iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გიორგი ცაგარეიშვილი

გიორგი (გია) ცაგარეიშვილი (დ. 7 მარტი, 1969, თბილისი) — ქართველი თანამდებობის პირი, იურისტი, პოლიტიკოსი.

1995 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი სამართალმცოდნის სპეციალობით, ხოლო 1999 წელს იმავე უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის ასპირანტურა. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „მემარჯვენე ოპოზიცია, მრეწველები, ახლები“. 2008-2012 წლებში — საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „გაერთიანებული ოპოზიცია (ეროვნული საბჭო, მემარჯვენეები)“. საარჩევნო ბლოკმა უარი თქვა მანდატებზე, თუმცა ცაგარეიშვილი შევიდა პარლამენტში. 2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით , საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“.

2021 წლის 24 დეკემბერს კახა კუჭავას გადადგომისა და საპარლამენტო მანდატის დატოვების შემდეგ გახდა პარლამენტში მისი ადგილმონაცვლე „ქართული ოცნების“ სიით.

2024 წლის 19 ივნისს ცაგარეიშვილი საქართველოს დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის მოადგილედ დაინიშნა.
აზერბაიჯანის თოჯინების სახელმწიფო თეატრი

აზერბაიჯანის თოჯინების სახელმწიფო თეატრი (აზერბ. ) — აზერბაიჯანის თოჯინების სახელმწიფო თეატრი ბაქოში, აბდულა შაიგის სახელობისაა.

ისტორია
შენობა, რომელშიც ამჟამად თოჯინების თეატრია განთავსებული, პოლონელმა ინჟინერმა ჯოზეფ პლოშკომ ააშენა კინოთეატრის ფენომენისთვის 1910 წელს. 1921 წელს, არქიტექტორ ზივარ ბეკ ახმედბეკოვის მონაწილეობით, ჩატარდა სარემონტო-სარესტავრაციო სამუშაოები, ასევე დაანგრიეს მუზების ქანდაკებები - ხელოვნების პატრონაჟი, რომლებიც ამშვენებდა შენობის ფასადს. ამის შემდეგ, შენობაში სხვადასხვა დროს განთავსდა თეატრები „სატირის თეატრი“, „თურქეთის მუშათა და გლეხთა თეატრი“, „მუსიკალური კომედიის თეატრი“, სოფლის მეურნეობის მუზეუმი, მოგვიანებით შენობა გადავიდა სსრკ სახალხო არტისტის რაშიდ ბებუთოვის სიმღერის თეატრის რეპეტიციებისთვის.

აბდულაჰ შაიგის სახელობის ამჟამად აზერბაიჯანის სახელმწიფო თოჯინების თეატრს საფუძველი ჩაუყარა მოლა აგა ბაბირლიმ. ამ თეატრის პირველი წარმოდგენა იყო ნაჩვენები იქნა 1932 წელს (სპექტაკლი სახელწოდებით „ცირკი“). წლების განმავლობაში თოჯინების თეატრი ფუნქციონირებდა, როგორც დამოუკიდებელი თოჯინების თეატრი, ან ბაქოს ფილარმონიის ნაწილი. 1964 წლის აპრილში შენობა საბოლოოდ გადაეცა თოჯინების თეატრს. თეატრს აქვს ორი განშტოება: აზერბაიჯანული და რუსული. 1975 წლიდან მოყოლებული, თეატრმა ბავშვთა წარმოდგენებთან ერთად მოზრდილებისთვისაც შექმნა წარმოდგენები. თოჯინების თეატრის გუნდს არაერთხელ აქვს მონაწილეობა მიღებული ევროპასა და აზიის თეატრალურ ფესტივალებში. თეატრს 200 ადგილი აქვს. თეატრის მისამართი: ნეფნიანიკოვის გამზირი 36.

თავდაპირველად, თეატრში იდგმებოდა აზერბაიჯანელი, რუსი და დასავლეთევროპელი დრამატურგების პიესები (გამარტივებული ფორმით), საგანმანათლებლო ნამუშევრები აზერბაიჯანული ზეპირი ხალხური ლიტერატურის მოტივებზე: „ჰაჯი გარა“, „ალმასი“ (ჯაბარლი), „დიდი ივანე“, „ალექსანდრე და მწყემსი“ (წარმოდგენა)", „ჯუჯა“, „ნარგიზი“ (სეიძადე) და სხვები.

60-იანი წლებიდან ის ზრდის თავის თეატრალურ რეპერტუარს მცირეწლოვანი ბავშვებისა და სკოლის მოსწავლეების დონეზე. 1975 წლიდან თეატრმა ასევე მოაწყო სპექტაკლები მოზრდილებისთვის. „სამი ზღაპარი“ (აბდულა შაიგი), „მშვენიერი ფატმა“ (დილბაზი), „დროა ხარბი იყოს“ (სამადოვი), „თხის შურისძიება“ (აბასოვი), „ტყუპი ძმები“ (ზია), „ვისი სახლი არის ეს?“ (ჰეიდარი), „ტყის ზღაპარი“ (მუტალიბოვი) და სხვა.
საპატიო დაკრძალვის ხეივანი ბაქოში

საპატიო დაკრძალვის ხეივანი ბაქოში — სასაფლაო, რომელიც მდებარეობს ბაქოს მთიან ნაწილში (პარლამენტის გამზირზე). იგი წარმოადგენს ხეივანს, სადაც დაკრძალულია აზერბაიჯანის კულტურის, მეცნიერების, ლიტერატურის, ხელოვნების გამოჩენილი მოღვაწეები, საბჭოთა კავშირის გმირები, პოლიტიკოსები, რევოლუციონერები, ასევე ისინი, ვინც ეკონომიკისა და სოფლის მეურნეობის სხვადასხვა დარგში გამოირჩეოდნენ და საპატიო წოდებებს იმსახურებდნენ.

ისტორია
საპატიო სამარხი შეიქმნა აზერბაიჯანის სსრ მინისტრთა საბჭოს 1948 წლის 27 აგვისტოს ბრძანებით. ხეივნის მშენებლობა იმავე წელს დაიწყო. როგორც აზერბაიჯანის სსრ მთავრობის 1948 წლის 27 აგვისტოს განკარგულებაშია ნათქვამი, საპატიო ხეივნის მშენებლობა განხორციელდა ნავთობის მოპოვებიდან მიღებული შემოსავლის, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ნავთობის ფონდის ხარჯზე .

აქ დაკრძალულთა შორის არიან ბოლშევიკები, სსსკ-ს წევრები და პირები, რომლებმაც ასევე მონაწილეობა მიიღეს აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებაში, არიან ისეთებიც, რომლებიც აზერბაიჯანის საზღვარგარეთ დაიბადნენ, მაგრამ ცხოვრების უმეტესობა აქ გაატარეს. დაკრძალულთაგან ბევრი ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა - საუკუნეებში.

დადგენილებას დამატებული ჩამონათვალის თანახმად, ჯალილ მამედყულიზადეს, აბდურაჰიმ ჰაგვერდიევი, ნაჯაფ ბეი ვეზიროვის, ჰასან ზარდაბი, ჰუსეინ არაბლინსკის, სულეიმან სანი ახუნდოვის, ალი ნაზმის, ჯაბარ გარიაღდიოღლუს, რუსტამ მუსტაფაზიევის საფლავები გადაიტანეს აზიმ ალ-აზიმში. სასფლაოზე მათ აღუმართეს ბიუსტები.

ამ დროისთვის 251 ადამიანი დაკრძალულია საპატიო დაკრძალვების 1-ელ ჩიხში, ხოლო 500-ზე მეტი ადამიანი დაკრძალულია საპატიო სამარხების ხეივანში. აქ დაკრძალულთა შორის არის აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ჰეიდარ ალიევი, კომპოზიტორი ფიქრეთ ამიროვი, აზერბაიჯანული სატირული გრაფიკის ფუძემდებელი აზიმ აზიმზადე, რაშიდ ბეჰბუდოვი აზერბაიჯანელი მუსიკოსი და მსახიობი, ბულბული აზერბაიჯანელი მომღერალი, ვუგარ გაშიმოვი აზერბაიჯანელი მოჭადრაკე, რასულ რზა საბჭოთა აზერბაიჯანელი მწერალი, აზერბაიჯანის სსრკ-ის დამსახურებული ხელოვნების მოღვაწე, უზეირ ჰაჯიბეკოვი აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი და საზოგადო მოღვაწე, მუსლიმ მაგომაევი, ჰასან ზარდაბი განმანათლებელი და გამომცემელი, პირველი ბუნებისმეტყველი მეცნიერი ისლამურ სამყაროში , აბულფაზ ელჩიბეი აზერბაიჯანელი პოლიტიკური მოღვაწე და ყოფილი საბჭოთა დისიდენტი. აზერბაიჯანის პირველი არჩეული, არაკომუნისტი პრეზიდენტი და სხვანი.
პავლე ცაძიკიძე

პავლე ცაძიკიძე (დ. 27 ივნისი, 1960, ახმეტის რაიონი) — ქართველი ვეტერინარი, იურისტი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა საქართველოს ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო სასწავლო-კვლევითი ინსტიტუტი და თბილისის ჰუმანიტარული ინსტიტუტი. 1977-1978 წლებში ზემო ალვანის მეურნეობის მუშა. 1982 წელს ვლადიკავკაზის გორსკის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის უფროსი ლაბორანტი. 1982-1984 წლებში ვლადიკავკაზის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ლაბორანტი. 1987 წელს ვლადიკავკაზის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის უფროსი პრეპარატორი. 1987-1989 წლებში ჩრდილოეთ ოსეთის გადამამუშავებელი საამქროს უფროსი. 1989-1990 წლებში გორსკის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-მუშაკი. 1990-1992 წლებში საქართველოს ზოოვეტერინარული ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-მუშაკი. 1992-2000 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს განყოფილების უფროსი. 2000-2002 წლებში ახმეტის რაიონის გამგებელი. 2002-2004 წლებში საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების სამინისტროს დეპარტამენტის უფროსი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ახმეტის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ახალი საქართველოსთვის“.
ქუთუზი

ალ-მუზაფარ საიფ ად-დინ ქუთუზი (; გ. 24 ოქტომბერი, 1260) — ეგვიპტის მამლუქთა სულთანი. წარმოშობით იყო, სავარაუდოდ, დიდგვაროვან ყივჩაყთა ოჯახიდან. დაატყვევეს და ტყვედ გაყიდეს მონღოლებმა, სირიაში იყიდეს ეგვიპტელმა მონათმფლობელებმა და მამლუქ ემირა აიბექს მიჰყიდეს. 1250 წელს, როდესაც აიბექი სულთანი გახდა, ქუთუზი ვიცე-სულთნად დანიშნა. 1257 წელს აიბექის სიკვდილის შემდეგ ტახტზე ავიდა ალ-მანსურ ალი, ქუთუზი ისევ ვიცე-სულთნად დარჩა. 1259 წლის ნოემბერში დაამხო სულთანი და ძალაუფლება საკუთარ ხელში აიღო. მონღოლთა მიერ ერაყის დაპყრობისა და სირიაში შეჭის შემდეგ მან უარყო ჰულაგუ-ხანის მოთხოვნა ეგვიპტის კაპიტულაციის შესახებ. კავშირი შეკრა პალესტინის ჯვაროსნებთან და თავის მეტოქე ბეიბარსთან და 1260 წლის 3 სექტემბერს აინ-ჯალუტის ბრძოლაში დაამარცხა მონღოლები, რითაც შეაჩერა მათი წინსვლა ახლო აღმოსავლეთში, სირიაში ხელისუფლება მამლუქთა ხელში გადავიდა. ეგვიპტეში დაბრუნებისას ნადირობის დროს მოკლა ბეიბარსმა, რომელიც მამლუქ ემირებთან ერთად იყო ჩაბმული შეთქმულებაში.
ჰაჯი ჯავადის მეჩეთი

ჰაჯი ჯავადის მეჩეთი (აზერბ. ) — ადგილობრივი მეჩეთი, რომელიც მდებარეობს აბას მირზა შარიფზადას ქუჩაზე, იასამალის რაიონი, ბაქო.

ისტორია
მეჩეთის თავდაპირველ შენობას ჰქონდა სამი არაბულენოვანი წარწერა, რომელიც დაცულია მეჩეთის კედლის კარებთან ახლოს, სადაც ნათქვამია, რომ მეჩეთი აგებულია 1305 წელს. მეჩეთის მშენებლობის ინიციატორი, ჰაჯი ჯავადი, ვაჭარი იყო. გეგმით მეჩეთი სწორკუთხაა. შიდა ფართობი 1218 მეტრია, სიმაღლე იატაკიდან ჭერამდე 6 მეტრია, ხოლო სართულიდან გუმბათი 9 მეტრი.

ჰაჯი ჯავადის მეჩეთში, ზოგადი სალოცავი ადგილის გარდა, მედრესეც იყო. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების პირველ წლებში მეჩეთმა შეწყვიტა საქმიანობა. მოგვიანებით, მედრესეს ოთახები საცხოვრებლად გადანაწილდა მოსახლეობაში, მეჩეთი კი საბავშვო ბაღად გამოიყენეს. სსრკ-ს დაშლის შემდეგ, ადგილობრივი სასულიერო პირებისა და უხუცესების ძალისხმევის შედეგად, ეს მეჩეთი გაიხსნა და აღდგა. მეჩეთის გახსნის შემდეგ, ჰაჯი ნამიკ ბაბახანოვი იყო პირველი ახუნდი და რელიგიური საზოგადოების თავმჯდომარე.

2017 წლის აპრილში მეჩეთის დანგრევა დღის წესრიგში დადგა და რამაც მოსახლეობაში დიდი პროტესტი გამოიწვია .

2017 წლის ივნისში, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის ბრძანების თანახმად, დაანგრიეს ბაქოს იასამალის რაიონის აბდუალა შაიგის ქუჩაზე მდებარე ჰაჯი ჯავადის მეჩეთი. ამ მეჩეთის ახალი შენობის მშენებლობა გადავიდა აბას მირზა შარიფზაძის ქუჩაზე .

ახალი შენობა
ჰაჯი ჯავადის მეჩეთის ახალი შენობა, რომლის მშენებლობა 2017 წლის 2 ივლისს დაიწყო, ექსპლუატაციაში შევიდა 2018 წლის 12 აპრილს .

ჰაჯი ჯავადის მეჩეთის ახალი შენობა 1200 კვადრატული მეტრის ფართობს მოიცავს. სალოცავი დარბაზის ფართობი დაახლოებით 400 კვადრატული მეტრია. ეროვნული არქიტექტურული სტილით შესრულებული ტაძრის გუმბათის სიმაღლე 18 მეტრია, ხოლო მინარეთის სიმაღლე 33,7 მეტრი. მეჩეთის ინტერიერში გამოყენებულია სპეციალური დეკორატიული ელემენტები; გუმბათის კიდეებზე დაწერილია ლექსები ყურანიდან.

მეჩეთის კედლები და სვეტები გაფორმებულია წმინდა ყურანის წარწერებით, აგრეთვე აზერბაიჯანელი ოსტატების მიერ გაკეთებული აღმოსავლური ორნამენტებით.

მეჩეთს, რომელშიც ერთდროულად 500-ზე მეტი ადამიანის განთავსებაა შესაძლებელი, აქვს პირველი სართული მამაკაცებისთვის და მეორე სართული ქალებისთვის. იატაკზე სპეციალურად ჰაჯი ჯავადის მეჩეთისთვის ნაქსოვი ახალი „“ ხალიჩა დაიდო. მეჩეთში დამონტაჟებულია სავენტილაციო სისტემები თანამედროვე ტექნოლოგიების გამოყენებით.
ელენე ღოღობერიძე-ლუნდბერგი

ელენე ღოღობერიძე-ლუნდბერგი (დ. 11 ნოემბერი, 1897, თბილისი — გ. 1978, თბილისი) — ქართველი მთარგმნელი, ლიტერატურათმცოდნე, საქართველოს სსრ-ის კულტურის დამსახურებული მოღვაწე (1973).

ბიოგრაფია
1917-1920 წლებში პეტროგრადსა და მოსკოვში მუშაობდა. 1926 წლიდან დაიწყო ლიტერატურული მოღვაწეობა - თარგმნიდა, აქვეყნებდა წერილებს თეატრზე. 1928-1931 წლებში იყო ქუთაისის თეატრის რეჟისორი. 1932 წლიდან მოსკოვში ცხოვრობდა. რუსულ ენაზე თარგმნა სულხან-საბა ორბელიანის, ილია ჭავჭავაძის, ვაჟა-ფშაველას, ალექსანდრე ყაზბეგის, ეგნატე ნინოშვილის, ნიკო ლორთქიფანიძის, ლეო ქიაჩელის, ა. ქუთათელის და სხვა თხზულებანი. ეკუთვნის მონოგრაფია „ვაჟა-ფშაველა“ (ე. ლუნდბერგთან ერთად, რუსულ ენაზე - 1947, ქართულად - 1974).
ღრტილის კრება

ღრტილის კრება — საეკლესიო კრება ქართულ და სომხურ ეკლესიებს შორის რელიგიურ-დოგმატურ უთანხმოებათა გასარკვევად. ჩვენამდე მოღწეულია ღრტილის კრების პოლემიკური ნაწილის აქტები.

გაიმართა სოფელ იხტილაში. ტრადიცია მას ბაგრატ -ის სახელს უკავშირებს და საუკუნის მიწურულით ათარიღებს. ამ დათარიღებას მხარს უჭერს კრების აქტებში დაცული ცნობა სომხეთის საპატრიარქო ქალაქ არგინას შესახებ. სხვა შეხედულებებით ის ბაგრატ -ის მიერ მოწვეულად ითვლება და დათარიღებულია 1046 წლით.

კრებაზე ქართველებსა და სომხებს შორის გაიმართა კამათი დოგმატიკის საკითხებზე, რის გამოც კრებამ საეკლესიო ხასიათი მიიღო. კამათის ინიციატორი იყო მარმაშენის სომხური მონასტრის წინამძღვარი სოსთენი, რომელმაც აჯობა ქართველებს მელქაძე წურწყაბელს, სასანო ყველელს, გრიგოლ აბუსერისძეს და გაბრიელ უკისძეს, მაგრამ იგი დამარცხდა იერუსალიმიდან ახლად დაბრუნებულ ქართველ ბერ ეფთვიმე გრძელთან. მსჯელობა ეხებოდა სამწმინდა გალობაში პეტრე მკაწვრალის მიერ ჩამატებულ ფორმულას „რომელიც ჩვენთვის ჯვარს ეცვი“.
ნარკოლეფსია

ნარკოლეფსია ( და ) — დაავადება, რომლის ძირითადი ნიშნებია ძილის დაუძლეველი სურვილის შეტევები და კუნთების ტონუსის ბლოკადა (კატალეფსია). შეიძლება განვითარდეს ინფექციური დაავადებების, თავის ტვინის ტრავმის, სიმსივნის და სხვათა შედეგად. ზოგ შემთხვევაში აშკარა გამომწვევი მიზეზი არ ჩანს. ნარკოლეფსიის შეტევების ხანგრძლივობა 1-30 წუთია. ასაკის მატებასთან ერთად შეტევების ინტენსივობა კლებულობს.

მკურნალობა: ნარკოლეფსიის გამომწვევი მიზეზის თავიდან აცილება, მედიკამენტური მკურნალობა.
ნაროდნაია

ნაროდნაია — უმაღლესი მთა ურალის მთებში, მკვლევართა ქედზე, რუსეთში, ტიუმენის ოლქისა და კომის რესპუბლიკის საზღვარზე. სიმაღლე 1894 მ. აგებულია პროტეროზოური და კამბრიული კვარციტებითა და მეტამორფული ფიქლებით. არის პატარა მყინვარები. მთისძირში, ღრმა ხეობებში, ლარიქსისა და არყის ნათელი ტყეებია, ზემოთ — მთის ტუნდრა.
ნაროდნაია ვოლია

ნაროდნაია ვოლია — რევოლუციურ-ხალხოსნური მოძრაობა რუსეთის იმპერიაში საუკუნეში.

ისტორია
შეიქმნა 1879 წელს „ზემლია ი ვოლიას“ ორად გაყოფის შემდეგ. ორგანიზაცია ჩამოაყალიბეს პროფესიონალმა რევოლუციონერებმა. ის იყო კარგად ორგანიზებული, ცენტრალიზებული ორგანიზაცია, რომელსაც სათავეში ედგა აღმასრულებელი კომიტეტი (ა. მიხაილოვი, ა. კვიატკოვსკი, ა. ჟელიაბოვი, ს. პეროვსკაია, ვ. ფიგნერი). მას ემორჩილებოდა ადგილობრივი და სპეციალური (მუშათა, სტუდენტთა) ჯგუფები. 1879-1883 წლებში ორგანიზაციას 500-მდე წევრი ჰყავდა და 50-მდე ქალაქში იყო წარმოდგენილი. 1881 წლის 1 მარტს ალექსანდრე -ის მოკვლის შემდეგ ორგანიზაციაში იდეური და ორგანიზაციული კრიზისი დაიწყო. მთავრობდა დევნიდა ორგანიზაციის წევრებს. 1879-1883 წლებში გაიმართა 70 სასამართლო პროცესი, რომლებზეც 2000-მდე ნაროდოვოლელი გაასამართლეს. 1884 წელს ორგანიზაციის აღორძინება სცადა გ. ლოპატინმა, შემდეგ პ. იაკუბოვიჩმა (1883-1884), ლ. შტენბერგმა (1885) და ს. გინსბურგმა (1889)

პროგრამა
ნაროდნაია ვოლია მოითხოვდა დამფუძნებელი კრების მოწვევას, საყოველთაო საარჩევნო უფლების შემოღებას, სიტყვის, სინდისის, ბეჭდვის და შეკრების თავისუფლებას, სათემო თვითმმართველობას, მიწების გადაცემას ხალხისთვის, არმიის ჩანაცვლებას სახალხო ლაშქრით, ხალხების თვითგამორკვევის უფლებას. ორგანიზაციის პროგრამაში იყო როგორც დემოკრატიული ასევე სოციალური ამოცანები. ხალხოსნებისგან განსხვავებით, აღიარებდა თვითმპყრობელობასთან პოლიტიკური ბრძოლის აუცილებლობას, თუმცა იზიარებდა ხალხოსნების აზრს, რომ რუსეთი კაპიტალიზმის გვერდის ავლით გლეხთა რევოლუციით მივიდოდა სოციალიზმამდე. ორგანიზაციის გამოცემები იყო გაზეთები „ნაროდნაია ვოლია“ და „რაბოჩაია გაზეტა“.
სერგეი ნაროვჩატოვი

სერგეი ნაროვჩატოვი (დ. 3 ოქტომბერი, 1919, ხვალინსკი — გ. 22 ივლისი, 1981) — რუსი პოეტი. ავტორია პოეტური კრებულებისა „კოცონი“ (1948), „თავისუფლების ჯარისკაცები“ (1952), „საუკუნის მეოთხედი“ (1965), „შუადღე“ (1969); პოემისა — „ვასილ ბუსლაევი“ (1973). ნაროვჩატოვს ეკუთვნის ლიტერატურულ-კრიტიკული წერილების კრებულები „უჩვეულო ლიტერატურათმცოდნეობა“ (1970 და „ატლანტიდა შენს გვერდით“ (1972)
ალექსი ნაროჩნიცკი

ალექსი ნაროჩნიცკი (დ. 3 თებერვალი, 1907, ჩერნიგოვი— გ. 14 ივნისი, 1989, მოსკოვი) — რუსი ისტორიკოსი, სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის აკადმეიკოსი (1972).

ბიოგრაფია
1962 წლიდან იყო ჟურნალ „ახალი და უახლესი ისტორიის“ რედაქტორი. 1974 წლიდან სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტის დირექტორი. სწავლობდა შორეულ აღმოსავლეთში ევროპის სახელმწიფოების და აშშ-ის კოლონიურ პოლიტიკას, ევროპაში რევოლუციის საკითხებს და რუსეთის და სსრკ-ის საგრეო ურთიერთობების საკითხებს. ავტორი იყო სსრკ-ის უმაღლესი სასწავლებლების სახელმძღვანელოებისა.
ბუინაქსკი

ბუინაქსკი — ქალაქი რუსეთში, დაღესტნის რესპუბლიკაში. მდებარეობს კავკასიონის მთისწინეთში, მდინარე შურა-ოზენის ნაპირზე. ქალაქში არის რკინიგზის სადგური. მოსახლეობა 65658 ადამიანი (2010).

ისტორია
დაარსდა 1834 წელს. ქალაქის სტატუსი მიიღო 1866 წელს. 1922 წლამდე ეწოდებოდა თემირხანშურა. სახელი შეეცვალა ულუბი ბუინაქსკის პატივსაცემად. 1970 წელს ძლიერად დააზიანა მიწისძვრამ.
ემილიან ბუკოვი

ემილიან ბუკოვი (დ. 26 ივლისი, 1909, ნოვაია-კილია — გ. 17 ოქტომბერი, 1984) — მოლდოველი მწერალი და პოეტი.

შემოქმედება
ავტორია ლექსების კრებულებისა „შრომა გაჩაღდა“ (1932), „მზის სიტყვა“ (1937), „ჩინეთი“ (1938), „გაზაფხული დნესტრზე“ (1944), „ჩემო მხარევ“ (1947), „მაღლდებიან სართულები“ (1952), რომანი ლექსად „ქალაქი რეუტი“ (1956); მოთხრობათა კრებული „გულის ნაპერწკლები“ (1965), პოემა „ახალგაზრდობის სიმღერა“ (1969), რომანი „მაგისტრალი“ (1969), ზღაპარი ლექსად „ანდრიეში“
ეოლიდა

ეოლიდა — ისტორიული ოლქი მცირე აზიის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში.

ისტორია
ეოლიდა მოიცავდა ტროის სანაპირო ზოლს, მიზიას, ნაწილობრივ ლიდიას და მიმდებარე კუნძულებს ლესბოსსა და ტენედოსს. დასახლებული იყო ბერძნული ტომით ეოლიელებით, რომლებიც აქ ძვ. წ. ათასწლეულის ბოლოს მოვიდნენ. ძვ. წ. – საუკუნეში ეოლიამ დიდი აღმავლობა განიცადა. მთავარი ქალაქები იყო კიმე, ტროა და სმირნა. ძვ. წ. საუკუნეში ეოლიდა ლიდიის მეფე კრეზმა დაიპყრო. ძვ. წ. 546 წლიდან აქემენიდების სახელმწიფოში შედიოდა. ძვ. წ. საუკუნეში ათენის საზღვაო კავშირის წევრი იყო, ელინისტურ ხანაში შედიოდა პერგამონის სამეფოში. დროდადრო ემორჩილებოდა სელევკიდებს. ძვ. წ. 133 წლიდან შევიდა რომის პროვინცია აზიაში.
ეოლიელები

ეოლიელები — ერთ-ერთი ძირითადი ძველბერძნული ტომი იონიელებთან, დორიელებთაან და აქაველებთან ერთად. ადრეულ ხანაში გაფანტულნი იყვნენ მთელს საბერძნეთში, მაგრამ უმთავრესად სახლობდნენ ბეოტიასა და თესალიაში. ძვ. წ. ათასწლეულიდან დასახლდნენ ეოლიდაში. ეოლიდაში გადასახლების ისტორია ასახულია ჰომეროსის „ილიადაში“. ეოლიურ დიალექტზე წერდა ბერძენი პოეტი ქალი საფო.
ეპამინონდა

ეპამინონდა (დ. ძვ. წ. 420 — გ. ძვ. წ. 362) — ძველი ბერძენი პოლიტიკოსი და მხედართმთავარი.

ბიოგრაფია
დაიბადა თებეს წარჩინებული, მაგრამ გაღარიბებული გვარის ოჯახში. მიიღო კარგი განათლება. ძვ. წ. 371 წლიდან სხვა დანარჩენ 6 ბეოტარქოსთან ერთად სათავეში ეგდა ბეოტიის კავშირს. მონაწილეობდა სპარტასთან მოლაპარაკებებში, მაგრამ მოლაპარაკებების ჩაშლის შემდეგ სარდლობდა თებეს ჯარს სპარტის წინააღმდეგ. სამხედრო ტაქტიკაში პირველმა გამოიყენა ე.წ. ირიბი წყობა და ძვ. წ. 371 წელს ლევქტრასთან სასტიკად დაამარცხა სპარტელები გაცილებით მცირერიცხოვანი ჯარით. ეპამინონდას ამ გამარჯვებამ და მომდევნო სამმა ლაშქრობამ სპარტაში 370, 369 და 367 წლებში სპარტა დასცა და ხელი შეუწყო თებეს აღზევებას. ძვ. წ. 369-363 წლებში გაილაშრქა თესალიის წინააღმდეგ. მისი ინიციატივით თებემ შექმნა ფოტი, რომელმაც ხელი შეუწყო თებეს კავშირში საზღვაო პოლისების შესვლას. ძვ. წ. 362 წელს ასიკვდილოდ დაიჭრა მანტინეასთან ბრძოლაში. ეპამინონდას მიერ გამოყენებული საბრძოლო ხერხები სრულყვეს ფილიპე და ალექსანდრე მაკედონელებმა.
ეპანაგოგა

ეპანაგოგა — ბიზანტიური სამართლის კრებული. შედგენილია საუკუნის ბოლოს, იმპერატორ ბასილი -სა და მისი შვილების, ლეონის და ალექსანდრეს თანამმართველობის დროს. ძირითადად გადამუშავებული პროქირონია. კრებულში შეტანილია ეკლოგის ზოგიერთი ნორმა, იმპერატორის ახალი ბრძანებები და სხვა. შედგება 40 ტიტულისაგან, მოიცავს სახელმწიფო, სისხლის, ვალდებულებითი, საოჯახო, მემკვიდრეობითი სამართლის საკითხებს. ეპანაგოგას ნორმებს აქტიურად იყენებდნენ საეკლესიო სამართალში.
ეპარქიული სასწავლებლები

ეპარქიული სასწავლებლები — ქალთა საშუალო სასწავლებელი რუსეთის იმპერიაში. შეიქმნა 1843 წლის წესდებით მღვდლების ქალიშვილებისთვის. შედიოდა სინოდის გამგებლობაში და ინახავდნენ ეკლესიის ხარჯებით. სასწავლებელში მღვდლების ქალიშვილები უფასოდ სწავლოდბენ, ხოლო სხვა წოდებისთვის სწავლა ფასიანი იყყო. სასწავლებელი იყო 6-კლასიანი და მისი კურსი უახლოვდებოდა გიმნაზიისას. კურსდამთავრებულები იღებდნენ შინამასწავლებლობის, ასევე დაწყებითი და სოფლის სკოლების მასწავლებლობის უფლებას. 1900 წლიდან ეპარქიულ სასწავლებლებს დაემატა პედაგოგიური კლასი.

საქართველოში მოქმედებდა ორი ეპარქიული სასწავლებელი თბილისსა და ქუთაისში. პირველი მათგანი შეიქმნა 1870 წელს და თავდაპირველად მცხეთაში იყო განთავსებული 1879 წლამდე. სასწავლო გეგმა შეიცავდა საღვთო სჯულს, კატეხიზმოს (რუსულ და ქართულ ენებზე), ეკლესიის ისტორიას, ძველ და ახალ ქართულ ენას, ძველ სლავურსა და თანამედროვე რუსულ ენებს, რუსეთისა და საქართველოს ისტორიას, გალობას, სუფთა წერასა და ხელსაქმეს. 1899 წელს მიენიჭა სასწავლებლის მცხეთიდან თბილისში გადმოტანის ინიციატორის — ეგზარქოს იოანიკეს სახელი. სასწავლებელში პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდნენ: კ. კეკელიძე, ვ. ბარნოვი, ი. კარგარეთელი, კ. კაპანელი და სხვ. 1916 წელს თბილისის ეპარქიულ სასწავლებელში სწავლობდა 142 მოსწავლე. 1902 წელს კიდევ ერთი ეპარქიული სასწავლებელი გაიხსნა ქუთაისში. ეპარქიული სასწავლებლები გაუქმდა 1917 წელს.
თეიმურაზ ცერცვაძე

თეიმურაზ ცერცვაძე (დ. 2 ივლისი, 1971, ზესტაფონი) — ქართველი ეკონომისტი, პოლიტიკოსი.

1993 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საინჟინრო–ეკონომიკური ფაკულტეტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ზესტაფონის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები “.
ეპიგენეზი

ეპიგენეზი — თეორია, რომლის მიხედვით ორგანიზმი ვითარდება უსტრუქტურო ერთგვაროვანი ნივთიერებიდან და ჩანასახის განვითარებისას ყველაფერი ახლად ჩნდება. ეპიგენეზის იდეა ეკუთვნის არისტოტელეს. თეორიად ის ჩამოაყალიბა კ. ვოლფმა 1759 წელს გამოქვეყნებული ნაშრომით „ჩასახვის თეორია“. ეპიგენეზმა პროგრესული როლი ითამაშა მეცნიერებაში - საუკუნეებში, როდესაც გაბატონებული იყო პრეფორმიზმი.
ეპიდემია

ეპიდემია — მწვავე ინფექციური დაავადების სწრაფი და ფართო გავრცელება რომელიმე რეგიონში და ქვეყანაში. ეპიდემიის გავრცელებას ხელს უწყობს ომი, შიმშილი, ცუდი სანიტარული პირობები და სხვა. ეპიდემიები ვრცელდება ჰაერ-წვეთოვანი, ყოფით-კონტაქტური გზით, წყლით, საკვებით და სხვა. მსხვილმასშტაბიან ეპიდემიას პანდემია ეწოდება. ეპიდემიის აღმოცენებას, გავრცელებას და მის მიმართ ბრძოლის ღონისძიებებს შეისწავლის ეპიდემიოლოგია.

ეპიდემიის პირველ აღწერად მიიჩნევა თუკიდიდეს მიერ ათენში შავი ჭირის აღწერა. საუკუნეში ინგლისელი ექიმმა რობ სტარკმა შეისწავლა ლონდონში ქოლერის ეპიდემიის მიზეზები და გავრცელება. 1880-იანი წლებიდან მიკრობიოლოგიურმა აღმოჩენებმა, პასტერის, კოხის, მეჩნიკოვის, ერლიხის გამოკვლევებმა დაამტკიცა, რომ უმრავლესი ეპიდემიური დაავადება იყო ინფექციური ბუნების მატარებელი.
ალექსანდრე ცინცაძე

ალექსანდრე ცინცაძე (დ. 21 აგვისტო, 1978, ახმეტა) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“. 2009 წელს იკავებდა სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილის თანამდებობას.
განაწილება

განაწილება – ეკონომიკურ ურთიერთობათა ნაწილი, წარმოების და მოხმარების დამაკავშირებელი რგოლი. განაწილება მოიცავს წარმოების საშუალებების, მოხმარების საგნების, წარმოებული პროდუქტის და დოვლათის განაწილებას. განაწილების ხასიათს, წესს, პრინციპებს და ნორმებს განაპირობებს კონკრეტულ ქვეყანაში არსებული ეკონომიკური და პოლიტიკური წყობილება. განაწილება, თავის მხრივ, გავლენას ახდენს წარმოებაზე. განაწილების სახეებია გადასახადებით დაბეგვრა, საჯარო სერვისები, მიწის რეფორმა, პრივატიზაცია და სხვა. სახელმწიფოს გამანაწილებელი როლის შესახებ დავა მიმდინარეობს სხვადასხვა პოლიტიკურ იდეოლოგიებს შორის.
ალექსანდრე განგებლოვი

ალექსანდრე განგებლოვი, განგებლიძე (დ. 13 იანვარი, 1801, სოფელი ბოგდაროვკა, ვერხნედნეპროვსკის მაზრა, ეკატერინოსლავის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 26 დეკემბერი, 1891, იქვე) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, დეკაბრისტი, ქართველი გენერლის, ს. განგებლოვის შვილი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა ოდესაში რიშელიეს ლიცეუმში. 1813 წელს ჩარიცხეს პაჟთა კორპუსში. 1821 წელს დაიწყო სამხედრო სამსახური ლაიბგვარდიის იზმაილის პოლკში პრაპორჩიკის ჩინით. 1825 წელს გახდა „სამხრეთის საზოგადოების“ პეტერბურგის უჯრედის წევრი, მონაწილეობდა „ჩრდილოეთის საზოგადოების“ მუშაობაში. დეკაბრისტების აჯანყების ჩაქრობის ჩემდეგ დააპატიმრეს და ჯერ კრონშტადტის, შემდეგ კი პეტრე-პავლეს ციხეში ჩასვეს. მეფის განკარგულებით სასამართლოსათვის არ გადაუციათ.

1826 წლის 13 ოქტომბერს პატიმრობიდან გაათავისუფლეს და გადაიყვანეს ვლადიკავკაზის გარნიზონში. შემდეგ მსახურობდა ყაბარდოს ქვეით პოლკში, მე-8 პიონერულ ბატალიონში. მონაწილეობდა 1826-1828 წლების რუსეთ-სპარსეთის და 1828-1829 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომებში. თავი გამოიჩინა ერევნის იერიშის დროს (1827) და ქალაქის აღების შემდეგ დაინიშნა პლაც-მაიორად. მოხალისედ იბრძოდა ახალციხესთან (1828).

ომის დასრულების შემდეგ მსახურობდა თბილისში. 1832 წელს სამსახურიდან გადადგა და ბოგოდაროვკაში საკუთარ მამულში დასახლდა. 1850 წლამდე შეზღუდული იყო წოდებრივ უფლებებში. 1860 წლის დასაწყისში მუშაობდა მომრიგებელ-შუამავლად. 1888 წელს რუსულ ენაზე გამოაქვეყნა „დეკაბრისტის მოგონებები“.