iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ავსონიუსი

დეციმუს მაგნუს ავსონიუსი (; დ. 310, ბურდიგალა, ახლანდ. ბორდო — გ. დაახლ. 394) — რომაელი პოეტი. სიტყვიერებას ასწავლიდა ბუდრიგალაში, 365–375 წლებში იმყოფებოდა იმპერატორ ვალენტინიანე -ის კარზე (ავგუსტა-ტრევერორუმში), იყო მისი მემკვიდრის — გრაციანეს აღმზრდელი, ტახტზე ამ უკანასკნელის ასვლის შემდეგ დაჯილდოვდა კონსულის თანამდებობით (379). ავსონიუსის ლექსები მცირე ჟანრებისა (ეპიგრამები, ეპიტაფიები, ელეგიები, ეპისტოლეები, მცირე ზომის აღწერილობითი პოემები) და ოსტატურად ციკლიზებულია (ნათესავების, ამხანაგების, ტროის ომის გმირების მოგონებანი, დღიური დროის გატარებისა და რომის იმპერიის ქალაქების აღწერა, სავარჯიშოები რთულ სალექსო ფორმებსა და თემებში და მისთ.). ავსონიუსის შემოქმედებას ავტობიოგრაფიული მოტივებისა და ყოფაცხოვრების წვრილმანების ანტიკური ლიტერატურისათვის უჩვეულო სიუხვე აქვს, ამიტომ – საუკუნეების რომანტიკოსები და მოდერნისტები მას აფასებდნენ როგორც „ახალი დროის პირველ პოეტს“; განსაკუთრებით ცნობილია პოემა „მოზელა“, რომელიც მდ. მოზელზე მოგზაურობის შესახებაა.
ოპერაცია ლამანტინი

ოპერაცია ლამანტინი — 1977 წლის დეკემბრიდან 1978 წლის ივლისამდე საფრანგეთის სამხედრო ინტერვენცია მავრიტანიის მთავრობის სახელით, პოლისარიოს ფრონტის საჰარელი პარტიზანი მებრძოლების წინააღმდეგ, რომლებიც ცდილობდნენ დამოუკიდებლობის მოპოვებას დასავლეთ საჰარისთვის. ავიაიერიშები განხორციელდა პროვინციებში, მაგრამ ოპერაციის შედეგები არ იყო მნიშვნელოვანი. საფრანგეთმა გამოიყენა იაგუარის საბრძოლო თვითმფრინავი დაკარის საავიაციო ბაზიდან. დაბომბვები მიზნად ისახავდა სარკინიგზო მარშრუტზე თავდასხმას ზუერატში რკინის მაღაროებიდან ნუადიბუს სანაპიროებამდე, რომელსაც იკავებდნენ პოლისარიოს მებრძოლები.

ომში დამღუპველი შედეგები იყო მავრიტანის შეიარაღებული ძალების მთავარი მიზეზი 1979 წელს მავრიტანიის პრეზიდენტის მოქტარ ულდ დადას ჩამოგდებისა და პოლისარიოსთან ცეცხლის დაუყოვნებლივ შეწყვეტისა. შემდგომში მავრიტანიამ დატოვა დასავლეთ საჰარა 1979 წელს და გამოასწორა ურთიერთობა საჰარელ მეზობლებთან. 1984 წელს აღიარეს ისინი.

ისტორია
დასავლეთ საჰარის ნაწილები 1975 წლამდე ესპანეთის კოლონია იყო და დარჩა აფრიკის ბოლო კოლონიურ პროვინციად. ომი დაიწყო მაროკოსა და საჰარის ეროვნულ- განმათავისუფლებელ მოძრაობას, პოლისარიოს ფრონტს შორის, რომელმაც გამოაცხადა საჰარის არაბთა დემოკრატიული რესპუბლიკა დევნილობაში მყოფ მთავრობასთან ტინდუფში, ალჟირი . საფრანგეთი, რომელიც ყოფილ კოლონიალურ ძალასთან, ესპანეთთან, ერთად მხარს უჭერდა დასავლეთ საჰარის აღებას, მხარს უჭერდა მოქტარ ულდ დადას რეჟიმს, რომელიც მათ დააყენეს მავრიტანიის პრეზიდენტად კოლონიური ეპოქის ბოლოს, 1960 წელს. მავრიტანიასაც და მაროკოსაც მიეწოდებოდათ ახალი სამხედრო ტექნიკა და უხვი ეკონომიკური დახმარება, რათა მათ შეენარჩუნებინათ თავიანთი ძალაუფლება ტერიტორიაზე. ფრანგი პერსონალი ავარჯიშებდა მავრიტანიის არმიას და დაიკავა მნიშვნელოვანი პოზიციები ეკონომიკის სფეროში. მთელი მავრიტანია ალჟირის მოკავშირე იყო მაროკოს მზარდი ოპოზიციის გასაკონტროლებლად. მაგრამ 1974 წელს მათ შეცვალეს თავიანთი პოზიცია და საიდუმლო შეთანხმება დადეს მაროკოს მეფესთან. ამან საბოლოოდ გამოიწვია მორიგი შეთანხმება 1975 წელს, რომლის მიხედვითაც ესპანეთმა საჰარა გაუნაწილა მავრიტანიისა და მაროკოს.

ლამანტინის ოპერაცია
1977 წლის დეკემბერში, პრეზიდენტმა ჟისკარ დ'ესტენმა უბრძანა საფრანგეთის საჰაერო ძალებს განლაგებულიყვნენ მავრიტანიაში და დაეწყოთ პოლისარიოს სვეტების ნაპალმით დაბომბვა, მას შემდეგ რაც ფრანგი სამოქალაქო ტექნიკოსები მძევლად აიყვანეს ზუერატის რკინის მადნის მაღაროზე, მავრიტანიის ყველაზე ძვირფას ეკონომიკურ რესურსზე. მოგვიანებით ისინი უვნებლად გაათავისუფლეს, თუმცა თავდასხმის დროს დაიღუპა ფრანგი ექიმი და მისი მეუღლე.

საფრანგეთმა გამოიყენა იაგუარის საბრძოლო თვითმფრინავი დაკარის საავიაციო ბაზიდან. დაბომბვები მიზნად ისახავდა სარკინიგზო მარშრუტზე თავდასხმას ზუერატში რკინის მაღაროებიდან ნუადიბუს სანაპირომდე, რომლებიც პოლისარიოს მებრძოლებს ჰქონდათ დაკავებული. ულდ დადას რეჟიმი მაინც ვერ ახერხებდა პარტიზანების წინააღმდეგ ბრძოლას და დამღუპველი ჩართვა ომში იყო მთავარი მიზეზი იმისა, რომ მავრიტანის შეიარაღებულმა ძალებმა გადაწყვიტეს მისი დამხობა ერთი წლის შემდეგ. მავრიტანიელებმა დაუყოვნებელ შეწყვიტეს ცეცხლი პოლისარიოსთან.
ოლთისისწყალი

ოლთისისწყალი, ოლთუჩაი — მდინარე თურქეთში. სათავე აქვს ქარგაფაზარის ქედზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 2500 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 128 კმ, აუზის ფართობი 5600 კმ². ჭოროხის მარჯვენა შენაკადი. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. მარცხენა შენაკადებიდან მნიშვნელოვანია თორთომისწყალი, ხოლო მარჯვენა შენაკადებიდან ფენექი.

ოლთისისწყალი ზემო წელში მიედინება ჩრდილო-ჩრდილო-აღმოსავლეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით, შემდეგ არმისული მდინარე ფენექის შესართავამდე უხვევს ჩრდილოეთისაკენ, ხოლო დაახლოებით 3 კმ-ში დასავლეთისაკენ და ზოგადად განედურ განფენილობას ექვემდებარება. ჭოროხის შესართავამდე 3.2 კმ-ზე მდინარე თავის განედურ მიმართულებას იცვლის დასავლეთ-ჩრდილო-დასავლეთ მიმართულებაზე, ესე იგი ოდნავ იხრება ჩრდილოეთისაკენ. ოლთისისწყლის შუა წელზე მდებარეობს ციხე-ქალაქი ოლთისი, ხოლო მარჯვენა ნაპირზე სამონასტრო ცენტრი იშხანი.
საქინა ახუნდზადე

საქინა მირზა ეიბათ ყიზი ახუნდზადე (; დ.1865, ყუბა — გ. 1927, ყუბა) — პირველი აზერბაიჯანელი ქალი დრამატურგი და რომანისტი, საზოგადო მოღვაწე, მასწავლებელი, აზერბაიჯანული ენის სახელმძღვანელოების ავტორი, ბაქოს მუსლიმ ქალთა საქველმოქმედო საზოგადოების აქტიური წევრი.

ბიოგრაფია
საქინა ახუნდზადე დაიბადა 1865 წელს ქალაქ ყუბაში დიდგვაროვან ოჯახში. მამამისი მირზა ეიბათი იყო გამოჩენილი აზერბაიჯანელი მეცნიერისა და განმანათლებლის აბასყული-აღა ბაკიხანოვის მიერ შექმნილი რუსული ლიტერატურული საზოგადოების აქტიური წევრი. ის ასევე პოეტი იყო. ლექსებს წერდა ფსევდონიმით ფედა. ასეთ კულტურულ გარემოში აღზრდის წყალობით საქინას ბავშვობიდანვე გაეღვიძა სიყვარული ლიტერატურის, თეატრისა და ხელოვნებისადმი.

ბაქოში მოღვაწეობის წლები
1900 წელს საქინა ახუნდზადე ბაქოში მიიწვია ნავთობმწარმოებელმა და მილიონერმა მეცენატმა ჰაჯი ზეინალაბდინ თაღიევმა, რომელმაც შეიტყო მისი საგანმანათლებლო საქმიანობის შესახებ ყუბაში და ნამიკ ქემალის ნაწარმოებიდან „უბედური ბავშვი“. ეს ორი სპექტაკლი მრავალი წლის განმავლობაში იდგმებოდა აზერბაიჯანის თეატრის სცენებზე. ასევე 1914 წელს ჰუსეინ არაბლინსკის მიერ ტფილისში პირველად დაიდგა სპექტაკლი „ძალადობის ნაყოფი“.

საქინა ახუნდზადემ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა აზერბაიჯანელი გოგონების თეატრის გაცნობაში. შექმნილ ნამუშევრებში იგი ცდილობდა გაევრცელებინა აზერბაიჯანელი გოგონების თავისუფლების იდეა, გაეღვიძებინა მათი სიყვარული ცოდნისა და მეცნიერების მიმართ. თუმცა, მუსლიმი გოგონების განათლების სფეროში ახუნდზადეს საქმიანობა ხშირად გარკვეულ სირთულეებს უქმნიდა მას. კონსერვატიულად მოაზროვნე ხალხი გოგონების სცენაზე თამაშის წინააღმდეგი იყო.

საქინა ახუნდზადე თავისუფლად ფლობდა არაბულ და სპარსულ ენებს და კარგად იცნობდა აღმოსავლურ ლიტერატურას. იგი იყო პირველი ქალბატონი, რომელმაც დაწერა რომანი. 1918 წელს ფოლკლორული მოთხრობის საფუძველზე დაწერილი რომანში „უფლისწული აბულფაზი და რენა“, ავტორი აყენებს აზერბაიჯანელი ქალების ცხოვრებაში ცრურწმენებისგან გათავისუფლების იდეას. ლიტერატურულ ფორმაში მან თავის შემოქმედებაში ასახა თავისუფლების სული. ჯამში ახუნდზადემ დაწერა ხუთი პიესა და ერთი რომანი.

საქინა ახუნდზადე ასევე იყო 1922-1923 წლებში გამოცემული წიგნის „ახალი თიურქული ანბანის“ თანაავტორი.

ცხოვრების ბოლო წლები
სიცოცხლის ბოლო წლებში საქინა ახუნდზადეს მძიმე ავადმყოფობა აწუხებდა. იგი იძულებული გახდა დაეტოვებინა ბაქო და გადასულიყო მშობლიურ ყუბაში. იმდროინდელი ცნობილი აზერბაიჯანელი მსახიობები ხშირად ჩადიოდნენ ყუბაში მის მოსანახულებლად.

ახუნდზადე გარდაიცვალა 1927 წელს ყუბაში.
ეიუბ აზიზოვი

ეიუბ აზიზოვი თეიმურ ოღლუ (; დ. 1934, 12 აგვისტო) — ქიმიურ მეცნიერებათა კანდიდატი, პროფესორი, კათედრის გამგე, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დამსახურებული მასწავლებელი.

ბიოგრაფია
ეიუბ აზიზოვი დაიბადა 1934 წლის 12 აგვისტოს სომხეთის ზანგიბასარის რაიონის სოფელ მეჰმანდარში (ჰოვტაშატში). 1948 წლიდან გადაასახლეს აზერბაიჯანის აღჯაბადის რაიონში. 1953-1957 წლებში იყო აზერბაიჯანის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტის ბუნებისა და ქიმიის ფაკულტეტის სტუდენტი, 1957-1961 წლებში მუშაობდა აღჯაბადის რაიონის ხალფარადინის საშუალო სკოლაში მასწავლებლად, 1961-1964 წლებში დაასრულა ასპირანტურის (მაგისტრატურის) საფეხური ბაქოს სახელმწიფო უნივერისტეტში. მუშაობდა ორგანული და ფიზიკური ქიმიის ინსტიტუტში უფროს მეცნიერ თანამშრომლად. 1969 წელს იყო ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის არაორგანული ქიმიის კათედრის მასწავლებელი. 1971-1987 წლებში ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის არაორგანული ქიმიის განყოფილების დოცენტი იყო.

1987 წლიდან ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის „ქიმიის სწავლების მეთოდოლოგიის“ განყოფილებას ხელმძღვანელობს.

წიგნები
არაორგანული ქიმიის სწავლების პრაქტიკა. ბაქო-1998
მასალები ქიმიის ისტორიის შესახებ. ბაქო-1999
სასწავლო მასალები გამოჩენილი მეცნიერების ცხოვრებისა და მოღვაწეობის შესახებ ქიმიის სწავლებაში. ბაქო-2000
ქიმიის განათლების პრინციპები, მეთოდები, პრინციპები. ბაქო-2002
ქიმიის სწავლების მეთოდოლოგია, ნაწილი , ბაქო-2005
ქიმიის სწავლების მეთოდოლოგია, ნაწილი , ბაქო-2006
ქიმიის სწავლების მეთოდის პრაქტიკა. ბაქო-2008
თეტუანის ბრძოლა

თეტუანის ბრძოლა — მიმდინარეობდა 1860 წლის 4-დან 6 თებერვლამდე, , ჩრდილოეთ აფრიკაში გაგზავნილ ესპანურ არმიასა და ტომობრივ ჯარებს შორის ( რომლებიც იმ დროს შეადგენდნენ მაროკოს არმიას ) , თეტუანის მახლობლად, მაროკოში. ბრძოლა 1859-1860 წლებში მიმდინარე ესპანეთ-მაროკოს ომის ნაწილი იყო .

ისტორია
ესპანეთის საექსპედიციო ძალები, რომლებიც გაემგზავრნენ ალხესირასიდან, შედგებოდა 36000 კაცისგან, არტილერიისგან და 41 გემისგან, რომელშიც შედიოდა ორთქლის გემები, იალქნები და უფრო მცირე გემები. გენერალი ლეოპოლდო ო' დონელი პირადად ხელმძღვანელობდა ექსპედიციას და მან დაყო ეს ძალები სამ კორპუსად. მათ მეთაურობდნენ გენერალი მარკეს დე ტორებლანკა , გენერალი ანტონიო როს დე ოლანო და გენერალი რამონ დე ეჩაგუე . რეზერვები განთავსდა გენერალ ლეოპოლდო ო’დონელ ი ხორისი მეთაურობით. ფლოტს მეთაურობდა ადმირალი სეგუნდო დიაზ ჰერერო . ესპანეთის ჯარების მიზანი იყო თეტუანის აღება, რომლის შემდეგაც სეუტასა და მელილიას ბაზას დაარბევდნენ.

საომარი მოქმედებები მაროკოსა და ესპანეთის ჯარებს შორის დაიწყო 1859 წლის 17 დეკემბერს, როდესაც სვეტმა, რომელსაც მეთაურობდა მარკეს დე ტორებლანკა , დაიკავა სიერა დე ბულონესი . 19 დეკემბერს ეჩაგუემ აიღო სასახლე დელ სერალო. ლეოპოლდო ო’დონელ ი ხორისი მეთაურობდა ძალებს, რომლებიც განსთავდნენ სეუტაში 21 დეკემბერს. შობის დღეს, სამმა სვეტმა გააძლიერა პოზიციები და ელოდა ბრძანებას თეტუანისკენ წინსვლისთვის.

ბრძოლა
1860 წლის 1 იანვარს, კონდე დე რეუსი მიიწევდა გუად ალ გელუს პორტისკენ. მარკეს დე ტორებლანკას სვეტი და ესპანეთის სამეფო საზღვაო ფლოტი იცავდნენ მის ფლანგს. შეტაკებები გაგრძელდა 1860 წლის 31 იანვრამდე, როდესაც შეჩერდა მაროკოზე მთავარი შეტევა. ლეოპოლდო ო’დონელ ი ხორისმა დაიწყო ლაშქრობა თეტუანისკენ და მას მხარი დაუჭირეს კატალონიელი მოხალისეებისგან დაკომპლექტებული ძალებით. ცეცხლის გახსნას უზრუნველყოფდნენ ქვედანაყოფები, რომლებსაც მეთაურობდნენ გენერალი კონდე დე რეუსი და გენერალი როს დე ოლანო . ესპანურმა არტილერიამ დიდი ზარალი მიაყენა მაროკოს რიგებს; გადარჩენილმა მაროკოს ძალებმა თავი შეაფარეს თეტუანს. ქალაქი დაეცა 1860 წლის 6 თებერვალს. საომარი მოქმედებების შეწყვეტამდე ერთი კვირა ბრძოლები გრძელდებოდა.

შემდგომი ეტაპი
თეტუანის აღებამ ხელი შეუშალა მაროკოს ძალებს და ვეღარ შეძლეს სეუტასა და მელილიაზე შემდგომი თავდასხმების განხორცილება. ლეოპოლდო ო’დონელ ხორისი დაბრუნდა თავისი ჯარით ესპანეთში; ისინი დაბანაკდნენ მადრიდის ჩრდილოეთით, ხოლო დედაქალაქში ტრიუმფალური შესვლა მოეწყო. ბანაკი, რომელმაც დროთა განმავლობაში შექმნა მუდმივი სტრუქტურები და მაღაზიები, გახდა მადრიდული უბანი, რომელიც ცნობილია როგორც თეტუან დე ლას ვიქტორიასი. ბრძოლის შემდეგ, გენერალი ლეოპოლდო ო'დონელი, ესპანეთში ამაღლდა სტატუსით, როგორც თეტუანის პირველი ჰერცოგი. მოგვიანებით ის იყო მინისტრთა საბჭოს პრეზიდენტი (ასევე ცნობილი როგორც პრემიერმინისტრი).

კულტურული ცნობები
სალვადორ დალიმ დახატა ფორტუნის ბრძოლის ნახატის ვერსია.

ესპანეთის გამარჯვება მოჩუქურთმებული და დახატული იყო სან-ხოაკინის ეკლესიის წინა პლანზე, ილოილო, რომელიც მილიტარისტული თემის ეკლესიად ითვლება ფილიპინებში. იგი 1974 წელს გამოცხადდა ეროვნული მნიშვნელობის მქონე ისტორიულ ადგილად. მშენებლობა დაიწყო 1859 წელს და დაასრულა 1869 წელს ავგუსტინეს ორდენის ესპანელმა ბერმა ტომას სანტარენმა.

გალერეა
პუტასუ

პუტასუ — თევზების გვარი ვირთევზასებრთა ოჯახისა. სხეული წაგრძელებულია. ქერცლი ადვილად ცვივა. ზურგის სამი ფარფლი ერთმანეთისგან დიდი შუალედებითაა გამოყოფილი, 2 ანალური ფარფლიდან პირველი ძლიერ გრძელია; მუცლის მოკლე ფარფლები მკერდისაზე წინ მდებარეობს. გვერდითი ხაზი სწორია, გადის ზურგზე. ყბებზე განლაგებულია წვრილი კბილები; ქვედა ყბა წინაა გამოწეული. ცნობილია 2 სახეობა: სამხრეთული პუტასუ (. ) და ჩრდილოური პუტასუ (. ). იკვებებიან კიბოსნაირებითა და ლიფსიტებით. ასრულებენ დღე-ღამურ ვერტიკალურ მიგრაციებს: ღამით წყლის სიღრმიდან ზედა ფენებში ადიან. ორივე სახეობა რეწვის მნიშვნელოვანი ობიექტია; ღვიძლი მდიდარია ცხიმითა და ვიტამინებით და .
ჩრდილოური პუტასუ

ჩრდილოური პუტასუ — თევზი ვირთევზასებრთა ოჯახისა. სიგრძეში 47 სმ-მდეა, ჩვეულებრივ 30–35 სმ. ზურგი შეფერილია მოცისფრო-რუხად, გვერდები მოვერცხლისფროა, მუცელი თეთრი; მკერდის ფარფლის ძირში მუქი ლაქაა. გავრცელებულია ატლანტის ოკეანეში, ნიუფაუნდლენდის დიდი ბანკიდან ბერენცის ზღვის დასავლეთ ნაწილებამდე, აგრეთვე სამხრეთი გრენლანდიიდან, ისლანდიიდან და შპიცბერგენიდან სამხრეთით ჩრდილოეთ აფრიკამდე, მ.შ. ხმელთაშუა ზღვის დასავლეთ ნაწილში. ქარავნული პელაგური თევზია. ბინადრობს 20-დან 800 მეტრამდე სიღრმეზე (ჩვეულებრივ 30–400 მ). ტოფობს 1–4 წელში, თებერვალ – მარტში (არეალის სამხრეთ ნაწილში); ნაყოფიერება 51–278 ათასი ქვირითი.
ემინ ბაირამი

ემინ ბაირამი (; დ. 2 აპრილი, 2003, სტამბოლი, თურქეთი) — თურქი ფეხბურთელი. თამაშობს თურქეთის სუპერლიგაში, გალათასარაის შემადგენლობაში, მცველის, ნახევარმცველის პოზიციაზე.

საკლუბო კარიერა
გალათასარაი
პირველი მატჩი გალათასარაის შემადგენლობაში 2019 წლის 4 დეკემბერს, თურქეთის თასის ფარგლებში, თუზლასპორთან მატჩში ჩაატარა. მიუხედავად იმისა, რომ გალათასარაი 0-2 დამარცხდა, ემინ ბაირამმა გულშემატკივრების აღფრთოვანება დაიმსახურა.

სუპერლიგის პირველი მატჩი გალათასარაის შემადგენლობაში, 2020 წლის 26 იანვარს, კონიასპორთან შეხვედრის დროს ჩაატარა.

ბაირამი კარიერაში პირველად, გალათასარაის კაპიტნის როლში მოედანზე 2020 წლის 12 ივლისს, „ანკარაგუჯუ“-სთან მატჩის დროს გავიდა. ის იმ დროისთვის 17 წლის იყო.

ბოლუსფორი
2021 წლის იანვარში, ბაირამი იჯარით ბოლუსფორში გადავიდა. 2021-22 წლის სეზონის დასაწყისში, ის კვლავ იჯარით ბოლუსფორში გადავიდა.

სანაკრებო კარიერა
ახალგაზრდულ ნაკრებში წარმატებული ასპარეზის შემდეგ, ბაირამი ეროვნული ნაკრების ახალგაზრდულ გუნდში მოიწვიეს, სადაც ის 33 მატჩი ჩაატარა და 5 გოლი გაიტანა.
კოსის პლატო

კოსის პლატო — ღრმად ეროზირებული კირქვული პლატოების ჯგუფი სამხრეთ-დასავლეთ საფრანგეთში. წარმოადგენს ცენტრალური მასივის ნაწილს. ჩრდილო-დასავლეთით ესაზღვრება ლიმუზენისა და პერიგორის მაღლობები, აღმოსავლეთით ობრაკი და სევენები. დანაწევრებულია მდინარეების ტარნის, დორბის, ჟონტის, ლოსა და ავერონის ღრმა ხეობებით. განსაკუთრებით ღრმა და თვალწარმტაცი კანიონები გამომუშავებული აქვთ ტარნსა და ავერონს.

პლატოებზე ფართოდაა გავრცელებული რელიეფის კარსტული ფორმები, მათ შორის მღვიმეები, კარსტული ძაბრები და სხვა. არის მრავალრიცხოვანი კარსტული წყაროები. დამახასიათებელია ფლატეებიანი კიდეები. დაფარულია მუხის, წიფლისა და ფიჭვის ტყეებით.

კოს-დიუ-კერსის კავერნებში შემორჩენილია პრეისტორიული ადამიანის კვალი. კოს-დიუ-ლარზაკის დასავლეთ კიდეზე არსებული როკფორის მღვიმეები გამოიყენება სახელგანთქმული როკფორის ყველის დასამზადებლად. მეცხვარეობა ტურიზმის შემდეგ, რეგიონული ეკონომიკის მეორე საყრდენია. განვითარებულია ტურიზმი. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლია.

ტერმინი „“ მომდინარეობს ოქსიტანური „“-სგან, რომელიც ნიშნავს „კირს“.
მოიტაცეს თამარ ქალი

მოიტაცეს თამარ ქალი — კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ 1971 წლის კინოფილმი, რომლის რეჟისორია ლეილა გორდელაძე.

სიუჟეტი
დათო ექთან თამრიკოზეა შეყვარებული. მისი მეგობრები შეიტყობენ, რომ ქალიშვილი გათხოვებას აპირებს და დათოს ყველანაირად ეხმარებიან.

როლებში
ხათუნა კოტრიკაძე — თამრიკო
გია ავალიშვილი — დათო
გია ფერაძე — ნუგზარი
ვ. კუხიანიძე — თემური
ჰენრიეტა ლეჟავა — აგრაფინა
ვასილ კახნიაშვილი — ვალიკო
ლეილა ძიგრაშვილი — თამრიკოს დედა
შოთა დაუშვილი — თამრიკოს მამა
გიორგი გელოვანი — მოქეიფე
აკაკი (კაკო) ბაქრაძე — კლიმენტი - თამადა
იოსებ (სოსო) ხაინდრავა — მილიციონერი
ერემია სვანაძე — ერემო
სეუტის ალყა (1790-1791)

სეუტის ალყა (1790–1791) — შეიარაღებული დაპირისპირება ესპანეთის სამეფოსა და მაროკოს სასულთნოს შორის 1790 წლიდან – 1791 წლამდე ესპანეთ-მაროკოს ომის დროს. ქალაქის ალყა იყო ამ კონფლიქტის ცენტრალური ეპიზოდი.

ალყა
25 სექტემბერს მაროკოს არმიამ ქალაქის დაბომბვა დაიწყო. ვინაიდან საზღვაო შეტევა შეუძლებელი იყო, დაბომბვის მიზანი იყო ქალაქის კედლების რღვევა და მასში შეღწევა. ალყაში მოქცეულებმა თავიანთი შტაბი ქალაქის სერალიოში დააარსეს და 14 ქვემეხი დაამონტაჟეს. თუმცა, თავიდან დაბომბვა არ იყო უწყვეტი, რადგან ორ ქვეყანას შორის მიმდინარეობდა სამშვიდობო მოლაპარაკებები.

ალყის დროს ესპანეთის ძალები გადავიდნენ სეუტაში, რათა გაეძლიერებინათ იქ საკუთარი პოზიციები. ამ პოლკების უმეტესობა 1791 წელს ჩავიდა ცეცხლის შეწყვეტისა და საომარი მოქმედებების დაწყების შუალედში. საზღვაო ძალები ასევე იმყოფებოდნენ სეუტაში, რომლებიც უზრუნველყოფდნენ უწყვეტ კომუნიკაციას სეუტასა და ესპანეთს შორის; განსაკუთრებით ეფექტური იყო ანტონიო ბარსელოს მიერ გამოგონილი თოფის კატარღები.

ესპანეთისა და მაროკოს წარმომადგენლების შეხვედრები მონაცვლეობდა სამხედრო დაპირისპირებით 1790 წლის 14 ოქტომბრამდე, სანამ ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმებას მიაღწიეს.

მაროკოს სულთან ალ-იაზიდმა შესთავაზა საომარი მოქმედებების შეჩერება მადრიდში ესპანეთის მთავრობასთან მოლაპარაკების მიზნით. ცეცხლის შეწყვეტა გაგრძელდა 1790 წლის ოქტომბრიდან 1791 წლის 15 აგვისტომდე. ამ მოლაპარაკებების დროს ორმა ქვეყანამ ისარგებლა ცეცხლის შეწყვეტით, რათა მოემარაგებინათ საკუთარი ჯარები და გაეზარდათ საბრძოლო ძალები. მაროკოს სულთანი ცდილობდა მიეღწია სეუტამდე. მზად იყო დაეთმო რამდენიმე მცირე გარნიზონი ან გადაეხადა თანხა მშვიდობის სანაცვლოდ. მეფე კარლოს -მ უარი თქვა ამ პირობებზე და ოფიციალურად გამოუცხადა ომი მაროკოს, რითაც კონფლიქტი განაახლა 1791 წლის 15 აგვისტოს.

ალყაში მოქცეულებმა შენიშნეს, რომ ქვემეხებს არ იცავდა დიდი გარნიზონი, არც ქალაქი არ იბომბებოდა და შედეგად, დაგეგმეს აფეთქება 25 აგვისტოს. შეტევა განხორციელდა საზღვაო ფლოტთან ერთად, რომელიც თან ახლდა სახმელეთო ძალებს, რომლებმაც დატოვეს ქალაქი მაროკოს ქვემეხებისთვის მასიური ზიანის მიყენების მიზნით. ამის საპასუხოდ, მაროკოელებმა დაიწყეს ძირითადი შეტევა ქალაქის კედლებზე 30 აგვისტოს, სადაცაც 8000 კაციანი ალყა ქვემეხების თანხლებით წარუმატებლად ცდილობდა ქალაქში შესვლას.

14 სექტემბერს, სულთნის დირექტივების შესაბამისად, შარიფ ალიმ ითხოვა მოლაპარაკება სეუტის გუბერნატორთან. დემორალიზაციის გარდა, მან გაიღო უზარმაზარი ეკონომიკური ხარჯები. ფინანსური დანაკარგები დაკავშირებული იყო ალყასთან და სულთნის ძმების აჯანყებასთან, რომლებიც კამათობდნენ ტახტის მოსაპოვებლად. მაროკოს ჯარებმა დაიწყეს უკან დახევა მომდევნო დღეებში და ქალაქი აღარ იყო დაბომბვის ქვეშ. თუმცა, პოზიციებზე მყოფი არტილერიის დიდი ნაწილი ჯერ კიდევ არ იყო გაყვანილი. მათ გაყვანაზე უარის თქმის შემდეგ ესპანელებმა სექტემბერსა და ოქტომბერში არ დათმეს პოზიციები, რამაც გამოიწვია შეტაკებები და მსხვერპლი ორივე მხრიდან. ალყაში მოქცეული ტერიტორიების ირგვლივ შეტაკებები გრძელდებოდა სამშვიდობო ხელშეკრულების ხელმოწერამდე.
დრეიკის თავდასხმა პანამაზე

დრეიკის თავდასხმა პანამაზე — ასევე ცნობილი როგორც პანამის თავდაცვა იყო სამხედრო მოვლენა, რომელიც მოხდა 1596 წლის იანვარში ინგლის-ესპანეთის ომის დროს. ინგლისურმა ექსპედიციამ ფრენსის დრეიკის და თომას ბასკერვილის მეთაურობით შეუტია ესპანეთის მთავარს ნომბრე დე დიოსის (ღმერთის სახელი) გავლით, რათა გადაეკვეთა პანამის ყელი. დიზენტერიითა და სხვა დაავადებებით განადგურებული ინგლისელები მოიგერიეს და დაამარცხეს. დრეიკის სიცოცხლეს საფრთხე დაემუქრა და ესპანელების მიერ შევიწროებული ექსპედიცია იძულებული გახდა უკან დაბრუნებულიყო ინგლისში.

წინა მოვლენები
1595 წელს ინგლისის დედოფალმა ელისაბედ -მა გაგზავნა ფრენსის დრეიკი და ჯონ ჰოკინსი ესპანეთის წინააღმდეგ ექსპედიციაში, რათა დარტყმა მიეყენებინათ ოქროსა და ვერცხლის წყაროებზე, ესპანეთის დასავლეთ ინდოეთის ფლოტის მხრიდან. ინგლისელები პუერტო-რიკოში სან-ხუანის ხელში ჩაგდებას ცდილობდნენ 27 კანოეთი და 2500 კაცით. დრეიკმა გადაწყვიტა გაეცურა სამხრეთით, რათა შედარებით ადვილად დასამარცხებელი მსხვერპლი მოეძებნა. თუმცა, ამ დროისთვის დაავადებამ დიდი ზიანი მიაყენა ინგლისურ ძალებს და ჯონ ჰოკინსი გარდაიცვალა პუერტო-რიკოს მახლობლად. მის შემდეგ თომას ბასკერვილმა დაიკავა მისი ადგილი.

შემდეგ ექსპედიცია გაემგზავრა სამხრეთ ამერიკისკენ და ერთი კვირის შემდეგ რიო დე ლა ჰაჩაზე დამთავრდა. 18 დეკემბერს დრეიკმა დაიპყრო ქალაქი, რის შემდეგაც ფლოტმა დაიპყრო მეზობელი დასახლებები ლა რანჩერია და ტაპია, ამ ადგილებში მათ დიდი ნადავლი მოიპოვეს. ადგილის გამოსყიდვა ვერ მოხერხდა, ამის გამო დრეიკმა სასწრაფოდ გააძევა მოსახლეობა და დაწვა ტერიტორია. ამ დროისთვის ინგლისური ეკიპაჟები სასტიკად იყო შემცირებული დაავადების გამო, შესაბამისა, თავდასხმა კარტახენა დე ინდიასზე ძალიან სარისკოდ ითვლებოდა.

ესპანელები ცენტრალური ამერიკის რეგიონში უკვე მზად იყვნენ. ალონსო დე სოტომაიორი გაგზავნილი იყო პერუს ვიცე-მეფის მიერ, რათა მიეღო თავდაცვითი ზომები კამინო რეალსა და მდინარე ჩაგრესზე, რომელიც ჩაახშობდა დასავლეთისკენ ნებისმიერ თავდასხმას.

თავდასხმა ისთმუსზე
ნომბრე დე დიოსი
1596 წლის 6 იანვარს დრეიკი და მისი მებრძოლები დაუპირისპირდნენ წამყვანს, ნომბრე დე დიოსიდან. გემების ნავებიდან ისინი დაეშვნენ ქალაქთან ახლოს, მისი ხელში ჩაგდების მიზნით მის გზაზე მდგომი ციხის აღება გადაწყვიტა, რომელსაც ასამდე მილიცია იცავდა.

დრეიკი დარჩა ორი კვირის განმავლობაში და გამოისყიდა ქალაქი, მაგრამ პასუხის არ გაცემის შემდეგ მან ბრძანა, რომ ქალაქი გაენადგურებინათ და მას ცეცხლი წაუკიდეს. ნავსადგურის ყველა გემი, რომელიც შედგებოდა ფრეგატებისგან, ქერქებისა და გალიოტებისგან, საფუძვლიანად გაძარცვეს, რის შემდეგაც ყველა განადგურდა ან დიწვა. მიუხედავად იმისა, რომ ქალაქში ფული არ იქნა ნაპოვნი, ახლომდებარე გორაკის მწვერვალზე საგუშაგო კოშკი აღმოაჩინეს, რომელშიც იპოვეს იყო ვერცხლის სკივრი ორ ოქროს ზოდთან ერთად, ასევე რამდენიმე მარგალიტი და სხვა ძვირფასი ნივთები.
კვებეკის დანებება

კვებეკის დანებება — კვებეკის აღება მოხდა 1629 წელს ინგლის-საფრანგეთის ომის დროს (1627–1629). ეს ყველაფერი მოახერხეს ინგლისელმა ჯარისკაცებმა, დევიდ კირკის მეთაურობით, რომლებმაც ქალაქს საკუთარ მარაგთან წვდომის უფლება არ მისცეს.

წინა მოვლენები
იგი დაიწყო 1627 წელს დევიდ კირკის მამასთან ერთად, როდესაც რამდენიმე ლონდონელმა ვაჭარმა ჩამოაყალიბა ავანტიურისტთა კომპანია კანადაში, რათა განევითარებინა ვაჭრობა და დასახლება, მოგების მიზნით მდინარე წმინდა ლოურენსზე. კერძო ინვესტორებისგან შემდგარი ჯგუფი, დაქირავებული იყო მეფისგან, როგორც ინგლისის გავლენის გაფართოების საშუალება საძიებო და კოლონიალურ განვითარებაში. როდესაც ინგლის-საფრანგეთის ომი დაიწყო იმავე წელს, კომპანიამ დააფინანსა ექსპედიცია, რომელიც ინგლისის ჩარლზ -ის მიერ იყო დაკვეთილი, რათა ფრანგები გადაესახლებინათ კანადიდან. ფრანგებს ჰქონდათ დასახლებები მდინარე წმინდა ლავრენტზე.

ვინაიდან ძმები კირკები დაიბადნენ და გაიზარდნენ საფრანგეთში, მათი ქმედება იქ ღალატად ითვლებოდა. პარიზში ძმები კირკების ფიგურა დაწვეს, როდესაც საფრანგეთის დამარცხების ამბავმა დედაქალაქამდე მივიდა. კირკე რაინდად აკურთხეს 1633 წელს.
ალექსანდრე სულხანიშვილი (სამხედრო პირი)

ალექსანდრე (საშა) კონსტანტინეს ძე სულხანიშვილი (დ. 1896, სოფ. აწყური, ახლანდ. ახმეტის მუნიციპალიტეტი, — გ. 6 ნოემბერი, 1990, თბილისი) — ქართველი სამხედრო პირი, პოლიტიკური ემიგრანტი, მემუარისტი.

1916 წლიდან მსახურობდა რუსეთის იმპერიის ჯარში, ქართულ „დრუჟინაში“, 1918-1921 წლებში — საქართველოს ეროვნულ ჯარში. 1922-1924 წლებში იყო ქაქუცა ჩოლოყაშვილის „შეფიცულთა რაზმის“ წევრი, მონაწილეობდა ანტისაბჭოთა პარტიზანულ მოძრაობაში და 1924 წლის აგვისტოს აჯანყებაში. აჯანყების დამარცხების შემდეგ ჩოლოყაშვილთან ერთად საქართველო დატოვა. სხვადასხვა დროს ცხოვრობდა საფრანგეთში, გერმანიაში, ბელგიაში, ამერიკის შეერთებულ შტატებში. მუშაობდა ხელოსნად, ტაქსის მძღოლად, იახტების მშენებლად. ერთი პერიოდი იყო ამერიკის ქართული სათვისტომოს აქტიური წევრი. სიცოცხლის ბოლო წლებში კალიფორნიაში, სან–ფრანცისკოში ცხოვრობდა. 1990 წლის 19 ოქტომბერს 94 წლის სულხანიშვილი ჟურნალისტ პაატა ნაცვლიშვილის დახმარებით თბილისში ჩამოვიდა. საქართველოს დაუბრუნა ქაქუცა ჩოლოყაშვილის ხმალ–სატევარი და მისივე ეროვნული დროშა (ამჟამად დაცულია სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში). მძიმედ ავადმყოფი, დაბრუნებიდან 18 დღეში გარდაიცვალა. დაკრძალეს მშობლიური სოფლის — აწყურის თეთრი გიორგის ეკლესიის გალავანში.

ალექსანდრე სულხანიშვილი ავტორია პუბლიცისტური და მემუარული ხასიათის თხზულებებისა: „ხმა სიმართლისა: წითლების მოქმედება ნიუიორკის ქართულ სათვისტომოში“ (მიუნხენი, 1962, სტ. არჩილ მეტრეველისა); „მოგონებანი შეფიცულთა რაზმზე, 1922–1924“ (სან–ფრანცისკო, 1981); „რა ხდებოდა მეტეხის ციხეში ქართველებს შორის 1923 და 1924 წლებში და ილიას მკვლელობის სინამდვილე“ (სან–ფრანცისკო, 1985); „ჩემი პასუხი ჟორდანიას მემკვიდრეებს“ (სან-ფრანცისკო, 1987); „შეფიცულთა რაზმის ცხოვრება საფრანგეთში 1924 წ. ნოემბრიდან“ (სან–ფრანცისკო, 1987). მისი პირადი არქივი დაცულია საქართველოს ეროვნულ არქივში. სულხანიშვილის სახელი მინიჭებული აქვს სოფელ აწყურის ცენტრალურ ქუჩას.