iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მანანა კვაჭანტირაძე

მანანა კვაჭანტირაძე (დ. 1957) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, მეცნიერი, პედაგოგი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1997), პროფესორი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. სწავლობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის ასპირანტურაში საუკუნის ლიტერატურის სპეციალობით.

იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1989-1999 წლებში — ამავე ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1999-2000 წლებში — თანამედროვე ლიტერატურული პროცესების განყოფილების გამგე. 1993-1994 წლებში — „კავკასიური სახლის“ კავკასიური ლიტერატურის სექტორის ხელმძღვანელი. 1994-1998 წლებში იყო საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს პრეს-სამსახურის უფროსი. წლების განმავლობაში ეწეოდა აქტიურ სამეცნიერო მოღვაწეობას. 1997-2006 წლებში იყო შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტთან არსებული საატესტაციო საბჭოს წევრი. 1998 წლიდან — საკანდიდატო და სადოქტორო დისერტაციების ოპონენტი და მეცნიერ-ხელმძღვანელი. 2000-2006 წლებში იყო საინსტიტუტე სამეცნიერო გრანტების ხელმძღვანელი და მონაწილე. მონაწილეობდა არაერთ საერთაშორისო და ადგილობრივ სამეცნიერო კონფერენციაში. სამეცნიერო მოღვაწეობას პარალელურად უთავსებდა პედაგოგიურ საქმიანობასაც: 1989-2001 წლებში — თბილისის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის საგამოცდო კომისიის წევრი. 2005-2006 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჰუმანიტარული ფაკულტეტი, ლექტორი. ამავე წლებში იყო საქართველოს ეროვნული გამოცდების ცენტრის ჯგუფის კოორდინატორი. 2003 წლიდან — თბილისის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლექტორი. 1991-1993 წლებში გაზეთ „ლიტერატურული საქართველოს“ საინფორმაციო განყოფილების თანამშრომელი. 1994-1998 წლებში იყო გაზეთ „ფინანსების“ რედაქტორის მოადგილე და სარედაქციო საბჭოს წევრი. 2005 წლიდან იყო შოთა რუსთაველის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის ჟურნალ „კრიტიკის“ რედაქტორი, ასევე სამეცნიერო ჟურნალ „“ და სამეცნიერო კრებულ „ლიტერატურული ძიებანის“ რედკოლეგიის წევრი. სხვადასხვა ავტორთა ათამდე სამეცნიერო წიგნის რედაქტორი. გამოქვეყნებული აქვს 80-მდე სამეცნიერო ნაშრომი (მათ შორის, რეფერატულ საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალებში), ავტორია 20-ზე მეტი არაპროფილური საგაზეთო პუბლიკაციისა და მონოგრაფიის. 2006 წლიდან — შოთა რუსთაველის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში ქართული ლიტერატურის განყოფილების ხელმძღვანელი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ქართული სალიტერატურო კრიტიკა და „ახალი ადამიანის“ ფორმირების პროცესი 20-იანი წლების პოეზიაში“, დაიცვა 1980 წელს. სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ოთარ ჭილაძის მხატვრული სისტემის სემიოლოგიური ასპექტები“, დაიცვა 1997 წელს.

ჯილდოები
1994 — გაზეთ „კავკასიონის“ ყოველწლიური ლიტერატურული პრემია
სტარობილსკის ბრძოლა

სტარობილსკის ბრძოლა — სამხედრო დაპირისპირება, რომელიც 2022 წლის 25 თებერვალს დაიწყო. წარმოადგენს უკრაინაში რუსეთის შეჭრის აღმოსავლეთ უკრაინის კამპანიის ნაწილს.

სტარობილსკი/სტარობელსკი  — ქალაქი ლუჰანსკთან ახლოს, ლუჰანსკის ოლქში, უკრაინა . წარმოადგენს სტარობილსკის რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს. მდინარე აიდარი ქალაქის ცენტრს დასავლეთიდან ჩამოუდის და ბუნებრივ წინაღობას ქმნის.

ბრძოლა
თებერვალი
სტარობილსკის მახლობლად პირველი შეტაკებები დაფიქსირდა 2022 წლის 24 თებერვალს. რუსული ტანკები, ქვეითთა საბრძოლო მანქანები და ქვეითი ჯარი თავს დაესხნენ უკრაინის ჯარებს.

25 თებერვალს უკრაინის შეიარაღებულმა ძალებმა განაცხადეს, რომ გაანადგურეს რუსი ჯარისკაცების კოლონა, რომელიც ემზადებოდა მდინარე აიდარზე გადასასვლელად. რუსეთის არმიამ გაარღვია უკრაინის საზღვარი და ცდილობდა უკნიდან შემოევლო ქალაქისთვის, დარტყმა მიეტენებინა და გაერღვია უკრაინის ჯარების თავდაცვის ხაზი. შედეგად, ოკუპანტებმა ზარალი განიცადეს და უკან დაიხიეს.

26 თებერვალს ბრძოლები ქალაქის გარეუბანში გაგრძელდა. სტარობილსკი ძლიერ დაზიანდა რუსული საარტილერიო ცეცხლით. ამის შედეგად ექვსი ადამიანი დაშავდა და ერთი დაიღუპა.

27 თებერვალს რუსებმა შულჰინკაში დიდ ჯგუფს მოუყარეს თავი და სტარობილსკის მიმართულებით დაიწყეს მოძრაობა.

28 თებერვალს ქალაქის აღების წარუმატებელი მცდელობა ჰქონდათ, რის შედეგადაც ადგილობრივებმა ოკუპანტები განდევნეს.

მარტი
1 მარტს ქალაქის დაბომბვის შედეგად დაზიანდა გაზსადენი.

60-ზე მეტი მანქანისგან შემდგარი დიდი რუსული კოლონა სტარობილსკში 2 მარტს შევიდა, მაგრამ ადგილობრივების პროტესტმა მათი წინსვლა შეაჩერა.

3 მარტს რუსი სამხედროები ქალაქში ხელახლა შევიდნენ.

6 მარტს ლუჰანსკის ოლქის გუბერნატორმა დაადასტურა, რომ რუსულმა ძალებმა სტარობილსკი აიღეს. სტარობილსკის მოსახლეობა ოკუპაციის წინააღმდეგ ქუჩებში გამოვიდა. მათ ე.წ. ლუგანსკის სახალხო რესპუბლიკის დროშა ჩამოხსნეს და უკრაინის სახელმწიფო დროშა აღმართეს. ადგილობრივების თქმით, პროუკრაინული აქციის დროს ოკუპანტებმა ხალხის დაშინება სცადეს და ცეცხლი გაუხსნეს. ცენტრალურ რაიონებში ოკუპანტები ადგილობრივ მცხოვრებთა პასპორტებსა და ტელეფონის ნომრებს ამოწმებდნენ. ბანკომატები ქალაქში არ მუშაობდა. პირველი რაც გააკეთეს დამპყრობლებმა გააკეთეს — ყველა შენობიდან უკრაინის დროშები ჩამოხსნეს.
პროლაქტინი

პროლაქტინი, ასევე ცნობილი, როგორც ლაქტოტროფინი — ცილა რომელიც ძუძუმწოვრებს, ჩვეულებრივ, მდედრებს რძის გამომუშავების საშუალებას აძლევს. სხვადასხვა ხერხემლიანში, მათ შორის ადამიანებში, გავლენას ახდენს 300-ზე მეტ ცალკეულ პროცესზე. პროლაქტინი გამოიყოფა ჰიპოფიზის ჯირკვალიდან ჭამის, შეჯვარების, ესტროგენებით მკურნალობის, ოვულაციისა და ძუძუთი კვების საპასუხოდ. ის ძლიერად გამოიყოფა ამ მოვლენების დროს. პროლაქტინი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს მეტაბოლიზმში, იმუნური სისტემის რეგულირებაში და პანკრეასის განვითარებაში.

არაადამიანურ ცხოველებში აღმოჩენილია დაახლოებით 1930 წელს ოსკარ რიდლის მიერ. ადამიანებში დადასტურებულია 1970 წელს ჰენრი ფრიზენის მიერ. პროლაქტინი არის პეპტიდური ჰორმონი, რომელიც კოდირებულია გენით.
ბიბისარა ასაუბაიევა

ბიბისარა ასაუბაიევა (; ; დ. 26 თებერვალი, 2004, ტარაზი, ყაზახეთი) — ყაზახი მოჭადრაკე, საერთაშორისო ოსტატი (2020), ქალთა შორის 2021 წლის მსოფლიოს ჩემპიონი ელვისებურ ჭადრაკში.

ბიოგრაფია
ბიბისარა ასაუბაიევა ქალაქ ტარაზში დაიბადა და ჭადრაკის თამაში 4 წლისას ბაბუამ ასწავლა. პირველი მწვრთნელი ყაზახეთის მრავალგზის ჩემპიონი, საერთაშორისო ოსტატი ოლეგ ძიუბანი იყო.
7 წლისა ტარაზის ჩემპიონი გახდა. 2011 წელს კალდას-ნოვასში 8 წლამდელ გოგონათა მსოფლიოს ჩემპიონატზე, ოქროს მედალი მოიგო და 7 წლისამ ფიდეს ოსტატს წოდება მიიღო. ამით კი გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მოჭადრაკე, ვინც ეს შეძლო.

ასაუბაიევა ასევე გატაცებულია მხატვრული ტანვარჯიშით და რამდენჯერმე ასტანის ჩემპიონიც გახდა. 2012 წელს ყაზახეთში სპორტულ ნომინაციაში „წლის აღმოჩენა“ - ბიბისარა „წლის სპორტსმენის“ ტიტულის მფლობელი გახდა. მომდევნო წელს კი პრემია „წლის პატრიოტი - 2013“ მიიღო. 2014 წელს დუბაის შეიხის თასი მოიგო.

2016 წელს მისი ოჯახი რუსეთში გადასახლდა და ამ ქვეყნის სახელით გააგრძელა ასპარეზობა. იმავე წელს ბათუმში 12 წლამდელ გოგონებში გახდა მსოფლიოს ჩემპიონი. მომდევნო წელს მონტევიდეოში 14 წლამდელთა მსოფლიოს ჩემპიონატზე ვერცხლს დაეუფლა. 13 წლისამ მინსკში იასპარეზა ევროპის მამაკაცთა ინდივიდუალურ ჩემპიონატზე, 3 მოიგო, 4 წააგო, 4 კი ყაიმით დაასრულა და საერთაშორისო ოსტატის წოდება მიიღო. გამოვიდა „მსოფლიოს ნაკრებში“, რომელიც სენტ-ლუისში აშშ-ის ნაკრებს დაუპირისპირდა და დაამარცხა.

2019 წელს ბიბისარა სამშობლოში დაბრუნდა და ისევ ყაზახეთის სახელით გააგრძელა გამოსვლა. მარტში პირველად ნაკრებში მიიწვიეს და ქალთა მსოფლიოს გუნდურ ჩემპიონატზე წაიყვანეს. მეორე და მესამე დაფაზე მოთამაშემ 9 პარტიიდან 5 ქულა დააგროვა და ნაკრების შემადგენლობაში საუკეთესო იყო.

2021 წელს აზიის ქალებში ჩემპიონი გახდა, პანდემიის გამო შეჯიბრი ონლაინ ჩატარდა. ნოემბერში რიგაში ' ტურნირზე 50 მონაწილეს შორის მე-10 ადგილი დაიკავა.

დეკემბერში ვარშავაში მსოფლიოს ჩემპიონატზე სწრაფ ჭადრაკში ვერცხლის მედალი მოიგო, ორ დღეში კი ელვისებურში ოქროს მედალი აიღო. 17 პარტიიდან 13 მოიგო, 2 ყაიმით დაასრულა და 2 წააგო. ამ გამარჯვებით გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მოჭადრაკე, ვინც აღნიშნული ტიტულის მოპოვება შეძლო.

სკანდალი
2017 წლის სექტემბერში მონტევიდეოში 14 წლამდელ გოგონათა მსოფლიოს ჩემპიონატზე, რუსეთის ნაკრების მწვრთნელმა და მისი კონკურენტის ელიზაბეტა სოლოჟენკინის მამამ ევგენიმ ყაზახ მოჭადრაკეს თაღლითობა დააბრალა. ევგენის აზრით, თამაშისას ბიბისარა საფირფარეშოში გავიდა და ტელეფონით კონსულტაცია მიიღო, ამის მოწმე კი მისი გოგო ელიზაბეტა იყო.

2018 წლის 19 მარტს ფიდემ სოლოჟენკინი ცილისწამებისთვის და რეპუტაციის შელახვისათვის დააჯარიმა და შეჯიბრებებზე მონაწილეობა აუკრძალა. არასრულწლოვან ასაუბაიევას მშობლებმა 2018 წლის მაისში მოსკოვის სასამართლოში შვილის უფლებების დასაცავად სარჩელი შეიტანეს. 14 დეკემბერს სასამართლომ ბიბისარა უდანაშაულოდ ცნო და სოლოჟენკინს მის სასარგებლოდ 100 ათასი რუბლის გადახდა დააკისრა.

ჯილდოები
ყაზახეთის „წლის სპორტსმენის“ ნომინაციაში - „წლის აღმოჩენა“ (2012)
საერთაშორისო სპორტული პრემია „ოქროს მანგუსტი“ (2019).
„შაპაგატის ორდენი“-აქტიური და ნაყოფიერი საქველმოქმედო საქმიანობისთვის (2019)
სალომე ბახია-ოქრუაშვილი

სალომე ბახია-ოქრუაშვილი (დ. 28 მაისი, 1941, თბილისი) — ქართველი ეთნოლოგი, მეცნიერი, ფილოლოგი, კავკასიოლოგი და ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
1965 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ფილოლოგიის ფაკულტეტის კავკასიური ენების სპეციალობით.

1967 წლიდან − ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის უფროსი ლაბორანტი. 1971 წლიდან − ამავე ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1986 წლიდან − უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 2006 წლიდან − წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი. 2006 წლის ნოემბრიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის, ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის, კავკასიის ეთნოლოგიის განყოფილების მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი. წლების მანძილზე აქტიურად იყო ჩართული კავკასიისა და საქართველოს სხვადასხვა მხარეების საველე-ეთნოგრაფიულ ექსპედიციებში. არის მრავალი საგრანტო პროექტის, რესპუბლიკური და საერთაშორისო სიმპოზიუმისა და კონფერენციის მონაწილე. მათ შორის, ეროვნული სასწავლო გეგმებისა და შეფასების ცენტრის საერთაშორისო და ადგილობრივ საგრანტო პროექტებში. იკვლევს ქართველი და კავკასიელი ხალხების ეთნოლოგიას. არის 80-ზე მეტი სამეცნიერო პუბლიკაციის, მათ შორის სამი მონოგრაფიის, 10 წიგნის, სასკოლო სახელმძღვანელოსა და სტატიების ავტორი ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე. 2009 წლიდან არის პროექტის „აფხაზეთი − ჩვენი სამშობლო“ ავტორთა სამეცნიერო სათათბიროს წევრი. მიღებული აქვს აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს საპატიო სიგელი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა − „აფხაზური „აბიფარა“ − „პატრონიმია“, დაიცვა 1983 წელს. სადოქტორო დისერტაციის თემა − „აფხაზთა ეთნიკური ისტორიის პრობლემები (ისტორიულ-ეთნოლოგიური გამოკვლევა)“, დაიცვა 2006 წელს.

ჯილდოები
აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს საპატიო სიგელი
ზურაბ ჩაჩუა

ზურაბ ჩაჩუა (დ. 26 ივლისი, 1927, თბილისი — გ. 18 დეკემბერი, 2005) — ქართველი ექიმი და მეცნიერი.

1951 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სანიტარული ჰიგიენის ფაკულტეტი.

1951–1955 წლებში იყო ყოფილი სამხრეთ ოსეთის საოლქო საავადმყოფოს განყოფილების ექიმი–ორდინატორი. 1955–1957 წლებში თბილისის ექიმთა და ხელოვნების ინსტიტუტის თერაპიის მე–2 კათედრის კლინიკური ორდინატორი. 1957–1959 წლებში საქართველოს სსრ სოცუზრუნველყოფის სამინისტროს რესპუბლიკური საექიმო–შრომის ექსპერტიზის კომისიის წევრი. 1959–1962 წლებში თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის მე–2 კათედრის ასპირანტი. 1970–1979 წლებში თბილისის ექიმთა და ხელოვნების ინსტიტუტის კლინიკური საავადმყოფოს თერაპიული განყოფილების გამგე. 1982–1986 წელს ამავე ინსტიტუტის თერაპია–პულმონოლოგიის კათედრის დოცენტი. 1986 წლიდან თბილისის ექიმთა დიპლომისშემდგომი სამედიცინო აკადემიის სამედიცინო–სოციალური ექსპერტიზის კურსის ხელმძღვანელია. არის 28-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი, გამოქვეყნებული აქვს მონოგრაფიები. ეწევა სამეცნიერო–პრაქტიკულ ხელმძღვანელობას საქართველოს სოც. უზრუნველყოფის სამინისტროს შრომისუნარიანობის აღდგენისა და ექსპერტიზის რესპუბლიკურ კლინიკაში. თერაპევტი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი, დოცენტი, მოჭადრაკე. 2014 წლიდან თბილისში არსებობს ზურაბ ჩაჩუას სახელობის ქუჩა.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ერითროპეტინები და პერიფერიული სისხლი კუჭსა და 12-გოჯა ნაწლავის წყლულოვანი დაავადებისა და ქრონიკული გასტრიტების დროს“, დაიცვა 1970 წელს.
ასიმა ჩატერჯი

ასიმა ჩატერჯი (ინგლ. ; დ. 23 სექტემბერი, 1917, კალკუტა, ბრიტანეთის ინდოეთი — 22 ნოემბერი, 2006, კალკუტა, ინდოეთი) — ინდოელი ქიმიკოსი, მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაშრომი მოიცავს კვლევას ვინკას ალკალოიდებზე, ეპილეფსიის საწინააღმდეგო საშუალებების და მალარიის საწინააღმდეგო პრეპარატების შემუშავებაზე. მან ასევე დაწერა მნიშვნელოვანი ნაშრომი ინდოეთის სუბკონტინენტის სამკურნალო მცენარეებზე. იგი გახლდათ პირველი ქალი, რომელმაც მიიღო ინდოეთის უნივერსიტეტის მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი, ასიმა ჩატერჯიმ დიდი წვლილი შეიტანა მედიცინის განვითარებაში. მისი წყალობით შეიქმნა მრავალი მედიკამენტი, რომელსაც დღესაც იყენებენ.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
ასიმა მუხერჯი დაიბადა 1917 წლის 23 სექტემბერს კალკუტაში. მისი ოჯახი საშუალო ფენას ეკუთვნოდა, რაც  იმ პერიოდში ქალებისთვის  განათლების მიღებას ართულებდა.  ასიმას ჰყავდა უმცროსი ძმა, რაც იმას ნიშნავდა, რომ მას უფრო მეტი პასუხისმგებლობა ეკისრებოდა ოჯახში. მისი მამა ინდრა ნარაიან მუხერჯი ექიმი გახლდათ და მხარს უჭერდა ასიმასა და მისი ძმისთვის განათლების მიღებას, რაც იმ დროს იშვიათობას წარმოადგენდა. მამას  ბოტანიკა უყვარდა და ასიმას სწორედ ამიტომ  გაუჩნდა ინტერესი მედიცინის მიმართ. თუმცა გოგონას განსაკუთრებული ინტერესი მედიცინისადმი გამოავლინა მისი ცნობისმოყვარეობით მცენარეების სამკურნალო თვისებების შესახებ.

განათლება
ასიმამ 1936 წელს  დაამთავრა კალკუტას უნივერსიტეტის შოტლანდიის საეკლესიო კოლეჯი ქიმიის განხრით. მის კლასში ბევრი გოგონა არ იყო, რადგან იმ დროს ქალებს იშვიათად აიძულებდნენ  სწავლას.

1938 წელს მიიღო მაგისტრის ხარისხი  და 1944 წელს— დოქტორის ხარისხი ორგანულ ქიმიაში კალკუტის უნივერსიტეტიდან, გახდა პირველი ქალი, რომელმაც მიიღო მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი ინდოეთში. მისი სადოქტორო დისერტაცია ეხებოდა მცენარეული პროდუქტების ქიმიას და სინთეზურ ორგანულ ქიმიას. მის აკადემიურ მრჩევლებს შორის გახლდათ შატიენდრანათ ბოზე.

ასიმამ კვლევები ჩაატარა ვისკონსინ-მედისონის უნივერსიტეტში და კალიფორნიის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში. მოგვიანებით მუშაობდა კალკუტის უნივერსიტეტში.

დაახლოებით 40 წლის განმავლობაში იგი დაკავებული იყო სხვადასხვა ალკალოიდური ნაერთების კვლევებით, ფოკუსირებული იყო ბუნებრივი პროდუქტების ქიმიაზე და ანტიმალარიული, ანტიეპილეფსიური და ქიმიოთერაპიული საშუალებების შემუშავებაზე.

ასიმა ჩატერჯი გახლავთ მნიშვნელოვანი მასალების ავტორი ინდოეთის ქვეკონტინენტზე გამოყენებული სამკურნალო მცენარეების შესახებ. მისი დაახლოებით 400 სტატია გამოქვეყნებულია ადგილობრივ და საერთაშორისო ჟურნალებში.

ინდოეთის პრეზიდენტის ბრძანებულებით ასიმა ჩატერჯი დაინიშნა რაჯია საბას დეპუტატად.

გავლენა
ასიმა ჩატერჯი გახლდათ პირველი ქალი, რომელმაც ქვეყანაში დოქტორის ხარისხი მიიღო და ქიმიის განყოფილებაც კი გახსნა ლედი ბრაბურნის კოლეჯში, კალკუტას უნივერსიტეტში, იმდროინდელ  ინდოეთში იგი გახდა შთაგონების წყარო ბევრი ქალისთვის  აესრულებინათ  თავიანთი ოცნებები: ემუშავათ ნოვატორებად და სპეციალისტებად.

ჯილდოები
პადმა ბჰუშანის ორდენის კავალერი
რამდენიმე უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი  
130 წლის იუბილესთან დაკავშირებით -მა ასიმა ჩატერჯის სურათი გამოაქვეყნა.
თენგიზ ჯიშკარიანი

თენგიზ ჯიშკარიანი (დ. 30 აპრილი, 1945 – გ. 22 მარტი, 2026) — ქართველი მეცნიერი, პედაგოგი, ინჟინერ-თბოენერგეტიკოსი, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (2006), პროფესორი.

ბიოგრაფია
1968 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ენერგეტიკის ფაკულტეტი, კვალიფიკაციით, ინჟინერ-თბოენერგეტიკოსი. 1963-1964 წლებში იყო თბილისის მაუდ-კამვოლური კომბინატი საბჭოთა „საქართველოს“, მთავარი ენერგეტიკის განყოფილების საქვაბე საამქროს, ცეცხლფარეშის მოწაფე. 1964 წელს იყო წყლის ქიმიური მწმენდავი (პირველი თანრიგის). 1969 წელს იყო შრომის დაცვის საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის, სითბური დაცვის ლაბორატორიის ინჟინერი. 1969-1971 წლებში იყო საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის, ენერგეტიკის ფაკულტეტის, თბოენერგეტიკული დანადგარების კათედრის უფროსი ლაბორანტი. 1971-1979 წლებში იყო საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის, ენერგეტიკისა და ტელეკომუნიკაციის ფაკულტეტის, ზოგადი და თეორიული თბოტექნიკისა და თბოენერგეტიკული დანადგარების კათედრის ასისტენტი. 1979-1981 წლებში იყო საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ენერგეტიკისა და ტელეკომუნიკაციის ფაკულტეტის, ზოგადი და თეორიული თბოტექნიკისა და თბოენერგეტიკული დანადგარების კათედრის ასპირანტი. 1981-1986 წლებში — საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ენერგეტიკისა და ტელეკომუნიკაციის ფაკულტეტის, ზოგადი და თეორიული თბოტექნიკისა და თბოენერგეტიკული დანადგარების კათედრის ასისტენტი. 1986-2006 წლებში იყო ამავე კათედრის დოცენტი, კათედრის გამგის მიადგილე. 2006-2009 წლებში — საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ენერგეტიკისა და ტელეკომუნიკაციის ფაკულტეტის, თბო და ჰიდროდაგარების დეპარტამენტის ასოცირებული პროფესორი. 2008-2016 წლებში იყო ამავე უნივერსიტეტის ენერგეტიკისა და ტელეკომუნიკაციის ფაკულტეტის, დეკანის მოადგილე მეცნიერების დარგში. 2009-2017 წლებში იყო ენერგეტიკისა და ტელეკომუნიკაციის ფაკულტეტის, თბო და ჰიდროდაგარების დეპარტამენტის სრული პროფესორი. 2016-2017 წლებში — საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის, ენერგეტიკისა და ტელეკომუნიკაციის ფაკულტეტის, თბოენერგეტიკისა და ენერგოეფექტურობის დეპარტამენტის, დეკანის მოვალეობის შემსრულებელი. 2017-2021 წლებში იყო ენერგეტიკისა და ტელეკომუნიკაციის ფაკულტეტის, თბოენერგეტიკისა და ენერგოეფექტურობის დეპარტამენტის პროფესორი. საქართველოში ენერგოეფექტური პროექტების განხორციელებისა და ენერგოდამზოგი ტექნოლოგიების დანერგვის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. 1998 წლიდან აქტიურად თანამშრომლობს საერთაშორისო ორგანიზაციებთან, კომპანიებთან და ინვესტორებთან. გაეროს ინდუსტრიული განვითარების ორგანიზაციის ექსპერტი.

ჯილდოები
2013 — „ენერგეტიკის ლეგენდად“ აღიარებული გამოჩენილი პროფესიონალის წოდება
2005 — საქართველოს ენერგეტიკის აკადემიის პრემია
კატარჟინა ტომა

კატარჟინა ტომა (; ; დ. 16 სექტემბერი, 1985, ჩენსტოხოვა, პოლონეთი) — წარმოშობით პოლონელი მოჭადრაკე, რომელიც 2018 წლიდან ინგლისის სახელით გამოდის. საერთაშორისო ოსტატი ქალთა შორის (2012), მუშაობს ვეტერინარადაც.

ბიოგრაფია
კატარჟინა ტომა 1985 წლის 16 სექტემბერს პოლონეთის სამხრეთით მდებარე ქალაქ ჩენსტოხოვაში დაიბადა. 2000 წელს ვისლაში პოლონეთის 16 წლამდელ გოგონებში გახდა ჩემპიონი. მომდევნო წელს ქვეყნის პირველობაზე კვლავ აიღო მედალი, ამჯერად 20 წლამდელებში ბრინჯაო.

2001-ში პოლონეთის ქალთა ჩემპიონატში ფინალურ ეტაპზე გავიდა და საბოლოოდ მე-6 ადგილს დასჯერდა. მომდევნო წლებშიც ხშირად გამოდიოდა ქვეყნის ჩემპიონატში და ფინალურ ეტაპზე გადიოდა. ახალგაზრდა ასევე წარმატებით თამაშობდა სწრაფ და ელვისებურ ჭადრაკს. 2000 წელს სწრაფ ჭადრაკში პოლონეთის ახალგაზრდა გოგონებში ბრინჯაოს მედალს დასჯერდა, მომდევნო წელს კი ამავე სახეობაში ევროპის და ქვეყნის ჩემპიონი გახდა. ელვისებურ ჭადრაკში პოლონეთის ახალგაზრდა გოგონებში ორჯერ გახდა ჩემპიონი 2000 და 2001 წლებში, ხოლო 2021-ში ევროპაზე ვერცხლის მედალს დასჯერდა.

2003 წელს კატარჟინამ ქალთა შორის საერთაშორისო ოსტატის წოდება მიიღო. მომდევნო წელს ფრიდეკ-მისტეკის საერთაშორისო ტურნირზე მეორე ადგილი დაიკავა და ქალთა შორის დიდოსტატის პირველი ნორმა შეასრულა. 2007 წელს იმავე ტურნირზე კვლავ მეორე ადგილი აიღო და ქალთა დიდოსტატის მეორე ნორმა შეასრულა. სწრაფ ჭადრაკში ევროპის ჩემპიონატზე იასპარეზა და მეორე ადგილი დაიკავა.

2008 წელს პოლონეთის გუნდურ ჩემპიონატზე ორი ოქროს მედალი მოიგო, გუნდური და ინდივიდუალური. ტომა ქალაქ რიბნიკის გუნდს წარმოადგენდა. მომდევნო წელს ლუბლინის „დრაკონში“ გადავიდა და სამჯერ გუნდური ვერცხლი მოიგო, ხოლო ერთხელ ბრინჯაო. „დრაკონის“ შემადგენლობაში ინდივიდუალურში ორი ვერცხლი და ერთი ბრინჯაო აიღო.

2011 წელს კრაკოვის და რიგის ტურნირებზე მანდილოსანთა კლასიფიკაცია მოიგო და ქალთა დიდოსტატის მესამე ნორმაც შეასრულა.
2014 წელს ბლუმფონტეინში სამხრეთ აფრიკის ტურნირზე მეორე ადგილი დაიკავა, პირველზე კი მერაბ გაგუნაშვილი გავიდა. იმავე წელს ფიდეს ლიცენზირებული მწვრთნელი გახდა და ტრომსოში ქალთა ოლიმპიადაზე სამხრეთ აფრიკის ნაკრებს ავარჯიშებდა.

2018 წელს ინგლისში გადავიდა და ამ ქვეყნის სახელით გააგრძელა ასპარაზობა. 2019 წელს ევროპის ქალთა ინდივიდუალურ ჩემპიონატზე მეოთხედ გამოვიდა და კვლავ უმედლოდ დარჩა.

პოლონეთის ნაკრები
ევროპის გუნდურ ჩემპიონატზე, ორჯერ იასპარეზა პოლონეთის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში და ორივეჯერ სათადარიგო იყო.
2011 წელს პორტო-კარასში გუნდური ვერცხლის მედალი აიღო. მან ორ-ორი მოგება-წაგება გაიფორმა.
2013 წელს ვარშავაში უმედლოდ დარჩა. ტომამ 5 პარტია მოიგო, 1 წააგო, 3 ყაიმით დაასრულა და ინდივიდუალურად მე-6 ადგილზე გავიდა, ნაკრები კი მეცხრეს დასჯერდა.

ინგლისის ნაკრები
2018 წლიდან ინგლისის სახელით ასპარეზობს და ორჯერ ნაკრების შემადგენლობაში ევროპის გუნდურ ჩემპიონატზეც გამოვიდა.
2019 წელს ბათუმში მეორე დაფაზე თამაშობდა, ხოლო 2021 წელს ჩატეჟში პირველზე.
ესტროგენი

ესტროგენი — სასქესო ჰორმონების კატეგორია, რომელიც პასუხისმგებელია ქალის რეპროდუქციული სისტემის და მეორადი სქესის მახასიათებლების განვითარებასა და რეგულირებაზე. არსებობს სამი ძირითადი ენდოგენური ესტროგენი, რომლებსაც აქვთ ესტროგენული ჰორმონალური აქტივობა: ესტრონი (1), ესტრადიოლი (2) და ესტრიოლი (3). ესტრადიოლი, ესტრანი, ყველაზე ძლიერი და გავრცელებულია. და ზოგიერთ მწერში. მათი არსებობა როგორც ხერხემლიანებში, ასევე მწერებში მეტყველებს იმაზე, რომ ესტროგენულ სასქესო ჰორმონებს უძველესი ევოლუციური ისტორია აქვს. რაოდენობრივად, ესტროგენები უფრო დაბალ დონეზე ცირკულირებენ, ვიდრე ანდროგენები, როგორც მამაკაცებში, ასევე ქალებში. მიუხედავად იმისა, რომ ესტროგენის დონე მამაკაცებში მნიშვნელოვნად დაბალია, ვიდრე ქალებში, ესტროგენებს მაინც აქვთ მნიშვნელოვანი ფიზიოლოგიური როლი მამაკაცებში.
ლატიფშაჰ ბარათაშვილი

ლატიფშაჰ ბარათაშვილი (დ. 4 ოქტომბერი, 1907, ადიგენის რაიონი — გ. 16 ნოემბერი, 1984) — ქართველი ეთნოლოგი, მკვლევარი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა სოფელ უდის შვიდწლედი, კომკავშირის და პარტიული კურსები თბილისში, ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის დაუსწრებელი განყოფილება ისტორიის მიმართულებით.

კომკავშირული საქმიანობა მშობლიურ კუთხეში განაგრძო. როგორც თურქი-მესხი გადაასახლეს შუა აზიაში 1944 წელს. აკადემიკოს გ. ჩიტაიას მითითებით აგროვებდა მასალებს მაჰმადიანი მესხების ყოფასა და გენეოლოგიის შესახებ და ამას გადასახლებაშიც აგრძელებდა. დაიწყო ბრძოლა სამშობლოში დასაბრუნებლად 1956 წლიდან, ის არის იმ ჯგუფის ხელმძღვანელი, რომელიც ამ საქმეს ახორციელებდა 1959 წელს სხვა ოჯახთან ერთად ვისთან ერთადაც მინგეჩაურში გადაასახლეს. 1962 წელს მაჰმადიანი მესხები აარსებდნენ თბილისში დროებით კომიტეტს და თავმჯდომარედ ის აირჩიეს. ამ კომიტეტის მიზანი იყო როგორც საქართველოდან გადასახლებული მაჰმადიანი მოსახლეობის, ისე საქართველოს მოსახლეობისთვის სწორი ინფორმაციის მიწოდება და გადასახლებულთა სამშობლოში დასაბრუნებლად ქმედითი ზომების მიღება. აზერბაიჯანში მცხოვრები ლ. ბარათაშვილი აგრძელებდა 1941 წელს დაწყებულ ეთნოგრაფიულ კვლევას. მისი მასალები მაჰმადიან მესხთა ყოფის, რიტუალების, ტანსაცმლის, სამკაულების და ა.შ. შესახებ უნიკალურია და დიდი მნიშვნელობა აქვს ქართული ისტორიული მეცნიერებისათვის. სამწუხაროდ მისი ნაშრომების საქართველოში გამოქვეყნება ვერ მოხერხდა. აზერბაიჯანში, 1970 წელს
აზერბაიჯანულ ენაზე დაისტამბა ლ. ბარათაშვილის კრებული. ის უცხო მხარეში აღესრულა და მინგეჩაურში დაასაფლავეს.
თომას პინჩონი

თომას პინჩონი (; დ. 8 მაისი, 1937) — ამერიკელი რომანისტი. მისი მხატვრული და არამხატვრული ტექსტები ჟანრებისა და თემების ფართო სპექტრს მოიცავს, მათ შორისაა ისტორია, მუსიკა, მეცნიერება და მათემატიკა. პინჩონი მაკარტურის ფონდის სტიპენდიატი იყო.

დაიბადა ლონგ აილენდზე. ორი წლის მანძილზე მსახურობდა აშშ-ის საზღვაო ძალებში. კორნელის უნივერსიტეტი ინგლისური ფილოლოგიის განხრით დაამრავრა. რომანების წერა, რომლითაც მკითხველი დღეს მას იცნობს, 1950-იანი წლების მიწურულსა და 1960-იანი წლების დასაწყისში რამდენიმე მოთხრობის გამოქვეყნების შემდეგ დაიწყო, ესენია: „“ (1963), „ლოტ-49-ის გამოცხადება“ (1966) და „გრავიტაციის ცისარტყელა“ (1973). ამ უკანასკნელისთვის მან აშშ-ის ეროვნული წიგნის ჯილდო მიიღო. მისი 2009 წლის რომანის „თანდაყოლილი ნაკლის“ მიხედვით 2014 წელს რეჟისორმა პოლ ტომას ანდერსონმა ამავე სახელწოდების ფილმი გადაიღო.