iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბესიკ ქუთათელაძე

ბესიკ ქუთათელაძე (დ. 1 ივლისი, 1958 — გ. 27 ივნისი, 1992) — ქართველი პოლიტიკოსი, სამხედრო მოღვაწე.

დაამთავრა თბილისის ფიზიკური კულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი. 1979-1980 წლებში იყო საჩხერის სპორტული სკოლის მწვრთნელი, 1982-1984 წლებში იყო საჩხერის პროფესიულ-ტექნიკური სასწავლებლის ფიზიკური აღზრდის ხელმძღვანელი, 1984 წლიდან საჩხერის სპორტული კომპლექსის დირექტორი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). ბესიკ ქუთათელაძემ 1991 წელს ჩამოაყალიბა საჩხერეში ერთ-ერთი პირველი საჯარისო შენაერთი, რომელსაც ეწოდა „იმერეთის სადროშო“, იყო ამ შენაერთის მეთაური. შემდგომში საქართველოს რესპუბლიკის თავდაცვის მინისტრის მოადგილე, ეროვნული გვარდიის სარდლის მოადგილე. აქტიურ მონაწილეობას ღებულობდა საქართველოს ერთიანობისათვის წარმოებულ ბრძოლებში (1991-1992 წწ., სამაჩაბლო). 1992 წლის 13 ივნისს ქალაქ გორში რუსეთის სამხედრო ძალებთან შეტაკების დროს ბესიკ ქუთათელაძე მძიმედ დაიჭრა და 27 ივნისს გარდაიცვალა. დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის პირველი ხარისხის ორდენით. ბესიკ ქუთათელაძის სახელი მიენიჭა თავდაცვის სამინისტროს საჩხერის სამთო მომზადების სკოლას.
დავით ქვათაძე

დავით ქვათაძე (დაბადების თარიღი უცნობია) — ქართველი სპორტსმენი (სასტენდო და ტყვიის სროლა). 1995 წელს საქართველოს ნაკრების შემადგენლობაში მსოფლიო თასის ვერცხლის პრიზიორი. მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის მფლობელი (1995, ნიქოზია, კვიპროსი).

ბიოგრაფია
2021 წლის ივნისში ვარკეთილის სასროლეთზე სასტენდო სროლაში გამართულ შოთა თავაძის სახელობის თასის გათამაშებაში, რომელიც მოყვარულებსა და პროფესიონალებს შორის ჩატარდა და რომელშიც ქვეყნის თითქმის ყველა წამყვანმა მესტენდურმა იასპარეზა, დავით ქვათაძემ 106 ქულით ვერცხლის მედალი მოიპოვა.

2022 წლის იანვარში კვიპროსულ ლარნაკაში სასტენდო სროლაში გრან-პრის გათამაშება ჩატარდა, სადაც სხვადასხვა კატეგორიაში შვიდმა ქართველმა მსროლელმა მიიღო მონაწილეობა — უფროსებში, ვეტერანებსა და ახალგაზრდებში. საქართველოს წარმომადგენლები კვიპროსზე ორ ვერცხლის მედალს დაეუფლნენ — ვეტერანებს შორის და გუნდურ ასპარეზობაში.

ვეტერანებში წარმატებით იასპარეზა დავით ქვათაძემ, რომელიც 111 ქულით მეორე ადგილზე გავიდა. ასეთივე წარმატება ქართველმა სპორტსმენებმა გუნდურ ტურნირშიც მოიპოვეს, რომელშიც მამა-შვილი დავით და გივი ქვათაძეები შედიოდნენ რომან გოგოლაძესთან ერთად. მათ საკვალიფიკაციო ეტაპში იმარჯვეს, თუმცა ფინალური სერია მასპინძლებთან დათმეს და ვერცხლის მედალი მოიპოვეს.

2022 წლის 13 მარტს ნიქოზიაში მიმდინარე მესტენდურთა მსოფლიოს თასის ეტაპში მრგვალ სტენდზე მსროლელები ჩაებნენ. ტურნირის 103 მონაწილეს შორის სამმა ქართველმა სპორტსმენმაც იასპარეზა: რომან გოგოლაძემ და მამა-შვილმა — დავით და გივი ქვათაძეებმა.

ძირითადი შედეგები
ნათელა ქუთელია

ნათელა ქუთელია (დ. 18 აგვისტო, 1928 — გ. 2014) — ქართველი ენათმეცნიერი, პედაგოგი, პოლიტიკოსი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი. პროფესორი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასავლეთ ევროპის ფაკულტეტი ინგლისური ენის სპეციალობით, ასპირანტურა ზოგადი ენათმეცნიერების სპეციალობით. 1954 წლიდან კითხულობდა ლექციებს უნივერსიტეტში ზოგადი ენათმეცნიერების მიმართულებით. 2 მონოგრაფიის, 3 წიგნისა და მრავალი სამეცნიერო სტატიის ავტორია. საკანდიდატო დისერტაციის თემა „ჰარმონიულ ხშულთა ორი სისტემა ქართულ ენაში (ექსპერიმენტალური გამოკვლევა)“, დაიცვა 1955 წელს. სადოქტორო დისერტაციის თემა „ლაზურის ფონემატური სტრუქტურა, სეგმენტური ფონემები და ფონემათა ჯგუფები: პარადიგმატიკა და სინტაგმატიკა“, დაიცვა 1986 წელს. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
რუსლან ღონღაძე

რუსლან ღონღაძე (დ. 23 მაისი, 1944, საჩხერე — გ. 4 აგვისტო, 1993) — ქართველი არქიტექტორი, პოლიტიკოსი, რეჟისორი, სცენარისტი.

1968 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის არქიტექტურის ფაკულტეტი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). მისი შვილი იყო ჟურნალისტი გიორგი ღონღაძე.
ვალერიან ბაქრაძე

ვალელრიან მინას ძე ბაქრაძე (დ. 18 სექტემბერი, 1901, სოფ. სევა, რაჭის მაზრა, ქუთაისის გუბერნია — გ. 3 აპრილი, 1971, თბილისი, საქართველოს სსრ) — საბჭოთა პარტიული მოღვაწე. სკკპ წევრი 1921 წლიდან.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1901 წელს დაიბადა ქუთაისის გუბერნიის სოფელ სევაში. 1911 წელს დაამთავრა ერთლიანი სოფლის სკოლა. შრომითი საქმიანობა დაიწყო 1911 წლიდან თბილისის მუსიკალური ინსტრუმენტების ფაბრიკაში. 1921-1923 წლებში წითელი არმიის რიგებში იყო. 1924 წლის აგვისტოში მონაწილეობდა მუხრანის რაიონში მოქმედი ქაქუცა ჩოლოყაშვილისა ლელო ჩიქოვანის რაზმის წინააღმდეგ ბრძოლაში. 1924-1930 წლებში მუშაობდა საქართველოს კომუნისტური პარტიის მუხრანის რაიკომის მდივნად, დუშეთის სამაზრო კომიტეტის მდივნად, ცენტრალური კომიტეტის ინსტრუქტორად, კახეთის საოლქო კომიტეტის მდივნად. 1930-1931 წლებში სწავლობდა საკავშირო კპ(ბ) ცკ-თან არსებულ მარქსიზმ-ლენინიზმის კურსებზე. 1931-1937 წლებში იყო პარტიის ცენტრალური კომიტეტის განყოფილების გამგე, თბილისის მშრომელთა დეპუტატების საბჭოს თავმჯდომარე, საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის მეორე მდივანი, 1938-1947 წლებში იყო საქართველოს სსრ სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარე. შემდგომ წლებში მთელ რიგ საპასუხისმგებლო თანამდებობებზე მუშაობდა საბჭოთა და სამეურნეო აპარატებში. მსოფლიო ომის პერიოდში, 1942-1943 წლებში, იყო ამიერკავკასიის ფრონტის 46-ე არმიის სამხედრო საბჭოს წევრი. სხვადასხვა დროს არჩეული იყო საქართველოს სსრ ცაკის პრეზიდიუმის წევრად, კომპარტიის ამიერკავკასიის სამხარეო კომიტეტის წევრად. საკავშირო კპ(ბ) და ყრილობებზე აირჩიეს პარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრობის კანდიდატად. იყო სსრკ - მოწვევების და საქართველოს სსრ - მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. მიღებული აქვს სახელმწიფო, მათ შორის საბრძოლო ჯილდოები.
ეთერ ყაველაშვილი

ეთერ ყაველაშვილი (დ. 25 მარტი, 1948) — ქართველი პოლიტიკოსი.

განათლება აქვს საშუალო-სპეციალური წიგნსაქონელმცოდნე. 1972 წლიდან მუშაობდა „საქწიგნში“ სხვადასხვა თანამდებობებზე. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“. ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
ანრი ყრუაშვილი

ანრი ყრუაშვილი (დ. 25 დეკემბერი, 1933, სოფ. ბუგეული, ახლანდ. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი — გ. 8 იანვარი, 2022) — ქართველი არქიტექტორი.

1958 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტი.

სხვადასხვა დროს საპროექტო ინსტიტუტების „თბილქალაქპროექტის“, „თბილზნიეპის“, „საქქალაქმშენსახპროექტის“ არქიტექტორი, შემოქმედებით გაერთიანება „არქფონდის“ მთავარი არქიტექტორი, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის მასწავლებელი. 1990–1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“. ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
თამაზ ყურაშვილი (ექიმი)

თამაზ ყურაშვილი (დ. 17 ივნისი, 1937, თბილისი, — გ. 18 აპრილი, 2026) — ქართველი ექიმი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1960-1967 წლებში იყო ტყიბულის მაღაროთსამმართველოს სამედიცინო-სანიტარიული ნაწილის ექიმი, რაიონული საავადმყოფოს ექიმი-ორდინატორი, რუსთავის საქალაქო საავადმყოფოს ექიმი, თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ასპირანტი, ლაბორანტი, 1967 წლიდან იყო საქართველოს რესპუბლიკის ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს პედიატრიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის მეცნიერ-მუშაკი, განყოფილების ხელმძღვანელი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
ნუგზარ შავთვალაძე

ნუგზარ შავთვალაძე (დ. 10 აპრილი, 1948) — ქართველი პოლიტიკოსი.

1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“. ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
იოსებ კოჭლამაზაშვილი

იოსებ დიმიტრის ძე კოჭლამაზაშვილი (დ. 1906 — გ. 1969) — საბჭოთა პარტიული მოღვაწე. სკკპ წევრი 1924 წლიდან.

ბიოგრაფია
1938 წელს იყო თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე. 1932-1937 წლებში იყო საქართველოს კპ ტყიბულისა და გურჯაანის რაიკომების, აჭარის საოლქო კომიტეტისა და ბათუმის საქალაქო კომიტეტის მდივანი, 1938 წელს – საქართველოს კპ ცკ–ის მეორე მდივანი. 1938 წლის ივლისიდან საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე. 1943-1955 წლებში საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე, საქართველოს მეცხოველეობის, ვაჭრობის, ხორცისა და რძის მრეწველობის მინისტრი, საქართველოს პროფკავშირთა რესპუბლიკური საბჭოს თავმჯდომარე. არაერთხელ იყო არჩეული თბილისის საქალაქო საბჭოსა და რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. საქართველოს სსრ და სსრკ - მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. 1955-1969 წლებში მოღვაწეობდა თსუ ეკონომიურ ფაკულტეტზე. არის მეცნიერული შრომების ავტორი. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
გიორგი შაიშმელაშვილი

გიორგი შაიშმელაშვილი (დ. 8 ოქტომბერი, 1939, სოფელი ნუკრიანი, სიღნაღის რაიონი) — ქართველი არქიტექტორი, მეცნიერი, პოლიტიკოსი.

1963 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტი. 1974-1975 წლებში იყო რომის ურბანისტიკის ინსტიტუტის სტაჟიორი. 1980 წლიდან იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის დოცენტი. 1989-1995 წლებში იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურული გეგმარების კათედრის გამგე. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოში ურბანისტიკის კათედრის დამფუძნებელი და მისი პირველი გამგე. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „ერთობა“, 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“ და 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. 1995-1999 წლებში ხელმძღვანელობდა პარლამენტის ურბანისტიკისა და კულტურული მემკვიდრეობის ქვეკომიტეტებს. 1999-2004 წლებში იყო ევროსაბჭოსთან საკანონმდებლო თანამშრომლობის საპარლამენტო ჯგუფს. 1995-1999 წლებში არჩეული იყო საქართველო-იტალიის საპარლამენტო დელეგაციის თავმჯდომარედ. 2000-2003 წლებში მუშაობდა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ცენტრში „მცხეთის მემკვიდრეობისა და ტურიზმის მასტერგეგმაზე“ ექსპერტად, საერთაშორისო საავტორო ჯგუფის წევრად.
არჩილ გიგოშვილი

არჩილ ალექსანდრეს ძე გიგოშვილი (დ. 1907, თბილისი — გ. 1969) — საბჭოთა პარტიული მოღვაწე. სკკპ წევრი 1927 წლიდან.

ბიოგრაფია
არჩილ გიგოშვილი დაიბადა 1907 წელს ქ. თბილისში, სტამბის მუშის ოჯახში. 1921 წელს მბეჭდავად მოეწყო პოლიგრაფიული მრეწველობის თბილისის საფაბრიკო-საქარხნო სასწავლებელში. 1927-დან 1931 წლამდე იმყოფებოდა ხელმძღავნელ კომკავშირულ სამუშაოზე, 1934-დან 1937-მდე კი პარტიულ სამუშაოზე. 1937 წლიდან 1941 წლამდე იყო საქართველოს სსრ-ის სახელმწიფო კინომრეწველობის დირექტორი.

1941 წლიდან ა. გიგოშვილი მუშაობს სხვადასხვა პასუხსაგებ სამუშაოზე: საქართველოს სს რესპუბლიკის სახალხო კომისართა საბჭოს მუდმივ წარმომადგენლად სსრ კავშირის სახალხო კომისართა საბჭოსთან, ამიერკავკასიის რკინიგზის პოლიტგანყოფილების უფროსად. 1944 წლის ოქტომბერში ა. გიგოშვილი არჩეულ იქნა საქართველოს კპ(ბ) თბილისის ორგანიზაციის ბერიას რაიკომის პირველ მდივნად. 1947 წლს გადაყვანილ იქნა საქართველოს კპ(ბ) ცენტარლური კომიტეტის აპარატში სამუშაოდ, საქართველოს კპ(ბ) ცენტარლური კომიტეტის მდივნის მოადგილედ ვაჭრობისა და საზოგადოებრივი კვების დარგში. გიგოშვილი მუშაობდა საქართველოს კპ(ბ) ცენტარლური კომიტეტის საგეგმო-საფინსო და სავაჭრო განყოფილების გამგედ.

ა. გიგოშვილი დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის, წითელი ვარსკვლავის, „საპატიო ნიშნის“ ორდენებით და სამი მედლით.
ა. გიგოშვილი იყო საქართველოს კპ(ბ) ცენტარლური კომიტეტის წევრი, საქართველოს სს რესპუბლიკის -- და მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. საკავშირო კპ(ბ) წევრი 1927 წლიდან.

ა. გიგოშვილი იყო საქართველოს სსრ-ის მეორე მოწვევის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე.
ქურმუხისწყალი

ქურმუხისწყალი, ქურმუხჩაი — მდინარე აზერბაიჯანში. ალაზნის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს აღმოსავლეთ კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე. წარმოიქმნება მდინარეების ქუნახაისუსა და ჰამამჩაის შეერთების შედეგად. სიგრძე 55 კმ, აუზის ფართობი 562 კმ². საზრდოობს წვიმის (18 %), თოვლისა (38 %) და მიწისქვეშა წყლით (54 %). საშუალო წლიური ხარჯი 10,7 მ³/წმ. დამახასიათებელია ღვარცოფი. ქვემო დინებაში დატოტვილია და გამოყენებულია სარწყავად. მდინარის ხეობაშია ქურმუხის წმინდა გიორგის ეკლესია. ნაპირზეა ქალაქი კახი და სოფელი ილისუ.

ქართველი მეცნიერი ვახუშტი ბატონიშვილი ქურმუხის შესახებ გადმოგვცემს:
გიშისწყალი

გიშისწყალი, აგრიჩაი — მდინარე აზერბაიჯანში. ალაზნის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს აღმოსავლეთ კავკასიონის სამხრეთ კალთებზე, მთა თიქლალიბაშის სიახლოვეს. სიგრძე 134 კმ, აუზის ფართობი 1810 კმ². ზემო დინებაში ეწოდება დაშაღილჩაი და უპირატესად მთის მდინარეა, შემდეგ დაშიუზის ქედის აღმოსავლეთ მხარეს გაედინება, ქვემო დინებაში ალაზნის ვაკეზე იშლება და ალაზანს საქართველოს საზღვრის სიახლოვეს ერთვის. იერთებს მრავალ შენაკადს, ძირითადად მარჯვენა მხრიდან. მდინარეზე 1987 წელს აშენდა აგრიჩაის წყალსაცავი. საშუალო წლიური ხარჯი 21,7 მ³/წმ. ღვარცოფულია. მდინარის ხეობაშია ქართული მართლმადიდებლური ტაძარი გიშის ეკლესია.

ქართველი მეცნიერი ვახუშტი ბატონიშვილი გიშის შესახებ გადმოგვცემს:
ალპერმი

ალპერმი, ალფენოლი ან ალფერი — შენადნობების ერთ-ერთი კლასი, რომელიც შეიცავს 83-90% რკინასა და 10-17% ალუმინს. ძირითადად, ალუმინი შენადნობის მასის 16%-ს შეადგენს. შენადნობი გამოიყენებოდა მეორე მსოფლიო ომში, იაპონელების მიერ, ისინი მას მაგნეტოგადამყვანების დამსამზადებლად იყენებდნენ, რომელიც შეიცავდა 12,7-12,9% ალუმინს. ასევე გამოიყენება რეზისტორების დასამზადებლად.
კატეხისწყალი

კატეხისწყალი, კატეხჩაი — მდინარე საქართველოსა და აზერბაიჯანის საზღვარზე. ალაზნის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს აღმოსავლეთ კავკასიონზე, მთა გუთნის სამხრეთ კალთებზე, ზღვის დონიდან 2840 მ სიმაღლეზე. შესართავის სიმაღლე 187 მ-ზეა. მარჯვნიდან ერთვის მდინარე ვერქეთელი და მუროვჩაი. სიგრძე 54 კმ, აუზის ფართობი 620 კმ², საშუალო წლიური ხარჯი 9,9 მ³/წმ. ჩამონადენის 22 % მოდის წვიმაზე, 25 % თოვლზე, ხოლო 53 % მიწისქვეშა წყლებზე. ზემო დინებაში მიედინება ზაქათალის ნაკრძალის ტერიტორიაზე, სადაც აჩენს ჩანჩქერს. ქვემო დინებაში ვაკის მდინარეა. ღვარცოფულია. მდინარის ხეობაშია კატეხის ეკლესია, აქვეა სოფელი კატეხი.
დომენტი ყულუმბეგოვი

დომენტი სარდიონის ძე ყულუმბეგოვი (ყულუმბეგთი) (; დ. 4 იანვარი, 1955, სოფ. თხინალა, ახლანდ. გორის მუნიციპალიტეტი) — ოსი ისტორიკოსი და პოლიტიკური მოღვაწე. ე. წ. სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის დე ფაქტო მთავრობის თავმჯდომარე 2014–2017 წლებში.

1972 წელს დაამთავრა ცხინვალის სკოლა-ინტერნატი. ამავე წელსვე ჩაირიცხა და 1978 წელს დაასრულა სამხრეთ ოსეთის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორია-უცხოური ენების ფაკულტეტი, 2009 წელს — თანამედროვე ჰუმანიტარული აკადემია, იურისპრუდენციის სპეციალობით. 2000 წელს დონის როსტოვის სახელმწიფო სამსახურის ჩრდილოეთ კავკასიის აკადემიაში გაიარა პროფესიული გადამზადება. საკლასო ჩინი: რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო სამოქალაქო სამსახურის 1-ლი კლასის მრჩეველი; ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკის მე-3 კლასის მრჩეველი.

1978–1979 წლებში იყო თბილგვირაბმშენის საგვირაბო რაზმის საუღელტეხილო ბაზის მუშა; 1980–1983 წლებში — საქართველოს ალკკ სამხრეთ ოსეთის საოლქო კომიტეტის ინსტრუქტორი, ჯგუფის გამგე და განყოფილების გამგე; 1983–1985 წლებში — საქართველოს ალკკ ცხინვალის საქალაქო კომიტეტის პირველი მდივანი; 1985–1988 წლებში — საქართველოს ალკკ სამხრეთ ოსეთის სამხარეო კომიტეტის პირველი მდივანი; 1988–1991 წლებში საქართველოს კომუნისტური პარტიის სამხრეთ ოსეთის სამხარეო კომიტეტის განყოფილების გამგე; 1992–2000 წლებში — ჩრდილოეთ ოსეთის სამიგრაციო სამსახურის უფროსი ინსპექტორი, განყოფილების გამგე, ხელმძღვანელის მოადგილე, ხელმძღვანელის პირველი მოადგილე; 2000–2006 წლებში — ჩრდილოეთ ოსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიგრაციის საკითხების სამმართველოს ხელმძღვანელის მოადგილე; 2006 წელს — ჩრდილოეთ ოსეთის შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიგრაციის საკითხების სამმართველოს განყოფილების უფროსი; 2006 წლის 10 ოქტომბრიდან 2009 წლამდე — ჩრდილოეთ ოსეთის მეთაურისა და მთავრობის ადმინისტრაციის შიდა პოლიტიკის სამმართველოს განყოფილების უფროსი.

2009–2012 წლებში იყო ე. წ. სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარის მოადგილე; 2012 წლის მაისიდან 2013 წლის ივნისამდე — სამხრეთ ოსეთში რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის წარმომადგენლის თანაშემწე. 2013 წლის ივნისიდან იკავებდა სამხრეთ ოსეთის მთავრობის თავმჯდომარის პირველი მოადგილის პოსტს; 2014 წლის იანვარ-აპრილში იყო მთავრობის თავმჯდომარის მოვალეობის შემსრულებელი. 2014 წლის 2 აპრილს დაინიშნა სამხრეთ ოსეთის მთავრობის თავმჯდომარედ. 2017 წლის 24 აპრილიდან 16 მაისამდე ასრულებდა მთავრობის თავმჯდომარის მოვალეობას.

დაჯილდოებულია მედლით „შრომითი მამაცობისათვის“, მედლებით „სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის 20 წლისთავის აღსანიშნავად“ და „სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის 15 წლისთავის აღსანიშნავად“, დნესტრისპირეთის მოლდავური რესპუბლიკის მედლით „საერთაშორისო თანამშრომლობის განმტკიცებისათვის“, სამხრეთ ოსეთის მეგობრობის ორდენით.

დაქორწინებულია, ჰყავს 3 შვილი. ფლობს რუსულ, ოსურ და გერმანულ (კითხვა, გააზრება) ენებს.
ვალერიან შარიქაძე

ვალერიან შარიქაძე (დ. 28 თებერვალი, 1949) — ქართველი ეკონომისტი და პოლიტიკური მოღვაწე. ეკონომიკის მეცნიერებათა კანდიდატი.

დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1971-1975 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო საგეგმო კომიტეტის გამოთვლითი ცენტრის ინჟინერი, სსრ კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის ცენტრალური ეკონომიკურ- მათემატიკური ინსტიტუტის ასპირანტი. 1975-1989 წლებში იყო რესპუბლიკის სახელმწიფო საგეგმო კომიტეტის ეკონომიკის დაგეგმვისა და მართვის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, ლაბორატორიის გამგე, ახალგაზრდა კადრების მომზადებისა და გადამზადების რესპუბლიკური ცენტრის კათედრის გამგე, ჟურნალ „საქართველოს კომუნისტის“ მთავარი რედაქტორის მოადგილე, საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის ინსტრუქტორი, კონსულტანტი, 1989-1990 წლებში იყო საქართველოს კპ კასპის რაიკომის პირველი მდივანი, სახალხო დეპუტატთა რაისაბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
ჯემალ შონია

ჯემალ შონია (დ. 13 აგვისტო, 1947) — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა აფხაზეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1971-1990 წლებში იყო გალის რაიონული გაზეთის რედაქციის ლიტმუშაკი, პასუხისმგებელი მდივანი. საქართველოს ჟურნალისტთა და მწერალთა კავშირების წევრი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
ვლადიმერ ხუბულური

ვლადიმერ დავითის ძე ხუბულური (დ. 13 იანვარი, 1908, გორი — გ. 29 მარტი, 1982, თბილისი) — ქართველი საბჭოთა გენერალ-მაიორი (1953). სკკპ წევრი 1942 წლიდან.

1927 წელს დაამთავრა ქართული გაერთიანებული სამხედრო სკოლა, 1939 წელს კი მ. ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემია. მონაწილეობდა 1939–1940 წლების სსრკ-ფინეთის ომში, დასავლეთ უკრაინისა და ბელორუსიის დაპყრობაში. დიდი სამამულო ომის (1941–1945) თავი გამოიჩინა ლენინგრადის მისადგომებთან გამართულ ბრძოლებში. 1942 წელს ამიერკავკასიის ფრონტზე მეთაურობდა ქართულ მსროლელ დივიზიას. 1946–1968 წლებში სამეთაურო თანამდებობები ეკავა. 1968 წლიდან თადარიგში გავიდა. დაჯილდოებულია ლენინის, „საპატიო ნიშნის“, წითელი დროშისა (2) და წითელი ვარსკვლავის (2) ორდენებით და სხვა ორდენითა და მედლებით.
ყიზილ-უზენი

ყიზილ-უზენი — მდინარე ირანში. სიგრძე 720 კმ, აუზის ფართობი 56,2 ათ. კმ². სათავეს იღებს ზაგროსის მთების ჩრდილოეთ განშტოებებზე, კვეთს ირანის მთიანეთის დასავლეთ ნაწილს, ქვემოთში არღვევს ელბურსის მთების დასავლეთ განშტოებებს. უერთდება მდინარე შაჰრუდს და წარმოქმნის სეფიდ-რუდს, რომელიც კასპიის ზღვაში ჩაედინება და დელტას ქმნის. საშუალო მრავალწლიანი ხარჯია 170 მ³/წმ. ახასიათებს წყლის დონის აწევის ორი პერიოდი: გაზაფხულზე — თოვლის დნობის გამო და შემოდგომით — წვიმებისგან. ყიზილ-უზენისა და შაჰრუდის შესართავთანაა ჰიდროკვანძი (100 მეტრის სიმაღლის კაშხალი, ჰესი, წყალსაცავი). იყენებენ სარწყავად. დელტაში მდებარეობს ქალაქი რეშთი.
ფერაულთ ციხე

ფერაულთ ციხე — კოშკი, არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ხახმატში, ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი ნაგებია ნატეხი ქვით. მისი ზედა ნაწილი ჩამონგრეულია, შემორჩენილია მხოლოდ ორი სართული და მესამე სართულის ჩრდილოეთი კედლის მცირე ნაწილი. შესასვლელი პირველ სართულზეა, სამხრეთ კედელში, მიწიდან 3,4 მეტრზე. კარი ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო შეწყვილებული სათოფურია. მეორე სართულის დასავლეთ კედელში სარკმელია, აღმოსავლეთისაში — სათოფური. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე იყო გამართული.
ღელისკარის სამაროვანი

ღელისკარის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ხახმატის ჩრდილოეთით, 1 კილომეტრზე, მდინარე გუდანისჭალის მარჯვენა ნაპირზე. თარიღდება - საუკუნეებით. 1973 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. გამოვლინდა ორი ქვისსამარხი. ერთში აღმოჩნდა ზურგზე გაშოტილი ჩონჩხი თავით დასავლეთისკენ, ბრინჯაოს გრავირებული სამაჯური და ბეჭედი.
შარლ რიშე

შარლ-რობერტ რიშე (; დ. 26 აგვისტო, 1850, პარიზი, — გ. 4 დეკემბერი, 1935, იქვე) — ფრანგი ფიზიოლოგი; პარიზის უნივერსიტეტის ფიზიოლოგიის პროფესორი (1887–1927). ცნობილია თავისი გამოკვლევებით სუნთქვისა და საჭმლის მონელების ფიზიოლოგიის და პათოლოგიის, ეპილეფსიის, სხეულის ტემპერატურის რეგულირების, ბაქტერიოლოგიის და სხვა საკითხების შესახებ. აღწერა სიცოცხლისთვის საშიში ალერგიული რეაქცია, რომელსაც ანაფილაქსია უწოდა. ამ აღმოჩენისთვის 1913 წელს მიიღო ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში. დაინტერესებული იყო ასევე პარაფსიქოლოგიითა და სპირიტუალიზმით.

ბიოგრაფია
შარლ-რობერტ რიშე დაიბადა პარიზში 1850 წელს. მამა, ალფრედ რიშე იყო პარიზის უნივერსიტეტის მედიცინის ფაკულტეტის კლინიკური ქირურგიის პროფესორი. შარლ რიშემ დაამთავრა პარიზის უნივერსიტეტი (1869). პრუსია-საფრანგეთის ომის (1870-1871) დროს სასწრაფო დახმარების ნაწილში მუშაობდა. 1878 წელს გახდა პარიზის უნივერსიტეტის დოქტორი, 1887 წელს — ფიზიოლოგიის პროფესორი. 24 წლის მანძილზე, 1878-1902 წლებში იყო ჟურნალ -ის რედაქტორი, 1917 წლიდან ასევე -ის თანარედაქტორი. აქვეყნებდა ნაშრომებს ფიზიოლოგიაში, ბიოქიმიაში, ექსპერიმენტულ პათოლოგიაში, ნორმალურ და პათოლოგიურ ფსიქოლოგიაში. მისი ყველა მნიშვნელოვანი კვლევა პარიზის უნივერსიტეტის მედიცინის ფაკულტეტის ფიზიოლოგიის ლაბორატორიაში ტარდებოდა. მნიშვნელოვანია რიშეს შრომები ჰომოთერმულ ცხოველებში თერმორეგულაციის მექანიზმების შესახებ. რიშეს მიერ პოლიპნოეს და კანკალის როლის გარკვევამდე (1885-1895) ცოტა რამ იყო ცნობილი იმის შესახებ, თუ როგორ იცავენ თავს გადახურებისგან ცხოველები კანის ზედაპირიდან აორთქლების გზით და შემდეგ როგორ აღიდგენენ კვლავ სითბოს. ექსპერიმენტული თერაპიის დარგში რიშე მუშაობდა ტუბერკულოზის სეროთერაპიის საკითხებზე, დიეტური ნატრიუმის და კალიუმის როლზე ეპილეფსიის მკურნალობაში. რიშემ განსაკუთრებით გაითქვა სახელი სიცოცხლისთვის საშიში მყისიერი ალერგიული რეაქციის აღწერით (1901-1903). ძაღლებზე ექსპერიმენტის გზით მან გაარკვია, რომ ამ რეაქციას ორგანიზმში უცხო ნივთიერების განმეორებითი შეყვანა იწვევდა და მას ანაფილაქსია უწოდა. ამ აღმოჩენამ დიდი წვლილი შეიტანა იმუნოლოგიის შემდგომ განვითარებაში. ამისათვის რიშეს 1913 წელს ნობელის პრემია მიენიჭა.

ფიზიოლოგიური ექსპერიმენტებისგან თავისუფალ დროს რიშე სპირიტუალიზმსა და მხატვრულ ლიტერატურას უთმობდა; შარლ ეფიეირის ფსევდონიმით წერდა ლექსებს, რომანებსა და პიესებს. დაინტერესებული იყო ექსტრასენსური ფენომენით და ჰიპნოზით, ცდილობდა ე. წ. პარანორმალური მოვლენებისთვის ფიზიკური ახსნა მოეძებნა. რიშე ასევე იყო ევგენიკის და მეცნიერული რასიზმის მიმდევარი, მხარს უჭერდა შეზღუდული გონებრივი შესაძლებლობების მქონე პირების სტერილიზაციას და მათთვის დაქორწინების უფლების ჩამორთმევას, შავკანიანებს განვითარების დაბალ საფეხურზე მდგარ ადამიანებად თვლიდა. იყო პაციფისტი, ამავდროულად პატრიოტიც. პირველი მსოფლიო ომის წლებში ფრონტის ხაზთან ახლოს მუშაობდა, მკურნალობდა ტუბერკულოზით დაავადებულ ჯარისკაცებს და ცდილობდა დაჭრილების სისხლის პლაზმის ტრანსფუზიით მკურნალობის მეთოდის დამუშავებას. ომმა იმსხვერპლა რიშეს სიძე და ერთ-ერთი ვაჟი, რომლებიც საფრანგეთის შეიარაღებულ ძალებში მსახურობდნენ. ჰყავდა 7 შვილი. მისი ძე, შარლ რიშე შემდგომში მამის მსგავსად პარიზის უნივერსიტეტის მედიცინის ფაკულტეტის პროფესორი გახდა. რიშე გარდაიცვალა პარიზში 1935 წელს, 85 წლის ასაკში.