რძის ომი

რძის ომი — 2009 წლის ივნისში სავაჭრო კონფლიქტი რუსეთსა და ბელარუსს შორის. რუსეთს და ბელარუსს აქვთ ახლო ურთიერთობები. კონფლიქტი დაიწყო რუსეთის მცდელობის საფუძველზე, ბელარუსითვის გადაეხადა 500 მილიონი დოლარი, რათა ეღიარებინა აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის სეპარატისტული რესპუბლიკების დამოუკიდებლობა. რუსეთმა ასევე გამოხატა ინტერესი ბელარუსული რძის ინდუსტრიის პრივატიზების მიმართ. ბელარუსმა ამ ფაქტს უპასუხა სურვილით, დაწყებულიყო ევროკავშირთან მოლაპარაკებები ბელარუსული რძის ევროკავშირის რეგულაციების შესაბამისად სერთიფიცირებასთან დაკავშირებით. სავაჭრო კონფლიქტი დასრულდა 2009 წლის 17 ივნისს, როდესაც რუსეთმა გამოაცხადა, რომ ის სავაჭრო აკრძლავას მოხსნიდა.

მოგვიანებით, 2009 წელს ბელარუსის პრეზიდენტმა ალექსანდრე ლუკაშენკომ გამოხატა სინანული, რომ მან მხარი არ დაუჭირა რუსეთს და არ აღიარა აფახაზეთი და ე.წ. სამხრეთ ოსეთი. ბელარუსის პარლამენტმა გააგზავნა საგამოძიებო მისია სადავო რეგიონებში, რათა გაერკვიათ, გამოეცხადებინათ თუ არა დიპლომატიური აღიარება. საქართველომ გააპროტესტა მისია და მოუწოდა ბელარუსს შეენარჩუნებინა არაღიარების სტატუსი. რუსეთმა გააგრძელა თავისი „საჩეკო წიგნაკის დიპლომატია“ და ფინანსური ან სამხედრო დახმარება გაუწია ვენესუელას, ნაურუს, ვანუატუს, ტუვალუს და სირიას, რათა ეღიარებინათ აფხაზეთი და ე.წ. სამხრეთ ოსეთი დამოუკიდებელ სახელმწიფოებად.

2013 წელს რუსეთი დაიმუქრა კიდევ ერთი რძის ომით და კვლავ აღადგინა დროებითი აკრძალვები ბელარუსულ რძის პროდუქტებზე 2017 წლის ივნისსა და 2018-2019 წლებში. რუსეთისთვის საყურადღებოა დასავლური სანქციები, რამაც სავარაუდოდ მისცა ბელარუსს შესაძლებლობა გამოეყენებინათ თავიანთი უპირატესობა ბაზარზე და ეწარმოებინათ ნაკლებხარისხიანი პროდუქტები. სამაგიეროდ, ბელარუსელი მწარმოებლები ამტკიცებენ, რომ რუსეთმა მათ დაბრკოლებები შეუქმნა. ბელარუსმა უპასუხა სავაჭრო ომებს და განაცხადა რომ მათ წვლილი შეაქვთ ქვეყნის საერთაშორისო იზოლაციაში.

წინაპირობები
ბელარუსი და რუსეთი არიან პოსტსაბჭოთა მეზობელი ქვეყნები, რომლებსაც აკავშირებთ სპეციალური ალიანსური შეთანხმება. დაძაბულობები ორ ქვეყანას შორის 2006 წლის ბოლოს დაიწყო რუსეთის მხრიდან გაზის ფასების გაძვირებით და ბელარუსის მიერ ევროკავშირთან ურთიერთობების დალაგებით. ბელარუსი შეუერთდა აღმოსავლეთ პარტნიორობის ინიციატივას, რომელიც მიზნად ისახავს ეკონომიკური და პოლიტიკური ურთიერთობების გაუმჯობესებას ევროკავშირსა და ექვს პოსტსაბჭოთა ქვეყანას შორის. ევროკავშირმა ბელარუსის პრეზიდენტს, ალექსანდრე ლუკაშენკოს მოუხსნა გადაადგილების აკრძალვა, მიუხედავად მისი პოზიციისა, რომ 2006 წლის ბელარუსის საპრეზიდენტო არჩევნები გაყალბებული იყო. ბელარუსზე იყო ზეწოლა ეღიარებინა აფხაზეთი და ე.წ. სამხრეთ ოსეთი დამოუკიდებელ სახელმწიფოებად. ლუკაშენკომ განაცხადებით, სესხი გაცემული იყო იმ პირობით, რომ ბელარუსი აღიარებდა აფხაზეთს და ე.წ.სამხრეთ ოსეთს დამოუკიდებელ სახელმწიფოებად. და გაყინეს სესხი. რუსმა პოლიტიკოსმა ალექსეი კურდინმა, ამის მიზეზად დაასახელა ის ფაქტი, რომ ბელარუსი წლის ბოლომდე ეკონომიკურად დამოუკიდებელი ვერ გახდებოდა. 2009 წლის 6 ივნისს, რუსეთმა აკრძალა დაახლოებით 1.200 ბელარუსული რძის პროდუქტი.

ლუკაშენკომ თავის მრჩევლებს სთხოვა, შეედგინათ იმ ჰიპოთეტურ ეკონომიკურ საფრთხეთა სია, რომელიც რუსეთს შეიძლება შეექმნა ბალარუსისთვის. საგარეო საქმეთა სამინისტრომ ასევე განაცხადა ლუკაშენკოს მიზნები, გამოეცხადებინა ბოიკოტი კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციის სამიტისთვის, რომელიც მოსკოვში ტარდებოდა. რუსეთი სამიტს ხედავდა, როგორც კრიტიკულად მნიშვნელოვან მოვლენას, რისი მეშვეობითაც დაუპირისპირდებოდა ნატო-ს და დასავლურ გავლენას პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში. აკრძალვის მოხსნის შემდეგ, ენდრიუ უილსონმა ევროპის საბჭოს საერთაშორისო ურთიერთობების სამეცნიერო კოლექტივიდან ლუკაშენკო გამოაცხადა რძის ომის გამარჯვებულად და გამოხატა მზრუნველი დარდი ბელარუსის გრძელ ვადაში გადარჩენაზე. 2009 წლის სექტემბერში, ლიეტუვაში მიმდინარე შეხვედრაზე, ლუკაშენკომ განაცხადა, რომ ბელარუსს დიდი ხნის წინ უნდა ეღიარებინათ აფხაზეთი და ოსეთი დამოუკიდებელ სახელმწიფოებად და მხარი დაეჭირათ რუსეთისთვის. ლუკაშენკომ რუსეთი დაადანაშაულა „ალქაჯებზე ნადირობაში“ მას შემდეგ, რაც რუსეთმა ბელარუსისთვის 500 მილიონი აშშ დოლარის სესხის გაცემაზე უარი უთხრა. მისივე განცხადეით რუსეთის ხელისუფლებას არა იმდენად აფხაზეთისა და ე.წ. სამხრეთ ოსეთის აღიარება, არამედ ბელარუსის „გატეხვა“ სურდა. 2009 წლის ნოემბერს, ბელარუსმა პარლამენტის წევრები გააგზავნა თბილისში, ცხინვალსა და სოხუმში კვლევის ჩასატარებლად. საქართველომ ბელარუსს უპასუხა მოთხოვნით, არ ეღიარებინა სადავო ტერიტორიები დამოუკიდებელ სახელმწიფოებად. კულვარები ასევე აღნიშნავდნენ ლუკაშენკოს წუხილს იმ საკითხთან დაკავშირებით, რომ რუსეთის მხრიდან გაზის ფასების აწევა აიძულებდა ბეალარუსს ეღიარებინა აფხაზეთი და ე.წ. სამხრეთ ოსეთი. ლუკაშენკომ განაცხადა, „ყირიმი ოსეთივითაა, აფხაზეთი და სხვა რეგიონები არ არიან დამოუკიდებელი სახელმწიფოები. დღეს ყირიმი არის „დე ფაქტო“ ნაწილი რუსეთის ფედერაციისა. მიუხედავად იმისა, აღიარებ თუ არა, ფაქტი ფაქტად რჩება.“

რუსული „საჩეკო წიგნაკის დიპლომატია“
რძის ომის შემდეგ, რუსეთი დაკავდა „ საჩეკო წიგნაკის დიპლომატიით“ და მრავალ სახელმწიფოს გადაუხადა აფხაზეთის და ოსეთის აღიარებისთვის. 2009 წლის სექტემბერში, ვენესუელა გახდა მესამე ქვეყანა, რომელმაც აღიარა აფხაზეთი და ე.წ. სამხრეთ ოსეთი დამოუკიდებელ სახელმწიფოებად. ერთი კვირის შემდეგ, რუსეთმა ხელი მოაწერა, „მრავალმიილიარდიანი დოლარის ეკონომიკურ და სამხედრო სავაჭრო გარიგებას“ ვენესუელასთან. ეს ფაქტი ჯეიმსთაუნის ფონდმა შეაფასა, როგორც „აღიარების ჰონორარი“. 2011 წლის მაისში, ვანუატუმ აღიარა აფხაზეთი; ვანუატუელმა პოლიტიკოსმა, [ჯო ნაუტმანი|ჯო ნაუტმანმა]] განაცხადა, რომ რუსეთმა ვანუატუს სადავო ტერიტორიათა აღიარებისთვის მისცა 50 მილიონი დოლარი. 2018 წლის მარტში, სირიამ აღიარა აფხაზეთი და ე.წ. სამხრეთ ოსეთი; რუსეთი სირიას 2015 წლიდან უწევდა სამხედრო დახმარებას სამოქალაქო ომში

შემდგომი სავაჭრო დავები
2013 წლის საფრთხე და 2017 წლის დროებითი აკრძალვები
2013 წლის აგვისტოში, მინსკში, ვლადისლავ ბაუმგერტნერი, რუსული კალქვის მწარმოებელი კომპანიის, ურალკალის დირექტორი დააკავეს კრიმინალურ სქემაში მონაწილეობის გამო, იმის შემდეგ რაც ბელარუსმა ის მოსალაპარაკებლად მიიწვია. ორი დღის შემდეგ, ონიშჩენკომ, კვლავ გამოთქვა შეშფოთება ბელარუსულ რძის პროდუქტებთან დაკავშირებით. ეს განცხადება დანახული იყო ბაუმგერტნერის დაკავებისთვის სამაგიეროს გადახდად, რამაც ასევე წარმოშვა მეორე რძის ომის საფრთხეები. აკრძალვა დანახული იყო,ლიეტუვაზე პოლიტიკური ზეწოლის მცდელობად. ლიეტუვამ შემდგომ მოიპოვა ევროპის კავშირის საბჭოს თავჯდომარის სტატუსი, რათა ემასპინძლა, ევორკავშირის სამიტისთვის, რომელიც ქვეყნებს სთავაზობდა პოსტსაბჭოთა სახელმწიფოებთან ეკონომიკური ურთიერთობების გაღრმავებას. 2014 წლის იანვარში შეზღუდვები მოიხსნა.

2014 წელს ევროკავშირმა და ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა რუსეთს დაუწესეს სანქციები ყირიმის ანექსიის გამო. რუსეთმა ამ ქმედებას უპასუხა დასავლეთის ქვეყნებიდან გარკვეულ საკვებ პროდუქტთა იმპორტის აკრძალვით. რუსეთმა აკრძალვა მოხსნა ერთი თვის შემდეგ.

2018–2019 წლების რძის პროდუქტების აკრძალვა
2018 წლის 16 თებერვალს, თათრეთის პრეზიდენტი, რუსტამ მინიხანოვი შეხვდა რუსეთის პრემიერ მინისტრს, დიმიტრი მედვედევს და გამოხატა მისი წუხილი ადგილობრივი ფერმერების ზარალის გამო. ის ამ ზარალს ხსნის რძის პროდუქციის მრეწველობის ბელარუსში გადანაცვლებით, იქ არსებული რძის ფხვნილის იაფი მუშახელის გამო. მედვედევის 20 თებერვალს გაკეთებული საჯარო განცხადების მიხედვით, რუსეთს საშინაო რძის ინდუსტრიის პრიორიტიზირება უნდა მოეხდინა, განსაკუთრებით კი თათრეთში, ნაცვლად იმისა, რომ დამოკიდებული ყოფილიყო ევრაზიის ეკონომიკურ გაერთიანებაზე. ანგარიშში ლუკაშენკომ განაცხადა: „ის რძის, ხორცის და შაქრის ომები, ჩვენმა უახლოესმა პარტნიორმა ჩვენს მიმართ განახორციელა, რათა ხელი შეეშალა ჩვენი პროდუქციის რუსულ ბაზარზე შესვლისთვის.“ 2019 წლის მაისში ბელარუსული რძის რუსეთში იმპორტზე მოიხსნა აკრძალვა . მაგრამ, ზოგიერთ რძის პროდუქტზე აკრძალვა კვლავ დარჩა.