ოთხმაგი ალიანსის ომი

ოთხმაგი ალიანსის ომი , ასევე ცნობილი როგორც საფრანგეთის მემკვიდრეობის ომი — პანევროპული შეიარაღებული კონფლიქტი 1718 წლიდან 1720 წლამდე ესპანეთსა და ოთხმაგი ალიანსის შემქმნელ ძალებს შორის: საფრანგეთი, დიდი ბრიტანეთი, საღვთო რომის იმპერია და გაერთიანებული პროვინციების რესპუბლიკა. სავოიის საჰერცოგო მოგვიანებით შეუერთდა ალიანსს. სამხედრო მოქმედებები მიმდინარეობდა ხმელთაშუა ზღვაში, პირენეის ნახევარკუნძულზე, შოტლანდიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში.

ისტორია
კონფლიქტი წარმოიშვა ესპანეთის მეფე ფილიპე -ის და მისი მეუღლის, ისაბელ ფარნეზეს დინასტიური და ტერიტორიული პრეტენზიების შედეგად. ესპანეთის მემკვიდრეობის ომის დასრულებისა და უტრეხტის ზავის დადების შემდეგ, ესპანეთმა დაკარგა მნიშვნელოვანი სამფლობელოები იტალიაში, ასევე გიბრალტარსა და მენორკაში. ესპანეთის მთავრობამ, პრემიერ-მინისტრის, კარდინალ ჯულიო ალბერონის ხელმძღვანელობით, დაიწყო არმიისა და საზღვაო ფლოტის აღდგენა შურისძიების მიზნით.

დამატებითი ფაქტორი იყო საფრანგეთში არსებული ვითარება ლუი -ის გარდაცვალების შემდეგ. ახალგაზრდა და ავადმყოფი ლუი -ის გარდაცვალების შემთხვევაში, ფილიპე -ს თეორიულად შეეძლო საფრანგეთის ტახტზე პრეტენზიის გამოცხადება, მიუხედავად უტრეხტის ზავით გათვალისწინებული ოფიციალური უარისა. ბურბონების ხელმძღვანელობით საფრანგეთისა და ესპანეთის გაერთიანების შესაძლებლობამ სერიოზული შეშფოთება გამოიწვია ევროპულ ძალებში და გამოიწვია ოთხმაგი ალიანსის ჩამოყალიბება.

1717 წლის აგვისტოში, ესპანურმა ჯარებმა, ისარგებლეს ავსტრიისა და ოსმალეთის იმპერიის ომით, ომის გამოცხადების გარეშე დაიკავეს სარდინია. 1718 წლის ზაფხულში, 20 000-კაციანი ესპანური არმია სიცილიაში გადმოსხდა და სწრაფად დაამყარა კონტროლი კუნძულის უმეტეს ნაწილზე. ბრიტანეთმა ჩარევით უპასუხა ესპანეთის მიერ სარდინიისა და სიცილიის დაკავებას: ადმირალ ჯორჯ ბინგის ესკადრილიამ 1718 წლის 11 აგვისტოს დაამარცხა ესპანური ფლოტი კაპე პასაროს ბრძოლაში.

საომარი მოქმედებები
ომის ძირითადი ოპერაციები რამდენიმე მოქმრედებად განვითარდა. კერძოდ, სიცილიაზე პასაროსთან საზღვაო მარცხის მიუხედავად, ესპანურმა ძალებმა 1718 წელს მილაცოსთან ტაქტიკურ გამარჯვებას მიაღწიეს, თუმცა მიღწეული წარმატების განმტკიცება ვერ შეძლეს. უკვე 1719 წელს ავსტრიის არმია გრაფ მერსის ხელმძღვანელობით კონტრშეტევაზე გადავიდა, დაიბრუნა მესინა და პალერმო დაიკავა, რის შედეგადაც კუნძულზე კონტროლი აღადგინა.

ამავე დროს, კარდინალმა ჯულიო ალბერონიმ სცადა მოწინააღმდეგეთა დესტაბილიზაცია დიდ ბრიტანეთში იაკობინელთა მხარდაჭერით. 1719 წელს შოტლანდიის სანაპიროსკენ გაგზავნილი ესპანური ექსპედიცია შტორმმა გაფანტა, ხოლო მცირე სადესანტო ძალა გლენშილთან დამარცხდა; საფრანგეთში შეთქმულების ორგანიზების მცდელობებიც უშედეგოდ დასრულდა.

პირენეის ნახევარკუნძულზე ბრიტანული ძალები ესპანეთის ჩრდილო-დასავლეთში გადმოსხდნენ და დროებით ვიგოს პორტი დაიკავეს. იმავე წლის გაზაფხულზე ფრანგული არმია ბერვიკის ჰერცოგის ხელმძღვანელობით პირენეების გავლით ესპანეთში შეიჭრა, რამდენიმე სასაზღვრო ქალაქი დაიკავა, თუმცა ეპიდემიებისა და მომარაგების პრობლემების გამო იძულებული გახდა უკან დაეხია.

ჩრდილოეთ ამერიკაში ფრანგულმა ჯარებმა გამაგრებული ესპანური პორტი პენსაკოლა აიღეს, ხოლო დიდ ვაკეებზე ესპანური ვილასურის ექსპედიცია ადგილობრივმა ინდიელთა ტომებმა გაანადგურეს.

შედეგი
ნიდერლანდების ოთხმაგი ალიანსის წევრობამ და ესპანური პორტების საზღვაო ბლოკადამ მკვეთრად გააუარესა ესპანეთის პოზიცია. 1719 წლის დეკემბერში ფილიპე -მ ალბერონი გაათავისუფლა. 1720 წლის 17 თებერვალს ხელი მოეწერა ჰააგის ხელშეკრულებას, რომლითაც ომი დასრულდა.

საზავო შეთანხმების პირობების თანახმად, ესპანეთმა უარი თქვა იტალიური სამფლობელოების დაბრუნების მცდელობებზე, მაგრამ ინფანტეს კარლ -სთვის შეინარჩუნა უფლებები პარმასა და პიაჩენცაზე. სავოიის საჰერცოგომ სიცილია ავსტრიას დაუთმო სარდინიის სანაცვლოდ, რამაც სარდინიის სამეფოს ჩამოყალიბება გამოიწვია. საფრანგეთმა ესპანეთს პენსაკოლა დაუბრუნა. ომის შემდეგ მალევე ოთხმაგი ალიანსის დაშლის მიუხედავად, ფრანკო-ბრიტანული თანამშრომლობა 1730-იანი წლების დასაწყისამდე გაგრძელდა.

ოთხმაგი ალიანსის ომი საუკუნის ერთ-ერთი პირველი კონფლიქტი იყო, რომელმაც აჩვენა საზღვაო უპირატესობისა და კოალიციური პოლიტიკის მნიშვნელობა საერთაშორისო ურთიერთობების ევროპულ სისტემაში.