iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბესარიონ ზოიძე

ბესარიონ ინუსის ძე ზოიძე (დ. 27 ივნისი, 1953, სოფ. დაბაძველი, ახლანდ. შუახევის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი იურისტი. იურიდიულ მეციერებათა დოქტორი (1994), პროფესორი (1996).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი (1976). 1982 წლიდან მუშაობს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სახელმწიფოსა და სამართლის ინსტიტუტში. 1993 წლიდან იყო ამავე ინსტიტუტის კერძო სამართლის განყოფილების გამგე, ხოლო 1996–1999 წლებში — დირექტორი. 1999–2009 წლებში ზოიძე იყო საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს წევრი (2001–2006 წლებში — თავმჯდომარის მოადგილე, პირველი კოლეგიის თავმჯდომარე), 2015 წლიდან — თსუ კერძო სამართლის ინსტიტუტის დირექტორი.

ზოიძის სამეცნიერო ნაშრომები ეძღვნება თანამედროვე და ძველი ქართული სამოქალაქო სამართლის და საკონსტიტუციო სამართლის პრობლემებს. 1995 წლიდან ინტენსიურად მუშაობს მაქს-პლანკის სახელობის საზღვარგარეთის ქვეყნების კერძო სამართლის (ჰამბურგი) და საჯარო სამართლის (ჰაიდელბერგი) ინსტიტუტებში. იყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის პროექტის სარედაქციო ჯგუფის წევრი. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1999).

ბიბილიოგრაფია
საკონსტიტუციო კონტროლი და ღირებულებათა წესრიგი საქართველოში, თბ., 2007.
ქართული სანივთო სამართალი, თბ., 2003.
ძველი ქართული მემკვიდრეობითი სამართალი, თბ., 2000.
ფეოდალური საქართველოს მემკვიდრეობითი სამართალი, ბათ., 1992.
პარის ნაპრალები

პარის ნაპრალები — ნაპრალთა ჯგუფი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში (კვადრანტები -19, -76). სახელი ეწოდა ნაპრალების მახლობლად მდებარე კრატერ პარის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს). პარის ნაპრალების საერთო ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია .
ნუგზარ ზოიძე

ნუგზარ აკაკის ძე ზოიძე (დ. 10 მაისი, 1935, თბილისი, — გ. 30 დეკემბერი, 2005, იქვე) — ქართველი მეტალურგი, ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1994), პროფესორი (1996).

1958 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის (ახლანდელი საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი) მეტალურგიის ფაკულტეტი. 1958 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მეტალურგიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში სხვადასხვა თანამდებობაზე, მათ შორის 1984–1998 წლებში იყო ამავე ინსტიტუტის ლაბორატორიის გამგე და დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში. 1982 წლიდან პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის მეტალურგიის ფაკულტეტზე. ზოიძის კვლევის მიმართულებებია: ფაზური გარდაქმნების თერმოდინამიკა და კინეტიკა; ლითონური შენადნობების თერმული და თერმომექანიკური დამუშავება; მაღალი მექანიკური თვისებების მქონე ფოლადების მიღება; ფხვნილთა მეტალურგია და კომპოზიტური მასალები.
შოთა ზოიძე

შოთა ახმედის ძე ზოიძე (დ. 2 იანვარი, 1941, ახალდაბა, ახლანდ. შუახევის მუნიციპალიტეტი, — გ. 17 დეკემბერი, 2021) — ქართველი პოეტი, ესეისტი.

დაამთავრა ბათუმის რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი (1967), მოსკოვის მაქსიმ გორკის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტის უმაღლესი კურსები (1977). სხვადასხვა დროს იყო აჭარის ტელერადიოდეპარტამენტის თავმჯდომარე (1991–1993), საქართველოს მწერალთა კავშირის აჭარის ორგანიზაციის თავმჯდომარე (1993–1994), აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე (1994–1998). 2009 წლიდან ბათუმის უნივერსიტეტის პროფესორი (2016 წლიდან — ემერიტუს-პროფესორი).

პირველი ლექსები გამოაქვეყნა 1960 წელს, პირველი წიგნი — 1968 წელს. გამოცემული აქვს წიგნები: „ათასი ზარი“ (1972), „პაემანი წვიმაში“ (1974), „ელდორადო“ (1982), „ბათუმის წვიმა“ (რუსულ ენაზე, მოსკოვი, 1979); ლიტერატურული წერილები: „სიყვარულის გაკვეთილები“ (1984), „ჯვარცმული ფიქრი“ (1995; ნიკო ნიკოლაძის ლიტერატურული პრემია), რომანი „საქართველოს გოლგოთა“ (1997, ეძღვნება ილია ჭავჭავაძის ცხოვრებას), „ანა დედოფალი“ (2001, მონოგრაფია ანა კალანდაძეზე), „ძმები“ (2009), ლექსების კრებული „სვეტი ნათლისა“ და ესეების კრებული „ადამიანი, რომელსაც ღმერთმა აკოცა“ (ორივე 2003), „რჩეული ნაწერები“ (ორ ტომად, 2013) და სხვ. ზოიძემ თარგმნა მიხეილ ლერმონტოვის, თედორე ტიუტჩევის, ალექსანდრე ბლოკის, სერგეი ესენინის, ანა ახმატოვას, მარინა ცვეტაევას, ბორის პასტერნაკის, ევგენი ევტუშენკოს და სხვათა ლექსები. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1997). 1997 წელს წიგნისათვის „უსანქციო სონეტები“ მინიჭებული აქვს საქართველოს სახელმწიფო პრემია. მიღებული აქვს ნიკო ნიკოლაძის (1995), გიორგი ლეონიძის (2007) და მემედ აბაშიძის (2009) პრემიები.
ზოლებიანი ბაზი

ზოლებიანი ბაზი — ბუდის მშენებელი საზოგადოებრივი მწერი ფუტკრისებრთა ოჯახისა. მკერდისა და მუცლის წინა მხარე შემოსილი აქვს ყვითელი, სხეულის დანარჩენი ნაწილი კი — შავი ბუსუსებით. გავრცელებულია ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე, მცირე აზიასა და ირანში, შავიზღვისპირეთის ჩრდილოეთში, დაღესტანში, სამხრეთ კავკასიაში. საქართველოში გვხვდება მცირე კავკასიონზე (ახალქალაქი). ბინადრობს მთისწინა ველებზე. სამხრეთ კავკასიასა და საქართველოში იშვიათი სახეობაა. შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“.
ზოლიანი ხვლიკი

ზოლიანი ხვლიკი — ქვეწარმავალი ხვლიკისებრთა ოჯახისა.

სხეულის სიგრძე 11 სმ აღწევს, კუდისა — 20 სმ-ზე მეტს. ახასიათებს სქესობრივი დიმორფიზმი: მამალი მკაფიო მწვანეა, დედალი ასევე მწვანე, მურა ელფერით. ზრდასრულ ფორმებს სხეულზე მრავალრიცხოვანი მუქი ლაქები აქვს და ხუთი გასწვრივი ზოლი გასდევს, რომლებიც ასაკთან ერთად თანდათან ქრება.

გავრცელებულია ჩრდილო-აღმოსავლეთ ანატოლიაში, დასავლეთ, ცენტრალურ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ირანსა და შუა აზიის უკიდურეს სამხრეთ-დასავლეთში. გვხვდება აგრეთვე აღმოსავლეთ საქართველოს დაბლობებსა და მდინარისპირა ველებში, ასევე ქალაქებშიც. საცხოვრებელს ირჩევს ბალახოვან, ნახევრად ბუჩქნარ მცენარეულობას, ბაღებს, ბოსტნებს და სხვ. თავს აფარებს მღრღნელების სოროებს, თვითონაც შეუძლია საკუთარი სოროს გამოთხრა. მეტად სწრაფი და მარდი ცხოველია. იკვებება სხვადასხვა უხერხემლოებით. მრავლდება კვერცხებით წელიწადში ორჯერ (თითო ჯერზე დებს 6–11 კვერცხს). ნაშიერების ზომა 30 მმ-ს აღწევს. დაჭერილი ცხოველი, სხვა ხვლიკების მსგავსად, კბენას ცდილობს, მაგრამ ნაკბენი უვნებელია, თუმცა დიდმა ეგზემპლარმა შეიძლება კანი დააზიანოს.
ნატალია ზოლოტოვა

ნატალია ვიქტორის ასული ზოლოტოვა (; დ. 7 მაისი, 1928, ქ. ვიქსა, ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქი, – გ. 29 ივლისი, 2003, მოსკოვი) – რუსი ბალეტის მსახიობი, პედაგოგი. რუსეთის დამსახურებული არტისტი (1955), საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1990).

დაამთავრა ლენინგრადის აგრიპინა ვაგანოვას სახელობის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი (პედაგოგი მარია რომანოვა) (1945) და ამავე სასწავლებლის პედაგოგიური განყოფილება (1969). მუშაობდა ერევნისა (1945–1946) და მინსკის (1946–1948) თეატრებში. 1949–1967 წლებში ნიჟნი-ნოვგოროდის ალექსანდრე პუშკინის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის წამყვანი სოლისტი იყო. 1969–1989 წლებში მოღვაწეობდა მოსკოვის ქორეოგრაფიულ სასწავლებელში. აქ მისი მოსწავლეები იყვნენ: ნინო ანანიაშვილი, ი. ლიეპა, ს. ცოი, ი. იოვინა, კ. რიჟოვა და სხვები. 1989–1991 წლებში ზოლოტოვა მეუღლესთან, ბორის რახმანინთან ერთად მოიწვიეს თბილისის ვახტანგ ჭაბუკიანის სახელობის ქორეოგრაფიულ სასწავლებელში როგორც კლასიკური ცეკვის პედაგოგი და მეთოდისტი. მისი მოწაფეები იყვნენ: ნინო ოჩიაური, ცისია ჩოლოყაშვილი, ვასილ ახმეტელი და სხვები.
იოსებ ზონენაშვილი

იოსებ ამბროსის ძე ზონენაშვილი (დ. 29 აგვისტო, 1932, თბილისი, — გ. 2014) — ქართველი-ებრაელი მათემატიკოსი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1986), პროფესორი (1987).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (1956), 1959 წლიდან მუშაობა დაიწყო თსუ-ის მექანიკა-მათემათიკის ფაკულტეტის თეორიული მათემატიკის კათედრაზე. კვლევის თემაა — გამაგრებული და გამონაწნეხიანი ხვრელების მქონე ფირფიტებისა და გარსების სტატიკის პირდაპირი და შებრუნებული ამოცანები. დაჯილდოებულია ივანე ჯავახიშვილის მედლით (2002), ღირსების ორდენით (2003).
სერგეი ზონი

სერგეი ვლადიმერის ძე ზონი (; დ. 3 აპრილი, 1906, ვლადიკავკაზი, ახლანდ. ჩრდილოეთი ოსეთი, — გ. 22 ივნისი, 2002, მოსკოვი) — რუსი გეოგრაფი, ნიადაგმცოდნე. რუსეთის ფედერაციის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1996). სტალინური პრემიის ლაურეატი (1951).

1929 წელს დაამთავრა გორსკის (ვლადიკავკაზი) სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1946–1948 წლებში იყო მოსკოვის სატყეო-ტექნიკური ინსტიტუტის სატყეო ნიადაგმცოდნეობის, ხოლო 1962–1986 წლებში — მოსკოვის ხალხთა მეგობრობის უნივერსიტეტის ტროპიკული ნიადაგმცოდნეობის კათედრის გამგე. ზონის სამეცნიერო ინტერესთა სფეროში შედიოდა ნიადაგური საფარის კვლევა, მისი გენეზისი და გეოგრაფია, მელიორაციული და სატყეო ნიადაგმცოდნეობა და სხვ. რამდენიმე ნაშრომი უძღვნა საქართველოს ნიადაგების პრობლემებს, მ. შ. კაპიტალური მონოგრაფია — „საქართველოს სუბტროპიკების ნიადაგური საფარი და მისი ბუნებისა და მეურნეობის გარდაქმნის პრობლემები“ (1987). მოამზადა ქართველ ნიადაგმცოდნეთა კადრები (თ. ურუშაძე, ნ. ტარასაშვილი, შ. ფალავანდიშვილი და სხვ.). 1999 წელს აირჩიეს საქართველოს სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორად.
კრიზისი (1913)

„კრიზისი“ — ავსტრალიური მელოდრამა, უილიამ ლინკოლნის რეჟისორობით. ფილმის ინსპირაცია გახდა ფრანკ დიკსის ერთ-ერთი ნამუშევარი. ჩანაწერი დაკარგულია.
შინაარსი
ნელი ოუენს ბედნიერი ოჯახი აქვს შექმნილი მეთევზე ჯონთან. ერთ დღესაც მას მექალთანე ფრანკი დაარწმუნებს, რომ ჯონი მოღალატეა და ნელის არ იმსახურებს. მოტყუებული ქალი ფრანკთან ერთად გაიქცევა და ქალაქში დასახლდება, საყვარელს მდიდრების გაცურებასა და ფულის გამოძალვაში ეხმარება, თუმცა ნელ-ნელა სევდისა და სინდისის ქენჯნის მორევში ეშვება. მობეზრებულს, სახლში დაბრუნება სურს. ფრანკთან ჩხუბის შემდეგ ის მეუღლეს აკითხავს, რომელიც მას ყველაფერს პატიობს, და ნელი თავის დაავადმყოფებულ შვილს გამოჯანმრთელებაში ეხმარება.
კეთლინ ლინდგრენი;
ინსპირაცია
ფილმი შთაგონებულ იქნა ფრანკ დიკსის ილუსტრაცია „კრიზისით“. ეს ილუსტრაცია მელბურნის გალერეამ 1891 წელს შეიძინა.
შეფასება
ჟურნალ „ “-ს შეფასების მიხედვით: „პეიზაჟები... მეტად მშვენიერია, განსაკუთრებით მომხიბლავია ზღვის სანაპიროები.“
სიუატანეხო-დე-ასუეტის მუნიციპალიტეტი

სიუატანეხო-დე-ასუეტის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი გერეროს შტატში, მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 124,824 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 5.6 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 1,472.67 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 84.8 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია გერეროს შტატის შემადგენლობაში 1953 წლის 23 დეკემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია სიუატანეხო. სახელწოდება შეიძლება ითარგმნოს როგორც „ყვითელი ბორცვის წყალი“. სახელი ასევე ეწოდა ხოსე ასუეტას (1895-1914) პატივსაცემად. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 12038.
სირანდაროს მუნიციპალიტეტი

სირანდაროს მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი გერეროს შტატში, მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 18,031 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 4.2 %-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 2,151.64 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 8.4 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია გერეროს შტატის შემადგენლობაში 1831 წლის 10 დეკემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია სირანდარო-დე-ლოს-ჩავესი. სახელწოდება შეიძლება ითარგმნოს როგორც „სადაც ხეებია“. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 12073.
სიტლალის მუნიციპალიტეტი

სიტლალის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი გერეროს შტატში, მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 21,977 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 2.7 %-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 305.66 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 71.9 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია გერეროს შტატის შემადგენლობაში 1826 წელს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია სიტლალა. სახელწოდება შეიძლება ითარგმნოს როგორც „ვარსკვლავთა ადგილი“. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 12074.
აკუამანალა-დე-მიგელ-იდალგო

აკუამანალა-დე-მიგელ-იდალგოს მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ტლასკალის შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 6,432 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 12.6 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 15 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 428.8 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ტლასკალის შტატის შემადგენლობაში 1934 წლის 9 სექტემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია აკუამანალა. სახელი ეწოდა მიგელ იდალგო ი კასტილიას პატივსაცემად. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 29022.
ამასაკ-დე-გერერო

ამასაკ-დე-გერეროს მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ტლასკალის შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 11,403 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 15.5 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 11.2 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 1,018.1 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ტლასკალის შტატის შემადგენლობაში 1902 წლის 31 მაისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ამასაკ-დე-გერერო. სახელწოდება შეიძლება ითარგმნოს როგორც „სადაც წყალი იყოფა“. სახელი ასევე ეწოდა პრეზიდენტ ვისენტე გერეროს პატივსაცემად. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 29001.

კლიმატი
აპეტატიტლან-დე-ანტონიო-კარვახალი

აპეტატიტლან-დე-ანტონიო-კარვახალის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ტლასკალის შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 16,003 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 19.8 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 11.6 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 1,379.6 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ტლასკალის შტატის შემადგენლობაში 1832 წლის 14 თებერვალს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია აპეტატიტლანი. სახელწოდება შეიძლება ითარგმნოს როგორც „წყლის სფერო“. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 29002.
აპისაკოს მუნიციპალიტეტი

აპისაკოს მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ტლასკალის შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 80,725 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 5.5 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 43.6 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 1,851.5 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ტლასკალის შტატის შემადგენლობაში 1873 წლის 9 მაისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია აპისაკო. სახელწოდება შეიძლება ითარგმნოს როგორც „თხელი წყლის ადგილი“. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 29005.

კლიმატი
ატლცაიანკა

ატლცაიანკის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ტლასკალის შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 18,111 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 13.7 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 189.8 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 95.4 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ტლასკალის შტატის შემადგენლობაში 1871 წლის 26 ივნისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ატლცაიანკა. სახელწოდება შეიძლება ითარგმნოს როგორც „ადგილი, სადაც წყალი წყდება“. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 29004.
ბენიტო-ხუარესის მუნიციპალიტეტი (ტლასკალა)

ბენიტო-ხუარესის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ტლასკალის შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 6,211 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 9.2 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 25.6 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 242.6 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ტლასკალის შტატის შემადგენლობაში 1995 წლის 9 ოქტომბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ბენიტო-ხუარესი. სახელი ეწოდა პრეზიდენტ ბენიტო ხუარესის პატივსაცემად. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 29045.
ატლანგატეპეკი

ატლანგატეპეკის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ტლასკალის შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 7,087 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 17.8 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 108.2 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 65.5 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ტლასკალის შტატის შემადგენლობაში 1871 წლის 26 მაისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ატლანგატეპეკი. სახელწოდება შეიძლება ითარგმნოს როგორც „მდინარეების ბორცვი“. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 29003.
პეტავიუსის ნაპრალები

პეტავიუსის ნაპრალები — ნაპრალთა ჯგუფი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში (კვადრანტები -21, -98). სახელი ეწოდა კრატერ პეტავიუსის მიხედვით, რომლის ფსკერზეცაა იგი განთავსებული (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს). პეტავიუსის ნაპრალების საერთო ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია .
ჯოვანი ბატისტა ძუპი

ჯოვანი ბატისტა ძუპი ან ცუპი (; დ. 2 ნოემბერი, 1589, კატანზარო — გ. 26 აგვისტო, 1650, ნეაპოლი) — იტალიელი ასტრონომი და იეზუიტი მეცნიერი. ასევე ცობილი, ლათინიზირებული ფორმით ძუპუსი .

ბიოგრაფია
ჯოვანი ბატისტა ძუპი დაიბადა კალაბრიის რეგიონში, კატანზაროში. 1610 წელს შეუერთდა იეზუიტების ორდენს. სიცოცხლის უმეტესი ნაწილი ნეაპოლში გაატარა, სადაც იეზუიტების კოლეჯში მასწავლებლად მუშაობდა.

მისი ძირითადი ნაშრომები ასტრონომიას ეხებოდა, სადაც მჭიდროდ თანამშრომლობდა ფრანჩესკო ფონტანასთან. 1639 წელს, გალილეის სისტემის ტელესკოპის გამოყენებით, მან აღმოაჩინა მერკურის ფაზები, რომლებიც იმავე თანმიმდევრობას მიჰყვება, რასაც გალილეოს მიერ აღმოჩენილი ვენერას ფაზები. მანვე დაადგინა, რომ მერკური ანათებს მზის სხივების არეკლილი შუქით და ბრუნავს მზის გარშემო. ჯოვანი რიჩოლი აღწერს ძუპის აღმოჩენას თავის ნაშრომში „ “ (1651).

თავის წიგნში „ “ ფონტანა ამტკიცებს, რომ ძუპი იყო პირველი, ვინც დააკვირდა იუპიტერის დისკოს ჰორიზონტალურ ზოლებს.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დააქრვეს ძუპუსი.
მაქს პტიპერი

მაქს პტიპერი (დ. 26 თებერვალი, 1899 – გ. 25 მარტი, 1994) — შვეიცარიელი პოლიტიკოსი და ადვოკატი, რადიკალურ-დემოკრატიული პარტიის წევრი.

იგი იყო ფედერალური საბჭოს წევრი 1945-დან 1961 წლამდე და კონფედერაციის პრეზიდენტი 1950, 1955 და 1960 წლებში.

ბიოგრაფია
იურისტი და პოლიტიკოსი
მაქს პტიპერი სამართალს სწავლობდა ნევშატელის, ციურიხისა და მიუნხენის უნივერსიტეტებში. 1921 წელს მიიღო სამართლის ლიცენზიატის ხარისხი, ხოლო 1924 წელს დოქტორის. 1922 წელს მან მიიღო ადვოკატის, ხოლო 1925 წელს ნოტარიუსის კვალიფიკაცია. 1932 წელს დაინიშნა ნევშატელის უნივერსიტეტის კერძო სამართლისა და სამოქალაქო პროცესის ექსტრაორდინალურ პროფესორად, ხოლო 1939 წელს იურიდიული ფაკულტეტის დეკანად. მისი საგარეო კურსი ეფუძნებოდა „ნეიტრალიტეტსა და სოლიდარობას“ ანუ „აქტიურ ნეიტრალიტეტს“. ეს პოლიტიკა აისახა გაეროსთან მრავალრიცხოვან კონტაქტებში, შვეიცარიის მონაწილეობაში გაეროს სპეციალიზებულ ორგანიზაციებში, კორეის დროებითი ზავის ნეიტრალურ კომისიაში და განვითარებადი ქვეყნების დახმარების დაწყებაში. 1945 წელს მან დაამყარა დიპლომატიური ურთიერთობა სსრკ-სთან, ხოლო 1950 წელს აღიარა ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა. მისი ინიციატივით ჟენევა იქცა „მშვიდობის დედაქალაქად“ და უმასპინძლა უმნიშვნელოვანეს კონფერენციებს: 1954 წელს ინდოჩინეთის კონფერენციას, ხოლო 1955 წელს „დიდი ოთხეულის“ (ედგარ ფორი, ანტონი იდენი, ნიკოლაი ბულგანინი და დუაიტ ეიზენჰაუერი) შეხვედრას.
ნამსხვრევები (1913)

„ნამსხვრევები“ — 1913 წლის ავსტრალიური ფილმი უილიამ ლინკოლნის რეჟისორობით. ეფუძნება ადამ ლინდსი გორდონის პოემას, რომელიც ფერმის მოხელის ამბავს მოგვითხრობს. პოემის მიხედვით მოხელე გემის ჩაძირვას შეესწრო და ეძებს ვინმეს, ვინც გემზე დარჩენილებს დაეხმარება. ჩანაწერი დაკარგულია.

ფილმი 1913 წელს, მელბურნში, -ის კომპანიამ გადაიღო. მისი პრემიერა არ შემდგარა 1915 წლამდე (სიდნეი). უილიამ ლინკოლნმა მოგვიანებით აგრეთვე ირეჟისორა გორდონის ბიოგრაფიისათვისაც: „ადამ ლინდსი გორდონის ცხოვრების რომანტიკა“ (1916).

ფილმი აგრეთვე აჩვენეს კარინში, 1916 წელს.
ნიკოლო ძუკი

ნიკოლო ძუკი ან ცუკი (; დ. 6 დეკემბერი, 1586, პარმა — გ. 21 მაისი, 1670, რომი) — იტალიელი იეზუიტი, მქადაგებელი, მეცნიერი, ასტრონომი, ფიზიკოსი და მათემატიკის პროფესორი.

ნიკოლო ზუკი, დანიელო ბარტოლისთან ერთად, მიეწერება ერთ-ერთ პირველთაგანს, ვინც აღმოაჩინა ეკვატორული სარტყლები პლანეტა იუპიტერზე 1630 წლის 17 მაისს.

ბიოგრაფია
ნიკოლო ძუკი დაიბადა 1586 წლის 6 დეკემბერს არისტოკრატიის კეთილშობილ ოჯახში. დაწყებითი განათლება პარმის იეზუიტთა კოლეჯში მიიღო. მოგვიანებით, პიაჩენცაში რიტორიკის შესწავლა განაგრძო, შემდეგ კი პარმაში დაბრუნდა თეოლოგიის შესასწავლად. 1602 წელს ის იესოს საზოგადოებაში შევიდა და ნოვიაციატის დასრულების შემდეგ, რომსა და რავენაში მათემატიკას, თეოლოგიასა და რიტორიკას ასწავლიდა. მოგვიანებით, რომში პაპის მქადაგებლის წოდება მიიღო.

იეზუიტ მეცნიერად აღიარებული, მას რამდენიმე გავლენიანი მფარველი ჰყავდა, რომლებიც მისი კვლევისთვის თანხებს სწირავდნენ. მის მფარველებს შორის იყვნენ პარმის ჰერცოგი რანუჩო ფარნეზე და ერცჰერცოგი ლეოპოლდი, მოგვიანებით საღვთო რომის იმპერატორი.

ოცი წლის განმავლობაში (1626–1646) მქადაგებლად მსახურობდა, ხოლო 1646-1649 წლებში რომის იეზუიტთა კოლეჯის რექტორი; რავენის კოლეჯის პირველი რექტორი (1622–1623), კარდინალ ორსინის აღმსარებელი და რომანიაში პაპის ლეგატი. ის ასევე იყო იესოს წმინდა პეტრეს ბაზილიკის სასჯელაღსრულების თემის რექტორი.

1623 წელს, ნიკოლო ძუკიმ, როგორც პაპის ლეგატმა, მონაწილეობა მიიღო საღვთო რომის იმპერატორ ფერდინანდ -ის კარზე გამართულ ელჩობაში. იქ ის შეხვდა მათემატიკოსსა და ასტრონომს იოჰანეს კეპლერს, რომელიც იმ დროს საიმპერატორო კარის მათემატიკოსი იყო, და რომელთანაც რელიგიურ საკითხებს განიხილავდა. კეპლერმა წაახალისა ნიკოლო ძუკის ინტერესი ასტრონომიის მიმართ. იტალიაში დაბრუნების შემდეგ, ის რეგულარულად წერდა კეპლერთან მიმოწერას მისი კვლევის თემაზე და გაუგზავნა მას კეპლერის მიერ აგებული ტელესკოპიც კი.

სამეცნიერო მოღვაწეობა
ნიკოლო ძუკი, პირველ რიგში, ზუსტი მეცნიერებებით იყო დაინტერესებული, განსაკუთრებით ასტრონომიით, მათემატიკით და მანქანებისა და მოწყობილობების დიზაინით. მან მაგნეტიზმის კვლევა ჩაატარა და ბარომეტრები შექმნა.

მან დაამტკიცა, რომ ფოსფორები სინათლეს წარმოქმნიან და არა ფოკუსირებენ.

ასტრონომია მეცნიერის განსაკუთრებული გატაცება იყო. ჯერ კიდევ 1616 წელს მან ააგო და აღწერა მსოფლიოში ერთ-ერთი პირველი ამრეკლი ტელესკოპი. მისი ტელესკოპი საკმაოდ პრიმიტიული დიზაინის იყო და კარგ გამოსახულებას არ იძლეოდა. მიუხედავად ამისა, ნიკოლო ძუკიმ წარმატებით გამოიყენა იგი მარსის ზედაპირის დასაკვირვებლად, რამაც პლანეტის დეტალური აღწერა 1620 წელს შექმნა.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ძუკიუსი.
მაიკლ როსბაში

მაიკლ მორის როსბაში (; დ. 7 მარტი, 1944, კანზას-სიტი, მისური) — ამერიკელი გენეტიკოსი და ქრონობიოლოგი, ბრანდეისის უნივერსიტეტის პროფესორი და ჰოვარდ ჰიუზის სამედიცინო ინსტიტუტის მკვლევარი. 2017 წელს, ჯეფრი ჰოლთან და მაიკლ იანგთან ერთად, მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში ცირკადული რიტმის მაკონტროლებელი მოლეკულური მექანიზმების აღმოჩენისთვის.

ბიოგრაფია
მაიკლ როსბაში დაიბადა კანზას-სიტიში, გერმანიიდან დევნილი ებრაელების ოჯახში, რომლებიც ნაცისტურ რეჟიმს 1938 წელს გამოექცნენ. მამამისი კანტორი იყო. როდესაც მაიკლი ორი წლის იყო, ოჯახი ბოსტონში გადავიდა საცხოვრებლად.

მან ბაკალავრის ხარისხი კალიფორნიის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში მიიღო, ხოლო დოქტორის ხარისხი ბიოფიზიკაში - მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში . პოსტდოქტორანტურა გაიარა ედინბურგის უნივერსიტეტში, რის შემდეგაც შეუერთდა ბრანდეისის უნივერსიტეტის ფაკულტეტს.

სამეცნიერო მოღვაწეობა
როსბაშის კვლევები ძირითადად ეხება რნმ-ის მეტაბოლიზმს და ცირკადულ რიტმებს. 1984 წელს, ჯეფრი ჰოლთან თანამშრომლობით, მან მოახდინა ხილის ბუზის „ბიოლოგიური საათის“ პირველი გენის - -ის იზოლირება.

მათ აღმოაჩინეს უარყოფითი უკუკავშირის მექანიზმი: გენი აკოდირებს ცილას, რომელიც გროვდება უჯრედის ბირთვში და გარკვეული კონცენტრაციის მიღწევის შემდეგ თრგუნავს საკუთარი გენის აქტივობას. ეს ციკლური პროცესი ქმნის 24-საათიან რიტმს, რაც საფუძვლად უდევს ყველა ცოცხალი ორგანიზმის დღე-ღამურ ციკლს.

ჯილდოები და აღიარება
ამერიკის მეცნიერებათა და ხელოვნების აკადემიის წევრი (1997)
აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრი (2003)
გრუბერის პრემია გენეტიკაში (2009)
შაოს პრემია (2013)
ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში (2017)
ბრანდეისის უნივერსიტეტი

ბრანდეისის უნივერსიტეტი — კერძო კვლევითი უნივერსიტეტი ამერიკის შეერთებულ შტატებში, მასაჩუსეტსის შტატის ქალაქ უოლთემში (ბოსტონთან ახლოს). დაარსდა 1948 წელს, როგორც არასექტანტური სასწავლებელი, რომელიც დაფუძნებულია ებრაული საზოგადოების მიერ. სახელი ეწოდა აშშ-ის უზენაესი სასამართლოს პირველი ებრაელი მოსამართლის, ლუი ბრანდეისის პატივსაცემად.

ისტორია
უნივერსიტეტი დაარსდა იმ პერიოდში, როდესაც ამერიკულ წამყვან უნივერსიტეტებში (მაგ. ჰარვარდში) ჯერ კიდევ არსებობდა კვოტები და დისკრიმინაცია ეთნიკური და რელიგიური უმცირესობების, განსაკუთრებით ებრაელებისა და შავკანიანების მიმართ. ბრანდეისის უნივერსიტეტის მიზანი იყო შეექმნა სივრცე, სადაც აკადემიური ნიჭი იქნებოდა ერთადერთი კრიტერიუმი მიღებისთვის.

აკადემიური პროფილი
ბრანდეისი ცნობილია როგორც ლიბერალური ხელოვნების ძლიერი ტრადიციებით, ისე მასშტაბური სამეცნიერო კვლევებით. განსაკუთრებით ძლიერია შემდეგი მიმართულებები:

ნეირომეცნიერება და ბიოლოგია: სწორედ აქ მოღვაწეობდნენ ნობელიანტები ჯეფრი ჰოლი და მაიკლ როსბაში.
ფიზიკა და მათემატიკა.
ახლო აღმოსავლეთის კვლევები და იუდაიკა.

უნივერსიტეტი შედის ამერიკის უნივერსიტეტების ასოციაციაში , რომელიც აერთიანებს ჩრდილოეთ ამერიკის საუკეთესო კვლევით ინსტიტუტებს.

ცნობილი ადამიანები
ბრანდეისთან დაკავშირებულია მრავალი ცნობილი პიროვნება:

ელეონორ რუზველტი - აშშ-ის პირველი ლედი, რომელიც უნივერსიტეტის ერთ-ერთი პირველი ლექტორი იყო.
ანჯელა დეივისი — ცნობილი აქტივისტი.
ჯეფრი ჰოლი და მაიკლ როსბაში — ნობელის პრემიის ლაურეატები.