iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ამტყელი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ამტყელი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ამტყელი — მდინარე აფხაზეთში;
ამტყელი — ტბა გულრიფშის მუნიციპალიტეტში;
ამტყელი — ქედი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში;
ამტყელი — მთა გულრიფშის მუნიციპალიტეტში;
ამტყელი — უღელტეხილი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში;
ამტყელი — სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში;
სვანთა სავანე (ამტყელი) — ზედა პალეოლითური ხანის ადრინდელი საფეხურის ნაბინარი მღვიმე აფხაზეთში.
ამტყელი

ამტყელი — მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. სიგრძე 39 კმ, აუზის ფართობი 398 კმ². სათავე აქვს აფხაზეთის ქედის დასავლეთ ნაწილში, ამტყელის უღელტეხილთან. ზემო დინება ტროგულ ხეობაში მიედინება, შემდეგ კი ღრმა და ვიწრო ხეობაში. ერთვის ამტყელის ტბას, საიდანაც მიწისქვეშა გზით გაედინება. მიწისქვეშა ამტყელი (სიგრძე 10 კმ-მდე), რომელიც მდინარე კოდორის მახლობლად გამოდის მიწის ზევით, მარცხნიდან იერთებს მდინარე ჯამპალს და იქვე ერთვის კოდორს. ამტყელი საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლებით. წყალდიდობა გაზაფხულზე და ზაფხულის დამდეგს იცის, წყალმცირობა — ზამთარში.
ამტყელის ტბა

ამტყელი, აზანთა — ტბა საქართველოში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ამტყელის ხეობაში, ზღვის დონიდან 507 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 0,58 კმ², აუზის ფართობი 153 კმ², საშუალო სიღრმე 29,6 მ, მაქსიმალური სიღრმე 64 მ. წლის განმავლობაში წყლის დონის მკვეთრი მერყეობის გამო (30–35 მ) ცვალებადია ტბის ზედაპირის ფართობი და სიღრმე. ამტყელის ტბა წარმოიშვა 1891 წლის 3 ოქტომბერს, როდესაც მთა პატარა შხაპაჭის ფერდობის ჩამოქცევის შედეგად აქ გზა ჩაეხერგა მდინარე ამტყელს. ამტყელი საზრდოობს თოვლითა და წვიმით. წყლის დონე მაღალია გაზაფხულის ბოლოსა და ზაფხულის დასაწყისში, დაბალია — ზამთარში. ტბას ერთვის მდინარე ამტყელი. ამტყელის წყალი ცივია, ზაფხულობით ზედაპირზე მისი ტემპერატურაა 18–20 °, ფსკერთან 5 °. იყინება მხოლოდ სუსხიან ზამთარში. ამტყელში ბინადრობს კალმახი, ჩვეულებრივი წვერა, ტობი, ფრიტა და სხვა თევზი.
პენტაგონი

პენტაგონი ( < ) — აშშ-ის თავდაცვის დეპარტამენტის (სამინისტროს) შტაბ-ბინა, ხუთკუთხედის ფორმის დიდი შენობა. მდებარეობს ვირჯინიის შტატის არლინგტონის ოლქში, ვაშინგტონთან ახლოს.

პენტაგონი ააშენეს 1941—1943 წლებში, რათა ერთ შენობაში მოექციათ თავდაცვის უწყების მთელ ვაშინგტონში გაფანტული ცალკეული ობიექტები (სულ 17). თავდაპირველად პრეზიდენტ ფრანკლინ დელანო რუზველტს უფანჯრო შენობის აგება სურდა, რათა ის დაცული ყოფილიყო პოტენციური საჰაერო თავდასხმებისგან, თუმცა ინჟინერ-მშენებლებმა დაარწმუნეს, რომ ასეთი შენობა არაპრაქტიკული იქნებოდა. საბოლოოდ პრეზიდენტმა მხარი დაუჭირა ჯორჯ ედვინ ბერგსტრომის ხუთკუთხა დიზაინის შენობას, თუმცა ნატიფი ხელოვნების კომისიის თავმჯდომარე გილმორ კლარკმა პროექტი გააკრიტიკა დედაქალაქის განაშენიანების გეგმასთან შეუთავსებლობის გამო. არჩეული ადგილი დაჭაობებული ტერიტორია იყო, სადაც მდებარეობდა მცირე ზომის ძველი აეროპორტი. ტერიტორიის სტაბილიზაციისათვის ადგილზე დაყარეს 4,2 მილიონი კვადრატული მეტრი გრუნტი და საძირკვლის გასამაგრებლად ჩასვეს 41 492 ცალი ბეტონის ხიმინჯი. არლინგტონის ეროვნული სასაფლაოს ხედის დასაცავად პენტაგონის სიმაღლე მკაცრად განისაზღვრა — 24 მეტრი. მშენებლობის დაწყებიდან 3 თვეში, 1941 წლის დეკემბერში, აშშ-ის მეორე მსოფლიო ომში ჩართვის გამო პენტაგონის დასრულება ეროვნულ პრიორიტეტად იქცა. 13 000-ზე მეტი მუშა შრომობდა დღისითაც და ღამითაც და საძირკვლის ჩაყრიდან რვა თვის შემდეგ მინისტრმა ჰენრი სტიმსონმა თავისი ოფისი ახალ შენობაში გადაიტანა.

მშენებლობა 83 მილიონი დოლარი დაჯდა. დასრულდა 1943 წლის იანვარში. ამ მომენტისათვის პენტაგონი მსოფლიოში უდიდესი საოფისე შენობა იყო, რომლის ფართობი 12 ჰექტარს შეადგენდა (მათ შორის 2 ჰექტარი ცენტრალური ეზო) და ყველა სართული საერთო ჯამში მოიცავდა 344 000 კვადრატულ მეტრ შიდა სივრცეს დაახლოებით 25 000 ადამიანისათვის. ომის დასრულების შემდეგ პენტაგონის საავადმყოფოდ ან მშვიდობიანი დროის რაიმე სხვა დაწესებულებად გადაკეთების გეგმებს უარი ეთქვა, რადგან ცივი ომის დაწყებამ სამხედრო მზადყოფნის მაღალი დონე მოითხოვა. დღემდე რჩება მსოფლიოში ერთ-ერთ უდიდეს საოფისე შენობად.
ჟაკ-ლუი დავიდი

ჟაკ ლუი დავიდი ( დ. 30 აგვისტო, 1748, პარიზი — გ. 29 დეკემბერი, 1825, ბრიუსელი) — ფრანგი მხატვარი, ფრანგული ნეოკლასიციზმის დამაარსებელი. მხატვარმა პროფესიული განათლება პარიზის ფერმწერისა და ქანდაკების სამეფო აკადემიაში მიიღო. 1774 წელს მან პირველი პრემია დაიმსახურა კონკურსში. ამან მას საშუალება მისცა ანტიკური ხელოვნების შესასწავლად იტალიაში გამგზავრებულიყო სახელმწიფო ხარჯით. იტალიაში მოგზაურობამ, მას თვალწინ გადაუშალა ანტიკური სამყაროს სიდიადე და მშვენიერება, რამაც დიდი გავლენა მოახდინა მის შემოქმედებაზე.

დავიდი იზიარებდა განმანათლებლობის შეხედულებებს, რომ ხელოვნება ადამიანში მაღალ მოქალაქეობრივ გრძნობებს უნდა აყალიბებდეს. ეს აზრი მან ძველი რომის რესპუბლიკის ისტორიის მაგალითებით გადმოსცა. განმანათლებელთა შეხედულებების თაყვანისმცემელი, თავისუფლების და რესპუბლიკური იდეების მქადაგებელი მხატვარი 1789 წლის საფრანგეთის რევოლუციას აღფრთოვანებული შეხვდა. იგი რევოლუციის ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური მონაწილე იყო. ის იყო ეროვნული კონვენტის დეპუტატი. მან მხარი დაუჭირა მეფის სიკვდილით დასჯას. მან მოაწყო და მხატვრულად გააფორმა მრავალი რევოლუციური ზეიმი.

რევოლუციის დროს თავისი რესპუბლიკური დემოკრატიული შეხედულებების გამოსახატავად სახელგანთქმულ მხატვარს ძველი რომის ისტორიისათვის მიმართვა აღარ უხდებოდა. მას შესაძლებლობა მიეცა ეს შეხედულებები თანამემამულეთა სახეებში გამოეხატა. იგი მათ პორტრეტებს ასრულებდა, მის წარმოსახვაში ისინი ძველი დროის გმირებს უტოლდებოდნენ. ამგვარ სულისკვეთებით შეიქმნა სურათი „მარატის სიკვდილი“, რევოლუციის მოწინააღმდეგეებმა ავადმყოფ მარატთან შეაგზავნეს მკვლელი, რომელმაც სამკურნალო აბაზანაში მყოფი იაკობინთა ბელადი სიცოცხლეს გამოასალმა.

1794 წელს თერმიდორული გადატრიალების დროს მაქსიმილიან რობესპიერთან მეგობრობის გამო იაკობინი დავიდი დააპატიმრეს და მხოლოდ სახელგანთქმული მხატვრის დიდებამ შეუნარჩუნა მას სიცოცხლე. საპყრობილედან გამოსვლის შემდეგ დავიდმა პოლიტიკურ მოღვაწეობას თავი დაანება.

1799 წელს ხელისუფლების სათავეში მოსულმა ნაპოლეონმა დაიახლოვა დავიდი და პრივილეგირებულ მხატვრად აქცია. დავიდის სურათები ხოტბას ასხამდნენ კონსულობის და იმპერიის ღირსშესანიშნავ ამბებს. ამდროინდელი სურათებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია . „ნაპოლეონის გადასვლა სან-ბერნარზე“ და „ნაპოლეონის იმპერატორად კურთხევა“.

იმპერიის დამხობის შემდეგ, რესტავრაციის დროს, ბურბონებისაგან დევნილი „მეფის მკვლელი“ იაკობინი და ნაპოლეონის კარის მხატვარი ჟაკ ლუი დავიდი იძულებული შეიქმნა სამშობლოდან გადახვეწილიყო. სიცოცხლის ბოლო წლები მან ბრიუსელში გაატარა, სადაც დიდ დროს უთმობდა ახალგაზრდა მხატვრების აღზრდას.

ბიოგრაფია
1775—1780 წლებში სწავლობდა რომის ფრანგულ აკადემიაში, სადაც ეცნობოდა ანტიკურ ხელოვნებას და რენესანსის ეპოქის ოსტატთა შემოქმედებას. 1783 წელს აირჩიეს ფერწერის აკადემიის წევრად. აქტიურად მონაწილეობდა რევოლუციურ მოძრაობაში, 1792 წელს არჩეულ იქნა კონვენტის წევრად, მიემხრო რევოლუციონერთა რადიკალურ-ექსტრემისტულ ფრთას მარატისა და რობესპიერის ხელმძღვანელობით. 1794 წელს რევოლუციონერული ხედვის გამო დაპატიმრებულ იქნა. 1797 წელს მოწმე გახდა პარიზში ნაპოლეონის საზეიმო შემოსვლისა და მას მერე მისი მომხრე ხდება. 1815 წელს ვატერლოოსთან ნაპოლეონის ჯარის დამარცხების შემდეგ გაიქცა შვეიცარიაში, შემდგომ კი ბრიუსელში, სადაც ცხოვრების ბოლომდე დაჰყო.

დაკრძალულია წმინდა გუდულას სასაფლაოზე ბრიუსელში, ხოლო მისი გული კი – პარიზის პერ ლაშეზის სასაფლაოზე.

ცნობილი ნამუშევრები
პიერ ბომარშე

პიერ ოგიუსტენ კარონ დე ბომარშე (; დ. 24 იანვარი 1732 — გ. 18 მაისი 1799) — ფრანგი დრამატურგი და პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა პარიზში მესაათის ოჯახში. თავდაპირველად მამამისის პროფესიას დაეუფლა, თუმცა ამავდროულად მუსიკასაც სწავლობდა.
მუსიკალური ნიჭი და მჭერმეტყველობა დაეხმარა მას მაღალ საზოგადოებაში გარევაში და საჭირო კავშირების დამყარებაში. მან ცოტა ხანში მოახერხა ლუი სამეფო კარზეც გამოჩენა, სადაც მეფის ქალიშვილებს ასწავლიდა არფაზე დაკვრას. ორ მდიდარ ქვრივზე ქორწინებით, რომლებიც მალე გარდაიცვალნენ, და ბანკირ ბიუვერნესთან ახლო მეგობრობით მოკლე დროში დიდი ქონების პატრონი გახდა.

1764 წელს მადრიდში გაემგზავრა პირადი ფულადი საქმეების მოსაგვარებლად. იქვე დუელის დროს მოკლა ესპანელი მწერალი კლავიგო, რომელმაც მისი და შეცდინა. ეს მოვლენა მომავალში გოეთეს ტრაგედიის "კლავიგოს" სიუჟეტად გამოდგა. მადრიდში სავაჭრო სპეკულაციების დროს პუბლიკას წარუდგინა ორი პიესა "ეჟენი"(1767) და "ორი მეგობარი" (1770), რომელთაგან მხოლოდ პირველმა მოიპოვა წარმატება.

კომპანიონ დიუვერნეს სიკვდილის შემდეგ დაიწყო სასამართლო საქმე მის მემკვიდრესთან, გრაფ ბლაკასთან. საქმე პარლამენტშიც კი განიხილებოდა და მიზეზად მემკვიდრისთვის დაუბრუნებელი ვალი იყო. ბომარშემ სცადა ჩინოვნიკების მოსყიდვა და საქმე წააგო. დაიწყო ახალი პროცესი უკვე მოსყიდვის ბრალდებით.

ბომარშე მიჩნეულ იქნა დამნაშავედ და განაჩენად დამღის დადება გამოუტანეს. თავის დასაცავად ბომარშემ ცნობილი "მემუარები" (1774) და "მემუარების გაგრძლება" (1778) დაწერა, სადაც შესძლო პირადი დევნის ზოგადსოციალური ელფერის მიცემა. მან შესძლო საზოგადოების მხარდაჭერის მოპოვება. პარლამენტს მოუწია სასამართლოს პირველი ინსტანციის განაჩენის გაუქმება და როგორმე საქმის მიჩქმალვა მოლაპარაკების გზით.

ფრანგების სიმპათიები "დაჩაგრული" დრამატურგის მიმართ კიდევ უფრო გაიზარდა მისი ორი კომედიის ("სევილიელი დალაქი" (1775) და "ფიგაროს ქორწინება" (1784) წარმოდგენის შემდეგ. ბომარშე საფრანგეთის უსაყვარლესი მწერალი გახდა. ორივე პიესა რევოლუციონერულ ხასიათს ატარებდა და ის ოვაციები, რომელიც მათ დაიმსახურეს, ნათელი მაგალითი იყო იმისა, რომ საფრანგეთის ისტორიაში რადიკალურ ცვლილებების ჟამი დადგა. "ფიგაროს ქორწინება" 100–ჯერ დაიდგა ზედიზედ თეატრის სცენაზე.

როცა დაიწყო ომი აშშ–ს დამოუკიდებლობისთვის, ბომარშემ თავად იზრუნა იმაზე, რომ აჯანყებულებისთვის საომარი საქონელი მიეწოდებინა და ამით მან მილიონები იშოვა.

1781 წელს ბომარშეს წინააღმდეგ კვლავ დაიწყო სასამართლო პროცესი, ამჟამად პირადი ხასიათის, კერძოდ კი კორნმანის ცოლის გამო. მან კვლავ სცადა "მემუარების" გამოცემა, მაგრამ მიუხედავად იმისა, რომ პროცესი მოიგო, ხალხის მხარდაჭერით ვერ ისარგებლა. მეტიც მისმა ახალმა კომედიამ " " (1792), რომელიც "ფიგაროსთან" მჭიდრო კავშირში იყო, პუბლიკისგან ცივი შეხვედრა დაიმსახურა. დაიწყო ბომარშეს პოპულარობის დაღმასვლა.

ვოლტერის თხზულებათა ძვირფასმა გამოცემამ, მიუხედავად მასზე, ბომარშეს მხრივ, დახარჯული დიდი თანხებისა მეცენატს დიდი ზარალი მოუტანა. დიდი თანხა წააგო ასევე 1792 წელს, როცა მან თავის თავზე აიღო 60000 თოფის ჩამოტანა რესპუბლიკური არმიისთვის. მას მოუწია გაქცევა ჯერ ლონდონში, შემდგომ კი ჰამბურგში. საფრანგეთში 1796 წელს დაბრუნდა, მაგრამ ხალხის სიმპათიები ვერ მან და ვეღარც მისმა ნაწარმოებებმა ვეღარ დაიმსახურა.

ბომარშე გარდაიცვალა 1799 წლის 18 მაისს. დაკრძალულია პარიზის პერ ლაშეზის სასაფლაოზე.
ბაბილონი

ბაბილონი — უდიდესი ქალაქი ძველ ახლო აღმოსავლეთში (ძვ. წ. ათასწლეულის მე-2 ნახევარი – ძვ. წ. საუკუნე). მდებარეობდა შუამდინარეთში, მდ. ევფრატის ნაპირზე. მისი ნანგრევები თანამედროვე ქალაქ ჰილასთანაა ახლოს, ბაღდადიდან 80 კმ სამხრეთით. ლურსმულ მატიანეებში პირველად იხსენიება აქადის დინასტიის მმართველობისას (ძვ. წ. – საუკუნეები). ძვ. წ. ათასწლეულის ბოლოს, ურის მესამე დინასტიის მეფეების დროს, ბაბილონი მცირე ზომის პროვინციული ცენტრი იყო, სადაც მეფისნაცვალი, გადასახადების ამკრეფი იმყოფებოდა.

ძვ. წ. ათასწლეულის დასაწყისში ბაბილონი, ისევე როგორც შუამდინარეთის ქალაქთა უმრავლესობა, ამორეველთა კონტროლის ქვეშ მოექცა; ერთ-ერთმა წინამძღოლმა (ბელადმა), სუმუ-აბუმმა თავის დინასტიას ჩაუყარა საფუძველი (პირველი ბაბილონური დინასტია, ძვ. წ. 1894–1595). მისი მეექვსე მმართველის, ხამურაბის მმართველობისას, როდესაც მთელი შუამდინარეთი ერთ სახელმწიფოდ გაერთიანდა, ბაბილონი პირველად გახდა ქვეყნის პოლიტიკური ცენტრი და 1000 წელზე მეტი ამ სტატუსს ატარებდა. გამოცხადდა „მეფურობის საუკუნო სავანედ“; მისი მფარველი ღვთაება მარდუქი საერთო შუამდინარულ პანთეონში ერთ-ერთ ცენტრალურ ადგილს იკავებდა.

ძვ. წ. ათასწლეულის მე-2 ნახევარში, სამხრეთ შუა მდინარეთში ახალი მმართველი დინასტიის გამეფებიდან, ბაბილონი სამხრეთ შუამდინარეთის დედაქალაქად დარჩა. ქალაქი გამდიდრდა, წარმატებით განვითარდა ხელოსნობა და ვაჭრობა, სწრაფად გაიზარდა მოსახლეობა. ეკონომიკური ზრდა აისახა გარეგნულ იერზეც: შემუშავდა და განხორციელდა ქალაქის განაშენიანების გეგმა, აიგო ახალი კედლები და ჭიშკრები, სატაძრო პროცესიებისათვის გაიყვანეს ახალი გზები ცენტრისკენ. ძვ. წ. საუკუნეში ბაბილონს მიენიჭა თვითმმართველობის უფლება, მისი მცხოვრებლები თავისუფლები იყვნენ სახელმწიფო ბეგრისა და სამხედრო გადასახადისაგან.

ბაბილონურმა სკოლამ — „ე-დუბამ“ („ფირფიტების სახლი“) წამყვანი ადგილი დაიკავა განათლების სისტემასა და წერილობითი ტრადიციის შენარჩუნებაში. აქ შექმნილმა ახალმა საკულტო ეპოსმა სამყაროს შექმნის შესახებ („ენუმა ელიშ“), განამტკიცა წარმოდგენა მადირქზე, როგორც დასაბამიერ მთავარ მსოფლიო ღვთაებაზე და ქალაქ ბაბილონზე, როგორც მსოფლიოს კოსმოლოგიურ და თეოლოგიურ ცენტრზე. თავისი სახელით („ბაბილონი“ ნიშნავს „ღვთის კარიბჭეს“) წარმოაჩინა თავისი, როგორც მსოფლიოს ცენტრის როლი, მიწიერისა და ზეციურის შეერთების ადგილისა. ამ კონცეფციამ გახორციელება ჰპოვა ე. წ. მსოფლიოს ბაბილონურ რუკაზე. მასზე დედამიწა წარმოდგენილია, როგორც ოკეანეში მოცურავე მრგვალი დისკო; ცენტრში ქალაქი ბაბილონია მართკუთხედის ფორმაში. მდ. ევფრატი, რომელიც წრეს ზევიდან ქვევით კვეთს, ქალაქს ორ ნაწილად ჰყოფს.

თავისი გრძელი ისტორიის განმავლობაშ ბაბილონმა მრავალი მძიმე განსაცდელი გადაიტანა. ძვ. წ. 1595 წელს დაიპყრეს ხეთებმა, დაახლ. 1518 წელს კასიტების მმართველობის ქვეშ მოექცა. ძვ. წ. ათასწლეულის დასაწყისში ბაბილონის ხელში ჩასაგდებად ბრძოლა მიდიოდა ასურულ და ქალდეველთა არამეულ ტომებს შორის. ძვ. წ. 732 წლიდან ასურეთის შემადგენლობაშია. ქალაქისათვის ყველაზე ტრაგიკული მოვლენა აღმოჩნდა ძვ. წ. 689 წელს ბაბილონელთა ურჩობისაგან განრისხებული ასურეთის მეფის, სინახერიბის ბრძანება, რომლის თანახმადაც ბაბილონი დაანგრიეს და აღგავეს პირისაგან მიწისა.
ნაბუქოდონოსორ II

ნაბუქოდონოსორ ( დ. ძვ. წ. 634 — გ. ძვ. წ. 562) — ახალი ბაბილონის მეფე ძვ. წ. 605 — ძვ. წ. 562 წლებში. ბიბლიის თანახმად, მან დაიპყრო იუდეა და იერუსალიმი, საიდანაც გადაასახლა ებრაელები. მას მიეწერება ბაბილონის დაკიდებული ბაღების აშენება და სოლომონის ტაძრის დანგრევა. იგი მოხსენიებულია დანიელ წინასწარმეტყველისა და ბიბლიის რამდენიმე წიგნში.

ეგვიპტესთან ბრძოლა
ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 601 წლის დეკემბერში ნაბუქოდონოსორი ეგვიპტის საზღვარს მიუახლოვდა. სასტიკ ბრძოლაში ეგვიპტელებმა გაიმარჯვეს. ნაბუქოდონოსორი ვალდებული გახდა უკან დაეხია და დაბრუნებულიყო ბაბილონში. ამ ბრძოლის შედეგად ნაბუქოდონოსორის ლაშქარი ძალიან დასუსტდა, მათ 20 თვე დასჭირდათ ბრძოლისუნარიანობის აღდგენისთვის. ეგვიპტემაც აგრეთვე დიდი ზარალი მიიღო, ამ ბრძოლის შემდეგ ნექომ გადაწყვიტა არ ეომა ბაბილონთან აზიური პროვინციებისთვის.

იერუსალიმის აღება
ჩვენ წელთაღრიცხვამდე 586 წ. ზაფხულს აპრიის ლაშქარი ისევ აღმოჩნდა სამხრეთით, ის ემუქრებოდა ბაბილონს რომელმაც, იერუსალიმს ალყა შემოარტყა მაგრამ, განიდევნა და 586 წლის 18 ივლისს ეპიდემიითა და შიმშილით დასუსტებული იერუსალიმი დაეცა.

მხედართმთავრებს შორის რომლებიც, მონაწილეობას იღებდნენ იერუსალიმის აღებაში გამოირჩეოდა ნეგრალ-შარ-უცური, ბაბილონის მომავალი მეფე. მეფე სედეკიამ სცადა გაქცევა მაგრამ ის იერიხონთან დაიჭირეს, და ბრმად დააბრუნეს ბაბილონში. სოლომონის ტაძარი დაანგრიეს, ხოლო იერუსალიმი დაწვეს. ომის შემდეგ გადარჩენილი მოსახლეობა ტყვედ წაიყვანეს.
იუდეა

იუდეა (, იეჰუდა; , ერეც–იეხუდა, „იეჰუდას მიწა“) — ისრაელის მიწის ფართო ისტორიული ოლქი სამარიიდან (შომრონი) სამხრეთით მდებარეობს.

ბიბლიაში პირველად მოიხსენიება, როგორც იუდას (იეჰუდას) მიწა. ის გაიჭიმა მკვდარი ზღვიდან ხმელთაშუა ზღვამდე და შეიცავდა იუდეის უდაბნოს, იუდეის მთებს, იუდეის დაბლობს (შველათ-უეჰუდა), ნეგევის დაბლობისა და მთების დიდ ნაწილს.
ამფიოქსუსი

ამფიოქსუსი — ცხოველი უქალოების ქვეტიპისა. ნახევრად გამჭვირვალე, 5-8 სმ-მდე სიგრძის სხეული აქვს. თავის ნაწილი სხეულისაგან არ არის გამოყოფილი. მუცლის მხარეზე ორი მეტაპლევრული ნაოჭი აქვს, საღერძე ჩონჩხად - ქორდა. ცენტრალური ნერვული სისტემა პრიმიტიული აგებულებისაა. ნერვული მილის წინა ნაწილში სინათლის შემგრძნობი უჯრედები - ჰესეს თვალუკებია განლაგებული. პირის ხვრელი ძაფისებრი მორჩილებით შემოვლებულ ძაბრის ფსკერზე აქვს. წაგრძელებული ნაწლავი დიფერენცირებული არ არის. სისხლის მიმოქცევის სისტემა წარმოდგენილია არტერიებითა და ვენებით. გული არ აქვს. სისხლი უფერულია. გამომყოფი ორგანოები ნეფრიდიებია. ამფიოქსუსი განსხვავებულსქესიანია. სასქესო ჯირკვლები - გონადები 26 წყვილამდე აქვს. ვითარდება მეტამორზით. იკვებება მიკროსკოპული ორგანიზმებით. გვხვდება ზომიერი და თბილი სარტყლების ზღვებში, შავ ზღვაში (სევასტოპოლსა და ნოვოროსიისკთან). ამფიოქსუსის ემბრიონული განვითარება ადასტურებს ნათესაურ კავშირს, ერთი მხრით, გარსიანებთან, მეორე მხრით, ხერხემლიანებთან.
ამფიუმისებრნი

ამფიუსებრნი — კუდიანი ამფიბიების ოჯახი. შეიცავს ერთ გვარს, ერთ სახეობას — ამფიუმას . გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ამფიუსებრთა სხეულის სიგრძე 100 სმ-ს აღწევს. მოკლე და განუვითარებელ კიდურებს ისინი ვერ იყენებენ. სუსტად განვითარებული უქუთუთოო თვალები ნაზი კანით აქვთ დაფარული. დედალი კვერცხს ნოტიო ნიადაგში ყრის, გარს ეხვევა და ასე რჩება ლარვების გამოჩეკამდე. ზრდასრულ ამფიუსებრთ ფილტვებთან ერთად აქვთ შინაგანი ლაყუჩები და ლაყუჩის გარეგანი ხვრელები.
ტრაიანე

მარკუს ულპიუს ტრაიანე (; დ. 18 სექტემბერი, 53 — გ. 8 აგვისტო, 117) — რომის იმპერატორი 98-117 წლებში. რომის სენატის მიერ ოფიციალურად -ად („საუკეთესო მმართველი“) გამოცხადებული ტრაიანე ისტორიაში შევიდა, როგორც წარმატებული ჯარისკაცი-იმპერატორი, რომელიც ხელმძღვანელობდა უდიდეს ექსპანსიას რომის ისტორიაში, რის შედეგადაც მისი გარდაცვალებისათვის იმპერიამ თავისი ტერიტორიული გაფართოების მაქსიმუმს მიაღწია. იგი, აგრეთვე, ცნობილია საქველმოქმედო მოღვაწეობითაც. ტრაიანემ განახორციელა ინტენსიური საზოგადოებრივი სამშენებლო პროექტები და დანერგა სოციალური კეთილდღეობის პოლიტიკა, რამაც მტკიცე და პატივსაცემი რეპუტაცია მოუპოვა და მეორე ადგილი მიაკუთვნა ხუთი კარგი იმპერატორის რიგში, რომლებიც ხმელთაშუაზღვისპირა სამყაროს მშვიდობისა და აყვავების ხანაში განაგებდნენ.

ბეტიკის ესპანეთის პროვინციაში, ქალაქ იტალიკაში (დღევანდელი სევილიის მახლობლად) დაბადებული ტრაიანეს ოჯახი იტალიურ-იბერიული წარმოშობისა იყო და არც პატრიციებს განეკუთვნებოდა. ტრაიანე იმპერატორ დომიციანეს მმართველობის პერიოდში დაწინაურდა. 89 წელს იგი, როგორც ტარაკონის ესპანეთის ლეგატი, იმპერატორს ლუციუს ანტონიუს სატურნინუსის მიერ რაინზე წამოწყებული ამბოხების ჩახშობაში დაეხმარა. 96 წელს დომიციანე ტახტზე ნერვამ, მოხუცმა და უშვილო სენატორმა შეცვალა, რომელიც არმიაში პოპულარობით არ სარგებლობდა. მისი ხელისუფლებში ყოფნის ხანმოკლე და ხმაურიანმა წელმა კულმინაციას მაშინ მიაღწია, როდესაც პრეტორიანელები აჯანყდნენ. ნერვა აიძულეს შვილად აეყვანა და მემკვიდრედ გამოეცხადებინა მასზე ბევრად პოპულარული ტრაიანე. ნერვა 98 წლის 27 იანვარს გარდაიცვალა და შვილობილმა ტახტზე მისი ადგილი ყოველგვარი ინციდენტის გარეშე დაიკავა.

როგორც სამოქალაქო ხელმძღვანელი, ტრაიანე ყველაზე კარგად მისი ინტენსიური საჯარო სამშენებლო პროგრამითაა ცნობილი, რომელმაც ახალი სახე შესძინა რომს და ქალაქს უამრავი ისეთი უკვდავი ღირსშესანიშნაობა შესძინა, როგორებიცაა ტრაიანეს ფორუმი, ტრაიანეს ბაზარი და ტრაიანეს სვეტი. ზეობის დასაწყისში იმპერატორმა შემოიერთა ნაბატეველთა სამეფო და მის ადგილას ქვიანი არაბეთის პროვინცია შექმნა. დაკიის დაპყრობამ კი მნიშვნელოვნად გაამდიდრა იმპერია, რამდენადაც ახალ პროვინციაში ოქროს მრავალი ძვირფასი მაღარო მდებარეობდა.

ტრაიანეს მიერ წარმოებული ომი პართიის იმპერიის წინააღმდეგ ამ უკანასკნელის სატახტო ქალაქის, ქტესიფონის აღებითა და სომხეთისა და შუამდინარეთის ანექსიით დამთავრდა. მისმა სამხედრო კამპანიებმა რომის იმპერიის საზღვრები ისტორიულ მაქსიმუმამდე გააფართოვა. 117 წლის მიწურულს ტრაიანე გემით მიემართებოდა რომისაკენ, როდესაც ავად გახდა და ქალაქ სელინუსში ინსულტით გარდაიცვალა. სენატმა ტრაიანე გააღმერთა. მისი ფერფლი კი ტრაიანეს სვეტის ქვეშ დაკრძალეს. საიმპერატორო ტახტი ტრაიანეს შვილობილმა, ადრიანემ დაიკავა.
ძვ. წ. 490

მოვლენები
რომის კონსულები: კვინტუს სულპიციუს ცამერინუს კორნუტუსი, სპუბლიუს ლარციუს ფლავიუსი (რუფუსი) 
საბერძნეთში მარათონის ბრძოლის შემდეგ, სადაც ბერძნებმა სპარსელები დაამარცხეს, ფიდიპიდემ გაირბინა მარათონიდან ათენამდე 41 კმ გამარჯვების ამბის მოსატანად და მოკვდა, მისი უკანასკნელი სიტყვები იყო: „გიხაროდეთ, გავიმარჯვეთ!“.

დაიბადნენ
გარდაიცვალნენ
წელი

წელი, წელიწადი — დროის შუალედი, რომლის განმავლობაში დედამიწა ერთ სრულ შემოვლას ასრულებს მზის ირგვლივ. დედამიწის მოძრაობის სირთულემ განაპირობა ამ შუალედის განსაზღვრის სიძნელე და წელიწადის ურთიერთგანსხვავებულ ცნებათა წარმოშობაც. ვარსკვლავიერი, ანუ სიდერული წელიწადი, არის დროის შუალედი. რომელსაც ანდომებს მზე ცის თაღზე ვარსკვლავთა მიმართ ერთ სრულ ხილულ გარემოქცევას, გამოწეეულს დედამიწის რეალური მზისირგელივი მოძრაობით. მისი ხანგრძლიეობაა 365,256360 ეფემერიდული დღე-ღამე. ტროპიკული წელიწადი — დროის შუალედი გაზაფხულის ბუნიობის წერტილზე მზის ორ თანმიმდევრულ გავლას შორის (365,242196 დღე-ღამე); ანომალისტური წელიწადი — დროის შუალედი პერიჰელიუმში დედამიწის ორ თანმიმდევრულ გავლას შორის (365,259641 დღე-ღამე); დრაკონული წელიწადი — დროის შუალედი მთვარის ორბიტის ერთსა და იმავე კვანძში მზის ორ თანამიმდევრულ გავლას შორის (346,620047 დღ-ღ). წელიწადის ეს სახეობები დროთა განმავლობაში ნელა იცვლება (საუკუნეში დღ-ღამის 0,11 — 6, 3 და 32 მემილიონედით, შესაბამისად). მთვარის კალენდრებში გამოიყენება 12 ან 13 სინოდური თვის შემცველი მთვარისმიერი წელიწადი. იულიუსის კალენდრის წელიწადის საშუალო ხანგრძლივობას იულიუსის წელიწადი ჰქვია (365,25 დღე-ღამე), გრიგოლის კალენდრის წელიწადისას კი — გრიგოლის წელიწადი (365,2425 დღე-ღამე). სეზონთა ცელის პერიოდი ტროპიკულ წელიწადს ემთხვევა.

წელიწადის საკმაოდ ზუსტი მნიშენელობები ცნობილი იყო ჯერ კიდევ ძვ. ჩინეთსა და ძვ. ეგვიპტეში. ჰიჰარქემ განსაზდერა წელიწადი, რომლის მნიშენელობა უდრიდა „365 ¼ დღეს დღის 1/300 გამოკლებით“. წელიწადის ამ და თანამედროვე მნიშვნელობებს შორის სხვაობა მხოლოდ 6 ½ წუთია.
ძვ. წ. 460

მოვლენები
რომის კონსულები: პუბლიუს ვალერიუს პ.ფ. პუბლიკოლა , გაიუს კლაუდიუს აპ.ფ. ინრეგილენსის (რეგილენსისი) საბინუსი

დაიბადნენ
გარდაიცვალნენ
ეპიქარმე — ბერძენი პოეტი (დ. ძვ. წ. 550)
თემისტოკლე — ძველი ათენის მხედართმთავარი და სახელმწიფო მოღვაწე (დ. დაახლ. ძვ. წ. 525)
ჰერაკლიტე — ბერძენი ფილოსოფოს-მატერიალისტი (დ. დაახლ. ძვ. წ. 520)
ძვ. წ. 425

ძვ. წ. 425 — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

მოვლენები
კლეონის თანამოაზრე სარდალმა დემოსთენემ ჯერ პელეპონესის დასავლეთ ნაპირებთან მდებარე ქალაქი პილოსი აიღო, შემდეგ კი კუნძულ სფაქტერიაზე დაატყვევა სპარტელი მეომრები.
ბრძოლა პოლისთან. დამარცხდნენ ათენელები. ორივე სარდალი (კლეონი და ბრასიადე) ბრძოლაში დაიღუპა.
დაიბადნენ
გარდაიცვალნენ
საბჭოთა კავშირის კონსტიტუცია

საბჭოთა კავშირის კონსტიტუცია — საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე მოქმედი ძირითადი კანონი. მოკავშირე რესპუბლიკების კონსტიტუციები, კანონები თუ საკანონმდებლო აქტები არ უნდა ყოფილიყვნენ მასთან წინააღმდეგობაში, არამედ უნდა შესაბამებოდნენ მას.

საბჭოთა კავშირში ცნობილი იყო შემდეგი კონსტიტუციები:

1924 წლის საბჭოთა კონსტიტუცია — დამტკიცდა 1924 წლის 31 იანვარს სსრკ-ის საბჭოების ყრილობაზე;
1936 წლის საბჭოთა კონსტიტუცია — დამტკიცდა 1936 წლის 5 დეკემბერს სსრკ-ის საბჭოების საგანგებო ყრილობაზე;
1977 წლის საბჭოთა კონსტიტუცია — დამტკიცდა 1977 წლის 7 ოქტომბერს სსრ კავშირის მოწვევის უმაღლესი საბჭოს მეშვიდე რიგგარეშე სესიაზე.

კონსტიტუციებს ჰქონდა საერთო ზოგადი დებულებები. ამ დებულებებში აღწერილი იყო მუშათა კლასის თეორიული ხელშეუხებლობა და სსრკ-ის კომპარტიის წამყვანი როლი მთავრობასა და საზოგადოებაში. ყველა ვერსიაში ხაზგასმული იყო სოციალისტური საკუთრების ფორმის პრინციპები. ყოველი კონსტიტუცია ემყარებოდა საბჭოების სისტემას მთავრობის ფუნქციონირებაში.
არმაზის ბილინგვა

არმაზის ბილინგვა — მცხეთის არქეოლოგიური გათხრების დროს მოპოვებული ორენოვანი ეპიტაფია, რომლის ერთი ტექსტი ბერძნულად არის ნაწერი, მეორე არამეულად - არამეული წარმოშობის არმაზული ასოებით. წარწერა ნაპოვნია არმაზისხევში 1940 წლის 25 ნოემბერს, ტექსტი გაშიფრა გიორგი წერეთელმა (1941). წარწერა თარიღდება 150 წლით. არამეულ წარწერაში მოხსენიებულია ფარნავაზ და ფარსმან ქველი.

ტექსტის ქართული თარგმანი ასეთია:
ბერძნული ვარიანტი:
არამეული ვარიანტი:
არმაზის ბილინგვის აღმოჩენამ და ამოშიფვრამ ნათელი მოჰფინა პირველი საუკუნეების საქართველოს პოლიტიკის და კულტურის ისტორიის ბევრ საკითხს. წარწერაში მოხსენიებული არიან საუკუნის იბერიის (ქართლის) სახელმწიფოს მეთაურნი და თანამდებობის პირები.

არმაზის ბილინგვის მეშვეობით დადასტურდა, რომ პირველ საუკუნეებში ქართლის (იბერიის) სახელმწიფოს სათავეში ედგა მეფე, რომელიც იბერიის მეფის ტიტულს ატარებდა. ქართლის სამეფო კარზე იყო ინსტიტუტები პიტიახშებისა (დიდი და მცირე პიტიახშებისა), ეზოსმოძღვრისა (ეპიტროპისა) და სხვა ოფიციალური დოკუმენტებისათვის, ბერძნულთან ერთად ან უიმისოდ, იხმარებოდა არმაზული დამწერლობა, რომელიც ქართულს ენათესავება.
სეტემან შარვაშიძე

სეტემან შარვაშიძე — აფხაზთა მთავარი დაახლ. 1620-1635 წლებში, მისი ასული თამუნია ცოლად ჰყავდა სამეგრელოს მთავარ ლევან დადიანს, რომელიც თავის სიმამრთან და მამია გურიელთან ერთად იმერეთის მეფე გიორგი -ს ებრძოდა.

ლევან დადიანმა თამუნიას ღალატი დასწამა, ცხვირი და ყურები დააჭრა და მამას მიუბრუნა. განრისხებულმა სეტემანმა მარბიელი ლაშქრობა მოაწყო სამეგრელოს წინააღმდეგ, მაგრამ მარცხი განიცადა და 1626 წელს იძულებული გახდა დაზავებულიყო.
კანეს ბრძოლა

კანეს ბრძოლა — მეორე პუნიკური ომის ყველაზე დიდი ბრძოლა იყო. იგი მოხდა სამხრეთ იტალიაში აპულიაში ქალაქ კანეს მახლობლად, ძვ. წ. 216 წლის 2 აგვისტოს. ამ ბრძოლის დროს კართაგენელების ჯარმა ჰანიბალის მეთაურობით გაანადგურეს რომაელთა ჯარი, კონსულების ლუციუს ემილიუს პაულუსისა და გაიუს ტერენციუს ვარონის მეთაურობით, მიუხედავად იმისა, რომ რიცხობრივი უპირატესობა რომაელთა მხარეს იყო. მიუხედავად ამ წარმატებისა, ეს ბრძოლა არ აღმოჩნდა კართაგენელებისთვის გამარჯვების მომტანი, თუმცა დღემდე კანეს ბრძოლა ითვლება ტაქტიკურად ერთ-ერთ საუკეთესოდ მსოფლიოს სამხედრო ისტორიაში.