ხოსე სანტოს გვარდიოლა

ხოსე სანტოს გვარდიოლა ბუსტილიო (1 ნოემბერი 181611 იანვარი, 1862) იყო ორჯერ არჩეული ჰონდურასის პრეზიდენტი. იგი ჰონდურასის ერთადერთი პრეზიდენტია, რომელიც თანამდებობაზე ყოფნისას საკუთარი პირადი გვარდიის წევრმა მოკლა.

ადრეული ცხოვრება
ხოსე სანტოს გვარდიოლა დაიბადა 1816 წლის 1 ნოემბერს ტეგუსიგალპაში, ჰონდურასში. მისი მშობლები იყვნენ კატალონიელი მაღაროელი ესტებან გვარდიოლა და ბიბიანა ბუსტილიო.გვარდიოლა ბუსტილიო დაქორწინდა ანა მატეო არბიზუ ფლორესზე, ახალგაზრდა ქალზე სამთო ქალაქ იუსკარანიდან. ანა იყო მაღაროელისა და ყოფილი მერის კალიშტო არბიზუსა და სანტოს ფლორესის ქალიშვილი. მათ რამდენიმე შვილი ჰყავდათ, მათ შორის მარია ჯენოვევა დე ხესუს გვარდიოლა არბიზუ, რომელიც კუბის გმირსა და პრეზიდენტ ტომას ესტრადა პალმაზე დაქორწინების შემდეგ კუბის პირველი ლედი გახდა.

სამხედრო კარიერა
ახალგაზრდა ხოსე სანტოს გვარდიოლა პირველად ომოაში „მონური პარტიის“ აჯანყებულების წინააღმდეგ იბრძოდა, რომლებმაც 1831 წელს ომოაში მდებარე სან-ფერნანდოს ციხესიმაგრე დაიკავეს. შემდგომში მან დაამთავრა ჰონდურასის სამხედრო აკადემია, რომელსაც კოლუმბიელი პოლკოვნიკი ნარსისო ბენიტესი ხელმძღვანელობდა სან-ფრანცისკოს ყაზარმებში. მის პირველ აღსანიშნავ სამხედრო მოქმედებებს შორის იყო მისი მონაწილეობა ესპირიტუ სანტუსა და სან-პედრო პერულაპანის ბრძოლაში.

პრეზიდენტობა
პირველი ვადა
მისი პირველი ვადა 1856 წლის 17 თებერვლიდან 1860 წლის 7 თებერვლამდე გაგრძელდა. 1856 წელს კონგრესმა ტრინიდად კაბანიასის გადაყენების შემდეგ გვარდიოლა პრეზიდენტად აირჩია.
მის მიერ მიღწეული კომაიაგუას ხელშეკრულებით ბრიტანეთის მთავრობისგან ჰონდურასს გადაეცა ყურის კუნძულები და კოღოთა სანაპიროს ნაწილი, რითაც ამ ტერიტორიების მაცხოვრებლებს რელიგიის არჩევის თავისუფლება მიენიჭათ.

პირველი ვადის დროს, მიუხედავად იმისა რომ გვარდიოლა კონსერვატიული პარტიის წევრი იყო, მისი ადმინისტრაცია ჰონდურასის ისტორიაში ერთ-ერთად ყველაზე ლიბერალურ პერიოდად ითვლება. მთავრობა პატივს სცემდა თავისუფალ პრესას, უზრუნველყოფდა გამჭვირვალე არჩევნებს, გადაადგილების თავისუფლებას და იცავდა ინდივიდუალური უფლებებს. გვარდიოლა აქტიურად იყო ჩართული რეგიონულ სამხედრო და პოლიტიკური კრიზისებში. მისი პრეზიდენტობის პერიოდში მნიშვნელოვანი ძალისხმევა იყო მიმართული.
მეორე ვადა
მისი მეორე ვადა, 1860 წლის 7 თებერვლიდან მის გარდაცვალებამდე, თავისუფალი არჩევნების გზით დადგა, სადაც მან იოლად გაიმარჯვა. მიუხედავად იმისა, რომ თავად კონსერვატიული პარტიის წევრი იყო, მისი მმართველობა ჰონდურასის ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე ლიბერალურად მიიჩნევა. მისმა ხელისუფლებამ უზრუნველყო პრესის თავისუფლება, საარჩევნო უფლება და გადაადგილების თავისუფლება; პატივი სცა და გარანტიები მისცა ინდივიდუალურ თავისუფლებებს და მოაწესრიგა ეკლესიასა და სახელმწიფოს შორის ურთიერთობა.

ბრძოლა უილიამ უოკერის წინააღმდეგ
უილიამ უოკერი იყო ამერიკელი სამხედრო ავანტურისტი, რომელმაც საუკუნის შუა წლებში სცადა ცენტრალურ ამერიკაში საკუთარი გავლენის გაფართოება და ტერიტორიების დაპყრობა. ის პირველად ნიკარაგუის სამოქალაქო ომში ჩაერია და 1856 წელს ადგილობრივი ხელისუფლების დამხობა მოახერხა. ამის შემდეგ თავი ნიკარაგუის პრეზიდენტად გამოაცხადა, თუმცა მისი მმართველობა ხანმოკლე აღმოჩნდა — რეგიონული სახელმწიფოების გაერთიანებულმა ძალებმა იგი მალევე დაამარცხეს.

ცენტრალური ამერიკის ლიდერები, მათ შორის გვარდიოლა, უოლკერის მოქმედებებს უკანონო ძალაუფლების ხელში ჩაგდების მცდელობად მიიჩნევდნენ. მათი შეფასებით, იგი უცხო ქვეყნების ტერიტორიებზე გავლენის გაფართოებას ცდილობდა და საკუთარ ინტერესებს აყენებდა წინ, რაც ჰონდურასისა და მთელი რეგიონის სუვერენიტეტს საფრთხეს უქმნიდა.

ამ მიზეზით გვარდიოლა აქტიურად ჩაერთო უოკერის წინააღმდეგ ბრძოლაში. სამხედრო და დიპლომატიური გზებით იგი ცდილობდა მის შეჩერებას, რათა დაეცვა რეგიონის უსაფრთხოება და ცენტრალური ამერიკის ქვეყნების დამოუკიდებლობა.

საბოლოოდ, 1860 წელს, როდესაც უოლკერი ჰონდურასში ახალი ავანტურის წამოსაწყებად დაბრუნდა, იგი ბრიტანეთის საზღვაო ძალებმა დააკავეს და ჰონდურასის ხელისუფლებას გადასცეს. სამხედრო სასამართლომ იგი აგრესორად და ავანტურისტად ცნო, რის შემდეგაც 12 სექტემბერს ტრუხილიოში დახვრიტეს.