iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჩრდილისუბანი

ჩრდილისუბანი (2010 წლის 20 ნოემბრამდე — „შიპიაკი“) — სოფელი საქართველოში, წალკის მუნიციპალიტეტში (კოხტის თემში). მდებარეობს წალკის ქვაბულში, წალკის წყალსაცავის აღმოსავლეთით. ზღვის დონიდან 1620 მეტრზე, წალკიდან დაშორებულია 8 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 35 კაცი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 141 ადამიანი.
ტბეთი (წალკის მუნიციპალიტეტი)

ტბეთი (ყოფილი ხადიკი) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, წალკის მუნიციპალიტეტის წალკის ადმინისტრაციულ ერთეულში (ქვემო ქართლის მხარე).

მდებარეობს წალკის ქვაბულში, წალკის წყალსაცავის ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1530 მ-ზე, ქალაქ წალკიდანდაშორებულია 3 კმ-ით. მინიჭებული აქვს მაღალმთიანი დასახლების სტატუსი.

ისტორია
წარსულში ახლანდელი ტბეთის ტერიტორიაზე უნდა ყოფილიყო სოფელი ტამალია (ტამანია, ასევე უწოდებდნენ თრიალეთის ან ახალქალაქის ტამალიას დმანისის ხეობის თანამოსახელე სოფლისგან განსასხვავებლად), რომელიც იხსენიება 1676–1721 წლების დოკუმენტებში. ის ქციის მარჯვენა მხარეს, ეძანსა (ახლანდ. წალკა) და ისტორიულ წალკას (ახლანდ. სამება) შორის მდებარეობდა. 1721 წლის აღწერით ტამალიაში ითვლებოდა 2 მებატონე (შანავაზ ხანი და ყორღანაშვილები), 17 გამომღები და 7 ბოგანო ყმა.

დღევანდელი სოფელი დააარსეს 1830-იან წლებში ოსმალეთიდან გადმოსახლებულმა თურქულენოვანმა ბერძნებმა (ურუმებმა) ძველ ქართულ ნასოფლარზე და უწოდეს ხადიკი. საუკუნის 40-იან წლებში, წალკის წყალსაცავის მშენებლობასთან დაკავშირებით ხადიკის მოსახლეობა მახლობელ გორაკზე დაასახლეს, სოფლის დიდი ნაწილი კი წყალმა დაფარა. სოფელი ხადიკი 1988 წელს გაუქმდა ქალაქ წალკასთან ტერიტორიული შეზრდის გამო.

1990-იან წლებში ბერძნული მოსახლეობის მნიშვნელოვანმა ნაწილმა ხადიკი დატოვა. ამავე პერიოდში აქ დასახლდნენ სვანეთიდან და აჭარიდან ეკოლოგიური მიზეზებით ადგილნაცვალი ოჯახები. მომდევნო წლებში კვლავ სოფელია. 2010 წლის 20 ნოემბერს მას ტბეთი ეწოდა.

სოფლის მიდამოებში 1947 წელს გაითხარა ბრინჯაოს ხანის 2 გორასამარხი. წყალსაცავის ფსკერზე მოქცეულია წმ. სტეფანეს სახელობის შუა საუკუნეების ეკლესია, სამაროვანი და ნასოფლარი, რომლებიც წყლის დონის დაწევის დროს ჩნდება. ნაგებობები ძლიერაა დაზიანებული წყლის ზემოქმედების შედეგად. ტბეთის ტერიტორიაზე შემორჩენილია ბერძნების მიერ აგებული ან აღდგენილი სამლოცველოები, მათ შორის წმ. პეტრესა და პავლეს (1874), წმ. მიქაელ მთავარანგელოზის (- სს.) და სხვ. სოფლის სამხრეთით მდებარეობს ხადიკის ტბა.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 548 ადამიანი.
ალასი

ალასი — ბრტყელი, ჩაკეტილი ან ნახევრადჩაკეტილი ქვაბულისებრი ოვალური ფორმის დადაბლება. გავრცელებულია რუსეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მრავალწლოვანმზრალი ქანების განლაგებაში, უმეტესწილად სახაში. ჩვეულებრივ გვხვდება მდინარეების ვილიუის, ალდანისა და ლენის ფართო ტერასებზე. ფართობი ათეული და ასეული კვადრატული მეტრიდან რამდენიმე კვადრატულ კილომეტრამდე. სიღრმე 15-30 მ.

წარმოიქმნება კლიმატის დათბობისას, მიწისქვეშა ყინულის გალღობის შედეგად, რომელსაც თან სდევს გრუნტის ჩაწოლა (თერმოკარსტი და სუფოზია). დაფარულია მდელო-სტეპის მცენარეულობით. ფსკერი ხშირად დაკავებულია რელიქტური ტბებითა და ჭაობებით. დამახასიათებელია ტორფდანაგროვები. ალასი კრიოლითოზონის უნიკალური ლანდშაფტია თავისებური ნიადაგითა და მდელოს მცენარეოლობით, რომელიც დინამიკურ სისტემას წარმოადგენს, რომლის ჩასახვა და ზრდა-განვითარება უწყვეტადაა დაკავშირებული გეოგრაფიულ გარემოსთან.

თერმოკარსტული წარმოშობის ალასები ოდითგანვე იპყრობს მკვლევართა ყურადღებას. უღრმესი ალასები მოქცეულია აბალახის ტერასებზე, ხოლო უმნიშვნელო სიღრმეების ალასები ბესტიახისთვისაა ნიშანდობლივი. ალასი ძირითადად გამოიყენება სათიბად; ადგილ-ადგილ მოხნულია. იგი ავტონომიური ბიოტოპია. იაკუტელების დასახლებები უმთავრესად ალასების ფარგლებშია მოქცეული.
გოლცები

გოლცები — ბრტყელი ან სუსტად ამოზნექილი კლდოვანი მწვერვალები, რომლებიც ამოწეულია ტყის ზედა საზღვრის ზემოთ და წელიწადის თბილ დროს თოვლისგანაა განთავისუფლებული. მწვერვალები, რომლებიც ხშირად გართულებულია კლდოვანი მოწმეებით, დაფარულია კურუმებით. აქვთ რბილი მოხაზულობა ან პლატოსებრი ფორმა.

დამახასიათებელია აგრეთვე მზრალი სორტირების მიკროფორმები, პოლიგონური წარმონაქმნები, ქვიური რგოლები და ზოლები, მედალიონები. მცენარულობას ხშირად მოკლებულია, ზოგჯერ წარმოდგენილია ხავსებით, ბუჩქნარებითა და ქონდარა ფიჭვით. გოლცების კალთებზე გოლცური ტერასების გამო შეინიშნება ტერასირება, რომლებიც დამრეცადაა დახრილი მასივის ძირისკენ, რომელიც შემოზღუდულია რამდენიმე ათეული მ სიმაღლის ბექობებით.

კალთების შუა ნაწილი გართულებულია ქვიური მდინარეებით, ნაღვენთი სოლიფლუქციური მიკროტერასებით. გოლცები დიდწილად გავრცელებულია სუბარქტიკული სარტყლის მთებსა და ცივ შიდაკონტინენტურ ბორეალურ მხარეებში. გვხვდება ციმბირსა და შორეულ აღმოსავლეთში. საიანებში გავრცელებული გოლცებიდან აღსანიშნავია ბოტოგოლის გოლცები, კიტოის გოლცები და ტუნკის გოლცები, ხოლო იმიერბაიკალეთში სოხონდოს გოლცები.
ავლაკოგენი

ავლაკოგენი (ბერძნ. – კვალი და – წარმოშობა) — უძველესი ბაქნის საძირკველში არსებული ვიწრო და ღრმა გრაბენი, რომელიც დაფარულია ბაქნისებური საფრით. წარმოადგენს უძველეს რიფტს, რომელიც ნალექებით არის ამოვსებული.
განარჩევენ მარტივ და რთულ ავლაკოგენს.

მარტივი ავლაკოგენი წარმოადგენს ღრმა (5-10 კმ), ვიწრო და რამდენიმე კმ სიგრძეში ამოწვდილ ნაწევს, რომელიც შემოზღუდულია ხანგრძლივი დროით განვითარებული ნასხლეტებით. კვეთს მთელ ბაქანს ან სუსტდება მისსავე ფარგლებში.
განვითარების შედეგად ავლაკოგენი გარდაიქმნება ან შიდაბაქნისებურ ვიწრო და ხაზობრივ ნაოჭა ზონად, ან ფართო სინეკლიზებად.
რთული ავლაკოგენი შედგება არა მარტო ნაწევი გრაბენებისაგან, არამედ აწეული ჰორსტებისაგანაც.
ავლაკოგენში ხშირად შეიმჩნევა ბაზალტური ვულკანიზმის გავლენა.

ტერმინი ავლაკოგენი მეცნიერებაში დაამკვიდრა გეოლოგმა ნიკოლოზ შატსკიმ 1960 წელს.
სექსუალური ორიენტაცია

სექსუალური ორიენტაცია — ადამიანის ემოციური, რომანტიკული და/ან სექსუალური მიზიდულობა საპირისპირო ან იმავე სქესისა თუ გენდერის, ორივე სქესის ან ერთზე მეტი გენდერის მიმართ. ამერიკის ფსიქოლოგიური ასოციაციის მიხედვით, სექსუალური ორიენტაცია ასევე გამოხატავს „პიროვნული და სოციალური იდენტობის განცდას, რომელიც დამყარებულია იმ მიზიდულობებზე, მათ გამომხატველ ქცევებსა და იმ ჯგუფის მიკუთვნებულობაზე, რომლის წევრებიც ამ ემოციებს იზიარებენ“.

მკვლევართა შორის არსებული კონსენსუსის თანახმად, სექსუალური ორიენტაცია არა არის არჩევანი. არ არსებობს სექსუალური ორიენტაციის გამომწვევი მარტივი, ერთი მიზეზი. კვლევები აჩვენებს, რომ ესაა გენების, ჰორმონებისა და გარემოს გავლენათა კომბინაცია. სექსუალური ორიენტაცია, როგორც წესი, სამი სახის ტერმინით გამოიხატება: ჰეტეროსექსუალობა, ჰომოსექსუალობა და ბისექსუალობა. ზოგჯერ სექსუალური ორიენტაციის მეოთხე კატეგორიად ასევე მიიჩნევა ასექსუალობა.

ადამიანის სექსუალობის ფსიქოლოგიური და ფილოსოფიური გაგება, ანუ ჰეტეროსექსუალურ-ჰომოსექსუალური კონტინუუმი (განგრძობითი სპექტრი), სექსუალურ ორიენტაციას ათავსებს ჰეტეროსექსუალურ-ჰომოსექსუალურ კონტინუუმს შორის. კონცეფცია ძირითადად ეფუძნება ალფრედ კინსის 1940 წლის კვლევას სექსუალურობაზე; კინსის რესპონდენტთა მნიშვნელოვანმა რიცხვმა განაცხადა თავისი ბისექსუალობის შესახებ, ჰეტეროსექსუალობასთან/ჰომოსექსუალობასთან შედარებით, რაც ადრე იყო ნავარაუდევი. ამ კონტინუუმს დიდი გავლენა ჰქონდა 1970 და 1980-იანი წლების ფემინისტურ და გეი მოძრაობებზე, რადგან მეცნიერები და მოძრაობების ლიდერები ცდილობდნენ განესხვავებინათ სქესი (მაგ. მამაკაცად ან ქალად ყოფნა) გენდერისა და სექსუალობის სოციალური, კულტურული და ფსიქოლოგიური ასპექტებისგან. კინსლის შკალას ღირსებებად ითვლება ის, რომ მან ამოაგდო სექსუალური ორიენტაციის დიქოტომიური კლასიფიკაცია და დაუშვა ადამიანური სექსუალობის ახალი პერსპექტივები. მიუხედავად ამისა, შკალამ კრიტიკაც დაიმსახურა, რადგან იგი მაინც არ იყო ჭეშმარიტი კონტინუუმი. მიუხედავად იმისა რომ შვიდი კატეგორია, სექსუალური ორიენტაციის უფრო ზუსტ დიფერენციაციას იძლევა ვიდრე დიქოტომიური შკალა, მაინც რთულია იმის გარკვევა თუ რომელ კატეგორიას შეესაბამება ინდივიდი.

სექსუალური ორიენტაციის ფორმები
ჰეტეროსექსუალობა — მხოლოდ ან განსაკუთრებულად საპირისპირო სქესით გატაცება. (ჰეტეროსექსუალი)
ჰომოსექსუალობა — მხოლოდ ან განსაკუთრებით საკუთარი სქესით გატაცება (გეი, ლესბოსელი, ჰომოსექსუალი)
ბისექსუალობა — როგორც საკუთარი, ასევე საპირისპირო სქესით გატაცება; არა აუცილებლად ერთ დონეზე და არა აუცილებლად ერთდროულად.
პანსექსუალობა — საზღვრებს შორის მოქცეული სქესის გარდა სხვა „გარდამავალი“ სქესით გატაცებაც. (პანსექსუალი)
ასექსუალობა — სხვებისადმი სექსუალური მიზიდულობის ნაკლებობა. (ასექსუალი)
დავით მაღრაძე

დავით (დათო) მაღრაძე (დ. 28 ივნისი, 1962, თბილისი) — ქართველი პოეტი. საქართველოს ახლანდელი ჰიმნის ტექსტის ავტორი.

დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქართული ფილოლოგიის ფაკულტეტი.

1984–1985 წლებში იყო ჟურნალ „ნიანგის“, ხოლო 1985–1991 წლებში ჟურნალ „მნათობის“ რედაქტორ-ლიტმუშაკი. 1991 წელს — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მეცნიერ-თანამშრომელი. 1991–1992 წლებში მუშაობდა გაზეთ „ლიტერატურული საქართველოს“ მთავარი რედაქტორის მოადგილედ. 1992 წელს იყო ჟურნალ „ცისკრის“ მთავარი რედაქტორი. არის მრავალი კრებულის ავტორი. ებოლიში გამართული პოეზიის მეხუთე საერთაშორისო კონკურსის გამარჯვებული.

1992–1995 წლებში ეკავა საქართველოს კულტურის მინისტრის თანამდებობა. 1999-2002 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “.

ჯილდოები
ღირსების ორდენი
საქართველოს სახელმწიფო პრემია
2004 — თელავის საპატიო მოქალაქე
2005 — პრემია „საგურამო“
2023 — თბილისის საპატიო მოქალაქე
2025 — ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი
არწივანი

არწივანი (2010 წლის 20 ნოემბრამდე — „ჯინისი“) — სოფელი საქართველოში, წალკის მუნიციპალიტეტში). მდებარეობს წალკის ქვაბულში. ზღვის დონიდან 1560 მეტრზე, წალკიდან დაშორებულია 26 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობს 304 კაცი. შედიოდა კუშჩის თემში. არწივანის მიდამოებში მდებარეობდა ისტორიული სოფელი კარუშეთი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 485 ადამიანი.
ტირინფა

ტირინფა ტირინთი, ტირინთოსი — მიკენური არქეოლოგიური ძეგლი საბერძნეთში, პელოპონესის ნახევარკუნძულზე, არგოლისის პრეფექტურაში.

ისტორია
ტირინფა დასახლებული იყო ნეოლითის ხანაში. წარმოადგენდა ბორცვზე მდებარე გამაგრებულ დასახლებას. იყო აქაველთა სახელმწიფოს ცენტრი ძვ. წ. ათასწლეულის დასაწყისში. განვითარების მწვერვალს მან ძვ. წ. 1400 -1200 წლებში მიაღწია. მისი გამორჩეული მახასიათებლები იყო მდებარეობა, ციკლოპური გვირაბები და განსაკუთრებით მისი კედლები, რომლის წყალობითაც ქალაქმა ჰომეროსისგან მიიღო ეპითეტი „ძლევამოსილკედლებიანი ტირიფნა". კედლები ქალაქს ძვ. .წ. 1400 წელს შემოავლეს. ის მოხსენიებულია ილიადაში და მოგვიანებით აღწერა პავსანია. კედლებს დატანებული ჰქონდა კოშკები, იარაღისა და სხვა სათავსოები, მისი სისქე ზოგ ადგილას აღწევდა 10 მეტრს. ციხესიმაგრე საიდუმლო გვირაბით უკავშირდებოდა მიწისქვეშა წყაროს.უძველეს დროში, ქალაქი დაკავშირებული იყო ჰერაკლესთან დაკავშირებულ მითებთან, ზოგიერთი წყარო კი მას ჰერაკლეს სამშობლოდ ასახელებს. ტირინთის მეფე ძვ. წ. 1240 წელს იყო დიომედე, რომელიც ტროის ომში მონაწილეობდა. დორიელების შემოსევის შემდეგ ტირინთის აკროპოლისი ხანძარმა გაანადგურა და აქ ცხოვრება შეწყდა. აკროპოლისის ძირში არსებული ქვედა ქალაქი განაგრძობდა არსებობას ძვ. წ. 470 წლამდე, სანამ არგოსელებმა არ გაანადგურეს.

ტირინფას ცნობილ მეგარონს (სასახლე) გააჩნდა ფართო, სტუმრების მისაღები დარბაზი. სასახლის გარკვეული ნაწილი ჰერას ტაძარს წარმოადგენდა. მიკენური პერიოდის ნიწურულს, ქალაქი დასუსტდა და ახ. წ. საუკუნეში, როდესაც მას გეოგრაფი პავსანია ეწვია, დაცარიელებულ გაუდაბნოებულ ტერიტორიას წარმოადგენდა. ტერიტორია პირველად 1884-1885 წლებში ჰაინრიხ შლიმანმა გათხარა. არქეოლოგიური სამუშაოები ამჟამადაც მიმდინარეობს და მას ათენის გერმანული სკოლა, ასევე ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტი აწარმოებს.

1999 წელს, ტირინფა იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.
იოანე ღვთისმეტყველის მონასტერი

იოანე ღვთისმეტყველის მონასტერი — ბერძნული მართლმადიდებლური მონასტერი საბერძნეთის კუნძულ პატმოსზე. დაარსდა 1088 წელს. აშენებულია იმ ადგილას, სადაც გადმოცემის ადგილას იოანე მახარებელმა გამოცხადება მიიღო. 1999 წლიდან, მონასტერი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

1088 წელს, ბიზანტიის იმპერატორმა ალექსი კომნენოსმა კუნძულზე ჯარისკაცი-მღვდელი იოანე კრისტოდულოსი გაგზავნა, რომელმაც მონასტრის მშენებლობა დაიწყო და სამ წელში სამუშაოების უდიდესი ნაწილი დაასრულა. კომპლექსი არტემიდეს ტაძრის ნანგრევებზე აშენდა, გამოყენებული იქნა მისი ქვები. კრისტოდულოსმა განსაკუთრებით გაამაგრა მონასტრის გარეგანი ნაწილი, რადგან დიდი იყო თურქ-სელჩუკებისგან მომდინარე საფრთხე.
აპოკალიფსის გამოქვაბული

აპოკალიფსის გამოქვაბული — გამოქვაბული საბერძნეთის კუნძულ პატმოსზე, სადაც საეკლესიო გადმოცემის თანახმად, იოანე ღვთისმეტყველს სასწაულებრივი ხილვა ჰქონდა, რომელიც თავის აპოკალიფსის წიგნში ჩაიწერა. მდებარეობს იოანე ღვთისმეტყველის მონასტრის გვერდით, რომელთან ერთადაც იგი 1999 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.
კერკირა (ქალაქი)

კერკირა — ქალაქი და ყოფილი მუნიციპალიტეტი საბერძნეთის კუნძულ კერკირაზე. 2011 წლიდან, ადგილობრივი თვითმმართველობის რეფორმის შედეგად, შედის კერკირის მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაში. წარმოადგენს საბერძნეთის ერთ-ერთი ადმინისტრაციული ერთეულის - იონიის კუნძულების პერიფერიის დედაქალაქს. 2001 წელს, მისი მოსახლეობა 39 487 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქი საბერძნეთის მნიშვნელოვან ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს და მნიშვნელოვან როლს თამაშობს საუკუნიდან მოყოლებული. ძველად ის ცნობილი იყო როგორც კასტროპოლისი (ციხესიმაგრის ქალაქი), მისი ორი ციხესიმაგრის გამო.

ქალაქის კლიმატი ხმელთაშუაზღვიურია. ზაფხული თბილი და ზოლიერად ტენიანია ტემპერატურა 33 °. ზამთარი რბილია, ტემპერატურა 10 ° ფარგლებშია.

კერკირის ძველი ნაწილი 2007 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.
პატმოსი

პატმოსი — საბერძნეთის კუთვნილი პატარა კუნძული ეგეოსის ზღვაში, დოდეკანესის კუნძულების უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში. 2001 წლის აღწერის მიხედვით, მისი მოსახლეობა 2 984 ადამიანს შეადგენდა. უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან 269 მეტრზე მდებარეობს. დედაქალაქია ჩორა. პატმოსის მუნიციპალიტეტი ასევე მოიცავს ოფშორულ კუნძულებს - აკორის, მარატის და კიდევ რამდენიმე დაუსახლებელ კუნძულს, რის შედეგადაც მუნიციპალიტეტის საერთო ფართობი 45.039 კმ²-ია, მოსახლეობა 3 044 (2001 წ).

კუნძულზე მდებარეობს რამდენიმე მართლმადიდებლური ეკლესია. გადმოცემის თანახმად, გამოცხადების შედეგად, სწორედ აქ მიიღო იოანე მოციქულმა აპოკალიფსი. 1999 წელს, ქალაქის ისტორიული ცენტრი ჩორა, იოანე ღვთისმეტყველის მონასტერსა და აპოკალიფსის გამოქვაბულთან ერთად, იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.
დოდეკანესის კუნძულები

}
| მდებარეობა = ეგეოსის ზღვა
| კუნძულთა რაოდენობა =
| მთავარი კუნძული = როდოსი
| ფართობი_კმ2 = 2 714
| სია = 2
| სიგრძე_კმ =
| სიგანე_კმ =
| სანაპიროს სიგრძე =
| სანაპიროზოლი_კმ =
| უმაღლესი მთა =
| სიმაღლე_მ =
| ქვეყნის სახელი =

დოდეკანესი — საბერძნეთის კუთვნილი არქიპელაგი ეგეოსის ზღვაში. შედგება 12 დიდი და 150-ზე მეტი პატარა კუნძულისაგან, რომელთაგან 26 დაუსახლებელია. კუნძულები განლაგებულია თურქეთის სანაპირო ზოლის სამხრეთ დასავლეთით, კუნძულ სამოსის სამხრეთითა და კუნძულ კრეტის ჩრდილოეთით. მიეკუთვნება სამხრეთ სპორადესის კუნძულთა ჯგუფს. დოდეკანესს მდიდარი ისტორია გააჩნია. მის დაუსახლებელ კუნძულებზეც კი განლაგებულია არაერთი ბიზანტიური ეკლესია და შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე.

არქიპელაგის ისტორიულად ყველაზე მნიშვნელოვანი და ცნობილი კუნძულია როდოსი, რომელიც ათასწლეულების განმავლობაში რეგიონს აკონტროლებდა. სხვა მნიშვნელოვანი კუნძულებია კოსი, პატმოსი, ასტიპალეა, კალიმნოსი, კარპატოსი, კასოსი, ლეროსი, ნისიროსი და ა. შ.
ზოგადი ანესთეზია

ზოგადი ანესთეზია ფართო მნიშვნელობის ტერმინია და გულისხმობს ხელოვნურად, მედიკამენტური გზით გამოწვეულ მდგომარეობასაც, რომლის დროსაც მიზანმიმართულად ითრგუნება ცნობიერება, მეხსიერება და ტკივილის აღქმა. ზოგადი ანესთეზია გამოიყენება ქირურგიული, დიაგნოსტიკური და სამეანო ჩარევებისათვის. მისი განმასხვავებელი ნიშანი ღრმა სედაციისგან არის პაციენტის გაღვიძების შეუძლებლობა მიუხედავად სტიმულის სიძლიერისა.

უსაფრთხოება
ზოგადი ანესთეზიის დროს შექცევადად ითრგუნება სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ფუნქციები — სუნთქვა, სისხლის მიმოქცევა, სითბოს რეგულაცია, რაც მედპერსონალის მხრივ განსაკუთრებით ყურადღებას, ცოდნასა და დახელოვნებას მოითხოვს. ამის გამო, მსოფლიოს უმეტეს ქვეყნებში ზოგადი ანესთეზიის მიწოდება მხოლოდ საგანგებოდ გაწვრთნილ ექიმს, ანესთეზიოლოგს შეუძლია. თანამედროვე მედიცინის პირობებში, როდესაც ექიმს მოეპოვება შესაბამისი ცოდნა, წვრთნა და აღჭურვილობა, ზოგადი ანესთეზია მაღალი უსაფრთხოებით გამოირჩევა, ამ მაჩვენებლით იგი აღემატება საჰაერო, სარკინიგზო და ავტოსაგზაო მგზავრობის უსაფრთხოებას.

ზოგადი ანესთეზიის მიზნები
ზოგადი ანესთეზიის მიზანია უზრუნველყოს პაციენტის უსაფრთხოება და სამედიცინო ჩარევისათვის საჭირო პირობები. ამ პირობებს კი მიეკუთვნება: ანალგეზია, ანუ გაუტკივარება, ჰიპნოზი, ანუ ძილი, ამნეზია, ანუ მეხსიერების დათრგუნვა, უმოძრაობა, ანუ დაცვითი რეფლექსების დათრგუნვა და ოპციონალურად ჩონჩხის კუნთების რელაქსაცია.

ზოგადი ანესთეზიის სახეები
ზოგადი ანესთეზიის მიღწევა მრავალი საშუალებით შეიძლება. გამოყენებული მედიკამენტური საშუალებების მიხედვით, ზოგადი ანესთეზია შეიძლება იყოს ინჰალაციური, რომლის დროსაც პაციენტს მიეწოდება რომელიმე ძლიერმოქმედი საინჰალაციო ანესთეტიკი, მაგალითად, ჰალოთანი იზოფლურანი, სევოფლურანი, დესფლურანი და აზოტის ქვეჟანგი; ინტრავენური ანესთეზია, რომლის დროსაც პაციენტს ვენაში ინფუზიის სახით მიეწოდება სხვადასხვა პრეპარატები. შესაძლებელია ასევე ინჰალაციური და ინტრავენური პრეპარატების ერთდროული გამოყენებაც.

ვინაიდან ზოგად ანესთეზიას შეიძლება თან ახლდეს სუნთქვის დათრგუნვა, ხშირად ამ ფუნქციას ჩაენაცვლება ხელოვნური სუნთქვა. სუნთქვის ფუნქციის ჩანაცვლება შეიძლება განხორციელდეს საანესთეზიო ნიღბის, ენდროტრაქეული ინტუბაციის, ლარინგეალური ნიღბისა და სხვა საშუალებებით. ამასთან, პაციენტი შეიძლება იმყოფებოდეს როგორც სპონტანურ, ასევე აპარატული სუნთქვაზე.

ზოგადი ანესთეზიის უზრუნველყოფისათვის უკიდურესად მნიშვნელოვანია სასიცოცხლო ფუნქციების მუდმივი მეთვალყურეობა ანუ მონიტორირება, რაც მინიმალურ პირობებში გულისხმობს სისხლის ჟანგბადით გაჯერების, ელექტროკარდიოგრამის, სისხლის არტერიული წნევის, ტემპერატურის, მიწოდებული და ამოსუნთქული აირების შემადგენლობის მუდმივ კონტროლს. საჭიროების შემთხვევაში, იყენებენ სისხლის არტერიული და ვენური წნევის პირდაპირი (ინვაზიური) გზით გაზომვას, ანესთეზიის სიღრმის, ნერვ-კუნთოვანი გადაცემის მეთვალყურეობას.
ძვალი

ძვალი — ძვლოვანი ქსოვილისაგან აგებული საყრდენ–მამოძრავებელი აპარატის ორგანო, გარედან დაფარულია ძვლისაზრდელათი, ხოლო შიგნითა ღრუებში შეიცავს ძვლის ტვინს. მიეკუთვნება შემაერთებელ ქსოვილს. წარმოქმნილია როგორც ორგანული, ასევე არაორგანული ნივთიერებისაგან.

შემაერთებელი ქსოვილით, ხრტილით ან ძვლოვანი ქსოვილით შეერთებული (წყვეტილად ან უწყვეტად) ძვლების ერთობლიობას ეწოდება ჩონჩხი. მოზრდილი ადამიანის ჩონჩხის ძვლების საერთო რაოდენობა 200-ზე მეტია, უმეტეს შემთხვევაში ისინი წყვილი ძვლებია. ძვლები წარმოადგენენ რბილი ქსოვილების საყრდენ და კუნთების მამოძრავებელ მექანიზმს. ისინი აგრეთვე ასრულებენ დამცველობით ფუნქციებს, რაც გამოიხატება არხების და ღრუების ჩამოყალიბებით, სადაც მოთავსებულნი არიან ორგანოები. ძვლების ბიოლოგიური ფუნქცია დაკავშირებულია ნივთიერებათა ცვლაში და სისხლის წარმოქმნის პროცესებში მათ მონაწილეობასთან.

ძვლები ფორმის მიხედვით ექვსი სახისაა: მოკლე ლულისებრი (მაჯის), გრძელი ლულისებრი (ბარძაყის, წვივის, მხრის, იდაყვის), ბრტყელი (თავის ქალა, მენჯის ძვალი), შერეული (ხერხემლის მალები), ღრუბლოვანი და ჰაეროვანი ძვლები. ძვლების ზრდას სიგრძეში განაპირობებს ძვლის თავში და ბოლოში არსებული ხრტილოვანი უჯრედების დაყოფა, ხოლო სისქეში ძვალი იზრდება ძვლის საზრდელას უჯრედების დაყოფის ხარჯზე. ძვალს საზრდელა გარედან აკრავს. ძვლების ზრდას არეგულირებს ტვინში არსებული ჯირკვალი ჰიპოფიზი, რომელიც გამოიმუშავებს ზრდის ჰორმონს. თუ ეს ჰორმონი ბავშვობის ასაკში გამოიყო ნაკლები რაოდენობით, ადამიანი აღარ იზრდება და ხდება ჯუჯა, ხოლო თუ ეს ჰორმონი დიდი რაოდენობით გამოიყო, ადამიანი ვითარდება გიგანტი. ამ პროცესს გიგანტიზმი ეწოდება.
ეგზარაცია

ეგზარაცია, მყინვარული ეროზია — მოძრავი მყინვარის ეროზიული მოქმედება კლდოვან ზედაპირზე, რის შედეგადაც წარმოიქმნება რელიეფის მყინვარული ფორმები. ეგზარაცია მყინვარისა და მისი საგების კონტაქტზე არსებული პროცესების კომპლექსია, რომელიც გამოწვეულია ნატეხების (პლაკინგების) მოხლეჩის ან მსხვრევის, საგების ქანების გაცვეთითა და მყინვარქვეშა წყლის ნაკადების (ეროზიის) გამორეცხვით.

პლაკინგი იმაში მდგომარეობს, რომ საგებზე მოსრიალე ყინული ცალკეულ მომენტებში მასზეა მიყინული, შემდგომი მოძრაობისას კი გლეჯს ქანების ნატეხებს და თან მიაქვს. ეროზია გამოხატულია ქანების ნატეხებით საგების გაჩარხვაში, რომელიც შედის ფსკერისპირა მორენის შემადგენლობაში, აგრეთვე მყინვარქვეშა წყლის ნაკადების მუშაობაში, რომელიც იწვევს საგების ქანების ნგრევასა და დაშლას, მისი ზედაპირის დანაწევრებას, დადაბლებასა და ჩაღრმავებას.
აბსოლუტური სიმაღლე

აბსოლუტური სიმაღლე — დედამიწის ზედაპირის რომელიმე წერტილის სიმაღლე, რომელიც აითვლება ოკეანის ან მასთან შეერთებული ზღვის ძირითადი დონებრივი ზედაპირიდან შვეული ხაზის მიმართულებით. ოკეანეებისა და ზღვების დონეთა ცვალებადობის გამო სიმაღლე აითვლება ოკეანის ან ზღვის დონებრივი ზედაპირის ფიქსირებული სიმაღლის ნიშნიდან.

მსოფლიოს ზედაპირის ყველაზე მაღალი წერტილის სიმაღლე 8848 მ-ია (ევერესტი)
მსოფლიოს ყველაზე დაბალი ადგილის სიმაღლე –422 მ (მკვდარი ზღვის სანაპირო)

საბჭოთა კავშირის დროს აბსოლუტურ სიმაღლეებს აითვლიდნენ კრონშტადტის სასიმაღლო ლარტყის — ფუტშტოკის ნულიდან.

ადრე საქართველოსა და ამიერკავკასიაში აბსოლუტურ სიმაღლეებს აითვლიდნენ შავი ზღვის დონიდან (ფოთის ფუტშტოკის ნული).
ალპური ტიპის რელიეფი

ალპური ტიპის რელიეფი — რელიეფის ტიპი, დამახასიათებელი ალპის მთებისა და მის მსგავს მთათა სისტემებისათვის (კავკასიონი, ჰიმალაი, ანდები და სხვ.).

ალპური ტიპის რელიეფის ზედაპირი მკვეთრადაა დანაწევრებული, მყინვარული ეგზარაციისა და ყინვითი გამოფიტვის შედეგად ქედების თხემები დაკბილულია, მწვერვალები ძნელმისადგომი.
ნათელი გზა

ნათელი გზა (ესპანურად ) – პერუს მაოისტური ორგანიზაცია, რომელიც თავის თავს პერუს კომუნისტურ პარტიად მოიხსენიებს. 1980 წლიდან ეწევა შეიარაღებულ ბრძოლას პერუს ხელისუფლების წინააღმდეგ. ორგანიზაცია დააარსა აბელ გუსმანმა. მისი განადგურება დაიწყო პერუს პრეზიდენტის ალბერტო ფუხიმორის მიერ ორგანიზაციის წინააღმდეგ ბრძოლის დაწყებისა და გუსმანის დაპატიმრების შემდეგ.
აპოფიზი (გეოლოგია)

აპოფიზი — დიდი ზომის მაგმური სხეულის ერთი ან რამდენიმე ძარღვისებრი განშტოება. როგორც წესი, აგებულია ისეთი ქანებით, რომლებიც წააგავს მთავარ მაგმატურ სხეულს. თუმცა ამ უკანასკნელისაგან განსხვავდება წვრილკრისტალური ან პორფირული აგებულებით.

აპოფიზს უწოდებენ ასევე წვრილი მადნის ძარღვს, რომელიც მთავარ ძარღვს გამოეყოფა.
ლაგარფლოუთი

ლაგარფლოუთი — ტბა ისლანდიის ჩრდილოეთ ნაწილში ქალაქ ეგილსტადირთან ახლოს. ტბას უჭირავს 53 კმ² ფართობი. ტბის სიგრძე 25 კმ შეადგენს, საშუალო სიგანე 2,5 კმ-ს, ხოლო სიღრმე 120 მეტრამდე აღწევს. ტბიდან გამოედინება ამავე სახელწოდების მდინარე.

ადგილობრივი მოსახლეობა თვლის, რომ ტბის სიღრმეში ცხოვრობს მეცნიერებისათვის უცნობი არსება ლაგარფლოუთის გველი.
დასავლეთი რანგა

დასავლეთი რანგა — მდინარე ისლანდიის სამხრეთ-დასავლეთში.

მდინარის სათავე მდებარეობს ვულკან ჰეკლადან ჩრდილიეთით, შემდეგ მიედინება სამხრეთ-დასავლეთით და უერთდება მდინარე თვეროუს, რომელიც წარმოქმნის ჰოულსაუს, რომელიც თავის მხრივ, 11 კილომეტრის გავლის შემდეგ ჩაედინება ატლანტის ოკეანეში.

წყალი გამჭვირვალეა. თევზჭერა.
ვეზლეს სააბატო

ვეზლეს სააბატო აგრეთვე ცნობილი როგორც ვეზლეს წმინდა მარია მაგდალინელის ბაზილიკა (სენტ-მადლენი) — ბენედიქტური ყოფილი მონასტერი საფრანგეთში, იონის დეპარტამენტის კომუნა ვეზლეში. სააბატოს მთავარი - წმინდა მარიამ მაგდალინელის ეკლესია, თავისი სკულპტურებით მიჩნეულია ბურგუნდიული რომანული არქიტექტურის თვალსაჩინო შედევრად. სკულპტურების უმრავლესობა საფრანგეთის რევოლუციის დროს გაანადგურეს. 1979 წლიდან, ეკლესია შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

ვეზლეს სააბატოს შესახებ პირველი ჩანაწერები საუკუნეს მიეკუთვნება. თავდაპირველად, ეს მიწა პარიზის გრაფ ჟერარ -ს ეკუთვნოდა და აქ მდებარეობდა ორი მონასტერი, რომელიც ჯერ არაბებმა და შემდეგ ნორმანებმა გაანადგურეს - საუკუნეებში. საუკუნის შუა წლებში, ცნობილი გახდა, რომ წმინდა მარიამის მონასტრემა წმინდა მიწაზე მარიამ მაგდალინელის ნაწილები იყიდა. ამის შემდეგ, ვეზლეში მომლოცველთა ჯგუფები მთელი ევროპიდან დაიძრა.
აღმოსავლეთი რანგა

აღმოსავლეთი რანგა — მდინარე ისლანდიის სამხრეთ-დასავლეთში, ცნობილია თევზჭერით.

მდინარე სათავეს იღებს სტრატოვულკან ტინდფიალლაიოდკულიდან, შემდეგ მიედინება სამხრეთ-დასავლეთით და უერთდება მდინარე თვეროუს. აღმოსავლეთი რანგა მდებარეობს რეიკიავიკიდან 100 კილომეტრში.

აღმოსავლეთი რანგა თევზჭერით მეორე მდინარეა დასავლეთი რანგას შემდეგ. თევზჭერის სეზონი გრძელდება 4 ივლისიდან 3 სექტემბრამდე.
ვეზერი

ვეზერი — მდინარე სამხრეთ-დასავლეთ საფრანგეთში, მდინარე დორდონის მარჯვენა შენაკადი, რომელსაც ბიუგეს კომუნასთან უერთდება. მისი სიგრძე 211 კმ-ია. სათავეს იღებს ცენტრალური მასივის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ვეზერის მნიშვნელოვანი შენაკადია კორეზე.

ვეზერის ხეობა ცნობილია თავის გამოქვაბულების სისტემით, რომლებიც შეიცავს კლდის მხატვრობის მრავალ ნიმუშს და ჰომინიდთა ნარჩენებს. აქვე მდებარეობს ლასკოს მღვიმეც. 1979 წელს, იუნესკომ ვეზერის გამოქვაბულების სისტემა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.