სასმელი წყალი

სასმელი წყალი — წყალი, რომელიც უსაფრთხოა დასალევად ან საკვების მოსამზადებლად. კარგი ჯანმრთელობის შესანარჩუნებლად საჭირო სასმელი წყლის რაოდენობა განსხვავდება და ეს დამოკიდებულია ფიზიკურ აქტივობაზე, ასაკზე, ჯანმრთელობასთან დაკავშირებულ საკითხებსა და გარემო პირობებზე. ამერიკელები, საშუალოდ, დღეში ერთ ლიტრ წყალს სვამენ, 95% კი დღეში სამ ლიტრზე ნაკლებს სვამს.მათთვის, ვინც მუშაობს ცხელ კლიმატში, დღეში შეიძლება 16 ლიტრამდე წყალიც კი დასჭირდეს. სუბსაჰარულ აფრიკაში, სასმელ წყალთან მოსახლეობის 40%-80% -ს აქვს წვდომა. მსოფლიოში თითქმის 4,2 მილიარდ ადამიანს ჰქონდა ონკანის წყალი, ხოლო 2,4 მილიარდს ჰქონდა წვდომა ჭაბურღილებსა და საზოგადოებრივ ონკანებზე. ეს არის პრობლემა, რომელიც ყოველ კვირას იწვევს 30 000 ადამიანის დაღუპვას. „უფრო მეტი ადამიანი იღუპება მავნე წყლისგან, ვიდრე ომისგან“, 2010 წელს განაცხადა გაერო-ს გენერალურმა მდივანმა პან გი მუნმა.

საწყისი ინვესტიციების არ ქონის გამო, ბევრ ნაკლებად მდიდარ ქვეყანას არ შეუძლია შექმნას სათანადო ინფრასტრუქტურა, და შედეგად ამ რეგიონებში მყოფმა ადამიანებმა შეიძლება თავიანთი შემოსავლის დიდი ნაწილი დახარჯონ წყალზე. მაგალითად, ელ-სალვადორის 2003 წლის სტატისტიკური მონაცემების მიხედვით, მოსახლეობის ყველაზე ღარიბი 20% მთლიანი შემოსავლის 10% -ზე მეტს ხარჯავს წყალზე. გაერთიანებული სამეფოს ხელისუფლება სიღარიბედ თვლის შემოსავლის 3% -ზე მეტის დახარჯვას წყალზე.

წყლის რესურსები
გლობალური
წყალი მოიცავს დედამიწის ზედაპირის დაახლოებით 70% -ს. აქედან დაახლოებით 97,2% არის მარილიანი, ხოლო მხოლოდ 2,8%-ია მტკნარი. სასმელი წყალი დედამიწის თითქმის ყველა დასახლებულ ადგილზეა, თუმცა საჭირო ინფრასტრუქტურის შექმნა შეიძლება ძვირი იყოს და ვერ ხერხდებოდეს ადამიანებამდე მისი მიწოდება.

სასმელად ძირითადად გამოიყენება ჩამოსხმული წყალი, რომელიც ბოთლშია მოთავსებული. ონკანის წყალი, რომელიც საყოფაცხოვრებო სისტემებს მიეწოდება, მოძრაობს მილების საშუალებით. იმისათვის, რომ წყლის ეს გადაადგილება უსაფრთხო იყოს მოსახმარებლად, მას უნდა დაამატონ სხვადასხვა ნივთიერებები, რათა გაიწმინდოს და დააკმაყოფილოს სასმელი წყლის სტანდარტი.

სასმელი წყლის ტრანსპორტირებისა და მიწოდების ყველაზე ეფექტიანი გზა მილებია. მილების გაყვანამ შეიძლება მოითხოვოს მნიშვნელოვანი კაპიტალის დაბანდება. ზოგ სისტემას ესაჭიროება დიდი თანხები. ინდუსტრიულ ქვეყნებში გაუარესებული წყლისა და სანიტარული ინფრასტრუქტურის შეცვლის ღირებულება შეიძლება წელიწადში დაახლოებით 200 მილიარდ დოლარს შეადგენდეს. დაბინძურებული მილები აუარესებს წყლის ხარისხს და არც ისე იშვიათია მსგავსი წყლის გავრცელება ურბანულ სისტემებში.

შეერთებული შტატები
აშშ-ში, ერთ სულ მოსახლეზე წყლის მოხმარება, საშუალოდ, 62 ლიტრს შეადგენს დღეში.აქედან, მხოლოდ 1% , რომელსაც წყალმომარაგება აწვდის საზოგადოებას, არის სასმელი და სამზარეულოში მოსახმარი. სხვა მხრივ გამოიყენება ტუალეტებში, სარეცხ მანქანებში, საშხაპეებსა და აბანოებში, გარკვეული ნაწილი კი გაჟონვის შედეგად იკარგება. სასმელად ვარგისი წყლის კონტროლი ხორციელდება შეერთებული შტატების გარემოს დაცვის სააგენტოს მიერ.2015 წელს კანადის მთავრობამ ამ პრობლემის გადასაჭრელად დამატებითი თანხების გაიღო, მაგრამ ამას შედეგი არ მოჰყოლია.

სასმელ წყალზე წვდომა
1990 წელს, მსოფლიო მოსახლეობის მხოლოდ 76 პროცენტს ჰქონდა წვდომა სასმელ წყალზე. 2015 წლისთვის ეს რიცხვი გაიზარდა 91 პროცენტამდე. თითქმის 4,2 მილიარდ ადამიანს ჰქონდა ონკანის წყალი, ხოლო კიდევ 2,4 მილიარდი წყალს ჭაბურღილებიდან ან საზოგადოებრივი ონკანებიდან იღებდა. სხვადასხვა პროექტები მიზნად ისახავენ ღარიბი სოფლების წყალმომარაგების ახალი სისტემების შემუშავებას, რაც სასმელი წყლის ფასს კუბურ მეტრზე 6,5 აშშ დოლარიდან 1 აშშ დოლარამდე შეამცირებს.

უსაფრთხო სასმელი წყალი
მოთხოვნები
დღეში სასმელი წყლის რაოდენობა ინდივიდუალურია. ევროპის სურსათის უვნებლობის ორგანიზაცია რეკომენდაციას უწევს ზრდასრული ქალებისთვის დღეში 2 ლიტრის, ხოლო ზრდასრული მამაკაცებისთვის დღეში 2,5 ლიტრი წყლის მიღებას.

წყალი ძალიან საჭირო კომპონენტია ორგანიზმისთვის, იგი მამაკაცების სხეულის წონის დაახლოებით 60% -ს და ქალების წონის 55% -ს შეადგენს. ბავშვი კი 70% -დან 80% -მდე წყლისგან შედგება, ხოლო მოხუცების ორგანიზმში დაახლოებით 45% -ია.

ასევე მნიშვნელოვანია მინერალების მიღება, რომელსაც სასმელი წყალი შეიცავს. არაორგანული მინერალები ზოგადად ზედაპირულ წყელბისა და მიწისქვეშა წყლების შემადგენლობაში შედის. გაწმენდის პროცესი გავლენას ახდენს სხვადასხვა ნივთიერებების ნაერთებზე, როგორებიცაა: კალციუმის, თუთიის, მანგანუმის, ფოსფატის, ფთორიდისა და ნატრიუმის ნაერთები. პრაქტიკულად ყველა სასმელ წყალში მრავალი სახის ელემენტია, რომელთა ნაწილიც ორგანიზმის მეტაბოლიზმში მონაწილეობს. მაგალითად, ნატრიუმი, კალიუმი და ქლორიდი მცირე რაოდენობით გვხვდება უმეტეს წყლებში, და ამ ელემენტები მნიშვნელოვანია ორგანიზმისთვის. სხვა, როგორიცაა მაგალითად ფთორიდი, მიუხედავად იმისა, რომ სასარგებლოა დაბალი კონცენტრაციით, მისი მაღალი კონცენტრაცია იწვევს დაავადებებს.

ჯანმრთელობა
დაბინძურებული წყალი სავარაუდოდ, წელიწადში ნახევარ მილიონზე მეტი ადამიანის სიკვდილს იწვევს. 2000-დან 2003 წლამდე პერიოდში, სუბსაჰარულ აფრიკაში ხუთ წლამდე ასაკის 769 000 ბავშვი ყოველწლიურად იღუპებოდა დიარეისგან. ამავე პერიოდში სამხრეთ აზიაში, წლიურად ხუთ წლამდე 683 000 ბავშვი იღუპებოდა, ხოლო განვითარებულ ქვეყნებში 5 წლამდე ასაკის 700 ბავშვი გარდაიცვალა იგივე დაავადებბებისგან. გაუმჯობესებული წყალმომარაგება ამცირებს დიარეით დაავადების რისკს 25% -ით, ხოლო ქლორირება 39% -ით.

ბანგლადეშში 12 მილიონი ჭაბურღილის ნახევარი შეიცავს დარიშხანის მიუღებელ დოზას, იმის გამო, რომ ჭები საკმარისად ღრმად არ არის გათხრილი. 1998 წელს მსოფლიო ბანკის თანადგომით, პრობლემის გადასაჭრელად, ბანგლადეშის მთავრობამ 7 მილიონ აშშ დოლარზე ნაკლები დახარჯა. დარიშხანით მოწამვლა გლობალური საფრთხეა, რომელმაც 140 მილიონი ადამიანი მოწამლა 70 ქვეყანის მასშტაბით. ეს მაგალითები ცხადყოფს, რომ აუცილებელია თითოეული წყლის რესურსის საფუძვლიანად შემოწმება.

წყლის ხარისხი
სასმელი წყლის ხარისხის პარამეტრები, როგორც წესი, დაყოფილია სამ კატეგორიად. ესენია:
ფიზიკური
ქიმიური
მიკრობიოლოგიური

ფიზიკურ და ქიმიურ პარამეტრებში შედის მძიმე ლითონები, ორგანული ნივთიერებები და სხვა მყარი მასალები, ხოლო მიკრობიოლოგიურ პარამეტრებში შედის ბაქტერიები, ბაქტერიების სპეციფიკური პათოგენური სახეობები (მაგალითად, ქოლერის გამომწვევი), ვირუსები და სხვა პარაზიტები.

ქიმიური პარამეტრების დაცვა ამცირებს დაბინძურების რისკს, თუმცა ისეთი ნივთიერებები როგორებიცაა ნიტრატები, ნიტრიტები და დარიშხანი, უფრო უშუალო გავლენას ახდენენ. ფიზიკური პარამეტრები მოიცავს სასმელი წყლის სულის, გარეგნობისა და გემოს კონტროლს.

მსოფლიოში, წყალი ყველაზე მეტად ბინძურდება კანალიზაციისგან, კერძოდ, ადამიანის ფეკალური პათოგენებისა და პარაზიტებისგან. 2006 წელს, წყლისგან გამოწვეული დაავადებებით 1,8 მილიონი ადამიანი დაიღუპა, ხოლო დაახლოებით 1,1 მილიარდ ადამიანს არ გააჩნდა სუფთა სასმელი წყალი. მსოფლიოს ზოგიერთ ნაწილში, წყლის ერთადერთი წყაროა ჭები, წყაროები და ა.შ, რომლებიც ხშირად კანალიზაციითაა დაბინძურებული.

ასევე სხვადასხვა ტესტების თანახმად, 159 წყლის ნიმუშიდან, მათი 83% იყო დაბინძურებული პლასტმასური ბოჭკოებით.