iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აზერბაიჯანის შრომის კოდექსი

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის შრომის კოდექსი — რატიფიცირებულია 1999 წლის 1 თებერვალს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის # 618- კანონით. ეს აქტი ძალაში შევიდა 1999 წლის 1 ივლისს. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის შრომის კოდექსის დამახასიათებელი თვისება არის კოლექტიური წესით დასაქმების ხელშეკრულების (კონტრაქტი) გაფორმება.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კონსტიტუციის 35-ე მუხლის თანახმად, შრომა პირადი და საზოგადოებრივი კეთილდღეობის საფუძველია. თითოეულ მოქალაქეს უფლება აქვს თავისუფლად აირჩიოს თავისი საქმიანობა, პროფესია და სამუშაო ადგილი, რომელიც ეფუძნება მუშაობის უნარს.

შინაარსი
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის შრომის კოდექსი მოიცავს:

შრომის, სოციალური და ეკონომიკური ხასიათის მუშაკთა და დამსაქმებელთა უფლებები შრომით ურთიერთობებში, ასევე დადგენილი მინიმალური გარანტიების დონე;
პრინციპებისა და წესების დაცვა მოქალაქეთათვის, მუშაობის, დასვენების, ხელსაყრელ პირობებში მუშაობის უფლების უზრუნველსაყოფად;
ნორმები, რომლებიც არეგულირებენ თანამშრომლებისა და დამსაქმებლების უფლებებსა და მოვალეობებს; შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციის კონვენციებისა და სხვა.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის შრომის კოდექსი შედგება ამჟამად არსებული კოდექსისაგან; აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კანონებისაგან, რომლებიც ეხება მოცემულ საკითხებს; ნორმატიული და სამართლებრივი აქტებისაგან; აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მიერ დადებული საერთაშორისო ხელშეკრულებებისაგან.

აზერბაიჯანის შრომის კოდექსი არეგულირებს შრომით ურთიერთობებს, რომლებიც წარმოიქმნება თანამშრომლებსა და დამსაქმებლებს შორის; ადგენს მინიმალურ წესებს, რომლებიც უზრუნველყოფენ ინდივიდების შრომის უფლებებს.

პრინციპები
პრინციპები, რომელთაც ეფუძნება აზერბაიჯანის შრომის კოდექსი:

თანასწორობის უზრუნველყოფა;
ინტერესთა დაცვა სამართლიანობისა და კანონის უზენაესობის გზით;
ფსიქიკური, ფიზიკური და მატერიალური შესაძლებლობების უზრუნველყოფა, რათა თავისუფალად გამოიყენებოდეს მატერიალური, მორალური, სოციალური, ეკონომიკური და სხვა საჭიროებები;
თანამშრომლებისა და დამსაქმებლების მხრიდან ვალდებულებების შესრულების სამართლებრივი გარანტიის შექმნა.

ეს კოდექსი ვრცელდება ყველა საწარმოზე და კომპანიაზე, რომელიც მდებარეობს ქვეყნის ტერიტორიაზე. ეს კოდექსი ვრცელდება იმ თანამშრომლებზე, რომლებიც ასრულებენ შრომით ფუნქციებს საკუთარ სახლში, დამსაქმებლის ნედლეულის გამოყენებით.

ეს კოდექსი არ ვრცელდება:

სამხედრო პერსონალზე;
მოსამართლეებზე;
აზერბაიჯანის მილი მეჯლისის მოადგილეებსა და მუნიციპალიტეტში არჩეული პირებზე;
ადამიანები, რომლებიც ასრულებენ მუშაობას დავალების საფუძველზე.

2017 წელს აზერბაიჯანის შრომის კოდექსში მორიგი ცვლილებები შევიდა. ცვლილების თანახმად, შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტისას დამსაქმებელმა უნდა გაითვალისწინოს შრომის სტაჟი. ასევე, ხელშეკრულება შეიძლება გაფორმებული იქნეს განუსაზღვრელი ვადით ან 5 წლით.

შეიქმნა მოსახლეობის შრომის და სოციალური დაცვის სამინისტროს ელექტრონული საინფორმაციო სისტემა. შრომითი ხელშეკრულებისადმი მიცემული ნებისმიერი ცვლილება ექვემდებარება რეგისტრაციასა და მონიტორინგს შრომისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს ელექტრონული საინფორმაციო სისტემის მიერ. ამავდროულად, რიგი სახელმწიფო დოკუმენტები შედგენილი იქნება წერილობით. სისხლის სამართლისა და ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი კოდექსის საფუძველზე, კანონით დადგენილი წესის მიხედვით კანონის სამართალდამრღვევი დაჯარიმდება.
სიმონა ჰალეპი

სიმონა ჰალეპი ( დ. 27 სექტემბერი, 1991, კონსტანცა, რუმინეთი) — რუმინელი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს მოქმედი პირველი ჩოგანი.

ჰალეპს მოგებული აქვს 2 დიდი სლემის ტურნირი – 2018 წელს მან საფრანგეთის ღია პირველობის ფინალში ამერიკელი სლოან სტივენსი სამ სეტში დაამარცხა. 2019 წელს მოიგო უიმბლდონი. რუმინელ ჩოგბურთელს ჯამში კარიერაში -ის 18 ტურნირი აქვს ერთეულებში მოგებული. იგი 41 კვირის განმავლობაში იკავებდა რეიტინგში პირველ ადგილს.

სტატისტიკა და მიღწევები
დიდი სლემის ტურნირების ფინალები: 4 (1–3)
წლის შემაჯამებელი ტურნირის ფინალები: 1 (0–1)
(დ) – დახურული კორტი
მზის დაბნელება (ძვ. წ. 281 წლის 6 აგვისტო)

მზის დაბნელება (ძვ. წ. 281 წლის 6 აგვისტო) — ძველი სტილით, ძვ. წ. 281 წლის 6 აგვისტოს მზის დაბნელებამ მოიცვა: ბრუნეის სამხრეთი, ცენტრალური და დასავლეთი კალიმანტანი; მალაიზიის სამხრეთი; ინდოეთის ცენტრალური ნაწილი; პაკისტანი; ავღანეთი; სპარსეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთი; თურქმენეთის სამხრეთ-დასავლეთი; ამიერკავკასია; შავი ზღვის აუზის აღმოსავლეთი, ჩრდილოეთი და დასავლეთი სანაპირო; რუმინეთის ცენტრალური ნაწილი; სერბეთი; უნგრეთის სამხრეთი; ხორვატია; ბოსნია-ჰერცეგოვინას ჩრდილოეთი; სლოვენია; ავსტრიის სამხრეთი; იტალიის ჩრდილოეთი; შვეიცარიის სამხრეთი; საფრანგეთის სამხრეთი; ესპანეთის ჩრდილო-დასავლეთი და პორტუგალიის ჩრდილოეთი.

ასევე, ამ დღეს ამიერკავკასიაში დაფიქსირდა ბუნიობა. სავარაუდოა, რომ სწორედ აღნიშნული თარიღი დაედო საფუძვლად ძველ ქართულ წარმართულ კალენდარულ დღესასწაულს — არმაზობას.
ქართული ხალხური არქიტექტურა

ქართული ხალხური არქიტექტურა უახლეს დრომდე რიგითი ქართველი მოსახლეობის სამშენებლო ტრადიციებია. ის გამოირჩევა მრავალფეროვნებით, რაც აიხსნება საქართველოს განსხვავებული ბუნებრივი პირობებითა და სოციალური განვითარების სხვადასხვა დონით სხვადასხვა კუთხეში. აღმოსავლეთ საქართველოსა და მთიანი საქართველოსათვის დამახასიათებელია რელიეფთან შეთანხებული კომპაქტური განაშენიანება; მთიან რაიონებში გლეხის სახლი ასრულებდა საცხოვრებელ, სამეურნეო და თავდაცვით ფუნქციებს; შემუშავდა ციხე-სახლის ტიპები: სვანეთში, ხევსურეთში, ფშავსა და ხევში საცხოვრებელ კომპლექსებში ხშირად შედის გეგმით კვადრატული ქვის კოშკი. ძველი სვანეთის პეიზაჟის ერთი ძირითადი ნიშანი იყო მრავალკოშკიანი სოფლები. ხევსურეთში შემორჩენილია ერთიანი გამაგრებული სოფელი შატილი. ქართლსა და მესხეთში (სოფლებშიც და ქალაქებშიც - თბილისში, ახალციხეში) ძველთაგანვე გავრცელებული იყო დარბაზის ტიპის საცხოვრებელი, რომლის პროტოტიპიც აღწერა ვიტრუვიუსმა. დასავლეთ საქართველოს დაბლობ რაიონებში საცხოვრებელი კომპლექსი ცალკეული შენობებისაგან შედგება - საცხოვრებელ ბინად, სამეურნეო დანიშნულებისათვის (სასიმინდე, საქათმე, სამზარეულო და სხვა) დამოუკიდებელ შენობებს აგებენ. გავრცელებული იყო ოდასახლის ტიპი, რომელიც თავისი ფუნქციური მიზანშეწონილობის წყალობით ყველაზე სიცოცხლისუნარიანი გამოდგა. ქართული გლეხური საცხოვრებელი სახლები მაღალი ხელოვნების ნიმუშია და განვითარებულ ესთეტიკურ გემოვნებას მოწმობს. დარბაზის განმსაზღვრელი ელემენტებია გვირგვინი და ხის დედაბოძი, რომელიც კვეთილი ორნამენტით იყო შემკული. დარბაზის ზოგი ტიპის შემადგენელი ელემენტია მხატვრულად დამუშავებული ბუხრები. მხატვრულად არის დამუშავებული აგრეთვე სვანური სახლის მაჩუბი, დას. საქართველოს ოდასახლის შიდა კედლები, ბუხრები, ხის აივნის მოაჯირები. ინტერიერის არსებითი შემადგენელი ნაწილია ხის ავეჯი, რომლის ნიმუშები ბოლო დრომდე უმეტესად ქვეყნის მთიანეთმა შემოინახა.
ჩიხორის ბრძოლა (1732)

ჩიხორის ბრძოლა — 1732/1734 წელს მომხდარი ბრძოლა იმერეთის სამეფოსა და სამეგრელოს სამთავროს შორის. იმერლებმა გაიმარჯვეს ამ ბრძოლაში და ტყვედ ჩაიგდეს სამეგრელოს მთავარი ოტია დადიანი.

1730 წელს ოტია დადიანი აუჯანყდა ოსმალების ბატონობას და მონაწილეობა არ მიიღო მათ ლაშქრობაში, რომელიც ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთში მცხოვრები მთიელების დამორჩილებას ისახავდა მიზნად. ამის გამო ოსმალებმა ოდიშის სამთავრო დაარბიეს და ილორის წმინდა გიორგის ეკლესია დაწვეს. თურქთა ამ ლაშქრობაში იმერეთის მეფე ალექსანდრე მონაწილეობდა. შურის საძიებლად ოტია დადიანი იმერეთის ფეოდალთა ჯგუფს, აბაშიძესა და რაჭის ერისთავს დაუკავშირდა და მამუკა ბატონიშვილის ტახტზე აყვანა გადაწყვიტა. იმერეთის მეფეს მიემხრნენ ლევან აბაშიძე, მამია გურიელი, ბარის ერისთავი გედევანი, მერაბ წულუკიძე და სხვანი. 1732/1734 წელს იმერეთსა და სამეგრელოს შორის ჩიხორთან გამართულ ბრძოლაში ოტია დადიანი დაიჭრა და ტყვედ ჩავარდა. იგი იძულებული გახდა იმერეთის მეფისთვის საჭილაო და სამიქელაო დაეთმო. ტყვეობიდან გათავისუფლების შემდეგ დადიანმა კვლავ გააგრძელა იმერეთის მიმართ მტრული პოლიტიკის გატარება.

თარიღი
ბრძოლის სავარაუდო თარიღია 1732 წელი, თუმცა ზოგი ისტორიკოსი ჩიხორის ბრძოლას 1734 წლით ათარიღებს.
ოტსის ნაპირი

ოტსის ნაპირი  — ვიქტორიას მიწის ჩრდილოეთ სანაპიროს ნაწილი აღმოსავლეთ ანტარქტიდაში, რომელიც გაწოლილია აღმოსავლეთ გრძედის 156° და 166° შორის.

ოტსის ნაპირი გადაჭიმულია დაახლოებით 600 კმ-ზე. ნაპირი თითქმის მთლიანად ყინულითაა დაფარული, მხოლოდ აღმოსავლეთ ნაწილშია ყინულისაგან თავისუფალი მთების ჯგუფი.

ოტსის ნაპირი აღმოაჩინა რობერტ სკოტის ინგლისურმა ექსპედიციამ 1911 წლის თებერვალში და ეწოდა ამ ექსპედიციის ერთ-ერთი წევრის — კაპიტან ლოურენს ოტსის სახელი, რომელიც სკოტთან ერთად დაიღუპა სამხრეთ პოლუსიდან დაბრუნების დროს. ნაპირი ჰაერიდან პირველად აგეგმეს 1946-1947 წლებში აშშ-ის ექსპედიციის დროს. 1958 წელს აგეგმა და პირველად გამოიკვლია საბჭოთა ანტარქტიდულმა ექსპედიციამ.

1971 წლის თებერვლიდან 1991 წლის მარტამდე ოტსის ნაპირის ტერიტორიაზე ფუნქციონირებდა საბჭოთა ანტარქტიდული სადგური — ლენინგრადსკაია, რომელიც 1991 წლის მარტიდან დაკონსერვებულია.
თარიღის ცვლის ხაზი

თარიღის ცვლის ხაზი — დედამიწის ზედაპირზე გატარებული პირობითი ხაზი, რომლის სხვადასხვა მხრიდან მიმდებარე ადგილებში საათების ჩვენება ერთმანეთს ემთხვევა, კალენდარული თარიღები კი ერთი დღეღამითაა განსხვავებული. გავლებულია უმთავრესად 180° გრძედის მერიდიანის გასწვრივ ისე, რომ არსად არ კვეთს დასახლებულ პუნქტებს. მისგან აღმოსავლეთით კალენდარული თარიღი 1 დღ-ღ უფრო ნაკლებია, ვიდრე დასავლეთით. როდესაც მოგზაური განუწყვეტლივ გადაინაცვლებს აღმოსავლეთისაკენ, იგი ყოველ სასაათო ზოლში გადასვლისას საათის ისარს წინ სწევს 1 სთ. ასე რომ დედამიწის სრული გარშემოვლისას 1 დღ-ღ „გაუსწრებს“ რეალურ დროს. დასავლეთისკენ მიმავალ მოგზაურს, პირიქით, ერთი დღ-ღ „დაეკარგება“. ამის გამო გემზე (ან თვითმფრინავზე), როცა იგი თარიღის ცვლის ხაზს დასავლეთიდან აღმოსავლეთით გადაკვეთს, დღეების აღრიცხვისას 1 დღ-ღ ნაკლებს ანგარიშობენ (მაგალითად, თუ გადაკვეთა 30 ივნისს მოხდა, მიიჩნევენ, რომ 29 ივნისია), აღმოსავლეთიდან დასავლეთით გადაკვეთისას კი — 1 დღ-ღ მეტს.
მარი დე ბურბონი

მარი დე ბურბონი (; დ. 15 ოქტომბერი, 1605 – გ. 4 ივნისი, 1627) — ბურბონთა დინასტიის გვერდითი შტოს წარმომადგენელი. მონტესპიერის ჰერცოგ ანრი დე ბურბონისა და მისი ცოლის, ანრიეტა კატრინა დე ჟოიოსის ერთადერთი ქალიშვილი და ბურბონთა დინასტიის მონტესპიერის შტოს უკანასკნელი წარმომადგენელი. მონტესპიერის ჰერცოგინია მამის გარდაცვალების შემდეგ. 1626 წელს ცოლად გაჰყვა საფრანგეთის მეფე ლუი -ის ძმას, ორლეანის ჰერცოგ გასტონ დე ბურბონს, რომელთანაც მხოლოდ ერთი გოგონა შეეძინა, რომელზე მშობიარობასაც გადაჰყვა 21 წლის ასაკში.

ბიოგრაფია
მარი დე ბურბონი დაიბადა 1605 წლის 15 ოქტომბერს გაილონში, საფრანგეთში მდებარე ერის დეპარტამენტში, ნორმანდიის საჰერცოგოში. იგი იყო მონტესპიერის ჰერცოგ ანრი დე ბურბონისა და მისი ცოლის, ანტიეტა კატრინა დე ჟოიოსის ერთადერთი ქალიშვილი და მათი მემკვიდრე.

ვინაიდან იგი ჰერცოგ დე მონტესპიერის ერთადერთი შვილი იყო, მარი საფრანგეთში ცნობილი იყო როგორც ჰერცოგინია დე მონტესპიერი. როდესაც იგი სულ ორი წლის იყო, დანიშნეს საფრანგეთის მეფე ანრი -ის შუათანა ვაჟ ნიკოლას ანრი დე ბურბონზე, რომელიც ნიშნობიდან მალევე, 1611 წელს 4 წლის ასაკში გარდაიცვალა. ამის შემდეგ ორლეანის ახალი ჰერცოგი და ტახტის რიგით მეორე მემკვიდრე ანრის უმცროსი ვაჟი გასტონი გახდა.

1608 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ, სამი წლის მარი დე ბურბონი მონტესპიერის ჰერცოგინია და მისი სრულუფლებიანი მმართველი გახდა. ეს საჰერცოგო ფრანგულ საჰერცოგოებს შორის ერთ-ერთი უძველესი იყო, რომელიც 1539 წელს გადაურჩა სამეფო დომენში გაერთიანებას. მარი საფრანგეთის მეფე ჟან ვალუასა და ლუი წმინდას პირდაპირი შთამომავალი იყო, რის გამოც იგი უმაღლესი რანგის არისტოკრატიას განეკუთვნებოდა.

იმის გამო, რომ ვინც მარიზე იქორწინებდა მას ერგებოდა მონტესპიერიც, მასზე დაქორწინება გასტონ დე ბურბონმა მოისურვა, რომელსაც თავისი ძმის, ლუი -ისა და კარდინალი რიშელიეს წინააღმდეგ ბრძოლისთვის მოკავშირეები სჭირდებოდა.

გასტონისა და მარის ქორწინება 1626 წლის 6 აგვისტოს შედგა ქალაქ ნანტში, სადაც ამ ქორწინებას დაესწრნენ საფრანგეთის მეფე ლუი , მისი მეუღლე, დედოფალი ანა ავსტრიელი და გასტონის დედა, საფრანგეთის დედა-დედოფალი მარია მედიჩი. ამიერიდან მარი უკვე ორლეანის ჰერცოგინია და საფრანგეთის სამეფო ოჯახის წევრი გახდა, ხოლო გასტონი მონტესპიერის საჰერცოგოს დაეპატრონა.

წყვილს თავიანთი ხანმოკლე ქორწინებიდან სულ ერთი შვილი ჰყავდათ:

ანა მარი ლუიზა (დ. 29 მაისი, 1627 – გ. 3 აპრილი, 1693), მონტესპიერის ჰერცოგინია, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;

სუსტი ჯანმრთელობის მქონე მარი დე ბურბონი პირველსავე მშობიარობას გადაჰყვა. იგი ბავშვის გაჩენიდან რამდენიმე დღის მანძილზე ებრძოდა სიკვდილს და საბოლოოდ 1627 წლის 4 ივნისს, 21 წლის ასაკში დაიღუპა. მისი ახალშობილი ქალიშვილი მონტესპიერის ჰერცოგინია გახდა და ამით გადარჩა მონტესპიერი დომენში გაერთიანებას. საბოლოოდ მისმა ქალიშვილმა, 1693 წელს, გარდაცვალების წინ მონტესპიერის საჰერცოგო საფრანგეთის მეფე ლუი -ის უმცროს ძმას, ორლეანის ჰერცოგ ფილიპ -ს უანდერძა.
ბეჰრუზ ქანგარლი

ბეჰრუზ (შამილ) შირალიბეგ ოღლი ქანგარლი (; დ. 22 იანვარი, 1892, ნახიჩევანი — გ. 7 თებერვალი, 1922, ნახიჩევანი) — აზერბაიჯანელი მხატვარი, გრაფიკოსი და ფერმწერი. აზერბაიჯანის ერთ-ერთი პირველი სახვითი ხელოვნების პროფესიონალი და აზერბაიჯანული ფერწერის დაზგური რეალიზმის პიონერი.

ბეჰრუზ ქანგარლი დაიბადა 1892 წლის 10 (22) იანვარს, ნახიჩევანში. 1910 წელს იგი გაემგზავრა ტიფლისში და ჯალილ მამედყულიზადეს დახმარებით ჩაირიცხა ტიფლისის ხელოვნების წამახალისებელი საზოგადოების სამხატვრო სკოლაში. 1916 წელს სამხატვრო სკოლის დამთავრების შემდეგ ქანგარლი დაბრუნდა ნახიჩევანში. ქანგარლიმ დაგვიტოვა თავისი თანამედროვეების უამრავი პორტრეტები („მოხუცი“, „ქართველი“). „დევნილების“ მხატვრული ციკლი განსხვავდება თავისი რეალიზმითა და ფსიგოლოგიზმით („დევნილი ხანუმი“, „დევნილი ბიჭი“, „დევნილი ქალი“, „უსახლკარო ოჯახი“).

შვიდწლიანი მოღვაწეობის შედეგად ბეჰრუზ ქანგარლიმ დაგვიტოვა 2000-ზე მეტი ნახატი. 2007 წლის 22 მაისს ქალაქ ნახიჩევანში შეიქმნა ბეჰრუზ ქანგარლის სახლ-მუზეუმი და დაიდგა ძეგლი მის საფლავზე.

გალერეა
განაპირა ზღვა

განაპირა ზღვა — კონტინენტებთან მიბჯენილი ზღვა, რომელიც ოკეანეებისაგან სუსტად არის განცალკევებული ნახევარკუნძულებითა და კუნძულებით. განაპირა ზღვები განლაგებულია ჩვეულებრივ შელფსა და კონტინენტურ კალთაზე, ზოგჯერ იკავებს ოკეანის ღრმაწყლიან არეს. ამ ზღვების ყველა თავისებურებაზე (ფსკერული დანალექების ხასიათი, კლიმატური, ჰიდროლოგიური რეჟიმი, ორგანული სიცოცხლე) დიდ გავლენას ახდენს როგორც კონტინენტი ისე ოკეანე. ტიპური განაპირა ზღვებია: ბარენცის ზღვა, კარის ზღვა, ლაპტევების ზღვა, ლაზარევის ზღვა, სამხრეთ ჩინეთის ზღვა, აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვა, ჩუკოტკის ზღვა, ნორვეგიის ზღვა, ბელინსგაუზენის ზღვა, კოსმონავტთა ზღვა, დეივისის ზღვა, სომოვის ზღვა და სხვა.
ჯეირახის რაიონი

ჯეირახის რაიონი — ინგუშეთის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული და მუნიციპალური რაიონი. ინგუშეთის რესპუბლიკის ყველაზე სამხრეთით მდებარე რაიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი სოფელი ჯეირახი.

გეოგრაფია
ჯეირახის რაიონი მდებარეობს ინგუშეთის მთიან ნაწილში და მოიცავს კავკასიონის ცენტრალურ ნაწილს. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება სუნჯის რაიონი, ჩრდილო-დასავლეთით ჩრდილოეთ ოსეთის პრიგოროდნის რაიონი, დასავლეთიდან ვლადიკავკაზის საქალაქო ოლქი, სამხრეთიდან საქართველოს ყაზბეგისა და დუშეთის მუნიციპალიტეტები, აღმოსავლეთით - ჩეჩნეთი. რაიონის ფართობია 627,04 კმ².

მთავარი მდინარეებია ასა და არმხი. რაიონის ტერიტორიაზე მდებარეობს მწვერვალები ხახალგი (3031 მ) და ჩერეხკორტი (2230 მ).

ისტორია
1944-1955 წლებში შედიოდა საქართველოს სსრ-ის ახალხევის რაიონის შემადგენლობაში.

რაიონი დაარსდა 1993 წლის 8 ოქტომბერს ინგუშეთის პრეზიდენტის რუსლან აუშევის ბრძანებულების შესაბამისად.

2009 წელს ჯეირახის რაიონმა მიიღო მუნიციპალური რაიონის სტატუსი და მის შემადგენლობაში დაარსდა ხუთი მუნიციპალური გაერთიანება სოფლის სტატუსით.

მოსახლეობა
2018 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 2 981 ადამიანს, რომელთა ეროვნული შემადგენლობა ასეთია:
ინგუშები — 2222 ად. (84,3 %)
რუსები — 244 ად. (9,2 %)
სხვა — 172 ად. (6,5 %)

მუნიციპალური გაერთიანებები
ჯეირახის რაიონში ხუთი მუნიციპალურ გაერთიანებაა:
აჰმედ-ბეგ აგაევი

აჰმედ-ბეგ აგაევი ( დ. 1868 — გ. 19 მაისი, 1939) — აზერბაიჯანელი საზოგადო მოღვაწე, ჟურნალისტი და თურქოლოგი.

ბიოგრაფია
აჰმედ-ბეგ აგაევი დაიბადა არისტოკრატიულ ოჯახში 1865 წელს, ქალაქ შუშაში. თავისი გვარის ტრადიციებიდან გამომდინარე მიიღო საღვთო განათლება. ისწავლა არაბული და სპარსული. პირველადი განათლება მიიღო შუშის ლიცეუმში. ტიფლისის გიმნაზიაში რუსულად საშუალო განათლების მიღების შემდეგ 1887 წელს აჰმედ-ბეგმა გააგრძელა სწავლა პეტერბურგის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. 1888 წელს გაემგზავრა პარიზში და იქ გააგრძელა სწავლა სორბონის კოლეჯ დე ფრანსის აღმოსავლეთმცოდნეობის სკოლაში. სწავლის დროს თავისი სტატიები გამოაქვეყნა ისლამურ და პოლიტიკურ გამომცემლობებში. აგაევი გახდა ცნობილი ფრანგული პოლიტიკური გამომცემლობის „ “-ის კორესპონდენტი სპარსეთის მიმართულებით.

1894 წელს აგაევი დაბრუნდა ყარაბაღში, სადაც ასწავლიდა ფრანგულს ქალაქ შუშის სასწავლებელში. 1897 წელს საცხოვრებლად გადავიდა ბაქოში, იგი აგრძელებს თავის პედაგოგიურ მოღვაწეობას და გამოსცემს გაზეთს „კასპი“. 1904 წლის იანვრიდან აგაევი ხდება გაზეთ „ჰაიათის“ ერთ-ერთი რედაქტორი. ასევე მონაწილეობას იღებს რიგი გაზეთების დაარსებაში. 1905 წელს გაზეთი „ირშადი“ და 1908 წელს - „ტარაგი“. მის მიერ იქნა დაწერილი: „ჰაჯი სეიდ აზიმის თხზულებები“, „შექსპირის ოტელო“, „შილერის ყაჩაღები“, „გორკი და მუსულმანობა“, „თათარი ასლანი“ გორკის პიესიდან. 1905—1907 წლების რუსეთის რევოლუციის დროს აჰმედ-ბეგი ხდება საზოგადოებრივი მოძრაობის ერთ-ერთ ლიდერად. 1909 წელს აჰმედ-ბეგი საცხოვრებლად გადადის თურქეთში, სადაც აქტიურად მონაწილეობს განმანთავისუფლებელ მოძრაობვაში. 1915 წელს იგი შედის „რუსეთის თურქ-თათარ მუსლიმთა უფლებების დაცვის კომიტეტში“. 1918 წელს აგაევი ინიშნება კავკასიის ისლამური ჯარის ნური ფაშას მრჩევლად. ამ სტატუსით იგი ჩამოდის აზერბაიჯანში. ბაქოდან თურქული ჯარის გაყვანის შემდეგ 1918 წლის ბოლოს აჰმედ-ბეგი რჩება აზერბაიჯანში. 1919 წელს აჰმედ-ბეგი გახდა პარიზის სამშვიდობო კონფერენციის აზერბაიჯანის დელეგაციის წევრი.
ალი ბეგ ჰუსეინზადე

ალი ბეგ ჰუსეინ ოღლი ჰუსეინზადე (; დ. 7 მარტი, 1864 — გ. 17 მარტი, 1940) — აზერბაიჯანელი მეცნიერი, ფილოსოფოსი, მხატვარი და ექიმი.

ბიოგრაფია
ალი ბეგ ჰუსეინზადე დაიბადა რელიგიური მოღვაწეების ოჯახში 1864 წლის 7 მარტს სალიანში. მისი პაპა ახუნდ აჰმედ სალიანი 32 წლის მანძილზე იყო კავკასიის შეიჰ ულ-ისლამი. ალი ბეგმა პირველადი განათლება მიიღო ტიფლისის მუსლიმთა სკოლაში, შემდეგ ტიფლისის გიმნაზიაში. 1885 წელს ჩააბარა სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე. შემდეგ სტამბოლში გაემგზავრა, სადაც ჩააბარა სტამბოლის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე. სამხედრო განათლების დასრულების შემდეგ იგი მუშაობდა სამხედრო ექიმად ოსმალეთის ჯარში, ხოლო შემდგომ სტამბოლის უნივერსიტეტის პროფესორის თანაშემწედ. იგი არის პარტია „იტიჰად ვე თერეგი“-ს ერთ-ერთი დამფუძნებელი.

ფოტო გალერეა
ისმაილ ბეი გუთგაშინლი

ისმაილ ბეი გუთგაშინლი ( დ. 1806 — გ. 26 აგვისტო [ძვ. სტ. 14 აგვისტო], 1861) — აზერბაიჯანელი მწერალი და რუსი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის ჯარის გენერალ-მაიორი, წმინდა გიორგის ორდენის პირველი აზერბაიჯანელი კავალერი. 1826 წლის 3 სექტემბერს მონაწილეობა მიიღო შამქორთან სპარსელების დამარცხებაში, 13 სექტემბერს ელიზავეტპოლის ბრძოლაში. 1827 წლის 28 იანვარს ბრძოლაში გამორჩევისათვის მიენიჭა პოდპორუდჩიკის წოდება. 1827 წლის ივლისში მონაწილეობას იღებდა აბას-აბადისა და სარდარ-აბადის ციხეების აღებაში. 1827 წლის 24 სექტემბრიდან იმავე წლის 1 ოქტომბრამდე მონაწილეობდა ერივანის აღებაში. 1827 წელს სპარსეთის ომისათვის დაჯილდოვებულ იქნა წმინდა ანას მე-4 ხარისხის ორდენით წარწერით „მამაცობისათვის“ 1828 წლის 25 იანვარს. 1829 წლის 20 ნოემბერს დაინიშნა გენერალ ნიკიტა პანკრატიევის ადიუტანტად. 1831 წლის 6 იანვარს პარუჩიკი გუთგაშინლი გადაყვანილი იყო ლეიბ-გვარდიის პავლოვსკის პოლკში.

სამხედრო სამსახურიდან გამომდინარე გუთგაშინლი გარკვეული ხანი ცხოვრობდა ვარშავაში, სადაც ფრანგულ ენაზე დაწერა მოთხრობა „რაშიდ ბეგი და საადათ ხანუმი“. აზერბაიჯანული ფოლკლორისა და რუსული სენტიმენტალიზმის გავლენით გუთგაშინლიმ დაწერა პირველი აზერბაიჯანული მხატვრული ნაწარმოები ევროპულ სტილში სიყვარულის თემასთან დაკავშირებით. ამ ნოველის გმირი ახალგაზრდა კაცი გამოთქვამს ავტორის განმანათლებლურ და დემოკრატიულ აზრებს. იგი აკრიტიკებს ქალთა უთანასწორობას, უმღერის ურთიერთსიყვარულს.

ისმაილ ბეი გუთგაშინლის ფართო ხედვებზე მოწმობს ასევე მისი მეორე ნაწარმოები „საფარ-ნამე“ („მოგზაურობის წიგნი“) - სამოგზაურო ჩანაწერები, რომლებიც მან შექმნა მექაში 1852 წელს მოგზაურობის დროს. ასევე ცნობილია მისი ლირიკული ლექსები და ჩანაწერები.
კუნძულთა რკალები

კუნძულთა რკალები — თანამედროვე გეოსინკლინური სისტემების ტექტონიკური სტრუქტურები, რომლებიც რელიეფში გამოსახულია კონტინენტიდან ოკეანისაკენ გარდამავალ ზონებში. კუნძულთა რკალები ხაზობრივი მთათა სისტემებია, — ვულკანური კუნძულების ჯაჭვი, რომლებიც განაპირა ზღვების ქვაბულებს გამოყოფენ ღრმა ზღვის ღარებისაგან.

კუნძულთა რკალები ბაზალტური, ანდეზიტ-ბაზალტური და ანდეზიტური შედგენილობის ვულკანოგენური წყებებით აგებული წყალქვეშა ქედებია, რომელთა თხემები ცალკეული კუნძულების სახითაა ამოწვდილი წყლის ზედაპირზე. ამ ქედების სიგანეა 40-50 და 200-400 კმ, ხოლო სიგრძე 1000 კმ და მეტი. ხშირად კუნძულთა რკალები ორი პარალელური ქედით არის წარმოდგენილი, რომელთაგან გარე, ღრმა ზღვის ღარისაკენ მიმართული ქედი მხოლოდ წყალქვეშაა. ამ შემთხვევაში ქედები ერთმანეთისაგან გათიშულია 2-3 კმ სისქის ნალექებით ამოვსებული 3-4,5 კმ სიღრმის გასწვრივი დეპრესიით.

კუნძულთა რკალების უმეტესი ნაწილი წყნარი ოკეანის ჩრდილო და დასავლეთ კიდეზეა და ინდოეთის ოკეანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ განაპირა მხარეს. კუნძულთა რკალები ცნობილია ანტილ-კარიბის რეგიონსა და სკოშის ზღვის აღმოსავლეთ ნაწილში. კუნძულთა რკალების საზღვრებზე ღრმა ზღვის ღარებთან ერთად წარმოიქმნება აკრეციული პრიზმები.

კუნძულთა რკალებისთვის დამახასიათებელია ინტენსიური ვულკანიზმი, სეისმურობა, მომატებული სითბური ნაკადი. კუნძულთა რკალების კომპლექსთან დაკავშირებულია ოქროს, სპილენძ-პორფირული, სპილენძ-ალმადნური, სპილენძ-ალმადან-პოლიმეტალური მადნები, რკალისწინა დანალექ აუზებში ცნობილია ნავთობისა და ბუნებრივი აირის ბუდობები. კუნძულთა რკალები, — დედამიწაზე ცნობილი ყველაზე უფრო გრანდიოზული მთათა ჯაჭვებია. სწორედ მათ ფარგლებში ფიქსირდება ხშირად დამანგრეველი მიწისძვრები. გაგება კუნძულთა რკალები და ვულკანური რკალები ერთმანეთს არ თანხვდება.

მაგალითები
იივანი

იივანი (, -) — ქალაქი კიონგიდოს პროვინციაში, სამხრეთი კორეა.

ეკონომიკა
ქალაქის ბიუჯეტი 137,772 მილიონ ვონს შეადგენს. ეკონომიკის ძირითადი დარგებია - ავეჯის წარმოება, სოფლის მეურნეობა. ქალაქში მოყავთ - ბრინჯი, ბოსტნეული, ყვავილები.

სიმბოლოები
ხე: ძელქვა - პატიოსნებისა და კეთილდღეობის სიმბოლო.
ყვავილი: აზალია - სიყვარულის სიმბოლო.
ფრინველი: კაჭკაჭი - კარგი ამბების განსახიერებაა.
ცხოველი: ბურუნდუკი - განასახიერებს შრომისმოყვარეობას.
იანჯუ

იანჯუ (, -) — ქალაქი კიონგიდოს პროვინციაში, სამხრეთი კორეა.

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს პროვინციის ჩრდილოეთ ნაწილში. სამხრეთით ესაზღვრება იიჯონბუ, ჩრიდლოეთით - ტონდუჩხონი, აღმოსავლეთი]]თ - პხოჩხონი, დასავლეთით კი პხაჯუ.

დაძმობილებული ქალაქები
ჰენრიკო (შტატი ვირჯინია) - 2005-დან.
დუნინი - (პროვინცია შანდუნი) - 2008-დან.
ფუძიედა (პრეფექტურა სიძუოკა) - 2008-დან.

სიმბოლოები
ხე: ფიჭვი - პროგრესისა და წინსვლის სიმბოლო.
ყვავილი: ფორციზია - სიმდიდრისა და კეთილდღეობის სიმბოლო.
ფრინველი: კაჭკაჭი - წარმატების სიმბოლო.
სიმბოლო-თილისმა: თორი და ნარი - განასახიერებენ წაბლისა და ფორიციზიის ყვავილებს.
დაგლას მაკართური

დაგლას მაკართური (; დ. 26 იანვარი, 1880 — გ. 5 აპრილი, 1964) — აშშ-ის არმიის ხუთვარსკვლავიანი გენერალი და ფილიპინების არმიის ფელდმარშალი, აშშ-ის არმიის შტაბის უფროსი 1930-იანი წლებში, რომელმაც დიდი როლი ითამაში წყნარი ოკეანის ბრძოლებში მეორე მსოფლიო ომის დროს. ფილიპინების ოპერაციაში მიღწეული წარმატებებისთვის გადაეცა ღირსების მედალი. დაგლასი და მამამისი ართურ მაკართური პირველი მამა-შვილია, რომლებიც დაჯილდოვდნენ ამ მედლით. იგი ისტორიაში ერთ-ერთი იმ ხუთთაგანია, რომელსაც აშშ-ის არმიაში მიენიჭა არმიის გენერლის წოდება და ერთადერთია, ვინც ფილიპინების არმიის ფელდმარშალი გახდა.

ბიოგრაფია
მაკართური დაიბადა სამხედროების ოჯახში, ამერიკის ძველ დასავლეთში. დაამთავრა აშშ-ის სამხედრო აკადემია 1903 წელს. 1914 წელს აშშ-ის მიერ ვერაკრუსის ოკუპაციის დროს განახორციელა დაზვერვითი მისია. 1917 წელს მიენიჭა მაიორის წოდება და დანიშნული იქნა 42 ქვეითი დივიზიის შტაბის უფროსად. პირველი მსოფლიო ომის დასავლეთ ფრონტზე მიიღო ბრიგადის გენერლის წოდება. 1930 წელს გახდა აშშ-ის არმიის შტაბის უფროსი.

1919-1922 წლებში მაკართური მსახურობდა აშშ-ის სამხედრო აკადემიის სუპერინტენდანტად უესტ-პოინტში, სადაც განახორციელა რიგი რეფორმები. 1924 წელს დიდი როლი ითამაშა ფილიპინების სკაუტების ამბოხის ჩახშობაში. 1925 წელს გახდა არმიის ყველაზე ახალგაზრდა გენერალი. 1937 წელს დატოვა აშშ-ის არმია და ფილიპინების თანამეგობრობის მთავრობის სამხედრო მრჩეველი გახდა.

1941 წელს მაკართური ხელახლად გამოიძახეს აშშ-ის არმიაში და დანიშნული იქნა შორეული აღმოსავლეთის ამერიკის შეერთებული შტატების შეიარაღებული ძალების მეთაურად. ამ პერიოდს მოჰყვა მაკართურის საჰაერო ძალების განადგურება და იაპონელების ფილიპინებში შეჭრა 1941 წლის დეკემბერს. მაკართურის არმია იძულებული შეიქმნა გადასულიყო ბატაანში, სადაც იმყოფებოდნენ 1942 წლამდე, ხოლო ამავე წელს გადავიდნენ ავსტრალიაში. მაკართური გახდა სამხრეთ-დასავლეთ წყნარი ოკეანის რეგიონის უმაღლესი მთავარსარდალი. ავსტრალიაში ყოფნისას გამოვიდა სიტყვით, სადაც პირობა დადო, რომ დაბრუნდებოდა ფილიპინებში. ორ წლიანი ბრძოლების შემდეგ წყნარ ოკეანეში, მან პირობა შეასრულა, რისთვისაც დაჯილდოებული იქნა „ღირსების მედლით“. 1945 წლის 2 სექტემბერს მან ოფიციალურად მიიღო იაპონიის კაპიტულაცია. იგი აგრეთვე მეთაურობდა გაერთიანებული ერების სარდლობას კორეის ომში, სადაც თავდაპირველად წარმატებასაც მიაღწია, თუმცა ჩრდილოეთ კორეაში შეჭრამ გამოიწვია ჩინეთის ჩარევა. რიგი წარუმატებლობის შემდეგ, 1951 წლის 11 აპრილს, პრეზიდენტ ჰარი ტრუმენის ბრძანებით გათავისუფლებული იქნა დაკავებული თანამდებობიდან. მოგვიანებით გახდა -ის საბჭოს თავმჯდომარე.

დაგლას მაკართური გარდაიცვალა 1964 წლის 5 აპრილს, 84 წლის ასაკში. დაკრძალული იქნა სამხედრო პატივით ქალაქ ნორფოლკში.