iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პუბლიუს დეციუს მუსი III

პუბლის დეციუს მუსი (ლათ. ) - რომის კონსული ძვ. წ. 279 წელს და მხედართმთავარი. იბრძოლა პიროსის წინააღმდეგ. სავარაუდოდ პუბლიუს დეციუს მუსის ვაჟი.

პუბლიუს დეციუსი მონაწილეობას იღებდა პიროსის წინააღმდეგ ომში. იგი ხელმძღვანელობდა რომაელებს ასკულანუმთან ბრძოლაში. ბრძოლაში, ღირსელი წინააღმდეგობის გაწევის მიუხედავად რომაელები დამარცხდნენ. პიროსს კი გამარჯვების მიუხედავად ისეთი დანაკარგები ჰქონდა, რომ მან თავისი ცნობილი ფრაზა თქვა: ”კიდევ ერთი ასეთი გამარჯვება და დავიღუპე”.

ზოგი ვერსიის თანახმად დეციუსი ბრძოლის ველზე დაიღუპა, თუმცა ეს დანამდვილებით არაა ცნობილი.
ტრაპეცია

ტრაპეცია — ამოზნექილი ოთხკუთხედი, რომლის ორი მოპირდაპირე გვერდი ერთმანეთის პარალელურია, ხოლო ორი — არაპარალელური. პარალელურ გვერდებს ტრაპეციის ფუძეები ეწოდება, ხოლო დანარჩენ ორ გვერდს კი ტრაპეციის ფერდები. ტოლფერდაა ტრაპეცია, თუ მისი ფერდები ერთმანეთის ტოლია.

მონაკვეთს, რომელიც ფერდების შუა წერტილებს აერთებს ტრაპეციის შუახაზი ეწოდება. ტრაპეციის შუახაზი ფუძეების პარალელურია და მათი ჯამის ნახევარს უდრის.

ტრაპეციის ფართობი გამოითვლება ფორმულით (+):2
რაიხსტაგის შენობა

რაიხსტაგის შენობა ბერლინში აგებულ იქნა გერმანიის იმპერიის პარლამენტის — რაიხსტაგის განსათავსებლად. შენობა გაიხსნა 1894 წელს და მასში რაიხსტაგი იმყოფებოდა 1933 წლამდე. 1999 წელს არქიტექტორი ნორმან ფოსტერის პროექტით აღდგენილი შენობა ისევ გახდა გერმანიის პარლამენტის ბინა. ამჟამად გერმანიის პარლამენტს ბუნდესტაგი ჰქვია. რაიხსტაგი როგორც პარლამენტი საფუძველს საღვთო რომის იმპერიიდან იღებს და პარლამენტის მნიშვნელობა ნაცისტების მმართველობის პერიოდში დაკარგა (1933-1945). ამჟამად გერმანულად ტერმინი რაიხსტაგი შენობას მიუთითებს, რომელშიც ბუნდესტაგია განთავსებული.
ბრანდენბურგის კარიბჭე

ბრანდენბურგის კარიბჭე — ყოფილი ქალაქის კარიბჭე და ბერლინის სიმბოლო. მდებარეობს პარიზერ პლაცზე და ერთადერთი შემორჩენილი შემოსასვლელი კარიბჭეა ისტორიულ ქალაქში. ჩრდილოეთით ერთ ბლოკში რაიხსტაგი მდებარეობს. კარიბჭე მონუმენტური დასასრულია უნტერ დენ ლინდენის (ცაცხვების ხეივანი-ბულვარი), რომელიც სამეფო რეზიდენციამდე იშლებოდა. კარიბჭე შეუკვეთა ფრიდრიხ ვილჰელმ -მ, როგორც მშვიდობის სიმბოლო და აიგო კარლ გოტჰარდ ლანგანსის მიერ 1788-1791 წლებში.
ლონდონის წმინდა პავლეს ტაძარი

წმინდა პავლეს საკათედრო ტაძარი — მდებარეობს ქალაქ ლონდონში, ინგლისი, და ლონდონის ეპისკოპოსის საბრძანებელია. ამჟამინდელი შენობა მე-17 საუკუნით თარიღდება და ზოგადად ლონდონის მეხუთე წმინდა პავლეს ტაძრად ითვლება, თუმცა ეს რიცხვი უფრო დიდია თუ ყოველი დიდი სარეკონსტრუქციო სამუშაო ჩაითვლება როგორც ახალი საკათედრო ტაძარი. კათედრალი ლონდონის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ღირსშესანიშნაობაა.

ნახატები
სატირა

სატირა — სინამდვილის მხატვრული ასახვის ისეთი ფორმა, როდესაც გამანადგურებელი სიცილით ამხილებენ ასახულის უარყოფით, მანკიერ ბუნებას. კომიკურის სახე. იუმორისაგან (რომელიც კეთილგანწყობილია ასახულის მიმართ და ცდილობს სიცილით „განკურნოს“ იგი, გამოასწოროს მისი ნაკლი) განსხვავებით სატირა სიცილით ამხილებს, ბოლომდე „აშიშვლებს“ თავის ობიექტს, ააშკარავებს შეუთავსებლობას გარეგან და შინაგან მხარეებს შორის, ფორმასა და შინაარსს შორის. ამით განსხვავდება სატირა პირდაპირი კრიტიკისგან, ინვექტივისაგან.

სატირისთვის დამახასიათებელია პუბლიცისტურობა, ავტორისეული ტენდენციურობა და გადაულახავი ზღვარი ავტორისეულ იდეურ სამყაროსა და მხილების ობიექტს შორის, ხოლო მისი ესთეტიკური ამოცანაა გამოიწვიოს და გამოაცოცხლოს გახსენება მშვენიერისა, რასაც შეურაცხყოფს მხილების ობიექტი თავისი მანკიერი არსით.
სატირის აქტუალობა დამოკიდებულია ისტორიულ, გეოგრაფიულ და სოციალურ ფაქტორებზე. რამდენადაც უფრო ზოგადსაკაცობრიოა იდეალი, რომლის საშუალებით სატირიკოსი წარმოაჩენს თავის ანტიიდეალს და რამდენადაც უფრო ესთეტიკურად გამართულია მისი უარყოფითი სიცილი, მით უფრო ხანგრძლივდება სატირის ცხოველმყოფელი მნიშვნელობა.

წარმოშობა
სატირა აღმოცენდა ძველ რომაულ ლირიკაში. შემდეგ დაკარგა ჟანრულობა, თუმცა განსაზღვრავს სხვადასხვა ჟანრის არსს: იგავ-არაკის, ეპიგრამის, პამფლეტის, ფელეტონის. სატირის პრინციპზე აგებული რომანი გადაიქცევა სატირულ რომანად, დრამა კი - კომედიად. სატირისთვის დამახასიათებელი იერსახე იქმნება ჰიპერბოლიზაციით, გაზვიადებით, გროტესკით, სარკაზმით.

სატირა ჩაისახა და განვითარდა ძველ საბერძნეთში. სატირული ხასიათის ნაწარმოებებით ცნობილი არიან ძველი ბერძენი პოეტები: არქილოქე პაროსელი, ჰიპონაქტე ეფესელი, კომედიოგრაფი არისტოფანე, პროზაიკოსი ლუკიანე სამოსატელი. სატირამ ჩამოყალიბებული სახე მიიღო ძველ რომაულ პოეზიაში. მისი წარმომადგენლები არიან: ჰორაციუსი, იუვენალი და სხვ.
სატირული ნაწარმოებებით ევროპულ ლიტერატურაში სახელი გაითქვეს ფრანსუა რაბლემ, სერვანტესმა, ჯონათან სვიფტმა, ვოლტერმა, ჰაინრიხ ჰაინემ და სხვ.

სატირის ცნობილი მაგალითები:
მეტ გროუნინგის - სიმფსონები
სტენლი კუბრიკის - დოქტორი სტრეინჯლავი
ჯორჯ ორუელის - 1984 (რომანი) და ცხოველების ფერმა
უილიამ გოლდინგის - ბუზთა ბატონი
რეი ბრედბერის - 451 ფარენჰაიტით
სახლი

სახლი — შენობა ან უბრალოდ თავშესაფარი, რომელიც გამოიყენება სამყოფად/საცხოვრებლად ადამიანების (ან ცხოველების) მიერ. ადამიანები უძველესი დროიდან აგებდნენ სახლებს ხანგრძლივი ცხოვრებისთვის.

სახლები ერთმანეთისგან განსხვავდება კონსტრუქციით, ზომით, გამოყენებული საშენი მასალით, დაგეგმარებით და ა.შ.

სახლს როგორც წესი, აქვს კედლები, იატაკი და ჭერი, ასევე კარები, ფანჯრები და ოთახები. სახლს შეიძლება ჰქონდეს რამდენიმე სართული. სახლში შეიძლება ცხოვრობდეს ადამიანების დიდი რაოდენობა და იგი დაყოფილი იყოს ბინებად. ხანდახან სახლის გარემომცველ მიდამოში არის ეზო.

სახლების ნაირსახეობები
სახლების ნაირსახეობებია:
მიწური
ქოხი
ფარდული
სასახლე
იურტა
ძალა ერთობაშია

ძალა ერთობაშია — საქართველოს ოფიციალური დევიზი, ავტორები ვალერი ბახტაძე და თამაზ ნანიტაშვილი.

ეს დევიზი მომდინარეობს სულხან-საბა ორბელიანის ამავე სახელობის იგავ-არაკიდან „ძალა ერთობაშია“. ამ არაკის თანახმად, ძველად ცხოვრობდა მეფე, რომელსაც ოცდაათი შვილი ჰყავდა. ერთ დღესაც, როდესაც იგრძნო სიკვდილის მოახლოება, მან უხმო შვილებს და სთხოვა მათ 30 ისრის მოტანა. შეკრა ისინი ერთ კონად და გადატეხა დააპირა, მაგრამ ვერ გადახეტა. შემდეგ თითო-თითოდ სცადა ისრების გატეხა, და ადვილად შეძლო ეს. ამის შემდეგ შვილებს უთხრა: „თუ ერთად იქნებით, მტერი ისევე ვერ გაგტეხთ, როგორც მე ვერ გავტეხე შეკრული ისრების კონა. თუ დაშორდებით ერთმანეთს, ცალ-ცალკე მტერი ადვილად დაგლეწავთ“.

ამ იგავის დედააზრი სწორედ საქართველოს ოფიციალურ დევიზად გადაიქცა, რადგან ერთაინობის პრობლემა საკმაოდ ნაცნობია ქართული სახელმწიფოსთვის, ამიტომაც აირჩა ეს დევიზი საქართველოს სახელმწიფოს ოფიციალურ დევიზად: „ძალა ერთობაშია“.

ამასთან, ბელგიის სამეფოს ოფიციალურ დევიზიც მსგავსად ჟღერს: „ერთიანობა განაპირობებს ძალას“. ასევე არსებობს პოპულარული ლეგენდა კუბატზე ( ან ), დიდი ბულგარეთის მმართველზე, რომელმად ისეთივე რჩევა მისცა საკუთარ შვილებს, როგორიც სულხან-საბას იგავის მეფემ. გარდა ბელგიისა და ბულგარეთისა, მსგავსი დევიზი აქვთ: ჰაიტის და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკასაც.
როიალისტი

ფართო გაგებით როიალისტი არის პიროვნება, რომელიც მხარს უჭერს მონარქს და მონარქიას.

კონკრეტული ისტორიულ კონტექსტში როიალისტს უფრო ვიწრო მნიშვნელობა შეიძლება ჰქონდეს. სიტყვა როიალისტის ამ მნიშვნელობით ხმარების ყველაზე ცნობილი მაგალითებია:

ჩარლზ -ის მხარდამჭერი ბრიტანეთის ინგლისის რევოლუციის დროს.
ბურბონების დინასტიის მხარდამჭერი საფრანგეთის რევოლუციის დროს.
დავეწიოთ და გავუსწროთ

დავეწიოთ და გავუსწროთ — საბჭოთა კავშირის ოლქების და ავტონომიური რესპუბლიკების სოფლის მეურნეობის მუშაკთა ზონალური ყრილობაზე საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის გენერალური მდივნის ნიკიტა ხრუშჩოვის 1957 წლის 22 მაისის გამოსვლის ლოზუნგი. იგი მოუწოდებდა ამერიკის შეერთებული შტატების ყველა ეკონომიკური მაჩვენებლით დაწევისკენ და გასწრებისკენ.

ცნობილია ხრუსშჩოვის განცხადება 1980 წლისთვის კომუნიზმში შებიჯების შესახებ. ასევე მისი მიმართვა კაპიტალისტური ქვეყნებისადმი „ჩვენ თქვენ დაგმარხავთ“, პერიოდიდან როდესაც საბჭოთა კავშირი შესამჩნევ ეკონომიკურ აღმავლობას განიცდიდა.

ლოზუნგის ხალხში გავრცელებული გაშარჟებული ვარიანტია „დავეწიოთ და გავუსწროთ ჩამორჩენილ კაპიტალისტურ ქვეყნებს“.
ბაკი (სადგომი)

ბაკი აქვს ორი მნიშვნელობა:
მსხვილ რქოსანი საქონლის სადგომი, წნელით შემოღობილი ან ყორით შემოზღუდული გადაუხარავი ადგილი, რომალსაც გაზაფხულზე, ზაფხულში, შემოდგომაზე და ზამთრის თბილ დღეებში იყენებენ (იმერეთ-გურიაში — საჩეხე, ქართა; აფხაზეთში — აგუარა).
ძველად ქალაქში ურმებისა და საქონლის დასაყენებელი შემოზღუდული ეზო-ყურე.
ააფსთა

ააფსთა (; ყოფ. ბაკლანოვკა) — მდინარე საქართველოში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. სიგრძე 35 კილომეტრს აღწევს, აუზის ფართობი 243 კმ²-ს. სათავე აქვს ბზიფის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 1445 მეტრ სიმაღლეზე და მის სამხრეთ კალთაზე მოედინება.

ხეობა გამომუშავებულია ცარცულ და იურულ კირქვებში. ქვემო დინებაში გორაკ-ბორცვიან ზოლში გაედინება. შავ ზღვას ერთვის გუდაუთასა და ახალ ათონს შორის. საზრდოობს უმთავრესად წვიმის წყლით. ახასიათებს გაზაფხულის წყალდიდობა და ხშირი წყალმოვარდნა. მთავარი შენაკადია მდინარე დოხვართა. შუაწელში მარცხნივ ერთვის ხაბიუს მღვიმური ნაკადი. საშუალო წლიური ხარჯია 11,9 მ³/წმ.
მიხეილ ბაკუნინი

მიხეილ ალექსანდრეს ძე ბაკუნინი ( დ. 30 მაისი [ძვ. სტ.18 მაისი], 1814, ნოვი-ტორჟოკის მაზრა, ტვერის გუბერნია — გ. 1 ივლისი [ძვ. სტ. 19 ივნისი], 1876, ბერნი, შვეიცარია) — რუსი რევოლუციონერი, ანარქიზმისა და ნაროდნიკობის ერთ-ერთი ფუძემდებელი და თეორეტიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა მემამულის ოჯახში. სწავლობდა პეტერბურგის საარტილერიო სასწავლებელში. 1836–1840 წლებში ცხოვრობდა მოსკოვში, შესამჩნევ როლს ასრულებდა ნ. სტანლევიჩის წრეში, დაუახლოვდა ბ. ბელინსკის, ა. გერცენსა და ნ. ოგარიოვს.
ეპისტოლური ლიტერატურა

ეპისტოლური ლიტერატურა (ბერძნ. - მიმართვა) იხმარება სამი მნიშვნელობით:

1. სხვადასხვა გვარისა და ჟანრის ნაწარმოები, რომლებიც შედგება წერილებისაგან (ეპისტოლეებისაგან). ეპისტოლური ლიტერატურის მხატვრული ნაწარმოების ავტორი კორესპონდენტთა მიწერ-მოწერაში არ ჩანს, რაც უშუალობის, დოკუმენტურობის ეფექტს ქმნის და ტექსტს დამაჯერებლობას მატებს. ეპისტოლური ლიტერატურა, როგორც მხატვრული ლიტერატურის ჟანრი, წარმოიქმნა და გავრცელდა ძველ ბერძნულ და განსაკუთრებით რომაულ, იქიდან კი ევროპულ ლიტერატურაში.

ცნობილია ციცერონის, ჰორაციუსის, სენეკას, ერაზმ როტერდამელის, მეფე ივანე მრისხანეს, მონტესკიეს, კარამზინის ეპისტოლური ნაწარმოებები. წერილებისგან შემდგარი რომანები: გოეთეს ახალგაზრდა ვერთერის ვნებანი, პუშკინის რომანი წერილებში, დოსტოევსკის საბრალო ადამიანები, ლაკლოს სახიფათო კავშირები და ა.შ.

2. მწერლების მეცნიერებისა და ცნობილ საზოგადო მოღვაწეების წერილები. ცნობილია მარქსის, ენგელსის, ნიკოლოზ ბარათაშვილის, ილია ჭავჭავაძის, აკაკი წერეთლის წერილები.

3. ჟურნალისტური ლიტერატურული ნაწარმოების ფორმა. ხშირია დიდი მწერლის ან მეცნიერის ე.წ. ღია წერილები.
მირაკლი

მირაკლი ( < — სასწაული) — შუა საუკუნეების რელიგიურ-დიდაქტიკური დრამა ქრისტეს ცხოვრებასა ან რომელიმე წმინდანის ცხოვრების თემაზე. ჩვეულებრივ, ბოლოვდება ღვთისმშობლის მიერ ჩადენილი სასწაულით. აღმოცენდა საუკუნეში, საუკუნეში გავრცელდა ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში. მოგვიანებით რელიგიური მოტივი ჩანაცვლებულია ავანტიურული ამბებით, საოჯახო-ყოფითი თემით, ძლიერდება ფსიქოლოგიზმი, კონფლიქტები. ჩნდება სოციალური და ანტიკლერიკალური კრიტიკისა და სატირის მომენტებიც.
მისტერია

მისტერია — შუა საუკუნეების რელიგიური დრამა. აგებულია ბიბლიურ თემებზე.

თავდაპირველად მისტერია ეკლესიაში იდგმებოდა და სამღვდელოების მიერ სრულდებოდა. კარნავალურმა და თეატრალურმა ხასიათმა საღვთო მსახურებას ზედმეტად სამხიარულო და ზოგჯერ სახუმარო იერიც კი მისცა, რის გამოც მისტერია აიკრძალა. იგი გავიდა ეკლესიიდან და ქალაქის ქუჩებსა და მოედნებზე იდგმებოდა, რომელშიც მონაწილეობას იღებდნენ ქალაქის ხელოსნები და მოყვარული მსახიობები. მოქმედებებს შორის იმართებოდა ინტერმედიები. მისტერია რამდენიმე დღეს გრძელდებოდა და მასში ზოგჯერ რამდენიმე ასეული შემსრულებელი გამოდიოდა. მისტერიამ დიდი ზეგავლენა იქონია შუა საუკუნეების თეატრზე, დასაბამი მისცა ფარსისა და მორალიტეს ჩამოყალიბებას.
ბაკურიანის ბოტანიკური ბაღი

ბაკურიანის ბოტანიკური ბაღი — ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბოტანიკის ინსტიტუტის მაღალმთის ბოტანიკური ბაღი. მდებარეობს ბაკურიანის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთებზე. ზღვის დონიდან 1700 მ სიმაღლეზე. დაარსებულია 1910 წელს კოხტაგორის დასავლეთ კალთაზე ა. როლოვისა და ა. ფომინის ინიციატივით. 1934 წელს ბაღი საქართველოს ბოტანიკის ინსტიტუტს გადაეცა. 1937 წელს ბაღი გაშენდა ახალ ტერიტორიაზე. უკავია 17 ჰა ფართობი. ბაკურიანის ბოტანიკური ბაღის ძირითადი დანიშნულებაა კავკასიის მაღალმთიანეთის მცენარეების ინტროდუქცია, მათი აკლიმატიზაცია და დამახასიათებელ ბიოეკოლოგიურ თავისებირებათა დადგენა. ამავე დროს ბაკურიანის ბოტანიკური ბაღი ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბოტანიკის ინსტიტუტის ერთ-ერთი ექსპერიმენტული ბაზაა. მის ტერიტორიაზე შექმნილია საცდელი ნაკვეთები და კოლექციები, რომელთა შორის აღსანიშნავია:

ალპურ მცენარეთა კოლექცია (თავმოყრილია კავკასიის სხვადასხვა რაიონიდან გადმოტანილი 1200-მდე სახეობა — ქარცხვი, კენკეშა, ცის-ფოლიო, ბაიერნის ფურისულა, აღმოსავლური ყაყაჩო, ჯავახური და კეცხოველის ფამფარულა, ჭრელი წივანა, მთის ბარისპირა, ფრინტა, მშვენიერი დეზურა, პონტოური ნაღველა და სხვა), რომელსაც 1,5 ჰა-მდე ფართობი უკავია.

ალთაის, შორეული აღმოსავლეთის, კარპატებისა და სხვა მცენარეების კოლექცია, რომელთა 300-მდე სახეობა (ამურის მიხაკი, ალთაური ია, ციმბირული ცხენისკბილა, კარპატული მაჩიტა, ალპური ღიღილო, ჰიმალაური ასტრა და სხვა) ბაღშია ინტროდუქცირებული.

მერქნიან მცენარეთა კოლექცია: კავკასიის 75 სახეობა (მაღალმთის ნეკერჩხალი, აღმოსავლური მუხა, ლიტვინოვის და მედვედევის არყი, კავკასიური სოჭი, თელა, ცაცხვი, დეკა, უნგერნის შქერი და სხვა). ეგზოტიკურ მცენარეთა 66 სახეობა (დუგლასის ცრუცუგა, ევროპული, ენგელმანის და მჩხვლეტავი ნაძვი, მანჯურიული კაკლის ხე, ამურის ხავერდის ხე, ციმბირული ლარიქსი და სხვა). საცდელ ნაკვეთებზე გაშენებულია მოცხარის (თეთრი, წითელი და შავი), მაყვლის, ხურტკმელისა და მიჩურინული ყინვაგამძლე ვაშლის სხვადასხვა ჯიში, რომლებიც შემოტანილია 1939 წელს. ბაკურიანის ბოტანიკური ბაღი უცხოეთის ზოგიერთ ბოტანიკურ დაწესებულებას უცვლის თესლს იმ სიის საფუძველზე, რომელსაც ყოველწლიურად აქვეყნებს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ბოტანიკური ინსტიტუტი.
ბაკურიანისწყალი

ბაკურიანისწყალი — მდინარე ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, გუჯარეთისწყლის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 17 კმ, აუზის ფართობი 44 კმ². სათავე აქვს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, საყველოს მთისა და ცხრაწყაროს უღელტეხილის მახლობლად. ახასიათებს გაზაფხულის წყალდიდობა და შემოდგომა-ზამთრის წყალმცირობა. საზრდოობა შერეული ტიპისაა. ხეობის განიერ ნაწილში გაშენებულია კურორტი ბაკურიანი.
პირველი კოსმოსური სიჩქარე

=\ (2),

სადაც _0 თავისუფალი ვარდნის აჩქარებაა დედამიწის ზედაპირთან. სათანადო მნიშვნელობათა (=6.67·10⁻¹¹ მ³·კგ⁻¹·წმ⁻², = 5.97·10²⁴ კგ, 0 = 6 371 000 მ, ≈ 0) ჩასმით მივიღებთ:

_{} ≈7905.80 მ/წმ, ანუ ≈7.91 კმ/წმ.

დედამიწის ატმოსფერო რომ არ არსებობდეს, ასეთი სიჩქარით მოძრავი ნებისმიერი მასის მქონე სხეული გახდებოდა დედამიწის თანამგზავრი. სინამდვილეში მოძრაობისადმი ჰაერის დიდი წინააღმდეგობის გამო ასეთი სიჩქარის დროს -რადიუსიანი ორბიტა პრაქტიკულად განუხორციელებელია. -რადიუსიან წრიულ ორბიტაზე მოძრაობისას პირველი კოსმოსური სიჩქარე გამოითვლება ფორმულით:

_{}=\{}=\ (3),

300 კმ სიმაღლეზე შეიძლება ჰაერის წინააღმდეგობა უგულებელვჰყოთ. სათანადო მნიშვნელობათა ჩასმით მივიღებთ, რომ ამ სიმაღლისათვის პირველი კოსმოსური სიჩქარე უდრის ≈7.73 კმ/წმ.
ბაკურხევი

ბაკურხევი, რექა — მდინარე საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში, გუდამაყრის არაგვის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ კალთაზე. სიგრძე 14 კმ. აუზის ფართობი 60,2 კმ². მიედინება ვიწრო ხეობაში, შესართავთან აჩენს რიყით აგებულ გამოზიდვის კონუსს. საზრდოობს ატმოსფერული ნალექებით და მიწისქვეშა წყლით.
ბალადური ოპერა

ბალადური ოპერა, კომიკური ოპერის ინგლისური სახესხვაობა. სახელწოდებას საფუძვლად დაედო ინგლისური, შოტლანდიური და ირლანდიური ხალხური ბალადა-სიმღერა, რომელიც შევიდა ბალადური ოპერაში მუსიკალური ნომრების სახით. ბალადური ოპერა ზოგჯერ სასახლის ოპერის პაროდიას წარმოადგენს. ბალადური ოპერაში მუსიკალურ ნომერს ენაცვლება დიალოგი, ასეთი ოპერის კლასიკური ნიმუშია „ღარიბების ოპერა“ (დაიდგა 1728 წელს ლონდონში, ტექსტი ჯონ გეის, მუსიკა კ. პეპუშის), რომლის დიდმა პოპულარობამ განაპირობა ბალადური ოპერის გავრცელება იტალიაში, გერმანიასა და საფრანგეთში.
სიბრძნე ბალავარისი

„სიბრძნე ბალავარისი“ — შუა საუკუნეების პოპულარული ჰაგიოგრაფიულ-მორალური ხასიათის სასულიერო რომანის „ბალავარიანის“ ქართული რედაქცია.

თხზულება ინდური წარმოშობისაა. ქართულად იგი არაბული ენიდან უნდა იყოს გადმოკეთებული. მასში მოთხრობილია ინდოეთში ქრისტიანობის გავრცელების ამბავი: ინდოეთის მეფის აბენესის ვაჟს იოდასაფს ქრისტიანობაზე მოაქცევს მეუდაბნოე ბალავარი. იოდასაფი ქრისტიანობას ინდოეთის სახელმწიფო რელიგიად გამოაცხადებს. თხზულება შუა საუკუნეებში ინტერესს იწვევდა თხრობის იგავარაკული სტილით (ბალავარის ბრძნული შეგონებანი იოდასაფისადმი წარმოდგენილია იგავებად) და სიუჟეტის რომანული ელემენტით (იოდასაფს ცთუნების მიზნით მეფე ულამაზეს ასულებს მიუჩენს, ერთი მათგანი უფლისწულს შეუყვარდება).

ქართულ ხელნაწერებში ამ თხზულების 2 რედაქციაა დაცული: ვრცელი — „ცხოვრებაჲ იოდასაფისი“ და მოკლე „სიბრძნე ბალავარისი“ ვრცელი რედაქცია ჩვენამდე მოღწეულია ერთადერთი ხელნაწერით (. № 140, ს., გამოიცა 1957). დღეისათვის გავრცელებული თვალსაზრისის თანახმად, ვრცელი რედაქცია - საუკუნეებში უნდა იყოს შექმნილი, ხოლო მოკლე - საუკუნის დამლევს თუ საუკუნეში. ეს უკანასკნელი, თავის მხრივ, ვრცელი რედაქციის შემოკლებაა, თუმცა მასში სხვა წყაროებიც უნდა იყოს გამოყენებული. მკვლევართა აზრი ვრცელი და მოკლე რედაქციის მიმართებაზე ერთგვარი არ არის. ზოგიერთი ფიქრობს, რომ მოკლე რედაქცია უსწრებს ვრცელს, ზოგის აზრით კი ვრცელი და მოკლე რედაქციები საერთო დედნიდან მომდინარეობს.

„ბალავარიანის“ ქართული ვერსია რომანის პირველი ქრისტიანული გადამუშავება უნდა იყოს. იგი შუალედური საფეხურია ამ სიუჟეტის აღმოსავლურ (სანსკრიტული, ფალაური, არაბული) და დასავლურ (ბერძნული) გადამუშავებას შორის. შუა საუკუნეების ევროპაში უაღრესად პოპულარული „ვარლაამისა და იოასაფის“ რომანი ქართული ვერსიიდან უნდა იღებდეს სათავეს.

„სიბრძნე ბალავარისი“ თარგმნილია რუსულ და ინგლისურ ენებზე. რუსულად მოკლე რედაქცია თარგმნა ი. ჯავახიშვილმა (პეტერბურგი, 1899), ვრცელი რედაქცია — ბ. აბულაძემ (თბილისი, 1962); ინგლისურად მოკლე (ლონდონი, 1957) და ვრცელი (ლონდონი, 1966) რედაქციაც — დევიდ ლენგმა.
მძლავრი ჯგუფი

მძლავრი ჯგუფი — რუს კომპოზიტორთა შემოქმედებითი გაერთიანება, რომელიც ჩამოყალიბდა საუკუნის 50-იანი წლების დასასრულსა და 60-იანი წლების დასაწყისში. ცნობილია აგრეთვე ახალი რუსული მუსიკალური სკოლის ან „ბალაკირევის წრის“ სახელწოდებით. „მძლავრი ჯგუფის“ შემადგენლობაში შედიოდნენ მილი ბალაკირევი (ხელმძღვანელი), ალექსანდრე ბოროდინი, ცეზარ კიუი, მოდესტ მუსორგსკი, ნიკოლოზ რიმსკი-კორსაკოვი; გარკვეულ პერიოდში - ნ. ლოდიჟენსკი, ა. გუსაკოვსკი, ნ. შჩერბაჩოვი. ჯგუფის პროგრამა და იდეურ-ესთეტიკური შეხედულებები 60-იანი წლების დემოკრატიული იდეოლოგიის გავლენით ჩამოყალიბდა.

„მძლავრი ჯგუფმა“ არსებობა შეწყვიტა 70-იან წლებში.
ბალანოფორისებრნი

ბალანოფორისებრნი (ლათ. ) — ორლებნიან ბალახოვან მცენარეთა ოჯახი. მეტ-ნაკლებად უქლოროფილო პარაზიტი მცენარეებია.

იზრდებიან ხის ფესვებზე, რომელზედაც მიმაგრებული არიან დატოტვილი ფესურებით. ფესურაზე წარმოქმნილი ყვავილედი მიწის ზემოთ ამოაქვს ქერქლისებრი ფოთლებით დაფარულ მოკლე ხორცოვან ღეროს.

ყვავილები პატარაა, ერთსქესიანი, ჯამი რედუცირებულია. ნაყოფი კაკალია ან კურკიანა. ოჯახში 18 გვარი და 110 სახეობაა, რომლებიც უმთავრესად გავრცელებულია ტენიან ტროპიკულ, იშვიათად სუბტროპიკულ ტყეებში. ზოგი სახეობის ფესურა დიდი რაოდენობით შეიცავს ცვილისებრ ფისს — ბალანოფორინს, რომლისაგანაც ამზადებენ სანთელს, აგრეთვე სახამებელს, ლოფოფიტინსა და მედიცინაში გამოსაყენებელ სხვა ნივთიერებებს.
ბალანტიდიუმი

ბალანტიდიუმი — უმარტივესი ცხოველი ნაირწამწამიანთა რიგისა. აქვს ასიმეტრიული ოვალური სხეული (სიგრძე 30-150 მკმ, სიგანე 20-110 მკმ), რომელიც გასწვრივ რიგებად განლაგებული წამწამებითაა დაფარული. მრავლდება განივი გაყოფით. პარაზიტობს ადამიანისა და ღორის მსხვილ ნაწლავში (უმთავრესად ბრმა ნაწლავში).

იკვებება საკვების ნარჩენებითა და სახამებლით, სისხლის ფორმიანი ელემენტებით (განსაკუთრებით ერითროციტებით) და სხვა. ბალანტიდიუმები ზოგჯერ ერთმანეთსაც ანადგურებენ. ხშირად ბალანტიდიუმი იკეთებს ცისტებს, რონლებიც პატრონის ფეკალებთან ერთად გარეთ გამოდის. ადამიანისა და ღორის გარდა ბალანტიდიუმი გვხვდება აგრეთვე ადამიანის მსგავსი მაიმუნებისა და ვირთაგვების ნაწლავებში. ბალანტიდიუმი იწვევს მძიმე დაავადებას — ბალანტიდიაზს.
ბალატონის თავდაცვითი ოპერაცია

ბალატონის თავდაცვითი ოპერაცია 1945 — მეორე მსოფლიო ომში (1941-1945) უკრაინის ფრონტის ჯარების (სარდალი საბჭოთა კავშირის მარშალი თევდორე ტოლბუხინი) ოპერაცია უნგრეთში, ბალატონის ტბის მიდამოებში 1945 წლის 6-15 მარტს.

გერმანიის სარდლობამ მიზნად დაისახა აღედგინა მდინარე დუნაიზე თავდაცვის ზღუდე, მოესპო საშიშროება, რომელიც გერმანიის სამხრეთ რაიონებს ემუქრებოდა, შეეჩერებინა საბჭოთა ჯარების შეტევა ავსტრიის, იუგოსლავიის და ჩეხოსლოვაკიის მიმართულებით და აეძულებიდა საბჭოთა სარდლობა ბერლინის მიმართულებიდან გადმოეყვანა ჯარები. ამისათვის დასავლეთ ევროპის ფრონტიდან ბალატონის ტბის მიდამოებში გადმოისროლა „სს“-ის მე-6 სატანკო არმია და შექმნა ძლიერი დაჯგუფება (ნახევარ მლნ-მდე კაცი, 5600 ქვემეხი და ნაღმსატყორცნი, 900-მდე ტანკი, 850 საბრძოლო თვითმფრინავი).

საბჭოთა სარდლობამ დროულად გამოიცნო ეს ჩანაფიქრი. უკრაინის ფრონტის ჯარებს შეუპოვარ თავდაცვით ბრძოლაში უნდა გდენადგურებინა მტრის მოიერიშე ძალები და ხელსაყრელი პირობები შეექმნა შეტევაზე გადასასვლელად. 6 მარტს დილით გერმანელები შეტევაზე გადმოვიდნენ. 10 დღეს გრძელდებოდა მტრის ქვეითი და სატანკო ნაწილების იერიში. საბჭოთა ჯარებმა მოიგერიეს გერმანელთა შეტევა, მოსპეს მტრის 40 ათასზე მეტი ჯარისკაცი და ოფიცერი, 500-ზე მეტი ტანკი და საიერიშო ქვემეხები, 300 ქვემეხი და ნაღმსარტყორცნი.

ბალატონის თავდაცვითი ოპერაციის წარმატებით დამთავრებამ საშუალება მისცა უკრაინის და ფრონტებს დაეწყოთ შეტევა ქ. ვენის მიმართულებით.
აშშ-ის სენატი

შეერთებული შტატების სენატი — აშშ-ის კონგრესის ორი პალატიდან ერთ-ერთი. კონგრესის მეორე პალატაა წარმომადგენელთა პალატა.

აშშ-ის კონსტიტუციის მიხედვით სენატში თითოეულ შტატს ჰყავს ორი წარმომადგენელი, რომლებიც აირჩევიან ყოველი შტატიდან ექვსი წლის ვადით. ცალკეულ შტატში არჩევნების ჩატარების დრო და წესები განისაზღვრება შტატის კანონმდებელი კრების და აშშ-ის კონგრესის მიერ. შედეგად ყოველ ორ წელწადში არჩევნები ტარდება სენატის ადგილების დაახლოებით ერთი მესამედის დასაკავებლად.

სენატის პრეზიდენტი არის აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტი, თუმცა მას ხმის მიცემის უფლება მხოლოდ ხმების შუაზე გაყოფის შემთხვევაში აქვს.

სენატის წევრების რაოდენობა წარმომადგენელთა პალატის წევრების რაოდენობაზე ნაკლებია და ისინი უფრო ხანგრძლივი ვადით არიან არჩეული. გარდა ამისა, სენატს აქვს რამდენიმე ექსკლუზიური უფლება რომელიც წარმომადგენელთა პალატას არ გააჩნია. შესაბამისად სენატი მიიჩნევა აშშ-ის კონგრესის „ზედა პალატად“.
აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატა

აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატა (, ხშირად უბრალოდ ) — აშშ-ის კონგრესის ორი პალატიდან ერთ-ერთი. კონგრესის მეორე პალატაა აშშ-ის სენატი.

წარმომადგენელთა პალატის წევრები აშშ-ის ყოველი შტატიდან აირჩევიან. თითოეული შტატისთვის წარმომადგენელთა რაოდენობა შტატის მოსახლეობის პროპორციულად განისაზღვრება. 1929 წელს მიღებული აქტით დღეს წარმომადგენელთა პალატის წევრების საერთო რაოდენობაა 435. წარმომადგენელთა პალატის არჩევნები იმართება ორ წელიწადში ერთხელ.

წარმომადგენელთა პალატას ხელმძღვანელობს სპიკერი, რომელიც წევრების მიერაა არჩეული.

ხშირად წარმომადგენელთა პალატა მიიჩნევა კონგრესის „ქვედა პალატად“, ხოლო სენატი „ზედა პალატად“. თუმცა აშშ-ის კონსტიტუცია მსგავს სიტყვებს არ იყენებს.
ციური სხეული

ციური სხეული, ცის სხეული, კოსმოსური სხეული — სამყაროში არსებული ნებისმიერი მატერიალური სხეული, რომელიც დედამიწაზე მყოფმა დამკვირვებელმა შეიძლება აღმოაჩინოს ცაზე პირდაპირი დაკვირვებით ან არაპირდაპირი მეთოდებით. ცის სხეულებია: პლანეტები, პლანეტის თანამგზავრები, კომეტები, მეტეორები, ასტეროიდები, მზე, ვარსკვლავები, გალაქტიკები, ვარსკვლავთშორისი სივრცის ღრუბლები და ნისლეულები, კვაზარები და სხვა; აგრეთვე კოსმოსური აპარატები ფრენის მომენტში. ცნება ცის სხეული პირობითა. მაგალითად მთვარეზე მყოფი დამკვირვებლისათვის ცის სხეული დედამიწაა, მთვარე კი — არა.

ციური სხეულები
რევოლუცია

რევოლუცია — რაიმე სფეროში დროის შედარებით მოკლე პერიოდში მომხდარი შესამჩნევი ცვლილებები, ძირფესვიანი გადატრიალება, ურთიერთობათა გარდაქმნა, ძველი, დრომოჭმული წყობილების ძალით დამხობა და ახალი წყობილების დამყარება, საზოგადოებრივი გარკვეული ჯგუფის მიერ სახელმწიფო ხელისუფლების დაპყრობა.

რევოლუცია შეიძლება ნიშნავდეს:
სწრაფ პოლიტიკურ ცვლილებებს. პოლიტიკური რეჟიმის ან ხელისუფლების ცვლილება, ძალადობრივი ან მშვიდობიანი გზით.
სწრაფ ცვლილებებს სოციალურ სფეროში. საზოგადოების ქცევის, მსოფმხედველობის, მორალური პრინციპების შეცვლა.
კულტურულ აღმავლობას.
ტექნოლოგიურ პროგრესს.

პოლიტიკური რევოლუციები
პუტჩი
მშვიდობიანი რევოლუცია
პოლიტიკური რევოლუციების სია

სოციალური, კულტურული და ტექნოლოგიური რევოლუციები
რენესანსი
განმანათლებლობის ხანა
ინდუსტრიული რევოლუცია
სექსუალური რევოლუცია
ტექნოლოგიური რევოლუცია