iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პორტუგალია მინიატურებში

პორტუგალია მინიატურებში — მინიატურული პარკი, რომელიც შექმნილია და აშენდა ესტადო-ნოვოს დროს, როგორც რეკრეაციული, საგანმანათლებლო და ტურისტული სივრცე, რათა წარმოაჩინოს პორტუგალიური კულტურისა და მემკვიდრეობის ასპექტები პორტუგალიასა და მთელ მსოფლიოში.

პარკი მდებარეობს ქალაქ კოიმბრას კოიმბრას რაიონში (პორტუგალია).

ისტორია
პარკის მშენებლობა დაიწყო 1938 წელს, პროფესორ ფერნანდო ბისაია ბარეტოს ინიციატივით, არქიტექტორ კასიანო ბრანკოს პროექტით და გაიხსნა 1940 წლის 8 ივნისს, რის გამოც მისი დიზაინი და არქიტექტურა ძლიერ არის განმსჭვალული ესტადო-ნოვოს სულისკვეთებით. მისი მშენებლობა სამ ეტაპად განხორციელდა:

პირველი ეტაპი, 1938-დან 1940 წლამდე, შედგება პორტუგალიის რეგიონალური სახლების ჯგუფისგან: ტრაზ-უჟ-მონტიშისა და მინჰოს მამულები, ტიპიური სახლები ბაღებით ქვეყნის თითოეული რეგიონიდან, სამლოცველოები, წყლის წისქვილები და ქვის სვეტები. ამ ბირთვს ეკუთვნის კოიმბრას კომპლექსიც, სივრცე, სადაც ქალაქის უმნიშვნელოვანესი ძეგლებია წარმოდგენილი;
მეორე ეტაპი მოიცავს ეგრეთ წოდებულ „მონუმენტალურ ზონას“, სივრცეს, რომელიც ასახავს ყველაზე წარმომადგენლობით ძეგლებს ქვეყნის ჩრდილოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით.
მესამე ეტაპი, რომელიც დასრულდა 1950-იანი წლების ბოლოს, მოიცავს იმდროინდელი საზღვარგარეთის პროვინციების მონუმენტურ და ეთნოგრაფიულ წარმოდგენას აფრიკაში, მაკაოში, პორტუგალიის ინდოეთსა და პორტუგალიურ ტიმორში, რომელიც გარშემორტყმულია ამ რეგიონების მშობლიური ფლორის მაგალითებით. იგი ასევე მოიცავს ბრაზილიის და აზორისა და მადეირას არქიპელაგის წარმომადგენლობებს.

დოკუმენტაციების ცენტრში, „ "-ში არის რამდენიმე დოკუმენტი პარკის ისტორიის შესახებ, მათ შორის გეგმები, არქიტექტურული ნახაზები და ძველი საფოსტო ბარათები .

პარკში 2005 წელს 283 ათასი ვიზიტორი იყო. 2007 წელს - 331 ათასი, 2012 წელს - 211 ათასი, 2014 წელს კი - 228 ათასი ვიზიტორი.

მახასიათებლები
პარკს ახასიათებს შემცირებული მასშტაბების შენობები, რომლებიც წარმოადგენს პორტუგალიური კულტურის ძეგლებსა და კულტურული მემკვიდრეობის სხვა ელემენტებს პორტუგალიასა და მთელ მსოფლიოში. დღესდღეობით იგი ორგანიზებულია შვიდ ზონად:

პორტუგალიურენოვანი ქვეყნები;
კუნძული პორტუგალია ( აზორის კუნძულები და მადეირა );
მონუმენტური პორტუგალია;
კოიმბრა;
რეგიონალური სახლები;
ბავშვთა სახლი;
საბავშვო მოედანი.

გარდა ამისა, ვიზიტორებს შეუძლიათ ეწვიონ რამდენიმე თემატურ მუზეუმს, ესენია:

კოსტიუმების მუზეუმი;
საზღვაო ძალების მუზეუმი;
ავეჯის მუზეუმი.

ფართს ასევე აქვს სველი წერტილები, საჩუქრების მაღაზია და კაფეტერია.
თეიმურაზ ვეფხვაძე

თეიმურაზ ვალერიანის ძე ვეფხვაძე (დ. 1 მარტი, 1944, თბილისი) — ქართველი მათემატიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1994), პროფესორი (1996).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი (1966). 1970-1994 წლებში მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ზოგადი და უმაღლესი მათემატიკის კათედრებზე, 1995-2006 წლებში — ფიზიკის ფაკულტეტზე, 2006 წლიდან — ზუსტ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტზე, 1996 წლიდან (შეთავსებით) — პედაგოგთა კვალიფიკაციის ამაღლებისა და გადამზადების ცენტრალურ ინსტიტუტში. 2001-2005 წლებში იყო საქართველოს მათემატიკოსთა კავშირის პრეზიდენტი. ვეფხვაძის კვლევის ძირითადი მიმართულებაა რიცხვთა წარმოდგენა დადებითად განსაზღვრული კვადრატული ფორმებით და მასთან დაკავშირებული საკითხები კვადრატულ ფორმათა ანალიზური არითმეტიკიდან. არის მათემატიკაში სასკოლო სახელმძღვანელოების ავტორი. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით, თსუ-ის ოქროს მედლით.
კონსტანტინე ვეფხვაძე

კონსტანტინე ფარნაოზის ძე ვეფხვაძე (დ. 7 აპრილი, 1898, სოფელი ზვარე, ახლანდელი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი, — გ. 29 დეკემბერი, 1974, თბილისი) — ქართველი ონკოლოგი, მეცნიერული ონკოლოგიის ფუძემდებელი საქართველოში. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1938), პროფესორი (1939), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1961).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი (1924). 1945-1974 წლებში განაგებდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების სახელმწიფო ინსტიტუტის ონკოლოგიის კათედრას. ვეფხვაძის სამეცნიერო შრომები ეძღვნება თეორიულ და კლინიკურ ქირურგიასა და ონკოლოგიის აქტუალურ საკითხებს. შეადგინა ზოგადი ქირურგიის პირველი სახელმძღვანელო ქართულ ენაზე (1933). იყო საქართველოს და თბილისის ონკოლოგთა სამედიცინო-სამეცნიერო საზოგადოების თავმჯდომარე (1955-1974). მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
მდიდარი მამა ღარიბი მამა

„მდიდარი მამა ღარიბი მამა“ (ინგლ. ) — რობერტ კიოსაკის და შარონ ლეჩტერის წიგნი პირად ფინანსებზე, რომელიც 1997 წელს დაიწერა. კიოსაკი მხარს უჭერს ფინანსური წიგნიერების (ფინანსური განათლება), ფინანსური დამოუკიდებლობისა და სიმდიდრის ჩამოყალიბების მნიშვნელობას. „მდიდარი მამა ღარიბი მამა“ დაწერილია იგავების ნაკრების სტილში, რომელიც ეფუძნება კიოსაკის ცხოვრებას. სახელად „მდიდარი მამა“ მისი საუკეთესო მეგობრის მამაა, რომელმაც სიმდიდრე მეწარმეობით და ინვესტიციებით დააგვროვა, ხოლო „ღარიბი მამა“ ამტკიცებენ, რომ არის კიოსაკის მამა, რომელიც მისი თქმით, მთელი ცხოვრება ბევრს მუშაობდა, მაგრამ არასოდეს მიუღია ფინანსური უზრუნველყოფა. კიოსაკის "მდიდარი მამის" არსებობა დაუმტკიცებელი რჩება და არ არსებობს არანაირი დოკუმენტი კიოსაკის სავარაუდო დიდი სიმდიდრის შესახებ, რომელიც მიღებული იყო „მდიდარი მამა ღარიბი მამას“ გამოქვეყნებამდე.

სიუჟეტი
ავტორი ახალგაზრდა ბიჭია, რომელიც აკვირდება ორი მამის კონტრასტულ ფინანსურ აზროვნებასა და ქცევას. მისმა ღარიბმა მამამ, რომელსაც მაღალი თანამდებობა ეკავა განათლებაში, ხაზს უსვამდა აკადემიური წარმატების, სამუშაო უსაფრთხოებისა და საკუთარი შესაძლებლობების ფარგლებში ცხოვრების მნიშვნელობას. მეორეს მხრივ, მის მდიდარ მამას, წარმატებულ მეწარმეს, სჯეროდა აქტივების შენების, გონივრული ინვესტიციების და ფინანსური ცოდნის შეძენის. იგი აღწერს, თუ როგორ ასწავლის მდიდარი მამა ავტორს და მის მეგობარს ფინანსებს, რეალური ცხოვრებისეული სიტუაციების გამოყენებით. მთლიანი წიგნის განმავლობაში კიოსაკი აღწერს მისი და მდიდარი მამის საუბარს, რომელიც ხელმძღვანელობდა მას ფულის, სიმდიდრის შექმნისა და ფინანსური დამოუკიდებლობის სხვადასხვა ასპექტებზე. კიოსაკი ხაზს უსვამს აქტივების შეძენის მნიშვნელობას, რომლებიც ქმნიან შემოსავალს, როგორიცაა უძრავი ქონება და ბიზნესი. იგი ასევე საუბრობს ფინანსური განათლების აუცილებლობაზე და მოუწოდებს მკითხველს, გააკონტროლონ თავიანთი ფინანსური ბედი შესაძლებლობების ძიებით, შეცდომებზე სწავლით და ფულის შესახებ უწყვეტი სწავლებით. ეს წიგნი არა მხოლოდ მიზნად ისახავდა იდეების შექმნას იმის შესახებ, თუ როგორ გამხდარიყვნენ უფრო მდიდარნი, არამედ ეს წიგნი ამოტივირებს მკითხველს, რომ იმუშაონ არა სხვებისთვის არამედ საკუთარი თავისთვის.

გამოცემის წარმატება
წიგნი ჩვეულებრივ გამოქვეყნდა 1997 წელს, შემდეგ კი კომერციულად აიღეს და გახდა -ის ბესტსელერი. მას შემდეგ გაიყიდა 32 მილიონზე მეტი ეგზემპლარი და ძალიან გაპოპულარულდა. კიოსაკი ყურადღებას ამახვილებს თოქ-შოუებზე და რადიო შოუებზე, რომელთაგან -ის შოუმ უდიდესი გავლენა მოახდინა წიგნის გაყიდვაზე. 2017 წლის აპრილში გამოიცა 20 გამოცემა და ამ გამოცემის წინასიტყვაობაში კიოსაკი ამტკიცებს, რომ წიგნის დაახლოებით 40 მილიონი ეგზემპლარი გაიყიდა მთელ მსოფლიოში.
ნინო ვეფხვაძე

ნინო რევაზის ასული ვეფხვაძე (დ. 6 დეკემბერი, 1956, თბილისი) — ქართველი ექიმი-რადიოლოგი, პრევენციული მედიცინის სპეციალისტი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1995), პროფესორი (1999).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი (1979). 1986-1987 წლებში იყო თბილისის ენდოკრინოლოგიური დისპანსერის რადიოიზოტოპური დიაგნოსტიკის ლაბორატორიის გამგე, 1996-2007 წლებში — თსსუ-ის პრევენციული მედიცინის კათედრის გამგე, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის კათედრის პროფესორი, 2007-2009 წლებში — თსსუ-ის პრევენციული მედიცინის დეპარტამენტის, ხოლო 2009 წლიდან — თსსუ-ის ჰიგიენისა და სამედიცინო ეკოლოგიის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი, სრული პროფესორი. ვეფხვაძის კვლევის ძირითადი მიმართულებებია გარემოს რადიაციული ფონების, რადიონუკლიდების მიგრაციისა და ონკოლოგიურ დაავადებათა ეპიდემიოლოგიის საკითხები. მან თანაავტორებთან ერთად შეადგინა საქართველოს რადიაციული რუკა.
რევაზ ვეფხვაძე

რევაზ იასონის ძე ვეფხვაძე (დ. 14 მაისი, 1926, თბილისი, — გ. 27 დეკემბერი, 2001, იქვე) — ქართველი რენტგენოლოგ-რადიოლოგი და ონკოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1967), პროფესორი (1969), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1986).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი (1948). 1955–1958 წლებში მუშაობდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის რენტგენო-რადიოლოგიის კათედრაზე. 1958–1966 წლებში იყო რადიოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის რადიოიზოტოპური დიაგნოსტიკის ლაბორატორიის ხელმძღვანელი, 1972–1977 წლებში — დირექტორი, 1989 წლიდან — ონკოლოგიის სამეცნიერო ცენტრის დირექტორი, 1999 წლიდან — ონკოლოგიის ეროვნული ცენტრის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე, 1972–2001 წლებში — საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს მთავარი რადიოლოგი, საქართველოს რენტგენოლოგ-რადიოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოების თავმჯდომარე. დააარსა საქართველოს თერმოგრაფისტთა სკოლა. ვეფხვაძე იკვლევდა ონკოლოგიურ დაავადებათა ადრეული დიაგნოსტიკისა და სხივური მკურნალობის აქტუალურ საკითხებს. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის ღირსების ორდენი (1997).
მიზანი (ფილმი)

„მიზანი“ — კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ 1979 წლის კინოფილმი, რომლის რეჟისორია გენო ხოჯავა.

სიუჟეტი
შავიზღვისპირა ქალაქში თავმოყრილ სხვადასხვა პარტიულ დაჯგუფებათა ყურადღების ცენტრშია ინგლისური გემი, რომლითაც დენიკინის არმიისთვის ფული, იარაღი და საიდუმლო დოკუმენტები გადააქვთ. ბრიტანული და ადგილობრივი დაინტერესებული წრეების წინააღმდეგ ბოლშევიკების მცირე დივერსიული ჯგუფი იბრძვის, რომლის მიზანია, იარაღი თეთრგვარდიელების ხელში არ მოხვდეს. შეთქმულები გემზე აიპარებიან, კაპიტანს განაიარაღებენ, ფულს ხელში ჩაიგდებენ და გემს დანაღმავენ. დივერსანტები გაქცევას ჭაობების გავლით ცდილობენ. მათ წინ დიდი სირთულეები ელით.

როლებში
გურამ ფირცხალავა — უტა
იმედა კახიანი — ანდრო
არიადნა შენგელაია — ნადიდე
იმედა კახიანი — ანდრო
ლეო ფილფანი — ბოცო
ბორის წიფურია — სელიმი
ელგუჯა ბურდული — აშორდია
სერგო პაჭკორია — ჰასანი
ბერდია ინწკირველი — კალენიკე
გია გუგუნავა — ნიაზი
რუსლან მიქაბერიძე — მეზღვაური
ვარლამ (ვალოდია) წულაძე — მარკოზი
რევაზ თავართქილაძე — გენერალი
ჯოფრი ჰინტონი

ჯოფრი ევერესტ ჰინტონი (; დ. 6 დეკემბერი, 1947, ლონდონი) — ბრიტანელ-კანადელი კოგნიტოლოგ-ფსიქოლოგი და მეცნიერი ინფორმატიკის დარგში. ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკაში (ჯონ ჰოპფილდთან ერთად, 2024).

1970 წელს დაამთავრა კემბრიჯის უნივერსიტეტი (ექსპერიმენტული ფსიქოლოგიის ბაკალავრი), 1978 წელს მიიღო ედინბურგის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი ხელოვნური ინტელექტის დარგში. 1978-1982 წლებში სადოქტოროს შემდგომ სამუშაოზე იყო სასექსისა და სან-დიეგოს კალიფორნიის უნივერსიტეტებში (აშშ). 1982-1987 წლებში კომპიუტერულ მეცნიერებას ასწავლიდა კარნეგი-მელონის უნივერსიტეტში, 1987-1998 წლებში და 2001 წლიდან — ტორონტოს უნივერსიტეტის პროფესორი. 1998-2001 წლებში სათავეში ედგა მის მიერვე დაფუძნებულ გეტსბის გამოთვლითი ნეირომეცნიერების განყოფილებას ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯში. 2013-2023 წლებში ჰინტონი იყო კომპანია „გუგლის“ თანამშრომელი.

ჰინტონის კვლევებმა ნეირონული ქსელების მოდელების შესახებ რევოლუციური ცვლილებები შეიტანა ხელოვნური ინტელექტის განვითარებაში (ამის გამო მას „ხელოვნური ინტელექტის“ ნათლიმამასაც უწოდებენ). განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი წვლილი უკუპროპაგაციული მოდელის, ბოლცმანის მანქანის, განაწილებული სისტემების სფეროებში. 2023 წლიდან ჰინტონი თავადვე ხშირად აკრიტიკებს ხელოვნური ინტელექტის ტექნოლოგიას მისი შესაძლო დამაზიანებელი მხარეების გამო.

ჰინტონს მიღებული აქვს მრავალი სამეცნიერო ჯილდო, მ. შ. კოგნიტური მეცნიერების საზოგადოების მიერ დაწესებული დევიდ რუმელჰარტის პრემია (2001), კანადის გერჰარდ ჰერცბერგის ოქროს მედალი (2010), ტიურინგის პრემია (იოშუა ბენგიოსა და იან ლეკუნთან ერთად, 2018). 2024 წელს ჰინტონს ჯონ ჰოპფილდთან ერთად ხელოვნური ინტელექტის განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიკაში.
ბარაციხე

ბარაციხე — ციხესიმაგრე თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე. მდებარეობს სოფელ ჩაქველთას სანახებში, შავშეთის ჩრდილოეთით, მდინარე იმერხევის მარცხენა სანაპიროზე. მისი მშენებლობა - საუკუნეებით თარიღდება. ბარაციხეს მეორენაირად ბარის ციხეს უწოდებენ. მისი ერთ-ერთი სახელია ჩაქველთას ციხე, რაც მას მდინარე ჩაქველთაწყლის მიხედვით ეწოდა.

ტოპონიმი
ბარაციხის სახელი დაკავშირებულია ბართან. ნიკო მარის მიხედვით, ტოპონიმი „ბარა“ სოფელ ჩაქველთას საზამთრო საძოვარია, აქვეა ამავე სახელწოდების ნაკადული და ციხე. ციხე ბარში არსებულ საზამთრო სადგომებს აკონტროლებდა. შესაბამისად, მოსახლეობა მას ბარაციხის სახელწოდებით მოიხსენებდა. ციხის ეს სახელწოდება ნახსენებია ოსმალურ აღწერებშიც. სამეცნიერო ლიტერატურაში არის ბარაციხის კიდევ ერთი ტოპონიმი, „ციხისყელი“, რომლითაც ამ ციხესიმაგრეს მოიხსენიებდნენ. თუმცა, ციხის ეს სახელწოდება ნაკლებად გავრცელებულია.

ისტორიული გეოგრაფია
ბარაციხე ისტორიული შავშეთის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს და იმერხევის უმნიშვნელოვანესი ციხესიმაგრეა. ბარაციხე ორი ხეობის შემაერთებელ მონაკვეთს აკონტროლებდა. შემაღლებული კლდოვანი ბორცვიდან ციხესიმაგრე მთელს მიმდინარე პერიმეტრს აკონტროლებს და პირდაპირ უყურებს ბაძგირეთისწყალზე მდებარე ბაძგირეთის ციხეს, იფხრევლის ციხეს, წეფთის ციხეს და სხვა ციხე-სიმაგრეებს. ციხე-სიმაგრე სერიოზულ დაბრკოლებას უქმნიდა მტრის ჯარს გადაადგილებისას. ოსმალური ოფიციალური აღწერილობის მიხედვით, სოფელი, სადაც ბარაციხე მდებარეობდა იმერხევის ლივის პირველივე დასახლებადაა აღნიშნული. მას ის უპირატესობა ჰქონდა, რომ აქ მდებარეობდა მირლივას მთავარი ციხესიმაგრე და ერთ-ერთი რეზიდენცია, საიდანაც სანჯაყ-ბეგი დანარჩენ სამფლობელოებს განკარგავდა.

ისტორია
ბარაციხე, რომელიც იმერხევის ცენტრალურ ციხესიმაგრეს წარმოადგენდა, როგორც ვარაუდობენ, - საუკუნეებში დაარსდა. 1918 წელს, პირველი მსოფლიო ომის ბოლო ეტპზე, ბარაციხე დროებით ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა, ხოლო იმავე წლის ბოლოს ინგლისის მანდატს დაექვემდებარა. ინგლისის არმიის გასვლის შემდეგ მასზე კონტროლი საქართველოს დემოკრატიულმა რესპუბლიკამ დაამყარა, თუმცა დროებით. 1921 წელს ბარაციხე მთელ შავშეთთან ერთად თურქეთმა დაიკავა და დღემდე მის შემადგენლობაშია.
ჯონ ჰოპფილდი

ჯონ ჯოზეფ ჰოპფილდი (; დ. 15 ივლისი, 1933, ჩიკაგო) — ამერიკელი ფიზიკოსი, ხელოვნური ნეირონული ქსელის ერთ-ერთი პიონერი მკვლევარი. ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკაში (ჯოფრი ჰინტონთან ერთად, 2024).

დაამთავრა სუორთმორ-კოლეჯი (პენსილვანია, აშშ) ფიზიკის განხრით 1954 წელს. 1958 წელს მიენიჭა კორნელის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი ფიზიკაში. სხვადასხვა დროს მუშაობდა ბელის ლაბორატორიაში, პრინსტონის, კალიფორნიისა (ბერკლი) და კალიფორნიის ტექნოლოგიების უნივერსიტეტებში. მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ხელოვნური ნეირონული ქსელის კვლევაში, განსაკუთრებით ე. წ. ჰოპფილდის ქსელის განვითარებაში. ამ დამსახურებისთვის 2024 წელს ბრიტანელ-კანადელ მეცნიერ ჯოფრი ჰინტონთან ერთად მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიკაში.
ჭიდაობა

ჭიდაობა — საბრძოლო ხელოვნების სახეობა და საბრძოლო სპორტი, რომელიც გულისხმობს მოწინააღმდეგეზე უპირატესობის მოპოვებას სხვადასხვა ილეთების გამოყენებით (მოჭიდება, დაგდება, გადატრიალება, ფეხის დასმა, მოცელვა და სხვა.), გარკვეული წესების ფარგლებში.

ჭიდაობის მრავალი სახეობა არსებობს: თავისუფალი ჭიდაობა, ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა, სამბო, კოლეგიური ჭიდაობა , სასროლი ჭიდაობა , ლუტა-ლივრე, სუმო, ინდური ჭიდაობა (კუშტი), ძიუდო და მრავალი სხვა. ჭიდაობის კიდევ ერთი პოპულარული სახეობაა რესლინგი, რომელიც სპორტული თეატრის სახეობაა.

ჭიდაობა პირველად გაჩნდა ძველი ბერძნული ოლიმპიური თამაშების მე-18 ოლიმპიადის დროს, ძვ. წ. 708 წელს. მისი სახელი მომდინარეობს ანგლო-საქსური სიტყვიდან , რომელიც „ბრწყინვალე დარბაზს“ ნიშნავს.

ისტორია
ჭიდაობა საბრძოლო სპორტის ერთ-ერთ უძველეს სახეობას წარმოადგენს. მისი წარმოშობა დაახლოებით 15000 წლით თარიღდება, საფრანგეთში აღმოჩენილი გამოქვაბულის ნახატების მიხედვით. ბაბილონურ და ეგვიპტურ რელიეფებზე გამოსახულნი არიან მოჭიდავეები, რომლებიც იყენებენ დღევანდელ სპორტში ცნობილ სხვადასხვა ილეთებს. ჭიდაობის შესახებ ლიტერატურული ცნობები ჯერ კიდევ ძველ აღთქმასა და ძველ ინდურ ვედებში გვხვდება. „წიგნი დაბადებისა“-ში ნათქვამია, რომ იაკობი ღმერთს ან ანგელოზს ეჭიდავებოდა. ილიადაში, რომელშიც ჰომეროსი ტროას ომის შესახებ მოგვითხრობს, ასევე ნახსენებია ჭიდაობა.

ძველ საბერძნეთში ჭიდაობას უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა ლეგენდებში, ლიტერატურასა და ფილოსოფიაში. იგი, განსაკუთრებული სისასტიკით გამორჩეული, უძველესი ოლიმპიური თამაშების ძირითადი სპორტი იყო. ძველი რომაული ჭიდაობა ჰგავს ძველ ბერძნულს, ვინაიდან რომაელებმა მრავალი ასპექტი უცვლელად გადაიტანეს, მაგრამ სხვადასხვა წესების დანერგვით იგი ნაკლებად სასტიკი გახადეს. ჭიდაობა მოხსენიებულია როგორც ძველ ბერძნულ, ასევე რომაულ ლიტერატურაში. მრავალი ისტორიული ფილოსოფოსი და ლიდერი ხშირად მოიხსენიებდა სპორტს საკუთარ ნაშრომებში, მათ შორის პლატონი, სოკრატე, არისტოტელე, ქსენოფონტე, ეპიქტეტე, სენეკა, პლუტარქე და მარკუს ავრელიუსი. დიკაერქუსი წერდა, რომ პლატონი ისთმის თამაშებზე ჭიდაობდა.

შუა საუკუნეებში, - საუკუნეებში, ჭიდაობამ შეინარჩუნა პოპულარობა და მრავალი სამეფო ოჯახის, მათ შორის ინგლისში, საფრანგეთსა და იაპონიაში, განუყოფელი ნაწილი გახდა.

1904 წლიდან მოყოლებული, ჭიდაობა ოლიმპიური თამაშების უდიდესი ნაწილი გახდა.
გაერთიანებული დემოკრატები

გაერთიანებული დემოკრატები — პოლიტიკური პარტია საქართველოში 2002-2004 წლებში.

ისტორია
2001 წლის 1 ნოემბერს ზურაბ ჟვანია თბილისში დაწყებული სახალხო მღელვარების გამო პარლამენტის თავმჯდომარეობიდან გადადგა. 2002 წლის 8 მაისის ცნობილი გახდა, რომ ზურაბ ჟვანიას თანამოაზრეები არჩევნებში „ქრისტიან-კონსერვატიული“ პარტიის სახელით მიიღებდნენ მონაწილეობას. 2002 წლის ადგილობრივ თვითმმართველობის არჩევნებში ქრისტიან-კონსერვატიულმა პარტიამ თბილისის საკრებულოში მოიპოვა 4 მანდატი.

2002 წლის 6 ივნისს საქართველოს პარლამენტში ზურაბ ჟვანიას მხარდამჭერმა დეპუტატებმა შექმნეს ფრაქცია „დემოკრატები“. ფრაქციაში გაერთიანდნენ მოქალაქეთა კავშირის ყოფილი დეპუტატები. ფრაქციას ხელმძღვანელობდა გიორგი ბარამიძე, ხოლო მისი მოადგილეები იყვნენ ზურაბ ცქიტიშვილი და ვასილ მაღლაფერიძე. ფრაქციის მდივანი იყო მარინა მოლოდინი. ფრაქციის წევრები იყვნენ: დავით ტყეშელაშვილი, ელდარ შენგელაია, რევაზ ადამია ედვარდ სურმანიძე, ელენე თევდორაძე, რომან კუსიანი, ხათუნა ხოფერია და ა.შ. 2002 წლის 17 ივნისს ფილარმონიის დიდ საკონცერტო დარბაზში დაფუძნდა პოლიტიკური პარტია „გაერთიანებული დემოკრატები“. პარტიის თავმჯდომარედ აირჩიეს ზურაბ ჟვანია.

2003 წლის 21 აგვისტოს სასტუმრო მეტეხში საარჩევნო ბლოკის „ბურჯანაძე-დემოკრატები“ პრეზენტაცია გაიმართა. საარჩევნო ბლოკში გაერთიანდა პარლამენტის თავმჯდომარის ნინო ბურჯანაძის პოლიტიკური ჯგუფი და ზურაბ ჟვანიას „გაერთიანებული დემოკრატები“. 2003 წლის სექტემბერში ბლოკს „ბურჯანაძე-დემოკრატები“ ტრადიციონალისტთა კავშირი შეუერთდა. 2003 წლის საპარლამენტო არჩევნებში ბლოკი „ბურჯანაძე-დემოკრატები“ გავიდა მეხუთე ადგილზე. 2 ნოემბრის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ ქვეყანა მოიცვა მასშტაბურმა საპროტესტო გამოსვლებმა, რაც 23 ნოემბერს პრეზიდენტ ედუარდ შევარდნაძის გადადგომითა და ახალი არჩევნების დანიშვნით დასრულდა.

2004 წლის საპარლამენტო არჩევნებისთვის „გაერთიანებული დემოკრატები“ და ნაციონალური მოძრაობა გაერთიანდნენ ბლოკში სახელწოდებით „ნაციონალური მოძრაობა-დემოკრატები“. საპარლამენტო არჩევნებში საარჩევნო ბლოკმა „ნაციონალური მოძრაობა-დემოკრატები“ 135 მანდატი მოიპოვა. 2004 წლის 22 ნოემბერს გაიმართა გრანდიოზული ყრილობა, რომელიც „ვარდების რევოლუციის“ წლისთავს ეძღვნებოდა. ყრილობაზე პოლიტიკური პარტია „გაერთიანებული დემოკრატები“ ოფიციალურად შეუერთდა „ერთიან ნაციონალურ მოძრაობას“.
ვიქტორ ემბროსი

ვიქტორ ემბროსი (; დ. 1 დეკემბერი, 1953, ჰანოვერი, ნიუ-ჰემფშირი, აშშ) — ამერიკელი ბიოლოგი, ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში ნობელის პრემიის ლაურეატი (გერი რავკანთან ერთად, 2024).
ბიოგრაფია
დაიბადა პოლონელი ემიგრანტის ოჯახში. დაამთავრა მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტი 1975 წელს. იქვე მიიღო ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი ბიოლოგიაში 1978 წელს. სხვადასხვა დროს მუშაობდა მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში (1975-1979), ჰარვარდის უნივერსიტეტში (1985-1992), დარტმუთის კოლეჯში (1992-2001), დარტმუთის სამედიცინო სკოლაში (2001-2007). 2008 წლიდან სამეცნიერო-პედაგოგიურ მუშაობას ეწევა მასაჩუსეტსის უნივერსიტეტის სამედიცინო სკოლაში. ემბროსის სამეცნიერო მოღვაწეობას ძირითადი მიმართულებებია განვითარების ბიოლოგია და მოლეკულური გენეტიკა. 1993 წელს ემბროსმა და მისმა გუნდმა აღმოაჩინეს მიკრო-რნმ-ის მოლეკულა — რიბონუკლეინის მჟავის არამაკოდირებელი ფორმა, რომელიც უმნიშვნელოვანეს როლს ასრულებს გენების ექსპრესიის პროცესში. 2024 წელს ემბროსმა და ამერიკელმა ბიოლოგმა გერი რავკანმა მიკრო-რნმ-ის შესწავლაში შეტანილი წვლილისთვის ნობელის პრემია მიიღეს.
გერი რავკანი

გერი ბრიუს რავკანი (; დ. 26 მარტი, 1952) — ამერიკელი მოლეკულური ბიოლოგი, გენეტიკოსი. ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში (ვიქტორ ემბროსთან ერთად, 2024).
ბიოგრაფია
დაიბადა ებრაული წარმოშობის ოჯახში. დაამთავრა კალიფორნიის უნივერსიტეტი (ბერკლი) 1973 წელს. 1982 წელს მიენიჭა ჰარვარდის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი ბიოფიზიკაში. 1985 წლიდან სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობას ეწევა მასაჩუსეტის ზოგადი პროფილის ჰოსპიტალსა და ჰარვარდის სამედიცინო სკოლაში.

1980-იანი წლებიდან მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიების უნივერსიტეტში მუშაობისას თანამშრომლობდა ვიქტორ ემბროსთან, რომელმაც 1993 წელს აღმოაჩინა მიკრო-რნმ-ის მოლეკულა — რიბონუკლეინის მჟავის არამაკოდირებელი ფორმა, რომელიც უმნიშვნელოვანეს როლს ასრულებს გენების ექსპრესიაში. რავკანმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა გენების რეგულაციის პროცესში მიკრო-რნმ-ის ფუნქციის გარკვევაში, ასევე გენების დეაქტივაციის უჯრედული მექანიზმის — რნმ-ინტერფერენციის შესწავლაში. ის ასევე ავტორია გამოკვლევებისა დაბერების მოლეკულური მექანიზმების შესახებ. 2024 წელს ემბროსსა და რავკანს მიკრო-რნმ-ის შესწავლაში შეტანილი წვლილისთვის მიენიჭათ ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში.
ჰან კანი

ჰან კანი (; დ. 27 ნოემბერი, 1970, ქ. კვანჯუ, სამხრეთი კორეა) — კორეელი მწერალი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ლიტერატურაში (2024).

დაიბადა მწერლის ოჯახში. დაამთავრა იონსეს უნივერსიტეტის კორეული ენისა და ლიტერატურის განყოფილება (სეული, 1993). მისი პირველი ლექსები დაიბეჭდა 1993 წელს, პირველი მოთხრობა „მეწამული ღუზა“ — 1994 წელს, მოთხრობების პირველი კრებული „სიყვარული იონსეში“ — 1995 წელს. გამოქვეყნებული აქვს რომანები [„შავი ირემი“, 1998; „შენი ცივი ხელები“, 2002; „ვეგეტარიანელი“, 2007; „ქარი ქრის, წადი...“, 2010; „ბერძნულის გაკვეთილები“, 2011; „ბიჭი მოდის“ (ინგლისურ თარგმანში: „ადამიანთა ქმედებები“), 2014; „თეთრი“, 2016; „არ ვემშვიდობები“, 2021], მოთხრობებისა და ესების კრებულები.

განსაკუთრებული აღიარება მოუტანა რომანმა „ვეგეტარიანელი“ (2007; ბუკერის საერთაშორისო პრემია, 2016), რომელშიც მოთხრობილია მენტალური პრობლემების მქონე კორეელი ქალის და ოჯახთან და საზოგადოებასთან მისი ურთიერთობის ამბავი. 2024 წელს ჰან კანი გახდა ლიტერატურის დარგში ნობელის პრემიის პირველი სამხრეთკორეელი ლაურეატი „ღრმად ემოციური პოეტური პროზისთვის, რომელიც გვაჯახებს ისტორიულ ტრავმებს და აშიშვლებს ადამიანის ცხოვრების წარმავალობას“.
სან-ხუან-ოსოლოტეპეკი

სან-ხუან-ოსოლტეპეკი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის მიაუატლანის რაიონში, სიერა-სურ-დე-ოახაკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 411 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 7.7%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 206.5 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 16.5 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-ლუის-ამატლანი

სან-ლუის-ამატლანი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის მიაუატლანის რაიონში, სიერა-სურ-დე-ოახაკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 829 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 5.7%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 289 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 13.2 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-მარსიალ-ოსოლოტეპეკი

სან-მარსიალ-ოსოლოტეპეკი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის მიაუატლანის რაიონში, სიერა-სურ-დე-ოახაკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 372 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 10%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 53.8 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 25.5 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-მატეო-რიო-ონდო

სან-მატეო-რიო-ონდო ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის მიაუატლანის რაიონში, სიერა-სურ-დე-ოახაკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 207 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 3.1%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 211.1 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 15.2 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-მიგელ-კოატლანი

სან-მიგელ-კოატლანი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის მიაუატლანის რაიონში, სიერა-სურ-დე-ოახაკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 184 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 8.6%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 123.5 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 25.8 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.
სან-მიგელ-სუჩისტეპეკი

სან-მიგელ-სუჩისტეპეკი ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის მიაუატლანის რაიონში, სიერა-სურ-დე-ოახაკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 2 932 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 0.7%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 69.6 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 42.1 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.