iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბერგშრუნდი

ბერგშრუნდი — მყინვარის კვების არეში არსებული ნაპრალი.

წარმოიქმნება ფირნის ველის გათხელებული კიდის გასწვრივ, ცირკის ციცაბო ფერდობებთან კონტაქტის ზოლში. ერთმანეთისაგან გამოყოფს ფირნის უძრავ და მოძრავ ნაწილებს. წარმოადგენს მთისძირა ნაპრალს, რომელიც ყალიბდება მყინვარის გარე საზღვარზე. როგორც განივი ან გასწვრივი ნაპრალი გავრცელებულია ხეობის ან ცირკული მყინვარების თავში.

ბერგშრუნდის ქვემოთ ფირნული ყინული გადადის მყინვარის კრისტალურ ყინულში. ბერგშრუნდიდან იწყება ფირნისა და ყინულის დინება, ამიტომ ისინი მუდამ განიცდიან განახლებას როგორც მოძრავი და უძრავი მასის საზღვარი. ზაფხულის თვეებში ბეგშრუნდი ღიაა, სადაც მოჩანს ცირკის კლდოვანი ძირი, რომელიც დილის სინოტივისა და ღამის გაყინვის გამო ინტენსიურად იმსხვრევა.

ბერგშრუნდის სიღრმე რამდენიმე მეტრიდან 150 მ-მდეა, ხოლო სიგანე 1–2-იდან 30 მ-მდე. თუკი მყინვარული ცირკის ფერდობზე არ არის ფირნი, მაშინ მყინვარისგან გამოყოფილი კლდოვანი კალთის ბზარს რანდკლუფტი ან კიდური ეწოდება. ის ბერგშრუნდიდან შეიძლება განვითარდეს თბილის სეზონის ბოლოს, როდესაც კალთაზე ფირნი დნება.
მაგიდა მთა

მაგიდა მთა (; – მაგიდა) — მთა, რომელსაც აქვს ბრტყელი მწვერვალი და მეტნაკლებად ციცაბო, ზოგჯერ საფეხურისებრი ზედაპირი, ჩვეულებრივ, აგებულია მკვრივი რღვევამედეგი ქანებით, რომლებიც წარმოქმნიან ჯავშნის ფენას. ვრცელ ტერიტორიას, რომლის რელიეფი გამოირჩევა მაგიდა მთების სიჭარბით, უწოდებენ მაგიდა მხარეს.

მათი მოკვეთილი ზემო მონაკვეთის ფორმა, წარმოქმნილია – დენუდაციის, ეროზიისა და გამოფიტვის შედეგად. მაგიდა მთების სხვადასხვაგვარობას წარმოადგენენ ისეთი მთები, რომელთა მოკვეთილი ზედაპირი აგებულია არა დანალექი ქანებით, არამედ დაფარულია გაქვავებული ვულკანური ქერქით.

გავრცელებულია გერმანიის, პოლონეთის, შვეიცარიის, ირლანდიის, აშშ-ისა და სხვ. ქვეყნების ტერიტორიებზე. ფართოდ არის ცნობილი ტეპუის მაგიდა მთები, რომლებიც გვიანის ზეგანზე მდებარეობს. აღსანიშნავია ასევე თურღაისა და უსტიურთის პლატოები აზიაში და კარუ სამხრეთ აფრიკაში.
კალანკ-დე-პიანა

კალანკ-დე-პიანა — პატარა უბეები კუნძულ კორსიკის დასავლეთ სანაპიროზე, პიანის კომუნასთან, აიაჩოსა და კალვის პროვინციებს შორის.

სანაპიროს გასწვრივ, გრანიტის წითელი კლდეები ზღვის დონიდან 400 მეტრის სიმაღლეზეა აღმართული. მათ შორის გაედინება ქალაქ პორტოსა და პიანის დამაკავშირებელი ვიწრო გზა. კლდოვან ლანდშაფტში გაყვანილია ფეხით სასიარულო გზები. მთლიანი არეალი საკმაოდ პოპულარულ ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს.

1983 წელს, პორტოსა და ჟიროლატის ყურეებთან და სკანდოლის ბუნებრივ ნაკრძალთან ერთად, კალანკ-დე-პიანა იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

გალერეა
სკანდოლის ბუნების ნაკრძალი

სკანდოლის ბუნების ნაკრძალი — ნაკრძალი საფრანგეთის კუნძულ კორსიკაზე. დაარსდა 1975 წელს, მისი ფართობი 19.19 კმ²-ია, საიდანაც ხმელეთს 9.19 კმ² უჭირავს, ზღვას 10 კმ². მდებარეობს კორსიკის ცენტრალური ნაწილის დასავლეთ სანაპირო ზოლში. ტერიტორია მოიცავს გრანიტის წითელ კლდეთა სტრუქტურებს, რომლებიც ზოგან 900 მეტრ სიმაღლეს აღწევენ. აქ ბინადრობს ზღვის მრავალი ფრინველის სახეობა, გავრცელებულია არაერთი დაცული, ენდემური მცენარე. პარკის წყალქვეშა ნაწილი ასევე დიდი ბიომრავალფეროვნებით გამოირჩევა.

1983 წლიდან, ნაკრძალი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

გალერეა
სენ-სავენ-სიურ-გარტამპის სააბატო

სენ-სავენ-სიურ-გარტამპის სააბატო — სააბატო საფრანგეთში, პუატუს ყოფილი პროვინციის კომუნა სენ-სავენ-სიურ-გარტამპში.

რომანული არქიტექტურის ეკლესიის მშენებლობა საუკუნეში დაიწყო. იგი მოიცავს ულამზეს, - საუკუნეების ფრესკებს, რომლებიც მკაცრი სახელმწიფო დაცვის ქვეშ იმყოფება. 1983 წლიდან, ეკლესია შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

ეკლესია ჯვრის ფორმისაა და მასზე აღმართულია კვადრატული ფორმის კოშკი. თავდაპირველად აშენდა ტრანსეპტი. საუკუნეთა განმავლობაში, კომპლექსს სხვადასხვა ნაწილები ემატებოდა. საუკუნეში დაემატა სამრეკლო, რომლის სიმაღლეც 80 მეტრია.
პლას-სტანისლასი

პლას-სტანისლასი — ფართო, ფეხით მოსიარულეთათვის განკუთვნილი მოედანი საფრანგეთის ქალაქ ნანსიში. 1983 წლიდან იგი მის გარშემო მდებარე არქიტექტურულ ანსამბლთან, ასევე მის გაგრძელებებთან, პლას-დე-ლა-კარერისა და პლას-დ’ალიანსთან ერთად იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.

პოლონეთის ტატხისთვის გამართული ომის შემდეგ, 1737 წელს, ზემო ლორენის საჰერცოგო, რომლის დედაქალაქიც ნანსი იყო, გადაეცა სტანისლავ ლეშჩინსკის, პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობის ყოფილ მეფესა და საფრანგეთის მეფე ლუი -ის სიმამრს. ლორენის წინა მმართველს, ჰერცოგ ლეოპოლდს წამოწყებული ჰქონდა ლორენის რეკონსტრუქციის მასშტაბური სამუშაოები, რომლებიც ომების სერიებმა გაანადგურა. მას გარშემო შემოკრებილი ჰყავდა არაერთი ხელოვანი და არქიტექტორი. მოვლის შემდეგ, ლეშჩინსკიმ გამოცდილი, პროფესიონალი ხელოვნებისგან შემდგარი ფონდი ჩამოაყალიბა და ქალაქის შემდგომი დამშვენების მონახაზის გაკეთება დაავალა.

მოედანს ქალაქის დაგეგმარების ლეშჩინსკისეულ ოცნებაში მთავარი ადგილი ეკავა, რადგან მას ერთმანეთთან უნდა დაეკავშირებინა შუა საუკუნეების ძველი ქალაქი ნანსი და საუკუნეში, ჩარლ -ის მიერ აშენებული ახალი ქალაქი. ის ასევე უნდა ყოფილიყო მისი სიძის და მოქმედი მეფის, ლუი -ისადმი მიძღვნილი. მოედანი საბოლოოდ 1752-55 წლებში აშენდა.
ხარბინი

ხარბინი — ჩინეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთში მდებარე პროვინცია ხეილუნძიანის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი. იგი წარმოადგენს ქვეყნის ამ რეგიონის როგორც პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ასევე კულტურულ და სამეცნიერო ცენტრს. ჰარბინი ყინულის ქალაქად იწოდება და ცნობილია ზამთრის ტურიზმითა და ყოველწლიური ყინულის სკულპტურების ფესტივალით. მოსახლეობის რაოდენობით ხარბინი ჩინეთის მერვე ქალაქია. მას სუბ-პროვინციული ადმინისტრაციული სტატუსი აქვს და იქვემდებარებს 9 მეტროპოლიურ რაიონს, 2 ქალაქს და 7 საგრაფოს.
ჰეკლა

ჰეკლა — მოქმედი სტრატოვულკანი ისლანდიის სამხრეთ ნაწილში, ქალაქ რეიკიავიკის აღმოსავლეთით 110 კმ-ში. სიმაღლე 1488 მ. ჰეკლა ვულკანური ქედის ნაწილია, რომელიც 40 კილომეტრზეა გადაჭიმული. თუმცა ამ ადგილის ყველაზე აქტიურ უბანს ნაპრალი წარმოადგენს , რომლის სიგრძე 5,5 კმ-ია.

ჰეკლა წარმოქმნილია ხაზობრივი ნაპრალიდან მრავალჯერ ამოფრქვევის შედეგად. 874 წლიდან მოყოლებული დაახლოებით 20-30 ჯერ ამოიფრქვა და ამრიგად წარმოადგენს ისლანდიის ერთ-ერთ ყველაზე აქტიურ ვულკანს. ვულკანური ფერფლის კვლევებმა უჩვენა, რომ ჰეკლა აქტიურია უკანასკნელი 6600 წლის განმავლობაში. ბოლო ამოფრქვევა დაფიქსირდა 2010 წლის 28 თებერვალს.

ჰეკლის მნიშვნელოვანი ამოფრქვევა მოხდა 1947-1948 წლებში, რომლის შედეგად ყველა მიმართულებით დაეშვა ბაზალტური ლავის ნაკადი, მწვერვალი ამაღლდა 1447 მეტრიდან 1502 მეტრამდე. შემდეგ დადაბლდა კრატერის კიდეების ჩანგრევის გამო.

პირველი ამონთხევა ფიქსირებულია 1104 წელს. ყველაზე დამანგრეველი იყო 1766 წლის ამოფრქვევა, რომელსაც ახლდა ადამიანთა მსხვერპლი.

ჰეკლამ სახელწოდება მიიღო იმის გამო, რომ მისი მწვერვალი ხშირი ღრუბლოვანი საფრით არის გახვეული. ტერმინი „ჰეკლა“ აღნიშნავს თავსაბურავს, მოსასხამს.

ვულკანის მიდამოები ოდესღაც დაფარული იყო ხეებით. ზედაპირი ეროზიისადმი არის მიდრეკილი. შემუშავებული იყო პროექტი, რომლის მიხედვით უნდა აღდგენილიყო ტყის 90 000 ჰა (ძირითადად, არყი, ტირიფი).

გალერეა
რეიმსის საკათედრო ტაძარი

რეიმსის საკათედრო ტაძარი — რომანულ-კათოლიკური ტაძარი საფრანგეთის ქალაქ რეიმსში, სადაც ერთ დროს საფრანგეთის მეფეები გვირგვინს იდგამდნენ. მან ჩაანაცვლა ძველი ეკლესია, რომელიც 1211 წელს ხანძარმა გაანადგურა და რომელიც თავის მხრივ იმ ბაზილიკის ადგილას მდებარეობდა, სადაც რეიმსის ეპისკოპოსმა წმინდა რემიმ ფრანკთა მეფე ხლოდვიგ მონათლა ახ. წ. 496 წელს. ამჟამად კათედრალი რეიმსის არქიეპისკოპოსის მთავარ ტაძარს წარმოადგენს.

ტაძარი შამპანის რეგიონის მთავარ ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს, რომელიც 2006 წელს ნახევარმა მილიონმა ადამიანმა მოინახულა..

გათხრები ცხადყოფს, რომ თანამედროვე კათედრალი აღმართულია ძველი ტაძრის ადგილას, რომელიც ახ. წ. 400 წელს წმინდა ნიკეზმა დააარსა. ტაძარი ხელახლა აშენდა საუკუნეში, კაროლინგების მმართველობის პერიოდში. მაგრამ, 1210 წლის 6 ივლისს, ის ხანძარმა გაანადგურა. აღდგენითი სამუშაოები მალევე დაიწყო და 1211 წლისთვის, ტაძარი თითქმის ხელახლა აშენდა.

1991 წელს, სენ-რემის ყოფილ სააბატოსა და ტოს სასახლესთან ერთად, იუნესკომ კათედრალი მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.
სენ-რემის სააბატო

სენ-რემის სააბატო — სააბატო საფრანგეთის ქალაქ რეიმსში, დაარსდა საუკუნეში. 1099 წლიდან, აქ ინახება რეიმსის ეპისკოპოსის, წმინდა რემის ნაწილები (გარდაიცვალა 553 წ.), რომელმაც 496 წელს ფრანკთა მეფე ხლოდვიგ ქრისტიანად მონათლა, მას შემდეგ, რაც მან ტოლბიაკეს ბრძოლაში ალემანები დაამარცხა.

თანამედროვე ბაზილიკა, ერთ დროს სააბატოს მთავარი ტაძარი იყო. 1049 წელს ის რომის პაპმა ლეო -მ აკურთხა. ბაზილიკის რომანული არქიტექტურული სტილის ნეფი და ტრანსეპტი საუკუნისაა და უძველესია, სამხრეთი ფასადი კი შედარებით გვიანი პერიოდისაა.

1991 წელს, რეიმსის კათედრალსა და ტოს სასახლესთან ერთად, იუნესკომ ბაზილიკა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.

გალერეა
ტოს სასახლე

ტოს სასახლე — საფრანგეთის ქალაქ რეიმსში მდებარე ამავე ქალაქის არქიეპისკოპოსის ყოფილი სასახლე. მისი წარსული დაკავშირებულია ფრანკთა მეფეებთან, რომლებიც სასახლის სიახლოვეს მდებარე რეიმსის საკათედრო ტაძარში იდგამდნენ მეფის გვირგვინს.

ჯერ კიდევ - საუკუნეებში, თანამედროვე სასახლის ადგილას გალიურ-რომანული ვილა მდებარეობდა, რომელიც მოგვიანებით კაროლინგების სასახლე გახდა. მისი სახელის პირველი დოკუმენტურად დადასტურებული ხსენება 1131 წელს მიეკუთვნება და ეფუძნება სასახლის გეგმას, რომელიც ასოს მსგავსია (ბერძნულ ანბანში ტო). სასახლის ადრეულ ნაგებობათა უდედეს ნაწილს ჩვენამდე არ მოუღწევია, დღეისათვის უძველესია სამლოცველო, რომელიც 1207 წლით თარიღდება. 1498 - 1509 წლებში, სასახლე მასშტაბურად გადაკეთდა გოთიკურ არქიტექტურულ სტილში, ხოლო 1671 - 1710 წლებში, კიდევ ერთი გადაკეთების შედეგად მან დღეს არსებული, ბაროკოს სტილი მიიღო. 1914 წლის 19 სექტემბერს, ის მნიშვნელოვნად დააზიანა ხანძარმა. აღდგენითი სამუშაოები მხოლოდ მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ დაიწყო.

რეიმსის კათედრალში კორონაციამდე, ფრანკთა მეფეები სასახლეში საგანგებოდ იმოსებოდნენ, ხოლო ცერემონიალის დასრულების შემდეგ, აქ ბანკეტი იმართებოდა. ჩანაწერი პირველ ასეთ ბანკეტზე 990 წელს მიეკუთვნება, ხოლო უკანასკნელი 1825-ს.

1972 წელს სასახლე მუზეუმად გამოცხადდა, 1991 წელს კი ის სენ-რემის ყოფილ სააბატოსა და კათედრალთან ერთად იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.
ბურჟის საკათედრო ტაძარი

ბურჟის წმინდა სტეფანეს საკათედრო ტაძარი — - საუკუნეების ტაძარი საფრანგეთის ქალაქი ბურჟში. წარმოდაგენდა ბურჟის არქიეპისკოპოსის მთავარ ტაძარს. გადაწყვეტილია გოთიკურ არქიტექტურულ სტილში.

ტაძრის არქიტექტურულ სიძლიერეს, მისი პროპორციების ჰარმონიასა და უმდიდრეს დეკორაციებს მნახველები დღესაც გაოცებაში მოჰყავს. განსაკუთრებით თვალშისაცემია ტაძრის უნიკალური გეგმა, სკულპტურები და მინის ვიტრაჟები. ტაძრის საუცხოო პროპორციები და მთლიანი კონსტრუქციის ერთიანობა, რომელიც მისი არქიტექტურული მშვენიერების მიღმა წარმოჩინდება ხაზს უსვამს ქრისტიანობის ძალაუფლებას შუა საუკუნეების საფრანგეთში. თავის ინოვაციური სტილით, კათედრალი გოთიკური არქიტექტურის საუცხოო ნიმუშია, რომელიც საკმაოდ განსხვავდება სხვა პრესტიჟული კათედრალებისაგან და რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში ყველასაგან იგნორირებული იყო.

ტაძარი წმინდა სტეფანეს სახელზე 1324 წლის 13 მაისს ეკურთხა. ყველა იმ საკათედრო ტაძრის მსგავსად, რომლებიც ეკლესიისა და სახელმწიფოს გაყოფამდე აშენდა, ტაძარი ამჟამად საფრანგეთის სახელმწიფოს კუთვნილებაშია.

1992 წელს, იუნესკომ კათედრალი მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.
ფლამენკო

ფლამენკო – ტრადიციული ესპანური მუსიკისა და ცეკვის ჟანრი, რომელიც წარმოიშვა ანდალუსიაში. საბოლოოდ ჩამოყალიბებული სახე მან საუკუნეში მიიღო. ფლამენკო ესპანურ, ბოშურ და არაბულ ფოლკლორის ელემენტებს შეიცავს. მისთვის დამახასიათებელია ცეკვა და სიმღერა გიტარის თანხლებით. ცეკვას თან ახლავს შეძახილები, ტაში, თითების ტკაცუნი, მამაკაცები ცეკვას ასრულებენ ფეხების ძლიერი რიტმული მოძრაობით, ქალები ხელებისა და ტანის ცეცხლოვანი მოძრაობით.

2010 წლის 16 ნოემბერს, იუნესკომ ფლამენკოს კაცობრიობის მსოფლიო მემკვიდრეობის სტატუსი მიანიჭა.
საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულება და შეთანხმება

საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულება და შეთანხმება — საქართველოს მიერ უცხო სახელმწიფოსთან ან საერთაშორისო ორგანიზაციასთან წერილობითი ფორმით დადებული შეთანხმება, რომელიც რეგულირდება საერთაშორისო ნორმებით, განურჩევლად იმისა, წარმოდგენილია იგი ერთი, თუ რამდენიმე ერთმანეთთან დაკავშირებული დოკუმენტით მისი კონკრეტული სახელწოდების მიუხედავად.

საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულება საქართველოს კანონმდებლობის განუყოფელი ნაწილია. საერთაშორისო ხელშეკრულებას, თუ იგი არ ეწინააღმდეგება საქართველოს კონსტიტუციას, საქართველოს კონსტიტუციურ კანონსა და საქართველოს კონსტიტუციურ შეთანხმებას, აქვს უპირატესი იურიდიული ძალა შიდასახელმწიფოებრივი ნორმატიული აქტების მიმართ. ოფიციალურად გამოქვეყნებული საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულების დებულებები, რომლებიც ადგენენ კონკრეტული ხასიათის უფლებებსა და მოვალეობებს და არ საჭიროებენ დამაზუსტებელი შიდასახელმწიფოებრივი ნორმატიული აქტის მიღებას, საქართველოში მოქმედებენ უშუალოდ.
საქართველოს კონსტიტუციური კანონი

საქართველოს კონსტიტუციური კანონი — მიიღება საქართველოს ტერიტორიული სახელმწიფოებრივი მოწყობის განსაზღვრისას და საქართველოს კონსტიტუციის გადასინჯვისას. საქართველოს კონსტიტუციური კანონი საქართველოს კონსტიტუციის განუყოფელი ნაწილია. კონსტიტუციური კანონი მიღებულად ჩაითვლება, თუ მას მხარს დაუჭერს პარლამენტის სრული შემადგენლობის სულ ცოტა ორი მესამედი.

კონსტიტუციური კანონით განისაზღვრება აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკისა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ნორმატიული აქტების მომზადების, მიღების (გამოცემის), გამოქვეყნებისა და მოქმედების წესი.

საქართველოს კონსტიტუციის ამოქმედებიდან დღემდე საქართველოს სახელმწიფო მოწყობის შესახებ მიღებულია ორი კონსტიტუციური კანონი: 2001 წლის კონსტიტუციური კანონი „აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის სტატუსის შესახებ“ და 2004 წლის კონსტიტუციური კანონი „აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის სტატუსის შესახებ“. ორივე კონსტიტუციური კანონი საქართველოს კონსტიტუციის განუყოფელი ნაწილია, მაგრამ ისინი არ შესულა საქართველოს კონსტიტუციის ტექსტში.
მდინარის ვარდნა

მდინარის ვარდნა — წყლის ზედაპირის აბსოლუტურ სიმაღლეთა სხვაობა მდინარის სათავესა და შესართავს ან მისი რომელიმე მონაკვეთის ბოლოებს შორის. მდინარის ვარდნის შეფარდება შესაბამისი მონაკვეთის კალაპოტის სიგრძესთან არის მდინარის დახრილობა და და გამოიხატება %-ებით.

მდინარის ვარდნის დასახასიათებლად ანგარიშობენ ვარდნას კალაპოტის 1 კმ-ზე. ვაკის მდინარის 1 კმ-ზე ვარდნა უდრის რამდენიმე სმ (მაგ., მდინარე დონის ვარდნა 10,2 სმ), ხოლო მთის მდინარის — რამდენიმე მეტრი (მაგ., მდინარე ბზიფის ვარდნა 21 მ).
სენ-ბენეზეს ხიდი

სენ-ბენეზეს ხიდი აგრეთვე ცნობილი როგორც ავინიონის ხიდი — შუა საუკუნეების ცნობილი ხიდი სამხრეთ საფრანგეთის ქალაქ ავინიონში.

მდინარე რონაზე გადებული ხიდი თავდაპირველად ერთმანეთთან აკავშირებდა ავინიონსა და ვილნევ-ლეზ-ავინიონს. აშენდა 1171 - 1185 წლებში და იმ დროისთვის მისი სიგრძე 900 მეტრი იყო, მაგრამ ხშირი დატბორვების გამო რამდენიმეჯერ ჩამოიქცა და კვლავ აღადგინეს. საუკუნეთა განმავლობაში, ხიდი უფრო მეტად საშიში ხდებოდა, რადგან ჩამოქცეული თაღები არაგამძლე ხის მასალით ჩაანაცვლეს.

1668 წელს, კატასტროფული წყალდიდობისას ხიდი ხმარებიდან საბოლოოდ გამოვიდა, სტრუქტურის უდიდესი ნაწილი წყალმა წაიღო. ამის შემდეგ, ხიდი ყველას მიავიწყდა და მისი შეკეთების არანაირი მცდელობაც კი არ ყოფილა. დაიწყო გადარჩენილი თაღების ნელ-ნელა ჩამოქცევა და ამჟამად, თავდაპირველი 22 თაღის ნაცვლად, მხოლოდ ოთხია შემორჩენილი.

ხიდს დიდი სტრატეგიული მნიშვნელობა გააჩნდა, რადგან წარმოადგენდა მდინარის გადაკვეთის ერთადერთ მყარ გზას ლიონსა და ხმელთაშუა ზღვას შორის. აქედან გამომდინარე, მდინარის ორივე მხარეს ის დაცული იყო. მარცხენა სანაპიროს, რომელსაც საფრანგეთის მონარქის ხელში იყო, კონტროლდებოდა იქვე მდებარე უზარმაზარი ფილიპ ლამაზის ციხესიმაგრიდან და ვილნევ-ლეზ-ავინიონის ციტადელიდან. ავინიონის მხარეს, ხიდი გაივლიდა საუკუნეში აგებულ ფართო ჭიშკარს.

ავინიონის ხიდი მთელ მსოფლიოში ცნობილი გახდა მისადმი მიძღვნილი სიმღერით " '" (ავინიონის ხიდზე).
პოსტგლაციალური უკუქცევა

პოსტგლაციალური უკუქცევა (აგრეთვე ცნობილი როგორც იზოსტატიკური უკუქცევა ან ქერქული უკუქცევა) — ყინულოვანი ფარის დიდი სიმძიმის მოცილების შედეგად არსებული ხმელეთის მასების აზევება უკანასკნელი მყინვარული ეპოქის განმავლობაში, რომელმაც გამოიწვია იზოსტატიკური დეპრესია. პოსტგლაციალური უკუქცევა და იზოსტატიკური დეპრესია გლაციალური იზოსტაზიის (გლაციალური იზოსტატიკური ადაპტაციის, გლაციოიზოსტაზიის) ფაზაა, დედამიწის ქერქის დეფორმაციის საპასუხოდ ყინულოვანი მასების გავრცელების ცვლილებაზე. პოსტგლაციალური უკუქცევის პირდაპირი აზევების ეფექტები ადვილადაა შესამჩნევი ჩრდილოეთ ევრაზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში, პატაგონიასა და ანტარქტიდაში. თუმცა, ოკეანის ამოტუმბვისა და კონტინენტური ბერკეტის პროცესების შედეგად პოსტგლაციალური უკუქცევის ეფექტები ზღვის დონეზე გლობალურად იგრძნობა შორს ამჟამინდელი ლოკაციებიდან დაწყებული ყოფილ ყინულოვან ფარებამდე დამთავრებული.
კარკასონის ციხესიმაგრე

კარკასონის ციხესიმაგრე ან კარკასონის ქალაქი — შუა საუკუნეების გამაგრებული არქიტექტურული ჯგუფი საფრანგეთის ოდის დეპარტამენტის ქალაქ კარკასონში. მდებარეობს მდინარე ოდის მარჯვენა სანაპიროზე, ბორცვზე, თანამედროვე ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ერთ დროს ის ისტორიულ ქალაქ კარკასონს წარმოადგენდა.

ისტორიული ქალაქი გალიურ-რომაულ პერიოდში დაარსდა. სახელი მომდინარეობს მისი შემომსაზღვრელი ორმაგი კედლსიგან (3 კმ სიგრძის), რომელსაც 52 კოშკი გააჩნდა. ქალაქს დაახლოებით 2 500 წლოვანი ისტორია გააჩნია. მისი ისტორიის დასაწყისში, ის გალიური დასახლება იყო. ახ. წ. საუკუნეში რომაელებმა მისი გამაგრებულ ქალაქად გარდაქმნა გადაწყვიტეს. საბოლოოდ, 1247 წელს ქალაქის ანექსია საფრანგეთის სამეფომ მოახდინა და სულ მალე საფრანგეთსა და არაგონის სამეფოს შორის ძლიერ ფრანგულ საზღვრად იქცა.

1659 წელს, პირენეის ზავის შემდეგ, რუსილონის პროვინცია საფრანგეთის შემადგენლობაში მოექცა და ქალაქმა სამხედრო მნიშვნელობა დაკარგა. თავდაცვითი ნაგებობები მიტოვებულ იქნა და კარკასონი საფრანგეთის ერთ-ერთი ეკონომიკური ცენტრი გახდა, სადაც წამყვანი იყო შალის ტექსტილის ინდუსტრია.

1849 წელს, საფრანგეთის მთავრობამ ქალაქის თავდაცვითი ნაგებობების დანგრევა გადაწყვიტა, რასაც წინ მთელი მოსახლეობა აღუდგა. ციხესიმაგრისა და ისტორიული მონუმენტების გადარჩენის კამპანიას სათავეში სახელგანთქმული არქეოლოგი და ისტორიკოსი - ჟან პიერ კრო-მეირვიელი და პროსპერ მერიმე ჩაუდგნენ. წინააღმდეგობის შედეგად, 1853 წელს მთავრობამ გადაწყვეტილება შეცვალა და პირიქით, სარესტავრაციო სამუშაოები დაიწყო. სამუშაოებს სათავეში ჩაუდგა არქიტექტორი ეჟენ ვიოლე-ლე-დუკი. მისი სამუშაობი საყოველთაო კრიტიკის საგანი გახდა კლიმატთან და რეგიონის ტრადიციებთან შეუსაბამობის გამო. მისი სიკვდილის შემდეგ, 1879 წლიდან სარესტავრაციო სამუშაოები მისმა მოსწავლემ - ოოლ ბოსვილვალდმა გადაიბარა.

ქალაქის აღდგენა საუკუნის ბოლოს დასრულდა. საუკუნის ბოლოს კი, 1996 წელს, იუნესკომ ის მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანა.
სენტ-ემილიონი

სენტ-ემილიონი — კომუნა სამხრეთ-დასავლეთ საფრანგეთში, ჟირონდის დეპარტამენტში. მდებარეობს ქალაქ ბორდოდან 35 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით

სენტ-ემილიონის ისტორია პრეისტორიული ხანიდან იწყება. მოგვიანებით, რომაელებმა აქ ვენახები გააშენეს, რომლებიც ახ. წ. საუკუნის დასაწყისში სენტ-ემილიონად იქცა. საუკუნეში, რომაელმა პოეტმა ავსონმა ხოტბა შეასხა ქალაქის ბარაქიან ვაზს.

ქალაქს სახელი ეწოდა ბერი ემილიანის პატივსაცემად, რომელიც მოგზაური მოძღვარი იყო და რომელიც აქ საუკუნეში, კლდეში მდებარე გამოქვაბულში განდეგილად დასახლდა. მას მოჰყვნენ სხვა ბერები, რომლებმაც ამ არეალში ღვინის კომერციული წარმოება გააჩაღეს.

დღეისათვის სენტ-ემილიონი ბორდოს რეგიონის წითელი ღვინის ერთ-ერთი ძირითადი არეალია.

1999 წელს, სენტ-ემილიონის ვიწრო ქუჩების გასწვრივ მდებარე რომანული სტილის მომაჯადოებელი ეკლესიები და სხვადასხვა შენობათა ნარჩერნები იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში ძეგლთა შეიტანა.
პროვენი

პროვენი — კომუნა ჩრდილო-ცენტრალურ საფრანგეთში, ილ-დე-ფრანსის რეგიონის სენა და მარნის დეპარტამენტში.

2001 წელს, პროვენი - შუა საუკუნეების ბაზრების ქალაქი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

ადმინისტრაცია
პროვენი დეპარტამენტის ქვედანაყოფი უდიდესი ქალაქი არაა, მაგრამ მისი სათავო ქალაქს წარმოადგენს. უდიდესი ქალაქია მონტრო-ფო-იონა.

დეპარტამენტის ქვედანაყოფი შედგება 7 კანტონის, 125 კომუნისა და 112 020 (2006 წ.) მაცხოვრებლისგან. პროვენის კანტონი 15 კომუნისა და 21 000 მოსახლისგან შედგება.

ღირსშესანიშნაობები
ქალაქი საუკუნეში დაარსდა და ცნობილია თავის შუა საუკუნეების თავდაცვითი ნაგებობებით, რომელთა შორისაცაა კეისრის კოშკი (ტურ-კეისარი) და კარგად შემონახული ქალაქის კედლებით. ქალაქში ასევე მდებარეობს წმინდა კირიაკის ეკლესია, რომლის მშენებლობაც საუკუნეში, ფილიპ ლამაზის დროს დაიწყო და ფინანსური პრობლემების გამო აღარასდროს დასრულებულა.

ეკონომიკა
პროვენი ვარდის მოშენების მნიშვნელოვანი ცენტრია, რომლისგანაც აწარმოებს მრავალ საკვებ პრიდუქტს, რომელთა შორის მთავარია ვარდის ფურცლების ჯემი, თაფლი და შაქარყინული.
ისილდური

ისილდური — ჯ.რ.რ. ტოლკინის რომანის „ბეჭდების მბრძანებლის“ გმირი, რომელიც რომანის მთავარი გმირის არაგორნის წინაპარია. ისილდური იყო ძლიერი სახელმწიფოს, გონდორის მმართველი. მან დაამარცხა ბოროტი ლორდი საურონი და მისი ბეჭედი დაისაკუთრა, შემდეგ კი მოკლულ იქნა მტრების მიერ.

საურონთან ბრძოლაში ისილდურს გაუტყდა ხმალი, რომელსაც შემდეგში გაამთელებენ და საურონის ბოროტების წინააღმდეგ კვლავ გამოიყენებს ისილდურის ნამდვილი მემკვიდრე არაგორნი.
თოში

თოში — ფხვიერი ღრუბლოვანი ყინულის ბელტი, რომელიც ჩნდება შემოდგომაზე წყლის სიღრმეში (სიღრმითი თოში) ან მის ზედაპირზე (ზედაპირული თოში) წყალსატევის გაძგიფვამდე. ყალიბდება სიღრმული თოშის კრისტალებისა და ძგიფისაგან.

წარმოიქმნება გაძგიფვამდე წყლის 0 °-ზე დაბლა გადამეტცივების შედეგად უმეტესწილად მთისა და ჭორომიან მდინარეებზე, ყინულღრუს ქვემოთებსა და ჰიდროკვანძების ქვედა ბიეფებში, იშვიათად — ვაკე-მდინარეებსა და ტბებზე. თოში, დინების მიმართულებით მოძრაობისას იკავებს დიდ ფართობს, ავსებს ნაკადის ცოცხალ კვეთს, რითაც წარმოიქმნება თოშხერგილი. თოში საქართველოს მრავალ მდინარეს ახასიათებს.

თოშის მატარებელი აღმოსავლეთ საქართველოს მდინარეები, გარდა იმისა, რომ რაოდეობრივად მეტნი არიან დასავლეთ საქართველოს მდინარეებზე, თოშის გაჩენის სიხშირითაც ძლიერ სჭარბობენ მათ. განსაკუთრებით მკვეთრი კონტრასტი დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს მდინარეებს შორის ვლინდება თოშიან დღეთა რაოდენობაში. ასევე მკვეთრად განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს მდინარეები თოშიანი წლების განმეორების სიხშირითაც. საქართველოში თავის დროზე, თოშის გამო ძლიერ გაძნელებული იყო ზამთრის პერიოდში მაგალითად ჩითახევჰესისა და სამგორის კასკადის ჰიდროსადგურების ექსპლუატაცია. თოშის გამო, მრავალ კილოვატსაათ ელექტროენერგიას კარგავდა საქართველოს სახალხო მეურნეობა და, რაც მთავარია, ეს ენერგია იკარგებოდა სწორედ მაშინ, როდესაც მდინარებზე იყო ზამთრის წყალმცირობა.
მთვარის პორტი

მთვარის პორტი — საფრანგეთის ქალაქ ბორდოს ნავსადგურის პოპულარული სახელი, რაც მომდინარეობს მისი ახალი მთავრისებრი ფორმით, რომელსაც მდინარე გარონა ქმნის. ეს ფორმა გამოსახულია ბორდოს გერბზეც.

2007 წელს, ქალაქის ეს ნაწილი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა, როგორც „დასახლებული ისტორიული ქალაქი, განმანათლებლობის პერიოდის უნიკალური ურბანული და არქიტექტურული ანსამბლი".

 - საუკუნეებში, ნავსადგურის მარცხენა ნაპირი ბორდოს მთავარ სავაჭრო არეალს წარმოადგენდა, რომელმაც შემდგომში გარონის ქვემო დინებისკენ გადაინაცვლა.

გალერეა
გაძგიფვა

გაძგიფვა — წყალსადინარისა და წყალსატევის ზედაპირზე უძრავი ყინულის წარმოქმნის პროცესი და პერიოდი, რომლის განმავლობაში წყალსადინარისა და წყალსატევის ზედაპირზე შეინიშნება უძრავი ყინულსაფარი. გაძგიფვის პროცესი დამოკიდებულია ზამთრის ტემპერატურულ რეჟიმზე, მის ხანგრძლივობაზე, წყლის ობიექტის დინამიკასა და სხვა. გაძგიფვის პერიოდის ხანგრძლივობა და ყინულის სისქე დამოკიდებულია აგრეთვე ამ პირობებზე და ამასთან, ყინულის ზედაპირზე თოვლის საფარის სიმაღლესა და ქარის რეჟიმზე. ჩქარი დინების გამო მთის მდინარეებს უწყვეტი გაძგიფვა არ ახასიათებს.

გაძგიფვის პერიოდში მიმდინარეობს ყინულის უძრავი მასების განმტკიცება, წყლის კრისტალიზაციის შედეგად ყინულსაფრის ქვედა ზედაპირზე ყინულის მატება, აგრეთვე წყლით გაჟღენთილი და ყინულსაფარზე მდებარე თოვლის შეყინვა.
ვობანის თავდაცვითი ნაგებობები

ვობანის ფორტიფიკაციები — საფრანგეთის დასავლეთ, ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ საზღვრების გასწვრივ მდებარე თავდაცვითი ნაგებობების 12 სისტემა. დაპროექტებულია სებასტიან ლე პრეტრ ვობანის მიერ (1633–1707). ვობანის მიერ კიდევ სხვა არაერთი თავდაცვითი ნაგებობაა დაპროექტებული.

2008 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში, როგორც სამხედრო არქიტექტურის თვალსაჩინო ნიმუშები.