iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰარი პოტერი და ნახევარპრინცი (ფილმი)

ჰარი პოტერი და ნახევარპრინცი — მეექვსე ფილმი ჰარი პოტერის თავგადასავლების შესახებ, რომელიც გამოვიდა 2009 წლის 15 ივლისს. იგი ეფუძნება ჯოან როულინგის ამავე სახელწოდების რომანს.

სიუჟეტი
მაგიის სამინისტრო მარცხდება ვოლდემორთან ბრძოლაში. მეორე ომში იღუპება უამრავი მაგლი, ადგილი აქვს ბევრ კატასტროფას, რომელთა მიზეზი უცნობია. ფენიქსის ორდენი სიკვდილის მხვრელებთან ბრძოლისას საუკეთესო ჯადოქრებს კარგავს. ჰარი პოტერს, ჰერმიონ გრეინჯერს და რონ უისლის ცხოვრებაში საინტერესო მოვლენებს აქვს ადგილი, განსაკუთრებით ეს ეხება სასიყვარულო ურთიერთობებს, მაგრამ საშიშროება აშკარაა და ჰოგვორტსის სკოლა დაუცველი ხდება. ჰარი შეიტყობს ვოლდემორის ყველაზე მთავარ საიდუმლოს და გამარჯვებისთვის საჭირო ხდება ყველაზე დიდი მსხვერპლის გაღება.

როლები
დენიელ რედკლიფი - ჰარი პოტერი
რუპერტ გრინტი - რონ უისლი
ემა უოტსონი - ჰერმიონ გრეინჯერი
ჰელენა ბონემ კარტერი - ბელატრისა ლესტრეინჯი
ჯიმ ბროუდბენტი - ჰორაციუს სლაგჰორნი
რობი კოლტრეინი - რუბეუს ჰაგრიდი
ტომ ფელტონი - დრაკო მალფოი
მაიკლ გემბონი - ალბუს დამბლდორი
ალან რიკმენი - სევერუს სნეიპი
მეგი სმითი - მინერვა მაკ-გონაგელი .
დეივიდ თიულისი - რემუს ლუპინი
ჯული უოლტერსი - მოლი უისლი
მარკ უილიამსი - ართურ უისლი
ჰეროუ ფაინს-ტიფინი და ფრენკ დილეინი - ტომ რედლი ბავშვობასა და მოზარდობაში
ჰელენ მაკ-კრორი - ნარცისა მალფოი

განსხვავებები წიგნისგან
ფილმი მნიშვნელოვნად განსხვავდება წიგნისგან. წიგნი იწყება მაგლების (ინგლისის) პრემიერ-მინისტრთან მაგიის მინისტრის ვიზიტით, ხოლო ფილმი - კაფეს სცენებით, საიდანაც ჰარი დაინახავს ალბუს დამბლდორს. რეჟისორი დეივიდ იეიტსი და მისი გუნდი კამათობდნენ წიგნის შესავლის შესახებ. იეიტსი ფიქრობდა, რომ ხიდის დანგრევის სცენების პირდაპირი ჩვენება, ვიდრე ამ ფაქტის შესახებ მინისტრთან საუბარი, უფრო ეფექტიანი იქნებოდა. ისევე, როგორც ფილმის ჰარი პოტერი და ცეცხლოვანი თასი შემთხვევაში, დერსლების ოჯახის სცენები ამოიღეს. ტომ რედლის ცხოვრების დეტალების ნაწილი ასევე ამოიღეს. დამატებითი სცენა უისლების სახლში დამატებულია ფილმის შემქმნელთა ინიციატივით, ფრენჩაიზის ტონის შენარჩუნების მიზნით. ბრძოლის სცენა ჰოგვორტსში შემოკლებული იქნა, ვინაიდან პროდიუსერების აზრით, იგი მოსაწყენი იქნებოდა — მეშვიდე წიგნში აღწერილი ბრძოლის გამო.
ფსკოვი

ფსკოვი — ქალაქი რუსეთის ჩრდილოეთ-დასავლეთ ნაწილში, ფსკოვის ოლქისა და ფსკოვის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ველიკაიას ნაპირას, რუსეთის ერთ-ერთ ყველაზე ძველი ქალაქი. მოსახლეობა 2012 წლის მონაცემებით 203 974 ადამიანს შეადგენდა. 2009 წელს ქალაქს „სამხედრო დიდების ქალაქის“ სტატუსი მიენიჭა.

დაარსება და ისტორია
ფსკოვი პირველად იხსენიება 903 წელს და ეს თარიღი მიიჩნევა ქალაქის დაარსების წლად. ჩანაწერის მიხედვით ირკვევა, რომ კიევის დიდმა მთავარმა ოლეგმა ცოლად შეირთო ადგილობრივი ქალბატონი წმ. ოლგა. ფსკოვის სახელწოდება უნდა მომდინარაობდეს რუსული სიტყვიდან „“ (ჩუხჩუხა წყაროების ქალაქი). ფსკოვის პირველი თავადი იყო წმ. ვლადიმირის უმცროსი ვაჟი სუდისლავი, რომელიც დატუსაღებული ჰყავდა თავის ძმას იაროსლავ ბრძენს. საბოლოოდ, სუდისლავი იაროსლავის გარდაცვალების შემდეგ გათავისუფლდა, რამდენიმე ათწლეულიანი ტყვეობის შემდეგ. - სს-ში ფსკოვი შედიოდა ნოვგოროდის ფეოდალური რესპუბლიკის შემადგენლობაში. 1241 წელს კი აიღეს ტევტონებმა, რამდენიმე თვის შემდეგ კი ალექსანდრე ნეველმა გამოიხსნა ქალაქი. 1348 წლიდან ფსკოვის ფეოდალური რესპუბლიკის ცენტრია.
გიორგი ნიკოლაძე

გიორგი ნიკოლოზის ძე ნიკოლაძე (დ. 11 აგვისტო, 1888, დიდი ჯიხაიში, რუსეთის იმპერია — გ. 5 თებერვალი, 1931, თბილისი) — ქართველი მათემატიკოსი, მეტალურგი, საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების ერთ-ერთი დამაარსებელი, სპორტსმენი და სპორტის მოღვაწე.

ბიოგრაფია
დაიბადა ქართველი საზოგადო მოღვაწის, ნიკო ნიკოლაძის ოჯახში. ადრეული წლებიდან დაკავებული იყო ტანვარჯიშით. ტანვარჯიშში მეცადინეობა დაიწყო თბილისის პირველ გიმნაზიაში ჩეხი პედაგოგის ანტონ ლუკეშის ხელმძღვანელობით. 1908 წელს წარმატებით გამოვიდა ტანმოვარჯიშეთა შეხვედრაზე ბულგარეთში. 1912 წელს პეტერბურგის გუნდ „სოკოლის“ შემადგენლობაში იყო და მონაწილეობა მიიღო მე-6 მსოფლიო შეკრებაზე პრაღაში, 2000 მონაწილეს შორის დაიკავა მე-15 ადგილი მძლეოსნურ ტანვარჯიშში. გავრცელდა საფოსტო ბარათი, რომელზეც გიორგი ნიკოლაძე აღბეჭდილია პრაღაში ბადროს ტყორცნისას. 1913 წელს გამოვიდა რუსეთის პირველობაზე, ამავე წელს დააარსა სატანვარჯიშო საზოგადოება დონბასში.

1913 წელს დაამთავრა პეტერბურგის ტექნოლოგიური ინსტიტუტი, 1913-1918 წლებში მუშაობდა მეტალურგიულ ქარხნებში ტულაში, დონეცკსა და ენაკიევოში. ურთიერთობა ჰქონდა გამოჩენილ მეტალურგებთან მ. კურაკოვსა და ი. ბარდინთან. მათთან ერთად მონაწილეობდა დონეცკის აუზის მეტალურგიული ქარხნების რეკონსტრუქციაში. 1918 წლიდან საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში მიიწვიეს მრეწველობისა და ვაჭრობის სამინისტროში ინჟინერ–მეტალურგად. 1918-1921 წლებში იყო საქართველოს მრეწველობისა და ვაჭრობის მინისტრის ამხანაგი (მოადგილე).

1918 წელს ნიკოლაძემ დააარსა საქართველოში პირველი სატანვარჯიშო საზოგადოება „შევარდენი“, რომლის პირველი და უკანასკნელი თავმჯდომარეც თვითონ იყო. 1923 წლის 28 აგვისტოს მოაწყო ალპინისტური ასვლა მყინვარწვერზე, რომელშიც მონაწილეობდა 18 ალპინისტი, მათ შორის 5 ქალი, რამაც დასაბამი მისცა საბჭოთა ალპინიზმს. 1924 წელს დააარსა საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების მთამსვლელობა-მგზავროსნობის განყოფილება, რომლის თავმჯდომარე თვითონ იყო.

1927 წელს ნიკოლაძემ შექმნა თეორია ალგებრული წირების ალგებრული სისტემების შესახებ. ეს თეორია შემდგომ საფუძვლად დაედო მის დისერტაციას, რომელიც მან დაიცვა სორბონაში 1928 წელს და მიიღო პროფესორის , ხოლო პარიზში ცალკე წიგნად გამოვიდა. პარიზში ცოლად შეირთო ემიგრანტ ვახტანგ ღამბაშიძის ქალიშვილი. ამავე წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში კითხულობდა სავალდებულო კურსს „ანალიზურ გეომეტრიასა“ და „დიფერენციალურ გეომეტრიაში“. ამ დარგში შექმნა პირველი ქართულენოვანი სახელმძღვანელოები. ავტორია ორიგინალური კონსტუქციის გამომთვლელი მანქანის პროექტისა, რამაც თავის დროზე დიდი მოწონება დაიმსახურა. 1929-1930 წლებში მისი ხელმძღვანელობით თბილისში, დიდუბეში აშენდა ფეროშენადნობთა სადნობი საცდელი ღუმელი. აქ ჩატარებული ცდების შედეგები საფუძვლად დაედო ზესტაფონის ფეროშენადნობთა ქარხნის მუშაობას.

მონაწილეობდა ტექნიკური და სპორტული ტერმინოლოგიის შედგენაში. მისი ხელმძღვანელობით გამოიცა პირველი ქართული სახელმძღვანელო ტანვარჯიშში. გარდაიცვალა ფილტვების ანთებით. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. 1973 წელს დაარსდა მისი სახელობის პრემია ტექნიკის დარგში საუკეთესო მეცნიერული ნაშრომისთვის.
ლენტვარისი

ლენტვარისი — ქალაქი ლიეტუვაში, ტრაკაის რაიონში, ვილნიუსის მაზრაში. წარმოადგენს სამამასახლისოს ადმინისტრაციულ ცენტრს.

მდებარეობს ვილნიუსიდან სამხრეთ-დასავლეთით 18 კმ.-ში. გააჩნია - სარკინიგზო კვანძი, ხაზებით - ვილნიუსი, გროდნო, კაუნასი; ხალიჩების ფაბრიკა; სანიტარულ-ტექნიკური საწარმო „კაიტრა“ (დაარსებულია 1870 წ.); ს.-ის ბაღებისა და სასახლეების მთელი ანსამბლი.

1990 წელს მოსახლეობა შეადგენდა - 12,8 ათ. ადამიანს. მოგვიანებით კი შეადგინა - 11,8 ათ. (2005 წლის მონაცემებით).

ქალაქის ახლანდელი გერბი, დამტკიცებულია 2001 წელს და მასზე გამოსახულია 3 ნეკერჩხლის ფოთოლი, წითელ ფონზე.

ისტორია
დასახლებისა და საკუთრების ხსენება იწყება ს.-ის დასასრულიდან. ს.-დან უკვე წერილობით წყაროებში გვხვდება - „ლიტვაროვო“, „ლანდვაროვო“. დასახლება ეკუთვნოდა გრაფ იოზეფ ტიშკევიჩს.

 ს.-ის მე-2 ნეხევარში - დასახლებული ნაწილის გაზრდისთვის სტიმულის მიმცემი გახდა - სანქტ-პეტერბურგისა და ვარშავის დამაკავშირებელი სარკინიგზო გზის მშენებლობა. 1859 წელს აშენდა რკინიგზის სადგური, რომელსაც 2 გამავალი ხაზი გააჩნდა - გროდნოსა (ვარშავისაკენ) და კოვნოს (86კმ.-ში კიონიგსბერგიდან) მიმართულებით. 1862 წლიდან მატარებლებმა რეგულარულად იწყეს სვლა.

გალერეა
ჭიქურქვეშა საღებავები

ჭიქურქვეშა საღებავები – გამოიყენება ფაიანსის წარმოებაში, ფაიფურის წარმოებაში კი ისინი იშვიათად გამოიყენება ჭიქურიანი გამოწვის მაღალი ტემპერატურისა და აღმდგენელი გარემოს არსებობის გამო.

ჭიქურზედა საღებავების შემადგენლობაში შეჰყავთ ისეთი კერამიკული საღებავები, რომელიც გამოწვის დროს მედეგნი არიან ჭიქურის ზემოქმედების მიმართ. მათ მიეკუთვნება კობალტის, ნიკელისა და რკინის სილიკატები და ალუმინატები (შპინელები), ქრომის ჟანგი, ტიტანის, ვანადიუმის ნაერთები და კოლოიდური ოქრო, პლატინა და ირიდიუმი. გარდა ამისა იყენებენ ისეთ უფერო ნაერთებს, რომლებიც ცვლიან საღებავის ელფერს. ასეთებია მაგალითად: თუთიისა და კალის ჟანგები, დარიშხან–მჟავა, ცარცი და სხვა.

ლითონთა ჟანგეულები ჭიქურის ქვეშ იძლევიან სხვადასხვა ტონებს, რაც დამოკიდებულია ჭიქურის შემადგენლობაზე, შეფერილობაზე გავლენას ახდენს ჭიქურის არა მარტო ლღობადობა, არამედ მასზე ფლუსებად დამატებული ნივთიერებანიც.

რადგან შეფერილობის წინასწარ გამოცნობა ძალიან ძნელია, უმეტეს შემთხვევაში ხელმძღვანელობენ მარტოოდენ ცდის მონაცემებით. ლოთონთა ჟანგეულობის შერევისას მიიღება შუალედური ელფერები. თუ ნარევს ხმარების წინ წანასწარ გამოვწვავთ, მივიღებთ სხვაგვარ შეფერილობას, რომელიც დამოკიდებულია აგრეთვე
გამოწვის ტემპერატურაზე.

გამოწვის წინ სხვადასხვა ქიმიურ ნივთიერებებს ერთმანეთში ურევენ ოთხი მეთოდით:
ერთად დაფქვით ფაიფურის ბურთულებიან ან ვიბროწისკვილებში.
ლითონთა მარილების წყალხსნასრთა ერთდროული დალექვით.
ლითონთა ორი ან რამდენიმე მარილის ერთად შელღობით მათივე კრისტალიზაციურ წყალში, შემდგომი გამოწვით მათი ჟანგეულების მიღებამდე და კარგად ჩარეცხვით.
თიხამიწით, სილიციუმმჟავას ჰიდრატით, თუთიის ჟანგით, მეტაკალამჟავათი, კალციუმის მჟავით, კალციუმის ფოსფატით და ა. შ. მარილთა წყალსხნარების შესრუტვით.

განასხვავებენ ერთმანეთისგან ჭიქურქვეშა საღებავების ორ ჯგუფს – გამოწვის ტემპერატურით 1250°–მდე(ფაიანსისთვის, რბილი ფაიფურისთვის, თხელი ქვისმაგვარი ნაკეთობისათვის) და საღებავების ჯგუფს ფაიფურისთვის, რომელთა გამოწვის ტემპერატურა 1300–1400° ზღვებშია.
მეხსიერების პოლიტიკა

მეხსიერების პოლიტიკა — წარსული მოვლენების სელექცია პოლიტიკური კონიუნქტურის შესაბამისად.

მეხსიერების კვლევები ინტერდისციპლინური სფეროა, რომლის მიზანია შეისწავლოს წარსულის დამახსოვრების ხერხები და მისი კვლავ წარმოების მეთოდები. მეხსიერების კვლევებში ერთ-ერთი მიმართულებაა მეხსიერების პოლიტიკასთან, წარსულის აღქმასა და ისტორიის რეპრეზენტაციასთან დაკავშირებული საკითხები. ეს პრობლემატიკა თანაბრად საინტერესოა, როგორც ისტორიის ასევე კულტურის მეცნიერებათა სფეროსთვის. ისტორიკოსებისათვის კოლექტიური მეხსიერება მნიშვნელოვანია, როგორც ისტორიული წყარო და ისტორიულად ცვალებადი ფენომენი; ხოლო კულტურის მკვლევრებისათვის საინტერესოა მეხსიერებისა და ისტორიის რეპრეზენტაციის ვარიაციების კვლევა სხვადასხვა საზოგადოებებსა და კულტურებში.

მეხსიერების პოლიტიკაზე საუბარია მაშინ, როდესაც წარსულში მომხდარი ფაქტები და მოვლენები კონკრეტული, თანამედროვე კონტექსტის შესაბამისად გადმიოცემა, აიხსნება და, შესაბამისად, იცვლება. მეხსიერების პოლიტიკა შესწავლის საგანი გახდა მაშინ, როდესაც ცხადი გახდა, რომ ერთი და იგივე ისტორიული მოვლენები სხვადასხვა საზოგადოებაში განსხვავებულად არის წარმოჩენილი და შეფასებული; როდესაც საზოგადოებები საკუთარი ისტორიიდან ზოგიერთ მოვლენას მნიშვნელობას ანიჭებენ, ზოგს კი ჩქმალავენ. სხვაგვარად რომ ითქვას, წარსულის აღქმა და მეხსიერების ფორმირება პოლიტიკურ კონიუნქტურაზეა დამოკიდებული და, შესაბამისად, დროში ცვალებადია. კონკრეტული დრო და ვითარება თავის მოთხოვნებს უყენებს წარსულს, რადგან ცნობილია, რომ ისტორია აწმყო საზოგადოებრივი, თუ სახელმწიფოებრივი მოთხოვნების ლეგიტიმაციისთვის ერთ-ერთი აუცილებელი ფაქტორია. გამომდინარე იქიდან, რომ შეიძლება არსებობდეს მეხსიერების პოლიტიკა, ცხადი ხდება, რომ მეხსიერების ფორმირება მიზანმიმართული პროცესის შედეგია, ეს მიზნები კი, როგორც ითქვა, კონკრეტული საზოგადოების კონკრეტული ინტერესებიდან გამომდინარეობს. კოლექტიური მეხსიერება პოლიტიკური პროცესების არა მხოლოდ შედეგი, არამედ მნიშვნელოვანი განმაპირობებელი ფაქტორიცაა.

აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ მეხსიერების პოლიტიკა, ანუ წარსულის დამახსოვრებისა და ისტორიის რეპრეზენტაციის ხერხები განსხვავებულია სხვადასხვა კულტურაში.
კოლექტიური მეხსიერება

კოლექტიური მეხსიერება — საერთო მეხსიერება, რომელიც გადაიცემა და კონსტრუირდება ჯგუფის მიერ. ტერმინი „კოლექტიური მეხსიერება“ ეკუთვნის ფრანგ სოციოლოგს მორის ჰალბვაქსს, რომელმაც ის ინდივიდუალური მეხსიერებისგან განასხვავა.

კოლექტიური მეხსიერება ემყარება რეპრეზენტაციული ფორმების მუდმივ წარმოებას. კონკრეტული ნარატივები და ხატები მუდამ განიცდის კვლავწარმოებას და ფორმირებას.

ჰალბვაქსის შემდეგ კოლექტიური მეხსიერების ცნება სხვადასხვა კუთხით იქნა დამუშავებული და გავრცობილი. მაგალითად, ჯეიმზ იანგმა კოლექტიური მეხსიერების ნაცვლად შემოიტანა დაგროვილი მეხსიერების ცნება. ამით მან ხაზი გაუსვა მეხსიერების ფრაგმენტულ, დაგროვილ და ინდივიდუალურ არსს. იან ასმანმა განავითარა კომუნიკაციური მეხსიერების ცნება, როგორც კოლექტიური მეხსიერების ერთ-ერთი სახე, რომელიც ყოველდღიურ კომუნიკაციას ეფუძნება. მეხსიერების ეს ფორმა კოლექტიურ ხასიათს ზეპირი ურთიერთგაცვლის (ორალური ისტორიის) პროცესში იღებს. ასმანის მიერ გამოყოფილი კოლექტიური მეხსიერების მეორე ფორმა არის ყოველდღიურობიდან გამოყოფილი კონკრეტული, მატერიალიზებული და ფიქსირებული ობიექტივები, მაგალითად, ტექსტები და მონუმენტები. იან ასმანმა განავითარა ასევე ტერმინი კულტურული მეხსიერება.

ამერიკელი სოციოლოგის ევიათარ ზერუბაველის აზრით, კოლექტიური მეხსიერება საერთოა ოჯახებისათვის, ეთნიკური ჯგუფებისათვის, ნაციებისათვის და სხვა მნემონიკური ერთობებისათვის. კოლექტიური მეხსიერება არ არის რომელიმე ერთობის წევრთა პირადი მოგონებების უბრალო ერთობლიობა. ის მოიცავს იმ მოგონებებს, რომლებიც საერთოა ერთობის, როგორც ჯგუფის, ყველა წევრისათვის.

ჯ. ვერჩის თანახმად, კოლექტიური მეხსიერება არის მეხსიერება, რომელიც განპირობებულია სხვადასხვა, უპირველეს ყოვლისა, ისტორიული ხასიათის მოთხრობებით, ნარატივებით. შესაბამისი ტექსტები (ანალები, ქრონიკები, სკოლის სახელმძღვანელოები და ა.შ.) განიხილება, როგორც ინსტრუმენტები კოლექტიური დამახსოვრებისათვის.
კურშენაი

კურშენაი — ქალაქი ლიეტუვის ჩრდილოეთ ნაწილში, შიაულიაის რაიონში.

დახასიათება
ქალაქი მდინარე ვენტას ორივე ნაპირზეა გაშენებული შიაულიაიდან 22 კილომეტრში შიაულიაი - პალანგა და შიაულიაი - მიაჟეიკიაის გზატკეცილზე.
ქალაქში ხსენებული მიმართულების ორი სარკინიგზო ხაზიც გადის. აქვეა რკინიგზის ორი სადგურიც. კურშენაიში მუშაობს შაქრის ქარხანა, საშენმასალათა კომბინატი, სარემონტო-მექანიკური და კარაქ-ყველმრეწვის ქარხნები.

ქალაქის მოსახლეობა 1897 წელს სულ რაღაც 3, 189 ადამიანი იყო, 1970 წელს 11 ათასი, 1990 წელს — 14, 9 ათასი, ხოლო 2005 წელს 13 854 მცხოვრები.

დასახელება, როგორც ვარაუდობენ, კურშების დასახლებას აღნიშნავდა.
ისტორიულად კურშენაის გერბი არ ჰქონია. მისი ეტალონი მხატვარმა იუოზას გალკუსმა დაამუშავა. გერბი ლიეტუვის პრეზიდენტის მიერ არის დამტკიცებული 1994 წლის 22 ოქტომბერს. გერბზე გამოსახულია ხუთი ოქროს ვარსკვლავი ლურჯი ცის ფონზე და წითელი დოქი თეთრზე.

ისტორია
წერილობით წყაროებში პირველი მოსხენიება საუკუენს განეკუთვნება. პირველი ხის საყდარი 1523 წელს იქნა აგებული, ქვისა 1824 წელს (დაინგრა პირველი მსოფლიო ომის დროს). ახლანდელი აღჭურვეს 1927-1933 წლებში.

სოფლის მოსახლეობის ზრდაზე დადებითად იმოქმედა ლიბავო-რომენის რკინიგზის გაყვანამ.

ქალაქია 1947 წლიდან, 1962 წლამდე სარაიონო ცენტრი იყო.

კურშენაიში გაატარა ცხოვრება ლიეტუველმა მწერალმა-განმანათლებელმა ლაურინას ივინსკისმა. 1960 ქალაქის მთავარ მოედანზე მწერლის ძეგლი გაიხსნა.

აქ დაიბადა გენერალი სტასის როშტიკისი, პოეტი ვაცის რეიმერისი (ქალაქის საპატიო მოქალაქე); მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ აქ მასწავლებლად მუშაობდა პოეტი სტასის ანგლიცკისი.
მცირე ლიტვა

მცირე ლიტვა (ლიეტ. , ) ან „პრუსიული ლიტვა“ — თავდაპირველად ლიეტუვის, შემდეგ პრუსიის, მოგვიანებით აღმოსავლეთ პრუსიის (გერმანიის შემადგენლობაში), დღესდღეობით კი ისევ ლიეტუვის (ნაწილობრივ) ისტორიულ-ეთნოგრაფიული რეგიონი, სადაც პრუსიელი (გაგერმანელებული) ლიეტუველები ცხოვრობდნენ. მიუხედავად მძლავრი გერმანულ-პრუსიული გავლენისა, ამ ტერიტორიებმა, მკვიდრი მოსახლეობის ლიეტუვურენოვნობის გამო, მცირე ლიტვის სახელი მიიღო.

გარდა კლაიპედის რაიონისა, რომელიც 1920 წელს ერთა ლიგის მანდატს გადაეცა ვერსალის მოლაპარაკების თანახმად, ხოლო ლიეტუვამ 1923 წელს დაიბრუნა, 1945 წლამდე პრუსიის ნაწილი იყო. დღესდღეობით მცირე ლიტვის უმცირესი ნაწილი ლიეტუვა-პოლონეთის საზღვრებშია მოქცეული, უმეტესი ნაწილი რუსეთის ფედერაციის კალინინგრადის ოლქის შემადგენლობაშია.
პოდალირიუსი

პოდალირიუსი, აფროსანა, მერცხალკუდა — დღის პეპელა აფროსნისებრთა ოჯახისა. მისი ფრთების შლილი 68-72 მმ აღწევს. საერთო ფონი მკრთალი ყვითელია. წინა ფრთებზე სოლისებრი, დამრეცი შავი ზოლები აქვს, უკანა ფრთებზე — შავი და მუქი მოწითალო-ყავისფერი არშია. გარეთა კუთხე მთავრდება გრძელი „კუდით“ (12-15 მმ), რისთვისაც მას საქართველოში „მერცხალკუდა“ უწოდეს. გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში. აგრეთვე ყირიმსა და კავკასიაში. ტყე-ველის ბინადარია. საქართველოში ფართოდ არის გავრცელებული შავი ზღვის სანაპიროდან 1900-2000 მ-მდე. მატლი აზიანებს ხეხილს.
ლიეტუვის დღესასწაულები

ლიეტუვის დღესასწაულები

2006 წლის 19 ივლისის ლიეტუვის სეიმის გადაწყვეტილებით აღნიშნულ დღეებს დაემატა:

15 იანვარი - კლაიპედის მაზრის დღე.
6 აპრილი - უსაფრთხოების მოძრაობის დღე.
15 აპრილი - კულტურის დღე.
25 მაისი - დაკარგული ბავშვების საერთაშორისო დღე.
28 სექტემბერი - ტუსკულენაის მსხვერპლთა დღე.
16 ოქტომბერი - მცირე ლიტვის მოსახლეობის გენოციდის დღე.
ძუკია

ძუკია ან დაინავა — ლიეტუვის ხუთიდან ერთ-ერთი ეთნოგრაფიული რეგიონი.

გეოგრაფია
ძუკია სამხრეთ ლიეტუვაშია და მოიცავს ვარენის მუნიციპალიტეტს, ალიტუსის მაზრას, ალიტუსს, შალჩინიკაის რაიონს, ტრაკაის მუნიციპალიტეტს, ვილნიუსის მაზრას, ლაძიიაის რაიონს, სვენჩიონის სამხრეთსა და ელექტრენაის თვითმმართველობას. რეგიონის ნაწილი პოლონეთშია (ჩრდილო-აღმოსავლეთით) მოქცეული, ნაწილი კი ბელარუსში. ვილნიუსი, გარდინასი, ლიდა და ალიტუსი მხარის უდიდესი ქალაქებია, ეს უკანასკნელი რეგიონის უმთავრეს ქალაქადაც კი მიიჩნეოდა, მაგრამ, ძუკიას პოლიტიკური სტატუსი არასდროს ჰქონია. ლიეტუვა ხუთ ეთნოგრაფიულ რეგიონად არის დაყოფილი, რაც სოფლის ცხოვრების წესით, ფოლკლორით, სალაპარაკო ენაში განსხვავებებით გამოირჩევა. ძუკიის ჩრდილოეთით აუქშტაიტიის რეგიონია. ძუკიის დიდი ნაწილი ტყეებით არის დაფარული, ამდენად, მცხოვრებთა სიმჭიდროვე კვადრატულ კილომეტრზე 4 კაცს შეადგენს. აქვეა ქვეყნის უდიდესი ჭაობი ჩეპკელიუ.

ძუკიაშია ლიეტუვის ეროვნული პარკების უმეტესი ნაწილი თავმოყრილი.

ისტორია
ყველაზე პირველი ლიეტუვური ხელნაწერები ძუკიური დიალექტით მე-16 საუკუნით თარიღდება. ეს დიალექტი ედება საფუძვლად ვილნიუსის მეტყველებას, შემდგომ კი, საერთოდ, ლიტერატურულ ლიეტუვურ ენას.
ტიმპანია ფაშვისა

ტიმპანია ფაშვისა (ბერძნ. - დოლი) , დაავადება, რომლისთვისაც დამახასიათებელია მცოხნავი ცხოველების ფაშვში ჭარბი აირების დაგროვება. უმთავრესად ავადდება მსხვილფეხა საქონელი.
გამომწვევი მიზეზი
ფაშვის პირველადი ტიმპანიის მიზეზად ითვლება ადვილად ფუჭებადი საკვების დიდი რაოდენობით მიღება (მწვანე, ლორთქო ბალახი, სიმინდი, რძე-სანთლის სიმწიფის პერიოდში, კომბოსტოს და ჭარხლის ფოთლები, სამყურა, ცერცველა, იონჯა და სხვა პარკოსნები). აღნიშნული საკვები უფრო საშიში ხდება, თუ მას აძლევენ ჩახურებულს ან წვიმითა და ნამით დასველებულს, ან თუ ცხოველების დაწყურვება ხდება უშუალოდ ასეთი საკვების მიღების შემდეგ.

მეორეული ტიმპანიის მიზეზი შეიძლება იყოს მცენარეული შხამების (აკომიტუნი, ციკუტა) ტოკსიკური ზემოქმედების შედეგად გამოწვეული ფაშვის კედლის დამბლა, საყლაპავი მილის დაცობა, ნაწლავების გაუვალობა და სხვა.

კლინიკური ნიშნები
დაავადება იწყება ცხოველის მოუსვენრობით-ხან წვება, ხან დგება, მუცელზე იყურება , მობუზულია ბღავის (ზოგჯერ) უკანა კიდურებს ირტყამს მუცელზე, პულსი და სუნთქვა გახშირებულია, ზერელე და გულმკერდის ტიპისაა, სუნთქავს პირდაღებული უხვად სდის ნერწყვი. მუცელი მოცულობით გადიდებულია, მარცხენა საშიმშილე ფოსო გამობერილია, კარგად ეტყობა მუცლის ნახევრის ასიმეტრია. ცოხნა და ბოყინი შეწყვეტილია, პალპაციით დგინდება მარცხენა საშიმშილე ფოსოს ძლიერი დაჭიმულობა და ფაშვში დიდი რაოდენობით აირის (გაზის) დაგროვება. ფაშვის მოძრაობა შეწყვეტილია, წიგნარის ხმიანობა და ნაწლავების პერისტალტიკა არ შეიმჩნევა. ცხოველი ხშირად იღებს დაფეკაციის და მოშარდვის პოზებს, გამოიყოფა თხიერი განავალი და მცირე რაოდენობით შარდი.

მკურნალობა
უპირველეს ყოვლისა უნდა გამოვიყენოთ უბრალო ხერხები, ბოყინის გამოწვევის მიზნით სჭიროა ვაწარმოოთ ენის გამოწევა 10-15 წუთის განმავლობაში, პირში ლაგამისმაგვარად ჩავუდოთ კუპრით ან ნავთით დასველებული მსხვილი თოკი, ნამჯის გრეხილი ან ჯოხი. შევასხათ ცივი წყალი ვატაროთ ცხოველი აღმართ-დაღმართზე, გავუკეთოთ ფაშვს ენერგიული ბურღვითი მასაჟი. ზემოთ აღნიშნულ ხერხებთან ერთად, გაზების წარმოშობის შეზღუდვის მიზნით დავალევინოთ 2-3 ლიტრი რძე, მაგნიუმის ჟანგი, იქთიოლი, ფორმალინი, იოდ-სპირტიანი ხსნარი, ტიმპანოლი, სეკადენი, მენთოლი, რეზორცინი და სხვა.

გულსისხლძარღვთა სისტემის ნორმალური მოქმედებისათვის და ინტოკსიკაციის ასაცილებლად ვენაში ვუკეთებთ გლუკოზას კოფეინთან ერთად და ნატრიუმის ქლორიდის ჰიპერტონულ ხსნარს, გაზების (აირების) გამოყოფის შემდეგ, წინაკუჭების მოტორული ფუნქციის გასაძლიერებლად ენიშნებთ, რუმინატორული და საფაღარათო საშუალებეი.

ტიმპანიის მოხდის შემდეგ 12-24 სათიან მშიერი დიეტის შემდეგ ენიშნებათ ნახევრადმშიერი დიეტა, ამ დროს შეიძლება მიეცეს, მცირე რაოდენობით დღეში 5-6 ჯერ, ისეთი საკვები, როგორიც არის კარგი სილოსი, თივა, შაქრის ჭარხალი, 24 საათის შემდეგ კი რაციონში შეაქვთ კონცენტრატებიც.
აუქშტაიტია

აუქშტაიტია (ლიეტუვ. , ოფიციალურად ”მთიანეთი”) — ლიეტუვის ხუთი ეთნოგრაფიული რეგიონიდან ერთ-ერთი. სახელი მაღალმთიანეთში მდებარეობის გამო შეერქვა, განსაკუთრებით აღმოსავლეთი ნაწილისა.

გეოგრაფია
აუქშტაიტია ლიეტუვის ჩრდილოეთით მდებარეობს და ბელარუსისა და ლატვიის საზღვრებსაც სცილდება ადგილ-ადგილ. უდიდესი ქალაქი და, რეგიონის არაპოლიტიკურობის მიუხედავად, ცენტრალური ქალაქი პანევეჟისია.
მხარის უდიდესი ქალაქები 20 000 ადამიანზე მეტი მოსახლით:

პანევეჟისი - 119,749 (რეგიონის მთავარი ქალაქი)
იონავა - 34,954
უტენა - 33,860
კედაინიაი - 32,048
ვისაგინასი - 29,554 ( ეს ქალაქი საბჭოურ პერიოდში აშენდა და ძირითადად რუსებითა და სხვა საბჭოთაკავშირილებით იყო დასახლებული ამდენად, ქალაქი რეგიონში მხოლოდ გეოგრაფიულად მდებარეობს, მაგრამ, არა იდეურად)
უკმიარგე - 28,759
რადვილიშკისი - 20,339

რეგიონი, განსაკუთრებით კი აღმოსავლეთი ნაწილი სავსეა ტბებით.

ისტორია
ისტორიულად აუქშტაიტია ლიტვის დიდ მთავარს ეკუთვნოდა მე-13 საუკუნემდე. მხარის ძირითადი დედაქალაქი იყო კიარნავია. გედიმინასის შეთანხმებით 1322 წელს აუქშტაიტიას ეწოდა (აუქშტაიტთა მიწა). მხარე პრუსიულ ქრონიკებში აუსტეხიად მოიხსენიებოდა (დაახ. 1326 წ.). მე-15 საუკუნიდან ტრაკაისა და ვილნიუსის სავოევოდოებში იყო მოქცეული, რაც მას ეთნიკური თვალსაზრისით პოლიტიკურ სტატუსსაც ანიჭებდა, ამიტომ, (ლიეტუვის მიწა) ეწოდა.

სიმბოლოები
აუქშტაიტიის გერბი და დროშა საზოგადოებას 2007 წელს წარუდგინეს.
სუვალკია

სუვალკია ან სუდოვია (ლიეტუვ. ან ) — ლიეტუვის ხუთი კულტურულ-ეთნოგრაფიული რეგიონებიდან ყველაზე მცირე. რეგიონის არაოფიციალური დედაქალაქი მარიამპოლეა.
რეგიონი მდინარე ნემანის სამხრეთით არის განლაგებული, ვილკავიშკის საეპისკოპოსოს ყოფილი ტერიტორია. საუკუნეში სუვალკიის ნაწილი პოლონეთის ფარგლებში შედიოდა, თუმცა, არც მანამდე და არც მას მერე, რეგიონს დამოუკიდებელი პოლიტიკური სტატუსი არ ჰქონია. ამის მიუხედავად, მხარე საკმაოდ მკვეთრად გამოირჩევა ლიეტუვური ფოლკლორის თვითმყოფადობითა და განსაკუთრებულობით.
თუკი რამ განსხვავებული იყო რეგიონსა და დანარჩენ ლიეტუვას შორის, საბჭოთა პერიოდმა (1944–1990) წაშალა და ერთმანეთს შეურწყა. თუმცა, 2008 წელს ქვეყანაში ჩატარებული გამოკითხვით დადგინდა, რომ სტუდენტების 80% საკუთარ კუთხურ წარმომავლობას არ ივიწყებს.
იოჰან გოტფრიდ ჰერდერი

იოჰან გოტფრიდ ჰერდერი (; დ. 25 აგვისტო, 1744 — გ. 18 დეკემბერი, 1803) — გერმანელი კულტურის ისტორიკოსი, სოციოლოგი, კრიტიკოსი და პოეტი. საფუძველი ჩაუყარა ხელოვნებისა და კულტურის ისტორიულ გაგებას.

დაიბადა 1744 წლის 25 აგვისტოს აღ. პრუსიაში, მორუნგენში, მექანიკოსების ოჯახში. დაამთავრა კენიგსბერგის უნივერსიტეტის საღვთისმეტყველო ფაკულტეტი. მშობლიურ ქვეყანაში იოჰანს საფრთხე ემუქრებოდა, ამიტომაც 1764 წელს რიგაში გაემგზავრა, სადაც სასულიერო სასწავლებელში პედაგოგად მუშაობდა. გოტფრიდმა ლიტერატურული მოღვაწეობაც რიგაში დაიწყო. 1766 წელს, გოეთეს დახმარებით, ვაიმარში დამკვიდრდა, სადაც კარის მოძღვრის თანამდებობა მიიღო. 1788 წელს იმოგზაურა იტალიაში. იოჰანი 1803 წლის 18 დეკემბერს გარდაიცვალა ვაიმარში.

ძირითადი ნაწარმოები
„იდეები კაცობრიობის ისტორიის ფილოსოფიისათვის“.

ძირითადი იდეები
ადამიანი კონკრეტული სოციალური გარემოს (ნაციის) ნაწილია.
ლიტერატურა და, მთლიანად, კულტურა დამოკიდებულია ბუნებრივ და სოციალურ გარემოზე: კლიმატზე, ენაზე, ზნე-ჩვეულებებზე, ცხოვრების წესზე, კონკრეტული ისტორიული პერიოდის სპეციფიკურ პირობებზე.
კაცობრიობა, ინდივიდის მსგავსად, გადის ახალგაზრდობისა და სიბერის საფეხურებს.
„ოქროს საუკუნე“ მომავალშია საძიებელი.
ადამიანი, როგორც ცოცხალი არსება, ბუნების კანონზომიერებებს ექვემდებარება, თუმცა დანარჩენი ცოცხალი არსებებისაგან მას განასხვავებს გონიერება, საზოგადოებრივი ურთიერთობანი და ენა, რომლებიც წმინდა ადამიანური არსებობის ფორმებს წარმოადგენენ.
ისტორია ადამიანთა ძალისხმევით იქმნება, ადამიანი ბუნების ძალების ნაწილი და გაგრძელებაა. ეს ძალები, გარემო პირობების სახით, გავლენას ახდენენ ისტორიასა და კულტურაზე, მაგრამ საზოგადოებრივი განვითარება მაინც შინაგან კანონზომიერებებზე, კერძოდ, კულტურის უფრო ადრეული ფორმების ათვისებაზეა დამოკიდებული. ადამიანები ითვისებენ და ამდიდრებენ წინა თაობების გამოცდილებას.
კულტურის ელემენტებს შორის უმნიშვნელოვანესი ენაა.
ადამიანთა საზოგადოებისა და კულტურის განვითარება არ ექვემდებარება არავითარ საბოლოო მოზანს, მაგალითად, სახელმწიფოს შექმნას. არსებობს მრავალი ხალხი, რომლთაც არ ჰქონიათ სახელმწიფო, მაგრამ ამის გამო სულაც არ არიან უბედურნი.
ჰოხოსტერვიცის ციხესიმაგრე

ჰოხოსტერვიცის ციხესიმაგრე — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე კარინტიაში, ავსტრიის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნაობათაგანი. ციხესიმაგრე მდებარეობს დოლომიტის კლდეზე, 160 მ სიმაღლეზე, ქალაქ სანქტ-ფაიტიდან აღმოსავლეთით. მზიან ამინდში ციხესიმაგრის დანხვა შესაძლოა 30 კილომეტრიანი მანძილიდან.

ისტორია
ციხესიმაგრის პირველი ხსენება გვხვდება 860 წელს., სახელით „ასტორვიცა“. ეს სახელწოდება სლავური წამოშობისაა და ამოდის კარანტანიის სლავური თავადაზნაურობის არსებობის ეპოქიდან.

გალერეა