iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჟიულ სელესტინ ჟამენი

ჟიულ სელესტინ ჟამენი (; დ. 24 დეკემბერი, 1918, პარიზი — გ. 12 თებერვალი, 1886, იქვე) — ფრანგი ფიზიკოსი.

ადრეული წლები
ჟიულ სელესტინ ჟამენი დაიბადა 1818 წლის 24 დეკემბერს პარიზში. საშუალო განათლება მიიღო რეიმის კოლეჯში. შემდგომ მან სწავლა უმაღლეს სასწავლებელში განაგრძო (1938), რომელიც დაასრულა 1841 წელს პირველი ხარისხის დიპლომით. ამ პერიოდიდან დაიწყო ჟამენმა მეცნიერული შემოქმედება.

მოღვაწეობა
1940-იანი წლების დასასრულს ჟამენმა ზუსტი ცდების საფუძველზე დაამტკიცა, რომ გამჭვირვალე სხეულიდან სინათლის არეკვლისას ურთიერთმართობულად პოლარიზებული არეკლილი სხივები ერთმანეთს ჩამორჩებიან, ანუ მათ შორის წარმოიქმნება ფაზათა სხვაობა, რის გამოც არეკლილი სინათლე აღმოჩნდება არასწორხაზოვნად, არამედ ელიფსურად დაპოლარებული. ჟამენმა არეკვლით გამოწვეული ფაზათა სხვაობა განსაზღვრა მრავალი ნივთიერებისათვის. ამ დაკვირვებებში მან შენიშნა შემდეგი ფაქტი: ერთი და იგივე მიმართულებით პოლარიზებული ერთი სხივი ყოველთვის არ ჩამორჩება ფაზით მეორე სხივს და ეს ჩამორჩენა დამოკიდებულია ამრეკლავი ნივთიერებების ბუნებაზე (დიდი გარდატეხის მაჩვენებლის მქონე ნივთიერებებში იგვიანებს ის სხივი, რომელიც დაცემის სიბრტყის მართობულადაა დაპოლარებული). მანვე შენიშნა, რომ არსებობდა ისეთი სხივები, რომელების ზედაპირიდან სხივის არეკვლისას ადგილი არ აქვს ელიფსურ პოლარიზაციას.

1947 წელს ჟიულ ჟამენი იცავს დისერტაციას შემდეგ თემაზე:„მეტალების მიერ სინათლის არეკვლის შესახებ“, ხოლო 1952 წელს იგი გახდა პოლიტექნიკური სკოლის პროფესორი. 1963 წელს იგი დაინიშნა პროფესორად სორბონის უნივერსიტეტში, სადაც მრავალი წლის განმავლობაში კითხულობდა ფიზიკაში ლექციებს.

1960-იანი წლების დასაწყისში გამოიცა ჟამენის სახელმძღვანელო, რომელიც წარმოადგენდა მის მიეს პოლიტექნიკურ სკოლაში წაკითხულ ლექციებს. ნახსენები სახელმძღვანელო ნათარგმნია მრავალ ენაზე, მათ შორის ქართულზეც. იგი ქართულად თარგმნა ისიდორე წეროძემ, რომელიც 1880-იან წლებში პარიზის სამედიცინო აკადემიის სტუდენტი იყო. სწორედ სტუდენტობის პრეიოდში მოახერთხა მან ჟამენის „ფიზიკის კურსის“ თარგმნა (კერძოდ, ელექტროობის ნაწილი, მთლიანად 120 გვერდი).

საინტერესოა ჟამენის ნაშრომები მოლეკულურ ფიზიკაში. იგი აკვირდებოდა თიხის კედლიან ჭურჭელში გაზის გავლას. აგრეთვე სწავლობდა ნივთიერების აგრეგატულ მდგომარეობას: თუ სითხე გახურებული იქნება ჩაკეტილ სივრცეში მაშინ სითხის ზევით ორთქლის რაოდენობა სწრაფად გაიზრდება. ორთქლის სიმკვრივის ზრდა იწვევს მისი წონის მატებასაც. მეორე მხრივ, ნივთიერების ნაწილი, რომელიც რჩება თხევად მდგომარეობაში განიცდის მზარდ გაფართოებას. აქედან გამომდინარე იგი ფიქრობდა, რომ არსებობდა რაღაც ტემპერატურა, რომლის დროსაც სითხეს და გაზს ერთნაირ მოცულობაში ერთნაირი წონა ექნებოდათ. ჟამენის აზრით ნივთიერებას ამ წერტილში უნდა მიეღწია რაღაც კრიტიკულ წერტილს, რომელსაც ასე ხსნიდა: კრიტიკული ტემპერატურა არის ის ტემპერატურა, რომლის დროსაც სითხესა და მის ნაჯერ ორთქლს აქვთ ერთნაირი სიმკვრივე. ამ თეორას იგი ასაბუთებდა 1880 წელს ჩატარებული კალიეტის ცდით.

1868 წელს ჟამენი აირჩიეს პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრად. მისი ნაშრომები შეეხებოდა მაგნიტიზმს, ელექტროობას, ტენიანობას და კაპილარულ მოქმედებებს (ჟამენის ეფექტი, ჟამენის ჯაჭვი)
ივლიანე წულაია

ივლიანე (ილია) წულაია (დ. 11 ივნისი, 1982, სამტრედია, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი პოლიტიკოსი და იურისტი.

ბიოგრაფია
ივლიანე წულაია დაიბადა 1982 წლის 11 ივნისს, ქალაქ სამტრედიაში. 2004 წელს მან დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 2004-2005 წლებში იგი იყო იურიდიული კომპანია „გაბისონია, დიტრიხი & პარტნიორები“-ის ადვოკატი. 2005-2006 წლებში — იურიდიული კომპანია „დიგესტას“ მმართველი პარტნიორი. 2006 წლიდან 2017 წლამდე — დეველოპერული კომპანია „არქი ჯგუფის“ დამფუძნებელი და აღმასრულებელი დირექტორი. 2014 წლიდან არის კომპანია „იტონგ კავკასუსის“ დამფუძნებელი დირექტორი. 2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თბილისის დიღმის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.
ერაზმ ვიტელო

ერაზმ ვიტელო ( დაახლ. 1220 — დაახლ. 1280) — შუა საუკუნეების სწავლული. დედით პოლონელი, მამით გერმანელი. სწავლობდა სორბონში.

ბიოგრაფია
ერაზმ ვიტელო ეკუთვნის ლეგენდებით გარემოცულ საინტერესო მეცნიერთა რიცხვს. ეს პოლონეთის მიწაზე დაბადებული პირველი მათემატიკოსი და პირველი მეცნიერია. მისი დაბადებისა და გარდაცვალების ზუსტად თარიღი უცნობია, მაგრამ უსაფუძვლო არაა ჩავთვალოთ, რომ იგი დაიბადა 1220-1230 წლებს შორის ვროცლავთან ახლოს. ვიტელო იყო პოლონელი ქალის და ტიურინგიიდან გადმოსახლებული გერმანელის შვილი. ეს უკანასკნელი პოლონეთში გადმოსახლდა ბოლესლავ მორცხვის დროს. ვიტელო სწავლობდა უცხოეთის უნივერსიტეტებში. დაახლოებით 1253 წელს ის სწავლობდა პარიზში. სილეზიაში დაბრუნების შემდეგ რამდენიმე წელი მუშაობდა მასწავლებლად, ალბათ, ლეგცინის სკოლაში. 1262-1268 წლებში ვიტელო ცხოვრობდა პადუაში, სადაც ეუფლებოდა საკანონმდებლო სამართალს, ფილოსოფიას და ზუსტ მეცნიერებებს. პადუიდან გამოგზავნილ წერილზე ვიტელო აწერდა ვიტელო პლებანუსის სახელს, ამოტომ ფიქრობდნენ, რომ იგი აპირებდა სასულიერო პირი გამხდარიყო. დაახლოებით 1269 წელს ვიტელომ გაიცნო პაპის აღმსარებელი და რომში გაემგზავრა, იგი იქ პაპ კლემენტ -ის კარზე იმყოფებოდა. რომში ვიტელო ძირითადად მათემატიკაში მუშაობდა. რომში ყოფნისას ვიტელომ ლათინურად დაწერა ორი წიგნი,პირველი მათგანი იყო „დასკვნები ევკლიდეს საწყისებიდან“. ეს წიგნი შეიცავდა ევკლიდეს შემდეგ აღმოჩენილ ყველა თეორემას და სამწუხაროდ დაიკარგა.

ვიტელოს მეორე ნაშრომია ტრაქტატი ოპტიკაზე ათ წიგნად, რომლის სრული სათაურია „მეცნიერ მათემატიკოს ვიტელოს მსჯელობანი ოპტიკის შესახებ, ე. ი. სხივთა არსზე, მის მიზეზზე და გადაცემაზე, მხედველობაზე, სინათლეზე, ფერენზედა ფორმებზე, რასაც ჩვეულებრივად პერსპექტივა ეწოდება, ათი წიგნი“.
ტრაქტატი გამოიცა 1272 წლის ბაზელში. პირველი წიგნი შეიცავს თეორემებს და მათ მათემატიკურ დამტკიცებებს. ვიტელოს ტრაქტატმა მეცნიერების ისტორიაში დიდი როლი ითამაშა, მისგან ბევრჯერ გადაიღეს ასლი, გადაწერეს და გადაბეჭდეს, ხშირად მოკლე სათაურით „ოპტიკა“ ან „პერსპექტივა“. ყურადსაღებია ის ფაქტი, რომ ტრაქტატი არ შეიცავდა რაიმე ახალ იდეებს, მაგრამ იგი მაინც ძირითადი ნაშრომები გახდა ოპტიკაში, როგორც სასწავლო სახელმძღვანელო, რომელსაც ბევრი გამოჩენილი მეცნიერი იყენებდა. ესენი იყვნენ: კოპერნიკი, კეპლერი, რეგიომონტანი.

კემპელმა, ვიტელოს „ოპტიკის“ გამოსვლის ოთხასი წლის შემდეგ, ერთ-ერთ თავის ტრაქტატს ოპტიკაში მოკრძალებით უროდა “, ე.ი. „ვიტელოს დამატება“. ვიტელოს დამსახურება ოპტიკის სფეროში იმდენად ცნობილია, რომ მთვარის ერთ-ერთ კრატერს მისი სახელი დაარქვეს. მისი მიღწევები მათემატიკაში დიდი არაა, როგორც ოპტიკაში, მაგრამ მაინც იმსახურბს ყურადღებას. ვიტელო ეკუთვნოდა მეცნიერთა იმ მცირე წრეს,რომლებიც იმ დროს მუშაობდნენ მეორე და მეტი ხარისხის წრფეებზე.მათ გამოსახაზად ვიტელომ შესაბამისი ხელსაწყოც კი შექმნა. არაჩვეულებრივად იცოდა ტრიგონომეტრია და მას იშველიებდა ოპტიკის დარგში თავის გამოკვლევებში.

ვიტელოს საქმიანობა საუკუნის მეორე ნახევარს განეკუთვნება, როდესაც პოლონეთის სკოლებში მათემატიკის შესწავლა დაყვანილი იყო კალენდრის მცნებამდე და ძირითად ციურ მოვლენებზე. უნივერსიტეტებში სტუდენტები სწავლობდნენ ზეპირად, ყოველგვარი დამტკიცცების გარეშე, თეორემებს ევკლიდეს „საწყისებიდან“. თავის ცდებს ოპტიკაში ვიტელო ატარებდა ლაისოტას მთაზე, კრაკუსის საფლავთან. ზოგიერთი ისტორიკოსი ამტკიცებს, რომ იმ დროიდან გაიზარდა ლეგენდების რიცხვი პან ტვარდოვსკიზე.
ფრედერიკ სოდი

ფრედერიკ სოდი (; დ. 2 სექტემბერი 1877, ისტბორნი — გ. 22 სექტემბერი 1956, ბრაიტონი) — ინგლისელი რადიოქიმიკოსი, ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1910), ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიის დარგში (1921).

ბიოგრაფია
ფრედერიკ სოდი დაიბადა სიმინდის გამყიდველის ოჯახში. მის მშობლებს ჰყავდათ შვიდი შვილი. ოჯახი კალვინიზმის მიმდევარი იყო. მის ბაბუას უნდოდა მისიონერობა, მაგრამ 1798 წელს ტყვედ ჩავარდა. თავისი განათლების საწყის ეტაპზე სოდმა სწავლა დაიწყო ისტბურნის კოლეჯში რ. ე. ჰიუზის ხელმძღვანელობით, სადაც დაინტერესდა ქიმიით. 1895 წელს მოიგო მერტონის კოლეჯის სტიპენდია, სადაც სწავლობდა კიდეც. 1896 წელს დაამთავრა ოქსფორდის უნივერსიტეტი.

23 წლის ასაკში ფრედერიკმა გადაწყვიტა წარედგინა საბუთები ტორონტოს უნივერსიტეტის ქიმიის პროფესორის შტატზე, მაგრამ მისი მცდელობა წარუმატებელი აღმოჩნდა. უკან დაბრუნებისას იგი აღმოჩნდა მონრეალში, სადაც დათანხმდა ემუშავა ქიმიის ფაკულტეტის უმცროსი ლაბორანტის თანამდებობაზე. 1900-1902 წლებში მუშაობდა მონრეალში მაკგილის უნივერსიტეტში, ე. რეზენფორდის ხელმძღვანელობით. 1903-1904 წლებში ლონდონის უნივერსიტეტში რამზაის ხელმძღვანელობით მუშაობდა ფიზიკური ქიმიის ლექტორად. ათი წლის განმავლობაში 1904-1914 წლებში ასწავლიდა ჯერ გლაზგოს, შემდეგ კი ოქსფორდის უნივერსიტეტში.

ფრედერიკ სოდის სამეცნიერო ხელმძღვანელობით ბევრი სტუდენტი მუშაობდა. მათ შორის ა. ს. რასელი, რუფ პირეტი, ა. ჯ. კრანსტონი, ჰ. ჰაიმენი და სხვა. მეორე მსოფლიო ომის დასასრულს იგი მუშაობას ოქსფორდში იწყებს სადაც ასწავლის 17 წლის განმავლობაში.

ფრედრიკ სოდის შრომები
ფრედერიკ სოდიმ რეზერფორდთან ერთად 1903 წელს შეიმუშავა რადიაქტიური დაშლის თეორია, რომლის თანახმადაც რადიოაქტივობა წარმოადგენს ელემენტების თავისთავადი გარდაქმნის შედეგს. ეს თეორია გახდა თანამედროვე ატომისა და ატომური ენერგიის სწავლების განვითარების საწყისი. რეზერფორდმა და სოდიმ აღმოაჩინეს რადიოაქტიური დაშლის კანონი. რადიოაქტიური დაშლისას ელემენტების გარდაქმნა დამტკიცდა სოდისა და რამზაის მიერ. მათ მიიღეს რადიუმის ემანაციიდან ჰელიუმი. სოდიმ ექსპერიმენტულად დაამტკიცა 1915 წელს, რომ რადიუმი ურანიდან მიიღება. ურანისა და თორიუმის გარდაქმნის უამრავი რადიოაქტიული პროდუქტების მენდელეევის ცდამ სოდი მიიყვანა იზოტოპების ცნებამდე. ბირთვულ ფიზიკაში შრომებისა და აღმოჩენებისათვის სოდის 1921 წელს ნობელის პრემია მიენიჭა ქიმიის დარგში. კონკრეტულა მან პრემია მიიღო რადიოაქტიული ნივთიერებათა ქიმიის განვითარებისათვის იზოტოპების წარმოშობისა და ბუნების გამოკვლევისათვის. მეცნიერების ისტორიაში იგი შევიდა, როგორც ბირთვული ფიზიკის ერთ-ერთი მთავარი შემქმნელი. მისი სახელი ეწოდა წანაცვლების წესს, რომელიც განსაზღვრავს ბუნებრივი რადიოაქტიური გარდაქმნის შედეგად წარმოქმნილ ქიმიური ელემენტის გვარობას, აგრეთვე მინერალ სოდიტს.

ოჯახი
ფრედერიკ სოდი 1908 წელს დაოჯახდა ვინიფრედ ბილბზე. თანამედროვეების დაკვირვებით მათი ქორწინება წარმატებული იყო, თუმცა 1936 წელს მეუღლის უეცარმა გარდაცვალებამ სოდი შოკში ჩააგდო და სწორედ ამიტომ მიატოვა პროფესორის ადგილი ოქსფორდის უნივერსიტეტში.
ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 2019

ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 2019 — ყოველწლიური ევროვიზიის სიმღერის კონკურსის 64-ე გამოშვება. კონკურსი გაიმართა თელ-ავივში, ისრაელში, მას შემდეგ, რაც 2018 წლის ევროვიზიაზე ისრაელმა გაიმარჯვმა, ნეტას სიმღერით „“. კონკურსი გაიმართა ექსპო თელ-ავივში, ქალაქის საკონფერენციო ცენტრში; შოუ შედგება ორი ნახევარფინალისგან (14 და 16 მაისს) და ფინალისგან, რომელიც გაიმართა 2019 წლის 18 მაისს.

ღონისძიებაზე მონაწილეობა 41-მა ქვეყანამ მიიღო, სადაც ბულგარეთმა და უკრაინამ არ მიიღო მონაწილეობა, ორივემ 2015 წლიდან პირველად არ მიიღო მონაწილეობა. გამარჯვებული გახდა ნიდერლანდები სიმღერით „“, რომელიც შეასრულა დანკან ლოურენსმა.
ჩანბაიშანი

ჩანბაიშანი, კორეულად ჩანპექსანი — ქედი ჩრდილო-აღმოსავლეთ აზიაში, რომელიც ქმნის საზღვარს ჩინეთსა (ლიაონინისა და გირინის პროვინციები) და ჩრდილოეთ კორეას შორის. შედის მანჯურია-კორეის მთების შემადგენლობაში. სიმაღლე 1000-2000 მ. მაქსიმალური სიმაღლეა 2744 მ (ვულკანი პექტუსანი). პექტუსანის კალდერაში, ზღვის დონიდან 2189,1 მ სიმაღლეზე მდებარეობს ტიანჩის ტბა. ქედი ღრმად არის დანაწევრებული იალუძიანგის, მანძიანის, ტუმინძიანისა და მათი შენაკადების ხეობებით. უმთავრესად აგებულია გრანიტებითა და მეტამორფული ქანებით. უკანასკნელ გეოლოგიურ დროში ქედის აღმოსავლეთი მონაკვეთი იყო ვულკანური აქტივობის მნიშვნელოვანი კერა ჩვეულებრივ, ნასხლეტების ხაზის გასწვრივ. ადგილი ჰქონდა ლავის ფართო ამოფრქვევებს, რის გამოც წარმოიქმნა მრავალი ჩამქრალი ვულკანური კონუსი და კრატერული ტბა. ქედისთვის ნიშანდობლივია უსწორმასწორო რელიეფი, მდინარეთა ხეობებით ღრმად დანაწევრებული მთები. ქედის კალთებიდან ჩამოედინებიან მდინარეები: სუნგარი, ტუმინძიანი და იალუძიანი. მდინარეებს ახასიათებთ სწრაფი დინება, ციცაბო კალთები და ხშირი ჭორომები. ჩანბაიშანი ჩინეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთი რეგიონის (მანჯურია) ყველაზე ნოტიო ადგილია; დამახასიათებელია ხანგრძლივი და ცივი ზამთარი. ზამთარში ნალექების რაოდენობა მცირეა, ხოლო ზაფხულსა და შემოდგომაზე მათი რაოდენობა მატულობს. ატმოსფერული ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა უდრის 1400 მმ-ს. გაბატონებულია წიწვოვანი ტყეები, გვხვდება ქონდარა ფიჭვის რაყები. 2000 მ-ზე ზემოთ გაბატონებულია ტუნდრა, 1700-2000 მ ფარგლებში უპირატესად მთის არყი და ლარიქსი ხარობს. ამ ზონის ქვემოთ და 1100 მ-მდე გვხვდება ნაძვი, სოჭი და მანჯურული ფიჭვი. 600-იდან 1100 მ-მდე გაბატონებულია შერეული ტყე, რომელსაც ქმნის , მანჯურული ფიჭვი, ნეკერჩხალი და თელა. უფრო ქვემოთ გვხვდება ზომიერი სარტყლის ტყე, სადაც ჭარბობს ვერხვი და არყი. ჩანბაიშანი წარმოადგენს ნურხაცის წინაპრის — ბუკური იონგშონისა და საიმპერატორო ოჯახის — აისინ გიოროს მითურ დაბადების ადგილს. სახელწოდება ჩინურად ითარგმნება როგორც „მარად თეთრი მთები“, ხოლო კორეულად „თეთრთავსახურიანი მთები“.
ფრანსიშკუ გუტერიში

ფრანსიშკუ გუტერიში (, აგრეთვე ცნობილია როგორც ლუ-ოლუ, , დ. 1954, 7 სექტემბერი, ოსუ, პორტუგალიის ტიმორი) — აღმოსავლეთ ტიმორელი პოლიტიკოსი. აღმოსავლეთ ტიმორის პრეზიდენტი 2017 წლის 20 მაისიდან. იგი არის „რევოლუციური ფრონტის აღმოსავლეთ ტიმორის დამოუკიდებლობისათვის“ პრეზიდენტი. 2002-2007 წლებში იყო ეროვნული პარლამენტის პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1954 წლის 7 სექტემბერს ოსუში. იგი არის კათოლიკე და „გუერილას“ ყოფილი მებრძოლი. 2001 წელს იგი არჩეული იქნა „რევოლუციური ფრონტის აღმოსავლეთ ტიმორის დამოუკიდებლობისათვის“ პრეზიდენტად. 2001 წლის არჩევნების შემდეგ იგი იყო არჩეული აღმოსავლეთ ტიმორის ასამბლეის პრეზიდენტად, მაგრამ 2002 წელს მას შემდეგ რაც აღმოსავლეთ ტიმორმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა ასამბლეა შეიცვალა ეროვნული პარლამენტით რომლის პრეზიდენტიც გუტერიში 2002-2007 წლებში იყო. 2007 წელს პარტიამ გუტერიში პრეზიდენტობის კანდიდატად წარადგინა, თუმცა მოულოდნელად 2006 წლის კრიზისის შემდეგ გადადგა ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი ჟოზე რამუშ-ორტა რომელიც პრეზიდენტობის დამოუკიდებელი კანდიდატი იყო. პირველ ტურში გუტერიშმა 27,89% მიიღო და პირველ ადგილზე გავიდა, თუმცა მეორე ტურში მხოლოდ ხმათა 31% მიიღო და დაიკავა მეორე ადგილი, მიუხედავად ამისა მან მიულოცა გამარჯვება რამუშ-ორტას. 2007 წელს პარტიის საპარლამენტო სიაში იგი წარდგენილი იყო პირველ ნომრად. პარტიამ არჩევნებში 29,02% და 21 მანდატი მოიპოვა. 2017 წელს იგი კვლავ იყო „რევოლუციური ფრონტის აღმოსავლეთ ტიმორის დამოუკიდებლობისათვის“ პრეზიდენტობის კანდიდატი, მის მთავარ კონკურენტად ითვლებოდა ქვეყნის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი ხანანა გუსმაო პარტიიდან „ეროვნული კონგრესი აღმოსავლეთ ტიმორის რეკონსტრუქციისათვის“. გუტერიშმა პირველივე ტურში მოიგო არჩევნები. მისი ინაუგურაცია შედგა 2017 წლის 20 მაისს, იგი გახდა პირველი პარტიზანი პრეზიდენტი აღმოსავლეთ ტიმორის ისტორიაში.
ანტუან ანრი ბეკერელი

ანტუან ბეკერელი (; დ. 15 დეკემბერი, 1852, პარიზი — გ. 25 აგვისტო, 1908, ბრეტანი) — ფრანგი ინჟინერი, ფიზიკოსი, 1903 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში და პირველი ადამიანი, რომელმაც აღმოაჩინა რადიოაქტივობა. რადიოაქტივობის აღმოჩენაში მას ეხმარებოდნენ პიერ კიური და მარი სკლოდოვსკა-კიური, ამიტომ ნობელის პრემია ბეკერელთან ერთად მათაც მიიღეს. სისტემაში მისი სახელი ეწოდა რადიოაქტივობის ერთეულს.

ბიოგრაფია
ანტუან ბეკერელი დაიბადა 1852 წლის 15 დეკემბერს პარიზში, მდიდარ ოჯახში. მისი ოჯახის წარმომავლობა მჭიდროდ უკავშირდებოდა ფიზიკას: ბეკერელის ბაბუა (ანტუან სეზან ბეკერელი), მამა (ალექსანდრ-ედმონდ ბეკერელი) და შვილი (ჟან ბეკერელი) იყვნენ ფიზიკოსები. იგი სწავლობდა საინჟინრო პოლიტექნიკურ სკოლაში. 1874 წელს ბეკერელი დაქორწინდა ლუსი მარი ჟამენზე, რომელიც მათი შვილის, ჟანის დაბადების დროს გარდაიცვალა. 1880 წელს ჟამენი მეორედ დაქორწინდა ლუის დესირ ლორექსზე.

1894 წელს ბეკერელი მუშაობდა ხიდებისა და საავტომობილო გზების დეპარტამენტში ინჟინრად. მოგვიანებით მან დაიწყო საკუთარი ადრეული ექსპერიმენტების ჩატარება და ინჟინრობას თავი დაანება. ბეკერელმა ადრეულ წლებშივე შეისწავლა დედამიწის მაგნიტური ველი. მისი გარდაცვალება გამოწვეული იყო უცნობი დაავადებით, მაგრამ იყო შეტყობინება, რომ მან მიიღო დამწვრობა რადიოაქტიური ნივთიერების ზემოქმედებით.

1889 წელს ანტუან ბეკერელი გახდა საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. 1905 დაჯოლდოვდა აშშ მეცნიერებათა აკადემიის მიერ ბერნარდის მედლით. 1906 წელს ბეკერელი არჩეულ იქნა პარიზის მეცნიერებათა აკადემიაში ვიცე-პრეზიდენტად, ხოლო 1908 წელს არჩეულ იქნა ამავე აკადემიის მუდმივ მდივნად. იგი სიცოცხლეშივე აირჩიეს ბერლინის სამეფო აკადემიის პატივსაცემი წევრად. ბეკერელის სახელის პატივსაცემად მთვარეზე და მარსზე არსებულ კრატერებს ეწოდა ბეკერელის კრატერები.
ბერძნული ენები

ბერძნული ენები, ბერძნული შტო — ინდოევროპული ენათა ოჯახის ბერძნული შტო. დღესდღეობით ბერძნული შტო წარმოდგენილია მხოლოდ ბერძნული ენით. განასხვავებენ: ძველ ბერძნულს, ბიზანტიურს (- სს.) და ახალბერძნულს ( საუკუნიდან). უძველესი ბერძნული წარწერები თარიღდება ძვ. წ. საუკუნით. უძველესი ხანების ბერძნული მწერლობა დიალექტურ მეტყველებას ასახავს.

ძველ ბერძნულში გამოყოფენ დიალექტთა ოთხ ჯგუფს; ეს ჯგუფებია:
იონიურ-ატიკური ჯგუფი: იონიური — მცირე აზიის ბერძენთა კოლონიებში (12 ქალაქში); ატიკური — ქალაქ ათენის დიალექტი. იონიურ დიალექტზე წერდა, კერძოდ, ისტორიკოსი ჰეროდოტე, ატიკურზე — ფილოსოფოსი პლატონი.
აქეიური ჯგუფი: არკადიული, კიპრული, პამფილიური დიაენათმეცნიერებისლექტები. ამ დიალექტებზე წარწერებია შემონახული.
ეოლიური ანუ ჩრდილოაღმოსავლური ჯგუფი: თესალიური, ბეოტიური და ლესბური (კუნძულ ლესბოსზე); - სს. ლესბური, როგორც სალიტერატურო ენა, მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა. ამ დიალექტზე წერდნენ პოეტები ალკეოსი და საფო.
დორიული ანუ დასავლური ჯგუფი; ამ ჯგუფის დიალექტებს ვხვდებით ეპირში, ლოკრიდაში; ლაკონიაში, კორინთში, კრეტის კუნძულზე; კუნძულ სიცილიაზე, იტალიაში. დორიულია არქიმედეს პროზის მეტყველება („საერთო დორიული“ სალიტერატურო ენაა — იტალიისა და სიცილიის ბერძნულ კოლონიებში).

ჰომეროსის „ილიადისა“ და „ოდისეას“ ენა ახლოს არის იონიურ დიალექტთან, მაგრამ მასში ძველი ეოლიური ელემენტიც იგრძნობა (თუმცა ამა თუ იმ დიალექტამდე ჰომეროსის ენა არ დაიყვანება).
ძვ. წ. - საუკუნიდან ჩვენ წელთაღრიცხვამდე მუშავდება ბერძნული საერთო სალიტერატურო ენა (ე. წ. კოინე „საერთო“, რომელსაც საფუძვლად უდევს ატიკური (ლექსიკაში ეტყობა იონიურის გავლენა). ამ საერთო ენამ მოშალა ბერძნულ დიალექტთა თავისებურებანი. ახალი ბერძნული ენის დიალექტები როდი წარმოადგენენ ძველი ბერძნული დიალექტების გაგრძელებას. ამ დიალექტებისათვის ამოსავალია ხსენებული საერთო ენა (კოინე).
ქოჩორა შავულა იხვი

ქოჩორა შავულა იხვი — ფრინველი იხვისებრთა ოჯახისა. ფართოდაა გავრცელებული ევრაზიის ტერიტორიაზე.

აღწერა
საშუალო ზომის იხვია, მისი სხეულის სიგრძე 40–47 სმ-ს, ფრთის შლილი 65–72 სმ-ს, ხოლო მასა 550–746 გრამს აღწევს. სხეულის აგებულება ჯმუხია, მოკლე კისრითა და შედარებით დიდი თავით. საქორწინო მორთულობაში მამალი ძირითადად შავადაა შეფერილი, გვერდები, მუცელი და „სარკეები“ ფრთებზე — ქათქათა თეთრი. თავის ბუმბულს მოლურჯო-მწვანე ელფერი. თვითონ თავი მომრგვლებული ფორმისაა; ნისკარტი ფართო და მოკლე, ფერად მოცისფრო-რუხი, როგორც წესი, მუქი დაბოლოებით. თვალის ფერადი გარსი ყვითელია. კეფაზე აქვს ჩამოშვებული ქოჩორი, რომელიც განსაკუთრებულად მამალზე შეინიშნება გამრავლების პერიოდში. ფეხები რუხია. დედლის შეფერილობა რამდენადმე განსხვავებულია, რამეთუ იგი ფერად მოწითურო-მურაა. ქოჩორი დედალს სუსტად აქვს გამოხატული. ახალგაზრდა ფრინველები ზრდასრულებისაგან თითქმის არ განსხვავდებიან, გამონაკლისია მურა ფერადი გარსი და მამლების უფრო მუქი თავი.

ქოჩორა შავულა იხვთან გარეგნულად ახლოს დგას საყელოიანი შავულა იხვი, რომელიც ჩრდილოეთ ამერიკაშია გავრცელებული. ქოჩორა შავულა იხვისგან იგი გამორჩეული ფორმის თავით, ქოჩრის არარსებობითა და უფრო მუქი გვერდებით განსხვავდება.

გავრცელება
არეალი
ბუდობს ევრაზიის ზომიერ სარტყელში ისლანდიიდან (დასავლეთით) წყნაროკეანურ სანაპიროსა და იაპონიამდე (აღმოსავლეთით). ჩრდილოეთი საზღვარი დაახლოებით ჩ. გ. 70°-ზე გადის, ტუნდრის სამხრეთ რაიონებში; სამხრეთი მიუყვება ჩ. გ. 45°-ს, პოლონეთში, ჩრდილოეთ უკრაინაში, ქვემო ვოლგისპირეთში, ყაზახეთში, ალთაიში, მონღლეთში, იმიერბაიკალეთში, მდინარე უსურის აუზში და კუნძულ ჰოკაიდოზე. დასავლეთ ევროპის ზომიერ კლიმატში მკვიდრი ფრინველია, დანარჩენ რეგიონებში — გადამფრენი. მიგრაციის შემთხვევაში იზამთრებს დასავლეთ ევროპაში, შავი და კასპიის ზღვების სანაპიროებზე, ჩრდილოეთ აფრიკაში, სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში ფილიპინებამდე, და იაპონიის სამხრეთ ნაწილში.

ბინადრობის ადგილები
უპირატესობას ანიჭებს მტკნარწყლოვან დიდი ზომის წყალსატევებს: დიდ ტბებს, წყალსაცავებს, ტბორებს, მდორე მდინარეებს. მცირე რაოდენობით გვხვდება მდინარეთა ესტუარებსა და ჭალებში, მცირე ტყის ტბებსა და ზღვის ლაგუნებში. გამრავლების პერიოდში სახლობენ ხშირი ისლით, ლელქაშით და სხვა მცენარეულობით დაფარული სანაპიროების გასწვრივ. დროის უდიდეს ნაწილს წყალში ატარებს, სადაც დიდებულად ცურავს და ყვინთავს 3–4 მეტრის (იშვიათად 10 მეტრამდეც) სიღრმეზე. შიგნიდან უხვადაა ამოგებული მუქი ყავისფერი ღინღლით, რომელსაც იხვი საკუთარი სხეულიდან იწიწკნის, და რამდენიმე მუქი და ღია ბუმბულით. ბუდის დიამეტრია 200–230 მმ-ია, სიმაღლე — 100 მმ; ღარი 180–200 მმ დიამეტრისაა, სიღრმე 80 მმ-მდეა.
დალი აბაშიძე

დალი აბაშიძე (დ. 9 ნოემბერი, 1946, კონდოლი, თელავის რაიონი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ისტორიკოსი და პოლიტიკოსი. საქართველოს ორი მოწვევის პარლამენტის წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1946 წლის 9 ნოემბერს თელავის რაიონის სოფელ კონდოლში. დაამთავრა თელავის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტი 1968 წელს და ასპირანტურა 1995 წელს.

1969-1992 წლებში მუშაობდა პარტიულ თანამდებობებზე. 1992-1993 წლებში იყო თელავის რაიონის საკრებულოს თავმჯდომარის მოადგილე. 1993-1995 წლებში კახეთის მხარეში სახელმწიფო რწმუნებულის მთავარი მრჩეველი, სამსახურის ხელმძღვანელი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თელავის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“, სამოქალაქო ინტეგრაციის კომიტეტის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე.
თამარ აბრამიშვილი

თამარ აბრამიშვილი (დ. 1912, იტრია, ხაშურის რაიონი — გ. 1996) — ქართველი ისტორიკოსი.

ბიოგრაფია
1939 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი.

სხვადასხვა წლებში მუშაობდა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში: ბიბლიოთეკარად (1934-1937 წწ.), ისტორიის განყოფილების უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად, ნუმიზმატიკის განყოფილების უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად (1958-1996 წწ.). თამარ აბრამიშვილი ნაყოფიერად მუშაობდა საქართველოს ფარგლებში აღმოჩენილი ბიზანტიური სამონეტო განძების შესწავლის თვალსაზრისით, სისტემატიურად და აქტიურად მონაწილეობდა სხვადასხვა არქეოლოგიური ექსპედიციების მუშაობაში (მცხეთის, ძველი ანაგის, კოღოთოს, ურბნისის), ასრულებდა დიდი მოცულობის საფონდო-სამუზეუმო სამუშაოს, იყო სამი ფონდის („ძველი ერანის მონეტები“, „ბიზანტიური მონეტები“ და „განძების ფონდი“) მცველი.

გამოქვეყნებული აქვს 32 სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის 5 მონოგრაფია. ისტორიის მეცნიერებათა კანდიტატი, ნუმიზმატიკოსი. მისი სადისერტაციო თემა იყო „- სს. დასავლურ-ქართული ფული (კირმანეული)“.
ლუკა ზიდანი

ლუკა ზინედინ ზიდან ფერნანდესი (; დ. 13 მაისი 1998, მარსელი, საფრანგეთი) — ფრანგი ფეხბურთელი, „რაიო ვალეკანოს“ მეკარე. ყოფილი ფეხბურთელისა და ამჟამად მწვრთნელის, ზინედინ ზიდანის შვილი.

ადრეული ცხოვრება
ლუკა დაიბადა მარსელში. არის ზინედინ ზიდანისა და ვერონიკა ფერნანდესის მე-2 შვილი, მისი სამივე ძმა ფეხბურთელია.

საკლუბო კარიერა
ზინედინ ზიდანის ყველა შვილის მსგავსად იგი აღიზარდა „მადრიდის რეალის“ აკადემიაში, მეკარის პოზიციაზე. 2004-2018 წლებში იყო „მადრიდის რეალის“ აკადემიის ფეხბურთელი და მიაღწია იმას რომ „რეალის“ რეზერვებში მოხვდა. მისი დებიუტი ძირითად გუნდში 2018 წლის 22 მაისს, გუნდისათვის ბოლო შეხვედრაში, პრიმერა დივიზიონში შედგა. შეხვედრა გაიმართა „ვილარეალის“ წინააღმდეგ და დასრულდა ანგარიშით 2-2. ლუკა შეყვანილი იქნა მესამე მეკარედ 2017-18 წლების უეფას ჩემპიონთა ლიგის ფინალისათვის „მადრიდის რეალის“ შემადგენლობაში. ამ შეხვედრაში გუნდმა 3-1 გაიმარჯვა და მე-13-დ დაეუფლა უეფას ჩემპიონთა ლიგის ჩემპიონის ტიტულს.

საერთაშორისო კარიერა
ლუკა ზიდანი არის საფრანგეთის მოქალაქე და ნათამაშები აქვს ამ ქვეყნის ახალგაზრდულ ნაკრებებში, 2015 წელს იგი გახდა ევროპის ჩემპიონი 17 წლამდელთა შორის, ამავე წელს მან ითამაშა 17 წლამდელთა მსოფლიო თასზე.

კარიერული სტატისტიკა
ტიტულები
„მადრიდის რეალი“:
უეფას ჩემპიონთა ლიგა (1): 2017-18

საფრანგეთი 17 წლ.:
ევროპის 17 წლ. ჩემპიონი (1): 2015