iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იელი (მცენარე)

იელი (ლათ. ) — ზაფხულმწვანე ბუჩქი როდოდენდრონის გვარისა. სიმაღლე 2 მ აღწევს. აქვს სურნელოვანი დიდი, წინწკლებიანი ყვითელი ან ნარინჯისფერი ყვავილები.

გავრცელებულია ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში, ბალკანეთსა და მცირე აზიაში, კავკასიასა და უკრაინაში. თითქმის მთელ საქართველოში გვხვდება, უფრო კოლხეთის დაბლობზე. იზრდება ზღვის დონიდან 2000 მ-მდე ქვეტყედ, ტყის პირებზე. სუბალპურ სარტყელში ქმნის ბუჩქნარს — იელიანს.

ყვავილობს ფოთლის გამოტანამდე ან მასთან ერთად აპრილ-ივნისში. დეკორატიულია ყვავილობისას ან შემოდგომაზე თავისი კაშკაშა წითლად შეფერილი ფოთლების გამო. მისი ყველა ნაწილი შხამიანია. კულტურაში ცნობილია იელის მრავალი ჰიბრიდული ჯიში.
ლუი იელმსლევი

ლუი იელმსლევი (დ. 3 ოქტომბერი, 1899, კოპენჰაგენი, დანია — გ. 30 მაისი, 1965, იქვე) — დანიელი ენათმეცნიერი.

ბიოგრაფია
1923 წელს დაამთავრა კოპენჰაგენის უნივერსიტეტი. 1937 წლიდან იყო კოპენჰაგენის უნივერსიტეტის პროფესორი და შედარებითი ენათმეცნიერების კათედრის გამგე. 1931 წელს საფუძველი ჩაუყარა კოპენჰაგენის სტრუქტურალისტურ წრეს. იელმსლევმა შექმნა ლინგვისტური თეორია, რომელსაც გლოსემატიკა ეწოდება. მისი ნაშრომებიდან აღსანიშნავია: "ზოგადი გრამატიკის პრინციპები" (1928, "ბრუნვის კატეგორია") (1935-1937), "ენის თეორიის პროლეგომენები" (1943), "ენა" (1963).
ოტმარ ჰიცფელდი

ოტმარ ჰიცფელდი (გერმ. ; დ. 12 იანვარი 1949, ლერახი, გერმანია) — გერმანელი ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი.

ჰიცფელდი არის გერმანიის ყველა დროის ერთ-ერთი ტიტულოვანი საკლუბო მწვრთნელი. ერნსტ ჰაპელთან, ჟოზე მაურინიოსთან, იუპ ჰაინკესთან და კარლო ანჩელოტისთან ერთად იგი არის იმ მწვრთნელებს შორის, რომლებმაც ორ სხვადასხვა კლუბში მუშაობისას მოიგეს უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა.

მწვრთნელის კარიერა
იერუსალიმის ასიზები

იერუსალიმის ასიზები — იერუსალიმის სამეფოს სამართლებრივ ძეგლთა კრებული (- სს.). ძეგლში ერთმანეთთან არის შეთანხმებული და გადამუშავებული იერუსალიმის სამეფოს კუტიუმები. იერუსალიმის ასიზებში ძირითადად მოწესრიგებულია ფეოდალებისა და მათი ვასალების ურთიერთობა, განსაზღვრულია მეფის ხელისუფლების ფრეროგატივა. იერუსალიმის ასიზები მნიშვნელოვანია როგორც ფეოდალური სამართლის ყველაზე უფრო დახვეწილი და ჩამოყალიბებული ძეგლი.
იესე ქსნის ერისთავი (XVIII საუკუნე)

იესე ქსნის ერისთავი (გ. 1745) — საუკუნის ნახევრის პოლიტიკური მოღვაწე. 1736-1741 წლებში თავის ძმასთან, შანშე ქსნის ერისთავთან ერთად მეთაურობდა ქსნის საერისთავოს აჯანყებას ყიზილბაშ დამპყრობთა წინააღმდეგ. აჯანყების დამარცხების შემდეგ ირანში გაიწვიეს და ნადირ-შაჰის ბრძანებით დააპატიმრეს. 1745 წელს საქართველოში მომავალი გზაში გარდაიცვალა.
საერთაშორისო კოსმოსური სადგური

საერთაშორისო კოსმოსური სადგური (სკს) — კოსმოსში აწყობილი საერთაშორისო ორბიტული სადგური, რომელსაც მრავალმიზნობრივი კოსმოსური ლაბორატორიის სახით იყენებენ. სადგური დედამიწის დაბალ ორბიტაზე მოძრაობს და მისი დანახვა დედამიწიდან შეუიარაღებელი თვალით შეიძლება: მისი სიმაღლე მერყეობს 319,6 კმ-დან 346,9 კმ-მდე დედამიწის ზედაპირიდან. მისი მოძრაობის საშუალო სიჩქარეა 27.744 კმ/სთ და 15,7 ორბიტას ასრულებს დღეში. სკს ერთობლივი პროგრამაა აშშ-ს (ნასა), რუსეთის (რკა), იაპონიის (იახა), კანადის (კკა) და რამდენიმე ევროპული ქვეყნის (კა) კოსმოსურ სააგენტოს შორის.
სანსია

სანსია („სამი ხეობა“, ტრაც. ჩინ. , გამარტ. , პინ. ) — მსოფლიოში უდიდესი ჰიდროელექტროსადგური, მდებარეობს ჩინეთში, მდინარე იანძიზე, ქალაქ სანდოუპინის სიახლოვეს ჰუბეის პროვინციის იჩანის ოლქში.

სადგურის მოცულობა 22 500 მეგავატია. მშენებლობა 1993 წელს დაიყო და 2012 წელს დასრულდა. ჰესის დამბა 181 მეტრის სიმაღლისა და 2 335 მეტრი სიგანისაა. ელექტროსადგური მოიცავს 32 ტურბინს, რომლებიც 700 მეგავატ ენერგიას გამოიმუშავებენ. კომპლექსში დამატებით შედის ორი 50 მეგავატიანი ენერგიის გენერატორი. ელეტროსადგურზე გამომუშავებული ენერგია 85 ტერაჯოულს შეადგენს. ჰიდროელექტროსადგურის გამომუშავებული ენერგია 9 პროვინციაზე და 2 ქალაქზე ნაწილდება, მათ შორის შანხაიზე.
ივანე ლიპარიტის ძე

ივანე ლიპარიტის ძე ბაღვაში — საუკუნის საქართველოს სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე. ლიპარიტ ბაღვაშის ძე, სპასალარი 1059-1073 წწ., კლდეკარის ერისთავი 1073-1078 წწ.

გადახვეწილი იყო ბიზანტიაში ბაგრატ -გან შერისხულ და ბერად აღკვეცილ მამასთან, ლიპარიტ -თან ერთად. ბიზანიტიის იმპერატორმა ისააკ -მა ივანეს სომხური ოლქის არშარუნიკის გამგებლობა უბოძა. ლიპარიტის თხოვნით, საქართველოს მეფემ 1059 წელს შეიწყნარა ივანე, დაუბრუნა მამაპაპეული მამული და სპასალარად დანიშნა. ერთხანს იგი ერთგულად ემსახურებოდა ბაგრატ -ს, დიდი პოლიტიკური უფლელები მოიპოვა და ეკონომიკურადაც გაძლიერდა. ალფ-არსლანის შემოსევების დროს ივანე ლიპარიტის ძე მეთაურობდა ალფ-არსლანთან მეფის სამოციქულო მისიას. 1069 წელს დაამარცხა განძის ამირა ფადლონი. 1073 წელს კი ისევ მეფის მოწინააღმდეგეთა რიგებში ჩადგა. აუჯანყდა გიორგი -ს, კახელები მოიშველია და ქსნისპირა ადგილები დაიჭირა. გიორგი იძულებული გახდა დათმობაზე წასულიყო: ივანე ლიპარიტის ძეს სამშვილდე უბოძა, მის შვილს ლიპარიტს კი — ლოწობანი. 1074 წელს ივანე ლიპარიტის ძე ისევ განუდგა მეფეს, მაგრამ ამჟამად კახელები გიორგი -ს მიემხრნენ და იგი იძულებული გახდა მეფეს დაზავებოდა. შემდეგ ივანე ლიპარიტის ძემ ქ. გაგი გამოსტაცა მეფის მეციხოვნეებს და საქართველოს მტერს განძის ამარა ფადლონს მიჰყიდა. დაახლოებით 1074 წელს კი მორჩილებით ეახლა საქართველოს ასაოხრებლად მოსულ თურქ-სელჩუკების სულთან მელიქ-შაჰს. მაგრამ, როგორც ჩანს, მათ შორის უთანხმოება ჩამოვარდნილა და ივანე ლიპარიტის ძე გამოიპარა. 1080 წელს მელიქ-შაჰი შეესია საქართველოს და ივანე ლიპარიტის ძე ოჯახიანად ტყვედ ჩაიგდო. შემდეგ იგი წყაროებში აღარ იხსენიება.
კურიტიბა

კურიტიბა — ქალაქი ბრაზილიაში, მდებარეობს სამხრეთი ბრაზილიის პარანის შტატში. დაარსდა 1693 წელს. წარმოადგენს ყველაზე დიდ და მნიშვნელოვან ქალაქს სამხრეთ ბრაზილიაში. კურიტიბა არა მარტო ბრაზილიის, არამედ მთელი ლათინური ამერიკის კულტურული, პოლიტიკური და ეკონომიკური ცენტრია. მდებარეობს პლატოზე, ზღვის დონიდან 932 მ სიმაღლეზე.
იურგენ კლინსმანი

იურგენ კლინსმანი (; დ. 30 ივლისი, 1964) — გერმანელი ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი. გერმანიის საფეხბურთო ნაკრების ისტორიაში ერთ-ერთი საუკეთესო თავდამსხმელი. 1999 წელს -ის ვერსიით საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის 53-ე ადგილზე დასახელდა. 1990 წლის მსოფლიო ჩემპიონი და 1996 წლის ევროპის ჩემპიონი.

სანაკრებო კარიერა
გერმანიის ნაკრების შემადგენლობაში 1987–1998 წლებში მონაწილეობა მიიღო 108 თამაშში და გაიტანა 47 გოლი.

სამწვრთნელო კარიერა
2004–2006 წლებში იყო გერმანიის ნაკრების მთავარი მწვრთნელი. 2008–2009 წლებში სათავეში ედგა მიუნხენის „ბაიერნს“. მისი ხელმძღვანელობით აშშ-ის ნაკრებმა მოიგო 2013 წლის კონკაკაფის ოქროს თასი.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
ინტერი
უეფა-ს თასი: 1990–91
ბაიერნი
ბუნდესლიგა: 1996–97
უეფა-ს თასი: 1995–96
სანაკრებო
გერმანია
მსოფლიო ჩემპიონი: 1990
ევროპის ჩემპიონი: 1996
ევროპის ვიცე-ჩემპიონი: 1992
ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს პრიზიორი: 1988

ინდივიდუალური
ფიფა-ს ასეული ( 100): 2004
ალფ-არსლანის ლაშქრობანი საქართველოში

ალფ-არსლანის ლაშქრობანი საქართველოში — თურქ-სელჩუკთა შემოსევები სულთან ალფ-არსლანის მეთაურობით. საუკუნის დასაწყისიდან სელჩუკთა მარბიელი ლაშქარი გამუდმებით დათარეშობდა ამიერკავკასიის ქვეყნებში. საქართველოს ალფ-არსლანი პირველად 1064 წლის ივნის-ივლისში შემოესია. ამ ლაშქრობაში მონაწილეობდნენ არანის, შირვანისა და სხვა მხარეთა გამგებლებიც. ალფ-არსლანი ახალქალაქს მოადგა. მესხებმა შეუპოვარი წინააღმდეგობა გაუწიეს., მაგრამ უთანასწორო ბრძოლაში დამარცხდნენ. მოსახლეობა მთებს შეეხიზნა. ალფ-არსლანი ქართველთაგან ხარკს მოითხოვდა. ბაგრატ მზად იყო ქვეყნის გადასარჩენად ზოგიერთ დათმობაზე წასულიყო, მაგრამ ხარკის გადახდა არ იკისრა.

1068 წელს ალფ-არსლანი მეორედ შემოესია საქართველოს, კახეთი ააოხრა და დიდძალი სიმდიდრე იგდო ხელთ. კახთა მეფე აღსართან -მა სულთანს მორჩილება აღუთქვა. დიდი საჩუქრით ეახლა. გამაჰმადიანდა და ხარკის გადახდაც იკისრა. შემდეგ აღსართანის, სომეხთა მეფის კვირიკესა და თბილისის ამირას თანხლებით ალფ-არსლანი ქართლს შეესია და ააოხრა. საქართველო მოთარეშე სელჩუკებით აივსო დასავლეთ საქართველოში მტრის წინსვლა შეაჩერა ქართველების მედგარმა წინააღმდეგობამ სვერის ციხესთან. ამ ლაშქრობათა შედეგად სელჩუკთა ხელში გადასული ხორნაბუჯი, არადეთი, გაგი, აგარანი, ქავაზნი და სხვა ალფ-არსლანმა უკან გაბრუნებისას განძის ამირა ფადლონს გადასცა. მასვე უბოძა თბილისი და რუსთავი. ალფ-არსლანის წასვლის შემდეგ ბაგრატმა ბრძოლით დაიბრუნა დაკარგული მიწა-წყალი.
ქერა

ქერა — თავთუხისფერს მიახლოებული, ქერის ფერი თმა, უფრო ღია ფერს — ბლონდი ან თავთუხისფერი ეწოდება, რაც ძალიან ღია, თეთრში გარდამავალი თმის ფერია. თმის ასეთი შეფერილობა გამოწვეულია ადამიანის ორგანიზმში პიგმენტაციის ნაკლებობით ან საერთოდ, არქონით; კერძოდ, ვიტამინ ტიროზინაზის არყოფნით, რომლითაც, ჩვეულებრივ, თმოვანი საფარველის შეფერვა ხდება. ხსენებული ვიტამინის საერთოდ არ არსებობისას ხშირია ალბინიზმის გამოვლინება, როდესაც ადამიანი სრულად ან ნაწილობრივ უპიგმენტოა, რაც მას ღია ან წითელი ფერის თვალებითა და უფერული თმით გამოარჩევს. ბლონდები ანუ თავთუხისფერთმიანები მეტწილად ჩრდილოეთ ევროპაში (სკანდინავიის ქვეყნები: შვედეთი, ნორვეგია, დანია, ფინეთი და ისლანდია, ბალტიისპირეთის ქვეყნები: ლიეტუვა, ლატვია და ესტონეთი, ასევე ჩრდილოეთ გერმანია, ნიდერლანდები და გაერთიანებული სამეფო) გვხვდებიან. ანთროპოლოგიურად, ქერა თმა ნორდიკული რასის დამახასიათებელი ნიშანია. ბუნებრივი ბლონდები იშვიათობაა სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში, სლავურ ქვეყნებში ისინი მხოლოდ მცირეწლოვან ბავშვებში გვხვდება, ისიც იშვიათად. მათი უმეტესობა გარდატეხის პერიოდის შემდეგ უბრალოდ ქერა ან წაბლისფერთმიანი ხდება. რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილის ადგილობრივი მოსახლეობის დიდი ნაწილი სწორედ ბლონდია. აღმოსავლეთ ევროპასთან შედარებით, თავთუხისფერთმიანები უფრო მეტად ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტზე (აშშ და კანადა), სამხრეთ აფრიკასა და ავსტრალიაში გვხვდებიან ევროპელი კოლონისტების ჩასახლების შედეგად.

გავრცელება
ქერა თმა ძირითადად მიჩნეულია ჩრდილოეთ ევროპის მოსახლეობისთვის დამახასიათებელ ნიშან-თვისებად, თუმცა ქერათმიანი ადამიანები ასევე გვხვდებიან ავსტრალიის დასავლეთ-ცენტრალური ნაწილის აბორიგენ მოსახლეობაშიც, სადაც ბავშვებისა და მოზარდების 90-100 % ქერა ან ღია წაბლისფერთმიანია, თუმცა, ასაკის მატებასთან ერთად, თმოვან საფარველში პიგმენტაციის რაოდენობა მატულობს და თმაც მუქდება. ძალიან მცირე რაოდენობით ქერათმიანები ცხოვრობენ ცენტრალურ აზიასა და წყნარი ოკეანის ზოგიერთ კუნძულზეც, მაგრამ ძლიერი მზის გამო, უმეტესად გარუჯულები არიან.

აქვე უნდა ითქვას, რომ ქერა ხალხი ძირითადად, თეთრი ან ძალიან ღია ვარდისფერი კანით გამოირჩევა. კანის ფერი, ამ შემთხვევაშიც, ეპიდერმისში მელანინის რაოდენობაზეა დამოკიდებული, ანუ რაც ნაკლებია მელანინის რაოდენობა, მით უფრო ღია ფერისაა კანი.

ქვეკატეგორიები
პლატინისფერი ქერა — თავთუხისფერი, თითქმის თეთრი; ვხვდებით ძირითადად ბავშვებში, მოზრდილ ადამიანზე იშვიათი სანახავია, თუ არ ჩავთვლით სკანდინავიის ქვეყნებსა და ისლანდიას.

ფერფლისფერი ქერა — ძალიან ღია, რუხი ტონის შემცველი ქერა

მზისფერი ქერა — ძალიან კაშკაშა, ყვითლიდან ღია ყვითელში გადასული

ქვიშისფერი ქერა — მოყვითალი ქვიშის ფერი

ოქროსფერი ქერა — ღია ოქროსფერი

ხორბლისფერი ქერა — ხორბლის ელფერით

ჩალისფერი ქერა — მუქი ხორბლისფერი

ჟღალი ქერა — მოწითურო ელფერით

გახუნებული ქერა — ხელოვნურად შეღებილი ქერა

ზებრა ქერა — ქერად და შავად დაზოლილი თმა (მელირებული)

დამტვერილი ქერა — მუქი ქერა (ჩალისფერი)

წაბლისფერი ქერა — ქერას ძალიან მუქი შეფერილობა, რომელიც სიბნელეში მუქი ჩალისფერია, შუქზე კი წაბლისფერი. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ჩალისფრის და ღია წაბლისფრის ქერად მიჩნევა ხდება კონკრეტული სიტუაციიდან გამომდინარე, ანუ მოცემულ რეგიონში უფრო ღია ფერის თმის მქონე ადამიანების არსებობასა და მათ პროცენტულ რაოდენობაზე დაყრდნობით.
ივანე შავლიანი

ივანე (იოვანე) შავლიანი — აფხაზთა (დასავლეთ საქართველოს) მეფე დაახლოებით 868 წლიდან, შავლიანთა დინასტიის პირველი წარმომადგენელი. ტახტი ხელთ იგდო გიორგი აღწეფელის მეშვეობით. მდგომარეობის განსამტკიცებლად თავის ძეს და მემკვიდრეს ადარნასეს ცოლად შერთო გვარამ (გუარამ) მამფლის ასული. ივანე შავლიანი და ადარნასე, წინა დინასტიის მეფეთა მსგავსად განაგრძობდნენ ბრძოლას საქართველოში ჰეგემონობის მოპოვებისათვის.
გვარამ მამფალი

გვარამ (გუარამ) მამფალი (გ. 882) — საუკუნის ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე. აშოტ დიდის უმცროსი ძე, ბაგრატ კურაპალატის თანამმართველი, ბაგრატიონთა ტაოს შტოს ერთ-ერთი გამოჩენილი წარმომადგენელი.

ცვალებადი წარმატებით იბრძოდა არაბი დამპყრობლებისა და თბილისის ამირების წინააღმდეგ. 853 წელს გვარამმა სომხეთის მთავარ აბულაბაზად წოდებულ სმბატთან ერთად ებრძოდა ბუღა თურქს. მათი მოწოდებით მთიულები გადაეღობნენ ცხავატამდის შესულ არაბთა ლაშქარს და სძლიეს მას. გვარამმა შეიპყრო თბილისის ამირა გაბულოცი და ბიზანტიაში გაგზავნა დატყვევებული, დაიპყრო ჯავახეთი, თრიალეთი, ტაშირი, აბოცი (აშოცი) და არტაანი (ამ დროს უნდა მიეღო მას „მამფალის“ ტიტული).

მოგვიანებით გვარამ მამფალმა დაიპყრო სამცხეც, სადაც ააგო ციხე ლომსიანთა („ქართლის ცხოვრების“ ჭალაშვილისეული ნუსხით მასვე მიეწერება ოძრხისა და ჯვრის ციხის აშენება სამცხეში). მხარს უჭერდა იმ ეპისკოპოსებს, რომლებიც ჯავახეთის კრებაზე არსენ -ის კათოლიკოსად არჩევის კანონიერებას არ ცნობდნენ, რადგან გიორგი მერჩულეს ცნობით, გვარამს იმ ხანებში მტრული პოზიცია ეჭირა ჯერ კიდევ დამოუკიდებელი სამცხის მთავრის, არსენ -ის მამის, მირეანის მიმართ.

მოღვაწეობის ბოლო წლებში გვარამ მამფალმა დაპყრობილი ქვეყნები თავის ძმებს ბაგრატ კურაპალატსა და ადარნასე -ს, ხოლო აბოცი თავის ცოლისძმას — სომეხთა მეფეს სმბატ -ს გაუნაწილა, თავად კი ბერად აღიკვეცა და მალე გარდაიცვალა კიდეც. სუმბატ დავითს ძის ცნობით, გვარამი გარეული არ ყოფილა თავისი ძმის ნასრას მიერ დავით კურაპალატის მკვლელობის საქმეში. დასაფლავებულია მის მიერ მეორედ აშენებულ ოპიზის მონასტერში. გიორგი მერჩულე გვარამ მამფალს „დიდ მამფალსა“ და „დიდ ხელმწიფეს“ უწოდებს. მისივე სიტყვით გვარამ (გუარამ) მამფალი ფრიად სიტყვახელოვანი და განსწავლული კაცი ყოფილა.
თავთუხისფერი

თავთუხისფერი — ძალიან ღია, თეთრში გარდამავალი ქერა თმის ფერი. საერთაშორისო ტერმინია ბლონდი. ასეთი ფერის თმის მქონე ადამიანთა განსახლების ძირითადი ადგილი ჩრდილო-დასავლეთ ევროპაა. მაგალითად, სკანდინავიის, ფინეთისა და ისლანდიის მოსახლეობის დიდი ნაწილი თავთუხისფერთმიანია.

ტერმინი თავთუხისფერი ერთობ გავრცელებული იყო ძველ ქართულში. დღესდღეობით, ტერმინი სალაპარაკო ქართულში თითქმის არ გამოიყენება და სრულიად ჩანაცვლებულია სიტყვებით ღია ქერა და ბლონდი.

ქართველი კლასიკოსი კონსტანტინე გამსახურდია თავის ისტორიულ რომანებში, ძველი ქართველების აღწერისას, ხშირად გამოიყენებდა სიტყვა თავთუხისფერს. მაგალითად, რომანში "დიდოსტატის მარჯვენა" ერთ-ერთი მთავარი პერსონაჟი ქალი, კვეტარის ერისთავის ასული შორენა კოლონკელიძე და მისი საქმრო ჭიაბერ ერისთავი თავთუხისფერთმიანებია.
ივანოვი

ივანოვი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ალექსანდრე ივანოვი — რუსი ფერმწერი
ალექსანდრე ივანოვი — რუსი კინორეჟისორი და კინოდრამატურგი
ალექსი ივანოვი — რუსი მომღერალი
ანდრია ივანოვი — რუსი ფერმწერი
გიორგი ივანოვი — ბულგარელ მკვლევარი-კოსმონავტი
ვიაჩესლავ ივანოვი — რუსი პოეტი
ვსევოლოდ ივანოვი — რუსი მწერალი
იანის ივანოვი — ლატვიელი კომპოზიტორი
კონსტანტინე ივანოვი — ჩუვაში პოეტი
კონსტანტინე ივანოვი — დირიჟორი
ლევ ივანოვი — რუსი ბალეტის მსახიობი
ლევ ივანოვი — რუსი ისტორიკოსი
სერგეი ივანოვი — რუსი ფერმწერი
მანუ ჩაო

მანუ ჩაო (ნამდვილი სახელი ჰოსე-მანუელ თომას არტურ ჩაო ; დ. 21 ივნისი, 1961, პარიზი, საფრანგეთი) — ესპანური წარმომავლობის საფრანგეთში დაბადებული და გაზრდილი მომღერალი. იგი ასრულებს სიმღერებს ფრანგულ, ესპანურ, არაბულ, გალიციურ, კატალანურ, ინგლისურ, პორტუგალიურ და იტალიურ ენებზე. ხანდახან იგი ოსკარ ტრამორის სახელითაც ასრულებს სიმღერებს.
ივატეს პრეფექტურა

ივატე, (იაპ. ) პრეფექტურა იაპონიაში, კუნძულ ჰონსიუს აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ფართობი 15,3 ათ. კმ2. მოსახლეობა 1.401.765 კაცი (2003), მათ შორის დაახლოებით 50% ქალაქში ცხოვრობს. ადმინისტრაციული ცენტრი - ქ. მორიოკა. ტერიტორიის დიდი ნაწილი უჭირავს მთებსა და მაღლობებს. დაახლოებით 6% - სანაპირო დაბლობს. წარმოებული პროდუქციის ღირებულების 50%-ზე მეტს იძლევა დამუშავებითი მრეწველობა, რომლის მთავარი დარგებია მეტალურგია, კვებისა და ხის დასამუშავებელი მრეწველობა. იღებენ ოქროს, პირიტსა და რკინის მადანს. მოჰყავთ ბრინჯი, განვითარებულია მებაღეობა, მესაქონლეობა, თევზჭერა, აგროვებენ წყალმცენარე "ვაკამეს" (1 ადგილი იაპონიაში). არის ტყის სარეწები.
ივეოსისებრნი

ივეოსისებრნი — ფრინველების ოჯახი ვარხვისნაირთა რიგისა. ზოგ ივეოსისებრს ბრტყელი, ბოლოში ნიჩბისებურად გაფართოებული ნისკარტი, გრძელი კისერი და მაღალი ფეხები აქვს (ჟერო), ზოგს კი — წვრილი, გრძელი და ქვემოთკენ რკალად მოხრილი ნისკარტი, გრძელი კისერი და საშუალო სიმაღლის ფეხები (ივეოსი). წინა სამი თითის ძირში ივეოსისებრს პატარა აპკი აქვთ. თავის წინა ნაწილი, ზოგჯერ მთლიანად თავი და კისერიც შიშველია. მრავალ სახეობას კეფაზე გრძელი ბუმბულის „ქოჩორი“ აქვს.

ივეოსისებრნი ფართოდ არიან გავრცელებული ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. გვხვდება ჩრდილოეთის ფორმებიც. ოჯახი ეოცენის პერიოდიდანაა ცნობილი. ამჟამად ივეოსისებრნი აერთიანებს 32 სახეობას; ამიერკავკასიაში აღნიშნულია საღვთო ივეოსის შემოფრენის შემთხვევები. საქართველოში მიმოფრენისას გვხვდება ჟერო და ივეოსი.
ივერია (ვაშლი)

ივერია — ვაშლის ქართული ჯიში. გამოყვანილია სკრის მეხილეობის საცდელ სადგურში ზამთრის ბანანისა და კეხურას შეჯვარებით. ხე ინტენსიურად იზრდება, აქვს მომრგვალო-პირამიდული ფორმის ვარჯი. მოსავალს მე-6-7 წელს იძლევა, უხვმოსავლიანია, ერთი ხიდან საშუალო მოსავალია 300-350 კგ. ნაყოფი მსხვილია (200-220 გ-მდე). მომრგვალო, მოყვითალო-წითელი, რბილობი — მოთეთრო, საკმაოდ მკვრივი, წვნიანი, მოტკბო-მომჟავო. იკრიფება ოქტომბერში, კარგად ინახება მაისამდე. სასუფრე ჯიშია, ტრანსპორტაბელური. გავრცელებულია ქართლის რაიონებში.
ივერია (1923)

„ივერია“ — სრულიად საქართველოს მწერალთა კავშირის ყოველკვირეული გაზეთი. გამოდიოდა თბილისში 1923 წელს გაზეთ „ხომლის“ ნაცვლად. სულ 2 ნომერი გამოვიდა. დაიბეჭდა მწერალთა კავშირის 1923 წლის კონფერენციის მასალა, სოფრომ მგალობლიშვილის, ლეო ქიაჩელის და სხვა მწერალთა ლიტერატურული ნაწარმოებები. გამომცემლობა — სარედაქციო კოლეგია.
ივერია (გაზეთი)

„ივერია“ — ქართული პოლიტიკური და ლიტერატურული პერიოდული გამოცემა, გამოდიოდა თბილისში 1877 წლის 3 მარტიდან ყოველკვირეულ გაზეთად, 1879-1885 წლებში — ჟურნალის სახით, 1886 წლიდან — ყოველდღიურ გაზეთად. დამაარსებელი და რედაქტორი ილია ჭავჭავაძე, თანარედაქტორი სერგეი მესხი (1881, „დროებისა“ და „ივერიის“ რედაქციების გაერთიანებისას), ივანე მაჩაბელი (1882-1884), ალექსანდრე სარაჯიშვილი (1901 წლის 4 დეკემბრიდან); გრიგოლ ყიფშიძე (1903-1905), შემდეგ გაზეთის დახურვამდე (1906 წლის 27 აგვისტო) ფილიპე გოგიჩაიშვილი.

„ივერია“ იყო მთავრობის წინააღმდეგ მებრძოლი ორგანო, მისი პროგრამის ძირითადი ნაწილი ითვალისწინებდა ქართველთა ეროვნული თვითშეგნების გაძლიერებას და პოლიტიკური დამოუკიდებლობის იდეის სამსახურს. „ივერია“ თემატურად მრავალფეროვანი იყო, რაც განსაზღვრა ქართველი ხალხის ეროვნულმა, სოციალ-ეკონომიკურმა და კულტურულმა ვითარებამ და რედაქტორისა და მისი თანამშრომლების განმანათლებელმა იდეებმა. გაზეთი აშუქებდა მუშათა მოძრაობის საკითხებს საქართველოში და საზღვარგარეთის ქვეყნებში ისტორიის, ენათმეცნიერების, ეთნოგრაფიის, გეოგრაფიის, სოციოლოგიის საკითხებს და სხვა. ილია ჭავჭავაძემ დანერგა პუბლიცისტური ჟანრი „შინაური მიმოხილვა“, რომელიც ვრცლად და ფართოდ ასახავდა ხალხისა და ქვეყნის ყოველდღიური ცხოვრების მთავარ და საარსებო პრობლემებს, მათი გადაჭრის გზებს. დიდი ადგილი ეთმობოდა სახალხო განათლების საკითხებს, სკოლას, მასწავლებლებს, მთავრობის პოლიტიკას განათლების დარგში და აღზრდის სისტემას. „ივერიამ“ განსაკუთრებული როლი შეასრულა ქართული მწერლობის განვითარების საქმეში. თანამშრომლობდნენ აკაკი წერეთელი, იაკობ გოგებაშვილი, ვაჟა-ფშაველა, ალექსანდრე ყაზბეგი, ნიკო ლომოური, ეკატერინე გაბაშვილი, სოფრომ მგალობლიშვილი, სტეფანე ჭრელაშვილი, და სხვა , ნიჭიერი კორესპონდენტები და ჟურნალისტები; ალექსანდრე ყიფშიძე, გ. ყიფშიძე, ალექსანდრე ნანეიშვილი, არტემ ახნაზაროვი, დ. მიქელაძე, გიორგი ლასხიშვილი და სხვა. გაზეთი მდიდარ ინფორმაციას აწვდიდა მკითხველს თანამედროვე საზღვარგარეთის ლიტერატურაზე, თავს უყრიდა და აქვეყნებდა ქართული ხალხური შემოქმედების ნიმუშებს.

1877-1885 წლებში გამოვიდა გაზეთის შემდეგი ნომრები:
1877: №1 (3.) — №44 (?), თით 16 გვ.
1878: №1 (5.) — №47 (30.)
1879: №1, 2, 3, 4, 5-6, 7-8, 9-10,
1880: №№ 1, 2, 3, 4
1881: №№ 1-12
1882: №№ 1, 2,3, 4-5, 6, 7-8, 9, 10, 11, 12
1883: №№ 1, 2,3, 4-5, 6, 7-8, 9, 10, 11, 12
1884: №№ 1, 2,3, 4, 5-6, 7-8, 9-10, 11-12
1885: №№ 1, 2,3, 4-5, 6, 7-8, 9, 10, 11, 12
1886-1906 წლებში გამოვიდა გაზეთის შემდეგი ნომრები:

1886 წ. № 1- № 282
1887 წ. № 1-№ 275
1888 წ. № 1 -№ 279
1889 წ. № 1- № 279
1890 წ. № 1- № 277
1891 წ. № 1- № 277
1892 წ. № 1- № 278
1893 წ. № 1- № 283
1894 წ. № 1-№ 277
1895 წ. № 1- № 283
1896 წ. № 1-№ 103 (17/)
1897 წ. № 1 -№ 271
1898 წ. № 1-№ 280
1899 წ. № 1- № 282
1900 წ. № 1- № 284
1901 წ. № 1- № 283
1902 წ. № 1- № 280
1903 წ. № 1- № 280
1904 წ. № 1- № 299
1905 წ. № 1- № 224
1906 წ. № 1- № 26 (27/)

1989 წლის 20 თებერვალს გაზეთი „ივერია“ ზურაბ ჭავჭავაძემ აღადგინა და პერიოდულად, ილია ჭავჭავაძის საზოგადოების გაზეთის სახით, 1997 წლამდე გამოდიოდა . სარედაქციო კოლეგია: კახაბერ კახაძე, რევაზ კვირიკია, გელა ნიკოლაიშვილი, დავით ტაკიძე,ლადი ღვალაძე, თამარ ჩხეიძე.
ივრის ზეგანი

ივრის ზეგანი (აგრეთვე ცნობილია როგორც გარე კახეთის ზეგანი) — ზეგანი აღმოსავლეთ საქართველოში, მტკვარ-ალაზნის შუამდინარეთში. გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ 170 კმ-ზე, მაქსიმალური სიგანე 50-60 კმ. იგი შეადგენს აღმოსავლეთ ამიერკავკასიის იმ ეგრეთ წოდებული „მესამეული ზეგნის“ ნაწილს, რომლის მნიშვნელოვანი სხვა ნაწილები აზერბაიჯანში შედის.

ივრის ზეგნის ფაუნა შედგება აღმოსავლეთ ამიერკავკასიის სტეპებისა და ნახევრად უდაბნოების ფაუნის წარმომადგენელთაგან. ძუძუმწოვართა შორის არის აფთარი, ქურციკი, მგელი და მურა დათვი; ფრინველთაგან სავათი, მრავალი მტაცებელი ფრინველი, ტუგაის ტიპის ტყეებში მობინადრე ხოხობი და დურაჯი; ბევრია ქვეწარმავალი, რომელთა შორის შხამიანი გველების რამდენიმე სახეობაც არის. ამ მხრივ აღსანიშნავია გიურზა.
იზაბელა

იზაბელა — ვაზის ამერიკული ჯიში. ბუნებრივი ჰიბრიდია. გავრცელებულია დასავლეთ საქართველოს ტენიან რაიონებში (ე. წ. „ადესა“), აზერბაიჯანში, კრასნოდარის მხარეში, ყირიმში. პერსპექტიულია მოლდოვაში (ჩრდილოეთ რაიონების გარდა). კარგად უძლებს ფილოქსერასა და სოკოვან დაავადებებს (მილდიუმი, ოიდიუმი), ნაყოფი შავია, აქვს სპეციფიკური გემო, მწიფს მოგვიანებით, იყენებენ საჭმელად და მეღვინეობაში.
იისფერი ფარიანა

იისფერი ფარიანა , მწუწნავი მწერი კოქციდების ქვერიგისა. საქართველოში ძლიერ აზიანებს კურკოვან და თესლოვან ხეხილს. დედალი იისფერი ფარიანას სხეული სიგრძეა 1-2 მმ, იისფერია, მონაცისფრო-მოთეთრო ფარით დაფარული. მამალი ფრთიანია, მოგრძო ფარი აქვს. ნაყოფზე ფარიანას კვების ადგილას, წითელი მრგვალი ლაქები ჩნდება. წლის განმავლობაში 2-3 თაობა ვითარდება. განაყოფიერებული დედალი გამოიზამთრებს და გაზაფხულზე 20-60 კვერცხს დებს. პირველი თაობის მატლები აპრილში იჩეკება, მეორე თაობისა — ივლის-აგვისტოში. მატლები ემაგრებიან დედალს ფარის გარშემო და მჭიდრო კოლონიებს ქმნიან; ხეხილის ძლიერი დაზიანების შემთხვევაში მთლიანად ფარავს მცენარის ტოტებსა და შტამბს. მეორე თაობის მატლები ნაყოფზეც გადადიან. იისფერი ფარიანა ასუსტებს, ახმობს ტოტებსა და თვით მცენარესაც. ამ მავნებლის მოსასპოპად მცენარეს ასხურებენ პესტიციდებს, იყენებენ ბრძოლის ბიოლიგიურ მეთოდსაც.
იკებანა

იკებანა (, აგრეთვე , სიტყვასიტყვით „ცოცხალი ყვავილი“) — ყვავილების დაწყობის იაპონური ხელოვნება. იგი ხელოვნების ფორმაა, რომელშიც ბუნება და ადამიანი, მისი ხასიათი ერწყმის ერთმანეთს. იმ აზრის საწინააღმდეგოდ, რომ მცენარეთა სილამაზე მხოლოდ მათ მრავალფეროვან ყვავილებშია, იკებანა ხაზს უსვამს მათ სხვა დეტალებს, როგორიცაა ღერო, ფოთლები და მათი ფორმა. მიუხედავად იმისა, რომ იკებანა შემოქმედებითი ხასიათისაა, მას გარკვეული წესები აქვს. ძირითადი წესია ის, რომ მისი შემადგენელი ყველა ელემენტი ორგანული უნდა იყოს, იქნება ეს ტოტები, ფოთლები, ბალახი თუ ყვავილები. ასევე, კომპოზიცია უნდა შეიცავდეს ყვავილების მინიმალურ რაოდენობას ღეროებსა და ფოთლებს შორის. ეს იაპონური ხელოვნების ნიმუშები ეყრდნობა სამკუთხედს, რომელიც 3 ტოტითაა გამოსახული. ითვლება, რომ ისინი გამოსახავენ ზეცას, მიწას და ადამიანს. ხოლო ზოგი თვლის, რომ ისინი მზის, მთვარის, სიყვარულისა და მიწის გამომსახველია. კონტეინერიც ერთ-ერთი უმთავრესი ნაწილია კომპოზიციისა და ამიტომ ბევრ სხვადასხვაგვარი სტილის ქოთნებს იყენებენ თავიანთი შემოქმედებისათვის.

წარმოშობა
იკებანას ისტორია დაახლოებით 500 წლის წინ დაიწყო. მისი უძველესი სკოლა იყო იკენობო, რომლის წარმოშობაც დაკავშირებულია როკაკუდოს ტაძრის ერთ-ერთ მღვდელთან. იგი ძალიან გაწაფული იყო ყვავილების ხელოვნებაში, და ტბასთან ახლოს ცხოვრობდა (ტბა-იკენობო).

როკაკუდოს ტაძარი 587 წელს იქნა აშენებული, პრინც შოტოკუს მიერ. არსებობს თქმულება, რომ პრინცი ეძებდა მასალას შიტენოს ტაძრის ასაშენებლად. ერთ დღეს იგი საბანაოდ წავიდა და თავისი ბუდისტური ამულეტი ხეზე დაკიდა. როდესაც დაბრუნდა, ვერაფრით შეძლო მისი ჩამოხსნა. იმავე ღამეს, პრინცსს ბუდა დაესიზმრა, რომელმაც სწორედ იმ კედართან მიუთითა ტაძრის აშენება.

იკებანაზე ვარჯიშისას აუცილებელია სიჩუმე. ეს არის დრო, როცა ხალხი ეჩვევა ბუნების იმ ნაწილის პატივისცემას, აღქმას, რომელსაც თავისი დაკავებული სიცოცხლის განმავლობაში ვერც კი ამჩნევს. ადამიანი ხდება უფრო მომთმენი და სწავლობს სილამაზის დანახვას ხელოვნების ყველა ფორმაში. ეს ასევე არის დრო, როცა ადამიანი გრძნობს ბუნებასთან სიახლოვეს და ადუნებს, ასვენებს გონებას, სხეულსა და სულს.

ევოლუცია
 საუკუნის დასაწყისში იკებანა იმდენად გავრცელდა, რომ ხელმისაწვდომი გახდა არა მხოლოდ მდიდრებისთვის, არამედ ჩვეულებრივი ხალხისთვისაც. თავიდან იგი ძალიან მარტივი იყო და მხოლოდ რამდენიმე ყვავილს და მარადმწვანე ტოტს შეიცავდა. მის პირველ ფორმას ეწოდება. დროთა განმავლობაში იკებანა განვითარდა. იგი გახდა ერთ-ერთი უმთავრესი ნაწილი ფესტივალებში და გამოფენები რეგულარულად ტარდებოდა.