ესტონეთის ხელოვნების მუზეუმი

ესტონეთის ხელოვნების მუზეუმი დაარსდა 1919 წელს. მუზეუმი აგროვებს და წარმოადგენს ესტონურ ხელოვნებას შუა საუკუნეებიდან დღემდე.

ესტონეთის ხელოვნების მუზეუმს ხელმძღვანელობს სირიე ჰელმე, კუმუს ხელოვნების მუზეუმს კადი პოლი, ხოლო კადრიორგის ხელოვნების მუზეუმს ალექსანდრა მურე.

2023 წელს ესტონეთის ხელოვნების მუზეუმს 350 000-ზე მეტი ადამიანი ეწვია.

ესტონეთის ხელოვნების მუზეუმის სტრუქტურა
ესტონეთის ხელოვნების მუზეუმი მოიცავს კუმუს ხელოვნების მუზეუმს, კადრიორგის ხელოვნების მუზეუმს, მიკელის მუზეუმს, წმინდა ნიკოლოზის სახელობის მუზეუმი და ადამსონ-ერიკის მუზეუმს
. ისტორიული საეკლესიო ხელოვნება გამოფენილია წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიაში, მე-16-20 საუკუნეებში. მე-20 საუკუნის უცხოური ხელოვნება კადრიორგის სასახლეში, იოჰანეს მიკელის ხელოვნების კოლექცია მიკელის მუზეუმში, მე-20 საუკუნის ესტონელი მოდერნისტი მხატვრის ადამსონ-ერიკის ნამუშევარი მის პირად მუზეუმში და ესტონური ხელოვნება მე-18 საუკუნიდან დღემდე კუმუს ხელოვნების მუზეუმში.

მუზეუმის საქმიანობა
წლების განმავლობაში ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმში 1000-ზე მეტი გამოფენა ჩატარდა. მუზეუმი მონაწილეობს ესტონეთის მუზეუმების ყოველწლიური პრემიების კონკურსში, სადაც ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმმა მხოლოდ გამოფენების კატეგორიაში 2007 წლიდან შვიდი ჯილდო მოიპოვა. ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმში გამოფენილი იყო ისეთი მსოფლიო მნიშვნელობის მხატვრების ნამუშევრები, როგორებიც არიან პაბლო პიკასო (1968; 2024), ალბრეხტ დიურერი (1971), ფრანსისკო დე გოია (1977), ჟოან მირო (2007), მიხაელ სიტოვი (2018), პეტერ პაულ რუბენსი (2021) და სხვები.
ესტონეთის ასი წლის იუბილეზე 2018 წელს, ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმმა 32 გამოფენა მოაწყო ესტონეთში და 6 გამოფენა საზღვარგარეთის ქვეყნებში, რომლებიც ესტონეთის რესპუბლიკის 100 წლისთავის საერთაშორისო კულტურული პროგრამის ნაწილი იყო. წლის დასაწყისში ვაშინგტონის ეროვნულ გალერეაში და შემდეგ უკვე კუმუს სამხატვრო მუზეუმში გაიმართა დიდი გამოფენა „მიხელ სიტოვი. ესტონელი მხატვარი ევროპულ სამეფო კარზე“, რომელსაც რეკორდული რაოდენობის მნახველი ჰყავდა. სამი ბალტიის ქვეყნის თანამშრომლობით შექმნილი მაღალი დონის გამოფენა „თავისუფალი სულები. სიმბოლიზმი ბალტიისპირეთის ხელოვნებაში“ თავდაპირველად პარიზში ორსეს მუზეუმში და შემდეგ კუმუში იყო წარმოდგენილი. ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმის საზღვარგარეთის გამოფენებს 330 000-ზე მეტი ადამიანი დაესწრო.
2019 წელს შესაძლებელი გახდა ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმის სამი საზღვარგარეთული გამოფენის ნახვა: „მოლივლივე ჰორიზონტის მიღმა“ ნანტში, საფრანგეთში, „ესტონური მითოლოგიური სამყარო კალიო პიოლუს შემოქმედებაში“ ოკუნის ტაძარში, იაპონიაში და „საზღვრების პოეტიკა. საუკუნე ესტონურ ხელოვნებაში 1918-2018“ მოსკოვში, ტრეტიაკოვის გალერეაში. 2018 წელს ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმს 440 000 ადამიანი ეწვია, რაც კუმუს გახსნის შემდეგ ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია.

ესტონეთის ხელოვნების მუზეუმის კოლექცია მარკებზე
ტრადიციულად, ომნივას, ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმისა და ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმის ხელოვნების მეგობართა საზოგადოების თანამშრომლობით, ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმის დაბადების დღისთვის გამოდის სერიის „ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმის ოქროს ფონდი“ საფოსტო მარკა. სერიის მარკებზე დღემდე რეპროდუცირებულია ნიკოლაი ტრიიგის, ჰენ-ოლავი როოდეს, ლეპო მიკოს, ელმარ კიცეს, ჰერბერტ ლუკის, კარლ პიარსიმიაგის, ვალვე იანოვის, იულო სოოსტერის, იოჰან კიოლერის, კონრად მიგის, კარინ ლუცის და ფელიქს რანდელის, პიტერ ბრუეგელ უმცროსის სტუდიის, ადო ვაბეს, გუსტავ ადოლფ ჰიპიუსისა და ადამსონ-ერიკის ნამუშევრები.

ისტორია
ნოორ-ესტის დიდი სამხატვრო გამოფენის შემდეგ ტარტუში 1910 წელს, დაიწყო მსჯელობა ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმის დაფუძნების შესახებ. სხვადასხვა მონაცემებით, იდეის ინიციატორად ითვლება ან კრისტიან რაუდი, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ესტონეთის ეროვნული მუზეუმის დაარსებაში, ან ესტონეთის სამხატვრო საზოგადოების დამფუძნებელი ანტს ლაიკმაა. ნებისმიერ შემთხვევაში, დრო სამხატვრო მუზეუმისთვის მწიფე იყო, მაგალითად, ლატვიაში სამხატვრო მუზეუმი უკვე 1869 წელს დაარსდა. 1912-1913 წლებში ტალინის ქალაქმა მხატვარ აუგუსტ ვეიზენბერგისგან 80 ქანდაკება შეიძინა, რომლებიც დაგეგმილი სამხატვრო მუზეუმის კოლექციის ქვაკუთხედად იყო განზრახული. თავდაპირველად დაგეგმილი იყო მუზეუმის გახსნა ესტონეთის ეროვნული მუზეუმის ტალინის განყოფილების სახით. პირველი მსოფლიო ომის დაწყების გამო, განყოფილების საზეიმო დაარსება მხოლოდ 1918 წლის 15 აპრილს შედგა.
1919 წლის 5 ოქტომბერს ტალინში განათლების სამინისტროს ოთახებში შედგა დედაქალაქის დამოუკიდებელი ტალინის ესტონური მუზეუმის დაარსების შეხვედრა. 17 ნოემბერს ჩატარდა ასოციაციის გახსნის საერთო კრება, რომელიც ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმის დაარსების თარიღად ითვლება. წესდების თანახმად, ახალი მუზეუმი იყო სახელმწიფოს, ტალინის ქალაქისა და ტალინის ესტონური მუზეუმის ასოციაციის მზრუნველობის ქვეშ მყოფი დაწესებულება, რომლის მიზანიც იყო კულტურულ-ისტორიული, ეთნოგრაფიული, არქეოლოგიური და საბუნებისმეტყველო მასალების შეგროვება და მათი ხალხისა და მკვლევარებისთვის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა.
1919 წლის შემოდგომაზე დაარსებულ ტალინის ესტონურ მუზეუმს არ ჰქონდა საკუთარი შენობა. ესტონეთის ხელოვნების მუზეუმის ტალინის განყოფილება ფუნქციონირებდა აუგუსტ პულსტის სტუდიაში ესტონიის თეატრში და თავდაპირველად ტალინის ხელოვნების მუზეუმიც იქ დარჩა. 1919 წლის ზაფხულში შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და განათლების სამინისტროს წარმომადგენლებმა დაათვალიერეს კადრიორუს სასახლე და გადაწყვიტეს, რომ შენობა „როგორც მდებარეობით, ასევე ოთახების ზომითა და სტილით შესაფერისია მუზეუმის შენობად“ და 1921 წელს ტალინის ესტონურმა მუზეუმმა ის თავის მფლობელობაში მიიღო. სასახლის ჩრდილოეთი ფრთა დარჩა მოქანდაკე აუგუსტ ვეიზენბერგის მფლობელობაში, სარდაფში განთავსებული იყო სასაწყობე ოთახები და ერთი ბინა, სამხრეთ ფრთის ოთახები გამოიყენებოდა სახელმწიფო სტუმრების განთავსებისთვის.
1921 წლისთვის მუზეუმს ჰქონდა 5000 ეგზემპლარის ჟურნალისტური გამოცემების კოლექცია და დაახლოებით 10 000 ნივთისგან შემდგარი ეთნოგრაფიული კოლექცია. ტალინის ესტონური მუზეუმის პირველი მუდმივი გამოფენა 1922 წელს გაიხსნა. სასახლის ვესტიბიულში გამოფენილი იყო საკურთხევლები და არისტოკრატების გერბები. მეორე სართულის ოთახებში იდგა "ძველებური ავეჯი, რომელიც ესტონეთის ქალაქებში ან სოფლის მამულებში გამოიყენებოდა" და შუშის კარადებში სერვიზები, ლარნაკები. 1923 წელს მუზეუმმა სახელმწიფო დახმარების გარდა, დაიწყო სახელმწიფოს მეთაურისა და ტალინის ქალაქისგან დახმარების მიღება. 1925 წელს კადრიორუს სასახლის საიჯარო ხელშეკრულება სამი წლით გაგრძელდა და 1927-1928 წლებში სასახლეში ჩატარდა რემონტი, რომლის დროსაც შენობა მუზეუმის საჭიროებების შესაბამისად მოეწყო.
დიდ პრობლემას წარმოადგენდა ის, თუ როგორ უნდა შეენახათ მუზეუმში შეგროვებული ნივთები, განსაკუთრებით ეს ეხებოდა შეგროვებულ ძველ ნივთებს. უკვე 1921 წელს მინისტრ ფრიდრიხ საუერს შემოთავაზებული ჰქონდა ტალინისა და ტარტუს მუზეუმების ფუნქციების გამოყოფა. ტალინში დარჩებოდა სამხატვრო მუზეუმი და ტარტუში იქნებოდა სამეცნიერო მუზეუმი.
1925 წელი გარდამტეხი აღმოჩნდა მუზეუმის ისტორიაში. მონაწილეების რაოდენობით ყველა დროის უდიდეს ტალინის ესტონური მუზეუმის ასოციაციის წევრთა კრებაზე 1925 წლის 22 ნოემბერს მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება წესდების შეცვლის შესახებ, რათა მუზეუმი სამხატვრო მუზეუმად განვითარებულიყო.
1929 წელს ტალინის ესტონური მუზეუმი გადაკეთდა ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმად. მაისის შუა რიცხვებში მოვიდა სახელმწიფოს მეთაურის აუგუსტ რეის ბრძანება, რომ სასახლე ივნისში შვედეთის მეფის სახელმწიფო ვიზიტისთვის გაეთავისუფლებინათ. მუზეუმი გადავიდა კადრიორუს სასახლიდან ყოფილ ლინდენის რესტორანში ნარვას გზატკეცილ 4-ზე. ქონების ნაწილი განთავსდა ტოომის ეკლესიაში და ვენეს ქუჩის საწყობში. 1930 წელს დაარსდა ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმის ფონდი ახალი მუზეუმის შენობის მშენებლობის დასაწყებად. ახალი შენობის ადგილად შეირჩა კანუტის გილდიიდან ნაციონალიზებული ე.წ. სახალხო ბაღი - ნაკვეთი მერეს პუიესტეე 6-სა და აიას ქუჩას შორის. პროექტების კონკურსში პირველი ადგილი მოიპოვა ედგარ კუსიკისა და ერიხ იაკობის პროექტმა. თუმცა, პროექტი მეორე მსოფლიო ომის გამო არ განხორციელდა.

1941 წლის აგვისტოში სახელოვნებო საგანძურის შენახვა ტალინში სარისკო გახდა, რადგან არ არსებობდა ცეცხლგამძლე და ბომბგამძლე თავშესაფრები. ერთი წლის შემდეგ განათლების დირექტორიუმიდან მოვიდა ბრძანება სამხატვრო მუზეუმის ევაკუაციის შესახებ. თავშესაფრებად შეირჩა ვასალემა, იარლეპა, მუნალასკმე, კუსალუ, პიკავერე და სხვა ადგილები. იყო ყუთების, სამუშაო ძალისა და სატვირთო მანქანების ნაკლებობა. ტალინში გამოიყენეს კიკ ინ დე კიოკის კოშკი, ესტონეთის ბანკის საცავი და სახლი ვაბადუსეს პუიესტეეზე. 1944 წლის მარტის დაბომბვის დროს მეზობელი შენობებიდან სამხატვრო მუზეუმის დროებითი შენობა აალდა. განადგურდა 3000 ექსპონატი (ძვირფასი ავეჯი, დასავლეთ ევროპული ფაიფური, ეროვნული გამოყენებითი ხელოვნება, ქანდაკება), ბიბლიოთეკა, დოკუმენტაცია და ინვენტარი. იმ დროისთვის უკვე ევაკუირებული იყო 10 000 სახელოვნებო ნივთი.
1944 წლის ნოემბერში მუზეუმს დაერქვა ესტონეთის სსრ ტალინის სახელმწიფო სამხატვრო მუზეუმი. იმდროინდელი მუზეუმი ექვემდებარებოდა ესტონეთის სსრ სახალხო კომისარიატების ხელოვნების სამმართველოს სახვითი ხელოვნების განყოფილებას. ომის დასრულების შემდეგ დაიწყო კოლექციების რეეევაკუაცია, რომელიც ძირითადად დასრულდა 1945 წლის ზაფხულში. 1946 წელს მუზეუმი კვლავ განთავსდა კადრიორუს სასახლეში. 1950 წლისთვის ჩამოყალიბდა კოლექციები, რომლებიც იმ წლებში ხელახლა აღირიცხა მოსკოვიდან მიღებული ინსტრუქციების შესაბამისად. კოლექციები დაიყო ტექნიკის მიხედვით: ფერწერის კოლექცია, გრაფიკის კოლექცია, ქანდაკების კოლექცია, გამოყენებითი ხელოვნების ანუ დეკორატიული ხელოვნების კოლექცია.
1969 წელს შესრულდა 50 წელი სამხატვრო მუზეუმის დაარსებიდან. მუზეუმის მოთხოვნით, ესტონეთის სსრ ტალინის სახელმწიფო სამხატვრო მუზეუმი გადაკეთდა ესტონეთის სსრ სახელმწიფო სამხატვრო მუზეუმად. განვითარების გეგმა შემდეგი ხუთი წლისთვის, 1970-1975 წლების პერიოდში, ითვალისწინებდა ძველი ხელოვნების ექსპოზიციის გახსნას წმ. ნიკოლოზის სახელობის ეკლესიაში, გამოყენებითი ხელოვნების ფილიალს აიდას ქუჩაზე და ადამსონ-ერიკის მუზეუმს. გათვალისწინებული იყო აგრეთვე ორი ახალი განყოფილების, მასობრივი პროპაგანდის განყოფილებისა და დამოუკიდებელი საგამოფენო განყოფილების შექმნა. გამოყენებითი ხელოვნების მუზეუმი გაიხსნა 1980 წლის 18 ივლისს, ოლიმპიური რეგატის წინა საღამოს, ადამსონ-ერიკის მუზეუმი კი 1983 წლის 2 დეკემბერს - დღეს, როდესაც შესრულდა 15 წელი მხატვრის გარდაცვალებიდან. 1984 წელს აღდგენილ ნიგულისტეს ეკლესიაში გაიხსნა ნიგულისტეს მუზეუმ-საკონცერტო დარბაზი და კრისტიან რაუს სახლში ნიომეში, კრისტიან რაუს ქუჩაზე, კრისტიან რაუს სახლ-მუზეუმი. ეს უკანასკნელი დაიხურა 2008 წლის 31 მარტს. 1996 წელს გაიხსნა საგამოფენო დარბაზი როტერმანის მარილის საწყობის პირველ სართულზე. მან შეწყვიტა მუშაობა 2005 წლის მაისში.
1989 წლის გაზაფხულზე ესტონეთის სსრ სახელმწიფო სამხატვრო მუზეუმის კოლექტივმა ესტონეთის სსრ სახელმწიფო კულტურის კომიტეტის კოლეგიას მიმართა თხოვნით, აღდგენილიყო მუზეუმის ომამდელი სახელწოდება ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმი, რაზეც თანხმობა მიიღო. 1991 წლის აგვისტოსთვის კადრიორუს სასახლე იმდენად ამორტიზებული იყო, რომ ის დამთვალიერებლებისთვის დაიხურა. ძლიერი საზოგადოებრივი ზეწოლის ქვეშ ესტონეთის რესპუბლიკის უმაღლესმა საბჭომ მიიღო გადაწყვეტილება, რომ ახალ ესტონეთის რესპუბლიკის მთავრობას უნდა უზრუნველეყო ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმისთვის ახალი შენობის აშენება. 1992 წლის დეკემბერში მუზეუმმა დროებით ფართობად მიიღო რაინდთა ორდენის შენობა. 1993 წელს იქ გაიხსნა ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმის მუდმივი ექსპოზიცია. 1993 წელს გამოცხადდა საერთაშორისო არქიტექტურული კონკურსი ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმის ახალი შენობის ასაშენებლად. არქიტექტურულ კონკურსში გაიმარჯვა ფინელი არქიტექტორის პეკა ვაპაავუორის ნამუშევარმა „“. სამშენებლო სამუშაოები დაიწყო დაახლოებით 10 წლის შემდეგ, 2002 წლის ოქტომბერში. ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმის ახალი შენობა - კუმუს სამხატვრო მუზეუმი - დასრულდა 2005 წლის შემოდგომაზე და საზოგადოებისთვის გაიხსნა 2006 წლის 18 თებერვალს.
2000 წლის ზაფხულში კვლავ გაიხსნა რესტავრირებული კადრიორუს სასახლე, მაგრამ ახლა უკვე არა როგორც მუზეუმის მთავარი შენობა, არამედ როგორც ფილიალი - კადრიორუს სამხატვრო მუზეუმი, სადაც წარმოდგენილია ესტონეთის სამხატვრო მუზეუმის უცხოური ხელოვნების კოლექცია.

უცხოელი მხატვრების კოლექცია