iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ყვითელი ნისლი (რომანი)

ყვითელი ნისლი — მწერალ ალექსანდრე ვოლკოვის მიერ ჯადოსნური ქვეყნის შესახებ დაწერილი რომანების სერიის მეხუთე ტომი.

სიუჟეტი
ოდესღაც ჯადოქარმა გურიკაპმა დაამარცხა ალქაჯი არახნა, მაგრამ ვერ გაანადგურა იგი, ვინაიდან მეტად კეთილი იყო. მან მხოლოდ დააძინა არახნა - 5000 წლით, იმ იმედით, რომ ამ პერიოდში იგი გამოსწორდებოდა. მას შემდეგ, რაც გურიკაპი მოკვდა, გავიდა დიდი დრო. ჯადოსნური ქვეყნის ხალხებმა და ცხოველებმა დაივიწყეს ეს ამბავი. არახნამ გაიღვიძა, თავისი მსახურებისგან შეიტყო უკანასკნელ მოვლენათა შესახებ და გადაწყვიტა ჯადოსნური ქვეყნის დაპყრობა. თავდაპირველად გადაწყვიტა, ეს ურფინ ჯუსის დახმარებით ეცადა, მაგრამ ჯუსმა უარი უთხრა დახმარებაზე, ვინაიდან მიხვდა, რომ ბრძოლით ამის მიღწევა შეუძლებელია და არახნას უწინასწარმეტყველა დაღუპვა. მაშინ გნომებმა არახნას რუფ ბილანი გაუგზავნეს, მოღალატე, რომელიც ურფინის მმართველობის შემდეგ დაიმალა მიწისქვეშეთში.

კეთილი ჯადოქრების მიწებზე თავდასხმა არახნასათვის საშიში იყო, მაგრამ სხვა ადგილებშიც დიდი წინააღმდეგობა გაუწიეს. მაშინ მან გადაწყვიტა, გაევრცელებინა დიდი წყევლა - მომწამლავი ყვითელი ნისლი, რომელმაც დაფარა დაუმორჩილებელი მიწები. მაგრამ ხალხმა ისწავლა მისგან დაცვა და იმალებოდა იქ, სადაც ყვითელი ნისლი ვერ შედიოდა.

ნისლმა ასევე შეცვალა ბუნებრივი პირობებიც - მზე ჯადოსნურ ქვეყანაში ვერ აღწევდა და პირველად, მრავალი ათასი წლის შემდეგ, ზამთარმა დაისადგურა. ამიტომ საფრთხობელამ დასახმარებლად უხმო ენისა და ტიმს, რათა მათ აეხსნათ, თუ როგორ იკერება ზამთრის სამოსი და როგორ შენდება თბილი სახლები. თუმცა მოხუცი მეზღვაური ჩარლი ბლეკი მიხვდა, რომ სამოსი და სახლები გამოსავალს არ წარმოადგენდნენ. ზურმუხტის ქალაქში მისი ზედამხედველობით ოსტატმა ლესტარმა და მუშებმა შექმნეს გიგანტური ლითონის რაინდი, რომელსაც ტილი-ვილი ეწოდა.

არახნას წინააღმდეგ იბრძვიან ელი, ტიმი, ჩარლი ბლეკი და სხვები. თაგვების დედოფალი რამინა, თავის რაზმთან ერთად, ასევე მონაწილეობს ბრძოლაში. საფრთხობელა იტყუებს არახნას გამოქვაბულიდან, ტილი-ვილი და არწივი კარფაქსი მას იტყუებენ მაღალ მთაზე. ბრძოლის დროს არახნა ეცემა ქვესკნელში და ყვირის - „ურფინი მართალს ამბობდა“. გნომები ეხმარებიან მოგზაურებს და უჩვენებენ არახნას ჯადოსნურ წიგნს. ჩარლი ბლეკი კითხულობს შელოცვას და ნისლი ქრება. წიგნს წვავენ, რათა იგი აღარასოდეს იქნას გამოყენებული.
აზერბაიჯანული მანათი

მანათი  — ოფიციალური ფულის ერთეული აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში. 1 მანათი 100 გეპიკის ტოლია. კოდი 4217 .

აზერბაიჯანული მანათი ორჯერ დაექვემდებარა დენომინაციას – 1992 და 2006 წლებში.

თანამედროვე მანათი შედგება 6 სახეობის მონეტისაგან და 6 სახეობის ბანკნოტისაგან.

მონეტები: 1, 3, 5, 10, 20, 50 გეპიკი (გამოცემულია 2006 წელს)
ბანკნოტები: 1, 5, 10, 20, 50, 100, 200 მანათი

ბანკნოტის დიზაინი შემუშავებული იქნა ავსტრიელი ვალუტის დიზაინერის რობერტ კალინას მიერ, რომელმაც ასევე შეიმუშავა ევროს ბანკნოტის დიზაინი. მონეტები აჩვენებს გარკვეულ მსგავსებას ევროს მონეტებთან.

ბანკნოტების ნაწილს აზერბაიჯანის ცენტრალური ბანკის დაკვეთით ბეჭდავს კომპანია .

მონეტები
1992—1993 წლებში გამოშვებული
1992 წელს გამოშვებული ბრინჯაოს და ნიკელის მონეტები, – 5, 20 და 50 გეპიკი, – რომელიც მიმოქცევაში არ ყოფილა, სუვენირებად გაიყიდა.

2006 წელს გამოშვებული
ბანკნოტები
1992 წელს გამოცემული ბანკნოტების ნიმუში
1992 წელს გამოშვებული ბანკნოტები ნომინალით 1, 10 და 250 მანათი.

1993 წელს გამოცემული ბანკნოტების ნიმუში
1993 წელს გამოშვებული ბანკნოტები ნომინალით 1, 5, 10, 50, 100, 500 და 1000 მანათი.

1994 წელს გამოცემული ბანკნოტების ნიმუში
1994 წელს გამოშვებული იქნა ბანკნოტი ნომინალით 10 000 მანათი, 1995-ში — 50 000, 2001-ში — 1000.

2005 წელს გამოცემული ბანკნოტების ნიმუში
2005 წელს გამოშვებული იქნა ბანკნოტების სერია ნომინალით 1, 5, 10, 20, 50 და 100 მანათი.

2018 წელს გამოცემული ბანკნოტები
მიტოვებული ციხე-სიმაგრის საიდუმლო

მიტოვებული ციხე-სიმაგრის საიდუმლო — მწერალ ალექსანდრე ვოლკოვის მიერ ჯადოსნური ქვეყნის შესახებ დაწერილი რომანების სერიის მეექვსე და უკანასკნელი ტომი. იმის გამო, რომ ავტორი მის გამოცემას ვერ მოესწრო, არსებობდა ვარაუდი, რომ წიგნის დასრულებაში მას მონაწილეობა არ მიუღია. მხატვარმა ლეონიდ ვლადიმირსკიმ დაადასტურა ეს, ახსენა რა თანაავტორი - ალა სტროილო, პოეტი და რედაქტორი.

სიუჟეტი
უკანასკნელ რომანში მოთხრობილია კოსმოსურ ხომალდ „დიავონა“-ს სესახებ, რომელიც პლანეტა რამერიადან დედამიწაზე ჩამოდის. ამ პლანეტის მოსახლეობა იყოფა არზაკებად და მენვიტებად, რომელთა მმართველია გვან-ლო. არზაკები არიან ნიჭიერნი და შრომისმოყვარენი, მაგრამ მენვიტები მათ მართავენ ჰიპნოზის საშუალებით. უცხოპლანეტელები, რომლებიც სხივიანი იარაღით აღჭურვილები არიან, გურიკაპის ძველი სასახლის მიდამოებში საკუთარ ბანაკ რანავირს აარსებენ და ცდილობენ ჯადოსნური ქვეყნის დაპყრობას. მაგრამ დასახმარებლად ენი და ტიმი მოდიან. ამჯერად მათ ახლავთ ალფრედ კანინგი (წიგნის „მიწისქვეშეთის შვიდი მეფე“ პერსონაჟი). ჯადოსნური ქვეყნის მაცხოვრებლები მათი დახმარებით დამპყრობლებს დიდ წინააღმდეგობას უწევენ. საბოლოოდ არზაკები დასაძინებელი წყლის დახმარებით აძინებენ ყველა მენვიტს, გარდა კაუ-რუკისა, რომელიც არზაკთა მხარეს გადადის. კაუ-რუკი ამცნობს რამერიას, რომ დედამიწა სიცოცხლისათვის გამოუდეგარია და მისი დაპყრობის მცდელობები უნდა შეწყდეს. ამის შემდეგ რამერიელთა ხომალდი შინ ბრუნდება.
ეჟენ ფურნიე

ეჟენ ფურნიე ( დ. 28 დეკემბერი 1871, სენ-ბრიო, ბრეტანი — გ. 17 აპრილი 1941, ბეზანსონი) — ფრანგი გეოლოგი და არქეოლოგი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა მარსელის უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტი (1894). 1894-1935 წლებში პერიოდულად თანამშრომლობდა საფრანგეთის გეოლოგიური რუკის სამსახურში. 1896-1935 წლებში პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა ბეზანსონის უნივერსიტეტში (1902 წლიდან პროფესორი). ფურნიეს შრომები ძირითადად ეხება საფრანგეთის გეოლოგიური აგებულების (არის მრავალი გეოლოგიური რუკის ავტორი), პალეონტოლოგიის, ჰიდროგეოლოგიის, სასარგებლო წიაღისეულის გეოლოგიის, სპელეოლოგიისა და თეორიული ტექტონიკის საკითხებს.
მრავალი შრომა უძღვნა აგრეთვე საფრანგეთის პალეოლითისა და ნეოლითის ძეგლებს.

1895 წელს იკვლევდა ცენტრალურ კავკასიონსა და მოსაზღვრე ტერიტორიების გეოლოგიურ აგებულებას.
ამ გამოკვლევების შედეგად დაწერილი ნაშრომი (1896), რომელსაც თან დაერთო 1 : 400 000 მასშტაბის გეოლოგიური რუკა,
წარმოადგენს საკვლევი რეგიონის გეოლოგიური აგებულების შესახებ იმ დროს არსებული ცნობების ერთგვარ დაჯამებას; აქვს შრომები კავკასიის
ფიზიკურ-გეოგრაფიულ საკითხებზეც.

ეჟენ ფურნიე ავტორია 300-მდე სხვადასხვა სახის პუბლიკაციისა.
კილო (გრამატიკა)

კილო — ზმნის გრამატიკული კატეგორია, რომელიც გამოხატავს მოლაპარაკის დამოკიდებულებას ზმნით გამოხატული მოქმედებისადმი. სხვადასხვა ენაში კილოების რაოდენობა სხვადასხვაა. ძირითადად გამოიყოფა 3 კილო:
თხრობითი — მოქმედებას წარმოგვიდგენს როგორც ნამდვილ ფაქტს, რომელიც ხდება ლაპარაკის მომენტში, ან მოხდა, ან მოხდება მომავალში:ვაშენებ, ააშენა. ავაშენებ.

კავშირებითი — ზმნით აღნიშნულ მოქმედებას წარმოგვიდგენს როგორც სასურველს ან რაიმე პირობაზე დამოკიდებულს:ვაშენებდე, ააშენო.
ბრძანებითი — მოქმედებას წარმოგვიდგენს როგორც სავალდებულოდ შესასრულებელს ვინმესთვის: ააშენე! ააშენოს!

ქართულ ენაში თხრობითი კილო ყველაზე მდიდარია ფორმებით.
სოციალური პრობლემები

სოციალური პრობლემა ეწოდება პროცესს, რომლის განვითარებისას წარმოქმნილი პირობები და მოვლენები, გარკვეული ჯგუფების ან მთელი საზოგადოების ცხოვრების სიტუაციაზე ზემოქმედებენ (მაგ. სიღარიბე, ძალადობა, ნარკომანია, გარემოს დაბინძურება), რომლის შეცვლაც საზოგადოებაში ან მის ცალკეულ ნაწილებში სავალდებულოდ მიაჩნიათ, რომელიც საზოგადოებას აფორიაქებს, პოლიტიკური პროგრამების და ღონისძიებების საგანია.

ჰერბერტ ბლუმერმა შეიმუშავა ხუთსაფეხურიანი მოდელი:
სოციალური პრობლემის წარმოშობა, ანუ მისი აღქმა, გაცნობიერება და დასახელება საზოგადოებაში.
საზოგადოებრივი აღიარება (ლეგიტიმაცია), როგორც სოციალური პრობლემისა.
პოლიტიკურ დისკუსიებში შესაძლო სამოქმედო სტრატეგიების განხილვა.
სამოქმედო გეგმის შემუშავება პრობლემის დარეგულირებისთვის.
სამოქმედო გეგმის განხორციელება (ტრანსფორმაცია).
მეცნიერულ სამყაროში არსებობს ერიანობა იმის თაობაზე, რომ სოზიალური პრობლემა კოლექტიური მოქმედების პროცესს აღნიშნავს. ამის საწინააღმდეგოდ მიმდინარეობს დავა იმის თაობაზე, "სოციალური პრობლემა" მხოლოდ საზოგადოებაში როგორს ასეთად აღიარებულ, დასახელებულ და გაცნობიერებულ პრობლემებს უმდა ასახავდეს თუ მისი საგანი ლატენტური სოციალური პრობლემებიც უნდა შეადგენდენ, რომელთა აღმოჩენა და დიაგნოზიც საზოგადოებათმცოდნეობის დავალებაა.
რიალი

რიალი (სპარს. ; ინგლ. ) — 1798-დან 1825 წლის ჩათვლით ფულის ერთეული სპარსეთში, ხოლო 1932 წლიდან დღემდე ირანის ისლამურ რესპუბლიკაში.

1 რიალი შედგება 100 დინარისგან, მაგრამ რიალის დაბალი გაცვლითი კურსის გამო დინარი პრაქტიკულად არ არის გამოყენებაში.

არსებობს მონეტები ნომინალით 50, 100, 250 და 500; ბანკნოტები ნომინალით 100, 200, 500, 1000, 2000, 5000, 10 000, 20 000, 50 000 და 100 000. ძველი მონეტები ნომინალით 5 და 10 რიალი არის მიმოქცევაში, მაგრამ არ გამოიცემა.

1932 წლის სავალუტო რეფორმამდე, ირანის ფულის ერთეული იყო თუმანი. (1 თუმანი = 10 კრანი, 1 კრანი = 1000 დინარი.) დღემდე ფასების უმრავლესობა, ასევე მოცემულია თუმანში (1 თუმანი 10 რიალის ტოლია).
ავთანდილ დემეტრაშვილი

ავთანდილ დემეტრაშვილი (დ. 21 დეკემბერი, 1941, სოფ. პატარა თონეთი) — ქართველი იურისტი, კონსტიტუციონალისტი.

ბიოგრაფია
1967 წელს დაამთავრა პერმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი, ხოლო 1975 წელს — მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტურა. 1976 წლიდან არის იურიდიულ მეცნიერებათა კანდიდატი, დოცენტი. 1979-1984 წლებში მუშაობდა თბილისის მილიციის უმაღლეს სკოლაში. 1986-1990 წლებში კითხულობდა ლექციებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე, ხოლო 1990-1995 წლებში იყო თანამედროვე სამართლებრივი სისტემების კათედრის გამგე. 1993-1995 წლებში იყო სახელმწიფო საკონსტიტუციო კომისიის მდივანი, ასევე სახელმწიფო მეთაურის აპარატის საკონსტიტუციო აქტების მომზადების სამსახურის ხელმძღვანელი, მთავარი სახელმწიფო მრჩეველი. 1995 წლის 29 დეკემბერს საქართველოს პრეზიდენტის მიერ დაინიშნა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს წევრად, ხოლო 1996-2001 წლებში იყო საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარე. 2001-2004 წლებში საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულებით დანიშნულ იქნა საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს წევრად. მინიჭებული აქვს იუსტიციის სახელმწიფო მრჩეველის სპეციალური წოდება. 2009 წლის 8 ივნისის საქართველოს პრეზიდენტის განკარგულებით დაინიშნა სახელმწიფო საკონსიტიტუციო კომისიის თავმჯდომარედ.
ლაკოლითი

ლაკოლითი ( — ორმო, ჩაღრმავება და — ქვა) — ინტრუზიული მასივი (ამოფრქვეული ქანების უზარმაზარი მასა), რომელსაც ჭრილში გააჩნია სოკოსებრი ან გუმბათისებრი ფორმა. წარმოიქმნება ბუნებრივი პროცესების შედეგად, როდესაც მიწის წიაღში მიმდინარეობს მჟავე შედგენილობის ბლანტი მაგმის დაგროვება, რომელმაც ამოფრქვევისას დედამიწის ზედაპირს ვერ მიაღწია და გაქვავდა დანალექი ქანების ფენებს შორის. ასეთ შემთხვევაში ლაკოლითის ზედა ფენა აზევებულია გუმბათების სახით. ლაკოლითი წარმოიქმნება შედარებით არაღრმა სივრცეებში, როდესაც გროვდება ბლანტი მაგმა, რომელიც კრისტალიზაციას ახდენს დიორიტებში, გრანოდიორიტებსა და გრანიტებში.

ტერმინი ლაკოლითი მეცნიერებაში შემოიტანა ამერიკელმა გეოგრაფმა და გეოლოგმა გროვ კარლ ჯილბერტმა 1875 წელს, როდესაც იგი იკვლევდა ჰენრის მთებში დიორიტების შეჭრის პროცესის საკითხებს. მცირე ზომის ლაკოლითებს მიკროლაკოლითებს უწოდებენ. ზოგჯერ დენუდაციის პროცესებს მოჰყვება ლაკოლითის გაშიშვლება. ამის მაგალითია აიუ-დაღი (577 მ, ყირიმი).

ფართოდ არის ცნობილი სტავროპოლში არსებული ლაკოლითები. აქაური ლაკოლითები წარმოადგენენ დესტრუქციის სხვადასხვა სტადიას. ზოგიერთმა მათგანმა შეინარჩუნა თავისი პირვანდელი იერსახე (მთა ლისაია), ზოგიც კი დენუდაციის შედაგად გაშიშვლებულია (სადაც კარგად ვლინდება მათი ვულკანური ბირთვი). ასეთია მაგალითად მთა ჯუცა, ან ზოლოტოი-ყურგანი. ასევე აქ არის ისეთი ლაკოლითები, რომლის დანალექი საფარი წარეცხილია და შესაბამისად, მთის დიდი ნაწილი შედგება ღია-ნაცრისფერი ტრაქიტ-ლიპარიტის ქანებისაგან (მთა რაზვალკა).

სტავროპოლში გამოვლინებულია შემდეგი ლაკოლითები:

ბეშთაუ
ჟელეზნაია
ყუმი
მედოვაია
ყაბანი
მედოვაია
ყუმი
მაშუკი
ჯუცა

ბიკი
ვერბლიუდი
შელუდივაია
ოსტრაია
ჟელეზნაია
ზმიევა
რაზვალკა
ლისაია
იუცა

არსებობს ლაკოლითების შესაძლო ბევრი მაგალითი მთვარის ზედაპირზე.
მეროე

მეროე — უძველესი ნაქალაქარი სუდანში, ნილოსის აღმოსავლეთ ნაპირზე, ქალაქ შენდის სიახლოვეს, ხართუმიდან 200 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ძეგლის სიახლოვეს მდებარეობს სოფლების ჯგუფი, რომლებსაც ბაგრავიაჰს უწოდებენ. საუკუნეთა განმავლობაში, მეროე ქუშის სამეფოს დედაქალაქი იყო. მეროეს ქუშიტურმა სამეფომ სახელი მიიღო კუნძულ მეროესგან, რომელიც თანამედროვე ბუტანას რეგიონს წარმოადგენდა და რომელსაც მდინარე ნილოსი და ცისფერი ნილოსი საზღვრავდა.

ქალაქი მეროე ბუტანას კიდეზე იყო გაშენებული. აღნიშნულ რეგიონში კიდევ ორი მეროეული ქალაქი მდებარეობდა — მუსავარატ-ეს-სუფრა და ნაქა.

ქალაქის ტერიტორია შემოსაზღვრულია სამი ჯგუფისგან შემდგარი ორასზე მეტი პირამიდისგან, რომელთა უმრავლესობაც დღეს ნანგრევებს წარმოადგენს. მათი განსხვავებული ზომებისა და პროპორციების გამო, ისინი იდენტიფიცირდება როგორც ნუბიური პირამიდები.

2011 წლის ივნისიდან ძეგლი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.
საჩინის მონასტერი

საჩინის მონასტერი — საუკუნის ნახევრის მონასტერი ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობს მდინარე ხოდაშნისხევის მარცხენა სანაპიროზე, გომბორის ქედის ჩრდილოეთ განშტოებაზე, ტყით დაფარული მაღალი მთის წვერზე. ამჟამად დანგრეულია, ჩამონგრეულია გუმბათი. მონასტერი შემოღობილია დაბალი გალავნით.

ეკლესია გუმბათიანია, გეგმით კვადრატული (14,214,2 მ), ნაგებია რიყის ქვით, აგურითა და შირიმის ქვით. გუმბათქვეშა ბურჯები და საბჯენი ტარები, აფრები, გუმბათის ყელი, აფსიდის ზედა ნახევარი და შესასვლელთა წირთხლები შირიმისაა. დანარჩენი შიგნითა ნაწილები კი ნაგებია რიყის ქვითა და ნაწილობრივ აგურით. აგურის წყობით გამოყვანილია აფსიდის ქვედა ნახევარი, სარკმლის ღიობები, კედლები შეწყვილებულ სარკმლებს შორის და ტაძრის დასავლეთ ნაწილში მდებარე თაღები. შენობა გარედან მთლიანად მოპირკეთებულია შირიმის სწორკუთხა ფილებით.

ტაძარი ამჟამად ძალზედა დაზიანებულია: ჩამოშლილია აფსიდის კონქი და ჩრდილოეთ მკლავის კამარა. გარედან ჩამონგრეულია აღმოსავლეთ მკლავის ზედა ნაწილი, აქა-იქ ლავგარდანი და კუთხეები. გუმბათიდან ამჟამად შემორჩენილია მხოლოდ ერთი წირთხლი. მთლიანადაა დანგრეული კარიბჭეები.

ეკლესიას შესასვლელები სამხრეთიდან, დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან აქვს. ჩრდილოეთი შესასვლელის წინ კარიბჭე ყოფილა, რომელიც ამჟამად დანგრეულია. სამხრეთისა და დასავლეთის შესასვლელები ორივე მხრიდან თარაზულადაა გადახურული. ჩრდილოეთი შესასვლელი შიგნით სწორკუთხაა, კარიბჭის მხრიდან შეისრულთაღოვანი.

ეკლესიის გეგმას საფუძვლად უდევს ჯვარი, რომლის სამი ერთმანეთის ტოლი მკლავი უაფსიდოა. აღმოსავლეთის მკლავი დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის ცენტრშიც შეისრულთაღოვანი სარკმელია. მსგავსი ორ-ორი სარკმელია დანარჩენ მკლავებშიც. აფსიდის წინ ბემაა. საკურთხეველი ერთი საფეხურითაა ამაღლებული. იგი გამოყოფილი ყოფილა შირიმის კანკელით, რომლისგანაც თითქმის აღარაფერიღაა შემორჩენილი. საკურთხევლის გვერდებზე გეგმით კვადრატული სამკვეთლო და სადიაკვნეა, რომელთაგან საკურთხეველს მხოლოდ სამკვეთლო უკავშირდება. ორივე სადგომი გადახურულია შეისრული კამარით და განათებულია აღმოსავლეთის კედელში დატანებული თითო სარკმლით. სადიაკვნეს ჩრდილოეთ კედელში 1,2 მეტრის სიმაღლეზე, სამკვეთლოსა და სადიაკვნეს თავზე არსებულ ოთახებში ასასვლელია.

ჯვრის მკლავების გადაკვეთაზე აღმართული გუმბათი ეყრდნობა ოთხ ნახევარწრიულ თაღს. თაღები კი საკურთხევლის კუთხეებსა და დასავლეთით მდგარ, გეგმით ჯვაროვან ორ ბოძს.

ეკლესიის ჩრდილოეთ შესასვლელის წინ სწორკუთხა (5,57 მ) ნატეხი ქვით ნაგები კარიბჭეა, რომელსაც შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარიბჭე შეისრული კამარითაა გადახურული. კარიბჭეში ორი აკლდამაა.

გალერეა
მათემატიკური ლინგვისტიკა

მათემატიკური ლინგვისტიკა (ასევე კომპიუტერული ლინგვისტიკა, ) — მათემატიკური დისციპლინა, რომელიც შეიმუშავებს ფორმალურ აპარატს ბუნებრივი და ზოგიერთი ხელოვნური ენის სტრუქტურის აღწერისათვის. მისი განვითარება დაიწყო საუკუნის ნახევარში ამერიკელი ენათმეცნიერის, ნ. ჩომსკის შრომების საფუძველზე. მათემატიკურ ლინგვისტიკასთან მჭიდრო კავშირშია კომპიუტერული ლინგვისტიკა, რომელიც ჩამოყალიბდა მათემატიკური ლინგვისტიკის საფუძველზე ტექნოლოგიების განვითარების შედეგად. მათემატიკური ლინგვისტიკის პრობლემატიკა მოიცავს ტექსტის სტატისტიკურ დამუშავებასა და ენის გრამატიკული სტრუქტურების მათემატიკური მოდელების კონსტრუირებას.

საქართველოში მათემატიკური ლინგვისტიკის შესწავლა და განვითარება დაიწყო საუკუნის 50-იანი წლების ბოლოს გ. ახვლედიანის, ვ. ჭავჭანიძის, ა. ელიაშვილის, ვ. ჭიჭინაძის ინიციატივით და თ. გამყრელიძის, გ. მაჭავარიანის, გ. რამიშვილის, გ. ჩიკოიძისა და სხვათა აქტიური მონაწილეობით. თსუ-ის ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე გაიხსნა მათემატიკური ლინგვისტიკის სპეციალობა (1961; გაუქმდა 2006-ში); თსუ-ის კიბერნეტიკის ფაკულტეტზე დაარსდა სტრუქტურული და გამოყენებითი ლინგვისტიკის განყოფილება (1963), რომლის ბაზაზე შემდეგ წელს იქვე დაარსდა იმავე სახელწოდების კათედრა (1999–2001; კათედრის გამგე იყო თ. გამყრელიძე).

მათემატიკური ლინგვისტიკის, კერძოდ, გლოტოქრონოლოგიური (ლექსიკოსტატისტიკური) მეთოდების გამოყენებით თ. გამყრელიძემ და გ. მაჭავარიანმა შეასრულეს ქართველოლოგიისთვის მნიშვნელოვანი სამუშაო, რომელიც ქართველური ფუძეების დათარიღებასა და ქართველური ენების ჩამოყალიბების ქრონოლოგიის გარკვევას უკავშირდება.

 საუკუნის 50-იანი წლების ბოლოს, მართვის სისტემების ინსტიტუტის დაარსებისთანვე, ა. ელიაშვილისა და ვ. ჭიჭინაძის ინიციატივით შეიქმნა ენობრივი მოდელირების ლაბორატორია. შემუშავდა მათემატიკურ და ტექნიკურ ტექსტებზე ორიენტირებული რუსულიდან ქართულად თარგმნის ალგორითმი (გ. ჩიკოიძე, ლ. მარგველანი, ლ. თამარაშვილი, ლ. გოდაბრელიძე), რომლის პროგრამული რეალიზაცია განხორციელდა მანქანური კოდებით (მ. ბარბაქაძე). თარგმნის ეს სისტემა არა მხოლოდ საქართველოში, არამედ სსრკ-ში ბოლომდე რეალიზებული ერთ-ერთი პირველი პროგრამა იყო.

გ. ჩიკოიძის ხელმძღვანელობით დამუშავდა სისტემები, რომლებიც უზრუნველყოფდა კომპიუტერთან ურთიერთობას ბუნებრივ ენაზე. გრამატიკული სისტემების ავტომატური დამუშავების ალგორითმები გამოყენებული იყო როგორც თარგმნის, ისე დიალოგურ სისტემებში. შემდეგ წლებში შეიქმნა ენის მათემატიკური წარმოდგენის ალგორითმები, რომლებიც ასახავს ენობრივი სისტემის ფუნქციონირების ძირითად თვისებებს (ორმიმართულებიანობა და პარალელურობა). დამუშავდა ქსელური მეთოდი, რომლის საშუალებითაც შესაძლებელი გახდა ანალიზისა და სინთეზის ერთობლივი პროცესორის აღწერა. ქართული ენისათვის დამუშავდა სხვადასხვა კომბინაციური მეთოდიკა (ლექსიკური ფუნქციები, სინონიმური მწკრივები, სემანტიკური როლები და სუპერპარადიგმები).

კომპიუტერული ლინგვისტიკის დარგში ლ. ლორთქიფანიძის ავტორობით შეიქმნა თანამედროვე ქართული ენის მორფოლოგიური ლექსიკონი თანდართული პროცესორით. სისტემა წარმოქმნის თანამედროვე ლიტერატურული ნორმების შესაბამის სიტყვაფორმებს და, ამავე დროს, გამოიყენება ავტომატური მორფოლოგიური ანალიზისათვის. ლექსიკონი მორფოლოგიური გენერატორის ფუნქციას ასრულებს და გამოიყენება ენობრივ ავტომატურ სისტემებში.
მათემატიკური ინტუიციონიზმი

მათემატიკური ინტუიციონიზმი — ფილოსოფიურ-მათემატიკური მიმდინარეობა, რომელიც უარყოფს მათემატიკის სიმრავლურ-თეორიულ გაგებას და ინტუიცია მიაჩნია მათემატიკის ერთადერთ წყაროდ და მისი აგების სიმკაცრის მთავარ კრიტერიუმად. ინუიციონისტური შეხედულებების მიხედვით, მათემატიკური კვლევის საგანია გონებრივი კონსტრუქციები, განხილული თავისთავად. გონებრივი კონსტრუქციებით სარგებლობა მოითხოვს განსხვავებულ ლოგიკას — ე.წ. ინტუიციონისტურ ლოგიკას.
მაიას დამწერლობა

მაიას დამწერლობა — თანამედროვე მექსიკის, გვატემალისა და ბელიზის ტერიტორიაზე მოსახლე ინდიელთა დამწერლობა. ცნობილია - სს. ძეგლებიდან. შემორჩენილია 3 ხელნაწერი — ე.წ. დრეზდენის, მადრიდისა და პარიზის — თარიღდება - სს-ით, აგრეთვე მრავალი წარწერა ქვაზე, ტაძრების კედლებზე, საკურთხევლებზე, კერამიკაზე. წარწერათა სტრიქონები განლაგებულია ჰორიზონტალურად, ზოგჯერ ვერტიკალურადაც. იეროგლიფებს თან ახლავს ფიქტოგრაფიული გამოსახულებანი. იკითხება მარცხნიდან მარჯვნივ და ქვემოდან ზემოთ. იდეოგრამები გადმოსცემს როგორც დამოუკიდებელ სიტყვას, ისე დეტერმინატივებს. მაიას ძველი სალიტერატურო ენა ჯერჯერობით არ არის რეკონსტრუირებული.
მაია (მდინარე)

მაია — მდინარე ხაბაროვსკის მხარესა და იაკუტიაში, მდინარე ალდანის მარჯვენა შენაკადი (ლენის აუზი). სიგრძე 1053 კმ, აუზის ფართობი 171 ათ. კმ². წარმოიქმნება მარცხენა და მარჯვენა მაიის შეერთებით, მიედინება იუდომა-მაიის მთიანეთში. ზემოთსა და შუაწელში ხეობა განიერია და დაჭაობებული, ქვემოთში შედარებით ვიწრო. შერეული საზრდოობის მდინარეა. ხარჯი 1180 მ³/წმ. წყალდიდობა იცის მაის-სექტემბერში, იყინება ოქტომბრის ნახევარში. ყინულძვრა მაისშია. სანაოსნოა შესართავიდან 547 კმ მანძილზე.
ფრენა უკასროდ

ფრენა უკასროდ — ქართველი მწერლის, ლიტერატურული პრემია „გალას“ ლაურეატის, მიხო მოსულიშვილის თაღლითური, იგივე პიკარესკული რომანი, პოსტმოდერნისტულად ორგანიზებული, არასწორხაზოვანი თხრობით და ქალაქური ჟარგონის გამოყენებით.

სათაური
რომანის სათაური „ფრენა უკასროდ“ იოჰან ვოლფგანგ ფონ გოეთეს „ფაუსტის“ პერიფრაზია: დოქტორ ფაუსტს ცაში გასაფრენად აუერბახის სარდაფის ღვინის კასრი სჭირდებოდა, ჩვენს გმირებს კი ასეთივე გაფრენისთვის მარიხუანით შეკეთებული ამერიკული „ჯოინტიც“ ჰყოფნით.

თხრობა
რომანს საფუძვლად უდევს ქართველი ემიგრანტების ცხოვრება გერმანიასა და ევროპის სხვა ქვეყნებში. ავტორის ირონიული ხედვით გამორჩეული, ჟანრულად რთული და, მიუხედავად ამისა, წასაკითხად იოლი და ხალისიანი თხრობა, რომელითაც ნაწარმოები დაყოფილია არა "თავებად", არამედ "მოყოლილებად", ასახავს ქართველი ემიგრანტის ცხოვრებას გერმანიის ლტოლვილთა ბანაკებში.

შინაარსი
რომანის მოქმედება ხდება მეოცე და ოცდამეერთე საუკუნეების გასაყარზე. გერმანიაში მოგზაურობისას პერსონაჟები ხვდებიან თავიანთი დიდი ქართველი წინაპრების სულებს, რომლებიც ამავე ადგილებში მოღვაწეობდნენ (გრიგოლ რობაქიძე, კონსტანტინე გამსახურდია, დავით გურამიშვილი). ვაიმარში კი გოეთესა და შილერის სკულპტურები ცოცხლდებიან, რომანის გმირებს, ქართველ და ნიგერიელ ნარკო-ვაჭრებს ეკამათებიან, და იმავე კამათში მონაწილეობას იღებს ნიგერიელი ღმერთების მამამთავარი, ოლოკუნი.

საბოლოოდ, ინტერნაციონალური არამზადების ჯგუფის მოღვაწეობა მარცხით მთავრდება — რომანტიზირებულ ავაზაკობას წინ აღუდგება გერმანული სასამართლო მანქანა და „აზულიანტებს“ თავ-თავიანთ ქვეყნებში გააძევებენ. როგორც ირკვევა, არც გერმანიაა წარმოჩენილი რომანში იდეალურ სამყაროდ, ვინაიდან არამზადებს გერმანიაში თავიანთი შავ-ბნელი საქმეების თანამზრახველები ჰყავთ და, გარდა ამისა, არც დასავლური ცივილიზაციაა ისეთი რამ, რისი მორყევაც შეუძლებელია.

პერსონაჟები
პუპა (პავლე) კოღუაშვილი
დიტო (დიმიტრი) ქინქლაძე
კახა ბურნაძე
ბოზო ანჩიბუა ოდუდუვუა
საფა ჩუკუ ჩუკუ
ანანკე ორო კააიია
მარიშკა „პალმით“
ვილლი ზაბელიკუსი
ოტტო ფონ ურიანი
კრისტინ შვერდტლაინი

რომანის გამოცემები
2001 წ. — ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა.
2011 წ. — გამომცემლობა „გუმბათი-2007“
2012 წ. — ელექტრონული გამომცემლობა „ლითერასი“
მაიკოპის კულტურა

მაიკოპის კულტურა — ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევრის არქეოლოგიური კულტურა, რომელიც გავრცელებული იყო ჩრდილოეთ კავკასიის მთიანეთში. სახელი ეწოდა 1897 წ. შესწავლილი მაიკოპის ყორღანის მიხედვით. მაიკოპის კულტურა წარმოდგენილია მრავალრიცხოვანი გორასამარხებით, ზოგჯერ გამაგრებული ნამოსახლარებით. მაიკოპის კულტურის გვიანდელ საფეხურზე გაჩნდა ქვის აკლდამები (მ. შ. დოლმენებიც). ქვის ცულების, დანისა და ნამგლის ჩასართების, ისრისპირების გვერდით გვხვდება სპილენძის ცულები, თოხები, დანები, სატეხები, სატევრები, შუბისპირები. აღმოჩენილი მასალა მიგვანიშნებს, რომ მაიკოპის კულტურის მქონე ტომებს კავშირი ჰქონდათ აღმოსავლეთთან. მაიკოპის კულტურის კერამიკა ნაწილობრივ მორგვზეა დამზადებული, ჭარბობს წითლად გამომწვარი, გაპრიალებული, ზოგჯერ მოხატული ჭურჭელი. ჩანს, რომ მოსახლეობა მისდევდა მესაქონლეობასა და მიწათმოქმედებას, საზოგადოებრივი წყობა იყო პირველყოფილურ-თემური. მაიკოპის კულტურის მდიდარი სამარხეული მასალა მოწმობს, რომ ქონებრივ უთანასწორობას ღრმად ჰქონდა ფესვები გადგმული.
მაკასარული ენა

მაკასარული ენა — სულავესის კუნძულზე (ინდონეზია) მოსახლე მაკასართა ენა. მიეკუთვნება მალაიურ-პოლინეზიური ენების დასავლურ (მალიურ ანუ ინდონეზიურ) შტოს. მაკასარულ ენაზე არსებობს როგორც მხატვრული, ისე ისტორიული ლიტერატურა.

მოლაპარაკეთა რაოდენობა 1989 წლის აღწერით 1,600,000 ადამიანია.

დამწერლობა უმთავრესად ლათინური ანბანით წარმოებს, თუმცა პერიოდულად ადგილობრივ ლონტარასაც იყენებენ.
მაკასარები

მაკასარები — კუნძულ სულავესის (ინდონეზია) სამხრეთ-დასავლეთით მცხოვრები ხალხი, რაოდენობა 1, 600 000 კაცი 1989 წლის აღწერით. მაკასარების ენა განეკუთვნება ინდონეზიურ ენებს, რელიგია — ისლამი. ანთროპოლოგიურად ეკუთვნიან სამხრეთ-მონღოლოიდურ რასას. ვარაუდობენ, რომ მაკასარები ათასწლეულის დამდეგს გადმოსახლებულან ინდონეზიის დასავლეთ კუნძულებიდან ან კონტინენტიდან. საუკუნიდან უკვე ჰქონდათ სახელმწიფო. ძირითადი საქმიანობაა მიწათმოქმედება, თევზჭერა, ვაჭრობა.