iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საბაჟო სამსახური

საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში საბაჟო დაწესებულება — ფინანსთა და ვაჭრობა-მრეწველობის სამინისტროს ერთ-ერთი უწყება, რომელიც ახორციელებდა ქვეყანაში შემოსული მგზავრებისა და საქონლის აღრიცხვას და კონტროლს, ასევე ფისკალურ ფუნქციას. დაარსდა 1918 წლის 30 აგვისტოს კანონით.

არსებობდა მთავარი საბაჟო, პირველი, მეორე და მესამე ხარისხის საბაჟოები. ცენტრალური მართვა-გამგეობის უფლებით აღჭურვილი იყო მთავარი საბაჟო თბილისში (დასაქმებული იყო 48 თანამშრომელი). პირველი ხარისხის საბაჟო მდებარეობდა ფოთში (მუშაობდა 44 ადამიანი). მეორე ხარისხის საბაჟოები იყო ნატანების (20 თანამშრომელი) და სოხუმის (14 თანამშრომელი), მესამე ხარისხისა კი გუდაუთაში, ოჩამჩირეში, ათონში, ყულევში, ანაკლიაში, ოზურგეთში, ბაკურიანში, აწყურში, აბასთუმანში, დარიალში, ლაგოდეხში, ვორონცოვკაში, ფოილოში, ნადრევანში (ყველა ამ საბაჟოში შტატით გათვალისწინებული იყო 4-4 თანამშრომელი: გამგე, თანაშემწე და 2 დარაჯი). სულ საქართველოს რესპუბლიკის საბაჟო დაწესებულებებში დასაქმებული იყო 183 ადამიანი.

საქართველოს დამოუკიდებლობის შემდეგ ფინანსთა და ვაჭრობა-მრეწველობის სამინისტრომ გადმოიბარა საქართველოში არსებული ყოფილი რუსეთის იმპერიის საბაჟო გამშვები პუნქტები, სულ 14 დაწესებულება, მათ შორის სამხრეთ საქართველოში ორჯოხის, ოლთისისა და ლიმანის, ხოლო შავი ზღვაის პირას ადლერის, სოჭის და ტუაფსეს საბაჟოები. პოლიტიკური ვითარების ცვლილებასთან ერთად ნაწილი საბაჟოებისა გაუქმდა.

საქართველოში შემოდიოდა საქონელი რუსეთიდან, თურქეთიდან (ოსმალეთიდან), აზერბაიჯანიდან, სომხეთიდან, უკრაინიდან. აქტიური სავაჭრო საქმიანობა წარმოებდა ყირიმის, ქერჩისა და დონის ოლქებთან. 1918 წლის მაისის — 1919 წლის მაისის მონაცემებით, ქვეყნის ბიუჯეტში ბაჟის და სხვა საბაჟო გადასახადების სახით შემოვიდა 12 904 176 მანეთი. ამავე პერიოდში საქართველოდან გაიტანეს 158 439 931 მანეთის საქონელი. ძირითადად, საქონლის შემოტანა და გატანა ხდებოდა რკინიგზით და გემით, ასევე ავტომობილებით.

სავაჭრო საქმიანობას ეწეოდა ათეულობით დიდი თუ პატარა ფირმა და კერძო მოვაჭრე. ხშირი იყო კონტრაბანდული საქონლის შემოტანისა და მებაჟეების მოსყიდვის მცდელობა. იმისათვის რომ თავიდან აეცილებინათ მებაჟეთა მხრიდან კანონდარღვევა და კორუფცია, მთავარი საბაჟო მიმართავდა მებაჟეთა ხშირ როტაციას, ასევე, კონტრაბანდის აღმოჩენის მიზნით, შექმნილი იყო სპეციალური აგენტურული ქსელი.
ვასილ ლიონიძე

ვასილ დიმიტრის ძე ლიონიძე (დ. 17 აგვისტო, 1864, სოფ. სასირეთი, ახლანდ. ქარელის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1929, დაკრძალულია კუკიის სასაფლაოზე) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-მაიორი (1917).

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის იუნკერთა ქვეითი სასწავლებელი (1885). მიიღო პოდპორუჩიკის (1885), პორუჩიკის (1889), შტაბს-კაპიტნის (1895), კაპიტნის (1898, პოდპოლკოვნიკის (1905), პოლკოვნიკის (1911) წოდებები. 1885-1914 წლებში მსახურობდა ვლადიკავკაზის 125-ე ქვეით პოლკში, შორაპნის მაზრის უფროსად, შემდეგ მე-14 ქართველ გრენადერთა პოლკში. მსოფლიო ომის წლებში იყო ქვეითთა 118-ე სათადარიგო ბატალიონის უფროსი (1914-1916), 1916-1917 წლებში ირიცხებოდა კავკასიის სამხედრო ოლქის შტაბის რეზერვში. 1917-1918 წლებში იყო ქვეითთა 222-ე პოლკის უფროსი. გენერალ-მაიორი (1917). 1918 წლიდან ქართულ ჯარშია. იყო სამხედრო-სააღრიცხვო განყოფილების უფროსი. 1921 წელს ემიგრაციაში არ წავიდა. ცხოვრობდა თბილისში. დაჯილდოებული იყო წმინდა ანას მე-3 ხარისხის, წმინდა ვლადიმირის მე-4 ხარისხის, წმინდა სტანისლავის მე-2 ხარისხის ორდენებით.
ნატალია ჯავახიშვილი

ნატალია ჯავახიშვილი (დ. 13 სექტემბერი, 1882, თბილისი — გ. 7 სექტემბერი, 1950, იქვე) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1941).

ბიოგრაფია
1900 წელს დაამთავრა თბილისის ეპარქიული სასწავლებელი. 1901 წელს პირველად გამოვიდა სცენაზე ავჭალის სცენისმოყვარეთა დასში, მარიამ დემურიას დახმარებით, სადაც შეასრულა მაშიკოს როლი აქვსენტი ცაგარლის „ციმბირელში“.

1902 თბილისის ქართულ თეატრში მიიწვიეს. 1902–1903 და 1905–1919 წლებში თბილისის დასში მსახურობდა, ხოლო 1903–1904 წლებში — ქუთაისში. იყო ქართველი მსახიობის, რეჟისორისა და დრამატურგის ვალერიან შალიკაშვილის მეუღლე.

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პერიოდში (1919–1921) სოხუმის თეატრში გამოდიოდა, სადაც შექმნა არაერთი დასამახსოვრებელი სახე. იმ პერიოდის პრესა ბეჭდავდა მის ფოტოებს. 1921 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე თბილისში, შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიურ თეატრში მოღვაწეობდა. შექმნა მრავალი სახასიათო სცენური სახე. როლები: მაიკო (ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“), არინა გალჩიხა (ალექსანდრე ოსტროვსკის „უდანაშაულო დამნაშავენი“), ჟოზეფინა (სერგო კლდიაშვილის „გრაფის ქვრივი“), კაროჟნა (დავით კლდიაშვილის „დარისპანის გასაჭირი“), ხანუმა, ქაბატო (აქვსენტი ცაგარელის „ხანუმა“), ბეფინა (სერგო კლდიაშვილის „გრაფის ქვრივი“), მატრონა (ლევ ტოლსტოის „მეუფება წყვდიადისა“), ჰერტრუდა (უილიამ შექსპირის „ჰამლეტი“) და სხვა.

1934 წელს საქართველოს დამსახურებული არტისტის, 1946 კი — საქართველოს სახალხო არტისტის წოდება მიენიჭა. მისი არქივი საქართველოს თეატრის, მუსიკის, კინოსა და ქორეოგრაფიის სახელმწიფო მუზეუმში ინახება.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1934: საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1941: საქართველოს სახალხო არტისტი
საპატიო ნიშნის ორდენი
ანატოლი კალგინი

ანატოლი კალგინი (; დ. 20 აპრილი, 1875, ვლადიკავკაზი — გ. 20 მარტი, 1943, თბილისი) — რუსი ინჟინერი, არქიტექტორი.

ბიოგრაფია
1900 წელს დაამთავრა პეტერბურგის სამოქალაქო-საინჟინრო ინსტიტუტი. არქიტექტორის თანაშემწედ მუშაობდა პიატიგორსკში. 1901-1905 წლებში ცხოვრობდა ბაქოში. 1905-1907 წლებში ასწავლიდა სტროგანოვის სასწავლებელში - მოსკოვში. 1907 წელს თბილისში გადმოვიდა.

მონაწილეობდა სხვადასხვა კვლევით ექსპედიციებში. 1907 წელს ექვთიმე თაყაიშვილთან და მოყვარულ ფოტოგრაფ ედუარდ ლიოზენთან ერთად, მონაწილეობდა არქეოლოგიურ ექსპედიციაში არტაანის, ოლთისისა და ყაღიზმანის ოლქებში. მან გაზომა მნიშვნელოვანი ძეგლები: ტაოსკარის, კალმახის, ბობოსგირის, კერკლუხის, კინეპოსის ეკლესიები, ოლთისის ეკლესია და ციხის მღვიმეთა დარბაზები, ფანასკერტის ციხე, ჩანგლის დიდი ტაძარი და სხვა. მთავარი იმ წელს გაზომილ ტაძართა შორის — ბანას ცნობილი ტაძარი იყო, მანამდის სქემატურად გაზომილი სიმონ კლდიაშვილის მიერ. ა. კალგინმა შეადგინა ბანას რეკონსტრუქციის საკუთარი ვარიანტიც.

1917 წელს ექვთიმე თაყაიშვილთან, ლადო გუდიაშვილთან, მიხეილ ჭიაურელთან და ილია ზდანევიჩთან ერთად, მონაწილეობდა არქეოლოგიურ ექსპედიციაში ტაო-კლარჯეთში.

1913-1916 წლებში მხატვარ ჰენრიხ ჰრინევსკისთან ერთად სათავადაზნაურო ბანკის შენობის პროექტი შექმნა და განახორციელა. 1920 წლის 13 აგვისტოს საქართველოს დამფუძნებელი კრებისა და რესპუბლიკის მთავრობის მიერ მიღებულ იქნა დეკრეტი „ძველი ხუროთ-მოძღვრების ძეგლების შეკეთება დაცვისთვის - 2 000 000 მან. გადადებისა“. მუზეუმის სამეცნიერო საბჭომ ამ სამუშაოების შესასწავლად და შესასრულებლად შექმნა კომისია, რომელშიც გიორგი ჩუბინაშვილი, ნ. სევეროვი და ანატოლ კალგინი შევიდნენ.

მკვლევრები ჯერ მცხეთის ჯვრისა და სვეტიცხოვლის ეკლესიების შესასწავლად გაემგზავრნენ, შემდეგ, კახეთის რეგიონის რამდენიმე ძეგლი შეისწავლეს და შეაკეთეს, ასევე, მუზეუმში გადაიტანეს წრომის ეკლესიის მოზაიკის ფრაგმენტები. 1920 წელს ეროვნული მუზეუმის შენობის ფასადის გასაფორმებლად ნ. სევეროვი და ანატოლი კალგინი მიიწვიეს. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პერიოდში ამ სამუშაოების დასრულება ვერ მოხერხდა. 1922-1930 წლებში იყო სამხატვრო აკადემიის პროფესორი. 1927 წელს ააგო ზემო ავჭალის ჰესი კ. ლეონტიევთან და მ. მაჭავარიანთან ერთად. 1930 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე ინდუსტრიული ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტზე ასწავლიდა.

გარდაიცვალა თბილისში, დაკრძალულია მცხეთაში, სამთავროს ტაძრის გალავანში, მეუღლესთან — მწერალ დარია ვედრებისელთან (მალიევა-კალგინა) ერთად.
დიმიტრი კალანდარიშვილი

დიმიტრი ილარიონის ძე კალანდარიშვილი (დ. 1884, მაკვანეთი — გ. 1946, თბილისი) — ქართველი იურისტი, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სენატის წევრი.

ბიოგრაფია
დიმიტრი კალანდარიშვილი დაიბადა 1884 წელს ქუთაისის გუბერნიის, ოზურგეთის მაზრის სოფელ მაკვანეთში სასულიერო პირის ოჯახში. უმაღლესი განათლება სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტში მიიღო, სადაც იურიდიული ფაკულტეტი დაამთავრა.

1911-1918 წლებში დიმიტრი კალანდარიშვილი გახლდათ ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ნამდვილი წევრი და აქტიურად იყო ჩაბმული საზოგადოების მუშაობაში.

1917-1919 წლებში დიმიტრი კალანდარიშვილს ეკავა ქალაქ ქუთაისის მოურავის თანამდებობა, ხოლო 1919 წლის 7 ოქტომბერს საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელმა კრებამ იგი სენატის წევრად აირჩია და მუშაობდა სენატის სამოქალაქო-საკასაციო დეპარტამენტში.

1930-იან წლებში დიმიტრი კალანდარიშვილი საქართველოს საბჭოთა რესპუბლიკის კურორტების სამმართველოს იურისკონსულის მოვალეობას ასრულებდა. ცხოვრობდა თბილისში ძმები ზუბალაშვილების ქუჩის (ყოფილი „სასამართლოს“ და ყოფილი „ძველი არსენალის“ ქუჩა) 45-ში.

დიმიტრის ჰყავდა მეუღლე ელენე ლეიკფელდ-კალანდარიშვილი, რომელიც გახლდათ პეტერბურგის ქალთა უმაღლესი პოლიტექნიკური კურსების მსმენელი და დამთავრებული ჰქონდა თბილისის ინდუსტრიალური ინსტიტუტი არქიტექტურის სპეციალობით. დიმიტრის და ელენეს ჰყავდათ ორი ვაჟი: ვადიმე და ოთარ (ტონი) კალანდარიშვილები. ვადიმე იყო ცნობილი სამთო ინჟინერი და ტყვარჩელის მაღაროების მთავარი მარკშეიდერი, ხოლო უმცროსი ძმა ოთარი - არქიტექტორი.

დიმიტრი კალანდარიშვილი გარდაიცვალა 1946 წელს თბილისში და დაკრძალულია კუკიის ძველ სასაფლაოზე.
ედუარდ ბერგი

ედუარდ ბერგი — გერმანული წარმომავლობის ბანკირი, რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო მოხელე კავკასიაში, საიმპერიო ბანკის თბილისის ფილიალის უკანასკნელი გამგე.

ცნობილი იყო თავისი გავლენით კავკასიელ ბანკირთა წრეში. მნიშვნელოვანი თანადგომა გაუწია ჯერ ამიერკავკასიის კომისარიატს, ხოლო შემდეგ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელისუფლებას საკუთარი ფულის ნიშნების შემოღების პროცესში. მის ამ დამსახურებას აღნიშნავდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ფინანსთა და ვაჭრობა-მრეწველობის მინისტრი კონსტანტინე კანდელაკი, რომელიც წერდა: საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სახელმწიფო ბანკის გამგეობის თავმჯდომარე იასონ ლორთქიფანიძე თავის დღიურში არაერთხელ იხსენიებს ედუარდ ბერგს, რომელმაც რუსეთის ყოფილი საიმპერიო ბანკის თბილისის კანტორაში დაცული საფასეები საქართველოს ხელისუფლებას გადასცა.
ალი ჰაიდარ კარაევი

ალი ჰაიდარ კარაევი (; დ. 20 ივლისი, 1896, ან 1894, შემახი — გ. 24 აპრილი, 1938) — აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკისა და საბჭოთა აზერბაიჯანის პოლიტიკური მოღვაწე. სოციალ-დემოკრატიული „ჰუმეტის“ ფრაქციის ლიდერი. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეროვნული საბჭოს წევრი.

ბიოგრაფია
დაწყებითი და საშუალო განათლება მიიღო შემახის რეალურ სასწავლებელსა და ბაქოს რუსულ სკოლაში. სწავლობდა ნოვოჩერკასკის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, თუმცა სტუდენტურ მოძრაობაში მონაწილეობის გამო გარიცხეს ინსტიტუტიდან. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ, იყო შემახის მუშათა და ჯარისკაცთა საბჭოს თავმჯდომარე.

1918 წლის ოქტომბერში, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პარლამენტში აზერბაიჯანელთათვის გამოყოფილი კვოტით გახდა პარლამენტის წევრი. 1918 წლის 5 ნოემბრის, სხდომაზე მოითხოვა მისი სადეპუტატო უფლებამოსილების შეჩერება, რადგანაც არ იცოდა ქართული ენა და ვერ იღებდა მონაწილეობას კანონშემოქმედებითობაში, მისივე განცხადებით, არ უნდოდა მოეტყუებინა ის ადამიანები, ვინც პარლამენტის წევრად
დაასახელა. 1919-1920 წლებში იყო აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის საკანონმდებლო ორგანოს წევრი. სოციალ-დემოკრატიული ფრაქციას „ჰუმეტის“ ლიდერი. აზერბაიჯანის პარლამენტში ყოფნისას გამოირჩეოდა სომხეთთან სამშვიდობო მოლაპარაკებების და დათმობის პოლიტიკის ლობირებით, რის გამოც, მმართველი „მუსავატის“ პარტია და მისი ლიდერები მოღალატედ მოიხსენიებდნენ.

აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის გასაბჭოებისას, ბოლშევიკთა მხარე დაიკავა და მალევე დაწინაურდა. იყო აზერბაიჯანის რევკომის წევრი, აზერბაიჯანულენოვანი გაზეთ „კომუნისტის“ რედაქტორი, შემდგომში გახდა შრომის სახალხო კომისარი, მოგვიანებით კი — სამხედრო და საზღვაო საქმეთა კომისარი. იყო ბაქოს ქალაქის აღმასკომის მდივანი. დაჯილდოვდა შრომის წითელი დროშის ორდენით. ბერიას რეკომენდაციითა და სტალინის ბრძანებით, როგორც შპიონაჟში ბრალდებული, დააპატიმრეს და დაახვრიტეს ბაქოში.
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამხედრო ავიაცია

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამხედრო ავიაცია — საქართველოს პირველი რესპუბლიკის შეიარაღებულ ძალებს კავკასიის ფრონტის საავიაციო ტექნიკიდან მემკვიდრეობით რამდენიმე ათეული ფრანგული, ბრიტანული და რუსული წარმოების საფრენი აპარატი დარჩა.

თვითმფრინავები ძირითადად მოძველებული „ფარმან-7“ „ფარმან-16“, „მორანპა-რასოლის“, „ვუაზენის“, „ლებედ-12“, ერთძრავიანი და ორძრავიანი „კოდრონის“ და „ნიუპო-რ-21“-ის ტიპის იყო. მათი ნაწილი ან პირველ მსოფლიო ომამდე აიგო, ან კიდევ მსოფლიო ომის პირველ წლებში. აღნიშნულ თვითმფრინავებზე დამონტაჟებული იყო მოძველებული „გნომ“-ის, „რონ“-ის და „სალსონის“ ტიპის ძრავები, რომელთა საფრენოსნო რესურსი არათუ ამოწურული იყო, არამედ პრაქტიკაში მათი გამოყენება რამდენჯერმე აღემატებოდა ძრავების საათობრივად განსაზღვრულ შესაძლებლობას. ზოგ შემთხვევაში მფრინავთა გამოუცდელობის, ან სხვა მიზეზების გამო 1918 წელს ავარია განიცადა 18-მა აპარატმა, საიდანაც 4 მთლიანად გამოვიდა მწყობრიდან; 1919 წელს მოხდა 32 ავარია და 6 აეროპლანი ვეღარ აღადგინეს, 1920 წლის იანვრიდან სექტემბრამდე კი 29 საავიაციო შემთხვევის შემდეგ 7 საფრენი აპარატის აღდგენა ვერ მოხერხდა.

საავიაციო შემთხვევებს ემსხვერპლნენ მფრინავები: საავიაციო ასეულის მეთაურის მოვალეობის დროებითი შემსრულებელი მაიორი ნიკოლოზ მაყაშვილი, ლეიტენანტი პროკლე კილტავა, პოდპორუჩიკი გრიგოლ მალაშხია. 1920 წლის დასაწყისში, მას შემდეგ, რაც ბოლშევიკებმა დაიკავეს ჩრდილოეთ კავკასია, მოხალისეთა არმიის მეექვსე ავიარაზმის თეთრგვარდიელმა მფრინავებმა მარტის თვეში თავს თბილისში გადმოფრენით უშველეს. „სოფ-ვიჩ-ქემალის” .1 მოდელის 4 აეროპლანი ქართული არმიის საავიაციო პარკს შეუერთდა 1920 წლის ივლისში საქართველომ იტალიაში, „ანსალდოს“ ქარხანაში შეიძინა 10 ერთეული -10 ტიპის თანამედროვე აეროპლანი.

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საავიაციო შენაერთს 1918-1921 წლებში მეთაურობდა პოლკოვნიკი მიხეილ მაჭავარიანი. საქართველოს შეიარაღებული ძალები აეროპლანებს მის მიერ წარმოებულ თითქმის ყველა კონფლიქტში იყენებდა. ქართული აეროპლანები ზვერავდნენ და ბომბავდნენ მოწინააღმდეგის პოზიციებს, თუმცა ავიაციის სრულფასოვნად გამოყენება მაინც ვერ ხერხდებოდა საწვავ-საპოხი მასალების ნაკლებობის და საფრენი აპარატების დიდი ნაწილის სიძველის გამო.
საქართველოს სახალხო გვარდიის მთავარი შტაბი

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სახალხო გვარდიის მთავარი შტაბი — 1918 წლის 2 ივლისს საქართველოს ეროვნული საბჭოს მიერ მიღებული კანონის თანახმად, გვარდიის უმაღლესი მმართველი ორგანო იყო მთავარი შტაბი, რომელსაც მთავრობის თავმჯდომარე შტაბის მიერ წარმოდგენილი კანდიდატებისაგან ირჩევდა. მთავარი შტაბი რეგიონებში რეგიონალური შტაბების მეშვეობით ფუნქციონირებდა. სახალხო გვარდიის გაწვევა შეეძლო მთავრობის თავმჯდომარეს. თუ მისთვის შეუძლებელი იყო ამ უფლებით სარგებლობა, გვარდიის გაწვევის უფლება ჰქონდა ეროვნული საბჭოს თავმჯდომარეს. 1919 წლის 19 დეკემბერს მიღებული ახალი კანონის თანახმად, კიდევ უფრო დაკონკრეტდა გვარდიის დეტალები. სახალხო გვარდიის მმართველ ორგანოდ დარჩა მთავარი შტაბი, რომელიც შედგებოდა 21 წევრისაგან, მათ ირჩევდა გვარდიის ყრილობა ერთი წლის ვადით და ამტკიცებდა მთავრობა: მთავარი შტაბი პირდაპირ ექვემდებარებოდა რესპუბლიკის მთავრობას, მთავრობის თავმჯდომარის საშუალებით; მთავრობის სხდომებზე გვარდიის წარმომადგენელს ჰქონდა სათათბირო ხმა. წინა კანონისაგან განსხვავებით, მთავარ შტაბს ემორჩილებოდა საოლქო შტაბები, ხოლო ამ უკანასკნელს სარაიონო შტაბები. სარაიონო შტაბებს ერთი წლის ვადით ირჩევდა ადგილობრივი რაიონის გვარდიელთა საზოგადო კრება, ხოლო საოლქო შტაბს ამავე ვადით მთელი ოლქის გვარდიელთა კრება, რასაც საბოლოოდ მთავარი შტაბი ამტკიცებდა.
ჭიათურის შავი ქვის მომპოვებელი საზოგადოება

ჭიათურის შავი ქვის მომპვებელი საზოგადოება — ჭიათურაში მანგანუმის (შავი ქვის) მოპოვებას იწყებს 1879 წლიდან, რომლის ინიციატორიც ქართველი მწერალი აკაკი წერეთელი იყო.

ისტორია
ჭიათურის საბადოს ტერიტორია თავდაპირველად 10 სოფელს მოიცავდა. უტრანსპორტობისა და უგზოობის გამო, მოპოვებული მადანი დანიშნულების ადგილამდე ხშირად ვერ აღწევდა. მიუხედავად ამისა, ქართველ მწერალთა ნაწილმა 1894 წელს გაიყვანა ჭიათურა-შორაპნის რკინიგზის ვიწრო ლიანდაგი.

პირველმა მსოფლიო ომმა, დარდანელის სრუტის ჩაკეტვის გამო, ძლიერ შეუშალა მწარმოებლებს ხელი მანგანუმის საზღვარგარეთ გატანაში. 1918 წლისათვის, მწარმოებლების უმეტესი ნაწილი ერთ სააქციო საზოგადოებაში გაერთიანდა. მათი კაპიტალი 30 მილიონ ოქროს მანეთს შეადგენდა და აერთიანებდა 165 საწარმოს. ჭიათურაში არსებული 22 ფირმიდან, 6 წარმოადგენდა ქართველთა საკუთრებას, მათ შორის იყო ჭიათურის შავი ქვის მომპოვებელი საზოგადოება. მრეწველთა საზოგადოების ჩამოყალიბების შემდეგ, ქართული მანგანუმი უმსხვილესი საწარმო გახდა.

1919 წელს ჭიათურის მანგანუმის ექსპორტზე მონოპოლია გამოცხადდა. ექსპორტის უფლება მიენიჭა საზოგადოება „ჩემოს“. 1919 წელს გაიტანეს 2,6 მილიონნი ტონა მანგანუმი, ხოლო 1920 წელს — 12 მილიონი ტონა. შავი ქვის მრეწველთა საზოგადოება აქტიურად ეწეოდა საქველმოქმედო სამიანობას, აფინანსებდა სტუდენტების საზღვარგარეთ სწავლას. 1918 წელს, შავი ქვის მრეწველთა საბჭომ გადაწყვეტილება მიიღო და წიგნსაცავი და ლაბორატორია აჩუქა ახლად დაარსებულ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს.

გასაბჭოების შემდეგ, საბჭოთა ხელისუფლება აქტიურად ჩაერია ჭიათურის მანგანუმის მოპოვებაში. 1925 წელს, შავი ქვის მრეწველთა საზოგადოებამ და ორგანიზაცია „ჩემო“-მაც არსებობა შეწყვიტა. საბჭოთა ხელისუფლებამ, მანგანუმის მოპოვების უფლება 20 წლით გადასცა ამერიკულ კომპანია „ჰარიმანს“, თუმცა, ეს თანამშრომლობა მხოლოდ სამი წელი გაგრძელდა.
გიორგი ხარაზიშვილი

გიორგი ხარაზიშვილი (დ. 1 ივნისი, 1875 — გ. უცნობია) — ქართველი იურისტი. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სენატის წევრი.

ბიოგრაფია
უმაღლესი იურიდიული განათლება მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე მიიღო. წლების განმავლობაში მუშაობდა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს პროკურორად. 1919 წლის 13 დეკემბერს დამფუძნებელმა კრებამ აირჩია სისხლის სამართლის საკასაციო დეპარტამენტის სენატორად.
იული სტრაუმე

იული სტრაუმე (დ. 2 ივლისი, 1874, ვენდენი — გ. 1 ნოემბერი, 1970, რიგა) — ლატვიელი საზოგადო მოღვაწე, ეთნოგრაფი, მხატვარი, პედაგოგი, საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში აკრედიტებული ლატვიის რესპუბლიკის საკონსულოს თანამშრომელი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა მიტავის (ამჟამად — ელგავა) გიმნაზია და სანქტ-პეტერბურგში არსებული ალ. შტიგლიცის ტექნიკური მხატვრობის ცენტრალური სასწავლებელი. კვალიფიკაციის ამაღლების მიზნით მოავლინეს პარიზში, სადაც დაეუფლა ტექსტილის ხელოვნებას. 1907 წელს მხატვრად მოავლინეს თბილისში მოქმედ კავკასიის შინამრეწველობის (იმავე კუსტარულ) კომიტეტში. რუდუნებით აგროვებდა და სწავლობდა კავკასიელ ხალხთა დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების ნიმუშებს. მოპოვებული მასალა გადაეცემოდა კუსტარული კომიტეტის სახელოსნოებს, სადაც ხალხური შემოქმედების მიხედვით იქმნებოდა უნიკალური ნაწარმი: ხალიჩები, ნაქარგები, ქსოვილები, ჭურჭელი, საიუველირო ნაკეთობანი.

შექმნა უნიკალური ალბომები კავკასიური ხალიჩების ფერადი ჩანახატებითურთ, რომლის პირველი ტომიც გამოიცა. ალბომებში შემონახულია ასევე პირები მინიატიურებისა, რომლებიც შემორჩენილი იყო გელათის, ჯრუჭის და სხვა ეკლესია-მონასტრებში იმხანად დაცულ - საუკუნეებით დათარიღებულ სახარებებში. მონაწილეობდა აკად. ნიკო მარის ხელმძღვანელობით მოწყობილ ქ. ანისის არქეოლოგიურ ექსპედიციაში (1912). კუსტარული კომიტეტის ეგიდით მონაწილეობდა საერთაშორისო გამოფენებში. აქტიური როლი შეასრულა გამოყენებითი ხელოვნების მუზეუმის დაფუძნებაში, რომელიც თბილისში დღემდე წარმატებით ფუნქციონირებს. მხატვარ ჰენრი რიკ ჰრინევსკისთან ერთად მოხატა სათავადაზნაურო ბანკი (თანამედროვე ეროვნული ბიბლიოთეკა). მისივე პროექტით შეიქმნა პირველი კარადები სამუზეუმო ექსპონატებისათვის, ამოკვეთილი კარები, ასევე წიგნების ვიტრინები.

თავის მეუღლესთან, ბელგიელ მარია-ელოიზა-ავგუსტა რონგვოსთან, ერთად მიენიჭა თბილისის საპატიო მოქალაქის წოდება (1916). მსახურობდა საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში აკრედიტებულ ლატვიის რესპუბლიკის საკონსულოში. ლატვიის ვიცე-კონსულის მოვალეობას ასრულებდა საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციისა და იძულებითი გასაბჭოების შემდეგაც (1922 წლის 10 თებერვლამდე). ზრუნავდა საქართველოში მყოფ ლატვიელთა სამშობლოში დაბრუნებისათვის. 1923 წლის მიწურულს დაბრუნდა სამშობლოში, თუმცა შემოქმედებითი კავშირი საქართველოსთან და ქართველებთან სიცოცხლის ბოლომდე არ გაუწყვეტია. იყო ლატვიის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე. 1963 წლის თბილისის სამხატვრო აკადემიის პროფესორმა, დავით ციციშვილმა, აღძრა საკითხი, რომ საქართველოს წინაშე დამსახურებისათვის იული სტრაუმესათვის დაენიშნათ პერსონალური პენსია. სტრაუმეს მხატვრული მემკვიდრეობის უდიდესი ნაწილი ინახება საქართველოს სახალხო და გამოყენებითი ხელოვნების მუზეუმში, შალვა დადიანის ქუჩაზე № 28-ში.

2024 წელს, იული სტრაუმეს 150 წლის საიუბილეო თარიღთან დაკავშირებით, საქართველოს ხელოვნების სასახლეში ღონისძიებები გაიმართა. მუზეუმის სკვერში, იული სტრაუმეს კორპუსის წინ საზეიმოდ გახსნა მისი ბიუსტი (მოქ. კახა არუნაშვილი). გამოიცა სამენოვანი კატალოგი „იული სტრაუმე“.
გრიგოლ მამრიკიშვილი

გრიგოლ მამრიკიშვილი (დ. 2 მარტი, 1981, ქუთაისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ძიუდოისტი. ათენის 2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიადის მონაწილე. საქართველოს ჩემპიონატების ვერცხლის (2008, -90 კგ) და ბრინჯაოს პრიზიორი (2007, -81 კგ). ახალგაზრდებს შორის მსოფლიოს ჩემპიონი (2001, -81 კგ). 23 წლამდელებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2003, -81 კგ). მსოფლიო თასის ტურნირების ხუთგზის გამარჯვებული.

ძირითადი შედეგები
იოსებ მაღალაშვილი

იოსებ მაღალაშვილი (დ. 2 სექტემბერი, 1952, მეტეხი) — ქართველი სპორტსმენი (სამბო). 1977 წელს დაამთავრა საქართველოს ფიზკულტურის ინსტიტუტი. მსოფლიოს თასის მფლობელი (1977). სსრკ სამგზის ჩემპიონი (1974, 1976, 1977). სსრკ ხალხთა და სპარტაკიადების ჩემპიონი (1975, 1979). სსრკ-ის სპორტის ოსტატი (1970), სსრკ-ის საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი (1974) და ღირსების ორდენის კავალერი.

ძირითადი შედეგები
შიბალბა

შიბალბა (პირდაპირი თარგმანით „შიშის ადგილი“) — ქვესკნელი მაიას ცივილიზაციის მითოლოგიის მიხედვით, რომელსაც მართავენ სიკვდილის ღმერთები და მათი დამხმარეები.

 საუკუნეში შიბალბას შესასვლელად ითვლებოდა ვერაპაზში (დღეს კობანი, გვატემალა) არსებული გამოქვაბული. გამოქვაბულების სისტემა ბელიზსთან ასევე არის მოხსენიებული როგორც შიბალბას შესასვლელი. მაიას ზოგიერთი წყაროს მიხედვით ირმის ნახტომის გალაქტიკა ასევე მოიაზრებოდა შიბალბასკენ მიმავალ გზად..

მაცხოვრებლები
შიბალბა აღწერილია „პოპოლ ვუჰ“-ში როგორც ქვესკნელში მდებარე სასამართლო, რომელიც ასოცირებულია სიკვდილთან და თორმეტ მმართველ სიკვდილის ღმერთთან.

პირველ და ასევე მთავარ ღმერთს ეწოდება ჰუნ-ქაემ („ერთი სიკვდილი“). მეორე ღმერთის სახელია ვუკაბ-ქაიმ („შვიდი სიკვდილი“).

დანარჩენი ათი ღმერთი ხშირად მოხსენიებული არიან როგორც დემონები და ინაწილებენ ძალაუფლებას ადამიანთა სხვადასხვა განსაცდელზე: ავადმყოფობა, შიმშილი, შიში, განადგურება, ტკივილი, სიკვდილი.
სერგო ევლახიშვილი

სერგო ივანეს ძე ევლახიშვილი, ევლახოვი (დ. 10 ნოემბერი, 1872, თბილისი, — გ. 23 ნოემბერი, 1946, იქვე) — ანტრეპრენიორი, საოპერო მომღერალი (ბარიტონი), მსახიობი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1925).

ბიოგრაფია
დაიბადა მწერალ ივანე ევლახიშვილის ოჯახში. მუსიკა დედამ შეაყვარა. ვაჟთა გიმნაზია დაამთავრა თბილისში. სწავლისას მონაწილეობდა კონცერტებში და სოლოპარტიებს ასრულებდა. მუსიკალური განათლების მიღება მოსკოვის კონსერვატორიაში დაიწყო, სადაც 1891 წლიდან ვოკალურ ხელოვნებას პროფ. ტალიაბუესთან ეუფლებოდა. შემდეგ სწავლა მილანში - პროფესორ ვიდალთან განაგრძო და დაასრულა. 1897 წლიდან ფსევდონიმით „ბრიუნეტი“ იტალიის ქალაქებში საოპერო კარიერას იწყებს. ბარიტონის პარტიებს ასრულებდა ოპერებში: „ტრუბადური“, „ერნანი“, „ფაუსტი“ და სხვ. 1898 წ-ის ზამთარში პერმში (რუსეთი) იმღერა. 1899 წლიდან გამოდიოდა მსოფლიოს სხვადასხვა საოპერო თეატრებში და მნიშვნელოვან პარტიებს ასრულებდა. 1900 იტალიაში - ტოსკანის, 1902-1903 წლებში - თბილისის, 1905-1906 წლებში კი დონის ანტრეპრიზაში მღეროდა. 1909-1910 წლებში ა. ეიჰენვალდთან, 1913-1914 წლებში კი ივანე ფალიაშვილთან თანამშრომლობდა.

1914-1915 წლების სეზონიდან თბილისის ოპერის თეატრის ანტრეპრიზას ჩაუდგა სათავეში. კარგი ორგანიზატორული ნიჭი გამოავლინა და საუკეთესო შემსრულებლებს მოუყარა თავი. მისი დირექტორობის დროს დამოუკიდებელ საქართველოში 1918-1920 წლების სეზონებში იდგმება პირველი ქართული ოპერები. 1919 (ზოგიერთი ცნობით კი 1918) წელს ინიშნება თბილისის ოპერის თეატრის დირექტორად. 1921 წელს აირჩიეს თეატრისა და დასის მეთაურად. აღნიშნულ თანამდებობაზე 1928 წლამდე დარჩა. 1925 წელს იუბილე გადაუხადეს. ოპერის თეატრში მოღვაწეობას სიცოცხლის ბოლომდე აგრძელებდა. მისი შვილი იყო რეჟისორი სერგო ევლახიშვილი.
სტეფანე ელიაძე

სტეფანე ელიაძე (დ. 1884, უჩხუბი, ოზურგეთის მაზრა — გ. უცნობია) — ქართველი სოციალ-დემოკრატი. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეროვნული საბჭოს წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში, ორკლასიანი დაწყებითი განათლება მიიღო ოზურგეთის მაზრის სოფელ შემოქმედის ორკლასიან სკოლაში. განათლების მიღების შემდეგ სამუშაოდ გადადის ბათუმში, სადაც სტამბის მუშა ხდება, სწავლობს ასოთამწყობის პროფესიას. 1915 წელს სამუშაოდ გადმოდის თბილისში, ხდება სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის მენშევიკური ფრაქციის აქტიური წევრი. წლების განმავლობაში იყო ბეჭდვითი საქმის მუშათა პროფესიული კავშირის გამგეობის წევრი.

1918 წელს იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი სოციალ-დემოკრატიული პარტიის სიით, მცირე ხნით შედიოდა საბჭოს იურიდიულ კომისიაში. დამოუკიდებლობის პერიოდში აქტიურ საქმიანობას ეწეოდა სოციალ-დემოკრატიული პარტიის პრესაში, თანამშრომლობდა გაზეთ „ერთობასთან“. იყო საავადმყოფოთა სარევიზიო კომისიის წევრი. 1919 წლის თებერვალში სოციალ-დემოკრატიული პარტიის სიით მონაწილეობას იღებდა დამფუძნებელი კრების არჩევნებში, თუმცა მანდატი ვერ მოიპოვა, საკანდიდატო სიაში 123-ე იყო. 1920 წლის აგვისტოდან ალექსანდრე ლომთათიძესა და ივანე გომართელთან ერთად შედიოდა სოციალ-დემოკრატების მიერ გამოცემულ აგრარული პროფილის გაზეთ „სოფლის მუშის“ სარედაქციო კოლეგიაში. 1921 წელს საბჭოთა ხელისუფლების მიერ დაპატიმრებული იყო მეტეხის ციხეში.