ხოსე ტრინიდად კაბანიასი

ხოსე ტრინიდად კაბანიასი ( დ. 9 ივნისი, 1805 — გ. 8 იანვარი, 1871) — ლიბერალი ჰონდურასელი სამხედრო გენერალი და პოლიტიკოსი, რომელიც ჰონდურასის პრეზიდენტის თანამდებობას ორჯერ იკავებდა: 1852 წლის 1 მარტიდან 6 ივლისამდე და 1853 წლის 31 დეკემბრიდან 1855 წლის 6 ივნისამდე. მისი როლი ჰონდურასის ისტორიაში დაიწყო ცენტრალური ამერიკის პირველი სამოქალაქო ომის დროს. იგი გახდა ცენტრალური ამერიკის გმირი, როდესაც ცდილობდა მის გაერთიანებას ფრანსისკო მორასანის მმართველობისას.

თავისი მეორე საპრეზიდენტო ვადის განმავლობაში, კაბანიასმა სცადა ჰონდურასში რკინიგზის მშენებლობა. მას მხარს უჭერდა ცენტრალური ამერიკის უბრალო მოსახლეობა, თუმცა მისი ლიბერალური შეხედულებები მიუღებელი იყო მაშინდელი კონსერვატორებისთვის, რომლებიც ხელისუფლებას ფლობდნენ. იგი ხალხში ცნობილი იყო როგორც „რაინდი ლაქისა და შიშის გარეშე“.

ბიოგრაფია
ხოსე ტრინიდად კაბანიასი დაიბადა ხოსე მარია კაბანიას რივერასა და ხუანა ფიალოსის ოჯახში ტეგუსიგალპაში და მოინათლა დაბადების დღესვე, 1805 წელს.

იგი სწავლობდა კომაიაგუას „ “-ში, სადაც შეისწავლა ლათინური ენა, რიტორიკა, თეოლოგია და ფილოსოფია.

სამხედრო ცხოვრება
1827 წელს, როდესაც ხუსტო მილიას სამხედრო ძალები შეიჭრნენ კომაიაგუაში, ალყა შემოარტყეს მას და დაამხეს დიონისიო დე ჰერერას მთავრობა, 22 წლის კაბანიასი და მისი ძმები მოხალისეებად წარადგინა მათმა მოხუცმა მამამ, რომელმაც განაცხადა:
„ბატონო, ჩემი წლები არ მაძლევს საშუალებას, ბრძოლის ველზე გამოგყვეთ, მაგრამ აი, ჩემი სამი ვაჟი, რომელთაც შეუძლიათ გააკეთონ ის, რაც მე მევალება, იმ მზაობით, რომ სისხლი დაღვარონ იმ დროშისთვის, რომელსაც თქვენ იცავთ“.

მოგვიანებით კაბანიასი შეუერთდა ცენტრალური ამერიკის ფედერალური რესპუბლიკის არმიას, სადაც ის იყო გენერალ ფრანსისკო მორასანის მოადგილე და საბოლოოდ გახდა ფედერალური არმიის გენერალი, მოიპოვა პოლიტიკური და სამხედრო ლიდერობა, რამაც მას 1830 წლის დამფუძნებელი კრების დეპუტატის თანამდებობა მოუტანა.

კაბანიასის პირველი სამხედრო გამოცდილება იყო ტრინიდადის ბრძოლა 1827 წლის 11 ნოემბერს. იგი მონაწილეობდა ბრძოლებში სან-სალვადორში, ლას-ჩარკასში და ასევე თავი გამოიჩინა „წმინდა სულის“ და სან-პედრო-პერულაპანის ბრძოლებში — რომლებიც სალვადორის ტერიტორიაზე გაიმართა — 1839 წლის 6 აპრილსა და 25 სექტემბერს.

იმავე წლის 13 ნოემბერს მან დაამარცხა გენერალ ფრანსისკო სელაია ი აიესის ძალები ლა-სოლედადის ბრძოლაში ტეგუსიგალპას გარეუბანში, მოგვიანებით კი დამარცხდა იმავე გენერალთან 1840 წლის 31 იანვარს ლოს-ლიანოსში, პოტრეროში.

1840 წლის ლიბერალების დამარცხების შემდეგ, კაბანიასი და გენერალი მორასანი გვატემალადან ემიგრაციაში პანამაში წავიდნენ, შემდეგ კი იგი კოსტა-რიკაში გადავიდა.

კაბანიასს ერთგული მეგობრობა აკავშირებდა გენერალ ფრანსისკო მორასანთან, რომელიც, როგორც გენერალი ლუის მალდონადო ამბობს, მიმოწერაში მას „ჩემო ძვირფასო გენერალო“-ს უწოდებდა. 1842 წლის 15 სექტემბერს კოსტა-რიკაში მორასანის სიკვდილის შემდეგ, გენერალმა კაბანიასმა თქვა: „ეს შეუძლებელია. თქვენ შეგიძლიათ ჩვენ დაგვხვრიტოთ, მაგრამ არა გენერალი მორასანი... ეს იქნება დანაშაული ცენტრალური ამერიკის წინაშე“.

პრეზიდენტობა
მისი მმართველობის პერიოდში, როდესაც ვიცე-პრეზიდენტი ხოსე სანტიაგო ბუესო იყო, კაბანიასმა მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადადგა საჯარო განათლების, სოფლის მეურნეობისა და მოპოვებითი მრეწველობის წასახალისებლად, ასევე მნიშვნელოვანი ძალისხმევა გასწია ყავის კულტივაციისა და საჯარო სწავლების გასაუმჯობესებლად. იგი იყო რკინიგზის, ყავის წარმოებისა და ლერწმის ხელოსნობის პირველი პროპაგანდისტი. ის იყო პრეზიდენტი-განმანათლებელი, რომელმაც დააწესა გადასახადები პირუტყვისა და ხე-ტყის ექსპორტზე, რათა დაეფუძნებინა სახელმწიფო ხაზინის მიერ დაფინანსებული პირველი 50 საჯარო სკოლა.

როდესაც ტრინიდად კაბანიასი ქალაქ სან-მიგელში იმყოფებოდა, სენატორთა კომისიამ, რომლის შემადგენლობაშიც იყვნენ ფრანსისკო ლოპესი, ვისენტე ვაკერო და ლეონ ალვარადო, შეატყობინა მას 1851 წლის ბოლოს ჰონდურასში ჩატარებული არჩევნების შედეგები, სადაც იგი პრეზიდენტად აირჩიეს. ჰონდურასის საკანონმდებლო ასამბლეამ მას გაუგზავნა დეკრეტი არჩევნების შესახებ, როგორც ჰონდურასის კონსტიტუციურ პრეზიდენტს; მან დადო ფიცი და უფლებამოსილებას 1852 წლის 1 მარტს შეუდგა.

ფედერაციის აღდგენის მიზნით, ცენტრალური ამერიკის დამფუძნებელმა ასამბლეამ, რომელიც 1852 წლის 13 ოქტომბერს ტეგუსიგალპაში შეიკრიბა, კაბანიასი სახელმწიფოს ვიცე-მეთაურად დანიშნა. თუმცა კაბანიასმა უარი თქვა ამ თანამდებობაზე და განაცხადა: „მე არ ვარ მზად ასეთი მაღალი თანამდებობისთვის, მე ჯარისკაცი ვარ, არ მაქვს საჯარო ადმინისტრირების ცოდნა“, ამიტომ ვიცე-პრეზიდენტმა პედრო მოლინამ აიღო საკუთარ თავზე ელ-სალვადორსა და ნიკარაგუაში ასამბლეების გამართვის ამოცანა.

1853 წლის 23 ივნისს მან ხელი მოაწერა პირველ კონტრაქტს ჰონდურასის ოკეანეთშორისი რკინიგზის მშენებლობის შესახებ, რომელიც ერთმანეთთან დააკავშირებდა ომოასა და ამაპალას. ეს გახლდათ პროექტი, რომელიც 1590 წლიდან დამუშავების პროცესში იყო, თუმცა ინდიელთა საბჭოს მიერ თაროზე იქნა შემოდებული და ნაცვლად ამისა, პანამაში განხორციელდა. ვინაიდან ეს იდეა უცხოური ბანკებიდან სესხების აღებას მოითხოვდა, კაბანიასმა ეს ვარიანტი საფრთხედ აღიქვა ეროვნული სუვერენიტეტის გადაცემისა და დაკარგვის თვალსაზრისით, ამიტომ მან უკან დაიხია და პროექტი ხოსე მარია მედინას მთავრობის დროს განხორციელდა.

ომი გვატემალის წინააღმდეგ
1853 წელს კაბანიასმა ხოსე ფრანსისკო ბარუნდია ვაშინგტონში სრულუფლებიან მინისტრად დანიშნა. ამ წლის განმავლობაში გენერალი რაფაელ კარერა, გვატემალის პრეზიდენტი, მუდმივად ავიწროებდა გენერალ კაბანიასს. ამრიგად, კაბანიასმა 1853 წლის 9 მაისიდან 31 დეკემბრამდე პერიოდში პრეზიდენტის თანამდებობა გენერალ ფრანსისკო გომესს მიანდო, რათა პირადად ეხელმძღვანელა სამხედრო კამპანიისთვის გვატემალის წინააღმდეგ, ხოლო თავისი შტაბ-ბინა გრასიასში განათავსა.

იგი პრეზიდენტობას 1854 წლის 1 იანვარს დაუბრუნდა და რთული პოლიტიკური პირობების წინაშე აღმოჩნდა. ამავე წლის ივლისში მან ნიკარაგუაში გაგზავნა სამხედრო კოლონა გენერალ ფრანსისკო გომესის მეთაურობით, რომელიც 1854 წლის 25 ივლისს ქოლერის შეტევით გარდაიცვალა, ისე რომ ვერ მიაღწია ძველი ფედერაციის მომხრეების გაძლიერების მიზნებს.

კაბანიასის მცდელობების გამო, აღედგინა ცენტრალური ამერიკის ფედერაცია, კარერამ განაცხადა, რომ მისი მიზანი ჰონდურასში გენერალ ხოსე ტრინიდად კაბანიასის დამხობა იყო. მან მოიპოვა ჰონდურასელი კონსერვატორების მხარდაჭერა, რომლებიც გენერალ ხუან ლოპესის მეთაურობით შეიჭრნენ ქვეყანაში და 1855 წლის 6 ოქტომბერს მასაგუარას ბრძოლაში, სანტა-როსასა და გრასიასის ვაკეებზე, დაამარცხეს კაბანიასი, რამაც აიძულა იგი გადამდგარიყო პრეზიდენტობიდან და თავი ელ-სალვადორისთვის შეეფარებინა. გენერალმა ხუან ლოპესმა იმავე წლის 18 ოქტომბერს აღმასრულებელი ხელისუფლების პრეზიდენტის თანამდებობის დასაკავებლად ვიცე-პრეზიდენტ ხოსე სანტიაგო ბუესოს მოუხმო.

ელ-სალვადორში კაბანიასი გახდა როგორც ფინანსთა მინისტრი მთავრობაში, ისე ეროვნული კონგრესის ხელმძღვანელი. კაბანიასი გაემგზავრა ნიკარაგუაში ნიკარაგუის პრეზიდენტ პატრისიო რივასისგან ჰონდურასის პრეზიდენტობის მხარდაჭერის სათხოვნელად, რაც მან ვერ მიიღო ავანტიურისტ უილიამ უოკერის სავარაუდო გავლენის გამო. ასე რომ, იგი დაბრუნდა ელ-სალვადორში, სადაც მრავალი წელი იცხოვრა და თავისი მეგობრის, ხერარდო ბარიოსის მთავრობაში (1858–1863) მინისტრად და სან-მიგელის სამოქალაქო და სამხედრო გუბერნატორად მსახურობდა.

ბოლო წლები
სიცოცხლის ბოლო წლებში გენერალი კაბანიასი ჩამოშორდა პოლიტიკას, 1867 წელს შეძლო ჰონდურასში დაბრუნება და კომაიაგუაში დასახლდა. ჰონდურასში მან დაიწყო კამპანია ცენტრალურ ამერიკაში უილიამ უოკერის ყოფნის წინააღმდეგ, შემდეგ კი პრეზიდენტ ხოსე მარია მედინას ადმინისტრაციის მიერ დაინიშნა ტრუხილიოს (ჰონდურასი) საბაჟოს კვარტერმეისტერად. კაბანიასი გარდაიცვალა 1871 წლის 8 იანვარს, 65 წლის ასაკში.

მისი გარდაცვალების შემდეგ ჰონდურასის მთავრობამ მას მიანიჭა ტიტული „სამშობლოს ჯარისკაცი“, ხოლო ელ-სალვადორის რესპუბლიკამ მის პატივსაცემად „კაბანიასის დეპარტამენტი“ დაასახელა. მისი ნეშტი განისვენებს კომაიაგუას სან-სებასტიანის ეკლესიაში.