iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ალი ლარიჯანი

ალი ლარიჯანი (; დ. 3 ივნისი, 1958, ნაჯაფი — გ. 17 მარტი, 2026, თეირანი, ირანი) — ირანელი პოლიტიკოსი. ირანის მეჯლისის სპიკერი 2008-2020 წლებში. ირანის ეროვნული უსაფრთხოების უმაღლესი საბჭოს ხელმძღვანელი 2005-2007 და 2025-2026 წლებში. ლარიჯანი ირანის პრეზიდენტის, მაჰმუდ აჰმადინეჟადის ერთ-ერთი ყველაზე მკაცრი ოპონენტი და ირანის სულიერი ლიდერის, აიათოლა ალი ხამენეის მხარდამჭერი იყო.

ლარიჯანი 2026 წლის 17 მარტს ისრაელის საჰაერო დარტყმის შედეგად მოკლეს.
აპენცელის ალპები

აპენცელის ალპები — ქედი დასავლეთ ალპებში, შვეიცარიაში. მაქსიმალურ სიმაღლე 2502 მ (მთა სენტისი). სხვადასხვა მდინარეთა ხეობებით დაყოფილია ალპშტეინისა და ხურფირშტენის განშტოებებად. აპენცელის ალპები დასავლეთი ალპების ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთი მონაკვეთია. ზოგიერთი ზონა აგებულია კირქვებით, რომელთანაც დაკავშირებულია მრავალრიცხოვანი ნაპრალების არსებობა. სენტისის კალთებზე ეშვება ორი მცირე მყინვარი. მთლიანობაში ქედზე 100-ზე მეტი პიკია. სამხრეთ ფერდობებზე, ზღვის დონიდან 419 მ სიმაღლეზე მდებარეობს ვალენზეეს ტბა (ფართობი დაახლოებით 25 კმ², სიღრმე 151 მ). ქედის ფარგლებში არის დაცული ტერიტორიები.

განვითარებულია ზამთრისა და ზაფხულის ტურიზმი, ალპინიზმი.
ღვიძლასოკო

ღვიძლასოკო — სოკოს სახეობა ღვიძლასოკოსებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ავსტრალიას, ჩრდილოეთ, ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკას, აზიას, ევროპას, ჩრდილოეთ და სამხრეთ აფრიკას.

კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა. საკვებად უმჯობესია ნორჩი ეგზემპლარები. იზრდება გადაბერებულ ცოცხალ ხეებზე, უპირატესად მუხაზე და მის ჯირკზე (იშვიათად სხვა ფოთლოვან სახეობებზე).

სოკო პირველად აღწერა გერმანელმა მიკოლოგმა იაკობ კრისტიან შეფერმა 1774 წელს როგორც . მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა ინგლისელმა ბოტანიკოსმა უილიამ უიზინგერმა 1792 წელს.

სამეცნიერო სინონიმები:

აღწერა
ნაყოფსხეული ზომით 10—30 სმ, სისქეში 6 სანტიმეტრი, ხორციანი და მკვირვი. მჯდომარე ან მოკლე, სქელი გვერდითი ფეხით, ზოგჯერ სუბსტრატში ჩაფლული, ძირში მუქი ბუსუსებით. განვითარების ადრეულ ეტაპზე ნაყოფსხეული წარმოადგენს ბოლქვისებრ გამონაზარდს ზომით 5 სმ-მდე, ნორჩობაში სოკო ფორმით, სტრუქტურითა და ზედაპირის შეფერილობით ხარის ენას მოგვაგონებს, კიდეები ბლაგვი, მოგვიანებით ფართოვდება და ღვიძლის ფორმას იღებს. კანი წებოვანია, წითელი, ნარინჯისფერი ან მოყავისფრო ელფერით, ხაოიანი, ასაკში ლაბისებრია.

რბილობი — მკვრივი და ხორციანი, რადიალურად ბოჭკოვანი, წვნიანი, ხორცისფერ-წითელი, მოთეთრო ძარღვისებური ჩანართებით.

მოგვაგონებს ხორცს ან ღვიძლს. სუსტად გამოხატული ხილის სუნით, გემოზე მჟავეა, ზოგჯერ მომწარო.

ჰიმენოფორი შედგება ცალკეული, კედლებით არშეზრდილი და ადვილად განცალკევებადი მილაკებისგან. ადრეულ სტადიებზე მილაკები შეუიარაღებელი თვალით განურჩეველია, მოგვიანებით მათი ფენის სისქე 1–1,5 სმ-ს აღწევს. ფორებიანი ზედაპირი ნოტიოა, ხშირად მოწითალო სითხის წვეთებით. ჩალისფერ-ყვითელი ან ვარდისფერი, ხელის დაჭერისას და ასაკთან ერთად იღებს მურა-წითელ შეფერილობას.

სპორების მტვერი — ვარდისფერიან წითელ-ყავისფერი, სხვა მონაცემებით — თეთრი. სპორები — 4,5×5 მკმ, თითქმის მომრგვალო.

ეკოლოგია და გავრცელება
მერქანის დამშლელი პარაზიტია. მკვიდრდება გადაბერებულ ცოცხალ მუხაზე და მის ჯირკზე (იშვიათად სხვა ფოთლოვან სახეობებზე). როგორც წესი იზრდება ხის ფესვებთან ახლოს ან ქვედა ნაწილში ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად. ხშირად წვიმების შემდეგ ჩნდება.

გავრცელების არეალი მოიცავს ავსტრალიას, ჩრდილოეთ, ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკას, აზიას, ევროპას, ჩრდილოეთ და სამხრეთი აფრიკას. ღვიძლასოკო შესულია პოლონეთის, ნორვეგიის, ფინეთის, შვედეთისა და ლიეტუვის გადაშენების პირას მყოფი სახეობების ნუსხაში.

სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

მსგავსი სახეობები
ულუნიკალური გარეგნობის წყალობით, (ფერი და სითხე) რთულია მისი არევა სხვა რომელიმე სოკოში. თუმცა გამოუცდელ მესოკოვეს ის შესაძლოა აერიოს შხამიან სახეობაში .

კვებითი ღირებულება
კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა, რომელსაც ახასიათებს ძლიერ გამოხატული მომჟავო გემო. საკვებად უმჯობესია ახალი და ნორჩი ეგზემპლარები. სიბერეში უხეშია. იჭმება შემწვარი, მოხარშული და უმი სახით. ინახავენ ცხიმში ან ძმარში. გამოიყენება სხვადასხვა სალათებშიც, თუმცა რთულად მოსანელებელია და მისი დიდი რაოდენობით მიღება რეკომენდირებული არაა.

ღვიძლასოკო მდიდარია ვიტამინით.

გალერეა
ანორთოსისი (საფეხბურთო კლუბი)

ანორთოსისი ფამაგუსტა (. ) — კვიპროსის საფეხბურთო და საფრენბურთო კლუბი, რომელიც დაფუძნებულია ფამაგუსტაში, მაგრამ ამჟამად დამკვიდრებულია ლარნაკაში, კვიპროსში თურქეთის შეჭრის გამო.

კლუბი დაარსდა 1911 წელს ფამაგუსტაში. 1934 წელს „ანორთოსისი“ იყო ერთ-ერთი კვიპროსის ფეხბურთის ასოციაციის დამაარსებელი კლუბებს შორის. საშინაო მატჩებს ატარებს ანტონის პაპადოპულოსის სტადიონზე. კლუბის პრეზიდენტია კვიპროსის მოქალაქე ხრისტოს პოულაიდესი, ხოლო მწვრთნელი ნიდერლანდელი ანდრე პაუსია.

„ანორთოსისი“ კვიპროსის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული კლუბია. არის კვიპროსის პირველი დივიზიონის 13-გზის ჩემპიონი, კვიპროსის თასის 10-გზის მფლობელი, 7-ჯერ აქვს მოპოვებული კვიპროსის სუპერთასი. გუნდი ასევე ერთ-ერთია ქვეყნის სამი კლუბიდან, რომელთაც არასდროს უთამაშიათ კვიპროსის მეორე დივიზიონში. არის პირველი კვიპროსული კლუბი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ჩემპიონთა ლიგის გათამაშების ჯგუფურ ეტაპზე, ეს მოხდა 2009 წლის 13 აპრილს, თემურ ქეცბაიას მთავარი მწვრთნელობის დროს.

ტიტულები
კვიპროსის ჩემპიონი (13) : 1949/50, 1956/57, 1957/58, 1959/60, 1961/62, 1962/63, 1994/95, 1996/97, 1997/98, 1998/99, 1999/00, 2004/05, 2007/08
კვიპროსის თასის მფლობელი (10) : 1948/49, 1958/59, 1961/62, 1963/64, 1970/71, 1974/75, 1997/98, 2001/02, 2002/03, 2006/07
კვიპროსის სუპერთასის მფლობელი (7) : 1962, 1964, 1995, 1998, 1999, 2000, 2007

ფეხბურთელები
მიმდინარე შემადგენლობა
გამოჩენილი მოთამაშეები
მწვრთნელები
იან კოლერი

იან კოლერი (; დ. 30 მარტი, 1970, პრაღა, ჩეხოსლოვაკია) — ყოფილი ჩეხი ფეხბურთელი. თამაშობდა თავდამსხმელის პოზიციაზე. გამოირჩეოდა სიმაღლით, ძლიერი ფიზიკური შესაძლებლობითა და თაური დარტყმით.

კარიერა დაიწყო ჩეხეთის კლუბ პრაღის „სპარტაში“. შემდეგში გადავიდა ბელგიურ კლუბ „ლოკერენში“, სადაც გახდა ბელგიის პირველი დივიზიონის ბომბარდირი.

1999-2001 წლებში თამაშობდა „ანდერლეხტში“, სადაც გადაეცა ბელგიის ოქროს ბუცი. 2001 წელს შეუერთდა დორტმუნდის „ბორუსიას“, ვისთან ერთადაც მოიგო გერმანიის ბუნდესლიგა და 167 ოფიციალურ მატჩში 73 გოლის გატანა შეძლო. 2006 წელს გადავიდა ფრანგულ კლუბ „მონაკოში“, სადაც დაჰყო ორი წელი. 2008 წელს შეიძინა „ნიურნბერგმა“. 2008–2009 წლებში ასპარეზობდა „კრილია სოვეტოვში“, ხოლო საბოლოოდ, 2011 წელს კაერიერა დაასრულა ფრანგულ კლუბ „კანში“.

მისი დებიუტი ჩეხეთის ეროვნულ ნაკრებში შედგა 1999 წლის 9 თებერვალს, ბელგიის ნაკრების წინააღმდეგ ამხანაგურ მატჩში. კოლერი ჩეხეთის ნაკრების ყველა დროის საუკეთესო ბომბარდირია 91 მატჩში 55 გატანილი გოლით. მას სამჯერ აქვს მიღებული მონაწილეობა ევროპის ჩემპიონატში, ხოლო მსოფლიოს ჩემპიონატში - ერთხელ.

ტიტულები
საკლუბო
სპარტა პრაღა
გამბრინუს ლიგა: 1994–95
ჩეხეთის საფეხბურთო თასი: 1996

ანდერლეხტი
ბელგიის პირველი დივიზიონი: 1999–2000, 2000–01
ბელგიის სუპერთასი: 2000, 2001

ბორუსია დორტმუნდი
ბუნდესლიგა: 2001–02

ინდივიდუალური
ბელგიის ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი: 1999
ჩეხეთის წლის ფეხბურთელი
ბელგიის ოქროს ბუცი: 2000
მილან ბაროში

მილან ბაროში (დ. 28 ოქტომბერი, 1981) — ჩეხი ფეხბურთელი, რომელიც ამჟამად თამაშობს ჩეხეთის პირველი ლიგის გუნდ მრადა ბოლესლავში.

კარიერა
2004 წლის ევროპის ჩემპიონატზე ის გახდა საუკეთესო ბომბარდირი, გაიტანა რა ხუთი გოლი. მას შემდეგ თამაშობდა „ლივერპულში“, „ასტონ ვილაში“ და „ლიონში“, „გალათასარაიში“.

ბაროში თამაშობდა ჩეხეთის თითქმის ყველა ასაკობრივ ნაკრებებში, 2001 წლიდან კი იცავს ეროვნული ნაკრების ღირსებას. ეროვნულ ნაკრებში გამართული აქვს 88 მატჩი და გატანილი აქვს 41 გოლი.

კარიერის სტატისტიკა
კლუბი
ევროთასებზე გატანილი გოლები
ტიტულები
კლუბი
ლივერპული
ლიგის თასი: (1) 2003
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: (1) 2005

ოლიმპიკი ლიონი
ლიგა 1: (1) 2006-07
სუპერთასი: (1) 2007

პორტსმუთი
ინგლისის თასი: (1) 2008

გალათასარაი
სუპერლიგა: (1) 2011-12

ნაკრები
ევროპის 21-წლამდელთა ჩემპიონატი: (1) 2002

ინდივიდუალური
ევროპის 2004 წლის ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი
ევროპის 2004 წლის ჩემპიონატის ყველა ვარსკვლავის გუნდი
სუპერლიგის საუკეთესო ბომბარდირი: 2009
სტეფანო მაური

სტეფანო მაური ( დ. 8 იანვარი, 1980, მონცა, იტალია) — იტალიელი ფეხბურთელი, რომელიც ამჟამად თამაშობს სერია ა-ს კლუბ ლაციოში.

საკლუბო კარიერა
მაურიმ კარიერა 16 წლის ასაკში ბრუჰერიოში დაიწყო, თუმცა 2 წლის შემდეგ ეგრევე მედაში გადაბარგდა. 2001 წელს იგი უკვე მოდენას შეუერთდა და 2002 წელს კი დებიუტი სერია ა-ში ჰქონდა მილანის წინააღმდეგ. ემილია-რომანას კლუბში სტეფანომ 2 ბრწყინვალე სეზონი გაატარა, თუმცა 2003 წელს იგი ბრეშაში გადავიდა, სადაც მხოლოდ 1 სეზონი დაჰყო. 2004 წელს იგი უდინეზეში გადავიდა სადაც გუნდის ერთ-ერთი წამყვანი ფეხბურთელი გახდა და მალევე მისი კარგი თამაში რომში დაფასდა, რის გამოც იგი ლაციომ იყიდა.

დებიუტი მაურის ინტერის წინააღმდეგ ჰქონდა იტალიის თასზე, მან ძალიან კარგად ჩაატარა შეხვედრა და მალევე გუნდის ერთ-ერთი წამყვანი ფეხბურთელიც გახდა. დელიო როსი მაურის ტრეკვარტისტად ათამაშებდა გორან პანდევის და ტომაზო როკის უკან და იგი ბრწყინვალედ ართმევდა თავს. 2010 წლამდე მაური სტაბილურად გამოდიოდა რომის კლუბში, მართალია ტრავმებიც აწუხებდა, მაგრამ მთლიანობაში ლაციოში კარგი სტაბილური ფეხბურთელი იყო.

2010/11 სეზონში ედოარდო რეიას მოსვლისას მაური განაგრძობდა ბრწყინვალედ თამაშს შეტევის ხაზში და გუნდისთვისაც იდეალურ ფორმაში იყო.

2011/12 სეზონში მაურიმ ტრავმა მიიღო და სეზონის სტარტი გაუცდა, თუმცა სეზონის მე-2 ნახევარში დაბრუნებისას მაური ისევ ბრწყინვალედ განაგრძობდა თამაშს და მისი "მაკრატელა" ნაპოლის კარში ყველას დაანახა რომ იგი დონე ფეხბურთელია. იგი ასევე ჩეზარე პრანდელიმ ნაკრებშიც გამოიძახა.

2012 წლის ზაფხულს მაური დაპატიმრებული იქნა კარაბინიერების მიერ მატჩების ჩაწყობის სკანდალში. ეს დაპატიმრება მაურისთვისაც გამაოგნებელი იყო და დღემდე ვერ ხვდება, თუ რატომ იქნა დაპატიმრებული, მიუხედავად იმისა, რომ რამდენიმე ხნის შემდეგ იგი გაათავისუფლეს.

2012/13 სეზონი მაურიმ კარგად დაიწყო, თუმცა ნელ-ნელა მოუკლო თამაშს, მაგრამ დერბიში გატანილმა გოლმა ყველას დაანახა რომ მაურისნაერი ფეხბურთელები არ ჩერდებიან და ბოლომდე თამაშობენ.

სანაკრებო კარიერა
მაურის დებიუტი ნაკრებში ნოემბერში 2004 წელს ფინეთის ნაკრების წინააღმდეგ შედგა. საბოლოოდ მას ნაკრებში 11 მატჩი აქვს ჩატარებული.

მიღწევები
კოპა იტალია (2008-09)
იტალიის სუპერ-თასი (2009)
ეგვიპტის საპრეზიდენტო არჩევნები (2012)

2012 წლის ეგვიპტის საპრეზიდენტო არჩევნები — რიგითი საპრეზიდენტო არჩევნები ეგვიპტეში, რომლის პირველი ტური შედგა 23-24 მაისს. არჩვენებში 12 კანდიდატი მონაწილეობდა. არჩვენების პირველმა ტურმა გამოავლინა ორი ლიდერი: მუსლიმთა საძმოს პარტიის კანდიდატი მოჰამედ მურსი და ყოფილი პრემიერ-მინისტრი ჰოსნი მუბარაქის მთავრობის დროს აჰმედ შაფიკი. მეორე ტურში ხმათა 51.7%-ით გაიმარჯვა მოჰამედ მურსიმ.
მუჰამედ მურსი

მუჰამედ მურსი (; დ. 20 აგვისტო, 1951, შარკია, ეგვიპტე — გ. 17 ივნისი, 2019, კაირო, ეგვიპტე) — ეგვიპტელი პოლიტიკოსი. თავისუფლებისა და სამართლიანობის პარტიის წევრი. მონაწილეობდა 2012 წლის ეგვიპტის საპრეზიდენტო არჩევნებში. 2000-2005 წლებში იყო ეგვიპტის პარლამენტის წევრი.

2012 წლის 24 ივნისს ეგვიპტის საარჩევნო კომისიამ მუჰამედ მორსი გამოაცხადა ქვეყნის ახალ პრეზიდენტად. კომისიის თანახმად, მორსიმ მცირე უპირატესობით აჯობა კენჭისყრაზე თავის მეტოქეს, აჰმედ შაფიკს - რომელიც ბოლო პრემიერ-მინისტრი იყო პრეზიდენტ ჰოსნი მუბარაქის მთავრობაში. კომისიის ცნობით, მორსიმ ხმათა 51.7 % მოიპოვა, შაფიკს კი 48.3 % ერგო.

2013 წლის 3 ივლისს არმიამ პრეზიდენტი გადააყენა და კონსტიტუცის მოქმედება შეაჩერა.

გარდაიცვალა საკუთარ სასამართლო პროცესზე 2019 წლის 17 ივნისს.
წითელი საჩეჩელა

წითელი საჩეჩელა — სოკოს სახეობა რამარიას გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს აზიას, ევროპას, ჩრდილოეთ ამერიკას, ჩრდილოეთ აფრიკასა და ავსტრალიას.

საკვებად რეკომენდებულია მხოლოდ ახალი, ნორჩი ეგზემპლარები. მიკორიზას წარმოქმნის ფართოფოთლოვან ხეებთან, უპირატესად წიფელთან. იზრდება ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

სოკო პირველად აღწერა გერმანელმა მიკოლოგმა კრისტიან ჰენდრიკ პერსონმა 1797 წელს როგორც . მოკლე და სქელია, თავდაპირველად მოთეთრო, ასაკთან ერთად მოყვითალო-ყავისფერი, ბოლოებში ახასიათებს ვარდისფერი ან წითელი ფერის წვეროები.

რბილობი — ჭუჭყისფერ-თეთრი, ტოტებში მოყვითალო, რამდენადმე წყალწყალა, მყიფე. ხილის სუნითა და სასიამოვნო მოტკბო გემოთი.

ფეხი — მოკლე და სქელი, დიამეტრი — 4-6 (8) სმ, ძირისკენ შევიწროებული, თავდაპირველად თეთრი, მოგვიანებით მკრთალ-ყვითელი ან მოყვითალო-ყავისფერი.

სპორების ფხვნილი — მოყვითალო-ჟანგმიწისფერი, სპორები — 12-184-6 მკმ, ცილინდრული ან სიგმოიდური. ბაზიდიუმი — ოთხსპორიანი (ზოგჯერ ორსპორიანი), 59-828-11 მკმ.

გავრცელება და ეკოლოგია
უპირატესობას ანიჭებს კირქვიან ნიადაგს. იზრდება თბილ ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად. მიკორიზას წარმოქმნის ფართოფოთლოვან ხეებთან, უპირატესად წიფელთან. ზოგკერ ქმნის „ქაჯის წრეს“.

გავრცელების არეალი მოიცავს აფრიკას (ტუნისი),, ავსტრალიას, აზიასა (ინდოეთის, ნეპალის, იაპონიის, კორეის, პაკისტანის, რუსეთის შორეული აღმოსავლეთისა და თურქეთის ჩათვლით), ევროპას (ნიდერლანდების, საფრანგეთის, პორტუგალიის, იტალიის, ბულგარეთის, ესპანეთისა და საქართველოს ჩათვლით). აგრეთვე გვხვდება მექსიკასა და გვატემალაში. ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთ ამერიკაში.

სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

მსგავსი სახეობები
კვებითი ღირებულება
საჭმელი სოკოა. საკვებად რეკომენდებულია მხოლოდ ნორჩი ეგზემპლარები. გამოიყენება ახალი, შემწვარი, გამხმარი და ცხიმში ან ძმარში დამარინადებული. ახასიათებს ხილის სასიამოვნო გემო. სიბერეში მჟავე გემოს იძენს.

ყოვლად დაუშვებელია მისი შეგროვება დაბინძურებულ რაიონებში, რადგანაც იგი ადვილად შეიწოვს დარიშხანს. ზოგიერთი სახელმძღვანელო გამოუცდელ მესოკოვეებს ურჩევს თავი შეიკავონ მისი შეგროვებისაგან, რადგანაც იგი მეტად წააგავს მისივე გვარის შხამიან სახეობას მოვარდისფრო საჩეჩელას.

გალერეა
წითი

წითი — ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მწვერვალ წითიხოხის ჩრდილო-დასავლეთ კალთაზე, მდინარე თერგის აუზში. სიგრძე 2,1 კმ, ფართობი 1,4 კმ². მყინვარის ენის ბოლო ეშვება ზღვის დონიდან 3040 მეტრამდე.
ქარტის ეკლესია

ქარტის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდ ხალებში. ეკლესია დგას სოფლის აღმოსავლეთით 1,5 კმ-ზე, სოფლებს კრისხევსა და დიდ ხალებს შორის, მაღალ სერზე, სასაფლაოზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (10,3 4,5 მ), ნაგებია თლილი ქვიშაქვითა და შირიმის ქვით. ეკლესიის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხესთან გვიანდელი მინაშენია, რომლისგან მხოლოდ დაახ. 2,3 მეტრი სიმაღლის კედელია შემორჩენილი. შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთით და ჩრდილოეთით (აფსიდის მხართან ახლოს) ჰქონდა. ჩრდილოეთისა ამოქოლილია, გადაკეთებულია ნიშად. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე ვიწრო თაღოვანი სარკმელია. ასეთივე სარკმელია დასავლეთ კედელში. აფსიდის სარკმლის ორივე მხარეს თითო პატარა სწორკუთხა ნიშია. დარბაზის გრძივ კედლებზე კამარის საბჯენი თაღის საყრდენი თითო ორსაფეხურიანი პილასტრია. ფასადები ოსტატურადაა ნაწყობი კარგად გათლილი შირიმის კვადრებით.
ქვიშაქვით ნაგებ მინაშენს (5,5 6,5 მ) შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია, შემორჩენილია წირთხლის ფრაგმენტი. კედლებში თითო ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებზე შირიმით ნაწყობი საბჯენი თაღის ქუსლის ქვებია შემორჩენილი. მინაშენი გადახურული იყო არაწესიერი ფორმის ნახევარწრიული კამარით.
ბოიები

ბოიები (ლათ.: ; ბერძ.: ) — ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი კელტური ტომი გვიან რკინის ხანაში. მათი არსებობა დასტურდება სხვა და სხვა დროს: ციზალპური გალიაში (ჩრდილოეთი იტალია), პანონიაში (უნგრეთი და მის დასავლეთით), ბოჰემიას ტერიტორიაზე და ნარბონიულ გალიაში. არქეოლოგიურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ძველი წელთაღრიცხვის მეორე საუკუნეში ბოიები ბოჰემიადან სილეზიაშიც გადავიდნენ (დღისთვის პოლონეთის ტერიტორია).
ქამასოკო

ქამასოკო, შამპინიონი — ქუდიანი სოკოების გვარი. გვარის ყველა სახეობა ქამასოკოს სახელწოდებით არის ცნობილი. 400-მდე სახეობა გავრცელებულია მთელ დედამიწაზე. საქართველოში ქამასოკოს 12 სახეობა გვხვდება, რომელთაგან აღსანიშნავია მინდვრის ქამა, კულტურული ქამა, ტყის ქამასოკო, ქალაქის ანუ ტროტუარის ქამა, მეჭეჭებიანი ქამა და სხვა.

ქამასოკოს სახეობები ერთმანეთისაგან ხშირად ძნელად გასარჩევია. ყველაზე ფართოდ არის გავრცელებული მდელოს ქამა , რომლის ქუდის დიამეტრია 3—10 სმ. ნაცრისფერია, ხორცოვანი; ქუდის რბილობი გადატეხისას ჰაერზე ვარდისფერდება. იზრდება ადრე გაზაფხულიდან ზამთრის პირამდე, ზოგჯერ მთელი წლის განმავლობაში ბაღებში, ბოსტნებში, ეზოებში, მინდვრებზე და ა. შ.

საქართველოში გავრცელებული სახეობებიდან ორი და — შხამიანია, სხვები იჭმება. ზოგჯერ ქამასოკოს (უფრო ზუსტად ორსპორიან ქამასოკოს) საგანგებოდაც აშენებენ სათბური, გაუქმებულ შახტებში ან სარდაფებში.
ლაღიჯვრის ეკლესია

ლაღიჯვრის ეკლესია — ეკლესია ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი ყელეთის სამხრეთ-დასავლეთით, გორაკზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (10,5 6 მ), ნაგებია ნატეხი ქვიშაქვით და აგურით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, შემორჩენილია კარის წირთხლის ნაწილი. ნახევარწრიულ აფსიდში ერთი შეისრული სარკმელი და ორი ასეთივე ნიშია. ერთი შეისრული სარკმელი დასავლეთითაა. სარკმლის ქვეშ თაღოვანი ნიშია. დარბაზის გრძივი კედლები სამ-სამ თაღოვან მონაკვეთად იყო დაყოფილი. აღმოსავლეთ ნაწილში შემორჩენილია ორი მონაკვეთი, რომლებშიც თითო სარკმელია.

ეკლესიაზე სამხრეთით მიშენებულია სამრეკლო, რომლის პირველი სართული ეკლესიის კარიბჭე იყო. ამ სართულს სამხრეთით თაღოვანი შესასვლელი ჰქონია, შემორჩენილია მხოლოდ წირთხლის წყობა და თაღის ქუსლის ნაწილი. კარიბჭის აღმოსავლეთ კედელში ფართო ნიშია, დასავლეთ კედელში კი მეორე სართულზე ასასვლელი კიბე. პირველ სართულს აგურის კამაროვანი გადახურვა ჰქონია, შემორჩენილია მცირე ნაწილი. მეორე სართული აგებულია ქვიშაქვით. კვადრატულ ბაქანზე, იგი ოთხივე მხარეს ნახევარწრიული თაღებით იყო გახსნილი. შემორჩენილია მხოლოდ დასავლეთ კუთხის სვეტები და თაღის ქუსლის ნაწილი ჩრდილო-დასავლეთის სვეტზე. ეკლესია დასრულებული იყო თაროსებრი ლავგარდნით, რომლის ფრაგმენტი შემორჩენილია სამხრეთ და დასავლეთ კედელზე.
ცრუდინგნიჩაბა

ცრუდინგნიჩაბა — თევზების გვარი ზუთხისებრთა ოჯახისა. აქვთ დიდი პირი, ბრტყელი და ფართო დინგი, რომელიც ნიჩაბს წააგავს. კუდის ღერო მოკლეა, ანალური ფარფლის წვერი გადადის ან თითქმის გადადის კუდის ფარფლის დასაწყისამდე. ზურგის ფარეკლები ტანის ბოლომდე გრძელდება, ბოლოსკენ მათი სიგანე სიმაღლეს აღემატება, ერთმანეთში არ ირწყმევა და ჯავშანსაც არ წარმოქმნის. სხეული ფარეკლების რიგებს შორის დაფარულია მარცვლებით. აქვთ ულვაშები. თვალები ძალიან მცირე ზომისაა. გვარში გაერთიანებულია 3 სახეობა: ამუდარიის დიდი ცრუდინგნიჩაბა , ამუდარიის მცირე ცრუდინგნიჩაბა და სირდარიის ცრუდინგნიჩაბა . გავრცელებული არიან არალის ზღვის აუზში (სირდარია და ამუდარია). აქვთ მცირეოდენი სარეწაო მნიშვნელობა. ახლოს მდგომი გვარია დინგნიჩაბა, მისი წარმომადგენლებისგან განსხვავდებიან ბევრად მოკლე კუდის ღეროთი.
ჩეხეთის ეკონომიკა

ევროპის დემოკრატიულ ქვეყნებს შორის, ჩეხეთი ინდუსტრიულად ერთ-ერთი ყველაზე განვითარებულია. მთლიანი შიდა პროდუქტი სულზე უდრის 26 800 აშშ დოლარს.

ძირითადი დარგებია: მანქანათმშენებლობა, თუჯის და ფოლადის წარმოება, ლითონის გადამუშავება, ქიმიური პროდუქცია, ელექტრონიკა, სატრანსპორტო ნაწილები, ტექსტილი, შუშა, ლუდი, ფოსფორი, კერამიკა და სამედიცინო პრეპარატები. ძირითადი სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტია: შაქრის ჭარხალი, კარტოფილი, ხორბალი და სხვა. მოსახლეობის უმუშევრობის დონე არის 6% (2007), ინფლაცია — 2,2% (2009).
წერი

წერი, ქარიყლაპია — თევზი ქარიყლაპიასებრთა ოჯახისა. ფერად ძირითადად მომწვანო ნაცრისფერი ან მურა ნაცრისფერია. მისი სხეულის სიგრძე 1,0-1,5 მ, მასა — 16-24 კგ აღწევს. გავრცელებულია ევროპის, აზიისა და ამერიკის ჩრდილოეთის წყლებში და მნიშვნელოვან სარეწაო თევზად ითვლება. საქართველოში მცირე რაოდენობით გვხვდება დასავლეთ საქართველოს მდინარეებსა (ჩოლოქი, ნატანები, სუფსა, რიონი, ხობისწყალი, ოჩხამური, ჭურია, ენგური, კოდორი, მჭიშთა) და ტბებში (პალიასტომი, სკურჩა, ბებესირი, ჯაპანა). საქართველოში გავრცელებული წერის სიგრძე აღწევს 85 სმ-ს, წონა 6-8 კგ-ს. ტოფობს ადრე გაზაფხულსა და ზაფხულში (ჩვენში მრავლდება თებერვალში, როდესაც წყლის ტემპერატურაა 3-5 °). ქვირითს ყრის წყალმარჩხ ადგილებში სანაპიროს მცენარეებზე.
ჩეხეთის დროშა

ჩეხეთის სახელმწიფო დროშა — იგივე, რაც ყოფილი ჩეხოსლოვაკიის დროშა. ამ სახელმწიფოს დაშლის შემდეგ, ჩეხეთის რესპუბლიკამ მისი დროშა შეინარჩუნა, სლოვაკეთმა კი ახალი მიიღო. ჩეხოსლოვაკიის პირველი დროშა თეთრი და წითელი ფერებისგან შედგებოდა, რაც მას პოლონეთის დროშასთან აიგივებდა, ამიტომ, დაემატა ლურჯი სამკუთხედი. ეს დროშა 1939 ნაცისტებმა აკრძალეს და მიიღეს ჰორიზონტალური, სამფეროვანი დროშა თეთრ, წითელ და ლურჯ ფერებში. თუმცა 1945 წელს დროშა კვლავ აღდგა.

1993 წელს ჩეხოსლოვაკიის დაშლის შემდეგ, ჩეხეთის რესპუბლიკამ ყოფილი ფედერალური სახელმწიფოს იდენტური დროშა მიიღო, რითაც პირდაპირ დაარღვიეს კონსტიტუციური აქტი, რომელიც ორ მემკვიდრე სახელმწიფოს ყოფილი ფედერალური სიმბოლოების გამოყენებას უკრძალავდა.
ქაშაყი

ქაშაყი — თევზი ქაშაყისებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია ძირითადად ატლანტისა და წყნარი ოკეანეების ჩრდილოეთ ნაწილში. სხეული გვერდებში მობრტყელებულია, მუცელი დაკბილული აქვს. ქერცლი ზომიერი, ან მოზრდილია. მოიცავს 60-ზე მეტ სახეობას, რომელიც ძირითადად გავრცელებულია ზომიერი და ცხელი სარტყლის ზღვებში. ზოგიერთი სახეობა მხოლოდ ზღვაში ბინადრობს და ერიდება მტკნარ წყალს. ზოგიერთი გამსვლელი სახეობაა, შედის მდინარეებში. უმეტესად იკვებება წვრილი კიბოსნაირებით. სხეულის სიგრძე განსხვავებულია, მაგ., ბალტიის ქაშაყის სხეულის სიგრძეა 14-18 სმ, ატლანტური ქაშაყის სიგრძე 46 სმ აღწევს. დიდი სარეწაო მნიშვნელობის თევზია, რის გამოც ევროპაში „ზღვის ვერცხლის“ სახელწოდებითაც არის ცნობილი.
ჰელესა (კინორომანი)

ჰელესა, ანუ ელი ელობდა, მელი მელობდა, ზღვა ფოფინობდა... (ლაზური საზღვაო კინორომანი, წარმოდგენილი ფელუკა „კირბიშის“ ბოლო მოგზაურობის ქრონიკებად, ანდა, თუ გნებავთ, ლაზი მხატვრის, ჰასან ჰელიმიშის გაცოცხლებულ ნახატებად) — ქართველი მწერლის, მიხო მოსულიშვილის კინორომანი ლაზების ცხოვრებაზე.

კინორომანის იდეა
საქართველოში სამკურნალო მცენარეებისა და მათი გამოყენების შესახებ, ანტიკური ხანის სხვა ავტორებთან ერთად, აპოლონიოს როდოსელიც წერდა თავის „არგონავტიკაში“. ისიც ცნობილია, რომ კოლხეთის დაბლობზე გაშენებული ყოფილა „ჰეკატეს ბაღი“ (ძვ.წ. 650 წ.), რომელშიც ორმოცზე მეტი სამკურნალო მცენარე მოჰყავდათ. თავად სიტყვა „მედიცინა“ მომდინარეობს მეფე აიეტის ქალიშვილის, მკურნალი მედეას სახელიდან...

უძველესი ქართული ხალხური მედიცინის წიაღში მკურნალთა არაერთი საგვარეულო შტო იშვა, რომლებაც შექმნეს თავიანთი წამლები. ამის მაგალითია: „თურმანიძის მალამო“; ასკურავების მოტეხილობის მკურნალობა უთაბაშიროდ, მსუბუქი გადახვევითა და მალამოთი; ბერულავების მოტეხილობის საგვარეულო მალამო; ნაჭყებიების წამალი...

მოკლე შინაარსი
მეი კირბიშის სიყვარულის გამოყენებით იაშარ ბადიში ცდილობს გაიგოს კირბიშების გვარის საიდუმლო წამლის დამზადების წესი, რომ ეს რეცეპტი მდიდარ უცხოელებს, ჰელენ მეიერს და ალფრედ ანთოპულოსს მიჰყიდოს.

პერსონაჟები
ფოკა კირბიში — „პაპუ“ (ლაზურად, პაპა), 60 წლისა, ცალფეხა.
მეი — ფოკას ქალიშვილი პირველ, გარდაცვლილ ცოლთან, ნადიესთან, 20 წლისა.
უჩა — მეტსახელად „მშირიდონი“ (ლაზურად, მერცხალი), ფოკას შვილი, 10 წლისა.
მერიემ-ხავანა — ფოკა კირბიშის ცოლი, უჩას დედა, მეის დედინაცვალი, 55 წლისა, ჯინჯი (ლაზურად, მკითხავი).
ალფრედ ანთოპულოსისი — 60 წლისა, ბიზნესმენი ვან-კუვერიდან.
ჰელენ მეიერი — 65 წლისა, ალფრედ ანთოპულოსის ცოლი, უყვარს თოჯინა კლაბაუტერმანი.
იაშარ ბადიში — 25 წლისა, აქვს საკუთარი პანტონებიანი ნავი, სახელად „მცურავი კუნძული“.
სებასტიან რადუ (მაფარველიში) — მეთევზე ლაზების სოფელ ლაზუდან, რომელიც მდებარეობს საპორტო ქალაქ კონსტანცას სამხრეთით.
ილფან შიშმანიში — თურქული სანაპიროს საგუშაგო კატარღის მეთაური.
ხატიჯე შიშმანიში – ილფანის დედა, 70 წლისა.

მითოლოგიური არქეტიპი
„ჰელესას“ თანამედროვე ამბის მითოლოგიურ არქეტიპს წარმოადგენს ოქროს საწმისის ლეგენდა და მკითხველი იოლად ახდენს რომანის პერსონაჟების იდენტიფიცირებას: მედეა - მეი, აიეტი - ფოკა კირბიში, აფსირტე - უჩა, იასონი - იაშარ ბადიში.

რომანის ჯილდო
27 აგვისტო, 2012 — ვერცხლის პრიზი გამომცემლობა "უსტარს" კინორომანისათვის “ჰელესა” (სინოპსისით) ეფექტიანი მარკეტინგის ჯილდოს კონფერენციაზე ნომინაციაში: “მცირე ბიუჯეტი”, პორტლენდი, ორეგონი, აშშ.
ლიტერატურული პრემია „საბას“ 2013 წლის ნომინანტი.

რომანის გამოცემები
2012 წ. — გამომცემლობა „უსტარი“
2013 წ. — ლიგ.გეს ელექტრონული წიგნები
2013 წ. — „საბა“ ელექტრონული წიგნების სახლი
ჩეხეთის მხარეები

ჩეხეთის მხარეები — ადმინისტრაციული ერთეულები ჩეხეთის რესპუბლიკაში. ჩეხეთი უნიტარული რესპუბლიკაა, რომელიც იყოფა შედგება 14 მხარედ . მხარის სტატუსი აქვს დედაქალაქისაც. პრაღა არის ერთდროულად რეგიონიც და ქალაქიც და აქვს ერთი ასამბლეა და ერთი გამგეობა. აღნიშნული დაყოფა ძალაშია 2000 წლის 1 იანვრიდან, როდესაც შეიცვალა მანამდე არსებული 8 რეგიონი. რეგიონული ასამბლეა აირჩევა პირდაპირი წესით 4 წლის ვადით. ასამბლეა ირჩევს რეგიონის კომიტეტს და მის თავმჯდომარეს.

მხარეების სია
ჩეხეთის რეგიონების სიმბოლოები