iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
როსტომ მეფის აბანო

როსტომ მეფის აბანო ან ზარაფხანა — 1795 წელს აღა მაჰმად ხანის შემოსევისას დანგრეული სასახლის კომპლექსის ერთადერთი შემორჩენილი ნაწილი. აგურის ნაგებობა გუმბათით არის გადახურული და ზემოდან ნათდება. ინტერიერს ოთხკუთხა ნიშებში ჩასმული შეისრული თაღები ამშვენებს. ს-ში შენობაში ზარაფხანა იყო მოთავსებული. ს-ის 50-იან წლებში აქ მცირე გათხრების შედეგად ლითონის სადნობი ტიგელები და სამონეტო სიქები აღმოჩნდა.

თბილისში ზარაფხანა, როგორც ჩანს, საუკუნის 80-იანი წლებიდან მოქმედებდა. სწორედ აქ უნდა მოეჭრათ ქართლის ერისთმავრებს- გურგენს, ჯუანშერს და სტეფანოზს პირველი ქართულწარწერიანი მონეტები. პირველად თბილისის ზარაფხანა მოხსენიებულია 704 წელს აქ მოჭრილ არაბულ დირჰემზე. - სს-ში ზარაფხანა რეგულარულად ჭრიდა ვერცხლის ფულს, ჯერ არაბთა ხალიფის, მოგვიანებით კი თბილისის ჯაფარიან ამირთა სახელით. ერთიანი საქართველოს მეფეებიც - სს-ში ფულს უთუოდ დედაქალაქში ჭრიდნენ, მაგრამ მათ მონეტებზე თბილისის სახელი არ არის აღბეჭდილი.

თბილისის ზარაფხანის აღნიშვნა მონეტებზე განახლდა ს-ის 40-იან წლებში. დოკუმენტურად ცნობილია, რომ ზარაფხანა მდებარეობდა სიონის ტაძრის მახლობლად. ვახტანგ -ის "დასტურლამაში" ამ ზარაფხანის წესდებაც არის შეტანილი. რუსეთის მიერ ქართლ-კახეთის დაპყრობისთანავე ზარაფხანა დაიხურა.

1804 წელს თბილისში ზარაფხანა აღდგა. იგი მოთავსებული იყო როსტომ მეფის აბანოს შენობაში და 1834 წლამდე უშვებდა სამი ნომინალის ვერცხლისა და სპილენძის ფულს, რომლებზეც ქართული წარწერებია ამოტვიფრული. თანამედროვე ზარაფხანა მდებარეობს დიღმის მასივში, ყოფილი საიუველირო ფაბრიკის შენობაში.
ბამბის რიგი

ბამბის რიგი — ქუჩა კრწანისის რაიონში. ძველ თბილისში ბამბით, მატყლითა და ჩითით მოვაჭრეთა ქუჩა (ბაზაზხანა); ჩაისახა გვიან შუა საუკუნეებში. მელიქის ქარვასლის ადგილას, რომელიც სიონის ქუჩის დასაწყისში მდებარე დიდი ჩორსუსკენ (გადახურული ბაზარი) იყო მიმართული, 1904 წელს თბილისელმა არქიტექტორმა ღაზარ სარქისიანმა მანთაშევის რიგი ააშენა.

სავაჭრო რიგი მოდერნის სტილის ორი ნაგებობისგან შედგება. ერთი ყოფილ არწრუნის ქარვასლას ემიჯნება, მეორე კი ბამბის რიგისა და შარდენის ქუჩის, ყოფილი ბნელი რიგის, გამყოფ ზღუდედ აღიქმება. ორივე ნაგებობა ქუჩის მრუდ მოხაზულობას მიჰყვება. ფასადებს ყოფილი დუქნების ღიობები ანაწევრებს. სავაჭრო რიგის მთავარ მხატვრულ აქცენტს არწრუნის ქრვასლის მომიჯნავე შენობის ფასადზე არაცენტრალურად მოთავსებული რიზალიტი წარმოადგენს. რიზალიტს ამკობს კარის სამცენტრიანთაღოვანი თავსართი, ადამიანის სახის სიმბოლურგამოსახულებიანი საჭექი ქვით. თავსართი რუსტრირებულ სიბრტყეზეა მოთავსეული, მის ზემოთ კი ფართო ნალისებული სარკმელია. განაშენიანების აღქმისათვის დიდი მნიშვნელობა აქვს სიონის ქუჩისკენ მიმართულ ვიწრო ფასადებსაც. ბამბის რიგისა და შარდენის ქუჩის რეკონტრუქცია 1981 წელს განხორციელდა (არქიტექტორი გიორგი ბათიაშვილი).
მშრალი ხიდი

მშრალი ხიდი (ყოფილი მიხეილის მცირე ხიდი) — ხიდი ქალაქ თბილისში. მშრალი ხიდი ცნობილია თავისი „საბროკერო ბირჟით“, ძველმანების ბაზრობითა და სურათების გამოფენა–გაყიდვით.

ისტორია
ამ ადგილზე ხიდის აგება 1830-იან წლებში გადაწყდა, რათა გადაეჭრათ მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე ახლად აღმოცენებულ უბნებთან (ჩუღურეთი, კუკია, გერმანელთა დასახლება) დაკავშირების პრობლემა. შემუშავდა კაპიტალური ხიდის პროექტი. სამუშაო უნდა დაფინანსებულიყო ხიდის იჯარით გაცემით, მაგრამ საჯარო ვაჭრობა არ შედგა მსურველთა გამოუცხადებლობის გამო. მშენებლობისთვის გამოყოფილი თანხა სამხედრო მიზნებს მოხმარდა. კაპიტალური ხიდის ნაცვლად 1840-იან წლებში ამ ადგილზე მესანგრეები აშენებდნენ დროებით ხის ხიდებს, რომელსაც რეგულარულად იტაცებდა ადიდებული მდინარე.

1840-იან წლებში მეფისნაცვალ მიხეილ ვორონცოვის დავალებით არქიტექტორმა ჯოვანი სკუდიერიმ შეადგინა ხიდის ახალი პროექტი. ნაგებობა ორი, დიდი და მცირე ხიდებისაგან შედგებოდა, მტკვრის ძირითად კალაპოტსა და მის მარჯვენა ტოტზე. მშენებლობა 1848 წელს დაიწყო, თუმცა რამდენიმეჯერ შეფერხდა, იცვლებოდნენ მოიჯარადეები. 1848 წლის 26 ნოემბერს ვორონცოვმა საზეიმო ვითარებაში ჩაუყარა საძირკველი ახალი ხიდის ბურჯებს. 1849 წელს მდინარემ წაიღო ხის ხიდი. სკუდიერიმ მხოლოდ მტკვრის მარჯვენა ტოტზე ერთმალიანი ხიდის აგება მოასწრო, ის 1851 წელს ტაძრის მშენებლობისას დაიღუპა.

თავიდან მას „მიხეილის მცირე ხიდი“ ერქვა, მოგვიანებით ეწოდა „ნიკოლოზის ხიდი“. თლილი ქვით ამოყვანილი ხიდის ქვეშ ს-ის 30-იანი წლებამდე მტკვრის ტოტი მიედინებოდა, რომელიც ორბელიანთა, მოგვიანებით კი მადათოვის კუთვნილ კუნძულს გამოყოფდა. ორი ხიდის შესაერთებლად ადგილი რომ აეწიათ, კუნძულის შესაბამის ნაწილში უზარმაზარი მიწაყრილი გაკეთდა. სანაპიროს გზის გაყვანამდე გაჩნდა ახალი ქუჩა, რომლის გაყოლებაზე დაიდგა სავაჭრო დუქნები და ფარდულები. 1930-იან წლებში ტოტის დაშრობის გამო კუნძული გაქრა, ხიდი კი შემორჩა და მას „მშრალი ხიდი" დაერქვა.

ქვის თაღოვანი ხიდის მალის სიგრძეა 32 მ (ამ მხრივ ის ერთ-ერთი უდიდესი იყო რუსეთის იმპერიაში), სავალი ნაწილის სიგანე - 11 მ. ხიდს დღემდე თითქმის უცვლელად აქვს შენარჩუნებული პირვანდელი სახე. მშრალი ხიდი განუყოფელია მტკვრის მარჯვენა ნაპირის მიმდებარე განაშენიანებისგან. ამ მხრივ უმნიშვნელოვანესია ხიდის თავში, ერთმანეთის პირდაპირ მდგომი ორი ნაგებობა - ყოფილი სასტუმროები „გრანდ-ოტელი" და „ლონდონი". კლასიცისტური ელემენტების მქონე შენობები ხის და რკინის აივნებით არის შემკული. საყურადღებოა სასტუმრო „ლონდონის" მთავარი ფოიეს სივრცითი გადაწყვეტა და არქიტექტურული მორთულობა. მშრალი ხიდის პარაპეტზე გაკრულია სამახსოვრო დაფა ჯოვანი სკუდიერის სახელით - წარწერით ქართულ და იტალიურ ენებზე. მოკლე ქუჩას, რომელიც ხიდს ალექსანდრეს ბაღთან აკავშირებს, 2006 წელს „იტალიის ქუჩა“ ეწოდა.
თბილისი მარიოტი

სასტუმრო „თბილისი მარიოტი“, ყოფილი სასტუმრო „მაჟესტიკი“ — შოთა რუსთაველის გამზირზე 13-ში მდებარე სომეხი ვაჭრისა და მეცენატის მიხეილ არამიანცის დაკვეთით აშენებული სასტუმრო.

ისტორია
მშენებლობა 1911 წელს დაიწყო თბილისში მოღვაწე რუსი არქიტექტორის ალექსანდრ ოზეროვის პროექტით. შენობის საბოლოო ვარიანტი თბილისელმა არქიტექტორმა გაბრიელ ტერ-მიქელოვმა შექმნა 1915 წელს. სწორედ ტერ-მიქელოვისეულია ნაგებობის „შეზნექილი“ ფასადი და გიორგი ჭანტურიას ქუჩის კუთხისკენ მიმართული სიმრგვალე, რომელიც დღესაც განსაზღვრავს რუსთაველის გამზირის ამ მონაკვეთის პლასტიკურ ხასიათს.

არქიტექტურა
ხუთსართულიანი ნაგებობის ფასადთა მორთულობის საფუძველს რენესანსულ-ბაროკული ფორმები წარმოადგენს (რუსტიკა, კორინთულკაპიტელიანი, ნახევრადწრიული და ბრტყელი გიგანტური პილასტრები, ქვის კრონშტეინებზე დაყრდნობილი სამკუთხა და რკალური ფრონტონები და სხვ.). გამზირისპირა ფასადის განაპირა ნაწილში მსხვილი კოლონებით აქცენტირებული მთავარი შესასვლელია მოთავსებული. შენობას ასრულებს მეოთხე სართულის მძლავრი ანტაბლემენტი და ატიკის სართული, რომელსაც ნაძერწრიკულებიანი პარაპეტი აგვირგვინებს.

რესტავრაცია
ნაგებობა მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1991-92 წლების თბილისის ომის დროს. ომის დროსვე განადგურდა მისი არქივი. 2002 წელს მოხდა შენობის რესტავრაცია. მასში განთავსდა -ის ქსელის სასტუმრო „თბილისი მარიოტი“.
ბურთაობა

ბურთაობა — ძველი ქართული მოძრავ თამაშობათა ერთი ჯგუფის — ლელო, ცხენბურთი, გაკვრაბურთი, ღორობია, გაქცევა-ბურთაობა, საყებურთი, შახლაბურთი, ბინაბურთი, წრებურთი, ხაზბურთი და სხვათა ზოგადი სახელწოდება. ცნობები ბურთაობის შესახებ დაცულია „ვეფხისტყაოსანში“ და მომდევნო ხანის წერილობით წყაროებში.

ბურთაობა ქართველ ხალხში ძველთაგანვე დიდი პოპულარობით სარგებლობდა. ხალხური თქმით, „ყველა თამაშობაში ბურთაობა მეფეა და ჯირითი დედოფალიო“. ბურთს უმთავრესად ხელით თამაშობდნენ, ბურთით თამაშის ვარიანტებს შორის დიდი ადგილი ეჭირა ბურთის მიზანში ტყორცნას. წარჩინებულთა შორის გავრცელებული იყო ბურთაობის მხედრული სახეობანი, უმთავრესად ცხენბურთი. მოთამაშეთა ასაკის გათვალისწინებით საქართველოში ბურთაობის სხვადასხვა სახეობას იყენებდნენ. ბურთაობა იმართებოდა სხვადასხვა თავყრილობის, დღესასწაულისა და ქორწილის დროს. ძველ საქართველოში ბურთაობას სახელმწიფოებრივ მნიშვნელობას ანიჭებდნენ და ახალგაზრდების ფიზიკურ მომზადების ერთ-ერთ ეფექტურ საშუალებად მიაჩნდათ.

ქართველი ხალხის ყოფაში ბურთაობის დიდ მნიშვნელობაზე მეტყველებს ძველ საქართველოში სპეციალური სათამაშო მოედნების (ასპარეზი, მერე და სხვა) არსებობა, თბილისის ერთ-ერთი უბნის სახელწოდება — „საბურთალო“. ისტორიული-ეთნოგრაფიული წყაროების მიხედვით აღდგენილი და გადამუშავებულ-რეგლამენტირებული ზოგი სახეობა (მაგ., ლელო, ცხენბურთი) ახლაც გავრცელებულია.
მერანი (გამომცემლობა)

„მერანი“ — როგორც საქართველოს სსრ მწერალთა კავშირის გამომცემლობა დაარსდა 1921 წელს თბილისში. 1925-1931 წლებში გამომცემლობას ეწოდებოდა „ქართული წიგნი“, 1932-1942 — „ფედერაცია“, 1943-1962 — „საბჭოთა მწერალი“. 1963 წელს გამომცემლობები „საბჭოთა მწერალი“, „ზარია ვოსტოკა“ და „ხელოვნება“ გაერთიადნენ ერთ დიდ გამომცემლობად და ეწოდა „ლიტერატურა და ხელოვნება“, რომელსაც 1968 წელს, გამომცემლობა „ხელოვნების“ გამოყოფის შემდეგ, დაერქვა „მერანი“. გამომცემლობას ჰქონდა ქართული და რუსული რედაქციები. „მერანის“ პერიოდული გამოცემები იყო ალმანახები „კრიტიკა“ და „საუნჯე“.

შენობა
გამომცემლობა „მერანი“ თბილისში, რუსთაველის გამზირის 42-ში მდებარეობს.

შენობა, რომელშიც უწინ გაზეთის „ზარია ვოსტოკა“ რედაქცია იყო მოთავსებული 1926-30 წლებში აიგო არქიტექტორ დავით ჩისლიევის პროექტით და კონსტრუქტივიზმის ნიმუშს წარმოადგენს.

შოთა რუსთაველის გამზირზე ნაგებობის ოთხსართულიანი ნაწილი გამოდის, რომელიც ერთიანი დიდი ჰორიზონტალური სარკმლებით არის განხსნილი. რუსთაველის შესახვევისკენ შენობა ხუთსართულიანი ნაწილით არის მიმართული, მისი ფართო სწორკუთხა ღიობების რიტმს ბოლო სართულის შეისრული თაღები ასრულებს.
მუშთაიდის ბაღი

მუშთაიდის ბაღი — ბაღი საქართველოს დედაქალაქ თბილისში.

ისტორია
გააშენა 1830-იან წლებში ირანიდან გამოქცეულმა მირ ფეთეაღა სეიდ თავრიზმა, რომელიც აზერბაიჯანში ირანის შიიტების რელიგიური ლიდერი — მუჯთაჰიდი იყო. გადმოცემით, მუჯთაჰიდმა დასასახლებლად თბილისი ქართველი ცოლის გამო აირჩია, რომელიც ადრე გარდაიცვალა და ამავე ბაღშია დაკრძალული.

1853 წლიდან ბაღი სახაზინო საკუთრება გახდა. აქ სისტემატურად ეწყობოდა სახალხო სეირნობები, გამოფენები, სპექტაკლები. საუკუნის ბოლოს ბაღში გამართული იყო სასოფლო-სამეურნეო გამოფენა. მეფის რუსეთის დროს ბაღი ეკუთვნოდა ვინმე ვაჭარ გორგიჯანოვს.

1935 წელს 24 ივნისს პარკი განახლდა და ეწოდა სერგო ორჯინიკიძის სახელობის კულტურისა და დასავენების ცენტრალური პარკი. მასში მოქმედებდა მსოფლიოში პირველი საბავშვო რკინიგზა. ბაღის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნაობაა რელიქტური ხის, ძელქვის კორომი.

1887 წელს ბუნებისმეტყველის, ნიკოლოზ შავროვის თაოსნობით ბაღის ტერიტორიაზე დაარსდა კავკასიის მეაბრეშუმეობის სადგური. სადგურის მთავარი შენობა 1892 წელს აიგო (არქ. ალექსანდრე შიმკევიჩი, ნ. შავროვის მონაწილეობით). კომპლექსის დიდი ნაწილი (გრენის დასამზადებელი, აბრეშუმის ძაფის ამოსახვევი და საგრეხი კორპუსი, ე. წ. საჭიე ბინა და სხვ.) დროთა განმავლობაში დაინგრა. მთავარი შენობა კი, სადაც დღეს აბრეშუმის სახელმწიფო მუზეუმია მოთავსებული, თავდაპირველი სახით არის მოღწეული (გ. ცაბაძის ქ. 6).

ორსართულიანი შენობა ეკლექტური სტილისაა. შეულესავი აგურის ნაგებობას ქვის მაღალი ცოკოლი აქვს; სიმეტრიული ფასადი ორი განაპირა და ცენტრალური ფართო რიზალიტით არის დაყოფილი. მთავარი შესასვლელის პორტიკის ბრტყელი გადახურვა ბალუსტრადით არის დასრულებული. პირველი სართულის ღიობები სამყურათაღოვანია, მეორე სართულისა კი — თაღოვანი. მათი ალათები მედალიონებით, ვარდულებითა და რომბებით შედგენილ გეომეტრიულ ნახატს ქმნის.

ინტერიერის მორთულობის უჩვეულო დეტალები ნაგებობის დანიშნულებას ესადაგება. აქ კლასიკური არქიტექტურის ელემენტების ერთიან თეთრ ფონზე (ფრიზი, კარნიზი, პილასტრი და სხვ.) მკაფიოდ გამოიყოფოდა აბრეშუმის თემაზე შესრულებული სხვადასხვა ფერის ნაძერწი ფორმები (თუთის ფოთოლი, ჭია, პარკი, ჭუპრი, გრენა). მუზეუმის დარბაზსა და ბიბლიოთეკაში შემონახულია ა. შიმკევიჩის ესკიზებით დამზადებული ავეჯი.

სადგურის თანამშრომელთათვის აგებული სახლი (დ. აღმაშენებლის გამზ. 184) ძველთბილისური საცხოვრებლის ერთ-ერთი საყურადღებო ნიმუშია.
აპოლო (თბილისი)

კინოთეატრი „აპოლო“ (დავით აღმაშენებლის 135) — თბილისში კინოთეატრისთვის აგებული ერთ-ერთი პირველი შენობა. გაიხსნა 1909 წელს და მოდერნის სტილის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნავი ნიმუშია.

ისტორია
„აპოლო“ აშენდა 1909 წელს, როგორც კერძო კინოთეატრი. დადასტურებულად უცნობია, თუ ვინ იყო ამ შენობის არქიტექტორი, თუმცა ერთ-ერთი ვერსიით ეს შეიძლება არქიტექტორი კოლჩინი ყოფილიყო. შენობის გაფორმება ა. ნოვაკმა და კარლ სოუჩეკმა შეასრულეს.

„აპოლო“ თბილისში პირველი ელექტრონული კინოთეატრი იყო, რომელიც 1909 წლის 12 აპრილს გაიხსნა მიხეილის პროსპექტზე (დღეს - დავით აღმაშენებლის გამზირი). შენობა მოდერნის სტილში აშენდა და მსოფლიოში ამ სტილით აგებული სულ რამდენიმე კინოთეატრი არსებობს. ის იყო იმ დროის ევროპაში და, კერძოდ, რუსეთის იმპერიაში ერთ-ერთი უდიდესი კინოთეატრი. მოდერნის მრავალ ნიშანს შეიცავდა ნაგებობის ინტერიერიც.

კინოთეატრი „აპოლო“ თბილისის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი და ცნობილი შენობაა. ეს იყო გასაბჭოებამდელი თბილისის ყველაზე დიდი კინოთეატრი. ნაგებობა მოდერნის სტილის ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუშია თბილისში.

2023 წლის აგვისტოს მონაცემებით, აღმაშენებლის 135-ში მდებარე ძეგლის თანამესაკუთრეა შპს „კონფიდენს გრუპი“, რომელსაც „ელიტ პრო“ ფლობს. თავის მხრივ, „ელიტ პროს“ მფლობელი აზერბაიჯანის მოქალაქე რაუფ ალიევია. ძეგლის მეორე თანამესაკუთრეა შპს „თეატრები აპოლო“. მის 10%-იან წილს ქართული ოცნების დეპუტატი ვასილ ჩიგოგიძე ფლობს (წილის მმართველი ამჟამად მისი შვილი, გიორგი ჩიგოგიძეა). ამავე შპს-ს 80%-იან წილს „კონფიდენს გრუპი“ ფლობს. 7%-ს – პორტუგალიის მოქალაქე მანანა გეტაშვილი; 3%-იან წილს კი – თინათინ სვანიძე.

არქიტექტურა
შენობა სამსართულიანია. აღმაშენებლის გამზირისა და ია კარგარეთელის ქუჩის შესაყარისკენ იგი გუმბათიანი ცილინდრული მოცულობით არის მიმართული. ფასადები სწორკუთხა და თაღოვანი დიდი ფანჯრებით და გიგანტური იონიური პილასტრებით არის დანაწევრებული. ძირითად სამკაულს მოდერნის სტილისთვის დამასახიათებელი ნაძერწი გირლანდებისა და გვირგვინებისგან შემდგარი კიმპოზიციები და სიმბოლური ფიგურული რელიეფები წარმოადგენს. შენობას ნაძერწი კრატერებით აქცენტირებული არასწორხაზოვანი უკარნიზო კონტური ასრულებს. მოდერნის სტილის მრავალ ნიშანს შეიცავს ნაგებობის ინტერიერიც.

ფოიედან დაწყებული, დარბაზის გარეთ არსებულ სივრცეებში უამრავი დეკორატიული ელემენტი – ნალესი რელიეფები, სვეტების კაპიტელებისა და ბაზების ქვის ჩუქურთმა, კედლის მხატვრობის ფრაგმენტები, იატაკის მოზაიკა და ლითონის ჭედურობა მოდერნის სტილის კინოთეატრის უმდიდრესი შიდა კაზმულობის დამადასტურებელია და გაოცებას იწვევს როგორც თავისი მხატვრული ხარისხით, ასევე ფანტაზიის გაქანებით.
თბილისის არქეოლოგიური მუზეუმი

თბილისის არქეოლოგიური მუზეუმი — არქეოლოგიური მუზეუმი თბილისში, მდებარეობს დიღმის მასივის ტერიტორიაზე, თრელიგორების ნასახლარის ერთ-ერთ ბორცვზე.

მუზეუმი გაიხსნა არქეოლოგ როსტომ აბრამიშვილის ინიციატივით 1988 წელს და გადაეცა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლეოლოგიური კვლევის ცენტრს. იგი განთავსდა არქიტექტორ შოთა ყავლაშვილის პროექტით აგებულ მოდერნისტულ შენობაში, რომლის ცენტრალური შესასვლელის თავზე აღმართულია მოქანდაკე თენგიზ კიკალიშვილის ბარელიეფი.

მუზეუმში დაცული იყო თანამედროვე თბილისსა და მის შემოგარენში აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა ძვ. წ. ათასწლეულიდან დაწყებული ფეოდალური ხანის ჩათვლით (10 000-ზე მეტი ექსპონატი), მათ შორის მსოფლიოში ერთ-ერთი უძველესი მოკალული ბრინჯაოს ნივთები დელისის ნამოსახლარიდან, თრელის სამაროვნის ინვენტარი, ვერცხლით ინკუსტრირებული ბრინჯაოს ბალთა მხედრის გამოსახულებით, ბრინჯაოსა და თიხის მცირე სკულპტურის ნიმუშები, სხვადასხვა მასალებისაგან დამზადებული სამკაულები, კერამიკისა და მინის ნაწარმი და სხვ. 1990-იანი წლებიდან მუზეუმი ფუნქციონირებს როგორც არქეოლოგიური საცავი, რომელიც 2006 წლიდან საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ბალანსზეა. სამუზეუმო ექსპოზიცია ამ პერიოდიდან უმოქმედოა.
გუდამაყრის უღელტეხილი

გუდამაყრის უღელტეხილი, ბურსაჭირის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთისა და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, ჭაუხისა და სადუციას მთებს შორის, მდინარეების გუდამაყრის არაგვისა და სნოსწყლის (თერგის მარჯვენა შენაკადი) წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2347 მ. აგებულია შუაიურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. პლეისტოცენში უღელტეხილზე ხდებოდა ჭაუხის სამხრეთული მყინვარის გადაცოცება ჩრდილოეთისაკენ, თერგის აუზში. გუდამაყრის უღელტეხილზე გადადის ბილიკი სოფელ ბურსაჭირიდან (დუშეთის მუნიციპალიტეტი) სოფელ კარკუჩაში (ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი). უღელტეხილზე სუბალპური ლანდშაფტია.
რუსთაველი (კინოთეატრი)

კინოთეატრი „რუსთაველი“ მდებარეობს რუსთაველის გამზირის № 5-ში, არქიტექტორ ნიკოლოზ სევეროვის პროექტით 1939 წელს აგებულ შენობაში. ოთხსართულიან ნაგებობას კუბური მოცულობა აქვს. ფასადთა პირველი სართული რუსტირებულია, ზედა სართულები კი გიგანტური კორინთული პილასტრებით არის დანაწევრებული. მეორე სართულის განაპირა თაღოვან ნიშებში ვ. თოფურიძისა (რუსთაველის გამზ. მხარეს) და შ. მიქატაძის (ა. ფურცელაძის ქ. მხარეს) მიერ შესრულებული ქანდაკებებია მოთავსებული.
ბურსაჭირის ჩანჩქერი

ბურსაჭირის ჩანჩქერი — ჩანჩქერი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ბურსაჭირის (გუდამაყრის არაგვის ერთ-ერთი მდგენელი სათავე) შუა დინებაში. ზღვის დონიდან 2170 მ, სოფელ ბურსაჭირიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 3 კმ. ფლატეს (საჩქეფეს) წარმოშობს ქვიშაქვების შრეების მძლავრი წყება ზედა ლიასის თიხაფიქლებში. ჩანჩქერის საერთო სიმაღლე 20 მ აღწევს. გადმოედინება ორ საფეხურად. ზედა — პატარა საფეხურის სიმაღლე 3—4 მ. ქვედა — დიდი საფეხურისა — 16—17 მ.
ბურტყლა ბუგრი

ბურტყლა ბუგრი — მწერი ბუგრების ოჯახისა. ვაშლის საშიში მავნებელი. გავრცელებულია ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში, სამხრეთ აფრიკაში, ევროპაში, ახალი ზელანდიისა და ტასმანიის კუნძულებზე. ევროპაში შემოყვანილია ამერიკიდან. საქართველოში ყველგანაა გავრცელებული, განსაკუთრებით დაბლობ რაიონებში. ევროპული ბურტყლა ბუგრი გაუნაყოფიერებლად მრავლდება და ზაფხულში იძლევა 19-მდე თაობას. იზამთრებს ვაშლის ღეროებსა და ფესვებზე. ბურტყლა ბუგრის კოლონიები გამოყოფენ თეთრ ცვილისებრ ძაფს. იკვებებიან ღეროების, ტოტებისა და ფესვების წვენით, რის გამოც მცენარეს უჩნდება ბზარები და კოჟრები. ფერხდება ხის ზრდა, იკლებს მოსავლიანობა. ბურტყლა ბუგრი განსაკუთრებით აზიანებს ნათესარს, ზოგჯერ უმნიშვნელოდ - მსხალსაც. ბრძოლის ღონისძიებანი: მკაცრი კარანტინი, ნერგის გაუსნებოვნება, დაზიანებულ ბაღებში აფელინუსის გაშვება, ხეებზე ინსექტიციდების შესხურება, ფესვის ამონაყრის მოცილება და სხვა.
პიონერთა სასახლე

პიონერთა სასახლე, (იგივე ახალგაზრდობის სასახლე და ყოფილი მეფისნაცვლის სასახლე) — საუკუნის თბილისის ოფიციალური დანიშნულების შენობათა შორის გამორჩეული შენობა, მდებარეობს შ. რუსთაველის გამზ. 6-ში. სასახლე მთავარი ფასადით რუსთაველის გამზირზე გამოდის, დასავლეთიდან და სამხრეთიდან კი ვრცელი ბაღი აკრავს.

სასახლის მშენებლობის უმთავრესი ეტაპები თბილისში მოღვაწე გერმანელი ხუროთმოძღვრის ოტო იაკობ სიმონსონს უკავშირდება. მისი მონაწილეობით 1858-59 წლებში შენობის არასრული გადაკეთება მოხდა, 1865-69 წლებში კი - საფუძვლიანი რეკონსტრუქცია. სიმონსონმა საგრძნობლად გაზარდა მთავარმართებლის ძველი, 1845-47 წლებში ი. სემიონოვის მიერ აშენებული სასახლე და მას სრულიად ახლებური იერი მიანიჭა: კლასიცისტური ფასადი რენესანსული ელემენტებით ჰარმონიულმა ერთობლიობამ შეცვალა (წახნაგოვანი და ხორკლიანი რუსტიკა, კორინთულკაპიტელიანი პილასტრებისა და თაღოვანი ღიობების მონაცვლეობით შედგენილი მწკრივი, გელერეების თაღედი, მედალიონები, რკალური ფრონტონები).

შენობის ფასადები მკაცრი და ოფიციალურია. განსხვავებული, ინტიმური და ამავე დროს საზეიმო იერი აქვს მხოლოდ სამხრეთ ფასადს, რომელიც ელეგანტური რკინის სვეტების მქონე მორკალულმარშიანი ღია კიბე-აივნით არის მიმართული ბაღისკენ. ინტერიერი, საუკუნის თბილისური სასახლეების ტრადიციისამებრ, კლასიცისტურ ორდერთან ერთად (დიდ ფოიეში, მეფისნაცვლის მისაღებსა და კაბინეტებში) გვიანირანული არქიტექტურისთვის დამახასიათებელ მორთულობასაც შეიცავს (სტუკოს ორნამენტები და სარკეები, სტალაქტიტებიანი ნიშები და ფრიზები, მუშარაბიანი სარკმლები მთავარ დარბაზში).

1917-1921 წლებში სასახლეში (მეფისნაცვლის ყოფილ რეზიდენციაში) საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელმა კრებამ და მთავრობამ დაიდო ბინა. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ 1921 წლიდან, ამ შენობაში მოთავსდა საქართველოს სსრ ცაკი და ეწოდა საბჭოთა საქართველოს მთავრობის სასახლე. 1937 საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის გადაწყვეტილებით სასახლეში უნდა მოწყობილიყო თბილისის პიონერთა და ოქტომბრელთა სასახლე (რეკონსტრუქცია ჩატარდა არქიტექტორ არჩილ ქურდიანის ხელმძღვანელობით). 1941 წლის 2 მაისს შენობა ხელახლა გაიხსნა, როგორც პიონერთა და მოსწავლეთა რესპუბლიკური სასახლე, რომელსაც 1959 წელს ბორის ძნელაძის სახელი მიენიჭა. ამჟამად, შენობაში განთავსებულია საქართველოს მოსწავლე-ახალგაზრდობის ეროვნული სასახლე.

გალერეა
ოფიცერთა სახლი

ოფიცერთა სახლი — თბილისის არტისტული წრისათვის („კრუუჟოკი“) (რუსთაველის გამზირი 16) 1916 წელს აიგო არქიტექტორ დავით ჩისლიევის პროექტით. შენობა ევროპული ნეოკლასიციზმის ნიმუშია.

შენობა გრძივად მიჰყვება გამზირს, ბესიკის ქუჩის კუთხესთან კი მომრგვალებულია. პირველი სართული რუსტირებულია და ფართო სწორკუთხა ღიობებით არის დანაწევრებული. ვარდისფერი ქვით მოპირკეთებულ გამზირისპირა ფასადზე სამკუთხა ფრონტონით დაგვირგვინებული ფართო რიზალიტი გამოიყოფა. ფასადს რუხი ქვის გიგანტური სადა პილასტრები ანაწევრებს. ქვის გიგანტური პილასტრებით არის გამოყოფილი ნაგებობის მომრგვალებული კუთხეც, რომლის აივნების შემკულობა (დორიული სვეტები სართულზე; მოქანდაკე იაკობ ნიკოლაძის შესრულებული კარიატიდები სართულზე) და მძლავრი ანტაბლემენტი არსებითია შენობის მხატვრული ხასიათისთვის.

1918 წლიდან ნაგებობის სარდაფში გამართული იყო კეფე „არგონავტთა ნავი“, რომელიც მხატვრებმა კირილ ზდანევიჩმა, ლადო გუდიაშვილმა და ალექსანდრე ბაჟბეუქ-მელიქოვმა მოხატეს.

ამჟამად შენობაში განთავსებულია: გალარეა , საქართველოს ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო აკადემიური ანსამბლი „ერისიონი“ და სხვ.
ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია

ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია — ისტორიული სასწავლებელი ქალაქ ქუთაისში.

ისტორია
შეიქმნა 1878 წელს, საგუბერნიო გიმნაზიის ბაზაზე, რომელიც თავის მხრივ 1830 წელს დაარსდა როგორც სამაზრო სასწავლებელი. სასწავლებელი თავდაპირველად პოლკოვნიკ წერეთლის სახლში იყო განთავსებული. 1850 წელს სასწავლებელი საგუბერნიო ვაჟთა გიმნაზიად გადააკეთეს და 1851-54 წლებში მისთვის არქ. ენფიაჯიევის პროექტით, ოქროს ჩარდახის სიახლოვეს დიდი ორსართულიანი შენობა ააგეს (დღევანდელი რუსთაველის ქუჩისპირა კორპუსი).

გაზრდილი სასწავლებლისთვის 1901-03 წლებში არქ. ი. ლუკაშევის (პიატიგორსკისა და ნოვოროსიისკის გიმნაზიების ნაგებობათა ავტორი) პროექტით კიდევ ერთი დიდი შენობა აიგო (დღევანდელი ცისფერყანწელთა ქუჩისპირა კორპუსი). 1918 წელს კლასიკური გიმნაზიის გაუქმების შემდეგაც შენობებს ფუნქცია არ შეუცვლია.

გიმნაზიის ძველი კორპუსი დღეს ძლიერ სახეცვლილია: 1960-იან წლებში მას მესამე სართული დააშენეს და იმპოზანტური, კლასიცისტური პორტიკიანი ფასადი მოარღვიეს.

არქიტექტურა
გიმნაზიის ახალი, ძირითადი კორპუსი ხაზგასმული მონუმენტურობით გამოირჩევა და კლასიცისტური ელემენტებითაა შემკული. ღიობთა თანაბარი რიტმით დანაწევრებული ფასადის შუა ნაწილს მძლავრი რიზალიტები ემიჯნება. ნაგებობის დომინანტს მარჯვენა, განიერი და მაღალი, პორტიკიანი რიზალიტი წარმოადგენს. მისი მეორე სართული გიგანტური (დიდი თაღოვანი და მცირე სწორკუთხა) სარკმლებითაა გახსნილი. ფასადს გიგანტური კორინთულკაპიტელიანი პილასტრები, მეანდრის სალტე და ნიშაში ჩადგმული კრატერი ამშვენებს. აღსანიშნავია კიდეში მოთავსებული პორტიკის რუსტირებული ბურჯები, ზედა სართულის გიგანტური კორინთული სვეტები და უხვად მორთული, რთული ფორმის ფრონტონი, სადაც გირლანდამოვლებულ ფარზე ნაგებობის თარიღია გამოკვეთილი.

გიმნაზიის მოსწავლეები
სხვადასხვა დროს კლასიკურ გიმნაზიაში სწავლობდნენ: კირილე ლორთქიფანიძე, მამია გურიელი, აკაკი წერეთელი, გიორგი წერეთელი, ნიკო ნიკოლაძე, სერგეი მესხი, ვასო აბაშიძე, კოტე მესხი, სილოვან ხუნდაძე, ექვთიმე თაყაიშვილი, ნიკო მარი, იოსებ ოცხელი, დუტუ მეგრელი, კიტა აბაშიძე, ნიკო ლორთქიფანიძე, ლეო ქიაჩელი, კოლაუ ნადირაძე, სარგის კაკაბაძე, დიმიტრი უზნაძე, შალვა ნუცუბიძე, დავით კაკაბაძე, ვლადიმერ მაიაკოვსკი, პაოლო იაშვილი, ტიციან ტაბიძე, ვალერიან გაფრინდაშვილი და სხვ.
ანციკლოპედია

ანციკლოპედია — „უშინაარსო ენციკლოპედია, რომელიც ნებისმიერს შეუძლია არედაქტიროს“ — სატირიული პაროდია ვიკიპედიაზე, თუმცა თვით ანციკლოპედია საპირისპირო მოსაზრებას გამოთქვამს. საიტი 2005 წლის იანვარში გაიხსნა ჯონათან ჰუანისა და ანონიმური კოლეგის (მეტსახელით "'" ან "") მიერ და მათი მტკიცებით ეს არის ფონდი ანციკლოპედიის პროექტი, პაროდია ფონდ ვიკიმედიაზე.

მათი ლოგო კარტოფილის ფორმისაა, სახელით "სოფია", რომელიც ასევე ვიკიპედიის გლობუსის ლოგოს პაროდიაა. ანციკლოპედიის თავდაპირველი მისია სატირიული მოსაზრების გამოთქმა იყო ვიკი ფორმატში. თუმცა, საზოგადოების ზრდასთან ერთად, მისი შინაარსი გაიზარდა და იუმორის მრავალ სხვა ფორმასაც მოიცავს. აქ დაშვებული იუმორის ფორმებზე რაიმე შეზღუდვა არ არსებობს; თუმცა, ყველა სტატია ექვემდებარება სტანდატულ გრამატიკულ წესებს და ადამიანთა მცირე ჯგუფზე უფრო მეტი აუდიენციისთვის უნდა იყოს საინტერესო. ამასთან ანციკლოპედია არ აწესებს სანქციებს სტატიებზე ან კომენტარზე, რომელიც უბრალოდ სისულელეა ან ვინმეზე "ანგარიშსწორებას" ისახავს მიზნად.
ბურჭულა

ბურჭულა, ყარაუგომი — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4364,5 მ. აგებულია ქვედაპალეოზოური და კაბმრიულისწინა გრანიტოიდებით. ბურჭულა თოვლიან-ყინულიანი და კლდოვანი მწვერვალია. დასავლეთ კალთაზე ეშვება მყინვარი ნოწარულა, საიდანაც გამოედინება მდინარე რიონის მარცხენა შენაკადი — ნოწარულა, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ბოყოს მყინვარია, სადაც სათავე აქვს მდინარე ჭანჭახის მარჯვენა შენაკადს — ბოყოსწყალს.
ბურჯი (არქიტექტურა)

ბურჯი — ქვითკირის მაღალი, მრგვალი ნაგებობა, რომელიც სიმტკიცისათვის ციხესიმაგრის გალავანში ადგილ-ადგილ არის დატანებული. აგრეთვე ხიდისა და წყალსაშვები ჰიდროტექნიკური ნაგებობის (კაშხალის, წყალსაგდების, წყალსაღებისა და სხვა) საყრდენი. ბურჯს გადაეცემა ხიდის მალის ნაშენის დატვირთვა (განაპირა ბურჯს კი - მიწაყრილის დაწოლაც), ჰიდროტექნიკურ ნაგებობებში - წყლის წნევა (საკეტების მეშვეობით), საკეტების ამწევ მექანიზმთა დატვირთვა და სხვა.