iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მანასკერტის ბრძოლა (1915)

მანასკერტის მრძოლა — გაიმართა 1915 წელს, რომელიც ერთ-ერთი პირველი იყო კავკასიის ფრონტზე, პირველი მსოფლიო ომის დროს. საომარი მოქმედებები მიმდინარეობდა აღმოსავლეთ თურქეთის ტერიტორიაზე. მიუხედავად ცოცხალი ძალების დიდი დანაკარგებისა როგორც თურქეთის ასევე რუსეთის მხარეს, ბრძოლის ბედზე ამას დიდი გავლენა არ მოუხდენია, თუმცა რუსებს გაუჩნდათ მცირე ტაქტიკური უპირატესობა.

1915 წლის 10 ივლისს კავკასიის არმიის მეოთხე კორპუსის გენერალმა ოგანოვსკიმ დაიწყო შეტევა მანასკერტის დასავლეთით მდებარე შემაღლებული ადგილების დასაკავებლად. ამასთან იგი ითვალისწინებდა თურქეთის არმიის მცირერიცხოვნებას რუსეთთნ შედარებით. გენერალ ოგანოვსკის წინააღმდეგ იბრძოდა თურქეთის რამდენიმე დივიზია, სულ ორმოცი ათასამდე ჯარისკაცით, რის შესახებაც ოგანოვსკისთვის წინასწარ არ იყო ცნობილი. 16 ივლისს ოსმალეთის არმია გადავიდა კონტრ-შეტევაზე აბდულა ქერიმ-ფაშას მეთაურობით, რიცხობრივი უპირატესობით ერთი სამზე თურქების სასარგებლოდ. ოგანოვსკის რაზმებმა უკან დაიხიეს და დაკარგეს საბრძოლო მასალებით დატვირთული მატარებელი. ამ ფაქტის შესახებ მხოლოდ 22 ივლისს შეიტყო კავკასიის ფრონტის მეთაურმა იუდენიჩმა.

იუდენიჩის ბრძანებით რუსული არმია სწრაფად იქნა გადაჯგუფებული მანასკერტის მიმართულებით და გადავიდა კონტრ-შეტევაზე 22000 ქვეითისა და კავალერისტის შემადგენლობით, კაზაკთა მხედრობამ შეძლო ექვსი ათასი თურქის ტყვედ აყვანა. მანასკერტი რუსების მიერ იქნა აღებული. რუსების დანაკარგი შეადგენდა 7000 მეომარს, ხოლო თურქების ცოცხალი ძალის დანაკარგი უცნობია.

შედეგი
1915 წელს კავკასიის ფრონტზე მთლიანობაში სიმშვიდე იყო. რუსეთში მას განიხილავდნენ, როგორც მეორე ხარისხოვანს, პოლონეთის მთავარ ფრონტთან შედარებით. მანასკერტის აღებას დიდად არაფერი შეუცვლია საომარ მოქმედებებში, თუმცა სასარგებლოდ წაადგა რუსული საზოგადოების მძიმე მორალურ მდგომარობას, რომელიც შეიქმნა გერმანიის ფრონტზე რუსული ძალების დიდი დანაკარგის გამო.
დავთაშენის ხიდი

დავთაშენის ხიდი ან დავითაშენის ხიდი — ხიდი სომხეთის დედაქალაქ ერევანში, მდინარე რაზდანზე. ხიდი ერთმანეთთან აკავშირებს არაბკირის რაიონის ვაღრშიანის ქუჩასა და დავთაშენის რაიონის სასნა ძრერის ქუჩას. სამშენებლო სამუშაოები დაიწყო 1970-იან წლებში საბჭოთა ხელისუფლების მიერ, თუმცა მალევე შეჩერდა. ხიდის მშენებლობა მხოლოდ 1996 წელს დასრულდა.

ხიდი დააპროექტა არქიტექტორმა რაფაელ ისრაელიანმა.
სომხეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა

სომხეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა — ეროვნული საჯარო ბიბლიოთეკა სომხეთის დედაქალაქ ერევანში. დაარსდა 1832 წელს, როგორც ერევნის სახელმწიფო გიმნაზიის ნაწილი. ბიბლიოთეკა მთელი რესპუბლიკის კულტურულ საცავს წარმოადგენს.

ბიბლიოთეკის ამჟამინდელი შენობა 1939 წლით თარიღდება და მდებარეობს კენტრონის რაიონში, თერიანის ქუჩაზე. იგი დააპროექტა არქიტექტორმა ალექსანდრე თამანიანმა შვიდი მილიონი წიგნის დასატევად. 1925-1990 წლებში ბიბლიოთეკა ალექსანდრე მიასნიკიანის სახელს ატარებდა.

ამჟამად, ბიბლიოთეკის ფონდი 6,6 მილიონ წიგნს მოიცავს.

უძველესი ნიმუშები
ბიბლიოთეკის უძველესი ნაბეჭდი წიგნია ურბატაგირკი, გამოცემულია ვენეციაში 1512 წელს.
ბიბლიოთეკის უძველესი რუკა თარიღდება 1695 წლით, გამოცემულია ამსტერდამში.
ბიბლიოთეკის უძველესი გაზეთია აზდარარი, გამოცემულია ჩენაიში 1794 წელს.
ჰოვანეს თუმანიანის სახელობის ერევნის თოჯინების თეატრი

ჰოვანეს თუმანიანის სახელობის ერევნის თოჯინების თეატრი — თოჯინების თეატრი სომხეთის დედაქალაქ ერევანში. გაიხსნა 1935 წლის 1 ივნისს. თეატრის პირველი დირექტორი იყო ვარია სტეფანიანი. 1938 წელს ეწოდა ჰოვანეს თუმანიანის სახელი. 1950-1957 წლებში თეატრი დაკეტილი იყო. ხელახლა გაიხსნა 1957 წლის 27 ივლისს.

თეატრში, ასევე, განთავსებულია პავლოს ბოროიანის სახელობის თოჯინების მუზეუმი.
ერევნის ცირკი

ერევნის ცირკი — ცირკი სომხეთის დედაქალაქ ერევანში. დაარსდა 1930-იან წლებში. მთლიანად გარემონტდა 1962 წელს და დაანგრიეს 2012 წლის სექტემბერში. ცირკის ახალი შენობის გახსნა 2014 წლისათვის იყო დაგეგმილი.

ცირკის თავდაპირველი შენობა ხის იყო და 1930-იან წლებში აშენდა. 1939 წელს ნიკოღაიოს ბუნიათიანმა ააგო ახალი, 800 მაყურებელზე გათვლილი შენობა. 1962 წელს იგი მთლიანად გარემონტდა ვაღარშაკ ბელუბეკიანის პროექტის მიხედვით. მისი ტევადობა 700 კაცამდე შემცირდა. შენობა ამის შემდეგ აღარ განახლებულა.

2005 წლის აგვისტოში მოხდა ცირკის გასხვისება და მისი მფლობელი ცირკის კოლექტივი გახდა სოს პეტროსიანის ხელმძღვანელობით. 2011 წელს მოსკოვში მოღვაწე სომეხმა ბიზნესმენმა სამველ კარაპეტიანმა განაცხადა, რომ მისი ტაშირ ჯგუფი ცირკის განსაახლებლად 150 მილიონი სომხური დრამისათვის ცირკის სახურავის დემონტაჟი განახორციელეს 2012 წლის 21 ივლისს. რამდენიმე თვის შემდეგ, 2012 წლის 8 სექტემბერს მთელი შენობა დაანგრიეს. დემონტაჟის პროცესს ხელმძღვანელობდა სომხეთის საგანგებო სიტუაციათა სამინისტრო.

ცირკის ცხოველები, ამჟამად, დროებით, ერევნის ზოოპარკში იმყოფებიან.

ცირკის ახალი შენობა 1700-დან 2000-მდე მაყურებელს დაიტევს. ასევე, აშენდება ახალი მიწისქვეშა ავტოსადგომი.
ლიონის პარკი

ლიონის პარკი , უფრო მეტად ცნობილია, როგორც თოხმახი — საზოგადოებრივი პარკი სომხეთის დედაქალაქ ერევანში, მდებარეობს ერებუნის რაიონის აღმოსავლეთ ნაწილში. მოიცავს 17 ჰექტარს. პარკში მდებარეობს ტბა ვარდავარი, რომლის ფართობიც 8 ჰექტარს შეადგენს. პარკი ხელახლა გაიხსნა 2011 წელს და ეწოდა ქალაქ ლიონის სახელი ორ ქალაქს შორის არსებული პარტნიორობის ნიშნად.

გალერეა
აუზი (რომანი)

აუზი — თამაზ ჭილაძის რიგით მესამე რომანი. პირველად გამოიცა 1972 წელს.

რომანის შესახებ
რომანი თარგმნილია მრავალ ყოფილ საბჭოთა კავშირის ენაზე, მათ შორის რუსულად, პოლონურად და ესტონურად. რომანი ფსიქოლოგიური ხასიათისაა და მაგიური რეალიზმის ჟანრში დაწერილი ერთ-ერთი პირველი ქართული ნაწარმოებია.
რომანის სიუჟეტი გამოგონილ ზღვისპირა ქალაქში ვითარდება, ბათუმის მახლობლად. ნაწარმოებში მრავალი პერსონაჟის რამდენიმე დღიანი ისტორია, რომლებიც ერთმანეთს კვეთენ. მწერალი არაქრონოლოგიურად გადმოსცემს სიუჟეტურ ხაზს და ზოგჯერ წარსულსაც რთავს ტექსტში.

რომანის სიუჟეტი
მთავარი გმირი ახალგაზრდა, 20 წლის მესაყვირე ბეკოა, რომელიც რესტორანში უკრავს და 27 წლის განათხოვარი და შვილიანი ზინა უყვარს. ეს ამბავი მთელმა ქალაქმა იცის და ამის გამო ბეკოს მშობლების მუდმივ განრისხებას იწვევს. თუმცა ის ზინასთან დასაახლოებლათ მის შვილს, დათოს უმეგობრდება და ხშირად მასთან ერთად ატარებს დროს. ზინას ყოფილი ქმარი კი მსახიობი თეიმურაზია, რომელიც დაქორწინებიდან მალევე მიხვდა დაშვებულ შეცდომას. ამ შეცდომას კი მამამისი ნიკო ასწორებს და ზინას ფულით უზრუნველყოფს.

აღსანიშნავია რესტორნის მომღერალი ლილისა და მოცურავე ირაკლის სასიყვარულო ისტორია, რომელიც პარალელურად ვითარდება. რომანში ასევე შემოდის თავად მწერალი, რომელიც პირველ პირში გვიყვება ისტორიას. ქალაქში ცხოვრობს საბავშვო მწერალიც, რომელსაც ჰყავს მოსამსახურე ბონდო ლეჟავა, მეტსახელად - სპინოზა. თავისი არაადეკვატური საქციელითა და ორლულიანი თოფით ის ქალაქში განთქმულია და ხალხი მას მუდმივად ერიდება. სწორედ მწერალს - გიორგი გეგეჭკორს აქვს სახლში დიდი აუზი სადაც ბეკო და მისი თანაკურსელები გადაძვრებიან და თანსაცმლით იბანავებენ. სპინოზა იარაღით გამოვარდება, მაგრამ მწერალი ახალგაზრდებს არ გაუბრაზდება და ზღაპარს უამბობს ბეჰემოთ მურთაზის შესახებ.

ერთ დღეს ბეკო დათოს ზღვისპირას წაიყვანს და თან საყვირს წაიღებს. როდესაც ითამაშებენ, ბეკოს წასვლა მოუწევს და დათოს სანაპიროზე დატოვებს საყვირთან ერთად. როდესაც დაბრუნდება აღმოაჩენს, რომ ბავშვი გამქრალა. ქალაქში კი ყველა მის ძებნას დაიწყებს. ბეკოს მისი ყოფილი მასწავლებელიც შეხვდება და ამ ამბავს უამბობს და შემდეგ გასაოცრად ბეკოს ბავშვის მოტაცებაში დაადანაშაულებს. აღმოჩნდება, რომ მთელი შეიარაღებული ქალაქი და მილიცია მას დაეძებს. ბეკო მაშინვე გაიქცევა და მატარებლით სოხუმში გაქცევას გადაწყვეტს. მეორე დღეს რკინიგზის თანამშრომელი დააპურებს და მატარებელზე გაუშვებს. ამავე დროს ირკვევა, რომ ზინამ თავისი შვილი თბილისში წაიყვანა. ბეკოს ყოველგვარი იმედი გადაეწურება. ამავე დროს სპინოზა მის საძებრად გამოეშურება. სოხუმში ისინი ერთსა და იმავე ადგილას, ხანძარმოკიდებულ შენობაში წააწყდებიან ერთმანეთს, რაც ბეკოსთვის საბედისწერო აღმოჩნდება.

პერსონაჟები
ბეკო ასორდია - ახალგაზრდა მესაყვირე
ზინა - განათხოვარი ქალი, რომელიც ბეკოს უყვარს.
თეიმურაზი - ზინას ყოფილი ქმარი
ნიკო - თეიმურაზის მამა
ალექსანდრე - ბეკოს მამა
ნუცა - ბეკოს დედა
დათო - ზინას შვილი
გიორგი გეგეჭკორი - მწერალი
ბონდო ლეჟავა
ლილი - მომღერალი
ირაკლი - ლილის შეყვარებული
ჩანჩურა

ჩანჩურა — მიხეილ ჯავახიშვილის პირველი მოთხრობა. პირველად გამოქვეყნდა 1903 წელს გაზეთ ცნობის ფურცელში.

მოთხრობის სიუჟეტი
ჩანჩურა ერთი ჩვეულებრივი მათხოვარია, რომელიც თბილისის ერთ-ერთ უბანში ცხოვრობს. ზოგჯერ პარვით, ზოგჯერ კი მოწყალებით ირჩენს თავს. მაგრამ, ამავდროულად ის უბნის მასხარაცაა. ერთი ყასბის 12 წლის შვილი არტუშა მასზე გადაკიდებულია და მუდმივად დასცინის. ჩანჩურა თავს მეპურე სიმონას აფარებს, რომელიც საძინებელს და გამხმარ პურს აჭმევს.

ერთხელ არტუშა მისი ძაღლისა და ჩანჩურას ორთაბრძოლას მოაწყობს. ფილტვს მათ შორის ჩააგდებს და სანახაობას დაელოდება. ბრძოლაში ძაღლი გაიმარჯვებს, ხოლო ჩანჩურა ძლიერ დაზარალდება. მათ ჩხუბს ჟანდარმი გააჩერებს. გაოგნებული ჩანჩურა კი ეტლში ჩავარდება. მას ჟანდარმი სავადმყოფოში წაიყვანს, მაგრამ მეორე დღეს დაიღუპება.

პერსონაჟები
"ჩანჩურა" - მთავარი პერსონაჟი, მათხოვარი.
"არტუშა" - ყასბის შვილი.
"სიმონა" - ხაბაზი.
"პეტროვი" - ჟანდარმი.
გეტარი

გეტარი (, ძველი სახელი გედარი) — მდინარე კოტაიქის პროვინციაში, სომხეთის დედაქალაქ ერევნის ცენტრალურ ნაწილში. მდინარე სათავეს სოფელ მაიაკოვსკის მახლობლად, გეღამის მთებში იღებს. საბოლოოდ გეტარი ერევნის გარეუბანში მდინარე რაზდანში ჩაედინება. მდინარის სიგრძე დაახლოებით 24 კილომეტრია.
ხიდი
1664 წელს მდინარე გეტარზე, ძველი ნორკის რაიონის მახლობლად, ერევნის ზოოპარკის მოპირდაპირე მხარეს ვინმე არქიტექტორმა გრიგომა ააშენა ხიდი. წარსულში ხიდს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა, რადგან ის იყო ერთადერთი გზა ჩრდილოეთიდან ერევნის გადასაკვეთად. ის იყო ერთ-ერთი იმ ნაგებობებს შორის, რომელიც 1679 წლის სომხეთის მიწისძვრას უვნებელი გადაურჩა. საბჭოთა კავშირის დროს ხიდი გარემონტდა და სახელმწიფო დაცვას გადაეცა.
ღვარცოფები
მდინარე გეტარმა არაერთხელ შეუქმნა საფრთხე მოსახლეობას ღვარცოფებით. მათ შორის ყველაზე დასამახსოვრებლი 1860, 1866, 1873, 1912, 1923, 1924, 1946, 1947 და 1950 წლების ღვარცოფები იყო.

ბოლო ყველაზე დამანგრეველი ღვარცოფი 1946 წლის 25 მაისს მოხდა. ღვარცოფმა 800 სახლი დაანგრია და 630 სერიოზულად დააზიანა.
ნორა (კუნძული)

ნორა — კუნძული დაჰლაკის არქიპელაგში, წითელ ზღვაში ერიტრეის ნაპირებთან. ფართობი — 105,15 კმ². კუნძულის სიგრძე შეადგენს 17,0 კმ-ს, სიგანე — 16,3 კმ-ს. სიმაღლე — 37 მეტრი ზღვის დონიდან (ჩრდილო-აღმოსავლეთში). კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 373 ადამიანს. (2009 წელი). დაჰლაკის არქიპელაგის დანარჩენი ორი დასახლებული კუნძულის მსგავსად (დაჰლაკი და დოჰული), კუნძულის მოსახლეობა ლაპარაკობს დაჰლიკის ენაზე. კუნძულის მთავარი დასახლებული პუნქტია — ნორა.
ტუზლის კანტონი

ტუზლის კანტონი (, , ) — ბოსნია და ჰერცეგოვინის შემადგენლობაში შემავალი ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციის 10 კანტონიდან ერთ-ერთი. კანტონი დაარსდა ხორვატებსა დ ბოსნიელებს შორის 1994 წელს დადებული ვაშინგტონის შეთანხმების შედეგად.

გეოგრაფია
მდებარეობს ქვეყნის უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრია ტუზლა. კანტონი შედგება 12 თემისაგან. 1991 წლისათვის კანტონის მოსახლეობის 60 %-ს შეადგენდნენ ბოსნიელები, 28 %-ს- სერბები, ხოლო - 9 %-ს ხორვატები.
დოჰული

დოჰული — პატარა კუნძული დაჰლაკის არქიპელაგში, წითელ ზღვაში ერიტრეის ნაპირებთან. ფართობი — 11,28 კმ². კუნძულის სიგრძე შეადგენს 6,2 კმ-ს, სიგანე — 3,0 კმ-ს. სიმაღლე — 53 მეტრი ზღვის დონიდან. კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 473 ადამიანს. (2009 წელი). დაჰლაკის არქიპელაგის დანარჩენი ორი დასახლებული კუნძულის მსგავსად (დაჰლაკი და ნორა), კუნძულის მოსახლეობა ლაპარაკობს დაჰლიკის ენაზე.

გეოგრაფია
მდებარეობს 31 კმ-ში ჩრდილო-დასავლეთით დაჰლაკის კუნძულიდან. აქვს კომპაქტური, აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ სიგრძეში წაგრძელებული ფორმა. მისი სიგრძე — 4,7 კმ-ია, ნახევარკუნძულთან ერთად — 6,2 კმ, სიგანე — 3 კმ-მდე. კუნძული გარშემორტყმულია ქვიშოვანი დანალექებით და მარჯნის რიფებით. იგი ალაგ-ალაგ დაფარულია ბუჩქებით. კუნძულზე დგას რადიოშუქურა.
რობერტ ნაზარიანი

რობერტ ნაზარიანი (; დ. 26 ივნისი, 1956, ერევანი) — სომეხი პოლიტიკოსი, ერევნის ყოფილი მერი და სომხეთის სახალხო მომსახურების მარეგულირებელი საბჭოს მეთაური.

1973-1978 წლებში, იგი ერევნის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის დეპარტამენტის მექანიკოსი ინჟინერია, 1987-1988 წლებში მაშტოცის რაიონული საბჭოს დეპარტამენტის უფროსი, 1997-2000 წლებში კი - სომხეთის ენერგეტიკის მინისტრის მოადგილე. 2000 წელს, ნაზარიანი სომხეთის ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების მინისტრია. ამავდროულად, იგი სომხეთის ენერგეტიკის მინისტრის პირველ მოადგილედ დაინიშნა. 2001-2003 წლებში, რობერტ ნაზარიანს ერევნის მერის თანამდებობა ეკავა.
2013 წლის ივლისში, სომხეთის პრეზიდენტმა სერჟ სარქისიანმა, იგი ისევ დანიშნა სომხეთის სახალხო მომსახურების მარეგულირებელ საბჭოს მეთაურად 5 წლის ვადით.
ვაჰაგნ ხაჩატურიანი

ვაჰაგნ ხაჩატურიანი (; დ. 22 აპრილი, 1959, სისიანი, სომხეთის სსრ) — სომეხი პოლიტიკოსი. სომხეთის პრეზიდენტი 2022 წლის 3 მარტიდან.

1992-1996 წლებში, მას ერევნის მერის თანამდებობა ეკავა, 1995-1999 წლებში პარლამენტის წევრია, ხოლო 1996-1998 წლებში — პრეზიდენტის მრჩეველი. 2021 წლის აგვისტოდან მაღალტექნოლოგიური მრეწველობის მინისტრის თანამდებობა უკავია. 2000 წელს მან დააარსა სამოქალაქო საზოგადოებისა და დემოკრატიის ცენტრი. ამჟამად, ხაჩატურიანი სომხეთის ეროვნული კონგრესის წევრია.

2022 წელს სომხეთის პარლამენტმა ქვეყნის პრეზიდენტის პოსტზე ვაჰაგნ ხაჩატურიანის კანდიდატურა წარადგინა.
არტაშეს გეღამიანი

არტაშეს გეღამიანი (; დ. 2 დეკემბერი, 1949, ერევანი, სომხეთის სსრ — გ. 20 სექტემბერი, 2024) — სომეხი პოლიტიკოსი და ერევნის ყოფილი მერი.

ბიოგრაფია
არტაშეს გეღამიანი დაიბადა 1949 წლის 2 დეკემბერს, ერევანში, სომხეთის სსრ. 1966 წელს, მან დაამთავრა ჩეხოვის საშუალო სკოლა, 1971 წელს კი — ერევნის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1972 წელს, იგი შეუერთდა საბჭოთა კავშირის კომუნისტურ პარტიას, 1989–1990 წლებში კი — ერევნის მერის თანამდებობა ეკავა.

1990 წელს, გეღამიანმა კომუნისტური პარტია დატოვა. 1995–1999 წლებში, იგი სომხეთის ეროვნული კრების მოადგილე იყო. 1997 წელს, მან ჩამოაყალიბა პარტია „ეროვნული ერთიანობა“ და გახდა მისი ლიდერი. 2003 წლის სომხეთის საპრეზიდენტო არჩევნებში, არტაშეს გეღამიანმა წარადგინა თავისი კანდიდატურა და მოიპოვა ხმათა 16,9%.

2008 წლის სომხეთის საპრეზიდენტო არჩევნებში, გეღამიანმა კვლავ მიიღო მონაწილეობა და საბოლოო ოფიციალური შედეგებით დაიკავა მეშვიდე ადგილი ხმათა 0,27%-ის მოპოვებით.

პირადი ცხოვრება
დაქორწინებული იყო. ჰყავდა ორი ვაჟი და შვილიშვილები.
ზენიცა-დობოის კანტონი

ზენიცა-დობოის კანტონი (, , ) — ბოსნია და ჰერცეგოვინის შემადგენლობაში შემავალი ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციის 10 კანტონიდან ერთ-ერთი.

გეოგრაფია
მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრია ზენიცა. კანტონი შედგება 12 თემისაგან. 2003 წლისათვის კანტონის მოსახლეობის 83,6 % %-ს შეადგენდნენ ბოსნიელები, ხოლო - 13 %-ს ხორვატები.
მორდეხაი ნავის სინაგოგა

მორდეხაი ნავის სინაგოგა — ებრაული სინაგოგა სომხეთის დედაქალაქ ერევანში. ქალაქის იუდაისტური თემის ცენტრი. მდებარეობს ცენტრალურ კენტრონის რაიონში, 23 ნარ-დოსის ქუჩაზე. გაიხსნა 2011 წლის ივნისში სომეხი ბიზნესმენის, დავიდ გალსტიანის ფინანსური მხარდაჭერით.

მორდეხაი ნავის სინაგოგა ერთადერთი ებრაული რელიგიური ობიექტია მთელს რესპუბლიკაში. მას მეთაურობს სომხეთის მთავარი რაბინი გერშონ ბურსტეინი.

სომხეთის ებრაულ თემს 2 000 წლიანი ისტორია გააჩნია. პირველი ებრაული ჯგუფები სომხეთში იერუსალიმის სოლომონის ტაძრის დანგრევის შემდეგ დასახლდნენ. ამჟამად, სომხეთის ებრაული თემი მხოლოდ 100 ადამიანისაგან შედგება და მას 1996 წლიდან სათავეში უდგას რიმა ვარძაპეტიან-ფელერი.
ნაჰალეგი

ნაჰალეგი — დაჰლაკის არქიპელაგის სიდიდით მესამე და ყველაზე დიდი დაუსახლებელი კუნძული, წითელ ზღვაში ერიტრეის ნაპირებთან. ფართობი — 35,19 კმ², რის გამოც იგი დაჰლაკის არქიპელაგის სიდიდით მესამე კუნძულია დაჰლაკის და ნორას კუნძულების შემდეგ. მაქსიმალური სიმაღლეა — 24 მეტრი ზღვის დონიდან, რომელიც მდებარეობს კუნძულის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ხოლო კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილის მაქსიმალური სიმაღლე შეადგენს 23 მეტრს.

კუნძული მდებარეობს დაახლოებით 2 კმ-ში ჩრდილო-დასავლეთით კუნძულ ნორადან. ნაჰალეგის კუნძული წარმოადგენს გამოკვეთილ ორმაგ კუნძულს. კუნძულის ცოტათი დიდ სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილს აქვს დაახლოებით მრგვალი ფორმა დიამეტრით 4,8 კმ-დან 5,2 კმ-მდე, მაშინ როდესაც ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი სამკუთხედია მომრგვალებული კუთხეებით. კუნძულის ორივე ნაწილი, მათ შორის ყველაზე უფრო ვიწრო ადგილას, ერთმანეთთან დაკავშირებულია ორკილომეტრიანი სახმელეთო ხიდით, რომლის მანძილია 90 მეტრი.
ბოსნია-პოდრინის კანტონი

ბოსნია-პოდრინის კანტონი (, , ) — ბოსნია და ჰერცეგოვინის შემადგენლობაში შემავალი ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციის 10 კანტონიდან ერთ-ერთი.

გეოგრაფია
მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში. კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრია გორაჟდე. კანტონი შედგება 3 თემისაგან. კანტონის მოსახლეობის 98 %-ს შეადგენდნენ ბოსნიელები.
ნაირი (კინოთეატრი)

კინოთეატრი ნაირი — სიდიდით მეორე კინოთეატრი სომხეთის დედაქალაქ ერევანში. მდებარეობს მაშტოცის ავენიუსა და ავეტიკ ისაჰაკიანის ქუჩის გადაკვეთაზე ცენტრალურ, კენტრონის რაიონში. გაიხსნა 1920 წელს და ერევნის უძველეს კინოთეატრს წარმოადგენს. თავდაპირველი შენობა 1950-იან წლებამდე ამირიანის ქუჩაზე მდებარეობდა, შემდეგ კი კინოთეატრი მაშტოცის ქუჩაზე, დღევანდელ შენობაში გადავიდა.

კინოთეატრის ამჟამინდელი შენობა 1952-1954 წლებში აშენდა და ორ დარბაზს მოიცავს.
ცენტრალური ბოსნიის კანტონი

ცენტრალური ბოსნიის კანტონი (, , ) — ბოსნია და ჰერცეგოვინის შემადგენლობაში შემავალი ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციის 10 კანტონიდან ერთ-ერთი.

გეოგრაფია
მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრია ტრავნიკი. კანტონი შედგება 12 თემისაგან. 1991 წლისათვის კანტონის მოსახლეობის 43,2 %-ს შეადგენდნენ ბოსნიელები, 38,8 %-ს - ხორვატები, ხოლო 12 %-ს სერბები.
ჰერმილი

ჰერმილი — დაჰლაკის არქიპელაგის სიდიდით მეხუთე და ერთ-ერთი ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე კუნძული, წითელ ზღვაში ერიტრეის ნაპირებთან. დაუსახლებელია. ფართობი — 23,24 კმ². კუნძულის სიგრძე შეადგენს 6 კმ-ს, სიგანე — 5 კმ-ს. სიმაღლე — 9 მეტრი ზღვის დონიდან.

მეორე მსოფლიო ომის დროს იტალიელები მას იყენებდნენ საარტილერიო ბაზის სახით.
მაშტოცის გამზირი

მაშტოცის გამზირი , 1924-1990 წლებში ლენინის გამზირი — გამზირი სომხეთის დედაქალაქ ერევანში, ცენტრალურ კენტრონის რაიონში.

გამზირი იწყება გამარჯვების ხიდიდან (სამხრეთით) და მთავრდება მატენადარანთან (ჩრდილოეთით).

ღირსშესანიშნავი შენობები
ერევნის უამრავი ცნობილი შენობა მაშტოცის გამზირზე მდებარეობს. ქვემოთ ჩამოთვლილია მათგან ყველაზე მნიშვნელოვანი შენობები (ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ):
ერევნის სახელმწიფო მარიონეტების თეატრი (1987 წ.)
მატენადარანი (1959 წ.)
კინოთეატრი ნაირი (1954 წ.)
ერევნის ოპერისა და ბალეტის აკადემიური თეატრი (1933 წ.)
ცისფერი მეჩეთი (1768 წ.)

გალერეა
ნოკრა (კუნძული)

ნოკრა — დაჰლაკის არქიპელაგის დაუსახლებელი კუნძული, წითელ ზღვაში ერიტრეის ნაპირებთან. ფართობი — 6,44 კმ². კუნძულის სიგრძე შეადგენს 4 კმ-ს, სიგანე — 2-2,5 კმ-ს. სიმაღლე — 48 მეტრი ზღვის დონიდან.

გეოგრაფია
მდებარეობს კუნძულ დაჰლაკის ნაპირიდან დასავლეთით. სამხრეთით სანაპირო გარშემორტყმულია მარჯნის რიფებით. კუნძულის ყველაზე უკიდურესი სამხრეთი წერტილია — რას-ბულულის კონცხი.

ისტორია
1890 წელს კუნძული მთელ არქიპელაგთან ერთად შევიდა იტალიის ერიტრეის კოლონიის შემადგენლობაში. იმ პერიოდში კუნძულზე აშენდა იტალიური ციხე. ცივი ომის პერიოდში ეთიოპია საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის (სსრკ) მხარეს დადგა, 1970-იანი წლების ბოლოდან აქ განლაგებული იყო სსრკ-ის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის ბაზის სასაქონლო-ტექნიკური უზრუნველყოფის პუნქტი.
მაეკელი

მაეკელი, ან მააკელი, ან ცენტრალური პროვინცია (ტიგ. , ) — ერიტრეის 6 პროვინციიდან ერთ-ერთი. ეს სიდიდით ყველაზე პატარა პროვინციაა ქვეყანაში და მისი ფართობია — 1300 კმ². 2005 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 675 700 ადამიანს. მის შემადგენლობაში შედის ქვეყნის ყველაზე დიდი ქალაქი და ამავე დროს დედაქალაქი ასმერა.

გეოგრაფია
პროვინცია ესაზღვრება ანსების პროვინციას ჩრდილო-დასავლეთით, სემიენავი-კეი-ბაჰრის (წითელი ზღვის ჩრდილოეთი) პროვინციას ჩრდილო-აღმოსავლეთით, დებუბის (სამხრეთი პროვინცია) პროვინციას სამხრეთით და გაშ-ბარკის პროვინციას დასავლეთით.

ადმინისტრაციული დაყოფა
პროვინციის შემადგენლობაში შედიან შემდეგი რაიონები:
ბერიჰი
გალა-ნეფჰი
სერეჯაკა
სამხრეთ-აღმოსავლეთი
სამხრეთ-დასავლეთი
ჩრდილო-აღმოსავლეთი

არქიტექტურა
პროვინციის არქიტექტურა გვაგონებს იტალიის კოლონიალურ პერიოდს, რომელ დროშიც ის იყო საუკუნის ბოლოდან საუკუნის დასაწყისამდე.
ჰერცეგოვინა-ნერეტვის კანტონი

ჰერცეგოვინა-ნერეტვის კანტონი (, , ) — ბოსნია და ჰერცეგოვინის შემადგენლობაში შემავალი ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციის 10 კანტონიდან ერთ-ერთი. ერთადერთი კანტონია, რომელსაც გასასვლელი აქვს ადრიატიკის ზღვაზე.

გეოგრაფია
მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში. კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრია მოსტარი. კანტონი შედგება 9 თემისაგან. განსხვავებით სხვა კანტონებისაგან, სადაც უმრავლესობა ან ბოსნიელები არიან ხორვატები, აქ სიტუაცია სხვანაირია, მათი თანაფარდობა კანტონში 50/50-ზეა.
დასავლეთ ჰერცეგოვინის კანტონი

დასავლეთ ჰერცეგოვინის კანტონი(, , ) — ბოსნია და ჰერცეგოვინის შემადგენლობაში შემავალი ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციის 10 კანტონიდან ერთ-ერთი.

გეოგრაფია
მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრია შიროკი-ბრიეგი. კანტონი შედგება 4 თემისაგან. კანტონის მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენენ ხორვატები. ეთნიკური სიტუაცია არ შეცვლილა ბოსნიის ომის შემდეგაც.
სარაევოს კანტონი

სარაევოს კანტონი (, , ) — ბოსნია და ჰერცეგოვინის შემადგენლობაში შემავალი ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციის 10 კანტონიდან ერთ-ერთი.

გეოგრაფია
მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრია სარაევო. კანტონი შედგება 9 თემისაგან. 2007 წლის მონაცემებიტკანტონის მოსახლეობის 79,6 %-ს შეადგენენ ბოსნიელები, 11,2 %-ს — სერბები, ხოლო 6,7 %-ს — ხორვატები.
არტაშატის ბრძოლა

არტაშატის ბრძოლა — ბრძოლა რომის სახელმწიფოსა და დიდი არმენიის ჯარებს შორის ძვ. წ. 68 წელს. ამ ბრძოლის შედეგებს სხვადასხვა ისტორიკოსი სხვადასხვანაირად აფასებს. რომაელებმა ვერ აიღეს ქალაქი, რომელსაც ე.წ. "სომხეთის კართაგენი" უწოდეს. ბრძოლა გაიმართა მესამე მითრიდატული ომის მსვლელობის დროს და რომაელთა წარუმატებლად დამთავრდა.

ისტორია
ძვ. წ. 68 წლის ზაფხულში რომაელი სარდალი ლუკულუსი დაიძრა ტიგრანის წინააღმდეგ. იგი მიადგა სომხეთის ძველ დედაქალაქ არტაშატს, სადაც "მეფეთმეფე" ტიგრანის ოჯახი იყო დაბინავებული. ტიგრანი ამ ბრძოლის მოლდინში იყო, რადგან მესამე მითრიდატული ომი წარუმატებლად დაიწყო. ამიტომ ქალაქის მისადგომები კარგად ჰქონდა გამაგრებული, იმდენად კარგად, რომ არტაშატს "სომხეთის კართაგენიც" კი უწოდეს. ტიგრან -მ ბრძოლის ახალი ტაქტიკა აირჩია. ის გაურბოდა დიდ ბრძოლას, ამიტომ პატარ-პატარა სომხური შენაერთებით პარტიზანულ ბრძოლაში ანადგურებდა რომაელთა ლაშქარს. პარტიზანული ბრძოლა ძალას აცლიდა რომაულ ლეგიონებს, მაგრამ ვერ აჩერებდა მათ წინსვლას ქვეყნის ცენტრისაკენ.

არტაშატის დაკარგვის საფრთხემ აიძულა ტიგრანი გადამწყვეტი ბრძოლა გაემართა რომაელებისათვის მდინარე არაცანის სანაპიროზე ძვ. წ. 68 წლის სექტემბერში. ბრძოლა ტიგრანის მიერ განხორციელებული პროვოცირებით დაიწყო. კარგად ორგანიზებულმა და გაწვრთნილმა სომხურმა არმიამ მძიმე დარტყმა მიაყენა რომაელთა ჯარებს. რომაელი ისტორიკოსის დიონ კასიოსის გადმოცემით, რომაელებმა დიდი დანაკლისი განიცადეს და იძულებული გახდნენ უკან დაეხიათ. სომხებმა ისინი წარმატებით განდევნეს თავიანთი სახელმწიფოს სამხრეთ საზღვრების, კერძოდ, მესოპოტამიისაკენ.

წარმატებამ საშუალება მისცა მითრიდატეს და ტიგრანს თავიანთი სამეფოების აღდგენას შესდგომოდნენ. ძვ. წ. 67 წელს მითრიდატე ევპატორი კვლავ შეიჭრა პონტოს სამეფოში. ზიელესთან ბრძოლაში მან გაანადგურა რომაელები და დროებით აღადგინა თავისი ხელისუფლება პონტოში. ხოლო რომაელთა წარუმატებლობის გამო, სენატმა მხედართმთავარი ლუკულუსი გამოიწვია აღმოსავლეთიდან რომში და მის ნაცვლად აღმოსავლეთის სარდლად დანიშნა გნეუს პომპეუსი.
ეკა (მოთხრობა)

ეკა (მეორე სახელწოდება-"თავდავიწყება") — მიხეილ ჯავახიშვილის მოთხრობა. პირველად გამოქვეყნდა 1905 წელს.
შუახნის ექიმი იხსენებს თავის პირველ სიყვარულს. სიუჟეტი მიმდინარეობს წარსულში, როდესაც მთხრობელი სწავლის დასრულების შემდეგ დედასთან დაბრუნდა. იქ მას დახვდება 18 წლის მოსამსახურე ეკა, რომელიც მალევე შეუყვარდება. ეკა გრძნობს ყურადღებას და თავს არიდებს ქალბატონის შვილს, მაგრამ, ვაჟს სურვილი ძლევს და ეკას მხრიდან დიდი ხვეწნისა და წინააღმდეგობის მიუხედევად, გოგონას გააუპატიურებს. დედამისი ეკას სახლიდან დაითხოვს. გადის წლები. ექიმი სახელს გაითქვამს, ჰყავს ოჯახი, შვილები. ერთი სამუშაო დღის ბოლოს, მოსამსახურე ამცნობს, რომ ბოლო პაციენტიღა დარჩა-ქალი და მისი ვაჟი. ქალი ეკა აღმოჩნდება-კიდევ უფრო ლამაზი და დახვეწილი, ვიდრე ოდესღაც იყო, მის თორმეტიოდე წლის ბიჭუნაში კი, რომელსაც გოგი ჰქვია, ექიმი თავის გარეგნობას და სახელს ამოიცნობს. იგი ცდილობს, ეკას გამოჰკითხოს ბავშვის ამბავი, მაგრამ, ქალი ყველაფერს უარყოფს და ბავშვთან ერთად ქრება, ექიმს კი სამუდამოდ სინანულსა და ეჭვებში ჩავარდნილს ტოვებს.
ხალხის სამართალი

ხალხის სამართალი — მიხეილ ჯავახიშვილის მოთხრობა. ავტორმა ის 1906-1908 წლებში, ევროპაში მოგზაურობის დროს, ჟენევაში დაწერა.
მოთხრობის სიუჟეტი სოფელში ვითარდება სადაც ხალხი ცოლ-ქმრული ღალატისთვის თანასოფლელების დასჯას ითხოვენ. ისინი გადაწყვეტენ მათ გაშიშვლებას და სოფელში ჩამოტარებას, თუმცა საბოლოოდ დაინდობენ.
მეჩექმე გაბო

მეჩექმე გაბო — მიხეილ ჯავახიშვილის მოთხრობა. ავტორმა ის 1905 წელს გამოაქვეყნა.
მეჩექმე გაბო თავიდან მდიდარი და შეძლებული მეწარმე იყო, თუმცა შემდეგ როსკიპი ხანუმი შეუყვარდა, თავის ბინაში დაასახლა და ქალებიც მოუყვანა. ამასთან ერთად ცოლ-შვილიანი იყო, მაგრამ ხანუმს არაფერს აკლებდა. შემდეგ დრო გავიდა, ბევრი რამ შეიცვალა და გაბოს ხანუმის ვალები დაედო. უმადურმა ქალმა ერთ დღეს გამოუცხადა, რომ თუ ფულს არ ჩაასესხებდა, უჩივლებდა. გაბოს ნათქვამმა გული ატკინა, მაგრამ ვერაფერი გააწყო. საბოლოოდ გალანძღა და ქონება დაკარგა.