iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტარტუს უნივერსიტეტის მთავარი კორპუსი

ტარტუს უნივერსიტეტის მთავარი კორპუსი — კულტურული ძეგლი ესტონეთის ქალაქ ტარტუში. ესტონეთში კლასიკური არქიტექტურის ერთ-ერთი ყველაზე ნათელი მაგალითი. შენობა ააგეს 1804-1809 წლებში, არქიტექტორ იოჰან ვილჰელმ კრაუზეს პროექტით, ყოფილი მარიინსკის ეკლესიის ადგილზე. მშენებლობის ნებართვა მიიღეს 1799 წლის მაისში. ფასადის ცენტრში ექვსი დორიული სვეტია.

შენობაში ასევე განთავსებულია უნივერსიტეტის ხელოვნების მუზეუმი.

ისტორია
შენობა ააგეს 1804-1809 წლებში ახლად დაარსებული დორპატის უნივერსიტეტისთვის, არქიტექტორ იოჰან ვილჰელმ კრაუზეს დიზაინის მიხედვით, მარიინსკის ეკლესიის ნანგრევების ადგილზე და გაიხსნა 1809 წლის 3 ივლისს. მოგვიანებით შენობას მიემატა ფლიგელები (1856-1859) და უნივერსიტეტის ეკლესია.

1965 წლის 21 დეკემბრის ღამეს შენობაში ხანძარი გაჩნდა, რომელმაც გაანადგურა 900 კვადრატული მეტრი (ძირითადი შენობის საერთო ფართი 6255 კვადრატული მეტრია). შენობა აღადგინეს 1966 წლის 1 სექტემბრისთვის, მაგრამ სააქტო დარბაზის აღდგენა გაგრძელდა 1967 წლის 28 აპრილამდე.

არქეოლოგიური კვლევა
მთავარი შენობა ააგეს ყოფილი ეკლესიის ნანგრევებზე. მშენებლობის დროს იპოვეს ადამიანის ნეშთები და დაკრძალეს ეკლესიის სასაფლაოზე. ხელახალი დაკრძალვის ადგილზე კრაუზეს დიზაინის მიხედვით, ამ ადამიანების საპატივსაცემოთ დაიდგა ძეგლი. 2010 წელს მთავარი შენობისა და ძველი -ის ტერიტორიაზე ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრებისას, წმინდა მარიამის ეკლესიის უძველეს სასაფლაოზე ახალი ნეშთები აღმოაჩინეს.

მემორიალური დაფები და ძეგლები
ჩრდილოეთ ფრთის ბოლოს მემორიალური დაფაა, ქიმიკოს ვილჰელმ ფრიდრიხ ოსტვალდის პატივსაცემად, რომელიც ერთადერთი ნობელის პრემიის ლაურეატი იყო, რომელიც ასწავლიდა ტარტუში. სამხრეთის ფრთის ბოლოს ამშვენებს დაფა სტეფანე ბატორის პატივსაცემად, რომელმაც ქალაქს უბოძა ახლანდელი დროშა და დააარსა უნივერსიტეტის წინამორბედი — იეზუიტური გიმნაზია. შენობის უკან სამეფო მოედანზე მდებარეობს მეფე გუსტავ ადოლფის ომამდელი ძეგლის ასლი, რომელმაც დააარსა გუსტავიანის აკადემია 1632 წელს.

გალერეა
ტარტუს ქვის ხიდი

ქვის ხიდი — მდინარე ემაიიგიზე ესტონეთის ქალაქ ტარტუში , შემორჩენილი ქვის ხიდი, პირველი ქვის ხიდი ლივონიაში, ადრეული კლასიკური პერიოდის მნიშვნელოვანი არქიტექტურული ნამუშევარი.

ისტორია
ქვის ხიდი აშენდა 1775 წელს ტარტუს დიდი ხანძრის შემდეგ, გენერალ-გუბერნატორის იური ბრაუნის ინიციატივით. პროექტის ავტორები არიან იოჰან ზაკლოვსკი და ი. ც. ზიგფრუდენი. ხიდის მშენებლობისთვის ქვები პუგაჩოვის აჯანყების მონაწილეებმა მოჭრეს, რომლებიც მძიმე შრომისთვის ესტონეთში ჩაიყვანეს. მშენებლობა დაიწყო 1779 წელს და დასრულდა 1784 წელს. ხიდი მოძრაობისთვის გაიხსნა 1784 წლის 16 სექტემბერს. ხიდი ტარტუს ცენტრალური მოედნის ისტორიული ანსამბლის კომპოზიციის ერთ-ერთი მთავარი ელემენტი იყო. ხიდი მოედნის გრძივ ღერძზე მდებარეობდა და მასში ერთგვარ საზეიმო შესასვლელის როლს ასრულებდა.

1941 წლის 9 ივლისს ხიდი ააფეთქეს რუსულმა ჯარებმა უკანდახევისას. დღეს მის ადგილას კიდევ ერთი ხიდი — კაარსილდი დგას.

ამჟამად არსებობს გეგმა ქვის ხიდის აღდგენის შესახებ.

გალერეა
ანზორ დოლენჯაშვილი

ანზორ მიხეილის ძე დოლენჯაშვილი (დ. 5 ოქტომბერი, 1954, სოფ. კარდანახი, ახლანდ. გურჯაანის მუნიციპალიტეტი, — გ. 8 აპრილი, 2022) — ქართველი რეჟისორი.

დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. 1975–1976 წლებში იყო მ. თუმანიშვილის სახ. კინომსახიობთა თეატრის რეჟისორის თანაშემწე, 1977–1978 წლებში — ფოთის ვ. გუნიას სახ. სახელმწიფო თეატრის მსახიობი. 1981 წელს საინგილოში დააარსა ი. ჭავჭავაძის სახელობის ალიბეგლოს ქართული სახალხო თეატრი (კახის რაიონი, აზერბაიჯანი). ამავე წლიდან 2000 წლამდე იყო მისი სამხატვრო ხელმძღვანელი და დირექტორი. თეატრის საუკეთესო დადგმები: გ. ერისთავის „უჩინმაჩინის ქუდი", ლ. ასათიანის „ბასიანის ბრძოლა", დ. აწყურელის „ბერბიჭები" (ინგილოურ დიალექტსა და აზერბ. ენაზე), ლ. უსტინოვის „პატარა მეარღნე", ა. გეწაძის „შუაზე გაყოფილი ცრემლი", ა. ჩხაიძის „თავისუფალი თემა", ბ. ლავრენიოვის „ორმოცდამეერთე", ნ. დუმბაძის „საბრალდებო დასკვნა", დ-ის „ალაზანს აქეთ ანუ მარტივი სიუჟეტები საინგილოს ცხოვრებიდან" (ისტ.- დოკუმენტური ქრონიკები და მასალები), ლ. თაბუკაშვილის „მაგრამ უფლება არ მიუცია", რ. გაბრიაძის „უცხო ჩიტი", უ. გიბსონის „ორნი საქანელაზე" (თარგმნა პ. ჭილაძემ), ბ. ბრეხტის „შიში და სიღატაკე მესამე იმპერიისა" (თარგმნა ლ. ბრეგაძემ), ო. იოსელიანის „სანამ ურემი გადაბრუნდება" და სხვ.; საკონცერტო პროგრამა: „ქართული სიმღერის საღამო", ლიტ. თეატრი „ჩვენი ილია" (ი. ჭავჭავაძის ნაწარმოებების მიხედვით).

ანზორ დოლენჯაშვილი არის საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1988). დაჯილდოებულია ი. ჯავახიშვილის სახელობის მედლით.
გურამ დოლენჯაშვილი

გურამ ნიკოლოზის ძე დოლენჯაშვილი (დ. 9 მარტი, 1943, ქუთაისი) — ქართველი გრაფიკოსი, ფერმწერი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1985). რუსეთის სამხატვრო აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (2004).

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (1968, ვ. გრიგოლიას კლასი). 1969 წლდან მონაწილეობს სამხატვრო გამოფენებში. 1990-იანი წლებში გადასახლდა მოსკოვში.

დოლენჯაშვილის თემატურ ციკლებად გაერთიანებული ნამუშევართაგან აღსანიშნავია „იმერეთის პეიზაჟი“ (1983), „ჩემი სამშობლო“ (1985), ომისა და მშვიდობისადმი მიძღვნილი სერიები „გაფრთხილება“ (1982), „განგაშის ზარები“ (1987) და სხვ. მისი ნამუშევრები ინახება საქართველოს საზღვარგარეთის ქვეყნების სხვადასხვა მუზეუმებსა და კერძო პირთა კოლექციებში. მისი შვილია მწერალი თეონა დოლენჯაშვილი.
ბეიდერე (ფინდიქლის რაიონი)

ბეიდერე — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 70 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 371 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელი, რომელიც დაარსდა 1800-იან წლებში, ძველად (ლაზურად) ეწოდებოდა „წუფე“, შემდეგ მიიღო სახელი „ბეიდერე“ და გახდა ოფიციალური სოფელი. სოფელში არის მეჩეთი, რომელიც აშენდა 1854 წელს.
ჯენეთი (ფინდიქლის რაიონი)

ჯენეთი — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 68 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 119 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
„ლაზური სოფლების სიის“ წიგნის (2009) მიხედვით, სოფლის სახელია ჭანეთი, რაც ნიშნავს „ლაზების სამშობლოს“. სოფლის მოსახლეობის უმეტესობა ეთნიკურად ლაზია.
ჩაღლაიანი (ფინდიქლის რაიონი)

ჩაღლაიანი — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 66 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 6 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 509 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
ძველი სახელი იყო „აბ-ი ულია“. ლაზური სოფელი აბ-ი ულია ნიშნავს ზედა წყალს. სოფლის სახელი 1876 წლის ტრაპიონის პროვინციის წელიწდეულში და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში მოხსენიებულია როგორც აბ-ი ულია . დღევანდელი ჩაღლაიანის ღელის ქვედა ნაწილში მდებარეობდა ასევე ლაზური სოფელი „აბ-ი სუფლა“ . სოფელი მოგვიანებით იწერებოდა როგორც „აბუსუფლა“. ეს დასახლება დღეს ფინდიქლის დაბის ერთ-ერთი უბანია.

სოფელი აბ-ი ულია მდებარეობს რეგიონში, რომელიც იანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ეს რეგიონი ოსმალების ხელში გადავიდა ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს. აბ-ი ულია,ტრაპიზონის ეიალეთის საზღვრებში, 1867 წელს გახდა ახლად დაარსებული ტრაპიზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის სოფელი. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში ის მოხსენიებულია როგორც ამ სანჯაყის ხოფას კაზას არჰავის ნაჰიეს სოფელი. სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 71 ოჯახში მცხოვრები 171 ადამიანისგან. თითო ოჯახზე დაახლოებით 2,4 ადამიანის მოსვლა მიუთითებს, რომ აღრიცხული იყო მხოლოდ სოფლის მამაკაცი მოსახლეობა. როდესაც ვამატებთ ქალების რაოდენობას, რაც მამაკაცების რაოდენობის ტოლია, ჩანს, რომ სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 342 ადამიანისგან. სოფელში, რომელიც სოფლის მეურნეობით ირჩენდა თავს, აღრიცხული იყო 352 ცხვარი და თხა, 5 ცხენი და 3 ჭაკი, 217 ძროხა და 6 ხარი. კულტურის ისტორიკოსი ნიკო მარი 1910 წელს აბუს ღელის ორ ტოტზე განლაგებულ ლაზურ სოფლებს შორის ასახელებს აბ-ი ულიასაც. მიუხედავად იმისა, რომ აბ-ი ულია 1940 წლის საყოველთაო აღწერაში კვლავ მოხსენიებულია როგორც „აბუსუფლა“, 1950 წლის საყოველთაო აღწერაში ის უკვე აღრიცხულია როგორც ჩაღლიანი (შემდგომში ჩაღლაიანი). აშკარაა, რომ ამ ორ თარიღს შორის სოფლის სახელი შეიცვალა ჩაღლიანით. 1940 წელს სოფელი ეკუთვნოდა ჩორუჰის პროვინციის ხოფას კაზას ვიჩეს ნაჰიეს, ხოლო 1950 წელს - ჩორუჰის პროვინციის ფინდიქლის რაიონის ცენტრალურ ნაჰიეს. სახელის შეცვლის მიუხედავად, სოფლის ძველი სახელი ახალ სახელთან ერთად, „ჩაღლაიანი (აბუულია)“ ფორმით, გარკვეული დროის განმავლობაში კვლავ გამოიყენებოდა ოფიციალურ ჩანაწერებში.
ჩინარლი (ფინდიქლის რაიონი)

ჩინარლი — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 66 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 5 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 206 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
1800-იან წლებში დაარსებული სოფლის ძველი სახელი ლაზურად იყო ჩურჩავა, შემდგომში მიიღო სახელი „ჩინარლი„ და მოიპოვა სოფლის სტატუსი.
დერბენტი (ფინდიქლის რაიონი)

დერბენტი — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 72 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 12 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 380 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის ძველი სახელწოდებაა ტრევენდი. კულტურის ისტორიკოსმა ნიკო მარიმ 1910 წელს ამ ადგილის სახელი ჩაწერა ფორმით „ტრევენდი“. მან აღნიშნა, რომ აბუ ხევის მარჯვენა მხარეს, ზღვიდან ზევით, სუმლესა და ჰაზერეს სოფლების შემდეგ, მესამე სოფელი იყო ტრევენდი. თურქულ წყაროებში სოფლის სახელი მოიხსენიება როგორც დერბენდი/დერბენტი. კერძოდ, 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში ჩაწერილია ფორმით დერბენდი .

ტრევენდი მდებარეობდა ანტიკური სამეფოს, კოლხეთის საზღვრებში. 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ ოსმალებმა ეს რეგიონიც ხელში ჩაიგდეს. მოგვიანებით სოფელი მდებარეობდა ტრაპიზონის ეიალეთის (შემდგომში ვილაიეთის) ლაზისტანის სანჯაყის საზღვრებში.

ტრევენდი, 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში, „დერბენდის“ სახელით, ეკუთვნოდა რიზეს ვილაიეთის ხოფის კაზას ვიჩეს ნაჰიეს.

სოფელ დერბენტში სუმერის ხევზე არსებული ერთრკალიანი ქვის ხიდი დღემდეა შემორჩენილი.
დოღანაი (ფინდიქლის რაიონი)

დოღანაი — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 70 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 10 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 62 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის ძველი სახელია ლაზურად ჰემშეთი, რაც ნიშნავს „ჰემშინელების სამშობლოს“. მოგვიანებით მიიღო სახელი „დოღანაი“ და მოიპოვა სოფლის სტატუსი.
დოლიანი

დოლიანი — ყოფილი სოფელი ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ალევის ქედის დასავლეთ კალთის ძირას, მდ. ქსნის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 880 მ-ზე. ემიჯნებოდა დაბა ახალგორს.

1922-1990 წლებში შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ლენინგორის რაიონში (ლენინგორის სადაბო საბჭო). 1990 წელს სოფელი გაუქმდა. 2008 წლიდან მოქცეულია რუსეთის მიერ ოკუპირებული ტერიტორიების ფარგლებში.
ავთანდილ დოლიძე

ავთანდილ ვახტანგის ძე დოლიძე (დ. 18 ივნისი, 1941, თბილისი) — ქართველი ქიმიკოსი, ქიმიის მეცნიერების დოქტორი (1988), პროფესორი (1990).

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი (1963). 1964 წლიდან მუშაობს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის (2006 წლიდან — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის) პეტრე მელიქიშვილის სახელობის ფიზიკისა და ორგანული ქიმიის ინსტიტუტში სხვადასხვა თანამდებობაზე. 2004 წლიდან ევროპის უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციის (ეუთო) საერთაშორისო ტექნიკური ექსპერტი.

კვლევის ძირითადი მიმართულებაა: ნატიფი ორგანული სინთეზის, ქიმიური ეკოლოგიურად სახიფათო ნარჩენების უტილიზაციისა და დაბინძურებული ტერიტორიების რეაბილიტაციის ტექნოლოგიების მეცნიერული საფუძვლების შექმნა და პრაქტიკული გამოყენება. განხორციელებული აქვს მრავალტონაჟიანი სამუშოები სახიფათო სამხედრო ნარჩენების გაუვნებელყოფის დარგში. მიღებული აქვს პეტრე მელიქიშვილის პრემია (2007). დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენით (2002).
ევგენი ვრონსკი

ევგენი ვრონსკი (დ. 10 იანვარი, 1883, სოფ. სოროჩინსკოე, ახლანდელი სამარის ოლქი. — გ. 30 აპრილი, 1942) — საოპერო მომღერალი (ბარიტონი) და პედაგოგი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1941).

ბიოგრაფია
1909 წლიდან მღეროდა მოსკოვისა და ოდესის საოპერო თეატრების სცენებზე. 1915–1919 წლებში იყო ზ. ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი. შესრულებული აქვს პარტიები: ონეგინი (პ. ჩაიკოვსკის „ევგენი ონეგინი“), რიგოლეტო (ჯ. ვერდის „რიგოლეტო“), დემონი (რუბინშტეინის „დემონი“).

1925 წლიდან პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში (1932 წლიდან პროფესორი). ო. ბახუტაშვილ–შულგინასთან ერთად იგი ქართული ვოკალური პედაგოგიური სკოლის ერთ–ეერთი ფუძემდებელია. მისი მოწაფეები იყვნენ: დ. ანდღულაძე, დ. ბადრიძე, დ. გამრეკელი, ვ. კანდელაკი, ბ. კრავეიშვილი, ნ. ხარაძე.

ჯილდოები და აღიარება
1941 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
გიორგი კაკაბაძე (მოჭადრაკე)

გიორგი კაკაბაძე (დ. 21 მარტი, 1945, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 30 ივნისი, 1995, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ინჟინერი, ჟურნალისტი და საჭადრაკო კომპოზიტორი, საბჭოთა კავშირის ოსტატობის კანდიდატი ჭადრაკში, ადგენდა ორსვლიან და მრავალსვლიან ამოცანებს. მუშაობდა რადიო „თავისუფლებაში“.

საჭადრაკო კომპოზიცია
ამოხსნა:

1. ლ7
ამოცანის მეორე ვარიანტში მხედარი 5-ის ნაცვლად დაფაზე დგას კუ 2 უჯრაზე. მისი ამოხსნაა 1. ლ5
ქეთო ლანდია

ქეთევან (ქეთო) ლანდია (დ. 29 მარტი, 1914, თბილისი — გ. 17 მაისი, 2001) — ქართველი მსახიობი, დიქტორი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1976). საქართველოს ღირსების ორდენის კავალერი (1995).

ბიოგრაფია
1940 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი.

სტუდენტობიდანვე გამორჩეული დეკლამაციის ნიჭის წყალობით აღიარეს მხატვრული კითხვის ოსტატად. მონაწილეობდა მუშა-ახალგაზრდობის თეატრის სპექტაკლებში. მისი მხატვრული მეტყველების პედაგოგი იყო ნ. შიუკაშვილი. 1932-იდან, დიქტორების კონკურსში გამარჯვების შემდეგ, 60 წლის განმავლობაში იყო საქართველოს ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის სახელმწიფო კომიტეტის დიქტორი. მონაწილეობდა ლიტერატურულ-დრამატულ და საბავშვო გადაცემებში. კითხულობდა ქართველი კლასიკოსების, თანამედროვე მწერლებისა, პოეტების ლექსებსა და მოთხრობებს.

ჯილდოები და აღიარება
1961 : საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1976 : საქართველოს სახალხო არტისტი
1995 : ღირსების ორდენი
დავით დოლიძე

დავით იაგორის ძე დოლიძე (დ. 3 თებერვალი, 1908, სოფ. ბუკნარი, ახლანდ. ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 9 სექტემბერი, 1960, თბილისი) — ქართველი მათემატიკოსი და მექანიკოსი, საქართველოში ჰიდროაერომექანიკის დარგის მეცნიერული კვლევის ფუძემდებელი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1945), პროფესორი (1945).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (1928). 1934–1938 წლებში იყო თბილისის სატყეო ინსტიტუტის, ხოლო 1939–1947 წლებში — საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მათემატიკის კათედრის გამგე, 1941–1945 წლებში — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მათემატიკის და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა განყოფილების სწავლული მდივანი, 1947–1954 წლებში — თსუ-ის პრორექტორი სასწავლო ნაწილში, 1949–1954 წლებში — ტექნიკის მექანიკის კათედრის გამგე, 1954–1960 წლებში — ჰიდროაერომექანიკის კათედრის გამგე. სწავლობდა ბლანტი სითხის არასტაციონარულ სასაზღვრო ამოცანათა ამონახსნების ეფექტური აგების, არსებობისა და ერთადერთობის საკითხებს. 1960 წელს სახელმძღვანელოს შედგენისათვის „ჰიდროაერომექანიკა“ მიენიჭა თსუ-ის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის პირველი პრემია.
ვალერიან დოლიძე

ვალერიან სერგოს ძე დოლიძე (დ. 14 მაისი, 1916, ბათუმი, — გ. 14 აპრილი, 1993, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1959).

დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრთან არსებული სტუდია (1935). 1931-1935 და 1940-1959 წლებში იყო რუსთაველის თეატრის, 1937-1939 წლებში — სოხუმის თეატრის მსახიობი. 1959 წლიდან პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა. მნიშვნელოვანი როლებია: რომეო (უ. შექსპირის „რომეო და ჯულიეტა“), ურიელი (კ. გუცკოვის „ურიელ აკოსტა“), ფერდინანდი (ფ. შილერის „ვერაგობა და სიყვარული“), ერეკლე (ა. სუმბათაშვილის „ღალატი“), ჯემალი (ი. მოსაშვილის „ჩაძირული ქვები“), ლევანი (ლ. ქიაჩელის „ტარიელ გოლუა“), კრეონი (სოფოკლეს „ოიდიპოს მეფე“). გადაღებულია ფილმებში: არჩილი („მეგობრობა“, 1940), პოეტი („დავით გურამიშვილი“, 1946), ბეგლარი („წუთისოფელი“, 1971), ფანცხავა („გაქცევა გათენებისას“, 1975). მიღებული აქვს სსრკ სახელმწიფო პრემია (1951).
ვახტანგ დოლიძე

ვახტანგ ონისიმეს ძე დოლიძე (დ. 20 მაისი, 1918, ქუთაისი, — გ. 17 აგვისტო, 1986, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი, ხელოვნებათმცოდნე. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1982), საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1993, გარდაცვალების შემდეგ).

დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი (1941). მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. 1946 წლიდან მუშაობდა გ. ჩუბინაშვილის სახელობის ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტში (1971 წლიდან კულტურის ძეგლთა აღწერილობის განყოფილების გამგე). დოლიძის შრომების ძირითადი საკითხებია: შუა საუკუნეების არქიტექტურული ძეგლების, მთიანი საქართველოს საცხოვრებელი სახლების არქიტექტურა, ჩრდილოეთ კავკასიის და საქართველოს კულტურული კავშირები, მატერიალური კულტურის ძეგლების მეცნიერული აღწერა და სხვ.
ანდრია ტუპოლევი

}, სოფელი პუსტომაზოვო, ტვერის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 23 დეკემბერი, 1972, მოსკოვი, რსფსრ, სსრკ) — საბჭოთა ავიაკონსტრუქტორი, სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1953), გენერალ-პოლკოვნიკ-ინჟინერი (1968), სამგზის სოციალისტური შრომის გმირი (1945, 1957, 1972). სსრკ მოწვევის ცაკის წევრი, სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს - მოწვევების დეპუტატი.

ბიოგრაფია
1908 წელს შევიდა მოსკოვის უმაღლეს ტექნიკურ სასწავლებელში, სადაც ნ. ჟუკოვსკის ხელმძღვანელობით დაიწყო მეცადინეობა ჰაერსანაოსნო წრეში. მონაწილეობდა პლანერის აგებაში, შემდეგ კი ამ პლანერითპირველად იფრინა. 1918 წელს ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, ჟუკოვსკისთან ერთად იყო აეროჰიდროდინამიკური ინსტიტუტის (ცაგი) დამაარსებელი და მისი ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1922 წელს ცაგის შემადგენლობაში ჩამოაყალიბა საკონსტრუქტორო ბიურო და მას სათავეში ჩაუდგა. 1922-1924 წლებში ხელმძღვანელობდა თვითმფრინავთმშენებლობაში დურალუმინის დანერგვის სამუშაოებს. 1924-1925 წლებში შექმნა პირველი მთლიანლითონური თვითმფრინავები ანტ-2 და ანტ-3. შექმნა 100 ტიპის თვითმფრინავი, რომელთაგან სერიულად გამოდიოდა 70. მის მიერ შექმნილი თვითმფრინავებით დამყარებულია 78 მსოფლიო რეკორდი, შესრულებულია 28 უნიკალური გადაფრენა, მათ შორის გადაფრენა გემ „ჩელიუსკინის“ ეკიპაჟის გადასარჩენად (ანტ-4), ვ. ჩკალოვისა და მ. გრომოვის ეკიპაჟების ძირს დაუშვებელი გადაფრენა აშშ-ში ჩრდილოეთ პოლუსის გავლით (ანტ-25) და სხვა. ტუპოლევის კონსტრუქციის მრავალ თვითმფრინავ-ბომბდამშენს, ტორპედომზიდს, მზვერავს (ტბ-1, ტბ-3, სბ, ტბ-7, მტბ-2, ტუ-2) და ტორპედულ კატარღებს (გ-4, გ-5) იყენებდნენ დიდ სამამულო ომში. ომის შემდეგ ტუპოლოვის ხელმძღვანელობით შეიქმნა მრავალი სამხედრო და სამოქალაქო თვითმფრინავი, მათ შორის პირველი საბჭოთა რეაქტიული ბომბდამშენი ტუ-12 (1947), პირველი რეაქტიული სამგზავრო თვითმფრინავი ტუ-104 (1954), პირველი ტურბოხრახნული კონტინენტთაშორისი სამგზავრო ლაინერი ტუ-114 (1957), ტუ-124, ტუ-134, ტუ-154. შექმნა აგრეთვე ზებგერითი თვითმფრინავები, მათ შორის სამგზავრო ტუ-144.

ჯილდოები და მედლები
ა. ტუპოლევი იყო დიდი ბრიტანეთის სამეფო საავიაციო საზოგადოებისა (1970) და ამიერკავკასიის ავიაციისა და კოსმონავტიკის ინსტიტუტის (1971) საპატიო წევრი. 1958 წელს დააჯილდოვეს ჟუკოვსკის სახელობის ოქროს მედლით „ავიაციის თეორიაში საუკეთესო ნაშრომისათვის“. დაჯილდოვებულია ფაი-ს დიდი ოქროს მედლით, ლეონარდო და ვინჩის სახელობის პრემიით (იტალია), ავიაციის ფუძემდებელთა ოქროს მედლით (საფრანგეთი) და სხვა.

იყო ლენინური პრემიის ლაურეატი (1957), სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1943, 1948, 1949, 1952, 1972). დაჯილდოვებულია 8 ლენინის ორდენით, 6 სხვა ორდენით, მედლებით, აგრეთვე ორი უცხოეთის ორდენით.
ვლადიმერ დოლიძე (ქიმიკოსი)

ვლადიმერ ალექსანდრეს ძე დოლიძე (დ. 25 აპრილი, 1932, თბილისი — გ. 2016) — ქართველი მეცნიერი ქიმიისა და ქიმიური ტექნოლოგიის, ხელსაწყოთმშენებლობისა და სენსორების დარგში. ტექიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1985), პროფესორი (1989).

დაამთავრა მოსკოვის დ. ი. მენდელეევის სახელობის ქიმიურ-ტექნოლოგიური ინსტიტუტი (1956). სხვადასხვა პოზიციაზე მუშაობდა თბილისის სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანება „ანალიზხელსაწყოში“ (1956-1993), ექსპერიმენტული და კლინიკური მედიცინის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში (1994 წლიდან). 1981–1993 წლებში დოლიძე იყო სსრკ ხელსაწყოთმშენებლობის სამინისტროს ელექტროქიმიური ხელსაწყოთმშენებლობის მთავარი კონსტრუქტორი; ითვლება ყოფილ საბჭოთა კავშირში -მეტრიისა და იონომეტრიის ერთ-ერთ ფუძემდებელად. 2006 წლიდან იყო საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სრული პროფესორი. გამოქვეყნებული აქვს მრავალი სამეცნიერო შრომა.

მინის ელექტროდის თეორიისა და მასალების ელექტროდული თვისებების დარგში ჩატარებულ სამუშაოთა ციკლისათვის, სპეციალისტების ჯგუფთან ერთად, მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია (1973). მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მ. შ. ღირსების ორდენი (1999).
ანტ-1

ანტ-1 — ერთადგილიანი ექსპერიმენტული სპორტული თვითმფრინავი, რომელმაც პირველი ფრენა განახორციელა 1923 წლის 21 ოქტომბერს; წარმოადგენდა ა. ტუპოლევის საცდელ-საკონსტრუქტორო ბიუროს მიერ თვითმფრინავის დამუშავების პირველ მცდოლობას. თვითმფრინავი იყო შერეული დიზაინის მონოპლანი.

საფრენოსნო მახასიათებლები
ფრთათშორისი განი — 7.20 მ;
თვითმფრინავის სიგრძე — 5.40 მ;
თვითმფინავის სიმაღლე — 1.70 მ;
ფრთის ფართობი — 10.00 მ²;
მასა (ცარიელი) — 229 კგ;
მასა (დატვირთული) — 360 კგ;
ძრავის ტიპი — 1 ცალი ცილ.ძრ. «»;
სიმძლავრე — 1 35 ცხ.ძ.;
მაქსიმალური სიჩქარე — 125 კმ/სთ;
კრეისერული სიჩქარე — 115 კმ/სთ;
ფრენის სიშორე — 540 კმ;
ფრენის ჭერი — 600 მ;
ეკიპაჟი — 1 ადამიანი.
დავით გორგილაძე

დავით გორგილაძე (დ. 12 ნოემბერი, 1990) — ქართველი მწერალი, ჟურნალისტი, ტელეწამყვანი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1990 წლის 12 ნოემბერს. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალურ და პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის მიმართულება. არის ამავე უნივერსიტეტის "მედიისა და ახალი ტექნოლოგიების“ მაგისტრი.

დავით გორგილაძე არის ქართული საგანმანათლებლო ინტერნეტგაზეთ .-ის ექსპერტ-ბლოგერი.

2018 წელს ინტელექტმა გამოსცა მისი მოთხრობების წიგნი ღმერთი სამსახურშია, რომელიც მალევე იქცა ბესტსელერად.

2021 წლის 22 მაისს საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებლის ეთერში გავიდა მისი საავტორო გადაცემის, „გორგილაძის აუტანელი სიმსუბუქის“ პირველი ეპიზოდი. გადაცემის ბოლო ეპიზოდი ეთერში 2023 წლის 29 დეკემბერს გავიდა. გადაცემის დახურვას მაყურებლების მხრიდან პროტესტი მოყვა და პეტიციით მის დაბრუნებას ითხოვდნენ. 2024 წლის 7 მარტს კი დაანონსდა, რომ მისი გადაცემა იუთუბზე დაბრუნდებოდა.
ანტ-2

ანტ-2 — პირველი საბჭოთა დიურალუმინის თვითმფრინავი, შექმნილი ა. ტუპოლევის საცდელ-საკონსტრუქტორო ბიუროს მიერ. იგი პირველად სსრკ-ში 1922 წელს იქნა წარმოებული.

თვითმფრინავი იყო მონოპლანი მაღლა განთავსებული ფრთით და განივი კვეთის სამკუთხა ფიუზელაჟით, რამაც გაზარდა სიხისტე და შესაძლებელი გახადა საყრდენების თავიდან აცილება. წარმოადგენდა ტუპოლევის კლუბის მიერ თვითმფრინავის დამუშავების მეორე მცდოლობას.

საფრენოსნო მახასიათებლები
ფრთათშორისი განი — 10.00 მ;
თვითმფრინავის სიგრძე — 7.50 მ;
თვითმფინავის სიმაღლე — 2.15 მ;
ფრთის ფართობი — 17.30 მ²;
მასა (ცარიელი) — 500 კგ;
მასა (დატვირთული) — 820 კგ;
ძრავის ტიპი — 1 ცალი ცილ.ძრ. « »;
სიმძლავრე — 1 100 ცხ.ძ.;
მაქსიმალური სიჩქარე — 165 კმ/სთ;
კრეისერული სიჩქარე — 125 კმ/სთ;
ფრენის სიშორე — 425 კმ;
სწრაფაღმავლობა — 63 მ/წთ;
ფრენის ჭერი — 3000 მ;
ეკიპაჟი — 1 ადამიანი;
სასარგებლო დატვირთვა — 2-3 მგზავრი.
ანტ-3

ანტ-3 პროლეტარი — ორადგილიანი სადაზვერვო ტიპის საბჭოთა მთლიანლითონის თვითმფრინავი, შექმნილი ა. ტუპოლევის საცდელ-საკონსტრუქტორო ბიუროს მიერ. იგი წარმოადგენდა ბიპლანს. მისი საცდელი ნიმუში შეიქმნა 1925 წლის ივლისში, ხოლო ექსპლუატაციაში ჩაეშვა 1929 წელს.

საფრენოსნო მახასიათებლები
ფრთათშორისი განი — 13.00 მ;
თვითმფრინავის სიგრძე — 9.40 მ;
თვითმფინავის სიმაღლე — 2.95 მ;
ფრთების ფართობი — 37.00 მ²;
მასა (ცარიელი) — 1412 კგ;
მასა (დატვირთული) — 2400 კგ;
ძრავის ტიპი — 1 ცალი ცილ.ძრ. «-»;
სიმძლავრე — 1 450 ცხ.ძ.;
მაქსიმალური სიჩქარე — 226 კმ/სთ;
კრეისერული სიჩქარე — 195 კმ/სთ;
ფრენის სიშორე — 560 კმ;
სწრაფაღმავლობა — 294 მ/წთ;
ფრენის ჭერი — 5100 მ;
ეკიპაჟი — 2 ადამიანი.
ტბ-1

ტბ-1, ანტ-4 (, -4) — საბჭოთა ბომბდამშენ-ტორპედომზიდი. პირველი მსოფლიოში სერიული წარმოების ორძრავიანი მთლიანლითონის თვითმფრინავი, შექმნილი ცენტრალური აეროჰიდროდინამიკური ინსტიტუტის (ცაგის) საავიაციო განყოფილების მიერ. მისი საცდელი გაფრენა შესრულდა 1925 წლის ნოემბერს, ხოლო ექსპლუატაციაში ჩაეშვა 1929 წელს.

საფრენოსნო მახასიათებლები
ფრთათშორისი განი — 28.70 მ;
თვითმფრინავის სიგრძე — 18.00 მ;
ფრთების ფართობი — 120.00 მ²;
მასა (ცარიელი) — 4520 კგ;
მასა (დატვირთული) — 6810 კგ;
ძრავის ტიპი — 2 ცალი ცილ.ძრ. «-17»;
სიმძლავრე — 2 680 ცხ.ძ.;
მაქსიმალური სიჩქარე — 207 კმ/სთ;
კრეისერული სიჩქარე — 178 კმ/სთ;
ფრენის სიშორე — 1000 კმ;
სწრაფაღმავლობა — 170 მ/წთ;
ფრენის ჭერი — 4830 მ;
ეკიპაჟი — 6 ადამიანი;
შეიარაღება — ექვსი 7.62-მმ ტყვიამფრქვევი -1, ბომბების საერთო წონა 1000 კგ.
ზია დოლიძე

ზია კადირის ძე დოლიძე (დ. 20 სექტემბერი, 1937, ბათუმი — გ. 2016) — ქართველი მეზღვაური, შორეული ნაოსნობის კაპიტანი.

დაამთავრა ბათუმის საზღვაო სასწავლებელი შორეული ნაოსნობის შტურმანის სპეციალობით (1964) და ნოვოროსიისკის საზღვაო ინსტიტუტის ინჟინერ-გემთწამყვანის ფაკულტეტი (1980). მუშაობდა ოდესაში შავი ზღვის სანაოსნოს მეზღვაურად, შემდეგ, 1968 წლიდან ბათუმის სანაოსნოში იყო. წვრთნები გაიარა კაპიტან ანატოლი კაჭარავას ხელმძღვანელობით. 1965–1972 წლებში მუშაობდა შორეული ნაოსნობის კაპიტნის თანაშემწედ, 1972 წლიდან — შორეული ნაოსნობის კაპიტნად. იყო სხვადასხვა ტანკერის, მ. შ. „ანაპის“ კაპიტანი. გადაჰქონდა თხევადი საწვავი ანტარქტიდასა და მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში. 1997–2004 წლებში იყო საქართველოს საზღვაო ადმინისტრაციაში სამაშველო-საკორდინაციო ცენტრის სამმართველოს უფროსი.