iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სამთითა კოდალა

სამთითა კოდალა — ფრინველი კოდალასაბერთა ოჯახისა. გავრცელებულია ევრაზიის წიწვოვან და შერეულ ტყეებში. უპირატესობას ანიჭებს დატბორილ ადგილებს. ბუდობს ჯგუფებად, წლის დანარჩენ დროს ცხოვრების მარტოხელა რითმს მისდევს. იკვებება მწერებით. დამახასიათებელია მსხვილი თავი და ვიწრო ნისკარტი. სხეულის სიგრძე 21-24 სმ, ფრთების შლილი 33-37 სმ. წონა 50-90 გრამი. გვხვდება ევრაზიაში, სკანდინავიიდან და ცენტრალური ევროპიდან დაწყებული კამჩატკის, სახალინის, ჰოკაიდოსა და კორეის ნახევარკუნძულამდე დამთავრებული. ევროპის ცენტრალურ რაიონებში სპორადულადაა გავრცელებული და მაღალმთიან ადგილებში გვხვდება. მცირე პოპულაცია აღრიცხულია საფრანგეთის ალპებსა და გერმანიის დასავლეთით.

საბერძნეთში, ჩრდილოეთ მაკედონიაში, ჩეხეთში, სლოვაკეთში, ლატვიასა და ლიეტუვაში მეტად იშვიათად ბუდობს. ამ მხრივ, უკეთესი მდგომარეობაა პოლონეთში; გავრცელების არეალის ძირითადი მონაკვეთია რუსეთი, სკანდინავია, მათ შორის ფინეთი. ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში ადის ზღვის დონიდან 650-1900 მ სიმაღლეზე, მონღოლეთში რეგისტრირებულია ზღვის დონიდან 2300 მ სიმაღლეზე, ხოლო ტიბეტის მთებში 3300-4000 მ სიმაღლეზე.
ტუპის ხალხი

ტუპის ხალხი — ბრაზილიის ადგილობრივი ინდიელების ერთ-ერთი მთავარი ეთნიკური ჯგუფი. მეცნიერები მიიჩნევენ, რომ ისინი თავდაპირველად ამაზონის წვიმის ტყეებში სახლობდნენ, მაგრამ 2 900 წლის წინ მათ სამხრეთით დაიწყეს გადაადგილება თანდათან დაიკავეს ატლანტის ოკეანის სანაპირო ზოლი.

პორტუგალიელების გამოჩენის დროს, ტუპის ხალხი ბრაზილიის თითქმის მთლიან სანაპირო ზოლზე სახლობდა. 1 500 წლისთვის, მათი რაოდენობა დაახლოებით 1 მილიონი იყო, რაც იმ დროის პორტუგალიის მოსახლეობას უტოლდებოდა. ისინი დაყოფილნი იყვნენ ტომებად, რომელთაგან თითოეულში 300—2 000 ადამიანი შედიოდა. მათ შორის იყო ტუპინიკიმის, ტუპინამბას, პოტიგუარას, ტაბაჟარას, გაეტესის, ტემიმინოსა და ტამოისოს ტომები. ეს ხალხი მიწათმოქმედებას მისდევდა და შესაბამისად პალეოლითის პირობებში ცხოვრობდა. მათ ერთიანი თვითშეგნება არ ჰქონდათ, მიუხედავად იმისა, რომ ერთ ეთნიკურ ჯგუფს მიეკუთვნებოდნენ და ერთ ენაზე ლაპარაკობდნენ.

 საუკუნიდან, რეგიონის სხვა ადგილობრივი ხალხების მსგავსად, პორტუგალიელი კოლონისტების მიერ ტუპიც ასიმილირებული, დამონებული ან უბრალოდ მოსპობილ იქნა. შედეგად, ეს ხალხი თითქმის სრულად გაქრა, გარდა რამდენიმე იზოლირებული საზოგადოებისა. ამ ტომების შთამომავლები დღეს ინდიელთა რეზერვაციებში ცხოვრობენ ან კულტურულად ასიმილირებულნი არიან დომინანტ საზოგადეობაში.
ბერნინის უღელტეხილი

ბერნინის უღელტეხილი — საგზაო და სარკინიგზო დანიშნულების უღელტეხილი შვეიცარიაში, ბერნინის ქედზე. სიმაღლე 2328 მ. მდებარეობს შვეიცარიის აღმოსავლეთ ნაწილში. უღელტეხილი ერთმანეთთან აკავშირებს ენგადენისა და ვალპოსკიავოს ხეობებს. შემდეგ გზა სამხრეთით გრძელდება ვალტელინის ხეობისკენ, იტალიაში. ყველაზე ახლომდებარე დასახლებული პუნქტია პონტრეზინა, რომელიც უღელტეხილიდან 13 კმ-ში მდებარეობს. უნაგირა ფართოა. მასზე ვრცელდება ორი ტბა. გადასასვლელზე გადის ბერნინის რკინიგზის ხაზი. ბერნინის უღელტეხილის სიახლოვესაა აგრეთვე მწვერვალი ბერნინა.
ფრეჟიუსის უღელტეხილი

ფრეჟიუსის უღელტეხილი — უღელტეხილი კოტის ალპებში. სიმაღლე 2538 მ. მდებარეობს საფრანგეთისა და იტალიის საზღვარზე. ერთმანეთთან აკავშირებს ბარდონეკიას (იტალია) მოდანთან (საფრანგეთი). გადასასვლელი სატრანსპორტო მნიშვნელობისაა. მასზე გაყვანილია ფრეჟიუსის საავტომობილო გვირაბი, რომლის სიგრძეა დაახლოებით 13 კილომეტრი.
ჰნევანქი

ჰნევანქი (ძელი ჭეშმარიტი) — ქართული ეკლესია სომხეთში, მას ქართულად ძელი ჭეშმარიტისა ეწოდება. სახელწოდებას ორნაირი მნიშვნელობა აქვს. ჰუნე ვანქ — ბერძენთა მონასტერი და ჰუნე ვანქ — ძველი მონასტერი, ქალკედონიანთა მონასტრის მნიშვნელობით. ვახუშტი ამ მონასტრის შესახებ წერს: პროფესორმა კ. ღაფადარიანმა სიტყვა ძელი ძველთან მსგავსების გამო ძველად აღიარა, რაც სომეხმა მეცნიერებმაც არ გაიზიარეს. ეს ცნობა პ. მურადიანმა სათუოდ მიიჩნია და აღნიშნა — ვახუშტი თავის „საქართველოს გეოგრაფიულ აღწერას“, როდესაც რომელიმე ეკლესიას, მონასტერს თუ ციხესიმაგრეს აღწერს, გარდა საისტორიო წყაროებისა, ეყრდნობა ხალხის ისტორიულ მეხსიერებას.

გიორგი ჩუბინაშვილს ეს ძეგლი - საუკუნეებით აქვს დათარიღებული. ამ ძეგლის დეტალურად განხილვისას ლეონ მელიქსეთ-ბეგი მართებულად დაასკვნის:
რიო-დე-ჟანეიროს საკათედრო ტაძარი

რიო-დე-ჟანეიროს საკათედრო ტაძარი — ბრაზილიის ქალაქ რიო-დე-ჟანეიროს არქისაეპისკოპოსოს ცენტრი. ტაძარი რიოს მფარველის — წმინდა სებასტიანის სახელობისაა. ეკლესია 1964 — 1979 წლებში აშენდა და ჩაანაცვლა ის მრავალი ტაძარი, რომლებიც 1676 წლიდან მოყოლებული, არქისაეპისკოპოსო ცენტრად გამოიყენებოდა. მდებარეობს რიო-დე-ჟანეიროს ცენტრში. ტაძარს კონუსისებრი ფორმა აქვს და სიმაღლეში 96 მეტრია, ინტერიერის დიამეტრი 75 მეტრია და 20 000 ადამიანს იტევს.

ტაძარს 4 ვიტრაჟის ფანჯარა გააჩნია, რომლებიც იატაკიდან 64 მეტრ სიმაღლეზეა განთავსებული.
ლემე

ლემე — რიო-დე-ჟანეიროს ერთ-ერთი კვარტალი, მდებარეობს ქალაქის სამხრეთის ზონაში, კოპაკაბანის, ურკისა და ბოტაფოგოს გვერდით. სახელი ეწოდა ახლომდებარე კლდის ფორმაციისგან, რომელიც საჭიან გემს წააგავს.

ყოველი წლის 31 დეკემბერს, ლემედან იწყება ქალღმერთ იემანჟას პატივსაცემი ტრადიციული პროცესია. ასევე, ამავე საღამოს, კოპაკაბანაში გამართული ყოველწლიური საახალწლო ღამის დღესასწაული როგორც წესი ლემესაც მოიცავს.

1959 წლის ფიმლი „შავი ორფეოსი“ ლემეს ერთ-ერთ ფაველაში, მორო-და-ბაბილონიაშია გადაღებული.
ტიჟუკის ტყე

ტიჟუკის ტყე — მთიანი, ხელით გაშენებული წვიმის ტყე ბრაზილიის ქალაქ რიო-დე-ჟანეიროში. წარმოადგენს მსოფლიოს უდიდეს ურბანულ ტყეს და მოიცავს 32 კმ²-ს. მისგან სახელი ეწოდა რიოს ორ კვარტალს — ტიჟუკასა და ბარა-და-ტიჟუკას, რომლებიც მის შესასვლელთან მდებარეობს. სახელი მომდინარეობს ტუპის ენიდან და „ჭაობს“ ნიშნავს. ტყე ბუნებრივ გამყოფს წარმოადგენს რიოს დასავლეთ ზონასა და სამხრეთ, ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ზონებს შორის, ასევე ჩრდილოეთ და სამხრეთ ზონებს შორის.

ტიჟუკის ტყეში მცენარეებისა და ველური ბუნების სხვა წარმომადგენლების ასობით სახეობაა გავრცელებული, რომელთაგან ზოგიერთი გაქრობის პირასაა მისული და მხოლოდ ატლანტიკურ წვიმის ტყეებში გვხვდება. თავდაპირველად ამ ტერიტორიაზე ასევე ტყე ყოფილა, რომელიც შემდეგ ყავის პლანტაციების გაშენების მიზნით გაუკაფავთ. ტყე ხელახლა საუკუნეში, რიოს მერის ძალისხმევით გააშენეს ხელახლა, რითაც წარმატებით იქნა დაცული რიოს წყალმომარაგება.

ტყეში არსებობს ფაველა მატა-მაჩადუ. მასში ძირითადად იმ ხალხის შთამომავლები ცხოვრობენ, რომლებიც აქ 1930-იან წლებში ტყის განაშენიანების სამუშაოებში მონაწილეობის მიღების მიზნით ჩასახლდნენ. დასახლებას ტყისთვის მხოლოდ უარყოფითი შედეგები მოაქვს.

1961 წელს, ტიჟუკის ტყე ეროვნულ პარკად გამოცხადდა. ტყე მოიცავს რამდენიმე ღირსშესანიშნაობას, რომელთა შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია ქრისტეს უზარმაზარი ქანდაკება კორკოვადოს მთაზე.
გალაპაგოსის კუ

გალაპაგოსის კუ, გალაპაგოსური გიგანტური კუ ან სპილოსებრი კუ — კუების უმსხვილესი სახეობა და მე-10 უდიდესი რეპტილია, რომლის წონაც 400 კგ-მდე, სიგრძე კი 1,8 მეტრამდე აღწევს. ამ სახეობის სიცოცხლის ხანგრძლივობა 100 წელს აღემატება და ერთ-ერთ ყველაზე დღეგრძელ ხერხემლიანს წარმოადგენს. ერთ-ერთმა დატყვევებულმა ინდივიდმა 170 წელი იცოცხლა.

კუები გალაპაგოსის შვიდ კუნძულზე ბინადრობენ. ეს ვულკანური კუნძულები წყნარ ოკეანეში, კონტინენტური ეკვადორის სანაპიროდან 1 000 კმ-ით დასავლეთით მდებარეობს. კუნძულები საუკუნეში ესპანელმა მკვლევრებმა აღმოაჩინეს და სახელი სწორედ ესპანური სიტყვა კუს მიხევდვით უწოდეს.

ბაკნის ზომა და მოყვანილობა სახეობებს შორის იცვლება. კუნძულების ტენიან მთიანეთში, კუები უფრო დიდები არიან, გუმბათისებრი ბაკნითა და მოკლე კისრით, მშრალ დაბლობებში კი შედარებით პატარები, უნაგირის მსგავსი ბაკნითა და გრძელი კისრით. 1835 წელს, ამ განსხვავებებს თავის მეორე მოგზაურობისას იკვლევდა ჩარლზ დარვინი, რაც მას ასევე დაეხმარა თავისი ევოლუციის თეორიის ჩამოყალიბებაში.

 საუკუნეში კუების რაოდენობა 250 000-ზე მეტი იყო, თუმცა ეს რიცხვი კატასტროფულად შემცირდა და 1970-იანი წლებისთვის დაახლოებით 3 000 შეადგინა. ასეთი შედეგის მიზეზი იყო კუების საკვებად გამოყენება, მათი საცხოვრებელი გარემოს განადგურება სასოფლო-სამეურნეო მიზნებისთვის, კუნძულებზე უცხო სახეობების ცხოველების შემოყვანა, მათ შორის ვირთხის, თხისა და ღორის. თავდაპირველი 15 ქვეახეობიდან შემორჩენილია ათი. ტყვეობაში ჰყავდათ შემორჩენილი მეთერთმეტე ქვესახეობის ერთადერთი, უკანასკნელი წარმომადგენელი, ზედმეტსახელად „ეული ჯორჯი“, რომელიც 2012 წლის 24 ივნისს მოკვდა. კონსერვაციის მცდელობები საუკუნეში დაიწყო, რაც ათასობით პატარა კუს ხელოვნურად გამოყვანა-გამოკვებასა და შემდეგ კუნძულზე გაშვებას მოიცავს; შედეგმაც არ დააყოვნა და საუკუნის დასაწყისში კუს ამ სახეობის ინდივიდების რაოდენობამ 19 000-ს მიაღწია. მიუხედავად ასეთი შედეგისა, ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირმა კუს ამ სახეობას „მოწყვლადის“ კლასიფიკაცია მისცა.

გალერეა
მონ-სენის უღელტეხილი

მონ-სენის უღელტეხილი — უღელტეხილი გრაისა და კოტის ალპებში, საფრანგეთში. სიმაღლე 2083 მ. ერთმანეთთან აკავშირებს სავოიის დეპარტამენტს (საფრანგეთი) ტურინის პროვინციასთან (იტალია). ნაპოლეონ ბონაპარტის პერიოდში 1803-1810 წლებში უღელტეხილის გავლით გაიხსნა გზა. 1857 წელს გაჭრეს რკინიგზის ხაზი — მონ-სენის სარკინიგზო გვირაბი, რომლის სიგრძეა 12,2 კმ. გადასასვლელის სიახლოვეს, ზღვის დონიდან 1974 მ სიმაღლეზე მდებარეობს ხელოვნური ტბა — მონ-სენი.
ზღვის სავარცხელა

ზღვის სავარცხელა — მოლუსკისებრთა ოჯახიდან. ის წარმოადგენს მაღალი კვებითი ღირებულების პროდუქტს, იჭმევა ზღვის სავარცხელას კუნთი და მანტია, ასევე, ქვირითი. მოლუსკის ხორცი კი 10-19% ცილებისა და ადამიანის ორგანიზმისთვის აუცილებელ უამრავ მინერალურ ნივთიერებასა და ვიტამინს შეიცავს, მათ შორის კალიუმს, კალციუმს, მაგნიუმს, რკინას, ფოსფორს, თუთიას, იოდსა და მარგანეცს. მოლუსკის კუნთი, ძირითადად გაყინული იყიდება. იგი ღია კრემისფერი ან ღია ვარდისფერი უდნა იყოს. ინახება მინუს 15° ტემპერატურაზე დაახლოებით 2 თვე.
სპოროვანი მცენარეები

სპოროვანი მცენარეები — მცენარეები, რომლებიც ძირითადად მრავლდებიან და ვრცელდებიან სქესობრივი ან უსქესო გზით წარმოქმნილი სპორებით. ბევრ სპოროვან მცენარეში სპორები ემსახურება არახელსაყრელი პირობების გადატანას. ზოგ სპოროვან მცენარეში სპორები იშვიათად წარმოიქმნება, გამრავლებას კი ჩვეულებრივ, ემსახურება სხეულის ნაწილები. სპოროვან მცენარეებს ყოფენ უმდაბლეს და უმაღლეს სპოროვან მცენარეებად.
პოლინეზიელები

პოლინეზიელები (ლათ.) — წყნარი ოკეანის კუნძულებზე მცხოვრები ხალხი, რომლებიც კარგად ფლობდნენ ზღვაოსნობის ხელოვნებას და ახალი მიწების აღმოჩენის იმედით მოგზაურობდნენ. პოლინეზიელთა მითოლოგიით, ისინი ციდან ჩამოსულან დედამიწაზე და მისტიკური ქვეყნის გავლით სხვადასხვა ადგილას დასახლებულან. ვარაუდობენ, რომ მისტიკურ ქვეყანაში ჰავაები იგულისხმება. ზოგი ისტორიკოსისა და ენათმეცნიერის აზრით, ისინი, სავარაუდოდ, წარმოშობით ტაივანიდან არიან და მიგრაციის შედეგად ჯერ ფილიპინებამდე (ძვ.წ. 3000), შემდეგ (ძვ.წ. 2000) გვინეაში ბისმარკის არქიპელაგამდე ნავებით ჩაუღწევიათ. ამ მოგზაურობაში მათ თან წაიყოლეს ღორები, ძაღლები და ქათმები, ხილი და ბოსტნეული. პოლინეზიელებმა განავითარეს ე.წ. ლაპიტას კულტურა. ისინი იარაღებს ნიჟარებისგან, ხოლო დახვეწილ ჭურჭელს კერამიკისგან ამზადებდნენ.

მიგრაცია
პოლინეზიელები ზღვით მოგზაურობებს ახალი მიწის აღმოჩენის იმედით გეგმავდნენ. ისინი შესანიშნავი ნავიგატორები იყვნენ და კარგად ერკვეოდნენ ცაზე ვარსკვლავების განლაგებაში, საოკეანო დინებებში, ქარის მიმართულებების თავისებურებებსა და ველურ ბუნებაში. ძვ.წ. - საუკუნეებში პოლინეზიელებმა გეზი აიღეს ახალი კალედონიის, ვანუატუს, ფიჯის, სამოასა და ტონგასკენ. მოგვიანებით ძვ.წ. საუკუნეში კი, ჰავაის კუნძულებამდე ჩააღწიეს. მათი ნაწილი 850 წელს აოტიაროაში (ახალი ზელანდია) დასახლდა და ე.წ. მაორის კულტურა განავითარა. ისინი მისდევდნენ ცხოველების მოშენებას და მემცენარეობას.

პოლინეზიელთა მოგზაურობები
პოლინეზიელებმა გამოიგონეს და გააუმჯობესეს დიდი საოკეანო ნავები, რომლებიც აფრებითა და ნიჩბების მეშვეობით მაღალ სიჩქარეს ავითარებდნენ. სასურველი მიმართულებებით სწრაფად გადასაადგილებლად პოლინეზიელები ქარისა და ზღვის დინების ძალასაც იყენებდნენ. წყნარ ოკეანეში გასვლისას, მოსალოდნელ ქარებსა და ტალღებთან გასამკლავებლად, ნავების გამძლეობას განაპირობებდა ორმაგი კორპუსი ან გამძლე ტივტივა. პოლინეზიური საოკეანო ნავის (კანოე) 2 ტიპია ცნობილი, ნავი – გამძლე ტივტივითა და ლატანის ფიცარნაგით მოხერხებული იყო ახლომდებარე ადგილებში გადასაადგილებლად, ხოლო ორმაგი კორპუსითა და კაიუტებით, დიდი წყალწყვის ნავს უფრო შორეული საოკეანო ნაოსნობისთვის იყენებდნენ.

ოკეანეში მოგზაურობები
პოლინეზიელებმა იმოგზაურეს ამერიკის კონტინენტზე, ვაჭრობდნენ ავსტრალიის ზოგიერთ აბორიგენ ტომთან. ახალი ნადავლისა თუ მიწის პოვნის იმედით, ისინი ოკეანეში ათასობით კილომეტრს გადიოდნენ. წყნარი ოკეანის კუნძულებზე პოლინეზიელები ცხოვრობდნენ თემებად, რომლებსაც ბელადები მართავდნენ. მათ დიდ წარმატებას მიაღწიეს ხეზე კვეთაშიც. ისინი იზოლირებულნი აღმოჩნდენ აზიისა და ინდონეზიისგან, სადაც ვითარდებოდა ქალაქები და სახელმწიფოები. საუკუნიდან, როდესაც ამ რეგიონში ჩავიდნენ ევროპელი მკვლევრები (მაგალითად კაპიტანი კუკი), დაიწყო მათი გაქრისტიანება. აღდგომის კუნძულზე აღმოჩენილია ქვაში გამოკვეთილი თავების შესანიშნავი ქანდაკებები, თითოეულის სიმაღლე 12 მეტრია. ზოგის აზრით, ეს ქანდაკებები პოლინეზიელებმა შექმნეს. თუმცა, ვინაიდან მათ სხვაგან არსად დაუდგამთ მსგავსი ქანდაკებები, შესაძლოა, ისინი გაცილებით უფრო ძველია და სხვა ცივილიზაციას ეკუთვნის.
იუნგფრაუიოხის უღელტეხილი

იუნგფრაუიოხის უღელტეხილი — უღელტეხილი ბერნის ალპებში. სიმაღლე 3471 მ. აკავშირებს იუნგფრაუსა და მენხის მწვერვალებს. უნაგირა დაფარულია ფირნითა და ყინულით. უღელტეხილიდან იშლება ხედი ალპების ყველაზე გრძელ მყინვარზე — ალეჩზე. 600 მ-ის მოშორებით აღმართულია ეგრეთ წოდებული „სფინქსი“ — კლდოვანი პიკი, რომლის სიმაღლეა 3571 მ. მასზე გაშენებულია მეტეოსადგური. იუნგფრაუიოხის უღელტეხილის გავლით გაჭრილია იუნგფრაუს სარკინიგზო გვირაბი, რომლის სიგრძეა 9 კმ.
პასტერცე

პასტერცე — უდიდესი მყინვარი ავსტრიაში. სიგრძე 9,2 კმ. ვრცელდება ზღვის დონიდან 3463-2100 მ სიმაღლეზე. მდებარეობს აღმოსავლეთ ალპებში, მაღალი ტაუერნის ქედზე, მწვერვალ გროსგლოკნერის კალთებზე. მყინვარი დნობასა და სიგრძის შემცირებას განიცდის. ზაფხულის მაღალი ტემპერატურისა და ზამთრის ატმოსფერული ნალექების დეფიციტის გამო 1856 წელს მყინვარმა დნობა დაიწყო, რომელიც დღემდე გრძელდება.
ოკლაჰომა-სიტი თანდერის სეზონები

ოკლაჰომა-სიტი თანდერი — პროფესიონალური საკალათბურთო კლუბი, რომელიც მდებარეობს ოკლაჰომა-სიტიში, ოკლაჰომას შტატში, აშშ. გუნდი თამაშობს ჩრდილო-დასავლეთი დივიზიონში, რომელიც დასავლეთ კონფერენციას ეკუთვნის -ში. თანდერი დაარსებული იქნა 1967 წელს როგორც სიეტლ სუპერსონიქსი, რომელიც არის იმ ორი გუნდიდან ერთ-ერთი, რომელიც 1967-68 წლებში შეუერთდა -ს. სუპერსონიქსი ოკლაჰომა-სიტიში გადავიდა 2007-08 წლების სეზონის შემდეგ.

საბოლოოდ, თანდერი გავიდა პლეი-ოფში სამჯერ მას შემდეგ რაც გუნდი სიეტლიდან გადაბარგდა (21 როგორც სონიქსი). მათ მოახერხეს დასავლეთ კონფერენციის ფინალში გასვლა 7-ჯერ, ხოლო აქედან ორჯერ მოახერხეს ფინალში გასვლა 1978 და 1996 წლებში, ხოლო ერთხელ შეძლეს ფინალის მოგება 1979 წელს ვაშინგტონ ბულეტსის წიანარმდეგ, როდესაც სიეტლში იმყოფებოდა გუნდი.

მნიშვნელობები
სეზონის შედეგები
სიეტლ სუპერსონიქსი
ოკლაჰომა-სიტი თანდერი
ყველა დროის შედეგი
შენიშვნა: სტატისტიკის ბოლო შესწორების თარიღი 2011-12 წლის სეზონის დასრულება
შვეიცარიის რივიერა

შვეიცარიის რივიერა — ჟენევის ტბის ჩრდილოეთით მდებარე სანაპირო ხაზის პირობითი სახელწოდება. ვიწრო გაგებით, შვეიცარიის რივიერა მოიცავს მხოლოდ ჟენევის ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე საკურორტო რაიონს, ქალაქ ლოზანიდან აღმოსავლეთით. ტბის სანაპიროზე განვითარებული მიკროკლიმატი თითქმის სუბტროპიკული ხასიათისაა, დაცულია ჩრდილოეთი ცივი ქარებისაგან ალპის მთებით მეშვეობით.

ტბის სანაპიროზე ხარობს პალმა, ხოლო გარემომცელი ბორცვები ვენახებითაა დაფარული. ლავოს ტერასული ვენახები 2007 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. რივიერის ფარგლებში თავმოყრილია კურორტები: ვევე, ლიუტრი, ნიონი და სხვ. საუკუნიდან დაწყებული შვეიცარიის რივიერა იყო მონარქებისა და არისტოკრატების დასასვენებელი ადგილი.
ერცბერგი

ერცბერგი — მთისა და რკინის მადნის საბადოს საერთო სახელწოდება ავსტრიის ფედერალური მიწის — შტირიის ტერიტორიაზე. მდებარეობს აიზენერცის ალპებში, ავსტრიის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. დედაქალაქ ვენიდან მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთით 260 კმ-ში, ხოლო ქალაქ გრაციდან ჩრდილო-დასავლეთით 60 კმ-ში. წარმოადგენს ავსტრიის უმსხვილეს რკინის მადნის საბადოს. წელიწადში მოიპოვებენ 235 მლნ. ტ. მადანს.
რაუნდერსი

რაუნდერსი — გელური წარმოშობის თამაში. რაუნდერსი იმართება ორ გუნდს შორის, რომელთა შემადგენლობაში ექვს-ექვსი მოთამაშეა. თამაშში გამოიყენება პატარა, მრგვალი, ხის ბურთი, რომელზეც ტყავია გადაკვრული და პლასტმასის ან მეტალის კეტი. თამაში განსაკუთრებით პოპულარულია ბრიტანელ და ირლანდიელ სკოლის მოსწავლეებში.

ისტორია
ამ თამაშს ინგლისში ტიუდორების ეპოქიდან თამაშობენ, ყველაზე ადრეული ცნობა 1744 წელს გვხვდება ჯონ ნიუბერის საბავშვო წიგნში „პატარა, ლამაზი ჯიბის წიგნი“, სადაც ის მოხსენიებული იყო, როგორც „ბეის-ბოლი“. 1828 წელს უილიამ კლარკმა გამოაქვეყნა მეორე გამოცემა წიგნისა: „ ' “, რომელიც შეიცავდა რაუნდერსის წესებს. მომავალ წელს წიგნი დაიბეჭდა ბოსტონში, მასაჩუსეტსში.

პირველი ოფიციალური წესები შემუშავებულ იქნა გელური ათლეტიკის ასოციაციის მიერ ირლანდიაში, 1884 წელს, რომელიც ირლანდიაში დღემდე აკონტროლებს ამ თამაშს, ხოლო ბრიტანეტთში იმავეს რაუნდერსის ეროვნული ასოციაცია აკეთებს , დაარსებული 1943 წელს. მიუხედავად განსხვავებებისა, ეს ორი ასოციაცია იზიარებს საერთო შეხედულებებს თამაშის წესებსა და კულტურაზე. შეხვედრები იმართება ორივეს ტრადიციებით, გუნდები ერთი ვარიანტით თამაშობენ დილით, ხოლო მეორე ვარიანტით დღის მეორე ნახევარში.

ირლანდიაში რაუნდერსის წესების ჩამოყალიბების შემდეგ, 1889 წელს, გაერთიანებები ჩამოყალიბდა ლივერპულსა და შოტლანდიაში. როგორც ნიუ-იორკულ, ასევე მასაჩუსეტსურ ვერსიებს ბეისბოლისა, ასევე სოფთბოლს, აქვს იგივე ფუძე, რაც რაუნდერსს, და ატარებს ბევრ მსგავსებას ამ თამაშის გელური ვერსიასთან. რაუნდერსი უკავშირდება ბრიტანულ ბეისბოლს, რომელსაც ჯერ კიდევ თამაშობენ ლივერპულში, კარდიფსა და ნიუპორტში.
ნიუ-იორკ ნიქსის სეზონები

ნიუ-იორკ ნიქერბოკერსი , მიღებული და ცნობილი, როგორც ნიქსი — კალათბურთის პროფესიონალური გუნდი, რომელიც მდებარეობს ნიუ-იორკ სიტიში. გუნდი არის ატლანტიკური დივიზიონის და აღმოსავლეთ კონფერენციის წევრი -ში. გუნდის 66 სეზონში, ნიქსმა შეძლო ფინალში 8-ჯერ გასვლა, აქედან მხოლოდ 2 ჩემპიონის ტიტულის მოპოვება შეძლო. 2011-12 წლების სეზონის მიხედვით, გუნდმა მოახერხა 2 500 თამაშზე მეტის მოგების რეგულარულ სეზონში. ასევე გუნდს აქვს ისტორიაში ყველაზე მაღალ ტოტალურ გამარჯვებებში მე-4 ადგილი დაკავებული. 1968 წლიდან მოყოლებული, ნიქსი საშინაო მატჩებს მედისონ-სკვერ გარდენში მართავს.

მნიშვნელობები
სეზონის შედეგები
ყველა დროის შედეგი
მარკ ბიუფოი

მარკ ბიუფოი ( დ. 1764 — გ. 1827) — ინგლისელი ასტრონომი, ფიზიკოსი, ალპინისტი და მოგზაური. ბრიტანეთის არმიის ოფიცერი. იგი პირველი ბრიტანელი ალპინისტია, რომელმაც ასვლა განახორციელა ალპებში. 1787 წელს რიგით მეოთხეჯერ დაიპყრო ალპების უმაღლესი მწვერვალი მონბლანი (4810 მ). აღნიშნული მწვერვალი იზიდავდა აგრეთვე მის თანამემამულეებს: ჯეიმზ დევიდ ფორბზს (1809–1868), მალკინს (1803–1888), ჯონ ბოლს (1818–1889) და ალფრედ ვილზს. (1828–1912). ასრულებდა ასტრონომიულ დაკვირვებებს; გამოთქვა იდეა და შექმნა სქემები ჩრდილოეთ პოლუსის დაპყრობასთან დაკავშირებით.
ჯეიმზ ფენიმორ კუპერი

ჯეიმზ ფენიმორ კუპერი (; დ. 15 სექტემბერი, 1789 – გ. 14 სექტემბერი, 1851) — ადრეული საუკუნის პოპულარული მწერალი. მისმა ისტორიულმა რომანებმა ინდიელთა ცხოვრების შესახებ ამერიკის ადრეულ ეტაპებზე ამერიკული ლიტერატურის უნიკალური ფორმა შექმნა. ყველაზე უკეთ ის ცნობილია როგორც რომანისტი, რომელმაც მრავალი საზღვაო ისტორია და ისტორიული რომანი შექმნა. მის ყველაზე ცნობილ ნამუშევრებს შორისაა რომანტიკული რომანი „უკანასკნელი მოჰიკანი“, რომელსაც ხშირად მის შედევრად მოიხსენიებენ.

ჯეიმზ ფენიმორ კუპერი ნიუ-ჯერსის შტატის ქალაქ ბარლინგტონში დაიბადა უილიამ და ელიზაბეთ (ფენიმორ) კუპერების ოჯახში. მამამისი აშშ-ის კონგრესის წევრი იყო. ჯეიმზის დაბადებიდან სულ მალე, ოჯახი ნიუ-იორკის შტატში, მამამისის მიერ დაარსებულ სოფელ კუპერსტაუნში გადავიდა.

13 წლის ასაკში, კუპერი იელის უნივერსიტეტში ჩაირიცხა, მაგრამ ხარისხი ვერ მიიღო, რადგან უნივერსიტეტიდან ის ცელქობის გამო გარიცხეს — სხვა სტუდენტს კარი ჩამოუგდო, ასევე მაიმუნს წვრთნიდა რომ პროფესორის სკამზე დაჯდომა ესწავლა. ამის შემდეგ, ჯეიმზმა სავაჭრო გემზე მეზღვაურად დაიწყო მუშაობა, 18 წლის ასაკში კი აშშ-ის სამხედრო საზღვაო ძალებს შეუერთდა. 1811 წელს, მან გემის გარდემარინის სტატუსი მიიღო, რაც ნაბეჭდ ქაღალდზე თომას ჯეფერსონის ხელმოწერით იყო დადასტურებული.
ბანტუს ხალხი

ბანტუ — საერთო სახელი აფრიკაში მცხოვრები ბანტუს ენებზე მოლაპარაკე 300-600 ეთნიკური ჯგუფისა, რომლებიც გადანაწილებულნი არიან კამერუნიდან აღმოსავლეთით, ცენტრალური, აღმოსავლეთ და სამხრეთ აფრიკის გასწვრივ. საერთო გარჩევადობის კრიტერიუმით, განარჩევენ ბანტუს 250 ენას, თუმცა განსხვავებები ამ ენებსა და დიალექტებს შორის ხშირად დაუდგენელია, ორგანიზაცია კი საერთოდაც 535 ენას ითვლის.

ბანტუს ოჯახი დაყოფილია ასობით ინდივიდუალურ ჯგუფებად. არცერთი მათგანი რამდენიმე მილიონს არ აღემატება (უმსხვილესია ზულუ, დაახლოებით 10 მლნ). ბანტუს ერთ-ერთი ენა სუაჰილი მშობლიურია 5-10 მლნ ადამიანისათვის და ის სუპერ-რეგიონული ენაა, რადგან ათობით მილიონი ადამიანი მას მეორე სალაპარაკო ენად ფლობს.

ბანტუს უმსხვილესი ხალხებია: შონა (14 მლნ), რუანდა (13 მლნ), ზულუსები (10,5 მლნ), კონგო (10 მლნ), მაკუა (8,55 მლნ), კოსა (7,9 მლნ), რუნდი (7 მლნ) და ჩოკვე (1,95 მლნ).
სუბსაჰარული აფრიკა

სუბსაჰარული აფრიკა — აფრიკის კონტინენტის საჰარის უდაბნოს სამხრეთით მდებარე ნაწილის სახელწოდება. პოლიტიკურად, რეგიონი მოიცავს ყველა იმ ქვეყანას, რომელიც სრულად ან ნაწილობრივ საჰარის სამხრეთით მდებარეობს (გარდა სუდანისა). ემიჯნება ჩრდილოეთ აფრიკას, რომელიც არაბული სამყაროს ნაწილად განიხილება. სომალი, ჯიბუტი, კომორის კუნძულები და მავრიტანია გეოგრაფიულად სუბსაჰარული აფრიკის ნაწილია, მაგრამ ასევე მიეკუთვნებიან არაბულ სამყაროს.

საჰარასა და ტროპიკულ სავანას შორის გარდამავალ ზონად მიიჩნევა საჰელი.

ძვ. წ. 3 900 წლისთვის არსებული გამყინვარების დროს, აფრიკის საჰარისა და სუბსაჰარის რეგიონები ერთმანეთისგან საჰარის უკიდურესად მშრალი კლიმატით გამოიყოფოდნენ, რაც ეფექტურ ბარიერს ქმნიდა; გამონაკლისი იყო მხოლოდ მდინარე ნილოსის მონაკვეთი სუდანში. საჰარის ტუმბოს თეორია ხსნის თუ როგორ დატოვა ფლორამ და ფაუნამ აფრიკა და შეაღწია ახლო აღმოსავლეთში, შემდეგ კი ევროპასა და აზიაში. ათასობით წლის წინ, აფრიკის წვიმიანი პერიოდები დაკავშირებულია „სველი საჰარის“ ხანასთან, როდესაც აქ დიდი ტბები და მდინარეები არსებობდა.

რეგიონის ქვეყნები
ამჟამად, პოლიტიკურად სუბსაჰარას 49 ქვეყანა მიეკუთვნება
ელგუჯა ბურდული

ელგუჯა (გუჯა) ბურდული (დ. 1 აპრილი, 1941, თბილისი — გ. 5 მარტი, 2022) — ქართველი და საბჭოთა კინომსახიობი. ცნობილია მთავარი როლით თეიმურაზ ბაბლუანის ფილმიდან „უძინართა მზე“. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2021).

ბიოგრაფია
იგი დაიბადა თბილისში 1941 წლის 1 აპრილს. მან ჩააბარა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტში საღამოს განყოფილებაზე და 1969 წლამდე სწავლობდა სამშენობლო ფაკულტეტზე. ის იყო მაშველი თბილისის ზღვაზე (1958–1969), საქართველოს სახელმწიფო ქორეოგრაფიული ანსამბლის წევრი (1961–1964), აგს ოპერატორი (1964–1984). 1974 წლიდან აქტიურად თამაშობდა კინოში, 1984 წლიდან გახდა კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ მსახიობი.

„საქართველოს სახელმწიფოებრიობის 3000 წლისთავის“ აღნიშვნაში შეტანილი მნიშვნელოვანი წვლილისათვის დაჯილდოებულია საქართველოს საპატრიარქოს საპატიო სიგელით (2000). არის საქართველოს და რუსეთის კინემატოგრაფისტთა კავშირის „ნიკა“-ს წევრი. ელგუჯა ბურდულს დარჩა სამი შვილი:

ლადო (დ. 1964), ქართული ალტერნატიული მუსიკის ერთ-ერთი პიონერი;
მაკა (დ. 1965), მსახიობი და კინოდოკუმენტალისტი;
ბაკური (დ. 1975), როკ-მუსიკოსი.

ფილმოგრაფია
1979: „მიზანი“ (აშორდია) რეჟ. გენო ხოჯავა
1980: „ბეღურების გადაფრენა“ (კაცი ბეღურათი) რეჟ. თემურ ბაბლუანი
1980: „ძახილი პელაგონში“ რეჟ. ბიძინა ჩხეიძე
1981: „მოცურავე“ (დურმიშხან დუმბაძე) რეჟ. ირაკლი კვირიკაძე
1982: „ჟამი მოქცევისა“ რეჟ. ნოდარ ომიაძე
1982: „სიბრძნის კარავი“ რეჟ. ოთარ კობერიძე
1982: „დიმიტრი “ (დავითი) რეჟ. რამაზ (ბუბა) ხოტივარი
1983: „გაზაფხული გადის“ რეჟ. ნოდარ მანაგაძე
1984: „ადამიანთა სევდა“ რეჟ. გოდერძი ჩოხელი
1985: „მამაკაცები და სხვები“ რეჟ. ვახტანგ (ბუბა) კიკაბიძე
1986: „ექვსი თოვლიანი დღე“ რეჟ. იური კვაჭაძე
1986: „რობინზონიადა ანუ ჩემი ინგლისელი პაპა“ რეჟ. ნანა ჯორჯაძე
1987: „შავი თვალები“ რეჟ. ნიკიტა მიხალკოვი
1988: „აღდგომის ბატკანი“ რეჟ. გოდერძი ჩოხელი
1992: „უძინართა მზე“ (გელა) რეჟ. თემურ ბაბლუანი
1992: „მოკვეთილი“ (ხევისბერი) რეჟ. გიორგი (გია) მატარაძე
1996: „შეყვარებული კულინარის 1001 რეცეპტი“ რეჟ. ნანა ჯორჯაძე
2000: „ზაფხული, ანუ 27 დაკარგული კოცნა“ რეჟ. ნანა ჯორჯაძე
2001: „ანთიმოზ ივერიელი“ (ლუპე) რეჟ. გიული ჭოხონელიძე
2003: „ფოსტალიონი“ (მილერი) რეჟ. ნანა ჯორჯაძე
2007: „უებრო სიყვარული“ რეჟ. მაია ბურდული
2007: „სვანი“ (მღვდელი) რეჟისორები იოსებ (სოსო) ჯაჭვლიანი, ბადრი ჯაჭვლიანი
2011: „თბილისომანია“ რეჟ. მაია ბურდული
2013: „გზააბნეულნი“ (გუჯა) რეჟ. ერმალო მაღრაძე
მონტიჩელოს კაშხალი

მონტიჩელოს კაშხალი — კაშხალი კალიფორნიის შტატში, აშშ-ში. აშენდა 1953-1957 წლებს შორის. თაღოვანი სტრუქტურისაა, რომლის სიმაღლეა 93 მ, ხოლო სიგრძე თხემის გასწვრივ 312 მ. შეიცავს 249,000 მ³ ბეტონს. კაშხალს წარმოქმნის ბერიესის ტბა, რომლის მოცულობაა 1.976 კმ³. ხელოვნური ტბა წყლითა და ჰიდროელექტროენერგიით უზრუნველყოფს სან-ფრანცისკოს მხარეებს. მონტიჩელოს კაშხალი ცნობილია თავისი კლასიკური, უმართავი გიგანტური ძაბრული ფორმის წყალგადასაშვებით, რომლის დიამეტრია 22 მ. ადგილობრივებისთვის წყალგადასაშვები ცნობილია „დიდებული ორმოს“-ს სახელწოდებით. ელექტროსადგური აშენდა 1983 წელს და შედგება 3 გენერატორისაგან.