iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ყაფლანიშვილთა რეზიდენცია

ყაფლანიშვილთა რეზიდენცია — არქიტექტურული ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში სოფელ დარბაზში ორი ხევით გამხოლოებული გორის ჩრდილოეთ ფერდზე.

ვახუშტის რუკაზე განთავსებულია როგორც თავადის რეზიდენციის ადგილი, რაც იმას ნიშნავს რომ ჯერ კიდევ საუკუნეში ცხოვრობდნენ. რეზიდენცია შედგება ორ ტერასაზე გაშლილი კარის ეკლესიის, სასახლის, კოშკის, მცირე ეკლესიის და მარნისაგან.

კარის ეკლესია მდებარეობს ზედა ტერასაზე, სასახლის სამხრეთით. დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით კირ-დუღაბზე. სარკმლის თაღში გამოყენებულია აგური. დღეს-დღეობით შემორჩენილია აღმოსავლეთის თაღოვანი სარკმელი, რომლის საპირე ზედაპირის ჩაწევით მიღებულ ჯვრის გამოსახულებას წარმოადგენდა. საკურთხევლის სარკმლის ორივე მხარეს, იატაკიდანვე დაწყებული ფართო თაღოვანი ნიშაა. ჩრდილოეთ კედელში, მხრის მიმდებარედ, მცირე სწორკუთხა ნიშაა დატანებული. ეკლესიას კონქი და კამარა არ შემორჩა. კედლებიც ნაწილობრივაა შემორჩენილი. სასახლე რომელიც ზედა ტერასაზეა განთავსებული კარის ეკლესიის ჩრდილოეთით იდგა, დღეს-დღეობით მხოლოდ ნანგრევებია შემორჩენილი. გეგმის მიხედვით მართკუთხედის ფორმის იყო. დავით ბერძენიშვილს აღნიშნული აქვს, რომ სასახლე ორსართულიანი იყო, როგორც ჩანს საუკუნის მეორე ნახევრისთვის ის ჯერ კიდევ ისეთი სახით იდგა, რომ დეტალები განირჩეოდა.

ყაფლანიშვილთა რეზიდენციის კოშკი დგას სასახლისა და კარის ეკლესიის ჩრდილო-დასავლეთით. ნაგებია ნატეხი ქვით კირით-დუღაბზე. თავდაპირველად კოშკი 3 სართულიანი იყო დღეს-დღეობით კი 2 სართულიღაა შემორჩენილი. პირველი სართული ნახევრად სარდაფია და ყრუ. მეორე სართული, რომელზეცაა მთავარი შესასვლელი, საცხოვრებელია. დასავლეთის კედელში ბუხარია მოწყობილი, რომლის ორივე მხარეს თითო სათოფურია. ასევე თითო სათოფურია შესასვლელის ორივე მხარეს, ხოლო სამ-სამი - ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედელში. სართულშორისი გადახურვა ხის კოჭოვანი ყოფილა.

მცირე ეკლესია დგას კოშკის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მისგან 5 მეტრში. ნაგებია ნატეხი ქვით კირ-დუღაბზე. დარბაზულია, შესასვლელი სამხრეთ კედელშია. დარბაზი განათებულია აღმოსავლეთის და დასავლეთის სარკმლებით. ნახევარწრიული აფსიდის კონქი მხრებზე გადაყვანილ სატრიუმფო თაღზეა დაყრდნობილი. თაღოვანი სარკმლის ორივე მხარეს მცირე სწორკუთხა ნიშია. ასეთივე ნიშია გაკეთებული სამხრეთ კედელში საკურთხევლის წინ. ნახევარცილინდრული კამარა დარბაზის, რომელიც ჩამონგრეულია, კედლებს ეყრდნობოდა. ეკლესია შიგნიდან ნაწილობრივაა შელესილი.

ნაგებობა, რომელიც მარანი უნდა ყოფილიყო, კოშკის სამხრეთ-აღმოსავლეთით რამდენიმე მეტრში დგას. შემორჩენილია მხოლოდ სამხრეთის ნაწილობრივ მიწაში შესმული კედლის ქვედა რიგები დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედლების სამხრეთის ნაწილები. ინტერიერი და პერიმეტრი ნაშალი ფენითაა დაფარული. კომპლექსის გარშემო ნასახლარებია.
ორაგვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

ორაგვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ხონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ორაგვეთში.

ეკლესიის ასაგებად შერჩეულია ვაკე ადგილი, ეკლესიის ირგვლივ შემორჩენილია ძველი საფლავის ქვები. ერთ-ერთ საფლავზე იკითხება 1937 წელი. ეკლესია მცირე ზომის სწორკუთხა მოყვანილობის დარბაზული ტიპისაა. აგებულია კარგად დამუშავებული საფასადე ქვებითა და კირხსნარით. საფასადე ქვები მხოლოდ ეკლესიის მოპირკეთებას არ წარმოადგენს. ისინი განიერია და შესაძლოა ნაგებობის მზიდი კონსტრუქციული ნაწილიც ყოფილიყო. შიდა მხრიდან საფასადე წყობა შერეულია. ზომები: 86 მ. შემორჩენილი სიმაღლე 5-6 მეტრია. საკურთხეველში ფიქსირდება ორი თაღოვანი ნიშა და კარგად დამუშავებული ტრაპეზის ქვა. ტრაპეზი ერთიანი მონოლითური ქვისგან არის დამზადებული, რომლის ზედა ნაწილიც ამოღარულია. ამჟამად ტრაპეზის ქვა ორადაა გატეხილი და ზევიდან ადევს ქვის ერთიანი ფილა. იატაკი დაფარულია ქვა-ღორღით. კარის ღიობი ფიქსირდება მხოლოდ დასავლეთის კედელში. ეკლესიას აქვს ინტერიერში გაფართოებული სამი სარკმელი. საკურთხევლის კამარაში აკუსტიკისათვის დატანებულია ორი ქვევრი. დასავლეთის ფასადი შემკობილია არქიტრავზე, შესრულებულია ამაღლებული ჯვრის კომპოზიციითა და ცხვრის ჰორელიეფური გამოსახულებით.
ბენიან-ბეგონის 300 არაგველის ნიში

ბენიან-ბეგონის 300 არაგველის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბენიან-ბეგონში.

ნიში მდებარეობს ნაციხარ „ცისკარა“-სთან, სამხრეთით, მთავარმოწამის სახელობის ეკლესიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 125 მეტრში. ნიში მიმართულია სამხრეთისაკენ, მთავარმოწამის ეკლესიისაკენ. ძირითადი კორპუსი საფეხუროვანია. სამხრეთ ნაწილში, სანთლის დასანთებად დატანებულია სწორკუთხა ნიშა. კოსპუსის ზემოდან დადგმულია ერთიან ქვაში გამოკვეთილი ჯვარი, რომლის ზედა და განივი მკლავები ,,სამყურასებრი“ სამმაგი რკალებითაა დასრულებული. ჯვრის როგორც წინა, ისე უკანა ზედაპირზე მხედრული წარწერაა. წინა პირზე წერია: „დიდება სამას არაგველს“. ზურგის მზარეს წარწერა დაზიანებულია და ძნელია ზუსტად ტექსტის გარჩევა. თუმცა ასო-ნიშანთა მიმსგავსებით აქაც ანალოგიური ტექსტი უნდა იყოს ამოკვეთილი. 300 არაგველის ნიშთან ავდივართ ნატეხი ქვით გაკეთებული პატარა კიბით, რომელსაც ორივე მხრიდან ასევე ნატეხი ქვის მშრალი წყობით ამოყვანილი მოაჯირი აქვს.
კურზუს ციხე

კურზუს ციხე — არქიტექტურული ძეგლი მარტვილის მუნიციპალიტეტის სოფელ კურზუში, მარტვილი-ტალერი-ჩხოროწყუს საავტომობილო გზის მარცხენა მხარეს, მაღალ ფერდობზე, ზღვის დონიდან 429 მეტრზე.

ძეგლი თითქმის სრულიად დანგრეულია, შემორჩენილია დასავლეთ კედლის 3-4 მეტრი სიმაღლის ფრაგმენტი და კედლის მცირე ფრაგმენტები. ირგვლივ ფერდობზე მიმოფანტულია სამშენებლო ქვა.
ალექსანდრე ძაგანია

ალექსანდრე ძაგანია (დ. 27 თებერვალი, 1914 — გ. 22 იანვარი, 1987) — ქართველი ხმის ოპერატორი.

დაიბადა 1914 წლის 27 თებერვალს. გარდაიცვალა 1987 წლის 22 იანვარს. 1934-1937 წლებში. მუშაობდა კავშირგამბულობის მექანიკოსად, "თბილისის კინოსტუდიაში"- ოპერატორის ასისტენტად. 1941-1945 წლებში. მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. 1947 წელს დაუბრუნდა კინოს, კინოსტუდიის ქრონიკის სექტორში (შემდგომში - ქდსპფ სტუდია) ჩაწერა 300-მდე სამეცნიერო- პოპულარული და დოკუმენტური ფილმი, მათ შორის: "ბრიუსელის მსოფლიოს გამოფენა", "მსოფლიო ტაშს უკრავს", "ნაირსართულიანი ამერიკა", "პარიზი, პარიზი", "ურუგვაი", "ინკების ქვეყანაში", "საქართველო: "ლეგენდები და სინამდვილე", "ესპანეთის ძიებაში" ( გ.ასათიანი), "თეთრი მელია"(ა. ჯალიაშვილი), "სახლი მწერვალზე" (შ. მარტაშვილი), "ნატო ვაჩნაძე" (შ. მარტაშვილი), "ლადო გუდიაშვილი" (ნ. ნენოვა, გ. წულაია), "მტკვრის კვალდაკვალ" (ი. კანდელაკი), "სვეტიცხოველი" (ო. ჭიაურელი), "უშბაზე ძლიერნი" (ბ. კრეპსი), "ქართული არქიტექტურა" (შ. ხომერიკი), "ნაძალადევი" (ლ. სიხარულიძე), "ქვაში ამეტყველებული საუკუნეები" (ი. მგელაძე), "სერგო ქობულაძე" (ო. გურგენიძე), "ალავერდი" (კ. კერესელიძე), "ლოცმანი" (გ. ალექსანდრია) და სხვ. ხმის ოპერატორი.
წკერეს ლომისის ნიში

წკერეს ლომისის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წკერეში.

ლომისის ნიში მდებარეობს სოფლის თავში, ჩრდილოეთით, მდინარე ხადის წყლის მარჯვენა ფერდზე, კვირაცხოვლის კომპლექსის აღმოსავლეთით. ნიში მიმართულია სამხრეთისაკენ. აგებულია ნატეხი ქვით. მისი ძირითადი სტრუქტურა სწორკუთხაა. ნიშს სამხრეთიდან დატანებული აქვს სანთლის ასანთები მართკუთხა თახჩა. თახჩის ქვემოთ ჩასმულია შვერილი ქვის ფილა, რომელიც თაროს ფუნქციას ასრულებს. აღსანიშნავია, რომ ნიშზე ჯვარი არ არის აღმართული და არც გარშემოა შემორჩენილი ძველი ჯვრის ფრაგმენტები. ნიშს შემოუყვება ნატეხი ქვით ამოყვანილი დაბალი ღობე-გალავანი, რომელსაც შესასვლელი ღიობი გაკეთებული აქვს სამხრეთიდან. როგორც გალავანი, ასევე ნიში მშრალი წყობითაა აგებული. გალავნის კუთხეები ჩრდილოეთიდან მცირედით მომრგვალებულია.
ჯაღმიანის კვირაცხოვლის ნიში

ჯაღმიანის კვირაცხოვლის ნიში — არიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯაღმიანში.

კვირაცხოვლის ნიში მდებარეობს ნასოფლარ ჯაღმიანის ტერიტორიაზე. ჯაღმიანთ ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 40 მეტრში. მთის დამრეც რელიეფზე ხელოვნურად მოსწორებულ ტერასაზე ვერტიკალურად აღმართულ ერთიან მასიურ ანდეზიტის ქვაში, ერთი მხრიდან ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა მთელ სიგრძეზე. სიმაღლეში ქვის ფილა დაახლოებით 70 სანტიმეტრია, ხოლო სიგანე 40 სანტიმეტრი. ქვა ჩასმულია ბაზალტის ბრტყელ სადგამზე გამოთლილ უმბონივით ამოზიდულ ფოსოიან ბუდეში. ჯვრის ქვედა მკლავი ბოლოსკენ გაფართოებულია. დანარჩენი მკლავები თითქმის თანაბარი ზომისაა. კვირაცხოვლის ხატის გვერდით სასანთლე ნიშია გამართული.
აკაკი შანიძის სახლ-მუზეუმი

აკაკი შანიძის სახლ-მუზეუმი — არქიტექტურული ძეგლი სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ნოღაში.

აკაკი შანიძის სახლ-მუზეუმი გაიხსნა მეცნიერის 100 წლისთავის საიუბილეოდ. და სავარაუდოდ ამავე პერიოდში უნდა იყოს აშენებული. ერთსართულიანი, ბრტყელი კრამიტით გადახურული, ბეტონის კვადრატული ფორმის ხიმინჯებზე მდგარი ხის სადა. სახლს სამხრეთ-აღმოსავლეთის მხრიდან აქვს ერთ სახურავში მოქცეული ხის აივანი. ნაგებობის ინტერიერი წარმოადგენს დიდ ოთახს, რომელიც აივანს უკავშირდება სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი ერთი კარითა და ორი საკმლით. შენობას უკანა, ჩრდილო აღმოსავლეთის მხრიდანაც აქვს ერთი სათადარიგო შესასვლელი. ინტერიერში ჩამოკიდებულია ერთი კოროზირებული ნაჭა, ხოლო აივნის შესასვლელთან დევს ურმის ხის ერთი ბორბალი.
ქვეშეთის ლომისის ნიში

ქვეშეთის ლომისის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვეშეთში.

ლომისას ნიში მდებარეობს მდინარე მთიულეთის არაგვის მარჯვენა ნაპირზე, სოფლის განაპირას. ნიში გადაყურებს სოფელ ბედონისკენ მიმავალ ხიდსა და სამანქანე გზას. იგი წარმოადგენს სწორკუთხა გეგმარების პოსტამენტს, რომლის ზედა ნაწილი წაკვეთილი ტრაპეციის ფორმისაა, სადაც აღმართულია ქვაში გამოთლილი ჯვარი. სამხრეთიდან დატანებული აქვს მართკუთხა მოყვანილობის, სანთლის დასანთები ნიში. ქვაჯვარის ზედა და განივი მკლავები დასრულებულია, სამყურასებრი, სამმაგი ნახევარწრიული ფორმებით. ჯვრის წინა პირზე, მცირე სიღრმის ვიწრო ღარით მონიშნულია გრაფიკული ჯვრის გამოსახულება, ცენტრში ჩაკვეთილი კვადრატული მოტივით და მკლავებზე დამატებით გავლებული თითო, პერპენდიკულარული ხაზით. მკლავებს შორის მოქცეული დიაგონალური მონაკვეთების ჩაკვეთილ ფონზე ჯვრის წახნაგოვანი, ცენტრალური ნაწილი რელიეფურად იკითხება. სავარაუდოდ, თავდაპირველად, ჯვარი იდგა პოსტამენტის უკან განთავსებულ მცირე ზომის, პატარა მრგვალი ქვებისგან შექმნილ კვარცხლბეკზე, რომელზეც კირის ხსნარის კვალი დღესაც შეიმჩნევა.
ნოდარ ბაკაშვილი

ნოდარ ბაკაშვილი (დ. 11 აგვისტო, 1954, თბილისი) — ქართველი კარდიოლოგი და რადიოლოგ-რენტგენოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი (1989).

1981 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1982–88 წლებში იყო მოსკოვის ა. მიასნიკოვის სახელობის კარდიოლოგიის ცენტრის ანგიო-რენტგენოლოგიური განყოფილების უფროსი ლაბორანტი, 1988–90 წლებში ამავე განყოფილების უფროსი; 1991 წლიდან უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1989 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „კლინიკო-ანგიოგრაფიული დახასიათება გულის იშემიური დაავადების დროს მოხუცების (60 წელს გადაცილებულ ასაკში)“. ავტორია 35 სამეცნიერო ნაშრომისა. გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფია; მისი ხელმძღვანელობით დაცულია 2 საკანდიდატო დისერტაცია.
დოლოშას სამაროვანი

დოლოშას სამაროვანი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ დოლოშაში.

სოფელი დოლოშა არაგვისა და ივრის ხეობების წყალგამყოფი ქედის დასავლეთ ფერდობზე მდებარეობს, საკანაფის ხევის სათავეში. ის აღმოსავლეთიდან გადმოჰყურებს ზემო და ქვემო არანისს, აგრეთვე ახალი ჟინვალის დასახლებას. ჩატარებული სამუშაოების აუცილებლობა განაპირობა 2009 წლის გაზაფხულზე სოფლის ტერიტორიაზე მომხდარმა შემთხვევითმა აღმოჩენებმა. ადგილობრივმა მცხოვრებმა მარტის თვეში თავის სახლისკენ მისასვლელი სამანქანო გზა გააჭრევინა ტრაქტორს. მიწის სამუშაოების დროს ფაქტობრივად განადგურდა გვიანი ბრინჯაოს და რკინის ხანის სამაროვნის სამარხები. ადგილის დათვალიერებისას გაირკვა, რომ მიწის სამუშაოებისას დაზიანდა სამაროვანი. ტრაქტორის მიერ გაჭრილი მანქანის სავალი გზის ნაწილზე ერთი სამარხის კვალი შეინშნებოდა, ხოლო ჭრილში მოჩანდა ორი თუ სამი სამარხის ნაშთი. მოთხრილ მიწაში აიკრიფა თიხის ჭურჭლის ნატეხები და ბრინჯაოს ნივთების ფრაგმენტები. ზოგიერთ დანგრეულ სამარხში შემორჩენილი იყო ადამიანის ძვლების ფრაგმენტები და სამარხეული ინვენტარის ნაშთები. დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ დოლოშაში გადარჩენითი არქეოლოგიური სამუშაოების მთავარ მიზანს წარმოადგენდა: 1. დაზიანებული სამარხების გაწმენდა,მათი გრაფიკული და ფოტო ფიქსაცია; 2. გზის სავალი ნაწილის ნაყარი მიწისგან განთავისუფლება, იმ ადგილებში სადაც სამარხები დაზიანდა; 3. სამანქანო გზის ჭრილების გასუფთავება; 4. ტრაქტორის მიერ მოთხრილი მიწის გაცრა დაზიანებული სამარხებიდან ამოყრილი ნივთების მოძებნის მიზნით; 5. სამაროვნისა და მის მიმდებარე ტერიტორიების დაზვერვა სამაროვანი აღმოჩნდა სოფლის აღმოსავლეთით მდებარე ფერდობზე, რომელიც თავის დროზე სახნავ-სათეს ფართობს წარმოადგენდა. აქვე, თხილნარში არის ნაგებობის ნანგრევი, რომელსაც ადგილობრივი მოსახლეობა, რატომღაც ნაციხვარს უწოდებს. არადა ის მცირე ზომის ქრიტიანულ სამლოცველოს უნდა წარმოადგენდეს. რაზედაც უნდა მიუთითებდეს მის გარშემო არსებული საფლავები. აღნიშნულიდან გამომდინარე სოფლის მოსახლეობა ამ ადგილს ,,ნაციხვარის” სახელით მოიხსენიებს.
ჯონიის წმინდა გიორგის ეკლესია

ჯონიის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი იმერეთის მხარეში, ტყიბულის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯონიაში. თარიღდება - საუკუნეებით.

ძეგლის აღწერა
ეკლესია წარმოადგენს დარბაზულ ნაგებობას. დასავლეთით ტაძარს აქვს გვიანი პერიოდის მინაშენი, რომელიც ამჟამად ნახევრად დანგრეულია. ნაგებობას აქვს ორი შესასვლელი - სამხრეთითა და დასავლეთით, ორივე მათგანი გარედან სწორკუთხაა, შიგნიდან კი - თაღოვანი. დარბაზის კამარა ჩამონგრეულია, შემორჩენილია აფსიდის კონქი. კამარა ეყრდნობოდა პილასტრებზე გადაყვანილ თაღებს. საკურთხეველი გვიანი პერიოდის ხის კანკელითაა გამოყოფილი, რომელიც დაფარულია რუსული ტიპის მხატვრობით. ინტერიერი შელესილია. ეკლესიას ვიწრო, თაღოვანი სარკმლები აქვს, რომლებიც ინტერიერში ფართოვდება. ფასადები სადაა, ასრულებს მოურთველი და თაროსებრი ლავგარდანი. ტაძრის კედელზე გვხვდება ასომთავრული ლაპიდარული წარწერა. ეკლესია ნაგებია თლილი ქვით.

არ არის შემორჩენილი ფრესკა. რესტავრაციამდე ეკლესია დაზიანებული იყო. დასავლეთით გამოსახულია ღვთისმშობელი მარიამი, ხოლო აღმოსავლეთით - უფლის გამოსახულებაა. კარებს ამკობს მთავარანგელოზთა გამოსახულება, კანკელის თავზე საიდუმლო სერობის სიუჟეტია წარმოდგენილი.
ქვეშის ძველი კულტურის სახლი

ქვეშის ძველი კულტურის სახლი — არქიტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვეშში. მოსახლეობის ცნობით, კულტურის სახლი 1951 წელს აიგო, ერთი წლის შემდეგ შენობას ახალი ნაწილი, „კანტორის“ მოცულობა მიუშენეს. ნაგებობა სტალინური პერიოდისათვის დამახასიათებელი არქიტექტურულ სტილშია გადაწყვეტილი. გეგმით ირეგულარული ფორმისაა. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ბეტონი, ქვიშაქვა, რუსული აგური, და რიყის ქვა. კედლების გარკვეული ნაწილი ოპუსმიქსტუს ტექნიკით — აგურისა და რიყის ქვის მონაცვლეობითაა აგებული, ხოლო ნაწილი — ქვიშაქვის რეგულარული წყობით. „კანტორის“ შენობის მთავარი ფასადი შვერილი ფორმისაა. მისი ორივე სართულის წინა მხარე ღია გალერეების სახითაა შემორჩენილი. შენობის ფასადები თაღოვანი სარკმლებითაა დანაწევრებული, რომელთაც მარტივად პროფილირებული საპირეები შემოუყვებათ.

აღსანიშნავია, რომ როგორც ფასადების, ისე ინტერიერის კედლები პროფილირებული კარნიზებითაა დასრულებული. შენობას გარკვეულ მხატვრულ-არქიტექტურულ ღირებულებას სძენს: ოპუსმიქსტუს ტექნიკით აგებული კედლები, სადაც რიყის ქვა თევზიფხურა წყობითაა დალაგებული, პროფილირებული საპირეები და კარნიზები, ღია გალერეები და თაღოვანი სარკმლები. შენობა მოუვლელია, გაძარცვულია და ნაგვითაა სავსე. სახურავი ნაწილობრივ ჩანგრეულია, მაგრამ მზიდი კონსტრუქციული კედლები კარგ მდგომარეობაშია. როგორც ექსტერიერში, ასევე ინტერიერში ბზარები არ ფიქსირდება. ნაგებობის პირველი სართულის ძირას, საყოფაცხოვრებო ნაგვის გროვაში და ხშირ მცენარეულ საფარში შეინიშნება ორი ჩაღრმავებული ადგილი, დაახლ. 0,4 და 0,6 მ დიამეტრის მქონე ორმოები. ერთ (მცირე) მათგანში, თანამედროვე იატაკის (რეალურად, ნაგვის ფენა) დონიდან 30–35 სმ სიღრმეში მოჩანს მცირე ზომის ქვევრის მუცლის ფრაგმენტი. ქვევრს პირის გვირგვინი და ყელი მომტვრეული აქვს. კეცის მიხედვით კი მის წარმომავლობასა და თარიღზე საუბარი შეუძლებელია. აუცილებელია, არეალის იატაკის დონემდე გაწმენდა.
დამწვარი საყდარი

დამწვარი საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვეში. მდებარეობს სოფლის უკიდურეს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სამხრეთით ოდნავ დაფერდებულ, გაშლილ ადგილას. ადგილზე შეიმჩნევა გვიანი შუა საუკუნეებისთვის დამახასიათებელი, რიყის ქვითა და კირ-ხსნარით ნაგები მცირე ზომის ნაგებობის ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლების ნაშთები.
ტერიტორია სანახევროდ დაფარულია თხილნარითა და საკმაოდ მაღალი ბალახით. აღსანიშნავია, რომ ზედაპირულად დაფიქსირდა ადამიანის თავის ქალის მცირე ფრაგმენტი და ლავიწის ძვალი. ზედაპირულად გამოვლინდა ასევე ზოგადად, შუა საუკუნეებით დათარიღებული საშუალო ზომის ჭურჭლის (ხელადა) ყურის ფრაგმენტი, სავარაუდოდ, დამღად განსაზღვრული ბურთულიანი რელიეფური ნაწიბურით. ტაძრიდან რამდენიმე ათეულ მეტრში, ადგილობრივმა მოსახლეობამ გვაჩვენა ფიქალის რამდენიმე მოზრდილი ქვა და, რაც ძალზედ საყურადღებოა, შირიმის ქვის ორი კვადრი - მართკუთხა (საპერანგე) და შესაძლოა, სარკმლის გვერდმორკალული ქვები.
ნაბაკევის ჯვარცმის ეკლესია

ნაბაკევის ჯვარცმის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ნაბაკევში, სამტრედიის მუნიციპალიტეტი.

"ჯვარცმის" სახელობის ეკლესია წარმოადგენს მცირე ზომის დარბაზულ ნაგებობას. ეკლესიის სამშენებლო მასალაში სხვადასხვა ქრონოლოგიური ფენა განირჩევა. თავდაპირველად ნაგები იყო ბაცი ყვითელი და მოთეთრო ნაცრისფერი თლილი კვადრებით დუღაბზე. ქვების ზომის სხვადასხვაობის მიუხედავად წყობის რიგებში თარაზულობა იგრძნობა. რიგებს შორის დარჩენილი ადგილები შევსებულია მცირე ზომის თლილი ქვით. ასეთი წყობა შემორჩენილია აღმოსავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედელზე. ამავე კედლებზე მოპირკეთება ნაწილობრივ შეცვლილია აგურით და ფლეთილი ქვით. მცირე შიდა სივრცე აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა აბსიდით. მასში, ცენტრში გაჭრილია ორი სარკმელი ვერტიკალური მიმართულებით. ზედა, მაღალი არქიტრავულია, ქვედა მცირე, შეისრული თაღით გადახურული. ერთი სწორკუთხა სარკმელი მოთავსებულია დასავლეთ კედელში. მისი ფორმა შიგნიდან გარეთ ვიწროვდება. გრძივ კედლებსა და აბსიდაში ნიშებია გაკეთებული. შესასვლელი დატანებული აქვს დასავლეთიდან. ინტერიერის კედლები შელესილშებათქაშებულია და მოხატულია. იქ, სადაც ბათქაში ჩამოცვენილია განირჩევა მოხატულობის ორი ქრონოლოგიური ფენა. ზედა უფრო გვიანდელი ფენა მოხატულია ბიბლიური სიუჟეტებით და იმ პირთა გამოსახულებებით, რომლებიც იყვნენ ამ ეკლესიის ხელმეორედ აღმშენებელნი. ფერადოვან გამაში სჭარბობს შინდისფერი, მოყავისფრო, ლურჯი, ფონები - თეთრი მოხატული ტალღისებრი, წყვეტილი ხასიათის ორნამენტით. ადრინდელი პერიოდის მხატვრობა გამოირჩევა მინიატურული შესრულებით. შავი ფონი დაფარულია პეიზაჟებით, არქიტექტურული ნაგებობებით. მოხატულობა ფრიზულად მიუყვება კედლებს. სიუჟეტები გამოიყოფა რეგისტრების საშუალებით. ფასადები სადაა. დეკორატიული ელემენტებიდან აღსანიშნავია ვერძის თავის გორელიეფური გამოსახულება დასავლეთ ფასადზე. და სარკმლის მოჩარჩოება ლილვით. კარის პორტალის მორთულობა შერჩენილია მარჯვენა ქვედა კუთხეში, აქ გამოყენებულია შეწყვილებული სვეტნარის მოტივი დაღარული ლენტოვანი წნულით. სვეტნარი დასრულებულია მანჟეტებით. ამავე კედლის ჩრდილოეთ მხარეს წყობაში ჩატანებულია სარკმლის მორთულობის ორნამენტული დეტალი. ჩრდილოეთ ფასადის აღმოსავლეთ კუთხეში ჩასმულია ჩუქურთმიანი ქვის ფრაგმენტი. დასავლეთ ფასადს ნაწილობრივ ფარავს დაბალი სწორკუთხა მინაშენი, გარედან იგი უსახურია, ინტერიერის კედლებზე კი შემორჩენილია მინიატურული მხატვრობა.
ახუთის მაცხოვრის ეკლესია

ახუთის მაცხოვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის სოფელ ახუთში.

მოზრდილი დარბაზული ეკლესია ნაგებია იდეალურად თლილი შირიმის მონაცრისფრო კვადრებით. წყობა თარაზულია. ეკლესიის ზედა ნაწილს მთლიანად სურო აქვს მოდებული. გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით შვერილი ნალისებრი აფსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია გარეთ შევიწროებული არქიტრავული სარკმელი. აბსიდის სამხრეთ მხარეს ორი, ხოლო ჩრდილოეთით ერთი სწორკუთხა ნიშია მოწყობილი. კონქი შეისრულია. მას ეტყობა გვიანდელი გადაკეთების კვალი. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. გრძივი კედლები დაყოფილია მძლავრი პილასტრებით, რომლებიც დაგვირგვინებულია პროფილირებული კაპიტელებით. კაპიტელებს ცილინდრული კამარის საბჯენი თაღი ეყრდნობა. პილასტრებს ერთი მხრიდან წყვილი საფეხური ებჯინება, მეორე მხრიდან თაროები. თაროებიდან იშლება კედლის ნახევარწრიული თაღები, ხოლო საფეხურებიდან ოდნავ შეისრული. თაღების მიერ შექმნილი შეღრმავებებით ხაზგასმულია პროპორციათა მოხდენილობა. პილასტრები ორსაფეხურიან ბაზისებზე დგანან. დასავლეთით კამარის საბჯენი თაღი მცირე ზომის კრონშტეინებს ეყრდნობა. ეკლესიას შესასვლელი სამივე კედელში აქვს დატანებული, დასავლეთის თაღოვანია, სამხრეთის და ჩრდილოეთის კი შიგნით თაღოვანი, გარეთ არქიტრავულია. სამივე კარის თავზე მაღალი სწორკუთხა სარკმლებია გაჭრილი. ინტერიერში, კედლებზე შემორჩენილია ნალესობის ფრაგმენტები. სამხრეთ კედლის ერთ-ერთ პილასტრზე მოხატულობის უმნიშვნელო კვალია. ჩრდილოეთით მდებარე პილასტრზე ბოლნური ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ეკლესიის ფასადები სადაა. აღმოსავლეთიდან მას აქვს ორსაფეხურიანი, ხოლო დანარჩენ სამ მხარეს ერთსაფეხურიანი ცოკოლი. ეკლესიიდან ჩრდილოდასავლეთით 7-8 მეტრში მდებარეობს კრიპტა. ძეგლის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია.
ზურაბ კიკალეიშვილი

ზურაბ კიკალეიშვილი (დ. 25 ოქტომბერი, 1924 — გ. 1 ივნისი, 2005, თბილისი) — ქართველი ბალეტმაისტერი, ლიბრეტისტი, კინომსახიობი. სტალინური პრემიის ლაურეატი (1948, 1951). საქართველოს სახალხო არტისტი (1955).

ბიოგრაფია
ზურაბ კიკალეიშვილი დაიბადა 1924 წლის 25 ოქტომბერს. სწავლობდა მოსკოვის დიდ თეატრთან არსებულ ქორეოგრაფიულ სასწავლებელში (ნ. ტარასოვას კლასი). 1942 წლიდან იყო ზ. ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის საბალეტო დასის წამყვანი სოლისტი, თბილისის ქორეოგრაფიული სასწავლებლის პედაგოგი. 1967-1968 წლებში იყო ტოკიოს „ტოკიო ბალეტ“-ის ბალეტმაისტერ-რეპეტიტორი, 1978-1979 წლებში — სტოკჰოლმის სამეფო ბალეტის თეატრში ბალეტმაისტერ-რეპეტიტორი, 1983-1984 წწ. — თურქეთში ბალეტმაისტერ-რეპეტიტორი.

შესრულებული აქვს როლები: თავადი ზაალი, ჯარჯი (ა. ბალანჩივაძის „მთების გული“); დავრიში (გრ. კილაძის „სინათლე“); მამია, გორდა, სოკოლოვი (დ. თორაძის „გორდა“), იაგო (ა. მაჭავარიანი „ოტელო“), დემონი (ს. ცინცაძის „დემონი“); სოლისტი, მასხარა (ბ. კვერნაძის „ქორეოგრაფიული ნოველები“ და „სერაფიტა“). გლუკი-ნასიძის „ორფეოსი და ევრიდიკე"(1963), ბ. კვერნაძის „სერაფიტა“; ცეკვები ქართულ საოპერო სპექტაკლებში: ა. კერესელიძე „ბერუჩა“, ა. ანდრიაშვილი „ჩხიკვთა ქორწილი“, ა. შავერზაშვილი „მარინე“, ი. გოკიელი „წითელქუდა“, დ. თორაძე „ჩრდილოეთის პატარძალი“, მ. ბალანჩივაძე „დარეჯან-ცბიერი“, მუსიკალური კომედია: შ. მილორავა „ჩანჩურა“; კოპელიუსი (დელიბი „კოპელია“), ზიგფრიდი, დეზირე (ჩაიკოვსკის „გედების ტბა“, „მძინარე მზეთუნახავი“), კოლენი (ჰერტელის „ამაო სიფრთხილე“), ალბერტი (ადანის „ჟიზელი“), ვაცლავი (ასაფიევის „ბახჩისარაის შადრევანი“), სატირი (გუნო „ვალპურგის ღამე“), ჯოტო (ჩაიკოვსკის „ფრანჩესკა და რიმინი“). დადიოდა გასტროლებზე აშშ-ში, არგენტინაში, ავსტრიაში, პოლონეთში, უნგრეთში, საფრანგეთში (თბილისის საბალეტო დასთან ერთად); არის მსოფლიო სტუდენტური ფესტივალის (ბუდაპეშტი) ხარისხის პრემიის მფლობელი (1949). ზურაბ კიკალეიშვილი შესანიშნავი ქორეოგრაფიც იყო. მან თავად დადგა რამდენიმე ბალეტი თბილისის ოპერის თეატრის სცენაზე: 1948 წელს – გლიერის „წითელი ყაყაჩო“, 1964 წელს – ბიძინა კვერნაძის „ქორეოგრაფიული ნოველები“. გადაღებულია კინოფილმებში.

ფილმოგრაფია
1955 — „ქართული ბალეტის ოსტატები“ — დავრიში
1960 — „ოტელო (ფილმი-ბალეტი)“ — იაგო
1973 — „ვერის უბნის მელოდიები“ — ფოსტალიონი
1975 — „აურზაური სალხინეთში“ — რიჩარდი
1975 — „კავკასიური რომანსი“ — მამედა
1982 — „მიიღეთ გამოწვევა სენიორებო“ — მარკიზი ფორლიპოპოლი
1982 — „სიბრძნის კარავი“

ჯილდოები და აღიარება
1946 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1948 — სტალინური პრემია (დავრიშის როლისთვის გრ. კილაძის ბალეტ „სინათლეში“)
1955 — საქართველოს სახალხო არტისტი
1951 — სტალინური პრემია (დ. თორაძის „გორდაში" წამყვანი პარტიისათვის)
1958 — ლენინის ორდენი
1996 — ღირსების ორდენი (ქართული საბალეტო ხელოვნების განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისა და ნაყოფიერი თვალსაჩინო მოღვაწეობისათვის)
შუშულუ

შუშულუ — სოფელი აზერბაიჯანში, შუშის რაიონში.

1992 წლიდან ოკუპირებულია სომხეთის შეიარაღებული ძალების მიერ.

გეოგრაფია
სოფელი შუშულუ მდებარეობს ყარაბაღის ქედზე. 1933 წლისთვის სოფლის სახელწოდებად აღნიშნული იყო „შუშულუ“, გარდა ამისა, მთიან ყარაბაღში არსებობდა დასახლება შუშუქენდიც. დიდი ალბათობით, ოიკონიმი შუშულუ შუშუქენდიდან გადმოსახლებული ოჯახების მიერ აშენებულ დასახლებას ეწოდა. შუშუქენდი ნიშნავს „ციცაბო სოფელს, სოფელს მწვერვალზე“.
ზამანფააზი

ზამანფააზი  — სოფელი აზერბაიჯანში, ზემო ყარაბაღის რეგიონში, შუშის რაიონში, სოფელ საფიხანლარის ადმინისტრაციულ თემში.

1992 წლიდან ოკუპირებულია სომხეთის შეიარაღებული ძალების მიერ.

ისტორია
სოფელი ზამანფააზი მდებარეობს ყარაბაღის ქედზე. სოფელი ხალფალთა ტომის ოჯახებმა დააარსეს. ოიკონიმი შედგება კომპონენტებისგან: „“ (საკუთარი სახელი), „“ (საჯინიბო) და „“ (კუთვნილების სუფიქსი), და გვაწვდის ინფორმაციას, რომ იგი ადრე ეკუთვნოდა კაცს სახელად ზამანს ან სოფელ ზამანლის.