iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვაჟა გოგოლაძე

ვაჟა გოგოლაძე (დ. 19 იანვარი, 1927, გოგოლესუბანი, ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი, საქართველო — გ. 2006) — ქართველი ლოტბარი, მომღერალი, ანსამბლ „გურიის“ დამაარსებელი და ხელმძღვანელი, საქართველოს კულტურის დამსახურებული მოღვაწე, ღირსების ორდენის კავალერი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1927 წლის 19 იანვარს, ჩოხატაურის რაიონის სოფელ გოგოლესუბანში. მამა — ბარნაბა გოგოლაძე (პროფესიით ხურო, 1937 წელს გადაასახლეს), დედა — ელისაბედ ჯიბლაძე — მომღერალ-მგალობლები იყვნენ. კარგად მღეროდნენ დებიც — შურა (ბანი) და მარგალიტა (წვრილი, კრიმანჭული). და-ძმებს ჩინებული საოჯახო ტრიო ჰქონდათ (ვაჟა დამწყები ხმა იყო). ოთხწლიანი განათლება გოგოლესუბანში მიიღო, საშუალო — ჩოხატაურის გიმნაზიაში (№1 საშ. სკოლა), რომელიც დაამთავრა 1945 წელს.

1945 წლიდან ვაჟა გოგოლაძე თავის დებთან და ბიძაშვილებთან ერთად საჯაროდ კონცერტებს მართავს. ამავე წლებში მოღვაწეობს დამწყებ მსახიობად და ტექნიკურ რეჟისორად ახლადშექმნილ სახელმწიფო დრამატული თეატრის დასში.

1950 წლიდან ჩოხატაურის გუნდში (ხელმძღვანელი ვლადიმერ ბერძენიშვილი) ერთ-ერთ ლოტბარად მიიწვიეს, რადგან თბილისში გაიარა სპეციალური სადირიჟორო კურსები. 1954 წლიდან უკვე თავად ხელმძღვანელობდა ამ გუნდს.

1957 წლიდან გადმოვიდა თბილისში, სადაც დაამთავრა სამუსიკო სასწავლებელი გუნდის დირიჟორის სპეციალობით და გაიგზავნა ქალაქ რუსთავში ოლიმპიადისთვის გუნდის მოსამზადებლად.

1960-79 წლებში მოღვაწეობდა ქალაქ რუსთავში, შექმნა 120-კაციანი გუნდი, რომელმაც 1961 წელს თბილისში, რესპუბლიკურ დათვალიერებაზე დაიმსახურა პირველი ადგილი და ფესტივალის პრემია.

მომდევნო წლებში მოღვაწეობდა სხვადასხვა საშუალო სკოლაში და რუსთავის მეტალურგიულ ქარხანაში.

1967 წლის ზაფხულში გურიაში შექმნა მომღერალთა გუნდი, რომელსაც „გურია“ უწოდეს (ანსამბლს მოგვიანებით სახალხო წოდება მიენიჭა). აქედან მოყოლებული, ვაჟა გოგოლაძე „გურიის“ უცვლელი ხელმძღვანელი იყო.

მას არაერთხელ ეწვივნენ უცხოელი სპეციალისტები და ქართული ხალხური სიმღერის მოყვარულნი: მორიტა სანი (იაპონია), ფრენკ კეინი (საფრანგეთი), სიუზან ციგლერი (გერმანია), ჰელენ ჩედვიკი (ინგლისი), იოჰან ვესტმანი (შვედეთი), კარლ ლინიკი (აშშ), სოსო ჟორდანია და ნინო ციციშვილი (ავსტრალია), უცხოეთში მოღვაწე ქართული ხალხური სიმღერის შემსრულებელი ანსამბლები: ტრიო „მზეშინა“ (პარიზი) და „გორანი“ (ავსტრალია). ფრენკ კეინის მიწვევით იყო პარიზში, ხოლო იოსებ ჟორდანიას მიწვევით — ავსტრალიაში, ქართული ხალხური სიმღერების შესწავლის მიზნით. ორივე ტურნემ წარმატებით ჩაიარა. „გორანმა“ და სხვა ავსტრალიურმა ანსამბლებმა ისწავლეს და კომპაქტ-დისკზე ჩაწერეს კიდეც მისგან ნასწავლი ქართული ხალხური სიმღერები.

ვაჟა გოგოლაძე სხვადასხვა დროს დაჯილდოებულია: შრომის ვეტერანის მედლით, სახალხო განათლების წარჩინებულის მედლით, ღირსების ორდენით, არის კულტურის დამსახურებული მოღვაწე და ჩოხატაურის საპატიო მოქალაქე.
აბელის პრემია

აბელის პრემია — ნორვეგიელი მათემატიკოსის ნილს ჰენრიკ აბელის სახელობის პრემია მათემატიკაში. დააარსა ნორვეგიის მთავრობამ 2002 წელს და გაიცემა 2003 წლიდან. პრემია გაიცემა ყოველწლიურად ჩვენი დროის გამოჩენილ მათემატიკოსებზე. პრემიამ დაარსებისთანავე მიიღო სახელწოდება „ნობელის პრემია მათემატიკაში“ და გახდა ყველაზე პრესტიჟული ჯილდო მათემატიკის სფეროში.

პრემიის ფულადი ჯილდოა 6 მლნ ნორვეგიული კრონი (€ 750 ათ. ან $1,06 მლნ)..

პრემიის ლაურეატს ყოველწლიურად ირჩევს საერთაშორისო კომიტეტი, რომელიც შედგება ხუთი მათემატიკოსისაგან, რომელსაც ნიშნავენ საერთაშორისო მათემატიკური კავშირი და ევროპის მათემატიკოსთა გაერთიანება. კომიტეტს ხელმძღვანელობს ნორვეგიელი მათემატიკოსი რაგნი პიენე.

ლაურეატები
აბელის პრემიის ლაურეატების ცხრილი:
ჯაბა ბრეგვაძე

ჯაბა ბრეგვაძე (დ. 1 დეკემბერი, 1987) — საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების მოთამაშე. მისი პოზიციაა ჰუკერი. 2012-2014 წლებში თამაშობდა „ტულუზის“ სახელით ტოპ 14-ში. 2015-2017 წლებში კი ინგლისური „ვოსტერის“ შემადგენლობაში.

2022 წლიდან ჯაბა არის იაპონური „კუბოტა სფეარსის“ წევრი.

2011, 2015 და 2019 წლების მსოფლიო ჩემპიონატებში ჯაბა ნაკრების ძირითად მოთამაშეთა შორის იყო.
მუჰამედ IV (შირვანი)

მუჰამედ — მეცხრე შირვანშაჰი 981-991 წლებში, შირვანის დამოუკიდებელი მმართველი, მეხუთე ლაიზანშაჰი 948-956 წლებში.

ბიოგრაფია
981 წელს, აჰმადის გარდაცვალების შემდეგ, შირვანშაჰის თანამდებობა მუჰამედ -მ დაიკავა. მუჰამედი დამპყრობლური პოლიტიკით გამოირჩეოდა. 981 წელს, თანამდებობის დაკავებისთანავე, მან ჰაბალას შეუტია და მისი მმართველი — აბდ-ულ ბარ ანდაბაში ტახტიდან ჩამოაგდო. 982 წელს, შირვანშაჰმა ბარდა დაიპყრო და მის მმართველად მუსა იბნ ალი დანიშნა. 990 წელს, ბარდის შირვანშაჰს განუდგა და მის წინააღმდეგ აჯანყებები წამოიწყო, მაგრამ მუჰამედ -მა ბარდასა და დერბენტში ყველა აჯანყება ჩაახშო.

მუჰამედ გარდაიცვალა 991 წელს. მუჰამედის გარდაცვალების შემდეგ, მომდევნო შირვანშაჰი მისი ძმა — იაზიდ გახდა.
სტამბოლის ტერაქტი (მარტი, 2016)

სტამბოლის მარტის ტერაქტი 2016 — 19 მარტს 2016 წელს, 10:55 საათზე, თვითმკვლელი ტერორისტის მიერ ჩადენილი ტერაქტი ბეიოღლუს რაიონის გამგეობის წინ, სტამბოლში, თურქეთი. მდებარეობს ბალოს ქუჩის და თავისუფლების გამზირის გადაკვეთაზე, ცენტრალურ სავაჭრო ქუჩაზე, ტერაქტის შედეგად მინიმუმ ხუთი ადამიანი დაიღუპა, მათ შორის დამნაშავეც. 36 ადამიანი დაშავდა, მათ შორის შვიდის მდგომარეობა მძიმეა. სადაც ბოლო ტერაქტი მოხდა ექვსი დღის წინ ანკარაში, რომლის დროსაც 37 ადამიანი დაიღუპა. ტერაქტი თავისთავზე აიღო ქურთისტანის თავისუფლების მიმინოები . ამერიკის შეერთებული შტატების საელჩომ ანკარაში გამოსცა ტერორიზმის გაფრთხილება თავისი მოქალაქეებისთვის ერთი დღით ადრე ტერაქტამდე სტამბოლში, ანკარაში, იზმირსა და ადანაში. გერმანიის საელჩომ ასევე გასცა უსაფრთხოების გაფრთხილება თავისი მოქალაქეებისთვის სამი დღით ადრე ტერაქტამდე. პრემიერ-მინისტრმა აჰმეთ დავუთოღლუმ მიაჩნია გაფრთხილება, როგორც "ნორმალური" მოვლენა.

-ის ინფორმაციით სტამბოლის მაცხოვრებლები ამ ტერაქტამდე უკვე იყვნენ ფხიზლად ანკარის ტერაქტის გამო, რომლებიც აგრეთვე ფრთხილები იყვნენ გარეთ.

ტერაქტი
თავისუფლების გამზირი, სადაც მოხდა ტერაქტი, არის სავაჭრო არეა, რომელიც პოპულარულია ტურისტებს შორის და ითვლება ყველაზე დატვირთულ გამზირად თურქეთში. თუმცა ტერაქტი მოხდა იმ დროს, როდესაც გამზირი შედარებით მშვიდი და დაცლილი იყო. ლურსმნების და პატარა ლითონების ნაწილაკები ეყარა თავდასხმის ადგილას, რაც მიუთითებს, რომ კასეტური ბომბი იქნა გამოყენებული.

გაზეთ ""-ის თქმით, სამი მსხვერპლი იყო ისრაელიდან და ერთი ირანიდან.

მსხვერპლები ეროვნების მიხედვით:

გამოხმაურება
შიდა
-მა, თურქეთის საბჭომ, რომელიც არეგულირებს რადიო და ტელე არხებს, გასცა აკრძალვა ჩვენებაზე იმის, რაც მოიცავს აფეთქების ასპექტებს.

საერთაშორისო
ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, მუჰამედ ჯავად ზარიფმა, დაგმო ტერაქტი და მას „არაჰუმანური“ უწოდა.
პაკისტანმა მკაცრად დაგმო სტამბოლის ტერაქტი, რომლის დროსაც დაიღუპა ხუთი და დაიჭრა მრავალი ადამიანი. საგარეო საქმეთა სამინისტროს განცხადებაში ნათქვამია: „პაკისტანი გმობს ამ ტერორისტულ აქტს ძლიერ და კიდევ ერთხელ ადასტურებს თავის პოლიტიკას ტერორიზმის ყველა ფორმისა და გამოვლინების წინააღმდეგ“.
ბიძაჩემი იონა

ბიძაჩემი იონა — ჯემალ ქარჩხაძის იუმორისტული მოთხრობა. პირველად გამოქვეყნდა 1987 წელს, კრებულში სახელწოდებით – "ანტონიო და დავითი".

მოთხრობის მთავარი პერსონაჟი, რომლის სახელს ნაწარმოების ბოლომდე ვერ ვიგებთ, ბრუნდება მშობლიურ ქალაქში და იხსენებს თავის უცნაურ ბიძას, იოანას, რომელმაც ხალხს თავი უჩვეულო და აბსურდული ცხოვრებით დაამახსოვრა.
ვლადიმერ აფციაური

ვლადიმერ აფციაური (დ. 4 თებერვალი, 1962, მანგლისი — გ. 14 მაისი, 2012, თბილისი) — ქართველი მოფარიკავე.

სეულის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი გუნდურ ჩათვლაში (1988), მსოფლიოს ჩემპიონი გუნდურ პირველობაში (1982), მეორე (1988) და სამგზის მესამე პრიზიორი (1982, 1986, 1990), ევროპის თასის მფლობელი გუნდურ ასპარეზობაში (1985), საერთაშორისო მეგობრული სპორტული თამაშების ჩემპიონი პირად და გუნდურ პირველობაში (1984), უნივერსიადის მეორე პრიზიორი (1986), საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი პირად და გუნდურ ჩათვლაში (1984). ქუვეითის ნაკრების (რაპირა) მთავარი მწვრთნელი (1998–2010). საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1984), ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენის კავალერი. 2011 წელს, სერიაში „ქართველი ოლიმპიური ჩემპიონები“ (პროექტის ავტორი და მთავარი რედაქტორი ელგუჯა ბერიშვილი) გამოიცა გიორგი ფრანგიშვილის წიგნი „ვლადიმერ აფციაური“.

ძირითადი შედეგები
საინტერესო ფაქტები
1982 წლის დეკემბერში სპორტულმა ჟურნალისტებმა და სპეციალისტებმა ვლადიმერ აფციაური საქართველოს მეხუთე საუკეთესო სპორტსმენად დაასახელეს.
კახი კახიაშვილი

კახი კახიაშვილი ან აკაკიოს კაკიაშვილისი (; დ. 13 ივლისი, 1969, ცხინვალი, საქართველოს სსრ) — საბჭოთა, ქართველი და ბერძენი ძალოსანი. სამგზის ოლიმპიური და მსოფლიო ჩემპიონი. სპორტის დამსახურებული ოსტატი. ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენის კავალერი. 1994 წლიდან გამოდიოდა საბერძნეთის სახელით. 2005 წელს აღიდგინა საქართველოს მოქალაქეობა. ვახტანგ გორგასლის სახელობის ხარისხის ორდენისა და ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენის კავალერი (2018), სპორტის რაინდი (2016).

ორჭიდში დამყარებული აქვს მსოფლიო რეკორდი: 420 კგ (99 კგ კატეგორიაში, 1996 წ.); ატაცში - ორი მსოფლიო რეკორდი: 185,5 კგ (91 კგ კატეგორიაში, 1994 წ.) და 188 კგ (94 კგ კატეგორიაში, 1999 წ.); აკვრაში - სამი: 227,5 კგ (91 კგ კატეგორიაში, 1995 წ.), 228,5 კგ (91 კგ კატეგორიაში, 1995 წ.) და 235 კგ (99 კგ კატეგორიაში, 1996 წ.).
ვიტებსკის ოლქი

ვიტებსკის ოლქი — ოლქი ჩრდილოეთ ბელარუსში.

მოსახლეობა 1,202 მილიონი ადამიანი. ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ვიტებსკი. დაარსდა 1938 წლის 15 იანვარს.

ისტორია
დაარსდა 1938 წლის 15 იანვარს, სსრკ-ს „01.15.1938 ცვლილებების შეტანის შესახებ კონსტიტუციაში“ (ძირითად კანონში) შესაბამისად.

სსრკ-ს შექმნის დროს ოლქის ტერიტორია იყო ნაწილი რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკის. 1924 წელს ოლქია მთავარი ნაწილი გადაეცა ბელორუსიის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკას.

გეოგრაფია
ვიტებსკის ოლქი მოიცავს 40,000 კმ² ფართობს, რომელიც დაახლოებით 19.4% ბელარუსის მთლიანი ტერიტორიის.

2000 წელს ბელარუსი მეცნიერები ალექსეი სოლომონოვმა და ვალერი ანოშკომ გამოაქვეყნეს ანგარიში, სადაც მათ განაცხადეს, რომ ევროპის გეოგრაფიული ცენტრი მდებარეობდა ტბა შოში , ვიტებსკის ოლქში.

ოლქში მდებარეობს ბევრი ეროვნული პარკი, ნაკრძალი და დაცული ველური ბუნება ეროვნული მნიშვნელობის, ვიდრე ბელარუსის რომელიმე სხვა ოლქში. ბრასლავის ტბები და ნაროჩის ეროვნული პარკები და ასევე ბერეზინსკის ბიოსფერული ნაკრძალი მოიცავს მთელი ოლქის ტერიტორიის 3,4%, აგრეთვე 22 ველური დაცული პარკი, რომელიც ატარებს ეროვნულ მნიშვნელობას შეადგენს ოლქის ტერიტორიის 4,1%.

ადმინისტრაციული დაყოფა
რეგიონალური დაქვემდებარების ქალაქები:

ვიტებსკი
ნოვოპოლოცკი

ვიტებსკის ოლქი მოიცავს 21 რაიონს:

მოსახლეობა
რაოდენობა
ოლქის მოსახლეობა 1999 წლის აღწერის მონაცემებით იყო 1377,2 ათასი ადამიანი, მათ შორის ქალაქის — 923.1 (67%), სოფლის — 454,1 ათასი ადამიანი (33%).

დინამიკა
1959 — 1999 პერიოდში, ქალაქის მოსახლეობა გაიზარდა 2,3-ჯერ, ხოლო სოფლის იმავე პერიოდში შემცირდა 48%-ით.

სიმჭიდროვე
ოლქში არსებობს 6480 სოფლის ტიპის დასახლება, საიდანაც 366 - მოსახლეობის გარეშეა დარჩენილი. სოფლებს შორის დომინირებს მცირე დასახლებები - რომლის მოსახლეობა 10-მდე ადამიანია. ასეთი დასახლებები 2006 წლის დასაწყისში იყო 4.718, ან 73%-ს შეადგენდა. აქ ცხოვრობს სოფლის მოსახლეობის 19%.

ეთნიკური შემადგენლობა
ეკონომიკა
ოლქის წამყვანი ინდუსტრიელი დარგებია: საწვავის — დაახლოებით 58%, ელექტროენერგიის — 10.8%, კვების მრეწველობა — 8.8%, მსუბუქი მრეწველობა — 5.1%, ქიმიური და ნავთობქიმიური მრეწველობა — 1.9%.
ლევან ჩილაჩავა

ლევან ჩილაჩავა (დ. 17 აგვისტო, 1991, სოხუმი, საქართველო) — შერკინების ბურჯის პოზიციაზე მოთამაშე საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების წევრი. ლევანი იცავს ფრანგული „ტულონის“ ღირსებას ტოპ 14-ში.

2012 წლის 11 თებერვალს ევროპის ერთა თასის საქართველო – ესპანეთის სარაგბო დაპირისპირებისას ლევან ჩილაჩავას დებიუტი შედგა.

კარიერული სტატისტიკა
.
მოგილიოვის ოლქი

მოგილიოვის ოლქი — ოლქი ბელარუსის აღმოსავლეთით, ესაზღვრება რუსეთის სმოლენსკის და ბრიანსკის ოლქებს აღმოსავლეთში, ვიტებსკის ოლქს ჩრდილოეთში, გომელის ოლქს სამხრეთში და მინსკის ოლქს დასავლეთში. მოსახლეობა — 1 070 695 ადამიანი (2015 წლის 1 იანვრის მონაცემებით). ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მოგილიოვი. დაარსდა 15 იანვარს, 1938 წელს.

გეოგრაფია
ფართობი — 29 ათასი კვადრატული კილომეტრია. უდიდესი მდინარეა — დნეპრი.

ისტორია
დაარსდა 1938 წლის 15 იანვარს, სსრკ-ს „01.15.1938 ცვლილებების შეტანის შესახებ კონსტიტუციაში“ (ძირითად კანონში) შესაბამისად.

1986 წელს ჩერნობილის ავარიის შემდეგ, მოგილიოვის ოლქის ტერიტორიების ნაწილი (ძირითადად სამხრეთით, განსაკუთრებით კრასნოპოლკის რაიონის და ჩერიკოვსკის რაიონები) გახდა სერიოზული რადიაციული დაბინძურების მსხვერპლი, ბევრი დასახლება მთლიანად გადატანილ იქნა არადაინფიცირებულ ადგილებში.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ოლქი შედგება 21 რაიონისგან:

ეთნიკური შემადგენლობა
ეკონომიკა
მოგილიოვის ოლქის მრეწველობა ბელარუსის ეროვნულ ეკონომიკაში წამყვანი პოზიცია უჭირავს. ოლქი სპეციალიზდება ქიმიური და ნავთობქიმიური, მანქანათმშენებლობის, ხის, სამშენებლო მასალები, მსუბუქი და კვების მრეწველობის წარმოებაში.
უსმან დემბელე

უსმან დემბელე ( დ. 15 მაისი, 1997) — ფრანგი ფეხბურთელი, „პარი სენ-ჟერმენისა“ და საფრანგეთის ეროვნული ნაკრების თავდამსხმელი. 2018 წლის მსოფლიო ჩემპიონი საფრანგეთის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. ითვლება მსოფლიოში ერთ-ერთ საუკეთესო მოთამაშედ და ერთ-ერთია იმ ათ ფეხბურთელს შორის, რომლებმაც მოიგეს მსოფლიო ჩემპიონატი, უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა და ოქროს ბურთი.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
ბორუსია დორტმუნდი
გერმანიის თასი: 2016–17

ბარსელონა
ლა ლიგა: 2017–18, 2018–19, 2022–23
ესპანეთის თასი: 2017–18, 2020–21
ესპანეთის სუპერთასი: 2018, 2022–23

პარი სენ-ჟერმენი
საფრანგეთის ლიგა 1: 2023–24, 2024–25
საფრანგეთის თასი: 2023–24, 2024–25
საფრანგეთის სუპერთასი: 2023, 2024
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 2024–25
უეფა-ს სუპერთასი: 2025
ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატის ფინალისტი: 2025
ფიფას საკონტინენტთაშორისო თასი: 2025

სანაკრებო
საფრანგეთი
მსოფლიო ჩემპიონი: 2018
მსოფლიოს ვიცე-ჩემპიონი: 2022

ინდივიდუალური
ოქროს ბურთი: 2025
ლიგა 1-ის წლის საუკეთესო ფეხბურთელი: 2024–25
ლიგა 1-ის წლის საუკეთესო ბომბარდირი: 2024–25
ლიგა 1-ის წლის ახალგაზრდა ფეხბურთელი: 2015–16
ლიგა 1-ის თვის საუკეთესო ფეხბურთელი: 2016 (-ის, -ის და '-ის ვერსიით)
ბუნდესლიგის წლის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 2016–17
სერბული ხელოვნება

სერბული ხელოვნება — სახვითი ხელოვნება რომელსაც ქმნიან სერბები ან იქმნება სერბეთში. შუა საუკუნეების მემკვიდრეობა მოიცავს ბიზნატიურ ხელოვნებას, რომელიც დაცულია არქიტექტურაში და მართლმადიდებლურ მონასტრებში ხატების სახით. ახალი დროის ადრეულ პერიოდში სერბული სახვითი ხელოვნება განიცდიდა დასავლეთის გავლენას, განსაკუთრებით ჰაბსბურგების პერიოდში გვიან საუკუნეში. თანამედროვე სერბული ხელოვნების ისტორია საუკუნიდან იწყება.

შუა საუკუნეების სერბული ხელოვნება
შუა საუკუნეების სერბული არქიტექტურის ყველაზე გამორჩეული ნიმუშია სტუდენიცის მონასტერი. ამ მონასტერში დაცულია ბიზანტიური სტილის ფრესკები. იუნესკომ ეს მონასტერი მსოფლიოს კულტურული მემკვიდრეობის სიას 1986 წელს დაამატა. შემდგომში ის სხვა ისეთი მონასტრების მოდელი გახდა როგორებიცაა: სოპოჩანი და ვისოკი-დეჩანი.

ადრეული მოდერნის პერიოდი
 საუკუნეში ოსმალეთის მიერ სერბეთის დაპყრობამ ხელოვნების გავვითარებაზე უარყოფითად იმოქმედა. სერბ თავადაზნაურობას დაბალი პოზიციები ეკავა სახელმწიფო სტრუქტურებში, ხოლო ოსმალო ხელისუფლები ეკლესიას არ სყალობდნენ. იმ პერიოდის ყველაზე გამოჩენილი მხატვარია გიორგი მიტროფანოვიჩი. სერბულ ხელოვნებაში ბაროკოს გავლენა გამოჩნდა საუკუნის ბოლოდან, ნიკოლა ნეშკოვიჩის და თეოდორ კრაჩუნის ნამუშევრებში.

 საუკუნის მხატვრობა
 საუკუნეში განმანათლებლობის და რაციონალიზმის იდეებით შთაგონებული სერბული ხელოვნება სცილდება ბაროკოს და იღებს ვენის სახვითი ხელოვნების აკადემიის ეკლექტიკურ იდეებს. ამ პერიოდის მხატვრობაში პორტრეტი ხდება პოპულარული.

თანამედროვე სახვითი ხელოვნება
პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ბელგრადის ხატვის სკოლაში აღიზარდნენ ისეთი მხატვრები როგორიცაა: მილან კონჯოვიჩი და მარკო ჩელებონოვიჩი.

მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ სერბეთის ხელოვნებაში დომინანტური მიმდინარეობა გახდა სოციალისტური რეალიზმი, რაც იუგოსლავიაში კომუნისტური მმართველობის დამყარებამ განაპირობებდა.

 საუკუნის პირველი ნახევრის გამოჩენილი ახლაგაზრდა შემოქმედები არიან: იოვანკა სტანიჟევიჩი და სიმონიდა რაჟჯევიჩი.
ბექა ადამაშვილი

ბექა ადამაშვილი (დ. 1990, თბილისი) — თანამედროვე ქართველი მწერალი, ჟურნალისტი, იუმორისტი და ბლოგერი. ცნობილი გახდა პირველივე სატირული რომანით – „ბესტსელერი“ (2014).

ბიოგრაფია
ბექა ადამაშვილი დაიბადა თბილისში 1990 წელს. 2007 წელს სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა დაიწყო კავკასიის უნივერსიტეტის მედია სკოლის ჟურნალისტიკისა და სოციალური მეცნიერებების ფაკულტეტზე. მისი ადრეული მოთხრობები იბეჭდებოდა სხვადასხვა პერიოდულ გამოცემასა და გაზეთში. ერთ–ერთი მოთხრობა, სახელწოდებით "წვიმის წვეთი" შევიდა ქიმიის სასკოლო სახელმძღვანელოში.

2009–დან 2013 წლამდე ბექა მუდმივად აქვეყნებდა სატირულ–იუმორისტულ სტატიებს საკუთარ ბლოგზე (..), ცხოვრებისეულ და სოციალურ თემებთან დაკავშირებით. მისი ბლოგები განსაკუთრებით პოპულარული იყო ახალგაზრდებში. როგორც ბლოგერმა, მან გაიმარჯვა მრავალ კონკურსში.

2013 წელს ბექა ადამაშვილმა მონაწილეობა მიიღო „შემოდგომის ლეგენდის“ ლიტერატურულ კონკურსში, სადაც დაწერილმა მოთხრობამ „: წერტილი“, პირველი ჯილდოც მოუტანა. მისი სხვადასხვა მოთხრობა გამოქვეყნდა ლიტერატურულ ჟურნალებში, მათ შორის „ცისკარში“ და „ანეულში“.

2014 წელს ბექამ დაწერა პირველი რომანი – „ბესტსელერი“, რომელიც მისი თქმით არის „სატირულ-პაროდიულ-დეტექტიურ-თავსატეხ-ფენტეზ-ფანტაზ-დაკიდევრაცგამოგვრჩა“ ჟანრის რომანი ლიტერატურაზე, ლიტერატურულ კლიშეებზე, ცნობილ მწერლებზე, არანაკლებ ცნობილ პერსონაჟებზე, და ყველაფერ იმაზე, რაც წიგნებში სასიამოვნო ემოციებს გიშლით, ან უბრალოდ - ნერვებს.

„ბესტსელერი“, რომელიც სატირაა ლიტერატურულ კლიშეებზე, მალევე გახდა პოპულარული ქართულ საზოგადოებაში და მოხვდა ისეთი ლიტერატურული პრემიების მოკლე სიაში, როგორებიცაა: „საბა“ და „წინანდლის პრემია“. ბექა ადამაშვილი დღესდღეობით სცენარისტად მუშაობს ცნობილ პოლიტიკურ–სატირულ შოუში სახელად „ვასიკო ოდიშვილის ყოველდღიური ამბები“.

2021 წელს ადამაშვილმა გადაცემა „მთავარ ჭკვიანში“ 50 000 ლარი მოიგო.
დავოლა-ვაროში

დავოლა-ვაროში — ბუნებრივი ღირსშესანიშნაობა სერბეთის სამხრეთით მდებარე რადანის მთებში. მდებარეობს ქალაქ კურშუმლიიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 27 კილომეტრზე.

ბუნების ძეგლი შედგება 202 ქვის სვეტისაგან, რომელთა სიმაღლეც 2 მეტრიდან 5 მეტრამდე მერყეობს, ხოლო საშუალო დიამეტრი 1 მ-ია. სვეტებს თავზე ადევთ ქვის „ქუდები“, რომელთა წონაც 100 კგ-ს აღწევს. ქვის სვეტები წარმოიქმნა გამოფიტვის შედეგად.

1959 წელს დავოლა-ვაროში დაცული ტერიტორიის სტატუსს იძენს, 1995 წლიდან სერბეთის მთავრობამ მას ბუნების ძეგლის სტატუსი მიანიჭა.
იურაი იანოშიკი

იურაი იანოშიკი (სლოვაკ. ; დ. 25 იანვარი, 1688, ტერხოვა — გ. 17 მარტი, 1713, ლიპტოვსკი-მიკულაში) — ლეგენდარული სლოვაკი ყაჩაღი (სლოვაკ. ).

ბიოგრაფია
ის დაიბადა ერთი ჩვეულებრივი მდიდარი მეურნის ოჯახში. 1706 წელს შევიდა ფერენც რაკოცის კურუცის არმიაში, რომელიც იბრძოდა ავსრიელთა ბატონობის წინააღმდეგ. ტრენჩინთან (თანამედროვე სამრეწველო ქალაქი სლოვაკეთში) მისი განადგურების შემდეგ იურაი შევიდა ავსტრიის ჯარში გრად ბიტჩიანსკის გარნიზონში. იქ გაიცნო ყაჩაღი ტომაშ უგორჩიკი და მასთან ერთად იპარავდა და ყიდდა ცხენებს პოლონეთში. მოგვიანებით სათავეში ჩაუდგა ყაჩაღთა ბანდას. პირველას შეიპყრეს 1712 წელს, მაგრამ დარაჯი მოისყიდა და გაიქცა. 1713 ხელახლა შეიპყრეს კლენოვცეში. 1713 წლის 16 მარტს ის დადანაშაულებულ იქნა მრავალრიცხოვან ყაჩაღობასა და მღვდელ იურაი ვენტიკის მკვლელობაში, რომელიც მას არ უღიარებია წამების შედეგადაც კი. 1713 წლის 17 მარტს ის ჩამოახრჩეს.

სახალხო გმირის როლი
სლოვაკური ლეგენდების თანახმად, იურაი იანოშიკი თავისი ბანდით ცხოვრობდა ჟულინასა და ლიპტოვსკი-მიკულაშის მიდამოებში არსებულ ტყეებში და თავს ესხმოდა მგზავრებს. პოლონური გადმოცემებით, ასევე, პოლონეთშიც მძარცველობდა. სლოვაკური გადმოცემით, იანოშიკი ატარებდა რობინ ჰუდის არწივს: «მდიდარს ართმევს, ღარიბს აძლევს». ის ცნობილი იყო ჩეხეთშიც. ჩეხმა კლასიკოსმა ალოის ირასეკმა შექმნა ნაწარმოები «ძველი ჩეხური ზღაპრები», რომელშიც შედის იანოშიკის ამბებიც. ეს თხზულებები არაერთხელ გამოიცა რუსულ ენაზე. პოლონელები მას იღებენ, როგორც თავის საკუთარ გმირს. ბელორუსმა პოეტმა მაქსიმ ტანკიმ ლექსი მიუძღვნა იანოშიკს.

მას ეძღვნება, ასევე, მრავალი მხატვრული ნაწარმოები:
პირველი სრულმეტრაჟიანი სლოვაკური ფილმი «იანოშიკი» (1921).
ჩეხოსლოვაკიური ფილმები 1935 და 1963 წწ.
პოლონური ფილმი 1974.
პოლონური სერიალი 1973—1974.
ჩეხოსლოვაკიური მულტიპლიკაციური სერიალი «ყაჩაღი იურკო» (1976).
ბალადა ბავშვებისათვის. ავტ: მარგარიტა ფიგული (1980).
კინოფილმი «იანოშიკი: ნამდვილი ისტორია» (2009) ჩეხეთის, პოლონეთის და სლოვაკეთის თანამედროვე წარმოება.
ჯუდით ბატლერი

ჯუდით ბათლერი (; დ. 23 თებერვალი, 1956, კლივლენდი, ოჰაიო, აშშ) — ამერიკელი ფილოსოფოსი, პოსტსტრუქტურალიზმის წარმომადგენელი, რომელმაც შეიტანა დიდი წვლილი ფემინიზმის საკითხების შესწავლაში, ასევე კვირ-თეორიაში, პოლიტიკურ ფილოსოფიასა და ეთიკაში.

ბიოგრაფია
ჯუდითი დაიბადა რუსული და ვენგრული წარმოშობის ებრაულ ოჯახში. სწავლობდა ბენინგტონის კოლეჯში, შემდგომ კი შეისწავლიდა ფილოსოფიას იელის უნივერსიტეტში, სადაც 1978 წელს მიიღო ბაკალავრის ხარისხი და 1984 წელს დოქტორის ხარისხი. 1984–1993 წლებში ასწავლიდა უესლიანურ უნივერსიტეტში,ჯორჯ ვაშინგტონის უნივერსიტეტსა დაჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტში. 1993 წლიდან იყო რიტორიკისა და შედარებითი ლიტერატურის პროფესორი კალიფორნიულ უნივერსიტეტში ბერკლიში.

კვლევის მთავარ საგანს წარმოადგნდა პოსტსტრუქტურალიზმი დასავლეთის ფემინისტური თეორიის ფარგლებში, ფილოსოფიური ფანტასტიკისა და სექსუალობის. მისი ბოლო ნაშრომი მიმართულია ებრაელთა ფილოსოფიის შესწავლაზე.
ტისის ტბა

ტისა , აგრეთვე ცნობილი როგორც კიშკერეს წყალსაცავი — უდიდესი ხელოვნური ტბა უნგრეთში. მდებარეობს ჰევეშის მედიეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ბორშოდ-აბაუი-ზემგლენის, ჰაიდუ-ბიჰარისა და იას-ნადკუნ-სოლნოკის მედიების სიხლოვეს.

წყალდიდობებთან ბრძოლის პროექტის ფარგლებში მდინარე ტისაზე 1973 წელს ტისის კაშხალი აშენდა. მისი წყლით შევსება 1990-იან წლებში დამთავრდა, რის შედეგადაც 127 კმ²-ის ფართობის ხელოვნური ტბა შეიქმნა. ტბის სიგრძე 27 კილომეტრია. საშუალო სიღრმე 1.7 მეტრია, ხოლო მაქსიმალური კი 17 მეტრი. მასში თავმოყრილია უამრავი მცირე ზომის კუნძული რომელთა საერთო ფართობი 43 კმ²-ია.

წყალსაცავის მშენებლობის დასრულების შემდეგ, უნგრელების დიდმა ნაწილმა აქ დასვენების დღეების გატარება დაიწყო, რადგან იგი მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა ტურისტებით გადაჭედილი ბალატონისაგან. ამის შედეგად წყალსაცავის ირგვლივ ტურისტული ინფრასტრუქტურა გაჩნდა და წყალსაცავს ტისის ტბა ეწოდა. ახალი დასასვენებელი ადგილი მთავრობამ ერთ-ერთ მთავარ ტურისტულ მიმართულებად გამოაცხადა.

ტბას (ან წყალსაცავს) გააჩნია ახალი ადგილობრივი ეკოლოგიური გარემო, ფრინველების, მცენარეებისა და ცხოველების მრავალფეროვნებით.
სერბეთის დემოგრაფია

სტატია მოიცავს სერბეთის მოსახლეობის დემოგრაფიულ მახასიათებლებს, მათ შორის სიცოცხლსისა და სიკვდილის სტატისტიკებს, რელიგიურ და ეთნიკურ ჯგუფებს, განათლების დონეს, მოსახლეობის ჯანმრთელობასა და სხვა ასპექტებს.

პროექტები
სიცოცხლის სტატისტიკა
1880–1887
წყარო:

1900–1912
წყარო:

1950–2014
სერბეთის მონაცემები (არ მოიცავს კოსოვოს).

წყარო:

წინასწარი მონაცემები

ეთნიკური ჯგუფები
რელიგია
სერბეთი რელიგურად მრავალფეროვანი ქვეყანაა, მოსახლეობის უმრავლესობა მართლმადიდებელია, უმცირესობას წარმოადგენენ მუსულმანები, კათოლიკეები, პროტესტანტი და სხვა რელიგიის მიმდევრები.

სერბეთში დაახლოებით 6 079 396 მართლმადიდებელი ცხოვრობს, რაც ქვეყნის მოსახლეობის 84.5% პროცენტს შეადგენს. სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესია ქვეყნის უდიდესი და ტრადიციული ეკლესიაა, რომლის მიმდევართა უმრავლესობაც ეროვნებით სერბია. ქვეყანაში სხვა მართლმადიდებელი მოსახლეობაც ცხოვრობს, მათ შორის მონტენეგროელები, რუმინელები, ვლახები, მაკედონელები და ბულგარელები.

სერბეთში 356 957 (მთელი მოსახლეობის 5%) კათოლიკეა, რომელთა უმეტესობა ვოევოდინაში (განსაკუთრებით ჩრდილოეთ ნაწილში) ცხოვრობს, აღსანიშნავია, რომ ვოევოდინაში ბევრი ეთნიკურად განსხავებული ადამიანი ცხოვრობს (უნგრელები, ხორვატები, ბუნევცები, მცირე რაოდენობით სლოვაკები და ჩეხები).
ბალატონის მთიანეთის ეროვნული პარკი

ბალატონის მთიანეთის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი უნგრეთში. 1997 წელს დაარსებული დაცული ეკოლოგიური სისტემა, რომელიც მოიცავს მიმდებარე ბალატონის მთიანეთის მიმდებარე ტერიტორიას (ბალატონის ტბის ჩრდილოეთით). დაარსდა უკვე დაცული ტერიტორიების კავშირით, რომელიც არსებობდა ცალკედ დიდი ხნის განმავლობაში. ბალატონის მთიანეთის ეროვნული პარკი ფართობი შეადგენს 56 997 ჰექტარს და ძირითადად შედგება ექვსი ლანდშაფტის დაცვის სფეროებიდან. ეროვნული პარკის სათაო ოფისი მდებარეობს ქალაქ ვესპრემში, რომელიც უდიდესი ქალაქია ბალატონის ტერიტორიაზე.

ტიჰანის ნახევარკუნძული
1952 წელს უნგრეთში შეიქმნა პირველი დაცული ლანდშაფტი ყველაზე მიმზიდველ, ყველაზე მრავალფეროვან და მეცნიერულად საუკეთესოდ გამოკვლეულ ფართობზე ქვეყანაში. იგი მოიცავს 1 562 ჰექტარს, რომლის 195 ჰექტარი არის უაღრესად დაცული. უნგრეთის ბალატონის ლიმნოლოგიის კვლევითი ინსტიტუტის თანამშრომლებმა, რომელიც დაარსდა 1927 წელს ტიჰანიში (ვესპრემის მედიე) — რომელიც სწავლობდა არა მხოლოდ ბელატონის ტბას, არამედ გააკეთა ვრცელი კვლევა ტიჰანის ნახევარკუნძულზე. შედეგად, ასობით პუბლიკაცია შეეხო მის გეოლოგიას, ფლორითა და ფაუნით. ყველა კვლევამ მხარი დაუჭირა, რომ მიენიჭა დაცვა ამ ტერიტორიას.

გალერეა