რუსეთის სამხედრო რეფორმა (2008)

რუსეთის სამხედრო რეფორმა (2008) , ხშირად მოიხსენიება როგორც სერდიუკოვის რეფორმა — რუსეთის შეიარაღებული ძალების მასშტაბური სტრუქტურული რეორგანიზაცია იყო, რომელიც 2009 წელს დაიწყო.

რუსეთის არმიის მნიშვნელოვანი რეფორმები სერდიუკოვის მინისტრობის დროს 2008 წლის ოქტომბერში გამოცხადდა, ხოლო სტრუქტურული რეორგანიზაცია 2009 წლის დასაწყისში დაიწყო. რეფორმის მიზნები იყო რუსეთის არმიის სტრუქტურისა და სამეთაურო ჯაჭვის რეორგანიზაცია და მისი რაოდენობის შემცირება.

2008 წლის ოქტომბერში გამოცხადებული რეფორმების ელემენტები იყო შემდეგი:

2012 წლისთვის შეიარაღებული ძალების ერთ მილიონამდე შემცირება;
ოფიცერთა რაოდენობის შემცირება;
ოფიცერთა მომზადების 65 სამხედრო სკოლის 10 „სისტემურ“ სამხედრო საწვრთნელ ცენტრში ცენტრალიზაცია;
პროფესიონალური სერჟანტთა კორპუსის შექმნა;
ცენტრალური სარდლობის ზომის შემცირება;
მეტი სამოქალაქო ლოჯისტიკისა და დამხმარე პერსონალის დანერგვა;
კადრების სიძლიერის ფორმირებების აღმოფხვრა;
რეზერვების რეორგანიზაცია;
არმიის ბრიგადის სისტემად რეორგანიზაცია;
საჰაერო ძალების რეორგანიზაცია პოლკების ნაცვლად საჰაერო ბაზების სისტემად.

მანამდე რამდენიმე რეფორმის მცდელობა იყო, როგორიცაა თავდაცვის მინისტრის, იგორ სერგეევის 1997 წლის გეგმა და პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინის 2003 წლის პროგრამა („რუსეთის ფედერაციის შეიარაღებული ძალების განვითარების გადაუდებელი ამოცანები“), რომელთაგან ეს უკანასკნელი ძალიან ჰგავდა 2008 წლის პროგრამას, რადგან ის ხაზს უსვამდა პირადი შემადგენლობის შემცირების, წვევამდელების გამოყენების თანდათანობითი შემცირების, პროფესიული სერჟანტთა კორპუსის შექმნის და ოფიცერთა მომზადებისა და განათლების მკვეთრი ცვლილებების საჭიროებას. 2003 წლის პროგრამა ძალიან ნელი ტემპით ვითარდებოდა, ძირითადად სამხედროების რეფორმებისადმი სურვილის არქონის გამო.

პირადი შემადგენლობის რაოდენობა
სამხედრო რეფორმის არსებითი ნაწილი შეიარაღებული ძალების რაოდენობის შემცირება იყო. რეფორმის დაწყებისას, რუსეთის შეიარაღებულ ძალებში დაახლოებით 1.13 მილიონი სამხედრო მოსამსახურე ირიცხებოდა. სამხედრო მოსამსახურეთა რაოდენობის დაგეგმილმა შემცირებამ 1 მილიონამდე, 2016-დან 2022 წლამდე გადმოინაცვლა. შემცირების უდიდესი ნაწილი ოფიცერთა კორპუსს შეეხო. თუ ადრე ისინი შეიარაღებული ძალების საერთო რაოდენობის დაახლოებით მესამედს შეადგენდნენ, ეს მაჩვენებელი 15 პროცენტამდე უნდა დაწეულიყო.

2011 წლის 4 აპრილს, გენერალურმა შტაბის უფროსის მოადგილემ, გენერალ-პოლკოვნიკმა ვასილი სმირნოვმა განაცხადა, რომ რეფორმირებული შეიარაღებული ძალები შედგებოდა 220,000 ოფიცრისგან, 425,000 საკონტრაქტო მოსამსახურისა და 300,000 წვევამდელი ჯარისკაცისგან. ოფიცერთა კორპუსის შემცირებამ მოგვიანებით ხელი შეუწყო ოფიცრების დეფიციტს რუსეთ-უკრაინის ომის დროს.

ოფიცერთა კორპუსი
რეფორმების მნიშვნელოვანი ელემენტი იყო პროფესიონალი სერჟანტთა კორპუსის შექმნა. ასეთი კორპუსი საფუძვლად დაედებოდა ჯარისკაცების მომზადებასა და სამხედრო დისციპლინას. სერჟანტთა კორპუსი უნდა შემდგარიყო სპეციალისტებისგან, რომლებსაც თითქმის 3-წლიანი (2 წელი და 10 თვე) მომზადება ექნებოდათ გავლილი. სერჟანტების სისტემაში დანერგვას არა ნავარაუდები 3-4 წელი, არამედ სულ მცირე 10-15 წელი დასჭირდებოდა. ამ დაგვიანებას შეეძლო ძირი გამოეთხარა რეფორმისთვის, რადგან შექმნიდა მართვისა და იმ საბრძოლო ქვედანაყოფების დაკომპლექტების პრობლემებს, სადაც ოფიცრების შედარებით მაღალი პროცენტი უშუალოდ მართავს სამხედრო ტექნიკას, მაგალითად, წყალქვეშა ფლოტსა და საჰაერო თავდაცვის ძალებში.

სამხედრო ოლქები
1992 წლიდან 2010 წლამდე რუსეთის სახმელეთო ჯარები დაყოფილი იყო შვიდ სამხედრო ოლქად:

ლენინგრადის სამხედრო ოლქი;
მოსკოვის სამხედრო ოლქი;
ვოლგა-ურალის სამხედრო ოლქი;
ჩრდილოეთ კავკასიის სამხედრო ოლქი;
ციმბირის სამხედრო ოლქი;
შორეული აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქი;
კალინინგრადის განსაკუთრებული რაიონი (ჩამოყალიბდა 1997 წელს).

2010 წლის შუა პერიოდში გამოცხადდა რეორგანიზაცია, რომელიც ითვალისწინებდა სამხედრო ოლქებისა და საზღვაო ფლოტების გაერთიანებას ოთხ გაერთიანებულ სტრატეგიულ სარდლობად . გეოგრაფიული დაყოფის მიხედვით, ეს ოთხი სარდლობაა:

დასავლეთის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა – დასავლეთის სამხედრო ოლქი (შტაბ-ბინა სანქტ-პეტერბურგში), მოიცავს ბალტიის ფლოტსა და კალინინგრადის ოლქს;
სამხრეთის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა – სამხრეთის სამხედრო ოლქი (შტაბ-ბინა დონის როსტოვში), მოიცავს შავი ზღვის ფლოტსა და კასპიის ფლოტილიას;
ცენტრალური გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა – ცენტრალური სამხედრო ოლქი (შტაბ-ბინა ეკატერინბურგში);
აღმოსავლეთის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა – აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქი (შტაბ-ბინა ხაბაროვსკში), მოიცავს წყნარი ოკეანის ფლოტს.

2014 წელს მიიღეს გადაწყვეტილება ჩრდილოეთის ფლოტისთვის მეტი ავტონომიის მინიჭების შესახებ და ჩამოყალიბდა მეხუთე სტრატეგიული სარდლობა:

ჩრდილოეთის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა – ჩრდილოეთის ფლოტის გაერთიანებული სტრატეგიული სარდლობა (შტაბ-ბინა სევერომორსკში); ამ სარდლობის ძირითადი კომპონენტი ჩრდილოეთის ფლოტია.

სერდიუკოვის თავდაცვის სამინისტრო ასევე გეგმავდა ზოგიერთი მალე გამოსათავისუფლებელი უძრავი ქონების გასაყიდად გამოტანას, მაგალითად: მოსკოვის სამხედრო ოლქის შტაბ-ბინის (პოლინა ოსიპენკოს ქუჩა, მოსკოვი) და შორეული აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქის შტაბ-ბინის (სერიშევის ქუჩა, ხაბაროვსკი). ამ შენობებისა და მიწის ნაკვეთების საწყისი გასაყიდი ფასი რამდენიმე მილიარდ აშშ დოლარს შეადგენდა.

როგორც დიდი ხნის წინ იყო დაფიქრებული, ამ გაყიდვებიდან მიღებული შემოსავლები, საზღვაო ფლოტის მთავარი შტაბის, სამხედრო სასწავლო დაწესებულებებისა და მოსკოვში მდებარე სხვა სამხედრო ობიექტების გაყიდვიდან მიღებულ თანხებთან ერთად, უნდა მოხმარებოდა (ანუ იგეგმებოდა, რომ მოხმარებოდა) სამხედრო მოსამსახურეებისთვის საცხოვრებლის მშენებლობასა და ჯარების დისლოკაციის ახალ ადგილებში სამხედრო გარნიზონების ინფრასტრუქტურის მოწყობას.

სახმელეთო ძალები
2008 წლის რეფორმამდე, რუსეთის სახმელეთო ჯარები შედგებოდა 24 დივიზიისგან: 3 სატანკო, 16 მოტომსროლელი და 5 ტყვიამფრქვევ-არტილერიული დივიზიისგან; ასევე სომხეთსა და ტაჯიკეთში განლაგებული ორი დივიზიის დონის სამხედრო ბაზისა და 12 დამოუკიდებელი ბრიგადისგან. ამ 24 დივიზიიდან, 2008 წელს მხოლოდ 5 მოტომსროლელი დივიზია იყო სრულად დაკომპლექტებული. არმიის ქვედანაყოფების მხოლოდ დაახლოებით 13 პროცენტი მიიჩნეოდა მუდმივ საბრძოლო მზადყოფნაში. გამოცხადდა, რომ წესისამებრ, თითოეული სატანკო თუ მოტომსროლელი დივიზია ორ ბრიგადად გაიყოფოდა. ეს პროცესი 2008 წლის ოქტომბერში, მოსკოვთან ახლოს მდებარე მე-2 გვარდიული ტამანსკაიას მოტომსროლელი დივიზიის გაყოფით დაიწყო. 2009 წლის ბოლოსთვის, 24-დან 23 დივიზია დაიშალა და მათი ელემენტების ბაზაზე შეიქმნა 4 სატანკო ბრიგადა, 35 მოტომსროლელი ბრიგადა (რომელთაგან 10 უკვე არსებობდა) და ერთი „საფორტიფიკაციო“ ბრიგადა. ყველა ბრიგადა წარმოადგენს მუდმივი მზადყოფნის ძალას.

საზღვაო ძალები
რუსეთის ფლოტის ნაწილების რაოდენობა თითქმის უნდა განახევრებულიყო — 240-დან 123 ერთეულამდე. ფლოტის საბრძოლო შესაძლებლობების გაძლიერება სხვადასხვა ქვედანაყოფის ომისდროინდელ სრულ შემადგენლობამდე შევსებით დაიგეგმა. სხვა დაგეგმილი ცვლილებები მოიცავდა არასამხედრო აქტივების (მაგალითად, საცხოვრებელი ფონდის) მოცილებას, ზოგიერთი სამუშაოს სამოქალაქო კონტრაქტორებისთვის გადაცემას (აუთსორსინგს) და არასაბრძოლო ოფიცრების რაოდენობის შემცირებას. ფლოტები დაექვემდებარა ახალ ოპერატიულ-სტრატეგიულ სარდლობებს: ჩრდილოეთისა და ბალტიის ფლოტები დასავლეთის სამხედრო ოლქის ნაწილი გახდა, შავი ზღვის ფლოტი და კასპიის ფლოტილია — სამხრეთის სამხედრო ოლქის, ხოლო წყნარი ოკეანის ფლოტი — აღმოსავლეთის სამხედრო ოლქის. გენერალმა ვლადიმერ შამანოვმა, რომელიც 2009 წლის მაისში -ს მთავარსარდლად დაინიშნა და რომელიც ზოგადად მხარს უჭერდა რეფორმის პროგრამას, გააუქმა ყველა შემცირება და ცვლილება -ში და განაცხადა, რომ სადესანტო ჯარები პირიქით, გაძლიერდებოდა. მინისტრმა სერდიუკოვმა აღნიშნა, რომ ვერ ხედავდა დამოუკიდებელი სწრაფი რეაგირების ძალების შექმნის საჭიროებას: „შეიარაღებულ ძალებს უკვე ჰყავთ ასეთი ნაწილები -ს სახით. ისინი გაძლიერდებიან და თითოეულ სამხედრო ოლქს ექნება სადესანტო ბრიგადა გაუთვალისწინებელ გარემოებებში გადაუდებელი მისიებისა და ოპერაციების შესასრულებლად“. დივიზიები გაძლიერდა და ამჟამად არსებობს ოთხი დამოუკიდებელი საჰაერო-სადესანტო/საჰაერო-მოიერიშე ბრიგადა.

ფინანსების კონტროლი და გენერალური შტაბის ძალაუფლების შემცირება
მიუხედავად იმისა, რომ სერდიუკოვის მინისტრობამდე თავდაცვის ხარჯები მნიშვნელოვნად გაიზარდა, უკეთესი დაფინანსება არ იგრძნობოდა, რადგან თანხები „ორთქლდებოდა“. როგორც ჩანს, სერდიუკოვის პირველი ამოცანა ფინანსებზე კონტროლის დამყარება იყო, რითაც აიხსნება მის მიერ თავდაცვის სამინისტროში ფინანსური კონტროლის დეპარტამენტის შექმნა და იქ ფედერალური საგადასახადო სამსახურიდან კადრების მოყვანა. ამან კიდევ უფრო დაძაბა ისედაც დაძაბული ურთიერთობა სერდიუკოვსა და გენერალურ შტაბს შორის, რადგან ტრადიციულად თავდაცვასთან დაკავშირებული საკითხები გენერალური შტაბის კონტროლის ქვეშ იყო.

გენერალ იური ბალუევსკის გადაყენება, 2008 წლის რეფორმების გატარება და გენერალ ნიკოლაი მაკაროვის დაწინაურება იყო „სალამის ტაქტიკის“ სტილის ნაბიჯები გენერალური შტაბის ძალაუფლების ეტაპობრივად შესამცირებლად. სერდიუკოვის შემდეგი ნაბიჯი იყო მასიური საექსპლუატაციო ხარჯების შემცირება, რადგან რეფორმებამდე რუსული არმია, არსებითად, საბჭოთა შეიარაღებული ძალების მცირე ვერსიას წარმოადგენდა. 1991 წლიდან არსებობდა მრავალი გეგმა რუსული სამხედრო ძალების პოსტსაბჭოთა დონეზე რეფორმირებისა და ეროვნული თავდაცვის საჭიროებებზე მორგების შესახებ, მაგრამ გენერალური შტაბისა და არსებული სტრუქტურების წინააღმდეგობის გამო, მათი უმეტესობა მხოლოდ ფურცელზე რჩებოდა. 2008 წლის რეფორმა იყო პირველი მკაფიოდ განხორციელებული ცვლილება, სადაც გენერალური შტაბის წინააღმდეგობა გატყდა.

გენერალური შტაბის მხრიდან ფინანსების არასწორი მართვის მრავალი მაგალითი არსებობდა. ყველაზე ცნობილი შემთხვევა რუსულ წყალქვეშა ნავ „ეკატერინბურგს“ (-84) უკავშირდება. 2011 წლის 29 დეკემბერს, მცურავ დოკ -50-ში ყოფნისას, ნავს ცეცხლი გაუჩნდა. მონაცემების მიხედვით, იმ დღეს სამი ხანძარი მოხდა, ბოლო კი კონტროლიდან გამოვიდა, რამაც ბორტზე არსებული შეიარაღების, მათ შორის ბირთვული იარაღის გამო, სახიფათო მდგომარეობა შექმნა. ოფიციალური პირები თავიდან ამტკიცებდნენ, რომ მთელი შეიარაღება წინასწარ იყო გადმოტვირთული, თუმცა ვიცე-პრემიერმა დიმიტრი როგოზინმა გამოძიების შედეგად დაასკვნა, რომ საბრძოლო მასალა არ გადმოუტვირთავთ: ბორტზე იყო ტორპედოები და რეგულარული ბალისტიკური რაკეტები. მოსკოვის უკმაყოფილების ერთ-ერთი მიზეზი ისიც იყო, რომ რემონტის პერიოდში შეიარაღების გადმოტვირთვისთვის საჭირო თანხები გამოყოფილი იყო, თუმცა ისინი, სავარაუდოდ, გაქრა.

კიდევ ერთი პრობლემა იყო საბრძოლო მასალის შენახვა და საწყობების აფეთქებები. 2008 წლის რეფორმებამდე რუსული სამხედრო მრეწველობა წელიწადში 150 000 ტონა საბრძოლო მასალას მოიხმარდა. 2011 წლისთვის კი საწყობებში 4.5 მილიონი ტონა ვადაგასული საბრძოლო მასალა იყო დაგროვილი. ზოგიერთი მათგანი 1920-იან წლებში იყო დამზადებული არტილერიისთვის, ასევე ინახებოდა ჭურვები -34 ტანკებისთვის, რომლებიც დიდი ხნის წინ იყო შეიარაღებიდან ამოღებული. 2012 წლის ბოლოსთვის რუსეთის სამხედრო პოლიგონებზე 3.6 მილიონი ტონა ასეთი მასალა ააფეთქეს. რუსეთის სამხედრო მრეწველობას, რომელიც პასუხისმგებელი იყო ამ მასალების შენახვაზე, ეს არ მოეწონა, რადგან ამან მათ ბიზნესს ზიანი მიაყენა.