iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ძაღინის ამაღლების ეკლესია

ძაღინის ამაღლების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ძაღინაში, ძველ სასაფლაოზე აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესიიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთ კედლის მცირე ნაწილი. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია თლილი ქვა. ეკლესიის დანარჩენი კედლები არ იკითხება. ძეგლის დათარიღება გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია.
ბელოთის ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევი

ბელოთის ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბელოთის აღმოსავლეთით 2 კმ-ზე, მთაზე.

ეკლესია ნაგები იყო ფლეთილი ქვით დუღაბზე. გეგმით უაბსიდო სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით. კედლების სიმაღლე 1-2 მეტრს აღწევს. შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედლის ქვედა ქვები. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. შესასვლელის წირთხლები მორღვეულია. მიწის დონე საგრძნობლად აწეულია. ძეგლის დათარიღება არ ხერხდება.
ყორნისის ეკლესიის ნანგრევი

ყორნისის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყორნისში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში. მდებარეობს სოფლიდან სამხრეთით 7-8 კმ-ზე, მდინარე ფრონეს მარცხენა ნაპირზე (გაგნიძეების ნასოფლარი).

ეკლესიიდან შემორჩენილია დასავლეთი კედელი, დაახლოებით 23 მეტრის სიმაღლეზე. ამავე კედელზე შეინიშნება სარკმლის კვალი. ჩრდილოეთი კედელი ძალზე დეფორმირებულია. აბსიდი და სამხრეთი კედელი ჩამონგრეულია. ტერიტორიაზე დიდი რაოდენობით ყრია მოჩუქურთმებული ქვა. მათ შორისაა სარკმლის საპირე, პორტალის ნაწილი, არქიტრავის ქვა, სვეტისთავები და კარნიზის ქვები. დიდი ოსტატობით შესრულებული ორნამენტული მოტივი მრავალფეროვანია. გეგმის დასადგენად საჭიროა ძეგლზე ჩატარდეს გაწმენდითი სამუშაოები. ტერიტორია ჩახერგილია უზარმაზარი ქვებით.
ნაბაკევის ამაღლების ეკლესია

ნაბაკევის ამაღლების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაბაკევში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია ყორექვით.

გეგმით ტრაპეციას უახლოვდება, აღმოსავლეთით დასრულებულია კოლოფა აფსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დევს. ჩრდილოეთით ორი, ხოლო სამხრეთით, ერთი სწორკუთხა ნიშია. კონქი ამოყვანილია აგურის რადიალური რიგებით. სატრიუმფო თაღი აფსიდის მხრებს ეყრდნობა.

ეკლესიის ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი მარტივპროფილიან კრონშტაინებს ეყრდნობა. დარბაზი განათებულია სამხრეთის და დასავლეთის სწორკუთხა სარკმლებით.

არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ეკლესიაში მიწის დონე  აწეულია. ჩრდილოეთ ფასადს პერანგი შემოცლილი აქვს. სამხრეთი ფასადი დაზიანებულია. ძეგლის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია შემორჩენილი.
ოქონის კოშკის ნანგრევი

ოქონის კოშკის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ოქონაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით.

გეგმით კვადრატული კოშკი შემორჩენილია ორი სართულის დონეზე. პირველი სართული ყრუა. მეორე სართულის ჩრდილოეთ კედელში ერთი სათოფურია გაჭრილი. დასავლეთ კედელში ბუხრის კვალი შეინიშნება.

სართულშუა გადახურვა ჩამონგრეულია. შემორჩენილია კოჭის ბუდეები. კოშკის სამხრეთით მიშენებულია სათავსი, რომელიც პირადი სარგებლობისთვის აუგია ერთ-ერთ მაცხოვრებელს.
ლისის ჯვარი

ლისის ჯვარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო-თავდაცვითი ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლისაში. აგებულია საუკუნეში. ძეგლი მდებარეობს სოფლიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 3 კმ-ზე, მდ. ოჟორას ხეობაში.

ეკლესიის სამხრეთი შესასვლელის არქიტრავზე მოთავსებულია ნუსხურნარევი ასომთავრული წარწერა:

ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვით. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშია. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. გრძივი კედლები დანაწევრებულია პილასტრების საშუალებით. პილასტრებს ნახევარცლინდრული კამარის საბრჯენი თაღი ეყრდნობა. დასავლეთით ოდნავ შეისრული ფორმის თაღი კუთხის პილასტრს ებჯინება.

ეკლესია შიგნიდან შელესილი ყოფილა. ნალესობა მრავალ ადგილას ჩამოცვენილია. შიდა სივრცე ნათდება აღმოსავლეთი სარკმლით.
სამხრეთი შესასვლელი შიგნით თაღოვანი — გარედან არქიტრავულია. ეკლესიის ფასადები სადაა. აქცენტირებულია მხოლოდ არქიტრავის ქვა, რომელზეც წარწერაა ამოკვეთილი. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებს მრავალ ადგილას საპირე ქვა შემოცლილი აქვს.

დასავლეთ კედელს სწორკუთხა კოშკი ემიჯნება. იგი შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე. კოშკში შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. კარი შიგნიდან თაღოვანი — გარეთ არქიტრავულია. მეორე სართულის ჩრდილოეთ კედელში ორი თაღოვანი ნიში და ერთი თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმელთან მოწყობილია პირველ სართულში ჩასასვლელი ოთხკუთხა ხვრელი. აღმოსავლეთ კედელში ორი თაღოვანი, სამხრეთში ერთი თაღოვანი და ერთიც სწორკუთხა ნიშია.
შემორჩენილია მეორე და მესამე სართულშუა გადახურვის კოჭის ბუდეები. იატაკი ამოვსებულია მიწით. კოშკში ამოსულია მცენარეები.
ძეგლი დაზიანებულია.
ქვემო დმენისის წმინდა მარინეს ეკლესია

ქვემო დმენისის წმინდა მარინეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო დმენისში, ვალთიყაუს უბანში. აგებულია ადრე შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია როგორც რიყის, ისე ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. გეგმით წაგრძელებულ სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით შვერილი, ნახევარწრიული წახნაგოვანი აბსიდით.

ეკლესიიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთი, აღმოსავლეთი და სამხრეთი კედლებ-ის ნაწილები, რომელთა სიმაღლე ზოგან 4 მეტრია, ზოგან უფრო ნაკლები.

ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლების შემორჩენილ ნაწილებზე ორსაფეხურიანი პილასტრის ფრაგმენტებია. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით.
ისროლისხევის ღვთისმშობლის ეკლესია

ისროლისხევის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ისროლისხევში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

ეკლესია ნაგებია ადგილობრივი წარმოშობის რუხი ფერის ქვით დუღაბზე. წყობა ქაოსურია. დარბაზული ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ჩრდილოეთ ნაწილში შემორჩენილია ასომთავრული წარწერის ფრაგმენტები. აბსიდის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში ტრაპეზის ქვა დგას, საკურთხეველში მოთავსებულია ოთხი სწორკუთხა ნიშა, აქედან სამი აღმოსავლეთით, ერთი სამხრეთით. სფერულ კონქზე გადასვლა ხდება ტრომპების საშუალებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ ნაწილად იყოფა. მათ ეყრდნობა როგორც კედლის თაღები, ასევე ნახევარცილინდრული კამა-რის საბრჯენი თაღებიც. დასავლეთი თაღები კუთხის პილასტრებს ეყრდნობა.

ეკლესია განათებულია სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმლებით. და-რბაზს ორსაფეხურიანი ხარისხი შემოუყვება. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. კარი ნაოთხალია. ეკლესიას სამხრეთ-ით სწორკუთხა მინაშენი აქვს, რომლის შესასვლელი გაჭრილია აღმოსავლეთის კედელში. აქვეა მოთავსებული სწორკუთხა სარკმელიც. მინაშენის დასავლეთის კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა. ეკლესიის გარშემო იკითხება გალავნის ფრაგმენტები. ეკლესიის კედლები დაზიანებულია. ჩრდილოეთ ფასადს დიდ ადგილზე პერანგი აქვს შემოცლილი. მინაშენის სახურავი ჩამონგრეულია. ეკლესია მიწითაა ამოვსებული.
ბელოთის ციხე

ბელოთის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბელოთში, მდ. პატარა ლიახვის მარცხენა ნაპირი. ციხე აგებულია საუკუნეში.

კომპლექსი მდებარეობს მდინარე პატარა ლიახვის მარჯვენა ნაპირას. ისტორიულ წყაროებში ბელოთის ციხე მოხსენიებულია საუკუნის მეორე ნახევარში. ამ პერიოდში ციხე და მთელი პატარა ლიახვის ხეობა ქსნის ერისთავს ეკუთვნოდა. ერისთავობის გაუქმების შემდეგ, საუკუნის ბოლოს, ეს მხარე ეკუთვნოდა ბატონიშვილ იულონს. გენერალ ტუჩკოვის 1802 წლის 10 აგვისტოს მოხსენებაში წერია, რომ იულონი იძულებული იყო დაეტოვა ბელოთი. ამის შემდეგ ციხე დაიკავეს რუსთა ჯარმა. იულონი ცდილობს ადგილობრივი მოსახლეობის და ლეკების დახმარებით ციხის დაბრუნებას. გენერალი ტუჩკოვი ღებულობს სათანადო
ზომებს.

საქართველოს რუსეთთან შეერთების პირველ წლებში ბელოთის ციხეს თავდაცვითი მნიშვნელობა ჰქონდა.

ციხესთან ერთად აშენებული იყო სასახლეც, რომელიც ციხის სამხრეთ კედელს ებჯინება. ამ ადგილას კედელი შესქელებულია. მიუხედავად ამისა, სასახლე ძლიერ არის დანგრეული. შემორჩენილი კედლების მიხედვით შეიძლება იმის დადგენა, რომ სასახლე სამსართულიანი იყო. შედარებით უკეთესად შემორჩენილ პირველ სართულში სამი ოთახი ჩანს. შუა ოთახი დარბაზია, გვერდითა ოთახები უფრო მცირე ზომისაა. ყოველი ოთახის სამხრეთ კედელში ბუხარია, რომლის ორივე მხარეს ღრმა ნიშებია მოთავსებული. გარეთა კედლების შემორჩენილი ნაწილიდან ირკვევა, რომ ზემო სართულების ოთახების განლაგებაც ანალოგიური იყო. ციხის აღმოსავლეთ კედელთან, გარედან მიშენებულია გეგმით სწორკუთხა, ორსართულიანი საცხოვრებელი სახლი. სახლი დაყოფილი იყო სამ ნაწილად. აღმოსავლეთით დიდი დარბაზია, დანარჩენი ორი ოთახი უფრო მცირეა. ოთახების კედლებში ბუხრების კვალია.
გიგოლაანთ სალოცავი

გიგოლაანთ სალოცავი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კორკულაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

რიყის ქვით ნაგები, დანგრეული გოგოლაანთ სალოცავი, მუხნარში დგას. კედლები, მხოლოდ რამდენიმე სანტიმეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ნახევარწრიული აბსიდა იკითხება. შემორჩენილია აბსიდის ჩრდილოეთი ფასადი. ეკლესიის გარშემო ძველი საფლავის ქვებია.
ისროლისხევის მაცხოვრის ეკლესია

ისროლისხევის მაცხოვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ისროლისხევში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

ძეგლი ნაგებია ფლეთილი ქვით დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით. სწორკუთხა გეგმის დარბაზული ეკლესიის აღმოსავლეთით, კოლოფა საკურთ-ხევლის ცენტრში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი, რომლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. ჩრდილოეთით მოთავსებულია სწორკუთხა ნიშა. სფერულ კონქზე გადასვლა ტრომპების საშუალებით ხდება. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. აბსიდის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში კი მიშენებულია კიდევ ერთი ტრაპეზის ქვა. ეკლესიის ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღები კრონშტეინებს ეყ-რდნობა. შემორჩენილია კამარის და თაღების ქვედა წყობა. კონსტრუქციული ნაწილებისათვის გამოყენებულია ქართული აგური.

დარბაზი ნათდება სამხრეთის და დასავლეთის სწორკუთხა სარკმლებით. ჩრდილოეთის შესასვლელი არქიტრავულია. შესასვლელის თავზე ღრმა ნიშაა. კამარის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. კედლები დაბზარულია. იატაკი ამოვსებულია მიწით.
ყორნისის ჯიოევების კოშკი

ყორნისის ჯიოევების კოშკი — საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყორნისში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. მდებარეობს მდ. ტილიანის მარცხენა ნაპირზე. ჯიოევების კარ-მიდამოში.

ოთხსართულიანი კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. კუთხეებში გამოყენებულია თლილი ქვა. კოშკი გეგმით ოთხკუთხაა. პირველი სართულის სამხრეთ კედელში არქიტრავული შესასვლელია. კარს გვიანდელი შეკეთების კვალი ეტყობა. ასეთივე შესასვლელია ამავე კედლის მეორე სართულზე. დასავლეთ, ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ კედლებში მოწყობილია სათოფურები.
მესამე სართულის დასავლეთ კედელში დიდი ზომის სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ოთხივე კედელში სათოფურებია. მეოთხე სართულის მცირე ნაწილია შემორჩენილი. კედლებზე ჩანს სართულშუა გადახურვის კოჭის ბუდეები. კოშკი შიგნიდან შელესილია. ალაგ-ალაგ ჩასხმულია ბეტონი.
ძაღინის ქვედაციხე

ძაღინის ქვედაციხე — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგეგობა, ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ძაღინაში. აგებულია - სს.; - საუკუნეებში. ვახუშტის მიხედვით: „ძაღინას არს ციხე და სასახლე“. იოანე ბატონიშვილის აღნიშვნით, ამ ეპოქაში ძაღინაში ფალავანდიანი (ფალავანდიშვილები) ცხოვრობდნენ.

მცირე ზომის ციხე-კოშკი დგას სოფლის ცენტრში. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. ეტყობა სხვადასხვა დროის სამშენებლო ფენა. ციხის მეტი მდგრადობისათვის ეზო მიწით ამოუვსიათ.

ციხის თავდაპირველი ნაწილი შედგებოდა კოშკისა და ოვალურად შემოწერილი გალავნისაგან. ძეგლი 4 ქრონოლოგიური ფენისაგან შედგება. კოშკებისა და გალავნის უძველესი ნაწილი - სს. თარიღდება. - სს. გაუმაგრებიათ კოშკი და გალავანი. საუკუნეს მიეკუთვნება გალავნის სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი. გალავანში ორი ფენაა. ძველი ფენის კედლის სისქე თითქმის ორ მეტრამდეა. პირველი ფენა ყრუ კედლებითაა წარმოდგენილი, ხოლო მეორე ფენაში სათოფურებია გაჭრილი. ციხეში შესასვლელი გაჭრილია სამხრეთ კედელში. ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით ნახევარწრიული კონტრფორსები აქვს.

გალავნის სამხრეთის ცენტრალურ ნაწილში ჩართულია ოთხსართულიანი, ოთხკუთხა კოშკი, რომელსაც აქვს საბრძოლო ტერასა.

კოშკის პირველი სართული ამოვსებულია მიწით.

მეორე სართულის დასავლეთ კედელში გაჭრილია შიგნით შეისრულთაღიანი, გარეთ არქიტრავული კარი. ამავე კედელშია სათოფურებიც.

მესამე სართულზე, აღმოსავლეთით ორი სარკმელია, ჩრდილოეთით ერთი.

მეოთხე სართულს ქვის კამარა აქვს. კამარის საბრჯენი დასავლეთის თაღი უფრო მაღალია, ვიდრე აღმოსავლეთისა. ამავე სართულს დასავლეთიდან ერთი სარკმელი აქვს, კარი გაჭრილია აღმოსავლეთით.

სართულები ერთმანეთს ხის კიბით უკავშირდებოდა. კოშკის სამშენებლო მასალა ფლეთილი ქვაა.

ციხის სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილში კოშკისმაგვარი ნაგებობა მიუდგამთ. ნაგებობის გეგმა არასწორი კონფიგურაციისა. კედლებიც სხვადასხვა სისქისაა. შესასვლელი გაჭრილია მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში.

პირველი სართული ნახევრამდე ამოვსებულია მიწით. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში მცირე სარკმლებია.

მეორე სართული განათებულია აღმოსავლეთის და სამხრეთის სარკმლებით. სამხრეთი სარკმლის გვერდებზე სათოფურებია. მესამე სართულს გააჩნია ორი სათოფური და ჩრდილოეთი შესასვლელი.

მეოთხე სართულის ზედა ნაწილი ჩამონგრეულია. დასავლეთით შემორჩენილია ორი სათოფური და ჩრდილოეთი შესასვლელი. სართულშუა გადახურვა ჩამონგრეულია. კოშკის მეორე, მესამე და მეოთხე სართულები ხის კიბეებით უკავშირდება ციხის შიდა ეზოს.

ძაღინას ციხის არქიტექტურული სახე ლოგიკური გამოვლინებაა იმ პოლიტიკურ სოციალური და ეკონომიკური სიტუაციისა, რომელიც შექმნილია საუკუნის ფეოდალურ საქართველოში.
ავნევის ნაეკლესიარი

ავნევის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ავნევში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ნაეკლესიარი შემორჩენილია რიყის ქვის გროვის სახით. მასზე ადრე ხის შენობა დაუშენებიათ, შემდეგ ისიც დაუნგრევიათ. აქა-იქ ჩანს საძირკვლის ფრაგმენტები. ტერიტორიაზე დევს გაურკვეველი დანიშნულების დიდი ზომის თლილი ქვა.
ნედლათის კვირაცხოვლის ეკლესია

ნედლათის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნედლათში. აგებულია ადრეულ შუა საუკუნეებში.

ძველ სასაფლაოზე მდებარე დარბაზული ეკლესია ნაგებია დიდი ზომის მოყვითალო ქვიშაქვით. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით.

ნაგებობა გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აფსიდით, რომლის ცენტრშიც სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. აფსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშია. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დევს. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აფსიდის მხრებზეა გადაყვანილი.

კამარის საბრჯენი თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობოდა. სწორკუთხა სარკმლები სამხრეთის და დასავლეთის კედელშია გაჭრილი. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა.

კარის ტიმპანში ჯვარია ამოკვეთილი. დანარჩენი ფასადები სადაა. მიწის დონე აწეულია. ძეგლის გარშემო ყრია ჩამონაშალი ქვა. ეკლესიის კამარა ჩამოქცეულია, კედლები დაბზარულია.
ზემო სნეკვის ნაეკლესიარი

ზემო სნეკვის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო სნეკვში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

მცირე ზომის ეკლესია ნაგებია ფლეთილი ქვითა და დიდი ზომის ფიქალით. გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით. კედლები შემორჩენილია დაახლოებით 1-1,5 მეტრზე. სამხრეთით იკითხება შესასვლელის კვალი. ძეგლის ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით.
ბელოთის ციხის ეკლესია

ბელოთის ციხის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბელოთში, მდ. პატარა ლიახვის მარცხენა ნაპირზე. აგებულია ეკლესია აგებულია საუკუნეში, სამრეკლო — 1885 წელს. ეკლესია ნაგებია ფლეთილი ქვით დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის შირიმის ქვა.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში მაღალი თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აბსიდის ჩრდილოეთით თაღოვანი, ხოლო სამხრეთით სწორკუთხა ნიშებია. სატრიუმფო თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ აგურის ერთსაფეხურიანი სოლეაა.

გრძივი კედლები სამსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით სამ ნაწილად იყოფა. პილასტრების საფეხურებს კედლის თაღები და ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღები ეყრდნობა. ეკლესიის ინტერიერი შელესილია. დარბაზი ნათდება ოთხივე კედელში გაჭრილი თაღოვანი სარკმლებით. სამხრეთი შესასვლელი თაღოვანია, კარი ორმაგ ნაოთხალია. დასავლეთიდან გვიან გაჭრილი არქიტრავული შესასვლელია. სამხრეთიდან ეკლესიას ღია თაღოვანი კარიბჭე აქვს. კარიბჭის შეისრული თაღები ოთხკუთხედშია მოთავსებული.

1885 წელს კარიბჭეს დააშენეს მაღალი, ღია თაღოვანი სამრეკლო, რომელიც გადახურულია თუნუქით. სამრეკლო ნაგებია აგურით. ციხის კედლების სიმაღლე საშუალოდ 10 მეტრს აღწევს. კედლებზე სათოფურები ოთხ იარუსადაა გაჭრილი. სარბენი ბილიკები ხისა იყო. ციხის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში გეგმით ტრაპეციის ფორმის კოშკია. კოშკის პირველი სართული დაყოფილია ოთხ ნაწილად, აქ ინახებოდა პროდუქტი და სხვადასხვა ინვენტარი. პირველ სართულში შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა, მეორე სართულისა კი ჩრდილო-დასავლეთის კუთხეშია მოწყობილი. კოშკის ერთადერთი სარკმელი დასავლეთ კედელშია გაჭრილი. დანარჩენ კედლებში რამდენიმე სათოფურია. ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთი კოშკი ცილინდრულია. ამ კოშკში მოხვედრა შეიძლება მხოლოდ ეკლესიის სახურავის საშუალებით, ვინაიდან კოშკის კარი ამ დონეზეა გაჭრილი. კოშკის პირველი სართულის სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელია, მეორე სართულზე შესასვლელის პირდაპირ ბუხარია. ჩრდილო-
აღმოსავლეთით და ჩრდილო-დასავლეთით სარკმლებია. სარკმლების ორივე მხარეს სათოფურებია გაჭრილი. მესამე სართულის კედლებში ერთმაგი და ორმაგი სათოფურებია. ციხის ჩრდილო-დასავლეთი კოშკი სამსართულიანია. პირველ და მეორე სართულს, ეზოს მხრიდან ცალ-ცალკე, სწორკუთხა შესასვლელები აქვს. კოშკის პირველი და მესამე სართული გეგმით წრიულია, ხოლო მეორე სართული — კვადრატული. სართულშუა გადახურვები მოშლილია.

სამხრეთ-დასავლეთი კოშკის სამხრეთი ნაწილი ჩამონგრეულია. ჩანს ოთხი სართულის კვალი. ქვედა სამ სართულს ეზოს მხრიდან დამოუკიდებელი შესასვლელები აქვს. შესასვლელები სწორკუთხაა. მეორე სართული გეგმით კვადრატულია, ხოლო დანარჩენი სართულები — წრიულია. პირველი სართულის ჩრდილოეთ კედელში ორი დიდი სწორკუთხა ნიშაა, რომლებშიც გაჭრილია სათოფურები. მეორე სართულის კედლებში ორი პატარა ნიშა, ერთი
სათოფური და ერთი სარკმელია. სათოფურები გაჭრილია აგრეთვე მესამე და მეოთხე სართულში.

ძეგლი ძლიერ არის დაზიანებული.
ისროლისხევის კოშკი

ისროლისხევის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ისროლისხევში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. კოშკი ნაგებია ფლეთილი ქვით. წყობა მშრალია.

ოთხკუთხა კოშკისაგან შემორჩენილია ორი სართული. პირველი სართულის დასავლეთ კედელში არქიტრავული შესასვლელია გაჭრილი. შესასვლელის თავზე მეორე სართულის დონეზე ვიწრო სარკმელია. სამხრეთ კედელში ერთი სწორკუთ-ხა, ფართო სარკმელი და ერთი ნიშია მოთავსებული. ჩრდილოეთ კედელში კი სა-მი, სხვადასხვა ზომის, სწორკუთხა ნიშაა.
ნაწილობრივ არის შემორჩენილი მეორე სართულის კედლები. კოშკი ამოვსებუ-ლია ჩამონაშალი ქვით. ძეგლზე ამოსულია დიდი ზომის მცენარეები.
ქვემო დმენისის მთავარანგელოზის ეკლესია

ქვემო დმენისის მთავარანგელოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო დმენისში. აგებულია საუკუნის ნახევარში.

ეკლესია ნაგებია დიდი ზომის კარგად თლილი, ღვინისფერი ქვის კვადრებით.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში მაღალი თაღოვანი სარკმელია. ჩრდილოეთით და სამხრეთით მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშებია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა.

ჩრდილოეთი და აღმოსავლეთი კედლები შემორჩენილია 5-6 მეტრის სიმაღლეზე, სამხრეთი და დასავლეთი კი 3-4 მეტრს აღწევს.

სამხრეთი შესასვლელი შიგნით თაღოვანი, გარედან — არქიტრავულია.

აღმოსავლეთი სარკმლის თავზე ჩადგმულია ქვის ფილა, რომელზეც ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ჯვარს გარს შემოუყვება ვაზის სტილიზებური ორნამენტი.

ეკლესიას დასავლეთიდან და სამხრეთიდან მინაშენები ჰქონდა, რომლისგანაც მხოლოდ ფრაგმენტებია შემორჩენილი.

ეკლესიის ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით.
ჯვარეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

ჯვარეთის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარა ღრომში, ჯვარეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია რიყის ქვით სქელ დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდით. აფსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით ნიშებია მოთავსებული.

საკურთხეველი დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით. გრძივ კედლებზე შემორჩენილია პილასტრების ქვედა ნაწილები. თაღოვანი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. სამხრეთით, დასავლეთით და აღმოსავლეთით თითო სარკმელია გაჭრილი. დაზიანების გამო მათი ფორმები დაუდგენელია. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. მთლიანად არის ჩამონგრეული ჩრდილოეთი კედლის შუა ნაწილი და დასავლეთი ფასადის ზედა ნაწილი. ეკლესია ძლიერ არის დაზიანებული.
ბერიჯვარის ეკლესიის ნანგრევები

ბერიჯვარის ეკლესიის ნანგრევები — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბერიჯვარში, სასაფლაოზე. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სოფლის სასაფლაოზე შემორჩენილია ეკლესიის ნანგრევი. ძეგლი ნაგებია ფლეთილი ქვით; ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით. მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში ვიწრო, სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, ჩრდილოეთით სწორკუთხა ნიშია. სატრიუმფო თაღი კედლის წყობაში იძირება. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია მხრებით. ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. დარბაზი ნათდება დასავლეთის სწორკუთხა სარკმლით. იატაკი მიწურია. სამხრეთის თაღოვან შესასვლელს ტიმპანი აქვს. ეკლესიის ფასადები სადაა. სამხრეთ ფასადზე შემორჩენილია მარტივპროფილიანი კარნიზის ფრაგმენტი. ეკლესიის კედლები დეფორმირებულია. სამხრეთი ფასადის დასავლეთი ნაწილი პერანგშემოცლილია. დასავლეთ ფასადის ჩრდილოეთი ნაწილი ჩამონგრეულია. საბურავი აცვენილია. კამარა დაზიანებულია.
ინაურის პირველი ზურგიანი კოშკი

ინაურის პირველი ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ინაურში. აგებულია ადრე შუა საუკუნეებში.

კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით, წყობა მშრალია.
ზურგიანი კოშკი ოთხი სართულის დონეზეა შემორჩენილი. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია არქიტრავული შესასვლელი. კარი ნაოთხალია. დატანებული აქვს საურდულე. კოშკის შესასვლელის თავზე, მესამე სართულზე სწორკუთხა სარკმელია. შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის ბუდეები.
კოშკის გარშემო მიწის დონე აწეულია.
მეოთხე სართულის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია.
დვალიანთის ზურგიანი კოშკი

დვალიანთის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურის ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ დვალიანთკარში, ჩრდილო-აღმოსავლეთით 3 კმ-ზე, მაღალ მთაზე, ნასოფლარი ასატური. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით. ხუთსართულიანი კოშკისგან შემორჩენილია მხოლოდ ოთხი სართული, დაახლ. 10-12 მ სიმაღლის.
ძაღინის კომპლექსი

ძაღინის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ძაღინაში, ძველ სასაფლაოზე აგებულია განვითარებული შუა საუკუნეებში.

კომპლექსის დარბაზული ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. კუთხეებში და ღიობებში გამოყენებულია ნაცრისფერი თლილი ქვა. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშია. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლების დაზიანების გამო მხოლოდ დასავლეთი სარკმლის მცირე ნაწილი შეინიშნება.

ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდან ჰქონდა. დასავლეთის თაღოვანია, სამხრეთისა კი დაზიანებული. მისი ფორმა არ იკითხება.

ეკლესიაში შემორჩენილია მოხატულობის კვალი. მიწის დონე საგრძნობლად აწეულია.
ყორნისის კოშკი (XVII-XVIII საუკუნეები)

ყორნისის კოშკი — საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყორნისში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში (- საუკუნეში).

სამსართულიანი კოშკი ნაგებია ფლეთილი, რიყის და ალაგ-ალაგ თლილი ქვით. კედლები საკმაოდ განიერია. კოშკი გეგმით ოთხკუთხედს წარმოადგენს. პირველი სართული ყრუა. მეორე სართულის დასავლეთ კედელში არქიტრავული შესასვლელია. კარის წირთხლებზე შემორჩენილია საურდულეები. აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედელში თითო სათოფურია. სათოფურებია დატანილი ასევე მესამე სართულის ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ კედელშიც. კოშკის მესამე სართული დაზიანებულია. სამხრეთ კედელზე შემოცლილია საძირკვლის საპირე ქვები. მონგრეულია სამხრეთ-აღმოსავლეთი კედლის კუთხე.
ბიეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

ბიეთის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბიეთში, სასაფლაოზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ძეგლი ნაგებია ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია რიყის ქვა.

მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით შებრტყელებული აბსიდით, რომლის ცენტრში ვიწრო, სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დევს. აბსიდის აღმოსავლეთ ნაწილში ერთი სწორკუთხა ნიშაა. ეკლესიის კამარა შეისრულია. სამხრეთი შესასვლელის ფორმა დაზიანების გამო არ იკითხება. კამარის დასავლეთი ნაწილი ჩამონგრეულია, იატაკი მიწურია, სახურავი ჩამოცვენილია.