iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თიანეთის მთავარანგელოზთა ეკლესიის კომპლექსი

თიანეთის მთავარანგელოზთა ეკლესიის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა თიანეთის ბაღიანების უბნის ჩრდილო-დასავლეთით, ტყეში. კომპლექსში შედის მთავარანგელოზთა ეკლესია, კოშკი და გალავანი. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (6,4 4,6 მეტრი). დგას გალავნით შემოფარგლული ეზოს შუა ნაწილში. ნაშენია ნატეხი ქვით, ძლიერ დაზიანებულია : კამარა და კონქი ჩამონგრეულია, თითქმის მთლიანად დანგრეულია სამხრეთი კედელი. შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან უნდა ჰქონოდა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს თითო პატარა სწორკუთხა ნიშაა. კონქის შემორჩენილ ნაწილში რეზონატორის კვალი ჩანს.

კოშკი (3,5 3,5 მეტრი) ორსართულიაია, ნაგებია დიდი ზომის ნატეხი ქვით. მისი სამხრეთ-დასავლეთ კედელი გალავანშია ჩართული. სართული კარიბჭეა, გალავანში ჩართულ კედელში გაჭრილი კარი გარედან თაღოვანია შიგნით — სწორკუთხა. მეორე ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილი კარი სწორკუთხაა. სართული ნახევარწრიული კამარითაა გადახურული. სართლზე მოხვედრა შეიძლებოდა მისადგმელი კიბით. აქ, სამხრეთ-დასავლეთ კედელში, ზემოთკენ შევიწროებული და ბრტყლად გადახურული შესასვლელია, სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელში კი — ვიწრო სწორკუთხა სარკმელი. კოშკი გადახურულია ნატეხი ქვის ფილებით, სახურავი ორფერდაა. გალავანი თითქმის წრიული მოხაზულობისაა. იგი თითქმის მთელ პერიმეტრზეა შემორჩენილი (სიმაღლე 0,8–1,3 მეტრი). გალავნის ჩრდილო—დასავლეთ ნაწილში კარიბჭის ნაშთია.
თიანეთის მარიამწმინდის ეკლესია

თიანეთის მარიამწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა თიანეთის დასავლეთით, შემაღლებულ ადგილზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (4,2 3 მეტრი). აქვს სწორკუთხა საკურთხეველი. ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია, ჩამონგრეულია გადახურვა, მთლიანად დანგრეულია სამხრეთი კედელი, დანარჩენი კედლები 2–2,5 კილომეტრზეა შემორჩენილი. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთ კედლის შუა ნაწილში სწორკუთხა სარკმელია გადაჭრილი. მეორე სარკმელი დასავლეთ კედელშია საკურთხევლის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების აღმოსავლეთ კიდეში თითო პატარა სწორკუთხა ნიშაა (სამხრეთი ნიშის მხოლოდ ძირია შემორჩენილი). ინტერიერი შელესილი ყოფილა.
თიანეთის ეკლესია (მრავალმნიშვნელოვანი)

თიანეთის ეკლესია შესაძლოა აღნიშნავდეს:

თიანეთის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დაბა თიანეთის დასავლეთით;
თიანეთის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დაბა თიანეთის ბაღიანების უბნის ჩრდილოეთით;
თიანეთის მესამე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დაბა თიანეთის ჩრდილო–დასავლეთით;
თიანეთის მეოთხე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დაბა თიანეთის ბაღიანების უბნის ჩრდილოეთით 1 კილომეტრზე.
ვაჩნაძიანის ეკლესია (მრავალმნიშვნელოვანი)

ვაჩნაძიანის ეკლესია შესაძლოა აღნიშნავდეს:

ვაჩნაძიანის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაჩნაძიანის სამხრეთით;
ვაჩნაძიანის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაჩნაძიანის სამხრეთით;
ვაჩნაძიანის მესამე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაჩნაძიანის სამხრეთ-დასავლეთით.
მჟაუნმჟავას ანჰიდრიდი

მჟაუნმჟავას ანჰიდრიდი — ჰიპოთეტური ორგანული ნივთიერება, ქიმიური ფორმულით 23. წარმოადგენს მჟაუნმავას, რომელსაც ერთი მოლი წყალი აქვს წართმეული ან ეთილენის ოქსიდს, რომელსაც ორივე ნახშირბადზე ჟანგბადები აქვს დამატებული, ანუ ორი კეტონის ფუნქციური ჯგუფი. მიეკუთვნება ოქსოკარბონებს და არის ნახშირბადის ერთ-ერთი ოქსიდი. ნაერთის დიმერი, ანუ დიოქსან ტეტრაკეტონი არსებობს, იგი მჟაუნმჟავას ანჰიდრიტის ციკლური დიმერია, რომელიც 0 °-ზე იშლება.
მირზალადი

მირზალადი — მარილიანი ტბა აზერბაიჯანში, აფშერონის ნახევარკუნძულზე. მდებარეობს აფშერონის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 12,1 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 3,4 კმ². მაქსიმალური სიღრმე >1 მ. სანაპირო ხაზის სიგრძეა დაახლოებით 13 კმ. დასავლეთით ესაზღვრება მასაზირის ტბა, ჩრდილოეთით სიანშორის ტბა, სამხრეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით ბინაგადის ტბა და ბოიუქშორის ტბა, აღმოსავლეთით მარილიანი მცირე ტბების რაიონი. ჩრდილოეთით, რამდენიმე კმ-ში კასპიის ზღვის სანაპიროა. გაუდინარი და წყალმარჩხი ტბაა. ყოველწლიურად, წელიწადის თბილ სეზონში რაპის ქვეშ წარმოიქმნება რამდენიმე მილიმეტრიანი სისქის მარილიანი ქერქი, რომლის გარკვეულ ნაწილს აგროვებენ საკვები და ტექნიკური მიზნებისთვის.
ჩეკალინი

ჩეკალინი — ქალაქი რუსეთში, ტულის ოლქში, სუვოროვის რაიონში. 914 მცხოვრები (2018). მდებარეობს მდინარე ოკის მარცხენა ნაპირზე, რკინიგზის სადგურ ჩერეპეტიდან 7 კმ-ში. საავტომობილო კვანძი.

ზოგიერთი მკვლევარის აზრით, ნაქალაქარ კოზი-ოსტროვის ადგილზე, ჩეკალინის ახლობლად, განლაგებული იყო ძველრუსული ქალაქი კოზელსკი, რომელიც 1238 წელს, თათარ-მონღოლთა თავდასხმის დროს განადგურდა. წარმოიშვა (ან აღდგა) საუკუნის ნახევარში როგორც ქალაქი ლიხვინი. 1563/1564 წლამდე იყო თავად ოდოევსკების ლიხვინის სამფლობელოს ცენტრი. პირველად იხსენიებენ 1564 წლის ოქტომბრის თანრიგებში. მდებარეობდა ოპრიჩნინაში (1565–1572), ამ დროს აშენდა ხის სიმაგრეები. – საუკუნეებში შევიდა დიდი ხერგიანი ხაზის შემადგენლობაში, იყო ლიხვინის ხერგის ცენტრი. საუკუნის მეორე ნახევრიდან მაზრის ცენტრია. 1613 წელს დაწვეს კაზაკებმა, თუმცა მალევე აღდგა. 1616 წელს გაუძლო ალექსანდრე ლისოვსკის რაზმების თავდასხმას. იყო მოსკოვის გუბერნიის სამაზრო ქალაქი (1708–1776, 1719-დან ამავე გუბერნიის კალუგის პროვინციისა). კალუგის გუბერნიის (1796-მდე კალუგის სამეფისნაცვლოს) სამაზრო (1776–1796, 1802–1929) და შტატგარეშე (1796–1802) ქალაქი. 1905 წელს გაიხსნა მოძრაობა ვიწროლიანდიან სარკინიგზო ხაზზე ტულა – ლიხვინი.

საბჭოთა ხელისუფლება დამყარდა 1917 წლის დეკემბერში. შედიოდა მოსკოვის ოლქის კალუგის ოკრუგის ჩერეპეტის რაიონში (1929–1930), მოსკოვის ოლქში (1930–1937), ტულის ოლქში (1937–1940). 1940–1958 წლებში იყო ტულის ოლქის ჩერეპეტის (1944-დან ჩეკალინის) რაიონის ცენტრი. დიდ სამამულო ომში 1941 წლის 19 ოქტომბრიდან 27 დეკემბრამდე იყო გერმანელ მებრძოლთა ოკუპაციის ქვეშ. 1944 წელს სახელი შეეცვალა და ჩეკალინი ეწოდა ქალაქში სიკვდილით დასჯილი პარტიზანის, ალექსანდრე პავლეს ძე ჩეკალინის (1925–1941) პატივსაცემად. 1958 წლიდან სუვოროვის რაიონის შემადგენლობაშია.

ქალაქში ძირითადად შემორჩენილია კვარტალთა სწორკუთხიანი ბადე, რომელიც 1776 წლის გენგეგმით განაშენიანდა (არქიტ. პ. რ. ნიკიტინი). შემონახულია: სამაზრო საერო კრების (1784), თავადაზნაურთა კრების (1810), სამაზრო სასამართლოს ( საუკუნის დასაწყ.), მაზრის სამხედრო უფროსის სამმართველოს ( საუკუნის ნახევარი), პოლიციის სამმართველოს (1810-იანები) შენობები, ციხეები (1815); ღვთისმშობლის ტაძრად მიყვანების ეკლესია (1821–1835); ვაჭრების სახლები (– სს.), მათ შორის ი. ა. პრონინის ( საუკუნის ბოლო), ვაჭრების ნ. ი. მილენუშკინის (1810), ტერეხოვების (1815), პრონინების (1810-იანები), პ. ნ. ანასოვისა და ე. ო. მისინსკის (ორივე საუკუნის ნახევარი); საავადმყოფოს შენობა მოდერნის სტილში (1905). საბჭოთა კავშირის გმირის ა. პ. ჩეკალინის ძეგლი (1958).

ჩეკალინთან ახლოს არის ნაქალაქარი დუნა (– საუკუნეების ძველრუსული ქალაქის დევიაგორსკის ნაშთები, იგი პირველად იხსენიება იპატიევის ხელნაწერში 1147 წელს).
ვალტერ შურღაია

ვალტერ შურღაია (დ. 20 მაისი, 1944) — ქართველი პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
აქვს საშუალო განათლება. 1980 წლიდან იყო ტროლეიბუსის მძღოლი ქ. თბილისში, კოოპერატივ „სინთეზის“ წევრი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). 1992 წელს, გამსახურდიას საწინააღმდეგო პუტჩის შემდეგ აგრძელებდა ბრძოლას სამხედრო და სახელმწიფო საბჭოების წინააღმდეგ.

21 იანვარს მარტვილში გაიმართა შეხვედრა შურღაიას, ჯაბა იოსელიანსა და ზუგდიდის სამხედრო რწმუნებულს გია ყარყარაშვილს შორის. იოსელიანი შურღაიას მოუწოდებდა იარაღის დაყრისკენ.. 1992 წლის ივნისში შურღაია შეიჭრა თბილისში, ტელევიზიის შენობაში 200 შეიარაღებულ პირთან ერთად და დამარცხდა ეროვნული გვარდიის ძალებთან ბრძოლაში, რომლის დროს მოკლეს სამი ამბოხებული.
ალექსანდრე შუშანაშვილი

ალექსანდრე შუშანაშვილი (დ. 23 ივლისი, 1935) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი. იურიდიულ მეცნიერებათა კანდიდატი.

დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1958-1961 წლებში იყო საქართველოს ალკკ თიანეთის რაიკომის მეორე მდივანი, რაისაბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე. 1962-1964 წლებში იყო იურიდიულ მეცნიერებათა საკავშირო ინსტიტუტის ასპირანტი, 1965-1970 წლებში ეწევა მეცნიერულ მუშაობას, 1970-1976 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პროკურატურის განყოფილების უფროსი, რესპუბლიკის პროკურორის მოადგილე, 1976-1987 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის იუსტიციის მინისტრი, 1987-1990 წლებში ეწევა მეცნიერულ მუშაობას, 1990 წლიდან იყო საქართველოს რესპუბლიკის გენერალური პროკურორის მოადგილე. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტიიდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
კუკური ჩაფიჩაძე

კუკური ჩაფიჩაძე (დ. 10 აპრილი, 1948) — ქართველი პოლიტიკოსი. ტექნიკის მეცნიერებათა კანდიდატი.

დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი. 1971 წლიდან იყო საქართველოს რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის არაორგანული ქიმიისა და ელექტროქიმიის ინსტიტუტის თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
თენგიზ ჩაჩავა

თენგიზ ჩაჩავა (დ. 7 აპრილი, 1947) — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორია. 1976 წელს დაამთავრა კონსერვატორიის ასპირანტურა, 1975-1978 წლებში იყო თბილისის პედაგოგიური ინსტიტუტის პედაგოგი, 1978 წლიდან კონსერვატორიის პედაგოგი. დოცენტის მოვალეობის შემსრულებელი. ეროვნულ-ლიბერალური კავშირის გამგეობის თავმჯდომარე. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
ნანსენის საერთაშორისო ორგანიზაცია ლტოლვილთა საქმეებში

ნანსენის ლტოლვილთა საერთაშორისო ოფისი — ორგანიზაცია, რომელსაც სახელი ეწოდა ფრიტიოფ ნანსენის პატივსაცემად და დაარსდა 1930 წელს ერთა ლიგის მიერ, მისი გარდაცვალებიდან მალევე. ორგანიზაცია საერთაშორისო დონეზე იყო პასუხისმგებელი, 1930-1939 წლებში საომარი ტერიტორიებიდან ლტოლვილებზე. მათ ენიჭებოდათ ე.წ. ნანსენის პასპორტი, რომელიც მოქალაქეობის არმქონე ადამიანებს საშუალებას აძლევდა ემოგზაურათ ქვეყნებს შორის. ორგანიზაციამ მიიღო ნობელის პრემია 1938 წელს.

ისტორია
 დაარსდა 1930 წელს ერთა ლიგის მიერ, ფრიტიოფ ნანსენის გარდაცვალებიდან მალევე, რათა გაეგრძელებინა მისი წარმატებული საქმიანობა ლტოლვილთა საერთაშორისო დახმარებაში. ლიგამ ასევე უზრუნველყო ადმინისტრაციული ხარჯები ნანსენის ოფისისთვის, თუმცა მხოლოდ ნანსენის პასპორტისთვის დაწესებული გადასახადებია, რადგან შემოსავლებს ძირითადად კერძო შემოწირულობებიდან იღებდნენ.

ორგანიზაცია ლტოლვილებს მატერიალურ და პოლიტიკურ დახმარებას უწევდა. მესამე რაიხის ან ესპანეთის სამოქალაქო ომის შედეგად ლტოლვილებისთვის ნანსენის დახმარება არ იყო საკმარისი, რადგან ბევრმა ქვეყანამ უარი თქვა ლტოლვილების მიღებაზე.

ნანსენის ოფისს თავისი არსებობის განმავლობაში დიდი პრობლემები ჰქონდა - მათ შორის, სტაბილური და ადეკვატური დაფინანსების არარსებობა; დეპრესიის დაწყება, რამაც ლტოლვილების დასაქმების შესაძლებლობები მოსპო; ლიგის პრესტიჟის ვარდნა 1931 და 1935 წლის მოვლენების შემდეგ; ლტოლვილთა მზარდი რაოდენობა, ძირითადად გერმანიიდან, იტალიიდან და ესპანეთიდან.

გერმანელი ლტოლვილების პრობლემა, გერმანიაში ნაციონალური სოციალიზმის მოსვლის შემდეგ, 1933 წელს, გახდა ისეთი მწვავე, რომ ლიგამ ჩამოაყალიბა ლტოლვილთა უმაღლესი კომისია, სპეციალურად განკუთვნილი გერმანიიდან დევნილთათვის. ეს კომისია, რომლის მანდატიც მოგვიანებით გააფართოეს როგორც ავსტრიელმა, ისე სუდეტენლანდიის ლტოლვილებმა, დაიშალა 1938 წლის 31 დეკემბერს, ნანსენის ოფისთან ერთად.

ამგვარი პრობლემების მიუხედავად, ორგანიზაციას, მისი შრომისთვის, 1938 წელს მიენიჭა მშვიდობის ნობელის პრემია, მაგრამ მისი მალევე დაშლის გამო, ფულადი ჯილდო მიიღო ერთა ლიგის, ახლად დაარსებულმა, ლტოლვილთა ორგანიზაციამ. ოფისი დაიშალა იმავე პერიოდში, როდესაც ლიგამ დაითხოვა უმაღლესი კომისია (1933 წელს დაარსებული) მესამე რაიხის დაშლის შემდეგ, გერმანელ ლტოლვილებთან დაკავშირებული პრობლემების გამო.

მიღწევები
ნანსენის ოფისმა მრავალი ამოცანა შეასრულა, სანამ ის არსებობდა.

ოფისი პასუხისმგებელი იყო 1933 წლის ლტოლვილთა კონვენციის თოთხმეტი ქვეყნის მიერ მიღებაზე, რაც იყო ადამიანის უფლებების მოკრძალებული ქარტია.

ნანსენის ოფისი ხელს უწყობდა სირიასა და ლიბანში მდებარე სოფლებში, სპეციალურად აშენებულ სახლებში 40,000 სომეხისთვის თავშესაფრის აღმოჩენას, მას შემდეგ რაც 10 000-მდე მათგანის ერევანში გადასახლება შეძლეს.

ნანსენის ლტოლვილთა საერთაშორისო ოფისმა პასუხისმგებლობა აიღო საარის ლტოლვილების პარაგვაიში გადასახლების საკითხის მოგვარებაზე, 1935 წლის შემდეგ.

მშვიდობის ნობელის პრემია
ნანსენის ლტოლვილთა საერთაშორისო ოფისს 1938 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია, ნანსენის პასპორტების შემუშავების მცდელობისთვის.
გიორგი ჩეჩელაშვილი

გიორგი ჩეჩელაშვილი (დ. 28 ივლისი, 1941, თბილისი — გ. 2 თებერვალი, 2000) — ქართველი პოლიციის გენერალ-მაიორი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტიიდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). 1999-2000 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, პოლიტიკური ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“.
პროტონული გამოსხივება

პროტონული გამოსხივება — რადიოაქტიური დაშლის ერთ-ერთი ტიპი, რომელიც იშვიათად გვხვდება. ძირითადად ხდება ბეტა გამოსხივების შემდგომ, როდესაც პროტონი აგზნებულ მდგომარეობაშია. ამ დროს პროტონი ტოვებს ბირთვს, ხოლო მისი აჩქარება შესაძლებელია ხაზოვანი ამაჩქარებლით. ბეტა გამოსხივებას ძალზე იშვიათად მოჰყვება პროტონის ემისია.

1960 წელს მეცნიერმა ვიტალ გოლდანსკიმ პირველმა განიხილა ორმაგი პროტონული გამოსხივება, ხოლო შემდგომში ალექს ბროუნიც აწარმოებდა კვლევებს. რკინა 45-ის იზოტოპი იშლება ქრომ 43-ად და ორ პროტონად. ორმაგი პროტონული გამოსხივება, პროტონულ გამოსხივებაზე, კიდევ უფრო იშვიათად ხდება. მსგავსი მოვლენა რკინა 45-ის შემთხვევაში 2002 წელსაც დაფიქსირდა. დღეისთვის სულ დაფიქსირებულია 13 ორმაგი პროტონული ემისია.
\
ფოტი ჩიტლოვი

ფოტი ჩიტლოვი (დ. 17 აპრილი, 1952) — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა სარატოვის იურიდიული ინსტიტუტი. 1969-1971 წლებში იყო საქართველოს სოფლის სამინისტროს მოძრავ-მექანიზებული კოლონის, ქ. სარატოვის სავაჭრო ცენტრის მუშა, 1975-1976 წლებში იყო ბოლნისის რაიონის პროკურატურის სტაჟიორი, გამომძიებელი, 1976-1980 წლებში იყო ბოლნისის რაიონის პროკურორის თანაშემწე, თბილისის ისნის რაიონის პროკურორის თანაშემწე, 1985-1986 წლებში იყო წალკის რაიონის პროკურორი, 1986-1988 წლებში იყო წალკის რაისაბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე, 1988 წლიდან იყო საქართველოს კპ წალკის რაიკომის პირველი მდივანი, რაისაბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
გოგი ჩიქავა

გოგი ჩიქავა (დ. 20 ოქტომბერი, 1960) — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1981-1983 წლებში იყო ზუგდიდის ქაღალდის კომბინატის მუშა, 1983-1990 წლებში იყო თბილისის საავიაციო საწარმოო გაერთიანების მუშა, ეკონომისტი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
პოზიტრონული გამოსხივება

პოზიტრონული გამოსხივება, იგივე ბეტა პლუს გამოსხივება — რადიოაქტიური გამოსხივების ერთ-ერთი ტიპი, რომელიც + სიმბოლოთი აღინიშნება. როდესაც ბირთვში პროტონი იშლება, იგი გარდაიქმნება ნეიტრონად და წარმოიქმნება პოზიტრონი და ელექტრონის ნეიტრინო. ვინაიდან ემისიის დროს პროტონი იშლება, ამიტომაც გამოსხივების ეს ტიპი გვხვდება პროტონით მდიდან ბირთვებში. ბუნებაში + გამოსხივება იშვიათია, ძირითადად კოსმოსური სხივებისგან ვრცელდება, ასევე კალიუმ-40-ისგან, თუმცა იგი ძალზე იშვიათი კალიუმის იზოტოპია, რომელიც დედამიწაზე ამ ელემენტის 0,012%-ს შეადგენს.

პოზიტროული გამოსხივების მაგალითი. მაგნიუმ-23 იშლება ნატრიუმ-23-ად:
\
ორმაგი ელექტრონის დაჭერა

ორმაგი ელექტრონის დაჭერა — რადიოაქტიური გამოსხივების ერთ-ერთი ტიპი. ამ დროს ბირთვში არსებული პროტონების მიერ მიიზიდება ბირთვის გარშემო მყოფი ორი ელექტრონი და წარმოიქმნება ნეიტრონები. ბირთვში ნეიტრონებისა და პროტონების ჯამი არ შეიცვლება, თუმცა ორი პროტონის ნეიტრონად გარდაქმნის შემდგომ ელემენტის ატომური ნომერი ორით დაიკლებს.

ქსენონ-124, მას შემდეგ, რაც მისი ბირთვი „დაიჭერს“ ორ ელექტრონს, დაიხევს ორი ნომრით უკან და მიიღება ტელური:
\
ნეიტრონული გამოსხივება

ნეიტრონული გამოსხივება — რადიოაქტიური გამოსხივების ერთ-ერთი ტიპი, რომლის დროსაც ბირთვიდან გამოსხივდება ერთი ან მეტი ნეიტრონი. გამოსხივდება ნეიტრონით მდიდარი ბირთვებიდან. ჰელიუმ-5, რადიოაქტიური დაშლისას, გარდაიქმნება სტაბილურ ჰელიუმ-4-ად და გამოსხივდება ერთი ნეიტრონი:
5 → 4 + 1
ბერილიუმ-15-ის დაშლის პროცესი ორმაგი ნეიტრონული გამოსხივების მაგალითია, იგი იშლება- ბერილიუმ-14-ად და 2 ნეიტრონად:

16 → 14 + 2
კაილასის ქედი

კაილასის ქედი, განგდისე — ქედი ჩინეთში, ტიბეტის მთიანეთის სამხრეთ ნაწილში. ალინგ-განგრისთან და ნიენჩენ-ტანგლასთან ერთად ქმნის განდისიშანის მთათა სისტემას. უმაღლესი წერტილის სიმაღლეა 7095 მ (მწვერვალი ლუნპო-განგრი). მაღალი და მნიშვნელოვანი მწვერვალია კაილასი (6638 მ), რომელიც წმინდა მთადაა მიჩნეული. ქედი გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ ჰიმალაის პარალელურად. აგებულია უმეტესწილად გრანიტებით. შეფარდებითი სიმაღლე ტიბეტის პლატოდან 1–1,5 ათ. მ. სამხრეთი კალთა ძლიერაა დანაწევრებული ეროზიით, ჩრდილოეთი — დამრეცია. თოვლის ხაზი გადის 5700–5900 მ სიმაღლეზე. არის მყინვარები. მწვერვალ კაილასის სიახლოვეს, ზღვის დონიდან 4586 მ სიმაღლეზეა ტბა მანასაროვარი.
კაილასი

კაილასი, კაილასა, კანგრინბოჩე — მთა ჩინეთში, ტიბეტის ავტონომიურ რეგიონში. მდებარეობს კაილასის ქედზე, მანასაროვარისა და ლანგა-ცოს ტბების სიახლოვეს. სიმაღლე 6638 მ. საფეხურებისებრი პირამიდის ფორმისაა. უმაღლესი ნაწილი თოვლითაა დაფარული. მწვერვალის სიახლოვესაა ინდის, სატლეჯის, ბრაჰმაპუტრისა და გჰაგჰრის სათავეები. კაილასი ინდუიზმში, ბონში, ბუდიზმსა და ჯაინიზმში წმინდა მთადაა მიჩნეული.
რაინული ბატი

რაინული ბატი — ბატის ჯიში. გამოყვანილია გერმანიაში ადგილობრივი და ემდენური ჯიშის ბატების შეჯვარებით. 1969 წელს უნგრეთიდან შეიყვანეს სსრ კავშირში. საშუალო სიდიდის ბატია (ზრდასრული მამლის ცოცხალი მასაა 7,0 კგ, დედლისა — 6,0 კგ), აქვს ოდნავ დახრილი კორპუსი. კისერი მოკლეა, მკერდი ფართო, გამოწეული. შეფერილია თეთრად, ნისკარტი და ფეხები ნარინჯისფერია. კვერცხმდებლობა — 65–80 ცალი წელიწადში; გამოჩეკის პროცენტულობა 60–65%-ია (ორი თვის ასაკში მოზარდეულის ცოცხალი მასა 4,0 კგ-ია). რუსეთში რაინულ ბატს იყენებენ შადრინსკული ჯიშის თეთრი ბატების გამოსაყვანად.
ალინგ-განგრის ქედი

ალინგ-განგრის ქედი, ნაინ-სინგა — ქედი ჩინეთში, ტიბეტის ავტონომიურ რეგიონში. მდებარეობს ტიბეტის მთიანეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ნიენჩენ-ტანგლასთან და კაილასის ქედთან ერთად ქმნის განდისიშანის მთათა სისტემას. გადაჭიმულია დაახლოებით 600 კმ-ზე. გაბატონებული სიმაღლეებია 4500–5000 მ. უმაღლესი წერტილის სიმაღლეა 6720 მ (მთა ალინგ-განგრი). ქედის თხემი ალპური ტიპისაა. ჭარბობს მაღალმთიანი უდაბნოების ლანდშაფტები. 4500 მ მაღლა მარადი თოვლი და მყინვარებია. სამხრეთ კალთებზე სათავეს იღებს ინდის სათავე — მდინარე სინგი.
ემდენური ბატი

ემდენური ბატი — ბატის ჯიში. გამოყვანილია საუკუნეში, გერმანიის ქალაქ ემდენის სიახლოვეს (აქედან სახელწოდება). მსხვილი ფრინველია, აქვს მასიური ფართო ტანი და მცირე ზომის ცხიმოვანი ნაკეცი მუცელზე. თავი დიდი და ფართოა; ნისკარტი მოკლე, სქელი, ნარინჯისფერი. კისერი გრძელი, მოღუნული, ნისკარტის ქვეშ კანის ნაკეცით (ქისით). ფეხებ მოკლე და ღია ნარინჟისფერი. შეფერილია თეთრად. ცოცხალი მასაა (კგ): მამლისა — 10, დედლისა — 8. კვერცხმდებლობა — 25–35 ცალი წელიწადში. გამოჩეკის პროცენტულობა 40–45%-ია; 9 კვირის ჭუჭულის ცოცხალი მასა 3,5–3,8 კგ აღწევს. : მოზარდისა — 85–90%, ზრდასრულისა — 93–95%. ემდენური ჯიში სარეზერვო გენოფონდად ითვლება.
შადრინსკული ბატი

შადრინსკული ბატი, ურალური ბატი — ბატის ძველი სამამულო რუსული ჯიში. გამოყვანილია საუკუნის ბოლოს პერმის გუბერნიის ქალაქ შადრინსკთან ახლოს (აქედან სახელწოდება) მოშინაურებული ველური რუხი ბატების გადარჩევით. აქვს მაგარი კონსტიტუცია, კომპაქტური მოკლე ტანი, მცირე ზომის თავი, მოკლე კისერი და ფეხები, მცირე ცხიმოვანი ნაკეცი მუცელზე. მკერდი მომრგვალებულია; ნისკარტი და ტერფები — ნარინჯისფერ-წითელი. ზურგი შეფერილია რუხად, მუცელი — თეთრად. მამლის ცოცხალი მასაა 5,5–6,5 კგ, დედლისა — 4,8–5,2 კგ, 9 კვირის მოზარდეულისა — 3,3–3,5 კგ. კვერცხმდებლობა ერთი ციკლისათვის — 25–30 ცალი. გამოჩეკის პროცენტულობა — 60–65%; შენარჩუნება — მოზარდეულებში 94–96%, ზრდასრულებში 96–98%. მის მოშენებას მისდევენ კურგანის, სვერდლოვისა და ტიუმენის ოლქებში.
ლეო ჩიქავა

ლეო ჩიქავა (დ. 20 თებერვალი, 1928, სოფელი კოკი, ზუგდიდის რაიონი — გ. ივლისი, 2015) — ქართველი ეკონომისტი, პოლიტიკოსი.

1950 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი. 1955–1969 წლებში იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის უფროსი მასწავლებელი, დოცენტი, პროფესორი, 1974–1983 წლებში იყო პოლიტეკონომიის კათედრის გამგე. 1969–1974 იყო უცხო ენათა სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის პოლიტეკონომიის კათედრის გამგე. 1983–1990 წლებში იყო ეკონომიკის ინსტიტუტის დიტექტორის მოადგილე. 1990–2006 წლებში იყო დემოგრაფიული და სოციოლოგიური კვლევის ინსტიტუტის დირექტორი. 1997 წლიდან არის პაატა გუგუშვილის სახელობის უნივერსიტეტის რექტორი. 1999 წლიდან იყო სახელმწიფო სამსახურის მართვის, მომზადების, გადამზადებისა და კვალიფიკაციის ამაღლების ცენტრის უფროსი. არის 170–ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის, აქედან – 21 მონოგრაფიის, წიგნისა და ბროშურის ავტორი. 1968 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაციის თემა „საქართველოს კვების მრეწველობის ტერიტორიული სპეციალიზაციისა და ეკონომიკური ეფექტიანიბის საკითხები“.

1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტიიდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
არზამასული ბატი

არზამასული ბატი — ბატის ჯიში. გამოყვანილის საუკუნეში არზამასის მაზრის (ახლანდ. ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქის არზამასის რაიონი) გლეხების მიერ როგორც ძიძგილა ჯიში, საუკუნიდან ცნობილია როგორც მეხორცული. მსხვილი ფრინველია, აქვს ფართო, მკვრივი, ჰორიზონტალურად დაყენებული ტანი. შეფერილობა უპირატესად თეთრია, გვხვდება რუხი და ჭრელი. ნისკარტის ფორმა ჩვეულებრივ სწორია; არის პოპულაციები კეხიანი ნისკარტითაც. მამლის ცოცხალი მასაა 7 კგ, დედლისა — 6 კგ. მეკვერცხულობა — 15–20 ცალი წელიწადში, საუკეთესოდ მოქცეული ბატი 40-მდეც დებს. კვერცხის მასაა 170–175 გრამი. მალმწიფადი ჯიშია, 7–8 თვის ასაკში ზრდასრულის მასას აღწევს. მის მოშენებას მისდევენ ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქში, ჩუვაშეთსა და მორდვეთში.
ბიძინა ჩოლოყაშვილი (პოლიტიკოსი)

ბიძინა ჩოლოყაშვილი (დ. 3 იანვარი, 1950, თბილისი — გ. 29 ნოემბერი, 2024) — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1973 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრში. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
გელა ჩორგოლაშვილი

გელა ჩორგოლაშვილი (დ. 9 სექტემბერი, 1958) — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1973 წლიდან მუშაობს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრში. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
ირაკლი ჩხეიძე (პოლიტიკოსი)

ირაკლი ჩხეიძე (დ. 7 სექტემბერი, 1954) — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1979-1983 წლებში მუშაობდა სხვადასხვა ორგანიზაციებში სპეციალობის მიხედვით, 1983-1986 წლებში იყო ასპირანტი, 1986-1990 წლებში იყო საქართველოს სოფლის მეურნეობის ელექტროფიკაციისა და მექანიზაციის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).