iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მამია ხატელიშვილი

მამია ხატელიშვილი (დ. 2 აპრილი, 1932, ქუთაისი — გ. 4 ივლისი, 1987) — ქართველი კომპოზიტორი, მომღერალი. საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1967)

ბიოგრაფია
1959 წელს დაამთავრა ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია ვოკალური, 1972 წელს კი - საკომპოზიციო განხრით.

1949 წლიდან ხელმძღვანელობდა სხვადასხვა თვითშემოქმედებით საგუნდო კოლექტივს, როგორც თბილისში ისე საქართველოს სხვა ქალაქებში (ჭიათურა, ტყიბული); 1955–1957 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლის სოლისტი, 1956 წელს მოსკოვის ახალგაზრდობისა და სტუდენტთა მსოფლიო ფესტივალის ლაურეატი გახდა. 1957–1959 წლებში საქართველოს სახელმწიფო კაპელის სოლისტია, 1961–1967 წლებში - საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის ვოკალური კვარტეტის ხელმძღვანელი, 1970 წლიდან საქართველოს სახელმწიფო სატელევიზიო და რადიომაუწყებლობის კომიტეტის ვაჟთა ვოკალური ანსამბლის ხელმძღვანელი, 1977 წლიდან ვასო აბაშიძის სახელობის მუსიკალური თეატრის ფოლკლორული ანსამბლის ხელმძღვანელი. დაწერილი აქვს: ვოკალურ–სიმფონიური ნაწარმოებები – კანტატა სოლისტის, გუნდისა და სიმფონიური ორკესტრისათვის (1972), ვოკალურ–სიმფონიური ციკლი (1974); საგუნდო ნაწარმოებები – სიმღერა შერეული გუნდის ა კაპელასათვის (1957), „ახალგაზრდული“ სიმღერა შერეული გუნდის ა-კაპელასათვის (1962); სიმღერები, მუსიკა დრამატული სპექტაკლებისა და კინოფილმებისთვის. 1976 წლიდან იყო საბჭოთა კავშირის კომპოზიტორთა კავშირის წევრი.

ჯილდოები და აღიარება
1967 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
ფიქრისგორის სამაროვანი

ფიქრისგორის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი ქალაქ მცხეთის ტერიტორიაზე, სამთავროს ველის არქეოლოგიური კომპლექსის ნაწილი. გაითხარა 1975 (ხელმძღვანელი ანდრია აფაქიძე), 2014 და 2016 (ხელმძღვანელი ნიკოლოზ მაისურაშვილი) წლებში.

ფიქრისგორა წარმოადგენს სხალტბა-შიომღვიმის ქედის აღმოსავლეთ განშტოებას და თავზე დაჰყურებს სამთავროს მონასტერს. ამჟამად ეს ტერიტორია მთლიანად მოქცეულია და ათვისებულია მცხეთის თანამედროვე განაშენიანების ფარგლებში. ფიქრისგორაზე 1975 წელს მცხეთის რაიონული საავადმყოფოს, ხოლო 2014 და 2016 წლებში კერძო მშენებლობების დროს გამოვლინდა და გაითხარა 175 სხვადასხვა ტიპის სამარხი, რომელიც ტიპურია „დიდი მცხეთის“ ტერიტორიაზე აღმოჩენილი სხვა საკრძალავებისა. ძირითადად გათხრილია ქვასამარხები, ასევე ქვის კვადრებით ნაგები აკლდამა, კომბინირებული სამარხი, თიხისფილასამარხები, ორმოსამარხები და სამარხის ნაშთები. სამარხებიდან 75 ინდივიდუალურია (აქედან 16 ბავშვისაა), დანარჩენი 88 — კოლექტიური.

სამაროვანზე გაბატონებულია მიცვალებულთა დაკრძალვა გულაღმა, თავით დასავლეთით. 85 სამარხში აღმოჩნდა ინვენტარი: სანელსაცხებლებლები, მშვილდსაკინძები, საკინძები, საყურეებით, საკიდები, აბზინდები, ბეჭდები, კილიტი, სასაფეთქლე რგოლები, სამაჯურები, მძივები, საკულტო დანიშნულების ნივთები, იარაღი და მასთან დაკავშირებული დეტალები და მონეტები (ძირითადად სასანური). გათხრილი სამარხები ძირითადად ახ. წ. - საუკუნეებით თარიღდება, თუმცა სამარხები ცალკეულ შემთხვევებში საუკუნეშიც გამოუყენებიათ (ამაზე მიუთითებს ერთ-ერთ სამარხში აღმოჩენილი კონსტანტინე -ის ბიზანტიური მონეტა), ხოლო ნაწილი — საუკუნეში.
ტაქსიმის ქართული სასაფლაო

ტაქსიმის ქართული სასაფლაო — ქართული სასაფლაო სტამბოლში, ისტორიული ტაქსიმის სასაფლაოს ნაწილი. ამ სასაფლაოს ადგილას, რომელიც დღეს სრულიად გამქრალია, დგას ისეთი შენობები, როგორიცაა სასტუმრო დივანი და ელმადაგის პარკი.

ისტორია
ისტორიული კონსტანტინოპოლი იყო ერთ-ერთი ქალაქი, სადაც ქართველები გადმოსახლდნენ და აარსებდნენ მცირე კოლონიებს. ბიზანტიის პერიოდში გალათის რაიონში ქართული კოლონიის ტერიტორიას ოსმალეთის დროს „ქართული კარი“ ეწოდებოდა. ცნობილია ასევე, რომ ქართველებმა დააარსეს ისეთი რელიგიური დაწესებულებები, როგორიცაა რომანას მონასტერი და მანგანის მონასტერი კონსტანტინოპოლის მახლობლად.

ოსმალეთის პერიოდში სტამბოლის ქართული კოლონიის უმეტესი ნაწილი მესხეთიდან ჩამოსული კათოლიკე ქართველებისგან შედგებოდა. ქართველები გადასახლდნენ ახალციხიდან და მიმდებარე დასახლებებიდან, რომლებიც იმ რეგიონის საზღვრებში იყო, რომელიც ოსმალებმა 1578 წელს აიღეს და გურჯისტანის ვილაიეთი უწოდეს.

1861 წელს ფერიქოის რაიონში ბომონტის ქართული კათოლიკური ეკლესიის დაარსებამდე გალათას რაიონის წმინდა პეტრეს ეკლესია კათოლიკე ქართველების ეკლესიად ითვლებოდა და იქ იტალიელი მღვდლები რელიგიურ მსახურებას ასრულებდნენ. წმინდა პეტრეს ეკლესიას თავისი სასაფლაო ჰქონდა და ამ სასაფლაოზე ქართველებიც იყვნენ დაკრძალული. ეს სასაფლაო, რომელიც ცნობილია როგორც ტაქსიმის სასაფლაო, დროთა განმავლობაში ქალაქის შუაგულში მოექცა და საუკუნის დასაწყისში უკვე მიტოვებული იყო. ქრისტიანულმა თემებმა თავიანთი სასაფლაოები იმ დროს უფრო შორს, ქალაქგარეთ გადაიტანეს.

ქართველებსაც ჰქონდათ საკუთარი ტერიტორია ტაქსიმის სასაფლაოზე. აქ დაკრძალული ქართველების საფლავის ქვებზე წარწერები ქართულ ენაზე იყო და დაწერილი ქართული ანბანით. ფერიქოის ქართული კათოლიკური ეკლესიის არქივში იყო ხელნაწერი სია, რომელიც მოიცავდა ზოგიერთი საფლავის ქვის წარწერებს. ეს სია იყო ერთადერთი ჩანაწერი, რომელიც შეიცავს ინფორმაციას ამ მონასტრის ქართული სასაფლაოსა თუ საფლავების შესახებ. ტაძრის ერთ-ერთი მღვდელმსახურის შალვა ვარდიძის ინფორმაციით, ეს სია ივანე გვარამაძემ მონასტერში სწავლის პერიოდში მოამზადა. ამ სიის მიხედვით, ტაქსიმის ქართულ სასაფლაოზე უძველესი საფლავის ქვა ეკუთვნოდა 1702 წელს და საფლავის ქვაზე ეწერა
დრუჟინა

კიევის რუსეთისა და ადრეული პოლონეთის შუა საუკუნეების ისტორიაში დრუჟინა (სლოვაკ. და ; ; ; ; სიტყვა-სიტყვით „ამხანაგობა“) იყო მთავრის ამალა, მცირე რაზმი. სახელწოდება მომდინარეობს საერთო სლავური სიტყვიდან / („მეგობარი“).

სლავურ ხალხებში
დრუჟინა არსებობდა სლავური ხალხების უმრავლესობაში, რომლებმაც განიცადეს ტომობრივი წყობილებიდან სახელმწიფო წყობილებაზე გადასვლა. თვით ტერმინი, როგორც ჩანს, წინარესლავური წარმოშობისაა. წყაროთა სიმცირის გამო დრუჟინის კონკრეტულ ფორმებზე საუბარი რთულია. არსებული მონაცემების მიხედვით, დრუჟინებმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულეს დიდი მორავიის, ჩეხეთის და პოლონეთის სახელმწიფოების ჩამოყალიბებაში (– სს.).

ძველ რუსეთში
წერილობითი წყაროებით ძველი რუსეთის დრუჟინების შესახებ შედარებით მეტია ცნობილი, მაგრამ არსებობს ტერმინოლოგიური პრობლემები. – საუკუნეებში „დრუჟინა“ შეიძლება ყოფილიყო როგორც უბრალოდ რაიმე ურთიერთშეთანხმებაზე დაფუძნებული გაერთიანება (საზოგადოება, ამხანაგობა), ისე მთავრის უშუალო დაქვემდებარებაში მყოფი სამხედრო-ადმინისტრაციული პერსონალი. ამ მეორე, უფრო ვიწრო გაგებით, „დრუჟინას“ სხვადასხვა დროსა და კონტექსტში შეიძლება აღენიშნა განსხვავებული რიცხოვნობისა და შემადგენლობის ადამიანთა ჯგუფი (მთავრის დაახლოებული წრიდან დაწყებული მთელი სამთავროს ჯარით დამთავრებული).

გვიან პერიოდში
გვიან პერიოდში დრუჟინა ასევე ეწოდებოდა:
რუსეთის იმპერიაში:
ლაშქრის ორგანიზაციულ-ტაქტიკური ერთეული, რომელიც რიცხოვნობით ქვეით პოლკს უტოლდებოდა ( ს.);
ქალაქის მოსახლეობის სხვადასხვა ჯგუფის შეიარაღებული რაზმები, რომლებიც ჩამოყალიბდნენ 1905–1907 წლების რევოლუციის დროს ქუჩის საბარიკადე ბრძოლებისა და ოპერაციების გასამართად.
საბჭოთა კავშირში — მოხალისეობრივი სახალხო რაზმები, რომლებიც დახმარებას უჩენდნენ შინაგან საქმეთა ორგანოებს საზოგადოებრივი წესრიგის უზრუნველყოფისა და სამართალდარღვევათა პროფილაქტიკის საქმეში (წარმოიქმნენ 1917 წელს, ოფიციალურად გაფორმდნენ 1959 წელს).
საწვავის ფილტრი

საწვავის ფილტრი — შიგაწვის ძრავის კვების სისტემაში საწვავის გასაწმენდი მოწყობილობა. საწვავის ფილტრის დანიშნულებაა იმ მექანიკური მინარევების გამოყოფა, რომლებსაც შეუძლიათ კარბიურატორიანი შიგაწვის ძრავებში ჟიკლიორის, დიზელებში საწვავის ტუმბოსა და ფრქვევანას გამოგნესა. ჩვეულებრივ იყენებენ უხეში და წმინდა გაწმენდის საწვავის ფილტრებს, რომლებსაც თანმიმდევრულად დგამენ საწვავის მაგისტრალზე. ზოგჯერს საწვავის ფილტრს კონსტრუქციულად აერთიანებენ სალექართან, რომელშიც საწვავი თავისუფლდება მსხვილი მყარი ნაწილაკებისა და უფრო მძიმე თხევადი მინარევებისაგან (წყალი, მძიმე ზეთები).
ივან ვერხრატსკი

ივან ვერხრატსკი (; დ. 24 აპრილი, 1846, ბილჩე-ზოლოტე — გ. 29 ნოემბერი, 1919, ლვოვი) 1919 წლის უკრაინელი - გალიციელი ბუნებისმეტყველი, პედაგოგი, ენათმეცნიერი, მწერალი, საზოგადო მოღვაწე, ლემკების ენისა და ფოლკლორის მკვლევარი. ფსევდონიმები — გოროხოვსკი ლუბარტი, სპივომირ ლიუბარტი, ლოსუნი, პოდოლიაკი, ერვიგი და სხვა.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1846 წლის 24 აპრილს სოფელ ბილჩეში (ამჟამად ბილჩე-ზოლოტოიე, ბორშჩივის რაიონი, ტერნოპილის ოლქი). 1848 წელს მამა გარდაეცვალა. დედა ოთხი შვილით შემდგომში ლვოვში გადავიდა, სადაც ივან ვერხრატსკი სკოლაში შევიდა, ხოლო მოგვიანებით — გიმნაზიაში.

1868 წელს დაამთავრა ლვივის ინივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი, შემდეგ გაიარა ბუნების ისტორიის კურსი კრაკოვის უნივერსიტეტში (1874). იგი ასწავლიდა საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებს დროჰობიჩის, (მის მოსწავლეებს შორის იყო ივან ფრანკო) სტანისლავის და ლვივის უკრაინულ გიმნაზიებში.

ივან ვერხატსკი დაკავებული იყო სამხრეთ-დასავლეთ უკრაინული დიალექტების და სუბდიალექტების შესწავლით.

მეცნიერმა დიდი ყურადღება დაუთმო ლემკების ფოლკლორის შესწავლას სლოვაკეთში, სადაც 1897 და 1899 წლებში იმოგზაურა სამეცნიერო მიზნით.

პირველი ნაშრომი, რომელიც ეძღვნება კარპატების სამხრეთ ფერდობების ლემკების ფოლკლორს, არის „გოია დიუნდია და სობიტკი უნგრეთის რუსეთში“ (1899), სადაც აღწერილია ძირითადი კალენდარული წეს-ჩვეულებები, რომელთაც ახლავს გაზაფხულის სიმღერებით (სოფლები ვაპენნიკი, პეტრინა, დრიჩნო, ზბოინიე). ავტორმა შეაგროვა მდიდარი მასალა, რომელიც მოიცავს ლაბირშინას, ბარდიევშინასა და სპისის 36 სოფელს და წარმოადგინა მონოგრაფიაში „უნგრულ-რუსული დიალექტების ცოდნა“ (1901).

კარპატების ჩრდილოეთ ფერდობების ლემკოსების საუბარს მან მიუძღვნა მონოგრაფია „გალიციელი ლემკოსის საუბარი“ (ლვოვი, 1902). მონოგრაფია წარმოადგენს მონუმენტურ ნაშრომს ამ მხარის შესახებ, რომელსაც დღემდე არ დაუკარგავს სამეცნიერო ღირებულება. წიგნი შედგება რამდენიმე ნაწილისგან, რომელთა შორისაა: შესავალი — „გრამატიკა“ „გალისური ლემკოსის საუბრის მაგალითები“, რომელშიც შედის მოთხრობები და გამონათქვამები სხვადასხვა სოფლიდან, გამოცანები, ანდაზები, სიმღერები და „ლექსიკონი“.

ივან ვერხრატსკი იყო ლვივში შევჩენკოს სახელობის სამეცნიერო საზოგადოების ნამდვილი წევრი და მისი მათემატიკური, ბუნებრივი და სამედიცინო განყოფილების პირველი თავმჯდომარე.

ვერხრატსკი ბუნებისმეტყველებაში უკრაინული სამეცნიერო ტერმინოლოგიის ფუძემდებელია.

1880 წელს გამოსცა ჟურნალი „დენნიცა.“

გარდაიცვალა 1919 წლის 29 ნოემბერს. დაკრძალულია ლვოვში ლიჩაკოვის სასაფლაოზე.

პუბლიკაციები
მეცნიერი ავტორია სამეცნიერო ნაშრომების უკრაინულ დიალექტოლოგიასა და ლექსიკოლოგიაზე.

ი. ვერხრატსკიმ საფუძველი ჩაუყარა უკრაინულ სამეცნიერო და ბუნებრივ ტერმინოლოგიას ნაშრომით „ბუნების ისტორიის ნომენკლატურისა და ტერმინოლოგიის დადგენის დასაწყისი, ხალხური“ („ , “). (1864-1879).

მან დაწერა სახელმძღვანელოები უმაღლესი სკოლებისთვის ბოტანიკის, ზოოლოგიის და მინერალოგიის შესახებ, რომლებიც თარგმნა პოლონური და რუსული ენებიდან.
ირაკლი კობახიძის კაბინეტი

ირაკლი კობახიძის კაბინეტი საქართველოს მოქმედი მთავრობაა, რომელსაც პრემიერ-მინისტრის რანგში ირაკლი კობახიძე მეთაურობს და შედგება „ქართული ოცნების“ წევრებისგან. კობახიძე პრემიერ-მინისტრობის კანდიდატად მმართველმა გუნდმა 2024 წლის 1 თებერვალს წარადგინა. კობახიძემ პროგრამა 2 თებერვალს წარადგინა. საქართველოს პარლამენტმა კობახიძის მთავრობა 2024 წლის 8 თებერვალს დაამტკიცა. კობახიძემ პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე ჩაანაცვლა ირაკლი ღარიბაშვილი, რომელიც 2024 წლის 29 იანვარს გადადგა.

მინისტრები
ესთერ კარსტენსენი

ესთერ ჰენრიეტე კარსტენსენი (ქალიშვილობის გვარია ჰანსენი; დ. 10 აგვისტო, 1873 ― გ. 12 დეკემბერი, 1955) ― დანიელი ქალთა უფლებების დამცველი აქტივისტი და ჟურნალის რედაქტორი. იგი „დანიელ ქალთა საზოგადოების“ ერთ-ერთი აქტიური წევრი იყო, საზოგადოების ჟურნალის რედაქტორობდა 1908 წლიდან, ხოლო 1913 წლიდან ორგანიზაციის ვიცე-პრეზიდენტი იყო. შემდგომში ქალთა საზოგადოების კოპენჰაგენის განყოფილებას ხელმძღვანელობდა.

ადრეული წლები და განათლება
ესთერ ჰენრიეტე ჰანსენი 1873 წლის 10 აგვისტოს დაიბადა სკოდსბორგში. იგი ვაჭრის, ჰარალდ ანდრეას ჰანსენისა (1835-1902) და ანა გეორგიანა სესილი დე ჟონკიერის (1847-1941) ოჯახში დაიბადა. ჰანსენი შეძლებულ ბურჟუაზიულ ოჯახში გაიზარდა კოპენჰაგენში და 1893 წელს ნ. სალეს სკოლაში ჩაირიცხა. 1897 წელს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში სამოქალაქო ინჟინერიის პროგრამის პირველი ნაწილის გამოცდა ჩააბარა, თუმცა სწავლა არ დაუსრულებია. 1898 წელს ის ივან კარსტენსენზე (1871-1949) დაქორწინდა.
მერი მაკლეოდ ბეთუნი

მერი ჯეინ მაკლეოდ ბეთუნი (, დ. 10 ივლისი, 1875, მაისვილი, სამხრეთ კაროლინა, აშშ — გ. 18 მაისი, 1955, დეიტონ-ბიჩი, ფლორიდა, აშშ) — ამერიკელი მასწავლებელი, საზოგადო მოღვაწე, აქტივისტი,
შეერთებული შტატებში მცხოვრები ფერადკანიანი მოქალაქეების უფლებების დამცველი და ფილანთროპი.

ბიოგრაფია
მერი მაკლეოდი დაიბადა 1875 წელს სამხრეთ კაროლინაში. იგი იყო 17 შვილიდან მე-15 ბავშვი ყოფილი მონების სემ და პეტსი მაკლეოდების ოჯახში. მერი ბავშვობიდან ეხმარებოდა მშობლებს მუშაობაში. 1895 წელს დაამთავრა კოლეჯი. მოგვიანებით მაკლეოდი მისიონერობაზე ოცნებობდა, მაგრამ არცერთ ეკლესიას არ სურდა მისი დაფინანსება. 1898 წელს მერი დაქორწინდა ალბერტუს ბეთუნზე. მუშაობდა მასწავლებლად სამხრეთის პატარა სკოლებში. რომელსაც 1949 წლამდე იკავებდა.ბეთუნის საზოგადოებრივი სამსახური თვალსაჩინო გახდა ეროვნულ დონეზე. 1936 წელს პრეზიდენტმა ფრანკლინ დელანო რუზველტმა იგი აირჩია კონსულტანტად ფერადკანიანთა საკითხებში.მერი მაკლეიდი 1940 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე მსახურობდა ფერადკანიანთა წინსვლის ეროვნული ასოციაციის ვიცე-პრეზიდენტად.
S/2018 J 2

/2018 2 — ციური სხეული, პლანეტა იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრი. შედის იუპიტერის ჰიმალიის ჯგუფში. იგი პროგრადულად მოძრავი არარეგულარული თანამგზავრია.

აღმოჩენა
აღმოაჩინა სკოტ შეპარდმა 2018 წლის 12 მაისს, ჩილეს სერრო ტოლოლოს ობსერვატორიაში 4 მეტრიანი ტელესკოპის გამოყენებით. აღნიშნული აღმოჩენა მიღებულ იქნა მცირე პლანეტების ცენტრის მიერ 2022 წლის 20 დეკემბერს, მას შემდეგ, რაც აღნიშნული თანამგზავრის შესახებ დაგროვდა საკმარისი და უტყუარი ინფორმაცია. 2003 წლის 27 მარტს თანამგზავრი ნაპოვნი იქნა წინასწარი დაკვირვების დროს.

ორბიტა
/2018 2 შედის ჰიმალიის ჯგუფში. ესაა იუპიტერის პროგრადული არარეგულარული თანამგზავრების მჭიდრო გროვა, რომლებიც მიმიუყვებიან თანამგზავრ ჰიმალიის მსგავს ორბიტას, და რომელთა დიდი ნახევარღერძი მერყეობს 11-დან 12-მდე მილიონი კმ-სა, ორბიტალური დახრა — 26°-დან 31°-მდე და ექსცენტრიულობა — 0.11-დან 0.24-მდე.

ფიზიკური მახასიათებლები
თანამგზავრის დიამეტრი დაახლოებით 3 კმ-ია, ხოლო აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე — 16.5.
ჟან პია

ჟან პია (; დ. 23 სექტემბერი, 1924, ლანუა — გ. 18 სექტემბერი, 2018, პარიზი) — ფრანგი კინოსა და თეატრის მსახიობი, გამოხმოვანებელი. საპატიო ლეგიონის ორდენის ოფიცერი (1999) და საფრანგეთის ღირსების ორდენის დიდი ოფიცერი (2012), ხელოვნებისა და ლიტერატურის ორდენის კავალერი (2010), კომედი ფრანსეზიის საპატიო წევრი.

დაიბადა ლანუაში, ნორის დეპარტამენტში, საფრანგეთში. მისი დებიუტი თეატრში შედგა კომედი ფრანსეზში 1947 წლი ს 1 სექტემბერს, ხოლო 1953 წელს გახდა ამავე თეატრის დასის სრულფასოვანი წევრი.

დაქორწინებული იყო ფრანგ მსახიობ ფრანსუა ენგელსზე (1920–2005), რომელთაც ეყოლათ ორი ქალიშვილი, დომინიკი (1949) და მარტინა (1952).

ჟან პია გარდაიცვალა გულის შეტევით 2018 წლის 18 სექტემბერს, 93 წლის ასაკში. დაკრძალულია მონპარანსის სასაფლაოზე, ყოფილი ცოლის ფრანსუა ენგელის გვერდით..
როსა სარატე ი ონტანედა

როსა სარატე ი ონტანედა (; დ. 1763 ― გ. 17 ივლისი, 1813, ასევე ცნობილი როგორც როსა სარატე) ― ეკვადორელი ფემინისტი, საუკუნეში ეკვადორის დამოუკიდებლობის მოძრაობის მონაწილე.

ბიოგრაფია
როსა სარატე მარიანა ონტანედა ორბესა და ესპანელი ადვოკატის, გაბრიელ სარატე გარდეას უკანონო შვილი იყო. იგი 1795 წელს სკანდალში გაეხვა ნიკოლას დე ლა პენია მალდონადოსთან ცხოვრობის გამო, რომელთანაც იმ დროს დაქორწინებული არ იყო. მოგვიანებით სარატემ მალდონადოზე იქორწინა. მათ ერთი ვაჟი, ანტონიო შეეძინათ.

სარატემ და მისმა მეუღლემ ეკვადორის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლას მიუძღვნეს თავი. პატრიორ მანუელა კანისარესის მსგავსად, სარატეც მის ქმარსა და მეგობრებს იშველიებდა დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლაში. იმ დროისთვის ბევრი ქალი საკუთარ სახლში ატარებდა პატრიოტთა შეკრებებს. სარატემ და მისმა ბიძაშვილმა, მარია ონტანედა ი ლარაინმა, ქალ პატრიოტთა ჯგუფი შექმნეს, რომელიც ქვეყნის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის ადრეულ ეტაპზე იყო ჩართული.

დამატებითი ლიტერატურა
სერგი დონდუა

სერგი ლევანის ძე დონდუა (დ. 1 ივლისი, 1922, თბილისი — გ. 8 აპრილი, 1999, მოსკოვი ) — ქართველი მეზღვაური, შორეული ნაოსნობის კაპიტანი, საბჭოთა საზღვაო ფლოტის ფლაგმან საკრუიზო ლაინერ „მაქსიმ გორკის“ პირველი კაპიტანი.

ბიოგრაფია
სერგი დონდუა დაიბადა თბილისში. ბავშვობა დედულეთში, იალტაში გაატარა. 1941 წელს დაამთავრა იალტის მე-3 საშუალო სკოლა. 1945-1948 წლებში სწავლობდა ოდესის საზღვაოსნო სასწავლებელში (დაუსწრებლად) და მიიღო შორეული ნაოსნობის შტურმანის კვალიფიკაცია.

1941 წლიდან მუშაობდა იალტის ნავსადგურის პორტფლოტის ავარიულ-სამაშველო და საბრძოლო კატარღა „კურორტნიკზე“ მესაჭე-მატროსად. ომის დაწყებისთანავე გემი შავი ზღვის ფლოტის ავარიულ-სამაშველო ხომალდად გადაკეთდა, მასზე ტყვიამფრქვევები დააყენეს და საბრძოლველად გაუშვეს. სერგი დონდუა ამ გემის მთავარი მესაჭე იყო. მეორე მსოფლო ომის დამთავრებას იგი რუმინეთში, კონსტანცას პორტში შეხვდა. სამხედრო-საზღვაო ფლოტში დარჩა 1948 წლამდე.

1948 წელს სერგი დონდუა პირველად წავიდა შორეულ ნაოსნობაში ორთქლმავალ „ალექსანდრე პუშკინის“ კაპიტნის მეოთხე თანაშემწის რანგში. მომდევნო წლებში იგი ცურავდა ორთქლმავალ „ნიკოლაევის“ კაპიტნის მეოთხე, მესამე, მეორე და უფროს თანაშემწედ. 1953 წელს კი მას მშრალტვირთა გემ „კარლ მარქსის“ მეთაურობა მიანდეს.

1957 წელს მან დაამთავრა ოდესის უმაღლესი საზღვაო-საინჟინრო სასწავლებელი (დაუსწრებლად). 1958 წელს გახდა სამგზავრო ორთქლმავალ „ბელოოსტროვის“ კაპიტანი, მოგვიანებით საფრანგეთში აგებული ახალი ხომალდი „ნიკოლაი პიროგოვი“ ჩაიბარა. შემდგომ წლებში კი მიიღო საბჭოთა კავშირისათვის გერმანიის დემოკრატიულ რესპუბლიკაში აგებული ახალი სამგზავრო გემები „ლიტვა“ (1960) და „ტარას შევჩენკო“ (1966).

1974 წელს სერგი დონდუამ ჩაიბარა იმ დროისათვის მსოფლიოს ერთ-ერთი საუკეთესო საკრუიზო ლაინერი, საბჭოთა საზღვაო ფლოტის ფლაგმანი – „მაქსიმ გორკი“. ის იყო ამ ლეგენდარული გემის პირველი და უცვლელი კაპიტანი (1986 წლამდე).

1986 წელს სერგი დონდუა პენსიაზე გავიდა. სიცოცხლის უკანასკნელი წლები მან იალტაში გაატარა. გარდაიცვალა 1999 წლის 8 აპრილს, მოსკოვში. ანდერძის თანახმად, ურნა მისი ნეშტის ფერფლით იალტის შუქურიდან ერთი კაბელტოვის მოშორებით ჩაუშვეს ზღვაში.

სერგი დონდუას 1982 წელს მიენიჭა სოციალისტური შრომის გმირის წოდება. ის მრავალი მედლისა და ორდენის კავალერი იყო. მათ შორის: ლენინის ორდენი, ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი, შრომის წითელი დროშის ორდენი, წითელი დროშის ორდენი და სხვ.

ოდესის საზღვაოსნო სასწავლებლის ფასადზე სერგი დონდუას ხსოვნის პატივსაცემად მიმაგრებულია მემორიალური დაფა, სადაც მის პროფილთან ერთად გამოსახულია ლეგენდარული თბომავალი „მაქსიმ გორკი“.
ირმა კურტი

ირმა კურტი (დ. 20 მარტი, 1966) — ალბანელი პოეტი, მწერალი, ლირიკოსი, ჟურნალისტი და მთარგმნელი. ის არის ნატურალიზებული იტალიის მოქალაქე.

პირადი ცხოვრება
ირმამ დაამთავრა ტირანას უნივერსიტეტის ინგლისური ფაკულტეტი 1988 წელს, მას შემდეგ, იგი მუშაობდა ინგლისური ენის მასწავლებლად სკოლაში და ჟურნალისტად სხვადასხვა ჟურნალ-გაზეთებში, როგორიცაა "" (მასწავლებელი) და " " (დღის ინფორმაცია).

1997 წლის სექტემბერში მან წარმატებით დაამთავრა ბერძნული ენისა და კულტურის ერთწლიანი კურსი ათენის უნივერსიტეტში, საბერძნეთში. მან ასევე გაიარა მრავალი კურსი ჟურნალისტიკის სპეციალიზაციისთვის ევროპისა და ჩრდილოეთ ამერიკის სხვადასხვა ქვეყნებში.

კურტი პოეზიით ადრეულ ასაკში დაკავდა.. 1980 წელს მან მოიპოვა პირველი პრიზი, ჟურნალ "პიონიერის" 35 წლის იუბილეს ფარგლებში ჩატარებულ, ეროვნულ კონკურსში. 1989 წელს მან მიიღო მეორე პრიზი ალბანეთის დამოუკიდებლობის მიღების 45 წლისთავზე რადიო ტირანას მიერ ორგანიზებულ კონკურსში, რომელიც მხოლოდ ახალგაზრდა პოეტებისთვის ჩატარდა.. მას შემდეგ მან მოიგო 85 ჯილდო იტალიასა და შვეიცარიაში რამდენიმე საერთაშორისო ლიტერატურულ კონკურსში. 2013 წელს მან მოიგო გამოცემის საერთაშორისო პრიზი (წლის ქალის ექვივალენტი) და გაიმარჯვა მშვიდობის ელჩის ნომინაციაში. მას ასევე მიენიჭა პრიზი: "2015 წლის ალბანელი პოეტი".

ირმა კურტი ასევე ცნობილია როგორც ლირიკოსი, იგი გახლავთ არაერთი ცნობილი ალბანური სიმღერის ტექსტის ავტორი.

მან გამოაქვეყნა ოცდარვა წიგნი ალბანურად და ოცდაოთხი იტალიურად, მათ შორის პოეზიის კრებულები, მოთხრობები და რომანები. მისი წიგნები ითარგმნა და გამოიცა 14 ქვეყანაში.

2020 წელს მან მიიღო ვიკიპოეზიის საპატიო პრეზიდენტის წოდება. ცხოვრობს ბერგამოში, იტალია.
ბარიუმის ვარსკვლავი

ბარიუმის ვარსკვლავები — სპექტრული კლასის დან მდე ვარსკვლავები, რომელთა სპექტრი მიუთითებს -პროცესის ელემენტების ჭარბ რაოდენობას, ცალკეული იონიზებული ბარიუმის, , 455,4 ნმ-ზე არსებობით. ბარიუმის ვარსკვლავები ასევე აჩვენებენ ნახშირბადის გაძლიერებულ სპექტრულ მახასიათებლებს, , და 2 მოლეკულების ზოლებს. კლასი თავდაპირველად შეამჩნია და აღწერა უილიამ პ. ბიდელმანმა და ფილიპ კინანმა . თავდაპირველად, მათი აღმოჩენის შემდეგ, ისინი წითელ გიგანტებად ითვლებოდნენ, მაგრამ იგივე ქიმიური ხელმოწერა მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავებშიც აღმოჩნდა. .

მათმა რადიალურ სიჩქარეზე დაკვირვებამ აჩვენა, რომ ყველა ბარიუმის ვარსკვლავი ორობითი ვარსკვლავია . ულტრაიისფერში დაკვირვებამ საერთაშორისო ულტრაიისფერი მკვლევარის გამოყენებით აღმოაჩინა თეთრი ჯუჯები ზოგიერთ ბარიუმის ვარსკვლავურ სისტემაში.

ითვლება, რომ ბარიუმის ვარსკვლავები ორობით ვარსკვლავურ სისტემაში მასის გადაცემის შედეგია. მასის გადაცემა მოხდა მაშინ, როდესაც ახლად დაკვირვებული გიგანტური ვარსკვლავი მთავარ მიმდევრობაზე იყო. მისი კომპანიონი, დონორი ვარსკვლავი, იყო ნახშირბადის ვარსკვლავი ასიმპტოტურ გიგანტურ ტოტზე და აწარმოებდა ნახშირბადის და -პროცესის ელემენტებს მის ინტერიერში. ეს ბირთვული შერწყმის პროდუქტები შერეული იყო კონვექციის გზით მის ზედაპირზე. ამ მატერიის ზოგიერთმა ნაწილმა "დააბინძურა" მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავის ზედაპირული ფენები, რადგან დონორმა ვარსკვლავმა დაკარგა მასა მისი ევოლუციის ბოლო ეტაპზე, და შემდგომში ის განვითარდა და გახდა თეთრი ჯუჯა. ეს სისტემები შეინიშნება განუსაზღვრელი დროით მასის გადაცემის მოვლენის შემდეგ, როდესაც დონორი ვარსკვლავი დიდი ხნის მანძილზე თეთრი ჯუჯა იყო. ორობითი სისტემის საწყისი თვისებებიდან გამომდინარე, დაბინძურებული ვარსკვლავი შეიძლება აღმოჩნდეს ევოლუციის სხვადასხვა ეტაპზე.

მისი ევოლუციის დროს, ბარიუმის ვარსკვლავი დროდადრო იმაზე მეტად გაიზრდება და გაგრილდება ვიდრე სპექტრული ტიპების ან საზღვრები. როდესაც ეს მოხდება, ჩვეულებრივ, ასეთი ვარსკვლავი არის სპექტრული ტიპის , მაგრამ მისი პროცესის გადაჭარბებამ შეიძლება გამოიწვიოს შეცვლილი შემადგენლობის ჩვენება, როგორც სხვა სპექტრულმა თავისებურებამ. სანამ ვარსკვლავის ზედაპირის ტემპერატურა ტიპის რეჟიმშია, ვარსკვლავმა შეიძლება აჩვენოს -პროცესის ელემენტის ცირკონიუმის, ცირკონიუმის ოქსიდის ზოლების მოლეკულური მახასიათებლები. როდესაც ეს მოხდება, ვარსკვლავი გამოჩნდება როგორც "გარე" ვარსკვლავი .

ისტორიულად, ბარიუმის ვარსკვლავები თავსატეხებს აჩენდნენ, რადგან ვარსკვლავური ევოლუციის სტანდარტულ თეორიაში და გიგანტები არ არიან საკმარისად შორს თავიანთი ევოლუციის მანძილზე, რომ მოახდინონ ნახშირბადისა და პროცესის ელემენტების სინთეზირება და მათი ზედაპირების შერევა. ვარსკვლავების ორობითი ბუნების აღმოჩენამ ამოხსნა თავსატეხი და მათი სპექტრული თავისებურებების წყარო კომპანიონ ვარსკვლავში ჩადო, რომელსაც ასეთი მასალა უნდა გამოემუშავებინა. ითვლება, რომ მასის გადაცემის ეპიზოდი საკმაოდ მოკლეა ასტრონომიული დროის მასშტაბით.

ბარიუმის პროტოტიპურ ვარსკვლავებს მიეკუთვნება , 774 და 4474 .

 ვარსკვლავები არიან პოპულაციის ვარსკვლავები მსგავსი ევოლუციური მდგომარეობით, სპექტრული თავისებურებებით და ორბიტალური სტატისტიკით და, როგორც ვარაუდობენ, ბარიუმის ვარსკვლავების უფრო ძველი, მეტალის ღარიბი ანალოგები არიან.
ბლიცარი

ასტრონომიაში ბლიცარი არის ნეიტრონული ვარსკვლავის ჰიპოთეტური ტიპი, კონკრეტულად პულსარი, რომელიც სიჩქარის შენელების თანავე შავ ხვრელებად კოლაფსირდება. ჰეინო ფალკემ და ლუჩიანო რეცოლამ 2013 წელს ივარაუდეს ამ ვარსკვლავების არსებობა, როგორც სწრაფი რადიო აფეთქებების ახსნა.

მიმოხილვა
ვარაუდობენ, რომ ეს ვარსკვლავები, თუ ისინი არსებობენ, ვარაუდობენ, იწყებენ ნეიტრონული ვარსკვლავის მასით, რომლებსაც შეუძლია მისი შავ ხვრელად კოლაფსი, თუ ის საკმარისად სწრაფად არ იბრუნებდა. თუმცა, ნეიტრონული ვარსკვლავი ისე სწრაფად ტრიალებს რომ ცენტრიდანული ძალა გრავიტაციას ლახავს. ეს აქცევს ნეიტრონულ ვარსკვლავს ტიპურ, მაგრამ განწირულ პულსარს, რომლის ძლიერი მაგნიტური ველი ასხივებს ენერგიას და ანელებს მის ბრუნვას.

საბოლოოდ შესუსტებული ცენტრიდანული ძალა ვეღარ აჩერებს პულსარს შავ ხვრელად კოლაფსში. კოლაფსის მომენტში, პულსარის მაგნიტური ველის ნაწილი შავი ხვრელის გარეთ მოულოდნელად წყდება მის წყაროს. ეს მაგნიტური ენერგია მაშინვე გარდაიქმნება ფართო სპექტრის რადიო ენერგიად. 2015 წლის იანვრის მდგომარეობით, აქამდე გამოვლენილია შვიდი რადიო მოვლენა, რომლებიც შესაძლოა წარმოადგენდნენ ასეთ შესაძლო კოლაფსებს; ვარაუდობენ, რომ ისინი ყოველ 10 წამში ერთხელ ხდება დაკვირვებად სამყაროში. იმის გამო, რომ მაგნიტურმა ველმა ადრე გაწმინდა მიმდებარე სივრცე გაზისა და მტვრისგან, არ არსებობს ახლომახლო მასალა, რომელიც მოხვდება ახალ შავ ხვრელში. ამრიგად, არ არსებობს რენტგენის ან გამა გამოსხივების აფეთქება, რაც ჩვეულებრივ ხდება ხოლმე სხვა შავი ხვრელების წარმოქმნის დროს.

თუ ბლიცარები არსებობენ, მათ შეუძლიათ შემოგვთავაზონ ახალი გზა შავი ხვრელის წარმოქმნის დეტალებზე დასაკვირვებლად.