iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შაშიანის ღვთისმშობლის პირველი ეკლესია

შაშიანის ღვთისმშობლის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაშიანის შუაში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი ოდნავ შეისრული თაღითაა გადახურული და შიგნით სწორკუთხა შეღრმავებულ არეშია ჩასმული. აღმოსავკლეთით ოდნავ ნალისებრი მოხაზულობის აფსიდია, რომელშიც გაჭრილია დაბალი, თარაზულად გადახურული სარკმელი. სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთ თითო ოთხკუთხა ნიშაა, ხოლო ქვემოთ, კედლიდან ოდნავ დაშორებით, ოთხკუთხა ნიაშაა, ხოლო ქვემოთ, კედლიდან ოდნავ დაშორებით, ოთხწახნაგა ტრაპეზი დგას. აფსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია მხრებით, რომლებსაც კონქის თაღი ეყრდნობა. დასავლეთ კედელში მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელია. შიგნით ეკლესია გადახურულია ქარგილზე სხმული ცილინდრული კამარით. ფასადები სადაა. კედლები დასრულებულია თაროსებრი ლავგრანდით. 2010 წელს ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ, საერთაშორისო საქვლმოქმედო ფონდ „ქართუს“ დაფინანსებით ეკლესია გარემონტდა: გამაგრდა მორყეული საპირე, რამაც სახურავის დახრილობა ნაწილობრივ შეცვალა. ეკლესია გადახურულია კრამიტით. ეკლესიას გარს ევლებოდა დაბალი გალავანი (შემორჩენილია ფრაგმენტები)
ნოდარ ნონიაშვილი

ნოდარ ნონიაშვილი (დ. 10 აგვისტო, 1947) — ქართველი პოლიტიკოსი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი.

დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. რამდენიმე წლის განმავლობაში იყო სპარსული ენის თარჯიმანი ირანში. 1979-1987 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმის უფროსი ინსპექტორი, ვიცე-პრეზიდენტის თანაშენწე, სწავლული მდივანი, რესპუბლიკის უმაღლესი და საშუალო სპეციალური განათლების სამინისტროს მუშაკი, 1987 წლიდან იყო საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო აგროსამრეწველო კომიტეტის რეფერენტი, საოქმო განყოფილების უფროსი, სარედაქციო სექტორის უფროსი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრ, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
შაშიანის ღვთისმშობლის მეორე ეკლესია

შაშიანის ღვთისმშობლის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაშიანის ცენტრში, სკოლასთან. განეკუთვნება საუკუნის ნახევარს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია წვრილი რიყის ქვით, გარეთა კუთხეებში მოზრდილი, შერჩეული ქვებია გამოყენებული. კონსტრუქციის ნაწილები (კამარის საბჯენი და კედლის მიმდებარე თაღები) და კარ-სარკმელთა ღიობები გამოყვანილია შირიმით. გარედან კედლების ზედაპირი გასწორებულია ბათქაშით, რომელიც საპირე ქვების მნიშვნელოვან ნაწილს ფარავს. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია.

ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს: სამხრეთიდან და დასავლეთიდან, ორივე კარი გარედან სწორკუთხაა. შიგნით კი კედლის თაღოვან შეღრმავებაშია ჩასმული. ეკლესიის ვრცელი დარბაზი აღმოსავლეთით დასრულებულია აფსიდით, რომლის მოხაზულობა ნახევარწრეზე ოდნავ ნაკლებია. აფსიდში გეგმით ნახევარწრიული, სამი თაღოვანი ნიშაა (ორი ჩრდილოეთითაა, ერთი სამხრთით). აფსიდი დარბაზისგან მარტივი პილასტრების გარდა, დარბაზის გრძივ კედლებზე კიდევ სამ-სამი მსგავსი პილასტრია (პილასტრების მეოთხე წყვილი დასავლეთ კუთხეებშია), რომლებიც შესაბამის კედლებს ოთხ-ოთხ თანაბარ ნაწილად ყოფს. პილასტრებზე კამარის საბჯენი თაღებია გადაყვანილი: თაღების ქუსლებთან შირიმის ერთ ქვაში გამოკვეთილი იმპოსტებია, რათა პროფილის თარო და დახრილი სიბრტყე შეადგენს. პილასტრებს შორის ნახევარწრიული თაღით დასრულებული შეღრმავებული არეა.

ინტერიერი განათებულია ექვსი ნახევარწრიულთაღოვანი სარკმლით. მათგან ერთი აფსიდშია, ორ-ორი გრძივ კედლებში, ხოლო ერთი — დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილში. სამხრეთ სარკმლებიდან დასავლეთით მდებარე, შესასვლელის გასწვრივაა. იგი აღმოსავლეთ სარკმელთან შედარებით მცირე ზომისაა და თითქმის დასავლეთ სარკმლის ღიობი გარედან გაუფართოებიათ (ალათების ჩასასვლელად). დარბაზი ნახევარწრიული კამარითაა გადახურული. მსგავსი ფორმისაა საბჯენი თაღებიც. ნაგებობების სიმტკიცის გასაძლიერებლად გრძივი კედლები ლითონის ღეროებითაა შეკრული.

ეკლესიის ფასადების მორთულობის ძირითადი ელემენტია ფრონტონებში გამოსახული თითო შეღრმავებილი ჯვარი, რათა შეღრმავებული ნაწილი წითლადაა შეღებილი. ფასადებზე ორივე შესასვლელი თაღოვან შეღრმავებაშია ჩასმული. შესასვლელების ზემოთ, თაღოვანი შეღრმავების არეში, თითო პატარა სწორკუთხა ნიშაა. ორივე შესასვლელი საფლავის ქვებითაა გადახურული. ეპიტაფიების მიხედვით ეკლესია საუკუნის 30-იანი წლების შემდეგ უნდა იყოს აგებული. ეკლესია დგას ერთსაფეხურიან ცოკოლზე. ფასადები დასრულებულია რიყის ქვით და ნაწყობი ორსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომელსაც ფრონტონის ძირებთან ჰორიზონტალურ შემონაკეცები აქვს. ეკლესიის დასავლეთ ფრონტონზე დაშენებული ყოფილა პატარა სამრეკლო (შემორჩენილი იყო კვადრატული საფუძველი).

2008 წელს საერთაშორისო საქველმოქმედო ფონდ „ქართუს“ დაფინანსებით ეკლესიას ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები. აღდგა ლავგარდნისა და კედლების მონგრეული ნაწილები. მოიხსნა სამრეკლოს საფუძველი, ეკლესიის ირგვლივ მოეწყო სარინელი, შენობა გადაიხურა კრამიტით.
შაშიანის წმინდა გიორგის ეკლესია

შაშიანის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაშიანის სასაფლაოზე დგას. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი და რიყის ქვით. დაზიანებულია:დაბზარულია კედლები,სახურავზე თითქმის მთლიანად აყრილია კრამიტის საფარი. ეკლესია უაფსიდოა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორი კედლით, როიმელსაც ბოლოები ოდნავ მომრგვალებული აქვს. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი სწორკუთხაა, ინტერიერი განათებულია ორი დაბალი, სწორკუთხა სარკმლით, მათგან ერთი აღმოსავლეთ კედლის შუაშია, მეორე დასავლეთით, შესასვლელის ზემოთ. საკურთხევლის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო მცირე ზომის ნიშაა. საკურთხევლის ცენტრში დგას ოთხწახნაგა ტრაპეზი. საკურთხევლის ქვედა ნახევარი დარბზისგან გამოყოფილი არ არის და მისი გვერდითი კედლები დარბაზის გრძივ კედლებთან ერთ სიბრტყეშია მოქცეული. იატაკიდან დაახლოებით 1,8 მეტრის სიმაღლეზე, საკურთხეველს მხრები აქვს მოწყობილი, რომლებიც ზემოთ თანდათან განივრდება. მათზე დაყრდნობილია დადაბებული პროპორციების კონქის თაღი. მსგავსი ფორმისაა კამარაც. ფასადები დასრულებულია თაროსებრი ლავგრანდით.
ჯიმითის კვირაცხოვლის ეკლესია

ჯიმითის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯიმითის ჩრდილო-დასავლეთით.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სწორხაზოვან რიგებად დაწყობილი წვრილი რიყის ქვით. გარეთა კუთხეებში შედარებით მოზრდილი ქვებია გამოყენებული. კამარა, საბჯენი თაღები, კონქი, კარსაკმელის ღიობები და ლავგარანდი გამოყვანილია აგურით. კედლები შიგნიდან და გარედან შელესილია. შესასვლელი ორია სამხრეთიდან და დასავლეთიდან ორივე კარი შეისრულ თაღოვანია და გარედან საფეხურით შეღრმავებულ სწორკუთხა არეშია ჩასმული, რომელიც აგურის ხერხულა წყობითაა გამოყვანილი. საფეხუროვანი ფრიზი აგვირგვინებს საკურთხევლის აფსიდის ნახევარწრიულია. მასაში დაბალი, ნახევარწრიული თაღით სარკმელია გაჭრილი. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდში ერთი შეისრულთაღოვანი ნიშაა. საკურთხევლის ბაქანი აფსიდის მხრების ხაზიდან დაახლოებით 1 მეტრით წინაა წამოწყებული. შემაღლებულია ნავის იატაკის მიმართ და შუაში ნახევარწრიული ამბიონი აქვს მოწყობილი. აფსიდის კონქის თაღი ოდნავ შეისრულია. მსგავსი ფორმისაა კამარაც იგი, კონქის თაღის გარდა დაყრდნობილია ორ საბჯენ თაღზე. რომელთაგანაც ერთი დარბაზის შუაშია. ხოლო მეორე დასავლეთ კედელთან შუა საბჯენი შეკიდულ პილასტრებზეა გადაყვანილი. დასავლეთ კუთხის პლასტერებზე. საკურთხევლის სარკმლის გარდა შიდა სივრცეს ლკიდევ ოთხი ნახევარწრიული თაღით გადახურული სარკმელი აშუქებს. მათგან თითო - თითო დასავლეთ და სამხრეთ კედლებშია გაჭრილი, ორი ჩრდილოეთით განივ ფასადებზე, აგურის წყობის შეღრმავებით, გამოსახულია საფეხუროვან პოსტამენტზე დაყრდნობილი თითო მაღალი ჯვარი, რომლებიც წითლადაა შეღებილი. აღმოსავლეთ ფასადზე მდებარე ჯვრის თავზე გაცილებით მცირე ზომის. წითლად შეღებილი ჯვრის შეღრმავებული გამოსახულებაა. დასავლეთ ფასდზე, შესასვლელისზემოთ, პატარა ოთხკუთხა ნიშაა ეკლესიის სახურავის კეხის დასავლეთ კიდეში აგურის კვადრატულ ბაზისზე, დადგმულია აგურისავე ვიწრო და მაღალი სამრეკლო, რის ქვედა ნაწილი წრიულია, ხოლო ზედა ხუთწახნაგა ფანჩატური. მათ საზღვარზე ერთგირად ნაწყობი აგურის სარტყელია. ფანჩატურის წიბოებს მთელ სიმაღლეზე ასდევსდიდი შვერილი ხუთივე წახნაგი ნახევარ წრიული თაღითაა გახსნილი, თაღების ზემოთ, ლავგარდნამდე, ორ ხერულა ზოლსშორის მოქცეული სწორკუთხა არეა, რ-ზეც დეკორატ. ფრონტონია გამოყვანილი, სამრეკლო აგურის ხუთწახნაგა სახურავითაა გადახურული. ეკლესიის კედლები დასრულებული იყო აგურის ორსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომლისის უმეტესი ნაწილიჩამონგრეულია. 2010 წელს საერთაშორისო საქველმოქმედო ფონდ "ქართუის" დაფინანსებით ეკლესიას ჩაუტარდა ღდგენითი სამუშაოები. (არიტექტორები: ზუზაძე ტ. რამიშვილი დ.) გამაგრდა დასავლეთ კედელი. რომე;იც მთელ სიმაღლეზე იყო გაბზარული. აღდგა შესასვლელთა წილთხრების მონგრეული ნაწილები და ლავგარდანი იატაკზე დაიგო კვადრატული აგურები. ეკლესია გადაიხურა კრამითით.
თამაზ ობგაძე

თამაზ ობგაძე (დ. 5 აპრილი, 1955) — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა მოსკოვის მიხეილ ლომონოსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1980 წლიდან იყო საქართველოს რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის გამოთვლითი ცენტრის, ამავე აკადემიის კირიაკ ზავრიევის სახელობის სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომედეგობის ინსტიტუტის, რესპუბლიკის სახელმწიფო საგეგმო კომიტეტის გამოთვლითი ცენტრის, სახელმწიფო სახმშენის წყალთა მეურნეობის თბილისის განყოფილების, ტექნიკური უნივერსიტეტის ინჟინერი, ლაბორანტ-სტაჟორი, უმცროსი, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, უფროსი მასწავლებელი, დოცენტი, დეკანის მოადგილე სამეცნიერო ნაწილში. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „მერაბ კოსტავას საზოგადოება“.
მერაბ კოსტავას საზოგადოება
თამაზ ობგაძე — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევა)
თამაზ ობგაძე — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (საქართველოს პარლამენტის მესამე მოწვევა)
ყიტაანის ღვთისმშობლის ეკლესია

ყიტაანის ღვთისმშობლის ეკლესია — ვარამაანთ საყდარი, არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყიტაანში. სოფლის აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ჩრდილოეთიდან ეკვროდა თანადროული მინაშენი, რომელიც ეკლესიას წყობით უკავშირდებოდა. შენობა ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. წყობაში დაცულია რიგების სწორხაზოვნება. დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კონქი და კამარა, დანგრეულია კედლების ზედა ნაწილები; ჩრდილოეთ მინაშენი მთლიანად დანგრეულია და დაფარულია მიწითა და მცენარეულობით. ეკლესიის შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი გარედან მოზრდილი ზომის ქვითაა გადახურული - თარაზულად, შიგნით - თაღოვანია. ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებული ღრმა ნალისებრი აფსიდით. აფსიდში ვიწრო, ბრტყლად გადახურული სარკმელია გაჭრილი, რომელიც ზემოთკენ ოდნავ შევიწროებულია. სარკმლის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშაა. აფსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია მხრებით. ჩრდილოეთ მხართან მინაშენში გასასვლელია. კარი თაღოვანია. მოგვიანებით ამოუსენებიათ და ნიშად გადაუკეთებიათ.
შაშიანის მთავარანგელოზთა ეკლესია

შაშიანის მთავარანგელოზთა ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაშიანის განაპირას. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი და რიყის ქვით, აქა-იქ გამოყენებულია აგურიც. წყობა ირეგულარულია. 2010 წელს ადგილობრივმა მოსახლეობამ, საერთაშორისო საქველმოქმედო ფონდ „ქართუს“ დაფინანსებით ეკლესია აღადგინა. ეკლესიის ახლოს აიგო სამრეკლო. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ადრე კარი გარედან თაღოვანი ყოფილა, შიგნით კი,თარაზულად ყოფილა გადახურული (აღდგენის დროს შესასვლელი ოდნავ დაუვიწროებიათ და ბრტყლად გადაუხურავთ). კარის ზემოთ სწორკუთხა სარკმელია. ეკლესიის დარბაზი მოკლეა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ოდნავ გაბრტყელებუილი ნახევარწრიული აფსიდით, რომელშიც ვიწრო, ბრტყლად გადახურული სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ქვემოთ კედელზე მიდგმულია ტრაპეზი. აფსიდის გვერდებში თითო მცირე ზომის ნიშაა. კამარა სხმულია, მას განივ ჭრილში კოლოფა თაღის ფორმა აქვს. მსგავსი ფორმისაა კონქის თაღიც.
ანრი ლაფონტენი

ანრი ლაფონტენი ( დ. 22 აპრილი, 1854 გ. 14 მაისი, 1943 ) — ბელგიელი საერთაშორისო იურისტი და მშვიდობის საერთაშორისო ბიუროს პრეზიდენტი. მან 1913 წელს მიიღო ნობელის პრემია მშვიდობის დარგში, რადგან „იგი იყო ევროპაში სამშვიდობო მოძრაობის ეფექტიანი ლიდერი“.

ბიოგრაფია
ლაფონტენი დაიბადა ბრიუსელში, 1854 წლის 22 აპრილს. სწავლა გააგრძელა იურიდიული მიმართულებით ბრიუსელის თავისუფალ უნივერსიტეტში. 1877 წელს მას ნება დართეს, ემუშავა სასამართლოში და მოიპოვა საერთაშორისო სამართლის საკითხებში კარგი რეპუტაცია. ის და მისი და, ლეონი ლაფონტენი, ქალთა უფლებების, სუფრაჟისტებისა და ქალთა საარჩევნო უფლების ადრეული დამცველები იყვნენ. 1890 წელს დააარსეს ქალთა უფლებების ბელგიის ლიგა. 1893 წელს იგი გახდა საერთაშორისო სამართლის პროფესორი ბრიუსელის თავისუფალ უნივერსიტეტში და ორი წლის შემდეგ აირჩიეს ბელგიის სენატში, სოციალისტური პარტიის წევრად. იგი მსახურობდა სენატის ვიცე-თავმჯდომარის თანამდებობაზე 1919-1932 წლებში.

ლაფონტენმა ადრეული ინტერესი გამოხატა მშვიდობის საერთაშორისო ბიუროს მიმართ, რომელიც დაარსდა 1882 წელს. ჰააგის სამშვიდობო კონფერენციების დაგეგმვასთან დაკავშირებით 1899 და 1907 წლებში, გავლენიანი იყო ლაფონტენის მცდელობები ბიუროში. იგი ბიუროს პრეზიდენტად მსახურობდა 1907 წლიდან გარდაცვალებამდე, 1943 წლამდე. პირველმა მსოფლიო ომმა დაარწმუნა ლაფონტენი, რომ მსოფლიო დააარსებს საერთაშორისო სასამართლოს, როდესაც მშვიდობა კვლავ დაბრუნდებოდა. მან, მის ვარაუდზე დაყრდნობით, შესთავაზა ეს იდეა პირებს, რომლებიც დაინტერესდებოდნენ საერთაშორისო სასამართლოს წევრობით: ჯოზეფ ჰოჯსის ჩოატს, ელიუ რუთს, ჩარლზ უილიამ ელიოტს და ენდრიუ დიქსონ უაიტსის. ლაფონტენმამა ასევე ხელი შეუწყო მსოფლიო პაციფისტური ორგანიზაციების გაერთიანების იდეას.

იგი იყო ბელგიის დელეგაციის წევრი პარიზის სამშვიდობო კონფერენციაზე 1919 წელს და ერთა ლიგის ასამბლეაში (1920 – 1921). მსოფლიო მშვიდობის უზრუნველყოას სხვა გზებითაც ცდილობდა, კერძოდ, მან დააარსა ცენტრი ინტელექტუალ მონდიალი (მოგვიანებით გაერთიანდა ერთა ლიგის ინტელექტუალური თანამშრომლობის ინსტიტუტში) და შესთავაზა ისეთ ორგანიზაციები, როგორიცაა მსოფლიო სკოლა და უნივერსიტეტი და მსოფლიო პარლამენტი. 1907 წელს პოლ ოტლეტთან ერთად მან დააარსა საერთაშორისო ასოციაციების კავშირი. ის ასევე არის საერთაშორისო ბიბლიოგრაფიის ინსტიტუტის (რომელიც მოგვიანებით გახდა ინფორმაციის და დოკუმენტაციის საერთაშორისო ფედერაცია, ) თანადამფუძნებელი პოლ ოტლეტთან ერთად. ფედერაციის წარმომადგენლების როლში, ის და ოტლეტი დაესწრნენ უნივერსალური დოკუმენტაციის მსოფლიო კონგრესს 1937 წელს.

ჰენრი ლაფონტენი იყო მასონი, ფილანთროპ მეგობართა ლოჟის წევრი ბრიუსელში. გარდაიცვალა 1943 წლის 14 მაისს ბრიუსელში.

ნამუშევრები
ჰენრი ლაფონტენი იყო არაერთი იურიდიული სახელმძღვანელოსა და საერთაშორისო საარბიტრაჟო დოკუმენტური ისტორიის ავტორი.

მან დააფუძნა .
არჩილ ოდიშარია

არჩილ ოდიშარია (დ. 27 ივლისი, 1938) — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1962 წლიდან იყო საქართველოს რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის კირიაკ ზავრიევის სახელობის სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომედეგობის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1989 წლიდან იყო საქართველოს ეროვნულ-ლიბერალური კავშირის გამგეობის წევრი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
შაშიანის სამების ეკლესია

შაშიანის სამების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაშიანის სამხრეთით სამიოდე კილომეტრზე. მდინარე ჭერმისხევის მარცხნივ ნაპირზე, ტყეში. განეკუთვნება - საუკუნეების მიჯნას. ძეგლი სამეკლესიანი ბაზილიკაა. შემორჩენილია ძლიერ დაზიანებული სახით (1980-იან წლებში სპეციალური სამეცნიერო-სარესტავრაციო სამუშაოები, რაც მალე შეჩერდა). ეკლესიის გეგმის გარეგან სწორკუთხედში ჩაწერილია ერთმანეთისგან ყრუ კედელებით გამიჯნული და თითონ კარით დაკავშირებული სამი სადგომი შუა, რომელიც მთავარ ეკლესიას წარმოადგენს, გვერდითებთან შედარებით უფრო ფართოა და მაღალი. აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია საკურთხევლის აფსიდით, რომლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა სათავსია - სამკვეთლო და სადიაკნე. ორივე მთავარ ეკლესიას კარით უკავშირდება ჩრდილოეთ სათავსს ჩრდილოეთ ეკლესიიდან მეორე კარიც აქვს.შენობა ნაგებია კარგას შერჩეული რიყის ქვით, გარეთა კუთხეებში გამოყენებულია შირიმის თლილი კვადრატები და მოზრდილი ზომის, მეტ-ნაკლებად წესიერი ფორმის ქვები. კედლების ზედაპირი შიგნით და გარედან გასწორებული ყოფილა ბათქაშით, რომელიც ავსებს ქვებს შორის არეებს და ნაწილობრივ მათ ზედაპირებსაც ფარავს. ეკლესიის საკურთხევლის აფსიდი ნალისებრი ფორმისაა. აფსიდში გაჭრილია ძალიან მაღალი, თითქმის პარარელურწირთხლებიანი თაღოვანი სარკმელი (მოგვიანებით ნაწილობრივ ამოშენებული), რომელიც გარედან მთლიანად შირმის ნათალი ქვითაა გამოყვანილი, შირიმითაა ნაწყობი სარკმლის შიდა თაღიც. წირთხლები და გვერდები კი - რიყის ქვისაა. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდში პატარა ოთხკუთხა ნიშაა. ეკლესიის სამხრეთ კედელში ორი სარკმლის ქვედა ნაწილია შემორჩენილი. დასავლეთ კედელში ფართო ნალისებრთაღოვანი ღიობი ყოფილა, რომელიც გვიან ამოუშენებიათ. მთავარი ეკლესია გვერდით ეკლესიების გრძივ კედლები გაჭრილი. ერთ ღერძზე განლაგებული, თითო კარით უკავშირდება. ჩრდილოეთ კარი (ამოშენებულია) ორივე მხრიდან ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული. სამხრეთ კარი შიგნით თაღოვანია, გარედან კი გადახურვა ჩამოშლილი აქვს. სამხრეთ-აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ სათავსები ცილინდრილი ფორმის სხმული კამარიტაა გადახურლი. ორივეს აღმოსავლეთით თითო სწორკუთხა სარკმელი აქვს, გვერდითი ეკლესიები ცილინდრული კამარითაა გადახურული (სამხრეთ ეკლესიის კამარა თითქმის მთლიანადაა ჩამოშლილი. ჩრდილოეთისაში კამარის ერთი ნაწილი ჩამოშლილია, დანარჩენი ჩამოშლის პირასაა მისული). სამხრეთ ეკლესიას ჩრდილოთისგან განსხვავებით აღმოსავლეთით ნახევარწრიული, უსარკმელო აფსიდი აქვს. სამხრეთ ეკლესიის სამხრეთ კედელზე და ჩრდილოეთ ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელზე ორმალიანი, ნალისებრთაღოვანიბ შესასვლელებია მოწყობილი - მრგვალი სვეტით თაღების შორის. სამხრეთ შესასვლელის თაღები და სვეტი დანგრეულია, ჩრდილოეთისა კი დანგრევის პირასაა მისული. ჩრდილოეთ ეკლესიის ფასადზე შირიმის ქვით ნაწყობი თაროსებრი ლავგარდნიდ ნაწილია შემორჩენილი.
მთის ალთაის ცენტრალურ-აღმოსავლური ენები

მთის ალთაის ცენტრალურ-აღმოსავლური ენები — თურქული ენათა მონათესავე ენების ჯგუფი, რომელსაც ტრადიციულად ალთაურ ენას უწოდებენ.

აღსანიშნავია, რომ სახელწოდება „მთის ალთაის ენები“ არ წარმოადგენს სამეცნიერო ლიტერატურაში არც ფორმალურ და არც საყოველთაოდ აღიარებულ ცნებას. ტრადიციულად ამ ენებს მიიჩნევდნენ ალთაური ენის დიალექტებად ანდა ამავე ალთაურის ენობრივი ვარიანტების ჯგუფად, თანაც ნ. ა. ბასკაკოვის ფართოდ გავრცელებული კლასიფიკაციის მიხედვით, დიალექტების თუ ენობრივი ვარიანტების ეს ჯგუფი მიეკუთვნება თურქულ ენათა სხვადასხვა ქვეჯგუფს (- სამხრეთ ალთაის დიალექტები ბასკაკოვის კლასიფიკაციით ყირგიზულთან ერთად გაერთიანებულია ყირგიზულ-ყივჩაღურ ენებში.)

ო. ა. მუდრეგი მისსავე შედგენილ კლასიფიკაციაში (2002) გამოიყენებს ტერმინებს „ალთაური ენები“ და „ალთაური ენები და დიალექტები“.

დასავლურ სამეცნიერო ლიტერატურაში, რომელიც ლარს იუჰანსონის აღწერას ეყრდნობა, გამოიყენება ტერმინი „ალთაის თურქული“ .

გამოცემაში „თურქულ ენათა შედარებით-ისტორიული გრამატიკა“ „პრათურქული ფუძე-ენა. პრათურქული ეთნოსის სამყაროს სურათი ენის მონაცემების მიხედვით“ და ანა დიბოს წიგნში „ადრეული თურქების ენობრივი კონტაქტები. ლექსიკური ფონდი“ შემოღებულია ტერმინი „ცენტრალურ-აღმოსავლური ენები“ .

2002 წლის აღწერის მონაცემების მიხედვით აღნიშნულ, მთის ალთაის (ცენტრალურ-აღმოსავლურ) ენებზე მოლაპარაკეთა საერთო რაოდენობა 65 534 კაცია.

საბჭოთა კავშირში 1948 წლამდე მთის ალთაის ცენტრალურ-აღმოსავლური ენების იმავე ალთაი თურქულის ოფიციალური სახელწოდება იყო ოიროტული ენა.

ენათმეცნიერები განასხვავებენ მთის ალთაის იმავე ალთაური თურქულის ორ, ჩრდილოურსა და სამხრეთულ შტოს, და შესაბამისად მას ჩრდილო ალთაურსა და სამხრეთ ალთაურ შტოებსაც უწოდებენ.

შიდა კლასიფიკაცია
ალტაური ენა მოიცავს შემდეგ სამეტყველო ვარიანტებს:

ჩრდილოალტაური ენა ~10 000 ადამიანი.
კუმანდური დიალექტი.
ჩელკანური დიალექტი (კუუ).
სამხრეთ ალტაური ენა 55 500 ადამიანი.
ტუბალარული დიალექტი — ჩრდილო ალტაურში გარდამავალი ვარიანტი.
ალტაი-კიჟი (საკუთრივ ალტაური დიალექტი) — სალიტერატურო ენის საფუძველი.
ტელეუტური დიალექტი.
ტელენგიტური დიალექტი.

სამხრეთ ალტაურის მსგავსი ანდა მისი ახლობელი იდიომი არსებობს ჩინეთში კანასის ტბის მახლობელ მიდამოებში (ჩინეთის ალტაი). აღნიშნული სამეტყველო ვარიანტი განსაკუთრებით ახლოს დგას ტელენგიტურთან.
მთადეკეული

მთადეკეული — ნასოფლარი აღმოსავლეთ საქართველოში, გორის მუნიციპალიტეტში. შედიოდა საყავრის თემში. მდებარეობს მდინარე თეძმის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1480 მ. აქ ჩამოსახლებული ყოფილან გუდამაყრელები: ბექაურები ( ს. შუა ხანებში და 1870 წ.) და წიკლაურები, აგრეთვე ჭართლელები — გიგაურები. ცნობილია, რომ მნიშვნელოვნად დაზიანდა („სრულიად გაფუჭებულია და მოსპობილია“) 1923 წლის ივნისის სტიქიური მოვლენების დროს. მაშინდელი დოკუმენტებიდან ირკვევა, რომ სოფელში ცხოვრობდა 96 სული. 1940 წელს გორის რაიონში არსებული სოფლების სიის მიხედვით, აქ ცხოვრობდა 12 კომლი. მოგვიანებით სოფელი მთლიანად დაიცალა.

მოსახლეობა
კრისტიან ლანგე

კრისტიან ლუს ლანგე (დ. 17 სექტემბერი, 1869 — გ. 11 დეკემბერი, 1938 ) — ნორვეგიელი ისტორიკოსი, პედაგოგი და პოლიტოლოგი. ის იყო ინტერნაციონალიზმის თეორიისა და პრაქტიკის მსოფლიოში ერთ – ერთი უპირველესი განმახორციელებელი.

იგი დაიბადა სტავანგერში. მისი მამა სამხედრო ინჟინერი იყო. ლანგე იყო ისტორიკოს ქრისტიან ლანდის შვილიშვილი. დაამთავრა საშუალო სკოლა 1887 წელს და განაგრძო მოგზაურობა და ისტორიის, ინგლისური და ფრანგული ენების შესწავლა ოსლოს უნივერსიტეტი, საიდანაც მან მიიღო ფილოლოგის ხარისხი 1893 წელს. ის მრავალი წლის განმავლობაში საშუალო სკოლებში ასწავლიდა და საბოლოოდ, დოქტორის წოდების მისაღებად კვლავ ოსლოს უნივერსიტეტში დაბრუნდა.

1899 წელს მან პირველი ოფიციალური როლი შეასრულა ინტერნაციონალისტურ მოძრაობაში, როდესაც იგი დაინიშნა კომიტეტის მდივნად, რომელიც ორგანიზებული იყო საპარლამენტთაშორისი კავშირის მიერ ოსლოს კონფერენციაზე. ეს იყო ორგანიზაცია, რომელიც ეძღვნებოდა სხვადასხვა ქვეყნის პარლამენტებს შორის დისკუსიის ხელშეწყობას. შემდეგ წელს იგი ნორვეგიის პარლამენტის ნობელის კომიტეტის მდივნად დაინიშნა და მიუხედავად იმისა, რომ მან თანამდებობა დატოვა 1909 წელს, მაინც მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა ნორვეგიის ნობელის ინსტიტუტის ისტორიაში დასაწყისიდანვე. ამ პერიოდის განმავლობაში ის იყო ნორვეგიის დელეგატი ჰააგის მეორე სამშვიდობო კონფერენციაზე .

ლანგე შეუერთდა საპარლამენტო კავშირს 1909 წელს, როდესაც იგი დაინიშნა ორგანიზაციის გენერალურ მდივნად. ამ თანამდებობას იგი 1933 წლამდე ინარჩუნებდა. როგორც გენერალურმა მდივანმა, მან მიმოიხილა კავშირის ბრიუსელში გადასვლის საკითხი, თუმცა მხარი დაუჭირა კავშირის ოსლოში დარჩენას პირველი მსოფლიო ომის რთულ პერიოდში, შემდეგ კი იგი ომის შემდეგ კვლავ გადავიდა ჟენევაში. იგი აქტიურობდა მრავალი სხვა ორგანიზაციის საქმიანობაში, მუშაობდა როგორც ნორვეგიის დელეგატი და ალტერნატიული დელეგატი ერთა ლიგაში დაარსებიდან 1938 წლამდე. წერილობით ანგარიშებს ამზადებდა და მოქმედებდა როგორც კორესპონდენტი კარნეგის საერთაშორისო მშვიდობის და ჰოლანდიის მიერ დაფინანსებული მდგრადი მშვიდობის ცენტრალურ ორგანიზაციაში. მას ხშირად იძახებდნენ საარბიტრაჟო და კერძოდ, იარაღის კონტროლთან დაკავშირებულ საკითხებში.

ინტერნაციონალიზმისადმი მისი ინტელექტუალური მხარდაჭერა კარგად ჩანს ისტორიული ტრაქტატის სამტომეულის პირველ ტომში ( ' ). 1919 წელს გამოქვეყნებულ ნაშრომში ნათქვამია, რომ მან ხელი შეუწყო ერთა ლიგის იდეოლოგიურ მომზადებას. ამ და მისი ყველა სხვა საქმიანობისთვის, ლანგეს მიენიჭა ნობელის პრემია 1938 წელს იალმარ ბრანტინგთან ერთად.

ლანგე გარდაიცვალა 69 წლის ასაკში, ნობელის პრემიის მიღებიდან 17 წლის შემდეგ. ის იყო კარლ ვიგოს, მანტე ლანგეს, ჰალვარდ ლანგესა და ქრისტიან ავგუსტ მანტიე ლანგეს მამა.

მისი ქალიშვილი, თორა, იყო ისტორიისა და ენის მასწავლებელი 1938 წლიდან ოსლოს საკათედრო სკოლაში. ნაცისტური გერმანიის მიერ ოსლოს ოკუპაციის განმავლობაში, იგი შეუერთდა წინააღმდეგობის მოძრაობას და მის ქმართან ერთად გადაასახლეს. ის დააპატიმრეს გრინის საკონცენტრაციო ბანაკში 1943 წლის სექტემბერში, მაგრამ იგი ავად გახდა და გარდაიცვალა ულევალის საავადმყოფოში, დეკემბერში.

ლანგე იყო ნორვეგიის ქალთა უფლებების ასოციაციის წევრი.
თედო პაატაშვილი

თევდორე (თედო) პაატაშვილი (დ. 19 ივნისი, 1957, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
1979 წელს დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი ვ. ი. ლენინის სახელობის საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1989-1991 წლებში იყო წმიდა ილია მართლის საზოგადოების გამგეობის წევრი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი, საარჩევნო ბლოკი: ბლოკი „მრგვალი მაგიდა - თავისუფალი საქართველო“, საარჩევნო ფორმა: პარტიული სიით, წმინდა ილია მართლის საზოგადოება; ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს საგარეო ურთიერთობათა კომისიის თავმჯდომარე. 1992 წელს იყო საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს წევრი. 1992-1995 წლებში საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ქარტია-91“. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“.