ფრანსისკო დუენიასი

ფრანსისკო დუენიას დიასი (დ. 3 დეკემბერი, 1810 — გ. 4 მარტი, 1884) — სალვადორის პოლიტიკოსი და იურისტი, რომელიც 1851-დან 1871 წლამდე პერიოდში ექვს სხვადასხვა შემთხვევაში იკავებდა სალვადორის პრეზიდენტის თანამდებობას. იგი ასევე მსახურობდა სალვადორის ვიცე-პრეზიდენტად 1856-დან 1858 წლამდე და სენატის პრეზიდენტად 1855 წელს.

დუენიასი კათოლიკე მღვდლობისთვის ემზადებოდა, თუმცა სემინარია მიატოვა და სამართალი შეისწავლა გვატემალის სან-კარლოსის უნივერსიტეტში. იგი იყო ცენტრალური ამერიკის ფედერალური კონგრესის წევრი, მოგვიანებით კი სალვადორის უზენაესი სასამართლოს მაგისტრი. 1840-იან წლებში დუენიასს სალვადორის სხვადასხვა მინისტრის თანამდებობს ეკავა. 1851 წელს მან ორჯერ შეასრულა პრეზიდენტის მოვალეობა. დუენიასი პრეზიდენტად 1852 წელს აირჩიეს და ამ პოზიციაზე 1854 წლამდე მსახურობდა. იგი იყო ვიცე-პრეზიდენტი 1856-დან 1858 წლამდე და 1856 წელს პრეზიდენტის მოვალეობასაც ასრულებდა.

გენერალ ხერარდო ბარიოსის პრეზიდენტობის დროს დუენიასი გვატემალაში გადაასახლეს. 1863 წელს დუენიასი დაეხმარა ბარიოსის დამხობას და გახდა დროებითი პრეზიდენტი. მან გაიმარჯვა 1864 და 1869 წლების საპრეზიდენტო არჩევნებში. 1871 წელს იგი მარშალმა სანტიაგო გონსალესმა დაამხო და ამერიკის შეერთებულ შტატებში გადაასახლა. მან რამდენჯერმე სცადა სალვადორში ხელახლა შესვლა, თუმცა ყოველ ჯერზე გაქცევა უწევდა. იგი გარდაიცვალა სან-ფრანცისკოში 1884 წელს. დუენიასი არის სალვადორის იმ მხოლოდ ექვს პრეზიდენტთაგან ერთ-ერთი, რომელმაც წარმატებით შეძლო ხელახლა არჩევა.

ადრეული ცხოვრება
ფრანსისკო დუენიას დიასი დაიბადა 1810 წლის 3 დეკემბერს სან-სალვადორში, ახალ ესპანეთში. მამამისი იყო ხოსე მიგელ დუენიასი, ხოლო დედა სეკუნდინა დიასი, ისინი მდიდარი ოჯახი იყვნენ. დუენიასის წინაპრებმა სიმდიდრე სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობით დააგროვეს. მშობლებმა დუენიასი ახალგაზრდობაში სან-სალვადორის ერთადერთ საჯარო სკოლაში მიაბარეს.

17 წლის ასაკში დუენიასმა სწავლა სან-სალვადორის სანტო-დომინგოს სემინარიაში დაიწყო და კათოლიკე მღვდლობა სურდა. მოგვიანებით იგი გადავიდა სანტო-დომინგოს ორდენის სემინარიაში, გვატემალაში. დუენიასმა სემინარია 1829 წელს მიატოვა, როდესაც გვატემალის მთავრობამ სემინარიას იქ მყოფთა დათხოვნა უბრძანა. ამის შემდეგ დუენიასმა იურიდიული კარიერის გაგრძელება გადაწყვიტა. 1836 წელს დუენიასმა დოქტორის ხარისხი მოიპოვა გვატემალის სან-კარლოსის უნივერსიტეტში.

ადრეული პოლიტიკური კარიერა
1837 წელს დუენიასი სალვადორში დაბრუნდა და ცენტრალური ამერიკის ფედერალური რესპუბლიკის ფედერალური კონგრესის წევრად აირჩიეს. მომდევნო წელს იგი ფედერალური კონგრესის მდივნად აირჩიეს. 1839 წელს სალვადორის მეთაურმა, ფრანსისკო მორასანმა, დუენიასი გზავნილთა გენერალური მდივნის მოადგილედ დანიშნა. იგი ამ თანამდებობაზე 1840 წლის თებერვლამდე მსახურობდა, სანამ პროტესტის ნიშნად არ გადადგა მორასანის მიერ გვატემალაში შეჭრის გამო, რაც ცენტრალური ამერიკის მეორე სამოქალაქო ომის ნაწილი იყო. 1841 წლის ოქტომბერში დუენიასმა მონაწილეობა მიიღო სალვადორის უნივერსიტეტის გახსნის საზეიმო ცერემონიაში.

დუენიასი სალვადორის უზენაესი სასამართლოს მაგისტრატად მსახურობდა 1842 წლის დეკემბრიდან 1843 წლამდე. 1843 წელს დუენიასმა სან-სალვადორში დააარსა გაზეთი („ხალხის მეგობარი“), რომელიც აკრიტიკებდა გენერალ ფრანსისკო მალესპინის პრეზიდენტობას. მალესპინმა დუენიასი მისი დამხობის შეთქმულებაში დაადანაშაულა და ქვეყნიდან გაძევება სცადა, თუმცა უზენაესმა სასამართლომ მალესპინს ამის უფლება არ მისცა. 1845 წლის თებერვალში პრეზიდენტმა ხოაკინ ეუფრასიო გუსმანმა დუენიასი ქვეყნის გზავნილთა მინისტრად დანიშნა. იგი ამ პოზიციაზე 1846 წლის თებერვლამდე დარჩა. 1846 წლის თებერვლიდან 1848 წლის თებერვლამდე დუენიასი სალვადორის სახელმწიფო მინისტრის თანამდებობას იკავებდა პრეზიდენტ ეუხენიო აგილარის მმართველობისას.

1850-იანი წლების ადრეული პრეზიდენტობა
1849 წელს დუენიასი სალვადორის სენატში აირჩიეს. დუენიასმა სცადა კენჭი ეყარა პრეზიდენტად 1850 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, თუმცა მოქმედმა პრეზიდენტმა დოროტეო ვასკონსელოსმა მას ამის უფლება არ მისცა, რადგან თავად აპირებდა ხელახლა არჩევას. დაახლოებით ამ პერიოდში დუენიასმა და ხუან ფრანსისკო ბარუნდიამ დააარსეს გაზეთი , რომლის მიზანიც გვატემალის პრეზიდენტის, გენერალ რაფაელ კარერას ოპოზიცია იყო. 1850-დან 1855 წლამდე დუენიასი სალვადორის უნივერსიტეტის რექტორი იყო.

1851 წლის 12 იანვარს დუენიასი სალვადორის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა, როდესაც ვასკონსელოსმა სალვადორელი ჯარისკაცები გვატემალაში შეიყვანა. დუენიასმა პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა, როგორც ქვეყნის პირველმა საპრეზიდენტო დეზინიატმა (დანიშნულმა პირმა). 1851 წლის თებერვალში, ლა-არადას ბრძოლაში, კარერამ ვასკონსელოსი დაამარცხა. ვასკონსელოსის დამარცხების შემდეგ, კარერამ სცადა დუენიასი სალვადორის პრეზიდენტად შეენარჩუნებინა, რადგან მასში პოტენციურ მოკავშირეს ხედავდა. 1 მარტს დუენიასმა პრეზიდენტის მოვალეობის შესრულება ვიცე-პრეზიდენტ ხოსე ფელიქს კიროსს დაუთმო, თუმცა 3 მაისს კიროსმა პრეზიდენტის მოვალეობის შესრულება ისევ დუენიასს გადააბარა.

1852 წლის იანვარში დუენიასი სალვადორის პრეზიდენტად უალტერნატივოდ აირჩიეს. დუენიასმა აღნიშნა, რომ იგი „მოქალაქეთა ერთსულოვანი ხმით“ აირჩიეს. 1852 წლის 30 იანვარს დუენიასი გადადგა დროებითი პრეზიდენტის თანამდებობიდან და ორი დღით ის პოლკოვნიკმა ხოსე მარია სან-მარტინმა შეცვალა. დუენიასმა თავისი 1852–1854 წლების საპრეზიდენტო ვადის შესრულება 1852 წლის 1 თებერვალს დაიწყო. ვიცე-პრეზიდენტად ტომას მედინა აირჩიეს. იმავე თვეში სან-ვისენტეში მოხდა ამბოხება, რომლის მიზანიც პრეზიდენტად ვასკონსელოსის აღდგენა იყო, თუმცა ის გენერალმა რამონ ბელიოსომ ჩაახშო. დუენიასის მმართველობის დროს მან ხელი მოაწერა სამშვიდობო ხელშეკრულებას გვატემალასთან, რითაც ოფიციალურად დასრულდა ვასკონსელოსის მიერ დაწყებული ომი. დუენიასის ვადა 1854 წლის 1 თებერვალს ამოიწურა და იგი პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლის თანამდებობაზე მცირე ხნით ვისენტე გომესმა შეცვალა, სანამ 1854 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში გამარჯვებული სან-მარტინი რამდენიმე დღის შემდეგ თანამდებობას დაიკავებდა. დუენიასის მსგავსად, სან-მარტინიც კარერასის მოკავშირე იყო.

1855 წლის 27 იანვარს დუენიასი სალვადორის სენატის პრეზიდენტად აირჩიეს. იგი ამ თანამდებობაზე 1855 წლის 24 თებერვლამდე მსახურობდა. 1856 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების დროს დუენიასი რაფაელ კამპოს ვიცე-პრეზიდენტად აირჩიეს. მან მოვალეობის შესრულება 1856 წლის 1 თებერვალს დაიწყო. როგორც ვიცე-პრეზიდენტი, იგი 1856 წლის 1-დან 12 თებერვლამდე მცირე ხნით ასრულებდა პრეზიდენტის მოვალეობას, სანამ არჩეული პრეზიდენტი კამპო თანამდებობას დაიკავებდა. 1856 წლის 12 მაისს დუენიასი პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი გახდა. ივნისში დუენიასმა 700 სალვადორელი ჯარისკაცი გაგზავნა ნიკარაგუაში ამერიკელი „ფილიბასტერების“ წინააღმდეგ საბრძოლველად, რომლებსაც უილიამ უოკერი მეთაურობდა. დუენიასმა საპრეზიდენტო უფლებამოსილება კამპოს 19 ივლისს დაუბრუნა. დუენიასმა ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობას 1858 წლის 1 თებერვალს, ვადის ამოწურვის შემდეგ დატოვა.

საპრეზიდენტო ვადებს შორის პერიოდი
1859 წელს კაპიტან-გენერალმა ხერარდო ბარიოსმა პრეზიდენტი მიგელ სანტინ დელ კასტილიო ჩამოაგდო. სანტინის დამხობის შემდეგ დუენიასი სალვადორიდან გაიქცა, რადგან ბარიოსს ლიბერალ მტრად მიიჩნევდა. 1861 წელს, ბარიოსის მიერ ამნისტიის მინიჭების შემდეგ, დუენიასი ორი თვით დაბრუნდა სალვადორში. თუმცა, მას შემდეგ, რაც ბარიოსმა იგი მისი მთავრობის დამხობის შეთქმულებაში დაადანაშაულა, დუენიასი კვლავ გვატემალაში გაიქცა. ემიგრაციაში მყოფი სალვადორელები, რომლებიც ბარიოსს ეწინააღმდეგებოდნენ, დუენიასს ოპოზიციის ლიდერად მიიჩნევდნენ.

ბოლო პრეზიდენტობა
1863 წელს დუენიასმა და სხვა გადასახლებულმა კონსერვატორებმა მხარი დაუჭირეს კარერასის შეჭრას სალვადორში და ბარიოსის დამხობა სცადეს. 1863 წლის 26 ოქტომბერს ბარიოსი დაამხეს, ხოლო დუენიასი სალვადორის დროებით პრეზიდენტად გამოცხადდა. დუენიასმა ჩამოაყალიბა კაბინეტი, რომელშიც შედიოდნენ: გრეგორიო არბისუ, საგარეო საქმეთა მინისტრი; ხუან ხოსე ბონილია შინაგან საქმეთა მინისტრი და ხუან დელგადო, ფინანსთა და ომის მინისტრი. 1864 წლის მარტში დუენიასმა ახალი კონსტიტუცია გამოაცხადა. 1864 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში დუენიასი პრაქტიკულად უალტერნატივოდ მონაწილეობდა (ალტერნატიულ კამპანიას მხოლოდ მისი მოკავშირეები აწარმოებდნენ) და ხმების აბსოლუტური უმრავლესობით გაიმარჯვა.

დუენიასის ინაუგურაცია 1865 წლის 1 თებერვალს შედგა. არბისუ მისი ვიცე-პრეზიდენტი იყო. კარერა 1865 წლის აპრილში გარდაიცვალა. ბარიოსმა და მისმა სიძემ, გენერალმა ტრინიდად კაბანიასმა, სცადეს კარერასის სიკვდილით ესარგებლათ და აღმოსავლეთ სალვადორში ამბოხება წამოიწყეს, თუმცა აჯანყება ჩაიხშო და ბარიოსი ტყვედ ჩავარდა. სამხედრო ტრიბუნალმა ბარიოსს 28 აგვისტოს სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა. დუენიასმა განაჩენი დაამტკიცა და ბარიოსი მეორე დილას, ადრეულ საათებში, დახვრიტეს. 1865 წლის 28 აპრილს დუენიასმა დაამტკიცა კანონი, რომელმაც სალვადორის დროშა და გერბი შეცვალა. ახალი დროშა, რომელიც ცნობილია როგორც „კონსერვატიული დროშა“, ვიზუალურად ამერიკის შეერთებული შტატების დროშას ჰგავდა. 1867 წელს დუენიასმა, საფრანგეთის არმიის დახმარებით, ქვეყნის სამხედრო კოლეჯი დააარსა.

1865 წლის 29 აგვისტოს საკანონმდებლო ორგანომ სალვადორის კონსტიტუციის 33-ე მუხლში ცვლილება შეიტანა, რათა დუენიასისთვის ხელახლა არჩევის უფლება მიეცა. მან 1869 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში წარმატებით შეძლო ხელახალი არჩევა. 1870 წლის 19 იანვარს დუენიასმა ეროვნული სასახლე ქვეყნის ახალ კაპიტოლიუმად გახსნა.

დუენიასმა 1870 წლის დეკემბერში საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა, როდესაც სანტა-ანაში მისი მთავრობის წინააღმდეგ ამბოხება დაიწყო მუმცა ის ჩაახშეს. 1871 წლის მარტში ჰონდურასმა სალვადორს ომი გამოუცხადა და ქვეყანაში შეიჭრა. 1871 წლის 15 აპრილს ლიბერალმა მარშალმა სანტიაგო გონსალესმა დუენიასი დაამხო და პრეზიდენტის თანამდებობა ხელში ჩაიგდო. 21 აპრილს დუენიასმა თავშესაფარი სან-სალვადორში ამერიკის შეერთებული შტატების საელჩოს სთხოვა, თუმცა იგი საბოლოოდ მაინც დააპატიმრეს და სამხედრო კოლეჯში გამოკეტეს.

პირადი ცხოვრება
1866 წლის 12 თებერვალს დუენიასმა ცოლად შეირთო ტერესა დარდანო. ცერემონიას სან-სალვადორის ეპისკოპოსი ტომას მიგელ პინედა ი სალდანია უძღვებოდა. დუენიასსა და დარდანოს სამი შვილი შეეძინათ: ფრანსისკო, კარლოსი და მიგელი. დუენიასს ასევე ჰყავდა ორი გერი — პაბლო და ანტონია დარდანოს პირველი ქორწინებიდან.

შემდგომი ცხოვრება და გარდაცვალება
პოსტ-საპრეზიდენტო პერიოდი
1872 წელს სალვადორის მთავრობამ დუენიასი და მისი ოჯახი სალვადორიდან გააძევა. მათ ქვეყანა დატოვეს და ამერიკის შეერთებულ შტატებში გადასახლდნენ. 1878 წელს დუენიასმა სცადა სალვადორში ხელახლა შესვლა, თუმცა პრეზიდენტმა რაფაელ სალდივარმა იგი მისი მთავრობის დამხობის მცდელობაში დაადანაშაულა, რის გამოც დუენიასი კვლავ ამერიკის შეერთებულ შტატებში გაიქცა. იგივე მოვლენათა ჯაჭვი განმეორდა 1883 წელსაც.

გარდაცვალება
დუენიასი გარდაიცვალა 1884 წლის 4 მარტს სან-ფრანცისკოში, ამერიკის შეერთებულ შტატებში. მისი ნეშტი სალვადორში 1886 წელს დააბრუნეს და დაკრძალეს ნუევა სან-სალვადორში (ამჟამინდელი სანტა-ტეკლა). დუენიასი არის იმ მხოლოდ ექვს სალვადორელ პრეზიდენტს შორის ერთ-ერთი, რომელმაც წარმატებით შეძლო ხელახლა არჩევა. სხვები არიან ვასკონსელოსი, გონსალესი, სალდივარი, ბრიგადის გენერალი მაქსიმილიანო ერნანდეს მარტინესი და ნაიიბ ბუკელე.