მონტენეგრო

მონტენეგრო ან ჩერნოგორია (სერბულ-ხორვატული ენის კირილურ ვარიანტზე / ლათინურ ვარიანტზე . წარმოითქმის როგორც [ცრნაგორა]) — ქვეყანა სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში. დასავლეთიდან ესაზღვრება ადრიატიკის ზღვა და ხორვატია, ჩრდილოეთიდან — ბოსნია და ჰერცეგოვინა, აღმოსავლეთიდან — სერბეთი, ხოლო სამხრეთიდან — ალბანეთი. 13 812 კმ² ფართობის მქონე ქვეყნის მცხოვრებთა რაოდენობა 2023 წლის აღწერის მიხედვით 623 633 ადამიანია. მონტენეგროს დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქია პოდგორიცა, ხოლო ძველი დედაქალაქი ცეტინიე ქვეყნის კულტურული და ისტორიული ცენტრია.

1878 წელს მონტენეგრო-ოსმალეთის ომის შემდეგ, ბერლინის კონგრესზე მონტენეგროს დე იურე დამოუკიდებლობა აღიარეს. 1905 წლიდან მონტენეგრო სამეფო იყო. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ქვეყანა იუგოსლავიის ნაწილი გახდა, ხოლო იუგოსლავიის დაშლის შემდეგ, სერბეთთან ერთად სერბეთისა და ჩერნოგორიის რესპუბლიკა ჩამოაყალიბა. 2003 წლის 21 მაისს ჩატარებული რეფერენდუმის შედეგების საფუძველზე ამავე წლის 6 მაისს მონტენეგრო დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ გამოცხადდა.

2017 წლის 5 ივნისს მონტენეგრო ჩრდილოატლანტიკური ალიანსის 29-ე წევრი ქვეყანა გახდა. ქვეყანა ასევე გაეროს, მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის, ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციის და ევროსაბჭოს წევრია. მონტენეგრო ხმელთაშუა ზღვის კავშირის ერთ-ერთი დამფუძნებელი ქვეყანაა.

მსოფლიო ბანკის კლასიფიკაციის მიხედვით მონტენეგრო საშუალოზე მაღალი შემოსავლის ქვეყანად მიიჩნევა.

ეტიმოლოგია
ქვეყნის ორივე სახელწოდება (მონტენეგროცა და ჩერნოგორიაც) ერთსა და იმავეს, — „შავ მთას“ აღნიშნავს. ფორმა „ჩერნოგორია“ ქართულ ენაში რუსული ენის საშუალებით შემოვიდა და მონტენეგროს მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვებამდე გამოიყენებოდა.

 საუკუნის დასაწყისის ქართულ პრესაში იხმარებოდა სახელწოდება მთაშავეთი.

 საუკუნეში მხოლოდ ერთი ტომის პაშტროვიჩების ტერიტორიას ეწოდებოდა. საუკუნეში ზეტას სათავადოს ხელისუფლებაში ჩერნოიევიჩების გვარის მოსვლის შემდეგ უკვე დღევანდელი მონტენეგროს დიდი ნაწილის დასახელებად გამოიყენებოდა.

ისტორია
მონტენეგროს ისტორია 1992 წლამდე
თანამედროვე მონტენეგრო ილირიის ნაწილი იყო და ინდოევროპულენოვანი ილირიელებით იყო დასახლებული. ილირიის სამეფო რომის რესპუბლიკამ ილირიული ომების დროს დაიპყრო და რეგიონი ილირიკუმის პროვინციის (მოგვიანებით დალმაცია და პრევალიტანია) შემადგენლობაში შევიდა.

ქვეყნის ტერიტორიის სლავებით დასახლება დაიწყო საუკუნეში. საუკუნის დასაწყისში რომის იმპერიის ყოფილ კოლონიაზე დაარსდა დუკლიის სახელმწიფო. დუკლიამ დამოუკიდებლობა ბიზანტიის იმპერიისგან 1042 წელს მოიპოვა. მომდევნო ათწლეულებში მან გააფართოვა თავისი ტერიტორიები მეზობელ ბოსნიაზე და ასევე აღიარებულ იქნა სამეფოდ. ფეოდალური შიდა ომებით დასუსტებული სამეფო 1186 წლისთვის სერბეთის დიდი სამთავროს ნაწილი გახდა. მომდევნო ორი საუკუნის განმავლობაში იგი შედიოდა სხვადასხვა სახელმწიფოებრივ ერთეულში, რომელსაც ნემანიჩების დინასტია განაგებდა. საუკუნის მეორე ნახევარში, როდესაც სერბთა იმპერია დაიშალა, ქვეყანაზე ძალაუფლება ბალშიჩების საგვარეულომ მოიპოვა.

1392 წლიდან მონტენეგროს ტერიტორიის ზოგიერთ ნაწილს ვენეციის რესპუბლიკა აკონტროლებდა, მათ შორის ბუდვას ქალაქს, რომელიც იმ დროს „ბუდუას“ სახელით იყო ცნობილი. ვენეცია თანამედროვე მონტენეგროს ამ ტერიტორიებს 1797 წლამდე აკონტროლებდა.

1421 წელს მონტენეგრო შეუერთდა სერბეთის დესპოტატს, მაგრამ 1455 წლის შემდეგ კიდევ ერთმა დიდგვაროვანმა ოჯახმა — ჩერნოიევიჩებმა — ქვეყნის დამოუკიდებლობა მოიპოვეს, რის შედეგადაც იგი გახდა ბალკანეთის უკანასკნელი თავისუფალი მონარქია, სანამ 1496 წელს ოსმალებმა არ დაიპყრეს და სანჯაყად აქციეს. მოკლე პერიოდის განმავლობაში მონტენეგრო არსებობდა როგორც ავტონომიური სანჯაყი 1514–1528 წლებში.

მონტენეგროელები უკმაყოფილო იყვნენ ოსმალეთის მმართველობით და არაერთხელ აჯანყდნენ. 1516 წელს მონტენეგროში ჩამოყალიბდა თეოკრატიული სახელმწიფო — მონტენეგროს სამთავრო-საეპისკოპოსო, რომელსაც მართლმადიდებელი ეპისკოპოსი მართავდა. ეს სახელმწიფო აქტიურად თანამშრომლობდა ევროპულ ქრისტიანულ სახელმწიფოებთან ოსმალეთის წინააღმდეგ და საბოლოოდ 1696 წლიდან თითქმის სრული დამოუკიდებლობა მოიპოვა.

1852 წლის 13 მარტს დანილო პეტროვიჩ-ნიეგოშმა გადაწყვიტა უარი ეთქვა თავის პრინც-ეპისკოპოსის ტიტულზე და დაქორწინებულიყო. საუკუნეების განმავლობაში არსებული თეოკრატიული მმართველობის შემდეგ ამან მონტენეგრო საერო სამთავროდ აქცია. 1876 წლის 30 ივნისს მონტენეგროს სამთავრომ სერბეთის სამეფოსთან ერთად ომი გამოუცხადა ოსმალეთის იმპერიას. 1878 წლის 3 მარტს ხელი მოეწერა სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულებას, რომლითაც აღიარებული იყო მონტენეგროს, ასევე რუმინეთისა და სერბეთის დამოუკიდებლობა. საზავო ხელშეკრულების შემდეგ მონტენეგროს ტერიტორია 4,405 კმ²-დან 9,475 კმ²-მდე გაიზარდა.

1905 წელს ქვეყანაში მიიღეს კონსტიტუცია. 1910 წელს მთავარმა ნიკოლა -მა მიიღო მეფის ტიტული. 1910–1918 წლებში მონტენეგრო ატარებდა სამეფოს სახელს. ბალკანეთის პირველი ომის დროს მონტენეგრო იბრძოდა ოსმალეთის წინააღმდეგ, რაც წარმატებით დასრულდა. 1914–1916 წლებში იგი იბრძოდა ანტანტის მხარეზე, თუმცა ავსტრია-უნგრეთმა მოახდინა მისი ოკუპაცია. 1918 წელს ქვეყანა გათავისუფლდა ავსტრია-უნგრეთის უღლისგან და მალევე ქვეყნის საკანონმდებლო ორგანომ მიიღო გადაწყვეტილება შესულიყო იუგოსლავიის შემადგენლობაში. მეორე მსოფლიო ომის დროს ჯერ იტალიის (1941–1943 წწ.), ხოლო შემდეგ გერმანიის (1943–1944 წწ.) ჯარებმა მოახდინეს მონტენეგროს ოკუპაცია. 1945–1992 წლებში მონტენეგრო იუგოსლავიის შემადგენლობაში იყო.

მონტენეგრო იუგოსლავიის ფედერაციული რესპუბლიკის შემადგენლობაში
1992 წელს იუგოსლავიის დაშლის შემდეგ მონტენეგროში რეფერენდუმი ჩატარდა, რომლის მონაწილეთა 96 %-მა სერბეთთან გაერთიანებას დაუჭირა მხარი. რეფერენდუმს ბოიკოტი გამოუცხადეს ქვეყნის კულტურულმა უმცირესობებმა — მუსლიმებმა, ალბანელებმა და კათოლიკეებმა, რომლებიც მონტენეგროს დამოუკიდებლობას უჭერდნენ მხარს. მათ განაცხადეს, რომ გამოკითხვა არადემოკრატიულ პირობებში ჩატარდა. რეფერენდუმი მონიტორინგის გარეშე ჩატარდა, ამიტომაც მის სამართლიანობასთან დაკავშირებით არც ერთი მიუკერძოებელი განცხადება არ გაკეთებულა. მონტენეგრომ სერბეთთან ერთად იუგოსლავიის ფედერაციული რესპუბლიკა ჩამოაყალიბა.

1991–1995 წლებში მიმდინარე ბოსნიისა და ხორვატიის ომების დროს მონტენეგროს შეიარაღებული ძალები სერბეთის ჯარებს ხორვატიის ქალაქ დუბროვნიკზე შეტევის დროს შეუერთდნენ. მათ მიერ ჩატარებული ოპერაციები ადამიანის უფლებების მუდმივი და ფართომასშტაბიანი დარღვევებით ხასიათდებოდა. მონტენეგროელი გენერალი პავლე სტრუგარი დუბროვნიკის დაბომბვაში მონაწილეობისთვის გაასამართლეს. მონტენეგროს პოლიციამ დააპატიმრა ბოსნიელი ლტოლვილები და სერბთა ბანაკებში გადაიყვანა, სადაც ისინი სისტემატური წამების შემდეგ სიკვდილით დასაჯეს.

1996 წელს მონტენეგროს მთავრობამ მილო დუკანოვიჩის ხელმძღვანელობით სერბეთთან ურთიერთობა გაწყვიტა, რომელსაც იმჟამად სლობოდან მილოშევიჩი მართავდა. მონტენეგროს მთავრობამ ეროვნული ფულის ერთეულად ჯერ გერმანული მარკა, შემდეგ კი ევრო შემოიღო, თუმცა არ გამხდარა ევროზონის ქვეყანა. ქვეყნის მომდევნო მთავრობები დამოუკიდებლობას ემხრობოდნენ, შესაბამისად მათი მმართველობის პერიოდი სერბეთთან დაძაბული ურთიერთობით ხასიათდებოდა.

2002 წელს სერბეთი და მონტენეგრო თანამშრომლობის შესახებ ხელშეკრულების გაგრძელებას დასთანხმდნენ. მათ აწარმოეს მოლაპარაკებები იუგოსლავიის ფედერაციული რესპუბლიკის სტატუსთან დაკავშირებით და გადაწყვიტეს, რომ ეს უკანასკნელი უფრო დეცენტრალიზებული სახელმწიფო ყოფილიყო. 2003 წელს მისი სახელწოდება სერბეთი და მონტენეგრო გახდა. ბელგრადში დადებული ხელშეკრულება მომდევნო სამი წლის განმავლობაში მონტენეგროში დამოუკიდებლობის შესახებ რეფერენდუმის ჩატარებას კრძალავდა.

დამოუკიდებლობა და უახლესი ისტორია
2006 წლის 21 მაისს მონტენეგროში სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის საკითხზე რეფერენდუმი ჩატარდა. რეფერენდუმში მონაწილეობა 419 240-მა ადამიანმა, სრული ელექტორატის 86,5 %-მა მიიღო; მათგან 230 661 (55,5 %) მხარს უჭერდა მონტენეგროს დამოუკიდებლობას, ხოლო 185 002 (44,5 %) წინააღმდეგი იყო. 55 %-იანი ბარიერის მცირედი ნიშნულით გადალახვით, სულ რაღაც 2300 ხმით მოპოვებულ გამარჯვებას ევროკავშირის მიერ დადგენილი წესის მიხედვით ვალიდურობის შემოწმება სჭირდებოდა. მონტენეგროს დამოუკიდებლობა აღიარეს სერბეთმა, ევროკავშირისა და გაეროს უშიშროების საბჭოს მუდმივმა წევრმა ქვეყნებმა.

რეფერენდუმზე მონიტორინგს ხუთი საერთაშორისო სადამკვირვებლო მისია ახორციელებდა, რომელსაც ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაცია ხელმძღვანელობდა. ჯამში სადამკვირვებლო პროცესში მონაწილეობა დაახლოებით 3000-მა დამკვირვებელმა მიიღო.

მონტენეგროს დამოუკიდებლობა ქვეყნის პარლამენტმა 2006 წლის 3 ივნისს გამოაცხადა.

2015 წელს ჟურნალისტური გამოძიების კავშირმა, სახელწოდებით ორგანიზებული დანაშაულისა და კორუფციის მხილების პროექტი, მონტენეგროს ყოფილი პრეზიდენტი და იმჟამინდელი პრემიერ-მინისტრი მილო დუკანოვიჩი „ორგანიზებულ დანაშაულში ჩართულ წლის ადამიანად“ გამოაცხადა. ამ მოვლენის შემდეგ მონტენეგროს ქუჩებში დუკანოვიჩის გადადგომის მოთხოვნით დემონსტრაციები დაიწყო.

2012 წლიდან მონტენეგრო ევროკავშირთან მოლაპარაკებებს აწარმოებს. 2018 წელს ქვეყნის ევროკავშირში ინტეგრაცია 2022-დან 2025 წელს გადაიდო.

2019 წელს მონტენეგროში დაიწყო სახალხო პროტესტი მოქმედი პრეზიდენტი მილო ჯუკანოვიჩისა და პრემიერ-მინისტრი დუშკო მარკოვიჩის მიმართ, რომლებიც სოციალ-დემოკრატთა პარტიის წევრები არიან და პარლამენტში 1991 წლიდან იმყოფებიან. 2022 წლის თებერვალში, იგივე მთავრობა ქვეყნის ისტორიაში პირველი წარმატებული უნდობლობის ვოტუმის დროს დაამხეს. 2023 წლის მარტში პროდასავლურმა კანდიდატმა, იაკოვ მილატოვიჩმა, პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა.

გეოგრაფია
მონტენეგრო ჩ. გ. 41° და 44° და ა. გ. 18° და 21°-ს შორის მდებარეობს. მისი მოსაზღვრე ქვეყნებია: ხორვატია, ბოსნია და ჰერცეგოვინა, სერბეთი, კოსოვო და ალბანეთი.

მონტენეგრო დუნაის დაცვის საერთაშორისო კომისიის წევრია. ქვეყანაში მდინარის 2000 კილომეტრიანი მონაკვეთია მოქცეული.

გეოგრაფიული რეკორდები:
უმაღლესი მწვერვალი — ზლა კოლატა — 2535 მ
უდიდესი ტბა — სკადარი — 391 კმ²
უღრმესი კანიონი — მდინარე ტარას კანიონი — 1300 მ
უდიდესი ყურე — კოტორის ყურე

პოლიტიკა
მონტენეგრო დამოუკიდებელი და სუვერენული რესპუბლიკაა, რომელშიც 2007 წლის 22 ოქტომბერს მიღებული კონსტიტუცია მოქმედებს. ამ უკანასკნელის მიხედვით, მონტენეგრო „დემოკრატიულ, სოციალური სამართლიანობის მქონე, კანონის უზენაესობაზე დაფუძნებულ სახელმწიფოა“.

სახელმწიფოს მეთაურია პრეზიდენტი, რომელსაც ხუთ წელიწადში ერთხელ პირდაპირი არჩევნების შედეგად ირჩევენ. პრეზიდენტი გასცემს განკარგულებებს, ნიშნავს საპარლამენტო არჩევნების თარიღს, წარადგენს პრემიერ-მინისტრობისა და საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლეობის კანდიდატურებს, ნიშნავს რეფერენდუმს, ასევე მას აქვს ამნისტიის უფლება. პრეზიდენტის რეზიდენცია ქალაქ ცეტინიეში მდებარეობს.

ქვეყნის ხელისუფლების აღმასრულებელი ორგანოა მთავრობა, რომელსაც პრემიერ-მინისტრი ხელმძღვანელობს.

მონტენეგროს საკანონმდებლო ორგანოა ერთპალატიანი პარლამენტი, რომელიც იღებს კანონებს, ახდენს ხელშეკრულებების რატიფიკაციას, ნიშნავს მინისტრებსა და მოსამართლეებს და ასრულებს კონსტიტუციით დადგენილ ყველა სხვა ვალდებულებას. პარლამენტის წევრობისთვის არჩევნებში 6000 ხმის მოპოვებაა საჭირო. მონტენეგროს დღევანდელი პარლამენტი 81 წევრისგან შედგება.

2020 წელს -მა პრეზიდენტი მილო დუკანოვიჩის მიერ სახელმწიფოს მიტაცებასა და ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებაზე განცხადება გააკეთა. 2003 წლის შემდეგ პირველად მონტენეგრო არა დემოკრატიულ, არამედ ჰიბრიდული რეჟიმის ქვეყნად მიიჩნევა.

საერთაშორისო ურთიერთობები
მონტენეგროს საგარეო პოლიტიკის მთავრი სტრატეგიული მიზანი ევროკავშირში გაერთიანებაა. ქვეყნისათვის ასეთივე მნიშვნელოვანი მიზანი იყო ნატოში გაერთიანება, როგორც სტაბილურობისა და უსაფრთხოების გარანტია, რაც მონტენეგროს სხვა სტრატეგიული მიზნების მიღწევას კიდევ უფრო შეუწყობდა ხელს. ქვეყანა ნატოს წევრი 2017 წლის 5 ივნისს გახდა. მონტენეგროს მთავრობის აზრით, ნატოში ინტეგრაცია ევროკავშირში ინტეგრაციას კიდევ უფრო დააჩქარებს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
მონტენეგრო 23 მუნიციპალიტეტადაა დაყოფილი, მათ შორის 21 რაიონული, ხოლო 2 ურბანული მუნიციპალიტეტია.

მოსახლეობა
2018 წლის აღწერის მიხედვით, მონტენეგროში დაახლოებით 622 ათასი ადამიანი ცხოვრობს, ხოლო მოსახლეობის სიმჭიდროვე კმ²-ზე 45 ადამიანია.

მონტენეგრო ეთნიკურად მრავალფეროვანი ქვეყანაა. ძირითადი ეთნიკური ჯგუფები არიან მონტენეგროელები, სერბები, ბოსნიელები, ალბანელები და ხორვატები.

მონტენეგროს ოფიციალური ენაა მონტენეგრული. ასევე გამოიყენება სერბული, ბოსნიური და ხორვატული ენები.

საუკუნეთა მანძილზე მონტენეგრო კულტურულ გზაგასაყარზე იმყოფებოდა. დღეისათვის ქვეყანაში მუსლიმური და ქრისტიანული კულტურების უნიკალურ თანაარსებობას ვხვდებით.

რელიგიებს შორის მონტენეგროში ყველაზე ფართოდ მართლმადიდებლური ქრისტიანობაა გავრცელებული. მონტენეგროს მართლმადიდებელი მოსახლეობის უმრავლესობა სერბეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის მიმდევარია. მცირე პროცენტი მხარს უჭერს კანონიკურად არაღიარებულ მონტენეგროს მართლმადიდებლურ ეკლესიას, რომელსაც 1993 წელს დაარსების დღიდან რელიგიური არასამთავრობო ორგანიზაციის სტატუსი აქვს.

მეორე უდიდესი რელიგიაა ისლამი, რომელსაც ქვეყნის მოსახლეობის 19 % აღიარებს. 2004 წლის აღწერის მიხედვით ალბანელთა ერთი მესამედი კათოლიციზმის, ხოლო ორი მესამედი სუნიტური ისლამის მიმდევრები არიან.

ეკონომიკა
მონტენეგრო გარდამავალი ეკონომიკის ქვეყანაა და მისი ეკონომიკა ძირითადად მომსახურების სფეროზეა ორიენტირებული. საერთაშორისო სავალუტო ფონდის მონაცემების მიხედვით 2019 წელს მონტენეგროს მშპ $5.424 მილიარდი, მშპ მსყიდველობითი უნარის პარიტეტთან მიმართებით $12.516 მილიარდი, ხოლო მშპ ერთ სულ მოსახლეზე $20 083 იყო.

2007 წელს მონტენეგროს მშპ 10,7 %-ით, ხოლო 2008 წელს 7,5 %-ით გაიზარდა. 2007 წელს სერვისის სექტორმა მშპ-ს 72,4 % აწარმოა, ინდუსტრიულმა სექტორმა – 17,6 %, ხოლო სოფლის მეურნეობამ – 10 %. მონტენეგროში 50 000 შინამეურნეობა აღირიცხება, შესაბამისად სწორედ ამდენი ოჯახის შემოსავალი სოფლის მეურნეობას ეყრდნობა.

2012 წელს მონტენეგრომ 182,3 მილიონი ევროს ღირებულების საქონლის ექსპორტი მოახდინა. მისი უმსხვილესი საექსპორტო პარტნიორებია: ხორვატია, სერბეთი, ბოსნია და ჰერცეგოვინა და უნგრეთი. ამავე წელს მონტენეგროს იმპორტმა 864,9 მილიონი ევრო შეადგინა. ქვეყნის უმსხვილესი იმპორტიორები არიან: სერბეთი, საბერძნეთი, ბოსნია და ჰერცეგოვინა.

ინფრასტრუქტურა
მონტენეგროს სარკინიგზო ქსელის ძირითადი ხაზი ბელგრადი-ბარის სარკინიგზო ხაზია, რომელიც ქვეყანას სერბეთთან აკავშირებს. მონტენეგროს მთავარი შიდა სარკინიგზო ხაზია ნიკსიში-პოდგორიცა, რომელიც რეკონსტრუქციის შემდეგ 2012 წელს გაიხსნა.

მონტენეგროში ორი საერთაშორისო აეროპორტია, ესენია: პოდგორიცას აეროპორტი და ტივატის აეროპორტი. 2008 წელს ორივე აეროპორტი ერთად 1,1 მილიონ მგზავრს მოემსახურა.

მონტენეგროს მთავარი პორტია ბარის ნავსადგური, რომელიც 1906 წელს აშენდა, ხოლო მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში თითქმის სრულად დაინგრა, რის შემდეგაც 1950 წელს რეკონსტრუქციის შედეგად აღადგინეს. პორტს წელიწადში 5 მილიონი ტონა ტვირთის მიღება შეუძლია.

ტურიზმი
მონტენეგრო წელიწადში 1,6 მილიონი მნახველით ევროპაში 36-ე ყველაზე ხშირად მონახულებადი ქვეყანაა. დამსვენებლების უმრავლესობას ქვეყანის სანაპირო რეგიონი იზიდავს. მონტენეგროს ადრიატიკის ზღვასთან 295 კილომეტრიანი სანაპირო ხაზი აქვს, საიდანაც 72 კილომეტრი პლაჟებსა და კარგად შემორჩენილ ძველ ქალაქებს უკავია. ჟურნალმა მონტენეგრო „ცხოვრების განმავლობაში აუცილებლად სანახავ 50 ადგილს“ შორის დაასახელა, გამოცემის ყდას კუნძული სვეტი სტეფანის გამოსახულება ამშვენებდა. 2010 წლის იანვარში ულცინის სამხრეთი სანაპირო -ის ტურისტული დანიშნულების ადგილების რეიტინგის ფარგლებში მოხვდა სიაში „31 ადგილი, რომელიც უნდა ნახოთ 2010 წელს“.

განათლება
მონტენეგროში განათლების სფეროს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო ხელმძღვნელობს. სრული ზოგადი განათლება დაწყებით და საშუალო საფეხურებზე ხორციელდება, აქედან დაწყებითი განათლება სავალდებულოა და 9 წელს მოიცავს, ხოლო საშუალო განათლება – 4 წელს. უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებები, სადაც სწავლა 3-დან 6 წლამდე გრძელდება, უნივერსიტეტებს, კოლეჯებს და ხელოვნების აკადემიებს მოიცავს. მონტენეგროში ერთი საჯარო და ორი კერძო უნივერსიტეტია.

კულტურა
მონტენეგრო მთელი თავისი ისტორიის მანძილზე სხვადასხვა კულტურათა გავლენას განიცდიდა, მათ შორის აღსანიშნავია მართლმადიდებლური, ოსმალური, სლავური, ცენტრალურ-ევროპული და ადრიატიკული კულტურები. ქვეყანაში გვხვდება რომანული, გოთიკური და ბაროკოს პერიოდის არქიტექტურა.

მონტენეგროში მრავალი კულტურული თუ ისტორიული ღირსშესანიშნაობა მდებარეობს. ქვეყნის სანაპირო რეგიონი რელიგიური მონუმენტებით გამოირჩევა, რომელთა შორისაა წმინდა ტრიფონის საკათედრო ტაძარი, სავინას მონასტერი და წმინდა ლუკა მახარებლის ბაზილიკა, რომელიც 800-ზე მეტ წელს მოითვლის.