iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლილი ნუცუბიძე

ლილი ნუცუბიძე დ. 21 ოქტომბერი, 1927, ქუთაისი — გ. 2002, იქვე) — ქართველი პოეტი, ფილოლოგი და ბიბლიოთეკარი. საქართველოს სსრ-ის კულტურის დამსახურებული მუშაკი (1973) საქართველოს ღისების ორდენის კავალერი (1997), ქუთაისის საპატიო მოქალაქე.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1927 წლის 21 ოქტომბერს ქუთაისში. დაამთავრა ქუთაისის პედაგოგიური სასწავლებელი 1948 წელს; 1953 წელს — ალექსანდრე წულუკიძის სახელობის ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართული ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი.

მუშაობდა პედაგოგიურ სასწავლებელში ბიბლიოთეკის გამგედ. 1950-1952 წლებში იყო ქუთაისის ქალთა საშუალო სკოლის მასწავლებელი. გარკვეული პერიოდი მუშაობდა გაზეთ „სტალინელის“ რედაქციაში ლიტმუშაკად და გამომშვებად; 1952-1964 წლებში იყო ვ. კიკვიძის სახელობის ქუთაისის 1 საბავშვო ბიბლიოთეკის გამგე; 1964 წელს დაინიშნა ქუთაისის კულტურის განყოფილების უფროს ინსპექტორად, შემდეგ კი განყოფილების გამგის მოადგილედ; 1974-1987 წლებში მუშაობდა ქუთაისის ილია ჭავჭავაძის სახელობის საჯარო ბიბლიოთეკის დირექტორად; 1987 წლიდან საქართველოს მწერალთა კავშირის ქუთაისის განყოფილების კონსულტანტად.

ლექსების წერა ადრეულ ასაკში დაიწყო. ავტორია ორმოცამდე პოეტური კრებულის. პირველი ლექსები პრესაში გამოქვეყნდა 1954 წელს. მისი ნაწარმოებები სისტემატიურად იბეჭდებოდა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში, კრებულებში, ალმანახებსა და ანთოლოგიებში.

1959 წელს გამოვიდა მისი ლექსების პირველი კრებული. თანაავტორია წიგნებისა: „ზაქარია ფალიაშვილი და ქუთაისი“ (1982), „პეტრე ჭაბუკიანი“ (1968). აგრეთვე ეწეოდა თარგმნელობით საქმიანობას. წერდა მხატვრულ ნარკვევებს, ლიტერატურულ წერილებს, გამოკვლევებს. ქუთაისის თოჯინების სახელმწიფო თეატრში დაიდგა მისი რამდენიმე საბავშვო პიესა. მისი ლექსების მოტივებზე ქართველი კომპოზიტორების მიერ შექმნილია არაერთი სიმღერა. იყო სხვადასხვა საზოგადოებრივი გაერთიანების წევრი. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი მოღვაწეობა ქალთა ორგანიზაციებში.

1997 წელს, ლილი ნუუცუბიძე მწერლობაში შეტანილი წვლილისა და აქტიური საზოგადოებრივი საქმიანობისათვის დაჯილდოვდა საქართველოს ღირსების ორდენით. 2005 წლის 19 სექტემბერს ქუთაისის საკრებულოს 341 დადგენილებით ბასკეთის/ფალიაშვილის ქუჩის შესახვევს მიენიჭა ლილი ნუცუბიძის სახელი.

ლილი ნუცუბიძე გარდაიცვალა 2002 წელს, 74 წლის ასაკში. დაკრძალულია ქუთაისში, ოღასკურას სასაფლაოზე

2016 წლის 2 ივნისს მესხიშვილის თეატრში ლილი ნუცუბიძის საღამო გაიმართა, სადაც შესრულდა პოეტის ლექსებზე დაწერილი სიმღერები, „საყვარელო მამულო“, „შავი ზღვა თეთრად მოგეჩვენება“ და სხვა. კონცერტი კომპოზიტორებმა რუსუდან სებისკვერაძემ და ნუნუ გაბუნიამ წაიყვანეს. სიმღერები შეასრულეს მაია ჯაბუამ, ეკა მამალაძემ, ნუკრი კაპანაძემ, გიორგი მეფისაშვილმა, ნინუცა ბედიაშვილმა, ქალთა ტრიომ და „თეატრალურის კვარტეტმა“.
ბუტუნგი

ბუტუნგი, ბუტონი — დიდი ზონდის კუნძულების არქიპელაგის (ინდონეზია) მთაგორიანი კუნძული. მდებარეობს კუნძულ სულავესის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილის სიახლოვეს. ფართობი დაახლოებით 4,6 კმ². მოსახლეობა 447 408 კაცი (2010 წ. აღწ.). სიმაღლე 1190 მეტრამდეა. დაფარულია ნოტიო ეკვატორული ტყით. განვითარებულია ტროპიკული მიწათმოქმედება (ყავა, შაქრის ლერწამი, თამბაქო). გააქვთ მერქანი. მისდევენ თევზჭერას. მთავარი ქალაქია ბაუბაუ. ბუტონელები და სხვ.
გელა კვაჭანტირაძე

გელა (გენადი) კვაჭანტირაძე (დ. 7 ივლისი, 1956, თბილისი) — ქართველი ეკონომისტი, მეცნიერი, პოლიტიკოსი, ფიზიკოსი.

ბიოგრაფია
1978 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი. ამავე უნივერსიტეტის საერთაშორისო ბიზნესის ფაკულტეტი სპეციალობით ბიზნეს-იურისტი 2001 წელს.

1978-1992 წელს რიგი სამეცნიერო პროექტებისა და პროგრამების ხელმძღვანელი მაღალი ტექნოლოგიების სფეროში სტაბილური იზოტოპების სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში: 1982-1988 წლებში წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1988-1991 ლაბორატორიის გამგე. 1992-1995 წლებში სახელმწიფო მეთაურის აპარატის ანალიტიკური სამსახურის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, სახელმწიფო მრჩეველი. 1995-1999 წლებში საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი, საარჩევნო ბლოკი: ეროვნულ–დემოკრატიული პარტია, საარჩევნო ფორმა: პარტიული სიით. 2000 წელს საქართველოს ეკონომიკის მინისტრის კონსულტანტი. 2001-2003 წლებში საქართველოს სახელმწიფო კანცელარიის — „სოციალურ-ეკონომიკური სისტემის ანალიზის“ განყოფილების ხელმძღვანელი. 2003-2011 წლებში ქართულ-ამერიკული საერთაშორისო საწარმოების — „ “ და „ “-ს მთავარი კონსულტანტი. 2010-2011 წლებში ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას „კავკასიის საერთაშორისო უნივერსიტეტში“ (კითხულობდა ლექციების კურსს — „ბიზნესის საფუძვლები“) 2011 წელს გ. კვაჭანტირაძე აფუძნებს საზოგადოებრივ ორგანიზაციას — „მაღალი ტექნოლოგიების ჯგუფს“ („ - “), რომელის მიზანია საქართველოში ცოდნაზე დაფუძნებული ეკონომიკის საფუძვლების ჩამოყალიბება, ინდუსტრიული რევოლუციის ( 4.0) კონცეფციის შექმნა და მისი იმპლემენტაცია. 2011-2015 წლებში შპს „- “-ს დირექტორი. 2015–2017 წლებში თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის „უწყვეტი განათლების ცენტრის“ კონსულტანტი. 2017-2019 წლებში სსიპ „განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის“ კონსულტანტი. 2019 წელს დააფუძნა არასამთავრობო ორგანიზაცია — „დამოუკიდებელ პოლიტიკურ ექსპერტთა ასოციაცია“, რომელსაც დღემდე ხელმძღვანელობს. ასოციაცია აერთიანებს ექსპერტებს, რომლებიც იზიარებენ ქვეყნის დემოკრატიული განვითარების და ევრო-ატლანტიკური ინტეგრაციის კურსს. არის 13 სამეცნიერო შრომის თანაავტორი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა აკადემიური დოქტორი.

ჯილდოები
1998 — ღირსების ორდენი
1986 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია
წმინდა გიორგის ორდენი (მრავალმნიშვნელოვანი)

წმინდა გიორგის ორდენი შეიძლება აღნიშნავდეს ჩამოთვლილთაგან ერთ-ერთს:

წმინდა გიორგის ორდენი — რუსეთის იმპერიის და რუსეთის ფედერაციის უმაღლესი სამხედრო ჯილდო
წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი — საქართველოს სახელმწიფო ჯილდო
წმიდა გიორგის ოქროს ორდენი — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის უმაღლესი ჯილდო
წმინდა გიორგის ორდენი — ჰანოვერის სამეფოს სახელმწიფო ჯილდო, დაარსდა 1839
წმინდა გიორგის სამხედრო ორდენი — გენუის რესპუბლიკის სახელმწიფო ჯილდო
წმინდა გიორგის ორდენი — უნგრეთის სამეფოს რაინდული ორდენი, დაარსდა 1326
სირცხვილია (პოლიტიკური მოძრაობა)

„სირცხვილია!“ — სამოქალაქო-პოლიტიკურ მოძრაობა საქართველოში, ქართული ოცნების ხელისუფლების წინააღმდეგ ერთწლიანი უწყვეტი პროტესტის შედეგად ჩამოყალიბდა. მოძრაობა მას შემდეგ ჩამოყალიბდა, რაც 2019 წლის 20-21 ივნისის ღამეს (იგივე გავრილოვის ღამე) საქართველოს ხელისუფლებამ მშვიდობიანი დემონსტრანტები წყლის ჭავლის, რაკეტისებრი და რეზინის ტყვიების და ცრემლსადენი გაზის გამოყენებით დაშალა. აქციის მონაწილეები რუსეთის დუმის კომუნისტური პარტიის დეპუტატის, სერგეი გავრილოვის საქართველოში ვიზიტს და პარლამენტის თავმჯდომარის სავარძლიდან სხდომის რუსულ ენაზე წაყვანის მცდელობას აპროტესტებდნენ.
წმინდა გიორგის ორდენი

წმინდა გიორგის ორდენი (; ოფიციალურად — წმინდა დიდმოწამე და გამმარჯვებელი გიორგის საიმპერატორო სამხედრო ორდენი, ́ ́ ́ ́ ́ ́ ́) — რუსეთის იმპერიის უმაღლესი სამხედრო ჯილდო. ფართო გაგებით მოიცავს ოფიცრების, რიგითებისა და სამხედრო ქვედანაყოფების წარჩინების ნიშნების კომპლექსს.

ორდენი
დაარსდა იმპერატორ ეკატერინე -ის ბრძანებით 1769 წლის 26 ნოემბერს საბრძოლო და სამსახურეობრივი დამსახურების მქონე ოფიცრებისთვის. ჰქონდა ოთხი ხარისხი. იმპერიის ისტორიაში ჯილდო მიღებული ჰქონდა 10 ათასზე მეტ ადამიანს, აქედან ხარისხის — 23-ს, ხარისხის — 125-ს. 1917 წლის 24 ივნისიდან წმინდა გიორგის ხარისხის ორდენის მიღება შეეძლოთ ჯარისკაცებსა და მეზღვაურებს, რომლებიც ბრძოლაში ოფიცრის მოვალეობას ასრულებდნენ. 1917 წლის ბოლშევიკური გადატრიალების შემდეგ ორდენი გაუქმდა, თუმცა და ხარისხის ორდენებით კვლავ აჯილდოებდნენ თეთრი მოძრაობის ჯარებში. 2000 წელს ორდენი აღდგა, როგორც რუსეთის ფედერაციის სამხედრო ჯილდო.

სხვა ჯილდოები
წმინდა გიორგის ორდენის გარდა, რუსეთის იმპერიაში 1807-1917 წლებში არსებობდა ასევე წმინდა გიორგის სამხედრო ორდენის წარჩინების ნიშანი (1913 წლიდან ოფიციალურად ეწოდა გიორგის ჯვარი), რომლითაც რიგითი ჯარისკაცები ჯილდოვდებოდნენ. ნიშანს ატარებდნენ იმავე ფერის ბაბთაზე, რომელიც განკუთვნილი იყო ორდენისთვის. ჰქონდა ოთხი ხარისხი. აღადგინა რუსეთის მთავრობამ 1992 წელს. წმინდა გიორგის ჯვარს, როგორც სამხედრო ჯილდოს, იყენებდნენ ასევე 1918-1921 წლებში საქართველოს რესპუბლიკაში. დაჯილდოება ხდებოდა რევოლუციამდელ სამხედრო საწყობებში შემორჩენილი მარაგებიდან.

1913 წლიდან წმინდა გიორგის ორდენს ეკუთვნოდა ასევე ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის“, რომელსაც ამიერიდან გიორგის იარაღი ეწოდა. ჯილდო შეიძლება ყოფილიყო დაშნა, კორტიკი ან, მოგვიანებით, ხმალი. წარჩინების ნიშნად ამ იარაღის ვადაზე თავსდებოდა წმ. გიორგის ორდენის მინანქრის პატარა ჯვარი. იმავე 1913 წლიდან წმ. გიორგის სახელი ეწოდა მედალს „მამაცობისთვის“ (დაარსდა 1878 წელს), რომელსაც რიგით ჯარისკაცებს და საბრძოლო დამსახურების მქონე სამოქალაქო პირებს ანიჭებდნენ.
ტყემალაძე

საკუთარი სახელი ტყემალაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გიორგი ტყემალაძე — ქართველი პოლიტიკოსი
ვალიკო ტყემალაძე — ქართველი ფეხბურთელი
ზურაბ ტყემალაძე — ქართველი პოლიტიკოსი, ბიზნესმენი
თამაზ ტყემალაძე — ქართველი პუბლიცისტი, ჟურნალისტი
მარიჯანი (მარიამ ტყემალაძე) — ქართველი პოეტი
ვახტანგ კვინიკაძე

ვახტანგ კვინიკაძე (დ. 22 ნოემბერი, 1959, ქუთაისი) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

1986 წელს დაამთავრა ქუთაისის სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტის ტექნოლოგიის ფაკულტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “.
აფსათი

აფსათი — ნადირთა და ფრინველთა ღვთაება სვანურ მითოლოგიაში. იგი მამრობითი სქესის ღვთაებაა, დალისაგან განსხვავებით. აფსათს ვხვდებით ოსურ მითოლოგიაშიც, ღვთაებას იცნობენ კავკასიის ბალყარელები და ყარაჩაელებიც. სვანური მითის მიხედვით, მისი ნების გარეშე მონადირის ნასროლი ისარი თუ ტყვია მიზანში ვერ მოხვდება; იგი თავად შეარჩევს ნადირს, რომელიც მონადირემ უნდა მოკლას. ოსების წარმოდგენით კი, იგი არის ირმის ტყავით შემოსილი ღრმად მოხუცებული მამაკაცი გრძელი და თეთრი წვერებით; ზის მთის მწვერვალზე და იქიდან დაჰყურებს უთვალავ ნადირს, როლებსაც ოსი მონადირეები „აფსათის ჯოგს“ უწოდებენ; ჰყავს ვაჟი – ჟუჟუმარგი, მას მამის ბრძანებით მონადირეებისთვის ნადირი გამოჰყავს; აფსათი მფარველობს გარეული ცხოველებსა (ირმებს, ჯიხვებს, ტახებს და სხვ.) და მონადირეებს (განსაკუთრებით ღარიბ მონადირეებს).
კონსტანტინე კოკოევი

კონსტანტინე კოკოევი (დ. 6 სექტემბერი, 1939, თბილისი) — ქართველი ეკონომისტი, თანამდებობის პირი, პედაგოგი.

1968 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“.
ათასი კუნძული (ინდონეზია)

})
| ფართობი =
| დაარსდა = 1982
| სტუმრების რაოდენობა =
| სტუმრების წელი =
| მმართველი ორგანო = გარემოს დაცვისა და სატყეო სამინისტრო
| მსოფლიო მემკვიდრეობა =
| ოფიციალური საიტი =
107,489 ჰექტარი ფართობის სახმელეთო და საზღვაო ტერიტორია ინონეზიის სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ 1982 წელს ეროვნულ პარკად გამოაცხადა. 2002 წელს ინდონეზიის სატყეო სამინისტროს დადგენილებით პარკს ათასი კუნძულის საზღვაო ეროვნული პარკი“ ეწოდა. ორ კუნძულზე, პანჯალირან ბარატსა და პანჯალირან ტიმურ-ზე, სადაც ზღვის კუებს იცავენ, შესვლა აკრძალულია.

ათასი კუნძულის საზღვაო ეროვნული პარკი ჯაკარტიდან ჩრდილოეთი 45 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს. პარკი ჩრდილოეთ ათასი კუნძულის ქვერაიონს მიეკუთვნება. კომპლექსის შემადგენლობაში 342 რიფია, რომელთაგანაც 110 ნახევარ აკრძე დიდ კუნძულს წარმოქმნის.
ტირი

ტირი — სპორტული ნაგებობა სამიზნეებზე ხელის ცეცხლმსროლელი და პნევმატური კუთხვილი იარაღის სროლისთვის სასწავლო-საწვრთნელ მეცადინეობებსა და და შეიჯიბრებებზე. ტირს აქვს სასროლო გალერეა, საცეცხლე გამჭოლი ზონა, რომლის სიგრძე შეესაბამება სროლის მანძილს, სამიზნეების მექანიზებული მოწყობილობანი, ტყვიის მიმღები, დამხმარე სათავსოები, იარაღისა და ტყვია-წამლის საწყობები. ზომების მიხედვით ტირში სროლა შესაძლებელია 100-300 მ. მანძილზე. ტირი შესაძლოა იყოს დახურული, სანახევროდ დახურული და ღია (საველე).

ღია ტირის კომპლექსს შეადგენს სპორტული სასროლი მოედანი, ხოლო ღია და დახურული ტირის კომპლესს საგანებოდ მოწყობილი ადმინისტრაციული შენობებით და სათავსოებითურთ — სასროლის სტადიონი დიდი შეჯიბრებებისა და ჩემპიონატების ჩასატარებლად.
ტირიბაზე

ტირიბაზე — აქემენიანთა იმპერიის პროვინციის, დასავლეთ არმენიის (მე-18 სატრაპია) მმართველი სატრაპი ძვ. წ. საუკუნის დასაწყისში. ტირიბაზეს საგამგეო მდებარეობდა აღმოსავლეთ ევფრატის აუზში. ქსენოფონტის ცნობით მის დაქირავებულ არმიაში მსახურობდნენ ტაოხები, ხალიბები და ფასიანები. ტირიბაზეს ემორჩილებოდნენ აგრეთვე ჰესპერიტები (სასპერები და იბერები).
კარინ კონოვალი

კარინ კონოვალი (; დ. ) — კანადელ-ამერიკელი მსახიობი, რომელმაც შეასრულა მეორეხარისხოვანი როლები მრავალ ფილმში, ხოლო მოწვეული იყო არაერთ ტელესერიალში. მონაწილეობა მიღებული აქვს ფილმებში — „აჯანყება მაიმუნების პლანეტაზე“ , „მაიმუნების პლანეტა: რევოლუცია“ და „ომი მაიმუნების პლანეტაზე“ ; აგრეთვე სერიალის „საიდუმლო მასალების“ სამ ეპიზოდში.

ადრეული წლები
კონოვალი დაიბადა ბალტიმორში (მერილენდი), თუმცა გაიზარდა ედმონტონში, ალბერტაში (კანადა). ის საცხოვრებლად ვანკუვერში გადავიდა და 1981 წელს დადიოდა თეატრალურ სკოლაში.

ნაწილობრივი ფილმოგრაფია
ჩედუიკ ბოუზმენი

ჩედუიკ ბოუზმენი (; დ. 29 ნოემბერი, 1976, ანდერსონი — გ. 28 აგვისტო, 2020, ლოს-ანჯელესი) — ამერიკელი მსახიობი. ყველაზე მეტად ცნობილია შავი ავაზის შესრულებული როლით -ის კინოსამყაროს ფილმებში, განსაკუთრებით „შავ ავაზაში“ (2018), რისთვისაც მიღებული აქვს კინომსახიობთა გილდიისა და -ის ჯილდოები. გადაღებულია ფილმებში „42“ (განასახიერა ჯეკი რობინზონი, 2013), „ადექი“ (ჯეიმზ ბრაუნი, 2014), „მარშალი“ (ტერგუდ მარშალი, 2017).

დაიბადა 1976 წლის 29 ნოემბერს, სამხრეთ კაროლინის ქალაქ ანდერსონში; კაროლაინ (ქალიშვილობის გვარი — მატერსი) და ლეროი ბოუზმენების ოჯახში. გაიზარდა მშობლიურ ქალაქში, სადაც გატაცებული იყო კალათბურთით. საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ ჩააბარა ჰოვარდის უნივერსიტეტში (ვაშინგტონი), სადაც ბაკალავრის ხარისხი მიიღო სახვითი ხელოვნების რეჟისურის დარგში. შემდეგ გადავიდა ოქსფორდის (ინგლისი) ბრიტანულ-ამერიკულ დრამატულ აკადემიაში. ოქსფორდის უნივერსიტეტში სწავლის საფასური დენზელ ვაშინგტონმა გადაუხადა. შომბურგის კვლევით ცენტრში (ჰარლემი, ნიუ-იორკი) სწავლობდა აფრიკის (და აფრო-ამერიკელების) ისტორიას. მიუხედავად ამისა, იგი განაგრძობდა საკუთარ მოღვაწეობას. გარდაიცვალა 2020 წლის 28 აგვისტოს, საკუთარ სახლში, ლოს-ანჯელესში, ოჯახის წევრების გარემოცვაში, მსხვილი ნაწლავის კიბოსაგან გამოწვეული გართულებების შედეგად.
სოფო ბათილაშვილი

სოფო ბათილაშვილი (დ. 17 ივნისი, 1999, თბილისი) — ქართველი მომღერალი, მუსიკალური შოუ „მხოლოდ ქართული“-ის გამარჯვებული (2019).

დაიბადა 1999 წლის 17 ივნისს თბილისში. პირველად 2015 წელს რეიტინგულ მეგაშოუ „ ფაქტორში“ გამოჩნდა. 19 წლის ასაკში პირველი ალბომი „პერიფრაზი” გამოუშვა (2019). ალბომის საპრეზენტაციო კონცერტი 28 ივნისს, თბილისის სპორტის სასახლეში გაიმართა.

ალბომები
პერიფრაზი (2019)
იაგუნდი
ძეგლად გადმომეფარე
ჰერიო ბიჭებო
ჯადოსნური კვერცხი
ჩემი აღარა ხარ მორჩა
მე საიდუმლოს შენახვა ვიცი
თათრის გოგონავ
ადანდალი
ფაჩუჩები
კოლხური დაფნა

კოლხური დაფნა, კეთილშობილი დაფნა — დაფნის ერთ-ერთი სახეობა, რომელიც კოლხეთის დაბლობის მკვიდრია. ამჟამად მას აწარმოებენ სამეგრელოში, ხობისა და სენაკის მუნიციპალიტეტში; იმერეთში — ქუთაისში, სამტრედიის, ვანისა და თერჯოლის მუნიციპალიტეტებში; გურიაში — ოზურგეთის, ლანჩხუთისა და ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტებში.

რეგიონისთვის დამახასიათებელ ზომიერ, ნოტიო კლიმატის პირობებში დაფნის ხეები უძველესი დროიდან ბუნებრივ ტყებშიც იზრდება და კულტურული ფორმით აშენებდნენ. დაფნის ფოთოლს ორ წელიწადში ერთხელ კრეფენ. საბჭოთა პერიოდში მრავლად იყო დაფნის ბაღები; დაფნის მშრალი ფოთოლი ექსპორტზე გაქონდათ საბჭოთა კავშირის სხვადასხვა ქვეყნებში, უმეტესად რუსეთში.

მცენარე მეტად ფასეულია, რადგან მისი მდიდარი არომატების ნაზავი განსაკუთრებულ გემოს და სურნელს ანიჭებს არაერთ ტრადიციულ კერძს. სპეციფიკური არომატისა და სურნელის გამო დაფნის ნედლი და გამხმარი ფოთოლი გამოიყენება კულინარიაში. მას იყენებენ წვნიანი კერძების, სტეიკისა და მწვანილების შესაკაზმად. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, გაყიდვები შემცირდა და დაფნის ფოთლის წარმოება მრავალმა ფერმერმა შეწყვიტა. ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში, დაფნის ფოთლის მზარდი საექსპორტო ნოტენციალის გამო, მისი წარმოება კვლავ იზრდება. ექსპორტის მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად, დაფნის ფოთოლის გარდა, დაფნის ზეთის წარმოებაც დაიწყეს..
გაღმა ხაიში

გაღმა ხაიში — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, ხაიშის თემი (სოფლები: ბარჯაში, გაღმა ხაიში, ზედა ვედი, ზედა წვირმინდი, ზედა ხაიში, ზემო ვედი, თოთანი, ლალხორალი, ლახანი, ლუხი, მუხაშურა, ნაკი, ნალქორვალი, ნანყბული, სკორძეთი, ტობარი, ქედანი, ქვედა ვედი, ქვედა წვირმინდი, შგედი, ციცხვარი, ჭერი, ხაიში, ჯორკვალი).

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 132 ადამიანი.
სუბრაჰმანიან ჩანდრასეკარი

სუბრაჰმანიან ჩანდრასეკარი (დ. 19 ოქტომბერი, 1910, ლაჰორი — გ. 21 აგვისტო, 1995, ჩიკაგო) — ამერიკელი ფიზიკოსი და ასტროფიზიკოსი. 1930 წელს დაამთავრა მადრასის უნივერსიტეტი. 1933 წელს მიიღო ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი კემბრიჯის უნივერსიტეტში. მუშაობდა ამავე უნივერსიტეტში. 1936 წელს გადავიდა ამერიკის შეერთებული შტატებში (1953 წელს მიიღო აშშ-ის მოქალაქეობა), 1937 წლიდან მუშაობდა იერკიზის ობსერვატორიაში. ლექციებს კითხულობდა ჩიკაგოს უნივერსიტეტში (1942 წლიდან პროფესორი). ჩანდრასეკარის ძირითადი შრომები ეძღვნება ვარსკვლავთა აგებულებასა და სტოქასტიკური პროცესების (შემთხვევითი პროცესების) თეორიას. ააგო თეთრი ჯუჯების თეორია, იწინასწარმეტყველა ამ ვარსკვლავთა ზღვრული მასის არსებობა და მოგვცა მასისა და რადიუსის უნივერსალური თანაფარდობა. გამოიკვლია ვარსკვლავთა სისტემების დინამიკის, ვარსკვლავთა ატმოსფეროებში სხივური ენერგიის გადატანისა და ჰიდროდინამიკური და ჰიდრომაგნიტური მდგრადობის (ფარდობითობის ზოგადი თეორიის ფარგლებში) პრობლემები. ლონდონის სამეფო საზოგადოების (1944), ამერიკის მეცნიერებათა და ხელოვნების აკადემიისა და აშშ-ის ეროვნული მეცნიერებათა აკადემიის წევრი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში (1983).
მწვანე ოთახი

მწვანე ოთახი — ქართული მუსიკალური ჯგუფი, რომელიც 1999 წელს თბილისში შეიქმნა. ამჟამინდელი წევრები არიან: აჩიკო გულედანი (ვოკალი, გიტარა), გვანცა ჯაფარიძე (ვოკალი) და ბექა ჯაფარიძე (კლავიშები, სინთეზატორი).

ისტორია
„მწვანე ოთახი“ 1999 წელს თბილისში შეიქმნა. ჯგუფის მუსიკა მოიცავს როკის, ფანკისა და პოპ-მუსიკის ნაზავს. ჯგუფს პოპულარობა სადებიუტო ალბომში შესულმა სიმღერებმა „ნაზი მისები“ და „ჩემთან აღარ ხარ“ მოუტანა.

ჯგუფის წევრებმა დაამთავრეს თბილისის ჯაზის აკადემია.

მათი პირველი ალბომი „მწვანე ოთახი“ კომპანია „ქართულმა ჩანაწერებმა“ გამოსცა.

„მწვანე ოთახი“ სისტემურად მონაწილეობდა გიტარის საერთაშორისო ფესტივალებში (2001-2002 წლებში), მატარებლის ფესტივალში, თბილისის ჯაზ-ფესტივალებში (2001-2002 წლებში) და სხვა.

ჯგუფმა პირველი სოლო კონცერტი 2001 წელს, პირველი ალბომის პრეზენტაციისას გამართა. რამდენიმე სიმღერამ ამ ალბომიდან ქართული სატელევიზიო და რადიოების მუსიკალურ ჩარტებში უმაღლესი პოზიციები დაიკავა. განსაკუთრებული პოპულარობა მოიპოვა სიმღერამ „მისები“.

2003 წელს გამოვიდა მათი მეორე ალბომი „ “.

„მწვანე ოთახი“ პირველი ქართული ჯგუფია, რომელმაც ევროპულ ლეიბლ .. -თან გააფორმა კონტრაქტი. კონტრაქტი გულისხმობს სამი ალბომის გამოცემას და მათ გავრცელებას ევროპის ბაზარზე.

დისკოგრაფია
სტუდიური ალბომები
მწვანე ოთახი (2001)
 (2003)
ნილს გუსტავ დალენი

ნილს გუსტავ დალენი (დ. 30 ნოემბერი, 1869, სტენსტორპი — გ. 9 დეკემბერი, 1937, ლიდინგე) — შვედი ინჟინერ-გამომგონებელი. დაამთავრა ციურიხის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1906 წლიდან კომპანია „გაზ-აკუმულატორის“ მთავარი ინჟინერი, ხოლო 1909 წლიდან ხელმძღვანელი. დალენმა გააუმჯობესა აირის ტურბინების და სხვა მანქანების კონსტრუქცია. გამოიგონა ალის ასანთები და ჩასაქრობი ავტომატური მოწყობილობა, რომელსაც იყენებენ, მაგალითად, შუქურებზე. 1912 წელს ნილს დალენი გახდა ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკაში.
შარლ ედუარდ გიიომი

შარლ ედუარდ გიიომი (გილიომი) (; დ. 15 თებერვალი, 1861, ფლერიე — გ. 13 მაისი, 1938, პარიზი) — შვეიცარიელი ფიზიკოსი და მეტროლოგი. 1883 წელს დაამთავრა ციურიხის უნივერსიტეტი და მუშაობა დაიწყო სევრში, ზომისა და წონის საერთაშორისო ბიუროში (1915 წლიდან დირექტორი). 1883-1889 წლებში მონაწილეობდა წირითი გაფართოების კოეფიციენტის განსაზღვრისა და მეტრის პლატინა-ირიდიუმის ეტალონების ერთმანეთთან შედარების სამუშაოებში. მიიღო ინვარის ტიპის შენადნობთა სერიები, რომლებსაც დიდი მნიშვნელობა ჰქონდათ პრეციზიული ფიზიკის განვითარებისათვის. შარლ გიიომმა მიიღო ნობელის პრემია ფიზიკაში 1920 წელს.
მანე სიგბანი

კარლ მანე გეორგ სიგბანი (; დ. 3 დეკემბერი, 1886 – გ. 26 სექტემბერი, 1978) — შვედი ფიზიკოსი, შვედური სამეფო მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1922). ლუნდის უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ (1911) იყო იოჰანეს რიდბერგის ასისტენტი, 1920-1923 წლებში ამ უნივერსიტეტის პროფესორი. 1923-1937 წლებში უფსალის უნივერსიტეტის პროფესორი. 1937 წლიდან შვეიცარიის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიის ნობელის ფიზიკის ინსტიტუტის დირექტორი. უმთავრესად, მისი შრომები ეხება რენტგენის სხივების სპექტროსკოპიას (1912-1937) და ბირთვულ სპექტროსკოპიას (1937 წლიდან). დაამზადა მცირე სიგანის დიფრაქციული მესერი (1 მმ-ზე 1800 დანაყოფი), რომლის მეშვეობით გაზომა რბილი რენტგენის სხივების ტალღის სიგრძეები. სიგბანი ბირთვული სპექტროსკოპიის ფუძემდებელია. 1924 წელს მიიღო ნობელის პრემია ფიზიკაში. 1933 წელს გახდა ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი, ხოლო 1958 წელს სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრი.
იოჰანეს შტარკი

იოჰანეს შტარკი (; დ. 15 აპრილი, 1874, ფრაიუნგი — გ. 21 ივნისი, 1957, ტრაუნშტაინი) — გერმანელი ფიზიკოსი. ჰანოვერისა (1906 წლიდან) და აახენის (1909 წლიდან) უმაღლესი სკოლების, გრაიფსვალდისა (1917 წლიდან) და ვიურცბურგის (1920 წლიდან) უნივერსიტეტების პროფესორი. ბერლინის ფიზიკა-ტექნოლოგიური სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტისა (1933-1939) და გერმანიის სამეცნიერო საზოგადოების პრეზიდენტი (1934-1936). 1919 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია არხულ სხივებში დოპლერის ეფექტისა და ელექტრულ ველებში სპექტრული ხაზების გახლეჩის აღმოჩენისათვის.
გუსტავ ჰერცი

გუსტავ ლუდვიგ ჰერცი (; დ. 22 ივლისი, 1887, ჰამბურგი – გ. 30 ოქტომბერი, 1975, ბერლინი) — გერმანელი ფიზიკოსი. გერმანიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი ბერლინში. ჰაინრიხ რუდოლფ ჰერცის ნათესავი. სწავლობდა გეტინგენის, მიუნხენისა და ბერლინის უნივერსიტეტებში. 1917 წლიდან იყო ბერლინის უნივერსიტეტის პრივატ-დოცენტი. 1920-1925 წლებში მუშაობდა ეინდჰოვენში, ფილიპსის ვარვარის ნათურის ლაბორატორიაში. 1925-1927 წლებში ჰალეს უნივერსიტეტის, ხოლო 1928-1935 წლებში, ბერლინის უმაღლესი ტექნიკური სკოლის პროფესორი. 1935-1945 წლებში ხელმძღვანელობდა კვლევით სამუშაოებს სიმენსის ქანების ლაბორატორიაში. 1945-1954 წლებში მუშაობდა სსრკ-ში. 1954 წლიდან ლაიფციგის ფიზიკის ინსტიტუტის პროფესორი და დირექტორი. 1913 წელს ჯეიმზ ფრანკთან ერთად ჩაატარა აირის ატომებსა და მოლეკულებთან ელექტრონების დაჯახების კლასიკური გამოკვლევები და ექსპერიმენტულად დაამტკიცა ატომის ენერგიის დისკრეტული დონეების არსებობა. შეისწავლა რენტგენის სხივების შთანთქმის სპექტრები. იყო მრავალი ქვეყნის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. 1925 წელს, მიიღო ნობელის პრემია ფიზიკაში (ჯეიმზ ფრანკთან ერთად).
გრიგოლ ჭანტურია

გრიგოლ (გიორგი) ჭანტურია (დ. 25 სექტემბერი 1973, სამტრედია, საქართველოს სსრ) — ვეტერანი ქართველი ფეხბურთელი, პოზიციით მეკარე. კარიერა დაიწყო ქართულ საფეხბურთო კლუბ „გორის დილაში“. 1999-2006 წლებში თამაშობდა საქართველოს ეროვნულ ნაკრებში, სადაც ჩაატარა 6 შეხვედრა. იყო ნაკრების სათადარიგო მეკარე. თამაშობდა ქართულ, რუსულ და უკრაინულ კლუბებში. მუშაობდა მეკარეების მწვრთნელად საქართველოს 19-წლამდელთა ნაკრებში. ამჟმად მუშაობს თბილისის „დინამოში“.
ტრიპიტაკა

ტრიპიტაკა (: []) ა ტიპიტაკა (: []) — ბუდისტური წერილების ტრადიციული ტერმინი

თჰერავადას ბერებმა ის პალმის ფოთლებზე ჩაწერეს. ტექსტი პალიზე (ძველ ინდურ სალაპარაკო ენაზე) დაიწერა, ამიტომ მას ხშირად პალის კანონის სახელითაც მოიხსენიებენ.

ეტიმოლოგია
ტრიპიტაკა (სანსკრიტულად: ्िि), სიტყვასიტყვით ნიშნავს სამ კალათას. ეს არის ტრი (्ि), რაც ნიშნავს სამს, პიტაკა (ि), რაც ნიშნავს კალათას.

სახელი შეესაბამება ტექსტის დაყოფის ნაწილებს:

ვინაია-პიტაკა(დისციპლინა) — შესულია მითითებები ბერებისა და მონაზვნებისთვის, მონასტრული ცხოვრების მომაწესრიგებელი ნორმები და სხვა.
სუტა-პიტაკა (მოძღვრება) — გადმოგვცემს ბუდისტურ მოძღვრებას.
აბჰიდჰამა-პიტაკა (მეტაფიზიკა) ამ მოძღვრების ფილოსოფიურ დამუშავებას წარმოადგენს

ისტორია
სიდჰართა გაუტამას იგივე ბუდას, ქრისტეს მსგავსად არაფერი დაუწერია რამაც მისი მოძღვრების ირგვლივ დავა გამოიწვია. ჭეშმარიტების დასადგენად კრებებს იწვევდნენ, რომელთა შორისაც უმთავრესია ძვ. წ. 250 წ. პაშალიპუტრაში მეფე აშოკას დროს ჩატარებული კრება, რომლის დადგენილების ძალით ბუდიზმი, რომელიც მანამდე იდევნებოდა, სახელმწიფო რელიგია გახდა. ამ დროისათვის მოხდა ბუდას მოძღვრების წერილეობითი ფიქსაცია ტიპიტაკას მიხედვით, ბუდისტური რელი­გიის დამფუძნებელი იყო ჩრდილო-ინდური სახელმწიფოს მეფის შვილი. იგი მიეკუთვნებოდა ჰიმალაის მთების ძირში მცხოვრებ შაკიას ტომს. მეფისწულს ეძახდნენ სიდჰარტჰას, მოგვიანებით კი ცნობილი გახდა როგორც გაუტამა და შაკიამუნი. თუმცა, გადმოცემანი სხვადასხვა სახელითაც მოიხსენიებს: ტაჰტაგატა, ბჰაგავატა, ჯინა და ა.შ
ქურდაძე

საკუთარი სახელი ქურდაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ალექსანდრე ქურდაძე — ქართველი ინჟინერი, მექანიკოსი, მეწარმე
ბექა ქურდაძე — ქართველი ფეხბურთელი
გოჩა ქურდაძე — ქართველი ეკონომისტი, პოლიტიკოსი
თორნიკე ქურდაძე — ქართველი სამხედრო პირი
ირინე ქურდაძე — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი
მიხეილ ქურდაძე — ქართველი იურისტი
პაატა ქურდაძე — ქართველი მწერალი
ზემო ვედი

ზემო ვედი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, ხაიშის თემში (სოფლები: ბარჯაში, გაღმა ხაიში, ზედა ვედი, ზედა წვირმინდი, ზედა ხაიში, ზემო ვედი, თოთანი, ლალხორალი, ლახანი, ლუხი, მუხაშურა, ნაკი, ნალქორვალი, ნანყბული, სკორძეთი, ტობარი, ქედანი, ქვედა ვედი, ქვედა წვირმინდი, შგედი, ციცხვარი, ჭერი, ხაიში, ჯორკვალი).

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 11 ადამიანი.