iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ალტუ-დორუ

მეღვინეობის რეგიონი ალტუ-დორუ – ისტორიული ოლქი პორტუგალიის ჩრდილოეთ რეგიონში. სადაც ტრადიციული მეთოდებით ამზადებენ ღვინოს აგერ უკვე 2 000 წელია. რეგიონი მდებარეობს მდინარე დორუს ხეობაში, ქალაქ პორტუსთან ახლოს, საიდანაც წარმოსდგება მისი სახელწოდებაც, რომელიც პორტუგალიურად ნიშნავს ზემო დორუს.

ამ რეგიონში მზადდება ბორდოს სტილის ღვინო, თუმცა რეგიონისათვის ძირითადი მახასიათებელია პორტვეინი, რომელიც მსოფლიოში ცნობილი გახდა საუკუნეში.

ალტუ-დორუს მეღვინეობის რეგიონი 2001 წლიდან შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
გიმარაინში

გიმარაინში — ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ პორტუგალიაში. მდებარეობს პორტუგალიის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ ჩრდილოეთ რეგიონში. რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრ ბრაგიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 16 კილომეტრზე. 2006 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 52 200 ადამიანი.

ისტორია
ქალაქი დააარდა 1096 წელს. გიმარაინშს უწოდებენ პორტუგალიის აკვანს. სწორედ ამ ადგილზე 1128 წლის 24 ივნისს პორტუგალიის მეფემ აფონსო დაამარცხა საკუთარი დედა ტერეზა ლეონელი და ლეონის სამეფოსაგან გამოაცხადა პორტუგალიის საგრაფოს დამოუკიდებლობა. აქვე, 1139 წლის 26 ივლისს, მავრებზე გამარჯვების შემდეგ აფონსო თავი პორტუგალიის სამეფოს მეფედ გამოაცხადა.

2001 წლიდან ქალაქის ცენტრალური ისტორიული ნაწილი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

2008 წელს კი ქალაქი გამოაცხადეს 2012 წლის ევროპის კულტურული დედაქალაქად.
პიკუ (კუნძული)

პიკუ – კუნძული აზორის კუნძულების შემადგენლობაში, პორტუგალია. მისი ფართობია 447 კმ², მოსახლეობა 15 ათ. კაცი. უმაღლესი მწვერვალია მთა პიკუ – სიმაღლე 2351 მეტრი. კუნძულის სიგრძეა 42 კილომეტრი, ხოლო სიგანე 15 კილომეტრი.

პიკუს ვენახის ლანდშაფტები 2004 წლიდან შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
კოას ხეობა

კოას ხეობის არქეოლოგიური პარკი — არქეოლოგიური კომპლექსი კედლის ნახატებით. სავარაუდოდ მიეკუთვნება პალეოლითისა და ნეოლითის შორის პერიოდს (ძირითადად წარმოდგენილია სოლიუტრეის კულტურა). კედლის ნახატები აღმოაჩინეს 1992 წელს ქალაქ ვილა-ნოვა-დე-ფოშ-კოას მახლობლად ჩრდილო-აღმოსავლეთ პორტუგალიაში. ნახატებზე გამოსახულია სხვადასხვა ცხოველები – ძირითადად ცხენები და თხები. ყველაზე ადრეული ნახატები თარიღდება ძვ. წ. 20 000 წლით.

1998 წლიდან პეტროგლიფები შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
როკის კონცხი

როკის კონცხი — ევროპის ყველაზე დასავლეთი წერტილი. მდებარეობს პორტუგალიის ტერიტორიაზე. რომაელები მას უწოდებდნენ „ “, ხოლო დიდი გეოგრაფიული აღმოჩენების პერიოდში — ლისაბონის კონცხს.

კონცხი მდებარეობს ლისაბონიდან 40 კილომეტრზე დასავლეთი, ხოლო სინტრიდან 18 კოლომეტრში. კონცხი მდებარეობს ატლანტის ოკეანის დონიდან 140 მეტრზე.
პორტუგალიელმა მწერალმა ლუის კამოენსმა კონცხზე თქვა: „ეს არის ადგილი, სადაც მთავრდება დედამიწა და იწყება ზღვა“ .
ტარიფის კონცხი

ტარიფის კონცხი (; ასევე ცნობილი როგორც მაროკის კონცხი; ) — კონტინენტური ევროპის ყველაზე სამხრეთი წერტილი. მდებარეობს ესპანეთის ქალაქ ტარიფის გარეუბანში, კადისის პროვინციაში, გიბრალტარის სრუტის ატლანტისპირა კიდეში. კონცხი გიბრალტარის სრუტის ყველაზე ვიწრო ადგილას, აფრიკიდან 14 კილომეტრში მდებარეობს. 1826 წელს აქ ააშენეს მიმანიშნებელი კოშკი.
ტაშენშინი-ალსეკის პროვინციული პარკი

ტაშენშინი-ალსეკის პროვინციული პარკი — მდებარეობს კანადის დასავლეთ ნაწილში, ბრიტანეთის კოლუმბიის უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილის ტერიტორიაზე, იუკონის და ალასკის ადმინისტრაციულ საზღვარზე. პარკის ფართობი შეადგენს 9 580 კმ²-ს. აქ დაცული ტერიტორიის შექმნის მთავარი მიზეზი იყო ამ ტერიტორიაზე არსებული უნიკალური და მრავალფეროვანი ბუნების დაცვა.

ტაშენშინი-ალსეკის ეროვნული პარკი შეიქმნა 1993 წელს, ერთი წლის შემდეგ იუნესკომ ეს ტერიტორია მსოფლიო მემკვიდრეობად აღიარა.
პორტუგალიის დროშა

პორტუგალიის დროშა — მართკუთხა და ორფეროვანი, რომელიც მართობულად გაყოფილია წითლ და მწვანე ფერებად. მცირე გერბი მოთავსებულია ფერების გამყოფი ზოლის სიმეტრიულად, ზემოდან და ქვემოდან თანაბარი დაშორებით. პორტუგალიამ ეს დიზაინი ოფიციალურად მიიღო 1911 წლის 30 ივნისს რითიც ჩანაცვლეს მანამდე არსებული დროშა, რომელიც გამოიყენებოდა კონსტიტუციური მონარქიის მმართველობის პერიოდში. გადაწყვეტილება მიღებული იქნა სპეციალური კომისიის მიერ რომელშიც შედიოდნენ: კოლუმბანო ბორდალუ ფიერუ, ჟუან ჩაგასი და აბელ ბოტელუ.
მილანი (საფეხბურთო კლუბი) 2010–11 სეზონი

საფეხბურთო კლუბ მილანის 2010-2011 წლების სეზონი - იყო 77 სეზონის ამ კლუბისა სერია ა-ში. ამ სეზონში კლუბს წვრთნიდა ახალი მწვრთნელი მასიმილიანო ალეგრი. მილანი გახდა ჩემპიონატის გამარჯვებული.

კლუბი
პრეზიდენტი – ადრიანო გალიანი
მთავარი მწვრთნელი – მასიმილიანო ალეგრი
მწვრთნელის ასისტენტი – მაურო ტასოტი
მეკარეების მწვრთნელი – ვილიამ ვეკი, ვალერიო ფიორი
ფიტნეს მწვრთნელი – დანიელე ტოგნაჩინი, ჯოვანი მაური
გუნდის ექიმი – მასიმო მანარა

შემადგენლობა
კაპიტნის იერარქია
მასიმო ამბროზინი
ჯენარო გატუზო
ანდრეა პირლო
ალესანდრო ნესტა
ფილიპო ინძაგი

ტრანსფერები
განათხოვრებულები
გუნდში მოვიდნენ
გუნდიდან წავიდნენ
ვენერას სიზმარი (რომანი)

ვენერას სიზმარი — ქართველი ნოველისტის, პრემია „საბას“ სამგზის ლაურეატის, აკა მორჩილაძის მიერ დაწერილი რომანი. დამახასიათებელი ფრაგმენტაციით და უჩვეულო სტრუქტურით, რომანი მიეკუთვნება ისტორიული ჟანრის პოსტმოდერნულ ლიტერატურას. რომანი დაიბეჭდა 2005 წელს, „ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობის“ მიერ, ხოლო 2006 წელს მოიპოვა ლიტერატურული პრემია საბა, ნომინაციაში — „წლის საუკეთესო რომანი“.

შინაარსი და სტრუქტურა
საღამოს პირზე გამოღვიძებულმა ბუმ შემთხვევით დაინახა ტყეში მომხდარი ფათერაკები და შემდეგ მწერალს უამბო. ყველაფერი, რაც ამ ამბავთან დაკავშირებით ავტორს გაახსენდა, შენიშვნების სახითაა ჩართული ძირითად ტექსტში, აქვეა მოცემული მეტად საჭირო განმარტებებიც. რომანი რამდენიმე გმირის ირგვლივ ერთდროულად ვითარდება, სამხედრო აჯანყების შედეგად სამოქალაქო ომის პირზე მდგარ ქვეყანაში, რომელიც საქართველოა. სხვადასხვა პროფესიისა და კლასის პერსონაჟებს აჯანყებული სამხედროები აპატიმრებენ და ტყეში აჩერებენ იმის შიშით, რომ მათ მთავრობას არ გადასცენ ინფორმაცია მათი ადგილსამყოფელის შესახებ. მათ შორის არიან გლეხი არსენა ოძელაშვილი, დამკვრელი ზერო გვრიტიძე, მწერალი, საზოგადო მოღვაწე და საქართველოს პრეზიდენტის ახლობელი — ნუგზარ ერისთავი და სხვანი. რომანში აკა მორჩილაძე სხვადასხვა ადგილას აკეთებს რამდენიმე საინტერესო კომენტარს ქართული რეალობის შესახებ, მაგალითად ღვინისა და სადღეგრძელოს ტრადიციაზე, ქალაქისა და სოფლის ურთიერთობებზე. რომანი შედგება ორი ნაწილისა და ოთხი თავისგან, რომლებიც თავად ქვეთავებად იყოფიან.

ჯილდოები
2006 — „საბა” საუკეთესო რომანისთვის.
პლატინა

პლატინა — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეექვსე პერიოდის, მეათე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მერვე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, ბ) ქიმიური ელემენტი. მისი ატომური ნომერია — 78, ატომური მასა — 195.08, დნ — 1768.3 °, დუღ — 3825 °, სიმკვრივე — 21.45 გ/სმ3. მოვერცხლისფრო-მოთეთრო ძნელდნობადი კეთილშობილი ლითონი. დაწვრილებით მისი თვისებები აღწერა ანტონიო დე ულოამ 1748 წელს (ესპანეთი). სახელის წარმოშობა უკავშირდება საუკუნეში ესპანელმა კონკისკადორების მიერ კოლუმბიაში თვითნაბად ოქროსთნ ერთად მკრთალი თეთრი ლითონის აღმოჩენას, რომელიც ვერ გაადნეს და „ “ უწოდეს, რაც ითარგმნება როგორც „პინტოს მდინარის პატარა ვერცხლი“. გარდამავალი ლითონი შესანიშნავია კოროზიისადმი მდგრადობით, მაღალ ტემპერატურებზეც კი. პლატინა ერთ-ერთი უიშვიათესი ელემენტია დედამიწის ქერქში, ხშირად იგი გვხვდება ნიკელსა და სპილენძთან ერთად, ძირითადად სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში, რომელიც ამ ლითონის 80 %-ის მომწოდებელია მსოფლიო ბაზარზე.

პლატინას ფართო გამოყენება აქვს: მისგან ამზადებენ კატალიტურ გარდამქმნელებს, ლაბორატორიის აღჭურვილობას, ელექტრულ კონტაქტებსა და ელექტროდებს, პლატინის თერმორეზისტორებს, სტომატოლოგიური აღჭურვილობის ზოგიერთ დეტალს და საიუვილერო ნაწარმს. თავად ლითონიც, მისი კეთილშობილებიდან და იშვიათობიდან გამომდინარე, წარმოადგენს ვაჭრობის საგანს. პლატინის ზოგიერთი შენაერთი გამოიყენება ქიმიოთერაპიაში სიმსივნის ზოგიერთი სახის საწინააღმდეგოდ.

წარმოშობა
სახელწოდება პლატინა მიცემულ იქნა ესპანელი კონკისტადორების მიერ, რომლებიც საუკუნის შუა ნახევარში პირველად სამხრეთ ამერიკაში (დღევანდელი კოლუმბიის ტერიტორია) შეხვდნენ ახალ მეტალს, რომელიც ფიზიკურად ჰგავდა ვერცხლს (ესპანურად ). რაც სიტყვასიტყვით ნიშნავს „პატარა ვერცხლს“ (პალატინა ვერცხლზე ორჯერ იაფი ღირდა). ასეთი მიუღებელი (უცნაური) დასახელება აიხსნებოდა იმით, რომ პლატინა არის ერთადერთი ლითონი, რომელიც გადადნობას არ ექვემდებარებოდა. მას ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში ვერ მოუძებნეს გამოყენება და ამიტომაც მისი ფასი იყო ორჯერ იაფი ვერცხლზე.

მიღება
დედამიწის ქერქში პლატინა ძირითადად თვითნაბადი სახით გვხვდება და პლატინას მოიპოვებენ საბადოებიდან.

პლატინის წარმოება ფხვნილის სახით დაიწყო 1805 წელს ინგლისელი მეცნიერის უილიამ ჰაიდ უოლასტონის მიერ სამხრეთ ამერიკის საბადოებიდან. დღეს პლატინას იღებენ პლატინური მეტალების კონცენტრატიდან. კონცენტრატს ხსნიან სამეფო წყალში, რის შემდეგაც უმატებენ ეთანოლს და შაქრის სიროფს ჭარბი 3 მოსაშორებლად. ამ დროს აღდგება ირიდიუმი 3+ და პალადიუმი 2+. ხოლო შემდგომ ამონიუმის ქლორიდის დამატებით გამოყოფენ (4)26. გამომშრალ ნალექს ავარვარებენ 800 - 1000 °.

3(4)2[6] = 22 + 23 + 18 + 3
ადრიანე და ნატალია

ადრიანე და ნატალია — მართლმადიდებელი და კათოლიკური ეკლესიის წმინდანები, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 26 აგვისტო, ახალი სტილით - 8 სექტემბერი.

ცხოვრება
წმინდა მოწამენი ადრიანე და ნატალია ახალგაზრდობაში შეუღლდნენ, წამებამდე სულ ერთი წლით ადრე. ისინი ბითვინიის ნიკომიდიაში ცხოვრობდნენ იმპერატორ მაქსიმიანე გალერიუსის (305-311) დროს. ღვთისმოძულე ხელისუფალმა დაიწყო რა ქრისტიანთა დევნა, ჯილდოები აღუთქვა ყველას, ვინც მათ გასცემდა და სამსჯავროზე წარადგენდა. დაიწყო დასმენები. ერთი მოენის ცნობით, ნიკომიდიის მახლობელ მღვიმეს შეხიზნული ოცდასამი ქრისტიანი შეიპყრეს. კერპთაყვანისცემაზე უარის თქმისთვის ისინი საშინლად აწამეს, შემდეგ კი სამსჯავრო პალატაში მიიყვანეს, რომ მათი ვინაობა დაედგინათ. აღმსარებელთა სიმტკიცით გაკვირვებულმა სამსჯავრო პალატის უფროსმა ადრიანემ მწერლებს მიმართა:

როცა მწერლებმა იმპერატორს მოახსენეს ამის შესახებ, მან თავისთან მოუხმო ერთგულ მოხელეს და უთხრა: მაშინ მაქსიმიანემ ბრძანა, საპყრობილეში ჩაეგდოთ აღმსარებელი. როცა მარტვილის მეუღლემ, ნატალიამ შეიტყო, რომ მისმა ქმარმა ქრისტე აღიარა, სიხარულით აღივსო, რადგან თავადაც ფარული ქრისტიანი იყო. მან საპყრობილეში მოინახულა და გაამხნევა ადრიანე: „ნეტარ ხარ შენ, უფალო ჩემო, რამეთუ ირწმუნე ქრისტე. დიდი საუნჯე მოგიგია. ნუ დაგენანება ნურაფერი მიწიერი: სილამაზე, სიყმაწვილე და სიმდიდრე - ყველაფერი მტვერი და ნაცარია, უფალს კი მხოლოდ სარწმუნოება და კეთილი საქმეები სათნოეყოფა“. სხვა პყრობილთა თავდებით წმიდა ადრიანე საპყრობილიდან გაუშვეს, რომ მეუღლისთვის თავისი სიკვდილით დასჯის დღე შეეტყობინებინა. ნატალიამ იფიქრა, რომ იგი მაცხოვრის უარყოფის ფასად გაათავისუფლესო; მაგრამ ქრისტეს ტარიგმა დაარწმუნა, წამებას არ გავქცევივარ, ჩემი აღსასრულის დღე მინდა გაუწყოო.

წმინდა ადრიანე სასტიკად აწამეს. წმინდა ნატალია განამტკიცებდა ქმარს; ევედრებოდა, ღვთის წინაშე პირველი ლოცვა მისთვის აღევლინა. მტარვალმა ბრძანა, ადრიანესა და სხვა მსჯავრდებულებისთვის გრდემლზე ხელ-ფეხი გადაემსხვრიათ. უღმრთოებს სურდათ, დაეწვათ მათი ცხედრები, მაგრამ საშინელი ჭექა-ქუხილი ატყდა და ღუმელში ცეცხლი ჩაქრა. ბევრი ჯალათი ემსხვერპლა მეხის ტეხას. მალე ლაშქრის ერთ-ერთმა ათასისთავმა იმპერატორისგან მომხიბლავ და მდიდარ ნატალიაზე დაქორწინების ნებართვა გამოითხოვა, მაგრამ ქვრივი ბიზანტიონში გაიხიზნა და მეუღლის წმინდა ცხედარიც თან წაასვენა. აქ მას ძილში წმინდა ადრიანე გამოეცხადა და აუწყა, რომ მალე მიიცვლებოდა. გადატანილი სატანჯველებით მოუძლურებული ქრისტეს ტარიგის სული, მართლაც, მალე შეივედრა უფალმა – იგი მეუღლის ცხედარს დააკვდა.
ოსია აღმსარებელი

ოსია აღმსარებელი — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 27 აგვისტო, ახალი სტილით - 9 სექტემბერი.

ცხოვრება
წმინდა ოსია აღმსარებელი საუკუნეში მოღვაწეობდა. იგი სამოცზე მეტი წლის განმავლობაში წინამძღვრობდა კორდობის (ესპანეთი) ეკლესიას. იმპერატორი კონსტანტინე დიდი (306-337) დიდ პატივს სცემდა მას და თავის უახლოეს მრჩევლადაც გაიხადა. სწორედ ოსიას რჩევით მოიწვია მან ნიკეის მსოფლიო კრება 325 წელს. წმინდა მამა ამ კრების ყოველი დადგენილების ქვეშ პირველი აწერდა ხელს. 347 წელს იგი თავმჯდომარეობდა სარდის ადგილობრივ კრებას. წმინდა კონსტანტინე დიდის მიცვალების შემდეგ ოსია მტკიცედ იცავდა მღვდელმთავარ ათანასე ალექსანდრიელს არიანელი იმპერატორის კონსტანციუსისაგან (337-361), რისთვისაც სირმიაში გაასახლეს. უფლის რჩეული მშვიდობით მიიცვალა 359 წელს, კორდობაში დაბრუნების შემდეგ.
მიგუაშის ეროვნული პარკი

მიგუაშის ეროვნული პარკი — მდებარეობს კანადის აღმოსავლეთ ნაწილში, კვებეკის პროვინციაში. პარკი გაშენებულია სანაპირო ზოლში, ნახევარკუნძულზე. სწორედ აქ ხდება მდინარე წმინდა ლავრენტის შეერთება ოკეანესთან. ეროვნული პარკი დაარსდა 1985 წლის 6 თებერვალს, 1999 წლიდან კი ეს ტერიტორია შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

პარკში იზრდება არყი, ვერხვი და წიწვოვანი ხეები. თუმცა, დაახლოებით 380 მილიონი წლის წინ აქ ძირითადად იყო ტროპიკული მცენარეები. ყოველწლიურად მიგუაშის ეროვნული პარკს სტუმრობს 40 ათასი ტურისტი.
პორტუგალიის სახელმწიფო ჰიმნი

პორტუგალიის ჰიმნი , მუსიკა შექმნა ალფრედო კეილიმ ხოლო ტექსტი შეადგინა ენრიკო ლოპეშ დე მენდონსამ. ის წარმოიშვა ნაციონალური მოძრაობის დროს, რომელიც გამოწვეული იყო 1890 წელს გამოცხადებული ბრიტანეთის ულტიმატუმით რომლის მიხედვითაც პორტუგალიას უარი უნდა ეთქვა მის კოლონიებზე აფრიკაში. თავიდან გამოიყენებოდა როგორც მარშირების სიმღერა რესპუბლიკელი აჯანყებულების მიერ, რომლებიც 1891 წელს აჯანყდნენ და დამარცხდნენ პორტუში. საბოლოოდ ის 1911 წელს მიიღეს, როგორც ახლად ჩამოყალიბებულ პორტუგალიის რესპუბლიკის ოფიციალური ჰიმნი , რითიც ჩაანაცვლეს მანამდე არსებული კონსტიტუციური მონარქიის ჰიმნი 

ჰიმნის ტექსტი პორტუგალიურად
სახელმწიფო ნაკრძალი

სახელმწიფო ნაკრძალი — დაცული ტერიტორიის ერთ-ერთი სახე, რომელსაც მინიჭებული აქვს სპეციალური სტატუსი. შეესაბამება კატეგორიას.

სახელმწიფო ნაკრძალი შეიძლება დაარსდეს ბუნების, ბუნებრივი პროცესებისა და გენეტიკური რესურსების დინამიკურ და ხელუხლებელ მდგომარეობაში შენარჩუნებისა და მათზე უმნიშვნელო ზეგავლენის მქონე მეცნიერული კვლევა-ძიების, საგანმანათლებლო საქმიანობისა და გარემოს მონიტორინგის მიზნით.

სახელმწიფო ნაკრძალისათვის უნდა შეირჩეს ისეთი სიდიდის და მდგომარეობის სახელმწიფო ტერიტორია ან აკვატორია, რომელიც უზრუნველყოფს ბუნების ობიექტებისა და პროცესების შენარჩუნებას ადამიანისაგან სპეციალური მოვლისა და აღდგენის გარეშე.

სახელმწიფო ნაკრძალი შეიძლება შედიოდეს რომელიმე დაცული ტერიტორიის (ბიოსფურული რეზერვატი, მსოფლიო მემკვიდრეობის უბანი, საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორია) შემადგენლობაში და მოიცავდეს თავის თავში რომელიმე მათგანს (ბუნების ძეგლი).
ვილა-ნოვა-დე-გაია

ვილა-ნოვა-დე-გაია – ქალაქი ჩრდილოეთ-დასავლეთ პორტუგალიაში. მდებარეობს ჩრდილოეთ რეგიონში. 2006 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 178 526 ადამიანი.

მდებარეობა
ქალაქი მდებარეობს მდინარე დორუს მარცხენა სანაპიროზე, ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრის, ქალაქ პორტუს მოპირდაპირე მხარეს.

მოსახლეობა
ისტორია
მოსახლეობა ქალაქის ტერიტორიაზე ძველი დროიდანვეა დაფიქსირებული. იბერიის ნახევარკუნძულის არაბების მიერ დაპყრობების პერიოდში, 1000 წლამდე საზღვარი გადიოდა მდინარე დორუზე. ქრისტიანებმა დასახლების დაპყრობა 1035 წლამდე ვერ შეძლეს. დასახლებას უწოდეს პორტუს-კალე, სწორედ ამ სახელწოდებიდან წარმოიშვა პორტუგალიის სახელწოდება. ქალაქი

ქალაქის სტატუსი დასახლებამ მიიღო 1255 წელს.

ღირსშესანიშნაობა
სწორედ ამ ქალაქში და არა პორტუში, როგორც ზოგჯერ შეცდომით აღნიშნავენ, ამზადებენ ცნობილი პორტუგალიური ღვინის ნაწარმს პორტვეინს.
აღკვეთილი

აღკვეთილი — დაცული ტერიტორიის ერთ-ერთი სახე, რომელსაც მინიჭებული აქვს სპეციალური სტატუსი. შეესაბამება -ის კატეგორიას.

აღკვეთილი შეიძლება დაარსდეს ეროვნული მნიშვნელობის მქონე ცოცხალი ორგანიზმის ველური სახეობების, სახეობათა ჯგუფების, ბიოცენოზების და არაორგანული ბუნების წარმონაქმნების შესანარჩუნებლად საჭირო ბუნებრივი პირობების დასაცავად, რაც ადამიანის მხრიდან მოითხოვს სპეციალურ აღდგენით და მოვლით ღონისძიებებს. აღკვეთილში მკაცრი კონტროლის პირობებში დაშვებულია ცალკეული განახლებადი რესურსის მოხმარება.

აღკვეთილი საჭიროებს ეროვნულ და, ცალკეულ შემთხვევებში, საერთაშორისო მნიშვნელობის მქონე სახმელეთო ტერიტორიას ან/და აკვატორიას, სადაც ცოცხალ ორგანიზმთა იშვიათი, უნიკალური, დამახასიათებელი და „წითელ ნუსხაში“ შეტანილ, გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა სახეობები და ეკოსისტემის ცალკეული მნიშვნელოვანი კომპონენტებია წარმოდგენილი.

აღკვეთილი შეიძლება შედიოდეს ბიოსფერული რეზერვატის, მსოფლიო მემკვიდრეობის უბნის, საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორიის და სხვა დაცული ტერიტორიის შემადგენლობაში და ასევე მოიცავდეს ბუნების ძეგლს.

აუცილებლობის შემთხვევაში შესაძლებელია აღკვეთილში მოეწყოს სხვადასხვა ზონა.
დაცული ლანდშაფტი

დაცული ლანდშაფტი — დაცული ტერიტორიის ერთ-ერთი სახე, რომელსაც მინიჭებული აქვს სპეციალური სტატუსი. შეესაბამება კატეგორიას.

დაცული ლანდშაფტი შეიძლება დაარსდეს ეროვნული მნიშვნელობის მქონე, მაღალი ესთეტიკური ღირებულებით გამორჩეული, როგორც ბუნებრივი, ასევე ადამიანისა და ბუნებრივი გარემოს ჰარმონიული ურთიერთქმედების შედეგად ჩამოყალიბებული ბუნებრივ-კულტურული ლანდშაფტის დასაცავად, სასიცოცხლო გარემოს შენარჩუნების, რეკრაციულ-ტურისტული, და ტრადიციული სამეურნეო საქმიანობისათვის.

დაცული ლანდშაფტი საჭიროებს ეროვნული მნიშვნელობის მქონე ფართო სახმელეთო ტერიტორიას და/ან აკვატორიას, სადაც თვითმყოფადი ბუნებრივ-კულტურული ლანდშაფტი გამოირჩევა მაღალი ისტორიული და ესთეტიკური ღირებულებით.

დაცული ლანდშაფტი შეიძლება შედიოდეს სხვა დაცული ტერიტორიის (ბიოსფერული რეზერვატი, მსოფლიო მემკვიდრეობის უბანი) შემადგენლობაში ან მოიცავდეს დაცულ ტერიტორიას (ბუნების ძეგლი).

შესაძლებელია დაცული ლანდშაფტში მოეწყოს სხვადასხვა ზონა.
ბუნების ძეგლი

ბუნების ძეგლი — დაცული ტერიტორიის ერთ-ერთი სახე, რომელსაც მინიჭებული აქვს სპეციალური სტატუსი. შეესაბამება კატეგორიას.

ბუნების ძეგლი შეიძლება დაარსდეს ეროვნული მნიშვნელობის, შედარებით მცირე უნიკალური ბუნებრივი ტერიტორიებისა და იშვიათი ბუნებრივი და ბუნებრივ-კულტურული წარმონაქმნების დასაცავად.

ბუნების ძეგლი საჭიროებს ეროვნული მნიშვნელობის შედარებით მცირე ტერიტორიას, სადაც იშვიათი, უნიკალური და მაღალი ესთეტიკური მახასიათებლების მქონე კომპაქტური ეკოსისტემები, ცალკეული გეოგრაფიული და ჰიდროლოგიური წარმონაქმნები, მცენარეთა ცალკეული ეგზემპლარები, ცოცხალ ორგანიზმთა ნამარხი ობიექტებია წარმოდგენილი.

ბუნების ძეგლი შეიძლება შედიოდეს ნებისმიერი დაცული ტერიტორიების შემადგენლობაში.
ეროვნული პარკი

ეროვნული პარკი — დაცული ტერიტორიის ერთ-ერთი სახე, რომელსაც მინიჭებული აქვს სპეციალური სტატუსი. შეესაბამება კატეგორიას.

ეროვნული პარკი იქმნება ეროვნული და საერთაშორისო მნიშვნელობის, შედარებით დიდი და ბუნებრივი მშვენიერებით გამორჩეული ეკოსისტემების დასაცავად სასიცოცხლო და რეკრეაციული საქმიანობისათვის.

ეროვნული პარკისათვის შეიძლება შეირჩეს შედარებით დიდი ბუნებრივი სახმელეთო ტერიტორია ან/და აკვატორია, სადაც წარმოდგენილია უნიკალური, იშვიათი ან საფრთხის წინაშე მყოფი ერთი ან რამდენიმე დაუზიანებელი ან ნაკლებად დაზიანებული ეკოსისტემა, ბიოცენოზი და „წითელ ნუსხაში“ შეტანილ, გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ გარეულ ცხოველთა და ველურ მცენარეთა სახეობა.

ეროვნულ პარკში შეიძლება მოეწყოს შემდეგი ძირითადი ზონები:

ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა – ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა ეწყობა ხელუხლებელი ბუნების შენარჩუნების, არამუნიციპალური მეცნიერების კვლევის და საგანმანათლებლო საქმიანობისათვის.
ბუნების მართვავდი დაცვის ზონა – ბუნების მართვადი დაცვის ზონა ეწყობა სასიცოცხლო გარემოს დაცვის, მოვლა-პატრონობისა და აღდგენის, აგრეთვე მანიპულაციური მეცნიერული კვლევის, ტურიზმისა და საგანმანათლებლო საქმიანობისათვის.
ვიზიტორთა ზონა – ვიზიტორთა ზონა ეწყობა ბუნების დაცვის, რეკრეაციისა და საგანმანათლებლო საქმიანობისათვის.
აღდგენის ზონა – აღდგენის ზონა ეწყობა ანთროპოლოგიური ჩარევით დაზიანებული ბუნების ობიექტების და ტერიტორიების დაცვა-აღდგენისათვის.
ისტორიულ-კულტურული ზონა – ისტორიულ-კულტურული ზონა ეწყობა ბუნებრივი გარემოს, ისტორიულ-კულტურული ობიექტებისა და/ან არქიტექტურული ძეგლების დაცვა-აღდგენის, რეკრეაციის, ტურიზმისა და საგანმანათლებლო საქმიანობისათვის (ზონა არ მოიცავს დასახლებებს).
ადმინისტრაციის ზონა – ადმინისტრაციის ზონა ეწყობა ეროვნული პარკის ადმინისტრირებისათვის აუცილებელი ინფრასტრუქტურის განსათავსებლად.
ტრადიციული გამოყენების ზონა – ტრადიციული გამოყენების ზონა ეწყობა ბუნების დაცვის და განახლებადი ბუნებრივი რესურსების ტრადიციულად გამოყენებასათან დაკავშირებული სამეურნეო საქმია ნობისათვის. ზონაში დაიშვება ადგილობრივი მოსახლეობის საჭიროებით და ბუნებრივი პროდუქტულობით ლიმიტირებული თიბვა, ძოვება, საშეშე მერქნის მოპოვება და სხვა. დაუშვებელია ხვნა-თესვა და სასოფლო-სამეურნეო ნაგებობების განთავსება.

ეროვნული პარკი შეიძლება მოიცავდეს სხვადასხვა კატეგორიის დაცულ ტერიტორიას (ბუნების ძეგლი, აღკვეთილი, მსოფლიოს მემკვიდრეობის უბანი) და/ან თვითონ ითავსებდეს ბიოსფერული რეზერვატის, მსოფლიო მემკვიდრეობის უბნის ან საერთაშორისო მნიშვნელობის მქონე ჭარბტენიანი ტერიტორიის კატეგორიას.
მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია

მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია — დაცული ტერიტორიის ერთ-ერთი სახე, რომელსაც მინიჭებული აქვს სპეციალური სტატუსი. შეესაბამება კატეგორიას.

მარავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია იქმნება გარემოს დაცვის მოთხოვნების გათვალისწინებით ორგანიზებული და განახლებადი ბუნებრივი რესურსების გამოყენებაზე ორიენტირებული სამეურნეო საქმიანობისათვის.

მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია საჭიროებს ხმელეთის შედარებით დიდ ფართობს და/ან აკვატორიას, რომელიც წარმოადგენს წყლის აკუმულაციის, ტყეებისა და საძოვრების პროდუქტიულობას, ნადირობის, თევზჭერისა და ნადირ-ფრინველის გავრცელებას, აგრეთვე, ტურიზმისათვის საჭირო ბუნებრივ საფუძვლებს. დასაშვებია, იგი იყოს ნაწილობრივ სახეცვლილი და მოიცავდეს დასახელებებსაც. ტერიტორიაზე არ უნდა ხდებობეს ეროვნული მნიშვნელობის უნიკალური ბუნებრივი წარმონაქმნები.

განახლებადი ბუნებრივი რესურსების მუდმივობისა და გარანტირებული მოხმარების უზრუნველსაყოფად შეიძლება ბუნების დაცვისა და მრავალმხრივი გამოყენების სხვადასხვა დასაშვები შეფარდების მქონე ზონების გამოყოფა.
მალხაზ ხარბედია

მალხაზ ხარბედია (დ. 27 ოქტომბერი, 1974 — გ. 2 ივნისი, 2025 ) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, მწერალი, ესეისტი, „ღვინის კლუბის“ ერთ-ერთი დამაარსებელი და პრეზიდენტი, ჟურნალ „ცხელი შოკოლადის“ და „არილის“ მთავარი რედაქტორი, გაზეთ „მარანი-“-ის მთავარი რედაქტორი. & -ის მე-3 დონის სერტიფიცირებული ღვინის პროფესიონალი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1974 წლის 27 ოქტომბერს ქ. თბილისში. 1998 წელს დაასრულა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, კლასიკური ენების განხრით. 1994 წელს მუშაობა დაიწყო გაზეთ „კავკასიონში“, 1996 წლის იანვრიდან კი „არილის“ თანამშრომელი გახდა, მას შემდეგ, რაც გაზეთი 8 გვერდიან ყოველკვირეულ ჩანართად იქცა „კავკასიონში“. 1996 წლიდან გახდა „არილის“ მთავარი რედაქტორის მოადგილე, შემდეგ კი მთავარი რედაქტორი. 1998 წელს იყო „საქართველოს გაზეთის“ ლიტერატურული ჩანართის რედაქტორი. 2001–2012 წლებში იყო ლიტერატურის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი. 2002–2006 წლებში გაზეთ „24 საათის“ კულტურის განყოფილების რედაქტორი, ასევე დამატებების, „ლიტერატურის“ და „წიგნების“ მთავარი რედაქტორი. 2006 წლიდან 2014 წლამდე იყო ყოველკვირეული გაზეთის, „მარანის“ მთავარი რედაქტორი (გაზეთ „-ის“ დამატება).

2007 წლის სექტემბერში შექმნა ყოველდღიურად განახლებადი ქართულენოვანი ბლოგი ღვინისა და გემოვნების შესახებ .. 2007–2011 წლებში იყო „ლიტერატურა – ცხელი შოკოლადის“ მთავარი რედაქტორი. 2009–2013 წლებში იყო რადიო „თავისუფლების“ ბლოგერი, გადაცემა „ბიბლიოთეკის“ წამყვანი. 2009 წლის ზაფხულში თანამოაზრეებთან ერთად დააფუძნა „ღვინის კლუბი“. 2011–2012 წლებში მიჰყავდა ჯერ ყოველთვიური, შემდეგ კი ყოველკვირეული ღვინის რუბრიკა ჟურნალ „ტაბულაში“. 2012 წლის სექტემბრიდან 2013 წლის მარტამდე იყო გადაცემა „ღვინის გზამკვლევის“ ავტორი და წამყვანი რადიო „ცხელი შოკოლადში“. 2013 წლის აპრილიდან 2014 წლამდე იყო ჟურნალ „ცხელი შოკოლადის“ მთავარი რედაქტორი.