iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სენეგალის დემოგრაფია

სტატია მოიცავს სენეგალის მოსახლეობის ისეთ დემოგრაფიულ მონაცემებს როგორიცაა: სიმჭიდროვე, ეთნიკური ჯგუფები, განათლების და ჯანმრთელობის დონე, ეკონომიკური სტატუსი, რელიგიური კუთვნილება და სხვა ასპექტები.

სენეგალის მოსახლეობის დაახლოებით 70% სოფლად ცხოვრობს. სიმჭიდროვე ერთ კვადრატულ კილომეტრზე 2-დან 77 ადამიანამდე მერყეობს. სენეგალში დაახლოებით 50 000 ევროპელი (ძირითადად ფრანგები) ასევე ლიბანელები და ვიეტნამელები ცხოვრობენ. ოფიციალური ენა ფრანგულია, თუმცა მას რეგულარულად მხოლოდ წერა-კითხვის მცოდნე უმცირესობა იყენებს. უმეტესობა ადგილობრივ ენებზე საუბრობს, რომელთა შორისაც ყველაზე ფართოდ ვოლოფი გამოიყენება.

მოსახლეობა
1950 წელს სენეგალის მოსახლეობა მხოლოდ 2,416,000-ს შეადგენდა, ხოლო 2010 წლისთვის უკვე 12,434,000 ადამიანს. მათ შორის 15 წელზე ნაკლები ასაკის მქონე ბავშვები მთლიანი მოსახლეობის 43.7%-ს შეადგენდნენ, 15-65 ასაკის ადამიანები 53.9% ხოლო 65 წელს გადაცილებული 2.4%-ს.

ეთნიკური ჯგუფები
სენეგალის ყველაზე მსხვილი ეთნიკური ჯგუფებია: ვოლოფი 38.7%, ფულბე 26.5%, სერერები 15%, მანდინკა 4.2%, ჯოლა 4%, სონინკები 2.3%, და სხვა მცირე ჯგუფები 9.3% (მათ შორის 50,000 ევროპელი და ლიბანელები) (2010–2011 .)

ენები
სენეგალის ოფიციალური ენაა ფრანგული, ასევე გავრცელებულია შემდეგი ადგილობრივი ენებიც: ვოლოფი, პილაარი, სერერი, ჯოლა, მანდიკა.

რელიგია
სენეგალის მოსახლეობა რელიგიური კუთვნილების მიზედვით იყოფა შემდეგნაირად:
ისლამი 95.4% (ძირითადად სუფიზმი)
ქრისტიანობა 4.2% (ძირითადად რომის კათოლიკური ეკლესია)
ანიმიზმი 0.4%
მატერია

მატერია ( „ნივთიერება“) — ფიზიკური სუბსტანცია, რომელიც შედგება ფიზიკური ობიექტებისაგან.

ყველაფერი რაც რეალურად არსებობს სამყაროში, მატერიაა. მატერიას, რომლისგანაც შედგება ფიზიკური სხეული, ნივთიერება ეწოდება. ნივთიერებაა: ჰაერი, წყალი, მიწა, ხე, ლითონები. მაგრამ ბუნებაში არ შეიძლება ყველაფერს ეწოდოს ნივთიერება. მაგალითად, სინათლე, რადიოტალღები, ელექტრული და მაგნიტური ველები არ წარმოადგენენ ნივთიერებას. ეს არის მატერიის არსებობის სხვა ფორმა — მას ველი ეწოდება. მატერია არსებობს ნივთიერებისა და ველის სახით.

სამყაროს მრავალსაუკუნოვანმა შესწავლამ მეცნიერები მიიყვანა დასკვნამდე, რომ მატერია არ არსებობს მოძრაობის გარეშე –– მოძრაობა მატერიის ძირითადი თვისებაა. სამყარო მოძრავი მატერიაა. ბუნებაში ნებისმიერი მოძრაობა ემორჩილება გარკვეულ კანონებს. ფიზიკის ნაწილს, რომელიც შეისწავლის სხეულთა მოძრაობას, მექანიკა ეწოდება.
მემორიალური მოედანი

მემორიალური მოედანი — მემორიალი ქალაქ კონსტანტინოვსკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მემორიალი შეიქმნა 1943 წლის იანვარში დიდ სამამულო ომში გერმანელი ფაშისტებისაგან ქალაქის დაცვის დროს დაღუპული ჯარისკაცების, სამოქალაქო ომის პერიოდში ქალაქის გათავისუფლებისას დაღუპულ ჯარისკაცთა პატივისცემის ნიშნად. მემორიალის შემადგენლობაში შედის უცნობი ჯარისკაცის საფლავი.

მისამართი: როსტოვის ოლქი, ქალაქი კონსტანტინოვსკი, 25 ოქტომბრისა და კომკავშირის ქუჩების გადაკვეთა.

ისტორია
ქალაქ კონსტანტინოვსკის მოედანზე მდებარე მემორიალი წარმოადგენს ძეგლების კომპლექსს, რომელიც ეძღვნება სხვადასხვა დროს ქალაქის გათავისუფლებისა თუ დაცვის დროს დაღუპულ მემორიალებს. ასევე მემორალის ერთ-ერთი ძეგლი ეძღვნება იმ ადამიანებს ვინც წვლილი შეიტანა ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის ავარიის ლიკვიდაციაში. მემორიალური კომპლექსი დაამზადა არქიტექტურული ორგანიზაციების ჯგუფმა: როსტოვის ოლქის არქიტექტურისა და ქალაქდაგეგმარების ჯგუფი - წამყვანი არქიტექტორი იური ზოლოტოვი.

კომპლექსის ცენტრში დგას სტელა მარადული ცეცხლით. სტელის სიმაღლე არის 12,5 მეტრი, რომელიც დგას ბეტონის კვარცხლბეკზე. სტელა და კვარცხლბეკი რკინა-ბეტონითაა დამზადებული. კვარცხლბეკი მოპირკეთებულია ნაცრისფერი და ვარდისფერი ტუფით. სტელის მარჯვენა მხარეს დამონტაჟებულია საფლავის სიმბოლოები, მასზე ნაცრისფერი ტუფით აწერია „1920“ და „1943“.

საფლავის ქვემოთ, რომელსაც აქვს წარწერა „1943“ მდებარეობს ძმათა სასაფლაო, რომლებიც დაიღუპნენ 1943 წელს ქალაქ კონსტანტინოვსკის გათავისუფლების დროს. საფლავის წინა მხარეს დაკიდებულია მემორიალური დაფა, რომელზეც წარწერაა კვარცხლბეკზე დამონტაჟებულია მარმარილოს დაფა, რომელზეც 76 დაღუპული ჯარისკაცის სახელებია დაწერილი.

საფლავის ქვემოთ, რომელსაც აქვს წარწერა „1920“. ეძღვნება სამოქალაქო ომში დაღუპულ მეომრებს. მემორიალური კომპლექსისი წინა მხარეს მიმაგრებულია მემორიალური დაფა, რომელზზეც წარწერაა: კვარცხლბეკზე მდებარე მემორიალურ დაფაზე კი დაწერიალია:

1979 წელს მოედანზე დაკრძალეს 1920 წელს დაღუპული ქალაქის დამცველები. 1979 წლის 15 დეკემბერს შედგა ძეგლის საზეიმო გახსნა.

განცალკევებით მდგომ კვარცხლბეკზე ჰკიდია მემორიალური დაფა, რომელზეც არის წარწერა: ძმათა სასაფლაოზე დაკრძალულია 195 ადამიანი. მემორიალის ტერიტორია კეთილმოწყობილია.
ანისა მახლუფი

ანისა (ანისეჰ) მახლუფი (; დ. 1929/1930, ლატაკია, სირია — გ. 6 თებერვალი 2016, დამასკო, სირია) — სირიის მმართველი დინასტიის ალ-ასადების ოჯახის მატრიარქი, რომელიც ქვეყანას 1971 წლიდან მართავს. 1971—2000 წლებში სირიის პრეზიდენტის ჰაფეზ ასადის მეუღლე და სირიის პირველი ქალბატონი. 2000 წლიდან სირიის პრეზიდენტის, ბაშარ ალ-ასადის დედა.

ეკონომისტმა ანისა მახლუფი აღწერა, როგორც „მრისხანე ფიგურა“ ალ-ასადის ოჯახსა და სირიის რეჟიმს შორის. იგი მხარს უჭერდა მძიმე სახის სამხედრო დარბევის მოწყობას სირიელი დემონსტრანტებისა და ამბოხებულების წინააღმდეგ.

1957 წელს ანისა დაქორწინდა სირიის არაბთა რესპუბლიკის საჰაერო ძალების ოფიცერზე ჰეფიზ ალ-ასადზე.

სიკვდილი
ანისა მახლუფი გარდაიცვალა 2016 წლის 6 თებერვალს დამასკოში, უცნობი მიზეზების გამო.
ლგბტ უფლებები საქართველოში

საქართველო პოსტ-საბჭოთა ქვეყნებიდან, ევროკავშირის წევრი ბალტიისპირეთის ქვეყნების გამოკლებით, ერთადერთია, რომელიც პირდაპირ კრძალავს ლგბტ ადამიანების დისკრიმინაციას კანონმდებლობით. ამისდა მიუხედავად, ჰომოსექსუალობა ითვლება მართლმადიდებლური ღირებულებებიდან დიდ გადახვევად.

ერთსქესიანი სექსუალური აქტების ლეგალურობა
1933 წელს საბჭოთა კავშირის კრიმინალურ კოდექსს დაემატა 121-ე მუხლი, რომელიც კრძალავდა კაცების ჰომოსექსუალობას. „დამნაშავეები“ ხუთ წლამდე ვადით ხვდებოდნენ შრომა-გამოსასწორებელ ციხეში. ისტორიკოსების აზრით, ამ კანონით იოსებ სტალინს სურდა ქვეყანაში შობადობის კოეფიციენტის გაზრდა. ამ კანონს ასევე აქტიურად იყენებდნენ დისიდენტურ მოძრაობების ორგანიზიებაში მხილებული ინდივიდების დასასჯელად. 1991 წლიდან საქართველომ დამოუკიდებლობა მოიპოვა, რის გამოც ამ კანონონით აღარავინ ისჯებოდა. 2000 წელს საქართველოს მთავრობამ განაახლა კრიმინალური კოდექსი, რათა ევროსაბჭოს სტანდარტებს მიახლოებოდა.

სისხლის სამართლის კოდექსის 140-ე და 141-ე მუხლების თანახმად როგორც ჰეტეროსექსუალ, ასევე ჰომოსექსუალ ადამიანებს 16 წლიდან აქვთ სექსზე ნებართვის გაცემის უფლება.

დისკრიმინაციისგან დაცვა
2006 წლიდან, საქართველოს შრომის კოდექსის მუხლი 2(3) კრძალავს დისკრიმინაციას სამუშაო სივცრეში სექსუალური ორიენტაციის ნიშნით. 2012 წლიდან სექსუალობის ნიშნით ჩადენილი დანაშაული სასამართლოზე უფრო მკაცრი სასჯელის მინიჭების მიზეზი შეიძლება გახდეს.

2014 წლის 2 მაისს პარლამენტმა მიიღო ანტიდისკრიმინაციული კანონი, რომელიც გმობს სექსუალური ორიენტაციისა და გენდერული იდენტობის ნიშნით ყველა სახის დისკრიმინაციას. ის ძალაში შევიდა 2014 წლის 7 მაისს.

სიძულვილით გამოწვეული დანაშაული
2012 წელს არასამთავრობო ორგანიზაცია ქალთა ინიციატივის თანადგომის ჯგუფის ჩატარებული კვლევის მიხედვით ლგბტ პირთა 32% ერთხელ მაინც გამხდარა ფიზიკური ძალადობის მსხვერპლი, 89.93% კი ფსიქოლოგიური და სიტყვიერი ძალადობის მსხვერპლი.

2007 წლის ოქტომბერში, რუსთავი 2-ის რეალითი შოუ ბარი-4-ის ერთ-ერთმა მონაწილემ, პაკო ტაბატაძემ პროდიუსერების დავალებით საჯაროდ გააკეთა განაცხადი თავისი ჰომოსექსუალობის შესახებ (კამინგ-აუტი). საქართველოს მართლმადიდებლური ეკლესიის ლიდერის, ილია მეორის თხოვნის შემდეგ, პრეზიდენტმა, მიხეილ სააკაშვილმა აიძულა შოუს პროდიუსერები რამდენიმე დღეში დაეტოვებინა გეი კონკურსანტს სატელევიზიო შოუ.

2016 წლის ივნისში ჩატარებული რაოდენობრივი კვლევის შედეგების თანახმად საზოგადოების დამოკიდებულება გეი და ლესბოსელი ადამიანების მიმართ ერთნაირად ნეგატიურია; ბისექსუალი კაცებისა და ტრანსგენდერი ქალების მიმართ უფრო ნეგატიური დამოკიდებულება აქვს საზოგადოებას, ვიდრე ბისექსუალი ქალებისა და ტრანსგენდერი კაცების მიმართ. კვლევამ ასევე აჩვენა, რომ ქართველებში ბიფობია შედარებით უფრო მძაფრია, ვიდრე ჰომოფობია, რასაც ბისექსუალების ორიენტაციის „ცვალებადობით“ ხსნიან. ტრანსფობიას რაც შეეხება, მამრობითი სქესის წარმომადგენლები უფრო ტრანსფობები არიან, ვიდრე მდედრობითი სქესისანი. რესპონდენტთა პასუხების დიდი ნაწილი აიხსნება მათი პოლიტიკური და რელიგიური შეხედულებებით. მემარჯვენე რელიგიური ფუნდამენტალისტები უფრო ხშირად ავლენენ ჰომოფობიურ, ბიფობიურ და ტრანსფობიურ დამოკიდებულებებს.
რიაშუ-და-კრუსი

რიაშუ-და-კრუსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 163 მეტრზე. მიეკუთვნება ოესტე-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პაუ-დუს-ფერუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 165 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 24,88 კმ²-ზე. ფართობი 127 223 კმ²-ია.
როდოლფუ-ფერნანდისი

როდოლფუ-ფერნანდისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 190 მეტრზე. მიეკუთვნება ოესტე-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პაუ-დუს-ფერუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 418 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 28,53 კმ²-ზე. ფართობი 154 840 კმ²-ია.
სან-ფრანსისკუ-დუ-უესტი

სან-ფრანსისკუ-დუ-უესტი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 188 მეტრზე. მიეკუთვნება ოესტე-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პაუ-დუს-ფერუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 874 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 51,25 კმ²-ზე. ფართობი 75 588 კმ²-ია.
სევერიანუ-მელუ

სევერიანუ-მელუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 147 მეტრზე. მიეკუთვნება ოესტე-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პაუ-დუს-ფერუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 752 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 36,44 კმ²-ზე. ფართობი 157 851 კმ²-ია.
ტაბოლეირუ-გრანდი

ტაბოლეირუ-გრანდი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 158 მეტრზე. მიეკუთვნება ოესტე-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პაუ-დუს-ფერუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 317 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 18,67 კმ²-ზე. ფართობი 124 094 კმ²-ია.
ტენენტი-ანანიასი

ტენენტი-ანანიასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 383 მეტრზე. მიეკუთვნება ოესტე-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პაუ-დუს-ფერუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 9 883 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 44,19 კმ²-ზე. ფართობი 223 672 კმ²-ია.
ვისოზა (რიუ-გრანდი-დუ-ნორტი)

ვისოზა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 231 მეტრზე. მიეკუთვნება ოესტე-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პაუ-დუს-ფერუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 1 618 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 42,69 კმ²-ზე. ფართობი 37 905 კმ²-ია.
სენეგალის ეთნიკური ჯგუფები

სენეგალის ტერიტორიაზე ცხოვრობს ბევრი ეთნიკური ჯგუფი. 2005 წლის მონაცემებით მათი რაოდენობა შეადგენდა დაახლოებით 20-ს. ამ ეთნიკურ ჯგუფებს შეისწავლიდა ჩეიხ ანტა დიოპი, თუმცა მისი კვლევები დღეისთვის კამათის საგანს წარმოადგენს.

მსხვილი ჯგუფები
უმსხვილესი ეთნიკური ჯგუფია ვოლოფი, რომელიც მთლიანი მოსახლეობის 43.3%-ს შეადგენს. ისინი ძირითადად დასავლეთში ცხოვრობენ. მათი ისტორიული ფესვები მოდის კაიორის, ვაალოს და ჟოლოფის სამეფოებიდან. მათი უმეტესობა მიურიდი ან ტიჯანია მუსლიმია. ვოლოფების დომინირება წლების განმავლობაში ქვეყნის მასშტაბით იზრდება, ამას სენეგალის ვოლოფიზაციას უწოდებენ. საუბრობენ ვოლოფზე.
ფულბე არის ის ხალხი, რომლებიც საუბრობენ ფულანზე. ისინი სიდიდით მეორე ჯგუფია და შეადგენენ მოსახლეობის 23.8%-ს. დღეისთვის ჯოლას უმეტესობა აღიარებს ქრისტიანობას ან ისლამს, ბევრი ამ რელიგიიების და ანიმისტური რწმენების ურევს. ჯოლას ხალხი თავის ეთნიკურ განსხვავებას დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს.
რამდენიმე მცირე ჯგუფი დაკავშირებულია მანდინკასთან. მათი საერთო რაოდენობა მთლიანი მოსახლეობის 4%-ს შეადგენს.
სონინკები მოსახლეობის 0.5%-ს შეადგენენ. სონინკების უმეტესობა ტრადიციულად მალიში ცხოვრობს. სონინკების ისლამიზაცია სხვა ეთნიკურ ჯგუფებზე ადრე მოხდა.
ბურიგანგა

ბურიგანგა (ბენგ, ু়ি্া, ძველი განგი) — მდინარე. მიედინება ბანგლადეშის დედაქალაქ დაკას სიახლოვეს. მდინარე განგისა და ბრაჰმაპუტრას შორის წარმოქმნილი ერთ-ერთი შემაერთებელი მკლავი. მდინარის საშუალო სიღრმეა 12 მ, მაქსიმალური სიღრმე — 28 მ.

სამეურნეო დანიშნულება
ბურიგანგა ქვეყნის მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო არტერიაა. მასზე ინტენსიურად მოძრაობენ გემები. მიუხედავად მისი არასასიამოვნო სუნისა და შავი ფერისა, ადგილობრივი მცხოვრებნი მდინარეს იყენებენ დასაბანად და ტანსაცმლის დასარეცხად.

ეკოლოგიური მდგომარეობა
ბურიგანგა ითვლება პლანეტის ერთ-ერთ ყველაზე დაბინძურებულ მდინარედ. წყალი არა მარტო სასმელად არის უვარგისი, არამედ დასაბანად და ტექნიკური მიზნებით გამოსაყენებლადაც კი. თუმცა ქვეყანაში მოქმედებს კანონიერი აკრძალვა და შეზღუდულია მასში საყოფაცხოვრებო და სამრეწველო ნარჩენების ჩაყრა, მაგრამ ყოველდღიურად ჩაედინება 1,5 მლნ. მ³სამრეწველო ნარჩენები. იგი ბიოლოგიურად მკვდარ მდინარეებს მიეკუთვნება.

გალერეა
პრეისტორია

პრეისტორია („პრე-“ „წინარე-“, წინარეისტორია) — საზოგადოების განვითარების უძველესი ხანა, რომლის შესახებ წერილობითი ძეგლები არ მოგვეპოვება; ეს არის პერიოდი პირველი ადამიანის წარმოშობიდან დამწერლობის წარმოშობამდე. ამ ეპოქის შესახებ ცნობებს მხოლოდ არქეოლოგიური გათხრები გვაწვდიან.

მეცნიერები კაცობრიობის პრეისტორიის დასახასიათებლად იყენებს ცნებას „პირველყოფილობა“ ანუ „პირველყოფილი ეპოქა“. პრეისტორია ადამიანის განვითარების იმ სტადიებს მოიცავს, რომლებიც წინ უძღოდა ისტორიული (დამწერლობის შემდგომ) ხანის დადგომასა და უძველესი ცივილიზაციების წარმოშობას. მაშასადამე, პირველყოფილი ეპოქა, სულ მცირე 5-6 მილიონი წლის წინ დაიწყო. ამ დროიდან აფრიკის კონტინენტზე ბინადრობდნენ თანამედროვე ადამიანების უშორესი წინაპრები.

პრეისტორია მოიცავს ქვისა და ლითონის ხანის პერიოდებს. ქვის ხანა თავის მხრივ სამ ნაწილად იყოფა:
პალეოლითი
მეზოლითი
ნეოლითი

ლითონის ხანა ასევე, თავის მხრივ სამ პერიოდად იყოფა:
ენეოლითი
ბრინჯაოს ხანა
რკინის ხანა
ლუბნა ტაჰტამუნი

ლუბნა ჰამიდ ტავფიკ ტაჰტამუნი (; დ. 24 იანვარი 1976, იორდანია) — იორდანიელი ბიოლოგი, რომელიც ცნობილია თავისი საქმიანობით განვითარებად ბიოლოგიასა და კიბოს კვლევის სფეროში. იორდანიის ქალაქ ზარქაში მდებარე ჰაშიმიდების უნივერსიტეტის ბიოლოგიისა და ბიოტექნოლოგიის დეპარტამენტის ხელმძღვანელია. თავისი საქმიანობით მოიგო მრავალი ჯილდო ძუძუს კიბოსთან ბრძოლაში და ცნობილია, როგორც უფლებადამცველი, რომელიც საშუალებას აძლევს ახალგაზრდა ქალებს არაბულ სამყაროში აირჩიონ კარიერა მეცნიერებაში. 2016 წელს -მ იგი 100 ქალთა სიაში შეიყვანა.

ადრეული წლები და განათლება
ტაჰტამუნი ექვს შვილიანი ოჯახის მესამე ბავშვია და გაიზარდა იორდანიის ჩრდილოეთით მდებარე ქალაქ ირბიდში, რომელიც ცნობილია თავისი კარგად განათლებული მოსახლეობით. სწავლობდა იორდანიის უნივერსიტეტში, სადაც 1997 წელს ბაკალავრის და 2000 წელს მაგისტრის წოდება მიიღო. ტესტში მაღალი ქულის მიღების გამო, ჩაირიცხა და სწავლა განაგრძო ბიოლოგიის პროგრამაზე. მაგისტრის წოდებისთვის, იგი მუშაობდა სპეციალიზებული რეპროდუქციული ბიოლოგიის განვითარებაზე, ქვეშ ჰამიდ ალ-ჰაჯის მეთვალყურეობის ქვეშ.

თავისი სადოქტორო წოდება მიიღო აშშ-ში, კოლორადოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში, რომელიც 2005 წელს დაამთავრა, სადაც მუშაობდა ემბრიონის მიგრაციასა და მეტასტაზურ უჯრედებზე, ჯეიმზ ბამბურგის ხელმძღვანელობით. თავისი წარმატებასა და აშშ-ში სწავლისთვის მადლობა გადაუხადა თავის ოჯახს, რომელიც მას მისი სამეცნიერო კარიერაში მხარი დაუჭირა.
საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა კოლეჯის ზაფხულის საერთაშორისო სტიფენდიის პრემია, 2012.
ლორეალ-იუნესკოს პან-არაბული რეგიონალური სტიპენდია ქალთა მეცნიერებაში, 2011.
2011 წლის ქალთა ორგანიზაცია ქალები მეცნიერებაში განვითარებადი მსოფლიოსთვის ჯილდო არაბული რეიონის ახალგაზრდა ქალი მაცნიერები ბიოლოგიაში.
მეფე ჰუსეინის ბიოტექნოლოგიისა და კიბოს ინსტიტუტის პრიზი, 2009.
პირველი ადგილი სტუდენტური სამეცნიერო კვლევითი კონკურსში, მეფე აბდალაჰის ფონდი განვითარებისთვის, ჰაშიმიდების უნივერსიტეტი, 2008.
ციმბირული გარეთხა

ციმბირული გარეთხა — წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი თხის გვარისა. მისი სხეულის სიგრძეა 130-165 სმ, მასა 100-130 კგ. აქვს ძალზე დიდი და მასიური რქები (ვაცის რქების სიგრძე 130 სმ-მდეა, ნეზვისა 40 სმ-მდე). შეფერილია მონაცრისფრო-მურად. ზურგის გასწვრივ გასდევს მურა ზოლი. გავრცელებულია სამხრეთ ციმბირის შუა და ცენტრალური აზიის მთებში. მაკეობის ხანგრძლივობაა 170-180 დღე-ღამე. შობს ერთ, იშვიათად 2 თიკანს. ბუნებაში ცოცხლობს 15-17 წელი, რაოდენობის მკვეთრი შემცირების გამო ციმბირულ გარეთხაზე ნადირობა მრავალ ადგილას აკრძალულია.
ოსტრობრამსკის ღვთისმშობლის ხატის ტაძარი

ოსტრობრამსკის ღვთისმშობლის ხატის ტაძარი — მართლმადიდებლური ეკლესია ხუტორ სტაროზოლოტოვსკში, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ვოლგოდონის ეპარქიას.

ეკლესიის მისამართი: რუსეთის ფედერაცია, როსტოვის ოლქი, კონსტანტინოვსკის რაიონი, ხუტორი სტაროზოლოტოვსკი.

ისტორია
სტანიცა ზოლოტოვსკში პირველი ცნობები მოქმედი ტაძრის შესახებ მიეკუთვნება 1763 წელს. ამ პერიოდში ძველი ეკლესიის ადგილზე ააშენეს და აკურთხეს ახალი ხის ეკლესია მიქაელ მთავარანგელოზის სახელზე. 1817 წელს აუცილებელი გახდა ახალი ეკლესიის აგება, რომელიც ააშენეს კიდეც, მაგრამ დაიწვა 1884 წელს. ამავე წელს კაზაკებმა ააშენეს ახალი ერთსაკურთხევლიანი ეკლესია, კვლავ მიქაელ მთავარანგელოზის სახელზე, მაგრამ ახლა უკვე ქვის საძირკველზე. მისი უკანასკნელი მღვდელი იყო ნიკოლოზი, რომელიც დააპატიმრეს 1938 წელს, თავად ეკლესია კი დახურეს.

1941 წელს სტანიცაში მოქმედი ხის ეკლესია დაანგრიეს, რათა მდინარეზე გადასასვლელი აეშენებინათ, რომელიც შემდეგ გერმანელმა ფაშისტებმა ააფეთქეს.

მომავალში საეკლესიო ცხოვრება აღორძინდა ხუტორ სტაროზოლოტოვსკში. 1990-იანი წლების ბოლოს ახალ სტანიცაში ნოვოზოლოტოვსკში, რომელიც დააარსეს მდინარე დონის მარცხენა ნაპირზე, კაზაკების ინიციატივით ძველი ეკლესიის ადგილზე დააყენეს და აკურთხეს ჯვარი.

2004 წელს ხუტორში ააგეს კარის ეკლესია ოსტრობრამსკის ღვთისმშობლის ხატის სახელზე. ტაძარი აკურთხეს 2005 წლის 3 ოქტომბერს, დაადგეს გუმბათი და სამრეკლო.

ფრესკები, კანკელი და ხატები მოხატეს როსტოველმა ხატმწერებმა. ეკლესიასთან ააგეს სამრევლო სახლი, სადაც იგეგმება სასულიერო-საგანმანათლებლო ცენტრის აგება. ტაძრის დღესასწაულია ძვ. სტილით 26 დეკემბერი (ახ. სტილით 8 იანვარი).
ცხენი

ცხენი — კენტჩლიქოსანი ცხოველების გვარი ცხენისებრთა ოჯახისა. ველური ცხენი გავრცელებული იყო ევროპაში (ამჟამად ამომწყდარია), აზიასა და აფრიკაში. მოიცავს ოთხი ქვეგვარის 7 სახეობას და მათ ქვესახეობებს: 1. ნამდვილი ცხენი (გარეული ცხენი), 2. ვირი (აფრიკული ველური ვირი, ნუბიური ვირი, კანჯარი, კიანგი), 3. ზებრა (მთის ზებრა, ბარის ზებრა), 4. (გრევის ზებრა). ამჟამად ცხენის გარეული სახეობების უმრავლესობა ამომწყდარია, ხოლო გადარჩენილები კანონითაა დაცული.
შინაური ვირი

შინაური ვირი, ასევე ცნობილია როგორც სახედარი — კენტჩლიქოსანი ცხოველი ცხენის გვარისა. აფრიკული ველური ვირის ქვესახეობა.
შინაური ვირის ჯიშის ორი ჯგუფი არსებობს:
აფრიკისა და აზიის ადგილობრივი ტანმორჩილი (მ. შ. ყაზახური, შუა აზიისა და კავკასიური) და ტანადი ვირი (მ. შ. ჩინური, შანდურის ვირი);
კულტურული ვირის ჯიშები, რომლებსაც ძირითადად იყენებენ, ჯორის გამოსაყვანად. ამ მხრივ მნიშვნელოვანია პუატუური (საფრანგეთი), კატალონიური (ესპანეთი) და ამერიკული ვირები.

ვირს სასაპალნე და შესაბმელ პირუტყვად იყენებენ. განსაკუთრებით მთაგორიან ადგილებში და ბილიკებით სავალ გზებზე. ვირს საშუალოდ შეუძლია ზურგით 70-80 კგ-მდე ტვირთის გადატანა, საზიდრით კი — 2,5 ტ-მდე. ვირს სამუშაოდ 2 წლიდან იყენებენ. საქართველოში (კახეთში, მესხეთ-ჯავახეთში, აფხაზეთში) გავრცელებული ვირი ტანად პატარაა, სიმაღლით 95 სმ. მოვლა-კვების მიმართ ნაკლებმომთხოვნია, გამძლე და ამტანია, იშვიათად ავადდება.
დონის ჩანჩქერები

დონის ჩანჩქერები ან ვოლჩენის ჩანჩქერები — წყლის ობიექტი, ჩანჩქერი, რომელიც მდებარეობს დასახლება უგლეროდოვსკის მახლობლად, როსტოვის ოლქი, რუსეთის ფედერაცია. დონის ჩანჩქერებში შემავალ ერთ-ერთ ჩანჩქერს ეწოდება „კოსი“, ხოლო მეორე მათგანს „ორი ცრემლი“. ჩანჩქერები მდებარეობს უკრაინის საზღვართან ახლოს ზამჩალოვის ყოფილი კარიერის ტერიტორიაზე, ვოლჩენის სასოფლო დასახლებაში.

ისტორია
როსტოვის ოლქის ტერიტორიაზე დასახლება უგლეროდოვსკის მახლობლად, ვოლჩენის სასოფლო დასახლებაში, მდებარეობს დონის რამდენიმე ჩანჩქერი. ყველა მათგანი მდებარეობს უკრაინის საზღვართან მდებარე ზამჩალოვის ყოფილი კარიერის ტერიტორიაზე. ჩანჩქერი კოსი“ მდებარეობს კანიონის აღმოსავლეთ ნაწილში, მის საპირისპირო მხარეს კი მდებარეობს ჩანჩქერი სახელად „ორი ცრემლი“, რომლის სიმაღლეც შეადგენს 10 მეტრს. წყალი ერთ-ერთი წყაროდან საკმაოდ შეუფერხებლად მოედინება, მეორე კი სხვა სათავიდან მოედინება და გადაივლის ქვებზე, რომელზეც წყლის დინებამ დროთა განმავლობაში თავისი კვალი დატოვა.

როსტოვის ოლქის ვოლჩენის სასოფლო დასახლების ადმინისტრაციის უფროსმა, გააჟღერა სურვილი, რომ დროთა განმავლობაში სასურველი იქნებოდა დონის (იგივე ვოლჩენის) ჩანჩქერებს მიეღოთ ბუნების ძეგლის სტატუსი და აღნიშნული ადგილი გამხდარიყო როსტოვის ოლქის ტურისტული მარშრუტის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი შემადგენელი ნაწილი. 2017 წლის მონაცემებით აღნიშნულ ადგილზე სპეციალური ექსკურსიები ტურისტებისათვის ჯერ კიდევ არ მიმდინარეობს.
აგუა-ნოვა

აგუა-ნოვა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 270 მეტრზე. მიეკუთვნება ოესტე-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სერა-დი-სან-მიგელის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 980 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 58,8 კმ²-ზე. ფართობი 50 684 კმ²-ია.
კორონელ-ჟუან-პესოა

კორონელ-ჟუან-პესოა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 457 მეტრზე. მიეკუთვნება ოესტე-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სერა-დი-სან-მიგელის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 772 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 40,74 კმ²-ზე. ფართობი 117 139 კმ²-ია.
დოტორ-სევერიანუ

დოტორ-სევერიანუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 370 მეტრზე. მიეკუთვნება ოესტე-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სერა-დი-სან-მიგელის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 492 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 57,08 კმ²-ზე. ფართობი 113 737 კმ²-ია.
ენკანტუ

ენკანტუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 203 მეტრზე. მიეკუთვნება ოესტე-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სერა-დი-სან-მიგელის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 231 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 41,6 კმ²-ზე. ფართობი 125 749 კმ²-ია.
ლუის-გომისი

ლუის-გომისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 636 მეტრზე. მიეკუთვნება ოესტე-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სერა-დი-სან-მიგელის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 9 610 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 57,67 კმ²-ზე. ფართობი 166 638 კმ²-ია.
მაჟორ-სალისი

მაჟორ-სალისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 302 მეტრზე. მიეკუთვნება ოესტე-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სერა-დი-სან-მიგელის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 536 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 110,6 კმ²-ზე. ფართობი 31 971 კმ²-ია.
რიაშუ-დი-სანტანა (რიუ-გრანდი-დუ-ნორტი)

რიაშუ-დი-სანტანა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 273 მეტრზე. მიეკუთვნება ოესტე-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სერა-დი-სან-მიგელის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 156 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 32,44 კმ²-ზე. ფართობი 128 106 კმ²-ია.
სან-მიგელი (რიუ-გრანდი-დუ-ნორტი)

სან-მიგელი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 780 მეტრზე. მიეკუთვნება ოესტე-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სერა-დი-სან-მიგელის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 22 157 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 133,29 კმ²-ზე. ფართობი 166 233 კმ²-ია.
ვენია-ვერი

ვენია-ვერი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 608 მეტრზე. მიეკუთვნება ოესტე-პოტიგუარის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სერა-დი-სან-მიგელის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 821 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 53,35 კმ²-ზე. ფართობი 71 621 კმ²-ია.
ხარი

ხარი — კასტრირებული (დაკოდილი) კურო. გამოირჩევა მაღალი შრომისუნარიანობით, მშვიდი ხასიათით, აქვს მკვრივი ჩონჩხი, მოკლე და ძლიერი კისერი. იყენებენ როგორც სახორცე და მუშა ცხოველს. ადრე, როგორც წესი, კოდავდნენ მსხვილი ჯიშებისა და ჯიშნარევ ცხოველებს. დღეისათვის უმთავრესად ერთი წლის, სანაშენო მიზნებისთვის გამოუსადეგარ ხბოებს კოდავენ და ხორცის მიღებისათვის კვებავენ. ყველაზე ხშირად კასტრაციას მიმართავენ იმ მეურნეობებში, სადაც მეხორცული საქონელი საძოვარზე ჰყავთ, რადგან ასე ხარების დიდ ჯგუფებად შენახვა ხელსაყრელია.