მარია სპარტალი

მარია ევფროსინე სპარტალი , შემდგომში სტილმანი , დ. 10 მარტი, 1844 — გ. 6 მარტი, 1927) — ბერძნული წარმოშობის ბრიტანელი მხატვარი-პრერაფაელიტი. მისი სამოცწლიანი კარიერის განმავლობასი ასზე მეტი ნამუშევარია, რომლებიც დიდი ბრიტანეთისა და აშშ-ის გალერეებში ინახება.

ცხოვრება
ოჯახი
მარია სპარტალი მიხეილ სპარტალის (1818—1914), მდიდარი ვაჭრის, ფირმ „ & “-ს ხელმძღვანელისა და ბერძენი გენერალური კონსულის უმცროსი ქალიშვილი იყო, რომელიც ლონდონში 1866—1882 წლებში მსახურობდა. იგი ლონდონში დაახლოებით 1828 წელს გადავიდა საცხოვრებლად. აქ მან ცოლად შეირთო ევფროსინე (ცნობილი როგორც ეფი ვარსამი, 1842—1913), გენუაში მცხოვრები ბერძენი ვაჭრის ქალიშვილი.

ოჯახი გეორგიანულ სახლში კლაფემ-კომონზე ცხოვრობდა, რომელიც ცნობილი იყო როგორც „ “, უზარმაზარი ბაღით და ხედებით ტემზასა და ჩელსიზე. ზაფხულის თვეებს ისინი თავიანთ სახლში უაიტის კუნძულზე ატარებდნენ, სადაც მარიას მამა ვაზის კულტივაციას ეწეოდა. ლონდონში მიხეილ სპარტალი ხშირად აწყობდა ბაღის წვეულებებს, სადაც იწვევდა პერსპექტიულ ახალგაზრდა მწერლებსა და მხატვრებს.

ახალგაზრდობა
მარია სპარტალი და მისი ბიძაშვილები, მარია ზამბაკო და აგლაია კორონიო, ცნობილი იყვნენ მეგობრებს შორის როგორც „სამი გრაცია“ ბერძნული მითოლოგიის სამი ქალღმერთის, აგლაიას, ევფროსინესა და თალიას პატივსაცემად, რადგან სამივე ცნობილი ბერძნული წარმოშობის ლამაზმანი იყო. ბერძენი მეწარმე ა. იონიდეს (1810—1890) სახლში მარია და მისი და კრისტინა (1846—1884) პირველად შეხვდნენ ჯეიმს ვისტლერს და ალჯერნონ სუინბერნს. სუინბერნი იმდენად გაოგნებული იყო, რომ სპარტალის შესახებ თქვა: „ის ისეთი ლამაზია, რომ მინდა ვიჯდე და ვიტირო“. მარიას შთამბეჭდავი გარეგნობა ჰქონდა: მისი სიმაღლე დაახლოებით 190 სმ იყო, ის ატარებდა გრძელ, ჩამოშვებულ შავ ტანსაცმელს მაქმანებიანი კაპიუშონით, რაც ბევრის ყურადღებას იპყრობდა.

1864 წლიდან რამდენიმე წლის განმავლობაში, სპარტალი ფორდ მედოქს ბრაუნთან სწავლობდა მის შვილებთან, ლუსისთან, კეტრინთან და ოლივერთან ერთად. როსეტიმ, როდესაც გაიგო, რომ ის ბრაუნის მოსწავლე გახდა, 1864 წლის 24 აპრილს იწერა მას: „ახლახანს გავიგე, რომ მის სპარტალი თქვენი მოსწავლე გახდება. ასევე გავიგე, რომ ეს ის გასაოცარი მშვენიერებაა, რომელზეც ამდენს საუბრობენ. ამიტომ დამალეთ იგი და არავის აჩვენოთ, მინდა, რომ მან პირველად ჩემთვის იპოზიროს“. მარიამ პირველად როსეტისთვის 1867 წელს იპოზიორა. 14 აგვისტოს მან ჯეინ მორისს მიწერა: „მისი თავი ყველაზე რთულად დასახატია, ვიდრე ოდესმე მომიხატავს. ეს დამოკიდებულია არა იმდენად ფორმაზე, რამდენადაც სიცოცხლის ნაზ მომხიბვლელობაზე, რომლის რეპროდუცირებაც შეუძლებელია“. მარია სპარტალმა პოზირება გაუწია ბრაუნს, ედუარდ ბერნ-ჯოუნზს („წისქვილი“), ჯულია მარგარეტ კამერონს და როსეტის („ფიამეტას ხილვა“, „დანტეს ხილვა“, „სათბური მდელოზე“).

ქორწინება
1871 წელს, მშობლების სურვილის საწინააღმდეგოდ, მარია სპარტალი ცოლად გაყვა ამერიკელ ჟურნალისტსა და მხატვარს უილიამ ჯეიმზ სტილმანს. მარია მისი მეორე ცოლი იყო, მისმა პირველმა ცოლმა ორი წლის წინ თავი მოიკლა. წყვილი ერთად პოზირებდა როსეტისთვის, მაგრამ ზუსტად არ არის ცნობილი, იყო თუ არა ეს მათი პირველი შეხვედრა. სტილმანი მუშაობდა ამერიკულ ჟურნალში „ “, შემდეგ კი „ “-ის უცხოელ კორესპონდენტად. სამუშაოს სპეციპიკიდან გამომდინარე, მეუღლეები თავიანთ დროს ლონდონსა და ფლორენციას შორის ანაწილებდნენ 1878—1883 წლებში, შემდეგ კი რომთან — 1889 წლიდან 1896 წლამდე. მარია ასევე მოგზაურობდა ამერიკაში და იყო ერთადერთი ბრიტანელი მხატვარი-პრერაფაელიტი, რომელიც აშშ-ში მუშაობდა. წყვილს სამი შვილი ჰყავდა.

მარია სპარტალი გარდაიცვალა 1927 წლის მარტში, სამხრეთ კენსინგტონში, დაკრძალულია ბრუკვუდის სასაფლაოზე, მისმეუღლესთან ერთადაა.

შემოქმედება
მარია სპარტალის ნამუშევრების თემები ტიპიურია პრერაფაელიტებისთვის: ქალის ფიგურები, სცენები შექსპირის, პეტრარკას, დანტეს, ბოკაჩოს სცენებიდან, ასევე იტალიური პეიზაჟები. მისი გამოფენები გაიმართა დადლის გალერეაში, გროსვენორის გალერეასა და ახალ გალერეაში , სამხატვრო სამეფო აკადემიაში, აშშ-ის აღმოსავლეთ ნაწილის მრავალ გალერეაში, მათ შორის 1876 წელს ფილადელფიაში გამართულ მსოფლიო გამოფენაზე. 1982 წელს აშშ-ში მისი ნამუშევრების რეტროსპექტული ჩვენება გაიმართა.