iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გირგალ-საჯიხვის ქედი

გირგალ-საჯიხვის ქედი — ქედი საქართველოში, ყვარლის მუნიციპალიტეტში. კახეთის კავკასიონის სამხრეთი განშტოება, მდინარეების ლოპოტისა და ინწობის (ალაზნის მარცხენა შენაკადები) წყალგამყოფი. იწყება კავკასიონზე საჯიხვისთავის მთასთან (2872 მ), მთავრდება სოფ. შაქრიანთან. ქედის ჩრდილოეთი მონაკვეთი საჯიხვის, ხოლო სამხრეთი გირგალის სახელითაა ცნობილი. აგებულია იურიული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. გარდა საჯიხვისთავისა, ქედზე აღმართულია მთები: გირგალი, ქვათახევისთავი, ხერხემლისმაღალი და სხვა. ქედის კალთები ძლიერ დანაწევრებულია ხევ-ხეობებით, რომელთა შორის კარგად განვითარებული წყალგამყოფებია (პირჩიტა, მერქნისწვერი). გირგალ-საჯიხვის ქედის კალთები დაფარულია ფართოფოთლოვანი ტყით (ჭარბობს წიფელი). ჩრდილოეთ მონაკვეთის თხემზე სუბალპური და ალპური მდელოებია.
სიმონ გირგოლავა

სიმონ სიმონის ძე გირგოლავა (დ. 14 თებერვალი, 1881, თბილისი — გ. 25 იანვარი, 1957, ლენინგრადი) — რუსეთში მოღვაწე ქართული წარმოშობის სამხედრო ქირურგი, სამედიცინო სამსახურის გენერალ-ლეიტენანტი (1943), სსრკ მედიცინის მეცნიერების აკადემიის ნამდვილი წევრი (1944), სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1943), სსრკ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1945).

ბიოგრაფია
1904 დაამთავრა პეტერბ. სამხ.- სამედ. აკადემია. ათეული წლების განმავლობაში ეწეოდა პედ. მოღვაწეობას, 1919–37 იყო ლენინგრადის (ახლანდ. სანქტ-პეტერბურგი) სამხ.-სამედ. აკად. ზოგადი ქირურგიის, 1937–57 – ამავე აკად. ჰოსპიტალური ქირურგიის კათედრის უფროსი, 1932-იდან – ლენინგრადის ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის ინ-ტის სამეცნ. ხელმძღვანელი. მისი შრომები ეძღვნება უმთავრესად ნეიროქირურგიის, ქირურგ., ენდოკრინოლოგიის, ონკოლოგიის და სხვა პრობლემებს. მანვე დაამუშავა ჭრილობების კლასიფიკაცია. იყო მსოფლიო ომის მონაწილე, საბჭ. არმიის მთ. ქირურგის მოადგილე (1941–45). 1942 მიენიჭა სამედ. სამსახურის გენ.-მ. წოდება. დაჯილდოებულია მრავალი ორდენითა და მედლით.
გლეოკაფსა

გლეოკაფსა — ლურჯ-მწვანე წყალმცენარეთა გვარი. უმეტესად გვხვდება მიკროსკოპული, 2–8 უჯრედისაგან შემდგარი, ზოგჯერ მრავალუჯრეგლდანის ლორწოვანი კოლონიები, იშვიათია ერთუჯრედიანი ფორმები.

უჯრედები სფეროსებრია, ზოგჯერ ოდნავ ელიფსური, ნახევარსფეროსებრი ან კუთხოვანი. ლორწოვანი გარსი სხვადასხვა სიმკვრივის, უფერული ან შეფერილი, შრეებიანი ან სადაა. გლეოკაფსა მრავლდება ვეგეტატიურად და უსქესოდ. ბინადრობს როგორც მშრალ ადგილებში კლდეებზე, ქვებზე, კედლებზე და ა. შ. (უმთავრესად შეფერილი ფორმები), ისე წყალში (ძირითადად უფერული ფორმები), ზოგიერთი – პლანქტონშიც. საქართველოსთვის ცნობილია გლეოკაფსის გვარის 27 წარმომადგენელი (16 სახეობა და 11 ფორმა). ფართოდ გავრცელებული სახეობებია .
კელი დეგნანი

კელი დეგნანი  — ამერიკელი დიპლომატი, აშშ-ის საზღვაო ძალების ევროპის ხელმძღვანელობის პოლიტიკური მრჩეველი. დეგნანი იტალიაში აშშ-ის მისიის ხელმძღვანელის მოადგილედ, სახელმწიფო დეპარტამენტის აღმასრულებელი მდივნის მოადგილედ და კოსოვოში აშშ-ის მისიის ხელმძღვანელის მოადგილედ მსახურობდა. 2019 წლის 4 სექტემბერს ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა საქართველოში აშშ-ის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩის თანამდებობაზე წარადგინა.

ელჩი საქართველოში
წარდგენა და მოსმენა სენატში
2019 წლის 29 ოქტომბერს აშშ-ის სენატში გაიმართა საქართველოში აშშ-ის ელჩობის კანდიდატის, კელი დეგნანის, მოსმენა. სენატის საგარეო ურთიერთობების კომიტეტის წინაშე გამოსვლისას დიპლომატმა ხაზი გაუსვა აშშ-სა და საქართველოს შორის ნაყოფიერ პარტნიორობას და აღნიშნა, რომ ელჩად დანიშვნის შემთხვევაში იმუშავებს ამ ურთიერთობების გასაღრმავებლად. მოსმენისას დეგნანმა გაიხსენა თურქეთში მისი მსახურობის დროს რუსეთის აგრეისია საქართველოს წინააღმდეგ და აღნიშნა, რომ ყურადღებით ადევნებდა თვალს ამ პროცესს. ელჩობის კანდიდატმა ასევე გაიხსენა საკუთრი გამოცდილება ნატოში, სადაც, მისი თქმით, „საქართველო იყო და არის პარტნიორი“.

მან მაღალი შეფასება მისცა საქართველოს სამხედრო კონტინგენტის ყოფნას ავღანეთში, ასევე საქართველოს როლს შავი ზღვის რეგიონში.

2024 წლის 31 მაისს საქართველოს პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ განაცხადა რომ „ქართულ-ამერიკული ურთიერთობები“ უნდა გადაიხედოს და აშშ-სთან ურთიერთობა უნდა გაჯანსაღდეს. მან უარყოფითად შეაფასა აშშ-ის ყოფილი ელჩის, კელი დეგნანის მუშაობა.

პირადი ცხოვრება
დეგნანი საუბრობს იტალიურ, თურქულ, ინგლისურ და ურდუ ენებზე.
შვერკერ I

შვერკერ (; დ. 1100 — გ. 25 დეკემბერი, 1156) — შვერკერთა დინასტიის დამაარსებელი. შვედეთის მეფე 1130 წლიდან მის 1156 წლამდე, სანამ იგი არ ჩამოაგდეს და მოკლეს.

ბიოგრაფია
შვერკერის დაბადებისა და ბავშვობის შესახებ ცნობები ფაქტობრივად არ არსებობს. იგი დაახლოებით 1100 წელს დაიბადა შვედეთში, ოსტერგოთლენდის მხარეში. მამამისი სავარაუდოდ ადგილობრივი ფერმერი იყო, რომლის სახელიც იყო კოლი, კორნუბა, კარნუკა, ან ულაფი. დედამისის შესახებ ცნობები საერთოდ არ არსებობს. როგორც ცნობილია, შვერკერი მდაბიო წარმომავლობიდან ამაღლდა და 1130 წლამდე იგი ოსტერგოთლენდს მართავდა.

1130 წელს, შვედებმა ჩამოაგდეს დანიელი მეფე მაგნუს და მეფედ შვერკერ აირჩიეს, რომელიც დიდებულებში დიდი ავტორიტეტით სარგებლობდა. გამეფებისთანავე მან ცოლად შეირთო ორჯერ დაქვრივებული დედოფალი ულვჰილდა ჰოკონსდოტერი, რითაც თავისი მმართველობა გაამყარა და გადაფარა საკუთარი დაბალი წარმომავლობა. ულვჰილდა წარმოშობით ნორვეგიის მეფის ასული და შვედეთისა და დანიის მეფეების ქვრივი იყო, რითაც შვერკერმა რამდენიმე სამეფოსთან შექმნა ალიანსი. დედოფალ ულვჰილდას გარდაცვალების შემდეგ, მან სასწრაფოდ იქორწინა მაგნუს -ის ქვრივ რიჩეზაზე, რომელიც თავის მხრივ პოლონეთის მეფის ასული იყო.

შვერკერისა და ულვჰილდას სახელს უკავშირდება შვედეთში შედარებით მწიგნობრობის შექმნა და ეკლესია-მონასტრების მშენებლობა. 1150 წლიდან შვერკერი დანიასთან ომში ჩაება, რომელიც შვედეთისათვის სავალალო აღმოჩნდა. 1153 წელს მან და მისმა მოკავშირეებმა ძლივს მოახერხეს დანიის მეფე სვენ -ის შემოტევის მოგერიება. დანიელების განრისხება განსაკუთრებით იმან განაპირობა, რომ შვედებმა გაძარცვეს და შემდეგ სიკვდილით დასაჯეს რამდენიმე უდანაშაულო დანიელი არისტოკრატი ქალბატონი. დანიასთან განცდილმა მარცხმა მკვეთრად შეარყია მისი, როგორც მეფის ავტორიტეტი, რის გამოც დიდებულებმა ახლა უკვე შვერკერის წინააღმდეგ დაიწყეს ინტრიგების ხლართვა.

1156 წლის 25 დეკემბერს, საშობაო მესაზე მიმავალი შვერკერ შეთქმულებმა მოკლეს. ამის შემდეგ ტახტზე ერიკ ავიდა, რომელიც 1160 წელს მოკლა და ტახტი დაიკავა შვერკერის ვაჟმა, კარლ -მ.

ოჯახი
შვერკერის პირველი ცოლი იყო შვედეთის მეფე ინგე -ისა და დანიის მეფე ნილსის ქვრივი ულვჰილდა ჰოკონსდოტერი, რომელთანაც ოთხი შვილი შეეძინა:
იოჰანი, იგი დაიღუპა 1150 წლის გლეხთა აჯანყების ჩახშობისას;
კარლ (1130-1167), შვედეთის მეფე 1161-1167 წლებში, ცოლად შეირთო კრისტინა ჰვიდი, რომელთანაც შეეძინა მომავალი მეფე შვერკერ ;
ინგეგერდა (?-1204), მონაზონი;
ელენა (1130-1158), ცოლად გაჰყვა დანიის მეფე კნუდ -ს, მაგრამ შვილები არ ჰყოლია;

დაქვრივებიდან მალევე, შვერკერმა მეორედ იქორწინა შვედეთის მეფე მაგნუს -ისა და მინსკის მთავარ ვოლოდარის ქვრივ რიჩეზა პოლონელზე, რომელიც იყო პოლონეთის მეფე ბოლესლავ -ის ქალიშვილი. შვერკერს მასთან მხოლოდ ერთი ვაჟი შეეძინა:
ბოლესლავი (?-1173), შვედეთის მეფე 1167-1173 წლებში თავის ბიძაშვილ კოლთან ერთად;

შვერკერს კიდევ ერთი ვაჟი ჰყავდა, თუმცა უცნობია იგი მას რომელიმე ცოლისგან შეეძინა თუ საყვარლისგან:
სუნი (1154-?);
ერიკ IX (შვედეთი)

ერიკ წმინდა (; დ. 1125 — გ. 18 მაისი, 1160) — ერიკის დინასტიის დამაარსებელი და შვედეთის მეფე 1156-1160 წლებში. კათოლიკური ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღეა 18 მაისი.

ბიოგრაფია
ერიკი დაიბადა 1125 წელს შვედეთში. იგი იყო ადგილობრივი მაგნატის, იედვარდის ვაჟი, თუმცა დედამისის ვინაობა დღემდე უცნობია. 1150 წლიდან იგი აპლანდელმა შვედებმა თავიანთ მეფედ აირჩიეს, რომლებიც უკმაყოფილონი იყვნენ მეფე შვერკერ -ის მიერ დანიასთან წამოწყებული ომით. 1156 წლის 25 დეკემბერს, საშობაო მესაზე მიმავალი შვერკერი შეთქმულებმა მოკლეს და მეფედ ერიკ დასვეს. მისი მმართველობა მთელმა შვედეთმა სუვერენულად სცნო, თუმცა ბევრი მატიანე მას მაინც უზურპატორს უწოდებს.

ტახტზე უფლებების შესაქმნელად იგი სასწრაფოდ დაქორწინდა შვედეთის მეფე ინგე -ის შვილთაშვილ კრისტინა დანიელზე, რომელიც იმავდროულად დანიის მეფის ნათესავიც იყო, რაც შემდგომში დანიასთან მშვიდობის დამყარებაში გამოადგა.

თავისი ხანმოკლე მეფობის პერიოდში ერიკმა არაერთი რელიგიური ხასიათის ნაწარმოები შექმნა. მან დაასრულა და აკურთხა უფსალას კათედრალი და ამასთან მოაწყო პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობა ფინეთში, სადაც საბოლოოდ მოაქცია ქრისტიანობაზე ჯერ კიდევ წარმართი ფინელები. ამ ჯვაროსნული ლაშქრობის შემდეგ ფინეთი შვედეთის შემადგენლობაში შევიდა და მხოლოდ მეცხრამეტე საუკუნეში დაკარგა იგი შვედეთმა, როდესაც მას იგი რუსეთის იმპერიამ ჩამოაჭრა.

1160 წლის 18 მაისს, უფსალაში მოსალოცად წასულ ერიკს თავს დაესხნენ განსვენებული მეფე შვერკერ -ის ნათესავები, რომლებმაც მოკლეს და გაძარცვეს იგი. შვერკერის დინასტიის წარმომადგენლები ამ გზით ცდილობდნენ ძალაუფლების აღდგენას, მაგრამ ტახტი მაგნუს -მ დაიკავა.
მაგნუს II (შვედეთი)

მაგნუს ჰენრიკსსონი (; დ. 1130 — გ. 1161) — ესტრიდსენების დინასტიის წარმომადგენელი. შვედეთის უზურპატორი მეფე 1160-1161 წლებში.

ბიოგრაფია
მაგნუსი დაიბადა 1130 წელს დანიაში. იგი იყო დანიის მეფე სვენ -ის უკანონო ვაჟის, ჰენრიკ სკატელორისა და მისი მეუღლის, შვედეთის მეფე ინგე -ის შვილიშვილ ინგრიდ რაგვალდსდოტერის ვაჟი.

დედის წარმომავლობის გამო, მაგნუსი ყოველთვის აცხადებდა შვედეთის ტახტზე პრეტენზიას. 1156 წელს, მეფე შვერკერ ენდო მას და თავის მსახურად დაინიშნა, მაგრამ იგი ამავე წელს მოკლეს და ტახტზე დასვეს მეფე ერიკ . ამის შემდეგ, მაგნუსი შვერკერის ვაჟთან, კარლთან ერთად აწყობდა შეთქმულებას ერიკის წინააღმდეგ, რომელიც მათ 1160 წლის 18 მაისს გაძარცვეს დაა მოკლეს.

მალევე მაგნუსმა უღალატა კარლს და ტახტზე თავად ავიდა მაგნუს -ის სახელით. მისი მმართველობა შვედეთის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე ხანმოკლე იყო, რადგანაც სულ ერთ წელიწადში, კარლი ნორვეგიის მეფის დამხმარე ჯარებით დაბრუნდა შვედეთში, ბრძოლაში დაამარცხა მაგნუსი, მოკლა იგი და ტახტზე თავად ავიდა კარლ -ის სახელით.
გლოვის მგოსანი

„გლოვის მგოსანი“ — ქართული სამგლოვიარო რიტუალის ერთ-ერთი შემადგენელი ნაწილის – დატირების – შემსრულებელი; მიცვალებულის პროფესიული თუ ნახევრად პროფესიული დამტირებელი. ტერმ. „გლოვის მგოსანი“ დადასტურებულია ძვ. ქართულ წყაროებში. საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში, განსაკუთრებით მთაში, შემორჩენილია დატირების ტრადიციული წესი; აქ დღესაც არიან „გლოვის მგოსნები“, რომლებიც ლექსად დაიტირებენ ხოლმე გარდაცვლილს. ეს ლექსები გამოირჩევა ღრმა ემოციურობით, თავისებური ფორმით.
ვახტანგ გლუნჩაძე

ვახტანგ სამსონის ძე გლუნჩაძე (დ. 23 ივნისი, 1925, თბილისი — გ. 2 იანვარი, 2006, იქვე) — ქართველი მომღერალი (ტენორი); საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1967).

ბიოგრაფია
ქართულ საოპერო ხელოვნებაში მოვიდა მხატვრული თვითმოქმედებიდან. 1953–1960 მღეროდა თბილისის ზ. ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის გუნდში. 1960–1970 იყო ამავე თეატრის სოლისტი, ხოლო 1970–1977 — ქუთაისის საოპერო თეატრის წამყვანი სოლისტი. წარმატებით ასრულებდა ტენორის მთავარ პარტიებს ზაქარია ფალიაშვილის („დაისი“ და „აბესალომ და ეთერი“), ოთარ თაქთაქიშვილის („მინდია“, „სამი ნოველა“), სულხან ცინცაძის („განდეგილი“), არჩილ კერესელიძის („ბაში-აჩუკი“), ჟორჟ ბიზეს („კარმენი“, „მარგალიტის მაძიებლები“), ჯუზეპე ვერდის („ტრუბადური“), ჯაკომო პუჩინის („ტოსკა“), პიეტრო მასკანის („სოფლური ღირსება“), გაეტანო დონიცეტის („ლუჩია დი ლამერმური“), მიხეილ გლინკას („რუსლან და ლიუდმილა“), სერგეი რახმანინოვის („ალეკო“) და სხვა კომპოზიტორთა ოპერებში. ასრულებდა ქართველ კომპოზიტორთა რომანსებსა და სიმღერებს.
ნაირა გლუნჩაძე

ნაირა ვახტანგის ასული გლუნჩაძე (დ. 30 მარტი, 1955, თბილისი) — ქართველი მომღერალი (სოპრანო). ტულუზის (საფრანგეთი) საერთაშორისო კონკურსის დიპლომანტი (1987), ბუსეტოს (იტალია) „ვერდის ხმების“ საერთაშორისო კონკურსის ლაურეატი (1992, პრემია).

ბიოგრაფია
1981 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (პროფ. გ. ქართველიშვილის კლასი). ამავე წელს ჩაირიცხა ზაქარია ფალიაშვილის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დასში და გახდა წამყვანი სოლისტი. ასრულებდა ქართულ და უცხოურ ოპერების მთავარ პარტიებს: მარო და მარიხი (ზაქარია ფალიაშვილის „დაისი“, „აბესალომ და ეთერი“), ვიოლეტა და დეზდემონა (ჯუზეპე ვერდის „ტრავიატა“, „ოტელო“), ცერლინა (ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის „დონ ჟუანი“), მარგარიტა (შარლ გუნოს „ფაუსტი“), ტატიანა (პეტრე ჩაიკოვსკი „ევგენი ონეგინი“), ალინა (გაეტანო დონიცეტის „სიყვარულის ნექტარი“), მიმი და ლაურეტა (ჯაკომო პუჩინის „ბოჰემა“, „ჯანი სკიკი“), ლეილა (ჟორჟ ბიზეს „მარგალიტის მაძიებლები“), ლუიზა და პრინცესა ნინეტა (სერგეი პროკოფიევის „დუენია“, „სამი ფორთოხლის სიყვარული“) და სხვ. გლუნჩაძის შესრულებისათვის დამახასიათებელია ნატიფი ლირიზმი, დახვეწილი გამომსახველობითი საშუალებები. ეწევა საკონცერტო მოღვაწეობას კამერული რეპერტუარით. გასტროლები გამართა საზღვარგარეთის მრავალ ქვეყანაში (საფრანგეთი, ავსტრია, გერმანია, იტალია, შვეიცარია). 1992-იდან მოღვაწეობს გერმანიაში.
ნუგზარ ჯუღელი

ნუგზარ ჯუღელი (დ. 2 ივნისი, 1937 — გ. 1 სექტემბერი, 2019) — ქართველი სპორტული კომენტატორი, ტელედიქტორი და მსახიობი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1937 წლის 2 ივნისს, თბილისში. 1955 წელს დაამთავრა მე-19 საშუალო სკოლა. 1955-1959 წლებში სწავლობდა შოთა რუსთაველის სახელობის თბილისის თეატრალური ინსტიტუტის კინოსა და დრამის ფაკულტეტზე (კუკური პატარიძის ჯგუფი). 1959-1971 წლებში იყო რუსთაველის თეატრის მსახიობი.

1968 წლიდან დაიწყო მუშაობა სა­ქარ­თვე­ლოს ტე­ლე­ვი­ზი­ა­ში, სადაც 2004 წლამდე მუშაობდა. წლე­ბის მან­ძილ­ზე მი­ჰყავ­და სა­ინ­ფორ­მა­ციო პროგ­რა­მა „მო­ამ­ბე“. აღი­ა­რე­ბა და ­პუოპულარობა მოიპოვა, როგორც სპორ­ტუ­ლი გა­და­ცე­მე­ბის წამ­ყვანმა და პირ­და­პი­რი რე­პორ­ტა­ჟე­ბის კო­მენ­ტა­ტო­რმა. გადაღებულია მხატვრულ ფილბებში: „დღე უკანასკნელი, დღე პირველი“ (1959), „ალავერდობა“ (1962).

2014 წლის 30 დე­კემ­ბერს მთაწ­მინ­და­ზე, სა­ტე­ლე­ვი­ზიო ან­ძას­თან, სა­ქარ­თვე­ლოს ტე­ლე­ვი­ზი­ის პირ­ვე­ლი თა­ო­ბის წამ­ყვა­ნებს ვარ­სკვლა­ვი გა­უხ­სნეს, მათ შო­რის არის ნუგ­ზარ ჯუღელის სა­ხე­ლო­ბის ვარ­სკვლა­ვიც.

გარდაიცვალა 2019 წლის 1 სექტემბერს 82 წლის ასაკში, ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ. ტელევარსკვლავი კუკიის სასაფლაოზე, დედის გვერდით დაკრძალეს.
ასალის ქსოვილი

ასალის ქსოვილი — ცხენის ზურგსა და გავაზე გადასაფარებელი ხალიჩურად ნაქსოვი ანდა აპლიკაციებით გაწყობილი ქსოვილი. ყოფაში გაიგივებული იყო ყაჯართანაც, რომელსაც მხოლოდ უნაგირზე გადასაფარებლად ხმარობდნენ. ლიტერატურაში ასალის მნიშვნელობით გვხვდება „ორთუქი“ (ცხენის გავაზე გადასაფერებელი) და „შატროვანი“. ფეოდალურ საქართველოში გავრცელებული იყო ოქრომკერდით ნაქარგი და ოქროს ან ვერცხლის კილიტებით, კოპლებით, ბურთულებით, ზოგჯერ კი ძვირფასი თვლებით შემკული ასალი.

გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში ასეთი მდიდრული ნახელავი ასალები ქართული ოქრომკერდის ნაქარგობის სხვა ნიმუშებთან ერთად თურქეთსა და ირანში გაჰქონდათ. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში შემონახულია ნაქსოვი ასალი, რომელსაც საპატარძლოები უქსოვდნენ საქმროს ნათესავ მამაკაცებს. ქართული, კავკასიური, ნაწილობრივ აღმოსავლური ასალის საინტერესო კოლექციებია დაცული სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო და სხვა მუზეუმების ფონდებში.
ამალგამა

ამალგამა ქიმიაში — ლითონთა შენადნობი, რომელთაგანაც ერთ-ერთი აუცილებლად ვერცხლისწყალია. შეიძლება იყოს თხევადი, რბილი პლასტიკური ან მყარი, ვერცხლისწყლის შემცველობის მიხედვით. წარმოიქმნება მეტალური ბმებით.

თითქმის ყველა ლითონს შეუძლია ვერცხლისწყალთან ამალგამას წარმოქმნა, გამონაკლისებია რკინა, პლატინა, ვოლფრამი და ტანტალი. ვერცხლისა და ვერცხლისწყლის ამალგამა მნიშვნელოვანია სტომატოლოგიაში. ვერცხლისწყლისა და ოქროს ამალგამს იყენებენ ოქროს მადნისაგან გამოყოფის დროს. სტომატოლოგიაში ვერცხლისწყლის ამალგამები გამოყენებულია ისეთ ლითონებთან, როგორებიცაა ვერცხლი, სპილენძი, ინდიუმი, კალა და თუთია.
მაგნალიუმი

მაგნალიუმი — შენადნობი, რომელიც შეიცავს 5% მაგნიუმს და 95% ალუმინს. მაგნიუმის მცირე რაოდენობით შენადნობები გამოირჩევა უფრო დიდი სიმაგრით, კოროზიის მიმართ უფრო დიდი მდგრადობითა და ალუმინთან შედარებით უფრო დაბალი სიმკვრივით. ამგვარი შენადნობები უფრო მარტივად მუშავდება და უფრო ადვილია შედუღება სუფთა ალუმინისაგან განსხვავებით. მაგნიუმის მაღალშემცველი შენადნობები (დაახლოებით 50%) არის მყიფე და უფრო მგრძნობიარეა კოროზიის მიმართ, ვიდრე ალუმინი.
დეჰალოგენაზა

დეჰალოგენაზა — ფერმენტის ტიპი, რომელიც ახდენს ჰალოგენის ატომის მოხლეჩას ნაერთიდან.

მოცემულია მაგალითები:
რედუქციული დეჰალოგენაზები.
4-ქლორობენზოატი დეჰალოგენაზა.
დიქლორმეთან დეჰალოგენაზა.
ჰალოაცეტატის დეჰალოგენაზა.
ჰალოალკანის დეჰალოგენაზა.
ჰალოჰიდრინის დეჰალოგენაზა.
ტეტრაქლორეთანის რედუქციული დეჰალოგენაზა.
ფთორძმარმჟავა

ფთორძმარმჟავა — ქიმიური ნაერთი ფორმულით 2. ნატრიუმის მარილი, ნატრიუმის ფთორაცეტატი გამოიყენება როგორც პესტიციდი. თრგუნავს აკონიტაზას, ლიმონმჟავას ციკლში.. ფთორძმარმჟავა ბუნებრივად გვხვდება ავსტრალიაში, ბრაზილიასა და აფრიკაში, სულ მცირე 40 მცენარეში. არის ერთ-ერთი ცნობილი ნაერთი ფთორის ხუთი სხვა ბუნებრივი ორგანული ნაერთებიდან.
ქლორეთანი

ქლორეთანი (ასევე ცნობილი როგორც ეთილის ქლორიდი) — ქიმიური ნაერთი ფორმულით 32. არის უფერო, აქროლადი აირი (მაცივრებში სითხე), რომელსაც აქვს მსუბუქად ტკბილი სუნი.

წარმოება
ქლორეთანი მიიღება ეთილენის ჰიდროქლორირებით.
24 + → 25

წარსულში სხვადასხვა დროს ქლოროეთანი იწარმოებოდა ეთანოლისა და მარილმჟავასგან, ან ეთანისა და ქლორისგან, მაგრამ, დღეისათვის, სინთეზის ეს ხერხები აღარ გამოიყენება.
ისა ჰაბიბეილი

ისა აქბერის ძე ჰაბიბეილი (; დ. 16 ოქტომბერი, 1949, შარური, ნახიჩევანის ასსრ, აზერბაიჯანის სსრ) — აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსი და საზოგადო მოღვაწე, პროფესორი, აზერბაიჯანის პარლამენტის წევრი, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი 2013 წლიდან.

ბიოგრაფია
ისა ჰაბიბეილი 1949 წლის 16 ოქტომბერს, ნახიჩევანის სსრ-ის შარურის რაიონში დაიბადა. დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტის ნახიჩევანის ფილიალის ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი.

ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი და პროფესორია. ათათურქის სახელობის კულტურის, ენისა და ისტორიის ორგანიზაციის წევრია. აზერბაიჯანის მწერალთა გაერთიანებისა და აზერბაიჯანის ჟურნალისტთა გაერთიანების წევრია.

1971 წლიდან მუშაობდა შარურის რაიონის სკოლაში მასწავლებლად. 1975 წლიდან — ნახიჩევანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მასწავლებლის, დოცენტის, სამეცნიერო პრორექტორის პოზიციაზე. 1996-2013 წლებში — ამავე უნივერსიტეტის რექტორის თანამდებობაზე.

2013 წლის აპრილიდან, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტია.
ალექსანდრე გობრონიძე

ალექსანდრე ამბროსის ძე გობრონიძე (დ. 17 ოქტომბერი, 1925, სოფ. ლიხაური, ახლანდელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი — გ. 2004) — ქართველი პედაგოგი, პედაგოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1986), პროფესორი (1987). 1991–1996 წლებში იყო აჭარის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი და თავმჯდომარის მოადგილე.

ბიოგრაფია
1946 წელს დაამთავრა თსუ-ის ისტ. ფაკულტეტი. მუშაობდა სხვადასხვა ხელმძღვანელ თანამდებობებზე, 1957–1964 წლებში — ლიხაურის საშ. სკოლის დირექტორად, 1964 წლიდან — ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის დაწყებითი განათლების პედაგოგიური ფაკულტეტის დეკანად. 1975 წლიდან იყო ამ ინსტიტუტის პედაგოგიური კათედრის გამგე. იკვლევდა პედაგოგიური თეორიისა და ისტორიის პრობლემებს.
ფრანგული ბრინჯაო

ფრანგული ბრინჯაო — ბრინჯაოს ერთ-ერთი სახე, რომელიც შეიცავს 91% სკილენძს, 2% კალას, 6% თუთიას, და 1% ტყვიას. ტერმინი „ფრანგული ბრინჯაო“ ასევე გვხვდება იაფ თუთიის სტატუეტებთან და სხვა მიმართულებებში, ჰგავს ნამვილ ბრინჯაოს. მისი შემადგენლობა როგორც წესი იყო 5 წილი ჰემატიტის ფხვნილი და 8 წილი ტყვიის ოქსიდი.
ევტიხი გობრონიძე

ევტიხი გიორგის ძე გობრონიძე (დ. 19 ნოემბერი [6 ნოემბერი], 1903, სოფ. გაღმა დვაბზუ, ახლანდელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი — გ. 19 ივლისი, 1988, თბილისი) — ქართველი ფსიქიატრი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1946), პროფესორი (1947), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1961), საქართველოს დამსახურებული ექიმი (1946).

ბიოგრაფია
1928 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1944-1968 წლებში იყო მიხეილ ასათიანის სახელობის ფსიქიატრიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში, 1968-1978 წლებში – თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ფსიქიატრიის კათედრის გამგე. 1978-1988 წლებში – ამავე კათედრის კონსულტანტი. შეისწავლიდა ნევროზებს, სიმპტომატურ ფსიქოზს, ალკოჰოლიზმს, ტოქსიკომანიას და მათი მკურნალობის მეთოდებს. მიღებული აქვს ლენინის ორდენი და სახელმწიფო ჯილდოები.
გივი გოგბაიძე

გივი გოგბაიძე (ოგბაიძე) — გიორგი სააკაძის თანამებრძოლი. ხალხური პოეზიის მიხედვით, თავი ისახელა მდინარე ქსნის ხეობაში მომხდარ სამდღიან ბრძოლაში (1625), როდესაც ქართველებმა გიორგი სააკაძის მეთაურობით თითქმის მთლიანად ამოჟლიტეს სპარსელთა ლაშქარი. ამ დამარცხებით სპარსელებმა დაკარგეს ის უპირატესობა, რაც მათ მარაბდის ბრძოლის გამარჯვებით მოიპოვეს. გივი თავისი პიროვნული სიმამაცისა და ძლიერების გამო ხალხურ პოეზიაში შედარებულია „ხართან“.
ომარ გოგია

ომარ ათანასეს ძე გოგია (დ. 25 ივნისი, 1940, სოფ. ლეძაძამე, ახლანდელი სენაკის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი თანამდებობის პირი, პოლიციის გენერალ-მაიორი (2003).

ბიოგრაფია
1964 წელს დაამთავრა სტავროპოლის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის აგროეკონომიური ფაკულტეტი. 1999–2001 წლებში იყო აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს მთავარი სახელმწიფო მრჩეველი. 2001-2002 წლებში სამეგრელო-ზემო სვანეთში აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის წარმომადგენლობის ხელმძღვანელი, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე 2002–2004 წლებში. დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის ხარისხისა (2000) და ღირსების (1999) ორდენებით.
ოთარ გოგილაშვილი

ოთარ ივანეს ძე გოგილაშვილი (დ. 21 თებერვალი, 1938, თბილისი) — ქართველი მეტალურგი. პედაგოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1989), პროფესორი (1990).

ბიოგრაფია
1961 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მეტალურგიის ფაკულტეტი. 1969–1974 წლებში მუშაობდა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, სადაც 1975 წელს მიანიჭეს უფროსი მეცნიერი თანამშრომლის წოდება. ამავე წელს მუშაობა დაიწყო ა. პუშკინის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში. იკვლევდა პედაგოგიურ თეორიის საკითხებს და ტექნიკურ დისციპლინათა სწავლების მეთოდიკას.
უშანგი გოგინავა

უშანგი აკაკის ძე გოგინავა (დ. 2 ოქტომბერი, 1968, ვარჩა, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს სსრ) — ქართველი მათემატიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნნიერებათა დოქტორი (2001), პროფესორი (2004).

ბიოგრაფია
1993 წელს დაამთავრა თსუ-ის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი. 1995–2001 წლებში მუშაობდა თსუ-ის სოხუმის ფილიალის მათემატიკის ანალიზის კათედრაზე. 2001 წლიდან ი. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორია. კვლევის ძირითადი მიმართულებაა: ფურიეს მწკრივების კრებადობა და შეჯამებადობა.
ალფრედო ფონი

}
|გარდაცვალების ადგილი = ლუგანო, ტიჩინო,შვეიცარია
|სიმაღლე = 172 სმ
|პოზიცია = მცველი
|ახალგაზრდული წელი1 =
|ახალგაზრდული კლუბი1 =
|წელი1 = 1927–1929
|კლუბი1 = უდინეზე
|მატჩი1 = 43
|გოლი1 = 1
|წელი2 = 1929–1931
|კლუბი2 = ლაციო
|მატჩი2 = 38
|გოლი2 = 3
|წელი3 = 1931–1934
|კლუბი3 = პადოვა
|მატჩი3 = 96
|გოლი3 = 19
|წელი4 = 1934–1947
|კლუბი4 = იუვენტუსი
|მატჩი4 = 266
|გოლი4 = 5
|წელი5 = 1948–1949
|კლუბი5 = კიასო
|მატჩი5 = 3
|გოლი5 = 0
|სულ მატჩი =
|სულ გოლი =
|ეროვნული წელი1 = 1936–1942
|ეროვნული ნაკრები1 = იტალია
|ეროვნული მატჩი1 = 23
|ეროვნული გოლი1 = 0
|მედლის თარგები =
|მედლის თარგები =
|გაწვრთნის წელი1 = 1947–1948
|გაწვრთნილი კლუბი1 = ვენცია
|გაწვრთნის წელი2 = 1948–1949
|გაწვრთნილი კლუბი2 = კიასო
|გაწვრთნის წელი3 = 1949–1950
|გაწვრთნილი კლუბი3 = კაზალე
|გაწვრთნის წელი4 = 1950–1951
|გაწვრთნილი კლუბი4 = პავია
|გაწვრთნის წელი5 = 1951–1952
|გაწვრთნილი კლუბი5 = სამპდორია
|გაწვრთნის წელი6 = 1952–1955
|გაწვრთნილი კლუბი6 = ინტერი მილანი
|გაწვრთნის წელი7 = 1954–1956
|გაწვრთნილი კლუბი7 = იტალია და 1938 წლის მსოფლიო ჩემპიონი იტალიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. სათამაშო კარიერის დასრულების შემდეგ მუშაობდა საფეხბურთო მწვრთნელად. 1953 და 1954 წლებში მისი ხელმძღვანელობით მილანის „ინტერმა“ ორჯერ ზედიზედ მოიპოვა იტალიის ჩემპიონის ტიტული, ხოლო 1961 წელს, ასევე მისი მთავარი მწვრთნელობის პერიოდში „რომა“ საქალაქთაშორისო ბაზრობათა თასს დაეუფლა. 1954–1958 წლებში იყო იტალიის ეროვნული ნაკრების მწვრთნელთა საბჭოს წევრი.

კარიერა
საკლუბო კარიერა
ალფრედო ფონიმ საკლუბო კარიერა 1927 წელს, 16 წლის ასაკში, მშობლიურ ქალაქ უდინეს საფეხბურთო კლუბ „უდინეზეში“ დაიწყო. კლუბის შემადგენლობაში მან ორი სეზონი ითამაშა, რომლის განმავლობაშიც 43 შეხვედრაში გამოვიდა მოედანზე და ერთი ბურთი გაიტანა.

მიღწევები
საკლუბო
იუვენტუსი
სერია : 1934–35
იტალიის თასი: 1937–38, 1941–42
სანაკრებო
იტალია
ოლიმპიური ჩემპიონი: 1936
მსოფლიო ჩემპიონი: 1938

ინდივიდუალური
მსოფლიო ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 1938
სამწვრთნელო
ინტერი მილანი
სერია : 1952–53, 1953–54
რომა
საქალაქთაშორისო ბაზრობათა თასი: 1960–61