iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნურსულთან ნაზარბაევი

ნურსულთან აბიშის ძე ნაზარბაევი (; ; დ. 6 ივლისი, 1940, უშკონირი, ყაზახეთის სსრ, სსრკ) — ყაზახეთის სსრ-ის პირველი და ერთადერთი პრეზიდენტი (1990–1991 წწ.), 1991-2019 წლებში ყაზახეთის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი, 1984-1989 წლებში ყაზახეთის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე, 1989-1991 წლებში ყაზახეთის კომპარტიის პირველი მდივანი. „ერის ლიდერის“ ტიტულის მატარებელი .

ბიოგრაფია
ნურსულთან ნაზარბაევი დაიბადა 1940 წლის 6 ივლისს ყაზახეთის სსრ-ის ალმა-ათის ოლქის ქარასაის რაიონის სოფელ ჩემლოგანში (ამჟამად უშკონირი) აბიშა და ალჟან ნაზარბაევების ოჯახში.

შრომითი საქმიანობა და კარიერა
1960 წელს დაამთავრა დნეპროდერჟინსკის 22–ე პროფესიული სასწავლებელი. ამავე წელს დაიწყო მისი შრომითი საქმიანობა ყარაღანდის ოლქის ქალაქ თემირთაუს მეტალურგიულ კომბინატში. 1965-1969 წლებში მუშაობდა ჩამომსხმელ მანქანაზე ყარაღანდის მეტალურგიულ ქარხანაში (1966 წლიდან - კომბინატი). 1969-1973 წლებში პარტიულ, კომკავშირულ სამუშაოებს ასრულებს ქალქ თემირთაუში. მომდევნო 4 წელი ყარაღანდის მეტალურგიული კომბინატის პარტიული კომიტეტის მდივანია. 1977-1979 წლებში კი ყარაღანდის ოლქის კომუნისტური პარტიის მეორე მდივანია, საიდანაც აწინაურებენ და 1984 წლამდე მუშაობს ყაზახეთის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის მდივნად.

1984 წელს მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე გახდა, დინმუჰამედ კუნაევის ხელმძღვანელობის ქვეშ, რომელიც იმჟამად ყაზახეთის კომპარტიის პირველი მდივანი იყო. 1989-1991 წლებში ყაზახეთის კომპარტიის პირველი მდივანია. 1990 წლის 14 ივლისიდან 1991 წლის 23 აგვისტომდე სკკპ ცკ-ის პოლიტბიუროს წევრია.

გარდა ამისა, 1979-1989 წლებში იყო სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს 10-11 მოწვევის დეპუტატი ჩრდილოეთ ყაზახეთის ოლქიდან. სსრკ-ის სახალხო დეპუტატი 1989-1991 წლებში. 1990 წლის თებერვალ-აპრილში ყაზახეთის სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე.

დეკემბერის მოვლენები
1986 წლის დეკემბერში რესპუბლიკის დედაქალაქ ალმა-ათაში დაიწყო არეულობა, რომელიც გამოიწვია ყაზახეთის კომპარტიის ცკ-ის პირველი მდივნის დინმუჰამედ კუნაევის ადგილზე გენადი კოლბინის არჩევამ. თავდაპირველად კუნაევი მხარს უჭერდა აღნიშნულ თანამდებობაზე ნაზარბაევის არჩევას, მაგრამ საბოლოოდ მკვეთრად დაუპირისპირდა მის კანდიდატურას. არეულობის ერთი კვირის თავზე ნაზარბაევი მინისტრთა საბჭოს სხვა წევრებთან ერთად პირადად შეხვდა სტუდენტებს და განუმარტა არსებული ვითარება.

პრეზიდენტობა
1990 წლის აპრილიდან ყაზახეთის სსრ-ის პრეზიდენტია. იგი ბოლომდე ცდილობდა შეენარჩუნებინა სსრკ ნებისმიერი ფორმით. ამავე წლის დეკემბერში იგი არ მივიდა ბელოვეჟში და ხელი არ მოაწერა დსთ-ის შექმნის ხელშეკრულებას.

1991 წლის 1 დეკემბერს შედგა ყაზახეთის ისტორიაში პირველი საპრეზიდენტო არჩევნები, რომლის შედეგების მიხედვით ნაზარბაევმა მიიღო ხმების 98,7 %. საარჩევნო ბიულეტინში სხვა კანდიდატი არ ყოფილა. 1991 წლის 16 დეკემბერს ყაზახეთის უმაღლესმა საბჭომ მიიღო კანონი ქვეყნის დამოუკიდებლბის გამოცხადების შესახებ ქვეყანას ეწოდა ყაზახეთის რესპუბლიკა, შესაბამისად, ნაზარბაევიც გახდა ყაზახეთის პრეზიდენტი. 1995 წელს რეფერენდუმის საფუძველზე ნაზარბაევის უფლებამოსილება გაგრძელდა 2000 წლამდე. 1999 წლის 10 იანვარს ნაზარბაევი მეორე ვადით აირჩიეს პრეზიდენტად და მიიღო ხმების 79,78 %. 2005 წლის არჩევნებში კი — 91,15 %. 2011 წლის ვადამელ საპრეზიდენტო არჩევნებში მიიღო ხმების 95,5 %. 2015 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მიიღო ხმების 97,7%.

ოჯახი
ჰყავს მეუღლე სარა ნაზარბაევა და სამი შვილი დარიგა, დინარა და ალია.
მოადი

მოადი — სასამართლო პროცესის მონაწილე მხარე (მომჩივანი, მოპასუხე), - საუკუნეების საქართველოში. ვახტანგ -ის სამართლის წიგნის მიხედვით, მოსამართლეებმა მოდავენი „ორნივ დაიბარონ... ჯერ ერთი აჩივლონ... მისი საჩივარ დაწერილი იქონიონ; მერმე მეორე მოადი აჩივლონ და მისი საქმე და საჩივარიც დაწერონ...“ (იხილეთ მუხლი 24, აგრეთვე 143, 216).
სინაის კოდექსი

ბიბლიის სინაის კოდექსი, სინაის წიგნი — ბიბლიური ტექსტი ბერძნულ ენაზე, რომელიც დღეისთვის ყველაზე ძველ ქრისტიანულ წერილთა კრებულად ითვლება. სინაის კოდექსი, ალექსანდრიისა და ვატიკანის კოდექსებთან ერთად ქრისტიანული კანონის საფუძველს წარმოადგენს. კოდექსი საუკუნეში დაიწერა და საუკუნემდე სინაის ნახევარკუნძულზე მდებარეობდა წმ. ეკატერინეს მონასტერში.
რემბრანდტი

რემბრანდტ ჰარმენს ვან რეინი (; დ. 15 ივლისი, 1606 — გ. 4 ოქტომბერი, 1669) — ნიდერლანდელი მხატვარი, ფერწერისა და გრავიურის ოსტატი. ჰოლანდიური ფერწერის ოქროს ხანის ყველაზე მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი. საყოველთაოდ აღიარებულია მსოფლიოს ყველა დროის ერთ-ერთ უდიდეს მხატვრად.

დაიბადა 1606 წლის 15 ივლისს ლეიდენში, მეწისქვილის ოჯახში. რემბრანდტი 1626 წელს ბრუნდება ლეიდენში და იწყებს დამოუკიდებელ შემოქმედებით მოღვაწეობას. როგორც მოსალოდნელი იყო, პირველი წლები გამოცდილების დაგროვების პერიოდია. იგი ხატავს ყველაფერს რაც მის გარშემოა, რათა ჩასწვდეს ფორმათა და ფერთა საიდუმლოებას.

63-წლიანი მოღვაწეობის განმავლობაში მის მიერ შექმნილი ნამუშევრების აბსოლუტური უმრავლესობა, დღეს მსოფლიოს კულტურულ მემკვიდრეობას წარმოადგენს. რემბრანდტის სახატავი თემა ამოუწურავი იყო, თუმცა ძირითად აქცენტებს ის მაინც რელიგიურ თემაზე აკეთებდა. შემორჩენილია მისი უამრავი ავტოპორტრეტი. დახატული აქვს საკუთარი მეუღლის სასკია ვან ეილენბურგის რამდენიმე პორტრეტი, რომელთანაც მან 1634 წელს იქორწინა.

გალერეა
ავტოპორტრეტები
სხვა ნამუშევრები
უეფა

უეფა (, ევროპული ფეხბურთის ასოციაციების კავშირი) — საერთაშორისო საფეხბურთო ორგანიზაცია, რომელიც აკონტროლებს ევროპულ ფეხბურთს და ევროპული ქვეყნების ფეხბურთის ფედერაციებს. მისი მოვალეობაა სხვადასხვა საკლუბო და სანაკრებო ტურნირების გამართვა და მათი ორგანიზება. ზოგიერთი ქვეყანა, რომელიც მდებარეობს აზიის ტერიტორიაზე, ასევე შესულია უეფას შემადგენლობაში. ეს ქვეყნებია: ყაზახეთი, თურქეთი, ისრაელი, კვიპროსი, რუსეთი. უეფას წევრები არიან საქართველო, სომხეთი და აზერბაიჯანიც.

უეფა დაარსდა 1954 წლის 15 ივნისს ბაზელში. 1959 წლამდე მისი შტაბი იყო პარიზში, შემდეგ კი გადატანილ იქნა ბერნში. 1995 წლიდან იგი მდებარეობს ნიონში, შვეიცარია.

პრეზიდენტები
გენერალური მდივნები
შეჯიბრება
ეროვნული ნაკრებები
უეფას მთავარი ტურნირი ნაკრებებს შორის არის ევროპის ჩემპიონატი. უეფას ეგიდით ასევე ტარდება ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატებიც, 19 წლამდელთა და 17 წლამდელთა ნაკრებებს შორის.

უეფა ასევე ატარებს ევროპის ფუტსალის ჩემპიონატსაც.

კლუბები
უეფას ეგიდით ტარდება სამი საკლუბო შეჯიბრება.
უეფას ჩემპიონთა ლიგა
უეფას ევროპის ლიგა
უეფას სუპერთასი
ერთა ლიგა (უეფა)

ევროთასების საუკეთესო ბომბარდირები
ნოდარ ბიბილაშვილი

ნოდარ შალვას ძე ბიბილაშვილი (დ. 2 დეკემბერი, 1930 — გ. 2 ნოემბერი, 1985) — ქართველი გეოფიზიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა კანდიდატი.
ბიოგრაფია
1954 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი. მუშაობდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის იალბუზის ექსპედიციაში, შემდგომ იალბუზის მაღალმთიან გეოფიზიკის ინსტიტუტში (ნალჩიკი, 1954-1966). 1966 წლიდან ამიერკავკასიის ჰიდრომეტეოროლოგიური სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი, 1969 წლიდან ნალჩიკის ღრუბლების ფიზიკისა და აქტიური ზემოქმედების ლაბორატორიის გამგე. 1969 მეცნიერებათა და კონსტრუქტორთა ჯგუფთან ერთად მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია სეტყვის საწინააღმდეგო რაკეტებისა და ჭურვების გამოყენებით სეტყვასთან ბრძოლის მეთოდისა და საშუალებათა დამუშავებისა და დანერგვისათვის.
მიხეილ ბითაძე

მიხეილ ალექსის ძე ბითაძე (დ. 20 აგვისტო [ ძვ. სტ. 7 აგვისტო], 1903, ქ. ხაშური ― გ. 9 დეკემბერი, 1983, ქ. კოლომნა, მოსკოვის ოლქი) — ქართველი მშენებელი ინჟინერი, ნაგებობათა ფუძე-საძირკვლების მშენებლობის სპეციალისტი.

ბიოგრაფია
მიხეილ ალექსის ძე ბითაძე დაიბადა 1903 წლის 20 აგვისტოს ქ. ხაშურში. საშუალო განათლება მიიღო ხაშურის გიმნაზიაში. 1931 წელს დაამთავრა საქართველოს სახელმწიფო პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. მუშაობდა თბილისის სამშენებლო-საპროექტო გზატკეცილების სამმართველოში (1936). თბილისის სატყეო-ტექნიკურ ინსტიტუტში (1937). 1935-იდან მუშაობს ქ. ნორილსკში. მონაწილეობდა მუდმივად გაყინულ გრუნტებზე მკაცრ კლიმატურ პირობებში ნაგებობათა საძირკვლების რაციონალური კონსტრუქციების დამუშავებისა და დანერგვაში (ლენინური პრემია (1966), დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენითა და მედლებით.
გიორგი ბილანიშვილი

გიორგი ივანეს ძე ბილანიშვილი (დ. 23 ივნისი, 1916, თბილისი ― გ. 3 დეკემბერი, 1969, იქვე) — ქართველი პოლკოვნიკი, საბჭოთა კავშირის გმირი (10 იანვარი, 1944).

ბიოგრაფია
1935 წელს დაამთავრა მუშა-ახალგაზრდობის საღამოს სკოლა. 1937 წელს კომკავშირის საგზურით სწავლობდა ჯერ თბილისის, შემდეგ კიევის სამხედრო სასწავლებელში, რომელიც 1939 წელს დაამთავრა ლეიტენანტის წოდებით. მონაწილეობდა დასავლეთ უკრაინის განთავისუფლებაში, ფინეთთან ომში. დიდი სამამულო ომის დროს მონაწილეობა მიიღო ბელიცეს, კიროვოგრადის, დნეპროპეტროვსკის, როსტოვის, კურსკის ბრძოლებში, ჩრდილოეთ კავკასიის დაცვაში და სხვა. დნეპრის გადალახვისას სარდლობის საბრძოლო დავალებათა სანიმუშოდ შესრულებისათვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. ომის შემდეგ ბილანიშვილი მუშაობდა თბილისში, ოქტომბრისა და ლენინის სახელობის რაიონების სამხედრო კომისრად. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, წითელი ვარსკვლავის ორდენითა და მედლებით.
ზაქარია ბილანიშვილი

ზაქარია (შაქრო) გრიგოლის ძე ბილანიშვილი (დ. 1862, სოფ. პატარძეული, ახლანდელი საგარეჯოს რაიონი ― გ. 1934, თბილისი) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი, ფოლკლორისტი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა ვორონეჟის სამხედრო სასწავლებელში. საქართველოში დაბრუნებული ბილანიშვილი ხალხოსნურ მოძრაობაში ჩაება. „დროებასა“ და „ცნობის ფურცელში“ გამოქვეყნებულ პუბლიცისტურ წერილებში იგი აქტიურად ეხმაურებოდა ქვეყნის საჭირბოროტო საკითხებს, ქადაგებდა ხალხოსანთა იდეებს. 1902 წელს დააპატიმრეს. 1910 წელს გადასახლებული იყო როსტოვში. ბილანიშვილს წვლილი მიუძღვის ქართული ხალხური სიტყვიერების ნიმუშთა შეკრება-შესწავლაში. 1883-1887 წლებში მის მიერ სოფელ პატარძეულში შეკრებილი ფოლკლორული მასალის დიდი ნაწილი „ძველი საქართველოს“ ტომში გამოქვეყნდა (1914). 1903 წელს ბილანიშვილი ქართული ხალხური სიტყვიერების შეგროვების თანამგრძობთა საზოგადოების ხელმძღვანელად აირჩიეს.
პულტენის ხიდი

პულტენის ხიდი , მდებარეობს მდ. ავონზე, ბათში, ინგლისი. აიგო 1773 წელს. პროექტის ავტორია რობერტ ადამი. ეს არის ერთ-ერთი იმ ოთხი ხიდიდან მსოფლიოში, რომელსაც მთელ პერიმეტრზე მაღაზიები აქვს ჩამწკრივებული (ყვავილების, ანტიკური რუკების მაღაზიები და ხილის წვენების ბარი).

ხიდს სახელი ფრენსის პულტენის ჰქვია. ეს უკანასკნელი ბათუიკის მამულის მემკვიდრე იყო მდინარის მეორე მხარეს ბათიდან. ბათუიკი მცირე სოფელი იყო, თუმცა ფრენსისის მეუღლე უილიამ ჰონსტოუნი მასში დიდ პოტენციალს ხედავდა. მან შექმნა გეგმა ამ ადგილას ახალი ქალაქის მშენებლობისთვის, რომელიც ისტორიული ბათის გარეუბანი უნდა გამხდარიყო. ამისთვის მას არსებულ ბორანზე უკეთესი კავშირი სჭირდებოდა, შესაბამისად გაჩნდა ეს ხიდიც.
რობერტ ადამი

რობერტ ადამი (ინგლ. ; დ. 3 ივლისი, 1728, კერკოლდი — გ. 3 მარტი, 1792, ლონდონი) — ნეოკლასიცისტი შოტლანდიელი არქიტექტორი, ინტერიერისა და ავეჯის დიზაინერი.

ბიოგრაფია
ადამი დაიბადა კერკოლდში, ფაიფი, შოტლანდია, და მეორე ვაჟი იყო უილიამ ადამის ოჯახში. მამამისი ქვისმთლელი და არქიტექტორი იყო, რომელიც შოტლანდიაში იმ დროის საგარეუბნო სახლების წამყვანი დიზაინერი იყო. მისი უფროსი და უმცროსი ძმებიც არქიტექტორები იყვნენ, თუმცა რობერტმა ყველა დაჩრდილა.

მრავალი ხელოვნებათმცოდნე მას მე-18 საუკუნის უდიდეს არქიტექტორად მოიხსენიებს, რომელმაც ითავა ნეოკლასიკური სტილის აღორძინება ინგლისსა და შოტლანდიაში 1760 წლიდან მის გარდაცვალებამდე. სერ უილიამ ჩემბერსი იმ პერიოდის წამყვანი ბრიტანელი ოფიციალური არქიტექტორი იყო, თუმცა ადამს მრავალი მნიშვნელოვანი შეკვეთა ჰქონდა კერძო კლიენტებისგან და შესაბამისად, უფრო ხანგრძლივი სტილისტური გავლენა იქონია, რომელსაც ადამის სტილი შეარქვეს.
ნათუ-ლა

ნათუ-ლა (ასევე ნტულა, ან ნათულა; ნეპ.: ाू ा, ტიბეტ.: ྣ་ོ་་) — უღელტეხილი ჰიმალაის მთებში. მდებარეობს ინდოეთისა და ჩინეთის საზღვარზე, აკავშირებს ინდოეთის შტატ სიკიმს ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის ტიბეტის ავტონომიურ რეგიონთან. უღელტეხილი ზღვის დონიდან 4310 მ-ზე მდებარეობს და ისტორიულად ძველი აბრეშუმის გზის ერთ-ერთი მონაკვეთი იყო. „ნათუ“ ნიშნავს „მსმენელ ყურებს“, ხოლო „ლა“ ნიშნავს „გადასასვლელს“ ტიბეტურად.

ნათუ-ლა ერთ-ერთია სამი სავაჭრო შემაერთებელ გზათაგან ინდოეთსა და ჩინეთს შორის. დანარჩენი ორია შიფკი-ლა ჰიმაჩალ-პრადეშში და ლიპუ-ლეხი უტარაკჰანდში. უღელტეხილი ინდოეთმა ჩაკეტა 1962 წელს ჩინეთ-ინდოეთის ომის დროს და მხოლოდ 2006 წელს გაიხსნა მრავალი ორმხრივი სავაჭრო შეთანხმების შედეგად.
ანა ფრანკი

ანელიზ (ანა) ფრანკი (; დ. 12 ივნისი, 1929, ფრანკფურტი — გ. მარტი, 1945, ბერგენ-ბელზენის საკონცენტრაციო ბანაკი) — ებრაელი გოგონა, რომელიც ჰიტლერის ოკუპაციის პერიოდში თავს ოჯახით ნაცისტური ტერორისგან ამსტერდამში სამალავში აფარებდა. ავტორია სახელგანთქმული „ანა ფრანკის დღიურისა“, რომელმაც ფაშიზმის სისაზარლეს ფარდა ახადა, და რომელიც მსოფლიოს მრავალ ენაზეა ნათარგმნი.

ანა ფრანკი იმალებოდა სახლის მეორე სართულზე თავის დასთან, მშობლებთან და კიდევ ერთ ებრაულ ოჯახთან ერთად. იმ დროს, როდესაც ებრაელებს (და არა მარტო მათ) შეუბრალებლად ხოცავდნენ ანას სჯეროდა, რომ ადამიანები გულის სიღრმეში კეთილები იყვნენ. ანამ დღიური საჩუქრად მიიღო მამამისისგან, რომელიც დაიმეგობრა და მას კიწი (ქითი) უწოდა. ანა ფრანკი გარდაიცვალა 15 წლის ასაკში. დაიღუპა მისი დაც, რომელიც 2 წლით იყო მასზე უფროსი. აღსანიშნავია, რომ ანამ შეიძინა მეგობარი პიტერი, რომელსაც ძალიან დაუახლოვდა. პირველი სიყვარულიც მაშინ მოვიდა. ანა ფრანკს კი ამ ლამაზი სიყვარულიდან შემორჩა პირველი კოცნა და ტკბილი მოგონებები. ცნობილია, რომ ანას დედა თვითონ უარს ამბობდა საკუთარ საკვებზე, რათა თავისი შვილებისთვის გაენაწილებინა. როგორც მოწმეები აცხადებენ, ანას და მის დას ერთ ბნელ ოთახში უწევდათ ცხოვრება. იყო საშინელი სიბინძურე. ანას და მარგო დაავადდა. ის გარდაიცვალა. რამდენიმე დღის შემდეგ გარდაიცვალა ანა ფრანკიც. გადარჩა მხოლოდ ანას მამა. თავის დღიურში ანა ფრანკი მოგვითხრობს, თუ როგორ იყვნენ შევიწროებულნი ებრაელები ნაცისტებისგან. ებრაელებს ეკრძალებოდათ საზოგადოებრივი თავშეყრის ადგილებზე სიარული. მათ აიძულებდნენ მკერდზე ეტარებინათ ვარსკვლავი. ფაშისტების სოციალური გეგმის ნაწილი იყო ებრაელი ერის მოსპობა. ანა ფრანკი თვითონ იყო მოწმე, როგორ გაჰყავდათ თავისი მოძმენი საკონცენტრაციო ბანაკებში, საიდანაც ისინი აღარ ბრუნდებოდნენ.
ინდოეთის კარიბჭე

ინდოეთის კარიბჭე —— მონუმენტი აგებული ედვინ ლუტიენსის მიერ პირველ მსოფლიო ომსა და ავღანეთის ომებში დაღუპული ინდოელი ჯარისკაცების ხსოვნისთვის, მდებარეობს რაჯპატში, ნიუ-დელი. საძირკველი ჩაიყარა 1921 წლის 10 თებერვალს გრაფი კონოს მიერ. დაყუპულ ჯარისკაცთა სახელები ამოტვიფრულია მონუმენტის კედლებზე. მშენებლობა დასრულდა 1931 წელს. მის წინ უცნობი ჯარისკაცის საფლავზე ანთია "უკვდავი მეომარის ალი".
ტუბერკულოზი

ტუბერკულოზი ( – ხორკლი) — ინფექციური დაავადება, რომელსაც იწვევს რამდენიმე სახეობის მიკობაქტერია (ძირითადად ). ტუბერკულოზი ყველაზე ხშირად აზიანებს ფილტვებს. მეოცე საუკუნემდე იგი პრაქტიკულად განუკურნებელი დაავადება იყო.

ტუბერკულოზის გამომწვევი — ტუბერკულოზის მიკობაქტერია (კოხის ჩხირი) უხშირესად ფილტვებს აზიანებს. იგი შეიძლება იყოს ჩასუნთქულ ჰაერში, ნახველის წვეთებში, ჭურჭელზე და ა.შ. ტუბერკულოზი არა მარტო ჰაერწვეთოვანი გზით გადამდები ინფექციაა, არამედ მტვრითაც გადაიტანება. ნესტიან ადგილებში, სადაც მზის სხივები ვერ აღწევს, ტუბერკულოზის გამომწვევი ბაქტერიები დიდხანს ინარჩუნებენ სიცოცხლისუნარიანობას. მშრალ, კარგად განათებულ ადგილებში, მზის სხივების (კერძოდ კი ულტრაიისფერი სხივების) პირდაპირი მოქმედებით ისინი მალე იღუპებიან.

ტუბერკულოზის პრევენცია მოიცავს მაღალი რისკის ჯგუფების გამოვლენას, ადრეულ დიაგნოსტიკას და მკურნალობას, ახალშობილთა ვაქცინაციას. მაღალი რისკის ქვეშ შედიან აქტიური ტუბერკულოზით დაავადებული ოჯახის წევრები, თანამშრომლები, მეგობრები. მკურნალობა ტარდება რამდენიმე ანტიბიოტიკით ხანგრძლივი დროის განმავლობაში. ანტიბიოტიკებზე რეზისტენტული შტამების რაოდენობა იზრდება, რის გამოც ზოგიერთი ავადმყოფი ავადდება მრავალ ანტიბიოტიკზე რეზისტრენტული ტუბერკულოზით (-).

ვარაუდობენ, რომ მსოფლიოს მოსახლეობის ერთი მესამედი ინფიცირებულია ტუბერკულოზის მიკობაქტერიით. ახალი შემთხვევები მოსახლეობის 1 %-ში ერთი წლის განმავლობაში. 2014 წელს აქტიური ტუბერკულოზის 9,6 მილიონი შემთხვევა გამოვლინდა, რომელთაგან 1,5 მილიონი პაციენტი გარდაიცვალა. გარდაცვლილთაგან 95 % განვითარებადი ქვეყნების მოქალაქეები იყვნენ. ახალი შემთხვევების რაოდენობამ იკლო 2015 წლიდან. აზიისა და აფრიკის მოსახლეობის 80 % ტუბერკულოზზე ტესტირებისას დადებით შედეგს აჩვენებს, ხოლო ამერიკის შეერთებულ შტატებში ეს მაჩვენებელი 5–10 %-ს უდრის.
აბულხაირი (უმცროსი ჟუზი)

აბულხაირი (; დ. 1693 — გ 1748) — ყაზახური უმცროსი ჟუზის ხანი (დღევანდელი დასავლეთ ყახაზეთი). მისი მმართველობის პერიოდში უმცროსი ჟუზი მონაწილეობდა ძუნგართა წინააღმდეგ ომში (1723-30), რომელიც ამ უკანასკნელთა ყახაზეთის ტერიტორიებზე შემოსევას მოჰყვა. მისი ხელმძღვანელობით ყახაზებმა ძუნგარების ძალები დაამარცხეს მდ. ბულანტისთან (1726) და ანრაკაის ბრძოლაში (1729).

ძუნგართა წინააღმდეგ რუსების დახმარების მოსაპოვებლად აბულ ხაირ ხანმა რუსეთის მეფის ქვეშევრდომობა მიიღო 1731 წელს. მოგვიანებით მან სცადა რუსეთის გავლენის შემცირება ყაზახურ უმცროს ჟუზზე.
ანდრია ბიწაძე

ანდრია ვასილის ძე ბიწაძე (დ. 22 მაისი [ძვ. სტ. 9 მაისი], 1916, სოფელი ცხრუკვეთი, ახლანდელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტი ― გ. 6 აპრილი, 1994, მოსკოვი) — ქართველი მათემატიკოსი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1951), სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1958), პროფესორი (1959), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1969).

ბიოგრაფია
1940 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1940–1948 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის თბილისის მათემატიკის ინსტიტუტში და თბილისის უნივერსიტეტში, 1948–1959 წლებში სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის მათემატიკის ინსტიტუტში, 1959–1971 წლებში — სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ციმბირის განყოფილების მათემატიკის ინსტიტუტში და ნოვოროსიბირსკის უნივერსიტეტში.

1971 წლიდან მუშაობდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის მათემატიკის ინსტიტუტში განყოფილების ხელმძღვანელად და მოსკოვის საინჟინრო-ფიზიკის ინსტიტუტში კათედრის გამგედ. მისი ძირითადი შრომები ეხება ელიფსური ტიპის დიფერენციალურ განტოლებათა თეორიას, შერეული ტიპის განტოლებათა თეორიას, მრავალგანზომილებიან სინგულარულ ინტეგრალურ განტოლებათა თეორიას და ფუნქციათა თეორიის სასაზღვრო ამოცანებს. მათემატიკურ სამეცნიერო ლიტერატურაში ა. ბიწაძის სახელს ატარებს ახალი ბუნების რამდენიმე განტოლება, ამოცანა და ფორმულა, რომლებიც პირველად მისი კვლევის საგანს შეადგენდა.

ანდრია ბიწაძე მრავალი წლის განმავლობაში ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის, მოსკოვის, ნოვოსიბირსკის უნივერსიტეტებში, ამავე ქალაქების მათემატიკის ინსტიტუტში.
არის 150-მდე სამეცნიერო შრომის ავტორი. სხვადასხვა დროს ხანგრძლივი ვადით იყო მიწვეული ლექციების და მოხსენებების წასაკითხად საზღვარგარეთის მრავალ ქვეყანაში: გერმანია, საფრანგეთი, ფინეთი, ამერიკის შეერთებული შტატები და სხვა.

მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, არის საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ნ. მუსხელიშვილის სახელობის პრემიის ლაურეატი (1982), შრომის წითელი დროშის ორდენის ორგზის კავალერი (1966, 1975), დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით (1971). ოქტომბრის რევოლუციის ორდენით (1986) და მედლებით. იყო ჭიათურის საპატიო მოქალაქე. გარდაიცვალა მოსკოვში 1994 წელს, დაკრძალულია დონის მონასტერში.
ოთარ ბლიაძე

ოთარ ილიას ძე ბლიაძე (დ. 1928, სოფ. საკირე, ბორჯომის რაიონი), ქართველი მშენებელი, წარმოების ნოვატორი, სოციალისტური შრომის გმირი (1971). სკკპ წევრი 1958-იდან.

ბიოგრაფია
1949-1969 წლებში მუშაობდა ჩითახევჰესის, ბულაჩაურის გვირაბის, ტყიბულჰესის, ლაჯანურჰესის და ხრამჰეს 2-ის მშენებლობაზე. 1963 წლიდან ენგურჰესის მშენებლობაზეა. ბლიაძის ბრიგადამ ჰიდრომშენებლობაში პირველმა აითვისა დიდი კვეთის გვირაბების ჩქაროსნული და მაღალხარისხოვანი დაბეტონება მოძრავი ლითონის ყალიბით. მონაწილეობდა სკკპ ყრილობის მუშაობაში. დაჯილდოებულია ორი ლენინის ორდენით.
ნიკოლოზ ბლუაშვილი

ნიკოლოზ კონსტანტინეს ძე ბლუაშვილი (დ. 17 ივლისი, 1900, სოფ. ზარანი, შორაპნის მაზრა ― გ. 9 ოქტომბერი, 1938, ხარკივი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, კომპარტიის წევრი 1919 წლიდან.
ბიოგრაფია
დამოუკიდებელი საქართველოს ჯარში რიგითად მსახურობდა. 1923 წელს საქართველოს კპ-ის მობილიზაციით გაიგზავნა წითელ არმიაში პოლიტმუშაკად. იყო ასეულის პოლიტხელი, ქართული დივიზიის პოლიტგანყოფილების ინსტრუქტორი, საორგანიზაციო განყოფილების უფროსი. 1929 წელს დაამთავრა მ. ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემიასთან არსებული კურსები უფროს მეთაურთა შემადგენლობისათვის და დაინიშნა პირველი ქართული სამთო-მსროლელი დივიზიის სამხედრო კომისრად. 1932 წლიდან ამიერკავკასიის წითელდროშოვანი არმიის პოლიტსამმართველოს უფროსის მოადგილე იყო, 1933 წლიდან ვოლგისპირეთის სამხედრო ოლქის პოლიტსამმართველოს უფროსის მოადგილე, 1936 წლიდან კი ხარკოვის სამხედრო ოლქის პოლიტსამმართველოს უფროსი. დაჯილდოებულია ორი წითელი დროშის ორდენით. 1937 წელს დააპატიმრეს და მოგვიანებით დახვრიტეს ხარკივში.
გრიგოლ ბუხნიკაშვილი

გრიგოლ (გუგული) ვარდენის ძე ბუხნიკაშვილი (დ. 20 მაისი, 1897, სურამი, ახლანდელი ხაშურის რაიონი — გ. 30 აგვისტო, 1979, თბილისი) — ქართველი თეატრმცოდნე, კულტურის დარგის თვალსაჩინო ორგანიზატორი, მწერალი და საზოგადო მოღვაწე, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1950).

ბიოგრაფია
გრიგოლ ბუხნიკაშვილმა 1930 წელს დაამთავრა თბილისის პედაგოგიური და 1949 წელს თეატრალური ინსტიტუტები. ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო ხაშურის გიმნაზიის დასრულებისთანავე, 1914 წლიდან. 1911-1913 წლებში მონაწილეობდა სცენისმოყვარეთა წარმოდგენებში, სურამსა და ხაშურში, ხოლო 1916-1920 წლებში თბილისის ნაძალადევის სახალხო თეატრის სპექტაკლებში. ავტორია კომედიებისა „შეშინებული ანთიმოზი“, „კი მაგრამ“. 1926-1927 წლებში იყო რუსთაველის სახელობის თეატრის დირექტორი. 1928-1932 წლებში თბილისის სატირისა და სასოფლო მოძრავი თეატრების ხელმძღვანელი, 1932-1936 წლებში თბილისის სამხატვრო აკადემიის რექტორი, 1936-1939 წლებში მეტეხის მუზეუმის დირექტორი, 1939 წლიდან იყო საქართველოს თეატრის მუზეუმის დირექტორი. გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფიები, გამოკვლევები ქართული თეატრის ისტორიის საკითხებზე. მათგან განსაკუთრებით საყურადღებოა მისი მონოგრაფიული ნაშრომი „ქართული თეატრის მატიანე. 1850-1917“ (ხელნაწერი დაცულია საქართველოს თეატრის მუზეუმში), რომელიც შეიცავს სრულ ანალიტიკურ ბიბლიოგრაფიას ოქტომბრის რევოლუციამდელი ქართული თეატრის და მისი ისტორიის შესახებ.

დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

თხზულებები
გრ. ბუხნიკაშვილი. კოტე მარჯანიშვილი, თბილისი, 1947.
გრ. ბუხნიკაშვილი. ქართული თეატრი ასი წლის მანძილზე, თბილისი, 1950.
გრ. ბუხნიკაშვილი. აკაკი ვასაძე, თბილისი, 1960.
გრ. ბუხნიკაშვილი. თამარ ჭავჭავაძე, თბილისი, 1961.
გრ. ბუხნიკაშვილი. ნიკო გოცირიძე, თბილისი, 1972.
ერმილე ბურჭულაძე

ერმილე (ერმალოზ) ესეს ძე ბურჭულაძე (დ. 4 ოქტომბერი, 1901, სოფ. სამება, ახლანდელი ჩოხატაურის რაიონი ― გ. 5 სექტემბერი, 1970, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1950), პროფესორი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1962).

ბიოგრაფია
1928–1934 წლებში სწავლობდა და დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, იქვე ასპირანტურა. 1934 წლიდან მუშაობდა სკკპ ცკ-თან არსებული მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის საქართველოს ფილიალში უფროს მეცნიერ მუშაკად. 1935–1937 წლებში იყო გორის პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორიის ფაკულტეტის დეკანი, 1937–1939 წლებში — საქართველოს სსრ განათლების სახალხო კომისარი. 1939–1947 წლებში — თბილისის ალექსანდრე პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის დირექტორი და მარქსიზმ-ლენინიზმის კათედრის გამგე. 1953–1954 წლებში სტალინის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი. 1954–1957 წლებში საქართველოს კპ ცკ-თან არსებული პარტსკოლის პროფესორი. 1957 წლიდან საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სკკპ ისტორისს, ხოლო 1968 წლიდან მეცნიერული კომუნიზმის კათედრის პროფესორი. ბურჭულაძე ავტორია მონოგრაფიებისა მეცნიერული კომუნიზმის მნიშვნელოვანი საკითხების შესახებ. იყო საქართველოს სსრ - მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი, დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენითა და მედლებით.
გრიგოლ ბოგვერაძე

გრიგოლ ალექსანდრეს ძე ბოგვერაძე (დ. 2 მარტი, 1927, სოფ. ქვედა სიმონეთი, თერჯოლის რაიონი — გ. 26 სექტემბერი, 2001) — მოწინავე ქართველი რკინიგზელი, სოციალისტური შრომის გმირი (1959). სკკპ წევრი 1952 წლიდან.
ბიოგრაფია
1944 წელს დაამთავრა თბილისის № 1 რკინიგზის სახელოსნო სასწავლებელი. 1956 წელს ბოგვარაძის ელმავალმა კაპიტალური რემონტის გარეშე პირველმა გაიარა 500 ათასი კმ, ნაცვლად 250 ათ. კმ-ისა. 1966 წელს ბოგვერაძემ დაამთავრა როსტოვის რკინიგზის ტრანსპოსტის ინჟინერთა ინსტიტუტი. 1968 წლიდან თბილისის რკინიგზის პროფტექნიკური სასწავლებლის დირექტორი, 1972 წლიდან თბილისის მშრომელთა დეპუტატების ლენინის სახელობის რაიონული საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე, 1974 წლიდან ამიერკავკასიის რკინიგზის თბილისის განყოფილების რაიონული პროფკომიტეტის თავმჯდომარე. სკკპ ყრილობის დელეგატი, საქართველოს სსრ-ის მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით და მედლებით.
ლეონიდე ბოკერია

ლეონიდე ანტონის ძე ბოკერია (დ. 21 დეკემბერი, 1939, ოჩამჩირე) — ქართველი ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1973), პროფესორი (1975), რუსეთის მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1994), მოსკოვის ა. ბაკულევის სახელობის გულ-სისხლძარღვთა ქირურგიის ინსტიტუტის დირექტორი (1994-იდან).

ბიოგრაფია
1965 წელს დაამთავრა ი. სეჩენოვის სახელობის მოსკოვის სამედიცინო ინსტიტუტი. 1968 წლიდან იყო სსრკ მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის ა. ბაკულევის სახელობის გულ-სისხლძარღვთა ქირურგიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი, 1974 წლიდან - ამავე ინსტიტუტის ჰიპერბარული ოქსიგენაციის დაბორატორიის ხელმძღვანელი. ჰიპერბარული ოქსიგენაციის შესწავლისა და ამ მეთოდის ქირურგიაში დანერგვისათვის ვლადიმერ ბურაკოვსკისთან და ვ. ბუხარინთან ერთად მიენიჭა ლენინური პრემია (1976).