iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სილის რეგიონი

სილის რეგიონი — ჩადის რეგიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი გოზ-ბეიდა. ფართობი — 37 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 289 776 ადამიანს.

გეოგრაფია
სილის რეგიონი მდებარეობს ჩადის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით რეგიონს ესაზღვრება უადაის და ბათის რეგიონები, დასავლეთით გერის რეგიონი, სამხრეთით სალამატის რეგიონი, სამხრეთ-აღმოსავლეთით რეგიონზე გადის სახელმწიფო საზღვარი ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკასთან, აღმოსავლეთით სუდანთან.

ისტორია
სილის რეგიონი შეიქმნა 2008 წლის 19 თებერვალს უადაის რეგიონისგან.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით სილის რეგიონი იყოფა 2 დეპარტამენტად — კიმიტი (შედგება 7 ქვეპრეფექტურისაგან) და ჯურფ-ალ-აჰმარი (3 ქვეპრეფექტურისაგან).
ტანჯილეს რეგიონი

ტანჯილეს რეგიონი  — ჩადის რეგიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ლაი. ფართობი — 17 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 682 817 ადამიანს.

გეოგრაფია
ტანჯილეს რეგიონი მდებარეობს ჩადის სამხრეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით რეგიონს ესაზღვრება შარი-ბაგირმის რეგიონი, დასავლეთით აღმოსავლეთი მაიო-კების და დასავლეთი მაიო-კების რეგიონები, სამხრეთით აღმოსავლეთი ლოგონის და დასავლეთი ლოგონის რეგიონები, აღმოსავლეთით მანდულის და შუა შარის რეგიონები.

მოსახლეობა
ტანჯილეს რეგიონში ცხოვრობენ შემდეგი ეთნიკური ჯგუფები: — მარბა (რეგიონის მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 20 %), ლელე (13,7 %), ნანჯერე (13,7 %), ნგამბი (12,7 %), გაბრი (11 %). მათ გარდა რეგიონში ასევე ცხოვრობს რამდენიმე ათეული ათასი მომთაბარე მოსახლეობა.

ტანჯილეს რეგიონის დიდი ქალაქებია — რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი ლაი, ასევე კელო, ბენოუ, ბერე.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით ტანჯილეს რეგიონი იყოფა 2 დეპარტამენტად: დასავლეთი ტანჯილე (შედგება 8 ქვეპრეფექტურისაგან) და აღმოსავლეთი ტანჯილე (5 ქვეპრეფექტურისაგან).
ტიბესტის რეგიონი

ტიბესტის რეგიონი  — ჩადის რეგიონი. შეიქმნა 2008 წლის 19 თებერვალს ჩადის ადმინისტრაციული რეფორმის შედეგად, რის შედეგადაც გაიზარდა რეგიონების რაოდენობა, რეფორმამდე შედიოდა უფრო მსხვილი რეგიონის — ბორკუ-ენედი-ტიბესტის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბარდაი. ფართობი — 130 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 21 970 ადამიანს.

რეგიონის სახელწოდება წარმოსდგება მის ტერიტორიაზე მდებარე ტიბესტის მთიანეთის გამო.

გეოგრაფია
ტიბესტის რეგიონი მთლიანად მდებარეობს საჰარის უდაბნოს ზონაში ჩადის ჩრდილოეთით. რეგიონის რელიეფს განსაზღვრავს ტიბესტის მთიანეთი. კლიმატი მკვეთრად კონტინენტალურია, ჰაერის ტემპერატურა ზაფხულში იწევს 45 °-მდე.

ისტორია
ტიბესტის რეგიონში კლდეზე შესრულებული ნახატები ამტკიცებენ, რომ აქ არსებობდა ნეოლითის ხანის ცივილიზაცია 25 ათასი წლის წინ.

პირველი ევროპელი, რომელიც 1859 წელს ესტუმრა ტიბესტის რეგიონს და ნებართვის გარეშე ქალაქ ზუარს, იყო გუსტავ ნახტიგალი. ამისთვის მას მიესაჯა სიკვდილით დასჯა, მისი თხოვნა შეწყალების შესახებ უარყოფილი იქნა, მაგრამ მას უშველა ადგილობრივმა არისტოკრატმა არამი ტეტიმიმ, რომელმაც მას თავშესაფარი მისცა.

მოსახლეობა
ტიბესტის რეგიონი დასახლებულია ტუბუს ეთნიკური ჯგუფით, რომლებიც ცხოვრობენ არა მარტო ჩადში, არამედ ნიგერში, ლიბიაში, სუდანში და ეგვიპტეში. მოსახლეობა ძირითადად სუნიტი მუსლიმებია.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით ტიბესტის რეგიონი იყოფა 2 დეპარტამენტად: აღმოსავლეთი ტიბესტი (შედგება 4 ქვეპრეფექტურისაგან) და დასავლეთი ტიბესტი (3 ქვეპრეფექტურისაგან).

ეკონომიკა
ტიბესტის რეგიონის ეკონომიკის საფუძველია სოფლის მეურნეობა — მეცხოველეობა (თხების და აქლემების მოშენება), ასევე მიწათმოქმედება (ფინიკის პალმა). მოსახლეობის ნაწილი მომთაბარე ცხოვრებას მისდევს.
დარვაზის ტაძარი

დარვაზის ანუ დარბაზის ტაძარი — ძველი ქრისტიანული ტაძარი საქართველოს ისტორიულ კუთხე საინგილოში, დღევანდელ აზერბაიჯანში, ბელაქანის რაიონში, რაიონული ცენტრიდან სამხრეთით 15-16 კილომეტრის დაშორებით. მთლიანად ნაშენები იყო აგურით. მისი ნაშთები დგას ალაზნის მარცხენა ნაპირზე არსებული ტუგაის ტყის შუაგულში მდებარე ქაჯარჩიოლის მდელოზე. მახლობლად არის სოფელი დარვაზბინა. ტაძარი მოხსენიებული აქვთ ძველ ავტორებს.
ეპისკოპოსის სახლი

ეპისკოპოსის სახლი ასევე კირსანოვის სახლი — სართულნახევრიანი სახლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია საუკუნეში, 1824 წელს. ეპისკოპოსის სახლი 1992 წლის 18 ნოემბრის № 301 დადგენილების მიხედვით არის რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი.

მისამართი: ტაგანროგი, ჩეხოვის ქუჩა № 129.

ისტორია
ეპისკოპოსის ანუ კირსანოვის სახლი აგებულია 1824 წელს და წარმოადგენდა გენერალ კირსანოვის საკუთრებას. 1917 წლამდე ანუ ოქტომბრის რევოლუციამდე, სახლში განთავსებული იყო ეპისკოპოსის ბინა, აქვე იყო მისი კანცელარია და აგრეთვე კარის ეკლესია. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ეპისკოპოსის სახლში განათავსეს კომუნალური ბინები.

აღწერა
ეპისკოპოსის ანუ კირსანოვის სახლის პირველი სართული რუსტირებულია. კოლონები დაკავშირებულია ბალუსტრადასთან მეორე სართულის დონეზე. შენობის კარნიზს მთელ სიგრძეზე გასდევს კბილანები, რომელთაც გააჩნიათ სწორკუთხა ფორმა. ზედა მთლიან სართულზე დიდი ნახევრაწრიული ფორმის ფანჯრებია თამასებით, რომელიც ორივე მხარეს რუსტირებულია. შენობას აქვს გადახურული აივანი, რომლის გადახურვაც დაფუძნებულია ოთხ დორიულ კოლონაზე. ფრიზზე დგას ატიკი, რომელზეც ოთხი ნიშია. ორი მათგანი ფასადზეა განთავსებული, ხოლო დანარჩენი ორი კუთხის კედლებზე. ეპისკოპოსის ანუ კირსანოვის სახლი ერთ-ერთი იმ შენობათაგანია ტაგანროგში, რომელიც აგებულია კლასიციზმის არქიტექტურულ სტილში.
ავერინოს სახლი

ავერინოს სახლი — სართულნახევრიანი სახლი ტაგანროგში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. სახლი აგებულია 1860 წელს. ავერინოს სახლს 1992 წლის 18 ნოემბრის № 301 გადაწყვეტილების საფუძველზე გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი

მისამართი: ტაგანროგი, ბერძნების ქუჩა № 50.

ისტორია
მიწის ნაკვეთი რომელიც მდებარეობდა კომერციული შესახვევისა (ამჟამად უკრაინის შესახვევი) და ბერძნების ქუჩის კუთხეში, საუკუნეში შეიძინა ავერინოების კომმერსანტთა ოჯახმა. ტერიტორიაზე მდებარეობდა რამდენიმე ნაგებობა. ყველაზე ძველი ნაგებობა იყო ორსართულიანი სახლი ბალუსტრადით, რომელიც აგებული იყო 1818 წელს. მოგვიანებით სახლის მფლობელობა ნაწილ ნაწილ გაიყიდა და არნიშნული ორსართულიანი სახლი გახდა მუსურის ოჯახის კუთვნილება.

ორსართულიანი სახლი ბერძნების ქუჩის კუთხეში ააგეს საუკუნის შუა წლებში. 1855 წელს იგი სერიოზულად დაზარალდა ინგლის-საფრანგეთის ესკადრის მიერ გაახსნილი ცეცხლის შედეგად. მფლობელებმა სახლი აღადგინეს. სახლის მფლობელი იყო ავერინო, ხოლო 1890 წლიდან, მისი გარდაცვალების შემდეგ მისი ცოლი - სოფია ავერინო. 1896 წლიდან სახლის მფლობელია ა. რიდელიუ და მისი მემკვიდრეები. 1915 წელს კი სახლს დაეუფლა ფ. ზვორინო.

1919 წელს შენობაში განთავსებული იყო თეთრების მოძრაობის მთავარსარდლის გენერალ-ლეიტენანტის ანტონ დენიკინის შტაბი. 23 ოქტომბერს ავერინოს სახლში გაიმართა რუსეთის არმიის უმაღლესი სამხედრო წოდებისა და მოკავშირეთა სამხედრო მისიების წარმომადგენელთა (დიდი ბრიტანეთი, ჩეხოსლოვაკია, პოლონეთი) შეხვედრა.

საბჭოთა ხელისუფლეის დამყარების შემდეგ მოხდა სახლის ნაციონალიზაცია. 1920-იან წლებში სახლში მოქმედებდა განათლების განყოფილება, შვიდწლიანი სკოლა გერმანელი ინტერვენტების შვილებისთვის, საბავშვო ბაღი № 8. 1944-1948 წლებში მეორე სართული ეკავა პიონერთა და მოსწავლეთა სასახლეს, ხოლო პირველ სართულზე მოქმედებდა პ. ჩაიკოვსკის სახელობის ბავშვთა მუსიკალური სკოლა № 1. იგი შენობაში განთავსებული იყო 2000 წლამდე.

აღწერა
ავერინოს სახლის არქიტექტურა შეიცავს კლასიციზმისა და ბაროკოს არქიტექტურული სტილის ელემენტებს. საკმაოდ მკაცრი ფასადი შემკულია რუსტიკებით. სწორკუთხა ფანჯრების სანდრიკები ნახევრაწრიული და სამკუთხა ფორმისაა. სახლს ეზოს მხრიდან აივანი აქვს მეტალის აჟურული მოაჯირით, ოთხ სვეტზე დაყრდნობილი.
სანჟაასურენგიინ ოიუუნი

სანჟაასურენგიინ ოიუუნი — მონღოლი პოლიტიკოსი, მონღოლეთის დიდი სახელმწიფო ხურალის წევრი 1998 წლიდან, მონღოლეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი (2007-2008 წწ.), ეკოსისტემისა და ბუნების დაცვის მინისტრი (2012 წლიდან). 1998 წლის 2 ოქტომბერს ტრაგიკულად დაღუპული მონღოლი პოლიტიკოსის სანჟაასურენგიინ ზორიგის უმცროსი და.

ბიოგრაფია
ოიუუნი დაიბადა 1964 წლის 18 იანვარს ქალაქ ულან ბატორში. მისი მამა იყო მონღოლეთის სახელმწიფოო უნივერსიტეტის დეკანი და მონღოლეთის სახალხო რესპუბლიკის განათლების მინისტრის მოადგილე. დედა კი იყო ცნობილი საბჭოთა გეოგრაფის ანდრეი სიმუკოვის ქალიშვილი, რომელმაც შექმნა მონღოლეთის პირველი გეოგრაფიული რუკები..

სკოლის დასრულების შემდეგ სწავლა გააგრძელა კარლის უნივერსიტეტში (ჩეხოსლოვაკია), რომელიც დაასრულა 1987 წელს გეოქიმიკოსის სპეციალობით.

1988-1990 წლებში იუუნი მუშაობდა გეოლოგად მონღოლეთ-ჩეხოსლოვაკიის სამთამადნო კომპანიაში. 1990-1991 წლებში მუშაობდა გაერო-ში.

1992-1996 წლებში სწავლობდა კემბრიჯის უნივერსიტეტის ასპირანტურაში, სადაც მიიღო ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი. იქვე დაიცვა დისერტაცია და გახდა გეოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი.

1996-1998 წლებში მუშაობდა სამთო-მეტალურგიულ კომპანიაში „რიო-ტინტო“

პოლიტიკური კარიერა
1998 წლის 2 ოქტომბერს საკუთარ ბინაში მოკლეს ოიუუნის უფროსი ძმა, ცნობილი მონღოლი პოლიტიკოსი სანჟაასურენგიინ ზორიგი. დანაშაული აქამდე არაა გახსნილი. ამ ტრაგიკული ამბის შემდეგ ოიუუნი მოვიდა პოლიტიკაში, რათა გაეგრძელებინა ძმის საქმე.

1998 წელს პირველად აირჩიეს მონღოლეთის დიდ სახელმწიფო ხურალში დორდონის საარჩევნო ოლქიდან, რომელიც მამამისის სამშობლო იყო. ამ ოლქიდან კენჭს ყოველთვის მისი ძმა იყრიდა ხოლმე.

1998 წლიდან დიდი ხურალის დეპუტატია. 2000 წელს ჩამოაყალიბა ლიბერალურ-ცენტრისტული სამოქალაქო გამბედაობის პარტია. 2004-2005 წლებში დიდი ხურალის ვიცე-სპიკერია.

2007 წლის დეკემბრიდან 2008 წლის სექტემბრამდე სანჟაასურენგიინ ოიუუნი შედიოდა სანჟიინ ბაიარის კოალიციურ მთავრობაში, სადაც ეკავა მონღოლეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობა. 2008 წლის სექტემბრიდან დიდი სახელმწიფო ხურალის მუდმივმოქმედი უსაფრთხოებისა და საგარეო პოლიტიკის კომისიის წევრია.

2012 წლიდან ბუნებისა და ეკოსისტემის მინსიტრად მუშაობს.

საპარლამენტო და სახელმწიფოებრივი საქმიანობის გარდა ოიუუნი ხელმძღვანელობდა საკუთარი დაღუპული ძმის სახელობის ფონდს. ფონდი მხარს უჭერდა დემოკრტიას, იცავდა ადამიანის უფლებებს, გამოდიოდა სიტყვის თავისუფლების მხარდამჭერად. ოიუუნი ასევე არის მონღოლეთის გეოლოგიური ასოციაციის პრეზიდენტი.

მშობლიური მონღოლურის გარდა კარგად ფლობს რუსულს, ინგლისურსა და ჩეხურს. არის კარატეში შავი ქამრის მფლობელი.
ფრონტეირასი

ფრონტეირასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 426 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-მედიუ-კანინდეს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 117 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14,33 კმ²-ზე. ფართობი 775 681 კმ²-ია.
იზაიას-კუელიუ

იზაიას-კუელიუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 260 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-მედიუ-კანინდეს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 774 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10,59 კმ²-ზე. ფართობი 776 053 კმ²-ია.
იტაინოპოლისი

იტაინოპოლისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 200 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-მედიუ-კანინდეს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 790 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 13,41 კმ²-ზე. ფართობი 828 152 კმ²-ია.
ჟაკობინა-დუ-პიაუი

ჟაკობინა-დუ-პიაუი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 357 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-მედიუ-კანინდეს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 613 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 4,17 კმ²-ზე. ფართობი 1 370 699 კმ²-ია.
ჟაიკოსი

ჟაიკოსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 280 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-მედიუ-კანინდეს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 527 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 20,85 კმ²-ზე. ფართობი 865 144 კმ²-ია.
ჟუან-კოსტა

ჟუან-კოსტა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 300 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-მედიუ-კანინდეს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 970 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1,64 კმ²-ზე. ფართობი 1 800 243 კმ²-ია.
ლაგოა-დუ-ბარუ-დუ-პიაუი

ლაგოა-დუ-ბარუ-დუ-პიაუი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 387 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-მედიუ-კანინდეს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 995 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,58 კმ²-ზე. ფართობი 1 261 941 კმ²-ია.
მარკოლანდია

მარკოლანდია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 785 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-მედიუ-კანინდეს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 533 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 54,3 კმ²-ზე. ფართობი 143 876 კმ²-ია.
მასაპე-დუ-პიაუი

მასაპე-დუ-პიაუი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 270 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-მედიუ-კანინდეს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 218 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 11,94 კმ²-ზე. ფართობი 521 125 კმ²-ია.
ნოვა-სანტა-რიტა (პიაუი)

ნოვა-სანტა-რიტა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 292 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-მედიუ-კანინდეს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 076 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 4,6 კმ²-ზე. ფართობი 909 735 კმ²-ია.
პადრი-მარკუსი

პადრი-მარკუსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 360 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-მედიუ-კანინდეს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 6 382 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 24,47 კმ²-ზე. ფართობი 272 035 კმ²-ია.
პაის-ლანდინი

პაის-ლანდინი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 193 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-მედიუ-კანინდეს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 088 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10,11 კმ²-ზე. ფართობი 401 378 კმ²-ია.
პატუს-დუ-პიაუი

პატუს-დუ-პიაუი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 253 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-მედიუ-კანინდეს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 425 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 8,12 კმ²-ზე. ფართობი 751 598 კმ²-ია.
პაულისტანა

პაულისტანა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 354 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-მედიუ-კანინდეს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 21 055 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10,04 კმ²-ზე. ფართობი 1 969 955 კმ²-ია.
პედრუ-ლაურენტინუ

პედრუ-ლაურენტინუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 200 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ალტუ-მედიუ-კანინდეს შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 458 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,77 კმ²-ზე. ფართობი 870 338 კმ²-ია.
სარგის არარატიანი

სარგის შაჰნაზარ არარატიანი (; დ. 1886 — გ. 1943) — სომეხი პოლიტიკოსი, ქიმიკოსი, სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკის ფინანსთა მინისტრი 1919-1920 წლებში და სოციალური დაცვის მინისტრი 1920 წელს.

სარგის არარატიანი პროფესიით ქიმიკოსი და ამასთანავე, ცნობილი პოლიტიკოსი, საზოგადო მოღვაწე და -ს (სომხეთის რევოლუციური ფედერაცია) წევრი იყო. იგი ბაქოში ცხოვრობდა, თუმცა, აქტიურ როლს თამაშობდა სომხეთის ეროვნულ ცხოვრებაში.

1918 წელს, იგი ბაქოს საკრებულოს წევრად აირჩიეს და მოლაპარაკებების წარმოების მიზნით, ირანში გაგზავნეს. 1918 წლის მიწურულს, მას შემდეგ, რაც სომხეთმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა, იგი ერევანში გადავიდა. 1919-1920 წლების განმავლობაში, იგი -ს ბიუროს და პარლამენტის წევრად აირჩიეს. 1919 წლის აგვისტოდან 1920 წლის მაისამდე, მას ფინანსთა და სურსათის მინისტრის თანამდებობები ეკავა, ხოლო 1920 წლის მაისიდან დეკემბრამდე, დახმარების და რეკონსტრუქციების მინისტრი იყო. 1920 წელს, არარატიანმა ერევანი დატოვა და ბუქარესტში გადავიდა საცხოვრებლად.
ძელი-ცხოველი

ძელი-ცხოველი — მცირე ზომის ქართული მართლმადიდებლური ტაძარი საინგილოში, მდინარე მაწიმისწყლის ხეობაშიმარცხენა ნაპირზე, სოფელ მაწიმის ქვემოთ, ამჟამინდელი აზერბაიჯანის ბელაქანის რაიონის ტერიტორიაზე. მახლობლადაა სოფელი მაზიმჩაი.

ეკლესია ქვითკირისაა და აგებულია სიპი ქვებისაგან. დგას მდინარის მარცხენა ნაპირთან, დაბურულ ტყეში.

სახელწოდება „ძელი-ცხოველი“ უძველესი დროიდან მომდინარეობს (- სს.) და იგი ისეთივე ეტიმოლოგიისა და შინაარსისაა, როგორც „სვეტიცხოველი“. სვეტსა და ძელს აქ ერთნაირი მნიშვნელობა აქვთ მინიჭებული. ტერმინი „ძელის ეკლესია“ შედრებით გვიანი უნდა იყოს.

აღნიშნული ქვის ეკლესიის სახელწოდება ძელი-ცხოველი, ანუ ძელის ეკლესია, მის ადგილზე ხისგან აგებულ ადრინდელ ეკლესიის არსებობაზე მეტყველებს. ზეპირი გადმოცემებიდანაც ირკვევა, რომ ძველად დღევანდელი ქვის ეკლესიის ადგილზე ხისგან აგებული ეკლესია მდგარა, რომელიც, ალბათ, მტრის შემოსევის დროს დამწვარა. ადგილობრივ მცხოვრებთა გადმოცემით, ძელი-ცხოველის შემოგარენში 50-70 სმ. სიღრმიდან მიწის თხრისას ყველგან ნახშირი და ნაცარი ამოდიოდა, რაც ნახანძრალი ადგილის არსებობაზე მიუთითებს.

ძელი-ცხოველის ეკლესიის მშენებლობის ზუსტი თარიღის დადგენა მეტად გაძნელებულია, ვინაიდან თვით ძეგლზე ეპიგრაფიკის არავითარი ნიშანი არ მოიპოვება და არც მისი თავგადასავლის ისტორიას შემოუნახავს რაიმე ხელმოსაკიდი საბუთი. ასეთი ტიპის მცირე მოცულობის ეკლესიები საქართველოში გავრცელებული იყო ქრისტიანობის სახელმწიფო სარწმუნოებად აღიარების დროიდან, ვიდრე საუკუნის მეორე ნახევრამდე.

სამშენებლო ტექნიკის მიხედვით ძელი-ცხოვლის ეკლესიის თარიღად ვარაუდობენ - საუკუნეებს.

ხალხური გადმოცემით, უკანასკნელად ძელი-ცხოველი აღდგენილ და განახლებულ იქნა ინგილოების მეორედ გაქრისტიანების პერიოდში, რაც საუკუნის პირველი ნახევრის მიწურულს ემთხვევა.
პავლოვის ციხესიმაგრე

პავლოვის ციხესიმაგრე — რუსეთის იმპერიის საფორტიფიკაციო ნაგებობა. სამხედრო საინჟინრო ხელოვნების უნიკალური ნიმუში. ციხესიმაგრის მშენებლობა დაიწყო 1701 წელს მიუსის ლიმანის შესართავთან, სოფელ გაევკის მიდამოებში. მდებარეობს თანამედროვე ქალაქ ტაგანროგიდან 2 კილომეტრში.

ისტორია
პავლოვის ციხესიმაგრე დაარსდა 1697 წლის ივლისში ავსტრიელი ინჟინერის ანტონი ლავალის მიერ აზოვის ზღვის ნაპირზე მდებარე პეტრუშინის ცელაზე, მაგრამ 1698 წლის მარტში მშენებლობა შეწყდა. 1701 წელს კი მშენებლობა დაიწყო ახალ ადგილზე. მიუსის ლიმანის შესართავთან, ზუსტად იმ ადგილზე სადაც დღეს სოფელი გაევკა მდებარეობს.

რუსეთის პირველი სახმელეთო საფორტიფიკაციო ნაგებობა დააპროექტეს ზუსტი საინჟნრო მათემატიკური გათვლების შედეგად. დაგეგმარების მიხედვით ციხესიმაგრე იყო ოთკუთხა ფრომის, რომლის სიგრძე იყო 237, ხოლო სიგანე - 80 მეტრი. ციხესიმაგრეს შემორტყმული ჰქონდა მიწაყრილი. მოგვიანებით ციხის მსგავსი გამაგრება საფუძვლად დაედო რუსეთის სხვა საფორტიფიკაციო ნაგებობებსაც, მათ შორის სანქტ-პეტერბურგის პეტრე-პავლეს ციხესიმაგრესა და დიმიტრი როსტოველის ციხესიმაგრეს, რომელმაც სათავე დაუდო დონის როსტოვის არსებობას.

პავლოვის ციხესიმაგრე კეტავდა პეტროვსკის თავდაცვით ხაზს დასავლეთიდან. ციხესიმაგრის გარნიზონი მოითვლიდა 500 კაცს. შედიოდა სამების ციხესიმაგრის თავდაცვის მეორე ხაზში სტეპის მხრიდან.

მთლიანად დაანგრიეს 1711 წელს ოსმალეთთან დადებული პრუტის სამშვიდობ ხელშეკრულების თანახმად.

1736 წელს პავლოვის ციხესიმაგრეში განთავსდა ფელდმარშალ პეტრე ლასის ძალები.

ამჟამად ციხესიმაგრის ნანგრევები მდებარეობს სოფელ გაევკის მიდამოებში.
სამების ციხესიმაგრე

სამების ციხესიმაგრე — რუსეთის იმპერიის საფორტიფიკაციო ნაგებობა. მდებარეობდა აზოვის ზღვის სანაპიროზე, ტაგან როგის კონცხის დაბოლოებაზე. ციხესიმაგრის მშენებლობა დაიწყო 1698 წელს და ძირითადი სამუშაოები დასრულდა 1709 წელს. სამების ციხესიმაგრის დაარსებიდან სათავეს იღებს ტაგანროგის ისტორიაც.

ისტორია
სამების ციხესიმაგრის მშენებლობა მიმდინარეობდა 1698-1711 წლების პერიოდში. პირველად რუსეთის იმპერიის ქალაქთმშენებლობის ისტორიაში, წინასწარ შემუშავებული გეგმის მიხედვით, გამოიყო ადგილი და დაიწყო ქალაქ ტროიცკის მშენებლობა. ციხესიმაგრე შენდებოდა ინჟინერ ფონ ბორგსდორფის პროექტის მიხედვით, რომლის პროექტიც პეტრე -ის პირადი ბრძანებით მნიშვნელოვნად შეასწორა რეიონოლდ ტრუზინმა. მშენებლობის ძირითადი სამუშაოები დასრულდა 1709 წლის გაზაფხულზე.

სამების ციხესიმაგრე მდებარეობდა ტაგანროგის კონცხის დასასრულში. ციხის კედლები იყო 8 მეტრის სიმაღლისა და კედლის გარშემო 5 მეტრის სიმაღლის ორმო იყო გარშემოვლებული.

ციხესიმაგრის კედელთან აშენდა ძლიერი თავდაცვითი ხაზი: სამი ბასტიონი, ორი ნახევარბასტიონი, სამი რეაველინი. ციხესიმაგრეს ორი კარი ჰქონდა — ჩრდილოეთისა (მოსკოვის, მთავარანგელოზის) და სამხრეთის (საზღვაო, ნიკოლსკის) — ორივე კარგად დაცული. ალყის შემთხვევაში დამატებითი თავდაცვითი საშუალება იყო 40 მეტრი სიგანისა და 5 მეტრი სიღრმის თავდაცვითი თხრილი, რომელიც გათხრილი იყო კედლის მთელ სიგრძეზე.

ციხესიმაგრის შიგნით აგებული იყო: მეფის სასახლე, ქალაქის ბინები, სამების ეკლესია, საწყობები, მაღაზიები, ჭები და სხვ.

ოსმალეთის იმპერიასთან დადებული პრუტის სამშვიდობო ხელშეკრულების მიხედვით სამების ციხესიმაგრე მთლიანად დაანგრიეს 1711-1712 წლებში. მისი კვლავ აღორძინება შესაძლებელი გახდა 1769-1770 წლებში, მაგრამ ყირიმის რუსეთთან შერტების შემდეგ, 1783 წლიდან ციხესიმაგრემ დაკარგა თავისი მნიშვნელობა და გაუქმდა ეკატერინე -ის ბრძანების საფუძველზე, ხოლო აზოვის ფლოტილიის გემები გაიგზავნა სევასტოპოლში.

მოგვიანებით ტაგანროგი განვითარდა როგორც სავაჭრო პორტი. ციხესიმაგრე გამოიყენებოდა სხვადასხვა დანიშნულებით და საბოლოოდ მოხდა მისი დემონტაჟი. ციხესიმაგრის ერთადერთი ნაგებობა, რომელმაც ჩვენამდე მოაღწია არის პეტრეს ყაზარმები, რომელიც მდებარეობს ციხესიმაგრის პირველი შესახვევის ნომერ 46-ში.
პეტრეს ყაზარმები

პეტრეს ყაზარმები — საუკუნის არქიტექტურის ნიმუში, რომელიც შემონახულია ჩვენს დრომდე. წარმოადგენს სამების ციხესიმაგრის იარაღის საწყობს. ფედერალური მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლი შედის რუსეთის ფედერაციის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

ისტორია
1803 წლის 7 დეკემბერს ტაგანროგში დიმიტრი როსტოველის ციხესიმაგრიდან გაიგზავნა გარნიზონის ბატალიონი. ტაგანროგის ორბატალიონიანი პოლკის დაარსების მიზნით დაიწყეს ახალი ყაზარმის მშენებლობა. სამუზეუმო კომპლექსის შემადგენლობაში შევა ჯარისკაცების ყაზარმა, ოფიცრის სახლი, სამზარეულო, წამლის საცავი და ჭა, თუმცა ამ იდეაზე უარი თქვეს, რადგან არ მოიწონა როსტოვის ოლქის კულტურის სამინისტრომ. ამ გაერთიანებას ეწოდებოდა „ტაგანროგის სამუზეუმო კომპლექსი“.
სერგეი ლიტოვჩენკო

სერგეი ლიტოვჩენკო (; დ. 4 ოქტომბერი, 1987, ხარკივი, უკრაინა) — უკრაინელი ფეხბურთელი, „აქჟაიკის“ მეკარე.

კარიერა
ლიტოვჩენკო ხარკივის „არსენალის“ აღზრდილია. ამავე კლუბის რიგებში შედგა მისი დებიუტი, 2005 წლის 24 სექტემბერს. „არსენალში“ გატარებული ორი სეზონის შემდეგ იჯარის წესით განათხოვრებული იყო ასევე ხარკივის კლუბ „გაზოვიკში“, ნახევარი სეზონის შემდეგ დაბრუნდა „არსენალში“.

2009 წლის ზაფხულში გადავიდა „ფენიქს-ილიჩოვეცში“. 2011 წელს კლუბი დაიშალა, შედეგად თავისუფალი აგენტის სტატუსით გადავიდა უკრაინის უმაღლეს ლიგაში მოასპარეზე ლუცკის „ვოლინში“. წელიწადნახევარი მხოლოდ დუბლებში უწევდა თამაში, რის გამოც 2012 წელს იჯარის წესით იცავდა „ნეფტიანიკ-უკრნეფტის“ ღირსებას. ახალ კლუბში მალევე დაიმკვიდრა თავი. 2012-13 წლების სეზონიდან დაბრუნდა „ვოლინში“ და ადგილი დაიკავა ძირითად შემადგენლობაში. მისი დებიუტი უკრაინის უმაღლეს ლიგაში შედგა 2012 წლის 6 აგვისტოს, დონეცკის „შახტარის“ წინააღმდეგ, მან 46-ე წუთზე მაქსიმ სტარცევი შეცვალა. 2012-13 წლების სეზონში ჯამში ჩაატარა 15 მატჩი. 2013-14 წლების სეზონიდან ნაკლებად უწევდა ძირითად გუნდში თამაში, ამიტომ 2015 წლის იანვარში „ვოლინი“ დატოვა და გადავიდა უკრაინის დონით მეორე ჩემპიონატის კლუბ „ჰელიოსში“, სადაც გატარებულ ნახევარ სეზონში დასახელდა ჩემპიონატის საუკეთესო მეკარედ. შემდეგ ერთი სეზონი იცავდა დონეცკის „ოლიმპიკის“ ღირსებას.

2016 წლის ზაფხულში გადავიდა საფეხბურთო კლუბ „ზუგდიდში“. 2016 წლის გარდამავალ ჩემპიონატში, „ზუგდიდის“ შემადგენლობაში ჩაატარა 9 მატჩი. მიუხედავად იმისა, რომ კლუბი დაქვეითდა უმაღლესი ლიგიდან, ლიტოვჩენკომ შეძლო კარგი თამაშით თავის გამოჩენა და ზამთრის სატრანსფერო ფანჯრისას შეუერთდა „დინამო თბილისს“.