iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გუჯრისხევის ეკლესია

გუჯრისხევის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ საკირეში, სოფლიდან 3 კილომეტრში, ამაღლებულ ადგილას. ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან ესაზღვრება მაღალი მთები. ეკლესიასთან მისასვლელი გზა რთულია.

ეკლესიის ეზოში უამრავი დიდი ზომის ხე ყოფილა ამოსული, რომლებიც სოფლის მოსახლეობას მოუჭრია და გამონჩდა მთლიანად ეკლესიის ეზო. გუჯრისხევის ეკლესია წარმოადგენს - საუკუნეების სამეკლესიან ბაზილიკას. ეკლესიას სამხრეთი ნავი ჩამონგრეული აქვს. ჩრდილოეთის ნავი მყარად დგას. ეკლესიის ცენტრალური ნავის ოთხივე კედელს აქვს ვიწრო სარკმელი, ასევე სამხრეთის და ჩრდილოეთის ნავებსაც აღმოსავლეთის მხრიდან. ეკლესია ნაშენია ნახევრად დამუშავებული ქვის წყობით. სოფლის მოსახლეობას ეკლესია გადაუხურავს ახალი გოფრირებული თუნუქით, გადახურვის ქვეშ მოჩანს კარნიზი, რომელიც კარგ მდგომარეობაშია. ეკლესიის ინტერიერი ჩაბნელებულია. ძალიან ვიწრო სარკმელების გამო დღის სინთლე ოდნავ შემოდის. საკურთხეველში დგას დაბალი ტრაპეზის ქვა, ასევე საკურთხეველში არის ოთკუთხა ნიშები. ცენტრალურ ნავს გადაუყვება მძლავრი პილასტრი. ცენტრალური ნავიდან გასასვლელი თაღოვანი კარია დასავლეთ კედელში, ასევე ანალოგიური წყობის კარებია სამხრეთის და ჩრდილოეთის ნავებში.
მედუზების ტბა

მედუზების ტბა — ზღვიური ტბა პალაუში, კლდოვან კუნძულებზე. გაწოლილია კუნძულ ეილ-მალკის აღმოსავლეთ ნაწილში. ზედაპირის ფართობი 0,057 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 50 მ. წარმოადგენს მერომიქტულ მლაშე წყალსატევს, რომელიც ოკენისაგან გამოყოფილია 200 მ-იანი მიწის ზოლით. სიგრძე 460 მ, სიგანე 160 მ. მედუზების ტბა წარმოიქმნა დაახლოებით 12 ათასი წლის წინ დედამიწის ქერქის მოძრაობის შედეგად.

მედუზების ტბა ოკეანესთან დაკავშირებულია ძველი მიოცენური რიფის კირქვებში არსებული ნაპრალებითა და გვირაბებით, თუმცა, ამავდროულად ტბა საკმაოდაა იზოლირებული. ცნობილია სციფოიდური მედუზების პოპულაციის ორი განცალკევებული სახეობით: ოქროს მედუზებით და მთვარის მედუზებით . ბუნებრივი მტრების არარსებობის გამო მედუზების რაოდენობამ ტბაში დაახლოებით 2 მილიონს მიაღწია. გარდა ამისა, მედუზების საცეცებმა დაკარგეს მსუსხავი უჯრედები, რის გამოც იზიდავს დაივინგის მოყვარულ მრავალ ტურისტს.

ეილ-მალკის კუნძულზე აგრეთვე მდებარეობს დაახლოებით 10-მდე უფრო წვრილი მედუზებით დასახლებული ტბა, თუმცა სნორკელინგი მხოლოდ მედუზების ტბაშია დაშვებული. წყალი ტბაში ორ ფენადაა დაყოფილი: ზედა ფენად, რომელიც წყალში ჟანგბადის დიდ რაოდენობას შეიცავს და ქვედა ფენად, ანუ უჟანგბადო ფენად. ჟანგბადის კონცენტრაცია ტბის წყალში 15 მ სიღრმემდე კლებულობს დაახლოებით ხუთი მემილიონედიდან ნულამდე. ფენებად ტბის წყლის გაყოფა მუდმივია, ხოლო წყლების სეზონური შერევა არ ხდება. მედუზების პოპულაცია თითქმის დაიღუპა 1998-1999 წლების ეკოლოგიური კატასტროფის შედეგად. ტბის წყლის ტემპერატურა ელ-ნინიოს შედეგად იმდენად გაიზარდა, რომ ზოოქსანტელები ვერ გადარჩნენ. ამ გარემოებამ, სავარაუდოდ გამოიწვია თითქმის მთელი პოპულაციის განადგურება. თუმცა, 2000 წლის დასაწყისისთვის პოპულაციის რაოდენობა კვლავ გაიზარდა ამჟამინდელ ნიშნულამდე.
ვაშლოვანის კოშკი

ვაშლოვანის კოშკი „სალხინო“ — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი ქვემო ქართლის მხარის თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში სოფელ ვაშლოვანის მახლობლად მდებარეობს შუა საუკუნეების კოშკი, რომელიც საბრძოლოდ არასდროს არ ყოფილა გამოყენებული.

ისტორია
1811 წელს აშენებული ვაშლოვნის კოშკის ქტიტორად დაცული წარწერების მიხედვით გვევლინება რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი თამაზ ორბელიანი, ხუროთმოძღვრად — ვინმე ოსტატი გიორგი.

გეგმით მრგვალი კოშკი ნაშენია რიყის ქვითა და აგურით, აღჭურვილია სათოფურებით. შემორჩენილია 3 სართული (ყოველ მათგანში თითო ოთახია). სოფლისკენ მიქცეულ მთავარ სამხრეთის ფასადზე ერთიმეორის ზემოთ მოთავსებულია ორი ღრმა თაღი, ერთში კოშკის შესასვლელია, მეორეში — საცხოვრებელი დარბაზის აივნის კარი, ხოლო მის თავზე — საგანგებოდ ჩასმულ ყვითელ ქვაზე, ორბელიანების გერბი და წარწერაა.

ცილინდრული ფორმის კოშკის გადახურვა გაშლილი თაღის ფორმიისაა. მისი საპირეები კარგად თლილი, მდიდრულად ორნამენტირებული ქვის კვადრებისგან შედგება. აღნიშნული კოშკი აგებულია ძველი ფეოდალური არქიტექტურისათვის დამახასიათებელი ტრადიციების შერწყმით ახალ ფორმებთან.

ვაშლოვანის კოშკი 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ჭიქიანის მენჰირი

ჭიქიანის მენჰირი — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. მდებარეობს სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, სოფელი ნარდევანიდან ფარავნისაკენ მიმავალი სამანქანო გზისა და მარაბდა-ახალქალაქის რკინიგზის სამხრეთით, ზღვის დონიდან 2168 მეტრზე, ჭიქიანის მთასთან.

ისტორია
ჭიქიანის მენჰირი საქართველოში მდებარე მეგალითებიდან ერთ-ერთი გამორჩეულია. დათარიღებულია ძვ. წ. – ათასწლეულებით. აღნიშნული მენჰირი დამზადებულია ბაზალტის მონოლითისაგან, რომელსაც წვერზე გაკეთებული აქვს ღრმული. მისი სიმაღლე დაახლოებით 3 მეტრია. ჭიქიანის ქვასვეტი, რომ უძველესია ზედაპირული დაკვირვებიდანაც ჩანს. ძალიან მყარად დგას მიწაში. სამცხე-ჯავახეთსა და ქვემო ქართლში ბევრი მსგავსი ლოდოვანი ნაგებობა და ქვასვეტია.

დიდი ვარაუდით ჰქონდა საკულტო დანიშნულება (ნაყოფიერების კულტი). ათასწლეულების წინ აქ შესთხოვდნენ ბუნებას საზრდოს, მოსავლიან მიწებს, ნაყოფიერებას. მენჰირის მიმდებარე ტერიტორიებზე არის ყორღანები და ნამოსახლარები.

იქვეა თავფარავნის ობსიდიანის საბადოც და მინდორში მიმოფანტული შავი პრიალა ქვები. ჭიქიანის მთის მიდამოებში აღმოჩენილია ობსიდიანისაგან პალეოლითური იარაღის დამამზადებელი „სახელოსნო ღია ცის ქვეშ“.
მოსიარულე მკვდრები (ტელესერიალის პერსონაჟები)

სიაში წარმოდგენილია პერსონაჟები ტელესერიალიდან „მოსიარულე მკვდრები“, დაფუძნებული ამავე სახელწოდების კომიქსების სერიაზე. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი პერსონაჟი ჩნდება როგორც ტელესერიალში, ასევე კომიქსებში, ტელესერიალი არ იზიარებს ორიგინალი კომიქსების სერიის თანმიმდევრობას.

მსახიობები
ძირითადი მსახიობები
განმეორებადი მსახიობები
ვარდისუბნის მონასტერი

ვარდისუბნის მონასტერი — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი, მდებარეობს დმანისის მუნიციპალიტეტში. დმანისის რაიონი თავისი ისტორიული წარსულით ქვემო ქართლის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი რეგიონია, სადაც გამოვლენილია ისტორიისა და წინარე ისტორიის ყველა პერიოდი. ამაზე მეტყველებს როგორც ისტორიული წყაროები (ქართული და უცხოური), ისე მრავალრიცხოვანი და მრავალფეროვანი არქეოლოგიური მასალა. ამ მხრივ დმანისის რეგიონი უნიკალურია. ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ძეგლს წარმოადგენს ვარდისუბნის მონასტერი, რომელიც აგებულია შუა საუკუნეებში. მდებარეობს დმანისის პლატოზე სასაფლაოზე, მდინარე მაშავერის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 830 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით. სამონასტრო კომპლექსის შემადგენლობაში შედის: ეკლესია, სატრაპეზო და სხვა ნაგებობანი.

კომპლექსი შედგება ერთმანეთის გვერდით მდგარი ორი, სხვადასხვა ზომის ეკლესიისაგან. მათგან ჩრდილოეთით მდებარე, სამჯერ უფრო მცირე, ღვთისმშობლის სახელობისაა, მეორე კი სვეტიცხოვლის სახელზეა აგებული. ღვთისმშობლის ეკლესია განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

გარემონტდა 2011 წელს და მნიშვნელოვნად შეეცვალა თავდაპირველი სახე. შენობა გეგმით სწორკუთხაა (6,1 მ – 4,6 მ).

ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით. წყობა ქაოსურია. შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. ამჟამად დასავლეთი კარი გარედან განახლებულია, სამხრეთისა კი ამოშენებულია ისე, რომ კარის თაღის არეში სარკმელია მოწყობილი. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც გაჭრილია დაბალი, ცენტრიდან ოდნავ ჩრდილოეთით გადაადგილებული, ოთხკუთხა სარკმელი.

მის ქვემოთ დგას კედელზე მიყრდნობილი, ოთხწახნაგა, ზემოთკენ გაგანიერებული ტრაპეზი. აფსიდი კონქითაა გადახურული. კონქის თაღი ოდნავ შეისრულია. მსგავსი ფორმისაა კამარაც. გრძივ კედლებში, აფსიდის მხრებთან ახლოს, თითო, მცირე, ოთხკუთხა ნიშაა. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია.

გარედან კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი აღდგენილია. სამხრეთ ფასადზე, შესასვლელის თაღი ჩასმულია აგურის წყობით გამოყვანილ, კედლის სიბრტყეში შეღრმავებულ, სწორკუთხა არეში. ლავგარდანი ახალია — ტლანქი. იგი ორსაფეხურიანია, ნაწყობია კვადრატული აგურით. ორივე საფეხური აგურის, თითო რიგითაა გამოყვანილი. ქვედა საფეხურში აგურები კუთხითაა შვერილი, ზედაში კი ჩვეულებრივადაა დაწყობილი. ეკლესია დაბურულია ღარისებრი კრამიტით.

ვარდისუბნის მონასტერი 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
დაშბაშის წმინდა გიორგის ეკლესია

დაშბაშის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი, „თავისუფალი ჯვრის“ ტიპის გუმბათოვანი ნაგებობა. მდებარეობს ქვემო ქართლში, წალკის მუნიციპალიტეტში, სოფელ დაშბაშში.

ისტორია
წარწერის მიხედვით, – საუკუნეების მიჯნაზე თრიალეთის ერისთავთ-ერისთავის რატის დაკვეთით აუგიათ.

წმინდა გიორგის ეკლესია დგას სოფლის ჩრდილოეთით, მდინარე ხრამის მარჯვენა ქარაფოვან ნაპირზე. გუმბათიანი ეკლესია ნაგებია თლილი ქვით, გეგმაში ჯვრის ფორმისაა. აღმოსავლეთით ღრმა ნახევარწრიული აფსიდით.

ორი შესავლელი აქვს — დასავლეთი მკლავის სამხრეთი და ჩრდილოეთის მკლავის დასავლეთ კედელში. სამხრეთის კარი გადახურულია დიდი თლილი ქვით. სამხრეთი კარის თავზე და აღმოსავლეთ კედელზე წარწერებია. ეკლესია რესტავრირებულია. ეკლესიის სამხრეთით და ჩრდილოეთით სამაროვანია გამართული, სადაც გვხვდება გამოსახულებებით შემკული საფლავის ქვები და ცხენის ქანდაკებები.

წმინდა გიორგის ეკლესიის სამხრეთ და დასავლეთ ფასადზე რამდენიმე ასომთავრული წარწერაა შემორჩენილი.

დაშბაშის წმინდა გიორგის ეკლესია 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ავრანლოს ქვა

ავრანლოს ქვა — ქვა ასომთავრული წარწერით ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი, მდებარეობს სოფ. ავრანლოს (თეზი) ჩრდილოეთით, მთის კალთაზე, მდინარე ქციის ნაპირზე, წალკიდან 32 კმ-ზე, ზღვის დონიდან 1580 მეტრზე.

ისტორია
ისტორიულ წყაროებში ავრანლო თეზის სახელწოდებით პირველად 1691 წელს მოიხსენიება, როდესაც მეფე ერეკლე -მა ის ფარემუზ ჯავახიშვილს უწყალობა. „ავრანლო“ კი უწოდეს 1828-1829 წლებში ოსმალეთიდან გადმოსახლებულმა ბერძნებმა. სოფელს გადმოჰყურებს ძვ. წ. ათასწლეულის ბოლო მეოთხედის დიდი ნაციხარი, რომლის ციკლოპური წყობით ნაგები 2-2,5 მ სისქის კედლები განლაგებულია სამ იარუსად: მთის ძირას, ფერდობსა და წვერზე. ნაციხრის მიდამოებში შემორჩენილია განვითარებული ფეოდალური ხანის ეკლესია. მის სამხრეთით, კლდოვან ფერდზე, საფლავის ქვაზე – სს.-ის ექვსსტრქონიანი ნუსხურ წარწერაა, საიდანაც ირკვევა, რომ ეს საფლავი ვინმე დაყუდებულ მწიგნობრის ძისაა.

სოფლის ეკლესიები ახალია და ძველ ქართულ სალოცავებზეა აგებული, რასაც მათ წყობაში ჩაყოლებული არქიტექტურულ დეტალები მოწმობს. აქვე (ვახუშტი ბაგრატიონის თქმით) ყოფილა კლდეში გამოკვეთილი აბიბოს ნეკრესელის მონასტერი. კანიონში მართლაც არის გამოქვაბულები და შიგ ორი დარბაზული ეკლესიაა. მათ გვიანდელი ხანის გადაკეთების კვალი ეტყობა, მაგრამ ადრინდელი ფეოდალური ხანის უნდა იყოს. ზედა საყდრის საკურთხეველში შერჩენილია სტელის ან ქვაჯვარის კვარცხლბეკი, რომელზედაც ჯვარია გამოსახული. ქვედა საყდარს მშრალი წყობის გალავანი არტყია, ასეთივე წყობისაა მცირე სადგომები. მონასტერს ჰქონია დარან-სამალავებიც. სოფელში მოქმედებს წმ.გიორგის ქართული მართლმადიდებელი ეკლესია.

ავრანლოს ქვა 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ტაჯიკეთი 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

ტაჯიკეთმა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეოთხედ 2008 წელს, ჩინეთის დედაქალაქ პეკინში იასპარეზა. ამ თამაშებზე მათ 2 სხვადასხვა სინჯის მედალი მოიპოვეს.

ამ თამაშებზე ტაჯიკეთმა მოიპოვა თავისი პირველი ოლიმპიური მედალი. 2008 წლის 11 აგვისტოს რასულ ბოქიევმა მოიგო ბრინჯაოს მედალი ძიუდოში, -73კგ წონით კატეგორიაში.

მედალოსნები
წინწყაროს დედაღვთისა

წინწყაროს დედაღვთისა — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი აღმოსავლეთ საქართველოში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ წინწყაროში. ტაძარი დარბაზული ტიპისაა სამხრეთის მინაშენით. აგებულია - სს. ეკლესია ნაგებია მოზრდილი ღია ნაცრისფერი, ალაგ-ალაგ ჟანგისფერი კვადრატებით, სამხრეთის სარკმლები ნაკაწრი წარბებითაა შემკული. კონქი და სატრიუმფო თაღი ნალისებურია.

ჩრდილოეთ კარი მიწიდან 1 მ. სიმაღლის საყრდენით კედლის ზემოთაა დატანებული. ნაგებობა დაზიანებულია, ჩამონგრეულია კამარის ნაწილი, მიწის დონეზეა დანგრეული სამხრეთის მინაშენი.

ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
კიკიბოს ციხე

კიკიბოს ციხე — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი საქართველოში, ადიგენის მუნიციპალიტეტის დერცელის თემის სოფელ კიკიბოში. ციხე დათარიღებულია - საუკუნეებით. მდებარეობს სამცხის უკიდურეს დასავლეთით, აჭარის საზღვართან, ღაღვისწყლის ხეობაში, სოფლის გარეთ, ტყით დაბურულ მთაზე, მიწური გზის ახლოს.

ციხე ნაგებია თითქმის თანაბარი ზომის, პირმოსწორებული მოზრდილი ქვით. კომპლექსში უკეთ ციხე-კოშკია შემორჩენილი. მისი კუთხეები მოზრდილი ქვებითაა შეკრული, ძირითადი კედლები კი მათთან შედარებით პატარა კვადრებისაა. ზემოთ შევიწროვებული, 10 მ-მდე სიმაღლის კოშკი ინტერიერის მხრიდან ჩანგრეული სართულშუა გადახურვის ბუდეებითა და სათვალთვალო ხვრელობებითაა დანაწევრებული. ძალზე სპეციფიკურია, რომ მისი საკმაოდ სრულად (თითქმის მთელ სიმაღლეზე) შემორჩენილ კედლებზე არც ერთი სარკმელი და შესასვლელი კარი არაა დაყოლებული, რაც საფიქრებელს ხდის რომ კოშკში ხის მისადგმელი კიბით, ან მიწისქვეშა გვირაბით შეიძლებოდა შესვლა.

ციხის წინ სწორკუთხა ეზოს მომფარგვლელი გალავნის კედლები მის სამხრეთის კუთხეებთან იკვრება და ამით კოშკის კედელს გალავნის კედლის გაგრძელებად აქცევს. ეზოში შესასვლელი კარის წინ ამოყვანილია ვიწრო დერეფანივით კუთხე, რომელიც მომხვდურისათვის "წინაღობას" წარმოადგენდა, დამცველისათვის კი მცირე სივრცეში მოხვედრილების მოგერიების საუკეთესო საშუალებას.

ციხეს, 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
გომარეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

გომარეთის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. მდებარეობს საქართველოში, დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფელ გომარეთში.

გომარეთის ღვთისმშობლის ეკლესია 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
თეჯისის მენჰირი

თეჯისის მენჰირი — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. მდებარეობს ქვემო ქართლის მხარეში წალკის მუნიციპალიტეტში, სოფელ თეჯისში.

ისტორია
სოფელში მდებარეობს ორი ეკლესია — წმინდა ნიკოლოზი და აია კონსტანტინი, რომელნიც ნაგებია დიდი ზომის ქვებით, და მათ გარშემო კი მეგალითური წყობის ქვის გალავანია გარშემოვლებული. აია კონსტანტინის ცენტრში — შიგ ეკლესიაში დგას დიდი ზომის მენჰირი, რომელზედაც ქრისტიანულ ხანაში ჯვარი ამოუტიფრავთ.

მენჰირი წმინდა კონსტანტინეს ეკლესიაში დგას, მისი (სიმაღლე — 3.80 მ ძირის გარშემოწერილობა 2.50 მ). ნაგებობა იმდენად პატარაა, რომ მონოლითის შიგნით შეტანა შეუძლებელია, როგორც ჩანს, ეკლესია მენჰირს გარედან შემოაშენეს.ეკლესიის მახლობლად წრიული წყობის მეგალითური ნაგებობებია.

მენჰირიყველაზე მარტივი მეგალითური ნაგებობა. წარმოადგენს ვერტიკალურად მდგარ ლოდს, რომლის სიმაღლე ზოგჯერ 20 მეტრს აღწევს. მენჰირის დანიშნულება ჯერჯერობით დადგენილი არ არის, თუმცა ზოგიერთი არქეოლოგის აზრით ისინი დაკრძალვის რიტუალთან იყვნენ დაკავშირებულნი. ასევე არსებობს მოსაზრება, რომ ეს ლოდები დადგმული იქნა რაღაც მნიშვნელოვან თარიღთან დაკავშირებით, ან როგორც სასაზღვრო ნიშანი. ეს ქვები მთელ მსოფლიოშია გაბნეული. სხვადასხვა სიმაღლის, ერთეული ან ჯგუფურად განლაგებული. ევროპაში, აფრიკაში და აზიაში გვხვდება, მაგრამ ყველაზე მეტი დასავლეთ ევროპაშია. ისინი პრეისტორიოული ხანის სხვადასხვა პერიოდებშია აშენებული და წარმოადგენენ დიდი მეგალითური კულტურის ნაწილს, რომელიც ყვაოდა ვეროპაში და მის ფარგლებს გარეთაც. ბოლოდროინდელი მონაცემებით, მენჰირები — 7 ათასი წლის წინანდელია.

თეჯისის მენჰირი 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
თავრალის მაცხოვრის ეკლესია

თავრალის მაცხოვრის ტაძარი (მაცხვარ) — შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტის ნაკრის თემის სოფელ თავრალის სასაფლაოზე.

მაცხოვრის ტაძარი თავრალში ერთადერთი მოქმედი ეკლესია იყო. 1880 წელს აქ წირავდა მღვდელი წერეთელი, შემდეგ მღვდელი მათე საბანიძე, ბოლოს კი მღვდელი გრიგოლ კორძაია. 1924 წელს კავკასიონის ქედით შემოსულ წითელი არმიის ჯარისკაცებს ეკლესია აბანოდ უქცევიათ. მალე დანგრეულა კიდეც. ამჟამად შემორჩენილია მხოლოდ საძირკველი. ტრაპეზის ჯვარი, რომლითაც წყალი იკურთხებოდა, გადაარჩინა ჯანდრე ცინდელიანმა.

ეკლესიას, 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ჯონ ფავრო

ჯონ ფავრო (; დ. 19 ოქტომბერი, 1966) — ამერიკელი მსახიობი, რეჟისორი, პროდიუსერი და სცენარისტი.

ჯონ ფავრო დაიბადა ფლაშინგში (ნიუ-იორკი), მეიდელინ და ჩარლზ ფავროების ოჯახში. დაამთავრა ბრონქსის საშუალო სკოლა 1984 წელს. იმავე წელს სწავლა განაგრძო კუინზის კოლეჯში, რომელიც რამდენიმეჯერ მიატოვა. 1988 წელს გადავიდა ჩიკაგოში. გარკვეული დროის შემდეგ გადადის ლოს-ანჯელესში, სადაც მონაწილეობას იღებს დაბალბიუჯეტიან ფილმებში.

იგი ცნობილია -ის კინოსამყაროსთან თანამშრომლობით, რომლისთვისაც გადაიღო ფილმები: „რკინის კაცი“ (2008) და „რკინის კაცი 2“ (2010), ასევე მოირგო ჰეპი ჰოგანის როლი ამავე ფილმებში. მან ჰეპი ჰოგანის როლის განსახიერება განაგრძო ფილმებში: შურისმაძიებლები“ (2012), „რკინის კაცი 3 (2013), „შურისმაძიებლები: ალტრონის ეპოქა“ (2015), „ადამიანი-ობობა: დაბრუნება“ (2017), „შურისმაძიებლები: უსასრულლობის ომი“ (2018), „შურისმაძიებლები: დასასრული“ (2019), „ადამიანი ობობა: სახლიდან შორს“ (2019) და „ადამიანი ობობა: სახლისკენ გზა არ არის“ (2021).

ფავრო ასევე რეჟისორია ფილმებისა: „ელფი“ (2003), „ზათურა: კოსმოსური თავგადასავალი“ (2005), „კოვბოიები და უცხოპლანეტელები“ (2011), „შეფმზარეული“ (2014), ჯუნგლების წიგნი (2016) და მეფე ლომი (2019).

კინომატოგრაფია
ტირა დანიელი

ტირა დანიელი (, ; დ. 29 სექტემბერი, 1853 — გ. 26 თებერვალი, 1933) — გლიუქსბურგთა დინასტიის წარმომადგენელი. დანიის მეფე კრისტიან -ისა და დედოფალ ლუიზა ფონ ჰესენ-კასელის უმცროსი ასული. ჰანოვერის კრონპრინცესა როგორც ერნესტ ავგუსტ ჰანოვერელის მეუღლე.

ბიოგრაფია
ტირა დაიბადა 1853 წლის 29 სექტემბერს ყვითელ სასახლეში, კოპენჰაგენში. იგი იყო დანიის მეფე კრისტიან -ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ ლუიზა ფონ ჰესენ-კასელის უმცროსი ქალიშვილი. იგი თავისი მშობლების გამეფებამდე ათი წლით ადრე დაიბადა, ვინაიდან კრისტიანი ტახტზე მხოლოდ 1863 წელს ავიდა. ამავე წელს, მისი ძმა, გეორგიოს საბერძნეთის მეფედ აირჩიეს. იმავდროულად, მისი უფროსი და, ალექსანდრა ცოლად დიდი ბრიტანეთის მეფე ედუარდ -ს, ხოლო დაგმარი რუსეთის იმპერატორ ალექსანდრე -ს გაჰყვა ცოლად.

სამეფო კარზე ტირა გამოირჩეოდა თავისი კარგი აღზრდითა და მანერებით, რომელთაც მისი შავი თმა და მომხიბვლელი ლურჯი თვალები ემატებოდა. დედოფალ ლუიზას სურდა, რომ ისიც მისი და-ძმების მსგავსად სარფიანად დაქორწინებულიყო. ამის გამო, თავდაპირველად ტირას საქმროდ განიხილებოდა ნიდერლანდების მეფე ვილემ , თუმცა იგი ტირაზე თექვსმეტი წლით უფროსი იყო და ამიტომაც უარი თქვა ქორწინებაზე.

ამ პერიოდში, ტირას ერთ-ერთი დანიელი ლეიტენანტი შეუყვარდა, მასთან რომანი გააბა და 1870 წელს დაფეხმძიმდა კიდეც. დანიის სამეფო ოჯახის „ღირსების“ შესანარჩუნებლად, დედოფალმა დამალა მისი ფეხმძიმობა და იგი მის ძმასთან, გეორგიოსთან გაუშვა ათენში, სადაც გააჩინა ბავშვი. აღსანიშნავია, რომ ბავშვის შემდგომი ბედი უცნობია. არსებობს ლეგენდა, რომლის მიხედვითაც მან გოგონა გააჩინა, სახელად მარია, რომელმაც შემდგომში კეიტი დაირქვა და დედის საძებნელად დანიაში ჩავიდა, თუმცა იქ მან თავისი სიყვარული გაიცნო და გათხოვდა. თუმცა, ეს მხოლოდ ხალხში გავრცელებულ ჭორზე აგებული ლამაზი ლეგენდაა და მას ისტორიული წყარო არ აქვს.

1878 წლის 21/22 დეკემბერს ტირა ცოლად შერთეს ჰანოვერის მეფე გეორგ -ისა და დედოფალ მარია საქსენ-ალტენბურგელის ვაჟს, კრონპრინც ერნესტ ავგუსტს. მიუხედავად ტიტულისა, ერნესტ ავგუსტის სამეფო, ანუ ჰანოვერი, ჯერ კიდევ 1866 წელს გააუქმა და მიიერთა პრუსიამ.

მიუხედავად ყველაფრისა, ქორწინება იღბლიანი აღმოჩნდა და ტირამ ექვსი ბავშვი გააჩინა. ვინაიდან მისი ქმარი დიდი ბრიტანეთის დედოფალ ვიქტორიას ბიძაშვილი იყო, იგი კამბერლენდისა და ტევიოტდალის ჰერცოგის წოდებას ატარებდა. ამავდროულად, ის და ტირა, ფაქტობრივად ჰანოვერის ტიტულარული მეფე-დედოფალი იყვნენ.

ტირა დანიელი 1923 წლის 14 ნოემბერს ავსტრიის ქალაქ გმუნდენში გადასახლდა, სადაც გაატარა დარჩენილი ცხრა წელი და გარდაიცვალა 1933 წლის 26 თებერვალს, 79 წლის ასაკში.

შვილები
მარია ლუიზა (1879-1948), ცოლად გაჰყვა ბადენის მთავარ მაქსიმილიანს;
გეორგ ვილჰელმი (1880-1912), ჰანოვერის ჰერალდიტარული პრინცი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი;
ალექსანდრა (1882-1963), ცოლად გაჰყვა მეკლენბურგ-შვერინის ჰერცოგ ფრიდრიხ ფრანც -ს;
ოლღა (1884-1958), გარდაიცვალა გაუთხოვარი;
კრისტიანი (1885-1901), გარდაიცვალა დაუქორწინებელი;
ერნესტ ავგუსტი (1887-1953), ბრაუნშვაიგის ჰერცოგი, ცოლად შეირთო ვიქტორია ლუიზა პრუსიელი, რომელთა შვილიც იყო საბერძნეთის დედოფალი ფრედერიკა ჰანოვერელი;
მელნისის ციხე

მელნისის ციხე — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. მდებარეობს ადიგენის მუნიციპალიტეტში, კურორტ აბასთუმნიდან 4 კილომეტრის დაშორებით. ზღვის დონიდან 1379 მეტრის სიმაღლეზე. მელნისის ციხე მიეკუთვნება განვითარებული შუა საუკუნეების პერიოდის კულტურის ძეგლს.

მელნისის ციხე 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ანდრიას ნასახლარი

ანდრიას ნასახლარი — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. მდებარეობს ქვემო ქართლის მხარეში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში, სოფელ ქოსალარში. ზღვის დონიდან 1100 მეტრის სიმაღლეზე. ანდრიას ნასახლარი მიეკუთვნება შუა საუკუნეების არქიტექტურულ ძეგლს, კერძოდ საუკუნეს. ანდრიას ნასახლარში შედის ორი ეკლესია.

ანდრიას ნასახლარი 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ჭოჭიანის საყდარი

ჭოჭიანის საყდარი — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. მდებარეობს წალკის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ჭოჭიანში. ზღვის დონიდან 151 მეტრის სიმაღლეზე. ძეგლი მიეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეების პერიოდს.

ისტორია
ჭოჭიანის ნასოფლარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში დგას წმ. გიორგის ეკლესია. აქვს სამხრეთისა და ჩრდილოეთის მინაშენები. ეკლესიის სახურავი ჩამოქცეულია. ინტერიერში ხეები იზრდება. ჩრდილოეთ ნავში შესავლელთან წითელი საღებავით შესრულებული ნახატებია შემორჩენილი. ძეგლი მიეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. მეორე ეკლესია ჭოჭიანში (ცნობილია როგორც თამარის სამწირველო, შუა საუკუნეები), რომლის სამხრეთ კარის თავზე ამოკვეთილია ჯვარი. აღმოსავლეთ ფასადზე ჩასმულ ფერად ქვაზე ასომთავრული წარწერაა: "თამარ ღმრთისა სწორი სამლოცველოი. ქრისტე შეუნდვენ შიოსა და ძამნი მისნი პეტრე და სვიმონი, რომელთა აღაშენეს ეკლესია ესე. პეტრეს შეუნდვენ ღმერთმან". ჭოჭიანის ეს საამშენებლო წარწერა დათარიღებულია 1184-1210 წლებით. ექვთიმე თაყაიშვილის წაკითხვით ტექსტი მთავრდება შიოს ერთ-ერთი ძმის, პეტრეს მოსახსენებელი წარწერით. თუმცა შესაძლებელია "პს" გაიხსნას, როგორც პატრონს და ტექსტის დასასრულს ვივარაუდოთ "პატრონის", ანუ თამარ მეფის მოსახსენებლი წარწერა. წარწერა მეტად დაზიანებულია ხავსისაგან და რამდენიმე გრაფემა, განსაკუთრებით შუა ნაწილი წარწერისა არ იკითხება.

ჭოჭიანის საყდარი 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ინაურის ეკლესია

ინაურის ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი. მდებარეობს ერდვის მუნიცპალიტეტში, ინაურში. არქიტექტურული ძეგლი მიეკუთვნება შუა საუკუნეების პერიოდს.

ინაურის ეკლესიის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია რუხი ფერის ფლეთილი ქვა. წყობა მშრალია. შენობა გეგმით კვადრატს უახლოვდება. მისი კედლები შემორჩენილია 3,5 მეტრის სიმაღლეზე. შესასვლელი და სარკმლები არსად არ იკითხება. ნაგებობა შიგნიდან ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით. ძეგლს დასავლეთიდან მართკუთხა მინაშენი აქვს, რომელიც ფლეთილი ქვითაა ნაგები. წყობა მშრალია. მინაშენის კედლების მხოლოდ მცირე ნაწილია ჩვენამდე დღეს მოღწეული. ზუსტად ძეგლის დათარიღება დაზიანების გამო რთულდება.

ინაურის ეკლესია 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ზედა სიმონეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

ზედა სიმონეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი თერჯოლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზედა სიმონეთში. აგებულია საუკუნეში.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, ეკლესიას მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

წარწერები
ეკლესიის სამხრეთი მინაშენის აღმოსავლეთ კედელზე ამოკვეთილია ნუსხურნარევი ასომთავრულით შესრულებული წარწერა:

ეკლესიის დასავლეთ ფასადზე ჩასმულ ქვის ფილაზე ნუსხურ წარწერაში იკითხება:

ეკლესიის ჩრდილოეთ მინაშენის ფასადზე ამოკვეთილია ოთხსტრიქონიანი ნუსხური წარწერა:

სამივე წარწერა საუკუნისაა.