iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტობანიერი

ტობანიერი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ზედა ეწერ-ტობანიერი, კუშუბაური, მიქელეფონი). მდებარეობს მდინარე ყუმურის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 80 მეტრი. ვანიდან 8 კილომეტრი.

ისტორია
 საუკუნეში სოფელი შედიოდა საჯავახოს გამოჩინებულის საბლაღოჩინო ოლქში. სოფელში იდგა წმინდა სამების ეკლესია.

განძი
1927 წელს სოფელში აღმოჩენილია ვერცხლის მონეტების განძი. (შემორჩენილია 215 ცალი), უმეტესობა ტრაპეზუნტის ასპერებია, რომლებიც მოჭრილია იმპერატორების იოანე -ის (1235-1238 წწ.), მანუელ -ის (1238-1263 წწ.), იოანე -ისა (1280-1297 წწ.) და ალექსი -ის (1297 წ.) მიერ. განძის 27 მონეტა განეკუთვნება ე.წ. კირმანეულის კატეგორიას, რომლის ემისია დასავლეთ საქართველოში წარმოებდა. განძი ჩაფლული უნდა იყოს - სს. მიჯნაზე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 584 ადამიანი.

ცნობილი ადამიანები
კორნელი კეკელიძე, ფილოლოგი, აკადემიკოსი, სოფელში მოქმედებს მისი სახლ-მუზეუმი
კალისტრატე (ცინცაძე), საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქი
დონი (დავით ნაცვლიშვილი), მხატვარი-სატირიკოსი
შიო ნაფეტვარიძე, ინჟინერი და მეცნიერი სამშენებლო მექანიკისა და ნაგებობათა სეისმომედეგობის დარგში
გერმანე ნაფეტვარიძე, რევოლუციონერი
სალომინაო (ვანის მუნიციპალიტეტი)

სალომინაო (1991 წლამდე კიროვი) — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: სალომინაო, ბაგინეთი). მდებარეობს მუნიციპალიტეტის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარეებს კვინისწყალსა და კორისწყალს შორის.

სოფელში დგას საუკუნის ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 782 ადამიანი.

ისტორია
სალომინაო იმერეთის ისტორიული მხარეა. ჩრდილოეთით ესაზღვრებოდა მდინარე რიონი, სამხრეთით - მთა ფერსათი. საუკუნის 20-იან წლებში იმერეთის მეფემ ალექსანდრე -მ სალომინაო რაჭის ერისთავთა გვერდითი შტოს წარმომადგენელს გედევან ერისთავს გადასცა და მას ბარის ერისთავის ტიტული მიანიჭა. 1820-იან წლებში სოფლის მოსახლეობას დაახლოებით 30 ოჯახი შეადგენდა. იდგა 40-კაციანი სამხედრო პოსტი. გავრცელებული იყო მეფუტკრეობა, მევენახეობა. ტყეში გავრცელებული იყო წიფელი, წაბლი, ცაცხვი, თელა, კოპიტი.

პიროვნებები
სოფელში დაიბადნენ: ქირურგი, აკადემიკოსი კონსტანტინე ერისთავი; პოეტი დომენიკა ერისთავი, ცნობილი ფსევდონიმით „განდეგილი".
ვანის არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალი

ვანის ოთარ ლორთქიფანიძის სახელობის არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალი — ისტორიულ-არქეოლოგიური მუზეუმი ქალაქ ვანში (ვანის მუნიციპალიტეტი), საქართველოს ეროვნული მუზეუმის შემადგენელი ნაწილი. მდებარეობს ქალაქის დასავლეთ ნაწილში [ოთარ ლორთქიფანიძის ქ. №32 (ყოფ. ვახტანგ გორგასლის ქ. №7)]. მუზეუმ-ნაკრძალის შემადგენელი კომპონენტებია: ვანის ნაქალაქარი, არქეოლოგიური ექსპედიციის ბაზა და მუზეუმი. მუზეუმ-ნაკრძალის საერთო ფართობია 3 000 მ².
ისტორია
დაარსდა 1985 წელს საქართველოს სსრ კულტურის სამინისტროს ძეგლთა დაცვის მთავარ სამმართველოსთან. პირველი ექსპოზიცია გაიხსნა ამავე წლის 29 სექტემბერს, შავიზღვისპირეთის ძველი ისტორიისა და არქეოლოგიისადმი მიძღვნილი საერთაშორისო სიმპოზიუმის დროს. მისი შექმნის ინიციატორი იყო ვანის არქეოლოგიურ ექსპედიციის ხელმძღვანელი ოთარ ლორთქიფანიძე, რომლის სახელი მუზეუმს 2002 წელს მიენიჭა.

მუზეუმის დაარსებას საფუძვლად დაედო ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის და ვანის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის კოლექციები, აგრეთვე საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ვანის არქეოლოგიური ექსპედიციის ბაზაზე დაცული მასალები. მუზეუმი განთავსდა 1982 წელს შექმნილი ვანის სახელმწიფო ისტორიულ-არქეოლოგიური ნაკრძალის ტერიტორიაზე. 1987 წელს ეწოდა ვანის სახელმწიფო არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალი, 2002 წელს — ვანის ო. ლორთქიფანიძის სახელობის არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალი. 2005 წლიდან შედის საქართველოს ეროვნული მუზეუმის შემადგენლობაში.
ნაქალაქარი
ვანის ნაქალაქარი მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლი, რომელიც თანამედროვე ვანის დასავლეთ ნაწილში, „ახვლედიანების გორაზე“ მდებარეობს. გამოვლენილია ძვ. წ. ს. – ს. შუა წლების, აგრეთვე ახ. წ. – სს. და შუა საუკუნეების ძეგლები. ვანის ნაქალაქარს (ძვ.წ. - საუკუნეები) განსაზღვრული აქვს ეროვნული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი (2018). შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაში (2007). ნაქალაქარი მუზეუმის ტერიტორიას დაკიდებული ხიდით უკავშირდება.

მუზეუმი
მუზეუმში დაცულია ვანის არქეოლოგიური ექსპედიციის მიერ 1947–2009 წლებში ვანის ნაქალაქარზე და მის შემოგარენში (საყანჩია, ციხესულორი, სულორი, მთისძირი, დაბლაგომი, დაფნარი და სხვ.) აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა, რომლის ძირითადი ნაწილი ძვ. წ. – საუკუნეებით თარიღდება.

მათგან აღსანიშნავია: ძვ. წ. საუკუნის ბრინჯაოს ტორსი, ოქროს სამკაულების კოლექცია, ბრინჯაოს ქანდაკებების კოლექცია, ვერცხლის მონეტების განძი სულორიდან და სხვ. საერთაშორისო აღიარება ვანის მუზეუმ-ნაკრძალს მოუტანა ძვ. წ. – საუკუნეების უმდიდრესმა სამარხებმა, სადაც აღმოჩენილი ოქროსა და ვერცხლის ნივთების უნიკალური კოლექციები. ვანის კოლექციის ნაწილი არაერთხელ იყო გამოფენილი მსოფლიოს წამყვან მუზეუმებში. მუზეუმის ფონდი ივსება ახალი არქეოლოგიური აღმოჩენებით. 2013 წლის 1 იანვრისათვის მუზეუმში დაცული იყო 30 ათასამდე ექსპონატი. 2010-2020 წლებში განხორციელდა მუზეუმის შენობის და ინფრასტრუქტურის სრული განახლება.

გალერეა
ძირითადი საბრძოლო ტანკი

ძირითადი საბრძოლო ტანკი, ასევე საბრძოლო ტანკი ან უნივერსალური ტანკი — ტანკი, რომელიც მრავალ არმიაში პირდაპირი ცეცხლის როლს ასრულებს. მათი მიზანი იყო არმიებში ჩაენაცვლებინა: მსუბუქი, საშუალო, მძიმე და ზემძიმე ტანკები. უნივერსალური ტანკის კონცეფცია ჩამოყალიბდა ცივი ომის პერიოდში.

სია მოიცავს როგორც ძირითად საბრძოლო ტანკებს ასევე იმ სხვა საშუალებებსაც, რომლებიც ამ როლს ასრულებენ. ძირითადი საბრძოლო ტანკები არიან მძიმედ შეჯავშნული მობილური ტანკები.
კლაუდია შიფერი

კლაუდია შიფერი (დ. 25 აგვისტო, 1970) — გერმანელი ტოპ-მოდელი და მსახიობი, რომელმაც დიდების ზენიტს 1990-იან წლებში მიაღწია ბრიჟიტ ბარდოსთან მსგავსების წყალობით. შიფერი მსოფლიოს ერთ-ერთი წარმატებული მოდელია, ის 900-ზე მეტი ჟურნალის გარეკანზეა მოხვედრილი.

ბიოგრაფია
კლაუდია გუდრუნ და ჰაინც შიფერების ქალიშვილია. მას ორი ძმა - სტეფანი და ენდრიუსი და ერთი და ანა კაროლინი ჰყავს. კლაუდია საშუალო სკოლაში უკვე პოპულარული გოგონა იყო, თუმცა, თავს ყოველთვის კლასელი გოგონების ჩრდილქვეშ გრძნობდა, რადგან სიმაღლის კომპლექსი ჰქონდა და ცდილობდა შეუმჩნეველი დარჩენილიყო. მასზე ადგილობრივ გოგონებს არც თუ კარგი წარმოდგენა ჰქონდათ, რადგან, შეძლებული ოჯახის შვილი იყო, რაც მის პატარა ქალაქში ყველამ კარგად იცოდა.

კლაუდიას ბევრი კერძო პედაგოგი ჰყავდა, ამიტომ, ის ფრანგულსა და ინგლისურ ენებს სრულყოფილად ფლობს.

კლაუდიას თავიდან ადვოკატობა სურდა, რათა მამამისის იურიდიულ ფირმაში ემუშავა. მაგრამ, 1987 წელს, 17 წლის ქერა ლამაზმანმა იურისტობა გადაიფიქრა, რადგან დიუსელდორფის ღამის კლუბში „მეტროპოლიტენის“ სამოდელო სააგენტოს ხელმძღვანელმა მიშელ ლევატონმა შენიშნა და კონტრაქტიც მალევე გაუფორმა.

მოდელობა
მან განათლების მიღება დაასრულა და მოდელად დაიწყო მუშაობა. კლაუდია პარიზში ჩაფრინდა ფოტოსესიაში მონაწილეობის მისაღებად, შემდგომ, ის ფრანგული -ს გარეკანზე ჩნდება, პარიზი კი მის ფოტოს თბილად ხვდება. კიდევ რამდენიმე ჟურნალის გარეკანზე მოხვედრა და მას უკვე სუპერმოდელს უწოდებენ. კარლ ლაგერფილდმა მასთან ხანგრძლივვადიანი მუშაობა ისურვა და კლაუდიაც შანელის ახალი სახე გახდა. იმხანად კლაუდიას სახით, მსოფლიოს ახალი თავთუხისფერთმიანი, ლურჯთვალება და ძალიან მაღალი მოდელი მოევლინა.

ფილმოგრაფია
რიჩი რიჩი (1994) — თვითონ როგორც აერობიკის ინსტრუქტორი
ბლექაუთი (1997) — სუზენი
შავი და თეთრი (1999) — გრეტა
მეგობრები & საყვარლები (1999) — კარლა
იმედდაკარგული მაგრამ არასერიოზული (1999) — გიგი
დევნაში (2001) — კეთრინ უელსი
ცხოვრება დიქის გარეშე (2001) — მერი
ნამდვილი სიყვარული (2003) — ქეროლი
პაოლო სოლერი

პაოლო სოლერი (; დ. 21 ივნისი, 1919, ტურინი — გ. 9 აპრილი 2013) — იტალიელი-ამერიკელი არქიტექტორი, მნიშვნელოვანი წვლილი აქვს შეტანილი ქალაქგეგმარებასა და დიზაინში ექსპერიმენტულობასა და კვლევაში. მისი დაფუძნებულია არკოსანტი და კოსანტის ფონტი. კოსანტი დამსახურებული პროფესორია არიზონის საშტატო უნივერსიტეტის არქიტექტურის კოლეჯში. 2006 წელს მიღებული აქვს ეროვნული დიზაინის ჯილდო.
ლე სპექტატორ მილიტერი

„ლე სპექტატორ მილიტერ“ იყო ფრანგული სპეციალური სამხედრო ჟურნალი (ჟურნალის სრული სახელწოდება ფრანგულად იყო - , ’ ’ , რაც ქართულად შეიძლება ითარგმნოს როგორც სამხედრო დამკვირვებელი - სამხედრო მეცნიერების, ხელოვნებისა და ისტორია).

ეს ჟურნალი იყო საუკუნის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი გამოცემათაგანი, რომელიც გამოდიოდა 1826-დან 1914 წლამდე.

„ლე სპექტატორ მილიტერი“ ნაპოლეონის მიერ წარმოებული „რევოლუციური ომების“ (იგივე „კოალიციური ომები“) დამთავრებისთანავე (1792-1815). იმ დროისთვის ფრანგულ საზოგადოებაში გაჩნდა მოთხოვნილება ახალი სადისკუსიო პლატფორმის შესაქმნელად, გაჩნდა საჭიროება ახლო წარსულში მიღებული გამოცდილების გადამუშავებისა და ქვეყნის მომავალთან დაკავშირებულ განსხვავებულ აზრთა წარმოდგენისა და ურთიერთგაზიარებისა.

მანამდე გამომავალი თითქმის ყველა სამხედრო ჟურნალის გამოცემა შეჩერდა ნაპოლეონის წარმოებული ომების გამო. მსგავს სამხედრო გამოცემათა შეჩერების ერთ-ერთი მიზეზი ისიც იყო, რომ ჟურნალებისთვის მომუშავე ოფიცრები საბრძოლო ლაშქრობებში იყვნენ გაწვეული.

პრუსიაში არსებობდა 1816-დან გამომავალი „მილიტერ-ვოხენბლატი“, ხოლო ავსტრია-უნგრეთში „ესტერრაიხიშე მილიტერიშე ცაიტშრიფტი“, რომელიც 1808 წლიდან გამოდიოდა. სამხედრო ჟურნალ ლე სპექტატორ მილიტერის გამოცემის განახლებით საფრანგეთში შეივსო ეს ომით გამოწვეული ხარვეზი.

დაარსებიდან სულ მალე ეს გამოცემა იქცა ევროპის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან სამხედრო ჟურნალად. ამის მიზეზი იყო არა მარტო ის ფაქტი, რომ ფრანგულ ენას იმხანად დღევანდელთან შედარებით კიდევ უფრო მყარი საერთაშორისო პოზიციები ჰქონდა, არამედ ისიც, რომ გამოქვეყნებული მასალების სერიოზულობის თვალსაზრისით იგი ყველაზე საყურადღებო პერიოდიკას წარმოადგენდა. სამხედრო მეცნიერების, ხელოვნებისა და ისტორიისადმი მიძღვნილი ჟურნალი პერიოდულად აქვეყნებდა სახელგანთქმული ფრანგი გენერლების მოსაზრებებს, რეცენზიებსა და ცნობებს იმ დროისთვის აქტუალურ სამხედრო მოვლენების შესახებ. ევროპის სამხედრო ჟურნალები ხშირად თარგმნიდნენ სხვადასხვა ენებზე „ლე სპექტატორ მილიტერში“ გამოქვეყნებულ მასალებს. ერთ-ერთ ასეთ გამოცემას მიეკუთვნებოდა მაგალითად ამ დროისთვის არანაკლებად ცნობილი სამხედრო ჟურნალი „ალგემაინე მილიტერცაიტუნგი“.

„ლე სპექტატორ მილიტერის“ რედაქცია მდებარეობდა პარიზში, მაგრამ ჟურნალი სხვა ისეთ ქალაქებშიც გამოიცემოდა, როგორიცაა სტრასბურგი, მადრიდი, ტურინი, ნეაპოლი, ჰააგა, ლაიფციგი და სანქტ-პეტერბურგი.

ყოველი თვის 15 რიცხვში ჟურნალის პარალელურად კრებულებად გამოსცემდნენ ყოველი ბოლო სამი გამოცემის თავმოყრილ მასალებს. საერთოდ ჟურნალი სერიებად გამოდიოდა. პირველი სერია მოიცავდა 1826-1850 წწ., მეორე სერია — 1851-დან 1865 წწ., მესამე — 1865-1878 წწ., მეოთხე სერია — 1878-1890 წწ., ხოლო მეხუთე სერია კი 1890-1914 წლებს მოიცავდა .

პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე ჟურნალ ფრანგულმა „სამხედრო დამკვირვებელმა“ დაასრულა თავისი მოღვაწეობა.
ალგემაინე მილიტერცაიტუნგი

"ალგემაინე მილიტერცაიტუნგი" ( , ქართულად – „საზოგადო სამხედრო გაზეთი“) — სპეციალური სამხედრო ჟურნალი, რომელიც გამოდიოდა 1826-დან 1902 წლებში. „ალგემაინე მილიტერცაიტუნგი“ დაარსდა 1826 წელს „ალგემაინე ცაიტუნგის“ ბაზაზე და გამოდიოდა როგორც ზერეგიონული გამოცემა გერმანულენოვან სივრცეში. ეს გაზეთი ვრცელდებოდა 39 სახელმწიფოში და „ესტერრაიხიშე მილიტერიშე ცაიტშრიფტთან“ და „მილიტერ-ვოხენბლატთან“ ერთად მაშინდელი ევროპის ერთ-ერთ გავლენიან გამოცემად ითვლებოდა.

„ვოხენბლატი“ გამოიცემოდა ვენასა და ბერლინში. თუ „ვოხენბლატი“ ავსტრიისა და პრუსიის ინტერესებს ემსახურებოდა, „ალგემაინე მილიტერცაიტუნგი“ დარმშტადტში გამოდიოდა და დამოუკიდებელი გამოცემა იყო.

ამ გაზეთის დამფუძნებლად მისი პირველი მთავარი რედაქტორი ითვლება ფრიდრიხ ვილჰელმ ციმერმანი (1789-1859), რომელიც რედაქციის დატოვებამდე ანონიმად რჩებოდა.
ექტორ რაულ კუპერი

ექტორ რაულ კუპერი (; დ. 16 ნოემბერი, 1955, სანტა-ფეს პროვინცია, არგენტინა) — ყოფილი არგენტინელი ფეხბურთელი და მწვრთნელი. ამჟამად წვრთნის ეგვიპტის ნაკრებს. 2008-2009 წლებში წვრთნიდა საქართველოს ეროვნულ ნაკრებს.

კუპერმა პროფესიონალური საფეხბურთო კარიერა 1976 წელს დაიწყო, კლუბ „ფერო კარილ ოსტეში“. ამ კლუბში მან თავისი კარიერი უმეტესი ნაწილი გაატარა. 1977 წელს იგი თამაშობდა კლუბ „ინდეპენდენტ რივედავიაში“, თუმცა მომავალ წელს კვლავ დაუბრუნდა თავის კლუბს. კუპერი ასევე თამაშობდა არგენტინის ეროვნულ ნაკრებში, თუმცა არ მიუღია მონაწილეობა მსოფლიოს ჩემპიონატში. 1988 წელს იგი გადავიდა კლუბ „ატლეტიკო ურაკანში“ სადაც 1992 წლამდე, კარიერის დასრულებამდე თამაშობდა.

მოთამაშის კარიერის დასრულებიდან წელიწად ნახევრის შემდეგ კუპერმა თავისი სამწვრთნელო კარიერა დაიწყო ურაკანში. სამი წლის შემდეგ იგი გადავიდა კლუბ „ატლეტიკო ლანისში“, ორი წლის შემდეგ კი კუპერი უკვე ევროპაში აგრძელებს თავის კარიერას. 1997 წელს იგი მეთაურობდა კლუბ მალიორკას, რომელიც კოპა დელ რეის ფინალში გაიყვანა, თუმცა დამარცხდა ბარსელონასთან. მომავალ წელს კლუბმა უეფას თასების მფლობელთა თასის ტურნირზე ფინალში გასვლა მოახერხა თუმცა კვლავ დამარცხდა ლაციოსთან. იმავე წელს კლუბმა მოახერხა ბარსელონასთან რევანშის აღება და ეპანეთის სუპერთასი მოიგო. ამ წელს კლუბმა ეროვნულ ჩემპიონატში, თავის ისტორიაში საუკეთესო, მესამე ადგილი დაიკავა და ჩემპიონთა ლიგაზე გავიდა.

1999 წელს კუპერი ვალენსიაში გადავიდა. ეს კლუბი არც თუ ისე წარმატებული აღმოჩნდა მისთვის. იგი ზედიზედ ორჯერ დამარცხდა ჩემპიონთა ლიგის ფინალში 2000 წელს მადრიდის რეალის წინააღმდეგ, ანგარიშით 2-1, ხოლო 2001 წელს მიუნხენის ბაიერნის წინააღმდეგ პენალტების სერიაში.

2001 წლიდან კუპერი ინტერის მწვრთნელია. ჩემპიონთა ლიგაში მისი უიღბლობა ამ კლუბშიც გაგრძელდა. ამჯერად მან მილანთან წააგო ლიგის ნახევარფინალი. კუპერი ამ კლუბიდან 2003 წელს გამოუშვეს როდესაც გუნდა ეროვნულ ჩემპიონატში მერვე ადგილი დაიკავა.

2004/05 წლების სეზონში კუპერი მალიორკას ედგა სათავეში. 2006 წელს ეს კლუბიც დატოვა.

2007/08 წლების სეზონი რეალ ბეტისთან ერთად დაიწყო, თუმცა 2007 წლის, 2 დეკემბერს ამ გუნდიდანაც გაუშვეს.

2008 წლის 1 აგვისტოს კუპერი დაინიშნა საქართველოს ეროვნული ნაკრების მთავარ მწვრთნელად, 2009 წლის ნოემბერში იგი კონტრაქტის დასრულებამდე 2 თვით ადრე ამ თანამდებობიდან გადადგა.
მანაუსი

მანაუსი (პორტუგ. ), 1939 წლამდე მანაოსი ან ლუგარ-დე-ბარა-დუ-რიუ-ნეგრუ — ქალაქი ჩრდილოეთ ბრაზილიაში, ამაზონასის შტატის დედაქალაქი. მდებარეობს მდინარე რიო-ნეგროსა და სოლიმოინსის ერთმანეთთან შერწყმის ადგილას. ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტის მონაცემების თანახმად, იგი შტატის ყველაზე ხალხმრავალი ქალაქია.

ქალაქი დაარსდა 1693-94 წლებში როგორც სან-ჟოზე-დუ-რიუ-ნეგრუს ციხესიმაგრე. 1832 წელს მას პატარა ქალაქის სტატუსი მიენიჭა და ადგილობრივი მანაუსის ხალხის სახელწოდების მიხედვით „მანაუსი“ ეწოდა. 1848 წლის 24 ოქტომბერს დასახლებას ოფიციალურად მიენიჭა ქალაქის სტატუსი და სიდადე-და-ბარა-დუ-რიუ-ნეგრუ ეწოდა, რაც პორტუგალიურად „შავი მდინარის ნაპირების ქალაქის ნიშნავს“. ქალაქს მხოლოდ 1856 წლის 4 სექტემბერს ეწოდა ამჟამინდელი სახელი.

მანაუსი ამაზონის წვიმის ტყეების შუაგულში მდებარეობს და ქალაქამდე მიღწევა ძირითადად გემით ან საჰაერო ტრანსპორტითაა შესაძლებელი. ასეთმა იზოლაციამ ხელი შეუწყო როგორც ბუნების, ისე ქალაქის კულტურის დაცვას. ბრაზილიური ადგილობრივი ტომების წეს-ჩვეულებები მანაუსის კულტურაში ყველაზე უკეთაა დაცული, ვიდრე ქვეყნის სხვა რომელიმე ურბანულ დასახლებაში. ქალაქი მთავარი კარიბჭეა ბრაზილიური ამაზონის ფლორისა და ფაუნის დათვალიერების მსურველთათვის. მსოფლიოს მხოლოდ რამდენიმე ადგილას თუ მოიძებნება მცენარეთა, ფრინველთა, მწერთა, თევზთა და ა. შ. მსგავსი მრავალფეროვნება.

წარსულში მას „ამაზონის გულსა“ და „ტყის ქალაქსაც“ უწოდებდნენ. ამჟამად მისი მთავარი ეკონომიკური ძრავია მანაუსის ეკონომიკური ზონა — ცნობილი თავისუფალი ეკონომიკური ზონა, რომელიც დიდად უწყობს ხელს რეგიონის განვითარებას. ქალაქს აქვს თავისუფალი ნავსადგური და საერთაშორისო აეროპორტი. მანაუსის მრეწველობის დარგები მოიცავს ელექტრონიკას, ქიმიურ პროდუქტებსა და საპონს. ასევე არის სახდელი და გემთმშენებელი ინდუსტრიებიც. გარდა ამისა, მანაუსს ექსპორტზე გააქვს ბრაზილიური კაკალი, რეზინი, ჯუთი და პალისანდრის ხის ზეთი. ქალაქში არის საკათედრო ტაძარი, ოპერა, ზოოპარკი, ბოტანიკური ბაღები, ეკოპარკი და რეგიონულ და ადგილობრივ ხალხთა მუზეუმები.

2014 წლის მონაცემებით, მანაუსის მოსახლეობა 1,9 მილიონ ადამიანს შეადგენს და შედეგად, ის ბრაზილიური ამაზონის ყველაზე დიდი და ქვეყნის მე-7 ყველაზე ხალხმრავალი ქალაქია. მდებარეობს მდინარე რიო-ნეგროს ჩრდილოეთ ნაპირზე, ამ მდინარისა და მდინარე სოლიმოინსის შესართავიდან 18 კილომეტრში, ატლანტის ოკეანის სანაპიროდან 1 450 კილომეტრის მოშორებით. მანაუსი კვანძია სამდინარო ტურიზმის, ჯუნგლებისა და სამდინარო კრუიზებისათვის.

მდინარე რიო-ნეგრო და სოლიმოინსი ერთმანეთს მანაუსის სიახლოვეს ერწყმის შემდეგ ამაზონს უერთდება. 1800-იანი წლების ბოლოს, რეზინმა მანაუსი სამხრეთ ამერიკის ერთ-ერთ უმდიდრეს ქალაქად აქცია. რეზინის წყალობითვე, მანაუსს ზედმეტსახელად „ტროპიკების პარიზი“ უწოდეს. მანაუსში დასახლდა მრავალი შეძლებული ევროპული ოჯახი, რომლებმაც თან მოიტანეს ევროპული ხელოვნება, არქიტექტურა და კულტურა.

მანაუსი ფიფა-ს 2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ერთ-ერთი მასპინძელი ქალაქია. მდებარეობს სხვა მასპინძელ ქალაქებს შორის ყველაზე ჩრდილოეთითა და დასავლეთით.

საერთაშორისო ურთიერთობები
დაძმობილებული ქალაქები
მანაუსი დაძმობილებულია მსოფლიოს შემდეგ ქალაქებთან:
ბრუკ შილდსი

ბრუკ შილდსი (; დ. 31 მაისი, 1965, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი სუპერმოდელი და მსახიობი.

ბიოგრაფია
შილდსის, როგორც მოდელის, კარიერა ბავშვობაშივე, 1960-იან წლებში დაიწყო. მისი პირველი სამუშაო სერიალ „სპილოს ძვლის“ გადაღებებზე შედგა (რეჟისორი ფრანცისკო სკავულო). ბრუკი თავის საბავშვო კარიერას წარმატებით ჩაეჭიდა. 1980 წელს ბრუკი ყველაზე ახალგაზრდა ტოპ-მოდელად დასახელდა, რომელიც კი ოდესმე გადაუღიათ ვოგის გარეკანისთვის, ის მაშინ სულ რაღაც 14 წლის იყო. იმავე წელს მსახიობი უკვე კელვინ კლაინის ჯინსების ტელე და ბეჭდურ რეკლამაში გამოჩნდა. სარეკლამო ფრაზაში ბრუკი წარმოთქვამს ასეთ სიტყვებს: ”გინდათ იცოდეთ რა არის ჩემსა და ჩემს ჯინსებს შორის? არაფერი!”.

16 წლის ასაკში ლურჯთვალება ლამაზმანი მსოფლიოს ყველაზე ახალგაზრა და სახელგანთქმული მოდელი იყო, რომელიც ორმაგი - ბავშვური და პროვოკაციული მოდელის ცხოვრებით განაგრძობდა ცხოვრებას. თაიმის 1981 წლის 9 თებერვლის ნომერი იტყობინება, რომ ბრუკ შილდსის დღიური შემოსავალი 10 000$-ს აღემატება. 1983 წლის სექტემბერში შილდსი ფრანგული ვოგის გარეკანზეა, ოქტომბერ-ნოემბრის ნომერში კი ამერიკულ გამოცემაში, ხოლო წლის დამლევს, დეკემბრის თვეში უკვე იტალიური ჟურნალის გარეკანზე ხვდება.

ფილმოგრაფია
ვანთა

ვანთა — სოფელი საქართველოში (კახეთის მხარე), თელავის მუნიციპალიტეტში (ვანთის ადმინისტრაციული ერთეული).

ვანთა მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთით კალთის ძირას, მდინარე ვანთისხევის (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 600 მ-ზე, თელავიდან 13 კმ-ში. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 937 ადამიანი.

ისტორია
ვანთა პირველად იხსენიება 1392 წელს ქართლ-კახეთ-მესხეთის საკათოლიკოსო მამულების სითარხნის გუჯარში კალაურისა და აკურის გვერდით. შემდეგ მოხსენიებულია 1712 წელს ონოფრე მაჭუტაძის მიერ დავითგარეჯისადმი შეწირულობის გუჯარში სოფელ აკურასთან ერთად. ვახუშტი ბატონიშვილს ( ს.) ვანთა ვანათის სახელწოდებით აქვს მოხსენიებული.

1802 წელს ქართლ-კახეთის მაზრებად დაყოფის უწყების მიხედვით ვანთა საეკლესიო მფლობელობის ქართველებით დასახლებული სოფელი იყო. 1804 წლის თელავის მაზრის კამერალური აღწერიდან ჩანს, რომ ვანთა შერეული მფლობელობის საეკლესიო და საბატონო სოფელი იყო. აქ ყმები ჰყავდათ როგორც ეკლესიას (მცხეთის საპატრიარქო, დავითგარეჯის მონასტერი), ასევე თავად ჯანდიერებსაც.

1841-1917 წლებში ვანთა თელავის მაზრის წინანდლის საპოლიციო უბანს ეკუთვნოდა. 1888 წელს წინანდლის უბანი 21 სასოფლო თემად დაყვეს. ვანთამ ბუშატთან ერთად ვანთა-ბუშატის სასოფლო თემი შექმნა. 1930 წელს, მაზრების გაუქმების შემდეგ, ვანთა თელავის რაიონში შევიდა.
ისტორიული ძეგლები
ვანთის მახლობლად, მდინარე ვანთასხევის ფლატის პირას, გაშენებული იყო - საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრული კომპლექსი. ადგილობრივი მოსახლეობა მას ნაციხარს უწოდებს. კომპლექსიდან შემორჩენილია ფეოდალის დიდი სასახლის ნანგრევები და სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ნაშთები.

ვანთის სასახლე ადრინდელი ფეოდალური ხანის საერო ხუროთმოძღვრების მნიშვნელოვანი ძეგლია. სასახლის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხიდან 15-20 ნაბიჯზე დგას სასახლისავე თანადროული, რიყის ქვით ნაგები პატარა ერთნავიანი ეკლესია, რომლის საკურთხევლის აფსიდი ნალისებრი ფორმისაა. აქვეა წყარო ამოშენებული წყალსატევით, მოშორებით კი აბანოს ნანგრევები.
დემოგრაფია
Tanque Argentino Mediano

, — საშუალო ტანკი, პროექტირებულია არგენტინის არმიისათვის, დასავლეთ გერმანიის ფირმის „ტისენ ჰენშელის“ მიერ.

შექმნის ისტორია
მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მრავალი წლის მანძილზე არგენტინის მთავარი ტანკი იყო „შერმანი“. მაგრამ 1970 - წლებში ამ ტანკების მუშა მდგომარეობაში მოყვანა ძლიერ გართულდა, რისთვისაც მიღებულ იქნა ახალ ტანკზე გადასვლის გადაწყვეტილება. მაშინ გამოსული ტანკების უმრავლესობა იწონიდა 40 ტონას და მათი გადაადგილება ქვეყნის სუსტ ხიდებზე დიდ საშიშროებას წარმაოდგენდა. ამიტომ გადაწყვეტილ იქნა ახალი ტანკის შექმნა, რომელიც დააკმაყოფილებდა არგენტინის არმიის ყველა მოთხოვნას. მალე ტანკის აწყობის კონტრაქტი დაიდო დასავლეთ გერმანულ ფირმასთან „ტისენ ჰეშნელთან“, რომელიც იმ დროს აწარმოებდა ტიპის შეჯავშნულ მანქანას „მარდერს“. (--, „არგენტინის საშუალო ტანკი“)-ის პირველი პროტოტიპი დამზადდა 1976 წელს, ხოლო კიდევ ორი შემდეგ წელს. ტანკი მიღებულ იქნა არგენტინის შეიარაღებულ ძალებში. ამ ტანკის ასაწყობი ქარხანა აშენდა ბუენოს აირესის მახლობლად. წარმოების მთლიანი დროის განმავლობაში შეიქმნა 200 ტანკი, მაგრამ არც ერთი მათგანი არ მონაწილეობდა ფოლკლენდის კამპანიაში. -თან ერთიანი მოქმედებისათვის „ტისენ ჰონშელმა“ გამოუშვა , რომელიც გამოვიდა 150 ეგზემპლარად, მანამ სანამ 1986 წელს ფინანსური კრიზისის გამო შეწყდებოდა მისი წარმოება.

ტანკის მოწყობილობა
 ტანკის კორპუსი აღებულია „მარდერის“ კორპუსიდან, რომელიც დღესდღეობით დასავლეთ გერმანიის შეიარაღებულ ძალებს 2000-ზე მეტი ჰყავს. ტანკის მძღოლი განთავსებულია კორპუსის წინა მარცხენა მხარეს. მის მარჯვნივ იმყოფება ძრავა და ტრანსმისია. ყოველ ჯავშანს აქვს დახრის დიდი კუთხე, რათა უზრუნველყოს მაქსიმალური დაცვა. თუმცა ჯავშანი ჩამოუვარდება ძირითადი საბრძოლო ტანკებს, ისეთებს როგორიცაა ლეოპარტ 1 და -30. მთლიანად დადუღებული კოშკი იმყოფება ტანკის უკანა ნაწილზე, მასში იმყოფება სამი წევრი: მეთაური და არტილერისტი - მარჯვნივ, გამტენი - მარცხნივ. მთავარი შეიარაღებაა 105 მილიმეტრიანი ზარბაზანი, დენთის გაზის გასაცლელი ეჟექტორით. ზარბაზანს გააჩნია დამიზნების ვერტიკალური კუთხეები +18 გრადუსიდან −7 გრადუსამდე. ზარბაზანთა წყვილად დაყენებულია 7,62-მმ ტყვიამფრქვევი, ასეთივე ტყვიამფრქვევის დაყენება შესაძლებელია კოშკის სახურავზე საზენიტო დანადგარის ხარისხში. კოშკის ყოველ მხარეს შესაძლებელია დაყენდეს 4 კვამლსადენი ნაღმმტყორცნი. საბრძოლო მასალაა, 105 მილიმეტრიანი ზაბაზნიდან 50 გასროლა და 6000 ტყვია 7,62 მილიმეტრიანი ტყვიამფრქვევიდან.

განვითარება
/ ბაზაზე 1988 - 1993 წლებში შეიქმნა და 155 მილიმეტრიანი თვითმავალი ჰაუბიცი 155. ტანკი გამოიცადა პერუსა და პანამაში.
ნასტასია კინსკი

ნასტასია კინსკი (, ნამდვილი სახელი ნასტასია აგლაია ნაკშინსკი; დ. 24 იანვარი, 1961, ბერლინი) — გერმანელი მსახიობი. ოქროს გლობუსის პრემიის ლაურეატი 1981 წელს, ასევე ორჯერ ნომინირებული გერმანულ -ზე (1975, 1983). ცნობილი გახდა რომან პოლანსკის ფილმში „ტესი“ გასახიერებული მთავარი როლით (1979). არის მსახიობ კლაუს კინსკის ქალიშვილი.

ბიოგრაფია
ადრეული ცხოვრება
ბერლინში დაბადებული ნასტასია გერმანიზებული პოლონერლი მსახიობის კლაუს კინსკის ქალიშვილია, რომელიც მას მსახიობ რუთ ბრიჯით ტოკისთან შეეძინა. მისი მშობლები 1968 წელს განქორწინდნენ. ნასტასია მამას ათი წლის შემდეგ იშვიათად ნახულობდა. ის და დედა ფინანსურ სიდუხჭირეს განიცდიდნენ, ამიტომ მიუნხენში კომუნაში მოუწიათ გარკვეული პერიოდი ცხოვრება. დედამისი საყვარელთან ცხოვრობდა და ვერ მუშაობდა, ამიტომ, დარჩენილი ნივთების გაყიდვით გაჰქონდათ თავი. ნასტასიას თქმით, ის მაღაზიებში წვრილ-წვრილად იპარავდა და ნივთები სახლში მოჰქონდა. მას ავტობუსებში უბილეთოდ მგზავრობისთვის ხშირად აჯარიმებდნენ, თუმცაღა ნასტასიას არც ჯარიმები გადაუხდია და არც სასამართლოში გამოცხადებულა. 1978 წელს ნასტასია აეროპორტში დააპატიმრეს, როდესაც ფილმ „შენადვე დარჩის“ გადაღებებიდან ბრუნდებოდა. მან ციხეში სამი თვე გაატარა. 15 წლის ასაკში მან რეჟისორ რომან პოლანსკისთან გააბა რომანი. 1976 წელს ნასტასია ფრანგული ჟურნალის ვოგისთვის გადაიღეს, რომლის მიწვეული რედაქტორიც იმხანად პოლანსკი იყო.

კარიერა
ნასტასიას პირველი როლი ფილმ „ცრუ მოძრაობაში“ შედგა 1975 წელს (რეჟისორი ვიმ ვენდერსი). ამ ფილმში, რომელიც გოეთეს რომანის „ვილჰელმ მაისტერის გატაცების წლების“ მიხედვით იქნა გადაღებული, ნასტასია ნამდვილი გვარით — ნაკშინსკით წარდგა მაყურებლების წინაშე. ნასტასია ვანდერსის ცოლმა მსახიობმა ლიზა კრეიცერმა დისკოთეკაზე შენიშნა და მინიონში მუნჯი როლის განსახიერება შესთავაზა. თავისი პირველი როლისთვის მას გერმანული კინემატოგრაფის მიერ დაწესებული ჯილდო ხვდა წილად, რომელიც ლიზა კრეისერთან, ჰანნა შიგულასთან და მარიანა ჰოპესთან გაიყო.

ფილმოგრაფია