სამბალპური

სამბალპური ― მეხუთე უდიდესი ქალაქი ინდოეთის შტატ ოდიშაში. მდებარეობს მდინარე მაჰანადის ნაპირებზე. 2011 წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქის მოსახლეობა 335 761 ადამიანს შეადგენს. სამბალპურის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია პრეისტორიული დასახლებები. ქალაქში აწარმოებენ ამავე სახელწოდების მქონე სარის 

მიმოხილვა
ქალაქში მრავალი ტაძარი, ისტორიული შენობა და პარკი მდებარეობს. საგანმანათლებლო დაწესებულებებს შორისაა: სამბალპურის უნივერსიტეტი, ვეერ სურენდრა საის სამედიცინო მეცნიერებათა და კვლევების ისტიტუტი, ვეერ სურენდრა საის ტექნოლოგიების უნივერსიტეტი, სამბალპურის მენეჯმენტის ინდური ინსტიტუტი, ოდიშის სახელმწიფო ღია უნივერსიტეტი და განგადარ მეჰერის უნივერსიტეტი. სამბალპურში მდებარეობს ჰირაკუდის კაშხალი, აზიის ერთ-ერთი უდიდესი ხელოვნური ტბა. ინდოეთის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ სამბალპურსა და მის შემოგარენში ბევრი კომერციული და სამთავრობო დაწესებულება განთავსდა.

ეტიმოლოგია
სამბალპურის სახელწოდება მომდინარეობს ქალღმერთ სამალესვარის (ორია: େ ାଁ) სეხლიდან, რომელიც რეგიონის მთავარ ღვთაებად ითვლება. რეგიონი, რომელშიც სამბალპური მდებარეობს, უძველესი დროიდან ცნობილია როგორც ჰირახანდა. ქალაქს ასევე მოიხსენიებდნენ როგორც სამბალაკა. პტოლემე მას „სამბალაკს“ უწოდებს.

გეოგრაფია
სამბალპურის გეოგრაფიული კოორდინატებია: ჩრდ. 21°.27' განედი და აღმ. 83°.58' გრძედი. ქალაქის საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან 150.75 მეტრია. სამბალპური სეისმური აქტივობის ზონას მიეკუთვნება.

სამბალპური მდინარე მაჰანადის სანაპიროზეა გაშლილი. მდინარე ქალაქის დასავლეთით მიედინება და ბურლას სამბალპურისა და ჰირაკუდისგან გამოყოფს. ჰირაკუდის კაშხალი სამბალპურის ზემოთ მდებარეობს. ქალაქის ფარგლებშია მოქცეული პატარა ნაკრძალი ბუდარაჯა.

კლიმატი
სამბალპურის კლიმატი ცხელი და მშრალი ზაფხულით ხასიათდებდა, რომელსაც ტენიანი მუსონები და ცივი ზამთარი მოსდევს. ცხელი სეზონი მარტის პირველი კვირიდან იწყება და ივნისის მეორე ნახევრამდე გრძელდება. მაისში ტემპერატურა 47 °-მდე (117 °) იზრდება, დეკემბერში კი 5 °-მდე (41 °) ეცემა. სამბალპურში ნალექების დიდი ნაწილი სამხრეთ-დასავლეთ მუსონის დროს მოდის. ყველაზე სასიამოვნო პერიოდი ოქტომბრიდან თებერვლამდეა, რომლის დროსაც ტენიანობა და სიცხე მინიმალურ დონეზეა. ამ პერიოდში ტემპერატურა 30 °-ზე (86 °) დაბალი და ღამით 20 °-მდე (68 °) ეცემა. ამ სეზონს ცხელი ზაფხული მოსდევს, რომელიც მარტიდან მაისამდე გრძელდება. ზაფხულს მუსონების სეზონი მოსდევს. 1982 წლიდან არსებული მონაცემების მიხედვით, სამბალპურში ციკლონები არ ფიქსირდება. მუსონების დაწყებამდე 53 კმ/სთ-ში სიჩქარის მქონე ძლიერი ქარების წარმოქმნის რისკია. ფარდობითი ტენიანობის მაჩვენებელი მაღალია წვიმების სეზონის დროს და ჩვეულებრივ, 75%-ს აღემატება. წვიმების სეზონის შემდეგ ტენიანობის მაჩვენებელი იკლებს და ამინდი უფრო მშრალი ხდება. სამბალპურის მონახულებისთვის საუკეთესო დრო სექტემბრიდან მარტამდეა. ნალექიანობის უმაღლესი მაჩვენებელი 1982 წელს დაფიქსირდა და 581.9 მმ შეადგინა, რომელიც 2010 წლის სექტემბრამდე რეკორდული მაჩვენებელი იყო ოდიშის მასშტაბით. სამბალპურის ტერიტორია მდინარე მაჰანდის წყალდიდობის ზონაშია მოქცეული.

დემოგრაფია
სამბალპურს მუნიციპალიტეტის სტატუსი აქვს და სამბალპურის მუნიციპალური კორპორაციის ტერიტორიას მიეკუთვნება. 2011 წლის აღწერის მიხედვით, სამბალპურის მოსახლეობა 183 383 ადამიანს შეადგენს, ხოლო ურბანული მოსახლება 269 575 ადამიანს (138 826 კაცი და 130 749 ქალი), რომელიც ბურლასა და ჰირაკუდის მოსახლეობასაც მოიცავს. სამბალპურის მოსახლეობის წერა-კითხვის ცოდნის დონე 85.69%-ის ტოლია: მამაკაცებს შორის 90.3%, ხოლო ქალებს შორის ― 80.92%.

ტურიზმი
ჰირაკუდის კაშხალი, რომელიც 1956 წელს აიგო მდინარე მაჰანადიზე, სამბალპურიდან 15 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს და მთავარი ტურისტული დანიშნულების ადგილია. მისი სიგრძე 26 კმ-ია და ერთ-ერთი უგრძესი კაშხალია მსოფლიოში. მისი ზედაპირის ფართობი 743 კმ²-ია, სანაპიროს ხაზის სიგრძე კი 640 კმ-ს აღემატება და ერთ-ერთი უდიდესი ხელოვნური ტბაა აზიაში. ზამთარში კაშხალი უამრავ გადამფრენ ფრინველს იზიდავს.

სამბალპურიდან 25 კმ-ში ჰუმის დახრილი ტაძარი მდებარეობს, რომელიც საუკუნეში აიგო და 47 გრადუსით დასავლეთითაა გადახრილი.

ქალღმერთ სამალესვარის მთავარი ტაძარი სამალესვარის ტაძარია, რომელიც მდინარე მაჰანადის ნაპირებზე მდებარეობს. ქალაქს სახელი სწორედ ამ ქალღმერთის პატივსაცემად ეწოდა.