iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მზია ანდრონიკაშვილი

მზია ანდრონიკაშვილი (დ. 14 ოქტომბერი, 1920, თბილისი — გ. 28 ივლისი, 2006) — ქართველი ფილოლოგი, ენათმეცნიერი-აღმოსავლეთმცოდნე. იყო ეკატერინე გაბაშვილის შვილის, ელენე გაბაშვილის, შვილი.

ბიოგრაფია
1941 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. მუშაობდა ენათმეცნიერების ინსტიტუტში (1942-1950), იყო თსუ-ს დოცენტი (1952-1969). 1969 წლიდან — კათედრის პროფესორი, აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი (1985 წლიდან). საკანდიტადო დისერტაციის თემა — „ირანული სიტყვები ძველ ქართულ ორიგინალურ ძეგლებში“, დაიცვა 1946 წელს, სადოქტორო — „ქართველურ-ინდოირანული ენობრივი ურთიერთობები“, დაიცვა 1968 წელს. შესრულებული აქვს რიგვედისა და ავესტის ჰიმნების თარგმანები. მისი სამეცნიერო შემოქმედების ძირითადი შედეგები გამოქვეყნებულია მონოგრაფიაში „ნარკვევები ქართულ-ირანული ენობრივი ურთიერთობიდან“ ( ტ. 1966 წ., ტომის ნაკვეთი, 1966 წ.). იყო აღმოსავლეთმცოდნეთა მსოფლიო და საკავშირო საზოგადოების წევრი. 1968 წელს მიიღო ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედალი.

ანდრონიკაშვილის მეუღლე იყო მათემატიკოსი გიორგი ჭოღოშვილი, მათი შვილი — მხატვარი ლევან ჭოღოშვილი.
ლეო ანთაძე

ლეო ანთაძე (დ. 12 ნოემბერი, 1932, თბილისი) — ქართველი თეატრისა და კინოს მსახიობი. საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1961), საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1979).

1955 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი.

1955–1967 წლებში მოღვაწეობდა მარჯანიშვილის, 1967–1975 წლებში რუსთავის თეატრებში. 1975 წლიდან კვლავ დაუბრუნდა მარჯანიშვილის თეატრს. მის მიერ შესრულებულ როლებს შორის აღსანიშნავია: ზურია — რეზო თაბუკაშვილის „რას იტყვის ხალხი“; შოთა არევაძე — კიტა ბუაჩიძის „მკაცრი ქალიშვილები“; ბუბნოვი — მაქსიმ გორკის „ფსკერზე“; ჩარლი — ტომას ბრანდონის „ჩარლის დეიდა“; ზურიკო — ნოდარ დუმბაძის, „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“; შიშკობა — პოლიკარპე კაკაბაძის „კახაბერის ხმალი“ და სხვ. კინოროლებიდან: „ყვავილი თოვლზე“ (1959); „გაქცევა გამთენიისას“ (1975); „დათა თუთაშხია“ (1978); „მონანიება“ (1984); „ქუჩის დღეები“ (2010); „რენე მიდის ჰოლივუდში“ (2010) და სხვ.

ფილმოგრაფია
1959: „ყვავილი თოვლზე“ (კახაბერი) რეჟ. შოთა მანაგაძე
1964: „სამი ღამე“ რეჟ. მარლენ სოსელია
1972: „გლადიატორი“ (სტუმარი) რეჟ. ბაადურ წულაძე
1973: „წკიპურტები“ (მგზავრი) რეჟ. რეზო ესაძე
1975: „ერთი ნახვით შეყვარება“ (მეზობელი) რეჟ. რეზო ესაძე
1975: „გაქცევა გათენებისას“ (ზარელუა) რეჟ. სიკო დოლიძე
1978: „დათა თუთაშხია“ (ბუდარა) რეჟისორები გრიგოლ (გიგა) ლორთქიფანიძე, გურამ (გიზო) გაბესკირია
1980: „თბილისი-პარიზი-თბილისი“ რეჟ. ლეილა აბაშიძე
1980: „მშობლიურო ჩემო მიწავ (რაიკომის მდივანი)“ რეჟ. რევაზ (რეზო) ჩხეიძე
1981: „წისქვილი ქალაქის გარეუბანში“ რეჟ. რეზო ესაძე
1984: „მონანიება“ რეჟ. თენგიზ აბულაძე
1984: „სკაპენის ოინები“ (გერონტი) რეჟისორები გიორგი კალატოზიშვილი, მიხეილ კალატოზიშვილი (უმცროსი)
1984: „უკვდავების თეთრი ვარდი“ (მამობილი) რეჟ. ნანა მჭედლიძე
1986: „საფეხური“ (დირექტორი) რეჟ. ალექსანდრე (საშა) რეხვიაშვილი
1987: „ლომა“ რეჟ. ბიძინა რაჭველიშვილი
1989: „მიახლოება“ რეჟ. ალექსანდრე (საშა) რეხვიაშვილი
1990: „თეთრი ბაირაღები“ (ჭეიშვილი) რეჟ. გრიგოლ (გიგა) ლორთქიფანიძე
1991: „რჩეული“ რეჟ. მიხეილ კალატოზიშვილი (უმცროსი)
1992: „ზნედაცემული ანგელოზი“ რეჟისორები მამუკა კიკალეიშვილი, ლევონ უზუნიანი
1993: „ციხე-სიმაგრე“ რეჟ. დავით ჯანელიძე
1993: „კალმასობა იოანესი“ რეჟ. ზურაბ მექვაბიშვილი
1995: „წითელი პატეფონი“ რეჟ. დევი აბაშიძე
1996: „წარსულის აჩრდილები“ რეჟ. ლევან თუთბერიძე
1998: „ჩემი ძვირფასი, სანატრელი ბაბუ“ (ისაკი) რეჟ. პავლე ჩარკვიანი
2000: „ძვირფასო მ.“ რეჟ. ოთარ შამათავა
2010: „რენე მიდის ჰოლივუდში“ რეჟ. ალექსანდრე (ალეკო) ცაბაძე
2010: „ქუჩის დღეები“ რეჟ. ლევან კოღუაშვილი

ჯილდოები
1961 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1979 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
2023 — თბილისის საპატიო მოქალაქე
ავთანდილ არაბული

ავთანდილ არაბული (დ. 24 მარტი, 1953, სოფ. ჯუთა, ყაზბეგის რაიონი) — ქართველი ფილოლოგი.

1976 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი.

1980-1984 წლებში იყო ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ქართველურ ენათა განყოფილების უმცროსი მეცნიერ თანამშრომელი; 1984-1998 წლებში და 2005-2009 წლებში ლექსიკოლოგიის განყოფილების გამგე; 1992-2006 წლებში კითხულობდა ლექციებს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში; 2005-2006 წლებში იყო თსუ ახალი ქართული ენის კათედრის გამგე. სხვადასხვა დროს კითხულობდა ლექციებს უცხო ენათა ინსტიტუტსა (შემდეგ – უნივერსიტეტსა) და ტექნიკურ უნივერსიტეტში. 2008-2010 წლებში იყო წმინდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის „ქართული უნივერსიტეტის“ პროფესორი; 2000-2005 წლებში არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში; 2004-2005 წლებში ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ახალი ქართული ენის კათედრის გამგე; ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ზმნური და სახელური დერივაციის ურთიერთმიმართების საკითხები ქართველურ ენებში“, დაიცვა 1997 წელს.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
აკადემიკოს არნოლდ ჩიქობავას შრომათა მრავალტომეულის სარედაქციო საბჭო, წევრი
ენათმეცნიერების ინსტიტუტის სამეცნიერო ორგანოს „იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების“ სარედაქციო კოლეგია, წევრი
ენათმეცნიერების ინსტიტუტის სამეცნიერო საბჭო, თავმჯდომარე (2006-2012)
საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია, წევრ–კორესპონდენტი (2009-)
საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიასთან არსებული საქართველოს მთიანეთის შემსწავლელი მუდმივმოქმედი კომისია, წევრი
შუქია აფრიდონიძე

შუქია აფრიდონიძე (დ. 25 აპრილი, 1940, თბილისი — გ. 28 მაისი, 2022) — ქართველი ენათმეცნიერი, ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ემერიტუს-პროფესორი. ღირსების ორდენის კავალერი (2018). ქართველი ეთნოგრაფის, ლექსიკოლოგისა და ფოლკლორისტის თედო სახოკიას შვილიშვილი.

1963 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი.

შუქია აფრიდონიძემ წვლილი შეიტანა ქართული ენის მეცნიერული აღწერისა და სწავლების, ასევე ქართულ და უცხოურ საგანმანათლებლო სივრცეში ქართული ენის პოპულარიზაციის საქმეში. წლების განმავლობაში იგი იკვლევდა საქართველოს ტოპონიმიის, ლექსიკოლოგიის, ლექსიკოგრაფიისა და ქართული ენის სტილისტიკის უმნიშვნელოვანეს საკითხებს. არის არაერთი განმარტებითი და ორენოვანი ლექსიკონის შემდგენელი.

შუქია აფრიდონიძემ აღზარდა ქართველ და უცხოელ ენათმეცნიერთა თაობები და დიდი წვლილი შეიტანა უცხოური ქართველოლოგიის განვითარებაში. სხვადასხვა დროს შუქია აფრიდონიძე მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ახალი ქართული ენის კათედრასთან არსებულ ტოპონიმიკის ლაბორატორიასა და არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტში. 2006 წლიდან იგი იყო ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი, ქართული ენის სწავლებისა და კვლევის მიმართულების ხელმძღვანელი და აკადემიური საბჭოს წევრი.

ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი, სადისერტაციო თემაა „სიტყვათგანლაგება ახალ ქართულში“ (- საუკუნეების პროზაული მასალის მიხედვით), დაიცვა 1972 წელს.
ბაქოს ბრძოლა

ბაქოს ბრძოლა — სამხედრო მოქმედებები ერთი მხრივ ისლამურ არმიასა და აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის ძალებს შორის (მეთაური ნური ქილიგილი) და მეორე მხრივ ბაქოს კომუნის შეიარაღებულ ფორმირებებს, ხოლო მოგვიანებით ცენტრალური კასპიის დიქტატურის ფორმირებებს შორის, რომელთაც მხარს უჭერდა ბრიტანეთის საექსპედიციო კორპუსი გენერალ ლაიონელ დანსთერვილის მეთაურობით, ბრძოლა მიმდინარეობდა ბაქოზე კონტროლის მიზნით. ბრძოლის შედეგად ბრიტანეთის და ცენტრალური კასპიის დიქტატურის ძალებმა დატოვეს ბაქო, რომელიც გახდა აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დედაქალაქი. ბაქოს ბრძოლის შემდეგ პრაქტიკულად დაემხო ცენტრალური კასპიის დიქტატურა.
ჩანთიანი სოკოები

ჩანთიანი სოკოები, ასკომიცეტები — უმაღლესი სოკოების ერთ-ერთი უდიდესი და მრავალფეროვანი კლასი. შეიცავს 30 ათასამდე სახეობას. აქ შედის, ერთი მხრივ, მიკროსკოპული ფორმები — საფუარები, ნაცროვანები და სხვ. და, მეორე მხრივ, მაკროსკოპული სახეობები საკმაოდ მოზრდილი ნაყოფსხეულებით — ხარისფაშვა, ნაოჭა და სხვა. ყველასათვის დამახასიათებელია მრავალუჯრედიანი მიცელიუმი და ნაყოფიანობის თავისებური ორგანო — ჩანთა ანუ ასკი. ჩანთები ჩნდება ნაყოფსხეულის შიგნით ან ზედაპირზე, უშუალოდ მიცელიუმზე ან დაკვირტულ უჯრედებზე. ჩანთოსანი სოკოების უმრავლესობა საპროფიტია. ცნობილია აგრეთვე უმაღლეს მცენარეთა პარაზიტები და ცხოველთა მიკოზების გამომწვევი სახეობები.
აკაკი გაწერელია

აკაკი გაწერელია (დ. 22 დეკემბერი [ძვ. სტ. 9 დეკემბერი], 1910, ფოთი — გ. 1996) — ქართველი მწერალი, ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი

1932 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი.

1934 წლიდან მუშაობდა სახელმწიფო გამომცმელობებში, შემდეგ შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში, თეატრალურ ინსტიტუტსა და თსუ-ში, აგრეთვე ალექსანდრე პუშკინის სახელობის პედინსტიტუტში, სადაც 1957 წლიდან ხელმძღვანელობდა საზღვარგარეთის ლიტერატურის ისტორიის კათედრას. ლიტერატურულ სარბიელზე გამოვიდა 1927 წლიდან. ავტორია მონოგრაფიებისა: ნიკოლოზ ბარათაშვილი (1945), გრიგოლ ორბელიანი (1957), ვაჟა-ფშაველა (1961წ.); აქვს გამოკვლევები ქართული ლექსთწყობის საკითხებზე, ფუნდამენტური ნაშრომი ქართული კლასიკური ლექსი (1953), მნიშვნელოვანი ღვაწლი მიუძღვის ტექსტოლოგიაში, გამოსცა პ. იოსელიანის „ცხოვრება გიორგი მეცამეტისა“ (1936), ეკუთვნის მოთხრობები და ნოველები: „ჩირიურთი“, „იმამი ლოჟაში“ (1942), „ბოსკოს შეგირდი“ (1942), „სიკვდილი ბარათაშვილისა“ (1945), 1960 წელს გამოაქვეყნა ნოველები, 1972 წელს მოთხრობა „შამილი და მისი ნაამბობი“.

1965 წლს მიენიჭა საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწის წოდება.

დაკრძალულია დიდუბის პანთეონში.
ალექსანდრე გვახარია

ალექსანდრე გვახარია (დ. 30 ივლისი, 1929, თბილისი — გ. 2002) — ქართველი მეცნიერი, მკვლევარი, პედაგოგი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი.

1952 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი.

1987 წლიდან იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ირანული ფილოლოგიის კათედრის გამგე. იკვლევდა სპარსული ლიტერატურის ისტორიას და ქართულ–სპარსული ლიტერატურის ურთიერთობათა საკითხებს. თანამშრომლობდა „ვეფხისტყაოსნის“ აკადემიური ტექსტის დამდგენ კომისიაში.

1989 წლიდან იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ–კორესპონდენტი.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1981 — აზერბაიჯანის კულტურის დამსახურებული მუშაკი
გიორგი წერეთლის სახელობის პრემია
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედალი
ღირსების ორდენი
საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
ირაკლი გვერდწითელი

ირაკლი გვერდწითელი (დ. 22 დეკემბერი, 1918 — გ. 1991) — ქართველი მეცნიერი, ფიზიკოსი.

თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტში, შემდეგ სოხუმისა დ პოდოლსკის ინსტიტუტების დირექტორად, ასევე სტაბილური იზოტოპების სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში. ირაკლი გვერდწითელის ძირითადი შრომები ეხება იზოტოპების განცალკევების, ატომური ენერგიისა და მყარი სხეულების ფიზიკის საკითხებს. მისი გამოკვლევები დაედო საფუძვლად ჩვენს ქვეყანაში სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის ჩამოყალიბებას (სტაბილური იზოტოპების ინსტიტუტი (1963 წელი). გვერდწითელმა გამოიკვლია არაწონასწორულ მდგომარეობაში მყოფ ნივთიერებებში იზოტოპურად სელექციური ეფექტები და პროცესები. მუშაობდა სითბური ენერგიის პირდაპირ ელექტრულ ენერგიად გარდაქმნის სფეროში, რაც დასრულდა მსოფლიოში პირველი თერმოელექტრული რეაქტორ-გარდამქნელის შექმნით (1964). შეისწავლა მყარ სხეულებში იონური ლეგირების შედეგად მიმდინარე რადიაციული პროცესების ფიზიკური საფუძვლები.

1979 წლიდან იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი.

მიღებული აქვს ლენინის ორდენი.
ჯერმენ გვიშიანი

ჯერმენ მიხეილის ძე გვიშიანი (დ. 24 დეკემბერი, 1928, ახალციხე, — გ. 18 მაისი, 2003, მოსკოვი) — რუსეთში მოღვაწე ქართველი მეცნიერი, ფილოსოფოსი, ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
გენერალ-ლეიტენანტ მიხეილ გვიშიანის შვილი. 1951 წელს დაამთავრა მოსკოვის საერთაშორისო ურთიერთობების ინსტიტუტი. 1951–1955 წლებში მსახურობდა სამხედრო-სასაზღვრო ძალებში. 1955 წლიდან მუშაობდა სსრკ მინისტრთა საბჭოს ტექნიკის სახელმწიფო კომიტეტში, 1957 წლიდან — სახელმწიფო სამეცნიერო ტექნიკურ კომიტეტში. 1962 წლიდან იყო სახელმწიფო საკოორდინაციო სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობის კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე, 1965 წლიდან — სსრკ მინისტრთა საბჭოს მეცნიერებისა და ტექნიკის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე. 1976-1992 წლებში მუშაობდა სსრკ მინისტრთა საბჭოს მეცნიერებისა და ტექნიკის სახელმწიფო კომიტეტისა და სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის სისტემური გამოკვლევების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორად. ასწავლიდა ფილოსოფიას მოსკოვის მ. ლომონოსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტში (1960–1968). მისი მეცნიერული კვლევის სფეროა ფილოსოფიის, სოციოლოგიის, მართვის თეორიისა და სოციალური ორგანიზაციის სისტემური ანალიზის პრობლემები.

ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი
რუსეთის მეცნიერებათა აკადემია, აკადემიკოსი (1979-)
რუსეთის მეცნიერებათა აკადემია, წევრ-კორესპონდენტი (1970-)
დავით გვრიტიშვილი

დავით ვლადიმერის ძე გვრიტიშვილი (დ. 15 თებერვალი, 1915, სოფელი იკოთი, ახლანდელი ახალგორის მუნიციპალიტეტი — გ. 20 ოქტომბერი, 1969, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი 1938 წელს. 1942–1943 წლებში იბრძოდა მსოფლიო ომში. 1943 წლიდან მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტისა და ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტში; 1956–1961 წლებში იყო თსუ ისტორიის ფაკულტეტის დეკანი; 1961–1969 წლებში საქართველოს ისტორიის კათედრის პროფესორი. მან მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა - სს-ის საქართველოს სოციალ-ეკონომიკური და პოლიტიკური ისტორიის შესწავლის საქმეში, გამოიკვლია ქართველი ყმა-გლეხობის, ფეოდალური ქალაქების (თბილისი, გორი), საზოგადოებრივი აზროვნებისა და კულტურის ისტორიის მთელი რიგი საკითხები.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
გივი გზირიშვილი

გივი გზირიშვილი (დ. 29 დეკემბერი, 1927, თბილისი — გ. 5 აპრილი, 2003) — ქართველი ექიმი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი 1948 წელს.

1946–1970 წლებში იყო საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი; 1970–1973 წლებში უროლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი; 1973 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის უროლოგიის კათედრის დოცენტი; კათედრის ასპირანტის საკვალიფიციო თემის ხელმძღვანელი. ავტორია 101 სამეცნიერო ნაშრომისა, გამოქვეყნებული აქვს ერთი მონოგრაფია: „კუჭის ექსკრეციული ფუნქციის საკითხისათვის“, 1957 წელს.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „კუჭსა და თირკმელებს შორის ურთიერთ დამოკიდებულების საკითხი“, დაიცვა 1957 წელს.

იყო ევროპის უროლოგთა ასოციაციის წევრი და საქართველოს უროლოგთა საზოგადოების გამგეობის თავმჯდომარე.
დნიპროს მეტროპოლიტენი

დნიპროს მეტროპოლიტენი — უკრაინის ქალაქ დნიპროს საქალაქო ტრანსპორტის უმთავრესი სახეობა. დნიპრო მოსახლეობის სიმრავლით უკრაინის მესამე ქალაქია და მისი მეტროპოლიტენიც უკრაინის მეტროებს შორის, კიევისა და ხარკივის მეტროპოლიტენების შემდეგ მესამე ჩქაროსნული გადამყვანია. 2013 წლის მონაცემებით, დნიპროს მეტროპოლიტენს ყოველდღიურად 20,575 მგზავრი გადაჰყავს. ამავე წლის მონაცემებით მთლიანი წლის განმავლობაში 7.51 მილიონმა ადამიანმა იმგზავრა. მეტრო შედგება ერთი ხაზისა და 6 სადგურისაგან, რომელთა საერთო სიგრძე 7.1 კილომეტრია. გაიხსნა 1995 წლის 29 დეკემბერს.
გროდნო

გროდნო (, , , ) — ქალაქი ბელარუსში, გროდნოს ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ქალაქი მდებარეობს ქვეყნისა და რეგიონის დასავლეთ ნაწილში, მდინარე ნემანის ნაპირებზე, პოლონეთისა და ლიეტუვის საზღვართან ახლოს.

გროდნო ბელარუსის ერთ-ერთი ყველაზე ძველი ქალაქია. იგი პირველად მოხსენიებულია 1005 წლის ხელნაწერებში, თუმცა საბოლოოდ ეს ვერსია მიღებული არაა. ოფიციალურად ქალაქის დაარსების თარიღად მიჩნეულია 1128 წელი. 1376 წელს გროდნო შეუერთდა ვიტოვტის სამთავროს. 1569 წლიდან ქალაქი რეჩ-პოსპოლიტის გაერთიანებაშია. 1795 წლიდან კი - რუსეთის იმპერიის სამფლობელოა. 1801 წლიდან საგუბერნიო ქალაქია. 1863 წელს ქალაქი იყო იანვრის აჯანყების ერთ-ერთი ცენტრი. 1915 წელს დაიპყრეს გერმანულმა ძალებმა. 1920 წლიდან საბჭოთა კონტოლის ქვეშაა, თუმცა ამავე წლის ოქტომბერში პოლონეთის შემადგენლობაშია და მის კონტროლს ექვემდებარება 1939 წლამდე. 1941 წლის 23 ივნისს ქალაქი გერმანიის ფაშისტურმა არმიამ დაიპყრო. მათგან გაათავისუფლეს 1944 წელს „ოპერაცია ბაგრატიონის“ შედეგად. 1944 წლიდან დღემდე არის გროდნოს ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ქალაქი გროდნო იყოფა ორ, ლენინისა და ოქტომბრის რაიონებად.
ბეჟან გიორგაძე

ბეჟან გიორგის ძე გიორგაძე (დ. 25 მარტი, 1905, სოფ. ვალე, ახალციხის მაზრა, — გ. 29 ნოემბერი, 1984, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი.

დაამთავრა თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზია. საუკუნის 20–იან წლებში სწავლობდა სორბონის უნივერსიტეტში სიტყვიერებისა და ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე. აქვე გაწევრიანდა ქართველი ახალგაზრდობის პატრიოტული ორგანიზაცია „თეთრი გიორგის“ რიგებში. დაამთავრა ვატიკანის უნივერსიტეტი და მიენიჭა ღვთისმეტყველების დოქტორის ხარისხი. 1930-იან წლებში დაბრუნდა საქართველოში. 1938-1946 და 1951-1956 წლებში პოლიტიკურ შეხედულებათა გამო რეპრესირებული იყო. პატიმრობიდან გათავისუფლების შემდეგ მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტის ბიბლიოთეკარად და მეცნიერ თანამშრომლად; თბილისის უცხო ენათა პედაგოგიურ ინსტიტუტში ასწავლიდა იტალიურ ენას.

ვატიკანის ბიბლიოთეკაში აგროვებდა მასალებს საქართველოს შესახებ. გაშიფრა, თარგმნა, დაურთო კომენტარები, გამოკვლევები და გამოსცა საქართველოს ისტორიის შესასწავლად ღირებული უცხოური წყაროები: „ჯუდიჩე მილანელი დონ ჯუზეპე. წერილები საქართველოზე: საუკუნე” (1964), „ულუგ-ბეგ ბაიათი და მისი რელაციონი საუკუნის საქართველოზე” (1975), „დონ კრისტოფორო დე კასტელი. ცნობები და ალბომი საქართველოს შესახებ” (1976), „დონ პიეტრო ავიტაბილე. ცნობები საქართველოზე ( საუკუნე)” (1977).
ვარლამ გიორგაძე

ვარლამ ნიკოლოზის ძე გიორგაძე (დ. 17 აგვისტო, 1905, ქუთაისი — გ. 17 მაისი, 1995, თბილისი) — ქართველი ექიმი, ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი 1930 წელს.

1937-1938 წლებში იყო დმანისის რაიონის მთავარი ექიმი და ქირურგი; 1946-1952 წლებში თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ჰოსპიტალური ქირურგიული კათედრის დოცენტი; 1952-1953 წლებში ტრავმატოლოგიის ინსტიტუტის აღდგენითი ქირურგიის განყოფილების გამგე; 1953-1988 წლებში აჭარის მთავარი ქირურგი; 1966-1988 წლებში ექიმთა დახელოვნების თბილისის ინსტიტუტის ქირურგიის კათედრის ქუთაისის ფილიალის გამგე და ქალაქის მთავარი ქირურგი; 1988 წლიდან რესპუბლიკური კლინიკური საავადმყოფოს ქირურგიული განყიფილების კონსულტანტი.

მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

1966 წელს მიანიჭეს საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწის წოდება.
გერმანე გობეჯიშვილი

გერმანე გობეჯიშვილი (დ. 17 იანვარი, 1911, ონის რაიონი, სოფელი ღები — გ. 10 ოქტომბერი, 1973) — ქართველი არქეოლოგი.

ბიოგრაფია
1945 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში; 1960–1973 წლებში იყო ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური განყოფილების გამგე; 1936–1965 წლებში მისი ხელმძღვანელობით გათხარეს და შეისწავლეს ზემო რაჭის არქეოლოგიური ძეგლები; 1945–1948 წლებში ცხინვალში გათხარა სამოსახლო–საკულტო ძეგლი ნაცარგორა; 1956–1971 წლებში არქეოლოგიური გათხრები ჩაატარა თეთრიწყაროში; მის მიერ გამოვლენილ არქეოლოგიურ გათხრებს დიდი მნიშვნელობა აქვს მტკვარ–არაქსის კულტურის გენეზისისა და კავკასიის ისტორიის მონაკვეთის კვლევისათვის; ბედენზე ჩატარებულმა გათხრებმა ახლებურად დასვა ე.წ. თრიალეთის კულტურის წარმოშობა-გავრცელების საკითხი. იყო ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი.
ბენიამინ გოგიშვილი

ბენიამინ გოგიშვილი (დ. 6 აპრილი, 1925, სოფ. მარანი, ახლანდ. აბაშის მუნიციპალიტეტი — გ. 28 ოქტომბერი, 1982, თბილისი) — ქართველი გეოლოგი, გეოლოგ-მინერალოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
1955 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფიულ-გეოლოგიური ფაკულტეტი. 1955 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა ა. თვალჭრელიძის სახელობის კავკასიური მინერალური ნედლეულის ინსტიტუტში; 1976 წლიდან იყო ჰიდროთერმული პროცესებისა და მინერალთა სინთეზის განყოფილების გამგე. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. არის მრავალი სამეცნიერო ნაშრომის და 4 მონიგრაფიის ავტორი; საქართველოში ორი ახალი მიმართულების (ჰიდროთრმულად შეცვლილი ქანების პეტროლოგია და ექსპერ. მინერალოგია) ფუძემდებელი; შეისწავლა კავკასიური სხვადასხვა ტიპის ენდოგენური საბადოები, შეიმუშავა რეგიონული მეტალოგენიური ანალიზისა და საბადოების პროგნოზირების ახლებური საფუძვლები, დაადგინა ფერადი იშვიათი და კეთილშობილი ლითონების ფორმირების კანონზომიერებები; მისი გამოკვლევები საფუძვლად დაედო საქართველოს ზოგიერთ რეგიონში ოქროს საბადოების ძებნასა და პროგნოზირებას; შეიმუშავა ბუნებრივი მორდენიტის ტიპის ცეოლითის, ნატრიუმიანი მეტასილიკატისა და ვულკანური მინისაგან მინერალების მიღებისა და გალენიტის გადამუშავების იაფი და ეფექტიანი მეთოდი; მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
კონსტანტინე გოგიშვილი

კონსტანტინე სოლომონის ძე გოგიშვილი (დ. 14 იანვარი, 1905, სოფელი მარანი, სენაკის მაზრა — გ. 10 სექტემბერი, 1984, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი, გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1976), წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალერი (1943).

ბიოგრაფია
1927 წელს მუშაობა დაიწყო საქართველოს ჰიდრომეტეოლოროგიულ სამსახურის სამმართველოში; 1941 წელს დაინიშნა ამავე სამსახურის სამმართველოს უფროსის მოადგილედ, 1942 წელს უფროსად; მსოფლიო ომის დროს ხელმძღვანელობდა ამიერკავკასიისა და ბელორუსიის ფრონტების მეტეოროლოგიურ სამსახურს; სხვადასხვა წლებში მივლინებული იყო პოლონეთში, ავსტრიაში, უნგრეთში, გერმანიაში, ირანში; 1953 წელს მუშაობა დაიწყო ვახუშტის სახელობის გეოგრაფიულ ინსტიტუტში. 1969-1972 წლებში ორჯერ გაიგზავნა კუბაში, სადაც ხელმძღვანელობდა საბჭოთა მეტეოროლოგთა ჯგუფს; გოგიშვილის შრომაში „საქართველოს ჰავის გენეზისის ცირკულაციური ფაქტორების გამოკვლევა“ შესწავლილია სამხრეთ კავკასიაში ჰაერის ცივი მასების შემოჭრის პირობები, დამუშავებულია ჰაერის თბილი და ცივი ნაკადების გავრცელების მრავალწლიური რეჟიმი და სხვ. გოგიშვილს გამოქვეყნებული აქვს მრავალი სამეცნიერო ნაშრომი.
დერმიშა გოგოლაძე

დერმიშა ანდროს ძე გოგოლაძე (დ. 21 დეკემბერი, 1924, სოფ. გოგოლესუბანი, ჩოხატაურის რაიონი — გ. 13 დეკემბერი, 2002, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
1952 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის მთავარი მეცნიერ თანამშრომელის პოზიციაზე. საქართველოს აგრარულ მეცნიერებათა აკადემიისა და აფხაზეთის რეგიონალური მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი.

1952–1955 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტი. 1956 წლიდან იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის უმცროსი, შემდგომ უფროსი და წამყვანი მეცნიერ თანამშრომელი, 1977–1997 წლებში კითხულობდა ლექციებს საქართველოს პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტში, 1986-1990 წლებში მუშაობდა თბილისის სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიურ უნივერსიტეტში, 1996-1997 წლებში მუშაობდა თბილისის ბიზნესისა და საგარეო ურთიერთობების ინსტიტუტის რექტორად.

სადისერტაციო თემა — „საქართველოს სოციალურ-ეკონომიური განვითარება გვიან ფეოდალურ ხანაში (საადგილმამულო ურთიერთობა)-1800-1864წწ.,“ დაიცვა 1972 წელს.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
ხუთი მედალი და სიგელი (დიდი სამამულო ომი)
საპატიო სიგელი
საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია ( პრემია)
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედალი
შალვა გოზალიშვილი

შალვა ნიკოლოზის ძე გოზალიშვილი (დ. 1 აპრილი, 1909, სიღნაღის რაიონი, სოფელი ბოდბისხევი — გ. 10 აგვისტო, 1993, თბილისი) — ქართველი ფილოლოგი, ლიტერატურათმცოდნე, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

ბიოგრაფია
1930 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტი. იყო მსოფლიო ომის მონაწილე; სხვადასხვა დროს მუშაობდა საქართველოს სახელმწიფო საჯარო ბიბლიოთეკაში; საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ხელნაწერთა განყოფილებაში; მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტში; თელავის იაკობ გოგებაშვილის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში; შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში; იკვლევდა - საუკუნის ქართული მწერლობის საკითხებს.

1985 წელს მიენიჭა საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწის წოდება.
ლეო დავითაშვილი

ლეო დავითაშვილი (დ. 25 მაისი, 1895, თბილისი — გ. 3 სექტემბერი, 1977) — ქართველი მეცნიერი, პალეობიოლოგ-ევოლუციონისტი, გეოლოგი.

1925 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის გეოლოგია-გეოგრაფიის ფაკულტეტი.

მუშაობა დაიწყო მოსკოვის ნავთობის სახელმწიფო კვლევით ინსტიტუტში. ამავე დროს ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას მოსკოვის ნავთობის ინსტიტუტში, სადაც 1930-1948 წლებში პალეონტოლოგიის კათედრას ხელმძღვანელობდა. 1941 წელს იგი თბილისში გადმოსახლდა. აქ ის მუშაობდა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის გეოლოგიისა და პალეონტოლოგიის კათედრის გამგედ და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გეოლოგიისა და მინერალოგიის ინსტიტუტის განყოფილების ხელმძღვანელად. 1950 წელს სათავეში ჩაუდგა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმთან მის მიერვე შექმნილ პალეო-ბიოლოგიის სექტორს, რომელიც 1958 წელს პალეობიოლოგიის ინსტიტუტად გადაკეთდა. ამ ინსტიტუტს, რომელიც ამჟამად მის სახელს ატარებს, იგი სიცოცხლის ბოლომდე ხელმძღვანელობდა.

1936-1938 წლებში იყო მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პალეონტოლოგიური ლაბორატორიის ნამდვილი წევრი.

1944 წლიდან იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1975 — ხალხთა მეგობრობის ორდენი
1965 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
1949 — სსრ კავშირის სახელმწიფო პრემია; „ევოლუციური პალეონტოლოგიის ისტორია დარვინიდან დღემდე“