iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფერნანდუ პორტუგალიელი (1188-1233)

ფერნანდუ პორტუგალიელი (, ; დ. 23 თებერვალი, 1188 — გ. 27 ივლისი, 1233) — ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე სანშუ -ისა და დედოფალ დულკა არაგონელის უმცროსი ვაჟი. ფლანდრიისა და ენოს გრაფი 1212-33 წლებში როგორც გრაფინია იოანა ფლანდრიელის მეუღლე.

ბიოგრაფია
ფერნანდუ დაიბადა 1188 წლის 23 თებერვალს კოიმბრაში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე სანშუ -ისა და მისი ცოლის, დედოფალ დულკა არაგონელის უმცროსი ვაჟი.

1212 წელს, პარიზში ცოლად შეირთო ფლანდრიისა და ენოს გრაფინია იოანა ფლანდრიელი. როდესაც მათ პარიზი დატოვეს და ფლანდრიაში მიემგზავრებოდნენ, ისინი იოანას მამიდაშვილმა ლუიმ დააკავათ, რომელიც იყო საფრანგეთის მეფე ფილიპ ოგიუსტისა და მისი ცოლის, დედოფალ იზაბელა ენოელის (იოანას მამიდა) უფროსი ვაჟი. მართალია დედოფალ იზაბელას გათხოვებისას მზითვში არტუას საგრაფო გაატანეს, მაგრამ ფრანგებს ეს არ ეყოთ და ლუიმ დიდი თანხის სანაცვლოთ მოსთხოვა იოანასა და ფერნანდუს ფლანდრია-ენოს ტახტების დათმობა.

იოანამა და ფერნანდუმ ფრანგული ტყვეობიდან თავის დაღწევა და ფლანდრიაში გაქცევა მოახერხეს, სადაც მათ მოკავშირეებად ინგლისის მეფე ჯონ უმიწაწყლო და საღვთო რომის იმპერატორი ოტო მოევლინენ, რომელთაც ჯარები საფრანგეთის წინააღმდეგ გააერთიანეს. მოკავშირეებსა და ფრანგებს შორის გადამწყვეტი ბრძოლა 1214 წლის ივლისში გაიმართა, სადაც ფრანგებმა მიწასთან გაასწორეს ისინი და ფერნანდუ ტყვედ ჩაიგდეს.

მარტო დარჩენილი იოანა ყველაფერს აკეთებდა ქმრის გამოსახსნელად, მაგრამ ამაოდ. ფერნანდუმ მომდევნო 12 წელი ფრანგულ ციხეში გაატარა, საიდანაც იგი შემდგომში ლუი -ის ქვრივმა, რეგენტმა დედოფალმა ბლანკა კასტილიელმა გაანთავისუფლა.

განთავისუფლებული ფერნანდუ მალევე დაბრუნდა ფლანდრიაში. ამ პერიოდში მასა და იოანას თავიანთი პირველი და უკანასკნელი ასული შეეძინათ, სახელად მარია, რომელიც ჩვილობაშივე დაიღუპა. ამ მოვლენიდან მალევე ფერნანდუ 1233 წლის 27 ივლისს ნოიონში გარდაიცვალა. უმემკვიდრეოდ დარჩენილმა იოანამ სულ რამდენიმე წელიწადში ტახტი თავის უმცროს დას, მარგარიტა -ს დაუთმო.
მაფალდა პორტუგალიელი

მაფალდა პორტუგალიელი (; დ. 1195 — გ. 1 მაისი, 1256) — ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე სანშუ -ისა და დედოფალ დულკა არაგონელის უმცროსი ასული. კასტილიის დედოფალი 1215-16 წლებში როგორც ენრიკე -ის მეუღლე.

ადრეული წლები
მაფალდა დაიბადა 1195 წელს კოიმბრაში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე სანშუ -ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ დულკა არაგონელის უმცროსი ქალიშვილი. მას სახელი ბებიის, პორტუგალიის დედოფალ მაფალდა სავოიელის პატივსაცემად დაარქვეს. აღსანიშნავია, რომ მისი დების მსგავსად, ისიც უცხო სახელმწიფოს მომავალ დედოფლად მოიაზრებოდა, ამიტომაც მშობლები ბავშვობიდანვე ამზადებდნენ ამისათვის და როგორც დედოფალს ისე მიმართავდნენ. ასევე აღსანიშნავია მისი საოცრად ახლო და თბილი ურთიერთობა ძმასთან, მომავალ მეფე აფონსუ -თან. როდესაც მაფალდა სამი წლის იყო, 1198 წელს დედამისი შავმა ჭირმა შეიწირა.

ქორწინება
მშობლების მოლოდინები გამართლდა და 1215 წელს მაფალდა პოლიტიკური მიზეზების გამო დაქორწინდა კასტილიის მეფე ენრიკე -ზე, რითაც იგი კასტილიის დედოფალი იყო. ენრიკე მაფალდაზე ათი წლით უფროსი იყო. აღსანიშნავია, რომ ქორწინების კონსუმაცია არასდროს მომხდარა, რადგან ენრიკე ვერ იტანდა მას. შედეგად, მათ ქორწინებაში არც ბავშვი გაჩენილა, რის გამოც 1216 წელს პაპმა მათი ქორწინება ანულირებულად სცნო, მაფალდამ დაკარგა დედოფლის წოდება და პორტუგალიაში დაბრუნდა. ამ ამბიდან ერთ წელიწადში გარდაიცვალა ენრიკე.

რელიგიური ცხოვრება
უკან დაბრუნებულმა მაფალდამ დარჩენილი ცხოვრება სულიერებას მიუძღვნა, მონაზვნად აღიკვეცა და არუკას სააბატოში დასახლდა. იგი მალევე გაწევრიანდა ცისტერციანელთა ორდენში. მისმა ძმამ მას დიდი თვიური პენსია გამოუყო, რასაც იგი მთლიანად ქველმოქმედებასა და ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესებას ახმარდა. მისი ხელშეწყობით აშენდა ახალი ხიდები, ეკლესიები, მონასტრები და საავადმყოფოები.

დაბრუნებულმა მაფალდამ პილიგრიმად წასვლა მოისურვა და პორტუგალიის სიწმინდეების მოლოცვა გადაწყვიტა, რა დროსაც, 1256 წლის 1 მაისს, ქ. გონდომარში გარდაიცვალა. იგი დაკრძალეს არუკას სააბატოში. 1792 წელს რომის პაპმა იგი წმინდანად შერაცხა. მაფალდას ხსენების დღეა 2 მაისი.
ჰუმბოლდტის ცივი დინება

ჰუმბოლდტის ცივი დინება, ასევე ცნობილი როგორც პერუს დინება — ცივი, დაბალმარილიანი ოკეანური დინება, რომელიც მოძრაობს სამხრეთ ამერიკის სანაპიროს გასწვრივ ჩრდილოეთის მიმართულებით. განეკუთვნება ე. წ აღმოსავლეთ ზღვრული დინებების კატეგორიას. სანაპიროდან დაშორებულია 500–1000 კმ-ით. ჰუმბოლდტის დინება ატარებს პრუსიელი ნატურალისტის, ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტის სახელს. 1846 წელს ჰუმბოლდტმა პირველმა მოიხსენია ცივი წყლის ნაკადები თავის ნაშრომში „კოსმოსი“.

დინება გადაჭიმუალია სამხრეთ ჩილედან (ს. გ. 45°) ჩრდილოეთ პერუმდე (ს. გ. 4 °), სადაც ცივი, ღრმა წყლებიდან ამოსული დინება ხვდება თბილ ტროპიკულ წყლებს რის შედეგადაც იქმნება ეკვატორული ფრონტი.
ურაკა კასტილიელი

ურაკა კასტილიელი (, ; დ. 28 მაისი, 1187 — გ. 3 ნოემბერი, 1220) — კასტილიის მეფე ალფონსო -ისა და დედოფალ ელეონორ ინგლისელის ასული. პორტუგალიის დედოფალი 1212-20 წლებში როგორც აფონსუ -ის მეუღლე. პორტუგალიის ორი მეფის: სანშუ -ისა და აფონსუ -ის დედა.

ბიოგრაფია
ურაკა დაიბადა 1187 წლის 28 მაისს. იგი იყო კასტილიის მეფე ალფონსო -ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ ელეონორ ინგლისელის ასული. მამის მხრიდან მისი პაპა-ბებია კასტილიის მეფე სანჩო და დედოფალი ბლანკა ნავარელი, ხოლო დედის მხრიდან ინგლისის მეფე ჰენრი და დედოფალი ელეონორა აკვიტანიელი იყვნენ. მისი და-ძმები იყვნენ კასტილიისა და ლეონის დედოფალი ბერენგარია, საფრანგეთის დედოფალი ბლანკა, არაგონის დედოფალი ელეონორა კასტილიელები და კასტილიის მეფე ენრიკე .

1206 წელს ურაკა ცოლად შერთეს ოცდაერთი წლის პორტუგალიის მეფე აფონსუ -ს, რომელიც ამ დროს ჯერ კიდევ ინფანტი იყო და მეფე მხოლოდ 1212 წელს გახდა.

მას შემდეგ, რაც მისი ქმარი პორტუგალიის რიგით მესამე მეფე გახდა, ურაკა დედოფლად გვევლინება. რეკონკისტას პერიოდში, 1214 წელს ურაკა აფონსუ -ის რეგენტი იყო, თუმცა ამ დროს რაიმე მნიშვნელოვანი არ გაუკეთებია. იგი 1220 წლის 3 ნოემბერს, 33 წლის ასაკში გარდაიცვალა კოიმბრაში. იგი დაკრძალეს ალკობაკას მონასტერში. მისმა ქმარმა მისი გარდაცვალება ძალიან განიცადა და აღარც მეორედ დაქორწინებულა და მეტიც, სამ წელიწადში დარდისაგან ისიც გარდაიცვალა.

შვილები
სანშუ (1209-1248), პორტუგალიის მეფე 1223-47 წლებში, ცოლად შეირთო მენსია ლოპეს დე არო, თუმცა შვილები არ ჰყოლია;
აფონსუ (1210-1279), პორტუგალიის მეფე 1247-79 წლებში, პირველად იქორწინა მატილდა ბულონელზე, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი ბეატრის კასტილიელზე. ორივე ცოლთან ხუთი შვილი შეეძინა, ასევე ჰყავდა ორი არალეგიტიმური შვილი;
ელეანორა (1211-1231), ცოლად გაჰყვა დანიის მეფე ვალდემარ უმცროსს, რომელთანაც მხოლოდ ერთი ასული შეეძინა;
ფერნანდუ (1217-1246), სერპას სენიორი, ცოლად შეირთო სანჩა ფერნანდეს დე ლარა, რომელთანაც შეეძინა ერთი ვაჟი;
მენსია ლოპეს დე არო

მენსია ლოპეს დე არო (, ; დ. 1215 — გ. 1270) — კასტილიელი დიდგვაროვანი. გრაფ ალვარო პერეს დე კასტროს მეუღლე, შემდგომში პორტუგალიის დედოფალი 1246-48 წლებში როგორც მეფე სანშუ -ის ცოლი. მისი და სანშუს ქორწინება პაპმა ინოკენტი -მ გააუქმა, რომელმაც მიიჩნია, რომ იგი საკმარისად მაღალი წრიდან არ იყო, რათა პორტუგალიის დედოფალი ყოფილიყო. მიუხედავად ამისა, იგი იყო 1245 წლის პორტუგალიის კრიზისის ცენტრალური ფიგურა.

ბიოგრაფია
მენსია დაიბადა 1215 წელს ქ. ბისკაიაში, კასტილიის სამეფოში. იგი იყო ადგილობრივი დიდგვაროვნის, ლოპე დიას დე აროსა და მისი მეუღლის, ლეონის მეფე ალფონსო -ის უკანონო ასულ ურაკა ალფონსინა ლეონელის ქალიშვილი. ამრიგად, დედის მხრიდან იგი სამეფო ოჯახის წევრი იყო, რამაც განსაზღვრა მთელი მისი ცხოვრება.

1234 წლის 29 სექტემბერს, მენსია დაქორწინდა ადგილობრივ გრაფ ალვარო პერეს დე კასტროზე. მათი ქორწინება ხანმოკლე და უნაყოფო აღმოჩნდა, რადგანაც 1240 წელს ალვარო უშვილოდ დაიღუპა.

1239 წელს, ჯერ კიდევ ალვაროს სიცოცხლეში, მენსია საიდუმლოდ დაქორწინდა პორტუგალიის მეფე სანშუ -ზე, რომელსაც ძალიან უყვარდა იგი. ქორწინების დღიდანვე დაიწყო ბრძოლა მეფესა და კათოლიკურ ეკლესიას შორის. დაბალი და თანაც არალეგიტიმური წარმომავლობის ქალზე ქორწინება სანშუს პაპმა არ მოუწონა და დაუყოვნებლივ განქორწინება მოსთხოვა, რაზეც უარის შემდეგ დაიწყო დიდი ბრძოლა მეფესა და პაპს შორის. საბოლოოდ ისე მოხდა, რომ პაპმა ინოკენტი -მ ტახტიდან ჩამოგდებულად გამოაცხადა სანშუ და მეფედ მისი ძმა, აფონსუ დასვა. ამით პაპისა და მეფის დაპირისპირება ორ ძმას შორის სამოქალაქო ომში გადაიზარდა. ისტორიულად ამას პორტუგალიის კრიზისი ეწოდება. იმავდროულად, პაპმა სანშუსა და მენსიას ქორწინება ანულირებულად გამოაცხადა, თუმცა წყვილი მაინც ერთად დარჩა.

პორტუგალიის სამოქალაქო ომის პერიოდში, სადაც ფორმალურად მეფე ჯერ კიდევ სანშუ იყო, 1246 წელს მენსია პორტუგალიის დედოფად გამოცხადდა. მიუხედავად ამისა, აფონსუ -ს უძლიერესი კათოლიკური არმია ეხმარებოდა, რომელთა შეწევნითაც დაამარცხა სანშუ, რომელმაც დატოვა სამშობლო და ტოლედოში გადასახლდა, სადაც 1248 წელს გარდაიცვალა.

უკანასკნელი წლები მენსიამ მშობლიურ კასტილიაში, პალენსიაში გაატარა, სადაც გარდაიცვალა 1270 წელს. იგი დაკრძალეს სანტა მარია ლა რეალ დე ნახერას კათედრალში.

მენსიასა და სანშუს შვილები არ ჰყოლიათ. ვინაიდან მას არც პირველ ქმართან ჰყოლია შვილები, მიიჩნევა, რომ უნაყოფობა მენსიას ბრალი იყო.
ლავრენტი მანაგაძე

ლავრენტი (ლაურ) გიორგის ძე მანაგაძე (დ. 14 ოქტომბერი, 1944, თბილისი — გ. 7 აგვისტო, 2019, იქვე) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი, პედაგოგი და პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
1944 წლის 14 ოქტომბერს ქალაქ თბილისში. 1967 წელს დაამთავრა ი. სეჩენოვის სახელობის მოსკოვის სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1970-1972 წლებში მუშაობდა სსრკ სამედიცინო აკადემიის ორგანოთა გადანერგვის ლაბორატორიის უფროს მეცნიერ თანამშრომლად. 1972–1974 წლებში — უფროს მეცნიერ თანამშრომლად საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს კ. ერისთავის სახელობის ექსპერიმენტულ და კლინიკური ქირურგიის ინსტიტუტის ლაბორატორიაში. 1974-1984 წლებში იყო ექსპერიმენტული ლაბორატორიის ხელმძღვანელი, 1984-1985 წლებში — ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში. 1986-2000 წლებში — ა. წულუკიძის სახელობის უროლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი იყო, ხოლო 1991-1992 წლებში — თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის რექტორი.

1998 წლიდან იყო ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მედიცინის ფაკულტეტის უროლოგიის კათედრის ხელმძღვანელი. 2000-2004 — წლებში საქართველოს სახელმწიფო ა. წულუკიძის სახელობის უროლოგიის ეროვნული ცენტრის სამეცნიერო ხელმძღვანელი. 1999-2004 წლებში — საქართველოს პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოს“, ჯანმრთელობობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტის წევრი. 2008 წლიდან იყო ამავე ცენტრის გენერალური დირექტორი.

გამოცემული აქვს ერთი სახელმძღვანელო, ავტორია 300-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის. იყო პროფესორი და მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი.

1971 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა – „თირკმლის კონსერვაცია ჰიპოთერმიისა და ჰიპერბარიული ოქსიგენაციის მეთოდების გამოყენებით“. ხოლო 1981 წელს სადოქტორო დისერტაციის თემა – „ბავშვთა თირკმლების გადანერგვა ზრდასრულ რეციპიენტებში“.

გარდაიცვალა 2019 წლის 7 აგვისტოს.

ჯილდოები
1986 — საპატიო ნიშნის ორდენი
1997 — ღირსების ორდენი
1998-2000 წლებში შესრულებულ შრომათა ციკლისათვის — „შარდის დერივაციისა და ენტეროცისტოპლასტიკის ახალი მიმართულებები — ხელოვნური შარდისბუშტის ფორმირება ნაწლავის დეტუბულირებული სეგმენტით“.
2004 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია, მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში (ერთობლივი გამარჯვება)
მატილდა II ბულონელი

მატილდა ბულონელი (, ; დ. 1202 — გ. 1259) — ბულონის გრაფინია 1216-59 წლებში დედამისის მემკვიდრეობით. ინგლისის მეფე სტეფან -ის შვილიშვილი. პორტუგალიის დედოფალი როგორც აფონსუ -ის პირველი მეუღლე 1248 წლიდან განქორწინებამდე, ანუ 1253 წლამდე.

ადრეული წლები და პირველი ქორწინება
მატილდა დაიბადა 1202 წელს ჩრდილო საფრანგეთში. იგი იყო დამარტინის გრაფ რენოდისა და მისი ცოლის, ბულონის გრაფინია იდას ასული. 1216 წელს, დედის გარდაცვალების შემდეგ ბულონის გრაფინია გახდა მატილდა -ის სახელით. 1223 წელს იგი ცოლად გაჰყვა კლერმონ-ენ-ბუვეს გრაფ ფილიპ ურეპელს, რომელიც იყო საფრანგეთის მეფე ფილიპ ოგიუსტის უკანონო ვაჟი. 1226 წელს, მას შემდეგ, რაც მეფე ლუი გარდაიცვალა, ტახტზე მისი მცირეწლოვანი ვაჟი ლუი ავიდა, რომელსაც რეგენტად დედამისი, დედოფალი ბლანკა კასტილიელი დაენიშნა. გრაფი ფილიპ ურეპელი ყველანაირად ცდილობდა რძლისთვის რეგენტობა ჩამოერთმია, მაგრამ ამაოდ. საბოლოოდ ფილიპ ურეპელი 1235 წელს გარდაიცვლალა, მატილდას კი მისგან ორი შვილი დარჩა.

მეორე ქორწინება და განქორწინება
ქმრის გარდაცვალებიდან სამ წელიწადში, თავისი მემკვიდრეობისა და ვაჟის დასაცავად 1238 წელს მატილდა დაქორწინდა პორტუგალიის ინფანტ აფონსუზე, რომელიც იყო მეფე სანშუ -ის უმცროსი ძმა. 1245 წელს სანშუს რომის პაპთან დიდი განხეთქილება მოუვიდა, რის გამოც პაპმა 1248 წელს იგი დაამხო და ტახტზე მისი ძმა აფონსუ დასვა, რითაც მატილდა პორტუგალიის დედოფალი გახდა.

1253 წელს, უშვილობის გამო აფონსუ მატილდას გაეყარა. მართალია მატილდა უნაყოფო არ იყო და ეს დამტკიცებულიც იყო, მაგრამ აფონსუ მას მაინც გაეყარა. ამით მან დაკარგა დედოფლის სტატუსი და მშობლიურ საფრანგეთში გაემგზავრა. 1258 წელს აფონსუ მეორედ დაქორწინდა ბეატრის კასტილიელზე, ბედის ირონიით მას სწორედ მასთან შეეძინა შვილები.

დარჩენილი ცხოვრება
განქორწინებული მატილდა შვილებთან ერთად დაბრუნდა ბულონში და თავის საგრაფოს მართავდა. როგორც ცნობილია, მასა და აფონსუს სიცოცხლის ბოლომდე არ გაუწყვეტიათ კონტაქტი.

მატილდამ თავისი ასული კავშირების მიზნით ნევერის გრაფზე დააქორწინა, თუმცა წყვილს შვილები არ ჰყოლია. მან თავისი ერთადერთი ვაჟი, ყველასათვის უცნობი მიზეზებით ინგლისში გაუშვა, საიდანაც აღარ დაბრუნებულა. ზოგიერთი ვერსიით მან იგი საფრანგეთის მეფისგან იხსნა, რომელსაც მათი საგრაფოს ხელში ჩაგდება სურდა. მატილდა გარდაიცვალა 1259 წელს, 56-57 წლის ასაკში.
ბეატრის კასტილიელი (1242-1303)

ბეატრის კასტილიელი (, ; დ. 31 დეკემბერი, 1242 — გ. 27 ოქტომბერი, 1303) — კასტილიის მეფე ალფონსო -ის არალეგიტიმური ქალიშვილი. პორტუგალიის დედოფალი 1253-79 წლებში როგორც აფონსუ -ის მეორე ცოლი. პორტუგალიის მეფე დინიშ -ის დედა.

ბიოგრაფია
ბეატრისი დაიბადა 1242 წლის 31 დეკემბერს. იგი იყო კასტილიის მეფე ალფონსო -ისა და მისი საყვარლის, მაიორ გულიენ დე გუსმანის არალეგიტიმური ქალიშვილი. იგი თავის ნახევარ-და-ძმებთან ერთად იზრდებოდა სამეფო კარზე დედოფალ ვიოლანტა არაგონელის მეთვალყურეობით. ალფონსო -ის ცოლი, დედოფალი ვიოლანტა მას საკუთარ ქალიშვილად თვლიდა, რის გამოც სურდა მისი ისევე მაღალ წრეში გათხოვება, როგორც თავისი ღვიძლი ქალიშვილების. ამის გამო, 1250-იანი წლებიდან დაიწყო საქორწინო მოლაპარაკებები ბეატრისის პორტუგალიაში გათხოვების შესახებ. 1253 წელს, პორტუგალიის მეფე აფონსუ ცოლს, დედოფალ მატილდა ბულონელს უშვილობის გამო გაეყარა და თავის საცოლედ ბეატრისი აირჩია.

ბეატრისი და აფონსუ ამავე, 1253 წელს დაქორწინდნენ. აღსანიშნავია, რომ პატარძალი 11 წლის იყო, სიძე კი 42-ის, თუმცა ამის მიუხედავად, მათი ქორწინება დალოცა პაპმა ალექსანდრე -მ, რომელმაც ბეატრისი პორტუგალიის დედოფლად გამოაცხადა. აფონსუს წინა ცოლი პაპს არ მოსწონდა, რადგანაც იგი განათხოვარი და შვილებიანი იყო, განსხვავებით ბეატრისისგან, რომელიც პაპს დიდად მოსწონდა და სწყალობდა. მან აფონსუს რვა შვილი გააჩინა.

1267 წელს, დედოფალი ბეატრისი დაესწრო დედამისის დაკრძალვას, რისთვისაც დიდი გზის გავლა და კასტილიაში ჩასვლა დასჭირდა. 1279 წელს აფონსუ გარდაიცვალა და მეფე მათი ვაჟი დინიშ გახდა, რითაც ბეატრისი დედა-დედოფლად მოგვევლინა. დინიშმა მისი სამეფო კარიდან დისკრედიტაცია მოახდინა, რის გამოც 1282 წელს ბეატრისი მშობლიურ კასტილიაში დაბრუნდა, სადაც თავის ნახევარ-ძმასთან, სანჩოსთან ერთად დასახლდა სევილიაში. 1284 წელს, იგი მამამისის, ალფონსო -ის გარდაცვალებას დაესწრო. ცნობილია, რომ მეფემ თავის სასიკვდილო სარეცელთან მიიხმო თავისი ყველა შვილი და მათ გარემოცვაში გარდაიცვალა.

ბეატრისი გარდაიცვალა 1303 წლის 27 ოქტომბერს, 60 წლის ასაკში. იგი გადაასვენეს და დაკრძალეს პორტუგალიაში, ალკობასის მონასტერში.

შვილები
ბრანკა (1259-1321), ჰუელჟას სენიორა, გარდაიცვალა გაუთხოვარი, მაგრამ ჰყავდა ერთი არალეგიტიმური ვაჟი;
ფერნანდუ (1260-1262), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
დინიშ (1261-1325), პორტუგალიის მეფე 1279-1325 წლებში, ცოლად შეირთო ისაბელ არაგონელი, რომელიც შემდგომში წმინდანად შერაცხეს და რომელთანაც შეეძინა ორი შვილი;
აფონსუ (1263-1312), პორტალაგრეს სენიორი, ცოლად შეირთო ვიოლანტა მანუელა კასტილიელი, მაგრამ შვილები არ ჰყოლია;
სანჩა (1264-1302), გარდაიცვალა გაუთხოვარი და უშვილო;
მარია (1264-1304), აღიკვეცა მონაზვნად სანტა კრუზის მონასტერში, კოიმბრაში;
კონსტანცა (1266-1271), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ვინსენტი (1268-1271), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ბაშკირული ფერადი იხვი

ბაშკირული ფერადი იხვი — სახორცე მიმართლების იხვის ჯიში. გამოყვანილია მეფრინველეობის სანაშენო ფაბრიკა „ბლაგოვარსკში“ (ბაშკირეთი). შეფერია ყავისფრად. 5–6 კვირის ასაკიდან მამლის თავი, კისრის ქვედა ნაწილი, ფრთები, ზურგი და კუდი შავ-ვეჟან ელფერს იღებს. თავი საშუალო ზომისაა, კისერი — მოკლე და სქელი, მკერდი — ფართო და გამოზნექილი. მოზარდეულის ცოცხალი მასა 7 კვირის ასაკში 3,4 კგ-ია. კვერცხმდებლობა 193,8 ცალი 68 კვირაში. კვერცხის მასა 92,6 გ. ხორცი ნაზი, წვნიანი, მაღალი დიეტური თვისებების მქონეა. ბაშკირულ ფერად იხვებს ზრდიან და იყოლიებენ უბრალო, მარტივ სადგომებსა და არაღრმა წყალსატევებში.
ზორია ლუჰანსკი (საფეხბურთო კლუბი)

ზორია ლუჰანსკი — უკრაინული საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ლუჰანსკიდან. ჩამოყალიბდა 1923 წელს. უკრაინის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2016–17), უკრაინის თასის ფინალისტი (2015–16), სსრ კავშირის ჩემპიონი (1972), უკრაინის სსრ-ს სამგზის (1938, 1962, 1986) ჩემპიონი. უკრაინის პრემიერლიგის მონაწილე.

გუნდის სახელწოდებათა ქრონოლოგია
მიღწევები
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
ჩემპიონი: 1972
საბჭოთა კავშირის თასი
ფინალისტი (2): 1974, 1975
უკრაინის სსრ ჩემპიონატი
ჩემპიონი (3): 1938, 1962, 1986
უკრაინის პრემიერლიგა
ბრინჯაოს პრიზიორი: 2016–17
უკრაინის თასი
ფინალისტი: 2015–16
ვაჩნაძიანის მეორე კოშკი

ვაჩნაძიანის მეორე კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაჩნაძიანის სამხრეთით, გუჯიაურებად წოდებულ ტერიტორიაზე განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

კოშკი ოთხსართულიანი. ზემოთკენ შევიწროვებული ნაგებია საშუალო ზომის რიყის ქვით. კუთხეებში ოდნავ მოზრდილი ქვებია გამოყენებული. კედლის ზედაპირი შიგნიდან და გარედან გასწორებულია ბათქაშით. ძლიერაა დაზიანებული. შემორჩენილია სამი სართული და მეოთხე სართულის კედლების ნაწილი. ჩამონგრეულია ხის სართულშუა გადახურვები. კოშკი აღმოსავლეთიდან დასავლეთით წაგრძელებული სწორკუთხედია. შესასვლელი პირველ სართულზეა აღმოსავლეთიდან. კარი ორივე მხრიდან შეისრულთაღოვანია. პირველი სართულის სამხრეთ კედელში გეგმით ნახევარწრიული, რიყის ქვითა და აგურითა ნაგები შეისრულთაღოვანი ბუხარია. სართულის კედლებში მოწყობილია სწორკუთხა ნიშა რომლებსაც ფიცრული გადახურვა ჰქონიათ. გარდა ამისა, ერთი ნიშაა სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშიც. ადრე ამ ადგილას პატარა თაღოვანი ღიობი ყოფილა, რომელიც მოგვიანებით ნიშად გადაუკეთებიათ და მასში ცალმაგი სათოფური მოუწყვიათ. სართული სამი შეწყვილებული სათოფურითა აღჭურვილი ორი აღმოსავლეთ კედელშია, შესასვლელის გვერდებზე, ხოლო ერთი — ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ კედლის ნახევარში. შიდა სივრცეს ოთხი სარკმელი აშუქებდა; ორი მათგანი სამხრეთითაა თითო-თითო აღმოსავლეთითა და დასავლეთით. სართულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში მოწყობილია მეორე სართულზე ასასვლელი მასიური ქვის კიბე.

მეორე სართულის კედლები პირველი სართულის კედლებთან შედარებით ოდნავ თხელია, რის გამოც სართულშუა გადახურვის დონეზე, სართულის მთელ პერიმეტრზე შექმნილია მცირე საფეხური, რომელსაც გადახურვის კოჭები ეყრდნობოდა, ამგვარი საფეხური მესამე და მეოთხე სართულებს შორისაცაა, მაგრამ იგი აქ მხოლოდ სამ კედელს გაუყვება. მესამე სართულზე არის ბუხარი, რამდენიმე სწორკუთხა ნიშა და სათოფურები აღმოსავლეთ კედლის შუაში და სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეში ფართო ღიობებია, რომლებითაც შესაბამისი კედლების მხარეს მოწყობილ ღია აივნებზე გადიოდნენ. აღმოსავლეთ აივანი კედელს მთელ სიგრძეზე გასდევდა, სამხრეთ აივანი ბევრად უფრო პატარა ყოფილა. ამჟამად აივნებზე გასასვლელი ორივე ღიობი ამოშენებულია, ხოლო აივნებიდან მხოლოდ მათი საყრდენი ხის კონსოლების ნაწილებიღაა შემორჩენილი. აღმოსავლეთ აივანზე გამოსასვლელი სწორკუთხა კარის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა. მეოთხე სართულის კედლების მხოლოდ ნახევარია შემორჩენილი. სამხრეთით ბუხარია საკმაო რაოდენობითაა სათოფურები განათებისთვის სართულის თითოეულ კედელში თითო ფართო ღიობია.
ვაჩნაძიანის მესამე კოშკი

ვაჩნაძიანის მესამე კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაჩნაძიანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 400-დე მეტრზე, კალაურისხევის მარცხენა ნაპირზე, კალაურისხევსა და უსახელო ღელეს შორის მოქცეული ტერიტორიაზე. განეკუთვნება საუკუნეს.

კოშკი გეგმით კვადრატულია ზემოთკენ შევიწროვებული, ნაგებია რიყის ქვით. კედლები შიგნიდან და გარედან ბათქაშითაა გასწორებული. შემორჩენილია სამი სართული და მეოთხე სართულის კედლების ნაწილი. პირველი სართული საცხოვრებელი ყოფილა. დანარჩენები საბრძოლო. პირველი სართული შელესილია, რაც მას უფრო კეთილმოწყობილს ხდის. შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს კარი გარედან თაღოვანია. შიგნით კი თარაზულად ყოფილა გადახურული. კარის ორივე წირთხლში საურდულე ხვრელია. ბუხრის მარცხნივ ნიშების გადახურვის დონეზე, ერთი ცალმაგი სათოფურია მსგავსი თითო სათოფური შესასვლელის გვერდებზეცაა. სართულის ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში თითო შეწყვილებული სათოფურია, რომელთაგან ერთი ხვრელი შესაბამის კედლებში მოწყობილი სწორკუთხა ნიშაში მოქცეული ერთი უსათოფურო ნიშა ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში. კოშკის პირველი სართული მეორესაგან იზოლირებულია, მათ შორის საიდუმლო სართული ყოფილა. მესამე სართულზე აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სათოფურია, ხოლო ჩრდილოეთისაში — ორი. მეოთხე სართულის თითოეულ კედელში, ერთმანეთის სიმეტრიულად, ორ-ორი სათოფურია. სართულს შუა გადახურვა ხის ყოფილა, გადახურვის დასაყრდნობად სართულებს შორის, ოთხივე კედელზე, მცირე საფეხურია მოწყობილი, რომელიც ყოველი მომდევნო სართულის კედლების სისქის შემცირებითაა გამოყვანილი. გარედან მესამე სართულის დონეზე ოთხივე კედელში ჩასმულია ერთმანეთისაგან თანაბარი მანძილით დაშორებული ცხვრის ორ-ორი რქა. კოშკის მიმდებარე ტერიტორიაზე ერთმანეთისაგან მცირე მანძილით დაშორებული რამდენიმე ნაგებობის კვალი შეიმჩნევა.
მამაშაურის ეკლესია

მამაშაურის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაჩნაძიანის დასავლეთით 1,5 კილომეტრზე მღვრიეხევის მარცხენა ნაპირზე შემაღლებულ ადგილას. თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა და კირის ხსნარით. გარეთა კედლების წყობაში ალაგ-ალაგ ლოდებიცაა ჩართული. წყობა ირეგულარულია, გარედან კედლების ზედაპირი ბათქაშით ყოფილა გასწორებული. შიგნით კედლები წვრილი რიყის ქვისაა და მთლიანად შელესილი ყოფილა. დაზიანებულია: ჩამოშლილია სახურავის საფარი და ლავგარდნის უმეტესი ნაწილი, განგრეულია ჩრდილოეთ კედელი, კამარის მთელ სიგრძეზე განიერი ბზარი გასდევს, ფასადებზე აქა-იქ ამოცვენილია საპირე ქვები. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდია, რომელშიც თაღოვანი სარკმელია და ორი მცირე ზომის სწორკუთხაა ნიშაა. საკურთხეველი დარბაზისგან ორსაფეხურიანი მხრებითა და მათზე გადაყვანილი ნალისებრი თაღითაა გამოყოფილი. თაღების ქუსლებთან შირიმის ტლანქად ნაკვეთი იმპოსტებია, რომელთა პროფილს თარო და დახრილი სიბრტყე შეადგენს. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, შიდა სივრცეს დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში გაჭრილი თითო სარკმელიც აშუქებს. დასავლეთ სარკმელი ორივე მხრიდან თაღოვანია, სამხრეთისა კი თარაზულადაა გადახურული.

დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით საბჯენი თაღის გარეშე. აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმლის ნახევარწრიული თაღი გამოკვეთილია შირიმის ნახევარწრიული ფორმის ქვაში რომელზეც ამოკვეთილია ბოლოებგაფართოებული ტოლმკლავი ჯვარი. ქვას ზემოდან ევლება შირიმისავე ქვაში გამოკვეთილი რელიეფური თავსართი ჰორიზონტალური გადანაკეცებით ბოლოებში. ჩრდილოეთ ფასადზე შემორჩენილია რიყის ბრტყელი ქვებისგან ნაწყობი ორსაფეხურიანი ლავგარდნის ნაწილი.
ზურაბ ჭელიძე

ზურაბ ჭელიძე (დ. 17 სექტემბერი, 1963 – გ. 12 აგვისტო, 2025) — ქართველი მეცნიერი, ფიზიკოსი და თანანმდებობის პირი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1963 წლის 17 სექტემბერს, ქალაქ თბილისში. 1984 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი.

იყო გეოფიზიკის ინსტიტუტის ტექნიკოსი, უმცროსი და უფროსი ინჟინერი, 1982 წლიდან კი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1983 წლიდან არის „პირველი რადიოს“ პრეზიდენტი, 1997 წლიდან „პირველი სტერეოს“ გენერალური დირექტორი. გამოქვეყნებული აქვს 10-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, მიწისძვრის შესწავლის შესახებ, სხვადასხვა ქვეყნის გეოფიზიკურ ჟურნალებში.

ჯილდოები
1998 — სამაუწყებლო ტექნიკის ინჟინერ-ექსპერტის ევროპული სერთიფიკატი
„“-ის მედალი და სიგელი, ელექტრონიკის დარგში
თამაზ ჭელიძე

თამაზ ჭელიძე (დ. 24 დეკემბერი, 1934) — ქართველი ფიზიკოსი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2013).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1934 წლის 24 დეკემბერს, ქალაქ ქუთაისში. 1957 წელს დაამთავრა მოსკოვის მიხელ ლომოსოვის სახელობის უნივერსიტეტი.

1992-2007 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მ. ნოდიას სახელობის გეოფიზიკის ინსტიტუტის დირექტორი, ამავე ინსტიტუტის ექსპერიმენტული გეოფიზიკის განყოფილების გამგე. 1997-2007 წლებში — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოფიზიკური ძიების კათედრის გამგე.

1996 წლიდან არის ევროპის საბჭოსთან არსებული სპეციალიზებული ცენრტის „მაღლივი კაშხალების გეოდინამიკური რისკი“-ს დირექტორი, საქართველოს მუდმივი კორესპონდენტი ევროპის საბჭოს ღია წილობრივ შეთანხმებაში დიდი კატასტროფების შესახებ 1996-2007 წლებში. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიასთან არსებული სეისმოლოგიისა და სეისმური პროგნოზის საბჭოს თავმჯდომარე.

1987-1992 წლებში იყო სტრასბურგის უნივერსიტეტის მიწვეული პროფესორი. 1995–1997 — წლებში რენის უნივერსიტეტის (საფრანგეთი) მიწვეული პროფესორი, ხოლო 2000 წელს — „ეკოლ ნორმალ სუპერიორ“–ის მიწვეული პროფესორი (პარიზი).

არის 300 სამეცნიერო სტატიისა და 6 მონაგრაფიის ავტორი და თანაავტორი.