iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დრანდა

დრანდა — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გულრიფშის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ათარბეკოვკა, ზემო ფშაფი, ქვემო ფშაფი, შაუმიანოვკა).

მდებარეობს სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე პატარა კოდორის ნაპირას, ამიერკავკასიის რკინიგზის მაგისტრალსა და შავიზღვისპირა გზატკეცილზე, ზღვის დონიდან 40 მ-ზე. გულრიფშიდან დაშორებულია 9 კმ-ით, სოხუმიდან — 18 კმ-ით. სოფელში მდებარეობს შუა საუკუნეების დრანდის ტაძარი.

ისტორია
სოფელი დატანილია არქანჯელო ლამბერტის რუკაზე ( ს.). საუკუნეში აქ ააგეს ჯვარგუმბათოვანი ეკლესია — დრანდის ტაძარი, რომელსაც ვახუშტი ბატონიშვილიც იხსენიებს. ეკლესია რამდენჯერმეა დაზიანებული და გადაკეთებული (თავდაპირველი სახით აღდგენილია 1970-იან წლებში). 1835 წელს სოფელი დაიკავა რუსეთის ჯარმა გენერალ ახლესტიშჩევის მეთაურობით. 1883 წელს აქ მამათა მონასტერი დაარსდა და სოფლის ერთ ნაწილში ახალი დასახლება გაჩნდა, რომელსაც არხიერეისკოიე უწოდეს. 1989 წლის უკანასკნელი საბჭოთა აღწერით დრანდაში 2 673 მცხოვრები იყო, 2011 წელს სეპარატისტული რეჟიმის მიერ ჩატარებული აღწერით — 3 205მ, მ. შ. სომხები (51,0 %), აფხაზები (36,3 %), რუსები (7,1 %), ქართველები (3,7 %) და სხვ.

დრანდის ტაძარი
სოფელში მდებარეობს ხუროთმოძღვრების ძეგლი დრანდის ეკლესია. იგი - საუკუნეების ძეგლია. ქართველი მეცნიერი გიორგი ჩუბინაშვილი დრანდას მცხეთის ჯვრის ერთ-ერთ ვარიაციად განიხილავდა, სადაც ქართულ მხატვრულ გაგებასთან ბიზანტიური ხასიათის ელემენტებია შერწყმული. სხვა შეხედულებით დრანდა ბიზანტიის იმპერატორ იუსტინიანე დიდის ბრძანებით, 551 წელს აიგო და თავიდან კონსტანტინოპოლის ეკლესიის, აბაზგიის ეპარქიის დაქვემდებარებაში იყო.

 საუკუნეში, დრანდა აფხაზეთის ანუ დასავლეთ საქართველოს საკათალიკოსოს ეპარქიის ცენტრად იქცა, რომელმაც აქ საუკუნემდე იარსება. დრანდის ბოლო ეპისკოპოსი გაბრიელი აბაზებისა და აბსარების შემოსევების გამო იძულებული გახდა იერუსალიმში წასულიყო.

1637 წელს, ტაძარი მთლიანად გაძარცვეს და გადაწვეს თურქმა დამყრობლებმა. 1878 წელს, რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს ტაძარი ხელმეორედ დაიწვა და ფრესკები განადგურდა. 1880 წლიდან, რუსული კოლონიური მმართველობის პერიოდში, სხვა ტაძრებთან ერთად ხდება დრანდის „რუსიფიკაციაც“. დრანდას ჯერ კიდევ მაშინ დაადგეს რუსული ყაიდის ხახვისებრი გუმბათი.

1928 წელს კომუნისტებმა დრანდის ტაძარი გააუქმეს, ეკლესიის შენობის ნაწილი, სასჯელაღსრულების დაწესებულებად, ციხედ გადაკეთდა, რომელიც დღემდე მოქმედებს, ნაწილში კი გულრიფშის რაიონის რაიოკომი და სკოლა-ინტერნატი განთავსდა. საუკუნის 70-იან წლებში დრანდის ტაძრის რესტავრაცია განხორციელდა. 2006 წელს დრანდის ტაძარს ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის სტატუსი მიენიჭა.

2011 წელს, კი აფხაზეთის დე-ფაქტო მთავრობამ 40-მდე ტაძარი, მათ შორის დრანდაც, ე.წ „აფხაზურ ეკლესიას“ უვადო სარგებლობაში გადასცა. ტაძარი ოკუპაციის შემდეგ რუსულ ყაიდაზე, მთლიანად თეთრად გადაღებეს; ჩააყენეს ათამდე ვერცხლისფრად შეღებილი კარ-ფანჯარა, რის გამოც დახვრიტეს ეკლესიის კედლები; დაამონტაჟეს ვიდეოსათვალთვალო სისტემა; ტაძრის გარშემო მთლიანად მოხსნეს მიწის ფენა, ისე რომ არქეოლოგიური კვლევა არ მომხდარა. რეკონსტრუქციამ შეიწირა ტაძრის უნიკალური სანათლავი ემბაზი, რომელიც საუკუნით თარიღდებოდა.
ესტონკა

ესტონკა (1948-1955 წლებში — ბაღნაშენი) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ვლადიმიროვკის თემი).

მდებარეობს მდინარე კოდორის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 50 მ-ზე, გულრიფშიდან 13 კმ-ში. დააარსეს ესტონელმა კოლონისტებმა 1882 წელს. 1948 წელს ეწოდა ეწოდა ბაღნაშენი, 1955 წელს დაუბრუნდა ძველი სახელწოდება „ესტონკა“. 1989 წლის აღწერით სოფელში ცხოვრობდა 1 279 ადამიანი, უმრავლესობა რუსები.
ვარჩა

ვარჩა — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ბაბუშარის თემი).

მდებარეობს შავიზღვისპირა დაბლობზე, მდინარე კოდორის მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 20 მ-ზე, გულრიფშიდან 21 კმ-ში, დრანდიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 4 კმ-ში.

სოფლის სახელწოდებას საფუძვლად უდევს მეგრული „ოჩეს“ („დიდი ყანა“) ვარიანტი „ორჩე“, რომლისგანაც მიიღეს აფხაზური უარჩა. 1886 წელს სოფელი ავარჩე იხსენიება გუმისთის უბანში. 1930 წლიდან უარჩე ბაბუშარას თემში შედიოდა. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა ხე-ტყის დასამუშავებელი საამქრო, დასასვენებელი ბაზა. 1989 წლის აღწერით იყო 2677 მცხოვრები, უმრავლესობა — ქართველები. ვარჩაში დაიბადა აფხაზი მწერალი დიმიტრი გულია.
ვლადიმიროვკა (გულრიფშის მუნიციპალიტეტი)

ვლადიმიროვკა (ყოფილი კოდორი; ) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები:ესტონკა, შმათი, ხუმუშქური).

მდებარეობს მდინარე კოდორის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 70 მ-ზე, გულრიფშიდან 18 კმ-ის დაშორებით.
ისტორია
ვლადიმიროვკა დააარსეს 1879 წელს რუსეთის ხელისუფლების მიერ ჩამოსახლებულმა ბულგარელებმა. მანამდე ამ ტერიტორიაზე იყო აფხაზური სოფელი კაცი. 1943-1955 წელს სოფელს ეწოდებოდა კოდორი. 1989 წლის აღწერით იყო 1579 მცხოვრები, 2011 წელს სეპარატისული რეჟიმის მიერ ჩატარებული აღწერით — 1676 მცხოვრები (სომხები 70,1 %, აფხაზები 12,1 %, რუსები 11,4 %, ქართველები 4,0 % და სხვ.).
ავსტროსლავიზმი

ავსტროსლავიზმი – ავსტრია-უნგრეთის სლავი ხალხის პოლიტიკური მოძრაობა საუკუნის შუა წლებში. მოძრაობის პროგრამა შემუშავებული იყო ჩეხეთის ლიბერალურ-ბურჟუაზიული იდეოლოგების მიერ და ითვალისწინებდა ავსტრიის იმპერიის ფედერაციულ სახელმწიფოდ გარდაქმნას ჰაბსბურგების ხელისუფლების ქვეშ.

როგორც პოლიტიკურმა კონცეფციამ, ავსტრიის მონარქიის სლავურ ხალხთა ლიბერალურ-ბურჟუაზიული წრეებისა ავსტროსლავიზმმა გავრცელება იწყო საუკუნის 40-იან წლებში და სხვადასხვა ფორმით პირველ მსოფლიო ომამდე იარსება. ავსტროსლავიზმის, როგორც მოვლენის წარმოშობა, იყო საპასუხო რეაქცია გერმანულ ნაციონალიზმზე და სლავური მიწების გერმანულ კავშირში გაერთიანების მცდელობაზე.

პირველად ავტროსლავიზმის იდეა წამოაყენა მწერალმა და პოლიტიკურმა მოღვაწემ კარელ ჰავლიჩეკ-ბოროვსკიმ 1846 წელს. 1848–1849 წლების რევოლუციის პერიოდში ავსტროსლავიზმის ვრცელი პროგრამით გამოვიდა ჩეხი ისტორიკოსი ფრანტიშეკ პალაცკი, რომელიც ავსტრიის იმპერიაში მცხოვრები სლავი ხალხების სახელმწიფოდ გამოყოფის წინააღმდეგი იყო და მოითხოვდა მხოლოდ მათ ავტონომიას.

ჩეხეთის ლიბერალური ბურჟაზიის იდეოლოგები ავსტროსლავიზმს საუკუნის დამდეგსაც იცავდნენ.
ტერნერის სინდრომი

ტერნერის სინდრომი (აგრეთვე ცნობილი, როგორც 45, ან 45,0) — საკვერცხეებისა და შიგნითა სასქესო ორგანოების მკვეთრი ჰიპოპლაზია, ზოგჯერ კლიტორის ჰიპერტროფიით. ეს სინდრომი გვხვდება, როდესაც ინდივიდს აქვს ერთი სასქესო ქრომოსომა. ამავე დროს, სომატური უჯრედების უმეტესობაში ქრომოსომების საერთო რიცხვი შემცირებულია 45-მდე. სიმპტომები ვარიაბელურია. ხშირად გვხვდება მოკლე კისერი, დაბალი ყურები, სიმდაბლე, დაბადებისას — შეშუპებული ფეხები, ხელები. ტერნერის სინდრომიით დაავადებული ინდივიდები დიაბეტის, ოსტეოპოროზისა და მაღალი წნევის რისკის ქვეშ იმყოფებიან.
საშვილოსნოს განვითარებას ხელს უწყობს ესტროგენის მიღება წლების განმავლობაში.
პის დღე

პის დღე — მათემატიკური დღესასწაული. აღინიშნება 14 მარტს, რიცხვში პირველი სამი ციფრია 3,1 და 4 (მესამე თვის 14 რიცხვი). 2009 წელს თეთრი სახლის წარმომადგენლებმა ეს დღესასწაული მთელ აშშ-ში აღნიშნეს. პირველად პის დღე ლარი შოუმ შექმნა 1989 წელს და ეს დღესასწაული აღინიშნა სან-ფრანცისკოში. 22/7 უფრო ახლოს არის პი რიცხვთან, ვიდრე 3,14, ამიტომ პი დღეს 22 ივლისსაც აღნიშნავენ. არსებობს პის წუთებიც. მაგალითად, 14 მარტს დილის 1:59 საათზე ან ღამის 1:59 საათზე. აგრეთვე არსებობს პის წამები: მაგალითად, 14 მარტს დილის 1:59:26 საათზე ან ღამის 1:59:26 საათზე. 2015 წელს იქნება პი წელი, რადგან 3,14-ის მომდევნო 2 ციფრია 15. ასევე ლიკა კალანდიას დაბდღეცაააა!!!!! პი-ზე მაგარი გოგოსი!!
გუაპორე

გუაპორე — მდინარე სამხრეთ ამერიკაში, ბოლივიისა და ბრაზილიის საზღვარზე. ბოლივიაში მას იტენესს უწოდებენ. მისი სიგრძე 1.530 კმ-ია. სათავეს იღებს ბრაზილიაში, მატუ-გროსუს შტატში. მდინარის აუზის დაახლოებით 186 460 კმ² ბოლივიაში მდებარეობს, ხოლო 80,000 კმ² ბრაზილიაში. მაქსიმალური სიღრმე 19.5 მეტრია. ერთვის მდინარე ალეგრეს.
რიო-გრანდე (ბოლივია)

რიო-გრანდე — მდინარე ბოლივიაში, მდინარე მამორეს მარჯვენა შენაკადი. სათავეს იღებს კოჩაბამბის მთებში, ზღვის დონიდან 3693 მეტრზე, სადაც მას რიო-როჩა ჰქვია. მისი მთავარი შენაკადია რიო-პირაი. რიო-გრანდეს სიგრძე 1438 კმ-ია, ხოლო აუზის ფართობი 101 900 კმ². იმის გარდა, რომ იგი ბოლივიის ერთ-ერთი უმთავრესი მდინარეა, ასევე შეტანილია მსოფლიოს ასი უმთავრესი მდინარის სიაში.
მადეირა (მდინარე)

მადეირა — მდინარე სამხრეთ ამერიკაში, ამაზონის უმსხვილესი შენაკადი. წარმოიქმნება ბოლივია-ბრაზილიის საზღვარზე მდინარეების - მამორესა და ბენის შერწყმის შედეგად. მასზე გადის ამ ორი ქვეყნის საზღვრის 100 კილომეტრიანი მონაკვეთი. შემდეგ სვლას აგრძელებს ბრაზილიის შტატების, რონდონიისა და ამაზონასის ტერიტორიებზე, რის შემდეგაც უერთდება ამაზონს. მისი სიგრძე 3 230 კმ-ია, ხოლო აუზის ფართობი 1 158 000 კმ².

მადეირას წყლის დონეს სეზონურობის მიხედვით 12 მეტრით იცვლება. მაქსიმალურ დონეს ოქტომბერ-მაისში აღწევს. ქალაქ პორტუ-ველიუს შემდეგ ის სანაოსნოა. მდინარეში ბინადრობენ ამაზონის დელფინები.

2007 წელს, ბრაზილიის მთავრობამ განაცხადა, რომ მადეირაზე ორი ჰიდროელექტროსადგურის აშენებას აპირებს.
ევო მორალესი

ხუან ევო მორალეს აიმა (; დ. 26 ოქტომბერი, 1959, ორინოკა, ორურო, ბოლივია) — ბოლივიელი პოლიტიკური მოღვაწე, ბოლივიის პრეზიდენტი 2006-2019 წლებში. ეროვნებით აიმარა. იგი ესპანეთის კოლონიზაციიდან მოყოლებული ბოლივიის პირველი ადგილობრივი მმართველია.

ბიოგრაფია
დაიბადა ღარიბი ინდიელი გლეხის ოჯახში. მისივე სიტყვებით: „ერთადერთი, რაც ჩვენს სახლში მუდმივად იდგა, ეს იყო სიმინდის ტომარა, მისგან დედა გვიმზადებდა საუზმეს, სადილს, ვახშამს. დღესასწაულებზე დედა გვაძლევდა გამხმარი ხორცის პატარა ნაჭრებს.“ მას საშუალო განათლება არ მიუღია. მისი ოჯახი გადასახლდა ქალაქ ორუროში, საიდანაც იგი გაიწვიეს სამხედრო სამსახურში, სადაც იგი უკრავდა სამხედრო ორკესტრში. 1980-იანი წლების დასაწყისში იგი გაემგზავრა ქვეყნის მთიან რეგიონში, რომელიც ცნობილი იყო კოკაინის ხის პლანტაციებით. რამდენიმე ხანში იგი გახდა კოკაინის ხის მწარმოებელთა პროფკავშირის ლიდერი.

1995 წელს დააარსა პოლიტიკური „მოძრაობა სოციალიზმისაკენ“ და მონაწილეობა მიიღო ეროვნული კონგრესის არჩევნებში.

2002 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში დაიკავა მეორე ადგილი, ხოლო 2005 წლის 18 დეკემბერს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში წარმატებას მიაღწია. პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა 2006 წლის 22 იანვარს.

ასევე წარმატებას მიაღწია 2009 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში და მიიღო ხმების 63 %.
ზემო აჟარა

ზემო აჟარა — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში (აჟარის თემი). მდებარეობს მდინარე კოდორის ხეობაში. ზღვის დონიდან 950 მეტრზე, გულრიფშიდან დაშორებულია 79 კილომეტრით.

ეტიმოლოგია
სახელწოდება აჟარა აფხაზური წარმოშობისაა და „იფნარს“ ნიშნავს.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 322 ადამიანი.
ზემო ზიმა

ზემო ზიმა — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში (ჩხალთის თემი). მდებარეობს მდინარე კოდორის ხეობაში, მდინარე ზიმას (კოდორის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 640 მეტრზე. გულრიფშიდან დაშორებულია 75 კილომეტრით.

ეტიმოლოგია
სახელწოდება ზიმა ქართული წარმომავლობისაა, სვანურად „ზომას“ ნიშნავს.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 30 ადამიანი.

ისტორია
ტერმინი ზიმა პირველად საუკუნის 30-იანი წლებში ფიქსირდება წყაროებში (ა. ნორდმანი). 1930 წელს აჟარის სასოფლო საბჭოში შედიოდა.
ზემო წყარო

ზემო წყარო — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (წებელდის თემი).

მდებარეობს მდინარე კოდორის ქვემო დინების ხეობაში, ზღვის დონიდან 620 მ-ზე, გულრიფშიდან 22 კმ-ში.

სოფელი ისტორიული წებელდის ნაწილია. საუკუნეში ამ მიდამოებში იყო დასახლება ჯიმაშთა. 1870-იან წლებში წებელდელი აფხაზეთის გადასახლების (მუჰაჯირობის) შემდეგ აქ მამულებს ფლობდა გერმანელი რეინჰარდი, რის გამოც წებელდაში ჩასახლებული სომხები ამ ტერიტორიას „ლემსას“ (რუს. „ნემცი“-დან) უწოდებდნენ. 1920-1940-იან წლებში არსებობდა ზემო ლემსა, ქვემო ლემსა და შუა ლემსა. 1948 წელს ზემო ლემსა და შუა ლემსა გაერთიანდა და ეწოდა ზემო წყარო, ქვემო ლემსას — ქვემო წყარო. 1996 წელს აფხაზეთის სეპარატისტულმა ხელისუფლებამ ზემო წყაროს დაარქვა ადგილხუა (აფხ. ), ხოლო ქვემო წყაროს — ჯმაშთა . 1989 წლის აღწერით ზემო წყაროში იყო 150 მცხოვრები, ძირითადად სომხები.
ქვაბული

ქვაბული — დედამიწის ზედაპირის რელიეფის უარყოფითი ფორმა, რომელსაც აქვს მეტ-ნაკლებად იზომეტრიული მოხაზულობა ან ოდნავ წაგრძელებულია. მორფოლოგიურად შეიძლება იყოს ბრტყელძირიანი, ჯამისებრი და სხვა. წარმოშობით — ტექტონიკური, ვულკანური, ეროზიული, მყინვარული, დეფლაციური, კარსტული და სხვა.

ზღვის ფსკერის გეომორფოლოგიაში გამოყოფენ გარდამავალი ზონის ქვაბულებს, რომლებიც დაკავებულია გეოსინკლინური ზღვებით, და ოკეანურ ქვაბულებს, ოკეანის საგების ყველაზე დიდ უარყოფით ფორმებს. როგორც წესი, მოზრდილი ქვაბულები ამოვსებულია წყლით, შესაბამისად წარმოიქმნება ტბა. ქვაბული შეიძლება იყოს დახშული და ღია.

საქართველოში როგორც ტიპურ მთიან ქვეყანაში კარგად არის გამოხატული რელიეფის ჩადაბლებული ფორმები, რაც ხშირად გეომორფოლოგიურ პროცესებთანაა დაკავშირებული. საინტერესო ისტორია აქვს მაგ., საქართველოს ჩრდილო-დასავლეთ მხარეში არსებული დიდი რიწის ტბის ქვაბულს.

რიწის ტბის ქვაბული ეგზოტექტონიკურია და მისი წარმოქმნა დაკავშირებულია კლდეზვავთან, რომელმაც შეაგუბა მდინარე ლაშიფსე და შექმნა კავკასიის ერთ-ერთი ულამაზესი მთის ტბა. ანალოგიური ბედ-იღბალი განიცადეს საქართველოს სხვა ტბებმაც.
მცხეთა-პარკი

მცხეთა-პარკი — სპორტული სტადიონი მცხეთაში, საქართველო. ძირითადად გამოიყენება საფეხბურთო მატჩებისათვის. არის „ვიტ ჯორჯიას“ საშინაო მოედანი. იტევს 2,000 მაყურებელს.

რეკონსტრუქცია
2011 წლამდე იტევდა 3 000 მაყურებელს, რადგან იყო ხის გრძელი სკამები, ხელოვნური საფარის ნაცვლად იყო ბუნებრი, რომელიც ბოლო პერიოდში ცუდ მდგომარეობაში იყო, რის გამოც 2008-2009 წლის სეზონისთვის ფეხბურთის პროფესიონალურმა ლიგამ არ დართო მატჩიბის გამართვის ნება „ვიტ ჯორჯიას“. 2009 წლის 9 ივნისს „ვიტ ჯორჯიასა“ და ფეხბურთის ფედერაციას შორის გაფორმდა ხელშეკრულება, ხელი მოაწერეს „ვიტ ჯორჯიას“ პრეზიდენტმა გურამ რუხაძემ და ფეხბურთის ფედერაციის პრეზიდენტმა ნოდარ ახალკაცმა, შეთანხმების მიხედვით ფეხბურთის ფედერაცია მოედნის საფრის დაგების ვალდებულებას იღებდა, რომელსაც უეფა გზავნიდა საქართველოში პროგრამა "ჰეთთრიკის" ფარგლებში, ხოლო კლუბის მხარემ ვალდებულება აიღო გასახდელების, ტრიბუნის და მესერის რეაბილიტაციის. მინდვრის დაგება დროში გაიწელა, მისი მიზეზი იყო ფეხბურთის ფედერაციაში მომხდარი ცვლილებები, თუმცა 2010 წელს დაიგო ხალიჩა, რომელზეც ქვიშა და კაუჩუკი მოგვიანებით 2011 წელს დაიყარა. ტრიბუნაზე დამონტაჟდა ინდივიდუალური სკამები, რომლებიც „ვიტ ჯორჯიას“ ტრადიციულ ფერებში, თეთრსა და მწვანეშია, გარემონტდა და თავიდან გადაიხურა ვიპ-ლოჟა, სადაც დამონტაჟდა ტყავის სკამები, ხოლო მის ქვემოთ პრეს ლოჟა განლაგდა, სტადიონზე მუშაობს უკაბელო ინტერნეტი. განახლებული მცხეთა პარკი გაიხსნა 2011 წლის 6 აგვისტოს, სადაც ერთმანეთს შეხვდენენ „ვიტ ჯორჯია“ და გორის „დილა“, თამაში მასპინძელთა უპირატესობით 4-3 დამთავრდა.

სტადიონის რეკონსტურუქციის პროექტი ამით არ დასრულებულა, გეგმაშია განათების სისტემის დამონტაჟება, საპირისპირო მხარეს ტრიბუნის აშენება, სადაც განთავსდება გასახდელები. აშენდება კარის უკანა ტრიბუნები.

მცხეთა პარკიდან მოჩანს ჯვრის მონასტერი, სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარი და სამთავროს დედათა მონასტერი.

ფოტოგალერეა
კივი (ხილი)

კივის ისტორია სამხრეთ ჩინეთში ჩენგ კიანგის მინდორზე დაიწყო. ეს ხილი ჩინეთის მეფეებისთვისაც დელიკატესი იყო.
პირველად იგი ბრიტანელებმა იგემეს, რის შემდეგაც მის შესახებ ხმა შორს გავარდა, თუმცა მათ მხოლოდ 1847 წელს მოახერხეს სამშობლოში კივის თესლის წაღება. ამ ქვეყანაში ვერ გაიხარა, კლიმატმა არ შეუწყო ხელი, თურმე კივს სიცივის ეშინია .
1904 წელს ამერიკელებმა მოახერხეს ამ ბუჩქის წაღება, 1906 წელს ახალმა ზელანდიელებმა ამ მცენარის მხოლოდ თესლი მოიპოვეს. ახალ ზელანდიაში ყველაზე კარგად იხარა, იქ მოახერხეს კივის გამრავლება. ახალმა ზელანდიელებმა სელექციით 30 წელიწადში ჩინეთიდან ჩატანილზე გაცილებით დიდი ნაყოფი მიიღეს. სახელი კივი, იმიტომ შეარქვეს რომ ამ ქვეყნის სიამაყეს, უცნაურ, უფრთო და უკუდო ჩიტს მიამსგავსეს.

თითქმის მთელ მსოფლიოშია გავრცელებული, მათ შორის საქართველოშიც.
ლამაზი მეგობარი (რომანი)

„ლამაზი მეგობარი“ — გი დე მოპასანის რომანი, რომელიც გამოიცა 1885 წელს.

„ლამაზ მეგობარზე“ მუშაობა მოპასანს დაწყებული უნდა ჰქონდეს 1883 წელს, როდესაც გამოქვეყნდა მისი რიგი მოთხრობა და ნარკვევი, სადაც გვხვდება რომანის ზოგიერთი სიუჟეტური ეპიზოდი და იდეური მოტივი.

„ლამაზ მეგობარს“ იმთავითვე უაღრესი წარმატება ხვდა წილად. 1885 წლის 8 აპრილს დაიწყო გაზეთ „ჟილ ბლასში“ ფელეტონებად მისი ბეჭდვა, ხოლო უკვე იმავე წლის სექტემბერში მისი 37-ე, 1887 წლის აპრილში კი 51-ე გამოცემა გამოვიდა. აგრეთვე დაუყონებლივ ითარგმნა იგი სხვა ევროპულ ენებზე.
დედოფალი მარგო (რომანი)

დედოფალი მარგო — ალექსანდრე დიუმას ისტორიული ჟანრის რომანი, რომელიც გამოსცა 1845 წელს.

რომანი ჰენრიხ ნავარელის სიჭაბუკის პერიოდს ეხება, უფრო კონკრეტულად რომ ვთქვათ, იგი მოიცავს მხოლოდ ორ წელს, იწყება ნავარის მეფის, ანტუან ბურბონის ვაჟის, ჰენრიხ ნავარელისა და საფრანგეთის მეფის, კარლოს -ის დის, მარგარიტა ვალუას ქორწინებით (1572 წლის 18 აგვისტო) და მთავრდება კარლოს -ის სიკვდილით (1574 წლის 31 მაისი). ეს არის საფრანგეთის ისტორიაში უაღრესად დაძაბული პოლიტიკური პერიოდი — კათოლიკებსა და პროტესტანტებს შორის რელიგიური ომების მეორე პერიოდი, რომელიც ხასიათდება უდიდესი სიმწვავით და გამოხატულებას პოულობს ბართლომეს ღამის ცნობილ ტრაგედიაში, რაც რომანის ამოსავალი წერტილია.
გრაფი მონტე-კრისტო

გრაფი მონტე-კრისტო — ალექსანდრ დიუმას სათავგადასავლო რომანი, რომელიც გამოქვეყნდა 1844-1846 წლებში. მსგავსად ბევრი მისი ნაწარმოებისა, დიუმა ამ რომანშიც იყენებს თავისი თანამშრომელი მწერლის, ავგუსტ მაკეს, მიერ შემოთავაზებულ სიუჟეტებს, რომელიც ძირითადად მოჩვენებებზე წერდა.

ნაწარმოები მრავალჯერ გააშუქეს ეკრანებზე.

წიგნში მოქმედება ვითარდება ახალგაზრდა ედმონ დანტესის- გემის კაპიტნის თანაშემწისა და მომავალი კაპიტნის გარშემო. უდანაშაულო დანტესს თავისი მეგობრები დაადანაშაულებენ საფრანგეთის სამეფოს ღალატში. ედმონს საკუთარ ნიშნობაზე აკავებენ და სამუდამოდ გზავნიან ციხესიმაგრე "იფში". დანტესი იქ 14 წელს გაატარებს და ამ დროის განმავლობაში შეშლილად გამოცხადებულ აბატ ფარიას გაიცნობს, რომელიც ბევრ რამეს ასწავლის ედმონს და ამასთან ერთად უანდერძებს უდიდეს ქონებას, რომელიც კუნძულ მონტე-კრისტოზე ინახება. 33 წლის ედმონ დანტესი ციხიდან გაქცევას ახერხებს და აბატის ქონებას პოულობს. თავდაპირველად, ყველა თავის მეგობარს ეხმარება, ხოლო შემდეგ გრაფი მონტე-კრისტოს სახელით შურისძიებას იწყებს ადამიანებზე, რომელთაც ის სამუდამო პატომრობისათვის გაიმეტეს.
ბოლივიის ეროვნული კონგრესი

ბოლივიის ეროვნული კონგრესი — ბოლივიის პარლამენტი. ტერიტორიულად განთავსებულია ბოლივიის დე-ფაქტო დედაქალაქ ლა-პასში.

ეროვნული კონგრესი ორპალატიანია:
ზედა პალატა – ბოლივიის სენატი 
ქვედა პალატა – ბოლივიის დეპუტატთა პალატა 

სენატის შემადგენლობაში შედის 36 სენატორი, ხოლო დეპუტატთა პალატა შედგება 130 ადგილისაგან,
კაცი, რომელიც იცინის

კაცი, რომელიც იცინის — ვიქტორ ჰიუგოს რომანი, რომელიც პირველად 1869 წლის აპრილში გამოიცა. იგი რომანს თხუთმეტი თვის განმავლობაში არხის კუნძულებზე ცხოვრებისას წერდა.

რომანი ეკრანიზირებულია რამდენიმეჯერ, მათ შორის ყველაზე განთქმულია 1928 წლის ფილმი, რომლის რეჟისორია პოლ ლენი.

რომანში აღწერილია საუკუნის დასასრულისა და საუკუნის დასაწყისის ინგლისის ცხოვრება. ჰიუგო ამხილებს მონარქიის თვითნებობასა და შუასაუკუნეობრივი ფეოდალური ტრადიციების დამცველი არისტოკრატის სისასტიკეს.
შარლ ნოდიე

შარლ ნოდიე ( დ. 29 აპრილი, 1780 — გ. 27 იანვარი, 1844) — ფრანგი ავტორი.

ბიოგრაფია
შარლ ნოდიე დაიბადა 1780 წლის 19 აპრილს ბეზანსონში, ვექილის ოჯახში. ბავშვობიდანვე ისეთ წრეებში იზრდებოდა, რომლის წარმომადგენლები 1789 წლის რევოლუციის მონაწილენი იყვნენ. სკოლის დამთავრების შემდეგ ქალაქის ბიბლიოთეკაში მუშაობდა, ხოლო 1800 წელს პარიზში გადავიდა და ხელი მოჰკიდა ლიტერატურას. დაწერა რომანი "განდევნილნი" და მოთხრობა "ზალცბურგელი მხატვარი". ნაპოლეონის რეჟიმის დროს, იმპერატორის წინააღმდეგ მიმართული პამფლეტების გამო, ნოდიე იძულებული იყო საფრანგეთის საზღვრებს გარეთ ეცხოვრა. იგი შვეიცარიაში წავიდა. 1814 წელს საგრანგეთში დაბრუნდა და ლიტერატურულ ცხოვრებაში ჩაება. 1824 წელს, შოტლანდიაში მგზავრობის დროს, უოლტერ სკოტი გაიცნო და სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ დაწერა მოთხრობა-ზღაპარი "ტრიბლი:, რომელსაც დიდი წარმატება ხვდა წილად.

ნოდიეს ბევრი ფანტასტიკური ნოველა აქვს, რომლებშიც ისევე, როგორც "ტრილბიში", რეალური და ფანტასტიკური ერთმანეთშია შერეული. ნოდიე ფიქრობდა, რომ ადამიანის ფსიქიკაში დიდი ადგილი ეჭირა ოცნებასა და სიზმარს, რაც შემდგომ ასე უხვად გამოიყენეს მე-20 საუკუნეში სიურრეალისტებმა.

1824 წლიდან მის ბინაზე შეიქმნა ე. წ. "სენაკლი", რომელიც ფრანგ რომანტიკოსებს აერთიანებდა. ამ წრეში შედიოდნენ ვიქტორ ჰიუგო, ალფრედ დე მიუსე, ალფრედ დე ლამარტინი და სხვა. ნოდიე რომანტიკული მოძრაობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თეორიტიკოსი იყო და გიუგო მას თავის მასაწვლებელს უწოდებდა. 1834 წელს ნოდიე საფრანგეთში აკადემიის წევრად აირჩიეს.

ნოდიე გარდაიცვალა 1844 წლის 27 იანვარს.
ვანკარანის კულტურა

ვანკარანის კულტურა - კულტურა, რომელიც არსებობდა თანამედროვე ბოლივიის ტერიტორიაზე, პოოპოს ტბის ჩრდილოეთით, ორუროს დეპარტამენტში, ზღვის დონიდან 4 000 მეტრზე, დაახლოებით ძვ.წ. 1 100 წლებში. კულტურამ ურბანული ცივილიზაციის დონეს ვერ მიაღწია.

ამ დროისათვის, ცნობილია ამ კულტურის 17 არქეოლოგიური ძეგლი, რომლებიც საცერემონიო ცენტრის ირგვლივ გაშენებულ პატარა სოფლებს წარმოადგენს. ვანკარანის დასახლებები მდებარეობდა გორაკზე, დიამეტრით 75 მეტრი იყო და მოიცავდა ასამდე პატარა სახლს. შენობათა უმრავლესობას ქვის საძირკველი და ალიზის კედლები ჰქონდა.

ვანკარანის კულტურა ფლობდა სპილენძის გამოდნობის ტექნოლოგიას, აწარმოებდნენ კერამიკას და ქვის სკულპტურებს, ასევე იყენებდა ობსიდიანს.
კოლიას კულტურა

კოლიას კულტურა — აიმარას ხალხის ერთ-ერთი სამეფო, რომელიც არსებობდა ჩვ.წ. - საუკუნეებში, ცენტრალურ ანდებში, ტიტიკაკას ზეგენზე. საუკუნეში ის საკმაოდ დიდ ტერიტორიას მოიცავდა და მისი დედაქალაქი იყო ატუნ-კოლია, როდესაც სამეფო ინკების მეცხრე საპა ინკამ, პაჩაკუტიმ დაიპყრო. ინკების იმპერიის შემადგენლობაში ამ რეგიონს კოლიასუიო ეწოდა.
კამინო-რეალ-დე-ტიერა-ადენტრო

კამინო-რეალ-დე-ტიერა-ადენტრო — ისტორიული ძეგლი, გზა, რომელიც გადის ამერიკისა და მექსიკის ტერიტორიაზე. სიგრძე 2600 კმ. ერთმანეთთან აკავშირებს მეხიკოსა და სანტა-ფეს.

2010 წელს მექსიკის მხარეს მდებარე გზის 1400 კილომეტრიანი ნაწილი მეხიკოდან ქალაქ პარალამდე შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. გზის სიახლოვეს დაცულია უამრავი ეკლესია, ხიდები და ისტორიული დასახლებები.
ჩირიპას კულტურა

ჩირიპას კულტურა - ერთ-ერთი უძველესი არქეოლოგიური კულტურა ანდების რეგიონში, ტიტიკაკას ტბის სანაპიროებზე, თანამედროვე ბოლივიის ტერიტორიაზე. უკანასკნელმა არქეოლოგიურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ჩირიპას კულტურამ განვითარების სამი ეტაპი გაიარა:
ადრეული ძვ.წ. 1500 - ძვ.წ. 1000 წ.წ..
შუა ძვ.წ. 1000 . - 800 . ძვ.წ.
გვიანი ძვ.წ. 800 - 100 ძვ.წ.

განვითარების უმთავრეს ეტაპად მიჩნეულია ძვ.წ. 591-116 წლები.

აღმოჩენილი ნანგრევების სიგრძე 60 მეტრია, სიგანე 55 მეტრი. მაღალ დონეზე იყო განვითარებული კერამიკა. ნაწარმზე გაკეთებული უფერული ნახატები და გეომეტრიული ფიგურები.
იაგული

იაგული — კოლუმბამდელი ნაქალაქარი მექსიკაში, ოახაკის შტატში. ქალაქი დააარსეს საპოტეკებმა ძვ. წ. საუკუნეში, ხოლო მოგვიანებით დაიპყრეს მიშტეკებმა. ახ. წ. 900 წლისათვის აქ აშენდა რამდენიმე პირამიდა, ხოლო 1300–1400 წლებში რამდენიმე სასახლე.

2010 წელს მიტლას პრეისტორიულ ნამოსახლართან ერთად შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
მიტლა

მიტლა — კოლუმბამდელი ნაქალაქარი მექსიკაში, ოახაკის შტატში, ტეუანტეპეკის ყელის ამაღლებულ ნაწილში. მოსახლეობა მიტლაში გაჩნდა ძვ. წ. 500 წელს. მიტლა წარმოადგენს საპოტეკებისა და მიშტეკების კულტურის მნიშვნელოვან ძეგლს. თავისი განვითარების ზენიტში ქალაქის მოსახლეობა 10 ათას კაცს შეადგენდა. 1494 წელს ქალაქი დაიპყრეს აცტეკებმა, ხოლო 1520 წლიდან ესპანელმა კონკისტადორებმა.

2010 წელს იაგულის პრეისტორიულ ნამოსახლართან ერთად შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
მოლიოს კულტურა

მოლიოს კულტურა — კულტურა, რომელიც არსებობდა ჩვ. წ. 1000 - 1500 წლებში, ტიუანაკოს კულტურის დაცემის შემდეგ, თანამედროვე ბოლივიის ტერიტორიაზე. კულტურა განვითარდა პუკინის ხალხის პატარა ქალაქ-სახელმწიფოებში. საუკუნეში, აიმარას ხალხის დაპყრობებს გადარჩენილი პუკინის მიწები ინკებმა დაიპყრეს. მოლიოს ხალხი იაგუარს ეთაყვანებოდა.

მოლიოს ერთ-ერთი საუკეთესოდ შემონახული მონუმენტები მდებარეობს ტიტიკაკას ტბის ჩრდილოეთით, ბოლივიის დედაქალაქ ლა-პასიდან 325 კმ-ის მოშორებით. განეკუთვნება 1145-1425 წლებს. შემორჩენილია ასზე მეტი შენობა, ქუჩები და მოედნები. განვითარებული იყო კერამიკა.

ზრდასრულ ადამიანებს კრძალავდნენ ინდივიდუალურად, სამარხ კოშკებში (ჩულპა), რომლებიც ქვისა და ალიზისგან იყო აგებული, ხოლო ბავშვებს საკუთარი სახლების იატაკის ქვეშ.
მიწაყრილების ჰიდრავლიკური კულტურა

მიწაყრილების ჰიდრავლიკური კულტურა ან ლიანოს-დე-მოხოსის კულტურა — კოლუმბამდელი კულტურა სამხრეთ ამერიკაში, რომელიც ყვაოდა ძვ.წ. 4000 - 1300 წლებში, თანამედროვე ბოლივიის ბენის დეპარტამენტის ტერიტორიაზე.

ამ კულტურის მთავარი მახასიათბელია სახლები, რომლებსაც ხელოვნურად, ძირითადად კერამიკის ნარჩენებისგან გაკეთებულ გორაკებზე აშენებდნენ. ამის უპირველესი მიზეზი იყო დასახლებების პერიოდული დატბორვებისგან დაცვა. ეს გორაკები ერთმანეთთან დაკავშირებული იყო ხიდებითა და მიწის შემაღლებებით.

დაახლოებით 400.000 ჰა ტერიტორიაზე, 20.000 ასეთი ბორცვი მდებარეობს, რომელთაგან თითოეულს 20 ჰა უჭირავს. ისინი ერთმანეთთან ზოგჯერ 15-20 კმ სიგრძის ხელოვნური, შემაღლებული ტროტუარებით არიან დაკავშირებული. ასევე გაყვანილია არხები, სადაც შესაძლებელი იყო კანოეებით ცურვა.

ერთ-ერთმა პირველმა, ეს გორაკები 1772 წელს მისიონერმა ფრანსისკო ელდერმა აღწერა.

ამ კონსტრუქციების წყალობით, ამ კულტურას შეეძლო ემართა მრავალი მდინარე, უპირველეს ყოვლისა ინტენსიური სოფლის მეურნეობისა და თევზაობის განვითარების მიზნით.

- ოსვალდო რივერა.

ამ კულტურის ეთნიკური წარმომავლობა უცნობია.