iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ელენა ნელიპჩიჩი

ელენა ნელიპჩიჩი (; დ. უცნობია – გ. 1422) — ბოსნიის დედოფალი. მეფე სტეპან ოსტოიას მესამე ცოლი.
პირველი ქორწინება
ელენა ნელიპიჩების ფეოდალური საგვარეულოს წევრია. 1401 წელს იგი ცოლად გაჰყვა სპლიტის თავადს, ხრვოიე ვუკჩიჩ-ხრვატინიჩს. ელენა კათოლიკე იყო, მაგრამ მისი ქმარი – ბოსნიის ეკლესიის მიმდევარი. 1416 წელს ხრვოიე გარდაიცვალა და მისი სამფლობელო ელენას დარჩა.
მეორე ქორწინება
მეორედ ელენა ბოსნიის მეფეზე, სტეპან ოსტოიაზე დაქორწინდა. მას მზითევში მოჰყვა თავისი გარდაცვლილი ქმრის სამფლობელოები, მათ შორის ქალაქი იაიცე. 1418 წელს სტეპან ოსტოია გარდაიცვალა და ტახტზე ავიდა მისი ვაჟი სტეპან ოსტოიჩი, რომელიც მას მეორე ცოლის, კუიავასგან ჰყავდა.
ქვრივობა
ელენას სამეფო კარზე არც გავლენა და არც ძალაუფლება არ ჰქონდა, ხოლო კუიავა მისი ვაჟის გამეფების მერე გაძლიერდა და გადაწყვიტა შური ეძია. 1419 წელს ელენა სტეპან ოსტოიჩმა დააპატიმრებინა, სამი წლის შემდეგ იგი ციხეში გარდაიცვალა უცნობ გარემოებებში.
შთამომავლობა
არის ვარაუდები, რომ ბალშა ჰერცეგოვიჩი ელენასა და ხრვოიეს შვილია, თუმცა ამის დამტკიცება არ ხერხდება. სხვა შთამომავალი მას არ ჰყოლია.
ვანდას ტბა

ვანდას ტბა — ტბა ანტარქტიდაში, რაიტის ხეობაში ვიქტორიას მიწის ტერიტორიაზე, მიეკუთვნება როსის ტერიტორიას, რომელზეც პრეტენზიას აცხადებს ახალი ზელანდია. ტბას აქვს 5 კმ სიგრძე და მისი მაქსიმალური სიღრმე შეადგენს 69 მეტრს. ფართობი — 5,2 კმ², მაქსიმალური სიგრძე — 8 კმ, მაქსიმალური სიგანე — 2 კმ, საშუალო სიღრმე — 30,8 მ. ტბის ნაპირთან ახალ ზელანდიას 1968 წლიდან აქვს პოლარული სადგური. ვანდა არის ჰიპერდამარილიანებული ტბა, ათჯერ უფრო მეტად მინერალიზებული, ვიდრე ზღვის წყალი და უფრო მეტად მარილიანი ვიდრე მკვდარი ზღვის წყალი და ალბათ კიდევ უფრო მარილიანი, ვიდრე ჯიბუტიში მდებარე ასალის ტბის წყალი, რომელიც ანტარქტიკის ფარგლებს გარეთ ყველაზე მლაშე ტბად ითვლება. ვანდას ტბა ასევე მერომიკტიკურია, რაც იმას ნიშნავს, რომ უფრო ღრმა წყლები არ ერევიან ნაკლებ სიღრმეზე მყოფ წყლებთან. არსებობს სამი სხვადასხვა წყლის ტემპერატურა წყლის შესაბამისი სიღრმეების მიხედვით, ტბის ფსკერზე არსებული 23 °-დან შუა ფენის 7 °-მდე და ტბის ზედაპირზე 4-6 °-მდე. ეს მხოლოდ ერთი ყინულისაგან თავისუფალი ტბაა ტრანსანტარქტიკული მთების ხეობებში არსებულ მრავალრიცხოვანი მლაშე ტბებიდან. ანტარქტიდაში ყველაზე გრძელი მდინარე ონიქსი მიედინება დასავლეთით მატერიკის სიღრმეში და ჩაედინება ვანდას ტბაში. მდინარის შესართავთან მდებარეობს მეტეოსადგური.

ტბა მთელი წლის განმავლობაში დაფარულია გამჭვირვალე 3,5–4 მეტრი სისქის ყინულის ფენით. ყინულის ზედაპირი თოვლით არ არის დაფარული და იმყოფება „ღრმა ბზარებით და ხაზებით დასერილ“ მდგომარეობაში.

ვანდას ტბაში და მდინარე ონიქსში არც ერთი სახეობის თევზი არ დაცურავს, მიკროსკოპული სახის სიცოცხლე, ისეთები, როგორიცაა ლურჯ-მწვანე წყალმცენარეები, რომელსაც მოსდევს წყლის გაფერადება არ დაფიქსირებულა. ბუნებაზე მავნე ზემოქმედების საფრთხის გამო, რომელიც შეიძლება მოყვეს კვლევებს სამეცნიერო დაივინგი შეზღუდულია ტბის ზედა ფენაში მუშაობისას (30 მეტრზე ზემოთ) და დისტანციური მართვის წყალქვეშა აპარატის გამოყენება არ დაიშვება.
მარია ბრანკოვიჩი

მარია ბრანკოვიჩი (; ; მონათლეს როგორც ელენა დ. 1447 – გ. 1474 ან 1495 შემდეგ) — სერბეთის უკანასკნელი დესპოტიცა და ბოსნიის უკანასკნელი დედოფალი.
ბიოგრაფია
მარია დაიბადა სერბეთის დესპოტის ლაზარ ბრანკოვიჩისა და ჰელენა პალეოლოგინას, იმპერატორ იოანე პალეოლოგოსის შვილიშვილის ოჯახში 1447 წელს. მას ძმები არ ჰყავდა, ამიტომ მამამისის გარდაცვალების შემდეგ იგი მეზობელი ბოსნიის ტახტის მემკვიდრეზე, სტეპან ტომაშევიჩზე გათხოვდა 1459 წლის 1 აპრილს. კათოლიკე სტეპან ტომაშევიჩი სერბეთის დესპოტი გახდა, ხოლო ელენამ ქორწინების შემდეგ სახელი შეიცვალა და მარია დაირქვა, რაც კათოლიკურ სამყაროში უფრო მისაღები სახელი იყო. ტომაშევიჩის გადესპოტებით უკმაყოფილო ოსმალებმა სამ თვეში დაიკავეს ტომაშევიჩის მთელი სამფლობელო, რადგან კათოლიკე მონარქის მმართველობით უკმაყოფილო სერბებმა დიდი წინააღმდეგობა არ გაუწიეს ოსმალებს და 1459 წლის ივნისში სმედერევოს ციხესიმაგრის კარიბჭის გასაღებები მეჰმედს მიართვეს. ოსმალებმა სერბეთის დესპოტატის ანექსია მოახდინეს სმედერევოს სანჯაყის სახელით. წყვილმა ბოსნიას შეაფარა თავი.
ბოსნიის დედოფალი
1461 წელს გარდაიცვალა სტეპან ტომაში, მარიას მამამთილი, ხოლო სტეპან ტომაშევიჩი ბოსნიის მეფე გახდა. მან მაშინვე მიმართა რომს დახმარების თხოვნით. ნოემბერში ბოსნიაში ჩავიდა პაპის ლეგატი, რომელმაც ჩაიტანა სამეფო გვირგვინი. ამის გამო უნგრეთის მეფე მათიაში აღშფოთდა, მაგრამ პაპის შუამდგომლობით კონფლიქტი მოგვარდა – ტომაშევიჩი მათიაშის ვასალად გამოცხადდა, რომელიც მას იმპერატორ ფრიდრიხის წინააღმდეგ უნდა დახმარებოდა. 1463 წელს მოკავშირეებით დაიმედებულმა ტომაშევიჩმა ოსმალებს ხარკი შეუწყვიტა. ოსმალეთის არმიამ ველი მაჰმუდ-ფაშას სარდლობით ბობოვაცს ალყა შემოარტყა 19 მაისს, მეორე დღეს კი მას თავად მეჰმედიც შეუერთდა. ბობოვაცი მალევე დაეცა და მეფემ გადაწყვიტა თავშესაფარი ეძია დალმაციაში ან ხორვატიაში. მან დედინაცვალი კატარინა რომში გაგზავნა, მარია კი რაგუზაში. თავად ტომაშევიჩს ფეხდაფეხ მისდევდა მაჰმუდ-ფაშა და ბოლოს კლუჩში მოახერხა მისი ალყაში მოქცევა. რესურსების სიმცირის გამო ტომაშევიჩი მიხვდა, რომ ალყას ვერ გაუძლებდა და დანებდა. იგი მეჰმედის წინაშე წარადგინეს 25 მაისს, რის შემდეგაც სიკვდილით დასაჯეს. მისი დატყვევებული ნათესავები კონსტანტინოპოლში გაგზავნეს, სადაც მათმა ნაწილმა ისლამი მიიღო. ბოსნიის სამეფო ოსმალეთმა შეიერთა.
დაქვრივების შემდგომ
მარიას ზუსტი ბედი რაგუზაში გაგზავნის შემდეგ უცნობია. მკვლევლართა ნაწილის აზრით, იგი ადრიატიკის სანაპიროზე ცხოვრობდა და იქვე გარდაიცვალა. საუკუნის მასარელის ხელნაწერის მიხედვით ტომაშევიჩსა და მარიას შვილები ჰყავდათ, თუმცა არც ერთის სახელი და ბედი არ არის მოხსენიებული და ცნობილი.

მარიას გარდაცვალების ზუსტი თარიღი უცნობია. წყაროების ნაწილი მისი გარდაცვალებისა და დაკრძალვის თარიღად 1474 წელს ასახელებს, სხვები კი ამტკიცებენ რომ იგი ჯერ კიდევ 1495 წელს ცოცხალი იყო. იგი მოკრძალებული ფიგურა იყო და ქმრის დედინაცვლის, კატარინას ჩრდილქვეშ დარჩა, რომელიც ხშირად შეცდომით მოიხსენიება ბოსნიის უკანასკნელ დედოფლად.
ქალები ბოსნია და ჰერცეგოვინაში

ქალები ბოსნია და ჰერცეგოვინაში აღწერს ქალების მდგომარეობას ბოსნია და ჰერცეგოვინაში.
თანამედროვე მდგომარეობა
აგროკულტურის განვითარების საერთაშორისო ფონდის კვლევის თანახმად, ბოსნიელმა ქალებმა განიცადეს სამგვარი ტრანსფორმაცია ბოსნიის ომის შედეგად – საომარი, ეკონომიკური და პოლიტიკური. ქალების როლი საზოგადოებრივ ცხოვრებაში დადაბლდა, რადგან საომარი მდგომარეობის გამო, ქალებს უმეტესად ოჯახური კერის მიხედვა ევალებოდათ. ასევე წამოიწია რელიგიურმა ფაქტორმა, რომელიც კომუნისტურ პერიოდში მიჩქმალული იყო, ასე რომ მრავალმა ქალმა, განსაკუთრებით არაურბანულ ზონებში თავად გადაწყვიტა უარი ეთქვა აქტიურ საჯარო ცხოვრებაზე და წამყვანი როლი მამაკაცებს გადააბარა. ქალების ნაწილმა ქვეყანა დატოვა და უკეთესი მომავლის საძებნელად უცხოეთს მიაშურა.
ომის პერიოდი
ომის პერიოდში ქალები არანაკლებ ხდებოდნენ ძალადობის მსხვერპლი, ვიდრე მამაკაცები. განსაკუთრებული სისასტიკით გამოირჩეოდნენ სერბული ფორმირებები ბოსნიელი ქალების მიმართ: სერბული არმია, პოლიცია, მოხალისეთა ფორმირებები და ადგილობრივი სერბებიც კი, რომლებმაც სამხედრო უპირატესობის გამო მალევე შეძლეს ქვეყნის ტერიტორიის 70%-ის დაკავება, ძარცვავდნენ მათ კონტროლირებად ტერიტორიაზე დარჩენილ არასერბებს, აიძულებდნენ უარი ეთქვათ ქონებაზე და დაეტოვებინათ ის მხარე, უარის შემთხვევაში კლავდნენ ან გადაჰყავდათ საკონცენტრაციო ბანაკებში, სადაც ქალებსა და კაცებს აცალკევებდნენ, ქალები და გოგონები დატყვევებული იყვნენ საშინელ პირობებში ყოფილ სტადიონებზე, სამრეწველო შენობებში ან არმიის ყაზარმებში, სადაც მათ ყველანაირად ამცირებდნენ, მათ შორის მრავალჯერ აუპატიურებდნენ. არსებობდა დატყვევების ადგილები, სადაც მსურველი სერბი ჯარისკაცი ან პოლიციელი მიდიოდა, არჩევდა გოგონებს და შემდეგ "თამაშობდა" მათთან. სხვადასხვა მონაცემებით ომის დროს 12დან 50 ათასამდე ქალი იქნა გაუპატიურებული.
კანონმდებლობა
2003 წელს მიღებულ იქნა კანონი გენდერული თანასწორობის შესახებ, რომელიც გენდერული თანასწორობის დასავლურ მოდელს ამკვიდრებს ქვეყანაში. შემოღებული იქნა კვოტა, რომლის მიხედვითაც კანდიდატების მინიმუმ 30% უნდა იყოს ქალი.
უილანსის ტბა

უილანსის ტბა  — ყინულქვეშა ტბა ანტარქტიდაში. თავისი დასახელება მიიღო ოჰაიოს შტატის უნივერსიტეტის დოქტორის, გლაციოლოგის აიან უილანსის პატივსაცემად.

უილანსის ტბა მდებარეობს როსის შელფური მყინვარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ტბა იმყოფება დაახლოებით 800 მეტრის სიღრმეში ყინულის ქვეშ. მისი ფართობი შეადგენს დაახლოებით 60 კმ²-ს, ხოლო სიღრმე — 1,5-2 მეტრს, თუმცა მეცნიერები სეისმოლოგიური გაზომვების დახმარებით ვარაუდობდნენ 6—9 მეტრს. ტბის წყლის ტემპერატურა შეადგენს −0,5 °-ს.

პირველად ტბა აღწერილი იქნა სკრიპსის ოკეანოგრაფიის ინსტიტუტის თანამშრომლის — გლაციოლოგ ჰელენ ფრიკერის მიერ 2007 წელს. ის და მისი გუნდი სწავლობდნენ რეგიონის თანამგზავრულ ფოტოსურათებს 2003 წლიდან 2006 წლის ჩათვლით, რომლებზეც აღმოაჩინეს ყინულის პერიოდული აწევა და დაწევა და გააკეთეს დასკვნა ამ ადგილას ყინულქვეშა ტბის არსებობის შესახებ მბურღავების ჯგუფმა '-მა გააკეთა განცხადება, რომ 800 მეტრიანი ყინულის ფარის გავლის შემდეგ მიაღწია ტბის ზედაპირს. გაბურღული ჭაბურღილის დიამეტრმა შეადგინა 30 სანტიმეტრი, აქედან აიღეს წყლის და ფსკერის დანალექების სასინჯი ნიმუშები, რომლებშიც აღმოჩნდა მიკროორგანიზმები-ლიტოტროფები (დაახლოებით 1000 ცალი მილიმეტრზე, რაც ათჯერ ნაკლებია, ვიდრე ოკეანის წყლებში), რომლებიც საკუთარი სიცოცხლისთვის იყენებენ არა ფოტოსინთეზს, არამედ ნახშირორჟანგს. მეცნიერებმა აღნიშნეს, რომ «ეს იყო ანტარქტიკის ყინულქვეშა ტბებიდან ასეთი მაღალი ხარისხის პირველი წარმატებული ნიმუშების შერჩევა». ადრე მსგავს სამუშაოებს ატარებდნენ რუსი მკვლევარები ვოსტოკის ტბაში, სადაც აღებულმა ნიმუშებმა ვერ მოიტანეს დიდი აღმოჩენები, და ბრიტანელები ელსუორტის ტბაში, სადაც ბურღვა ვერ მივიდა ბოლომდე საბურღი მოწყობილობის მწყობრიდან გამოსვლის გამო.

2014 წელს ტბა გამოიკვლიეს აშშ-ის ეროვნული სამეცნიერო ფონდის მეცნიერებმა.

უილანსის ტბის კვლევებმა მეცნიერებს შეიძლება მისცეს წარმოდგენა პლანეტა იუპიტერის თანამგზავრ ევროპაზე და პლანეტა სატურნის თანამგზავრ ენცელადზე შესაძლო ცხოვრებაზე, სადაც კლიმატი დედამიწის ანტარქტიდის მსგავსია.
ანჯეი დუდა

ანჯეი დუდა (; დ. 16 მაისი, 1972) — პოლონეთის პრეზიდენტი. იურისტი და ევროპარლამენტის წევრი. პოლონეთის პრეზიდენტობის კანდიდატი კანონი და სამართლის პარტიიდან პოლონეთის 2015 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში. 2015 წლის 24 მაისს მან არჩევნებში დაამარცხა მისი წინამორბედი ბრონისლავ კომოროვსკი.

ბიოგრაფია
ანჯეი დუდა დაიბადა კრაკოვში მეცნიერებისა და მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის უნივერსიტეტის პროფესორების, იანინა მილევსკას და იან ტადეუშ დუდას ოჯახში. ანჯეის ცოლი, აგატა კორნჰაუსერ-დუდა უმაღლესი სკოლის მასწავლებელია, რომელიც ასწავლის გერმანულს კრაკოვის იან სობესკის უმაღლეს სკოლაში. დუდას სიმამრი არის პოლონელ-ებრაელი მწერალი, თარჯიმანი და ლიტერატურული კრისიტიკოსი იულიან კორნჰაუსერი.

ის სწავლობდა სამართლის ფაკულტეტზე იაგელონის უნივერსიტეტში. 2001 წლის ოქტომბერში დაინიშნა იაგელონის უნივერსიტეტის ადმინისტრაციის სამართლის დეპარტამენტის პროფესორის თანაშემწედ. 2005 წლის იანვარში დუდამ მიიღო -ის სამართლის ხარისხი იმავე უნივერსიტეტში.

მან თავისი პოლიტიკური კარიერა 2000-იანებამდე თავისუფლების კავშირის პარტიაში დაიწყო, მაგრამ 2005 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ თანამშრომლობა დაიწყო კანონის და სამართლის პარტიასთან. 2006 წლიდან 2007 წლამდე ის იყო იუსტისიის მინისტრის მოადგილე. 2007—2008 წლებში დუდა პოლონეთის სახელმწიფო სასამართლოს წევრი იყო. 2008—2010 წლებში ლეხ კაჩინსკის პრეზიდენტობის დროს, ის პოლონეთის რესპუბლიკის კანცელარიის წევრი იყო. 2010 წელს ანჯეი დუდა იყო წარუმატებელი კანდიდატი, რომ გამხდარიყო ადგილობრივი კრაკოვის პრეზიდენტი, როგორც კანდიდატი, მაგრამ მან დიდ წარმატებას მიაღწია 2011 წლის საპარლამენტო არჩევნებში, სადაც მან მიიღო 79 981 ხმა კრაკოვში, ამგვარად გახდა სეიმის წარმომადგენელი. 2014 წელს აირჩიეს ევროპარლამენტის წევრად.
ფრიქსელის ტბა

ფრიქსელის ტბა — ხმელეთშუა მოქცეული ტბა ვიქტორიას მიწის რეგიონში, ანტარქტიდაში. მდებარეობს ტრანსანტარქტიკული მთების ტეილორის ხეობაში კანადის მყინვარსა და თანამეგობრობის მყინვარს შორის. ტბის სიგრძე შეადგენს 4,5 კმ-ს, ფართობი — 7 კმ²-ს. მდებარეობს ზღვის დონიდან 15 მეტრ სიმაღლეზე, აქვს 19 მეტრი სიღრმე.

ტბა მუდმივად დაფარულია დაახლოებით 5 მეტრი სისქის ყინულის ფენით. წყალი ტბაში მარილიანია, ახლოა ზღვის წყლის შემადგენლობასთან. 9,5 მეტრის ქვემოთ აღმოჩენილია მეთანის და გოგირდწყალბადის მაღალი კონცენტრატები. ზაფხულობით წყლის ტემპერატურა მერყეობს 0,5 °-დან 2,5 °-მდე.

ფრიქსელის ტბა რუკაზე დაიტანა ბრიტანეთის ანტარქტიკულმა ექსპედიციამ რობერტ სკოტის ხელმძღვანელობით 1910-1913 წლებში. 1957-1958 წლებში ამერიკული დიპ-ფრიზის ოპერაციის ჩატარების დროს ტბა გამოიკვლია პროფესორმა ტ. ლ. პევემ, რომელმაც მას სახელი დაარქვა ცნობილი გლაციოლოგის ფრიტიოფ მ. ფრიქსელის პატივსაცემად.
ელსუორტის ტბა

ელსუორტის ტბა  — ყინულქვეშა ტბა ანტარქტიდაში.

ბევრი მეცნიერი ვარაუდობს, რომ ტბას არ ჰქონდა კავშირი გარე სამყაროსთან სულ მცირე 125 ათასი წლის განმავლობაში.

ელსუორტის ტბის ზომები შეადგენს 14,7 კმ 3,1 კმ, ფართობი — 28,9 კმ². ტბის სიღრმე იცვლება ღერძის სიგრძის გასწვრივ 52 მეტრიდან 156 მეტრამდე, წყლის მოცულობა განსაზღვრულია 1,37 კმ³-ით.

ტბის ზედაპირთან ჭაბურღილის ბურღვის სამუშაოებს ახორციელებენ მეცნიერები დიდი ბრიტანეთიდან.
სეფი I

შაჰ სეფი ან სეფი (; დ. 1611 — გ. 12 მაისი, 1642) — სეფიანთა დინასტიის მეექვსე წარმომადგენელი, მუჰამედ ბაყერ მირზასა და დილარამ ხანუმის ვაჟი. აბას -ის შვილიშვილი. ირანის შაჰი 1629-1642 წლებში.

აბას -ის ანდერძის მიხედვით მისი ტახტზე ასვლა ხოსრო მირზამ უზრუნველყო. შაჰ სეფიმ შაჰის ტიტულის მიღებისთანავე მოიშორა ყველა, ვისაც კი შეეძლო მისთვის ძალაუფლება წაერთმია, სეფიანთა ყველა უფლისწული და ასევე, პოლიტიკური ფიგურები. 1633 წელს მისი ბრძანებით, ღალატის ბრალდებით, სიკვდილით დასაჯეს იმამყული-ხანი და უნდილაძეთა ოჯახის სხვა წარმომადგენლები. სეფი ნაკლებ ყურადღებას აქცევდა მთავრობასა და ბიზნესს. არ ჰქონდა ინტელექტუალური ინტერესები. არ იცოდა წერა-კითხა სწორად. იგი საკუთარ დროს ძირითადად ღვინის სმაში ხარჯავდა და გახდა დამოკიდებული თამბაქოზე (როგორც აბას ). მისი მმართველობის პერიოდში უმნიშვნელოვანესი პოლიტიკური ფიგურა იყო დიდი ვეზირი მირზა მუჰამად სარუ თაქი, რომელიც ამ თანამდებობაზე სეფიმ 1634 წელს დანიშნა.

ირანის მტრებმა მალევე ისარგებლეს სეფის სისუსტით. მიუხედავად იმისა, რომ ოსმალეთმა იწვნია დამამცირებელი მარცხი ირან-ოსმალეთის 1623-1639 წლებში მიმდინარე ომის დასაწყისში, შაჰ აბასის დროს, შაჰ სეფის ტახტზე ასვლიდან ერთი წლის შემდეგ, მათ განაახლეს ომი ირანთან და 1634-1635 წლებში დაიკავეს ერევანი, ჰამადანი და თავრიზი. 1638 წელს ოსმალეთის არმიამ მურად -ის მეთაურობით აიღო ბაღდადი. ბაღდადის აღებამ ირანი აიძულა ეთხოვა ზავი და 1639 წელს დაიდო ზუჰაბის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც აბას -ის მიერ დაკავებული ტერიტორიები კვლავ ოსმალეთის იმპერიის ხელში გადავიდა. ამავე პერიოდში, დიდ მოგოლთა იმპერიამ იმპერატორ შაჰ-ჯაჰანის სარდლობით 1638 წელს დაიპყრო სპარსელების ხელში მყოფი ავღანეთის ნაწილი ციხე-ქალაქ ყანდაარითურთ.

შაჰ სეფი გარდაიცვალა 1642 წლის 12 მაისს. გარდაცვალების მიზეზად სახელდება ალკოჰოლის ჭარბი რაოდენობით მოხმარება. მის შემდეგ ტახტზე ავიდა მისი უფროსი ვაჟი აბას . სეფის დანარჩენი 4 ვაჟი დააბრმავეს და ჰარამხანაში გამოკეტეს.
ონიქსი (მდინარე)

ონიქსი — ანტარქტიდის ყველაზე გრძელი მდინარე. მდებარეობს ვიქტორიას მიწის რაიტის ხეობაში, მაკ-მერდოს მშრალ ველებზე, რომელიც ხასიათდება თითქმის მთელი წლის განმავლობაში უთოვლობით, მზის ინსოლაციის დიდი დონით და საკმაოდ მაღალი ზაფხულის ტემპერატურით. მდინარის სიგრძეა დაახლოებით 30 კმ. ჩაედინება ვანდას ტბაში.

მდინარეში წყლის დონე განიცდის დღიურ და სეზონურ ძლიერ ცვალებადობას. ონიქსს აქვს რამდენიმე შენაკადი და მოედინება მხოლოდ გვიანდელი ანტარქტიდული ზაფხულის პერიოდში (თებერვალი, მარტი). დანარჩენი დროის განმავლობაში მდინარის დინება პრაქტიკულად არ არსებობს. ზოგჯერ რამდენიმე წლის განმავლობაში მდინარე ვერ აღწევს ვანდას ტბას. მაგრამ ხანდახან ხდება თავისებური წყალდიდობებიც; ერთ-ერთი მათგანის დროს, 1984 წელს, ახალზელანდიელი რაფტინგისტები დაეშვნენ კიდევაც მდინარეზე.

მდინარეში არ არსებობს თევზი, მაგრამ არსებობს მიკროორგანიზმები და წყალმცენარეები, რომელთა ყვავილობა შესამჩნევია. მდინარის გასწვრივ განთავსებულია მეტეოსადგურები, ხოლო მდინარის ხეობაში 1968 წლიდან 1995 წლამდე მდებარეობდა ახალზელანდიური სადგური ვანდა. საინტერესოა, რომ სადგურზე 1974 წლის 5 იანვარს დაფიქსირებულმა ჰაერის მაქსიმალურმა ტემპერატურამ შეადგინა +15 °; ეს ალბათ მთელი ანტარქტიდის რეკორდია ტემპერატურაში.
მიხეილ შიშნიაშვილი

მიხეილ ესტატეს ძე შიშნიაშვილი (დ. 2 ნოემბერი [ძვ. სტ. 20 ოქტომბერი] , 1905, თელავი — გ. 5 მაისი, 1985, თბილისი) — ქართველი ქიმიკოსი, ქიმიის მეცნიერებათა დოქტორი (1944), პროფესორი (1946), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1966). სკკპ წევრი 1944 წლიდან.

ბიოგრაფია
1935 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1934–1982 წლებში მუშაობდა საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის პეტრე მელიქიშვილის სახელობის ფიზიკური და ორგანული ქიმიის ინსტიტუტში, 1940–1947 წლებში იყო ამავე ინსტიტუტის დირექტორი, ხოლო 1947 წლიდან კი — კოლოიდური ქიმიის ლაბორატორიის გამგე. 1946–1955 წლებში — ალექსანდრე პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ქიმიის ფაკულტეტის კათედრის გამგე. მიხეილ შიშნიაშვილს ძირითადი გამოკვლევები აქვს კოლოიდურ ქიმიაში.
შიძიაჭუანგი

შიძიაჭუანგი , იგივე შიმენი — ქალაქი ჩრდილოეთ ჩინეთში, ხებეის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 1,1 მილიონი მცხოვრები 1982 წლის მონაცემებით, ხოლო 2010 წლის მონაცემებით 11 მილიონი. სარკინიგზო კვანძი, მძიმე მრეწველობის ცენტრი: შავი მეტალურგია, მანქანათმშენებლობა (ძრავების, სამთამადნო და ენერგეტიკული მოწყობილობების, ორთქლმავალვაგონთსაშენი, ავტოსარემონტო ქარხნები), რადიოელექტრონიკა, საფეიქრო მრეწველობა. მინისა და ცემენტის ქარხნები, ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში უდიდესი ფარმაცევტული ქარხანა „ჰებეი“. შიძიაჯუანის მახლობლად იღებენ ქვანახშირსა და რკინის მადანს.
შკივი

შკივი — ბორბალი, ღვედური, საბაგირო, ფრიქციული გადაცემების დეტალი. შკივი წარმოადგენს ფართოფერსოიან თვალს, რომელსაც ირგვლივ შემოწვდება უსასრულო ღვედი ან ბაგირი. ბრუნვითი მომენტის გადასაცემად შკივი ლილვთან შეერთებულია სოგმანით, შლიცებით და სხვა. უქმად მბრუნავი შკივი თავისუფლადაა ჩამოცმული ლილვზე. იგი მრავალგვარია.

მცირე დიამეტრის შკივი მონოლითურია. საშუალო და დიდი დიამეტრის შკივებს აქვს ერთმანეთთან დისკოთი ან მანით დაკავშირებული მორგვი და ფერსო. არსებობს ნაწილებისგან შედგენილი შკივიც. ბრტყელი ღვედის დაცენტრებისათვის შკივს აქვს ოდნავ ჩაზნექილი ზედაპირი. ღვედის გადმოვარდნისგან დასაცავად ცილინდრულ შკივს ზოგჯერ აქვს რებორდი, ხოლო სოლური ან მრგვალი ღვედისათვის — სათანადო პროფილის ზედაპირი. კბილა ღვედური გადაცემის შკივს აქვს ღერძული მიმართულებით განლაგებული კბილები და რებორდები. საფეხუროვან შკივზე ღვედი ერთი საფეხურიდან მეორეზე გადაჰყავთ, რის შედეგადაც ღებულობენ სხვადასხვა გადაცემის ფარდობას. შკივი შეიძლება დამზადდეს სხვადასხვა მასალისაგან: თუჯისგან, ფოლადისგან, მსუბუქი შენადნობებისგან, პლასტმასისგან, ზოგჯერ კი — მერქნისგანაც.
ჰოენცოლერნთა ხიდი

ჰოენცოლერნთა ხიდი — ხიდი მდინარე რაინზე ქალაქ კალნში, გერმანიაში. 1907-1911 წლებში აგებული თავდაპირველი ნაგებობა ორი სარკინიგზო და ერთი სამანქანო გზისაგან შედგებოდა. 1945 წლის შემდეგ, მეორე მსოფლიო ომის დროს ძლიერ დაზიანებული ხიდი, ფაქტობრივად, ხელახლა აშენდა და მხოლოდ ორ სარკინიგზო ხაზს შეიცავდა, მოგვიანებით კი მესამე დაემატა. თავდაპირველი სამანქანო გზის ნაცვლად ორივე განაპირა მხარეს ფეხით და ველოსიპედით მოსიარულეთა გზები განთავსდა.

ჰოენცოლერნთა ხიდი კელნის მთავარ სადგურთან ერთად გერმანიისა და ევროპის ერთ-ერთი უმთავრესი სარკინიგზო კვანძია. ნაგებობა კელნის ტაძართან ერთად ქალაქის ლანდშაფტის ერთ-ერთი განუყოფელი ნაწილია.

ყოველდღიურად რაინს ამ ხიდის საშუალებით, დაახლოებით, 1220 მატარებელი კვეთს; ამ მონაცემით ხიდი ერთ-ერთი პირველია გერმანიაში.
კიოლნის მთავარი სადგური

კიოლნის მთავარი სადგური — ქალაქ კიოლნის უმთავრესი სარკინიგზო ცენტრი, რომელიც ქალაქის ცენტრში, კიოლნის საკათედრო ტაძართან მდებარეობს. სადგურს ყოველდღიურად დაახლოებით 280 000 მგზავრი იყენებს და იგი გერმანიაში ჰამბურგის, მიუნხენის, მაინის ფრანკფურტისა და ბერლინის შემდეგ მეხუთე ყველაზე ხშირად გამოყენებად სადგურად ითვლება.
კიევის წმინდა ვლადიმირის საკათედრო ტაძარი

კიევის წმინდა ვლადიმირის საკათედრო ტაძარი — ნეობიზანტიური არქიტექტურის ძეგლი კიევში, ტარას შევჩენკოს სახელობის ბულვარში. უკრაინის მართლმადიდებელი ეკლესიის მთავარი საკათედრო ტაძარი.

ტაძრის აშენების იდეა ეკუთვნის კიევისა და გალიციის მიტროპოლიტს ფილარეტს, რომელიც 1852 წელს სწერდა იმპერატორ ნიკოლოზ -ს ვლადიმირ დიდის სახელობის ახალი ტაძრის მშენებლობის აუცილებლობაზე. 1853 წლის 12 ივლისს იმპერატორმა გამოსცა ბრძანება ახალი ტაძრის მშენებლობის შესახებ. თუმცა მშენებლობა 1857 წელს მიტროპოლიტის გარდაცვალებამ მცირე ხნით შეაყოვნა. 1862 წლის 27 ივლისს, წმინდა ვლადიმირის ხსენების დღეს კიევისა და გალიციის მიტროპოლიტმა არსენმა საფუძველი ჩაუყარა ტაძრის მშენებლობას, რომელიც 20 წელს გაგრძელდა და 1882 წელს დასრულდა.
კიოლნის უნივერსიტეტი

კიოლნის უნივერსიტეტი — უმაღლესი სასწავლებელი ქალაქ კიოლნში, გერმანიაში, რომელიც აერთიანებს კლასიკურ ფაკულტეტებს.

კიოლნის უნივერსიტეტი ჰაიდელბერგის რუპრეხტ კარლს-უნივერსიტეტის დაარსებიდან ორ წელიწადში, 1388 წელს დაარსდა და ევროპის უძველეს უნივერსიტეტებს მიეკუთვნება. 1789 წელს, ე. წ. ფრანგული პერიოდის დროს იგი დაიხურა და მხოლოდ 1919 წელს აღდგა კიოლნის ახალი უნივერსიტეტის სახელით. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ სტრასბურგის კაიზერ ვილჰელმის უნივერსიტეტის განადგურების შემდეგ კიოლნის უნივერსიტეტს მისი ტრადიციაც უნდა გაეგრძელებინა და რაინზე გერმანული პოზიცია გაეძლიერებინა. 2015 წლის ზამთრის სემესტრში 49.000-ზე მეტი სტუდენტით (დოქტორანტების გარდა, მოკლევადიანი სტუდენტების ჩათვლით) იგი გერმანიის სიდიდით მესამე უნივერსიტეტია.
გუსტავს შკილტერსი

გუსტავს შკილტერსი (; დ. 16 ნოემბერი, 1874 — გ. 24 სექტემბერი, 1874) — ლატვიელი მოქანდაკე და გრაფიკოსი. მეოცე საუკუნის ლატვიური ქანდაკების სკოლის ერთ-ერთი პირველი წარმომადგენელი. სწავლობდა პეტერბურგში, შტიგლიცის ტექნიკური ხაზვის ცენტრალურ სასწავლებელში (1893-99). ოსტატდებოდა ო. როდენთან (1900–1905). პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა შტიგლიცის სასწავლებელსა (1905–1918) და ლატვიის სამხატვრო აკადემიაში (1924–1932).

ნამუშევრები: რ. კაუძიტესა (1902) და მ. კაუძიტეს (1912, ორივე ბრინჯაო, ლატვიის სამხატვრო მუზეუმი, რიგა) პორტრეტები, „მღელვარე ზღვასთან“ (თაბაშირი, 1924, შკილტერსის მემორიალური მუზეუმი, რიგა). 1974 წელს რიგაში გაიხსნა შკილტერსის მემორიალური მუზეუმი.
ხოტინის ციხესიმაგრე

ხოტინის ციხესიმაგრე  — - საუკუნეების ციხესიმაგრე ხოტინში, უკრაინა. უკრაინის შვიდი საოცრებიდან ერთ-ერთი.

ციხესიმაგრის მშენებლობა დაკავშირებულია გალიჩ-ვოლინის სამთავროს მმართველ დანიელთან. საუკუნეში მცირედ გადააკეთეს. ამ პერიოდში უკვე მოლდოვის სამთავროს შემადგენლობაში შედიოდა. 1538 წელს ციხესიმაგრე პოლონეთის ჯარმა დაიპყრო. შტურმის დროს დაინგრა სამხრეთის კედლები, რომლებიც 1541-1546 წლებში აღადგინეს.
შლაგბაუმი

შლაგბაუმი — მოწყობილობა სარკინიგზო ლიანდაგის სწრაფი დასაკეტად და გასახსნელად ჰორიზონტალური (ვერტიკალური შლაგბაუმი) ან ვერტიკალური (ჰორიზონტალური შლაგბაუმი) ისრის ღერძის ირგვლივ შემოტრიალებით. შლაგბაუმებით, როგორც წესი, აღჭურვილია საავტომობილო გზებისა და რკინიგზის ლიანდაგების სარკინიგზო გადასასვლელები. ასევე მათ აყენებენ დაცულ ტერიტორიებზე შესვლის რეგულირებისათვის.

ავტომატური შლაგბაუმი — ტრანსპორტის შესვლა-გამოსვლის მაკონტროლებელი მოწყობილობის თანამედროვე გადაწყვეტაა დაკეტილ, შემოღობილ ტერიტორიებზე და სხვა ობიექტებზე, სადაც აუცილებელია იქ შეზღუდული შეღწევა (სამრეწველო, სასაწყობო, სავაჭრო და საოფისე დაცულ ზონებში, ავტო პარკინგის, ავტო გასაჩერებელ ადგილებში და სხვ.).

შლაგბაუმის კონსტრუქცია
ნებისმიერი შლაგბაუმის კონსტრუქცია შედგება ორი ძირითადი ელემენტისგან — სადგამისგან და ისრისგან. დამატებით შლაგბაუმები შეიძლება იყვნენ აღჭურვილები ავტომატიკით, დამჭერით, დამცავი კაბით, ფოტოელემენტებით და სხვა უსაფრთხოების და მართვის მოწყობილობებით.

სადგამი (კვარცხლბეკი)
შლაგბაუმის სადგამი (კვარცხლბეკი) მთელი კონსტრუქციის საფუძველია, რომელზეც მაგრდება ისარი და ძალოვანი მექანიზმი (ელექტროძრავი და სხვ.). სადგამის კორპუსი ჩვეულებრივ მზადდება ანტივანდალური მასალისგან, მდგრადი მექანიკური დაზიანებისა და კოროზიის მიმართ.

ისარი
შლაგბაუმის ისარი — კონსტრუქციის ელემენტი, უშუალოდ განკუთვნილი გასასვლელი ადგილების დასაკეტად. როგორც წესი, ისრები მზადდება ალუმინისგან, ასევე ისინი მზადდება უჟანგავი ფოლადისგან, ხისგან, პლასტიკისგან და სპეციალური შენადნობებისგან. ისრის სიგრძე დამოკიდებულია სარკინიგზო გადასასვლელის სიგანეზე, რომელიც აუცილებელია გადაიკეტოს და შლაგბაუმის გამოყენების ინტენსივობაზე. ისრები არიან მართკუთხა, სამკუთხა და წრიული კვეთის. სიმაღლეში შეზღუდული შენობისთვის ასევე უშვებენ დასაკეც ისრებს. ისრის უსაფრთხოებისთვის ისინი იფარებიან სინათლის ამრეკლი საღებავით ან ღია ფერის იარლიყით (ეს, როგორც წესი, წითელი და თეთრი ფერებისნარევია).

ისრის დამჭერი
დამჭერი განკუთვნილია ისრის გასაჩერებლად და დასაკავებლად შლაგბაუმის დაკეტვისას.

კაბა
კაბა — დამატებითი მოწყობილობა, რომელიც ემსახურება სატრანსპორტო საშუალებების შლაგბაუმთან უსაფრთხო გავლის უზრუნველყოფას არასაკმარისი მხედველობის პირობებში (ნისლი, წვიმა, თოვლი, დღე-ღამის ბნელი დრო).

გაღებაზე ბრძანებების მიმცემი მოწყობილობები
დღეისათვის არსებობს ბევრი სხვადასხვა მოწყობილობა, რომლებიც ურთიერთმოქმედებენ შლაგბაუმებთან, მათ რიცხვში შედიან: მოშორებით დაყენებული სადენიანი ღილაკები, უსადენო სამაჯური, საკონტაქტო ბარათების წამკითხავი მოწყობილობები და ბევრი სხვა.