უკრაინის ხალხური არქიტექტურისა და ყოფის ეროვნული მუზეუმი

უკრაინის ხალხური არქიტექტურისა და ყოფის ეროვნული მუზეუმი (უკრ. ) წარმოადგენს ღია ცის ქვეშ მუზეუმს, რომელიც მდებარეობს კიევის ჰოლოსიივის რაიონის პიროჰივის უბანში, აკადემიკოს ტრონკას ქუჩაზე №1.

მუზეუმი მოიცავს დაახლოებით 133.5 ჰექტარ ფართობს და წარმოადგენს უნიკალურ არქიტექტურულ-ლანდშაფტურ კომპლექსს, რომელიც ასახავს უკრაინის ძირითად ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ რეგიონებს. მისი მიზანია უკრაინული ხალხური ყოფისა და ტრადიციების შენარჩუნება, კვლევა და პოპულარიზაცია.

მდებარეობა
პიროჰივის დასახლება პირველად იხსენიება 1627 წელს, როგორც ფეოდალური მამული, რომელიც ეკუთვნოდა კიევ-პეჩერის ლავრას. ამავე ტერიტორიაზე ჩატარებული არქეოლოგიური კვლევები ადასტურებს, რომ პიროჰივის სივრცე დასახლებული იყო უკვე ბრინჯაოს ხანიდან.

1720 წლის წყაროებში სოფელი მოხსენიებულია სახელწოდებით „პიროჟოვი“.

1957 წელს აღნიშნული ტერიტორია ოფიციალურად შევიდა კიევის ადმინისტრაციულ საზღვრებში.

ისტორია
დაარსება საბჭოთა პერიოდში
1969 წლის 6 თებერვალს მიიღეს უკრაინის სსრ-ის მინისტრთა საბჭოს №105 დადგენილება „უკრაინის სსრ-ის ხალხური არქიტექტურისა და ყოფის სახელმწიფო მუზეუმის დაარსების შესახებ“. აღნიშნულ გადაწყვეტილებას წინ უძღოდა არაერთი საზოგადოებრივი ინიციატივა, რომლებიც იმ დროისთვის სადავო ხასიათს ატარებდა. განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა არქიტექტორ ს. ვერხოვსკის ღია წერილის გამოქვეყნებას, რომელსაც ხელს აწერდნენ მეცნიერებისა და კულტურის ცნობილი უკრაინელი წარმომადგენლები, რომლებიც შეშფოთებული იყვნენ რეგიონული უკრაინული კულტურის შენარჩუნებით.

სამთავრობო პროგრამა, რომელიც დამტკიცდა უკრაინის სსრ-ის პარტიული ხელმძღვანელობის მიერ, შემუშავდა იმდროინდელი მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილის (1961–1978) და ისტორიულ-კულტურული ძეგლების დაცვის უკრაინის საზოგადოების ხელმძღვანელის (1967–1988) პეტრო ტიმოფიოვის ძე ტრონკოს (1915–2011) ინიციატივითა და მონაწილეობით, რომელიც მუზეუმის დამფუძნებლად ითვლება.

თავის მემუარებში უკრაინის სსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე ო. ლიაშკო ტრონკოს არა მხოლოდ ინიციატორად, არამედ მუზეუმის შექმნის „სულად“ მოიხსენიებს. ტრონკომ პირადად შეარჩია მუზეუმის განთავსების ადგილი და უზრუნველყო მიწის გამოყოფა.

მუზეუმის ადგილმდებარეობის შერჩევა ეფუძნებოდა შემდეგ ძირითად პრინციპებს:

ტრადიციული უკრაინის კულტურის შენარჩუნება და რეპროდუქცია;
ხალხური რეწვისა და ხელოსნობის პოპულარიზაცია;
ხალხური ხელოვნების კვლევა უკრაინის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული რეგიონების მიხედვით, განსაკუთრებული ყურადღებით შუა დნეპრის რეგიონზე (სლობოჟანშჩინა, პოლესია, პოდილია, კარპატები, უკრაინის სამხრეთის არქიტექტურა).

მუზეუმის ტერიტორიაზე აღნიშნული რეგიონები განთავსდა გეოგრაფიული სპეციფიკის შესაბამისად, შესაბამის ეთნოგრაფიულ, ლანდშაფტურ და ბუნებრივ ზონებში.

მართვა ისტორიულ-კულტურული ძეგლების დაცვის უკრაინის საზოგადოების მიერ
1971 წლამდე მუზეუმი იმართებოდა უკრაინას კულტურის სამინისტროს მიერ. 1971 წლის 31 მარტს უკრაინის სსრ-ის მინისტრთა საბჭოს №159 დადგენილებით პიროჰივი გადაეცა ისტორიულ-კულტურული ძეგლების დაცვის უკრაინის საზოგადოების ადმინისტრირებას.

აღნიშნული პერიოდი შეიძლება შეფასდეს, როგორც მუზეუმის ჩამოყალიბებისა და ექსპოზიციის გაფართოების ყველაზე ნაყოფიერი ეტაპი. ამავდროულად, მუზეუმის თანამშრომლებს უწევდათ მრავალი სირთულის გადალახვა, რომლებიც დაკავშირებული იყო არა მხოლოდ ექსპონატების შერჩევასთან, არამედ პარტიულ ინტრიგებთან და უთანხმოებებთან, განსაკუთრებით იმასთან დაკავშირებით, თუ რა მასშტაბის რესტავრაცია იყო საჭირო მრავალი მყიფე ისტორიული ნაგებობის აღსადგენად.

პეტრო ტრონკო ერთ-ერთ ინტერვიუში აღნიშნავდა:

ხალხური არქიტექტურის ძეგლების — (საცხოვრებელი სახლები (ხატები), სამეურნეო ნაგებობები, ხის ეკლესიები, ქარის წისქვილები და სხვა) — დემონტაჟი, კონსერვაცია, ტრანსპორტირება, რესტავრაცია და ადგილზე მონტაჟი მოითხოვდა სპეციალიზებული სარესტავრაციო სახელოსნოების შექმნას, რომლებიც დაარსდა საზოგადოების სტრუქტურული ერთეულის სახით.

მუზეუმის თანამშრომლებმა, საზოგადოების რეგიონული ორგანიზაციების აქტივისტების აქტიური მონაწილეობით, ჩაატარეს ეთნოგრაფიული ძეგლების, დეკორატიული და გამოყენებითი ხელოვნების ნიმუშების, ხალხური ტანსაცმლის, ავეჯის, ხის და თიხის ნაწარმის, მამაკაცისა და ქალის სამოსის, მუსიკალური ინსტრუმენტებისა და სხვა ექსპონატების მოძიება და შეგროვება. აღნიშნულმა საქმიანობამ მუზეუმის კოლექციას დაახლოებით 700 ერთეული დაამატა.

ეს ექსპონატები დროებით განთავსებული იყო კიევის მთავარ მუზეუმურ კომპლექსში — კიევ-პეჩერის ლავრას ტერიტორიაზე, ასევე სხვა დამხმარე შენობებში.

მუზეუმი დამთვალიერებლებისთვის გაიხსნა 1976 წელს. ისტორიულ-კულტურული ძეგლების დაცვის საზოგადოება აგრძელებდა მუზეუმისა და სარესტავრაციო სახელოსნოების დაფინანსებას 1989 წლამდე, რის შემდეგაც მუზეუმი გადაეცა უკრაინის მეცნიერებათა აკადემიას სისტემას, ხოლო მოგვიანებით — უკრაინის მეცნიერებისა და კულტურის სამინისტროს.

დამოუკიდებელი უკრაინის პერიოდი
2004 წლის 5 ივლისს, უკრაინის მინისტრთა კაბინეტის 2008 წლის 21 ივლისის №417 განკარგულების შესაბამისად, მუზეუმი გადაეცა უკრაინის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიას სისტემას.

უკრაინის პრეზიდენტის, ვიქტორ იუშჩენკოს №644/2008 ბრძანებულებით მუზეუმს მიენიჭა ეროვნული სტატუსი უკრაინის მუზეუმთა ორგანიზაციულ იერარქიაში.

მუზეუმის საქმიანობის მარეგულირებელი დოკუმენტაცია, მათ შორის მისი წესდება, დამტკიცდა 2009 წლის 14 მაისს უკრაინის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის პრეზიდიუმის №305 დადგენილებით, ხოლო 2 ივნისს ახალი წესდება სამართლებრივად დარეგისტრირდა.

კოლექცია
მუზეუმი მოიცავს უკრაინის ყველა ძირითადი ისტორიულ-ეთნოგრაფიული რეგიონიდან გადმოტანილ და ადგილზე აღდგენილ 300-ზე მეტ ხალხური არქიტექტურის ნიმუშს.

კოლექცია მოიცავს დაახლოებით 40 000 ერთეულს, რომლებიც ასახავს საყოფაცხოვრებო და ტრადიციული კულტურის მრავალფეროვან ელემენტებს, მათ შორის: ეროვნული კოსტიუმები, ძველი ტექსტილი, ნაქარგები, ხალიჩები, კერამიკა, ლითონის ხელნაკეთი ნაწარმი, ხის დამუშავების ნიმუშები, მინის ნაწარმი, მუსიკალური ინსტრუმენტები, ფერწერული ნამუშევრები და საყოფაცხოვრებო ნივთები.

მუზეუმის გენერალური გეგმის მიხედვით, მისი ტერიტორია დაყოფილია რამდენიმე ფუნქციურ ზონად:

ექსპოზიციური ზონა — სადაც განთავსებულია ეთნოგრაფიული ძეგლები და ტრადიციული ხალხური არქიტექტურის ნიმუშები;
ეთნოგრაფიულ-სამეცნიერო ზონა — რომელიც მოიცავს საგამოფენო პავილიონებს, დაახლოებით 300-ადგილიან რესტორანს, 10 000 მაყურებელზე გათვლილ საგალობლო მოედანს, აგრეთვე უკრაინის მეცნიერებათა აკადემიის ეთნოგრაფიული მუზეუმოლოგიის კვლევით ინსტიტუტს;
საწარმოო ზონა — სადაც ფუნქციონირებს სარესტავრაციო სახელოსნოები.

ექსპოზიციური ზონა
ქარის წისქვილების ბორცვი
რამდენიმე ქარის წისქვილით შემკული თვალწარმტაცი ბორცვი მუზეუმის ცენტრალურ კომპოზიციურ ბირთვს წარმოადგენს. მუზეუმის მთელი ტერიტორია დაყოფილია სექტორებად, რომელთაგან თითოეული ასახავს უკრაინის კონკრეტული ისტორიულ-ეთნოგრაფიული რეგიონის ხალხურ არქიტექტურასა და ყოფას.

ნადდნიპრიანის ეკლესია
ყველაზე ძველი ეკლესია არის ნადდნიპრიანის ეკლესია, რომელიც აგებულია 1742 წელს.

ხალხური (ვერნაკულარული) ნაგებობები
მუზეუმში წარმოდგენილია გლეხური საცხოვრებელი სახლები, მცირე ვაჭრობისა და ვაჭრობას, კომერციასა და ადგილობრივი ადმინისტრაციის ნაგებობები, აგრეთვე ძველი ხის სოფლის ეკლესიები. ისინი შეიცავს ავთენტურ ექსპონატებს, რომლებიც ასახავს უკრაინელი გლეხებისა და ქალაქის მცხოვრებლების ყოველდღიურ ცხოვრებას.

ადგილობრივი მოხალისეები და თანამედროვე უკრაინელი ხელოსნები, რომლებიც თავიანთ ნაწარმს ყიდიან, ჩაცმულნი არიან ტრადიციულ სამოსში და ვიზიტორებს დემონსტრირებენ ძველი ყოველდღიური ნივთების გამოყენებას.

კულტურულ-ეთნოგრაფიული საქმიანობა
მუზეუმის ერთ-ერთი გამორჩეული თავისებურებაა თეატრალიზებული წარმოდგენები და ღია ცის ქვეშ გამართული დღესასწაულები, რომლებიც ეძღვნება სხვადასხვა ხალხურ ტრადიციას.

პიროჰივში ხშირად შეიძლება შეხვდეთ როგორც მუზეუმის თანამშრომლებს, ასევე დამთვალიერებლებს, რომლებიც ეროვნული კოსტიუმებით არიან შემოსილნი. აქვე შესაძლებელია დაკვირვება ტრადიციული ხელობების პროცესზე, როგორიცაა ქსოვა, ჭურჭლის ჩამოსხმა და სხვა საქმიანობები.

ზაფხულისა და შემოდგომის პერიოდში მუზეუმის ტერიტორიაზე რეგულარულად იმართება ხალხური რეწვის ღონისძიებები. მჭედლები, მეთუნეები, მქსოველები და სხვა ოსტატები საზოგადოებას საკუთარ ხელოვნებას აცნობენ და ქმნიან ნამუშევრებს დამთვალიერებელთა თვალწინ.

პიროჰივის მუზეუმს მინიჭებული აქვს უკრაინის სახელმწიფო მუზეუმის სტატუსი და იგი დაკავშირებულია უკრაინის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიას ხელოვნების, ფოლკლორისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტთან.

მუზეუმში მისასვლელად შესაძლებელია საზოგადოებრივი ტრანსპორტის გამოყენება: კიევის მეტროპოლიტენის „დემეივსკას“ სადგურიდან ტროლეიბუსი №11, ხოლო „დემეივსკას“ ან „ჰოლოსიივსკას“ სადგურებიდან — სამარშრუტო ტაქსები №172 და №156.

მუზეუმი ფუნქციონირებს ყოველდღიურად, 10:00-დან 17:00 საათამდე. ტურისტებისთვის ტარდება ექსკურსიები ინგლისურ, უკრაინულ, რუსულ და გერმანულ ენებზე.

კონფლიქტები
2000-იან წლებში მუზეუმის რამდენიმე ხის ნაგებობა დაზიანდა ხანძრების შედეგად. 2006 წლის 15 სექტემბრის ხანძარმა სრულად გაანადგურა ერთი საცხოვრებელი სახლი და მნიშვნელოვნად დააზიანა კიდევ ორი.

იმდროინდელი ინსტიტუტის დირექტორის, ჰანა სკრიპნიკისა და უკრაინის საგანგებო სიტუაციების სამინისტროს მონაცემებით, ხანძარი გამოწვეული იყო განზრახ გაჩენილი ცეცხლით, რომლის მიზანი იყო საუკუნის ღირებული კასონების კოლექციის ქურდობის დაფარვა, რომელიც განთავსებული იყო დაზიანებულ შენობაში.

სკრიპნიკის განცხადებით, საბჭოთა პერიოდში მუზეუმს ჰყავდა სპეციალური დაცვის ჯგუფი და საკუთარი სახანძრო განყოფილება, რომლებიც გაუქმდა საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, ფინანსური რესურსების არასათანადო უზრუნველყოფის გამო.

მუზეუმის მიმდებარე ტერიტორიაზე მიწის გამოყენება ასევე სკანდალის საგნად იქცა, რადგან ადგილობრივმა ხელისუფლებამ დაამტკიცა რამდენიმე კომერციული მშენებლობის პროექტი, მათ შორის ძვირადღირებული მრავალსართულიანი გასართობი კომპლექსი და საწვავის გასამართი სადგური.

პირველი პროექტის მშენებლობა საზოგადოებრივი პროტესტის გამო შეჩერდა, თუმცა მუზეუმის შესასვლელთან მდებარე გასამართი სადგურის მშენებლობა გაგრძელდა.

გალერეა