iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ოტრანტოს სრუტე

ოტრანტოს სრუტე (ალბ. ; ) — სრუტე იტალიისა და ალბანეთის სანაპიროებს შორის. ერთმანეთთან აერთებს ადრიატიკისა და იონიის ზღვებს. მისი სიგანე ქალაქ სალერნოს სიახლოვეს, პუნტა-პალასკიასთან 72 კმ-ია. სახელი ეწოდა იტალიის ქალაქ ოტრანტოსგან.

მეორე მსოფლიო ომის დროს სრუტეს სტრატეგიული მნიშვნელობა გააჩნდა. მოკავშირეთა (იტალიის, საფრანგეთისა და დიდი ბრიტანეთის) სამხედრო-საზღვაო ძალებმა სრუტის ბლოკირება მოახდინეს, რათა ხელი შეეშალათ ავსტრია-უნგრეთის ფლოტისთვის თავიუფლად შესულიყო ხმელთაშუა ზღვაში, რითაც ეფექტურად აირიდეს თავიდან ომის საზღვაო საფრთხეები.

მიუხედავად ამისა, სრუტის ბარიერები არაეფექტური იყო გერმანული წყალქვეშა ნავებისთვის, რომლებიც ადრიატიკის ზღვის მიღმა ოპერირებდნენ და მოკავშირეთათვის ყველაზე დიდ საფრთხეს წარმოადგენდნენ ხმელთაშუა ზღვაზე.

1992 წელს იტალიამ და ალბანეთმა ხელი მოაწერეს ხელშეკრულებას ამ ორ ქვეყანას შორის კონტინენტურ შელფზე საზღვრის გავლების თაობაზე.

1997 და 2004 წელს, დაახლოებით 100-მა ადამიანმა ალბანეთში დატოვა საცხოვრებელი ადგილი და სრუტის არალეგალურად გადაკვეთა სცადა, რაც გამოწვეული იყო ალბანეთის 1997 წლის არეულობით და მძიმე ეკონომიკური პირობებით.
იუზეფ ლუკაშევიჩი

იუზეფ ლუკაშევიჩი (; დ. 13 დეკემბერი [ძვ. სტ. 1 დეკემბერი], 1863, ვილნიუსი — გ. 19 ოქტომბერი, 1928, ვილნიუსი) — პოლონელი ფიზიკოსი, გეოლოგი და მინერალოგი.
რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე. არაერთი უნივერსიტეტის პროფესორი. 1883 წლიდან სწავლობდა პეტერბურგის უნივერსიტეტში. 1920 წლიდან ვილნიუსის უნივერსიტეტის გეოლოგიის პროფესორია. ალექსანდრე -ზე წარუმატებელ თავდასხმაში მონაწილეობისათვის მიუსაჯეს სამუდამო პატიმრობა შლისელბურგის ციხეში. გაათავისუფლეს 1905 წელს. შემდეგ წლებში პოლიტიკურ ცხოვრებაში აღარ შემჩნეულა. 1913 წელს მუშაობა დაიწყო რუსეთის გეოლოგიურ კომიტეტში. 1914 წელს იმოგზაურა ტატრებსა და კარპატებში, რის საფუძველზე დაწერა პოლონეთის ფიზიკური გეოგრაფია.
იმოგზაურა აგრეთვე აღმოსავლეთ ციმბირში. არის გეოლოგიური რუკის ავტორი.

1915 წელს წამოწია ჰიპოთეზა, რომლის მიხედვით მთათწარმოშობის პროცესებს უკავშირდება გამყინვარების პირობები.
ავტორია მრავალრიცხოვანი შრომებისა გეოლოგიის დარგში, რომელთა ნაწილი გამოქვეყნებულია რუსულ ენაზე. მისი შრომები ეხება აგრეთვე გეოფიზიკისა და გეომორფოლოგიის საკითხებს.
ლუკას პაპადიმოსი

ლუკას პაპადიმოსი (; დ. 11 ოქტომბერი, 1947, ათენი, საბერძნეთი) — ბერძენი ეკონომისტი. საბერძნეთის კოალიციური მთავრობის პრემიერ-მინისტრი 2011 წლის 11 ნოემბრიდან 2012 წლის 16 მაისამდე.

1994-2002 წწ. ეკავა საბერძნეთის ბანკის ხელმძღვანელის თანამდებობა. 2002-2010 წწ. ევროპის ცენტრალური ბანკის ვიცე-პრეზიდენტია.
გერმანელი ამერიკელები

} ) — ამერიკის შეერთებული შტატების მოქალაქეები, რომლებიც გერმანელ ემიგრანტთა ჯგუფებს მიეკუთვნებიან, თვითონ ან თავიანთი წინაპრები წარმოშობით არიან გერმანიიდან, ან ცხოვრობდნენ გერმანელებით დასახლებულ მიწებზე ევროპაში.

2010 წელს აშშ-ში ჩატარებულ სახალხო აღწერაში 47 911 129-მა ადამიანმა, ანუ ამერიკის მოსახლეობის 17,1%-მა აღნიშნა რომ ის გერმანელია, ან ჰყავს გერმანელი წინაპრები.

ისტორია
გერმანელმა ემიგრანტებმა ამერიკის ტერიტორიაზე დასახლება საუკუნის მიწურულს დაიწყეს. თავდაპირველად გერმანული დასახლებები წარმოიშვა პენსილვანიის შტატში, რომლის მოსახლეობის 2/3 1775 წელს გერმანულენოვანი იყო. პენსილვანიაში ჩამოყალიბდა გერმანული ენის ერთ-ერთი ფორმა ე.წ. პენსილვანიური გერმანული , რომელზეც დღესაც ლაპარაკობენ ამერიკაში მცხოვრები გერმანელების ნაწილი.

1848 წელსა და პირველ მსოფლიო ომს შორის დაახლოებით 6 000 000-მა გერმანელმა მიაშურა ამერიკას. ემიგრაციის მთავარი მიზეზი ეკონომიური სიდუხჭირე იყო.

გერმანელი ემიგრანტების დისკრიმინაციას ამერიკაში არ ჰქონია ადგილი. მათი ინტეგრაცია ამერიკულ საზოგადოებაში ადვილად ხდებოდა. გერმანელებს დიდი გავლენა ჰქონდათ განსაკუთრებით ფინანსურ, პოლიტიკურ და კულტურულ სფეროებზე.

მას შემდეგ, რაც გერმანიაში ჰიტლერის მეთაურობით ნაციონალურ-სოციალისტური რეჟიმი დამყარდა, კიდევ ასი ათასობით გერმანელმა დატოვა სამშობლო და ამერიკაში ემიგრანტად იქცა.

დღესდღეობითაც საკმაოდ ბევრი გერმანელი მიდის ყოველ წლიურად ამერიკის შეერთებულ შტატებში საცხოვრებლად.

დემოგრაფია
შტატების მიხედვით რაოდენობრივად ყველაზე მეტი გერმანელი ამერიკელი ცხოვრობს კალიფორნიაში, ტექსასსა და პენსილვანიაში.

პროცენტულად (მოცემულია ამერიკის 10 შტატი, რომლებშიც პროცენტულად ყველაზე მეტი გერმანელი ამერიკელი ცხოვრობს):

ჩრდილოეთი დაკოტა - 46,9%

სამხრეთი დაკოტა - 44,5%

უისკონსინი - 43,9%

ნებრასკა - 42,7%

მინესოტა - 38,4%

აიოვა - 35,7%

მონტანა - 27%

ოჰაიო - 26,5%

უაიომინგი - 25,9%

კანზასი - 25,8%

ამერიკის შეერთებული შტატების ქალაქების გერმანული სახელები
ამერიკაში არსებული უამრავი დასახლება ატარებს გერმანულ სახელებს,მათ შორის: ჰამბურგი (ნიუ-იორკი), შტუტგარტი (არკანზასი), აუგსბურგი (არკანზასი), ბისმარკი (ჩრდილოეთი დაკოტა), ფლენსბურგი (მინესოტა), ფრანკფორტი (კენტუკი), დრეზდენი (ოჰაიო), ახალი ბერლინი (უისკონსინი), კილი (უისკონსინი), ახალი ჰოლშტაინი (უისკონსინი), ჰანოვერი (პენსილვანია), ბერლინი (ნიუ-ჰემფშირი), ჰანოვერი (ნიუ ჰემფშირი), კარლსრუე (ჩრდილოეთი დაკოტა), ახალი ულმი (მინესოტა), ახალი ტრიერი (მინესოტა), ბრემენი (ჯორჯია), ვაიმარი (ტექსასი) და ა.შ.
არჩილ გომიაშვილი

არჩილ მიხეილის ძე გომიაშვილი (დ. 23 მარტი, 1926, ჭიათურა — გ. 31 მაისი, 2005, მოსკოვი) — ქართველი მსახიობი, ბიზნესმენი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1966).

ბიოგრაფია
არჩილ გომიაშვილი დაიბადა 1926 წელს ქალაქ ჭიათურაში, 1940–1942 წლებში სწავლობდა თბილისის ხელოვნების კოლეჯში, სახვითი ხელოვნების განხრით. თეატრისადმი ინტერესი არჩილ გომიაშვილმა გამოავლინა მოსკოვის სამხატვრო თეატრის სკოლაში სწავლის დროს, სადაც მან ისწავლა რამდენიმე წლის განმავლობაში. იგი თბილისში, მუშაობდა მარჯანიშვილის თეატრის აკადემიურ დასში. 1958 წელს, მსახიობმა მუშაობა დაიწყო გორის გიორგი ერისთავის სახელობის სახელმწიფო პროფესიული დრამატული თეატრში, შემდეგ კი — გრიბოედოვის სახელობის თბილისის რუსულ დრამატულ თეატრში.

არჩილ გომიაშვილმა სახალხო აღიარება მოიპოვა 1971 წელს, როდესაც მან ითამაშა ოსტაპ ბენდერის როლი ფილმში „12 სკამი“. რუსეთში გადასვლის შემდეგ იგი მუშაობას იწყებს მოსკოვში, თავდაპირველად „ლენკომში“, შემდეგ კი პუშკინის სახელობის დრამატულ თეატრში.

არჩილ გომიაშვილი 1990 წელს კომპანია „სითი ბიზნესის“ პრეზიდენტი გახდა, ხოლო 1992 წელს მან მოსკოვში გახსნა კლუბი „ოქროს ოსტაპი“, რომელმაც მცირე დროში დიდი პოპულარობა მოიპოვა.

ფილმოგრაფია
1957: „ცნობილია პირადად“ (მანტაშეროვი) რეჟისორები გრიგოლ ბალასანიანი, ერაზმ კარამიანი, სტეფანე კევორკოვი
1962: „თხუნელა“ (ზურაბ) რეჟ. შალვა მარტაშვილი
1965: „ბოდიში, თქვენ გელით სიკვდილი“ (ლომების მომთვინიერებელი) რეჟ. ყარამან (გუგული) მგელაძე
1965: „საგანგებო დავალება“ (მანტაშეროვი) რეჟისორები ერაზმ კარამიანი, სტეფანე კევორკოვი
1965: „რაც გინახავს ვეღარ ნახავ“ (კოსტაია) რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი
1968: „აფეთქება შუაღამის შემდეგ“
1971: თორმეტი სკამი (ოსტაპ ბენდერი) (გაახმოვანა იური სარანცევმა, სიმღერებს ასრულებს ვალერი ზოლოტუხინი, ზოგიერთ ეპიზოდში გომიაშვილი ახმოვანებს საკუთარ თავს)
1977: მიმინო (ნუგზარ პაპიშვილი — დაზარალებული) რეჟ. გიორგი დანელია
1978: „ჩემო სიყვარულო, ჩემო მწუხარებავ“ (აშრაფი)
1978: „კავკასიური ამბავი“ (ეპოშკა) რეჟ. გიორგი კალატოზიშვილი
1980: „წარსული დღეების კომედია“ (ოსტაპ ბენდერი) (გაახმოვანა იური სარანცევმა)
1981: „ოქროს საწმისი“ (იაკობი)
1983: „ადრიანი, ადრიანი დილა“ (გორდეი ლუკიჩი); მესამე სერიაში (პოლიციელი) რეჟ. ვალერი ხარჩენკო
1984: „სპილენძის ანგელოზი“ (ანტონიო ვალდესი, განგსტერი)
1984: „სკაპენის ოინები“ (სკაპენი, რეჟისორი) რეჟ.: გიორგი კალატოზიშვილი, მიხეილ კალატოზიშვილი (უმცროსი)
1986: „ხანდაზმულობის ვადის გარეშე“ რეჟ. ედგარ ხოჯიკიანი
1986: „სახელმწიფო საზღვარი. 41 წელი“ (სტალინი)
1986: „ჩემი საყვარელი კლოუნი“ (პაშა ფოკინი)
1989: „სტალინგრადი“ (სტალინი)
1990: „ომი დასავლეთის მიმართულებით“ (სტალინი)
1990: „მკვლელის ადგილი ვაკანტურია…“
1990: „სუპერმენი“
1992: „ოფიციანტი ოქროს ლანგრით“ (შოთა ჭანტურია, კაფეებისა და რესტორნების ტრესტის უფროსის მოადგილე)
1993: „სიკვდილის ანგელოზი“ (სტალინი)
1993–1994: „საუკუნის ტრაგედია“ (ტელესერიალი) (სტალინი)

არჩილ გომიაშვილს კინოში 30-ზე მეტი როლი აქვს შესრულებული.
სასარი

სასარი (, სარდ. ) — ქალაქი იტალიაში. მისი მოსახლეობა 130 000 ადამიანია (მეტროპოლიის 300 000) და წარმოადგენს კუნძულ სარდინიის მეორე უმსხვილეს ქალაქს მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით. მიეკუთვნება კუნძულის ერთ-ერთ უძველეს ქალაქს და ფლობს ხელოვნების მნიშვნელოვან კოლექციას.

ისტორიის განმავლობაში სასარის მართავდნენ თავად სარდინიელები, გენუელები, პიზელები, არაგონელები, ესპანელები და ავსტრიელები, რომელთაგან ყველამ საკუთარი წვლილი შეიტანა ქალაქის ისტორიულ და ხელოვნების მემკვიდრეობაში. საასარი მდიდარია ხელოვნებით, კულტურითა და ისტორიით, ცნობილია თავის ულამაზესი პალაცოთი და ელეგანტური, ნეო-კლასიკური პიაცებით.

როგორც სარდინიის მეორე უმსხვილესი და იტალიის მეხუთე უდიდესი მუნიციპალიტეტი (546 კმ²), კუნძულისთვის მას გააჩნია დიდი კულტურული, ტურისტული, კომერციული და პოლიტიკური მნიშვნელობა. ქალაქის ეკონომიკა ძირითადად ეფუძნება ტურიზმისა და მომსახურების სექტორებს, ნაწილობრივ კი კვლევების, მშენებლობის, ფარმაცევტულ და ნავთობინდუსტრიას.

ცნობილი სასარელები
ანტონიო სენი — იტალიის მე-4 პრეზიდენტი
ფრანჩესკო კოსიგა — იტალიის მე-8 პრეზიდენტი
პადანის დაბლობი

პადანის დაბლობი, აგრეთვე ცნობილი როგორც პოს ხეობა ან პოს დაბლობი — იტალიის ერთ-ერთი მთავარი გეოგრაფიული მახასიათებელი. იშლება დაახლოებით 650 კმ-ზე, აღმოსავლეთი-დასავლეთის მიმართულებით, 46 000 კმ² ტერიტორიაზე. ასევე მოიცავს ვენეციის დაბლობს, რომელიც არაა დაკავშირებული პოს აუზთან. გადაჭიმულია დასავლეთ ალპებიდან ადრიატიკის ზღვამდე. ვენეტოსა და ფრიულის რეგიონების დაბლობებს ხშირად განცალკევებით მოიხსენიებენ, რადგან ისინი არ მიეკუთვნებიან მდინარე პოს აუზს, მაგრამ ისინი რეალურად განუყოფელი დაბლობის შემადგენელი ნაწილებია.

დაბლობი გამოირჩევა უძველესი კანიონების სისტემით, რომლებიც აპენინებიდან ჩრდილოეთით, ალპებამდე იშლება და ადრიატიკის ჩრდილოეთ ნაწილსაც მოიცავს. მდინარე პოს გასწვრივ დაბლობის სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 4 მეტრია. მას გადაკვეთს მრავალი მდინარე, რომლებიც სათავეს ჩრდილოეთით, ალპებში ან სამხრეთით, აპენინებში იღებენ.
მონცა

მონცა — ქალაქი და კომუნა იტალიაში, ლომბარდიის რეგიონში. მონცისა და ბრიანცის პროვნიციის დედაქალაქი. მდებარეობს მდინარე ლომბარდოზე, მილანისგან 15 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით. ცნობილია თავის გრან-პრის ავტოტრასითა და მონცის ეროვნული ავტოდრომით.

2004 წელს, მონცა ახლადშექმნილი პროვინცია მონცა და ბრიანცის დედაქალაქი გახდა. ახალი ადმინისტრაციული შეთანხმება ძალაში სრულად 2009 წლის ზაფხულში შევიდა. მანამდე მონცა კომუნა იყო მილანის პროვინციის შეამდეგნლობაში.

მონცა ლომბარდიის მესამე უმსხვილესი ქალაქია და ბრიანცის არეალის ყველაზე მნიშვნელოვანი ეკონომიკური, სამრეწველო და ადმინისტრაციული ცენტრი. წამყვანია ტექსტილის ინდუსტრია და საგამომცემლო საქმიანობაში ვაჭრობა.

ქალაქში განლაგებულია მილანის ბიკოკის უნივერსიტეტის დეპარტამენტი, იუსტიციის სახლი და რეგიონული ადმინისტრაციის რამდენიმე ოფისი. მონცის პარკი ერთ-ერთი უდიდესი ურბანული პარკია ევროპაში.

დაძმობილებული ქალაქები
ინდიანაპოლისი, აშშ
პრაღა, ჩეხეთი
ლატინა

ლატინა — ქალაქი ცენტრალურ იტალიაში, ლაციოს რეგიონში, ლატინის პროვინციის დედაქალაქი. 2025 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 127 573 ადამიანს შეადგენს, რის შედეგადაც ის რეგიონის მეორე უმსხვილესი ქალაქია. შეიქმნა 1932 წელს, იმ ამოშრობილი ჭაობების ადგილას, რომლებიც ჯერ კიდევ ანტიკური ხანიდან არსებობდა.

ისტორია
ლატინა 1932 წლის 30 ივნისს ბენიტო მუსოლინიმ დააარსა; ახლადშექმნილ ქალაქს ლიტორია ეწოდა. მისი ინაუგურაცია იმავე წლის 18 დეკემბერს მოხდა. ძირითადად დასახლდა ფრიულისა და ვენეტოს რეგიონებიდან მოსული ხალხით. შენობები და მონუმენტები ძირითადად რაციონალიზმის სტილში დააპროექტეს ისეთმა არქიტექტორებმა, როგორებიც იყვნენ მარჩელო პიაჩენტინი, ანჯოლო მაცონი და დუილიო კამბელოტიმ.

1934 წელს გახდა პროვინციული დედაქალაქი, მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ კი, 1946 წელს სახელი შეეცვალა და ლატინა ეწოდა. სხვა ხალხის, ძირითადად ლაციოელების მოსვლის შემდეგ, ვენეციურის მსგავსი დიალექტი სწრაფად შეცვალა რომის დიალექტმა.

ეკონომიკა
ქალაქს გააჩნია ფარმაცევტული და ქიმიური წარმოება, ასევე ყველის წარმოება და მძლავრი მომსახურების სფერო. ამავე დროს, ლატინა მნიშვნელოვანი სასოფლო-სამეურნეო ცენტრია.

ლატინის ატმოური ენერგიის სადგური ახლა გამორთულია და მიმდინარეობს მისი ექსპლოატაციიდან გამოსვლა.

დაძმობილებული ქალაქები
პალოს-დე-ლა-ფრონტერა, ესპანეთი
ფაროპილია, ბრაზილია
ბირკენჰედი, გაერთიანებული სამეფო

გალერეა
ტე-ანაუს ტბა

ტე-ანაუ — ტბა ახალ ზელანდიაში. მდებარეობს სამხრეთის კუნძულზე, ზღვის დონიდან 210 მ სიმაღლეზე. ფართობი 344 კმ², სიგრძე 65 კმ, სიგანე 10 კმ. უდიდესი სიღრმე 417 მ. ახალი ზელანდიის ტბებს შორის ფართობით ტე-ანაუ მეორე ადგილზეა. სამხრეთი კუნძულის უდიდესი ტბა. ტე-ანაუს დასავლეთ ნაწილში გამოიყოფა სამი მოზრდილი ფიორდი. ზოგიერთი ფიორდის შესასვლელთან არის კუნძულები. ტბას ერთვის მრავალი მოზრდილი მდინარე, რომელთაგან ყველაზე მნიშვნელოვანია მდინარე ეგლინტონი, რომელიც ტბას
აღმოსავლეთი მხრიდან ერთვის.

ტე-ანაუს ტბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროსთან გაშენებულია ქალაქი ტე-ანაუ. ტბის დასავლეთით აღმართულია ტყით შემოსილი ალპური ტიპის მთები, ხოლო აღმოსავლეთით გაშლილია სასოფლო-სამეურნეო ტერიტორიები. ტე-ანაუს დიდი ნაწილი მოქცეულია ფიორდლანდის ეროვნული პარკის ფარგლებში. აქვეა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი — ტე-ვაჰიპაუნამუ. ტბის პირვანდელი სახელწოდება სავარაუდოდ არის „ტე-ანა-ო-პრენსი“ (მაორი ენა), რომელიც ნიშნავს „მოტრიალე მღვიმის წყალს“. აღნიშნული სახელწოდება უკავშირდება მღვიმეებს, რომლებიც გამომუშავებულია ტბის დასავლეთ სანაპიროსთან.

ევროპელთაგან პირველად ტბა მოინახულეს 1852 წელს. მიმდინარეობს თევზჭერა. განვითარებულია ტურიზმი.

მრავალფეროვანია ტბის ირგვლის არსებული ფლორა და ფაუნა. 1948 წელს ტბის სანაპიროსთან შეამჩნიეს იშვიათი მორბენალი ფრინველი — ტაკაჰე, რომელიც ამომწყდარ სახეობად მიიჩნეოდა.
შოთა ნადირაშვილი

შოთა ნადირაშვილი (დ. 26 იანვარი, 1926 — გ. 13 აგვისტო, 2011) — ქართველი ფსიქოლოგი. ფსიქოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი (1968). საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1993). ჰუმანისტური ფსიქოლოგიის ამერიკის საერთაშორისო ასოციაციის დამფუძნებელთა საბჭოს წევრი.

ბიოგრაფია
1952 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1980-1985 წლებში იყო დიმიტრი უზნაძის სახელობის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე. 1985 წლიდან 2006 წლამდე ამავე ინსტიტუტის დირექტორი. ფსიქოლოგთა საერთაშორისო კონგრესებზე (გერმანია, საფრანგეთი, ავსტრალია, მექსიკა) განწყობის ფსიქოლოგიის სიმპოზიუმების თავმჯდომარე. მრავალი საერთაშორისო ფსიქოლოგიური ჟურნალის სარედაქციო კოლეგიის წევრი. სრულიად საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქის, უწმინდესისა და უნეტარესის ილია -ის საერთაშორისო საქველმოქმედო ფონდის დამფუძნებელი საბჭოს წევრი.

შოთა ნადირაშვილი არის განწყობის ანთროპული თეორიის ავტორი. მისი ძირითადი კვლევები შეეხება ზოგად, პედაგოგიურ და სოციალურ ფსიქოლოგიის საკითხებს. მუშაობდა აღქმის, აზროვნების, განწყობისა და აღზრდის საკითხებზე. გამოკვეთა ქცევის სამი იერარქიული დონე: უმდაბლესი – ინდივიდისა (ცხოველის ქცევა, ან ადამიანის გაუცნობიერებელი ქცევა, საშუალო – სუბიექტისა (მეტყველი და მოაზროვნე ადამიანისა); უმაღლესი – პიროვნებისა (ნებელობის მქონე ადამიანისა). ამ სამივე დონეს აერთიანებს განწყობის ზოგადი კანონზომიერებანი, მაგრამ თითოეულს თავიანთი მახასიათებლებიც აქვთ. დიდ ყურადღებას უთმობდა ასევე გამოყენებითი ფსიქოლოგიის საკითხებს. იყო 250 სამეცნიერო შრომისა და 12 მონოგრაფიის ავტორი, რომელთაგან აღსანიშნავია: „განზოგადების უნარის განვითარება სასკოლო ასაკში“ (1964); „აღქმის ფსიქოლოგიის პრობლემები“; (1976) „პიროვნებისა და სოციალური ფსიქოლოგია“ (1974); პროპაგანდის ფსიქოლოგია (1980); განწყობის ფსიქოლოგია ტომი – (1983-1985); „განწყობა და ქცევა“ (1998).

ნადირაშვილი ცნობილი იყო აგრეთვე როგორც საზოგადო მოღვაწე. იყო დიმიტრი უზნაძის სახელობის პრემიის ლაურეატი. აკადემიკოსი შოთა ნადირაშვილი გარდაიცვალა 2011 წელს, 85 წლის ასაკში. დაკრძალულია დიდუბის საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

თხზულებები
განზოგადების განვითარება სასკოლო ასაკის ბავშვებში., მეცნიერება. თბ., 1963;
განწყობის ფსიქოლოგია. მეცნიერება, ტ. . თბ., 1983;
განწყობის ფსიქოლოგია. მეცნიერება, ტ. . თბ., 1983;
 . «», ., 1987;
განწყობის ფსიქოლოგიის ექპერიმენტული საფუძვლები. მეცნიერება. თბ. 2004.
ჯულიანო-ინ-კამპანია

ჯულიანო-ინ-კამპანია — ქალაქი და კომუნა იტალიაში, კამპანიის რეგიონის ნეაპოლის პროვინციაში. 2008 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 113 000 ადმიანია და წარმოადგენს იტალიის ყველაზე ხალხმრავალ ქალაქს რომელიც პროვინციული ცენტრი არაა. შედის ნეაპოლის მეტროპოლიურ არეალში.

ისტორია
ძვ. წ. - საუკუნეებში ჯულიანოს ტერიტორია ოსკებით იყო დასახლებული. ტრადიციის მიხედვით, ქალაქი ძვ. წ. 421 წელს დააარსა კოლონისტთა ჯგუფმა კამპანიის ბერძნულ ქალაქ კუმადან და მას ლილიანუმი უწოდეს. ის პატარა ცენტრად რჩებოდა 1207 წლამდე, როდესაც კუმა ნეაპოლელებმა დაანგრიეს. ქალაქის ზოგიერთმა მოქალაქემ და მათ შორის სამღვდელოებამ თავშესაფარი ჯულიანოში ჰპოვა. პორველი დოკუმენტი, რომელიც ჯულიანოში ფეოდის არსებობას ახსენებს, 1270 წლით თარიღდება.
სარკინე

სარკინე — დიდი მცხეთის უბანი, მცხეთის კალოუბნის დასავლეთით მდებარე ე. წ. ჯოჯოხეთის ხევიდან შიომღვიმის მისადგომებამდე — სავანეთის ქედსა და გრძელ მინდორზე. ძველი ქართული საისტორიო წყაროების მიხედვით, სარკინე დიდი მცხეთის უბნად ან დამოუკიდებელ ქალაქად არის მიჩნეული. არქეოლოგიური გათხრები არ იძლევა საფუძველს მცხეთის დედაქალაქობის ხანაში, ან უფრო გვიან, სარკინე დამოუკიდებელ ქალაქად მივიჩნიოთ. არქეოლოგიურმა ძიებამ (ნ. ღამბაშიძე) და გათხრებმა (ა. აფაქიძემ გ. გობეჯიშვილი, ა. ბოხოჩაძე, ა. სიხარულიძე) ძველი დედაქალაქის ლითონის სახელოსნო უბნის 2 ნაწილი გამოავლინა:

ლითონის (რკინის, ტყვიის) საწურ და სადნობ ქურათა ნანგრევები გრძელ მინდორზე
უბნის სამლოცველო-კულტის ადგილი სავანეთის ქედზე, სადაც 50-იანი წლების ნახევარში დიდი კარიბჭე გათხარეს (გ. გობეჯიშვილი), 70-იან წლებში აქ აღმოჩნდა ტერაკოტული ნიღბები (ა. ბოხოჩაძე), ხოლო 1980 — კარიბჭიდან ქედის ტოტს აყოლილი ალიზის გალავანი (ა. სიხარულიძე, ა. აბუთიძე).

როგორც არქეოლოგიური აღმოჩენები გვიჩვენებს, ელინისტურ და მომდევრო ხანაში სახელოსნო უბანი და საკულტო ადგილებიც გალავან-კოშკებითა და კარიბჭით ყოფილა გამაგრებული. სახელოსნო უბანზე აღმოჩენილია დიდი რაოდენობით ლითონის წიდა, რკინის ქვისაგან გამოწურული ლუგვი („სადედნე“ და „სახელადე“) რკინა; რკინის საწური ბრძმედისა და ლითონსადნობი ქურის ნანგრევები; ერთ ქურაში რკინას წურავდნენ, მეორეში — ტყვიას ადნობდნენ, მესამეში — სპილენძს. სახელოსნოს დასავლეთ ნაწილში საოქრომჭედლო ყოფილა გამართული. აღმოჩენილია საოქრომჭედლო ტვიფრები და მცირე ტიგელები, რკინის გამოსაწური ქურის ძირზე დარჩენილია რკინის წიდა, ხოლო ტყვიის გამოსადნობი ქურის ძირზე თითქმის სუფთა (98%) ტყვიაა დაღვენთილი.

მრავალფეროვანია სარკინის სახელოსნოების ნაწარმი: რკინის ცულები, ქვის სათლელების ნამზადები, რკინის ნაირნაირი ხელსაწყო-იარაღი, ქურის გამოსაწმენდი რკინისტარიანი ნიჩაბი, ბრინჯაოს ისრისპირები, რომლებიც ხანძრის დროს ხელახლა გადამდნარა. როგორც ჩანს, სარკინე დედაქალაქს ამარაგებდა ლითონის იარაღით, აბჯღით და საოქრომჭედლო ნაწარმითაც.

ალიზის ზღუდეებისა და კოშკების, ქვათლილებით ნაგები კარიბჭისა და რკინის ბჭის კარის, ჩუქურთმიანი ხუროთმოძღვრული ელემენტების, მელითონეთა სახელოსნოებისა და საკულტო-სასახიობო ტერაკოტული ნიღბების აღმოჩენა მიუთითებს „მუხნარით კერძი ქალაქის“ ამ უბნის მნიშვნელობაზე. არქეოლოგიური აღმოჩენები ცხადყოფენ, რომ სარკინე ტიპურია დიდი მცხეთის სხვა უბანთა (არმაზციხე, წიწამური, საპიტიახშო და სხვა) გვერდით.
ტრენტო

ტრენტო — ქალაქი იტალიაში, მდინარე ადიჯეს ხეობაში, ტრენტინო-ალტო-ადიჯეს რეგიონის დედაქალაქი. საუკუნეში აქ მდებარეობდა ტრიდენის საბჭო.

ტრენტო რეგიონის და ზოგადად ჩრდილოეთ იტალიის ერთ-ერთი მთავარი საგანმანათლებლო, სამეცნიერო, ფინანსური და პოლიტიკური ცენტრია. ტრენტოს უნივერსიტეტი იტალიის პირველ 30 კოლეჯს შორის შედის. ქალაქს აქვს შუა საუკუნეებისა და რენესანსული თავლწარმტაცი ისტორიული ცენტრი, სადაც განლაგებული მრავალი ძველი შენობა, მაგალითად ტრენტოს კათედრალი და ბუონკონსილოს ციხესიმაგრე.

თანამედროვე ტრენტო კოსმოპოლიტური ქალაქია, მაღალგანვითარებული სოციალური სერვისებით. მას ხშირად ასახელებენ მოწინავე პოზიციებზე იტალიის ყველაზე მაღალი ხარსიხის ცხოვრების 103 ქალაქს შორის. ამავე დროს ტრენტო და მისი პროვინცია იტალიაში ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი და აყვავებულია.

გეოგრაფია
ტრენტოს საქალაქო რაიონი საკმაოდ ვრცელია და მოიცავს ქალაქის ცენტრსა და მრავალ გარეუბანს, რომლებიც ექსტრემალურად იცვლება გეოგრაფიულად და სამოსახლო პირობებით. მრავალი განსხვავებული გარეუბანი დღემდე ინარჩუნებს თავიანთ ტრადიციულ სასოფლო იდენტობას.

ტრენტო გაშენებულია ალპების მთისწინეთის — დოლომიტის ალპების სამხრეთით, მყინვარულ ხეობაში, რომელსაც ადიჯეს ხეობას უწოდებენ, იქ, სადაც მდინარეები — ფერზინა და ავიზიო მდინარე ადიჯეს უერთდებიან. ადიჯე ერთ-ერთია სამხრეთით მიმდინარე სამი მთავარი ალპური მდინარიდან. 1850 წელს, ტრენტოსთან არსებული მისი მორკალული კურსი გასწორებულ იქნა. ხეობა მთებითაა გარშემორტყმული.

დაძმობილებული ქალაქები
ნოვარა

ნოვარა — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ იტალიაში, პიემონტის რეგიონში, მილანისგან დასავლეთით, ნოვარის პროვინციის დედაქალაქი. 105 000 მოსახლით, ის პიემონტის მეორე უდიდესი ქალაქია ტურინის შემდეგ. წარმოადგენს მნიშვნელოვან გზაჯვარედნის კომერციული ტრაფიკებისთვის მილანიდან ტურინისკენ და გენუადან შვეიცარიისაკენ მიმავალი გზების გასწვრივ. ქალაქ გაშენებულია მდინარე აგონიასა და ტერდოპიოს შორის, ჩრდილო-აღმოსავლეთ პიემონტში, მილანიდან 50 კმ-სა და ტურინიდან 95 კმ-ში.

ისტორია
ქალაქი იულიუს კეისარმა დააარსა და მას ნოვარია უწოდა. 386 წელს, ვალენტინიან -ის მხარდაჭერის მიზნით ის მაგნ მაქსიმა დაანგრია. ქალაქის ნარჩენები პირისაგან მიწისა აღგავა 405 წელს ბარბაროსთა მეთაურმა რადაგაისმა, შემდეგ კი 452 წელს ატილამ. ლანგობარდების დროს ნოვარა ახალ სიცოცხლეს იწყებს, მას შემდეგ რაც მისი გრაფი ხდება კარლ ტოლსტელი. 1110 წელს ეს თვისუფალი ქალაქი ჰაინრიხ -მ დაიპყრო და დაანგრია.

ნახევარი საუკუნის შემდეგ ნოვარა ლომბარდიის ლიგას შეუერთა. საუკუნის ბოლოდან ქალაქი მილანის ჩრდილქვეშ ექცევა, შემდეგ კი შედის მილანის საგრაფოში, სანამ მას სარდინიის სამეფო დაიპყრობდა. უტრეხტის ზავით ნოვარა ჰაბსბურგებს უბრუნდება, მაგრამ 1738 წელს პიემონტის მონარქია (სავოიის სახლი) საბოლოოდ ამყარებს მასზე თავის იურისდიქციას.

ნოვარასგან სახელი ეწოდა მრავალ ბრძოლას, რომლებიც მის მიდამოებში გამართულა.

დაძმობილებული ქალაქები
შალონ-სიურ-სონი, საფრანგეთი (1970-დან)
კობლენცი, გერმანია (1991-დან)
ჰასკოვო, ბულგარეთი (2003-დან)
თამაზ კერესელიძე

თამაზ სერგოს ძე კერესელიძე (დ. 18 აგვისტო, 1925, თბილისი — გ. 28 დეკემბერი, 1998, იქვე) — ქართველი მიკრობიოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, საქართველოს მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის კოორდინატორი საქართველოში, ამავე ორგანიზაციის ექსპერტი. სხვადასხვა დროს იყო საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს სამედიცინო სტატისტიკისა და ინფორმაციის ცენტრის ხელმძღვანელი, რესპუბლიკის მთავარი ეპიდემიოლოგი, არჩეული იყო ჰოსპიტალური ინფექციების და ანტიბიოტიკების სამეცნიერო საზოგადოების წევრად (აშშ და ინგლისი).

ბიოგრაფია
თამაზ კერესელიძემ 1948 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. ამავე წელს დაიწყო მუშაობა თბილისის მიკრობილოგიის, ეპიდემიოლოგიისა და ბაქტერიოფაგიის სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტში. 1955 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის მიკრობიოლოგიის კათედრის ასპირანტურა, 1961 წელს დაიცვა დისერტაცია მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხის მოსაპოვებლად, 1972 წელს მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად. 1952 წელს ასპირანტურაში ჩაბარების პარალელურად ინიშნება მიკრობიოლოგიის, ეპიდემიოლოგიის და ბაქტერიოფაგიის ინსტიტუტის განყოფილების გამგედ. 1974 წლიდან – 1995 წლამდე თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის მიკრობიოლოგიის, ვირუსოლოგიის და იმუნოლოგიის კათედრის გამგეა.

თამაზ კერესელიძეს 1964 წლიდან, როგორც მიკრობიოლოგს იწვევენ სამუშაოდ ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციაში. 1966 წლამდე იყო ინდოეთში, სამხრეთ–აღმოსავლეთ აზიის რეგიონული ბიუროს კონსულტანტ–სპეციალისტი. 1966 – 1970 წლებში მოღვაწეობდა ჟენევაში, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის შტაბ–ბინაში, როგორც ბაქტერიოლოგიურ სნეულებათა განყოფილების უფროსი სამედიცინო მუშაკი, 1974 – 1984 წლებში, ისევ ჟენევაში, ამავე ორგანიზაციის მთავარი სპეციალისტია. 1992 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის კოორდინატორი საქართველოში. 1985 წლიდან, ამავე ორგანიზაციის ექსპერტია.

მისი საკანდიდატო და სადოქტორო დისერტაციები ეხებოდა განსაკუთრებით საშიში ინფექციურის სნეულებების ეპიდემიოლოგიისა და პროფილაქტიკის პრობლემებს. ამ მიმართულებით გამოქვეყნებული შრომები მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციაში შესაბამისი პროგრამების შემუშავების საფუძველი გახდა. მისი ხელმძღანელობით დაცულია საკანდიდატო და სადოქტორო დისერტაციები, გამოქვეყნდა 100–ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი მიკრობიოლოგიის და ეპიდემიოლოგიის პრობლემურ საკითხებზე.

სამეცნიერო და პედაგოგიურ მუშაობაში შეტანილი წვლილისათვის თამაზ კერესელიძე დაჯილდოებული იყო საპატიო ნიშნის და ღირსების ორდენებით. განსაკუთრებით აღსანიშნავია „ბიფურკაციული ნემსის ორდენი“, რომლითაც მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციამ თამაზ კერესელიძე ჟენევაში დააჯილდოვა. ის იყო პირველი ქართველი მკვლევარი, რომელმაც აღნიშნული ორდენი ყვავილის წინააღმდეგ ბრძოლაში განსაკუთრებული დამსახურებისათვის მიიღო.

თამაზ კერესელიძე გარდაიცვალა 1998 წელს.
ჩიჩხიტურის მონასტერი

ჩიჩხიტურის მონასტერი — მონასტერი დავითგარეჯის სამონასტრო კომპლექსის ტერიტორიაზე.

ისტორია
ჩიჩხიტურის შესახებ წერილობით წყაროებსა და სამეცნიერო ლიტერატურაში უაღრესად მწირი ცნობებია დაცული. გარეჯის მთის აღწერისას, ვახუშტი ბატონიშვილი აქ მოქმედ ოთხ მონასტერთან დაკავშირებით ამბობს, რომ დავითგარეჯასა (ანუ დავითის ლავრასა) და ნათლისმცემელში ზის არქიმანდრიტი, ხოლო ჩიჩხიტურსა და ბერთუბანში – წინამძღვარი.

მონასტერში შემორჩენილია სრულიად უნიკალური ფრესკული მოხატულობა. ამჟამად მონასტრის ტერიტორია, ბერთუბნისა და უდაბნოს მონასტერთან ერთად, სადავოა აზერბაიჯანსა და საქართველოს შორის.