ხუან ხოსე არევალო

ხუან ხოსე არევალო (დ. 11 სექტემბერი, 1904 — გ. 8 ოქტომბერი, 1990) — გვატემალელი სახელმწიფო მოღვაწე და ფილოსოფიის პროფესორი, რომელიც 1945 წელს გახდა გვატემალის პირველი დემოკრატიულად არჩეული პრეზიდენტი. იგი აირჩიეს აშშ-ის მიერ მხარდაჭერილი დიქტატორის, ხორხე უბიკოს წინააღმდეგ დაწყებული სახალხო აჯანყების შემდეგ, რამაც დასაბამი მისცა გვატემალის რევოლუციას. არევალო თანამდებობაზე 1951 წლამდე დარჩა და ამ პერიოდში გადატრიალების 25 მცდელობას გაუძლო. 1951 წლის არჩევნებში მას მონაწილეობა აღარ მიუღია და ძალაუფლება ხაკობო არბენსს გადააბარა. პრეზიდენტობისას მან განახორციელა მრავალი სოციალური რეფორმა, მათ შორის მინიმალური ხელფასის გაზრდა და წერა-კითხვის გამავრცელებელი პროგრამები. მისი მეთვალყურეობით 1945 წელს შემუშავდა ახალი კონსტიტუცია. მისი ვაჟი, ბერნარდო, 2024 წელს გახდა გვატემალის პრეზიდენტი.

თავისი დროისთვის პროგრესული რეფორმების გამო, ხუან ხოსე არევალო გვატემალის ისტორიაში ყველაზე პოპულარულ და გავლენიან პრეზიდენტად ითვლება.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
არევალო დაიბადა ტაქსისკოში, სანტა როსაში. იგი გაიზარდა ქვედა საშუალო კლასის ოჯახში. ბავშვობიდანვე ავლენდა ლიდერულ თვისებებსა და ინტელექტს. ჩვიდმეტი წლის ასაკში იგი სწავლობდა ვაჟთა ცენტრალურ ნორმალურ სკოლაში , სადაც პროფესორ მიგელ მორაზანის მოწაფე იყო.

მარტინეს მონტსა და არევალოს შორის მჭიდრო მეგობრობა ჩამოყალიბდა. ისინი ერთად სწავლობდნენ პედაგოგიკას და 1923 წლისთვის უკვე იყვნენ სანიმუშო მასწავლებლები იმავე სკოლაში. მათ ასევე წამოიწყეს ლიტერატურული ჟურნალის შექმნა, რომელსაც უწოდეს . მიუხედავად იმისა, რომ მხოლოდ ოთხი ნომერი გამოიცა, მასში ქვეყნდებოდა ცნობილი გვატემალელი მწერლების რაფაელ არევალო მარტინესის, ფლავიო ერერასა და კარლოს უაილდ ოსპინას ტექსტები.

1934 წელს მან მოიპოვა ფილოსოფიისა და განათლების მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი ლა-პლატას ეროვნულ უნივერსიტეტში (არგენტინა), სადოქტორო ნაშრომისთვის „პიროვნების პედაგოგიკა“.

პედაგოგიური კარიერა
1927 წელს, ქვეყნის მასშტაბით საგანმანათლებლო რეფორმის პროექტის ფარგლებში, გენერალ ლაზარო ჩაკონის მთავრობამ მოაწყო მასწავლებელთა კონკურსი, სადაც საუკეთესოები დაჯილდოვდნენ სტიპენდიებით საზღვარგარეთ პედაგოგიკის შესასწავლად. მარტინეს მონტმაც და არევალომაც გაიმარჯვეს; პირველი გაემგზავრა შვეიცარიაში, ხოლო მეორე არგენტინაში.

1932 წელი რთული გამოდგა არევალოსთვის: გენერალ ხორხე უბიკოს მთავრობამ გადაწყვიტა შეემცირებინა ყოველთვიური პენსია ისეთი პროფესორებისთვის, როგორიც არევალო იყო, რაც მათ სწავლისთვის თავის დანებების საშუალებას აძლევდა. თავდაპირველად ისინი იღებდნენ თვეში 175 კეცალს, მაგრამ ახლა მხოლოდ 116 კეცალს მიიღებდნენ. ეს შემცირება განპირობებული იყო გენერალ უბიკოს მიერ განათლებაში შეტანილი ცვლილებებით, რომელმაც არ გააგრძელა გენერლების ხოსე მარია ორელიანასა და ლაზარო ჩაკონის მიერ დაწყებული რეფორმების პროექტი.

გვატემალის ქალაქებში ახლად გაძლიერებულ შრომით კავშირებს თან ახლდა რეფორმისტული შრომის კანონები, რამაც დიდი სარგებელი მოუტანა ურბანულ დაბალ და საშუალო კლასს. ჩამოყალიბდა რამდენიმე პარტია და პროფკავშირი. მოსახლეობის დიდი ნაწილისთვის საარჩევნო უფლების მინიჭება მისი მმართველობის მნიშვნელოვანი მემკვიდრეობა იყო. თუმცა, სარგებელი არ გავრცელებულა სოფლის აგრარულ რაიონებზე, სადაც „აცენდადოს“ ტრადიციები, რომელსაც ლატიფუნდიას უწოდებდნენ, რჩებოდა პატრიციული, რასისტული, შეუვალი და მკაცრი. მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობამ გარკვეული ძალისხმევა გამოიჩინა გლეხების სამოქალაქო უფლებების გასაუმჯობესებლად, გვატემალის სოფლებში მდგომარეობა ვერ გაუმჯობესდებოდა ფართომასშტაბიანი აგრარული რეფორმის გარეშე, რომელიც გულისხმობდა მიწების მედიაციითა და სამართლიანი კომპენსაციით გადანაწილებას. ამის მიუღწევლობა იყო სისუსტე არევალოს პარტიისთვის კონგრესში და, შესაბამისად, მისი ადმინისტრაციისთვის, რისი გამოსწორებაც მისმა მემკვიდრემ სცადა „№900 დეკრეტით“.

პოსტ-პრეზიდენტობა
არევალოს მემკვიდრე გახდა ხაკობო არბენს გუსმანი, რომელმაც გააგრძელა არევალოს მთავრობის აგრარული რეფორმის მიდგომა. არევალომ 1951 წელს თავისუფლად გადააბარა პრეზიდენტობა ხაკობო არბენსს გვატემალის რესპუბლიკური ისტორიის მეორე დემოკრატიულ არჩევნებში. 1954 წელს არბენსის დამხობის შემდეგ, დესტაბილიზებულ გვატემალაში ღია დემოკრატია სამი ათწლეულის განმავლობაში აღარ დაბრუნებულა. არევალო ნებაყოფლობით გადასახლებაში წავიდა მექსიკაში, როგორც უნივერსიტეტის პროფესორი და მწერალი. 1956 წელს მან დაწერა მნიშვნელოვანი წიგნი სახელწოდებით „ზვიგენი და სარდინები“, რომელშიც თავს დაესხა შეერთებული შტატების მთავრობასა და მძლავრ ამერიკულ კომპანიებს ლათინური ამერიკისადმი მათი მოპყრობის გამო.

1963 წლის 27 მარტს არევალო დაბრუნდა გვატემალაში, რათა გამოეცხადებინა თავისი კანდიდატურა ნოემბრის საპრეზიდენტო არჩევნებისთვის. დიქტატორი მიგელ იდიგორას ფუენტესი, რომელიც (კენედის ადმინისტრაციის მკვეთრი წინააღმდეგობის მიუხედავად) დაჰპირდა თავისუფალ და ღია არჩევნებს, რომელშიც არევალო მიიღებდა მონაწილეობას, გადასახლებაში ნიკარაგუაში გაფრინდა მას შემდეგ, რაც იგი 1963 წლის 31 მარტს გადატრიალების შედეგად გადააყენეს.