iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლაუს კუნძულები

ლაუს კუნძულები — კუნძულების ჯგუფი ფიჯის რესპუბლიკაში, წყნარ ოკეანეში. ადმინისტრაციულად კუნძულები შედიან აღმოსავლეთის ოლქის ლაუს პროვინციის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
ლაუს კუნძულები მდებარეობს წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში, კოროს ზღვიდან აღმოსავლეთით. არქიპელაგი შედგება დაახლოებით 60 კუნძულისაგან, რომელთაგან 30 დასახლებულია. ხმელეთის საერთო ფართობი შეადგენს დაახლოებით 487 კმ²-ს. გეოგრაფიული და კულტურული თვალსაზრისით, ლაუს კუნძულებს უკავია გარდამავალი მდგომარეობა ფიჯის მელანეზიის კუნძულებსა და ტონგის პოლინეზიის კუნძულებს შორის.

ლაუს ჩრდილოეთი ნაწილის კუნძულთა უმრავლესობას აქვთ ვულკანური წარმოშობა. იმასთან დაკავშირებით, რომ მათზე ნიადაგი გამოირჩევა მაღალი ნაყოფიერებით, ამ კუნძულებზე განვითარებულია სოფლის მეურნეობა.

კლიმატი ლაუს კუნძულებზე ტროპიკულია. მკაფიოდ გამოირჩევა ორი სეზონი: გვალვების პერიოდი, რომელიც გრძელდება აპრილიდან ოქტომბრის ჩათვლით, და წვიმიანი პერიოდი. შემდგომში კუნძულები გამოიკვლიეს სხვა მეზღვაურებმა. 1792 წელს ბრიტანელმა მოგზაურმა უილიამ ბლაიმ აღმოაჩინა კუნძული ლაკემბა, ხოლო 1797 წელს ბრიტანელმა მისიონერმა ჯეიმზ უილსონმა  — კუნძულები ვანუა-მბალავუ და ფულანგა. 1827 წელს უკვე ფრანგმა ზღვაოსანმა ჟიულ-სებასტიენ სეზარ დიუმონ-დიურვილმა აღმოაჩინა კუნძული ტოტოია. 1820 წელს რუსმა მოგზაურმა ფადეი ბელინსგაუზენმა აღმოაჩინა კუნძულები ონო-ილაუ, ტუვანა-ირა და ტუვანა-იტოლა. შედეგად, 1820-იანი წლებისთვის ლაუს კუნძულები ყველაზე უფრო დეტალურად იყო დატანილი ევროპის რუკებზე, ვიდრე ფიჯის სხვა კუნძულები. 1839—1840 წლებში არქიპელაგი საფუძვლიანად შეისწავლა ამერიკელმა მკვლევარმა ჩარლზ უილკსმა.

ლაუს კუნძულები დიდი ხნის განმავლობაში იმყოფებოდნენ ტონგის გავლენის ქვეშ: კუნძულელებსა და ტონგელებს შორის ხდებოდა რეგულარული საქონელბრუნვა, არსებობდა პოლიტიკური კავშირებიც. პოლიტიკური ერთიანობა არქიპელაგზე დამყარდა საკმაოდ გვიან. ისტორიულად ის შედგებოდა სამი ტერიტორიისაგან: ლაუს ჩრდილოეთი კუნძულებისგან, ლაუს სამხრეთი კუნძულებისგან და მოალას კუნძულებისგან. დაახლოებით 1855 წელს ტონგელმა ბელადმა ენელე მააფუმ დაიპყრო ეს რეგიონი და დაამყარა ერთიანი მმართველობა. საკუთარი თავი გამოაცხადა ტუი-ლაუდ, ანუ ლაუს მეფედ, მან მიიღო კონსტიტუცია და ხელი შეუწყო არქიპელაგზე ქრისტიანული მისიის შექმნას. პირველი მისიონერები (ჯონ უესლის მიმდევრები ტონგის კუნძულებიდან) კუნძულ ლაკემბაზე მოვიდნენ ჯერ კიდევ 1835 წელს, მაგრამ აქედან ისინი გააძევა ადგილობრივმა მოსახლეობამ. ტუი-ნაიაუ (ფიჯური ენა — ), რომელიც იყო ლაუს კუნძულების ნომინალური მმართველი, დაემორჩილა მააფუს. ამ ორი ტიტულის გაერთიანება მოხდა მხოლოდ 1973 წელს.

ლაუს ჩრდილოეთის კუნძულები, რომელიც გადაჭიმულია სამხრეთისკენ კუნძულ ტუვუტამდე, იმყოფებოდნენ ტავეუნის კუნძულის ბელადების მმართველობის ქვეშ, და კუნძულების მოსახლეობა რეგულარულად უხდიდა ხარკს ტუი-ტაკაუს (ფიჯური ენა — ). მაგრამ 1855 წელს მააფუმ დაამყარა კონტროლი კუნძულებზე, კუნძულ ვანუა-მბალავუზე მდებარე ქალაქი ლომალომა გამოაცხადა დედაქალაქად.

1970 წლიდან არქიპელაგი დამოუკიდებელი ფიჯის რესპუბლიკის ნაწილია.

მოსახლეობა
2007 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებით, კუნძულებზე ცხოვრობს 10 683 ადამიანი. ლაუს კუნძულები ქმნის ფიჯის 14-დან ერთ პროვინციას, რომლის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ტუბოუ, რომელიც მდებარეობს კუნძულ ლაკემბას სამხრეთ სანაპიროზე. ლაუს პროვინცია შედის აღმოსავლეთის ოლქის შემადგენლობაში.
რსფსრ სახალხო კომისართა საბჭო

რსფსრ სახალხო კომისართა საბჭო (შემოკლებით: რსფსრ სახკომსაბჭო; 1918 წლამდე სახალხო კომისართა საბჭო) — საბჭოთა რუსეთის მმართველი ორგანო 1917-1946 წლებში. დაარსდა 1917 წლის 25 ოქტომბერს (7 ნოემბერს) როგორც „მუშათა და გლეხთა დროებითი მთავრობა“ და ეწოდა სახალხო კომისართა საბჭო. ეს სახელწოდება გამოიყენებოდა რსფსრ-ს 1918 წლის კონსტიტუციის მიღებამდე.

1918 წლიდან რსფსრ სახალხო კომისართა საბჭოს ფორმიების პრეროგატივა ჰქონდა სრულიად რუსეთის ცენტრალურ აღმასრულებელ კომიტეტს, ხოლო 1937 წლიდან — რსფსრ უმაღლეს საბჭოს. რსფსრ სახკომსაბჭო დაკომპლექტდა სახალხო კომისრებისაგან, რომლებიც ხელმძღვანელობდნენ საბჭოთა რუსეთის სახალხო კომისარიატებს. სახალხო კომისართა საბჭოს ხელმძღვანელობდა სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარე. მსგავსი სახკომსაბჭოები შეიქმნა სხვა საბჭოთა რესპუბლიკებშიც.

სსრკ-ის შექმნის შემდეგ, სსრ კავშირის შექმნის ხელშეკრულების ხელმოწერიდან (1922 წლის 29 დეკემბერი) სსრკ-ის სახალხო კომისართა საბჭოს ფორმირებამდე (1923 წლის 6 ივლისი) რსფსრ სახკომსაბჭო ასრულებდა სსრკ-ის მთავრობის მოვალეობას.

1946 წლის 23 მარტს, რსფსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანების თანახმად რსფსრ სახკომსაბჭოს ეწოდა რსფსრ მინისტრთა საბჭო.
ამსტერდამის ხელშეკრულება (1717)

ამსტერდამის ხელშეკრულება — დაიდო 1717 წლის 15 აგვისტოს რუსეთს, საფრანგეთსა და პრუსიას შორის, როდესაც ჩრდილოეთის ომის დასასრული უკვე განსაზღვრული იყო. მხარეები შეთანხმდნენ ყველა საკითხზე. მათ შორის, საფრანგეთი თანახმა იყო მიეღო რუსეთ-შვედეთის სამომავლო სამშვიდობო მოლაპარაკება და უარი თქვა შვედეთთან კავშირზე.

რუსეთის მხრიდან შეთანხმებას ხელი მოაწერა პეტრე შაფიროვმა.
ლომაივიტის კუნძულები

ლომაივიტის კუნძულები — კუნძულების ჯგუფი ფიჯის რესპუბლიკაში, წყნარ ოკეანეში. ადმინისტრაციულად კუნძულები შედიან აღმოსავლეთის ოლქის ლომაივიტის პროვინციის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
ლომაივიტის კუნძულები მდებარეობს წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში, კოროს ზღვის დასავლეთით და კუნძულ ვიტი-ლევუდან აღმოსავლეთით. არქიპელაგი შედგება 7 დიდი და ბევრი უფრო პატარა კუნძულებისგან, რომლებსაც უპირატესად აქვთ ვულკანური წარმოშობა. ხმელეთის საერთო ფართობი შეადგენს დაახლოებით 484 კმ²-ს.

არქიპელაგის ყველაზე დიდი კუნძულებია — ნგაუ (140 კმ²), კორო (104 კმ²) და ოვალაუ (102,3 კმ²). სხვა კუნძულებია — იანუტა-ლაილაი, იანუტა-ლევუ, მოტურიკი, მაკონდრონგა, მაკონგაი, ვაკაია, მბატიკი, ნაირაი და სხვა.

კლიმატი ლომაივიტის კუნძულებზე ტროპიკულია.

ისტორია
არქეოლოგიური აღმოჩენების თანახმად (ქალის სკილეტი კუნძულ მოტურიკიზე), არქიპელაგი დასახლებული იყო ლაპიტას კულტურის წარმომადგენლებით 2500 წელზე მეტი ხნის წინ. არქიპელაგის პირველი ევროპელი აღმომჩენი გახდა ბრიტანელი მოგზაური უილიამ ბლაი, რომელმაც მის გვერდით გაცურა 1789 წლის მაისში. 1792 წელს ბლაიმ ხელმეორედ გამოიკვლია კუნძულები.

1879 წლის 14 მაისს არქიპელაგის შემადგენლობაში მყოფ კუნძულ იანუტა-ლაილაიზე, გადმოსხდნენ პირველი ინდოეთიდან ჩამოსული ფიჯი-ინდოელები, რომლებიც შემდგომში მუშაობდნენ ფიჯის პლანტაციებში.

მოსახლეობა
2007 წლის მოსახლეობის აღწერის თანახმად ლომაივიტის კუნძულებზე ცხოვრობდა 16 461 ადამიანი. ყველაზე დიდი დასახლებული პუნქტია — ქალაქი ლევუკა, რომელიც მდებარეობს კუნძულ ოვალაუზე. ქალაქი დაახლოებით 1820 წელს დააარსეს ევროპელმა დასახლებულებმა და ვაჭრებმა და თანამედროვე ტიპის პირველი ქალაქია ფიჯის კუნძულებზე. 1871 წლიდან 1877 წლამდე პერიოდში ლევუკა იყო დედაქალაქი ჯერ ფიჯის დამოუკიდებელი სახელმწიფოსი, ხოლო შემდეგ იმავე დასახელების ბრიტანეთის კოლონიის (დედაქალაქის ოფიციალური გადატანა სუვაში შედგა 1882 წელს).

ეკონომიკა
ეკონომიკის ძირითადი საფუძველია — სოფლის მეურნეობა (უპირველეს ყოვლისა, კოპრის წარმოება).
ბირკიანის ციხე

ბირკიანის ციხე — ციხე-კომპლექსი მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბირკიანში, ადგილ ცქვიტაძისხევში, მთაზე. შემორჩენილია კომპლექსის ნანგრევები. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კომპლექსში შედის კოშკი, წმინდა გიორგის ეკლესია და გალავანი. კოშკი და გალავანი ნაგებია ნატეხი ქვით, ეკლესია - რიყის ქვით. აქა-იქ ქვიშაქვაცაა გამოყენებული. ძეგლი ძლიერ არის დაზიანებული: შემორჩენილია კოშკის, გალავნისა და დარბაზული ეკლესიის უმნიშვნელო ნაწილები.
გაღმაციხე

გაღმაციხე — მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქუმელაურთის ჩრდილოეთით, კლდოვანი მთის თხემზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

კოშკი გეგმით ოთხკუთხაა (4,2 4 მ), ნაგებია ფიქლით. წყობა მშრალია. კედლები გარედან მიწანარევი ნაკელით არის შელესილი. ძეგლი დაზიანებულია: შემორჩენილია სამი სართული, ჩამონგრეულია სართულშუა გადახურვა.

პირველ სართულზე თაღოვანი შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა. დანარჩენი კედლები ყრუა. მეორე სართულის ჩრდილოეთ კედელში თაღოვანი კარია, აღმოსავლეთ კედელში პატარა თაღოვანი სარკმელი, სამხრეთ კედელში - ორი სათოფური. მესამე სართულის ჩრდილოეთ კედელში, მეორე სართულის კარის გასწვრივ, თაღოვანი კარია გაჭრილი. აღმოსავლეთით, ერთიმეორის თავზე, სათოფური და თაღოვანი სარკმელია, სამხრეთით - ორი სათოფური.

კოშკს დასავლეთიდან მიშენებული აქვს მასზე უფრო მოზრდილი, გეგმით თითქმის კვადრატული (5,8 5,5 მ) ნაგებობა, რომლის სამხრეთ კედელი კოშკის სამხრეთ კედლის ხაზზე მდებარეობს. თაღოვანი შესასვლელი მას ჩრდილოეთიდან აქვს. ამავე კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში ერთი სათოფურია, სამხრეთ კედელში - ერთი სათოფური და ორი პატარა თაღოვანი სარკმელი.
ქუმელაურთის კოშკი

ქუმელაურთის კოშკი მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქუმელაურთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მდინარე ხისოს ალაზნის მარჯვენა ნაპირზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

კოშკი ექვსსართულიანია (ზომები ფუძის დონეზე: 4,7 4,3 მ), ზემოთ შევიწროვებული. ნაშენია ფიქლით - მშრალად. ძეგლი დაზიანებულია: ჩამონგრეულია სახურავი და სართულშუა გადახურვა, მონგრეულია მეექვსე სართულის კედლების ზედა ნაწილი. შესასვლელი პირველ სართულზეა — ჩრდილოეთიდან. კარი თაღოვანია. დასავლეთ კედელში ორი სათოფურია, აღმოსავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში — თითო სწორკუთხა ნიში. მეორე სართულის დასავლეთ კედელში თაღოვანი კარია. ჩრდილოეთ კედელში — პატარა თაღოვანი სარკმელი, აღმოსავლეთ კედელში - ერთი სათოფური. მესამე სართულის აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სათოფურია, ხოლო ჩრდილოეთ კედელში — თაღოვანი სარკმელი. მეოთხე სართულის აღმოსავლეთ კედელში ერთი სათოფურია, დასავლეთ კედელში - ორი, ჩრდილოეთ კედელში - ერთი თაღოვანი სარკმელი. მეხუთე სართულის ოთხივე კედელში თითო სათოფურია. მეექვსე სართულს ყოველ მხარეს ფიქლის კონსოლებზე დაყრდნობილი თითო სწორკუთხა მაშიკული აქვს.
ირაკლი კლიმიაშვილი

ირაკლი კლიმიაშვილი (დ. 30 მაისი, 1988) — ქართველი ფეხბურთელი, ქუთაისის „ტორპედოს“ ნახევარმცველი. გამოდიოდა საქართველოს ახალგაზრდულ და ეროვნულ ნაკრებებში.

ტიტულები
ლატვიის ჩემპიონი (2): 2013, 2014
საქართველოს ჩემპიონი (1): 2008/2009
საქართველოს თასის გამარჯვებული (1): 2009/2010
უზბეკეთის თასის მფლობელი (1): 2011
ლატვიის თასის ფინალისტი (1): 2013/2014
საქართველოს სუპერთასის გამარჯვებული (1): 2009/2010
საქართველოს სუპერთასის ფინალისტი (1): 2010/2011
კესელოს ციხე

კესელოს ციხე — საფორტიფიკაციო ნაგებობათა კომპლექსი ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ომალოს ჩრდილოეთით, კლდოვან ბორცვზე, განეკუთვნება საუკუნეს.

ძეგლის აღწერა
ციხისაგან შემორჩენილია სამი ოთხკუთხა კოშკი და გალავნის ფრაგმენტები. სამივე კოშკი ნაგებია ფიქალი ქვით. კოშკები დაზიანებულია: ორი კოშკის სახურავი, სართულშუა გადახურვა და ზედა სართულის კედლების ნაწილი ჩამოშლილი აქვს.

ზედა კოშკი (4,8 4,2 მ) ოთხსართულიანია (შემორჩენილი სიმაღლე 9,3 მეტრია). პირველ სართულზე შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა, მეორე სართულზე - დასავლეთიდან. მეორე სართულზე კედლები შიგნიდან მიწანარევი ნაკელითაა შელესილი. ჩრდილოეთ კედელში ერთი სათოფურია, აღმოსავლეთისაში - ორი სათოფური და ერთი სარკმელი. მესამე სართულზე შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთ კედელში ერთი სარკმელი და ორი სათოფურია, ჩრდილოეთ კედელში - ორი სათოფური. მეოთხე სართულის ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ კედლებში ორ-ორი სათოფურია, სამხრეთისაში - ერთი. კოშკის ბოლო ორი სართული სათავდაცვო იყო. აღმოსავლეთის ფასადის ზედა ნაწილში, კედლის წყობაში, ერთ ხაზზე, მთის ბროლის ხუთი ქვაა ჩასმული. კოშკი გადახურულია ფიქლის ორფერდა სახურავით.

შუა კოშკი (5,1 5,1 მ) სამსართულიანია (სიმაღლე 7,75 მ), პირველ სართულზე შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა, მეორე სართულზე - ჩრდილოეთიდან. მეორე სართულზე აღმოსავლეთ კედელში სათოფურია, სამხრეთისაში - სარკმელი. მესამე სართულის ჩრდილოეთ კედელში კარის წირთხლია შემორჩენილი. სამხრეთ კედელში ორი სათოფური და ერთი სარკმელია, დასავლეთისაში - ერთი სათოფური.

ქვედა კოშკი (5,2 4,2 მ) ოთხსართულიანია (შემორჩენილი სიმაღლე 7,25 მეტრია). პირველ სართულზე შესასვლელი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდანაა, ამ კედელში ერთი სათოფურიცაა. მეორე სართულზე შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთიდანაა. ჩრდილო-აღმოსავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ კედლებში თითო სათოფურია, სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელში - სარკმელი და ორი სათოფური. მეორე და მესამე სართულები ნაკელნარევი თიხითაა შელესილი. მესამე სართულზე შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთიდანაა. ამ სართულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სამხრეთ-დასავლეთ კედლებში ორ-ორი სათოფურია, სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელში - ორი სათოფური და სარკმელი. მეოთხე სართულის ჩრდილო-დასავლეთ კედელში დიდი ზომის ღიობია, ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედელში - ერთი სათოფური, სამხრეთ-აღმოსავლეთისაში - ერთი სარკმელი და ორი სათოფური, სამხრეთ-დასავლეთ კედელში - ორი სათოფური.

სამივე კოშკში სართულშუა გადახურვა ხის ყოფილა (შემორჩენილია კოჭების ბუდეები). სართულები ერთმანეთს ხის მისადგმელი კიბით უკავშირდებოდნენ.
იასავის კუნძულები

იასავის კუნძულები — კუნძულების ჯგუფი ფიჯის რესპუბლიკაში, წყნარ ოკეანეში. ადმინისტრაციულად კუნძულები შედიან დასავლეთის ოლქის მბის პროვინციის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
იასავის კუნძულები მდებარეობს წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში, დაახლოებით 40 კმ-ში ჩრდილო-დასავლეთით კუნძულ ვიტი-ლევუდან. არქიპელაგი შედგება დაახლოებით 20 კუნძულისაგან. ხმელეთის საერთო ფართობი შეადგენს დაახლოებით 135 კმ²-ს. კუნძულები წაგრძელებულია ჩრდილო-აღმოსავლეთი მიმართულებით დაახლოებით 80 კმ-ზე. გეოლოგიური თვალსაზრისით კუნძულებს აქვთ ვულკანური წარმოშობა. კუნძულების ზედაპირი მთიანია; ოთხ კუნძულზე მთების სიმაღლე აჭარბებს 600 მეტრს.

კუნძულების პირველი ევროპელი აღმომჩენი გახდა ბრიტანელი ზღვაოსანი უილიამ ბლაი, რომელმაც არქიპელაგი აღმოაჩინა 1789 წელს, ცნობილ გემ «ბაუნტიზე» აჯანყებიდან უახლოეს ხანში. 1794 წელს კუნძულებს ესტუმრა კაპიტანი ბარბერი. მიუხედავად ამისა არქიპელაგის ზუსტი რუკები არ არსებობდა 1840 წლამდე, სანამ ის არ შეისწავლა ამერიკულმა ექსპედიციამ ჩარლზ უილკსის მეთაურობით.
იგელი

იგელი — თემი, იგივე კომუნა ტრირ-ზაარბურგის რაიონში რაინლანდ-პფალცის მხარეში.

იგელი შედის ტრირის ადმინისტრაციაში. ამ სოფელში მდებარეობს ისტორიულად გამორჩეული მონუმენტი, რომაული იგელის სვეტი, რომელიც 1986 წელს ტრირის სხვა რამდენიმე შენობა-ნაგებობასთან ერთად იუნესკომ მსოფლიო კულტურის მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

იგელში ადგილობრივი მცხოვრებნი ლაპარაკობენ მოზელის ერთ-ერთ ფრანკული დიალექტზე.

იგელი არის სახელმწიფო მნიშვნელობის უცხოური სატრანსპორტო მიმოსვლის ადგილი.
მამანუტის კუნძულები

მამანუტის კუნძულები — კუნძულების ჯგუფი ფიჯის რესპუბლიკაში, წყნარ ოკეანეში. ადმინისტრაციულად კუნძულები შედიან დასავლეთის ოლქის მბის პროვინციის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
მამანუტის კუნძულები წარმოადგენენ კუნძულების ჯგუფს, რომლებიც მდებარეობენ წყნარ ოკეანეში კუნძულ ვიტი-ლევუდან ჩრდილო-დასავლეთით. გეოლოგიური თვალსაზრისით, ყველაზე დიდ კუნძულებს აქვთ ვულკანური წარმოშობა, ამიტომ მათი ზედაპირი საკმაოდ უსწორმასწოროა. ამავე დროს სიდიდით უფრო პატარა კუნძულების უმრავლესობას აქვს მარჯნული წარმოშობა. არქიპელაგის ყველაზე დიდი კუნძულია — მალოლო. კლიმატი კუნძულებზე ტროპიკულია.

გეოგრაფიულად არქიპელაგი შეიძლება დავყოთ ორ ნაწილად: მამანუტა-ი-რა (ქარსქვედა კუნძულები) და მამანუტა-ი-ტაკე (ქარსზედა კუნძულები).
არქიპელაგში შედის შემდეგი კუნძულები:

ისტორია
კუნძულების პირველი ევროპელი აღმომჩენი გახდა ბრიტანელი ზღვაოსანი უილიამ ბლაი, რომელმაც არქიპელაგი აღმოაჩინა 1789 წელს, ცნობილ გემ «ბაუნტიზე» აჯანყებიდან უახლოეს ხანში. 1794 წელს უახლოესი იასავის კუნძულების გვერდით გაცურა გემმა კაპიტან ბაბერის მეთაურობით. სავარაუდოდ მანვე აღმოაჩინა მამანუტის კუნძულების ნაწილი. 1799 წელს კაპიტანმა ბენტლიმ აღმოაჩინა კუნძული მალოლო. მიუხედავად ამისა არქიპელაგი საფუძვლიანად პირველად შეისწავლა ამერიკელმა მკვლევარმა ჩარლზ უილკსმა, რომელიც მასზე იმყოფებოდა 1840 წლის ივლისში. ამასთან კუნძულელები საკმაოდ მტრულად შეხვდნენ უცხოტომელებს, მოკლეს გუნდის ორი წევრი.
იასავა (კუნძული)

იასავა — ფიჯის რესპუბლიკის იასავის კუნძულების ჯგუფის მთავარი კუნძული, წყნარ ოკეანეში. ადმინისტრაციულად კუნძულები შედიან დასავლეთის ოლქის მბის პროვინციის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
კუნძულს უკავია 32 კმ² ფართობი. მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან — 244 მეტრი.

ტურიზმი
ფიჯის მთავრობა დიდი ხნის განმავლობაში ატარებდა ტურისტებისგან დახურულ პოლიტიკას იასავის კუნძულებთან მიმართებაში. მაგრამ 1987 წელს მთავრობამ ნება დართო საკურორტო ზონის მშენებლობას. შედეგად, 1991 წელს იასავის სანაპიროზე გაიხსნა კურორტი, რომლის მესაკუთრეა ავსტრალია.
საძულველი რვა

„საძულველი რვა“ — ამერიკული მისტიკური შავი კომედიური ვესტერნის ჟანრის ფილმი, რომელიც გამოვიდა 2015 წლის 25 დეკემბერს, ძველი, კინოფირების სტანდარტები აღჭურვილი კინოთეატრებისთვის. 31 დეკემბერს ფილმი სტანდარტულ თანამედროვე კინოთეატრებში გამოვიდა. მისი რეჟისორი და სცენარის ავტორია კვენტინ ტარანტინო. მთავარ როლებში არიან სემიუელ ლ. ჯექსონი, კურტ რასელი, ბრიუს დერნი, ჯენიფერ ჯეისონ ლი, უოლტონ გოგინსი, ტიმ როთი, მაიკლ მედსენი, დემიან ბიშირი და ჩენინგ ტატუმი.

ფილმის მოქმედება ვითარდება ამერიკის სამოქალაქო ომიდან რამდენიმე წლის შემდეგ, უაიომინგის შტატში.

როლებში
სემიუელ ლეროი ჯექსონი — მაიორი უორენი
კურტ რასელი — ჯონ რუტ ვეშატელი
ჯენიფერ ჯეისონ ლი — დამნაშავე დეიზი
ბრიუს დერნი — გენერალი
დემიან ბიშირი — მექსიკელი
ვესტერნი

ვესტერნი — ჟანრი კინოში, ტელევიზიაში, რადიოსა და ხელოვნების სხვა დარგებში, რომელშიც მოქმედება ვითარდება საუკუნის ამერიკის შეერთებული შტატების ძველ დასავლეთში .

პირველად ტერმინი „ვესტერნი“ გამოყენებული იყო ოქსფორდის ინგლისურ ლექსიკონში ფილმის (1912) აღსაწერად. ეს ტერმინი წარმოქმნილია ინგლისური სიტყვიდან - დასავლეთი (ვესტერნი ერთადერთი კინოჟანრია, რომელმაც საკუთარი სახელი გეოგრაფიული ადგილმდებარეობიდან მიიღო). ვესტერნი, როგორც ცნება, ძალზე ტევადია: ეს შეიძლება იყოს ეპიკური ტილო რკინიგზის მშენებლობის შესახებ, ყამირი მიწების ათვისების შესახებ, შეიძლება იყოს მიუზიკლი, დრამა, კომედია, დეტექტივი, საშინელებათა ფილმი, ფანტასტიკა და ა.შ. ეს თავისთავად მეტყველებს ამ ჟანრის პოტენციალზე.

პირველ ვესტერნად ედვინ პორტერის მიერ 1903 წელს გადაღებული „მატარებლის დიდი ძარცვა“ ითვლება.

„მატარებლის დიდი ძარცვა“ მიჩნეულია არა მარტო პირველ ვესტერნად, არამედ პირველ ფილმად, რომელსაც გამართული სიუჟეტი ჰქონდა. ამის გარდა, პორტერმა დაამკვიდრა პარალელური მონტაჟი და ამით გადატრიალება მოახდინა კინოხელოვნებაში. მონტაჟის ეს ნაირსახეობა ერთდროულად გვიჩვენებს ორ ან მეტ დამოუკიდებელ მოქმედებას, რომელიც ერთ უწყვეტ მთლიანობად აღიქმება.

ამის შემდეგ, ჟურნალ „-ის“ თქმით, ვესტერნი მსოფლიო მასშტაბით იქცა ორიგინალურ ამერიკულ ხალხურ ოპერად (სხვანაირად მას ცხენის ოპერასაც უწოდებენ). ამერიკულ კინემატოგრაფში არ არსებობს სხვა კინოჟანრი, ასე მჭიდროდ რომ იყოს დაკავშირებული საკუთარი ქვეყნის ისტორიასთან. „ამერიკულმა კულტურამ მოგვცა ორი უნიკალური ჟანრი: ჯაზი და ვესტერნი“,_თქვა ცნობილმა მსახიობმა და რეჟისორმა კლინტ ისთვუდმა.

ამ ჟანრის გმირები ძირითადად არიან კოვბოები (მწყემსები), წვრილი ფერმერები, შერიფები, ბანდიტები, მექსიკელები, ჯარისკაცები და ინდიელები.
ოვალაუ

ოვალაუ — ფიჯის რესპუბლიკის კუნძული, რომელიც მდებარეობს ლომაივიტის კუნძულების ჯგუფში, წყნარ ოკეანეში. ადმინისტრაციულად კუნძული შედის აღმოსავლეთის ოლქის ლომაივიტის პროვინციის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
ოვალაუს კუნძული მდებარეობს წყნარ ოკეანეში ლომაივიტის კუნძულების ჯგუფში, დაახლოებით 20 კმ-ში აღმოსავლეთით კუნძულ ვიტი-ლევუდან და 60 კმ-ში ჩრდილოეთით ქალაქ სუვადან. უახლოესი მატერიკი — ავსტრალია, მდებარეობს დაახლოებით 2800 კმ-ში.

გეოლოგიური თვალსაზრისით, კუნძული წარმოადგენს ძველ ვულკანურ კონუსს ცენტრალური ღრმულით, რომელიც გარშემორტყმულია ქედებით, მდინარეებით, ჭაობებით, ტბებით და წარმოადგენს ვულკანურ კრატერს.

მოსახლეობა
ოვალაუს კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს დაახლოებით 9000 ადამიანს, ანუ ლომაივიტის პროვინციის მოსახლეობის საერთო რაოდენობის დაახლოებით ნახევარს. კუნძულზე მდებარეობს ქალაქი ლევუკა. ქალაქი დაარსებულია დაახლოებით 1820 წელს ევროპელი დასახლებულების და ვაჭრების მიერ და ფიჯის კუნძულებზე თანამედროვე ტიპის პირველი ქალაქია. 1871 წლიდან 1877 წლამდე პერიოდში ლევუკა იყო ჯერ ფიჯის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს დედაქალაქი, ხოლო შემდეგ ბრიტანეთის იმპერიის ფიჯის კოლონიის დედაქალაქი (დედაქალაქის ოფიციალური გადატანა სუვაში მოხდა 1882 წელს).
ორბიტალური პერიოდი

ორბიტალური პერიოდი, სინოდური პერიოდი — დრო, რომელიც ერთ ობიექტს სჭირდება ერთი სრული ბრუნის შესასრულებლად მეორე ობიექტის მიმართ.

როდესაც ახსნის გარეშეა ნახსენები ასტრონომიაში, ეს უკავშირდება ასტრონომიული ობიექტის ბრუნვის სიდერულ პერიოდს, რომელიც ვარსკვლავების შესაბამისად გამოითვლება.

არსებობს რამდენიმე ტიპის ორბიტალური პერიოდი მზის გარშემო მოძრავი ობიექტებისთვის (ან სხვა ციური სხეულებისთვის):

სიდერული პერიოდი არის დროებითი ციკლი, რომელიც ობიექტს ერთი სრული ორბიტისთვის სჭირდება სხვა ვარსკვლავებთან მიმართ. ეს არის ორბიტალური პერიოდი ინერციულ (უძრავი) ათვლის სისტემაში.

სინოდური პერიოდი არის დროებითი ინტერვალი, რომელიც ობიექტს ერთსა და იმავე ადგილას სხვა ორი ან მეტი ობიექტის მიმართ ხელახალი გამოჩენისთვის სჭირდება, მაგალითად: როდესაც დედამიწიდან დანახული მთვარე მზის მიმართ უბრუნდება განათების იმავე ფაზას. სინოდური პერიოდი არის დრო, რომელიც გადის ორ მომდევნო კავშირს შორს მზე-დედამიწის ხაზთან ერთად წრფივი განლაგებით. სინოდური პერიოდი განსხვავებდა სიდერული პერიოდისგან დედამიწის მზის გარშემო ბრუნვის გამო.

დრაკონული პერიოდი არის დრო, რომელიც გადის ობიექტის ორ გზას შორის აღმავალი კვანძის მეშვეობით — ობიექტის ორბიტის წერტილი, სადაც ის კვეთს ეკლიპტიკას სამხრეთიდან ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს მიმართულებით. ეს პერიოდი სიდერული პერიოდისგან განსხვავდება, რადგან ობიექტის ორბიტალური სიბრტყე და ეკლიპტიკის სიბრტყე პრეცესიას აკეთებს უძრავი ვარსკვლავების შესაბამისად, ამიტომ მათი გადაკვეთა, კვანძების მონაკვეთები, ასევე პრეცესირებენ უძრავი ვარსკვალვების შესაბამისად. მიუხედავად იმისა, რომ ეკლიპტიკის სიბრტყე ხშირად უძრავია იმ პოზიციაზე, რომელიც მას უკავია სპეციფიკურ ეპოქაში, ობიექტის ორბიტალური სიბრტყე მაინც პრეცესირებს, რის გამოც დრაკონული პერიოდი სიდერულისაგან განსხვავდება.

ანომალიური პერიოდი არის დრო, რომელიც გადის ობიექტის ორ გზას შორის მის პერიაფსისში (მზის სისტემის პლანეტების შემთხვევაში მას პერიჰელიუმი ეწოდება) — უახლოესი წერტილი მის დედავარსკვლავთან (ან პლანეტასთან თანამგზავრის შემთხვევაში). ის სიდერული პერიოდისგან განსხვავდება, რადგან ობიექტის დიდი ნახევარღერძი ჩვეულებრივ წინ იწევა ნელ-ნელა.

მზის სისტემის პლანეტების ორბიტალური პერიოდი
ხორბალოს კოშკი

ხორბალოს კოშკი — კოშკი მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხორბალოში. სოფლის აღმოსავლეთით 2 კმ-ზე, მინდორში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი გეგმით თითქმის კვადრატულია (7,3 6,9 მ), ნაგებია საშუალო ზომის რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. კედლები შიგნიდან შელესილი ყოფილა. შემორჩენილია მხოლოდ პირველი სართულის კედლები (სიმაღლე 2,3-2,7 მ). შესასვლელი (შემორჩენილია წირთხლების მცირე ნაწილი) სამხრეთიდან ჰქონია.
ხორხელის კოშკი

ხორხელის კოშკი — კოშკი მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხორხელში. ალაზნის ვაკეზე, მდინარე ხოდაშნისხევის (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას, ახმეტიდან 14 კილომეტრზე. კოშკი დგას სოფლის აღმოსავლეთით 450 მეტრზე. თარიღდება საუკუნის მეორე ნახევრით.
კოშკი გარედან მრგვალია (გარე დიამეტრი ფუძესთან 8 მ) და ზემოთკენ თანდათან ვიწროვდება. ნაგებია შერჩეული რიყის ქვის სწორხაზოვანი რიგებით. შემორჩენილია მხოლოდ სართულნახევარი.

პირველი სართული რვაწახანგა ოთახია. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. კარი შეისრული თაღითაა გადახურული და გარედან ჩასმულია კედლის ოდნავ შეღრმავებულ სწორკუთხა არეში, რომელსაც აგურის საფეხუროვანი ფრიზი აქვს. დანარჩენი შვიდი წახნაგიდან ერთში მეორე სართულზე ასასვლელი კიბის უჯრედში შესასვლელია, ერთში ბუხარი, ხუთში - ღრმა შეისრულთაღოვანი თითო ნიში, რომლებსაც წახნაგის თითქმის მთელი სიგანე უჭირავთ. მათგან სამში თითო სათოფურია, დანარჩენები ყრუა. სართული დადაბლებული პროპორციების გუმბათოვანი კამარითაა გადახურული. კამარაში ორი სარკმელია. მათი ხვრელობები გარეთკენ მკვეთრად მაღლდება. პირველი სართული მეორეს უკავშირდებოდა კედელში მოწყობილი კიბით, კიბის უჯრედში შესასვლელი მაღალია და შეისრული თაღი ხურავს. მეორე სართული კვადრატული ოთახია, შემორჩენილი კედლები ყრუა. გარედან კოშკის კედელი მობათქაშებულია. შესასვლელის თავზე, აგურის წყობით მაღალი, შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული.
ბასოს კოშკი

ბასოს კოშკი — კოშკი მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტში, თუშეთში, ნასოფლარ ბასოს განაპირას, სამხრეთით. ახმეტიდან დაახლოებით 120-130 კილომეტრის მანძილზე. თარიღდება - საუკუნეებით.

კოშკი ექვსართულიანია, გეგმით ოთხკუთხა (5,6 5,15 მ, შემორჩენილი სიმაღლე 11,5 მ), ნაგებია ფიქლით, წყობა მშრალია. ყველა სართული პირველისა და ბოლოს გარდა, ნაკელნარევი თიხითაა შელესილი. ძეგლი დაზიანებულია: ჩამონგრეულია სახურავი და სართულშუა გადახურვა.

პირველ სართულზე შესასვლელი სამხრეთიდანაა. მეორე სართულის სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სარკმელია, ხოლო ჩრდილოეთ კედელში – სათოფური. მესამე სართულის სამხრეთ კედელში მიწიდან 3,5 მეტრის სიმაღლეზე კარია. ამავე სართულზე, დასავლეთ კედელში, სარკმელია, აღმოსავლეთ კედელში – სათოფური, ჩრდილოეთისაში – დიდი ნიში. მეოთხე სართულზე კარი აღმოსავლეთიდანაა, მიწიდან 3,6 მეტრის სიმაღლეზე. სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სარკმელია, ჩრდილოეთ კედელში – ერთი სათოფური. მეხუთე სართულის ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ კედლებში ორ-ორი სათოფურია, სამხრეთისაში – ერთი, დასავლეთისაში – სარკმელი და სათოფური. მეექვსე სართულზე (ოთხივე კედელზე) სალოდეებია. სართულები ერთმანეთთან ხის მისადგმელი კიბეებით ყოფილა დაკავშირებული.
შეპყრობილი (2014 წლის ფილმი)

შეპყრობილი — 2014 წლის ამერიკული ფილმი. ფილმი ასახავს ახალგაზრდა სტუდენტი დრამერისა და პერფექციონისტი პედაგოგისა და დირიჟორის ურთიერთობას. ჯონათან კიმბლ სიმონსი გახდა ოქროს გლობუსისა და ოსკარის მფლობელი მამაკაცის მეორეხარისხოვანი როლის საუკეთესო შესრულებისთვის. ფილმმა ასევე მოიგო ოსკარი საუკეთესო მონტაჟისა და ხმისთვის.