iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მენკაუჰორი

მენკაუჰორი (ასევე მენკაუჰორი კაიუ, მენკაოჰორი, მენხერესი) — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) მეხუთე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა ძველი სამეფოს პერიოდში. ნიუსერას შემდეგ სამეფო ტახტზე მენკაუჰორი ავიდა და იმეფა 8 ან 9 წელი. მენკაუჰორის შემდეგ კი ეგვიპტის ახალი ფარაონი ჯედკარა ისესი გახდა, რომელიც შესაზლოა მენკაუჰორის ვაჟი ყოფილიყო. ჯედკარა ისესმა დაახლოებით 38 წელი იმეფა.
ფარნაოზ ლაპიაშვილი

ფარნაოზ გიორგის ძე ლაპიაშვილი (დ. 9 მაისი, 1917, სოფ. მირზაანი, ახლანდელი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტი — გ. 25 ივლისი, 1994, თბილისი) — ქართველი თეატრალური მხატვარი, საქართველოს სახალხო მხატვარი.

ბიოგრაფია
1941 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია და მთელი თავისი ნაყოფიერი შემოქმედება დაუკავშირა ქართულ სასცენო ხელოვნებას. გაფორმებული აქვს მრავალი დრამატული, საოპერო, საბალეტო, მუსიკალური სპექტაკლები, რამდენიმე კინოფილმი. ყოველივე მათგანი ცალკე დიდი თემაა მხატვრის შემოქმედებაში: ლევან გოთუას „დავით აღმაშენებელი“, მ. მრევლიშვილის „ბარათაშვილი“, სოფოკლეს „ოიდიპოს მეფე“ და „ანტიგონე“, დ. გაჩეჩილაძის „ბახტრიონი“, გ. ნახუცვრიშვილის „ფიროსმანი“, ბ. ნუშიჩის „ფილოსოფიის დირექტორი“, ბრეხტის „სამგროშიანი ოპერა“, პ. კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი“, კასონას „ხეები ზეზეულად კვდებიან“, შილერის „დონ კარლოსი“, ვაჟა-ფშაველას „მოკვეთილი“, ვერდის „ოტელო“, მინკუსის „დონ კიხოტი“, ო. თაქთაქიშვილის „მინდია“ და მრავალი სხვა. კინოფილმები „ქეთო და კოტე“, „ცისკარა“, „რაც გინახავს ვეღარ ნახავ“. სულ მას გაფორმებული აქვს 100-ზე მეტი სპექტაკლი თბილისის, სოხუმის, ქუთაისის, მესხეთის, აგრეთვე სანქტ-პეტერბურგის, კიევის, კიშინოვისა და ყოფილი საბჭოთა კავშირის სხვა ქალაქების სცენებზე.

აღნიშვნის ღირისა მისი როგორც პროფესორის პედაგოგიური მოღვაწეობა, რომელსაც იგი 1960 წლიდან თბილისის სამხატვრო აკადემიის თეატრალურ ფერწერის სახელოსნოში ეწეოდა.

ფარნაოზ ლაპიაშვილის მიერ მიღებული სახელმწიფო ჯილდოები, საპატიო სიგელები და დიპლომები:

1951 — საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის წოდება.
1951 — საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო პრემია (დ. თორაძის ბალეტ „გორდას“ მხატვრობისათვის).
1957 — ახალგაზდობისა და სტუდენტთა საერთაშორისო ფესტივალის ლაურეატეს წოდება.
1957 — ამიერკავკასიის „თეატრალური გაზაფხულის“ ორგკომიტეტის სიგელი.
1957 — სსრკ კულტურის სამინისტროს მადლობის სიგელი.
1957 — საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელი.
1958 — ბრიუსელის (ბელგია) საერთაშორისო გამოფენაზე - ბრინჯაოს მედალი.
1958 — შრომის წითელი დროშის ორდენი.
1962 — აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკისუმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელი.
1964 — მოლდავეთის სსრ კულტურის სამინისტროს საპატიო სიგელი.
1965 — უკრაინის სსრ კულტურის სამინისტროს ხარისხის დიპლომი.
1966 — მედალი „შრომითი მამაცობისათვის“
1967 — საქართველოს სახალხო მხატვრის წოდება.
1978 — საქართველოს მხატვართა კავშირის მედალი „წლის საუკეთესო ნამუშევრისათვის“
1976 — შრომის წითელი დროშის ორდენი.
1987 — საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ჯედკარა ისესი

ჯედკარა ისესი (ასევე ტანხერისი, ტანკერისი) — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) მეხუთე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა ძველი სამეფოს პერიოდში. ჯედკარა ისესმა მეხუთე დინასტიის სხვა წევრებთან შედარებით ყველაზე ხანგრძლივად იმეფა, მისი მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 2414 წელს და დასრულდა 38 წლის შემდეგ ძვ.წ. 2375 წელს.
გოგი თოთიბაძე

გოგი კონსტანტინეს ძე თოთიბაძე (დ. 29 ოქტომბერი, 1928, თბილისი — გ. 8 აპრილი, 2010) — ქართველი მხატვარი, გრაფიკოსი, სსრკ-ის მხატვართა კავშირის წევრი, სსრკ-ის სამხატვრო აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1975 წლიდან), აფხაზეთის ასსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1976), საქართველოს სსრ-ის სახალხო მხატვარი (1983).

ბიოგრაფია
დაიბადა პედაგოგთა ოჯახში. მხატვრის დედა ელენე ხუნდაძე ქართული ენის და ლიტერატურის მასწავლებელი იყო, მამა კონსტანტინე თოთიბაძე ფიზიკოსი, იგი ხელოვნების მოყვარულიც იყო და კარგადაც ხატავდა. პაპა (დედის მხრიდან) სილოვან ხუნდაძე იყო პოეტი, პუბლიცისტი, მთარგმნელი; იგი ქართულ ენასა და ლიტერატურას ასწავლიდა ქუთაისის სათავადაზნაურო გიმნაზიაში (სადაც დირექტორიც იყო გარკვეული ხნის განმავლობაში).

1947-1953 წლებში სწავლობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში, 1954-1956 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის ასპირანტია.

მისი ნამუშევრები დაცულია თბილისის ეროვნული გალერეაში, საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიაში, ტრეტიაკოვის სახ. მუზეუმში და საქართველო-რუსეთის კერძო კოლექციებში.

გოგი თოთიბაძე გარდაიცვალა 2010 წლის 8 აპრილს თბილისში, 81 წლის ასაკში. დაკრძალულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

პერსონალური გამოფენები
1995 — ხელოვნების მუშაკთა სახლი, თბილისი, საქართველო.
1979 — თბილისი, საქართველო.

ჯგუფური გამოფენები
1983 — სსრკ მხატვართა აკადემიის წევრთა და წევრ-კორესპონდენტთა გამოფენა, მოსკოვი, რუსეთი.
1980 — ქართული სახვითი ხელოვნების რეტროსპექტიული გამოფენა, ლენინგრადი, რუსეთი.
1979 — სსრკ მხატვართა აკადემიის გამოფენა, მოსკოვი, რუსეთი
1979 — საქართველოს რესპუბლიკის სახვითი ხელოვნების გამოფენა, იუგოსლავია და საბერძნეთი.
1978 — საბჭოთა საქართველოს სახვითი ხელოვნების გამოფენა, შვედეთი, შვეიცარია, ბელგია.
1977 — სსრკ-ის მხატვართა კავშირის წევრთა და წევრ-კორესპონდენტთა ნამუშევრების საკავშირო გამოფენა.
1975 — მხატვართა რესპუბლიკური გამოფენა „დიდება შრომას“, თბილისი, საქართველო.
1975 — საკავშირო გამოფენა, მოსკოვი, რუსეთი.
1970 — ლენინის დაბადებიდან 100 წლისთავისადმი მიძღვნილი რესპუბლიკური გამოფენა, თბილისი, საქართველო.
1967 — მხატვართა მოსკოვის საკავშირო საიუბილეო გამოფენა, რუსეთი.
1965 — ქართული სახვითი ხელოვნების გამოფენა „მშვიდობის სადარაჯოზე“.
1961 — თბილისის რესპუბლიკური საიუბილეო გამოფენა, საქართველო
1961 — მოსკოვის საკავშირო გამოფენა, რუსეთი.
1959 — ქართული სახვითი ხელოვნების გამოფენა, პოლონეთი.
1959 — ქართული საბჭოთა პორტრეტის გამოფენა, თბილისი, საქართველო.
1958 — ქართული სახვითი ხელოვნების გამოფენა, მოსკოვი, რუსეთი.
1956 — მხატვართა მოსკოვის საკავშირო გამოფენა, რუსეთი.
1955 — მხატვართა რესპუბლიკური გამოფენა, თბილისი, საქართველო.
მერენრა I

მერენრა — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) მეექვსე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა ძველი სამეფოს პერიოდში. მერენრა სამეფო ტახტზე მამის პეპი -ის გარდაცვალების შემდეგ ავიდა, მისი მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 2283 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 2278 წელს. მერენრას შემდეგ ეგვიპტის ახალი ფარაონი მისი ძმა და პეპი -ის მეორე ვაჟი პეპი ავიდა.
ვალერიან სიდამონ-ერისთავი

ვალერიან სიდამონ-ერისთავი (დ. 20 ივნისი, 1889, სოფ. ყვარელი, სიღნაღის მაზრა — გ. 9 ივნისი, 1943, თბილისი) — ქართველი მოდერნისტი მხატვარი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, პროფესორი (1938).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1889 წ. 20 ივნისს სოფ. ყვარელში. თბილისში მხატვრობას ეუფლებოდა კერძო სამხატვრო სტუდიაში ალექსანდრე მრევლიშვილისა და ბორის ფოგელის ხელმძღვანელობით. 1909–1915 სწავლობდა მოსკოვის ფერწერის, ქანდაკებისა და ხუროთმოძღვრების სასწავლებელში. საქართველოში დაბრუნდა 1915 წელს. 1915-1916 წლებში თანამშრომლობდა გაზეთ „საქართველოსთან“. ამ დროს მისი რედაქტორია სანდრო შანშიაშვილი. ის გამოსცემდა სიდამონ-ერისთავის კარიკატურებსა და ჩანახატებს ყოფით და ალეგორიულ თემებზე. ამავდროულად მუშაობდა წიგნის დიზაინერად. 1917 წელს იმოგზაურა ქ. ერზრუმში, ქმნიდა ტიპაჟების, ყოფითი სცენების ჩანახატებს. ამავე წლებში ქმნიდა ისტორიული ჟანრის ფერწერას („თამარ მეფე“ (1917 წ.), „კრწანისის ბრძოლა“ (1919 წ.), „ერეკლე ბრძოლა ლეკებთან“ (1921 წ.) და სხვ.), აგრძელებს რა თემატური თვალსაზრისით ს.-ის დასასრულისა და საუკუნის პირველი ათწლეულის ქართული ფერწერის ტრადიციას; აღინიშნება, რომ მისი მხატვრობა უახლოვდება საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის პირველი ათწლეულების რუსულს ისტორიულ ფერწერას, თუმცა კონტექსტური განსხვავება აშკარაა: მას მიზნად აქვს არა რუსულის მსგავსად ასახოს ერთი მხრივ სოციალური კონფლიქტი, მეორე მხრივ მის შემოქმედებას არც ეროვნულ-რელიგიური განდიდების ამბიცია უდევს საფუძვლად. სიდამონ-ერისთავთან კონტექსტი აშკარად ეროვნულ-ისტორიულია, რაც დაკარგული სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობისა და კულტურის ახალი, ევროპული ორიენტაციის პირობებში ისტორიულ-კულტურული თვითიდენტიფიკაციის პროცესთან უნდა იყოს დაკავშირებული. ფერწერული ენის თვალსაზრისით მისი მხატვრობა ატარებს ამ წლებში პოსტიმპრესიონისტული და ფოვისტური ნიშნებს. ამ მხრივ ისტორიულ ფერწერასთან ერთად ნიშანდობლივია მისი პორტრეტები. 1922 წლიდან 1935 წლამდე მუშაობს კინოს მხატვრად. იგი დაახლოვებით 35 ფილმის მხატვარია, მათ შორის ამო ბეკ-ნაზაროვის ფილმისა “მამის მკვლელი”, (1923 წელი); კოტე მარჯანიშვილის ფილმებისა “კრაზანა” (1928) და “კომუნარის ჩიბუხი” (1929 წელი); კოტე მიქაბერიძის ფილმისა “ჩემი ბებია” - ირაკლი გამრეკელთან ერთად (1929 წელი); მიხეილ ჭიაურელის ფილმისა “უკანასკნელი მასკარადი” (1934 წელი). 1925–1943 წლებში პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. ავტორია თბილისისადმი მიძღვნილი ნახატებისა: „ძველი თბილისი“, „სასახლის წინ“, „უი, ქა!“. შექმნა ისტორიული ჟანრის ფერწერული ტილოები („თამარ მეფე“, 1917, აღმოსავლეთის ხალხთა ხელოვნების მუზეუმი, მოსკოვი; „კრწანისის ბრძოლა“, 1919, საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი, თბილისი) და პორტრეტები („ივანე ჯავახიშვილი“,1941) და სხვა. მხატვრულად გააფორმა სპექტაკლები; ლოპე დე ვეგას „ცხვრის წყარო“ (1922, კოტე მარჯანიშვილის მიერ დადგმული ცნობილი სპექტაკლი, რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკად. თეატრი), ზაქარია ფალიაშვილის „დაისი“ (1923, პირველი დადგმა–თბილისის საოპერო თეატრი) და სხვა. 1943 წ. 9 ივნისს ვალერიან სიდამონ-ერისთავი გარდაიცვალა

გალერეა
სიდამონ-ერისთავი

საკუთარი სახელი სიდამონ-ერისთავი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გიორგი სიდამონ-ერისთავი — იურისტი
დიმიტრი სიდამონ-ერისთავი — ქიმიკოსი
ენდრიუ სიდამონ-ერისთავი — ამერიკელი იურისტი, პოლიტიკოსი
ვალერიან სიდამონ-ერისთავი — მხატვარი
კონსტანტინე სიდამონ-ერისთავი — ამერიკელი იურისტი, პოლიტიკოსი
სიმონ სიდამონ-ერისთავი — სამხედრო პირი, ემიგრანტი
დიმიტრი ერისთავი (ქიმიკოსი)

დიმიტრი იოსების ძე სიდამონ-ერისთავი (დ. 20 მარტი, 1903, თბილისი — გ. 18 აგვისტო, 1971, იქვე) — ქართველი ქიმიკოსი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, პროფესორი.

ბიოგრაფია
თბილისის მესამე ტექნიკუმში მიიღო საშუალო სპეციალური განათლება და სწავლა განაგრძო თბილისის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1928 წელს ქიმიკოსის კვალიფიკაციით. მალე მუშაობა დაიწყო საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, სადაც განვლო ღირსეული გზა კათედრის ასისტენტიდან პრორექტორობამდე. პარალელურად 1930 წლიდან ოცი წლის მანძილზე განაგებდა განყოფილებას ახლადდაარსებულ ქიმიის ინსტიტუტში.

იყო 120-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი ანალიზურ ქიმიაში, მათ შორის 9 მონოგრაფიაა და 4 სახელმძღვანელო. მისი ფუნდამენტური გამოკვლევები აღიარებულია როგორც ჩვენში ასევე უცხოეთშიც. დიდი დამსახურება მიუძღვის მეცნიერს საქართველოში ანალიზური ქიმიის განვითარების საქმეში. მან შექმნა იშვიათი და გაბნეული ელემენტების განსაზღვრის მთელი რიგი ახალი მეთოდები; დაამუშავა იშვიათ და გარდამავალ ელემენტთა დაყოფის ქრომატოგრაფიული საკითხები, გამოიკვლია ჩვენი მინერალური წყლების ქიმიური შემადგენლობა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
დინარა

დინარა — მთა ბოსნია და ჰერცეგოვინისა და ხორვატიის საზღვარზე. მას აქვს ორი მთავარი კარლინგი: ტროგლავი (1913 მ) და ეპონიმური დინარა (1831 მ.). დინარა არის ხორვატიის უმაღლესი მწვერვალი. მას აქვს ადამიანის თავის ფორმა. შეფარდებითი სიმაღლეა 728 მ.

მისი ლათინური სახელია „ “. ითვლება, რომ მისი დღევანდელი სახელი აქ მცხოვრები ილირიელების ენიდან მომდინარეობს. მისი სახელი ასევე წარმოადგენს დინარის მთიანეთი სახელის ფუძეს.

დინარა ადრიატიკის ზღვიდან მხოლოდ რამდენიმე კილომეტრში მდებარეობს, თუმცა მისი კლიმატი საკმაოდ ცივია და ის ხორვატიის ერთ-ერთ ყველაზე ცივ ადგილს წარმოადგენს. მწვერვალზე საშუალო ტემპერატურა 2-4 °-ია. ნალექის რაოდენობა არის მაღალი, ხოლო მზიანი საათების რაოდენობა წელიწადში შეადგენს დაახლოებით 1700-1900-ს.

ყველაზე შთამბეჭდავი მასივი სამხრეთ-დასავლეთი ფერდობია. ის არის 6 კილომეტრის სიგრძის და 1700 მეტრი სიმაღლის.

დინარა არის ენდემური ჯიშის მღრღნელების და ბალკანური თოვლის ვირთხების გავრცელების ადგილი.
ალექსანდრე IV მაკედონელი

ალექსანდრე მაკედონელი — ალექსანდრე დიდისა და პრინცესა როქსანა ბაქტრიელის ვაჟი. ალექსანდრე -ის მამა მის დაბადებამდე გარდაიცვალა. გამომდინარე იქიდან, რომ მისი სქესი უცნობი იყო, მაკედონურ ჯარში განხეთქილება წარმოიშვა. ქვეითი ჯარი მხარს ფილიპე -ის ვაჟს არიდეოსის უჭერდა მხარს, თუმცა ელიტარული კავალერიის გენერალი პერდიკა ჯარს მოთმინებისაკენ მოუწოდებდა, იმ იმედით, რომ ბავშვი მამრობითი სქესის იქნებოდა. ბავშვის დაბადებამდე გადაწყდა, რომ იმპერია პერდიკა ჩაუდგებოდა სათავეში, როგორც რეგენტი, არიდაიოსის (ანუ ფილიპე ) კი იმეფებდა, როგორც მარიონეტი, რეალური ძალის გარეშე. თუ ბავშვი მამრობითი სქესის დაიბადებოდა მაშინ ის მომავალი მეფე გახდებობა. ძვ.წ. 323 წელს დაიბადა ალექსანდრე მაკედონელი.
თეიმურაზ კუხიანიძე

თეიმურაზ მაქსიმეს ძე კუხიანიძე (დ. 8 ივლისი, 1934, თბილისი — გ. 29 აგვისტო, 1961, ტიან-შანი, მწვერვალი ჟენიშ-ჩოქუსუ) — ქართველი ალპინისტი.

ბიოგრაფია
თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ, იმავე ფაკულტეტზე მეცნიერ-მუშაკად დატოვეს. მრავალმხრივი სპორტსმენი, მისდევდა მძლეოსნობას, სათხილამურო სპორტს, ცურვაში იყო საქართველოს ჩემპიონი. ალპინიზმით 1952 წელს დაინტერესდა.

შესანიშნავი ფიზიკური მომზადების ნიჭიერი მთამსვლელი იმ დროს ჩატარებულ თითქმის ყველა ლაშქრობაში მონაწილეობდა და ორჯერ — 1957 წელს დარვაზის ქედის ტრავერსის, ხოლო 1960 წელს პამირის ზულუმარტისა და იმერალის ტრავერსების დალაშქრისათვის ჩემპიონის ტიტული მიენიჭა და ოქროს მედლით დაჯილდოვდა. 1956 წელს კი მოსკოვის პიკის დაპყრობისათვის ვერცხლის მედალი გადაეცა.

მისთვის უკანასკნელი დაპყრობილი მთიდან დაშვებისას, მოულოდნელი ავადმყოფობით გარდაიცვალა ცნობილი მთამსვლელი ილია გაბლიანი. ცოტა ხნის შემდეგ ციცაბო კედელს მოსწყდა თემურ კუხიანიძე და შემდეგ მოიერიშე ჯგუფის ხელმძღვანელი ჯუმბერ მეძმარიაშვილი, რომელიც გადარჩენილი მეგობრის ამოყვანის გზებს ეძებდა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
კუხიანიძე

საკუთარი სახელი კუხიანიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ბესარიონ კუხიანიძე — საეკლესიო პირი
გიორგი კუხიანიძე — ფეხბურთელი
ვახტანგ კუხიანიძე — სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული და თავისუფალი ჭიდაობა)
ზურაბ კუხიანიძე — პოეტი
თეიმურაზ კუხიანიძე — ალპინისტი
მელიტონ კუხიანიძე — ლოტბარი, პედაგოგი
ნინო (ნუცა) კუხიანიძე ― მსახიობი
რობი კუხიანიძე — როკ-მუსიკოსი
სიმონ კუხიანიძე — საოპერო მომღერალი, პედაგოგი
გოგუცა კუპრაშვილი

ნინო (გოგუცა) ნიკოლოზის ასული კუპრაშვილი (დ. 15 აპრილი, 1908, ცაგერი — გ. 21 სექტემბერი, 1983, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1955).

ბიოგრაფია
პატარა გოგუცამ საყოველთაო ყურადღება მაშინ მიიქცია, როდესაც აკაკი წერეთლის რაჭა-ლეჩხუმში მოგზაურობისას, მას ლექსი წაუკითხა სოფელ ალპანაში საზეიმო დახვედრის დროს, 1912 წლის 21 ივლისს. გოგუცას არტისტულობით პოეტი მოიხიბლა და მასთან სურათის გადაღება მოინდომა. გოგუცა იხსენებს: „...მე მხოლოდ ის მიკვირს, რომ ასეთ დიდი საზეიმო შეკრება არასოდეს მენახა და როგორ არ დავიბენი. გაბედულად წავდექი წინ და მისივე ლექსი წავიკითხე. აკაკიმ აქეთ-იქით დამიწყო ძებნა, რადგან ხმა ესმოდა, მე კი არსად ვჩანდი…“

თეატრალური საქმიანობაში ბავშვობის ასაკიდანვე, 7-8 წლისა ჩაერთო. 1924 წელს დაამთავრა ჰუმანიტარული სკოლა ქუთაისში და სწავლა განაგრძო თბილისის კონსერვატორიაში ე. წ. დრამატულ ფაკულტეტზე, რომელსაც ხელმძღვანელობდნენ კოტე მარჯანიშვილი და აკაკი ფაღავა. ჯერ კიდევ სწავლისას, 1926 წელს, მარჯანიშვილმა იგი რუსთაველის თეატრში მიიწვია. 1927 წელს გადავიდა მუშათა თეატრში, ხოლო 1928 წლიდან თბილისის მოზარდ მაყურებელთა თეატრში, რომლის ერთ-ერთი დამაარსებელი და წამყვანი მსახიობი იყო.

ოცდაათი წელი იღვაწა გოგუცა კუპრაშვილმა ამ სცენაზე და თავისი ნიჭითა და მონდომებით აღზარდა მაყურებლის რამდენიმე თაობა. მან შექმნა ბიჭუნების (ე. წ. ტრავერსი) დაუვიწყარი სახეები მოზარდის სცენაზე: თავისუფლების მოტრფიალე ინგლისელი ჯონი („რობინ ჰუდი“), დოყლაპია ვახუშტი („ნაცარქექია“), დაბეჩავებული გიქორი („გიქორი“), ხულიგანი ნუკა („აურიე რგოლი“), მხიარული რუსი ბიჭი გრიშუტკა („კიკვიძე“) და სხვა.

არანაკლებ მომხიბლავი იყო მსახიობი გოგონებისა და ქალების როლებში: ზანგი ბეკი („ალმასის საბადოები“), წუნია გასათხოვარი („კომბლე“), ცელქი კატო („ქაჯანა“), მოხუცი ძიძა („რომეო და ჯულიეტა“) და სხვა.

გოგუცა კუპრაშვილი თანაბარი წარმატებით ასრულებდა, როგორც დრამატულ და ტრაგიკულ, ისე ლირიკულ-კომედიურ როლებს. ქართველი ახალგაზრდობის ამ უსაყვარლესმა მსახიობმა, მთელი ნათელი ცხოვრება ჩვენი მომავალი თაობის სულიერი აღზრდა-ჩამოყალიბებას შეალია.

დაქორწინებული იყო რესპუბლიკის დამსახურებულ არტისტზე, მომღერალსა და მსახიობ ვალიკო ძაგნიძეზე, რომელიც იყო წევრი ცნობილი მუსიკალური დუეტის — ძაგნიძე და ჩხიკვაძე.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ნათამაშები როლები
თბილისის მოზარდ მაყურებელთა თეატრი
„რობინ ჰუდი“ (თავისუფლების მოტრფიალე ინგლისელი ჯონი)
„ნაცარქექია“ (დოყლაპია ვახუშტი)
„გიქორი“ (დაბეჩავებული გიქორი)
„აურიე რგოლი“ (ხულიგანი ნუკა)
„კიკვიძე“ (მხიარული რუსი ბიჭი გრიშუტკა)
„ალმასის საბადოები“ (ზანგი ბეკი)
„კომბლე“ (წუნია გასათხოვარი)
„ქაჯანა“ (ცელქი კატო)
„რომეო და ჯულიეტა“ (მოხუცი ძიძა)

ჯილდოები და აღიარება
1941 — საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
1955 — საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი
ჰენიჩესკი

ჰენიჩესკი — ქალაქი უკრაინაში. ჰენიჩესკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ხერსონის ოლქში. 2013 წელს ქალაქის მოსახლეობა 20 487 კაცს შეადგენდა.

2022 წლის 12 ნოემბერს საოკუპაციო ჯარებმა ჰენიჩესკი გამოაცხადეს „ხერსონის რეგიონის დროებით ადმინისტრაციულ დედაქალაქად“, მას შემდეგ, რაც უკრაინის შეიარაღებულმა ძალებმა სამხრეთით კონტრშეტევისას ხერსონი გაანთავისუფლეს.
ვახტანგ ფალიაშვილი

ვახტანგ ლევანის ძე ფალიაშვილი (დ. 2 ივლისი, 1919, თბილისი — გ. 7 დეკემბერი, 1980, იქვე) — ქართველი დირიჟორი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1965), პროფესორი.

ბიოგრაფია
დაიბადა მუსიკოსების ოჯახში. მამა — ლევან ფალიაშვილი იყო კომპოზიტორი, მუსიკათმცოდნე, კონსერვატორიის პროფესორი, ბიძები: ზაქარია ფალიაშვილი — ქართული საოპერო ხელოვნების ფუძემდებელი, ივანე ფალიაშვილი — გამოჩენილი დირიჟორი, პიანისტი და ორღანისტი.

საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ, 1939 წელს შევიდა მოსკოვის კონსერვატორიაში. აქ იგი ოსტატობას იმაღლებდა გამოჩენილი დირიჟორის ალექსანდრე გაუკის ხელმძღვანელობით. დაბრუნდა თბილისში და 1943 წელს დაამთავრა ვ. სარაჯიშვილის სახელობის კონსერვატორია. ამის შემდეგ ახალგაზრდა ხელოვანი მიიწვიეს თბილისის ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრში, სადაც ერთხანს მთავარი დირიჟორიც იყო. მის რეპერტუარში შედიოდა ქართველ, რუს და უცხოელ კომპოზიტორთა 70-ზე მეტი ოპერა და ბალეტი. ვახტანგ ფალიაშვილის მუსიკალური ხელმძღვანელობით დაიდგა ზ. ფალიაშვილის ოპერები „დაისი“ და „აბესალომ და ეთერი“, პ. ჩაიკოვსკის „ევგენი ონეგინი“, პუჩინის „ტოსკა“, ბიზეს „კარმენი“, ბალეტი „შოპენიანა“ და სხვა. მისივე დირიჟორობით გრამფირფიტაზე ჩაწერეს ზ. ფალიაშვილის ოპერა „დაისი“, ვ. გოკიელის „წითელქუდა“, ს. ცინცაძის ბალეტი „ცისფერი მთის საუნჯე“. გამოჩენილმა მუსიკოსმა უდირიჟორა 50-ზე მეტ ოპერასა და ბალეტს. მისი შესრულება გამოირჩეოდა მაღალი პროფესიული კულტურით.

ვ. ფალიაშვილმა ადრევე დაიწყო ნაყოფიერი, შემოქმედებითი მოღვაწეობა საქართველოს სიმფონიურ ორკესტრთან, რომლის გასტროლებს დიდი წარმატება ხვდა წილად მოსკოვში, ლენინგრადში, კიევში და სსრ კავშირის სხვა ქალაქებში. განსაკუთრებით მოწონება დაიმსახურა ვ. ფალიაშვილმა, როგორც შესანიშნავმა დირიჟორმა, ბუნებრივი ნიჭით დაჯილდოვებულმა ხელოვანმა, მსოფლიო მუსიკალური კლასიკის ორიგინალურმა ინტერპრეტატორმა ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ინგლისში, საფრანგეთში, უნგრეთში, პოლონეთში, ეგვიპტეში გასტროლების დროს. გარდაცვალებამდე სულ ცოტა ხნით ადრე იგი იაპონიაში ახლდა დიდი თეატრის კოლექტივს, რომლის წარმატება სამართლიანად გაიზიარა ქართველმა ხელოვანმაც.

ვ. ფალიაშვილი ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობასაც, მისი აღზრდილები არიან ცნობილი დირიჟორები: თენგიზ სანაია, გივი მუნჯიშვილი, ავთანდილ მამაცაშვილი. ერთხანს იყო თბილისის პირველი მუსიკალური სკოლის პედაგოგი, შემდეგ, 1944 წლიდან თბილისის კონსერვატორიის დოცენტი, პროფესორი და ბოლოს საგუნდო-სადირიჟორო კათედრის გამგე. ფასდაუდებელია მისი ამ დარგში მოღვაწეობდა ჩვენი მუსიკალური ხელოვნების განვითარებასა და ახალგაზრდა კადრების მომზადებაში. ამ საქმეს მან უშურველად შეალია თავისი ცოდნა, ნიჭი და ენერგია. ვახტანგ ფალიაშვილის აღზრდილები არიან ცნობილი დირიჟორები: გივი მუნჯიშვილი, ჯანსუღ კახიძე და სხვ.

გარდაიცვალა კონსტერვატორიაში, საქართველოს საგუნდო მუსიკის საიუბილეო ზეიმზე. როცა დირიჟორმა დაასრულა „აბიო მეფის“ ბოლო აკორდები, თავისი თაყვანისმცემლებისა და კოლეგების თვალწინ შეწყდა მისი ლამაზი სიცოცხლე.

დაჯილდოვებული იყო ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის პრემიით, „საპატიო ნიშნის“ ორდენით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ბათუ კრავეიშვილი

ბათუ (ბართლომე) ირაკლის ძე კრავეიშვილი (დ. 16 დეკემბერი, 1914, სამტრედია — გ. 14 ივნისი, 1970, თბილისი) — ქართველი მომღერალი (ბარიტონი), საქართველოს სახალხო არტისტი (1950).

ბიოგრაფია
თავდაპირველად თბილისში პროფესორ ვ. ვრონსკისთან ეუფლებოდა ვოკალს, მაგრამ ისე მოხდა, რომ 1935 წელს დაამთავრა მოსკოვის სამედიცინო ინსტიტუტი, თუმცა სცენაზე ფიქრი არ განელებია. საბოლოოდ სასწორმა ხელოვნებისაკენ გადასძლია. 1937 წელს დაამთავრა თბილისის კონსერვატორია და იმავე წელს დებიუტი ჰქონდა თბილისის საოპერო სცენაზე, დაისში შეასრულა კიაზოს პარტია. 1939 წელს გაიმარჯვა კონკურსში და ჩაირიცხა მოსკოვის დიდი თეატრის დასში, სადაც წარმატებით იმღერა ჟერმონის, ელეცკის და სხვა პარტიები.

1941 წლიდან ბათუ კრავეიშვილი კვლავ თბილისშია მან განვლო დიდი და ნაყოფიერი შემოქმედებითი გზა — შექმნა მრავალი დასამახსოვრებელი საოპერო სახე. შეასრულა 42 წამყვანი საოპერო პარტია : კიაზო, მურმანი, აბდუშაჰილი, გოჩა, თავადი იგორი, ელეცკი, ონეგინი, რობერტი, ჟერმონი, ამონასრო, სკარპია, ვალენტინი და სხვა.

ბ. კრავეიშვილმა კინოში სულ რამდენიმე სახე შექმნა: ლაზარია „დაკარგულ სამოთხეში“ და კოტე „ქეთო და კოტეში“.

დაჯილდოებულია ლენინის, შრომის წითელი დროშის, საპატიო ნიშნის ორდენებით და მედლებით. 2014–2021 წლებში ნიაღვრის ქუჩას ბათუ კრავეიშვილის სახელი ერქვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
გურამ კორძახია

გურამ ვლადიმერის ძე კორძახია (დ. 21 ივნისი, 1923, თბილისი — გ. 23 ოქტომბერი, 1970, იქვე) — ქართველი მოქანდაკე, საქართველოს დამსახურებული მხატვარი.

ბიოგრაფია
1952 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. სადიპლომო ნამუშევარმა „ვლადიმერ მაიაკოვსკიმ“ ავტორს საყოველთაო აღიარება მოუპოვა, და არა მარტო საქართველოში ეს ძეგლი დაიდგა მოსკოვში პოეტის სახლ-მუზეუმის ეზოში, ხოლო მოგვიანებით მისივე ასლი აღიმართა თბილისში, დიღმის მასივში.

გურამ კორძახიას სხვა ნამუშევრებიდან აღსანიშნავია ნ. ბარათაშვილის პორტრეტი (ხე), „გოგონა ყვავილი“ (მარმარილო, დაიდგა სასტუმრო „ივერიის“ ეზოში) და სხვა. მოქანდაკე სისტემატურად მონაწილეობდა რესპუბლიკურ თუ საკავშირო გამოფენებზე. 1954 წლიდან ნაყოფიერ პედაგოგიურ მოღვაწეობას ჯერ სამხატვრო სასწავლებელში, ხოლო 1966 წლიდან სამხატვრო აკადემიაში.

მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში, დაჯილდოებული იყო წითელი დროშისა და დიდების ორდენებით, მედლით „მამაცობისათვის“.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
პეტრე კობახიძე

პეტრე (პიერ) კალისტრატეს ძე კობახიძე (დ. 29 ივნისი, 1906, ზუგდიდი — გ. 17 აგვისტო, 1963, სოხუმი) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი.

ბიოგრაფია
1924 წელს დაამთავრა აკაკი ფაღავას სტუდია და ნიჭიერი ახალგაზრდა ჩარიცხეს რუსთაველის სახელობის თეატრში, რომელსაც კოტე მარჯანიშვილი ხელმძღვანელობდა. შემდეგ დიდმა რეჟისორმა თავის მიერ შექმნილ თეატრში მიიწვია და სიცოცხლის ბოლომდე ამ თეატრის წამყვანი მსახიობი იყო.

სცენაზე პიერ კობახიძემ შექმნა მრავალრიცხოვანი და მრავალფეროვანი გმირების გალერეა: ურიელი („ურიელი კოსტა“), ფერდინანდი („ვერაგობა და სიყვარული“), არმანი („მარგარიტა გოტიე“), პეტრუჩიო („ჭირვეული ცოლის მორჯულება“), პარატოვი („უმზითვო“), ანტონიუსი („ანტონიუს და კლეოპატრა“), ჩონტა („მოკვეთილი“), იცკა („იცკა რიჟინაშვილი“), ვაშაძე („მისი ვარსკვლავი“, სსრ კავშირის სახელმწიფო პრემია) და სხვები. ჭეშმარიტად ნიჭიერმა მსახიობმა შესძლო იმავე სცენააზე წარმატებით შეესრულებინა ურიელი დიდი უშანგი ჩხეიძის შემდეგ.

პიერ კობახიძე ნაყოფიერად მუშაობდა საქართველოს რადიოში. იყო პირველი სპორტული კომენტატორი; ძველი რადიოჩანაწერებიდან დღესაც თანამედროვედ ჟღერს მის მიერ შექმნილი როლები, ქართველ პოეტთა ნაწარმოებების მისეული, პიერისეული, განუმეორებელი შესრულება. პოეზიის სიყვარული მსახიობს ბავშვობიდან დაჰყვა. ქართულ პერიოდიკაში მრავლადაა გაფანტული მისი ლექსები პეტრე ხეთელის ფსევდონიმით. ხელოვანმა რეჟისურაშიც სცადა ძალა: დადგა გ. ქელბაქიანის „შესაფერი ჯილდო“, კ. კალაძის „ლალი“, მ. ჯაფარიძის „ბეღურა“ და სხვა. დაჯილდოვებული იყო ორი შრომის წითელი დროშის ორდენით, „საპატიო ნიშნის“ ორდენით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ფილმოგრაფია
1926: „სამანიშვილის დედინაცვალი“ რეჟისორები კოტე მარჯანიშვილი, ზაქარია ბერიშვილი
ნათამაშები როლები
მარჯანიშვილის თეატრი
კარლ გუცკოვის „ურიელ აკოსტა“ (ურიელი)
ფრიდრიხ შილერის „ვერაგობა და სიყვარული“ (ფერდინანდი)
ალექსანდრე დიუმას „მარგარიტა გოტიე“ (არმანი )
უილიამ შექსპირის „ჭირვეული ცოლის მორჯულება“ (პეტრუჩიო)
ალექსანდრე ოსტროვსკის „უმზითვო“ (პარატოვი)
უილიამ შექსპირი„ანტონიუს და კლეოპატრა“ (ანტონიუსი)
ვაჟა-ფშაველას „მოკვეთილი“ (ჩონტა)
გერცელ ბააზოვის „იცკა რიჟინაშვილი“ (იცკა)
ილო მოსაშვილის „მისი ვარსკვლავი“ (ვაშაძე)

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1946: საქართველოს სახალხო არტისტი
1952: სსრკ სახელმწიფო პრემია
შრომის წითელი დროშის ორდენი (2 ორდენი)
საპატიო ნიშნის ორდენი