iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლორის-მელიქიშვილები

ლორის-მელიქიშვილები, ლორის-მელიქოვები — სომხური მონოფიზიტობის მიმედვარი წარჩინებული საგვარეულო საქართველოში. ისინი საუკუნიდან სომხეთიდან ქართლის სამეფოში მოვიდნენ და ლუარასაბ სამსახურში ჩადგნენ. აქ ისინი აზნაურის ტიტულით სარგებლობდნენ და ბოლომდე აზნაურებად დარჩნენ, თუმცა სხვა ქართულ ფეოდალურ საგვარეულოებთან შედარებით უპირატესობაში იყვნენ, რაც შაჰ-აბასს უკავშირდება. სწორედ მან მელიქ ნაზარსა და მელიქ დაის საუკუნის დამდეგს ფირმანი (ანუ სიგელი) უბოძა, რომლის ძალითაც მათ ლორეს მხარე სამემკვიდროდ და შეუვალად მიიღეს. ისინი აგრეთვე მემკვიდრეობით ფლობდნენ ლორის ქალანთრის თანამდებობას. შაჰთაგან ნაბოძები აქ ნახსენები და სხვა ფირმანები ლორის მელიქისშვილებმა 1795 წელს აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევების შედეგად დაკარგეს. ლორის მელიქები სომხითს მელიქების (მელიქიშვილები) მსგავსად მუსლიმები იყვნენ და სწორედ მუსულმანობის გამო შაჰმა მათ მიანიჭა პრივილეგიები. მოგვიანებით, ლორის მელიქებმა მონოფიზიტობა მიიღეს და სამსახური ქართლის სამეფოში, ლორეს მხარის ბოქაულის თანამდებობაზე განაგრძეს. ამ დროს გაჩნდა ორმაგი გვარიც, რომელშიც გაერთიანებული იყო თანამდებობა (მელიქის შვილი, ანუ მელიქიშვილი) და მოღვაწეობის ადგილი (ლორე). გვარი ლორის მელიქიშვილი საუკუნეში დამყარებული რუსული ადმინისტრაციის შედეგად, რუსული ვარიანტი ლორის-მელიქოვით შეიცვალა. 1877-1878 წწ. რუსეთ-ოსმალეთის ომში თავის გამოჩენისათვის მიხეილ ლორის-მელიქიშვილს 1878 წლის 16 აპრილს რუსეთის იმპერატორმა ალექსანდრე გრაფობა და ახალი გერბი უბოძა. მეცნიერებაში მიღებულია მოსაზრება, რომ სომხითის მელიქი და ლორის მელიქი ერთი საგვარეულოს ორი შტოა.
პაულ გუსტავ ფიშერი

პაულ გუსტავ ფიშერი (დ. 22 ივლისი, 1860, კოპენჰაგენი — გ. 1 მაისი, 1934, გენტოფტე, დანია) — დანიელი მხატვარი.

ბიოგრაფია
დაიბადა კოპენჰაგენში, პოლონური წარმომავლობის ებრაულ ოჯახში. მისი მამა თავდაპირველად მხატვარი იყო, მაგრამ შემდეგ წარმატებული მეწარმე გახდა საღებავების და ლაქების წარმოებაში. პაულ ფიშერმა ხატვა ჯერ კიდევ პატარაობაში, მამის ხელმძღვანელობით დაიწყო. ფორმალური სამხატვრო განათლება კოპენჰაგენში, დანიის სამეფო ხელოვნების აკადემიაში მიიღო, სადაც ორი წელი გაატარა.

ფიშერმა რეპუტაცია მოიპოვა მას შემდეგ, რაც თავისი ნახატი გამოაქვეყნა „ “-ში. შემდეგში ის თანამშრომლობდა ახალგაზრდა დანიელ ნატურალისტებთან. მისი ადრეული ნახატები ასახავს ქალაქურ ცხოვრებას, რის გამოც მას „კოპენჰაგენის მხატვარს“ ეძახდნენ.

1891-1895 წლებში პარიზში ყოფნის შემდეგ მის სურათებში ფერები უფრო ნათელი და მდიდრული გახდა. მალევე ის გახდა ცნობილი ქალაქის მხატვარი, რომელიც არა მარტო კოპენჰაგენის, არამედ სკანდინავიის, იტალიისა და გერმანიის ქალაქურ სცენებს ხატავდა. განსაკუთრებით პოპულარული იყო 1890-1910 წლებში.

გალერეა
სმითის ზღვა

სმითის ზღვა  — მთვარის ზღვა, მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის აღმოსავლეთ კიდეზე. დაარქვეს მე-19 საუკუნის ბრიტანელი ასტრონომის, უილიამ ჰენრი სმითის სახელი. ზღვის აუზი ჩამოყალიბდა ნექტარიამდელ პერიოდში, ხოლო მიმდებარე წარმონაქმნები - ნექტარიანულ პერიოდში. ზღვის სუბსტანცია, გვიანი იმბრიული პერიოდის ბაზალტები, ალუმინით მდიდარი, ერატოსთენესის პერიოდის ბაზალტებითაა დაფარული.

აღწერა
ზღვის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს ნეპერის კრატერი, ხოლო სამხრეთ ნაწილში კესტნერის კრატერი. კრატერი შუბერტი მდებარეობს ზღვიდან ჩრდილო-დასავლეთით.

სმიტის ზღვაში არის რამდენიმე დაბალი ქედი, რომელთაგან ზოგიერთმა მიიღო სახელები: დანას ქედი ჩრდილოეთ ზღვაზე და კლოოსას ქედი აღმოსავლეთით.

ზღვის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს ნაპიერის კრატერი, ხოლო სამხრეთ ნაწილში — კესტნერის კრატერი. ზღვის ჩრდილო-დასავლეთით არის შუბერტის კრატერი.

სმიტის ზღვაში რამდენიმე დაბალი ქედია, რომელთაგან ზოგიერთი დასახელებულია: დანის ქედი ზღვის ჩრდილოეთით და კლოსის ქედი აღმოსავლეთით.
კასპიური შურთხი

კასპიური შურთხი — ფრინველი ხოხბისებრთა ოჯახიდან, ქათმისნაირთა რიგისა. გავრცელებულია საქართველოში, თურქეთში, სომხეთში, აზერბაიჯანსა და ჩრდილოეთ ირანის ალბორზის მთებში.

კასპიური შურთხი ბინადრობს 1800–3000 მეტრ სიმაღლეზე ზღვის დონიდან, შიშველ კლდოვან და ალპური მცენარეულობით დაფარულ ადგილებზე. ბუდობს შიშველ გრუნტზე და დებს 6–9 მომწვანო კვერცხს, რომელზეც მხოლოდ დედალი შურთხი კრუხობს სამ კვირაზე მეტი ხნის განმავლობაში. კასპიური შურთხები იკვებებიან მცენარეთა კვირტებით, ყლორტებით, თესლით, კენკრით, ბოლქვებით, იშვიათად მწერებით. კასპიური შურთხები ჯგუფებად ცხოვრობენ თითქმის მთელი წლის განმავლობაში გამრავლების პერიოდის გარდა.

აღწერა
კასპიური შურთხის სიგრძე 56–63 სანტიმეტრია, ფრთების შლილი 95-დან 105 სანტიმეტრამდე მერყეობს. ფრინველის წონა 1,8 კილოგრამიდან 2,9 კილოგრამამდეა. მისი ბუმბული შეფერილია ნაცრისფერი, ყავისფერი და შავ-თეთრი ფერებით, მაგრამ ამ სახეობის შურთხი ღია ნაცრისფერი ჩანს თითქმის ნებისმიერი მანძილიდან. მკერდი ღია ნაცრისფერია, ყელისა და კისრის მხარეს თეთრი ლაქა აქვს, კისერი კი მუქი ნაცრისფერი.

ფრენის დროს კასპიური შურთხის შეფერილობა ძირითადად თეთრია, რადგან ბუმბულის შიდა მხარე და კუდის ქვედა მხარე თეთრი ფერის აქვს. მამალი და დედალი შურთხები შეფერილობით მსგავსია, ახალგაზრდა ასაკში ზომით მომცრო და მდუმარეა. შეფერილობით გამოირჩევა სამი სხვადასხვა კასპიური შურთხი, რომელიც განსხვავდება მისი გავრცელების მიხედვით, დასავლეთით გავრცელებული კასპუური შურთხი მუქი შეფერილობისაა, ხოლო აღმოსავლეთით მისი შეფერილობა თანდათან ღია ხდება.

კასპიურ შურთხს აქვს მკვეთრი და ჟღერადი სტვენის ხმა, აღსანიშნავია რომ კასპიური შურთხის სტვენის ხმა განსხვავდება კავკასიური შურთხის ხმისგან.
ლოგუნოვ-თავხელიძის კვაზიპოტენციალური მეთოდი

ლოგუნოვ-თავხელიძის კვაზიპოტენციალური მეთოდი — კვაზიპოტენციალური მეთოდი, ველის კვანტურ თეორიაში შემოიღეს ა. ლოგუნოვმა და ა. თავხელიძემ (1962). ამ მიდგომით ხორციელდება ბეტა-სოლპიტერის კოვარიანტულ განტოლებაში ერთდროიან ტალღურ ფუნქციებზე გადასვლა ისე, რომ, ერთი მხრივ, შენარჩუნებული იყოს ველის კვანტური თეორიის ინფორმაცია და მეორე მხრივ, ერთდროიან ტალღურ ფუნქციებს მიეცეს კვანტური მექანიკისთვის დამახასიათებელი ფიზიკური ინტერპრეტაცია. პირველ ეტაპზე ლოგუნოვ-თავხელიძის კვაზიპოტენციალური მეთოდი დაიწერა მხოლოდ სკალარული (უსპინო) ნაწილაკებისთვის. მიუხედავად ამისა, განტოლება გამოიყენებოდა ფიზიკურად საინტერესო როგორც ბმული მდგომარეობების, ასევე გაფანტვის (დრეკადი და არადრეკადი) ამოცანების შესასწავლად. მართალია, რეალურ ამოცანებში ნაწილაკთა სპინების გათვალისწინება აუცილებელია, მაგრამ კვაზიპოტენციალური განტოლების ამ ვარიანტის შემოთავაზება იმ დროს იყო მნიშვნელოვნად წინ გადადგმული ნაბიჯი ბმული მდგომარეობის სპექტრის მნიშვნელოვანი ნაწილის შესასწავლად, ასევე გაფანტვის ამპლიტუდების ანალიზური თვისებების დასადგენად დიდ ენერგიებსა და დიდ გადაცემულ იმპულსებზე კვეთების მოდელირებისათვის.

ორი ფერმიონის სისტემისათვის რეგულარული კვაზიპოტენციალური მეთოდი განვითარდა 1969 წლიდან, როდესაც ა. ლოგუნოვის და ა. თავხელიძის სამეცნიერო სკოლის მოწაფეებმა (ვ. გარსევანიშვილი, ა. კვინიხიძე, რ. ფაუსტოვი, ა. ხელაშვილი, ო. ხრუსტალიოვი და სხვ.) შეძლეს ჩიხური მდგომარეობიდან გამოსვლა და დაძლიეს მთავარი სირთულე – თავისუფალ ფერმიონთა გრინის ორდროიანი ფუნქციის პროექციული თვისებების გამო მიდგომის ისეთი მოდიფიცირება, რომ შესაძლებელი გახდა უზოგადესი სამგანზომილებიანი განტოლების მიღება, საიდანაც გარკვეული მიახლოებების დაშვებით შეიძლება მივიღოთ ამ დარგში ცნობილი ყველა 3-განზომილებიანი განტოლება. გარეგნულად ის წააგავს ბრეიტის განტოლებას, მაგრამ შინაარსით მისგან მკვეთრად განსხვავდება კავშირით ველის კვანტური თეორიის კატეგორიებთან. ამავე დროს ასიმპტოტიკური ყოფაქცევა უსასრულობაში აქვს სწორი, თავისუფალი ე.წ. კლეინის პარადოქსისგან, ანუ გაჟონვისგან უსასრულო ჯებირში.
მიხეილ ლოზინსკი

}, პეტერბურგი, რუსეთის იმპერია — გ. 1 თებერვალი, 1955, იქვე) — რუსი პოეტი, მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
1916 წელს გამოსცა ლექსების კრებ. „მთის წყარო“. 1917 წლიდან ლოზინსკი ძირითადად მხატვრული თარგმანის სფეროში იღვწოდა. თარგმნა რ. როლანის „კოლა ბრუნიონი“ (1932), დანტეს „ღვთაებრივი კომედია“ (1939-1945, სტალინური პრემია, 1946), შექსპირის, სერვანტესის, მოლიერის, ფირდოუსის, საიათნოვასა და სხვათა თხზულებები. სხვა ქართველ ავტორებთან ერთად თარგმნა ნ. ბარათაშვილის „ფიქრნი მტკვრის პირას“ და „მერანი“ (კრებ. „ქართველი რომანტიკოსები“, 1940).
ივანე ლოლაშვილი

ივანე ალექსანდრეს ძე ლოლაშვილი (დ. 26 დეკემბერი, 1918, სიღნაღი, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა — გ. 20 მაისი, 1984, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1967), პროფესორი (1973).

ბიოგრაფია
1972 წლიდან იყო შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ისტორიის ინსტიტუტის ძველი ქართული ლიტერატურის განყოფილების ხელმძღვანელი. იკვლევდა - საუკუნეების ქართული ლიტერატურისა და ფილოსოფიის აზრის ისტორიულ საკითხებს. ლოლაშვილის ძირითადი ნაშრომებია „რუსთაველი და თამარის ისტორიკოსთა ვინაობის პრობლემა“ (1961); „ძველი ქართველი მეხოტბენი“ (–, 1957–64); „არეოპაგიტიკის პრობლემები“ (1972); „ფსევდოდიონისესა და პეტრე იბერიელის იდენტურობის პრობლემა ქართულ და ევროპულ მეცნიერებაში“ (1973); „არსენ იყალთოელი“ (1978). „თამარ მეფის აკლდამა გელათში“ (1971) და სხვ. 1968 წელს გამოსცა იოანე პეტრიწის „სათნოებათა კიბე“ ვრცელი გამოკვლევითა და კომენტარებით.
გრიგოლ ლოლაძე

გრიგოლ მათეს ძე ლოლაძე (დ. 11 აპრილი, 1911, გორი, რუსეთის იმპერია — გ. 5 აგვისტო, 1971, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი გეოგრაფი, გეოგრაფიულ მეცნიერებათა კანდიდატი.

ბიოგრაფია
1938 წელს დაამთავრა თსუ-ის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი გეოგრაფიის სპეციალობით. მონაწილეობდა მსოფლიო ომში. 1930-1939 წლებში მუშაობა დაიწყო თბილისის გეოფიზიკურ ობსერვატორიაში მეტეოროლოგიის ქსელის და თბილისის ობსერვატორიის გამგედ, 1964 წელს მუშაობდა მაღალმთიანი მეტეოსადგურების უფროსად. ამავე წელს აირჩიეს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მეცნიერებათა ისტორიის ეროვნული ასოციაციის სწავლულ მდივნად. გამოქვეყნებული აქვს სამეცნიერო ნაშრომები, რომლებიც ეხება საქართველოში მეტეოროლოგიისა და კლიმატოლოგიის განვითარების ისტორიას.

დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენით, გდრ-ის ოქროს, შილერის ბრინჯაოს, კოპერნიკის ბრინჯაოს (პოლონეთი) მედლებით.
მოსკოვის ზღვა

მოსკოვის ზღვა  — მთვარის ზღვა, მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში.

მოსკოვის ზღვა არის ერთ-ერთი იმ ორი ზღვიდან, რომელიც მდებარეობს მთვარის უკანა მხარეს. მეორე არის ოცნებების ზღვა. მოსკოვის ზღვა მდებარეობს დარტყმის შედეგად წარმოშობილი დიდი მოსკოვის აუზის შიდა რგოლში. ეს რაიონი მთვარის ზედაპირის საშუალო დონიდან თითქმის ერთი კილომეტრით დაბალა მდებარეობს. მოსკოვის ზღვა გაწოლილია მოსკოვის აუზის კიდეებიდან რვა კილომეტრით ქვემოთ. სხვადასხვა დიამეტრის კრატერების გავრცელებულობის თვალსაზრისით, მოსკოვის აუზი ნექტარის ზღვის მსგავსია, რაც იძლევა იმის ალბათობას, რომ მოსკოვის აუზის წარმომქმნელი დარტყმა ნექტარულ პერიოდში მოხდა. დარტყმის შედეგად წარმოიქმნა კრატერი, რომელიც მოიცავს მოსკოვის ზღვას და შეესაბამება მოსკოვის აუზის 430 კმ დიამეტრის შუა რგოლს.

1972 წლის 17 ივლისს მოსკოვის ზღვის მიდამოში დიდი მეტეორიტი დაეცა, ეს მოვლენა დააფიქსირა აპოლო 12-ის, აპოლო 14-ის, აპოლო 15-ისა და აპოლო 16-ის ექსპედიციების მიერ დადგმულმა სეისმურმა სადგურებმა.

სახელწოდება
მოსკოვის ზღვა პირველად გამოჩნდა მთვარის უკანა მხარის პირველ რუკაზე, რომელიც შეადგინა გეოდეზიის, აეროფოტოგრაფიისა და კარტოგრაფიის ცენტრალურმა კვლევითმა ინსტიტუტმა და სახელმწიფო ასტრონომიულმა ინსტიტუტმა. აღნიშნული რუკა ეფუძნება 1959 წლის 7 ოქტომბერს კოსმოსურ სადგურ ლუნა-3-ის მიერ გადმოცემულ ფოტოებს. მასზე სახელი დატანილი იყო რუსულად — « » და ლათინური ტრანსლიტერაციით — . 1961 წლის 22 აგვისტოს, ნ.პ. ბარაბაშოვის, ა.ა. მიხაილოვისა და ი. ნ. ლიპსკის „მთვარის უკანა მხარის ატლასის“ საფუძველზე, ლათინური ვერსია „ “ ოფიციალურად დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა.

კრატერები
მოსკოვის ზღვის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს ტიტოვის კრატერი. ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდეზე არის კომაროვის კრატერი, ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთით არის თანამგზავრული კრატერი „“, ჩრდილო-დასავლეთით არის ტერეშკოვას კრატერი, ხოლო სამხრეთ-დასავლეთით არის ბელიაევის კრატერი.
დაიწყეთ გამოძიება

დაიწყეთ გამოძიება — დოვჟენკოს კინოსტუდიაში 1986-1987 წლებში გადაღებული ორ ნაწილიანი სატელევიზიო ფილმი. ფილმის რეჟისორია ანდრეი ბენკენდორფი.

სიუჟეტი
ოთხი ძველი ამხანაგი — სსრკ შინაგან საქმეთა სამინისტროს პროკურატურის თანამშრომლები, რომლებიც სსრკ-ის სხვადასხვა რესპუბლიკებში მუშაობენ, წელიწადში ერთხელ ერთად იკრიბებიან, რომ პატივი მიაგონ დაღუპული ამხანაგის ხსოვნას. შეხვედრისას ისინი თავიანთი პრაქტიკიდან საინტერესო საქმეების შესახებ უამბობენ ერთმანეთს და განიხილავენ სიტუაციებს გამოძიების მსვლელობიდან.

ფილმი შედგება ორი ორსერიიანი ფილმისგან: „ვერსია“ და „ცილისწამება“.

როლებში
ბოგდან სტუპკა — ალექსანდრე სტასენკო, უფროსი გამომძიებელი
არმენ ჯიგარხანიანი ლევონ ჯანგიროვი, გამომძიებელი
ევალდ ჰერმაკულა — ლეპიკი
ტატიანა ლავროვა — ანისიმოვა
ნიკოლაი ზასუხინი — პეტრე ცარკოვი
ლიუდმილა კუდრიავცევა — ოქსანა ივაშჩენკო, კოლმეურნეობის თავ-რე
მიხეილ როგოვი — ვლადიმერ ბუდკო, ტექნოლოგი
ოლექსი გორბუნოვი — უფროსი ლეიტენანტი აგეევი
ნიკოლაი გრინკო — ალექსეი ფედინი
იური იაკოვლევი — ანტონ ზვიაგინცევი
ანატოლი რომაშინი — საზონოვი
სვეტლანა ნემოლიაევა — ნინა ვაშჩენკო
მარის ლიეპა — ხრუნინი
ვსევოლოდ საფონოვი — ვლადიმერ მელნიკოვი
ნექტარის ზღვა

ნექტარის ზღვა  — მთვარის ზღვა, მდებარეობს მთვარის ხილულ მხარეზე, ნაყოფიერებისა და სიწყნარის ზღვებთან ახლოს, რომელთაც უკავშირდება სიმკაცრის ყურით. ზღვის აღმოსავლეთ კიდეზე არის პირენეს მთები, ხოლო მისი ცენტრალური ოლქის სამხრეთით — კრატერი როსი. ზღვის დიამეტრი დაახლოებით 340 კმ-ია, ხოლო ფართობი — 101 000 კვადრატული კილომეტრი.

ზღვის აუზი გაჩნდა 3.8–4.2 მილიარდი წლის წინ და ამ მოვლენით დაიწყო მთვარის გეოლოგიური ისტორიის ნექტარული პერიოდი. შემდგომში ამ აუზის ცენტრალური ნაწილი ლავით დაიტბორა. ნექტარის ზღვის თანამედროვე ლავის საფარი (როგორც მთვარის სხვა ზღვების უმეტესობისა) ჩამოყალიბდა გვიანიმბრიულ ეპოქაში. ლავის ფენის სისქე დაახლოებით 1000 მეტრია. თეოფილეს კრატერი, რომელიც მდებარეობს ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, უფრო ახალგაზრდაა: ის თარიღდება ერატოსთენეს პერიოდით. ზღვის დასავლეთ კიდეზე რამდენიმე გრაბენია.
ორთქლის ზღვა

ორთქლის ზღვა  — მთვარის ზღვა, მდებარეობს მთვარის ხილულ მხარეს, მოწმენდილობის ზღვის სამხრეთ-დასავლეთ კიდესა და წვიმების ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდეს შორის. მისი ფართობი დაახლოებით 55 ათასი კმ²-ია. ზღვას სახელი დაარქვა იტალიელმა ასტრონომმა ჯოვანი ბატისტა რიჩოლიმ.

ორთქლის ზღვას აქვს რღვევების შესამჩნევი სისტემა. უზარმაზარი (დაახლოებით 200 კმ სიგრძის) არიდეოსის ნაპრალი, რომელიც გადის იულიუს კეისრის კრატერის სამხრეთით, გრძელდება ორთქლის ზღვის ფსკერამდე. მის პარალელურად არის კიდევ ერთი შედარებით მოკლე — ჰიგინუსის ნაპრალი, რომლის შუაშია ჰიგინუსის კრატერი. ორთქლის ზღვის სამხრეთ ნაწილში, ტრისნეკერის კრატერთან, არის ღრმა, ვიწრო ნაპრალები, რომლებიც სხვა მიმართულებით მიდის.

ორთქლის ზღვის სანაპიროებზე ჩანს სამი კარგად შემონახული კრატერი: მანილიუსი, ბოშკოვიჩი და აგრიპა.

ორთქლის ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთით არის ჰემეს მთები, ხოლო ჩრდილო-დასავლეთით — აპენინები.
ქაფის ზღვა

ქაფის ზღვა  — მთვარის ზღვა, მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ნაყოფიერების ზღვის აღმოსავლეთით და ტალღების ზღვის სამხრეთ-დასავლეთით. მისი დიამეტრი 139 კილომეტრია. შედიოდა საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მთვარის ზედაპირის ობიექტების პირველ ოფიციალურ ნომენკლატურაში, რომელიც გამოქვეყნდა ბლაგისა და მიულერის მიერ 1935 წელს. მიუხედავად იმისა, რომ ქაფის ზღვის მიმდებარე აუზი ჩამოყალიბდა ნექტარულ პერიოდში, ის თავად ცოტა მოგვიანებით, გვიან იმბრიულ პერიოდში უნდა ჩამოყალიბებულიყო. ზღვის დასავლეთ (მარჯვნივ) კიდეზე არის კრატერი „პტი“ (1976 წლამდე — თანამგზავრული კრატერი ).
გველების ზღვა

გველების ზღვა  — მთვარის ზღვა, მდებარეობს მთვარის ხილული მხარეს. მისი დიამეტრი 150 კილომეტრია. მდებარეობს კრიზისების ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ეიმარტის კრატერთან. ჩამოყალიბდა ნექტარულ პერიოდში. მთვარის ზღვების უმეტესობის მსგავსად, გველების ზღვა არის ვაკე, რომელიც ამოვსებულია ბაზალტის გაქვავებული ლავით, რის გამოც იგი მუქი ჩანს. ცენტრის სოლენოგრაფიული კოორდინატებია , სიგრძე 145.99 კმ.
შეცნობილი ზღვა

შეცნობილი ზღვა  — მთვარის ზღვა, მდებარეობს მთვარის ხილული მხარეს, ქარიშხლების ოკეანის ჰიპოთეტურ აუზში.

ქარიშხლების ოკეანის მრავალი სხვა ნაწილის მსგავსად, ეს ზღვაც დაფარულია გვიან იმბრიულ ეპოქაში ამოფრქვეული ლავით.

ჩრდილო-დასავლეთიდან ზღვა შემოიფარგლება რიფეის მთებით, რომლებიც დიდი კრატერების ნაშთებია.

შეცნობილ ზღვას ასე ეწოდა, რადგან სწორედ აქ დაეშვა არაერთი ხელოვნური თანამგზავრი: რეინჯერ 7, სერვეიორ 3, აპოლო 12, აპოლო 14. იმის გამო, რომ ზღვის რელიეფი კარგად იყო შესწავლილი კოსმოსური აპარატების დასაჯდომად, ზღვასაც „შეცნობილი“ ეწოდა.
კონსტანტინე მაკოვსკი

კონსტანტინე მაკოვსკი (; დ. [20 ივნისი] (2 მაისი), 1839, მოსკოვი, რუსეთის იმპერია — გ. 17 (30) სექტემბერი, 1915, პეტროგრადი) — რუსი მხატვარი, პერედვიჟნიკების ამხანაგობის წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1839 წლის 20 ივნისს (2 ივლისს) მოსკოვში, ცნობილი რუსი ხელოვნების მოღვაწის იგორ ივანეს ძე მაკოვსკის ოჯახში. ის იყო მხატვრების — ალექსანდრა, ნიკოლოზ და ვლადიმირ მაკოვსკების ძმა. მათი უმცროსი და, მარია მაკოვსკაია მსახიობი იყო.

1851 წელს შევიდა მოსკოვის ხელოვნების სასწავლებელში, სადაც პირველი სტუდენტი გახდა და ყველა შესაძლო ჯილდო მოიპოვა.

1858 წელს სწავლა დაიწყო სანქტ-პეტერბურგის საიმპერატორო სამხატვრო აკადემიაში. 1860 წლიდან მონაწილეობდა აკადემიის გამოფენებში.

მოგვიანებით კონსტანტინე მაკოვსკი შეუერთდა პერედვიჟნიკების შემოქმედებით გაერთიანებას და მონაწილეობდა მათ გამოფენებში.

კონსტანტინე მაკოვსკის სტილში შესამჩნევი ცვლილებები შევიდა 1870--იან წლებში ეგვიპტესა და სერბიაში მოგზაურობის შემდეგ. მისი სოციალური და ფსიქოლოგიური პრობლემების ინტერესები შეიცვალა ფერისა და ფორმის მხატვრული პრობლემებით.

1880-იან წლებში მაკოვსკიმ პოპულარობა მოიპოვა როგორც პორტრეტებისა და ისტორიული სურათების მოდურმა ავტორმა და იმ დროისათვის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალანაზღაურებადი რუსი მხატვარი გახდა. 1889 წლის მსოფლიო გამოფენაზე პარიზში მან დიდი ოქროს მედალი დაიმსახურა თავისი სურათებისთვის.

1915 წელს, იმ პერიოდის ბევრ სხვა მხატვართან ერთად, მონაწილეობდა „მხატვრული რუსეთის აღორძინების საზოგადოების“ ჩამოყალიბებაში. იმავე წლის სექტემბერში უბედური შემთხვევის მსხვერპლი (მის ეკიპაჟს ტრამვაი დაეჯახა) გახდა და 17 (30) სექტემბერს პეტროგრადში გარდაიცვალა. დაკრძალულია ალექსანდრე ნეველის ლავრის ნიკოლსკის სასაფლაოზე

გალერეა
დეკრეტული დრო

დეკრეტული დრო — ერთი საათით წინ გადაწეული ზოლური დრო. თავდაპირველად შემოღებულ იქნა რსფსრ-ში 1919 წლის 18 თებერვლის დეკრეტით, ხოლო სსრკ-ში სახკომსაბჭოს 1930 წლის 16 ივნისის დაადგენილებით დღის სინათლისა და ელექტროენერგიის რაციონალურად გამოყენების მიზნით. დეკრეტული დროის სასაათო ზოლი, რომელშიც მოთავსებული იყო საქართველო მთლიანად, 4 საათით უსწრებდა მსოფლიო დროს.

ისტორია
1919 წლის 1 აპრილიდან 18 თებერვლის დეკრეტის საფუძველზე რსფსრ-ის ტერიტორიაზე ამოქმედდა სპეციალური ზოლური დრო. 1930 წლიდან აღნიშნული დრო ამოქმედდა სსრკ-ს ტერიტორიაზეც.

1981 წელს დამატებით შემოღებული იყო საზაფხულო დრო. მარტის ბოლო კვირადღიდან სექტემბრის ბოლო კვირადღემდე საათი იწეოდა კიდევ 1 საათით, რაც ფაქტობრივად ორმაგ საზაფხულო დროს შეესაბამებოდა და კიდევ მეტ ეკონომიკურ ეფექტიანობას იძლეოდა.

ამგვარად, სსრ კავშირის ყოველი დასახლებული პუნქტის მოსახლეობა ცხოვრობდა არა იმ ზოლოს დროით, რომელშიც აღებული პუნქტი მდებარეობდა, არამედ ყოველი წლის 1 ოქტომბრიდან - 1 აპრილამდე მეზობელი, აღმოსავლეთით მდებარე პირველი ზოლის დროით, ხოლო 1 აპრილიდან - 1 ოქტომბრამდე — აღმოსავლეთით მდებარე მეორე ზოლის დროით.
ჰერინგის სხეულები

ჰერინგის სხეულები ან ნეიროსეკრეტორული სხეულები — სტრუქტურები, რომლებიც გვხვდება ჰიპოფიზის უკანა წილში. ისინი წარმოდგენილნი არიან ჰიპოთალამური აქსონების ტერმინალებში, სადაც დროებით ინახება ჰორმონები. ისინი ნეიროსეკრეტორული ტერმინალებია.

ანტიდიურეზული ჰორმონი და ოქსიტოცინი, ორივე მათგანი ინახება ჰერინგის სხეულებში, თუმცა არა ერთდროულად, ცალკეულ ჰერინგის სხეულში.

გარდა ამისა, ჰერინგის თითოეული სხეული შეიცავს და ნეიროფიზინს. ნეიროფიზინები შემაკავშირებელ ცილებს წარმოადგენენ, რომელთაგან ორი ტიპი არსებობს: ნეიროფიზინი და ნეიროფიზინი , რომლებიც უკავშირდებიან შესაბამისად ოქსიტოცინს და -ს. ნეიროფიზინი და ჰორმონი ქმნის კომპლექსს, რომელიც ითვლება ერთ ცილად და ინახება ნეიროჰიპოფიზში. ჰიპოთალამუსის მიერ სტიმულირებისას, სეკრეტორული გრანულები ათავისუფლებენ ჰორმონებს სისხლში. სუპრაოპტიკური ბირთვების ბოჭკოები მონაწილეობენ -ის სეკრეციაში; პარავენტრიკულური ბირთვები კი ოქსიტოცინის.[3]

აღნიშნული ანატომიური სტრუქტურა პირველად აღწერა პერს თეოდორ ჰერინგმა 1908 წელს.
მსოფლიო დრო

მსოფლიო დრო — გრინვიჩის ობსერვატორიის ძველ ადგილსამყოფელზე გამავალი, ე. წ. საწყისი (ნულოვანი) მერიდიანის საშუალო მზისიერი დრო.

ისტორია
წინათ ყოველ ქალაქში თავისი საკუთარი ადგილობრივი დროის მიხედვით ცხოვრობდნენ. ეს დასაშვები იყო იმ დროს, როცა ტრანსპორტი, კავშრიგაბმულობა, ეკონომიკა, ქალაქებსა და ქვეყნებს შორის ურთიერთობა არ იყო საკმარისად განვითარებული. შემდგომში, საზოგადოებრივი ცხოვრების ყოველმხრივ განვითარებასთან ერთად, სულ უფრო და უფრო ძნელი ხდებოდა ასეთ მდგომარეობასთან შეგუება. ამიტომ ჯერ კიდევ მე-19 საუკუნეში დაიდო საერთაშორისო შეთანხმება, რათა მთელი დედამიწის ზურგზე ერთი დრო, სახელდობრ, გრინვიჩის ობსერვატორიაზე გამავალი მერიდიანის ანუ ნულოვანი მერიდიანის შესაბამისი დრო შემოეღოთ
ბაზოფილური უჯრედი

წინა ჰიპოფიზის ბაზოფილი - წარმოადგენს წინა ჰიპოფიზის უჯრედის ტიპს, რომელიც აწარმოებს ჰორმონებს.

მას უწოდებენ ბაზოფილს, ვინაიდან ის არის ბაზოფილური (ადვილად იკავშირებს ფუძეებს) და ჩვეულებრივ იღებება შედარებით მკვეთრ ლურჯ ან მეწამულ ფერად.

აღნიშნული ბაზოფილების შემდგომი კლასიფიკაცია ხდება მათ მიერ წარმოქმნილი ჰორმონების მიხედვით. (როგორც წესი, შეუძლებელია ამ ტიპის უჯრედების განსხვავება შეღებვის სტანდარტული ტექნიკის გამოყენებით.)

წარმოიქმნება მხოლოდ ორსულობისას განვითარებადი ემბრიონის მიერ.
მეტაგალაქტიკა

მეტაგალაქტიკა (მეტა... და გალაქტიკა), დაკვირვებადი სამყარო — ჩვენი გალაქტიკისა და მის გარეთ მდებარე ყველა დაკვირვებადი გალაქტიკის ერთობლიობა და მათ მიერ მოცული სივრცე. თანამედროვე ტელესკოპებით დაკვირვებისათვის მისაწვდომ გალაქტიკათა რაოდენობა შეფასებულია დაახლოებით ერთი მილიარდით, მეტაგალაქტიკის რადიუსი კი — 10-15 მლრდ სინათლის წლით. სხვა სიტყვებით მეტაგალაქტიკა მთელი სამყაროს ის ნაწილია, რომლის დაკვირვება და შემეცნება ხორციელდება თანამედროვე ხერხებითა და იარაღებით. ამდენად მეტაგალაქტიკის ზომები და მასში შემავალ გალაქტიკათა რიცხვიც მატულობს იარაღების სიმძლავრის ზრდასა და მეთოდების დამუშავებასთან ერთად. მიუხედავად ამისა, ჯერ შემჩნეული არაა მის თანამედროვე საზღვრებზე გალაქტიკათა სიხშირის სისტემატური კლება, რაც შეიძლებოდა ახსნილიყო მეტაგალაქტიკის კიდეებთან მიახლოებით.

მეტაგალაქტიკის ცნება შემოღებულ იქნა საუკუნის 20-იან წლებში. ამავე პერიოდში დაიწყო მისი კვლევაც. დამტკიცდა, რომ ჩვენი გალაქტიკა შემოსაზღვრული ვარსკვლავთა სისტემაა, ხოლო მის მიღმა „გაფანტულია“ სხვა ასევე განმხოლოებული გალაქტიკები. ისინი გროვებად ერთიანდებიან. მაგალითად ჩვენი გალაქტიკა შედის გალაქტიკების ადგილობრივ სისტემაში, რომელიც ათეულ სხვა გალაქტიკასთან ერთად კიდევ უფრო დიდ სისტემაში შედის. გალაქტიკებს შორის სივრცეში არსებობს ცალკეული ვარსკვლავები, აირი, კოსმოსური მტვერი, კოსმოსური სხივები, ელექტრომაგნიტური გამოსხივება. ნივთიერების საშუალო სიმკვრივე მეტაგალაქტიკაში არ აღემატება 10-30 გ/სმ3.
აციდოფილური უჯრედი

სახელწოდება „აციდოფილი“ გამოიყენება წინა ჰიპოფიზის ჯირკვალში ორი სხვადასხვა ტიპის უჯრედის აღსანიშნად, რომლებიც კარგად იღებება მჟავა საღებავებით.

სომატოტროპები, რომლებიც სეკრეტირებენ ზრდის ჰორმონს (პეპტიდური ჰორმონი)
ლაქტოტროპები, რომლებიც სეკრეტირებენ პროლაქტინს (პეპტიდური ჰორმონი)

სტანდარტული შეღებვის ტექნიკის გამოყენებისას, შეუძლებელია მათი განსხვავება ერთმანეთისგან (თუმცა ისინი შეიძლება განირჩეოდნენ ბაზოფილებისა და ქრომოფობებისგან) და, შესაბამისად, იდენტიფიცირებულნი არიან უბრალოდ "აციდოფილებად".
სომატოტროპული უჯრედი

სომატოტროპები (ბერძნულიდან ნიშნავს "სხეულს" და -"მოქცევას ან ცვლილებას") — უჯრედები წინა ჰიპოფიზის ჯირკვალში, რომლებიც წარმოქმნიან ზრდის ჰორმონს (სომატოტროპინი).

სტრუქტურა
სომატოტროპული უჯრედები შეადგენენ წინა ჰიპოფიზის უჯრედების დაახლოებით 30-40%-ს.  ისინი სომატოტროპინ-რილიზინგ ჰორმონის (, ან სომატოკრინინი) საპასუხოდ გამოყოფენ ზრდის ჰორმონს ან ინჰიბირებულნი არიან -ით (სომატოსტატინი). ორივე მათგანი ჰიპოთალამურ-ჰიპოფიზური პორტალური სისტემის ვენით და მეორადი წნულით ხვდება ჰიპოფიზში.

კლინიკური მნიშვნელობა
ჰორმონის დეფიციტი
როდესაც სომატოტროპინის დონე ორგანიზმში დაბალია, ექიმმა შეიძლება დანიშნოს ადამიანის ზრდის ჰორმონი, როგორც პრეპარატი.

სომატოტროპის სეკრეციის ნაკლებობამ მომწიფებამდე ან ახალი ძვლოვანი ქსოვილის ზრდის დასრულებამდე შეიძლება გამოიწვიოს ნანიზმი.

ჰორმონის სიჭარბე
ზრდის ჰორმონის ჭარბი რაოდენობა ჩვეულებრივ გამოწვეულია სომატოტროპული უჯრედების მიერ ჰორმონის ჭარბი სეკრეციის გამო წინა ჰიპოფიზის ჯირკვალში. სომატოტროპინის ჭარბმა სეკრეციამ მომწიფებამდე ან ახალი ძვლოვანი ქსოვილის ზრდის დასრულებამდე შეიძლება გამოიწვიოს გიგანტიზმი, დაავადება, რომელიც ხასიათდება სხეულის ჭარბი ზრდით (მაგ. 7 ფუტზე მეტი სიმაღლის) და უჩვეულოდ გრძელი კიდურებით. სქესობრივი მომწიფების შემდეგ ზრდის ჰორმონის ჭარბმა სეკრეციამ შეიძლება გამოიწვიოს აკრომეგალია - დაავადება, რომელიც იწვევს ხელების, თავის, ყბის და ენის არანორმალურ ზრდას. აკრომეგალიასთან დაკავშირებული ზოგიერთი სიმპტომი მოიცავს: ძლიერ ოფლიანობას, ცხიმიან კანს, დიაბეტს, მაღალ არტერიულ წნევას, შარდში კალციუმის მატებას, და ფარისებრი ჯირკვლის შეშუპებას და ართრიტს.

სხვა ცხოველები
მსხვილფეხა რქოსანთა სომატოტროპინი გვხვდება პირუტყვის ჰიპოფიზში, სტრუქტურით განსხვავდება ადამიანის ჰიპოფიზის ზრდის ჰორმონისგან და ბიოლოგიურად არააქტიურია ადამიანში. მსხვილფეხა რქოსანთა სომატოტროპინი არეგულირებს წარმოებული რძის მოცულობას. ძროხის რეკომბინანტულ სომატოტროპინს იყენებენ ძროხებში რძის წარმოების გასაზრდელად.