iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლევან დავითაშვილი

ლევან დავითაშვილი (დ. 10 დეკემბერი, 1978, თბილისი) — საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების მინისტრი 2022 წლის 9 თებერვლიდან 2025 წლის 24 ივნისამდე. ვიცე-პრემიერი 2021 წლის 12 ივლისიდან. მანამდე — საქართველოს სოფლის მეურნეობის მინისტრი 2016 წლის 9 სექტემბრიდან 2017 წლის 15 დეკემბერამდე; 2017-2022 წლებში, გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროების გაერთიანების შემდეგ, საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრი.

ბიოგრაფია
2002-2003 წლებში იყო (მილანი) ბიზნესის მართვის მაგისტრი; 1999-2001 წლებში — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საერთაშორისო ბიზნესის მართვის მაგისტრი. 1995-1999 წლებში — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ბაკალავრი.

2016 წლის 9 სექტემბრიდან 2017 წლის 15 დეკემბრამდე იყო საქართველოს სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოვალეობის შემსრულებელი; 2014 წლის 5 ნოემბრიდან 2016 წლის 8 სექტემბრამდე სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილე; 2012 წლის 4 დეკემბრიდან – საქართველოს ღვინის ეროვნული სააგენტოს ხელმძღვანელი; 2010-2011 წლებში საქართველოს ღვინის მწარმოებელთა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარე; 2010-2011 წლებში — საქართველოს ღვინის მწარმოებელთა კავშირის გამგეობის წევრი; 2009 წლიდან 2012 წლის დეკემბრამდე — შპს „ “-ის გაყიდვებისა და მარკეტინგის დირექტორი. 2007-2009 წლებში — -ის სოფლის მეურნეობის განვითარების პროექტის -ის მარკეტინგის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი; 2002-2007 წლებში – შპს „წინანდლის ძველი მარნის“ გენერალური მენეჯერი; 1999-2001 წლებში — მსოფლიო ბანკის საწარმოთა რესტრუქტურიზაციისა და მართვის დახმარების ცენტრის მთავარი ბიზნეს-კონსულტანტი; 1999 წლის ივნისიდან 1999 წლის სექტემბრამდე იყო შემოსავლების სამინისტროს სოციალური გადასახადების დეპარტამენტის უფროსი; 1997-1999 წლებში — საქართველოს დაზღვევის სახელმწიფო ზედამხედველობის სამსახურის სადაზღვევო რეგულაციებისა და სტანდარტების დეპარტამენტის უფროსი.

ლევან დავითაშვილი ფლობს ინგლისურ, რუსულ, იტალიურ ენებს. ჰყავს მეუღლე და 2 შვილი.
კანანგა (ქალაქი)

კანანგა (ადრე ლულუაბურგი, ) — კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ქალაქი. ლულუის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2012 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 1 061 181 ადამიანს.

ისტორია
გერმანელმა მოგზაურმა ჰერმან ფონ ვისმანმა 1884 წელს მდინარე ლულუას მარცხენა ნაპირზე, იმ ადგილის სიახლოვეს, სადაც დღეისათვის კალანგა მდებარეობს, შექმნა ბანაკი. მან ამ ადგილს მალანჯი უწოდა, რადგან მისი 400 დამხმარე და მტვირთავი წარმოშობით ანგოლის მალანჟეს პროვინციიდან იყვნენ. მოგვიანებით მის მახლობლად აშენდა სარკინიგზო სადგური, მაგრამ ის ააშენეს მდინარის მარჯვენა სანაპიროზე, სადაც გადაინაცვლა ვისმანის ბანაკმა. ბანაკის ადრინდელ ადგილს დღემდე ჰქვია მალანჯი-მაკულუ (ანუ ძველი მალანჯი).

ბრიუსელის მრგვალი მაგიდის დროს, როგორც ეწოდებოდა ბელგიის კონგოსათვის დამოუკიდებლობის მინიჭების თაობაზე მოლაპარაკებას, მიღებული იქნა გადაწყვეტილება დედაქალაქის კინშასიდან (მაშინ ლეოპოლდვილი) ქვეყნის ცენტრთან სიახლოვეს — კანანგაში (მაშინ ლულუაბურგი) გადატანის შესახებ. მაგრამ ეს გადაწყვეტილება არ იქნა ძალაში შესული, ალბერ კალონჟის მეთაურობით სამხრეთი კასაის რეგიონში არსებული სეპარატისტული განწყობილებების გამო. 1962 წელს ცენტრალურმა ხელისუფლებამ ხელახლა აღადგინა კონტროლი აჯანყებულ რეგიონზე და კანანგა გახდა დასავლეთ კასაის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.

1966 წელს დასახელებების შეცვლის ფონზე მობუტუ სესე სეკომ ქვეყნის ბევრ ქალაქს გადაარქვა სახელი, რომლებსაც მანამდე ევროპული სახელები ერქვათ. შესაბამისად, ლეოპოლდვილი გახდა კინშასა, ხოლო ლულუაბურგი — კანანგა.

2006 წლის კონსტიტუციით კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა შედგება 25 პროვინციისაგან და დედაქალაქის ოლქისაგან (კინშასა). დასავლეთი კასაი დაიყო 2 პროვინციად. კანანგა გახდა ლულუის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს მდინარე კასაის შენაკად — მდინარე ლულუის სიახლოვეს, რკინიგზის ხაზის ილებო — ლუბუმბაშის გვერდით, ზღვის დონიდან 608 მეტრ სიმაღლეზე. კანანგა მთავარი სავაჭრო და პოლიტიკური ცენტრია; ქალაქში არსებობს მუზეუმი და აეროპორტი.

კლიმატი
ლიკასი

ლიკასი , ადრე ცნობილი იყო სახელით ჟადოვილი , ან ჟადოსტადი  — ქალაქი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთში, ზემო კატანგის პროვინციაში.

გეოგრაფია
მდებარეობს 120 კმ-ით (ავტოგზით) ან 132 კმ-ით (რკინიგზით) ჩრდილო-დასავლეთით ლუბუმბაშიდან, ზღვის დონიდან 1318 მეტრ სიმაღლეზე.

მოსახლეობა
2010 წლის მონაცემებით ლიკასის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 422 535 ადამიანს. 1990-იან წლებში ლიკასიში და მის შემოგარენში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციამ შექმნა რეგიონებში ეთნიკურ კონფლიქტებში დაზარალებულთა ჰუმანიტარული დახმარების ცენტრები და დევნილების ბანაკები, რამაც ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა გაზარდა 41 000 ადამიანით.

ეკონომიკა
ლიკასი მსხვილი სამრეწველო ცენტრია. ამ რაიონში სპილენძის და კობალტის ნედლეულის რაოდენობამ ხელი შეუწყო ქალაქის ირგვლივ ბევრი შახტის აშენებას. ლიკასიში არსებობს სარკინიგზო სადგური.
სამოელები

სამოელები — სამოის კუნძულების ადგილობრივი მოსახლეობა წყნარ ოკეანეში. საერთო რაოდენობა ნახევარ მილიონზე მეტია. წარმოშობით, ენითა და კულტურით განეკუთვნებიან დასავლეთ პოლინეზიელებს. რელიგიით უმეტესი ნაწილი პროტესტანტია, დანარჩენი ძირითადად კათოლიკეა. მთავარი საქმიანობაა ტროპიკული მიწათმოქმედება, თევზჭერა. განვითარებულ კაპიტალისტურ ურთიერთობასთან ერთად ინარჩუნებენ სასოფლო თემის, დიდი ოჯახისა და ბელადების არჩევით-მემკვიდრეობითი ინსტიტუტის ტრადიციულ ფორმებს.
სამსონი

სამსონი, ებრაული გამოთქმით შიმშონი , არაბულად შამშონი , ხოლო ბერძნულად სამფსონი — ბიბლიური ტრადიციით, ებრაელთა ლეგენდარული გმირი, ძლიერთა შორის უძლიერესი გოლიათი, შეუპოვარი, ცბიერი, შფოთისთავი, თავნება და ქალების მოტრფიალე. ღვთისთვის ყოფილა შეწირული და, აღთქმისაებრ, არც ღვინო უნდა დაელია და არც თმა უნდა გაეკრიჭა (მისი ძალის საიდუმლო თმაში იყო). ისრაელთა მტრების — ფილისტიმელების დაუძინებელი მტერი ყოფილა და თანამემამულეებს მსაჯულად აურჩევიათ. ბოლოს ფილისტიმელი ქალის დალილას მსხერპლი გამხდარა — მას შეუჭრია მძინარესათვის თმა. დასუსტებული სამსონი შეუპყრიათ, თვალები დაუთხრიათ და დილეგში ჩაუგდიათ. ფილისტიმელები მტერზე გამარჯვებას დაგონის ტაძარში ზეიმობდნენ. სამსონიც იქვე ჰყოლიათ მიჯაჭვული. ტყვეობაში სამსონს თმა წამოზრდია და ძალაც დაბრუნებია. ტაძრის ორი სვეტისათვის ხელები შემოუჭდია და დაუყვირია: ტაძარი ჩამონგრეულა და 3 000 კაცი ჩაუტანია. სამსონი ებრაელებისთვის გახდა სიმბოლო გმირისა, რომელიც მონობაში სიცოცხლეს სიკვდილს ამჯობინებს.
ქალწულის გროვა

ქალწულის გროვა — გალაქტიკების გროვა ქალწულის თანავარსკვლავედის მიმართულებით, რომლის ცენტრალური ნაწილი დედამიწიდან 53.8 ± 0.3 სინათლის წლითაა დაშორებული. მოიცავს დაახლოებით 1300 გალაქტიკას (შესაძლოა 2000-ზე მეტსაც). გროვა წარმოადგენს უფრო დიდი, ქალწულის ზეგროვის გულს, რომლის წევრიც ასევე არის ადგილობრივი ჯგუფი. ქალწულის გროვის მასა დაახლოებით 1.2×10 მზის მასას შეადგენს, რადიუსი კი 2.2 მეგაპარსეკს.

გროვის შემადგენელი მრავალი კაშკაშა გალაქტიკა, მათ შორის ელიფსური გალაქტიკა მესიე 87 1770-1780-იან წლებში აღმოაჩინეს, რომლებიც შემდეგ თანდათან შევდინენ ფრანგი ასტრონომის, შარლ მესიეს კატალოგში. მესიე მას აღწერდა როგორც ნისლეულს ვარსკვლავების გარეშე; მისი რეალური ბუნების შესახებ მხოლოდ 1920-იან წლებში გახდა ცნობილი.

გროვა ქალწულის თანავარსკვლავედში დაახლოებით 8 გრადუსზეა გადაჭიმული. შემადგენელი გალაქტიკების დიდი ნაწილის ხილვა პატარა ტელესკოპებითაც შესაძლებელია. მისი ყველაზე კაშკაშა ობიექტია ელიფსური გალაქტიკა მესიე 49. თუმცა, მისი ყველაზე ცნობილი ობიექტი ასევე ელიფსური გალაქტიკა მესიე 87-ია, რომელიც გროვის ცენტრში მდებარეობს.

მახასიათებლები
გროვა სპირალებისა და ელიფსების წმინდად ჰეტეროგენული ნაზავია. 2004 წლის მონაცემებით, მიჩნეულია, რომ სპირალური გალაქტიკები გადაჭიმულია წაგრძელებულად, ირმის ნახტომის მიმართულებით. ელიფსური გალაქტიკები უფრო ცენტრშია თავმოყრილი.

გროვა შედგება მინიმუმ სამი ქვეგროვისგან: ქალწული , რომლის ცნეტრიც არის 87, ქალწული — 49-ის გარშემო, ასევე დაბალი სიჩქარის ღრუბელი, რომლის ცენტრშიც განთავსებულია სპირალური გალაქტიკა 4216.

ქალწული შედგება ელიფსური, ლინზისებრი და მწირი გაზის მქონე სპირალური გალაქტიკებისგან.

ეს სამი გროვა ამჟამად შერწყმის პროცესშია, რის შედეგადაც შეიქმნება უფრო დიდი, ცალკეული გროვა; შემოსაზღვრულია შედარებით პატარა გალაქტიკური ღრუბლებით, რომლებიც ძირითადად სპირალური გალაქტიკებისგან შედგება და ეს უკანასკნელნი მასთან შერწყმის პროცესში არიან. გარდა ამისა, ქალწულის გროვასთან გრავიტაციულად დაკავშირებულია სხვა ახლომდებარე გალაქტიკები და გალაქტიკათა ჯგუფები, რომლებიც მას მომავალში შეერწყმება. ეს ყველაფერი კი იმის ვარაუდის შესაძლებლობას იძლევა, რომ ქალწულის გროვა საკმაოდ ახალგაზრდაა და ამჟამად ჯერ კიდევ ფორმირების პროცესში იმყოფება. გალაქტიკათშორის მატერიაში შემჩნეულია მრავალი გალაქტიკათშორისი ვარსკვლავი (გროვაში არსებულ ვარსკვლავთა რაოდენობაზე 10%-ით მეტი), რომლებიც სავარაუდოდ, მშობლიური გალაქტიკებიდან სხვა გალაქტიკების ურთიერთქმედებამ გამოაგდო; ასევე შეიცავს გლობულათა გროვებს, შესაძლოა ჯუჯა გალაქტიკებსაც

გროვის წევრები
ბომა

ბომა  — ქალაქი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დასავლეთში, მდინარე კონგოს ესტუარში, 75 კმ-ში მდინარე კონგოს ატლანტის ოკეანეში ჩადინების ადგილიდან.

2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 167 326 ადამიანს.

1886-1926 წლებში იყო ბელგიის კონგოს დედაქალაქი (შემდეგ დედაქალაქი გადატანილი იქნა ლეოპოლდვილში (დღეს ქალაქი კინშასა).

მსხვილი პორტი (სანაოსნოა საზღვაო გემებისათვის; კაკაოს, ბანანის, კაუჩუკის, მერქნის ძვირფასი ჯიშების გატანა). ქალაქში ფუნქციონირებს საკვები პროდუქტების (ლუდსახარში, თევზი), ქიმიური, ხისგადამამუშავებელი, ლითონგადამამუშავებელი, სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის გადამამუშავებელი და გემთმშენებლობის საწარმოები. არსებობს აეროპორტი.
ჩიკაპა

ჩიკაპა  — ქალაქი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კასაის პროვინციაში.

ქალაქი მდებარეობს დაახლოებით 65 კმ-ში ანგოლის სახელმწიფო საზღვრიდან ჩრდილოეთით და 190 კმ-ში ქალაქ კანანგიდან დასავლეთით, მდინარე ჩიკაპასა და მდინარე კასაის შეერთების ადგილას, ზღვის დონიდან 485 მეტრ სიმაღლეზე.

2012 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 587 548 ადამიანს.

ჩიკაპა იყო ალმასების მოპოვების ცენტრი თავისი დაარსების მომენტიდან საუკუნის დასაწყისში. ქალაქი დააარსა ამერიკულ-ბელგიურმა კონსორციუმმა -მ, ამ ადგილის სიახლოვეს 1900-იანი წლებში ალმასების აღმოჩენის შემდეგ.
სან-პასკუალის ქალთა მონასტერი

სან-პასკუალის ქალთა მონასტერი — სამეფო მონასტერი ესპანეთში, მადრიდის ავტონომიურ გაერთიანებაში, ქალაქ არანხუესში. აშენებულია 1765-1770 წლებში. დააარსა კარლ -მ როგორც ფრანცისკანული მონასტერი. ისაბელ -ის მეფობისას უბიწო ჩასახვის ორდენად გადაიქცა, ხოლო ამჟამად ეროვნული მემკვიდრეობის ადმინისტრაციას ექვემდებარება. სან-პასკუალის ქალთა მონასტრის არქიტექტორი იყო იტალიელი ფრანჩესკო საბატინი. მთავარი საკურთხეველი მოხატულია ანტონ რაფაელ მენგსის მიერ. 1999 წლიდან სან-პასკუალის ქალთა მონასტერი კულტურული ინტერესების დაცვის ქვეშ იმყოფება.
კიკვიტი

კიკვიტი  — ქალაქი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის კვილუს პროვინციაში.

გეოგრაფია
კიკვიტი კვილუს პროვინციის მსხვილი ქალაქია, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, მდინარე კუილუზე, ზღვის დონიდან 452 მეტრ სიმაღლეზე. კიკვიტი რეგიონში ასევე ცნობილია დასახელებით «დედა» . 2009 წლის 18 თებერვალს, ახალი კონსტიტუციის მიღებიდან 36 თვის შემდეგ, კიკვიტი გახდა ახალი კვილუს პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2012 წლის შეფასებითი მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 397 737 ადამიანს.

ეკონომიკა
კიკვიტი — მთავარი კომერციული და ადმინისტრაციული ცენტრია. ქალაქში არსებობს სტადიონი და აეროპორტი. კიკვიტი კინშასასთან დაკავშირებულია ავტოგზით და სამდინარე ტრანსპორტით.

ჯანდაცვა
1995 წელს კიკვიტში იფეთქა სასიკვდილო ებოლას ციებ-ცხელებამ.

კულტურა
ქალაქი ცნობილია ტრადიციული, კერძოდ პენდეს ხალხის, ცეკვებით. პენდეს მოცეკვავეები ხშირად ატარებენ ეროვნულ სამოსს, რომელიც შედგება ლამაზი ნიღბებისაგან და პალმა რაფიას ფოთლების ტანსაცმლისაგან.
ზაქარია ბანელი

ზაქარია ბანელი, ზაქარია ვალაშკერტელი, სვინგელოზი ( ს. ნახ. – ს. 30-იანი წლები) — შუა საუკუნეების საქართველოს, კერძოდ, ტაოს სამეფოს სასულიერო, კულტურის და საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მოღვაწე.

ე. მეტრეველის ვარაუდით, ზაქარია ბანელის მშობლები ქართველი არისტოკრატების მაღალ წრეს, დაფანჩულთა ცნობილ ფეოდალურ გვარს ეკუთვნოდნენ და დავით კურაპალატთან დაახლოებული პირები იყვნენ. თავად ზაქარია ავტობიოგრაფიულ ანდერძში დავით კურაპალატს თავის „მზრდელსა და შემოქმედს“ უწოდებს. საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედში ის მორჩილად მიუყვანიათ ოთხთა ეკლესიაში, სადაც არსენ მამამთავარს დამოწაფებია. ცხოვრების დიდი ნაწილი მან გაატარა ტაოში, სადაც უდიდესი და ყველაზე გავლენიანი ეპარქიის – ბანის მამამთავრობას მიაღწია. ერთხანს ის ბიზანტიის სამეფო კარზე დიპლომატად, მწიგნობრად და იმპერატორთან დაახლოებულ პირადაც მოჩანს. ბანელობის დროს ზაქარიამ ბიზანტიის იმპერატორისაგან უმაღლესი სასულიერო პატივი – სვინგელოზობა დაიმსახურა. საუკუნის 20-იანი წლებისთვის ბანელობასთან ერთად ვალაშკერტის სამწყსოს ეპისკოპოსობაც შეითავსა, რასაც განსაზღვრული პოლიტიკური მნიშვნელობა ჰქონდა როგორც ტაოს, ისე მეზობელი რეგიონებისთვისაც.

1022 წელს, ბიზანტიასა და საქართველოს შორის დაძაბულობის დროს, ზაქარიამ ორჯერ შეაჩერებინა ბასილი კეისარს ტაოზე გალაშქრება. იგი ცდილობდა კონფლიქტის მშვიდობიანად მოგვარებას, მაგრამ გიორგი ვერ დაიყოლია ბასილის მოთხოვნათა შესრულებაზე. განრისხებულმა ბასილი -მ ზაქარია ტაოდან გააძევა და კონსტანტინოპოლში გადაასახლა, სადაც მცირე ზომის აგიაპანტის მონასტერი მიუჩინა მუდმივ სამკვიდრებლად. ამ დროიდან ზაქარია აქტიურად ჩაერთო ათონის ივერთა მონასტრის საქმიანობაში, გიორგი მთაწმიდელთან ერთად შეუდგა ექთვიმე მთაწმიდლის თარგმანთა გამრავლებასა და მისი პიროვნების პოპულარიზაციას, რასაც დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა ათონზე ბერძნებთან გამწვავებული ურთიერთობისა და ბრძოლის პირობებში ქართველთა უფლებების დასაცავად. საუკუნის 30-იან წლებში ზაქარიას ბრძანებითა და მატერიალური შემწეობით არაერთი ძვირფასი ხელნაწერი შეიქმნა კონსტანტინოპოლში, თავისსავე დაარსებულ მონასტერში. ბერძნულ ენაზე დაწერილ ერთ ლექსში ზაქარია თავის თავს ივერიელ (ე. ი. ქართველ) ბერს უწოდებს.
ენგელსის პიკი

ენგელსის პიკი — მწვერვალი ტაჯიკეთში, მთიანი ბადახშანის ავტონომიურ ოლქში. მდებარეობს პამირის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, შაჰდარის ქედზე. სიმაღლე 6510 მ. უმეტესწილად აგებულია გნაისებითა და კრისტალური ფიქლებით. პიკის რაიონში, შაჰდარის ქედის ჩრდილო და სამხრეთ კალთების თხემზე არის მყინვარები. პიკის ჩრდილო საფუძველთან ნასპარის მყინვარია, ხოლო სამხრეთ საფუძველთან მყინვარი კიშტიჯარობი. მწვერვალის თავდაპირველი სახელწოდება იყო იმპერატრიცა მარიას პიკი, რომელიც მწვერვალს საუკუნის ბოლოს ეწოდა იმპერატორ ალექსანდრე -ის მეუღლის — მარიას (1847-1928) პატივსაცემად. საბჭოთა დროს მწვერვალს გადაარქვეს სახელი და მარქსიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებლის — ფრიდრიხ ენგელსის პატივსაცემად უწოდეს ენგელსის პიკი. მწვერვალი პირველად დაიპყრო მთასვლელთა ჯგუფმა ქართველი ალპინისტის მაქსიმე გვარლიანის ხელმძღვანელობით 1954 წელს.
მატადი

მატადი  — მთავარი საზღვაო პორტი კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში და ცენტრალური კონგოს პროვინციის (ქვემო კონგოს პროვინცია) ადმინისტრაციული ცენტრი. 2012 წლის შეფასებითი მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 306 053 ადამიანს.

დასახელება
სიტყვა მატადი კონგოს ენაზე ნიშნავს „ქვას“. ქალაქი აშენებულია ბორცვის მკვეთრად დაქანებულ ფერდოზე (ადგილობრივი მაცხოვრებლები ამბობენ, რომ ისინი ვინც ცხოვრობენ მატადიში, კარგად იციან რას ნიშნავს „ზემოთ ასვლა“, „ქვემოთ ჩამოსვლა“ და „ოფლიანობა“).

ისტორია
მატადი ჰენრი მორტონ სტენლიმ დააარსა 1879 წელს. კონგოს მეორე ომის წლებში, 1998 წლის აგვისტოში, მატადი დაიპყრო პოლკოვნიკ ჯეიმზ კაბარერეს აჯანყებულებმა.

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს მდინარე კონგოს მარცხენა სანაპიროზე, 148 კმ-ში მდინარის ატლანტის ოკეანესთან მიერთების ადგილიდან, ზღვის დონიდან 18 მეტრ სიმაღლეზე.

მდინარე კონგოს ზედა დინებაში არსებობს მთელი რიგი გამოქვაბულები, ცნობილი სახელწოდებით დიოგუ კანის კლდეები, რომელიც მას დაერქვა ამ პორტუგალიელი ზღვაოსანის მიერ 1485 წელს კედლებზე გაკეთებული წარწერების პატივსაცემად. კამბიერის მთა და იელაბის ჭორომები ასევე მდებარეობენ ქალაქთან ახლოს.

ეკონომიკა და ტრანსპორტი
მდინარის ატლანტის ოკეანესთან მიერთების ადგილი — ყველაზე ფართეა აფრიკაში. (მატადის გარდა, იქ მდებარეობს კიდევ სამი ქალაქი: ბომა და ბანანა კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში და სოიო ანგოლაში). მატადი — ქვეყნის მთავარი პორტია, მისი საშუალებით ხორციელდება ქვეყნის ძირითადი საგარეო ტვირთბრუნვა. ძირითადად გააქვთ ყავა და მერქანი. სახელმწიფო თევზსაჭერი კომპანია „“ მატადის პორტის საშუალებით ამარაგებს დედაქალაქს თევზით. ქალაქთან სიახლოვეს მდებარეობს ჩიმპის აეროპორტი.

მატადის ხიდი — ესაა ქალაქ მატადიდან სამხრეთში მდინარე კონგოზე 1983 წელს აშენებული 722 მეტრი სიგრძის დაკიდული ხიდი (ძირითადი მალის სიგრძე შეადგენს 520 მეტრს). ხიდზე გადის ძირითადი ავტოგზა, რომელიც კინშასას აკავშირებს სანაპიროსთან, შემდეგ კი მიემართება ქალაქებისკენ ბომა, ბანანა და მოანდა. მიუხედავად იმისა, რომ ხიდი შენდებოდა ერთობლივი დანიშნულების, როგორც სარკინიგზო, ასევე საავტომობილო, დღეისათვის მასზე არ ხორციელდება სარკინიგზო მიმოსვლა. რკინიგზა ქალაქ მატადის აკავშირებს კინშასასთან (366 კმ) და აქვე მთავრდება, არ გრძელდება სანაპიროსკენ.

მდინარე მპოზოზე აშენებული ელექტროსადგური უზრუნველყოფს მატადის ელექტროენერგიით.
მბანდაკა

მბანდაკა (1886—1966 წლებში — კოკიიავილი, ) — ქალაქი კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, ეკვატორიალური პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.

გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე კონგოს აღმოსავლეთ სანაპიროზე, მდინარე ჩუაპასთან შეერთების ადგილას, ზღვის დონიდან 306 მეტრ სიმაღლეზე. ქალაქში არსებობს აეროპორტი, ამას გარდა ის წყლის გზებით დაკავშირებულია კინშასასთან და ბოენდესთან.

ისტორია
1883 წელს ჰენრი მორტონ სტენლიმ დააარსა ქალაქი და მას დაარქვა ეკუატერვილი, რადგანაც ის მდებარეობს სულ რაღაც 4 კმ-ით ჩრდილოეთით ეკვატორიდან. თავდაპირველად იგეგმებოდა, რომ ახალი ქალაქი გახდებოდა კონგოს თავისუფალი სახელმწიფოს დედაქალაქი, მაგრამ ეს გეგმა ვერ შესრულდა. გეგმა მოიცავდა ინფრასტრუქტურას დაახლოებით 100 000 ადამიანზე, რკინიგზის სადგურს, კათოლიკურ ეკლესიას, გუბერნატორის რეზიდენციას და მომავალში ამ ადგილების მოსანახულებლად ჩამოსული ბელგიის მეფის სასახლეს.

1886 წელს ბელგიის კოლონიალურმა ხელისუფლებამ ქალაქს სახელი შეუცვალა და დაარქვა კოკიიავილი და მხოლოდ 1966 წელს, დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, ახალმა ხელისუფლებამ მას დაარქვა მბანდაკა. 1930-იან წლებში ბელგიის ხელისუფლება აქტიურად ავითარებდა ქალაქს: მდინარეზე დაიწყო ხიდის მშენებლობა, ასევე აშენდა რამდენიმე ფაბრიკა, ქალაქის რატუშა. რატუშის მშენებლობა დამთავრდა მხოლოდ 1947 წელს, მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ. რატუშის სიმაღლემ შეადგინა 39 მეტრი, რითაც ის გახდა ბელგიის კონგოს ყველაზე უფრო მაღალი შენობა. რატუშის ზემოთ იდგა მეფე ლეოპოლდ -ის სტატუა. ქალაქის რატუშა დაინგრა 1963 წლის ხანძრის დროს.

2009 წლის ბოლოს მბანდაკაში დაიწყო ომი მტრულად განწყობილ კლანებს შორის. აჯანყებულებს შორის გამართულ ბრძოლებში დაიღუპა 200 ადამიანი. წლის ბოლოს მდგომარეობა ცოტათი დაცხრა, მაგრამ 2010 წლის დასაწყისში მბანდაკაში ადგილობრივ მმართველ კლანებს შორის ხელმეორედ განახლდა ომი.

2010 წლის 4 აპრილს კონგოელმა აჯანყებულებმა იერიში მიიტანეს ქალაქზე. მიუხედავად მათ მიმართ კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის და გაეროს სამშვიდობო ძალების ჯარების მიერ წინააღმდეგობის გაწევისა, აჯანყებულები შეიჭრნენ ქალაქის სიღრმეში და დაიკავეს ადგილობრივი აეროპორტი.

მოსახლეობა
2012 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 345 663 ადამიანს. მბანდაკის მოსახლეობაში შეინიშნება ბევრი რელიგიის მიმდევარი. ქალაქის ქუჩებში შეიძლება გავიგონოთ ლინგალას, მონგოს და ფრანგული ენები.
გომა

გომა  — კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ქალაქი რუანდის სახელმწიფო საზღვართან, ჩრდილოეთი კივუს პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.

გეოგრაფია
მდებარეობს კივუს ტბის ნაპირზე, რუანდის ქალაქ გისენიისთან ახლოს, ზღვის დონიდან 1499 მეტრ სიმაღლეზე. ქალაქიდან დაახლოებით 15 კმ-ით ჩრდილოეთით მდებარეობს მოქმედი ვულკანი ნიირაგონგო. ფუნქციონირებს აეროპორტი. ქალაქის ცენტრი მდებარეობს რუანდის სახელმწიფო საზღვრიდან სულ 1 კმ-ში და ქალაქ გისენიის ცენტრიდან 3,5 კმ-ში.

ისტორია
1998 წელი — ზუსტად გომაში დაიწყო ტუტსის ხალხის აგვისტოს აჯანყების მიერ პროვოცირებული კონგოს მეორე ომი.
1999 წელი, მაისი — სახელმწიფო ავიაციის ავიადარტყმა ქალაქ გომაზე, როგორც მოძრაობა კონგოს დემოკრატიისთვის აჯანყებულთა საყრდენ პუნქტზე.
2002 წელი — ვულკან ნიირაგონგოს ამოფრქვევა.
2008 წელი, ოქტომბერი-ნოემბერი — 2008 წლის გომისათვის ბრძოლა: ბრძოლა ტუტსის ხალხის აჯანყებულებსა (ლორან ნკუნდა) და კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამთავრობო ჯარებს შორის, რომელსაც ეხმარებოდა გაეროს ჯარები.
2012 წელი, 20 ნოემბერი — ქალაქი დაიპყრო «23 მარტის მოძრაობის» (23) აჯანყებულებმა.
2013 წელი, 4 მარტი — ქალაქ გომის აეროპორტში დაშვებისას ჩამოვარდა თვითმფრინავი 50. ბორტზე მყოფი 40 ადამიანიდან დაიღუპა 36; 4 დაჭრილი გადაყვანილი იქნა ქალაქ გომის საავადმყოფოში. წინასწარი მონაცემებით, ჩამოვარდნის მიზეზი გახდა ცუდი ამინდი. ავიაკატასტროფის მომენტში გომაში მოდიოდა ძლიერი თავსხმა წვიმა. თვითმფრინავმა 7 კმ-ით ვერ მიაღწია ადგილობრივი აეროდრომის ასაფრენ-დასაჯდომ ზოლამდე და ჩამოვარდა პირდაპირ ქალაქის ცენტრში. კატასტროფის შედეგად მიწაზე მყოფებიდან არავინ არ დაშავებულა.

მოსახლეობა
2010 წლის შეფასებითი მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 377 112 ადამიანს. 1994 წლის რუანდის გენოციდის დროს ქალაქ გომას მოაწყდა დევნილების დიდი ნაკადი.
ბუნია

ბუნია  — ქალაქი კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, იტურის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქ ბუნიას მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 327 837 ადამიანს.

გეოგრაფია
ქალაქი ბუნია მდებარეობს ზღვის დონიდან 1332 მეტრ სიმაღლეზე, ალბერტის ტბიდან 30 კმ-ში მდებარე პლატოზე არსებულ დიდ რიფტულ ხეობაში. ქალაქიდან 20 კმ-ში მიედინება მდინარე იტური. ქალაქი ერთ-ერთი გამშვები პუნქტია ავტოგზაზე ქალაქ კისანგანისა და უგანდის დედაქალაქ კამპალას შორის.

თავდაპირველად ბუნია მდებარეობდა ირუმუს ტერიტორიაზე ყოფილ აღმოსავლეთ პროვინციაში. მაგრამ 2005 წლის საკონსტიტუციო რეფორმის შემდეგ, რომელიც შეეხო კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ადმინისტრაციულ დაყოფას, ქალაქი ბუნია გახდა იტურის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ისტორია
ქალაქი ბუნია მდებარეობს იტურის კონფლიქტის ცენტრში ადგილობრივ ნილოტ ლენდუს ხალხსა ( — ნაციონალისტების და ინტეგრაციონისტების ფრონტი) და ბანტუს ჰემას ხალხს ( — კონგოელი პატრიოტების კავშირი) შორის. კონგოს მეორე ომის დროს ქალაქში რამდენიმეჯერ მოხდა სამხედრო შეტაკება ადგილობრივ აჯანყებულებსა და უგანდის შეიარაღებულ ძალებს შორის, რის შედეგადაც აღინიშნა მსხვერპლის დიდი რაოდენობა ქალაქ ბუნიას მოსახლეობაში. ქალაქში გაიხსნა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის მისია (ერთ-ერთი მსხვილი შტაბ-ბინა კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ჩრდილო-აღმოსავლეთში). ქალაქ ბუნიაში კონფლიქტების ძირითად მიზეზად ასახელებენ რაიონში მდიდარი ოქროს მადნის შემცველი საბადოების არსებობას.
ბერენიკეს თმები (ჯუჯა გალაქტიკა)

ბერენიკეს თმები — სფეროსებრი ჯუჯა გალაქტიკა ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედის მიმართულებით. აღმოაჩინეს 2006 წელს, სლოანის -დან მიღებული მონაცემების შედეგად. მზიდან დაშორებულია 143 000 სინათლის წლით; გვშორდება დაახლოებით 98 კმ/წმ სიჩქარით.

ბერენიკეს თმები ირმის ნახტომის ერთ-ერთი ყველაზე პატარა და სუსტი თანამგზავრი გალაქტიკაა. მისი საერთო ნათობა მზისას მხოლოდ 3700-ჯერ აღემატება (აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე −4.1), რაც ბევრად ნაკლებია გლობულარულ გროვათა უმეტესი ნაწილის სიკაშკაშეზე. თუმცა, მისი მასა დაახლოებით 1,2 მილიონ მზის მასას შეადგენს, რაც იმას ნიშნავს, რომ გალაქტიკის მასა-სინათლის შეფარდება დაახლოებით 450-ია. ამ მახასიათებლის ასეთი მაღალი მაჩვენებელი მიუთითებს იმაზე, რომ ბერენიკეს თმებში ბნელი მატერია დომინირებს.

გალაქტიკაში მდებარე ვარსკვლავთა უმეტესი ნაწილი ძალიან ხნიერია, ჩამოყალიბებულია 12 მილიარდზე მეტი წლის წინ. როგორც ჩანს, ბერენიკეს თმების ვარსკვლავები სავარაუდოდ სამყაროს ფორმირების დროს წარმოქმნილ ერთ-ერთ უპირველეს ვარსკვლავებს შორის იყვნენ; ამჟამად გალაქტიკაში ვარსკვლავთწარმომქმნელი პროცესი არ მიმდინარეობს. არ აღმოჩნდა არც ნეიტრალური წყალბადი — მისი ზედა ლიმიტი იქ მხოლოდ 46 მზის მასას შეადგენს.

ბერენიკეს თმების ჯუჯა გალაქტიკა მდებარეობს მშვილდოსნის ნაკადთან ახლოს, რომელიც ძირითადად მშვილდოსნის ელისფური ჯუჯა გალაქტიკისთვის წართმეული ვარსკვლავებისგან შედგება. ასეთი კავშირი შესაძლოა იმაზე მიუთითებდეს, რომ ბერენიკეს თმები ამ გალაქტიკის რომელიღაც ვარსკვლავთგროვის ყოფილი თანამგზავრია.
უვირა

უვირა  — ქალაქი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამხრეთი კივუს პროვინციაში. მდებარეობს ტანგანიიკის ტბის ნაპირზე, ზღვის დონიდან 746 მეტრ სიმაღლეზე.

2010 წლის შეფასებითი მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 337 488 ადამიანს.

ქალაქი საავტომობილო გზით დაკავშირებულია ქალაქ ბუკავუსთან და ბურუნდის დედაქალაქ ბუჟუმბურასთან. ქალაქის სამხრეთში მდებარეობს პორტი კალუნდუ, რომელიც სამდინარე ტრანსპორტით დაკავშირებულია ქალაქ კალემიესთან, კიგომასთან (ტანზანია) და ბუჟუმბურასთან (ბურუნდის დედაქალაქი).

ტბის ნაპირზე მდებარეობენ ხალხმრავალი ბაზრები.
შაჰდარის ქედი

შაჰდარის ქედი — ქედი ტაჯიკეთში, დასავლეთი პამირის სამხრეთ ნაწილში, ადმინისტრაციულად მოქცეულია მთიანი ბადახშანის ავტონომიური ოლქის ტერიტორიაზე. წარმოადგენს მდინარეების შაჰდარისა და ფანჯის წყალგამყოფს.

შაჰდარის ქედი შედგება იშქაშიმის მერიდიანული ქედისა და საკუთრივ შაჰდარის სუბგანედური ქედისაგან. იშქაშიმის ქედი, რომლის სიგრძე 95 კმ-ია, წარმოადგენს შაჰდარის ქედის დასავლეთ ნაწილს, ხოლო 105 კმ-ზე გადაჭიმული შაჰდარის ქედი ქედის შუა და აღმოსავლეთ ნაწილს. იშქაშიმის ქედის უმაღლესი წერტილია მაიაკოვსკის პიკი (6096 მ), ხოლო შაჰდარის ქედისა — კარლ მარქსის პიკი (6726 მ).

შაჰდარის ქედის სამხრეთი კალთები ღრმად არის ჩაჭრილი ვიწრო ხეობებით, ჩრდილოეთი კალთების ძირის გაყოლებით გადაჭიმულია ფართო პლატოსებრი ზედაპირი. შაჰდარის ქედის მაღალმთიანეთში 300-ზე მეტი მყინვარია, რომელთა საერთო ფართობია 269 კმ². კალთებზე გავრცელებულია მაღალმთანეთის სტეპი და მდელოსტეპი.