iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბისკაიის ხიდი

ბისკაიის ხიდი — კონვეიერი ხიდი, რომელიც აკავშირებს პორტუგალეტესა და ლას არენას (გეჩოს ნაწილი) ესპანეთის პროვინცია ბისკაიაში. ხიდი აგებულია მდინარე ნერვონზე.

ბისკაიის ხიდი არის მსოფლიოს უძველესი ხიდი. იგი აგებულია 1893 წელს გუსტავ ეიფელის ერთ-ერთი მოწაფის, ალბერტო პალასიოს დიზაინით.

2006 წლის 13 ივნისს ხიდი შეიტანეს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში (კრიტერიუმი: , )

სურათების გალერეა
ბისკაია

ბისკაია — პროვინცია ბასკეთში, ესპანეთი. ბისკაიაში ცხოვრობს 1 133 444 კაცი. მისი 35 % ცხოვრობს პროვინციის დედაქალაქ ბილბაოში, ხოლო 88% - მიტროპოლიტურ არეში. სიმჭიდროვე - 512,34 კაცი/კმ².

ბასკაია სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქებია: ბარაკალდო, გეჩო, პორტუგალეტე, დურანგო, ბასაური, გალდაკაო და ბალმასედა. პროვინციაში 111 მუნიციპალიტეტია.
სარაგოსის პროვინცია

სარაგოსა — პროვინცია ჩრდილოეთ ესპანეთში, არაგონის ცენტრალურ ნაწილში. მას ესაზღვრება შემდეგი პროვინციები: ლეიდა, ტარაგონა, ტერუელი, გვადალახარა, სორია, ლა-რიოხა, ნავარა და უესკა.

პროვინციის დედაქალაქია სარაგოსა, რომელიც ასევე ავტონომიური რეგიონის დედაქალაქიცაა. პროვინციაში ასევე მნიშვნელოვანი ქალაქია კალატაუდი. სარაგოსაში არის 292 მუნიციპალიტეტი, რომელთაგანაც ნახევარზე მეტი სოფელია 300 კაცზე ნაკლები მცხოვრებით.

სარაგოსის მოსახლეობა შეადგენს 880,118 კაცს (2003 წლის მონაცემებით). ფართობი - 7,274 კმ². სიმჭიდროვე - 50.95/კმ²
ლეონის პროვინცია

ლეონი — პროვინცია ესპანეთში, კასტილია და ლეონის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში.

პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 500,200 ადამიანს (2008 წლის მონაცემებით), რომლის ერთი მეოთხედი ცხოვრობს მის დედაქალაქ ლეონში. ამინდი ზამთრის განმავლობაში ცივია და მშრალი.

ფართობი: 15,581 კმ²
სიმჭიდროვე: 32.10/კმ²
მუნიციპალიტეტები: 211
ირაკლი სიხარულიძე

ირაკლი სიხარულიძე (დ. 18 ივლისი, 1990) — ქართველი ფეხბურთელი, საქართველოს ეროვნული ლიგის მონაწილე საფეხბურთო კლუბ „იბერია 1999“-ის თავდამსხმელი.

ბიოგრაფია
თითქმის მთელი საკლუბო კარიერა ირაკლი სიხარულიძეს საქართველოში („კახეთი“, მარტვილის „მერანი“, თბილისის „დინამო“, „ვიტ ჯორჯია“, ბათუმის „დინამო“, „ზესტაფონი“, „სამტრედია“, „სიონი“, „ლოკომოტივი“) აქვს გატარებული.

2017 წლის სეზონი ირაკლი სიხარულიძემ თბილისის „ლოკომოტივში“ გაატარა, რომლის მაისურით ჩატარებულ 33 მატჩში 25 გოლი შეაგდო, რითაც ლიგის საუკეთესო ბომბარდირი და საუკეთესო თავდამსხმელიც გახდა.

იყო მხოლოდ მცირე პერიოდი, როცა უცხოურ კლუბებში ცდიდა ძალებს. მას შემდეგ, რაც საქართველოს 2017 წლის ჩემპიონატში 25 გოლი გაიტანა, ჩეხეთის უმაღლესი დივიზიონის „სლოვაცკოში“ გადავიდა, თუმცა ერთი ოფიციალური მატჩიც არ ჩაუტარებია. საბოლოოდ, სიხარულიძე ჩეხეთიდან კონტრაქტის ორმხრივად გაწყვეტის საფუძველზე წამოვიდა.

შემდეგ წავიდა ლატვიურ რფს-ში (რიგის საფეხბურთო სკოლა), სადაც მხოლოდ 11 მატჩში მიიღო მონაწილეობა და 1 გოლი მიითვალა.

2019 წელს „ლოკომოტივში“ დაბრუნდა, სადაც 2019–2021 წლებში ჩატარებულ 90 შეხვედრაში 37 გოლი შეაგდო მეტოქეთა კარებში. 2021 წლის მაისში „ლოკომოტივში“ თამაშისას თბილისის „დინამოსთან“ მატჩში ირაკლი სიხარულიძემ საქართველოს ეროვნული ჩემპიონატებზე ასპარეზობის ფარგლებში თავისი მე-100 გოლი გაიტანა და გახდა მე-18 ფეხბურთელი, ვინც ამ ზღვარს მიაღწია.

„ლოკომოტივის“ რიგებში ირაკლი სიხარულიძემ ეროვნულ ლიგის 2020 წლის სეზონი 9 გოლით დაასრულა და ბომბარდირთა დავაში მხოლოდ გორის „დილას“ თავდამსხმელ მიკოლა კოვტალიუკს (10 გოლი) ჩამორჩა, მაგრამ საგოლე პასებით უკრაინელ ლეგიონერს გაუსწრო — თავის 9 გოლს 4 საგოლე გადაცემა დაუმატა და ჯამში 13 ქულით პირველზე გავიდა.

2020 წლის დეკემბრის ბოლოს ირაკლი სიხარულიძე ეროვნული ლიგის სეზონის საუკეთესო ფეხბურთელად და ამავე დროს სეზონის სიმბოლური ნაკრების წევრადაც დაასახელეს.

2022 წლიდან „იბერია 1999“-ის ღირსებას იცავს, რომლის მაისურით 95 შეხვედრა ითამაშა და 22 ბურთის გატანა შეძლო.

სანაკრებო კარიერა
საქართველოს ეროვნულ ნაკრებში მისი დებიუტი 2017 წლის 10 ნოემბერს, ამხანაგურ შეხვედრაში, კვიპროსის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ შედგა, როდესაც მატჩის 82-ე წუთზე გიორგი მერებაშვილი შეცვალა. მატჩი გორში, თენგიზ ბურჯანაძის სტადიონზე გაიმართა და მასპინძელთა გამარჯვებით 1–0 დამთავრდა.

მიღწევები
საკლუბო
დინამო თბილისი
საქართველოს ვიცე-ჩემპიონი: 2009–2010, 2010–2011

მეტალურგი რუსთავი
საქართველოს ვიცე-ჩემპიონი: 2011–2012

სამტრედია
საქართველოს ვიცე-ჩემპიონი: 2015–2016

ვიტ ჯორჯია
საქართველოს თასის ფინალისტი: 2009–2010
საქართველოს სუპერთასის ფინალისტი: 2010

ლოკომოტივი თბილისი
საქართველოს თასის ფინალისტი: 2019

იბერია 1999
საქართველოს ჩემპიონი: 2024
საქართველოს სუპერთასის ფინალისტი: 2022

ინდივიდუალური
ეროვნული ლიგის სეზონის საუკეთესო ბომბარდირი: 2017
ეროვნული ლიგის სეზონის საუკეთესო ფეხბურთელი: 2017, 2020
კუენკის პროვინცია

კუენკა — პროვინცია ცენტრალურ ესპანეთში, ავტონომიური რესპუბლიკის, კასტილია-ლა-მანჩას აღმოსავლეთ ნაწილში. მას ესაზღვრება ესპანეთის შემდეგი პროვინციები: ვალენსია, ალბასეტე, სიუდად-რეალი, ტოლედო, მადრიდი, გვადალახარა და ტერუელი.

პროვინციაში ცხოვრობს 211 375 ადამიანი (2007 წლის აღწერით). მისი დედაქალაქია კუენკა, სადაც მოსახლეობის თითქმის ერთი მეოთხედი ცხოვრობს (დაახლ. 52 980). კუენკის პროვინციაში არის 238 მუნიციპალიტეტი.
იაპონიის საიმპერატორო ბეჭედი

იაპონიის საიმპერატორო ბეჭედი, იაპონიის გერბი — იაპონიის სიმბოლო, რომელზეც გამოსახულია თექვსმეტფურცლიანი ქრიზანთემა. საიმპერატორო ნიშანს ხშირად გერბის სახით იღებენ, თუმცა, როგორც ასეთი, იაპონიას გერბი არ გააჩნია.. ნიშანი მიიღეს 1869 წელს. 1871 წელს მიღებულ იქნა კანონი, რომელიც კრძალავდა ნიშნის გამოყენებას იმპერატორის გარდა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ეს კანონი გაუქმდა.
საავიაციო ბომბი

საავიაციო ბომბი — საავიაციო საბრძოლო მასალის ერთ-ერთი სახეობა, რომელსაც აგდებენ თვითმფრინავიდან ან სხვა საფრენი აპარატიდან სახმელეთო, საზღვაო და საჰაერო მიზნების გასანადგურებლად. სპეციალური კონსტრუქციის საავიაციო ბომბებს იყენებენ კვამლის ფარდების მოსაწყობად, ადგილის გასანათებლად ან სხვა დამხმარე ამოცანების შესასრულებლად. ქვემოთ მოცემულია საავიაციო ბომბების სხვადასხვა ტიპები:
ფუგასური საავიაციო ბომბი
მსხვრევად საავიაციო ბომბი
ჯავშანგამტანი საავიაციო ბომბი
ტანკსაწინააღმდეგო საავიაციო ბომბი
ნავსაწინააღმდეგო საავიაციო ბომბი
ცეცხლგამჩენი საავიაციო ბომბი
ქიმიური საავიაციო ბომბი
დამხმარე დანიშნულების საავიაციო ბომბი

ბოლოს გაჩნდა მართული საავიაციო ბომბი, აგრეთვე ატომური ბომბები.
მურომის ღვთისმშობლის ხატი

მურომის ღვთისმშობლის ხატი — ღვთისმშობლის ხატი, მურომისა და რიაზანის ერთ-ერთი პატივსაცემი რელიქვია. ითვლება სასწაულმოქმედად.

კიევის რუსეთში ხატი ჩამოაბრძანეს ბიზანტიიდან საუკუნეში, მურომში კიევიდან ჩამოაბრძანა ამ ადგილის განმანათლებელმა წმინდა კონსტანტინემ, რომელიც არწმუნებდა კერპთაყვანისმცემლებს რომ მიეღოთ ქრისტიანობა. განრისხებულმა ხალხმა განიზრახა მაისი მოკვლა თუმცა ღვთისმშობლის ხატის ტკბილმა სახემ მოალბო მათი გულები. ამის შემდეგ მათ შეცვალეს თავიანთი აზრი და იქით თხოვეს წმინდანს, რომ მოენათლა ისინი. ამ ხატით რიაზანის განმანათლებელი ვასილი ჩავიდა მურომიდან რიაზანში ქრისტიანობის გასავრცელებლად.

ხატის ხსენების დღეა 25 აპრილი.
მირზა შაფი ვაზეჰი

მირზა შაფი ვაზეჰი (, დ. დაახლ. 1792-1796, განჯა, — გ. 16 ნოემბერი, 1852, თბილისი) — აზერბაიჯანელი პოეტი, განმანათლებელი, კალიგრაფი.

დაიბადა განჯის ხანის ჯავადის კარის ხუროთმოძღვრის ოჯახში. საწყისი განათლება მშობლიურ განჯაში, მადრასაში მიიღო, სადაც არაბული და სპარსული ენები შეისწავლა. ოჯახის წევრების გარდაცვალების შემდეგ სწავლა შეწყვიტა. ამ პერიოდში თავის რჩენა გადამწერობით უხდებოდა, მოგვიანებით კი მუშაობდა მდივნად და ხარჯთაღმწერად ჯავად-ხანის ქალიშვილის ფუსთა-ხანუმის მამულში. 1840 წლიდან თბილისის სამაზრო სასწავლებელში ასწავლიდა აზერბაიჯანულ და სპარსულ ენებს. 1844 წელს დააარსა ლიტერატურულ-ფილოსოფიური წრე „სიბრძნის სკოლა“. 1846-1850 წლებში მასწავლებლობდა განჯაში, შემდეგ ისევ თბილისში დაბრუნდა. ვაზეჰის შემოქმედება შეიცავს ფილოსფიურ ლირიკას, სატირული ჟანრის ნაწარმოებებს, სატრფიალო ლექსებს და სხვ. თბილისს უძღვნა ლექსი „დამშვიდობება თბილისთან“. მისი თხზულებების დედნები, მცირე გამონაკლისის გარდა, შემორჩენილი არ არის. მსოფლიო მას იცნობს გერმანელი პოეტის ფრიდრიხ ფონ ბოდენშტედტის თარგმანით („ათას ერთი დღე აღმოსავლეთში“, 1850 და „მირზა შაფის სიმღერები“, 1851).
ალბასეტეს პროვინცია

ალბასეტე — პროვინცია ცენტრალურ ესპანეთში, კასტილია-ლა-მანჩის სამხრეთ ნაწილში. მას ესაზღვრება ესპანეთის შემდეგი პროვინციები: გრანადა, მურსია, ალიკანტე, ვალენსია, კუენკა, სიუდად-რეალი და ხაენი.

ალბასეტეს მოსახლეობა შეადგენს 387 658 ადამიანს (2006 წლის მონაცემებით). მისი დედაქალაქია ალბასეტე. სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქებია (10 000-ზე მეტი მცხოვრებით): ელინი, ალმანსა, ვილიარობლედო, ლა-როდა, კაუდეტე.
აფხაზეთის რესპუბლიკის დროშა

აფხაზეთის რესპუბლიკის დროშა შემოღებულ იქნა 1992 წლის 23 ივლისს აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მიერ დამოუკიდებლობის თვითაღიარებასთან ერთად. დიზაინი შექმნილია 1991 წელს ვ. გამიგიას მიერ.

აღწერა და მნიშვნელობა
ჰორიზონტალურად ერთმანეთის მიმდევრობით განლაგებულია ოთხი მწვანე და სამი თეთრი ზოლი. ზედა მარცხენა კუთხეში არსებულ წითელ ფონზე გამოსახულია თეთრი ხელი, რომლის გარშემოც, ნახევარრკალზე განლაგებულია შვიდი თეთრი, ხუთქიმიანი ვარსკვლავი. ყველა ვარსკვლავს ერთი ქიმი ზემოთ აქვს, ორი დაბლა, ორიც გვერდებზე.

წითელ ფონზე გამოსახული თეთრი ხელი წარმოადგენს ისტორიული სებასტოპოლის (დღევანდელი სოხუმი) გერბს. გაშლილი ხელი აღნიშნავს აფხაზ ერს რიცხვი შვიდი აფხაზეთში წმინდა რიცხვადაა მიჩნეული. შვიდია ერთმანეთის მიმდევრობით მონაცვლე მწვანე და თეთრი ზოლებიც, რაც სიმბოლურად ისლამსა და ქრისტიანობას შორის ტოლერანტობას გამოხატავს.

ისტორია
სებასტოპოლის დროშა, რომელიც წითელ ფონზე გამოსახულ თეთრ ხელს წარმოადგენდა, დამოწმებულია 1350 წლით დათარიღებულ წიგნში.

საბჭოთა პერიოდში, უკვე 1925 წლიდან აფხაზეთის სსრ–ს საკუთარი დროშა ჰქონდა. თუმცა ხშირად საუბრობენ უფრო ადრინდელ, 1920–იან წლებში არსებულ დროშაზე. ამ დროშის ზუსტი ფორმა უცნობია, მის სურათებზე სხვადასხვა შეცდომებია და ამიტომ მან ჩვენამდე დამახინჯებული ფორმით მოაღწია. იგივე ითქმის დროშაზე, რომელიც 1930–დან 1931 წლამდე უნდა არსებულიყო. 1925–დან 1931 წლამდე გამოიყენებოდა დროშა წითელი ფონით, რომელზეც დატანილი იყო ყვითელი ფერის ნამგალი, ურო, ვარსკვლავი და კირილური (აფხაზური) ასოებით დაწერილი ინიციალები (აფხაზეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა). შესაძლოა 1926 წლიდან კირილური ინიციალები ლათინურმა შეცვალა – , რადგან ამ დროიდან აფხაზური ენა ლათინური ანბანით იწერებოდა.

1931 წელს აფხაზეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა კვლავ საქართველოს სოციალისტური რესპუბლიკის შემადგენლობაში შევიდა. 1935 წლის კონსტიტუციის შესაბამისად დროშაზე დატანილ იქნა აფხაზეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის (აასსრ) აღმნიშვნელი კირილური ინიციალები – . 1937 წლის 2 ოქტომბრის კონსტიტუციით, წითელი ფერის დროშაზე სამ ენაზე (ქართული, რუსული, აფხაზური), სამი განსხვავებული დამწერლობით (ქართული, კირილიცა, ლათინური) ეწერა „საქართველოს სსრ“. 1938 წლიდან აფხაზური ენისათვის გამოიყენებოდა ქართულ დამწერლობაზე დაფუძნებული ანბანი, შესაბამისად შეიცვალა დროშაზე არსებული აფხაზური წარწერაც. ამგვარი დროშა 1951 წლამდე არსებობდა. 1951–დან 1978 წლამდე აფხაზეთისთვისაც საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის დროშა გამოიყენებოდა. 1978 წლის 6 ივნისის აფხაზეთის კონსტიტუციის შესაბამისად, საქართველოს დროშაზე გაკეთდა აფხაზური (კირილური) წარწერა – აფხაზეთის ასსრ , რაც 1989 წლამდე აფხაზეთის ასსრ–ის ოფიციალურ დროშას წარმოადგენდა. 1989 წელს მიღებულ იქნა ახალი წითელი დროშა ოქროსფერი მზის გამოსახულებითა და აფხაზური წარწერით „აფხაზეთის სსრ“, რომელიც საბოლოოდ სსრკ–ის დაშლის შემდეგ აფხაზეთის ახალმა (თანამედროვე) დროშამ შეცვალა.

აფხაზეთის სხვა დროშები
დოდო გარეჯელი

დოდო გარეჯელი — ქართული ჰაგიოგრაფიული ძეგლების ცნობით, საუკუნის სასულიერო მოღვაწის დავით გარეჯელის უახლოესი მოწაფე და თანამშრომელი, კახეთის მკვიდრი.

დოდოს მიეწერება გარეჯის მრავალმთის სანახებში შემდგომში დოდოს რქის სახელით ცნობილი მონასტრის დაარსება. დოდოს ცხოვრების შესახებ ცნობები ჩართულია დავით გარეჯელის ცხოვრებაში. დოდო გარეჯელის ხსენების დღე გარდამავალი დღესასწაულია და იზეიმება ამაღლების შემდეგ ოთხშაბათს.

1881 წელს, მიხეილ საბინინის თაოსნობით, დოდო გარეჯელის წმინდა ნაწილები, დოდოს რქის მონასტრის სავალალო მდგომარეობის გამო, გადაასვენეს დავითის ლავრაში.
შატბერდი

შატბერდი, შატბერთი — საუკუნის ქართული მონასტერი ისტორიულ კლარჯეთში, დღევანდელ თურქეთში; „დიდებულ ლავრად“ წოდებული. აშენდა უშუალოდ გრიგოლ ხანძთელის მიერ. შატბერდის მონასტერი კლარჯეთის მეფე-მთავრის ბაგრატ კურაპალატის შემწეობით აიგო. აქ შუა საუკუნეებში მოღვაწეობდნენ სოფრონ შატბერდელი (- საუკუნეები), გაბრიელ შატბერდელი ( ს.) მიქაელ მოდრეკილი, იოანე ბერაი, დავით და იოანე ჯიბასძენი ( საუკუნე). აქ შეიქმნა შატბერდის კრებული, გადაიწერა ადიშის (897 წ.), ჯრუჭის (936 წ.), პარხლის (973 წ.) ოთხთავები.
სოღდი

სოღდი, სოგდიანე  — ოლქი მდინარეების ზარაფშანისა და კაშკადარიის აუზებში, თანამედროვე უზბეკეთისა და ტაჯიკეთის ტერიტორიაზე. ძვ. წ. – საუკუნეებში შედიოდა აქემენიანთა სახელმწიფოში, ძვ. წ. 329–328 წლებში მოსახლეობამ მედგარი წინააღმდეგობა გაუწია ალექსანდრე მაკედონელს. ამ პერიოდში სოღდი შედიოდა სელევკიდების სახელმწიფოში, ხოლო ძვ. წ. საუკუნიდან — ბერძნულ-ბაქტრიულ სამეფოში, ახ. წ. საუკუნიდან კი – ქუშანის სამეფოში. – საუკუნეების მიჯნაზე სოღდი დაიპყრეს ეფტალიტებმა, – საუკუნეებში — თურქთა სახაკანომ, საუკუნის დამდეგს დაიპყრეს არაბებმა.

– საუკუნეებში სოღდის ტერიტორიაზე არსებობდა მრავალი ავტონომიური სამთავრო, აქედან ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო სამარყანდის, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა აღმოსავლეთის ეკონომიკურ და კულტურულ ცხოვრებაში.

ძველი სოღდის ხელოვნება სუსტადაა შესწავლილი. არქიტექტურაზე გარკვეულ წარმოდგენას იძლევა აფრასიაბის (ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევარი – ახ. წ. საუკუნე), ყიზილ-ქირისა და თალი-ბარზუს (ორივე ახ. წ. საუკუნე) ალიზის შენობები და საფორტიფიკაციო ნაგებობანი. სახვითი ხელოვნების ნიმუშებიდან ცნობილია ტერაკოტის მცირე პლასტიკა (ძვ. წ. – საუკუნეები). ტერაკოტის ცალკეული ნამუშევრები ელინისტური მხატვრული პრინციპების ნიშნებს ატარებს, გვხვდება აგრეთვე ადგილობრივი ტრადიციების მხატვრული ნამუშევრები; ისინი გამოირჩევიან ეთნიკური ნიშნების ზუსტი გადმოცემით. – საუკუნეებში მიმდინარეობდა ქალაქებისა და ციტადელების, სასახლეების, ტაძრების, მონუმენტების, ზოგჯერ 2–3-სართულიანი, სახლების მშენებლობა. ქალაქის მაღალი წრის წარმომადგენელთა სახლებს რთავდნენ კედლის მხატვრობით, მხატვრული კვეთის (თიხაზე, ხეზე, ალებასტრზე) ნიმუშებით. ქანდაკებაში ჭარბობს მონუმენტურ-დეკორატიული რელიეფი. ამ პერიოდის დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების მნიშვნელოვანი დარგები (კერამიკა, ვერცხლის ნაკეთობანი, მხატვრული ქსოვილი) ავლენენ კავშირს ძველი თურქული ტომების, ირანის, ინდოეთის, ჩინეთის, ბიზანტიის ხელოვნებასთან.
ბენგალის ყურე

ბენგალის ყურე (ბენგ. ্োা, ტამილ. ்ா ிிுா, ჰინდ. ंा ी ा़ी) მდებარეობს ინდოეთის ოკეანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ხმელეთით ესაზღვრება ინდოეთი, ბანგლადეში, მიანმარი და შრი-ლანკა. დასავლეთით ისაზღვრება ინდოსტანის ნახევარკუნძულით, აღმოსავლეთით — მიანმარის სანაპიროთი და ანდამანის და ნიკობარის კუნძულები. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ბენგალიის ისტორიული მხარე (თანამედროვე ბანგლადეში და ინდოეთის შტატი „დასავლეთი ბენგალია“), რომლიდანაც წარმოიშვა ყურის დასახელება.

ბენგალის ყურეში ბევრი დიდი მდინარე ჩაედინება — განგი, ბრახმაპუტრა და მეგჰანი.

ბენგალის ყურის უმნიშვნელოვანესი პორტებია — ჩენაი, ვიშაქაპატნამი, პონდიშერი, კალკუტა (ინდოეთი), ჩიტაგონგი (ბანგლადეში). ყურის ჩრდილო აღმოსავლეთით, ქალაქ კაკს-ბაზართან (ბანგლადეში) მდებარეობს მსოფლიოს ყველაზე გრძელი პლაჟი (120 კმ).

ყურე განეკუთვნება ზღვათა ტიპს.
ლომავრენი

ლომავრენი — სომეხი და ქართველი ბოშების შერეული ენა.

აქვს ინდოირანული წარმოშობის ფონტეიკა და ლექსიკა, გრამატიკა სომხური ენის გავლენის შედეგად იყო შეცვლილი. ეს საიდუმლო ენაა, ამ ენას ასევე ბოშა შამანები და მკითვახები გამოიყენებენ შელოცვის დროს.

2004 წლისთვის 50 მოლაპარაკე იყო.

ჰინდისა და ბოშათა ენების შედარება.
ალიკანტეს პროვინცია

ალიკანტე — პროვინცია აღმოსავლეთ ესპანეთში, ვალენსიის სამხრეთ ნაწილში. მას ესაზღვრება ესპანეთის შემდეგი პროვინციები: მურსია და ალბასეტე. აღმოსავლეთით კი ესაზღვრება ხმელთაშუა ზღვა. პროვინციას სახელი მისი დედაქალაქ ალიკანტედან აქვს შერქმეული. 2008 წლის მონაცემებით, პროვინციის მოსახლეობა შეადგენს 1,891,477 კაცს.
უგენ ვანგჩუკი

უგენ ვანგჩუკი (დ. 1861 — გ. 1926) — ბჰუტანის პირველი მეფე. 1907 წელს ის ავიდა ტახტზე და დააარსა ახალი დინასტია ბჰუტანის გაერთიანებით. მანამდე ის იყო ძონგა ტოგსას გუბრენატორი. მან შეძლო მოწინააღმდეგეთა და ამბოხებათა ჩახშობა 1882—1885 წლებში.

უგენ ვანგჩუკი მონაწილეობას იღებდა ბრიტანულ კამპანიაში ლხასაში 1904 წელს, დაჯილდოვდა კეთილსინდისიერი სამსახურისათის და მიენიჭა რაინდის წოდება.

1907 წელს უგან ვანგჩუკი არჩეულ იქნა ბჰუტანის მეფედ ქალაქ პუნაქაში, ამით ქალაქი ქვეყნის დედაქალაქად იქცა.

1910 წელს პირველმა მეფემ ინგლისთან შეთანხემბა გააფორმა, რომლის მიხედვითაც ბჰუტანი ცხადდებოდა ინგლისის მოკავშირედ, სანაცვლოდ კი იღებდა ავტონომიას და საშინაო საქმეებში ჩაურევლობის გარანტიებს. ამ პერიოდიდან იწყება ბჰუტანის იზოლაციონისტური პოლიტიკა.
ვანგჩუკების დინასტია

ვანგჩუკების დინასტია (ტიბეტური დამწერლობა: ་ྱུ་ྒྱ་ྒྱུ་) — ბჰუტანის სამეფო დინასტია. მათი მმართველობის დროს მოხდა ბჰუტანის ხელახალი გაერთიანება. თავიდან ისინი წარმოადგენდნენ ტრონგსას მმართველებს, თუმცა შეძლეს სხვა ლოკალური მმართველების დამორჩილება და ბრიტანეთის იმპერიის კეთილგანწყობის მოპოვება, რის შემდეგაც უგენ ვანგჩუკიმ მიიღო ბჰუტანის მეფის ტიტული რაც ითვლება დინასტიის დასაწყისად.

უგენ ვანგჩუკი (1861—1926) — ბჰუტანის პირველი მეფე, რომელმაც შეძლო ქვეყნის გაერთიანება და ახალი დინასტიის შექმნა.
ჯიგმე ვანგჩუკი (1902/1906—1952) — მეორე მეფე, მის პერიოდშიც ქვეყანა იზოლაციონალისტურ პოლიტიკას აგრძელებდა.
ჯიგმე დორჯი ვანგჩუკი (1929—1972)
ჯიგმე სინგე ვანგჩუკი (1955—2006)
ჯიგმე ხესარ ნამგიელ ვანგჩუკი (1980—დღემდე)

ბჰუტანმა 2007 წელს აღნიშნა დინასტიის 100 წლის იუბილე.
წმინდა ანა

წმინდა ანა, მართალი ანნა — მარიამ ღვთისმშობლის დედა. ხსენების დღეა 22 სექტემბერი (ძველი სტილით 9 სექტემბერი), მიძინების დღე — 7 აგვისტო (ძველი სტილით 25 ივლისი).

ცხოვრება და მოღვაწეობა
წმიდა იოაკიმე და ანა იუდეის ქალაქ ნაზარეთში ცხოვრობდნენ. წმიდა იოაკიმე დავითის სამეფო გვარის ჩამომავალი იყო, ანა კი ლევიტელთა ტომიდან. წმიდა იოაკიმე, ჩვეულებრივ, თავისი შრომის ნაყოფს სამად ჰყოფდა: ერთ ნაწილს ღმერთს სწირავდა - უფლის საკურთხეველთან მიჰქონდა, მეორეს გლახაკებს უნაწილებდა და მხოლოდ მესამედს იტოვებდა თავისი სახლეულობის შესანახად.

წმიდა იოაკიმე და ანა უშვილონი იყვნენ - „წმიდაჲ იყო წყაროჲ იგი, არამედ ვერ დამომდინებელ მდინარისა“ (წმ. თეოდორე სტუდიელი). უნაყოფობა ძველ აღთქმაში ღვთის კურთხევის მოკლებად, ღვთისგან მოვლენილ უმძიმეს სასჯელად ითვლებოდა. წმიდა იოაკიმეს სჯული აძლევდა უფლებას, რომ ბერწობის გამო მეუღლე გაეშვა და სხვა შეერთო, მაგრამ სულიერად ის სჯულზე მაღლა იდგა.

ღმერთმა „ყოვლად ბრძნისა ანნაჲს ფრიადი იგი მწუხარებითა განლეულებაჲ და მეუღლისა მისისა იოვაკიმის უშვილოებისათჳს გლოვაჲ და ზოგადი ორთავე ბერწობაჲ დაჰჴსნა და უჩინო-ყო. და მოწყალე ექმნა ვედრებათა მათთა და მისცა ბერწსა ნაყოფი წინასწარ ხარებული და თესლთა მიერ ლოცვისათა აღმოცენებული ქალწული, ხოლო იოვაკიმს - მორჩი სასოებითა ზესთა აღმატებული და ესრედ ყუავილოვან-ყო შვილიერებითა ქუეყანაჲ იგი განჴმელი უშვილოებისა გუალვითა“ (წმ. ანდრია კრეტელი) - წმიდა იოაკიმესა და ანასგან იშვა „პალატი ცათა მეუფისა“ - ყოვლადწმიდა ქალწული, ღვთისმშობელი მარიამი.

ბედნიერი მშობლები სამი წელი ზრდიდნენ ღვთისგან ბოძებულ ასულს, შემდეგ კი, დადებული აღთქმის თანახმად, იერუსალიმის ტაძარში მიიყვანეს და უფალს შესწირეს.

წმიდა იოაკიმემ ამის შემდეგ, ღვთის ნებით, სულ რამდენიმე წელი იცოცხლა და, ოთხმოც წლის ასაკს მიღწეული, მშვიდობით მიიცვალა. მეუღლის მიცვალების შემდეგ ანა იერუსალიმში გადასახლდა და ტაძართან, თავისი ასულის სიახლოვეს ცხოვრობდა. მალე, ორ წელიწადში, ისიც მიიცვალა - სამოცდაცხრამეტი წლის ასაკში.

წმიდა ეკლესია წმიდათა და მართალთა, იოაკიმესა და ანას 9 სექტემბერს იხსენიებს, ხოლო მართალი ანნას მიძინებას კი 25 ივლისს.
კალიმანტანი

კალიმანტანი (, ასევე ბორნეო ) — მსოფლიოში სიდიდით მესამე კუნძული; ერთადერთი კუნძული რომელსაც სამი სახელმწიფო იყოფს: ინდონეზია, მალაიზია და ბრუნეი. კუნძულის ფართობია — 743 330 კმ². კუნძული იმყოფება მალაის არქიპელაგის ცენტრში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში.

კუნძულის ყველაზე დიდი ნაწილია ადმინისტრაციული რეგიონი „კალიმანტანი“ (ინდონეზიის შემადგენლობაში), რომელიც 4 პროვინციად იყოფა.

ისტორია
 საუკუნეში კუნძული დამოუკიდებელი გახდა ინდონეზიის იმპერიისაგან. ინდუისტური სახელმწიფოს ხელმძღვანელი ნაგარა დიპა, მცხოვრები კილიმანტანზე ჯუნგჯუნგ ბუი, ცოლად გაჰყვა იავანიის პრინცს - სურიანატს, რომლებიც ერთად მართავდნენ სახელმწიფოს.

ჩრდილო კალიმანტანი -დან საუკუნემდე ბრუნეის სასულთნოს შემადგენლობაშ შედიოდა. 1703 წელს კუნძულის დიდი ნაწილი გადაეცა სულთან სულუს, განლაგებულს სამხრეთ ფილიპინებზე. 1857 წელს სულთანმა სულუ ჯამალულ ახლამ კირამიმ (1863—1881), ჩრდილო კალიმანტანი არენდით გადასცა ბრიტანულ კომპანიას. ეს ნაწილი დღეს მალაიზიის შემადგენლობაში შედის. ტერიტორიის შიდა ნაწილი უცხოელებით დასახლდა. დღეს კუნძულზე 3 სახელმწიფო ესაზღვრება ერთმანეთს.
ანტონიო დე ტრუება

ანტონიო დე ტრუება ი ლა კინტანა (; დ. 24 დეკემბერი, 1821 — გ. 10 მარტი, 1889) — ესპანელი პოეტი, რომანისტი და ფოლკლორისტი. იგი დაიბადა მონტელაში, ბისკაიში 1821 წელს (ზოგი წყაროს მიხედვით 1819 წელს) სადაც პირადად მიიღო განათლება.

ბიოგრაფია
ტრუება ადრინდელი ესპანური რეალიზმის წარმომადგენელია. იგი წარმოშობით ბასკია და მის შემოქმედებაში დიდი ადგილი უჭირავს ბასკური ფოლკლორის ნიმუშებს. გამოქვეყნებული აქვს მოთხრობების კრებულები „ხალხური მოთხრობები“ (1859), „ვარდისფერი მოთხრობები“ (1859), „სოფლური მოთხრობები“ (1860), სადაც ასახავს ბასკეთის ყოფა-ცხოვრების სურათებს, ისტორიასა და ფოლკლორს. შესანიშნავად ხატავს მთელს გალერეას გულწრფელ, გულახდილ, მორჩილ შრომელთა ხასიათებისა, რომლებიც მთლიანად მინდობილნი არიან ეკლესიასა და ბურჟუაზიულ მორალს. ანტონიო ტრუება არც ქალაქის წვრილ ბურჟუაზიას ივიწყებს. ავტორია ისტორიული რომანებისა: „სიფი“ (1851), „სიდის ქალიშვილი“ და ეპოქის ცხოვრების ამსახველი რომანისა „თანამედროვე სიჩლუნგე“ (1876).
პედრო ანტონიო დე ალარკონი

პედრო ანტონიო დე ალარკონი (; დ. 10 მარტი, 1833 , გუადიქსი, გრანადის პროვინცია— გ. 19 ივლისი, 1891, მადრიდი) — ესპანელი მწერალი და იუმორისტი. „სამკუთხა ქუდის“ ავტორი.

ბიოგრაფია
ალარკონი დაიბადა გაუდიქსში, გრანადის პროვინციაში. იყო ე. წ. მეოთხე რევოლუციის მონაწილე (1854), იბრძოდა გრანადის ბარიკადებზე. შემდეგში რევოლუციურ მოძრაობას ჩამოშორდა და გახდა მონარქისტი. ლიტერატურული მოღვაწეობა რომანტიკული ხასიათის ლექსებით დაიწყო. ალარკონის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწარმოებია რომანის სამი კრებული: „ნაციონალური ისტორიკოსი“ (1881), „დაუჯერებელი მოთხრობები“ (1882) და „საფრფიალო მოთხრობები“ (1883).

ალარკონის ერთ-ერთი საუკეთესო რომანის „სამკუთხა ქუდი“ (1874). მწერალი ხატავს საუკუნის ესპანეთის იუმორით აღსავსე მართალ სურათებს, სადაც დაბალი წრის პატიოსანი ხალხი იმარჯვებს ამპარტავან არისტოკრატებზე. ალარკონი ამ რომანში აგრძელებს ესპანური ლიტერატურის კლასიკური პერიოდის დემოკრატიულ ტრადიციებს. უკანასკნელ ხანს დაწერილ რომანებში: „სკანდალი“ (1875), „პატარა ბურთი“ (1880) და „მეძავი ქალი“ (1882) ქადაგებს კათოლიკურ იდეებს და გამოდის ყოველგვარი თავისუფლებისა და ლიბერალიზმის წინააღმდეგ.
ხოსე მარია დე პერედა

ხოსე მარია დე პერედა (; დ. 6 თებერვალი, 1833, პოლანკო — გ. 1 მარტი, 1906, პოლანკო) — ესპანეთის ერთ-ერთი ყველაზე განთქმული რომანისტი.

ბიოგრაფია
შემოქმედება
პერედა თავის შემოქმედებაში იგი მშობლიური მხარის ყოფა-ცხოვრების მართალ სურათებს ხატავდა. რომანებში აღწერდა ჩამორჩენილი და გაუნათლებელი გლეხების მძიმე მდგომარეობას, რომელთაც სძულდათ კაპიტალიზმი, თავისი უბედურების ახალი მიზეზი, და ნუგეშს რელიგიაში ეძებდნენ. გარდა ამისა პერედას შემოქმედებაში გამოსჭვივის გლეხთა დემოკრატიული განწყობილებაც. მის რომანებს შორის აღსანიშნავია მეთევზეთა მძიმე ცხოვრების ამსახველი „სოტილესი“ (1884).

პერედამ მის მიერ დაწერილი რომანები და ნარკვევები შეაგროვა და ორ წიგნად გამოსცა: „მთის სცენარი“ (1864) და „ტიპები და პეიზაჟები“ (1871). მოთხრობებსა და ნარკვევებში პერედა გვევლინება როგორც რეალისტი მწერალი, რომელიც მსუბუქი ირონიითა და მხატვრული სიძლიერით ხატავს მშობლიური კუთხის მართალ სურათებს: გაღატაკებულ დიდგვაროვან პირებს თუ გამდიდრებულ გლეხებს, სოფლის ხელისუფალთა თვითნებობას და ახალგაზრდა გლეხების სატრფიალო, ლირიკულ სცენებს.
ლეოპოლდო ალასი

ლეოპოლდო ალას ი ურენია (; დ. 25 აპრილი, 1852 — გ. 13 ივნისი, 1901), ასევე ცნობილი ფსევდონიმით კლარინი — ესპანელი რეალისტი მწერალი. დაიბადა ზამორაში და გარდაიცვალა ოვიედოში.

ბიოგრაფია
შემოქმედება
მწერლობაში ცნობილია კლარინის ფსევდონიმით, რაც ესპანურად საყვირს ნიშნავს. იგი იყო მწერალი, ლიტერატურის კრიტიკოსი და მკვლევარი, სამართლის პროფესორი და ოვიედოში სამართლის კურსს კითხულობდა. თავის შემოქმედებაში ებრძოდა რომანტიზმს, იყო ნატურალიზმის მიმდევარი, თუმცა პროზაში ავითრებდა კრიტიკული რეალიზმის პრინციპებს. აკრიტიკებდა სასულიერო წოდებასა და არისტოკრატიას ლიბერალური ბურჟუაზიის პოზიციებიდან. ავტორია წერილების კრებულებისა: „საუბრები“ (1893), „ბენიტო პერეს გალდოსი“ (1889), რომანებისა: „მშვიდობით, კორდერა!“, „სენიორ მღვდლის ქუდი“ და რომანებისა: „მმართველი ქალი“ (1884), „ერთადერთი შვილი“ (1890).
საალყო არტილერია

საალყო არტილერია — ციხესიმაგრის კედლებისა და შიგა ნაგებობების დასანგრევად, მისი დამცველების გასანადგურებლად განკუთვნილი მსხვილკალიბრიანი ქვემეხები. საალყო არტილერიას უძველესი დროიდან იყენებდნენ. როგორც არტილერია დამოუკიდებელი სახეობა, - საუკუნეებში ჩამოყალიბდა. რუსეთში საუკუნის დასაწყისში მიეცა მუდმივი ორგანიზაცია საალყო პარკის სახით, რომელიც შედგებოდა 462 ქვემეხის, 18 საკანონირო და 6 საბომბარდო ასეულისაგან.

რუსეთ-იაპონიის ომის (1904-1905) შემდეგ რუსეთის არმიაში საალყო არტილერიას ეწოდა მძიმე საველე არტილერია. პირველი მსოფლიო ომის (1914-1918) შემდეგ ტერმინი „საალყო არტილერია“ აღარ იხმარება; მის ნაცვლად იყენებენ ტერმინს „დიდი და განსახუთრებული სიმძლავრის არტილერია“.