თურქეთის ებრაული მუზეუმი

თურქეთის ებრაული მუზეუმი (; ხუთასწლოვანი ფონდის თურქი ებრაელების მუზეუმი) — ებრაული მუზეუმი და კულტურული ცენტრი, რომელიც დაარსდა ხუთასწლოვანი ფონდის მიერ საზოგადოების ინფორმირების მიზნით თურქი ებრაელების ტრადიციებისა და ისტორიის შესახებ. იგი გაიხსნა 2001 წლის 25 ნოემბერს. ხუთასწლოვანი ფონდი 1989 წელს დაარსდა 113 თურქი მოქალაქის მიერ, როგორც ებრაელებმა, ასევე მუსლიმებმა, რათა აღენიშნათ სეფარდების ოსმალეთის იმპერიაში ჩამოსვლის ხუთასწლოვანი იუბილე. მუზეუმის იდეა შესთავაზა ნაიმ გიულერიუზმა, რომელიც ახლა მისი კურატორია, ხოლო ფონდი დაფინანსდა გამოჩენილი ებრაული კამჰის ოჯახის მიერ.

შენობა
1856 წლის სექტემბერში ზიულფარის სინაგოგაში ჩატარდა ცერემონია, რომელიც ეძღვნებოდა ფრანგული არმიის ებრაელ ჯარისკაცებს, რომლებიც ომში მონაწილეობდნენ და დაეცნენ ოსმალების გვერდით რუსების წინააღმდეგ ყირიმის ომის დროს. ამ ცერემონიაში მონაწილეობდა სამხედრო ნაწილი შტაბის პოლკოვნიკ გარბი ბეის მეთაურობით.

მუზეუმის შენობა, რომელიც ადრე იყო ცნობილი როგორც ზიულფარის სინაგოგა, აღადგინეს და გადააკეთეს მუზეუმისთვის შესაფერისად. არსებობს მტკიცებულება, რომ სინაგოგა 1671 წელს არსებობდა, ხოლო მისი საძირკვლები მიუთითებს, რომ სხვა სტრუქტურა აშენდა გენუის რესპუბლიკის კოლონიის დროს.იგი ჩაწერილი იყო როგორც „წმინდა სინავი (სინაგოგა) გალატაში“ ან „კალ კადოშ გალატა“, მას „ზიულფარისს“ უწოდებდნენ, რაც სავარაუდოდ მომდინარეობს სპარსული სიტყვიდან „ზიულფ-უ არუსი“, რაც ნიშნავს „პატარძლის ნაქსოვს“. თუმცა, ფაქტობრივი შენობა ხელახლა აშენდა მისი თავდაპირველი საძირკვლების ზედ, სავარაუდოდ საუკუნის დასაწყისში, ალბათ 1823 წელს.

დროის ხაზი
1882 – მარმარილოს ჩარჩო, რომელიც ეჰალს (კიდობანს) გარს აკრავს, შეწირა სამუელ მალკიმ.
1890 – აღდგენითი სამუშაოები ჩატარდა კამონდოს ოჯახის ფინანსური დახმარებით.
1904 – აღდგენითი სამუშაოები ჩაატარა გალატას ებრაულმა თემმა ჯაკ ბეი დე ლეონის თავმჯდომარეობით.
1968 – გაიარა მნიშვნელოვანი შეკეთება.
1979 – განკუთვნილი იქნა თრაკიული წარმოშობის ებრაელების ლოცვისთვის.
1983 – ზიულფარისში ბოლო ებრაული ქორწინება.
1985 – შეწყვიტა მუშაობა როგორც სინაგოგამ კრების ნაკლებობის გამო და გადაეცა ხუთასწლოვან ფონდს ნევე შალომ ფონდის მიერ.
2001 – კამჰის ოჯახის ფინანსური მხარდაჭერითა და ჯაკ კამჰის შენატანებით გაიხსნა როგორც მუზეუმი.

მუზეუმის დიზაინი
თურქეთის ებრაული მუზეუმი მოიცავს სექციებს ებრაელი და მუსლიმი თურქების ურთიერთშერწყმული კულტურების შესახებ და ეთნოგრაფიულ ნაწარმოებებს, რომლებიც ასახავს თურქი ებრაელების ტრადიციებს, ასევე ისტორიულ ამბებს ებრაელების ოდისეის შესახებ ესპანეთიდან თურქეთამდე.

შენობაში შესვლა ხორციელდება რკინის კარიბჭიდან ეზოში, სადაც მდებარეობს ნადია არდიტის ლითონის ქანდაკება. სათაურით „აღმავალი ცეცხლის ქანდაკება“, იგი ეძღვნება თურქ ებრაელებს, რომლებიც დაიღუპნენ ბალკანეთის, დალმატიის, კავკასიის, პალესტინის, ტრიპოლიტანიის, დარდანელის, კორეისა და განთავისუფლების ომებში.

სასვლელი სართულის რვაკუთხა მთავარ დარბაზში გამოფენილია საინფორმაციო პანელები ზიულფარის სინაგოგის ისტორიის, ჰაჰამბაშის ინსტიტუტის, სტამბულსა და ანატოლიაში მცხოვრები ებრაელების ყოველდღიური ცხოვრების შესახებ, ასევე ისეთი ნაწარმოებები, როგორიცაა წერილები, რუკები, ტალიტები, ფერმანები (საიმპერატორო განკარგულებები). ლოზანის ხელშეკრულების ასლი, რომელმაც აღიარა თურქეთის რესპუბლიკის სუვერენიტეტი და რომლითაც თურქმა ებრაელებმა უარი თქვეს თავიანთ უმცირესობათა პრივილეგიებზე. იმავე სართულზე მდებარე ეჰალი (კიდობანი) იცავს ორ თორას რგოლს, რომელთა ნახვაც შესაძლებელია. სხვა საინფორმაციო პანელზე წარმოდგენილნი არიან ებრაელი აკადემიკოსები, რომლებიც მეორე მსოფლიო ომის დროს ევროპიდან თურქეთში გაიქცნენ და თურქი დიპლომატები, რომლებმაც დაეხმარნენ ებრაელებს ჰოლოკოსტისგან გაქცევაში, რომელთაგან ზოგიერთი არის ერთა შორის მართალი.

ბალკონზე, რომელიც ადრე ქალების სალოცავი განყოფილება იყო, ინახება რამდენიმე ნახატი, რომლებიც ასახავს ადგილობრივი ებრაული თემის ყოველდღიურ ცხოვრებას. ქვედა, პირველი სართული ქრონოლოგიურად არის ორგანიზებული როგორც ეთნოგრაფიული სექცია ფოტოებით, ნახატებითა და საგნებით, რომლებიც ეხება დაბადებას, წინადაცვეთას, ქორწინებას, ტანსაცმელს, სამკაულებს და ა.შ.