პარკის რკინიგზა

პარკის რკინიგზა — გასართობი ან „გასართობ-სატრანსპორტო“ დანიშნულების მქონე ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზა. ასეთი რკინიგზები გამოიყენება გასართობ პარკებში, ზოოპარკებში და ა. შ.

ზოგიერთ ასეთ „ატრაქციონზე“ გამოიყენება მატარებლები, რომლებიც ნამდვილის შემცირებული კოპიოებია. მაგალითად პარკ ვაშინგტონის და ზოოპარკის რკინიგზაზე ქალაქ პორტლენდში (აშშ) გამოიყენება შემცირებული კოპიო ორთქლმავლისა ტიპით 2-2-0 (ასეთი ორთქლმავლები იყო ამერიკული რკინიგზების სახე  საუკუნის მეორე ნახევარში) და დიზელმატარებელ -ის (ეს მატარებელი განსხვავდება არაჩვეულებრივი დიზაინით) შემცირებული კოპიო. ასევე ეს რკინიგზა საინტერესოა იმით, რომ მასზე დღემდე რეგულარულად გადააქვთ ფოსტა (ზოოპარკის კორესპონდენცია). რკინიგზის სადგურზე არსებობს საკუთარი ფოსტის განყოფილება. ეს ერთადერთი რკინიგზაა აშშ-ში, რომელიც დღემდე აწარმოებს ფოსტის გადაზიდვას.

განსხვავება საბავშვო რკინიგზებისგან
ტექნიკური თვალსაზრისით პარკის რკინიგზები მსგავსია საბავშვო რკინიგზების, მაგრამ მათ ემსახურება ზრდასრული, პროფესიონალი ადამიანები. დიდ, დისნეილენდის მსგავს, გასართობ პარკებში გვხვდება ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზები, რომლებიც გამოიყენება არა მხოლოდ პატარა ბავშვების გასართობად, არამედ პარკის მნახველი სტუმრების გადასაყვანად, მათ შორის უფროსების, მთელი პარკის ტერიტორიაზე, რამდენიმე სადგურებს შორის. ასეთი რკინიგზები ფორმის მიხედვით ახლოს დგას საბავშვო რკინიგზებთან, მაგრამ არ არიან ასეთები, რადგან არ აქვთ პედაგოგიური ფუნქციები და ემსახურებიან უფროსი ასაკის ადამიანები.

ასევე ზოგიერთ, ძველად სრულფასოვან, საბავშვო რკინიგზებს დღეს ემსახურება უფროსი ასაკის ადამიანები და მუშაობენ, როგორც პარკის რკინიგზები (მაგალითად, ყარაგანდის საბავშვო რკინიგზა.) ასეთი რკინიგზებს შეიძლება ვუწოდოთ საბავშვო მხოლოდ ისტორიული თვალსაზრისით.

მინიატურული სამგზავრო რკინიგზები
პარკის რკინიგზის ცალკე კატეგორიას შეიძლება მივაკუთნოთ „მინიატურული სამგზავრო რკინიგზები“ (, ასევე ). ჩვეულებრივი ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზებისგან განსხვავებით, მინიატურული სამგზავრო რკინიგზების მოძრავი შემადგენლობა წარმოადგენს მაგისტრალური რკინიგზების მოძრავი შემადგენლობის მოქმედ მოდელებს დიდი მასშტაბით (როგორც წესი 1:8-დან 1:4-მდე). ამავე დროს, ღია სივრცეში რკინიგზების ფართემასშტაბიანი მაკეტებისგან განსხვავებით (ბაღის რკინიგზები), „მინიატურული სამგზავრო რკინიგზები“ განკუთვნილია მგზავრების გადასაყვანად.

მინიატურული სამგზავრო რკინიგზების ლიანდაგის სიგანე, როგორც წესი მერყეობს 184 მმ-დან (7¼ დუიმი) 508 მმ-მდე (20 დუიმი). ლიანდაგის დიდი სიგანე უკვე ითვლება „ჩვეულებრივ“ ვიწროლიანდაგიან რკინიგზად, თუმცა ზუსტი საზღვარი არ არსებობს. ასევე მგზავრთა გადასაყვანად გამოიყენება უფრო ვიწრო სიგანის ლიანდაგები, ისეთები როგორებიცაა 127 მმ (5 დუიმი), 89 მმ (3½ დუიმი) და 63 მმ-ანიც კი (2½ დუიმი). მაგრამ, ასეთი ვიწრო სიგანის ლიანდაგები იშვიათად გამოიყენება საზოგადოებრივ პარკების მუდმივ ატრაქციონებში და მის მსგავს ადგილებში. ხშირად მათ იყენებენ მოდელიზმის კლუბები და ინდივიდუალისტი მოდელისტები კერძო სიტუაციებში. როგორც წესი, 184 მმ-ზე ნაკლები ლიანდაგის სიგანე არ იძლევა მგზავრების ვაგონებში დაჯდომის საშუალებას. მგზავრები ვაგონებზე „ზემოდან ჯდებიან“.

იშვიათ შემთხვევებში მინიატურული რკინიგზები შეიძლება გამოყენებული იქნეს არა მხოლოდ ატრაქციონებად, არამედ საზოგადოებრივი ტრანსპორტის ფუნქციონალურ სახეობად. ამის მაგალითია რომნი, ჰაიტი და დიმჩერჩის რკინიგზა და დიდ ბრიტანეთში (ორივე რკინიგზის ლიანდაგის სიგანეა 381 მმ ანუ 15 დუიმი).

მინიმალური ლიანდაგის სიგანის რკინიგზების ისტორია დაიწყო 1870-იანი წლებიდან, როდესაც ინგლისელმა არტურ ჰეივუდმა საკუთარ თავს მიზნად დაუსახა შეექმნა რკინიგზის მინიმალური ლიანდაგის სიგანე სოფლის მეურნეობაში, მიწის ნაკვეთებში და ა. შ. გამოსაყენებლად. ექსპერიმენტების შედეგად ის მივიდა დასკვნამდე, რომ მინიმალური პრაქტიკული ლიანდაგის სიგანეა 15 დუიმი (381 მმ). მის მიერ აშენებულ -ის რკინიგზაზე არსებობდა დასაძინებელი ვაგონები და ვაგონ-რესტორანიც კი, თუმცა რკინიგზის მთელი ლიანდაგი შეადგენდა სულ დაახლოებით ერთ მილს.  საუკუნის ბოლოს ამერიკულმა ფირმამ -მა დაიწყო ორთქლმავლების შექმნა 381 მმ ლიანდაგის სიგანის რკინიგზებისათვის, რომლებიც გამოიყენებოდა გასართობ პარკებში, გამოფენებზე და ა. შ. მაგრამ, არც ჰეივუდი, არც არ ისწრაფოდნენ საკუთარი ლოკომოტივების დაკონსერვებას. პირველი ფირმა, რომელმაც მინიატურული ლიანდაგის სიგანის (ძირითადად 381 მმ სიგანის) რკინიგზებისთვის დაიწყო კოპიო ორთქლმავლების გამოშვება, 1890-იან წლებში გახდა სათამაშო --ის წარმოების ინგლისური ფირმა, რომელიც აქამდე უშვებდა რკინიგზის მოდელებს (მათ შორის ღია სივრცეში გამოსაყენებელი ბაღის რკინიგზების მოდელებს). ფირმა - არა მხოლოდ აწყობდა ორთქლმავლებს, არამედ აშენებდა და ექსპლოატაციას უწევდა მინიატურული ლიანდაგის სიგანის რკინიგზებს მთლიანად კონცესიის პირობებზე. ფირმის პროტოტიპი გახდა ორთქლმავალი „პატარა გიგანტი“ ღერძის ფორმულით 2-2-1 (ატლანტიკი).