით" გაამართლა. ამას მოჰყვა მასობრივი საჯარო პროტესტი; მეხიკოს მერია და დეპარტამენტის ასამბლეა კონგრესის მხარეს დადგნენ. სანტა-ანას ქანდაკებას ვანდალურად მოექცნენ და ყელზე მარყუჟი ჩამოაცვეს.

ამ დროისთვის დედაქალაქის გარნიზონმა მხარი პარედესის ამბოხებას დაუჭირა და ხოსე ხოაკინ დე ერერას პრეზიდენტობისკენ მოუწოდა. ერერამ მოიწვია დათხოვნილი დეპუტატები და 6 დეკემბერს კანალისოს მიმართა, მხარი დაეჭირა კონგრესისთვის და თავიდან აეცილებინა სისხლისღვრა. დაინახა რა, რომ მისი მხარდაჭერა სრულად აორთქლდა, კანალისო გადადგა და ძალაუფლება ხოსე ხოაკინ დე ერერას გადააბარა.

პრეზიდენტობის შემდეგ
მთავრობამ კანალისო კონსტიტუციის დამხობის მცდელობის ბრალდებით გაასამართლა. თავის დაცვისას კანალისო ამტკიცებდა, რომ მას კონგრესის გაუქმება კი არ სურდა, არამედ მხოლოდ მისი მუშაობის შეჩერება საგანგებო ვითარების გამო. კონგრესმა საყოველთაო ამნისტია გამოსცა, თუმცა კანალისომ ქვეყნიდან წასვლა არჩია. 1845 წლის 25 ოქტომბერს იგი ესპანეთში გაემგზავრა, მაგრამ 1846 წელს, ამერიკა-მექსიკის ომის დროს, დაბრუნდა.

იგი ომის მინისტრად დაინიშნა ვალენტინ გომეს ფარიასის ადმინისტრაციაში. კანალისომ მხარი დაუჭირა მთავრობის სკანდალურ გადაწყვეტილებას კათოლიკური ეკლესიის მიწების ნაციონალიზაციის შესახებ, რაც ომის დასაფინანსებლად იყო საჭირო. 23 თებერვალს იგი თანამდებობიდან გადადგა და დაევალა ვერაკრუსის დაცვა გენერალ რომულო დიას დე ლა ვეგასთან ერთად.

კანალისო მონაწილეობდა სერო-გორდოს ბრძოლაში, სადაც კავალერიას მეთაურობდა. მისმა ქცევამ ამ ბრძოლის დროს — უკან დაიხია ბრძოლის გარეშე და მტერს დიდი რაოდენობით მარაგი დაუტოვა — გამოიწვია კონგრესის წინადადება გამოძიების დაწყების შესახებ. ამის შემდეგ მას ომში მნიშვნელოვანი როლი აღარ უთამაშია და აღარც პოლიტიკური თანამდებობა დაუკავებია. იგი 1850 წლის 20 თებერვალს, მივიწყებაში გარდაიცვალა.