ფანი იატოტუ

ფანი იატოტუ (; დ. 18 თებერვალი, 1951) — ლაოსელი პოლიტიკოსი და ლაოსის სახალხო-რევოლუციური პარტიის წევრი.

იგი იყო ლაოსის სახალხო დემოკრატიული რესპუბლიკის ცენტრალური ბანკის თავმჯდომარე და მმართველი 1988-დან 1997 წლამდე. იატოტუ 1998 წელს გახდა ეროვნული ასამბლეის წევრი. 2010-დან 2021 წლამდე იყო ლაოსის ეროვნული ასამბლეის პრეზიდენტი. იატოტუ ეთნიკურად მიეკუთვნება ლაოსის ჰმონგების ჯგუფს. ლაოსის ვიცე-პრეზიდენტია 2021 წლის 22 მარტიდან, იგი არის პირველი ქალი, რომელიც აირჩიეს ლაოსის ვიცე-პრეზიდენტად.

ადრეული ცხოვრება
იატოტუ დაიბადა 1951 წლის 18 თებერვალს სიანგხუანგის პროვინციაში. მისი მამა, ია თო თუ, იყო ჰმონგი სამხედრო მეთაური ლაოსოს სახალხო განმათავისუფლებელ არმიაში (პათეტ-ლაო). 1959 წელს ფანი იატოტუ გადავიდა ჩრდილოეთ ვიეტნამში, სადაც დაამთავრა დაწყებითი და საშუალო სკოლა, ხოლო 1975 წელს ჰანოიში მიიღო ბაკალავრის ხარისხი ფინანსებში.

პოლიტიკური კარიერა
ლაოსში დაბრუნების შემდეგ, 1976 წელს იგი შეუერთდა ვიენტიანის საგარეო სავაჭრო ბანკს, როგორც ბანკის საბიუჯეტო დეპარტამენტის დირექტორის მოადგილე. შემდეგ იგი შეუერთდა ლაოსის სახალხო დემოკრატიული რესპუბლიკის ბანკს და 1977 წელს დაინიშნა ბანკის სასწავლო ცენტრის დირექტორის მოადგილედ, ხოლო 1978 წელს — სავალუტო ბიუროს დირექტორის მოადგილედ. 1979 წელს იგი გაწევრიანდა ლაოსის სახალხო-რევოლუციურ პარტიაში და 1980 წელს გახდა სავალუტო ბიუროს დირექტორი.

1982 წლიდან 1983 წლამდე იგი მუშაობდა ეკონომიკური დაგეგმვის ბიუროს დირექტორად, ხოლო 1983 წლიდან 1985 წლამდე — საინვესტიციო და სამშენებლო ბიუროს დირექტორად.

იატოტუ ხელახლა აირჩიეს პარტიის ცენტრალურ კომიტეტში 1996 წლის მარტში გამართულ ლაოსის სახალხო რევოლუციური პარტიის მეექვსე ეროვნულ კონგრესზე და 2001 წლის მარტში გამართულ მეშვიდე ეროვნულ კონგრესზე. იმავე წელს იგი აირჩიეს მეოთხე ეროვნული კონგრესის წარმომადგენლად და დაინიშნა ეროვნული კონგრესის მუდმივმოქმედი კომიტეტისა და ეროვნული კონგრესის ეროვნებათა კომიტეტის დირექტორად, 1998 წლის თებერვალში გახდა ეროვნული კონგრესის წარმომადგენელი. იგი წარმატებით აირჩიეს 2002 წლის თებერვლის საკონგრესო წარმომადგენლობით არჩევნებში და იმავე წლის აპრილში დააწინაურეს კონგრესის ვიცე-თავმჯდომარედ.

2010 წლის დეკემბერში ლაოსის პრემიერ-მინისტრი ბუასონ ბუფჰავანი გადადგა და მის ადგილას დაინიშნა ლაოსის ეროვნული ასამბლეის მაშინდელი პრეზიდენტი თჰონგსინგ თჰამავონგი, რის შედეგადაც იატოტუმ თჰამავონგის ადგილი დაიკავა როგორც ლაოსის ეროვნული ასამბლეის პრეზიდენტმა. ლაოსის მეექვსე ეროვნული კონგრესის მეათე სესიამ 23 დეკემბერს დაამტკიცა ეროვნული ასამბლეის მუდმივმოქმედი კომიტეტის წინადადება, რითაც დაადასტურა ეს დანიშვნა. იგი ასევე ხელახლა აირჩიეს პარტიის ცენტრალურ კომიტეტსა და პოლიტბიუროში 2011 წლის მარტში გამართულ ლაოსის სახალხო რევოლუციური პარტიის მეცხრე კონგრესზე. 2014 წლის 17 მაისს, მან და სხვა მაღალჩინოსნებმა არ იმგზავრეს ლაოსის სახალხო არმიის კუთვნილი -74 თვითმფრინავით, რადგან გაფრენის წინ უცებ შეცვალეს გეგმები და სხვა თვითმფრინავით იმგზავრეს, რითაც თავი აარიდეს უბედურ შემთხვევას - თვითმფრინავი ჩამოვარდა სიანგჰუანგის პროვინციაში მიმავალ გზაზე, რის შედეგადაც ბორტზე მყოფი 17 ადამიანიდან 16 დაიღუპა. 2016 წელს ლაოსის სახალხო-რევოლუციური პარტიის მეათე კონგრესზე იგი ხელახლა აირჩიეს ეროვნული ასამბლეის პრეზიდენტად.

იატოტუ და ბუნთონგ ჩიტმანი 2021 წლის მარტში აირჩიეს ლაოსის ვიცე-პრეზიდენტებად. ამავდროულად, მან დატოვა ეროვნული ასამბლეის პრეზიდენტის თანამდებობა და მის ადგილას დაინიშნა ეროვნული განვითარების ლაოსის ფრონტის ყოფილი ცენტრალური თავმჯდომარე საისომფონე ფომვიჰანი.