iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
რობერტ ადლერი

რობერტ ადლერი — (4 დეკემბერი, 1913 – 15 თებერვალი, 2007) ავსტრიელ-ამერიკელი გამომგონებელი, რომელსაც ჰქონდა უამრავი პატენტი. მუშაობდა -ში და კომპანიიდან პრეზიდენტის მოადგილედ და კვლევითი განყოფილების დირექტორად გავიდა პენსიაზე. ნამუშევარში შედიოდა ტელევიზორებისთვის ხმაზე დაფუძნებული ადრეული დისტანციური მართვის მოწყობილობების შემუშავება, რომლებიც 25 წლის განმავლობაში იყო სტანდარტი, სანამ არ ჩაანაცვლა ინფრაწითელმა დისტანციურმა მართვებმა, რომლებსაც შეეძლოთ უფრო რთული ბრძანებების გადაცემა.
მიღწევები
ადლერი დაიბადა ვენაში 1913 წელს, ექიმის ჯენი ადლერის და სოციალური თეორეტიკოსის მაქს ადლერის ძედ.მიიღო ფიზიკის დოქტორის ხარისხი ვენის უნივერსიტეტში 1937 წელს. ავსტრიის ნაცისტური გერმანიის მიერ ანექსიის შემდეგ 1938 წელს, ადლერმა, რომელიც იყო ებრაელი, დატოვა ქვეყანა.პირველად იმოგზაურა ბელგიაში, შემდეგ ინგლისში, სადაც მოიქცა მეგობრების რჩევის მიხედვით, რომლებმაც შეერთებულ შტატებში ემიგრაცია აურჩიეს.
შეერთებულ შტატებში ემიგრაციის შემდეგ,დაიწყო მუშაობა -ში კვლევით განყოფილებაში 1941 წელს. თავის სიცოცხლეში ადლერს მიენიჭა 180-ზე მეტი აშშ-ის პატენტი.

გარდაცვალება
რობერტ ადლერი გარდაიცვალა ბოისის (აიდაჰო) მოხუცთა თავშესაფარში, გულის უკმარისობით, 93 წლის ასაკში.
მილნი (მთვარის კრატერი)

კრატერი მილნი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ედუარდ ართურ მილნის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 259.97 კმ, სიღრმე — 3.14 კმ.

სატელიტური კრატერები
სტრეტონი (მთვარის კრატერი)

კრატერი სტრეტონი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ფრედერიკ სტრეტონის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 69.76 კმ, სიღრმე — 2.76 კმ.

სატელიტური კრატერები
გოვერნორსის სამიტი

გოვერნორსის სამიტი — სამიტი ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტ რონალდ რეიგანსა და საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის გენერალურ მდივან მიხეილ გორბაჩოვს შორის. გაიმართა 1988 წლის 7 დეკემბერს. შეხვედრას ასევე ესწრებოდა აშშ-ს ვიცე-პრეზიდენტი და არჩეული პრეზიდენტი ჯორჯ ჰ. უ. ბუში.

გორბაჩოვმა შეერთებულ შტატებში ვიზიტი შეწყვიტა, როგორც კი აცნობეს იმავე დღეს სომხეთის სსრ-ში მომხდარი მიწისძვრის შესახებ.
შინკაი კაროხაილი

შინკაი კაროხაილი — ავღანელი პოლიტიკოსი და უფლებადამცველი, რომელიც ძირითადად ფოკუსირებულია ქალთა პოლიტიკურ წარმომადგენლობასა და დაუცველი ბავშვების დაცვაზე. ის იყო ავღანეთის ელჩი კანადაში და 16 წლის განმავლობაში მსახურობდა ავღანეთის პარლამენტში.

ადრეული ცხოვრება
იგი დაიბადა ქაბულში, ავღანეთში, ფუშტუნი მშობლების ოჯახში. მან განათლება მიიღო ქაბულის უნივერსიტეტის სამედიცინო კოლეჯში, რომელიც სამედიცინო ხარისხით დაამთავრა. ასევე, მედიცინის გარდა, პოლიტიკურ მეცნიერებებს სწავლობდა და ფლობს დიპლომს ინგლისურ ენაში, რომელიც მიიღო ისლამაბადის (პაკისტანი) თანამედროვე ენების ეროვნულ ინსტიტუტში. ის საუბრობს სპარსულ, პუშტუ, ურდუ და ინგლისურ ენებზე.

პოლიტიკური კარიერა
კაროხაილი ავღანეთის ისლამური რესპუბლიკის ეროვნულ ასამბლეაში ქაბულის მოსახლეობის წარმოსადგენად, 2005 წელს ვოლესი ჯირგას დეპუტატად აირჩიეს. ის ხელახლა აირჩიეს 2010 წლის საპარლამენტო არჩევნებში. ის იყო საპარლამენტო ქალთა ჯგუფის კომიტეტის წევრი და დამფუძნებელი

1991 წელს ის სხვა წევრებთან ერთად გახდა ავღანელ ქალთა საგანმანათლებლო ცენტრის დამფუძნებელი, სადაც თავდაპირველად პედაგოგიურ მოვალეობებს ასრულებდა, ხოლო შემდგომ წლებში სხვადასხვა თანამდებობა ეკავა. 2002 წელს ის ამ არასამთავრობო ორგანიზაციის დირექტორი გახდა და სათავეში ჩაუდგა მის განვითარებისა და მართვის პროგრამებს. ის ასევე იყო ავღანელ ქალთა ქსელის წევრი. რომელიც, როგორც მიიჩნეოდა, ჩაგრავდა ქალებს და ართმევდა მათ ქორწინებაში არსებულ ბევრ უფლებას. მას შემდეგ, რაც ამ კანონმა საერთაშორისო ყურადღება მიიპყრო, კანონპროექტში შევიდა არაერთი ცვლილება, რათა ის უფრო მისაღები გამხდარიყო.

გარდა ამისა, ის იყო ერთ-ერთი იმ მცირერიცხოვან პირთაგან, ვინც მხარს უჭერდა ქალთა მიმართ ძალადობის აღმოფხვრის შესახებ კანონპროექტს, რომელიც ავღანეთის პრეზიდენტმა 2009 წელს დაამტკიცა. ის იყო ერთ-ერთი პარლამენტარი სხვა ქალ ლიდერებთან ერთად, რომლებიც სხვადასხვა დეპარტამენტს წარმოადგენდნენ, მიწვეული პრეზიდენტ ჰამიდ ქარზაის მიერ კანონის ხელმოწერის ცერემონიალზე.

2021 წელს, თალიბანის დაბრუნების შემდეგ, ის კანადაში გაიქცა, სადაც მისი შვილები ცხოვრობენ. ამჟამად ის მისისაგაში ცხოვრობს.

ინტერესები
კაროხაილი ფოკუსირებულია განვითარებაზე, მედიცინაზე, ეკონომიკურ უსაფრთხოებაზე, კეთილ მმართველობაზე, მართლმსაჯულებასა და გამჭვირვალობაზე, ადამიანის უფლებებზე, რეგიონულ თანამშრომლობასა და უსაფრთხოების საკითხებზე, ქალთა, მშვიდობისა და უსაფრთხოების საკითხებზე, ისევე როგორც ძალაუფლების შიდა წრეში მეტი ქალის ყოფნის ლობირებაზე.

ჯილდოები
2012 წელს ქაროხაილმა მიიღო აღმოსავლეთ-დასავლეთის ინსტიტუტის ისტორიაში პირველი შეიხ ფატიმა ბინტ მუბარაქის ჯილდო ღირებულებებზე დაფუძნებული ლიდერობისთვის.

2014 წლის მაისში მას გადაეცა მალაი ქაქარის სახელობის ადამიანის უფლებების ჯილდო, რომელიც დაფუძნებულია ქუინსში მდებარე ასოციაციის „ქალები ავღანელი ქალებისთვის“ მიერ. იმავე წლის აგვისტოში, მან ჰუმანიტარული ჯილდო მიიღო ვირჯინიაში მოქმედი ავღანელ-ამერიკელ ქალთა ასოციაციისგან.

2015 წლის დეკემბერში, კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლის დღესთან დაკავშირებით, მას ანტიკორუფციული ჯილდო გადაეცა.

პირადი ცხოვრება
მან ინტერვიუში აღნიშნა, რომ მასთან ერთად კანადაში მცხოვრები 4 შვილი ჰყავს.
მუშე (მთვარის კრატერი)

კრატერი მუშე — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილოეთ პოლარულ ნაწილში. სახელი ეწოდა ამედეი ერნესტ ბარტოლომეი მუშეს პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 82.78 კმ, სიღრმე — 2.8 კმ.

სატელიტური კრატერები
ტეილორი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ტეილორი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ბრუკ ტეილორის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 36.35 კმ, სიღრმე — 2.13 კმ.

სატელიტური კრატერები
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 541

ჩრდილოეთ კვიპროსმა გამოაცხადა თავისი დამოუკიდებლობა 1983 წელს ოფიციალური სახელწოდებით ჩრდილოეთ კვიპროსის თურქული რესპუბლიკა . ის აღიარებულია მხოლოდ თურქეთის მიერ.

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 541 მიიღეს 1983 წლის 18 ნოემბერს, რეზოლუციების 365 (1974) და 367 (1975) დადასტურების შემდეგ, საბჭომ მიიჩნია ჩრდილოეთ კვიპროსის გადაწყვეტილება დამოუკიდებლობის გამოცხადების შესახებ იურიდიულად არა ძალის მქონედ.

რეზოლუცია მოუწოდებდა ორივე მხარეს ეთანამშრომლათ გენერალურ მდივანთან და მოუწოდებდა სხვა წევრ სახელმწიფოებს არ ეღიარებინათ ჩრდილოეთ კვიპროსი, ხოლო ეღიარებინად მხოლოდ კვიპროსის რესპუბლიკა, როგორც ერთადერთი უფლებამოსილება კუნძულზე.

რეზოლუცია დამტკიცდა 13 ხმით ერთის წინააღმდეგ, (პაკისტანი) იორდანიმა თავი შეიკავა ხმის მიცემისგან.

შესაბამისი სასამართლო საქმეები
საერთაშორისო სამართალი არ შეიცავს აკრძალვას დამოუკიდებლობის გამოცხადებებზე, უბრალოდ ქვეყნის აღიარება პოლიტიკური საკითხია.
ლიტორალის დეპარტამენტი

ლიტორალის დეპარტამენტი  — ბენინის ყველაზე პატარა და მჭიდროდ დასახლებული დეპარტამენტი. მისი ადმინისტრაციული ცენტრი და ყველაზე დიდი ქალაქია — კოტონუ, კოტონუ და არა ქვეყნის ოფიციალური დედაქალაქი პორტო-ნოვო, იგი ფაქტიურად ქვეყნის ეკონომიკური და პოლიტიკური ცენტრია.

გეოგრაფია
ესაზღვრება ატლანტიკის დეპარტამენტს დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან, უემეს დეპარტამენტს — აღმოსავლეთიდან. სამხრეთით გარშემორტყმულია ბენინის ყურის წყლით.

ადმინისტრაციული დაყოფა
დეპარტამენტში არსებობს მხოლოდ ერთი კომუნა, რომელსაც ქალაქ კოტონუს სახელი ქვია.
ლიტორალი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ლიტორალი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ლიტორალი — ზღვის ფსკერის ზონა, რომელიც მიქცევისა და მოქცევის შედეგად დღე-ღამეში ორჯერ იფარება წყლით და შიშვლდება;
ლიტორალი — ბენინის ყველაზე უფრო პატარა და მჭიდროდ დასახლებული დეპარტამენტი;
ლიტორალი — პროვინცია ბოლივიაში, ორუროს დეპარტამენტის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში;
ლიტორალი — ეკვატორული გვინეის შვიდიდან ერთ-ერთი პროვინცია;
სანაპირო რეგიონი — რეგიონი კამერუნის დასავლეთ ნაწილში.
ბურგჰაუზენის ციხე

ბურგჰაუზენის ციხე ,რომელიც ბურგჰაუზენში, ზემო ბავარიაში მდებარეობს, მსოფლიოში ყველაზე გრძელი სასახლე-ციხესიმაგრეა (1051 მ), რაც გინესის მსოფლიო რეკორდებმა დაადასტურა. იგი ასევე მსოფლიოს მესამე უდიდეს ციხესიმაგრედ ითვლება. შესაბამისად, ბურგჰაუსენის კომპლექსი მსოფლიოს უდიდეს სასახლეთა ჩამონათვალშიც შედის.

ისტორია
ციხესიმაგრის ბორცვი დასახლებული იყო ჯერ კიდევ ბრინჯაოს ხანაში. ციხესიმაგრე (რომელიც 1025 წლამდე დაარსდა) ვიტელსბახებს გადაეცათ ბურგჰაუზენის ბოლო გრაფის, გებჰარდ -ის გარდაცვალების შემდეგ, 1168 წელს. 1180 წელს ისინი ბავარიის ჰერცოგებად დაინიშნენ და ციხესიმაგრე გაფართოვდა ვიტელსბახის ჰერცოგ ოტო -ის დროს.

1255 წელს ბავარიის პირველი დაყოფის შემდეგ, ბურგჰაუზენის ციხე ქვემო ბავარიის ჰერცოგების მეორე რეზიდენცია გახდა, მთავარი რეზიდენცია კი ლანდსჰუტი იყო. მთავარი ციხესიმაგრის მშენებლობა 1255 წელს ჰერცოგ ჰენრი -ის (1253–1290) დროს დაიწყო. 1331 წელს ბურგჰაუზენი და მისი ციხე ქვემო ბავარიის ჰერცოგს, ოტო -ს გადაეცა.

ბავარია-ლანდსჰუტის ჰერცოგების (1392-1503) დროს ციხესიმაგრის მთელი ბორცვის გარშემო გაშენდა გამაგრებული ნაგებობები. დესპოტი ჰერცოგ ჰენრი -ის (1393–1450) დეპორტირებული მეუღლის, ავსტრიელი მარგარიტასგან დაწყებული, ციხე ჰერცოგის მეუღლეებისა და ქვრივების რეზიდენცია და ასევე ჰერცოგის საგანძურის ციხესიმაგრე გახდა. 1447 წელს ბავარიის ჰერცოგი ლუი ციხესიმაგრეში გარდაიცვალა, როგორც ჰენრის ტყვე. ბავარიის ჰერცოგ გეორგის (1479–1503) დროს სამუშაოები დასრულდა და ბურგჰაუზენის ციხე რეგიონის უძლიერეს ციხესიმაგრედ იქცა.

1505 წელს ბავარიის გაერთიანების შემდეგ ლანდსჰუტის მემკვიდრეობის ომთან ერთად ციხეს სამხედრო მნიშვნელობა ჰქონდა და ოსმალეთის იმპერიის საფრთხის გამო იგი შემდგომში მოდერნიზებული იქნა. ოცდაათწლიანი ომის დროს გუსტავ ჰორნი ციხესიმაგრეში 1634 წლიდან 1641 წლამდე იმყოფებოდა. 1779 წელს ტეშენის ზავის შემდეგ ბურგჰაუზენის ციხე სასაზღვრო ციხესიმაგრე გახდა. ნაპოლეონის ომების დროს ციხესიმაგრე გარკვეულწილად განადგურდა. „ლიბენვაინის კოშკი“ 1899 წლიდან გარდაცვალებამდე მხატვარ მაქსიმილიან ლიბენვაინს ეკავა. მან ინტერიერი არტ ნუვოს სტილში გააფორმა.

არქიტექტურა
გოთური ციხესიმაგრე მოიცავს მთავარ ციხეს შიდა ეზოთი და ხუთი გარე ეზოთი.

მთავარი ციხის უკიდურესი წერტილია სასახლე, სადაც ჰერცოგების პირადი ოთახებია. დღეს მასში განთავსებულია ციხის მუზეუმი, რომელშიც ბავარიის სახელმწიფო სურათების კოლექციის გვიანდელი გოთური ნახატებია გამოფენილი. მთავარი ციხის ქალაქის მხარეს, დონჟონის გვერდით, მდებარეობს წმინდა ელისაბედის გოთური შიდა სამლოცველო (1255) და დიურნიცი (რაინდების დარბაზი) თავისი ორი თაღოვანი დარბაზით. დიურნიცის მოპირდაპირედ მდებარეობს ჰერცოგი ნიას რეზიდენცია.

პირველი გარე ეზო იცავდა მთავარ ციხესიმაგრეს და ასევე მოიცავდა თავლებს, ლუდსახარშსა და საცხობს. მეორე ეზოში განთავსებულია დიდი არსენალის შენობა (1420) და იარაღის მჭედლის კოშკი. ამ ეზოს იცავს დომინანტური წმინდა გიორგის კარიბჭე (1494). მარცვლეულის კოშკი და მარცვლეულის საზომი კოშკი გამოიყენებოდა თავლის დასაყენებლად და ცხოველების საკვების შესანახად; ისინი მესამე ეზოს მიეკუთვნება. მეოთხე ეზოს მთავარი ღირსშესანიშნაობაა წმინდა ჰედვიგის გვიანდელი გოთიკური გარე სამლოცველო (1479–1489). მეხუთე ეზოში, რომელიც ოდესღაც ძლიერი გამაგრებით იყო დაცული, ცხოვრობდნენ და მუშაობდნენ კარის მოხელეები და ხელოსნები. 1800 წელს ეს გამაგრება მიშელ ნეის მეთაურობით ფრანგებმა დაანგრიეს.
შუმახერი (მთვარის კრატერი)

კრატერი შუმახერი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ჰაინრიხ კრისტიან შუმახერის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 61.31 კმ, სიღრმე — 2.72 კმ.

სატელიტური კრატერები
ერიგონიუსი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ერიგონიუსი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ფრანგი ასტრონომისა და მათემატიკოსის, პიერ ერიგონის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 14.86 კმ, სიღრმე — 2.39 კმ.

სატელიტური კრატერები
სტენო (მთვარის კრატერი)

კრატერი სტენო — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ნილს სტენსენის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 32.29 კმ, სიღრმე — 2.05 კმ.

სატელიტური კრატერები
ჰორებოუ (მთვარის კრატერი)

კრატერი ჰორებოუ — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა დანიელი ასტრონომის, პედერ ჰორებოუს პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 24.98 კმ, სიღრმე — 1.9 კმ.

სატელიტური კრატერები
პლატოს დეპარტამენტი (ბენინის დეპარტამენტი)

პლატოს დეპარტამენტი  — მდებარეობს ბენინის სამხრეთ ნაწილში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი პობე.

გეოგრაფია
აღმოსავლეთით ესაზღვრება ნიგერიას, ჩრდილოეთით — კოლინის დეპარტამენტს, დასავლეთით — ზუს დეპარტამენტს, სამხრეთით და სამხრეთ-დასავლეთით — უემეს დეპარტამენტს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
შედგება 5 კომუნისაგან:

აჯა-უერე 
იფანი 
კეტუ 
პობე 
საკეტე
მაკმათი (მთვარის კრატერი)

კრატერი მაკმათი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ფრენსის მაკმათისა და რობერტ მაკმათის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 88.58 კმ, სიღრმე — 2.82 კმ.

სატელიტური კრატერები
მაკ-კელარი (მთვარის კრატერი)

კრატერი მაკ-კელარი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ენდრიუ მაკ-კელარის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 50.16 კმ, სიღრმე — 2.35 კმ.

სატელიტური კრატერები
მაკლირი (მთვარის კრატერი)

კრატერი მაკლირი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ინგლისელი ასტრონომისა და მათემატიკოსის, ტომას მაკლირის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1961 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 20.34 კმ, სიღრმე — 1.79 კმ.

სატელიტური კრატერები
მაკნელი (მთვარის კრატერი)

კრატერი მაკნელი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა პოლ მაკნელის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 47.03 კმ, სიღრმე — 2.3 კმ.

სატელიტური კრატერები
მალი (მთვარის კრატერი)

კრატერი მალი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ალექსანდრე მალის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 41.29 კმ, სიღრმე — 2.21 კმ.

სატელიტური კრატერები
მოლტონი (მთვარის კრატერი)

კრატერი მოლტონი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ფორესტ რეი მოლტონის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 54,7 კმ, სიღრმე — 2,41 კმ.

სატელიტური კრატერები
მანერსი (მთვარის კრატერი)

კრატერი მანერსი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა რასელ მანერსის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 15.05 კმ, სიღრმე — 2.42 კმ.

სატელიტური კრატერები
პლატო (მრავალმნიშვნელოვანი)

პლატო შეიძლება აღნიშნავდეს:

პლატო — მაღალი, ბრტყელი ან ტალღოვანი ვაკე, რომელიც განლაგებულია თითქმის ერთ დონეზე და მკაფიოდ გამოხატული კალთებით გამოყოფილია მიმდებარე სივრცისაგან;
პლატო — დეპარტამენტი ბენინის სამხრეთ ნაწილში;
პლატო — დეპარტამენტი კონგოს რესპუბლიკაში;
პლატო — შტატი ნიგერიის ცენტრში;
პლატო — რეგიონი ტოგოში;
პლატო — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, მაგდალენას დეპარტამენტში.
მართი (მთვარის კრატერი)

კრატერი მართი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ალბერტ მართის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 6.54 კმ, სიღრმე — 1.11 კმ.

სატელიტური კრატერები
უემეს დეპარტამენტი

უემეს დეპარტამენტი  — ბენინის დეპარტამენტი, რომელიც მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქვეყნის დედაქალაქი პორტო-ნოვო.

გეოგრაფია
ესაზღვრება ნიგერიას სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან; პლატოს დეპარტამენტს — აღმოსავლეთიდან, ზუს დეპარტამენტს — ჩრდილოეთიდან, ატლანტიკისა და ლიტორალის დეპარტამენტებს — დასავლეთიდან. სამხრეთში გარს ერტყმის ბენინის ყურის წყლები.

ადმინისტრაციული დაყოფა
დეპარტამენტი დაყოფილია 9 კომუნად:
ავრანკუ 
აგეგესი 
აჯარა 
აჯოუნი 
აკრპო-მისერეტე 
ბონუ 
დანგბო 
პორტო-ნოვო 
სემე-კპოჯი
მარტა კორედერა

მარტა კორედერა რუედა (დ. ) — ესპანელი პროფესიონალი ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს, როგორც ვინგერი ან მარჯვენა ფლანგის მცველის პოზიციაზე. ამჟამად ის თავისუფალი აგენტია.

რუედა ადრე თამაშობდა „ბარსელონას“, ინგლისის ფეხბურთის ლიგის „არსენალის“ ქალთა გუნდში, მადრიდის „ატლეტიკოსა“ და „ლევანტეს“ გუნდში. ის ესპანეთის ქალთა ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წევრია და იყო გუნდის წევრი 2015 წლის -ს ქალთა მსოფლიო ჩემპიონატზე კანადაში[1], ასევე 2019 წლის -ს ქალთა მსოფლიო ჩემპიონატზე საფრანგეთში.

საკლუბო კარიერა
კორედერამ „არსენალთან“ კონტრაქტი 2015 წლის ივლისში გააფორმა, „ბარსელონადან“, სადაც 2011 წლიდან მოყოლებული ზედიზედ ოთხი პრიმერა დივიზიონის ტიტული მოიგო. „არსენალთან“ ერთად მან მოიგო 2015 წლის -ის თასი და 2016 წლის ინგლისის თასი.
2016 წლის ოქტომბერში კორედერამ, თავისი თანამემამულეებისთვის — ნატალია პაბლოსისა და ვიკი ლოსადასთან ერთად — „არსენალი“ დატოვა. ის გადავიდა „ატლეტიკო მადრიდში“, სადაც 2017 წლის ლაქის ტიტული მოიპოვა.

საერთაშორისო კარიერა
2019 წლის 20 მაისს კორედერა გამოიძახეს ესპანეთის ნაკრების შემადგენლობაში 2019 წლის ქალთა მსოფლიო ჩემპიონატისთვის.
მონოს დეპარტამენტი

მონოს დეპარტამენტი  — მდებარეობს ბენინის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. 1999 წელს მონოს დეპარტამენტის ჩრდილოეთი რაიონები გადაეცა კუფოს დეპარტამენტს. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ლოკოსა.

გეოგრაფია
ესაზღვრება ტოგოს დასავლეთიდან, კუფოს დეპარტამენტს ჩრდილოეთიდან და ატლანტიკის დეპარტამენტს აღმოსავლეთიდან. სამხრეთში გარს ერტყმის ბენინის ყურის წყლები.

ადმინისტრაციული დაყოფა
დეპარტამენტი დაყოფილია 6 კომუნად:
ატიემე 
ბოპა 
გრან-პოპო 
დოგბო 
კომე 
უეიოგბე
ზუს დეპარტამენტი

ზუს დეპარტამენტი  — მდებარეობს ბენინის სამხრეთ ნაწილში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი აბომეი.

გეოგრაფია
დასავლეთიდან ესაზღვრება ტოგოს და კუფოს დეპარტამენტს, ჩრდილოეთიდან — კოლინის დეპარტამენტს, აღმოსავლეთიდან — პლატოს დეპარტამენტს, სამხრეთიდან — ატლანტიკისა და უემეს დეპარტამენტებს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
დეპარტამენტი დაყოფილია 9 კომუნად:
აბომეი 
აგბანიზუნი 
ბოჰიკონი 
ჯიჯა 
ზაგნანადო 
ზოდოგბომეი 
ზა-კპოტა 
კოვე 
უინი
აქ-სარაის სასახლე

აქ-სარაის სასახლე — დანგრეული სასახლე და ისტორიული ნაგებობა შაჰრისაბზში, უზბეკეთში. სასახლე აგებულია თიმურიდების პერიოდის დასაწყისში, დაახლოებით 1380-1404 წლებში, მბრძანებელი თემურის (თემურლენგის) მმართველობისას. 2000 წელს სასახლე შაჰრისაბზის ისტორიულ ცენტრთან ერთად იუნესკო-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა ნუსხაში შევიდა.

ისტორია
თემური შაჰრისაბზის (ძველი სახელით – ქეში) მიდამოებში დაიბადა და ქალაქს თავისი იმპერიის დედაქალაქად ქცევა სურდა, სამარყანდის ნაცვლად. ამ მიზნისთვის მან ბრძანა აქ გრანდიოზული სასახლის აგება. სასახლის მშენებლობა დაიწყო 1380 წელს და, წყაროების თანახმად, თითქმის 24 წელი გაგრძელდა; დასრულების თარიღად მიღებულია 1404 წელი, ანუ პერიოდს მცირედით უსწრებს თავად თემურის სიკვდილს.

 საუკუნეში შაჰრისაბზი და მასთან ერთად აქ-სარაის სასახლეც ბუხარის ხანის აბდულაჰან -ის სამხედრო ლაშქრობების შედეგად მნიშვნელოვნად დაინგრა. მოგვიანებით ნანგრევები კიდევ უფრო დაზიანდა, თუმცა მონუმენტური შესასვლელი ნაწილის ფრაგმენტები მაინც შემორჩა.

უზბეკეთის სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ, 1994-1998 წლებში, სასახლის ტერიტორიაზე ჩატარდა კონსერვაციისა და გამაგრების ფართომასშტაბიანი სამუშაოები. სასახლის თავდაპირველი კომპოზიციის ხაზგასასმელად, მისი ცენტრალური ღერძის მიმართულებით აღმართულია თემურის კოლოსური ქანდაკება, მაღალ პედესტალზე, იმ ადგილზე, სადაც მიჩნეულია, რომ განთავსებული იყო მთავარი სასახლის ბირთვი.

არქიტექტურა
აქ-სარაის სასახლის ნანგრევები შაჰრისაბზის ისტორიული ცენტრის ჩრდილოეთით, ქალაქის ჩრდილოეთ კარიბჭესთან ახლომდებარე პარკში მდებარეობს. განსაკუთრებით თვალსაჩინოა ყოფილი მთავარი პორტალის დაახლოებით სიმაღლის ორმაგი პილონები, რომელთა საყრდენს შორის კამარას -იანი განივი სივრცე ჰქონდა.

ფასადის სიბრტყე შემკულია დიდი ზომის გეომეტრიული და ეპიგრაფიკული ორნამენტებით, რომლებიც შესრულებულია ოქროსფერი, მუქი ლურჯი და ღია ლურჯი მოჭიქული აგურებით. ერთ-ერთ გრეხილ ლენტურ ფრიზზე თავს იჩენს ეპიგრაფიკული წარწერა, რომელიც ითარგმნება როგორც „ყველი სულთანის დღეები განუგრძოს ღმერთმა“. ეზოს ოთხივე მხარეს მიწყობილი იყო სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობები; ტრადიციაში შემონახულია ცნობები, რომ მათგან ერთ-ერთი ექვსსართულიანი იყო.

არსებული ნაშთების მიხედვით, სასახლის მთავარი პორტალი დაახლოებით 38 მ სიმაღლის იყო, თაღოვანი საფარველის გაწოვით კი 22 მ-ს აღწევდა, რაც შუა აზიის საერო არქიტექტურაში ერთ-ერთ უდიდეს მასშტაბად განიხილება.

საკითხავი, თუ როგორ უნდა დაბალანსდეს ტურიზმის განვითარება, ადგილობრივი საზოგადოების საჭიროებები და მონუმენტური მემკვიდრეობის დაცვა, აქ-სარაის შემთხვევაში განსაკუთრებით მწვავედ იჩენს თავს. რამდენიმე კვლევა მიუთითებს, რომ სასახლის ავტენტურობის გარშემო არსებული დისკუსია ტიპური მაგალითია იმ გამოწვევებისა, რომლებსაც შეგვიძლია ვუწოდოთ „პოსტ-სოციალისტური ურბანული რეაბილიტაციის პარადოქსი“: ყოფილი საბჭოთა რესპუბლიკები ცდილობენ ერთდროულად წარმოაჩინონ ეროვნული იდენტობა, დაამკვიდრონ თანამედროვე ქალაქგეგმარებითი სტანდარტები და ამავე დროს დაიცვან უმყიფესი ისტორიული სტრატები.

ამ ხედვით, „აქ-სარაის სასახლე“ განიხილება არა მხოლოდ, როგორც გვიანმობილური შუა აზიის არქიტექტურის შესწავლის მნიშვნელოვანი ობიექტი, არამედ, როგორც ცოცხალი ლაბორატორია, სადაც ერთმანეთთან იკვეთება კულტურული მემკვიდრეობის, სახელმწიფო პოლიტიკის, ადგილობრივი საზოგადოების მეხსიერებისა და გლობალური ტურიზმის ინტერესები.
დონგის დეპარტამენტი

დონგის დეპარტამენტი  — 1999 წელს გამოეყო ატაკორის დეპარტამენტის შემადგენლობიდან. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ჯუგუ.

გეოგრაფია
დასავლეთიდან ესაზღვრება ტოგოს; ჩრდილოეთიდან ატაკორის დეპარტამენტს, აღმოსავლეთიდან ბორგუს დეპარტამენტს და სამხრეთიდან და ასევე სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან კოლინის დეპარტამენტს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
დეპარტამენტი დაყოფილია 5 კომუნად:
ბასილა 
ჯუგუ (ქალაქი) 
ჯუგუ (სასოფლო კომუნა) 
კოპარგო 
უაკე