iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სახელმწიფო საზღვარი

სახელმწიფო საზღვარი — სახელმწიფო ტერიტორიის ფარგლების განმსაზღვრელი ხაზი. განასხვავებენ სახმელეთო, წყლისა და საჰაერო სახელმწიფო საზღვარს. სახმელეთო და წყლის საზღვარი მეზობელ სახელმწიფოებს შორის დადგენილია ხელშეკრულების წესით დელიმიტაციისა და დემარკაციის გზით, სანაოსნო მდინარეებზე სახელმწიფო საზღვარი ჩვეულებრივ ფარვატერზე ან ტალვეგზე გადის, არასანაოსნო მდინარეებზე — მდინარის შუაგულში, მოსაზღვრე ტბებში კი — ან მის შუაგულში, ან იმ სწორ ხაზზე, რომელიც სახმელეთო საზღვრებს ტბის ნაპირებთან აერთიანებს. საზღვაო სახელმწიფო საზღვარი, რომელიც გამოყოფს ტერიტორიულ წყლებს ღია ზღვისაგან, საერთაშორისო სამართლის შესაბამისად, მონაპირე სახელმწიფოთა კანონმდებლობით განისაზღვრება. საჰაერო სივრცის საზღვრად ითვლება ვერტიკალური სიბრტყე, რომელიც სახმელეთო და წყლის სახელმწიფო საზღვარზე გადის.

საზღვრების რამდენიმენაირი კლასიფიკაცია არსებობს. ერთ–ერთი ყველაზე გავრცელებულია ბოგსის კლასიფიკაცია (, 1940), რომელიც სახმელეთო საზღვრებს ასე აჯგუფებს: ფიზიოგრაფიული, ანთროროპოგეოგრაფიული, გეომეტრიული და კომპლექსური.
ფიზიოგრაფიული საზღვრები მიჰყვება ტერიტორიის გამოკვეთილ ფიზიკურ ნიშნებს, მაგალითად მდინარეს, ქედს, ტბის ნაპირს და ა. შ.
ანთრონტროპოგრაფიული საზღვრები ადამიანის ხელით შექმნილ ნიშნებს მიჰყვება. ეს შეიძლება იყოს, მაგალითად, რკინიგზა.
გეომეტრიული საზღვრები მისდევს გრძედს ან განედს, როგორც მაგალითად, ეგვიპტის დასავლეთ და სამხრეთ საზღვრები.
კომპლექსური საზღვრები ზემოაღნიშნულის ნებისმიერ კომბინაციას წარმოადგენს.

სასაზღვრო დავები
რაოდენ კარგადაც არ უნდა იყოს დელიმიტირებული, დემარკირებული და დაცული საზღვარი, არ არსებობს სრული გარანტია, რომ არ წარმოიშობა სახელმწიფოთაშორისი დავა საზღვრების გამო.

გამოყოფენ ოთხი ტიპის სასაზღვრო დავას: პოზიციური, ტერიტორიული, ფუნქციური და საზღვარგადაღმა რესურსული დავა.
პოზიციური დავა ეხება ხოლმე საზღვრის ზუსტ მდებარეობას: ის გამომდინარეობს ან იურიდიული დოკუმენტების სხვადასხვაგვარი ინტერპრეტაციიდან, ან წარმოიშობა საზღვრის ფიზიკური თავისებურებების ცვლილების შედეგად (მაგალითად მდინარის კალაპოტის შეცვლის, კუნძულის აღმოცენებისა თუ გაქრობის გამო).
ტერიტორიული დავის საბაბს ქმნის ერთსა და იმავე მიწაზე მეზობელი ქვეყნების პრეტენზია, რაც ჩვეულებრივ ეყრდნობა სხვადასხვა პოზიციიდან გაგებულ ისტორიას ან „გეოგრაფიულ აუცილებლობას“ (მაგალითად, ჩაკეტილი ქვეყნის მისწრაფებას გავიდეს ღია ზღვაზე და ა. შ.).
ფუნქციური დავის შემთხვევაში, მეზობელი მხარეები ჩივიან, რომ საზღვარი უარყოფით გავლენას ახდენს ადამიანების, ტვირთების გადაადგილებაზე, მიწის გამოყენებაზე (მაგალითად, საძოვრად).
საზღვარგადაღმა რესურსული დავა წარმოიშობა, როდესაც ერთი ქვეყანა მიიჩნევს, რომ მეორე ქვეყანა მის ხარჯზე იყენებს ბუნებრივ რესურსებს, მაგალითად წყალს. ასეთი დავა განსაკუთრებით ხშირად ხდება სპარსეთის ყურის ქვეყნებს შორის ნავთობისა და გაზის წყალქვეშა საბადოების ექსპლუატაციის თაობაზე.
საკავშირო კინოფესტივალი

საკავშირო კინოფესტივალი  — კინოფესტივალი, რომელიც 1958 წელს დაარსდა და რეგულარულად ტარდებოდა საბჭოთა კავშირში 1964 წლიდან 1988 წლამდე.

ფესტივალში მონაწილე სურათები ოთხ კატეგორიაში იყვნენ წარდგენილნი: მხატვრული ფილმები; დოკუმენტური, სამეცნიერო-პოპულარული ფილმები და კინოჟურნალები; საბავშვო და საყმაწვილო მხატვრული ფილმები; მულტიპლიკაციური ფილმები.

ფესტივალის მასპინძელი ქალაქები
1964 — ლენინგრადი
1966 — კიევი
1968 — ლენინგრადი
1970 — მინსკი
1972 — თბილისი
1973 — ალმა-ატა
1974 — ბაქო
1975 — კიშინიოვი
1976 — ფრუნზე
1977 — რიგა
1978 — ერევანი
1979 — აშხაბადი
1980 — დუშანბე
1981 — ვილნიუსი
1982 — ტალინი
1983 — ლენინგრადი
1984 — კიევი
1985 — მინსკი
1986 — ალმა-ატა
1987 — თბილისი
1988 — ბაქო
ვიგების პარტია (აშშ)

ვიგების პარტია — აშშ-ის პოლიტიკური პარტია, რომელიც 1832-1856 წლებში არსებობდა. დაარსდა როგორც პრეზიდენტ ენდრუ ჯექსონის და დემოკრატიული პარტიის ოპოზიცია. კერძოდ, ვიგები მხარს უჭერდნენ კონგრესის უზენაესობას აღმასრულებელ ხელისუფლებაზე, ასევე მოდერნიზაციის და ეკონომიკური პროტექციონიზმის პროგრამას. პარტიას დიდი ხნის განმავლობაში ადგილი ეკავა აშშ-ის პოლიტიკის ორპარტიულ სისტემაში.

აშშ-ის პრეზიდენტები ვიგების პარტიიდან
უილიამ ჰენრი ჰარისონი (1841)
ჯონ ტაილერი (1841–1845)
ზაქარი ტეილორი (1849–1850)
მილარდ ფილმორი (1850–1853)
ჯონ კუინსი ადამსი პრეზიდენტობის შემდგომ წლებში გახდა ვიგების პარტიის წევრი.
აბრაამ ლინკოლნი პრეზიდენტობამდე 1832–1854 წლებში იყო ვიგების პარტიის წევრი.
აჟენი

აჟენი — ქალაქი სამხრეთ საფრანგეთში. 1999 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 30,170 ადამიანს, საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე შეადგენს 2,626 ადამიანს. ქალაქის ფართობი შეადგენს 11.49 კმ²-ს. აჟენიდან 45 კილომეტრში მდებარეობს ქალაქი გარნა. ქალაქი აჟენი დააარსა ფრანკთა მეფე ხლოდვიგ -მა 509 წელს. აჟენის ყველაზე ცხელი თვეებია ივლისი და აგვისტო, ხოლო ყველაზე ცივი თვეებია დეკემბერი და იანვარი. აჟენი არის აკვიტანიის რეგიონის და ლო და გარონას დეპარტამენტის დასახლებული პუნქტი.

დაძმობილებული ქალაქები
ტუაფსე, რუსეთი
დინსლაკენი, გერმანია
ლანელი, უელსი
ტოლედო, ესპანეთი
კორპუს-კრისტი, აშშ
საიგა

საიგა — წყვილჩლიქოსანი ცხოველი ძროხისებრთა ოჯახისა. მამლის სხეულის სიგრძე 140 სმ, მასა 40 კმ-მდე აღწევს. დედალი უფრო მომცროა. საიგას აქვს გრძელი, მოძრავი, ხორთუმისებრი ცხვირი, ღია ყავისფერი რქები (დედალი ურქოა), რომელთა სიგრძე 40 სმ აღწევს, მოყვითალო ზურგი, თეთრი მუცელი, გავრცელებულია მონღოლეთში, დასავლეთ ჩინეთში, წინა კავკასიაში, ყალმუხეთის ველზე, მდინარე ვოლგის ქვემო დინების მარცხენა სანაპიროზე, ყაზახეთის და შუა აზიის ჩრდილოეთ ნაწილში. ბინადრობს ველებსა და ნახევრად უდაბნოებში. ქმნის ჯოგს, რომელიც ასეული და ათასეული სულისაგან შედგება. იკვებება ბალახით. დარბის ძალზე სწრაფად (72 კმ-მდე საათში). მაკეობა 5 თვემდე გრძელდება. შობს 1-2 ნაშიერს. რეწვის ობიექტია - იყენებენ ხორცს, ტყავსა და რქებს (როგორც სამკურნალო ნედლეულს).
ლეონარდო ბრუნი

ლეონარდო ბრუნი ( დ. 1369 — გ. 9 მარტი, 1444) — იტალიელი ჰუმანისტი და ისტორიკოსი. დაიბადა არეცოში, რის გამოც არეტინო შეარქვეს. საუკუნის 80–იან წლებში ბრუნი ფლორენციაში გადმოსახლდა, სადაც მან შესანიშნავი განათლება მიიღო. მისი მსოფლმხედველობის ჩამოყალიბებაში დიდი როლი ითამაშეს ფრანჩესკო პეტრარკამ, კალუჩო სალუტატიმ და სხვა.

1405–1415 წლებში ბრუნი მდივნად მუშაობდა პაპის კურიაში. 1415 წლიდან იგი კვლავ ფლორენციაში დაბრუნდა, რომელიც არასოდეს დაუტოვებია. იმავე წელს მან ფლორენციის რესპუბლიკის მოქალაქეობა მიიღო, ხოლო 1427 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე რესპუბლიკის კანცლერის თანამდებობა ეკავა.

ლეონარდო ბრუნიმ მრავალმხრივი შემოქმედებითი მემკვიდრეობა დატოვა. მან ბერძნულიდან ლათინურ ენაზე თარგმნა პლატონის, არისტოტელეს, პლუტარქეს, ქსენოფონტესა და სხვათა შრომები. მისი მნიშვნელოვანი ნაშრომია „ფლორენციელი ხალხის ისტორია“, რომელიც კომუნის შეკვეთით დაწერა და 1439 წელს დაასრულა. მის კალამსვე ეკუთვნის შრომები: „ქალაქ ფლორენციის ქება“, „სამხედრო საქმის შესახებ“, „სწორი თარგმანის შესახებ“ და სხვა.
საქართველოს დასახლებული პუნქტების ძველი სახელწოდებები

აღბულაღი → თეთრიწყარო (1940)
წალკა → ბარმაკსიზი → წალკა (1932)
ბაღდათი → მაიაკოვსკი (1940) → ბაღდათი (1990)
დბანისი → ბაშკიჩეთი → დმანისი (1947)
ბოგდანოვკა (1829) → ნინოწმინდა (1991)
ჭყონდიდი → მარტვილი → გეგეჭკორი (1936) → მარტვილი (1990)
დედოფლისწყარო → წითელწყარო → დედოფლისწყარო (1991)
დიოსკურია → სებასტოპოლისი → ცხუმი → სუხუმ-კალე → სოხუმი
ელიზაბეტალი → ასურეთი (1943)
ბოლნისი → ეკატერინეფელდი (1817) → ლუქსემბურგი (1921) → ბოლნისი (1943)
ვოსტანქალაქი → ბოსტანქალაქი → რუსთავი → ნაგები → რიშყალა → რუსთავი
თრიალეთი → მოლოტოვო (1940) → როზენბერგი → თრიალეთი (1957)
ახალგორი → ლენინგორი (1934) → ახალგორი (1991)
ოზურგეთი → მახარაძე (1934) → ოზურგეთი (1990)
ხარაგაული → ორჯონიკიძე (1949) → ხარაგაული (1990)
მარნეული → სარვანი → ბორჩალო (1929) → მარნეული (1947)
ახალი სენაკი → მიხა-ცხაკაია (1933) → ცხაკაია (1976) → სენაკი (1989)
სტეფანწმინდა → ყაზბეგი → სტეფანწმინდა (2006)
ყარაია → გარდაბანი (1947)
შულავერი → შაუმიანი (1932) → შულავერი (1991)
ცხინვალი → სტალინირი (1931) → ცხინვალი (1961)
ხონი → წულუკიძე (1936) → ხონი (1990)
ხაშური → მიხაილოვო (1872) → ხაშური (1918) → სტალინისი (1928) → ხაშური (1934)
ჯუღელი → ზესტაფონი (1921)
ჭიაათურა → ჭიათურა (1879)
ხაშურის კოშკი

ხაშურის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი ქალაქ ხაშურის ცენტრალურ ნაწილში. თარიღდება საუკუნით.

კოშკი სამსართულიანია, დაცვის გაადვილების მიზნით შესასვლელი მეორე სართულზე აქვს, აქედან კედელში მოთავსებული კიბით მოხვედრა შეიძლება, როგორც ქვედა ასევე ზედა სართულებზე. კოშკი მოხსენიებულია იოანე ბატონიშვილის "კალმასობაში":

კოშკს ჰქონდა თავდაცვითი მნიშვნელობა, ასევე გამოიყენებოდა საცხოვრებლად. იგი საგვარეულო კუთვნილება იყო. ეკუთვნოდათ ხიდირბეგიშვილებს.

კოშკი ცილინდრული ფორმისაა (დიამეტრი 9 მ.). ნაგებია რიყის ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მიწიდან 3 მ. სიმაღლეზე. კარი თაღოვანია, მისი ნაპირები ქვიშაქვისაა. სართულები ერთმანეთს კედელში დატანებული კიბით უკავშირდება. პირველ სართულს ნიშები და 6 სათოფური აქვს. მეორე სართულზე 6 ნიშია, თითოეულში ორ-ორი სათოფური, ჩრდილოეთით ბუხარი და ორი სარკმელია. მესამე სართულზე 8 ნიშია, თითოეულში 2-2 სათოფური. სამხრეთით და ჩრდილოეთით ბუხრებია. მეოთხე სართულზე სათოფურები და ოთხი ნისკარტა სალოდეა. აქ აივნებზე გასასვლელი სამი კარია – აღმოსავლეთით, დასავლეთით და ჩრდილოეთით შემორჩენილია აივნების ძელების ბუდეები. კოშკის ფასადზე, შესასვლელის თავზე აგურის წყობაში ცისფერი მოჭიქული ქვებით გამოყვანილია ჩაღრმავებული ჯვარი.
იცხოკ ლეიბუშ პერეცი

იცხოკ ლეიბუშ პერეცი (; დ. 30 მაისი [ ძვ. სტ. 18 მაისი], 1851, ზამოსტიე, პოლონეთი — გ. 3 აპრილი [ ძვ. სტ. 21 მარტი], 1915, ვარშავა, პოლონეთი) — ებრაელი მწერალი, თანამედროვე ებრაული ლიტერატურის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. წერდა ებრაულ ენასა და იდიშზე. 1890-იან წლებში საფუძველი ჩაუყარა პერიოდულ გამოცემებს იდიშზე („ებრაული ბიბლიოთეკა“, „ლიტერატურა და ცხოვრება“). მისი პირველი თხზულებები დაიბეჭდა 1875 წელს. ავტორია ლექსებისა, მოთხრობებისა, ფელეტონებისა, დრამატული და პუბლიცისტური თხზულებებისა. 1900-იან წლებში მის შემოქმედებაში ჭარბობს რომანტიკული საწყისები („ხასაიდური მოთხრობები“ (1900), „ხალხური თქმულებები“ (1904–1909) და სხვა).
ალექსანდერ უსი

ალექსანდერ უსი (დ. 21 იანვარი 1980, ფაუსკე, ნორვეგია) — ნორვეგიელი ბიატლონისტი.

კარიერული მიღწევები
 მსოფლიო ჩემპიონატი
2009, ფხიონჩხანი, დადევნების რბოლა
 მსოფლიო ახალგაზრდული ჩემპიონატი
2000, ჰოხფილცენი, დადევნების რბოლა 23-ე
2000, ჰოხფილცენი, სპრინტი 27-ე
მსოფლიო თასი
2007, ლაჰტი, სპრინტი
2007, ჰოხფილცენი, გუნდური ესტაფეტა
2008, ობერჰოფი, გუნდური ესტაფეტა
2008, ფხიონჩხანი, დადევნების რბოლა
2008, ესტერსუნდი, ინდივიდუალური რბოლა
2008, ჰოხფილცენი, სპრინტი
ევროპის ჩემპიონატი
2003, ფორნი-ავოლტრი, დადევნების რბოლა
2004, მინსკი, დადევნების რბოლა
2004, მინსკი, გუნდური ესტაფეტა
2006, ლანგდორფ-არბერსე, ინდივიდუალური რბოლა
2006, ლანგდორფ-არბერსე, გუნდური ესტაფეტა
2007, ბანსკო, გუნდური ესტაფეტა
ევროპის თასი
2002, ვინდირშგარსტენ-როზენაუ, დადევნების რბოლა
2003, გეილო, სპრინტი
2003, რიდნაუნ-ვალ რიდანა, სპრინტი
2004, ბრუსონი, სპრინტი
2004, მერიბელი, გუნდური ესტაფეტა
2007, ტურინი, ინდივიდუალური რბოლა
ვიქტორია (ჩანჩქერი)

ვიქტორია ან მოზი-ოა-ტუნია — ჩანჩქერი მდინარე ზამბეზზე, სამხრეთ აფრიკაში. მდებარეობს ზამბიისა და ზიმბაბვეს საზღვარზე. ჩანჩქერის სიგანე 1,8 კმ-ია, სიმაღლე — 128 მეტრი. აღმოაჩინა შოტლანდიელმა მოგზაურმა დეივიდ ლივინგსტონმა 1855 წელს და სახელი უწოდა დიდი ბრიტანეთის დედოფლის ვიქტორიას პატივსაცემად. შემდეგ ჩანჩქერი ცნობილი გახდა ადგილობრივი სახელითაც „მოზი-ოა-ტუნია“ („მგრგვინავი კვამლი“).

ჩანჩქერი აფრიკის ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობაა, 1989 წელს შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ჰავრი

ჰავრი ან ლე-ჰავრი — ქალაქი ჩრდილოეთ საფრანგეთში. ზემო ნორმანდიის რეგიონის და ზღვისპირა სენას დეპარტამენტის დასახლებული პუნქტი.

მოსახლეობა
2019 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 168,290 ადამიანს, საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე — 3,681-ია. აგლომერაციაში 337,086 ადამიანი ცხოვრობს. ქალაქის ფართობი შეადგენს 46.95 კმ²-ს.

ისტორია
ჰავრი დააარსა მეფე ფრანსუა -მა 1517 წელს. ქალაქი გაშენებულია ინგლისის არხის ნაპირებზე.

კლიმატი
ჰავრის ყველაზე ცხელი თვეებია ივლისი და აგვისტო, ხოლო ყველაზე ცივი თვეებია იანვარი და თებერვალი.

დაძმობილებული ქალაქები
ემა უოტსონი

ემა შარლოტ დიურე უოტსონი ( დ. 15 აპრილი, 1990) — ინგლისელი მსახიობი, მოდელი. რომელმაც სახელი გაითქვა ჰერმიონ გრეინჯერის როლის შესრულებით ჰარი პოტერის ფილმების სერიაში, რომელთა გადაღებამ ათ წელს გასტანა (2001-2011). ფილმების სერიაში ემა უოტსონის პარტნიორები იყვნენ დენიელ რედკლიფი (ჰარი პოტერი) და რუპერტ გრინტი (რონ უისლი).

დაიბადა პარიზში, ინგლისელი ადვოკატების ოჯახში. მისი მშობლები ერთმანეთს მაშინ დაშორდნენ, როდესაც მომავალი მსახიობი 5 წლის იყო და იგი დედასთან და ძმასთან ერთად ოქსფორდში ცხოვრობდა, ხოლო შაბათ-კვირას მამასთან ატარებდა.

ფილმოგრაფია
ფილიპო ბრუნელესკი

ფილიპო ბრუნელესკი (; დ. 1377 — გ. 15 აპრილი, 1446) — იტალიელი მეცნიერი, არქიტექტორი, ხუროთმოძღვარი, მოქანდაკე, ინჟინერი, მათემატიკოსი და გეომეტრი, მხატვარი-იუველირი და დეკორატორი. ლეონ ბატისტა ალბერტისთან ერთად, ითვლება ახალი ევროპული არქიტექტურის შემქმნელად, თუმცა ალბერტისგან განსხვავებით, რომელიც ძველ რომაულ არქიტექტორულ ძეგლებს ეყრდნობოდა, ბრუნელესკი ჩრდილოეთ-იტალიური, ტოსკანური ტრადიციის მიმდევარი იყო. იტალიური რენესანსის ერთ-ერთი უდიდესი წარმომადგენელი.

შემოქმედება
თავდაპირველად ბრუნელესკიმ თავი გამოიჩინა, როგორც მოქანდაკემ. 1401 წელს მან ფლორენციაში შექმნა „ისააკის მსხვერპლად შეწირვა“. 1402–1409 წლები ბრუნელესკიმ რომში გაატარა, სადაც ეცნობოდა და იკვლევდა ანტიკურ არქიტექტურულ ძეგლებს. ამ წლებშივე შექმნა სახვით ხელოვნებაში პერსპექტივის მეცნიერული თეორია, რასაც არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა სახვითი ხელოვნების შემდგომი განვითარებისთვის. 1420–1436 წლებში ხელმძღვანელობდა ფლორენციის ტაძრის — სანტა-მარია-დელ-ფიორეს გუმბათის მშენებლობას. ბრუნელესკის მიერ ფლორენციაში აშენებული ბავშვთა თავშესაფარი რენესანსის ხუროთმოძღვრების პირველი ჩამოყალიბებული ნაწარმოებია. არქიტექტურული დამუშავებით მას ენათესავება ორი ბაზილიკური ეკლესიის — სან-ლორენცოს და სან-სპირიტოს ინტერიერები.

ადრინდელი რენესანსის უმნიშვნელოვანეს ნაგებობათა რიცხვს მიაკუთვნებენ პაცის საოჯახო კაპელას. დიდი დამსახურება მიუძღვის ბრუნელესკის საცხოვრებელი სახლის — მდიდარ მოქალაქეთა პალაცოების არქიტექტურულ დამუშავებაში. 1420–1442 წლებში მან გააფართოვა ე.წ. პალაცო დი პარტე გველფა. მასვე მიაწერენ ფლორენციის უდიდესი სასახლის პალაცო პიტის შუა ნაწილს.

ბრუნელესკის შემოქმედება არქიტექტურის ისტორიაში ახალი ხანის დაწყებას მოასწავებდა. მან პირველმა აღადგინა ანტიკური ორდერი. მის მიერ აგებული შენობებისა და ინტერიერის მარტივი, უაღრესად ნათელი და მშვიდი კომპოზიცია, მკაფიოდ შემოსაზღვრული სივრცე, ადამიანური მასშტაბი მკვეთრად უპირისპირდებოდა გოთიკის მისტიკურ-ემოციურ მხატვრულ სახეებს და ახალ ჰუმანისტურ მსოფლმხედველობას.

შემოქმედების ქრონოლოგია
1401–1402 — მონაწილეობა კონკურსში ფლორენციული ბაპტისტერიის ჩრდილოეთ კარების რელიეფების შესაქმნელად „ისააკის მსხვერპლად შეწირვის“ თემაზე
1402 — მოგზაურობა რომში
1410–1412 — ჯვარცმა სანტა-მარია-ნოველას ეკლესიისთვის, ფლორენცია
1415 — სანტო-სპირიტოს ბაზილიკის მარიამ მაგდალინელის ქანდაკება ფლორენციაში (არ არის შემონახული)
1415 — პეტრე მოციქულის ქანდაკება ორსანმიკელეს ეკლესიის ფასადისთვის, ფლორენცია
1417–1436 — მუშაობა ფლორენციის სანტა-მარია-დელ-ფიორეს ტაძრის გუმბათის შექმნაზე
1419–1445 — ბავშვთა სახლის ე.წ. „უმანკოთა თავშესაფრის“ შენობა ფლორენციაში
1420–1423 — ფლორენციაში სან-ლორენცოს ბაზილიკის აღდგენა
1419–1428 — ფლორენციის სან-ლორენცოს ბაზილიკის საკურთხევლის ძველი სამკვეთლო
1429–1443 — კაპელა პაცი — პაცის სამლოცველო, ფლორენცია
1434–1437 — სანტა-მარია-დელი-ანჯელის ეკლესიის ორატორია, ანუ ბრუნელესკის როტონდა, ფლორენცია
1444–1446 — სანტო-სპირიტოს ბაზილიკა , ფლორენცია
აგტელეკის ეროვნული პარკი

აგტელეკის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ჩრდილოეთ უნგრეთში, ბორშოდ-აბაუი-ზემპლენის მედიეში, ამ სახელის ასევე პატარა სოფელი პარკის ტერიტორიაზე. რომელიც სლოვაკეთის კარსტთან ერთად წარმოადგენს აგტელეკის ერთიანი მღვიმის ნაწილს. იგი უნგრეთში დაფუძნებული რიგით მეოთხე ეროვნული პარკია, რომელიც დაარსდა 1985 წელს აგტელიკის ბუნების დაცულ ტერიტორიაზე. ეს იყო პირველი ეროვნული პარკი, სადაც დაცული იყო ქვეყნის გეოლოგიური ფასეულობები — სოფლის ტერიტორიაზე არსებული კარსტული რაიონები და ქვის ხანის ცნობილი გამოქვაბულები, რომლის ტერიტორიაზე არაერთი მცენარეული თუ ცხოველთა სახეობა გვხვდება.

აგტელეკის ეროვნული პარკი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში სლოვაკეთის კარსტთან ერთად, რომელიც აგრძელებს აგტელეკის ეროვნულ პარკს სლოვაკეთის ტერიტორიაზე.

პარკი მდებარეობს ქალაქ მიშკოლციდან ჩრდილოეთით 60 კმ-ში და მოქცეულია მდინარეების ბოდვასა და შაიოს ხეობებს შორის.

პარკის ფართობია — 199 კმ² საიდანაც 39 კმ² განსაკუთრებული დაცვის ქვეშაა. აგტელეკმა ეროვნული პარკის სტატუსი მიიღო 1985 წელს, ხოლო 10 წლის შემდეგ გაწევრიანდა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

პარკის უმთავრეს ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს მრავალრიცხოვანი კარსტული მღვიმეები, ცნობილი თავისი სიგრძით და ლაბირნითისმაგვარი დარბაზებით. სულ რეგიონში დაითვლება 712 მღვიმე. ყველაზე დიდი და ცნობილი მღვიმეა ბარადლა (დომიცა) - ყველაზე დიდი სტალაქტიტებით ევროპაში. მისი სიგრძე 26 კილომეტრია, საიდანაც 18 მდებარეობს უნგრეთში, 8 კმ. სლოვაკიაში. სადაც იგი ცნობილია დომიცას სახელით.

გალერეა
აზე-ლიო-რიდოს ციხესიმაგრე

აზე-ლიო-რიდოს ციხესიმაგრე — სახელმწიფო მნიშვნელობის ისტორიული ძეგლი საფრანგეთის დეპარტამენტ ედნდრი და ლუარის ამავე სახელწოდების კომუნაში. მიეკუთვნება ლუარის ციხესიმაგრეების რიცხვს. გარშემო აკრავს ინგლისური პარკი.

ციხესიმაგრე აშენებულია 1510 წელს ფრანცისკ -ის მიერ. იგი ფრანგული რენესანსის შედევრია.

ფოტოგალერეა
ჩაბი ალონსო

ხაბი ალონსო (; დ. 25 ნოემბერი, 1981) — ესპანელი ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი. თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე. ითვლება თავისი თაობის ერთ-ერთ საუკეთესო ნახევარმცველად. ასევე ითვლება მსოფლიოში ერთ-ერთ საუკეთესო ახალგაზრდა მწვრთნელად. მადრიდის „რეალის“ მთავარი მწვრთნელი 2025 წლის 1 ივნისიდან.

საკლუბო კარიერა
კარიერა „რეალ სოსიედადში“ დაიწყო. 2004 წლის აგვისტოში ს.კ „ლივერპულში“ 10,5 მლნ ევროდ გადავიდა და პირველივე სეზონში ჩემპიონთა ლიგა მოიგო. „რეალში“ მისი კარიერა 2009-2010 წლის სეზონის დასაწყისში დაიწყო, 2014 მეორედ მოიგო ჩემპიონთა ლიგა „რეალთან“ ერთად. 2014 წლის ზაფხულში „ბაიერნში“ გადაბარგდა.

სანაკრებო კარიერა
ესპანეთის ნაკრებში მისი დებიუტი 2003 წელს ეკვადორთან შედგა. ითამაშა ევრო 2004, ევრო 2008 და ევრო 2012, აგრეთვე 2006, 2010 და 2014 წლების მსოფლიო ჩემპიონატი. 2008 და 2012 წლებში მოიგო ევროპის ჩემპიონატი, 2010 წელს კი მსოფლიო ჩემპიონატი.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
ლივერპული
ინგლისის ასოციაციის თასი: 2005–06
ინგლისის სუპერთასი: 2006
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 2004–05; ფინალისტი: 2006–07
უეფა-ს სუპერთასი: 2005
ფიფას საკლუბო მსოფლიო ჩემპიონატი ფინალისტი: 2005

რეალ მადრიდი
ლა ლიგა: 2011–12
ესპანეთის თასი: 2010–11, 2013–14; ფინალისტი: 2012–13
ესპანეთის სუპერთასი: 2012
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 2013–14

ბაიერნი მიუნხენი
ბუნდესლიგა: 2014–15, 2015–16, 2016–17
გერმანიის თასი: 2015–16
გერმანიის სუპერთასი: 2016

სანაკრებო
ესპანეთი
ევროპის ჩემპიონი: 2008, 2012
მსოფლიო ჩემპიონი: 2010

ინდივიდუალური
წლის საუკეთესო ესპანელი ფეხბურთელი: 2003
-ის თვის საუკეთესო გოლი: 2004 წლის ნოემბერი
ლა ლიგის საუკეთესო ნახევარმცველი: 2011–12
უეფა-ს ევროპის ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 2012
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის სეზონის სიმბოლური გუნდის წევრი: 2013–14
ბუნდესლიგის სეზონის სიმბოლური გუნდის წევრი: 2014–15
 -ის წლის საუკეთესო მწვრთნელი: 2024
-ს ბუნდესლიგის სეზონის საუკეთესო მწვრთნელი: 2023–24
წლის საუკეთესო ფეხბურთის მწვრთნელი გერმანიაში: 2024

სამწვრთნელო
ბაიერ 04 ლევერკუზენი
ბუნდესლიგა: 2023–24
გერმანიის თასი: 2023–24
გერმანიის სუპერთასი: 2024
უეფა-ს ევროპა ლიგის ფინალისტი: 2023–24
მონტე-კარლო

მონტე-კარლო — მონაკოს ერთ-ერთი რაიონი, რომელიც შეცდომით მიაჩნიათ როგორც ქალაქი და ხშირად მონაკოს დედაქალაქი.

მონტე-კარლო ცნობილია კაზინოებითა და აზარტული თამაშებით. მუდმივი მოსახლეობა დაახლოებით 15 000 ადამიანია. მონტე-კარლო მოიცავს არა მარტო საკუთარ ტერიტორიას, სადაც განთავსებულია ცნობილი სამორინე „ “, არამედ სენტ-მიშელისა და სენტ-რომანის გარკვეულ ტერიტორიას.

ისტორია
ქალაქი დაარსდა 1866 წელს. მონტე-კარლო მომდინარეობს იტალიური სიტყვიდან, რაც „ჩარლზის მთას“ ნიშნავს. მთას, რომელზეც რაიონია გაშენებული, სახელი პრინც ჩარლზ -ის პატივსაცემად ეწოდა.

კულტურა
მონტე-კარლო ბევრ ფილმსა თუ სატელევიზიო სერიალში ფიგურირებს. მაგალითად 1930 წელს გადაღებული ამერიკული ფილმი „მონტე-კარლო“.

სპორტი
მონტე-კარლოშია მონაკოს წრის უდიდესი ნაწილი, რომელზედაც იმართება ფორმულა 1-ის რბოლები მონაკოს გრანპრის განმავლობაში. მონტე-კარლო ასევე მასპინძლობს მსოფლიო ჩემპიონატებს ბოქსში, ევროპული პოკერტურის ფინალს და მსოფლიოს ნარდის ჩემპიონატს. აგრეთვე მოდის ჩვენებებს და სხვა მოვლენებს.

კლიმატი
გალერეა
ცნობილი მაცხოვრებლები
ბონო (ჯგუფ 2-ს ვოკალისტი)
ჯენსონ ბატონი (ფორმულა ერთის მრბოლელი)
ნოვაკ ჯოკოვიჩი (მსოფლიოს პირველი ჩოგანი)
მიკელე ფერერო ( -ს ყოფილი მფლობელი)
ჯინა ლოლობრიჯიდა (მსახიობი)
როჯერ მური (მსახიობი და -ის ელჩი)
მაიკ ოლდფილდი (მუსიკოსი)
რინგო სტარი ( -ის დრამერი)
კაროლინა ვოზნიაცკი (ყოფილი მსოფლიოს პირველი ჩოგანი)
რობინ სოდერლინგი (ყოფილი მსოფლიოს მეოთხე ჩოგანი)
იმამის მოედანი

იმამის მოედანი , ყოფ. ნახშ-ე ჯაჰანის მოედანი — მოედანი ქალაქ ისპაანის ცენტრში. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ობიექტი. 1979 წლამდე მოედანს ერქვა შაჰის სახელი. იმამის მოედანი მდებარეობს ისპაანის ისტორიულ ნაწილში, გოლბაჰარის რაიონში. მოედნის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს იმამის მეჩეთი, დასავლეთით — ალი-გაპუს სასახლე, აღმოსავლეთით — შეიხ ლიუთფალის მეჩეთი, ჩრდილოეთ ნაწილში კი — დიდი ბაზარი. ირანის რევოლუციის შემდეგ მოედანზე მიმდინარეობს პარასკევის ლოცვები.

მოედანი გადაჭიმულია 560 მეტრზე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ და 165 მეტრზე — დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ. თანამედროვე იერი მოედანმა მიიღო საუკუნეში, როდესაც ისპაანი გახდა სეფიანების იმპერიის დედაქალაქი. 1589 წელს შაჰ აბასმა დედაქალაქი ისპაანში გადაიტანა და დაიწყო აქტიური მშენებლობა.

მოედანი დაწვრილებით აღწერა მოგზაურმა ადამ ოლეარმა 1637 წელს.

ისტორიული მოედანი გამოიყენებოდა ცხენბურთისათვის.
რეიმსი

რეიმსი — ქალაქი აღმოსავლეთ საფრანგეთში. 2006 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 188 078 ადამიანს, საფრანგეთის ქალაქებს შორის მოსახლეობის მიხედვით მას მეცამეტე ადგილი უკავია. საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე 4010 ადამიანი. ფართობი 46.9 კმ². ვრცელდება ზღვის დონიდან 80–135 მ სიმაღლეზე. რეიმსიდან 129 კილომეტრში მდებარეობს საფრანგეთის დედაქალაქი პარიზი. დასახლებულ პუნქტში არის რომაული ეკლესია, ყოფილი სენ-რემის მონასტერი და ტოს სასახლე, რომელიც იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. რეიმსი დაარსდა ძვ.წ 80 წელს. მას მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა გალიის და შემდგომ რომის იმპერიის საფრანგეთში. ყველაზე ცხელი თვეებია ივლისი და აგვისტო, ხოლო ყველაზე ცივი — იანვარი და თებერვალი. რეიმსი არის შამპან-არდენის რეგიონის და მარნას დეპარტამენტის დასახლებული პუნქტი.

ისტორია
რეიმსი თავდაპირველად კელტური ტომის, რემების, დასახლება, შემდეგ რომის პროვინცია ბელგიკის ცენტრი იყო. ეწოდებოდა დუროკორტორუმი, შემდეგ – რემი. საუკუნიდან იყო ეპისკოპოსის რეზიდენცია. საუკუნეში დაიპყრეს ფრანკებმა. 496 წელს აქ ფრანკთა მეფე ხლოდვიგმა ქრისტიანობა მიიღო; ამასთან იყო დაკავშირებული საფრანგეთის მეფეების რეიმსში მეფედ კურთხევის ტრადიცია (უკანასკნელად აქ 1825 წელს ეკურთხა შარლ ). 1139 წელს მიიღო კომუნის უფლება. შუა საუკუნეებში რეიმსში ეწყობოდა დიდი ბაზრობები. ქალაქი ძლიერ დაზარალდა პირველ მსოფლიო ომში (1914-1918 წწ.), მეორე მსოფლიო ომის (1939-1945 წწ.) დროს ოკუპირებული იყო გერმანიის მიერ. 1945 წლის 7 მაისს რეიმსში მიირეს ვერმახტის კაპიტულაცია დასავლეთის ფრონტზე.

დაძმობილებული ქალაქები
ფლორენცია, იტალია (1954)
ბრაზავილი, კონგო (1961)
კენტენბერი, დიდი ბრიტანეთი (1962)
ზალცბურგი, ავსტრია (1964)
აახენი, გერმანია (1967)
არლინგტონი, ვირჯინია, აშშ (2005)
კუტნა-გორა, ჩეხეთი (2008)
მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტი

მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტი განსაზღვრავს თუ, რომელი ძეგლი შეიტანონ იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. კომიტეტი შედგება 21 სახელმწიფოს წარმომადგენელისაგან, რომლებსაც ირჩევენ გენერალური ასამბლეის მონაწილე სახელმწიფოები, ოთხი წლის ვადით.

მსოფლიო მემკვიდრეობის კონვენციის მიხედვით, კომიტეტის წევრის უფლებამოსილების ვადა არის ექვსი წელი, თუმცა ბევრი მონაწილე სახელმწიფო კომიტეტის წევრებს ირჩევს ნებაყოფლობით, მხოლოდ ოთხი წლის ვადით, რათა სხვა ქვეყნის წარმომადგენლებსაც მიეცეთ კომიტეტის წევრობის საშუალება.

მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტის სესიები
მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტის სხდომა მრავალი წლის მანძილზე განიხილავს არსებულ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებს და ეთანხმება ნომინაციას სხვადასხვა ქვეყნიდან. სხდომა, რომელიც ცნობილია როგორც მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტის სხდომა, იმართება ყოველწლიურად და მასზე განიხილება მსოფლიო მემკვიდრეობის ნომინაციები, შემდეგ ხდება პრეზენტაცია (ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი) და/ან (ძეგლებისა და ღირსშესანიშნავი ადგილების დაცვის საერთაშორისო საბჭო) მიერ, რის შემდეგაც ხდება გადაწყვეტილების მიღება ძეგლის მსოფლიო მემკვიდრეობად აღიარების შესახებ. მსგავსი შეკრება ხდება წელიწადში ერთხელ.

სესიები
ყოველწლიური სესია მიმდინარეობს მსოფლიოს სხვადასხვა ქალაქში. გამონაკლისია პარიზი, სადაც მდებარეობს სათავო ოფისი. სახელმწიფოს, რომელიც შედის მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტში, უფლება აქვს უმასპინძლოს მომავალ სხდომას, იმ პირობით, რომ მასპინძელ სახელმწიფოს ვადა არ ეწურება, მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტის მიმდინარეობის პერიოდში.