მხატვარი თავის სახელოსნოში

მხატვარი თავის სახელოსნოში — ზეთის საღებავებით პანელზე შესრულებული ნახატიი, რომელიც რემბრანდტმა 1629 წელს შექმნა. ამჟამად ნახატი დაცულია ბოსტონის სახვითი ხელოვნების მუზეუმში, მასაჩუსეტსში. ნახატზე გამოსახულია მხატვარი, რომელიც თავისი სახელოსნოს მარცხენა მხარეს დგას და უყურებს მოლბერტს, რომელიც სახელოსნოს მარჯვენა მხარეს მდებარეობს. ნიშანდობლივია, რომ მხატვარი ოთახის მეორე ბოლოში დგას მოლბერტისგან მოშორებით, რომელიც მაყურებლისგან ზურგითაა შემოტრიალებული. ნახატზე გამოსახული სახელოსნო, სავარაუდოდ, რემბრანდტის საკუთარი სახელოსნო. მკვლევარები მსჯელობენ იმის შესახებ, გამოსახული მხატვარი თავად რემბრანდტს წარმოადგენს თუ მის სტუდენტს, გერიტ დოუს. რემბრანდტს თავისი ნამუშევარი არ ხელმოუწერია, თუმცა ხელოვნებათმცოდნეები დარწმუნებით მიაწერენ ამ ნამუშევარს მას, რადგან მისი ფერთა გამა და ტექნიკა ჰგავს ამ პერიოდის რემბრანდტის სხვა ნამუშევრებს.

აღწერა
ნახატზე გამოსახულია ფერმწერი, რომელიც კომპოზიციის მარცხენა მხარესაა განთავსებული. მას აცვია ტაბარდი — სამოსი, რომელსაც ხშირად ატარებდნენ ევროპელი მამაკაცები გვიან შუა საუკუნეებსა და ადრეულ თანამედროვე პერიოდში. მას მარცხენა ხელში უჭირავს პალიტრა, ფუნჯების ნაკრები და მუსტაქსი (მხატვრის ჯოხი), ხოლო მარჯვენა ხელში — ერთი ფუნჯი.მუსტაქსი არის რბილთავიანი ჯოხი, რომელიც ფერწერაში მუშაობისას ხელის დასაყრდნობად გამოიყენება. ნამუშევარი ასახავს მხატვარს, რომელიც აქტიური ხატვის ნაცვლად, ნახატის წინა პლანზე გამოსახულ მოლბერტს უმზერს. ის ნახატიდან გარკვეულ მანძილზე დგას. ის ზის კი არა, დგას, რაც ნიშანდობლივია, რადგან იმ დროის მხატვრები ხატვისას ჩვეულებრივ ისხდნენ.

ნახატის გარემო, სავარაუდოდ, რემბრანდტის სახელოსნოა, სადაც უცნობი მხატვარი მუშაობს. მაყურებელი ვერ ხედავს ნახატს, რომელზეც მხატვარი მუშაობს, რადგან მოლბერტი მაყურებლისთვის ზურგითაა შემოტრიალებული. სახელოსნო შეიცავს ძალიან ცოტა ნივთს: მაგიდას ორი ბოთლით, კედელზე ჩამოკიდებულ ორ პალიტრას და საღებავის დასაფქვავ ქვას. ყველა ეს ნივთი ფერწერას უკავშირდება, რადგან მხატვარი საღებავის დასაფქვავი ქვით ამზადებდა საღებავს, ხოლო ბოთლებში შესაძლოა მისი ზეთი და ლაქი ყოფილიყო.

ანალიზი
რემბრანდტი იყენებს სხვადასხვა ტექნიკას, რათა ხაზი გაუსვას ნახატზე გამოსახულ მხატვარს და მის პოზიციას მოლბერტთან მიმართებაში. სინათლის წყარო პანელს დიაგონალურად კვეთს ნახატის ზედა მარცხენა კუთხიდან ქვედა მარჯვენა კუთხისკენ. დახრილი შუქი ხაზს უსვამს რამდენად შორს დგას მხატვარი მოლბერტისგან. რემბრანდტის მიერ ჩრდილების გამოყენება აძლიერებს წრფივ პერსპექტივას ნამუშევარში, რაც ყურადღებას ამახვილებს მხატვარსა და მოლბერტს შორის არსებულ სივრცეზე. რემბრანდტს მაყურებლის მზერა მხატვრისკენ მიაქვს, რადგან სახელოსნო მინიმალისტურია და მასში მხოლოდ ხატვასთან დაკავშირებული რამდენიმე ნივთია. მოლბერტის ჰორიზონტალურ ძელზე არსებული ცვეთის ნიშნები მიუთითებს იმაზე, რომ მხატვარი ხშირად ხატავს ჯდომისას, როდესაც ფეხებს ასვენებს, რაც მე-17 საუკუნის მხატვრებისთვის მიღებული პრაქტიკა იყო. რემბრანდტი მხატვარს გამოსახავს ოთახის მეორე ბოლოში მოლბერტისგან მოშორებით და არა აქტიური ხატვის პროცესში.

რემბრანდტს მაყურებლის ყურადღება მოლბერტისკენ მიაქვს, რადგან ის თითქმის ნახატის წინა პლანის ცენტრშია მოთავსებული. თუმცა, მაყურებლისთვის შეუძლებელია იმის დადგენა, თუ რამდენად დასრულებულია ნახატი, ან საერთოდ დაიწყო თუ არა მხატვარმა ხატვა, რადგან პანელი და მოლბერტი მაყურებლისგან ზურგითაა შემოტრიალებული. მე-17 საუკუნეში არსებობდა იდეა, რომ სანამ მხატვარი მუშაობას დაიწყებდა, მას გონებაში სრულად უნდა წარმოედგინა ის ნამუშევარი, რომლის დახატვასაც გეგმავდა. შესაძლოა, რემბრანდტი ამ ნახატში სწორედ ხელოვნების თეორიის ამ იდეას გამოსახავდა.

რემბრანდტი ნახატზე, სავარაუდოდ, საკუთარ სახელოსნოს გამოსახავს. ნახატზე გამოსახული მხატვარი სინათლისა და ჩრდილის მეშვეობით ძალიან ჰგავს რემბრანდტის ორ ავტოპორტრეტში არსებულ ფიგურებს („ამსტერდამის ავტოპორტრეტი ახალგაზრდობაში“ და „მიუნხენის ავტოპორტრეტი ახალგაზრდობაში“). გარდა ამისა, სახელოსნოს რამდენიმე მახასიათებელი შეესაბამება რემბრანდტის სახელოსნოს. ნახატში მოცემული იატაკის გეგმისა და ოთახის სიმაღლის მიხედვით, სახელოსნო მდებარეობს ძვირადღირებული ჰოლანდიური თაუნჰაუსის ზედა ორ სართულზე ერთ-ერთში. თაუნჰაუსი აშენებული იქნებოდა მე-16 საუკუნის ბოლოს ან მე-17 საუკუნის დასაწყისში, რადგან ხის იატაკის ფიცრები უკანა კედლის პარალელურია.

მხატვრის ვინაობა
ნახატში „მხატვარი თავის სახელოსნოში“ გამოსახული ფიგურის ვინაობა მკვლევარებს შორის კამათის საგანია; ზოგი მას თავად რემბრანდტად აღწერს, სხვები კი ვარაუდობენ, რომ ის მის სტუდენტს, გერიტ დოუს წარმოადგენს. მხატვრის სიმაღლისა და „ბავშვური აღნაგობის“ საფუძველზე, ზოგი ამტკიცებს, რომ ფერმწერი შესაძლოა გერიტ დოუ იყოს, რადგან ის მხოლოდ 14 წლის იყო, როდესაც რემბრანდტის მოწაფე გახდა. სხვები კი აცხადებენ, რომ რემბრანდტმა საკუთარი თავი დახატა, რადგან სცენის პერსპექტივის გათვალისწინებით, მხატვარი, სავარაუდოდ, ზრდასრული მამაკაცის სტანდარტული სიმაღლისაა. გარდა ამისა, რემბრანდტის ავტოპორტრეტების სახის ნაკვთები ჰგავს გამოსახული მხატვრის ნაკვთებს. კერძოდ, მისი „მიუნხენის ავტოპორტრეტი ახალგაზრდობაში“ (1629) წარბები წააგავს ნახატში „მხატვარი თავის სახელოსნოში“ არსებულ წარბებს. რემბრანდტს შესაძლოა მიეჩნია, რომ მხატვრის ვინაობა არ იყო ნაწარმოების გადამწყვეტი კომპონენტი, რის გამოც მან თავი აარიდა სახის სტრუქტურის მკაფიოდ დეტალიზებას.

ნახატის რემბრანდტისადმი მიკუთვნება
მიუხედავად იმისა, რომ ნახატზე ხელმოწერა არ არის, ხელოვნებათმცოდნეები დარწმუნებულნი არიან, რომ ნახატი რემბრანდტს ეკუთვნის, რადგან მისი ფერთა გამა და ტექნიკა მჭიდროდ ემთხვევა რემბრანდტის სხვა ნამუშევრებს, რომლებიც დათარიღებულია 1629 წლით. რემბრანდტის „მიუნხენის ავტოპორტრეტი ახალგაზრდობაში“ (1629) დაჩრდილული ადგილები შედგება ნახევრად გამჭვირვალე ყავისფერი და ნაცრისფერი ტონებისგან, რომლებიც ჰგავს ნახატის „მხატვარი თავის სახელოსნოში“ დაფარულ ადგილებში გამოყენებულ ფერებს. როგორც ნამუშევარში „ვახშამი ემაუსში“ (1629), ისე ამ ნახატშიც, რემბრანდტი ფორმებს მუქი ფერით შემოფარგლავს. გარდა ამისა, ტაბარდი, რომელიც მხატვარს აცვია ნახატში, შედარებადია სამოსთან, რომელიც აცვია მოხუც კაცს ტურინის ნამუშევარში „მოხუცი კაცი, რომელსაც ცეცხლთან სძინავს“ (1629). ორსავე ნამუშევარში რემბრანდტი ქსოვილის ტექსტურასა და სიღრმეს პანელებზე საღებავის სქლად დატანით გამოსახავს. უფრო მეტიც, მხატვრის უკან სახელოსნოს კედელი წააგავს „მიუნხენის ავტოპორტრეტი ახალგაზრდობაში“ (1629) და „ამსტერდამის ავტოპორტრეტი ახალგაზრდობაში“ (დაახლ. 1628) ფონებს, რომლებიც მსგავსი მკრთალი ტონალობისაა.