iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჯოსერი

ჯოსერი — ძველი ეგვიპტის ფარაონი, ქვეყანას მართავდა ძვ. წ. 2635–2611 წლებში, დინასტიის პირველი ფარაონი. პირველი პირამიდის აგება მის სახელს უკავშირდება.

ჯოსერი იყო მეორე დინასტიის უკანასკნელი ფარაონის ხასეხემუისა და დედოფალი ნიმაათაპის შვილი, მისი მმართელობის დროს ზემო და ქვემო ეგვიპტის გაერთიანება დასრულდა, სახელმწიფოს დედაქალაქი საბოლოოდ გახდა მემფისი.

მართალია ჯოსერის წინამორბედი იყო მისი ძმა სანახატი, (ნეფკა) თუმცა ზუსტად მისი მმართელობის დროს ეგვიპტემ მიაღწია ისეთ წარმატებებს, რომ ეგვიპტის ისტორიაში დაიწყო ახალი ერა, ამიტომ მანეთონი სახელდობრ მას მიიჩნევდა მესამე დინასტიის დამაარსებლად.

სახელი
სახელი ჯოსერი, ეგვიპტურ თარგმანში ნიშნავს „ბრწყინვალეს“, „დიდებულს“, ეს სახელი წარმოადგენს ძველ ვერსიას, რომელიც გამოიყენებოდა დიდი ხნის მანძილზე მისი სიკვდილის შემდეგ და გვხვდება მხოლოდ დინასტიიის პერიოდამდე, თანამედროვე ჩანაწერებში ჯოსერის სახელი ცნობილია, როგორც „ზეციური“ (ფარაონის ხუთი ოფიციალური სახელიდან ერთ-ერთია ნეჩერიხეტი) , ზუსტად ეს იქნა ამოტვიფრული მონუმენტებზე, რომლებიც აგებულია ფარაონის მმართველობისას.

სახელი ნეჩერიხეტი შედგება ორი ნაწილისგან „ნეჩერი“ (ღვთაებრივი) და „ხეტი“ (კრებული). დინასტიის ზეციური მეფეების სახელებსა და რეგალიების შემადგენლობაში შედის ღვთაებრივი ტრაქტატები, ცისა და მზის ღმერთზე, მათ ურთიერთდამოკიდებულებასა და პანთეონზე, ამ მდგომარეობის ექოს წარმოადგენს პირამიდათა ტექსტების თეოლოგიური კომპლექსი, ზოგიერთი დათარიღებულია გვიანდელი დინასტიის პერიოდით, ბერძნული წყაროებიდან ცნობილია, როგორც ტოსორფროსი (მანეთონი) და სასორფოსი (ევსები კესარიელი).

მმართველობა
ჯოსერმა ეგვიპტეს დაუქვემდებარა სინაის ნახევარკუნძული, რომელიც მდიდარი იყო ფირუზისა და სპილენძის საბადოებით, სინაის ნახევარკუნძულზე მცხოვრებ მომთაბარეებზე ჯოსერის გამარჯვების აღსანიშნავი ბარელიეფები არის ვადი-მაჰკარის რაიონში. გვიანდელი, მაგრამ უფრო დამაჯერებელია წარწერა კუნძულ სეხელზე არსებულ ქვის ფილაზე, რომელიც მდებარეობს სიენის (თანამედროვე ასუანი) მახლობლად. ჩვენთის ცნობილია, რომ ჯოსერის მმართველობის დროს მოხდა შიმშილობა, რაც გამოიწვია შვიდწლიანმა გვალვამ.

ჯოსერმა კუნძული ფილი აჩუქა ქალღმერთ ისიდას ქურუმებს, ხოლო კუნძული ელეფანტინა ღმერთ ხნუმის ქურუმებს, რის შედეგადაც, როგორც წარწერებიდან ვგებულობთ, ქვეყანა გვალვას გადაურჩა.

სამხრეთით ჯოსერმა დაიქვემდებარა ნუბიის ჩრდილოეთი ნაწილი თითქმის ტაკამფსომდე, რომელიც 125 კმ-ში მდებარეობს ნილოსის პირველი ჭორომის სამხრეთით.
ეგვიპტის სამხრეთ ოლქების დასაცავად, ნილოსის პირველ ჭორომთან შეიქმნა 12 კილომეტრის სიგრძის გამაგრება, რომელიც შემდეგ გახდა ეგვიპტის ოფიციალური სამხრეთ საზღვარი.

წარმოებული დაპყრობითი ომების შედეგად, ეგვიპტემ მიიღო დიდი რაოდენობით მუშა ხელი, რომლებსაც იყენებდნენ სხვადასხვა მშენებლობაზე მათ შორის შესანიშნავ, ჯოსერის საფეხურებიან პირამიდაზე.
პალმირა (ატოლი)

ატოლი პალმირა  — დაუსახლებელი ატოლი ფართობით 12 კმ² (ხმელეთი — 3,9 კმ²), რომელიც მდებარეობს წყნარი ოკეანის ეკვატორულ ზონასთან ახლოს. ატოლი მდებარეობს ჰავაის კუნძულების სამხრეთით ლაინის კუნძულების ჯგუფში. ამერიკის შეერთებული შტატების ინკორპორირებული არაორგანიზებული ტერიტორია (ანუ, ფორმალურად არ შედის აშშ-ის შემადგენლობაში, მაგრამ მისი სამფლობელოა).

გეოგრაფია
მიეკუთვნება ლაინის კუნძულების ჩრდილოეთ ნაწილს (რომელთაგან უმრავლესობა შედის კირიბატის შემადგენლობაში). ატოლი შედგება ბრტყელი მომცრო მარჯნული კუნძულებისგან (დაახლოებით 50), რომლებიც ქმნიან ჩაუკეტავ რგოლს და ოკეანის ზედაპირიდან ამოწეულები არიან მაქსიმუმ 2 მეტრით. სანაპირო ზოლის სიგრძეა — 14,5 კმ. კუნძულები გამაგრებულია მარჯნის რიფით, აქვთ რამდენიმე შიდა ლაგუნა. ისინი დაფარულია ხშირი ბალახოვანი და ბუჩქოვანი მცენარეულობით. იზრდება ქოქოსის პალმები და ბალსის ხის ნაირსახეობა (სიმაღლე — 30 მეტრამდე). ატოლზე ასევე ბინადრობენ ზღვის ფრინველები.

კლიმატი — ეკვატორული, ცხელი, წვიმის დიდი რაოდენობით. ნალექების წლის საშუალო რაოდენობა შეადგენს დაახლოებით 4445 მმ-ს. წლის საშუალო ტემპერატურაა 30 °. ბუნებრივი რესურსები — მერქნის მცირე მარაგი.

ისტორია
ატოლი პირველმა დაინახა ამერიკელმა კაპიტანმა ედმუნდ ფანინგმა 1798 წელს, როდესაც მისი გემი «ბეტსი» გზაში იყო აზიისკენ. პირველად ხალხი ატოლზე გადაჯდა 1802 წლის 7 ნოემბერს. ამ დღეს ამერიკელი კაპიტნის სოულის გემმა «პალმირამ» ატოლთან განიცადა ავარია.

1862 წლის 26 თებერვალს ჰავაის მეფემ — კამეამეა -მ, გამოსცა ბრძანება ატოლზე ექსპედიციის შესახებ, კუნძულების მის სამფლობელოში შეყვანის მიზნით. 1862 წლის 15 აპრილს ატოლი პალმირა ანექსირებული იქნა ჰავაის სამეფოს მიერ, ხოლო 1889 წელს — დიდი ბრიტანეთის მიერ. 1898 წელს ჰავაი და ატოლი გადავიდა აშშ-ის იურისდიქციის ქვეშ და 1912 წელს შეუერთდა მას ადმინისტრაციულად. მეორე მსოფლიო ომის დროს ცენტრალური ლაგუნა და მასთან ახლომდებარე მომცრო კუნძულები გამოიყენებოდა აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალების მიერ თვითმფრინავების დასაშვებად. ომის შემდეგ რამდენიმე ხანი ატოლზე იწარმოებოდა კოპრა, ხოლო შემდეგ ატოლი გადავიდა კერძო მფლობელობაში. 1959 წელს, როდესაც ჰავაიმ მიიღო შტატის სტატუსი, პალმირა იურიდიულად გამოყვეს ჰავაის შტატიდან და დღეისათვის «ინკორპორირებული» (ანუ აშშ-ის განუყოფელი ნაწილი, რომელზეც მოქმედებს აშშ-ის კონსტიტუცია მთელი მოცულობით) «არაორგანიზებული ტერიტორიაა» (ადგილობრივი თვითმმართველობის არ მქონე და უშუალოდ ვაშინგტონიდან მართვადი) აშშ-ის შემადგენლობაში. დღეისათვის ატოლზე იმყოფება 4-დან 20 კაცამდე აშშ-ის შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და ბუნების შენარჩუნების კერძო ორგანიზაციის წარმომადგენელი.

შენიშვნა
დასავლეთ ლაგუნაში ღუზა შეუძლიათ ჩაუშვან ზღვის გემებმა.

ატოლის ყველაზე დიდ კუნძულზე არსებობს ნახევრად ბალახდაფარული ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლი, რომელიც გამოდგება მცირე თვითმფრინავების მისაღებად.

ავტოგზები, რომლებიც აშენდა მეორე მსოფლიო ომის დროს, ძირითადად დაფარულია ბალახით და უვარგისია.
სამყაროს მბრძანებლები

სამყაროს მბრძანებლები (, შემოკლებით ) — მედია ფრენჩაიზი, შექმნილი -ის მიერ.

მიუხედავად იმისა, რომ ფრენჩაიზი მოიცავს უამრავ პერსონაჟს, ძირითადი სიუჟეტი ვითარდება გმირული ჰი-მენის პლანეტა ეტერნიაზე თავგადასავლების ირგვლივ. ფრენჩაიზი გაშვებული იქნა 1981 წელს და მოიცვა მრავალი პროდუქტი - სათამაშო ფიგურების ექვსი სერია, ოთხი ანიმაციური სატელევიზიო სერიალი, რამდენიმე კომიქსი და მხატვრული ფილმი.
კინგმენის რიფი

კინგმენის რიფი  — არაინკორპორირებული არაორგანიზებული სტატუსის მქონე ამერიკის შეერთებული შტატების დაუსახლებელი ტერიტორია (ანუ, ფორმალურად არ შედის აშშ-ის შემადგენლობაში, მაგრამ მისი სამფლობელოა) წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში. საერთო ფართობი — 76 კმ², მათ შორის ხმელეთის — 1,2 ჰა.

გეოგრაფია
მარჯნის რიფი მდებარეობს 1600 კმ-ში სამხრეთით ჰავაის კუნძულებიდან და 67 კმ-ში ჩრდილო-დასავლეთით — პალმირას ატოლიდან. ეს ყველაზე ჩრდილოეთი კუნძულია ლაინის კუნძულებში.

ყველაზე მაღალი წერტილი ზღვის დონიდან დაახლოებით ერთი მეტრია. ზოგჯერ მოქცევის დროს რიფი მთლიანად იფარება წყლით.

კინგმენის რიფი კიდევ იმითაა აღსანიშნავი, რომ მასზე არსებობს მარჯნის დაახლოებით 200 სახეობა, ასევე დიდი რაოდენობით გიგანტური მოლუსკები, რაც არ არსებობს არც ერთ სხვა რიფზე. ამ რიფის მთელი სახმელეთო ნაწილი დაფარულია ამ მოლუსკების ნიჟარებით — რომელთა მეშვეობით ის ხდება ცოტათი მაღალი.

ისტორია
სახელი ეწოდა ამერიკელი უ. კინგმენის პატივსაცემად, რომელმაც პირველმა აღწერა რიფი 1853 წელს. ანექსირებულია აშშ-ის მიერ 1922 წელს. 1930-იანი წლების ბოლოს რიფის ლაგუნა გამოიყენებოდა ავიაკომპანია -ის მიერ, როგორც საშუალედო ბაზა ჰიდროთვითმფრინავებისათვის ჰავაისა და ამერიკის სამოას შორის გზაზე.
ანხესენამონი

ანხესენამონი, ანხესენპაატონი — ეგვიპტის დინასტიის დედოფალი. ტუტანხამონის და და მთავარი ცოლი, ფარაონ ეხნატონისა და დედოფალ ნეფერტიტის მესამე ქალიშვილი. დაიბადა დაახლოებით ძვ. წ. 1354 ან 1353 წელს ეგვიპტის ძველ დედაქალაქ თებეში, მამამისის მმართველობის მეხუთე წელს. მამამისის რელიგიური რეფორმის შემდეგ საცხოვრებლად გადავიდნენ ახალ დედაქალაქ ახეტატონში, სადაც გაატარა ბავშვობა. მას სახელი თავისი უფროსი დების მსგავსად ატონის სახელის პატივსაცემად უწოდეს ანხესენპაატონი, რომელიც ითარგმნება, როგორც „ის ვინც ცხოვრობს ატონის წყალობით“. როგორც მისი მამის მმართველობის უკანასკნელი წლების, ასევე სმენხკარას მმართველობის შესახებ მცირე ცნობებია, ისტორიული წყაროების არარსებობის გამო. როდესაც ისტორიული წყაროები ჩნდება, ანხესენამონი უკვე დედოფლად გვევლინება. სავარაუდოდ, ანხესენამონი მამის სიცოცხლეშივე დააქორწინეს თავის ძმაზე ტუტანხამონზე. ეხნატონის მემკვიდრის სმენხკარას გარდაცვალების შემდეგ 12 წლის ანხესენამონი და 10 წლის ტუტანხამონი ადიან სამეფო ტახტზე.

ანხესენამონის მუმი არ არის იდენტიფიცირებული. 2010 წლის თებერვლიდან მიმდინარეობს 21 სარკოფაგში აღმოჩენილი ორი ქალის მუმიის დნმ-ის ანალიზი. დაადასტურეს, რომ იგი მიეკუთვნება დინასტიის პერიოდს. გამოთქმულია მოსაზრება, რომ მუმიათაგან ერთ-ერთი მიეკუთვნება ანხესენამონს.
შეპსესკარა

შეპსესკარა — ძველი ეგვიპტის ფარაონი. მიეკუთვნება დინასტიას. ქვეყანას მართავდა ძვ. წ. 2465-2460 წლებში.

მმართველობა
სახელი შეპსესკარა შემონახულია საქარის ფარაონთა სიაში; იგი მოთავსებულია ნეფერირკარასა და ნეფერეფრას სახელებს შორის. აბიდოსის სიაში მისი სახელი არ არის ნახსენები. ჩანს, რომ მას მანეთონი უწოდებდა სისირესომს და ამბობდა რომ იგი 7 წლის განმავლობაში მეფობდა.

ტურინის სამეფო სია ასევე ამტკიცებს მისი მმართველობის 7 წელს. მართალია, ტურინის პაპირუსზე არ არის მისი სახელი ნახსენები, ცნობილია მხოლოდ მისი მმართველობის რამდენიმე წელი. ცალსახად თუ ვიმსჯელებთ მცირე რაოდენობის წარწერებზე, რომელებიც დარჩენილია ამ მეფის მმართველობის შესახებ მის უცნობ პირამიდაზე, წარმოშობს ეჭვს, რომ ამ ფარაონის მმართველობა არ აღემატებოდა ერთ წელზე მეტს. მართლაც, ორი ცილინდრული და რამდენიმე თიხის ბეჭედი, რომლებიც აღმოჩენილია სავარაუდოდ აბიდოსში, ყველაფერია რაც ამ ფარაონის შესახებ არის შემონახული. ბეჭდები მისი ჰორის სახელით აღმოჩენილია 1982 წელს, ნეფერეფრას ტაძრის ნაწილში, რომლის მშენებლობა არ დასრულებულა ნეფერეფრას სიცოცხლეში. აქედან გამომდინარეობს, რომ შეპსესკარა შესაძლოა ქვეყანას მართავდა ნეფერეფრას შემდეგ.

თავის დინასტიის დიდგვაროვანთა ჩამონათვალში ხაუ-პტაჰი, ფარაონთა უწყვეტ სიაში, რომელსაც იგი ემსახურებოდა ჩამოთვლის საჰურას, ნეფერერკარას, ნეფერერფასა და ნიუსერა.ს როგორც ჩვენ ვხედავთ, შეპსესკარა საერთოდ არ არის მხსენიებული ნეფერირკარასა და ნისერას შორის, რასაც მივყავართ იმ აზრამდე, რომ ის უფრო გვიანი პერიოდის ფარაონია. გამონაკლისის შემთხვევაში მმართველობდა ისე მოკლე ხანს, რომ მისი თანამედროვეების მეხსიერებაში მისი მმართველობის პერიოდი არ დარჩა.

შეპსესკარას პირამიდა
შეპსესკარას მიეწერება დაუმთავრებელი პირამიდა სახურის სამხრეთ პირამიდებში. არცერთ მოცემულ მტკიცებულებაში ეს პირამიდა არ ფიგურირებს. ასეთ პირამიდას რამდენიმე ისტორიკოსი მიაწერს მენკაუჰორსაც და დინასტიის კიდევ ერთი ფარაონის პირამიდას, რომელიც ასევე არ არის იდენტიფიცირებული. ამ პირამიდების მშენებლობის პროცესი იქნა შეწყვეტილი ზუსტად მისი დაწყებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ. ფაქტობრივად, უბრალოდ გაითხარა და გაიჭრა ადგილი ამ პირამიდებისთვის. მიწისქვეშა გასამაგრებელი სამუშაოები საწყის ეტაპზევე შეჩერდა. იმდროინდელი თანამედროვე ისტორიკოსების ცნობებზე დაყრდნობით, მენხაურას პირამიდის მშენებლობა სავარაუდოდ დამთავრდა და მათივე ვარაუდით იგი მდებარეობდა საქარაში ან დახშურში.

ტრადიციულად შეპსესკარას მმართველობა მოთავსებულია ფარაონ ნეფერირკარა-კაკაისა და ნეფერეფრას შორის. ცალსახად, ზემოთ აღიშნულიდან გამომდინარე წარმოიქმნება ურთიერთგამომრიცხავი ჰიპოთეზები ამ ფარაონზე: ამ ჰიპოთეზის თანახმად შეპსესკარას მმართველობა არ უსწრებს წინ ნეფერეფრას, არამედ იყო მისი მემკვიდრე. შეპსესკარა შესაძლოა იყო საჰურას შვილი, რომელმაც ხელში ჩაიგდო ძალაუფლება ნეფერეფრას გარდაცვალების შემდეგ. სავარაუდოდ, მან განახორციელა ქორწინება ნიმაათაპ -სთან. ერთი მხრივ, შეპსესკარამ ვერ გაუძლო ძვრებს მის ცხოვრებაში და რამდენიმე ხნის შემდეგ მმართველობა გადაეცა ნიუსერას, ნეფერერას უმცროს ძმას და ნეფერირკარას შვილს, რომელიც მას დედოფალ ხენტკაუს -სგან ჰყავდა.
სეტუტი

სეტუტი ან სენენ... — ძველი ეგვიპტის ფარაონი, მიეკუთვნება მეცხრე დინასტიას.

თანამედროვე არქეოლოგიურ აღმოჩენად ითვლება, ამ მმართველის არსებობა, რადგან იგი ნამდვილად ცნობილია ტურინის მეფეთა სიაში, სადაც მისი არასრული სახელია [...]. ის შეიძლება გამეფებულიყო, ჰერაპოლისიდან ნებკაურა-ხეთის ან ვაჰკარე ხეთი -ის შემდეგ და იყო ერთ-ერთი მეცხრე დინასტიის მმართველი. მისი მემკვიდრე იყო იმავე დინასტიის უცნობი მეფე.
არსინოე I

არსინოე (დ. ძვ. წ. 305 - გ. დაახ. ძვ. წ. 248 ) — პტოლემე ფილადელფოსის მეორე ცოლი. თრაკიისა და მაკედონიის მეფის, დიადოქოს ლისიმაქეს შვილი. სავარაუდოდ პირველი ცოლის ნიკეას, ან მეორე ცოლის ამესტრიდასაგან.

დაიბადა დაახლ. ძვ. წ. 305-295 წლებს შორის. პტოლემე -ს ცოლად გაჰყვა დაახლოებით ძვ. წ. 284-281 წლებში. პტოლემე -ის, ლისიმაქესა (მოკლეს პტოლემე -ის ბრძანებით) და ბერენიკეს (ანტიოქე თეოსის მეორე მეუღლე) დედა.

დაადანაშაულეს ქმრის წინააღმდეგ შეთქმულებაში და გადაასახლეს კოპტში, სამხრეთ ეგვიპტეში. გარდაცვალების თარიღი უცნობია.
მერიტამონი

მერიტამონი — ძველი ეგვიპტელი მეფის ასული. ფარაონ რამსეს -ისა და ნეფერტარის ასული. დედის გარდაცვალების შემდეგ მიიღო „მთავარი ცოლის“ ტიტული.

რამსეს -ის მეფობის 53-ე წელს მერიტამონი გარდაიცვალა. დაასაფლავეს მეფეთა ველზე, საფლავში 68. დედასთან ახლოს.

მისი სკულპტურა აღმოაჩინა ფლინდერს პიტრიმ 1896 წელს თებეში დაცულია კაიროში, ეგვიპტის მუზეუმში.
ვახუშტი ჩიჯავაძე

ვახუშტი ლომკაცის ძე ჩიჯავაძე (დ. დაახლ. 1730 – გ. 1811 წლის შემდეგ) — იმერეთის სამეფოს სახელმწიფო მოღვაწე, მდივანბეგი. ძმა ხონის მთავარეპისკოპოს ანტონ ჩიჯავაძისა.

დაახლოებული იყო მეფე სოლომონ -თან, რომელმაც ჩიჯავაძეს მდივანბეგობა უბოძა და ჩიჯავაძეთა საგვარეულოს დაკარგული მამულების ნაწილი აღუდგინა. დაქორწინებული იყო დადიანის ასულ მარიამზე, რომელიც სოლომონ -ის მეუღლის მარიამ დადიანის ახლო ნათესავი იყო. ჰყავდა სამი ვაჟი: ვახტანგი, ნიკოლოზი და გიორგი და ორი ქალიშვილი. ჩიჯავაძე ყოფილა წიგნიერი, კანონმთცოდნეობის საქმეში ფრიად გაწაფული მოღვაწე.
უეიკი

უეიკი  — არაინკორპორირებული არაორგანიზებული სტატუსის მქონე ამერიკის შეერთებული შტატების დაუსახლებელი ტერიტორია. ატოლი მდებარეობს წყნარი ოკეანის (ოკეანეთი) ჩრდილოეთ ნაწილში, ჰავაისა და გუამს შორის შუაში. ადრე შესული იყო ანსონის არქიპელაგის შემადგენლობაში.

ამერიკის შეერთებული შტატების არაინკორპორირებული არაორგანიზებული დაუსახლებელი ტერიტორია (ანუ, ფორმალურად არ შედის აშშ-ის შემადგენლობაში, მაგრამ მისი სამფლობელოა). ადმინისტრაციულად ექვემდებარება აშშ-ის შინაგან საქმეთა სამინისტროს და იმართება აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალების მიერ.

გეოგრაფია
საერთო ფართობია — 7,4 კმ². ატოლის შემადგენლობაში შედიან თვითონ კუნძული უეიკი სიმაღლით ზღვის დონიდან 6 მეტრამდე, ასევე უფრო მომცრო კუნძულები უილკსი და პილი, რომელიც უეიკთან შეერთებულია ხიდით.

ატოლის კლიმატი ტროპიკულია, პასატური, საკმაოდ მშრალი — ნალექების რაოდენობა წელიწადში საშუალოდ დაახლოებით 1000 მმ-ია. მტკნარი წყლის წყაროები არ არსებობს (ბაზის სასმელი წყლით მოსამარაგებლად აშენდა წყალშემკრები რეზერვუარები და გამწმენდი მოწყობილობები).

ატოლის ქვიშოვანი ნიადაგი ნაკლებად ნაყოფიერია. მცენარეულობით ღარიბია, ფრინველთა ერთადერთი სახეობა (არამფრინავი), რომელიც ბუდობს ატოლზე, მთლიანად განადგურდა იაპონელი ჯარისკაცების მიერ მეორე მსოფლიო ომის დროს ატოლის ოკუპაციის პერიოდში (ომის ბოლოს მათი მომარაგება გარედან შეწყდა და ჯარისკაცებმა ყველა ფრინველი დაიჭირეს და შეჭამეს).

ისტორია
ატოლი აღმოაჩინა 1568 წლის 20 ოქტომბერს ესპანელმა მოგზაურმა ალვარო მენდანია დე ნეირამ. ადგილობრივი მოსახლეობა აქ არ არსებობდა. არავითარ ფასეულობას ატოლი არ წარმოადგენდა და მის შესახებ ყველამ დაივიწყა. 1796 წელს ატოლი ხელახლა აღმოაჩინა ინგლისელმა კაპიტანმა უ. უეიკმა.

1840 წლის დეკემბერში სამხედრო გემით ატოლი გამოიკვლია ამერიკულმა ექსპედიციამ, რომელსაც მეთაურობდა ლეიტენანტი ჩარლზ უილკსი. აღინიშნა მტკნარი წყლის წყაროების და მცენარეულობის (ბუჩქნარის გარდა) არ არსებობა. მხოლოდ 1899 წყლის იანვარში მოხდა ატოლის ანექსია აშშ-ის მიერ, როგორც არავის ტერიტორია. აშენდა საკაბელო კავშირგაბმულობის სადგური.

1935 წელს ატოლზე აშენდა აეროდრომი საშუალედო დაჯდომისათვის ხაზზე აშშ — ფილიპინები. აეროდრომის მომსახურებისათვის კომპანია -მა ააშენა პატარა დასახლება სახელად პაავილი — პირველი დასახლება კუნძულ უეიკზე.

1940 წელს ატოლ უეიკზე დაიწყო ამერიკის სამხედრო ბაზის მშენებლობა. 1941 წელს იქ განლაგდა 12 თვითმფრინავი-გამანადგურებელი, საზღვაო ფეხოსანთა ბატალიონი, 6 საარტილერიო დანადგარი 127 მმ-იანი კალიბრით. სულ დაახლოებით 500 სამხედრო მოსამსახურე. ამავე დროს ატოლზე იმყოფებოდა დაახლოებით 1200 სამოქალაქო პირი (ტექნიკური პერსონალი და მშენებლები). სამხედრო ისტორიაში განსაკუთრებული მოვლენაა ბრძოლა კუნძულ უეიკისათვის, რომელიც გაიმართა 1941 წლის დეკემბერში მეორე მსოფლიო ომის დროს.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ატოლზე აშენდა ახალი ამერიკული ავიაბაზა. პერსონალის და ოჯახის წევრების რაოდენობა შეადგენდა 1600-მდე ადამიანს. 2006 წლის აგვისტოში მოხდა ბაზის ევაკუაცია განსაკუთრებით ძლიერი ტაიფუნის მოახლოების გამო. ტაიფუნის შემდეგ ატოლზე მუშაობს სამხედროების და სამოქალაქო პირების მცირე ჯგუფი (150 ადამიანი 2009 წელს).

ტერიტორიული პრეტენზიები
ატოლ უეიკზე პრეტენზიას აცხადებს მარშალის კუნძულები.
მერიკარა

მერიკარა ხეთი — ძველი ეგვიპტის ფარაონი პირველი გარდამავალი პერიოდის დინასტიის მმართველი ძვ. წ. - საუკუნეში. ხეთი -ის ვაჟი.

სახელი მერი-კა-რა ნიშნავს „რას საყვარელი ორეულს“.

ბიოგრაფია
მისი არსებობა ნაჩვენებია ტურინის მეფეთა სიაში მეატე დინასტიის მეშვიდე ფარაონად ნომერი 4/24, მისი სახელის ნაწილი დარჩა მხოლოდ (მერ-ხეთი). თუმცა ტრადიციულად ფარაონის სახელი ტურინის სიაში ნახსენებია როგორც მერი-იბ-რა.

მერიკარას მეფობის დასაწყისში მის ხელთ იყო ქვემო ეგვიპტე. ამ დროს ზემო ეგვიპტეში ძლიერდებოდა თებეს დინასტია. ისინი მოიხსენებული არიან, როგორც მეთერთმეტე დინასტიის ფარაონები. დინასტიის ერთ ერთი წარმომადგენელი ინტეფ ხეთი მესამის და მერიკარას წინააღმდეგ იბრძოდა, რის შედეგადაც მერიკარამ თებელების მეფობის დროს ხელში ჩაიგდეს აბიდოსი. სიუტის ნომარქი და ხეთი გაერთიანდნენ და მათ შეძლეს თებელების დამარცხება, თუმცა მოგება მერვე ნომთან ვერ მოახერხეს. გარდა ამისა, ინიოტეფ დარჩა მეათე ნომი. ხეთის ჰქონდა ბრწყინვალე ტიტულები „მეთაური მთელი ქვეყნისა“ და „დიდი ლიდერი ზემო ეგვიპტეში“ თუმცა მას არც ისე დიდი ქონება არ ჰქონია.

მერიკარას მიერ არის ეგვიპტის კულტურის ცნობარი შედგენილი - „ჰერაკლეოპოლელი მეფის ინსტრუქცია, მისი შვილი მერიკარა“ პირველი მსოფლიო პოლიტიკური საქმიანობის ლიტერატურა.

მერიკარა ჰერაკლეოპოლელის გარდაცვალების შემდეგ სამეფო სწრაფად დაიპყრო თებეს დინასტიამ.

მერიკარას ბრძანებით საქარაში აშენდა პირამიდა, რომლის მდებარეობა უცნობი იყო, იგი არქეოლოგებმა 1920 წელს აღმოაჩინეს.
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ხორვატიაში

2014 წლის მონაცემებით ხორვატიაში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის 7 ძეგლია. იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მსოფლიოს მასშტაბით 1007 ძეგლია შეტანილი, მათ შორის 0,7 % ხორვატიის ძეგლებია.

მათ შორის:
6 კულტურის ობიექტი
1 ბუნების ძეგლი

2 მათგანი ადამიანის გენიის შედევრია (კრიტერიუმი ).

გარდა ამისა 2014 წლის მდგომარეობით ხორვატიის ტერიტორიიდან 17 ძეგლი შეტანილია იუნესკოს საცდელი ძეგლების სიაში. ხორვატიამ მსოფლიო მემკვიდრეობის კონვენციის რატიფიკაცია მოახდინა 1992 წლის 6 ივლისს, თუმცა ხორვატიის ტერიტორიიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში პირველი ობიექტი შევიდა 1979 წელს, ჯერ კიდევ მაშინ, როდესაც ხორვატია იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკის შემადგენლობაში შედიოდა.

ცხრილი
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა
წითელი წერტილებით მონიშნულია სტეჩკების მდებარეობა.
ხან-თენგრი

ხან-თენგრი (, , ) — წვეტიანი პირამიდისებური პიკი ცენტრალურ ტიან-შანში, თენგრითაღის ქედზე, ყაზახეთის, ყირგიზეთისა და ჩინეთის საზღვარზე. გაწოლილია ისიქ-ქოლის ტბის აღმოსავლეთით. მისი გეოლოგიური სიმაღლე 6995 მ-ია, თუმცა მყინვარულ სიზრქესთან ერთად მწვერვალის სიმაღლე 7010 მ-ს აღწევს. აგებულია მარმარილოთი და გამარმარილოებული კირქვებით. ხან-თენგრისა და გამარჯვების პიკის რაიონშია ტიან-შანის ყველაზე მძლავრი გამყინვარება. ხან-თენგრი უძველესი დროიდანაა ცნობილი. მის შესახებ ცნობებს გვაწდიან ძველი მოგზაურები. პირველად დაიპყრეს მიხეილ პოგრებეცკიმ, ბორის ტიურინმა და ფრანც-იოზეფ ზაუბერერმა 1931 წელს. 2002 წელს ყირგიზეთმა გამოუშვა 100 სომიანი ბანკნოტი, რომლის უკანა მხარეზე გამოსახულია ხან-თენგრი.
თამფთისი

თამფთისი — ძველი ეგვიპტის ფარაონი, მეოთხე დინასტიის მმართველი.

მისი სახელი დასტურდება მხოლოდ მანეთონთან. ეგვიპტოლოგ უილიამ ჰეიესის აზრით მისი სახელი ჟღერდა, როგორც ჯედეპტაჰი (პტაჰჯედეფი). თამფთისი არის ძველი სამეფოს ერთ-ერთი რთულად შესწავლილი მმართველი, რაც მისი ნაპოვნი სახელებით ასოცირდება. ამის გამო ამ მმართველზე ბევრი დავა მიდის ეგვიპტოლოგებს შორის.

მმართველობა
ტურინის მეოთხე დინასტიის ფარაონების სამეფო სიაში არის 3 სვეტი, თუმცა ის ნაწილობრივ დაზიანდა, ხეფრენისა (ხაზი 12) და შეპსესკაფის (ხაზი 15) შემდეგ ტექსტი არ იკითხება. ამჟამად ეგვიპტოლოგების უმრავლესობა მე-13 ხაზზე კითულობს ბიხერისს, ხოლო მე-16 ხაზზე თამფთისს, რომელიც სავარაუდოდ 2 წლის განმავლობაში მართავდა ქვეყანას.

აბიდოსის მეფეთა სია მეოთხე დინასტიაში გვიჩვენებს მხოლოდ 6 ფარაონს. საქარის სიაში შეპსესკაფის შემდეგ მეხუთე დინასტიის პირველ ფარაონამდე ნაჩვენებია კიდევ ორი ფარაონი. ეგვიპტოლოგების აზრით პირველი მათგანია თამფთისი, მეორე სახელი მათთვის დღესაც გამოცანას წარმოადგენს.

ვადი-ჰამამატის ქვის ფილებზე რამდენიმე სახელია დაფიქსირებული: ხუფუ, ჯედეფრე, ბაუფრა და პრინცი ჯედეფჰორა. ბაუფრა და ჰორჯედეფი ხუფუს შვილები სიაში არ არის. და მათი სახელები მიუთითებს რომ ისინი ჯერ კიდევ მოკლე დროში მართავდნენ ეგვიპტეს, ისინი არც რაიმე წარწერით არიან ნახსენები მაგალითად როგორც
„მეფე ზემო და ქვემო ეგვიპტის“ მხოლოდ ტიტულით „მეფის შვილი“.

არსებობს ეგვიპტის აღმავლობის დროის (მეოთხე დინასტიის ბოლო — მეხუთე დინასტიის დასაწყისი) სხვადასხვა წარწერებიც, რომელშიც ჩამოთვლილია ფარაონების სახელები: პრინცი შეჰემკარა, ხეფრენე, მენკაურა, უსერკაფი და საჰურა.

ეგვიპტოლოგი პატრიკ ო’მარა წერს რომ არცერთი სამეფო საფლავი არ არის საჰარაში ნაპოვნი, რომელიც გვიჩვენებდა მეფის სახელს, არც ნახსენებია მეოთხე დინასტია გარდა ზემო ეგვიპტისა, არც წინაპრებისგან არ არის ცნობილი სახელები.

ამ შემთხვევაში ეგვიპტოლოგი მიროსლავ ვერნერი მიუთითებს, რომ თანამედროვენი ვერ ადასტურებენ ეგვიპტის ფარაონის მმართველობას. ერთ ერთი ფარაონის შეპსესკარას მმართველობის დამადასტურებელი საბუთი არის ის, რომ ნაპოვნია მისი ცილინდრისებრი ბეჭედი. ამავე დროს ჩამოთვლილია მეხუთე დინასტიის ფარაონების სია: საჰურა, ნეფერირკარა-კაკაი და ნიუსერა, თუმცა სახელი შეპსესკარა მაინც დაკარგული რჩება. ცილინდრისებრი ბეჭედის არქეოლოგიური ანალიზის საფუძველზე ვერნერი მიიჩნევს, რომ ფარაონი შეპსესკარა შეცვალა რანეფერეფამ. გარკვეული დროის გასვლის შემდეგ ფარაონის ძმა განმარტავს რომ სახელი შეპსესკარა განიხილება როგორც უზურპატორი.
ეს მდგომარეობა გვიჩვენებს, რომ უძველესი სამეფო არსებობდა დინასტიური ბრძოლა. არ არის არ არის გამორიცხული რომ იგივე სიტუაცია ეხება ფარაონ თამფთისს და შესაძლებელია ფარაონი თამფთისი ორწლიანი მეფობის დროს ტურინში პაპურუსი და შეპსესკაფი მეოთხე დინასტიის ბოლო ფარაონები არიან.
ქოქშაალთაუ

ქოქშაალთაუ ან ქოქშაალ-თაუ — ქედი ტიან-შანის სამხრეთ ნაწილში. განფენილია ყირგიზეთისა და ჩინეთის ტერიტორიებზე. გადაჭიმულია დაახლოებით 400 კმ-ზე. სიმაღლე 4000-6000 მ, მაქსიმალური სიმაღლე 7439 მ (მწვერვალი ჟენიშ-ჩოქუსუ). დამახასიათებელია ალპური რელიეფი. შუა და აღმოსავლეთ ნაწილში განვითარებულია მძლავრი გამყინვარება, რომლის საერთო ფართობია 983 კმ². აგებულია თიხოვანი ფიქლებით, ქვიშაქვებით, კირქვებით, გაკვეთილი გრანიტული ინტრუზივებით. დანაწევრებულია მდინარეების სარიჯაზის, ქოქშალისა და უზენგეგუშის ხეობებით. სამხრეთი ფერდობი დაფარულია სტეპური მცენარეულობით, თხემურ ნაწილში კლდისა და ჩამონაშალის გამეჩხრებული მცენარეულობაა, მთის ტუნდრა; ჩრდილოეთ კალთაზე — მაღალმთიანი მდელო და მდელოს სტეპი.
Hand. Cannot. Erase.

. . . — ბრიტანელი მუსიკოს სტივენ უილსონის მეოთხე სოლო ალბომი. იგი გამოვიდა 2015 წლის 27 თებერვალს, ლეიბლზე .

შექმნა და ჩაწერა
ალბომი იწერებოდა 2014 წლის სექტემბერში -ში (ლონდონი, ბრიტანეთი). მასზე მუშაობდა წინა ალბომში მონაწილე ყველა მუსიკოსი უილსონმა ახსენა, რომ ალბომი ასახავს მისი მუსიკალური კატალოგის სხვადასხვა მასალას, ელექტრონული მუსიკის და ტრადიციული პოპის ჟანრის, ისევე, როგორც პროგრესულ როკზე ორიენტირებული სიმღერებით..

თემები და კონცეფცია
უილსონის თანახმად, ალბომში თხრობა ქალის პოზიციიდან მიმდინარეობს. კონცეფცია და ამბავი შთაგონებული იქნა ჯოის კეროლ ვინსენტის ბიოგრაფიით. პერსონაჟი არის ქალი, რომელიც ცხოვრობს მეგაპოლისში და მარტოსული, კვდება თავის ბინაში. სამი წლის განმავლობაში იგი არავის ენატრება, მიუხედავად იმისა, რომ ჰყავს ოჯახი და მეგობრები. უილსონი:
"ძირითადი ამბავი, ანუ კონცეფცია არის ქალის ცხოვრება. იგი ქალაქში სიმარტოვეში სახლდება, ერთ დღეს კი ქრება და ამას არავინ ამჩნევს. შემდეგ სხვა მოვლენებიც ვითარდება. საინტერესო ის არის, რომ, როდესაც ასეთ ამბავს მოისმენ, თავდაპირველად ფიქრობ „ოჰ, მოხუცი ქალი, რომელსაც არავინ ამჩნევს და არავის ადარდებს. [ვინსენტი] არ ყოფილა [ასეთი]. იგი იყო ახალგაზრდა, პოპულარული, მიმზიდველი, ჰყავდა ბევრი მეგობარი, ოჯახი, მაგრამ უცნობი მიზეზით, სამი წლის განმავლობაში არავის გახსენებია.“ ბრიტანეთსა და ევროპაში 2015 წლის მარტსა და აპრილში გაიმართა მისი მხარდამჭერი ტურნე. ალბომის გამოსვლამდე პრეს-რელიზში ნათქვამი იყო: „სეტლისტით, რომელიც აგებული იქნება ახალ ალბომზე. შეტანილი იქნება სიმღერები სხვა ალბომებიდანაც, ისევე, როგორც სიურპრიზები.“

2015 წლის იანვარში ინტერნეტში გამოქვეყნდა ალბომის სარეკლამო რგოლი, რომელსაც ახლდა ბმული ალბომის პერსონაჟის მიერ დაწერილ ფიქტიურ ბლოგზე. 4 თებერვალს გამოქვეყნდა სიმღერის „ “ მუსიკალური ვიდეო

სიმღერების სია
პერსონალი
სტივენ უილსონი — წამყვანი ვოკალები, მელოტრონი, კლავიშებიანები, გიტარები, ბას-გიტარა
გათრი გოვენი — წამყვანი გიტარა
ნიკ ბეგზი — ბას-გიტარა, ჩემპენ სტიკი
ადამ ჰოლცმანი — კლავებიანი ინსტრუმენტები, ფორტეპიანო
მარკო მინემანი — დასარტყმელი საკრავები, პერკუსია
თეო ტრეივისი — ფლეიტა, საქსოფონი
ნინეტ ტაიები – ვოკალები

ჩარტები