iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ავეროიზმი

ავეროიზმი — ადრეული ფილოსოფიური მოძღვრება. შეიქმნა საუკუნეში, არაბი ფილოსოფოს, ავეროესის (იბნ რუშდის) და მისი მიმდევრების მიერ. ტერმინი დამკვიდრდა გვიან საუკუნეში.

მისი წარმომადგენლები აღიარებდნენ სამყაროს მარადიულობას, სულის მოკვდაობას. ავეროიზმის მიხედვით:
სამყაროში არსებობს ერთადერთი სიმართლე (რეალობა, ჭეშმარიტება) და მის მისაღწევად ორი გზა: ფილოსოფია და რელიგია.
სამყარო მარადიულია.
სული არსებობს ორი სახისა, ინდივიდუალური და ღვთაებრივი.
ინდივიდუალური არ არის მარადიული.
ყველა ადამიანი ძირითად ეტაპზე, იზიარებს ღვთაებრივ სულს.
მკვდრის გაცოცხლება (ნეკრომანტია) შეუძლებელია.

ავეროიზმი სასტიკად იდევნებოდა ეკლესიის მიერ.

დასავლეთ ევროპაში გავრცელდა ავეროესისა და სხვა არაბი ავტორების მიერ შესრულებული არისტოტელეს კომენტარებისა და ავეროესის საკუთარი ნაწარმოებების იმდროინდელ არაბულენოვან ესპანეთში გაკეთებული ლათინური თარგმანების მეშვეობით. საუკუნეში ავეროიზმის ცენტრი გახდა პარიზი (ე.წ. პარიზული ავეროიზმი), – საუკუნეებში — პადუისა და ბოლონიის უნივერსიტეტები. ავეროისტების ძირითადი ძალები თავმოყრილი იყო პარიზის უნივერსიტეტის საარტისტო ფაკულტეტზე (სიგერ ბრაბანტელი და სხვ.).

ლათინური ავეროიზმი აღორძინების ეპოქაში გავრცელებული ევროპული ფილოსოფიური მიმართულებაა. იგი ინსპირირებული იყო ავეროესის ფილოსოფიური მოძღვრებიდან. ლათინური ავეროიზმის პრინციპს წარმოადგენდა მტკიცება, რომ გონება და ფილოსოფია აღემატება რწმენაზე დაფუძნებულ ცოდნას.
არამ ავაგიანი

არამ ჰმაიაკი ავაგიანი (დ. 18 იანვარი, 1991, ერევანი, სომხეთის სსრ, სსრკ) — სომეხი მოკრივე. ასპარეზობს მსუბუქ წონით კატეგორიაში. 2008-2016 წლებში იყო სომხეთის მოკრივის ეროვნული ნაკრების წევრი. ეროვნული ჩემპიონატების გამარჯვებული და პრიზიორი, ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედალოსანი, 2016 წლის რიო-დე-ჟანეიროს ოლიმპიური თამაშების მონაწილე. ამჟამად ასპარეზობს პროფესიონალურ კრივში.

ჰყავს მეუღლე და ერთი ვაჟი.

ბიოგრაფია
არამ ავაგიანი დაიბადა 1991 წლის 18 იანვარს ერევანში. კრივში ვარჯიში აქტიურად დაიწყო 10 წლის ასაკში. მისი პირველი მწვრთნელი მამა იყო. თავდაპირველად ვარჯიშებს დიდი ენთუზიაზმით არ ესწრებოდა. „თავიდან კრივი არ მიყვარდა. სამ თვეზეც არ იყო გასული, მინდოდა წასვლა. მახსოვს, რვა თვის შემდეგ მოვიგე პირველი ტურნირი, მხოლოდ ამის შემდეგ დავიწყე სპორტის ამ სახეობის შეყვარება“. მან ვარჯიში სომხეთის სპორტული კავშირის კრივის კლუბში დაიწყო. მისი მწვრთნელი იყო კარენ აღამალიანი. სკოლის დამთავრების შემდეგ ჩაირიცხა -ს კრივის ფაკულტეტზე, შემდეგ განაგრძო მაგისტრატურა რუსულ-სომხურ უნივერსიტეტში, სადაც საერთაშორისო ურთიერთობების სწავლა დაიწყო.

სამოყვარულო კარიერა
2008 წელს მექსიკაში გამართულ ახალგაზრდულ მსოფლიო ჩემპიონატზე იასპარეზა. ერთი წლის შემდეგ მან მონაწილეობა მიიღო ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატში, რომელიც გაიმართა პოლონეთში.

ზრდასრულთა ჩემპიონატზე პირველად 2010 წელს იასპარეზა. 2012 წელს კალინინგრადის ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე ვერცხლის მედალი მოიპოვა. ფინალში წააგო რუს მოკრივე ვლადიმერ ნიკიტინთან. მან ლონდონის ოლიმპიური თამაშების შესარჩევი ეტაპის გავლა სცადა, მაგრამ არ გამოუვიდა. შესარჩევი ეტაპი ტრაპიზონში გაიმართა, სადაც უკრაინელ პაველ იშენკოსთან დამარცხდა.

2013 წელს მან მონაწილეობა მიიღო კრივში ევროპის ჩემპიონატში, რომელიც გაიმართა მინსკში. იქ მან ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა, რომელიც მსუბუქ წონით კატეგორიაში მოიპოვა. ნახევარფინალში წააგო უკრაინელ მოკრივე ნიკოლაი ბუცენკოსთან. კრივში მსოფლიო ჩემპიონატის დროს, რომელიც ალმა-ათაში გაიმართა, ის 1/8 ფინალში გავიდა, სადაც კუბელ ოლიმპიურ ჩემპიონ რობეს რამირესთან დამარცხდა. 2013-2014 წლებში მონაწილეობდა ნახევრად პროფესიონალური ლიგის ბრძოლებში, სადაც წარმოადგენდა „უკრაინის ატამანის“ გუნდს.

2015 წელს კრივში ევროპის ჩემპიონატზე, რომელიც სამოკოვში გაიმართა, ნახევარფინალში წააგო ბრიტანელ კაის აშფაკთან. ამავე წელს მან მონაწილეობა მიიღო დოჰაში გამართულ კრივის მსოფლიო ჩემპიონატზე და ბაქოში გამართულ პირვე; ევროპულ თამაშებში, მაგრამ მედლის მოპოვება ვერ მოახერხა. სამსუნში გამართულ 2016 წლის ოლიმპიურ საკვალიფიკაციო ტურნირზე მან მესამე ადგილი დაიკავა და რიო-დე-ჟანეიროში გასამართ ოლიმპიურ თამაშებზე მონაწილეობის შესაძლებლობა მიიღო. თამაშების დროს მან წარმატებით დაძლია მსუბუქ წონით კატეგორიაში წინასაკვალიფიკაციო ეტაპი, დაამარცხა იაპონელი არას მორისაკა, მაგრამ 1/16 ფინალში ირლანდიელ მაიკლ კონლანთან 0:3 დამარცხდა.

პროფესიონალური კარიერა
ოლიმპიადის დასრულებისთანავე ავაგიანმა გადაწყვიტა პროფესიონალურ კრივში გადასულიყო და 2016 წლის დეკემბერში წარმატებით დაიწყო პროფესიონალურ რინგზე გამოსვლა. ერთი წლის განმავლობაში მან 6 გამარჯვება მოიპოვა, არცერთი მარცხის გარეშე. ის ძირითადად რუსეთში იბრძოდა რუსული კრივის საღამოების დროს. ბოლო ბრძოლა გაიმართა 2019 წლის 4 მაისს ლას-ვეგასში, სადაც მან წარმატებით დაიცვა -ის ვერცხლის ქამარი.
ტიგრან IV

ტიგრან (დ. ძვ. წ. 30-იანები ― გ. ჩვ. წ. 1) ― რომის ვასალი სომხეთის მეფე ძვ. წ. 8 წლიდან გარდაცვალებამდე არტაშესიანთა დინასტიიდან. მეფე ტიგრან -ის ვაჟი. ცოლად ჰყავდა თავისი და, დედოფალი ერატო, რომელთან ერთადაც მართავდა სამეფოს.

ოჯახი და ადრეული ცხოვრება
ტიგრანი ძვ. წ. 30-იან წლებში დაიბადა. იგი სომხეთის უფლისწულ ტიგრანისა და მისი უცნობი სახელის მქონე ცოლის უფროსი ძე იყო. მას მამის მხრიდან ასევე ჰყავდა უმცროსი ნახევარ-და, სახელად ერატო. თავად ტიგრანს სახელი მამის პატივსაცემად დაარქვეს, მას კი ბაბუამისის, რამაც ეს სახელი არტაშესიანთა დინასტიის მეფეების მთავარ სახელად აქცია. ტიგრანი რომში დაიბადა და გაიზარდა, რამეთუ მამამისი ძვ. წ. 34 წლიდან მოყოლებული რომაელთა ტყვეობაში იმყოფებოდა. მისი დაბადებიდან დაახლოებით ათ წელში, ძვ. წ. 20 წელს მისი ძმის, მეფე არტაშეს -ის მკვლელობის შემდეგ, ტიგრანის მამა, მეფე ტიგრან -მ ტახტი დაიკავა და ოჯახთან ერთად სომხეთში დაბრუნდა.

სომხეთის მეფე
ძვ. წ. 8 წელს ტიგრან გარდაიცვალა და ტახტი მისმა ძემ, ტიგრან -მ დაიკავა. აღმოსავლეთში დამკვიდრებული ელინისტური ჩვეულებისა და ტახტის გამყარების გამო, მალევე ტიგრანმა ცოლად თავისი ნახევარ-და, ერატო შეირთო და მეტიც, იგი თავის თანამმართველად დაინიშნა. იმდროინდელი ჩვეულებით, გახდა ტიგრანის და-ცოლი და ასევე მისი დედოფალი. ტიგრანსა და ერატოს მხოლოდ ერთი გოგონა გაუჩნდათ, რომლის სახელიც უცნობია, თუმცა ცნობილია, რომ იგი ცოლად იბერიის მეფე ფარსმან -ს შერთეს. მოგვიანებით, სწორედ ცოლის მემკვიდრული ხაზის წყალობით გაამეფა ფარსმანმა სომხეთში თავისი ძე, რადამისტი.

მიუხედავად იმისა, რომ ტიგრანი და ერატო რომის ვასალი მონარქები იყვნენ, ისინი ძლიერად ანტირომაულ განწყობას ატარებდნენ და პართიისაკენ იხრებოდნენ, რასაც, ცხადია, რომაული მხრიდან და განსაკუთრებით იმპერატორ ოქტავიანე ავგუსტუსის მხრიდან, მოწონება არ ჰქონდა. რომი და პართია ერთმანეთს გამუდმებით ეჯიბრებოდნენ პირველობაში და კავკასია, უმეტესად კი სომხეთი, ამ ბრძოლის მთავარი სამიზნე იყო.

რომის ვასლობით უკმაყოფილო არტაშესიანებმა და მათმა თანამოაზრე სომეხმა დიდებულებმა პართიის მეფე ფრაატ -ის მხარდაჭერით იმპერიას ომი გამოუცხადეს. რომის იმპერიასთან სრულმასშტაბიანი ომის თავიდან ასარიდებლად ფრაატმა მალევე შეწყვიტა მათი მხარდაჭერა. იქიდან გამომდინარე, რომ მარტო დარჩენილი სომხეთი ფიზიკურად ვერ მოიგერიებდა რომის შემოსევებს, მეფე ტიგრანმა და დედოფალმა ერატომ სასწრაფოდ დიდი ძღვენი გაუგზავნეს იმპერატორს და კვლავ მორჩილება აღუთქვეს. ავგუსტუსმა მიიღო მათი ძღვენი და მორჩილება, რითაც სომხეთი ისევ რომის ვასალად დარჩა.

ავგუსტუსის ნებართვით ტიგრანმა თავისი გამოსახულების ვერცხლის მონეტები მოაჭრევინა, წარწერით „ახალი მეფე ტიგრან დიდი“. ასევე გამოუშვა დედოფალ ერატოს გამოსახულებიანი მონეტები წარწერით „ერატო, მეფე ტიგრანის და“. ცნობილია, რომ ამ და კიდევ სხვა ჟესტებით, ტიგრანი თავის დიდ ბაბუასთან, მეფე ტიგრან დიდთან ცდილობდა თავის გაიგივებას.

უკვე ჩვ. წ. 1 წელს ტიგრან სომხეთის შიდა აჯანყებისას ბრძოლაში მოკლეს. შემდეგში უფრო გამძვინვარებული ომისა და ქაოსის გამო დედოფალი ერატო ტახტიდან გადადგა, რამაც დაასრულა მათი მმართველობა.
ალექსან ნალბანდიანი

ალექსან (ალექსანდრ) ავესტის ძე ნალბანდიანი (დ. 18 აპრილი, 1971, ერევანი, სომხეთის სსრ) — საბჭოთა, სომეხი და რუსი მოკრივე, სსრკ ხალხთა სპარტაკიადის გამარჯვებული (1991), რუსეთის ჩემპიონი (1997), რუსეთის ჩემპიონატის მედალოსანი (1997, 1999), 2004 წლის ათენის ოლიმპიური თამაშების მონაწილე. სსრკ სპორტის საერთაშორისო ოსტატი (1991).

ბიოგრაფია
ალექსან ნალბანდიანი დაიბადა 1971 წლის 18 აპრილს, სომხეთის სსრ-ის დედაქალაქ ერევანში. კრივში ვარჯიში 11 წლის ასაკში დაიწყო, ჰენრიხ თატევოსიანის ხელმძღვანელობით. 1984 წლიდან ვარჯიშობდა იური ნერსესიანთან. 1991 წელს გახდა სსრკ ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედალოსანი და სსრკ ხალხთა სპარტაკიადის გამარჯვებული, მონაწილეობა მიიღო სიდნეიში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე.

1993-1994 იყო სომხეთის ნაკრების წევრი. 1994 წლის ბოლოს გადავიდა რუსეთის ქალაქ სოჭში, სადაც განაგრძო კრივში ვარჯიში არჩილ მინოსიანის ხელმძღვანელობით. 1998-2002 წლებში ცხოვრობდა რუსეთის ქალაქ კრასნოდარში. 1990-იანი წლების მეორე ნახევარში ის იყო ერთ-ერთი წამყვანი რუსი მოკრივე თავის წონით კატეგორიაში, გახდა რუსეთის ჩემპიონი (1997), ვერცხლის მედალოსანი ნიუ-იორკში კეთილი ნების (გუდვილის) თამაშებზე (1998) და ბრინჯაოს მედალოსანი მსოფლიო ჩემპიონატზე, ჰიუსტონში (1999). ჰიუსტონში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე პირველ შეხვედრაში, 1/8 ფინალში დაამარცხა ლიეტუველი ივანას სტაპოვიჩიუსი, ანგარიშით 11:10. მეოთხედფინალში ანგარიშით 6:1 დაამარცხა ვენესუელელი ხოსე ლუის ვარელა. ნახევარფინალში დამარცხდა კუბელ მაიკრო რომეროსთან, ანგარიშით 2:9.

2002 წელს ალექსან ნალბანდიანი დაბრუნდა სომხეთში და მოგვიანებით კვლავ განაგრძო გამოსვლა ამ ქვეყნის სახელით. 2004 წელს მან მონაწილეობა მიიღო პულაში გამართულ ევროპის ჩემპიონატში და გახდა ერთადერთი სომეხი მოკრივე, რომელმაც მოახერხა ათენის ოლიმპიური თამაშების ოლიმპიური ლიცენზიის მოპოვება. ოლიმპიური ტურნირის მსვლელობისას მან მოიგო ფრანგ და ერაყელ მეტოქეებთნ, მაგრამ მეოთხედფინალში წააგო გამოჩენილ ჩინელ მოკრივესთან ზუ შიმინთან.

2004 წელს სპორტული კარიერის დასრულების შემდეგ გადავიდა ერევნის ვლადიმერ იენგიბარიანის სახელობის ბავშვთა და ახალგაზრდულ სპორტულ სკოლაში, სადაც დაიწყო სამწვრთნელო კარიერა. 2011 წლიდან მუშაობს ქალაქ სოჭის კრივის სპორტულ სკოლაში. 1991 წელს მიიღო სსრკ-ის საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატის წოდება.
ოვანეს დანიელიანი

ოვანეს დანელიანი (; დ. 11 აპრილი, 1987, სომხეთის სსრ) — სომეხი მოყვარული მოკრივე. ევროპის ჩემპიონი, ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი (2008, 2010) და ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მონაწილე.

ბიოგრაფია
ოვანეს დანელიანი დაიბადა 1987 წლის 11 აპრილს, სომხეთის სსრ-ის (ამჟამად სომხეთი) დედაქალაქ ერევანში. 2004 წელს იუნიორთა შორის ჯეჯუში გამართულ მოყვარულ მოკრივეთა მსოფლიო ჩემპიონატზე. 2006 წელს ევროპის მოყვარულ მოკრივეთა ჩემპიონატზე რომელიც პლოდივში გაიმართა, მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. შესარჩევ შეხვედრაში დანიელიანმა დაამარცხა მოლდოველი ვიაჩესლავ გოიანი, ანგარიშით 28:23. მეოთხედფინალში მისი მეტოქე იყო აზერბაიჯანელი ჯეიჰუნ აბიევი, რომელიც ანგარიშით 33:19 დაამარცხა. ნახევარფინალში დამარცხდა რუსეთის სახელით მოასპარეზე დავით აირაპეტიანთან. მან მოახერხა მსოფლიო 2007 წლის მოყვარულ მოკრივეთა მსოფლიო ჩემპიონატზე მეოთხედფინალში გასვლა, რითაც მოახერხა მოახლებული ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ლიცენზიის მოპოვება. 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე პირველ რაუნდში, 2008 წლის 13 აგვისტოს დაამარცხა ტომას ესომბა, ანგარიშით 13:7, მაგრამ შემდეგ შეხვედრაში რომელიც სამ შეხვედრაში, 2008 წლის 16 აგვისტოს მეორე რაუნდში დამარცხდა ბირჟან ჟაკიპოვთან, ანგარიშით 3:9. დანიელიანმა მოახერხა მოეპოვებინა ოქროს მედალი ინგლისის ქალაქ ლივერპულში გამართულ 2008 წლის მოყვარულ მოკრივეთა ევროპის ჩემპიონატზე. ფინალში დაამარცხა ჟოზე დე ლა ლინარესი. დანელიანი ედუარდ ამბრაცუმიანთან ერთად გახდა პირველი სომეხი მოკრივე დამოუკიდებელი სომხეთის ისტორიაში რომელმაც მოახერხა გამხდარიყო ევროპის ჩემპიონი. მეოთხედფინალში დაამარცხა ინგლისელი დარენ ლენგლი, ანგარიშით 7:3. ნახევარფინალში მისი მეტოქე იყო უნგრელი ისტვან უნგვარი, რომელიც ანგარიშით 4:2 დაამარცხა. ფინალში დაძაბულ ბრძოლაში დაამარცხა ესპანელი კელვინ დე ლა ვიენე. მან აგრეთვე მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი მოსკოვში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე. ნახევარფინალში უკრაინელი დენის შკარუბოსთან მისი დაპირისპირება ფრედ, ანგარიშით 4:4 დასრულდა, მაგრამ უპირატესობის საფუძველზე გამარჯვება დანიელიანს მიენიჭა. ოვანესი ნახევარფინალში აზერბაიჯანელ ელვინ მამიშზადეს დაუპირისპირდა, რომელთანაც ანგარიშით 1:8 დამარცხდა. არის სომხეთის ორგზის ჩემპიონი (2010, 2012). 2010 წელს ფინალში დაამარცხა დავიდ ოგანესიანი.
ტიგრან I

ტიგრან (დ. ძვ. წ. 181 — გ. ძვ. წ. 95) — სომხეთის რიგით მეორე მეფე არტაშესიანების დინასტიიდან ძვ. წ. 120 წლიდან გარდაცვალებამდე. მეფე არტაშეს -ისა და დედოფალ სატენიკის ძე. მის დროს დაიწყო სომხური სახელმწიფოს აღორძინება, რომელმაც პიკს მისი ვაჟის, მეფე ტიგრან -ის მმართველობისას მიაღწია.

სახელი
სახელი ტიგრანი წარმოსდგება ბერძნული ტიგრანესის და ძველსპარსული ტიგრანადან. ეტიმოლოგია სადავოა, თუმცა ძველსპარსული სუფიქსი „ანა“, რომელიც ახლდა სახელ ტიგრანას, ნიშნავს „სუსტს“.

მეფობა
ტიგრანი სომხეთის მეფე არტაშეს -ისა და დედოფალ სატენიკის უმცროსი ძე იყო. ამის გამო იგი ტახტზე მხოლოდ უფროსი ძმის, მეფე არტავაზდ -ის გარდაცვალების შემდეგ ავიდა. სტრაბონის მიხედვით, ტიგრან ძლიერ წინააღმდეგობას უწევდა პართიელებს და მათგან წარმატებითაც იცავდა სომხეთს. სომეხი ისტორიკოსი მოვსეს ხორენაცი თავის ნაშრომში ასევე აღნიშნავს ტიგრანს, როგორც „არტაშესის ძესა და არტავაზდის ძმას“. ხორენაცის ცნობებით, არტაშესის გარდაცვალების შემდეგ მისი ანდერძის საწინააღმდეგოდ ვაევუნთა ოჯახმა ჰერაკლეს მოოქროვილი სპილენძის ქანდაკება აიღეს არმავირიდან და საკუთარ აშიტიშატის ტაძრების კომპლექსში გადაიტანეს. მას შემდეგ, რაც ტახტი ტიგრანმა დაიკავა, ვაევუნებს ჩამოართვა პრივილეგიები და აშიტიშატი თავის დომენს მიუერთა.

მისი სიკვდილის შემდეგ მისი ძე, ტიგრან , რომელიც პართიელთა ტყვეობაში იყო ჯერ კიდევ არტავაზის დროიდან, სომხეთში დაბრუნდა და ტახტი დაიკავა. აპიანეს ცნობებით, ტიგრან ნამდვილად ტიგრან -ის ვაჟი იყო. ამ მოსაზრებას მხარს უჭერეს თანამედროვე კვლევებიც.

გარდა პართიელებთან არსებული კონფლიქტებისა, ტიგრან -ის მეფობა აღწერილია, როგორც მშვიდობიანი და გარეშე მტერთა შემოჭრების გარეშე არსებული პერიოდი.

მონეტები
ტიგრან -ს გამოსახულება შემორჩენილია რამდენიმე ანტიკურ მონეტაზე, რომლებიც უმეტესად ძალიან ცუდ მდგომარეობაშია. ტიგრან -ის მონეტების უნიკალურ თვისებას წარმოადგენს ის ფაქტი, რომ მათზე ის მარცხენა პროფილითაა გამოსახული, რაც მეცნიერებს ეხმარება მისი ვაჟის, ტიგრან -ისაგან გარჩევაში. ეს ერთგვარი პარადოქსია, რამეთუ არტაშესიანთა დინასტიის მეფეები მონეტებზე ყოველთვის მარჯვენა პროფილით არიან გამოსახულნი. ეს იმით უფრო აიხსნება ხოლმე, რომ ტიგრანი ცდილობდა იმდროინდელი პართიული ჩვეულების მიბაძვას და ამით პართიასთან არსებული კულტურული კავშირების ხაზგასმას. ეს იმის ფონზე, რომ ტიგრან და მისი შთამომავლები ხელს უწყობდნენ სომხეთის ელინიზაციას და მონეტებზე ბერძნულ-სელევკიდური ჩვეულებით გამოისახებოდნენ, შესაბამისად, ლოგიკურია მონეტებზე არსებული ეს განსხვავებაც. ტიგრან -ის მონეტების უკანა მხარეს გამოსახულია სხვადასხვა ბერძენი ღმერთი, მათ შორის ნიკე, ზევსი და ნიკიფორე.

ოჯახი
ტიგრან -ს ოთხი ძმა ჰყავდა: მეფე არტავაზდ , ზარიადრე, ვრიური და მაჟანი. ასევე ალანი პრინცესა სატენიკი, რომელიც არტაშეს -ის ცოლი იყო, მიიჩნევა ტიგრანის დედად.

ტიგრანის ცოლის ვინაობა უცნობია, თუმცა მას ორი კანონიერი ძე ჰყავდა: ტიგრან და გურა. ტიგრანი დიდი სომხეთის მეფე გახდა, ხოლო უფლისწული გურა პლუტარქეს წყაროებში იხსენიება, როგორც ნისიბინის მმართველად. წყაროების მიხედვით, გურა შემდეგში რომაელმა გენერალმა ლუკულუსმა დაატყვევა, რის შემდეგაც მასზე ცნობები აღარ გვაქვს.
ნარეკ აბგარიანი

ნარეკ აბგარიანი (დ. 6 იანვარი, 1992, ვაღარშაპატი) — სომეხი მოკრივე. ასპარეზობს ყველაზე მსუბუქ და მსუბუქ წონით კატეგორიებში. 2008-2017 წლებში ასპარეზობდა სომხეთის მოკრივის ეროვნულ ნაკრებში. არის საერთაშორისო მნიშვნელობის მრავალი ტურნირის გამარჯვებული და მედალოსანი, 2016 წლის რიო-დე-ჟანეიროს ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მონაწილე. 2016 წლიდან პროფესიონალურ დონეზე ჩაერთო კრივში.

ბიოგრაფია
ნარეკ აბგარიანი დაიბადა 1992 წლის 6 იანვარს, სომხეთის ქალაქ ვაღარშაპატში.

სამოყვარულო კარიერა
კრივში მაღალი დონის ტურნირზე პირველად 2008 წელს მოახერხა წარმატების მიღწევა, პლოვდივში კადეტთა ევროპის ჩემპიონატზე ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა.

2010 წელს ბაქოში ახალგაზრდულ მსოფლიო ჩემპიონატში მიიღო მონაწილეობა, თუმცა აქ მედლის მოპოვება ვერ მოხვდა.

2011 წლიდან სომხეთის ნაკრების წევრი. 2011] წელს მონაწილეობა მიიღო ანკარაში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე, სადაც მერვედფინალში დამარცხდა ბულგარელ სტეფან ივანოვთან.

2012 წელს ის გახდა ჰელსინკის - საერთაშორისო ტურნირის ბრინჯაოს მედალოსანი და მოახერხა კალინგრადის ახალგაზრდული ევროპის ჩემპიონატის ნახევარფინალში გასვლა, სადაც წააგო რუს ვასილი ვეტკინთან.

2013 წელს მან მონაწილეობა მიიღო მინსკში ევროპის ჩემპიონატზე და ალმა-ათაში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე, ვერცხლის მედალი მოიპოვა სანქტ-პეტერბურგში გუბერნატორის თასზე. ფინალურ მატჩში წააგო უზბეკ მუროჯონ ახმადალიევთან.

2014 წელს მან მოიგო პოდგორიცას თასი მონტენეგროში, გახდა ვერცხლის მედალოსანი მინსკში ლევინცევის მემორიალზე და გაიმარჯვა კასპიისკის უმახანოვის მემორიალზე.

2015 წელს გახდა სომხეთის ჩემპიონი, კვლავ მოიპოვა ვერცხლი მინსკში ლევინცევის მემორიალზე და გავიდა ბაქოში გამართული ევროპული თამაშების მეოთხედფინალში.

სამსუნში გამართულ ევროპის ოლიმპიურ საკვალიფიკაციო ტურნირზე მან მოახერხა ფინალში გასვლა და ამით მოიპოვა ოლიმპიური ლიცენზიის მოპოვება, რითაც მიეცა საშუალება ეასპარეზა რიო-დე-ჟანეიროში გასამართ 2016 წლის ზაფხულში ოლიმპიურ თამაშებზე. თამაშებზე 52 კგ-მდე კატეგორიაში მან წარმატებით გაიარა სატურნირო ბადეში პირველი მეტოქე, ხოლო მეორე ბრძოლაში 1/8 ფინალში მსაჯთა ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით დაამარცხა ჩინელმა ჰუ ძიანგანმა, რომელმაც საბოლოოდ ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა..

ოლიმპიადის შემდეგ აბგარიანი გარკვეული დროით დარჩა სომხეთის მოკრივეთა ნაკრებში და განაგრძო მონაწილეობა დიდ საერთაშორისო ტურნირებზე. 2017 წელს იგი გავიდა ხარკოვში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე, სადაც 1/8 ფინალში წააგო ესპანელ გაბრიელ ესკობართან.

რიოს ოლიმპიადის შემდეგ აბგარიანი გარკვეული დროით დარჩა სომხეთის მოკრივეთა ნაკრებში და განაგრძო მონაწილეობა დიდ საერთაშორისო ტურნირებში. ასე რომ, 2017 წელს იგი აღინიშნა ხარკოვის ევროპის ჩემპიონატზე, სადაც 1/8 ფინალში წააგო ესპანელ გაბრიელ ესკობართან.

პროფესიონალური კარიერა
ჯერ კიდევ სომხეთის ნაკრებში ასპარეზობის დროს, 2016 წლის ოქტომბერში შედგა მისი წარმატებული დებიუტი პროფესიონალურ დონეზე. ის ძირითადად რუსეთის, ესპანეთისა და აშშ-ის ტერიტორიაზე გამოდიოდა. სამი წლის განმავლობაში მან ზედიზედ 13 გამარჯვება მოიპოვა, მათ შორის მოიპოვა კრივის მსოფლიო საბჭოს საერთაშორისო ვერცხლის ქამარი.

რესურები ინტერნეტში
-.
ალბერტ სელიმოვი

ალბერტ შევკეტის ძე სელიმოვი (; დ. 5 აპრილი, 1986) — აზერბაიჯანელი-რუსი ლეზგიური წარმოშობის მოკრივე. ის ყველაზე ცნობილია იმით, რომ იყო ერთადერთი ადამიანი, რომელმაც დაამარცხა ვასილი ლომაჩენკო მოყვარულთა შორის. რუსეთის ნაკრების შემადგენლობაში მან მოიგო 2007 წლის მსოფლიო ჩემპიონატი, 2008 წლის მსოფლიო თასი და გახდა ევროპის ორგზის ჩემპიონი, 2006 და 2010 წლებში. 2012 წლის ოლიმპიადაზე კვალიფიკაციის ჩავარდნის შემდეგ შემდეგ გადავიდა აზერბაიჯანში და 2015 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე მეორე ადგილი დაიკავა, ხოლო 2016 წელს მეხუთე ადგილი დაიკავა რიო-დე-ჟანეიროში გამართულ ზაფხულის ოლიმპიური თამაშებზე.

კარიერა
2006 წლის ევროპის ჩემპიონატზე მან ნახევარფინალში სტივენ სმიტი დაამარცხა, ხოლო ფინალში შაჰინ იმრანოვი, ანგარიშით 28:10.

2007 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე სელიმოვმა დაამარცხა ამერიკელი რეინელ უილიამსი. ამის შემდეგ ნახევრაფინალში დაამარცხა იაკუპ კილიი. ფინალში დაამარცხა უკრაინელი ვასილი ლომაჩენკო.

2008 წლის პეკინის ოლიმპიურ თამაშებზე ბეკინის წონით კატეგორიაში პირველ რაუნდში ვასილი ლომაჩენკომ შური იძია და ანგარიშით 16:11 დაამარცხა სელიმოვი, რითაც შეაჩერა სელიმოვის სვლა ოლიმპიური ოქროსკენ. სელიმოვმა სამოყვარულო კარიერა 253 ბრძოლით, 236 მოგებითა და 17 წაგებით დაასრულა.

შედეგები ოლიმპიურ თამაშებზე
2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე პირველ შეხვედრაში ანგარიშით 7:14 დამარცხდა უკრაინელი ვასილი ლომაჩენკოსთან, რომელმაც თამაშებზე ოქროს მედლის მოპოვება მოახერხა. 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე პირველ შეხვედრაში ანგარიშით 3:0 დაამარცხა ირლანდიელი დეივიდ ჯოიზი, შემდეგ შეხვედრაში დამარცხდა ფრანგ სოფიან უმიჰასთან, ანგარიშით 0:3.

მსოფლიო ჩემპიონატი
2007 წელს პირველ შეხვედრაში დაამარცხა რუმინელი იულიან სტანი. ამის შემდეგ დაამარცხა გერმანელი მარსელ ჰერფუტი. მესამე შეხვედრაში ანგარიშით 24:9 დაამარცხა უზბეკი ბაჰოდირჯონ სულთონოვი, ამის შემდეგ აგრეთვე დამაჯერებლად დაამარცხა ამერიკელი რაინელ უილიამსი, ანგარიშით 25:8. ნახევარფინალში დაამარცხა თურქი იაკუპ ქილიჩი. ფინალში ანგარიშით 16:11 სენსაციურად დაამარცხა ვასილი ლომაჩენკო.

2009 წელს მსოფლიო ჩემპიონატზე ანგარიშით 25:1 დაამარცხა ავღანელი მოჰამად აზიზი. ამას მოჰყვა ეკვადორელი ერიკ ბონესის, ანგარიშით 18:0 და ტაილანდელი საილომ არდეს, ანგარიშით 14:8 დამაჯერებელი გამარჯვება. შემდეგ შეხვედრაში დაამარცხა ბრაზილიელი ევერტონ ლოპესი, ანგარიშით 17:2. ამის შემდეგ დამარცხდა პუერტო-რიკოს წარმომადგენელ ჟოზე პედრასასთან, ანგარიშით 5:9.

2011 წელს დისკვალიფიცირებული იქნა პირველ შეხვედრაში, ვენესუელელ ჰეკტორ მანასილასთან შეხვედრაში.

2015 წელს ზედიზედ დაამარცხა ირლანდიელი სინ მაკკომბი (2:1), ფრანგი სოფიან უმიჰა (3:0) და ბრაზილიელი რობსონ კონსეიშანი (3:0). ამას მოჰყვა მისი მარცხი კუბელ ლაზარო ალვარესთან.

ევროპის ჩემპიონატი
2006 წლის ევროპის ჩემპიონატზე ზედიზედ დაამარცხა უნგრელი სანდორ რაში, სომეხი ედგარ მანუკიანი და ინგლისელი სტეფენ სმიტი. ფინალში დაამარცხა აზერბაიჯანელი შაჰინ იმრანოვი, ანგარიშით 28:10.

ევროპული თამაშები
2015 წლის ევროპულ თამაშებზე დაამარცხა საქართველოს წარმომადგენელი ოთარ ერანოსიანი, ანგარიშით 3:0. შემდეგ ეტაპზე მისი მეტოქე იყო ბულგარელი ელიან დიმიტროვი, რომელიც ანგარიშით 3:0 დაამარცხა. ნახევარფინალში დაუპირისპირდა ირლანდიელ სინ მაკკომბის, რომელიც ანგარიშით 3:0 დაამარცხა. ფინალში ანგარიშით 3:0 დაამარცხა ფრანგი სოფიან უმიჰა.
ვარაზტად კაზანჯიანი

ვარაზტად ჰ. კაზანჯიანი ( დ. 18 მარტი, 1879 — გ. 19 ოქტომბერი, 1974) — სომეხი-ამერიკელი ორალური ქირურგი, რომელიც პლასტიკური ქირურგიის ტექნიკის პიონერი იყო და ითვლება პლასტიკური ქირურგიის თანამედროვე პრაქტიკის ფუძემდებლად. დაამთავრა ჰარვარდის სტომატოლოგიური მედიცინის სკოლა 1905 წელს. 1922 წლიდან 1939 წლამდე მუშაობდა პირის ღრუს ქირურგიის პროფესორად და იყო პირველი, ვინც ჰარვარდის სამედიცინო სკოლაში პლასტიკური ქირურგიის პროფესორის წოდება მიიღო. ის ასევე იყო პირველი ლაკონიური წიგნის თანაავტორი პლასტიკური ქირურგიის შესახებ.

დოქტორ კაზანჯიანის ძმის ქალიშვილი იყო მსახიობი და ტელევიზიის ცნობილი სახე არლენ ფრენსისი (კაზანჯიან-გაბელი).

ბიოგრაფია
ვარაზტად კაზანჯიანი დაიბადა ერზინჯანში, ოსმალეთის იმპერიში 18 მარტს, 1879 წელს. სწავლობდა ფრანგულ იეზუიტურ სკოლაში ქალაქ სივასში. ამის შემდეგ ის სამსუნში გადავიდა საცხოვრებლად უფროს ნახევარ ძმასთან. სამსუნში ყოფნისას ძმასთან ერთად მუშაობდა, ასევე მუშაობდა ფოსტაშიც. სომხების ცოხვა-ჟლეტისგან თავის დაღწევის მიზნით, მან დატოვა ქვეყანა და ამერიკის შეერთებული შტატებში, ვორესტერში, მასაჩუსეტსის შტატში დასახლად, 1895 წლის ოქტომბერს. მუშაობა დაიწყო ადგილობრივ მავთულის ქარხანაში. სწორედ წისქვილში გამოავლინა ექიმმა კაზანჯიანმა პირველად ის ბუნებრივი ოსტატობა, რომელიც მას გამოადგა პლასტიკური ქირურგიის სფეროში.

1900 წელს შეერთებული შტატების მოქალაქეობის მიღების შემდეგ, მან გადაწყვიტა ეცადა სტომატოლოგის კარიერა და 1902 წელს მიიღეს ჰარვარდის სტომატოლოგიურ სკოლაში.

პირველი მსოფლიო ომი
ის იყო დაქორწინებული და წარმატებით აწარმოებდა საკუთარ სტომატოლოგიურ პრაქტიკას, როდესაც პირველი მსოფლიო ომი დაიწყო. ის მოხალისედ შეუერთდა ჰარვარდის სამედიცინო კორპუსს, გამოგზავნილი უზარმაზარ კარავში არსებულ საავადმყოფოს კომპლექსში კამიერში, საფრანგეთში ემსახურებოდა ბრიტანულ ძალებს. იქ მან დაიწყო ომის დროს მიყენებული უმძიმესი დაზიანებების მკურნალობა - ყბები, ცხვირი, ლოყები და თავის ქალა ტყვიებითა და ხელყუმბარებით დამსხვრეული. პრიმიტიულ პირობებში მუშაობდა, საფრანგეთის ბრძოლის ველებთან, ვარაზტად ჰ. კაზანჯიანმა ავადმყოფების მიმართ გამოიჩინა ჰუმანური ზრუნვა, რამაც მას კარგი სახელი დაუმკვიდრა და გზა გაუხსნა მის წარმატებულ კარიერას. შემდგომში მას მაიორის წოდება მიენიჭა 1916 წლის ივნისში.

კარიერა
დოქტორი კაზანჯიანი იყო ჰარვარდის კლინიკური ორალური ქირურგიის პროფესორი 1922 წლიდან 1941 წლამდე. გარდა ამისა, დოქტორი კაზანჯიანი იყო ამერიკის პლასტიკურ ქირურგთა ასოციაციის, ყბა-სახის ქირურგიის ამერიკული საზოგადოებისა და პლასტიკური და რეკონსტრუქციული ქირურგიის ახალი ინგლისის საზოგადოების პრეზიდენტი. ის ასევე იყო ქირურგთა ამერიკული კოლეჯის, ოფთალმოლოგიისა და ოტოლარინგოლოგიის ამერიკული აკადემიის და სტომატოლოგთა ამერიკული კოლეჯის წევრი და პლასტიკური ქირურგიის ამერიკული საბჭოს დიპლომატი. 1966 წელს მიენიჭა ლონდონის პლასტიკურ ქირურგთა ბრიტანეთის ასოციაციის საპატიო წევრობა. ის ასევე იყო მასაჩუსეტსის სტომატოლოგიური საზოგადოების, პლასტიკური და რეკონსტრუქციული ქირურგიის ამერიკული საზოგადოებისა და პირის ღრუს ქირურგიის აკადემიის საპატიო წევრი.

ჯილდოები და აღიარება
მას მიენიჭა მრავალი ჯილდო, მათ შორისა წმინდა მიქაელისა და წმინდა გიორგის ორდენი, გაერთიანებული სამეფოს მეფე ჯორჯ -ის მიერ. 1951 წელს მას მიენიჭა ამერიკის პლასტიკურ და რეკონსტრუქციულ ქირურგთა საზოგადოების საპატიო ჯილდო.