iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ველის ციხე (არტაანი)

ველი — ციხე-სიმაგრე და სოფელი ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში, ქვემო არტაანში (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია 1921 წლიდან). სოფ. ველის ციხე მდებარეობს არტაანის მტკვრის მარცხენა ნაპირზე, ერუშეთისწყლის შესართავის აღმოსავლეთით 2,5 კმ-ზე.

ისტორია
1595 წლის „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის” მიხედვით სოფელში, რომელიც შევიდა დიდი არტაანის ლივაში, 30 კომლიღა ცხოვრობდა. არტაანის სხვა სოფლებისგან განსხვავებით, ველელებმა შეინარჩუნეს ქრისტიანობა. 1737 წლიდან სოფლის მოსახლეობამ კათოლიკობაზე გადასვლა დაიწყო. 1829 წელს რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ ველის ციხის მოსახლეობა აიყარა და გადასახლდა ახალქალაქის გარშემო მდებარე სოფლებში ― ბავრაში, ხულგუმოსა და კარტიკამში. ველის ციხიდან წასული თურქულენოვანი ქართველები დასახლდნენ თრიალეთის სოფ. რეხაში.

სოფლის დასავლეთით მდებარეობს ველის ციხე. პირველად იხსენიება მესხურ მატიანეში (1578 წ.), როდესაც იგი საათაბაგოს სხვა ციხეებთან ერთად აიღო მუსტაფა ლალა ფაშამ („ქაჯის ციხე, ველი და თეთრი ციხე წამუართუეს ურუმთა ...“).

1902 წელს ციხე მოინახულა და აღწერა ექვთიმე თაყაიშვილმა. ციხე იდგა მტკვრის მაღალ და კლდოვან ნაპირზე, ჰქონდა მრავალი კოშკი და მაღალი გალავანი, რომელიც საკმაოდ დიდ ტერიტორიას მოიცავდა. ციხის ტერიტორიაზე შემორჩენილია მცირე სამლოცველოს ნანგრევები და ეკლესია. ეკლესია აფსიდიანია. აგებულია სუფთად გათლილი მუქი წითელი ქვით, გადახურულია ქვის ფილებით (ლორფინებით). დასავლეთის სარკმელი შემკულია ორი კვეთილი ჯვრით, ხოლო აღმოსავლეთის სარკმელი – თაღით, რომლის ქვეშ ამოკვეთილ უთარიღო წარწერაში მოხსენიებულია ვინმე გუარამი. იგივე გუარამი იხსენიება ეკლესიის გვერდით აღმართულ რვაწახნაგა ბოძის წარწერაშიც. ე. თაყაიშვილის აზრით, ორივე წარწერა თანადროულია, ამიტომ ბოძის წარწერაში აღნიშნული თარიღი 954 თავისთავად ათარიღებს ეკლესიასაც, რასაც ძეგლის ხუროთმოძღვრული და მხატვრული სახეც ადასტურებს. ეკლესია მოხატული იყო. შემორჩენილი ფრაგმენტების მიხედვით მხატვრობა მაღალ დონეზე იყო შესრულებული. საკურთხევლის მარჯვნივ გამოსახული იყო თეთრ ცხენზე ამხედრებული წმ. გიორგი, რომელიც გმირავს გველეშაპს. საკურთხევლის მარცხნივ, სავარაუდოდ, წმ. თევდორე ან წმ. დიმიტრია გამოსახული. საკურთხეველში კიდევ წმინდანთა 5 ფიგურაა. საკურთხევლის დასავლეთით გეგმით წაგრძელებული სწორკუთხედის ფორმის დარბაზია, რომლის გადამხური კამარა საბჯენ თაღებს ეყრდნობოდა.

1878 წელს ველის ციხე არტაანის მხარესთან ერთად რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში მოექცა და ახალშექმნილი ყარსის ოლქის არტაანის (არდაჰანის) ოკრუგში შევიდა.
აბაშევოს კულტურა

აბაშევოს კულტურა — ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური კულტურა, გავრცელებული ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევარში ვოლგისპირეთის ტყე-სტეპისა და ტყის ზონაში, თანამედროვე მარეთის, ჩუვაშეთისა და ბაშკირეთის, აგრეთვე სამხრეთ ურალისპირეთის ტერიტორიაზე. 1925 წელს სოფელ აბაშევოს ყორღანები პირველად შეისწავლა ვ. სმოლინმა, სამარხებში აღმოჩნდა გეომეტრიული ორნამენტით შემკული თიხის ჭურჭელი, სპილენძისა და ვერცხლის სამკაული, ქვის, ძვლისა და სპილენძის იარაღი. აბაშევოს კულტურის ტომები მისდევდნენ მესაქონლეობას, მიწათმოქმედებას, ნადირობას, თევზჭერას, სპილენძის დამშავებას. აბაშევოს კულტურის ტომების ნასოფლარები ჯერჯერობით მხოლოდ ურალისპირეთშია აღმოჩენილი. ზოგი მკვლევარის აზრით, აბაშევოს კულტურა ისე როგორც, ფატიანოვოს კულტურა, წარმოშობით შუა დნეპრისპირეთის კულტურას უკავშირდება.
ანდრია აბაშიძე

ანდრია ივანეს ძე აბაშიძე (დ. 15 დეკემბერი [ძვ. სტ. 2 დეკემბერი], 1914, მოსკოვი — გ. 26 იანვარი, 1992, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი სამშენებლო ტექნიკის დარგში. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1963), პროფესორი (1967), საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე (1974).

ბიოგრაფია
1940 წელს დაამთავრა თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი. 1941–1947 წლებში მუშაობდა სხვადასხვა საპროექტო ორგანიზაციაში; 1947 წლიდან — თბილისის ჰიდროტექნიკური და ენერგეტიკულ სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში უფროს მეცნიერ თანამშრომლად, ხოლო 1958 წლიდან საქართველოს ენერგეტიკული და ჰიდროტექნიკურ ნაგებობათა სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ნაგებობათა დინამიკის განყოფილების გამგედ.

აბაშიძის შრომები ეხება ნაგებობათა გამოცდის თეორიის საკითხებს. აბაშიძემ შექმნა ტურბოგენერატორებისათვის განკუთვნილი ასაწყობი საძირკველის რკინაბეტონის კონსტრუქციები, ტურბოაგრეგატის ლითონის საძირკველი. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
ISO 9

9 — საერთაშორისო სტანდარტი, რომელიც განსაზღვრავს სლავური და არასლავური ენების კირილიცური ანბანის ტრანსლიტერაციის სისტემას ლათინური დამწერლობის მეშვეობით.

 9-ის მთავარი უპირატესობა სხვა მსგავს სისტემებთან არის მისი მთლიანი ერთმნიშვნელობა — თითოეულ კირილიცურ ასოს შეესაბამება ლათინური დამწერლობის ერთი ასო, ან ლათინური დამწერლობის ასო გაერთიანებულია სხვადასხვა დიაკრიტიკული ნიშნებთან. ეს საშუალებას იძლევა ზუსტად გადმოვცეთ კირილიცური ორიგინალი და მოვახდინოთ უკუტრანსლიტერაცია, თუნდაც ენა იყოს გაურკვეველი.

სტანდარტის (/ 9:1954, / 9:1968, 9:1986) ადრეული ვერსიები დაფუძნებული იყო ენათმცოდნეობის საერთაშორისო სისტემაზე (მეცნიერული ტრანსლიტერაცია) და განსხვავდებოდა ცალმხრივი ტრანსლიტერაციის გამოყენებით, ფონეტიკური წარმოდგენის სასარგებლოდ.

 7.79—2000
შემდეგ ქვეყნებში:
რუსეთი
სომხეთი
აზერბაიჯანი
ბელარუსი
ყაზახეთი
ყირგიზეთი
ტაჯიკეთი
თურქმენეთი
უზბეკეთი
 9 მოქმედებაში შევიდა პირდაპირ, სახელმწიფო სტანდარტ -ის სახით, რომელიც წარმოადგენს 9:1995 „ინფორმაცია და დოკუმენტაცია. კირილიცური ასოების ტრანსლიტერაცია ლათინური ასოებით. სლავური და არასლავური ენები“-ის ორიგინალურ ტექსტს.

სტანდარტი ვრცელდება ტრანსლიტერაციის წესებზე ლათინური დამწერლობის ცალკეული ასოების, სიტყვების, გამოთქმების და ასევე დაკავშირებული ტექსტების საშუალებებით იმ ენებზე, რომელთა დამწერლობა ბაზირებულია კირილიცურზე. არსებული სტანდარტის წესებს იყენებენ ყველგან, სადაც საჭიროა კირილიცური ტექსტის ლათინური ასოებით ერთმნიშვნელოვანი წარდგენის უზრუნველყოფა და საწყის კირილიცურ ჩანაწერში ტექსტის ალგორითმული აღდგენის შესაძლებლობა, კერძოდ კომპიუტერული ქსელებით დოკუმენტების გადაცემისას.

სტანდარტი არ ვრცელდება ლათინური ასოებით კირილიცურად ჩაწერილი სიტყვების ხმოვანი ხასიათის გადმოცემის წესებზე.

რუკებზე ეროვნული გეოგრაფიული სახელწოდებების წარდგენის წესები განისაზღვრება შესაბამისი კარტოგრაფიული სამსახურების სახელმძღვანელო დოკუმენტებით.

დამწერლობაში ასოების გარდა არსებული ნიშნები (სასვენი ნიშნები და სხვა), ტრანსლიტერაციისას შენარჩუნებულია, როგორც წესი ცვლილებების გარეშე.

სტანდარტში მოყვანილი ცხრილები, ცალმხრივად განსაზღვრავენ კირილიცური ასოების ლათინურზე გადასვლას სლავური ენებისათვის: ბელარუსული, ბულგარული, მაკედონური, რუსული და უკრაინული ენებისთვის, ასევე არასლავური ენებისთვის.

ბოსნიური, სერბული და მონტენეგრული ტექსტების წარდგენა ლათინური ასოებით ხორციელდება დამწერლობის ეროვნული სისტემა გაევიცას დახმარებით, რომელიც გამოიყენება ამ სლავურ ენებში, ასევე არასლავურ ენებში კირილიცასთან ერთად.

ცხრილები
ცხრ. 1. ტრანსლიტერაცია სისტემით
ცხრ. 2. ტრანსლიტერაცია სისტემით
ცხრ. 3. კირილიცის ასოების გარდა არსებული ნიშნები
ტურახანის მავზოლეუმი

ტურახანის მავზოლეუმი — - საუკუნეების მავზოლეუმი ჩიშმის რაიონში, ბაშკირეთი. მდებარეობს რაიონული ცენტიდან სამხრეთ-დასავლეთით ჩიშმიდან ნიჟნიე-ტერმისკენ მიმავალ გზაზე.

ვარაუდობენ, რომ ოდესღაც მავზოლეუმის ახლოს მდგარა ქვის მეჩეთი, რომელიც მავზოლეუმთან ერთად ქმნიდა ერთიან რიტუალურ-არქიტექტურულ ანსამბლს. სხვა მოსაზრების თანახმად მავზოლეუმი იყო „სასამართლო სახლი“, სადაც იმართებოდა სასამართლო პროცესები.

აღწერა
ტურახანის მავზოლეუმი აგებულია უხეშად დამუშავებული ქვით. იგი მართკუთხედის ფორმის ნაგებობაა ზომით 6,6 6 მეტრი. 1,8 მეტრის სიმაღლეზე ნაგებობა რვაკუთხედში გადადის და სრულდება კამაროვანი გუმბათით. ნაგებობაზე მიშენებულია მცირე მართკუთხა ნაგებობა, რომელიც ამჟამად შესასვლელის ფუნქციას ასრულებს. მავზოლეუმის სიმაღლეა რვა მეტრი.

ტურახანის შესახებ
არანაირი ცნობა არ არსებობს ტურახანის წარმომავლობისა და მოღვაწეობის წლების შესახებ. ზოგიერთი თვლის, რომ იგი იყო ჩინგიზიდი (ჩინგიზხანის პირდაპირი შთაამომავალი).

მეორე ვერსიით იგი იყო ხან ბასმანის ძმა, რომლის ხელისუფლებაც ვრცელდებოდა სამხრეთ ურალში. ტურახანი დაიღუპა შინაომების შედეგად, რომელიც ხშირი მოვლენა იყო ამ პერიოდის რუსეთის ტერიტორიაზე.

თანამედროვე პუბლიკაციებში შევხვდებით ისეთ ვარაუდებსაც, რომ ტურახანი მართავდა ბაშკირეთს საუკუნის დასაწყისში.
ჰუსეინ-ბეგის მავზოლეუმი

ჰუსეინ-ბეგის მავზოლეუმი  — თანამედროვე ბაშკირეთის ტერიტორიაზე არსებული პირველი იმამის (მუსულმანების სასულიერო ლიდერი) ჰაჯი-ჰუსეინ-ბეგის დაკრძალვის ადგილი. მდებარეობს დაბა ჩიშმის სასაფლაოზე. აქვს ისლამური წმინდა ადგილის სტატუსი.

ჰუსეინ-ბეგის ცხოვრება
ჰუსეინ-ბეგი, ომარ-ბეგის შვილი, დაიბადა საუკუნის დასაწყისში თურქესტანში. ახალგაზრდობაში სწავლობდა ადგილობრივ მედრესეში, სადაც სწავლობდა მუსულმანურ სამართალს და გაწევრიანდა სუფისტურ საძმო იასავიაში. მოგვიანებით აღასრულა ჰაჯი მექაში.

ბაშკირეთის მიწაზე იგი იყო სასულიერო მოსამართლე და ჰქონდა ყადის წოდება, ამის შემდეგ იგი გახდა იმამი.

იგი გარდაიცვალა 1341-1342 წლების პერიოდში და დაკრძალეს აკზირათის ტბის ახლოს, მცირე გორაკზე. ამჟამად ამ ტერიტორიაზე დაბა ჩიშმი მდებარეობს.

ისტორია
1393-1394 წლებში თემურლენგი შეიჭრა ბაშკირეთის მიწაზე, ოქროს ურდოს ხან თოხთამიშთან დაპირისპირების პერიოდში. ჰუსეინ-ბეგის საფლავის ხილვის შემდეგ, გადაწყვიტა მის საფლავზე აეშენებინა მავზოლეუმი. საფლავის ქვა ჩამოიტანეს თურქესტანიდან. ამჟამად აღნიშნული ფილა ინახება უფის მხაარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

მალევე ააშენეს მავზოლეუმი. იგი მართკუთხა ფორმის ნაგებობაა, რომელიც სრულდება გუმბათით.

 საუკუნეში მავზოლეუმი მთლიანად დაინგრა. მხოლოდ 1911 წელს უფის მუფთმა მიიღო გადაწყვეტილება საფლავის აღდგენის შესახებ, რადგან იგი ითვლებოდა საკმაოდ პატივსაცემ მუსულმანურ სიწმინდედ. ამასთან დაკავშირებით დაიწყო სასაფლაოს გათხრები, რის შედეგდაც აღმოაჩინეს ცხრა სამარხი. ექვსი მათგანი ეკუთვნოდა ბავშვებს, ხოლო დანარჩენი იყო მამაკაცის, ქალის და თავად ჰუსეინ-ბეგის.

ყოველ წელს ჩიშმის რაიონში იმართება ჰუსეინ-ბეგისადმი მიძღვნილი ღონისძიებები.
ანდრო აბაშიძე

ანდრო ბესარიონის ძე აბაშიძე (დ. 19 დეკემბერი, 1907, ხონი — გ. 27 იანვარი, 1976, თბილისი) — საქართველოს დამსახურებული ექიმი (1964). ჩრდილოეთის ექსპედიციების მონაწილე.

ბიოგრაფია
1931 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1931-1932 წლებში ექიმად მუშაობდა თეთრი ზღვის ექსპედიციაში ყინულმჭრელ „რუსანოვზე“, 1932-1934 წლებში ჩრდილო-აღმოსავლეთის პოლარულ ექსპედიციაში ყინულმჭრელ „ლიტკეზე“. მონაწილეობდა ჩელიუსკინელთა გადამრჩენი ჯგუფის მუშაობაში. არქტიკაში ყოფნის დროს ასრულებდა საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების დავალებასაც. შეაგროვა მდიდარი საკოლექციო მასალა.

1934 წლიდან მუშაობდა თბილისის საავადმყოფოს ენდოკრინოლოგიურ განყოფილებაში, იყო მარნეულის რაიონული საავადმყოფოს მთავარი ქირურგი. თბილისის საავადმყოფოს ბავშვთა ქირურგიული განყოფილების გამგე. მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. ანდრო აბაშიძე არის სამეცნიერო შრომების ავტორი, მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
დიულა აბაშიძე

დიულა ვაჟას ძე აბაშიძე (დ. 26 აგვისტო, 1941, თბილისი, — გ. 7 აპრილი, 2004, იქვე) — ქართველი გენერალ-მაიორი (15 მარტი, 1993).

ბიოგრაფია
1962 წელს დაამთავრა ბაქოს უმაღლესი საერო საჯარისო სამეთაურო სასწავლებელი, ხოლო 1975 წელს მოსკოვის სამხედრო აკადემია. მსახურობდა უნგრეთში, ბელორუსიისა და შუა აზიის სამხრეთ ოლქებში. ხელმძღვანელობდა სამხედრო ნაწილებს, რომლებიც მონაწილეობდნენ ქალაქ ტაშკენტის აღდგენაში მიწისძვრის შემდეგ. 1975–1979 წლებში იყო პოლკის მეთაურის მოადგილე ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქში, ხოლო 1979–1981 წლებში — ავღანეთის შეიარაღებული ძალების სამხედრო მრჩეველი. იქვე ვადაზე ადრე მიენიჭა პოლკოვნიკის წოდება. 1981–1986 წლებში იყო დივიზიის მეთაურის მოადგილე შუა აზიის სამხრეთ ოლქში, ხოლო 1986-1991 წლებში კორპუსის მეთაურის მოადგილე ოდესის სამხრეთ ოლქში. ყირიმში პოლკოვნიკმა აბაშიძემ ჩამოაყალიბა საქართველოს სათვისტომო, იყო მისი გამგებლობის პირველი პრეზიდენტი. 1991–1992 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის სამოქალაქო თავდაცვის შტაბის უფორის მოადგილე, 1992 წლის თებერვლიდან — საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს კადრების სამმართველოს უფროსი; 1992 წლიდან სამშვიდობო ძალების სარდალი საქართველოს რესპუბლიკიდან ცხინვალის რეგიონის ზონაში, ხოლო 1994 წლიდან სამეგრელოს რეგიონში.

დაჯილდოებულია წითელი ვარსკვლავის ორდენით და მედლებით, აგრეთვე ავღანეთის ორდენით.
პენტაგრაფი

პენტაგრაფი (, , „ხუთი“ და , , „ვწერ“) — ერთი ხმის (ფონემის) ან ხმების შეერთების წარმოსადგენისათვის გამოიყენებული ხუთი ასოს თანმიმდევრობა, რომლებიც არ შეესაბამებიან ცალკეული ასოების მნიშვნელობას. მაგალითად, გერმანულ ენაში პენტაგრაფი იშვიათ შემთხვევებში წარმოადგენს ხმას ͡, თუმცა როგორც წესი, ამ ფუნქციას ასრულებს შენაერთი . ირლანდიურ ენაში არსებობს პენტაგრაფების მთელი ჯგუფი, ხოლო ინგლისურში, რუსულში, როგორც ენების უმრავლესობაში კი პირიქით, არ არსებობს.

პენტაგრაფების სია
კირილიცა
კირილიცაში, რომელიც გამოიყენება კავკასიის ხალხთა ენებისათვის, რომლებშიც არსებობს ხუთი ასოსაგან შემდგარი რამდენიმე თანმიმდევრობა „ძლიერი“ (როგორც წესი, ტრანსკრიპცირებული საერთაშორისო ფონეტიკურ ანბანში, როგორც კირილიცაში გემინალური და დუბლირებული) ლაბიალიზებული თანხმოვნებისთვის. რადგანაც, ორთოგრაფიიდან გამომდინარე, ორივე თავისებურება გასათვალისწინებელია, მათი პენტაგრაფული სტატუსი საეჭვოა.

პენტაგრაფი გამოიყენება არჩიბულ ენაში ხმა []-ს წარმოთქმისათვის: ლაბიალიზებული ⟨⟩ []-სთვის, რომელიც ფარინგალიზირებული ყრუ უვულარული ფრიკატივის ([]-ის) „ძლიერი“ დუბლიკატია, გამოსახული ტრიგრაფით ⟨⟩. თავის მხრივ იგი ⟨⟩ ([])-ის გაუთვალისწინებელი წარმოებულია.
კორნელია (გრაკქუსების დედა)

კორნელია  — რომაელი ქალბატონი, სციპიონ აფრიკელის შვილი, ტიბერიუს სემფრონიუს გრაკქუსის ცოლი და ძმები გრაკქუსების (ტიბერიუსი და გაიუსი) დედა.

წარმომავლობა
კორნელია იყო სციპიონ აფრიკელისა (უფროსის) და ემილია პავლას ქალიშვილი. ამ თვალსაზრისით იგი არის ლუციუს ემილიუს პაულუსის, კანეს ბრძოლაში დაღუპული მხედართმთავრის, შვილიშვილი და ლუციუს ემილიუს პაულუს მაკედონელის ძმისშვილი. მისი უფროსი და ცოლად ჰყავდა პუბლიუს კორნელიუს სციპიონ ნაზიკა კორკულუმს. კორნელიას ასევე ჰყავდა ორი ძმა პუბლიუსი (რომელმაც კარიერა ვერ გაიკეთა ცუდი ჯანმრთელობის გამო) და ლუციუსი, რომელიც იყო პრეტორი.

ბიოგრაფია
კორნელია გახდა პლებეეების წარმომადგენლის ტიბერიუს სემფრონიუს გრაკქუსის ცოლი. ანალების ავტორები გვამცნობენ, რომ ეს ქორწინება შედგა ძვ. წ. 180 წელს, ჯერ კიდევ მაშინ, როდესაც ცოცხალი იყო სციპიონ აფრიკელი. მაგრამ ტიტუს ლივიუსი უკვე ეჭვქვეშ აყენებს ამგვარ დათარიღებას. პოლიბიოსისა და პლუტარქეს ცნობებზე დაყრდნობით მკვლევრებმა გამოთქვეს ვარაუდი, რომ აღნიშნული ქორწინება შედგა ძვ. წ. 165-სა და ძვ. წ. 162 წლებს შორის პერიოდში. ქორწინების პერიოდში ტიბერიუს სემფრონიუსი იყო 50 წლის, ხოლო კორნელია მასზე 30 წლით ახალგაზრდა. მიუხედავად ამისა, მათ 12 შვილი შეეძინათ, ამიტომ ეს ოჯახი გახდა პლინიუს უფროსისთვის დიდი ოჯახების მაგალითი. სრულწლოვანებამდე მიაღწია მხოლოდ სამმა მათგანმა: ტიბერიუსმა, რომელიც და-ძმებს შორის ყველაზე უფროსი იყო, სემფრონიამ, რომელიც გახდა საკუთარი ბიძაშვილის ცოლი და გაისუმა, რომელიც დაიბადა მამის გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე.

კორნელიამ ქმრის გარდაცვალებიდან ოთხი ათწლეული კიდევ იცოცხლა. მას ხელს თხოვდნენ ცნობილი რომაელები და უცხოელები, მათ შორის ეგვიპტის მეფე პტოლემე ფილომეტორი, მაგრამ იგი ყველას უარს ეუბნებოდა და მთელ დროს შვილების აღზრდას ანდომებდა. ორივე ვაჟისთვის ბრწყინვალე განათლება მიუცია მათი მასწავლებლები ყოფილან ცნობილი ორატორი დიოფანე მიტილინელი და ფილოსოფოსი ბლოსიუსი.

კულტრაში
კორნელია არის მილი ეზერსკის რომანის „გრაკქუსების“ პერსონაჟი. მისი სახელი ეწოდა ასტეროიდს 425 კორნელია, რომელიც აღმოაჩინეს 1896 წელს.
ლურჯი ლოტოსი

„ლურჯი ლოტოსი“ — „ტენტენის თავგადასავლების“ სერიის მეხუთე ტომი. ამ ნაწილში ტენტენის და მის ძაღლ მილუს თავგადასავლები გრძელდება „ფარაონის სიგარებში“ მოთხრობილი ამბების შემდეგ. ორივე მოხვდება ჩინეთში იმ დროს, როდესაც 1931 წელს უკანასკნელის ინტერვენციას იაპონია ახორციელებს.

„ლურჯი ლოტოსი“ ქვეყნდებოდა 1934–1935 წლებში. 1934 წელს აგრეთვე გამოვიდა ცალკე შავ-თეთრი ალბომის სახით. ფერადი ვერსია გამოვიდა 1955 წელს.
შავი კუნძული

„შავი კუნძული“ — „ტენტენის თავგადასავლების“ სერიის მეშვიდე ტომი. ამ ნაწილში ტენტენი და მისი ძაღლი მილუ ხვდებიან ინგლისში, სადაც ჟურნალისტი იძიებს გამყალბებლების საქმიანობას. შემდგომში ტენტენი მათ შოტლანდიაში ეძებს და პოულობს შავ კუნძულზე.

„შავი კუნძული“ ქვეყნდებოდა 1937–1938 წლებში. 1938 წელს გამოვიდა ცალკე შავ-თეთრი ალბომის სახით. ფერადი ვერსია გამოვიდა 1943 წელს.
ტრიგრაფი

ტრიგრაფი ( „სამი“ და „ვწერ“) — შემადგენელი დამწერლობითი ნიშანი, რომელიც შედგება სამი ასოსაგან და გამოიყენება დამწერლობაში ფონემის და მათი ვარიანტების აღსანიშნავად: მაგალითად, სიტყვაში , რომელიც აღნიშნავს ხმას //, სიტყვებში , .

წარმოშობა
ძველი დამწერლობითი ტრადიციების ენებში ტრიგრაფები წარმოიქმნება სტიქიურად ენის ხმოვანი შემადგენლობის ცვლილებების გამო. მაგალითად, ტრიგრაფი ინგლისურ ენაში წარმოიშვა, როგორც ხმოვანი კომპლექსის //-ის აღსანიშნავად, რომელიც შემდგომში გადავიდა //-ში, გერმანულ ენაში იგივე ტრიგრაფი თავდაპირველად აღნიშნავდა ხმათა ერთიანობას //.

ახლად შექმნილ დამწერლობებში ტრიგრაფები (დიგრაფებთან ერთად) დამწერლობის შემქმნელებმა შემოიღეს იმ ხმებისათვის, რომლებსაც არ ჰყოფნით ასოები გამოყენებულ ანბანში. მაგალითად აბაზურ, ადიღეურ და ყაბარდოულ ენებში.

სტატუსი ენაში
როგორც წესი ტრიგრაფი განიხილება, როგორც სამი ცალკეული ასოს ერთობლიობა, რაც ანბანური მიმდევრობით აისახება ლექსიკონებში და სარჩევებში. მაგრამ ზოგიერთ ენებში დიგრაფებს და ტრიგრაფებს აქვთ საკუთარი ადგილი ანბანში, მაგალითად, უნგრული ტრიგრაფი , რომელიც აღნიშნავს ხმას //.

მაგალითები
ზოგიერთი ტრიგრაფი ლათინურ დამწერლობებში
 — ფრანგულ ენაში გამოიყენება ხმისთვის //, ასევე ზოგიერთ ინგლისურ სიტყვებში, ნასასხებს ფრანგული ენიდან ( /--/, /--/), /--/)
 — იტალიურ ენაში გამოიყენება ხმისთვის // ხმოვნების წინ (-ის გარდა)
 — ირლანდიურ ენაში გამოიყენება მახვილის გარეშე არსებული დამაბოლოვებელი ხმისთვის //. ინგლისურ ენაში ასევე შეიძლება განხილული იქნას, როგორც ტრიგრაფი, რომელიც ნიშნავს დიფთონგს //, მაგალითად, სიტყვაში // „ღამე“
 — ფრანგულ ენაში გამოიყენება ხმების ერთობლიობისთვის (აღმავალი დიფთონგი) //. ტიბეტური პინინში გამოხატავს ხმას // (ალტერნატიული ჩანაწერი )
 — კოისანურ ენა ნაროში გამოიყენება ხმისთვის //, სანდავეს ენაზე ხმისთვის //, ინგლისურ ენაში ხმისთვის // როგორც დიგრაფ ალტერნატივა ხმის ზოგიერთ მდგომარეობაში.

ტრიგრაფები კირილიცურ დამწერლობებში
 — აბაზური ენა
 — ადიღეური, ყაბარდოული ენები
 — აბაზური ენა
 — აბაზური ენა
 — აბაზური ენა
 — ადიღეური ენა
 — აბაზური ენა
 — ადიღეური ენა
 — ადიღეური ენა
 — ყაბარდოული ენა
 — აბაზური ენა
 — ადიღეური, ყაბარდოული ენები
 — აბაზური ენა
 — აბაზური ენა
 — ადიღეური, ყაბარდოული ენები
 — აბაზური ენა
 — ადიღეური ენა
 — ადიღეური ენა
 — ადიღეური, ყაბარდოული ენები
 — აბაზური ენა
 — აბაზური ენა

ტრიგრაფები სხვა დამწერლობით სისტემებში
იაპონურ ენაში კანის ტიპის დამწერლობისას ტრიგრაფები შეიძლება წარმოიქმნას მარცვლების დაწერისას პალატალიზაციასთან ერთად და გრძელი ხმოვანისას, რომლებიც გამოისახება ცალკეული ნიშნებით. მაგალითად, (ჰირაგანა) / (კატაკანა) ჰიო:.

კორეულ დამწერლობა ჰანგილში არსებობს მხოლოდ ერთი ტრიგრაფი . მაგრამ ის არ გვხვდება არც ერთ ტექსტში და არსებითად თეორიული ნიშანია ხმა *//-ის გამოსახატავად. ტრიგრაფი შედგება დიგრაფისგან *// და ხელმოწერილი დიაკრიტიკული ნიშნისაგან (წრისაგან), რომელიც მარკირებას უკეთებს თანხმოვანთა ლაბიოდენტალურ რიგს.

ტრიგრაფები ჟესტების ენებზე
ამსლენში (ჟესტების ამერიკული ენა) არსებობს ჟესტი, რომელშიც შეერთებულია ამერიკული დაქტილური ანბანის სამი ნიშანი — , და . ფორმალურად ეს ჟესტი შეიძლება ჩაითვალოს ტრიგრაფად, რადგანაც შედგება ჟესტებისგან, რომლებიც ასოებს გამოსახავენ, მაგრამ მნიშვნელობის მიხედვით ის ინგლისური გამონათქვამის „მე შენ მიყვარხარ“ აბრევიატურაა.
ალექსანდრე მეტრეველი

ალექსანდრე მეტრეველი (დ. 2 ნოემბერი, 1944, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი და საბჭოთა ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი მეცხრე ჩოგანი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1966). თბილისის საპატიო მოქალაქე (2017).

ბიოგრაფია
1973 წელს, მეტრეველი უიმბლდონის ფინალში გავიდა, სადაც ჩეხოსლოვაკ იან კოდეშთან დამარცხდა. იგი ასევე ორჯერ გავიდა უიმბლდონის შერეული წყვილების ფინალში ოლგა მოროზოვასთან ერთად (1968, 1970), თუმცა წარმატებას ვერ მიაღწია. 1962 წელს 17 წლის ასაკში, მეტრეველი უიმბლდონის ახალგაზრდული ჩემპიონატის ფინალში ბრიტანელ სტენლი მეთიუზთან დამარცხდა. უიმბლდონის გარდა, სხვა დიდი სლემის ტურნირებიდან, ალექსანდრე მეტრეველმა ავსტრალიის (1972) და საფრანგეთის (1972) ღია პირველობების ნახევარფინალებამდე, ხოლო აშშ-ის ღია პირველობაზე მეოთხედფინალამდე (1974) მიაღწია. კარიერა ჩოგბურთელმა 1980 წელს დაასრულა. ჯამში მან -ის 5 ტურნირი მოიგო ერთეულთა თანრიგში. მეტრეველი არის ევროპის 16-გზის და სსრკ-ს 29-გზის ჩემპიონი ერთეულებში, წყვილებში და შერეულ წყვილებში. იგი არის სსრკ-ს ხალხთა სპარტაკიადის აბსოლუტური ჩემპიონი (1975). მეტრეველი იყო ერთადერთი საბჭოთა მამაკაცი ჩოგბურთელი, ვინც დიდი სლემის ტურნირის ფინალში ითამაშა და ვინც მსოფლიოს საუკეთესო ჩოგბურთელთა ათეულში მოხვდა (მსოფლიოს მე-9 ჩოგანი 1974 წელს). იგი 18 წლის განმავლობაში შედიოდა სსრკ-ს საუკეთესო მამაკაც ჩოგბურთელთა ათეულში, აქედან 12-ჯერ პირველ ნომრად (1966–1967, 1969–1978). რეგულარულად იღებდა მონაწილეობას დეივისის თასზე სსრკ-ს ნაკრებში. იყო სსრკ-ს ჩოგბურთის ფედერაციის ვიცე-პრეზიდენტი, საქართველოს სპორტკომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე. 2015 წლის უიმბლდონის ტურნირის მსვლელობისას, ალექსანდრე მეტრეველი დეივისის თასის სპეციალური მედლით დაჯილდოვდა. ჯილდო მას ჩოგბურთის საერთაშორისო ფედერაციის პრეზიდენტმა, ფრანჩესკო რიკი ბიტმა გადასცა.

1966 წელს დასახელდა საქართველოს საუკეთესო სპორტსმენად.

დღესდღეობით ალექსანდრე მეტრეველი სპორტული კომენტატორია და ცხოვრობს მოსკოვში. იგი არის რუსეთის მოქალაქე და ავსტრალიის საპატიო მოქალაქე.

დიდი სლემის ტურნირებზე ასპარეზობის შედეგები
ერთეულთა ფინალი: 1 (0–1)
შერეული წყვილების ფინალები: 2 (0–2)
ყველა გამარჯვება -ის ტურნირებზე ერთეულებში (5)
საინტერესო ფაქტები
1970 წელს საქართველოს სპორტულ ჟურნალისტთა ფედერაციამ მოაწყო ტრადიციული საახალწლო ანკეტა რესპუბლიკის ათი საუკეთესო სპორტსმენის გამოსავლენად. გამოკითხვის შედეგად ალექსანდრე მეტრეველი საქართველოს მესამე საუკეთესო სპორტსმენად დასახელდა.

საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოსთან არსებული ფიზიკური კულტურისა და სპორტის კომიტეტის კოლეგიამ თავის სხდომაზე დაამტკიცა რესპუბლიკის საუკეთესო სპორტსმენთა ათეული 1976 წლის შედეგების მიხედვით, სადაც ალექსანდრე მეტრეველი 1976 წლის საქართველოს მეხუთე საუკეთესო სპორტსმენად დასახელდა.
ალექსანდრე ანპილოგოვი

ალექსანდრე ანპილოგოვი (დ. 18 იანვარი 1954, თბილისი) — ქართველი და საბჭოთა ხელბურთელი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1976). საპატიო ნიშნის ორდენის, ღირსების ორდენის, ვახტანგ გორგასლის მეორე ხარისხის ორდენის და ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენის კავალერი.

ბიოგრაფია
თამაშობდა თბილისის „ბურევესტნიკში“ (1970–1985) და გერმანიის „ლანდსჰუტში“ (1987–1992), სადაც ჯერ მოთამაშის, შემდეგ კი მოთამაშე მწვრთნელის ფუნქციას ასრულებდა. 1976 წლის მონრეალის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი (6 მატჩი, 13 გოლი) და 1980 წლის მოსკოვის ოლიმპიადის მეორე პრიზიორი (6 მატჩი, 29 გოლი). მსოფლიოს ჩემპიონი (1982) და მეორე პრიზიორი (1978), სსრკ ჩემპიონატის სამგზის მესამე პრიზიორი (1977, 1980, 1981) სსრკ ხალხთა მე-6 სპარტაკიადის მესამე პრიზიორი (1975). 1974–1984 წლებში სსრკ ნაკრებში ითამაშა 217 მატჩი (572 გოლი). იყო საბერძნეთის ქალთა ნაკრების მწვრთნელი (2000–2001).

2012 წელს, სერიაში „ქართველი ოლიმპიური ჩემპიონები“ (პროექტის ავტორი და მთავარი რედაქტორი ელგუჯა ბერიშვილი) გამოიცა გიორგი ჩოჩიშვილის წიგნი „ალექსანდრე ანპილოგოვი“.

2017 წელს ალექსანდრე ანპილოგოვს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტროს დაწესებული უმაღლესი ჯილდო „სპორტის რაინდის წოდება“ მიენიჭა.

ძირითადი შედეგები
საინტერესო ფაქტები
საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოსთან არსებული ფიზიკური კულტურისა და სპორტის კომიტეტის კოლეგიამ თავის სხდომაზე დაამტკიცა რესპუბლიკის საუკეთესო სპორტსმენთა ათეული 1976 წლის შედეგების მიხედვით, სადაც ალექსანდრე ანპილოგოვი 1976 წლის საქართველოს მესამე საუკეთესო სპორტსმენად დასახელდა.

1982 წლის დეკემბერში სპორტულმა ჟურნალისტებმა და სპეციალისტებმა ალექსანდრე ანპილოგოვი საქართველოს მეშვიდე საუკეთესო სპორტსმენად დაასახელეს.
მანუჩარ შერვაშიძე

მანუჩარ პროკოფის ძე შერვაშიძე (დ. 27 მაისი, 1930, მუხურა, ახლანდ. ტყიბულის მუნიციპალიტეტი — გ. 3 მარტი, 2022, ბათუმი) — ქართველი საბჭოთა მსახიობი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1982).

ბიოგრაფია
1955 წელს დაამთავრა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. 1955 წლიდან ბათუმის თეატრის წამყვანი მსახიობია. კინოში იღებდნენ 1964 წლიდან. 1991–1995 წლებში იყო აჭარის უზენაესი საბჭოს დეპუტატი.

1961: აჭარის ასსრ დამსახურებული არტისტი
1967: საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1982: საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
2004: იუსუფ კობალაძის სახელობის პრემია
2010: ბათუმის საპატიო მოქალაქე
2018: საქართველოს თეატრალური საზოგადოების უშანგი ჩხეიძის სახელობის პრემია
2018: ბათუმის მერიის ჯილდო „დიდასკალოსი“