iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნუევო ტანგო

ნუევო ტანგო ან ტანგო ნუევო (ახალი ტანგო) მუსიკის ფორმაა, რომელიც შეიქმნა ტრადიციულ არგენტინულ ტანგოში ჯაზისა და კლასიკური მუსიკის ელემენტების შემოტანით. ამ სტილის ყველაზე მნიშვნელოვანი კომპოზიტორია ასტორ პიაცოლა, რომელმაც ტანგოში რევოლუცია მოახდინა ახალი ინსტრუმენტებისა (მაგ. საქსოფონი, ელექტრო-გიტარა) და ჰარმონიული და მელოდიური სტრუქტურების ახალი ფორმების შემოტანით ტრადიციულ ტანგოს ანსამბლში.
საქსოფონი

საქსოფონი, ან საქსი (გამომგონებლის გვარი საქსი და ბერძნ. — ბგერა) — სასულე მუსიკალური საკრავი. გამოიგონა ბელგიელმა ოსტატმა ადოლფ საქსმა. წარმოადგენს პარაბოლურ მილს, რომელსაც აქვს ნისკარტისებური მუნდშტუკი და ცალფა ღერო. საქსოფონის ოჯახი შედგება 7 ნაირსახეობისაგან — სოპრანინოდან კონტრაბასამდე. სიმფონიურ ორკესტრში პირველად გამოიყენა ჟორჟ ბიზემ. საქსოფონი ჯაზური ორკესტრის ძირითადი საკრავია. იხმარება სასულე, საესტრადო და სიმფონიურ ორკესტრებში, აგრეთვე სოლო შესრულებისათვის. აქვს ძალზე ძლიერი, გამორჩეული ტემბრის მქონე, გამომსახველი ბგერა, დიდი ტექნიკური შესაძლებლობები.
თბილისის ტელეანძა

თბილისის ტელეანძა — დამოუკიდებლად მდგომი სტრუქტურა, რომელიც საკომუნიკაციო მიზნებისთვის აშენდა 1955 წელს. მდებარეობს თბილისში, მთაწმინდაზე.

1972 წელს მოხდა პირველი ანძის დემონტაჟი, რომელიც გადატანილ იქნა ქალაქ გორთან, ხოლო მის ადგილას თანამედროვე ანძა აშენდა. ტელეანძას „საქართველოს ტელეცენტრი“ მართავს, რომელიც 1955 წელს დაარსდა. ანძის საკომუნიკაციო სისტემები მოიცავს ტრანსლირებას, , პეიჯერსა და მობილურ გადამცემებს და კომერციულ ტელევიზიას. ანძის სიმაღლეა 274.5 მ და ზღვის დონიდან 719.8 მეტრის სიმაღლის მთაწმინდის პლატოზე დგას.

ტრანსლაცია
რადიო
ტელევიზია
ოსტანკინოს ტელეანძა

ოსტანკინოს ტელეანძა — ცალკე მდგომი სატელევიზიო და რადიო გადამცემი ანძა მოსკოვში, რუსეთი. 540 მ სიმაღლის ოსტანკინოს პროექტი ეკუთვნის ნიკოლაი ნიკიტინს და გაწევრიანებულია უდიდესი კოშკების საერთაშორისო ფედერაციაში. 2005 წლისთვის ის რჩებოდა ევრაზიაში უმაღლეს ცალკე მდგომ სტრუქტურად.

ანძის მშენებლობა 1963 წელს დაიწყო და 1967-ში დასრულდა. მას ათი წლის განმავლობაში მსოფლიოს უმაღლესი სტრუქტურის ტიტული ეჭირა, სანამ მას ტორონტოს ტელეანძა (კანადა) გაუსწრებდა.

2000 წლის 27 აგვისტოს ანძაზე ხანძარი გაჩნდა, რამაც სატელევიზიო და რადიო გადაცემების შეწყვეტა გამოიწვია მოსკოვისა და მის შემოგარენში მცხოვრები 18 მილიონი ადამიანისთვის. ხანძარმა სამი ადამიანის სიცოცხლე იმსსხვერპლა. ხანძარი დაახლოებით 98 მეტრი სიმაღლეზე გაჩნდა საობსერვატორიო პლატფორმიდან და მეშვიდე ცის რესტორნიდან, რის გამოც იქ მყოფი მთელი პერსონალისა და მნახველების ევაკუაცია გახდა საჭირო. ელექტრონული მოწყობილობის სიძველის (მისი უმეტესობა 60-იან წლებში იქნა დამონტაჟებული) და 20 წლის განმავლობაში აღდგენითი სამუშაოების ჩაუტარებლობის გამო დანაკარგი უზარმაზარი იყო.
აკადემია

აკადემია უმაღლესი სასწავლებლის აღმნიშვნელი ტერმინია, რომელიც მომდინარეობს პლატონის მიერ დაფუძნებული ფილოსოფიის სკოლიდან, ათენში, დაახლოებით ძვ. წ. 385 წელს.

სანამ აკადემია სკოლა გახდებოდა ის ძველი ათენის კედლებს გარეთ არსებული ზეთისხილის ბაღი იყო - წმინდა ადგილი ათენელთათვის. ამ ადგილის არქაული სახელი იყო ჰეკადემია, რომელიც კლასიკურ ხანაში აკადემია-დ გარდაიქმნა დაახ. ძვ. წ. საუკუნეში, დაუკავშირდა რა ეპიკურ ათენელ გმირს, ლეგენდარულ აკადემოსს.

აკადემიის ბაღი ქალღმერთ ათინასა და სხვა უკვდავთათვის მიძღვნილი წმინდა ადგილი იყო; ეს ასევე იყო ადგილი ბრინჯაოს ხანიდან მოყოლებული რელიგიური კულტისა, რომელსაც გმირ-ღმერთებს დიოსკურელებს უკავშირებენ. დიოსკურთან ასოციაციის გამო სპარტანელები „აკადემიის ბაღს“ ხელუხლებელს ტოვებდნენ ატიკაზე შემოსევების დროს, განსხვავებით რომაელი სულასგან, რომელმაც ძვ. წ. 86 წელს ერთიანად გაჩეხა წმინდა ხეთისხილის ხეები ნაღმსატყორცნების ასაგებად.
თეოდოს II

თეოდოს (გ. დაახლოებით 825) — დასავლეთ საქართველოს (აფხაზთა სამეფოს) მეფე დაახლოებით 798-825 წლებში, ლეონ -ის ძე.

მონაწილეობდა კახეთის მთავარ გრიგოლისა და აშოტ კურაპალატს შორის ქართლის დაუფლებისათვის ატეხილ ბრძოლაში (ემხრობოდა აშოტს), „მატიანე ქართლისაჲ“ თეოდოს -ს არასწორად მიაწერს ბუღა თურქის წინააღმდეგ ბრძოლას. ბუღა თურქი შემოესია საქართველოს 853 წელს, როდესაც აფხაზთა მეფე იყო თეოდოს -ის ძმა და მემკვიდრე დემეტრე (დიმიტრი) .
თეოდოს III

თეოდოს — დასავლეთ საქართველოს (აფხაზთა სამეფოს) მეფე დაახლოებით 975-978, გიორგი -ის ძე.

ბავშვობიდანვე ბიზანტიაში იზრდებოდა. ლეონ -ის გარდაცვალების (967) შემდეგ მესხეთის, დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს მსხვილ ფეოდალთა ჯგუფმა, რომელიც ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერების წინააღმდეგი იყო, თეოდოსი დაუპირისპირა ძმას - ახალგამეფებულ დემეტრე -ს. ტახტისათვის ბრძოლაში თეოდოსი დამარცხდა. დემეტრე -ის ბრძანებით იგი დააბრმავეს (ამიტომ წყაროებში მოიხსენიება როგორც „თვალდამწვარი“, „მწეხარე“). თეოდოსი გამეფდა უძეოდ გარდაცვლილი დემეტრე -ის შემდეგ. ბრმა მეფის მმართველობას ფეოდალური ანარქიის გაძლიერება მოჰყვა.ქართლში,რომელიც ამ დროს აფხაზთა მეფის გავლენის ქვეშ იყო, კახელებმა ილაშქრეს და უფლისციხეს მიადგნენ. ქართლის დიდებულის, ივანე მარუშისძის რჩევით დავით -მ დაიკავა ქართლი და იქ მისი შვილობილი, ბაგრატ გაამეფა 975 წელს. 978 წელს კი, იგივე ივანე მარუშისძის ინიციატივით ბაგრატ დასავლეთ საქართველოში გადავიდა და საკუთარი ბიძის, თეოდოს -ის ადგილი დაიკავა. გაერთიანებული საქართველოს პირველმა მეფემ, ბაგრატ -მ ტახტიდან გადაყენებული თეოდოს 978 წელს ტაოში გაგზავნა დავით კურაპალატთან. ამის შემდეგ ის წყაროებში აღარ იხსენიება.
თეოფილე ხუცესმონაზონი

თეოფილე ხუცესმონაზონი — საუკუნის ნახევრის და საუკუნის დამდეგის ქართველი მწერალი, მთარგმნელი.

მოღვაწეობდა კონსტანტინოპოლში, ღვთისმშობლის მონასტერში. თავის მოძღვრად და მასწავლებლად მიიჩნევდა გიორგი მთაწმიდელს. ლიტერატურული მოღვაწეობა დაუწყია მეფე გიორგი -ის დავალებით, არაუადრეს 1073 წელს. მარიამ დედოფლისეული „ქართლის ცხოვრების“ მინაწერის თანახმად, 1114 იგი ეფრემ მცირესთან, არსენ იყალთოელთან და იოანე ტარიჭისძესთან ერთად ჩამოსულა საქართველოში.

თეოფილე ხუცესმონაზონს მეტად ნაყოფიერად უმოღვაწია სასულიერო მწერლობის მრავალ დარგში. მას დიდი წვლილი მიუძღვის მეტაფრასული მწერლობის განვითარებაში. თარგმნა მეტაფრასული ხასიათის ჰაგიოგრაფიული და ჰომილეტიკური თხზულებანი, მ.შ. აღსანიშნავია სვიმეონ მეტაფრასტის საკითხავები (სექტემბრის, ნოემბრის და დეკემბრის თვეთა), აგრეთვე ეპიფანე კვიპრელის, ანასტასი სინელის, კირილე ალექსანდრიელის, იოანე ოქროპირის თხზულებანი. მასვე ეკუთვნის თეოდორიტე კვირელისა და ეპიფანე კვიპრელის დოგმატიკურ თხზულებათა თარგმანები. ეგზეტიკურ თხზულებათაგან მისი თარგმნილია იოანე ოქროპირისეული კომენტარები ძველი აღთქმის წიგნებისა. თეოფილე ხუცესმონაზონის მთარგნელობით მოღვაწეობას დიდი მნიშვნელობა აქვს ქართულ-ბიზანტიური ლიტერატურის ურთიერთობის ისტორიისათვის. ზოგი მისი ნათარგმნი თხზულების ბერძნულ დედანს ჩვენამდე არ მოუღწევია, მ.შ. უნდა აღინიშნოს თეოდორიტე კვირელის „აღსარება მართლისა სარწმუნოებისა“ და ილარიონ ქართველის „ცხოვრების“ მეტაფრასული რედაქცია.
თორღვა პანკელი

თორღვა პანკელი — ქართველი ფეოდალი, კახეთის გამგებელი საუკუნის 40-იან წლებში, კოხტასთავის შეთქმულების მონაწილე.

დავით ულუმ ბათო ყაენის ურდოში გამგზავრების წინ კახეთი თორღვა პანკელს ჩააბარა და დედოფალ ჯიგდა-ხათუნსა და მესტუმრე ჯიქურს დაუმორჩილა. რაკი დავითს შეაგვიანდა, თორღვა პანკელს ეგონა, აღარ დაბრუნდებაო, განდგა და კახეთის დასაკუთრება მოინდომა. დავით -ის დაბრუნების შემდეგ შეშინებულმა თორღვა პანკელმა ვერ გაბედა მეფესთან მისვლა. ბერი ხორნაბუჯელის დახმარებით ჯიქურმა ის ფიცით მიინდვეს და უვნებლობა აღუთქვეს, მაგრამ მერე ჯიქურის ბრძანებით კლდეკარის ციხიდან გადააგდეს.
არამ ხაჩატურიანი

არამ ხაჩატურიანი (; დ. 6 ივნისი, 1903, ტფილისი, რუსეთის იმპერია ― გ. 1 მაისი, 1978, მოსკოვი, სსრკ) — სომეხი კლასიკური მუსიკის კომპოზოტორი, დირიჟორი, პედაგოგი. სსრკ სახალხო არტისტი (1954). სერგეი პროკოფიევთან და დიმიტრი შოსტაკოვიჩთან ერთად საბჭოთა მუსიკის ერთ-ერთ „ტიტანად“ მიიჩნევა.

ბიოგრაფია
დაიბადა ტფილისში (ამჟ. თბილისი), იმ დროს რუსეთის იმპერიის ნაწილში, ხელმოკლე სომეხთა ოჯახში (მის ნამუშევრებში ძლიერია სომხური ფოლკლორის გავლენა).

ახალგაზრდობაში აღტაცემაში მოჰყავდა მუსიკას რომელიც მის ირგვლივ ესმოდა, თუმცა თავდაპირველად მას მუსიკა ან მისი კითხვა არ შეუსწავლია. 1921 წელს ის მოსკოვში მოგზაურობს მარტოდმარტო მუსიკის შესწავლის დასაწყებად, მიუხედავად იმისა, რომ პირველად მუსიკალური განათლება არ გააჩნდა და ერთი სიტყვა რუსული არ ესმოდა. თუმცა ისეთი მუსიკალური ტალანტი გამოამჟღავნა, რომ გნესინების სახელობის მუსიკალურ ტექნიკუმში ჩაირიცხა, სადაც ჩელოს სწავლობდა მიხაილ გნესინის ზედამხედველობის ქვეშ და 1925 წელს კომპოზიციის კლასში რიცხავენ. 1929 წელს ის მოსკოვის კონსერვატორიაში გადადის, სადაც ნიკოლაი მიასკოვსკისთან სწავლობს. 1930-იანებში ის ნინა მაკაროვას ირთავს ცოლად, მიასკოვსკის კლასის თანაკურსელს. 1951 წელს ის გნესინის სახელმწიფო მუსიკალური და პედაგოგიური ინსტიტუტისა და მოსკოვის კონსერვატორიის პროფესორი ხდება. მას ასევე სხვადასხვა მნიშვნელოვანი პოსტი უჭირავს კომპოზიტორთა კავშირში. ამ უკანასკნელმა მოგვიანებით მისი რამდენიმე ნაშრომი სასტიკად გაკიცხა ე.წ. „ფორმალიზმისთვის“ პროკოფიევისა და შოსტაკოვიჩის მსგავსად. მიუხედავად ამისა, ეს სამი კომპოზიტორი საბჭოთა მუსიკის ე.წ. „ტიტანები“ გახდნენ, მსოფლიო-კლასის რეპუტაციითა და საუკუნის კომპოზიტორთა ტიტულის დამკვიდრებით.

ორდენები და ტიტულები
საბჭოთა კავშირი
არაბთა გაერთიანებული რესპუბლიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების ორდენი (1961, „შესანიშნავი მუსიკალური მიღწევებისთვის“)
პაპ იოანე –ს მედალი (1963)
ირანის შაჰის მედალი (1965)
პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი (1972, „პოლონეთის კულტურაში შეტანილი წვლილისთვის“)
ხელოვნებისა და ლიტერატურის ორდენი (საფრანგეთი) და –ის ტიტული (1974)

აკადემიური ტიტულები
მუსიკის პროფესორი — 1950
წმინდა ცეცილის ეროვნული აკადემიის საპატიო წევრი, რომი, იტალია — 1960
ბერლინის ხელოვნების აკადემიის წევრ-აკადემიკოსი — 1961
მექსიკის ეროვნული კონსერვატორიის საპატიო წევრი — 1960
სომხეთის ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსი — 1963
საბჭოთა კავშირის აკადემიის დოქტორი — 1965
სერგო ფარაჯანოვი

სერგეი (სერგო) ფარაჯანოვი (; დ. 9 იანვარი, 1924, თბილისი, საქართველო — გ. 20 ივლისი, 1990, ერევანი, სომხეთი) — საუკუნის სომეხი კინორეჟისორი.

ბიოგრაფია
დაიბადა და გაიზარდა თბილისში, სომხურ ოჯახში; მისი ნამუშევრები ძირითადად კავკასიის ეთნიკურ მრავალფეროვნებას ასახავს.

ფარაჯანოვის პირველი მნიშვნელოვანი ნამუშევარი იყო „მივიწყებულ წინაპართა აჩრდილები“ (1964), რომელმაც საერთაშორისო აღიარება ჰპოვა მისი ფერადოვნებით, კოლორიტული კოსტიუმებითა და სოფლის ცხოვრების უცნაური აღწერით. მისი ნამუშევარი „ბროწეულის ფერი“ (1969) თბილისელ პოეტ საიათნოვას ცხოვრებას ასახავს. ფილმმა საბჭოთა მთავრობა განარისხა, რომლის აზრით იგი დელიკატურ ნაციონალურ საკითხებს ეხებოდა. ჰომოსექსუალობის ბრალდებით საბჭოთა მთავრობამ ფარაჯანოვი 1973 წელს დააპატიმრა და შრომით გამოსასწორებელ ბანაკში ხუთწლიანი პატიმრობა მიუსაჯა.

ფარაჯანოვის დაპატიმრება მრავალმა ცნობილმა ადამიანმა, ხელოვანმა, მწერალმა თუ რეჟისორმა გააპროტესტა, თუმცა იგი მხოლოდ ოთხი წლის შემდეგ გაათავისუფლეს, ფრანგი სიურრეალისტი ლუი არაგონის მეოხებით. ფილმების გადაღება მას აკრძალული ჰქონდა მრავალი წლის განმავლობაში, სანამ თბილისში ცხოვრობდა, თუმცა 80-იან წლებში მას ნება დართეს გადაეღო „ამბავი სურამის ციხისა“ (1984), რომელიც მისი ადრეული ნამუშევრების ფერადოვნების გამოძახილია, ასევე „აშიკი ქერიბი“ (1988) და დაუმთავრებელი ავტობიოგრაფიული სერია „აღიარებისა“, რომელიც შემდგომში მიხეილ ვართანოვის ფილმის „ფარაჯანოვი: ბოლო გაზაფხული“ ნაწილი გახდა.

ფარაჯანოვი 1990 წლის ივლისში გარდაიცვალა ერევანში, კიბოს დაავადებით.

ფილმოგრაფია
ფარაჯანოვი: ბოლო გაზაფხული (1992) (სეგმენტი „აღიარება“)
აშუღი ქერიბი (1988) ... აგრეთვე ცნობილი როგორც „აშიკ-ქერიბი“ (1988) (აზერბაიჯანულ ენაზე)
არაბესკები ფიროსმანის თემაზე (1985)
ამბავი სურამის ციხისა (1984)
ბროწეულის ფერი (1968); თავდაპირველად გამოვიდა სახელით „საიათ-ნოვა“
ჰაკობ ჰოვნატანიანი (1967)
მივიწყებულ წინაპართა აჩრდილები (1964) ... ინგლ. (1967) 
ყვავილი ქვაზე (1962)
უკრაინული რაფსოდია (1961)
პერვი პარენ (1959)
დუმკა (1957)
ნატალია უშვიჰ (1957)
ოქროს ხელები (1957)
ანდრიუშა (1954)
მოლდავური ზღაპარი (1951)
თორნიკე ერისთავი

თორნიკე ერისთავი (გ. 985) — ქართველი სახელმწიფო და სასულიერო მოღვაწე ჩორდვანელთა საგვარეულოდან. ზოგიერთი მკვლევარი ცდილობს მისი წარმომავლობა დაუკავშიროს ბიზანტიის იმპერიაში მოღვაწე თორნიკის საგვარეულოს, თუმცა უცნობია არსებობს თუ არა თორნიკე ერისთავის კავშირი თორნიკის საგვარეულოსთან. ქართლის სპასპეტი, დავით დიდი კურაპალატის სახელგანთქმული სარდალი, ათონის ივერთა მონასტრის ერთ-ერთი მაშენებელი, ტაოელი დიდებულის ჩორდვანელის ძე. ერისკაცობაში კარინის (სამხრეთი ტაო) მხარეს განაგებდა, რა დროსაც მისი ინიციატივით კარინის მონასტერში ქართული სკრიპტორიუმი შეიქმნა.

ბერად აღკვეცის შემდეგ ეწოდა იოანე. ერთხანს ათონის მთაზე, ათანასეს დიდ ლავრაში მოღვაწეობდა. 979 წელს თორნიკე ერისთავს ბიზანტიის სამეფო კარმა შუამდგომლობა სთხოვა დავით კურაპალატთან, რათა დახმარებოდა ბარდა სკლიაროსის აჯანყების ჩახშობაში. თორნიკე ერისთავი თავდაპირველად ბერობას იმიზეზებდა და უარობდა, მაგრამ შემდეგ ხელისუფლებისაგან მოსალოდნელი რისხვის თავიდან ასაცილებლად დათანხმდა.

დავით კურაპალატმა თორნიკე ერისთავის სარდლობით ბიზანტიაში გაგზავნა 12 ათასი მხედარი, რომელმაც სძლია სკლიაროსს და ხელთ იგდო დიდი ნადავლი. ბიზანტიის ხელისუფლების დაპირების თანახმად, ნადავლი თორნიკე ერისთავს ეკუთვნოდა. ნაწილი ამ სიმდიდრისა მან ათანასეს ლავრას და ბერძენთა სხვა მონასტრებს შესწირა, ხოლო უდიდესი ნაწილი ათონის ივერთა მონასტრის აგებას მოახმარა. 980 წლის ახლო ხანებში თორნიკე ერისთავს ბიზანტიის კეისარმა სვინგელოზის (პატრიარქის თანაშემწე ბერი) წოდება უბოძა. თორნიკე ერისთავის შეკვეთით გადაწერილია ოშკის ბიბლია (978) და კირილე -ის თხზულების — „განძის“ 981 წლის ნუსხა.
სულხან თუმანიშვილი

სულხან გორჯასპის ძე თუმანიშვილი — საუკუნის ნახევრის ქართლ-კახეთის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე, დიპლომატი.

1787-1793 იყო საქართველოს წარმომადგენელი რუსეთის სამეფო კარზე. ცდილობდა რუსეთ-ოსმალეთის 1787-1792 ომის შემდეგ დადებულ საზავო ხელშეკრულებაში გაეთვალისწინებინათ ქართლ-კახეთის სამეფოს ინტერესები. მომავალ საზავო ხელშეკრულებაში გაეთვალისწინებინათ ქართლ-კახეთის სამეფოს ინტერესებიც. მართლაც იასის ზავით (1791) ოსმალეთი პირობას დებდა, რომ ახალციხის საფაშოს ქართული მოსახლეობას თურქეთის მხრიდან არავითარი საშიშროება არ ელოდა.
მარიინსკის თეატრი

მარიინსკის თეატრი , აგრეთვე ცნობილი როგორც კიროვის ოპერისა და ბალეტის თეატრი 1934-1992 წლებში, სანქტ-პეტერბურგის, რუსეთი, ოპერისა და ბალეტის ისტორიული თეატრია. 1988 წელს კონსტანტინ სერგეევის პენსიაზე გასვლის შემდეგ თეატრის გენერალური დირექტორია ვალერი გერგიევი.

იმპერიული ოპერისა და ბალეტის თეატრი 1783 წელს დაარსდა ეკატერინე დიდის სურვილით. განთქმული ნეო-ბიზანტიური სტილის შენობის პროექტი ალბერტ კავოსს ეკუთვნის და 1859 წელს იქნა დასრულებული. მომდევნო წელს იმპერიულ თეატრს მარიინსკი დაარქვეს მმართველი იმპერატრიცა მარია ალექსანდროვას სახელზე.

თეატრში დაიდგა მიხაილ გლინკას, მოდესტ მუსორგსკისა და პეტრე ჩაიკოვსკის ყველა ოპერის მსოფლიო პრემიერები. სწორედ აქ შექმნა სახელგანთქმულმა ქორეოგრაფმა მარიუს პეტიპამ მისი ხელოვნების ნიმუშები, როგორიცაა „გედების ტბა“ და „მძინარე მზეთუნახავი“. „ “, „ “, „ “, და „“-ის მსოფლიო პრემიერები მარიინსკის თეატრში გაიმართა.

იმპერიულ, მოგვიანებით საბჭოთა, თეატრში ჰქონდა ბინა უდიდეს იმპრესარიოებს, დირიჟორებსა და მუსიკოსებს. თეატრის საბალეტო სკოლამ აღზარდა უნიჭიერესი ტალანტები: მატილდა კშესინსკა, ანა პავლოვა, ტამარა კარსავინა, ვასლავ ნიჟინსკი, გიორგი ბალანჩივაძე, გალინა ულანოვა, რუდოლფ ნურიევი და მიხაილ ბარიშნიკოვი.

2003 წელს პოსტმოდერნისტმა არქიტექტორმა დომინიკ პერომ გაიმარჯვა თეატრისთვის ახალი შენობის პროექტისთვის გამართულ კონკურში. ახალი შენობა ძველის გვერდით უნდა აღიმართოს.
იულონ ბატონიშვილი

}) — ერეკლე -ისა და დარეჯან დედოფლის შვილი, ქართლ-კახეთის სამეფო ტახტის პრეტენდენტი.

რუსეთისგან მოითხოვდა გეორგიევსკის ტრაქტატის თანახმად აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკური დამოუკიდებლობის აღდგენას. მალე სოლომონ -თან გაიქცა იმერეთში და ახალციხის ფაშის მეოხებით მოლაპარაკება გამართა ოსმალეთთან ცარიზმის წინააღმდეგ დახმარების თაობაზე. 1805 რუსეთში გადაასახლეს. ცხოვრობდა პეტერბურგში. დასაფლავებულია ალექსანდრე ნეველის ლავრაში სხვა ქართველ ბატონიშვილთა გვერდით.

ოჯახი
1785 წელს ცოლად შეირთო სალომე რევაზის ასული ამილახვარი (1766-1827). ქორწინებაში შეეძინათ 9 შვილი (5 ვაჟი და 4 ქალიშვილი), რომელთაგან ხლოდ ოთხმა მიაღწია ზრდასრულ ასაკს:

ლევანი (1786-1812)
ლუარსაბი (1789-1850)
თამარი (1791-1857)
დიმიტრი (1803-1845)
ანატოლია

ანატოლია, მცირე აზია (; — „მზის ამოსვლა“ ან „აღმოსავლეთი“) — რეგიონი ჩრდილო-დასავლეთ აზიაში, რომელიც ამჟამად თურქეთის აზიურ ნაწილს ჰქვია. (თურქეთის ევროპულ ნაწილს რუმელია ჰქვია). თურქული სიტყვა ბერძნული ვერსიიდან არის გადმოღებული. ქვეყნის ამ ნაწილს ასევე ლათინურად უწოდებენ -ს.

გეოგრაფია
გარშემორტყმულია შავი, მარმარილოს, ეგეოსისა და ხმელთაშუა ზღვებით, ასევე ბოსფორისა და დარდანელის სრუტეებით. მისი აღმოსავლეთი საზღვარი გადის სომხეთის მთიანეთსა და მდინარე ევფრატზე, რომელიც სამხრეთ-აღმოსავლეთით იცვლის მიმართულებას და მესოპოტამიაში ჩაედინება. ანატოლია ისტორიულად მნიშვნელოვანი მაკავშირებელი იყო ევროპასა და აზიას შორის და წარმოადგენდა კულტურათა გადაკვეთის წერტილს.

რეგიონი გამოირჩევა რთული რელიეფით, სადაც დომინირებს ანატოლიის ზეგანი, რომელიც ჩრდილოეთით პონტოს და სამხრეთით ტავრის მთებითაა შემოფარგლული. გეოლოგიურად, ანატოლია გამოეყო ბალკანეთის ნახევარკუნძულს, რამაც მარმარილოსა და ეგეოსის ზღვების წარმოქმნა გამოიწვია. რეგიონი სეისმურად აქტიურია, განსაკუთრებით აღმოსავლეთ ნაწილში.

1941 წელს თურქეთის პირველ გეოგრაფიულ კონგრესზე, ანატოლიის აღმოსავლეთ ნაწილს „აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონი“ ეწოდა. ეს ნაბიჯი მიზნად ისახავდა დასავლეთ სომხეთის ისტორიული სახელწოდების და კულტურული კავშირის გაქრობას, რაც სომხების გენოციდის შემდეგ თურქეთის ნაციონალისტური პოლიტიკის ნაწილს წარმოადგენდა. მთა არარატი, რომელიც ამ რეგიონში მდებარეობს, სომხური კულტურის სიმბოლოა და ანატოლიისა და სომხეთის ზეგანის უმაღლეს წერტილს წარმოადგენს.

ისტორია
აზიისა და ევროპის გასაყარზე სტრატეგიული მდებარეობის გამო, ანატოლია რამდენიმე ცივილიზაციის დასაბამი გახდა პრეისტორიული პერიოდიდან, ნეოლითური დასახლებებით (ნეოლითური თიხისწარმოება), (თიხამდელი ნეოლითიდან), (თიხამდელი ნეოლითი), (ნეოლითური თიხისწარმოება), (თიხამდელი ნეოლითი). ტროას დასახლება ნეოლითურ ხანაში იწყება და რკინის ხანაში გრძელდება. უდიდეს ცივილიზაციათაგან, რომელთაც აქ დასახლება ჰქონიათ ანდა დაუპყრიათ იყვნენ ხურიტები, ხათები, ხეთები, ჰუნები, კოლხები, იბერიელები, სკვითები, კიმერიელები, კელტები, ფრიგიელები, ლიდიელები, ლუვიელები, ბერძნები, რომაელები, სომხები, აზერბაიჯანელები, სპარსელები, არაბები, ქურთები, სელჯუკები და ოსმალები.

ძვ. წ. ათასწლეულში ანატოლიაში ფეხი მოიკიდეს ინდოევროპულმა ტომებმა (ლუკიელებმა, ნესიტებმა და სხვა). ძვ. წ. ათასწლეულში ანატოლია ხეთების სამეფოში შედიოდა. ძვ. წ. ათასწლეულში აქ ფრიგიის სამეფო იყო. ანატოლია, ძვ. წ. საუკუნეში ალექსანდრე მაკედონელის სახელმწიფოში, ხოლო ძვ. წ. საუკუნეში შედიოდა რომის სახელმწიფოს შემადგენლობაში. საუკუნემდე ანატოლიაში ბიზანტია დომინირებდა, ხოლო საუკუნიდან ანატოლია სელჩუკებმა დაიპყრეს და აქტიურად დაიწყეს თურქული ტომების ჩასახლება. სელჩუკთა სახელმწიფოს (რუმის სასულთნოს) დაშლის შემდეგ - საუკუნეებში ანატოლია დაიპყრეს თურქ-ოსმალებმა. ამ დროის ანატოლია ეწოდებოდა, როგორც მთელ მცირე აზიას, ისე ვილაიეთს თურქეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში.
რუმელია

რუმელია — საუკუნიდან ოსმალეთის იმპერიის მფლობელობაში მყოფი ბალკანეთის ნახევარკუნძულის ნაწილი. თუმცა თავად სიტყვა „რუმელი“ ნიშნავს „რომაელთა მიწას“ და მიანიშნებს აღმოსავლეთ რომის იმპერიაზე; შესაბამისად და საუკუნეების განმავლობაში ამ სახელით მოიხსენიებოდა ანატოლიაც, ვინაიდან ეს მიწაც აღმოსავლეთ რომისგან იქნა წართმეული.

რუმელიას ჩრდილოეთით ესაზღვრებოდა ბულგარეთი, დასავლეთით ალბანეთი და სამხრეთით მორეა, ანუ უძველესი პროვინციები, კონსტანტინეპოლისა და თესალონიკის ჩათვლით, თრაკეასა და მაკედონიაში. სახელწოდება უფრო ზუსტად აღნიშნავდა ცენტრალური ალბანეთისა და დასავლეთ მაკედონიისგან შემდგარ პროვინციას, რომლის მთავარი ქალაქი მონასტირი იყო. 1864-1866 წლებში რუმელიის საფაშო დაიყო რამდენიმე საფაშოდ და სახელწოდება რუმელია ოფიციალურად აღარ გამოიყენებოდა. 1878 წელს დადებული ბერლინის ზავის მიხედვით აღმოსავლეთი რუმელია დარჩა ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში ავტონომიური სტატუსით, თუმცა 1885 წლის 18 სექტემბერს უსისხლო რევოლუციის შედეგად ის ბულგარეთს შეუერთდა.

ამჟამად სიტყვა „რუმელია“ გამოიყენება თურქეთის ევროპული ნაწილის აღსანიშნავად.
თრაკია

თრაკეა ან თრაკია (ბერძნ.: , , ბულგ.: , თურქ.: ; ლათ.: ან ) — ისტორიულ-გეოგრაფიული არეა სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში. ამჟამად ისტორიული თრაკიის რეგიონი მოიცავს სამხრეთ ბულგარეთს (ჩრდ. თრაკეა), ჩრდილო-აღმოსავლეთ საბერძნეთს (დასავლეთ თრაკეა), და თურქეთის ევროპულ ნაწილს (აღმ. თრაკია). თრაკიას სამი ზღვა აკრავს: შავი, ეგეოსისა და მარმარილოსი. თურქეთში მას რუმელიასაც უწოდებენ. ძველი თრაკიაში ცხოვრობდნენ თრაკიელები. ის ასევე მოიცავდა ჩრდილოეთ ბულგარეთს და აღმოსავლეთ სერბეთსა და მაკედონიის ნაწილებს.

ისტორია
46 წელს გამოცხადდა რომის პროვინციად. აღმოცენდა მრავალი ბერძნულ-რომაული ქალაქი. საუკუნეში თრაკიას თავს ესხმოდნენ გუთები, საუკუნეში კი ჰუნები. საუკუნეში თრაკიაში დასახლდნენ სლავები. ის იქცა სადავო ტერიტორიად ბიზანტიის იმპერიასა და ბულგარეთის იმპერიას შორის. ბიზანტიის იმპერიაში არსებობდა თრაკიის თემის სახით. საუკუნეში დაიპყრო ოსმალეთის იმპერიამ. 1878 წელს ოსმალეთის იმპერიამ თრაკიის ნაწილი დათმო აღმოსავლეთ რუმელიის სასარგებლოდ, მაგრამ დიდი ნაწილი მაინც მას დარჩა. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, 1920 წელს, თრაკიის დასავლეთ ნაწილი ბულგარეთს გამოეყო და საბერძნეთს შეუერთდა. ამით ბულგარეთმა დაკარგა გასასვლელი ეგეოსის ზღვაზე. სევრის ხელშეკრულებით საბერძნეთს რჩებოდა აღმოსავლეთ თრაკიაც, მაგრამ 1923 წლის ლოზანის ხელშეკრულებით აღმოსავლეთ თრაკია მდინარე მარიცამდე თურქეთს გადაეცა, დასავლეთი თრაკია დარჩა საბერძნეთს, ბულგარეთს ერგო შიდა თრაკიის ნაწილი. აღნიშნული საზღვრები დღემდე უცვლელია.
ტროა

ტროა ( ან , ასევე ; ) — ლეგენდარული ქალაქი, აღწერილი ტროის ომის ციკლში, ილიადაში, ჰომეროსის ძველ ბერძნულ ეპოსში.

ტროა (, 39°58′ 26°13′) ასევე არქეოლოგიური მიდამოა ანატოლიაში, ჰომეროსის მიერ აღწერილ ადგილას ზღვის პირას დარდანელის სრუტის სამხრეთ დასავლეთში მთა იდას ქვეშ.

ახალი ქალაქი ილიუმი დაფუძნდა ლეგენდარული ილიონის (ტროა) ადგილას რომის იმპერატორ ავგუსტუსის მმართველობის პერიოდში. ხელსაყრელი მდებარეობის წყალობით ქალაქი საკმაოდ მდიდარი იყო, თუმცა კონსტანტინეპოლის დაარსების შემდეგ, ბიზანტიის პერიოდში, ის თანდათან დაკნინდა.

1870 წელს გერმანელმა არქეოლოგმა ჰაინრიხ შლიმანმა ამ ადგილას არქეოლოგიური გათხრები წამოიწყო. გათხრების შედეგად აღმოჩენილ იქნა ერთი მეორის შემდეგ აშენებული რამდენიმე ქალაქი. ერთ-ერთი ყველაზე ადრეული ქალაქი ჰომეროსის ტროად იქნა მიჩნეული. მიუხედავად იმისა, რომ ამგვარი დასკვნა საკამოთოა, ამ ადგილის იდენტიფიკაცია შესაძლებელი გახდა ჰიტიტურ ტექსტებში ქალაქ ვილუსად; ილიონი (ანუ ვილიონი) ამ სახელის ბერძნული ვარიანტი უნდა ყოფილიყო.

1998 წელს ტროა შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ჰომეროსი

ჰომეროსი (; ძვ.წ საუკუნე) — ლეგენდარული ბერძენი პოეტი, რომელსაც მიაკუთვნებენ ილიადისა და ოდისეის შექმნას. ერთ დროს ჰომეროსს მიაკუთვნებდნენ მთელ ეპიკურ ციკლს, რომელშიც შედიოდა პოემები ტროას ომზე და ასევე თებეური პოემები ოიდიპოსსა და მის ვაჟებზე. მასვე მიაკუთვნებდნენ ჰომერიკულ ჰიმნთა ტომებს, კომიკურ მინი-ეპოსს ბატრაქომიომაქია (, „ბაყაყთა და თაგვთა ომი“) და მარგიტებს, თუმცა ამჟამად ამ მტკიცებას ეჭვქვეშ აყენებენ.

გადმოცემის თანახმად ჰომეროსი ბრმა იყო. დაბადების ადგილად რამდენიმე იონიის ქალაქს მიიჩნევენ, (საბერძნეთის შვიდი ქალაქი ეცილებოდა ერთმანეთს ჰომეროსის სამშობლოს საპატიო ტიტულს), თუმცა სხვაგვარად მისი ბიოგრაფიული მონაცემები თითქმის არ არსებობს. ზოგიერთი მკვლევარი ეჭვობს, რომ ჰომეროსი შესაძლოა ნამდვილი ადამიანი არ ყოფილიყო და რომ ეს სახელი შესაძლოა რამდენიმე ზეპირი პოეტისთვის მიეკუთვნებინათ, ტრადიციული ეპოსის გადმოცემისთვის. ასევე საკამათოა ილიადისა და ოდისეის ერთ პიროვნებაზე მიკუთვნება. სხვა ზემოთ აღნიშნულ პოემებს კი უფრო გვიანდელ პერიოდს მიაწერენ.
ვალერი გერგიევი

ვალერი გერგიევი (დ. 2 მაისი, 1953, მოსკოვი) — რუსი დირიჟორი, მარიინსკის თეატრის გენერალური დირექტორი; ასევე ასოცირებული მეტროპოლიტენ ოპერასთან, როტერდამის ფილარმონიულ ორკესტრთან და ლონდონის სიმფონიურ ორკესტრთან.

დაიბადა მოსკოვში ოსურ ოჯახში; გაიზარდა ვლადიკავკაზში, ოსეთი, ჩრდილო კავკასია. ბავშვობაში განსაკუთრებული ნიჭით არ გამოირჩეოდა, ფორტეპიანოზე დაკვრა საშუალო სკოლაში ისწავლა. შემდეგ სანქტ-პეტერბურგში (იმჟამად ლენინგრადი) მიენგზავრება კონსერვატორიაში სასწავლებლად.

1978 წელს ის კიროვის ოპერის დირიჟორის ასისტენტი ხდება იური ტემირკანოვის ხელმძღვანელობით. აქვე იმართება მისი დებიუტი, სადაც ის სერგეი პროკოფიევის "ომსა და მშვიდობას" დირიჟორობს. 1981-1985 წლებში სომხეთის სახელმწიფო ორკესტრის მთავარი დირიჟორი იყო.

1991 წელს გერგიევი პირველად მართავს კონცერტს დასავლეთ გერმანიაში ბავარიის სახელმწიფო ოპერაში მიუნხენში მოდესტ მუსორგსკის ბორის გოდუნოვის შესრულებით. ამავე წელს იმართება მისი ამერიკული დებიუტი - სან-ფრანცისკოს ოპერაში ასრულებს "ომი და მშვიდობა"-ს. მას შემდეგ ის საოპერო და საორკესტრო რეპერტუარს მთელი მსოფლიოს მასშტაბით ასრულებს. გერგიევი დაკავშირებული მრავალ მუსიკალურ ფესტივალთან. მას ჩაწერილი აქვს მრავალი შესრულება როტერდამისა და მარიინსკის გუნდებთან. ამჟამად მუშაობს შოსტაკოვიჩის სიმფონიების სერიაზე.

1988 წელს ხდება კიროვის მთავარი დირიჟორი და სამხატვრო დირექტორი. 1996 წელს უკვე გადარქმეული მარიინსკის თეატრის გენერალური დირექტორი ხდება, რუსეთის მთავრობის დანიშვნით. პარალელურად, 1995 წელს როტერდამის ფილარმონიული ორკესტრის მთავარი დირიჟორი ხდება, ხოლო 1997 წელს ნიუ-იორკის მეტროპოლიტენ ოპერის მთავარი მოწვეული დირიჟორი.

2005 წელს ის დასახელდა ლონდონის სიმფონიური ორკესტრის მომდევნო მთავარ დირიჟორად, შეცვლის რა ამ პოსტზე სერ კოლინ დეივისს.