iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჩოფაშენი

ჩოფაშენი — არქეოლოგიური ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ არალში. მდებარეობს საქართველო-თურქეთის საზღვართან, ზღვის დონიდან 1355 მეტრზე, ამჟამად ამ ტერიტორიას სოფელ არალისა და წარბასთუმნის მოსახლეობა სათეს-საძოვრებად იყენებს.

ისტორია
ჩოფაშენი იხსენიება 1595 წელს შედგენილ „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“. ჩოფაშენი დასავლეთისა და ჩრდილოეთის მხრიდან შემოზღუდულია მაღალი გორით — „პალყაი გვერდი“. მას სამხრეთით ასევე ზღუდავს გორა, რომელიც თურქეთ-საქართველოს ნეიტრალურ ზონაშია მოქცეული. ჩოფაშენს ჩრდილო–აღმოსავლეთით ესაზღვრება ადგილი „ურიაქოლა“. ჩოფაშენის აღმოსავლეთით იწყება დაფერდება, რომელიც ბოლოვდება გაშლილი რელიეფით, სადაც მდებარეობს ნამოსახლარი ორჭოშანი (იხსენიება გურჯისტანის დავთარში, როგორც ზემო და ქვემო ორჭოშანი).

სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს ორი მცირე ზომის მოგრძო ბორცვი, რომელთა ზედაპირიც მოსწორებულია, ერთი მათგანი საზღვრის შიგნითაა მოქცეული და მასზე საგუშაგო კოშკია აღმართული. აღნიშნულ ორ ბორცვს შორის გაყვანილია გზა, რომელიც ამ ადგილს თურქეთ-საქართველოს ცენტრალურ გზასთან აკავშირებს. დაზვერვების შედეგად აქ საკამაოდ საინტერესო სურათი დაფიქსირდა, აიკრიფა დიდირაოდენობით კერამიკული მასალა და ობსიდიანის ფრაგმენტები.

 საუკუნიდან მოყოლებული ჩოფაშენში სამხედრო-სასაზღვრო ნაწილი იდგა და ეს ტერიტორია პოლიგონს წარმოადგენდა. შესაბამისად რელიეფი მნიშვნელოვნად არის დაზიანებული. გათხრილია სანგრები და მოწყობილია მიწისქვეშა გვირაბები.

ჩოფაშენზე აკრეფილი კერამიკული მასალა შუა საუკუნეებს განეკუთვენება, ძირითადად წარმოდგენილია მოჩალისფრო-მოყავისფროდ გამომწვარი ფრაგმენტები, ზოგიერთ მათგანზე შემორჩენილია ორნამენტიც, რელიეფური ხაზი, რომელიც ირიბი ხაზებით არის დაჭდეული, ასევე გვხვდება ყურის ფრაგმენტები, მოწითალო-მოყავისფრო, მომრგვალებული. ჭურჭლის ძირ-გვერდის ფრაგმენტები, მოჩალისფროდ გამომწვარი, უსწორმასწორო ძირით. რაც შეეხება ობსიდიანს, წარმოდგენილია ანატკეცების სახით, ერთ მათგანს ბოლო რეტუშირებული აქვს და ეტყობა გამოყენების კვალი.
შუასერი

შუასერი — არქეოლოგიური ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ არალში. ძეგლი ამაღლებული კონცხია, რომელიც შემოჭრილია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ, სადაც თანდათან ვიწროვდება და სოლისებურ ფორმას იღებს. ყველაზე ვიწრო ადგილას დაახლოებით 70, ხოლო ყველაზე განიერ ადგილას კი 500 მეტრია. კონცხის ზედაპირი უმნიშვნელოდ არის დაფერდებული აღმოსავლეთით. მისი სიგრძე დახლებით 2,5 კილომეტრია. სამი მხრიდან ჩრდილოეთიდან, სამხრეთიდან და აღმოსავლეთიდან ეკვრის მინდვრები. შუასერის კონცხი მიწის ზედაპირიდან ამოზრდილია დაახლოებით 30-40 მეტრის სიმაღლეზე, ხოლო ზღვის დონიდან 1066 მეტრზე მდებარეობს. ჩრდილოეთის მხრიდან, დაახლოებით 200–300 მეტრში მდინარე ოცხე ემიჯნება, ხოლო სამხრეთიდან კი ასევე 200–300 მეტრში მდინარე ქვაბლიანი. სამხრეთით გაჭრილია გზა, სადაც გაშიშვლებაში კარგად შეინიშნება დანალექი თიხის ქანები, რომელსაც თავზე ადევს მდინარეული ნალექები. კონცხის აღმოსავლეთ მხარეს დგას კათოლიკური ეკლესია, რომელიც აგებულია შუასაუკუნეების ტაძრის ნაშთებზე, ასევე მოსჩანს ძველი ეკლესიის საძირკველი. ადგილზე იკრიფება სხვადასხვა სახის შუა საუკუნეების კერამიკა. მასალა მცირე რაოდენობით, მაგრამ მაინც ვრცელდება მთელ ზედაპირზე. კონცხის სამხრეთით შეინიშნება რიყის ქვით ნაგები კედლის ნაშთი 1,5 1 მ. მისგან დასავლეთით დაახლოებით 10 მეტრის დაშორებით დაფიქსრიდა 20–30 სმ სიმძლავრის ნაცროვანი (კულტურული) ფენა, რომელიც დიდი რაოდენობით შეიცავს ნახშირისა და კერამიკის ფრაგმენტებს. ზედაპიზე და ნაცროვან ფენაში დადასტურებული მასალა ერთგვაროვანია და ქრონოლოგიურად ერთ პერიოდს უნდა ეკუთვნოდეს.
ჭილაძე

საკუთარი სახელი ჭილაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ალექსანდრე ჭილაძე — ქართველი გინეკოლოგი
ვასილ ჭილაძე — რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო მოხელე, მთარგმნელი
ზურაბ ჭილაძე — ქართველი გინეკოლოგი
თამაზ ჭილაძე — ქართველი მწერალი, პოეტი და დრამატურგი
ოთარ ჭილაძე — ქართველი მწერალი, პროზაიკოსი, პოეტი და დრამატურგი
ფარნა-ბექა ჭილაძე — ქართველი მწერალი და ჟურნალისტი
აზერბაიჯან-ინდოეთის ურთიერთობები

აზერბაიჯან-ინდოეთის ურთიერთობები აღნიშნავს ორმხრივ ურთიერთობებს აზერბაიჯანის რესპუბლიკასა და ინდოეთს შორის.

ისტორიული ურთიერთობები
აზერბაიჯანი და ინდოეთი აბრეშუმის გზის მეშვეობით უძველესი დროიდან უკავშირდებოდა ერთმანეთს. ბაქოში მდებარე ათეშგიაჰი ინდოეთსა და აზერბაიჯანს შორის ისტორიული ურთიერთობებისა და კულტურული გაცვლის მაგალითია. საბჭოთა პერიოდში აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა ინდოეთს მოსკოვის მეშვეობით უკავშირდებოდა. ნობელის პრემიის ლაურეატი, რაბინდრანათ თაგორი, ყოფილი პრეზიდენტი სარვეპალი რადჰაკრიშნანი და პრემიერ-მინისტრი ჯავაჰარლალ ნერუ აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკასაც ეწვივნენ.

დიპლომატიური ურთიერთობები
ინდოეთმა აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობა სსრ კავშირის დაშლიდან მალევე, 1991 წლის დეკემბერში აღიარა. ორ ქვეყანას შორის დიპლომატიური ურთიერთობები 1992 წლის 28 თებერვალს დამყარდა. ინდოეთის მისია ბაქოში 1999 წელს ჩავიდა, ხოლო აზერბაიჯანის მისია ნიუ-დელიში 2004 წლის ოქტომბერში გაიხსნა.

გაზვინ-რაშტ-ასტარის სარკინიგზო მარშრუტი
ინდოეთმა და აზერბაიჯანმა დიდი როლი ითამაშეს გაზვინ-რაშტ-ასტარის სარკინიგზო ხაზის გაყვანაში, რომელიც საერთაშორისო ჩრდილოეთ-სამხრეთ სატრანსპორტო დერეფნის შემადგენლობაში შედის. პროექტის მიზანი რუსეთის, აზერბაიჯანის, ირანისა და ინდოეთის იტეგრირებაა სატრანსპორტო და საინფორმაციო სფეროში. ხაზით ყოველწლიურად ექვსი მილიონი ტონა ტვირთის ტრანსპორტირება იგეგმება. პროექტის მთავარი მიზანი პირველ რიგში აზერბაიჯანსა და ირანს შორის სავაჭრო ურთიერთობების გაუმჯობესებაა, სამომავლო პერსპექტივაში კი, რუსეთი და ინდოეთიც ისარგებლებენ.

კულტურული კავშირები
აზერბაიჯანი და ინდოეთი ახლოს არიან კულტურის თვალსაზრისით. გამოჩენილი სპარსი პოეტის, ნიზამი განჯევის შემოქმედებამ დიდი გავლენა მოახდინა ინდოელ პოეტებს, მათ შორის ამირ ხურსაუზე. ცნობილი აზერაიჯანი ოპერის მომღერალი და მსახიობი რაშიდ ბეჰბუდოვი, აზერბაიჯანული მუსიკის პოპულარიზაციას ეწეოდა, რაჯ კაპურის ახლო მეგობარი იყო. აზერბაიჯანში კარგადაა ცნობილი რაბინდრანათ თაგორის შემოქმედება და ინდოელი მწერლისა და ფილოსოფოსის დაბადებისადმი მიძღვნილი დღესასწაულები უყოველწლიურად იმართება. 2018 წლის 12 ოქტომბერს აზერბაიჯანსა და ინდოეთს შორის კულტურული გაცვლის პროგრამას მოეწერა ხელი.
აბასთუმნის საიდუმლო გვირაბი

აბასთუმნის საიდუმლო გვირაბი — არქეოლოგიური ძეგლი სამცხე-ჯავახეთში, ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ აბასთუმნის ტერიტორიაზე.

გვირაბი წარმოადგენს საიდუმლო ჩასასვლელს თამარის ციხის სამხრეთით 250 მეტრში არსებული ციხიდან მდინარე ოცხეს ხეობაში. გვირაბის საერთო სიგრძე დაახლოებით 170-175 მეტრია. უმეტესი მათგანი დღემდე შემორჩენილია, ზოგიერთ ადგილებში გვირაბის გარკვეული ნაწილი ჩანგრეულია. გვირაბი თაღოვანია და მთის რელიეფს მიუყვება ტყეში ციხიდან მდინარემდე. იგი ადგილობრივი კლდის ფლეთილი ქვითაა ამოყვანილი კირის დუღაბზე. გვირაბის სიმაღლის გარკვევა რთულია, რადგან მიწითაა ამოვსებული იატაკის დონე, თუმცა ზოგ ადგილას დაახლოებით 2 მეტრსაც აღწევს. რაც შეეხება სიგანეს კედლების შიდა მხრიდან დაახლოებით 1,9 მეტრია, ხოლო კედლების გარე მხარე 3,40 მეტრია. გვირაბი მდინარესთან მხოლოდ მცირე ფასადით გამოდის. აქედან დაახლოებით 50 მეტრში გვირაბი, როგორც ჩანს, ადრევე ამოუშენებიათ და ჩაუხერგავთ.
აზერბაიჯან-სირიის ურთიერთობები

აზერბაიჯან-სირიის ურთიერთოებბი აღნიშნავს ორმხრივ ურთიერთობებს აზერბაიჯანის რესპუბლიკასა და სირიის არაბთა რესპუბლიკას შორის პოლიტიკურ, სოციო-ეკონომიკურ, კულტურულ და სხვა სფეროებში.

დიპლომატიური ურთიერთობები
აზერბაიჯანის რესპუბლიკასა და სირიის არაბულ რესპუბლიკას შორის დიპლომატიური ურთიერთობები 1992 წლის 28 მარტს დამყარდა.

2009 წლის 9 ივლისს სირიის არაბთა რესპუბლიკის პრეზიდენტი ბაშარ ალ-ასადი პირველი ოფიციალური ვიზიტით აზერბაიჯანს ეწვია. მხარეთა შეთანხმების თანახმად, აზერბაიჯანი სირიას 1-15 მილიარდ კუბურ მეტრ გაზს მიაწოდებს.

ვიზიტის დროს საერთო აზერბაიჯან-სირიის ფორუმი გაიმართა. ბიზნეს-ფორუმზე 14 დოკუმენტს მოაწერეს ხელი. დოკუმენტებს შორის იყო 5 მემორანდუმი: „მემორანდუმი სირიის გადაზიდვების კაბინეტსა და აზერბაიჯანის სახელმწიფო საზღვაო ადმინისტრაციას შორის თანამშრომლობის შესახებ“; „მემორანდუმი საერთო თანამშრომლობის შესახებ აზერბაიჯანის ეროვნულ ბიბლიოთეკასა და სირიის არაბთა რესპუბლიკის ალ-ასადის ბიბლიოთეკას შორის“; „მემორანდუმი აზერბაიჯანის ენერგეტიკის სამინისტროსა და სირიის არაბთა რესპუბლიკის ინდუსტრიის სამინისტროს შორის მრწეველობის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ“; „მემორანდუმი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სოფლის მეურნეობის სამინისტროსა და სირიის არაბთა რესპუბლიკის სოფლის მეურნეობისა და აგრარული რეფორმების სამინისტროს შორის სოფლის მეურნეობის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ“; „მემორანდუმი აზერბაიჯანის შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და სირიის არაბთა რესპუბლიკის შინაგან საქმეთა სამინისტროს შორის პოლიტიკური კონსულტაციების შესახებ“; „მემორანდუმი სირიის არაბთა რესპუბლიკის მთავრობასა და აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მთავრობას შორის ელექტეროობისა და აღდგენადი ენერგიის სფეროში თანამშრომლობის შესახებ“;

ეკონომიკური თანამშრომლობა
2009 წლის სექტემბერში ორი ქვეყნის მთავრობამ ორმაგი გადასახადების გაუქმების შესახებ შეთანხმებას მოაწერა ხელი.

2010 წლის 4 მარტს დამასკოში ჩატარებული მოლაპარაკებების დროს, აზერბაიჯანის ენერგეტიკის მინისტრსა და სირიის არაბთა რესპუბლიკის ენერგეტიკის მინისტრს შორის გაფორმდა მემორანდუმი გაზის მიწოდების შესახებ. მოლაპარაკებები დროს მხარეებმა ხელი მოაწერეს პროტოკოლს გამოცდილების გაზიარების, კვალიფიციური პერსონალის გაწვრთნისა და ერთობლივი აზერბაიჯან-სირიის კომპანიის დაარსების შესახებ.. 2011 წლის დეკემბერში აზერბაიჯანმა თურქეთისა და საქართველოს გავლით სირიაში ბუნებრივი აირის ექსპორტი დაიწყო.

2018 წელს აზერბაიჯანული კომპანიების თავმჯდომარეებმა განაცხადეს, რომ სირიის ტერიტორიაზე ნავთობისა და ბუნებრივი აირის მილსადენების, გზებისა და სხვ. რეკონსტრუქციის სესახებ ტენდერებში მიიღებენ მონაწილეობას.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკა და სირიის არაბთა რესპუბლიკა ურთიერთთანამშრომლობს არაერთ სფერში: ენერგეტიკის, სამთო-მოპოვებით, სოფლის მეურნეობის, ტურიზმის, ვაჭრობის, მეცნეირების, საგანმანათლებლო, ჯანდაცვის, ეკოლოგიის და სხვ. სფეროებში.სირია და აზერბაიჯანი თანამშრომლობენ გაერთიანებული ერების, მიუმხრომლობის მოძრაობისა და სხვ. ჩარჩო-კონვენციების შესაბამისად.
ავსტრალია-აზერბაიჯანის ურთიერთობები

ავსტრალია-აზერბაიჯანის ურთიერთობები აღნიშნავს ორმხრივ ურთიერთობებს აზერბაიჯანის რესპუბლიკასა და ავსტრალიის თანამეგობრობას შორის პოლიტიკურ, სოციო-ეკონომიკურ და კულტურულ სფეროებში. ურთიერთთანამშრომლობა ხორციელდება ისეთ სფეროებში, როგორიცაა მშენებლობა, სოფლის მეურნეობა, ფინანსები, ინვესტირება, მასმედია, მრეწველობა, საჰაერო სივრცე, ნავთობისა და ბუნებრივი აირის მოპოვება და სხვ. ავსტრალიაში მდებარეობს აზერბაიჯან-ავსტრალიის მეგობრობის ასოციაცია, რომლის პრეზიდენტიც ჯონ ჰამონდია.

დიპლომატიური ურთიერთობები
ავსტრალიის მთავრობამ აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობა 1991 წლის 26 დეკემბერს აღიარა. ორ ქვეყანას შორის დიპლომატიური ურთიერთობები 1992 წლის 19 ივნისს დამყარდა. 2012 წლის 6 აპრილს ავსტრალიაში აზერბაიჯანის საელჩოს დაარსების შესახებ კანონი მიიღეს. ავსტრალიაში აზერბაიჯანის საელჩო 2013 წლის ივნისში გაიხსნა. ავსტრალიაში აზერბაიჯანის ელჩი როვშან ჯამშიდოვია.
აზერბაიჯანში ავსტრალიის დიპლომატიური მისიის შენობა ანკარაში მდებარეობს. ავსტრალიის ელჩი აზერბაიჯანში არის მარკ ინეს-ბრაუნი. 2015 წლის დეკემბერში ავსტრალიის მთავრობამ აზერბაიჯანის ტერიტორიული ინტეგრირების მხარდაჭერა დაიწყო.

2024 წლის 1 აპრილს ავსტრალიის პარლამენტში შეიქმნა აზერბაიჯანთან მეგობრობის ჯგუფი. ჯგუფის თავმჯდომარეა მაიკ ფრილანდერი.

უმაღლესი დონის შეხვედრები
აზერბაიჯანის პრეზიდენტი, ილჰამ ალიევი 2000 წლის 15 სექტემბრიდან 1 ოქტომბრამდე სიდნეის ოლიმპიური თამაშების მიმდინარეობისას ავსტრალიაში იმყოფებოდა, როგორც აზერბაიჯანის ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტის პრეზიდენტი. აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე, ხალაფ ხალაფოვი 2002 წლის 16-20 აპრილს ეწვია ავსტრალიას. აღმოსავლეთ ევროპის, ბალკანეთისა და კავკასიის რეგიონში პრემიერ-მინისტრის სპეციალური დესპანი, რასელ ტოდი 2012 წლის 128-30 ივნისს აზერბაიჯანს სტუმრობდა. ავსტრალიის საგარეო საქმეთა და ვაჭრობის სამინისტროს წევრი კონტრ-ტერორისტულ საკითხებში, უილიამ ფიშერი აზერბაიჯანში 2013 წლის 13-15 სექტემბერს იმყოფებოდა.2009 წლის თებერვალში აზერბაიჯანის მილი მეჯლისი თავმჯდომარის მოადგილე, საბირ რუსტამანლი ავსტრალიას ეწვია.

ეკონომიკური ურთიერთთანამშრომლობა
2012 წელს ავსტრალიასა და აზერბაიჯანს შორის სავაჭრო ბრუნვამ 100 მილიონი აშშ დოლარი შეადგინა.

2016 წლის აგვისტოში ავსტრალიის პარლამენტის შენობაში აზერბაიჯანის პარლამენტის დელეგაციისა და ავსტრალიის პრემიერ-მინისტრის შეხვედრა შედგა. შეხვედრის დროს აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე გამავალ სატრანსპორტო მარშრუტებზე ავსტრალიის ინტერესები გაჟღერდა.

საერთაშორისო თანამშრომლობა
საერთაშორისო დონეზე ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობები რეგულირდება სხვადასხვა საერთაშორისო ორგანიზაციის ჩარჩო-კონვენციების შესაბამისად: გაერთიანებული ერების (ავღანეთში სამშვიდობო ოპერაციები), იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობსი კომიტეტის (განსაკუთრებით დიდი ბარიერული რიფის დაცვის მხრივ), ჩახოს (პროგრამა პარტნიორობა მშვიდობისთვის) და სხვ.

აზერბაიჯანმა მხარი დაუჭირა ავსტრალიის კანდიდატურას გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოში 2018–2020 წლების წევრობაზე.
სოჭის სახელმწიფო უნივერსიტეტი

სოჭის სახელმწიფო უნივერსიტეტი — უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება რუსეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, კრასნოდარის მხარის ქალაქ სოჭში. უნივერსიტეტი მდებარეობს ქალაქის ცენტრალურ უბანში მდებარე რამდენიმე შენობაში. 2017 წლის აპრილში იგი რეგიონისთვის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი უნივერსიტეტი გახდა. 2018 წლის მონაცემებით, უნივერსიტეტს აქვს 5 ფაკულტეტი (ტურიზმი და მომსახურება, ეკონომიკისა და მენეჯმენტის პროცესები, გარემოსდაცვითი ინჟინერია, სოციალურ-პედაგოგიური, იურიდიული) და ეკონომიკისა და ტექნოლოგიის კოლეჯი. უნივერსიტეტში 22 დეპარტამენტია, მათ შორის 2 ძირითადი განყოფილება, 19 საგანმანათლებლო და სამეცნიერო ლაბორატორია, იურიდიული კლინიკა, სასწავლო ცენტრები სტუდენტებისთვის, რომლებიც სწავლობენ სასტუმროს და რესტორნის ბიზნესს - „მზის ქარი“ და „ატოლი“, რუსული ენის ცენტრი და ა.შ. უნივერსიტეტში 7000-მდე მოსწავლეა ჩარიცხული, რომელთაგან 4000 სწავლობს ბაკალავრის პროგრამებზე.

ისტორია
უნივერსიტეტი დაარსდა 1989 წელს, საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი მინისტრთა საბჭოს 1988 წლის 29 მარტის 388 განკარგულების შესაბამისად, სოჭში საგანმანათლებლო და სამეცნიერო ცენტრის მუშათა და სპეციალისტთა გადამზადებისა და კვალიფიკაციის ამაღლების მიზნით საკურორტო ბიზნესისა და ტურიზმის სფეროში.

1992 წელს გადაკეთდა სოჭის კურორტისა და ტურიზმის სახელმწიფო ინსტიტუტად. 1997 წელს შეიძინა უნივერსიტეტის სტატუსი, ხოლო 2011 წელს გახდა კლასიკური უნივერსიტეტი.

2010 წელს შეიქმნა უნივერსიტეტის სამეურვეო საბჭო გასუმიანოვას თავმჯდომარეობით. 2010 წელს უნივერსიტეტი აღიარეს როგორც რუსული განათლების შესაბამისი დაწესებულება.

2011 წელს სოჭის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბაზაზე შეიქმნა , რომელმაც აქტიური მონაწილეობა მიიღო სოჭში 2014 წლის ზამთრის ოლიმპიური თამაშების პერსონალის მომზადებაში. 2015 წელს ცენტრი გახდა რუსეთის 15 მოხალისე ცენტრიდან ერთ- ერთი, რომელმაც 2018 წლის საფეხბურთო ჩემპიონატისთვის მოხალისეების მომზადების უფლება მიიღო. საერთო ჯამში, ცენტრმა მოამზადა დაახლოებით 1350 მოხალისე.

2017–2018 წლებში სოჭის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბაზაზე შეიქმნა პირველი რეგიონალური საგანმანათლებლო პლატფორმა ბაკალავრების მომზადების მიზნით. უნივერსიტეტში ასევე გაიხსნა მზარეულობის შემსწავლელი კურსები.

2017 წელს სოჭის უნივერსიტეტი შევიდა რუსეთში უნივერსიტეტების მხარდაჭერის პროგრამაში.

სტრუქტურა
ამჟამად, სოჭის სახელმწიფო უნივერსიტეტი მოიცავს 5 ფაკულტეტს:

ტურიზმისა და მომსახურების ფაკულტეტი ;

ეკონომიკისა და მართვის პროცესების ფაკულტეტი ;

სოციალურ-პედაგოგიური ფაკულტეტი ;

იურიდიული ფაკულტეტი ;

გარემოსდაცვითი ინჟინერიის ფაკულტეტი .

გარდა ამისა, 2010 წლიდან ფუნქციონირებს სოჭის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკისა და ტექნოლოგიის უნივერსიტეტის კოლეჯი, რომელიც ამზადებს საშუალო დონის სპეციალისტებს 13 სპეციალობაში.

რექტორები
გრიგორ იაკოვენკო (1992 - 2005)

ანდრეი ტატარიონოვი (2006 - 2008)

გალინა რომანოვა (2009 წლიდან - დღემდე)
ყიზლარი

ყიზლარი — ქალაქი რუსეთის ფედერაციაში, დაღესტნის ჩრდილოეთ ნაწილში; საქალაქო ოკრუგისა და ყიზლარის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქი მდებარეობს კასპიისპირა დაბლობზე, მდინარე თერგის დელტაში. 2019 წლის მონაცემებით ყიზლარის მოსახლეობა 49,2 ათასი მცხოვრებია.

ისტორია
ყიზლარს საფუძველი 1735 წელს ჩაუყარა რუსეთის არმიის გენერალ-ანშეფმა ვასილი ლევაშოვმა, რომელმაც მდინარე თერგის დელტაში ციხესიმაგრისა და ქალაქის მშენებლობის გეგმა შეიმუშავა. აქ დაასახლეს ახლომდებარე გაუქმებული „წმინდა ჯვრის ციხესიმაგრის“ მცხოვრებნი. ქალაქის დასახელება თურქულიდან მომდინარეობს და „წითელ ხრამს“ („ყიზილ არა“) ნიშნავს. საუკუნის შუა ხანებიდან ყიზლარი კავკასიის სასაზღვრო ხაზის ერთ-ერთ ძირითად პუნქტად, აღმოსავლეთთან ვაჭრობისა და აღებ-მიმცემლობის მსხვილ ცენტრად და ჩრდილოეთ კავკასიაში რუსეთის იმპერიის მნიშვნელოვან ეკონომიკურ და პოლიტიკურ საყრდენად იქცა. 1752 წლიდან ყიზლარსა და მის შემოგარენში განვითარდა მეაბრეშუმეობა, 1755 წლიდან კი ქალაქში მოეწყო რუსეთის სასაზღვრო საბაჟო პუნქტი, უცხოელი ვაჭრებისთვის აშენდა ქარვასლები. მომდევნო ათწლეულებში განვითარდა მეღვინეობა, მოეწყო არხის სახდელი ქარხნები.

მოსახლეობა
2019 წლის მონაცემებით ყიზლარის მოსახლეობა 49,2 ათასი მცხოვრებია. 2010 წლის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობენ: რუსები (40,49 %), ხუნძები (19,94 %), დარგუელები (14,54 %), ყუმუხები (5,51 %), ლეზგები (4,85 %), ლაკები (3,58 %), სომხები (2,05 %) და სხვ.

არქიტექტურა
ყიზლარის ცენტრალური ნაწილი ძირითადად 2-3-სართულიანი ქვის სახლებითაა წარმოდგენილი. დამახასიათებელია სწორკუთხოვანი დაგეგმარება. ქალაქში არის წმინდა ნიკოლოზის ტაძარი (1795), რომელიც ამჟამად ჯვართამაღლების ქალთა მონასტრის ტერიტორიაზე მდებარეობს; ყოფილი საქალაქო მმართველობის (ამჟამად პ. ბაგრატიონის სახელობის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი; დაარსდა 1960 წელს) და სათავადაზნაურო საკრებულოს ( საუკუნე) შენობები, წმ. გიორგის ეკლესია (აკურთხეს 2002 წელს) და სხვ.

ეკონომიკა
ქალაქის მოსახლეობის მთავარი დამსაქმებელია კონცერნი „ყიზლარის ელექტრომექანიკური ქარხანა“ (საფუძველი ჩაეყარა 1962 წელს). სხვა მნიშვნელოვანი საწარმოებია: ყიზლარის ელექტროაპარატურის ქარხანა, ყიზლარის კონიაკის ქარხანა, ღვინისა და კონიაკის ქარხანა „ყიზლარი“, სუვენირული ცივი იარაღის მწარმოებელი კომპანია „ყიზლარი“ (დაარსდა 1998 წელს). ყიზლარში არსებობს ასევე ხორცის, რძის პროდუქტების, პურფუნთუშეულის, ხილისა და ბოსტნეულის კონსერვების და სხვა საწარმოები. ქალაქს ემსახურება რკინიგზის სადგური.

განათლება
ყიზლარში მოქმედებს დაღესტნის სახელმწიფო ტექნიკური უნივერსიტეტის, სანქტ-პეტერბურგის სახელმწიფო საინჟინრო-ეკონომიკური უნივერსიტეტის და სხვა უმაღლესი სასწავლო დაწესებულებების ფილიალები.
რუსეთის ეკონომიკური უნივერსიტეტის კრასნოდარის ფილიალი

რუსეთის ეკონომიკური უნივერსიტეტის კრასნოდარის ფილიალი — ფედერალური სახელმწიფო საბიუჯეტო უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების ცალკეული სტრუქტურული ქვედანაყოფი ქალაქ კრასნოდარში.

2014 წელს ის ფილიალებს შორის საუკეთესო ადგილად იქნა აღიარებული .

ისტორია
რუსეთის ფედერაციის ვაჭრობის მინისტრის 1955 წლის ბრძანებით - საბჭოთა ვაჭრობის კორესპონდენციის ინსტიტუტის საგანმანათლებლო და საკონსულტაციო ცენტრების ორგანიზაციის შესახებ, ქალაქ კრასნოდარში მოეწყო საგანმანათლებლო და საკონსულტაციო ცენტრი.

1968 წლის 29 ოქტომბრის ვაჭრობის სამინისტროს 357-ე ბრძანებით, კრასნოდარის საბჭოთა ვაჭრობის კორესპონდენციის ინსტიტუტის საგანმანათლებლო და საკონსულტაციო ცენტრი გადაკეთდა ფილიალად.

სსრკ მინისტრთა საბჭოს 1990 წლის 24 თებერვლის ბრძანებულებით, საბჭოთა ვაჭრობის კორესპონდენციის ინსტიტუტი გადაკეთდა რსფსრ ვაჭრობის სამინისტროს მოსკოვის კომერციულ ინსტიტუტად.

რუსეთის ფედერაციის მთავრობის ბრძანებით, მოსკოვის კომერციული ინსტიტუტი გადაკეთდა რუსეთის ფედერაციის სავაჭრო და მატერიალური რესურსების სამინისტროს მოსკოვის სავაჭრო უნივერსიტეტად.

რუსეთის ფედერაციის უმაღლესი განათლების სახელმწიფო კომიტეტის 1995 წლის ბრძანებით, მოსკოვის კომერციულ უნივერსიტეტს ეწოდა რუსეთის სავაჭრო ფედერაციის კომიტეტის მოსკოვის სახელმწიფო სავაჭრო უნივერსიტეტი.

2002 წელს ახალ საუნივერსიტეტო პროფესიულ საგანმანათლებლო პროგრამებზე გადასვლამ, ბუნებრივია, გამოიწვია მოსკოვის სავაჭრო უნივერსიტეტის რუსეთის სავაჭრო და ეკონომიკის სახელმწიფო უნივერსიტეტად გადაქცევა, ხოლო ფილიალი შესაბამისად, კრასნოდარის უმაღლესი პროფესიული საგანმანათლებლო დაწესებულების კრასნოდარის ფილიალად.

2012 წელს, რუსეთის ფედერაციის განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს გადაწყვეტილებით,უნივერსიტეტი თავის ყველა ფილიალთან ერთად, შეუერთდა რუსეთის ეკონომიკურ უნივერსიტეტს.

სტრუქტურა
უნივერსიტეტში მოქმედებს რამდენიმე ფაკულტეტი, მათ შორის:
ფინანსთა და ეკონომიკის ფაკულტეტი
სავაჭრო და ეკონომიკური ფაკულტეტი
ჰუმანიტარული და უცხო ენების დეპარტამენტი
ანალიზის, აუდიტისა და ინფორმაციული ტექნოლოგიების დეპარტამენტი
ეკონომიკისა და საწარმოთა მენეჯმენტის დეპარტამენტი
ვაჭრობისა და საზოგადოებრივი კვების ტექნოლოგიის დეპარტამენტი
მენეჯმენტისა და მსოფლიო ეკონომიკის დეპარტამენტი
ფინანსთა და საკრედიტო დეპარტამენტი
ტესტირების ლაბორატორია

ფედერალური სახელმწიფო საბიუჯეტო უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების კრასნოდარის ფილიალის ტესტირების ლაბორატორია უზრუნველყოფს მომსახურებას კვებისა და არასასურველი პროდუქტების ხარისხის შესამოწმებლად, ასევე აქვს კრასნოდარის ტერიტორიის სახელმწიფო სანიტარული და ეპიდემიოლოგიური მეთვალყურეობის ფედერალური ცენტრის ლიცენზია და სანიტარიული და ეპიდემიოლოგიური დასკვნა - პათოგენობის ჯგუფების მიკროორგანიზმებთან მუშაობის უფლებისთვის .

2008 წლის დასაწყისიდან, სტუდენტურ თვითმმართველობამ სავაჭრო ერთობასთან ერთად შექმნეს სტუდენტური პროფკავშირული ორგანიზაცია. უნივერსიტეტი აყალიბებს კადრებს სავაჭრო ინდუსტრიისთვის, ამიტომ იგი მჭიდროდ თანამშრომლობს რეგიონალურ და საქმიანი პროფკავშირების კომიტეტთან. ასევე, სტუდენტური პროფკავშირი თანამშრომლობს კრასნოდარის ტერიტორიის განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროსთან, კრასნოდარის ტერიტორიის ახალგაზრდული პოლიტიკის დეპარტამენტთან, ახალგაზრდულ პერსონალის ცენტრთან და კრასნოდარის ახალგაზრდულ საქმეთა დეპარტამენტთან.
კონსტანტინე გუნცაძე

კონსტანტინე (კოკა) გუნცაძე (დ. 4 სექტემბერი, 1968, თბილისი) — ქართველი თანამდებობის პირი, მეცნიერი, პოლიტიკოსი, ფილოსოფოსი.

1994 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი და 1999 წელს — ასპირანტურა. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „მემარჯვენე ოპოზიცია, მრეწველები, ახლები“.
იური დავითაძე

იური დავითაძე (დ. 16 ნოემბერი, 1952, სოფელი გოგაძეები, შუახევის რაიონი — გ. 31 ივლისი, 2004) — ქართველი ისტორიკოსი, პოლიტიკოსი.

1974 წელს დაამთავრა ბათუმის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 2004 წლის 22 აპრილიდან — 10 აგვისტომდე იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (შუახევის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ დემოკრატიული აღორძინების კავშირი“.
გიორგი დავლაძე

გიორგი დავლაძე (დ. 28 მარტი, 1966, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი, სოფლის მეურნეობის მუშაკი.

დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის სატყეო მეურნეობის ფაკულტეტი. 2006-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა - დემოკრატები “.
ცეზარ კიუი

ცეზარ კიუი (; დ. 18 იანვარი, 1835, ვილნიუსი, ვილნიუსის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 13 მარტი, 1918, პეტროგრადი, რუსეთის სფსრ, სსრკ) — რუსი კომპოზიტორი, მუსიკის კრიტიკოსი და სამხედრო მოღვაწე. იყო რუს კომპოზიტორთა შემოქმედებითი გაერთიანება „მძლავრი ჯგუფის“ წევრი. სხვა მე-19 საუკუნის რუსი კომპოზიტორების მსგავსად, იგი მოყვარული კომპოზიტორი იყო. მისი მთავარი სამუშაო იყო სამხედრო გამაგრების ექსპერტი. მონაწილეობა მიიღო რუსეთ-თურქეთის ომში. მსახურობდა რუსეთის არმიაში 1835–1918 წლებში.

გარდაიცვალა 1918 წლის 13 მარტს. დაკრძალულია ტიხვინის სასაფლაოზე, მისი მეუღლის, მალვინას გვერდით.
მარინა დათუკიშვილი

მარინა (მარიკა) დათუკიშვილი (დ. 27 აგვისტო, 1968, არბოშიკი, დედოფლისწყაროს რაიონი) — ქართველი პოლიტიკოსი, სოფლის მეურნეობის მუშაკი.

1992 წელს დაამთავრა საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტის აგრონომიული ფაკულტეტი. 2005–2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“.

2022 წლის 16 ნოემბერს დატოვა „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“.
ლაშა დარასელია

ლაშა დარასელია (დ. 22 მარტი, 1974, თბილისი) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი.

1996 წელს დაამთავრა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სახელმწიფოსა და სამართლის ინსტიტუტთან არსებული ჰუმანიტარული ინსტიტუტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა - დემოკრატები “.