მომუნ აბდულ გაიუმი

მომუნ აბდულ გაიუმი (; დაბადებით აბდულა მომუნ ხაირი; დ. 29 დეკემბერი, 1937) — მალდიველი სახელმწიფო მოღვაწე, დიპლომატი და მკვლევარი, რომელიც იყო მალდივების მესამე პრეზიდენტი 1978-2008 წლებში. მანამდე მსახურობდა ტრანსპორტის მინისტრად 1977-1978 წლებში და მალდივის მუდმივ წარმომადგენლად გაეროში 1976-1977 წლებში. ექვსი საპრეზიდენტო ვადით არჩევის შემდეგ გაიუმი გახდა ადამიანი, რომელიც აზიაში ყველაზე დიდხანს იყო პრეზიდენტის თანამდებობაზე.

გაიუმი დაიბადა და გაიზარდა მალეში. ნიგერიაში აჰმადუ ბელოს უნივერსიტეტში მოღვაწეობის შემდეგ, 1971 წელს დაბრუნდა მალდივში და ამინიას სკოლაში მუშაობდა მასწავლებლად. შემდეგ დაინიშნა სამთავრობო სამანქანო დეპარტამენტის მენეჯერად. 1973 წელს იმდროინდელი პრეზიდენტ ნასირის პოლიტიკის კრიტიკისთვის იგი დააკავეს. შემდეგ გაასახლეს მაკუნუჰუში ოთხი წლით, მაგრამ ხუთი თვის შემდეგ გაათავისუფლეს ამნისტიის ფარგლებში. 1974 წელს კვლავ დააპატიმრეს ნასირის პოლიტიკის კრიტიკისთვის, მაგრამ 50 დღიანი პატიმრობის შემდეგ გაათავისუფლეს და 1975 წელს დაინიშნა სპეციალურ მდივნად პრემიერ-მინისტრის აპარატში.

გაიუმი იყო მალდივის ელჩის მოადგილე შრი-ლანკაში და დაინიშნა ტრანსპორტის მინისტრის მოადგილედ მინისტრ ჰასან ზარეერის დაქვემდებარებაში. 1976 წელს დაინიშნა მალდივის მუდმივ წარმომადგენლად გაეროში. ტრანსპორტის მინისტრის პოსტის გათავისუფლების შემდეგ, გაიუმი დანიშნეს ამ თანამდებობაზე. პრეზიდენტ ნასირის მიერ არჩევნებში თავის კანდიდატურის წამოუყენებლობის შემდეგ, მოქალაქეთა კრებამ გაიუმი აირჩია კანდიდატად. 1978 წლის ივლისში გაიუმმა მოიგო საპრეზიდენტო არჩევნები 92,96 % ხმით.

მის ადმინისტრაციაში ეკონომიკური პოლიტიკა პრიორიტეტს ანიჭებდა ინფრასტრუქტურის განვითარებასა და ტურიზმს, რამაც მნიშვნელოვნად გაზარდა ქვეყნის ეკონომიკური ზრდა. მან გაატარა საგანმანათლებლო რეფორმები, რომლებმაც გაზარდა დაწყებით და საშუალო განათლებაზე ხელმისაწვდომობა, გაუმჯობესა ჯანდაცვა ახალი სამედიცინო დაწესებულებების გახსნით. პოლიტიკური არეულობისა და დემოკრატიის გაფართოების მოთხოვნების საპასუხოდ, გაიუმი იწყებს კონსტიტუციურ რეფორმებს, რომლებიც გადადიოდა საპრეზიდენტო სისტემიდან ნახევრად-საპრეზიდენტო სისტემაზე, პოლიტიკური მონაწილეობისა და გამჭვირვალობის გასაზრდელად. თუმცა, მისი პრეზიდენტობა კრიტიკის ქვეშ იყო პოლიტიკური თავისუფლებების შეზღუდვისა და ოპოზიციის ჩახშობის გამო. 1988 წლის გადატრიალების მცდელობამ ხელი შეუწყო შეიარაღებული ძალების გაძლიერებას. 2004 წლის წყალდიდობამ მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა მის ადმინისტრაციაზე, რამაც გამოიწვია მთლიანი შიდა პროდუქტის 62 %-ის დაკარგვა და თითქმის ორი ათწლეულის განმავლობაში მიღწეული განვითარების გაუქმება, რამაც გარდაქმნა მისი პოლიტიკა და მოითხოვა მასშტაბური აღდგენითი სამუშაოები. მიუხედავად გამოწვევებისა, გაიუმის ხანგრძლივი პრეზიდენტობა, მკაცრი პოლიტიკა და ადამიანის უფლებების დარღვევები მას დიქტატორის რეპუტაციას სძენდა.

2008 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მოჰამედ ნაშიდის მიერ დამარცხების შემდეგ, რაც მალდივის პირველი მრავალპარტიული არჩევნები იყო, გაიუმი დაბალი საჯარო პროფილის გახდა. 2018 წელს გაიუმი დააპატიმრეს მთავრობის დამხობის შეთქმულების ბრალდებით, 2018 წლის პოლიტიკური კრიზისის ფარგლებში და მიესაჯა 19-თვიანი პატიმრობა მართლმსაჯულების ხელშეშლისთვის პოლიციასა და სასამართლოსთან თანამშრომლობაზე უარის გამო. 2018 წლის სექტემბერში მოათავსეს საშინაო პატიმრობაში ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო და გაათავისუფლეს პირობით იმავე თვეში. 2018 წლის ოქტომბერში გამართლდა ყველა ბრალდებისგან.

ადრეული ცხოვრება
მაუმუნ აბდულ გაიუმი დაიბადა როგორც აბდულა მამუნ ხაირი 1937 წლის 29 დეკემბერს, მამამისის სახლში მაჩანგოალჰში, მალეში. იგი იყო აბდულ გაიუმ იბრაჰიმისა და ხადიჯა მუსას პირველი შვილი. მისი მამა იყო იურისტი და მე-7 გენერალური პროკურორი მალდივში 1950-1951 წლებში. გაიუმი მოდის ჰილალისა და დჰიამიგილის დინასტიებიდან, არაბული და აფრიკული წარმოშობით.

განათლება
10 წლის ასაკში, 1947 წელს, გაიუმს მიეცა სამთავრობო სტიპენდია კაიროში სასწავლებლად. 1948 წლის არაბ-ისრაელის ომის გამო, იგი ორ ნახევარ წელს გაატარებს კოლომბოში, შრი-ლანკაში, სადაც სწავლობს ბუონა-ვისტას კოლეჯში გაბლეში და როიალ-კოლეჯში კოლომბოში. გაიუმი ჩავა კაიროში 1950 წლის 6 მარტს, 12 წლის ასაკში. ალ-აზჰარის უნივერსიტეტში ყოფნის დროს, გაიუმი ასევე ექვს თვეს ატარებს არაბული ენის შესწავლაზე და შემდგომ უერთდება ფაკულტეტს, რომელსაც ამთავრებს 1966 წელს. ამასთან, მან მიიღო მეორეული დონის სერთიფიკატი ინგლისურ ენაში კაიროს ამერიკული უნივერსიტეტიდან.

პოლიტიკა
გაიუმი მალდივის რესპუბლიკის მესამე პრეზიდენტი გახდა 1978 წლის 11 ნოემბერს, 12:00 საათზე. და ამ ტანამდებობაზე დარჩა ექვსი ვადით, 2008 წლამდე. 2008 წლის საპრეზიდენტო არჩვენებში დაამარცხა მოჰამედ ნაშიდმა.

მოჰამედ ნაშიდის ინაუგურაციის შემდეგ 2008 წლის 11 ნოემბერს, გაიუმი გადავიდა საკუთარ კერძო რეზიდენციაში მალეში. გაიუმი რეგულარულად ჩნდებოდა სხვადასხვა ღონისძიებებზე მალეში, სანამ 2018 წელს არ დააპატიმრეს.

2010 წელს გაიუმმა დააარსა არაკომერციული ორგანიზაცია "მომუნ ფაუნდეიშენი" მალდიველი ხალხის საარსებო პირობების გაუმჯობესებისთვის, გამოიყენა საკუთარი რესურსები, კონტაქტები და გამოცდილება.

2010 წლის თებერვალში გაიუმმა გამოაცხადა, რომ ტოვებს მალდივის პოლიტიკას.

2018 წლის 13 ივნისს გაიუმს მიესაჯა 19 თვიანი პატიმრობა "მართლმსაჯულების ხელშეშლისთვის" პოლიციასა და სასამართლოსთან თანამშრომლობაზე უარის გამო. 2018 წლის სექტემბერში მიუსაჯეს შინაპატიმრობა ჯანმრთელობის პრობლემების გამო. 2018 წლის 30 სექტემბერს გაიუმი გირაოს საფუძველზე გათავისუფლდა, ხოლო 18 ოქტომბერს სასამართლომ გაამართლა.

ოჯახი
1965 წელს, 27 წლის ასაკში, გაიუმმა გაიცნო 15 წლის ნასრინა იბრაჰიმი კაიროში, სადაც ის სწავლობდა. ოთხი წლის შემდეგ, 1969 წლის 14 ივლისს, წყვილი დაქორწინდა კაიროში. ამის შემდეგ ისინი გადავიდნენ ნიგერიაში, რათა გაიუმს სწავლა გაეგრძელებინა აჰმადუ-ბელოს უნივერსიტეტში.

ქორწინებიდან ერთი წლის შემდეგ, 1970 წლის 20 მარტს, მაუმუნ აბდულ გაიუმს და ნასრინას პირველი შვილები, ტყუპები დუნია და იუმნა შეეძინათ. მათი პირველი ვაჟი, აჰმედ ფარისი, 1971 წლის 31 მარტს მალეში დაიბადა, ხოლო მეორე ვაჟი, მოჰამედ ღასანი, 1980 წლის 12 ივნისს, გაიუმის საპრეზიდენტო პერიოდში.