iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კაკაპო

კაკაპო  — თუთიყუშების სახეობა. ეს არის დიდი ზომის ღამის თუთიყუში. იგი გავრცელებულია ახალ ზელანდიაში. კაკაპო დაფარულია წვრილი მწვანე–ყვითელი ბუმბულით, აქვს განსაკუთრებული სახის წრიული, მგრძნობიარე ფრთები, დიდი ნაცრისფერი ნისკარტი, ფართო ფეხები და შედარებით მოკლე სიგრძის კუდი. გარკვეული თვისებები კაკაპოს უნიკალურს ხდის მის ტიპში. იგი არის ერთადერთი უმძიმესი თუთიყუში, რომელსაც ფრენა არ შეუძლია. გამრავლებაში მონაწილეობს მხოლოდ მდედრი.

კაკაპო გადაშენების პირასაა. 2010 წლის თებერვლის მონაცემებით, მსოფლიოში სულ რაღაც 120 კაკაპო ცხოვრობდა. მათი უმრავლესობა მეცნიერებისათვის ცნობილი აღმოჩნდა. კაკაპოს და ნესტორის გვარი აღმოჩნდა იზოლირებული დანარჩენი თუთიყუშებისაგან დაახლოებით 82 მილიონი წლის წინ, როდესაც მაშინდელი ერთიანი კონტინენტი – გონდვანა – გაიყო. დაახლოებით 70 მილიონი წლის კაკაპო ისევ მოშორდა ნესტორის გვარის უძველეს წინაპარს. მაშინ მან ძუძუმწოვარი მტაცებლების გამო ფრენის უნარი დაკარგა.

პოლინეზიური და ევროპული კოლონიზაციის მიერ მტაცებლების ახალ–შემოღებული წელების გამო კაკაპოს სახის თუთიყუშები თითქმის მთლიანად გაწყდა. კონსერვაციის ძალისხმევით 1890-იან წლებში მათი აღდგენა დაიწყო, მაგრამ არც თუ ისე წარმატებული აღმოჩნდა, 1980 წელს ამოქმედებული კაკაპოს გადარჩენის გეგმის წყალობით კი 2009 წელს იანვარში გადარჩენილი კაკაპოს ორი მსხვერპლი სხვადასხვა კუნძულებზე ინახება, სადაც მაქსიმალური მონიტორინგია. მრავალ კუნძულზე ეკოლოგიური აღდგენისა და ეკოსისტემის შენარჩუნების ღონისძიებებს სწორედ კაკაპოსათვის ატარებენ.

კაკაპო, ისევე როგორც სხვა ახალ ზელანდიური ფრინველები, ისტორიულად მნიშვნელოვანი ფრინველი იყო. ახალი ზელანდიის მკვიდრ მოსახლეობას ეს თუთიყუში მრავალ ტრადიციულ ლეგენდებსა და ფოლკლორში ჰყავდა. მასზე ნადირობდნენ კიდეც. მისი ხორცი წარმოადგენდა კვების წყაროს, ხოლო მისი ფრთები გამოიყენებოდა მაღალი ღირებულების ტანსაცმლის დასამზადებლად.
საბა (პოლონეთის მიტროპოლიტი)

მიტროპოლიტი საბა (, ერისკაცობაში — მიხაილ გრიცუნიაკი, ; დ. 15 აპრილი, 1938, პოლონეთი) — პოლონეთის მართლმადედებელი ეკლესიის მეთაური, მიტროპოლიტი ვარშავისა და სრულიად პოლონეთისა 1998 წლის 12 მაისიდან.

ბიოგრაფია
ერისკაცობაში - მიხეილ გრიცუნიაკი. დაიბადა 1938 წლის 15 აპრილს პოლონეთში. 1957 წელს დაამთავრა მართლმადიდებლური სასულიერო სემინარია. 1961 წელს დაამთავრა ვარშავის ქრისტიანული ღვთისმეტყველების აკადემია, ღვთისმეტყველის მაგისტრის ხარისხით. 1964 წელს ხელდასხმულ იქნა დიაკვნად. 1966 წელს აღიკვეცა ბერად, სახელით საბა და ხელდასხმულ იქნა მღვდელმონოზვანდ. 1970 წელს აღყვანილ იქნა არქიმანდრიტის ხარისხში. 1979 წლის 25 ნოემბერს ხელდასხმულ იქნა ეპისკოპოსად. 1987 წელს ებოძა მთავარპისკოპოსობა. 1998 წლის 12 მაისს წმინდა სინოდის მიერ არჩეულ იქნა პოლონეთის მართლმადიდებელი ეკლესის წინამძღვრად. 1998 წლის 31 მაისს ვარშავის წმინდა მარიამ მაგდალინელის სახელობის საკათედრო ტაძარში შედგა ინთრონიზაცია.

რესურსები ინტერნეტში
ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები და მათი მეთაურები
პოლონეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ოფიციალური საიტი
ქრისტეფორე (ჩეხეთისა და სლოვაკეთის მიტროპოლიტი)

მიტროპოლიტი ქრისტეფორე (; ერისკაცობაში — რადიმ პულეცი, ; დ. 29 ივნისი, 1953, პრაღა, ჩეხეთი) — ჩეხეთისა და სლოვაკეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაური, მიტროპოლიტი პრაღისა, სრულიად ჩეხეთისა და სლოვაკიისა 2006 წლის 2 მაისიდან.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1953 წელს პრაღაში, ჩეხეთში. 1974 წელს ხელდასხმულ იქნა დიაკვნად, მღვდლად. 1979 წელს საღვთისმეტყველო განათლება მიიღო პრეშოვში მართლმადიდებლურ ღვთისმეტყველების ფაკულტეტზე. 1984 წ. მოსკოვის სასულიერო აკადემია. 1987 წ. ათენის უნივერსიტეტის საღვთისმეტყველო ფაკულტეტი. 1987 წელს აღყვანილ იქნა არქიმანდრიტის ხარისხში. 1988 წელს ხელდასხმულ იქნა ოლომოუცისა და ბრნოს ეპისკოპოსად. 2000 წელს არჩეულ იქნა პრაღისა და ჩეხეთის მიწების მთავარპისკოპოსად. 2006 წლის 2 მაისს მთავარეპისკოპოსი ქრისტეფორე არჩეულ იქნა ჩეხეთის მიწებისა და სლოვაკეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურად. 2006 წლის 28 მაისს შედგა უნეტარესი ქრისტეფორეს ინთრონიზაცია. 2013 წლის 12 აპრილი - გადადგა სკანდალური ტელე-სიუჟეტის შემდეგ.

რესურსები ინტერნეტში
ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები და მათი მეთაურები
ჩეხეთისა და სლოვაკეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ოფიციალური საიტი
ტრადიცია

ტრადიცია — ისტორიულად ჩამოყალიბებული და თაობიდან თაობაზე გადაცემული წარმოდგენები, რიტუალები, ადათები, წეს-ჩვეულებები, ყოფაქცევის ნორმები. ტრადიცია შესაძლოა გავრცელებული იყოს გარკვეული სოციალური ჯგუფის (ერის, სუბეთნიკური ჯგუფის, ერთი ქალაქის მოსახლეობის, ოჯახის) შიგნით ან თაობაში. მსგავსი ტრადიციების მქონე სოციალური ჯგუფები აყალიბებენ კულტურას. ტრადიციის მაგალითია ადამიანთან მოპყრობის ან მისალმების განსხვავებული ფორმები სხვადასხვა საზოგადოებაში, ეს ტრადიციები ინსტიქტებისაგან განსხვავებით თანდაყოლილი არაა. ტრადიციებს მიაკუთვნებენ ასევე სამუშაო იარაღების გამოყენების წესებსა და ენას.
დიდი სამსარი

დიდი სამსარი — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული ბარალეთი).

მდებარეობს სამსრის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდ. სამსრისწყლის (ბარალეთისწყლის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 2000 მ-ზე. ახალქალაქიდან დაშორებულია 29 კმ-ით.

ისტორია
დიდი სამსარი მდებარეობს ისტორიულ ჯავახეთში. „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის" (1595) მიხედვით უკვე გაუკაცრიელებული ნასოფლარი ყოფილა, რომელსაც მდინარის დინების მიმართულების გათვალისწინებით, ზემო სამსარი ერქვა. როგორც ჩანს, შემდგომ ხანებში მოსულმა მოსახლეობამ ზემო და ქვემო სამსარს დიდი და პატარა შეარქვა. სოფლის ამჟამინდელი სომხური მოსახლეობა საუკუნის 30-იან წლებშია მოსული ერზურუმის მხრიდან.

კულტურული მემკვიდრეობა
სოფელში დგას სომხური დარბაზული ეკლესია, რომელიც ძველი ქართული ნაეკლესიარის საფუძველზე 1899 წელსაა აგებული. იქიდან გადარჩენილია ჩრდილოეთის კედელში ჩაშენებული ორი პატარა ქვა, რომლებზეც გამოსახულია წრეში ჩასმული ტოლმკლავა ჯვარი. ერთ მათგანს მკლავებს შორის კოპები უზის. ეკლესიის გალავნის შიგნით ძველი სასაფლაოა. საფლავის დამუშავებულ ქვებს შორის არის ყოჩებისა და ცხენის ქანდაკებებიც. ეკლესიის მახლობლად გადის კლდეში გაჭრილი საურმე გზა, რომელიც ამ კლდეკარით მდინარის ვიწრო კანიონში ჩადის და პატარა სამსარში მიდის.

სოფლის მახლობლად, მდინარის მარჯვენა ნაპირზე, კანიონის კლდის მასივში მდებარეობს - საუკუნეების კლდეში ნაკვეთი საეკლესიო კომპლექსი. შემორჩენილია ქართული ასომთავრული წარწერები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 337 ადამიანი.
დილისკა

დილისკა — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული დილისკა).

მდებარეობს ახალქალაქის პლატოზე, მდინარე ფარავნის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1700 მ-ზე. ახალქალაქიდან დაშორებულია 4 კმ–ით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2 374 ადამიანი.
გომანი

გომანი (ისტ. გომი) — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში, ზაკვის ადმინისტრაციული ერთეულის შემადგენლობაში. მდებარეობს ახალქალაქის პლატოზე, მდინარე მეჯურის (ბარალეთისწყლის ერთ-ერთი შენაკადი) მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 1760 მ., ახალქალაქიდან დაშორებულია 13 კმ–ით.

ისტორია
სოფელი მდებარეობს ისტორიულ ჯავახეთში. სოფლის ძველი სახელია გომი. ყოფილა დიდი და პატარა გომი, ამიტომ „გომანი“ შეიძლება მრავლობითის მანიშნებელიც იყოს. სოფლის მახლობლად გამაგრებული გორაკია, რომელსაც გალავნის ნაშთი და ნასადგომევის ბუდეები შერჩენია. ანაკრეფი კერამიკის ფრაგმენტები გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანისაა.

„გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის“ მიხედვით, 1595 წელს ამ სოფელში 25 კომლს უცხოვრია: სალუყაზანისძე, ქავთარა ბევროზასძე, იმედა ქაიმაროზისძე, ბევროზას შვილიშვილი, მახარებელი, ოქროპირ მღვდლის შვილი, ფრიდონა ფერაზასძე, ზესელა ზაქარასძე, იორდან, ძმა მისი, გულას შვილიშვილი, მახარებელ მარცვალასძე, ისაკა, მახარა, ძმა მისი, პაპუნა ისაკასძე, ელისა მღვდელი, მამუკას შვილიშვილი, იორამ, მერაბა, ბატატა გოშფარასძე, ზესელა ძმა მისი, დათუნა კვირიკასძე, რევაზ, სუმბატა შოთასძე, ელია სურხანისძე. მათ მოჰყავდათ ხორბალი, ქერი, ჭვავი, სელის თესლი, ჰყავდათ ცხვარი, ღორი, ფუტკარი, ჰქონიათ ბოსტნები, ერთი თვალი წისქვილი. მათი წლიური გადასახადი 6000 ახჩა ყოფილა. 1704–05 წლებში სოფელი გომი ახალქალაქის ლივაში შემავალ აკშეჰირის ნაჰიეს ეკუთვნოდა და მისი გადასახადი 8000 ახჩას შეადგენდა.

1830 წელს სოფელში სომხური მოსახლეობა გადმოსახლდა ერზურუმის მხრიდან. 1863 წლის საბუთში დიდი და პატარა გომია დასახელებული, მაგრამ პატარა გომი უკვე გაუკაცრიელებული ყოფილა. 1870 წელს გომში 51 კომლი ცხოვრობდა.

სოფელში დგას 1846 წელს აგებული სომხური ეკლესია. ძველ სასაფლაოზე შერჩენილია ქვის ყოჩი და გუმბათიანი ეკლესიის მაკეტი. სომხური ეკლესიის კედელში დაუყოლებიათ ძველი ქართული ეკლესიის ქვაჯვარის ბაზისი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 913 ადამიანი.
ბუზავეთი

ბუზავეთი — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში, კარტიკამის თემში. მდებარეობს ახალქალაქის პლატოზე, დიდი აბულის მთის დასავლეთ კალთის ძირში. ზღვის დონიდან 1950 მ, ახალქალაქიდან დაშორებულია 11 კმ-ით.

სოფელში დგას ადრინდელი შუა საუკუნეების ერთნავიანი ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 190 ადამიანი.
გულიკამი

გულიკამი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში, კარტიკამის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მდებარეობს ახალქალაქის პლატოზე, მდინარე ფარავნის (მტკვრის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1730 მ., ახალქალაქიდან დაშორებულია 5 კმ–ით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1234 ადამიანი.
დაბნია

დაბნია — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში, ხავეთის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მდებარეობს ჯავახეთის ზეგანის სამხრეთ ნაწილში, მდინარე ქოდალოს (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1720 მ, ახალქალაქიდან დაშორებულია 30 კმ-ით. სოფლის სახელწოდება წყაროებში არ არის მოხსენიებული. იქაური სომხური მოსახლეობა მეორე მსოფლიო ომის წლებშია მოსული.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 127 ადამიანი.
გომარო

გომარო — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში (ზანავის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს ახალციხის ქვაბულში, მდინარე ქვაბლიანის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1560 მეტრზე. ადიგენიდან დაშორებულია 6 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 36 კმ–ით.

ისტორია
სოფელში შემორჩენილია ძველი ეკლესიის სამხრეთ კედლის ნაშთი — დიდი ქვების ცოკოლზე შეყენებული და გარედან დამუშავებული სამი დიდი ლოდი. ადგილობრივთა გადმოცემით, ეკლესიის ქვები მშენებლობებზე გაუზიდავთ, ხოლო ერთი ჯვრიანი ქვა სოფლის წყლის სათავის აუზთან აუტანიათ. ნაეკლესიარიდან 20 მ-ზე გდია 1 მ სიმაღლის ლოდი. მას შუაში რელიეფური ზოლი დაუყვება. იგი შესაძლოა ჯვრის ქვედა ნაწილი იყოს.

1595 წლის „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის“ მიხედვით ამ სოფელს გომაროტი ერქვა და ახალციხის ლივის უდის ნაჰიეს (რ-ნი) ეკუთვნოდა. ცხოვრობდა 3 კომლი ქართველი: ქიტია მათიასძე, ხუდა გოგიჩასძე, ლაშქარა ხარებასძე. მათ მოჰყავდათ ხორბალი, ქერი, ჭვავი, ფეტვი, მუხუდო, ოსპი, ცერცვი; ჰქონდათ ბოსტნები, ჰყავდათ ცხვარი, ღორი, ფუტკარი. ყველა ამისათვის ისინი იხდიდნენ 7000 ახჩას ყოველწლიურად. 1705–1706 ახალციხის ლივის უდის ნაჰიეში შემავალი სოფ. გომაროდი ექვემდებარებოდა ვინმე სულეიმანს და იხდიდა 17 000 ახჩას. ჩანს, ამ დროისათვის იმატა მცხოვრებთა რაოდენობამ. ამჟამად აქ ცხოვრობენ უმეტესად აჭარიდან გადმოსახლებული: მიქელაძეები, ხოზრევანიძეები და ჯიმშელეიშვილები (იმერეთიდან).

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 406 ადამიანი.
ეჟენ გაიარი

ეჟენ გაიარი — (დ. 1862 – გ. 1933) გამოჩენილი არტ ნუვოს დიზაინერი. მან დახურა მისი დიზაინერული მოღვაწეობა (დიზაინი დეკორატიული ნამუშევრებისა) და გადავიდა (შენობების) ინტერიერებისა და შენობების დეკორაციის დიზაინზე.

მას მოუწია საკუთარი (პირველად წამოწყებული) კარიერის დახურვა კანონის გამო. ის ზიგფრიდ ბინგთან ერთად მუშაობდა   და ედუარდ კოლონისათვის.
ბაბილი

ბაბილი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტში, ლენტეხის თემში, მდებარეობს სვანეთის ქედის განშტოების (მდინარეების ლონაურისა და ჩოლურის წყალგამყოფი) სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 760 მეტრი, ლენტეხიდან 3 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 151 ადამიანი.
გულიდა

გულიდა — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტში, ლენტეხის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მდებარეობს სვანეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 900 მ-ზე, ლენტეხიდან დაშორებულია 3 კილომეტრით. სოფელში შემონახულია შუა საუკუნეების ციხის ნანგრევები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 59 ადამიანი.
გვიმბრალა

გვიმბრალა — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტში, რცხმელურის თემში, მდებარეობს ლეჩხუმის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 1120 მეტრი, ლენტეხიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 77 ადამიანი.
დურაში

დურაში — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტში (ჩოლურის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს სვანეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ჩოლურის (მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1140 მ-ზე. ლენტეხიდან დაშორებულია 14 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 30 ადამიანი.
ბავარი

ბავარი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტში, ხელედის თემში, მდებარეობს სვანეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ხელედულის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1240 მეტრი, ლენტეხიდან დაშორებულია 22 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 11 ადამიანი.
ახალშენი (ლენტეხის მუნიციპალიტეტი)

ახალშენი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტში, ჩიხარეშის თემში, მდებარეობს სვანეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე აშხაშურის (მდინარე ცხენისწყლის შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 1400 მეტრი, ლენტეხიდან დაშორებულია 34 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 15 ადამიანი.
გოდოგანი (მარტვილის მუნიციპალიტეტი)

გოდოგანი — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მარტვილის მუნიციპალიტეტში, კურზუს ადმინისტრაციულ ერთეულში (სოფლები: გოდოგანი, დობერაზენი, დღვანა, კურზუ, საბერულავო, სანაჭყებიო).

მდებარეობს ოდიშის ვაკეზე, მდინარე ოჩხომურის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 360 მ, მარტვილიდან 25 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 40 ადამიანი.
დოშაყე

დოშაყე — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მარტვილის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: დოშაყე, ლეჟვანიე, ლექობალე).

მდებარეობს ოდიშის ვაკეზე, მდინარე ცივის (მდინარე რიონის მარჯვენა შენაკადი) სათავეებთან, ზღვის დონიდან 320 მ-ზე, მარტვილიდან 28 კმ-ის დაშორებით.

სოფელში არის დოშაყის გამოქვაბული, რომელიც აქედან გამომავალ ნაკადულს შეუქმნია. შესასვლელი ქვითკირითაა ამოშენებულ-გამაგრებული და სახიზარს წარმოადგენს. გამოქვაბულში მიკვლეულია ადამიანის ცხოვრების დამადასტურებელი მდიდარი კულტურული ფენა (პალეოლითი, ენეოლითი, ბრინჯაოს ხანა, შუა საუკუნეები). არქეოლოგიური მასალა (კერამიკული ჭურჭლის ნატეხები, ქვის ტლანქი იარაღი და სხვ.) დაცულია მარტვილის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 75 ადამიანი.
ლამისყანის წმინდა გიორგის ეკლესია

ლამისყანის წმინდა გიორგის ეკლესია – ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლამისყანაში. დგას ორბელიანების ციხე-გალავნის გარეთ, მის ჩრდილოეთ კედელთან. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. საუკუნეში შეაკეთეს.

ეკლესია დარბაზულია (10,8 6,5 მ), ნაგებია აგურით, გამოყენებულია რიყის ქვაც. შიგნიდან სწორკუთხა შეღრმავებაში ჩასმული ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ფართო მხრებით გამოყოფილი ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, მაღლა სწორკუთხა არეში ჩასმული სარკმელია. ერთი ასეთივე სარკმელი დასავლეთ კედელშია, ხოლო ორი ჩრდილოეთ კედელში. ინტერიერი მთლიანად შელესილი და შეთეთრებულია. აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმელი თაღოვანია. სამხრეთ ფასადის აღმოსავლეთ ნაწილში თაღოვანი ნიშია. სამხრეთ-დასავლეთით ეკლესია გალავნის კოშკს ეკვრის დამატებითი, შუალედური კედლით, რომელშიც დასავლეთით თაღოვანი გასასვლელია გაჭრილი.
ლამისყანის ღვთისმშობლის ეკლესია

ლამისყანის ღვთისმშობლის ეკლესია – ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლამისყანაში. დგას ძველ სასაფლაოზე, გზის პირას. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (7,7 5 მ), ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით, კონსტრუქციის ნაწილები კარგად გათლილი შირიმის ქვისაა. ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთ კედლის შუა მონაკვეთში ყოფილა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის მარცხნივ სწორკუთხა ნიშია.

მოგვიანებით ეკლესიისათვის ჩრდილოეთიდან მიუშენებიათ მეორე ეკლესია (7,7 3,9 მ). რომლის ფასადის ღერძზეც თაღოვანი სარკმელია, მის მარჯვნივ კი სწორკუთხა ნიში. დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით.
იბერია სტარი

იბერია სტარი — ფუტსალის კლუბი. დაარსდა 2003 წელს. კლუბის დამაარსებელი არის ცნობილი ქართველი ბიზნესმენი ავთანდილ წერეთელი. დაარსებიდან დღემდე იბერია სტარი არის საქართველოს უცვლელი ჩემპიონი. ამასთანავე იბერია სტარი არის ერთადერთი კლუბი ევროპაში, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო უეფა-ს ფუტსალის თასის უკლებლივ ყველა გათამაშებაში. 2010 წლამდე კლუბის სახელწოდება იყო იბერია 2003.

იბერია სტარის შედეგები საქართველოს ჩემპიონატში
შემადგენლობა
ტიტულები
9 საქართველოს ფუტსალის ლიგა: 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012
4 საქართველოს ფუტსალის თასი: 2004, 2005, 2006, 2010
კეხურა

კეხურა — ძველი ქართული ვაშლის ჯიში. გავრცელებულია ქართლში, მესხეთში, კახეთში, რაჭა-ლეჩხუმსა და შიდა ქართლში (სოფ. კეხვი). ხე სწრაფად იზრდება. აქვს ძლიერ გადაშლილი ვარჯი. მსხმოიარობას იწყებს მე–6, მე–7 წელს. უხვმოსავლიანია (700–800 კგ). მეწლეა. ნაყოფი მსხვილი ან საშუალო. ფერად უფრო მომწვანო–მოყვითალოა, ზემოდან წითლად შეფერილი. მასა 190 გ. აქვს სქელი, უხეში კანი. თეთრი–მომწვანო, წვნიანი, უარომატო რბილობი. კრეფენ ოქტომბრის მეორე ნახევარში.სარდაფში ინახება მეორე მოსავლის აღებამდე. ტრანსპორტაბელურია
დიდი გონდრიო

დიდი გონდრიო, დიდი კონდური, დიდი გონდური — სოფელი საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეული გონდრიოს ცენტრი (სოფლები: დიდი გონდრიო, პატარა გონდრიო, დილიფი, მამწვარა, ყულალისი).

მდებარეობს ახალქალაქის პლატოზე, მდინარე მურჯახეთისწყლის (მდინარე ფარავნის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1780 მეტრზე, ნინოწმინდიდან დაშორებულია 16 კმ-ით. სოფელში არის საჯარო სკოლა.

სოფელში დგას ღვთისმშობლის სახელობის 1867 წლის სომხური ეკლესია.
დიდი ხანჩალი

დიდი ხანჩალი — სოფელი საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, დიდი ხანჩალის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: დიდი ხანჩალი, კათნატუ, პატარა ხანჩალი).

მდებარეობს ჯავახეთის ზეგანზე, ხანჩალის ტბის აღმოსავლეთით, ზღვის დონიდან 1950 მეტრზე, ნინოწმინდიდან დაშორებულია 3 კმ-ით. სოფელში არის საჯარო სკოლა. სოფელში დგას ძლიერ დაზიანებული საუკუნის სომხური ეკლესია.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში 1 233 მცხოვრებია, ძირითადად ეთნიკური სომხები.
ახალსოფელი (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)

ახალსოფელი — სოფელი საქართველოში, მცხეთის მუნიციპალიტეტში, საგურამოს თემში, საგურამოს ვაკეზე, მდინარე თეზმის (მდინარე არაგვის შენაკადი) მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან — 650 მეტრზე, მცხეთიდან დაშორებულია 10 კმ-ით.

სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 2-3 კილომეტრზე შემორჩენილია შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრული კომპლექსი — ბზიანი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 125 ადამიანი.
გალავანი (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)

გალავანი (ძველი სახელი: ბოკოწინი) — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში, მუხრან-საგურამოს ვაკის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე თეზმის (მდინარე არაგვის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე, თემის ცენტრი (სოფლები: გალავანი, წინამძღვრიანთკარი და ზაქარო). ზღვის დონიდან 750 მეტრზე, მცხეთიდან დაშორებულია 18 კმ-ით.
ისტორია
ისტორიულ წყაროებში ბოკოწინი პირველად საუკუნეში იხსენიება. იგი მცხეთის საკათალიკოსოს კუთვნილი სოფელი ყოფილა.

ეტიმოლოგია
სოფელს სახელი გალავანი ეწოდა  საუკუნის დასაწყისში, იქ შემორჩენილი - საუკუნეების ციხე-გალავნის მიხედვით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 503 ადამიანი.
თჰალის უდაბნო

თჰალის უდაბნო — უდაბნო პაკისტანში, პენჯაბის პროვინციაში. მდებარეობს მდინარეებს - ჯელამსა და ინდს შორის, პოტჰოჰარის პლატოს სიახლოვეს. მისი სიგრძე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 190 მილია, მაქსიმალური სიგანე 70 მილია, მინიმალური 20 მილი. გეოგრაფიული თვალსაზრისით, უდაბნო ჰგავს ჩოლისტანისა და თარის უდაბნოებს. ამ ტერიტორიაზე არსებულ ადგილობრივ მოსახლეობას წარმოადგენს სერაიკის ხალხი.
გარფი

გარფი — სოფელი საქართველოში. მდებარეობს აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში (ოთხარის თემი), ბზიფის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე კუშირთის (მჭიშთის აუზი) მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 300 მ, გუდაუთიდან 20 კმ, ბარმიშიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 6 კმ. სოფლის მახლობლად არის კარსტული მღვიმეები (დიდი და მცირე გარფი).
გუგუნირხვა

გუგუნირხვა — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში (მუგუძირხვის თემი), მიუსერის მაღლობის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე მჭიშთის მარჯვენა მხარეს, სოჭი-სოხუმის სარკინიგზო და საავტომობილო გზაზე. ზღვის დონიდან 70 მ, გუდაუთიდან 15 კმ., მუგუძირხვადან 2 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეთამბაქოეობა და მეცხოველეობა.
ანანა-გუნდა

ანანა-გუნდა (; – დედა) — აფხაზური მითოლოგიის მიხედვით ნაყოფიერების, ნადირობისა და მეფუტკრეობის ქალღმერთი, ახალშობილთა მფარველი.

აფხაზთა ტრადიციული რელიგიის მიხედვით, ანანა-გუნდა ხშირად ფუტკრის ფორმაშია წარმოდგენილი. ის იმ ადგილებში იმყოფება, სადაც ტყის ფუტკრები ბინადრობენ. მაგალითად, ასეთ ადგილად ითვლებოდა დიდი კლდე მდინარე გუმისთას ხეობაში, სოხუმის მახლობლად. ამ კლდის სახელია ანანათვარა ( — „ანანას ადგილი“). კლდე წმიდა ადგილად ითვლებოდა, ამიტომ მასზე ასვლა კატეგორიულად იკრძალებოდა. მითის თანახმად ანანა-გუნდას ნახვა მხოლოდ გამორჩეულ მონადირეებს შეეძლოთ.
ვესიოლოვკა

ვესიოლოვკა, ბჟილვა (; 1944-1955 წლებში სალხინო) — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში (ანუხვის თემი).

მდებარეობს ივერიის მთის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 340 მ-ზე, გუდაუთიდან 27 კმ-ში, ახალი ათონიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 12 კმ-ში.

 საუკუნის დასაწყისში აქ ჩამოყალიბებულ, ძირითადად სომხებით დასახლებულ სოფელს ეწოდა ვესიოლოვკა, 1944-1955 წლებში — ქართული „სალხინო“. ადგილის აფხაზური დასახელებაა ბჟილვა (ბჟილუა). 1989 წლის აღწერით სოფელში იყო 86 მცხოვრები. სოფლის მიდამოებში მდებარეობს შუა საუკუნეების ბჟილვის ციხის ნანგრევები. 2022-2023 წლებში არქეოლოგიური გათხრებით გამოვლინდა სოფლის ტერიტორიაზე გამოვლინდა შუა საუკუნეების სატაძრო ნაგებობის ნაშთები.
ზვანდრიფში

ზვანდრიფში — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტის ზვანდრიფშის თემში. მდებარეობს მდინარე მჭიშთის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 80 მ-ზე, გუდაუთიდან 21 კმ-ში.

ზვანდრიფშის სახელი უკავშირდება აზნაურ (აამსთა) ზვანბების საგვარეულოს. ზვანდრიფშის თემი (საბჭოთა პერიოდის სასოფლო საბჭო) რამდენიმე დასახლებას აერთიანებდა, მ. შ. აკვასქემწას, ალაჰაშხუს, არაშახუს და ბაალარხვას. 1952 წელს სოფელ არაშახუს ეწოდა ზვანდრიფში. საბჭოთა პერიოდში ზვანდრიფშში განვითარებული იყო მეთამბაქოეობა და მეჩაიეობა. 1989 წლის აღწერით საკუთრივ სოფელ ზვანდრიფშში იყო 145 მცხოვრები, ზვანდრიფშის სასოფლო საბჭოში — 1048 (ძირითადად აფხაზები). 1992 წლიდან საქართველოს ცენტრალურმა ხელისუფლებამ დაკარგა სოფელზე კონტროლი. 2011 წელს სეპარატისტული რეჟიმის მიერ ჩატარებული აღწერით ზვანდრიფშში (ყოფ. სასოფლო საბჭოს დანარჩენი სოფლების ჩათვლით) იყო 907 მცხოვრები. სოფლის ტერიტორიაზე, ადგილ აბაახუში აღმოჩენილია ძვ. წ. - საუკუნეების ქვევრსამარხი ბრინჯაოს ნივთებით (მ. შ. კოლხური ცული).
ალჟირის საპროტესტო აქციები (2010-2012)

ალჟირის საპროტესტო აქციები — ანტისამთავრობო გამოსვლა ალჟირში, დაიწყო 2010 წლის 28 დეკემბერს.

საპროტესტო აქციები გამოიწვია ქვეყანაში უმუშევრობის ზრდამ, ახალგაზრდებისათვის არახელსაყრელმა მდგომარეობამ. 2010 წლის დეკემბერში ქვეყანაში მკვეთრად გაიზარდა ფასები, რამაც მკვეთრი დარტყმა მიაყენა ქვეყნის ღარიბ მოსახლეობას. გამოსვლაზე განსაკუთრებით ძლიერი ზემოქმედება განიცადა ტუნისის ჟასმინის რევოლუციამ.

29 იანვარს ალჟირის მთავრობამ მოახდინა დემონსტრაციებზე რეაგირება - შეამცირა ფასები ზეთზე, შაქარზე და პირველადი მოხმარების სხვა პროდუქტებზე და განაცხადა, რომ ამ პროდუქტების სუბსიდირებას მომავალშიც გააგრძელებს.

12 თებერვალს ალჟირის დედაქალაქში ოპოზიციის მიერ გამართული დემონსტრაციის დროს ასობით მისი მონაწილე დააკავეს. დემონსტრანტები სამოქალაქო თავისუფლებასა და რეფორმებს მოითხოვდენენ.
აქსუმის სამეფო

აქსუმის სამეფო (გეეზზე: ) — მნიშვნელოვანი სამეფო ჩრდილო-აღმოსავლეთ აფრიკაში, რომელმაც ჩამოყალიბება დაიწყო ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მეოთხე საუკუნეში და მნიშვნელოვან მოთამაშედ იქცა პირველ საუკუნეში. ეს სამეფო იყო რომის იმპერიასა და ანტიკურ ინდოეთს შორის ვაჭრობის მნიშვნელოვანი მონაწილე, აქსუმის ტერიტორიაზე ვაჭრობა მხოლოდ აქსუმის ფულით ხორციელდებოდა. მათ შეძლეს ჰეგემონიის მოპოვება დასუსტებული ქუშის სამეფოზე, არაბეთის ნახევარკუნძულზე არსებულ სხვა სამეფოებზე და დაიპყრეს ჰიმიარიტების სამეფო.