iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მეკობრეობა სომალიში

მეკობრეობა სომალის სანაპირო წყლებში მუდმივ საფრთხეს უქმნის საერთაშორისო საზღვაო ტვირთზიდვას მოყოლებული 1990-იანი წლების დასაწყისიდან, როდესაც სომალის სამოქალაქო ომი დაიწყო. 2005 წლიდან, ბევრმა საერთაშორისო ორგანიზაციამ, მათ შორის საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციამ და მსოფლიო სასურსათო საბჭომ, გამოხატა თავისი შეშფოთება მეკობრეობის შემთხვევების ზრდასთან დაკავშირებით. მეკობრეები აქტიურობენ მაღალი ტვირთბრუნვის მქონე სანაპიროებთან და ხელს უშლიან ჰუმანიტარული ტვირთის გადატანას. მსოფლიო სასურსათო პროგრამების 90 % ხორციელდება საზღვაო გადაზიდვებით და გემები უკვე ესკორტირებას ითხოვენ. კენიის საგარეო საქმეთა მინისტრის განცხადებით, სომალელმა მეკობრეებმა 12 თვის განმვალობაში მოიპოვეს $150 მილიონი, 2008 წლის ნოემბრამდე.
ჯოზეფ პულიცერი

ჯოზეფ პულიცერი- (; დ. 10 აპრილი, 1847, მაკო, უნგრეთი — გ. 29 ოქტომბერი, 1911, ჩარლსტონი, სამხრეთი კაროლინა) — უნგრელ-ამერიკელი ჟურნალისტი, გაზეთის გამომცემელი და რედაქტორი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1847 წლის 10 აპრილს. მისი მამა იყო ვაჭარი, დედა კათოლიკე. მის სახელთანაა დაკავშირებული ამერიკაში ყველაზე პრესტიჟული ჟურნალისტური პრემია, რომელიც პულიცერის პრემიის სახელითაა ცნობილი. ჯილდო ენიჭება არა მხოლოდ ჟურნალისტური საქმიანობისთვის, არამედ ლიტერატურული და მუსიკალური ნაწარმოებებისთვისაც. პირველი პულიცერის პრემია მინიჭებულ იქნა 1917 წლის 4 ივნისს. ბოლო პერიოდში დაჯილდოების ცერემონიალი აპრილის თვეში იმართება. პრემიის ლაურიატების დასახელებას დამოუკიდებელი საბჭო ახდენს, რომლის ოფიციალურ ადმინისტრირებას კოლუმბიის უნივერსიტეტი აწარმოებს. ჯილდო დაფუძნებულია უნგრელი წარმოშობის ჟურნალისტისა და გამომცემლის ჯოზეფ პულიცერის მიერ. პრემია მხოლოდ აშშ-ში დაბეჭდილ და გამოცემულ სტატიებზე და ნაწარმოებებზე გაიცემა.
გიორგი შენგელაია

გიორგი შენგელაია (დ. 11 მაისი, 1937, მოსკოვი — გ. 17 თებერვალი, 2020, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, კინორეჟისორი და სცენარისტი. რუსთაველის პრემიის ლაურეატი (1985), საქართველოს სახალხო არტისტი (1985), საქართველოს ღირსების ორდენის კავალერი (1997), თბილისის საპატიო მოქალაქე (2015). რეჟისორ ელდარ შენგელაიას ძმა.

ბიოგრაფია
დაამთავრა საკავშირო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი. 1962 წლიდან მუშაობს კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“. პირველი ფილმი „ალავერდობა“ (1963) გადაიღო გურამ რჩეულიშვილის ამავე სახელწოდების ნოველის მიხედვით. ფილმში შენგელაიამ გამოხატა სულიერად ამაღლებული ახალგაზრდა გმირის პროტესტი დამახინჯებული ტრადიციების მიმართ. 1969 წელს გადაიღო ფილმი „ფიროსმანი“ მხატვარ ნიკო ფიროსმანის შესახებ. შენგელაიამ ქართული კინო გაამდიდრა ეროვნულ მასალაზე შექმნილი პოპულარული ჟანრებითაც. მას ეკუთვნის ვესტერნი „მაცი ხვიტია“ (1966), მიუზიკლი „ვერის უბნის მელოდიები“ და სათავგადასავლო ფილმი „ხარება და გოგია“ (1987).

ფილმოგრაფია
1962 — ალავერდობა
1965 — ჯილდო
1966 — მაცი ხვიტია
1969 — ფიროსმანი
1973 — ვერის უბნის მელოდიები
1976 — ქვიშანი დარჩებიან
1980 — სიყვარული ყველას უნდა
1984 — ახალგაზრდა კომპოზიტორის მოგზაურობა
1987 — ხარება და გოგია
1996 — ორფეოსის სიკვდილი
2000 — სიყვარული ვენახში
2005 — მიდიოდა მატარებელი

ჯილდოები
მიღებული აქვს ამიერკავკასიისა და უკრაინის რესპუბლიკის კინოფესტივალის დიპლომი (1966), ბერგამოს (იტალია) მე–10 საერთაშორისო კინოფესტივალის პრიზი „დრაკონი“ და ფიპრეისის დიპლომი (1966), ჩიკაგოს მე–10 საერთაშორისო კინოფესტივალის დიდი პრიზი „ოქროს იუგო“ (1974), დიდი ბრიტანეთის კინოსტუდიის პრემია (1973), აზოლას საერთაშორისო კინოფესტივალის პირველი პრემია (1974), ფინეთის ხელოვნების აკადემიის პრიზი (1975), კინოხელოვნების საშუალებებით ესთეტიკური აღზრდის პრობლემებისადმი მიძღვნილი სიმპოზიუმის საპატიო დიპლომი (ერევანი 1977), სახალხო მეურნეობის მიღწევათა საკავშირო გამოფენის ბრინჯაოს მედალი (1980). შოთა რუსთაველის სახელობის პრემია (1985) და სხვა პრიზები.

გარდაიცვალა 2020 წლის 17 თებერვალს, 82 წლის ასაკში. დაკრძალულია დიდუბის პანთეონში.
ვიქტორ დოლიძე

ვიქტორ ისიდორეს ძე დოლიძე (დ. 30 ივლისი, 1890 — გ. 24 მაისი, 1933) — ქართველი კომპოზიტორი და პირველი ქართული კომიკური ოპერის ავტორი.

ბიოგრაფია
ვიქტორ ისიდორეს ძე დოლიძე დაიბადა ქ. ოზურგეთში 1890 წლის 30 ივლისს ღარიბი გლეხის ოჯახში. ის ბავშვობიდან იპყრობდა ყურადღებას შესანიშნავი სმენით, მეხსიერებითა და იმპროვიზაციული ნიჭით. მამამისი კარგად მღეროდა და უკრავდა გარმონზე. მიუხედავად ამისა, სერიოზულად არ ეკიდებოდა ვაჟის მუსიკალურ აღზრდას.

1902 წელს დოლიძეების ოჯახი თბილისში გადასახლდა, სადაც ვიქტორი შეიყვანეს კომერციულ სასწავლებელში. პარალელურად იგი მანდოლინაზე დაკვრას სწავლობდა. მოკლე ხანში ისე დაეუფლა ამ საკრავს, რომ სასწავლებლის მოწაფეებისგან შეადგინა მანდოლინისა და გიტარის დამკვრელთა თვითმოქმედი წრე, რომელსაც თვითონ ხელმძღვანელობდა. 1910 წელს გამართულ კონკურსში მანდოლინაზე დამკვრელთა შორის დაიკავა პირველი ადგილი. 1912 წელს 22 წლის დოლიძე კიევში ჩავიდა და კომერციულ ინსტიტუტში განაგრძო მეცადინეობა. აქ მას გაუძლიერდა ინტერესი მუსიკისადმი და საბოლოოდ დარწმუნდა, რომ მისი მოწოდება მუსიკა იყო. პარალელურად სწავლობდა კიევის სამუსიკო სასწავლებელში ვიოლინოსა და კომპოზიციის კლასში. ვიოლინოზე დაკვრას სწავლობდა ცნობილ პედაგოგ ერდენკოსთან. იქვე მოისმინა მუსიკის თეორიული დისციპლინების კურსი. ხუთი წელი, რომელიც მან კიევში გააატარა მეტად სასარგებლო აღმოჩნდა მისი მუსიკალური განვითარებისთვის. ინსტიტუტი დაასრულა 1917 წელს.

1917 წელს სამშობლოში დაბრუნდა და შეუდგა შემოქმედებით მოღვაწეობას. კიევიდან დაბრუნებისთანავე მას დაებადა სურვილი დაეწერა ოპერა, რისთვისაც აირჩია ავქსენტი ცაგარელის ცნობილი პიესა „ხანუმა“. ერთი წლის მუშაობის შემდეგ მან შექმნა პირველი ქართული კომიკური ოპერა — „ქეთო და კოტე“. ოპერის პრემიერა შედგა 1919 წლის 11 დეკემბერს. ნაწარმოებმა კომპოზიტორს დიდი აღიარება მოუტანა. 1926 წელს სწავლობდა ოსურ მუსიკალურ ფოლკლორს. მან 200-მდე ოსური სიმღერა ჩაიწერა.

დოლიძის ოპერებია „ლეილა“ (ცაგარელის პიესის, „ლეკის ქალი გულჯავარის“ მიხედვით, 1922), „ცისანა“ (ერთაწმინდელის მიხედვით, 1929), „ზამირა“ (ოსურ ხალხურ თემებზე, დაუმთავრებელი, 1931). 1925 წელს დოლიძემ შექმნა სიმფონიური ფანტაზია „ივერიადა“, ხოლო 1932 წელს სიმფონია „აზერბაიჯანი“ და საფორტეპიანო კონცერტი. ავტორია რამდენიმე რომანსისა. ოპერა „ლეილაში“ მთავარ გმირად ერეკლე იყო გამოყვანილი, რის გამოც ის „მონარქიული სენტიმენტების“ გაძლიერებად ჩაითვალა და რეპერტუარიდან მოიხსნა.

ვიქტორ დოლიძე გარდაიცვალა 1933 წლის 24 მაისს, პარტახტიანი ტიფით. დაკრძალეს დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.
ვლადიმირ-სუზდალის სამთავრო

ვლადიმირ-სუზდალის სამთავრო — - საუკუნეებში რუსეთის ფეოდალური სამთავრო მდინარეებს ოკასა და ვოლგას შუა. საუკუნემდე ამ მიწაზე ცხოვრობდნენ ფინურ-უნგრული ტომები. საუკუნის ბოლოს ამ ტერიტორიაზე კოლონიზაცია დაიწყეს სლოვენებმა და კრივიჩებმდა, რასაც შედეგად მოჰყვა ადგილობრივი ტომების გარუსება და ველიკორუსი ხალხის ჩამოყალიბება. - საუკუნეებში გაჩნდა ქალაქები: როსტოვი, იაროსლავლი, მურომი, სუზდალი. სამტავროს ცენტრი იყო როსტოვი, რომელიც კიევის რუსეთის ძლიერების პერიოდში ემორჩილებოდა და ხარკს უხდიდა კიევის მთავრებს.

1054 წელს როსტოვის მიწა ერგო ვსევოლოდ იაროსლავის ძეს. 1108 წელს ვლადიმირ მონომახმა მდინარე კლიაზმაზე დააარსა ციხესიმაგრე ვლადიმირი. იური დოლგორუკის დროს სამთავრო გაძლიერდა, აშენდა რამდენიმე ქალაქი (გაამაგრეს მოსკოვი 1156); საფუძველი ჩაეყარა ვლადიმირ-სუზდალის სკოლას. იური დოლგორუკის კიევში გამთავრების შემდეგ ვლადიმირ-სუზდალის მთავარი გახდა მისი ვაჟი ანდრია ბოგოლიუბსკი (1157-1174), რომელიც მამის პოლიტიკას განაგრძობდა და ვლადიმირ-სუზდალის სამთავროს რუსეთის ცენტრად თვლიდა. მან გააფართოვა ქ. ვლადიმირი და იქ გადაიტანა მთავრის რეზიდენცია (ბოგოლიუბოვო, ვლადიმირიდან 10 კმ-ზე). 1169 წელს ანდრიამ ილაშქრა კიევზე, დაიპყრო იგი და მთავრად დასვა თავისი ძმა გლები. 1170 წელს დროებით დაიმორჩილა ნოვგოროდიც.

ანდრია ბოგოლიუბსკი ცდილობდა ვლადიმირი რუსეთის ქრისტიანობის ცენტრადაც ექცია. ამგვარი პოლიტიკის შედეგი იყო საეკლესიო არქიტექტურისა და კულტურის აყვავება. 1174 წელს ანდრია ბოგოლიუბსკი შეთქმულმა ბოიარებმა მოკლეს. სამთავროში არეულობა დაიწყო. საბოლოოდ გაიმარჯვა ანდრიას ძმამ ვსევოლოდ დიდმა ბუდემ (1176-1212). იგი წარმატებით განაგრძობდა მამისა და ძმის პოლიტიკას. 1203 წელს მან კვლავ დაარბია კიევი, 1207 წელს დაიმორჩილა რიაზანი. ჟამთააღმწერლები მას „დიდს“ უწოდებდნენ. ვსევოლოდის საქმიანობა აისახა ცნობილ თხზულებაში „ამბავი იგორის ლაშქრობისა“. მისი გარდაცვალების შემდეგ ვლადიმირ-სუზდალის სამთავროში კვლავ არეულობა დაიწყო. 1218 წელს ტახტზე ავიდა ვსევოლოდის შვილი იური. მან კვლავ განამტკიცა ვლადიმირ-სუზდალის სამთავროს ჰეგემონია რუსეთის სამთავროებს შორის, 1220 წელს დაამარცხა ვოლგის ბულგარები და 1221 წელს დააარსა ნიჟნი-ნოვგოროდი.

1238 წელს ბათო-ყაენის ურდოებმა ააოხრეს ვლადიმირ-სუზდალის სამთავრო, დაწვეს და დაანგრიეს ქალაქები. მაგრამ თატარ-მონღოლთა უღელმა ვერ შეძლო ვლადიმირ-სუზდალის სამთავროში ჩასახული პოლიტიკური და კულტურული ტრადიციების მოსპობა. ეს ტრადიციები - საუკუნეებში გააგრძელა და განავითარა მოსკოვის სამთავრომ ერთიანი ცენტრალიზებული სახელმწიფოს შექმნის პროცესში.

ვლადიმირ-სუზდალის სამთავროს მმართველები
სვერდლოვსკის ოლქი

სვერდლოვსკის ოლქი - რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი. შედის რუსეთის ურალის ფედერალურ ოკრუგში.

დაარსდა 1934 წლის 17 იანვარს
ფართობი - 194 300 კმ²
ადმინისტრაციული ცენტრი - ეკატერინბურგი.

გეოგრაფია
ოლქს ესაზღვრება ჩრდილოეთიდან კომის რესპუბლიკა და ხანტი-მანსის ავტონომიური ოკრუგი, დასავლეთიდან პერმის მხარე, აღმოსავლეთიდან ტიუმენის, სამხრეთიდან კი კურგანისა და ჩელიაბინსკის ოლქები და ბაშკირეთი.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობს:
რუსები – 89,23 %.
თათრები - 3,75 %.
უკრაინელები – 1,24 %.
გერმანელები - 76 334 კაცი.
ბაშკირები – 0,83 %.
სხვა - 4,95 %.
ტიუმენის ოლქი

ტიუმენის ოლქი — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი. შედის რუსეთის ურალის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში.
დაარსდა 1944 წლის 14 აგვისტოს.
ადმინისტრაციული ცენტრი - ქალაქი ტიუმენი.

გეოგრაფია
ტიუმენის ოლქს ესაზღვრება ომსკის, კურგანისა და სვერდლოვსკის ოლქები და ყაზახეთი.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობს:
რუსები – 71,6 %.
თათრები - 7,4 %.
უკრაინელები – 6,5 %.
ბაშკირები - 1,4 %.
აზერბაიჯანელები – 1,3 %.
გერმანელები - 0,83 %.
ყაზახები - 0,57 %.
სომხები - 0,45 %.
ჩელიაბინსკის ოლქი

ჩელიაბინსკის ოლქი — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი. შედის რუსეთის ურალის ფედერალურ ოკრუგში.
დაარსდა 1934 წლის 17 იანვარს.
ადმინისტრაციული ცენტრი - ჩელიაბინსკი.

გეოგრაფია
ჩელიაბინსკის ოლქს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება სვერდლოვსკის, სამხრეთიდან ორენბურგის და აღმოსავლეთით კურგანის ოლქები, დასავლეთიდან ბაშკირეთი, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ყაზახეთი.

მოსახლეობა
2002 წლის მონაცემების მიხედვით ოლქში ცხოვრობს:
რუსები – 82,3 %.
თათრები - 5,7 %.
ბაშკირები - 4,6 %.
უკრაინელები – 2,14 %.
ყაზახები - 1 %.
გერმანელები - 0,8 %.
ბელარუსები – 0,56 %.
კალინინგრადის ოლქი

კალინინგრადის ოლქი — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი. შედის რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. არის რუსეთის ყველაზე დასავლეთით მდებარე და ფართობით ყველაზე პატარა ოლქი.

ადმინისტრაციული ცენტრი — კალინინგრადი.

სამხრეთიდან ესაზღვრება ესაზღვრება პოლონეთი, ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით ლიეტუვა, ხოლო დასავლეთით ბალტიის ზღვა.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობს:

რუსები – 82,37 %
ბელარუსები – 5,31 %
უკრაინელები – 4,94 %
ლიეტუველები - 2,06 %
სომხები - 0,88 %
ბოშები - 0,15 %,
რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1686-1700)

რუსეთ-ოსმალეთის ომი 1686-1700 - გამოწვეული იყო 1686 წელს რუსეთის შესვლით ანტიოსმალურ "წმინდა ლიგაში" (ავსტრია, რეჩ პოსპოლიტა, ვენეცია). 1687 და 1689 წლებში მოეწყო რუსეთის ჯარის ლაშქრობები ყირიმზე, მაგრამ უშედეგოდ. 1695-1696 წწ. კი პეტრე -მა აზოვის ლაშქრობები ჩაატარა. 1700 წელს კონსტანტინოპოლის საზავო ხელშეკრულებით რუსეთმა მიიღო აზოვი და აზოვის ზღვის სანაპირო მდინარე მიუსამდე.
რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1710-1713)

რუსეთ-ოსმალეთის ომი 1710-1713 - პოლტავასთან რუსეთის არმიის გამარჯვების შემდეგ (1709 წ.) შვედეთის მეფე კარლ ოსმალეთში გაიქცა. ავსტრიისა და საფრანგეთის დახმარებით მან შეძლო ოსმალეთის ჩაბმა (1710 წლის 20 ნოემბერი) რუსეთთან ომში. 1711 წელს პეტრე -მა მდინარე პრუტისაკენ გაილაშქრა, მაგრამ წარმატება ვერ მოიპოვა. ოსმალებმა რუსების ბანაკს ალყა შემოარტყეს. 12 (23) ივლისს დაიდო საზავო ხელშეკრულება, რუსეთის ჯარმა მოლდავეთიდან თავისუფალი გასვლის უფლება მიიღო, სამაგიეროდ რუსეთმა ოსმალეთს აზოვი დაუბრუნა, თანაც რუსეთს დნეპრისა და აზოვის ზღვის სანაპიროებზე ციხესიმაგრეები უნდა მოეშალა. მაგრამ ომი 1713 წლამდე გაგრძელდა, რადგანაც ოსმალეთის სულთანმა ახალი მოთხოვნების წამოყენება მოინდომა. 1713 წელს ადრიანოპოლში დაიდო ხელშეკრულება, რომელმაც 1711 წლის ზავის პირობები გაიმეორა.
ვიტებსკის სამთავრო

ვიტებსკის სამთავრო, სლავური სამთავრო — მოიცავდა ტერიტორიას მდინარე დასავლეთ დვინის შუა წელზე. 1101 წელს გამოეყო პოლოცკის სამთავროს. საუკუნის დამდეგს ექვემდებარებოდა სმოლენსკს, საუკუნის მესამედში ლიეტუვამ დაიპყრო. საუკუნის დასასრულს მას სმოლენსკის მთავრის მოხელეები მართავდნენ, საუკუნის დასაწყისიდან მიეკუთვნა მთავარ იაროსლავ ვასელის ძეს, 1320 წლიდან გადავიდა მისი სიძის, ლიტვის მთავრის ალგირდასის მფლობელობაში, 1141 წელს გაუქმდა.
გალიჩ-ვოლინის სამთავრო

გალიჩ-ვოლინის სამთავრო (, , , ) — რუსეთის ფეოდალური სამთავრო. წარმოიქმნა 1199 წელს გალიჩისა და ვლადიმირ-ვოლინის სამთავროების გაერთიანების შედეგად. მდებარეობდა მდინარეების დნესტრის, ვისლის, ნარევის და პრიპიატის ზემო დინების ნაყოფიერ შვმიწა ნიადაგიან მხარეში. მოსახლეობა ძველტაგანვე მისდევდა სახნავ მიწათმოქმედებას. სამთავრო მდიდარი იყო მარილის სარეწებით, მაღალ დონეზე იდგა ხელოსნობა, ვაჭრობა და სხვა. სამთავროში ადრევე განვითარდა ფეოდალური ურთიეთობანი, ბოიარები დიდ როლს ასრულებდნენ პოლიტიკურ ცხოვრებაში.

პირველმა მთავარმა რომან მსტისლავის ძემ კიევი აიღო და მთავრის ტიტუტლი მიიღო (1203). მისი გარდაცვალების შემდეგ გალიჩ-ვოლინის სამთავრო რამდენიმე მცირე სამთავროდ დაიშალა, მიწების ნაწილი კი ბოიარების მიერ მოწვეულმა უნგრელმა და პოლონელმა ფეოდალებმა ჩაიგდეს ხელში. ფეოდალურმა აშლილობამ და უცხოელთა მოძალებამ სახალხო აჯანყებები გამოიწვია. 1219 წელს მოქალაქეებმა მოიწვიეს ნოვგოროდის მთავარი მსტისლავ მსტისლავის ძე მამაცი, რომელმაც 1221 წელს გალიციიდან განდევნა უნგრელი ფეოდალები. ამავე დროს ვოლინში მთავრად დაჯდა დანიელ რომანის ძე, რომელმაც გააერთიანა ვოლინი (1229) და მთელი სამხრეთ-აღმოსავლეთი რუსეთი (1245). იგი ოქროს ურდოსთან ფრთხილ პოლიტიკას ახორციელებდა, ნომინალურად მისი ვასალობაც კი აღიარა (1245). მანვე პაპის ინოკენტი -ის წარმომადგენლებთან გამართული მოლაპარალებები გალიჩ-ვოლინის სამთავროს დასავლეთ საზღვრების სტაბილიზაციისათვის გამოიყენა. საუკუნის და საუკუნის ნახევარში გალიჩ-ვოლინის სამთავროს კულტურული აღმავლობის პერიოდი იყო. დანიელის გარდაცვალების (1264) შემდეგ მისი სამფლობელო 4 საუფლისწულო სამთავროდ დაიშალა, რომლებიც ნომინალურად დიდ მთავარს ემორჩილებოდნენ. 1352 წლის ხელშეკრულებით (პოლონეთსა და ლიტვას შორის) გალიჩის მიწა პოლონეთს შეუერთდა, ვოლინი კი ლიტვას დარჩა.
კიროვის ოლქი

კიროვის ოლქი — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი. შედის რუსეთის ვოლგისპირეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი — კიროვი.

გეოგრაფია
კიროვის ოლქი მდებარეობს რუსეთის ევროპული ნაწილის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება პერმის მხარე და უდმურტეთი, ჩრდილოეთიდან კომის რესპუბლიკა და არხანგელსკის ოლქი, დასავლეთიდან ვოლოგდის, კოსტრომისა და ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქები, ხოლო სამხრეთიდან მარი-ელისა და თათრეთის რესპუბლიკები.

მოსახლეობა
ოლქის ეთნიკური შემადგენლობა ასეთია:ძირითადი მოსახლეობა —
რუსები — 91,8 %
მარიელები — 2,6 %
თათრები — 2,2 %
უდმურტები — 1,4 % და სხვა.
ტაიფუნი (პერსონაჟი)

ტაიფუნი (დეივიდ დრეიკი) ერთ-ერთი პერსონაჟი, ბოროტმოქმედი, რომელიც შექმნეს მწერალმა ჯერი კონუეიმ და მხატვარმა ჯიმ სტარლინმა. პირველად გამოჩნდა კომიქსში #294, (1981 წლის თებერვალი).

ისტორია
დეივიდ დრეიკი იყო მეცნიერი-მკვლევარი, რომელიც ახალგაზრდა კოლეგასთან, მარტინ სტეინთან (ფაიაშტორმი) ერთად ბათისფეროს ახალი პროტოტიპის შექმნაზე მუშაობდა. დრეიკმა - კონტეინერის ჩონჩხი დაამზადა, სტეინმა კი შექმნა ბირთვული რეაქტორი - სფეროს ენერგიის წყარო. ბათისფეროს ”ნეპტუნის მკვლევარი” უწოდეს. კაპიტნად ანტონ ჰამერი დაინიშნა.

საცდელი მოგზაურობის დროს, როდესაც დრეიკი და სტეინი წყნარი ოკეანის სამხრეთით იმყოფებოდნენ, თავს უეცრად დატეხილმა ტროპიკულმა შტორმმა ხომალდის რყევა გამოიწვია. მიუხედავად იმისა, რომ შტორმი ხომალდის წევრებს დიდ საშიშროებას უქადდა, ჰამერმა განაგრძო გამოცდა. ამის შედეგად, სფერომ ჩაძირვა იწყო. სტეინი უმალვე ფაიაშტორმად გარდაიქმნა, ხომალდის გადარჩენის მიზნით. ამასობაში, აფექტში ჩავარდნილმა ჰამერმა დეივიდ დრეიკს ესროლა და დაჭრა, რადგანაც ხომალდიდან თავის დაღწევას ცდილობდა. დრეიკი ძირს დაეცა და კონტეინერიდან გასვლა ვერ მოახერხა. ექსპერიმენტულმა ბირთვულმა რეაქტორმა აფეთქება გამოიწვია, რომელმაც არა მხოლოდ გაანადგურა ხომალდი, ასევე შეცვალა დრეიკის გენეტიკური სტრუქტურა - მისი კანი ლურჯი გახდა, თმამ - წითელი ფერი მიიღო, ამასთან ერთად მან შტორმის, ქარის, ელვის წაროქმნისა და კონტროლის უნარი შეიძინა და სასტიკ ბოროტმოქმედად - ტაიფუნად გარდაიქმნა. იგი შეებრძოლა ფაიაშტორმს, რომელიც ეკიპაჟის გადარჩენას ცდილობდა. ფაიაშტორმი დაედევნა მას, სიდნეის თავზე წამოეწია და სუპერძალის მეშვეობით დაამარცხა. მიღებულმა შოკმა ტაიფუნი კვლავ დეივიდად აქცია. ფაიაშტორმმა იგი სიდნეის საავადმყოფოში მიატოვა, სადაც დრეიკი გამოჯანმრთელდა და მალევე გაეწერა. იმ დღიდან ტაიფუნი ფაიაშტორმის დაუძინებელი მეტოქე გახდა.

ძალები და შესაძლებლობები
ტაიფუნი წარმოქმნის ქარბორბალას სხეულის ქვედა ნაწილის ირგვლივ, რაც მას ფრენისა და ჰაერში გაჩერების შესაძლებლობას აძლევს. მას შეუძლია ხელის თითებიდან ელვის გატყორცნა, მძლავრი ელექტრული ბლასტების სახით, ასევე ტორნადოების წარმოქმნა, დამანგრეველი სიძლიერის მქონე შტორმის წარმოქმნა და მართვა ფართო დიაპაზონში. ტაიფუნს ასევე შეუძლია ზომაში ზრდა, იმის შესაბამისად, თუ რაოდენ დიდი ძალის მართვა უწევს მას, ერთხელ ცათამბჯენის სიმაღლესაც მიაღწია. ტაიფუნს სურვილისამებრ შეუძლია გარდაიქმნას დეივიდ დრეიკად და კვლავ დაუბრუნდეს პირვამდელ ფორმას.
შალვა მშველიძე

შალვა მიხეილის ძე მშველიძე (დ. 15 მაისი, 1904, თბილისი — გ. 5 მარტი, 1984, თბილისი) — ქართველი კომპოზიტორი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1958), სტალინური პრემიის ლაურეატი (1942, 1947) და ლენინის ორდენის კავალერი.

ბიოგრაფია
შალვა მიხეილის ძე მშველიძე დაიბადა 1904 წელს ქ. თბილისში. 1922 წელს დაამთავრა ხაშურის გიმნაზია. სწავლობდა თბილისის კონსერვატორიაში პროფესორ მ. ბაგრინოვსკისთან. უკვე სტუდენტობისას დიმიტრი არაყიშვილის დავალებით დაიწყო ხალხური მუსიკის ნიმუშების შეგროვება. შემოიარა სვანეთი, თუშ-ფშავ-ხევსურეთი, ქიზიყი, კახეთი, ქართლი, მესხეთ-ჯავახეთი, გურია, აჭარა. პირველმა შემოიტანა ქართულ პროფესიულ მუსიკაში ფშავ-ხევსურული მუსიკალური დიალექტი, მასში იპოვა საკუთარი სტილის განვითარების დასაყრდენი და ხალხური მარცვალიც მეტად ორიგინალურად განავითარა. მან სათავე დაუდო ქართული სიმფონიური მუსიკის განშტოებას ეპიკურ სიმფონიზმს. ბუნებრივია, რომ პირველი დიდი ფორმის ნაწარმოები, სიმფონიური პოემა „ზვიადაური“ კომპოზიტორმა სწორედ ამ თემას დაუკავშირა. შალვა მშველიძის დიდი დამსახურებაა ისიც, რომ მან პირველმა აამეტყველა ქართულ სიმფონიურ მუსიკაში ვაჟა-ფშაველას ვაჟკაცური ეპოსი თავისი სიდიადით, წარმოაჩინა მისი მომხიბვლელობა. ეს იგრძნობა არა მარტო „ზვიადაურში“ და „მინდიაში“, არამედ ლაიტმოტივად გასდევს მთელ მის შემოქმედებას.

აღსანიშნავია აგრეთვე კომპოზიტორის ღრმად ეროვნული საოპერო ქმნილებანი, რომლებშიც აისახა ქართველი ხალხის გმირული წარსული, მისი უშრეტი ძალისხმევა. შ. მშველიძე ავტორია ოპერების: „ამბავი ტარიელისა“, „დიდოსტატის მარჯვენა“. მასვე ეკუთვნის შესანიშნავი ორატორიები — „კავკასიონი“, „მარადი თქმულება“, 6 სიმფონია, მუსიკა დრამატული სპექტაკლებისა და კინოფილმებისათვის, საგუნდო და კამერული ნაწარმოებები, ფუნდამენტური გამოკვლევები: „საკრავთმცოდნეობა“, „ორკესტრობის თეორია“ და სხვა.

აღსანიშნავია კომპოზიტორის დიდი ინტერესი აღმოსავლეთის ქვეყნების, კერძოდ ინდოეთის მუსიკალური კულტურისადმი, რასაც ხორცი შეესხა მის ქმნილებებში: „ინდური სუიტა“, „ბირმული სურათები“, რომანსი „ამრიტა“. მათ ღირსებებზე მეტყველებს ის ფაქტიც, რომ ავტორმა ამ ნაწარმოებებისათვის დაიმსახურა ჯ. ნერუს სახელობის პრემია.

1942 წელს მას მიენიჭა პროფესორის წოდება. 1942 წელს მშველიძეს ირჩევენ საქართველოს საბჭოთა კომპოზიტორების კავშირის თავმჯდომარედ. 1947 წლიდან იგი ამავე დროს არის საქართველოს სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლის დირექტორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი. 1942 წელს მას სიმფონიურიპოემისათვის მიენიჭა სტალინური პრემია. მეორედ სტალინური პრემია მიენიჭა 1947 წელს ოპერისათვის „ამბავი ტარიელისა“. იგი ასევე იყო ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის პრემიის ლაურეატი.

დაკრძალულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში. 1984 წლის 17 მარტს საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონიდან მისი მეუღლის გვერდით გადმოასვენეს — თინა ვასილის ასული კაშიბაძე (დ. 10 აგვისტო, 1910, თბილისი — გ. 4 იანვარი, 1984, იქვე).
ქალი-ჰალკი

ჯენიფერ უოლტერსი (ქალი-ჰალკი) — ადვოკატი და -ის სუპერგმირი.

ჯენიფერ უილტერსი იყო ბრწყინვალე ადვოკატი. მაგრამ მას ერთხელ დაავალეს დამნაშავის დაცვა, რაც ჯენიფერმა ვერ შეძლო და მისი დაცვის ქვეშ მყოფ პირს დიდი ხნით მიესაჯა პატიმრობა. მანაც გადაწყვიტა რომ ყველაფერში დამნაშავე მისი ადვოკატი იყო და ციხიდან გაქცევის შემდეგ ჯენიფერიც მოინახულა, ბრუს ბანერის სისხლის ნიმუშის მიხედვით შექმნა შრატი და ჯენიფერს შეუყვანა, თუმცა ის გადარჩა. უფრო მეტად გაძლიერებული, დამნაშავეს გაუსწორდა და ამ ყველაფრის შემდეგ ის გახდა „ქალი ჰალკი“.

ერთი ხანობა ჯენიფერი იყო „შურისმაძიებლებსა“ და „ფანტასტიკურ ოთხეულში“. მუშაობს ერთ-ერთ პრესტიჟულ იურიდიულ ფირმაში იურისტად, და მის კლიენტებს შორის არიან ცნობილი სუპერგმირებიც.

ჰალკისაგან განსხვავებით ჯენიფერი ყოველთვის ახერხებს თავისი ემოციების კონტროლს. ქალ-ჰალკად გადაქცევის შემდეგ კი ის თავის ქმედებებზე კონტროლს არ კარგავს.
გალიჩის სამთავრო

გალიჩის სამთავრო — რუსული ფეოდალური სამთავრო. მდებარეობდა კარპატის მთების ჩრდილო-აღმოსავლეთ ფერდობებზე. საუკუნეში გალიჩის მიწები კიევის რუსეთის შემადგენლობაში შედიოდა. საუკუნის შუა ხანებში მთავარ ვლადიმირ იაროსლავის ძის შემდეგ კი მის შვილს — როსტისლავს ემორჩილებოდა. გალიჩის მთავრები დამოუკიდებლობისათვის იბრძოდნენ და ამ მიზნით ყივჩაყებს და ბიზანტიას უკავშირდებოდნენ. იაროსლავ ოსმომისლის მმართველობის დროს გალიჩის სამთავრომ დიდ აყვავებას მიაღწია. მისი გარდაცვალების შემდეგ სამთავროს გავლენა დაეცა. 1199 წელს იგი ხელთ იგდო ვოლინის მთავარმა — რომან მსტისლავის ძემ.
ლენი

ლენი (; თარგმანში: ფეოდალური ადგილ-მამული) — შვედეთის პირველი დონის ადმინისტრაციულ და პოლიტიკურ დანაყოფი. შვედეთი დაყოფილია 21 ლენად. ლენები შეიქმნა 1634 წელს, აქსელ ოქსენშერნას ინიციატივით, რითიც მათ ჩაანაცვლეს შვედეთის ისტორიულ პროვინციებად დაყოფის სისტემა.

ლენის მართვის ამოცანას ადგილობრივი მმართველობის კოორდინაცია წარმოადგენს მთავრობასა და რიქსდაგთან შეთავსებით, ამასთანავე, გათვალისწინებულია ადგილობრივი თავისებურებანი და მოთხოვნილებანი. ლანდსტინგის ძირითადი ამოცანა ლენის მოსახლეობისთვის სამედიცინო და სოციალური დახმარების აღმოჩენაა.

ლენის ბიუჯეტის შემოსავლის წყაროებია: გადასახადები, მოსაკრებლები და ტრანსფერები. საგადასახადო შემოსავლები ფორმირდება მთლიანად საშემოსავლო გადასახადისაგან, რომლის ოდენობას ადგენს თვითონ ლენი.

მმართველობა
თითოეულ ლენს თვითმმართველობის ორგანო გააჩნია, რომელსაც ლენისავე მოსახლეობა ირჩევს და ლანდსტინგი ეწოდება. ყოველ ლენს საკუთარი მმართველობა აქვს, რომელსაც შვედეთის მთავრობა თავის და პარლამენტ - რიქსდაგის წარმომადგენლად ნიშნავს.
რუკა
რეიონების ოფიციალური კოდებით.

: სტოკჰოლმი
: ვესტერბოტენი
: ნორბოტენი
: უპსალა
: სიოდერმანლანდი
: ესტერგიოტლანდი
: იენჩეპინგი
: კრუნუბერგი
: კალმარი
: გოტლანდი
: ბლეკინგე
: სკონე
: ხალანდი
: ვსტრა-გიოტალანდი
: ვერმლანდი
: ერებრუ
: ვესტმანლანდი
: დალარნა
: ევლებორგი
: ვესტერნორლანდი
: ემტლანდი

შვედეთის ლენები

შვედეთის პროვინციები საზღვრები არის ლენების, ფერები პროვინციების.

თითოეული ლენი იყოფა მუნიციპალიტეტებად . 2004 წლიდან მათი რაოდენობა შეადგენს 290-ს, რაც საშუალოდ შეადგენს 13.8 მუნიციპალიტეტს ერთ ლენში (იხილეთ შვედეთის მუნიციპალიტეტების სია)

1968 წლამდე ქალაქ სტოკჰოლმს ჰქონდა საკუთარი კოდი . ხოლო სტოკჰოლმის ლენს .
მოსკოვის დიდი სამთავრო

მოსკოვის დიდი სამთავრო — ფეოდალური სახელმწიფო რუსეთში. ჩამოყალიბდა საუკუნის შუა წლებში მოსკოვის სამთავროს გაძლიერების შედეგად. 1276 წლიდან მოსკოვის მთავარი იყო დანიელ ალექსანდრეს ძე. მოსკოვის დიდი სამთავროს გაძლიერება გამოიწვია მისმა მოხერხებულმა მდებარეობამ სავაჭრო გზაჯვარედინზე, ხელოსნობის, ვაჭრობისა და მიწათმოქმედების განვითარებამ საკუთრივ სამთავროში, მოსკოვის მთავართა გონივრულმა პოლიტიკამ. ივანე -მა კალიტამ მონღოლ-თათართა ყაენის ნდობა მოიპოვა და 1328 ვლადიმირის დიდი მთავარი გახდა. 1380 წელს დიმიტრი ივანეს ძე დონელი გახდა. 1380 წელს დიმიტრი ივანეს ძე დონელი სათავეში ჩაუდგა საერთორუსულ ძალებს თათართა წინააღმდეგ ბრძოლაში (კულიკოვის ბრძოლა). - საუკუნეების მიჯნაზე მოსკოვის დიდი სამთავრო თანდათან გაფართოვდა (1392 წელს შეიერთა ნიჟნი-ნოვგოროდი). საუკუნის ნახევარში მოსკოვის დიდი სამთავროში მიმდინარეობდა ხანგრძლივი შინა ფეოდალური ომი, რომელიც ვასილი ვასილის ძის (1524-1462) გამარჯვებით დასრულდა. ამ დროს მოსკოვის დიდი სამთავროს ტეროტორია შეადგენდა 430 ათ. კმ², ხოლო მოსახლეობა 3 მლნ. კაცს. საუკუნის ნახევარში მოსკოვის დიდი სამთავრო ერთიანი რუსეთის სახელმწიფოს ძირითად ბირთვად იქცა.