iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ასუნსიონ-ნოჩისტლანი

ასუნსიონ-ნოჩისტლანი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ნოჩისტლანის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 20 464 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 14.8%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 343.4 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 59.6 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 28 ივლისს შევიდა.
მაგდალენა-საუატლანი

მაგდალენა-საუატლანი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ნოჩისტლანის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 404 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 1.2%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 24.8 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 16.3 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-ფრანსისკო-ხალტეპეტონგო

სან-ფრანსისკო-ხალტეპეტონგო ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ნოჩისტლანის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 075 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 3.2%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 47.4 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 22.7 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-ანდრეს-ნუსინიო

სან-ანდრეს-ნუსინიო ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ნოჩისტლანის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 850 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 2.5%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 64 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 28.9 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-ანდრეს-სინასტლა

სან-ანდრეს-სინასტლა ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ნოჩისტლანის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 756 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 2.1%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 22.6 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 33.5 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-ფრანსისკო-ჩინდუა

სან-ფრანსისკო-ჩინდუა ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ნოჩისტლანის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 812 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 1.8%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 22.6 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 35.9 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-ხუან-იუკუიტა

სან-ხუან-იუკუიტა ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ნოჩისტლანის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 643 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 6%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 23.4 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 27.5 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-ხუან-ტამასოლა

სან-ხუან-ტამასოლა ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ნოჩისტლანის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 325 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 3.5%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 359.6 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 9.2 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-ხუან-საიულტეპეკი

სან-ხუან-საიულტეპეკი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ნოჩისტლანის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 879 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 15.1%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 14.6 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 60.2 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-ფრანსისკო-ნუსანიო

სან-ფრანსისკო-ნუსანიო ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ნოჩისტლანის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 376 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 0.5%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 22.6 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 16.6 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-ხუან-დიუსი

სან-ხუან-დიუსი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ნოჩისტლანის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 056 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 15.9%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 34.9 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 30.3 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
Halictus rubicundus

— მწერი ჰალიქტიდების ოჯახისა, რომელიც გვხვდება ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში. სახეობას აქტიურად შეისწავლიან მათი სოციალური ქცევების ცვალებადობის გამო. სახეობის წარმომადგენლების სოციალურ ქცევებზე გავლენას ახდენს კლიმატი: მაღალ სიმაღლეებზე მობინადრე წარმომადგენლები მარტოსულები არიან, ხოლო სხვა პირობებში ისინი ეუსოციალურები არიან. ამ ცვალებადობის შესწავლამ მეცნიერებს წარმოდგენა შეუქმნა სოციალური ქცევების განვითარების პროცესზე.
ივარ კალნინში

ივარ კალნინში (; დ. 11 აგვისტო, 1948, რიგა) — კინოსა და თეატრის საბჭოთა და ლატვიელი მსახიობი.

ბიოგრაფია
ივარ კალნინში დაიბადა 1948 წლის 11 აგვისტოს რიგაში. მამა ავტომექანიკოსი იყო, დედა - დიასახლისი. 14 წლიდან სწავლას მუშაობასაც უთავსებდა. აითვისა ზეინკლის პროფესია, შემდეგ კი გამოთვლით ტექნიკას არემონტებდა.

ახალგაზრდობაში კალნინში უკრავდა რამდენიმე როკ-ჯგუფში და გრძელ თმებს ატარებდა. 1968 წელს დაამთავრა რიგის მე-8 საღამოს სკოლა. გადაწყვიტა თავისი ბედი ხელოვნებისთვის დაეკავშირებინა და ლატვიის სახელმწიფო კონსერვატორიის თეატრალურ ფაკულტეტზე ჩააბარა, რომელიც 1974 წელს წარმატებით დაამთავრა.

1972-2000 წლებში იან რაინისის სახელობის აკადემიური თეატრის მსახიობია.

კინოში გადასაღებად პირველი კურსიდანვე იწვევდნენ. გადაღებულია ფილმებში: „ერთგული მეგობარი სანჩო“ (სენიორ როდრიგესი, სანჩოს მამა; 1974), „ფერფაქსის მილიონები“ (პოლ ფერფაქსი; 1980), „ვილა „გრეტას“ საიდუმლოება“ (იან პლინტო; 1983), „კაპიტანი ფრაკასი“ (ჰერცოგი დე ვალომბრეზი; 1984), „ზამთრის ალუბალი“ (ჰერბერტი; 1985), „ლაბირინთში შესასვლელი“ (პროფესორი პანაფიდინი; 1989), და სხვა.

ივარ კალნინშს ჩაწერილი აქვს რამდენიმე მუსიკალური ალბომი. იყო მეექვსე სეიმის დეპუტატი. 2022 წელს რუსეთის უკრაინაში შეჭრის გამო კრიტიკით გამოვიდა.
დედამიწის ბირთვი

დედამიწის ბირთვი — დედამიწის ცენტრალური ნაწილი, რომელიც შემოსაზღვრულია 3470 კმ საშუალო რადიუსის მქონე სფერული ზედაპირით. მდებარეობს 2900 კმ სიღრმეზე. დედამიწის ბირთვს ყოფენ გარეგან ბირთვად ( ფენა), გარდამავალ ზონად ( ფენა) და შიგაბირთვად ( ფენა). დედამიწის ბირთვის ნივთიერება ქვედა მანტიის ნივთიერებისაგან განსხვავდება მაღალი სიმკვრივით, ელექტროგამტარობით, გრძივი სეისმური ტალღების გავრცელების ნაკლები სიჩქარით. დედამიწის ბირთვის შემადგენელი ნივთიერების შესახებ არსებობს სხვადასხვა მოსაზრება. მკვლევართა უმრავლესობას მიაჩნია, რომ დედამიწის ბირთვის ნივთიერება მანტიის ნივთიერების მსგავსია.
დედამიწის ბრუნვა

დედამიწის ბრუნვა — დედამიწის ერთ-ერთი მოძრაობა. დედამიწის ბრუნვით აიხსნება დღისა და ღამის ურთიერთცვლა, ციურ სხეულთა ხილული დღეღამური მოძრაობა და ზოგი სხვა მოვლენა: დაკიდებული სხეულის რხევის სიბრტყის მობრუნება (ფუკოს ქანქარა), ვარდნილი სხეულის გადახრა აღმოსავლეთისაკენ და სხვა. დედამიწის ბრუნვის შედეგად დედამიწის ზედაპირზე მოძრავ სხეულებზე მოქმედებს კორიოლისის ძალა; მისი მოქმედება ვლინდება მდინარეთა მიერ. ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში მარჯვენა, ხოლო სამხრეთში — მარცხენა ნაპირების უპირატეს ჩამორეცხვასა (ბერის კანონი) და ატმოსფეროს ცირკულაციის ზოგიერთ თავისებურებაში (ციკლონები, ანტიციკლონები, მუსონები, პასატები და სხვა).

ასტრონომიული დაკვირვებით დადგენილია, რომ დედამიწა გაზაფხულის ბუნიობის წერტილის მიმართ ერთ სრულ შემობრუნებას ანდომებს საშუალო მზისმიერი დროის 23 სთ, 56 წთ, 4.091 წმ. დედამიწა ბრუნავს დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ საათის ისრის მოძრაობის საწინააღმდეგო მიმართულებით (თუ დედამიწას ვუყურებთ ჩრდილოეთ პოლუსიდან). დედამიწის ბრუნვის ღერძი ვარსკვლავების მიმართ ისე გადაადგილდება, რომ ინარჩუნებს ეკლიპტიკისადმი საშუალო დახრას, რომელიც 1900 წელს 66°23′51.74″ იყო და საუკუნის განმავლობაში მხოლოდ 0.01″-ით გაიზარდა (პრეცესია). გარდა ამისა, იგი განიცდის მცირე რხევებს საშუალო მდებარეობის მიმართ (ნუტაცია). დედამიწის ბრუნვის ღერძი მდებარეობას იცვლის თვით დედამიწის სხეულშიც (დედამიწის პოლუსების მოძრაობა).

ბოლო დრომდე დედამიწის ბრუნვის სიჩქარე მუდმივი ეგონათ, მაგრამ მზის, მთვარისა და პლანეტების პოზიციურ დაკვირვებათა ზუსტმა ანალიზმა ცხადყო, რომ დედამიწა არათანაბრად ბრუნავს. მოქცევითი ხახუნის (მიქცევა და მოქცევა) გავლენით დედამიწის ბრუნვა ნელდება, რაც იწვევს ვარსკვლავთმიერი დღე-ღამის ხანგრძლივობის ზრდას. უკანასკნელი 2.5 ათასი წლის განმავლობაში ის გაიზარდა 0.0024 წმ-ით. შემჩნეულია აგრეთვე დედამიწის ბრუნვის სიჩქარის მცირე რხევები. როგორც არაპერიოდული, ისე ერთწლიანი, ნახევარწლიანი, ერთთვიანი და ნახევართვიანი პერიოდებით.

დედამიწის ბრუნვის თეორია დაამუშავეს ჯერ კიდევ ი. ნიუტონმა, ჟ. დ'ალამბერმა და ლ. ეილერმა, მაგრამ ისინი ღედამიწას აბსოლუტურად მყარ სხეულად მიიჩნევდნენ. დედამიწის ბრუნვის თეორია დედამიწის შინაგანი აგებულების თანამედროვე მონაცემების გათვალისწინებით, დაამუშავა საბჭ. გეოფიზიკოსმა მ. მოლოდენსკიმ.
ენვერ ისმაილოვი

ენვერ ალეკბერ ოღლუ ისმაილოვი (; დ. 10 აპრილი , 1916 , ტფილისი — გ. 25 აპრილი , 1988 , ბაქო ) — აზერბაიჯანელი და საბჭოთა არქიტექტორი, სახელმწიფო მოღვაწე. აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული ინჟინერი (1962). სსრკ არქიტექტორთა კავშირის გამგეობის წევრი. შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალერი (1966), სსრკ მინისტრთა საბჭოს პრემიის ლაურეატი (1972).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1916 წლის 10 აპრილს ქალაქ ტფილისში. 1928-1933 წლებში სწავლობდა ნარიმანოვის სახელობის ტექნიკურ სასწავლებელში (ბაქო). მოგვიანებით სწავლა განაგრძო აზერბაიჯანის სახელობის ინდუსტრიული ინსტიტუტის არქიტექტურისა და სამშენებლო ფაკულტეტზე.
მან კარიერა აზგოსპროექტის დიზაინის ინსტიტუტში დაიწყო, როგორც არქიტექტორმა. კარიერის კიბეზე სწრაფად ასვლისას, რამდენიმე წელიწადში დაიკავა ინსტიტუტის განყოფილების ხელმძღვანელის თანამდებობა.

1942 - 1944 წლებში - საბინაო და კომუნალური მომსახურების სახალხო კომისარიატის განყოფილების გამგე.

აზგოსპროექტში დაბრუნების შემდეგ, 1951 წელს დაინიშნა დიზაინის ინსტიტუტის ხელმძღვანელად.

1951 წლიდან 1953 წლამდე - ასსრ მინისტრთა საბჭოსთან არსებული არქიტექტურული საქმეთა დეპარტამენტის უფროსი.

მცირე ხნით მუშაობდა აზერბაიჯანის სსრ საბინაო და კომუნალური მომსახურების მინისტრის მოადგილედ. 1953 წლის 1 დეკემბრიდან 1955 წლის 14 ოქტომბრამდე მუშაობდა ასსრ მინისტრთა საბჭოსთან არსებულ არქიტექტურულ საქმეთა დეპარტამენტში ხელმძღვანელ თანამდებობებზე.

1955 წლის ოქტომბრიდან 1957 წლის ივნისამდე მუშაობდა ასსრ მინისტრთა საბჭოსთან არსებული სამშენებლო და არქიტექტურის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილედ. 1957 წლის ივნისიდან 1958 წლის იანვრამდე მუშაობდა ასსრ-ს მშენებლობის მინისტრის მოადგილედ.

1958 წლის 16 იანვრიდან სიცოცხლის ბოლო დღეებამდე მუშაობდა აზერბაიჯანის სსრკ სამშენებლო საქმეთა სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარის პირველ მოადგილედ.
მრავალი ნაშრომის ავტორი ბაქოსა და აზერბაიჯანის სხვა ქალაქებში.
დემნა ცაგარეიშვილი

დემნა ცაგარეიშვილი (დ. 1933, გუბი — გ. 1997) — ქართველი ინჟინერი

ბიოგრაფია
დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მეტალურგიული ფაკულტეტი შავი ლითონების მეტალურგიის სპეციალობით 1957 წელს.

1957-1958 წლებში იყო ავჭალის ქარხანა "ცენტროლიტის" ინჟინერ-მკვლევარი, 1958-1969 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მეტალურგიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერი თანამშრომელი, 1969-1985 წლებში ამავე ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი, 1985-1997 წლებში მთავარი მეცნიერი თანამშრომელი.

ჯილდოები
1992 - პეტრე მელიქიშვილის სახელობის პრემია
1984 - გიორგი ნიკოლაძის სახელობის პრემია
საქართველოს სახელმწიფო პრემია, მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში (ერთობლივი გამარჯვება)
გიორგი შალუტაშვილი

გიორგი შალუტაშვილი (დ. 1 სექტემბერი, 1965, თბილისი) — ქართველი რეჟისორი და პედაგოგი.

შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი, პროფესორი, ხელოვნების დოქტორი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა საქართველოს შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი 1987 წელს.

1989-1992 წწ. იყო მესხეთის სახელმწიფო დრამატული თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი; 1992 წლიდან მუშაობს პედაგოგად შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტში, როგორც ჯგუფის ხელმძღვანელს გამოშვებული ჰყავს 8 სამსახიობო ჯგუფი; დადგმული აქვს 80-ზე მეტი სპექტაკლი; წაკითხული აქვს ლექციები და ჩატარებული აქვს მასტერკლასები ინგლისში, პოლონეთში, უნგრეთში, ისრაელში, შვედეთში და ჩინეთში წამყვან თეატრალურ სასწავლებლებში.

მიღებული აქვს მონაწილეობა არაერთ საერთაშორისო თეატრალურ და კინოფესტივალში. 2012 წელს ლონდონის კულტურული ოლიმპიადის ფარგლებში მისი სპექტაკლი დასახელდა მსოფლიოს ათ საუკეთესო სტუდენტურ სპექტაკლს შორის. (-2012)

2000 წლიდან მუშაობს კინოდოკუმენტალისტიკაში, გადაღებული აქვს 20-ზე მეტი დოკუმენტური ფილმი; ეროვნული დრამატურგიის ფესტივალის ერთ-ერთი დამაარსებელი (2006) (ახალციხე); 2008-2009 წწ. იყო სანდრო ახმეტელის სახელობის დრამატული თეატრის მთავარი რეჟისორი; 2009-2014 წწ. სამსახიობო ოსტატობის მიმართულების ლიდერი; 2014-2020 წწ. დრამის ფაკულტეტის დეკანი; 2020 წლიდან დღემდე შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი.

ჯილდოები
გრან-პრი, ევრაზიული ტელეფორუმი (მოსკოვი) ფილმისათვის "მისაღები გამოცდები" (2001)
საქართველოს საპატრიარქოს სპეციალური სიგელი ფილმისთვის "გზა სამეუფო" (2006)
პრიზი "წმინდა ანდრიას ჯვარი" (ბათუმის საერთაშორისო კინოფესტივალი) საუკეთესო სატელევიზიო ფილმისათვის "დიდი ანდრიას ნაკვალევზე" (2007)
ჟიურის სპეციალური პრიზი "წმინდა ანდრიას ჯვარი" (ბათუმის საერთაშორისო კინოფესტივალი) ფილმისათვის "სტუმრად პატრიარქთან" (2008)
გ. ერისთავის სახელობის კომედიის ფესტივალის გრან-პრი სპექტაკლისთვის "მე მინდა კნეინა გავხდე" (2014)
თუმანიშვილის სახელობის პრემია-"თუმანიშვილის ვაშლი" სპეექტაკლისთვის "მეთევზე-ერთი,ორი" (2016)
საქართველოს თეატრალური საზოგადოების პრემია წლის საუკეთესო რეჟისურისათვის (2017)
ვალერიან ზურაბიშვილი

ვალერიან ზურაბიშვილი (დ. 25 ოქტომბერი, 1917, შემოქმედი —გ. 29 დეკემბერი, 2006) — ქართველი ეკონიმისტი, მეცნიერი.

ბიოგრაფია
1939 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი.

1947–1986 წლებში მუშაობდა სსრკ-ის სახელმწიფო კონტროლის სამინისტრო სისტემაში და საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ცენტრალურ აპარატში სხვადასხვა პასუხსაგებ თანამდებობაზე. ეწეოდა სამეცნიერო-პედაგოგიურ საქმიანობას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (1961–1986), საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის სახელმწიფო კომიტეტთან არსებულ სახალხო მეურნეობის მართვის ინსტიტუტში (1986–1991), ფინანსებისა და სტატისტიკის ინსტიტუტში (1991–1994). 1994–2003 წლებში იყო ეკონომიკისა და სოციალური პრობლემების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ფინანსების, ფულის მიმოქცევისა და კრედიტის განყიფილების გამგე, 2004–2006 წლებში ამავე ინსტიტუტის მთავარი მეცნიერ თანამშრომელი. არის მრავალი სამეცნიერო შრომის ავტორი. მისი კვლევის საგანი იყო ფინანსების და სამეურნეო საქმიანობის ეკონომიკური ანალიზის საკითხები. აღსანიშნავია ვალერიან ზურაბიშვილის ღვაწლი ეკონომიკური და საფინანსო-საკრედიტო ტერმინოლოგიის შემუშავებაში. გამოცემული აქვს მონოგრაფიები და სახელმძღვანელოები. მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. მიღებული აქვს საბრძოლო და სახელმწიფო ჯილდოები.

ჯილდოები
1998 — ღირსების ორდენი
1967 — საქართველოს რესპუბლიკის დამსახურებული ეკონომისტი
მედალი „გერმანიაზე გამარჯვებისთვის“
შრომის ვეტერანი
მედალი „შრომითი მამაცობისთვის“
წითელი ვარსკვლავის ორდენი
სამამულო ომის ხარისხის ორდენი
მედალი „საბრძოლო დამსახურებისთვის“
ლეონიდე ვაგინი

ლეონიდე ივანეს ძე ვაგინი (; დ. 18 თებერვალი, 1905, თბილისი, — გ. 4 აპრილი, 1976, მოსკოვი) — საბჭოთა სამხედრო მეთაური, გენერალ-მაიორი (1944). საბჭოთა კავშირის გმირი (6 აპრილი, 1945).

დაამთავრა თბილისის ქვეითთა სასწავლებელი (1925), კ. ვოროშილოვის სახელობის უმაღლესი სამხედრო აკადმიის კურსები (1954). წითელ არმიაში იყო 1921 წლიდან. მონაწილეობდა საქართველოში ანტისაბჭოთა გამოსვლების ჩახშობაში. მსახურობდა ამიერკავკასიაში განლაგებულ გაერთიანებული სახელმწიფო პოლიტიკური სამმართველოს და შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის ჯარებში. მონაწილეობდა სსრკ-ფინეთის (1939-1940) და მსოფლიო ომებში. იყო 79-ე მსროლელი დივიზიის მეთაურის მოადგილე, შემდეგ — მეთაური. ვისლა-ოდერის ოპერაციაში (1945) თავის გამოჩენისთვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. ომის შემდეგ სამეთაურო თანამდებობებზე იყო საოკუპაციო ჯარებში გერმანიაში, შემდეგ — ლენინგრადისა და მოსკოვის სამხედრო ოლქებში. 1961 წელს თადარიგში გავიდა. ცხოვრობდა და გარდაიცვალა მოსკოვში. დაჯილდოებულია ლენინის 2, წითელი დროშის 5, სუვოროვის ხარისხის ორდენებით, პოლონური „ვირტუტი მილიტარის“ ორდენით, მედლებით.
ბათისფერო

ბათისფერო ( და ) — წყალქვეშა დაკვირვებებისათვის განკუთვნილი ფოლადის სფერული კამერა. აღჭურვილია საზომი და წყალქვეშა სათვალთვალო აპარატურით, ჰაერის სარეგენერაციო სისტემით, ტელეფონით, სათვალიერებელი ილუმინატორებით. წყალში გემიდან უშვებენ გვარლის საშუალებით. ბათისფერო პირველად იტალიელმა მეცნიერმა ბალზამელომ გამოიყენა (1892 წელს ხმელთაშუა ზღვაში 165 მ სიღრმეზე ჩაეშვა). 1911 წელს ამერიკელმა ინჟინერმა გ. ჰარტმანმა ამავე ზღვაში 458 მ სიღრმეს მიაღწია. 1934 წელს ამერიკელმა უ. ბიბი და ო. ბარტონი ბათისფეროთი „პროგრესის საუკუნე“ ბერმუდის კუნძულებთან 923 მ სიღრმეზე ჩაეშვნენ. 1948 წელს ო. ბარტონმა გაუმჯობესებული ბათისფეროთი კალიფორნიის რაიონში 1360 მ სიღრმეს მიაღწია.

 საუკუნის 50-იანი წლებიდან ოკეანოგრაფიული გამოკვლევებისა და ჩაძირული გემების ამოღებასთან დაკავშირებული ზოგიერთი სამუშაოს შესრულების დროს ბათისფეროს ნაცვლად ჰიდროსტატს იყენებენ.
ბათისკაფი

ბათისკაფი ( და ) — ოკეანოგრაფიული და სხვა გამოკვლევებისათვის განკუთვნილი ღრმა წყლის ავტონომიური (თვითმავალი) აპარატი. შედგება ტივტივასა და გონდოლისაგან (ფოლადის სფერო). ტივტივას ძირითადი ნაკვეთური გავსებულია წყალზე მსუბუქი სითხით (მაგალითად, ბენზინით); სხვა ნაკვეთურებში ცისტერნები და აკუმულატორებია, გონდოლაში კი — ეკიპაჟი, მართვის აპარატურა, ჰაერის სარეგენერაციო სისტემა, რადიოსადგური, ულტრაბგერითი ტელეფონი, სატელევიზიო კამერა და სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობისათვის საჭირო ხელსაწყოები. გონდოლაზე გარედან დამაგრებულია წევის ხრახნებიანი ელექტრული ამძრავები და რამდენიმე სანათი. სრულყოფილ ბათისკაფს აქვს გრუნტის სინჯის ასაღები მოწყობილობა, ფოტოაპარატი და მანიპულატორის დისტანციური მართვის სისტემა წყალქვეშა სამუშაოს ჩასატარებლად. ბათისკაფის ცურვადობა მყარი ბალასტის (ჩვეულებრივ, საფანტის) ჩამოყრითა და სამანევრო ცისტერნიდან ბენზინის გამოშვებით რეგულირდება. პირველი ბათისკაფი (-2) ააგო და გამოცადა (1948) შვეიცარიელმა ო. პიკარმა. 1953 წელს პიკარი თავის შვილ უაკთან ერთად ბათისკაფ „ტრიესტით“ 3160 მ სიღრმეზე ჩაეშვა. 1954 წელს ფრანგებმა ჟ. უომ და პ. ვილმმა ბათისკაფ -3-ით 4050 მ სიღრმეს მიაღწიეს. 1960 წელს ჟ. პიკარმა და დ. უოლშმა მოდერნიზებული ბათისკაფი „ტრიესტით“ წყნარ ოკეანეში მარიანას ღარის ფსკერს მიაღწიეს.
საჰაერო სივრცე

საჰაერო სივრცე — საჰაერო სამართალში, სახელმწიფოს ტერიტორიის ნაწილი (სახელმწიფოს სახმელეთო და წყლის ტერიტორიის ზემოთ), რომელიც საჰაერო ხომალდების მიერ გამოიყენება ატმოსფეროში ფრენისთვის. საჰაერო სივრცე სახელმწიფო სუვერენიტეტს ექვემდებარება და სახელმწიფო ტერიტორიის შემადგენელი ნაწილია, რაც განმტკიცებულია მრავალმხრივი და ორმხრივი საერთაშორისო შეთანხმებებით, აგრეთვე ეროვნული კანონმდებლობით. ამა თუ იმ სახელმწიფოს სრული და განსაკუთრებული უფლება მისი საჰაერო სივრცის ფარგლებში ნიშნავს იმას, რომ მის საჰაერო სივრცეში უცხო საჰაერო ხომალდის ფრენა შეიძლება მხოლოდ ამ სახელმწიფოს ნებართვით და საერთაშორისო შეთანხმებებით დადგენილი წესების შესაბამისად. უცხო საჰაერო ხომალდი, რომელიც იმყოფება სახელმწიფოს საჰაერო სივრცეში რამდენადმე ექცევა ამ სახელმწიფოს იურისდიქციაში (ვალდებულია დაიცვას საპასპორტო, საბაჟო, სანიტარული და სხვა წესები).
ვაგზალი

ვაგზალი, ვოგზალი — რკინიგზის ან მიმოსვლის ზოგიერთი სხვა საშუალების ცენტრალური სადგურის შენობა და მასთან დაკავშირებული ნაგებობები, ჩვეულებრივ დიდ ქალაქებში. სიტყვა „ვაგზალი“ ქართულ ენაში შემოსულია ინგლისური -იდან რუსული ენის მეშვეობით.

 (ვოქსჰოლი) სახელწოდებაა ლონდონის ერთ-ერთი უბნისა (ლამბეთის რაიონი) მდინარე ტემზის სამხრეთ ნაპირზე, სადაც - საუკუნეებში დასვენებისა და გართობის პოპულარული პარკი იყო გაშენებული. საუკუნეში ეს სიტყვა შევიდა რუსულ ენაში და განზოგადდა პეტერბურგის მახლობლად ქ. პავლოვსკში ერთ-ერთი პირველი ვაგზლის აშენების შემდეგ. იგი სამგზავრო შენობაც იყო და საკონცერტო დარბაზიც.

მოგვიანებით, რუსეთსა და ყოფილი საბჭოთა კავშირის სხვა ქვეყნებში ვაგზალი ეწოდა შენობას ან შენობების, ნაგებობებისა და მოწყობილობების კომპლექსს, რომლის დანიშნულებაა მგზავრებთა მომსახურება, ტრანსპორტის მიმოსვლის მოწესრიგება და მომსახურე პერსონალის განთავსება, ასევე სატვირთო და საფოსტო ოპერაციების უზრუნველყოფა. ვაგზლებს ერთმანეთისაგან განასხვავებენ გამოყენებული ტრანსპორტის სახეობის (აეროვაგზალი, ავტოვაგზალი, რკინიგზის ვაგზალი, საზღვაო ვაგზალი, სამდინარო ვაგზალი), მაგისტრალზე მდებარეობის (ბოლო, საკვანძო, შუალედური, სატრანზიტო), დანიშნულების ადგილის (შორი, ადგილობრივი, საგარეუბნო, საერთაშორისო), მგზავრთა სიჭარბის და სხვათა მიხედვით. საუკუნის დასასრულსა და საუკუნის დასაწყისში ვაგზალი თავისი მოცულობითა და ფორმით ქალაქის თვალსაჩინო შენობად იქცა.

საქართველოში ვაგზლის პირველი ნაგებობები აშენდა ფოთი–თბილისის რკინიგზის (1865–1872) გახსნის შემდეგ. ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო ვაგზლის შენობა თბილისში, ახლანდელი თბილისის ცენტრალური სადგური. საუკუნის პირველ მეოთხედში საქართველოს სატრანსპორტო სისტემის ობიექტების დასახელებებსა და დასახლებების ტოპონიმიკაში სიტყვა „ვაგზალი“ თანდათან ჩაანაცვლა „სადგურმა“ (მაგ., თბილისის ვაგზლის მოედანს 2024 წელს ეწოდა სადგურის მოედანი).
ტოსაგუა (ეკვადორი)

ტოსაგუა — ქალაქი ეკვადორში, მანაბის პროვინციის ჩრდილო-დასავლეთში, ტოსაგუის კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქი მდინარე კარიზალზეა გაშენებული. იგი 1984 წლის 20 იანვარს დაარსდა, კონგრესისა და რესპუბლიკის პრეზიდენტ ოსვალდო ურტადოს თანხმობის შემდეგ. ქალაქის ფართობია 4.53 კმ2, ხოლო მოსახლეობა, 2022 წლის მონაცემებით, 11 317 ადამიანია.
დარიენის ყელი

დარიენის ყელი  — გეოგრაფიული რეგიონი, რომელიც აერთებს ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკას. მოიცავა პანამის დარიენის პროვინციის სამხრეთ და კოლუმბიის ჩოკოს დეპარტამენტის ჩრდილოეთ ტერიტორიებს. წყალგამყოფი ქედის, მთების, წვიმიანი ტყეების გამო ცნობილია თავისი იზოლირებულობით, რთული რელიეფითა და ექსტრემალური გარემოთი; ითვლება დედამიწის ერთ-ერთ ყველაზე „არასტუმართმოყვარე“ რეგიონად. ამის მიუხედავად, რადგანაც ორი ამერიკის ერთადერთი სახმელეთო დამაკავშირებელია, ისტორიულად მთავარი მარშრუტი იყო როგორც ადამიანებისთვის, ისე სხვა ცოცხალი ორგანიზმებისთვის.

დარიენის ყელის გეოგრაფია ძალზე მრავალფეროვანია. კოლუმბიის ნაწილი ძირითადად უკავია მდინარე ატრატოს დელტას, რომელიც წარმოქმნის მინიმუმ 80 კმ სიგანის ჭაობს. მდინარე ტანელას, რომელიც ატრატოს შენაკადია, მე-16 საუკუნის ევროპელმა კონკისტადორებმა ესპანურად „დარიენი“ უწოდეს; აქედან მოდის რეგიონის სახელწოდება. სერანია-დელ-ბაუდოს ქედი გადაჭიმულია კოლუმბიის წყნარი ოკეანის სანაპიროზე და პანამაში. პანამის ნაწილი მკვეთრად განსხვავდება, არის ტროპიკული ტყეებით დაფარული მთები, რომლის სიმაღლე 60-დან (ხეობათა ფსკერი) 1845 მეტრამდე აღწევს (ყველაზე მაღალ მწვერვალია სერო-ტაკარკუნა, სერანია-დელ-დარიენის ქედზე).

დარიენის ყელი ძირითადად დასახლებულია აბორიგენული ემბერა-ვუნანისა და კუნას ხალხებით; 1995 წლის მონაცემებით, მათი რაოდენობა 8000 ადამიანს აღწევდა. რეგიონში ერთადერთი შედარებით მოზრდილი დასახლებაა ლა-პალმა, დარიენის პროვინციის დედაქალაქი, დაახლოებით 4200 მცხოვრებით; სხვა აღსანიშნავი დასახლებებია იავისა და ელ-რეალ-დე-სანტა-მარია (ორივე პანამაში).

მისი იზოლაციისა და მკაცრი გეოგრაფიის გამო, დარიენის ყელი ძირითადად განუვითარებელია, ეკონომიკის მთავარი მიმართულებებია მცირე ფერმერული მეურნეობა, მესაქონლეობა და ხე-ტყის მოპოვება. ფართოდ არის გავრცელებული კრიმინალური საქმიანობა, როგორიცაა ადამიანებით და ნარკოტიკებით ვაჭრობა. არ არსებობს არანაირი საგზაო ინფრასტრუქტურა, პრიმიტიულიც კი. კოლუმბია და პანამა ორად ორი ქვეყანაა ამერიკაში, რომლებიც საერთო სახმელეთო საზღვარს იზიარებენ, მაგრამ არ აქვთ თუნდაც ელემენტარული დამაკავშირებელი გზა. დარიენის ყელზე წყვეტა აქვს პანამერიკულ გზატკეცილს, რომელიც წყდება იავისაში, პანამის ტერიტორიაზე და გრძელდება ტურბოში, კოლუმბიის მხარეს, დაახლოებით 106 კმ-ის მოშორებით. ინფრასტრუქტურის განვითარება დიდი ხანია შეჩერებულია ლოგისტიკური გამოწვევების, ფინანსური ხარჯებისა და გარემოსდაცვითი პრობლემების გამო; 1970-იანი და 1990-იანი წლების მცდელობები წარუმატებელი აღმოჩნდა. 2024 წლის მდგომარეობით, ყელის გავლით გზის გაყვანის აქტიური გეგმა არ არსებობს, თუმცა მიმდინარეობს მსჯელობა საბორნე გადასასვლელის აღდგენისა და სარკინიგზო ხაზის მშენებლობის თაობაზე.

მიუხედავად საშიში პირობებისა, 2010-იანი წლებიდან მოყოლებული დარიენის ყელი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ხალხმრავლი სამიგრაციო გზა გახდა, სადაც ასობით ათასი მიგრანტი (ძირითადად ჰაიტიელები და ვენესუელელები) გადადის ჩრდილოეთით მექსიკა-შეერთებული შტატების საზღვრისკენ. 2022 წელს გადავიდა 250 000 ადამიანი, 2019 წელს კი მხოლოდ 24 000. 2023 წელს 520 000-ზე მეტმა გადაკვეთა დარიენი, რაც ორჯერ აღემატება წინა წლის რაოდენობას.