iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გორული მწვანე

გორული მწვანე, მწვანე, ქვიშხური, სურამულა, თეთრფოთოლა, ჯიშიანი, ლურჯი მწვანე — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ხაშურის მუნიციპალიტეტსა და ზემო იმერეთში მას „ქვიშხურას“ ეძახიან. სურამში — „სურამელას“, ხოლო რაჭაში ტფილურის (თბილური) სახელწოდებით იცნობენ. სადმელური მწვანეც და რაჭული მწვანეც რაჭველების შერქმეული სახელებია.

გორულ მწვანეს ძირითადად თეთრი ხარისხიანი სუფრის ღვინის დასაყენებლად იყენებდნენ. მის ყურძენს ასევე დაწურვისას ჩინურთან აკუპაჟებდნენ და ამ ორი ჯიშის ნარევს თავკვერის ტკ-ბილ ჭაჭაზე ადუღებდნენ. ამის შედეგად დგებოდა ისტორიულად ცნობილი ხიდისთავის წითელი ღვინო, რომელიც წარსულში განსაკუთრებული წარმატებით სარგებლობდა.

ამჟამად გორული მწვანე ფართოდაა გავრცელებულია ქართლში. გვხვდება იმერეთში, რა-ჭალეჩხუმში, კახეთსა და მესხეთში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე დიდია, თითქმის მომრგვალო ან ოდნავ განივოვალური ფორმის, უფრო ხშირად ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა დაფარული მოთეთრო-მონაცრისფრო შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, განიერკონუსური, ხშირად დატოტვილი და ზოგჯერ უფორმო. თხელია ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ განიეროვალური ფორმის. ღია მწვანეა, მაგრამ მზით განათებულ მხარეზე მომწვანო-მოყვითალო იერი დაპკრავს მოვარდისფრო ელფერით. საკმაოდ სქელკანიანია. რბილობი წვნიანი და ხორციანი აქვს, ჩვეულებრივი, ტკბილი, ოდნავ მომწკლარტო გემოთი.

გორული მწვანე საშუალოზე ძლიერი ან ძლიერი ზრდისაა. საკმაოდ უხვმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე საშუალოდ 178 დღეა. მტევნის წონა 160-190 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8.0-10.0 ტონას აღწევს. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა არის 21.6-22.5%, ხოლო მჟავიანობა — 9.1-10 გ/ლ.

გორული მწვანე მაღალხარისხიანი საღვინე ჯიშია. მისგან დაყენებული თეთრი ღვინო ხასი-ათდება ალკოპოლის ნორმალური შემცველობით, კარგი სხეულით, სასიამოვნო მჟავიანობითა და გემოთი. ასევე გამოიყენება ევროპული ღვინის, მაღალი ხარისხის სუფრისა და ცქრიალა ღვინის დასამზადებლად.
გოსტაშაბიშვილები

გოსტაშაბიშვილები — თავადთა საგვარეულო, ბარათაშვილთა ერთი შტო - საუკუნეებში ქვემო ქართლში.

გოსტაშაბიშვილების გვარის ფუძემდებლად ითვლება გოსტაშაბ ქავთარის ძე ბარათაშვილი, 1523 წელს ბარათიანთ გაყრის წიგნში მოხსენებული გოსტაშაბიშვილების სათავადო მამულები — საგოსტაშაბიშვილო — ძირითადად ალგეთის ხეობაში მდებარეობდა; ყმა-მამული ჰქონდათ აგრეთვე ქციის ხევში და სომხითში. გოსტაშაბიშვილების სამფლობელოს ცენტრი იყო სოფ. ამლივი (ახლანდელი ამლევი, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი), სადაც ჰქონდათ სასახლე და 1683 წელს აგებული სასაფლაო-მონასტერი. გოსტაშაბიშვილებს სასახლე ჰქონდათ ბირთვისშიც, სასაფლაო-საძვალე კი ბეთანიაში. გოსტაშაბიშვილებს - საუკუნეების მიჯნაზე 300-მდე ყმა-გლეხი და 10-მდე ვასალი აზნაური ჰყავდათ.

1713 წელს და 1721-1724 წლებში გოსტაშაბიშვილები გაიყარნენ, რის შედეგადაც მათი მამულები დაქუცმაცდა, ლეკიანობის შედეგად კი, საუკუნის ბოლოსათვის, გოსტაშაბიშვილების ყმა-მამული შემცირდა, რის გამოც ისინი საუკუნეში წვრილ მფლობელებად იქცნენ. გოსტაშაბიშვილების ფეოდალური სახლის უფროსი — მეორე, ხოლო სახლიკაცები — მესამე ხარისხის თავადებად ითვლედბოდნენ.
ელისაბედ გოსტენინა

ელისაბედ ანდრიას ასული გოსტენინა (დ. 17 აგვისტო [ძვ. სტ. 4 აგვისტო], 1904, თბილისი ― გ. 13 სექტემბერი, 1988, იქვე) — საოპერო მომღერალი (სოპრანო) და პედაგოგი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1947).

ბიოგრაფია
1929 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია, 1929-1959 წლებში იყო თბილისის ზ. ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრის სოლისტი. 1962 წლიდან ზ. ფალიაშვილის სახელობის მე-2 მუსიკალური სასწავლებლის ვოკალის პედაგოგია. ხანგრძლივი სასცენო მოღვაწეობის მანძილზე მან შეასრულა სოპრანოს თითქმის ყველა წამყვანი პარტია: მარო, ეთერი (ზაქარია ფალიაშვილის „დაისი“, „აბესალომ და ეთერი“), ტატიანა, ლიზა (პეტრე ჩაიკოვსკის "ევგენი ონეგინი", "პიკის ქალი"), აიდა, ვიოლეტა ( ჯუზეპე ვერდის "აიდა", ტრავიატა), ტოსკა ( ჯაკომო პუჩინის "ტოსკა") და სხვა. გოსტენინას შესრულება გამოირჩეოდა სავსე ხმოვანებითა და ინტონირების სიფაქიზით. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, "საპატიო ნიშნის" ორდენითა და მედლებით.
გოსტიბის სამაროვნები

გოსტიბის სამაროვნები — ძვ. წ. ათასწლეულის ორი სამაროვანი კასპის რაიონში, მდინარე თეძმის მარჯვენა შენაკადის გოსტიბესწყლის ხეობაში. შესწავლილია 1948 წელს (ტ. ჩუბინაშვილი).

 სამაროვანზე აღმოჩნდა ქვაყრილით დაფარული ორმოსმარხები, რომლებშიც მიცვალებულები კიდურებმოკეცილნი ესვენენ. სამარხებში აღმოჩენილია რუხად და შავად გამომწვარი თიხის ჭურჭელი (დოქები, ქოთნები, კოჭბები, ჯამები), ბრინჯაოს იარაღი (მასრაგახსნილი შუბისპირი, მთლიანად სხმული, ე. წ. კახური ტიპის სატევარი და კოლხური ცული), რაც მოწმობს, რომ კოლხური კულტურისათვის დამახასიათებელი მასალა შიდა ქართლის სამხრეთ რაიონებშიც იყო გავრცელებული. სამაროვანი ძვ. წ. - საუკუნეების თარიღდება და შეესაბამება სამთავროს სამაროვნის ფენის ორმოსამარხებს, სამაროვანზე (-იდან 1,5 კმ) აღმოჩნდა ადრინდელი ანტიკური ხანის დამახასიათებელი მოკლე ქვაყუთები, რომლებშიც იყო შავად გამომწვარი თიხისაგან დამზადებული გეომეტრიული სახეეებით შემკული ხელადა და ჯამი, ვერცხლის რგოლი, ბრინჯაოს სამაჯური, ბეჭედი, საწვივე რგოლები, საკინძი და ღილები. ლითონის ნივთები ტიპობრივია ძვ. წ. - საუკუნეებისათვის, კერამიკა კი გვიანდელი ბრინჯაოს და ადრინდელი რკინის ხანის ტრადიციებს აგრძელებს მაშინ, როცა ამავე პერიოდში ქვემო ქართლის სამაროვნებზე (ბეშთაშენი) ახალი ტიპის წითლად გამომწვარი კერამიკაა გავრცელებული.
გოტიე

ვალტერ გოტიე — საუკუნის მოღვაწე, ანტიოქიის სამთავროს კანცლერი, ჯვაროსნული ომების მონაწილე. ავტორი ქრონიკისა „ანტიოქიის ომები“ , რომელშიც გადმოცემულია ანტიოქიის სამთავროს ისტორია 1119-1126 წლებში. ქრონიკა შედგება ორი ნაწილისგან, პირველი დაიწერა 1115 წელს და მასში აღწერილია ანტიოქიის არმიის გამარჯვება მოსულის ემირ ილ-ბურსუკის ლაშქარზე. ქრონიკის მეორე ნაწილი დაწერილია რამდენიმე ეტაპად 1119-1122 წლებში და მასში აღწერილია ანტიოქიის მთავარ როჯერის დამარცხება და დაღუპვა ილღაზის კოალიციასთან ბრძოლაში, 1119 წლის ბრძოლა ბალდუინ -სა და ილღაზს შორის, სისხლიან ველზე მუსლიმთა მიერ ჯვაროსნების გაჟლეტვის ამბავი, დიდგორის ბრძოლა და ილღაზის გარდაცვალება. გოტიეს მონათხრობი გადატვირთულია მხატვრული პასაჟებით და ხშირია დაუჯერებელი და ფანტასტიკური ციფრები. მისი ქრონიკის ერთ-ერთი ცენტრალური ხაზია ილღაზის სიძულვილი.

გოტიეს ქრონიკა ჯვაროსნული ეპოქის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან წყაროდ მიიჩნევა. მას მაღალ შეფასებებს აძლევდნენ ჰანს დელბრიუკი და სტივენ რანსიმენი. ის რამდენჯერმე იქნა გამოცემული საუკუნეში. ქართულ ენაზე გოტიეს ცნობები დიდგორის ბრძოლის შესახებ თარგმნა და გამოსცა ზურაბ ავალიშვილმა 1929 წელს.
გოქშო

გოქშო — მცენარეთა გვარი გოქშოსებრთა ოჯახისა. ორწლოვანი, იშვიათად მრავალწლოვანი მაღალი ბალახებია. აქვთ ქაცვებით დაფარულია ღერო, ერთმანეთის მოპირისპირედ განლაგებული ღეროსეული ფოთლები. თავაკისებრ ყვავილედად შეკრებილი პატარა ყვავილები.

გვარში 15-20 სახეობაა. გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში. საქართველოში იზრდება 3 სახეობა. საფეიქრო გოქშოს თავაკისებრ ყვავილედს, რომელიც ცნობილია საფეიქრო გირჩის სახელით, იყენებენ შალის ქსოვილების ასაჩეჩად; კულტივირებულია ძველთაგანვე.
გოქშოსებრნი

გოქშოსებრნი — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. აქვთ მოპირისპირედ განლაგებული უთანაფოთლო ფოთლები, თავაკისებრ ყვავილედებად შეკრებილი, საბურვლით გარშემოხვეული წვრილი ყვავილები, თესლურა ნაყოფი.

ოჯახში 8-10 გვარი და 250-მდე სახეობაა. გავრცელებული არიან აღმოსავლეთ ნახევარსფეროში, ძირითადად ხმელთაშუაზღვისპირეთის ქვეყნებში, იშვიათად აღმოსავლეთ აზიაში და აღმოსავლეთ აფრიკის მთებში. კავკასიაში — 7 გვარი და 70 სახეობაა, საქართველოში — 7 გვარი და 38 სახეობა. მნიშვნელოვანი გვარებია, ფოლიო, გოქშო და სხვა. ზოგიერთ სახეობას იყენებენ დეკორატიული მიზნით.
გოხნარის ლოდოვანი

გოხნარის ლოდოვანი — ციკლოპურ ნაგებობათა ერთ-ერთი უდიდესი კომპლექსი საქართველოში. მდებარეობს მდინარე ალგეთის ხეობაში სოფ. გოხნარის (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი) მახლობლად. შედგება 3 ძირითადი ნაწილისაგან: ნაპრალ-გვირაბებიანი ქვაყრილის (კარკნალი), ნასოფლარისა და ციხისაგან. ციხე გეგმით ოთხკუთხაა. განსაკუთრებით გრანდიოზულია ზღუდის აღმოსავლეთი კედელი. სამხრეთ კედელში ცილინდრული კოშკებია. გოხნარის ლოდოვანის ტერიტორიაზე არის რამდენიმე ღოლმენისებური ნაგებობა, გვირაბები, გამაგრებული და დახურილი ბუნებრივი ნაპრალები, მენჰირები და სხვა. ცენტრში აღმართულია უზარმაზარი ქვასვეტი — მონოლითი. ვარაუდით, ადრინდელი ბრინჯაოს ხანას განეკუთვნება.
გრაკლა

გრაკალა — ვარდისებრთა ოჯახის მცენარეთა გვარი. ჩვეულებრივ 1-1,5 მ სიმაღლის ბუჩქია. აქვს მორიგეობით განლაგებული დაკბილული ფოთლები, ქოლგისებრ ან ფარისებრ ყვავილედებში თავმოყრილი თეთრი ან ვარდისფერი ორ- ან ცალსქესიანი ყვავილები. ნაყოფი მრავალფოთლურაა. ცნობილი 100-მდე სახეობა. ხარობს ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში.

საქართველოში და მთელს კავკასიაში ველურად იზრდება 2 სახეობა — ჩვეულებრივი ანუ კრაზანაფოთოლა გრაკლა და ხერხკბილა გრაკლა . პირველი გავრცელებულია ნახევარუდაბნოს, ველისა და ტყის სარტყელში, ზოგან კი მაღალმთის ზონაშიც, სადაც გვხვდება მისი სუბალპური სახესხვაობა (. ). მეორე უფრო ქსეროფილურია და უმთავრესად სამხრეთ მთიანეთის მთის შუა სარტყლამდე იზრდება, ქმნიან ბუჩქნარებს - გრაკლიანებს.

ტიპოლოგიურად საქართველოს გრაკლიანები უმეტესად მარცვლიან-ნაირბალახიანი ფიტოცენოზებია, მათი უკიდურესად ქსეროფილური ვარიანტები კი - მარცვლოვნიანი. ჩვენში გრაკლიანები ჩვეულებრივ გაჩეხილი ტყის ადგილას იზრდება და მეორეულ გრაკლიანებს წარმოადგენს. ბუნებრივ გრაკლიანებს გრუნტ-ნიადაგცვითი მნიშვნელობა აქვს. საქართველოში მოშენებულია გრაკლას 30-მდე უცხო სახეობა. მათგან უფრო ხშირია აღმოსავლეთ აზიური ტუნბერგის გრაკლა , იაპონური გრაკლა , ჰენრის გრაკლა , კანტონური გრაკლა , ჩრდილოეთ ამერიკულ-ევრაზიული ტირიფფოთოლა გრაკლა და სხვა. გრაკლას ხანგრძლივი და უხვი ყვავილობის გამო ფართოდ იყენებენ დეკორატიული მებაღეობაში. რგავებ ცოცხალ ღობეებად და ბორდიურებად. ამრავლებენ თესლით, მწვანე და გამერქნებული კალმით, ფესვის ამონაყარით, გადაწვენით და ბუჩქის დაყოფით. მნიშვნელოვანი თაფლოვანი მცენარეა. გრაკლის ღეროებისაგან ძველად ისრის ტარებს თლიდნენ.
ზურაბ სოტკილავა

ზურაბ ლავრენტის ძე სოტკილავა (დ. 12 მარტი, 1937, სოხუმი, საქართველოს სსრ — გ. 18 სექტემბერი, 2017, მოსკოვი, რუსეთი) — ოპერის მომღერალი, ტენორი, საქართველოსა და საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი (1979), პედაგოგი, თბილისის ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის პროფესიული სახელმწიფო თეატრის სოლისტი (1965–1974), მოსკოვის კონსერვატორიის პროფესორი, მოსკოვის დიდი თეატრის სოლისტი (1974–2017), ბოლონიის სამუსიკო აკადემიის საპატიო აკადემიკოსი.

ბიოგრაფია
ზურაბ სოტკილავა 1937 წელს სოხუმში დაიბადა. სპორტული კარიერის შემდეგ სწავლობდა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, რომელიც 1960 წელს დაამთავრა. 1965 წელს დაასრულა თბილისის კონსერვატორიის პროფესორ დავით ანდღულაძის კლასი. 1965–1974 წლებში ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის აკადემიური თეატრის სოლისტი. 1966–1968 წლებში მივლინებული იყო მილანის საოპერო თეატრ „ლა სკალაში“ სტაჟიორად. 1974 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო მოსკოვის დიდი თეატრის სოლისტი.

გააჩნდა ფართო და მრავალფეროვანი საკონცერტო რეპერტუარი. მისი შესრულება გამოირჩეოდა გამომსახველობით, გემოვნებით, მგზნებარე ტემპერამენტით, ლირიკული სიფაქიზითა და დახვეწილი ოატატობით.

ზურაბ სოტკილავა არის მრავალი საერთაშორისო ჯილდოსა და პრემიის ლაურეატი, მათ შორის ახალგაზრდობისა და სტუდენტთა საერთაშორისო ფესტივალის მთავარი პრიზის — „ოქროს ორფევსი“ (სოფია, 1968), ჩაიკოვსკის სახელობის საერთაშორისო კონკურის მეორე პრემია, ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის სახელმწიფო პრემია (1983) და სხვ.

1975 წლიდან პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა მოსკოვის კონსერვატორიაში.

აფხაზეთის ომის შემდეგ გამოირჩეოდა მტკიცე სამოქალაქო პოზიციით, — ინტერვიუებსა და საუბრებში არაერთხელ აღუნიშნავს, რომ ჩავა სოხუმში მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ყველას შეეძლება ჩასვლა.

საოპერო პარტიები
აბესალომი (ზაქარია ფალიაშვილის „აბესალომ და ეთერი“)
არზაყანი (ოთარ თაქთაქიშვილის „მთვარის მოტაცება“)
მანრიკო (ჯუზეპე ვერდის „ტრუბადური“)
მარიო კავარადოსი (ჯაკომო პუჩინის „ტოსკა“)
ვოდემონი (პეტრე ჩაიკოვსკის „იოლანტა“)
რადამესი (ჯაკომო პუჩინის „აიდა“)
ინდოელი სტუმარი (ნიკოლოზ რიმსკი-კორსაკოვის „სადკო“)
ოტელო (ჯუზეპე ვერდის „ოტელო“)
რიჩარდი (ჯუზეპე ვერდის „ბალ-მასკარადი“)
ტურიდუ (პიეტრო მასკანის „სოფლის ღირსება“)
ცრუდიმიტრი (მოდესტ მუსორგსკის „ბორის გოდუნოვი“)
გოლიცინი (მოდესტ მუსორგსკის „ხოვანშჩინა“)
ისმაილი (ჯუზეპე ვერდის „ნაბუკო“)
ედგარი (გაეტანო დონიცეტის „ლუჩია დი ლამერმური“)
დონ ხოსე (ჟორჟ ბიზეს „კარმენი“)

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1998 — შოთა რუსთაველის სახელობის პრემია
1997 — ღირსების ორდენი
1983 — ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის პრემია
1979 — საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი
1976 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
1973 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
ლიკორტი

ლიკორტი — ძვ. წ. - ძვ. წ. საუკუნეების ბერძენი პოლიტიკური მოღვაწე, ცნობილი ისტორიკოსის პოლიბიუსის მამა. ლიკორტი ოთხჯერ ასრულებდა აქაიის კავშირის სტრატეგის თანამდებობას.

ლიკორტის პოლიტიკური კარიერა ცნობილია ძვ. წ. 192 წლიდან, როდესაც იგი როგორც მოკავშირეთა ჰიპარქი წარმატებით იბრძოდა სპარტის ტირანის ნაბისის წინააღმდეგ.

სამი წლის შემდეგ იგი თავის პოლიტიკურ მეთოქესთან დიონისიუსთან ერთად გაგზავნილი იყო რომში აქაიის კავშირსა და სპარტას შორის კონფლიქტის გადასაჭრელად. ამ დროს უკვე გამოიკვეთა ლიკორტის ლტოლვა რომისგან დამოუკიდებლად წარემართა პოლიტიკა. ძვ. წ. 187 წელს იგი ხელმძღვანელობდა აქაიელთა ელჩობას ალექსანდრიაში. ელჩობის მიზანი იყო აღედგინათ სამხედრო კავშირი ეგიპრის მეფესთან პტოლომეუს სთან. ამ ელჩობამ წარმატებით ჩაიარა.

ძვ. წ. 182 წელს ლიკორტი გახდა სტრატეგი, მან დაიმორჩილა მესენია და შემოუერთა იგი აქაიის კავშირს. იმავე წელს მან სპარტაც შემოუერთა კავშირს, რისთვისაც დაიმსახურა ქანდაკება აკლეპსის ტაძარში.

ძვ. წ. 180 წელს ლიკორტი და მისი ვაჟი პოლიბიუსი ეგვიპტეში ელჩებად იყვნენ დანიშნულნი. თუმცა გამგზავრება ვერ შეძლეს მეფე პტოლომეუსის სიკვდილის გამო. იმავე წელს ლიკორტი მეოთხედ გახდა სტრატეგი.
ლუფტვაფე

ლუფტვაფე (; საჰაერო ძალები) — გერმანიის სამხედრო-საჰაერო ძალების სახელი რაიხსვერის, ვერმახტისა და ბუნდესვერის შემადგენლობაში.

ლუფტვაფეს წინამორბედი იყო საიმპერიო სამხედრო-საჰაერო სამსახური , რომელიც 1910 წელს შეიქმნა სამხედრო ავიაციის გაჩენასთან ერთად.

ვერმახტის პერიოდი
ვერმახტის ლუფტვაფეს მთავარსარდალი ჰერმან გერინგი იყო, რომელიც შემდეგ რაიხსმარშალი გახდა.

ლუფტვაფეს სტრუქტურაში უმაღლეს საფეხურად ითვლებოდა საჰაერო ფლოტი . თავდაპირველად არსებობდა ხუთი საჰაერო ფლოტი, 1943-1944 წლებში კი მათ კიდევ სამი დაემატა. საჰაერო ფლოტის სარდალს ჰქონდა გენერალ-ობერსტისა და გენერალ-ფელდმარშალის წოდება.

ფაქტობრივად ამ სახის შეიარაღებული ძალების ჩამოყალიბება დაიწყო 1933 წელს. 1935 წლის მარტში ლუფტვაფეში 1888 სამხედრო მანქანა და 20 ათასი მომსახურე პერსონალი ითვლებოდა.

ლუფტვაფეს შემადგენლობაში შედიოდა „ფორშუნგსამტი“ (; სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტი) — უშიშროებისა და კონტრუშიშროების სამსახური, ასევე კრიპტოგრაფიისა და დეშიფრაციის განყოფილებები.
სიენის უნივერსიტეტი

სიენის უნივერსიტეტი — სამხრეთ ტოსკანის უდიდესი და იტალიის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და უძველესი უმაღლესი სასწავლებელი. დაარსდა 1240 წლის 26 დეკემბერს სტუდიუმის სახით. ტრადიციულად ცნობილია სიენის უნივერსიტეტის მედიცინისა და სამართლისმცოდნეობის ფაკულტეტები. მოიცავს 20 000-ზე მეტ სტუდენტს. თვითონ ქალაქ სიენაში არსებული ფაკულტეტების გარდა გააჩნია ფაკულტეტ-ფილიალები არეცოში (ფილოსოფიის, ფილოლოგიის, ეკონომიკის ფაკულტეტები), გროსეტოში, ვალ დელსაში (ქიმიისა და მასალათა ტექნოლოგიის ფაკულტეტი). ასევე გააჩნია წმინდა კიარას სახელობის სადოქტორანტო უმაღლესი სკოლა და უნივერსიტეტი უცხოელთათვის. სიენის უნივერსიტეტთან სხვადასხვა პროექტების საფუძველზე მჭიდროდ თანამშრომლობს ამ ქალაქისვე მონტე პასკი სიენას ბანკის ფონდი.

ცნობილი დამთავრებულები
ანტონიო ტაბუკი - მწერალი და პორტუგალიური ენის პროფესორი
როზი ბინდი - პარლამენტარი და იტალიის განათლების მინისტრი
ჯანნა ნანინი - მომღერალი
ოთარ ჩხეიძე

ოთარ რევაზის ძე ჩხეიძე (დ. 28 ნოემბერი, 1920, ყელქცეული, გორის რაიონი — გ. 13 დეკემბერი, 2007, თბილისი) — ქართველი მწერალი, ლიტერატურათმცოდნე, ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1949).

ბიოგრაფია
1938 წელს თბილისში დაამთავრა საშუალო სკოლა. 1942 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, დასავლეთ ევროპის ენებისა და ლიტერატურის განხრით. ერთხანს მასწავლებლობდა სოფლად. 1948 წლიდან ლექციებს კითხულობდა ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის, 1949 წლიდან — ნ. ბარათაშვილის სახელობის გორის პედაგოგიური ინსტიტუტებში. 1949—1971 წლებში იყო გორის პედაგოგიური ინსტიტუტის რუსული ენისა და ლიტერატურის, 1971—1980 წლებში — უცხოური ენებისა და ლიტერატურის კათედრის გამგე. 1950—1951 წლებში საქართველოს მწერალთა კავშირის პასუხისმგებელი მდივანია და „მნათობის“, „ცისკრის“ და „ლიტერატურული საქართველოს“ სარედაქციო კოლეგიის წევრი 40-იანი წლებიდან 90-იან წლებამდე.

პირველი მოთხრობა გამოაქვეყნა 1940 წელს ჟურნალ „ჩვენ თაობაში“. მას შემდეგ თანმიმდევრულად იბეჭდება მისი მოთხრობების ციკლი „ჩემი სოფლის ეტიუდები“, რომანის ციკლი „მატიანე ქართლისა“, დრამატული ნაწარმოებები, ლიტერატურულ-კრიტიკული და პუბლიცისტური წერილები. მოთხრობათა პირველი კრებული „ხელეური“ — 1947, წლების მანძილზე აქვეყნებდა ქართული სოფლის ამსახველ, ლირიზმით შეფერილ მცირეფორმიან თხზულებებს საერთო სათაურით — „ჩემი სოფლის ეტიუდებიდან“ (1959, 1963).

ავტორია რომანების მთელი სერიისა, რომელთა მთავარი პერსონაჟების — გენეტიკური ხაზით ერთმანეთთან დაკავშირებიული სამი თაობის ადამიანების — ბედის ჩვენებით შექმნილია საუკუნე ჩვენი საზოგადოების ცხოვრების ვრცელი ეპოპეა „ტინისხიდი“, წგნ. —, 1950—1955; „ბურუსი“, 1955; „ჯებირი“, 1956; „მეჩეჩი“, 1958; „კვერნაქი“, 1965; „აღმართ-დაღმართი“, 1967; „ლანდები“, 1968; „ბორიაყი“, 1974 (რომანი საფუძვლად დაედო რეჟისორ გიორგი შენგელაიას კინოფილმს „ახალგაზრდა კომპოზიტორის მოგზაურობა“, 1985); „ცხრაწყარო“, 1980; „მთაგრეხილი“, 1984 და სხვა]. ოთარ ჩხეიძეს ეკუთვნის აგრეთვე პიესები „ვისია ვისი“ (დაიდგა 1964), „ძველი რომანსები“ (დაიდგა 1966), „თედორე“ (დაიდგა 1967), „ქეთევან“ (დაიდგა 1970); მონოგრაფიები „ვასილ ბარნოვი“. „რომანი და ისტორია“ (1965, 1976), „იტალიური დღიურები ბაირონისა“ (1976) და სხვა. რომანების ციკლი — არტისტული გადატრიალება, „თეთრი დათვი“, „ბერმუდის სამკუთხედი“, „2001 წელი“, „მორჩილი“ და ბოლო — 22-ე რომანი „ლაზერშოუ“ (2005) გამოხატავს საქართველოში კომუნისტური რეჟიმის შემდგომდროინდელ მოვლენებს. ყოველი მათგანი მოვლენათა ცხელ კვალზე იწერებოდა და ქვეყნდებოდა და მართლაც მხატვრული მატიანე იქნება შთამომავლობისათვის, მატიანე პირუთვნელი თანამედროვისა. მისი თხზულებები თარგმნილია რუსულ ენაზე, ყოფილ სსრკ-ის სხვა ხალხთა, აგრეთვე ბულგარულ ენაზე. მიღებული აქვს ლიტერატურული პრემია „საბა“ (2005)და „ილია ჭავჭავაძის“ პრემია (2006).

ჯილდოები
2005 - „საბა“ ქართული ლიტერატურის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისათვის.
ნუგზარ შატაიძე

ნუგზარ შატაიძე (დ. 9 მარტი, 1944, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 10 თებერვალი, 2009, თბილისი, საქართველო) — ქართველი მწერალი, დრამატურგი, ესეისტი.

ბიოგრაფია
ნუგზარ შატაიძე დაიბადა 1944 წლის 9 მარტს, თბილისში. დედა — ელენე, ხიზამბარელების ოჯახიდან იყო; მამა — ვახტანგ შატაიძე; მეუღლე — ელისაბედ ყვავილაშვილი, შვილები — ლალი, თამუნა, ნინო, ვახტანგი.

ნუგზარ შატაიძე სწავლობდა თბილისის ყოფილ ვაჟთა მე-20 სკოლაში (დღევანდელი 31-ე). დაამთავრა 62-ე სკოლა. სწავლობდა ჯერ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, შემდეგ პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, ფიზიკის ფაკულტეტზე. სპეციალობით თბოენერგეტიკოსი იყო.

მუშაობდა თბილისის თბოელექტროცენტრალში ტურბინის მემანქანედ, საქართველოს ენერგოსისტემაში - ინჟინრად, გაზეთ „ლელო“-ს რედაქციის განყოფილების უფროსად, გამომცემლობა „მერანი“-ს პროზის განყოფილების გამგედ, ჟურნალ „ომეგა“-ს რედაქციის განყოფილების უფროსად.

დაინტერესება ქართული მწერლობით ადრეულ ასაკში გამოავლინა. გაიტაცა რევაზ ინანიშვილის, გურამ რჩეულიშვილისა და სხვათა შემოქმედებამ, უფრო გაუძლიერა და გაუღვივა ინტერესი და სიყვარული მწერლობისადმი.

მისი პირველი მოთხრობა თეთრი ყვავილები დაიბეჭდა 1968 წელს ჟურნალ „ცისკარში“.

1979 წელს გამოსცა მოთხრობების პირველი კრებული „მოთხრობები“.

არის მრავალი მხატვრული (გაღმა ნაპირი და სხვ.) და დოკუმენტური ფილმის სცენარის ავტორი, ასევე ტელესერიალ ცხელი ძაღლის სცენარის თანაავტორი კოტე ჯანდიერთან ერთად.

გამოცემული წიგნები
მოთხრობები, თბ. მერანი, 1979
მოლხინო, თბ. მერანი, 1986
სოფლის ძველი სახლი (მოთხრობები), რედ.: ლია არაბიძე, თბ. მერანი, 1990
ელიქარი (მოთხრობები), რედ.: ნინო ახალკაცი; მხატვარი გოგი წერეთელი, თბ. მერანი, 1996
ხელეური, რედ.: გივი ალხაზიშვილი, მხატვარი თენგიზ მირზაშვილი, თბ. მერანი, 1998
მოთხრობები, რედ.: დათო აბულაძე ; მხატვარი ზურაბ მიმინოშვილი, თბ. საარი, 2001, 99928-39-28-7
ნოემბრის წვიმა (ნოველები, მინიატურები, მოთხრობები, რადიოპიესები), რედ.: ელისაბედ ყვავილაშვილი ; მხატვარი კარლო ფაჩულია, თბ., 2004
ევროპაში რა მინდოდა, რედ.: არმაზ ბურნაძე, თბ. არეტე, 2004, 99940-810-6-3
პურის მოთხრობა, თბ. ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა, 2005, 99940-30-48-5
ტრამვაი 7 (მოთხრობები; რადიოპიესები), რედ.: არმაზ ბურნაძე, თბ. საარი, 2005, 99940-29-60-6
გაღმა ნაპირი (მოთხრობები), სარედ. ჯგ.: ზურაბ აბაშიძე, მანანა ჯანელიძე, ირმა ხარშილაძე, თბ. პალიტრა , 2010, (ქართული პროზის საგანძური, 1987-8850 ; ტ. 31), 978-9941-413-94-2
შეხვედრა (რჩეული), თბ. ქართული ბიოგრაფიული ცენტრი, 2010, 978-9941-9141-5-7

სცენარის ავტორი
გაღმა ნაპირი, რეჟისორი გიორგი ოვაშვილი, ( 2008)
მიახლოება, სცენარის თანაავტორი რეჟისორ ალექსანდრე რეხვიაშვილთან ერთად, (1989).
პეიტარი ( 1988)
ლომა ( 1987)
მევლუდი ( 1985)

რადიოდადგმები
მეკვლე
დაჭრილი წერო
დაბრუნება

გადაღებულია ფილმებში
შუშის ნამსხვრევი (2003)
პეიტარი (1988)
ხარება და გოგია (1987)

პრიზები და ჯილდოები
მწერალთა კავშირის პრემია (1995–1996)
სახელმწიფო პრემია (1996)
ღირსების ორდენი
„ილიას ფონდის“ პრემია
პრიზი საუკეთესო სცენარისათვის (გაღმა ნაპირი, რეჟისორი გიორგი ოვაშვილი) გონფრევილის საერთაშორისო კინოფესტივალზე (საფრანგეთი) — 2009
ლიტერატურული პრემია "საბა" ნომინაციაში „წლის საუკეთესო პროზაული კრებული“ წიგნისათვის ნოემბრის წვიმა — 2005
შორეული აღმოსავლეთი

შორეული აღმოსავლეთი — გეოგრაფიული რეგიონი, რომელიც მოიცავს აზიის კონტინენტის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილს, მათ შორის აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიას.

ევროპულ გეოპოლიტიკურ დისკურსში ტერმინი პირველად მე-15 საუკუნეში გამოჩნდა, კერძოდ ბრიტანეთში, სადაც შორეული აღმოსავლეთით აღნიშნავდნენ „სამ აღმოსავლეთს“ შორის ყველაზე შორეულს — ახლო აღმოსავლეთისა და შუა აღმოსავლეთის შემდეგ.

შორეული აღმოსავლეთის ქვეყნები

(ნაწილობრივ აღიარებული სახელმწიფო)

'
'

, შემდეგი ოლქები:
ამურის ოლქი
იაკუტია
ხაბაროვსკის მხარე
ებრაელთა ავტონომიური ოლქი
პრიმორიე
კამჩატკა
მაგადანის ოლქი
ჩუკოტკის ავტონომიური ოკრუგი
სახალინის ოლქი
ტარიელ საყვარელიძე

ტარიელ იოველის ძე საყვარელიძე (დ. 20 აპრილი, 1923, ზესტაფონი — გ. 23 აპრილი, 1993, თბილისი) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1967).

ბიოგრაფია
1941–1946 წლებში ქუთაისის ლადო მესხიშვილის სახელობის სახელმწიფო თეატრის მსახიობი იყო; 1947 წლიდან კოტე მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო თეატრის მსახიობია. ასრულებს როგორც დრამატული,ისე სახასიათო როლებს. მნიშვნელოვანი როლები: მეფე ერეკლე (გოთუას „მეფე ერეკლე“ ), ჭუჭა (ვაჟა-ფშაველას „მოკვეთილი“ ), მანუჩარი (პოლიკარპე კაკაბაძის „კოლმეურნის ქორწინება“ ), დე სილვა და დე სანტოსი (კარლ გუცკოვის „ურიელ აკოსტა“ ), გრაფი შრუზბერი (ფრიდრიხ შილერის „მარიამ სტიუარტი“ ), კლარენსი, კაპულეტი, მაკბეთი (უილიამ შექსპირის „რიჩარდ მესამე“ , „რომეო და ჯულიეტა“ , „მაკბეთი“ ), კრეონი (ევრიპიდეს „მედეა", სოფოკლეს „ანტიგონე“ ), ნაპოლეონი (სარდუსა და მოროს „მადამ სან-ჟენი“ ). დავანაძე, ქალაქის თავი (ლეო ქიაჩელის „ჰაკი აძბა“ ), დარისპანი (დავით კლდიაშვილის „დარისპანის გასაჭირი“ ).

საყვარელიძე მხატვრული კითხვის ოსტატიც იყო, მოღვაწეობდა ქართულ ესტრადაზე.
ფილმოგრაფია
1958: „მამლუქი“ (ნაპოლეონ ბონაპარტე) რეჟ. დავით რონდელი
1959: „მტრობა“ (ანიმაციური ფილმი) რეჟ. არკადი ხინთიბიძე
1960: „ამბავი ერთი ქალიშვილისა“ (ილია) რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი
1967: „ჩემი მეგობარი ნოდარი“ (კლასის ხელმძღვანელი) რეჟ. დავით რონდელი
1970: „დიდოსტატის მარჯვენა“ რეჟისორები ვახტანგ ტაბლიაშვილი, დევი აბაშიძე
1976: „გასეირნება თბილისში (ნამდვილი თბილისელი და სხვები)“ რეჟ. ნანა მჭედლიძე
1978: „დათა თუთაშხია“ (გლეხი) რეჟისორები გრიგოლ (გიგა) ლორთქიფანიძე, გურამ (გიზო) გაბესკია

ნათამაშები როლები
მარჯანიშვილის თეატრი
ლევან გოთუას „მეფე ერეკლე“ (მეფე ერეკლე)
ვაჟა-ფშაველას „მოკვეთილი“ (ჭუჭა)
პოლიკარპე კაკაბაძის „კოლმეურნის ქორწინება“ (მანუჩარი)
კარლ გუცკოვის „ურიელ აკოსტა“ (დე სილვა და დე სანტოსი)
ფრიდრიხ შილერის „მარიამ სტიუარტი“ (გრაფი შრუზბერი)
უილიამ შექსპირის „რიჩარდ მესამე“ (კლარენსი)
უილიამ შექსპირის „რომეო და ჯულიეტა“ (კაპულეტი)
უილიამ შექსპირის „მაკბეთი“ (მაკბეთი)
ევრიპიდეს „მედეა“ (კრეონი)
სოფოკლეს „ანტიგონე“ (კრეონი)
სარდუსა და მოროს „მადამ სან-ჟენი“ (ნაპოლეონი)
ლეო ქიაჩელის „ჰაკი აძბა“ (დავანაძე, ქალაქის თავი)
დავით კლდიაშვილის „დარისპანის გასაჭირი“ (დარისპანი)
ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1967: საქართველოს სახალხო არტისტი