iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აიაზმა (რელიგია)

აიაზმა — საეკლესიო ლიტერატურაში აღნიშნავს ნაკურთხ წყალს, ასევე წყლის კურთხევის ცერემონიალსაც. ძველ წერილობით ძეგლებში აღნიშნული სიტყვა თითქმის არ გვხვდება. მის ნაცვლად გამოიყენება ქართული შესატყვისი „წმიდა წყალი“. აიაზმა ქართულში დასტურდება მხოლოდ მე-18 საუკუნიდან. მაგალითად, სულხან-საბა ორბელიანის („აიაზმა ბერძნულია, ქართულად წმიდა წყალს ჰქვიან“), ნიკო და დავით ჩუბინაშვილების, თეიმურაზ ბაგრატიონის ლექსიკონებში და შემდგომი დროის ქართულ მწერლობაში.

დღეს ქართველ მართლმადიდებელთა მეტყვლებაში აიაზმა შედარებით იშვიათად გამოიყენება. ძირითადად გვხვდება შესიტყვება „ნაკურთხი წყალი“.

წყლის კურთხევა ორგვარია: დიდი აიაზმა და მცირე აიაზმა.

დიდი აიაზმა სრულდება მხოლოდ ნათლისღების წინა მწუხრზე და თვით ნათლისღების დღეს, როდესაც ეკლესია დღესასწაულობს იესო ქრისტეს ნათლისღებას. აიაზმა იწოდება „დიდად“ განსაკუთრებული სადღესასწაული რიტუალის გამო, რომელშიც ეკლესია ხედავს არა მარტო ცოდვათაგან განბანის საიდუმლო პირველსახეს, არამედ თვით წყლის განწმედასა და კურთხევას მასში ნათელღებული უფლის წყალობით. მითითებანი, თუ როგორ სრულდება დიდი აიაზმა, კურთხევანის გარდა, მოცემულია ტიპიკონში (6 იანვრის განგება), ხოლო საგალობლები — თვენში.

მცირე აიაზმა უნდა შესრულდეს 1 აგვისტოს წყაროებზე და წყალსაცავებზე, როცა სრულდება ჯვრის გამოსვენება. მცირე აიაზმა სრულდება ჩეულებისამებრ, განზოგების დღეს, იმის მოსახსენებლადმ თუ როგორ მისცა იესო ქრისტემ ხალხს სამარადისო ცხოვრების წყალი ცხოველი სულთმოფენის დღესასწაულის განზოგების დღეს. ამის გარდა მცირე აიაზმა სრულდებაეკლესიებში ლიტურგიის წინ სატფურების დღესასწაულებზე, როდესაც ტაძარს განაახლებენ ლოცვებითა და ნაკურთხი წყლის სხურებით. ასევე, მცირე აიაზმა სრულდება მორწმუნეთა სურვილის მიხედვით, სახლებში ნებისმიერ დროს, სავედრებელ გალობასთან ერთად (იწყება სავედრებელი გალობით). წყლის კურთხევის დროს, თუ მცირე აიაზმა ეკლესიაშ სრულდება, ეკლესიის შუაში იდგმება ტაბლა, დაფარული ოთხკუთხა გადასაფარებლით, ან სუფრით. ხოლო თუ წყლის კურთხევა სახლში სრულდება, ტაბლა იდგმება ხატის წინ. ტაბლაზე იდგმება წყლით სავსე ფიალა, ფიალის წინ ჩვეულებისამებრ — სამი ან ერთი სანთელი. თუ წყალკურთხევა ხდება ჯვრის გამოსვენების დროს , როგორც 1 აგვისტოს, მაშინ მღვდელს გამოაქვს ჯვარი, უჭირავს თავს ზემოთ და მიემართება კურთხევის ადგილისაკენ.
სტიქარი

სტიქარი — მღვდელმსახურის შესამოსელი. გრძელი, ფართო სახელოებიანი კაბა. მისი ტარების უფლება აქვს დიაკონს, იპოდიაკონს, მედავითნეს და ტაძარში მომსახურე ერისკაცს, იგივე მნათეს. სტიქარი წარმოადგენს სამოსს, რომლსაც ძველად ქალიც და მამაკაციც ატარებდა. შემდგომში, ეკლესიამ მიიღო მისი ტარების უფლება, როგორც ზედა შესამოსელი კაბა. სტიქარი ყველაზე ძველია საეკლესიო სამოსთაგან და განასახიერებს ძველი აღთქმის კვართს, ამიტომაც მას „ქიტონსაც“ უწოდებენ. მის უძველეს ფერად მიჩნეულია თეთრი აბრეშუმის ქსოვილი, რაზეც მეტყველებს მისი ერთ-ერთი სახელი — „ალბა“.

სტიქარი სახელოების ქვეშ გაჭრილია, რაც სიმბოლურად განასახიერებს იესო ქრისტეს დაჭრილ გვერდს. სამხრეები, რომლებიც სხვა ფერისაა, მოგვაგონებს იესოს გვემის კვალს. ხშირად გვერდებზე და სახელოებზე სტიქარს აკერებენ ბაბთებს, რომელიც ქრისტეს ბორკილებს აღნიშნავს. მღვდლების და მღვდელმთავრების სტიქარი ფართო და განიერია, მას სამღვდელო სტიქარი ანუ კვართი ეწოდება. სტიქარი („ხსნის სამოსი“) სიმბოლურად განასახიერებს სულის სიწმიდეს, მისი ღია ფერი კი მღვდელმსახურს შეახსენებს, რომ მას მუდამ წმინდა სული უნდა ჰქონდეს და უმწიკვლოდ ცხოვრობდეს.
გინგილა

გინგილა, ორარი ( ორარე - ლოცვა) — მღვდელმსახურის შესამოსელი. დიაკვნის ოლარი. გრძელი, ვიწრო, შარფის მსგავსი ქსოვილი, დამზადებულია იმავე მასალისგან, რომლითაც სტიქარი. მას ატარებენ დიაკვნები და იპოდიაკვნები. დიაკვანი იკეთებს მარცხენა მხარზე, სტიქარის ზემოდან, ხოლო მისი ბოლო მარჯვენა ხელით უჭირავს კვერექსის წარმოთქმისას. დამსახურებულ დიაკვნებს, არქიდიაკვნებს, ჯილდოს სახით, ორმაგი გინგილას ტარების უფლება ეძლევათ, რომელიც ჩვეულებრივზე ორჯერ უფრო ფართოა. იპოდიაკონი გინგილას სარტყელივით შემოიკრავს ზურგზე და მკერდზე გადაჯვარედინებულს ატარებს. გინგილა განასახიერებს ანგელოზთა ფრთებს, სამღვდელო ხარისხის ღვთაებრივ მადლს, რომელიც დიაკონმა კურთხევის საიდუმლოთი მიიღო.

დიაკვნები წირვის მსვლელობისას, „მამაო ჩვენოს“ ლოცვის დროს, მხრიდან შეიხსნიან გინგილას და გაიკეთებენ ისე, რომ ზურგზე გამოისახოს „“ ფორმა, როგორც მთელი მსახურების დროს იპოდიაკვნებს უკეთიათ. შესაძლებელია, ტერმინი „ორარი“ მომდინარეობს იმ ქსოვილის გრაგნილისაგან, რომელზედაც დაწერილი იყო კვერექსები და ლოცვები. ამიტომ, ღვთისმსახურების დროს, კვერექსის წარმოთქმისას, დიაკვანი მაღლა წევს ხელს, რომლითაც უჭირავს გინგილა.
ფოთის ვალერიან გუნიას სახელობის სახელმწიფო დრამატული თეატრი

ფოთის ვალერიან გუნიას სახელობის სახელმწიფო დრამატული თეატრი — სახელმწიფო დრამატული თეატრი ქალაქ ფოთში.

დაარსდა 1925 წელს ი. ზარდალიშვილის ხელმძღვანელობით. დასში იყვნენ ვ. გამყრელიძე, ვ. ჩხიკვაძე, ო. ღოღობერიძე, ნ. ჩიხლაძე, შ. ხონელი, შ. ჯაფარიძე, ქ. ორაგველიძე, ა. ყალაბეგიშვილი. 1928 წელს სათავეში ჩაუდგა ბ. გამრეკელი. 1936 წელს თეატრი გადავიდა საკათედრო ტაძრის ყოფილ შენობაში. ა წლიდან ტეატრს ხელმძღვანელობდა ნიკოლოზ გოძიაშვილი. 1963 წელს თეატრს მიენიჭა ვალერიან გუნიას სახელი.

საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ წლების განმავლობაში მიმდინარეობდა დავა საქართველოს საპატრიარქოსა და ფოთის თეატრს შორის შენობის გამო. საბოლოოდ 2005 წელს საკრებულოს გადაწყვეტილებით შენობა საპატრიაროს გადაეცა, ხოლო თეატრი კულტურის სახლში განთავსდა. 2008 წლიდან ფოთის თეატრი ევროპის რეგიონული თეატრების ქსელის წევრია. ამავე წლიდან ფოთის თეატრი საქართველოს რეგიონული თეატრების თავმჯდომარეა. 2014 წლის 1 ივნისს ფოთის თეატრის შენობის სარეკონსტრუქციო სამუშაოები დასრულდა და შენობა საზეიმოდ გაიხსნა ფართო საზოგადოებისთვის.
საბუხარები

საბუხარები, სამკლაურები‎ ( - ხელთსაცვამი) — მღვდელმსახურის შესამოსელი. მაჯაზე წამოსაცმელი, ვიწრო სამკლაურები, რომელიც თასმებით იკვრება და მსახურებისას კვართის სახელოებს იჭერს. ოლარი და საბუხარები ერთნაირი ქსოვილისაგან იკერება. საბუხარები ბიზანტიის საიმპერატორო სამოსიდან, სასულიერო პირთა შესამოსელში გადავიდა. საუკუნიდან ეპისკოპოსების შესამოსელში გამოჩნდა, საუკუნიდან – მღვდლების, ხოლო საუკუნიდან დიაკვნების შესამოსელში. იმპერატორები სამოსის სახელოებს იმაგრებდნენ ისე, რომ მანტიიდან მხოლოდ სამაჯურები გამოჩენილიყო.

სამაჯურების გაკეთებისას მღვდელმსახურები კითხულობენ ფსალმუნებიდან საგანგებოდ ამოკრებილ სტრიქონებს, რომლებიც მათ ახსენებს, რომ ისინი ქრისტეს საიდუმლოთა აღსრულების ან მასში მონაწილეობის ჟამს, ამას საკუთარი ძალით კი არა, არამედ ღვთის ძალითა და მადლით აკეთებენ. სიმბოლურად საბუხარები ბორკილებს აღნიშნავს, რომელიც მაცხოვარს ვნების დროს ხელზე ჰქონდა.
ოლარი

ოლარი, ეპიტრაქილი ( - ეპიტრაქილიონი) — მღვდელმსახურის შესამოსელი. გრძელი, გულზე ჩამოსაკიდი, ორნაწილიან ფართო ლენტი, გინგილას მსგავსი. მღვდლის ოლარი დიაკვნის გინგილისაგან იმით განსხვავდება, რომ ორმაგადაა მოკეცილი, კისერზე შემოხვეული და წინიდან ორი ბოლოთი ეშვება ქვემოთ, რომლებიც ერთმანეთთან ღილებითაა დამაგრებული. ბოლოვდება ფოჩებით. ამკობენ ნაქარგი ჯვრებით და ვაზის, თევზის ან სხვა მსგავსი სიმბოლური გამოსახულებებით. იქარგება ოქროს ან ვერცხლის ძაფებით. ოლარი და საბუხარები ერთნაირი ქსოვილისაგან იკერება.

მღვდლის ოლარი დიაკვნის გინგილაზე ორმაგად აღმატებულ მადლს აღნიშნავს, რომელიც მღვდელს საიდუმლოთა აღსრულებისათვის ეძლევა. ოლარზე სულ შვიდი ჯვარი უნდა იყოს გამოსახული. თითოეულ მხარეს სამ-სამი ერთნაერი ჯვარი, რაც განასახიერებს იმ ექვს საიდუმლოს, რომელსაც აღასრულებს მღვდელი: ნათლისღება, მირონცხება, აღსარება, ზიარება, ზეთისკურთხევა და ჯვრისწერა. მეშვიდე პატარა ჯვარი კი შუაშია ანუ კისერზე, რომელიც აღნიშნავს ეპისკოპოსისგან მღვდლისთვის მიცემულ კურთხევას, ზიარების საიდუმლოს დამოუკიდებლად აღსრულებისათვის. ოლარის გარეშე მღვდელს, ისევე როგორც ეპისკოპოსს ომოფორის და დიაკვანს გინგილას გარეშე, არანაირი მსახურების აღსრულება არ შეუძლია. ოლარით შემოსვა, მადლთან ერთად, განასახიერებს ღვთისადმი მსახურების უღელში შებმასაც.

წმინდა გერმანე კონსტანტინოპოლელი ოლარზე წერს:
სარტყელი

სარტყელი — მღვდელმსახურის შესამოსელი. ქამრის მსგავსი ლენტისებრი მატერია, ორივე ბოლოში დატანებული თასმებით, რომლითაც წელზე იკვრება. ამკობენ ოქროს ან ვერცხლის ძაფებით ნაქარგი ჯვრებით. სარტყელით იმოსებიან მღვდლები და ეპისკოპოსები. მისი პრაქტიკული დანიშნულებაა, რომ მღვდელმსახურმა სამოსის ქამრით შეკვრით უკეთესად ჩაატაროს მსახურება.

სარტყელი კვართის ზემოდან კეთდება და აღნიშნავს ღვთისათვის მსახურების მზადყოფნას. სიმბოლურად გამოხატავს სამღვდელო ხარისხის უბიწოებას. იგი აღნიშნავს აგრეთვე ღვთაებრივ ძალას, რომელიც განამტკიცებს მღვდელმსახურს თავისი მსახურების აღსასრულებლად. ამავე დროს, სარტყელი იმ ტილოსაც აღნიშნავს, რომელიც მაცხოვარმა შემოირტყა, როდესაც თავის მოწაფეებს საიდუმლო სერობის ჟამს ფეხები დაბანა.
ფილონი

ფილონი, ფელონი — მღვდელმსახურის შესამოსელი. გრძელი, ფართო, ერთიანი უსახელო სამოსი, თავზე მრგვალი ჭრილით, რომელიც ხელების თავისუფალი მოძრაობისთვის წინ ღრმადაა ამოჭრილი. ფილონს მღვდელი სხვა სამოსელის ზემოდან იცვამს, რითაც მთელ სხეულს იფარავს კისრიდან ფეხებამდე. ფილონის გარეშე, მხოლოდ ოლარით, მღვდელს შეუძლია შედარებით ნაკლებ საზეიმო მსახურებების აღსრულება, როგორებიცაა: მცირე მწუხრი, სერობა ღამისთევით, შუაღამის მსახურება, ჟამნი და სხვა, როდესაც სახარება არ იკითხება. ხოლო, საზეიმო მსახურების დროს, როგორებიცაა: ნათლისღება, მირონცხება, ქორწინება, ზეთის კურთხევა და სხვა, აუცილებელია ფილონით შემოსვა.

ფილონი, თავისი გარეგნული სახით, მოგვაგონებს იმ სუდარას, რომელშიც ვნებების შემდეგ მაცხოვარი გაახვიეს. მასზე დაკერებული თასმები სიმბოლურად აღნიშნავს იმ სისხლის ღვარებს, რომელიც მის სხეულზე ჩამოდიოდა. ასევე, ფილონი ის ქლამიდია, რომელიც ქრისტეს მოასხეს ჯვარცმის წინ. ამასთან ერთად, ფილონი მღვდლებს შეახსენებს სიმართლის იმ შემოსამოსელს, რომლითაც ისინი უნდა იყვნენ შემოსილნი, როგორც ქრისტეს მსახურნი. ღვთისმსახურების დროს, მღვდელი ხელების მაღლა აწევ-დაწევით, ფრთების მსგავსად, სიმბოლურად აღნიშნავს ანგელოზურ ხარისხს და მისი შესრულებული მოქმედება იმ ძალას, რომლის საშუალებითაც ღვთისმსახური ასრულებს საიდუმლოს.
საგვერდული

საგვერდული — მღვდელმსახურის შესამოსელი. ოთხკუთხოვანი, მართკუთხა ფორმის ქსოვილი ჯვრის გამოსახულებით, რომელსაც ორ კუთხეზე თასმა აქვს დამაგრებული და მხარზე გადმოტარებით მარჯვენა თეძოზე იკიდება. ბოლოვდება ფოჩებით. გულმოდგინე და ხანგრძლივი მსახურებისათვის მღვდელმთავრისაგან მღვდელს ჯილდოდ ეძლევა საგვერდული, ისევე როგორც ენქერი. ხოლო ორივე ჯილდოს შემთხვევაში მარცხენა მხარეს კეთდება საგვერდული, მარჯვნივ კი – ენქერი.

საგვერდული რუსულ მართლმადიდებლურ ეკლესიაში საუკუნეში გამოჩნდა და უმაღლეს იერარქიულ ჯილდოს წარმოადგენს. სავარაუდოდ, საუკუნის დასაწყისიდან, რუსულის გავლენით, ქართული მართლმადიდებლური ეკლესიის მღვდელმსახურთა შესამოსელშიც შემოვიდა და საუკუნის ბოლომდე გამოიყენებოდა. სხვა მართლმადიდებლურ ეკლესიებში მსგავსი შესამოსელი არ არსებობს.

სიმბოლურად საგვერდული ნიშნავს სულიერ მახვილის, ისევე, როგორც ენქერი, კუნკული და ბარტყული, ანუ ღვთის სიტყვას, რომლითაც შეიარაღებულნი უნდა იყვნენ სასულიერო პირები ურწმუნოებასა და უწმინდურებასთან საბრძოლველად.
ბისონი

ბისონი (, საკოსი - წმინდა სელი) — ბიზანტიისა და ქართველ მეფეთა, ასევე მღვდელმსახურის შესამოსელი.

ეპისკოპოსის ზედა სამოსი, რომელიც ქვემოდან და სახელოებიდან დამოკლებულ დიაკვნის სტიქარს ჰგავს, მის ქვეშ მოჩანს კვართიც და ოლარიც. ბისონი სიმბოლურად მაცხოვრის სუდარას გამოხატავს.

ბიზანტიის მეფეთა ბისონი — გრძელი და ვიწრო სამოსი, მოძრაობის გასაადვილებლად წინა კალთა მუხლამდე ჰქონდა შეჭრილი, ხოლო ყელთან სამკუთხედად ღრმად იყო ამოჭრილი, ყელთან დაჰყვებოდა მარგალიტის მძივები, ალაგ-ალაგ შემკული იყო ძვირფასი ქვებით, ჰქონდა ნაქარგი ზოლები. ბისონზე ბიზანტიის მეფეები ირტყამდნენ მარგალიტებით შემკულ სარტყელს.

ქართველ მეფეთა ბისონი — მცირედით განსხვავდებოდა ბერძნულისაგან, ქართველების ბისონი უფრო ფართო და უფრო მოკლე იყო, ყელზე ზოგჯერ მრგვლად და ზოგჯერ სამკუთხედად იყო ჩაჭრილი. ბისონში გამოწყობილი ქართველი მეფეების ფრესკები გვხვდება: ატენში (ბაგრატ -ის), ბედიაში (ბაგრატ -ის), ვარძიასა და ყინწვისში (გიორგი -ის), ბეთანიასა და ბერთუბანში (თამარ მეფის) და უდაბნოს მონასტერში (დემეტრე -ის). ბისონი იკერებოდა როგორც მძიმე, ასევე მსუბუქი ქსოვილისაგან. სავარაუდოდ, ბისონის შესაკერად გამოიყენებოდა სტავრა, ატლასი, ზარქაში, სხვადასხვა სახის ოქროქსოვილები და ფერადი ძოწეულები.

ბისონს უწოდებენ აგრეთვე ერთგვარ მცენარეს, რომლითაც სამოსელი იღებება ელვარე ნაკვერცხლისფრად. მზადდებოდა აბრეშუმისებრი ძაფისაგან, რომელსაც გამოყოფენ ზღვის ერთგვარი ლორწოვანი მოლუსკები.
ენქერი

ენქერი ( - ლახვარი) — მღვდელმსახურის შესამოსელი. ოთხკუთხოვანი რომბისებური ფორმის ქსოვილი ჯვრის გამოსახულებით, რომელსაც ერთ კუთხეზე თასმა აქვს დამაგრებული მხარზე დაკიდვისთვის. ენქერს ეპისკოპოსი სარტყელის შემოსვის შემდეგ იკეთებს, მარჯვენა გვერდზე. ღვაწლმოსილი და გულმოდგინე მსახურებისათვის, ენქერის ტარების უფლებით მღვდელმთავრისაგან ჯილდოვდებიან დამსახურებული მღვდლები, რომლებიც მას ასევე მარჯვენა მხარეს ატარებენ. ასეთ შემთხვევაში საგვერდული მარცხენა მხარეს კეთდება. არქიმანდრიტისათვის, ისევე, როგორც მღვდელმთავრისათვის, ენქერი სამოსის აუცილებელი ნაწილია.

სიმბოლურად ენქერი ნიშნავს ღვთის ძალის სიდიადეს და მაცდურზე, ეშმაკზე გამარჯვებას, ამასთანავე აღნიშნავს სულიერ მახვილის, ანუ ღვთის სიტყვას, რომლითაც შეიარაღებულნი უნდა იყვნენ სასულიერო პირები ურწმუნოებასა და უწმინდურებასთან საბრძოლველად, ისევე როგორც საგვერდული. გარდა სიმბოლური დატვირთვისა, მას აქვს პრაქტიკული დანიშნულებაც. სასულიერო პირს შეუძლია გამოიყენოს დაჩოქვისას, მუხლების დასადებად.

წმინდა გერმანე კონსტანტინოპოლელი ენქერზე წერს:
მუჟე

მუჟე – გაერთიანება პორტუგალიაში. შედის სანტარენის რაიონის შემადგენლობაში. ძველი ადმინისტრაციული დაყოფით შედიოდა რიბატეჟუს, ამჟამად კი ალენტეჟუს რეგიონის შემადგენლობაშია. მოსახლეობა 1261 ადამიანი (2001), ფართობი – 52,03 კმ².

გაერთიანების მფარველად თვლება ღვთისმშობელი .

დასახლების მახლობლად აღმოჩენილია ქვის ხანის ჩონჩხები, რომლებიც მიეკუთვნება ძვ. წ. 8000-5000 წწ. ესაა ყველაზე ძველი ისტორიული სადგომი პორტუგალიაში.
ომოფორი

ომოფორი ( ომოფორიონი - სამხრე) — მღვდელმსახურის შესამოსელი. გრძელი და განიერი ლენტისებური ქსოვილი. იკერება სქელი ქსოვილისაგან და შემკულია ნაქარგი ჯვრებით, გარს შემოუყვება ლენტი და ბოლოვდება ორივე მხარეს ფოჩებით. სამღვდელმთავრო სამოსის ნაწილი, რომელსაც მხოლოდ მღვდელმთავარი ატარებს ბისონის ზემოდან შემოხვეულს ისე, რომ მისი ერთი ბოლო (მარცხენა) წინაა ჩამოშვებული, ხოლო მეორე მკერდზე ქვემოდან ზემოთაა ამოტრიალებული და მხარზე ზურგისკენ ეშვება. ადრინდელი ომოფორები შემკული იყო ქრისტეს ცხოვრების ამსახველი სიუჟეტებით ან მოციქულთა ან მღვდელმთავართა გამოსახულებებით, რაც საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში არსებული მასალითაც დასტურდება.

ომოფორი მსგავსია ბიბლიური პირველი მღვდლის, აარონის სამოსელისა, რომელსაც სჯულისეული მღვდელმთავრებიც ატარებდნენ. მათ მარცხენა ბეჭზე გრძელი სუდარები ეხვიათ რაც ქრისტეს მცნებათა უღელს მოასწავებდა. ომოფორი აღნიშნავს უფლის განკაცებას, სიტყვის განხორციელებას ქალწულ მარიამისგან. სიმბოლურად გამოხატავს დაკარგულ ცხვარს, ადამიანთა დაკარგულ მოდგმას. ომოფორით შემოსილი მღვდელმთავარი კი განასახიერებს იესო ქრისტეს, რომელმაც, როგორც კეთილმა მწყემსმა, დაკარგული ცხვარი მხარზე შეისვა და ფარასთან მიიყვანა. ამრიგად ეპისკოპოსს ომოფორი ახსნებს, რომ იგი უნდა ზრუნავდეს გზააბნეული სამწყსოს ცხონებისათვის და სახარებისეული კეთილი მწყემსის მსგავსად, მოძებნოს დაკარგული „ცხვარი“ და საკუთარი მხრებით მიიყვანოს სახლში.

არსებობს ორი სახის: დიდი ომოფორი და მცირე ომოფორი. თავად ტერმინი გვიჩვენებს, რომ მათ შორის განსხვავება არის ზომა. წირვისას, სამოციქულოს წაკითხვის წინ, ეპისკოპოსი იხსნის დიდ ომოფორს და წირვის დასრულებამდე, იმოსება მცირეთი. ომოფორის გარეშე ეპისკოპოსი, მთავარეპისკოპოსი და მიტროპოლიტი, ისევე, როგორც მღვდელი ოლარის და დიაკვანი გინგილას გარეშე, მსახურებას ვერ აღასრულებს.

წმინდა გერმანე კონსტანტინოპოლელი ომოფორზე წერს:
პანაღია

პანაღია ( - ყოვლადწმიდა) — უმაღლესი იერარქის რეგალია. მღვდელმთავრის შესამოსელის ნაწილი. მომრგვალებული ფორმის, პატარა, ძვირფასი ფერადი ქვებით შემკული, გულსაკიდი ხატი, რომელიც ეპისკოპოსს ბისონის ზემოდან, ჯვართან ერთად მკერდზე უკეთია. „პანაღია“ ბერძნული სიტყვაა და ქართულად „ყოვლადწმიდას“ ნიშნავს. ამიტომ, მასზე ძირითადად ყოვლადწმინდა ღვთისმშობელია გამოსახული, ზოგჯერ კი: მაცხოვარი, სამება, წმინდანები, ჯვარცმა და ბიბლიური სცენები. ჯვარს და პანაღიას ღვთისმსახურები მკერდზე დაკიდებულს ატარებენ ნიშნად იმისა, რომ მათი გული ქრისტეს რწმენითაა ანთებული.
მიტრა

მიტრა ( - კრავი} — სამღვდელთმთავრო გვირგვინი, პატარა ხატებითა და ძვირფასი, ფერადი თვლებით შემკული. ეპისკოპოსის ლიტურგიული შესამოსელი. საეკლესიო ლექსიკონში ჩამოთვლილია ღვთისმსახურები: მღვდელმთავრები, არქიმანდრიტები და დამსახურებული დეკანოზები, რომელთაც მიტრის ტარების უფლება აქვთ. კათოლიკოს-პატრიარქის, მიტროპოლიტებისა და მთავარეპისკოპოსების მიტრები სავალდებულოა ჯვრებით გვირგვინდებოდეს. ეს წესი მოსკოვის, 1667 წლის საეკლესიო კრებამ დააკანონა.

ძველად საბერძნეთში მიტრას უწოდებდნენ თავზე წასაკვრელ ფართო ბაფთას, ძველი აღთქმის მღვდელმთავართა კიდარის მაგვარს, რომელიც ინასკვებოდა კეფაზე და გრძელი ბოლოებით ზურგზე ეშვებოდა. შედგებოდაა წინა და უკანა ნაწილისაგან. ორივე მათგანი წაწვეტებული ფორმის იყო. თავსაბურავის უკანა მხარეს უერთდებოდა ორი განიერი, კეფასა და მხრებზე დაშვებული ლენტი. დროთა განმავლობაში ბაფთამ მიიღო ქუდის ფორმა, რომელიც ზემოდან ღია იყო, წინა მხარეს კი ამოქარგული ხატებით შემკული.

მიტრის არსებობის პირველი ცნობა საუკუნით თარიღდება, როდესაც რომის პაპმა, ლეო -მ (1049-1054) მიტრა უბოძა ტრევირის მთავარეპისკოპოსს ევერარდოს, რომელიც მას რომში გაჰყვა. თავდაპირველად მიტრის ტარების უფლებით მხოლოდ ალექსანდრიის პატრიარქი სარგებლობდა, კონსტანტინეპოლის დაცემის შემდეგ (1453 წ.) მიტრის ტარება საყოველთაო გახდა როგორც დასავლეთის, ასევე აღმოსავლეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიებში და ეპისკოპოსის შესამოსელ აუცილებელ ნაწილად იქცა.

აღმოსავლეთის ეკლესიაში სიმბოლურად ეპისკოპოსის მიტრა მეფის გვირგვინს გაუთანაბრდა, რადგან ეპისკოპოსი მღვდელმსახურების დროს წარმოადგენს ზეცათა მეუფეს — იესო ქრისტეს. მიტრა აღნიშნავს ეკლის გვირგვინს, რომელიც ვნებულ მაცხოვარს დაადგეს თავზე (მათე 27, 29). აგრეთვე სუდარას, რომელიც დამარხვისას თავზე შემოახვიეს (იოან. 20, 7).

მართლმადიდებელი ეკლესიაში, მიტრის ტარების მხრივ, გამორჩეულია ალექსანდრიის ეკლესია და მისი მმართველი, რადგან მისი წოდებაა „პაპი და პატრიარქი ალექსანდრიისა“, შესაბამისად მსახურების დროს, პატრიარქის მიტრასთან ერთად იყენებს, პაპის ტიარასაც.

სულხან-საბა ორბელიანი მიტრას ასე განმარტავს:
არწივი (საეკლესიო ნივთი)

არწივი — სამღველმთავრო წირვის ატრიბუტი, ძირს დასაფენი პატარა, ოვალური ან მრგვალი ფორმის ხალიჩა, რომელზეც გამოსახულია არწივი და ქალაქი. ქალაქი განასახიერებს საეპისკოპოსოს, რომელსაც მართავს მღვდელმთავარი, ხოლო არწივი, რომელიც ქალაქს დაჰყურებს აღნიშნავს, რომ ეპისკოპოსი, არწივის მსგავსად, მიწიერიდან ზეციურისაკენ უნდა ისწრაფოდეს. წირვის დროს ეპისკოპოსი დგას ამ ქსოვილზე.
ლუზიტანია (რომის პროვინცია)

ლუზიტანია — ძველრომაული პროვინცია, რომელიც მდებარეობდა თანამედროვე პორტუგალიის უდიდეს ნაწილზე და სამხრეთ-დასავლეთ ესპანეთში (ესპანეთის დღევანდელი ავტონომიური რეგიონი ესტრემადურა, ასევე სალამანკის პროვინცია და ავილა). ლუზიტანიის დედაქალაქი იყო მერიდა.

გეოგრაფია
ლუზიტანიას ჩრდილოეთიდან საზღვრავდა მდინარე დორუ, აღმოსავლეთიდან ესაზღვრებოდა ტარაკონის ესპანეთი, ხოლო სამხრეთიდან – ბეტიკა. სახელწოდება მოდის იბერიის ნახევარკუნძულის ძველი მაცხოვრებლების ლუზიტანების სახელიდან, რომლებმაც განიცადეს ძლიერი რომანიზაცია კლასიკურ ანტიკურ პერიოდში. შემდეგ კი შევიდნენ თანამედროვე პორტუგალიელების შემადგენლობაში.

ლუზიტანია დაარსდა ძვ. წ. 15 წელს, მას შემდეგ რაც გამოეყო ესპანეთის პროვინციას. მათი ეკონომიკური სიძლიერე დაფუძნებული იყო ვერცხლისა და რკინის მდიდარ საბადოებზე, რომლებზეც ძალიან მაღალი მოთხოვნა იყო რომაელთა მხრიდან.
პორტუგალიის გეოგრაფია

პორტუგალია არის ევროპის დასავლეთით, განაპირა სახელმწიფო. მისი ძირითადი ნაწილი განლაგებულია იბერიის ნახევარკუნძულზე და ესაზღვრება მხოლოდ ესპანეთს, მთლიანობაში მისი სასაზღვრო ზოლის სიგრძე ესპანეთთან შეადგენს 1214 კილომეტრს. თუმცა სასაზღვრო ზოლს მდინარე კაიადან მდინარე კუნკომდე პორტუგალია არ აღიარებს, რომლის ოკუპაციაც ესპანეთის სამეფომ 1801 წელს მოახდინა. პორტუგალია ასევე აკონტროლებს აზორის და მადეირას კუნძულებს. მთლიანობაში ქვეყანას უკავია 92 090 კმ² ფართობი, საიდანაც 91470 კმ² არის ხმელეთი, ხოლო 620 კმ² წყალი.
სეტუბალი

სეტუბალი (; []) – ქალაქი სეტუბალის მუნიციპალიტეტში, ამავე მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. ფართობი 172 კმ², მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 123,496 (2021) კაცი, ქალაქში ცხოვრობს 89,303 კაცი.

ალ-ანდალუსიის სახელმწიფოს არსებობის პერიოდში (711–1492) ქალაქს არაბული სახელი შეტუბალი ეწოდებოდა .

ქალაქის დღსასწაული დღე არის 15 სექტემბერი, რომელიც სათავეს 1860 წლიდან იღებს, როდესაც პედრუ -მ სეტუბალს ოფიციალურად მიანიჭა ქალაქის სტატუსი.

დღევანდელი მერი არის ანდრე მარტინსი, ერთიანი დემოკრატიული კოალიციიდან.

ისტორია
სეტუბალი მდებარეობს მდინარე სადუს ჩრდილოეთ ნაწილში, ოკეანის შესართავთან. პორტუგალიის დედაქალაქ ლისაბონიდან დაახლოებით 40 კილომეტრში.

სპორტი
ქალაქის მთავარი სპორტული კლუბი არის ვიტორია, დაარსებული 1910 წლის 20 ნოემბერს.

გალერეა
ივანე თარხნიშვილი

ივანე რამაზის ძე თარხნიშვილი (თარხან-მოურავი, თარხანოვი; დ. 15 ივნისი [ძვ. სტ. 3 ივნისი] 1846, თბილისი, — გ. 6 სექტემბერი [ძვ. სტ.24 აგვისტო] 1908, სანქტ-პეტერბურგი, დაკრძალულია ალექსანდრე ნეველის ლავრაში) — ქართველი ფიზიოლოგი. მედიცინის დოქტორი (1871), ორდინარული პროფესორი (1877), საიმპერატორო სამედიცინო-ქირურგიული აკადემიის აკადემიკოსი (1891), ნამდვილი „სტატსკი სოვეტნიკი“ (1897).

დაიბადა გენერალ-მაიორ თავად რამაზ (რომან) თარხან-მოურავის ოჯახში. 1863-1864 წლებში სწავლობდა პეტერბურგის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკური ფაკულტეტის საბუნებისმეტყველო განყოფილებაზე. 1869 წელს დაამთავრა პეტერბურგის სამედიცინო-ქირურგიული აკადემია. მეცნიერული მუშაობა ფიზიოლოგიაში სტუდენტობიდანვე დაიწყო ივანე სეჩენოვის ხელმძღვანელობით. 1871 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „სიცივისა და სითბოს გავლენა ბაყაყის მგრძნობიარე ნერვებზე“. იმავე წელს თარხნიშვილი გაემგზავრა თბილისში, სადაც წაიკითხა საჯარო ლექციების კურსი ფიზიოლოგიაში.

1873 წელს ივანე თარხნიშვილი 2 წლით გაგზავნეს საზღვარგარეთ, სადაც მუშაობდა ცნობილ მეცნიერთა ლაბორატორიებში. საზღვარგარეთიდან დაბრუნების შემდეგ მიიწვიეს პეტერბურგის სამედიცინო-ქირურგიულ აკადემიაში პრივატ-დოცენტად, ხოლო შემდეგ — პროფესორად. 1895 წელს პროგრესული შეხედულებების გამო იგი იძულებული გახდა აკადემია დაეტოვებინა. 1895-1901 წლებში ლექციებს კითხულობდა პეტერბურგის უნივერსიტეტში. 1901 წელს მიიწვიეს ბრიუსელში ფიზიოლოგიაში ლექციების წასაკითხად. მუშაობდა ფიზიოლოგიის სხვადასხვა დარგში.

განსაკუთრებით თვალსაჩინოა მის მიერ ადამიანის კანში ელექტრომამოძრავებელი ძალების აღმოჩენა სხვადასხვა გაღიზიანების საპასუხოდ და ფსიქოლოგიური მოქმედების დროს. კანში აღმოცენებულ ნელ ელექტრულ ეფექტებს მსოფლიო ლიტერატურაში „თარხანოვის ფენომენად“ იხსენიებენ. თარხნიშვილმა შეისწავლა ცენტრალური ნერვული სისტემის ფუნქციები, მათ შორის ძილისა და ჰიპნოზის მოვლენები, სეკრეციის საკითხები, ორგანიზმზე გარემოს ზემოქმედების გავლენა. ცხოველებში ბიოელექტრული მოვლენების კვლევისას აღწერა ფსიქოგალვანური რეფლექსი. ერთ-ერთმა პირველმა შეისწავლა ორგანიზმზე რენტგენის სხივების მოქმედება და შესაძლებლად მიიჩნია მათი გამოყენება ავთვისებიანი სიმსივნის სამკურნალოდ. ივანე თარხნიშვილი მუშაობდა აგრეთვე ასაკობრივი ფიზიოლოგიის საკითხებსა და სოციალური ჰიგიენის პრობლემებზე. თარხნიშვილი ეწეოდა ბიოლოგიური და სამედიცინო საკითხების ფართო პოპულარიზაციას რუსეთსა და საქართველოში — კითხულობდა ლექციებს, აქვეყნებდა სამეცნიერო-პოპულარულ ნაშრომებს. მისი ხელმძღვანელობით მრავალი ახალგაზრდა მეცნიერი აღიზარდა (შემდგომში ცნობილი ფიზიოლოგები: ბრონისლავ ვერიგო, ნაპოლეონ ციბულსკი, ვასილი ჩაგოვეცი და სხვა). 1947 წლიდან, თსსუ-ში არსებობს მისი სახელობის სამეცნიერო საზოგადოება.
პორტუგალიის საგრაფო

პორტუგალიის საგრაფო – სახელწოდება, რომელიც ორი ფეოდალური პერიოდის აღსანიშნავად გამოიყენება, რომელიც არსებობდა 868-1139 წწ. შორის პერიოდში თანამედროვე პორტუგალიის ტერიტორიაზე.

პორტუგალიის პირველი საგრაფო – ფეოდალური გაერთიანება, რომელიც დააარსა ვიმარა პერეშმა რეკონკისტის დაწყების შემდეგ პირენეს ნახევარკუნძულის ნაწილზე 868 წელს. ნუნუ მენდეშის გარდაცვალების შემდეგ 1071 წელს, პორტუგალიის საგრაფო შეუერთდა გალისიის სამეფოს.

პორტუგალიის მეორე საგრაფო - ფეოდალური გაერთიანება, რომელიც დაარსდა 1093 წელს ალფონსო კასტილიელის მიერ, რომელმაც აღნიშნული ტერიტორია აჩუქა თავის სიძეს რეკონკისტის აქტიურ მონაწილეს, ენრიკე ბურგუნდიელს. მეორე საგრაფოს ტერიტორია მნიშვნელოვნად აღემატებოდა პირველი საგრაფოს ტერიტორიას.

1139 წელს პორტუგალიის საგრაფომ მიიღო დამოუკიდებლობა. დამოუკიდებელი პორტუგალიის პირველი მეფე გახდა ენრიკე ბურგუნდიელის შვილი აფონსუ დიდი.

პორტუგალიის გრაფების სია
პორტუგალიის გრაფები: ვიმარა პერეშის დინასტია
პორტუგალიის გრაფები: ბურგუნდიელთა დინასტია