iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
საქართველოს კომპანიები და ორგანიზაციები

ეს არის საქართველოს კომპანიების და ორგანიზაციების, ასოციაციების, ცალკეული პროგრამების ჩამონათვალი:

კომპანიები
0-9
საინფორმაციო სამსახური 09

ა
აათოს კომპანი თარჯიმანთა ბიურო
ამერიკის სავაჭრო პალატა საქართველოში
ალდაგი — სადაზღვევო კომპანია.
ავერსი
ახალი საინვესტიციო სკოლა

ბ
ბაზის ბანკი
ბანკი რესპუბლიკა
ბორჯომის მინერალური წყლებისა და მინის კომპანია
ბიზნეს ინფორმაციული ტექნოლოგიები / 
ბიბლუსი

გ
გაერთიანებული ქართული ბანკი
განათლების ერთიანი საკრედიტო კავშირი

დ
ე
ელექტროვაგონშემკეთებელი ქარხანა

ვ
ვივა ჯგუფი

ზ
თ
თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
თბილისის საავიაციო ქარხანა
თბილქიმფარმი — ფარმაცევტული კომპანია.
თბილღვინო — ღვინის მწარმოებელი კომპანია.
თელიანის ველი — ღვინის მწარმოებელი კომპანია.
თელავის მარანი — ღვინის მწარმოებელი კომპანია.
თი-ბი-სი ბანკი — კომერციული ბანკი.
თრექჯი — ამანათები ჩინეთიდან.
  — მთარგმნელობითი კომპანია.

ი
კ
ლ
მ
ნ
ნიკორა — ხორცპროდუქტების მწარმოებელი კომპანია
ნიკორა ტრეიდი — საცალო ვაჭრობის ქსელი

ო
პ
ჟ
რ
ს
სალბი (სადაზღვევო კომპანია) სადაზღვევო კომპანია
საფინანსო საკრედიტო ბიურო
საქართველოს ბანკი
საქგაზი — გაზის იმპროტ-ექსპორტი.
სახალხო ბანკი
საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი

ტ
ტოპ ტრანს სერვისი — სატრანსპორტო-საექსპედიტორო კომპანია

უ
უშბა — ალკოჰოლური სასმელების მწარმოებელი კომპანია.

ფ
ქ
ქართუ ბანკი — კომერციული ბანკი.
შპს „ქართული ელექტრონული სასწორები“

ღ
ყ
ყაზბეგი — ლუდისა და უალკოჰოლო სასმელების მწარმოებელი კომპანია.

შ
ჩ
ც
ძ
წ
ხ
ჭ
ჯ
ჰ
გამაერთიანებელი ორგანიზაციები, კომპანიათა ჯგუფები
საქართველოს ბიზნესმენთა ფედერაცია
საქართველოს ბიზნეს ასოციაცია
კავკასიის ბიზნეს ჯგუფი
რუხის ბრძოლა

რუხის ბრძოლა — იმერეთის სამეფოს, ოდიშისა და გურიის სამთავროების გაერთიანებული ლაშქრის ბრძოლა ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ. ქუჩუკ-კაინარჯის 1774 ზავით თურქეთმა იმერეთის საქმეებში ჩარევის უფლება დაკარგა. 1779 წელს ოსმალეთი შეეცადა იმერეთისათვის ჩამოეშორებინა მისი მოკავშირე ოდიშის სამთავრო და აფხაზეთის ტერიტორიიდან ოდიშზე გაილაშქრა, ოსმალთა მოკავშირეებად გამოვიდნენ აფხაზები, ჯიქები, ალანები, ჩერქეზები, ბალყარელები და ყირიმელი თათრები. კაცია დადიანმა დახმარებისათვის იმერეთის მეფეს მიმართა. სოლომონ იმერეთ-გურიის ლაშქრით დადიანს მიეშველა. მტერმა ენგური გადალახა და ზუგდიდისაკენ დაიძრა. ბრძოლა, რომელიც რუხის ციხესა და ზუგდიდს შორის მოხდა, იმერეთ-გურია-ოდიშის ლაშქრის სრული გამარჯვებით დამთავრდა. გამარჯვებულებმა ხელთ იგდეს მრავალი ტყვე და დიდძალი ალაფი, მ. შ. მტრის არტილერია. რუხის ბრძოლამ დიდი ხნით შეაჩერა თურქთა ექსპანსია საქართველოში ჩრდილო-დასავლეთიდან.
რუხის ციხე

რუხის ციხე — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე დასავლეთ საქართველოში (ახლანდელი ზუგდიდის რაიონი, სოფ. რუხის ტერიტორიაზე მდ. ენგურის მარცხენა ნაპირას). ააგო სამეგრელოს მთავარმა ლევან დადიანმა (ვახუშტი ბაგრატიონის ( ს.) ცნობით, ააგეს 1647, თუმცა ვარაუდობენ, რომ ციხე 10 წლით ადრე უნდა იყოს აშენებული). რუხის ციხე სამეგრელოს სამთავროს მნიშვნელოვანი საფორტიფიკაციო ნაგებობა იყო, ამას ხელს უწყობდა მისი ხელსაყრელი მდებარეობაც. იგი შედგება ციტადელისა და ქვედა ეზოსგან. ციტადელი ციხის ჩრდილოეთ მონაკვეთშია. მისი მოგრძო ეზოს ორივე ბოლოში თითო-თითო კოშკია აღმართული. ერთ-ერთი, ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთისა, ციხის დონჟონს წარმოადგენდა. ციხის ქვედა ეზოს გორაკის სამხრეთი ფერდობი უჭირავს. ციხეს გარს უვლის 10-12 მ სიმაღლის გალავანი, რუხის ციხის ქვედა ნაწილი 8-10 მ სიმაღლეზე ყრუა, ხოლო ზედა ნაწილში საბრძოლო ბილიკებია გაყვანილი. შესასვლელი მოწყობილია გალავანში ჩაშენებული კოშკის სართულში. გალავნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში კიდევ ერთი კოშკია აღმართული ჰქონდა საარტილერიო დანადგარები.

1634-1635 აქ რაბათის დასახლებაც გაჩნდა, რომელიც მალე მოიშალა. 1672 რუხის ციხეში ოსმალთაგან თავს აფარებდა მთავარი ლევან დადიანი 1723 ციხე ოსმალთა ხელში იყო. დროგამოშვებით აქ მათი გარნიზონიც იდგა. 1770 ქართველთა და რუსთა გაერთიანებულმა ლაშქარმა რუხის ციხე ოსმალთაგან გაათავისუფლა. 1779 რუხის ციხესთან იმერეთ-სამეგრელო-გურიის ლაშქარმა სასტიკად დაამარცხა ოსმალები (რუხის ბრძოლა 1779). ყირიმის ომის (1853-1856) დროს, 1885, რუხის მიდამოებში რუსეთის ჯარმა და ქართულმა მილიციამ დაამარცხეს ოსმალთა საექსპედიციო კორპუსი. შემდგომში რუხის ციხემ თანდათან დაკარგა თავისი ადრინდელი მნიშვნელობა.
თბილავიამშენი

სააქციო საზოგადოება „თბილავიამშენი“ („თამ“, ყოფილი „თბილისის საავიაციო ქარხანა“) — მანქანათმშენებლობის ყველაზე მსხვილი კომპანია კავკასიაში, ძირითადი საქმიანობის სფერო - თვითმფრინავმშენებლობა. 2005 წლიდან სხვადასხვა საწარმოებთან ერთად თამ ჯგუფის შემადგენლობაში. ბიზნესის დივერსიფიკაციისა და საბაზრო მოთხოვნებთან უკეთ ადაპტირების მიზნით კომპანიამ 90-იანი წლებიდან დაიწყო სხვადასხვა დანიშნულების სამოქალაქო პროდუქციის წარმოება, ხოლო მოგვიანებით სამოქალაქო ავიამშენებლობის მზარდ სეგმენტში ინვესტირება.

სს „თამ“ თბილავიამშენის მესაკუთრეს წარმოადგენს შპს „თბილავიამშენი“, რომელიც თავისხმრივ წარმოადგენს სახელმწიფოს 100%-იანი წილობრივი მონაწილეობით დაფუძნებულ საწარმოს.

ისტორია
შეიქმნა როგორც სახელმწიფო საავიაციო ქარხანა 1941 წლის 15 დეკემბერს. მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში ტაგანროგისა და სევასტოპოლის (უკრაინა) საავიაციო ქარხნები თბილისში იქნა ევაკუირებული. ევაკუაციის შემდეგ სულ მალე თბილისის საავიაციო ქარხანამ წარმოებაში გაუშვა პირველი მოიერიშე თვითმფრინავი ლაგგ-3. ომის პერიოდში ქარხანა სსრკ-ს საჰაერო ძალებისთვის უშვებდა ასევე ლა-3 და იაკ-3 მოდელებსაც. ამ პერიოდში ქარხანა მოიერიშე თვითმფრინავების ერთადერთი მიმწოდებელი იყო კავკასიის ფრონტისთვის.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ქარხანამ მჭიდრო კავშირები დაამყარა სსრკ-ის სხვა საავიაციო საწარმოებთან და 1946 წელს დაიწყო პირველი საბჭოთა რეაქტიული მოიერიშე იაკ-15-ის გამოშვება, მას მოჰყვა იაკ-17, იაკ-23 და ორადგილიანი საწვრთნელი რეაქტიული იაკ-23. 1950-იანი წლებიდან ქარხანამ დაიწყო მიქოიანის მიგ-15 და მიგ-17 მოიერიშე თვითმფრინავების წარმოება. 1957 წლიდან იწყებს ორადგილიანი საწვრთნელ-მოიერიშე თვითმფრინავის მიგ-21 და მისი მოდიფიკაციების წარმოებას, რომელიც 25 წლის განმავლობაში დარჩა კონვეიერზე. ამავე პერიოდში ქარხანამ დაიწყო ჰაერი-მიწა ტიპის რაკეტა კ-10 წარმოება.
1979 წელს ქარხანამ გამოუშვა პირველი სერიული სუ-25. დღემდე "" სუ-25-ის ტიპის 800-მდე სხვადასხვა მოდიფიკაციის თვითმფრინავი მიაწოდა ქარხანამ მსოფლიოს სხვადასხვა ქყვენის დამკვეთებს. ეს მოდელი დღემდე რჩება ქარხნის მთავარ სპეციალიზაციად. 1980-იან წლებში ქარხანა მონაწილეობდა ყოფილი საბჭოთა სივრცის პროგრამაში "ბურანი" (კოსმოსური შატლის საბჭოთა ანალოგი), რისთვისაც სხვადასხვა ნაკეთობების მიმწოდებელი იყო. 1990-იანი წლებიდან ქარხანა ასევე აწარმოებდა ჰაერი-ჰაერი ტიპის რ-60 და რ-73 მართვად რაკეტებს (წელიწადში 6000 რაკეტა). 1990-იანი წლების ერთ-ერთი მნიშვნელოვან მეცნიერულ წარმატებას წარმოადგენს თბილავიამშენსა და საქართველოს კოსმოსური ნაგებობის ინსტიტუტის ერთობლივი პროექტი - მოძრავი ანტენა-რეფლექტორის დაპროექტება და დამზადება, რომლის პირველი წარმატებული გამოცდა რუსულ კოსმოსურ სადგურ „მირზე“ განხორციელდა.

2025 წლიდან სს "თამ" თბილავიამშენი გადავიდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს დაქვემდებარებაში.

ძირითადი პროდუქცია
სუ-25 მოიერიშე თვითმფრინავი - რემონტი/მოდერნიზაცია
მი–8 - (სატრანსპორტო შვეულმფრენი) - რემონტი/მოდერნიზაცია
მი–24 - (დამრტყმელი შვეულმფრენი) - რემონტი/მოდერნიზაცია
რ-60 - სითბური დამიზნების ჰაერი-ჰაერი კლასის რაკეტა - რემონტი
რ-73 - სითბური დამიზნების ჰაერი-ჰაერი კლასის რაკეტა - რემონტი
ბაკინგემის სასახლე

ბაკინგემის სასახლე, ბუკინგემის სასახლე — ბრიტანეთის მონარქის ოფიციალური რეზიდენცია ლონდონში. „ბაკინგემის სასახლე“ ან მოკლედ — „სასახლე“ გახდა ბრიტანეთის სამეფო ოჯახის მიერ პრესისთვის გაკეთებული განცხადებების წყაროს სინონიმი. სასახლე სახელმწიფო ღონისძიებათა და სამეფო დღესასწაულების გამართვის ადგილია. აქ ცხოვრობენ სამეფოში ოფიციალური ვიზიტით მყოფი სხვა სახელმწიფოთა მეთაურები. სასახლის წინ მდრებაზე მოედანი ხშირად ბრიტანელთა აზრის მასობრივი გამოხატვის მთავარი ადგილია ხოლმე.

თავიდან სასახლეს ბაკინგემის სახლი ერქვა, რადგან ის ბაკინგემის ჰერცოგისთვის აშენდა 1703 წელს. 1762 წელს მეფე ჯორჯ -მ შენობა იყიდა და საკუთარ კერძო რეზიდენციად გადააქცია. მომდევნო 75 წელიწადის განმავლობაში სახლი მნიშვნელოვნად გაფართოვდა არქიტექტორების — ჯონ ნეშისა და ედვარდ ბლორის მიერ: ცენტრალური ეზოს გარშემო აიგო სამი დამატებითი ფრთა.

1837 წელს ბაკინგემის სასახლე ბრიტანეთის მონარქის ოფიციალური სამეფო რეზიდენცია გახდა დედოფალ ვიქტორიას კორონაციის შემდეგ.

ბოლო მნიშვნელოვანი არქიტექტურული ცვლილებები საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის დასაწყისში გაკეთდა. სასახლეს მიემატა ვრცელი ფრთა, რომლის ფასადი აღმოსავლეთ მდელოსკენ გადის. მარმარილოს თაღი გადაიტანეს ჰაიდ-პარკში გადაიტანეს გამომსვლელთა კუთხის მახლობლად. 1913 წელს აღმოსავლეთის მთავარი ფასადი პორტლანდის ქვით მოაპირკეთეს. სწორედ ამ ცვლილებამ მისცა ბაკინგემს ახლანდელი „საზოგადოებრივი სახე“, რისი ყველაზე ცნობილი სიმბოლოა ბაკინგემის სასახლის აივანი.

ლონდონის კერძო ბაღებს შორის უდიდესია ბაკინგემის სასახლის ბაღი. მისი თავდაპირველი დიზაინი ეკუთვნის კეპებილიტი ბრაუნს (ლანსელოტ ბრაუნი), მოგვიანებით, იგი უილიამ ტაუნსენდ ვილტონმა და ჯონ ნეშმა გადააკეთეს. 1828 წელს დასრულდა ხელოვნური ტბის დიზაინი, რომელსაც წყლით ამარაგებს ჰაიდ-პარკში არსებული სერპანტინის ტბა.
ენტროპია

საკუთარი სახელი ენტროპია შეიძლება აღნიშნავდეს:

თერმოდინამიკური ენტროპია
ინფორმაციული ენტროპია
მათემატიკაში ენტროპიის ნომრები გამოიყენება მათემატიკური სივრცის თეორიაში, ფრაქტალების გასაზომად
მართვის თეორიაში ეს არის სისტემის განუსაზღვრელობის ზომა, განსაზღვრულ პირობებში
ენტროპია (თამაში) ჰქვია ორ სხვადასხვა სამაგიდო თამაშს
ენტროპია (მონაცემთა ანონიმური შენახვა) — კომუნიკაციის დეცენტრალიზებული ქსელი (--), რომელიც შეიქმნილია ცენზურის წინააღმდეგ
ენტროპია — ბიოლოგიური ვარიაციულობის ზომის ერთეული ბიოლოგიური ეკოლოგიის კვლევებში
ენტროპია (ლინგვისტიკა)
ენტროპია (ჟურნალი), საერთაშორისო დისციპლინათაშორისი ჟურნალი
დიტრიხ ბუქსტეჰუდე

დიტრიხ ბუქსტეჰუდე (დ. 1637/1639, ჰელსინგბორგი ან ოლდესლოე — გ. 9 მაისი, 1707, ლიუბეკი) — მაღალი ბაროკოს ეპოქის დანიელ-გერმანელი კომპოზიტორი და ორგანისტი. მისმა მუსიკამ დიდი გავლენა იქონია კომპოზიტორ იოჰან სებასტიან ბახსა და გუსტავ მალერზე

ცხოვრება
დიტერიხ ბუქსტეჰუდე (დანიურად-დიდერიკ ბუქსტეჰუდე ) 1637 წელს დაიბადა. დაბადების ადგილად უფრო ხშირად მიჩნეულია ჰელსინგბორგი, რომელიც იმ დროს დანიას ეკუთვნოდა. არსებობს ნაკლებადდასაბუთებული და, შესაბამისად, ნაკლებადსარწმუნო მოსაზრებაც მისი ოლდესლოეში დაბადების შესახებაც. მუსიკოსის მამა, პროფესიით ორღანისტი იოჰან ბუქსტეჰუდე წარმოშობით სწორედ ოლდესლოედან (დღევანდელი შლეზვიგ-ჰოლშტაინი, გერმანია) იყო. 1641 წელს იოჰან ბუქსტეჰუდე ქალაქ ჰელსინგერის ტაძარში მსახურობდა. ამ ქალაქში გაატარა ბავშვობა დიტერიხმაც და აქვე დაასრულა ლათინური სკოლა.

დიტერიხ ბუქსტეჰუდე 1657-1658 წლებში ჰელსინგბორგში, ხოლო, 1660-1668 წლებში ქალაქ ჰელსინგერის გერმანული საკრებულოს ტაძარში მოღვაწეობდა ორგანისტად. 1668 წლიდან ბუქსტეჰუდემ ლიუბეკში გადაინაცვლა, სადაც წმ. მარიას ტაძრის მმართველის თანამდებობაზე ჩაანაცვლა თავისი სიმამრი-ფრანც ტუნდერი. ლიუბეკში ბუქსტეჰუდემ ახალი სული შთაბერა მისი სიმამრის მიერ დაარსებულ საშობაო კონცერტების სერიას, სადაც საშობაო-სასულიერო თემაზე შექმნილი მუსიკალური ნაწარმოებები სრულდებოდა. 1673 წლიდან ეს კონცერტები, ე.წ. საღამოს მუსიკა (გერმ. ) უკვე ყოველწლიურ ტრადიციად იქცა. ამან ბუქსტეჰუდეს შორს გაუთქვა სახელი, როგორც კომპოზიტორსა და ვირტუოზ ორგანისტს.

ი.ს. ბახი დიდად აფასებდა ბუქსტეჰუდეს შემოქმედებას. 1705 წელს მან 400 კილომეტრზე მეტი გაიარა არნშტადტიდან ფეხით, იმისათვის, რომ ბუქსტეჰუდე ენახა და მისთვის მოესმინა. ლიუბეკში ბახმა კარგა ხანს დაჰყო. სავარაუდოდ, იგი გაკვეთილებსაც იღებდა ბუქსტეჰუდესაგან.

ბუქსტეჰუდე 1707 წელს გარდაიცვალა, ლიუბეკში. დაასაფლავეს იმავე ტაძარში, სადაც მსახურობდა, ორგანთან ახლოს. 1942 წელს ბრიტანული ავიაციის მიერ დაბომბვამ დააზიანა ტაძარი და საფლავის ქვა. ქვა აღადგინეს 1957 წელს, კომპოზიტორის გარდაცვალებიდან 250-ე წლისთავზე.

ბუქსტეჰუდე აღიარებულია ჩრდილოგერმანული საორგანო სკოლის ბრწყინვალე წარმომადგენლად. მისი გარდაცვალების შემდეგ ლიუბეკის წმ. მარიას ტაძრის ორგანისტობა გადაიბარა მისმა სიძემ და მოწაფემ იოჰან ქრისტიან შიფერდეკერმა. სხვა მოსწავლეებიდან ცნობილია ასევე ნიკოლაუს ბრუნსი.

კომპოზიტორის მუსიკალური შემოქმედების დიდი ადგილი საღვთისმსახურო მუსიკას ეკუთვნის. ბუქსტეჰუდე თავის შემოქმედებაში ცდილობს, ტექსტის შინაარსი საკუთარ თავში ცოცხლად განიცადოს. შესაძლებელია, რომ იგი ცდილობდა პიეტიზმის მუსიკალურად გამოხატვას.

მუსიკალური შემოქმედება
ვოკალური ნაწარმოებები
100 კანტატაზე მეტი და სასულიერო კონცერტი
მესსა „ბრევის“
ორატორიები

საორგანო ნაწარმოებები
40 ტოკატა, პრელუდია და ფუგა
50 ქორალი

ჩემბალოსთვის
20 სუიტა
6 ვარიაცია
ტონალობა

ტონალობა — კილოს სიმაღლებრივი მდგომარეობა, აგრეთვე გარკვეული სიმაღლის კილოური სისტემა, ე. წ. კილოტონალობა. ტერმინი იხმარება ფუნქციონალური მაჟორულ-მინორული კილოური სისტემის აღსანიშნავადაც. მაჟორულ-მინორული სისტემის ტონალობა დამოკიდებულია სიმაღლებრივ მდგომარეობასა (შემდეგი ასოითი სისტემით - , , , ან დო, ლა, ფა-დიეზი, სი და სხვა) და კილოზე (კილოურ გადახრაზე - , , შესაბამისად - მაჟორი, მინორი). ტონალობების მონაცვლეობას მოდულაცია ეწოდება. მოდულაციური მოძრაობა ქმნის მთელი მუსიკალური პიესის შემაკავშირებელ ტონალურ გეგმას, ამასთანავე გაბატონებულია ერთი ტონალობა, რომელიც განსაზღვრავს მუსიკალური ნაწარმოების სახელწოდებას (მაგ., ი. ს. ბახის ფანტაზია და ფუგა სოლ მინორი ორგანისათვის, მოცარტის სიმფონია დო მაჟორი).
მოტეტი

მოტეტი (ლათ. , იტალ. , ფრანგ. და ინგლ. ) — მრავალხმიანი საეკლესიო ვოკალური ნაწარმოები. შესაძლებელია ინსტრუმენტებით ხმების გაძლიერება.

მოტეტები უმრავლესად ბიბლიურ ტექსტებზეა აგებული, ხშირად ლათინურ ენაზე.

მოტეტი დაიბადა შუასაუკუნეებში და დღემდე შენარჩუნებულია როგორც ფორმა. სტილი და აგებულება დროთა მიხედვით იცვლებოდა.

მოტეტები გვხვდება კომპოზიტორების, ი.ს. ბახის, პალესტრინას, ორლანდო ლასოს შემოქმედებაში. ფ. მენდელსონის, მაქს რეგერის და მოგვიანებით ი ბრამსისა და ჰინდემიტის შემოქმედებაშიც ვხვდებით მოტეტებს.
დომენიკო სკარლატი

ჯუზეპე დომენიკო სკარლატი ( ; დ. 26 ოქტომბერი, 1685, ნეაპოლი, იტალია — გ. 23 ივლისი, 1757, მადრიდი, ესპანეთი) — ბაროკოს ეპოქის იტალიელი კომპოზიტორი.

ბიოგრაფია
სკარლატი დაიბადა კომპოზიტორ, ალესანდრო სკარლატის ოჯახში. პატარობიდანვე დაეუფლა ჩემბალოზე დაკვრას.
მისი შემოქმედება მოიცავს ექვსასამდე სონატას ჩემბალოსთვის. სკარლატის სონატები დიდი პოპულარობით სარგებლობს დღევანდელი პიანისტების და ჩემბალისტების პროგრამებში. დომენიკო სკარლატი დაიბადა 1685 წელს იტალიის ქალაქ ნეაპოლში. ამავე წელს დაიბადა ორი დიდი ბაროკოს ეპოქის კომპოზიტორი - იოჰან სებასტიან ბახი და გეორგ ფრიდრიხ ჰენდელი. დომენიკო იყო მეექვსე ათი შვილიდან. მისი უფროსი ძმა პიეტრო ფილიპო სკარლატი ასევე კომპოზიტორი იყო. შესაძლოა მისი პირველი მასწავლებელი იყო მამამისი - ალესანდრო სკარლატი. შემდეგი კომპოზიტორები კი შესაძლოა დომენიკოს მასწავლებლები იყვნენ: გაეტანო გრეკო, ფრანჩესკო გასპარინი და ბერნარდო პასკვინი. ყოველმა მათგანმა შესაძლოა დიდად იმოქმედა დომენიკოს მუსიკალურ სტილზე.

1701 წელს დომენიკო გახდა ნეაპოლის სამეფო კარის კომპოზიტორი. 1704 წელს ამუშავებს კარლო ფრანჩესკო პოლაროლოს ოპერა -ს ნეაპოლში შესასრულებლად. ამის შემდეგ მამა გზავნის მას ვენეციაში. მის შემდეგ 4 წელიწადზე არაფერი არ არის ცნობილი. 1709 წელს ჩადის რომში და ემსახურება პოლონეთის დედოფალ მარია კაზიმირს. იქ ის ხვდება თომას როზენგრეივს, რომლის დამსახურებითაც ლონდონში გაიცნეს და კარგად მიიღეს დომენიკო სკარლატის სონატები. დომენიკო ვირტუოზი კლავესინისტი იყო. ის მონაწილებას იღებდა შეჯიბრებაში, რომელიც რომში, კარდინალი ოტობონის სამეფო კარზე იმარტებოდა. ის აღიარებული იყო, როგორც ჰენდელზე უკეთესი კლავესინისტი, მაგრამ უარესი ორგანისტი.

ასევე, რომში ჩასვლის დროს სკარლატიმ დაწერა რამდენიმე ოპერა დედოფალი კაზიმირის კერძო ოპერისათვის. 1715-დან 1719-მდე იყო კაპელმაისტერი წმინდა პეტრეს სახელობის ეკლესიაში და ბოლო წელს წავიდა ლონდონში, სადაც სამეფო თეატრში დადგა თავისი ოპერა .

1720 ან 1721 წელს გადადის ლისაბონში, სადაც მუსიკას ასწავლის პრინცესამარია მაგდალინა ბარბარას. ნეაპოლში ბრუნდება 1725 წელს. რომში ყოფნის დროს, 1728 წელს დაქორწინდა მარია კატერინა ჯენტილიზე. 1729 წელს ჩადის სევილიაში, სადაც ცხოვრობს შემდეგი 4 წლის განმავლობაში. იქ გაეცნო ფლამენკოს. მარია ბარბარა გახდა ესპანეთის დედოფალი, რის გამოც სკარლატის მოუწია ესპანეთში წასვლა სადაც ეყოლა 5 შვილი. ცოლოს სიკვდილის შემდეგ, 1742 წელს ის დაქორწინდა ესპანელ ანასტასია მახარტე ხიმენესზე. მადრიდში წერს 5 სონატას კლავიშებიანი ინსტრუმენტისათვის. ზუსტად ეს ნაწარმოებები არიან ყველაზე განთქმული დღეისათვის.

დომენიკო ჯუზეპე სკარლატი გარდაიცვალა მადრიდში, 71 წლის ასაკში. მის სახლში - -ში არის მემორიალური დაფა, მისი შთამომავლები კი ეხლაც ცხოვრობენ მადრიდში.

შემოქმედება
იხ. სკარლატის სოლო ნაწარმოებები კლავესინისთვის
ოაზისი

ოაზისი (გვიანდ. , ; თავდაპირველად რამდენიმე დასახლებული ადგილის სახელწოდება ლიბიის უდაბნოში) — ხემცენარეებით ან ბუჩქნარითა და ბალახით შემოსილი ნაკვეთები, აგრეთვე ინტენსიური მიწათმოქმედების რაიონები უდაბნოსა და ნახევარუდაბნოს სარწყავ მიწებზე. ოაზისი მეზობელ რაიონებთან შედარებით უფრო ნესტიანი ადგილია, რაც გამოწვეულია გრუნტის წყლის მაღალი დონით, წყაროების სიუხვით, მდინარეების პერიოდული ადიდებით, ხელოვნური რწყვით. ოაზისის ზომები მერყეობს რამდენიმე ჰა-დან რამდენიმე ათეულ ათას კმ²-მდე. ხშირ შემთხვევაში შეიცავს მიწისქვეშა წყლებს, ზოგჯერ არტეზიულსაც. მაგალითად, ოაზისებით მდიდარია საჰარა, სადაც აღსანიშნავია კუფრის, თაჯარჰის, ჯაღბუბის, ელ-ხარგის, დახლის და სხვ. ოაზისები, რომელთა ტერიტორია ხშირად მჭიდროდ არის დასახლებული. ხარობს ფინიკის პალმა, ლეღვი, აკაცია და სხვ. მცენარეულობა. აზიაში აღსანიშნავია ვრცელი ლივის ოაზისი; ავსტრალიაში მნიშვნელოვანია ოაზისი „პალმების ხეობა“.

ოაზისს უწოდებენ აგრეთვე ყინულისაგან თავისუფალ ადგილს ანტარქტიდაში. ოაზისური მეურნეობა, დღეს მიწათმოქმედების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ფორმაა.
არქანჯელო კორელი

არქანჯელო კორელი (დ. 17 თებერვალი, 1653, რავენა, იტალია — გ. 8 იანვარი, 1713, რომი) — ბაროკოს ეპოქის იტალიელი მევიოლინე და კომპოზიტორი.

მას დიდი წვლილი მიუძღვის ვიოლინოზე შესრულების განვითარებაზე.
მისი სავიოლინო ნაწარმოებები შესულია კამერული მუსიკის ისტორიაში.
იგი თავისი დროის კომპოზიტორებისგან განსხვავებით, ინსტრუმენტული მუსიკის კომპონირებით შემოიფარგლება.
მის შემოქმედებაში შედის სავიოლინო კონცერტები და სონატები.
სემიუელ მორზე

სემიუელ ფინლი ბრიზ მორზე ( ; დ. 27 აპრილი, 1791, ჩარლსტაუნი, მასაჩუსეტსი ― გ. 2 აპრილი, 1872, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი გამომგონებელი და მხატვარი. მის განსაკუთრებით ცნობილ გამოგონებას წარმოადგენს — ელექტრომაგნიტური მბეჭდავი ტელეგრაფი („მორზეს აპარატი“, 1836) და მორზეს ანბანი.

1844 წლის 24 მაისს ქალაქ ვაშინგტონსა და ბალტიმორს შორის გაიგზავნა პირველი დეპეშა, რომელიც იყენებდა მორზეს მეთოდს.

კოლეჯის დამთავრების შემდეგ 1810 წელს მორზე გახდა კლერკი ბოსტონში, მაგრამ ფერწერა მის მთავარ საქმიანობად რჩებოდა. 1811 წელს მშობლების დახმარებით მორზე ხატვის შესასწავლად გაემგზავრა ინგლისში. იქ მან შექმნა მრავალი ისტორიული ნახატი.

ინლისსა და აშშ-ს შორის 1812 წლის ომის დროს პროამერიკული პოზიცია დაიკავა.

1814 წელს სამშობლოში დაბრუნდა. მაგრამ ამერიკელებმა მისი ისტორიული ტილოები არ დაუფასეს. იმისათვის რომ თავი ერჩინა, იგი დაუბრუნდა პორტრეტებს და მუშაობა დაიწყო ახალ ინგლისში, ნიუ-იორკსა და სამხრეთ კაროლინაში.

1826 წელს მორზე გახდა ნაციონალური სამხატვრო აკადემიის ერთ-ერთი დამაარსებელი და მისი პირველი პრეზიდენტი იყო 1845 წლამდე. 1832 წელს ევროპიდან ამერიკამდე გემით მგზავრობის დროს, ელექტრომაგნიტის გამოგონების აზრის გავლენის ქვეშ ის ტელეგრაფის შექმნაზე დაფიქრდა.

1837 წლიდან მორზე მეტ დროს უთმობდა თავის გამოგონებას და 1838 წელს შექმნა კოდირებული შეტყობინებისთვის განკუთვნილი, წერტილების და ტირეების სისტემა, რომელიც მთელ მსოფლიოში ცნობილი გახდა, როგორც მორზეს ანბანი.

1843 წელს ჩრდილოეთ ამერიკის რესპუბლიკის მთავრობამ მორზეს 30 ათასი დოლარის გრანტი გამოუყო. 65 კილომეტრიანი ხაზი იყო ვაშინგტონსა და ბალტიმორში. 1844 წლის 24 მაისს, პირველი დეპეშა გაიგზავნა ამ ხაზის სიტყვებით: „რა შექმნა უფალმა?“. ეს ფრაზა მორზეს ურჩია მისი მეგობრის ახალგაზრდა ქალიშვილმა ანა ელისვორთმა.

სიცოცხლის ბოლო წლებში, ნორზე ეხმარებოდა კოლეჯებს, ეკლესიებს და ღარიბ მხატვრებს. გარდაიცვალა 1872 წლის 2 აპრილს ნიუ-იორკში.
ბრინჯის ქაღალდი

ბრინჯის ქაღალდი — მაღალი ხარისხის, თხელი, მაშრობელა, ხაოიანი ზედაპირის (ჰგავს საშრობ ქაღალდს) თეთრი ფერის ქაღალდი. ბრინჯის ქაღალდად, სავარაუდოდ სახელდება, მისი დამზადების, ერთ-ერთი უძველესი მეთოდის გამო, რომელიც ითვალისწინებს ბრინჯის ღეროების გამოყენებას. ს. მეორე ნახევარში და ს. დასაწყისში იყენებდნენ ძვირადღირებული წიგნების გამოცემებში ან შუა, დამცავ ფურცლებად მხატვრული რეპროდუქციების ან ნამუშევრების გამოცემებში.
ვენის კლასიკური სკოლა

ვენის კლასიკური სკოლა (გერმ. , ~ 1780-1827), ევროპული მუსიკის სტილის მიმართულება, რომელშიც ძირითადად სამი ვენაში მოღვაწე მუსიკოსი — ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტი, იოზეფ ჰაიდნი და ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენი — ერთიანდება.

ისტორია
 საუკუნის მანძილზე ევროპის ქვეყნებში მიმდინარეობდა ინსტრუმენტულ მუსიკაში ახალი ჟანრებისა და ფორმების ჩამოყალიბის პროცესი. ამ პროცესმა სრულყოფილი სახე მიიღო და მწვერვალს მიაღწია სწორედ "ვენის კლასიკურ სკოლაში" სამი ზემოთხსენებული მუსიკოსის შემოქმედბაში.

ვენის კლასიკური სკოლის კომპოზიტორებმა გააერთიანეს მრავალი მანამდელი ჟანრი, ფოლკლორული მუსიკიდან მოყოლებული ბაროკოს პოლიფონიამდე; გაერთიანდა მრავალი გერმანული, იტალიური და ფრანგული მუსიკალური სტილი და მიმდინარეობა; იხვეწება მრავალი ჟანრი. ყალიბდება სონატური-სიმფონიური ფორმა — სამ-ოთხ ნაწილიანი ფორმა, რომელიც თითქმის ყველა ხელოვნების დარგში გამოიყენება. პირველი ნაწილი არის სონატური ფორმის, მას ხშირად სონატურ ალეგროს უწოდებენ. ის კონტრასტულობის პრინციპს ეფუძნება, ეს გამოიხატება არა ნაწილებს შორის, არამედ თავად ნაწილებშიც. ციკლის მეორე ნაწილი ნელია. ის ან არის ვარიაციული ფორმის, ან რთული სამნაწილიანი კონტრასტული შუა ნაწილით. მესამე არის "მენუეტი". ის ყველაზე ახლოსაა ყოფაში გავრცელებულ მუსიკალურ ჟანრებთან. მენუეტი, როგორც წესი, იწერება რთული სამნაწილიანი ფორმით, რომლის შუა ნაწილია ტრიო. ტრიოს ბოლოში არის ნიშანი . .- , რაც პირველი ნაწილის უცვლელი სახით გამეორებას ნიშნავს. მეოთხე ნაწილი, ფინალი, აჯამებს მთელ სონატურ-სიმფონიურ ციკლს. ფინალი, როგორც წესი, ჩქარ ტემპში იწერება, ფორმა კი განსხვავებულია. ხშირად ესაა რონდო, სადაც მუდამ ბრუნდება მთავარი თემა — რეფრენი, მას ენაცვლება განსხვავებული ეპიზოდები. ზოგჯერ ფინალი სონატური ფორმით იწერება, ზოგჯერ კი რონდო-სონატურით, რომელშიც შერწყმულია რონდის და სონატური ფორმის ნიშნები.

ი. ს. ბახის შვილის კარლ ფილიპ ემანუელ ბახის შემოქმედებამ, დიდი როლი ითამაშა ჰაიდნის შემოქმედებრივი ცხოვრების განვითარებაზე. მოცარტი თავის მრავალრიცხოვან მოგზაურობებში ეცნობოდა მნიშვნელოვან ადამიანებს, ი.ს. ბახს, რომელმაც მოცარტს იტალიური ოპერა და მანჰაიმის სკოლა გააცნო. აგრეთვე იგი იცნობდა ჰენდელისა და ი.ს. ბახის შემოქმედების მნიშვნელოვან ნაწილს. მოგვიანებით მოცარტის და ჰაიდნის შემოქმედებას ეცნობა ბეთჰოვენი, რაც დიდ გავლენას ახდენს მასზე.

ვენა
ვენა, ამ დროს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კულტურული ცენტრი იყო ევროპის სხვა დიდ ქალაქებთან - პარიზთან და ლონდონთან ერთად. გადამწყვეტი როლი ვენის კლასიკური სკოლის შექმნაში ითამაშა მოცარტის გადასვლამ ვენაში. იქ ჰაიდნთან ერთად მოღვაწეობის დროს ყალიბდება და იხვეწება სიმებიანი კვარტეტი და პუბლიკაზე ყველაზე გავლენიანი ფორმა — სიმფონია.
გერნზი

გერნზი — დიდი ბრიტანეთის გვირგვინის მიწა ლა-მანშის სრუტეში (წმ. მალოს ყურეში), 130 კმ-ში დიდი ბრიტანეთის სამხრეთ ნაპირიდან და 48 კმ-ში საფრანგეთის ნაპირებიდან; გვირგვინის მიწის მთავარი ტერიტორიაა ნორმანდიის კუნძულების სიდიდით მეორე კუნძული გერნზი, კუნძულ ჰერნთან და სხვა მცირე ახლომდებარე კუნძულებთან ერთად, ხოლო კუნძული ოლდერნი, მიმდებარე მცირე კუნძულებითურთ და სარკი, ასევე მიმდებარე მცირე კუნძულებით, გარკვეული ავტონომიებით სარგებლობენ.

გვირგვინის მიწის ფართობი შეადგენს 78 კმ²-ს, მოსახლეობა 2016 წლის შეფასებით — 67 334 კაცს. დედაქალაქია სენტ-პიტერ-პორტი. ოფიციალური ენებია ინგლისური და ფრანგული, ხოლო ადგილობრივები სასაუბროდ იყენებენ ასევე ნორმანდიულ ენის ადგილობრივ, გერნზულ დიალექტს.

გერნზის ტერიტორია სამხედრო და საგარეო პოლიტიკის საკითხებში ექვემდებარება ბრიტანეთის იურისდიქციას, მაგრამ გააჩნია ავტონომიური თვითმმართველობა. ფულის ერთეულია გერნზის ფუნტი, კურსით იგი უტოლდება ბრიტანულ ფუნტს (რომელიც ასევე თავისუფალ მიმოქცევაშია კუნძულზე). გერნზის ეკონომიკაში დომინირებს ფინანსური სექტორი, აქ გაუქმებულია სავალუტო კონტროლი, გამარტივებულია ბიზნეს ოპერაციები და მოქმედებს მარტივი საგადასახადო სისტემა, დიდი ყურადღება ექცევა საბანკო კონფიდენციალობისა და მომსახურების მაღალი სტანდარტების შენარჩუნებას (ოფშორული ზონა).

ისტორია
933 წლიდან ნორმანდიის კუნძულები შევიდა ნორმანდიის სამეფოს მმართველობაში. 1066 წელს ნორმანდიის ჰერცოგი საკუთარ ჯარს განალაგებს სასექსში და იკურთხება მეფე უილიამ -ად. ნორმანდიის საგრაფო, ნორმანდიის კუნძულების ჩათვლით, გაერთიანდა ინგლისის და ნორმანდიის კომბინირებულ სამეფოდ. 138 წლის შემდეგ მეფე ჯონი კარგავს ნორმანდიის უმეტეს ნაწილს, მაგრამ ნორმანდიის კუნძულები რჩება ბრიტანეთის გვირგვინის ქვეშ. ამ დროისთვის გერნზში მოქმედებს საკუთარი მმართველობითი სისტემა და განვითარებულია პარლამენტარიზმის ინსტიტუტი, დღეისთვისაც ამ ტერიტორიაზე ტრადიციული თვითმმართველობა არსებობს. საკუთარი პარლამენტები აქვთ ასევე გერნზის ავტონომიურ ერთეულებს — ოლდერნს და სარკს.

ღირსშესანიშნაობა
1993 წლიდან ხორციელდება გერნზის სამხედრო ფასეულობების დაცვის პროგრამა. გერნზის სანაპიროებზე განლაგებულია მრავალი ციხე-სიმაგრე, ფორტი, სამეთვალყურეო კოშკი, როგორც სამხედრო წარსულის მნიშვნელოვანი ძეგლები. კუნძულების გეოგრაფიული მდებარეობა ყოველთვის განაპირობებდა გერნზის სამხედრო სტრატეგიულ მნიშვნელობას.

ცნობილი ადამიანები
ვიქტორ ჰიუგო
პიერ ოგიუსტ რენუარი
აიზეკ ბროკი
უორენ დე ლა რიუ
ოლივერ რიდი
ჯეიმზ სუმარესი