iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მევლუდ მელაძე

მევლუდ მელაძე (დ. 5 სექტემბერი, 1972, თბილისი) — ქართველი ავტომრბოლი და მოჭიდავე (სამბო). საქართველოს საავტომობილო ფედერაციის ვიცე-პრეზიდენტი. მისი საავტომობილი კარიერა 2001 წელს დაიწყო, ხოლო 2014 წელს იგი გახდა საქართველოს ჩემპიონი წრიულ რბოლებში ფორმულა ალფას ტიპის ავტომობილით.

ბიოგრაფია
მევლუდის მამა ვაჟა მელაძე არის ქართველი მწერალი და გაზეთ ამერ-იმერის რედაქტორი. მისი დედა სირანუშ ბართაია არის სკოლის მასწავლებელი და ფილოლოგი. 10 წლის ასაკში მან აქტიურად დაიწყო ვარჯიში სამბოში. სკოლაში სწავლის დროს მევლუდ მელაძეს გაუჩნდა ინტერესი რადიო-მართვადი ავტომობილებისადმი. 1989 წლიდან 1993 წლამდე იგი სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ეკონომიკის ფაკულტეტზე.

მრბოლელობამდე მევლუდ მელაძე იყო მოჭიდავე, მას ჰქონდა წარმატებები როგორც ქვეყნის შიგნით, ასევე მის საზღვრებს გარეთაც. პროფესიონალ მოჭიდავეთა შორის პირველად 1983 წელს გამოვიდა. 1989 წელს მან მეორე ადგილი აიღო საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატში. 1991 წელს მან ასევე მოიპოვა ოქროს მედალი ევროპის სამბოს ჩემპიონატში. 1992 და 1993 წლებში ევროპის ჩემპიონატში ორჯერ დაიკავა მესამე ადგილი. ის ასევე არის მსოფლიო ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი.

2001 წელს მევლუდ მელაძემ დაიწყო სარბოლო კარიერა. სანამ მევლუდი პროფესიონალი მრბოლის ლიცენზიას მიიღებდა, ის 2 წელი გამოდიოდა მოყვარულებს შორის. მან პირველი გამარჯვება 2002 წელს მოიპოვა ტურინგ ლაითის კლასში.

რალი
2005 წლის ევროპის რალის ეტაპის გამარჯვებული
 - მეორე ადგილი ჯგუფში, 2006 წელი
 - მეორე ადგილი ჯგუფში, 2007 წელი
ამერიკის რალის მონაწილე, 2- კლასში
2014 რალი ამერიკა - მერვე ადგილი 2- კლასში.

წრიული რბოლა
ჩემპიონი ტურინგ ლაითის კლასში 2002, 2008, 2009, 2010 წლებში
 - ის გამარჯვებული ტურინგ ლაითის კლასში 2011 წელს
საქართველოს ჩემპიონი ფორმულა ალფას კლასში 2014 წელს.

ძირითადი შედეგები (სამბო)
ლამარა ჭყონია

ლამარა გრიგოლის ასული ჭყონია (დ. 27 დეკემბერი, 1930, ბათუმი — გ. 14 მარტი, 2024) — ქართველი მომღერალი (ლირიკულ-კოლორატურული სოპრანო), საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1970), სსრკ სახალხო არტისტი (1976).

ბიოგრაფია
1956 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (გ. გოგიჩაძის კლასი, ადრე მეცადინეობდა ვ. ქაშაკაშვილი). 1956-1960 წლებში და 1968 წლიდან ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრის, 1960-1968 წლებში კიევის ტარას შევჩენკოს სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი. ლამარა ჭყონიას აქვს ლამაზი ტემბრის ხმა, სრულყოფილი ვოკალური ტექნიკა. სკკპ-ის წევრი 1974 წლიდან.

შესრულებული აქვს ოპერებიდან პარტიები: მარფა (რიმსკი-კორსაკოვი „მეფის საცოლე“), ტატიანა, იოლანტა (პეტრე ჩაიკოვსკი „ევგენი ონეგინი, „იოლანტა“), ჩიო-ჩიო სანი (ჯაკომო პუჩინი „ჩიო-ჩიო სანი“, ტოკიოს საერთაშორისო კონკურსის პრემია ამ პარტიის საუკეთესო შესრულებისთვის, 1967), ვიოლეტა (ჯუზეპე ვერდი „ტრავიატა“), მარო, ეთერი (ზაქარია ფალიაშვილი „დაისი“, „აბესალომ და ეთერი“) და სხვ. ვოკალისტთა პრაღის (1960), სოფიის ( პრემია, 1963) საერთაშორისო და გლინკას სახელობის (1960, მოსკოვი) კონკურსების ლაურეატი. დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენით და მედლებით.

გარდაიცვალა 2024 წლის 14 მარტს, 93 წლის ასაკში.

ჯილდოები და აღიარება
2011 — თამარ მეფის ორდენი
2011 — ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი
1976 — სსრკ სახალხო არტისტი
1974 — საპატიო ნიშნის ორდენი
1970 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
1967 — „მადამ ბატერფლაის“ საერთაშორისო კონკურსის (ოსაკა) პრემია
1960 — გლინკას სახელობის კონკურსის (მოსკოვი) ლაურეატი
ბალეტოს მყინვარი

ბალეტოს მყინვარი — მყინვარი ტანზანიაში, კილიმანჯაროს სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე. ბალეტოს მყინვარის ამჟამინდელი სიგრძე 40 კმ-ს აღწევს. წარმოადგენს მყინვარული გუმბათის პატარა ნარჩენს, რომელიც ოდესღაც აგვირგვინებდა კილიმანჯაროს მწვერვალს. მყინვარი მდებარეობს ზღვის დონიდან 5400–5000 მ სიმაღლეზე. ბალეტოს მყინვარი გაწოლილია უზარმაზარ, 1200 მ სიმაღლის გვერდითი ქანის კედელზე, რომელიც ცნობილია „შენგრეული კედლის“ სახელწოდებით და დაიმონდის მყინვარის ქვემოთ. ორ მყინვარს ერთმანეთთან აკავშირებს ვეებერთელა ლოლუა, რომელიც კლდოვან ფლატეზე 90 მ-ზე კიდია. მყინვარი უკან იხევს.
მცნებაჲ სასჯულოჲ

„მცნებაჲ სასჯულოჲ“ — საუკუნის კანონიკური ძეგლი, ეპისტოლე, რომელიც ანტიოქია-იერუსალიმის პატრიარქმა მიქაელმა გასცა აფხაზეთის საკათალიკოსოსთვის მის მიერ ცაიშელ-ბედიელი ეპისკოპოსის იოვაკიმეს კათალიკოსად ხელდასხმასთან დაკავშირებით 1470-1474 წლებში. შემორჩენილია ქართულ ენაზე შესრულებული პირი, რომელშიც მიქაელი ქართველებს მიმართავს: „ესე ქარტა თქუენთჳს აღვსწერე“. ძეგლი პირველად გამოსცა თედო ჟორდანიამ.

1470-იან წლებში მიქაელი საქართველოში იმყოფებოდა. მის ჩარევას ქართული ეკლესიის საქმეებში ხელი შეუწყო ბაგრატ იმერთა მეფისა და შამადავლა დადიან-გურიელის პოლიტიკურმა ამბიციებმა. შედეგად საქართველოს ეკლესია ორ —აღმოსავლეთ და დასავლეთ საკათალიკოსოდ გაიყო.

ეპისტოლის შესავალში განსაზღვრულია აფხაზეთის საკათალიკოსოს იურისდიქცია: „და ეპისკოპოზი ლიხთამერისა, ჭოროხსა აქათ, ოვსეთსა აქათ, ზღჳაჲ პონტოს აქათ, სადა დიდისა ბიჭუინტისა სამზღუარი მიაწევს, ეპისკოპოზნი ამა იერუსალიმისა მარჯუენისაგან კათალიკოზისაგან იკურთხეოდიან“. ხაზგასმულია წარსულში ანტიოქიისა ტახტზე აფხაზეთის ეკლესიის დამოკიდებულების საკითხი. პატრიარქი მოუწოდებს „მამათა და ძმათა“ დაემორჩილონ კათალიკოსის ლოცვა-კურთხევას, ხოლო ურჩებს, სასულიერო და საერო პირებს, შეჩვენებითა და წყევლით ემუქრება. ტექსტში შემდეგ საუბარია სხვადასხვა დანაშაულზე (პატრონისადმი ღალატი და ორგულობა, უკანონო ქორწინებები და მრუშობა, სიძვა, მკვლელობები, მარხვის გატეხვა, უქმეთა დარღვევა და ა.შ.), რომელთათვისაც საეკლესიო სასჯელთა ნაცვლად მოცემულია გრძელი და უჩვეულო წყევლა-კრულვა.
სალომე მელია

სალომე მელია (დ. 14 აპრილი, 1987, ბათუმი, საქართველო) — ქართველი მოჭადრაკე.

სალომე მელია დაიბადა 1987 წლის 14 აპრილს ქალაქ ბათუმში. სალომემ ჭადრაკის თამაში ბავშვობაში შეისწავლა. მისი წინაპრებიც მოჭადრაკეები იყვნენ. სალომეს პირველი მწვრთნელი მამამისი — გენადი მელია იყო.

მისი ერთ-ერთი პირველი ყველაზი დიდი წარმატება იყო ბულგარეთის ქალაქ პლოვდივში გამართულ ევროპის მე-15 ინდივიდუალურ ჩემპიონატზე მოპოვებული ბრინჯაოს მედალი, სადაც სალომემ 11-დან 8 ქულა მოაგროვა და ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. აღსანიშნავია, რომ სალომე ერთადერთი ქართველი ქალია, რომელმაც მეორე ევროპული მედალი მოიპოვა კლასიკურ ჭადრაკში - 2014 წელს ის ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი გახდა.

ბრინჯაოს მედლის გარდა მელიას აქტივშია ქალთა მსოფლიო ჩემპიონატის საგზური და მესამედ შესრულებული საერთაშორისო დიდოსტატის ნორმა ვაჟთა შორის. სალომე მეხუთე ქართველი ქალია ვაჟთა შორის უმაღლესი საერთაშორისო წოდებით. 2015 წელს ჩინეთში გამართულ ქალ მოჭადრაკეთა მსოფლიო ჩემპიონატზე მან ქართველ ქალ მოჭადრაკეთა ნაკრების შემადგენლობაში მსოფლიოს ჩემპიონატი მოიგო.

საპრიზო ადგილები
მეორე ადგილი - ქალთა შორის ევროპის გუნდური ჩემპიონატი (2017, (კრეტა, საბერძნეთი);
მესამე ადგილი - ქალთა შორის მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატი (2017), (ხანტი-მანსიისკი, რუსეთი);
მესამე ადგილი - ქალთა შორის ევროპის გუნდური ჩემპიონატი (2011), (პორტო-კარასი, საბერძნეთი);
პირველი ადგილი - ქალთა შორის მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატი (2015, (ჩენდუ, ჩინეთი);
მესამე ადგილი - ქალთა შორის მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატი (2011, (მარდინი, თურქეთი);
მესამე ადგილი - ქალთა საჭადრაკო ოლიმპიადა (2010), (ხანტი-მანსიისკი, რუსეთი)
დელვინეს რაიონი

დელვინეს რაიონი — ერთ-ერთი ალბანეთის 36 რაიონიდან. წარმოადგენს ვლორეს ოლქის ნაწილს. 2010 წლის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 11 985 ადამიანს შეადგენს. დელვინე 348 კმ²-ზეა განფენილი. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთით და მისი ადმინისტრაციული ცენტრია დელვინე.

ადმინისტრაციული დაყოფა
დელვინეს რაიონი 4 მუნიციპალიტეტად იყოფა. ესენია:

დელვინე
ფინიქი
მესოპოტამი
ვერგო
ალბანეთის იტალიური ოკუპაცია

1939-1943 წლებში ალბანეთის სამეფო ან დიდი ალბანეთი წარმოადგენდა იტალიის სამეფოს პროტექტორატს. 1939 წელს ალბანეთში იტალიის შეჭრის შემდეგ მას იტალიის მეფე ვიტორიო ემანუელე და მისი მთავრობა განაგებდა. ამ პერიოდში ალბანეთი არ წარმოადგენდა დამოუკიდებელ სუბიექტს, ის იყო იტალიის იმპერიის ავტონომიური ნაწილი. იტალია ცდილობდა ალბანეთის დიდი იტალიის შემადგენლობაში ასიმილაციას, აპენინის ნახევარკუნძულიდან აქტიურად ხდებოდა მოსახლეობის ალბანეთის ტერიტორიაზე გადასახლება.

ლონდონის 1915 წლის შეთანხმებით პირველ მსოფლიო ომში ანტანტას მხარდაჭერისთვის იტალიას ცენტრალურ და სამხრეთ ალბანეთზე უფლება მიენიჭა. 1917 წელს იტალიამ ალბანეთში შეიყვანა ჯარი და ის თავის პროტექტორატად გამოაცხადა, თუმცა 1920 წელს საერთაშორისო ზეწოლის გამო მოუწიათ ალბანეთის დატოვება, ერთ-ერთ მიზეზს ასევე წარმოადგენდა ის, რომ სამხრეთი ალბანეთის რამდენიმე ასეული ათასი მოსახლე საკუთარ წინაპრებად იტალიელებს მიიჩნევდა და იტალია ცდილობდა ყველა იტალიური წარსულის მქონე ერების ერთ სახელმწიფოში გაერთიანებას. იტალია ასევე მხარს უჭერდა ალბანურ ირედინტრიზმს, განსაკუთრებით იუგოსლავიის სამეფოს შემადგენლობაში შემავალ კოსოვოში და საბერძნეთის სამეფოს ეპირის რეგიონში მცხოვრები ეთნიკური ალბანელების მიმართ.
გიორგი ერისთავი (ინფანტერიის გენერალი)

გიორგი იასეს ძე ერისთავი (დ. 1769 — გ. 3 ნოემბერი, 1863, გორი; დაკრძალულია იკორთის ტაძარში) — თავადი, ქსნის ერისთავთა საგვარეულოს წარმომადგენელი, რუსეთის იმპერიის არმიის ინფანტერიის გენერალი (1846).
ოჯახი
მამამისი, იასე-აღაბაბა იყო იასე ქსნის ერისთავის შვილი, ასპინძის ბრძოლის (1770) მონაწილე, დედა, მარიამი — მეფე იესეს (ალიყული-ხანის) ასული, კათოლიკოს ანტონ -ის და. სამხედროები იყვნენ ასევე გიორგის ძმები: შანშე, ელიზბარი და ალექსანდრე (თორნიკე).

თავად გიორგის ცოლი იყო გაიანე ბატონიშვილი, გიორგი -ის ასული (დ. 1780 — გ. 1820). ჰყავდა ოთხი შვილი: ქეთევანი (თავად მამუკა ორბელიანის მეუღლე), ანა (თუთა; თავად ზაზა ციციშვილის მეუღლე), ზაქარია (მოკლეს ლეკებმა 1850 წელს), მარიამი (თავად გრიგოლ ქსნის ერისთავის მეუღლე).

სამხედრო კარიერა
გიორგი ერისთავი მონაწილეობდა კრწანისის ბრძოლაში (1795), მხარს უჭერდა საქართველოს რუსეთის მფარველობაში შესვლას, მონაწილეობდა გიორგი -ის მიერ რუსეთში გაგზავნილ დეპუტაციაში. ქართლ-კახეთის ანექსიის შემდეგ რუსეთის მთავრობისგან მიიღო „ნადვორნი სოვეტნიკის“ ჩინი და სიკვდილამდე ერთგულად ემსახურა იმპერიას. 1802 წელს პოდპოლკოვნიკის ჩინით ჩაირიცხა ყაბარდოს მუშკეტერთა პოლკში. 1803 მონაწილეობდა გენერალ გულიაკოვის ლაშქრობაში ჭარ-ბელაქნელი ლეკების წინააღმდეგ. ბელაქანთან თავის გამოჩენისთვის პოლკოვნიკობა მიანიჭეს.

1808 წლიდან პოლკოვნიკი ერისთავი მონაწილეობდა რუსეთ-ირანის ომში (1804–1813), იყო პოლკის მეთაური. 1812 წელს მიიღო გენერალ-მაიორის ჩინი, 1814 წელს კი დაინიშნა საქართველოში განლაგებული რუსეთის მე-19 დივიზიის ბრიგადის მეთაურად. 1826 წელს მიიღო გენერალ-ლეიტენანტის ჩინი. დაინიშნა 21-ე დივიზიის მეთაურად. ერისთავმა განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი რუსეთ-ირანის (1826–28) ომში. რუსეთის ჯარის სარდლის, ივანე პასკევიჩის ნებართვის გარეშე 1827 წლის 13 ოქტომბერს უბრძოლველად აიღო ქალაქი თავრიზი. პასკევიჩმა თავდაპირველად ერისთავი დაუმორჩილებლობის გამო „დატუქსა“, მაგრამ შემდეგ გამარჯვება მიულოცა და ალექსანდრე ნეველის ორდენზე წარადგინა, თუმცა ბრძოლის ასპარეზიდან მაინც დაითხოვეს.

1830 წელს მიანიჭეს სენატორის წოდება საქართველოში ცხოვრების უფლებით, 1846 წელს კი ინფანტერიის გენერლობა და თბილისში არსებული თავადაზნაურობის წოდების მიმნიჭებელი კომისიის თავმჯდომარედ დანიშნეს. სიცოცხლის ბოლო წლები თავის მამულში, გორში, გაატარა. სარგებლობდა დიდი ავტორიტეტით. მეგობრული ურთიერთობა ჰქონდა კავკასიის მეფისნაცვალ მიხეილ ვორონცოვთან. 1861 წლის 19 თებერვლის მანიფესტის გამოცხადების შემდეგ თავადაზნაურობის დაბნეულ წარმომადგენლებს მოუწოდა, რომ მიეცათ გლეხებისთვის თავისუფლება, სანამ ისინი იარაღით მოიპოვებდნენ მას. ერისთავის შესახებ რუსი ისტორიკოსი კორნელი ბოროზდინი წერდა: „ღმერთმა ნუ ჰქნას, რომ რუსეთში ისეთი პატრიოტები მოისპოს, როგორიც თავადი ერისთავი იყო“. გარდაიცვალა 1863 წელს. დაკრძალულია საგვარეულო სასაფლაოზე, იკორთის ეკლესიაში.

ერისთავი დაჯილდოებული იყო წმ. გიორგის ხარისხის (1803), წმ. ანას (1808) და (1822) ხარისხის, წმ. ვლადიმერის (1813), (1830) და (1856) ხარისხის, წმ. ალექსანდრე ნეველის (1827; ალმასის ნიშნებით, 1849), წმ. ანდრია პირველწოდებულის (1861) ორდენებით.
ყარაბუქი

ყარაბუქი — ქალაქი ჩრდილოეთ თურქეთში, შავი ზღვის რეგიონში, ყარაბუქის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს 280 მეტრზე ზღვის დონიდან. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქ ყარაბუქში მაცხოვრებელთა რაოდენობა 113,277 ადამიანს აღწევს. ყარაბუქს აქვს მერია და მისი მერი არის რაფეთ ვერგილი. ყარაბუქის პროვინცია არ მდებარეობს შავი ზღვის სანაპიროზე და შეაბამიად, არც ქალაქი ყარაბუქი.

ყარაბუქი 1941 წელს გახდა მუნიციპალიტეტი, ხოლო 1995 წლიდან მოყოლებული არის ყარაბუქის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ქალაქ ყარაბუქს ოთხივე მხრიდან ესაზღვრება საკუთარი პროვინციის ქალაქები. აღმოსავლეთით ესაზღვრება ოვაჯიქი, დასავლეთით — იენიჯე, სამხრეთით — ესკიპაზარი, ხოლო ჩრდილოეთით ესაზღვრება ქალაქი საფრანბოლუ.
კარნეი

კარნეი — კუნძული სამხრეთის ოკეანეში, რომელიც მდებარეობს მერი ბერდის მიწის სანაპიროზე.

ისტორია
კუნძულს სახელი ეწოდა ამერიკელი ადმირალის რობერტ კარნეის პატივსაცემად, რომელიც მეთაურობდა საზღვაო ოპერაციებს საერთაშორისო გეოფიზიკური წლის მხარდასაჭერად 1957—1958 წლებში.

თუმცა კუნძული შედის ანტარქტიდის შესახებ შეთანხმების მოქმედების სფეროში, მასზე ტერიტორიულ პრეტენზიებს აცხადებენ ვირტუალური სახელმწიფოები ვესტარქტიკა და ფლანდრენსისი.
გველის პერანგი

გველის პერანგი — ემიგრანტი ქართველი მწერლის, გერმანიაში მოღვაწე გრიგოლ რობაქიძის 1926 წლის რომანი.

რომანის შესახებ
გველის პერანგი — ემიგრანტი ქართველი მწერლის, გრიგოლ რობაქიძის ნოსტალგიური რომანი, ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მხატვრული ნაწარმოებია საუკუნის ქართულ ლიტერატურაში. დაბრუნების იდეა, რასაც მწერალი პოლიტიკური ემიგრაციის შემდეგ მწვავედ განიცდიდა, სწორედ გველის პერანგში ხორციელდება ვირტუალურად. რომანში აღწერილია ახალგაზრდა ემიგრანტის, არჩიბალდ მეკეშის (არჩილ მაყაშვილის) ისტორია სამშობლოში დაბრუნების შესახებ. ნაწარმოებში სრულად ჩანს ემიგრანტის პატრიოტული ტკივილი, სულისკვეთება და ის პრობლემები რაც სამშობლოში დაბრუნებისას დაატყდება თავს.

გრიგოლ რობაქიძე, რომლის ეროვნული იდეალები შეუთავსებელი აღმოჩნდა ბოლშევიკურ იდეოლოგიასთან, 1930 წლიდან გარდაცვალებამდე პოლიტიკურ ემიგრანტად იქცა. მისი შემოქმედების რეაბილიტაციის შემდეგ „გველის პერანგი“ 1989 წელს პირველად დაიბეჭდა საქართველოში. რომანის იდეას ავტორი შემდეგნაირად განმარტავს: „ ... მარადიული დაბრუნების იდეა, რომელიც სულ ყოველთვის მაწამებდა, ახლა სხვანაირად იყო ნააზრევი: არა ერთეულის მარადიული დაბრუნება თავის თავისკენ, არამედ ერთეულში მარადიულის დაბრუნება თავის თავისკენ. შემდეგში ამ შეცნობამ ხორცშესხმა ჰპოვა ჩემ რომან „გველის პერანგში. „ამ რომანში ვცდილობდი აღმოსავლეთის მსოფლშეგრძნება და სამყაროს ჭვრეტა პლასტიურად განმეხორციელებინა“.

პერსონაჟები
„არჩიბალდ მეკეში“ — მთავარი პერსონაჟი, ქართული სახელი — არჩილ მაყაშვილი.
„ვამეხ“ — არჩილის მეგობარი.
„ოლგა“ — ქალი, რომელიც არჩილს თავდაპირველად უყვარს.

რომანის გამოხმაურება
ქართული საზოგადოება გულგრილად შეხვდა რომანს. რომანი 1927 წელს გერმანულად თარგმნა თავად ავტორმა — „ “. წინასიტყვაობის ავტორია შტეფან ცვაიგი. გერმანიაში ამ ნაწარმოების გამოქვეყნებამ ინტერესი გამოიწვია. გერმანული პრესა „გველის პერანგს“ ქართველი პოეტის დიდ გამარჯვებას უწოდებდა.
რომანი თარგმნლია ასევე რუსულად 2014 წელს — „ “. გამომცემელია „ “.
კროზეს კუნძულები

კროზეს კუნძულები (ან კროზეს არქიპელაგი)  — არქიპელაგი ინდოეთის ოკეანეში, რომელიც შედის საფრანგეთის სამხრეთული და ანტარქტიდული ტერიტორიის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
არქიპელაგი შედგება ექვსი ვულკანური კუნძულისაგან და მათი გარშემორტყმული უმნიშვნელო რაოდენობის მომცრო კუნძულებისაგან და კლდეებისაგან. მანძილი ყველაზე დასავლეთით მდებარე კუნძულსა და ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე კუნძულს შორის შეადგენს 100 კმ-ზე მეტს.

არქიპელაგის შემადგენლობა
გეოლოგია
კუნძულების ირგვლივ არსებული ზღვის ფსკერის მაგნიტური ანომალიის ანალიზმა აჩვენა, რომ კროზეს პლატო, რისი მეშვეობითაც კუნძულებმა ამოიწია ზღვის დონეზე მაღლა, შეიქმნა დაახლოებით 50 მილიონი წლის წინ. კუნძულებს აქვთ ვულკანური წარმოშობა; ასევე აღმოჩენილი იქნა ბაზალტის ფენები, რომლებიც ჩამოყალიბდნენ მინიმუმ 8,8 მილიონი წლის წინ.

კლიმატი
კროზეს კუნძულებზე არ არსებობენ მყინვარებით, მაგრამ კლიმატი ნოტიო და ქარიანია. ნალექების რაოდენობა შეადგენს დაახლოებით 2000 მილიმეტრს წელიწადში, უპირატესად წვიმის სახით. არქიპელაგზე 300 დღეზე მეტი ხნის განმავლობაში მოდის წვიმა. წელიწადში 100 დღეზე მეტი ქარის დღის საშუალო სიჩქარე აჭარბებს 100 კმ/სთ-ს.

ჰაერის ტემპერატურა მერყეობს ზამთარში −5 °-დან ზაფხულში +18 °-მდე. თვის საშუალო ტემპერატურებია — +2 °-დან +11 °-მდე.

ფლორა და ფაუნა
კუნძულებზე იმყოფება ოქროსთმიანი პინგვინების და სამეფო პინგვინების დიდი პოპულაცია. პინგვინების სხვა სახეობები (პაპუანური პინგვინი) წარმოდგენილია მცირე კოლონიებით.

პინგვინების გარდა არქიპელაგზე ბინადრობენ სელაპები, ხოლო ზღვის ფრინველებიდან ყველაზე უფრო გავრცელებულია ქარიშხალები და ალბატროსები.

კროზეს არქიპელაგი 1938 წლიდან გამოცხადებულია ნაკრძალად. არქიპელაგის ირგვლივ არსებულ წყლებს აკონტროლებენ ფრანგი სამხედროები და გრინპისი.

ისტორია
კროზეს არქიპელაგი 1772 წლის 24 იანვარს აღმოაჩინა ფრანგმა კაპიტანმა მარკ-ჟოზე მარიონ დიუფრანმა. პოსეშენის კუნძულზე გადმოსვლისას მან კუნძულები გამოაცხადა საფრანგეთის საკუთრებად, ხოლო არქიპელაგს თავისი დამხმარის — ჟიულ კროზეს პატივსაცემად დაარქვა მისი სახელი, რადგანაც მანამდე სულ ცოტა ხნით ადრე მან აღმოაჩინა და საკუთარი თავის პატივსაცემად დაარქვა კუნძული მარიონი.

 საუკუნეში და საუკუნის დასაწყისში კუნძულებს ხშირად სტუმრობდნენ ვეშაპის დამჭერები და სელაპებზე მონადირეები.

1955 წელს საფრანგეთმა არქიპელაგი გამოაცხადა თავისი სამხრეთული და ანტარქტიდული ტერიტორიის ნაწილად.

მოსახლეობა
კროზეს კუნძულები დაუსახლებელია. პოსეშენის კუნძულზე მდებარეობს პოლარული სამეცნიერო სადგური ალფრედ ფო 20—30 თანამშრომლით, რომელსაც სახელი ეწოდა მისი პირველი ხელმძღვანელის პატივსაცემად. სხვა კუნძულებს ზოგჯერ სტუმრობენ სამეცნიერო ექსპედიციები. ერთდროულად არქიპელაგზე იმყოფება სამეცნიერო-კვლევითი ექსპედიციის არაუმეტეს 50 წევრი.
სენ-პოლი (კუნძული)

სენ-პოლი (ან სენტ-პოლი, ) — კუნძული ინდოეთის ოკეანეში. შედის საფრანგეთის სამხრეთული და ანტარქტიდული ტერიტორიის შემადგენლობაში. მდებარეობს 85 კმ-ით სამხრეთში ამსტერდამის კუნძულიდან, რომელთანაც ერთად ქმნის სენ-პოლისა და ამსტერდამის კუნძულებს.

გეოგრაფია
სენ-პოლი წარმოადგენს ვულკანურ კუნძულს, დიამეტრით დაახლოებით 12 კმ, რომელზეც პრაქტიკულად არ არსებობს ხეები. კუნძულს აქვს სამკუთხედის ფორმა და ყველაზე მაქსიმალური სიგრძე უტოლდება 4,8 კმ-ს. კუნძულის ცენტრში მდებარეობს ყურე — წყლით სავსე ვულკანის კალდერა.

კუნძულ სენ-პოლის კლიმატი ჰგავს ამსტერდამის კუნძულის კლიმატს. ჰაერის თვის საშუალო ტემპერატურა მერყეობს ზამთარში 10-11 °-დან ზაფხულში 17-17,5 °-მდე. ნალექები საშუალო რაოდენობა წელიწადში მოდის 1000 მმ. კუნძულზე ბინადრობენ პინგვინების, სელაპების და ზღვის ფრინველების კოლონიები.

ვულკანის აქტიურობა
აქტიური სტრატოვულკანია. ასაკი 1200 წელი. პირველი დაფიქსირებული ამოფრქვევა — 1991 წელი. აქამდე ვულკანი არ ამოფრქვეულა 800 წელზე უფრო დიდი ხნის განმავლობაში. ვულკანის ადგილას წარმოიქმნა დიდი კალდერა. უკანასკნელი ამოფრქვევა მოხდა 2009 წელს.

მოსახლეობა
კუნძული დაუსახლებელია, მაგრამ მას ხშირად სტუმრობენ სამეცნიერო ექსპედიციები.
ამსტერდამი (კუნძული)

ამსტერდამი  — კუნძული ინდოეთის ოკეანეში, შედის საფრანგეთის სამხრეთული და ანტარქტიდული ტერიტორიის შემადგენლობაში.

კუნძული მდებარეობს დაახლოებით ერთნაირ მანძილზე ანტარქტიდის, ავსტრალიის და აფრიკის ნაპირებიდან.

კუნძულიდან სამხრეთში, 85 კმ-ში მდებარეობს პატარა დაუსახლებელი კუნძული სენ-პოლი, რომელიც კუნძულ ამსტერდამთან და მის გარშემო არსებულ კლდეებთან ერთად ქმნის სენ-პოლისა და ამსტერდამის კუნძულებს.

გეოგრაფია
კუნძული ამსტერდამი — ვულკანური კუნძულია (უკანასკნელი ამოფრქვევა მოხდა 1792 წელს) ფართობით 58 კმ². კუნძულის უმაღლესი წერტილი (დე ლა დივსის მთა) მდებარეობს ზღვის დონიდან 867 მეტრ სიმაღლეზე.

კლიმატი
მიუხედავად იმისა, რომ კუნძული მდებარეობს ეკვატორთან უფრო ახლოს, ვიდრე სამხრეთ პოლუსთან, მას ხშირად მიაკუთვნებენ სუბანტარქტიკულ კუნძულებს. ამას გარდა კუნძული ამსტერდამი, კოლორადოს შტატის ანტიპოდია.

მაგრამ კუნძულის კლიმატი არ ჰგავს არც სუბანტარქტიკის და არც კოლორადოს კლიმატს. აქ კლიმატი საკმაოდ რბილი და თანაბარია: ყველაზე ცივი თვის კლიმატი (ივლისი და აგვისტო) — დაახლოებით 11 °, ყველაზე თბილი (თებერვალი) — 17,5 °.

კუნძულზე ბევრი ხეა, თუმცა ადამიანების მიერ კუნძულის აღმოჩენამდე კუნძულზე იზრდებოდა მხოლოდ ბალახი და ბუჩქის რამდენიმე სახეობა. კუნძულზე ბინადრობენ პინგვინების, სელაპების და ზღვის ფრინველების კოლონიები. კუნძულზე ასევე იმყოფებიან ადამიანის მიერ შემოყვანილი ძროხები.

ისტორია
კუნძული ამსტერდამი 1522 წლის 18 მარტს მსოფლიოს გარშემო პირველი გაცურვის დროს აღმოაჩინა ესპანელმა კაპიტანმა ხუან სებასტიან ელკანომ, რომელმაც უცნობი მიზეზების გამო კუნძულს სახელი არ დაარქვა. ქალაქ ამსტერდამის პატივსაცემად ეს სახელი 1633 წელს კუნძულს უწოდა ნიდერლანდელმა ანტონი ვან დიმენმა.

მოსახლეობა
კუნძულზე იმყოფება საფრანგეთის სამხრეთული და ანტარქტიდული ტერიტორიის ერთადერთი მეცნიერებით და თანამშრომლებით მუდმივად დასახლებული პუნქტი — მარტენ-დე-ვივიე, მოსახლეობის რაოდენობით — დაახლოებით 40 ადამიანი.

იმავდროულად კუნძულზე სეზონთან დამოკიდებულებაში ცხოვრობს 50-დან 100-მდე ადამიანი. ესენი ძირითადად სამეცნიერო ექსპედიციების და მეტეოროლოგიური სადგურის თანამშრომლები არიან.

კუნძული ამსტერდამი ხელოვნებაში
კუნძული ამსტერდამი მდებარეობს სამხრეთ განედის 37°, ამიტომ ის აღწერილია (თუმცა, საკმაოდ არაზუსტად) ჟიულ ვერნის მნიშვნელოვან რომანში «კაპიტან გრანტის შვილები».
იტალიის შეჭრა ალბანეთში

იტალიის შეჭრა ალბანეთში (7 – 12 აპრილი, 1939) — იტალიის სამეფოს მიერ ალბანეთის სამეფოს წინააღმდეგ ნაწარმოები სამხედრო კამპანია. კონფლიქტი წარმოადგენდა იტალიელი დიქტატორის ბენიტო მუსოლინის იმპერიალისტური პოლიტიკის ნაწილს. იტალიამ 5 დღეში შეძლო ალბანეთის დაპყრობა. ალბანეთის მეფე აჰმედ ზოგუ ქვეყნიდან გაიქცა, ხოლო ალბანეთი შევიდა იტალიის იმპერიის შემადგენლობაში.
დურესის რაიონი

დურესის რაიონი — ერთ-ერთი ალბანეთის 36 რაიონიდან. დურეს ოლქის ნაწილი. 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 242 801 ადამიანს შეადგენს. დურესის რაიონი 433 კმ²-ზეა განფენილი და მისი ადმინისტრაციული ცენტრია დურესი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
დურესის რაიონი იყოფა 4 მუნიციპალიტეტად იყოფა. ესენია:
დურესი
მენეზი
შიაკი
სუკტი
ქილისი

ქილისი — ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ თურქეთში, სამხრეთ ანატოლიის რეგიონში, ქილისის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს 640 მეტრზე ზღვის დონიდან. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით, ქალაქ ქილისის მოსახლეობა 90 327 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქ ქილისს აქვს მერია და მისი მერი არის ჰასან ქარა.

ქალაქი ქილისი მდებარეობს სირიის საზღვართან და ეს ქვეყანა მას სამხრეთით ესაზღვრება. გარდა ამისა, ქილისი სამხრეთ-დასავლეთით გაზიანთეფის პროვინციას ესაზღვრება და ქილისის პროვინციაში მდებარე დანარჩენ სამ ქალაქი. აღმოსავლეთით მას ქალაქი ელბეილი ესაზღვრება, ჩრდილოეთით — ფოლათელი, ხოლო ჩრდილო-დასავლეთით — ქალაქი მუსაბეილი.

ისტორია
ქალაქი ქილისი იმყოფებოდა ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში 4 საუკუნის განმავლობაში. იგი დაპყრობილ იქნა სულთან სელიმ -ის (1512-1520 წწ.) მიერ. ქილისი ოსმალეთის საბოლოო დაშლამდე იყო მის შემადგენლობაში და მხოლოდ პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ დაკარგა იგი ოსმალეთმა. ქალაქი ქილისი რამდენიმე წლის შემდეგ ახლად დაარსებულ თურქეთის რესპუბლიკაში შევიდა. 1994 წლამდე შედიოდა გაზიანთეფის პროვინციის შემადგენლობაში და სწორედ ამ წელს შეიქმნა მის ტერიტორიაზე ქილისის პროვინცია, რომლის ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ქილისი გახდა.

მოსახლეობის ზრდა
ქილისში ძალიან სწრაფად იზრდება მოსახლეობა. მოსახლეობის ზრდით თურქეთში ის ერთ-ერთი პირველი ქალაქია. 1927 წელს მისი მოსახლეობა მხოლოდ 20,000-ს შეადგენდა, 1970 წელს კი 45,000-მდე გაიზარდა, ანუ გაორმაგდა და კიდევ დაემატა 5,000, რაც ძალიან დიდი ზრდაა 43 წლისთვის. 10 წლის შემდეგ, 1980 წელს ქილისის მოსახლეობამ 60,000 შეადგინა, ხოლო 1990 წელს ქილისში უკვე 85,000 ადამიანი ცხოვრობდა. 2010 წლის აღწერის მიხედვით ქალაქში 82,109 ადამიანი ცხოვრობდა, 2012 წლის აღწერით კი — 85,119. 2014 წლის მონაცემებით, ქილისში უკვე 90,327 კაცი ცხოვრობს.
შირნაქი

შირნაქი — ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ თურქეთში, სამხრეთ ანატოლიის რეგიონში, სირიასა და ირანის მოსაზღვრე შირნაქის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს 1 650 მეტრზე ზღვის დონიდან. 2012 წლის აღწერის მონაცემებით, ქალაქ შირნაქის მოსახლეობა 63 298 ადამიანს შეადგენდა. შირნაქს აქვს მერია და მისი მერი არის რამაზან უისალი.

მიუხედავად იმისა, რომ შირნაქის პროვინცია სირიასა და ირანის საზღვარზე მდებარეობს, ქალაქი შირნაქი არც ერთ მათგანს არ ესაზღვრება. შირნაქი სიირთის პროვინციას და საკუთარი პროვინციის ქალაქებს, ულუდერეს, სილოპის, ჯიზრეს, გიუჩლიუქონაქსა და ბეითიუშშეპაბს ესაზღვრება.