წირქოლის ღვთისმშობლის ეკლესია

წირქოლი, იგივე წირქვალი – საუკუნის ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია შიდა ქართლში (ქსნის ხეობა), დაბა ახალგორის ჩრდილოეთით მდებარე სოფელ წირქოლში, მდ. ქსნის მარჯვენა ნაპირზე. მიეკუთვნება გარდამავალ ხანას (– სს.). ეკლესიის აგების ზუსტი თარიღი ცნობილი არ არის. თუმცა მისი ხუროთმოძღვრების და მორთულობის მიხედვით თუ ვიმსჯელებთ, ის საუკუნეშია აშენებული. ასევე, არ შემორჩენილა ცნობები ეკლესიის ამგებზე.

წირქოლის ეკლესია ნიქოზისა და ცხინვალის ეპარქიის დაქვემდებარებაშია. ამჟამად ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიას და მათ შორის სოფელ წირქოლსაც, რუსი ოკუპანტები აკონტროლებენ.

არქიტექტუტული აღწერა
წირქოლის ეკლესია – საუკუნის გარდამავალი პერიოდის სხვა ძეგლებთან შედარებით უჩვეულო არქიტექტურა აქვს. გეგმაში წაგრძელებული სწორკუთხედის შენობას გარედან მარტივი მასები აქვს და ერთი შეხედვით ერთ ნავიან სამლოცველოს ჰგავს. შიდა კონსტრუქცია ბევრად უფრო რთულია: ინტერიერში ცენტრალურ კვადრატულ სივრცეს აგვირგვინებს უყელო სფერული გუმბათი, რომელიც ტრომპების საშუალებით პირდაპირ აზის კვადრატულ საფუძველს და გარედან არ არის გამოვლენილი. დასავლეთ ნაწილი ორ სართულიანია და გუმბათქვეშა სივრცეს თაღოვანი მალებით უკავშირდება. გუმბათის ასეთი გადაწყვეტა უჩვეულოა ქართული ხუროთმოძღვრებისთვის. ინტერიერის აღმოსავლეთ ნაწილი ეთმობა საკურთხეველს, ნახევარწრიული აფსიდით და გვერდითა ოთახებით. მიუხედავად იმისა რომ, წირქოლის ეკლესიის არქიტექტურაში გარე მასების და შიდა სივრცის შესაბამისობა დარღვეულია, შენობის მშვენიერი პროპორციები, და ფასადების სისადავე ტაძრის ხუროთმოღვრის უდავო ნიჭს მოწმობს.

ყურადღებას იქცევს აღმოსავლეთის ფასადი: სიმეტრიულ ფასადზე მარტივი კარნიზით დაგვირგვინებული ფრონტონი ჰორიზონტალური სარტყელით არის გამოყოფილი. ფრონტონის ქვეშ ფასადის ცენტრში ორმაგი თაღოვანი სარკმელია მოთავსებული და თითო ვიწრო სარკმელი მის ორივე მხარეს. სარკმლებსა და ფრონტონს შორის მთელი ფასადის გასწვრივ არის დიდი სწორკუთხა ჩაღრმავება, რომელშიც ადრე ჩასმული იყო რუხ–მოშაო ფილები და მკვეთრად გამოიყოფოდა თავისი ფერით, მოყვითალო ნასვრეტებიანი ტუფით მოპირკეთებული ფასადისგან (ეკლესია მთლიანად ნასვრეტებიანი ტუფით არის მოპირკეთებული). სავარაუდოდ ეს ჩაღრმავება რომელიც წირქოლის ეკლესიის თავისებურობას წარმოადგენს, თავის დროზე განკუთვნილი იყო წარწერისთვის, მაგრამ მისი დატანა რატომღაც ვერ მოხერხდა. აღმოსავლეთ ფასადი თავისი ფრონტონით და ჰორიზონტალური კარნიზით ერთი შეხედვით ანტიკური ეპოქის შენობას მოგვაგონებს და უჩვეულოა ქართული ქრისტიანული ხუროთმოძღვრებისთვის. სამხრეთის ფასადი ასევე სიმეტრიულია. მის ცენტრში სამი ერთმანეთზე გადაბმული ბრტყელი თაღოვანი ნიშაა მოთავსებული. ნიშის ზემოთ კი ორმაგი სარკმელი. ცენტრალურ ნიშაში გაჭრილია შენობაში შესასვლელი კარი, სადა ყოველგვარი დეკორაციის და მორთულობის გარეშე, ხოლო ორმაგი სარკმელი შესასვლელი კარისგან განსხვევებით დეკორაციის სიუხვით გამოირჩევა. მისი თავსამკაული გულმოდგინედ არის დამუშავებული და მოჩუქურთმებული წვრილი დეკორაციული თაღების მწკრივით და ცხოველების გამოსახულებით. ქვემო თაღების მოჩარჩოებაში წითელი ფერის საღებავის გამოყენებაც ერთგვარ დეკორაციული ელემენტს ქმნის. აღსანიშნავია ფასადზე ეკლესიის ქვის პერანგის წყობაც ­– ნასვრეტებიანი ტუფის მაღალი და დაბალი რიგები ერთმანეთს ენაცვლებიან და შენობას დეკორატიულობას ანიჭებენ.

ეკლესია მიწისძვრის შედეგად ძლიერ დაზიანდა, აღმოსავლეთ ფასადი შუაზე გაიყო, ფრონტონის ნაწილი ჩამოინგრა, ჩრდილოეთ ფასადი კი გვერდზე გადაიხარა. ჩატარებული სარესტავრაციო სამუშაოების შედეგად მოხერხდა ძეგლის სრულად აღდგენა.

საინტერესო ინფორმაცია
წირქოლის ეკლესიაში ღვთისმშობლობას იმართებოდა ხატობა, რომელსაც ესწრებოდნენ მომლოცველები ახლომახლო სოფლებიდან. ეკლესიის გვერდით არის სასაფლაო. საფლავის ქვებზე გამოსახულია ადამიანები ძველ ქართულ ტანისამოსში. ეკლესიის მახლობლად ასევე დგას ციხე, რომელიც პირველად საუკუნეში განვითარებულ მოვლენებთან დაკავშირებით იხსენიება ქართულ ისტორიულ წყაროებში.