iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სეით თარგმანი

სეით თარგმანი — დაახლოებით — საუკუნეებში ქართველი მთარგმნელი. მოღვაწეობდა იერუსალიმში, საბას ლავრაში. მას უთარგმნია 25 ჰაგიოგრაფიული თხზულება — იმ მოწამეთა „ცხოვრება“ და „მარტვილობა“, რომლებიც მოღვაწეობდნენ იმპერატორ დიოკლეტიანეს (239—313) დროს ან მასზე ადრე.

სეით თარგმანის ვინაობისა და საქმიანობის შესახებ ერთადერთი ბიბლიოგრაფიული ცნობა დაცულია ვინმე პავლეს მიერ პალავრაში გადაწერილ ჰაგიოგრაფიულ თხზულებათა კრებულში (ხელნაწერი — №11, საუკუნე), სადაც აღნიშნულია, რომ „ითარგმნება იერუსალჱმს ჴელითა სეთ თარგმნანისაჲთა“. სეით თარგმანის თარგმანები შეიცავს კიმენურ ტექსტებს, რომელთა უმეტესობა გამოუცემელია.
სეიშელის პალმა

სეიშელის პალმა — პალმების ოჯახის ლოდოიცეას გვარის ერთადერთი სახეობა. მისი ღეროს სიმაღლე 30მ აღწევს, დიამეტრი 30 სმ. ღეროს წვერზე განლაგებულია 30-მდე დიდი მარაოსებრი ფოთლები. ფოთლის ყუნწის სიგრძეა 2,5—6 მ, ფოთლის ფირფიტისა — 3-5 მ.

ორსახლიანი მცენარეა, ყვავილობს 20—40 წლისა. წენგოსფერმწვანე ნაყოფის მასაა 9—16 კგ (ზოგჯერ 25 კგ). მის სქელ ხორცოვან გარსში მოთავსებულია კურკა, რომელიც მცენარეთა შორის ყველაზე უფრო დიდ თესლს შეიცავს.

სეიშელის პალმა ბუნებრივად მხოლოდ სეიშელის კუნძულებზე (ინდოეთის ოკეანეში) იზრდება. ადგილობრივი მოსახლეობა მკვახე ნაყოფს იყენებს საჭმელად, ფოთლებს — სახურავ მასალად. თესლის მკვრივი გარსისაგან აკეთებენ ჭურჭელს.
მილა კუნისი

მილენა „მილა“ კუნისი (; ; დ. 14 აგვისტო, 1983) — ამერიკელი მსახიობი. შესრულებული აქვს როლები ფილმებში: „სარა მარშალის დავიწყება“, „მაქს პეინი“, „ილაის წიგნი“, „მეგობრული სექსი“ და სხვ. 2010 წელს ფილმში შესრულებული როლისთვის „შავი გედი“, მიენიჭა მარჩელო მასტროიანის პრემია. ნომინირებული იყო აგრეთვე ოქროს გლობუსზე.

მილა კუნისი დაიბადა 1983 წლის 14 აგვისტოს ქალაქ ჩერნოვცში, უკრაინაში. დედამისი ელვირა არის ფიზიკის მასწავლებელი და აფთიაქის ხელმძღვანელი, ხოლო მამამისი — მარკი პროფესიით ინჟინერ-მექანიკოსია. მილას ჰყავს უფროსი ძმა მაიკლი. 1991 წელს კუნისის ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა ლოს-ანჟელესში. მილა ებრაელია და მისი ოჯახის გადასახლების ერთ-ერთი მიზეზი გახდა ყოფილ სსრკ-ში გავრცელებული ანტისემიტიზმი. ლოს-ანჟელესში კუნისი სწავლობდა საშუალო სკოლაში. ბავშვობაში მხედველობასთან დაკავშირებული პრობლების გამო განუვითარდა ჰეტეროქრომია, რის გამოც ერთი თვალი მწვანე აქვს, ხოლო მეორე თვალი — ცისფერი ფერის. 9 წლის ასაკში ბევერლი-ჰილზში ესწრებოდა სამსახიობო სკოლას.

1998 წელს კუნისმა ითამაშა სერიალში „70-ის შოუ“, ხოლო მომდევნო წელს მულტსერიალში „გრიფინი“, სადაც ახმოვანებს მეგ გრიფინს. 2002 წლიდან კუნისი ხვდებოდა მსახიობ მაკოლეი კალკინს. 2011 წელს ერთმანეთს დაშორდნენ.

ფილმოგრაფია
ტიბეტურ-ბირმული ენები

ტიბეტურ-ბირმული ენები — ჩინურ-ტიბეტური (იმავე სინოტიბეტური) ენათა ოჯახის წყვილ განშტოებათაგან (სინიტურის გვერდით) ერთ-ერთი. ტიბეტურ-ბირმულ ენებზე ლაპარაკობენ სამხრეთ ჩინეთში, ჰიმალაისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში და ამ ენებზე მოლაპარაკეთა რიცხვი 70 მლნ. კაცს შეადგენს. ტიბეტურ-ბირმულ ენებზე მოსაუბრეთა რაოდენობის საპირისპიროდ 8 ჩინურ ენაზე მოლაპარაკეთა რიცხვი 1,2 მლრდ. ადამიანია.

ტიბეტურ-ბირმული ენებიდან ერთ-ერთი ყველაზე მრავალრიცხოვანია ბირმული ენა, რომელზე მოლაპარაკეთა რიცხვი მიანმარში შეადგენს 35 მილიონ ე.წ. „მშობლიურენოვანს“, ხოლო ე.წ. „მეორეენოვანთა“ რაოდენობა კი 15 მილიონს აღემატება.

მთავარი ენები
შემდეგ ტიბეტურ-ბირმული ენებზე ლაპარაკობს ყველაზე მცირე 1 მლნ. კაცი:

ბირმული ენა (აგრეთვე ბირმეზული, ან ბურმეზული): 35 მლნ. მოლაპარაკე; მეორეენოვანთა ჩათვლით 50 მლნ. / მიანმარი (ბირმა)
ჲი (ჲოფო): 4,2 მლნ. / სამხრეთი ჩინეთი
ტიბეტური : 2 მლნ.; ამდო- და ხამს-ტიბეტური 4,5 მლნ. / შუა- და დასავლეთი ტიბეტი; ამდო, ხამსი.
სგაუ (სგო): 2 მლნ. / ბირმა
რახაინი (არაკანული, ან არაკანეზული): 2 მლნ. / ბირმა: არაკანი
ხამსი (ხამს-ტიბეტური): 1,5 მლნ. / ტიბეტური: ხამსი
მეითეი (მანიპური): 1,3 მლნ. / ინდოეთი: მანიპური, ასამი, ნაგა
პუო (ფო): 1,3 მლნ. / ბირმა
ტამანგი: 1 მლნ. / ნეპალი: კათმანდუს ხეობა
იანგბიე: 1 მლნ. / ბირმა
ბაი (მინჩია): 1 მლნ. / ჩინეთი: იუნნანი
ენისეის ენები

ენისეის ენები — ციმბირის ენათა პატარა ოჯახი. ამ ენათა ოჯახს ციმბირის სხვა ენებთან ერთად პალეოციმბირული ენების ჯგუფს მიათვლიან. პალეოციმბირული ენების ჯგუფი არ არის ერთი გენეტიკური ერთეული, არამედ ის წარმოადგენს ძველი ციმბირის ნაშთ-ენათა მხოლოდ იმ ჯგუფს, რომელზედაც ენისეის მიდამოებში ჯერ კიდევ სხვადასხვა დამპყრობთა შემოსევებამდე საუბრობდნენ.
თოხი

თოხი — მიწის სათოხნი ბრტყელპირიანი რკინის იარაღი. გამოიყენება სოფლის მეურნეობაში. დანიშნულების მიხედვით იყო საღომე, სასიმინდე, სავენახე, საბოსტნე და სხვა. თოხებს სხავადასხვა სახელი ერქვა: კეკო, ბრტყელი, ლინგა, ყუიანი, ყუნწიანი, მხრებიანი, მხრებდაქნილი, ჩეკია და სხვა. საქართველოში უფრო ორი ტიპის თოხს ხმარობდნენ — მხრებდაქნილს („იმერული“) და ბრტყელს, ოთხკუთხას („ქართული“).

ნიადაგის დამუშავებას იწყებდნენ თოხით, მიწას თოხნიდნენ, აფხვიერებდნენ და სარეველა ბალახისგან, მავნე პარაზიტებისგან ასუფთავებდნენ.

ისტორია
არქეოლოგიურ გათხრებში აღმოჩენილ მასალაში თოხი უძველესი დროიდან ჩანს. ენეოლითის ხანაში ამ მიზნით ცხოველთა ლულოვან ძვლებს და რქებს იყენებდნენ. ბრინჯაოს ხანაში კი გაჩნდა ლითონის თოხების ნაირსახეობა.

ძველი წელთაღრიცხვის ათასწლეულში ბრინჯაოს თოხები და სამეურნეო დანიშნულების სეგმენტური იარაღი კოლხეთის სამეფოდან დიდი რაოდენობით გადიოდა აღმოსავლეთ საქართველოში, ჩრდილოეთ კავკასიასა და ვოლგისპირეთში. ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევარში ბრინჯაოს თოხებთან ერთად ხმარობდნენ რკინის თოხებსაც.
ქოსე-დაღის ბრძოლა

ქოსე-დაღის ბრძოლა — ბრძოლა რუმის სასულთნოსა და მონღოლების იმპერიის ჯარებს შორის. გაიმართა 1243 წლის 26 ივლისს (ან 1 ივლისს) მცირე აზიაში, არზრუმსა და ერზინკას შორის მდებარე ქოსე-დაღის ველზე.

რუმის სულთნის ჯარში, ისევე როგორც თათარ-მონღოლთა მხარეს ქართველი დიდებულები და საქართველოდან გამოყვანილი ლაშქარი იღებდა მონაწილეობას.

ქართველი ჟამთააღმწერელი დაწვრილებით აღგვიწერს ამ ბრძოლას:

დამარცხებულმა სულთანმა ქეი-ხოსროვ -მ ზავი ითხოვა. რუმის სასულთნო მონღოლების მოხარკედ იქცა.
მონბლანის მასივი

მონბლანის მასივი (; ; ) — მთის მასივი დასავლეთ ალპებში. ვრცელდება საფრანგეთში, იტალიასა და შვეიცარიაში. სახელწოდება წარმოსდგება მწვერვალ მონბლანისაგან, რომლითაც დაგვირგვინებულია საკუთრივ მასივი. აღსანიშნავია მთები: გრანდ-ჟორასი (4208 მ), ეგიუი-ვერტი (4122 მ) და სხვა.

მონბლანის მასივი განიხილება პენინის ალპების ან გრაის ალპების ნაწილად. მაქსიმალური სიმაღლე 4808 მ (მონბლანი). პენინის ალპებისაგან გამოყოფილია კოლ-ფერეტის უღელტეხილით, გრაის ალპებისაგან მცირე სენ-ბერნარის უღელტეხილით, ხოლო საფრანგეთის პრეალპებისაგან მდინარე არვის ხეობით. მასივის ის ნაწილი, რომელიც საფრანგეთისკენაა მიბჯენილი დრენირებულია მდინარეების არვისა და იზერის ხეობებით, ხოლო მასივის იტალიური მხარე მდინარე დორა-ბალტეის ხეობით. შვეიცარიის მონაკვეთი დასერილია მდინარე რონის მარცხენა შენაკადებით. მონბლანის მასივი ჰერცინული კრისტალური ფუნდამენტის შვერილია.

გეოლოგიურ აგებულებაში ჭარბობს გრანიტი. ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში გაბატონებულია ფიქლები, ამფიბოლიტები და მარმარილო.
თევზჭერა

თევზჭერა — თევზის მოპოვების დარგი, (თევზაობას განსხვავებული მნიშვნელობა აქვს, ეს არის სპორტი, გასართობი, ჰობი). თევზჭერა ხდება საჭმლის და თევზის ცხიმის მოსაპოვებლად.

თევზჭერა — ერთ-ერთი უძველესი სოფლის მეურნეობის დარგი. მას საფუძველი ჩაეყარა პალეოლითს ხანიდან, ამ დროს ადამიანების უმეტესობისთვის თევზი გახდა ერთადერთი საკვები. არსებობს თევზჭერის მრავალი საშუალება (მაგალითად ანკესით, ბადით,...).
საპროპელი

საპროპელი ( — დამპალი და  — შლამი, ტალახი) — მტკნარი წყალსატევების ლამიანი დანალექი, რომელიც დიდი რაოდენობით შეიცავს ორგანულ ნივთიერებებს. წარმოადგენს წყალმცენარეების, ცოცხალი ორგანიზმების, პლანქტონისა და ნიადაგის დამპალი ნაწილაკების ნარჩენს. მდიდარია ორგანული ნივთიერებებით — ჰუმუსით.

ნეშომპალა, ნახშირწყლები, ბიტუმი და სხვ., კოლოიდურ მდგომარეობაშია. საპროპელი ტბებისა და ლაგუნების ფსკერზე წარმოიქმნება. იყენებენ ტალახით მკურნალობისას. სოფლის მეურნეობაში საპროპელს იყენებენ სასუქად. განსაკუთრებით ეფექტურია მჟავე და მსუბუქ ქვიშიან ნიადაგებზე გამოყენებისას. საპროპელური სასუქი უნიკალური პროდუქტია, რომელსაც ნიადაგის გასაუმჯობესებლად იყენებენ. საპროპელი, რომელიც მდიდარია კალციუმით, რკინითა და ფოსფორით იყენებენ რაციონის სახით სასოფლო-სამეურნეო ცხოველებისათვის.
აგრობიზნესის სასწავლო ცენტრი

აგრობიზნესის სასწავლო ცენტრი , სომხურ-ამერიკული უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება.

= ისტორია =
აგრობიზნესის სასწავლო ცენტრი დაარსდა სომხეთის სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტი და ტეხასის & უნივერსიტეტი ტექნიკური და ფინანსური მხარდაჭერით. ასევე ამერიკის შეერთებული შტატების სოფლის მეურნეობის მარკეტინგის დეპარტამენტის დახმარებით.
ცენტრი უზრუნველყოფს სოფლის მეურნეობის და კერძოდ მეწარმეობის ზრდას, სურსათისა და სოფლის მეურნეობის სექტორში.
საუნივერსიტეტო განათლება ზოგადად ემსახურება საბაზრო ეკონომიკის გავვითარებას.
ამრიგად არის უნიკალური და წარმატებული სინთეზი ამსახველი ამერიკული სტილის აგრობიზნესის განათლებისა, რომელიც მორგებულია სომხეთის და საქართველოს სიტუაციაზე.
 ამზადებს აგრობიზნესის სპეციალისტებს, რომლებიც შეიარაღებულნი არიან ფართო ეკონომიკის, მარკეტინგის და მენეჯმენტის ცოდნით ინგლისურ ენაზე.
ეს ყველაფერი ქმნის -ის კურსდამთავრებულებს კონკურენტუნარიან კადრად სომხეთისა და საქართველოს სოფლის მეურნეობის სექტორში, ასევე საფინანსო დაწესებულებებში, საერთაშორისო სააგენტოებში და სხვ.
 გთავაზობთ საბაკალავრო და სამაგისტრო პროგრამებს მხოლოდ ერთი, სოფლის მეურნეობისა და მარკეტინგის მიმართულებით, სასწავლო პროგრამა შეიცავს დასავლურ სტრუქტურას, რომელიც დაფუძნებულია საბაკალავრო და სამაგისტრო ხარისხის, ტეხასის & უნივერსიტეტის სასწავლო გეგმის მიხედვით, და ისწავლება ინგლისურ ენაზე ამერიკელი და სომეხი ინსტრუქტორების მიერ.
აუდიტორიები აღჭურვილია თანამედროვე კომპიუტერული ტექნიკით,რომელიც სრულ სამუშაო გარემოს ქმნის სტუდენტებისთვის საკლასო და დამოუკიდებელი კვლევების დროს.
თბილისის 150-ე საჯარო სკოლა

თბილისის 150-ე საჯარო სკოლა (სრული სახელწოდება — სსიპ თბილისის 150 საჯარო სკოლა) — ქალაქ თბილისის ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულება. სკოლა დაარსდა 1932 წელს. წლების წინ სკოლა „რკინიგზის №1“, „ცინცაძის“ სკოლის სახელით იყო ცნობილი. წლების განმავლობაში მას სათავეში ედგა ალექსანდრე ცინცაძე.

სკოლაში პედაგოგიური კოლექტივი, რომელსაც ხელმძღვანელობს სერგო დურგლიშვილი.

სკოლის უპირატესობები
სწავლასა და ცოდნაზე ორინეტირებული უსაფრთხო გარემო
მოსწავლეებში ნიჭისა და შემოქმედებითობის ხელის შეწყობა და განვითარება
მოსწავლეების პატრიოტ და ღირსეულ მოქალაქეებად სწავლა ჩამოყალიბება
გლობალიზაციის პროცესში ღირსეული და აქტიური ინტეგრირებისთვის შესაბამისი თანამედროვე ტექნოლოგიების დაუფლება და საჭირო უნარ-ჩვევების ჩამოყალიბება.

სკოლის გარემო
სკოლას ემსახურება დაცვისა და მანდატურთა სამსახური, ექიმის კაბინეტი.
შენობის ოთხ სართულზე განლაგებულია დიდი და ნათელი საკლასო ოთახები.
კლასებში მოსწავლეთა რაოდენობა 20-25 მოსწავლითაა განსაზღვრული.
კლასები არ არის დაკომპლექტებული მოსწავლეთა სიძლიერის, შესაძლებლობების პრინციპით. სხვადასხვა ნიჭისა და ცოდნის ახალგაზრდები ერთმანეთს გაკვეთილზე ავსებენ, ეხმარებიან ახალი გამოცდილების შეძენაში.
სკოლას აქვს საკუთარი სტადიონი ხელოვნური საფარით, სპორტული დარბაზი, ბუფეტი, ბიბლიოთეკა, საკონფერენციო და საკონცერტო დარბაზები. ფიზიკის, ქიმიისა და ბიოლოგიის კლას-კაბინეტები.
სკოლაში მოქმედებს გახანგრძლივებული ჯგუფი, მუსიკალური სტუდია, ქართული ხალხური და გიტარის წრეები. ინგლისური ენა ისწავლება პირველი კლასიდან, მე -7 კლასიდან - რუსული. არის გერმანული, რუსული და ჩინური ენის შემსწავლელი წრეები.
სკოლა აქტიურადაა ჩაბმული სახელმწიფო და საქალაქო ოლიმპიადებში, კონკურსებსა და სპორტულ შეჯიბრებში, სადაც მოსწავლეებს უამრავი წარმატება და ჯილდო აქვთ მოპოვებული.
სკოლა ცხოვრობს აქტიური შემოქმედებიტი პროცესით, რასაც ადასტურებს სასწავლო პროცესში მოსწავლეთა მიერ შექმნილი უამრავი პროექტი, ასევე მაღალ დონეზე მოწყობილი შემოქმედებითი და ლიტერატურული საღამოები, შემეცნებითი კონფერენციები, ექსკურსიები.

სკოლაში სწავლება ერთცვლიანია. სწავლებაში მოიაზრება არაერთი კონკრეტული გზის გავლა, არამედ მასწავლებლის და მსოწავლის მიერ ერთობლივად შერჩეული ოპტიმალური ვარიანტის ძიება.
გრაის ალპები

გრაის ალპები — დასავლეთ ალპების მთების ჯგუფი საფრანგეთში, იტალიასა და შვეიცარიაში. მაქსიმალური სიმაღლე 4061 მ (გრან-პარადიზო). სხვა მთებიდან აღსანიშნავია: მონ-მოდი (4465 მ), ეგიუი-ვერტი (4122 მ), პუენტ-დე-შარბონელი (3752 მ) და სხვა.

გრაის ალპები სამხრეთ-დასავლეთიდან შემოსაზღვრულია მონ-სენითა და კოტის ალპებით, დასავლეთიდან მდინარე იზერის ხეობით, ჩრდილოეთიდან მცირე სენ-ბერნარის უღელტეხილით, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან მდინარე დორა-ბალტეას ხეობით. სავოიის ალპები მიჩნეულია გრაის ალპების ჩრდილოეთ-დასავლეთ განშტოებად.

გრაის ალპების ფარგლებშია გრან-პარადიზოსა და ვანუაზის ეროვნული პარკები. განვითარებულია ალპინიზმი და სამთო-სათხილამურო სპორტი.
აფხაზეთის ეპიგრაფიკული ძეგლები

აფხაზეთის ეპიგრაფიკული ძეგლები მოიცავს სხვადასხვა ენაზე შესრულებულ ისტორიულ წარწერებს, რომელიც დღევანდელი აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერტორიაზეა შემონახული. შემორჩენილია ბერძნულ, ქართულ და თურქულ ენებზე შესრულებული ნიმუშები.

ბერძნული წარწერების რიცხვი 22-მდეა და, ძირითადად, საუკუნემდეა შესრულებული. მათი უმრავლესობა განეკუთვნება დასავლეთ საქართველოში ბიზანტიის პოლიტიკური და კულტურული ჰეგემონობის ხანას.

თურქულ ენაზე შემორჩენილი 6 ეპიგრაფიკული ძეგლიდან უძველესი, ვინმე მეჰმედის წარწერა, 1598 წლით თარიღდება. შემორჩენილია ასევე ჯირხვასა და ჭლოუს წარწერები ( ს.), მეჰმედ ემინის (1785 წ.), ბათალ-ბეი მარშანიასა და ხასან ბეი შერვაშიძის ( ს.) წარწერები.

აფხაზეთის წერილობითი ძეგლების უმრავლესობა ქართულ ენაზეა შესრულებული. რეგიონში აღრიცხულია 100-ზე მეტი ქართული წარწერა, როგორც ლაპიდარული, ასევე ფრესკული და ჭედური. მათგან 15-მდე ეპიგრაფიკული ძეგლი იხსენიებს აფხაზთა მეფეთა სახელებს. დაახლოებით 30 ქართული წარწერა შემონახულია ბედიის, ბიჭვინთის, წებელდისა და ილორის ტაძრებისადმი შეწირულ ხატებზე. აფხაზთა მეფეების სახელთან დაკავშირებული ქართული ეპიგრაფიკული ძეგლების მეორე მნიშვნელოვანი ჯგუფია ის წარწერები, რომლებიც თანამედროვე აფხაზეთის ფარგლებს გარეთ მდებარეობს: სამეგრელოში, ქართლში, იმერეთსა და ჯავახეთში.

თანამედროვე აფხაზეთის ტერიტორიაზე შემორჩენილ მნიშვნელოვან ქართულ წარწერებს განეკუთვნება:

მსიგხუას მთაზე მდებარე ტაძრის წარწერები ( ს.),
ლიხნის ტაძრის წარწერა (1066 წ.),
ილორის ტაძრის წარწერები (- სს. მიჯნა),
მოქვის ტაძრის წარწერა ( ს.),
ბედიის ტაძრის წარწერები (უძველესი მიეკუთვნება 888-999 წლებს),
წკელიკარის (რეჩხო-ცხირი) ეკლესიის წარწერები (– სს.),
ანუხვის ტაძრის წარწერები ( ს.),
საგდუხტ „დიოფალთ დიოფალის“ წარწერა ღუმურიშის ეკლესიაში ( საუკუნის ნახევარი),
გრიგოლ გალატოზთუხუცესის წარწერა დიხაზურგის ტაძრიდან,
გუდავის ეკლესია. რაბასა და ნუგამწირას წარწერა ( ს.),
ჭლოუს წარწერა ჭალის (ჭლოუს) ეკლესია. ოზბეგ დადიანის წარწერა (1445-1452),
წებელდის წმ. თევდორეს ტაძრის წარწერა ( ს.),
წებელდის ტაძარი. ლუკას წარწერა ( ს.),
ბესლეთის ხიდის წარწერა (- სს.).
სეკვოიადენდრონი

სეკვოიადენდრონი, ველინგტონია, მამონტის ხე — მარადმწვანე წიწვოვანი ხე ტაქსოდიუმისებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე 100 მ-ზე მეტია, დიამეტრი — 10 მ-მდე, ღერო დაფარულია 40—60 სმ სისქის ქერქით (უდიდესი ხის მერქნის წონას 1000 ტ-მდე მიუღწევია). ერთსახლიანი მცენარეა, დატოტვილია, ლამაზი, დიდი ვარჯი და ტოტებზე ირგვლივ განწყობილი მოკლე წიწვები აქვს. ხნიერ ხეს ტანზე ქვედა ნაწილში ტოტები აღარ რჩება.

ველურად იზრდება მხოლოდ კალიფორნიაში, სიერა-ნევადის დასავლეთ კალთებზე, ზღვის დონიდან 1500—2500 მ. მოშენებულია ევროპაში, ყირიმში, კავკასიაში, კერძოდ საქართველოში (უმთავრესად დასავლეთ საქართველოში. არის თბილისშიც, წინანდალსა და ახალდაბაში). სწრაფმზარდი ხეა. ცოცხლობს 1500, ზოგი მონაცემებით — 3–4 ათას წლამდე.
ჯანიქი

ჯანიქი — მუნიციპალიტეტი თურქეთში. ერთ-ერთი ოთხი მუნიციპალიტეტიდან, რომლებიც 2009 წ. გაერთიანდა სამსუნის მუნიციპალიტეტის პატრონაჟის ქვეშ.

გეოგრაფიული მდებარეობა
მდებარეობს თურქეთის ჩრდილიეთ ნაწილში, შავი ზღვის სამხრეთ სანაპიროზე, შედის ქ. სამსუნის შემადგენლობაში, მდებარეობს ქალაქის ცენტრიდან აღმოსავლეთით.

ისტორია
2009 წლამდე - პატარა ქალაქი სამსუნის აღმოსავლეთით. ჩრდილოეთით ესაზღვრება შავი ზღვა, სამხრეთით ჭანეთის მთები.სახელწოდება უნდა მომდინარეობდეს ქართული სატომო სახელი - „ჭანი-დან“ (ლაზი). თურქულ წყაროებში პირველად მოიხსენიება „დანიშმენდ ნამე“-ში, როგორც ქართული ციხესიმაგრე.

განათლება
ქალაქში არის უნივერსიტეტი - .
ზაქარია ხერხეულიძე

ზაქარია სიმონის ძე ხერხეულიძე (ხერხეულიდზევი; დ. 1797 — გ. 2 აპრილი, 1856, სიმფეროპოლი) — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1841).

წარმომავლობით თავად ხერხეულიძეების რუსეთში დამკვიდრებული შტოდან. სამხედრო სამსახურში იყო 1817 წლის აგვისტოდან. 1823 წელს შტაბს-კაპიტნის ჩინით დაინიშნა ოდესაში ნოვოროსიის გენერალ-გუბერნატორის და ბესარაბიის მეფისნაცვლის, გენერალ-ლეიტენანტ მიხეილ ვორონცოვის ადიუტანტად. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის ომში (1828-1829). 1828 წლის ნოემბერში მიიღო პოლკოვნიკის წოდება და გადაიყვანეს ეგრეთა 1-ლ პოლკში. ომის დამთავრებიდან მალევე ზაქარია ხერხეულიძე გადავიდა სამოქალაქო სამსახურში. 1834 წელს მან მიიღო სახელმწიფო მრჩევლის ჩინი, ერთი წლის შემდეგ კი — ნამდვილი სახელმწიფო მრჩევლის ჩინი. 1833 წლის იანვრიდან 1850 წლის იანვრამდე მსახურობდა ქერჩ-იენიკალეს ქალაქითავად. მის მოღვაწეობას უკავშირდება ქერჩში არაერთი სამშენებლო და საზოგადოებრივი პროექტის განხორციელება. 1850 წლის იანვრიდან აპრილამდე იყო მინსკის სამხედრო და სამოქალაქო გუბერნატორი, 1850 იანვრიდან 1852 წლის ივნისამდე — სმოლენსკის სამხედრო და სამოქალაქო გუბერნატორი. ყირიმის ომის დროს იმყოფებოდა სამხრეთის არმიის მთავარსარდლის, გენერალ მ. დ. გორჩაკოვის განკარგულებაში, კურირებდა ჰოსპიტლებს. გარდაიცვალა ტიფით.

თავად ზაქარია ხერხეულიძეს სხვა დანარჩენ ჯილდოებთან ერთად მიღებული ჰქონდა ორდენები:
წმინდა ვლადიმირის მეოთხე ხარისხის ორდენი (1828);
წმინდა ანას მეორე ხარისხის ორდენი (1828);
ოქროს დაშნა წარწერით „სიმამაცისთვის“ (1928 წლის 20 ნოემბერი);
წმინდა ვლადიმირის მესამე ხარისხის ორდენი (1837);
წმინდა სტანისლავის პირველი ხარისხის ორდენი (1840);
წმინდა გიორგის მეოთხე ხარისხის ორდენი (ოფიცრის ჩინით ოცდახუთწლიანი შეუბღალავი სამსახურისთვის, 1847 წლის 26 ნოემბერი
ვაზის ტირილი

ვაზის ტირილი — ჭრილობიდან წვენის დენა. ვეგეტაციის პერიოდის პირველი ბიოლოგიური ფაზა. მიმდინარეობს ვაზში წვენის მოძრაობის დაწყებიდან კვირტის გამოტანამდე.

საქართველოში ვაზის ტირილი იწყება მარტის პირველი დეკადიდან თვის ბოლომდე (20-22 დღე). ჯიშების მიხედვით ვაზი სხვსდასხვა რაოდენობით წვენს ღვრის. ძლიერად მოზარდ ვაზში იგი შესამჩნევად მიმდინარეობს. თითო ვაზმა შეიძლება დაღვაროს 2-3 ან 4-5 ლიტრამდე წვენი, ზოგჯერ 16 ლიტრამდეც.
გზა

გზა — გასასვლელი, მიმართულება, ან გზა მიწის ორ ადგილას, რომელიც, როგორც წესი, არის უკვე ასფალტირებული ან სხვაგვარად განვითარებული, რათა შეეძლოს მგზავრს მოძრაობა რამდენიმე სატრანსპორტო საშუალებით, ეს შეიძლება იყოს ცხენი ან ავტომობილი. თანამედროვე მაგისტრალები და წრიული გზები საშუალებას იძლევა სწრაფად მივიდეთ ერთი ადგილიდან მეორემდე ისე, რომ ქალაქის ცენტრსაც გვერდი ავუაროთ, სადაც დიდი მოძრაობაა და საცხოვრებელ რაიონებსაც. თუმცა, ბევრს მიაჩნია, რომ ახალი გზების მშენებლობას ტრანსპორტის რაოდენობის ზრდა მოსდევს, ეს კი გარემოს ზედმეტ დაბინძურებს იწვევს, ამიტომ ადგილობრივი მცოხვრებლები ხშირად სერიოზულ პროტესტს გამოთქვამენ მათ რაიონში ახალი გზის მშენებლობის გამო.

ავტოტრასა დიდი გზაა, რომელზეც ორივე მიმართულებითაა მოძრაობა. ჩქაროსნული გზატკეცილებისგან განსხვავებით, მასზე გზაჯვარედინებიც არის და შემოვლითი გზებიც. ქალაქის წრიული საავტომობილო გზა ქალაქის ცენტრისა და საცხოვრებელი რაიონებისათვის გერდის ავლის საშუალებას იძლევა. სოფლის მიდამოებში ვიწრო, მიხვეულ–მოხვეული გზებია, რომლებიც ხშირად უძველესი გზების მარშრუტებს მიჰყვება.

ავტომაგისტრალი
ავტომაგისტრალი ჩქაროსნული გზატკეცილია, რომელსაც ორივე მხარეს რამდენიმე სამოძრაო ზოლი მიუყვება. ცენტრში კი — გამყოფი ზოლი. მას არც მკვეთრი მოსახვევი აქვს არც ციცაბო აღმართები, არც გზაჯვარედინები და არც შემოსასვლელი გზები. ავტომაგისტრალზე შეუჩერებლად შეიძლება დიდი მანძილის გავლა. ავტომაგისტრალის სისტემა ბევრ ქვეყანაში დიდი ქალაქებს აკავშირებს ერთმანეთთან.

გზების ისტორია
პირველი მოკირწყლული გზები მესოპოტამიაში დღევანდელ ერაყში დაიგო დაახლოებით ძვ.წ. 2200 წელს. ორი ათასი წლის შემდეგ, რომაელებმა ქვის მოკირწყლული მტკიცე, სწორი გზების მშენებლობა დაიწყეს. ეს გზები ერთმანეთთან აერთებდა იმპერიის სხვადასხვა ნაწილებს და ჯარის ევროპასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში სწრაფად გადაადგილების საშუალებას აძლევდა. და საუკუნეებში სამხრეთამერიკელმა ინკებმა გზატკეცილებისა და ვიწრო გზების საოცარი ქსელი შექმნეს.

1800–იანი წლების დასაწყისში ჯონ მაკ–ადამმა გზების მშენებლობის ახალი ხერხი გამოიგონა. მომავალი გზების ნიადაგს წრეტდნენ და ხრეშით ფარავდნენ. შემდეგ ზედაპირის გასამაგრებლად ასფალტის ან ბიტუმის დამატება დაიწყეს, რის შედეგადაც გზა მოსახერხებელი გახდა ავტომანქანების რეზინის საბურავებისათვის.
სიმფონია № 40 (მოცარტი)

სიმფონია № 40 სოლ მინორი 550 — ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის მიერ 1788 წელს ვენაში დაწერილი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი სიმფონია. შედგება ოთხი ნაწილისაგან. იგი ბოლოს წინა სიმფონიაა მოცარტის შემოქმედებაში.

სავარაუდოა, რომ მოცარტმა სიმფონიაზე მუშაობა 1788 წლის 25 ივლისს დაასრულა, რადგან მან სწორედ ამ დღეს ჩაამატა იგი საკუთარი ნამუშევრების სიაში. დადასტურებულია, რომ ამ ნაწარმოების წარმოდგენა მოცარტისავე სიცოცხლეში შედგა.

მე-40 სიმფონია ხშირად მოიხსენიება, როგორც „დიდი სოლ-მინორ-სიმფონია“, ხოლო მოცარტის 25-ე სიმფონიას „მცირე სოლ-მინორ-სიმფონიას“ უწოდებენ.
ფიგაროს ქორწინება

ფიგაროს ქორწინება — ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის მიერ დაწერილი ოპერა ( 492). იტალიურენოვანი ლიბრეტო ეკუთვნის ლორენცო და პონტეს. ლიბრეტო დაფუძნებულია 1778 წელს პიერ ბომარშეს მიერ დაწერილ კომედიურ პიესაზე „შეშლილი დღე ანუ ფიგაროს ქორწინება“. ფიგაროს ქორწინების პირველი წარმოდგენა გაიმართა 1786 წლის 1 მაისს ვენის ბურგთეატრში.

ფიგაროს ქორწინებას ეფუძნება რამდენიმე მხატვრული ფილმი; ასევე ოპერის აუდიო და ვიდეო ჩანაწერები სხვადასხვა დროს გამოცემულია და დისკებზეც.
გოლფი

გოლფი — სპორტის ერთ-ერთი საერთაშორისო სახეობა. პროფესიული გოლფის დიდ ტურნირებს მთელი მსოფლიოს ტელემაყურებლები ადევნებენ თვალს.

თამაშის წესი იმაში მდგომარეობს, რომ საგანგებო ჯოხით — ყვანჭით ბურთი ფოსოში (ჩაღრმავებაში) მოთავსდეს. თამაში მწვანე გაზონზე მდებარეობს, რომელსაც გრინი ჰქვია. მოთამაშეს შეუძლია მაქსიმუმ 14 ყვანჭი გამოიყენოს. ყოველი ფოსოსათვის ყველაზე შესაფერის ყვანჭს ირჩევენ. გოლფს ან ორი კაცი თამაშობს, ან წყვილები. მოგებულია ის ადამიანი ან წყვილი, რომელიც ნაკლები დარტყმით ათავსებს ბურთს ფოსოში, ან მეტ ფოსოს დაიპყრობს (მატჩურ თამაშში).

გოლფის სტანდარტული მინდორი 18 ფოსოსგან შედგება. ეს 18 ფოსო თამაშის ერთ რაუნდს შეადგენს. ყოველ ფოსოზე შედეგები პარობით ითვლება. თითოეული ფოსოს მიმართულებით 35 დარტყმა სრულდება. ყველა ფოსოს მიმართულებით შესრულებული დარტყმის ჯამი მინდვრის საერთო პარს შეადგენს, სტანდარტული 18-ფოსოიანი მინდვრისთვის იგი, როგორც წესი, 70-72-ს უდრის.

გოლფის დიდი ტურნირები მეტწილად 4 დღე გრძელდება და დღეში თითო რაუნდი თამაშდება. ამ ტურნირებს მიეკუთვნება „დიდი ოთხეული“: აშშ-ის ღია ჩემპიონატი, დიდი ბრიტანეთის ღია ჩემპიონატი, აშშ-ის ოსტატთა ტორნირი და აშშ-ის გოლფის პროფესიონალ მოთამაშეთა ასოციოციის ტურნირი. თამაშის სეზონის განმავლობაში წამყვანი პროფესიონალი მოთამაშეები კომერციულ ტურნირებშიც მონაწილეობენ.

საინტერესო ფაქტები
შოტლანდიაში გოლფს საუკუნიდან თამაშობენ. ქვეყნის პირველი გოლფ-კლუბი. „როიალ ენდ ეინშენტ“, 1754 წელს ჩამოყალიბდა ქალაქ სენტ-ენდრიუსში.
ორ წელიწადში ერთხელ ევროპასა და აშშ-ის წამყვან მოთამაშეებს შორის რეიდერის თასის შეჯიბრება ტარდება, რომელიც თანამედროვე პროფესიული გოლფის ყველაზე პრესტიჟული ტურნირია.
ერთი ფოსოს მიმართულებით პარზე ერთით ნაკლებ დარტყმას ბერდი ჰქვია, ხოლო ორით ნაკლებ დარტყმას — იგლი. ერთი ფოსოს მიმართულებით პარზე ერთით მეტ დარტყმას ბოგი ეწოდება, ხოლო ორით მეტ დარტყმას — ორმაგი ბოგი და ასე შემდეგ.
უილიამ ჯილბერტ გრეისი

უილიამ ჯილბერტ გრეისი (დ. 18 ივლისი, 1848 — გ. 23 ოქტომბერი, 1915) — ინგლისელი მოყვარული კრიკეტის მოთამაშე. აღიარებულია ყველა დროის საუკეთესო მოთამაშედ. უბადლო სპორტსმენი და წარმოსადეგი გარეგნობის მქონე გრეისი ვიქტორიანული ინგლისის სიამაყე იყო. უილიამ გრეისს უდიდესი წვლილი მიუძღვის კრიკეტის, როგორც სპორტის სახეობის, მთელი მსოფლიოს მასშტაბით პოპულარიზაციაში.

უილიამ ჯილბერტ გრეისმა და მისმა ორმა ძმამ კრიკეტის თამაში ადრეულ ბავშვობაში ისწავლეს. მათი პირველი მასწავლებელი დედა იყო. მისის გრეისი ჩინებული მწვრთნელი გამოდგა, რადგან შემდგომში სამივე ძმა მშობლიური საგრაფოს, გლოსტერშირის, კრიკეტის ძირითად გუნდში მიიღეს.

გრეისი პირველ ადგილზე მუდამ კრიკეტს აყენებდა. პირად ცხოვრებას სპორტისთვის ხელი არ უნდა შეეშალა. 1893 წელს იგი დაოჯახდა და თაფლობის თვე ავსტრალიაში გაატარა, რადგან იქ ტურნირი იმართებოდა.

გრეისი განათლებით ექიმი იყო, თუმცა მის ძირითად საქმინაობად მაინც კრიკეტი დარჩა. მან პირველი სერიოზული მატჩი 16 წლისამ ითამაშა და 60 წლამდე ამ სპორტისთვის თავი არ დაუნებებია. ამ ხნის განმავლობაში გრეისმა თამაშის ყველა ასპექტში ახალი სტანდარტები დაამკვიდრა. იგი შეუდარებელი მომგერიებელი იყო, თუმცა მიმწოდებლისა და მოედნის მოთამაშის როლშიც არანაკლებ კარგად გამოდიოდა.

თავისი სპორტული კარიერის განმავლობაში გრეისმა 54 896 ქულა მოიპოვა (მათ შორის, 126-ჯერ — ასეულები), აიღო 2 876 კარი და ხელით გააჩერა 877 ბურთი. 1871 წლის სეზონზე იგი თითო თამაშში საშუალოდ 78,25 ბურთს იგერიებდა, რაც ორჯერ აღემატებოდა ინგლისის მეორე საუკეთესო მოთამაშის შედეგს, ხოლო 1876 წლის სეზონში თავის გუნდს 344,177 და 318 ქულა მოუტანა პირველი ლიგის მატჩების ზედიზედ სამ ინინგში. გრეისი გლოსტერშირის საგრაფოს ნაკრების კაპიტანი იყო და ქვეყნის ჩემპიონატში არაერთხელ მოიპოვა განმარჯვება საკუთარ გუნდთან ერთად. მან 13-ჯერ ითამაშა ინგლისის ნაკრების კაპიტნად ავსტრალიის წინააღმდეგ.