iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ინგლის-ჰოლანდიის ომი (1672-1674)

ინგლის-ჰოლანდიის ომი — ომი ინგლისსა და შეერთებულ პროვინციებს (ჰოლანდიის რესპუბლიკა) შორის. ამ შემთხვევაში ინგლისი გამოდიოდა საფრანგეთის მოკავშირედ ჰოლანდიის ომში (1672–1678).

ადმირალ მიხეილ რეიტერის გამარჯვება 1673 წლის აგვისტოში ტექსელთან ბრძოლაში, ანტიფრანგული კოალიციის შექმნამ და ინგლისის გავლენიან წრეებში ომის არაპოპულარობამ გამოიწვია ინგლისის ომიდან გამოსვლა. უესტმინსტერის საზავო ხელშეკრულებამ (19 თებერვალი, 1674) ძალაში დატოვა ბრედის ზავი. აღნიშნული ომის შედეგად ჰოლანდია დასუსტდა და სავაჭრო-კოლონიური პირველობა ინგლისმა მოიპოვა.
ზეიდ-კენემერლანდის ეროვნული პარკი

ზეიდ-კენემერლანდის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ნიდერლანდებში, ჩრდილოეთ ჰოლანდიის პროვინციაში. შეიქმნა 1995 წელს. ფართობი 38 კმ². სამხრეთ ნაწილში განვითარებულია დიუნები. სიახლოვეს გზატკეცილი და სარკინიგზო გზაა. განვითარებულია ტურიზმი. ყოველწლიურად პარკს სტუმრობს დაახლოებით 2 მლნ. ადამიანი. ჩრდილოეთი ზღვის სანაპიროს გასწვრივ ქვიშიანი პლაჟებია. დიდი რაოდენობითაა საფეხმავლო და საველოსიპედო ბილიკები. პარკის ტერიტორიაზეა საუკუნის ციხესიმაგრე.
ნარმადი

ნარმადი ან ნარბადი (ჰინდი ्ा) — მდინარე ინდოეთში. სიგრძე 1310 კმ. აუზის ფართობი 98 800 კმ². ინდოეთის ერთ-ერთი წმინდა მდინარე. კვეთს ცენტრალურ ინდოეთს და ჩაედინება არაბეთის ზღვაში. ნარმადის სათავე მდებარეობს ჩრდილოეთში მადჰია-პრადეშის შტატის ქალაქ ამარკანტაკის მახლობლად. პირველი 320კმ. სიგრძეზე ის მიედინება მანდლას პლატოზე პატარა მთებს შორის. ჯაბალპურთან ის მიედინება ულამაზესი მარმარილოს კლდეების გვერდით. შემდეგ სამხრეთ-დასავლეთის მიმართულებით ვინდჰიასა და სატპურას მთებს შორის დაბლობზე. ნარმადის დელტა იწყება სანაპიროდან 20 კმ-ის დაშორებით და განლაგებულია კამბეის ყურეში სურატიდან ჩრდილოეთით.

ნარმადის აუზი მოიცავს სატპურის მთიანი სისტემის ჩრდილოეთ კალთებს, თუმცა არ მოიცავს ვინდჰიას პლატოს, რომლის მდინარეები ჩაედინება მდინარე განგსა და ჯამუნაში. ნარმადის ყველაზე გრძელი შენაკადი არის ტავა. ვინდჰიის პლატოსთან ერთად ნარმადი ქმნის თავისებურ საზღვარს ჩრდილოეთ ინდოეთსა, განსაკუთრებით განგის ხეობაში და და სამხრეთ ინდოეთს (დეკანს) შორის. მდინარე გამოიყენება არა მხოლოდ მიმდებარე ტერიტორიის მოსარწყავად, არამედ სანაოსნოდ და გადაზიდვებისთვის. წვიმების პერიოდში მასზე შესაძლებელი ხდება განსაზღვრულ მონაკვეთებში დიდი გემებით ცურვა.

ნარმადი განიხილება როგორც ინდოეთის ყველაზე წმინდა მდინარე განგის შემდგომ. ამიტომ მის მთელ სიგრძეზე განლაგებულია მრავალრიცხოვანი სალოცავი ადგილები. მაგალითისთვის, ქალაქი მახეშვარი მადჰია-პრადეშის შტატში. განსაკუთრებულ საპატიო მომლოცველობად ითვლება მოგზაურობა მდინარის ერთ მხარეს სათავიდან ზღვასთან მიერთებამდე და პირიქით ზღვასთან შესართავიდან სათავემდე მეორე მხარეს. შესაბამისი მომლოცველობა გრძელდება დაახლოებით 2 წელი.

1961 წლიდან მდინარის ქვემო დინებაში შენდება კაშხალი ჰიდროელექტროსადგურით, რომლის სიმძლავრე შეადგენს 1450 მეგავატს. იგი დაკავშირებულია სარდარ-საროვარის საირიგაციო პროექტთან და იწვევს მრავალრიცხოვან დისკუსიას. პროექტის მოწინააღმდეგეებმა ჩამოაყალიბეს მოძრაობა „ნარმადა-ბაჩაო-ანდოლან“, რაც ქართულად ნიშნავს „გადავარჩინოთ ნარმადა“. მოძრაობას სათავეში ჩაუდგა მედჰა პატკარი. ინდოელმა მწერალმა არუნდატი როიმ ასევევ გამოავლინა მედგარი წინააღმდეგობა პროექტის მიმართ. 1999 წელს უმაღლესი სასამართლოს გადაწყვეტილებით მოძრაობის მოთხოვნები არ დაკმაყოფილდა.

მდინარეზე მდებარეობს აგრეთვე ვარანასის გატების შემდეგ ყველაზე ცნობილი ღირსშესანიშნაობა.
დანა

დანა — საჭრელი ინსტრუმენტი, რომელიც ჩვეულებრივ შედგება ტარისაგან და მჭრელი თავისაგან. ის გამოიყენება ქვის ხანიდან, ადრე კეთდებოდა ქვაისგან, კაჟისგან და ობსიდიანისგან, მოგვიანებით კი ბრინჯაოსგან, სპილენძისგან, რკინისგან, ფოლადსგან, კერამიკისგან და ტიტანისგან. ბევრ კულტურას აქვს თავისი უნიკალური სახის დანა.
ალ-იაკუბი

ალ-იაკუბი, აბუ ლ-აბას აჰმად იბნ იაკუბი (გ. დაახლ. 897) — არაბი ისტორიკოსი და გეოგრაფი. იმოგზაურა სომხეთში, ინდოეთში, პალესტინასა და ეგვიპტეში. ცნობილია მისი ორი თხზულება: 1. გეოგრაფიული „ქითაბ ალ-ბულდანი“ („ქვეყნების წიგნი“), რომელშიაც სხვა ქვეყნებთან ერთად აღწერილია ამიერკავკასია, ჩამოთვლილია მისი მხარეები, მითითებულია მათ შორის მანძილი; 2. ისტორიული „თარიხი“ („ისტორია“). მასში აღნუსხულია არაბთა ლაშქრობანი ამიერკავკასიაში და სომხეთ-საქართველოს დაპყრობა; აჯანყებები არაბთა წინააღმდეგ სომხეთში, ქართლსა და კახეთში; თბილისის ამირას განდგომა სახალიფოსაგან და ბუღა თურქის ლაშქრობა საქართველოში (853). ალ-იაკუბის ცნობით არაბმა სარდალმა ხალიდ-იბნ იაზიდმა „ხელში ჩაიგდო წანარების ჯოგები და შემდეგ მოუწოდა ზავისკენ; შეუთანხმდა 3000 ფაშატსა და 20000 ცხვარზე“.
ევროპული შველი

ევროპული შველი (ლათ. ) — წყვილჩლიქოსანი ცხოველი ირმისებრთა ოჯახისა. შვლის ქვესახეობა. სხეულის სიგრძე 108-126 სმ აღწევს. სიმაღლე მინდაოში 66-81 სმ. დიდი ზომის ევროპული შვლის ხილვა შესაძლებელია შვედეთის ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე დნეპრიდან აღმოსავლეთით და ჩრდილოეთ კავკასიის მთებში. თავი მოკლე აქვს, შედარებით ფართოვდება და მაღლდება თვალების არეში. დამახასიათებელია ოვალური ფორმის დიდი ყურები (სიგრძე 12-14 სმ), ამობურცული თვალები და ფაფარს მოკლებული გრძელი კისერი. აქვს გრძელი და ვიწრო ფეხები და რუდიმენტარული კუდი (2-3 სმ). გრძნობის ორგანოებიდან ყველაზე მეტად განვითარებულია ყნოსვა და სმენა. უპირატესობას ანიჭებს მეჩხერ ტყესა და ბუჩქნარებს; ჭაობების, სტეპებისა და ალპური მდელოების ღია ადგილებს. ბინადრობს ევროპაში, მათ შორის საქართველოში (ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალი).

დახასიათება
გავრცელება
ევროპის უმეტესი ნაწილი, გარდა ჩრდილოეთ სკანდინავიისა, ისლანდიისა და ირლანდიისა. კავკასიონის ჩრდილოეთით გვხვდება შვლის სხვა სახეობა — ციმბირული შველი.

ჰაბიტატი
შეუძლია შეეგუოს მრავალფეროვან საარსებო გარემოს, თუმცა უპირატესობას ანიჭებს ტყეებს, კარგად განვითარებული ქვეტყით, რომელთაც გარს აკრავს ღია ადგილები, სადაც საბალახოდ გამოდის.

დამახასიათებელი ნიშნები
სიმაღლე ნიდაოში — 65-75 სმ-მდე
წონა: 15-30 კგ
ვაცები უფრო მოზრდილები არიან და მოკლე, წვეტიანი რქები აქვთ, რომელთაც ყოველწლიურად იცვლიან.

საკვები
ბალახი, ხეებისა და ბუჩქებისა და ნორჩი ფოთლები, ნეკერი, კენკრა და სხვა.

გამრავლება
მაკეობა გრძელდება 270 დღე. მაის-ივნისში, როგორც წესი, შობს ორ ნაშიერს, რომლებიც თეთრი ხალებით არიან დაფარულნი.

სიცოცხლის ხანგრძლივობა: 10 წელი

ქცევა
წლის უმეტესი ნაწილის განმავლობაში განმარტოებით ცხოვრობენ. ვაცები აპრილში ტერიტორიულები ხდებიან. თითოეული 3 ჰექტრამდე ნაკვეთს იკავებს და იცავს სხვა ინდივიდებისგან. შეჯვარება ივლის-აგვისტოსში ხდება. ირმებისგან განსხვავებით შვლები ამ დროს წყვილებად ცხორობენ.

საინტერესო ფაქტები
შვლების ვოკალიზაცია რამდენიმე განსხვავებულ ხმას მოიცავს, რომელთა შორისა ყეფისმაგვარი ხმა. მას ცხოველები შეშფოთებისას გამოსცემენ. პირველი ორი წლის განმავლობაში ვაცი შვლების რქები მოკლეა და განშტოება არ აქვს. ასაკის მატებასთან ერთად რქების სიგრძე იზრდება. განშტოებების რაოდენობა კი სამამდე, იშვიათად კი ოთხამდეხ ადის.

კონსერვაციული სტატუსი
ტყის გაჩეხვის და ბრაკონიერობის შედეგად საუკუნის დასაწყისისთვის შვლის რიცხოვნობა ევროპის მთელ რიგ ქვეყნებში მკვეთრად შემცირდა, ზოგიერთ ადგილას კი საერთოდ გადაშენდა. კანომდებლობის ცვლილებებისა და სახეობის სწორის მენეჯმენტის შედეგად დღეისათვის ამ სახეობის რიცხოვნობა კვლავ გაიზარდა და იგი ევროპაში ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული სანადირო ობიექტია. საუკუნის 90-იან წლებთან შედარებით ამჟამად საქართველოში შვლის პოპულაცია მეტ-ნაკლებად გაიზარდა, თუმცა ბრაკონიერობის გამო მისი სიმჭიდროვე ჯერ კიდევ საკმაოდ დაბალია.

ევროპული შველის ნახვა თბილისის ზოოპარკშიც არის შესაძლებელი.
ვახტანგ ციციშვილი (ჟურნალისტი)

ვახტანგ არჩილის ძე ციციშვილი (დ. 1892, თბილისი — გ. 1964) — ქართველი ჟურნალისტი, საზოგადო მოღვაწე, მეღვინე.

1902-1910 წლებში სწავლობდა კადეტთა კორპუსში, ორიოლში, მაგრამ სამხედრო კარიერაზე უარი თქვა. 1911-1915 წლებში სწავლობდა მონპელიეს აგროსასწავლებელში, 1915 წელს დაამთავრა დიჟონის აგრონომიისა და ენოლოგიის ინსტიტუტს მეღვინეობის დიპლომით. 1915-1918 წლებში ხელმძღვანელობდა ბესარაბიაში, ყირიმსა და კავკასიაში რუსეთის საუფლისწულო მამულებში ღვინის წარმოებას. 1918-1920 წლებში იყო ყირიმის მეღვინეთა საზოგადოების დირექტორი და ქართული კოოპერატივის თავმჯდომარე ყირიმში. 1920 წელს საქართველოში დაბრუნდა და სათავეში ჩაუდგა ნაფარეულის ღვინის მეურნეობას. 1921 წლიდან ემიგრაციაში იყო. მოღვაწეობდა ბონში, პარიზსა და ბორდოში. 1942 წელს ავადმყოფობის გამო სამსახურს თავს დაანება და ხელი მიჰყო ჟურნალისტურ და პუბლიცისტურ საქმიანობას. 1952 წელს ალექსანდრე მანველიშვილთან ერთად დააარსა ყოველთვიურ ფრანგულენოვან ჟურნალს ' , რომელიც 1953 წლიდან გადაკეთდა -ად, რომლის ფაქტობრივი ხელმძღვანელი თავად იყო.
ციმბირული შველი

ციმბირული შველი (ლათ. ) — წყვილჩლიქოსანი ცხოველი ირმისებრთა ოჯახისა. შველის ქვესახეობა. ახლოს დგას ევროპულ შველთან. სხეულის სიგრძე 126-144 სმ. სიმაღლე მინდაოში 82-94 სმ. წონა 32-48 კგ. რქების სიგრძე 27-33 სმ აღწევს. ზაფხულში თავის შეფერილობა წითური აქვთ, ზურგი და გვერდები მონოფონიურია. საფუძველთან ბეწვი ღია ან მოთეთროა. კანის ეპიდერმული ფენა ნაცრისფერი და პიგმენტირებულია. ახალშობილ ნუკრს ლაქები ზურგზე 4 ზოლში აქვს განვითარებული. თვალების არეში თავის ქალა შედარებით ვიწროა. რქები ფართოდ აქვს განლაგებული, ზოგჯერ პატარა დამატებითი წამონაზარდებით. გავრცელების არეალი მოიცავს შუა აზიას, დასავლეთ ჩინეთს, მონღოლეთის ჩრდილოეთ და ჩრდილოეთ-დასავლეთ ნაწილს და ურალსა და ციმბირს. გვხვდება საქართველოშიც.
წყლის ირემი

წყლის ირემი (ლათ. ) — წყვილჩლიქოსანი ცხოველი ირმისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 75-100 სმ, სიმაღლე მინდაოში 45-55. რქებს მოკლებულია. მამრს აქვს ზედა ნაწილში განვითარებული ბასრი ეშვები, რომლებიც, ზედა ტუჩიდან ამოშვერილია 5-6 სმ-ზე. მოკლე კუდი აქვს (სიგრძე 5-8 სმ), რომელიც თითქმის არ ემჩნევა. საერთო შეფერილობა მოყავისფროა. ზედა ტუჩი და თვალებს შორის არსებული რგოლები მოთეთროა. ზაფხულში მოკლე ბეწვი აქვს, ხოლო ზამთარში პირიქით, დამახასიათებელია ხშირი ბეწვი. ცხოვრობს განმარტოებულად ან ჯოგებად. ძირითადად აქტიურია დღისით. მეტად ფრთხილია. გავრცელების არეალი მოიცავს მდინარე იანძის ხეობის ჩრდილოეთ ნაწილსა (აღმოსავლეთი ჩინეთი) და კორეას; აქ გვხვდება მათი ქვესახეობები. აკლიმატიზებულია საფრანგეთსა და დიდ ბრიტანეთში. ჰყავთ მსოფლიოს მრავალ ზოოპარკში. იმყოფება დაცვის ქვეშ.
ცხვირრქოსანი გველგესლა

ცხვირრქოსანი გველგესლა — შხამიანი გველების სახეობა გველგესლასებრთა ოჯახისა. საშუალო ზომისაა, სხეულის სიგრძე 60–70 სმ აღწევს, მაქსიმალური 95 სმ-ს. მამალთან შედარებით დედალი — შედარებით პატარა ზომისაა. თავის ზედაპირი დაფარულია ჩვეულებრივ, მოკლე ნეკნისებრი ქერცლით.

დინგის ბოლოს აქვს 3–5 სმ სიგრძის რქოვანი წამონაზარდი (აქედან სახელწოდება). ამავე მონაკვეთის ქერცლი ხშირად კრიალაა. სხეული ზემოდან ნაცრისფერი, მოყავისფრო ან მოწითალო-მოყავისფროა. ზურგის არეში ტეხილად გასდევს მუქი ან მსხვილი რომბულ-განივი ზოლი. მუცელი მოყვითალოა. თავი მოყავისფრო აქვს და მუქი და წვრილი წერტილებითა და ლაქებით არის დაფარული. კუდის ბოლო ქვემოდან წითელი, ყვითელი ან მწვანეა.

გავრცელების არეალი მოიცავს იტალიის ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ, სლოვაკეთის სამხრეთ, უნგრეთის დასავლეთ ნაწილებს; აგრეთვე სლოვენიას, ხორვატიას, ბოსნია და ჰერცეგოვინას, სერბეთს, ჩერნოგორიას, ალბანეთს, საბერძნეთს, მაკედონიას, რუმინეთს, ბულგარეთს, თურქეთს, საქართველოსა და სირიას.

ცხვირრქოსანი გველგესლა უპირატესობას ანიჭებს მთების კლდოვან ფერდობებს, ბუჩქნარებს, მდინარეთა ნაყარებს, ქვიან ღობეებს, მიტოვებულ შენობებსა და სხვა. ნადირობს ღამის პირველ ნახევარში, შებინდებისას. იკვებება მღრღნელებით, ფრინველებით, იშვიათად ხვლიკებით. შეწყვილება ხდება მარტსა და აპრილში. შხამიანია, თუმცა ადამიანის სიკვდილის შემთხვვები არ არის რეგისტრირებული. მის შხამს იყენებენ სამკურნალო პრეპარატების დასამზადებლად. სარგებლობა მოაქვს მღრღნელების განადგურებით. იმყოფება დაცვის ქვეშ.

ცხვირრქოსანი გველგესლა ბინადრობს საქართველოშიც. იშვიათი სახეობაა, ამიტომ შეტანილია საქართველოს წითელ წიგნში. გვხვდება მესხეთისა და თრიალეთის ქედებზე, მდინარე მტკვრის ზემო დინებაში, ქალაქ ახალქალაქის მომიჯნავე ტერიტორიაზე. ვერტიკალურად გავრცელებულია 1700
მ-მდე ზღვის დონიდან.
ქართული ოცნება (კოალიცია)

კოალიცია ქართული ოცნება  — 2011–2016 წლებში საქართველოში არსებული პოლიტიკური კოალიცია. სხვადასხვა პერიოდში კოალიციაში შედიოდა შემდეგი პარტიები: ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო, საქართველოს რესპუბლიკური პარტია, ეროვნული ფორუმი, საქართველოს კონსერვატიული პარტია, მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოს და თავისუფალი დემოკრატები.

ისტორია
კოალიცია ქართული ოცნება ჩამოყალიბდა 2011 წელს. კოალიცია შეიქმნა პრეზიდენტ მიხეილ სააკაშვილისა და ნაციონალური მოძრაობის პოლიტიკის წინააღმდეგ. ბიძინა ივანიშვილის პოლიტიკაში მოსვლასთან დაკავშირებით.

კოალიცია „ქართული ოცნება“ ოთხმა პოლიტიკურმა პარტიამ დააფუძნა. ესენი იყვნენ ბიძინა ივანიშვილის პარტია „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“, ირაკლი ალასანიას „ჩვენი საქართველო - თავისუფალი დემოკრატები“, დავით უსუფაშვილის „საქართველოს რესპუბლიკური პარტია“ და კახა შარტავას „ეროვნული ფორუმი“. მოგვიანებით კოალიაციას შეუერთდნენ კონსერვატორები (ზვიად ძიძიგური) და მრეწველები (ზურაბ ტყემალაძე).

კოალიცია ერთ სუბიექტად მონაწილეობდა 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებში, სადაც დაამარცხა მმართველი ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა. კოალიციამ მიიღო ხმათა 55% პროპორციული სიით და 41 მანდატი მაჟორიტარულ ოლქებში. სულ 77 მანდატით კოალიციამ მოიპოვა უმრავლესობა საქართველოს პარლამენტში და დააკომპლექტა საქართველოს მთავრობა. 2013 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში კოალიციამ წარადგინა განათლების მინისტრი გიორგი მარგველაშვილი. მარგველაშვილმა ხმათა 62%-ით გაიმარჯვა.

2014 წლის 5 ნოემბერს კოალიცია დატოვეს „თავისუფალმა დემოკრატებმა“. 2016 წელს კოალიცია დატოვა რესპუბლიკურმა პარტიამ, მრეწველებმა და ეროვნულმა ფორუმმა. პარტია „ქართულმა ოცნებამ“ დამოუკიდებლად მიიღო მონაწილეობა 2016 წლის საპარლამენტო არჩევნებში, მოიპოვა საკონსტიტუციო უმრავლესობა და გახდა ქვეყნის მმართველი პარტია.

შემადგენლობა
კოალიცია აერთიანებდა ექვს პარტიას:

ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო — 2011–2016
საქართველოს რესპუბლიკური პარტია — 2011–2016
ეროვნული ფორუმი — 2011–2016
საქართველოს კონსერვატიული პარტია — 2012–2016
მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოს — 2012–2016
თავისუფალი დემოკრატები — 2011–2014

შედეგები არჩევნებში
საპარლამენტო
საპრეზიდენტო
ადგილობრივი
რესურსები ინტერნეტშიი
პოლიტიკური კოალიცია „ქართული ოცნება“ დაფუძნებულია
კინის ტბა

კინის ტბა — მთის ტბა კანადაში, ბრიტანეთის კოლუმბიაში. მოქცეულია მაუნტ-რობსონის პროვინციული პარკის ტერიტორიაზე. ტბა ფაქტობრივად წარმოადგენს მდინარე რობსონის გაგანიერებულ ნაწილს. გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ 1,6 კმ-ზე. სიგანე მერყეობს 140 მ-იდან 500 მ-მდე. პირველად რუკებზე გამოჩნდა 1911 წელს. სახელი უწოდა გეოლოგიის პროფესორმა ართურ ფილემონ კოულმანმა თავისი მეწყვილის — ჯორჯ კინის პატივსაცემად, რომელიც მასთან ერთად ახორციელებდა ასვლას რობსონის მთაზე.
პორირუა

პორირუა — ქალაქი ახალ ზელანდიაში, ჩრდილოეთ კუნძულზე. მდებარეობს უელინგტონის რეგიონში. ქალაქის მოსახლეობა 2013 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 51 717 კაცს. 2020 წლის ივნისისთვის ქალაქში 59 600 ადამიანი ცხოვრობს.

დემოგრაფია
პორირუას მოსახლეობა 2018 წლის აღწერით 56 559 ადამიანს შეადგენდა, რაც 2013 წლის მაჩვენებელს 4 842 ადამიანით (9,4%) აღემატება. ამავე პერიოდში ქალაქში ცხოვრობდა 17 838 კომლი, ხოლო სქესობრივი განაწილებით 27 585 კაცი და 28 974 ქალი.

ეთნიკური შემადგენლობის მიხედვით ქალაქის მოსახლეობის 61.9% ევროპელი / პაკეჰაა, 22.3% მაორი, 26.3% წყნარი ოკეანის კუნძულებზე მცხოვრები ხალხი, 8.7% აზიელი და 2.6% სხვა.

საზღვარგარეთ დაბადებული ადამიანების პროცენტული მაჩვენებელი 24,5%-ია.

რელიგიური შემადგენლობის მიხედვით მოსახლეობის 43.8% არაა რელიგიური, 43.5% ქრისტიანია, ხოლო 6.2% სხვა რელიგიის მიმდევარი.

გარეუბნები
ქალაქი პორირუა მდებარეობს პორირუას ნავსადგურის გარშემო და სანაპირო ზოლი კუკის სრუტესა და სამხრეთ კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილებს გადაჰყურებს. პორირუას დასახლებული ტერიტორიების უმეტესობა სანაპირო ზოლის გასწვრივ მდებარეობს. მათ შორისაა: კამბორნი, კარეჰანის ყურე, მანა, ონეპოტო, პაპაკოვაი, პარემატა, პაუაატჰანუი, პლიმერტონი, პუკერუას ყურე, ტაკაპუავაია, ტიტაჰის ყურე და უაიტბი. ყველა მათგანს სანაპირო პარკები და რეკრეაციული ნაკრძალები გააჩნია. ელსდონმა, რომელიც ადრე პროსერული ბლოკის სახელით იყო ცნობილი, დაკარგა ნავსადგურზე გასასვლელი სამელიორაციო სამუშაოების შედეგად, რომლებიც 1960-იან წლებში დაიწყო. თანამედროვე ქალაქის ცენტრი, რომელიც პარუმოანას ქუჩის ჩრდილოეთით და ტიტაჰის ყურის გზის აღმოსავლეთით მდებარეობს ნაგავსაყრელზე აშენდა.

განათლება
ახალი ზელანდიის სამეფო პოლიციის კოლეჯი, სადაც ქვეყნის ყველა პოლიციელი გადის 19 კვირიან ტრენინგს პაკაკოუჰაიში, პორირუას გარეუბანში მდებარეობს.

აოტეას ლაგუნის მიმდებარედ აოტეას კოლეჯია, რომელიც ქალაქის ჩრდილოეთ ნაწილებთან ყველაზე ახლოს მდებარეობს.

სხვა კოლეჯებს შორისაა: მანას კოლეჯი და ეპისკოპოს ვიარდის კოლეჯი. უმაღლესი განათლების მისაღებად პორირუაში არის უიტირეიას პოლიტექნიკუმი, რომელსაც კამპუსები ქალაქის ცენტრის ჩრდილოეთით აქვს.

ხელოვნება და კულტურა
ადგილობრივი კულტურის, ისტორიისა და ხელოვნების ნიმუშების ხილვა პატაკას ხელოვნებისა და კულტურის მუზეუმშია შესაძლებელი, რომელიც საჯარო ბიბლიოთეკის გვერდით მდებარეობს.

დაძმობილებული ქალაქები
და ქალაქები
მეგობარი ქალაქები
ტყუპი ქალაქები
უაითბი

გალერეა
რეიმსი (საფეხბურთო კლუბი)

საფეხბურთო კლუბი სტად დე რეიმსი — საფრანგეთის საფეხბურთო კლუბი ქალაქ რეიმსიდან, დაარსდა 1931 წელს. გამოდის საფრანგეთის უმაღლეს საფეხბურთო ჩემპიონატში.

ისტორია
1931–1960
პირველი მატჩი გუნდმა 23 აგვისტოს „რეიმსთან“ გამართა და დამაჯერებელი გამარჯვება მოიპოვა ანგარიშით 7–2. კლუბმა თავისი პირველი ჩემპიონატი საპატიო დივიზიონში ( `) 1931–32 წლებში გამართა და მეორე ადგილზე დაასრულა. 1934–35 წლებში კლუბმა მოიგო ჩრდილო-აღმოსავლეთ ზონის ჩემპიონატი. ამ ტიტულის მოპოვებისა და პროფესიული სტატუსის მიღების შემდეგ ასპარეზობას მეორე დივიზიონში იწყებს. პირველ სეზონში კლუბმა ადგილი სატურნირო ცხრილის შუაში დაიკავა, ხოლო 1936–37 წლების სეზონში ის ბოლო ადგილზე გავიდა. 1937 წელს მოხდა ორი კლუბის — „სპორტინგისა“ და „სტად დე რეიმსის“ შერწყმა.

ომის წლებში საფრანგეთის ჩემპიონატი არ შეწყვეტილა, თუმცა იგი შესაბამის ზონებში იმართებოდა. „სტად დე რეიმსი“ ჩრდილოეთის ზონის ჩემპიონატში ცხრა სხვა გუნდთან ერთად მონაწილეობდა. 1940–41 წლების სეზონში „სტად დე რეიმსმა“ მეოთხე ადგილი დაიკავა, მომდევნო სეზონში კი ჩრდილოეთის ზონის ჩემპიონობა მოიპოვა. იმავე სეზონში კლუბი საფრანგეთის თასის ფინალში გავიდა, სადაც „რედ სტართან“ ანგარიშით 1–0 დამარცხდა. ომის დასრულების შემდეგ „სტად დე რეიმსი“ პირველ დივიზიონში გადავიდა. მოკრძალებული წარმატებების სერიის შემდეგ, კლუბმა თავის პირველ დიდ წარმატებას მიაღწია, როდესაც 1949 წელს საფრანგეთის ჩემპიონის წოდებას დაეუფლა. მომდევნო სეზონში „რეიმსმა“ თავისი პირველი საფრანგეთის თასი მოიგო, როდესაც 61 722 მაყურებლის წინაშე პარიზის „რასინგი“ 2–0 დაამარცხა. ამ პერიოდში (1945–1950) გუნდის მთავარი მწვრთნელი იყო ფრანგი სპეციალისტი და კლუბის ყოფილი ფეხბურთელი ანრი როსლერი.

1951–52 წლების სეზონში კლუბს შეუერთდა ყველა დროის ერთ-ერთი საუკეთესო ფრანგი ფეხბურთელი რაიმონ კოპა. მასთან ერთად, მომდევნო სეზონში კლუბმა საფრანგეთის ჩემპიონის წოდება მეორედ მოიპოვა. ამას გარდა ლათინური თასსაც დაეუფლა, როდესაც ნახევარფინალში ჯერ „ვალენსია“ დაამარცხა (2–1), ხოლო ფინალში „მილანს“ მოუგო ანგარიშით 3–0.

მიღწევები
საფრანგეთი
საფრანგეთის ჩემპიონატი
ჩემპიონი (6): 1948-49, 1952-53, 1954-55, 1957-58, 1959-60, 1961-62
ვიცე-ჩემპიონი (3): 1946-47, 1953-54, 1962-63
საფრანგეთის თასი
თასის მფლობელი (2): 1950, 1958
ფინალისტი (1): 1977
საფრანგეთის სუპერთასი
თასის მფლობელი (4): 1955, 1958, 1960, 1966

საერთაშორისო
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა
ფინალისტი (2): 1956, 1959

ლოგოები და სიმბოლოები
ფეხტროპიანი მოლუსკები

ფეხტროპიანი მოლუსკები — ზღვებში თავისუფლადმცურავი მუცელფეხიანების ჯგუფი წინალაყუჩიანი მოლუსკების ქვეკლასისა. მათი სხეულის სიგრძე 10 სმ (იშვიათად 50 სმ) აღწევს. უმრავლესობას ნიჟარა გადაგვარებული აქვს. მუცლის მხარეზე ფეხი გადაქცეულია ტროპისმაგვარ ფარფლად (აქედანაა სახელწოდება). მტაცებლებია, გავრცელებულია ტროპიკული და სუბტროპკული ზონის ზღვებსა და ოკეანეებში.
ცრვენა ზვეზდა (საფეხბურთო კლუბი)

საფეხბურთო კლუბი ცრვენა ზვეზდა — სერბეთის საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ბელგრადიდან, დაარსდა 1945 წელს. გამოდის სერბეთის უმაღლეს საფეხბურთო ჩემპიონატში.

ჯილდოები
ეროვნული ჩემპიონატი
სერბეთის სუპერლიგა:
ჩემპიონი (1): 2007
ვიცე-ჩემპიონი (4): 2008, 2010, 2011, 2012
სერბეთის და ჩერნოგორიის პირველი ლიგა:
ჩემპიონი (5): 1995, 2000, 2001, 2004, 2006
ვიცე-ჩემპიონი (8): 1993, 1994, 1996, 1997, 1998, 2002, 2003, 2005
იუგოსლავიის პირველი ლიგა:
ჩემპიონი (19): 1951, 1953, 1956, 1957, 1959, 1960, 1964, 1968, 1969, 1970, 1973, 1977, 1980, 1981, 1984, 1988, 1990, 1991, 1992
ვიცე-ჩემპიონი (9): 1949, 1950, 1952, 1961, 1972, 1978, 1982, 1986, 1989,

ეროვნული თასი
სერბეთის თასი:
მფლობელი (3): 2007, 2010, 2012
სერბეთის და ჩერნოგორიის თასი:
მფლობელი (9): 1993, 1995, 1996, 1997, 1999, 2001, 2002, 2004, 2006
ფინალისტი (1): 2001
იუგოსლავიის თასი:
მფლობელი (12): 1948, 1949, 1950, 1958, 1959, 1964, 1968, 1970, 1971, 1982, 1985, 1990
ფინალისტი (8): 1952, 1954, 1973, 1980, 1984, 1988, 1991, 1992

საერთაშორისო
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა:
გამარჯვებული (1): 1990-91
უეფა-ს თასი:
ფინალისტი (1): 1978-79
საკონტინენტთაშორისო თასი:
გამარჯვებული (1): 1991
გიზბორნი

გიზბორნი (, მაორულ ენაზე — ---) — ქალაქი ახალ ზელანდიაში, ჩრდილოეთ კუნძულზე, ამავე სახელწოდების რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქი მდებარეობს ახალი ზელანდიის აღმოსავლეთით, მისი ხელსაყრელი მდებარეობის გამო ქალაქს ტურისტები ხშირად სტუმრობენ. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 43 656 ადამიანს . მოსახლეობის ნახევარზე მეტს მაორები შეადგენენ. ეკონომიკის ძირითად ნაწილს სოფლის მეურნეობა და მსუბუქი მრეწველობა შეადგენს. ახალ ზელანდიაში ეს რეგიონი ერთ-ერთ საუკუთესო ღვინის მწარმოებლად ითვლება.
ვერიბენ-ვიდენის ეროვნული პარკი

ვერიბენ-ვიდენის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ნიდერლანდებში, ოვერეისელის პროვინციაში. დაარსდა 1992 წელს. ფართობი 95 კმ². მნიშვნელოვნად გაფართოვდა 2009 წელს, როდესაც მის ტერიტორიას დაემატა ვიდენის ფართო წყალ-ჭაობური ტერიტორია. მეორე მსოფლიო ომის (1939-1945) დროს ამ ადგილებიდან მოიპოვებდნენ ტორფს. დიდი ნაწილი ჭაობებს უკავია.
სხირმონიკოგის ეროვნული პარკი

სხირმონიკოგის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ნიდერლანდებში, ფრისლანდიის პროვინციაში. მდებარეობს კუნძულ სხირმონიკოგზე. შეიქმნა 1989 წელს. ფართობი 72 კმ². არის დიუნები. მრავალფეროვანია ფლორა და ფაუნა. გვხვდება ქაცვი, ცხრატყავა, შოროქანი და სხვ., აგრეთვე ხავსურები და სოკოები. ბევრია ფრინველი. დამსვენებელთა პოპულარულა ადგილია. განსაკუთრებით გამოირჩევა პლაჟები. კუნძული იზოლირებულია, რის გამოც ეროვნული პარკი კარგად არის დაცული.
ველიუვეზომის ეროვნული პარკი

ველიუვეზომის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ნიდერლანდებში, გელდერლანდის პროვინციაში. შეიქმნა 1930 წელს. ფართობი 50 კმ². წარმოადგენს ნიდერლანდების უძველეს ეროვნულ პარკს. ნიდერლანდისთვის კარგად დამახასიათებელი რელიეფი ახასიათებს. ყველაზე მაღალი ადგილის სიმაღლე აღწევს 110 მ-ს. იმყოფება კერძო საკუთრებაში (ნატუურმონიუმენტენის ორგანიზაცია — ნიდერლანდების უდიდესი ბუნების დაცვის ორგანიზაცია). ძირითად ლანდშაფტს ქმნის ტყე და ვაკე ტერიტორიები.
პოლ პირსი

პოლ ენტონი პირსი ( დ. 13 ოქტომბერი, 1977) — ამერიკელი პროფეიონალი კალათბურთელი ფორვარდი, რომელიც მთელ კარიერას ბოსტონ სელტიქსის რიგებში ატარებს ნაციონალურ საკალათბურთო ასოციაციაში. პირსი 1998 წლის -ის დრაფტზე პირველი რაუნდში მე-10 ნომრად იქნა არჩეული სელტიქსის მიერ. ბოსტონთან ერთად შეძლო 2008 წელს -ის ჩემპიონის ტიტულის მოგება, სადაც ფინალის -ით დაჯილდოვდა კიდეც. პირსი არის იმ სამი მოთამაშიდან ერთ-ერთი, ლარი ბირდთან და ჯონ ჰევლიჩეკთან ერთად, რომელმაც გუნდის ისტორიაში 20 000 ქულას გადააბიჯა. ის ასევე ინარჩუნებს გუნდის ისტორიაში ყველაზე მეტი 3 ქულიანის ჩაგდებულის რეკორდს. ბოსტონის ისტორიაში მას ჩატარებული მატჩებით მე-3 ადგილი უკავია, ქულებით მე-2, მე-7 ტოტალური მოხსნებით, მე-5 ტოტალური ასისტენტით და მე-2 მოპარვებით. მისი ზედმეტსახელია „სიმართლე“ (" "), რომელიც 2001 წლის 15 მარტს მას შაკილ ო'ნილისგან ეწოდა.
აიზეია ტომასი

აიზეია ლორდ ტომას ( დ. 30 აპრილი, 1961) — ყოფილი ამერიკელი კალათბურთელი, რომელმაც პროფესიონალური კარიერა მთლიანად დეტროიტ პისტონსის რიგებში გაატარა ნაციონალურ საკალათბურთო ასოციაციაში. 12-ჯერ მონაწილე --ში, ასევე დასახელებული იქნა -ის 50 წლისთავის ყველა დროის გუნდში და ასევე არჩეული იქნა ნეისმითი კალათბურთის დიდების დარბაზში. ტომასი ასევე იყო პროფეიონალი და კოლეჯის გუნდების მთავარი მწვრთნელი, რომელსაც ასევე კალათბურთის აღმასრულებლის როლიც ჰქონდა შეთავსებული.
რანგატირა

რანგატირა — მაორების ხაპუს ლიდერის მემკვიდრეობითი ტიტული, რომელიც ეთნოლოგისტმა ელსდონ ბესტმა აღწერა როგორც ბელადები. რანგატირები იყვნენ ადამიანები რომლებიც წყვეტდნენ ტომში და სადავო საკითხებს და არეგულირებდნენ სხვა ტომებთან სასაზღვრო საკითხებს. საუკუნეში ახალ ზელანდიაში შემოიღეს კანონი მიწათმფლობელობის შესახებ, რითიც შემცირდა რანგატირების უფლებები და მიწების ტომობრივი კუთვნილებიდან გადავიდა კოლონიალური ხელმძღვანელობის ხელში.

ეტიმოლოგია
სიტყვა „რანგატირა“ აღნიშნავს მამრობითი ან მდედრობითი სქესის ლიდერს და მომდინარეობს პროტო-აღმოსავლურ პოლონეზიური სიტყვა - ლანგატილა-დან. შესაბამისი სიტყვები მოძებნება მორიორებთან, ტახიტიანებთან, კუკის კუნძულების მაორებთან, ტუამოტუანებთან, მარკვესანებთან და ჰავაიელებთან.