მსოფლიოს უძველესი უნივერსიტეტები

ამ გვერდზე მოყვანილია მსოფლიოს უძველესი დღემდე ფუნქციონირებადი უნივერსიტეტები. ამ სასწავლებელთა სიაში მოსახვედრად საგანმანათლებლო დაწესებულება უნდა აკმაყოფილებდეს უნივერსიტეტის განსაზღვრებას მისი დაფუძნების დროისთვის; ის დაფუძნებული უნდა ყოფილიყო 1500 წლამდე; და მას შემდეგ რაიმე მნიშვნელოვანი დაბრკოლება მის ფუნქციონირებაში არ უნდა მომხდარიყო.

შენიშვნა: აკადემიური ხარისხის მინიჭება უმაღლესი განათლებისთვის ისტორიულად ევროპული ჩვეულება იყო, და უნივერსიტეტის თანამედროვე განსაზღვრება მოიცავს ხარისხის მინიჭების ფაქტორსაც, შესაბამისად, უძველესი უმაღლესი სასწავლებლები, რომლებიც აკმაყოფილებს უნივერსიტეტის თანამედროვე განსაზღვრებას მხოლოდ ევროპაში არსებობდა. თუ დავუშვებთ, რომ ამგვარ უძველეს დაწესებულებებს თავდაპირველად ხარისხი არ გაუციათ, თუმცა ამჟამად ამ მოთხოვნას აკმაყოფილებს, შესაბამისად, ზოგიერთი ევროპული და არა-ევროპული სასწავლებლები წინ უსწრებენ ბოლონიის უნივერსიტეტს დაფუძნების თარიღით (მაგ. ნალანდას უნივერსიტეტი დაფუძნდა ძვ.წ. საუკუნეში ინდოეთში, ნანკინის უნივერსიტეტი დაფუძნდა 258 წელს ჩინეთში, და ალ-აზჰარის უნივერსიტეტი დაფუძნდა 988 წელს ეგვიპტეში).

საბოლოოდ, ზოგიერთ ევროპულ უნივერსიტეტთა შორისაც არსებობს უთანხმოება იმაზე, თუ რომელი იყო სინამდვილეში "პირველი". ბოლონიის უნივერსიტეტი, მიუხედავად იმისა, რომ ის პარიზის უნივერსიტეტს უსწრებს, ჩამოყალიბებულ იქნა სტუდენტების მიერ, რომლებიც თავად ეძებდნენ მასწავლებლებს, მაშინ როცა პარიზის უნივ. მასწავლებელთა მიერ იყო ორგანიზებული, რომელთაც შემდეგ თავად მოიძიეს სტუდენტები. შესაბამისად, ზოგიერთი (განსაკუთრებით პარიზში) ეჭვქვეშ აყენებს საკითხს იმაზე თუ რომელი იყო "ნამდვილი" უნივერსიტეტი დააარსების მომენტში, თუმცა ზოგადად აღიარებულია ფაქტი, რომ ბოლონიის უნივერსიტეტი პირველი იყო.

სია
ამერიკის კოლონიზაციამდე ევროპაში არსებობდა შემდეგი უნივერსიტეტები:

1500 წლის შემდგომი უძველესი უნივერსიტეტები ქვეყნის ან რეგიონის მიხედვით
ევროპის ქვეყნების უმრავლესობას უნივერსიტეტი გააჩნდა 1500 წლამდე. ამ თარიღის შემდეგ უნივერსიტეტები გავრცელდა მსოფლიოს სხვა ქვეყნებშიც:

ამერიკა: სან-მარკოს ნაციონალური უნივერსიტეტი, მექსიკა, 1551
ბალტია: ვილნიუსის უნივერსიტეტი, 1579, ორჯერ დაიხურა და ხელახლა გაიხსნა
კოლუმბია (ბოგოტა): სანტო ტომასის უნივერსიტეტი , 1580 თუმცა ესპანეთის მეფე ფელიპე -ის მიერ აღიარება მხოლოდ 1630 წელს მიეცა
კოლუმბია (ბოგოტა): ხავერიანას უნივერსიტეტი , 1623
კოლუმბია (ბოგოტა): როსარიოს უნივერსიტეტი , 1653
აშშ: ჰარვარდის უნივერსიტეტი, 1636, თუმცა უილიამ და მერის კოლეჯი პირველი იყო, რომელმაც უნივერსიტეტის სტატუსი მიიღო აშშ-ში 1779 წელს.
კანადა: ლავალის უნივერსიტეტი, 1663;
ავსტრალია: სიდნეის უნივერსიტეტი, 1850
ბულგარეთი: სოფიას უნივერსიტეტი, 1888
ახალი ბრუნსუიკის უნივერსიტეტი, 1785
ხორვატია: ზაგრების უნივერსიტეტი, 1669
ესტონეთი: ტარტუს უნივერსიტეტი, 1802, აკადემია გუსტავიანას საფუძველზე (1632-1710)
ინდოეთი: კოლკატას უნივერსიტეტი, 1857, უძველესი სრულყოფილი უნივერსიტეტი სამხრეთ აზიაში
საბერძნეთი: ათენის უნივერსიტეტი, 1837
ირლანდია: სამების კოლეჯი (დუბლინი), 1592
ისრაელი: ტექნიონი, 1924
იაპონია: ტოკიოს უნივერსიტეტი, 1877
მალაიზია: მალაიის უნივერსიტეტი, 1905
მალტა: მალტის უნივერსიტეტი, 1769, კოლეგიუმ მელიტენსეს ბაზაზე 1592
მექსიკა: მეხიკოს ნაციონალური უნივერსიტეტი, 1551
ნიდერლანდები: ლეიდენის უნივერსიტეტი, 1575
ნორვეგია: ოსლოს უნივერსიტეტი, 1811
პაკისტანი: პუნჯაბის უნივერსიტეტი, 1882
პერუ: სან-მარკოს ნაციონალური უნივერსიტეტი, 1551
ფინეთი: ჰელსინკის უნივერსიტეტი, 1640, თავდაპირველად "ტურკუს უნივერსიტეტი, გადავიდა ჰელსინკიში 1827
ფილიპინები: სან-კარლოსის უნივერსიტეტი, 1595
რუსეთი: მოსკოვის უნივერსიტეტი, 1755 ან სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტი (1724-1803, 1819) ან კანტის უნივერსიტეტი (1544-1945, 1967)
ჩინეთი: პეკინის უნივერსიტეტი, 1898 (საკამათოდ, ვუჰანის უნივერსიტეტი, 1893)
უკრაინა: ლვივის უნივერსიტეტი, 1661
საქართველო: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, 1918
სომხეთი: ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, 1919
ირანი: თეირანის უნივერსიტეტი, 1934

ხარვეზი
ზუსტი თარიღი, როდესაც უნივერსიტეტმა ფუნქციონირება დაიწყო საკმაოდ ბურისითაა მოცული და განსხვავდება ლეგენდისა თუ მისი წინაპარი სასწავლო დაწესებულების დაარსების დღიდან. მაგ. დღეს საყოველთაოდ აღიარებულია, რომ ოქსფორდის დაარსების თარიღის ზუსტად განსაზღვრა შეუძლებელია, და რომ ის დაახლოებით საუკუნის მეორე ნახევარში უნდა დაფუძნებულიყო. გარდა ამისა, ბაკალავრის ხარისხის კოლეჯის მიერ გაცემა შედარებით გვიანდელი (უფრო თანამედროვე) ამერიკული ტრადიციაა. ევროპული ტერმინოლოგიით, ჰარვარდის კოლეჯს უკვე ჰქონდა მინიჭებული უნივერსიტეტის ავტორიტეტი 1642 წლისთვის. პენსილვანიის უნივერსიტეტის პირველი ამერიკული დაწესებულება იყო ამ სახელწოდებით; თუმცა არც ჰარვარდი და არც ერთი სხვა კოლონიური კოლეჯებისა არ იყო იმდენად ვრცელი და მრავალფეროვანი აკადემიური თვალსაზრისით, როგორც ეს ევროპის უნივერსიტეტები იყო იმ პერიოდში.