iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფრანკლინის კუნძული (ანტარქტიდა)

ფრანკლინის კუნძული— 13 კილომეტრი (7 საზღვაო მილი) სიგრძეში, მდებარეობს როსის ზღვაზე დაახლოებით 150 კილომეტრით (80 საზღვაო მილი) აღმოსავლეთით კეიპ ჰიკი, ვიქტორიას მიწა
და ანტარკტიდასთან.
ძიება და დასახელება
ფრანკლინის კინძული აღმოაჩინეს 27 იანვარს 1841 ჯეიმხ კლარკ როსი მიერ და დარქვა კუნძულს სერ ჯონ ფრანკლინი პატივსაცემად, რომელიც იყო ცნობილი არტიკული მოგზაური რომელიც, როგორც ვან დიმენის მიწის (ტასმანიის) გუბერნატორი, სამეფო გზით უმასპინძლა ექსპედიციას სამხრეთით ჰობარტში 1840 წელს.
ლოკაცია
თუმცა მდებარეობს 80 კილომეტრით ბოფორტის კუნძულის ჩრდილოეთით და და ერთი შეხედვით ერთი და იმავე ჯგუფის ნაწილად ჩანს, კინძული ჩვეულებრივ არ ითვლება როსის არქიპელაგის ნაწილად. კუნძული არის ეროზიის მიერ შემორჩენილი ფარის ვულკანი რომელიც წარმოიქმნა 4.8+ ან 2 მილიონი წლის წინ,რომლის დიდი ნაწილი წყალქვეშ არის აღმოსავლეთსანაპიროზე.

ფრანკლინის კუნძული არის 290 მეტრის ყველაზე მაღალი წერტილში და დაახლოებით 9.3 კილომეტი სიგძეში. კუნძულზე ასევე არის ადელი პინგვინის ბუდე სამხრეთ-დასავლეთით სანაპიროზე იგი მთავრდება ბერნაჩის სათავეში სამხრეთით. ნორვეგიის კლდეები კუნძულის სამხრეთით მდებარეობს.
ბერნაკის თავი
.
ციცაბო კრდე რომელიც ქმნის ფრანკლინის კუნძულის სამხრეთ კიდურას. დაარქვეს "კონცხი ბერნაკი" ბრიტანელების მიერ არკტიკულ ექსპედიციაში 1898-1900 წწ ექსპედიციის წევრის ლუი სი ბერნაკისთვის. სახელი შეიცვალა "კონცხი ბერნაკი" დან "ბერნაკის თავი" ად ანტარქტიდის სახელების მრჩეველთა კომიტეტის მიერ რომ არ ყოფილიყო არეულობა კეიპ ბერნაკი ვიქტორია მიწის სანაპიროზე.
ნორვეის კრდე
.
კლდეების რიფი, რომლის მდებარეობა რუკაზე საეჭვოა, გადაჭიმულია დაახლოებით 7.4 კილომეტრი (4 საზღვაო მილზე)სამხრეთით ბერნაკის ჰედიდან, ფრანკლინის კუნძული, როსის ზღვაში. აღმოაჩინა როსმა 1841 წელს.წოდა ს.ი. ბორხგრევინკის სახელი, რომელიც წარმოშობით იყო ნორვეგიიდან და იყო ბრიტანეთის ანტარქტიდის ექსპედიციის ლიდერი, 1898-1900 წწ.
ტუია (ძველი ეგვიპტე)

ტუია (ზოგჯერ თარგმნილი როგორც ტოუიუი, ტუიუ ან ტიუიუ) - ეგვიპტელი დიდგვაროვანი ქალი, დედოფალ ტიიას დედა და იუიას ცოლი; ეხნატონის ბებია და ტუტანხამონის დიდი ბებია.
ბიოგრაფია
ითვლება, რომ ტუია დედოფალ იაჰმეს-ნეფერტარის შთამომავალია. მას არაერთი ოფიციალური და მნიშვნელოვანი როლი ენიჭებოდა ძველი ეგვიპტის როგორც რელიგიაში, ასევე მმართველობაში. იგი ჩართული იყო მრავალ კულტში; მის ტიტულებს შორის იყო „ჰატჰორის მომღერალი“ და ამონისა და მინის „გართობის ხელმძღვანელი“. მას ასევე ეკავა ახმიმის ღმერთ მინისა და თებეს ღმერთ ამონის ჰარამხანის ზედამხედველების გავლენიანი თანამდებობები. ის გათხოვდა იუიაზე, მეთვრამეტე დინასტიის გავლენიან სამეფო კარის წარმომადგენელზე. ითვლება, რომ ის ძვ.წ. 1375 წელს, დაახლოებით 50-55 წლის ასაკში გარდაიცვალა.
შვილები
იუიას და ტუიას ქალიშვილი, ტიია შეეძინათ, რომელიც ფარაონ ამენჰოტეპ მესამის „დიდებული სამეფო მეუღლე” გახდა. „დიდებული სამეფო მეუღლე” ეგვიპტეში უმაღლეს რელიგიურ თანამდებობად მიიჩნეოდა, რადგან მისი მფლობელი ფარაონის მხარდამხარ მსახურობდა ოფიციალური ცერემონიებისა და რიტუალების დროს.

წყვილს ვაჟი, ანენიც გაუჩნდა, რომელიც ქვემო ეგვიპტის კანცლერი, ამონის მეორე წინასწარმეტყველი და ჰელიოპოლისის მღვდელი გახდა.

იუია და ტუია ასევე შესაძლოა ეიეს, ეგვიპტელი სამეფო კარის წარმომადგენლის მშობლებიც ყოფილიყვნენ, რომელიც ეხნატონის მეფობის დროს მეტად აქტიურობდა, და რომელიც ტუტანხამონის სიკვდილის შემდეგ ფარაონი გახდა. ამ თეორიის არსებობის მიუხედავად, ამის რაიმე სახის მტკიცებულებები არ არსებობს გარდა იმისა, რომ ორივე - ეიეცა და იუიაც წარმოშობით ახმიმიდან იყვნენ.

აკლდამა
ტუია 46 სამარხში, მეფეთა ველზე, მეუღლე იუიასთან ერთად დაიკრძალა, და მათი სამარხი 1905 წელს, თითქმის ხელუხლებელი აღმოაჩინეს. იმ დროისათვის მათი აკლდამა საუკეთესოდ შემონახულად მიიჩნეოდა, სანამ მათ ეს ტიტული მათი შვილთაშვილის, ტუტანხამონის აღმოჩენამ არ ჩამოართვა. საფლავი არქეოლოგმა, ჯეიმს კვიბელმა, ამერიკელი მილიონერის, თეოდორ მ. დევისის სახელით, თავის მუშათა ჯგუფთან ერთად აღმოაჩინა. მძარცველებმა ის ნაწილობრივ დაშალეს, რათა ქალის კუბოსა და მუმიასთან მიეღწიათ, და სარკოფაგის სახურავი და თავად სარკოფაგის ერთი ჰორიზონტალური ნაწილი საწოლს დაადეს, მეორე კი პალატის სამხრეთ კედელს მიაყრდნეს. გარე, მოოქროვილი კუბო მოხსნილი იყო, მისი სახურავი კი ასევე საწოლებზე გადადებული. მისი მეორე (შიდა) კუბოს სახურავი (ასევე მოოქროვილი) მოხსნილი და გვერდზე მიყუდებული იყო, თუმცა მუმია არქეოლოგებს დაუზიანებელი დახვდათ. კვიბელის ვარაუდით, ეს იმ ფაქტმა გამოიწვია, რომ მძარცველებს სახურავის მოხსნა გაუჭირდათ. მუმიის სახვევები, რომლებიც ოდესღაც მას ფარავდა, სათავსების ზემოთ, ოთახის შორეულ კუთხეში იპოვეს. ქალის კბილები ცუდ მდგომარეობაში იყო, და მრავალი მათგანი აკლდა. ადრეულ რენტგენოლოგიურ გამოკვლევებში კბილების მძიმე გაცვეთილობა და პირის ღრუს აბსცესები დაფიქსირდა. სკანირებამ ასევე გამოავლინა, რომ მას საშუალო სიმძიმის სქოლიოზი ჰქონდა. სიკვდილის მიზეზი ვერ დადგინდა.
არტეფაქტები ტუიას გამოსახულებით
ნების კოალიცია

ნების კოალიცია (, ასევე მსურველთა კოალიცია) - დროებით შექმნილი საერთაშორისო თანამშრომლობის მექანიზმი, რომელიც შექმნილია კონკრეტული, როგორც წესი - სამხედრო ან პოლიტიკური - მიზნის მისაღწევად.

ტერმინის გამოგონება
ტერმინის გამოგონება 1970-იანი წლების დასაწყისში მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტის პროფესორ ლინკოლნ ბლუმფილდისა და მისი კოლეგის, მინესოტას უნივერსიტეტის პროფესორის ჰარლანდ კლივლენდის სახელებს უკავშიდება.

1971 წლის ივლისში ბლუმფილდმა ნიუ-იორკ ტაიმზში გამოაქვეყნა სტატია, რომელშიც ხაზს უსვამდა ისეთი ქვეყნების კოალიციის აუცილებლობას, რომლებიც მხარს დაუჭერდნენ გაერო-ს მიერ დამტკიცებულ მნიშვნელოვან სამშვიდობო ან კონფლიქტის სტაბილიზაციის მიზნებს.

ეს ტერმინი 1973 წელს გამოიყენა სახელმწიფო მდივანმა ჰენრი კისინჯერმა ბლუმფილდისთვის მიწერილ წერილში, რომელშიც აღიარა ამ უკანასკნელის „წინადადება „სურვილის კოალიციების“ შესახებ“. 1988 წლის 9 მაისს კლივლენდმა ჟურნალ რედაქტორს წერილი მიწერა, რომელშიც ხაზი გაუსვა, რომ ბლუმფილდი იყო ამ ფრაზის შემქმნელი, რომელიც პირველად გამოქვეყნდა 1974 წელს მის წიგნში „ამერიკის საგარეო პოლიტიკის ძიებაში“ . 2002 წელს უკვე ბლუმფილდმა გამოაქვეყნა სტატია, რომელშიც დაჟინებით ითხოვდა კლივლენდის ავტორობის აღიარებას.
ფასტრადა

ფასტრადა (დაახ. 765 — 10 აგვისტო, 794) — კარლოს დიდის მესამე (ზოგი წყაროს მიხედვით, მეოთხე) ცოლი და ამ ქორწინების შედეგად აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფოს დედოფალი.
ცხოვრება
ფასტრადა დაახლოებით 765 წელს, ინგელჰეიმში, გავლენიანი გრაფ რუდოლფის (ან ეადოლფის) და მისი მეუღლის, აედას ოჯახში დაიბადა.

ის კარლოს დიდზე 783 წელს, ვორმსში, გერმანიაში, დედოფალ ჰილდეგარდის გარდაცვალებიდან რამდენიმე თვეში დაქორწინდა და მეფის მესამე ცოლი გახდა. ქორწინების სავარაუდო მიზეზი რაინის აღმოსავლეთით ფრანკთა ალიანსის გამყარება იყო, რადგან ამ დროისათვის კარლოსი საქსონებს ჯერ კიდევ ებრძოდა.

კარლოსსა და სამეფო კარზე მისი გავლენით, პიპინ კუზიანი, კარლოსისა და ჰიმილტრუდეს ვაჟი, მამის წინააღმდეგ აჯანყების მიზეზით საჯაროდ გაასამართლეს და თავის გადაპარსვით დასაჯეს. ფასტრადამ ძალაუფლება საკუთარი სისასტიკით მოიპოვა (თუმცა ამ ინფორმაციას მემატიანე ეინჰარდი, საკუთარი „კარლოს დიდის ცხოვრებით“ გვაწვდის. ეინჰარდის კარლოსის სამეფო კარზე მისვლისას ფასტრადა ცოცხალი აღარ იყო) და თანამედროვეები გვაუწყებენ, რომ დედოფალი მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა ქვეყნის პოლიტიკაში. 785 წლიდან გადარჩენილ წერილში, რომელსაც კარლოსი ფასტრადას უგზავნის, ის მეუღლეს სთხოვს, რომ ერესბურგში შვილებთან ერთად ჩამოვიდეს. მეორე წერილი, გაგზავნილი ექვსი წლის შემდეგ, გამოხატავს მეფის წუხილს ცოლის მხრიდან სიჩუმის გამო, კითხულობს, არის თუ არა ის კარგად, და ავარების დამარცხებას აუწყებს.

793 წელს კარლოსმა ფასტრადას გამოსახულებიანი მონეტა (პირველი დედოფლის გამოსხულებიანი კაროლინგური მონეტა) გამოსცა. ისტორიკოსები ვარაუდობენ, რომ კარლოს დიდმა ამით ოფა მერსიელს მიჰბაძა, რომელმაც ცოლის, სინეტრიტის მონეტები მოჭრა.

793 წლის შობის შემდეგ კარლოს დიდი და ფასტრადა ვიურცბურგიდან ფრანკფურტში (დღევანდელი გერმანია) გაემგზავრნენ, სადაც ქალი 794 წლის 10 აგვისტოს, ფრანკფურტის სინოდის დროს გარდაიცვალა. ამბობენ, რომ კარლოს დიდი ამ ადგილს გარდაცვლილ მეუღლეზე წუხილის გამო შემდგომ აღარასოდეს აღარ დაბრუნებია. მან ფასტრადა წმინდა ალბანის (იმ დროისათვის ჯერ ბოლომდე დაუსრულებელ) სააბატოში, მაინცში დაკრძალა, და საკურთხევლის თავზე მისი ვერცხლის თითისტარი ჩამოკიდა. ის, რომ დედოფალი სენ-დენის ბაზილიკაში არ დაკრძალეს, იქ, სადაც თითქმის ყველა ფრანკი და ფრანგი მონარქი განისვენებდა, არქიეპისკოპოს რიშულფის გავლენებს მიეწერება.

ფასტრადას თეთრი მარმარილოს საფლავს ოქრო და ქანდაკებები ამკობდა. 1552 წელს წმინდა ალბანის სააბატოს განადგურების შემდეგ, მისი საფლავის ქვა მაინცის საკათედრო ტაძარში გადაასვენეს, სადაც ის დღესაც შესაძლებელია ვიხილოთ.
შვილები
თეოდრადა (დ. 784, - გ. უცნობია), არგენტეილის აბატი;
ჰილტრუდი (დ. 787, - გ. უცნობია); ამ ბეჭედმა, რომლის სამშვენისი ქვაც გველის საჩუქარი იყო, კარლოსი ფასტრადაზე იმდენად მიაჯაჭვა, რომ მეფეს მეუღლის გვამის დამარხვა მაშინაც კი არ სურდა, როდესაც ის გახრწნას იწყებდა. საბოლოოდ, რეიმსის მთავარეპისკოპოსმა ტილპინმა ბეჭედი წაიღო და წყალში, აახენის მახლობლად გადააგდო, რომ მას ძალა დაეკარგა.

სტივენ შვარცის მიუზიკლი „პიპინი“ ფასტარდას ოდნავ სახეცვლილ პერსონაჟს გვთავაზობს, რომელსაც 1972 წლის ორიგინალ ბროდვეის დადგმაში ლელანდ პალმერი, 1981 სატელევიზიო ფილმში ჩიტა რივერა, ხოლო 2013 წლის ბროდვეის განახლებულ მიუზიკლში შარლოტ დ’ამბუაზი თამაშობდა.
ტუნისის კონსტიტუცია

ტუნისის კონსტიტუცია ― ტუნისის უზენაესი კანონი. კონსტიტუცია განსაზღვრავს ტუნისის მთავრობის მოქმედების ჩარჩოს, ფედერალურ მთავრობასა და ვილაიეთებს შორის ურთიერთობას, ადამიანთა და მოქალაქეთა უფლებებს. ტუნისის პირველი თანამედროვე კონსტიტუცია 1859 წლის ფუნდამენტური აქტი იყო. მას 1861 წელს კონსტიტუცია მოჰყვა, რომელიც 1956 წელს საფრანგეთის წარმომადგენელთა მიერ ქვეყნის დატოვებამდე არ შეცვლილა. ახალი კონსტიტუცია 1959 წლის 1-ელ ივნისს მიიღეს. მასში დამატებები 1999 წელსა და 2002 წელს შევიდა.

ჟასმინის რევოლუციისა და თვეობით პროტესტის შემდეგ საკონსტიტუციო ასამბლეა აირჩიეს, რომელმაც ახალი კონსტიტუციის პროექტი მოამზადა. 2014 წლის 26 იანვარს ახალი კონსტიტუცია მიიღეს.

დამატებითი საკითხავი
ტანზანიის კონსტიტუცია

ტანზანიის გაერთიანებული რესპუბლიკის კონსტიტუცია (; ასევე ცნობილი როგორც მუდმივი კონსტიტუცია; ) ― რატიფიცირებულ იქნა 1977 წლის 16 მარტს. ამჟამინდელ კონსტიტუციამდე ტანზანიაში სამჯერ მიიღეს უზენაესი კანონი: დამოუკიდებლობის კონსტიტუცია (1961), რესპუბლიკის კონსტიტუცია (1962) და ტანგანიიკისა და ზანზიბარის გაერთიანებული რესპუბლიკის გარდამავალი კონსტიტუცია (1964).
სეიშელის კუნძულების კონსტიტუცია

სეიშელის კუნძულების კონსტიტუცია ― სეიშელის კუნძულების უზენაესი კანონი. 18 ივნისი, კონსტიტუციის რატიფიკაციის დღე, სეიშელის კუნძულებზე აღინიშნება როგორც „კონსტიტუციის დღე“.

ისტორია
1979 წლის 26 მარტის რეფერენდუმის საფუძველზე ახალი კონსტიტუცია შევიდა ძალაში. კონსტიტუციამ სეიშელის კუნძულები ერთპარტიულ სახელმწიფოდ გამოაცხადა, რომლის პრეზიდენტობის ერთადერთ კანდიდატს მმართველი პარტია ასახელებდა.

1991 წლის ბოლოსთვის სეიშელის კუნძულებზე მრავალპარტიულ დემოკრატიაზე გადასვლის პროცესი დაიწყო. 1993 წლის იანვარში მთავარ პოლიტიკურ პარტიებს შორის (სეიშელის სახალხო პროგრესული ფრონტი და სეიშელის დემოკრატიული პარტია) დისკუსიები და საჯარო დებატები დაიწყო. 1993 წლის 18 ივნისს ჩატარებული რეფენდუმის შედეგების საფუძველზე, სეიშელის კუნძულების ამჟამინდელი კონსტიტუცია მიიღეს.
ელის ნილი

ელის ნილი (, დ. 28 იანვარი, 1900, პენსილვანიის შტატი, აშშ – გ. 13 ოქტომბერი, 1984, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი მხატვარი, აღიარებული პორტრეტის ოსტატი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1900 წლის 28 იანვარს პენსილვანიაში (აშშ). 1918 წელს, საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ, ელისმა ჩააბარა გამოცდა და, რათა მშობლებისთვის დახმარება გაეწია, დაიწყო მუშაობა მაღალანაზღაურებად კანცელარიულ თანამდებობაზე. სამი წლის განმავლობაში ის მუშაობდა და პარალელურად ესწრებოდა საღამოს სამხატვრო კურსებს ფილადელფიაში (აშშ).

1921 წელს ჩაირიცხა ქალებისთვის განკუთვნილ დიზაინის სკოლაში ( & ).

კუბა
1920-იან წლებში ცხოვრობდა კუბაზე. 1924 წელს ელის ნილი ჩესტერ სპრინგსის საზაფხულო სკოლაში (რომელსაც მართავდა) შეხვდა კარლოს ენრიკესს, კუბელ მხატვარს, რომელიც მაღალ ფენას ეკუთვნოდა. წყვილი 1925 წლის 1 ივნისს, პენსილვანიის ქალაქ კოლუინში დაქორწინდა. მალე ნილი ჰავანაში გადავიდა საცხოვრებლად ენრიკესის ოჯახთან ერთად.

ჰავანაში ის თბილად მიიღო კუბის ავანგარდულმა წრემ, რომელშიც ახალგაზრდა მწერლები, მხატვრები და მუსიკოსები იყვნენ გაერთიანებული. სწორედ ამ გარემოში ჩამოუყალიბდა ნილის პოლიტიკური ცნობიერება და სოციალური თანასწორობისადმი ერთგულება, რაც მთელი ცხოვრების განმავლობაში გაჰყვა.

მოგვიანებით, ნილი ამბობდა, რომ მისი პირველი პერსონალური გამოფენა ჰავანაში გაიმართა, თუმცა ამ ფაქტის დასადასტურებლად არ არსებობს არც თარიღები და არც ადგილის შესახებ მონაცემები.

1927 წლის მარტში მან ქმართან ერთად მონაწილეობა მიიღო -ის მე-12 სალონზე. გამოფენაში ასევე მონაწილეობდნენ კუბური ავანგარდული მოძრაობის წარმომადგენლები: ედუარდო აბელა, ვიქტორ მანუელ გარსია ვალდესი, მარსელო პოგოლოტი და ამელია პელაესი.

ამ პერიოდში ნილს ჰავანაში შვიდი მსახური ჰყავდა და მდიდრულ სასახლეში ცხოვრობდა.

1959 წელს მონაწილეობა მიიღო ფილმში, რომელიც ჯეკ კერუაკის სცენარის მიხედვით იყო გადაღებული — „ “. იმის გამო, რომ ფილმში საკუთარ თავს ასახიერებდნენ ბიტ-კულტურის ლეგენდარული წარმომადგენლები — პოეტი ალენ გინსბერგი, მხატვარი ლარი რივერსი და მუსიკოსი დევიდ ამრამი – ფილმი იმ პერიოდის თაობის ერთგვარ სიმბოლოდ იქცა. იგი რეჟისორმა რობერტ ფრენკმა გადაიღო მხატვარ-რეალისტ ალფრედ ლესლისთან ერთად.

ელის ნილი გარდაიცვალა ნიუ-იორკში, 1984 წლის 13 ოქტომბერს.

შემოქმედება
ელის ნილის, როგორც მხატვრის, ფორმირება საუკუნის 30-იან წლებში მიმდინარეობდა. ამ წლებში მან შექმნა მემარცხენე ინტელიგენციის წარმომადგენლების მრავალი პორტრეტი, თუმცა მათი ნაწილი არ შემორჩენილა.

1965 წელს ნიუ-იორკის გრეჰემ გალერეაში გამართული მისი პორტრეტების გამოფენამ დიდ წარმატებას მიაღწია. ფართო აღიარება ელის ნილმა 70-იანი წლების შუა პერიოდში მოიპოვა. ამ დროის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნამუშევარია ენდი უორჰოლის პორტრეტი.

ბევრი კრიტიკოსი ამ პორტრეტს ნილის შემოქმედების მწვერვალად მიიჩნევს. ნამუშევარზე გამოსახულია ტანსზევით შიშველი ენდი უორჰოლი დახუჭული თვალებით.

ელის ნილი მის სიცოცხლის ბოლო წელს გადაიღო ფოტოგრაფმა რობერტ მეპლთორფმა, რომელმაც მისი ფოტოპორტრეტი შექმნა. საინტერესოა, რომ ამ ფოტოზეც მხატვარს თვალები დახუჭული აქვს.

ელის ნილის შემოქმედებას მიეძღვნა დოკუმენტური ფილმი „ “, რომლის პრემიერა 2007 წლის იანვარში გაიმართა. ფილმი მხატვრის შვილიშვილმა, რეჟისორმა ენდრიუ ნილმა, გადაიღო.

1981 წელს მოსკოვში გაიმართა გამოფენა, სადაც ნილის 85 ნამუშევარი იყო წარმოდგენილი.

გალერეა
მარინა სევერა

მარინა სევერა (გ. 382 წლამდე) — რომის იმპერატორ ვალენტინიანე პირველის პირველი ცოლი და გრატიანის დედა. მისი თანამედროვე წყაროები მას ორ სხვადასხვა სახელს აწერენ. იოანე მალალა, „პასქალეს (აღგდომის) მატიანე“ და იოანე ნიკიუ მას „მარინას“ უწოდებენ, ხოლო ყველა სხვა წყარო სახელ „სევერათი“ იხსენიებს.
ცხოვრება
მარინა სევერა ვალენტინიანეზე მანამ გათხოვდა, სანამ ეს უკანასკნელი ტახტზე ავიდოდა. მათი ვაჟი, გრატიანი, 359 წელს, პანონიის სირმიუმში დაიბადა. ვალენტინიანე 364 წელს იმპერატორად აირჩიეს, და 367 წელს გრატიანი მამის თანამმართველი გახდა. დაახ. 370 წელს ვალენტინიანე მარინა სევერას გაეყარა, რომ იუსტინაზე, უზურპატორ მაგნიციუსის ქვრივზე დაქორწინებულიყო.

სოკრატე კონსტანტინოპოლელის წყაროებზე დაყრდნობით:
„უმამოდ დარჩენილი იუსტინა კვლავ ქალწულად მიიჩნეოდა. ცოტა ხნის შემდეგ, ის იმპერატორის მეუღლე სევერას გაეცნო, და მათი შეხვედრები მალევე გახშირდა, სანამ მათი სიახლოვე იქამდე არ გაიზარდა, რომ ერთად ბანაობასაც კი მიეჩვივნენ. როდესაც სევერამ იუსტინა აბანოში იხილა, ის დიდად მოიხიბლა ქალწულის სიმშვენიერით, და მასზე იმპერატორს გაესაუბრა: თქვა, რომ იუსტუსის ქალიშვილი ულამაზესი არსება იყო, და გააჩნდა იმგვარი სიმეტრია, რომ თავად დედოფალი, მიუხედავად იმისა რომ ქალი იყო, მისით გაოგნებული დარჩენილიყო. იმპერატორმა მეუღლის მიერ ქალიშვილის ეს აღწერა დაიმახსოვრა, და დაიწყო ფიქრი, თუ როგორ შეერთო იუსტინა ცოლად ისე, რომ სევერას არ გაშორებოდა, რომელსაც მისთვის გრატიანი გაეჩინა. ამის გამო, მან შექმნა კანონი, რომლის თანახმადაც ამიერიდან კაცს ორი კანონიერი ცოლის ყოლა შეეძლო.“
ეს ცნობა მოგვიანებით ისტორიკოსებმა უარყვეს, რომლებმაც კანონი მრავალცოლიანობის შესახებ, იმპერატორის გაუგებარ გადაწყვეტილებად მიიჩნიეს. მიუხედავად ამისა, ტიმოთი ბარნსისა და სხვათა აზრით, მსგავსი გადაწყვეტილება რომაელებს განქორწინებისა და შემდეგ მეორედ ცოლის მოყვანის უფლებას მისცემდა, რაც სკანდალურად ჩაითვლებოდა, რადგან ქრისტიანობას ჯერ კიდევ არ ჰქონდა აღიარებული განქორწინების უფლება. ბარნსი თვლის, რომ ვალენტინიანი ამ რეფორმის გატარებას დინასტიური ლეგიტიმურობისა და საკუთარი ტახტის დაცვისათვის აპირებდა.

თეოდორუს ლექტორი და იორდანისი ასევე თანხმდებიან, რომ მართლაც თავად სევერამ გააცნო იუსტინა ვალენტინიანეს და მისი სილამაზის შესახებ მოუთხრო.

იოანე მალალა, „პასქალეს (აღდგომის) მატიანე“ და იოანე ნიკიუ აცხადებენ, რომ მარინა უკანონო გარიგებაში მონაწილეობის გამო სამეფოდან გააძევეს. ბარნსი ამ ისტორიას ვალენტინიან პირველის განქორწინების გამართლების მცდელობად მიიჩნევს, რომელიც მიზნად ისახავს, იმპერატორისთვის დანაშაული აარიდოს.

ისტორიკოსმა ამიანუსმა აღნიშნა, რომ გრატიანი დედის გავლენის ქვეშ ხშირად ექცეოდა, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ მას შემდეგ რაც გრატიანი უფროსი იმპერატორი გახდა, ის გახიზვნიდან დაბრუნებულ დედას სანდო მრჩევლად მიიჩნევდა.

მიუხედავად იმისა, რომ ვალენტინიანი 375 წელს გარდაიცვალა, მისი კონსტანტინოპოლის წმინდა მოციქულთა ეკლესიაში დაკრძალვა მხოლოდ მრავალი წლის შემდეგ, 382 წლის 21 თებერვალს, პირველი ცოლის გვერდით მოხდა.
ლამარა ნებიერიძე

ლამარა ნებიერიძე (დ. 2 დეკემბერი, 1931, თბილისი — გ. 8 ნოემბერი, 2023, იქვე)— ქართველი არქეოლოგი.

ლამარა ნებიერიძე არქეოლოგი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, ალპინისტი. საქართველოს პრეისტორიის მკვლევარი. იგი იკვლევდა საქართველოს და კავკასიის ნეოლითის და ენეოლითის (ქალკოლითის) ეპოქებს. მან პირველმა გამოყო საქართველოს ნეოლითური კულტურა. ლამარა ნებიერიძე გახდა პირველი ქართველი ქალი რომელსაც მიენიჭა დოქტორის ხარისხი არქეოლოგიის დარგში.

ბიოგრაფია
ლამარა ნებიერიძე დაიბადა 1931 წელს ქალაქ თბილისში, დიომიდე ნებიერიძის და სოფიო დოჩანაშვილის ოჯახში.

1950 წელს დაამთავრა თბილისის მე-18 სკოლა (დღეს თბილისი 21-ე საჯარო სკოლა).

1950-1955 წლებში სწავლობდა ივანე ჯავახიშვილის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ისტორიის ფაკულტეტზე.

1956 წელს ჩააბარა ივანე ჯავახიშვილის ისტორიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ასპირანტურაში.

1967 წელს მიენიჭა ისტორიის მეცნერებათა კანდიდატის ხარისხი.

1993 წელს არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის სადისერტაციო საბჭოს 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მიენიჭა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი, რის შემდეგაც გახდა პირველი ქართველი ქალი რომელსაც მიენიჭა დოქტორის ხარისხი არქეოლოგიის დარგში.

პროფესიული საქმიანობა
1958-1970 საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის ისტორიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერი თანამშრომელი

1971-1987 საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის ისტორიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი

1988-2004 საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის წამყვანი მეცნიერი-მუშაკი.

2004-2006 საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ო. ლორთქიფანიძის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის წამყვანი მეცნიერი-მუშაკი.

2006-2021 საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ო. ლორთქიფანიძის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის კონსულტანტი.

ნაშრომები
ნებიერიძე, ლ. (1972). დასავლეთ ამიერკავკასიის ნეოლითი. მეცნიერება-თბილისი .

ნებიერიძე, ლ. (1978). დარკვეთის მრავალფენიანი ეხი. მეცნიერება-თბილისი .

ნებიერიძე, ლ. (1986). დასავლეთ ამიერკავკასიის ადრესამიწათმოქმედო კულტურის განვითარების ადრეული საფეხურები : გვიანმეზოლითი - ენეოლითი. მეცნიერება-თბილისი.

ნებიერიძე, ლ. (2003). მღვიმე საგვარჯილეს ენეოლითური ხანის ნამოსახლარი. გამომცემლობა "სანი". თბილისი .

ნებიერიძე, ლ. (2011). წოფის ენეოლოთური კულტურა . ასირიოლოგთა, ბიბლეიტთა და კავკასიოლოგთა საზოგადოების შრომები 5. გამომცემლობა "აკადემიური წიგნი", თბილისი. : 1987-6971. : 9789941914362.

ფხაკაძე, გ.; გრიგოლია, გ.; ნებიერიძე, ლ. (2013). აფხაზეთის უძველესი მატერიალური კულტურა. ტომი . გამომცემლობა „გლობალ-პრინტი+“. თბილისი. : 9789941056758.

მ. გაბუნია, მ. ნიორაძე, ლ. ნებიერიძე, გ. ნიორაძე, ნ. ჯაყელი, თ. აღაპიშვილი . (2015). ძველი და ახალი ქვის ხანის ძეგლები საქართველოს ტერიტორიაზე ცნობარი. თბილისი. : 978-9941-9380-6-1.
ფრეილინა

ფრეილინა (ძველ გერმანულად — გაუთხოვარი ქალი, გოგონა, ქალწული. ( — გოგონა კარზე) — ევროპის ქვეყნებსა და პეტრე დიდის შემდგომ რუსეთში ქალთა სასახლის წოდება. ეს წოდება ენიჭებოდა არისტოკრატული წარჩინებული ოჯახების წარმომადგენელ ქალბატონებს და ისინი იყვნენ დედოფლის ან პრინცესას მხლებელი გაუთხოვარი ქალები თავად-აზნაურთა წრიდან.

ფრეილინები საფრანგეთსა და ინგლისში
ტერმინი „ფრეილინა“ საფრანგეთში საუკუნის ბოლოს გაჩნდა და ასე ეძახდნენ დედოფლების თანმხლებ ქალბატონებს.

ფრეილინების როლი გაიზარდა აღორძინების ეპოქაში, როდესაც ზოგიერთმა მათგანმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა სამეფო კარზე.

ფრეილინების მოვალეობებში შედიოდა დედოფლების ან სამეფო სისხლის ქალბატონების თანხლება სახელმწიფო ღონისძიებებზე და მეჯლისებზე. ინგლისის დედოფალი ელისაბედ ფრეილინებს, როგორც წესი, წარჩინებული ან გავლენიანი ოჯახებიდან ირჩევდა, რომლებსაც მისი წინასწარი თანხმობის გარეშე არ ჰქონდათ უფლება გათხოვილიყვნენ.

ბევრი ფრეილინა ინგლისისა და საფრანგეთის მეფეთა სატრფოები ხდებოდნენ და მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ სახელმწიფოების პოლიტიკურ ცხოვრებაში. საფრანგეთის სამეფო კარზე ფრეილინები ლუიზა დე ლა ვალიერი და მადამ დე მონტესპანი საფრანგეთის მეფე ლუი -ის სატრფოები გახდნენ და ოფიციალური ფავორიტების წოდება მიიღეს. ეს მათ სამეფო კარზე უფრო გავლენიან პირებად აქცევდა, თუმცა მათი შვილები, რომლებიც მეფისგან დაიბადნენ, უკანონოდ ითვლებოდნენ.

ყოფილი ფრეილინა საფრანგეთის სამეფო კარზე, ლუიზა რენე დე კერუალი, რომელიც ინგლისის მეფე ჩარლზ -ის სატრფო გახდა, ინგლისის სამეფო კარზე გავლენიანი პიროვნება იყო. ის აქტიურად ზრდიდა საფრანგეთის გავლენას და ინგლისის პარლამენტის მიერ სიძულვილის ობიექტად იქცა.

ფრეილინები რუსეთის იმპერიაში
რუსეთის იმპერიაში ეს წოდება უცოლო ქალბატონებს ენიჭებოდათ 1744 წლიდან. როდესაც გოგონას ფრეილინად დანიშნავდნენ, ის იღებდა „შიფრს“, ანუ ბრილიანტებით შემკულ მონოგრამას, რომელიც წარმოადგენდა იმ სამეფო პირის ვინიალს, რომლის ფრეილინიც ხდებოდა. გათხოვების შემდეგ ეს წოდება ერთმეოდათ, მაგრამ ინარჩუნებდნენ უფლებას იმპერატრიცას წარდგენის საფუძველზე მიეღოთ მოწვევა სასახლის ღონისძიებებზე და მეჯლისებზე ზამთრის სასახლის დიდ დარბაზში, მათი ქმრების თანხლებით, წოდების მიუხედავად.

ფრეილინების დაახლოებით მესამედი წარჩინებული ოჯახებიდან იყო. დაახლოებით ნახევარი მათგან იყო იმ ადამიანების ქალიშვილები, რომლებსაც სასახლის წოდებები და ტიტულები ჰქონდათ. ფრეილინების ერთ-ერთი მთავარი უპირატესობა იყო გათხოვების შესაძლებლობა, რადგან სასახლეში შეიძლებოდა ყველაზე მომგებიანი, წარჩინებული და მდიდარი საქმროს პოვნა. ამასთან, ფრეილინები სასახლისგან ქორწინების საჩუქარს იღებდნენ. საუკუნის შუა ხანებშიც კი ცნობილია შემთხვევები, როდესაც ფრეილინის წოდება პატარა გოგონებს მიენიჭათ.
მადმუაზელ ლაფონტენი

მადმუაზელ ლაფონტენი ან დე ლაფონტენი ( ; დ. 1655, პარიზი — გ . 2 ოქტომბერი, 1738, პარიზი ) — ფრანგი მოცეკვავე, პირველი პროფესიონალი ქალი ბალერინა.

საბალეტო წარმოდგენებში თავდაპირველად მხოლოდ მამაკაცები მონაწილეობდნენ, ხოლო ქალების როლებს ყმაწვილები და ახალგაზრდა კაცები ასრულებდნენ. ქალი მოცეკვავეები მხოლოდ საუკუნის მეორე ნახევარში გამოჩნდნენ. ითვლება, რომ პირველი ბალეტის მოცეკვავე იყო ფრანგი ქალი მადმუაზელ ლაფონტენი. ის იყო პირველი ქალი, რომელსაც ქრონიკებში მოიხსენიებდნენ პროფესიონალ მოცეკვავედ.

ბიოგრაფია
მადმუაზელ ლაფონტენი დაიბადა პარიზში 1655 წელს. არაფერია ცნობილი მისი ცხოვრების ადრეული წლების შესახებ. მისი სახელი დღემდე არ შემორჩენილა — ფრანგული ტრადიციის თანახმად, პიროვნების წარდგენისას დიდი ხნის განმავლობაში მხოლოდ გვარს და მიმართვის ფორმას იყენებდნენ, სახელით მხოლოდ ახლობელი ადამიანები მიმართავდნენ ერთმანეთს, ხოლო ოფიციალურ ვითარებაში სახელის ხმარება არ იყო მიღებული და უზნეობად ითვლებოდა.

მადმუაზელ ლაფონტენის პოპულარობა დაიწყო 1681 წლის გაზაფხულზე პარიზის ოპერის სცენაზე კომპოზიტორ ლულის სპექტაკლით „სიყვარულის ტრიუმფი“ ( ' ). წარმოდგენაში პირველად ქალის როლებს ქალები ასრულებდნენ; სწორედ მაშინ შეასრულა მადმუაზელ ლაფონტენმა სოლო პარტია პროფესიონალი ბალერინის რანგში, რაც იმ დროისთვის დიდი ინოვაცია იყო. ოთხი თვით ადრე, 1681 წლის 21 იანვარს, იგივე სპექტაკლი, პიერ ბოშამპის და ლუი პეკურის ქორეოგრაფიით და მონაწილეობით, შედგა შატო დე სენ-ჟერმენში ლუი -ისა და დედოფლის კარზე. წარმოდგენაში მონაწილეობა მიიღეს როგორც პროფესიონალებმა, ასევე დიდგვაროვნებმა, მათ შორის, სამეფო ოჯახის წევრებმა. მხოლოდ ამის შემდეგ დაიდგა სპექტაკლი ფართო აუდიტორიის წინაშე.

ენციკლოპედია ბრიტანიკა აღნიშნავს, რომ მადმუაზელ ლაფონტენი ასევე მონაწილეობას ღებულობდა სხვა სპექტაკლებში იმავე სცენაზე, რომელთა შორის იყო: , , , .

კარიერის დასრულების შემდეგ 1693 წელს მადმუაზელ ლაფონტენი წავიდა მონასტერში.

იგი გარდაიცვალა 1738 წელს პარიზში.

ხსოვნა
მხატვარ გუსტავ ბულანჟეს მიერ შესრულებული მადმუაზელ დე ლაფონტენის პორტრეტი, სადაც აღნიშნულია მისი სადებიუტო თარიღი ( 1681) განთავსებულია გრანდ ოპერის საცეკვაო ფოიეს ფრიზზე, მე -17 საუკუნის ბოლოს მე-19 საუკუნის შუა ხანების ოპერის გამოჩენილი მოცეკვავეების ოც სხვა პორტრეტს შორის.