iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კულტურის ქალური და მამაკაცური ტიპები

კულტურის ქალური და მამაკაცური ტიპები — კულტურის ტიპები. კულტურის ამგვარ ტიპთა არსებობაზე საუბრობდა იოჰან ბახოფენი (1815-1887) 1861 წელს გამოცემულ წიგნში "დედის უფლებები". მისი გამოკვლევის თანახმად, კაცობრიობის ისტორიის საწყის ეტაპზე სისხლისმიერი კავშირების ფიქსირება მხოლოდ ქალის საშუალებით ხდებოდა, ამიტომაც ქალი-დედა გამოდიოდა როგორც მბრძანებელი და კანონმდებელი გვარშიც და თემშიც. ამ გარემოებამ თავი იჩინა როგორც ოჯახის, ისე გვარისა და რელიგიის სახის ჩამოყალიბებაში. ბახოფენი ამტკიცებდა, რომ ძველ ბერძენთა პანთეონში, სხვა ღვთაებათა გვერდით, თაყვნისცემის საგანი იყო დედობრივი საწყისის განმასახიერებელი ღვთაება. ყოველივე ამის გათვალისწინებით, შესაძლებელია მსჯელობა მატრიარქალური ტიპის კულტურის არსებობაზე, - აცხადებდა ბახოფენი. მისთვის დამახასიათებელია ადამიანთა თანასწორობა, უპირობო დედობრივის სიყვარული, ადამიანის სიცოცხლის მნიშვნელობა, მისი ბედნიერება.

მაგრამ დროთა განმავლობაში მამაკაცის როლის ზრდამ განაპირობა მამაკაცური ღვთაებების გაბატონება. შესაბამისად, შეიძლება საუბარი პატრიარქალური ტიპის კულტურაზე, სადაც უპირატესობა საქმიან ურთიერთობებსა და რაციოს ენიჭება, ადამიანი ისწრაფვის ბიოლოგიური გარემოს შეცვლისაკენ; თანასწორობის სანაცვლოდ, იერარქიაში წინ იწევს საყვარელი შვილის პრინციპი, მნიშვნელოვანია ძალაუფლებისადმი მორჩილება.

მეორე მკვლევარი, რომელიც ასევე ეხება ამ თემას, არის გერმანელი ეთნოგრაფი ლეო ფრობენიუსი (1873-1938), რომელიც მატრიარქალური ტიპის კულტურის მატარებელ ხალხად თვლის რუსებს, გერმანელებს, აფრიკელებს, პატრიარქალურ ტიპს კი მიაკუთვნებს ანგლოსაქსებს, არაბ-ბერბერებს, რომაელებს და სხვ. მატრიარქალური ტიპის კულტურა გამოირჩევა ბუნებასთან ერთიანობით, ანუ იგი ემოციური მსოფლმხედველობაა. ფრობენიუსის აზრით, ისტორიაში ეს ორი კულტურული ტიპი თანამონაცვლეობს.

ამ დაყოფათა კვალდაკვალ, ლეო ფრობენიუსმა დაასახელა აფრიკის "ტელურიულ-ეთნიკურ-პატრიარქალური" და "ქტონიურ-ქამიტურ-მატრიარქალური" ტიპის კულტურები. მათგან "ტელურიული" აფრიკის სავანეთა შვილია, "ქტონიური" კი - სახარისა და ჩრდილოეთ აფრიკისა. "ტელურიული" კულტურისათვის ცისკენ მისწრაფებაა დამახასიათებელი, რაც კარგად ჩანს მის არქიტექტურაში - მოწნული სახლები, ფეხებიანი საწოლები; ღმერთებიც ზემოთ ბინადრობენ. "ქტონიური" ტიპის კულტურა კი მიწისკენ ისწრაფვის: მიწურის სახლებით, მიწის ღუმელებით, სულთა მიწისქვეშა სამყოფელით და ა.შ.

შემდგომში მან "ქამიტური" (მატრიარქალური) და "ეთიოპური" (პატრიარქალური) კულტურები შეცვალა "აღმოსავლეთითა" და "დასავლეთით". მათგან პირველის - მატრიარქალური კულტურისათვის - დამახასიათებელია "გამოქვაბულის" გრძნობა, უძრაობა, ფატალური ბედის იდეა; მეორე - პატრიარქალური კულტურისათვის კი - "შორეული სივრცის გრძნობა", დინამიურობა, პიროვნებისა და თავისუფლების იდეა.
კრიკეტ-დიპლომატია

კრიკეტ-დიპლომატია ეწოდება დიპლომატიური დაახლოების იმ ეტაპობრივ გზას, რომელსაც საუკუნის დასაწყისში ინდოეთი და პაკისტანი დაადგნენ. დიპლომატიის მიზანი იყო მორიგება ქაშმირის საკითხში.

2005 წლის აპრილში პაკისტანის პრეზიდენტი პერვეზ მუშარაფი კრიკეტის თამაშის დროს შეხვდა ინდოეთის პრემიერ-მინისტრს მანმოჰან სინგჰს. სწორედ აქედან დაედო საფუძველი ტრადიციას ამ ორი ქვეყნის ლიდერების კრიკეტის თამაშის დროს მოსალაპარაკებლად შეხვედრისა. კრიკეტი ინდოეთშიც და პაკისტანშიც სპორტის ეროვნულ სახეობადაა მიჩნეული. კრიკეტისადმი საერთო სიმპათია განაპირობებს იმ მშვიდ ატმოსფეროს, რომლის დროსაც მიმდინარეობს მოლაპარაკებები.
კოლორადოს კარტოფილის ხოჭო

კოლორადოს კარტოფილის ხოჭო — მწერი ფოთლიჭამიების ოჯახისა. საშიში საკარანტინო მავნებელია. აზიანებს ძაღლყურძენასებრთა ოჯახის მცენარეებს (კარტოფილი, წიწაკა, პომიდორი, ბადრიჯანი). წელიწადში 1-2 თაობას იძლევა. მოზრდილი ხოჭო ნიადაგში ზამთრობს. ხოჭო და მატლი ფოთლებით იკვებება. კარტოფილის ფოთლის ქვედა მხარეზე 3000-მდე კვერცხს დებს.

ბრძოლის ღონისძიებანი: კარანტინი, მცენარის დამუშავება ინსექტიციდებით ან მათი ნარევით მიკრობიოლოგიურ პრეპარატებთან.
კაუნასი

კაუნასი (, , ) — სიდიდით და მნიშვნელობით მეორე ქალაქი ლიეტუვაში. კაუნასის მაზრის და კაუნასის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ვილიისა და ნემანის შეერთების ადგილას. ფართობი 157 კმ². 1842 წლიდან კოვენის გუბერნიის ცენტრია, ხოლო 1920–1940 წლებში ლიეტუვის რესპუბლიკის დროებითი დედაქალაქია

მოსახლეობა
ქალაქის მოსახლეობა 2004 წლისათვის შეადგენს 368 917 კაცს. 2001 წლის აღწერის მიხედვით კი ეროვნული შემადგენლობა ასეთია:

ლიეტუველები 92,9 %
რუსები 4,4 %
უკრაინელები 0,5 %
პოლონელები 0,4 %
სხვა 1,8 %

დაძმობილებული ქალაქები
ბრნო
ვროცლავი
გრენობლი
კალინინგრადი
ლინცი
ლოს-ანჯელესი
ოდენსე
ტამპერე
ტარტუ
ხარკივი
ფერარა
ზუგდიდი
გეტო

გეტო (ვენეც. , ლათ. []) — არემარე, რაიონი, სადაც ხალხი სპეციფიკური რასის ან ეთნიკური წარმომავლობის მიხედვით ან ვიწრო კულტურული ან რელიგიური ნიშნით ცხოვრობს როგორც ჯგუფი, ნებით თუ ძალდატანებით, გარე სამყაროსგან სხვადასხვა ხარისხის იზოლაციით. სიტყვა ისტორიულად მიუთითებს სპეციფიკურად ვენეციურ გეტოზე, ვენეციაში, იტალია, სადაც ებრაელებს ევალებოდათ ცხოვრება. მოგვიანებით ეს სახელი დაერქვა უბნებს სხვა ქალაქებშიც, სადაც ებრაელები ცხოვრობდნენ. შესაბამისი გერმანული ტერმინია ; მაროკოულ არაბულ ენაზე გეტოებს მელაჰს უწოდებდნენ.

ტერმინი ამჟამად ზოგადად ნებისმიერ უკიდურესად ღარიბ ქალაქურ უბანზე მიუთითებს. ბოლო დროს მან მკვეთრად ნეგატიური მნიშვნელობა მიიღო, და მისი ხმარება რასობრივი, ეთნიკური და კულტურული არატოლერანტობის ნიშნად მიიჩნევა. შესაბამისად, მის ალტერნატივად იყენებენ უფრო ნეიტრალურ გამოთქმებს, როგორიცაა მაგ. „ეკონომიკურად განუვითარებელი რაიონები“.
თავისუფლების ქანდაკება

თავისუფლება მსოფლიოს განმანათლებელი , უკეთ ცნობილი როგორც თავისუფლების ქანდაკება — 1885 წელს საფრანგეთის მიერ აშშ-სთვის ნაბოძები მონუმენტი, რომელიც ლიბერტი-აილენდზე (თავისუფლების კუნძული) მდებარეობს ნიუ-იორკის უბეში, მდინარე ჰუდსონის შესართავთან, ამერიკაში ჩამოსულთათვის კეთილმოყვარეობის გამოხატვის ნიშნით. სპილენძის ქანდაკება, რომელიც 1886 წლის 28 ოქტომბერს გაიხსნა, ამერიკის შეერთებული შტატების მეასე წლისთავს მიეძღვნა და ამ ორ ერს შორის მეგობრობის გამოხატვის ჟესტი იყო.

ქანდაკების სკულპტორი იყო ფრედერიკ ოგიუსტ ბარტოლდი. ალექსანდრე გუსტავ ეიფელმა მონუმენტის შიგა სტრუქტურა დააპროექტა. იუჟინ-დე-დუკი იყო სპილენძის შერჩევისთვის პასუხისმგებელი. ამჟამად თავისუფლების ქანდაკება აშშ-ის ყველაზე ცნობილი სიმბოლოა და, უფრო ვრცელი მნიშვნელობით, ჩაგვრისგან განთავისუფლებას აღნიშნავს. მისი დადგმის დღიდან თვითმფრინავის ერამდე ეს იყო პირველი ნიშანი, რომელსაც აშშ-ში ჩამოსული მილიონობით ემიგრანტი ხედავდა ევროპიდან ოკეანის გადმოჭრის შემდეგ. მოქანდაკეებმა თავისუფლების ქანდაკებისთვის შთაგონებად როდოსის კოლოსი გამოიყენეს.

1984 წლიდან ქანდაკება შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.
ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმი

ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმი — ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ღირსშესანიშნაობა მანჰეტენის ზემო ვესტ-საიდზე, ნიუ-იორკში, (აშშ), 79-ე ქუჩასა და ცენტრალ-პარკ-უესტის გადაკვეთაზე. მუზეუმი 120-ზე მეტ სპეციალურ საველე ექსპედიციას აფინანსებს ყოველწლიურად. მუზეუმს ყოველწლიურად სტუმრობს დაახლოებით ხუთი მილიონი ადამიანი.
სუეცის კრიზისი

სუეცის კრიზისი (ივრ.: , მივცა კადეშ; , მილხემეთ სინაი, არაბ.: - ) — ომი ეგვიპტის ტერიტორიაზე 1956 წელს. ეგვიპტის წინააღმდეგ გამოდიოდნენ დიდი ბრიტანეთი, საფრანგეთი და ისრაელი. აშშ-ს თუმცა არა სამხედრო, მაგრამ მაინც ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი როლი ეჭირა.

1956 წლის ოქტომბერში, დიდ ბრიტანეთსა და საფრანგეთთან საიდუმლო მოლაპარაკებების საფუძველზე, ისრაელი შეიჭრა ეგვიპტეს კუთვნილ სინაის ნახევარკუნძულზე საკუთარი სამხედრო-სტრატეგიული მიზნების რეალიზაციის მიზნით. ამის შემდეგ, დიდმა ბრიტანეთმა და საფრანგეთმა გადასხეს დესანტი სუეცის არხის მიმდებარე ტერიტორიაზე მეომარი მხარეების დაშორიშორების საბაბით. ამ დროს, მათ რეალურ მიზანს წარმოადგენდა კონტროლის აღდგენა სუეცის არხზე, რომლის ნაციონალიზაცია ეგვიპტემ მოახდინა ამ მოვლენებამდე რამდენიმე თვით ადრე. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, ეს არხი გადაიქცა ყველაზე მნიშვნელოვან სატრანსპორტო არტერიად მზარდი დასავლეთ ევროპული ეკონომიკისათვის. მისი გავლით ხდებოდა ნავთობის მიწოდება სპარსეთის ყურის რეგიონის ქვეყნებიდან, ხოლო ნავთობი წარმოადგენდა ეკონომიკური განვითარების ერთ-ერთ გადამწყვეტ კომპონენტს.

შესაბამისად, კონტროლი სუეცის არხზე წარმოადგენდა ევროპაზე გავლენის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ფაქტორს, აძლევდა მის მფლობელებს დამატებით უპირატესობას უშუალო კონკურენტებთან ურთიერთობებში, საკმაოდ ზრდიდა მათ შანსებს ჰქონოდათ საკუთარი, დამოუკიდებელი ხმის უფლება გლობალურ პოლიტიკურ ურთიერთობებში.

სამხედრო თვალსაზრისით, ბრიტანულ-ფრანგული ინტერვენცია საკმაოდ წარმატებული იყო, მაგრამ გამოიღო კატასტროფული პოლიტიკური შედეგი, რომელიც დღემდე ახდენს გავლენას ამ ქვეყნების ადგილზე გლობალური პოლიტიკური ურთიერთობების სისტემაში:
ამ კრიზისის დროს, საბჭოთა კავშირი პირველად, ღიად დაემუქრა დიდ ბრიტანეთსა და საფრანგეთს, მათი უდიდესი ქალაქების დაბომბვით ბირთვული იარაღის გამოყენებით, თუ ისინი ინტერვენციას არ შეწყვეტდნენ. ამის შემდეგ მან დაიწყო არაბების მსხვილმასშტაბიანი, ღია მხარდაჭერა, ისრაელის წინააღმდეგ ბრძოლაში, რასაც ის იქამდე ძირითადად თავს არიდებდა;
აშშ იძულებული იყო ღიად დაპირისპირებოდა თავის უახლოეს მიკავშირეებს და მოეხდინა მათზე ზეწოლა ეგვიპტიდან ჯარების გაყვანის მიზნით, მათ შორის, ბრიტანეთზე ფინანსური ბერკეტების გამოყენებით. ამ კონფლიქტის შემდგომ აშშ-იც, საბჭოთა კავშირის მსგავსად, იძულებული გახდა ინტენსიურად ჩარეულიყო ახლო აღმოსავლეთის პრობლემების გადაწყვეტაში ისრაელის მხარეს, რასაც ის აგრეთვე იქამდე მაქსიმალურად გაურბოდა;
ამ კონფლიქტმა დააბოლოვა ის ეპოქა, როდესაც ევროპას შეეძლო ეთამაშა წამყვანი როლი გლობალურ პოლიტიკურ ურთიერთობებში. დიდმა ბრიტანეთმა და საფრანგეთმა დაკარგეს გლობალური მოთამაშეების სტატუსი. აშშ გადაიქცა დასავლეთის განვითარებული ქვეყნების ერთადერთ ლიდერად, რომელიც დღემდე ძირითადად განაპირობებს ამ ქვეყნების მოქმედებას გლობალურ ასპარეზზე. ამ კრიზისმა აგრეთვე მიაყენა საბოლოო დარტყმა მსოფლიო კოლონიალურ სისტემას და გამოიწვია ბრიტანეთის იმპერიის შემდგომი სწრაფი დაშლა.
ამ კონფლიქტში მონაწილე მხარეების დაშორიშორების მცდელობის პროცესში, პირველად გაჩნდა გაეროს სამშვიდობო სამხედრო კონტინგენტის შექმნის იდეა და მოხდა მისი პრაქტიკული რეალიზაცია.
ინდოეთის ვარსკვლავი

ინდოეთის ვარსკვლავი — 563.35 კარატის (112.67 გ) საფირონის თვალი და ამ მინერალთა ჯგუფში მსოფლიოში სავარაუდოდ უდიდესი. ქვა თითქმის უზადოა. შრი-ლანკაში გათხრებით ნაპოვნი მორუხო ცისფერი თვალი ამჟამად ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმში ინახება ქ. ნიუ-იორკში.

1900 წელს მდიდარმა ფინანსისტმა ჯ.პ. მორგანმა ინდოეთის ვარსკვლავი ამერიკის ბუნების ისტორიის მუზეუმს უსახსოვრა. 1964 წლის 29 ოქტომბერს განთქმული გოლფის ბურთისხელა ძვირფასი ქვა სხვა ძვირფას თვლებთან ერთად მოიპარეს. მძარცველებმა დღის განმავლობაში მუზეუმის საპირფარეშოს ფანჯრის საკეტი ღია დატოვეს, შემდეგ კი ღამე ამ ფანჯრიდან მუზეუმში გადაძვრნენ. მუზეუმში შესულებმა აღმოაჩინეს, რომ საფირონი ერთადერთი ქვა იყო დაცული სიგნალიზაციით, თუმცა ბატარეა მწყობრიდან გამოსული იყო. მძარცველებმა თითქმის ყველა ძვირფასი ქვა მოხვეტეს და იმავე გზით გაიქცნენ საიდანაც შემოვიდნენ. ქვები იმ პერიოდისთვის $400.000-ად იყო შეფასებული.

ორ დღეში სამი მძარცველი დააკავეს და მოგვიანებით სამ-წლიანი პატიმრობა მიუსაჯეს. დაუზღვეველი ინდოეთის ვარსკვლავი მაიამის ავტობუსის სადგურის ბაგაჟის დროებით საცავში იპოვეს. ყველა დანარჩენი ძვირფასი ქვაც მალევე აღმოაჩინეს, ერთის გარდა - იგლ-დაიმონდი (ამერიკის მიწაზე ნაპოვნი უდიდესი ბრილიანტი) სამუდამოდ დაკარგულად ითვლება.
სინის ნახევარკუნძული

სინის ნახევარკუნძული ან სინაი (კოპტ. ; ეგვიპტ. არაბ. ; ; ივრ. -) — სამკუთხედის ფორმის ნახევარკუნძული ხმელთაშუა და წითელ ზღვებს შორის, ტერიტორიულად ეგვიპტეში. საერთო ფართობია 60 000 კმ². მდებარეობს აზიის დასავლეთ ნაწილში. სამხრეთ ნაწილში გრანიტებით, გნაისებითა და კრისტალური ფიქლებით აგებული მთებია (სიმაღლე 2637 მ). ჩრდილოეთით ზედაპირი დაბლდება 500-1000 მ-მდე. ჭარბობს ძლიერ დანაწევრებული ქვიანი პლატოები. სინის ნახევარკუნძულზე არის ნავთობისა და მანგანუმის საბადოები. ოაზისებში არის ფინიკის პალმა, ქერი, სიმინდი.
სოციალიზმი

სოციალიზმი — იდეოლოგია, რომელიც ითვალისწინებს სოციალური თანასწორობის პრინციპებზე დამყარებული საზოგადოების მშენებლობას; ასევე საზოგადოებრივი სისტემა, რომელიც ასეთ პრინციპებს ემყარება; პოლიტიკური მიმართულება; საზოგადოებრივ-ეკონომიკური ფორმაცია, რომელშიც წარმოების საშუალებები საზოგადოებრივ საკუთრებაშია.

სოციალიზმი ქადაგებს ადამიანის მიერ სხვა ადამიანის ექსპლუატაციის ყველა ფორმის ლიკვიდაციას. სოციალისტურ საზოგადოებაში მიღწეულია სრული სახალხო მმართველობა, სოციალური თანასწორობა, მაქსიმალურად მინიმუმამდეა დაყვანილი ეკონომიკური დიფერენციაცია; გარანტირებულია ადამიანის უფლებები და თავისუფლება.
ბარდა (ქალაქი)

ბარდა, ბარდავი (, , ) — ქალაქი აზერბაიჯანში, ყარაბაღის ვაკეზე, მდინარე ტერტერის ორივე ნაპირას, ბარდის რაიონის ცენტრი.

ისტორია
დღევანდელი ბარდიდან რამდენიმე კილომეტრის დაშორებით ისტორიული ბარდავის ნანგრევებია. როგორც ჩანს, ქალაქი აქ უკვე საუკუნეში არსებობდა. საუკუნეში ბარდავი ალბანეთის მეფეების და ალბანეთის ქრისტიანული ეკლესიის სატახტო ქალაქი იყო, ისევე როგორც მნიშვნელოვანი სავაჭრო და კულტურული ცენტრი. 627 წელს იგი ჯაბღუ-ხაკანმა აიღო და მისი მოსახლეობა ამოჟლიტა. საუკუნის დასაწყისში არაბებმა დაიპყრეს. ქალაქი საქარავნო გზების შესაყარზე მდებარეობდა და მსხვილი სავაჭრო-სახელოსნო ცენტრი იყო. საუკუნეში სალარიდებს ემორჩილებოდა, იმავე საუკუნეში ჩრდილოეთიდან მოსულმა კიევის რუსეთის ჯარმა დაიკავა. 1192—1193 წლებში ქართველთა ჯარმა დალაშქრა. შემდგომ საუკუნეებში განუწყვეტელი ომების შედეგად ქალაქი დაკნინდა. საუკუნის ნახევარში ბარდავი სოფლად გადაიქცა.

ღირსშესანიშნაობა
ბარდავში შემონახულია შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ძეგლი - მავზოლეუმი (1322, ხუროთმოძღვარი აჰმედ ეიუბ ალ-ჰაფიზ-ოღლუ). მდიდრულად შემკული ორპორტალიანი, აგურით ნაგები ცილინდრული ფორმის კოშკი მოპირკეთებულია უბრალო და მოჭიქული აგურით. იქვე ახლოს მეორე, ე. წ. ახსადანბაბას ( ს.) მავზოლეუმის ნანგრევებია (როგორც ჩანს, აგებულია იმავე ხუროთმოძღვრის მიერ), შემორჩენილია აგრეთვე იმამ-ზადეს მავზოლეუმ-მეჩეთი (- საუკუნეები).
პროზა

პროზა ( < — პირდაპირი, უბრალო, — წინმიმართული) — მხატვრული ლიტერატურის ერთ-ერთი ძირითადი ფორმა, რომელიც განსხვავდება მეორე ძირითადი ფორმის — პოეზიისაგან მხატვრული მეტყველების ორგანიზაციით. პროზაში მეტყველების მთლიანი ნაკადი მიისწრაფვის მხოლოდ წინ და მისთვის დამახასიათებელია ისეთივე პაუზები წინადადებებისა და სინტაგმების ბოლოს, როგორც ეს ჩვეულებრივ მეტყველებას ახასიათებს. პოეზიისგან განსხვავებით პროზის რიტმი აგებულია სინტაქსური კონსტრუქციების (წინადადება, პერიოდი, კოლონი) მიახლოებით თანაზომადობაზე, რაც ქმნის მხატვრული პროზის ნაწარმოების ერთ მთლიან ქარგას და რითიც ის განსხვავდება სამეცნიერო ნაშრომებისაგან ან საყოფაცხოვრებო ხასიათის ტექსტებისგან.

მხავრული ლიტერატურის ერთ-ერთ ძირითად ფორმად პროზა საუკუნეში გაფორმდა. მანამდე პროზაში იგულისხმებოდა ყველა სახისა და ხასიათის არამხატვრული ტექსტი.

მხატვრული პროზის პირველ ჟანრულ ფორმად ითვლება რენესანსის ეპოქის ნოველა. საუკუნიდან, განსაკუთრებით კი საუკუნეში ვითარდება ისეთი ჟანრები, როგორიცაა მოთხრობა, რომანი და სხვ.

პოეზიისაგან განსხვავებით პროზაში სიტყვას, როგორც ენობრივ ერთეულს, ეცვლება სტილისტური ფუნქცია: ნაკლები ყურადღება ექცევა ბგერწერასა და მარცვლობრივ-მახვილობრივ შედგენილობას, ხოლო მეტი — სიტყვის სემანტიკურ მნიშვნელობას, მის გამომსახველობით ფუნქციას. პროზაში კონსტრუქციის რიტმს არეგულირებს მისი სემანტიკური მხარე.

თუ პოეზიაში, განსაკუთრებით ლირიკაში, ისმის, უპირველეს ყოვლისა, ავტორისეული ხმა, რომელიც მოგვითხრობს ან სიუჟეტურ ამბავს, ან საკუთარ განცდათა შესახებ, პროზაში ბევრი ხმა ისმის: ავტორისეული თხრობა, მოქმედ პირთა ხმები, „შინაგანი ხმაც“ კი და მათი ურთიერთმოქმედება ხშირად კომპოზიციის ერთ-ერთი საფუძველია.

პოეზიისა და პროზის გვერდიგვერდ არსებობის მანძილზე შეიქმნა მათ შორის შუალედური ფორმებიც - ლექსი პროზად, რიტმული პროზა, მაგრამ პროზისგან პოეზიას ყოველთვის გამოყოფს სიტყვის ლექსის საზომით ორგანიზაცია.
ვასილ პეტრიაშვილი

ვასილ მოსეს ძე პეტრიაშვილი (დ. 4 მარტი [ ძვ. სტ. 20 თებერვალი], 1842, სოფ. წალასყური, ახლანდელი გარდაბნის მუნიციპალიტეტი ― გ. 8 აგვისტო [ ძვ. სტ. 26 ივლისი], 1908, კარლსბადი, ახლანდელი კარლოვი-ვარი) — ქართველი ქიმიკოსი.

ბიოგრაფია
ვასილ პეტრიაშვილმა 1865 წელს დაამთავრა თბილისის სასულიერო აკადემია. იმავე წელს ჩაირიცხა ნოვოროსიის უნივერსიტეტში (ოდესა). 1870 წლიდან, უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, მუშაობას იწყებს იქვე, ტექნიკური ქიმიის კათედრაზე. 1874 წლიდან დოცენტია, 1879 წლიდან პროფესორი, 1905 წლიდან დეკანი. 1907 წელს ირჩევენ რექტორად. ვასილ პეტრიაშვილი უმაღლესი სასწავლებლის პირველი ქართველი რექტორია. სამეცნიერო საქმიანობისათვის მივლინებული იყო ბონში, პარიზში, ევროპის სხვა ქვეყნებში.

ვასილ პეტრიაშვილის ნაშრომები ორგანულ ქიმიაში მეცნიერულად მეტად მნიშვნელოვანი და ღირსშესანიშნავია. მან დიდი სახელი მოიხვეჭა როგორც რუსეთში, ასევე ევროპის სხვა ქვეყნებში. ის იყო გამოჩენილი ქიმიკოსი, რომელმაც მეცნიერებაში წარუშლელი კვალი დატოვა. დიმიტრი მენდელეევმა, მისი დროის ახალგაზრდა ქიმიკოსთა შორის საუკეთესოდ ვასილ პეტრიაშვილი დაასახელა. სახელგანთქმული ქიმიკოსი ნ. ზელინსკი მას ოდესის უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო განყოფილების საუკეთესო ხანის, საუკეთესო წარმომადგენლად თვლიდა. თანამედროვენი ვასილ პეტრიაშვილს ახასიათებდნენ საუკეთესო შინაგანი ბუნების ადამიანად, კარგ ორგანიზატორად და სტუდენტების საყვარელ პედაგოგად.

ვასილ პეტრიაშვილი დიდ ყურადღებას იჩენდა საქართველოსადმი და ქართულ პერიოდულ პრესაში, სისტემატურად ბეჭდავდა პუბლიცისტურ წერილებს სოციალურ, სამეურნეო თუ სამეცნიერო საკითხებზე. ეწეოდა მეცნიერების პოპულარიზაციას საქართველოში, ტექნიკური ტერმინებით ამდიდრებდა ქართულ ენას. რუსეთის იმპერიაში პირველი, მეცნიერულ საფუძველზე დამყარებული წიგნი მეღვინეობაზე ვასილ პეტრიაშვილმა ქართულ ენაზე დაწერა და დაბეჭდა.
მჭიდრო კავშირი ჰქონდა გამოჩენილ ქართველ მოღვაწეებთან – აკაკი წერეთელთან, იაკობ გოგებაშვილთან, ნიკო ნიკოლაძესთან, სერგეი მესხთან და სხვებთან. სწავლაში ხელს უწყობდა და ეხმარებოდა საქართველოს გარეთ მცხოვრებ ახალგაზრდებს, იყო თბილისში უნივერსიტეტის დაარსების ერთ–ერთი ინიციატორი, იყო მასწავლებელი და უახლოესი მეგობარი პეტრე მელიქიშვილისა.

გარდაიცვალა 1908 წელს კარლსბადში (ახლანდელი კარლოვი-ვარი). ქართველი თერგდალეულებისათვის, როგორც ყველა ქართველისათვის, ეს დიდი მწუხარება იყო. აკაკიმ ლექსით აღნიშნა ვასილ პეტრიაშვილის გარდაცვალება („ჩუმი მოღვაწე, ნამდვილ ქართველი. სიკვდილით ქართველთ გულის მომწყვდელი“).

ცნობილი მეცნიერი და მოღვაწე ოდესაში დროებით დაკრძალეს, შემდეგ თბილისში, ვერის სასაფლაოზე გადმოასვენეს, მოგვიანებით კი ვაკის სასაფლაოზე იქნა დაკრძალული.
იაპონური ლიტერატურა

იაპონურ ლიტერატურას თითქმის 20 საუკუნის ისტორია აქვს. პირველი ნაწარმოებები ჩინური ლიტერატურის ძლიერ გავლენას განიცდის, მაგრამ იაპონიის იზოლირების პოლიტიკამ საკუთრივ იაპონური ლიტერატურული ფორმების განვითარება გამოიწვია.

იაპონური ლიტერატურის ძირითადი მახასიათებლები არის ერთგვარი გამიჯვნის, იზოლირების გრძნობა და ხშირ შემთხვევაში მთავარი პერსონაჟი მიზანს ვერ აღწევს.

ისტორია
იაპონური ლიტერატურა სამ ძირითად პერიოდად იყოფა: ძველი, საშუალო და თანამედროვე პერიოდი.

ძველი იაპონური ლიტერატურა-( საუკუნემდე) მოიცავს ისეთ ნაწარმოებებს, როგორიცაა გენჯის ნათქვამი, ათი ათასი ფურცელის კრებული და ა.შ. ამ ნაწარმოებების თემებია სიცოცხლე, სიყვარული, იმპერატორის კარზე თავადაზნაურთა გართობები და ა.შ.

საშუალო პეროდის იაპონური ლიტერატურა (– საუკუნეები) ბუდიზმის დიდ გავლენას განიცდის. პერსონაჟები არიან მღვდლები, მოგზაურები, ასკეტი პოეტები. ამ პერიოდში იაპონიაში ადგილი აქვს შიდა ომებს, რის შედეგადაც ვითარდება მებრძოლებისა და სამურაების კლასი, რომელთა შესახებ უამრავი ლეგენდები და ზღაპრები იწერება.

თანამედროვე იაპონური ლიტერატურა ( საუკუნის დასასრულიდან) იწყება იაპონიის ცხოვრებაში დასავლური სამყაროს შეჭრის შედეგად. ამ პერიოდში განსაკუთრებით ვითარდება ისეთი ლიტერატურული ფორმა, როგორიცაა - - რომანი პირველ პირში. ეს არის მოკლე ისტორიები, რომელთა მთავარი პერსონაჟი თავად ავტორია. მათში მთხრობელის ცხოვრებიდან მნიშვნელოვანი მონაკვეთებია მოთხრობილი და აღსარებას მოგვაგონებს. თანამედროვე ლიტერატურა განიცდის როგორც ბუდიზმის, ასევე დღევანდელი რეალური სამყაროს გავლენას და ერთგვარი ფრუსტრაციის პრობლემის წინაშე აყენებს ადამიანს. პარალელურად არსებობს ლიტერატურა, რომელიც წერილობით გადმოსცემს ვიდეოთამაშების, კომიქსების, ანიმაციური ფილმების შინაარსს. ასეთი ლიტერატურა დიდ კრიტიკას იმსახურებს ტრადიციული ლიტერატურის მოყვარულთა მხრივ, მაგრამ ძალიან პოპულარულია ახალგაზრდებში.
ფრაუენკირხე (დრეზდენი)

დრეზდენის ღვთისმშობლის ტაძარი, ფრაუენკირხე — ლუთერანული ეკლესია დრეზდენში, გერმანია. ამავე სახელწოდებით ევროპაში რამდენიმე სხვა კათოლიკური და პროტესტანტული ეკლესიაც მოიხსენიება.

დრეზდენის ფრაუენკირხე თითქმის სრულიად განადგურდა მეორე მსოფლიო ომში საჰაერო დაბომბვის დროს და აღდგენილ იქნა როგორც ყოფილი მტრების შერიგების ისტორიული სიმბოლო. ტაძრის ფასადის რეკონსტრუქცია დასრულდა 2004 წელს, ინტერიერისა კი - 2005-ში და 13 წლის ინტენსიური აღდგენა-მშენებლობის შემდეგ 2005 წლის 30 ოქტომბერს ტაძარი საზეიმოდ კურთხეულ იქნა.
მერვე ჯვაროსნული ლაშქრობა

მერვე ჯვაროსნული ომი წამოიწყო საფრანგეთის მეფე ლუი -მ 1270 წელს. მას ზოგან მეშვიდედ თვლიან, თუ ფრედერიკ -ის მიერ წამოწყებული მეხუთე და მეექვსე ჯვაროსნული ომები გაერთიანდა. ხშირად მეცხრე ჯვაროსნულ ომსაც მერვეს ნაწილად თვლიან.

ისტორია
მეცხრე ჯვაროსნული ლაშქრობა, მერვე ჯვაროსნული ლაშქრობით გაგრძელებად თვლიან. თავად მერვე ჯვაროსნული ლაშქრობის წამოწყების მიზეზად ახლო აღმოსავლეთში განვითარებული მოვლენები ითვლება.სირიაში განვითარდა მოვლენები, სადაც მამლუქი სულთანი ბეიბარსი ჯვაროსნული სახელმწიფოების ნარჩენებს უტევდა. ბეიბარსმა ვენეციასა და გენუას შორის გაჩაღებული ომით ისარგებლა, სანამ ისინი ერთმანეთს უტევდნენ, ბეიბარსმა სირიულ პორტებზე საგრძნობლად შესუსტებული გავლენის ფონზე, 1265 წლისთვის აიღო ნაზარეთი, ჰაიფა, ტორონი და არსუფი. კვიპროსის მეფე ჰუგო , რომელიც იერუსალიმის მეფედ იყო დანიშნული, აკრაში გადავიდა ქალაქის დასაცავად, ბეიბარსი კი ჩრდილოეთით მოიწევდა და სომხეთსაც კი მოაღწია, რომელიც იმჟამად მონღოლთა დაქვემდებარებაში იყო.

ამ მოვლენებმა ლუი აიძულა 1267 წელს ახალი ჯვაროსნული ომი გამოეცხადებინა, თუმცა იმ დროისთვის ამისთვის მცირე მხარდაჭერა არსებობდა. ჟან დე ჟუანვილმა, ლუის მეშვიდე ჯვაროსნულ ომში მისმა პირადმა ისტორიკოსმა წასვლაზე უარი განაცხადა. ლუი მისმა ძმამ დაარწმუნა სირიის ნაცვლად ტუნისზე გაელაშქრებინა, რაც მათ კარგ დასაყრდენს მისცემდა ეგვიპტეზე თავდასასხმელად, ვინაიდან ეს ლუის წინა ჯვაროსნული ლაშქრობის მიზანი იყო, ისევე როგორც მეხუთე ლაშქრობისაც (ორივე ლაშქრობა ეგვიპტეში მარცხით დასრულდა). კარლს, სიცილიის მეფეს, ხმელთაშუა ზღვის ამ რეგიონში საკუთარი ინტერესები ჰქონდა. ხოლო ტუნისის სულთანს ასევე კარგი კავშირი ჰქონდა ქრისტიანულ ესპანეთთან და მოქცევის კარგ კანდიდატად მოაზრებოდა.

ლუი აფრიკის მიწაზე 1270 წლის ივლისში გადავიდა, რაც უკიდურესად არასახარბიელო დრო გამოდგა. არმიაში სასმელი წყლის დაბინძურების გამო ეპიდემიამ იფეთქა, ხოლო თავად ლუი იმავე წლის 25 აგვისტოს კარლის ჩამოსვლიდან ერთ დღეში, „კუჭის ქრონიკული აშლილობით” გარდაიცვალა. სიკვდილის წინ, მისი ბოლო სიტყვა „იერუსალიმი” იყო. ამის შემდეგ კარლმა მეფედ ლუის ვაჟი ფილიპ გამოაცხადა, მაგრამ ახალი მეფის მცირე ასაკის გამო, ჯვაროსნულ ლაშქრობას თავად გაუძღვა.

ეპიდემიის მძვინვარების გამო ტუნისის ალყა მოიხსნა და 30 ოქტომბერს სულთანთან ხელშეკრულება დაიდო. ამ შეთანხმებით ქრისტიანებმა მოიპოვეს ტუნისში თავისუფალი ვაჭრობის უფლება, ასევე გარანტია მღვდელთა და ბერთათვის, ქალაქში მშვიდობიან ცხოვრებაზე, რაც ჯვაროსნულ ლაშქრობას ნაწილობრივ წარმატებულს ხდიდა. კარლს ამ პერიოდისთვის მოკავშირედ ასევე ჰყავდა ინგლისის უფლისწული ედუარდი, რომელიც ხელშეკრულების დადების პერიოდში ჩამოვიდა. ტუნისის ალყის მოხსნის შემდეგ ედვარდმა აკოზე გააგრძელა ლაშქრობა, რომელიც ჯვაროსანთა ბოლო სიმაგრე იყო სირიაში. მის მიერ იქ გატარებული დრო უკვე მეცხრე ჯვაროსნულ ლაშქრობად ითვლება.
მიხეილ ასათიანი

მიხეილ იოსების ძე ასათიანი (დ. 1849, სოფ. ბაკურციხე, ახლანდილი გურჯაანის რაიონი ― გ. 31 დეკემბერი [ძვ. სტ. 19 დეკემბერი], 1879) — ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისის სასულიერო სასწავლებელში და სემინარიაში. 1874 წელს დაამთავრა ყაზანის სასულიერო აკადემია. მუშაობდა მასწავლებლად ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში. დიდი მონაწილეობა მიიღო ქართველ ხალხოსანთა ჟურნალ "იმედის" დაარსებაში და მისი პირველი რედაქტორიც უნდა ყოფილიყო, ტრაგიკულად რომ არ დაღუპულუყო. 1881 წლიდან ასათიანის თხზულებები იბეჭდებოდა ჟურნალ "იმედში". მის ლექსებში, მოთხრობებსა და საჟურნალო ფელეტონებში ასახულია ხახლხოსანი ახალგაზრდობის მისწრაფებანი და იდეალები, დაბალი სოციალური ფენების უუფლებობა, აგრეთვე ქართველ ინტელიგენციის მისწრაფება ეროვნული ძალების კონსოლიდაციისაკენ ("შიკრიკი", "მტკვრის ბაასი რიონთან", და სხვა). ავტორია აგრეთვე ავტობიოგრაფიული მოთხრობისა "მე და ონისიმე".