iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გაბრიელ მეგრელიშვილი

გაბრიელ ივანეს ძე მეგრელიძე (დ. 1 იანვარი, 1906, ზემო ფარცხმა — გ. 7 ნოემბერი, 1978) — ქართველი ეკონომისტი, ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1962), პროფესორი (1964), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1967)

ბიოგრაფია
1930 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკური ფაკულტეტი. 1940-1945 წლებში იყო საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის პოლიტიკური ეკონომიის კათედრის გამგე. 1945-1956 წლებში ხელმძღვანელობდა ასპირანტურის განყოფილებას სსრკ მეცნირებათა აკადემიის ეკონომიკის ინსტიტუტში. 1968 წლიდან იყო თსუ-ს ეკონომიკის ფაკულტეტის პოლიტეკონომიის კათედრის პროფესორი. მისი ნაშრომები ეძვნება ქართული ეკონომიკური აზრის ისტორიის საკითხებს და პოლიტეკონომიის პრობლემებს.
ნოე მეგრელიშვილი

ნოე გიორგის ძე მეგრელიძე (დ. 6 ნოემბერი, 1898, შუა ფარცხმა — გ. ?) — ქართველი თერაპევტი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1954), პროფესორი (1956), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1964)

ბიოგრაფია
1924 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1935 წლიდან მუშაობდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის თერაპიის კათედრაზე, 1959-1969 წლებში იყო კათედრის პროფესორი, 1969-1974 წლებში კათედრის გამგე. სწავლობდა რევმატიზმისა და გულ-სისხლძარღვთა სისტემის დაავადებებს. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით და მედლებით.
სერგო მეგრელიშვილი

სერგო სილიბისტროს ძე მეგრელიშვილი (დ. 12 ოქტომბერი, 1884, ფარცხმა — გ. 1938) — ქართველი ბოლშევიკი რევოლუციონერი.

ბიოგრაფია
1902 წლიდან ჩაება რევოლუციურ მოძრაობაში. 1905-1907 წლებში მონაწილეობდა შეიარაღებულ გამოსვლებში გურიაში. რეაქციის წლებში აგრძელებდა არალეგალურ საქმიანობას აფხაზეთსა და გურიაში. 1918-1920 წლებში საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობამ რამდენჯერმე დააპატიმრა ანტისახელმწიფოებრივი საქმიანობის გამო. 1920 წლის მაისიდან მუშაობდა თიანეთის მაზრაში პატრიულ ორგანიზატორად. აქ ის კვლავ დააპატიმრეს და გადაასახლეს აზერბაიჯანში, სადაც მუშაობდა განჯის სამაზრო კომიტეტის მდივნად. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ მუშაობდა სხვადასხვა თანამდებობებზე.
ალექსანდრე დოხტურიშვილი

ალექსანდრე ქიშვარდის ძე დოხტურიშვილი (დ. 22 მარტი, 1980, სართიჭალა, ახლანდ. გარდაბნის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა).

 ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი (2004, ათენი), აზიის თამაშების ჩემპიონი (2003), ევროპის ჩემპიონი (2001, სტამბოლი, თურქეთი), აგრეთვე ევროპის ჩემპიონი ახალგაზრდებს შორის (2000). მსოფლიოს (2000) და ევროპის (1999) ჩემპიონატების მესამე პრიზიორი. 2003 წლიდან გამოდის უზბეკეთის სახელით.

ძირითადი შედეგები
ქრისტინე ესებუა

ქრისტინე ესებუა (დ. 19 მარტი, 1985) — ქართველი სპორტსმენი (მშვილდოსნობა), გუნდურში ზამთრის ევროპის ჩემპიონატების (2004, 2010) ბრინჯაოს მედლის მფლობელი, 2008 წლის მსოფლიო თასის (გუნდური) მესამე ადგილის პრიზიორი , ევროპის ჩემპიონატი დარბაზებისთვის გამარჯვებული (2011, კამბრისი, ესპანეთი).

ძირითადი შედეგები
წინაალპები

წინაალპები — ალპების პერიფერიული ზონა — ქედებისა და მასივების ჯგუფი, რომელიც სამხრეთიდან, დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან შემოსაზღვრავს მაღალ, უმეტესწილად ღერძული ზონის კრისტალურ მასივებს, რომლებიდანც ისინი ჩვეულებრივ გამოყოფილია გასწვრივი ტექტონიკური და ეროზიული ხეობებით. აგებულია ძირითადად კირქვებით, მერგელებით, ქვიშაქვებითა და ფიქლებით. სიმაღლე 2000-3000 მ.

დამახასიათებელია მაგიდა მასივების, ფართო მთათაშორისი ხეობებისა და ქვაბულების მონაცვლეობა, რომლებიც ზოგჯერ ტბებითაა დაკავებული. აღსანიშნავია ბოდენის ტბა, ლაგო-მაჯორე, გარდა და სხვა. თანამედროვე მყინვარები გვხვდება მხოლოდ უმაღლეს მასივებზე. ჩრდილოეთით ფოთლოვანი შერეული და წიწვოვანი ტყეა, სამხრეთით, ქვედა სარტყელში, — წაბლის ტყეა და გარიგა, უფრო მაღლა ფოთლოვანი და წიწვოვანი ტყე.

გამოიყოფა სამხრეთით — ვენეციის წინაალპები, ლომბარდიის წინაალპები, დასავლეთით — საფრანგეთის წინაალპები და ჩრდილოეთით — შვეიცარიის წინაალპები, ბავარიის წინაალპები და ავსტრიის წინაალპები.
წილდათანაღი

წილდათანაღი — უღელტეხილი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიისა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტებში. მდებარეობს სვანეთის ქედის ცენტრალურ ნაწილში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3122 მ. აგებულია პალეოზოური კვარციანი ქვიშაქვებითა და ტუფებით. თოვლ-ყინულიანია. კალთები 2100-2200 მ-მდე მუქწიწვიანი ტყითაა შემოსილი, მის ზევით სუბალპური და ალპური მდელოებია. აკავშირებს მდინარეების ლაყურისა (ცხენისწყლის აუზი) და წილდრის (ენგურის აუზი) ხეობებს.
კალანდა

კალანდა — ახალი წლის დღესასწაული გურიასა და სამეგრელოში, ხოლო სვანეთსა და ლეჩხუმში ახალი წლის წინა დღე. სახელწოდება მომდინარეობს ლათინური -დან, რაც ნიშნავს თვის პირველ დღეს. კალანდას ხვდებოდნენ საკალანდო პურ-ღვინით, კალანდის ღორის ყბით (სვანეთში ლეკალანდ — საკალანდო ღორი), რომელსაც გურიაში ხაჭაპურებს და ანთებულ სანთლებს შემოუწყობდნენ და წმინდა ბასილს ოჯახის ბედნირებასა და ბარაქიანობას შესთხოვნდენ.
წინაველა

წინაველა — ქედი საქართველოში, შუახევისა და ქედის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს შავშეთის ქედის ჩრდილო ეროზიულ-დენუდაციურ მერიდიანულ შტოქედს, მდინარეების მერისისა (აჭარისწყლის მარჯვენა შენაკადი) და ტბეთის (ჩირუხისწყლის მარცხენა შენაკადი) ხეობებს შორის. სიგრძე 15 კმ. სიმაღლე მთა წინაველასთან — 2194 მ, გომასთან — 2360 მ. აგებულია მესამეულის დროინდელი ვულკანოგენური ქანებით. კალთები შემოსილია კოლხური შერეული ტყით, თხემური ნაწილი — სუბალპური მდელოს ბალახეულით.
ალექსანდრე კალანდაძე (არქეოლოგი)

ალექსანდრე ნესტორის ძე კალანდაძე (დ. 2 აპრილი, 1909, ხიდისთავი — გ. 16 ნოემბერი, 1976, თბილისი) — ქართველი არქეოლოგი, ისტორიის მეცნიერებათა დაოქტორი (1970).

ბიოგრაფია
1936 წელს მონაწილეობდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აფხაზეთის ექსპედიციის მუშაობაში. 1937-1941 წლებში მუშაობდა ენის, ისტორიის და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტში, ამავე პერიოდში ხელმძრვანელობდა არქეოლოგიურ გათხრებს მცხეთაში. 1939 წლიდან მუშაობდა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში, შემდეგ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში ჯერ უფროს მეცნიერ მუშაკად, შემდეგ ქვის ხანის არქეოლოგიური განყოფილების ხელმძღვანელად. სისტემატურად იკვლევდა ქვის ხანის ნამოსახლარებს. 1946-1976 წლებში ხელმძღვანელობდა მცხეთის, 1951-1953 წლებში სოხუმის, 1963-1972 წლებში წონის არქეოლოგიურ გათხრებს. გამოიკვლია და შეისწავლა ძველი ქალაქები და საქალაქო ცხოვრება და მდაბიოთა საცხოვრებელი სახლები სამტავროსა და ნარეკვავზე.დაჯილდოებულია საპატიო ნიშნის ორდენით და მედლებით.
გუანდრა

გუანდრა — ძვ. წ. ათასწლეულის ნახ. და ათასწლეულის ნასახლარი ახალ ათონთან, ზღვასა და აჯიკაფსარის ბორცვიან მასივებს შორის, დაბალ ტერასაზე.

1971–1974 წლებში გაითხარა დაახლ. 170 მ2 ფართობი. გამოვლინდა 3 კულტურული ფენა:
ქვედა ენეოლითის ფენაში აღმოჩნდა ქვიშაში ჩაჭრილი მრგვალი და ოთხკუთხა მიწურები, რომელთა მოწნული კედლები ფაცხის ტიპისა იყო, გადახურვა კი — კონუსური, ქვის იარაღი (თოხები, პიკის ტიპის იარაღი, კაჟის ანატკეცები), აგრეთვე ხელით ნაძერწი მურა-მოვარდისფრო და მსხვილმინარევიანი მოშავო თიხის ჭურჭელი (ქილები, ქოთნები, ჯამები და სხვ.), შემკული ღარული, წიწვისებური, წერტილოვანი და ხაზოვანი ორნამენტით.
ადრინდელ ბრინჯაოს ხანის ფენაში გამოვლინდა მრგვალი და ოთხკუთხა ფორმის ნაგებობათა თიხატკეპნილი მოედნები, სამეურნეო ორმოები და ნაცროვანი კერები. ქვის იარაღი, ისეთივეა, როგორიც ენეოლითურ ფენაში; ჭარბობს კაჟის იარაღი (საფხეკები, საჭრისები, ტრაპეცია და სხვ.). კერამიკული ნაწარმთაგან გვხვდება ე. წ. ხილის ვაზები, მაღალფეხიანი სასმისები და ჭურჭელი, რომელიც ფორმით ენეოლითურ ფენაში გამოვლენილის მსგავსია. ისინი შემკულია დაჭდეული სარტყლებით, სავარცხლისებური სახეებით და სხვ. ორივე ფენაში აღმოჩნდა თიხის რქიანი სვეტები, რომლებიც კულტთან და ზღვისპირა ნასახლარების მეურნეობასთანაა დაკავშირებული. ზედა ფენა ძლიერ იყო დაზიანებული ყოველწლიური მიწის სამუშაოებისაგან.
წინუბნისწყალი

წინუბნისწყალი — მდინარე საქართველოში, ახალციხის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2400 მ სიმაღლეზე. ერთვის მტკვარს მარცხენა მხრიდან სოფელ აგარასთან. სიგრძე 24 კმ. გაედინება ახალციხის ქვაბულის ტერიტორიაზე. მარცხენა მხრიდან ერთვის მდინარე ლეკნარისღელე და ალვანისღელე. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი 1,4 მ³/წმ.
ალექსანდრე კალანდაძე (მწერალი)

ალექსანდრე პავლეს ძე კალანდაძე (დ. 1 ივნისი, 1916, ხიდისთავი — გ. 26 იანვარი, 1996) — ქართველი მწერალი, ლიტერატურათმცოდნე, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1966).

ბიოგრაფია
მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში, იბრძოდა ბრესტის ციხესიმაგრეში. მონაწილეობდა წინააღმდეგობის მოძრაობაში საფრანგეთსა და პოლონეთში. 1975 წლიდან იყო ქართული ლიტერატურის ისტორიის ინსტიტუტის ჟურნალისტიკის განყოფილების ხელმძღვანელი. მისი თხზულებანი თარგმნილია რუსულ, უკრაინულ და ბელარუსულ ენებზე.

ნამუშევრები
რომანები
„პიასტის ნამუხლარზე“, 1967
„მაკიზარებთან“, 1969
„მწვანე შტო“, 1974
„ნეიშნის ფიცი“, 1977
"გაყინული მზე"

კრიტიკული ნაშრომები
„ივანე კერესელიძე“, 1959
„საქართველოს მოამბე“, 1963
„დღეები ბრესტის სიმაგრეში“, 1968
„გემოვნების კრიტიკა“, 1976
„ქართული ჟურნალისტიკის ისტორია“, ტ. 1. 1978
ედმუნდ კალანდაძე

ედმუნდ ლავროსის ძე კალანდაძე (დ. 4 მაისი, 1923, ხიდისთავი — გ. 13 აგვისტო, 2014) — ქართველი ფერმწერი, საქართველოს სსრ დამსახურებული მხატვარი (1964), საქართველოს კულტურის მინისტრი 1991-1992 წლებში

ბიოგრაფია
1956 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. 1972-1986 წლებში იყო თბილისის სამხატვრო აკადემიის პროფესორი. 1986 წლიდან იყო საქართველოს სამუზეუმეო გაერთიანებასთან არსებული სახვითი ხელოვნების თეორიისა და პრაქტიკის სინთეზის სახელოსნოს ხელმძღვანელი. 1991 წლის 9 ივლისიდან 1992 წლის 24 ნოემბრამდე იკავებდა საქართველოს კულტურის მინისტრის თანამდებობას.

შემოქმედება
მისი ადრეული პორტრეტები ლირიკული ხასიათისაა. შემდეგ შექმნა პუანტილისტური პორტრეტები და პეიზაჟები. მომდევნო ნამუშევრებში უარყო პუანტილიზმი, მაგრამ შეინარჩუნა კოლორიტის სიმდიდრე. გამოფენები ჰქონდა გერმანიაში, ავსტრიაში, საფრანგეთში, ლუქსემბურგში, ბრაზილიაში, თურქეთში, რუსეთსა და საქართველოში. მოსკოვის საერთაშორისო ფესტივალის ლაურეატი. მისი ნამუშევრები დაცულია: საქართველოს საპატრიარქოში, ეროვნულ მუზეუმში, ტრეტიაკოვის გალერეაში (მოსკოვი, რუსეთი), აღმოსავლეთის ხალხთა ხელოვნების მუზეუმში (მოსკოვი, რუსეთი), ხელოვნების ნაციონალური მუზეუმი (ბუენოს-აირესი, არგენტინა), ხელოვნების მუზეუმი (სტამბული, თურქეთი); კერძო კოლექციები - საქართველო, ავსტრია, ახალი ზელანდია, აშშ, გერმანია, საფრანგეთი, საბერძნეთი, რუსეთი, ესპანეთი, უკრაინა, დიდი ბრიტანეთი, შვეიცარია.
წებელდის ტაფობი

წებელდის ტაფობი — პლატო-ქვაბული საქართველოში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ამტყელ-ჯამპალისა და მაჭარის ხეობებს შორის. აგებულია ცარცულ-პალეოგენური კირქვებით. ქვაბულის ფსკერი სოფელ წებელდის მიდამოებში 400-500 მ სიმაღლეზეა, გარს შემორტყმული მთები 1000-1200 მ აღწევს. კალთები შემოსილია ფოთლოვანი ტყით, თვით ქვაბულში ნათეს-ნარგავებია. წებელდის ტაფობი მდიდარია კარსტული წარმონაქმნებით. აღსანიშნავია გერგემიშის მშრალი ხეობა და მრავალი მღვიმე, რომელთა უმრავლესობა ხეობების გვერდებში იხსნება. ამ მხრივ აღსანიშნავია ქვაჭარა და შაქურიანი.
ზიმბაბვეს ტურიზმი

ზიმბაბვეში ტურისტული ღირსშესანიშნაობები ქვეყნის ყველა რეგიონში მდებარეობს. ეკონომიკურ ცვლილებებამდე ტურიზმის დიდი ნაწილი ზიმბაბვეზე მოდიოდა, თუმცა ამჟამად ტურიზმისგან უფრო მეტ სარგებელს ზამბია იღებს. ვიქტორიას ჩანჩქერის ეროვნული პარკი ზიმბაბვეს ერთ-ერთი მთავარი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა.

მოზამბიკის საზღვართან მთათა სერია, აღმოსავლეთ მაღალმთიანეთი მდებარეობს. მაღალმთიანეთი ჩრდილოეთით ნიანგანიდან სამხრეთით ბვუმბას მთიანეთამდეა გადაჭიმული. ტრანსსასაზღვრო პარკის ენდემური სახეობები მეცნიერებსა და მოლაშქრეებს მსოფლიოს ყველა კუთხიდან იზიდავს. ნიანგას მთებიდან 60-70 კმ-ის მოშორებით მდებარე ადგილების დანახვაა შესაძლებელი, ხოლო მზიან დღეებში ქალაქი რუსაპეც მოჩანს.

ზიმბაბვე აფრიკის სხვა ქვეყნებისგან გამორჩეულია შუასაუკუნეების ხანის ქალაქთა ნანგრევების რაოდენობით, რომლებიც უნიკალური მშრალი ქვის სტილით იყო აგებული. მათგან ყველაზე მეტად ცნობილია დიდი ზიმბაბვეს ნანგრევები მასვინგოში, რომელიც ზიმბაბვეს სამეფოს ხანიდან გადარჩა. სხვა ნანგრევებს შორის აღსანიშნავია: ხამი, დანანგომბე და ნეილთეილი.

ტურისტული ღირსშესანიშნაობები
ეროვნული პარკები
ჩანჩქერ ვიქტორიას ეროვნული პარკი
ჩანჩქერ ვიქტორიას ეროვნული პარკი მოიცავს მდინარე ზამბეზის სამხრეთ და აღმოსავლეთ სანაპიროებს. პარკის დიდი ნაწილი ქვიმის ტყეებს უკავია, სადაც პალმები და ამერიკული წითელი ხეც ხარობს. ვიზიტორებს სპილოების, აფრიკული კამეჩების, სამხრეთული თეთრი მარტორქების, ჰიპოპოტამების, კანებისა და ანტილოპების სხვა სახეობების ნახვის შესაძლებლობა აქვთ.

მანა-პულსის ეროვნული პარკი
მანა-პულსის ეროვნული პარკი მოიცავს მაგნოლიის, ბაობაბისა და გარეული ლეღვის ტყეებს. ოდესღაც ეროვნული პარკი აღმოსავლური შავი მარტორქების პოპულაციის თავშესაფარს წარმოადგენდა, თუმცა 1994 წლისთვის მათი რაოდენობა 10-მდე შემცირდა.

მატობოს ეროვნული პარკი
ბუშველდის ეკორეგიონში მდებარე მატობოს ეროვნული პარკი ზიმბაბვეს უძველესი ეროვნული პარკია. პარკის ტერიტორიაზე 200-ზე მეტი სახეობის ხე ხარობს, მათ შორის, მთის აკაცია და ველური მსხალი. პარკი მრავალფეროვანი ფაუნით გამოირჩევა: აქ 175 სახეობის ფრინველი, 88 სახეობის ძუძუმწოვარი, 39 სახეობის გველი და 16 სახეობის თევზი ბინადრობს. პარკის ტერიტორიაზე მდებარეობს არქეოლოგიური ძეგლები: ბამბატას, ინანკეს, ნვატუგისა და პომონგვეს მღვიმეები, სადაც ბუშმენების კედლის მხატვრობის ნიმუშები, ადამიანთა ჩონჩხები და პრიმიტიული იარაღებია აღმოჩენილი.

სტატისტიკა
ვიზიტორთა სტატისტიკა 2014-2017 წლებში:
დავით გუბელაძე

დავით ოთარის ძე გუბელაძე (დ. 14 ოქტომბერი, 1959, თბილისი) — ქართველი ჰიდროტექნიკოსი; ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1997), პროფესორი (1998).

1989 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი ინჟინერ-ჰიდროტექნიკოსის კვალიფიკაციით, 1999 წელს კი — საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტი იურისტ-ეკონომისტის სპეციალობით. 1983–2005 წლებში პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა აგრარული უნივერსიტეტის ჰიდროტექნიკისა და საინჟინრო ეკოლ. კათედრაზე, 2005–2007 იყო საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სამელიორაციო სისტემების მართვის დეპარტამენტის თავმჯდომარე. 2007-2011 წლებში საქართველოს სახელმწიფო სასოფლო-სამეურნეო უნივერსიტეტში ხარისხის უზრუნველყოფის სამსახურის უფროსი. 2011-2014 წლებში საქართველოს განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის ექსპერტი აგროინჟინერიის დარგში; 2011-2015 წლებში თბილისის სასწავლო უნივერსიტეტის რექტორის მრჩეველი, აგრარული და საინჟინრო მიმართულების ხელმძღვანელი; 2013-2015 წლებში საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამშენებლო ფაკულტეტის პროფესორი; 2015 წლიდან საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის აგრარულ მეცნიერებებისა და ბიოსისტემების ინჟინერინგის ფაკულტეტის პროფესორი და თბილისის სასწავლო უნივერსიტეტის ხარისხის უზრუნველყოფის სამსახურის უფროსი. გუბელაძის კვლევის მიმართულებაა: მდინარის კალაპოტური პროცესების გაანგარიშების მეთოდების შესწავლა, კალაპოტური ნაკადების ჰიდროლოგიური, ჰიდრომეტრიული და ჰიდრავლიკური კრიტერიუმების დადგენა. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1998).
ლეონიდე კალანდაძე

ლეონიდე პოლიევქტის ძე კალანდაძე (დ. 14 ნოემბერი, 1898, ხიდისთავი — გ. 23 ივლისი, 1968) — ქართველი აგრონომ-ენტომოლოგი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1946), საქართველოს სსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1954).

ბიოგრაფია
1921 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აგრონომიული ფაკულტეტი, ხოლო 1927 წელს მიუნხენის უნივერსიტეტის სატყეო ფაკულტეტი. 1932-1968 წლებში იყო საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ზოოლოგიის და ენტომოლოგიის კათედრის გამგე და დირექტორის მოადგილე სასწავლო ნაწილში (1945-1950). 1956-1962 წლებშმი მისი ხელმძღვანელობით შედგა ქართული ენტომოლოგიის სახელმძღვანელოები.

არის საქართველოში სამედიცინო ენტომოლოგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. ხელმძღვანელობდა საქართველოში კოღოების სახეობრივი შედგენილობისა და გავრცელების ექსპედიციებს. მისი თაოსნობით ტროპიკულ სნეულებათა ინსტიტუტში მოეწყო სპეციალური ენტომოლოგიური განყოფილება და საგამბუზიო. გამოიკვლია ჭაობებისა და მცირე ზომის წყალსატევების ფაუნა, დაამუშავა ქართული ენტომოლოგიური ტერმინოლოგია. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 2 შრომის წითელი დროშის ორდენით, საპატიო ნიშნის ორდენით და მედლებით.
ნესტორ კალანდაძე

ნესტორ ლაზარეს ძე კალანდაძე (ფსევდონიმი — ეშმაკი; დ. 1874, ხიდისთავი — გ. 23 ივლისი, 1942, პარიზი, დაკრძალულია ლევილში) — ქართველი პუბლიცისტი, მწერალი, მხატვარ-კარიკატურისტი.

ბიოგრაფია
1905 წელს ჩართული იყო გურიის გლეხთა მოძრაობაში. იყო „მოგზაურის“ კორესპონდენტი და აშუქებდა სულთან კრიმ-გირეის შეხვედრებს გურიის გლეხებთან. 1907 წელს აკაკი წერეთელთან ერთად თანამშრომლობდა ჟურნალში „ეკალი“ და „ოხუნჯი“, ასევე თანამშრომლობდა გაზეთ „შუამავალში“, ხოლო 1909 წელს „ჯოჯოხეთსა“ და „ეშმაკის სალამურში“. იყო „ეშმაკის მათრახის“ ფაქტობრივი რედაქტორი, მაგრამ ცენზურის თვალის ასახვევად ჟურნალს ხელს აწერდა ასოთამწყობი თ. ბოლქვაძე. შალვა შარაშიძესთან ერთად დიდი ღვაწლი მიუძღვის ქართული იუმორისა და სატირის განვითარების საქმეში. 1921 წლიდან ემიგრაციაში იყო.
წირნიაშის ქედი

წირნიაშის ქედი — ქედი საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. გაწოლილია სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე. წარმოადგენს ჩხუტნერის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ გაგრძელებას. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3521 მ. აგებულია იურული ასაკის ქვიშაქვებით და ასპიდური ფიქლებით. დამახასიათებელია სუბნივალური ლანდშაფტი.
ვლადიმერ გუბელაძე

ვლადიმერ იასონის ძე გუბელაძე (დ. 26 სექტემბერი, 1921, სოფ. ზეკარი, ახლანდ. ბაღდათის მუნიციპალიტეტი, — გ. 8 თებერვალი, 1944) — ქართველი ჯარისკაცი, საბჭოთა კავშირის გმირი (22 თებერვალი, 1944, სიკვდილის შემდეგ).

1939 წელს სწავლა დაიწყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტში. 1940 წლიდან იყო საბჭოთა არმიის რიგებში. მსოფლიო ომში გვარდიის ლეიტენანტმა გუბელაძემ თავი გამოიჩინა მდ. დნეპრის გადალახვისას 1943 წელის ოქტომბრის ოპერაციის დროს. დაიღუპა ბრძოლაში 1944 წელს. სიკვდილის შემდეგ მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. მისი სახელობისაა ქუჩა ქალაქ ბაღდათში.
ჩხუტნერის ქედი

ჩხუტნერის ქედი, ჩხუნდერის ქედი — ქედი საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. გაწოლილია სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე. წარმოადგენს მდინარეების ხალდეჭალისა და ადიშჭალის წყალგამყოფს. უმაღლესი ადგილია მწვერვალი ჩხუტნერი (3036 მ). უღელტეხილებიდან მნიშვნელოვანია ჩხუტნერი (3000 მ). აგებულია იურული ასაკის ქვიშაქვებით, კირქვებითა და თიხაფიქლებით. დამახასიათებელია ალპური მდელო და სუბნივალური ლანდშაფტები.
გუბერნია

გუბერნია — მსხვილი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის ერთეული რუსეთში; შემოიღო პეტრე -მა საუკუნეში. 1708 წელს მან რუსეთის იმპერია დაყო რვა გუბერნიად: ინგერმანლანდის, მოსკოვის, სმოლენსკის, არხანგელოგოროდის, კიევის, ყაზანის, აზოვის და ციმბირის. 1713-1719 წლებში შეიქმნა ახალი გუბერნიები: ნიჟნი-ნოვგოროდის, ასტრახანის და რიგის. სმოლენსკის გუბერნია შეუერთდა მოსკოვისა და რიგის გუბერნიებს. 1719 წელს გუბერნიები დაიყო პროვინციებად, ხოლო პროვინციები რაიონებად. გუბერნიას სათავეში ედგა გუბერნატორი. ეკატერინე -ს დროს მიღებული იქნა „სრულიად რუსეთის იმპერიის გუბერნიების მართვის განწესება“. 1775-1780 წლებში გუბერნიების რიცხვი 40-მდე გაიზარდა, ხოლო მისი მეფობის დასასრულს რუსეთის იმპერიის მიერ დაპყრობილი ტერიტორიების ხარჯზე 51-მდე. ამ დროს გუბერნიები, 2 ან 3, გაერთიანდნენ სამეფისნაცვლოში. საუკუნეში შიდა რუსეთში შენარჩუნდა გუბერნიები, ხოლო განაპირა კოლონებში შეიქმნა საგენერალგუბერნატოროები. გუბერნიები რუსეთში გაუქმდა 1924-1929 წლებში.

რუსეთის იმპერიის მიერ ანექსირებულ საქართველოში 1840 წელის 10 აპრილს შეიქმნა საქართველო-იმერეთის გუბერნია, რომელმაც 1846 წლამდე იარსება. 1846 წლის 14 დეკემბრის დებულებით საქართველოს ტერიტორია თბილისისა და ქუთაისის გუბერნიებად დაყვეს.
აკაკი მგელაძე (მსახიობი)

აკაკი დიომიდეს ძე მგელაძე (დ. 10 აგვისტო, 1912, ზომლეთი — გ. თებერვალი, 1985) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1957).

ბიოგრაფია
1938 წლიდან მუშაობდა ბათუმის სახელმწიფო თეატრში. შესრულებული აქვს სხვადასხვა ხასიათის როლები: მაზრის უფროსი (შ. დადიანის „გუშინდელნი“), გირგოლა ( ყაზბეგის „მამის მკვლელი“), ხევისბერი (ს. შანშიაშვილის „ხევისბერი“), ბეგლარი (კ. კალაძის „როგორ“), ხარიტონოვი (ბ. ლავრენიოვის „მეზღვაურები“), კომანდორი (ლოპე დე ვეგას „ცხვრის წყარო“), კლავდიუსი (შექსპირის „ჰამლეტი“) და სხვა. გადაღებულია ფილმებში „მსურველებს შეუძლიათ ჩაეწერონ“ და „მე მოვედი“.

ჯილდოები და აღიარება
1949 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1957 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
ჩხუტნერის უღელტეხილი

ჩხუტნერის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის შტოქედ ჩხუტნერზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3000 მ. აგებულია პალეოზოური მეტამორფული ფიქლებით. დამახასიათებელია სუბალპური და ალპური ლანდშაფტი. აკავშირებს მდინარეების ხალდეჭალისა და ადიშჭალის (ენგურის მარჯვენა შენაკადები) ხეობებს.
ილია მგელაძე

ილია ბეჟანის ძე მგელაძე, ქოროღლი (დ. 1875, შემოქმედი — გ. 6 სექტემბერი, 1921) — ქართველი რევოლუციონერი.

ბიოგრაფია
1905 წლიდან იყო რსდმპ წევრი. რევოლუციური მოღვაწეობისთვის გარიცხეს თბილისის სასულიერო სემინარიიდან. ჩართული იყო გურიის გლეხთა მოძრაობაში. 1905 წლის ოქტომბერში მონაწილეობდა ნასაკირალის ბრძოლაში. 1906-1907 წლებში მუშაობდა კახეთის სოციალ-დემოკრატიულ ორგანიზაციაში ქოროღლის მეტსახელით. 1907 წელს მუშაობდა ბაქოს კომიტეტში. 1909 წელს დააპატიმრეს და 1910 წელს გადაასახლეს ყუბანში. 1911 წელს მისი ბინა ტუაფსეში იყო რევოლუციონერების თავშესაფარი. 1914-1915 წლებში იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ტუაფსესა და არმავირის განყოფილებების წევრი. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ მუშაობდა ვლადიკავკაზში. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობამ ანტისახელმწიფოებრივი მუშაობის გამო დააპატიმრა და გადაასახლა ჩრდილოეთ კავკასიაში. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ იყო თბილისის მაზრის რევკომის თავმჯდომარე.
გიორგი გუბლია

გიორგი კონსტანტინეს ძე გუბლია (დ. 21 მაისი, 1928, სოფ. ყულანურხვა, ახლანდ. გუდაუთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 6 ნოემბერი, 2019) — აფხაზი მწერალი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1954). მუშაობდა სოხუმის მ. გორკის სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში აფხაზური ლიტერატურის ისტორიის კათედრის გამგედ. პირველი პოეტური კრებული გამოაქვეყნა 1956 წელს. გამოქვეყნებული აქვს ლექსების რამდენიმე კრებული, პოემები და რომანები. თხზულებების ძირითადი მოტივი პატრიოტულია. 1990-იანი წლების დასაწყისიდან უთანაგრძნობდა სეპარატისტულ მოძრაობას აფხაზეთში. დაჯილდოებული იყო დიმიტრი გულიას სახელობის ლიტერატურული პრემიით და სეპარატისტული მთავრობის ორდენი „ღირსება და დიდება“ (-, 2013).
სააბატო

სააბატო — დასავლეთ ქრისტიანულ სამყაროში მოწესეთა საკრებულო — მონასტერი, რომელსაც წარმართავს აბატი (ან აბატისა). იგი შეიძლება ემორჩილებოდეს ეპისკოპოსს, უშუალოდ რომის პაპს

პირველ სააბატოდ ითვლება მონტეკასინო, რომელიც 529 წელს დააარსა ბენედიქტე ნურსიელმა იტალიაში. თავდაპირველად სააბატოები სრულიად დამოუკიდებელი იყო ერთმანეთისაგან, მათი ცენტრალიზების პროცესი დაიწყო საუკუნეში. - საუკუნეებში სააბატოები ფართოდ გავრცელდა მთელს ევროპაში, განსაკუთრებით საფრანგეთში. სააბატოს მართავს აბატი, რომელსაც ეხმარება მონასტრის კაპიტულუმი და უხუცესთა საბჭო. შუა საუკუნეებში სააბატო მემკვიდრეობით ადგილ-მამულად (ფეოდი) ითვლებოდა და მისი დაფუძნების ნებართვას ხელმწიფე გასცემდა ინვესტიტურის გზით. ამჟამად ასეთი ნებართვის გაცემა მხოლოდ რომის პაპს შეუძლია.

არქიტექტურულად სააბატო სხვადასხვა დანიშნულების რამდენიმე შენობის კომპლექსს წარმოადგენდა. ყველაზე მნიშვნელოვან შენობებს ერთმანეთთან გალერეა — კლუატრი აკავშირებდა. საერთო საძინებელი (დორმიტორიუმი) ხშირად სასადილოს ზემოთ იყო განთავსებული კლუატრის აღმოსავლეთით და უკავშირდებოდა ცენტრალურ ეკლესიას. კლუატრის დასავლეთ მხარეს განლაგებული იყო საერთო სივრცე და კარიბჭე, რომელიც გარე ეზოში გამავალი ერთადერთი გზა იყო. კლუატრის სამხრეთით იყო მთავარი სამზარეულო, ლუდსახარში და სახელოსნოები. ნოვიციატი (მორჩილების სამყოფელი) და საავადმყოფო განთავსებული იყო ცალკე შენობაში, რომელსაც გააჩნდა საკუთარი სამლოცველო, აბანო, სასადილო, სამზარეულო და ბაღი.
შიო დავითაშვილი

შიო დავითაშვილი (დ. 1857, სოფ. ბრეთი, ახლანდ. ქარელის მუნიციპალიტეტი — გ. 1933) — ქართველი რევოლუციონერ-ხალხოსანი. სწავლობდა თბილისის სასულიერო სემინარიაში, საიდანაც აკრძალული ლიტერატურის კითხვის გამო გარიცხეს. თბილისში ჩაება ეგნატე იოსელიანის ხალხოსნურ წრეში. 1876 წელს რევოლუციურ პროპაგანდას ეწეოდა თბილისის მუშა-ხელოსნებში. 80-იან წლებში გორში დააარსა ხალხოსნური წრე „საიდუმლო კომიტეტი“, რომელსაც კავშირი ჰქონდა „ნაროდნაია ვოლიას“ აღმასკომთან. რევოლუციური პარტიის საჭიროებისათვის მონაწილეობა მიიღო გორის ხაზინიდან ფულის გატაცებაში. 1883 წლის 14 მარტს დააპატიმრეს და მეტეხის ციხეში ჩასვეს. პატიმრობიდან განთავისუფლების შემდეგ ცხოვრობდა გორში პოლიციის მეთვალყურეობის ქვეშ, შემდეგ ჩამოშორდა რევოლუციურ საქმიანობას.

თხზულებები
ხალხოსნური მოძრაობა საქართველოში, ტფ., 1933.
ალექსანდრე მახარაძე (რევოლუციონერი)

ალექსანდრე ქაიხოსროს ძე მახარაძე, (დ. 1896, ბახვი — გ. 25 ოქტომბერი, 1920, რუსეთი) — ქართველი რევოლუციონერი.

ბიოგრაფია
1916 წლიდან იყო კონუნისტური პარტიის წევრი. 1917 წელს მონაწილეობდა თებერვლის რევოლუციაში პეტროგრადში. 1918 წელს სამეგრელოში ამზადებდა აჯანყებას ალექსანდრე გეგეჭკორთან და შალვა ასკურავასთან ერთად საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის წინააღმდეგ. 1919 წლის ქტომბრის ბოლოს პარტიამ გაიწვია მოსკოვში. საბრძოლო დავალებით გაგზავნეს ბაქოში. ის დააპატიმრეს, მაგრამ გაიქცა საქართველოში, სადაც ასევე დააპატიმრს და მეტეხის ციხეში ჩასვეს. 920 წლის თებერვალში გაიქცა. მონაწილეობდა ჩრდილოეთ კავკასიაში თეთრი გვარდიის წინააღმდეგ ბრძოლებში, სადაც დაიღუპა ერთ-ერთი შეტაკების დროს.