iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იორდანიის გეოგრაფია

იორდანია — სახელმწიფო ახლო აღმოსავლეთში, დასავლეთ აზიაში. ფართობი 92 300 კმ².

ჩრდილოეთით ესაზღვრება სირია, ჩრდილო-აღმოსავლეთით ერაყი, აღმოსავლეთით და სამხრეთით საუდის არაბეთი, დასავლეთით ისრაელი. საზღვრების საერთო სიგრძეა 1 619 კილომეტრი. საუდის არაბეთთან არსებული საზღვრის სიგრძეა 728 კილომეტრი, სირიასთან 375 კილომეტრი, ისრაელთან 238 კილომეტრი, ერაყთან 181 კილომეტრი, მდინარე იორდანეს დასავლეთ ნაპირთან 97 კილომეტრი, სანაპირო ხაზის სიგრძეა 26 კილომეტრი.

იორდანიის ყველაზე დაბალი წერტილია მკვდარი ზღვის დონე, რომელიც ზღვის დონიდან -427 მეტრ სიმაღლეზე მდებარეობს. ქვეყნის უმაღლესი წერტილია ჯაბალ-უმ-ად-დამი, რომლის სიმაღლეა ზღვის დონიდან 1854 მეტრი.

იორდანიის დიდი ნაწილი 500-1500 მეტრი სიმაღლის პლატოა. უმაღლესი წერტილია რამის მთა, რომლის სიმაღლეა ზღვის დონიდან 1764 მეტრი. დასავლეთ ნაწილში არის მერიდიანული ღრმა ტექტონიკური ღრმული გჰორი და მისი გაგრძელება უადი-აელ-არაბა. გჰორის ღრმული უჭირავს იორდანეს ველს და მკვდარ ზღვას. ღრმულის ორივე მხარეს აღმართულია სირია-პალესტინის მთები. გჰორი წარმოადგენს დახშულ ტექტონიკურ ღრმულს, რომელიც ვრცელდება ისრაელში, სირიასა და იორდანიაში. განფენილია ჩრდილოეთით ბეკაას გრაბენსა და სამხრეთით უადი-ელ-არაბის ხეობას შორის. სიგრძე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ დაახლოებით 300 კილომეტრი, უდიდესი სიგანე დაახლოებით 25 კილომეტრი. შემოსაზღვრულია 1000-1400 მეტრის შეფარდებითი სიმაღლის ციცაბო ფერდობებით. გჰორის ფარგლებშია მოქცეულია მდინარე იორდანეს, ხულის, ტიბერიადის ტბებისა და მკვდარი ზღვის აუზები.

სასარგებლო წიაღისეულიდან მოიპოვება ფოსფორიტები, კალიუმის მარილები (მკვდარ ზღვაში), სპილენძის მადანი. მუდმივი მდინარეები ცოტაა, ხშირია უადები, სეზონური ნაკადები. დასავლეთით ხარობს ხმელთაშუა ზღვის ტიპის მცენარეულობა, აღმოსავლეთით ნახევარუდაბნო და უდაბნოა. ოაზისებში იზრდება ფინიკის პალმა.

ჰავა სუბტროპიკულია, მშრალი. იორდანიის კლიმატი ხასიათდება დასავლეთით სუბტროპიკულ ხმელთაშუაზღვიურით, ხოლო სამხრეთით და აღმოსავლეთით უდაბნოს ტიპის ჰავით. ხმელთაშუა ზღვასთან სიახლოვე დიდ გავლენას ახდენს იორდანიის კლიმატზე. სხვა კლიმატწარმომქმნელი ფაქტორებია კონტინენტური ჰაერის მასები და რელიეფი. ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე ჭარბობს დასავლეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთის ქარები, თუმცა ხშირია აგრეთვე არაბეთის ნახევარკუნძულიდან წამოსული სამხრეთ-აღმოსავლეთ მშრალი და ცხელი მტვრიანი ქარი. აქ ასეთი ქარები ხამსინის სახელწოდებითაა ცნობილი, ხამსინი ჩვეულებრივ ქრის ზაფხულის დასაწყისსა და დასასრულს, შეიძლება გაგრძელდეს რამდენიმე დღე. იანვრის საშუალო ტემპერატურა 8°-14°, ივლისისა 24°-30°, გჰორის ღრმულში და იორდანიის სამხრეთ ნაწილში ჰაერის ტემპერატურა ზოგჯერ 50° აღწევს. ატმოსფერული ნალექები მთაში დასავლეთით 500-700 მმ-მდეა წელიწადში, აღმოსავლეთით და გჰორის ღრმულში — ზოგან 100 მმ-ზე ნაკლები.

იორდანიისა და მთელი რეგიონის უდიდესი მდიანრეა იორდანე, რომელიც ლიბანში არსებული მთებიდან იწყებს სათავეს, გაედინება ტიბერიადის ტბაზე და წარმოქმნის იორდანიის საზღვრის ნაწილს ისრაელთან და დასავლეთ სანაპიროს გასწვრივ მკვდარ ზღვასთან შესართავამდე. მდინარის სიგრძე 250 კილომეტრზე მეტია. იორდანეს ყველაზე დიდი შენაკადია მდინარე იარმუკი, რომელიც გაედინება ქვეყნის უკიდურეს ჩრდილოეთში და ქმნის იორდანიის საზღვრის ნაწილს სირიასთან და ისრაელთან. იორდანეს სხვა დიდი შენაკადია მდინარე იაბოკი, რომელიც სათავეს იღებს ამანიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით და გაედინება იორდანიის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში.
პაპიროლოგია

პაპიროლოგია (, შეიქმნა ორი ბერძნული სიტყვისგან და ) — სამეცნიერო დისციპლინა, რომელიც პაპირუსზე ძველეგვიპტურ ტექსტებს შეისწავლის. პაპირუსს ამზადებენ ჭაობის მცენარის „ “-გან რომელიც წარმოადგენს ისლისებთა ჯიშის ერთლებნიან მცენარეთა ოჯახს. აღსანიშნავია, რომ ამ უძველესი ტექსტების მიმართ ისტორიკოსთა და მეცნიერთა ყურადღება იმთავიდანვე, უდიდესი ინტერესის ობიექტი იყო. აღმოჩენილი პაპირუსის ტექსტები შეიცავდა არა მარტო ძველეგვიპტურ დამწერლობას, არამედ ლათინურსა და ბერძნულსაც. უნიკალური ისტორიული დოკუმენტები (დაწერილია პაპირუსზე), შემონახული და გადარჩენილი იქნა ეგვიპტის ცხელი კლიმატის საშუალებით. ამ უძველესი ისტორიის მქონე ქვეყნებში ასევე აღმოჩენილი იქნა პაპირუსები არამეული, ძველრომაული, სირიული, ლიბიური, ეთიოპიური, კოპტური, ფეჰლევური და არაბული ტექსტებით. თავდაპირველად “პაპიროლოგია”, იკვლევდა ძველბერძნულ და ლათინურ ენაზე შედგენილ პაპირუსის ტაქსტებს, რადგან ძველეგვიპტური იეროგლიფების გაშიფრა ვერ ხერხდებოდა. დიდმა ფრანგმა ეგვიპტოლოგმა და ენათმეცნიერმა ჟან-ფრანსუა შამპლიონმა (ეგვიპტოლოგიის დამაარსებელი 1790-1832 წლები), როზეტის ქვაზე სამენოვანი წარწერის შესწავლის შემდეგ შეიმუშავა ძველეგვიპტური ენის გრამატიკის პირველი სახელმძღვანელო, თუმცა იეროგლიფების გაშიფვრამდე, ასევე ცნობილი ფრანგი მეცნიერი ფრანსუა ჯომარი ღრმად იყო დარწმუნებული, რომ ძველეგვიპტურ პაპირუსზე გამოსახული იეროგლიფები ვერასოდეს გაიშიფრებოდა. მიუხედავად ჯომარის ერთობ სკეპტიკური მოსაზრებისა, ჟან-ფრანსუა შამპლიონმა სათავე დაუდო უნიკალური ძველეგვიპტური ტექსტების გაშიფვრას, რამაც მსოფლიო ისტორიაში გარდატეხა მოახდინა. რადგან უამრავი ინფორმაცია იქნა გაშიფრული ეგვიპტესა და ზოგადად უძველესი სამყაროს შესახებ. თავად “პაპიროლოგია”, კი კიდევ უფრო საინტერესო და დამაინტრიგებელი სამეცნიერო დისციპლინა გახდა.
ერაყის გეოგრაფია

ერაყი — სახელმწიფო ახლო აღმოსავლეთში, ტიგროსისა და ევფრატის ხეობებში, დასავლეთ აზიაში. ფართობი — 437 072 კმ². სამხრეთ-აღმოსავლეთით ესაზღვრება ქუვეითი, სამხრეთით საუდის არაბეთი, დასავლეთით იორდანია და სირია, ჩრდილოეთით თურქეთი, აღმოსავლეთით ირანი. სამხრეთ-აღმოსავლეთით სპარსეთის ყურეზე აქვს გასასვლელი.

ერაყის საზღვრების საერთო სიგრძეა 3631 კილომეტრი. ირანთან არსებული საზღვრის სიგრძეა 1458 კილომეტრი, იორდანიასთან 181 კილომეტრი, ქუვეითთან 242 კილომეტრი, საუდის არაბეთთან 814 კილომეტრი, სირიასთან 605 კილომეტრი, თურქეთთან 331 კილომეტრი. სანაპირო ხაზის სიგრძეა 58 კილომეტრი.

ერაყის ტერიტორიის დიდი ნაწილი უჭირავს ზემო და ქვემო მესოპოტამიის ვაკეებს. ჩრდილოეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით სომხეთისა და ირანის მთიანეთების ქედებია, რომელთა სიმაღლე 3000 მეტრს აღემატება. სამხრეთით და სამხრეთ-დასავლეთით სირია-არაბეთის ზეგნის განაპირა ზოლია, სიმაღლე 900 მეტრამდე. მესოპოტამია ანუ ჯეზირე სწორი, აქა-იქ დაბორცვილი პლატოა, სიმაღლე 300-450 მეტრი. ქვემო მესოპოტამია 100 მეტრამდე სიმაღლის ალუვიური დაბლობია. ერაყის უმაღლესი წერტილია შეეხა-დარი, რომლის სიმაღლე ზღვის დონიდან 3611 მეტრს აღწევს. მწვერვალი ერაყისა და ირანის საზღვარზეა აღმართული, ზაგროსის მთათა სისტემაზე. ამ მთიანის რაიონებისთვის დამახასიათებელია მაღალი სეისმურობა. სასარგებლო წიაღისეულიდან აღსანიშნავია ნავთობი, აირი, ფოსფორიტები და გოგირდი.

ერაყის ჩრდილო ნაწილში ხმელთაშუა ზღვის ჰავაა, კონტინენტური ტიპისაა, იცის ცხელი, მშრალი ზაფხული და თბილი, შედარებით წვიმიანი ზამთარი. ივლისის საშუალო ტემპერატურა ქალაქ მოსულში 34 °, იანვრისა — 7 °. მთაში მინიმალური ტემპერატურა 16 ° აღწევს. სამხრეთ ერაყში ჰავა ტროპიკულია. ბასრაში იანვრის საშუალო ტემპერატურა 11 °, აგვისტოში 34 °, ზოგჯერ ტემპერატურა 50 ° აღწევს. ატმოსფერული ნალექები მთიან რაიონებში 500 მმ-მდეა წელიწადში, ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში 60-100 მმ. ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში დამახასიათებელია ხშირი მტვრიანი ქარიშხალი.

დიდი სამეურნეო მნიშვნელობა აქვს მდინარეებს ტიგროსსა და ევფრატს. ქალაქ ელ-კურნასთან ისინი ერთდებიან და ქმნიან მდინარე შატ-ელ-არაბს, რომელიც ერთვის სპარსეთის ყურეს. მდინარეები გაზაფხულზე დიდდებიან, ხშირია წყალმოვარდნა. ქვემო მესოპოტამიაში ბევრია ჭალის ტბა და ლია-ლელიანი. ერაყის უდიდესი ტბაა თართარი, რომლის ზედაპირის ფართობია 2710 კმ².

უდაბნოებში უადებია. მდინარეების ტიგროსის (შენაკადებით), ევფრატისა და შატ-ელ-არაბის ხეობებში ალუვიური ნიადაგებია, ტერიტორიის დანარჩენ ნაწილში — წაბლა და რუხი. ქვეყნის ჩრდილო და ჩრდილო-აღმოსავლეთ რაიონებში მთა-მდელოს ნიადაგებია.

ერაყის ტერიტორიის დიდი ნაწილი უჭირავს სტეპს, რომელიც სამხრეთ-დასავლეთით ნახევარუდაბნოსა და უდაბნოში გადადის. მთის კალთები უმთავრესად ჯაგეკლიანია, მდინარეების ხეობებში კულტურული ლანდშაფტებია.

ტყეებს ქვეყნის ტერიტორიის მხოლოდ 2 % უკავია. ყველაზე მაღალი ქედების ზემო კალთები შემოსილია ალპური მდელოებით. ერაყის სამხრეთით ფინიკის პალმა მოჰყავთ.
ბერდაგულოვო

ბერდაგულოვო — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელორეცკის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 240 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბელრეცკიდან დაშორებულია 75 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია უშა, რომელიც დაშორებულია 15 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (98%).
ბზიაკი

ბზიაკი — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელორეცკის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 48 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბელრეცკიდან დაშორებულია 69 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ული-ელგა, რომელიც დაშორებულია 40 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (78%).
პიბუნსონგრამი

პლეკ პიბუნსონგრამი (, დ. 14 ივლისი, 1897, ნონთჰაბური, სიამი — გ. 11 ივლისი, 1964, ტოკიო, იაპონია) — ტაილანდის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი 1938-1944 წწ. და 1948-1957 წწ. ფელდმარშალი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1897 წელს ნონთჰაბურში, ბანგკოკის ჩრდილოეთ გარეუბანში, ჩინელი ემიგრანტის ოჯახში. დაწყებითი განათლება მიიღო ბუდისტურ კოლეჯში. შემდეგ სწავლა გააგრძელა ჩულაჩომკლაოს სამეფო სამხედრო აკადემიაში, რომელიც დაასრულა 1914 წელს და მიიღო არტილერიის მეორე ლეიტენანტის წოდება. პირველი მსოფლიო ომის დროს იმყოფებდა სტაჟირებაზე საფრანგეთში. 1924-1927 წლებში გააგრძელა სწავლა საფრანგეთში. დაასრულა სამხედრო აკადემია პუატიეში და ფონტებლოში. საფრანგეთში სწავლის დროს გაეცნო ტაილანდელ ახალგაზრდებს, რომლებმაც მომავალში ჩამოაყალიბეს პარტია ხანა რატსადონი, 1932 წლის სიამის რევოლუციის ორგანიზატორი. მის მეგობრებს შორის იყო პრიდი პანომიონგი, რომელიც ხელმძღვანელობდა ტაილანდელ სტუდენტებს საფრანგეთში.

ტაილანდში დაბრუნებამდე პლეკმა მიიღო კაპიტნის წოდება. სიამში. 1928 წელს მეფე პრაჩადიპოკმა მას უბოძა ტიტული „პრაია“ (ევროპის ტიტულების სისტემაში შეესაბამება მარკიზს) და საპატიო სახელი პიბუნსონგრამი.

1932 წლის რევოლუციის შემდეგ დაიკავა ტაილანდის შეიარაღებული ძალების სამეფო არტილერიის ხელმძღვანელის მოადგილის თანამდებობა. 1933 წელს აქტიურად მონაწილეობდა პჰაჰონ პჰაიუჰასენას მიერ მოწყობილ სამხედრო გადატრიალებაში, რის შემდეგაც მისი პოლიტიკური გავლენა გაიზარდა. 1933 წელს თავის თავზე აიღო პრინცი ბოვორადეტის აჯანყების ჩახშობა, რის შემდეგაც მისი წოდება გაიზარდა პოლკოვნიკამდე. 1934 წელს კი გახდა თავდაცვის მინისტრი პჰაჰონ პჰაიუჰასენას კაბინეტში.

1938 წლის ვადამდელი არჩევნების შემდეგ 16 დეკემბერს დაიკავა პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა. მისი ხელისუფლებაში მოსვლის შედეგად ნაციონალიზმის იდეები ტაილანდში შეიცვალა პანტაისტური იდეებით. პიბუნსონგრამის რეჟიმის მთავარი იდეოლოგი იყო კულტურის (1942 წლიდან საგარე საქმეთა) მინისტრი ვიჩიტ ვიჩიტვატაკანი, მწერალი და მუსოლინის თაყვანისმცემელი.

პიბუნსონგრამის ინიციატივით 1939 წელს სიამს ეწოდა ტაილანდი. 1941 წლიდან კი ქვეყანაში აამოქმედა ევროპული გრიგორიანული კალენდარი, წელიწადი იწყებოდა 1 იანვრიდან და არა 13 აპრილიდან.

ფაშისტური გერმანიის მიერ საფრანგეთის ოკუპაციის შემდეგ, საფრანგეთის კოლონიური ხელისუფლება იზოლირებული აღმოჩნდა მეტროპოლიისაგან. პიბუნსონგრამმა ისარგებლა კოლონიური ხელისუფლების შესუსტებით და 1940 წელს დაიწყო ტერიტორიული პრეტენიზის დაკმაყოფილება და სომარო მოქმედება ფრანგული არმიის ნაწილების წინააღმდეგ ინდოჩინეთში. საომარი მოქმედებები გაგრძელდა 1941 წლამდე. სამშვიდობო ხელშეკრულება დაიდო 1941 წლის 9 მაისს. იაპონიის ზეწოლის შედეგად ვიშის რეჟიმმა ტაილანდს დაუთმო ლაოსი და კამბოჯის ორი პროვინცია.

1944-1948 წლებში პოლიტიკას დროებით ჩამოშორდა. 1948 წლის 8 აპრილიდან კვლავ პრემიერ-მინისტრია. მისი მეორე პრემიერობა ხასიათდება პროამერიკული საგარეო პოლიტიკური კურსით და ავტორიტარული შიდა პოლიტიკით. 1954 წელს ტაილანდი იყო ანტიკომუნისტური სამხედრო ბლოკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ხელშეკრულების ორგანიზაციის - სეატოს დამფუძნებელი.

1957 წლის საპარლამენტო არჩევნებში გამარჯვებას მისმა პარტიამ სერი მანანგასილამ მიაღწია, მაგრამ 16 სექტემბრის სამხედრო გადატრიალების შემდეგ პიბუნსონგრამი გადააყენეს.

ხელისუფლებიდან ჩამოშორებბის შემდეგ გადასახლდა იაპონიაში, სადაც გულის უკმარისობის შედეგად გარდაიცვალა 1964 წლის 11 ივნისს.
ტანომ კიტიკაჩონი

ტანომ კიტიკაჩონი (, დ. 11 აგვისტო, 1911, ტაკი, სიამი — გ. 16 ივნისი, 2004, ბანგკოკი, ტაილანდი) — ტაილანდის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი 1958 წელს და 1963-1973 წლებში.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1911 წლის 11 აგვისტოს ტაკის პროვინციაში, დაამთავრა მუნიციპალური სკოლა, შემდეგ კი კადეტთა კორპუსი, რომლის დასრულების შემდეგაც მსახურობდა ჩიანგმაის ქვეითთა პოლკში. მოგვიანებით დაასრულა ეროვნული სამხედრო კოლეჯი. მეორე მსოფლიო ომის დროს მსახურობდა ბირმაში. 1947 წელს პოდპოლკოვნიკის წოდებით მონაწილეობდა სატიტ ტანარატის მიერ ორგანიზებულ სამხედრო გადატრიალებაში. 1951 წელს დანიშნეს პარლამენტის წევრად, ხოლო ამავე წელს მიანიჭეს გენერალ-მაიორის წოდება.

1953 წლის თებერვალში ჩაახშო აჯანყება პიბუნსონგრამის ხელისუფლების წინააღმდეგ მიმართული აჯანყება და მიიღო გენერალ-ლეიტენანტის წოდება. წარმოადგენდა ტაილანდს კორეის ომის დასრულების ცერემონიაზე 1953 წელს. 1957 წელს მხარი დაუჭირა სარიტ ტანარატის პიბუნსონგრამის წინააღმდეგ გადატრიალების ორგანიზებაში, რის შემდეგაც დაინიშნა თავდაცვის მინისტრად პოტ სარასინის მთავრობაში. პოტ სარასინის გადადგომის შემდეგ ტანომი გენერლის სტატუსამდე აამაღლეს და 1958 წლის 1 იანვარს პრემიერ-მინისტრის, თავდაცვის მინისტრისა და ჯარის მთავარსარდლის თანამდებობი დაიკავა. 9 თვის შემდეგ სარიტ ტანარატმა ტანომ კიტიკაჩონი ვიცე-პრემიერად, თავდაცვის მინისტრისა და მთავარსარდლის მოადგილედ დანიშნა. აღნიშნული თანამდებობები ეკავა ტანარატის გარდაცვალებამდე. გარდაცვლებიდან მეორე დღსვე 1963 წლის 9 დეკემბერს ტანომ კიტიკაჩონი დაუბრუნდა პრემიერის თანამდებობას. ერთი წლის შემდეგ ტანომმა საკუთარ თავს ერთდროულად მიანიჭა ფელდმარშლის, ფლოტის ადმირალისა და ტაილანდის სამეფო საჰაერო ძალების მარშალის წოდება. საგარეო პოლიტიკაში თავისი წინამორბედის მსგავსად ატარებდა პროამერიკულ და ანტიკომუნისტურ კურსს. მისი რეჟიმის პერიოდში ყვაოდა კორუფცია. 1968 წელს კიტიკაჩონმა დააარსა და ხელმძღვანელობდა ტაილანდის გაერთიანებულ სახალხო პარტიას.

1969 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ ტანომ კიტიკაჩონი კვლავ პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე რჩება. 1971 წელს მოაწყო სახელმწიფო გადატრიალება საკუთარი მთავრობის წინააღმდეგ იმ მოტივით, რომ საჭირო იყო კომუნისტებისაგან თავდაცვა. დაითხოვა პარლამენტი და საკუთარი თავი დანიშნა ეროვნული აღმასრულებელი საბჭოს თავმჯდომარედ, რომელიც დროებითი მთავრობის სტატუსით მოღვაწეობდა ერთი წლის განმავლობაში. 1972 წლის დეკემბერში უბრუნდება პრემიერ-მინისტრისა და ამავე დროს თავდაცვის მინისტრისა და საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობას. ტანომ კიტიკაჩონმა, მისმა შვილმა, პოლკოვნიკმა ნარონგმა და ნარონგის სიმამრმა, შინაგან საქმეთა მინისტრმა პრაპატ ჩარუსატხიანმა მოსახლეობაში დაიმსახურეს „სამი ტირანის“ სახელი.

საზოგადოების უკმაყოფილება ტანომის რეჟიმის წინააღმდეგ გაიზარდა. ქვეყანაში დაიწყო სტუდენტური მღელვარება. „1973 წლის 14 ოქტომბრის აჯანყების“ შედეგად ტანომის რეჟიმი დაეცა და ფელდმარშალი გაიქცა აშშ-ში.

ტანომ კიტიკაჩონი გარდაიცვალა 2004 წელს 94 წლის ასაკში ბანგკოკში.
ვიეტნამის სამამულო ფრონტი

ვიეტნამის სამამულო ფრონტი — საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მოძრაობა ვიეტნამის სოციალისტურ რესპუბლიკაში. შეიქმნა 1955 წლის 10 სექტემბერს ვიეტნამის ერთიანი ეროვნული ფრონტის ორგანიზაციის ლიენვიეტის ბაზაზე. მიზნად ისახავდა ერის ფართო ფენების შემჭიდროებას ჟენევის შეთანხმების (1954) განხორციელებისათვის ბრძოლაში და ვიეტნამის გაერთიანებას.

ვიეტნამის სამამულო ფრონტში შედის ვიეტნამის სოციალისტური რესპუბლიკის ყველა პოლიტიკური პარტია და საზოგადოებრივი ორგანიზაცია. ფრონტის ხელმძღვანელი ძალაა ვიეტნამის კომუნისტური პარტია. ვიეტნამის სამამულო ფრონტში დაშვებულია როგორც კოლექტიური, ისე ინდივიდუალური წევრობა. ვიეტნამის სამამულო ფრონტის პირველი (დამფუძნებელი) ყრილობა შედგა 1955 წლის 5-10 სექტემბერს ქალაქ ჰანოიში. ყრილობამ აირჩია ცენტრალური ორგანოები, მიიღო ვიეტნამის სამამულო ფრონტის პროგრამა და წესდება.
კიკრიტ პრამოტი

კიკრიტ პრამოტი (, დ. 20 აპრილი, 1911, სინგბური, სიამი — გ. 9 ოქტომბერი, 1995, ბანგკოკი, ტაილანდი) — ტაილანდის პოლიტიკური მოღვაწე, ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი 1975-1976 წლებში. ჩაკრის სამეფო დინასტიის წარმომადგენელი (რამა -ის შთამომავალი).

ბიოგრაფია
კიკრიტ პრამოტი დაიბადა არისტოკრატიულ ოჯახში. დაამთავრა სუან-კულაბის კოლეჯი ბანგკოკში. სწავლობდა დიდ ბრიტანეთში. 1933 წელს დაამთავრა ოქსფორდის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის, პოლიტიკისა და ეკონომიკის განყოფილება. 1982 წლიდან ხელოვნების ბაკალავრია. პროფესორი.

სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ კიკრიტ პრამოტი თავდაპირველად დაკავდა საბანკო საქმით. შემდეგ გამოიცვალა ბევრი პროფესია, მათ შორის პოლიტიკაშიც და ჟურნალისტიკაშიც მოსინჯა ძალები.

კაპრალის ჩინით მონაწილეობდა 1940-1941 წლების საფრანგეთ-ტაილანდის ომში.

1945 წელს იყო ტაილანდში პირველი პოლიტიკური პარტიის - პროგრესული პარტიის - ერთ-ერთი დამაარსებელი. 1946-1950 წლებში ტაილანდის პარლამენტის წევრია. ორჯერ იყო სამოქალაქო მთავრობის ფინანსთა და ვაჭრობის მინისტრის მოადგილე. 1950 წლიდან იყო ყოველდღიური გაზეთის („სიამის სამეფო“, ) რედაქტორი. აღნიშნული გაზეთი აკრიტიკებდა სამხედრო ხელისუფლებას.

1973 წლიდან კვლავ პარლამენტის წევრია. 1974 წლამდე წარმომადგენელთა პალატის თავმჯდომარე და 1974 წლის კონსტიტუციის ერთ-ერთი ავტორია.

1975 წლის იანვარში გავიდა დამოკრატიული პარტიიდან და დააარსა სოციალური მოქმედების კონსერვატიული პარტია. 1975 წლის 15 მარტიდან 1976 წლის 12 იანვრამდე კოალიციური მთავრობის პრემიერ-მინისტრია. მისმა მთავრობამ დიპლომატიური კავშირი დაამყარა ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკასთან და დაიწყო მოლაპარაკება ქვეყნიდან უცხოური ჯარების ქვეყნიდან გაყვანის შესახებ, რომლებიც იმყოფებოდნენ ქვეყანაში ვიეტნამის ომთან დაკავშირებით.

წერდა წიგნებს ისტორიულ, ფილოსოფიურ, რელიგიურ და ასტრონომიულ თემატიკაზე. ასევე წერდა ბელეტრისტიკას (იუმორესკიდან დრამამდე). 1985 წელს ტაილანდური კულტურისადმი მისი დამსახურების გამო მიიღო ტაილანდის ხელოვნების ეროვნული მოღვაწის ტიტული. 1990 წელს გადაეცა ფუკუოკას აზიის კულტურის პრემია.

კიკრიტ პრამოტი ნობილი ლიტერატორია. ავტორია 13 რომანის, 2 პიესის, 2 მოთხრობების კრებულის და ესსეების. ტაი ენაზე გადათრაგმნა რიჩარდ ბახის მოთხრობა „თოლია სახელად ჯონათან ლივინგსტონი“ (1973 წ.), სცენარის ავტორია ფილმისა „ “ (1995).

ცნობილია ასევე როგორც ტაის კლასიკური ცეკვების პროფესიონალი მოცეკვავე, ფოტოგრაფი, რადიოკომენტატორი, ეკონომისტი, კულტუროლოგი და პოპულარული ჰოტელის „ინდრას“ მფლობელი.

გარდაიცვალა 1995 წლის 9 ოქტომბერს ერთ-ერთ ჰოსპიტალში გულის დაავადების, მაღალი არტერიული წნევისა და დიაბეტისაგან. მის ყოფილ სახლში გახსნილია მისი და ტაილანდური კულტურის მუზეუმი.

საინტერესო ფაქტები
მისი უფროსი ძმაა სენი პრამოტი, რომელსაც სამჯერ ეკავა ტაილანდის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა.

1948 წელს თავის ძმა სენი პრამოტისთან ერთად მეფე რამა -ის შესახებ დაწერა წიგნი „საუბრობს ტაილანდის მეფე“. ეს უნიკალური წიგნია, რადგამ გარდა იმისა, რომ ავტორები ძმები არიან, ორივეს ეკავა პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა.
ლოის გრიფინი

ლოის პატრის პიუტერშმიდტ გრიფინი — მულტსერიალი გრიფინების პერსონაჟი, პიტერ გრიფინის ცოლი. ეროვნებით — ებრაული წარმოშობის ამერიკელი.

წარმოშობა
დაიბადა შტატ როდ-აილენდის ქალაქ ნიურპორტში მდიდარი მეწარმის, კარტერ პიუტერშმიდტის ოჯახში. დედ-მამა ლოისს დიდ ყურადღებას არ აქცევდნენ: ეპიზოდ ' -ში ლოისი იხსენებს, რომ მამამისმა უარი თქვა გატაცებული შვილისთვის გამოსასყიდის გადახდაზე, რადგანაც ბანდიტებთან მოლაპარაკებებს არ აწარმოებს. ცნობილია, რომ ლოისის დედა ჰოლოკოსტის მსხვერპლია.
ედუარდ ჰინკსი

ედუარდ ჰინკსი (; დ. 19 აგვისტო, 1792 — გ. 3 დეკემბერი, 1866) — ანგლო-ირლანდიელი მოძღვარი, ფილოლოგი, აღმოსავლეთმცოდნე, ასირიოლოგი.

ადრეული ცხოვრება
ედუარდ ჰინკსი დაიბადა 1792 წლის, 19 აგვისტოს, კორკის საგრაფოში. ის იყო უფროსი ვაჟი თავის დედმამიშვილებს შორის. თომას ჰინკსი იყო გამორჩეული პროტენსტანტი მინისტრი, აღმოსავლეთმცოდნე და ნატურალისტი. ედუარდი იყო ფრენსის ჰინკსის ცნობილი კანადელი პოლიტიკოსის უფროსი ძმა, რომელიც იყო ასევე გუბერნატორის ბარბადოსი. უილიამ ჰინკსი იყო პირველი პროფესორი კორკის სადედოფლო კოლეჯში და შემდეგ ტრონტის უნივერსიტეტში.

ედუარდ ჰინკსი იყო ყველაზე განათლებული თავის ოჯახში. ის არჩეულ იქნა მეცნიერად კოლეჯში და 1812 წელს, მოიპოვა ოქროს მედალი. მის წინააღმდეგ იდგა თომას რობიზონ რომნეი, მისი მეშვეობით მან მოიგო და არჩეულ იქნა კოლეჯში თანამშრომლად. 1819 წელს, თომას რომნეის გარდაცვალების შემდეგ იგი წარდგენილ იქნა ქალაქ ტურვანში.

მან თავისი სასულიერო მოვალეობები მიატოვა, რათა განეხორციელებინა თავისი ინტერესები უძველეს ენებზე. მან პირველად გაშიფრა ძველ ეგვიპტური იეროგრაფიული დამწერლობა.

მიღწევები
ჰინკსის ყველაზე დიდი მიღწევა იყო ბაბილონისა და ასურეთის უძველესი ენისა და დამწერლობის გაშიფვრა.

ამ წლების განმავლობაში არქეოლოგმა პოლ-ემილ ბოტამ აღმოაჩინა უძველესი ნაშთები ასურეთის იმპერიის დედაქალაქ ნინევიაში. მათ შორის ემილ ბოტამ აღმოაჩინა უძვირფასესი საგანძური და ათობით ათასი გამომცხვარი თიხის ფირფიტა. ამ ფირფიტებძე არსებული წარწერები ცნობილია, როგორც ლურსმული დამწერლობა. ამ ყველაფერში კი მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს: ედუარდ ჰინკსმა, რაულინსონმა და ახალგაზრდა გერმანელმა მეცნიერმა ჟიულ ოპერტმა.

1850 წელს, ჰინკსმა მნიშვნელოვანი დასკვნები გააკეთა ბაბილონის ლურსმულ დამწერლობასთან დაკავშირებით. ასევე მან სხვა მრავალი დასკვნები გააკეთა სხვადასხვა თემებთან დაკავშირებით.

ღირსმა ედუარდ ჰინკსმა თავისი ცხოვრების დიდი ნაწილი ლურსმნული დამწერლობის შესწავლას მოანდომა. იგი გარდაიცვალა 1866 წელს, 74 წლის ასაკში. მას დარჩა ცოლი და ოთხი ქალიშვილი.
ტანინ კრაივიჩენი

ტანინ კრაივიჩენი (, დ. 5 აპრილი, 1927, ბანგკოკი, ტაილანდი — გ. 23 თებერვალი, 2025) — ტაილანდის პოლიტიკური მოღვაწე, იურისტი. ქვეყნის მე-14 პრემიერ-მინისტრი 1976-1977 წლებში. სამეფო საიდუმლო საბჭოს წევრი. მონარქისტი, ანტიკომუნისტი.

ბიოგრაფია
წარმოშობით იყო საბანკო ლომბარდის მფლობელი ჩინელი ემიგრანტის ოჯახიდან. დაამთავრა ტამასატის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1948-1953 წლებში სწავლა განაგრძო დიდ ბრიტანეთში, სადაც დაასრულა ლონდონის ეკონომიკური სკოლა. მუშაობდა ადვოკატად ლონდონში, დაქორწინდა დანიელზე.

ტაილანდში დაბრუნების შემდეგ მუშაობა დაიწყო იუსტიციის სამინისტროში. გაიკეთა მოსამართლის სწრაფი კარიერა. რამდენიმე ხნით იყო უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარე. ხელმძღვანელობდა ტაილანდის ადვოკატთა გაერთიანებას.

ტანინ კრაივიჩენი ცნობილი იყო თავისი მონარქიულ-კონსერვატიული შეხედულებებით, იყო ტაილანდური ულტრაროიალიზმის ლიდერი. თავის სიტყვებში, წიგნებში, სატელევიზიო გამოსვლებში აკრიტიკებდა მემარცხენეებსა და კომუნისტებს. 1973 წელს სამხედრო ხელისუფლების დამხობის შემდეგ, გახდა მეფის მიერ დანიშნული პარლამენტის დეპუტატი. იყო კომუნისტური პარტიის აკრძალვისა და პროფკავშირების გაუქმების მომხრე. ინდოჩინეთის ომში კომუნისტების გამარჯვების, კომუნისტური პარტიის მმართველობის ქვეშ ვიეტნამის გაერთიანების, კამბოჯაში და ლაოსში კომუნისტური მმართველობის დამყარების შემდეგ იგი მუდმივად მიუთითებდა კომუნისტურ საფრთხეზე და მოითხოვდა გადამწყვეტი ზომების მიღებას კომუნისტების საწინააღმდეგოდ. იგი შიშობდა, რომ ტაილანდი არ გამხდარიყო დომინოს პრინციპის შემდეგი მსხვერპლი.

1976 წელს პოლიტიკურმა დაპირისპირებებმა და ეკონომიკურმა კრიზისმა პიკს მიაღწია. სენი პრამოტის ლიბერალურმა მთავრობამ დაკარგა ქვეყანაზე კონტროლი. ამ ფონზე გადაწყვიტეს პრემიერის თანამდებობაზე დაებრუნებინათ ყოფილი პრემიერი, 1973 წელს დამხობილი დიქტატორი ტანომ კიტიკაჩონი. მემარცხენე ძალებმა წამოიწყეს სტუდენტური საპროტესტო აქციები, რომლის ეპიცენტრიც გახდა ტამასატის უნივერსიტეტი. პოლიციამ 6 ოქტომბერს დაარბია სტუდენტური თავყრილობა. ამავე დღეს თავდაცვის მინისტრმა თანამდებობიდან გადააყენა პრემიერი პრამოტი. სამხედრო გადატრიალებას დაეთანხმა მეფეც.

თავდაპირველად კრაივიჩენის მთავრობას მხარდაჭერა ჰქონდა, მაგრამ უკვე 1977 წლის მარტში აშკარა გახდა, რომ ახალი გადატრიალება იყო საჭირო. 1977 წლის 20 ოქტომბერს ეროვნულმა სამხედრო საბჭომ პრემიერი გადააყენა, ახალი მთავრობის მეთაური გახდა კრიანგსაკ ჩამამანანი.

თანამდებობიდან გადაყენებისთანავე მეფემ ტანინ კრაივიჩენი დანიშნა საიდუმლო საბჭოს წევრად და 35 წელი რჩებოდა გავლენიანი საკონსულტაციო საბჭოს წევრად.

ტანინ კრაივიჩენს ჰქონდა კვალიფიციური ადვოკატის, ერთგული და პატიოსანი ადამიანის რეპუტაცია. თუმცა მისი პრემიერობა არ იყო წარმატებული. ამავე დროს უნდა ითქვას, რომ 1976 წლის ოქტომბრის მოვლენები ცივი ომის ერთ-ერთი ეპიზოდი იყო: კომუნისტების დევნა ინდოჩინეთში შეწყდა. გარდა ამისა, კრაივიჩენის მთავრობამ თავის თავზე აიღო პოლიტიკური და სოციალ-ეკონომიკური კრიზისი.
ჟან-დენი ბარბიე დიუ ბოკაჟი

ჟან-დენი ბარბიე დიუ ბოკაჟი (; დ. 28 აპრილი, 1760, პარიზი, საფრანგეთი — გ. 28 დეკემბერი, 1825, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი გეოგრაფი და კარტოგრაფი.

ბიოგრაფია
დ’ანვილის მოსწავლის, ბარბიეს შემოქმედებითი დიდება მის მიერ შედგენილი ატლასის გამოქვეყნებით დაიწყო „უმცროსი ანახარსის მოგზაურობა საბერძნეთში“ . ბარბიე ძალზედ დაინტერესებული იყო ძველი საბერძნეთის გეოგრაფიით.

ბარბიემ შეადგინა რუკები და გეგმები, რომელიც დაურთო შუაზელ-გუფეს, საბერძნეთში მოგზაურობის მხატვრულ აღწერას. ასევე იმ გზის რუკა, რომელზეც 10 000 ბერძენის (ძვ. წ. 401) ცნობილი გამოსვლა მოხდა მცირე აზიიდან.

1816 წელს გამოვიდა ბარბიეს „უძველესი ისტორიის ატლასი“.

1780 წელს დაინიშნა საგარეო საქმეთა სამინისტროს გეოგრაფად. 1785 წელს დაევალა ნუმიზმატიკის კაბინეტის მართვა, ხოლო 1792 წელს სამეფო ბიბლიოთეკის გეოგრაფიული რუკების განყოფილების ხელმძღვანელობა.

1809 წელს არჩეული იქნა ფრანგული კოლეჯის პროფესორად, 1821 წელს ბარბიე გახდა პარიზის გეოგრაფიული საზოგადოების ერთ-ერთი დამფუძნებელი.

დაკრძალულია პარიზში, პერ-ლაშეზის სასაფლაოზე.

ოჯახი
უმცროსი ვაჟი, ალექსანდრე-ფედერიკი დაიბადა 1798 წელს. გარდაიცვალა 1835 წლის 25 თებერვალს, იყო პარიზის უნივერსიტეტის გეოგრაფიის ფაკულტეტის პროფესორი.