iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კურკენა

კურკენა, კურკიანი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

სახელწოდება მიღებული აქვს მარცვალში წიპწების (კურკების) სიმრავლის გამო. მისი გავრცელების მცირე არეალი კახეთის რეგიონით შემოიფარგლება.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ოდნავ ოვალური ფორმისკენ გადახრილი, ხუთნაკვთიანია, იშვიათად სამნაკვთიანი ფოთლებიც გვხვდება. ფოთლის ქვედა მხარის შებუსვა თხელი აბლაბუდისებრია. აბლაბუდის ქვეშ მოფენილია ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომის და კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმისაა, იშვიათად ვხვდებით დატოტვილ, განიერ კონუსისებრ მტევნებსაც. მტევანი ძირითადად საშუალო სიმკვრივისაა, გვხვდება მეჩხერიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ოდნავ ოვალური ფორმისკენ გადახრილი, მომწვანო-მოყვითალო, ოდნავ მონაცრისფრო იერით. კანი თხელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი წვნიანი და წყალწყალაა, სუსტად გამოხატული ჯიშური არომატით. მარცვალში 3-დან 6-მდე წიპწაა.

კურკენა საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი 137-დან 164 დღემდე მერყეობს. მტევნის საშუალო წონა 120-250 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა დაახლოებით 6.0-8.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-22%-ს, მჟავიანობა — 7.3-8.0 გ/ლ-ს.

კურკენას ყურძენი ძირითადად სუფრის ღვინოს იძლევა. ახასიათებს საშუალო სხეული, დაბალი ალკოპოლურობა, საკმაოდ განვითარებული ჯიშური არომატი და ხალისიანი სიმჟავე. გამოიყენება სხვა ჯიშებთან ერთად თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად და სასუფრე ყურძნად.
მხარგრძელი (ვაზის ჯიში)

მხარგრძელი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ მოოვალო ფორმის, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარის შებუსვა საშუალო სისქის აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრია. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მხარგრძელის მტევანი გრძელი ან საშუალოზე გრძელია (16-დან 40 სანტიმეტრამდე, სიგანე 14 სმ.), კონუსური ფორმის, ხშირად დატოტვილი და მხრიანი. მეჩხერია, ზოგჯერ ძალიან მეჩხერი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ მოოვალურო, მომწვანო-მოყვითალო ელფერის, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. კანი თხელი და საკმაოდ მკვრივი აქვს^ რბილობი საშუალო სიმკვრივის, მდნარი, ჰარმონიული, სასიამოვნო გემოთი და სუსტად გამოხატული ჯიშური არომატით.

მხარგრძელი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი 136-176 დღეა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 150 დღეა. მტევნის წონა 80-დან 228 გრამამდე მერყეობს, საჰექტარო მოსავლიანობა 7.0-8.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-23.0%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6-9 გ/ლ-ს.

ჯიშური სუფრის ღვინო საშუალო ხარისხისაა. მხარგრძელისგან მიიღება გაცილებით უკეთესი ხარისხის ევროპული ტიპის სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო, რომელიც ღია ჩალისფერია, სუსტი ჯიშური არომატითა და ნაზი გემოთი.
უბაკლური

უბაკლური, ობაყლური — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე და საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

ივანე ჯავახიშვილის მოსაზრებით, წარმოშობილი უნდა იყოს სიღნაღის რაიონიდან. სიღნაღში არის ადგილი, რომელსაც „ობაყალს“ ეძახიან და სადაც ვენახებია გაშენებული. ჯიშიც ამ ადგილიდან უნდა იყოს გავრცელებული და სახელწოდებაც ადგილის მიხედვით უნდა პქონდეს შერქმეული.

ძველად უბაკლური კახეთში ფართოდ ყოფილა ცნობილი.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, უმნიშვნელოდაა გადახრილი ოვალური ფორმისკენ. ხუთნაკვთიანია, ზოგჯერ სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საშუალო სისქის აბლაბუდისებრ, თხელი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, განივკონუსური, დატოტვილი, ზოგჯერ ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ხანდახან უფორმო მტევნებიც გვსვდება. აღნაგობით კუმსია ან ძალიან კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ მოოვალურო. მომწვანო-მოყვითალო ფერის. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა და მდნარი, გემო სასიამოვნო აქვს, ჰარმონიული, კარგად გამოხატული ჯიშური არომატით, რომელშიც სუსტად შეიმჩნევა მუსკატური გემო. უბაკლური ერთადერთი ქართული ჯიშია, რომელსაც სიმწიფეში მუსკატის გემო აქვს.

საშუალო ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 150-157 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მეორე ნახევრიდან შედის. მტევნის წონა 100-350 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-10.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-21%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-8 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად. მისი ყურძნისგან ცალკე დაყენებული ღვინო საშუალოზე მაღალი ღირსებისაა ჩალისფერი, საშუალოსხეულიანი, ნაზი და ჰარმონიული გემოთი და ჯიშური არომატით. გამოიყენება სასუფრე ყურძნადაც.
სსრ კავშირის საბჭოების VII ყრილობა

სსრკ საბჭოების ყრილობა — სსრ კავშრის საბჭოების რიგით მეშვიდე ყრილობა, მიმდინარეობდა 1935 წლის 28 იანვარი - 6 თებერვალს მოსკოვში. ესწრებოდა 2022 დელეგატი გადამწყვეტი ხმით (მათ შორის: 940 მუშა, 473 გლეხი, 609 მოსამსახურე) და 540 სათათბირო ხმით. პარტიული შემადგენლობა: 1498 კომუნისტი, 99 კომკავშირელი, 425 უპარტიო.

ისტორია
დღის წესრიგი: სსრკ მთავრობის ანგარიში (ვ. მოლოტოვი); მძიმე მრეწველობის სახალხო კომისარიატის ანგარიში (გ. ორჯონიკიძე); მეცხოველეობის განმტკიცებისა და განვითარების ღონისძიებათა შესახებ (მ. ჩერნოვი და მ. კალმანოვიჩი); მოხსენება საკონსტიტუციო საკითხებზე (ა. ენუქიძე); სსრკ კონსტიტუციაში ზოგიერთი ცვლილებების შეტანის შესახებ (ვ. მოლოტოვი); სსრკ ცაკის არჩევნები.

საანგარიშო მოხსენებაში შეჯამებული იყო სოციალისტური მშენებლობის შედეგები, განისაზღვრა მისი შემდგომი პერსპექტივები. ერთხმად აღიარეს, რომ სსრკ სახალხო მეურნეობაში სოციალისტური წყობა გაბატონდა. ყრილობამ მოიწონა საბჭოთა მთავრობის საგარეო და საშინაო პოლიტიკა. მძიმე მრეწველობის სახალხო კომისარიატის მოხსენებაში აღნიშნული იყო, რომ ხუთწლედის გეგმების წარმატებით შესრულებამ განსაზღვრა სსრკ ინდუსტრიული სიმძლავრის შემდგომი ზრდა. შეიქმნა მრეწველობის ახალი დარგები. ყრილობამ მიიღო ვრცელი დადგენილება მეცხოველეობის განმტკიცებისა და განვითარების შესახებ. მოხსენებაში საკონსტიტუციო საკითხებზე მითითებული იყო 1924 წლის კონსტიტუციაში ზოგიერთი ცვლილების შეტანის აუცილებლობა. 1935 წლის 1 თებერვალს გამართულმა საკავშირო კპ(ბ) ცკ-ის პლენუმმა გამოთქვა მოსაზრება საარჩევნო სისტემის შემდგომი დემოკრატიზაციის, სსრკ-ში კლასობრივი ძალების მდგომარეობასთან კონსტისტუციის შესაბამისობაში მოყვანის შესახებ. დიდი პოლიტიკური მნიშვნელობა ჰქონდა ყრილობის გადაწყვეტილებას საარჩევნო სისტემის შემდგომი დემოკრატიზაციის შესახებ. ყრილობამ დაავალა სსრკ ცაკს აერჩიათ საკონსტიტუციო კომისია.

ყრილობამ აირჩია სსრკ-ის ცაკი. კავშირების საბჭოში შევიდა 607 წევრი, ეროვნებათა საბჭოში — 150 წევრი.
სსრ კავშირის საბჭოების VIII ყრილობა

სსრკ საბჭოების (საგანგებო) ყრილობა — სსრ კავშრის საბჭოების რიგით მეშვიდე ყრილობა, მიმდინარეობდა 1936 წლის 25 ნოემბერი - 5 დეკემბერს მოსკოვში. ესწრებოდა 2016 დელეგატი გადამწყვეტი ხმით. სოციალური შემადგენლობა: მუშა 42%, გლეხი 40%, მოსამსახურე 18%. პარტიული შემადგენლობა: კომუნისტი 72%, უპარტიო 28%. წარმოდგენილი იყო 63 ეროვნება.

ისტორია
ყრილობა მოიწვიეს სსრკ ახალი კონსტიტუციის პროექტის განსახილველად და დასამტკიცებლად, რომელიც წარმოადგინა 1935 წლის 6 თებერვალს საბჭოების ყრილობის მიერ არჩეულმა სსრკ ცაკის საკონსტიტუციო კომისიამ. ჯერ კიდევ 1936 წლის 11 ივნისს ახალი კონსტიტუციის პროექტი მოიწონა სსრკ ცაკმა და გამოქვეყნდა სახალხო განხილვისათვის. ყრილობაზე სსრკ ახალი კონსტიტუციის პროექტის შესახებ მოხსენებით გამოვიდა ი. სტალინი. მოხსენებაში მოცემული იყო იმ ძირეულ ცვლილებათა ანალიზი, რომელიც მოხდა ქვეყნის საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ ცხოვრებაში 1924 წლის შემდეგ (სსრკ კონსტიტუციის მიღებიდან), ეკონომიკაში განმტკიცდა მეურნეობის სოციალისტური სისტემა. შეიცვალა არა მარტო საზოგადოების კლასობრივი სტრუქტურა, არამედ მუშათა კლასის, გლეხობისა და ინტელიგენციის სოციალისტური ბუნება. ყველა ეს და სხვა მრავალი აისახა სსრკ ახალ კონსტიტუციაში.

ყრილობამ ძირითადად მოიწონა და მიიღო სსრკ კონსტიტუციის პროექტი იმ დამატებითა და შესწორებატა განსახილველად, რომლებიც გამოითქვა როგორც საყოველთაო-სახალხო განხილვის, ისე ყრილობის მუშაობის დროს, და საბოლოო ტექსტის დასადგენად შეიქმნა სარედაქციო კომისია 220 კაცის შემადგენლობით (თავმჯდომარე ი. სტალინი). 1936 წლის 5 დეკემბერს ყრილობამ ერთხმად დაამტკიცა სსრკ ახალი კონსტიტუციის საბოლოო ტექსტი, რომელიც წარმოადგინა სარედაქციო კომისიამ. ეს კონსტიტუცია მოქმედებდა 1977 წლის ოქტომბრამდე, სსრკ ახალი კონსტიტუციის მიღებამდე.
სსრ კავშირის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტი

სსრ კავშირის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტი, სსრკ ცაკი — სსრკ 1924 წლის კონსტიტუციის მიხედვით (სსრკ 1936 წლის კონსტიტუციის მიღებამდე), სახელმწიფო ხელისუფლების უმაღლესი ორგანო სრულიად საკავშირო საბჭოების ყრილობათა შუა პერიოდში.

სსრკ ცაკი მთელი თავისი საქმიანობისათვის პასუხისმგებელი იყო საბჭოების საკავშირო ყრილობების წინაშე. იგი 2 თანასწორუფლებიანი პალატისაგან შედგებოდა: კავშირის საბჭო, რომელსაც ირჩევდა საბჭოების ყრილობა მოკავშირე რესპუბლიკების წარმომადგენელთაგან თითოეულის მოსახლეობის პროპორციულად და ეროვნებათა საბჭო, რომელიც იქმნებოდა ყოველი მოკავშრე და ავტონომიური რესსპუბლიკის 5-5 და ავტონომიური ოლქის თითო წარმომადგენელისაგან. სსრკ ცაკი სესიებზე იკრიბებოდა (სესიათა შუა პერიოდში უმაღლესი სახელმწიფო ხელისუფლება ეკუთვნოდა ცაკის პრეზიდიუმს). იგი ახორციელებდა საკანონმდებლო, განმკარგულებელ, აღმასრულებელ და საკონტროლო ფუნქციებს. სსრკ ცაკის კომპეტენციაში შედიოდა საბჭოების ყრილობების მოწვევა, მის წინაშე ანგარიშვალდებული ორგანოების ხელმძღვანელობა, სსრკ სახკომსაბჭოს შექმნა, კოდექსების, დეკრეტების, დადგენილებების გამოცემა. სსრკ ცაკის აქტები შესასრულებლად სავალდებულო იყო ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე.
სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს უწყებები

სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს უწყებები — სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს ოფიციალური (ყოველკვირეული) გამოცემა. გამოდიოდა მოსკოვში 1938-1991 წლებში. ჯერ გამოდიოდა გაზეთის სახით, 1854 წლიდან კი — როგორც ბიულეტენი (მოკავშირე რესპუბლიკების ენებზე). უწყებებში ქვეყნდებოდა სსრკ-ის კანონები, სსრკ უმაღლესი საბჭოსა და მისი პრეზიდიუმის დადგენილებები, სსრკ-ის მიერ უცხო სახელმწიფოებთან გაფორმებული ხელშეკრულებები, კონვენციები და შეთანხმებები, სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებები სსრკ ორდენებითა და მედლებით დაჯილდოებისა და საპატიო წოდებების მინიჭების შესახებ, მასალები სსრკ უმაღლესი საბჭოსა და მისი პალატების, მუდმივი კომისიებისა და პრეზიდიუმის მუშაობის, მოკავშირე რესპუბლიკების ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ დაყოფაში ცვლილებების შესახებ და სხვა. ანალოგიურ უწყებებს გამოსცემდნენ მოკავშირე რესპუბლიკების უმაღლესი საბჭოები.
ცრუმანჭკვალა

ცრუმანჭკვალა (, ადრე — ) — ჰიფოლომას გვარის სოკო სტროფარიასებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, აზიას, ჩრდილოეთ აფრიკას, სამხრეთ, ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ამერიკას.

ერთი წყარო მას სჭმელ სოკოდ მიიჩნევს, მეორე წყარო — შხამიანად, მესამე წყარო კი — არასაჭმელ სოკოდ. იზრდება დიდ ჯგუფებად გამხმარ და დამპალ ფოთლოვან ხეებზე (იშვიათად წიწვივან ხეებზე) და ძირნაყარ ტოტებზე.

სოკო პირველად აღწერა გერმანელმა მიკოლოგმა იაკობ კრისტიან შეფერმა 1774 წელს როგორც . მიმდინარე ბინომიანლური სახელწოდება მიანიჭა პაულ კუმერმა 1871 წელს.

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 2—7,5(10) სმ, ნორჩობაში კონუსური ან ზარისებრი, შემდეგ ამოზნექილი, ბრტყლად ამოზნექილი ან თითქმის ბრტყელი. იშვიათად ბორცვაკით ცენტრში, გლუვი, ჩაზრდილბიჭკოვანი. ზედაპირი ზოგჯერ დაფარულია თეთრი ფიფქებით. აგურისფერ-წითელ-ყავისფერი, ყვითელ-ყავისფრამდე. კიდეებთან ყვითელ-ნარინჯისფერი ან მკრთალ-ყვითელი, ზოგჯერ მთლიანად თეთრი ფერის.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიტები სკმაოდ ხშირი, შეზრდილი, ღია-მონაცრისფრო ან მოყვითალო-ნაცრისფერი, შემდეგ ზეთისხილისფერ-ნაცრისფერი, ხშირად იასამნისფერი ელფერით, ზოგჯერ მკრთალი.

ფეხის სიგრძე — 3-10(12) სმ, სისქე — 1,2-1,5 სმ, სწორი, ხშირად ძირში შევიწროებული, ასაკთან ერთად ფუყე, ზედა ნაწილი ღია-ყვითელი, ქვედა ნაწილი — მოყავისფრო და წითელ-ყავისფერი. ზედაპირი ბოჭკოვანი, ზედა მხარეს შეიმჩნევა საყელოსმაგვარი ზონა.

რბილობი — ტალახისფერ-ყვითელი ან ყვითელ-ყავისფერი, განსაკუთრებული სუნის გარეშე, ნორჩობაში ახასიათებს მომწარო გემო, სიმწიფეში კიდევ უფრო მწარდება.

სპორები — 6-7,5×1,4-4,5 მკმ, მოგრძო-ელიფსისებრი. ბაზიდიუმი — ოთხსპორიანი, ცილინდრული, 15-24×4-7 მკმ.

გამოყენება
ერთი წყარო მას შხამიან სოკოდ მიიჩნევს, რომელიც იწვევს კუჭ-ნაწლავის მომნელებელი სისტემის მოშლას. მეორე წყარო საკვებ სოკოდ თვლის, რომელიც საგულდაგულოდ მომზადებას საჭიროებს, ხოლო მესამე წყარო კი — არასაჭმელ სოკოდ, მწარე გემოს გამო. ცრუმანჭკვალა პოპულარულია აშშ-სა და იაპონიაში.

ცრუმანჭკვალა მეტად წააგავს რამდენიმე მომაკვდინებლად შხამიან სახეობას, ამიტომაც გამოუცდელი მესოკოვეებისათვის მისი შეგროვება რეკომენდირებული არაა.

ხალხურ მედიცინაში გამოიყენება რევმატული დაავადებების სამკურნალოდ, თუმცა აღნიშნული ფაქტი მეცნიერულად დადასტურებული არაა.

მსგავსი სახეობები
ეკოლოგია და გავრცელება
ფართოდ გავრცელებული სახეობაა. გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას (მათ შორის კანარის კუნძულებს), აზიას, ჩრდილოეთ აფრიკას, ჩრდილოეთ, ცენტრალურ (მექსიკა) და სამხრეთ ამერიკას (ვენესუელა, ტრინიდადი).

საპროტროფია. იზრდება დიდ ჯგუფებად გამხმარ და დამპალ ფოთლოვან ხეებზე (იშვიათად წიწვივან ხეებზე) და ძირნაყარ ტოტებზე, აგრეთვე ტყისა და გზის პირებზე, პარკებსა და ბაღებში.

სეზონი — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

სამეცნიერო სინონიმები

გალერეა
ტაბიძისეული

ტაბიძისეული — ქართული თეთრყურძნიანი სელექციური საღვინე ვაზის ჯიში.

გამოყვანილია მებაღეობა-მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში დიმიტრი ტაბიძის მიერ. მშობელ წყვილებად გამოყენებულია საფენა და ხიხვი.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ხშირი აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ზოგჯერ ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური ფორმის. სრულ სიმწიფეში მოყვითალო, ქარვისფერი ელფერით, ცვილისებრი ნაფიფქით საშუალოდაა დაფარული. კანი საშუალო სისქის და საშუალო სიმკვრივისაა, რბილობი ხორციანი და წვნიანია, სასიამოვნო გემოთი.

გავრცელებულია შერეული სახით ყვარლის მუნიციპალიტეტის ვენახებში. სელექციურად სუფთა ნარგაობის სახით დაცულია ჯიღაურას ექსპერიმენტულ ბაზაზე. გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო ხასიათდება მინდვრის ყვავილების არომატებით.
ფუმიო კიშიდა

ფუმიო კიშიდა (; დ. 29 ივლისი, 1957) — იაპონელი პოლიტიკოსი, რომელიც 2021 წლის 4 ოქტომბრიდან 2024 წლის 1 ოქტომბრამდე იყო იაპონიის პრემიერ-მინისტრი. 2021 წლის 29 სექტემბერს ის ასევე აირჩიეს იაპონიის ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტიის პრეზიდენტად, რაც 2024 წლის 27 სექტემბრს დატოვა. როგორც იაპონიის წარმომადგენელთა პალატის წევრს, კიშიდას 2012-2017 წლებში საგარეო საქმეთა მინისტრის, ხოლო 2017 წელს თავდაცვის მინისტრის მოვალეობის შემსრულებლის თანამდებობები ეკავა. 2017-2020 წლებში -ის პოლიტიკის კვლევის საბჭოს თავმდჯომარე იყო. 2021 წელს -ის ხელმძღვანელობის არჩევნებში 60,2%-ით დაამარცხა ტარო კონო და პრემიერ-მინისტრის პოსტზე მისი წინამორბედი, იოშიჰიდე სუგა ჩაანაცვლა.
რქაწითელი ვარდისფერი

რქაწითელი ვარდისფერი — ქართული აბორიგენული ვარდისფერყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

რქაწითელი ვარდისფერი არის რქაწითელის ბიოტიპი, კვირტული ვარიაცია. გამოავლინა მეცნიერმა ვასილ ლოლაძემ 1948 წელს. გავრცელებულია. გურჯაანის, თელავის, ლაგოდეხისა და ახმეტის მუნიციპალიტეტებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე დიდია, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრად თხლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია, მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, იშვიათად ცილინდრული ფორმის, ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ან დიდი ზომისაა, ოვალური, იშვიათად მომრგვალო, ვარდისფერი. კანი საშუალო სისქის აქვს. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, სასიამოვნო ჰარმონიული გემოთი.

რქაწითელი ვარდისფერი საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა 155-165 დღეა. ერთი მტევნის წონა 240-350 გრამია, საჰექტარო მოსავლიაობა კი 7.0-12.0 ტონა. ვაზს შაქრის დაგროვების დიდი უნარი გააჩნია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-24%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6-7 გ/ლ-ს.

ვარდისფერი რქაწითელი მაღალხარისხიანი სუფრის, მშრალი თეთრი და ვარდისფერი სადესერტო ღვინის მომცემი ჯიშია.
ბუდეშური თეთრი

ბუდეშური თეთრი, ბუდეშური, თეთრი ყურძენი, ბუდეშურის ყურძენი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე და საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ივ. ჯავახიშვილის თვალსაზრისით ამ ჯიშის სახელწოდება მისი სადაურობის მაუწყებელია. სხვა მოსაზრებით ვაზს სახელწოდება ოვალური მარცვლის ფორმის გამო უნდა მიეღო. მაქსიმე რამიშვილის ვარაუდით კი ამ ჯიშის სახელწოდება შეიძლება კახეთის სოფელ „ბუშეტიდან“ იყოს წამოსული.

ძირითადად გავრცელებულია ქართლსა და კახეთში. თავის დროზე გატანილი იყო ყოფილ საბჭოთა კავშირის ღვინის მწარმოებელ რესპუბლიკებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური ფორმის, ხუთნაკვთიანი. ქვედა მხრიდან ძარღვების გასწვრივ გასდევს უმნიშვნელო შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, განიერკონუსური. არის დატოტვილი და უფორმო მტევნებიც. საშუალო სიკუმსისაა, თუმცა თხელი და კუმსი მტევნებიც გვსვდება. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური ან ოდნავ მოგრძო, მწვანე, მზის მხრიდან მოყვითალო ელფერიო. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი საკმაოდ წვნიანი და ხორციანია, ჩვეულებრივი ტკბილი გემოთი.

ბუდეშური თეთრი საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და მაღალმოსავლიანი ვაზის ჯიშია. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 140-150 დღეა. ვაზი სრულ სიმწიფეში სექტემბრის შუა რიცხვებში შედის. მტევნის საშუალო წონა 190-200 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 7.0-10.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.5-19.2%, ხოლო მჟავიანობა — 6.5-7 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი და ცქრიალა ღვინო. ცალკე დაყენებული ღვინო ღია ჩალისფერია, გამჭვირვალე, მცირე ექსტრაქტული და მსუბუქი^ მასობრივი მოხმარებისაა. წარსულში ჩინურთან კუპაჟით მიიღებოდა სასიამოვნო შუშხუნა ტიპის სუფრის ღვინო. ჩინურთან და გორულ მწვანესთან სეპაჟით მონაწილეობდა ცნობილი „ატენური“ ღვინის შედგენილობაში. გამოიყენება სასუფრე ყურძნად. ჯიში პერსპექტიულია მესხეთის მევენახეობის მიკროზონებისთვის.
აღაჰუსეინ მუსტაფაევი

აღაჰუსეინ მუსტაფაევი (; დ. 11 აპრილი, 1989, ნეფთჩალა, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ) — აზერბაიჯანელი მოჭიდავე. ასპარეზობს თავისუფალი სტილით ჭიდაობაში.

ბიოგრაფია
აღაჰუსეინ მუსტაფაევი დაიბადა 1989 წელს ნეფთჩალაში. 2002 წლიდან აქტიურად ჩაერთო ჭიდაობაში. ახალგაზრდებსა და იუნიორებს შორის არის ევროპის ჩემპიონატის მრავალგზის პრიზიორი, მედალოსანი.

2020 წელს მუსტაფაევმა 70 კგ წონით კატეგორიაში იტალიაში, რომში ევროპის ჩემპიონატზე მოიპოვა ვერცხლის მედალი. ფინალში დამარცხდა პოლონეთის სახელით მოასპარეზე დაღესტნური წარმოშობის პოლონელ მოჭიდავე მაგომედმურად გაჯიევთან. 2019 წელს ბუქარეტში, უნგრეთში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე მუსტაფაევმა მოიპოვა ვერცხლი მედალი 70 კგ წონით კატეგორიაში. დამარცხდა თურქ მოჭიდავე მუსტაფა ქაიასთან.

2013 წელს მონაწილეობა მიიღო ყაზანში, რუსეთში გამართულ ზაფხულის უნივერისადაზე სადაც მედლის მოპოვება ვერ მოახერხა. 2015 წელს წარადგინა აზერბაიჯანი მუნგიონში, სამხრეთ კორეაში გამართულ მსოფლიო სამხედრო თამაშებზე სადაც 65 კგ წონით კატეგორიაში მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 2015 წელს იასარ დოღუს ტურნირზე 65 კგ წონით კატეგორიაში მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 2018 წელს იასარ დოღუს ტურნირზე 70 კგ წონით კატეგორიაში მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი.

2019 წლის ევროპის ჩემპიონატის მერვედფინალში დაამარცხა რუსი მოჭიდავე მაგომედრასულ გაზიმაგომედოვი, ანგარიშით 4-3. მეოთხედფინალში მისი მეტოქე იყო სომეხი მოჭიდავე დავიდ საფარიანი, რომელიც ანგარიშით 12-2 დაამარცხა. ნახევარფინალში მისი მეტოქე იყო დიდი ბრიტანეთის წარმომადგენელი ნიკოლაე კოჟოკარუ, ანგარიშით 6-0. ფინალში დამარცხდა თურქ მოჭიდავე მუსტაფა ქაიასთან, ანგარიშით 2-6.

2020 წლის ევროპის ჩემპიონატის 1/32 ფინალში დაამარცხა სომეხი მოჭიდავე გევორგ მხეიანი, ანგარიშით 15-8. მერვედფინალში ანგარიშით 8-2 დაამარცხა ბელარუსი ვიქტორ სერდა. მეოთხედფინალში მისი მეტოქე იყო უკრაინელი ალექსი ბარუტა, რომელიც ანგარიშით 5-2 დაამარცხა. ნახევარფინალში მისი მეტოქე იყო მოლდოველი მოჭიდავე მიჰაი სავა რომელიც ანგარიშით 5-2 დაამარცხა. ფინალში მუსტაფაევი პოლონელ მოჭიდავე მაგომედმურად გაჯიევთან მინიმალური სხვაობით, 0-2 დამარცხდა.

ეროვნული ჩემპიონი 2009 წელს, მეორეადილოსანი 2011, 2012, 2013 და 2014 წლებში.
სერგი წულაძე

სერგი ვასილის ძე წულაძე (დ. 7 სექტემბერი, 1917, თბილისი — გ. 2 ივლისი, 1977, მოსკოვი, რუსეთი) — ქართველი ფსიქოლოგი, მთარგმნელი, მწერალი.

წარმოშობით გურიის სოფელ ჭანჭათიდან. 1921 წელს საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ემიგრაციაში წასულ მამას — ვასილ წულაძეს — თან გაჰყვა და ჯერ სტამბოლში, შემდეგ კი პარიზში ცხოვრობდა. 1939 წელს სერგი წულაძემ დაამთავრა სორბონის უნივერსიტეტის ფილოსოფია–ფსიქოლოგიის ფაკულტეტი, ხოლო 1947 წელს ამავე უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი. მსოფლიო ომის წლებში სერგი წულაძე აქტიურად მონაწილეობდა საფრანგეთის წინააღმდეგობის მოძრაობაში.

1951 წელს მას მიენიჭა სორბონის უნივერსიტეტის მედიცინის დოქტორის ხარისხი. ამავე წელს მან ცოლად შეირთო ფრანგი მადლენ ვერდო და 1958 წელს ოჯახთან ერთად თბილისში დაბრუნდა. 1958-1961 წლებში სერგი წულაძე მუშაობდა დიმიტრი უზნაძის სახელობის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტში, ხოლო 1961 წლიდან გარდაცვალებამდე განაგებდა ფსიქოთერაპიის განყოფილებას მიხეილ ასათიანის ფსიქიატრიის ინსტიტუტში. სერგი წულაძე გარდაიცვალა მოსკოვში 1977 წლის 2 ივლისს.

სერგი წულაძეს დიდი დამსახურება მიუძღვის მშობლიური ლიტერატურის წინაშე. ის იყო პირველი მთარგმნელი, რომელმაც უცხოელ მკითხველებს ფრანგულ ენაზე მიაწოდა „ვეფხისტყაოსნის“ სრულყოფილი პოეტური თარგმანი. „ვეფხისტყაოსნის“ სერგი წულაძისეული თარგმანი აღიარებული და სათანადოდ დაფასებულია როგორც საქართველოს, ასევე საფრანგეთის აკადემიურ წრეებში. თარგმანი ცალკე წიგნად გამოსცა ფრანგულმა გამომცემლობა „გალიმარმა“. მას მიენიჭა საფრანგეთის აკადემიის უაღრესად პრესტიჟული ლანგლუას სახელობის პრემია.

„ვეფხისტყაოსნის“ გარდა სერგი წულაძემ ფრანგულ ენაზე თარგმნა იაკობ ცურტაველის „შუშანიკის წამება“, იოანე საბანისძის „აბო ტფილელის მარტვილობა“, ჩახრუხაძის „თამარიანის“ ნაწყვეტები. მასვე ეკუთვნის ნიკოლოზ ბარათაშვილის, გალაკტიონ ტაბიძის, ტიციან ტაბიძის, გიორგი ლეონიძის, ირაკლი აბაშიძის, გრიგოლ აბაშიძისა და სხვა ქართველ პოეტთა ლექსების თარგმანები.

სერგი წულაძეს და მადლენ ვერდოს ჰყავდათ ორი ვაჟი — გელა და ჯაბა და ქალიშვილი — ნუცა. ჯაბა წულაძე ცნობილია ბავშვობაში ელდარ შენგელაიას ფილმ „არაჩვეულებრივი გამოფენაში“ (1968) შესრულებული როლით (აგული ერისთავის შვილი — აკიმი). ნუცა წულაძის შვილები არიან მუსიკოსი ნიაზ დიასამიძე და დიზაინერი ჯაბა დიასამიძე.
ჯამალადინ მაგომედოვი

ჯამალადინ მაგომედოვი (; ; დ. 14 მარტი, 1989, მაჰაჩყალა, დაღესტანი) — აზერბაიჯანის მიერ ნატურალიზირებული რუსი მოჭიდავე. არის ავარული წარმოშობის. გამოდის თავისუფალი სტილით ჭიდაობაში. ასპარეზობს მძიმე წონაში, 125 კგ წონით კატეგორიაში. 2011 წელს მაგომედოვმა მოიგო ორი ბრიჯაოს მედალი. სტამბულში, თურქეთში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატსა და ამავე წელს დორტმუნდში, გერმანიაში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე. მაგომედოვი აგრეთვე არის ბაქოს ჭიდაობის კლუბ „ “-ის წევრი. მისი წევრია დაღესტნელი ანვარ მაგომედგაჯიევი.

მაგომედოვი მონაწილეობას იღებდა 2012 წლის ლონდონში გამართულ ზაფხულის ოლიმიპიურ თამაშებზე, 120 კგ წონით კატეგორიაში. დამარცხდა რუს ბილიალ მახოვთან რომელმაც მოახერხა ხუთი ქულის მოპოვება, მაგომედოვმა კი მხოლოდ 1 ქულა აართვა. 2013 წელს თბილისში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 2017 წელს მოახერხა ნოვი-სადში გამართული ევროპის ჩემპიონატის ფინალში გასვლა. საკვალიფიკაციო ეტაპზე დაამარცხა სომხეთის სახელით მოჭიდავე ქართული წარმოშობის ლევან ბერიანიძე. მაგომედოვმა იმარჯვა ანგარიშით 13-5. ნახევარფინალში დაამარცხა სლოვაკეთის სახელით მოასპარეზე სოსლან გაგლოევი. ფინალში დამარცხდა თურქ თაჰა აქგიულთან. 2018 წელს კასპიისკში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე 125 კგ წონით კატეგორიაში მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. 2020 წელს რომში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი.

2015 წელს მოახერხა მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალში გასვლა. 1/32 ფინალში დაამარცხა ერაყელი მოჰამედ საბაჰი. 1/16 ფინალში მისი მეტოქე იყო იაპონელი ნობუიოში არაკიდა, რომელთანაც ანგარიშით 11-0 იმარჯვა. მეოთხედფინალში დაამარცხა მონღოლი მოჭიდავე ჯარგალსაიხანი ჩულუუნბატი. ნახევარფინალში მაგომედოვის მეტოქე იყო ქართველი მოჭიდავე გენო პეტრიაშვილი, რომელთანაც მაგომედოვმა ანგარიშით 10-0 გაიმარჯვა. ფინალში დამარცხდა თურქ თაჰა აქგიულთნ. არის ევროპული თამაშების ორგზის ბრინჯაოს მედლის პრიზიორი (2015, 2019). 2017 წელს 125 კგ წონით კატეგორიაში მოიგო ისლამის სოლიდარობის თამაშები. ფინალში დაამარცხა ყაზახი დაულეთ შაბანბაი.

2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მაგომედოვი მეორე რაუნდში დამარცხდა ტეველ დლაგნევთან.
ივანე ბუქურაული

ივანე ბუქურაული (დ. 16 აპრილი, 1869, ზემო ალვანი — გ. 23 მარტი, 1943) ― ქართველი ეთნოგრაფი, ფოლკლორისტი, მწერალი.

ბიოგრაფია
ჟურნალ–გაზეთებში „ივერიაში“, „კვალში“, „მოამბესა“ და „აკაკის კრებულში“ აქვეყნებდა ქართული ზეპირსიტყვიერების მასალებს (თუშურს, იშვიათად ხევსურულს). კრებულ „ძველ საქართველოში“ გამოაქვეყნა 1895–1902 წლებში ქართულ პერიოდიკაში დაბეჭდილი თუშური ლექსები და მათი ვარიანტები, დაურთო კომენტარები და ლექსიკონი. ავტორია ნარკვევებისა: „თუშების თქმულებანი მეფე ერეკლე მეორის შესახებ“ („ივერია" 1895 წელი), „ლაშარის ჯვარი და თამარ დედოფალი“ („მოამბე“ 1898 წელი), „დაღესტნის სამი იმამი“. ხალხურ გადმოცემებზე დაყრდნობით დაწერა მოთხრობები: „ზურაბის კოშკი“ და „მუცალხანი“.

დაკრძალულია ზემო ალვანში.