iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ეთნოცენტრიზმი

ეთნოცენტრიზმი — საკუთარ კულტურაში არსებული მზა ღირებულებებისა და თეორიების მორგება სხვა საზოგადოებრივ ჯგუფებსა თუ ეთნოსებზე.

ეთნოცენტრიზმი თავისთავად მიკერძოებასა თუ მრუდ ხედვას გულისხმობს. ტერმინი შემოიტანა უილიამ გრაჰამ სამნერმა. ეთნოცენტრიზმი მიმდინარეობს პოლიტიკური სისტემების კლასიფიცირებისას. კომუნისტური და ლიბერალური ღირებულებების შედარებას ეთნოცენტრიზმი ხელს უშლის და თითქოს ერთმანეთთან აიგივებს.

ამერიკელმა ფსიქოლოგებმა მ. ბრიუერმა და დონალდ კემპბელმა ჩამოაყალიბეს ეთნოცენტრიზმის ძირითადი მაჩვენებლები:

საკუთარი კულტურის ელემენტების (ნორმების, როლების და ღირებულებების) აღქმა ბუნებრივად და სწორად, სხვა კულტურების ელემენტების კი არაბუნებრივად და არასწორად მიჩნევა;
საკუთარი ჯგუფის წესების მიჩნევა უნივერსალურად;
ბუნებრივად მიიჩნევა ითანამშრომლონ თავისი ჯგუფის წევრებთან, დაეხმარონ მათ; ამჯობინებენ საკუთარ ჯგუფს, ამაყობენ საკუთარი ჯგუფით და არ ენდობიან, მტრობენ კიდეც სხვა ჯგუფების წევრებს.
ანტისემიტიზმი

ანტისემიტიზმი — ებრაული ერის ან რელიგიის მიმართ მტრული, უარყოფითი ან არასანდომიანი დამოკიდებულება.

ისტორიულად, სხვადასხვა ადგილას და სხვადასხვა პერიოდში ებრაელები ხშირად იყვნენ მასიური დევნის და შევიწროების საგანი. გერმანიაში ნაცისტური რეჟიმის (1933-1945) მკვეთრად გამოხატულ ანტისემიტურ პოლიტიკას შეეწირა ევროპაში მცხოვრები 9 600 000 ებრაელიდან დაახლოებით 6 000 000 ებრაელის სიცოცხლე.
ბოიკოტი

ბოიკოტი — პროტესტის ნიშნად განსაზღვრულ პიროვნებასთან, ორგანიზაციასთან, ქვეყანასთან თანამშრომლობაზე, გარიგებაზე, ურთიერთობაზე უარის თქმა, რაიმე მოვლენაში მონაწილეობის მიღებაზე უარის თქმა.

სიტყვა ბოიკოტი დაკავშირებულია კაპიტან ჩარლზ ბოიკოტთან, მიწათმფლობელის წარმომადგენელ მაკლერთან, რომელსაც 1880 წელს ირლანდიის ერთ-ერთი საგრაფოს მოსახლეობამ ორგანიზებული ბოიკოტი მოუწყო.
ბარბაროსი

ბარბაროსი  — არაცივილიზებული, უკულტურო ან დაბალი ზნეობის მქონე ადამიანი.

სიტყვის მრავლობითი ფორმა, ბარბაროსები შეიძლება აღნიშნავდეს დაბალი სოციალური და კულტურული განვითარების მქონე ხალხს, ეთნოსს.

სიტყვა ბარბაროსი ძველ-ბერძნული წარმოშობისაა. ძველ ბერძნულად (ბარბაროს) ნიშნავდა არა ბერძენს, არა ბერძნულად მოლაპარაკე ადამიანს. სიტყვა იმიტაციურია. ბარ-ბარ გამოხატავს უცნობ ენაზე საუბრის მოსმენისგან მიღებულ შთაბეჭდილებას. ბერძნებს ეჩვენებოდათ რომ მათი ლაპარაკის დროს ისმის „ბარ-ბარ“.

ევროპა ალპების ჩრდილოეთით, ეკავათ მრავალრიცხოვანი ტომების სამ ჯგუფს: კელტებს, გერმანელებს და სლავებს. მათ არ ესმოდათ ერთმანეთის ენა, მაგრამ კელტების, გერმანელებისა და სლავების ენები ერთსა და იმავე ენათა ჯგუფს- ინდოევროპულს მიეკუთვნება, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ამ ხალხთა შორეული წინაპრები ერთმანეთის მეზობლად ცხოვრობდნენ. კელტები ევროპაში ბევრად უფრო ადრე გამოჩნდნენ, ვიდრე გერმანელები და მით უმეტეს, სლავები. ოდესღაც ისინი მთელ ევროპაში ცხოვრობდნენ, ატლანტის ოკეანიდან ბალკანეთის ნახევარკუნძულამდე. შესაბამისად რომაელებიც ყველაზე ადრე კელტებს გაეცნენ-გალების ტომს, რომლებმაც თავის დროზე კაპიტოლიუმის გარდა თითქმის მთელი რომი დაიპყრეს. მოგვიანებით რომაელებმა დაიპყრეს გალების მიწები ჩრდილოეთ იტალიაში და დღევანდელი საფრანგეთის ტერიტორია. ადგილობრივმა მოსახლეობამ რომანიზაცია განიცადა (გალებმა შეითვისეს რომაელთა ენა და წეს-ჩვეულებები). გალიის დასავლეთ რაინის გადაღმა. ქრ.შ-მდე რამდენიმე საუკუნით ადრე განსახლდნენ ჩრდილოეთიდან მოსული გერმანელთა მრავალრიცხოვანი ტომები. მათი ძველი სამშობლო, როგორც ვარაუდობენ ბალტიის ზღვის ჩრდილოეთი და სამხრეთ სანაპირო, ბალტიის ზღვის კუნძულები და სკანდინავიისა და იუტლანდიის ნახევარკუნძულები. დაახლოებით სამი ათასი წლის წინ, როგორც ჩანს მკვეთრი აციების გამო, გერმანელები იძულებული გახდნენ, სამხრეთისაკენ გადასახლებულიყვნენ.
სეგოლენ რუაიალი

მარი-სეგოლენ რუაიალი (; დ. 22 სექტემბერი, 1953, დაკარი, სენეგალი) — ფრანგი პოლიტიკოსი ქალი, სოციალისტური პარტიის წევრი, გარემოს დაცვის ყოფილი მინისტრი. 2004 წლის აპრილიდან იგი პუატუ-შარანტის რეგიონული საბჭოს თავმჯდომარე და დე-სევრის დეპუტატია.
სეგოლენ რუაიალი წარდგენილი იყო სოციალისტური პარტიის ოფიციალურ კანდიდატად 2007 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, აიღო ხმების 47 % და დამარცხდა ნიკოლა სარკოზისთან.
ბაბო ავალიშვილ-ხერხეულიძე

ბაბო (ბარბალე) ანდრიას ასული ავალიშვილ-ხერხეულიძე (დ. 3 აგვისტო [ძვ. სტ. 22 ივლისი], 1851, თბილისი ― გ. 6 დეკემბერი [ძვ. სტ. 23 ნოემბერი], 1900, იქვე) — ქართველი მსახიობი.

ბიოგრაფია
ტრაგიკული და დრამატული როლების პირველი შემსრულებელი თბილისის განახლებულ თეატრში (1879).1868 წელს დაამთავრა წმინდა ნინოს სასწავლებელი თბილისში. ამავე წლიდან გამოდიოდა სცენისმოყვარეთა შინაურ და საჯარო წარმოდგენებში. 1880 წლიდან დროდარდო მონაწილეობდა ქართულ პროფესიონალურ თეატრის სპექტაკლებში როგორც სცენისმოყვარე, 1881 წლიდან კი პროფესიულ მსახიობად ჩაირივხა და თითქმის სიცოცხლის ბოლომდე იქ მოღვაწეობდა.

ავალიშვილ-ხერხეულიძის შემოქმედება გამოირჩეოდა მხატვრული სისადავით. მთავარი როლები: მართა (გიორგი ერისთავის „ყვარყვარე ათაბაგი“), ქეთევანი (დავით ერისთავის „სამშობლო“), მარინე (ვალერიან გუნიას „და-ძმა“), მარგარიტა (დიუმას „მარგარიტა გოტიე“), ოფელია (უილიამ შექსპირის „ჰამლეტი“), ამალია (ფრიდრიხ შილერის „ყაჩაღები“) და სხვა. იყო ლადო მესხიშვილის, კონსტანტინე ყიფიანის, კოტე მესხის, ვასო აბაშიძის, მაკო საფაროვა-აბაშიძის, ნატო გაბუნიას ღირსეული პარტნიორი.
ოსანა აივაზაშვილი

ოსანა ნიკოლოზის ასული აივაზაშვილი (დ. 8 მარტი [ ძვ. სტ. 25 თებერვალი], 1900, სოფ. წინანდალი, თელავის რაიონი — გ. უცნობია) — სტახანოველი მეაბრეშუმე, აბრეშუმის ჭიის გამოკვების პროგრამის მეთოდების დანერგვის ინიციატორი. სკკპ წევრი 1938 წლიდან. 1946 წლიდან ახმეტის რაიონის სოფელ ქისტაურის ორჯონიკიძის სახელობის კოლმეურნეობის მერგოლური. სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1952), საქართველოს სსრ მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი და საქართველოს კპ წევრობის კანდიდატი (საქართველოს კპ , , ყრილობებზე). დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, „საპატიო ნიშნის“ ორდენით 3 სხვა ორდენითა და მედლებით.
სტახანოვური მოძრაობა

სტახანოვური მოძრაობა — სსრ კავშირში, სოციალისტური წარმოების ნოვატორთა - მოწინავე მუშების, კოლმეურნეების, ინჟინერ-ტექნიკოსთა პერსონალის მასობრივი მოძრაობა ახალი ტექნიკის ათვისების ბაზაზე შრომის ნაყოფიერების ასამაღლებლად; წარმოიშვა 1935 წელს, ხუთწლედში როგორც სოციალისტური შეჯიბრების ახალი ეტაპი. იგი განაპირობა სოციალისტური მშენებლობის მთელმა მსვლელობამ - ქვეყნის ინდუსტრიალიზაციის წარმატებებმა, მშრომელთა კულტურულ-ტექნიკური დონისა და მატერიალური კეთილდღობის ამაღლებამ.

„სტახანოვური მოძრაობა“ ეწოდება მისი წამომწყების - „ცენტრალნაია - ირმინოს“ (დონბასი) შახტის მნგრეველის ა. სტახანოვის პატივისაცემად, რომლის მიღწეულ რეკორდს შემდგომ მისმა მიმდევრებმა გადააჭარბეს 1936 წელს. მაგ., ნ. იზოტოვმა შახტში „კოჩეგარკა“ (გორლოვკა) მოანგრია 607 ტ ნახშირი ერთ ცვლაში (1936). სტახანოვური მოძრაობა მოკლე დროში გავრცელდა მრეწველობის, ტრანსპორტის, მშენებლობიდა და სოფლის მეურნეობის დარგში.

საქართველოში პირველი სტახანოველები იყვნენ ჭიათურელი მაღაროელები ვ. სამხარაძე და ტ. ფოფხაძე. 1935 წლის 14 ოქტომბერს ვ. სამხარაძემ ერთ ცვლაში გეგმით გათვალისწინებული 9 ტ-ის ნაცვლად 51 ტ მანგანუმის მადანი მოანგრია, ხოლო ფოფხაძემ იმავე წლის 18 ოქტომბერს დროის ამავე მონაკვეთში - შვიდი კაცის ნორმა. პირველი სტახანოველები იყვნენ აგრეთვე თბილისის ორთქლმავალ-ვაგონშემკეთებელი ქარხნის მჭედელი დ. ჭიჭინაძე, ტყიბულელი მეშახტე ა. კუბლაშვილი, ხარატი ს. ქსოვრელი, ზეინკალი შ. აკოფოვი, ფეიქარი ე. მაზანაშვილი და სხვები. ნოვატორთა შემოქმედებითი ინიციატივა ახალი ძალით გამომჟღავნდა დიდი სამამულო ომის წლებში - სტახანოვურ მეთოდებს იყენებდნენ სახალხო მეურნეობის ყველა სფეროში.
გიული ალასანია

გიული ალასანია (დ. 11 ნოემბერი, 1946, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ისტორიკოსი-წყაროთმცოდნე, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1987), პროფესორი (1990). მიხეილ სააკაშვილის დედა.

ბიოგრაფია
1969 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტის ისტორიის განყოფილება (თურქეთის ისტორიის სპეციალობით).

1969-2006 წლებში მუშაობდა ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის საქართველოს ძველი და შუა საუკუნეების ისტორიის წყაროთმცოდნეობის განყოფილებაში უმცროს მეცნიერ თანამშრომლად (1969—1975), უფროს მეცნიერ თანამშრომლად (1975—1989) და ამავე განყოფილების გამგედ (1989—2006).

1973 დაიცვა საკანდიდატო, ხოლო 1987 წელს — სადოქტორო დისერტაციები.

გიული ალასანია არის საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის საქართველოს ისტორიის წყაროების შემსწავლელი კომისიის წევრი; 1990 წლიდან თსუ-ის ისტორიის მიმართულების პროფესორი, აგრეთვე თბილისის შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და პრორექტორი.

2006 წლიდან არის საქართველოს უნივერსიტეტის (2007 წის ოქტომბრამდე საქართველოს საზოგადოებრივ მეცნიერებათა უნივერსიტეტი) სამეურვეო საბჭოს თავმჯდომარეა, ხოლო 2005 წლიდან საერთაშორისო ასოციაციის „ქართული კულტურა საქართველოში და მის ფარგლებს გარეთ“ პრეზიდენტი.

2009 წელს გ. ალასანია არჩეულ იქნა ხელოვნებისა და მეცნიერების მსოფლიო აკადემიის (, აშშ) ნამდვილ წევრად; 2012 ხოლო წელს — გენეალოგიის, ჰერალდიკის და დოკუმენტურ მეცნიერებათა ამერიკული სკოლის საპატიო წევრად.

გამოქვეყნებული აქვს 140-ზე მეტი სამეცნიერო შრომა (მათ შორის მონოგრაფიები) საქართველოს შუა საუკუნეების ისტორიისა და წყაროთმცოდნეობის საკითხებზე. მრავალი საერთაშორისო სამეცნიერო და კულტურული ფორუმის (მათ შორის, ფესტივალის „ჩვენებურები“) მონაწილე და ორგანიზატორი.

ჯილდოები
საქართველოს კომკავშირის პრემია (1980)
ივანე ჯავახიშვილის სახელობის პრემია (ჯგუფთან ერთად, 2010)
სარდიონ ალექსი-მესხიშვილი

სარდიონ დიმიტრის ძე ალექსი-მესხიშვილი (დ. 1814, სოფ. რუისპირი, ახლანდელი თელავის რაიონი ― გ. 1863, დაკრძალულია ახალ შუამთის ეკლესიაში) — ქართველი კრიტიკოსი, მთარგმნელი, სამხედრო ექიმი. მსახიობ ლადო ალექსი-მესხიშვილის მამა.

ბიოგრაფია
1832—1836 წლებში სწავლობდა სამედიცინო-ქირურგიული აკადემიის მოსკოვის განყოფილებაში, რომელიც დაამთავრა ექიმისა და ვეტერინარის წოდებით. 1840 წლიდან მუშაობდა ექიმად თელავში, სიღნაღსა და თბილისში. 1848 წელს წარდგენილი დისერტაციის საფუძველზე მიენიჭა შტაბ-დოქტორის წოდება. ალექსი-მესხიშვილის კრიტიკული წერილები და თარგმანები (როჟე დე ბოვარის, ჟ. ფ. მარმონტელის, ეჟენ სიუს თხზულებებისა) იბეჭდებოდა გაზეთ „კავკაზსა“ და ჟურნალ „ცისკარში“. ეკამათებოდა თერგდალეულებს, იცავდა „მამათა“ პოზიციებს. 1861 წელს „ცისკარში“ გამოქვეყნებულ ალექსი-მესხიშვილის წერილს („უსტარი ანტიკრიტიკული“). აქ იგი იცავდა სამი სტილის თეორიას და იმ ასო-ნიშნებს, რომელთა ხმარებაზე ილია ჭავჭავაძემ უარი თქვა (უ, ჱ, ჲ, ჳ, ჴ). ამავე წერილში მან პასუხი გასცა ილია ჭავჭავაძეს ფრანგულიდან ჟ. ფ. მარმონტელის „მეუდაბნოენის“ საკუთარი თარგმანის გამო (დაიბეჭდა 1852 წლის № 1 და №2 „ცისკარში“) და დამრიგებლური ტონით გაახსენა კარამზინის დამსახურება რუსულ ლიტერატურაში. ი. ჭავჭავაძემ საპასუხო წერილი „სარდიონ მეხიევის კრიტიკის“ გამო წარადგინა „ცისკრის“ რედაქციაში, მაგრამ ი. კერესელიძემ იგი აღარ დაბეჭდა.
მხედართა მეთაური

მხედართა მეთაური — რომის რესპუბლიკაში მაგისტრატურა. მხედართა მეთაური ინიშნებოდა დიქტატორთან ერთად და ისინი ერთად ტოვებდნენ თანამდებობას. მხედართა მეთაურს დიქტატორი ირჩევდა და სენატი ამტკიცებდა. თუ მხედართა მეთაური თანამდებობაზე კვდებოდა, მაშინ მის ნაცვლად დიქტატორი სხვას ირჩევდა, ხოლო თუ მასსა და დიქტატორს შორის სერიოზული უთანხმოება ხდებოდა, დიქტატორს არ შეეძლო მხედართა მეთაურის გადაყენება სანამ თვითონ არ დატოვებდა პოსტს.

მხედართა მეთაური ექვემდებარებოდა დიქტატორს, თუმცა ამ უკანასკნელის ადგილზე არყოფნისას, შეეძლო მისი ფუნქციებიც ეკისრა. მხედართა მეთაური ატარებდა ს და ახლდა 6 ლიქტორი.
შალვა ალექსი-მესხიშვილი

შალვა ვლადიმერის ძე ალექსი-მესხიშვილი (დ. 26 აპრილი, 1884, თელავი ― გ. 18 ივნისი, 1960, თბილისი) — ქართველი ადვოკატი, პოლიტიკოსი, საქართველოს იუსტიციის მინისტრი 1918-1919 წლებში, საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი, ლადო მესხიშვილის ვაჟი.

ბიოგრაფია
საშუალო განათლება მიიღო თბილისში. 1902-1904 წლებში სწავლობდა ოდესის უნივერსიტეტში, ჯერ საბუნებისმეტყველო, შემდეგ კი იურიდიულ ფაკულტეტზე, მაგრამ სწავლის დასრულება ვერ მოახერხა. უნივერსიტეტიდან გარიცხეს სტუდენტთა რევოლუციურ მოძრაობაში მონაწილეობისათვის. 1909 წელს დაამთავრა ხარკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. ალექსი-მესხიშვილი საქართველოს სოციალისტ-ფედერალისტების პარტიის ერთ-ერთი ლიდერი იყო. 1909 წელს იყო დაპატიმრებული. ადვოკატობა დაიწყო თბილისში 1910 წელს, მუშაობდა ნაფიცი ვექილის თანაშემწედ. 1910-1914 წლებში იცავდა მეფის მთავრობის კრიტიკის გამო პასუხისგებაში მიცემული ქართული ჟურნალ-გაზეთების რედაქტორებს და გამომცემლებს. 1917 წლის ნოემბრიდან იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი. 1918 წლის იანვარში აირჩიეს პარტიის მთავარი კომიტეტის წევრად. ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. 1918-1919 წლებში ეკავა იუსტიციის მინისტრის პოსტი საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკის კოალიციურ მთავრობაში. 1919-1921 წლებში იყო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრი სოციალისტ-ფედერალისტების სიით. იყო იურიდიული კომისიის წევრი. 1921 წელს საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ პოლიტიკურ საქმიანობას ჩამოშორდა და საადვოკატო მოღვაწეობას ეწეოდა. 1920-იანი წლების პირველ ნახევარში ორგზის იქნა დაპატიმრებული საბჭოთა რეჟიმის მიერ. 1925 წლის ივლის-აგვისტოში „პარიტეტული კომიტეტის“ პროცესზე იცავდა ბრალდებულთა ჯგუფს. იყო საქართველოს სსრ-ის ადვოკატთა კოლეგიის წევრი და მუდმივად ირჩევდნენ მისი პრეზიდიუმის შემადგენლობაში.
ირინე ალექსიძე

ირინე ალექსანდრეს ასული ალექსიძე (დ. 21 იანვარი, 1914, თბილისი — გ. 21 თებერვალი, 1996) — ქართველი ბალერინა. საქართველოს სახალხო არტისტი (1960).

ბიოგრაფია
1930 წელს თბილისში დაამთავრა მ. პერინის საბალეტო სტუდია. 1939 წელს მოსკოვის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი, 1941 წელს თსუ ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1944-1961 წლებში თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის წამყვანი სოლისტი იყო. ალექსიძის შესრულებას ახასიათებდა დამაჯერებლობა, დრამატული სიმძაფრე, ემოციურობა. როლები: ჯავარა (დ. თორაძის „გორდა“, სახელმწიფო პრემია, 1951), ნიავი (გ. კილაძის „სინათლე“), მანიჟე (ა. ბალანჩივაძის "მთების გული“), ზოია რუხაძე (დ. თორაძის „მშვიდობისათვის“) და სხვა. დაჯილდოებულია ორი ორდენითა და მედლით.

ჯილდოები და აღიარება
1950 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1951 — სსრკ სახელმწიფო პრემია ჯავარას როლისთვის (თორაძის „გორდა“)
1960 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
ნელი ალექსიძე

ნელი ალექსანდრეს ასული ალექსიძე (დ. 12 დეკემბერი, 1921, თბილისი — გ. 6 დეკემბერი, 2012) — ქართველი მოქანდაკე, საქართველოს სსრ დამსახურებული მხატვარი (1967). პოეტ მარიჯანის (მარიამ ტყემალაძე-ალექსიძის) შვილი.

ბიოგრაფია
1949 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია, უმთავრესად მუშაობდა დაზგური ქანდაკების დარგში. ალექსიძის ძერწვის რეალისტური მანერა სადა და გამომსახველია. მისი მნიშვნელოვანი ნამუშევრებია: „ცეკვა ქართული“ (1951, თაბაშირი); „მოცეკვავე ქალი დაირით“ (1953, ფაიანსი); აკადემიკოს ნ. ყიფშიძის პორტრეტი (1952, მარმარილო) ყველა საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი; აკადემიკოს ნ. ყიფშიძის პორტრეტი (ბრინჯაო) თბილისის რესპუბლიკურ საავადმყოფოს ეზოში; „მედიცინის და“ (1964, თაბაშირი); გენერალ-მაიორი ე. კობერიძის პორტრეტი (1965, მარმარილო; ორივე საქართველოს სახელმწიფო გალერეა); ი. გრიშაშვილის პორტრეტი (1966, ბრინჯაო მთაწმინდის პანთეონი);
კარლ XII

კარლ ან კაროლუს რექსი (17 ივნისი, 1682 - 30 ნოემბერი, 1718), ასევე ალექსანდრე ჩრდილოეთისა და თურქების მიერ შერქმეული დემირბაშ შარლი — შვედეთის მეფე 1697 წლიდან გარდაცვალებამდე 1718 წელს. შვედეთის ვიტელსბახის დინასტიის მეოთხე მეფე. ბავშვობაში ყველას სუსტი და ავადმყოფი ეგონა, თუმცა კარლმა სიყმაწვილე ცხენზე ტანშიშველა ჯირითში და შვედეთის წიწვოვან ტყეებში მგლებზე ნადირობაში გაატარა, რითაც სისუსტე დაძლია და ომისთვის გამოიწრთო.

მამამისის გარდაცვალებისას კარლი უკვე ჩამოყალიბებული მეომარი იყო. იგი ტახტზე თხუთმეტი წლის ასაკში ავიდა, ხოლო სამ წელიწადში ქვეყანა დატოვა ზღვის იქით ბრძოლების სერიაში მონაწილეობის მისაღებად. ეს ბრძოლები ჩრდილოეთის დიდი ომის ნაწილი იყო, რომელთა უმრავლესობა რუსეთის იმპერატორი პეტრე დიდის წინააღმდეგ იყო მიმართული. მისი ახალგაზრდობით გათამამებულ ქვეყნებს საბაბი მიეცათ შვედეთზე თავდასხმისთვის და საქსონია, დანია-ნორვეგია, პოლონეთი და რუსეთი კოალიციას ქმნიან მის წინააღმდეგ, რაც დიდი ომის დასაბამი გახდა. თუმცა გაცილებით უფრო გამჭრიახი და გონებამახვილი ტაქტიკოსი გამოდგა ვიდრე ამას მისი მტრები მოელოდნენ, რამაჩ საშუალება მისცა მას ყველა ოპონენტი დაემარცხებინა.
ივანე მაჩაბელი

ივანე გიორგის ძე მაჩაბელი (დ. 8 თებერვალი [ ძვ. სტ. 27 იანვარი], 1854, თამარაშენი, ახლანდელი ქურთის მუნიციპალიტეტი — გ. 8 ივლისი [ ძვ. სტ. 26 ივნისი], 1898, თბილისი) — ქართველი მწერალი, მთარგმნელი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
ივანე მაჩაბელი დაიბადა გაღარიბებული მემამულის გიორგი მაჩაბლის ოჯახში. ბავშვობა მან უკიდურეს გაჭირვებაში გაატარა. ივანე აღზარდა პაპიდამ, ელენე დიასამიძემ. ივანე მაჩაბელმა 14-15 წლის ასაკში დაიწყო ლექსების წერა. საშუალო ცოდნას იგი თბილისში, გიმნაზიაში იღებდა. ჭაბუკი გატაცებით ეწაფებოდა ქართულ და რუსულ ლიტერატურას, ბეჯითად სწავლობდა უცხო ენებს. გიმნაზიის კურსის დასრულებიდან ერთი წლის შემდეგ, 1871 წელს, გაემგზავრა პეტერბურგში, თავის ძმასთან – ვასილთან, რომელიც უნივერსიტეტში იურიდიულ ფაკულტეტზე სწავლობდა.

ივანე მაჩაბელი ამ დროს ბუნებისმეტყველებით იყო გატაცებული და სწორედ ამ დარგზე შევიდა პეტერბურგის უნივერსიტეტში. მალე, ძმის ზეგავლენით, იგი დაინტერესდა იურიდიული მეცნიერებით და ეს ფაკულტეტიც დაასრულა. პეტერბურგის უნივერსიტეტში ორ ფაკულტეტზე სწავლას ი. მაჩაბლისათვის ხელი არ შეუშლია გაეღრმავებინა თავისი ერუდიცია ლიტერატურისა და ხელოვნების სფეროში. იგი გაუტაცნია პროგრესულ საზოგადოებრივ იდეებს.

ივანე მაჩაბლის მსოფლმხედველობაზე მნიშვნელოვანი ზეგავლენა მოახდენეს 60-70-იანი წლების რუსეთის რევოლუციონერ-დემოკრატებმა. ამ დროს რუსეთის რევოლუციურ-ხალხოსნურ მოძრაობაში მონაწილეობას იღებდნენ მოწინავე ქართველი ახალგაზრდებიც. აღსანიშნავია, რომ ქართველ რევოლუციონერ ხალხოსნებს სამშობლოში დაბრუნებისას პრაქტიკულად დაუკავშირდა ივანე მაჩაბელი.

1873 წლის ზაფხულში, ბანკის საქმეების გამო, პეტერბურგში ჩავიდა ილია ჭავჭავაძე, რომელიც ახლო ურთიერთობაში იყო ვასილ მაჩაბელთან. ივანე მაჩაბელმა ილიას გაუზიარა თავისი განზრახვა და სთხოვა ერთად ეთარგმნათ შექსპირის ნაწარმოებები. 1873 წლის „კრებულის“ მეათე ნომერში დაიბეჭდა „მეფე ლირის“ პირველი მოქმედების თარგმანი.

1874 წელს ივ. მაჩაბელი სამშობლოში დაბრუნდა და იმავე წლის ბოლოს, აგრონომიულ მეცნიერებათა შესწავლის მიზნით, გაემგზავრა ოპენჰაიმის აკადემიაში (შტუტგარტის მახლობლად), სადაც ორი წელი დაჰყო.

1878 წელს ივ. მაჩაბელი საფრანგეთიდან პეტერბურგს გაემგზავრა, სადაც ქართველ სტუდენტთა წრეში მოხსენებებს კითხულობდა ლიტერატურულ თემებზე, ერთი წლის შემდეგ იგი საბოლოოდ დაბრუნდა საქართველოში და ლიტერატურულ-პუბლიცისტურ მოღვაწეობას მიჰყო ხელი. 1883 წელს იგი გაზეთ „დროების“ რედაქტორი ხდება. მაგრამ 1885 წლის სექტემბერში, გაზეთი დაიხურა მთავრობის მიერ, მეფის ხელისუფლების საწინააღმდეგო წერილების სისტემატურად ბეჭდვის გამო, გაზეთის რედაქტორი კი პასუხისგებაში მისცეს და სამუდამოდ აუკრძალეს რაიმე გამოცემის რედაქტორობა.

1897 წლის მაისში ივანე მაჩაბელი მძიმე ავად გახდა ჩირქოვანი პლევრიტით. 1898 წლის 26 ივნისს ქალაქში ხმა დაირხა ივანე მაჩაბლის უგზო-უკვლოდ დაკარგვის შესახებ.
შარლ დე გოლის მოედანი

შარლ დე გოლის მოედანი, იგივე ვარსკვლავის მოედანი, მდებარეობს პარიზში, მე-8, მე-16 და მე-17 ოლქის დასაყარზე. მოედნის ცენტრში აღმართულია ვარსკვლავის ტრიუმფალური თაღი.

ისტორია
ეს ადგილი თავდაპირველად წარმოადგენდა შაიოს გორაკს. მას შემდეგ, რაც გადაწყვიტეს შანზ-ელიზეს გაყვანა, გორაკი გაასწორეს. სამუშაოები დასრულდა 1777 წელს. ამის შემდეგ მას ვარსკვლავის მოედანი ეწოდა, რაც ნიშნავდა სხვადასხვა ქუჩების თავმოყრის ადგილს.

1836 წელს დასრულდა მოედანზე ტრიმფალური თაღის მშენებლობა.

მეორე იმპერიის პერიოდში მოედანი განახლებულ იქნა არქიტექტორ ჟაკ იტორფის მიერ ბარონი უისმანის ზედამხედველობით, რომელიც 1853 წლიდან სენის პრეფექტი იყო და პარიზის რეორგანიზება ჰქონდა გადაწყვეტილი. 1854 წლის 13 აგვისტოს დეკრეტით მოედანი და მისი მიმდებარე ტერიტორია გადაეცა კერძო სასტუმროებს, რომლებიც დღესაც არსებობენ ამავე ადგილას. ისინი ადვილად გამოსაცნობია იდენტური კოლონებით. პარიზელებმა მათ იმ პერიოდში მარეშოს სასტუმროები უწოდეს.

აღწერა
ვარსკვლავის მოედანზე თავს იყრის თორმეტი დიდი გამზირი და ამგვარად იქმნება ვარსკვლავის შთაბეჭდილება. მოედანი დაყოფილია მე-8, მე-16 და მე-17 ოლქებს შორის. მოედნის ირგვლივ წრეს ქმნის ორი ქუჩა: პრესბურგის ქუჩა და ტილსიტის ქუჩა.

მოედანზე არის ორი მიწისქვეშა გასასვლელი: ერთი ავტომობილებისთვის, მეორე ფეხით მოსიარულეთათვის.

მოვლენები
მოედნის იმ ადგილას, საიდანაც იწყება შანზ-ელიზეს გამზირის წყვილი ნომრების მქონე შენობები, გაკრულია დაფა წარწერით: "1940 წლის 11 ნოემბერს უცნობი ჯარისკაცის საფლავთან საფრანგეთის სტუდენტებმა გამართეს მანიფესტაცია და ამგვარად პირველებმა გაუწიეს ოკუპანტებს წინააღმდეგობა".

1968 წლის 30 მაისს, დაახლოებით ერთი მილიონი მაინფესტანტი გამოდის შანზ-ელიზეზე ვარსკვლავის მოედნის მიმართულებით.

1995 წლის 17 აგვისტოს ვარსკვლავის მოედანზე მომხდარი ტერორისტული აქტის შედეგად დაიჭრა 17 ადამიანი. ასაფეთქებელი საშუალება ჩადებული იყო გაზეთების ჯიხურის მახლობლად მდებარე სანაგვე ურნაში.

სახელწოდების შეცვლა
1970 წლის 13 ნოემბრის დადგენილებით ვარსკვლავის მოედანს ეწოდა შარლ დე გოლის მოედანი. ეს მოხდა დე გოლის გარდაცვალებიდან 4 დღის შემდეგ.

თავიდან დაგეგმილი იყო ამ სახელის მინიჭება მთელი შანზ-ელიზესათვის, მაგრამ საბოლოოდ ეს მხოლოდ მოედანს შეეხო.

ამ ფაქტმა დიდი პოლემიკა გამოიწვია, რის გამოც პარიზის საბჭომ გადაწყვიტა მიეღო ახალი წესი, რომლის მიხედვით პარიზის ქუჩებისთვის მხოლოდ იმ ადამიანის სახელის დარქმევაა დაშვებული, რომელიც მინიმუმ 5 წლის გარდაცვლილია.
ტრიუმვირატი

ტრიუმვირატი — ერთნაირად ძლიერი სამი პოლიტიკური ან სამხედრო ფიგურის გაერთიანება.

ეტიმოლოგია
სიტყვა ტრიუმვირატი მომდინარეობს ტრიუმვირიდან, რაც ტრიუმვირატის წევრებს აღნიშნავს (ლათინურად არის (სამი კაცი)-ს მრავლობითის ნათესაობითი ბრუნვა).

რომაული ტრიუმვირატები
გვიანდელი რესპუბლიკის პერიოდში ორჯერ ჩამოყალიბდა ასეთი ტრიუმვირატები, როდესაც ერთი მიზნით სამი დამოუკიდებელი და ძლიერი პოლიტიკური ფიგურა გაერთიანდა და მართავდნენ სახელმწიფოს. ორივე ტრიუმვირატი საკმაოდ მალე დაიშალა რასაც ორივეჯერ სამოქალაქო ომი მოყვა.
ძვ. წ. 60 ე. წ. პირველი ტრიუმვირატი იულიუს კეისარი, მარკუს კრასუსი და გნეუს პომპეუს მაგნუსი. ტრიუმვირატი კრასუსის სიკვდილის შემდეგ დაიშალა რასაც შემდეგ კეისარსა და პომპეუსს შორის ომი მოყვა
ძვ. წ. 43 მეორე ტრიუმვირატი ოქტავიანე ავგუსტუსი, მარკუს ანტონიუსი და მარკუს ემილიუს ლეპიდუსი. ლეპიდუსი გამოერთო ტრიუმვირატს და ანტონიუსის დამარცხების შედეგად ოქტავიანე ერთადერთი ლიდერი დარჩა.

ამის გარდა რესპუბლიკის პერიოდში ხდებოდა სამკაციანი კომისიის შედგენა სხვადასხვა სახის მუნიციპალური საკითხების გადასაწყვეტად. ასეთ კომისიებსაც ტრიუმვირატები ეწოდა.
ალაჯის ბრძოლები

ალაჯის ბრძოლები 1877, რუსეთ-ოსმალეთის ომის (1877-1878) დროს კავკასიის ფრონტზე ყარსის აღმოსავლეთით, ალაჯის მთის (თანამედროვე ალაჯადაღი) რაიონში სექტემბერ-ოქტომბერში გამართული ორი ბრძოლა.

რუსეთის კავკასიის კორპუსმა (სარდალი გენერალი მ. ლორია-მელიქოვი) ვერ გაუძლო შემოტევას, ყარსს ალყა მოხსნა და კურიუკ-დარ-ბაშგედიქლერის პოზიციებისაკენ დაიხია. ოსმალთა ჯარის მთავარმა ძალებმა მუხთარ-ფაშის სარდლობით 7-19 ივლისს დაიკავეს ალაჯის სიმაღლეები. რუსეთის ჯარის (56 ათასი კაცი, 220 ზარბაზანი) შეტევა მტერმა (38 ათასი კაცი, 74 ზარბაზანი) კონტრშეტევით მოიგერია. 27 სექტემბერს/9 ოქტომბერს რუსეთის ჯარი კვლავ გადავიდა შეტევაზე და მარჯვენა ფრთის გარშემოვლით მოწინააღმდეგის ზურგში შეიჭრა. 3-15 ოქტომბერს გენერალ ივანე ლაზარევის რაზმმა იერიშით აიღო გამაგრებული ავლიარის მთა და ოსმალებს ყარსისაკენ დასახევი გზა გადაუჭრა. ოსმალთა არმია განადგურდა (დაიღუპა და დაიჭრა დაახლოებით 5-6 ათასი კაცი, 8,5 ათასი ტყვედ ჩავარდა. რუსეთის ჯარმა დაკარგა 1,5 ათ. კაცი). 13-25 ოქტომბერს რუსეთის ჯარი კვლავ შემოერტყა ყარსს და 6-18 ნოემბერს იერიშით აიღო. ალაჯის ბრძოლებში რუსებმა ჯარის მართვისათვის პირველად გამოიყენეს ფართოდ სატელეგრაფო კავშირი.
მაჩაბელი

საკუთარი სახელი მაჩაბელი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ბახშიბეი მაჩაბელი — პოლიტიკური და სამხედრო პირი
გიორგი მაჩაბელი — ქიმიკოსი, გამომგონებელი, პოლიტიკოსი
გიორგი მაჩაბელი — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი
გიორგი მაჩაბელი — რევოლუციონერი
დავით მაჩაბელი — პოეტი, მუსიკის მკვლევარი
დავით მაჩაბელი — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი
ელენე მაჩაბელი — მოქანდაკე
ვასილ მაჩაბელი — საზოგადო მოღვაწე, იურისტი
ვასილ მაჩაბელი — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი
იასე მაჩაბელი — ქართლ-კახეთის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე
ივანე მაჩაბელი — მწერალი, მთარგმნელი, პუბლიცისტი
ივანე მაჩაბელი — რუსეთის იმპერიის არმიის პოლკოვნიკი
კიტი მაჩაბელი — მეცნიერი, ხელოვნების ისტორიკოსი
ლუარსაბ მაჩაბელი — პოლიტიკური მოღვაწე
მანანა მაჩაბელი — მსახიობი, პედაგოგი, სატელევიზიო სახე
მიხეილ მაჩაბელი — აგრონომი
რევაზ მაჩაბელი — მუსიკოსი
სიმონ მაჩაბელი — 1832 წლის შეთქმულების მონაწილე, პოეტი
ილია ალხაზიშვილი

ილია სოლომონის ძე ალხაზიშვილი (დ. 28 ნოემბერი [ძვ. სტ. 16 ნოემბერი], 1853, სოფ. ზიარი, ახლანდელი გურჯაანის რაიონი ― გ. 27 იანვარი, 1921, თბილისი) — ქართველი მწერალი, მეცნიერი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
1891 წელს დაამთავრა ხარკოვის უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი, სამშობლოში დაბრუნდა და 1918 წლამდე პროვიზორად მუშაობდა ქ. ახალქალაქში. ალხაზიშვილის თხზულებანი 1875 წლიდან იბეჭდებოდა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში. ავტორია ეთნოგრაფიული-ფოლკლორული, ისტორიული და სამედიცინო ნაშრომებისა „ბუნება და ცხოვრება“ (1897), „მტკვარი, ჭოროხი, რიონი“ (1912-1914), „სამკურნალო მცენარენი საქართველოში“ (1899), „ვარძიის მონასტერი“ და სხვა. ალხაზიშვილს წვლილი მიუძღვის ქართული სამეცნიერო ტერმინოლოგიის შემუშავებაში: „საანატომიო და საფიზიოლოგიო ტერმინები“, 1913; „ქართული ენა და სამეცნიერო ტერმინოლოგია“, 1915; „ბუნების ლექსიკონი“, 1916. მისი თაოსნობით რამდენიმე სოფელში გაიხსნა სკოლა და ბიბლიოთეკა-სამკითხველო, ახალქალაქში — ქართული გიმნაზია.