iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტრიანონის საზავო ხელშეკრულება

ტრიანონის საზავო ხელშეკრულება — საზავო ხელშეკრულება, ერთი მხრივ, პირველ მსოფლიო ომში დამარცხებულ ცენტრალურ სახელმწიფოთა ბლოკის მონაწილე უნგრეთსა და მეორე მხრივ ომში გამარჯვებულ „მოკავშირე და გაერთიანებულ სახელმწიფოებს“ (აშშ, დიდი ბრიტანეთი, საფრანგეთი, იტალია, იაპონია, საბერძნეთი და სხვა) შორის. ხელი მოაწერეს 1920 წლის 4 ივნისს ვერსალის დიდი ტრიანონის სასახლეში. წარმოადგენდა ვერსალ-ვაშინგტონის სისტემის შემადგენელ ნაწილს. ტრიანონის საზავო ხელშეკრულების მიხედვით, რუმინეთს შეუერთდა ტრანსილვანია და ბანატის აღმოსავლეთი ნაწილი; სერბების, ხორვატებისა და სლოვენების სამეფოს - ხორვატია, ბაჩკა და ბანატის დასავლეთი ნაწილი; ჩეხოსლოვაკიას - სლოვაკია და იმიერკარპატების უკრაინა; ავსტრიას გადაეცა ბურგენლანდის პროვინცია. უნგრეთი უარს ამბობდა ნავსადგურ რიეკაზე (ფიუმე), აგრეთვე უარყოფდა ყველა უფლებას და პრეტენზიას ავსტრია-უნგრეთის მონარქიის ან მის მოკავშირეთა ყოფილ ტერიტორიებზე. ვენის არბიტრაჟების (1938 და 1940 წწ.) შედეგად ტრიანონის საზავო ხელშეკრულებამ მნიშვნელობა დაკარგა.
მოზამბიკის ისტორია

1498 წელს, როდესაც პორტუგალიელი მეზღვაურის, ვასკო და გამას ექსპედიციამ მოზამბიკს მიაღწია, იქ უკვე არსებობდა არაბული სავაჭრო დასახლებები. საუკუნეში მოზამბიკი პორტუგალიურ დასახლებას წარმოადგენდა, რომელიც სამხრეთ აზიური სავაჭრო გზების ბაზა იყო. მალე მოზამბიკში თეთრკანიანები გამოჩნდნენ, რომლებიც იქ ოქროსა და მონებისთვის იყვენ ჩასული. რეგიონში პორტუგალიის გავლენა ფართოვდებოდა და ისიც მეტ ყურადღებას აქცევდა მომგებიან ვაჭრობას ინდოეთსა და სამხრეთ აზიაში, აგრეთვე დიდი ყურადღება ექცეოდა ბრაზილიის კოლონიზაციას. საუკუნის დასაწყისში, პორტუგალიამ სამ ბრიტანულ კომპანიაზე: მოზამბიკის, ზამბეზისა და ნიასას კომპანიებზე კონტროლი დაკარგა.

დეკოლონიზაცია და ბრძოლა თავისუფლებისთვის
მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, პორტუგალიამ არ მიბაძა სხვა ევროპულ ქვეყნებს და თავის კოლონიებს დამოუკიდებლობა არ მიანიჭა. კოლონიები პორტუგალიის „ზღვისიქითა ტერიტორიებად” გამოცხადდა. მასშტაბურ დეკოლონიზაციასა და ეროვნულ-განმანთავისუფლებელ მოძრაობებს საერთაშორისო არენაზე, პორტუგალიის მმართველობის ოპონენტების პოლიტიკური კონსოლიდაცია მოჰყვა. 1962 წელს რამდენიმე ანტიკოლონიური პოლიტიკის გამტარებელმა ჯგუფმა დააარსა მოზამბიკის განმათავისუფლებელი ფრონტი (ფრელიმო) და ქვეყნის დამოუკიდებლობისთვის დაიწყო ბრძოლა. 1964 წლის სექტემბერში ფრონტმა პორტუგალიის კოლონიური ხელისუფლების წინააღმდეგ შეიარაღებული ბრძოლა წამოიწყო. ფრონტი თავიდანვე მჭიდრო კავშირში იყო ანგოლისა და გვინეა-ბისაუს მეამბოხე ძალებთან.

ფრელიმო ტანზანიაში ბაზირებდა, სსრკ-სა და ჩინეთის მხარდაჭერას იღებდა და აქტიურად იბრძოდა ქვეყნის ჩრდილოეთ რეგიონებში.

თავისუფლება და სამოქალაქო ომი
1975 წლის 25 ივნისს, პორტუგალიის პუტჩის შემდეგ, რომელიც ცნობილია მიხაკების რევოლუციის სახელით, მოზამბიკმა თავისუფლება მოიპოვა. ფრელიმომ ქვეყანაში ერთპარტიული პოლიტიკური სისტემა ჩამოაყალიბა. დაიხურა რელიგიური სკოლები, დაიშალა ტრადიციული მმართველობის სისტემა, აგრარული რეფორმა ჩავარდა, პორტუგალიელი ახალმოსახლეები ქვეყნიდან გააძევეს, რის შედეგადაც ქვეყანაში კვალიფიციური, პროფესიონალური კადრები აღარ დარჩა. სამხრეთ როდეზიისა და სამხრეთ აფრიკის მხარდაჭერით ქვეყანაში შეირაღებული ოპოზიციური ძალა ჩამოყალიბდა და სამოქალაქო ომი დაიწყო. ომმა უამრავი სამოქალაქო პირი შეიწირა. ქვეყნის ინფრასტრუქტურა საბოლოოდ მოიშალა. ქვეყანაში საომარი მოქმედებები საბოლოოდ დასრულდა 1992 წელს, მას შემდეგ რაც რეგიონში პოლიტიკური სურათი შეიცვალა.

სამშვიდობო ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ და ოპოზიციური ძალების მოზამბიკის პოლიტიკურ სივრცეში გადასვლის შემდეგ, დაიწყო ქვეყნის ორი გიგანტი პოლიტიკური ძალის ბრძოლა ქვეყნის ხელისუფლებისთვის. ფრელიმო ქვეყნის ჩრდილოეთ მხარისგან იღებს მხარდაჭერას, ხოლო რენამოს მხარს სამხრეთი რეგიონები უჭერს. ფრელიმო მოზამბიკის საპრეზიდენტო და საპარლამენტო არჩევნებში გამუდმებით იმარჯვებს.
ერეკლე დეისაძე

ერეკლე დეისაძე (დ. 2 აპრილი, 1990, ქუთაისი) — ქართველი პოეტი და მუსიკოსი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ქუთაისის პირველი საჯარო სკოლა. აგრეთვე შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტი.

მუსიკალური კარიერა დაიწყო ჯგუფში „პარალელური თაობა“. 2010 წელს გამოსცა პოლიტიკურ-რელიგიურ თემებზე დაფუძნებული წიგნი „საიდუმლო სირობა“, რომელსაც საზოგადოების არაერთგვაროვანი შეფასებები მოჰყვა. რელიგიურ წრეებში წიგნი მკრეხელობად და რელიგიის, კერძოდ კი, მართლმადიდებლობის შეურაცხყოფად მონათლეს. გაიმართა საპროტესტო აქციები წიგნის გაყიდვიდან ამოღების მოთხოვნით. საზოგადოების მეორე ნაწილში კი პირიქით, მოწონება დაიმსახურა და ერეკლე დეისაძის მხარდასაჭერი აქციები მოაწყვეს.

2012 წელს დააარსა პანკ-ჯგუფი „40 კილომეტრში“. გადაიღო პოლიტიკური ხასიათის კლიპები. მონაწილეობა მიიღო კლიპში „სისტემა უნდა დაინგრეს“, რომელიც საქართველოს სასჯელაღსრულების სისტემაში მომხდარ სკანდალს მიეძღვნა და ქართველმა არტისტებმა გააპროტესტეს ძალადობა ციხეებში.

2013 წელს გამოსცა რიგით მეორე წიგნი „დამლაგებელი“. რომანში ასახულია საქართველოს რეალობის ავტორისებული ხედვა.
ფსალმუნი (A-351)

ფსალმუნი (-351) — საუკუნის მიწურულის ქართული ხელნაწერი წიგნი, ფსალმუნი. გადაწერილია სამცხეში საოჯახო ბიბლიოთეკისათვის. შექმნილია ყვარყვარე და მზეჭაბუკ ათაბაგების დაკვეთით 1494 წელს.

საწერ მასალად გამოყენებულია ეტრატი. ხელნაწერი მომცრო ზომისაა. შეიცავს 168 ფურცელს, რომელთა ზომებია 9,87,6 სანტიმეტრი. ნაწერია ნუსხური დამწერლობით, საზედაო ასოები შესრულებულია ასომთავრულით, გაფორმებულია ოქრომელნით. ფსალმუნებს წინ უძღვის მინიატიურა დავით წინასწარმეტყველისა, რომელიც ქნარზე უკრავს. ტექსტის დასაწყისში ორიგინალური ორნამენტით შემკული თავსამკაულია.

ფსალმუნის ეს ხელნაწერი დღეს ინახება ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ფონდში (-351).
ფონემა

ფონემა ( – ბგერა) — ერთეული, რომელიც სხვადასხვა მნიშვნელობის მქონე ჟღერადობებს განასხვავებს და სამეტყველო ბგერის სახით აღიქმება. ყოველ ფონემას, ჩვეულებრივ, ერთი (ზოგჯერ ორი ან რამდენიმე) სამეტყველო ბგერა შეესაბამება. სხვადასხვა სამეტყველო ბგერა სხვადასხვა ფონემის წარმომადგენლად მხოლოდ მაშინ მიიჩნევა, თუ აზრიან სიტყვაში მათი ურთიერთჩანაცვლების დროს თუნდაც ერთხელ აღინიშნება მნიშვნელობის შეცვლა. ამიტომ სხვადასხვა ფონემის წარმომადგენლებია ქართულში ლ და დ (შდრ.; ლილა – დილა), მაგრამ ერთ ფონემაში ერთიანდება ეგრეთ წოდებული რბილი და მაგარი რ (მათი ურთიერთჩანაცვლების აზრი არასდროს არ იცვლება). თანამედროვე სალიტერატურო ქართულში გვაქვს 33 სხვადასხვა ფონემა, რომელიც შეესაბამება 33 სხვადასხვა ასოთი აღნიშნულ სამეტყველო ბგერას.
მოზამბიკის დროშა

მოზამბიკის დროშა — მოზამბიკის რესპუბლიკის ეროვნული სიმბოლო გერბთან და ჰიმნთან ერთად. დღევანდელი დროშა შემოიღეს 1983 წლის 1 მაისს. მოზამბიკის დროშა, ერთადერთი დროშაა მსოფლიოში, რომელზეც გამოსახულია თანამედროვე საბრძოლო იარაღი — კალაშნიკოვი.

დროშის შესახებ
მოზამბიკის რესპუბლიკის კონსტიტუციის 297-ე მუხლში, რომელიც ჩააამატეს 2004 წლის 16 ნოემბერს, მოცემულია დროშის აღწერა:

დროშის ისტორია
1966 წელს პორტუგალიელმა ვექსილოლოგმა ალმეიდა ლანგჰანსმა თავის წიგნში - „პორტუგალიის უცხოური ტერიტორიების გერბები“ გამოთქვა აზრი, რომ პორტუგალიის ყველა კოლონიისთვის შექმნილიყო დროშა პორტუგალიის დროშაზე ადგილობრივი გერბის დამატებით.

1935 წელს ლანგჰანსმა მოზამბიკის დროშა წარმოადგინა. როგორც პორტუგალიის ყველა კოლონიის, მოზამბიკის დროშაც პორტუგალიის ტრადიციული დროშის საფუძველზე იყო შექმნილი და მარჯვენა, ქვედა მხარეს, გერბი ჰქონდა დამატებული. გერბი ორადაა გაყოფილი. მარცხენა მხარეს, ვერცხლისფერ ველზე - ხუთი ვერცხლის ყუთი და თითოში ხუთი ვერცხლის მონეტაა გამოსახული, მარჯვენა მხარეს კი წითელ ლენტზე ზემოდან 7 ისარი, ქვემოდან კი 7 ლურსმანია დამაგრებული. გერბის ქვედა ნაწილში ვერცხლისფერი და მწვანე ტალღებია. ეს პროექტი პორტუგალიის მთავრობამ არც კი განიხილა.

1962 წელს რამდენიმე ანტიკოლონიური პოლიტიკის გამტარებელმა ჯგუფმა დააარსა მოზამბიკის განმათავისუფლებელი ფრონტი (ფრელიმო) და ქვეყნის დამოუკიდებლობისთვის დაიწყო ბრძოლა. ფრელიმოს დროშა სამფეროვანი იყო. იგი შედგებოდა სამი ჰორიზონტალური, ერთი ზომის - მწვანე, შავი და ყვითელი ლენტებისგან, რომელიც ერთმანეთისგან გამოყოფილია ვიწრო, თეთრი ზოლებით და წითელი სამკუთხედისგან. მსგავსი დროშა ჰქონდა მოზამბიკს გარდამავალ პერიოდში, 1974 წლის სექტემბრიდან, როცა არსებობდა პორტუგალიელებისა და ფრელიმოს წევრებით დაკომპლექტებული მოზამბიკის პარიტეტული მთავრობა.

1975 წლის 25 ივნისს დამოუკიდებელ ქვეყანა მოზამბიკში მიიღეს ახალი დროშა, რომელიც შექმნილი იყო ფრელიმოს დროშის მიხედვით და 7 პანელისგან (4 სხვადასხვა ფერის, მწვანე, წითელი, შავი და ყვითელი ქსოვილი და მათ შორის ვიწრო 3 თეთრი ზოლი) შედგებოდა. მარჯვენა ზედა მხარეს გამოსახულია გერბი: კბილანა რომელზეც განთავსებულია წითელი, ხუთქიმიანი ვარსკვლავი და გადაშლილი წიგნი, გადაჯვარედინებული საბრძოლო იარაღითა და თოხით.

1983 წლის აპრილში სახელმწიფო დროშა შეიცვალა: ახალი დროშა ფრელიმოს დროშის ჰგავდა, განსხვავება ემბლემა იყო, რომელიც ახალ დროშაზე, წითელ სამკუთხედზე იყო გამოსახული. თავის მხრივ, ემბლემაზე დიდი, ყვითელი, ხუთქიმიანი ვარსკვლავი იყო დატანილი
1983 წლის 1 მაისს მოზამბიკის თანამედროვე დროშა დამტკიცდა.

2005 წელს ახალ დროშას, გერბსა და ჰიმნზე კონკურსი გამოცხადდა. წარმოდგენილი იყო 119 საკონკურსო ნამუშევარი, რომლიდანაც საუკეთესო ვარიანტი შეირჩა, თუმცა დროშა დღემდე უცვლელი რჩება. პრესის მიხედვით, მოზამბიკის საპარლამენტო ოპოზიციამ წამოაყენა წინადადება, სახელმწიფო დროშიდან ამოეღოთ კალაშნიკოვის სურათი, რომელიც დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლას განასახიერებს. ამ წინადადებამ საზოგადოებაში არაერთგვაროვანი რეაქცია გამოიწვია.

ფილმში „იარაღის მეფე“ საუბარია ამ დროშის შესახება. ფილმი ეხება მოზამბიკის ომსაც.
რაფაელ ლეონიდას ტრუხილიო

რაფაელ ლეონიდას ტრუხილიო (, 24 ოქტომბერი 1891—30 მაისი 1961) — დომინიკელთა რესპუბლიკის დიქტატორი (1930-1961 წწ.) გენერალი.

1918 წლიდან პოლიციაში მსახურობდა, 1925 წელს მისი უფროსი გახდა, ხოლო პოლიციის ეროვნულ არმიად გადაქცევის შემდეგ (1927 წ.) ბრიგადის გენერლის წოდება მიიღო და მთავარსარდალი გახდა. 1930 წელს ძალაუფლება ჩაიგდო ხელში და სამხედრო ტერორისტული რეჟიმი დაამყარა. 1930-1938 და 1942-1952 წწ. იყო პრეზიდენტი. ძალაუფლებას ინარჩუნებდა თავისი ძმის ექტორ ტრუხილიოს პრეზიდენტობის (1952-1960 წწ.) დროსაც.

მოკლეს შეთქმულებმა. დაკრძალულია პერ-ლაშეზის სასაფლაოზე.
ტულუზის საგრაფო

ტულუზის საგრაფო — ფეოდალური სახელმწიფო სამხრეთ საფრანგეთში ( საუკუნის შუა წლები– საუკუნე), დედაქალაქი – ტულუზა. იმისათვის, რომ შეენარჩუნებინათ დამოუკიდებლობა, ტულუზის გრაფები ებრძოდნენ საფრანგეთის, ინგლისის მეფეებს, პაპობას. ხმელთაშუა ზღვის ვაჭრობაში მონაწილეობის შედეგად ტულუზის საგრაფოს მრავალმა ქალაქმა დიდ ეკონომიკურ აღმასვლას მიაღწია. - საუკუნეებში ტულუზის საგრაფო ალბიგოელების მწვალებლობის გავრცელების ძირითადი რაიონი იყო. 1229 წელს ნაწილობრივ, ხოლო 1271 წლიდან იგი მთლიანად საფრანგეთის მეფის დომენს შეუერთდა.
ტულუნიდები

ტულუნიდები — დინასტია ეგვიპტეში 868-905 წლებში. დააარსა აბასიანთა ნაცვალმა ეგვიპტეში აჰმედ იბნ ტულუნმა (ქვეყანას განაგებდა (868-884 წწ.). ტულუნიდების დროს ეგვიპტე აბასიანთაგან ფაქტობრივად დამოუკიდებელი გახდა. 878 წელს ტულუნიდებმა დაიმორჩილეს სირია. მათ რამდენადმე შეამცირეს გადასახადები, რამაც ხელი შეუწყო მეურნეობის აღმავლობას. ტულუნიდების რეზიდენცია ქ. კატაი იყო. 903 წელს ტულუნიდები დაამარცხეს კარმატებმა, 905 წელს - აბასიანებმა.

ტულუნიდების მმართველები
აჰმედ იბნ ტულუნი (868—884);
ხუმარავეიჰი (884—895);
აბულ ასაკარ ჯეიში (895—896);
ჰარუნი (896—904), აბულ ასაკარ ჯეიშას ძმა;
შეიბან იბნ აჰმედი (904—905).
მოზამბიკის გერბი

მოზამბიკის გერბი — მოზამბიკის სახელმწიფო სიმბოლო დროშასთან და ჰიმნთან ერთად, შემოღებულ იქნა მოზამბიკის კონსტიტუციის 194-ე მუხლის საფუძველზე, 1991 წელს. გერბის ცენტრში გამოსახულია წიგნი, იარაღი (აკ-47 — კალაშნიკოვი) და თოხი. ეს ელემენტები გამოსახულია ქვეყნის დროშაზეც. ცენტრში არის ამომავალი მზე. ამ ყელაფერს თან ერთვის კბილანა, რომელსაც მარჯვნიდან და მარცხნიდან შემორტყმული აქვს სიმინდი და შაქრის ლერწამი. ქვემოთა მხარეს გამოსახულია ოკეანე და სანაპირო, ოდნავ ქვემოთ კი დევიზი: „მოზამბიკის რესპუბლიკა“
გერბის ჩაფხუტს წითელი ვარსკვლავი წარმოადგენს.

მოზამბიკის რესპუბლიკის კონსტიტურციის 194-ე მუხლის მიხედვით გერბზე გამოსახულ ელემენტებს სხვადასხვა დატვირთვა აქვს:
სიმინდის ღერო და შაქრის ლერწამი სოფლის მეურნეობის სიმდიდრეზე მიუთითებს
კბილანა შრომისა და მრეწველობის სიმბოლოა
წიგნი აღნიშნავს განათლებას
თოხი „გლეხობასა და სოფლის მეურნეობის პროდუქციის“ სიმბოლოა
აკ-47 „თავდაცვისა და სიფხიზლისთვის“
წითელი ვარსკვლავი აღნიშნავს სოციალიზმს, თუმცა მოზამბიკის კონსტიტუციაში ჩაწერილია, რომ ვარსკვლავი აღნიშნავს „მოზამბიკელი ხალხის საერთაშორისო სოლიდარობის სულს“.
წითელი მზე ახალი სიცოცხლის სიმობოლოა

ისტორიული გერბები
ფრელიმო

ფრელიმო (, მოზამბიკის განმათავისუფლებელი ფრონტი) — პოლიტიკური პარტია მოზამბიკში.

დაარსდა 1962 წელს ტანზანიაში, ქვეყნის პორტუგალიისაგან დამოუკიდებლობის მოპოვების მიზნით. 10-წლიანი შეიარაღებული ბრძოლის შედეგად ორგანიზაციის წარმომადგენლებმა დაამყარეს კონტროლი ქვეყნის ტერიტორიის ერთ მეასმედზე. თუმცა ფრონტის წარმატების ძირითადი მიზეზი იყო 1974 წლის აპრილში მიხაკების რევოლუციის შედეგად პორტუგალიის დიქტატორული რეჟიმის დამხობა. ახალმა ხელისუფლებამ კურსი კოლონიალიზმის პოლიტიკის წინააღმდეგ აიღო. ლუსაკაში, ფრელიმოს მმართველებსა და პორტუგალიის მთავრობის წარმომადგენლებს შორის მოლაპარაკების შემდეგ 1974 წელს, მიიღეს გადაწყვეტილება მოზამბიკის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შესახებ. 1975 წლის 25 ივნისს გამოცხადდა ქვეყნის დამოუკიდებლობა.

დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ პარტია გახდა ერთადერთი პოლიტიკური ძალა ქვეყანაში. დამყარდა ერთპარტიული მმართველობა. მოზამბიკმა კურსი აიღო სოციალიზმის მშენებლობაზე. ფრელიმოს ოპოზიციას მხარს უჭერდა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა და სამხრეთი როდეზია (ზიმბაბვე), რომელთა დახმარებითაც შეიქმნა წინააღმდეგობის მოძრაობა რენამო, რასაც მოჰყვა 17-წლიანი სამოქლაქო ომი.

პარტიის ლიდერი და ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი 1975-1986 წლებში იყო სამორა მაშელი.
ნური შაჰინი

ნური შაჰინი (; 5 სექტემბერი, 1988) — თურქი ფეხბურთელი, პოზიციით ნახევარმცველი, ამჟამად თამაშობს „დორტმუნდის ბორუსიაში“. ის არის თურქეთის ეროვნული ნაკრების წევრი.
კარიერა „დორტმუნდში“ დაიწყო, სადაც 6 წლის განმავლობაში თამაშობდა, შემდგომ როტერდამის „ფეინოორდში“ იჯარით გადავიდა. 2011 წელს 10 მილიონი ევროს სანაცვლოდ „მადრიდის რეალში“ გადავიდა. 2012 წლის აგვისტოში არენდით „ლივერპულში“ წავიდა, 2013 წლის იანვარში კი ისევ იჯარით 18 თვიანი პაუზის შემდეგ დაბრუნდა „ბორუსიაში“. 2014 წლის ზაფხულში „ბორუსიამ“ იგი სრულიად გამოისყიდა.
ლუსაკის შეთანხმება

ლუსაკის შეთანხმება — ხელი მოაწერეს 1974 წლის 7 სექტემბერს ზამბიის დედაქალაქ ლუსაკაში. ხელს აწერდნენ ერთი მხრივ, ფრელიმო და მეორე მხრივ პორტუგალიის ახალი ხელისუფლება, რომელიც მიხაკების რევოლუციის შედეგად მოვიდა ხელისუფლებაში.

ხელშეკრულების თანახმად პორტუგალიამ სცნო მოზამბიკელი ხალხის თვითგამორკვევის უფლება და ფრელიმოსთან შეათანხმა ხელისუფლების გადაცემის პირობები. ხელშეკრულების თანახმად დამოუკიდებლობა უნდა გამოცხადებულიყო გარდამავალი პერიოდის დასრულების შემდეგ. მოზამბიკმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა 1975 წლის 25 ივნისს.
უგედეი

უგედეი (დ. ოქტომბერი, 1186 — გ. 11 დეკემბერი, 1241) — მონღოლთა მე-2 დიდი ყაენი 1229-1241 წლებში, ჩინგიზ-ყაენის მესამე ვაჟი და მისი მემკვიდრე.

უგედეის დროს დასრულდა მონღოლეთის ფეოდალების მიერ ჩინეთის ძინის დინასტიის დაპყრობა. 1234-1236 წლებში დაიპყრო სომხეთი, საქართველო და აზერბაიჯანი, დაიწყო ბათო-ყაენის ლაშქრობა აღმოსავლეთ ევროპაში, რომლის დროსაც მონღოლები სასტიკად გაუსწორდნენ პოლონეთს, რუსეთსა და სხვა სლავურ და გერმანულ სახელმწიფოებს. 1238 წელს შეიქმნა საფოსტო სამსახური, ჩატარდა მოსახლეობის აღწერა, დასრულდა დედაქალაქ ყარაყორუმის მშენებლობა. 1241 წლის 11 დეკემბერს გარდაიცვალა და დიდი ყაენის ტიტული 5 წლით ვაკანტური გახდა. ამ პერიოდში, მისი მეუღლე, დორეღენე ხათუნი იყო რეგენტი. 1246 წელს უგედეის ვაჟი, გუიუქი გახდა მონღოლების მესამე დიდი ყაენი.
უესლი კრაშერი

უესლი კრაშერი — „ვარსკვლავური გზის“ პერსონაჟი. მონაწილეობს სერიალში ვარსკვლავური გზა: შემდეგი თაობა.

ბიოგრაფია
უესლი კრაშერი დაიბადა 2349 წლის 29 ივლისს. როდესაც იგი იყო 5 წლის, მამამისი ჯეკ კრაშერი დაიღუპა სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულებისას ხომალდზე სტარგეიზერი, რომელსაც მეთაურობდა ჟან-ლუკ პიკარი.

2364 წელს უესლი მიხვდა ენტერპრაიზზე დედასთან, ბევერლი კრაშერთან ერთან რომელიც დაინიშნა მთავარ ექიმად ამ ხომალდზე.

როცა ეკიპაჟი მოიწამლა უცნობი ტოქსინით, რომელიც იწვევდა არანორმალურ ქცევას, უესლი ჩაიკეტა საინჟინროში და თავი გამოაცხადა კაპიტნად. ამავდროულად ჯიმ შიმოდამ ამოაცალა კომპიუტერიდან ჩიპები, რის გამოც ხომალდი აღმოჩნდა საფრთხის ქვეშ. საბოლოოდ უესლიმ მნიშვნელოვანი როლი შასრულა ხომალდის გადარჩენაში, რითაც დაადასტურა თავისი ცოდნა ხომალდის სისტემებში. პლანეტა რუბიკუნ -ზე ყოფნისას შემთხვევით დააზიანა მცენარეები და რის გამოც ადგილობრივებმა გამოუტანეს სასიკვდილო განაჩენი. პიკარი იძულებური გახდა დაერღვია მთავარი დირექტივა, რათა გადაერჩინა იგი.

როცა ლორი (დეიტას ძმა) ცდილობდა ენტერპრაიზის გატაცებას, უესლი იყო პირველი ვინც მიხვდა რომ ლორი თავს ასაღებდა დეიტად. თავიდან მას არავინ დაუჯერა, თუმცა მოგვიანებით აღმოჩნდა რომ ის მართალი იყო.

უესლი აბარებდა ვარსკვლავური ფლოტის აკადემიაში, თუმცა პირველი მცდეელობისას ვერ ჩაირიცხა. მოგვიანებით მან ხელიდან გაუშვა მეორე შანსი ჩაებარებინა გამოცდები რადგან ეხმარებოდა ეკოიპაჟს უილიამ რაიკერის, დიანა ტროის და ლუაქსანა ტროის გადარჩენაში. მეორე წელს უესლიმ განმეორებით ჩააბარა გამოცდები და ჩაირიცხა აკადემიაში.
შაჰნამე

შაჰნამე — „მეფეთა წიგნი“ ანუ „წიგნი მეფეთა შესახებ“, ძველ ირანელ მეფეთა ისტორიული ქრონიკების, ეპიკური თხზულებების, მითოლოგიური გადმოცემებისა და ლეგენდების კრებული. ჯერ კიდევ სასანიანთა ეპოქაში შეიქმნა ფალაური ქრონიკების ციკლი „ხვატაინამაკი“. გარდა ისტორიული ცნობებისა აქ თავმოყრილი იყო ირანელი ხალხების მიერ შეთხზული მითებისა და ლეგენდების ფრაგმენტები. - საუკუნეებში არაბულ ენაზე გაჩნდა ფალაური ძეგლის ათამდე თარგმანი („ხოდაინამე“ — „მეფეთა ცხოვრება“). არც ორიგინალს, არც არაბულ თარგმანებს ჩვენამდე არ მოუღწევია, წყაროებმა (ალ-მასუდი, ალ-ისტახრი) შემოგვინახეს მხოლოდ მთარგმნელთა სახელები (იბნ ალ-მუკაფა, ბარმაქი და სხვა) და ცალკეული დეტალები. „სპარსთა მეფეთა ცხოვრებას“ იყენებს და იხსენიებს ქართველი ისტორიკოსი ლეონტი მროველი. ფალაური და არაბული წყაროების ხარჯზე გაჩნდა „შაჰნამეს“ ახალი პროზაული და პოეტური ციკლები ახალ სპარსულ (დარი) ენაზე (მასუდ მარვაზი, აბუ ლ-მუაიად ბალხი, აბუ მანსური, აბუ-ალი ბალხი). მათი სისტემატიზაციის პირველი ცდა ეკუთვნის დაყიყის, რომლის დაწყებული საქმე წარმატებით დააგვირგვინა ფირდოუსიმ.
ატალ ბიჰარი ვაჯპაი

ატალ ბიჰარი ვაჯპაი (; დ. 25 დეკემბერი, 1924 — გ. 16 აგვისტო, 2018) — ინდოეთის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ინდოეთის პრემიერ-მინისტრი სამი ვადით, როგორც ინდოეთის მე-10 პრემიერ მინისტრი, ჯერ 13 დღიანი ვადით 1996 წელს, შემდეგ 13 თვიანი პერიოდით 1998 წლიდან 1999 წლამდე, რასაც მოჰყვა სრული ვადით 1999 წლიდან 2004 წლამდე..

ბიოგრაფია
დაიბადა 1924 წლის 25 დეკემბერს გვალიორში (იმ წლებში იგივე სახელის მქონე სამთავროს დედაქალაქი, ახლანდელი — მადჰია-პრადეშის შტატი). საუკუნის დასასრულის ინდოეთის ერთ-ერთი გამოჩენილი პოლიტიკოსი.

1957 წელს პირველად იქნა არჩეული ინდოეთის პარლამენტში. 1968-1973 წლებში იყო ინდოეთის პოლიტიკური ორგანიზაციის — „ “ პრეზიდენტი. 1977-1979 წლებში ინდოეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი. 1980-1984 და 1993-1996 წლებში პარლამენტში ინდოეთის სახალხო პარტიის — „ბჰარატია ჯანატა პარტი“ — ფრაქციის ლიდერი. მე-11 მოწვევის ინდოეთის პარლამენტის ქვედა პალატის — „ლოკ საბჰას“ ოპოზიციის ლიდერი. 1996 წელს ინდოეთის სახალხო პარტია — „ბჰარატია ჯანატა პარტი“-ს გამარჯვების შემდეგ გახდა პრემიერ-მინისტრი პირველად 1996 წელს 13 დღის შემდეგ გადადგა, როდესაც ცხადი გახდა, რომ ვერ ჩამოაყალიბა უმრავლესობა პარლამენტში, ხოლო მეორედ 1998 წლიდან 2004 წლამდე პერიოდში.

1999 წლის 13 ოქტომბერს ჩამოყალიბდა პარლამენტის უმრავლესობა. მან გაატარა საბაზრო რეფორმები სიღარიბის დაძლევის მიზნით. ცდილობდა მშვიდობიანი მოლაპარაკებების წარმოებას 1990-იან წლებში პაკისტანთან სიტუაციის გამწვავების დროს.

ვაჯპაის პრემიერ-მინისტრობისას ინდოეთმა გამოსცადა პირველი ბირთვული იარაღი რაჯასტანის შტატის პოლიგონზე.
მოზამბიკის დემოგრაფია

მოზამბიკის დემოგრაფია აღწერს მოზამბიკის მოსახლეობის კანონზომიერებებს, სოციალურ-ეკონომიკურ და ბუნებრივ პირობებს, მოსახლეობის ეთნიკურ, ენობრივ და რელიგიურ შემადგენლობას.

მოსახლეობის რაოდენობა
1950 წელს მოზამბიკის მოსახლეობა 6 442 000 შეადგენდა, 2010 წლის აღწერის მონაცემების მიხედვით კი - მოზამბიკის საერთო მოსახლეობა 23 391 000-მდე გაიზარდა. პოპულაციაში 15 წლამდე ასაკის ბავშვების რაოდენობა 44,1 %-ია. 15 წლიდან 65 წლამდე ასაკის ადამიანები 52,6 %-ია, ხოლო 65 წელს ზემოთ სულ 3,3 %.

მოსახლეობის მიგრაციის სტატისტიკა
მუსიკა მოზამბიკში

მოზამბიკის ფოლკლორი განიცდიდა პორტუგალიური კულტურის ძლიერ გავლენას. მასზე აგრეთვე გავლენა მოახდინა სხვა პორტუგალიურენოვანმა ფოლკლორებმა, როგორებიცაა ბრაზილიის ფოლკლორი, კუბის ფოლკლორი. მოზამბიკის თანამედროვე საცეკვაო მუსიკის ყველაზე პოპულარული სტილია მარაბენტა.

მოზამბიკის კულტურა 1964 წელს დაწყებული დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის განუყოფელი ნაწილი იყო. ეროვნული მოძრაობის ლიდერები იყენებდნენ მოზამბიკის ეროვნულ კულტურას, რათა უბრალო ხალხის მხარდაჭერა მოეპოვებინათ, ამ დროს პორტუგალიელ კოლონიზატორებს წინა პლანზე საკუთარი კულტურა გამოჰქონდათ. 1975 წლიდან, დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ მოზამბიკმა ევროპული სტილის მუსიკა უკან გასწია და საკუთარი ფოლკლორის ჩამოყალიბება დაიწყო, რომელიც დაეფუძნა ადგილობრივ ხალხურ სტილსა და კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის, ზიმბაბვეს, ტანზანიის, ზამბიის და სამხრეთ აფრიკის ფოლკლორს.

1978 წელს მოზამბიკის განათლებისა და კულტურის სამინისტროს ორგანიზებით მოეწყო ეროვნული ცეკვების ფესტივალი, რომელშიც მონაწილეობა ნახევარ მილიონზე მეტმა ადამიანმა მიიღო.
ატლანტიდა: დაკარგული იმპერია

ატლანტიდა: დაკარგული იმპერია — -ის 2001 წლის სრულმეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმი. მისი დისტრიბუტორი იყო . „ატლანტიდა: დაკარგული იმპერია“ არის უოლტ დისნეის სტუდიების პირველი ანიმაციური ფილმი სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრში. იგი აგრეთვე არის სტუდიების რიგით 41-ე სრულმეტაჟიანი ანიმაციური ფილმი. ფილმის რეჟისორები არიან გერი ტრუსდეილი და კირკ უაიზი, ხოლო პროდიუსერი - დონ ჰენი.

სიუჟეტი მიმდინარეობს 1914 წელს. მის მიხედვით, ახალგაზრდა მამაკაცი ინტერესდება ძველი წმინდა წიგნით, რომელიც მას და მოგზაურთა გუნდის სხვა წევრებს ატლანტიდის ძიებაში ეხმარება.

ფილმის წარმოება დაიწყო 1996 წლის „კუზიანის“ შემდეგ. კიდევ ერთი მუსიკალური ფილმის სანაცვლოდ, გუნდმა გადაწყვიტა, შეექმნა მოქმედებითი და სათავგადასავლო ჟანრის ნამუშევარი ჟიულ ვერნის ნაწარმოებების შთაგონებით. ატლანტიდა გამოირჩევა კომიქსების მხატვარ მაიკ მინიოლას სტილის გამოყენებით. თავის დროისთვის, მასში გამოიყენებოდა უფრო მეტი კომპიუტერული გრაფიკა, ვიდრე დისნეის რომელიმე სხვა წინა ნამუშევარში, თუმცა გადაღებული იქნა ანამორფულ ფორმატში. ლინგვისტ მარკ ოკრანდის მიერ აგრეთვე შეიქმნა სპეციალური ენა, რომელსაც ფილმში წარმოდგენილ ატლანტიდაზე იყენებენ. მუსიკის ავტორია ჯეიმზ ნიუტონ ჰოვარდი.

ფილმის პრემიერა გაიმართა ჰოლივუდში, -ში, 2001 წლის 3 ივნისს. ფართო ჩვენებები დაიწყო 15 ივნისს. მისი შემოსავალი მინიმალური იყო - 100 მილიონი აშშ დოლარის ბიუჯეტით შემქმნელებს მსოფლიო მასშტაბით 186 მილიონი მოუტანა, აქედან 84 მილიონი — აშშ-ში. ფილმის წარუმატებლობის გამო, დისნეიმ შეწყვიტა დაგეგმილი დაკავშირებული ტელესერიალის წარმოება და დისნეილენდში შესაბამისი ატრაქციონის დადგმის პროექტი. კრიტიკოსების ნაწილმა მოიწონა, რომ იგი არ ჰგავდა დისნეის სხვა ფილმებს, თუმცა სხვებმა აღნიშნეს, რომ ფილმში არ იყო სიმღერები და ბუნდოვანი იყო, თუ რა ასაკის მაყურებელზე იყო ატლანდიდა გათვლილი. ამასთან, ფილმი ნომინირებული იყო რამდენი ჯილდოზე (მათ შორის — 7 „ენიზე“) და ოქროს კოჭის დაჯილდოებაზე 2002 წელს გაიმარჯვა ხმის საუკეთესო მონტაჟის კატეგორიაში.

2002 წლის 29 იანვარს ფილმი გამოვიდა / ფორმატებში, ხოლო 2013 წლის 11 ივნისს — --ზე. მინიოლას შემოქმედების გავლენის გამო, ატლანტიდა ითვლება საკულტო ნაშრომად. პირდაპირ ვიდეოზე მისი გაგრძელება, ატლანტიდა: მაილოს დაბრუნება, 2003 წელს გამოვიდა,
პიანხი

პიანხი — ეგვიპტის ფარაონი ძვ. წ. საუკუნეში, (ეთიოპური) დინასტიის პირველი მეფე. ძვ. წ. 728 წელს დაქუცმაცებული ზემო ეგვიპტე ადვილად დაიკავა პიანხის ჯარებმა. ამის პარალელურად ეგვიპტის დარჩენილ ტერიტორიას მართავდნენ დინასტიის წარმომადგენლები: ტეფნახტ და ბოკჰორისი, რომლებიც თავიანთ თავს მეფეებს უწოდებდნენ. პიანხი გარდაიცვალა ძვ. წ. 721 წელს. იგი შეცვალა შაბაკამ.
მოზამბიკის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები

მოზამბიკის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები წარმოადგენს მოზამბიკს მსოფლიოს საფეხბურთო ჩემპიონატებში და მას ადმინისტრირებას მოზამბიკის ფეხბურთის ფედერაცია უწევს. ეროვნულმა ნაკრებმა ერთადერთხელ, 1966 წელს მოახერხა მსოფლიოს საფეხბურთო ჩემპიონატის საფინალო ეტაპზე გასვლა. 1986, 1996, 1998 და 2010 წლებში მოზამბიკის ნაკრებმა აფრიკის ეროვნებათა თასის საფინალო ტურნირს მიაღწია, სადაც ჯგუფურ ეტაპს არ გაცდენია.

მოზამბიკის ისტორია ცნობილ კოლონიზატორ ქვეყანა პორტუგალიასთან მჭიდრო კავშირშია. ცნობილი პორტუგალიელი ფეხბურთელი ეუსებიო მოზამბიკშია დაბადებული. ასევე მოზამბიკში დაიბადა ცნობილი მწვრთნელი კარლუშ კეირუში და პორტუგალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ფეხბურთელი აბელ შავიერი. 2012 წლის 11 აპრილის მონაცემებით, მოზამბიკის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები ფიფას რეიტინგში 116-ე ადგილზეა.

მიღწევები
მსოფლიოს საფეხბურთო ჩემპიონატი
1930—1978 — არ მიუღია მონაწილეობა
1982 — ვერ გავიდა
1986 — არ მიუღია მონაწილეობა
1990 — ფიფას აკრძალვა
1994—2010 — ვერ გავიდა

აფრიკის ერთა თასი
1957—1980 — არ მიუღია მონაწილეობა
1982 — ვერ გავიდა
1984 — ვერ გავიდა
1986 — ჯგუფური ეტაპი
1988—1994 — ვერ გავიდა
1996 — ჯგუფური ეტაპი
1998 — ჯგუფური ეტაპი
2000—2008 — ვერ გავიდა
2010 — ჯგუფური ეტაპი
2012 — ვერ გავიდა
ტამპა (ფლორიდა)

ტამპა — ქალაქი აშშ-ში, ფლორიდის შტატში. მდებარეობს ფლორიდის ნახევარკუნძულის დასავლეთ ნაწილში, ტამპას ყურის სანაპიროზე.

მოსახლეობა შეადგენს 346 037 ადამიანს (2011).

დაძმობილებული ქალაქები
ბარანკილია, კოლომბია
ჰავრი, საფრანგეთი
კორდოვა, არგენტინა
აშდოდი, ისრაელი
აგრიჯენტო, იტალია
ბოკა–დელ–რიო, მექსიკა
ვერაკრუსი, მექსიკა
ოვიედო, ესპანეთი
იზმირი, თურქეთი