ტროტა სალერნოელი

ტროტა სალერნოელი (ასევე იწოდება, როგორც ტროქტა) — ექიმი და სამედიცინო ტექსტების ავტორი, რომელიც ცხოვრობდა იტალიის სამხრეთ სანაპიროზე, ქალაქ სალერნოში, საუკუნის დასაწყისში ან შუა ხანებში. იგი (ხშირად მოიხსენიებენ როგორც ტროტულა) იყო ერთ-ერთი იმ ქალ ექიმთაგანი, რომელიც სწავლობდა შუა საუკუნეების იტალიაში, სალერნოს სამედიცინო სკოლაში — პირველ ევროპულ სამედიცინო სკოლაში, რომელმაც ქალების სწავლა დაუშვა.

ტროტულას ცნობადობა
მისი ცნობადობა და საუკუნეებში გავრცელდა ისეთ ქვეყნებშიც კი, როგორიც იყო საფრანგეთი და ინგლისი. ლათინურ ენაზე შექმნილი ტექსტი, რომელიც მოიცავდა მის მიერ შემუშავებულ სამკურნალო მეთოდებს (და ერთ კონკრეტულ შემთხვევას, სადაც იგი წარმატებით განკურნავს პაციენტს), გახდა იმ სამედიცინო ტრაქტატების კრებულის ნაწილი, რომელიც ისტორიაში ცნობილია როგორც „ტროტულა“, ანუ „პატარა წიგნი, სახელწოდებით ‘ტროტულა’“.

დროთა განმავლობაში მკითხველებმა ვეღარ გაარჩიეს, რომ ეს კრებული რეალურად სამი განსხვავებული ავტორის ნაშრომებს შეიცავდა. ამასთან, მათ არ იცოდნენ რეალური ისტორიული ავტორის სახელი — „ტროტა“, და არა „ტროტულა“. შედეგად, „ტროტულა“ მცდარად იქნა აღქმული როგორც მთელი კრებულის ავტორი.

ამგვარმა შეცდომებმა გავლენა იქონია ავტორის რეალური იდენტობის წაშლასა ან შეცვლაზე — მათ შორის მის სახელზე, სქესზე, განათლების დონესა და სამედიცინო ცოდნაზე, აგრეთვე იმ დროის პერიოდზე, რომელშიც ტექსტები შეიქმნა. ხშირად ეს შეცდომები მოგვიანო პერიოდის მკვლევართა მიკერძოებული მიდგომის შედეგი იყო.

ტროტას ავთენტური ნაშრომი, მათ შორის მისი სამკურნალო მეთოდების კრებული "პრაქტიკული მედიცინა ტროტას მიხედვით", საუკუნეების განმავლობაში დაივიწყეს და მხოლოდ საუკუნის ბოლოს ხელახლა აღმოაჩინეს.

ტროტას გამოყოფა „ტროტულასგან“
„ტროტა“ ან „ტროქტა“ — სალერნოს საუკუნის წყაროებში, მხოლოდ ეს ფორმებია დაფიქსირებული როგორც მკურნალი ქალის გავრცელებული; „ტროტულა“ კი, არასდროს ყოფილა დოკუმენტირებული როგორც ქალის სახელი. საუკუნის მეორე ნახევარში, ნაწილი იმ ტექსტებისა, რომლებიც უკავშირდებოდა ისტორიულ პირს, ქალ ექიმს — სალერნოელ ტროტას, კერძოდ „ “ („ქალთა მკურნალობის შესახებ“) — გაერთიანდა სამედიცინო ტრაქტატების კომპილაციაში, რომელიც შედგებოდა სამი სხვადასხვა ავტორის მიერ შექმნილი სამედიცინო ნაშრომისგან, რომლებიდანაც ყველა — ქალთა მედიცინას ეხებოდა.

რადგან ამ სამ ტექსტს შორის მხოლოდ ტროტას ნაშრომს ეწერა ავტორის სახელი, მთელი კრებული მის სახელს მიაწერეს, და თავდაპირველად მას ეწოდა „ტროტას წიგნი“ — , ანუ „პატარა (ტექსტი) ტროტაზე“. როცა ეს კრებული გავრცელდა სამხრეთ იტალიის ფარგლებს გარეთ, სათაური „“ მალევე შეიცდომით იქნა აღქმული როგორც ავტორის სახელი, რის შედეგადაც „ტროტულა“ მიიჩნიეს სამივე ტექსტის ერთიან ავტორად.

ყველაფერი, რაც ტროტას ცნობადობიდან საუკუნის შემდეგ გადარჩა, როგორც ჩანს, გაითქვიფა ტექსტუალურ პერსონაჟში — „ტროტულაში“. განსხვავებით „ტროტულას“ კრებულის დიდი პოპულარობისგან (ლათინურად დაცულია თითქმის 140 ხელნაწერი, ხოლო ადგილობრივი ენებზე — დაახლოებით 60 თარგმანი), ტროტას ავთენტური ნაშრომები მხოლოდ მცირე რაოდენობის ეგზემპლარებშია შემორჩენილი.

ამიტომ თანამედროვე მეცნიერებისთვის აუცილებელია მკაფიოდ გაიმიჯნოს ისტორიული ქალი — ტროტა — იმ ტექსტებისგან, რომლებიც „ტროტულას“ სახელით გავრცელდა, რადგან მათი ისტორიული მნიშვნელობა და გავლენა არსებითად განსხვავებულია. დისკუსიები იმასთან დაკავშირებით, არსებობდა თუ არა სინამდვილეში „ტროტულა“, დაიწყო უკვე საუკუნეში, ნაწილობრივ იმის გამო, რომ ტრაქტატების კომპილაციაში მრავალი შიდა შეუთავსებლობა იყო. ეს დებატები გაგრძელდა საუკუნის მეორე ნახევრამდე, როდესაც ტროტას ნაშრომის — („პრაქტიკული მედიცინა ტროტას მიხედვით“) — აღმოჩენამ და მასთან დაკავშირებული ტექსტების ფილოლოგიურმა ანალიზმა შესაძლებელი გახადა რეალური ისტორიული ქალის, ტროტას, განცალკევება ტექსტუალურად გამოგონილი „ტროტულასგან“.