iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ავტოტროფული ორგანიზმები

ავტოტროფული ორგანიზმები (ავტო... და ბერძნ. — საკვები) — ორგანიზმები, რომელთაც არაორგანული ნივთიერებებისაგან ორგანული ნივთიერებების სინთეზირების უნარი აქვთ. ავტოტროფული ორგანიზმებია ყველა უმაღლესი მცენარე. პარაზიტებისა და საპროფიტების გარდა. წყალმცენარეები და ზოგი ბაქტერია. ქლოროფილის მარცვლებიანი მწვანე მცენარეები ორგანულ ნივთიერებებს (ნახშირწყლები, ცილები, ცხიმები) ქმნიან მარტივი არაორგანული ნივთიერებებისაგან (ნახშირორჟანგი და წყალი) მზის სინათლის ენერგიის მონაწილეობით, ე. ი. ფოტოსინთეზის მეშვეობით. ფოტოსინთეზის უნარი აქვს ზოგ პიგმენტოვან ბაქტერიასაც (მწვანე და მეწამული გოგირდოვანი ბაქტერიები). ავტოტროფული ბაქტერიების უმრავლესობა (ნიტრიფიკაციის ბაქტერიები, თიობაქტერიები, უფერო გოგირდოვანი ბაქტერიები) ორგანული ნივთიერების სინთეზს ახდენს ზოგი არაორგანული ნივთიერების (გოგირდწყალბადი, ამიაკი და სხვა) დაჟანგვის შედეგად გამოყოფილი ენერგიის ხარჯზე, ე. ი. ქემოსინთეზით. ავტოტროფული ორგანიზმების როლი ბუნებაში დიდია — ისინი ქმნიან სიცოცხლისათვის აუცილებელ ყველა ორგანულ ნივთიერებას. შეადარეთ ჰეტეროტროფული ორგანიზმები.
კასტანიეტები

კასტანიეტები — დასარტყამი მუსიკალური ინსტრუმენტი. შედგება ორი ჩაზნექილი ფირფიტისაგან, რომლებიც ერთმანეთს ზედა ნაწილში უკავშირდება ზონარით. ფირფიტები ტრადიციულად მზადდება მყარი ხისაგან, თუმცა ბოლო წლებში სულ უფრო მეტად გამოიყენება პლასტიკური მინა. კასტანეტები გავრცელებულია ესპანეთში, სამხრეთ იტალიაში და ლათინურ ამერიკაში.

ასეთი მარტივი მუსიკალური ინსტრუმენტები, შესაფერისი რიტმული ცეკვისა და სიმღერის თანხლებით, გამოიყენებოდა ჯერ კიდევ ძველ ეგვიპტეში და ძველ საბერძნეთში.

მსოფლიო კულტურაში კასტანიეტები ასოცირდება ესპანურ მუსიკასთან, განსაკუთრებით ესპანეთის ბოშების, ფლამენკოს სტილსა და ა.შ. კასტანიეტები ხშირად გამოიყენება კლასიკურ მუსიკაში „ესპანური კოლორიტის“ შექმნის მიზნით (მაგალითად, ჟორჟ ბიზეს „კარმენი“).
ქრისტიან-დემოკრატიული მოძრაობა

ქრისტიან-დემოკრატიული მოძრაობა — მემარჯვენე-ცენტრისტული პოლიტიკური პარტია საქართველოში.

ისტორია
პარტია დააფუძნეს ტელეკომპანია „იმედის“ ყოფილმა ჟურნალისტებმა 2008 წლის თებერვალში. პარტიამ კარგი შედეგი აჩვენა პირველივე არჩევნებში. 2008 წლის საპარლამენტო არჩევნებში ისინი გავიდნენ მესამე ადგილზე, მიიღეს ხმათა 8,66 % და 6 მანდატი პარლამენტში.

პარტია მონაწილეობდა 2010 წლის თვითმართველობის არჩევნებში. ამ არჩევნებში პარტია უკვე მეორე ადგილზე გავიდა ხმათა 11,9 %-ით. პარტიის შედეგები უკეთესი იყო რეგიონებში, ვიდრე თბილისში. 2010 წლის საკრებულოში პარტია სამი მანდატით იყო წარმოდგენილი — ჯაბა სამუშია, ზაზა გაბუნია და კახა ბროკიშვილი, რომელმაც ინგა გრიგოლია შეცვალა. 2013 წელს ჯაბა სამუშიამ ზაზა გაბუნიასთან ერთად „ქრისტიან-დემოკრატები“ დატოვა და საკრებულოში „ქართული ოცნების“ ფრაქციას შეუერთდა.

2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებში პარტია, მართალია, გავიდა მესამე ადგილზე, მაგრამ მიიღო ხმათა 2,04% და დარჩა პარლამენტს მიღმა. 2013 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში პარტიის ლიდერმა, გიორგი თარგამაძემ, მიიღო ხმათა 1,06% და გავიდა მეხუთე ადგილზე. ამის შემდეგ, 2014 წლის მარტში გიორგი თარგამაძე წავიდა პოლიტიკიდან. 2014 წლის გაზაფხულზე ქრისტიან-დემოკრატიული მოძრაობა და დემოკრატიული მოძრაობა — ერთიანი საქართველო გაერთიანდნენ და ჩამოყალიბდა „გაერთიანებული დემოკრატიული მოძრაობა“. 2014 წლის 6 მაისს გაერთიანებული დემოკრატების თავმჯდომარედ აირჩიეს ნინო ბურჯანაძე. ქრისტიან-დემოკრატთა ნაწილმა გააპროტესტა ყრილობის გადაწყვეტილება. პარტიის წევრები ამბობდნენ, რომ „ქრისტიან-დემოკრატიული მოძრაობის“ მიერ 6 მაისს მოწვეულ ყრილობას (სადაც ბურჯანაძე პარტიის თავმჯდომარედ აირჩიეს) არ ესწრებოდა „ქდმ“-ს დელეგატების უდიდესი უმრავლესობა, ვისაც პარტიის ახალი თავმჯდომარის ბედი უნდა გადაეწყვიტა. ქდმ-ს რაიონული ლიდერები აღნიშნავდნენ, რომ ყრილობას არ ესწრებოდნენ კომიტეტის თავმჯდომარეები, რომლებიც ყველა ნორმის მიხედვით დელეგატებად უნდა ყოფილიყვნენ წარმოდგენილნი. ქრისტიან-დემოკრატიული მოძრაობის თბილისის ორგანიზაციის ხელმძღვანელმა გოჩა ჯოჯუამ პარტიის წევრებთან ერთად დაიწყო სამართლებრივი დავა ნინო ბურჯანაძის წინააღმდეგ. 2015 წლის 7 აგვისტოს თბილისის საქალაქო სასამართლომ 6 მაისს გამართული ყრილობის გადაწყვეტილება არალეგიტიმურად მიიჩნია. ნინო ბურჯანაძის "ქრისტიან-დემოკრატიული მოძრაობის" თავმჯდომარეობა არალეგიტიმურად ცნო 2017 წლის 8 ივნისს უზენაესმა სასამართლომ ნინო ბურჯანაძის თავმჯდომარედ არჩევა ბათილად გამოაცხადა. 2017 წლის 17 სექტემბერს ჭადრაკის სასახლეში გამართულ ყრილობაზე ქრისტიან-დემოკრატიული მოძრაობის თავმჯდომარედ აირჩიეს გოჩა ჯოჯუა.

შედეგები არჩევნებში
ქემოსინთეზი

ქემოსინთეზი ეწოდება ისეთ პროცესს, რომლის დროსაც ავტოტროფული ორგანიზმები, კერძოდ კი, ბაქტერიები არაორგანულიდან ორგანული ნივთიერების წარმოსაქმნელად მინერალურ ნივთიერებათა დაჟანგვის შედეგად გამოყოფილ ენერგიას იყენებენ.
ქემოსინთეზის უნარი გააჩნია:
რკინაბაქტერიებს.
გოგირდბაქტერიებს.
აზოტფიქსაციის ბაქტერიებს.
ნიტრიფიკაციის ბაქტერიებს.

რკინაბაქტერიები არაორგანული და ორგანული ნივთიერებების სინტეზისათვის რკინის ნაერთების დაჟანგვის შედეგად გამოყოფილ ენერგიას იყენებენ, გოგირდბაქტერიები კი გოგირდის ნაერთების დაჟანგვისას გამოყოფილ ენერგიას.
აზოტფიქსაციისა და ნიტრიფიკაციის ბაქტერიებს დიდი მნიშვნელობა აქვს აზოტოვანი მარილებით ნიადაგის გამდიდრებაში. მათ უნდა შესწევთ ჰაერიდან შეითვისონ მცენარეებისათვის მიუწვდომელი აზოტი და გარდაქმნან აზოტოვან მარილებად, რომელიც მცენარეის ზრდა-განვითარებისათვის აუცლებელია. ზოგიერთი ასეთი ბაქტერია პარკოსან მცენარეთა ფესვების უჯრედებში არსებობს, სადაც წარმოქმნის კოჟრებს, ამიტომ მათ კოჟრის ბაქტერიები ეწოდებათ.
ქსოვილი (ბიოლოგია)

ქსოვილი — მრავალუჯრედიან ორგანიზმებში აგებულებითა და ფუნქციებით მსგავსი უჯრედების და მათ შორის არსებული უჯრედგარე სივრცის ერთიანობა. ადამიანის და ცხოველთა ქსოვილების აგებულებას შეისწავლის ჰისტოლოგია.

ცხოველისა და ადამიანის ორგანიზმებში გამოყოფენ ოთხ ძირითად ტიპს:
ეპითელურს;
შემაერთებელს;
კუნთოვანს;
ნერვულს.

მცენარეთა ორგანიზმებში განასხვავებენ ქსოვილთა ხუთ ძირითად სახეობას:
მფარავს;
ძირითადს;
გამტარს.
წარმომშობს
მექანიკურს
მცენარეთა ორგანიზმში ქსოვილები ასევე შეიძლება დაიყოს ორ ტიპად:
წარმომშობი ქსოვილები (მერისტერმა);
მუდმივი ქსოვილები.
ინდოსტანის ნახევარკუნძული

ინდოსტანი (; ; ; ) — ნახევარკუნძული სამხრეთ აზიაში. მისი ფართობი შეადგენს 2 მლნ კმ²-ს. ნახევარკუნძულის ტერიტორიაზე მდებარეობს სახელმწიფოები: ინდოეთი, ბანგლადეში და პაკისტანი.

დასავლეთით, გარს ერტყმის ინდოეთის ოკეანის წყლები, აღმოსავლეთით — ბენგალის ყურე. ნახევარკუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მდებარეობს კუნძული შრი-ლანკა.

ინდოსტანის ყველაზე სამხრეთი წერტილია კომორინის კონცხი.
ლაბრადორის ნახევარკუნძული

ლაბრადორის ნახევარკუნძული — ვრცელი ნახევარკუნძული ჩრდილოეთ ამერიკაში, კანადის აღმოსავლეთ ნაწილში. დასავლეთით მას ერტყმის ჰუდსონის ყურე, ჩრდილოეთით — ჰუდსონის სრუტე, აღმოსავლეთით — ლაბრადორის ზღვა და სამხრეთ-აღმოსავლეთით — წმინდა ლავრენტის ყურე.

ნახევარკუნძულის ფართობი შეადგენს 1 400 000 კმ²-ს, მოსახლეობა კი 150 000 ადამიანს (2006).

1499 წელს, მეფე მანუელ -მა, ჟუან ფერნანდეს ლავრადორს მისცა უფლლება, გამოეკვლია ეს ტერიტორია, მიუხედავად იმისა, რომ ამის უფლებას მას ტორდესილასის ხელშეკრულება არ აძლევდა. სწორედ მის პატივსაცემად ჰქვია ნახევარკუნძულს ეს სახელი.
სამედიცინო პარაგრაფები

„სამედიცინო პარაგრაფები“ — საუკუნის (1714 -1724) სამედიცინო ძეგლი, რომლის ავტორია ვახტანგ . წიგნი შედგება 37 პარაგრაფისაგან, სადაც ძირითადად დახასიათებულია არაორგანული წარმოშობის სამკურნალო საშუალებანი, მათ შემზადების და გამოყენების წესები. აღწერილია წამლები, რომნლებსაც იყენებდნენ ხველების, გულის, კუჭ-ნაწლავის, ფილტვების, სახსრების და სხვა დაავადებათა დროს. დახასიათებულია კოსმეტიკური საშუალებანი — მათეთრებელი მალამო, სურნელოვანი ნაერთები, თმის შავი საღებავი, თმის ამოსაყვანი წამლები და სხვა. ტექსტში შეინიშნება რუსული და ლათინური ტერმინოლოგიის გავლენა, რაც იმას მოწმობს, რომ ავტორი კარგად იცნობს რუსულ და ევროპულ მედიცინას.
ჟიულ რიმე

ჟიულ რიმე (; დ. 14 ოქტომბერი, 1873 — გ. 16 ოქტომბერი, 1956) — პარიზული საფეხბურთო კლუბ „რედ სტარის“ დამფუძნებელი და პრეზიდენტი, შემდეგ საფრანგეთის ფედერაციის პრეზიდენტი 1919-1946 წლებში, ფიფა-ს მესამე პრეზიდენტი 1921-1954 წლებში. იგი ყველაზე დიდხანს მართავდა ფიფას.

ჟიულ რიმეს დიდი წვლილი მიუძღვის ევროპის კონტინენტზე ფეხბურთის განვითარებაში. ოლიმპიურ თამაშებზე საფეხბურთო ტურნირების წარმატებამ მასში და მის თანამოაზრეებში ჩამოაყალიბა ფეხბურთში მსოფლიო ჩემპიონატის ჩატარების იდეა. იგი იყო სულისჩამდგმელი ფეხბურთში მსოფლიო ჩემპიონატის ჩატარებისა და ამ ჩემპიონატის გარდამავალ თასს, რომელიც 1970 წელს ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების საკუთრება გახდა სამუდამოდ, რიმეს თასსაც უწოდებდნენ.

ბიოგრაფია
ადრეულ წლებში რიმე ეწეოდა პოლიტიკურ მოღვაწეობას და ქრისტიანული მოძრაობის აქტიური წევრი იყო. 1898 წელს მან დააარსა ქრისტიანულ რესპუბლიკური მიმდინარეობის გაზეთი „ “. მისი აქტიურობით შეიქმნა პარიზული საფეხბურთო კლუბი „რედ სტარი“. იყო ამ კლუბის პრეზიდენტი და ამავდროულად შევიდა ფეხბურთის ასოციაციაში. 1904 წელს იგი ფიფა-ს შემქმნელთა შორის ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური მონაწილე იყო. სულ რაღაც ერთი წლის შემდეგ საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაცია გამოვიდა ფიფა-ს რიგებიდან და აუკრძალა თავის საფეხბურთო გუნდებს მონაწილეობა მიეღოთ საერთაშორისო ტურნირებში. ამის შემდეგ ჟიულ რიმემ თავის კლუბთან ერთად დატოვა საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაცია და გადავიდა საფეხბურთო ასოციაციათა ლიგაში.
1914 წელს ჟიულ რიმე პირველ მსოფლიო ომში წავიდა. იგი ომიდან ბრუნდება ქვეითი ჯარის ლეიტენანტის ჩინით და საბრძოლო წითელი ჯვრით. 1919 წლის 11 აპრილს იგი აირჩიეს ხელახლად დაარსებული საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაციის პრეზიდენტად, 1921 წელს კი ფიფა-ს პრეზიდენტად.

1956 წელს იგი წარდგენილი იქნა ნობელის პრემიაზე მშვიდობის დარგში, სპორტის პოპულარიზაციაში შეტანილი წვლილისა და ომის საწინააღმდეგო პროპაგანდისათვის.
სამელე კლდე

სამელე კლდე — მღვიმე საქართველოში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზოდის ტერიტორიაზე. მდებარეობს მდინარე ჯრუჭულის მარჯვენა ნაპირას. იგი ნეოლითისა და ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ძეგლია (ძვ. წ. - ათასწლეულის მიჯნა) და წარმოადგენს კლდოვან ფარდულს, რომლის სიგანე დაახლოებით 30 მ-ია, სიღრმე - 25 მ, სიმაღლე - 11 მ. ძეგლი გამოვლენილია და გათხრები მიმდინარეობს 1959 წლიდან (გ. ჯავახიშვილი, დ. თუშაბრამიშვილი). დადგენილია კულტურული ჰორიზონტი. აღმოჩენილია კაჟის საფხეკები, სახოკები, სახვრეტები, ქვის სატეხისებრი და სათლელისებრი გახეხილ-გაპრიალებული იარაღი, ხელსაფქვავები, ძვლისა და ირმის რქისაგან გაკეთებული სადგისები, მახათები, საპრიალებლები, საჩიჩქნები და სხვა, აგრეთვე თიხის ჭურჭლის, ძირითადად ქილისებრი მოყვანილობის, თხელ- და სქელკეციანი დაჭდეულზედაპირიანი ნატეხები.

სამელე კლდე ადრინდელი სამიწათმოქმედო კულტურული ძეგლია.

სამელე კლდის ანალოგიური ძეგლი მიკვლეულია სოფელ რგანის ტერიტორიაზე (ჭიათურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია), მდინარე ჭერულის ხეობაში. არქეოლოგიური მასალა დაცულია აკადემიკოს ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
სამერცხლე

სამერცხლე — მთა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ჭუთხარო-სამერცხლეს სინკლინურ მასივზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3584 მ. აგებულია ბაიოსური პორფირიტებით და მისი ტუფებით. რელიეფი დაკბილულია, ძნელად მისადგომი და მოკლებულია ნიადაგ-მცენარეულ საფარს. სამერცხლეს ჩრდილო-დასავლეთ კალთაზე არის დაკიდული მყინვარი.
სამერცხლე კლდე

სამერცხლე კლდე — კარსტული მღვიმე საქართველოში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზოდსა და სოფელ დარკვეთს შორის, მდინარე ჯრუჭულის მარჯვენა ნაპირზე. წარმოადგენს მრავალფენებიან ნამოსახლარს. ზღვის დონიდან 600 მ. მღვიმე კარსტული წარმოშობისაა, დერეფნისებრი (სიგრძე 450 მ) იწყება სოფელ დარკვეთიდან, კარსტული ჭის სახით, რომლის სიგანეა 8 მ და სიღრმე - 17 მ. როგორც არქეოლოგიური ძეგლი, მიკვლეულია 1962 წელს. გათხარეს 1963-64 წლებში (დ. თუშაბრამიშვილი) და 1966 წელს (მ. ნიორაძე). ფიქსირებულია 3 მ სისქის 7 ლითოლოგიური (3 კულტურული) ფენა. ყველაზე ქვედა ფენა ( კულტურული ფენა) მუსტიეს ხანისაა. მასში აღმოჩნდა ქვის მხოლოდ რამდენიმე ნივთი. ზედაპალეოლითურ ფენაში მოპოვებულია კაჟისა (229 ცალი) და ობსიდიანის (49 ცალი) საგნები, სხვადასხვა ტიპის ნუკლეუსი, ანამტვრევები, ანატკეც-ლამელები, საფხეკები, საჭრისები, საყურადღებოა ძვლის ნაკეთობანი. სადგისები, შუბისპირები.

სამერცხლე კლდის ზედა პალეოლითის მასალისათვის დამახასიათებელია ვიწრო, გრძელი (7-12 სმ) ფირფიტების (ლამელების) სიმრავლე. სრულიად არ გვხვდება გეომეტრიული მოყვანილობის მიკროლითები და გრავეტის ტიპის დანები. აღნიშნული ნიშნებით სამერცხლე კლდის ზედაპალეოლითური მასალა საქართველოს სხვა ძეგლებისაგან განცალკევებით დგას. ფაუნა წარმოადგენილია დომბის, ცხენის, კეთილშობილი ირმის, მღვიმური დათვისა და სხვა ცხოველთა ძვლებით. ამ ფენის მასალა საქართველოს ზედაპალეოლითური კულტურით შუა (განვითარებული) საფეხურით თარიღდება. სამერცხლე კლდის ზედა ფენა ( კულტურული ფენა) შეიცავს ენეოლით-ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის მასალას. მასში აღმოჩენილია ძირმომრგვალებული, მუცელგაბერილი და სწორყელიანი თიხის ქოთნები, დერგები, რომელთა ზედაპირი ზოგჯერ კარგადაა გაპრიალებული. აქვეა აღმოჩენილი თიხის კვირისტავები, გახეხილ-გაპრიალებული ქვის ცულები, სატეხისებური იარაღი, კაჟისაგან დამზადებული სატევარ-შუბისპირი, სხვადასხვა ტიპის ისრისპირი და სხვა. ამ ფენის არქეოლოგიური მასალა მსგავსებას იჩენს ადრინდელ მაიკოპის კულტურასთან (მეშოკო, სკალა), მაგრამ ქრონოლოგიურად წინ უსწრებს მას. სამერცხლე კლდის მასალა დაცულია აკადემიკოს სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
დანიელ ბარლი ვულფოლი

დანიელ ბარლი ვულფოლი (; დ. 25 ივნისი, 1852 — გ. 24 ოქტომბერი, 1918) — ფიფა-ს მეორე პრეზიდენტი. ეს თანამდებობა ეკავა 1906-1918 წლებში. ეროვნებით ინგლისელი.

ბიოგრაფია
ფიფა-ს პრეზიდენტად არჩევამდე, ვულფოლი ინგლისის საფეხბურთო ასოციაციის პრეზიდენტი იყო. მისი კონტროლის ქვეშ იმყოფებოდა ინგლისური საფეხბურთო კლუბები და ფრანგულ საფეხბურთო კლუბთა ნაწილი, რომლებიც იმ პერიოდში ამ ასოციაციაში შედიოდნენ. დანიელ ბარლი ვულფოლი დაკავებული იყო ფეხბურთის წესების უფრო დახვეწით და ამ წესებში იმ დროს არსებული ხარვეზების აღმოფხვრით. 1908 და 1912 წლებში აქტიურად მონაწილეობდა ოლიმპიური თამაშების ორგანიზებაში. ვულფოლმა აგრეთვე შეიმუშავა ფიფა-ს მუშაობის ძირითადი პრინციპები, რომელთა ნაწილი დღესაც ძალაშია. საერთაშორისო შეჯიბრებები გაყო კლუბურ და სანაკრებო ტურნირებად. ფიფა-ს წევრთა მონაწილეობა სხვა კომერციული ორგანიზაციების მიერ მოწყობილ ტურნირებში სასტიკად იკრძალებოდა.

ვულფოლი აქტიურად ცდილობდა ფიფა-ს ზეგავლენის გაზრდას. მისი მეცადინეობით ფიფა-ში გაწევრიანება დაიწყეს არაევროპულმა ქვეყნებმა.

დანიელ ბარლი ვულფოლი გარდაიცვალა 1918 წელს, თანამდებობაზე ყოფნის პერიოდში.
ჩქოტუები

ჩქოტუები, ჩხოტუები — აფხაზეთის თავადური საგვარეულო. ამ გვარის წარმომადგენლები ჯერ კიდევ აფხაზეთის მეფის ლეონ -ის დროიდან მოიხსენიებიან. საუკუნემდე ჩქოტუების საგვარეულო სამფლობელოს ცენტრი იყო სოფელი ბედია, ხოლო საგვარეულო განსასვენებელი იყო ნაციმერის ეკლესიაში (სოფელი საბერიო). საუკუნის მეორე ნახევარში მათ ჰქონდათ თავისი სათავადო.

გერმანე ჩხოტუა (ჩხეტიძე) იყო ბედიის მთავარეპისკოპოსი აფხაზეთის მეფის ბაგრატ ბაგრატიონის (978–1014 წწ.) მეფობის დროს.

როსტომ ჩქოტუა მოხსენიებული ჰყავს საუკუნეში მოღვაწე იტალიელ მისიონერს არქანჯელო ლამბერტის, როგორც სამეგრელოს სამთავროში ერთადერთი ფეოდალი, რომელიც არ იყო დაკავებული „ტყვის სყიდვით“.

ჩხოტუებს მხოლოდ 1901 წლის 31 მარტს მიანიჭეს თავადის სტატუსი და „მისი უბრწიყნვალესობის“ (რუს. ) ტიტული რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში.

ჩქოტუების გერბი
ფარი გამოფოილია ოთხ ნაწილად:

პირველ, ლაჟვარდისფერ ნაწილში — ოქროს ტოლმკლავა ჯვარი (მატლის ტიპის) მოთავსებლია ოქროს ნახევარმთვარეზე.
მეორე, მეწამულ ნაწილში — ვერცხლისფერ ცხენზე ამხედრებული წმ. გიორგი (ვერცხლისფერი) ამარცხებს ოქროს ურჩხულს.
მესამე, მეწამულ ნაწილში — ოქროს ირემი.
მეოთხე, ლაჟვარდისფერ ნაწილში — ოქროს საწმისი.

ცნობილი წარმომადგენლები
დავით ჩქოტუა — საუკუნის ბოლო მეოთხედში თბილისში მომხდარი ერთ ერთი ყველაზე გახმაურებული ტრაგედიის მონაწილე. იგი თავის უმცროს ძმასთან, ნიკოლოზთან ერთად დაადანაშაულეს 1876 წლის 22 ივლისს მომხდარ ნინა ანდრეევსკაიას გატაცებასა და მკვლელობაში. საბოლოოდ მიუსაჯეს 20 წლიანი კატორღა.
ნიკოლოზ ჩხოტუა — ქართველი მწერალი, მალტიის ორდენის წევრი და მისი ელჩი ჩილეში; ცნობილია თავისი ინგლისურენოვანი რომანი „მარადიულით“.
ჯოელ პიტერ ვიტკინი

ჯოელ პიტერ ვიტკინი (ინგ: - , დ. 1939 წ-ის 13 სექტემბერს, ბრუკლინი, ნიუ-იორკი) არის ამერიკელი ფოტოგრაფი. ხშირად ეხება ისეთ თემებს, როგორიცაა სიკვდილი, გვამები და სხვადასხვა უმცირესობებს - ჯუჯებს, ტრანსსექსუალებს, ჰერმოფროდიტებსა და ფიზიკურად დეფორმირებულებს. ვიტკინი თავის ტაბლოებში ხშირად იხმობს ცნობილი მხატვრების რელიგიურ ეპიზოდებს.

ბიოგრაფია
ვიტკინის მამა იყო იუდეველი და დედა კათოლიკე. ჰყავს ტყუპი ძმა ჯერომ ვიტკინი, მხატვარი და აგრეთვე მხატვარი შვილი - კერსენ ვიტკინი. აღმსარებლობის განსხვავებულობის გამო, მისი მშობლები განქორწინდნენ, როდესაც ვიტკინი ახალგაზრდა იყო. ბრუკლინში შევიდა წმ. სესილიას გრამატიკის სკოლაში და შემდეგ გადავიდა გრუვერ ქლივლენდის საშუალო სკოლაში. ფოტოგრაფად მუშაობდა 1961-1964 წწ.-ში, ვიეტნამის ომის პერიოდში. 1967-ში გადაწყვიტა შტატგარეშე ფოტოგრაფად მუშაობა და „ .“-ის ოფიციალური ფოტოგრაფი გახდა. მოგვიანებით, ნიუ-იორკში შევიდა „ “-ში, სადაც სწავლობდა ქანდაკებას და 1974-ში გახდა ხელოვნების ბაკალავრი. სწავლა დაასრულა ნიუ-მექსიკოს უნივერსიტეტში, ალბუქერქში, სადაც გახდა სახვითი ხელოვნების მაგისტრანტი.

გავლენა და თემები
ვიტკინი ამტკიცებს, რომ მისი ხედვა და მგრძნობელობა გამოიწვია მოვლენამ, რომელსაც შეესწრო პატარა ბავშვობისას - ავარია, რომელიც მისი სახლის წინ მოხდა, სადაც პატარა გოგოს თავი წაძვრა.

ასევე ამტკიცებს, რომ მისი ოჯახის გაუგებრობებიც მისი ნაშრომების წყაროდ იქცა. მისი ფავორიტი ხელოვანი არის ჯოტო. ვიტკინის ზოგი ნამუშევარი, ძირითადად გვამები, შესრულებული უნდა იყოს მექსიკაში აშშ-ს კანონების გამო.

მისი ტექნიკებია ნეგატივის ფხაჭნა, ნაბეჭდის გათეთრება ან ტონირება.
კენეთ გრემი

კენეთ გრემი (, დ. 8 მარტი 1859, ედინბურგი, შოტლანდია - გ. 6 ივლისი 1932, ბერკშირი, ინგლისი) — ინგლისელი მწერალი, რომელიც უფრო მეტად ცნობილია რომანით „ქარი ტირიფებში“.

ბიოგრაფია
გრემი დაიბადა 1859 წელს, ედინბურგში. 1864 წელს გარდაიცვალა მისი დედა, ხოლო 3 წლის შემდეგ მამამ, რომელიც ალკოჰოლიკი იყო, შვილები ნათესავებს დაუტოვა. გრემი აღსაზრდელად აიყვანა ბებიამ, რომელიც ბერკშირში თემზის სანაპიროსთან ცხოვრობდა. წმ. ედვარდის სახელობის სკოლაში სწავლისას ბიჭუნამ კარგად გამოიჩინა თავი და სწავლის გაგრძელებას ოქსფორდის უნივერსიტეტში აპირებდა, მაგრამ მისმა ბიძამ ამის ნება არ დართო. 1879 წელს გრემმა მუშაობა ინგლისის ბანკში დაიწყო, სადაც 1907 წლამდე დარჩა.

1880 წლიდან გრემმა დაიწყო ესეების წერა, რომელთა ნაწილი დაიბეჭდა წიგნში "წარმართული ჩანაწერები".

1899 წლის 22 ივლისს კენეთმა იქორწინა ელსპით ტომპსონთან, მაგრამ ქორწინება უიღბლო გამოდგა. მიუხედავად ამისა, კენეთის ცხოვრებაში დიდი როლი ითამაშა ერთადერთმა შვილმა, ალისტერმა. სწორედ მისთვის შეიქმნა ციკლი „ქარი ტირიფებში“. მისი ხელნაწერი ამერიკელმა გამომცემლებმა არ მოიწონეს, მაგრამ 1908 წელს იგი გამოიცა ინგლისში და გრემს მსოფლიო აღიარება მოუტანა.

ლიტერატურული წარმატების მიუხედავად, მოგვიანებით მწერალმა შეწყვიტა მუშაობა ახალ ნაწარმოებებზე. დიდი დარტყმა მას მიაყენა შვილის თვითმკვლელობამ (რომელიც ჯერ 20 წლისაც არ იყო). მწერლისადმი პატივისცემის გამო, ამ ტრაგედიის ოფიციალურ მიზეზად უბედური შემთხვევა დასახელდა.

1932 წლის 6 ივლისს გრემი გარდაიცვალა და დასაფლავებული იქნა ოქსფორდში, ჰოლიუელის სასაფლაოზე.
ნაღმი

ნაღმი — საბრძოლო მასალის სახეობა, რომელიც გამოიყენება ცოცხალი ძალის, საინჟინრო ობიექტების და მოძრავი ტექნიკის გასანადგურებლად. დანიშნულებიდან გამომდინარე გამოჰყოფენ ქვეითსაწინააღმეგო და საზღვაო ნაღმს. სასროლი იარაღიდან (ნაღმსატყორცნებიდან) სატყორცნ მასალას, როგორც წესი, უბრალოდ ნაღმი ეწოდება. სხვა დანარჩენ შემთხვევებში, ნაღმის აღნიშვნისას ხდება მისი დანიშნულების მითითება თუ როგორი სახეობის ნაღმს წარმოადგენს იგი, საზღვაოს თუ ქვეითსაწინააღმდეგოს.
ბელოვეჟის ტევრი

ბელოვეჟის ტევრი — უდიდესი რელიქტიური ბარის ტყე, რომელიც მეცნიერების მტკიცებებით ევროპის ტერიტორიაზე იზრდება ისტორიამდელი პერიოდიდან. იგი დროთა განმავლობაში განადგურდა და პირვანდელი სახით მხოლოდ ბელოვეჟის ეროვნულ პარკში, პოლონეთისა და ბელარუსის ტერიტორიაზე შემორჩა.

1979 წლიდან ეროვნული პარკი ბელოვეჟის ტევრი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. 1992 წელს მოხდა მისი გაფართოება იუნესკოს გადაწყვეტილებით. 1993 წელს მიენიჭა ბიოსფერული ნაკრძალის სტატუსი, ხოლო 1997 წელს დაჯილდოვდა ევროპის საბჭოს დიპლომით.
ხასინტო ბენავენტე ი მარტინესი

ხასინტო ბენავენტე ი მარტინესი (; დ. 12 აგვისტო, 1866 — გ. 14 ივლისი, 1954) — საუკუნის ესპანელი დრამატურგი. 1922 წელს ნობელის პრემია მიენიჭა ლიტერატურის დარგში.

ბიოგრაფია
ხასინტო მარტინესი დაიბადა მადრიდში ცნობილი პედიატრის ოჯახში. იყო ლიბერალური მონარქისტი, ფრანცისკო ფრანკოს რეჟიმს უხალისოდ უჭერდა მხარს. ბენავენტე ალდეანკაბო დე ესკალონაში, ტოლედოში, გარდაიცვალა 87 წლისა. არასდროს დაქორწინებულა. არაერთი წყაროს ცნობით, ხასინტო ჰომოსექსუალი იყო.
ხულუტის ციხე

ხულუტის ციხე — ციხე-დარბაზი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ხრამის ღრმა ხეობის ვიწრო ყელში. აგებულია საუკუნის მესამედში ყაფლან ბარათაშვილ-ორბელიშვილის მიერ. შედგება 2 ნაწილისაგან; ორივეში ჩაყოლებულია თითო, გალავანში კი - 5 კოშკი. თითოეული მათგანი უპირველეს ყოვლისა საცხოვრებელი დანიშნულებისაა, შემდეგ კი - საბრძოლო. ჩრდილო-დასავლეთის კოშკი ფუნქციით კოშკისებრი სასახლეა, მის მთელ სიმაღლეზე შუაზე ჰყოფს კედელი, რომელშიც საფეხურებია მოწყობილი. ერთი მხარე 6 სართულიანია, მეორე - 7 სართულიანი. ბოლო სართულები გამიზნულია საბრძოლოდ, დანარჩენი - საცხოვრებლად. მთელი ციხე ნაგებია ადგილობრივი კლდის ქვით.

კოშკი მდინარეს დაჰყურებს საკმაოდ მაღალი კლდიდან. მასში მოხვედრა შეიძლება აღმართზე მიმავალი გვირაბით. თვით გვირაბში რთული ერთსართულიანი საცხოვრებელი სადგომი ეტყობა გამანაწილებლის როლს ასრულებდა, რადგან აქედან შეიძლებოდა მოხვედრა ორ სხვა კოშკში, მდინარეზე ჩამავალ გვირაბში, საპირფარეშოსა და სხვაგან. ამ სადგომსა და კოშკს შორის მოთავსებულია მოზრდილი წყალსაცავი. მათ ზემოთ ბანი ყოფილა, კედლებში კი სათოფეებია ჩამწკრივებული.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ახალციხის ციხე

ახალციხის ციხე – ციხესიმაგრე კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალციხის შუაგულში, ამოზიდულ გორაზე, ნამოსახლარზე. ციხე (38,4 23,3 მ) თარიღდება საუკუნის შუა ხანებით. ნაგებია ნატეხი ქვით. ციხის სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხარე ოდნავ მორკალულია. შესასვლელი დასავლეთ კედელშია. გალავანში ჩართულია ხუთი ცილინდრული კოშკი: ჩრდილო-აღმოსავლეთ, ჩრდილო-დასავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეებში, დასავლეთ კედლის შუა ნაწილში და სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთში. ყველაზე დიდია დასავლეთის კოშკი, ყველაზე პატარა - სამხრეთ-დასავლეთისა. არქიტექტურულ-კონსტრუქციული გადაწყვეტით კოშკები მსგავსია.

სართულები ძირითადად საბრძოლო დანიშნულებისაა, მაგრამ ჩანს, საცხოვრებლადაც იყენებდნენ. შესასვლელი ყველა კოშკს ეზოდან აქვს. სართულიანობის დადგენა ძნელია, რადგან ზედა ნაწილები ჩამონგრეულია. ბუხარი ყველა სართულზე კარის მოპირდაპირე კედელშია დატანებული. გალავნისა და კოშკების კედლებში ჩართულია ცალმაგი და ორმაგი სათოფურები. საბრძოლო ბილიკი ციხის მხოლოდ სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებს გასდევს.

ციხის ტერიტორიაზე, სასაფლაოზე, ზოგიერთ საფლავის ქვაზე შემორჩენილია გუთნეულის, ურმის, მწყემსის და სხვა გამოსახულებები. (- საუკუნეების დასაწყისი).
კამჩატკის ნახევარკუნძული

კამჩატკის ნახევარკუნძული — მდებარეობს რუსეთის შორეულ აღმოსავლეთში, წყნარ ოკეანესა (აღმოსავლეთით) და ოხოტის ზღვას (დასავლეთით) შორის. მისი სიგრძე დაახლოებით 1250 კმ-ია, ხოლო მთლიანი ფართობი 472,300 კმ². ნახევარკუნძულის გასწვრივ, სანაპიროსთან სიახლოვეს, მდებარეობს კურილ-კამჩატკის ღარი (10,500 მ).

კამჩატკის ნახევარკუნძული, მის სიახლოვეს მდებარე კომანდორის კუნძულებსა და კუნძულ კარაგინსკისთან ერთად შედის რუსეთის ფედერაციის კამჩატკის მხარის შემადგენლობაში. ნახევარკუნძულის მოსახლეობა შეადგენს 402,500 ადამიანს, რომელთა უმრავლესობაც რუსია, მაგრამ ასევე არიან კორიაკებიც. მოსახლეობის ნახევარზე მეტი, თავმოყრილია ქალაქ პეტროპავლოვსკში, იელიზოვოსა და მის შემოგარენში.

ნახევარკუნძულზე მდებარეობს კამჩატკის ვულკანები, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი.