iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დავით ბერძენიშვილი

დავით ბერძენიშვილი (დ. 4 აგვისტო, 1960, ბათუმი, საქართველოს სსრ) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს რესპუბლიკური პარტიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, ოთხი მოწვევის პარლამენტის წევრი, საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტის ერთ-ერთი ხელმომწერი.

ბიოგრაფია
დავით ბერძენიშვილმა წარჩინებით დაამთავრა ბათუმის მე-9 საშუალო სკოლა და 1986 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ისტორიკოსის სპეციალობით. იყო პოლიტპატიმარი, ძმასთან და მეგობრებთან ერთად 1978 წლის 21 მაისს არალეგალური „საქართველოს რესპუბლიკური პარტიის“ შექმნისა და 1979 წელს ამ ორგანიზაციის ორგანოს, ჟურნალ „სამრეკლოს“ 2 ნომრის გამოცემისთვის 1983 წლის 23 ივნისს სუკმა დააპატიმრა. 1984 წლის 20 აპრილს საქართველოს სსრ უზენაესმა სასამართლომ ანტისაბჭოთა აგიტაციისა და პროპაგანდის ბრალდებით (სისხლის სამართლის კოდექსის 71-ე მუხლი, თავი — განსაკუთრებით საშიში სახელმწიფო დანაშაული) პარტიის სხვა ხელმძღვანელთა ნაწილთან ერთად გაასამართლა და მიუსაჯა 2 წელი. სასჯელი სრულად მოიხადა მკაცრი რეჟიმის კოლონიაში. მორდოვეთის პოლიტპატიმართა ბანაკში 385/3-5 (1984-1985). გათავისუფლდა დახასიათებით „გამოსწორების გზას არ დაადგა“. მიუსაჯეს 6 თვით ადმინისტრაციული ზედამხედველობა ქალაქ ბათუმში. მიხეილ გორბაჩოვის გახელისუფლების შემდეგ შექმნილი პირობების გამოყენებით, დავით ბერძენიშვილმა 80-იანი წლების მეორე ნახევარში შემოიკრიბა თანამოაზრეთა მძლავრი ჯგუფი ბათუმში, აჭარაში.

1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს ოპოზიციონერი დეპუტატი ბათუმის საარჩევნო ოლქიდან (ფრაქცია „დემოკრატიული ცენტრი“, სახალხო ფრონტი, რესპუბლიკელები). 1991 წლის 9 აპრილს ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ფრაქცია „რესპუბლიკელები“), ამავდროულად 1991-1996 წლებში იყო აჭარის ავტონომური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს მაჟორიტარი დეპუტატი (ფრაქცია „აჭარა“. რესპუბლიკელები, სახალხო ფრონტი). 2000-2005 წლებში იყო რესპუბლიკური პარტიის თავმჯდომარე. 2002-2004 წლებში — თბილისის საკრებულოს წევრი და ბლოკის ფრაქცია „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატიული ფრონტის“ თავმჯდომარე.

2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით. პარლამენტში შევიდა საარჩევნო ბლოკიდან „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“ (კოალიცია, საპარლამენტო უმრავლესობა). თუმცა მალევე, 2004 წლის 30 ივნისს, „რესპუბლიკური პარტიის“ ოთხმა წარმომადგენელმა, მ.შ. დავით ბერძენიშვილმა, საპარლამენტო უმრავლესობა დატოვა. მათი თქმით, აჭარაში გაყალბდა 20 ივნისს ჩატარებული უმაღლესი საბჭოს არჩევნები, ამასთან, არ ეთანხმებოდნენ აჭარის სტატუსის ისეთ მოდელს, რაც ხელისუფლებამ წარადგინა პარლამენტში. ამ მოწვევის პარლამენტში იყო კონსერვატორებთან ერთად შექმნილი ფრაქციის — „დემოკრატიული ფრონტის“ თანათავმჯდომარე.

2012-2016 წლებში — საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, პოლიტიკური ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“. 2012-2016 წლებში იყო საქართველოს პარლამენტში ფრაქცია „რესპუბლიკელების“ თავმჯდომარე. 2017 წლის 24 დეკემბერს, პარტიის ყრილობაზე კვლავ აირჩიეს რესპუბლიკური პარტიის ეროვნული კომიტეტის წევრად. 2020 და 2021 წწ. ფრიდრიხ ნაუმანის ფონდმა გამოსცა დ. ბერძენიშვილის და დ. ზურაბიშვილის წიგნი „საქართველო თავისუფლების აღმართზე“.

პირადი და ოჯახური ცხოვრება
ჰყავს მეუღლე და სამი შვილი. არის ფილოლოგის და პოლიტიკოსის — ლევან ბერძენიშვილის ძმა.
დიდი გამოფენა (ლონდონი)

დიდი გამოფენა ( , აგრეთვე ცნობილი როგორც ) იყო საერთაშორისო გამოფენა, რომელიც ჩატარდა ჰაიდ-პარკში, ლონდონი, 1851 წლის 1 მაისიდან 15 ოქტომბრამდე და პირველი იყო მსოფლიო კულტურული და ინდუსტრიული მიღწევების ექსპოზიციათა სერიაში — ერთობ პოპულარული ღონისძიება მე-19 საუკუნის მეორე ნახევარში.

საერთაშორისო ინდუსტრის მიღწევათა დიდი გამოფენის ორგანიზატორები იყვნენ პრინცი ალბერტი, ჰენრი კოული, ფრენსის ფულერი და სამეფო აკადემიის სხვა წევრები, ხელოვნების, წარმოებისა და კომერციის წახალისების მიზნით, და თანამედროვე ინდუსტრიული ტექნოლოგიისა და დიზაინის მიღწევების აღსანიშნავად. კრიტიკოსთა შეხედულებით დიდი გამოფენა 1844 წელს საფრანგეთის ინდუსტრიული ექსპოზიციის უაღრესად დიდი წარმატების გამოძახილი იყო.

გამოფენის მოსაწყობად სპეციალური შენობა, მეტსახელით "ბროლის სასახლე", დააპროექტა ჯოზეფ პაქსტონმა (სტრუქტურული ინჟინერი ჩარლზ ფოქსის დახმარებით). არქიტექტურულად საკმაოდ გაბედული შენობა პაქსტონის მიერ დევონშირის გრაფისთვის ზამთრის ბაღის პროექტის გამოცდილებით შეიქმნა ლითონის ჩონჩხითა და მინით, რომელიც ბირმინგემსა და სმეტნიკში დამზადდა, რასაც უდიდესი წარმატება ხვდა წილად. მასიური მინის შენობა 563 მ იყო სიგრძეში და 138 მ სიგანეში და სულ რაღაც ცხრა თვეში დასრულდა. შენობა მოგვიანებით გადაიტანეს სიდენჰემში, სამხრეთ ლონდონი.

დიდი გამოფენა ფინანსურად მომგებიანი აღმოჩნდა, ამონაგებმა £186,000 შეადგინა, რაც ვიქტორიისა და ალბერტის მუზეუმის, მეცნიერების მუზეუმისა და ბუნების ისტორიის მუზეუმების დაარსებისთვის გამოიყენეს. ეს მუზეუმები გამოფენის სამხრეთით ააგეს, იმპერიული ინსტიტუტის გვერდით - ამ ადგილს შემდეგ ალბერტოპოლისი დაერქვა.

გამოფენას ურთიერთწინააღმდეგობრივი რეაქცია ჰქონდა საზოგადოებაში. ზოგი შიშობდა, რომ დამთვალიერებელთა დიდი მასა შეიძლება რევოლუციურ ბრბოში გადაზრდილიყო, მაშინ როდესაც ისეთი რადიკალები, როგორც კარლ მარქსი, მას ნივთების მიმართ კაპიტალისტური ფეტიშიზმის განსახიერებად თვლიდნენ. დღეს დიდი გამოფენა ვიქტორიანული ერის სიმბოლოდ ითვლება და მისი სქელტანიანი კატალოგი მაღალი ვიქტორიანული დიზაინის პირველადი წყაროა.
კმარა (მოძრაობა)

კმარა — ახალგაზრდული პოლიტიკური მოძრაობა საქართველოში. აწარმოებდა კამპანიას ედუარდ შევარდნაძის წინააღმდეგ და დიდი როლი შეასრულა ვარდების რევოლუციაში 2003 წელს.

2001 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ეროვნულ უმაღლეს სასწავლებლებში კორუფციის წინააღმდეგ პროტესტის ნიშნად სტუდენტთა მცირე ჯგუფმა მოძრაობა ჩამოაყალიბა. მოგვიანებით მსგავსი სტუდენტური თვითმმართველობა არჩეულ იქნა სხვა უნივერსიტეტებშიც ქვეყნის მასშტაბით.

სტუდენტური ორგანიზაციების ქსელი 2003 წლის დასაწყისში ახალგაზრდულ მოძრაობაში გადაიზარდა, რომელსაც „კმარა“ ეწოდა. კმარას დამფუძნებლები სარგებლობდნენ სერბული ორგანიზაციის, „ოტპორის“ გამოცდილებით. მათგან აიღეს ორგანიზაციის დროშაც. კმარას ორგანიზაციული სტრუქტურის ჩამოყალიბებაში დაეხმარა არასამთავრობო ორგანიზაცია თავისუფლების ინსტიტუტი, რომელიც ასევე ახალგაზრდა აქტივისტების შექმნილი იყო.

„კმარა“ მონაწილეობდა 2003 წელს ვარდების რევოლუციაში, 2004 წელს ასლან აბაშიძის წინააღმდეგ საპროტესტო გამოსვლებში, 2005 წლის უკრაიანის ნარინჯისფერ რევოლუციაში.

2004 წლიდან კმარას აქტივისტთა ნაწილი, მათ შორის გიგა ბოკერია და გიგი უგულავა დაინიშნენ პოლიტიკურ თანამდებობებზე.
სვიშტოვის წმინდა სამების ეკლესია

წმინდა სამების ეკლესია — საუკუნის ბულგარული მართლმადიდებლური ეკლესია ჩრდილოეთ ბულგარეთის ქალაქ სვიშტოვში; გვიანდელი ბულგარეთის ეროვნული აღორძინების ეკლესიური არქიტექტურის ერთ-ერთი უნატიფესი ნიმუში.

იმ პერიოდის ბულგარეთის განთქმული არქიტექტორი ნიკოლა ფიჩევის პროექტის ეკლესია, აგებული ქალაქის უმაღლეს ბორცვზე, 1867 წლის 19 სექტემბერს გაიხსნა. სამნავიანი ეკლესიას ცენტრალური გუმბათი და მოგრძო 30 მ სიგრძის ძირითადი კარკასი აქვს ვიწრო, მაღალი სვეტებითა და სამი მცირე გუმბათით. ფასადის დიზაინი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. ფიჩევმა დაარღვია მართლმადიდებლური არქიტექტურის კანონი მთელი აღმოსავლეთის ფასადზე უზარმაზარი ტალღოვანი აფსიდის შექმნით.

16 მ სიგრძისა და 10 მ სიმაღლის იკონოსტასი შექმნა ანტონ პეშევმა დებარიდან 1870-72 წლებში, ხოლო მასზე მოთავსებული 73 ხატი დაწერა ნიკოლაი პავლოვიჩმა, ადგილობრივმა ხელოსანმა. სამრეკლო, სტილისტურად დასავლურ-ევროპული არქიტექტურის, დაემატა 1883-86 წლებში გენჩო ნოვაკოვის პროექტით.

რამდენიმე მნიშვნელოვან ფიგურას, მათ შორის ბულგარეთის პირველ ეგზარხოს ანტიმ (1872), ტარნოვის მიტროპოლიტ ილარიონ მაკარიოპოლსკის (1872) და ტარნოვოს ეპარქიალურ მიტროპოლიტ ეპისკოპოს კლემენტს (1889) ეკლესიაში ღვთისმსახურება ჩაუტარებით. 1877 წლის 28 ივნისს აქ სტუმრად მყოფმა რუსეთის იმპერატორმა ალექსანდრე -მ ეკლესიას სამი ზარი აჩუქა სამრეკლოსთვის.

1977 წლის 4 მარტს სამების ეკლესია მიწისძვრამ მნიშვნელოვნად დააზიანა, თუმცა მოგვიანებით იგი აღადგინეს და ამჟამად ტაძარი ეროვნულ კულტურულ ძეგლთა სიაშია.
სინკანსენი

სინკანსენი (იაპ.: ) — სწრაფი რკინიგზის ხაზების ქსელი იაპონიაში. 1964 წელს პირველი ტოკაიდო სინკანსენის გახნის შემდეგ ქსელი გაფართოვდა და ამჟამად იაპონიის ყველა ძირითად ქალაქს მოიცავს. ამ ეტაპზე ქსელის სიგრძეა 2764,6 კმ, ხოლო მაქსიმალური სიჩქარე 240–320 კმ/სთ.

სინკანსენი პირდაპირ ნიშნავს "ახალ რელსებიან გზას", ხოლო თავად მატარებლებს ოფიციალურად "სუპერ ექსპრესს" უწოდებენ. ძველი ხაზებისგან განსხვავებით, სინკანსენი სწორხაზოვანი ლიანდაგებია, რომლებიც დაბრკოლებების გადასალახავად მათი შემოვლის ნაცვლად გვირაბებსა და ვიადუკებს იყენებს. სინკანსენის ქსელში გამოიყენება ლიანდაგის ევროპული სიგანე – 1435 მმ, რაც განასხვავებს მას იაპონიის რკინიგზის უფრო ძველი ხაზებისაგან, რომელთა სიგანე ძირითადად 1067 მმ-ია. ხაზები ელექტროფიცირებულია ერთფაზიანი 25 კილოვოლტიანი და 60 ჰერციანი ცვალებადი დენის სისტემით, მინი-სინკანსენის ხაზებზე ძაბვა შეადგენს 20 კილოვოლტს.
დარიოს III

დარიოს ან კოდომანი (დაახ. ძვ. წ. 380 - 330) — სპარსეთის აქამენიდთა იმპერიის ბოლო მეფე ძვ. წ. 336-330 წლებში. დარიოს -მ შეძლო მმართველობის განმტკიცება და ეგვიპტეც დაიმორჩილა (ძვ. წ. 335 წ.), მაგრამ ალექსანდრე მაკედონელმა, ძვ. წ. 333 წელს ისოსის ბრძოლაში დაამარცხა. ძვ. წ. 331 წელს კი გავგამელასთან მისი არმია საბოლოოდ გაანადგურა. ალექსანდრე მაკედონელის მიერ დამარცხების შემდეგ ტახტიდან ჩამოაგდეს და აღმოსავლეთ ირანს შეაფარა თავი, აქ იგი მოკლა მისმავე ნათესავმა ბაქტრიის სატრაპმა ბესოსმა. დარიოს -ის სიკვდილის შემდეგ აქემენიდთა სახელმწიფო დაემხო.
საფოსტო ბარათი

საფოსტო ბარათი, ან ღია ბარათი — როგორც წესი, მართკუთხა სქელი მუყაოს ქაღალდი, რომელიც გამოიყენება წერილისთვის უკონვერტოდ გასაგზავნად. ხელოვნების სამყაროში საფოსტო ბარათი ხელოვნების ნიმუშად შეიძლება იყოს აღქმული; ამ სახის ხელოვნებას საფოსტო ხელოვნება ეწოდება. საფოსტო ღია ბარათების შეგროვებასა და შესწავლას დელტოლოგიას უწოდებენ.
კურტუაზია

კურტუაზია — ლიტერატურული მიმდინარეობა და ქცევის კოდექსი შუა საუკუნეების ევროპაში.

წარმოშობა
კურტუაზიული ლიტერატურის მთავარი თემა კურტუაზიული სიყვარული ანუ ე.წ. "წრფელი სიყვარული" (') იყო. იგი დოქტრინის სახით ჩამოყალიბდა დღევანდელი სამხრეთ საფრანგეთის ტერიტორიაზე, კერძოდ პროვანსში. მისი გამავრცელებლები იყვნენ ტრუბადურები. კურტუაზიული პოემები სამხრეთულ ენაზე იქმნებოდა და გამიზნული იყო სასიმღეროდ. საუკუნემდე პროვანსელმა პოეტებმა ეს ჟანრი საკმაოდ წარმატებით განავითარეს და დახვეწეს, მაგრამ ამ დროიდან იწყება კურტუაზიის უკუსვლა, რაც გამოწვეულია იმ საზოგადოების კრიზისით, რომელსაც იგი მიემართებოდა. სამხრეთში ცივილიზაციისა და კულტურის მთავარი დამცველი კატართა სექტა იყო, რომელსაც დიდი ფინანსური შესაძლებლობები გააჩნდა. საუკუნეში იწყება ჯვაროსნების მიერ კატართა სექტის დარბევა, რამაც გამოიწვია პროვანსული ცივილიზაციის შესუსტება. ამიტომ კურტუაზიულმა პოეზიამ ჩრდილოეთით - ტრუვერთა ხელოვნებაში გადაინაცვლა. აქ მას ელეონორ აკვიტანიელი და მისი შვილები მფარველობდნენ.

კურტუაზიული სიყვარული
კურტუაზიული სიყვარული არის რაინდის სიყვარული გათხოვილი ქალის მიმართ, რომელსაც ირჩევს სულიერი და ფიზიკური მშვენიერების გამო. რაინდი ხდება ქალის მორჩილი და ასრულებს მის ნებისმიერ სურვილს, მიდის ბრძოლაში და ამით უმტკიცებს სიყვარულს. ასეთი დამოკიდებულება თავად ფეოდალური ურთიერთობის სიმბოლოცაა: ქალი გამოდის სენიორის როლში, მით უმეტეს, რომ კურტუაზიულ სიყვარულში ქალი იერარქიულად რაინდზე მაღლა მდგომი უნდა იყოს. ეს პირობა აუცილებელია რათა ქალმა თავი არ იგრძნოს უხერხულად, შებორკილად. თუ ქმარს კანონით აქვს ცოლზე უფლება, რაინდმა ქალის კეთილგანწყობა თავად უნდა მოიპოვოს მისთვის სიყვარულის, ერთგულებისა და მამაცობის დამტკიცებით. მაგრამ ეს სიყვარული არაა პლატონური, რადგან რაინდი ერთგულების სანაცვლოდ საყვარელი ქალისგან საპასუხო გრძნობას ელის.

პუბლიკა მოხიბლული რჩებოდა ამ ახალი გმირებით, რომლებიც არ კმაყოფილდებოდნენ ღმერთისა და სენიორისადმი ერთგულებით, საბრძოლო თვისებების გამოვლენით და ამავდროულად იყვნენ ელეგანტურები, კეთილშობილები, ეტრფოდნენ ქალებს.

სტილი და ჟანრები
კურტუაზიულ ლიტერატურაში საყვარელი ქალის მდგომარეობის გამო საჭირო იყო, რომ რაინდს თავის გრძნობებზე არა პირდაპირ, არამედ ფარულად, შენიღბულად ელაპარაკა. ამან გამოიწვია პოეზიაში პერიფრაზების გაჩენა. მართალია, ეს მხატვრულ ღირსებას მატებდა პოემას, მაგრამ ამავდროულად ტექსტის ზედმეტად დახვეწა აბსტრაქტულობისა და ხელოვნურობაში გადავარდნის საფრთხეს ქმნიდა.

კურტუაზიული პოეზიის მთავარი ჟანრები იყო: კანცონა, სირვენტი, ჯვაროსნული სიმღერები, ტენცონა. მოგვიანებით, საუკუნეში ჩნდება ე.წ. კურტუაზიული რომანი, რომელიც ასევე ლექსად იყო დაწერილი, მაგრამ ზემოთჩამოთვლილი ჟანრებისგან განსხვავებით არ იყო სასიმღეროდ გამიზნული, შემოტანილი იყო პერსონაჟების დეტალური პორტრეტი, ფსიქოლოგიური ანალიზი და ხშირი იყო დიალოგები. კურტუაზიული რომანი იწერებოდა 12 მარცვლიანი ტაეპით - ე.წ ალექსანდრინით.

არჩევენ ანტიკურ და ბრეტანულ რომანებს: პირველი შექმნილია ანტიკურ მითოლოგიაზე, ბრეტანულ ციკლს კი ეკუთვნის მეფე არტურისა და მრგვალი მაგიდის რაინდთა შესახებ ლეგენდები. ბრეტანული რომანების მაგალითია ტრისტანი და იზოლდა, ლანცელოტი და ა.შ.
ფრანსუა ვიიონი

ფრანსუა ვიიონი ( , დ. 1431, პარიზი – 1463) — ფრანგი პოეტი.

ბიოგრაფია
ვიიონზე ბიოგრაფიული ცნობები არც თუ ისე თანმიმდევრული სახითაა შემონახული. სახელი ვიიონი აიღო თავისი პროტექტორის, გიიომ დე ვიიონისგან. ამ უკანასკნელმა მოაწყო იგი სასწავლებლად პარიზის უნვერსიტეტში. მაგრამ ფრანსუა არ გამოირჩეოდა სწავლისადმი ინტერესით.

სტუდენტობის პერიოდში იგი დაკავშირებული აღმოჩნდა ერთ-ერთი აბატის მკვლელობასთან და იძულებული გახდა დაეტოვებინა პარიზი. ერთი წლის შემდეგ აპატიეს დანაშაული და დედაქალაქში დაბრუნდა. თუმცა სულ მალე, შობა დღეს, მონაწილეობა მიიღო ნავარის კოლეჯის ძარცვაში და ისევ პროვინციაში მოუწია გაქცევა. იგი დაპატიმრებულ იქნა ორლეანის ეპისკოპოსის მიერ, მაგრამ ლუი -მ შეიწყალა და გაათავისუფლა. ამ პერიოდში იწერება მისი მთავარი ნაწარმოები - დიდი ანდერძი. პარიზში დაბრუნებულს ისევ ქურდობისთვის აპატიმრებენ და 10 წლით უკრძალავენ დედაქალაქში ჩასვლას. ამის შემდეგ ვიიონის კვალი ქრება და მის ცხოვრებაზე მონაცემები აღარ არსებობს.

შემოქმედება
ვიიონის შემოქმედებამ ჩვენამდე საუკუნეში გამოცემული ფრაგმენტებისა და ხელნაწერების წყალობით მოაღწია. მის ძირითად ნაწარმოებებეად ითვლება მცირე და დიდი ანდერძი.

მცირე ანდერძი დაწერილია ნავარის კოლეჯის ძარცვის ღამეს და წარმოადგენს გამოსალმებას, რადგან ავტორი დიდი ხნით აპირებს გამგზავრებას. ბოროტი, უსულგულო ქალის მიერ ხელნაკრავი პოეტი იძულებულია გაემგზავროს და მთელ თავის ქონებას უტოვებს ნაცნობებს. ეს არის ერთგვარი ბურლესკური ანდერძი, სადაც მოცემულია დახვეწილი კარიკატურები და ძლიერი სატირა იმდროინდელი საზოგადოებისა. ხშირად გულში ჩამარხული ბოღმა და წყენა ხუმრობაშია შერეული, აგრესიულობა კი მხიარულების საფარქვეშაა გახვეული.
დიდი ანდერძის სქემა იგივეა, მაგრამ პოეტის დამოკიდებულება იცვლება. აქ იგი თითქოს ინანიებს შეცდომებს, შურს ამხანაგების,რომლებმაც ცხოვრებაში რაღაცას მიაღწიეს, მადლიერებას გამოხატავს კეთილისმყოფების მიმართ. აღიარებს სიკვდილის წინაშე შიშს და, საბოლოოდ, ცინიკურად სთხოვს ყველას შენდობას.

თემატიკა
ვიიონის პოეზიაში ძირითადად 4 თემა გამოიყოფა:

1. უზრუნველი ცხოვრების სურვილი: პოეტი უბედურია იმით, რომ დაიბადა ღარიბი და დაჰყვა უზრუნველი ცხოვრების სიყვარული. შურს მდიდრების.

2. სიკვდილის თემა: ვიიონის აზრით სიკვდილი უზენაესი კანონია, რომელსაც ყველა ემორჩილება და რომელიც საიდუმლო ცხოვრების კარს აღებს, რაც თავისთავად სევდას იწვევს.

3. რელიგიური გრძნობა: მიუხედავად არეული ცხოვრებისა მას არ დაუკარგავს რწმენა. ყველაზე რთულ წუთებში იგი ქრისტეს და წმინდა მარიამს მიმართავს.

4. ახლობლებისადმი თანაგრძნობა: პოეტმა საკმაო ტანჯვა გამოიარა მაგრამ არ შესძულებია ადამიანი. პირიქით, მისი აზრით ადამიანებს აერთიანებთ საერთო ტანჯვა რაც მათ თანასწორთ ხდის.

დიდ ანდერძში შეტანილია ბალადები, რომელთაგან ყველაზე ცნობილია ბალადა წარსული დროის ქალბატონებზე.

სტილი
ვიიონის თხრობის ტონი ცვალებადია: სერიოზულ ტონს სარკაზმი მოსდევს, სიძულვილით სავსე, უხეშ ტონს - პატიების თხოვნა და ბოლოს ყველაფერი ცინიზმით მთავრდება.

ვიიონს არასოდეს აურჩევია თავისი ნაწარმოებებისთვის ირეალური და იდეალური საფარი, როგორც ამას იმ პერიოდში გავრცელებულ კურტუაზიულ პოეზიაში ვხვდებით. მის გრძნობებს ყოველთვის თან სდევს რეალური სურათები. არ ერიდება რეალურად აღწეროს ის სამყარო, რომელიც ერთდროულად უყვარს და სძულს კიდეც. სწორედ ამ პიროვნული რეალიზმით წარმოდგება იგი როგორც პირველი "თანამედროვე" და ამასთანავე შუა საუკუნეების უკანასკნელი დიდი პოეტი.
იომ-ქიფური

იომ-ქიფური (ივრ. ֹ ִּּּ, სიტყვასიტყვით „მიტევების დღე“, ითარგმნება როგორც „გამოსყიდვის დღე“, „განკითხვის დღე“) — იუდაიზმში ყველაზე მნიშვნელოვანი და წმინდა დღესასწაული; მარხვის, აღსარებისა და ცოდვების მიტევების დღე; აღინიშნება ებრაული თიშრის თვის მეათე დღეს და მონანიების ათი დღის დასასრულია.

იომ-ქიფური და ქრისტიანობა
ქრისტიანთა უმრავლესობა იომ-ქიფურს არ აღნიშნავს, რადგანაც იგი ახალ აღთქმაში არ მოიხსენიება. თუმცა სწავლულები და თეოლოგები პოულობენ მჭიდრო კავშირს „იომ-ქიფურის“ მნიშვნელობასა და ქრისტეს სამსჯავროზე წარდგომის დღეს შორის, რომელსაც მომავალში მოელიან ქრისტიანები.

მართლმადიდებლურ რელიგიაში იომ-ქიფურის დღეს შეესაბამება ორი დღე:
ჯვართამაღლების წინა დღე, რომელიც ასევე სექტემბერში აღინიშნება მძიმე მარხვითა და ლოცვით, თუმცა ეს დღე ფიქსირებული თარიღია. ამ ორ რელიგიურ თარიღს შორის კავშირის რეალობას ბევრი თეოლოგი აღნიშნავს.
დიდი პარასკევი - ვნების კვირის პარასკევი, როდესაც მართლმადიდებელი ქრისტიანები იხსენებენ უფალ იესო ქრისტეს ჯვარცმის დღეს, როდესაც იესომ გამოისყიდა კაცობრიობის ცოდვები. მართლმადიდებლები ამ დღეს მკაცრად მარხულობენ და ლოცულობენ.
ნოსტრადამუსი

მიშელ დე ნოტრდამი (; ცნობილია ფსევდონიმით „ნოსტრადამუსი“ დ. 14 დეკემბერი, 1503 — გ. 2 ივლისი, 1566) — ფრანგი პოეტი, ექიმი და ალქიმიკოსი, ცნობილი თავისი წინასწარმეტყველებებით. ნოსტრადამუსი მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ და პოპულარულ წინასწარმეტყველად ითვლება. 1555 წელს მან გამოსცა წიგნი „წინასწარმეტყველებები“ 

წარმომავლობა
მიშელ დე ნოტრდამი დაიბადა 1503 წლის 14 დეკემბერს ქალაქ სენ-რემიში, მონათლულ ებრაელთა ოჯახში. მისი მამა – ჟომ დე ნოტრდამი იყო ნოტარიუსი. მისი 2 დიდი ბაბუა – პიერ და ჟან სენ რემები იყვნენ ექიმები. მიშელის ნათესავის – სეზარ დე ნოტრდამის ნაშრომების თანახმად, ნოსტრადამუსის წინაპრები მსახურობდნენ კალაბრიის ჰერცოგის – რენე „მოწყალეს“ კარზე მკურნალებად. ეს წინაპრები იყვნენ არაქრისტიანი ებრაელები, რომელთაც შემგომში მიიღეს ქრისტიანობა.

ექიმის კარიერა
მიშელი სასწავლებლად გაემგზავრა 1518 წელს ავინიონში სადაც 3 წლის მერე მიიღო კულტურის მაგისტრის ხარისხი. 1529 წელს მოეწყო მონპელიეს სამედიცინო უნივერსიტეტში. იგი ხშირად ეხვეოდა პრობლემებში. ამის მთავარი მიზეზი ის იყო, რომ იგი ზრდიდა აკრძალულ პრეპარატთა გამოყენების სიხშირეს.

1534 წელს მან მიიღო დოქტორის ხარისხი. ამ დროიდან მოყოლებული მისი ფსევდონიმი ხდება „ნოსტრადამუსი“ . ამავე წელს იგი მიეგმზავრება სამოგზაუროდ, სადაც გაიცნობს ცნობილ ასტროლოგსა და მეცნიერს – ჟიულ სეზარ სკალიგერს(კერძოდ ქალაქ – აჟენში). ისინი მუშაობდნენ პროექტზე, რომლის დეტალებიც ჩვენთვის უცნობია.

1537 წელს შავმა ჭირმა იმსხვერპლა ნოსტრადამუსის ცოლი და შვილები.

1538 წელს მიშელსა და სეზარს შორის ხდება უთანხმოება, რის შემდეგაც ნოსტრადამუსი ტოვებს ქალაქს. თუმცა მიუხედავად ამ უთანხმოებისა მიშელი გამორჩა რამდენიმე შხამიან ანტისემიტურ ეპიგრამას, სადაც ნახსენებია ნოსტრადამუსის იუდეველობა. მიშელი თავის უმცროს შვილს არქმევს სეზარს (სავარაუდოდ სკალიგერის პატივსაცემად).

1547 წელს იგი ქორწინდება ანე პონსარდზე. ამ ქორწინებით მეუღლე 6 შვილს სჩუქნის ნოსტრადამუსს.

ასტროლოგი და წინასწარმეტყველი
ყველასთვის მოულოდნელი იყო ნოსტრადამუსის ასტროლოგიითა და ექიმობით დაინტერესება.

1555 წელს მან გამოსცა ასტროლოგიური ალმანახი. ამავე წელს მან გამოსცა თავისი წინასწარმეტყველებანი, რომელიც შეიცავდა 353 კატრენს. ამ გამოცემამ არათუ ცნობილი გახადა, არამედ პოპულარობაც მოუტანა მას. ამავე წელს იწვევენ საფრანგეთის მეფის ანრი -ის კარზე. დედოფალს, ეკატერინე მედიჩს აინტერესებდა ნოსტრადამუსის წინასწამეტყველება, რომელიც მეფის სიკვდილს ეხებოდა.

1559 წელს მისი წინასწარმეტყველების მიხედვით მეფე ანრი იღუპება. ამის შემდეგ ნოსტრადამუსის სახელი გასცდა საფრანგეთის საზღვრებს, ხოლო ინკვიზიციამ კი მისი დევნა დაიწყო. მას მფარველად ეკატერინე მედიჩი მოევლინა. ნოსტრადამუსმა წინასწარმეტყველებების ათი წიგნი გამოსცა. მეთერთმეტე და დაუსრულებელი მეთორმეტე მისმა შვილმა ცეზარმა გამოსცა.

1561 წელს ძლივს გადაურჩა სიკვდილს კათოლიკე ქრისტიანებისგან, რომელთაც ნოსტრადამუსს ბრალი დასდეს ჰუგენოტებისადმი სიმპატიაში.
1564 წელს მეფე შარლ -მ და ეკატერინე მედიჩმა იგი დანიშნეს სამეფო კარის მედიკოსად და მრჩევლად.

ნოსტრადამუსი გარდაიცვალა 1566 წლის 2 ივლისს სალონში.
არია

არია ( „ჰაერი“) — ოპერის, ორატორიის, კანტატის დასრულებული ვოკალური ეპიზოდი (ნომერი), რომელსაც მომღერალი ორკესტრის თანხლებით ასრულებს. არიას ოპერის დრამატურგიის განვითარებაში ისეთივე ადგილი უჭირავს, როგორც მონოლოგს დრამაში. არიასთვის დამახასიათებელია ფართო მღერადობა. მას ხშირად რეჩიტატივი უძღვის წინ.

არიის ნაირსახეობანია არიეტა, არიოზო, კავატინა და სხვა. სამნაწილიან არიას, რომლის მესამე ნაწილი პირველის გამეორებაა, ეწოდება არია და კაპო. არიას უწოდებენ აგრეთვე მღერადი ხასიათის მქონე ზოგიერთ ინსტრუმენტულ პიესას.
არიან-ქართლი

არიან-ქართლი — მომდინარეობს მოქცევაჲ ქართლისაჲში ნახსენები ფრაზიდან — "ძჱ არიან ქართველთა მეფისაჲ", რომელსაც მეცნიერთა ერთი ნაწილი კითხულობს, როგორც "ძჱ არიან-ქართველთა მეფისაჲ" ანუ არიან-ქართლის მეფეთა შთამომავალი. ანუ არიან-ქართლი მიჩნეულია ქართველი ხალხის თავდაპირველ სამშობლოდ. მეორენი აღნიშნულ ფრაზაში პიროვნების ტიტულს ხედავენ და მას კითხულობენ, როგორც "ძჱ არიან ქართველთა მეფისაჲ" ანუ არიან მეფის ძე.

არიან-ქართლი
„მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ მიხედვით ალექსანდრე მაკედონელის მიერ მცხეთაში მმართველად დატოვებული აზო არიან-ქართლის მეფის შვილი იყო. აზო წასულა მამის ქვეყანაში – „არიან ქართლად“, – იქიდან წამოუყვანიათ 18 სახლი ანუ გვარი და მცხეთასა და მის მიდამოებში დაუსახლებია. ასე გამოჩენილა ქართული მოსახლეობა საქართველოს აწინდელ მიწა-წყალზე.

არიან, ქართლის მეფე
ამ ჰიპოთეზის მიხედვით, ზემოთმოყვანილი ფრაზის, როგორც პირონების აღქმას, მივყევართ ქართლის ცხოვრებაში ნახსენები ფრაზებთან წინააღმდეგობაში, სადაც წერია "აზონ, ძე იარედოსისი".

პროლოგი
არიან-ქართლის პრობლემას სხვადასხვა დროის მრავალი მკვლევარი შეეხო, მაგრამ სათანადოდ გაშუქებული მაინც არ არის. აზრთა სხვადასვხაობას განსაკუთრებით სახელის – „არიანის“ რაობა იწვევს. ზოგი მკვლევარი მას აზოს მამის სახელად მიიჩნევს, ზოგი – ქვეყნისა და მის მცხოვრებთა სახელის მსაზღვრელად. საცილობელია არიან-ქართლის ლოკალოზაციის საკითხიც. მართალია, ყველა მკვლევარის აზრით, იგი კავკასიის სამხრეთით მდებარეობდა, მაგრამ კერძოდ სად, დადგენილი არ არის. ამ საკითხის შესახებ არსებულ მოსაზრებათა შორის განსაკუთრებით საგულისხმოა ორი აზრი: აკადემიკოს ს. ჯანაშია თვლის, რომ არიან-ქართლი „წარმოადგენს მოგონებას ჰარი ქვეყნის, როგორც ქართველთა უძველესი საცხოვრისის შესახებ. რეალურად აქ შესაძლებელია იგულისხმებოდეს როგორც მიტანი, ისე ურარტუც, ვანის ტბის მიდამოები, რადგანაც... ჰარი ქვეყანა შეიცავდა ერთსაც და მეორესაც“ (შრომები, ტ. 2, გვ. 70).

გ. მელიქიშვილის აზრით, არიან-ქართლი უნდა იყოს საქართველოს სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე, რომელიც ერთ დროს აქემენიდთა ირანის საბრძანებელში შედიოდა და რომელსაც უფრო ჩრდილოეთით მოსახლე ქართველები არიან-ქართლს ანუ ირანის ქართლს უწოდებდნენ.
დოიჩჰაუზი

დოიჩჰაუზი (გერმ.: ან - ტეუტონურ რაინდთა საკომანდო) — რაინლანდ-პფალცის ლანდტაგი მაინცში, გერმანია.

ბაროკოს სტილის სასახლე 1729-40 წლებში აიგო მაინცის არქიეპისკოპოსი ფრანც ლუდვიგ ფონ პფალც-ნოიბერგისთვის. ვინაიდან ის იმ პერიოდში ტევტონურ რაინდთა ჰოხმაისტერი იყო, მან დოიჩჰაუზი თავის მეორე რეზიდენციად ააგებინა წარმომადგენლობითი დანიშნულებისთვის, მისი როგორც ჰოხმაისტერის ფუნქციებისთვის, პირველი რეზიდენციის გვერდით.

შენობა ფრანგული ბაროკოს არქიტექტურის გავლენით ანსელმ ფრანც ფრაიჰერ ფონ რიტერ ცუ გრონესტეინმა ააგო; შედგება მთავარი ნაგებობისა და ორი პავილიონისგან ცენტრალური ეზოს ირგვლივ. ერთ-ერთ პავილიონში კაპელა იყო ქრისტოფ თომას შეფლერის ფრესკებით. 1732 წელს ჰოხმაისტერის გარდაცვალების გამო შენობა მისი პირველადი დანიშნულებისთვის არასდროს გამოყენებულა.
იგავი

იგავი — მოყვანილი კერძო შემთხვევა, კაზუსი და მისი საკანონმდებლო მოწესრიგება. იგი არის რეალურ ან გამოგონებულ ფაქტებზე დაფუძნებული მოთხრობა, რომლის მეშვეობითაც გადმოიცემა რელიგიური, ზნეობრივი ან საერო ხასიათის სხვადასხვა ამბავი.

სიტყვის პოტენცია ყველაზე მეტად განსახოვნებაში ანუ სახისმეტყველებაში ვლინდება. სიტყვის სახისმეტყველებითი პოტენცია მოცემულია ენაში, ვითარცა სისტემაში. ამ აზრით ვამბობთ, რომ ენაში მოცემულია არა მხოლოდ ის, რაც იყო და არის, არამედ ისიც, რაც მომავალში გამოვლინდება... ასეთ იურიდიულ-ტექნიკურ ხერხს მიმართავდნენ სამართლის ნორმის უკეთ გაგების მიზნით მაშინ, როდესაც საჭირო იყო ჩვეულებრივი მართლურთიეთობისაგან განსხვავებული რთული შემთხვევის საკანონმდებლო გადაწყვეტა. იგავის ანუ „სიტყვით მაგალითის“ (საბა) სახითა გადმოცემული ბერძნული სამართლის ქართული ვერსიის („სამართალი ბერძნული“) 204 და 280 მუხლები (შდრ.მმ.203 და 279).

კანონიკური სახარებებისა და ახალი აღთქმის ზოგიერთი მკვლევარი იყენებს ტერმინს „იგავი“ მხოლოდ იესოს იგავებზე, თუმცა ეს არ არის ტერმინის საერთო აღწერა. იესოს სწავლების მეთოდისთვის მნიშვნელოვანია ისეთი იგავი, როგორიცაა უძღები ძის იგავი.

იგავი ერთ-ერთი უძველესი ჟანრია. იგავების ტექსტები ჯერ კიდევ უძველესი ერების - შუმერების და ბაბილონელების წერილობით ძეგლებშია აღმოჩენილი. ჩამოყალიბებული სახე იგავმა ძველ საბერძნეთში მიიღო. მთელ მსოფლიოში ცნობილია ძველი ბერძენი მეიგავის - ეზოპეს იგავები. იგავურ მეტყველებას ზოგჯერ ეზოპეს ენაც ეწოდება.

საქართველოში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი იგავების მქმნელი იყო სულხან-საბა ორბელიანი.