iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
იაკობ ალფეს მონასტერი

იაკობ ალფეს მონასტერი — ქართველთა მონასტერი იერუსალიმში. მდებარეობს ბერძენთა საპატრიარქოს მახლობლად, აღდგომის ეკლესიის გვერდით. გადმოცემის მიხედვით, ის აგებულია წმინდა მოციქულის წამებით აღსრულების ადგილას.

ტიმოთე გაბაშვილის მიხედვით: „ქ. იაკობ ალფეს მონასტერი, გიორგი კურაპალატის მეფისაგან აღშენებული ყოფილა“. ტიმოთეს „მიმოსლვის“ ხელნაწერში არის შედარებით ვრცელი ინფორმაცია: „იაკობ მოციქულის ალფეს საფლავი აღუშენებია გიორგი მეფეს ქართველთასა, აწ რომ სომეხთ უჭირავს. იტყვიან, ზარაფხანა მეფეთა ჩვენთა იმ მონასტერში ყოფილა“. იგი უნდა აეშენებინათ 1072 წლამდე, გიორგი -ის უფლისწულობის პერიოდში.

იაკობ ალფეს მონასტრის შენარჩუნებისათვის ქართველების ბრძოლის ერთადერთი და უკანასკნელი მომენტი აისახა ჯვრის მონასტრის ხელნაწერში, რომელიც 1514 წლით თარიღდება. ჯვარისმამა ბეენა ჩოლოყაშვილმა სომხებს ბრძოლა გაუმართა მონასტრის გამო. „აქა მე და სომეხნი დავისარჩლენით იაკობ წმიდისა საყდარზედა“ — წერს ბეენა, მაგრამ ქართველებმა მონასტერი დიდხანს ვერ შეინარჩუნეს. 1517 წელს სულთანმა სელიმ -მა მონასტერი იერუსალიმის პატრიარქის სოფრონიუსის მეურვეობას დაუქვემდებარა. სავარაუდოა, რომ ვერც ბერძნებმა შესძლეს იაკობ ალფეს მონასტრის ვალებიდან განთავისუფლება, რის გამოც ქართველები იძულებული გახდნენ ის სომხებისთვის მიექირავებინათ. ხელშეკრულების გაფორმებას ესწრებოდა პატრიარქი გერმანი, მაშასადამე, იაკობ ალფეს მონასტერი სომხების ხელში გადავიდა 1534–79 წლებში. დაახლოებით 1610 წელს სომხებმა იაკობის მონასტერში სარეკონსტრუქციო სამუშაოების დროს იპოვეს დიდძალი განძი. ჩანს, მართალი იყო ტიმოთე გაბაშვილი, როცა წერდა, რომ იაკობ ალფეს მონასტერში საქართველოს მეფეთა ზარაფხანა იყო.

წყარო
ტიმოთე გაბაშვილი, მიმოსლვა, ე. მეტრეველის გამოც., თბ., 1956.
ჰერსტმანის სინდრომი

ჰერსტმანის სინდრომი — სინდრომი რომელიც გამოიხატება თითების აგნოზიით, სივრცითი დეზორიენტირებით, აკალკულიით, აგრაფიით და ხანდახან აპრაქსიით, დისლექსიით და ჰომონიმიური ჰემიანოფსიით. დაავადება ვითარდება დომინანტური ნახევარსფეროს თხემის ნაწილის დაზიანების. სახელი დაერქვა ამერიკაში დაბადებული ებრაელი-ავსტრიელი ნევროლოგის, ჯოზეფ ჰერსტმანის გამო.
ზღვისპირა ლურჯი ნარი

ზღვისპირა ლურჯი ნარი — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ქოლგოსანთა ოჯახისა. ლეგა ფერისაა. ღერო სიმაღლეში 20–50 სმ-ია, თითქმის ძირიდანვე გაფარჩხულ-დატოტვილია. აქვს ტყავისებური ფოთლები, ნათლად გამოსახული ძარღვებით, კიდეებზე მსხვილეკლებიანი, მომრგვალოგულისებური ან თირკმლისებური. თავაკები დიდი ზომისაა, სფეროსებური. საბურველის ფოთოლაკები – 5, ფართორომბისებრი. თანაყვავილები სადგისისებურია, წვერზე 3 წვეტით. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს ივლის-სექტემბერში. გავრცელებულია კავკასიაში, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპაში, მცირე აზიაში. საქართველოში გვხვდება აფხაზეთში, სამეგრელოსა და აჭარაში. იზრდება ზღვისპირა სილნარებზე.
ჩვეულებრივი კოფრჩხილა

ჩვეულებრივი კოფრჩხილა — ორწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ქოლგოსანთა ოჯახისა. სიმაღლეში 20-60 სმ-ია, ლეგა ფერის, შიშველი. აქვს სწორი, მომრგვალო, წვრილღარებიანი, შუა ნაწილიდან ან თითქმის ძირიდანვე გაფარჩხულად დატოტვილი ღერო. ფოთლები ტყავისებურია, გრძელყუნწიანი, ფირფიტა განკვეთილია სამად, კიდეზე ხორკლებიანი ან ბასრხერხკბილა. ქოლგა მრავალია, ტოტების კენწეროებზეა შეკრებილი თითქმის ფარისებურ საგველად. საბურვლისა და საბურველაკის ფოთოლაკები ხაზურ-ჯაგრისებურია. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს ივლის-აგვისტოში. გავრცელებულია კავკასიაში, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპაში, მცირე და შუა აზიაში. გვხვდება სამხრეთ და აღმოსავლეთ საქართველოში. იზრდება ველებზე, ღია, მშრალ, ქვიან ფერდობებზე, ზოგჯერ გვხვდება ნათესებში, როგორც სარეველა.
შუპყა

შუპყა — ორ- ან მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ქოლგოსანთა ოჯახისა. სიმაღლეში 100–150 სმ-ია. ღეროს ღრმა ღარები ჩასდევს, ჩვეულებრივ, სქლად არის მოფენილი ხორკლიანი ბეწვით. აქვს სამფოთოლაკიანი ან ფრთართული ფოთლები, სეგმენტები კვერცხისებური ან მოგრძო-კვერცხისებურია. ქოლგები დიდი ზომისაა, მრავალსხივიანი, ხორკლიანი ბეწვით შებუსული. ყვავილები თეთრია. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს მარტ-სექტემბერში. კავკასიის ენდემური მცენარეა. საქართველოში გვხვდება შიდა ქართლში, მთიულეთში, ფშავში, ხევსურეთსა და კახეთში. იზრდება ტყის ზედა და სუბალპურ სარტყელში — მაღალ ბალახეულობაში, ტყისპირა ადგილებში, ველობებსა და სუბალპურ მდელოებზე.
მანტეგაცის დიყი

მანტეგაცის დიყი — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ქოლგოსანთა ოჯახისა. სიმაღლეში 300 სმ-მდეა. აქვს ღრმაღარებიან-წიბოებიანია, გაბნეულად შებუსული ღერო. შიშველი ან ქვედა მხარეზე გაფანტულად შებუსული ფოთლები. სეგმენტები მოხაზულობით მოგრძოკვერცხისებრია, ღრმადა არის ფრთისებურად დაყოფილი სამკუთხა-ლანცეტა ნაკვთებად. ქოლგები ძალიან დიდი ზომისა და მრავალსხივიანია (50-ზე მეტი). საბურვლის ფოთოლაკები მრავალია, ხაზურსადგისისებრი. ყვავილები თეთრია. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს ივლის-აგვისტოში. გავრცელებულია კავკასიაში, ახლო აღმოსავლეთსა და ცენტრალურ აზიაში. საქართველოში გვხვდება აფხაზეთში, სვანეთსა და სამეგრელოში. იზრდება მთის შუა და სუბალპურ სარტყლებში — ტყისპირა ადგილებში, ველობებზე, მდინარეთა სანაპიროზე და მაღალბალახეულობაში.
იდა მანდენოვა

იდა პანოს ასული მანდენოვა (დ. 26 ივნისი, 1909, ტფილისი — გ. 4 სექტემბერი, 1995, თბილისი) — ქართველი საბჭოთა ბოტანიკოსი. საშუალო და უმაღლესი განათლება თბილისში მიიღო. 1939 წელს დაამთავრა სუბტროპიკული კულტურების საკავშირო ინსტიტუტი. შემდეგ მუშაობდა საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ბოტანიკის ინსტიტუტის მცენარეთა სისტემატიზაციისა და გეოგრაფიის განყოფილებაში უმცროს მეცნიერ მუშაკად, შემდეგ — უფროს მეცნიერ მუშაკად. 1944 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე „კავკასიის ლილია“, 1960 წელს — სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „ქოლგოსანთა ოჯახი“. რამდენიმე ათეული შრომის ავტორია. მისი შრომები შესულია „საქართველოს ფლორის“ რვატომეულში, „სსრ კავშირის ფლორის“ 30-ტომიან გამოცემაში. მონაწილეობა მიიღო „საქართველოს ფლორის“ მეორე გამოცემის მომზადებაში.
ბორის კოზო-პოლიანსკი

ბორის მიხეილის ძე კოზო-პოლიანსკი (, აშხაბადი — გ. 21 აპრილი, 1957, ვორონეჟი) — რუსი საბჭოთა ბოტანიკოსი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1932). მოსკოვის უნივერსიტეტის დასრულების (1914) შემდეგ მუშაობდა ვორონეჟის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში, 1918 წლიდან — ვორონეჟის უნივერსიტეტში (1920 წლიდან პროფესორი). იყო უნივერსიტეტის ბოტანიკური ბაღის ორგანიზატორი და დირექტორი (1937-დან). მისი ძირითადი შრომები ეძღვნება უმაღლეს მცენარეთა ფილოგენეტიკურ სისტემატიკასა და მორფოლოგიას, ევოლუციას. კვლევები სისტემატიკის შესახებ ეფუძნება მთელი მცენარეთა სამყაროს ანალიზს. განავითარა ყვავილის წარმოშობის ეუანტური თეორია (ყლორტიდან სახეშეცვლილი ფოთლის სახით) და მასზე დაყრდნობით შეიმუშავა ფარულთესლოვანთა (ყვავილოვანთა) ორიგინალური სისტემა. განსაკუთრებული ყურადღება მიაპყრო ქოლგოსანთა ოჯახის ფილოგენიის კვლევას და შუა რუსეთის მაღლობის ცარცული ფლორის რელიქტების შესწავლას. ევოლუციის თეორიის საკითხებით დაკავების შემდეგ დარვინიზმის დამცველად და ნომოგენეზის სწავლების წინააღმდეგ გამოდიოდა. ერთ-ერთმა პირველმა გაუწია პროპაგანდა სიმბიოგენეზის თეორიას, იკვლევდა მცენარეებში ბიოგენეტიკური კანონის გამოვლინებებს, ევოლუციის ტემპების უთანაბრობას (ე.ი. ნიშან-თვისებათა ჰეტეროქრონიის კანონს). ავტორია რიგი შრომებისა ბოტანიკის ისტორიის შესახებ. დაჯილდოებულია ორი ლენინის ორდენით.
პოლ დიუკა

პოლ დიუკა (; დ. 1 ოქტომბერი, 1865 – 17 მაისი, 1935) — ფრანგი კომპოზიტორი, კრიტიკოსი, მეცნიერი და პედაგოგი. იგი ძალზე თვითკრიტიკული იყო და გაანადგურა თავისი არაერთი კომპოზიცია. მისი მოწაფე იყო ოლივიე მესიანი. მისი ნაწარმოებებიდან აღსანიშნავია: სიმფონიური სკერცო „ჯადოქრის მოწაფე“ (1897), ოპერა „არიანა და ლურჯწვერა“ (1907) და ქორეოგრაფიული პოემა „პერი“ (1912).
ვიტოლო

ვიქტორ მაჩინ პერესი, უფრო მეტად ცნობილი როგორც ვიტოლო (დ. 2 ნოემბერი, 1989) — ესპანელი ფეხბურთელი. ესპანეთის ეროვნული ნაკრებისა და მადრიდის „ატლეტიკოს“ მოთამაშე. თამაშობს მარცხენა გარემარბის პოზიციაზე. შეუძლია ითამაშოს თავდამსხმელის პოზიციაზეც. მისი დებიუტი ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების რიგებში 2015 წელს შედგა. 2015 წლის მარტში დასახელდა ლა ლიგის თვის მოთამაშედ.

ტიტულები
საკლუბო
სევილია
უეფა-ს ევროპა ლიგა: 2013–14, 2014–15, 2015–16
ესპანეთის საფეხბურთო თასის ფინალისტი: 2015–16
ესპანეთის საფეხბურთო სუპერთასის ფინალისტი: 2016
უეფა-ს სუპერთასის ფინალისტი: 2014, 2015, 2016

ატლეტიკო მადრიდი
უეფა-ს ევროპა ლიგა: 2017–18
უეფა-ს სუპერთასი: 2018
კულტურული შოკი

კულტურული შოკი — დისტრესი, რომელსაც განიცდის ადამიანი მაშინ როდესაც უეცრად ტოვებს ნაცნობ კულტურას და ხვდება სხვა კულტურაში. ძირითად შემთხვევებში დისტრესი არ ვლინდება კულტურის შეცვლიდან პირველი რამდენიმე კვირის განმავლობაში.

სოციალური იზოლაციის, შფოთვის, დეპრესიის მდგომარეობა, დარღვევა ყველაზე ხშირია ემიგრანტებში, მაგრამ ის ასევე შეიძლება განვითარდეს საზოგადოებაში ცხოვრების წესების რადიკალური ცვლილებებისას.
დემოკრატები 66

დემოკრატები 66 (; ოფიციალურად: ', პოლიტიკური პარტია დემოკრატები 66; აბრევიატურა - 66) — სოციალური ლიბერალიზმის იდეოლოგიის მქონე პარტია ნიდერლანდებში. ციფრები სახელწოდებაში მიანიშნებენ 1966 წელზე, როდესაც პარტია დააარსა ახალგაზრდა ინტელექტუალების ჯგუფმა ჰანს ვან მირლოს ხელმძღვანელობით. თავდაპირველად პარტიის მთავარი მიზანი ნიდერლანდების პოლიტიკური სისტემის დემოკრატიზაცია იყო, თუმცა მოგვიანებით პარტიამ ჩამოაყალიბა მტკიცე სოციალურ-ლიბერალური შეხედულებები. პარტია არის ლიბერალური ინტერნაციონალისა და ევროპული განახლების წევრი.
წმინდა პავლეს კუნძული

წმინდა პავლეს კუნძული (მალტ. - ' ) — ასევე ცნობილი როგორც სელმუნეტი. ის არის პატარა კუნძული სელმუნთან მალტის მთავარი კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. წმინდა პავლეს კუნძული ორად იტო გაყოფილი არაღრმა ისტმუსის მიერ და ამიტომ მას მრავლობითი რიცხვში ზოგჯერ წმინდა პავლეს კუნძულებს უწოდებენ. წმინდა პავლეს კუნძული მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დაუსახლებელი იყო და ის მალტაზე სიდიდით მეორე დაუსახლებელი კუნძულია, რომლის ფართობია 0,1 კვადრატული კილომეტრი.

ისტორია
მოციქულთა საქმეები მოგვითხრობს იმაზე, თუ როგორ გამოირიყა პავლე მოციქული კუნძულზე გემის ჩაძირვის შემდეგ, რომელიც 28-ე თავში წერია. ტრადიციულად, წმინდა პავლეს ყურე და წმინდა პავლეს კუნძული განისაზღვრება, როგორც ამ გემის ჩაძირვის ადგილი. ამასთან, ჩრდილო აღდგომის გავრცელებული ქარების და ბიბლიაში ნახსენები ქვიშიანი სანაპიროს გათვალისწინებით, სავარაუდოდ, გემის ჩაძირვა იმ ადგილას, რომელიც ცნობილია როგორც , რომელსაც წყალქვეშა რიფი აქვს და ქვიშიანი პლაჟი სამხრეთ თომას ყურესთან, სამხრეთ-აღმოსავლეთში.

1575 წლამდე კუნძულები შედიოდა სალომონის ოჯახის საკუთრებაში, რომელიც ფლობდა ახლომდებარე მიწას მელიეჰაში, რომელსაც ასევე ერქვა სელმუნი; კუნძულები მოიხსენიებოდა, როგორც ისოლა სალომონე და იზოლა სალომონტო, რომელთაც მალტელები განმარტავდნენ, როგორც სელმუნს და სელმუნეტს. სხვა რუკებზე კუნძულები მოიხსენიებოდა როგორც სელმუნის კუნძულები და სელმუნის კუნძულები. 1576 წელს მარკო დი მარიას მალტის სანაპიროზე ბარბარი კორსორები მისდევდნენ. მან თავისი ხომალდი გაიყვანა ვიწრო არხით წმინდა პავლეს კუნძულსა და მალტას შორის, მაგრამ როდესაც მეკობრეები მას გაჰყვნენ, ისინი დაეყრნენ და ტყვედ ჩავარდნენ. ამის შედეგად, დიდოსტატმა ჟან დე ლა კასირემ წმინდა პავლეს კუნძულები მისცა დი მარიას და კუნძულებს ტალ-ბარბა მარკუ ეწოდა.

მარკოს გარდაცვალების შემდეგ, კუნძული მის ოჯახს გადაეცა. ეს ჯერ მის ვაჟს ჯოვანი დე მარიას გადაეცა, შემდეგ კი მარკოს ძმისშვილს, რომელიც გიავანის ვაჟი იყო, რომელსაც ნარდუჩიო დე მარია ერქვა. ნარდუჩიო გარდაიცვალა ზღვაში ოსმალეთის წინააღმდეგ ბრძოლაში. შემდეგ კუნძული გადაეცა ეკლესიას, როგორც ორდენის მფლობელობაში მყოფს. 1649 წლის შემდეგ კუნძულზე კოშკი ააშენა დიდმა ოსტატმა ჯოვანი პაოლო ლასკარისმა. კოშკი ხელშეკრულების ნაწილი იყო კუნძულის სანაცვლოდ -სთან (ამჟამად სამეფო ოპერის თეატრი) ვალეტაში, რომელიც ეკუთვნოდა მიშელ დე თორელასს. 1844 წელს კუნძულზე აღმართეს წმინდა პავლეს ცნობილი ქანდაკება. იგი გამოძერწეს სეგისმონდო დიმეხმა ვალეტადან და სალვატორე დიმეხმა ლიჟიდან. ქანდაკება ოფიციალურად გაიხსნა და აკურთხეს 1845 წლის 21 სექტემბერს. 2014 წელს და 2015 წელს.

1930-იან წლებამდე კუნძულზე ცხოვრობდა ფერმერი ვინჩენცო ბორგი, მეტსახელად ტა 'ბაჯდაფინი, რომელიც დიდოსტატი ლასკარისის მიერ აშენებულ კოშკში იყო. ბორგმა მიატოვა საცხოვრებელი სახლი და მინდვრები კუნძულზე, მეორე მსოფლიო ომის დაწყებამდე. კოშკი იყო სამპალატიანი კონსტრუქცია, რომლის ქვედა დონეზე მძიმედ კონსტრუქციული კედელი იყო. იგი აშენდა ლასკარისის სხვა კოშკების მსგავსად. მას შემდეგ, რაც იგი მიტოვებულ იქნა, ზედა ოთახი ჩამოინგრა.

პაპი იოანე პავლე კუნძულს ეწვია მალტაში 1990 წელს ვიზიტის დროს. იმავე წელს, წმინდა პავლეს კუნძულის მახლობლად ჩაიძირა ქანდაკება სახელად კრისტუ ტალ-ბანარა. 10 წლის შემდეგ ქანდაკება წმინდა პავლეს ყურიდან ყავრას წერტილში გადაიტანეს წყალში ხილვადობის გაუარესების და ადგილზე მყვინთავების შემცირების გამო.
ევროპული განახლება

ევროპული განახლება (, შემოკლებით - ) — ევროპარლამენტში არსებული პოლიტიკური გაერთიანება, ლიბერალური, პრო-ევროპული პოლიტიკური ჯფური. განახლება არის ლიბერალებისა და დემოკრატების ალიანსი ევროპისთვის ჯგუფის მემკვიდრე, რომელიც მეექვსე, მეშვიდე და მერვე მოწვევებში არსებობდა 2004-დან 2019 წლამდე.

2019 წელს, ევროპარლაენტის 2019 წლის არჩევნების შემდეგ, ლიბერალებისა და დემოკრატების ალიანსი ევროპისთვის ჯგუფის პრეზიდენტმა გი ვერჰოფსტადტმა გამოაცხადა ჯგუფისა და საფრანგეთის პრეზიდენტის, ემანუელ მაკრონის პარტიის, გაერთიანების შესახებ.

ჯგუფის პოლიტიკური ფონდი არის ევროპის ლიბერალური ფორუმი.
იშა

იშა — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ქოლგოსანთა ოჯახისა. სიმაღლეში 150 სმ-მდეა. ფესვის ყელი სქლად არის დაფარული ბოჭკოებით. აქვს მსხვილი, შუა ნაწილიდან ძლიერად დატოტვილი, მოპირისპირედ განთავსებული ტოტები. გრძელყუნწიანია დიდი ზომის, ფართო, კვერცხისებური ფორმის ქვედა ფოთლები, რომლებიც მრავალჯერაა ფრთისებურად განკვეთილი ხაზურ-ჯაგრისებურ ნაკვთულებად. გვირგვინის ფურცლები ყვითელია. ნაყოფი დიდია, თეთრი ფერის, ფრთები სწორია. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს მაის-ივლისში. გავრცელებულია სამხრეთ კავკასიაში, სამხრეთ ევროპაში, მცირე აზიაში, სირიასა და ირანში. საქართველოს ტერიტორიაზე გვხვდება კახეთში, ქართლსა და ჯავახეთში. იზრდება მშრალ, ქვიან ფერდობებზე.
უვაცის ნაკრძალი

უვაცის სპეციალური ნაკრძალი ( / ) — დაცული ტერიტორია სერბეთში. ნაკრძალი ცნობილია ყვითელი ორბის შესანარჩუნებლად შემუშავებული წარმატებული პროექტით.

მდებარეობა
ნაკრძალი მდებარეობს სერბეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ზლატიბორის ოლქი ნოვა ვაროშისა (დაახლოებით 2/3) და სიენიცას (დაახლოებით 1/3) მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე. დაცული ტერიტორია გრძივია და მდინარე უვაცს მიუყვება, მათ შორის მოიცავს უვაცის ხეობასაც.

გეოგრაფია
გეოგრაფიულად უვაცის ველი რაშკა-სტარი ვლაჰის მაღლობების ნაწილია. ის მთებითაა შემოსაზღვრული და ჩრდილოეთიდან მურტენიცა და ჩემერნიცა, დასავლეთიდან ზლატარი, აღმოსავლეთიდან იავორი და სამხრეთიდან იადოვნიკი ესაზღვრება. ნაკრძალის ყველაზე დაბალი წერტილი ზღვის დონიდან 750 მეტრზე მდებარეობს, ყველაზე მაღალი კი 1322 მეტრის სიმაღლისაა. ნაკრძალის ცენტრალური მონაკვეთი ფაქტობრივად, მდინარის კანიონის მსგავსი ხეობაა, რომელიც ასევე მოიცავს შენაკადების ხეობებს. მდინარემ თავისი კალაპოტი კირქვის კლდეებში ღრმად ჩაჭრა, რითაც ჩამოყალიბდა ღრმა კანიონები და ხეობები კირქვის კლდეებს შორის. ხეობის საშუალო სიღრმე არის 200 მეტრსა და 300 მეტრს შორის, ხოლო ყველაზე ღრმა მონაკვეთი 350 მეტრის სიღრმისაა. უვაცის ხეობა განსაკუთრებით ცნობილია თავისი მეანდრებით. ამ მეანდრების ფოტოებს ხშორად იყენებენ სერბეთის ტურისტულ გამოცემებში.

მდინარე უვაცის წყლები გამოიყენება სამი ჰიდროელექტროსადგურის ასამუშავებლად. თითოეული მათგანი ხელოვნურ ტბას ქმნის: ბისტრიცას ჰესი რადონიას ტბას (1960), ჰესი კოკინ ბროდი ზლატარის ტბასა (1962) და სიენიცა სიენიცას ტბას (1979).

ბიოლოგია
მცენარეები
ნაკრძალის ტერიტორიაზე მცენარეების 219 სახეობა არსებობს. მათგან 3 საერთაშორისო მნიშვნელობისაა, 3 წითელ წიგნშია შეტანილი, 25 დაკრეფვისა და ვაჭრობის კონტროლზეა აყვანილი, 50-მდე მათგანს კი სამკურნალო თვისებები აქვს. დღესდღეობით მას 75.43 კვადრატული კილომეტრი ფართობი უჭირავს.

2018 წლის ოქტომბერში ტბაში წყლის დონემ 20 დღეში 20 მეტრით დაიწია. წყალი სახელმწიფო საკუთრებაში არსებულმა ელექტროენერგეტიკულმა კომპანიამ, -მ გამოიყენა ელექტროენერგიის გაფართოებული წარმოებისთვის. ამ პერიოდში ტბის მთლიანი სიგრძე შემცირდა 27 კილომეტრიდან 23 კმ-მდე. კომპანიამ განაცხადა, რომ ეს ნორმალური პროცესია და ამით ველურ ბუნებას საფრთხე არ ექმნება. ეს პროცესი დაემთხვა სერბეთის სხვა რაიონებში დაცულ ტერიტორიებზე წყლის დონის კლებას (ტბა ვლასინა და ზავოი). ელექტროენერგეტიკულმა კომპანიამ განაცხადა, რომ წყლის დონის ამაზე მასშტაბური კლება სხვა წლებშიც შეინიშნებოდა, განსაკუთრებით 2000 წელსა და 2012 წლებში. ბრალდებების მიუხედავად, კომპანიამ მაინც არ გაამჟღავნა ის, თუ რისთვის იყენებს ტბის წყალს.

2020 წლის აგვისტოში მომხდარი ერთ-ერთი ტრაგიკული შემთხვევის შედეგად სერბეთის მთავრობა მიიღო გადაწყვეტილება, რომ უვაცსა და რამდენიმე დაცულ ტერიტორიაზე (ტრეშნიცა და მილეშევკა) ფრენები აღარ განხორციელდება.
გამსჭვალულფოთლიანი სმირნიუმი

გამსჭვალულფოთლიანი სმირნიუმი  — ორწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ქოლგოსანთა ოჯახისა. სიმაღლეში 40–80 სმ-ია. აქვს დატოტვილი, ქვედა ნაწილში მეტ-ნაკლებად მომრგვალო, ზედა ნაწილში წახნაგოვანი და წიბოებზე ფრთიანი ღერო. ქვედა ფოთლები გრძელყუნწიანია, ფორმით ფართოკვერცხისებური, ფრთისებურ განკვეთილი, სეგმენტები კვერცხისებურია, კიდეებზე მრგვალკბილა-ხერხისებური. ქოლგის სხივი — 6–10, უთანაბრო. საბურველს ფოთოლაკები არ აქვს. ყვავილები მომწვანო-ყვითელია. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს ივნის-აგვისტოში. გავრცელებულია კავკასიაში, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპაში, მცირე აზიასა და სირიაში. საქართველოს ტერიტორიაზე გვხვდება შიდა ქართლში, კახეთში და თრიალეთის ქედზე. იზრდება მთის შუა და ზედა სარტყლებში, ნესტიან, დაჩრდილულ ადგილებში, ტყის ველობებზე, ბუჩქნარებს შორის.
ღვედკეცი

ღვედკეცი — მცენარე ქენდირისებრთა ოჯახისა. ხვიარა ბუჩქია, სიმაღლეში 30 მეტრამდეა. აქვს მოკლეყუნწიანი, შიშველი, კიდემთლიანი, კვერცხისებურ-ლანცეტა ან ელიფსურ-ლანცეტა ფოთლები. ყვავილედი ნახევრად ქოლგაა, კენწრული. გვირგვინი შიგნიდან მოწითალო-ყავისფერია, გარედან — მომწვანო. ყვავის მაის-ივნისში, ნაყოფმსხმოიარობს სექტემბერში. გავრცელებულია კავკასიაში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში, ახლო აღმოსავლეთში. გვხვდება თითქმის მთელ საქართველოში. იზრდება დაბლობსა და მთის ქვედა სარტყელში – ბუჩქნარებში, ტყისპირებსა და მდინარეთა ნაპირებზე.
ბალახოვანი გველის სურო

ბალახოვანი გველის სურო — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ქენდირისებრთა ოჯახისა. აქვს გართხმულია ან წამოწეული ყლორტები, ნაყოფიანიც და უნაყოფოც, შიშველი. კვერცხისებური ან მომრგვალო ქვედა ფოთლები, მოგრძო-ლანცეტაა და კიდეებზე ხაოიანი ზედა ფოთლები. მარტოული, იღლიური, დიდი ზომის, ლურჯი იისფერი ან მოთეთრო ფერის ყვავილები. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს აპრილ-მაისში. გავრცელებულია კავკასიაში, ცენტრალურ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში, მცირე აზიაში, ირანსა და ერაყში. გვხვდება მთელ საქართველოში. იზრდება დაბლობიდან შუა სარტყლამდე — ბუჩქნარებსა და ფერდობებზე, ველებზე.
ხვიარა შორვალა

ხვიარა შორვალა — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ქენდირისებრთა ოჯახისა. სიმაღლეში 180 სმ-მდეაა. აქვს ხვიარა, წვრილად შებუსული ღერო. ფორმით კვერცხისებური ან ლანცეტა ფოთლები, ქვევით განლაგებულები დიდი ზომისაა. ყვავილედი იღლიური მტევანია, გვირგვინის ნაკვთები ოდნავ ხორცოვანია, სამკუთხა, მურა-მოშავო ან მომწვანო. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს მაის-აგვისტოში. გავრცელებულია კავკასიაში, სამხრეთ ევროპასა და მცირე აზიაში. გვხვდება მთელ საქართველოში. იზრდება მთის ქვედა და შუა სარტყლების ტყეებსა და ბუჩქნარებში.
ჯიქეთის საბოქაულო

ჯიქეთის საბოქაულო — რუსეთის იმპერიის ადმინისტრაციული ერთეული 1843-1847 წლებში.

ისტორია
ჯიქეთის საბოქაულო დაარსდა 1843 წლის ნოემბერ-დეკემბერში, რომლის პირველ ბოქაულად დაინიშნა ჯერ ალექსანდრე ზვანბა, ხოლო სულ მალე კი — სოლომონ ზვანბა. ჯიქეთის საბოქაულო მოიცავდა ტერიტორიას გაგრიდან სოჭამდე.

მოგვიანებით, ჯიქეთის საბოქაულო შეუერთდა აფხაზეთის სამთავროს. 1847 წელს ჯიქეთის საბოქაულო გამოყვეს აფხაზეთის სამთავროდან და შეუერთეს შავიზღვისპირეთის ოკრუგს.
ლიბერალური ინტერნაციონალი

ლიბერალური ინტერნაციონალი — 1947 წელს დაარსებული ლიბერალური პოლიტიკური პარტიების ფედერაცია. ლიბერალური ინტერნაციონალი დაარსდა 1947 წელს ოქსფორდში და მას შემდეგ არის ლიბერალური პოლიტიკური პარტიებისა და მსოფლიოში ლიბერალიზმის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშნველოვანი გამავრცელებელი და მაკოორდინირებელია. ინტერნაციონალის შტაბ-ბინა ლონდონში, ეროვნულ ლიბერალურ კლუბში მდებარეობს.
რენან ლოდი

რენან აუგუსტო ლოდი დოს სანტოსი (დ. 8 აპრილი, 1998) — ბრაზილიელი ფეხბურთელი. მადრიდის „ატლეტიკოსა“ და ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების მარცხენა მცველი. ლოდი „ატლეტიკო პარანაენსეს“ აღზრდილია. 2019 წელს ლოდი მადრიდის „ატლეტიკოს“ შეუერთდა. ამავე წელს შედგა მისი დებიუტი ბრაზილიის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში.
ტალინის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი

ტალინის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი — ერთადერთი ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი ესტონეთში. მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქში, ტალინში. დაარსდა 1918 წელს ესტონეთის ინჟინერთა საზოგადოების მიერ. უნივერსიტეტში ისწავლება ინჟინერია, ბიზნესი, საჯარო ადმინისტრაცია და საზღვაო საქმე. მისი კოლეჯები განლაგებულია ტარტუსა და კოჰტლა-იარვეში.

ისტორია
 საუკუნის დასაწყისში, როცა ესტონეთი დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ ჩამოყალიბების პროცესში იმყოფებოდა, ქვეყანა ადგილობრივად გადამზადებული მაღალკვალიფიციური ინჟინერი სპეციალისტების საჭიროების წინაშე იდგა. ამ დრომდე ესტონელი ახალგაზრდები განათლებას სანქტ-პეტერბურგში, გერმანიასა და რიგაში იღებდნენ. საჭირო იყო ისეთი ესტონური საინჟინრო საგანმანათლებლო დაწესებულების შექმნა, რომელიც ადგილობრივ პირობებსა და საჭიროებებს იქნებოდა მორგებული.

1918 წლის 17 სექტემბერს ესტონეთის ინჟინერთა ასოციაციამ გახსნა საინჟინრო სკოლა. სწორედ ეს თარიღი ითვლება ტალინის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის დაარსების თარიღად. სასწავლებლებში გემთმშენებლობა, არქიტექტურა და მექანიკური, ელექტრო, სამოქალაქო და ჰიდრავლიკური ინჟინერია ისწავლებოდა. 1919 წელს სკოლამ სტატუსი შეიცვალა და ტალინის ინჟინერიის კერძო კოლეჯი გახდა, ხოლო 1920 წელს სახელმწიფო ინსტიტუტად გამოცხადდა. 1923 წელს ინსტიტუტის სტუდენტებმა დაიცვეს პირველი საინჟინრო დისერტაციები ესტონეთში. იმავე წელს კვლევითი სამუშაოებისთვის გაიხსნა სახელმწიფო ლაბორატორია.

1936 წელს სკოლას უნივერსიტეტის სტატუსი მიენიჭა და ტალინის ტექნიკური ინსტიტუტი ეწოდა. ამ დროისთვის სასწავლებელში მოქმედებდა ორი ფაკულტეტი: სამოქალაქო და მექანიკური ინჟინერიის ფაკულტეტი და ქიმიისა და სამთამადნო საქმის ფაკულტეტი. 1938 წელს ინსტიტუტს ტალინის ტექნიკური უნივერსიტეტი ეწოდა. 1940 წელს დაარსდა ეკონომიკის, 1958 წელს ენერგეტიკის, ხოლო 1965 წელს საკონტროლო ინჟინერიის ფაკულტეტი. 2003 წლიდან ინგლისურ ენაზე უნივერსიტეტი ცნობილია, როგორც ტალინის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი.

2008 წელს ტტუ-მ შემოიერთა საერთაშორისო უნივერსიტეტი , რომელიც ეკონომიკისა და ბიზნესის ადმინისტრირების ფაკულტეტის ნაწილი გახდა, მისი სამართლის სკოლა კი სოციალური მეცნიერებების ფაკულტეტს შეუერთდა. 2014 წელს გაფორმდა ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც უნივერსიტეტს ესტონეთის საზღვაო აკადემია შეუერთდა.

2016 წელს გაფორმდა გაერთიანების ხელშეკრულება ტტუ-სა და ესტონეთის ინფორმაციული ტექნოლოგიების კოლეჯს შორის, რომლის შედეგადაც, 2017 წლის 1 აგვისტოდან ინფორმაციული ტექნოლოგიების კოლეჯი უნივერსიტეტის შემადგენლობაში შედის.

2019 წლის ტალინის ტექნოლოგიურმა უნივერსიტეტმა თავის მოკლე სახელწოდებად ოფიციალურად დაამტკიცა ტალტეკი, რამაც ჩაანაცვლა აქამდე არსებული აბრევიატურები, მათ შორის ტტუ.

სკოლები
ინჟინერიის სკოლა
ბიზნესისა და მართვის სკოლა
მეცნიერების სკოლა
ინფორმაციული ტექნოლოგიების სკოლა
ესტონეთის საზღვაო აკადემია

პარტნიორი უნივერსიტეტები
უნივერსიტეტებთან პარტნიორობა სასწავლო პროგრამების განვითარებაზე, პროქტებში ერთობლივ ჩართულობასა და კავშირგაბმულობის შექმნაზეა ფოკუსირებილი. ევროპის მასშტაბით სტუდენტებისა და აკადემიური პერსონალის მობილობა ძირითადად ერასმუსის პროგრამის ფარგლებში ხორციელდება. ტალტეკი თანამშრომლობს შემდეგ უნივერსიტეტებთან:
თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
კავკასიის უნივერსიტეტი
კოლხური ბაძგი

კოლხური ბაძგი, კოლხური ჭყორი — მცენარე ბაძგისებრთა ოჯახისა. 2–6 მეტრის სიმაღლის მარადმწვანე ბუჩქი ან მცირე ზომის ხეა. აქვს ძირიდანვე დატოტვილი ღერო. ვიწროლანცეტისებურიდან კვერცხისებურ-ელიფსურამდე ცვალებადი ფორმის ფოთლები, რომლებიც კიდეებამოკვეთილია, თითო გვერდზე 3–9 კბილიანი ნაკვთით, ფერად — მუქი მწვანე, ტყავისებური. ყვავილედი იღლიური ქოლგა ან მტევანია. გვირგვინი მომწვანო-თეთრი ფერისაა, მცირე ზომის, თითქმის ბორბლისებური. ყვავის აპრილ-მაისში, ნაყოფმსხმოიარობს ივნის-აგვისტოში. გავრცელებულია კავკასიაში, მცირე აზიასა და სამხრეთ ევროპაში. გვხვდება მთელ დასავლეთ საქართველოსა და კახეთში. სხვა მარადმწვანე ბუჩქებთან (წყავი, შქერი და სხვ.) ერთად ქმნის ქვეტყეს დაჩრდილულ ფოთლოვან (განსაკუთრებით წიფლნარში), ფოთლოვან-წიწვოვანსა და წიწვოვან-ტყეებში. ძვირფასი მერქანი აქვს. იყენებენ სადურგლო და სახარატო საქმეში. ღერო და ფოთოლი შეიცავს მთრიმლავ და საღებავ ნივთიერებებს. ქერქს, ფოთოლსა და ნაყოფს ხალხურ მედიცინაში ხმარობენ. დეკორატიული მცენარეა, კარგად იტანს კრეჭას, აშენებენ ბაღებსა და პარკებში. მრავლდება თესლით და ამონაყრით.
ნოვოიადგაროვსკაია

ნოვოიადგაროვსკაია — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის კუიურგაზის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ერმოლაევოდან დაშორებულია 29 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ერმოლაევო, რომელიც დაშორებულია 29 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას რუსები შეადგენენ (100%).>