iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ელექტროლიტური დისოციაცია

ელექტროლიტური დისოციაცია — წყალში გახსნისას ან გალღობისას ელექტროლიტის იონებად დაშლა. ელექტროლიტური დისოციაციის შედეგად ხსნარში წარმოიქმნება დადებითი და უარყოფითი იონები ეკვივალენტური რაოდენობით. ამიტომ ელექტროლიტის ხსნარი ელექტრონეიტრალურია, წარმოქმნილი იონები ჰიდრატირებულია, ე. ი. თითოეულ იონთან შეერთებულია წყლის ერთი ან რამდენიმე მოლეკულა.

ელექტროლიტური დისოციაციის პროცესებს, ქიმიური რეაქციების მსგავსად, განტოლებებით გამოსახავენ. მჟავების დისოციაციით მიიღება წყალბად–იონი (კატიონი) და მჟავას ნაშთის იონი (ანიონი):

 = ^+ + ^-
^3 = ^+ + _3

აქედან ჩანს, რომ მჟავა ელექტროლიტია, რომლის დისოციაციით წყალბად–იონები და შესატყვისი ანიონები მიიღება.
მაჟეიკიაის რაიონი

მაჟეიკიაის რაიონი — მუნიციპალური რაიონი ლიეტუვაში, ტელშიაის მაზრაში.

დასახლებული პუნქტები
3 ქალაქი – მაჟეიკიაი, სედა და ვეკშნიაი;
5 დაბა – ლაიჟუვა, ლეცკავა, პიკელიაი, ტირკშლიაი და ჟიდიკიაი;
191 სოფელი.

მოსახლეობის რაოდენობა (2001):
მაჟეიკიაი – 42 675
ვეკშნიაი – 2 270
ტირკშლიაი – 1 626
სედა – 1 309
კალნენაი – 868
კრაკიაი – 642
ბალენოსი – 615
ჟემალე – 586
ლაიჟუვა – 560
პალნოსაი – 555

თვითმმართველობა
რაიონი მოიცავს 9 სამამასახლისოს:
ლაიჟუვას 
მაჟეიკიაის 
მაჟეიკიაის 
რევიჩიაის 
სედის 
შერკშნენაის 
ტირკშლიაის 
ვეკშნიაის 
ჟიდიკიაის
კაუნასის რაიონი

კაუნასის რაიონი — რაიონი ლიეტუვაში, კაუნასის მაზრაში.

დასახლებული პუნქტები
3 ქალაქი – ეჟერელისი, გარლიავა და ვილკიაი;
10 დაბა – აკადემია, ბაბტაი, ჩეკიშკე, დომეიკავა, კაჩერგინე, კარმელავა, კულაუტუვა, ლაპესი, ვანჯეგალა და ზაპიშკისი;
370 სოფელი.

მოსახლერობის რაოდენობა (2001):
გარლიავა – 13 322
დომეიკავა – 4 704
აკადემია – 4 213
რაუდონდვარისი – 4 092
ნევერონისი – 3 083
კარმელავა – 2 886
ვილკიაი – 2 338
რინგაუდაი – 2 197
ეჟერელისი – 2 051
შლენავა– 1 796
ბაბტაი - 1 715
კულაუტუვა - 1 367
მასტაიჩიაი - 1 339
ლაპესი - 1 038

ადმინისტრაციული დაყოფა
რაიონი მოიცავს 23 სამამასახლისოს:
აკადემიის 
ალშენაის 
ბაბტაის 
ვანჯიოგალოსის 
ვილკიაის )
ვილკიიოისის სასოფლო 
გარლიავას საქალაქო 
გარლიავას სასოფლო 
დომეიკავას 
ზაპიშკისის )
კაჩერგინეს 
კარმელავას 
კულაუტუვა 
ლაპესის 
ნევერონისის 
რაუდონდვარისის 
რინგაუდაის 
როკაის 
სამილაის 
ტაურაკემეს 
უჟლეჯიუს ,
ჩეკიშკეს 
ეჟერელისის
ნიტრონაერთები

ნიტრონაერთები, ორგანული ნაერთები, რომლებიც მოლეკულაში შეიცავენ ნახშირბადის ატომებთან შეკავშირებულ ერთ ან რამდენიმე ნიტროჯგუფს _2. განასხვავებენ მონო-, დი-, ტრი- და პოლი ნიტრონაერთებს. ნიტრონაერთები შეიძლება იყოს ალიფატური
(ნიტროპარაფინები და ნიტროოლეფინები), არომატული (ნიტროანილინი, ნიტრობენზოლი, ნიტროტოლუოლი, ნიტრონაფთალინი და სხვ.), ცხიმოვან-არომატული (მაგ., ფენილნიტრომეთანი, ნიტროსტიროლი). არომატული ნიტრონაერთები მოყვითალო სითხეები ან კრისტალური ნივთიერებებია, რომლებიც კარგად იხსნება ორგანულ გამხსნელებში, წყალში კი — ცუდად. მრეწველობაში მათ ღებულობენ არომატული ნაერთების ნიტვრისას. ალიფატურ ნიტრონაერთებს ღებულობენ პარაფინების აზოტმჟავათი ან აზოტის ჟანგეულებით ნიტვრისას. უმარტივესი მონონიტროპარაფინები დამახასიათებელი სუნის მქონე უფერული სითხეებია; ალიფატური ნიტრონაერთები ადვილად კონდენსირდება ალდეჰიდებსა და კეტონებთან ერთად და წარმოქმნის ნიტროსპირტებს, რომელთა დეჰიდრატაციის შედეგად წარმოიქმნება ნიტროოლეფინები. ამ რეაქციებს ფართოდ იყენებენ ლაბორატორიულ პრაქტიკაში. ნიტროპარაფინები კარგი გამხსნელია ორგანულ ნაერთებისა. ზოგიერთ ნიტროოლეფინს აქვს ინსექტიციდური, ფუნგიციდური თვისებები. პოლი-ნიტრონაერთები ძლიერ ფეთქებადი ნივთიერებებია (ტრინიტროტოლუოლი, ნიტროგლიცერინი და სხვ.).
ლაზდიიაის რაიონი

ლაზდიიაის რაიონი — რაიონი ლიეტუვის სამხრეთ-აღმოსავლეთით ალიტუსის მაზრაში. პოლონეთისა და ბელარუსის საზღვართან.

ლაზდიიაის რაიონის თვითმმართველობის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ლაზდიიაი. რაიონში ასევე მდებარეობს ქალაქი ვეისეიაი და დაბები შეშტოკაი და სეირიაი . ფართობი 1 309 387 კმ2. რაიონში 150-ზე მეტი ტბაა. მათ უკავიათ 10 738,51 ჰა; უდიდესია დუსია (, 2 337 ჰა), მეტელისი (, 1 299 ჰა), სეირიისი (, 503 ჰა).

ადმინისტრაციული დაყოფა
ლაზდიიაის რაიონის თვითმმართველობა მოიცავს 14 სამამასახლისოს:

ბუდვეიეჩიოს 
ვეისეიაის საქალაქო 
ვეისეიაის სასოფლო ,
კაპჩიამესის ,
კროსნოსის ,
კუჩიუნაის ,
ლაზდიიაის ,
ლაზდიიაის საქალაქო ,
ნორაგელიაის ,
სეირიიაის ,
ტეიზიიაის ,
შეშტოკაის ,
შლავანტაის ,
შვიანტეჟერიოს ,
პონტოური მუხა

პონტოური მუხა — მაღალი ბუჩქი ან პატარა ხე (5-7, იშვიათად 10-12 მ სიმაღლისა) წიფლისებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია მცირე აზიაში, პონტოს ქედზე და დასავლეთ საქართველოში (აფხაზეთი, სვანეთი, სამეგრელო, გურია და აჭარა). იზრდება ზღვის დონიდან 800 (1200) - 2200 მ სიმაღლეზე, კირქვიან კლდეებსა და თიხნარ ნიადაგებზე. ზოგჯერ ქმნის წმინდა კორომს. ხშირად ქვეტყეში ერევა ცირცელი, მედვედევის არყი, მარადმწვანე ბუჩქები. სინათლის მოყვარულია. ღერო ხშირად გართხმულია. ზამთრის მკაცრი პირობების გადატანა უხდება თოვლის მძლავრი საფრის ქვეშ. ყინვაგამძლეა, ნორჩი ყლორტები ზრდას ამთავრებს გაზაფხულზე და ყინვამდე ასწრებს გამერქნებას. ნაყოფმსხმოიარობს ცუდად და იშვიათად. რკო ხშირად დამწიფებას ვერ ასწრებს, ამიტომ აღმოცენების უნარი არ აქვს. მიწაზე გართხმული ტოტები ბევრ ადგილზე ფესვიანდება და ქმნის გაუვალ რაყას. მერქანი მაგარი აქვს. დეკორატიულია.
სიმღერა ჰილდებრანდზე

სიმღერა ჰილდებრანდზე — ძველი გერმანული საგმირო ეპოსი. შემონახულია მისი ერთი ფრაგმენტი. მასში მოთხრობილია სამშობლოდან გაძევებული ჰილდებრანდის უკან დაბრუნება 30 წლის შემდეგ და ბრძოლა ჰადუბრანდთან (თავის ვაჟთან), რომელმაც არ დაუჯერა ჰილდებრანდს, რომ მამა იყო მისი. თუ როგორ მთავრდება ეს ბრძოლა არაა შემონახული.

ხელნაწერი აღმოჩენილია ფულდაში და განეკუთვნება საუკუნეს. ნაწარმოებში მოთხრობილი ამბები განეკუთვნება ხალხთა დიდი გადასახლების პერიოდს.
ჩურჩხელა

ჩურჩხელა, ჯანჯუხა — ქართული ტკბილეული, ნიგვზის ან თხილის ნატეხები, ამოვლებული თათარაში (ყურძნის წვენისგან დამზადებული ტკბილი ფაფა). საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული. განსაკუთრებით გამოიყენება საახალწლო და სხვა სადღესასწაულო დღეებში.

არსებობს ჩურჩხლის მომზადების რამდენიმე წესი. აღმოსავლეთ საქართველოში თათარას ხორბლის ფქვილს ურევენ კონსისტენციის მისაღებად და მასში თოკზე აცმულ ნიგოზს (ან ჩირს) ავლებენ. დასავლეთ საქართველოში სიმინდის ფქვილსა და თხილს იყენებენ, ხოლო თათარას ფელამუშს უწოდებენ.
კასანდრა ნოვა

კასანდრა ნოვა — იქს-ადამიანების გამოგონილი მტერი -ის მსოფლიოდან. შექმნილია მწერალი გრანტ მორისონისა და მხატვარი ფრანკ ქიტელის მიერ. პირველად გამოჩნდა ახალი იქს-ადამიანების 114-ე ნომერში (2001 წლის ივლისი). კასანდრა ნოვა ’მუმუდრაია’, უსხეული პარაზიტი ასტრალური სამყაროდან. მუმუდრაი ცოცხალი ემოციური ენერგიის სახით არსებობს. კასანდრა ნოვამ სიცოცხლე ჩარლზ იქსევიერთან ერთად დაიწყო. საკუთარი სხეულის შესაქმნელად მან ჯერ კიდევ არ დაბადებული ქსავიეს დეენემი გამოიყენა, ამგვარად გახდა მისი ’და’, ტყუპის ცალი. პროფესორი ტელეპათიური ძალების ფართო სპექტს ფლობს, სწორედ ამიტომ, კასანდრამაც შეიძინა გონებრივი შესაძლებლობები, აგრეთვე საშვილოსნოდან გასვლისა და სხეულის შექმნის უნარი.

კასანდრა ნოვა ქსავიეს იდეოლოგიური ბნელი აჩრდილია, რომელსაც ნგრევისა და გენოციდისაკენ აქვს მიდრეკილება. სწორედ ნოვამ უბრძანა მცველების არმიას გენოშას 16 მილიონამდე მუტანტის განადგურება. 2009 წელს, კასანდრა ნოვამ -ის კომიქსების ყველა დროის 100 საუკეთესო ბოროტმოქმედს შორის 50-ე ადგილი დაიკავა.
იონა ხელაშვილი

იონა (იოანე) ხელაშვილი (გ. 1837) — ქართველი ბერი, მწიგნობარი, თეოლოგი, ფილოსოფოსი, მკვლევარი, ერეკლე -ის შვილებისა და შვილიშვილების კარის მღვდელი პეტერბურგს.

ბიოგრაფია
იონა ხელაშვილი იყო წარმოშობით ქიზიყელი გლეხის შვილი. მისი წინაპრები სოფელ ვაქირში ცხოვრობდნენ, ხოლო მას შემდეგ,რაც ლეკებთან ომში იონას მამამ თავი ისახელა და ერთ–ერთ ბრძოლაში მოკლეს, ერეკლემ მისი ობლები თელავსა და თბილისში კარის მღვდლებს მისცა აღსაზრდელად. მისი მასწავლებელი თბილისში მეტეხის დეკანოზი იასე იყო, ხოლო თელავში – თელავის სემინარიის რექტორი დავით ალექსიშვილი. ერეკლეს შემდეგ ნიჭიერ იონას პატრონობა გაუწია გიორგი მეფემ.

1800 წელს იონამ თავი მიანება ბატონიშვილების სასახლეს და ბერად აღიკვეცა ქვათახევის მონასტერში. ბერის სამოსელით შემოიარა მან სამთავროებად დაყოფილი საქართველო სამეცნიერო მიზნით და ყველა ყოფილ ბატონიშვილს თავისი პატივისცემა და ერთგულება დაუდასტურა. შემდეგ გაჰყვა ფარნაოზ ბატონიშვილს მოსკოვში.

1809 წელს, დავით, იოან და მიხეილ ბატონიშვილების დახმარებით, ალექსანდრე ნეველის აკადემიაში მოეწყო ფილოსოფიისა და ღვთისმეტყველების განყოფილების სტუდენტად. ყოფილ ბერს საჭმელ–სასმელს მიტროპოლიტ ამბროსის კარზე აძლევდნენ, ხოლო დამატებით ყოველწლიურად საიპერატორო სალაროდან 250 მანეთს ჯამაგირს იღებდა.

სასულიერო აკადემიის წარმატებით დამთავრების შემდეგ, პეტერბურგის კოლონიის ქართველმა მღვდელმთავარმა დოსითეოზმა მღვდლად აკურთხა. ამის მერე იონა ჯერ დავით ბატონიშვილის კარის მოძღვარი იყო, შემდეგ ანა დედოფლისა, იგი ყოველი ბატონიშვილის ოჯახში მიღებული კაცი იყო და დიდი პატივისცემითაც სარგებლობდა. პატიოსნებით და ერთგულებით ცნობილი ბერი სულ მუდამ იმას ცდილობდა, რომ გადამტერებული ბატონიშვილები შეერიგებინა და დაემეგობრებინა.

1832 წელს ბაგრატმა, თეიმურაზმა და ილიამ, ოქროპირმა და ირაკლიმ ასეთი შინაარსის სიგელი უბოძეს იონას:"დღე და ღამე არ დასცხრები შენ შრომისათვის და შესთხე შენ წიგნნი საღვთისმეტყველონი, რომელთამე განმარტებანი, ქადაგებანი სადღესასწაულონი წელიწადისა და კვრიაკეთა დღესთანი, ლექსიკონი ვრცელი ქართულისა ენისა, შესხმანი და სხვადასხვანი ეპისტოლენი სასულიეროთა მიმართ და სიბრძნისმოყვარეთა კაცთადმი და კუალადცა არა ატარებ დღეთა შენთა უქმად და მარადჟამ შრომობ."

იონა პეტერბურგის ქართული სალიტერატურო სკოლის აქტიური წევრი იყო. მას დიდად აფასებდნენ (სახოტბო იამბიკოებითაც ამკობდნენ) თეიმურაზ და მირიან ბატონიშვილები, პეტრე ლარაძე და სოლომონ რაზმაძე.

მისი ღვაწლი და განსწავლულობა აღწერა იოანე ბატონიშვილმა თავის „კალმასობაში.“ იონა ხელაშვილს, ფრიად მაშვრალ მოღვაწეს, ორმოცზე მეტი დასახელების ნაშრომი ეკუთვნის. მათგან უმთავრესია "ოცდათოთხმეტთა შეკითხვათა წიგნი", რომელიც ძირითადად ფილოსოფიურ პრობლემებს შეიცავს, მაგრამ ესთეტიკისა და თეორიულ–ლიტერატურულ საკითხებსაც შეიცავს. ასევე "ღვთისმეტყველება სამნაწილედი"(განხილულია ეთიკური ნორმები), ბიბლიურ წიგნთა განმარტებანი, ლექსიკონი და „ქადაგებანი.“

იონა ხელაშვილი გარდაიცვალა 1837 წელს.
სტეფანე ბატორი

სტეფანე ბატორი (, , , რუმ. , ) (27 სექტემბერი 1533 – 12 დეკემბერი 1586) — უნგრელი დიდებული, ტრანსილვანიის თავადი (1571-1581), პოლონეთის მეფე (1776-1586) და ლიტვის დიდი მთავარი (1776-1586) ანა იაგელონთან ერთად. ის იყო ბატორის საგვარეულოს სომლიოს შტოს წარმომადგენელი. ბევრი ისტორიკოსი მიიჩნევს მას, როგორც პოლონეთის არჩეულ მეფეთაგან ყველაზე სახელოვან მმართველს.
ანა იაგელონი

ანა იაგელონი(, ; 1523–1596) იყო პოლონეთის არჩეული მეფე და ლიტვის დიდი მთავარი, სტეფანე ბატორის მეუღლე. ანა იყო იაგელონთა დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი პოლონეთის სამეფო ტახტზე. მას პოლონეთის ტახტი მემკვიდრეობით ერგო თავისი ძმის სიგიზმუნდ ავგუსტისგან. ანა იაგელონი გახდა რეჩ პოსპოლიტას დედოფალი და აგრეთვე იყო იერუსალიმის სამეფოს ტახტის მემკვიდრე.

ბიოგრაფია
ანა ჯერ კიდევ გაუთხოვარი იყო, როცა თავისი ძმა სიგიზმუნდი გარდაიცვალა. უმეფოდ დარჩენილ პოლონეთს მეფე უნდა აერჩია. კანდიდატთა შორის ანამ მნიშვნელოვანი მონაწილეობა მიიღო ანრი ვალუას პოლონეთის მეფედ არჩევაში. პირადად იგი ცდილობდა დაერწმუნებინა პოლონეთის სეიმი, რომ ანრი ვალუა შესაფერისი კანდიდატურა იყო პოლონეთის ტახტისტვის.ასეც მოხდა, 1573 წელს ანრი პოლონეთის მეფედ აირჩიეს. თუმცა რამდენიმე თვეში შემდეგ ანრი საფრანდეთში გაიპარა და პოლონეთი ისევ უმეფოდ დარჩა. ისევ მოეწყო მეფის არჩევნები 1574 წელს. ამჯერად პოლონეთის მეფე გახდა ანა იაგელონი. 1575 წლის 13 დეკემბერს იგი აირჩიეს პოლონეთის მეფედ, შესაბამისად მიიღო ლიტვის დიდი მთავრის ტიტული. 1576 წელს ცოლად მისთხოვდა სტეფანე ბატორს, უნგრელ დიდებულსა და ტრანსილვანიის თავადს, რომელიც პოლონეთის თანამმართველი გახდა ანა იაგელონთან ერთად.

ანამ თავის ქმარზე მეტ ხანს იცოცხლა და უშვილოდ დაიღუპა. მის მემკვიდრედ ცხადდებოდა თავისი უმცროსი დის ერთადერთი შვილი კატერინა პოლონელი, შვედეთის დედოფალი- სიგიზმუნდის ( სიგიზმუნდ ვაზა ) მეუღლე. ანა დაეხმარა სიგიზმუნდს გამხდარიყო რეჩ პოსპოლიტას მეფე, მის სიცოცხლეშივე. თავად ანა დასახლდა ცხოვრობდა თავის სამფლობელოში, სადაც დაიბადა და თავისი ცხოვრების დიდი ნაწილი გაატარა.

ვარშავა, სანამ იგი გახდებოდა პოლონეთის დედაქალაქი, იყო ანას რეზიდენცია. სწორედ მან შეამკო და გაამშვენიერა ქალაქი, მის დროს აშენდა მრავალი იმ შენობათაგან, რომლებიც დღესაც ამშვენებს პოლონეთის დედაქალაქს. აგრეთვე მისი მოწადინებით შექმნა მრავალი ცნობილი საფლავის ქვა ვაველის კათედრალში, მათ შორის თავისი ძმის სიგიზმუნდ ავგუსტის, და საკუთრივ მისი მონუმენტი სიგიზმუნდის სამლოცველოში (ორივე 1574–1575 წლებში, არქიტექტორი-სანტი გიჩი)

სამეფო ტიტული
ლათინურად : " ."
ქართული თარგმანი : "ანა, უფლის კურთხევით პოლონეთის დედოფალი".
დიმიტრი გურიელის სასახლე

დიმიტრი გურიელის სასახლე — ხუროთმოძღვრების ძეგლი ოზურგეთში. ააშენა 1873 წელს თავადმა დიმიტრი გურიელმა

ისტორია
დიმიტრი გურიელი (1822-1882) იყო გენერალ-მაიორი, ქაიხოსრო გურიელის შვილი. მონაწილეობდა ყირიმის ომში და რუსეთ-ოსმალეთის 1877-78 წლების ომში. იყო ლეიბ გვარდიის ულანთა პოლკის მეთაური 1871 წლიდან. იმპერატორის ამალის განსაკუთრებული დავალების შემსრულებელი 1876 წლიდან. 1862 წელს 28 ოქტომბრიდან 1 ნოემბრამდე პრუსიის სამეფოს პრინცი ალბერტ ჰოჰენცოლერნი მოგზაურობდა კავკასიაში. 1865 წელს მან ბერლინში გამოსცა წიგნი, სადაც მოთხრობილია სტუმრობა დიმიტრი გურიელთან.

1873 წელს ოზურგეთში დიმიტრი გურიელმა ააშენა სასახლე თურქულ-აზიურ სტილში. სადაც იღებდა უცხოელ სტუმრებს. შენობას იხსენიებს სერგეი მესხი, რომელმაც ის ნახა რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს. 1882 წელს დიმიტრი გურიელის სასახლეში გაიმართა შეხვედრა საქართველოს მთავარმართებელ ალექსანდრე დონდუკოვ-კორსაკოვსა და ოზურგეთის საზოგადოებას შორის.

1917-1928 წლებში სასახლეში მოქმედებდა ოზურგეთის საქალაქო სასწავლებელი. შემდეგ შენობაში განთავსებული იყო სტომატოლოგიური კლინიკა. 1971-1991 წლებში შენობაში განლაგებული იყო მახარაძის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი. მას შემდეგ, რაც მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი შეუერთდა სამხედრო დიდების მუზეუმს და მის შენობაში გადავიდა, სასახლის შენობაში გაიხსნა სამლოცველო, შემდგომში კი - ეკლესია, რომელიც მოქმედებდა 2008 წლამდე, ქალაქის ცენტრში საკათედრო ტაძრის აშენებამდე. 2008 წელს შენობა გარემონტდა. ამჟამად აქ არის შემოქმედის ეპისკოპოსის რეზიდენცია. ნაგებობას ფასადურად შენარჩუნებული აქვს ორიგინალური სახე, თუმცა უკანა მხარეს გაკეთებულია მიშენება.

სასახლის გვერდით შემორჩენილია დამხმარე ნაგებობა, რომელიც სარდაფად, დილეგად და საჯინიბოდ გამოიყენებოდა. შენობა ნაგებობა ორსართულიანია. ქვედა სართული ქვისაა. ზედა - ხის სართული აღმოსავლეთის მხრიდან აივნითაა გახსნილი. ფასადურად სრულად აქვს შემორჩენილი თავდაპირველი სახე, ინტერიერში შენარჩეუნებულია ავთენტური ელემენტები - ძველი კარები, იატაკი და ჭერი.
ესპანეთის ჰიმნი

(„სამეფო მარში“) — ეპანეთის სამეფოს ოფიციალური ჰიმნი. 1770 წელს მეფე კარლოს -ემ გამოაცხადა ესპანეთის ოფიციალურ სიმღერად. იქიდან გამომდინარე, რომ მას უკრავდნენ ძირითადად სამეფო ოჯახის გამოჩენისას, მას მალე ახალი სახელი - სამეფო მარში შეარქვეს.ესპანეთის მეორე რესპუბლიკის(1931–1939) დროს -მ შეცვალა სამეფო მარში. ესპანეთის სამოქალაქო ომის შემდეგ დიქტატორმა ფრანკომ აღადგინა ესპანეთის ჰიმნი ძველი სახელით. ესპანეთის ჰიმნი მსოფლიოში უძველესია, უცნობია როგორც მისი კომპოზიტორის სახელი, ასევე მისი ავტორის.
შუა კრიხი

შუა კრიხი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (იწის თემი), მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე კრიხულის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 720 მეტრი, ამბროლაურიდან 3,5 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 10 ადამიანი.
ჯვარისა (ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი)

ჯვარისა (ყოფ. შრომა) — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (ბუგეულის თემი), მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 800 მეტრი, ამბროლაურიდან 9 კილომეტრი.

წერილობით წყაროებში ჯვარისა პირველად იხსენიება 1071–1080 წლების „ნიკორწმინდის დაწერილში“ როგორც „ზნაკუას ჯუარისა“ (გასარჩევად მეორე ამავე სახელწოდების სოფლისგან, რომელიც „ოკრიბას ჯუარისას“ სახელითაა მოხსენიებული იმავე დოკუმენტში).

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 138 ადამიანი.
შხივანა

შხივანა — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (ველევის თემი), მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. მდინარე ველეულის (რიონის აუზი) ზემოთში. ზღვის დონიდან 1240 მეტრი, ამბროლაურიდან 18 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 18 ადამიანი.
ცახი

ცახი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ცახი, გოგოლეთი, ზედა ღვარდია, ქვედა ღვარდია). მდებარეობს მდინარე შარეულის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 840 მეტრი, ამბროლაურიდან 29 კილომეტრი. სოფელი ისტორიულ წყაროებში პირველად მოიხსენიება საუკუნეში. აქვეა ცახის მღვიმე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 64 ადამიანი.
წესი (ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი)

წესი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: წესი და მუხლი).

გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე რიონის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 700 მეტრი, ამბროლაურიდან 5 კილომეტრი. წესს აღმოსავლეთით ესაზღვრება ლიხეთი და სორი, დასავლეთით — კვაცხუთი, ხიმში და სადმელი, სამხრეთით მუხლი, ბარი და შუა სხვავა. ჩრდილოეთით ალპური საძოვრები. წესი მდიდარია თავისი ლანდშაფტური ნაირფეროვნებით, უღრანი ტყეებით, მდინარეთა ხეობებით, ცივი წყაროებით, სუფთა ჰაერით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 461 ადამიანი.

ისტორია
შუა და გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში წესში რაჭის ერისთავთა რეზიდენცია იყო, აქ იდგა მათი კარის ეკლესია — ბარაკონი, რომელიც ადრინდელი ფეოდალურ ხანაში იყო აგებული. შემორჩენილია მისი ნანგრევები. წესი დასავლეთიდან ხიდიკრის კოშკით, ხოლო აღმოსავლეთიდან მინდაციხით იყო გამაგრებული.

1753 წელს ააგეს ბარაკონის ახალი გუმბათოვანი ეკლესია. შემორჩენილია აგრეთვე ფეოდალური ხანის რამდენიმე სიმაგრისა და ეკლესიის ნანგრევები.

წესი ასევე გამორჩეული იყო თავისი კულტურულ-საგანმანათლებლო საქმიანობით. 1808 წელს წესში დაუბეჭდიათ საღმრთო წიგნი „სავედრებელი ღვთისმშობელისა“, ხოლო 1811 წელს „გამოკრებული სადღესასწაულო“. 1820-იან წლებში სოფელში ცხოვრობდა 60 ოჯახი.

სახელწოდება
სოფლის სახელის წარმოშობის შესახებ ხალხის სხვადასხვა ვერსია არსებობს: ერთი ვერსიით ვინმე ხიდიკარს რომ მოადგებოდა, ხიდის აქეთ-იქითა კოშკებიდან გუშაგები გამოდიოდნენ და გამვლელს ღვინით სავსე ჯამით რაჭის ერისთავის დღეგრძელობას თხოვდნენ - ასეთია ჩვენი წესიო. სხვა ვერსიით ხიდიკარში გამვლელებს ბაჟს ახდევინებდნენ, ხალხს არ მოსწონდა ეს და უკმაყოფილების გამოსახტავად ამბობდა - ეს რა წესიაო.

აგრეთვე გავრცელებულია აზრი, რომ ბარაკონზე ყოფილა თავისებური სასამართლო-სამსჯავრო, სადაც ხდებოდა გარკვეული წესების დადგენა და ამიტომაც დაერქვა სოფელს ეს სახელი.

ეკონომიკა
სოფელ წესში არის საჯარო სკოლა, სპორტული კომპლექსი, რამდენიმე სავაჭრო ობიექტი. სოფელს არ ემსახურება ტრანსპორტი.

ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადა ქართველი ბოლშევიკი, ტერორისტი არკადი ელბაქიძე.

ისტორიული ძეგლები
ბარაკონი
მინდა ციხე
ზურაბ მაისაშვილის ოდა
ჭრებალო

ჭრებალო — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: გენდუში, ზემო ჟოშხა, ქვემო ჟოშხა). მდებარეობს მდინარე რიონის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 530 მეტრი, ამბროლაურიდან 18 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 284 ადამიანი.
ხვანჭკარა (ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი)

ხვანჭკარა — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: დიდი ჩორჯო, მეორე ტოლა, პატარა ჩორჯო, პირველი ტოლა). მდებარეობს მდინარე რიონის მარჯვენა მხარეს. ამბროლაური-ქუთაისის საავტომობილო გზაზე. ზღვის დონიდან 560 მეტრი, ამბროლაურიდან 14 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 466 ადამიანი.
ხიმში

ხიმში — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (ხიდიკრის თემი), მდებარეობს მდინარე რიონის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 700 მეტრი, ამბროლაურიდან 3 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 178 ადამიანი.

ისტორია
სავარაუდოდ სოფლის ტერიტორია საუკუნეში იყო დასახლებული. აქაურ გოგირდოვან წყაროებს შუა საუკუნეებიდანვე იყენებდნენ სამკურნალოდ. შემონახულია საუკუნის წმინდა გიორგი (თეთრი გიორგის) დარბაზული ეკლესია, ინტერიერში ამავე ხანის მოხატულობის ფრაგმენტები და ლაპიდარული წარწერებია; მაღლობზე, კლდისუბანში გვიანდელი შუა საუკუნეების „წულუკიძის კოშკის“ ნანგრევებია.

მდინარე რიონის ხეობაში კლდეებს შორის შუა საუკუნეების ხიდიკრის ციხესიმაგრეა; იგი აღმოსავლეთის მხრიდან იცავდა რაჭის ერისთავთა რეზიდენცია ბარაკონს.
შუა სხვავა

შუა სხვავა — ყოფილი სოფელი საქართველოში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სხვავის ადმინისტრაციულ ერთეულში (რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე). 2014 წლიდან ზემო სხვავასთან გაერთიანებულია სოფელ სხვავას სახელით.

მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე კრიხულის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ზემოწელში, ზღვის დონიდან 1000 მ-ზე, ამბროლაურიდან 9 კმ-ში. შუა სხვავას სასაფლაოზე დგას საუკუნის ნახევრის ჯვარ-გუმბათოვანი „ძელიცხოვლის“ ეკლესიის ნანგრევები (დაინგრა 1991 წლის მიწისძვრის დროს). სოფლის განაპირას, მაღალი კლდის თხემზე შემორჩენილია საუკუნის „კვარას ციხის“ ნანგრევები.
დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 73 ადამიანი.
ლიხეთი

ლიხეთი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: აბარი, ურავი). მდინარე ლუხუნის (რიონის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 820 მეტრი, ამბროლაურიდან 16 კილომეტრი.

ისტორია
სოფლის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია ძვ. წ. - საუკუნეების სამარხი. მიკვლეულია აგრეთვე ფეოდალური ხანის მადნის სადნობი ღუმელი. ლიხეთის მახლობლად შემორჩენილია მეჭვრეთის სამონასტრო კომპლექსის (- სს) ნანგრევები. ისტორიულ წყაროებში პირველად იხსენიება საუკუნეში.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 295 ადამიანი.
ფუტიეთი

ფუტიეთი — სოფელი საქართველოში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სხვავის ადმინისტრაციულ ერთეულში (რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე).

ფუტიეთი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის ყველაზე მაღალი სოფელია. მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე კრიხულის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ზემოწელში (კრიხულის ძირითადი მდგენელის მდ. ჭალის სათავეებთან), ზღვის დონიდან 1250 მ-ზე, ამბროლაურიდან 15 კმ-ში.

ისტორია
წერილობით წყაროებში სოფელი პირველად იხსენიება 1578 წლის საბუთში „დავთარი ქუთათისის საყდრის გამოსავალი ბეგრისა“ ფუტეთის სახელით, ხოლო 1731 წელს დაწერილ ამგვარსავე შეწირულობის წიგნში — ფუტიეთის ფორმით. საუკუნის შუა წლებისთვის სოფელი რაჭის ერისთავთა ხელში იყო. იმერეთის მეფე სოლომონ -ის მიერ ქუთაისის საეპისკოპოსო კათედრის აღდგენის შემდეგ (1759) სოფელი კვლავ საქუთათლო გახდა.

ფუტიეთში იდგა 1876-1878 წლებში ეპისკოპოს გაბრიელის თაოსნობით ბერძენი ოსტატის გიორგი ილიანოვის მიერ აგებული ღვთისმშობლის ქვითკირის ეკლესია, რომელიც დაინგრა რაჭის 1991 წლის მიწისძვრის დროს. სოფლის მახლობლად არის ძველი ნამონასტრალი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 18 ადამიანი.
ქვემო კრიხი

ქვემო კრიხი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (იწის თემი), მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე კრიხულის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 650 მეტრი, ამბროლაურიდან 3,5 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 113 ადამიანი.
ქვედა შავრა

ქვედა შავრა — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (ღადიშის თემი), მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. მდინარე რიონის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 700 მეტრი, ამბროლაურიდან 22 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 42 ადამიანი.
ქვედა ღვარდია

ქვედა ღვარდია — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (ცახის თემი), მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. მდინარე შარეულის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 680 მეტრი, ამბროლაურიდან 26 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 9 ადამიანი.
ქვემო ჟოშხა

ქვემო ჟოშხა — სოფელი საქართველოში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის ჭრებალოს ადმინისტრაციულ ერთეულში (რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე).

მდებარეობს მდინარე ასკისწყლის (რიონის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 600 მ-ზე, ამბროლაურიდან 23 კმ-ში. სოფელში შემორჩენილია გვიანი შუა საუკუნეების ჯვარცმის დარბაზული ეკლესიის (მთლიანად დაინგრა 1991 წლის მიწისძვრის დროს) და იმავე პერიოდის ციხის ნანგრევები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 129 ადამიანი.
ურავი

ურავი — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (ლიხეთის თემი), მდებარეობს მდინარე ლუხუნის (რიონის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1040 მეტრი, ამბროლაურიდან 25 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 295 ადამიანი.
ღადიში

ღადიში — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ბაჯი, პატარა ონი, ტბეთი, ქვედა შავრა). მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე რიონის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 800 მეტრი, ამბროლაურიდან 24 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 58 ადამიანი.

}