ბერნი

ბერნი (, , ) — შვეიცარიის დე ფაქტო დედაქალაქი, რომელსაც მოიხსენიებენ როგორც „ფედერალური ქალაქი“. მოსახლეობა დაახლოებით 146 000 ადამიანი (2024 წლის მონაცემებით). ბერნი შვეიცარიის მოსახლეობის რაოდენობით მეხუთე ქალაქია ციურიხის, ჟენევის, ბაზელისა და ლოზანის შემდეგ. ბერნის აგლომერაცია, რომელიც 36 მუნიციპალიტეტს მოიცავს, 2014 წელს 406 900 ადამიანს ითვლიდა, ხოლო მეტროპოლიის ზონის მოსახლეობა 2000 წელს 660 000-ს შეადგენდა.

ბერნი ასევე არის ბერნის კანტონის დედაქალაქი, რომელიც შვეიცარიის კანტონებს შორის მოსახლეობით მეორეა. ქალაქის ოფიციალური ენაა გერმანული. ძირითადი სასაუბრო ენაა ალემანური შვეიცარიული გერმანულის ადგილობრივი ვარიანტი — ბერნული გერმანული. 1983 წელს ბერნის ცენტრში მდებარე ისტორიული ძველი ქალაქი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი გახდა. გარშემორტყმულია მდინარე აარეთი, რომელიც შვეიცარიის პლატოს ერთ-ერთი მთავარი მდინარეა.

მიუხედავად იმისა, რომ გამაგრებული დასახლებები ანტიკური ხანიდან არსებობდა, უშუალოდ შუა საუკუნეების ქალაქი დააარსა ცერინგენების მმართველმა დინასტიამ, ცერინგენის ჰერცოგმა ბერთოლდ -მ, სავარაუდოდ 1191 წელს. 1218 წელს ბერნი თავისუფალ იმპერიულ ქალაქად გამოცხადდა, ხოლო 1353 წელს შეუერთდა შვეიცარიის კონფედერაციას და გახდა მისი ერთ-ერთი კანტონი ადრეული რვა კანტონიდან. მას შემდეგ ბერნი დიდ ქალაქ-სახელმწიფოდ და შვეიცარიის ისტორიის თვალსაჩინო აქტორად იქცა სუვერენული ტერიტორიული ექსპანსიის პოლიტიკის გატარებით. საუკუნიდან ქალაქი თანდათან გარდაიქმნა და შეიძინა თავისი დღევანდელი მახასიათებლები. ბერნი ფედერალურ ქალაქად 1848 წელს გამოცხადდა. საუკუნის დაახლოებით 5 000 მცხოვრებიდან, 1920-იან წლებში ქალაქის მოსახლეობამ 100 000-იან ნიშნულს გადააჭარბა.

დემოგრაფია
მოსახლეობა
ბერნის მოსახლეობა 2018 წლის მონაცემებით 133 883 ადამიანს შეადგენდა. მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 34% უცხო ქვეყნის მოქალაქეა. 2000-დან 2010 წლამდე, 10 წლის განმავლობაში, მოსახლეობა შეიცვალა 0,6%-ით. მიგრაციის დონე 1,3%-ია, ხოლო შობადობა და გარდაცვალების შემთხვევები პროცენტულად 2,1%-ს შეადგენს.

მოსახლეობის უმეტესი ნაწილი (2000 წლის მდგომარეობით) საუბრობს გერმანულად (სულ 104 465 ან 81,2%), როგორც მათი პირველადი ენა, იტალიური არის მეორე ყველაზე გავრცელებული ენა (5 062 ან 3,9%), ხოლო ფრანგული კი მესამე (4 671 ან 3,6%). რეტორომანული ენაზე საუბრობს მხოლოდ 171 ადამიანი.

2000 წლის მონაცემებით, ბავშვები და მოზარდები (0–19 წლების ფარგლებში) მოსახლეობის 15,1%-ს შეადგენენ, ხოლო მოზრდილები (20-64 წლების ფარგლებში) 65%-ს, ხოლო ასაკოვნები (64 წელზე უფროსი ასაკის) 19,9%-ს შეადგენენ.

რელიგია
2000 წლის აღწერის მიხედვით 60 455 ან 47% ემხრობოდა შვეიცარიის რეფორმირებულ ეკლესიას, ხოლო 31 510 ან 24,5% კათოლიკე იყო. დარჩენილი მოსახლეობიდან მართლმადიდებელი იყო 1 874 ადამიანი (მთლიანი მოსახლეობის 1,46%). 324 ადამიანი (0,25%), ებრაელები იყო, ხოლო 4 907 კი (3,81%), მუსულმანი. 629 ადამიანი იყო ბუდისტი, 1 430 იყო ინდუისტი, ხოლო და 177 ადამიანი სხვა რელიგიის წარმომადგენელი. 16 363 (12,72%) არ მიემხრო არცერთ რელიგიას ან იყო ათეისტი, ხოლო 7 855 ადამიანმა (6,11%) არ უპასუხა ამ კითხვას. ბერნის განვითარებული ტერიტორიიდან, 3,6% უკავია სამრეწველო ნაგებობებს, 21,7% საცხოვრებელ და სხვა ნაგებობებს, ხოლო 12,6% სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურას ეთმობა. ელექტროენერგია და წყლის ინფრასტრუქტურა, ქალაქის 1,1%-ს მოიცავს, ხოლო 6% უკავია პარკებსა და სპორტულიმოედნებს.

სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთებიდან, 14,3% გამოიყენება მოსავლის მოსაყვანად, ხოლო 4% საძოვრებად. ადგილობრივი მდინარეები მუნიციპალიტეტის წყლის მთლიან მოთხოვნას უზრუნველყოფენ. ქალაქში ყველაზე თბილი თვეა ივლისი, საშუალო დღიური ტემპერატურა 183 °-ია, ხოლო ყოველდღიური მაქსიმალური ტემპერატურა 24,3 °. ბერნში დაფიქსირებული ყველაზე მაღალი ტემპერატურა 37 °-ს შეადგენდა, დაფიქსირდა 2003 წლის აგვისტოში. ყველაზე თბილი დღე საშუალოდ აღწევს 32,1 °-ს.

ჰაერის ნაკადი წელიწადში 103,7 დღეა ცივი, ხოლო ბერნში წელიწადში საშუალოდ 22,3 დღე ყინავს (1981-2010 წლების მონაცემები), აგრეთვე 14,1 დღეა თოვლი, თოვლის საშუალო ზომა 52,6 სანტიმეტრია. იანვარი არის ყველაზე ცივი თვე, საშუალო დღიური ტემპერატურა −0,4 °-ია, ხოლო ყოველდღიური მინიმალური ტემპერატურა −3,6 °. ყველაზე დაბალი ტემპერატურა, რაც დაფიქსირებულა ბერნში −23.0 °-ს შეადგენდა, დაფიქსირდა 1929 წლის თებერვალში. როგორც წესი, წლის ყველაზე ცივი ტემპერატურა საშუალოდ აღწევს −12,8 °-ს (1981–2010 წლების მონაცემების მიხედვით).

ეკონომიკა
2010 წლის მდგომარეობით, ბერნში უმუშევრობის დონე 3,3%-ს შეადგენდა. 2008 წლის მონაცემებით, პირველად ეკონომიკურ სექტორში 259 ადამიანი იყო დასაქმებული და დაახლოებით 59 ბიზნესი იყო ჩართული ამ სექტორში. საშუალო სექტორში დასაქმდა 16 413 ადამიანი. 135 973 ადამიანი იყო დასაქმებული მესამეულ სექტორში.

განათლება
ბერნში, მოსახლეობის დაახლოებით 39,2%-მა ან 50 418 დაასრულა საშუალო სკოლა, ხოლო 24 311 ან 18,9%-ს დასრულებული აქვს დამატებით უმაღლესი განათლება. 24 311 ადამიანიდან, რომლებიც შვეიცარიელები იყვნენ მათთგან 51,6% კაცი იყო, ხოლო 33,0% კი ქალები. არამოქალაქეებიდან 8,9% კაცი და 6,5% ქალი იყო.

2009-2010 სასწავლო წლების განმავლობაში ბერნში სულ 10 979 მოსწავლე სწავლობდა. მუნიციპალიტის 89 საბავშვო ბაღში გაკვეთილები ტარდებოდა. მუნიციპალიტეტს გააჩნდა 266 დაწყებითი კლასი და 5 040 მოსწავლე. დაწყებითი მოსწავლეებიდან 30,1% იყო შვეიცარიის მუდმივი ან დროებითი რეზიდენტი, რომლებსაც არ ჰქონათ მოქალაქეობა. 2000 წლის მდგომარეობით ბერნში 9 045 მოსწავლე იყო, რომლებიც სხვა მუნიციპალიტეტიდან იყვნენ ჩამოსულები, ხოლო მუნიციპალიტეტის გარეთ არსებულ სკოლებში გაკვეთილებს 1 185 ადამიანი ესწრებოდა.

ბერნში სულ 8 ბიბლიოთეკაა. 2008 წლის მდგომარეობით ბიბლიოთეკებში საერთო ჯამში 10 308 336 წიგნი იყო.

ტრანსპორტი
ბერნში და მის გარშემო არსებულ საზოგადოებრივ ტრანსპორტს მართავს „“, რომელიც ინტეგრირებულია სატვირთო ქსელში კოორდინირებული გრაფიკით, რაც თავისთავად მოიცავს ბერნისა და ზოლოთურნის კანტონის არეალს. საზოგადოებრივი ტრანსპორტი მოიცავს მაგალითად, ნებისმიერი სახის მატარებელს (მათ შორის, ურბანული „-“-ს), „“-ს ავტობუსებს, ტრამვაის, ავტობუსებსა და სხვას. გადასახადი დამოკიდებულია გადაკვეთილი ზონების რაოდენობასა და ტრანსპორტის ტიპზე.

ბერნი დაკავშირებულია სხვა ქალაქებთან რამდენიმე ავტომაგისტრალით (1, 12, 6). ქალაქში ასევე არის ბერნის აეროპორტი, რომელიც მდებარეობს ქალაქ ბელპის მახლობლად. რეგიონალური აეროპორტი უკავშირდება ევროპის რამდენიმე ქალაქს. გარდა ამისა, ციურიხის აეროპორტი, ჟენევის აეროპორტი და ბაზელის აეროპორტი ასევე საერთოშორისო აეროპორტებია, ყველა მათგანთან, ბერნიდან ორ საათში ნაკლებ დროშია შესაძლებელი მანქანით მისვლა.

სპორტი
„ “ დაარსდა 1994 წელს. თამაშობს ბერნში.

„ “ არის ბერნის ყინულის ჰოკეის მთავარი გუნდი, რომელიც თამაშობს „ “-ზე. გუნდი მონაწილეობს ეროვნულ ლიგაში , ქვეყნის უმაღლეს ლიგაში. „ “ იყო 2009 წლის „“-ს ყინულის ჰოკეის მსოფლიო ჩემპიონატის მთავარი მასპინძელი, მათ შორის ტურნირის გახსნილ თამაშსა და ფინალში. „ “ ასევე იყო 2011 წლის ევროპის სკეიტ ჩემპიონატების მასპინძელი.

ბერნი იყო 2010 წლის ზამთრის ოლიმპიადის მასპინძლობის კანდიდატი, მაგრამ მან კონკურსის დასრულების შემდეგ, 2002 წლის სექტემბერში დატოვა, რაც ნიშნავს, რომ ტენდერს ადგილობრივმა მოსახლეობამ მხარი არ დაუჭირა. საბოლოო ჯამში თამაშები სხვაგან გაიმართა.

„ “ არის ადგილობრივი რაგბის კლუბი (1972 წლიდან) და თამაშობს „“-ში. რაგბის ქალთა გუნდი დაარსდა 1995 წელს.

„ “ არის არასამთავრობო კალათბურთის კლუბი 2010 წლიდან ქალაქ ბერნში.

გალერეა