ხოსე მარია ობანდო

ხოსე მარია რამონ ობანდო დელ კამპო (დ. 8 აგვისტო, 1795 – გ. 29 აპრილი, 1861) — ახალი გრანადის გენერალი და პოლიტიკოსი, რომელიც ორჯერ იყო კოლუმბიის პრეზიდენტი. კოლუმბიის დამოუკიდებლობის ომების დროს ის იბრძოდა როიალისტების არმიაში გენერლის რანგში. თავდაპირველად მხარს უჭერდა სიმონ ბოლივარის რევულუციურ ძალებს, თუმცა მოგვიანებით დაუპირისპირდა მათ.
1854 წელს გადატრიალების შედეგად ობანდო პრეზიდენტის თანამდებობიდან ჩამოაგდეს.

პირადი ცხოვრება
დაიბადა 1795 წლის 8 აგვისტოს, კორინტოში, ახალი გრანადას ვიცე-სამეფოს იმდროინდელ პოპაიანის პროვინციაში, დღევანდელი კოლუმბიის ტერიტორიაზე. იგი მონათლეს ხოსე მარია რამონ ირაგორი კრესპოდ სულ რაღაც ორი დღის შემდეგ, 10 აგვისტოს, გარსია ჰასიენდას სამლოცველოში. კოლონიის დროს საზოგადოება პურიტანელი იყო და რელიგიური ხელისუფლება არ აძლევდა მარტოხელა დედას ბავშვის დამოუკიდებლად აღზრდის უფლებას, ამიტომ, როდესაც ხოსე მარია ორი წლის იყო, იგი იშვილეს ხუან ლუის ობანდო დელ კასტილიო ი ფრიასისა და ანტონია დელ კამპო ი ლოპესისმა, რომლებმაც ის საკუთარი შვილივით აღზარდეს აღზარდეს და გვარი მისცეს. მისი წარმომავლობა ისტორიკოსებს შორის სადავო საკითხად იქცა. უმეტესობა ამტკიცებს, რომ ის ჯოზეფ ირაგორის უკანონო შვილი იყო, სხვები კი ამტკიცებენ, რომ მისი მამა პედრო ვისენტე მარტინეს ი კაბალი იყო, ზოგი კი ამტკიცებს, რომ ის ასევე მისი მშვილებელი მამის, ხუან ლუის ობანდოს ბიოლოგიური შვილი იყო.

მოკრძალებული დასაწყისის მიუხედავად, ობანდომ ფორმალური განათლება მიიღო პოპაიანის რეალურ სემინარიაში, მისი მშვილებელი ოჯახის წყალობით, რომლებიც ესპანეთის იმპერიის ერთგული პასტოდან შეძლებული ვაჭრები იყვნენ და შესაბამისად, დამოუკიდებლობის ომების დროს სასახლის ბრძოლის (1811) შემდეგ პასტოში გაქცევა მოუწიათ. ობანდომ 1824 წელს დაქორწინდა დოლორეს ესპინოზა დე ლოს მონტეროს მესაზე და ერთად ხუთი შვილი შეეძინათ: ხოსე მარია, კორნელია, ხოსე დოლორესი, სიმონი და მიკაელა. ექვსი წელი იქნებოდა გასული მას შემდეგ, რაც ქალბატონი ესპინოზა სხვა შვილზე იყო ორსულად, მაგრამ ორივე გარდაიცვალა მშობიარობის დროს 1833 წელს, რის შედეგადაც იგი ქვრივი დარჩა ხუთი მცირეწლოვანი შვილით მის მზრუნველობაში. 1837 წელს ის ხელახლა დაქორწინდა ტიმოტეა კარვახალ მარულანდაზე და ამ კავშირიდან კიდევ სამი შვილი ეყოლა: სოლედადი, კაპიტოლინო და გრატინიანო.

სამხედრო სამსახური და ხელისუფლებაში მოსვლა
დამოუკიდებლობის ომების დროს სამხრეთი კვლავ ძალიან ერთგული იყო ესპანეთის, განსაკუთრებით კი პასტოს მიმართ. ობანდო 1819 წელს გენერალ სებასტიან დე ლა კალზადას მეთაურობით როიალისტთა ძალებს შეუერთდა კაპიტნის რანგში და ესპანელებისთვის იბრძოდა რევოლუციური ძალების წინააღმდეგ. მიუხედავად ამისა, 1822 წლის 7 თებერვალს, ობანდო რევოლუციურ არმიას უერთდება და წარმატებულ სამხედრო კარიერას იწყებს. 1826 წელს გენერალ ფრანსისკო დე პაულა სანტანდერმა იგი პასტოს სამოქალაქო და სამხედრო ლიდერად დანიშნა, ხოლო სიმონ ბოლივარმა პოლკოვნიკად დააწინაურა.
სიმონ ბოლივარმა უარყო ოკანიას კონვენცია, 1828 წლის 27 აგვისტოს თავი ახალი გრანადის დიქტატორად გამოაცხადა და ახალი კონსტიტუცია შეიმუშავა. ამის გამო ობანდომ ხოსე ილარიო ლოპესთან ერთად ერთობლივი კამპანია წამოიწყო, ტიმბიოში აჯანყება მოაწყო გუბერნატორ ტომას ჩიპრიანო დე მოსკერას, ბოლივარის მხარდამჭერის წინააღმდეგ.1828 წლის 12 ნოემბერს ობანდო ჯარით შეიჭრა პოპაიანში. ქალაქი აიღეს და ლა ლადერას ბრძოლაში ახლომდებარე გარნიზონი დაამარცხეს, რითაც დაიკავეს ტერიტორია და საფრთხე შეუქმნეს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ რეგიონში მთავრობის კონტროლს, რამაც ბოლივარი აიძულა მშვიდობის უზრუნველსაყოფად მათთან ზავის დადება. ეს ზავი ობანდოსა და ლოპესისთვის ხელსაყრელი იყო. 1829 წლის 8 ოქტომბერს ბოლივარმა ობანდოს გენერლის წოდებაზე მიანიჭა და კაუკას დეპარტამენტის გენერალ-კომანდატად დანიშნა.

ბოლივარის ქმედებებმა ობანდო ისე გააღიზიანა, რომ 1830 წელს მან თანამდებობიდან გადადგა, ჩრდილოეთში მისი პოლიტიკური მტრების მიერ განხორციელებული მკვლელობის მცდელობის შემდეგ. მისი გადადგომით გამოწვეულმა პოლიტიკურმა ვაკუუმმა და ძალაუფლებისთვის ბრძოლამ 1830 წლის 5 სექტემბერს ვენესუელელმა გენერალმა რაფაელ ურდანეტამ მოვალეობის შემსრულებელი პრეზიდენტის, დომინგო კაისედოს წინააღმდეგ სახელმწიფო გადატრიალება მოაწყო. კონსტიტუციის ამ ახალმა ხელყოფამ ობანდო აიძულა, კიდევ ერთხელ მიეღო ზომები მთავრობის წინააღმდეგ, ამჯერად ბოლივარის მიერ დატოვებულ მთავრობას დასაცავად. ობანდომ 1830 წლის 10 ნოემბერს ბუგაში ობანდომ კაუკას ასამბლეა მოიწვია, რათა დიქტატურის წინააღმდეგ გამოსულიყო. ობანდოსა და ლოპესის მეთაურობით დროებითი სამხედრო ალიანსი 1831 წლის 10 თებერვალს პალმირაში შეიჭრა, რამაც დიქტატურის ძალებს დამანგრეველი დარტყმა მიაყენა. პალმირადან ობანდოს ძალები კალიში გადავიდნენ, შემდეგ კი ნეივაში, ოპოზიციასთან საბრძოლველად. ეს კონფლიქტი არ გამწვავებულა ვიცე-პრეზიდენტ კეისედოსა და გენერალ ურდანეტას შორის მიღწეული კომპრომისის წყალობით. აპულოს კომპრომისმა უზრუნველყო ხელისუფლების მშვიდობიანი შეცვლა, რომლის დროსაც ორივე მხარის ძირითადი წევრები დაწინაურდებოდნენ. ექსალტადოს ფრაქცია, რომელსაც ობანდოს ეკუთვნოდა, უკმაყოფილო იყო კომპრომისით, რადგან მათ სურდათ მთავრობისა და არმიის გასუფთავება ბოლივარიელებისგან, ზოგიერთ მათგანს კი კეისედოს ხელახლა დამხობა და მისი ობანდოთი ჩანაცვლებაც კი სურდა. ხოსე ილარიო ლოპესმა ხელი შეუშალა მათ ამის გაკეთებაში, რადგან იცოდა, რომ ობანდო, რომელიც წინა ორ არაკონსტიტუციურ ძალაუფლების ხელში ჩაგდებას ებრძოდა, ამის წინააღმდეგი იქნებოდა.

ვიცე-პრეზიდენტობა 1831–1832
ბოლივარის გადადგომის, დიდი კოლუმბიის დაშლის, ურდანეტასა და კაისედოს შორის ძალაუფლებისთვის ბრძოლისა და ფედერალისტებსა და ცენტრალისტებს შორის უფრო ფართო დაპირისპირების შემდეგ, 1831 წლის 15 ნოემბერს მოიწვიეს ეროვნული დამფუძნებელი კრება ახალი კონსტიტუციის შესამუშავებლად. ვიცე-პრეზიდენტმა კაისედომ, რომელიც ბოლივარის გადადგომის შემდეგ მოვალეობის შემსრულებელი პრეზიდენტი იყო, გადადგომის შესახებ კრებას იმავე დღეს მოახსენა; კრებამ საკითხი გადადო მანამ, სანამ არ გადაწყდებოდა, შექმნიდნენ თუ არა დროებით მთავრობას. საბოლოოდ, დამფუძნებელმა კრებამ მისცა ხმა დროებითი მთავრობის შექმნას ახალი კონსტიტუციის შემუშავებამდე, ამ მიზნით მათ ხოსე მარია ობანდო ვიცე-პრეზიდენტად აირჩიეს, თანამდებობა, რომელიც პრეზიდენტის არყოფნის გამო მას ასევე პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელად აქცევდა, ხოლო ობანდომ ფიცი 1831 წლის 23 ნოემბერს დადო.

დროებითი მოვალეობის შემსრულებელი პრეზიდენტის რანგში, ობანდომ 1832 წლის 29 თებერვალს დაამტკიცა 1832 წლის კონსტიტუცია, რომელმაც, სხვა საკითხებთან ერთად, ქვეყნის სახელი შეიცვალა და გახდა ახალი გრანადის რესპუბლიკა. დამფუძნებელმა კრებამ ასევე აირჩია სანტანდერი პრეზიდენტად, სანამ ფორმალური არჩევნები ჩატარდა. ობანდო ამჯერად კვლავ იყო ვიცე-პრეზიდენტის კანდიდატი, მაგრამ მისი წინააღმდეგი ძალიან ბევრი აღმოჩნდა და ასამბლეამ მის ნაცვლად სამოქალაქო პირის არჩევას მისცა ხმა; 1832 წლის 10 მარტს ხოსე იგნასიო დე მარკესი ახალ ვიცე-პრეზიდენტად დაინიშნა, რომელმაც ობანდო არა მხოლოდ ვიცე-პრეზიდენტის, არამედ მოვალეობის შემსრულებელი პრეზიდენტის თანამდებობაზეც შეცვალა, რადგან არჩევნების დროს სანტანდერი გადასახლებული იყო ნიუ-იორკში.

პრეზიდენტობა 1853–1854
1853 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების დროს, მაშინდელი ლიბერალური პარტია სამ ფრაქციად იყო დაყოფილი: რადიკალები (ახალი სოციალ-ლიბერალები), „გოლგოთები“ (ახალგაზრდა პროგრესული ლიბერალები) და „დრაკონელები“ ​​(ძველი, მკაცრი ლიბერალური ელიტა). რადიკალებმა პანამელი გენერლის, ტომას დე ჰერერას კანდიდატურა წარადგინეს, გოლგოთებმა ხოსე დე ობალდია აირჩიეს, ხოლო დრაკონელებმა ხოსე მარია ობანდო; ასევე ახლადშექმნილმა კონსერვატიულმა პარტიამ არჩევნებში კანდიდატი არ წარადგინა და არჩევნებში მონაწილეობა არ მიიღო. ობანდომ არჩევნებში 1,548 ხმით გაიმარჯვა, ობანდო 1853 წლის 1 აპრილს ბოგოტას საკათედრო ტაძარში ინაუგურაცია ჩაატარა, სანამ კონგრესი შეიკრიბებოდა და ახალი გრანადას რესპუბლიკის მე-6 პრეზიდენტი გახდებოდა.

პრეზიდენტ ობანდოს პირველი ამოცანა 1853 წლის კონსტიტუციის დამტკიცება იყო, რომელიც 1851 წელს იქნა მიღებული. კონგრესმა ახალი კონსტიტუცია 16 მაისს მიიღო და 21 მაისს დამტკიცდა. ახალი კონსტიტუცია ლათინურ ამერიკაში უპრეცედენტო იყო და იმ დროისთვის ერისთვის ზედმეტად ლიბერალური. . მასში ფედერალიზმი გაბატონდა, მონობა გაუქმდა, ხმის მიცემის უფლება 21 წლის და უფროსი ასაკის ყველა დაქორწინებულ მამაკაცზე გავრცელდა და გუბერნატორების, მაგისტრატების, კონგრესმენების, პრეზიდენტისა და ვიცე-პრეზიდენტის არჩევისთვის პირდაპირი სახალხო ხმის მიცემა დაინერგა. ყველაზე შოკისმომგვრელი იყო ეკლესიისა და სახელმწიფოს გამიჯვნა და რელიგიის თავისუფლება, რომელიც მან დაამკვიდრა, რაც ეკლესიის მიერ სამართლებრივი ძალაუფლების ჩამორთმევამდე და მისი წევრების სამოქალაქო სამართლის დაქვემდებარებაში გადაყვანამდეც კი მივიდა.

პრეზიდენტობის შემდგომი პერიოდი
1860 წელს ობანდოს კაუკაში რევოლუციის ჩახშობა დაევალა. შეტაკებისას მძიმედ დაიჭრა და დაიღუპა. გარდაცვალების შემდეგ სებასტიან ტობარმა დანით ზედა ტუჩი მოაჭრა, რათა მისთვის დამახასიათებელი ულვაშები მოეშორებინა. ობანდო 1861 წლის 1 მაისს ფუნცას სასაფლაოზე დაკრძალეს. მას მეორე ცოლი ტიმოთეა და რვა შვილი დარჩა.