ხულიო აკოსტა გარსია

ხულიო აკოსტა გარსია (დ. 23 მაისი, 1872 — გ. 6 ივლისი, 1954) — კოსტა-რიკელი დიპლომატი და პოლიტიკოსი, რომელიც იყო კოსტა-რიკის 24-ე პრეზიდენტად 1920-დან 1924 წლამდე.

ადრეული ცხოვრება
რაფაელ ხულიო დელ როსარიო აკოსტა გარსია დაიბადა 1872 წლის 23 მაისს სან-რამონში, ალახუელა, კოსტა-რიკა, ხესუს დე ლა როსა გარსია ზუმბადოსა და ხუან ვისენტე აკოსტა ჩავესის ოჯახში. მისი ოჯახი ესპანური მემკვიდრეობის იყო და მას რვა ძმა ჰყავდა: აქილესი, მაქსიმომი, ემილიო, რაული, ულისესი, ლუისი, რიკარდო და ჰორაციო. აკოსტას დაბადების პერიოდისთვის მისი ოჯახი სან-ხოსედან სან-რამონში გადასახლდა, სადაც მამამისი და მისი სამი ბიძა ამუშავებდნენ მაღაროს „სამი ძმა“ (ესპანურად: ) და მართავდნენ ფერმას. დედამისი, ცნობილი როგორც ხესუსიტა, სასულიერო პირების ოჯახიდან იყო.

აკოსტამ განათლების მიღება სან-ხოსეში დაიწყო, ხოლო საშუალო განათლება მიღება დაიწყო სან-ხოსეს საუნივერსიტეტო ინსტიტუტში, მოსამზადებელ სკოლაში, რომელსაც ხუან ფერნანდეს ფერასი მართავდა. მან საშუალო სკოლა დაასრულა სან-ლუის გონზაგას კოლეჯში, კარტაგოში. იგი ადრეული ასაკიდანვე იყო გატაცებული პოლიტიკით და ოცი წლის ასაკში ჩაება რამდენიმე ახალგაზრდულ პოლიტიკურ მოძრაობაში, რომლის დროსაც რამდენიმე რადიკალი დააპატიმრეს. ალახუელაში დაბრუნებისას მან მუშაობა დაიწყო ბანანის პლანტაციაში და მსახურობდა სკოლის საბჭოში, სანამ პოლიტიკაში შევიდოდა.

ადრეული კარიერა
1902-დან 1906 წლამდე აკოსტა მსახურობდა ალახუელას პროვინციის არჩეულ დეპუტატად საკონსტიტუციო კონგრესში. 1906 წლის მაისში პრეზიდენტმა კლეტო გონსალეს ვიკესმა იგი პროვინციის გუბერნატორად დანიშნა. იგი გადადგა დეკემბრის ბოლოს, ადგილობრივ არმიის მეთაურთან შეტაკების შემდეგ.

1907 წელს აკოსტა გაიგზავნა ელ-სალვადორში გენერალურ კონსულად. 1910 წლის აპრილში მან სან-სალვადორში იქორწინა მარია ნატალია ელენა გალიეგოს როსალესზე და ორ წელიწადში დაინიშნა რეზიდენტ-მინისტრად ელ-სალვადორში. 1915 წლის შუა პერიოდში იგი კოსტა-რიკაში გაიწვიეს და დანიშნეს საგარეო ურთიერთობათა, იუსტიციის, შეწყალებისა და კულტების სახელმწიფო მდივნად.

ერთ-ერთი საკითხი, რომელიც აკოსტას აწუხებდა, იყო სასაზღვრო დავა პანამასთან, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში გადაუჭრელი რჩებოდა. დავა წარმოიშვა 1910 წელს, როდესაც მას შემდეგ, რაც პანამა გამოეყო დიდ კოლუმბიას, კოსტა-რიკასთან საზღვარი დაზუსტებას საჭიროებდა. ორმა მხარემ დადო შეთანხმება, რომ არბიტრები გადაწყვეტდნენ საზღვარს. ატლანტის სანაპიროზე ფრანგმა არბიტრმა ტერიტორია კოსტა-რიკიდან პანამას გადასცა და ორივე მხარემ მიიღო გადაწყვეტილება. წყნარი ოკეანის სანაპიროზე არბიტრმა პანამას მოსთხოვა ტერიტორიის დათმობა კოსტა-რიკისთვის. პანამამ გააპროტესტა გადაწყვეტილება და ამერიკის შეერთებული შტატების უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარემ ედუარდ დუგლას უაიტმა 1914 წელს გამოსცა „უაიტის გადაწყვეტილება“, რომელმაც დაადასტურა, რომ წყნარი ოკეანის ტერიტორია კოსტა-რიკას უნდა დათმობოდა. საკითხი კვლავ გადაუჭრელი რჩებოდა და აკოსტამ 1916 წელს შესთავაზა, რომ აშშ-ს დაეკავებინა სადავო ტერიტორია, რათა თითოეული ქვეყნის ინჟინრებს აეზომათ საზღვარი და შეემუშავებინათ რეზოლუცია. საგარეო საქმეთა მინისტრის პოსტზე ყოფნისას აკოსტა ხშირად მოგზაურობდა. იგი იყო პირველი მინისტრი, რომელმაც ოფიციალური ვიზიტები განახორციელა ცენტრალური ამერიკის ყველა ქვეყანაში.

1917 წლის 27 იანვარს აკოსტამ დაკარგა მინისტრის პოსტი, როდესაც ძმებმა ფედერიკო ტინოკომ და ხოაკინ ტინოკომ მოაწყვეს სახელმწიფო გადატრიალება მთავრობის დასამხობად. ის და მისი ოჯახი გაიქცნენ მისი მეუღლის მშობლების ფერმაში, -ში, სადაც აკოსტა ფერმის მენეჯერად მუშაობდა. მან ასევე მალევე იპოვა სამუშაო გაზეთ -ის სარედაქციო ოფისში, სადაც წერდა კოსტა-რიკაში არსებულ არეულობაზე. მას შემდეგ, რაც ტინოკო იძულებული გახდა გადამდგარიყო 1919 წელს და დროებითმა პრეზიდენტმა ხუან ბაუტისტა კირის სეგურამ დათმო ძალაუფლება დროებითი პრეზიდენტის ფრანსისკო აგილარ ბარკეროს სასარგებლოდ, აკოსტა მიიწვიეს კოსტა-რიკაში დასაბრუნებლად. იგი პრეზიდენტობის კანდიდატი გახდა 1919 წლის 8 სექტემბერს, როდესაც „საკონსტიტუციო პარტიამ“ იგი თავის წარმომადგენლად აირჩია. 7 დეკემბერს ხმების 89%-ით არჩეული, იგი ოფიციალურად შეუდგა მოვალეობას 1920 წლის 8 მაისს, როგორც კოსტა-რიკის 24-ე პრეზიდენტი.

პრეზიდენტობა (1920–1924)
აკოსტა იყო პროგრესული პრეზიდენტი და თითქმის დაუყოვნებლივ შეუდგა ტინოკოს რეპრესიული ანტიკლერიკალური და დიქტატორული პოლიტიკის გაუქმებას, დადო პირობა საარჩევნო პროცესების რეფორმირების, სასაზღვრო დავების მოგვარებისა და მთავრობის კორუფციის ან საზოგადოებრივი ნდობის გაფლანგვის გარეშე მართვის შესახებ. იგი მხარს უჭერდა ქალებისთვის ხმის უფლების მიცემას, დააწესა საპენსიო პროგრამა ვეტერანებისთვის, შესთავაზა ვალების გადახედვა ვალუტის სტაბილიზაციისთვის და მოაწესრიგა სახელმწიფოს ურთიერთობა რომის პაპ ბენედიქტე -სთან. მისი ადმინისტრაციის დროს დაარსდა კოსტა-რიკის ენის აკადემია, კოსტა-რიკის ცენტრალური ბანკი და საერთაშორისო საკაბელო დეპეშების სამსახური. ასევე შემოიღო კანონმდებლობა არასრულწლოვანთა დასაცავად, აზარტული თამაშების დასარეგულირებლად, დაზღვევის რეფორმირებისთვის, პოლიციის კორპუსის შესაქმნელად, პედაგოგიური ტრენინგების დასაწესებლად, სკოლების ინსპექტირებისა და მასწავლებელთა საპენსიო პროგრამების შესამუშავებლად და უფასო და სავალდებულო განათლების დასაწესებლად ყველა ბავშვისთვის 8-დან 15 წლამდე. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის საბჭოს შექმნით, აკოსტას ადმინისტრაციამ ასევე გააფართოვა სამედიცინო საბჭო, რათა მოეცვა რეგულაციები ჰომეოპათიისა და ოსტეოპათიისთვის, ასევე საზოგადოებრივი დახმარება ღარიბთა სამედიცინო საჭიროებებისთვის.

აკოსტამ მოითხოვა წევრობა ერთა ლიგაში ქვეყნის საერთაშორისო დიპლომატიის გასაუმჯობესებლად, რაც დაკმაყოფილდა [[1921] წლის 20 იანვარს. რეგიონულ დონეზე მან შესთავაზა პაქტი, რომელიც შექმნიდა ცენტრალური ამერიკის ფედერალურ რესპუბლიკას. [[ნიკარაგუა]]სთან და [[პანამა]]სთან მიმდინარე დავების გამო, შემოთავაზებული კავშირის წევრები უნდა ყოფილიყვნენ [[კოსტა-რიკა]], ელ-სალვადორი, გვატემალა და ჰონდურასი. მიუხედავად იმისა, რომ დანარჩენი სამი ქვეყნის საკანონმდებლო ორგანოებმა დაამტკიცეს ფედერაცია, კოსტა-რიკის კონგრესმა უარყო წინადადება.

[[1921]] წლის თებერვალში კვლავ იჩინა თავი სასაზღვრო დავამ [[პანამა]]სთან, როდესაც ხმებმა სადავო ტერიტორიაზე პანამური ექსპანსიის შესახებ აკოსტას აიძულა გაეგზავნა საექსპედიციო ძალა იმის შესაფასებლად, თუ რა ხდებოდა. პანამას პასუხმა სადავო ტერიტორიაზე ჯარების შესვლაზე გამოიწვია მათი თხოვნა დაცვის შესახებ [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]]-ისგან. [[ესპანეთი]]სგან პანამას გათავისუფლების ასი წლისთავის აღნიშვნამ გააღვიძა ნაციონალისტური გრძნობები პანამაში და პრესის მიერ გაღვივებულმა სასაზღვრო დავამ სწრაფად გადაინაცვლა დიპლომატიური კონფლიქტიდან სამხედროში. [[კოტოს ომი]] გაგრძელდა [[1921]] წლის 21 თებერვლიდან 5 მარტამდე, [[კოსტა-რიკა]] შეიჭრა პანამას ტერიტორიაზე ალმირანტესა და ბოკას-დელ-ტოროს რაიონებში, ხოლო პანამას ძალები შეიჭრნენ კოსტა-რიკის პუნტარენასის პროვინციაში. [[ამერიკის შეერთებული შტატები|აშშ]]-მ გაგზავნა საბრძოლო ხომალდები, ხოლო [[ერთა ლიგა]]მ მოუწოდა მშვიდობიანი გადაწყვეტისკენ. მოჰყვა დიპლომატიური განხილვა, მაგრამ პანამური მხარის დაყოვნებამ ამერიკელ არბიტრს აიძულა მოეთხოვა პანამას გასვლა კოტოს რეგიონიდან 23 აგვისტოს, რითაც საკითხი დასრულდა.

შემდგომი კარიერა
აკოსტას ბოლო მიმართვა კონგრესისადმი შედგა [[1924]] წლის 1 მაისს. ის და მისი ოჯახი სამი წლით გადავიდნენ პარიზში, სადაც ის მუშაობდა წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტში. [[1927]] წელს [[კოსტა-რიკა]]ში დაბრუნებულმა, განაგრძო მუშაობა წითელ ჯვართან [[1929]] წლამდე, როდესაც იგი დაინიშნა იპოთეკური საკრედიტო საბჭოს წევრად. [[1932]] წელს იგი აირჩიეს [[სან-ხოსე]]ს დეპუტატად საკონსტიტუციო კონგრესში, სადაც მსახურობდა [[1932]]-დან [[1936]] წლამდე. კოსტა-რიკის ეროვნული ბანკის საბჭოში დანიშნული, მსახურობდა [[1938]] წლამდე, როდესაც იგი კვლავ აირჩიეს კონგრესის დეპუტატად. როდესაც მისი ვადა დასრულდა [[1942]] წელს, აკოსტა გახდა სოციალური დაცვის ფონდის მენეჯერი და შემდეგ თებერვალში დაიკავა ეროვნული სამოქალაქო თავდაცვის საბჭოს პრეზიდენტის პოსტი. [[1944]] წელს იგი კვლავ დაინიშნა საგარეო საქმეთა მინისტრად სახელმწიფო მდივნის ოფისში. ამ პერიოდში იგი იყო კოსტა-რიკის ხელმომწერი [[1945]] წლის სან-ფრანცისკოს კონვენციაზე გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ქარტიის ხელმოწერისას. [[1947]] წლის მაისში აკოსტამ ინსულტი გადაიტანა და იძულებული გახდა დაეტოვებინა თანამდებობა.

სიკვდილი და მემკვიდრეობა
აკოსტა გარდაიცვალა [[1954]] წლის 6 ივლისს [[სან-ხოსე]]ში და დაკრძალეს გენერალურ სასაფლაოზე ოფიციალური დაკრძალვის შემდეგ. სიცოცხლეში მიღებული მრავალი ჯილდოს გარდა, [[კოსტა-რიკა]]ში რამდენიმე სკოლაა დასახელებული მის პატივსაცემად. [[სან-ხოსე]]ს მორასანის პარკში მისი ხსოვნისადმი მიძღვნილი მონუმენტია აღმართული.