iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აბრაამისეული რელიგიები

აბრაამისეული რელიგიები — იმ მონოთეისტური რელიგიების საერთო სახელწოდება, რომლებიც სათავეს ძველი სემიტური ტრადიციიდან იღებენ და უკავშირდებიან პატრიარქ აბრაამს. აბრაამული რელიგიებია იუდაიზმი, ქრისტიანობა და ისლამი. აბრაამი გახდა პირველი ადამიანი, რომელმაც ირწმუნა ერთი ღმერთი. მას ეწოდებოდა ყველა მორწმუნის მამა. აბრაამის ყველა რელიგია, ამა თუ იმ ზომით, აღიარებს ძველი აღთქმის წერილებს და წინასწარმეტყველებებს, რომლებიც შეიცავს სწავლებას ადამიანის ღვთაებრივ დანიშნულებაზე. სამივე რელიგია აღიარებს ერთ ღმერთს, როგორც სამყაროს შემოქმედსა და მამას.

აბრაამულ რელიგიებს უწოდებენ გამოცხადებისეულ და წერილობით რელიგიებსაც, რადგან მათი სწავლება დაფუძნებულია საღვთო გამოცხადებაზე – ღმერთი ეცხადება ადამიანს და გადასცემს საკუთარ ნებას. წმინდა წერილი არის საღვთო გამოცხადების ფიქსაცია. გამოცხადება მიანიშნებს ადამიანისთვის შეუცნობელ, ღვთიურ საიდუმლოებაზე. აბრაამისეული რელიგიების განსაკუთრებულობას წარმოადგენს ადამიანური მსხვერპლშეწირვის და თვითმკვლელობის უარყოფა.

 საუკუნიდან აბრაამულ რელიგიებს შორის აქტიური დიალოგის პროცესი მიმდინარეობს. 2006 წლისთვის აბრაამისეული რელიგიების მიმდევართა საერთო რაოდენობა დაახლოებით 3,7 მილიარდს შეადგენდა.

წარმოშობა
ყველა აბრაამისეული რელიგია წარმოიშვა ძველი ებრაელების მონოთეისტური რელიგიის ნიადაგზე. ის გავრცელებული იყო ქანაანის ტერიტორიაზე ძვ. წ. ათასწლეულის დამდეგამდე. ახ. წ. საუკუნეში ამავე ტერიტორიაზე წარმოიქმნა ქრისტიანობა, რომელმაც ბაზად გამოიყენა იუდაიზმის რადიკალურად რეფორმირებული საფუძვლები. ქრისტიანობა ჩამოყალიბდა, როგორც არა ებრაელი ხალხის, არამედ ზენაციონალური რელიგია. საუკუნეში არაბეთის ტერიტორიაზე ჩამოყალიბდა ისლამი, რომელმაც ზოგიერთი ასპექტით გამოიყენა იუდაიზმისა და ქრისტიანობის რელიგიური მემკვიდრეობა, თუმცა არ გამხდარა მათი ბუნებრივი განვითარება და გაგრძელება. მაჰმადმა, ისლამის დამაარსებელმა, ამ რელიგიების შემცვლელად დაასახელა ალაჰის რელიგია.

მსგავსება და განსხვავება
აბრაამისეული რელიგიების პირველი წერილობითი წყაროა თორა, რომელსაც ქრისტიანულად ეწოდება ხუთწიგნეული, ხოლო არაბულად თაურუ. ის ყველა აბრაამული რელიგიის მიერაა აღიარებული, მაგრამ განსხვავებული ინტერპრეტაციით. ქრისტიანული ტრადიციის ძველი აღთქმა პრაქტიკულად მთლიანად შეესაბამება ებრაულ თანახს. ისლამისთვის საღვთო წიგნებია თორა, დავითის ფსალმუნნი და სახარება. იუდაიზმის მიმდევრები და ქრისტიანები მუსლიმებისთვის წიგნის ხალხია.

იესო ქრისტე
სამივე რელიგიაში სხვადასხვაგვარად განიმარტება იესო ქრისტეს ისტორიულობის და ღვთაებრიობის საკითხი. იუდაიზმი ქრისტეს არ მიიჩნევს მესიად და არ აღიარებს მის ღვთაებრიობას, იუდაიზმში უარყოფილია ქრისტე და სახარება. ქრისტიანებისთვის ქრისტე არის ძე ღვთისა, სამების მეორე პირი, მესია, კაცობრიობის მხსნელი და მისი ცოდვების გამომსყიდველი. ქრისტე არის ეკლესიის თავი, სახარება კი საღვთო უწყებაა. ისლამში აღიარებს ქრისტეს წმინდანობას, მის მესიანისტურ მიზანს და ესქატოლოგიურ როლს, პატივს სცემს მას, როგორც დიდ წინასწარმეტყველს. ისლამი იზიარებს ახალი აღთქმის რამდენიმე თეზისსაც, მაგრამ უარყოფს ქრისტეს ღვთაებრიობას და მის თანასწორობას ალაჰთან. მუსლიმების რწმენით, ქრისტეს მიეცა სახარება, რომელიც ქრისტიანებმა დაამახინჯეს.
ბერჭილის ქედი

ბერჭილის ქედი, ქედი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის, გაგრის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არაბიკის კარსტული მასივის ცენტრალური ნაწილის დასავლეთ განშტოებაზე. მოქცეულია მდინარეების სანდრიფშისა (დასავლეთი) და ჟოეკვარას (აღმოსავლეთი) ხეობებს შორის. სიგრძე დაახლოებით 10 კმ. სიმაღლე 1800-2400 მ-მდე. აგებულია იურული და ცარცული კირქვებით. ახასიათებს რელიეფის კარსტული (უმთავრესად) და მყინვარული ფორმები. ბერჭილის ქედზე არის კარსტული უფსკრულები (ვახუშტი ბაგრატიონის, კრუბერის, მარტელის, გიუზელის), მღვიმეები (ვიწრო, გელგელუკისა, ქარაფისა) და ჭები (ორთაბალაგანის, ქვემო გელგელუკის). ჰავა ზღვის სუბტროპიკული ნოტიო გრილი ზაფხულით. ქედი დასერილია მთის მდინარეთა კანიონებით. ჭარბობს ნეშომპალა-კარბონატული ნიადაგები. კალთებზე ქვევით შერეული ტყეებია, ზევით - სუბალპური მდელოები.
ანდრე ბრეტონი

ანდრე ბრეტონი (დ. 19 თებერვალი, 1896 , ტინშებრეი, ორნი, — გ. 28 სექტემბერი, 1966, პარიზი) — ფრანგი მწერალი და პოეტი, სიურრეალიზმის თეორეტიკოსი.

ბიოგრაფია
ბრეტონი დაიბადა 1896 წლის 19 თებერვალს, ნორმანდიის ქალაქ ტინშებრეიში, ბურჟუაზიულ ოჯახში. მამა ჟანდარმერიის კანცელარიაში მუშაობდა, თუმცა სახელმწიფო სექტორში დიდხანს არ დარჩენილა და კერძო კანტორაში გადავიდა. ანდრეს არ ჰყავდა და-ძმები, ამიტომ არ არის გასაკვირი, რომ მშობლები ყველანაირად ცდილობდნენ მიეცათ თავიანთი ერთადერთი შვილისთვის უმაღლესი კლასიკური განათლება, რომელიც მას გაუკვლევდა გზას პრესტიჟულ და მომგებიანი მომავლისკენ. ბრეტონმა დაამთავრდა საეკლესიო სკოლა, შემდეგ სწავლობდა ერთ-ერთ ფრანგულ კოლეჯში, რომლის დამთავრების შემდეგ გაემგზავრა სორბონში და გახდა სამედიცინო ფაკულტეტის სტუდენტი.

პირველი მსოფლიო ომის დროს ანდრე მსახურობდა სანიტრად, როდესაც მან გაიცნო პოეტი გიიომ აპოლინერი. ეს შეხვედრა საბედისწერო აღმოჩნდა დამწყები ფსიქოლოგისთვის. აპოლინერმა იგი წარუდგინა ფილიპ სუპოს, რომელიც მისი თანამებრძოლი გახდა. ლუი არაგონმა კი ბრეტონს ლოტრეამონის შემოქმედება გააცნო.

1919 წელს ერთ-ერთ ჟურნალში გამოქვეყნებულ იქნა ანდრე ბრეტონისა და ფილიპ სუპოს მოთხრობა მაგნიტური ველები, დაწერილი ახალი შემოქმედებითი მეთოდის - ავტომატური წერის- საშუალებით. სწორედ ეს ნამუშევარი იქცა სიურრეალიზმის სათავედ.

ბრეტონის გარშემო თავი მოიყარეს ისეთმა შემოქმედებმა, როგორებიცაა: ლუი არაგონი, პოლ ელუარი და ტრისტან ცარა. 1920 წლიდან მათ დაიწყეს შოკისმომგვრელი პრეზენტაციების მოწყობა: რეგულარული ჩხუბები ბანკეტებზე, სკანდალები. ბურჟუაზიული საზოგადოება შიშით ადევნებდა თვალს ახალგაზრდა პოეტების თავგადასავლებს.

ბრენტონი მშვენივრად ხვდებოდა, რომ პერმანენტული ალიაქოთი ვერ გახდებოდა ახალი მხატვრული პლატფორმა. 1924 წელს პირველი სიურრეალისტური მანიფესტის გამოქვეყნების შემდეგ სიურრეალისტურმა მოძრაობამ ნათელი პროგრამა მიიღო. მათი წინამძღვარი გახდა ანდრე ბრეტონი, რომელთაც ისინი „ფრანგულ ლიტერატურაში უკანასკნელ მოხუცს“ ეძახდნენ.

ბრეტონის ლიდერობა უფრო და უფრო იძენდა ავტორიტარულ ხასიათს: სკანდალები მოედო სიურრეალისტურ წრეს. ჯგუფი დატოვეს ბრეტონის უახლოესმა თანამებრძოლებმა როჟე ფიტკარმა და ფილიპ სუპომ. თუმცა შემოქმედებითად უფრო პროდუქტიული იყო: გამოიცემოდა სულ უფრო მეტი სიურრეალისტური ჟურნალები. არაგონისა და სუპოს ადგილი დაიკავეს ბუნიუელმა და დალიმ.

ბრეტონი მონაწილეობას იღებდა პოლიტიკურ ცხოვრებაშიც. 1920-იან წლებში იგი სიურრეალისტებს კომუნისტურ პარტიაში შესვლისკენ მოუწოდებს. 1930 წელს ხვდება ლევ ტროცკის მექსიკაში. მთელ მსოფლიოში აწყობს სურრეალისტურ გამოფენებს, ამათგან, ყველაზე წარმატებული აღმოჩნდა აშშ-ში ჩატარებული გამოფენა. ბევრი ხელოვნებათმცოდნე ამტკიცებს, რომ პოპარტი აღმოცენდა მარცვლისგან, რომელიც ჩაგდებულ იქნა სიურრეალისტების გამოფენის შედეგად 1942 წელს.

მეორე მსოფლიო ომის დროს ბერტონი აშშ-ში ცხოვრობდა და იქ აგრძელებდა ლიტერატურულ მოღვაწეობას. მას განხეთქილება მოუვიდა სალვადორ დალისთან მას შემდეგ, რაც ესპანელმა მხატვარმა განაცხადა: „სიურრეალიზმი-მე ვარ!“

ანდრე ბრეტონი დაიღუპა 1966 წლის 28 სექტემბერს, სასუნთქი გზების დაავადების გამწვავების შედეგად.
რამსეს II

რამსეს (ასევე რამსეს დიდი) — ეგვიპტის ფარაონი მეცხრამეტე დინასტიიდან. ხშირად მოიხსენებენ, როგორც ეგვიპტის უდიდეს ფარაონს. დაიბადა დაახ. ძვ. წ. 1302 წელს. თოთხმეტი წლის რამზესი მამამისმა ტახტის მემკვიდრედ გამოაცხადა. გადმოცემის თანახმად, ტახტზე ადრეულ ასაკში (დაახ. 20 წლისა) ავიდა და ეგვიპტეს მართავდა ძვ. წ. 1279-1213 წლებში 66 წლისა და 2 თვის განმავლობაში. ზოგიერთი ცნობით, მან 99 წელი იცოცხლა, თუმცა უფრო სარწმუნოა, რომ 92 წლისა გარდაიცვალა.
გოტიკური არქიტექტურა

გოტიკური არქიტექტურა (ანუ ) — არქიტექტურული სტილი შუა საუკუნეების ევროპაში. ამ სტილით იყო აშენებული ამ პერიოდის რელიგიური და საერო ძეგლები და მაღალი კლასის საცხოვრებლები. დღეისთვის ეს სტილი ყველაზე თვალსაჩინოდ ტაძრებიშია წარმოდგენილი.

გოტიკური არქიტექტურა დაიბადა ილ დე ფრანსში საუკუნის მეორე ნახევარში. იგი სწრაფად გავრცელდა და გაბატონებული იყო მთელ ევროპაში საუკუნის შუა ხანებამდე, იმ დრომდე, სანამ იტალიური რენესანსის გავლენით ნეოკლასიკური სტილი განვითარდა.

სიტყვა „გოტიკური“ ამ არქიტექტურულ სტილს მოგვიანებით ეწოდა და თავდაპირველად დამაკნინებელი კონოტაციის მატარებელი იყო. „გოტიკური“ ხელოვნება იყო გუთების, ანუ ბარბაროსების ხელოვნება, რომლებმაც დაივიწყეს რომაული ტექნიკა და წესები. თუმცა დღეისთვის ბევრი ისტორიკოსი ამტკიცებს, რომ ეს ხელოვნება არ იყო რომაულ სტილს მოწყვეტილი და როგორც არქიტექტურული, ისე ფილოსოფიური თვალსაზრისით შუა საუკუნეების ერთ-ერთ ყველაზე დიდ მიღწევად ითვლება.

ისტორია
პირველი გოტიკური ნაგებობები გაჩნდა 1130-1150 წლებში ილ დე ფრანსის ტერიტორიაზე. ამიტომ ამ სტილს მაშინ ლათინურად -ს ანუ „ფრანგული წარმოშობის ხელოვნებას“ უწოდებდნენ. კაპეტინგების მეფობის პერიოდში გოტიკური არქიტექტურა განსაკუთრებით პოპულარული გახდა. ამ პერიოდში მოსახლეობის დემოგრაფიული გაზრდა მოითხოვდა რელიგიური ნაგებობების გაფართოებას, რადგან დიდი იყო მორწმუნეთა რიცხვი. ამავე პერიოდში ვითარდება ქალაქები და ვაჭრობა, რაც იწვევს ახალი სოციალური კლასის, მდიდარი ბურჟუაზიის აღმოცენებას.

პირველი ნაგებობა, რომელიც რომაულ სტილს საგრძნობლად სცილდება, თუმცა ჯერ კიდევ არ არის გოტიკური არქიტექტურით აგებული, არის სენ-დენისის სააბატო.

გოტიკური სტილის გავრცელების საფუძველი გახდა ჩრდილოეთ საფრანგეთის საეპისკოპოოებს შორის კონკურენცია: ყოველ ეპისკოპოსს სურდა უფრო ლამაზი და დიდი ტაძარი, ვიდრე მის მეზობელს ჰქონდა. ამგვარად განვითარდა ახალი სტილი ჯერ საფრანგეთის სხვადასხვა ქალაქებში, შემდეგ კი დასავლეთ ევროპაში, ყველა ქვეყანაში თავისებური ნიუანსებით.
დათო ტურაშვილი

დავით (დათო) ტურაშვილი (დ. 10 მაისი, 1966, თბილისი) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
დათო ტურაშვილმა დაამთავრა თბილისის 57-ე საშუალო სკოლა. სწავლობდა თსუ-ის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. ლიტერატურის, კინოსა და ხელოვნების ისტორიას სწავლობდა თბილისის, ხოლო შემდეგ ლონდონისა და მადრიდის უნივერსიტეტებში, კინოდრამატურგიას — ერლომ ახვლედიანის სასცენარო სახელოსნოში.

იღებდა აქტიურ მონაწილეობას 1980-იანი წლების სტუდენტურ მოძრაობაში, როგორც უნივერსიტეტის პრეს-კლუბის აქტიური წევრი. იყო 1989 წელს დავითგარეჯის სამონასტრო კომპლექსში მოწყობილი სტუდენტური საპროტესტო აქციის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. ბოლო წლების განმავლობაში, მწერლობასთან ერთად, ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობასაც — კითხულობდა ლექციების კურსს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ ფაკულტეტებზე.

შემოქმედება
დათო ტურაშვილის პირველი რომანი დაიბეჭდა 1988 წელს. მისი ყველაზე ცნობილი ნაწარმოებია „ჯინსების თაობა“, რომლის სცენური ვერსიის პრემიერა 2001 წლის მაისში გაიმართა თავისუფალ თეატრში. ტურაშვილის სხვა ნაწარმოებთა შორისაა „ნაცნობი და უცნობი ამერიკა“ (1993) და სამგზავრო წერილების კრებული „კატმანდუ“ (1998), ასევე მოთხრობათა ორი კრებული და კინოსცენარები. მისი მოთხრობათა პირველი კრებული „მერანი“ გამოიცა 1991 წელს.

გარდა სცენარებისა წერს რომანებს, მოთხრობებსა და პიესებს. ტურაშვილის პირველი პროზაული კრებული გამოქვეყნდა 1991 წელს. დღეისთვის გამოცემული აქვს 12 წიგნი. მისი მოთხრობები თარგმნილია 7 ენაზე და გამოქვეყნებულია სხვადასხვა ქვეყნის ლიტერატურულ პერიოდიკაში. ასევე არის ავტორი სამეცნიერო-კვლევითი წერილებისა ლიტერატურათმცოდნეობასა და ისტორიოგრაფიაში. თარგმნილი აქვს როგორც პროზაული, ასევე პოეტური ტექსტები რუსული, ინგლისური, ესპანური და თურქული ენებიდან.
სენ-პიერ დე ბოვეს ტაძარი

სენ-პიერ დე ბოვეს საკათედრო ტაძარი (ფრანგ. - ) — გოტიკური ტაძარი ბოვეში, ჩრდილოეთ საფრანგეთი. ტაძარი ზოგიერთი პარამეტრით გოტიკური არქიტექტურის ყველაზე გაბედული ჩანაფიქრი იყო; შედგება მხოლოდ ტრანსეპტისა და ქორალისგან ერთი აფსითა და შვიდნავიანი კაპელით. შიდა თაღის სიმაღლე ყველაზე მაღალ წერტილში 157.5 ფუტს აღწევს, რაც გაცილებით მეტია იმავე დროს აგებულ ამიენის ღვთისმშობლის ტაძარზე (138 ფტ).

ისტორია
მე-10 საუკუნის მცირე რომანული ეკლესია, ცნობილი სახელით ბას-უვრი, ნავის ადგილას იდგა. ეპისკოპოს გიიომ დე გრესის თაოსნობით დაწყებული პროექტით, მას 16 ფუთი დაამატეს სიმაღლეში, რათა ის ევროპაში ყველაზე მაღალი ტაძარი გამხდარიყო: სამუშაოები შეწყდა 1284 წელს ქორალის საბჯენების ჩამონგრევის გამო, რაც არქიტექტურულ გათვლებში ხარვეზად ჩაითვალა. ტაძარს ტრანსეპტი დაემატა 1500-48 წლებში. ამის შემდგომ გრანდიოზული პროექტის განხორციელება ისევ განახლდა და ქორალი ხელახლა აშენდა ჩაფიქრებული სიმაღლით, თუმცა მეტი სვეტის დამატებით.

ტაძრის ფასადი, განსაკუთრებით სამხრეთით, გოტიკურ სტილს მთელი სიდიადით წარმოაჩენს. ნაკვეთი ხის კარები ჩრდილო და სამხრეთ პორტალებზე გოტიკური და რენესანსის მოხელეთა შედევრებია. ეკლესიის ღირსშესანიშნაობათა შორისაა განსაკუთრებული ორნამენტული ხელობით გამორჩეული ასტრონომიული საათი (1866), თუმცა მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი განძია მე-13, 14, 16 საუკუნეების მოჭიქული მინის ფანჯრები, რომელთა შორის ულამაზესია ბოვეს მკვიდრი რენესანსის ხელოვანი ენგრან ლე პრინსის ნამუშევარი. მასვე ეკუთვნის ამავე ქალაქში მდებარე სენ-ეტიენის ეკლესიის რამდენიმე მოჭიქული ფანჯარა, რომელიც რომანულიდან გოტიკურ სტილში გარდამავალი ეტაპის საინტერესო ნიმუშია.
ბერლინალე

ბერლინის საერთაშორისო კინოფესტივალი ანუ ბერლინალე — მსოფლიოში კინოს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ფესტივალი. ტარდება ყოველი წლის თებერვალში.

ბერალინალე მნიშვნელოვანი მოვლენაა კინემატოგრაფიასა და მასმედიაში. ყოველწლიურად მასზე ესწრება 76 ქვეყნის წარმომადგენელი 15 000 სპეციალისტი, მათ შორის 3 500 ჟურნალისტი. სეანსებზე დასწრება ფასიანია.

ბერლინის ფესტივალი დაარსდა 1951 წელს. თავდაპირველად იგი ზაფხულში ტარდებოდა, 1978 წლიდან კი თებერვალში გადაიტანეს. პირველი ბერლინალეს გახსნა შედგა 1951 წლის 6 ივნისს ალფრედ ჰიჩკოკის ფილმით რებეკა.

ბერლინის კინოფესტივალზე ფილმები მთელი მსოფლიოდან მოდის და მათი შერჩევა საერთაშორისო ხასიათისაა. საუკეთესო ფილმები ჯილდოვდება ოქროს დათვით, საუკეთესო რეჟისურის, საუკეთესო ქალის როლისა და საუკეთესო მამაკაცის როლისათვის განკუთვნილია ვერცხლის დათვი, საპატიო ოქროს დათვი გადაეცემა კინოს სფეროში მოღვაწე პროფესიონალებს კინემატოგრაფიაში შეტანილი წვლილისათვის.
ბესიკური

ბესიკური — ქართული ლექსის საზომი, დამკვიდრებული ბესიკის მიერ საუკუნეში, თოთხმეტმარცვლედი ორი ცეზურითმ ლოგაედებს შორის მოთავსებულია მეორე პეონი:

––/–/– –

"ტანო ტატანო, / გულწამტანო, / უცხოდ მარებო!" (ბესიკი)

მეორე პეონს ზოგჯერ ორი ქორე ენაცვლება, შეიძლება შეიცვალოს ქორესა და დაქტილის თანამიმდევრობაც ლოგაედებში:

– –/––/––

"სათის დალალნი, / შავნი თმანი, / ჰკიდავნ მას მშველად..." (დ. თუმანიშვილი)

თავდაპირველად ბესიკურს ახასიათებდა შინაგანი რითმები (ბესიკის, დავით რექტორის, დ. თუმანიშვილის, ზ. ბარათაშვილის, პ. ლარძისა და სხვების ლექსები); საუკუნეში ალექსანდრე ჭავჭავაძემ, გრიგოლ ორბელიანმა, ნიკოლოზ ბარათაშვილმა, ივანე მაჩაბელმა (შექსპირის თარგმნისას) ბესიკური შინაგანი რითმების გარეშე გამოიყენეს. თანამედროვე ქართულ პოეზიაში ბესიკურითაა დაწერილი ორიგინალური თუ თარგმნილი სონეტები.
ლიტურატურა
ბესლეთი

ბესლეთი, ბასლა — კარსტული მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის სოხუმის მუნიციპალიტეტში. სიგრძე 15 კმ, აუზის ფართობი 81,5 კმ². სათავეს იღებს ოდიშისა და ურავის კარსტული წყაროებიდან. ერთვის შავ ზღვას ქალაქ სოხუმის ფარგლებში. 4 კმ-იანი მიწისქვეშა კარსტული გვირაბით დაკავშირებულია მდინარე კელასურთან. საზრდოობს უმთავრესად წვიმის წყლით. იცის წყალმოვარდნა შემოდგომასა და ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 3,53 მ³/წმ. მდინარეზე გადებულია ბესლეთის ხიდი, მარცხენა ნაპირზეა ბაგრატის ციხე. ჰესი.
ბეტელი

ბეტელი, საღეჭი პილპილი (-) — მცირე ზომის მცოცავი ბუჩქი პილპილისებრთა ოჯახისა. ველურად იზრდება ტროპიკულ აზიაში, სადაც მისი ცხარე და სურნელოვანი ფოთლის ნარევი პალმა ფუფალას თესლთან და მცირე რაოდენობის კირთან ერთად იხმარება საღეჭად.

ბეტელს ჩვეულებრივ ამ ნარევსაც ეძახიან. იწვევს ნერვული სისტემის აგზნებას. ბეტელი პირის ღრუს, ენას, ღრძილებსა და უხვად გამოყოფილ ნერწყვს წითლად ღებავს, კბილებს აშავებს.
ბეუშათი

ბეუშათი, ბეუშართი, ბეიშართი (არაბ. ბაი შარტ - გაყიდვა თუ დაგირავება პირობით), გირავნობის სახეობა გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში. მისთვის დამახასიათებელი იყო მტკიცედ განსაზღვრული და მეტწილად მოკლე ვადა (რამდენიმე დღეც კი); გირაოს ღირებულებასთან შედარებით მცირე გასესხებული თანხა; გირაოს გადაცემა მოგირავნის მფლობელობა-სარგებლობაში სარგებლის აღუნიშვნელად და, რაც მთავარია, საგანგებო წერილობითი პირობა, რომ ვადაზე დაუხსნელი გირაო უშუალოდ მოგირავნის საკუთრება გახდებოდა. ბეუშათი დაკავშირებული იყო უმთავრესად სამომხმარებლო კრედიტთან და მევახშური ექსპლოატაციის იარაღს წარმოადგენდა. „საქართველოს ძველთაგან და ჩვეულებითად ქართველ მეფეთა დროთა შემოღებულნი სჯულნის“ მიხედვი, ბეუშათი „საქართველოსა შინა შეუწყნარებელი იყო და არც უსაქმია“. სინამდვილეში კი მას, საუკუნეში მაინც, არც ისე იშვიათად მიმართავდნენ. ბეუშათი ენათესავება ნასყიდობას უკანვე გამოსყიდვის უფლების დათქმით. იყენებდნენ ნასყიდობის შესანიღბავადაც.

ანალოგიური გარიგება სხვადასხვა სახელწოდებით ცნობილია დასავლეთ ევროპის ქვეყნებისა და რუსეთის სამართლეებრივ ისტორიაშიც.
ბეღელი

ბეღელი — მშრალი თაველის, მარცვლეული კულტურების და ფქვილის შესანახი ნაგებობა, უმთავრესად ხისა (წაბლი, ცაცხვი, თელა). ბეღელი საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში სხვადასხვა სახელითაა ცნობილი; სვანეთში — ხულა, სამეგრელოში — ბაღ-ბაღე და ა. შ.

ბეღელი მეტწილად ეზოში დგას. იგი კვადრატული ფორმის ერთსართულიანი ან ორსართულიანი (სხვა სამეურნეო ნაგებობაზე საშენებული), ოთხ მაღალ ბოკონზე შემდგარი, ისლით, ჩალით, ყავრით ან კრამიტით გადახურული ნაგებობაა. ერთსართულიანი ბეღელი ერთ- ან ოროთახიანია. ერთოთახიანის რამდენიმე ვარიანტია ცნობილი: უაივნო, კვადრატული („კოთხო“), აივნიანი. უკანასკნელი სამგვარია: ღიააივნიანი (ორსვეტიანი), მოაჯირიანი, რომელსაც დაჩარხული რიკულებიანი მოაჯირი და სვეტის ზედა ნაწილზე დაფანჯრული ჩუქურთმები აქვს, და გადახურულაივნიანი, რომელსაც საჰაეროდ ღიობებს უკეთებენ. ოროთახიანი ბეღელის ერთი ოთახი კვადრატული იყო, თვლებად (ტიხარით) დაყოფილი, მეორე კი („ბეღელ-ოთახი“ ან „ხულა“) — სასტუმროდ, ზოგჯერ ახალდაქორწინებულთა დასაძინებლად განკუთვნილი.

ბეღელს ხშირ შემთხვევაში ეკავა ორსართულიანი შენობის ზემო სართული. ამ სახის ბეღელი მოხსენიებულია ნიკორწმინდის საუკუნის სიგელში. გვხვდება აგრეთვე ბეღელ-სასიმინდე (ქვემოთ ბეღელი, ზემოთ სასიმინდე) და სხვა. მთის ზონაში (რაჭა-ლეჩხუმი, გურია, აჭარა) ბეღელი საცხოვრებელი სახლის კომპლექსში შედიოდა. იგი სახლის პირველ სართულზე ან სხვენზე იყო მოთავსებული. ფშავ-ხევსურეთში საკულტო ემბლემებისა და სახატე ჭირნახულის შესანახ შენობადაც იყო მიჩნეული (ხევსურული ტაძარ-ბეღელი, ფშაური ბეღელ-ამბარი, სადაც ხატის მამულიდან მოწეულ მარცვალს ინახავდნენ).

სავსე ბეღელი ძველთაგანვე ბარაქიანობის სიმბოლოდ იყო მიჩნეული, რომელთანაც ხალხური რწმენაწარმოდგენებია დაკავშირებული. მათი გამოძახილია მითოლოგიური პერსონაჟი — დევ-ბეღელა, საწესო-საფერხულო სიმღერები („ქორ-ბეღელა“, „ბეღლისკრული“ და სხვა).
ბეშუმი

ბეშუმი — ადგილობრივი მნიშვნელობის მთის კლიმატური კურორტი. მდებარეობს დასავლეთ საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ხულოს მუნიციპალიტეტში, არსიანის ქედზე, გოდერძის უღელტეხილიდან დაშორებულია 7 კილომეტრით, ხულოდან 30 კმ-ით. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1850-1900 მეტრი.

მდიდარია წიწვიანი ტყეებით. ზაფხული ზომიერად გრილია (აგვისტოში საშუალო ტემპერატურა 17,0 °), ზამთარი ზომიერად რბილი (იანვარში საშუალო ტემპერატურა — 5,0 °). მკურნალობენ სუნთქვის ორგანოთა არატუბერკულოზურ დაავადებებს, სისხლნაკლებობას, ბავშვთა ქრონიკულ დაავადებებს. სეზონი — ივნისი-სექტემბერი.
ბეჩოს უღელტეხილი

ბეჩოს უღელტეხილი, იუსენგი — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, ბაბისმთასა და შხელდის მთებს შორის. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3375 მ. დაფარულია ყინულით (ჩრდილოეთით იუსენგის და სამხრეთით დოლრას მყინვარი). ბილიკი გადადის ენგურის ხეობიდან (მდინარე დოლრაჭალის სათავეებიდან, მესტიის მუნიციპალიტეტი) ბაქსანის ხეობაში (მდინარე იუსენგის სათავეებში, ყაბარდო-ბალყარეთი).

ბეჩოს უღელტეხილი სვანეთის კავკასიონის სხვა უღელტეხილებთან შედარებით ყველაზე ადვილი გადასასვლელია, ამიტომ მას დიდი მნიშვნელობა აქვს ჩრდილოეთ კავკასიასთან კავშირისათვის.
ბეჩოს თემი

ბეჩოს თემი (ბეჩოს ადმინისტრაციული ერთეული; ) — თემი ზემო სვანეთში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, აერთიანებს 13 სოფელს: დოლასვიფი (თემის ცენტრი), ბაგვდანარი, გალაში, დოლი, მაზერი, ლანხვრი, ნაშთქოლი, ტვებიში, უშხვანარი, ქართვანი, ცხეკვანი, ჭკიდანარი, ჭოხულდი.

ისტორიულად შედიოდა ე. წ. სადადეშქელიანო სვანეთის შემადგენლობაში. სვანეთში რუსეთის იმპერიის მმართველობის დამყარების შემდეგ ( საუკუნის 50-იანი წლები) ბეჩოს ტერიტორიაზე, სოფელ მაზერში იყო სვანეთის საბოქაულოს ადმინისტრაციული ცენტრი.

დემოგრაფია
ზოგადი
2002 წლის აღწერის მონაცემებით თემში ცხოვრობდა 1 287 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, თემში ცხოვრობს 761 კაცი საიდანაც 370 მამაკაცია, ხოლო 391 ქალი

სოფლების მიხედვით
ბეწვიანი მარტორქა

ბეწვიანი მარტორქა — ამომწყდარი კენტჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი მარტორქისებრთა ოჯახისა. ხშირი ბეწვით დაფარული მასიური სხეულის სიმაღლე მინდაოში 2 მეტრს აღემატებოდა. კისერზე ჰქონდა ცხიმოვანი კუზი, თავზე 2 რქა: წინა (1 მ-მდე სიგრძის) — დინგზე, უკანა (ბევრად მოკლე) — შუბლზე. ცხოვრობდა გვიანდელი პლეისტოცენში მთელ ევროპაში (უკიდურესი სამხრეთის გარდა). აღმოსავლეთ ციმბირის გაყინულ ქანებში აღმოჩენილია ბეწვიანი მარტორქის ძვლები და რამდენიმე მურაბეწვიანი ლეში. ორი ლეში (უბეწვო) ნაპოვნია დასავლეთ უკრაინაში ნავთობით გაჟღენთილ თიხიან ქვიშებში. იქვე აღმოჩნდა მათი საკვების ნარჩენებიც — ნაძვის, სოჭის, ლარიქსის წიწვები, ძეწნის, წითელი მოცვის, მარცვლოვნების ფოთლები. ბეწვიანი მარტორქაზე ნადირობდა ძველი ქვის ხანის ადამიანი, რასაც მოწმობს კლდეზე შემორჩენილი გამოსახულებანი.
ბეწვურები

ბეწვურები — უხერხემლო ცხოველთა კლასი პირველადღრუიანი ჭიების ტიპისა. ბეწვურებს თეთრი, ღია ყავისფერი, ზოგჯერ თითქმის შავი ძაფისებრი სხეული კურიკულით აქვთ დაფარული.

ბეწვურების სიგრძე რამდენიმე სმ-იდან 1,5 მ აღწევს, სისქე 0,5 - 2 მმ. ცხოვრობენ მტკნარ წყალსატევებში ან ზღვებში. ყრიან გრძელ ზონრებად შეწებებულ მილიონობით უწვრილეს კვერცხს. ბეწვურების ლარვები ორ „მასპინძელში“ პარაზიტობენ. პირველი „მასპინძლის“ (უფრო ხშირად ფარვანების, ჭრიჭინების, ერთდღიურების ლარვების) სხეულში ლარვები ცისტით იფარებიან და ასე რჩებიან იქ, ვიდრე მათ არ გადაყლაპავს მეორე, საბოლოო „მასპინძელი“ (უფრო ხშირად დიდი ზომის ფეხსახსრიანი). მეორე „მასპინძლის“ სხეულში ლარვები სქესობრივად მწიფდებიან. განვითარების სრული ციკლი 18 თვეს გრძელდება. კლასი შეიცავს 12 გვარს.

ადამიანსა და ხერხემლიან ცხოველებში გვხვდებიან ცრუ პარაზიტების სახით და მათ არავითარ ზიანს არ აყენებენ.
იპოქონდრია

იპოქონდრია (ან იპოქონდრიაზისი, ხშირად უწოდებენ ჯანმრთელობის ფობიას) — სომატოფორმული დარღვევა, რომლის დროს მავანს დაუსაბუთებელი რწმენა აქვს იმაში, რომ სერიოზული დაავადება სჭირს. იპოქონდრიას ხშირად ახასიათებს ავადმყოფობის/გარდაცვალების ირაციონალური შიში, მცირე ფიზიკურ სიმპტომებსა და პათოლოგიებზე გადაჭარბებული რეაქცია, ექიმების დიაგნოზის მიმართ უნდობლობა, მუდმივი თვითგამოკვლევა და თვითდიაგნოზი და საკუთარ სხეულზე ზედმეტი ზრუნვა. იპოქონდიაკებს ხშირად სჭირდებათ მრავალჯერადი დარწმუნება, ხშირად რამდენიმე ექიმისგან, ოჯახის წევრებისგან და მეგობრებისგან.
ისააკ შტერნი

ისააკ შტერნი (; დ. 21 ივლისი, 1920, კრემენეცი, უკრაინა — გ. 22 სექტემბერი, 2001, ნიუ-იორკი) — საყოველთაოდ აღიარებული როგორც მეოცე საუკუნის ერთ-ერთი უდიდესი ვირტუოზი მუსიკოსი, მევიოლინე.

დაიბადა კრემენეცში, უკრაინა, თუმცა ათი თვის ასაკში მშობლები სან-ფრანცისკოში გადავიდნენ საცხოვრებლად. პირველი სამუსიკო გაკვეთილები დედისგან მიიღო სანამ სან-ფრანცისკოს კონსერვატორიაში შევიდოდა 1928 წელს. 1931 წელს ლუის პერსინგერთან კერძო გაკვეთილებს იღებს. 1932 წელს ისევ კონსერვატორიაში ბრუნდება, სადაც ნაომ ბლაინდერთან სწავლობს ხუთი წელიწადი, რაც მისი თქმით მისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი წლები იყო.

ისააკ შტერნის სახალხო დებიუტი 1936 წლის 18 თებერვალს შედგა, 16 წლის ასაკში, სადაც მან სენ-სენის ვიოლინოს კონცერტი #3 შეასრულა სი მინორში სან-ფრანცისკოს სიმფონიურ ორკესტრთან, პიერ მონტოს დირიჟორობით.
სეზარი

სეზარი — ფრანგული კინოპრემია. 1975 წელს ჟორჟ კრავენმა დააარსა კინოხელოვნებისა და ტექნიკის აკადემია, რომლის მიზანი იყო კინემატოგრაფიაში მოღვაწე გამოჩენილი პირების დაჯილდოება, რათა ამერიკულ ოსკარს ფრანგული ანალოგი გასჩენოდა. 1976 წლის 3 აპრილს გაიმართა სეზარის გადაცემის პირველ ცერემონიალი, რომელსაც ჟან გაბენი თავმჯდომარეობდა. სახელწოდება მომდინარეობს მოქანდაკე სეზარ ბალდაჩინისაგან. ეს უკანასკნელი ავტორია იმ ქანდაკებისა, რომელსაც გამარჯვებულებს გადასცემენ. სეზარის გადაცემის ცერემონიალი იმართება პარიზში, შატელეს თეატრში, თებერვლის თვეში.
ბეხნარი

ბეხნარი — არქეოლოგიური ძეგლი ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ სკინდორის ჩრდილოეთით. ძეგლი აღმოჩენილია 1957 წელს (დ. თუშაბრამიშვილი). განეკუთვნება ქვედა პალეოლითს (ადრინდელი ლევალუა-მუსტიეს ეპოქა).

მიწის ზედაპირზე მოპოვებულია ძირითადად ნუკლეუსები და ანატკეც-ლამელები. იარაღი ნაკეთებია თურონ-სენონის იარუსის მაღალხარისხოვანი მონაცრისფრო და მოყავისფრო ადგილობრივი კაჟისაგან. გვხვდება ერთფუძიანი, ორფუძიანი, ე. წ. „კუს ბაკნის“ მოყვანილობის ნუკლეუსები, ლევალუას ტიპის ანატკეცები, წვეტანები და ლამელები, მუსტიეური წვეტანები, სხვადასხვა სახი სახოკები, მცირე ზომის ხელცულები, დისკოები, შუბისებური და საჩეხი იარაღი და სხვა; კაჟის მასალა გამოირჩევა მოყვათილო და მოვარდისფერო სქელი პატინით.