iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფაინა ჭელიძე

ფაინა ჭელიძე (დ. 4 სექტემბერი, 1939) — ქართველი მეცნიერი, პედაგოგი და მხატვარი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1939 წლის 4 სექტემბერს. 1964 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია.

ილია დოიაშვილთან ერთად მუშაობდა „ქართული ფილმის“ მულტგაერთიანებაში.

გააფორმა ნახატი ფილმი „კაცი და ლომი“ (მ. ლავრაშვილი, 1969), დამდგმელი მხატვარია მისივე ფილმებისა: „ჩიბუხი“ (1975), „ბუმბული“ (1977), „ოპტიმისტური მინიატურა“ (1978), „ღამურა“ (1981), „ორი გოჯი მიწა“ (1987), „მორიელი“ (1990), „ანი, ბანი და სხვანი“ (1989) და სხვა.

2006 წლიდან პედაგოგად მუშაობს თბილისის სამხატვრო აკადემიაში.

მიღებული აქვს სპეციალური დიპლომი ანიმაციური ფილმების ფესტივალზე (ესპანეთი, სან-სებასტიანი) და პრიზი საუკეთესო მხატვრული გაფორმებისთვის საბჭოთა ანიმაციური ფილმების საკავშირო ფესტივალზე (ესტონეთი, ტალინი).
ბელიზი (ქალაქი)

ბელიზი — უდიდესი ქალაქი და პორტი ბელიზში. მდებარეობს კარიბის ზღვის სანაპიროზე, ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში.

ისტორია
ქალაქი დააარსეს ინგლისელმა მეზღვაურებმა, საუკუნის დასასრულს. იგი გამოიყენებოდა, როგორც სატრანსპორტო ბაზა, ხის ვაჭრებისა და დამამზადებლებისათვის.

თავიდანვე ბელიზი სახელმწიფოს დედაქალაქი იყო, მაგრამ 1961 წელს ქარიშხალმა ჰეტიმ დიდი ზიანი მიაყენა მას, რის შემდეგაც, 1960-იან წლებში, დედაქალაქი გადაიტანეს ქვეყნის შიგნით, ქალაქ ბელომოპანში. მიუხედავად ამისა, ბელიზში რჩება პრემიერ-მინისტრის რეზიდენცია და ქვეყნის მთავრობა.

ტრანსპორტი
ქალაქში მდებარეობს საზღვაო პორტი, მუნიციპალური აეროპორტი საერთაშორისო ტერმინალით, ქალაქის ცენტრიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 3 კმ-ში, მისი კოდია .

ღირსშესანიშნაობები
წმინდა იოანეს სახელობის ეკლესია (1812-1847 წლები) — ყველაზე ძველი ინგლისური ტაძარი ცენტრალურ ამერიკაში;
ბელიზის მუზეუმი, ძველი სასჯელაღსრულების შენობაში (1857);
სანაპირო ზოლის მუზეუმი, ყოფილი სახანძრო სადგურის შენობაში (1923)

ქალაქის სამხრეთ-დასავლეთით, ორმოცდაათი კილომეტრის დაშორებით, მდებარეობს ბელიზის ზოოპარკი. შეიქმნა 1983 წელს.
ფაჯუ

პაჯუ — ქალაქი სამხრეთი კორეაში, კიონგიდოს პროვინციაში.

გეოგრაფია
მდებარეობს ჩრდილოეთ კორეის საზღვართან ახლოს. სამხრეთით ესაზღვრება კოიანსა და კიმპჰოს, აღმოსავლეთით — იანჯუს, დასავლეთით აკრავს ყვითელი ზღვა.

ისტორია
თანამედროვე პაჯუს ტერიტორიაზე დასახლების არსებობის შესახებ პირველი ცნობები 475 წელს გვხვდება. იმ დროს, ეს ტერიტორია შედიოდა კოგურიოს სახელმწიფოს შემადგენლობაში. აქ მდებარეობდა ჰიონის სტატუსის მქონე ადმინისტრაციული ერთეული. 757 წელს, ადმინისტრაციული რეფორმის შემდეგ (ამ დროს უკვე სილას შემადგენლობაში იყო), სულიჰოლმა შეიცვა სახელი და გახდა პონსონი. 1174 წელს, კორიოს დინასტიის არსებობისას, სახელწოდება შეიცვალა სოვონით.

1996 წელს მიიღო ქალაქის სტატუსი. პაჯუსთან ახლოს მდებარეობს ცნობილი ადგილი პანმუნჯონი, სადაც 1953 წელს დადებულ იქნა კორეის ომში ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმება.

დაძმობილებული ქალაქები
ძნჯოუ, ჩინეთი — 1994 წლიდან
ჰადანო , იაპონია
ტუვუმბა, ავსტრალია
მუდანძიანი, ჩინეთი
ესქიშეჰირი, თურქეთი
სტელენბოსი, სამხრეთი აფრიკა
კუენკა, ესპანეთი
რანკაგუა, ჩილე
კრასნოდარი, რუსეთი
კოკუიტლამი, კანადა
სასებო, იაპონია
კონსტანცა პორტუგალიელი

კონსტანცა პორტუგალიელი (, ; დ. 3 იანვარი, 1290 — გ. 18 ნოემბერი, 1313) — ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე დინიშ -ისა და დედოფალ ისაბელ არაგონელის უფროსი ასული. კასტილიისა და ლეონის დედოფალი 1302-12 წლებში როგორც ფერდინანდ -ის მეუღლე. მეფე ალფონსო -ის დედა.

ბიოგრაფია
კონსტანცა დაიბადა 1290 წლის 3 იანვარს კოიმბრაში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე დინიშ -ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ ისაბელ არაგონელის პირველი შვილი. მას სახელი ბებიის, არაგონის დედოფალ კონსტანცა სიცილიელის პატივსაცემად დაარქვეს. უკვე 1291 წელს, დინიშ -მა კასტილიასთან დადო ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც ჯერ კიდევ ჩვილი კონსტანცა უნდა გამხდარიყო ინფანტ ფერდინანდის მომავალი მეუღლე. მომდევნო წლები საქორწინო სამზადისი მიმდინარეობდა. 1302 წელს, ვალიადოლიდში შედგა კონსტანცა პორტუგალიელისა და უკვე კასტილიის მეფე ფერდინანდ -ის ქორწინება, რითაც იგი დედოფალი გახდა.

კასტილიაში ახალგაზრდა დედოფალი თავით გადაეშვა ინტრიგებისა და შეთქმულებების ქსელში. ამასთან, იგი ზუსტად ასრულებდა იმ მითითებებს, რომელიც პორტუგალიაში მისცეს. იგი თავის, როგორც დედოფლის ყველა მოვალეობას ასრულებდა და მეფეს სამი შვილიც გაუჩინა. ფერდინანდ 1312 წელს, 26 წლის ასაკში მოულოდნელად გარდაიცვალა, რა დროსაც მეფე მათი ერთი წლის ვაჟი ალფონსო გახდა. ამას სამეფო კარზე დიდი ბრძოლა მოჰყვა მეფის რეგენტობისათვის, სადაც კონსტანცაც აქტიურად იყო ჩაბმული. თუმცა, ქმრის გარდაცვალებიდან მალევე, 1313 წლის 18 ნოემბერს 23 წლის კონსტანცა პორტუგალიელი მოულოდნელად გარდაიცვალა. იგი დაკრძალეს ვალიადოლიდში, ქმრის გვერდით.

შვილები
ლეონორი (1307-1359), ცოლად გაჰყვა არაგონის მეფე ალფონსო -ს, რომელთანაც ორი ვაჟი შეეძინა;
კონსტანსია (1308-1310), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ალფონსო (1311-1350), კასტილიისა და ლეონის მეფე 1312-50 წლებში, პირველად იქორწინა კონსტანცა პანაფიელზე, რომელსაც მალევე გაეყარა და ცოლად მარია პორტუგალიელი შეირთო, რომელთანაც ორი ვაჟი შეეძინა, თუმცა საყვარლისგან ჰყავდა ათი უკანონო შვილი;
ბეატრის კასტილიელი (1293-1359)

ბეატრის კასტილიელი (, ; დ. 8 მარტი, 1293 — გ. 25 ოქტომბერი, 1359) — ივრეას დინასტიის წარმომადგენელი. კასტილიის მეფე სანჩო -ისა და დედოფალ მარია დე მონილას ასული. პორტუგალიის დედოფალი 1325-57 წლებში როგორც აფონსუ -ის მეუღლე. მეფე პედრუ -ის დედა.

ბიოგრაფია
ბეატრისი დაიბადა 1293 წლის 8 მარტს. იგი იყო კასტილიისა და ლეონის მეფე სანჩო -ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ მარია დე მონილას ქალიშვილი. მისი ექვსი დედმამიშვილიდან აღსანიშნავია კასტილიის მეფე ფერდინანდ და დედოფალი ისაბელ კასტილიელი, რომელიც ჯერ არაგონის მეფეზე დაქორწინდა, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი ბრეტანის ჰერცოგზე.

1309 წლის 12 სექტემბერს, ბეატრისი დააქორწინეს პორტუგალიის ტახტის მემკვიდრე აფონსუზე, რომელიც ტახტზე მხოლოდ 1325 წელს ავიდა აფონსუ -ის სახელით, რითაც ბეატრისი დედოფალი გახდა.

პორტუგალიის დედოფლები და მათ შორის ბეატრისიც, ყოველთვის გამოირჩეოდნენ საოცარი ქველმოქმედებით. დედოფალმა ბეატრისმა დააფინანსა უამრავი ეკლესია-მონასტრის, ხიდისა და საავადმყოფოს აშენება. იგი თავის დედამთილთან, ისაბელ არაგონელთან ერთად უამრავ კეთილ საქმეს აკეთებდა, რისთვისაც ისაბელი შემდგომში წმინდანად შერაცხეს. 1357 წელს, მისი ქმრის გარდაცვალების შემდეგ მისი ვაჟი პედრუ გამეფდა, რომელმაც დედას შემოსავალი კიდევ უფრო გაუზარდა. აფონსუს გარდაცვალებიდან მალე, 1359 წლის 25 ოქტომბერს გარდაიცვალა ბეატრისიც, 66 წლის ასაკში. იგი დაკრძალეს ლისაბონის კათედრალის კოლიდორის იატაკში, აფონსუს გვერდით.

შვილები
მარია (1313-1357), ცოლად გაჰყვა კასტილიისა და ლეონის მეფე ალფონსო -ს, რომელთანაც შეეძინა მომავალი მეფე პედრო ;
აფონსუ (1315-1317), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
დინიში (1317), გარდაიცვალა ჩვილი;
პედრუ (1320-1367), პორტუგალიის მეფე, ცოლად შეირთო კონსტანცა მანუელა, რომელთანაც შეეძინა მომავალი მეფე ფერნანდუ , მისი გარდაცვალების შემდეგ კი მალულად იქორწინა ინეს დე კასტროზე, რასაც დიდი სკანდალი მოჰყვა. მისი არალეგიტიმური ვაჟი იყო ავისის დინასტიის დამაარსებელი და შემდეგში მეფე ჟუან ;
იზაბელი (1324-1326), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ჟუანი (1326-1327), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ლეონორი (1328-1348), ცოლად გაჰყვა არაგონის მეფე პედრო -ს, თუმცა ქორწილიდან ერთ წელიწადში შავმა ჭირმა შეიწირა;
ფიონტეკი

პიონტეკი — ქალაქი სამხრეთ კორეაში, კიონგიდოს პროვინციაში. მასში განთავსებულია აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ძალების დიდი ბაზა და საზღვაო პორტი.

ისტორია
დაახლოებით ძვ. წ. 100 წელს, ადრეული კორეული სახელმწიფოების არსებობისას, თანამედროვე პიონტეკის ტერიტორიაზე დასახლებული იყო იონდალ პუგოკის მოსახლეობა. 475 წელს მიიღო ჰიონის სტატუსი და სახელი პუსანი. 757 წელს უწოდეს ჩინვი. თანამედროვე სახელი, პიონტეკი, მიიღო 940 წელს, როცა ჩინვი გაერთიანდა სუჯიმნესთან. 1938 წელს პინტეკმა მიიღო მაზრის (კუნის) სტატუსი. 1986 წელს პიონტეკს მიანიჭეს ქალაქის ადმინისტრაციული სტატუსი.

გეოგრაფია
პიონტეკი მდებარეობს კიონგიდოს პროვინციის სამხრეთ ნაწილში. დასავლეთით ესაზღვრება ქალაქი ჰვანსანი და ყვითელი ზღვა, ჩრდილოეთით — ჰვანსონი და ოსანი, აღმოსავლეთით — ანსანი, სამხრეთით — ჩუნჩონის პროვინცია.

კლიმატი მუსონურია და დამოკიდებულია ყვითელ ზღვაზე. ყველაზე ცივი წელიწადის თვე იანვარია. 2003 წელს საშუალო თვიური ტემპერატურა −4° იყო. აგვისტო ყველაზე თბილი თვეა და 2003 წელს საშუალო ტემპერატურა +24,2° დაფიქსირდა. საშუალო წლიური ტემპერატურა +12,3°-ს აღწევს. ნალექის საშუალო მაჩვენებელი 1514,8 მმ-ია, რომელიც წვიმების პერიოდში, ივლისიდან სექტემბრის ჩათვლით მოდის.

ტურიზმი და ღირსშესანიშნაობები
სოფლის მეურნეობის მუზეუმი — ტრადიციული კორეული და თანამედროვე სოფლის მეურნეობის დიდი გამოფენა. მუზეუმი განთავსებულია სამსართულიან შენობაში, ექსპონატებში შედის ინსტრუმენტები, ქანდაკებები და ნახატები ტრადიციულ მეურნეობაზე, დიორამაზე.
ბოტანიკური ბაღი — მდებარეობს 880 მ² ფართობზე, შეიცავს 161 სახეობის 5 ათასზე მეტ მცენარეს, ადგილობრივ და უცხოურ, ტროპიკულ სახეობათა ჩათვლით.
გაერთიანებული სილას ეპოქის ბუდისტური სიმბოქსის ტაძარი. ტაძარში არის მოთავსებული ბუდას ქანდაკება, რომელიც კორეის საგანძურის ჩამონათვალში შედის 565 ნომრით (სტატუსი მიენიჭა 1972 წელს).
კექსარის სასახლე — ლის დინასტიის სტუმრების სასახლე. სასახლის უძველესი ნაგებობები მე-17 საუკუნით თარიღდება. ჩოსეონის დინასტიის ეპოქაში იგი გამოიყენებოდა, როგორც სასტუმრო სასახლე არისტოკრატიისა და მაღალი თანამდებობის პირებისთვის, ახლა მუზეუმად გადაკეთდა.
პუჩონი

პუჩონი (, -) — ქალაქი სამხრეთიკორეაში, კიონგიდოს პროვინციაში.

ისტორია
1914 წელს ქალაქ ინჩხონისა და ფუფხიონის მაზრის რამდენიმე რაიონი ერთი დასახელების ქვეშ გაერთიანდა და დაერქვა პუჩონი. 1931 წელს კენამის რაიონს დაერქვა სოსა. 1941 წელს სოსამ მიიღო მაღალია ადმინისტრაციული ერთეულის სტატუსი „იპი“. იაპონიისგან დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ პუჩონის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი ისევ ინჩხონს შეუერთდა. 1973 წელს პუჩონმა ქალაქის სტატუსი მიიღო.

1988 წელ პუჩონი ორნაწილად გაიყო, ნამგუდ და ჩუნგუდ. ნამგუს მოგვიანებით დაერქვა სოსაგუ. 19933 წელს ჩუნგუს გაყოფის შემდეგ კიდევ ორი დასახლება შეიქმნა: ვონმიგუ და ოჯონგუ.

გეოგრაფია
პუჩონი ფართობის მიხედვით არ განეკვთვნება დიდ ქალაქს, თუმცა მჭიდროდაა დასახლებული. მდებარეობს ინჩხონსა და სეულს შორის. ფაქტობრივად მთელ ტერიტორიას იკავებს დასახლებული პუნქტები.

ტურიზმი და ღირსშესანიშნაობები
ქალაქი პუჩონი მისი ხელისუფლების პოზიციონირებულია, როგორც სამხრეთ კორეის ცენტრალური ნაწილის კულტურული ცენტრი. მისი კულტურული და ტურისტული ცხოვრება წარმოდგენილია შემდეგი ღირსშესანიშნაობებით:

ბუჩონის ფილარმონიის ორკესტრი — ერთ–ერთი ყველაზე ცნობილი ორკესტრი კორეაში. პუჩონის ფილარმონიის მუსიკალური ჯგუფი იყო პირველი, რომელმაც 2005 წელს მიიღო ჰოამის პრემია, რომელიც სამხრეთ კორეაში ნობელის პრემიის ანალოგია.
ბუჩონის კინოფესტივალი ქალაქში 1997 წლიდან ტარდება. ეს ფესტივალი სპეციალიზებულია სამეცნიერო ფანტასტიკურ ფილმებზე.
ანიმაციის მუზეუმი მდებარეობს ვონმიგუს ოლქში.
მინისა და კერამიკის მუზეუმი. ექსპონატები ძირითადად მე-18-მე-20 საუკუნეებამდეა გამოფენილი უცხოელი ევროპელი ოსტატების მიერ.
მსოფლიო არქიტექტურის შედევრების პარკი — ეს პარკი მსოფლიო არქიტექტურის არაერთ შედევრს შეამცირებს შემცირებულ ფორმაში. აქ ნახავთ სიდნეის ოპერის სახლს, ეიფელის კოშკს, წმინდა ბასილის ტაძარს და სხვა ცნობილ ნაგებობებს.
აკრობატული თეატრი დონ ხანი ერთ–ერთი უძველესია კორეაში, არსებობს 70 წლის განმავლობაში.
ფოჩონი

პოჩონი — ქალაქი კიონგიდოს პროვინციაში, სამხრეთი კორეა.

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს სამხრეთი კორეის ჩრდილოეთით, ჩრდილოეთ კორეის დემოკრატიული რესპუბიკის საზღვართან. სამხრეთით ესაზღვრება ნამიანჯყ, დასავლეთით- იანჯუ, ტონდუჩონი და იონჩონი, აღმოსავლეთით კაპიონი. ტერიტორია მდიდარია ჰიდრორესურსებით და უმეტესად მთიანია.

ქალაქის კლიმატი ისევე, როგორც მთელი სამხრეთი კორეის, მუსონურია. ზაფხული თბილი და ნესტიანი, ხოლო ზამთარი ცალსახად ცივი და მშრალი. საშუალო წლიური ტემპერატურა 10,2℃-ია.

ტურიზმი და ღირსშესანიშნაობები
სილას პერიოდის ჰინესის ბუდისტური ტაძარი. მდებარეობს პეგუნსანის მთაზე, ზღვის დონიდან 904 მეტრის სიმაღლეზე.
ჩაინსას ბუდისტური ტაძარი. მდებარეობს მიონსონსანის მთაზე, იგი დააარსა ბერმა ჩებონმა. ტაძრის მთავარი მიმზიდველობა ბუდას დიდი ქვის ქანდაკებაა.
ფანავილის უძველესი ციხის ნანგრევები. ფანავოლი სამი ქვეყნის ეპოქის დროიდან სამხედრო ციხე იყო, მაგრამ ჩოსონის დინასტიის ხანაში მიატოვეს. არსებობს წერილობითი მტკიცებულებები, რომ პანვოლი იყო კუნეის არმიის ერთ–ერთი სტრატეგიული წერტილი (ძველი კორეული სახელმწიფოს ტაებონის დამაარსებელი). ქვის ციხის კედლის მთლიანი სიგრძეა 1 080 მეტრი.
მრავალი ტურისტული მარშრუტი. პოჩონიქვეყნის მთის ტურიზმის ერთ–ერთი ცენტრია.
სანჯონის ტბა — თვალწარმტაცი ტბა, რომელიც მდებარეობს მთის ხეობაში. აქვეა რამდენიმე ჩანჩქერი. ყოველწლიურად იზიდავს შვიდასი ათასამდე ტურისტს მთელი ქვეყნის მასშტაბით. 1977 წლის მარტში ტბამ მიიღო ეროვნული ტურისტული ზონის სტატუსი.
გოგირდის ცხელი წყაროები. ილდონის მხარეში ამჟამად მდებარეობს სპა კურორტი.
პოჩონის ხე ბაღები. აქ იზრდება 2 844 სახეობის მცენარე, მათ შორის 1660 სახეობის ხე და 1184 სახეობის ბალახი. ბაღში არის მუზეუმი, რომელშიც განთავსებულია ადგილობრივი ფლორის 28 ათასზე მეტი ექსპონატი, ასევე ზოოპარკი.
პოჩონის ფესტივალი. პოჩონში ჟენშენი გაშენებულია კორიოს დინასტიის შემდეგ. ფესტივალი ტარდება ყოველწლიურად ოქტომბრის მეორე შაბათს. პროგრამა მოიცავს მუსიკალური ჯგუფების წარმოდგენებს.
ტონდუჩონი

ტონდუჩონი — ქალაქი კიონგიდოს პროვინციაში, სამხრეთი კორეა. მდებარეობს ჩრდილოეთ კორეის დემოკრატიული რესპუბლიკის საზღვართან, რის გამოც მილიტარიზებულია. სეულის დაცვის მჯაჭვში წარმოადგენს სტრატეგიულ ცენტრს. აქ განლაგებულია რამდენიმე ამერიკული სამხედრო ბაზა.

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს სამხრეთ კორეის ჩრდილოეთით, ჩრდილოეთი კორეის საზღვართან. ჩრდილოეთით ესაზღვრება იონჩონი, სამხრეთითა და დასავლეთით იანჯუ, აღმოსავლეთით პაჯუ. ლანდშაფტი ძირითადად მთიანია.
მარია პორტუგალიელი (1313-1357)

მარია პორტუგალიელი (; დ. 9 თებერვალი, 1313 — გ. 18 იანვარი, 1357) — ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე აფონსუ -ისა და დედოფალ ბეატრის კასტილიელის უფროსი ქალიშვილი. კასტილიისა და ლეონის დედოფალი 1328-1350 წლებში როგორც ალფონსო -ის მეუღლე. მეფე პედრო მრისხანეს დედა.

ბიოგრაფია
მარია დაიბადა 1313 წლის 9 თებერვალს. იგი იყო პორტუგალიის მეფე აფონსუ -ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ ბეატრის კასტილიელის პირველი შვილი. 1328 წელს მარია ცოლად გაჰყვა კასტილიისა და ლეონის მეფე ალფონსო -ს, რომელიც მამიდაშვილად ერგებოდა. მეფე ალფონსომ თავის ახალგაზრდა დედოფალს გვადალახარა, ტალავერა ლა რეინა და ოლმედო აჩუქა.

მარიასა და ალფონსოს ურთიერთობა ბედნიერი არ ყოფილა. მათ ქორწინებამდე ერთი წლით ადრე, 1327 წელს ალფონსომ დაიწყო თავისი ხანგრძლივი რომანი ლეონორ დე გუსმანთან, რომელთანაც ათი უკანონო შვილი ჰყავდა, მათ შორის მომავალი მეფე ენრიკე . დედოფალი მარია სამეფო კარზე შეუმჩნეველი ფიგურა იყო და თითქმის მთელი ცხოვრება მისი ქმრის საყვარლების ჩრდილში გაატარა.

1335 წელს მარია ქალაქ ევორაში მამამისს შეხვდა. სწორედ ამ დროს შესჩივლა დედოფალმა მამამისს ლეონორის ამბავი და ამცნო, რომ წუხდა კასტილიაში მომრავლებული მუსულმანების გამო. 1340 წელს, პორტუგალიასთან დადებული სევილიის სამშვიდობო ხელშეკრულებით, მარიას მამამ ალფონსო აიძულა სამეფო კარიდან დაეთხოვა ლეონორ დე გუსმანი, რომელმაც დარჩენილი წლები სან კლემენტეს სამეფო მონასტერში გაატარა, სევილიაში.

1350 წლის 26 მარტს ალფონსო გარდაიცვალა, რითაც მეფე მათი ვაჟი პედრო გახდა. თავისი ვაჟის გამეფებით მარიამ პირველად ცხოვრებაში ხელში ძალაუფლება ჩაიგდო. იგი თავისი ვაჟის ნაცვლად ალბუკერკეს გრაფ ჟაო აფონსუსთან ერთად მართავდა ქვეყანას. 1354 წელს, დედოფალმა მარიამ მონაწილეობა მიიღო თავისი ვაჟის წინააღმდეგ აჯანყებაში, რომელიც პედრომ სასტიკად ჩაახშო, დედა კი დააპატიმრა. ამის შემდეგ მარია გააძევეს კასტილიიდან, რის შემდეგაც მშობლიურ პორტუგალიაში დაბრუნდა, სადაც 1357 წლის 18 იანვარს გარდაიცვალა 43 წლის ასაკში.

შვილები
ფერნანდო (1332-1333), გარდაიცვალა ჩვილობაში;
პედრო (1334-1369), კასტილიისა და ლეონის მეფე, პირველად იქორწინა მარია დე პადილაზე, რომელთანაც სამი ქალიშვილი შეეძინა და ნაადრევად გარდაიცვალა, ამის შემდეგ ცოლად ბლანკა დე ბურბონი შეირთო, რომელიც მალევე ციხეში გამოკეტა და მოაკვლევინა, საბოლოოდ კი ხუანა დე კასტროზე იქორწინა (ინეს დე კასტროს და), რომელიც ასევე ნაადრევად დაიღუპა. ამის გამო მას ვაჟი არ ეყოლა, რის გამოც მის შემდეგ მისი ნახევარ-ძმა გამეფდა;
ლეონორ პორტუგალიელი

ლეონორ პორტუგალიელი (; დ. 3 თებერვალი, 1328 — გ. 29 ოქტომბერი, 1348) — ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე აფონსუ -ისა და დედოფალ ბეატრის კასტილიელის უმცროსი ქალიშვილი. არაგონის დედოფალი 1347-48 წლებში როგორც პედრო -ის მეორე ცოლი.

ბიოგრაფია
ლეონორი დაიბადა 1328 წლის 3 თებერვალს. იგი იყო პორტუგალიის მეფე აფონსუ -ისა და მისი ცოლის, დედოფალ ბეატრის კასტილიელის უმცროსი ქალიშვილი. მისი ბავშვობის შესახებ თითქმის არაფერია ცნობილი და მისი მოხსენიება მხოლოდ 18 წლის ასაკიდან იწყება, როცა დაიწყო ლეონორის საქორწინო მოლაპარაკებები. თავდაპირველად განიხილებოდა მისი და კასტილიის მეფე ალფონსო -ის დაქორწინება, მაგრამ მას ცოლად ლეონორის და, მარია შერთეს, რის შემდეგაც ლეონორის საქმროდ არაგონის დაქვრივებული მეფე პედრო დასახელდა.

1347 წლის 14 ან 15 ნოემბერს, ბარსელონაში შედგა პედრო -ისა და ლეონორ პორტუგალიელის ქორწინება. ამ ამბამდე სულ ერთი წლით ადრე გარდაიცვალა პედროს პირველი ცოლი, დედოფალი მარია ნავარელი. ლეონორი არაგონის ისტორიაში პირველი პორტუგალიელი დედოფალი გახდა, თუმცა მისი დედოფლობა მეტად ხანმოკლე აღმოჩნდა. არაგონში გადასახლებიდან სულ რამდენიმე თვეში დედოფალს შავი ჭირის ეპიდემია შეეყარა და 1348 წლის 29 ოქტომბერს, 20 წლის ასაკში ტრაგიკულად გარდაიცვალა, უშვილოდ. ამის შემდეგ პედრო კიდევ ორჯერ დაქორწინდა.
კონსტანცა მანუელა დე ვილენა

კონსტანცა მანუელა დე ვილენა (, ; დ. 1316 — გ. 13 ნოემბერი, 1345) — კასტილიელი დიდგვაროვანი და მწერალი. კასტილიის მეფე ფერდინანდ -ის შვილთაშვილი და არაგონის მეფე ხაიმე -ის შვილიშვილი. კასტილიისა და ლეონის დედოფალი 1325-27 წლებში როგორც ალფონსო -ის პირველი ცოლი. პორტუგალიის მეფე პედრუ -ის პირველი ცოლი და მეფე ფერნანდუ -ის დედა.

ადრეული წლები და პირველი ქორწინება
კონსტანცა მანუელა დაიბადა 1316 წელს კასტილიაში. იგი იყო კასტილიის მეფე ფერდინანდ -ის შვილიშვილის, ვილენას პრინც ხუან მანუელისა და მისი მეუღლის, არაგონის მეფე ხაიმე -ის ასულ კონსტანცია არაგონელის ასული.

1325 წლის 28 ნოემბერს, ვალიადოლიდში შედგა კონსტანცა მანუელასა და კასტილიის ახალგაზრდა მეფე ალფონსო -ის ქორწინება. ქორწინება უბედური აღმოჩნდა, რაც 1327 წელს განქორწინებით დასრულდა. მალევე ალფონსომ იგი ტოროს ციხესიმაგრეში გამოკეტა, სადაც 1329 წლამდე დატოვა. დედოფალი პატიმრობიდან მხოლოდ ოვიედოს არქიეპისკოპოსის თხოვნით გაანთავისუფლეს.

ამ ამბიდან სულ მალე, ალფონსომ ცოლად მარია პორტუგალიელი შეირთო, რომელთანაც შეეძინა მომავალი მეფე პედრო მრისხანე.

მეორე ქორწინება და გარდაცვალება
პორტუგალიის მეფე აფონსუ -მ მალევე შეიტყო, რომ მის ქალიშვილ მარიას ალფონსო ცუდად ეპყრობოდა. ამის შემდეგ მან გადაწყვიტა თავისი ვაჟი, ინფანტი პედრუ კონსტანცა მანუელაზე დაექორწინებინა, რაც ასეც მოხდა. პარალელურად, კონსტანცას მამამ, მიუხედავად მისი ქალიშვილის შეურაცხყოფისა, თავისი მეორე ასული, კონსტანცას და — ხუანა მანუელა ცოლად ალფონსო -ის ვაჟს შერთო.

როდესაც კონსტანცა მანუელა პორტუგალიაში ჩავიდა თან ახლდა კასტილიელი არისტოკრატი ინეს დე კასტროც. მართალია პედრუ და კონსტანცა მანუელა დაქორწინდნენ და სამი შვილიც გაუჩნდათ, მაგრამ პედრუმ ინესთან გააბა რომანი. ამ სკანდალმა აიძულა პედრუ ინესი სამეფო კარიდან გაეძევებინა, მაგრამ მასთან საიდუმლო ურთიერთობა კვლავ განაგრძო.

კონსტანცა მანუელა ქორწინებიდან რამდენიმე წელიწადში, 1345 წლის 13 ნოემბერს გადაჰყვა მესამე მშობიარობას, რა დროსაც მომავალი მეფე ფერნანდუ გააჩინა, თუმცა ისე დაიღუპა, რომ პორტუგალიის დედოფალი ვერ გახდა. იგი პორტუგალიის ქალაქ სანტარეში დაკრძალეს. ამის შემდეგ პედრუმ მალულად იქორწინა ინეს დე კასტროზე, რომელთანაც ასევე სამი შვილი შეეძინა. როცა პედრუს მამამ ეს შეიტყო, ინესი მოკლა, თუმცა როცა პედრუ პორტუგალიის მეფე გახდა ინესის ცხედარი აკლდამიდან ამოაღებინა, ტახტზე დასვა და ხალხი აიძულა დედოფლად ეცნოთ.

შვილები
კონსტანცა მანუელას შვილები მხოლოდ მეორე ქმრისგან ჰყავდა:
მარია (1342-1375), ცოლად გაჰყვა არაგონის მეფე ალფონსო -ის ვაჟ ფერდინანდ არაგონელს;
ლუიში (1344), გარდაიცვალა ჩვილი;
ფერნანდუ (1345-1383), პორტუგალიის მეფე, ცოლად შეირთო ლეონორ ტელესი, რომელთანაც შეეძინა დედოფალი ბეატრიზი. იგი იყო პორტუგალიის უკანასკნელი მეფე ბურგუნდიული დინასტიიდან;
ლეონორ ტელესი

ლეონორ ტელესი (; დ. 1350 — გ. 1405) — ესპანური წარმოშობის პორტუგალიელი დიდგვაროვანი. პორტუგალიის დედოფალი 1372-1383 წლებში როგორც ფერნანდუ -ის მეუღლე. პორტუგალიის მემკვიდრის კრიზისის დროს 1383-1385 წლებში იგი თავის ძმებთან ერთად იბრძოდა თავისი ქალიშვილის, ბეატრიზის ტახტზე ასაყვანად. ამისათვის თავისი ქალიშვილი კასტილიის მეფე ხუან -ს მიათხოვა, თუმცა მათი არმიები ალჟუბაროტას ბრძოლაში დაამარცხა მისი ქმრის ნახევარ-ძმა ჟუან -მა, რის შემდეგაც თავი სიძეს შეაფარა. ხშირად მას ისტორიკოსები მოიხსენიებენ როგორც „პორტუგალიის ლუკრეცია ბორჯია“.

ბიოგრაფია
ლეონორი დაიბადა დაახლოებით 1350 წელს პორტუგალიაში. იგი იყო ადგილობრივი დიდგვაროვნის, მარტინ ალფონსო ტელო დე მენესესისა და მისი ცოლის, ალდონკა ინეს დე ვასკონსელოსის ქალიშვილი. მამამისი წარმოშობით ასტურიისა და ლეონის მეფე ფრუელა -ის შთამომავალი იყო, ხოლო დედამისი პორტუგალიის მეფე სანშუ -ის.

1372 წლის 5 მაისს, იგი ცოლად გაჰყვა პორტუგალიის მეფე ფერნანდუ -ს, რომელთანაც მხოლოდ ერთი გოგონა შეეძინა, სახელად ბეატრიზი. 1383 წელს ფერნანდუ გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ლეონორმა ტახტზე ბეატრიზი დასვა, თავად კი მისი რეგენტი გახდა თავის გალისიელ საყვარელ ხუან ფერნანდესთან ერთად, რომელთან ერთადაც სამეფო სასახლეში სრულიად დაუფარავად ცხოვრობდა. დედა-დედოფლის ასეთმა ცხოვრებამ უკმაყოფილება გამოიწვია პორტუგალიელთა ყველა ფენაში. პორტუგალიელ ხალხს სძულდა ლეონორი და ეშინოდათ, რომ იგი დედოფალ ბეატრიზს კასტილიის მეფეზე გაათხოვებდა, რითაც პორტუგალია კასტილიას მიუერთდებოდა, ისევე როგორც თავის დროზე ასტურია, გალისია და ლეონი მიუერთდა.

ლეონორის მაზლი, ავისის ჰერცოგი ჟუანი, რომელიც ფერნანდუ -ის უკანონო ნახევარ-ძმა იყო, ხალხში დიდი პოპულარობით სარგებლობდა. საბოლოოდ დიდგვაროვნების წაქეზებით ჟუანმა ტახტზე განაცხადა პრეტენზია, რასაც ბრძოლის დაწყება მოჰყვა. ლეონორმა თავისი ქალიშვილი სასწრაფოდ დააქორწინა კასტილიის მეფე ხუან -ზე. იგი იმედოვნებდა, რომ კასტილიელთა ჯარებით შეძლებდა მათ დამარცხებას და რეგენტობის შენარჩუნებას, მაგრამ 1385 წელს ჟუანმა იგი მიწასთან გაასწორა, ჩამოაგდო ბეატრიზი და პორტუგალიის მეფე გახდა ჟუან -ის სახელით, რასაც მოჰყვა ავისის დინასტიის გამეფება.

დამარცხებული ლეონორი ლისაბონიდან თავის ერთგულ ქალაქში გაიქცა, სადაც მოსახლეობის მხარდაჭერას ელოდა. ქალაქ სანტარაიმში იგი ცდილობდა ჯარი შეეგროვებინა და ტახტი დაებრუნებინა, მაგრამ ხალხი და კასტილიელები განუდგნენ, რის გამოც დედოფალმა ლეონორმა ფარხმალი დაყარა. ამის შემდეგ იგი ქალიშვილთან ერთად სიძის, ხუან -ის სამეფო კარზე გადასახლდა ვალიადოლიდში, სადაც გაატარა უკანასკნელი წლები და გარდაიცვალა 1405 წელს.
ლია ახალაძე

ლია ახალაძე (დ. 14 იანვარი, 1966, სამტრედია) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის დოქტორი. სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ასოცირებული პროფესორი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალის ისტორია-იურიდიული ფაკულტეტი ისტორიის სპეციალობით და ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტურა წყაროთმცოდნეობა, ისტორიოგრაფიის განხრით. 1999 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „ქართული ეპიგრაფიკული ძეგლები აფხაზეთში - სს“. 1995 წლიდან მუშაობს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალში, ჯერ ისტორია-იურიდიულ ფაკულტეტზე, ხოლო შემდეგ ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე. 2001-2005 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალის ისტორია-იურიდიული ფაკულტეტის დეკანის მოადგილე. 2006-2008 წლებში თსუ სოხუმის ფილიალისა და სოხუმის უნივერსიტეტის ხარისხის უზრუნველყოფის სამსახურის უფროსი. 2008-2011 წლებში იყო სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის განათლების ფაკულტეტის დეკანის მოვალეობის შემსრულებელი. 2011 წლიდან განათლების ფაკულტეტის დეკანი.

შრომები
იკვლევს საქართველოს ისტორიის, ქართული კულტურის, პალეოგრაფიისა და ეპიგრაფიკის საკითხებს, ისტორიის სწავლების თანამედროვე ტექნოლოგიებს. გამოქვეყნებული აქვს 70-ზე მეტი სამეცნიერო პუბლიკაცია, მათ შორის 3 მონო­გრაფია, 1 სასკოლო და 2 მეთოდური სახელმძღვანელო მასწავ­ლებლე­ბისათვის თანაავტორობით.

დაჯილდოებულია საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის მადლობის სიგელით, იაკობ გოგებაშვილის სახლობის მედლით და აფხაზეთის ა/რ უმაღლესი საბჭოს საპატიო სიგელით.

ჰყავს მეუღლე და ქალიშვილი.
დამიანე გოგოხია

დამიანე ვლადიმერის ძე გოგოხია (დ. 26 მაისი, 1919, სოფ. ქვემო ბარღები, ახლანდ. გალის მუნიციპალიტეტი — გ. 4 მარტი, 2001, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1984), პროფესორი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1919 წლის 26 მაისს, გალის რაიონის სოფელ ბარღებში; ზოგან დაბადების წლად 1917-ია მითითებული. 1941 წელს დაამთავრა სოხუმის გორკის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორიის ფაკულტეტი, 1944 წელს — უმაღლესი პარტიული სკოლა, 1954 წელს კი — სკკპ ცენტრალურ კომიტეტთან არსებული საზოგადოებრივ მეცნიერებათა აკადემია.

1950–70-იან წლებში მუშაობდა სხვადასხვა პარტიულ და სახელმწიფო თანამდებობებზე; 1981 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის წამყვანი მეცნიერ თანამშრომელი; მისი კვლევის ძირითადი მიმართულება იყო ქართველი და აფხაზი ხალხების ერთობლივი ისტორიის სოციალური, ეკონომიური განვითარების მეცნიერული შესწავლა. ამ თემაზე შექმნა მონოგრაფია — „აფხაზეთის ასსრ სოციალ–ეკონომიური და კულტურული განვითარება“ (1961–1985).

გარდაიცვალა 2001 წლის 4 მარტს, 81 წლის ასაკში.