iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მეჯიდ ბეჰბუდოვი

მეჯიდ ბეჰბუდალი-ოღლუ ბეჰბუდოვი (; დ. 1873, შუშა — გ. 1945, ყაზახი) — აზერბაჯანელი სახალხო მომღერალი-ჰანენდე, ყარაბაღის მუღამის სკოლის წარმომადგენელი. სსრკ სახალხო არტისტის რაშიდ ბეჰბუდოვის მამა.

ბიოგრაფია
მეჯიდ ბეჰბუდოვი დაიბადა 1873 წელს ქალაქ შუშაში. რაღაცა დროის განმავლობაში მეჩეთებში გალობდა, განსაკუთრებულ მეჯლისებზე და ქორწილებზე გამოდიოდა როგორც ჰანენდე. პირველი პერიოდი გამოდიოდა ყარაბაღში და განჯაში, შემგომ ცხოვრობდა და მუშაობდა ტიფლისში. 1910 წელს კომპანია „გრამაფონმა“ ბეჰბუდოვი მიიწვია ჩასაწერად რიგაში, სადაც მისი შესრულებითა და მეშადი ჯამილ ამიროვის თანხლებით გაკეთდა რამდენიმე მუღამის, თესნიფებისა და ხალხური სიმღერების ჩანაწერი.

მეჯიდ ბეჰბუდოვი იყო გამოჩენილი შემსრულებელი ისეთი მუღამებისა როგორიცაა „მირზა ჯუსეინ სეგიახი“, „შუშტერი“, „ჩარგიახი“. მუღამებთან ერთად ის აგრეთვე კავკასიელ ხალხთა სხვადასხვა ენებზე ასრულებდა სიმღერებს, აქტიურ მონაწილეობას იღებდა აზერბაიჯანის ოპერის თეატრის განვითარებაში, გამოდიოდა 1910-იან წლებში შექმნილი მთელი რიგი მუღამური ოპერებისა და ოპერეტების პარტიების შემსრულებლად. ამასთან დაკავშირებით არსებობს ცნობები იმ დროინდელ აფიშებსა და ბეჭვდით ფურცლებზე. ამგვარად, ბეჰბუდოვი მემატიანეში დარჩა როგორც უზეირ ჰაჯიბეკოვის ოპერებისა და ოპერეტების, ასევე, მეშადი ჯამილი ამიროვის ოპერა „სეიფალ-მოლქის“ როლების შემსრულებელი. გასტროლებზე იმყოფებოდა ირანში.

ცხოვრების უდიდეს ნაწილის განმავლობაში მეჯიდ ბეჰბუდოვი ცხოვრობდა საქართველოში. სიცოცხლის ბოლო წლები ყაზახის რაიონში გაატარა, სადაც კულტურის სახლში მუშაობით იყო დაკავებული, აღზარდა ბევრი ჰანენდე. გარდაიცვალა 1945 წლის 6 სექტემბერში ყაზახში.
ლარი სენგერი

ლარი სენგერი (; დ. 16 ივლისი, 1968) — ამერიკელი ინტერნეტპროექტის დეველოპერი და ვიკიპედიის თანადამფუძნებელი. სენგერი ვიკიპედიის გარდა, ასევე მუშაობდა სხვა საგანმანათლებლო ვებსაიტებზე, როგორიცაა: ნუპედია, ციტიზენდიუმი, და ევერიპედია. კოლეჯში სწავლის დროს დაინტერესდა ინტერნეტსივრცეში არსებული საგანმანათლებლო პროექტებით, 2001 წელს გაწევრიანდა ონლაინ ენციკლოპედიაში „ნუპედია“, სადაც იყო მთავარი რედაქტორი. ნუპედიის ნელი პროგრესით იმედგაცრუებული სენგერის იდეა იყო ვიკის გამოყენება. ვიკიპედიის ლიდერი 2002 წლამდე იყო.

ინტერნეტის გარდა, სენგერის ინტერესებს მოიცავს ფილოსოფია, კერძოდ: ეპისტემოლოგია, ადრეული თანამედროვე ფილოსოფია და ეთიკა. ოჰაიოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში ასწავლიდა ფილოსოფიას.
ალი ზულალოვი

ალი აბდულ-ოღლუ ზულალოვი (; დ. 1893 — გ. 1963) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა ოპერის მომღერალი (ლირიკული ტენორი). აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული არტისტი (1940).

ბიოგრაფია
ალი ზულალოვი დაიბადა 1893 წელს შუშის მაზრის ქალაქ შუშაში. 1898 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ ალიზე და მის უმცროს ძმა გამბარზე მზრუნველობა ითავა მისმა ბიძამ აბდულბაგი ზულალოვმა (ბიულბიულჯანმა). 1914 წელს ალი ზულალოვი საცხოვრებლად გადადის ბაქოში და ვალიხანოვების მანუფაქტურასთან მდებარე მაღაზიაში იწყებს მუშაობას. ხელოვნებაში საკუთარი თავი პირველად 1918 წელს მოსინჯა. მისი დებიუტი შედგა უზეირ ჰაჯიბეკოვის ოპერაში „არშინ მალ ალანი“, გიულჩოჰრას როლში. 1936 წელს ის აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიას ამთავრებს. 1938 წელს აბდულ-მუსლიმ მაგამედოვის ოპერაში „ნარგიზი“ მოლა მუთალიმის როლის შესრულებისათვის დაჯილდოვდა „ღირსების“ ორდენით. 1940 წელს ალი ზულალოვს მიენიჭა აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული არტისტის წოდება. 1956 წელს იყო მ. ფ. ახუნდოვის სახელობის აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი. გარდაიცვალა ბაქოში, 1963 წლის 10 იანვარს.
გამბარ ზულალოვი

გამბარ აბდულ-ოღლუ ზულალოვი (; დ. 1895, შუშა, ელიზავეტპოლის გუბერნია — გ. 1976, ბაქო) — აზერბაიჯანელი მომღერალი-ჰანენდე და მსახიობი, აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული არტისტი (1958).

გამბარ ზულალოვი დაიბადა 1895 წელს, შუშის მაზრის ქალაქ შუშაში. 1898 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ გამბარზე და მის უფროს ძმა ალიზე მზრუნველობა ითავა მისმა ბიძამ აბდულბაგი ზულალოვმა (ბიულბიულჯანმა). რამდენიმე წლის განმავლობაში ისინი ცხოვრობდნენ აშხაბადში, თურქმენეთში, თავიანთი ბიძის გვერდით. გამბარ ზულალოვმა მომღერლის კარიერა 1917 წელს ქალაქ შუშაში დაიწყო. ჰქონდა სასიამოვნო ხმა, რბილი და საშუალო ტემბრი.

რაღაცა პერიოდის განმავლობაში შუშაში მღეროდა, ასევე ასრულებდა საოპერო პარტიებს რამდენიმე სამოყვარულო სპექტაკლში. 1919 წელს ბაქოში ჩავიდა.

1926–1975 წლებში გამბარი აზერბაიჯანის ოპერის თეატრის სოლისტი იყო. აქ მან შეასრულა მეჯნუნის, ფაშის, ნადირის პარტიები უზეირ ჰაჯიბეკოვის ოპერებში „ლეილა და მეჯნუნი“, „ასლი და ქერემი“, „ქოროღლი“.

1958 წლის 26 აპრილს „ოპერის ხელოვნების განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის“ მიენიჭა აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული არტისტის წოდება.
ქეჩაჩიოღლუ მუჰამედი

ქეჩაჩიოღლუ მუჰამედი (; დ. 1864, შუშა — 1940, ყუბა) — აზერბაიჯანელი მომღერალ-ჰანენდე, მუღამის შუშის ვოკალური სკოლის წარმომადგენელი, ხარათ ყულის მოწაფე.

ქეჩაჩიოღლუ მუჰამედი დაიბადა 1864 წელს შუშაში. სიმღერის სწავლა შემთხვევით დაიწყო. ხარათ ყულიმ იგი მოწაფედ მიიწვია და სიმღერის ნიუანსები ასწავლა. ჰაჯი ჰუსის ჰანენდეს სკოლაში კი სრულყოფილად შეისწავლა ხალხური სიმღერების შესრულება.

 საუკუნის დასასრულს ქეჩაჩიოღლუ მუჰამედი შუშაში ხანდემიროვის თეატრის სცენაზე გამოდიოდა, სადაც მწერლისა და განმანათლებილის აბდურაჰიმ ჰაგვერდიევის ხელმძღვანელობით იდგმებოდა სპექტაკლები და ტარდებოდა აღმოსავლური მუსიკის კონცერტები. საუკუნის დასაწყისში ქეჩაჩიოღლუ მუჰამედმა ბაქოში რამდენიმე წარმატებული კონცერტი ჩაატარა.

1904 წლის დასაწყისში ქეჩაჩიოღლუ მუჰამედი ბაქოში საბოლოოდ გადავიდა საცხოვრებლად. 1907 წლის 20 იანვარს სადღესასწაულო საღამოზე გამოვიდა, რომელიც ორგანიზებული იყო მუსლიმთა საქველმოქმედო ორგანიზაციის ინიციატივით გაჭირვებულ მდგომარეობაში მყოფი მუსლიმების დასახმარებლად.

1912 წელს სააქციო საზოგადოება „სპორტ-რეკორდის“ მოწვევის საფუძველზე ქეჩაჩიოღლუ მუჰამედი გაემგზავრა ვარშავაში სიმღერების გრამფირფიტაზე ჩასაწერად. მოგზაურობის დროს 1912 წლის ზაფხულში მოსკოვში გაჩერდა, ერმოლოვის თეატრში ჯაბარ გარიაღდიოღლუსთან, მეშადი მამედოვ ფარზალიევთან და დავუდ საფიროვთან ერთად აღმოსავლური მუსიკის კონცერტში მიიღო მონაწილეობა.

1921 წელს აგიტმატარებლით „წითელი აზერბაიჯანი“, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ალი ჰაიდარ კარაევი, ქეჩაჩიოღლუ მუჰამედმა იმოგზაურა ქურდამირში, უჯარში, აღსთაფაში, განჯაში და მრავალ სხვა ქალაქში, სადაც გამოდიოდა კონცერტებზე მოსახლეობის ღარიბი ფენის წინაშე. 1926 წელს კომპოზიტორმა უზეირ ჰაჯიბეკოვმა მომღერალი აზერაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში მიიწვია, სადაც მუჰამედი ჯაბარ გარიაღდიოღლუსთან და სეიდ შუშინსკისთან ერთად ასწავლიდა და ზრდიდა მომღერალ-მუღამის შემსრულებელთა ახალ თაობას.

სიცოცხლის ბოლო წლებში ქეჩაჩიოღლუ მუჰამედი კონსულტანტად მუშაობდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო ფილარმონიაში, ახალგაზრდა მომღერლებს ეხმარებოდა განვითარებაში. გარდაიცვალა 1940 წელს ქალაქ ყუბაში.
ნუშაბა ჰუმათოვა

ნუშაბა ალესგერ-ყიზი ჰუმათოვა ანუ ნუშაბა ალესგერლი — აზერბაიჯანელი მომღერალი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი (2013).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1967 წლის 21 დეკემბერს ქალაქ შაქში. მამა ალესგერ ხალილ-ოღლუ ჰუმათოვი — ექიმი, დედა სოლმაზ გაფარ-ყიზი ჰუმათოვა — პედაგოგი. ადრეულ ასაკში შეისწავლა საზის ხელოვნება აშუღ საქით ყურბანოვთან. 1976 წელს ოჯახთან ერთად სუმგაითში გადასახლდა. განათლების მიღება სუმგაითის №26 სკოლაში გააგრძელა. ამავდროულად სწავლობდა ფორტეპიანოზე დაკვრას №3 მუსიკალურ სკოლაში.

1982 წელს ჩააბარა სოლთანა ჰაჯიბეკოვის სახელობის მუსიკალურ სასწავლებელში გუნდის დირიჟორობის ფაკულტეტზე. 1986 წელს წარჩინებით დაამთავრა სასწავლებელი და იმავე წელს ჩააბარა უზეირ ჰაჯიბეკოვის სახელობის აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიის გუნდური დირიჟორობის ფაკულტეტზე. უწყვეტად იღებდა გაკვეთილებს დამსახურებული დირიჟორის ფაზილ ალიევისგან სკოლის წლებში, სასწავლებელში, ტექნიკუმში თუ კონსერვატორიაში სწავლებისას.

კარიერა
1990 წელს აზერბაიჯანის სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლს შეუერთდა და 1995 წლამდე გუნდში მუშაობდა. მხატვრული ხელმძღვანელი იყო გამოჩენილი აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი, სახალხო არტისტი, პროფესორი რამიზ მირიშლი, ხოლო დირიჟორი — ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე ზია ბაღიროვი. ანსამბლში მუშაობის პერიოდში, როგორც გუნდის შემადგენლობაში, ისე სოლისტის რანგში, ბევრი კონცერტი ჩაატარა საზღვარგარეთის მრავალ ქვეყანაში — თურქეთში, ეგვიპტეში, ნორვეგიაში, შვედეთში, დანიაში, გერმანიაში. სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლში მოღვაწეობით დაიწყო მისი სოლო კარიერა.

ჩაწერა მთელი რიგი სიმღერები რაფიქ ბაბაევის ხელმძღვანელობით მოქმედ კოლექტივთან ერთად. ამავდროულად, მუშაობდა ანსამბლში დამსახურებული არტისტის, ინსტრუმენტალურ ანსამბლ „ქეროღლუს“ ხელმძღვანელის ეთიბარ გასიმოვის მოწვევით. ანსამბლის შემადგენლობაში 1991 წელს ფილარმონიის სცენაზე გაიმართა მისი პირველი კონცერტი. ნიამადინ მუსაევის ანსამბლ „როიასთან“ ერთად ასრულებდა საკონცერტო პროგრამებს შრი-ლანკისა და სხვა ქვეყნების სცენებზე.

1998 წელს აზერბაიჯანის ტელერადიოკომპანიაში სოლისტად დაიწყო მუშაობა (2006 წლამდე). ტელევიზიაში მუშაობის განმავლობაში მონაწილეობდა მრავალ პროგრამაში, სადღესასწაულო პროგრამებსა და დადგმებში. შეასრულა ერთ-ერთი მთავარი როლი აჰმად ორუჯ-ოღლუს ფილმში „ოპერაცია დედამთილი“, რომელიც ოქროს ფონდში ინახება. ამავე პერიოდში გადაიღეს 24-სერიიან ფილმში „გადამწვარი ხიდები“. ტელევიზიაში მუშაობის განმავლობაში მუშაობდა მრავალ კომპოზიტორთან — შაფიგა ახუნდოვასთან, ელდარ მანსუროვთან, ნადირ აზიმოვთან, რამიზ მირიშლისთან, აიუგიუნ სამედზადესთან, ელჩინ იმანოვთან და სხვ. ჩაწერა ბევრი სიმღერა და შექმნა 24 დისკი, გადაიღო 30-მდე მუსიკალური კლიპი. 1998 წელს საკონცერტო პროგრამით გამოვიდა ინსტრუმენტალურ ანსამბლ „მათინთან“ ერთად აზერბაიჯანის მრავალ რეგიონში — გორანბოი, აღჯაბადი, ყუბა, ხაჩმაზი, შაქი, კახი, ბელაქანი, ზაქათალა და სხვ.
მურა ჯამა სოკო

მურა ჯამა სოკო — პეზიზასებრთა ოჯახის ჩანთიანი სოკო.

სამეცნიერო სინონიმები:

აღწერა
სოკოს ნაყოფსხეულის დიამეტრი 1-6 სმ-მდე აღწევს, თავდაპირველად ბურთისებრია, გახსნის შემდეგ ღრმა ჯამის ფორმას იღებს, შიგნითა ზედაპირი წაბლისფერ-მურაა, გარედან შედარებით ღია ფერის. ზედაპირი მარცვლოვანი.

სპორები — ელიფსისებრი 15–18×7–10 მკმ, მარცვლოვან-ხორკლიანი ზედაპირით. ჩანთები ცილინდრულია და მოთავსებულია 8 სპორა.

ახალი ითვლება საჭმელ სოკოდ.

გავრცელება
ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთ ამერიკასა და ევროპაში. იზრდება ჯგუფებად (10-20 და მეტ ეგზემპლარამდე), ნიადაგზე, ტყეებში, ძირითადად წიწვოვანი ხეების ქვეშ, ასევე პარკებში, გაზაფხულიდან გვიან შემოდგომამდე.

მსგავსი სახეობები
— მეტად წააგავს მურა ჯამა სოკოს, თუმცა გამოირჩევა არა ბადისებრი, არამედ წვრილმეჭეჭებიანი სპორებით.
— ჩრდილოური სახეობა შავი-იისფერი ზედაპირით და ორნამენტირებული სპორებით. იზრდება მდინარისა და ტბის პირებზე.
თაკო ჩარკვიანი

თამარ (თაკო) ჩარკვიანი (დ. 22 სექტემბერი, 1962) — ქართველი მუსიკოსი, პოლიტიკოსი და პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
1980 წელს დაამთავრა ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ცენტრალური მუსიკალური სკოლა. 1980-1986 წლებში სწავლობდა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის საფორტეპიანო განყოფილებაზე. 1986-2005 წლებში მუშაობდა ტელე-რადიო მაუწყებლობის კომიტეტში მუსიკალურ რედაქტორად. მუსიკალური რედაქციის მთავარი რედაქტორის მოადგილედ და მუსიკალური განყოფილების კოორდინატორად. იყო ავტორი და წამყვანი გადაცემებისა – „კოლაჟი“ და „მუსიკალური შეხვედრები“. 1987-2012 წლებში მუშაობდა თბილისის ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორიის, ესთეტიკისა და ხელოვნებათმცოდნეობის კათედრაზე, ასევე ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის სპეციალურ მუსიკალურ სკოლაში, საფორტეპიანო კათედრის პედაგოგად.

1995 წელს გაზეთ „ლიტერატურულ საქართველოში“ პირველად გამოქვეყნდა მისი მოთხრობები. 2008 წელს გამოიცა მისი პუბლიცისტური წერილებისა და მოთხრობების პირველი კრებული – „რა ჟამს აღსდგე ძილისაგან“. 2009 წელს, ჯანსუღ ჩარკვიანთან ერთად დააფუძნა გაზეთი „ქართული სიტყვა“. 2012 წელს იყო შპს „მორკინალის“ ვიცე-პრეზიდენტი. 2012-2015 წლებში იყო შპს „პირველი საავადმყოფოს“ დირექტორის მოადგილე და საზოგადოებასთან ურთიერთობის სამსახურის უფროსი. 2008-2011 წლებში იყო ჟურნალისტთა საერთაშორისო ფონდის „ოქროს ფრთა“ პრეზიდენტი.

2019 წელს დააფუძნა პოლიტიკური პარტია „კანონი და სამართალი“. 2020 წელს გახდა საარჩევნო ბლოკის „სტრატეგია აღმაშენებლის“ თანადამფუძნებელი, რომლებშიც შედიოდნენ „კანონი და სამართალი“ და ამავე სახელწოდების პარტია.

2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „გიორგი ვაშაძე — სტრატეგია აღმაშენებელი“. იგი ოპოზიციასთან ერთად ბოიკოტს უცხადებდა ამ პარლამენტს, რადგან არჩევნებს გაყალბებულად თვლიდა. მას შემდეგ, რაც ბლოკის ლიდერმა გიორგი ვაშაძემ შარლ მიშელის შეთავაზებულ დოკუმენტზე ხელის მოწერა და ბოიკოტის დასრულება გადაწყვიტა, ჩარკვიანმა განაცხადა, რომ ეს მიუღებელია და ბლოკი დატოვა. 8 ივნისს განაცხადა პარლამენტში შესვლის შესახებ. მისი თქმით, საკანონმდებლო ორგანოში შეცვლილი ვითარების გამო შევიდა, შარლ მიშელის დოკუმენტს კი ხელი არ მოაწერა, რადგან 20 ივნისის საქმეების ამნისტიას არ ეთანხმებოდა.
სოსო დანელია

სოსო დანელია (დ. 28 აგვისტო, 1956) — ქართველი პოლიტიკოსი და დიპლომატი. საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი 2015-2016 წლებში.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1956 წლის 28 აგვისტოს. დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი, ვ. ი. ლენინის სახელობის საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი სამრეწველო და სამოქალაქო მშენებლობის სპეციალობით. 1979-1995 წლებში იყო თბილისის საავიაციო 31-ე ქარხანის ინჟინერ მშენებელი. 1991 წელს იყო თბილისის საქალაქო საბჭოს დეპუტატი. 1995-1996 წლებში იყო წარმომადგენლის მოადგილე საქართველოს სავაჭრო-ეკონომიკური წარმომადგენლობისა იტალიაში. 1997-2004 წლებში იყო საქართველოს ალტერნატიული წარმომადგენელი გაეროს საერთაშორისო ორგანიზაციებში. 1997-1999 წლებში – საქართველოს საელჩოს პირველი მდივანი იტალიაში. 1999-2001 წლებში – საქართველოს საელჩოს კონსული იტალიაში. 2001 წელს იყო საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს საკონსულო დეპარტამენტის დირექტორის მოადგილე. 2001-2004 წლებში იყო საქართველოს საელჩოს კონსული იტალიაში. 2003-2004 წლებში იყო საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ატაშეს მოვალეობის შემსრულებელი. 2004-2006 წლებში იყო საქართველოს სავაჭრო-სამრეწველო პალატის წარმომადგენელი იტალიაში. 2006-2007 წლებში იყო საგანგებო დავალებათა ელჩი. 2007-2008 წლებში იყო საქართველოს საელჩოს დესპანი იტალიაში. 2008 წელს იყო საქართველოს ელჩის მოვალეობის შემსრულებელი იტალიაში. 2011-2014 წლებში მუშაობდა საქართველოს საელჩოში, ვატიკანში. 2015 წლის 25 ნოემბრიდან 2016 წლის 18 ნოემბრამდე იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მარტვილის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“.
კახაბერ სუხიშვილი

კახაბერ სუხიშვილი (დ. 31 მაისი, 1973, თბილისი) — ქართველი ეკონომისტი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის ბიზნესის სახელმწიფო ინსტიტუტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“. 2008-2012 წლებში — საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“.
სომხეთის იუსტიციის სამინისტრო

სომხეთის იუსტიციის სამინისტრო (სომხურად: ) —სომხეთის სამთავრობო სააგენტო, რომელიც ფლობს აღმასრულებელ უფლებამოსილებას და ახორციელებს სომხეთის მთავრობის პოლიტიკას სექტორებში, რომლებიც მჭიდრო კავშირშია კანონებთან და რეგულაციებთან. სამინისტრო ზედამხედველობს შემდეგი უწყებების საქმიანობას:

სავალდებულო სააღსრულებო სამსახური;

სასჯელაღსრულების სამსახური;

პრობაციის სამსახური.

სამინისტრო დაარსდა 1918 წელს ახლადშექმნილი სომხეთის რესპუბლიკის ოვანეს კაჯაზნუნის მთავრობის მიერ.

ისტორია
1920 წელს სომხეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის რევოლუციურმა კომიტეტმა დააარსა იუსტიციის სახალხო კომისარიატი, რომელმაც სომხეთის პროკურატურის კონტროლი 1923 წლის დეკემბერში დაიწყო. სომხეთის კომუნისტური პარტია აქტიურად მუშაობდა 1930 – დან 1933 წლამდე, აქედან სამი წლის განმავლობაში, სომხეთის მართლმსაჯულების სისტემას მართავდნენ საბჭოთა კავშირის გენერალური პროკურორი და სსრკ უმაღლესი სასამართლოს წარმომადგენლები. 1936 წელს პროკურატურა და საგამოძიებო ორგანოები გამოეყო სახალხო სასამართლოს და სახალხო კომისარიატი გადაკეთდა იუსტიციის სამინისტროდ. იგი მუშაობდა 1959 წლამდე,რის შემდეგაც მის ფუნქციებს უზენაესი სასამართლო ასრულებდა. ეს პროცესი 1970-იან წლებამდე გაგრძელდა. საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის უმაღლესი საბჭოს 1970 წლის 2 ნოემბრის ბრძანებით, სომხეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის იუსტიციის სამინისტრო აღდგა და გახდა სომხეთის იუსტიციის სამინისტროს წინამორბედი, რომელიც დაარსდა 1991 წელს, საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ.

მინისტრთა სია
სომხეთის პირველი რესპუბლიკა
არტაშეს ჩილინგარიანი; 1920 წლის 5 მაისი — 1920 წლის შემოდგომა

აბრაამ გიულხანდანიანი; 1919 წლის 10 აგვისტო — 1920 წლის გაზაფხული

არშამ ხონდკარიანი; 1919 — 1919 წ

ჰარითინ ცშიკიანი; 1919 წლის 27 აპრილი — 1919 წ

სამსონ ჰარუთიანიანი; 1918 წლის 4 ნოემბერი — 1919 წლის გაზაფხული

გრიგორ ტერ-პეტროსიანი; 1918 წლის 28 მაისი — 1918 წლის 4 ნოემბერი

სსრკ
ს.ბაღდასარიანი 1920 — 1921 წ

არტაშეს კარინიანი 1921 — 1921 წ

ა. შაჰვერდიანი 1921 — 1921 წწ

დანუშ შაჰვერდიანი 1922 — 1923 წწ

ლ. ვარდანიანი 1924 — 1927 წ

ზარმარ აშრაფიანი 1927 — 1929 წწ

ა. ჰოვსეპიანი 1929 — 1929 წწ

სარგის ხანოიანი 1929 — 1930 წწ

პ.ტოროსიანი 1933 — 1936 წწ

ა. ჰოვსეპიანი 1936 — 1938 წ

ა. ჰუსეინზაძე ალი მამედოვი 1938 — 1941

. ნაზარიანი 1941 — 1948

ა. კარაპეტიანი 1951 — 1951

ჰ მეღლორიანი 1951 — 1959 წ

არტავაზდ გევორგიანი 1970 წლის იანვარი — 1985 წლის იანვარი

არმენ აშრაფიანი 1986 — 1986 წ

სომხეთის რესპუბლიკა
ვაჰე სტეპანიანი; 1990 წლის ნოემბერი — 1996 წლის თებერვალი

მარატ ალექსანიანი 1996 წლის თებერვალი — 1998

დავით ჰარუთიანიანი 1998 — 2007 წლის მაისი

გევორგ დანიელიანი 2007 წლის მაისი — 2010 წლის 9 დეკემბერი

ჰრაირ ტოვმასიანი 2010 წლის 17 დეკემბერი — 2014 წლის 3 აპრილი

ოვანეს მანუკიანი 2014 წლის 30 აპრილი — 2015 წლის 14 ივლისი

არპინე ჰოვანისიანი 4 სექტემბერი, 2015 წელი — 2017 (პირველი ქალი იუსტიციის მინისტრი)

დავით ჰარუთიანიანი 2017 — 2018 წ

არტაკ ზეინალიანი 2018 წლის — 2019 წლის მარტი

რუსტამ ბადასიანი 2019 წლის მარტი —
ალახვერდ უმბათოვი

ალახვერდ უმბათოვი (დ. 6 სექტემბერი, 1944 — გ. 6 თებერვალი, 2008) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

1968 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო სოფლის მეურნეობის ინსტიტუტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები “.
ვასილ ჩიგოგიძე

ვასილ ჩიგოგიძე (დ. 17 ნოემბერი, 1967, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1967 წლის 17 ნოემბერს. 1993 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი, სარკინიგზო ტრანსპორტის გადაზიდვების პროცესის მართვის სპეციალობით. მუშაობდა თბილისის კონიაკის ქარხანაში მუშად, აგრეთვე ღვინის მრეწველობის სარემონტო სამშენებლო სამმართველოში. 1993-1996 წლებში იყო საერთაშორისო ბიზნესის ასოციაცია „საბა--ის“ კომერციული დირექტორი. 1996-1998 წლებში იყო საქართველოს რკინიგზის დეპარტამენტში სატარიფო-საექსპედიციო საწარმოს უფროსის, მოგვიანებით კი - საერთაშორისო გადაზიდვების და საგარეო ურთიერთობების სამსახურის უფროსი. 1998-2004 წლებში იყო „საქრკინიგზაექსპედიციის“ გენერალური დირექტორის მოადგილე და სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ჩოხატაურის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ახალი საქართველოსთვის“. იყო საპარლამენტო ფრაქცია „დამოუკიდებელი მაჟორიტარების“ წევრი.

2020 წელს „ქართულმა ოცნებამ“ წარადგინა ოზურგეთის, ლანჩხუთისა და ჩოხატაურის მაჟორიტარობის კანდიდატად. მან ხმათა 55,76% (35 287 ხმა) მიიღო. 2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.
პეზიზა

პეზიზა, პეციცა — ჩანთიანი სოკოების გვარი. ნაყოფსხეული ჯამის ან ლამბაქის ფორმისაა, დიამეტრით 1–5 (10-მდე) სმ, ხშირად უსწორმასწორო და გაწყვეტილი კიდეებით, მჯდომარეები ან ძალიან მოკლე ფეხით არიან. შიდა ნაწილი ყავისფერი, მურა, ნარინჯისფერი ან იასამნისფერია, გარე — მომურო, მოთეთრო, შიშველი, მარცვლოვანი ან დაფქვილული. საპროტროფული ორგანიზმებია. იზრდებიან ტყეებში, ბაღებში, პარკებში; მარტოდ ან ჯგუფებად; ტენიან ნიადაგზე, ფოთლოვანი ჯიშების ლპობად მერქანზე, ცხოველთა ექსკრემენტებზე, ნაკოცონარ ადგილებზე. საკვებად უვარგისებია. ამ გვარიდან საქართველოში გვხვდება მურა ჯამა სოკო (. ), რომელიც ძირითადად ზაფხულში და შემოდგომაზე დიდ ჯგუფებად ჩნდება წიწვიან ტყეებში, უმთავრესად ტყის პირებსა და გზების გასწვრივ.
ლალი ფაფიაშვილი

ლალი ფაფიაშვილი (დ. 22 იანვარი, 1972, თბილისი) — ქართველი იურისტი.

1994 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“.
ნუგზარ ფერიაშვილი

ნუგზარ ფერიაშვილი (დ. 2 მარტი, 1959, ტაბახმელა, გარდაბნის რაიონი) — ქართველი იურისტი და პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული და ისტორიული ფაკულტეტები. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (გარდაბნის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ახალი საქართველოსთვის“.
აბასთუმნის მემორიალი

აბასთუმნის მემორიალი — არქიტექტურული და მემორიალური ძეგლი სამცხე-ჯავახეთში, ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში. აღმართეს 1980-იან წლებში მდინარე ოცხეს მარჯვენა ნაპირზე, მდინარეების ოცხისა და კურცხანის შეერთების ადგილას. მონუმენტი დაახლოებით 5-6 მეტრის სიმაღლისაა. რკინა-ბეტონის სვეტზე ქვის ნათალი და დამუშავებული რელიეფური ფილებისაგან 5 რეგისტრადაა დაყოფილი. პირველ რეგისტრში ღვთისმშობელია ჩვილი იესოთი გამოსახული, ქვედა 3 რეგისტრში მეფეები არიან, ქვედა მე-5 რეგისტრში ილია ჭავჭავაძე და მის გვერდით 2 საყვირიანი ადამიანი, ხოლო მთელ სიგრძეზე ვაზის მტევნები და ზოგადად ვაზია. მონუმენტის შუა ცენტრალურ ადგილას კი წმინდა ნინოა გამოსახული ვაზის ჯვრით.
კობა ფხაკაძე

კობა ფხაკაძე (დ. 10 მაისი, 1964, თბილისი) — ქართველი ეკონომისტი, ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“.
რომანოვების ქვის სასახლე

რომანოვების ქვის სასახლე — არქიტექტურული ძეგლი სამცხე-ჯავახეთში, დაბა აბასთუმანში. იგი რომანოვების სასახლეთა კომპლექსის ნაწილია. ძეგლი მდინარე ოცხეს ნაპირზე, ფალიაშვილის ქუჩის ზედა მხარეს, კლდოვანი მთის ძირშია აშენებული. ორსართულიანი ნაგებობა, განსხვავებით უფლისწულის საზაფხულო სასახლისა და შუა სასახლისაგან, ქვის არის, მაგრამ მისი სივრცითი სტრუქტურა სხვა სასახლეთა მსგავსად, მკვეთრად ასიმეტრიულია. ძირითადი მოცულობის, მკრთალი რიზალიტების, სამერცხლულების ფრამუგების სამკუთხა ფრონტონები, ორსართულად განლაგებული ვიწრო და ფართე ხის აივნების დამასრულებელი ასევე სამკუთხა ფრონტონები, კოშკურა მოცულობის ციცაბო გადახურვა, ძლიერად შვერილი წინფრა და თავად შენობის არაერთგვაროვანი კონტური, ფასადის როგორც კლასიცისტური, ისე ადგილობრივი არქიტექტურისათვის დამახასიათებელი ნიშნები მთელი ნაგებობის ასიმეტრიულ კომპოზიციას ქმნის და შენობას ევროპული ნეორომანტიზმის მიმართულებაში აქცევს. აღსანიშნავია ღიობთა სათაურები, თაროები და სხვა არაერთგვაროვანი, ფლეთილი ქვებისგან შემდგარი კედლის სიბრტყის ფონზე გამოყოფა. სწორი კვადრების რეგულარული რიგებით მხოლოდ ცოკოლი გამოირჩევა. აბასთუმნურ ტრადიციას მისდევს სამკუთხა ფრონტონების ხის დეტალების დამუშავება — ჭვირული ელემენტებით თუ ხის ძელაკებისაგან შემდგარი კომპოზიციები. ინტერიერში შემორჩენილია რომანოვებისდროინდელი ქვის კიბე რკინის აჟურული მოაჯირით, დარაბები და ინტერიერის მორთულობის სხვა დეტალები. სასახლის სიახლოვეს მდებარე, წაგრძელებული გეგმის, ერთსართულიანი ნაგებობა ასევე რომანოვების კომპლექსის ნაწილი უნდა ყოფილიყო. იგი ძლიერ გადაკეთებულია, მაგრამ მისი სამშენებლო მასალა — ადგილობრივი ქვა, ქვის წყობის ხასიათი, ჯერ კიდევ გადარჩენილ ღიობთა პროპორცია გვაფიქრებინებს, რომ ერთსართულიანი ნაგებობაც სასახლის პარალელურად როგორც დამხმარე შენობა საუკუნის მიწურულში უნდა აშენებულიყო.
სოკო (აბასთუმანი)

სოკო — რკინა-ბეტონის კონსტრუქციის მონუმენტური სახვითი ხელოვნების ნიმუში ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში. სოკო სანატორიუმ „ვარძიის“ მთავარი შენობის მოპირდაპირედ, ხიდის გადაღმა არსებულ კლდოვან ბორცვზე მდებარეობს. იგი მთლიანად მოზაიკით იყო დაფარული და სახვადასხვა ფრად ანათებდა. მის გარშემო პატარა პლატფორმაა მოწყობილი. დღეისათვის მოზაიკის უმეტესი ნაწილი ჩამომტვრეულია, მხოლოდ მცირე მონაკვეთზეა შემორჩენილი, ღეროს ზედა ნაწილში და ქუდის ზედაპირზე.