iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პიტერ დაიმონდი

პიტერ ართურ დაიმონდი (; დ. 29 აპრილი, 1940) — ამერიკელი ეკონომისტი. ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკაში (2010) „საძიებო დაბრკოლებებით ბაზრის ანალიზისთვის“. აშშ-ის უსაფრთხოებისა და სოციალური პოლიტიკისა და მუშაობის ანალიტიკოსი.

დაიმონდი დაიბადა ნიუ-იორკში, რუმინეთიდან და რუსეთიდან ემიგრირებული ებრაელების ოჯახში. მამა ადვოკატი იყო, ხოლო დედა — ბუღალტერი. სწავლობდა ბრონქსისა და ვუდმერის სკოლებში. მათემატიკის ბაკალავრის ხარისხი მიიღო 1960 წელს იელის უნივერსიტეტში, დოქტორის ხარისხი კი 1963 წელს მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში. ასწავლიდა კალიფორნიის უნივერსიტეტსა (ბერკლი) და მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში.
ტომიოკის აბრეშუმის ფაბრიკა

ტომიოკის აბრეშუმის ფაბრიკა — უძველესი აბრეშუმის ქარხანა იაპონიაში. მდებარეობს გუმის პრეფექტურის ისტორიულ ქალაქ ტომიოკაში, ტოკიოდან ჩრდილო-დასავლეთით 100 კმ-ზე. დაარსდა 1872 წელს. აშენდა იაპონიის მთავრობის მიერ საფრანგეთიდან ჩამოტანილი მასალებით. მთავრობამ ფაბრიკა გამოაცხადა ისტორიულ ძეგლად და ამან განაპირობა ის, რომ იგი დღემდე კარგადაა შემონახული.

ქარხანა შედგება ოთხი ობიექტისაგან:
საცდელი მეურნეობა სადაც ხდება აბრეშუმის დართვა.
ცივი სათავსი სადაც ინახავენ აბრეშუმის ჭიის კვერცხს.
ფაბრიკა სადაც ხდებოდა აბრეშუმის შიის პარკის დამუშავება და ძაფის დახვევა.
მეაბრეშუმეობის ტექნოლოგიის შემსწავლელი სკოლა.

ტომიოკის აბრეშუმის ფაბრიკა დაეხმარა იაპონიას გამხდარიყო მსოფლიოში აბრეშუმის წამყვანი ექსპორტიორი, განსაკუთრებით საფრანგეთსა და იტალიაში.

2014 წლის 21 ივნისს ტომიოკის აბრეშუმის ფაბრიკა შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
გო-კომაცუ

გო-კომაცუ ( დ. 1377 — გ. 1433) — იაპონიის მე-100 იმპერატორი და ჩრდილოეთის ტახტის მე-6 იმპერატორი.

1911 წლიდან იაპონელი ისტორიკოსები სამხრეთის ტახტის იმპერატორებს თვლიდნენ იაპონიის იმპერატორთა მთავარი დინასტიის შტოდ. ამიტომაც იმპერატორი გო-კომაცუ, რომლის დროსაც ორი დინასტია გაერთიანდა, ითვლება იაპონიის მე-100 იმპერატორად. იმ დროს, როდესაც ჩრდილოეთის ტახტის იმპერატორები განიხილებოდნენ, როგორც იმპერატორთა სასახლის კანონიერ მემკვიდრეებად, იმპერატორი გო-კომაცუ ითვლებოდა ჩრთილოეთის ტახტის მე-6 და იაპონიის იმპერიის 101-ე იმპერატორად.
ნილ პატრიკ ჰარისი

ნილ პატრიკ ჰარისი ( დ. 15 ივნისი, 1973) — ამერიკელი მსახიობი, მომღერალი და რეჟისორი. ცნობილია ბარნი სტინსენის როლიდან სატელევიზიო კომედიურ სერიალში „როგორ შევხვდი დედათქვენს“ (2005-2014), რისთვისაც იგი ემის ოთხ ჯილდოზე იყო წარდგენილი. დაიბადა ნიუ-მექსიკოს შტატში, ქალაქ ალბუკერკეში, აშშ.

ფილმოგრაფია
ბერძნულ-ბაქტრიული სამეფო

ბერძნულ-ბაქტრიული სამეფო — მონათმფლობელური სახელმწიფო ძირითადად შუა აზიის ტერიტორიაზე. თავდაპირველად ის მოიცავდა ბაქტრიას, სოგდიანას, მარგიანეს და როგორც ჩანს, ნაწილობრივ შაშსა და ფერღანას. ბერძნულ-ბაქტრიული სამეფო წარმოიქმნა დაახლ. ძვ. წ. 250 წელს, როცა დასუსტებულ სელევკიდების სახელმწიფოს ჩამოსცილდა შუა აზიის სამფლობელოები. სამეფო დააარსა ბაქტრიის ნაცვალმა (ეპარქოსმა) დიოდოტე -მა, რომელიც დაეყრდნო ადგილობრივ ელინიზებულ წარჩინებულებს, თავისი მიზნებისათვის გამოიყენა შუა აზიის ხალხების განმათავისუფლებელი მოძრაობა ბერძენ-მაკედონელთა ბატონობის წინააღმდეგ და თავი დამოუკიდებელ მეფედ გამოაცხადა. ეს სახელმწიფო შინაგანად მყარი არ იყო და დაახლ. ძვ.წ. 175 წელს იგი ბერძნულ-ბაქტრიულ და ბერძნულ-ინდურ სამეფოებად დაიშალა. ბერძნულ-ბაქტრიულ სამეფოში ძალაუფლება ხელთ იგდო ევკრატიდემ, რომლის მეფობა სახელმწიფოს ძლიერების უკანასკნელ ეტაპს დაემთხვა. დაახლოებით ძვ. წ. 155 წელს ევკრატიდე მოკლა მისმავე შვილმა ჰელიოკლემ, რომლის სამფლობელო შუა აზიაში მხოლოდ ბაქტრია იყო.
ბატირი

ბატირი — სოფელი პალესტინაში, დასავლეთ სანაპიროზე, ბეთლემიდან დასავლეთით 6,4 კმ-ის დაშორებით და იერუსალიმიდან სამხრეთ-დასავლეთით, ქალაქებს ნაბლუსსა და ჰებრონს შორის.

სოფელში არის უნიკალური საირიგაციო სისტემა, რომელიც ტერასებს რწყავს. ტერასების კედლები ამოშენებულია ქვით. მათი ნაწილი ირწყვება და გამოიყენება ბოსტნეულის მოსაყვანად. იმ ნაწილზე კი რომელიც არ ირწყვება, განლაგებულია ზეთისხილისა და ვენახის პლანტაციები.

ბატირის ზეთისხილისა და ვაზის კულტურული ლანდშაფტი 2014 წლის 20 ივნისს შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში და ამავდროულად საფრთხის ქვეშ მყოფი ძეგლების სიაში.
ოკავანგოს დელტა

ოკავანგოს დელტა — მსოფლიოში ყველაზე დიდი შიდა დელტა ბოტსვანის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. წარმოიქმნება მდინარე ოკავანგოს დინების დასასრულს. ოკავანგოს დელტას ზღვაზე გასასვლელი არ აქვს. ჭაობი ხელშეუხებელი ჭარბტენიანი სისტემაა. ოკავანგოს დელტა საზრდოობს ყოველწლიური სეზონური წვიმებით, რომელიც ხანგრძლივ მშრალ სეზონს ცვლის. ოკავანგოს დელტა კლიმატური, ჰიდროლოგიური და ბიოლოგიური ურთიერთქმედების ნათელი მაგალითია.

2014 წლის 22 ივნისს ოკავანგოს დელტა გახდა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის მე-1000 ძეგლი.
მარეშა

მარეშა — უძველესი არქეოლოგიური ძეგლი ისრაელის სამხრეთ დაბლობზე. ბორცვი პირველად გათხარა ბრიტანელმა არქეოლოგმა რობერტ მაკალისტერმა პალესტინის კვლევის ფონდს ეგიდით. მარეშაში მოპოვებული არტეფაქტების უმრავლესობა დაცულია სტამბოლის არქეოლოგიურ მუზეუმში.

მარეშა ბეით-გუვრინის მღვიმესთან ერთად მოიცავს 3 500 მიწისქვეშა დარბაზს. 2014 წლის 22 ივნისს ორივე მღვიმე შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ბეით-გუვრინის ეროვნული პარკი

ბეით-გუვრინის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ცენტრალურ ისრაელში. მდებარეობს კირიათ-გათიდან 13 კილომეტრში. ეროვნული პარკი მოიცავს მარეშას, პირველი ტაძრის პერიოდის იუდეის ძველ ქალაქს და ბეით-გუვრინს, რომაული ეპოქის უძველეს ქალაქს, რომელიც ცნობილი იყო ელეუთეროპოლისის სახელით.

ბეით-გუვრინში აღმოჩენილია დიდი ებრაული სასაფლაო, რომაულ-ბიზანტიური ამფითეატრი, ბიზანტიური ეკლესია, სახალხო აბანოები, მოზაიკა და დასაკრძალი გამოქვაბულები.

ბეით-გუვრინის ეროვნული პარკი მარეშასთან ერთად მოიცავს 3 500 მიწისქვეშა დარბაზს. 2014 წლის 22 ივნისს ორივე მღვიმე შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში
შოვეს გამოქვაბული

შოვეს გამოქვაბული — პრეისტორიული კედლის მხატვრობით მდიდარი გამოქვაბული სამხრეთ საფრანგეთში. მდებარეობს პატარა ქალაქ ვალონ-პონ-დ’არკის მახლობლად, მდინარე არდეშის ხეობაში. 1995 წელს შეიტანეს საფრაგეთის ისტორიული ძეგლების სიაში, 1997 წლიდან სახელმწიფო საკუთრებაა, 2014 წლის 22 ივნისიდან კი შეყვანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

გამოქვაბული აღმოაჩინა სამმა სპელეოლოგმა (ჟან-მარი შოვე, ელიეტ ბრიუნელი, კრისტიან ილერი) 1994 წლის 18 დეკემბერს. მღვიმე მოიცავს 800 მეტრი საერთო სიგრძის დარბაზებს, სადაც აღმოჩენილია 435 კედლის ნახატი, რომელზეც გამოსახულნი არიან ცხოველები. ნახატები ერთ-ერთი უძველესი ნიმუშია მსოფლიოში. უადრესი ნახატის ასაკი განისაზღვრება 36 ათასი წლით.
სტევნს-კლინტი

სტევნს-კლინტი — თეთრი ცარცული ასაკის აბრაზიული ფლატე ანუ კლიფი დანიაში, კუნძულ ზელანდიაზე. მდებარეობს ქალაქ სტორე-ჰედინგედან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 6 კილომეტრში. სანაპიროს გასწვრივ გადაჭიმულია 14.5 კილომეტრზე და წარმოადგენს შესამჩნევად გამოყოფილ ცარცულ-პალეოგენური ასაკის გეოლოგიურ წარმონაქმნს. ხშირი ეროზიის გამო სტევნს-კლინტი აზევებულია 40 მ-მდე (130 ფუტი). კლიფის ყველაზე მაღალი ნაწილი მაასტრიხტული სართულისაა (72-66 მლნ. წ.), ხოლო ყველაზე დაბალი ნაწილი — დანიური სართულისა (66-62 მლნ. წ.).

რამდენიმე სანტიმეტრის სისქის თიხის შავი ფენები შეიცავს ირიდიუმს, რომელიც ნათლად მიუთითებს ცარცულ-პალეოგენურ საზღვარზე. ფენების ხილვა შესაძლებელია აგრეთვე სტევნსფორტეტის ღრმა გვირაბებში, სადაც ცივი ომის პერიოდში 1953 წელს აშენდა გამაგრებული შენობა. კლიფში არსებული ცარცული ხავსელები ჩვეულებრივი და ბირთვული იარაღის მიმართ მაღალი გამძლეობით გამოირჩევა. 2008 წელს გაიხსნა ცივი ომის მუზეუმი, სადაც სამხედრო აღჭურვილობაა წარმოდგენილი. გამაგრებული შენობის მიწისქვესა სისტემა 1.6 კილომეტრიანი გვირაბია, რომელშიც არის ჰოსპიტალი და სამლოცველო.

გვირაბები ზედაპირიდან 18-20 მ-ის ქვემოთ არის განლაგებული. სრულიად საიდუმლო გამაგრებული შენობა აშენდა 1953 წელს და საექსპლუატაციოდ 2000 წლამდე დარჩა. კლიფზე არის ძველი ეკლესია. 1928 წელს მომხდარი ეროზიის შედეგად საკურთხეველი ნაპირის ქვემოთ გადაიწია. ეკლესიიდან კლიფამდე მისვლა ფეხით სვლით არის შესაძლებელი. ახალი ეკლესიის მშენებლობა 1913 წელს დასრულდა. იგი მდებარეობს კლიფიდან 300 მეტრში.

2014 წლის 23 ივნისს სტევნს-კლინტი და ვადენზეე გამოცხადდა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლად დანიაში.
ერნესტ ავგუსტ I (ჰანოვერი)

ერნესტ ავგუსტ (; დ. 5 ივნისი, 1771 — გ. 18 ნოემბერი, 1851) — ჰანოვერის მეფე 1837 წლიდან. მიიღო ბრიტანული ტიტული კამბერლენდის ჰერცოგი .

ბიოგრაფია
ერნესტ ავგუსტ იყო გაერთიანებული სამეფოს და ჰანოვერის მეფის, ჯორჯ -ის მეხუთე ვაჟი.

მონაწილეობდა რევოლუციურ და ნაპოლეონის ომებში, სადაც დაიჭრა და დაბრმავდა მარცხენა თვალით. 1793—1795 წლებში მონაწილეობდა ნიდერლანდების ლაშქრობებში; 1799 წელს კამბერლენდის ჰერცოგის ტიულით შევიდა ლორდთა პალატაში. ლორდთა პალატაში ის მხარს უჭერდა ტორებს და კათოლიკების ემანსიპაციის წინაღმდეგი იყო.

1813 წლს მონაწილეობა მიიღო კულმის ბრძოლაში და მიენიჭა ფელდმარშალის ტიტული.

უფროსი ძმების, ჯორჯ -ის და უილიამ -ის გარდაცვალების შემდეგ, 1837 წელს კამბერლენდის ჰერცოგი სალიკური სამართალის მიხედვით ჰანოვერის ტახტზე ავიდა. ცოლის მხირადან გაერთიანებული სამეფოს ტიტული დაიკავა მისმა ძმიშვილმა ვიქტორიამ, რომელიც 1820 წელს გარდაცვლილი ედუარდ ავგუსტის შვილი იყო (ედუარდი ერნესტზე უფროსი იყო).

ვიქტორიას პირველი ქალიშვილის (ვიქტორიას, რომელიც 1840 წელს დაიბადა) დაბადებამდე ერნესტ ავგუსტი გაერთიანებული სამეფოს მემკვიდრე იყო. არსებობდა რეგენტობის აქტი, რომლის მიხედვითაც, თუ ვიქტორია უშვილოდ გარდაიცვლებოდა, მაშინ ერნესტი ხდებოდა რეგენტი და ამავე დროს ჰანოვერშიც რჩებოდა.

გაერთიანებულ სამეფოში ის არ უყვარდათ, რადგან დადიოდა ხმები, რომ მან მოკლა თავისი მსახური და ცხოვრობდა თავის და სოფიასთან. ჰანოვერში კი ის ქვეშევრდომთა სიყვარულით სარგებლობდა, რადგან 100 წელზე მეტი ხნის შემდეგ ჰანოვერს გაუჩნდა მეფე, რომელიც მუდმიავად ჰანოვერში ცხოვრობდა. როცა მიხვდა, რომ ჰანოვერის მოწყობა არ შეესაბამებოდა მის იდეებს, 1837 წლის ივნისში შეცვალა კონსტიტუცია და სასტიკად დევნიდა ოპოზიციას. 1840 წელს შემოიღო ახალი სახელმწიფო წესრიგი.

1843 წელს ერნესტ ავგუსტ ეწვია ინგლისს, როგორც დედოფალ ვიქტორიას წარმომადგენელი და ლორდთა პალატის სხდომებში მიიღო მონაწილეობა. 1848 წლის მარტის მოვლენებმა ერნესტ ავგუსტი იძულებული გახადა კონსტიტუციაში რამდენიმე ლიბერალური შესწორება შეეტანა. როდესაც დაიწყო საპროტესტო გამოსვლები, ის ეწინააღმდეგებოდა გერმანიის გაერთიანებას და მართალია შევიდა ე.წ. სამი მეფის კავშირში, მაგრამ მალევე დატოვა ეს კავშირი.

ქალაქის მთავარი სადგურის წინ დადგეს მისი ცხენზე ამხედრებული ქანდაკება და ჰანოვერები ერთმანეთს მისი ცხენის კუდის ქვეშ ხვდებიან.

ოჯახი
1815 წელს ერნესტ ავგუსტ დაქორწინდა პრუსიის დედოფალ ლუიზას დაზე, ფრიდერიკე ფონ მეკლენბურგ-შტრელიცზე. ერნესტ ავგუსტს და ფრედერიკეს შეეძინათ ერთადერთი შვილი — მომავალი მეფე ჯორჯ .
ინფორმაციის მატარებელი

ინფორმაციის მატარებელი (ინფორმაციული მატარებელი) — ნებისმიერი მატერიალური ობიექტი ან გარემო, რომელსაც შეუძლია საკმარისად დიდი ხნის განმავლობაში თავის სტრუქტურაში შეტანილი ინფორმაციის შენახვა (ტარება). ეს შეიძლება იყოს, მაგალითად, ქვა, ხე, ქაღალდი, ლითონი, პლასტმასი, კაჟი (და ნახევარგამტარების სხვა სახეები), დამაგნიტებული ზედაპირის მქონე ლენტი (მაგალითად, კასეტებში), სპეციალური მახასიათებლების მქონე პლასტმასი (მაგალითად, ოპტიკური დისკები — , და ა.შ.), ელექტრომაგნიტური გამოსხივება და ა.შ.
გენომი

გენომი — ორგანიზმის უჯრედში შენახული მემკვიდრული მასალის ერთობლიობა. გენომი შეიცავს ბიოლოგიურ ინფორმაციას, რომელიც აუცილებელია ორგანიზმის აგებისა და მხარდაჭერისთვის. გენომების უმეტესობა, მათ შორის ადამიანისა და სიცოცხლის ყველა სხვა უჯრედული ფორმისთვის, აგებულია დნმ-სგან, თუმცა ზოგიერთ ვირუსს აქვს რნმ-ისგან შემდგარი გენომი.
პლაზმიდები

პლაზმიდები — დნმ-ის მცირე ზომის მოლეკულები, რომლებიც ფიზიკურად განცალკებენულნი არიან გენომის ქრომოსომებისგან და შეუძლიათ დამოუკიდებელი რეპლიკაცია. როგორც წესი, პლაზმიდები გვხვდება ბაქტერიებში და წარმოადგენენ ორჯაჭვიან რგოლოვან მოლეკულებს, თუმცა იშვიათად პლაზმიდები გვხვდება არქეებსა და ეუკარიოტებშიც.

ბუნებაში პლაზმიდები, ჩვეულებრივ, შეიცავენ გენებს, რომლებიც ზრდიან ბაქტერიების მდგრადობას არასახარბიელო გარე ფაქტორების (მათ შორის ანტიბიოტიკების) მიმართ. ხშირ შემთხვევაში მათ შეუძლიათ ერთი ბაქტერიიდან მეორეზე გადასვლა (ზოგჯერ სხვა სახეობის ბაქტერიაზეც კი) და ამგვარად ასრულებენ გენების ჰორიზონტალური გადატანის საშუალების როლს.
პოლიმერები

პოლიმერები ( — ბევრი;  — ნაწილი) — არაორგანული და ორგანული, ამორფული და კრისტალური ნივთიერებები, რომლებიც შედგებიან „მონომერული ჯაჭვის რგოლებისგან“, რომლებიც დაკავშირებულნი არიან ქიმიური ან კოორდინაციული ბმებით და ქმნიან გრძელ მაკრომოლეკულას. პოლიმერი არის მაღალმოლეკულური ნაერთი: მონომერული რგოლების რაოდენობა პოლიმერში (პოლიმერიზაციის დონე) უნდა იყოს საკმარისად დიდი (წინააღმდეგ შემთხვევაში ნაერთი წარმოადგენს ოლიგომერს). მოლეკულა რომ პოლიმერებს მივაკუთვნოთ, ხშირ შემთხვევაში რგოლების რაოდენობა შეიძლება საკმარისად ჩავთვალოთ, თუკი მორიგი მონომერული რგოლის დამატებისას ნივთიერების მოლეკულური თვისებები არ იცვლება. როგორც წესი, პოლიმერების მოლეკულური მასა რამდენიმე ათასიდან რამდენიმე მილიონამდე აღწევს.
ვან ნელეს ფაბრიკა

ვან ნელეს ფაბრიკა — ყოფილი ფაბრიკა ნიდერლანდების ქალაქ როტერდამში, ითვლება საერთაშორისო სტილის პირველ ნიმუშად. დააპროექტეს და ააშენეს საუკუნის 20-იან წლებში. ფაბრიკა საუკუნის სამრეწველო არქიტექტურის ერთ-ერთი თვალსაჩინო ნიმუშია. იგი მოიცავს საამქროების დიდ რაოდენობას. ფასადი ფოლადისა და მინისაგანაა დამზადებული.

2014 წლის 21 ივნისს ვან ნელეს ფაბრიკა შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
როერო

როერო — გეოგრაფიული არეალი ჩრდილოეთ იტალიაში, პიემონტის კუნეოს პროვინციაში. რეგიონი ცნობილია თავისი ღვინით და ხილით. ხილიდან აღსანიშნავია კანალეს ატამი და ადგილობრივი ჯიშის მსხალი, რომელსაც მადერნასას უწოდებენ. ასევე მოჰყავთ მარწყვი.

2014 წლის 22 ივნისს როეროს ვენახის ლანდშაფტები შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
პოვერტი-პოინტის მიწაყრილები

პოვერტი-პოინტის მიწაყრილები — პოვერტი-პოინტის კულტურის პრეისტორიული მიწაყრილები აშშ-ის სამხრეთ ნაწილში, ლუიზიანაში. მოიცავს რამდენიმე მიწაყრლის, რომლებიც აგებულია ძვ. წ. 1650-700 წლებს შორის პერიოდში ადგილობრივი ამერიკელების მიერ. პოვერტი-პოინტის კულტურა გავრცელებული იყო მდინარე მისისიპის დელტაში 160 კილომეტრზე.

არქეოლოგიური ძეგლის 3,68 კმ² ტერიტორია, რომელსაც იკვე უწოდეს „ჩრდილოეთ ამერიკაში აღმოჩენილი უდიდესი და ყველაზე კომპლექსური არქაული მიწაყრილები“, ეროვნულ ძეგლად არის აღიარებული.

2014 წლის 22 ივნისს პოვერტი-პოინტის მიწაყრილები შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ბულგარი

ბულგარი — ქალაქი ვოლგა-კამის ბულგარეთში. მოგვიანებით ოქროს ურდოს დაქვემდებარებაში მყოფი ქაშანის სამთავროს უდიდესი ქალაქი. მდებარეობდა თათრეთის თანამედროვე ქალაქ ბოლგარის მახლობლად.

ქალაქი დააარსეს ვოლგის ბულგარელებმა საუკუნეში. 1361 წელს დაანგრია ოქროს ურდოს ემირმა ბულათ-თიმურმა, შემდეგ აღადგინეს, მაგრამ 1431 წელს კვლავ დაანგრია ვოევოდა თეოდორ პიოსტრიმ, რის შემდეგაც მოსახლეობამ დატოვა ქალაქი და ამის შემდეგ აღარც აღდგენილა.

2014 წლის 23 ივნისს ბულგარის ისტორიული და არქეოლოგიური კომპლექსი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
განგაიკონდა-ჩოლაპურამი

განგაიკონდა-ჩოლაპურამი — ჩოლას სამეფოს დედაქალაქი. ჩოლას პირველი დედაქალაქი 160 წლის განმავლობაში სამხრეთ ინდოეთში მდებარე ტანჯორე იყო. საუკუნის 20-იან წლებში რაჯენდრა -მა დედაქალაქი ტანჯორესაგან ჩრდილოეთით, 70 კმ-ის დაშორებით გადაიტანა. ქალაქს განგაიკონდა-ჩოლაპურამი ეწოდა, რაც „განგის დამპყრობი ჩოლას ქალაქს“ ნიშნავს. სახელი მიუთითებდა მდინარე განგის გასწვრივ, ჩრდილოეთ ინდოეთში განხორციელებულ დაპყრობებზე.
ჩამის სამეფო

ჩამის სამეფო — ჩამის სახელით ცნობილი ხალხის სამეფო ვიეტნამის სამხრეთსა და ცენტრში. მისი არსებობა 192 წელს დაიწყო, მას შემდეგ, რაც ჩამის მმართველი ჩინელებს აუჯანყდა, რომლებიც ამ ტერიტორიას აკონტროლებდნენ. ჩამის სამეფომ 1500 წელი, საუკუნის მიწურულამდე იარსება. მასზე დიდი გავლენა მოახდინა ინდურმა კულტურამ, რადგან მოსახლეობის დიდი ნაწილი ინდუსი იყო.
ვარციხის წყალსაცავი

ვარციხის წყალსაცავი — წყალსაცავი დასავლეთ საქართველოში, იმერეთის მხარის ბაღდათის, წყალტუბოს, თერჯოლისა და ზესტაფონის მუნიციპალიტეტებში. ფართობი 5,1 კმ², წყლის მოცულობა 4,6 მლნ. მ³. მოწყობილია მდინარე რიონზე, ხანისწყლისა და ყვირილის შესართავებთან. აღმოსავლეთით ესაზღვრება აჯამეთის აღკვეთილი. წყალსაცავს ერთვის მდინარეები ყვირილა და ხანისწყალი. წყალსაცავი მნიშვნელოვნად განაპირობებს მდინარის ნაპირების ეროზიას. გამოიყენება ენერგეტიკული მიზნებისათვის.
კოსტა-რიკის ქვის ბურთები

კოსტა-რიკის ქვის ბურთები — 300-დე ისტორიამდელი ქვის სფერო (პეტროგლიფი) კოსტა-რიკაში, მდინარე დიკვისის შესართავთან. კოსტა-რიკის წყნარი ოკეანის სანაპიროზე. სფეროები დიკის კულტურას. განეკუთვნება. ქვები დამზადებულია გაბროს, კირქვისა ან ქვიშაქვისაგან. ქვების დიამეტრი 0,7 მეტრიდან იწყება და 2,57 მეტრით მთავრდება. ყველაზე მძიმე ბურთის წონა შეადგენს 16 ტონას.

პირველი ბურთი აღმოაჩინეს 1930-იან წლებში ხილის კომპანიის მუშებმა ბანანის პლანტაციის გასუფთავებისას. ადგილობრივების გადმოცემის თანახმად ქვის შუაგულში ოქრო უნდა ყოფილიყო, მუშებმა ქვები დატეხეს და გაანადგურეს. ხილის კომპანიის ხელმძღვანელობის ჩარევით ვანდალიზმი შეაჩერეს. მოგვიანებით კომპანიის დირექტორის ქალიშვილმა პეტროგლიფების შესახებ მონოგრაფია დაწერა.

1940-იან წლებში ქვის ბურთების შესწავლა დაიწყო ჰარვარდის უნივერსიტეტის არქეოლოგმა სამუელ ლოტროპმა და მათზე სტატია გამოაქვეყნა არქეოლოგიურ ჟურნალში. ტურისტების მოზიდვის მიზნით დაიწყეს პეტროგლიფების გადატანა ჯინგლებიდან ქალაქის მოედნებსა და მუზეუმებში. ამჟამად მხოლოდ 6 ქვის ბურთი დევს აღმოჩენის ადგილზე. დანარჩენები განთავსებულია კოსტა-რიკის მუზეუმებში, ასევე ვაშინგტონში და კემბრიჯში.

ქვის ბურთები დაათარიღეს ძვ. წ. 200-ახ. წ. 1500 წლებით, ფაქტობრივად იგი მოიცავს კოლუმბამდელი ცივილიზაციების მთელ პერიოდს.

2014 წლის 23 ივნისს დიკის კულტურის ქვის ბურთები შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
დიდი ჰიმალაის ეროვნული პარკი

დიდი ჰიმალაის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ინდოეთში. მდებარეობს ჰიმალაის მთებში, ჰიმაჩალ-პრადეშის კულუს რეგიონში. შეიქმნა 1962 წელს.

ეროვნული პარკის ფართობია 755 კმ², მდებარეობს ზღვის დონიდან 1500-5800 მეტრზე. ფაუნა მოიცავს ძუძუმწოვრების — 31, ფრინველების — 181, რეპტილიების — 3, ამფიბიების — 9, რგოლოვანი ჭიების — 11, მოლუსკების — 17 და მწერების 127 სახეობას.

2014 წლის 23 ივნისს დიდი ჰიმალაის ეროვნული პარკი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ლუდვიგ II (ბადენის დიდი ჰერცოგი)

ლუდვიგ (; დ. 1824 წლის 15 აგვისტო — გ. 1858 წლის 22 იანვარი) — ბადენის დიდი ჰერცოგი 1852—56 წლებში, რომელიც ფსიქიკურად დაავადების გამო არ მართავდა სახელმწიფოს. ძალაუფლება მინიჭებული ჰქონდა მის ძმას, ფრიდრიხ -ს.

ბიოგრაფია
ლუდვიგი იყო ბადენის დიდი ჰერცოგის, ლეოპოლდისა და სოფია შვედის შვილი.

1852 წლის 24 აპრილიდან ლუდვიგი ბადენის დიდი ჰერცოგის ტიტულს ატარებდა, თუმცა როგორც სულით ავადმყოფი, მართვისუნარიანად არ ითვლებოდა. ამიტომ მან სახელმწიფო საქმიანობები თავის ძმას, ფრიდრიხს გადააბარა, რომელმაც უკვე 1856 წელს ბადენის დიდი ჰერცოგის ტიტული მიიღო.

ლუდვიგ ფონ ბადენი იყო ქალაქ კარლსრუეს საპატიო მოქალაქე. გარდაიცვალა 33 წლის ასაკში.
ჰამიგუიტანი

ჰამიგუიტანის მთა — მთა ფილიპინებში, მდებარეობს აღმოსავლეთი დავაოს პროვინციაში, მისი სიმაღლეა ზღვის დონიდან 1 620 მეტრი. მთა და მისი მიმდებარე ტერიტორია ქვეყანაში გამორჩეულია მრავალფეროვანი ფაუნის და ფლორის წარმომადგენლებით. მხოლოდ აქ ბინადრობს ფილიპინური არწივი და აღმოჩენილია ნეპენტესის რამდენიმე სახეობა, რომელთაგან ერთ-ერთი ენდემურია. მთის მიმდებარე ტერიტორიაზე დაცულ ლანდშაფტადაა გამოცხადებული ტყის 2 000 ჰა.

ჰამიგუიტანის ნაკრძალის მთლიანი ფართობია 6 834 ჰა (68,34 კმ²), 2003 წლიდან გამოცხადებულია ეროვნულ პარკად და აღკვეთილად.

2014 წლის 23 ივნისს ჰამიგუიტანის მთის ნაკრძალი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
კოსები და სევენები

კოსები და სევენები — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი. მდებარეობს ცენტრალური საფრანგეთის სამხრეთ ნაწილში. რეგიონი არის მთიანი და უამრავი ვიწრო ხეობებით დასერილი. განვითარებულია მეცხვარეობა.

2011 წლის 28 ივნისს კოსებისა და სევენების მეცხვარეობის ლანდშაფტები შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ბიჭვინთა-მიუსერის სახელმწიფო ნაკრძალი

ბიჭვინთა-მიუსერის სახელმწიფო ნაკრძალი — სახელმწიფო ნაკრძალი საქართველოში, რომელიც შეიქმნა 1966 წელს და მიზნად ისახავს ბიჭვინთის რელიქტური და კოლხეთის ფართოფოთლოვანი ტყეების დაცვას. ნაკრძალი აფხაზეთში შავი ზღვის სანაპიროზე მდებარეობს და სამი მონაკვეთისგან — ბიჭვინთის 165 ჰა-ზე, მიუსერის 218 ჰა-ზე და ლიძვის მონაკვეთი 1296 ჰა-ზეა წარმოდგენილი. ბიჭვინთა-მიუსერის ნაკრძალის მთავარი მშვენება ბიჭვინთის ფიჭვია. ბიჭვინთა-მიუსერის ნაკრძალში საქართველოს წითელი ნუსხის მცენარეებიდან წარმოდგენილია ბიჭვინთის ფიჭვი, კოლხური ბზა, ლაფანი, ურთხელი, კოლხური ლეღვი, კავკასიური ხურმა და ხმელთაშუა ზღვის გარშემო ხმელეთისათვის დამახასიათებელი ისეთი მცენარეები როგორიც არის ხემარწყვა, ხისმაგვარი მანანა.
ფსხუ-გუმისთის სახელმწიფო ნაკრძალი

ფსხუ-გუმისთის სახელმწიფო ნაკრძალი — სახელმწიფო ნაკრძალი საქართველოში.

გუმისთის ნაკრძალის ფართობია 13 400 ჰა. იგი დაარსდა 1978 წელს. ის ძირითადად კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ ფერდობზეა განლაგებული. ნაკრძალი სოხუმის რაიონში, მდინარე აღმოსავლეთ გუმისთის ხეობაში მდებარეობს. ნაკრძალის შექმნის მიზანია აფხაზეთში ხელუხლებელი ფოთლოვანი ტყეების ბიომრავალფეროვნების დაცვა.

გუმისთის მეზობელი ფსხუს ნაკრძალი, რომელიც 1978 წელს შეიქმნა, წარმოდგენილია 27 334 ჰექტარ ფართობზე. იგი ძირითადად კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ ფერდობზეა განლაგებული. ნაკრძალი მოქცეულია მდინარე ფსხუს ქვაბულში, რომელიც ერთი მხრივ ბზიფის ქედით, მეორე მხრივ კი კავკასიონის მთავარი ქედითაა შემოსაზღვრული. ნაკრძალის შექმნის მიზანია აფხაზეთში ხელუხლებელი წიწვოვანი ტყეების ბიომრავალფეროვნების დაცვა.
ჯორჯ V (ჰანოვერი)

ჯორჯ (; დ. 27 მაისი, 1819, ბერლინი — გ. 12 ივნისი, 1878, პარიზი) — ჰანოვერის სამეფოს მეხუთე და ბოლო მეფე 1851–1866 წლებში. ჰანოვერის მეფე ერნესტ ავგუსტ -ის და მეკლენბურგ-შტრელიცის პრინცესის, ფრიდერიკე ფონ მეკლენბურგ-შტრელიცის ვაჟი. ჯორჯ -ის შვილიშვილი და დედოფალი ვიქტორიას ბიძაშვილი.

ბიოგრაფია
ჯორჯ დაიბადა ბერლინში 1819 წლის 27 მაისს. მიიღო გერმანული აღზრა-განათლება. მან ბავშვობა გაატარა პრუსიასა და ლონდონში. 1833 წელს 14 წლის პრინცი ავადმყოფობისა და უბედური შემთხვევის შედეგად სრულიად დაბრმავდა. 1835 წელს ბიძამ, უილიამ -მ მას გაერთიანებული სამეფოს რაინდის ორდენის კავალერის წოდება მიანიჭა. მამის ჰანოვერის ტახტზე ასვლისა და გაერთიანებული სამეფოს დიდი უნიის დარღვევის შემდეგ 1837 წელს მიუხედავად ჯორჯის სიბრმავისა ის აირჩიეს ტახტის მემკვიდრედ. თუმცა იგი თავიდან უარზე იყო. 1851 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ გახდა ჰანოვერის მეფე და მემკვიდრეობით მიიღო გაერთიანებული სამეფოს ტიტულები (კამბერლენდის და ტევიოტდელის ჰერცოგი, არმაგის გრაფი).

სიბრმავე ჯორჯ -ს ხელს არ უშლიდა ეწარმოებინა აქტიური პოლიტიკა, ლანდტაგთან კონფლიქტი და მფარველობა გაეწია მრეწველობისთვის. მან დააარსა მეტალურგიული ქარხნები, რომლებიც ჯორჯისა და მისი ცოლის, მარიას სახელს ატარებენ. ამ ქარხნების ირგვლივ შემდგომში აშენდა ქალაქი ჯორჯმარიენხუტი.

1866 წლის ავსტრო-პრუსო-იტალიური ომის დროს ჯორჯ -მ ავსტრიის მხარე დაიჭირა. პრუსიის არმიამ მოახდინა ჰანოვერის სამეფოს ოკუპაცია და მალევე მთელი პრუსიის ანექსირება, ხოლო მეფე გადააყენეს. ჯორჯმა არ ცნო ეს გადაწყვეტილება და ჯერ ავსტრიაში, ხოლო შემდეგ საფრანგეთში ემიგრაციაში გადავიდა. ის გარდაიცვალა პარიზში და დაკრძალულია გაერთიანებული სამეფოს უინძორების ციხესიმაგრეში.

ოჯახი
1843 წელს დაქორწინდა მარია საქსენ-ალტენბურგელზე, რომელთანაც შეეძინა 3 შვილი.
ერნესტ ავგუსტ — ჰანოვერის პრინცი და კამბერლენდის ჰერცოგი.
ფრედერიკე
მარია

ჰანოვერების პრინცების პირდაპირი ხაზი დღემდე არსებობს.
ჰანოვერის სამეფო

ჰანოვერის სამეფო — სამეფო თანამედროვე გერმანიის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში 1814–1866 წწ. დედაქალაქი ჰანოვერი. იგი დაარსდა ვენის კონგრესის შემდეგ ნაპოლეონისეული ვესტფალიის სამეფოს გაუქმების შედეგად.

ისტორია
ნაპოლეონის ომების შედეგად 1803 წელს საფრანგეთმა მოახდინა ჰანოვერის ოკუპაცია. ჟან ბატისტ ბერნადოტი, ნორვეგიისა და შვედეთის მომავალი მეფე, 1804 წლის 14 მაისს ჰანოვერის გუბერნატორად დაინიშნა. რამდენიმე თვის შემდეგ ჰანოვერი პრუსიამ დაიპყრო, ხოლო 1807 წელს შევიდა ჟერომ ბონაპარტის მეთურობით შექმნილ ვესტფალიის სამეფოს შემადგენლობაში. 1814 წელს ვენის კონგრესის შედეგად ვესტფალია გაუქმდა, შეიქმნა ჰანოვერის სამეფო და შევიდა გერმანიის კავშირში.

პირველი მეფე, ისე, რომ მან არაფერი იცოდა გახდა დიდი ბრიტანეთის მეფე ჯორჯ , ამ დროს იგი უკვე უიმედო ფსიქიკურ მდგომარეობაში იმყოფებოდა. შემდეგი ორი მეფეც ჯორჯ და უილიამ არასოდეს ყოფილან ჰანოვერში. ფაქტობრივად, 1837 წლამდე ჰანოვერს განაგებდა გენერალ-შტატჰალტერი, ჯორჯ -ის უმცროსი შვილი ადოლფ ფრედერიკი.

1837 წლიდან სალიკური სამართლის მიხედვით ტახტზე ადის ჯორჯ -ის მეხუთე შვილი ერნესტ ავგუსტ . იგი გახდა ჰანოვერის პირველი მეფე, რომელიც მუდმივად ცხოვრობდა ჰანოვერში.

ჰანოვერის სამეფო გაუქმდა 1866 წელს. ამჟამად ყოფილი სამეფოს ტერიტორია შედის ქვემო საქსონიის შემადგენლობაში, ხოლო ჰანოვერი მისი დედაქალაქია.
კონსტანტინოპოლის ხელშეკრულება (1479)

კონსტანტინოპოლის 1479 წლის ხელშეკრულება — სამშვიდობო ხელშეკრულება, რომელიც დაიდო ოსმალეთის იმპერიასა და ვენეციის რესპუბლიკას შორის 1479 წლის 25 იანვარს, კონსტანტინოპოლში. კონსტანტინოპოლის დაცემის შემდეგ ამ სახელმწიფოებს შორის ეს იყო მესამე ხელშეკრულება. ის მოქმედებდა ნაქსოსის და 1468 წლის სამშვიდობო ხელშეკრულების მიხედვით.

ამ ხელშეკრულებამ დაასრულა 16-წლიანი ომი ვენეციის რესპუბლიკასა და ოსმალეთის იმპერიის შორის, რომელიც 1463 წელს დაიწყო. ხელშეკრულება მოწერილ იქნა მას შემდეგ, რაც თურქებმა დაიპყრეს ვენეციელთა მიწები ადრიატიკის ზღვასთან.