iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბაბილონის გოდოლი (ნახატი)

„ბაბილონის გოდოლი” — პიტერ ბრეიგელის გამოჩენილი ნახატი, რომელიც დღეს ვენაში ინახება. მხატვარმა შექმნა მინიმუმ ორი სურათი ამ სიუჟეტზე, თუმცა დღეს მხოლოდ ორი არის შემორჩენილი. შესაძლოა, რომ ბრეიგელმა უფრო მეტი ნამუშევარი დახატა, თუმცა ჩვენამდე არ მოღწეულა. ასე, ჰოლანდიელი მევაჭრის, ნიკოლაეს იოგჰელინკის წერილებში ნახსენებია ბრეიგელის კიდევ ერთი ბაბილონის გოდოლი. სურათის საფუძვლად აღებულია მოსეს პირველი წიგნის სიუჟეტი, სადაც მოთხრობილია ბაბილონის გოდოლის აშენება. სიუჟეტის თანახმად, მსოფლიო წარღვნის შემდეგ ადამიანებმა განიზრახეს სენაარის მიწაზე ქალაქისა და ისეთი კოშკის აშენება, რომელიც ცას მისწვდებოდა. ადამიანის თავხედობით განრისხებულმა ღმერთმა აურია მათ ენა და გაფანტა მთელ დედამიწაზე. მთელი სურათის მორალიც სწორედ შემდეგშია — ადამიანი ღმერთს ვერ გაუტოლდება. ნახატის უფრო მცირე ვარიანტი არის შენახული ადრეულ ოსტატთა მუზეუმში. ცნობილია, რომ 1553 წელს ბრეიგელი იყო რომში. სწორედ ამიტომაც მის ნახატში იგრძნობა რომაული კოლიზეუმის გავლენა. გოდოლის 7 სართული უკვე აშენებულია, ხოლო მერვე მხოლოდ შენდება. გოდოლის ირგვლივ იმდროინდელი მრავალი სამშენებლო ტექნიკა და მშენებელია განლაგებული. პირველი შეხედვით უზარმაზარი შენობა სიმაგრის ილუზიას ქმნის, თუმცა ახლოს შეხედვისას ჩანს, რომ ქვედა სართულები ან ჯერ არ არის აშენებული, ან უკვე ინგრევა; თვითონ გოდოლი კი ქალაქისაკენ არის გადახრილი.
საადის მუჰაფაზა

საადის მუჰაფაზა — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის ჩრდილოეთ ნაწილში. მის ტერიტორიაზე გადის იემენისა და საუდის არაბეთის ოფიციალური საზღვარი. ესაზღვრება 3 მუჰაფაზა: ჰაჯა, ამრანი და ელ-ჯაუფი.

საადის მუჰაფაზის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს წითელი ზღვა. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი საადა. ფართობი შეადგენს 11,375 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 838,000 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული.
სანის მუჰაფაზა

სანის მუჰაფაზა — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება 8 მუჰაფაზა: ელ-ჯაუფი, ამრანი, ელ-მაჰვიტი, ჰოდეიდა, რაიმა, დამარი, ელ-ბეიდა და მარიბი.

სანის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ქვეყნის დედაქალაქი სანა. ფართობი შეადგენს 15,052 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 1,109,000 ადამიანს, ხოლო საშუალო სიმჭიდროვე კმ²-ზე 66,3 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული.
თაიზის მუჰაფაზა

თაიზის მუჰაფაზა — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება 4 მუჰაფაზა: ჰოდეიდა, იბი, ელ-დალი და ლაჰჯი.

თაიზის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია თაიზი. ფართობი შეადგენს 12,605 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 2 885 000 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული.
ტრაფალგარის ბრძოლა

ტრაფალგარის ბრძოლა (21 ოქტომბერი, 1805) — საზღვაო ბრძოლა ბრიტანეთის სამეფო ფლოტსა და ფრანგებისა და ესპანელების კოალიციურ ძალებს შორის. ბრძოლა გაიმართა მესამე კოალიციის ომის ფარგლებში, ევროპაში მიმდინარე ომის ფონზე. კოალიციის ძალებს მეთაურობდა ფრანგი ვიცე-ადმირალი ვილნევი, ბრიტანელებს კი გამოჩენილი ადმირალი ჰორაციო ნელსონი. ნელსონის განკარგულებაში იყო 27 სახაზო გემი, მტრის 33-ის საპასუხოდ. ბრძოლამდე ნელსონმა ბრძანა „ვიქტორიდან“ გადაეცათ ლეგენდარული სიგნალი: ინგლისი მოელის, რომ ყველა ადამიანი თავის მოვალეობას შეასრულებს (ინგლ. ). ის დღეს ცნობილია, როგორც ნელსონის სიგნალი. ძალთა თანაფარდობის მიუხედავად ბრძოლა ბრიტანელების ბრწყინვალე გამარჯვებით დაგვირგვინდა. ბრიტანელთა დანაკარგები მცირე იყო, თუმცა ბრძოლის მიწურულს ფლაგმანზე, საპარადო ფორმაში გამოწყობილი ნელსონი მტრის სნაიპერის ტყვიამ შეიწირა. ბრძოლის შედეგები კოალიციისთვის გამანადგურებელი იყო. 12 ათას დაჭრილ-დაღუპულ მებრძოლთან ერთად მათ დაკარგეს 22 სახაზო გემი, რომელთაგან 21 მოწინააღმდეგის ხელში გადავიდა. ბრძოლამ წერტილი დაუსვა ნაპოლეონის ცდას გადაელახა ლა-მანშის სრუტე და შეჭრილიყო ბრიტანეთში.
ადენის მუჰაფაზა

ადენის მუჰაფაზა — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება 2 მუჰაფაზა: ლაჰჯი და აბიანი.

ადენის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ადენი. ფართობი შეადგენს 1,114 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 731,000 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული.
ხელოვნური ნეირონული ქსელი

.

ორივე შემთხვევაში \ პარამეტრი წარმოადგენს მარცხნივ წანაცვლებას.

აქტივაციის ფუნქციებად აგრეთვე შეიძლება იყოს გამოყენებული სხვა ფუნქცია, რომელიც იძლევა შემოსაზღვრულ მნიშვნელობებს პარამეტრის ნებისმიერი მნიშვნელობისთვის.

უკუპროპაგაციული მოდელი
უკუპროპაგაციული მოდელი არის ხელოვნურ ნეირონულ ქსელებში ერთ-ერთი ყველაზე გამოყენებადი. მას გააჩნია შემომავალი და გამავალი შრეები, აგრეთვე ერთი ან მეტი შიდა შრე. მეზობელ შრეებს შორის ყველა ნეირონი ერთმანეთშია დაკავშირებული. სიგნალის მოძრაობა ხდება შემოსავლიდან გამოსავალზე შიდა შრეების სათითოდ გავლით. ნეირონების დამაკავშირებელი წახნაგების წონების შერჩევის გზით შესაძლებელია ასეთ ნეირონულ ქსელს "ვასწავლოთ" შემოსავლის შესაბამის გასავალში გარდაქმნა, მაგალითად, ხელნაწერი ასოების ამოსაცნობად.

პერცეპტრონი
პერცეპტრონი არის უმარტივესი ნეირონული ქსელის არქიტექტურა, რომელიც გამოიყენება წრფივად გაყოფადი არეების ამოსაცნობად. პერცეპტრონს გაანჩნია მხოლოდ ორი სრულად დაკავშირებული შრე – შემომავალი და გამავალი შრეები.

თუმცა პერცეპტრონის გამოსავალი შესაძლებელია გამოთვლილი იყოს ანალიტიკური გზით და მას შეუძლია მხოლოდ შეზღუდული სახეობის სტრუქტურების ამოცნობა (წრფივად გაყოფადი არე), ის მაინც წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე სასარგებლო მოდელს თეორიული კვლევისთვის, ვინაიდან უფრო რთული მოდელების (მაგ. უკუპროპაგაციული მოდელი ერთი შიდა შრით) თეორიული განხილვა მეტად რთულია.
აბიანის მუჰაფაზა

აბიანის მუჰაფაზა — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის სამხრეთ ნაწილში. ესაზღვრება 4 მუჰაფაზა: ადენი, ლაჰჯი, ელ-ბეიდა და შაბვა.

აბიანის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ზინჯიბარი. ფართობი შეადგენს 21,939 კმ²-ს. 2012 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 513,701 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული.
ელ-მაჰრის მუჰაფაზა

ელ-მაჰრის მუჰაფაზა — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის აღმოსავლეთ ნაწილში. ელ-მაჰრაში გადის იემენისა და ომანის ოფიციალური საზღვარი. ესაზღვრება 1 მუჰაფაზა: ჰადრამავთი.

ელ-მაჰრის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ელ-გაიჰდა. ფართობი შეადგენს 82,405 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 88,594 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული.
ჰადრამავთის მუჰაფაზა

ჰადრამავთის მუჰაფაზა — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის აღმოსავლეთ ნაწილში. ჰადრამავთში გადის იემენისა და საუდის არაბეთის ოფიციალური საზღვარი. ესაზღვრება 4 მუჰაფაზა: ელ-ჯაუფი, მარიბი, შაბვა და ელ-მაჰრა.

ჰადრამავთის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ელ-მუკალა. ფართობი შეადგენს 191,737 კმ²-ს. მის შემადგენლობაში შედის კუნძული სოკოტრა. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა 1,255,000 ადამიანს შეადგენდა. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული.
ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა (მრავალმნიშვნელოვანი)

„ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა“ — როალდ დალის 1964 წლის საბავშვო რომანი.

ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა ასევე შეიძლება აღნიშნავდეს:

ვიდეო თამაშები
„ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა“ (1985 წლის ვიდეო თამაში), ფილმზე დაფუძნებული -ის თამაში
„ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა“ (2005 წლის ვიდეო თამაში), ფილმზე დაფუძნებული ვიდეო თამაში

სხვა
„ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა“ (ფრენჩაიზი), ფრენჩაიზი
„ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა“ (ფილმი), წიგნის 2005 წლის ეკრანიზაცია
„ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა“ (საუნდტრეკი), 2005 წლის ფილმის საუნდტრეკის ალბომი
„ჩარლი და შოკოლადის ქარხანა“ (მიუზიკლი), 2013 წლის მიუზიკლი
ლაჰჯის მუჰაფაზა

ლაჰჯის მუჰაფაზა — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება 5 მუჰაფაზა: ადენი, აბიანი, ელ-ბეიდა, ელ-დალი და თაიზი.

ლაჰჯის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ლაჰჯი. ფართობი შეადგენს 15,210 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 875,000 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული.
შაბვის მუჰაფაზა

შაბვის მუჰაფაზა — იემენის მუჰაფაზა. მდებარეობს იემენის დასავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება 4 მუჰაფაზა: აბიანი, ელ-ბეიდა, მარიბი და ჰადრამავთი.

შაბვის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრია ატაქი. ფართობი შეადგენს 47,728 კმ²-ს. 2011 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა უდრიდა 568,000 ადამიანს. მუჰაფაზაში ყველაზე გავრცელებული ენაა არაბული.
ჰარი სტაფორდი

ჰარი საფორდი (დ. 1869, ინგლისში) იყო ინგლისელი ფეხბურთელი. ჰარი სტეფორდი თამაშობდა „ნიუტონ ჰიტში“, რომელსაც შემდგომში „მანჩესტერ იუნაიტედი“ ეწოდა. ლეგენდის თანახმად როდესაც ის ნიუტონ ჰიტის კაპიტანი იყო, ის მოსეირნობდა თავის ძაღლთან ერთად და შეხვდა ჯონ ჰენრი დეივისს, რომელსაც ძალიან მოეწონა ძაღლი და სტეფორდს ლაპარაკი დაუწყო. ჰარიმ დეივისს მოახსენა „ნიუტონ ჰიტში“ არსებული ფინანსური კრიზისი, ამის შემდეგ კი დეივისმა იყიდა „ნიუტონ ჰიტი“ და კლუბი დაშლას გადაარჩინა.

ჰარი სტეფორდი კაპიტანი გახდა 1896 წელს და კაპიტანი იყო ასევე „მანჩესტერ იუნაიტედში“. 1903 წელს სტეფორდმა ფეხბურთის თამაშს თავი დაანება.
რეტორომანული ენა

რეტორომანული ენა, საუბ. რომანული ენა — შვეიცარიის ერთ–ერთი ოფიციალური ენა. საუბრობენ გრაუბიუნდენის კანტონში. მიეკუთვნება რომანულ ენებს. ენათმეცნიერებაში ენის აღსანიშნავად გამოიყენება ასევე ტერმინი ბიუნდენრომანული.

გავრცელების არეალი
1990 წლის აღწერით შვეიცარიის მოსახლეობიდან 66 356 კაცი რეტორომანულს მშობლიურ ენად მიიჩნევდა, ხოლო ამათგან 39 632 მას გამოიყენებს, როგორც მთავარ სალაპარაკო ენას. 2000 წლის აღწერით მათი რიცხვი შემცირდა და 35 095 შეადგინა.

გრაუბიუნდენის კანტონის გეოგრაფიული პირობების, ბევრი ხეობებისა და იზოლირებული დასახლებული პუნქტების გამო, დროთა განმავლობაში განვითარდა რეტორომანული ენის განსხვავებული დიალექტები, რომლებიც ხუთ ჯგუფშია თავმოყრილი:

სურსილვანი — გავრცელებულია ფორდერრაინის ხეობაში, ასევე მის მიმდებარე პატარ–პატარა ხეობებსა და იმბოდენის რეგიონში. ქალაქები: დომატ/ემსი, რეციუნსი, ბონადუცი, ტრინი.
სუტსილვანი — გავრცელებულია ჰინტერრაინის რეგიონში, კერძოდ დომლეშგისა და ჰაინცენბერგის თემებში, ასევე შამსსა და ფერრერატალში.
სურმირანი — გავრცელებულია ალბულას ხეობაში, ვაც/ობერვაცისა და ობერჰალბშტაინის დასახლებებში.
პუტერი — ენგადინსა და ბერგიუნ/ბრავოუგნში.
ვალადერი — საუბრობენ ქვემო ენგადინსა და მიუნსტერტალში.
მარათონის ბრძოლა

მარათონის ბრძოლა — ბრძოლა სპარსელებსა და ბერძნებს შორის, რომელიც ძვ. წ. 490 წელს მარათონის ველზე გაიმართა. ის იყო დამაგვირგვინებელი შეტაკება სპარსელების პირველი შეჭრისა საბერძნეთში, რომელიც წარმოადგენდა სპარსელების საპასუხო რეაქციას იონიელების აჯანყებაზე. ბერძნების არმია შედგებოდა ათენისა და პლატეას კოალიციური ძალებისაგან, რომელთაც მეთაურობდა მილტიადესი და პოლემარქოსი კალიმაქოსი. სპარსეთის მეფის დარიოს -ის არმიას კი მეთაურობდა მიდიელი მხედართმთავარი დატისი. რიცხვობრივ უმცირესობაში მყოფმა ბერძნებმა მიმართეს ტაქტიკურ მანევრს. მოწინააღმდეგეთა ცენტრალური ძალების შეტაკების შემდეგ, ბერძნებმა უკუსვლა იწყეს და ამით სპარსელები მახეში მოაქციეს. დანარჩენმა ათენელებმა კი ფლანგებიდან შემოუარეს მტერს, ალყაში მოაქციეს ისინი და საბოლოოდ დაამარცხეს. ბრძოლაში მიღებულმა დანაკარგებმა სპარსეთის არმიას ბრძოლისუნარიანობა დააკარგვინა. დარიოსი სპარსეთში გაბრუნდა და ახალი არმიის შეკრება დაიწყო, თუმცა გარდაიცვალა. ამის მიუხედავად სპარსელებმა მეორედ მაინც ილაშქრეს საბერძნეთში დარიოსის შვილის ქსერქსეს მეთაურობით.:)

ლეგენდის თანახმად, შეტაკების შემდეგ ბრძოლის ველიდან ათენელი მაცნე ფიდიპიდესი გაიქცა ათენში და სიკვდილის ფასად ამცნო ხალხს ბერძნების გამარჯვება. მან დაფარა 42 კილომეტრი, რაც შემდეგ გახდა ოლიმპიური მარათონის ფუძემდებელი.
მანანა აბაზაძე

მანანა ლევანის ასული აბაზაძე (დ. 23 ივლისი, 1947, კალინინგრადი) — ქართველი კინომსახიობი, მოცეკვავე. საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1981), საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1985).

ბიოგრაფია
1971 წელს დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასავლეთ ევროპის ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტის ფრანგული ენის განყოფილება. 1964–1987 ცეკვავდა საქართველოს ცეკვის სახელმწიფო ანსამბლში, იყო ანსამბლის სოლისტი. 1985 წელს მიენიჭა საქართველოს სახალხო არტისტის წოდება. ერთ-ერთი მთავარი როლი შეასრულა ფილმში „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“ (რეჟისორი თენგიზ აბულაძე, 1962, მერი). მონაწილეობს ფილმებში: „მაცი ხვიტია“ (რეჟისორი გიორგი შენგელაია, 1966, ეკა), „უსახელო უფლისციხელი“ (რეჟისორი კარლო ღლონტი, 1968).

2017 წლის 25 დეკემბერს, თბილისის დიდი საკონცერტო დარბაზის წინ გაიხსნა მანანა აბაზაძის ვარსკვლავი.

დაქორწინებულია ექიმზე და მსახიობზე სერგო ორჯონიკიძეზე, ჰყავთ ორი ქალიშვილი.

ფილმოგრაფია
1962: „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“ (მერი) რეჟ. თენგიზ აბულაძე
1966: „მაცი ხვიტია“ (ეკა) რეჟ. გიორგი შენგელაია
1968: „უსახელო უფლისციხელი“ რეჟ. კარლო ღლონტი

ჯილდოები და აღიარება
1981 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1985 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
გლაგოლური რიცხვები

გლაგოლური რიცვები — რიცხვთა ჩაწერის თავისებური სისტემა, რომელიც გლაგოლიცათი დაწერილ ტექსტებში გვხვდება. გლაგულური სისტემა ჰგავს ბერძნულსა და კირილურ რიცხვებს. ერთეულებს აღნიშავს ანბანის რიგზე დალაგებული პირველი ცხრა ასო, ათეულებს — შემდეგი ცხრა, ასეულებს — შემდეგი ცხრა. განსხვავებით ბერძნულისა და კირილურისაგან (თუმცა, მსგავსად არამეული რიცხვებისა) გლაგულური რიცხვებით ათასეულების ჩაწერაცაა შესაძლებელი და მათთვის ანბანის ბოლო ცხრა ასოა განკუთვნილი.

ციფრთა ჩაწერის კირილური სისტემისაგან განსხვავებით, გლაგოლური ზუსტად გასდევს გლაგოლიცას ასოთა წყობას. კირილურში კი ნიშნებს რიცხვითი მნიშვნელობა ბერძნული ანბანის გამოთქმების მიხედვით აქვთ მინიჭებული. ამიტომ გლაგოლიცათი შესრულებული კირილური ტექსტების ტრანსკრიბირებისას კირილიცაზე ხშირია შეცდომები, მაგალითად (კ) ‘40’ კირილიცაში ‘20’ ან ‘1000’ ‘90’
ტრაფალგარის მოედანი

ტრაფალგარის მოედანი არის მოედანი ცენტრალურ ლონდონში, რომელსაც ხშირად ლონდონის ცენტრადაც მოიხსენიებენ. ის არის მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მოედანი და არც ტურისტების ნაკლებობას განიცდის. მოედნის დასახელება მომდინარეობს ტრაფალგარის ბრძოლიდან, სადაც 1805 წელს ბრიტანელებმა, ჰორაციო ნელსონის მეთაურობით დაამარცხეს ფრანგებისა და ესპანელების ფლოტი. მოედნის ცენტრში სწორედ ნელსონის სვეტი არის აღმართული. სვეტის გარშემო დგას მისი მცველი ოთხი ლომის ქანდაკება.

მოედნის აშენებამდე, საუკუნიდან ჩრდილოეთ მხარეს განლაგებული იყო მეფის საჯინიბოები. საუკუნის დასაწყისში ჯორჯ -ის დავალებით არქიტექტოემა ჯონ ნეშმა ამ ადგილას მოედნის მშენებლობა დაიწყო. ახლანდელი არქიტექტურა სერ ჩარლზ ბერის სახელს უკავშირდება, რომელმაც მშენებლობა 1845 წელს დაასრულა. თავდაპირველად ატარებდა უილიამ -ის სახელს, თუმცა შემდეგ ჯორჯ ტეილორის შემოთავაზებით ამჟამინდელი სახელი ეწოდა.

ტრაფალგარის მოედანი ტურისტების რაოდენობით არის მსოფლიოში რიგით მეოთხე. მას ყოველწლიურად 15 მილიონ ადამიანზე მეტი სტუმრობს.
კირილური რიცხვები

კირილური რიცხვები — კირილიცას ასოებზე დაფუძნებული რიცხვთა ჩაწერის სისტემა. გამოიყენებოდა სამხრეთისა და აღმოსავლეთ სლავურ ქვეყნებში საეკლესიო სლავურ ენაზე შესრულებულ ტექსტებში, რომლებიც კირილიცათია დაწერილი. მე–16 საუკუნიდან კირილურის გვერდით ინდური და რომაული ციფრებიც გამოიყენება. 1708 წლიდან, პეტრე დიდის მიერ სლავური ბურჟუაზიული შრიფტის შემოღების შემდეგ კირილური რიცხვთა სისტემა აღარ გამოიყენება.

ასოთა რიცხვითი მნიშვნელობები
კირილური რიცხვების სისტემა ე. წ. "მეტობითი სისტემაა", რომელშიც პირველი ცხრა ნიშანი ერთეულებს აღნიშნავს (1, 2, 3, ... 9), შემდეგი ცხრა ათეულებს (10, 20, 30, 40, ... 90) და უკანასკნელი ცხრა — ასეულებს (100, 200, ... 900).

ეს სისტემა უშუალოდ დაფუძნებულია ბერძნულ რიცხვთა სისტემის მილესურ ტიპზე. ამიტომ აქვს თითოეულ კირილურ ასოს მისი შესაბამისი ბერძნული ნიშნის რიცხვითი მნიშვნელობა, ხოლო ყველა მხოლოდ სლავურისთვის დამახასიათებელი ნიშანი (, , , და სხვა) რიცხვითი მნიშვნელობის გარეშეა.

იმას, რომ ასოს ბგერითი მნიშვნელობის ნაცვლად იკითხებოდა მისი რიცხვითი მნიშვნელობა, აღნიშნავდა სპეციალური დიაკრიტიკული ნიშანი "ტიტლო" (ბერძნულში ამ ფუნქციას ასრულებს აპოსტროფი ასოს თავზე). ზოგჯერ ციფრის აღმნიშვნელ ნიშნებს დამატებით წერტილებს შორის სვამდნენ.

გლაგოლური და კირილური ციფრთა სისტემების მსგავსებებისა და განსხვავებების შესახებ დამატებითი ინფორმაციისათვის იხილეთ სტატია "გლაგოლური რიცხვები".
ჰოდეიდა

ჰოდეიდა — ქალაქი დასავლეთ იემენში. 2004 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 400,000 ადამიანს. ჰოდეიდა გაშენებულია წითელი ზღვის ნაპირებზე და წარმოადგენს ქვეყნის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საპორტო ქალაქს. ჰოდეიდადან 170 კილომეტრში მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი სანა. დასახლებული პუნქტი არის ჰოდეიდას მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრი.
ალეზიის ბრძოლა

ალეზიის ბრძოლა (აგრეთვე ცნობილი როგორც ალეზიის ალყა) — ძვ. წ. 52 წლის სექტემბერში გამართული ბრძოლა გალებსა და რომის რესპუბლიკას შორის. გალიის არმიას ხელმძღვანელობდა ვერცინგეტორიქსი, რომაელებს კი იულიუს კეისარი. ალეზია იყო გალიის ომის უკანასკნელი ბრძოლისველი, სადაც საბოლოოდ გადაწყდა ომის ბედი.

გალიის ომის მერვე წელს იულიუს კეისარმა ალეზიას ალყა შემოარტყა. მან ქალაქის გარშემო ააგო 4 მეტრის სიმაღლის წრიული თავდაცვითი ნაგებობა. მას შემდეგ კი, რაც გაიგო, რომ გალების დამხმარე ძალაც მოემართებოდა მისკენ, ასეთი ნაგებობების და მიწაყრილის მეორე ხაზიც ააგებინა ზურგის დასაცავად. მოსულმა დამხმარე ძალამ რამდენიმეჯერ სცადა რომაელების ფორტიფიკაციების გარღვევა. მესამე ცდაზე ვერცასიველაუნუსის მეთაურობით რომაელებს 60,000 გალმა შეუტია მათი ნაგებობების სუსტ წეტილში. რომაელებმა მოიერიშეებს ჯერ უკან დაახევინეს, შემდეგ კი გაქცეულებს დაედევნნენ და ჩეხდნენ. მეორე დღეს ვერცინგეტორიქსი კეისარს დანებდა. ბრძოლის შედეგად რომმა გალიაზე კონტროლი დაიბრუნა. სამხედრო მოქმედებების შემდეგ სენატში კეისრის მიმართ დამოკიდებულება გამწვავდა. მათ მას მოსთხოვეს არმია დაეტოვებინა და რომში დაბრუნებულიყო. ამის პასუხად იულიუს კეისარმა რუბიკონი გადალახა, რითაც დაიწყო რომის სამოქალაქო ომი.

კეისრის მიერ ქალაქისთვის შემორტყმული ალყა მიიჩნევა მის ერთ-ერთ უდიდეს სამხედრო მიღწევად და საალყო ხელოვნების კლასიკური მაგალითია.
მაგნუს ძლიერი

მაგნუს ძლიერი (დან. , შვედ. ; 1106 ? – 4 ივნისი 1134) – ესტრიდსენების დინასტიის წარმომადგენელი. დანიის მეფე, ნილსისა და დედოფალ მარგარეტ ფრედკულას ვაჟი. დედამისი შვედეთის მეფე ინგე -ის ქალიშვილი იყო. ბიძის, ინგე -ის უშვილოდ დაღუპვის შემდეგ, 1120-1130 წლებში მაგნუსი შვედეთის მეფე გახდა. ტახტიდან ჩამოგდების შემდეგ, იგი აქტიურად ჩაება დანიის სამოქალაქო ომში, სადაც იგი ტახტისათვის იბრძოდა, მაგრამ ამ ბრძოლაში დაიღუპა. შემდგომში მისი ვაჟი, კნუდ დანიის მეფე გახდა.

ბიოგრაფია
მაგნუსი დაიბადა 1106 წელს. იგი იყო დანიის მეფე ნილსისა და მისი მეუღლის, შვედეთის მეფე ინგე -ის ასულ დედოფალ მარგარეტ ფრედკულას უფროსი ვაჟი. მას შემდეგ, რაც 1120 წელს ბიძამისი, შვედეთის მეფე ინგე უშვილოდ გარდაიცვალა, გოთებმა იგი შვედეთის მეფედ დასვეს, თუმცა მისი გავლენა მხოლოდ გოთლენდზე ვრცელდებოდა, ამიტომაც მას ხშირად შვედეთის ნაცვლად, გოთლენდის მეფეს უწოდებენ. მისი დანიური წარმომავლობის გამო შვედებს იგი არ მოსწონდათ, ამიტომაც 1125 წლიდან ადგილობრივმა დიდებულმა შვერკერმა მის წინააღმდეგ დაიწყო ბრძოლა.

მაგნუსი მთლიანად დანიის სამოქალაქო ომზე იყო გადართული და შვედეთის პრობლემებისათვის ვერ იცლიდა, ამიტომაც ამბოხებულებს საქმე გაუადვილდათ. ამ პერიოდში, ალიანსის შექმნის მიზნით მაგნუსმა ცოლად პოლონეთის მეფე ბოლესლავ -ის ასული, რიჩეზა პოლონელი შეირთო, რომელთანაც ორი ვაჟი შეეძინა. ამასობაში, შვედეთის უხუცესმა საბჭომ და მაგნატებმა 1130 წელს დაამხეს მაგნუსის მმართველობა და მეფედ შვერკერ აირჩიეს, რომელმაც იგი თავის ოჯახთან ერთად დანიაში გააძევა.

სამშობლოში დაბრუნებულ მაგნუსს მეტად დიდი ამბიციები ჰქონდა და სურდა დანიის ტახტზე ასულიყო, თუმცა ეს მარტივი საქმე არ იყო, რადგანაც ამ პერიოდში დანიის ტახტისათვის სამეფო ოჯახის რამდენიმე წევრი იბრძოდა. ყოველივე ამის გამო, 1131 წელს მან ბრძოლაში მოკლა თავისი ბიძაშვილი, შლეზვიგის ჰერცოგი კნუდ ლავარდი, რამაც მეტად მწვავე შედეგები მოიტანა.

კნუდ ლავარდის მოკვლის შემდეგ, მაგნუსი იძულებული გახდა დანია დაეტოვებინა და გოთლენდში გაქცეულიყო. ამასობაში მამამისი, ჩამოგდებული მეფე ნილსი დაუახლოვდა და ალიანსი შეკრა საღვთო რომის იმპერატორ ლოთარ -სთან, რომელმაც მაგნუსსა და მამამისს დიდი დამხმარე ჯარი გაუგზავნა. მათ საპირისპიროდ დანიის არმიას სათავეში კნუდის ძმა, ერიკი ჩაუდგა, რომელმაც 1134 წლის 4 ივნისს ჯერ მაგნუსი მოკლა ბრძოლაში, ხოლო შემდეგ 25 ივნისს მამამისი, ნილსიც. ამის შემდეგ ტახტი ერიკ -მ დაიკავა. გარდაცვალებისას მაგნუსი 27-28 წლის იყო და იგი ლინკოიპინგის ტაძარში დაკრძალეს. მისი გარდაცვალების შემდეგ ტახტისათვის ბრძოლა მისმა ვაჟმა, კნუდ -მ განაგრძო, რომელმაც ჩამოაგდო ერიკი და 1146 წელს დანიის მეფე გახდა.
ტიტიკაკა

ტიტიკაკა — ტბა სამხრეთ ამერიკაში, პერუსა და ბოლივიის საზღვარზე. იგი მსოფლიოში ყველაზე მაღლა მდებარე სანაოსნო ტბაა. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3812 მეტრზე. ამავე დროს, ტიტიკაკა სამხრეთ ამერიკის ყველაზე დიდი და ღრმა ტბაა (სიღრმე 281 მ, ფართობი 58 000 კმ²). მიუხედავად ასეთ სიმაღლეზე მდებარეობისა, ტიტიკაკას წყალი არასოდეს იყინება და ტბა გამოიყენება სანაოსნოდ. სამხრეთ ამერიკის კონტინენტზე ზედაპირის ფართობით ყველაზე დიდია მარაკაიბოს ტბა, თუმცა მას გეოგრაფიული მახასიათებლების მიხედვით ყურეთა რიცხვს მიაკუთვნებენ, რის გამოც იგი ტიტიკაკას ტბის მეტოქედ არ განიხილება.

ტიტიკაკა მდებარეობს ცენტრალურ ანდებში, ალტიპლანოს ჩრდილო ნაწილში და შედგება ორი სუბ-აუზისაგან, რომელიც ერთმანეთთან შეერთებულია ტიკუინას სრუტით. ტბაში ჩაედინება 27 მდინარე და გამოედინება 20-მდე მცირე ნაკადული.

ტბის სახელწოდების წარმომავლობა უცნობია, სავარაუდოდ ის მომდინარეობს ადგილობრივი ინდიელების, კეჩუასა და აიმარას ენებიდან.

ტიტიკაკა ასევე იმითაა გამორჩეული, რომ ტბაში მდებარეობს 42 კუნძული, რომელთაგან ზოგიერთი დასახლებულია. რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, კუნძულების გარკვეული ნაწილი ადამიანების ხელითაა შექმნილი. ახალმოსულები თავად ქმნიდნენ კუნძულებს ლერწმისაგან, რომელიც უხვადაა ტბის ნაპირებზე. აგებდნენ ახალ-ახალ ფენებს ძველი ფენების ლპობის შესაბამისად. ასეთ კუნძულებზე მთელი სოფლებია გაშენებული, სახლები, საწოლები, ჩანთები, ფარდები და ა.შ. ასევე ლერწმისაგანაა გაკეთებული. ერთ-ერთი ასეთი კუნძულია უროსი , რომელიც ტბის პერუს ნაწილში მდებარეობს და პერუს ერთ-ერთი უმთავრესი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა.

ამანტანიც ერთ-ერთი პატარა დასახლებული კუნძულია და დასახლებულია კეჩუას ენაზე მოლაპარაკე ინდიელებით. 800-მდე ოჯახი განაწილებულია 6 სოფელში. მოსახლეობა ძირითადად კარტოფილისა და სხვადასხვა ბოსტნეული კულტურების მოშენებითაა დაკავებული. კუნძულზე არაა არც მანქანა, არც სასტუმრო და არც ელექტროენერგია. მის გამოსამუშავებლად გენერატორებს იყენებენ. სამაგიეროდ არის კლინიკა და სკოლა. მიუხედავად ამისა, ტურისტები ამ კუნძულს საკმაოდ ეტანებიან, აგემოვნებენ ადგილობრივთა საკვებს, ეცნობიან მათ წეს-ჩვეულებებს და საღამოობით შესაძლებლობა აქვთ ინდიელების ტრადიციული ცეკვების ხილვით დატკბნენ. ტურისტებს მეგზურობას და მასპინძლობას ადგილობრივები უწევენ გარკვეული საფასურის სანაცვლოდ.

ტიტიკაკას ყველაზე დიდი კუნძულია ისლა-დელ-სოლი , რომელიც ბოლივიას ეკუთვნის. არც ამ კუნძულზეა გზები და ტრანსპორტი, 800-მდე ოჯახის საქმიანობისა და თავის რჩენის სფეროს წარმოადგენს მეცხოველეობა, მიწათმოქმედება, თევზაობა და ტურისტებისგან მიღებული შემოსავალი. კუნძულზე 180 ნანგრევია, რომელიც ინკების ცივილიზაციას ეკუთვნის. ადგილობრივებს სჯერათ, რომ ამ კუნძულზე დაიბადა მზის ღმერთი. ბოლივია და პერუ ტიტიკაკას იყენებენ სანაოსნოდ, ეკონომიკური ურთიერთობების განსახორციელებლად. ბოლივიის სამხედრო ძალები ტბაში საზღვაო წვრთნებს ატარებენ.
ეთიოპიური დამწერლობა

ეთიოპიური დამწერლობა — მარცვლოვანი დამწერლობა (აბუგიდა), რომელიც სამხრეთარაბული დამწერლობისაგან განვითარდა. ის, სხვა სემიტური დამწერლობებისაგან განსხვავებით მარცხნიდან მარჯვნივ იწერება. ამჰარულ და ტიგრინიულ ენებზე, რომლებიც ეთიოპიური ანბანით ჩაიწერება, დამწერლობის სახელწოდებაა ფიდელ .

თავდაპირველი კონსონანტური დამწერლობა დროთა განმავლობაში მარცვოვანამდე შეივსო, რომელშიც თანხმოვნის მომდევნო ხმოვანს მთავარ ნიშანზე გადაბმული დიაკრიტიკული ნიშანი გამოხატავს. დიაკრიტიკული ნიშანი თანხმოვნის გამომხატველ ნიშანს შეიძლება ებმოდეს ზემოდან, ქვემოდან, მარცხნიდან ან მარჯვნიდან, იმის მიხედვით, თუ რომელ ხმოვანს გამოხატავს იგი. მეცნიერები ეთიოპიურ დამწერლობას, ისევე როგორც ინდურს, აბუგიდას კატეგორიაში აერთიანებენ. თუმცა, ინდური შრიფტები გაცილებით ძველია, ვიდე ეთიოპიური სილაბური დამწერლობა.

ეთიოპიური დამწერლობის სისტემატიზირება მხოლოდ თანამედროვე ეპოქაში განხორციელდა. ძველი ეთიოპიური ენისათვის, გეეზისათვის შექმნილ დამწერლობას, თანამედროვე ენების, ამჰარულის, ტიგრინიისა და სხვათა შესაწყობად გარკვეული მოდიფიკაცია ჩაუტარდა. ზოგიერთი ძველი ნიშანი ხმარებიდან ამოიღეს და მათ დღეს მხოლოდ ეტიმოლოგიური მნიშვნელობა გააჩნიათ.

ამჰარული ენისა და ტიგრინიას გარდა ეთიოპიურ დამწერლობას იყენებს ასევე ჰარარი ენა და რამდენიმე გურაგე ენა ეთიოპიაში, ხოლო ორომო ენა 1991 წლიდან ეთიოპიურის ნაცვლად ლათინური ანბანით ჩაიწერება.
გილიოტინა

გილიოტინა — სიკვდილით დასჯის იარაღი. შემოიღეს საფრანგეთის რევოლუციის დროს ეგრეთ წოდებული რევოლუციის მტრების დასასჯელად. სწორედ გილიოტინით დასაჯეს საფრანგეთის მეფე ლუი . სავარაუდოდ მხოლოდ ამ პერიოდში 35 ათასი ადამიანი დაისაჯა სიკვდილით გილიოტინის მეშვეობით. გილიოტინის მასიური გამოყენება უკავშირდება მაქსიმილიან რობესპიერის სახელს და მის მიერ დამყარებულ დიდ ტერორს. ძალაუფლების დაკარგვის შემდეგ თავად რობესპიერიც გილიოტინით დასაჯეს. მსგავსი მექანიზმით მოქმედ მანქანას მანამდეც იყენებდნენ შოტლანდიასა და ირლანდიაში. საუკუნის ბოლოს კი ფრანგი ექიმის ჟოზეფ გიიოტენის წინადადებით მისი გამოყენება დაიწყეს საფრანგეთში. ის წარმოადგენს კადონით დამაგრებულ ორ ვერტიკალურ სვეტს, რომელთა შორის სამკუთხედის ფორმის მოძრავი ბასრი ნაჯახის პირია ჩასმული. ნაჯახი მთელი ძალით ეცემა და თავს კვეთს მსჯავრდებულს.

გილიოტინა ერთ-ერთი სიმბოლოა საფრანგეთის რევოლუციისა და მისი სისასტიკის. საფრანგეთის რევოლუციის შემდეგ ის ხმარებიდან არ ამოუღიათ. მისი მეშვეობით სიკვდილმისჯილების დასჯა რამდენიმე ქვეყანაში კიდევ მიმდინარეობდა.