ესმა რეჯეპოვა

ესმა რეჯეპოვა ( დ. 8 აგვისტო, 1943 — გ. 11 დეკემბერი, 2016) — ბოშური წარმომავლობის მაკედონიელი ვოკალისტი, კომპოზიტორი, ჰუმანისტი. მისი მდიდარი რეპერტუარისა, რომელიც მოიცავს ათასობით სიმღერას და წვლილის გამო ბოშურ კულტურაში, მას უწოდებენ „ბოშების დედოფალს“; დღეს კი ითვლება, რომ ეს ტიტული ეკუთვნის ტესა ვან რომნეის.

მომღერლობა დაიწყო 1950-იანებში თინეიჯერობისას და მისი კარიერა 5 ათეული წლის განმავლობაში გაგრძელდა. მისი მუსიკალური წარმატება დაკავშირებულია სტევო ტეოდოსიევსკიზე დაქორწინებასთან. სტევო იყო კომპოზიტორი, მუსიკალური ხმისა რეჟისორი და ანსამბლის ხელმძღვანელი (ტეოდოსიევსკის ანსამბლი), რომელმაც დაწერა ბევრი ესმას სიმღერა და ორგანიზებას უწევდა მის კარიერას მანამ, სანამ 1997 წელს არ გარდაიცვალა. რეჯეპოვას მუსიკალური სტილი ძირითადად შთაგონებული იყო ბოშური და მაკედონიური მუსიკით. ასევე, დიდი გავლენა მოახდინა მის მუსიკაზე პოპ მუსიკამ. ესმა რეჯეპოვამ თავისი კარიერა დაიწყო იმ პერიოდში, როდესაც ბოშური მუსიკა იყო უგულებელყოფილი იუგოსლავიაში და ბოშა ხალხი თვლიდა, რომ ქალისთვის სირცხვილი იყო სახალხოდ სიმღერა. ესმა იყო ერთ-ერთი პირველი მომღერალი, რომელიც ბოშურ ენაზე მღეროდა რადიოსა და ტელევიზიაში.

რეჯეპოვა გამოირჩეოდა მისი ძლიერი და ემოციური ხმით. 2010 წელს, ის შეყვანილ იქნა -ს, გამოჩენილ ამერიკული მედია ორგანიზაციის მიერ 50 დიად ხმას შორის. ესმა ასევე გამოირჩეოდა თავისი ექსტრავაგანტური ჩაცმულობითა და ტურმბანებით, ასევე ბოშა ქალებთან დაკავშირებული ტიპური სტერეოტიპების გამოყენებით, როგორიცაა მგრძნობელობა და მხიარულება. 2010 წელს ის დააჯილდოეს მაკედონიური დამსახურების ორდენით, ხოლო 2013 წელს მიენიჭა მაკედონიის რესპუბლიკის ეროვნული ხელოვანის ტიტული პრეზიდენტ გეორგე ივანოვის მიერ.

მან სტევო ტეოდოსიევსკისთან ერთად იშვილა 47 ბავშვი და მიიღო აუარებელი შექება მისი ჰუმანიტარიანული საქმიანობის გამო. ის მხარს უჭერდა ბოშებსა და ქალთა უფლებებს და ასევე ჩართული იყო მშობლიური ქალაქის, სკოპიეს ადგილობრივ პოლიტიკაში.

რეჯეპოვა ვლატკო ლოზანოსკისთან ერთად წარმოადგენდა მაკედონიას ევროვიზიის სიმღერის კონკურსში 2013 მალმეში, შვედეთში.

ის დაიღუპა 2016 წლის 11 დეკემბერს მცირე ავადმყოფობის შემდეგ.

ადრეული წლები
რეჯეპოვა დაიბადა 1943 წლის 8 აგვისტოს სკოპიეში, ივო ლოლა რიბატის ქუჩის 20-ში. იმ დროს სკოპიე იყო ოკუპირებული ბულგარეთის სამეფოს მიერ, რომელიც იყო ნაცისტური გერმანიის მოკავშირე, თუმცა რეგიონი დაუბრუნდა იუგოსლავიას ორი წლის შემდეგ. ის იყო ბოლოს წინა შვილი 6 ბავშვიდან მის ბოშურ ოჯახში. მამამისის მამა იყო კათოლიკე ბოშა და დედა ერაყელი ებრაელი, ხოლო დედამისი იყო მუსლიმი ბოშა სკოპიესთან მდებარე სოფლიდან.

მამამისი იბრაფიმი, რომელმაც ფეხი დაკარგა გერმანიის მიერ სკოპიეს დაბომბვისას 1941 წელს, მუშაობდა შვეიცარად, ცირკში შემსრულებლად და ფეხსაცმლის მწემნდავად. ის მღეროდა და უკრავდა დრამებზე და ხანდახან იყო შემსრულებელი ქორწილებში.

მუსიკალური კარიერა
დებიუტი
1956 წელს ესმას მასწავლებელმა შესთავაზა ემღერა სასკოლო კონკურში რადიო სკოპიესთვის. ის იქ წავიდა, თუმცა არ უთქვამს მშობლებისთვის, რომელთაც არ სურდათ, რომ ის გაჰყოლოდა მისი უფროსი დის გზას,რომელმაც კაფეში სიმღერა დაიწყო 17 წლიდან.

სტივო ტეოდოსიევსკი, ეთნიკურად მაკედონიელი მუსიკოსი და ჯგუფის ვოკალისტი, გაოცებული იყო ესმას წარმოდგენით კონკურსზე და სურდა, რომ მის მუსიკალურ ანსამბლს შეერთებოდა ისიც. ტეოდოსიევსკი იყო თვითნასწავლი კაცი ღარიბი წარსულით, რომელიც მიუძღვოდა დიდ ხალხურ ანსამბლს, ტეოდოსიევსკის ანსამბლი. ის ასევე მუშაობდა რადიო სკოპიესთვის და იყო წევრი მეკოდონიის კომუნისტური პარტიისა.

ადგილობრივი დაწესებულებების წევრობის გარდა, ტეოდოსიევსკი ასევე იყო შორსმჭვრეტელი, რადგან სჯეროდა, რომ ბოშათა მუსიკას შეეძლო გამხდარიყო პატივცემული და პოპულარული არა-ბოშათა შორისაც. იმ დროს კი, ბოშთა მუსიკა იუგოსლავიაში არ ფასობდა და ითვლებოდა რადიოსა და ტელევიზიისთვის შეუფერებლად. უფრო მეტიც, რასიზმი ბოშათა ხალხის მიმართა იყო ძალიან გავრცელებული მაკედონიაში და იუგოსლავიის დანარჩენ ნაწილსა და ბოშებსაც ჰქონდათ ცუდი შეხედულება ბოშა მომღერლებზე, განსაკუთრებით ქალებზე. ესმამდე ბოშას არასოდეს ემღერა ბოშურად რადიოსა ან ტელევიზიაში და ყოველთვის მალავდნენ საკუთარ წარმომავლობას. ტოედოსიევსკი ბოშათა მუსიკის პოპულარიზაციას ახდენდა რეჯეპოვასთან შეხვედრამდეც და რამდენიმეჯერ მწარე კრიტიკაც ხვდა წილად მედიის მხრიდან. მან იცოდა, რომ ესმა რეჯეპოვას შეეძლო მისი დახმარება მიზნის მისაღწევად და რომ ის მარტივად გახდებოდა ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე გამოჩენილი ხელოვანი. მან დაარწმუნა ესმას მშობლები ნებადაერთოთ ესმასთვის მას წაჰყოლოდა და შეერთებოდა მის ანსამბლს. მათ ორივემ დადეს პირობა, რომ ესმა იმღერებდა მხოლოდ სარეპუტაციო სცენებზე.

ტიტოს იუგოსლავიაში ბოშა ხალხი ოფიციალურად აღიარეს ეროვნულ უმცირესობად და რამაც მიანიჭა მათ ლინგვისტური და კულტურული უფლებები. თუმცა, ესმა რეჯეპოვა იყო ერთადერთი ბოშა იუგოსლავიელი ხელოვანი, რომელმაც მიაღწია გრძელვადიან დიდებასა და საჯარო აღიარებას საბან ნაჯრამოვიჩთან ერთად, რომელიც იყო სერბეთიდან.

მისი კარიერული წარმატების მიუხედავად, ესმა რეჯეპოვა იყო რასიზმისა და ჭორაობის ობიექტი. ბოშა ხალხი სკოპიეში მას აღიქვამდა, როგორც შეურაცხმყოფელს საზოგადოებისათვის და ძალიან კრიტიკულად იყვნენ განწყობილები მისი და ტეოდოსიევსკის, გადჯოს ურთიერთობისადმი. ამ პერიოდში მაკედონიელებისა და ბოშებისთვის გაუგონარი ამბავი იყო შერეულ ქორწინებებში მონაწილეობა და ორივე საზოგადოება მკაცრად ეწინააღმდეგებოდა ამას. ესმას ბოშები წარბის შეკვრით უყურებდნენ, რადგან მას ჰქონდა თავისუფალი ცხოვრების სტილი, გამოდიოდა სცენაზე, ეძინა სასტუმროებში, მუშაობდა კაცებთან. მეორე მხრივ, ინსტიტუციები, სკოპიეს რადიოსა და მეკადონიის კომუნისტური პარტიის ჩათვლით ძალიან კრიტიკულად იყვნენ განწყობილები სტევო ტეოდოსიევსკისადმე და იმდეგაცრუებულნი იყვნენ მისი ბოშებთან მუშაობით. ამ სულის შემხუთველი ატმოსფეროსაგან გასაქცევად რეჯეპოვა და ტეოდოსიევსკი გადავიდნენ ბელგრადში, იუგოსლავის დედაქალაქში 1960-იანი წლების დასაწყისისთვის. ისინი დაქორწინდნენ 1968 წელს. ჯამში 48 ბავშვი სწავლობდა სკოლაში.

სხვა მაკედონიელი ბოშა მუსიკოსების მხარდაჭრით, ესმამ და სტევომ შექმნეს წრე მათ გარშემო. ყველაზე გამოჩენილ წევრებს შორის აღსანიშნავია მომღერლები: მუჰარემ სერბეზოვსკი, უსნიჯა ჯასაროვა, ენვერ რასიმოვი და კლარნეტისტი მედო ჩუნი.

იუგოსლავია იყო ნაწილი მიუმხრობლობის მოძრაობისა და იუგოსლავიელი ხელოვანების სცენა იყო ბევრი საერთაშორისო გავლენის საგანი. ესმამ შეასრულა რამდენიმე სიმღერა უცხოურ ენაზე: ბერძნულზე, თურქულზე, ებრაულზე და ინდურზე. ბოშა ხალხი ინდოეთიდან მოვიდა ევროპაში შუა საუკუნეებში. კავშირი, რომელიც ტიტომ შექმნა ნერუსთან და ინდოეთი იყო ძალიან მნიშვნელოვანი იუგოსლავიელი ბოშებისთვის, რადგან მათი კულტურა და ისტორია საჯაროდ გაძლიერდა. ესმამ და სტევომ მოინახულეს ინდოეთი სამჯერ: 1969, 1976 და 1983 წლებში. მათ მეორე მოგზაურობაზე მათ მინიჭათ ბოშური მუსიკის მეფისა და დედოფლის სახელი პირველ ბოშურ მუსიკალურ ფესტივალზე ჩანდიგარჰში. 1983 წელს ესმამ იმღერა ინდირა განდის წინაშე.

კარიერა მაკედონიის დამოუკიდებლობის შემდეგ
1980-იან წლებში ესმა რეჯეპოვას მუსიკალური კარიერა შენელდა. 1989 წელს ის უკან გადმოსახლდა სკოპიეში თავის ქმართან ერთად. 1991 წელს მიღებული დამოუკიდებლობის შემდეგ მაკედონიის რესპუბლიკამ გამოაიარა რთული დრო. სტევო ტეოდოსიევსკი დაიღუპა 1997 წელს 72 წლის ასაკში.

2000-იანები იყო ძალიან ნაყოფიერი მომღერლის კარიერაში. მაკედონიასა და ყოფილი იუგოსლავიაში, ესმამ მოიპოვა უფრო თანამედროვე სახე და ახლიდან განსაზღვრა თავი, როგორც -ის ხელოვანმა.მაგალითად მან ითანამშრომლა რამდენიმე ახალგაზრდა პოპ მომღერალთან. 2002 წელს მან ჩაწერა სიმღერა ხორვატიულ ჯგუფ -თან და დუეტი მაკედონელ მომღერალ ტოდორ პროესკისთან. მან ასევე ჩაწერა სიმღერა ბოსნიურ ბანდ -სთან ერთად 2005 წელს და ითანამშრომლა კირილ ჯაჯკოვსკისთან 2010 წელს. საერთაშორისო სცენაზე ესმა რეჯეპოვამ თავისი წვლილი შეიტანა ბოშური მუსიკის დამკვიდრებაში, როგორც არამასობრივი საბაზრო საქონლის, რომელიც სასიამოვნო იყო ურბანული და კულტურული ელიტისათვის. თუმცა ბევრი მისი ახალი სიმღერა არ იყო ფართოდ მიღებული დასავლური აუდიტორიის მიერ, რადგან ისინი არ შეესაბამებოდა მათ მოლოდინებს ბოშურ მუსიკასთან დაკავშირებით. მაგალითად, ზოგიერთი სიმღერა იყო სინთეზატორის მეშვეობით შესრულებული, ინსტრუმენტის, რომელიც არ გამოიყენება ტრადიციულ ბოშურ მუსიკაში. ესმას ესპანეთში კონცერტზე დაუსტვინეს კიდევაც უკმაყოფილების გამო, მაგრამ თავი დაიცვა იმის თქმით, რომ ბოშური მუსიკა ყოველთვის ადაპტირდებოდა და იღებდა გარეგან საშუალებებს.

მისი ყველაზე ცნობილი სიმღერაა „ “, რომელიც ბორატის კინო საუნდტრეკისთვის შეიქმნა 2006 წელს, რომელიც მისივე თქმით გამოყენებულ იქნა მისი თანხმობის გარეშე. ნაათ ველიოვთან ერთად მან უჩივლა ფილმის პროდიუსერებს 800 000 ევროს ( 1 000 000 აშშ დოლარის) მოთხოვნით. ამის შემდეგ რეჯეპოვამ მოიგო 26000 ევროს კომპენსაცია, მას შემდეგ რაც გაირკვა, რომ კოჰენს ჰქონდა ნებართვა აღებული მისი ჩამწერი სახლიდან, რომ წაეღოთ სიმღერა, ხოლო მას ამის შესახებ არ აცნობეს. ესმა იყო განსაკუთრებით გაბრაზებული, რადგან მისი სიმღერა გამოყენეულ იქნა ჩამორჩენილობის დემონსტრირებისთვის, რასაც თავად ყოველთვის ებრძოდა. თუმცა, ბორატმა მისი დიდების საერთაშორისო ასპარეზზე გავრცელებას შეუწყო ხელი.

ესმა რეჯეპოვა ვლატკო ლოზანოსკისთან ერთად არჩეულ იქნა, რათა წარედგინა მაკედონია ევროვიზიის სიმღერის კონკურს 2013-ზე. მათი სიმღერა „“ გამოქვეყნდა 2013 წლის მარტში, მაგრამ ამან გამოიწვია დაპირისპირება ქვეყანაში, რადგან მისი კლიპი შეიცავდა ბევრ მონუმენტს, რომელიც გახდა დაპირისპირების საგანი პროექტი სკოპიე 2014-ის ფარგლებში. სიმღერა კი განიხილებოდა, როგორც ეროვნული აქტი. მაკედონიური რადიო-ტელევიზია მომღერლებს სთხოვდა დაეწერათ ახალი სიმღერა. საბოლოოდ „ “ გამოვიდა ერთი თვის შემდეგ. სიმღერამ ვერ შეძლო ნახევარ-ფინალის კონკურსის დაძლევა 2013 წლის 16 მაისს და მიიღო რა 28 ქულა დაიკავა მე-16 ადგილი 17 სიმღერიდან.

სიკვდილი
ესმა რეჯეპოვა დაიღუპა 2016 წლის 11 დეკემბრის დილას სკოპიეში ავადმყოფობის შემდეგ, ის იყო 73 წლის. ის მანამდე გადაყვანილ იქნა საავადმყოფოში 28 ნოემბერს და მაშინ იყო კრიტიკულ სიტუაციაში. მისი დაკრძალვის ცერემონია დაიწყო 12 დეკემბერს სკოპიეს საქალაქო საბჭოზე, სადაც რამდენიმე ხელისუფალმა , ქალაქი მერისა და მაკედონიის პრეზიდენტის, გეორგე ივანოვის ჩათვლით, პატივი მიაგეს მას. ის მოგვიანებით დაიკრძალა ბუტელის სასაფლაოზე.

პირადი ცხოვრება
ესმა რეჯეპოვა დაქორწინდა საკუთარ მენეჯერზე, სტევო ტეოდოსიევსკიზე 1968 წელს. სტევო დაიბადა 1924 წელს და იყო 19 წლით უფროსი ესმაზე. ტეოდოსიევსკი დაიღუპა 1997 წელს. მათ არასდროს ჰყოლიათ საკუთარი შვილები, მაგრამ იშვილეს მიტოვებული და მეურვეების გარეშე დარჩენილი 47 ბავშვი. მათ 5 მათგანი გაზარდეს საკუთარი ჭერის ქვეშ, ხოლო დანარჩენებისთვის უზრუნველყვეს სახლი და განათლება.

ესმა რეჯეპოვა იყო ცნობილი თავისი მოდის უნიკალური გრძნობით. ის ხშირად ატარებდა მძიმე სამკაულებსა და ფერად ტურბანებს. მას ჰქონდა 300-ზე მეტი ტურბანის კოლექცია
1992 – 13 ნოემბერი სკოპიეს ჯილდო
1995 – ევროპული სიმღერის პრიმადონას ჯილდო
2010 – მაკედონიის რირსების ორდენი
2013 – მაკედონიის ეროვნული არტისტი