iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თეთრი ზვიგენი

თეთრი ზვიგენი (ლათ. ), აგრეთვე ცნობილი როგორც თეთრი პოინტერი, დიდი თეთრი ზვიგენი, ან თეთრი სიკვდილი, განსაკუთრებით დიდი ზომის ზვიგენია, რომელიც ოკეანის სანაპირო რეგიონებში ბინადრობს. მისი სიგრძე 6 მეტრს აღწევს, ხოლო წონა 2.000 კგ–ს და, შესაბამისად, აქამდე ცნობილი ყველაზე დიდი მტაცებელი თევზია. ის უძლეველია და მისთვის ერთადერთ საშიშროებას ადამიანი წარმოადგენს, თუ არ ჩავთვლით ორკას (დელფინთა გვარის). ამ უკანასკნელის დიეტა თეთრი ზვიგენის მსგავსია, თუმცა მათ შორის ურთიერთობა იშვიათია და ამგვარად ისინი პირდაპირი კონკურენტები არ არიან.
ჯორჯ არმსტრონგ კასტერი

ჯორჯ არმსტრონგ კასტერი ( ; დ. 5 დეკემბერი, 1839 — გ. 25 ივნისი, 1876) — აშშ–ის არმიის კავალერიის მეთაური ამერიკის სამოქალაქო ომში და ინდიელთა ომებში. ადრეული ასაკიდან დაწინაურებული ბრიგადირ–გენერლად, მოგვიანებით კი დაქვეითებული უფროს ლეიტენანტად. კასტერი ფიცხი და აგრესული მეთაური იყო სამოქალაქო იმის მრავალ ბრძოლაში, სადაც სახელი გაითქვა როგორც მოწინააღმდეგეთა საცხენოსნო პოზიციებზე გაბედულმა მოიერიშემ. სამოქალაქო ომში ის მიჩიგანის ბრიგადას წინამძღოლობდა. დამარცხებული და მოკლულ იქნა ადგილობრივი ინდიელების ტომების კოალიციის წინააღმდეგ ლიტლ-ბიგჰორნის ბრძოლაში.

წოდების თარიღები
ბერლინის ბლოკადა

ბერლინის ბლოკადა (21 ივნისი, 1948 — 11 მაისი, 1949) — ცივი ომის ერთ–ერთი პირველი კრიზისი. დაიწყო საბჭოთა კავშირის ხელისუფლების მიერ დასავლეთ ბერლინსა (რომელიც საბჭოთა კავშირის მიერ ოკუპირებული ტერიტორიის სიღრმეში მდებარეობდა) და მოკავშირეთა მიერ კონტროლირებული გერმანიის ტერიტორიებს შორის კავშირის გადაკეტვით. ბლოკადა თითქმის ერთი წელი გრძელდებოდა და მხოლოდ მაშინ მოიხსნა, როდესაც აშშ-მ, ბრიტანეთმა და საფრანგეთმა დაამტკიცეს, რომ შესაძლებელი იყო ქალაქის მომარაგება საჰაერო გზით.

საჰაერო ხიდის ოპერაციის პერიოდში დაიღუპა 39 ბრიტანელი და 31 ამერიკელი მფრინავი.

ამ კომპანიის ერთ–ერთი ღირსშესანიშნავი ეპიზოდი იყო ალყაშემორტყმული ბერლინის ბავშვებისთვის კანფეტებისა და ტკბილეულის ჩამოყრა პარაშუტებით (ბომბარდირება კანფეტებით).
ელენა კორნარო პისკოპია

ელენა ლუკრეცია კორნარო პისკოპია (; 5 ივნისი, 1646 - 26 ივლისი, 1684), იტალიელი მათემატიკოსი, პირველი ქალი რომელმაც ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი მიიღო.

დაიბადა ვენეციაში. მამამისი ჯოვანი ბატისტა კორნარო სან–მარკოს პროკურატორი იყო. შვიდი წლის ასაკში ელენამ ლათინურისა და ბერძნული სწავლა დაიწყო წარჩინებულ მასწავლებელთა მეთვალყურეობით. მცირე ხანში ასევე დაეუფლა ივრითს, ესპანურს, ფრანგულსა და არაბულს, რის გამოც მიენიჭა ტიტული . მოგვიანებით იწყებს მათემატიკის, ფილოსოფიის და თეოლოგიის შესწავლას. 1665 წელს მამამისის სურვილით პადუის უნივერსიტეტში შევიდა, რომელიც ბრწყინვალედ დაასრულა ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხით. ხარისხი მიენიჭა 1678 წლის 25 ივნისს პადუის საკათედრო ტაძარში მრავალი წარჩინებული პირის თანდასწრებით.
აუგსბურგის აღსარება

აუგსბურგის აღსარება — პროტესტანტების ყველაზე ადრეული ოფიციალური რწმენის სიმბოლო, რომელიც დღემდე ლუთერანებისთვის ღვთისმეტყველების ნორმად ითვლება. შეიმუშავა ფილიპ მელანხტონმა მარტინ ლუთერის მხარდაჭერით, როგორც ლუთერანული ეკლესიის რწმენის აღმსარებლობა და წარდგენილ იქნა საღვთო რომის იმპერატორ კარლ -სთვის აუგსბურგის სეიმზე 1530 წლის 25 ივნისს.
აუგსბურგის სეიმი

აუგსბურგის სეიმი — საღვთო რომის იმპერიის რაიხსტაგის ყრილობები გერმანიის ქალაქ აუგსბურგში. ყრილობა მრავალი ჩატარდა, თუმცა მათ შორის ყველაზე მეტად აღსანიშნავია სამი შეხვედრა რეფორმაციიის პერიოდში, რომელსაც რელიგიური ომები მოჰყვა კათოლიკე იმპერატორ კარლ -სა და პროტესტან შმალკალდენის კავშირის შორის მე-16 საუკუნის დასაწყისში.
შავი ზღვის ეკონომიკური თანამშრომლობის ორგანიზაცია

შავი ზღვის ეკონომიკური თანამშრომლობის ორგანიზაცია (ინგლ. , აკრონიმი – ბისეკი) — შეიქმნა 1992 წლის 25 ივნისს თერთმეტი ქვეყნის სახელმწიფოს მეთაურთა მიერ სტამბოლის სამიტის დეკლარაციისა და ბოსფორის შეთანხმების ხელმოწერით. ორგანიზაციის მიზანი მრავალმხრივი პოლიტიკური და ეკონომიკური ინიციატივების მხარდაჭერა და წევრ ქვეყანათა შორის ინტეგრაციისა და ჰარმონიული თანაარსებობის წახალისებაა შავი ზღვის რეგიონში.

1999 წლის 1 მაისს ბისეკის ქარტიის ძალაში შესვლის დღიდან ორგანიზაციამ საერთაშორისო იურიდიული პირის ძალაუფლება მიიღო და სრულუფლებიან რეგიონულ ეკონომიკურ ორგანიზაციად გარდაიქმნა. 2004 წლის აპრილში ორგანიზაციაში სერბეთის შესვლით წევრთა რიცხვი 12-მდე გაიზარდა.

ბისეკის შტაბ–ბინა – მუდმივი საერთაშორისო სამდივნო სტამბოლში შეიქმნა 1994 წლის მარტში. ორგანიზაცია მჭიდრო კავშირშია შავი ზღვის ვაჭრობისა და განვითარების ბანკთან — საერთაშორისო საფინანსო ინსტიტუტი, რომლის შტაბ–ბინა სალონიკში მდებარეობს.

წევრები
დამფუძნებელი წევრები არიან:
ალბანეთი
სომხეთი
აზერბაიჯანი
ბულგარეთი
საქართველო
საბერძნეთი
მოლდოვა
რუმინეთი
რუსეთი
თურქეთი
უკრაინა
შემოერთებული წევრები:
სერბეთი

ქვეყნების და კანდიდატურას თურქეთმა ვეტო დაადო (ამ ქვეყნებთან მიმდინარე პოლიტიკური უთანხმოების გამო).დამკვირვებელი ქვეყნებია:
ბელარუსი
ხორვატია
ჩეხეთი
საფრანგეთი
გერმანია
ისრაელი
იტალია
პოლონეთი
სლოვაკეთი
ტუნისი
აშშ
გვიანდელი დამკვირვებლები:
ავსტრია
ეგვიპტე
დამკვირვებელი ორგანიზაციებია:
შავი ზღვის საერთაშორისო კლუბი
ენერგიის ქარტიის სეკრეტარიატი
შავი ზღვის კომისია

მიმდინარე პერიოდში ორგანიზაციის თავმჯდომარეა რუმინეთი (1 იანვარი 2011 - 30 ივნისი 2011).
ზეთოვანი მცენარეები

ზეთოვანი მცენარეები — მცენარეები, რომლებიც მოჰყავთ ცხიმოვანი ზეთის მისაღებად. მათ განეკუთვნება ერთ- და მრავალწლოვან მცენარეთა სხვადასხვა ოჯახი რთულყვავილოვანებიდან — მზესუმზირა, ალისარჩული; პარკოსნებიდან — სოია, არაქისი; ზეთისხილისებრთაგან — ზეთისხილი; ჯვაროსნებიდან — რაფსი, მდოგვი, წიწმატასელი; რძილისებრთაგან — აბუსალათინი და სხვა. ზოგიერთი მათგანი (ქოქოსისა და ზეთოვანი პალმები, კაკაო და ტუნგი) ხეა, ზოგი — ბალახოვანი მცენარე (სოია, მზესუმზირა,რაფსი, სელი ზეთოვანი და სხვა).

ზეთოვანი მცენარეთა უმეტესობა ცხიმოვან ზეთს აგროვებს თესლსა და ნაყოფში, ზოგი — გორგალში. ცხიმოვან ზეთს შეიცავს აგრეთვე სართავი კულტურების (ბამბა, სელი სართავი, კანაფი) თესლი, ზოგიერთი ეთერზეთოვანი მცენარე (ქინძი, კვლიავი, ანისული), კაკლოვანების ნაყოფი (კაკალი, ნუში). ცხიმოვან ზეთს იღებენ აგრეთვე სიმინდისა და ხორბლის თესლის ჩანასახისაგან, ატმისა და გარგარის თესლისაგან და სხვა. ზეთოვანი მცენარეები ზეთს შეიცავს შემდეგი რაოდენობით (%-ით აბსოლუტურ მშრალ ნივთიერებაზე): მზესუმზირა — 29-57, სოია — 15-26, მდოგვი — 20-45, სელი ზეთოვანი — 35-52, არაქისი — 41-57, რაფსი— 45-50, ზეთისხილი — 25-67, აბუსალათინი — 48-55 და სხვა.
ზეითუნის ზეთი

ზეითუნის ზეთი — მცენარეული ზეთი; მიიღება ზეთისხილის ნაყოფის რბილობისაგან. შეიცავს ოლეინმჟავას გლიცერიდებს (დაახლოებით 80%), ლინოლმჟავას (დაახლოებით 7%) და ნაჯერი მჟავების გლიცერიდების (დაახლოებით 10%). იყენებენ საკონსერვო წარმოებაში, კულინარიაში, კოსმეტიკასა და მედიცინაში (ვიტამინებისა და საინიექციო პრეპარატების ხსნარების მოსამზადებლად).
სინგლი

მუსიკაში სინგლი არის ერთი ან მეტი განსხვავებული სიმღერის მცირე მოცულობის ჩანაწერი. ის თავისუფალ გაყიდვაში მრავალ სხვადასხვა ფორმატში შეიძლება გამოვიდეს.

გრამფირფიტის სინგლი შეიცავს ერთ ან რამდენიმე სიმღერას ტრადიციულ გრამაფონის ჩანაწერზე. ჩანაწერი, როგორც წესი, 7-დიუმიანი ან 12-დიუმიანი შავი ვინილის დისკია, რომელიც 45 -ით უკრავს.
კრის მარტინი

კრისტოფერ ენტონი მარტინი (დ. 2 მარტი, 1977 ) — როკ-ჯგუფ -ს წამყვანი ვოკალისტი, ზოგჯერ კი წამყვანი გიტარისტი და პიანისტი. მისი ყოფილი მეუღლეა ჰოლივუდის ცნობილი მსახიობი გვინეთ პელტროუ.

ცხოვრების ადრეული წლები
კრისი დაიბადა ექსეტერში, დევონში და იყო ყველაზე უფროსი ხუთ ბავშვს შორის. მისი მამა, ენტონი მარტინი, არის ყოფილი ბუხჰალტერი, ხოლო დედა, ელისონ მარტინი მუსიკის მასწავლებელია. მარტინმა თავდაპირველად განათლება ექსეტერის კათედრალურ სკოლაში მიიღო. სწორედ იქ ჩამოაყალიბა მან თავისი პირველი ჯგუფი, , რომელშიც ნიკ რეპტონი და აივენ გრონოუ შედიოდნენ. ჯგუფის პირველი საკონცერტო გამოსვლა მსმენელებს არ მოეწონა. ექსეტერის სკოლის შემდეგ მარტინი მოხვდა ბიჭების დამოუკიდებელ, შერბორნის სკოლაში. იქ მან გაიცნო -ს მომავალი მენეჯერი ფილ ჰარვი. შემდგომში კრისი ლონდონის უნივერსიტეტის კოლეჯში გადავიდა. ის ანტიკური სამყაროს ისტორიასა და ბერძნულ და ლათინურ ენებს სწავლობდა. ამ სასწავლებელში მან გაიცნო -ს მომავალი მუსიკოსები, ჯონი ბაკლენდი, უილ ჩემპიონი და გაი ბერიმენი
რიხარდ მეკელაინი

რიხარდ მეკელაინი ( დ. 13 სექტემბერი, 1880, არნშტაინი ― გ. 4 ნოემბერი, 1948, ბერლინი) — გერმანელი ენათმეცნიერი, ლექსიკოგრაფი, ქართველოლოგი, სლავისტი, ბერლინის უნივერსიტეტის პროფესორი, პოლიგლოტი.

ბიოგრაფია
1902 წელს, გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, სწავლობდა ვიურცბურგის უნივერსიტეტში, პარიზსა და ჟენევაში ფილოსოფიას, ახალ ფილოლოგიასა და უცხო ენებს. შემდგომში სწავლობდა და მუშაობდა ბერლინის უნივერსიტეტში, სადაც 1913 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია ენათმეცნიერებაში. ოციან წლებში იყო ბერლინის უნივერსიტეტის სლავური, რომანული და ორიენტალური ენების პროფესორი. იგი აქ მუშაობდა გარდაცვალებამდე. ფაშისტური დიქტატურის წლებში რ. მეკელაინი ჩამოაქვეითეს არაორდინარულ პროფესორად, რადგანაც უარი თქვა პარტიის წევრობაზე. სხვადასხვა დროს გამოქვეყნებული აქვს გერმანულის სახელმძღვანელო ქართველთათვის, პირველი ქართულ-გერმანული და გერმანულ-ქართული ლექსიკონები. გამოსცემდა გაზეთებსა და ჟურნალებს საქართველოზე. 1922 წელს დააარსა გერმანიის რუსთაველის საზოგადოება, რომელიც ხელს უწყობდა საქართველოსთან კულტურულ გაცვლებს. მისი თანამედროვეების გადმოცემით, რ. მეკელაინი ფლობდა 30-ზე მეტ ენას და თავისუფლად წერდა და საუბრობდა ქართულად. ასევე ქართულად აწარმოებდა იგი მიმოწერას ბევრ ცნობილ ქართველ მოღვაწესთან აკაკი შანიძესთან, გრიგოლ რობაქიძესთან, კონსტანტინე გამსახურდიასთან, რაფიელ ნიჟარაძესთან, სიმონ ყაუხჩიშვილთან და სხვებთან. კონსტანტინე გამსახურდია მისი ვაჟის ნათლია გახდა, ხოლო გრიგოლ რობაქიძე პირველს მას უკითხავდა თავის ნაწარმოებებს.
ზემელი

ზემელი — - საუკუნეების თბილისის ერთ-ერთი მიკროუბანი, მოიცავდა ახლანდელი რუსთაველის მოედნის ერთ-ერთ კუთხესა და მიმდებარე ტერიტორიას. სახელი შეერქვა აქვე მდებარე აფთიაქის მიხედვით, რომელიც 1890 წელს ოლღას (ახლანდ. მ. კოსტავას) ქუჩისა და ვერის დაღმართის კუთხეში გახსნა წარმოშობით გერმანელმა პროვიზორ-აფთიაქარ ევგენი ზემელმა. საუკუნის 30-იან წლებში მოედნის გაფართოებასთან დაკავშირებით აფთიაქი აიღეს. მოგვიანებით ამავე ადგილზე იდგა სხვა აფთიაქი, რომელსაც ტრადიციით კვლავ ზემელის აფთიაქს უწოდებდნენ. 1983 წელს, რუსთაველის მოედნის რეკონსტრუქციასთან დაკავშირებით, ეს აფთიაქიც აიღეს, თუმცა მიკროუბანს არაფორმალური სახელწოდება „ზემელი“ დღემდე შემორჩა.
ზემო ავჭალის სამარხი

ზემო ავჭალის სამარხი — ადრინდელი რკინის ხანის (ძვ. წ. - სს.) ორმოსამარხი. 1927 წელს გათხარა გიორგი ნიორაძემ. სამარხში დაკრძალული ქალი (გამთხრელის აზრით, იგი მჯდომარე დაუმარხავთ), მიცვალებულს ჩატანებული ჰქონდა ბრინჯაოს ბოლოკვეთილი მახვილი, ბეჭდები და ღილაკები, რკინის შუბისპირი და სატევარი, კერამიკული დოქი, ლანგარი, ჯამი და 2 კოჭობი, სარდიონის, კვარცისა და მინის მძივები. ნივთები დაცულია ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
ზემო ალაზნის სარწყავი სისტემა

ზემო ალაზნის სარწყავი სისტემა — საინჟინრო ჰიდროტექნიკური ნაგებობა აღმოსავლეთ საქართველოში. სარწყავი სისტემის მთავარი სათავე ნაგებობა აშენებულია მდ. ალაზანზე, სოფ. დუისთან (ახმეტის მუნიციპალიტეტი) და უზრუნველყოფს მდინარიდან სარწყავი წყლის აღებას (24 მ³/წმ), რომელიც მაგისტრალური არხის (სიგრძე 89,2 კმ) მეშვეობით მიედინება ალაზნის ვაკეზე. სისტემის დამატებითი კვებისათვის მდ. ილტოზე (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) აშენებულია დაბალწნევიანი კაშხალი, რომელიც მაგისტრალურ არხს მე-18 კმ-ზე (ქ. ახმეტასთან) დამატებით აწვდის (6 მ³/წმ) წყალს.

ზემო ალაზნის სარწყავი სისტემა დააპროექტა საპროექტო ინსტიტუტმა „საქწყალპროექტმა“ 1964 წელს. მშენებლობა დაიწყო 1965 წელს. მთავარი არხის მშენებლობის პირველი რიგი ექსპლუატაციაში შევიდა 1979 წელს. გადის პანკისის ქედის აღმოსავლეთი კალთის ძირზე და შემდეგ მიუყვება გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მთისწინეთს მდინარე ფაფრისხევამდე. ეს მონაკვეთი ალაზნის ვაკის მარჯვენა მხარეზე რწყავს ახმეტის, თელავისა და გურჯაანის მუნიციპალიტეტების 21,8 ათას ჰა მიწას.

რთულმა რელიეფურმა პირობებმა განაპირობა მსხვილი ჰიდროტექნიკური ნაგებობების მოწყობის აუცილებლობა, ესენია: 7 გვირაბი (საერთო სიგრძე 13 834 მ), 14 გალერეა (7608 მ), 18 დიუკერი (7266 მ) და ა. შ.

მეორე რიგის მშენებლობა უნდა დაწყებულიყო მდინარე ფაფრისხევიდან. აქედან არხს 15,3 კმ საერთო სიგრძის 3 გვირაბით უნდა გადაეკვეთა გომბორის ქედი, გადასულიყო გარეკახეთში სოფ. არაშენდასთან და მიეღწია ოლეს წყალსაცავისთვის. წყალსაცავიდან გამოსულ არხს უნდა მოერწყა ოლე-ნაომარის, ტარიბანის, ნატბეურის ვაკე-ტაფობები და ელდარის დაბლობი. ივრის ზეგანზე მთავარი არხის საერთო სიგრძე უნდა ყოფილიყო 135,8 კმ და მოერწყა 67,3 ათასი ჰა მიწის ფართობი.
ზემო აჭარა

ზემო აჭარა — ისტორიული მხარე საქართველოში, აჭარაში, მდინარე აჭარისწყლის ხეობის ზემო წელი. ზემო აჭარა „ზეგანის“ სახელითაც არის ცნობილი. მოქმედი ადმინისტრაციული დაყოფით მოიცავს ხულოს და შუახევის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიას.

ისტორია
ოსმალეთის ბატონობის პერიოდში არსებობდა ზემო აჭარის ლივა. 1878-1883 წლებში ზემო აჭარის უბანი შედიოდა ბათუმის ოლქის აჭარის ოკრუგში. 1878 წელს ზემო აჭარაში იდგა 1727 სახლი; აღრიცხული იყო 5810 მუსლიმი მამაკაცი. კაზაში შედიოდა 22 სოფელი, 85 კვარტალი, 30 მეჩეთი, 105 წყლის წისქვილი, 15 დუქანი და 2 ყავახანა. 1883 წლიდან ბათუმის ოკრუგში. 1924 წელს ჩამოყალიბდა ხულას მაზრის სახით, რომელსაც 1952 წელს გამოეყო შუახევის რაიონი.
შუა ბოლნისი

შუა ბოლნისი (ყოფ. ზემო ბოლნისი, სარკინეთი, დემირ-სუ, ინჯაოღლი) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის ბოლნისის მუნიციპალიტეტში, ბოლნისის თემში. მდებარეობს მდინარე ბოლნისისწყლის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 615 მ, ქალაქ ბოლნისიდან 12 კმ-ის დაშორებით.

ისტორია
სოფელში, გზასთან ახლოს, მთის კალთაზე არის გვიანი შუა საუკუნეების ეკლესია, რომლის დასავლეთ ფასადზე, შესასვლელი კარის თავზე არის ქართული ლაპიდარული წარწერა.

სოფლის მახლობლად არის ნასოფლარი დემირ-სუ მდინარე ბოლნისისწყლის მარცხენა ნაპირზე, ბოლნის-ხაჩინის მხარეს, შემორჩენილია დარბაზული ტიპის ორი დაზიანებული საყდარი. მათგან ერთი 1641 წლით თარიღდება. ნასოფლარის ადგილზე ჩანს მარნები და ქვევრები. შეიმჩნევა არხის კვალიც.

დემოგრაფია
ზემო იმერეთი

ზემო იმერეთი — ისტორიული მხარე საქართველოში, იმერეთის აღმოსავლეთი მთაგორიანი ნაწილი. იგივეა, რაც ზემო მხარი (ზემო ქვეყანა).

გეოგრაფიული ტერმინი „ზემო იმერეთი“ წერილობით წყაროებში საუკუნის 80-იან წლებიდან არის დამოწმებული. დღეისათვის ზემო იმერეთი მიჩნეულია დასავლეთ საქართველოს ერთ ეკონომიკურ რეგიონად, რომელშიც შედის ზესტაფონის, ხარაგაულის, საჩხერის, ჭიათურის და ტყიბულის მუნიციპალიტეტების ტერიტორია.
ზემო ქვეყანა

ზემო ქვეყანა, ზემო მხარი — ისტორიული მხარე იმერეთში, იმერეთის სამეფოს მეორე სადროშო. ისაზღვრებოდა: აღმოსავლეთით — ლიხის ქედით, ჩრდილოეთით — რაჭის ქედით, სამხრეთით — მესხეთის ქედით, დასავლეთით — მდ. ყვირილის შენაკადებით (ბუჯა, ძუსა, ჩოლაბური). მოიცავდა ყოფილი არგვეთის საერისთავოს დიდ ნაწილს. ზემო ქვეყნის ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი აბაშიძეთა და წერეთელთა საგვარეულოებს ეკუთვნოდა, სადროშოს სარდლებიც ჩვეულებრივ ამ საგვარეულოებიდან გამოდიოდნენ. საუკუნის დასაწყისში ზემო ქვეყნის ერთი ნაწილი, ხეფინისხევი და ჩხერიმელის ხეობის ზემოთი, ქართლის სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა.
ჯეიმზ I (ინგლისი)

ჯეიმზ სტიუარტი (; დ. 19 ივნისი, 1566, ედინბურგი — გ. 27 მარტი, 1625, თიბოლდზ-პარკი, ჰერტფორდშირი) — შოტლანდიის მეფე ჯეიმზ -ის სახელით 1567 წლიდან და ინგლისისა და ირლანდიის მეფე ჯეიმზ -ის სახელით 1603 წლიდან სიკვდილამდე. სტიუარტების დინასტიის პირველი წარმომადგენელი ინგლისის ტახტზე. მარიამ სტიუარტის ვაჟი, გამეფდა ელისაბედ ტიუდორის გარდაცვალების შემდეგ. ცდილობდა დაეკანონებინა მეფის მიერ სახელმწიფოს უპარლამენტოდ მართვის უფლება. ატარებდა აბსოლუტისტურ პოლიტიკას, შეუწყნარებელი იყო პურიტანებისადმი, შემოიღო ახალი გადასახადები, იძულებითი სესხები. დაუახლოვდა კათოლიკურ ესპანეთს (ინგლისის მთავარ საზღვაო მეტოქეს), რაც ეწინააღმდეგებოდა ინგლისის ბურჟუაზიისა და ჯენტრის ინტერესებს და საპარლამენტო ოპოზიციის კონსოლიდაცია გამოიწვია.

გერბები
ჯეიმზ -ის წინაპრები
ზვენიგოროდსკის ელჩობა

ზვენიგოროდსკის ელჩობა — რუსეთის სამეფოს ელჩობა კახეთში 1589-1590 წლებში. 1589 წლის აპრილში რუსეთის ხელმწიფემ თედორე ივანეს ძემ კახეთის მეფის ალექსანდრე -ისაგან ფიცის წიგნის მიღების შემდეგ კახეთში გაგზავნა ელჩობა თავად სიმონ ზვენიგოროდსკისა და დიაკ ტორხ ანტონოვის მეთაურობით. მათთან ერთად საქართველოში გამოემგზავრნენ ქართველი ელჩები თავად ყაფლან ვაჩნაძის მეთაურობით. 1589 წლის ოქტომბერში ზვენიგოროდსკის ელჩობა კახეთში ჩავიდა. ელჩებმა ალექსანდრე -ს რუსეთის ხელმწიფის წყალობის სიგელი და საჩუქრები გადასცეს. წყალობის სიგელით ხელმწიფე კახეთის სამეფოს მფარველობაში მიღებას და გარეშე მტრებისაგან დაცვას აღუთქვამდა. მოლაპარაკების დამთავრების შემდეგ, 1590 წლის მაისში, ზვენიგოროდსკის ელჩობა კახეთიდან რუსეთში გაემგზავრა. მათ თან გაჰყვნენ ქართველთა ელჩები სულეიმანი და ხურშიტა.
ზესხოს ქედი

ზესხოს ქედი — ქედი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ-დასავლეთი მიმართულების განშტოებას, მდინარეების ცხენისწყლისა და ზესხოს წყალგამყოფს. სიგრძე 15 კმ, მაქსიმალური სიგანე 6 კმ, საშუალო სიმაღლე 2845 მ.

აგებულია იურული თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებითა და კირქვებით. ქედზე ორი პატარა მყინვარია. კალთებზე ხშირია მეოთხეული გამყინვარების ნიშნები — ცირკები, ტროგები და მორენები. ზესხოს ქედის კალთების ქვემო და შუა ნაწილები შემოსილია ფართოფოთლოვანი ტყით (მუხა, რცხილი, წიფელი), ზემო — ნაძვნარ-სოჭნარით. უფრო მაღლა სუბალპური და ალპური მდელოებია.
ზესხო

ზესხო, ზესხურა — მდინარე ლენტეხის მუნიციპალიტეტში, ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადი. მდინარის ისტორიული და ეთნოგრაფიულად უფრო სწორი სახელწოდებაა ზესხურა („-ურა“ ქართველურ ჰიდრონიმთა სუფიქსია).

სათავე აქვს კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, შარივცეკის უღელტეხილის დასავლეთით, ზღვის დონიდან 2780 მ-ზე, სიგრძე 19 კმ. მარჯვნიდან ერთვის მდინარე ყორულდაში. საზრდოობს თოვლის, წვიმის, მიწისქვეშა და მყინვარის წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 7,65 მ³/წმ. წყალდიდობა იცის გაზაფხულ-ზაფხულში, წყალმცირობა — ზამთარში.

ზესხურის ხეობაში მდებარეობს სოფელი ზესხო. სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1978 წლიდან მდინარის ხეობაში მოწყობილია ალპინისტური ბანაკი „ზესხო“.
ზესხოს უღელტეხილი

ზესხოს უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ლენტეხის მუნიციპალიტეტში.

მდებარეობს ზესხოს ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2562 მ. ზესხოზე გამავალი სასაპალნე გზა აკავშირებს ცხენისწყლისა და ზესხოს (ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადი) ზემო დინებათა ხეობებს. ზესხოს მიდამოები აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით.
ინფექცია

ინფექცია (გვიანდ. ლათ. - დასნებოვნება) — პათოგენური პარაზიტის შეჭრა ადამიანის ან ცხოველის ორგანიზმში და მისი დასნეულება. ორგანიზმში შეჭრისთანავე ინფექციის გამომწვევი იბუდებს გარკვეულ ორგანოებსა და ქსოვილებში. შეჭრილ პარაზიტსა და „მასპინძლის“ ორგანიზმს შორის მყარდება რთული ურთიერთზემოქმედება - ინფექციური პროცესი, რომელიც მოიცავს გამომწვევის არსებობის ახალ პირობებთან შეგუებას, გამრავლებას, პროცესის დისემინაციას, მეტასტაზების გაჩენას, დაავადებული ორგანიზმის ინტოქსიკაციას და სხვა. ინფექცია ვლინდება დაავადების მწვავე ან ქრონიკული ფორმით ანდა ინფექციის მატარებლობით. ინფექციის ფორმა დამოკიდებულია გამომწვევის თვისებებზე - ვირულენტობაზე, ეგზო- და ენდოტოქსინების გამომიშავების უნარზე, შეჭრილი გამომწვევების რაოდენობაზე და სხვა. დიდი მნიშვნელობა აქვს აგრეთვე ორგანიზმის მდგომარეობას, მის ამთვისებლობის უნარს ან ამა თუ იმ დაავადებისადმი მიდრეკილებას. ზოგიერთი გამომწვევის ორგანიზმში დაბუდება არ იწვევს პათოლოგიური პროცესის განვითარებას. ასეთ გამომწვევებს პირობით პათოგენურს უწოდებენ. მათ დიდი ხნის მანძილზე შეუძლიათ უსიმპტომოდ იარსებონ კანისა და ლორწოვანი გარსების ზედაპირზე, კუჭ-ნაწლავში და სხვაგან, ვიდრე ტრავმა, გაცივება ან სხვა ხელშემწყობი ფაქტორი არ შეუქმნის სათანადო პირობებს მაავადებელი თვისებების გამოსავლენად.
ღვიძლი

ღვიძლი — ორგანო რომელიც 500-ზე მეტ ფუნქციას ასრულებს. ღვიძლის მილიონობით უჯრედი გამუდმებით ამუშავებს სისხლს, რათა მისი სწორი ქიმიური შემადგენლობა უზრუნველყოს. ღვიძლის ფუნქციების დიდი ნაწილი საჭმლის მონელებას უკავშირდება. საკვებით გამდიდრებულ სისხლს ღვიძლი პირდაპირ წვრილი ნაწლავიდან იღებს, სადაც შემადგენლობას აწესრიგებს, სანამ გასუფთავებული სისხლი ჩვეულებრივ შევა მიმოქცევის სისტემაში. მასში ხდება ცილების, ცხიმებისა და ნახშირწყლების გარდაქმნა, შხამიანი ნივთიერებათა გაუვნებელყოფა, რიგი ფერმენტებისა და სხვა ნივთიერებათა, მათ შორის ნაღვლის წარმოქმნა. იგი ასევე ინახავს ვიტამინებსა და რკინას.

სითბოს გენერატორი
ღვიძლში მიმდინარე ათასობით ქიმიური რეაქციის შედეგად წარმოიქმნება სითბო, რომელიც მასში გამავალ სისხლს ათბობს. ამგვარად, ორგანიზმი ინარჩუნებს მუდმივად მაღალ შინაგან ტემპერატურას, დაახლოებით 37,8 °-ს, რომელიც ასე შეიძლება გავზომოთ. თუ ტემპერატურა ძალიან მაღალი ან დაბალია, ეს შეიძლება ავადმყოფობის ნიშანი იყოს.
სუნამო (რომანი)

სუნამო — გერმანელი მწერლის პატრიკ ზიუსკინდის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ნაწარმოები. მასში მოთხრობილი ამბავი მე-18 საუკუნის საფრანგეთში ხდება. მთავარი გმირი ჟან-ბატისტ გრინუი სუნების აღქმის ფენომენალური ნიჭითაა დაჯილდოებული, მაგრამ მას არაჰუმანური მიზნებისთვის იყენებს. ამ ნაწარმოების მიხედვით რეჟისორის ტომ ტიკვერის მიერ იქნა გადაღებული იმივე სახელწოდების ფილმი 2006 წელს.
დონალდ I (შოტლანდია)

დონალდ მაკ ალპინი (, გალ.: ) (დ. დაახ. 812 — გ. 862) — შოტლანდიის მეფე 858-862 წლებში.

ბიოგრაფია
დონალდი ძმის კენეთ -ის შემდეგ ავიდა ტახტზე. მისი ზეობის წლებში შეიქმნა ე.წ. „აედის კანონები“ , რომელიც „ტანისტრის ტრადიციას“ ემყარებოდა. ტრადიციის მიხედვით მეფის მემკვიდრე კლანიდას უნდა არცეულიყო და იგი უხუცესი და ტახტისტვის ღირსეული უნდა ყოფილიყო. დონალდ მემკვიდრე მისი ძმისშვილი კონსტანტინ გახდა. ეს ტრადიცია შოტლანდიაში შენარჩუნებულ იქნა მალკოლმ -ის მეფობამდე.

დონალდ -ის სიკვდილის შესახებ ორი ვერსია არსებობს. ერთის მიხედვით იგი ბრძოლაში დაიღუპა სოფელ სკონთან (პერთშირი), მეორე ვერსიის მიხედვით კი მშვიდად განისვენა თავის სასახლეში კინ ბელახოირში. მას ერთი ვაჟი დარჩა — გირიკი (გრეგორი), რომელიც ეოხაიდთან ერთად მეფობდა 878—889 წლებში. დონალდ დასაფლავებულია იონაში.
ფილოლოგია

ფილოლოგია ( სიტყვასიტყვით — სიტყვის სიყვარული) — ჰუმანიტარულ დისციპლინათა ერთობლიობა, რომელიც სწავლობს კაცობრიობის სულიერ კულტურას ამა თუ იმ ხალხის ენისა და ლიტერატურის მეშვეობით, უპირატესად - დაწერილი სიტყვის, წერილობითი ტექსტების განმარტებაზე, მათ ენობრივ და სტილისტურ ანალიზზე დაყრდნობით.

თავის წიგნში ფილოლოგია: თანამედროვე ჰუმანიტარულობის დავიწყებული წარმომავლობა (2014) ჯეიმზ ტერნერი განსაზღვრავს ტერმინს უფრო ფართოდ, როგორც „ტექსტების, ენებისა და ენის ფენომენის მრავალმხრივ კვლევას“.
მურად I

მურად ხუდავენკიარი (ღვთის სადარი) (ოსმ. - - , ; დ. 29 ივნისი, 1326 — გ. 15 ივნისი, 1389) — ოსმალეთის სულთანი 1362–1389 წლებში, ორჰანის მეორე ვაჟი ბიზანტიის დედოფლისგან.

1362 წელს დაიპყრო მთელი თრაკია, 1365 წელს სახელმწიფოს დედაქალაქად ადრიანოპოლისი გახადა და დააარსა იანიჩართა კორპუსი. სერბები, ვლახები და ბულგარები საკუთარი ნებით გახდნენ მისი ვასალები. 1383 წელს მიიღო სულთნის ტიტული. ალე-ბეგ კონიელზე 1386 წელს გამარჯვებით მისი მმართველობის ქვეშ მოექცა მთელი მცირე აზია. კოსოვოს ველზე დაამარცხა სერბების, ალბანელებისა და ვლახების გაერთიანებული არმია, თუმცა დაიღუპა მილოშ ობილიჩის ხელით, რომელიც მალულად შეიპარა მის კარავში. გარდაცვალების შემდეგ ის ოსმალთა ტახტზე შეცვალა მისმა ვაჟმა ბაიეზიდმა.
ზესტაფონის კრება

ზესტაფონის კრება, ყვირილის კრება — მარქსისტულად განწყობილი ინტელიგენციის არალეგალური კრება. შედგა ეგნატე ნინოშვილისა და მიხა ცხაკაიას ინიციატივით 1892 წლის 25 დეკემბერს დაბა ყვირილაში (ზესტაფონში), ილია კაკაბაძის ბინაში. კონსპირაციული მოსაზრებით კრებას საშობაო დღესასწაულის შეკრების ხასიათი მიეცა. ესწრებოდნენ: ეგნატე ნინოშვილი, მიხა ცხაკაია, სილიბისტრო ჯიბლაძე, ნოე ჟორდანია, ილია კაკაბაძე, დიმიტრი კალანდარიშვილი, კარლო ჩხეიძე, ისიდორე კვიცარიძე, არსენ წითლიძე, ისიდორე რამიშვილი, ევგენი ვაწაძე და რაჟდენ კალაძე.

კრების მოწვევამდე რამდენიმე ხნით ადრე ნოე ჟორდანიამ დაწერა და ვარშავაში მყოფ ფილიპე მახარაძეს გაუგზავნა „ეროვნულ-დემოკრატიული პროგრამის“ პროექტი. ეს დოკუმენტი ფ. მახარაძეს უკან აღარ დაუბრუნებია. ვარშავიდან დ. კალანდარიშვილის სახელზე გამოგზავნილ წერილში ფ. მახარაძე იუწყებოდა, რომ ნ. ჟორდანიას პროექტი განიხილა და დაიწუნა ვარშავის ქართველ სტუდენტთა წრემ, რასაც ადასტურებდა ამავე წრის წევრი მ. მირიანაშვილიც. ამდენად ნ. ჟორდანიასპროექტი ზესტაფონის კრებას არ განუხილავს, რადგან თვით პროექტი ხელთ არ ჰქონდათ. ასეთ ვითარებაში კრებაზე დაიწყო პოლემიკა ქართველ დემოკრატთა საპროგრამო პრინციპების შესახებ.

ზესტაფონის კრება გაგრძელდა 3 დღეს. მას არ მიუღია პროგრამა და რაიმე დადგენილება, მაგრამ აქ საფუძველი ჩაეყარა საქართველოს პირველ მარქსისტულ, სოციალ-დემოკრატიულ ორგანიზაციას, რომელსაც შემდგომში „მესამე დასი“ ეწოდა.
ნანიკოს შოუ

ნანიკოს შოუ — თოქ-შოუ, რომელიც 2007—2008 წლებში ტელეკომპანია „რუსთავი 2“-ის ეთერში გადიოდა. იგი მოიცავდა ყოველგვარ სოციალურ თემას, რის შესახებ საუბარიც საზოგადოებას აინტერესებდა. ნანიკო ხაზარაძის და მისი გუნდის გარდა, შოუს შექმნაში დიდი როლი მიუძღვოდა რუს პროდიუსერს ოქსანა ნაიჩუკს.

გადაცემის მთავარ გმირებთან და აუდიტორიასთან ერთად, „ნანიკოს შოუ“ მაყურებელს სთავაზობდა გულახდილი საუბრებისა და სოციალური ჟურნალისტური გამოძიების პრეცედენტს. გადაცემის წამყვანია იყო ნანიკო ხაზარაძე.

თოქ-შოუში მიმოიხილებოდა ისეთი თემები, როგორიცაა ყვითელი პრესა, ნარკომანია, ოჯახური პრობლემები, წარმატებული ქალების საიდუმლო, სექს-ინდუსტრია, უმცირესობები, ბრძოლა გადარჩენისთვის და სხვა. საკითხები განხილული იყო ყველა შესაძლო კუთხიდან — კონკრეტული მაგალითების მოშველიებით, რაც მაყურებელს საშუალებას აძლევდა თავად გაეკეთებინა დასკვნა.

„ნანიკოს შოუ“ „რუსთავი 2“-ის ეთერში გადიოდა კვირაში ერთხელ, პარასკევს 18:30 და განმეორებით კვირას 12:20