ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენცია

ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენცია (ასევე ცნობილი, როგორც ბიომრავალფეროვნების კონვენცია) ― მრავალმხრივი ხელშეკრულება. კონვენციას სამი მთავარი მიზანი აქვს: ბიომრავალფეროვნების კონსერვაცია, ბიოლოგიური რესურსების მდგრადი გამოყენება და გენეტიკური რესურსების გამოყენებით მიღებული სარგებლის სამართლიანი და თანასწორი განაწილება. კონვენცია მიზნად ისახავს ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონსერვაციისა და მდგრადი მოხმარების ეროვნული სტრატეგიების განვითარებას და ხშირად მდგრადი განვითარების ძირითად დოკუმენტად მიიჩნევა.

კონვენცია ხელმოსაწერად 1992 წლის 5 ივნისს გაიხსნა რიო-დე-ჟანეიროში, დედამიწის სამიტზე და ძალაში შვიდა მომდევნო წლის 29 დეკემბერს. ამერიკის შეერთებული შტატები გაეროს ერთადერთი წევრი სახელმწიფოა, რომელსაც კონვენცია არ აქვს რატიფიცირებული. კონვენციის ორი დამატებითი შეთანხმებაა კარტახენის ოქმი და ნაგოიის ოქმი.

„კარტახენის ოქმი ბიოუსაფრთხოების შესახებ“ საერთაშორისო ხელშეკრულებაა, რომელიც ერთი ქვეყნიდან მეორეში თანამედროვე ბიოტექენოლოგიებიდან გენეტიკურად მოდიფიცირებული ორგანიზმების მოძრაობას არეგულირებს. ოქმი 2000 წლის 29 იანვარს მომზადდა, როგორც ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის დამატებითი შეთანხმება და 2003 წლის 11 სექტემბერს შევიდა ძალაში.

„ნაგოიის ოქმი გენეტიკური რესურსების ხელმისაწვდომობისა და მათი გამოყენებით მიღებული სარგებლის სამართლიანი და თანაბარი განაწილების შესახებ“ ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის კიდევ ერთი დამატებითი შეთანხმებაა. ოქმი გამჭვირვალე იურიდიული ჩარჩოა ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის სამიდან ერთ-ერთი მიზნის ეფექტიანი განხორციელებისთვის. ნაგოიის ოქმი2010 წლის 29 ოქტომბერს მომზადდა იაპონიის ქალაქ ნაგოიაში და 2014 წლის 12 ოქტომბერს შევიდა ძალაში.

2010 წელი ბიომრავალფეროვნების საერთაშორისო წელი იყო და ფოკუსის წერტილი ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის სამდივნოზე იყო მოქცეული. 2010 წლის დეკემბერში, ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის ხელმომწერთა რეკომენდაციით, გაერომ 2011-2020 წლები გაეროს ბიომრავალფეროვნების დეკადად გამოაცხადა. 2010 წელს შეიქმნა კონვენციის ბიომრავალფეროვნების სტრატეგიული გეგმა 2011-2020, რომელიც აიტის ბიომრავალფეროვნების სამიზნეებსაც მოიცავს.

კონვენციის ხელმომწერი მხარეების შეხვედრები ცნობილია როგორც მხარეთა კონფერენციები. მხარეთა პირველი კონფერენცია 1994 წელს ნასაუში, ბაჰამის კუნძულებზე გაიმართა, ხოლო ბოლო, მე-15 კონფერენცია ― კუნმინში, ჩინეთში.

აღმასრულებელი მდივანი
2019 წლის 1-ელი დეკემბერისთვის აღმასრულებელი მდივანი ელიზაბეთ მარუმა მრემაა. ყოფილი აღმასრულებელი მდივნები არიან: ანგელა კროპერი (1993-1995), კალესტოუს ჯუმა (1995-1998), ჰამდალა ზედა (1998-2005), აჰმედ ჯოღლაფი (2006-2012) და ქრისტიანა პალმერი (2017-2019).

საკითხები
კონვენციით გათვალისწინებულ საკითხებს შორისა:
ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონსერვაციისა და მდგრადი გამოყენების ინიციატივების განსაზღვრა
გენეტიკურ რესურსებსა და ტრადიციულ ცოდნაზე რეგულირებული წვდომა
ტექნოლოგიის ხელმისაწვდომობა და გადაცემა, მათ შორის, ბიოტექნოლოგიაზე, მთავრობიდან ადგილობრივ თემებზე, რომელიც ტრადიციულ ცოდნას ან/და ბიომრავალფეროვნების რესურსებს უზრუნველყოფს
ტექნიკური და სამეცნიერო კოოპერაცია
გავლენის შეფასება
საგანმანათლებლო და საზოგადოებრივი ცნობიერება
ფინანსური რესურსების უზრუნველყოფა

საერთაშორისო ორგანოები
მხარეთა კონფერენცია
კონვენციის მმართველი ორგანოა მხარეთა კონფერენცია, რომელიც კონვენციის მონაწილე მთავრობების (რომლებმაც რატიფიკაცია მოახდინეს) წარმომადგენლებისგან (და რეგიონული ეკონომიკური ინტეგრაციის ორგანიზაციებისგან) შედგება. კონფერენციაზე კონვენციის ფარგლებში მიმდინარე პროგრესი განისაზღვრება, ახალ პრიორიტეტებს განსაზღვრავენ და წევრებისთვის სამოქმედო გეგმებს შეიმუშავებენ. მხარეთა კონფერენციას კონვენციის შესწორებების მიღების, ექსპერტთა საკონსულტაციო ორგანოების შექმნის, პროგრესის შესახებ წევრი სახელმწიფოების მოხსენებების შემოწმების და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან და შეთანხმებებთან კოლაბორაციის უფლება აქვს.

კონვენციის სამდივნო
ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის სამდივნო მონრეალში (კვებეკი, კანადა) მდებარეობს, რომელიც გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის გარემოსდაცვითი პროგრამის ქვეშაა. სამდივნოს მთავარი ფუნქცია შეხვედრების ორგანიზება, დოკუმენტების მონახაზების შექმნა, მთავრობების მხარდაჭერა სამუშაო პროგრამის იმპლემენტაციაში, სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებთან კოორდინაცია და ინფორმაციის შეგროვება და გავრცელებაა.

სამეცნიერო, ტექნიკური და ტექნოლოგიური კონსულტაციის შვილობილი ორგანო
სამეცნიერო, ტექნიკური და ტექნოლოგიური კონსულტაციის შვილობილი ორგანო კომიტეტია, რომელიც კონკრეტულ სფეროებში წევრი მთავრობების ექსპერტებითაა დაკომპლექტებული. კომიტეტი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს მხარეთა კონფერენციისთვის სამეცნიერო და ტექნიკურ საკითხებზე რეკომენდაციების გაცემისას. 2020 წლისთვის კომიტეტი 23-ჯერ შეიკრიბა, ხოლო 24-ე შეხვედრა ჟენევაში, შვეიცარიაში 2022 წელს იმართება.

იმპლემენტაციის შვილობილი ორგანო
2014 წელს მხარეთა კონფერენციამ იმპლემენტაციის შვილობილი ორგანო დააარსა. იმპლემენტაციის შვილობილი ორგანოს ოთხი მთავარი ფუნქციაა: იმპლემენტაციის პროგრესის რეცენზია, სტრატეგიული მოქმედეები იმპლემენტაციის გასაძლიერებლად, იმპლემენტაციის საშუალებები გამყარება და კონვენციისა და ოქმების ოპერაციები. იმპლემენტაციის შვილობილი ორგანოს პირველი შეხვედრა 2016 წლის 2-6 მაისს გაიმართა (მონრეალი, კანადა), ხოლო მეორე [[2018 წლის 9-13 ივლისს (მონრეალი, კანადა). მესამე შეხვედრა [[2022]] წლის მარტში [[ჟენევა]]ში, [[შვეიცარია]]ში გაიმართა. იმპლემენტაციის შვილობილი ორგანოს ბიუროს ფუნქციას მხარეთა კონფერენციის ბიურო ასრულებს. იმპლემენტაციის შვილობილი ორგანოს ამჟამინდელი თავმჯდომარეა შარლოტა სერქვისტი.

მხარეები
[[: 2.|||

]]
[[2016]] წლისთვის კონვენციას 196 მხარე ჰყავს, რომელთა შორის გაეროს 195 წევრი სახელმწიფო და [[ევროპის კავშირი]]ა. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ყველა სახელმწიფოს რატიფიცირებული აქვს ხელშეკრულება, გარდა ამერიკის შეერთებული შტატებისა. გაეროს არაწევრი სახელმწიფოებიდან ხელშეკრულება რატიფიცირებული აქვს [[კუკის კუნძულები|კუკის კუნძულებს]], [[ნიუე]]სა და [[პალესტინის სახელმწიფო]]ს. [[წმინდა საყდარი]] და [[არაღიარებული ქვეყნების სია|არაღიარებული სახელმწიფოები]] კონვენციის მხარეები არ არიან. აშშ-ს კონვენციაზე ხელი აქვს მოწერილი, მაგრამ არა - რატიფიცირებული, რადგანაც რატიფიკაციისთის სენატის 2/3-ის თანხმობაა საჭირო და რესპუბლიკური პარტიის სენატორების მიერ იბლოკება.

გაერთიანებულმა სამეფომ, ახალმა ზელანდიამ და ტანზანიამ სპეციალური ზომები მიიღეს ინდივიდუალური სახეობებისა და სპეციფიკური ჰაბიტატების კონსერვაციისთვის. აშშ-მა სახეობათა აღდგენის პროგრამებისა და სხვა მექანიზმების მეშვეობით იმპლემენტაციის არაერთი პროგრამა შეიმუშავა.

[[სინგაპური|სინგაპურმა]] შეიმუშავა დეტალური ბიომრავალფეროვნების ეროვნული სტრატეგია და სამოქმედო გეგმა. ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციაზე სინგაპურს ბიომრავალფეროვნების ეროვნული ცენტრი წარმოადგენს.

ეროვნული მოხსენებები
კონვენციის 26-ე პარაგრაფის მიხედვით, ხელმომწერი მხარეები კონვენციის იმპლემენტაციის სტატუსთან დაკავშირებით ეროვნულ მოხსენებებს ამზადებენ.

ოქმები და გეგმები
კარტახენის ოქმი
კარტახენის ოქმი ბიოუსაფრთხოების შესახევ, ასევე ცნობილი როგორც ბიოუსაფრთხოების ოქმი, [[2000]] წლის იანვარში მომზადდა. რამდენიმე გადავადების შემდეგ კარტახენის ოქმი [[2000]] წლის [[29 იანვარი|29 იანვარს]] მიიღეს. ბიოუსაფრთხოების ოქმი ბიოლოგიური მრავალფეროვნების თანამედროვე ბიოტექნოლოგიების შედეგად მიღებული მოდიფიცირებული ცოცხალი ორგანიზმების მიერ წარმოშობილი პოტენციური რისკებისგან დაცვას ისახავს მიზნად.

კონვენციის მისაღებად 50 სახელმწიფოს მიერ რატიფიკაცია იყო აუცილებელი, რაც [[2003]] წლის მაისში შესრულდა. კონვენციის 37-ე პარაგრაფის შესაბამისად, ოქმი [[2003]] წლის [[11 სექტემბერი|11 სექტემბერს]] შევიდა ძალაში.

მცენარეთა კონსერვაციის გლობალური სტრატეგია
[[2002]] წლის აპრილში გაეროს ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის მხარებმა მცენარეთა კონსერვაციის გლობალური სტრატეგიის მოთხოვნის შესახებ გრან-კანარიის დეკლარაციის რეკომენდაციები მიიღეს და 16 პუნქტიანი გეგმა მიიღეს, რომლის მიხედვითაც 2010 წლისთვის მსოფლიოში მცენარეთა გადაშენების სიხშირე უნდა შეემცირებინათ.

ნაგოიის ოქმი
„ნაგოიის ოქმი გენეტიკური რესურსების ხელმისაწვდომობისა და მათი გამოყენებით მიღებული სარგებლის სამართლიანი და თანაბარი განაწილების შესახებ“ [[2010]] წლის 29 ოქტომბერს [[ნაგოია]]ში ([[აიტის პრეფექტურა]], [[იაპონია]]), მხარეთა მეათე კონფერენციაზე მიიღეს. ოქმის ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის დამატებითი შეთანხმებაა და მიზნად ისახავს კონვენციის სამი მიზნიდან ერთ-ერთის განხორციელებას: ბიომრავალფეროვნების კონსერვაციისა და მდგრადი გამოყენების მეშვეობით გენეტიკური რესურსების გამოყენებით მიღებული სარგებლის სამართლიან და თანასწორ განაწილებას.

ბიომრავალფეროვნების სტრატეგიული გეგმა 2011-2022
2010 წლის 18-29 ოქტომბერს გამართულ მხარეთა მეათე შეხვედრაზე მიიღეს რედაქტირებული და განახლებული „ბიომრავალფეროვნების სტრატეგიული გეგმა 2011-202“. დოკუმენტი მოიცავს აიტის ბიომრავალფეროვნების სამიზნეებს, რომელიც 20 სამიზნეს მოიცავს და გეგმით გათვალისწინებულ 5 სტრატეგიულ მიზანს მიესადაგება. სტრატეგიული გეგმა შემდეგ სტრატეგიულ მიზნებს მოიცავს: რომელშიც მდგრადი განვითარების 17 მიზანი და აიტის ბიომრავალფეროვნების 20 მიზანია გაერთიანებული.

პოსტ-2020 ბიომრავალფეროვნების გლობალური ჩარჩო
ახალი გეგმა, პოსტ-2020 ბიომრავალფეროვნების გლობალური ჩარჩო [[2030]] წლამდე სამოქმედო გეგმას წარმოადგენს. ჩარჩოს პირველი მონახაზი [[2021]] წლის ივლისში შემუშვდა. ჩარჩო არაერთ ამბიციურ მიზანს მოიცავს, მათ შორის, მსოფლიოს ხმელეთისა და ზღვის 30%-ის დაცულ ტერიტორიად გამოცხადებას.

მხარეთა შეხვედრები
მხარეთა კონფერენცია თავდაპირველად ყოველწლიურად ტარდებოდა, შემდეგ კი, ორ წელიწადში ერთხელ.

მხარეთა კონფერენცია
კონვენციის მხარეთა პირველი შეხვედრა [[1994]] წლის ნოემბერ-დეკემბერში ჩატარდა, [[ნასაუ]]ში, [[ბაჰამის კუნძულები|ბაჰამის კუნძულებზე]].

მხარეთა კონფერენცია
კონვენციის მხარეთა მეორე შეხვედრა [[1995]] წლის ნოემბერში, [[ჯაკარტა]]ში, [[ინდონეზია]]ში გაიმართა.

მხარეთა კონფერენცია
კონვენციის მხარეთა მესამე შეხვედრა [[1996]] წლის ნოემბერში, [[ბუენოს-აირესი|ბუენოს აირესში]], [[არგენტინა]]ში გაიმართა.

მხარეთა კონფერენცია
კონვენციის მხარეთა მეოთხე შეხვედრა [[1998]] წლის მაისში, [[ბრატისლავა]]ში, [[სლოვაკეთი|სლოვაკეთში]] გაიმართა.

ექსტრაორდინარული შეხვედრა (კარტახენა)
მხარეთა კონფერენციის პირველი ექსტრაორდინარული შეხვედრა [[1999]] წლის თებერვალში, [[კარტახენა]]ში, [[კოლუმბია]]ში ჩატარდა. შეხვედრების ციკლის შემდეგ, [[2000]] წლის იანვარში ბიოუსაფრთხოების შესახებ [[კარტახენის ოქმი]] მიიღეს, რომელიც [[2003]] წელს შევიდა ძალაში.

მხარეთა კონფერენცია
მხარეთა მეექვსე შეხვედრა [[2002]] წლის აპრილში, [[ჰააგა]]ში, [[ნიდერლანდები|ნიდერლანდებში]] შედგა.

მხარეთა კონფერენცია
მხარეთა მეშვიდე კონფერენცია [[2004]] წლის თებერვალში, [[კუალა-ლუმპური|კუალა-ლუმპურში]], [[მალაიზია]]ში ჩატარდა.

მხარეთა კონფერენცია
კონვენციის მხარეთა მერვე შეხვედრა [[2006]] წლის მაისში, [[კურიტიბა]]ში, [[ბრაზილია]]ში ჩატარდა.

მხარეთა კონფერენცია
მხარეთა მეცხრე კონფერენცია [[2008]] წლის მაისში, [[ბონი|ბონში]], [[გერმანია]]ში გაიმართა.

მხარეთა კონფერენცია
მხარეთა მეათე კონფერენცია [[2010]] წლის ოქტომბერში, [[ნაგოია]]ში, [[იაპონია]]ში ჩატარდა. ამ შეხვედრაზე [[ნაგოიის ოქმი]]ს რატიფიკაცია მოახდინეს.

2010 წელი ბიომრავალფეროვნების საერთაშორისო წელი იყო და ფოკუსის წერტილი ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის სამდივნოზე იყო მოქცეული. 2010 წლის დეკემბერში, ბიოლოგიური მრავალფეროვნების კონვენციის ხელმომწერთა რეკომენდაციით, გაერომ 2011-2020 წლები გაეროს ბიომრავალფეროვნების დეკადად გამოაცხადა

მხარეთა კონფერენცია
კონვენციის მხარეთა მეთერთმეტე კონფერენცია ბიომრავალფეროვნების შესახებ [[ჰაიდარაბადი|ჰაიდარაბადში]], [[ინდოეთი|ინდოეთში]] გაიმართა [[2012]] წელს.

მხარეთა კონფერენცია
[[2014]] წლის თებერვალში თემის, „ბიომრავალფეროვნება მდგრადი განვითარებისთვის“, ფარგლებში, მთავრობების წარმომადგენლები, არასამთავრობო ორგანიზაციები, აბორიგენები, მეცნიერები და კერძო სექტორის წარმომადგენლები [[ფიონგჩანგი|ფიონგჩანგში]], [[სამხრეთი კორეა|სამხრეთ კორეაში]], მხარეთა მეთორმეტე კონფერენციაზე შეიკრიბნენ.

კონფერენციაზე გაეროს ბიომრავალფეროვნების დეკადის (2011-2020) ნახევარი შეაფასეს, რომელიც ბუნების კონსერვაციასა და მდგრად მოხმარებას უწყობს ხელს. შეხვედრაზე 35 გადაწყვეტილება მიიღეს. შეხვედრის ბოლოს მიიღეს „ფიონგჩანგის საგზაო რუკა“.

მხარეთა კონფერენცია
[[:13 .||მხარეთა კონფერენცია მექსიკაში]]
მხარეთა მეცამეტე კონფერენცია [[2016]] წლის 2-17 დეკემბერს გაიმართა [[მექსიკა|მექსიკის]] ქალაქ [[კანკუნი|კანკუნში]].

მხარეთა კონფერენცია
კონფერენციის მეთოთხმეტე შეხვედრა [[2018]] წლის 17-29 ნოემბერს [[შარმ-ელ-შეიხი|შარმ-ელ-შეიხში]], [[ეგვიპტე]]ში გაიმართა. [[2018]] წლის გაეროს ბიომრავალფეროვნების კონფერენცია [[2018]] წლის 29 ნოემბერს დაიხურა. მხარეებმა მიიღეს მითითებები გლობალურ დათბობასთან ადაპტაციის ეკოსისტემაზე დაფუძნებული მიდგომებისა და კატასტროფების რისკების შემცირების ეფექტიანად განხორციელებისთვის. მთავრობები შეთანხმდნენ აიტის ბიომრავალფეროვნების სამიზნეების დაჩქარებაზეც. ამ მიზნების მისაღწევად საჭირო სამუშაოები გლობალურ, რეგიონულ, ეროვნულ და სუბეროვნულ დონეზე ხორციელდება.

მხარეთა კონფერენცია
მხარეთა კონფერენცია [[კუნმინი|კუნმინში]], [[ჩინეთი|ჩინეთში]] ჩატარდა. შეხვედრა თავდაპირველად [[2020]] წლისთვის იყო ჩანიშნული, მაგრამ [[კორონავირუსის პანდემია 2019-2020|-19]] პანდემიის გამო რამდენჯერმე გადაიდო. სამჯერ გადავადების შემდეგ, კონვენცია ორ სესიად გაიყო. ონლაინ-ღონისძიება [[2021]] წლის ოქტომბერში გაიმართა, რომელზეც 100-ზე მეტმა სახელმწიფომ ბიომრავალფეროვნების შესახებ კუნმინის დეკლარაციას მოაწერა ხელი. დეკლარაციის თემა იყო: „ეკოლოგიური ცივილიზაცია: გაზიარებული მომავლის მშენებლობა დედამიწის ყველა სულიერისთვის“. ფიზიკური შეხვედრა [[2022]] წლის აპრილისთვის ჩაინიშნა, მაგრამ სავარაუდოდ, [[2022]] წლის 29 აგვისტო-9 სექტემბერს გაიმართება.