iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვალერიან ვადაჭკორია

ვალერიან ვადაჭკორია (დ. 9 დეკემბერი, 1919, ჭანჭათი, ლანჩხუთის რაიონი — გ. 2 მარტი, 1996) — ქართველი გამომგონებელი, თანამდებობის პირი, ინჟინერი, მეცნიერი. გამოჩენილი ინჟინერ-მექანიკოსი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
1942 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ინჟინერ-მექანიკოსის კვალიფიკაციით.

1942-1947 წლებში — თბილისის საავიაციო ქარხანა — ოსტატის თანაშემწე, ოსტატი, ცვლის უფროსი, საამქროს უფროსის მოადგილე, 1947-1950 წლებში — საამქროს უფროსი. 1950 წელს ჩაირიცხა მსმენელად მოსკოვის საავიაციო მრეწველობის აკადემიაში თვითმფრინავმშენებლობის ფაკულტეტზე, რომლის დამთავრების შემდეგ დაუბრუნდა თბილისის საავიაციო ქარხანას და დანიშნულ იქნა ქარხნის მთავარი ტექნოლოგის მოადგილედ. 1952-1955 წლებში — ქუთაისის მანქანათმშენებლობის ქარხნის დირექტორი. 1955-1957 წლებში — ქუთაისის აღმასკომის თავმჯდომარე. 1957-1966 წლებში — საქართველოს ადგილობრივი მრეწველობის მინისტრის მოადგილე, საქართველოს სახალხო მეურნეობის საბჭოს მანქანათმშენებლობისა და ელექტროტექნიკური მრეწველობის სამმართველოს უფროსი, საქართველოს კპ ცკ-ის მანქანათმშენებლობისა და ტრანსპორტის განყოფილების უფროსი. 1966-1971 წლებში — საქართველოს კვების მრეწველობის მინისტრი. 1971-1990 წლებში — საქართველოს მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე. წლების მანძილზე იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სახელმწიფო საგამოცდო კომისიის თავმჯდომარე. 30-იანი, 40-იანი და 50-იანი წლების რეპრესირებულთა და მათი უფლებების აღდგენის საქართველოს უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის კომისიის თავმჯდომარე. მრავალი სამეცნიერო ნაშრომის და 5 გამოგონების ავტორი. მიღებული ჰქონდა სახელმწიფო ჯილდოები.

ჯილდოები
1961 — საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი
ენდრიკ ფელიპე

ენდრიკ ფელიპე მორეირა დე სოუზა (დ. 21 ივლისი, 2006), უფრო მეტად ცნობილი როგორც ენდრიკი — ბრაზილიელი ფეხბურთელი. ბრაზილიის ჩემპიონატის კლუბ „პალმეირასის“ თავდამსმხელი, რომელიც 2024 წლის ივლისიდან მადრიდის „რეალს“ შეუერთდება.

საკლუბო კარიერა
პალმეირასი
ახალგაზრდული კარიერა
11 წლის ასაკში ფელიპე ახლოს იყო „სან პაულუში“ გადასვლასთან, მაგრამ საბოლოოდ იგი „პალმეირასს“ შეუერთდა, სადაც ახალგაზრდულ გუნდებში 5 წელი გაატარა, მოახერხა 165 გოლის გატანა 169 შხვედრაში. 2022 წელს მონაწილეობა მიიღო სან-პაულუს იუნიორთა საფეხბურთო თასზე, სადაც 7 თამაშში 7 გოლი გაიტანა, რითაც დიდი წვლილი შეიტანა გუნდის მიერ ტურნირის მოგებაში და გულშემატკივრების მიერ საუკეთესო მოთამაშედაც დასახელდა. ამ ტურნირის შემდეგ ფელიპემ საერთაშორისო მედიისა და ევროპული გრანდების ყურადღების მიპყრობა მოახერხა.

პროფესიონალური კარიერა
ენდრიკის დებიუტი პროფესიონალურ დნეზე 2022 წლის 6 ოქტომბერს, ბრაზილიის სერიე ა-ში, „კორიტიბას“ წინააღმდეგ შედგა. შეხვედრა „პალმეირასის“ გამარჯვებით, 4–0 დასრულდა. 16 წლის, ორი თვისა და 16 დღის ენდრიკი გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მოთამაშე, ვისაც „პალმეირასის“ რიგებში უთამაშია. 25 ოქტომბერს გუნდის მაისურით სადებიუტო გოლის გატანაც მოახერხა, როდესაც „ატლეტიკო პარანანენსეს“ წინააღმდეგ დუბლის გაფორმება მოახერხა, რითაც გახდა მეორე ყველაზე ახალგაზრდა ბრაზილიელი ჩემპიონატის ისტორიაში, რომელმაც გოლის გატანა მოახერხა.

მადრიდის „რეალი“
2022 წლის 15 დეკემბერს ცნობილი გახდა რომ მადრიდის „რეალმა“ „პალმეირასათან“, ენდრიკთან და მის ოჯახთან შეთანხმებას მიაღწია. მას შემდეგ რაც ფეხბურთელს 18 წელი შეუსრულდება, ის მადრიდის „რეალს“ შეუერთდება (2024 წლის ივლისში).

თამაშის ტილი
ცაცია ფორვარდს, კარგი დარტყმით, ხშირად ადარებენ რონალდოსა და რომარიოს. როდესაც მას ჰკითხეს საკუთარი სტილის შესახებ, ასეთი პასუხი გასცა: „ყოველთვის ვიბრძოლებ, [ბოლო წუთამდე], ვიდრე თამაშში ვარ. არასდროს დავნებდები, ზეწოლას განვახორციელებ მცველებზე, და ვირბენ ყველაზე მეტს, მათ შორის, ვინც მინდორზეა “ მისი კუმირია კრიშტიანუ რონალდუ. ენდრიკი სამართლიანად ითვლება ბრაზილიის ერთ-ერთ საუკეთესო ტალანტად.

კარიერის სტატისტიკა
საკლუბო
მარინა წურწუმია

მარინა წურწუმია (; დ. 3 თებერვალი, 1964, მოსკოვი) — რუსი კინორეჟისორი და სცენარისტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1964 წლის 3 თებერვალს მოსკოვში. 1987 წელს დაამთავრა საკავშირო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი (ალექსანდრე ზგურიდის სახელოსნო). გადაღებული აქვს 12–მდე ფილმი. მონაწილეობდა საერთაშორისო კინოფესტივალებში.

1992 წელს საქართველოში კინოსტუდია „ქართულ ფილმთან“ ერთად გადაიღო ფილმი „მხოლოდ სიკვდილი მოდის აუცილებლად“. ამასთანავე არის მისი პროდიუსერიც.

ფილმოგრაფია
რეჟისორი
1990 — „დომინუსი“
1992 — „მხოლოდ სიკვდილი მოდის აუცილებლად“
ლიანა ელიავა

ლიანა ელიავა (დ. 31 აგვისტო, 1939, ხობი – გ. 9 ოქტომბერი, 2023, ჰელსინკი) — ქართველი კინორეჟისორი. იყო საქართველოს კინემატოგრაფისტთა შემოქმედებითი კავშირის წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1939 წლის 31 აგვისტოს ხობში. ჯერ პატარა იყო, როცა მისი ოჯახი თბილისში გადავიდა. სწავლობდა თბილისის №29-ე საშუალო სკოლაში. ლექსებს წერდა და პიონერთა სასახლეში შემოქმედებით წრეზე დადიოდა. 1962 წელს დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, 1970 წელს — მოსკოვის საკავშირო სახელმწიფო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი (მიხეილ რომის სახელოსნო). 1970 წლიდან კინოსტუდია „ქართული ფილმში“ დაიწყო მუშაობა დამდგმელ რეჟისორად. გადაღებული აქვს მხატვრული და დოკუმენტური ფილმები: „ბზიანეთი“, „ეპისკოპოსი ნადირობაზე“, „მშვენიერი კოსტიუმი“, „სინემა“ და სხვა. ავტორია წიგნებისა: „სიზმრად ნანახი ფილმები“ (თბილისი, 2004), „კინო უეკრანოდ“ (თბილისი, 2011), „ჩემი სკანდინავია“ და სხვა.

1999 წლიდან ცხოვრობდა ფინეთის დედაქალაქ ჰელსინკში. გარდაიცვალა 2023 წლის 9 ოქტომბერს ფინეთში. დაკრძალულია თბილისში.

ფილმოგრაფია
დამდგმელი რეჟისორი
1968 — „ბზიანეთი“
1971 — „ეპისკოპოსი ნადირობაზე“
1973 — „მშვენიერი კოსტიუმი“
1974 — „ფერმა მთაში“
1977 — „სინემა“
1982 — „გზის დასაწყისი“

სცენარის ავტორი
1968 — „ბზიანეთი“
1971 — „ეპისკოპოსი ნადირობაზე“
1973 — „მშვენიერი კოსტიუმი“
1977 — „სინემა“
1982 — „გზის დასაწყისი“
კუკური ლაფერაძე

ზურაბ (კუკური) ლაფერაძე (დ. 15 ივნისი, 1926, სოფ. ნაძვა, ტყიბულის რაიონი — გ. 1 დეკემბერი, 1990) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1976). საქართველოს კინემატოგრაფისტთა შემოქმედებითი კავშირის წევრი.

ბიოგრაფია
1944–1946 წლებში სწავლობდა მარჯანიშვილის თეატრთან არსებულ სტუდიაში. პარალელურად გამოდიოდა ამავე თეატრის სცენაზე. 1946–1956 წლებში მოღვაწეობდა სოხუმის თეატრის ქართულ დასში, 1956 წლიდან — კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“. 1958 წლიდან გარდაცვალებამდე (1990) მარჯანიშვილის თეატრის მსახიობი იყო.

დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს პანთეონში.

ფილმოგრაფია
1956 — „ჩრდილი გზაზე“ — გიორგი ჩოხელი
1957 — „საბუდარელი ჭაბუკი“ — გიორგი
1957 — „ქალის ტვირთი“
1957 — „მე ვიტყვი სიმართლეს“ — მერაბ დევიძე
1958 — „მამლუქი“ — ჰუსეინ–აღა
1958 — „მაიაკოვსკი იწყებოდა ასე…“
1959 — „ზვიგენის კბილი“ — ომარი
1960 — „შეწყვეტილი სიმღერა“ — მამედოვი
1960 — „პაპა გიგია“ — კოლმეურნეობის თავ.-რე
1961 — „განძი“ — ტოჩი - ინჟინერი
1963 — „შემთხვევა გზაზე“
1965 — „მე ვხედავ მზეს“ — ბეჟანა
1966 — „მემანქანის საჩუქარი“
1967 — „ჩემი მეგობარი ნოდარი“ — მთავარი ინჟინერი
1967 — „სამკუთხედი“ — ვასო
1972 — „მხიარული რომანი“ — მიტროფანე
1972 — „ნერგები“
1973 — „მე და ჩემი მეზობლები“
1973 — „მზე შემოდგომისა“ — ტაქსის მძღოლი
1974 — „ანარეკლი“ — გერონტი
1975 — „ჩირიკი და ჩიკოტელა“ — მღვდელი

1975 — „აურზაური სალხინეთში“ — ზორბა
1975 — „გამინაწილე სითბო“
1975 — „არ დაიჯერო, რომ აღარა ვარ“ — კარიერის უფროსი
1975 — „ღვინის ქურდები“ — თედო
1976 — „დილის ნისლივით“ — გიგოლა
1976 — „გასეირნება თბილისში (ნამდვილი თბილისელი და სხვები)“
1977 — „დაბრუნება“
1977 — „ესკულაპეს მოწაფე“
1978 — „დათა თუთაშხია“ — მოსე ზამთარაძე
1978 — „ჩემი მეგობარი ძია ვანია“ — როსტომი
1979 — „მეცამეტე გოჭი“
1980 — „მშობლიურო ჩემო მიწავ (რაიკომის მდივანი)“ — შოთა ბეროძე
1981 — „კროსვორდის ამოხსნის მოყვარულთათვის“
1982 — „სამი ალიყური“
1982 — „სიბრძნის კარავი“
1984 — „ჩიორა“
1985 — „ვინ არის მეოთხე?“
1986 — „პროლოგი (წინათქმა)“

ჯილდოები და აღიარება
1961 : საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1976 : საქართველოს სახალხო არტისტი
ბიორიოლიოხი

ბიორიოლიოხი (, ქვემო წელზე ელონი) — მდინარე რუსეთში, იაკუტიაში (სახაში); მდ. ინდიგირკის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 754 კმ, აუზის ფართობი 17 ათ. კმ². წამოიქმნება მდინარეების ჩამიგა-ოკატინისა და კემელკან-ოკატის შეერთებით (სათავეს იღებენ პოლოუსის ჭიუხზე). მიედინება იანა-ინდიგირკის დაბლობზე. ძირითადი შენაკადებია: ულახან-კილახი/ტიიტი, სელგანახი, არი-მასი (მარჯვენა), უესე-კილახი (მარცხენა). იკვებება თოვლის, წვიმისა და მინაყინების წყლით. წყალმოვარდნა იცის ივლის-აგვისტოში. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი შესართავში დაახლ. 80 მ³/წმ-ია. გაყინულია ოქტომბრიდან მაისის შუა რიცხვებამდე. ზამთარში იყინება ფსკერამდე. მდინარის აუზში 9 ათასზე მეტი ტბაა საერთო ფართობით 1,6 ათ. კმ².
გიორგი მირზაშვილი

გიორგი მირზაშვილი (დ. 20 ივნისი, 1961, თბილისი) — ქართველი მხატვარი, პედაგოგი და პოეტი.

1984 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემიის ფერწერის ფაკულტეტი. 1987-1990 წლებში სწავლობდა უჩა ჯაფარიძის სახელობის ფერწერის შემოქმედებით სახელოსნოში. 1986-1987 წლებში იყო მანავის საშუალო სკოლის ხატვის პედაგოგი. მუშაობდა ე. ახვლედიანის სახელობის ბავშვთა შემოქმედებით მუზეუმში. 1975 წლიდან მონაწილეობს გამოფენებში საქართველოში და მის საზღვრებს გარეთ. მისი ნამუშევრები დაცულია ჯი-ემ-თი ჯგუფის კოლექციაში (სასტუმრო თბილისი მარიოტი და სასტუმრო ქორთიარდ მარიოტი) ასევე კერძო კოლექციებში: საქართველოში, გერმანიაში, საფრანგეთში, ნორვეგიაში, ნიდერლანდებში, აშშ-სა და ავსტრიაში.
პოლოუსის ჭიუხი

პოლოუსის ჭიუხი — ჭიუხი რუსეთში, იაკუტიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ჩერსკის მთაგრეხილში. გადაჭიმულია 175 კმ-ზე, იანა-ინდიგირკის დაბლობის სამხრეთი საზღვრის გასწვრივ, მდინარე ხრომის სათავეებიდან (დასავლეთში) მდინარე ინდიგირკის ხეობამდე (აღმოსავლეთში); აღმოსავლეთით გრძელდება ულახან-სისის ჭიუხის სახით. სიმაღლე 968 მ. შედგება ცალკეული მაგიდისებური ბრტყელმწვერვალიანი მასივებისა და ბორცვებისგან. კალთების ქვედა ნაწილი დაფარულია ტყეტუნდრითა და მეჩხერი ფოთლოვანი ტყეებით, მაღლა მთის ტუნდრაა.
იანა-ინდიგირკის დაბლობი

იანა-ინდიგირკის დაბლობი — დაბლობი რუსეთში, იაკუტიაში (სახაში), ჩრდილო-აღმოსავლეთ ციმბირში. ზღვისპირა, ძლიერ დაჭაობებული დაბლობია. გადაჭიმულია 600 კმ-ზე, ლაპტევებისა და აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვის გასწვრივ, ბუორ-ხაიის უბიდან (აღმოსავლეთში; მდ. იანის დელტის ჩათვლით) მდ. ინდიგირკის დელტამდე (დასავლეთში). სიგანე 300 კმ-მდე. საშუალო სიმაღლე 30–80 მ. ცალკეული შთენილი სოპკები აღმართულია 300 მ სიმაღლემდე; უმაღლესი წერტილი 533 მ-ია. აგებულია ზღვიური და ალუვიური დანალექებითა და ნამარხი ყინულით. ყველგანაა მრავალწლოვანი მზრალობა და მასთან დაკავშირებული რელიეფის ფორმები: მრავალი თერმოკარსტული ღრმული (ალასები), რომლებიც ტბებითაა შევსებული, ბაიჯარახები (აშმუშნული ბორცვები) და პოლიგონური გრუნტები. ჩრდილოეთ ნაწილში ტიპურია არქტიკის ხავს-ლიქენიანი და ბუჩქნარიანი ტუნდრის ლანდშაფტები, სამხრეთსა და მდინარეთა ხეობებში — ფოთლოვანი მეჩხერი ტყისა.
სინემა (ფილმი)

სინემა — კინოსტუდია ქართული ფილმის 1977 წლის კინოფილმი. ფილმის რეჟისორია ლიანა ელიავა. (კონსულტანტი ვასილ ამაშუკელი)

სიუჟეტი
სოსიკო ჩოლოყაშვილი, რომელიც წარჩინებული ოჯახის შვილია, საუკუნის დამდეგს საზოგადოებისთვის მანამდე უცნობი, ახალი დარგით — კინემატოგრაფიით ინტერესდება. ბევრი წინააღმდეგობისა და იმედგაცრუების მიუხედავად, საქართველოში კინოს ერთ-ერთმა პირველმა ენთუზიასტმა ფირზე ძველი თბილისის ყოფის ამსახველი არაერთი კადრი აღბეჭდა. მოგვიანებით ეს მასალა თბილისისა და კინოს ისტორიისათვის ფასდაუდებელ განძად იქცა.

ფილმში გამოყენებულია კადრები დოკუმენტური ფილმიდან „აკაკი წერეთლის მოგზაურობა რაჭა-ლეჩხუმში“ (1912).

როლებში
მურმან ჯინორია — სოსიკო ჩოლოყაშვილი
გივი (გურამ) ფირცხალავა — იაშა კოსტავა
ქეთევან ქობულია
ავთო კერესელიძე
გურამ ლორთქიფანიძე — ამბერკი
შალვა ხერხეულიძე
თენგიზ არჩვაძე
არიადნა შენგელაია
ლია ელიავა — ელენე
თამარ ციციშვილი
რამაზ ჩხიკვაძე
ალექსანდრე ჯალიაშვილი
დიმიტრი ყიფიანი
თამარ თვალიაშვილი
დარეჯან ხარშილაძე
აბესალომ ლორია
შალვა გედევანიშვილი
ვასილ ჩხაიძე
მანანა მენაბდე
გივი თოხაძე
გალინა ბერაძე
გერონტი დარახველიძე
როსტომ ჩხეიძე
პაატა ბარათაშვილი
ლეილა აბაშიძე
დოდო ჭიჭინაძე
კირა (უმც) ანდრონიკაშვილი — თავადის ქალი
ნინო გორდელაძე
ვლადიმერ ჩიტიშვილი
დავით ქობულოვი (ქობულაშვილი)
მაკა მახარაძე
ბონდო გოგინავა — მეეტლე
გ. გვიშიანი
თ. ლორთქიფანიძე
დ. გაგუა
დ. ყიფშიძე
არჩილ მაჩაბელი
დანუშე ნერუდოვა

დანუშე ნერუდოვა (; დ. 4 იანვარი, 1979, ბრნო) — ჩეხი ეკონომისტი და უნივერსიტეტის პროფესორი, ბრნოს მენდელის უნივერსიტეტის რექტორი 2018-2022 წლებში. პრეზიდენტობის კანდიდატი 2023 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში. მას მხარს უჭერს რამდენიმე პარტია (სამოქალაქო დემოკრატიული პარტია, - და 09).

ბიოგრაფია
დანუშე ნერუდოვა დაიბადა 1979 წლის 4 იანვარს, ბრნოში. მან დაწყებითი და საშუალო განათლება მიიღო საბავშვო ბაღში ბრნოს სვორნოსტის მოედანზე და ბრნოს გიმნაზიაში.

2007 წლის სექტემბრიდან იყო მენდელის უნივერსიტეტის ბიზნესისა და ეკონომიკის ფაკულტეტის ბუღალტრული აღრიცხვისა და საგადასახადო ინსტიტუტის ხელმძღვანელი. იგი ასევე იყო ფაკულტეტის პროდეკანი 2009 წლიდან 2014 წლამდე და ასევე უნივერსიტეტის პრორექტორი 2014-2015 წლებში და გახდა ამ ორივე თანამდებობის ყველაზე ახალგაზრდა მფლობელი უნივერსიტეტის ისტორიაში. მისი კვლევა ფოკუსირებულია საგადასახადო პოლიტიკასა და ევროკავშირში გადასახადების ჰარმონიზაციაზე, ასევე ეკონომიკურ უთანასწორობაზე მამაკაცებსა და ქალებს შორის და საპენსიო სისტემების გრძელვადიანი მდგრად დაფინანსებაზე.

2022 წლის 31 მაისს ნერუდოვამ განაცხადა, რომ აპირებს ჩეხეთის რესპუბლიკის 2023 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობას.
ბო დერეკი

ბო დერეკი (, დაბადების სახელი მერი კოლინზი ; დ. 20 ნოემბერი, 1956, ლონგ-ბიჩი, კალიფორნია) — ამერიკელი მსახიობი და ფოტომოდელი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ფოტოგრაფისა და სარეკლამო სააგენტოს აღმასრულებელი დირექტორის ოჯახში. 16 წლის ასაკში შეხვდა მსახიობს და რეჟისორს ჯონ დერეკს, რომელიც 30 წლით იყო მასზე უფროსი. ისინი დაქორწინდენ 1976 წელს გერმანიაში, როგორც კი ჯონმა ყოფილ მეუღლესთან განქორწინების პროცესი დაასრულა.

ჯონ დერეკი გულის შეტევით გარდაიცვალა 1998 წელს. მათ საერთო შვილი არ ჰყოლიათ. 2002 წლიდან ბო დერეკი ხვებოდა მსახიობს ჯონ კორბეტს, რომელთან ერთად სანტა-ბარბარაში (კალიფორნია) დასახლდა. ისინი 2020 წლის დეკემბერში დაქორწინდნენ.

ბო დერეკი ცნობილია თავისი საქველმოქმედო საქმიანობით ცხოველთა უფლებების მხარდასაჭერად. ის კალიფორნიის შტატის საცხენოსნო სპორტის კომისიის წევრია და აქტიურად მონაწილეობს რამდენიმე ცხოველთა უფლებების დამცველი ორგანიზაციის საქმიანობაში. ბავშვობიდან ცხენებისა და საცხენოსნო სპორტის მოყვარულს ჰყავს ანდალუსიური ცხენები და ცხოველთა დაცვის ინსტიტუტის კამპანიის წარმომადგენელია ფედერალური და სახელმწიფო კანონმდებლობების გზით ცხენების დახოცვის შესაწყვეტად. დერეკი მუშაობს ასევე კალიფორნიის რბოლების საბჭოში.

ფილმოგრაფია
პიედესტალი

პიედესტალი ( < < და ), პოსტამენტი ან კვარცხლბეკი — საფუძველი, რომელზედაც დგამენ სკულპტურულ ნამუშევარს (ქანდაკება, ჯგუფი, ბიუსტი) ან ლარნაკს, სვეტს, ობელისკსა და ა. შ. პიედესტალი შეიძლება იყოს გეომეტრიულად სწორი (ჩვეულებრივ, არქტიექტურულ ორდერული ელემენტებით ან სკულპტურული რელიეფით შემკული) ან ნებისმიერი (ბუნებრივი, დაუმუშავებელი ქვის სახით) ფორმისა.
ნასიმის სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტი

ნასიმის სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტი — სამეცნიერო ორგანიზაცია, რომელიც შედის აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის სტრუქტურაში. ინსტიტუტის ამჟამინდელი გენერალური დირექტორია ნადირ მამადლი.

ისტორია
1932 წელს აზერბაიჯანის სახელმწიფო სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის ბაზაზე შეიქმნა ენის, ლიტერატურისა და ხელოვნების დამოუკიდებელი ინსტიტუტი, 1936 წელს კი ლიტერატურისა და ენის ერთობლივი ინსტიტუტი. 1945 წელს დაარსდა დამოუკიდებელი ენათმეცნიერების ინსტიტუტი. 1951 წელს ხელახლა გაერთიანდა ენათმეცნიერებისა და ლიტერატურის ინსტიტუტები. 1969 წლის სექტემბრიდან ენათმეცნიერების ინსტიტუტმა კვლავ დაიწყო დამოუკიდებელი საქმიანობა. 1973 წელს ენათმეცნიერების ინსტიტუტს გამოჩენილი აზერბაიჯანელი პოეტის, იმადედინ ნასიმის სახელი მიენიჭა.

საქმიანობის მიმართულებები
აზერბაიჯანული ენის წყაროები და განვითარების ისტორია,
აზერბაიჯანული ენის შედარებით-ტიპოლოგიური შესწავლა სხვა თურქულ ენებთან და სხვა ენებთან,
აზერბაიჯანში მცხოვრები უმცირესობების ხალხების ენების შესწავლა,
სხვადასხვა ლექსიკონების მომზადება, ლინგვისტური საკითხები. სამეცნიერო და ტექნიკური ტერმინოლოგია, თეორიული და გამოყენებითი ლინგვისტიკისა და ონომასტიკის საკითხები.

ლიდერები
აგამუსა ახუნდოვი
ტოფიგ ჰაჯიევი
მოჰსუნ ნაგისოილუ
ნადირ მამადლი

პუბლიკაციები
ფუნდამენტური მონოგრაფია „აზერბაიჯანული ენის ისტორია“ (3 ტომად);
„აზერბაიჯანული ენის ისტორიული ლექსიკონი“, (2 ტომად);
„აზერბაიჯანული დიალექტოლოგიური ლექსიკონი“, (2 ტომად);
„აზერბაიჯანული ენის განმარტებითი ლექსიკონი“, (3 ტომად);
„აზერბაიჯანული ლიტერატურული ენის ისტორია“, (4 ტომად);
„თურქული ენების შედარებით-ისტორიული ლექსიკოლოგია“, (3 ტომად);
გამოიცა და დასაბეჭდად მომზადდა ისეთი შრომები, როგორიცაა „აზერბაიჯანული ენის ორთოგრაფიული ლექსიკონი“.

იხილეთ ასევე
აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია
აზერბაიჯანის ხელნაწერთა ინსტიტუტი
იგორ კოსტალევსკი

იგორ კოსტალევსკი (, დ. 10 სექტემბერი, 1948, მოსკოვი) — საბჭოთა და რუსი თეატრისა და კინოს მსახიობი, რუსეთის სახალხო არტისტი (1995), ლენინური კომკავშირის პრემიის (1978) და რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო პრემიის (2000) ლაურეატი.

ბიოგრაფია
იგორ კოსტალევსკი დაიბადა მოსკოვში, 1948 წლის 10 სექტემბერს. 1973 წელს წარჩინებით დაამთავრა რუსეთის თეატრალური ხელოვნების ინსტიტუტი — ა. გონჩაროვის კურსი. კოსტალევსკი შეუერთდა მოსკოვის მაიაკოვსკის სახელობის აკადემიური თეატრის დასს, რომელთანაც დაკავშირებულია თითქმის მთელი მისი სასცენო კარიერა.

კინოში გადაღება კოსტალევსკიმ 1970 წლიდან დაიწყო. მისი დებიუტი შედგა ფილმში „ოჯახი, როგორც ოჯახი“. კარიერის დასაწყისიდანვე დაიმკვიდრა რომანტიული გმირის ამპლუა. ნამდვილი პოპულარობა კინოში 1975 წელს მოუტანა დეკაბრისტ ივან ანენკოვის როლმა ფილმში „შორეული ბედნიერების ვარსკვლავი“, რომელმაც „უსახელო ვარსკვლავთან“ (რეჟ. მ. კოზაკოვი, 1979) ერთად, რუსეთის არხის შეფასებით, კოსტალევსკი „მილიონების კუმირი“ გახადა. პოპულარობის ახალი ტალღა მსახიობს საბჭოთა მზვერავის, ანდრეი ბოროდინის როლმა მოუტანა ფილმიდან „თეირანი-43“ (რეჟ. ა. ალოვი და ვ. ნაუმოვი, 1980).

არის რუსეთის კინემატოგრაფისტთა კავშირისა და თეატრალურ მოღვაწეთა კავშირის წევრი. 2017 წლის მარტში აირჩიეს რუსეთის ნაციონალური პრემიის — „ოქროს ნიღაბი“ პრეზიდენტად.

ფილმოგრაფია
ჯილდოები და აღიარება
1978 — ლენინური კომკავშირის პრემია ევგენი სტოლეტოვის როლისთვის ტელესერიალში „და ეს ყველაფერი მასზეა“
1984 — რსფსრ დამსახურებული არტისტი
1986 — წლის საუკეთესო მსახიობი მამაკაცი, ჟურნალ საბჭოთა ეკრანის გამოკითხვით
1995 — რსფსრ სახალხო არტისტი
1997 — მოსკოვის მერიის პრემია ლიტერატურისა და ხელოვნების დარგში
2000 — რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო პრემია
2004 — ღირსების ორდენი
2009 — ორდენი „სანშობლოს წინაშე დამსახურებისთვის“ ( ხარისხის)
2016 — სტანისლავსკის სახელობის პრემია
2019 — მეგობრობის ორდენი
სიკვდილი აისბერგებში

ცელნამგალა (ინგლ. ; ასევე ცნობილი როგორც „სიკვდილი აისბერგებში“ ან „ცელნამგალა: ანუ მკვლელი ვეშაპი“; ანგლ. : ) — 1977 წლის ამერიკული თრილერი, რომლის რეჟისორია მაიკლ ანდერსონი, ხოლო სცენარის ავტორები არიან ლუჩანო ვინჩენცონი და სერჯიო დონატი. ფილმში მონაწილეობენ რიჩარდ ჰარისი, შარლოტ რემპლინგი, უილ სემპსონი, ბო დერეკი, კინან უინი და რობერტ კარადინი. ფილმი მოგვითხრობს მამრ ცელნამგალას (-ს) შესახებ, რომელიც სდევს სათევზაო ნავს და მის კაპიტანს, შურისძიების მიზნით, რადგან მათ განზრახ მოკლეს ვეშაპის ორსული პარტნიორი და მათი დაუბადებელი შვილი.

სიუჟეტი
როლებში
რიჩარდ ჰარისი — კაპიტანი ნოლანი
შარლოტ რემპლინგი — რეიჩელ ბედფორდი
ბო დერეკი — ენი
უილ სიმპსონი — უმილაკი
მარიამ უგრელიძე

მარიამ ქრისტეფორეს ასული უგრელიძე (დ. 26 იანვარი, 1885, დიღომი (სოფელი) — გ. 20 მაისი, 1960, დიდუბის პანთეონი) — ქართველი ექიმი.

ბიოგრაფია
1904 წლიდან საწვლობდა პეტერბურგის ქალთა უმაღლეს სამედიცინო კურსებზე. 1909 წელს დაამთავრა მონპელიეს უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი. 1914 წელს ლოზანას (შვეიცარია) უნივერსიტეტი.

1905 წლის იანვრის რევოლუციის დროს იგი ქუჩებში დახმარებას უწევდა დაჭრილ მუშებს. რევოლუციური აღტკინება სტუდენტთა გარკვეულ ნაწილსაც გადაედო. იგი დაუკავშირდა სოციალ-დემოკრატთა ორგანიზაციას. მეფის აგენტებს ეს შეუმჩნეველი არ დარჩენიათ და 1906 წელს დააპატიმრეს. მას ბრალად ედებოდა სამხედრო ნაწილებში რევოლუციური პროკლამაციების გავრცელება. 2 წელიწადს ამყოფეს ციხეში, შემდეგ ემიგრაციაში. 1918 წელს დაბრუნდა სამშობლოში. მუშაობა დაიწყო სამხედრო ჰოსპიტალში, ხოლო ერთი წლის შემდეგ ქალაქის პირველ საავადმყოფოს ბავშვთა განყოფილებაში. 1921 წლის მარტში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში პედიატრიის კათედრა დაარსდა, რომლის ფუძემდებელი პროფესორი სიმონ გოგიტიძე გახლდათ, ძირითად საქმიანობას კი კათედრაზე მარიამ უგრელიძე ასრულებდა. 1930 წელსი მას მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი მიენიჭა და სამკურნალო ფაკულტეტის ბავშვთა სნეულებათა კათედრის გამგედ დაინიშნა. მომდევნო ოცდაათი წლის განმავლობაში ინტენსიურ საექიმო, პედაგოგიურ, სამეცნიერო და საზოგადოებრივ მუშაობას ეწეოდა ბავშვთა ჯანდაცვის კუთხით. მას სამოცდაათზე მეტი მეცნიერული ნაშრომი აქვს შესრულებული. მათი უმრავლესობა თარგმნილია სხვადასხვა ენაზე და წაკითხულია საერთაშორისო კონსილიუმებსა და კონფერენციებზე. მისი ნაშრომები ეხება ბავშვთა ასაკის როგორც ფიზიოლოგიის, ისე პათოლოგიის, თერაპიისა და ჰიგიენის მნიშვნელოვან პრობლემებს. იგი ბევრს მუშაობდა მედიცინის ისტორიის საკითხებზეც საქართველოში. ფასდაუდებელია მისი ნაშრომები ბავშვის ფიზიკური განვითარების, ბავშვის კვების, რაქიტის, დისტროფიის, რევმატიზმის, ტუბერკულოზისა და აეროთერაპიის შესახებ. პედიატრი, პირველი ქართველი პროფესორი ქალი.
ემილიანო მარტინესი

დამიან ემილიანო მარტინესი (; დ. 1 სექტემბერი, 1992) — არგენტინელი ფეხბურთელი, „ასტონ ვილასა“ და არგენტინის ეროვნული ნაკრების მეკარე. 2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონი და ამავე ჩემპიონატის საუკეთესო მეკარე.

საკლუბო კარიერა
მარტინესი არსენალმა ინდეპენდიენტედან 2010 წელს იყიდა. თამაშობდა საფეხბურთო კლუბის ახალგაზრდულ გუნდებში. 2012 წელს, ის იჯარით „ოქსფორდ იუნაიტედში“ გადავიდა, მაგრამ მხოლოდ ერთ მატჩი ითამაშა. შემდეგი იჯარის პერიოდი 2013/14 წლებში „შეფილდ უენსდისში“ გაატარა, სადაც დამიანემ მეტი სათამაშო პრაქტიკა მიიღო და 11 შეხვედრაში ითამაშა. არსენალში დაბრუნების შემდეგ, ის რეგულარულად დაიწყო გუნდის მატჩებში თამაში. დამიანას დებიუტი გუნდში 2014 წლის 22 ოქტომბერს, ჩემპიონთა ლიგის მატჩში, ანდერლეხტის წინააღმდეგ შედგა.

გუნდური კარიერა
მარტინესი ასევე თამაშობდა თავისი ქვეყნის ახალგაზრდულ გუნდებში. 2011 წელს ის მიიღეს ეროვნულ ნაკრებში.

მისი საერთაშორისო დებიუტი, 28 წლის ასაკში შედგა, 2021 წლის 3 ივნისს, 2022 წლის კატარის მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევ მატჩში, ჩილეს წინააღმდეგ. 2021 წლიდან, ის არგენტინის ნაკრების ძირითადი მეკარე გახდა.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
არსენალი
ინგლისის ასოციაციის თასი: 2019–20
ინგლისის სუპერთასი: 2014, 2015, 2020

სანაკრებო
არგენტინა
მსოფლიო ჩემპიონი: 2022
არტემიო ფრანკის თასი: 2022
კოპა ამერიკა: 2021

ინდივიდუალური
მსოფლიო ჩემპიონატის საუკეთესო მეკარე: 2022
„ასტონ ვილას“ სეზონის მოთამაშე: 2020–21
კოპა ამერიკის საუკეთესო მეკარე: 2021, 2024
კოპა ამერიკის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 2021, 2024
სიკვდილი კრედიტით

სიკვდილი კრედიტით ფრანგი ავტორის, ლუი ფერდინან სელინის 1936 წლის რომანი. აღნიშნული ნაწარმოები წარმოადგენს ავტორის 1932 წლის ნაწარმოების - მოგზაურობა ღამის დასალიერში - ერთგვარ სიქველს, რაც იმითაც აიხსნება, რომ ამ ნაწარმოებშიც ნარატორად მწერლის ცნობილი პერსონაჟი, ფერდინანდ ბარდამუ, გველინება, რომელიც აღიარებულია, როგორც მისი ალტერ ეგო. სიუჟეტი არ არის უწყვეტი და შეიცავს უამრავ ფლეშბექებსა თუ ადრინდელ მოგონებებს, შედეგად იგი ხშირად გადადის ფანტაზიებში, განსაკუთრებით ავტორის სექსუალურ ესკაპადებში. მოვლენების განვითარებასთან ერთად, ნაწარმოების სტილი უფრო და უფრო მიზანმიმართული და უხეში ხდება, ხოლო ყოველდღიური პარიზული ტრაგედიის გადმოსაცემად წინადადებები უფრო მკვეთრ ინტენსიურობას იძენენ: ბრძოლა საარსებო წყაროსთვის, ავადმყოფობა, ვენერიული დაავადება, ოჯახური ისტორიები და ა.შ.

ნაწარმოების გამოცემამ დიდი შოკი გამოიწვია მთელ ევროპულ ლიტერატურაში. ისტორიაში გადმოცემულია პერსონაჟის თავგადასავალი, დაწყებული ღარიბ პარიზულ უბანში, დამთავრებული აფრიკულ ჯუნგლებში. სასოწარკვეთილების გარგანტუანულ კომედიასთან შერევით, შეიქმნა ახალი სტილი, რომელშიც მზაკვრობა და უხამსობა დაუვიწყარი პოეტური ფრაზებით იყო გასხივოსნებული. სელინის შემოქმედებამ რევოლუციურად იმოქმედა თანამედროვე მხატვრულ ლიტერატურაშზე, რის გამოც იგი სამართლიანად მიიჩნევა „შავი კომედიის“ ჟანრის ერთ-ერთ პიონერად.

ფონი
პირველი რომანის - მოგზაურობა ღამის დასალიერში - წარმატების შემდეგ სელინმა სწრაფად დაიწყო ახალ რომანზე მუშაობა. ნაწარმოებმა არაერთხელ გამოიცვალასაწყისი სახელწოდება, მათ შორის გამოსარჩევია მკვდარი სიმღერა , თუმცა ის საბოლოოდ ზემოხსენებული სახელით შეიცვალა.

ნაწარმოები შეიძლება ფერდინანდ ბარდამუს, ავტორის გამორჩეული პერსონაჟისა და ალტერ ეგოს ისტორიების ერთგვარ სიქველადაც მივიჩნიოთ. იგი მისი წინა ნაწილისგან - მოგზაურობა ღამის დასალიერში - განსხვავებით უფრო დეტალურად აღწერს ავტორის ცნობილი გმირის სახეს და ფარდას ხსნის მის საიდუმლოებებს.

თავდაპირველად ავტორს ჩაფიქრებული ჰქონდა საკუთარ გმირზე შეედგინა სამი ნაწარმოები, თუმცა ეს რიცხვი ერთით გაიზარდა მას შემდეგ, რაც გამოსცა ნაწარმოებები - გინიოლის ბანდა და ქვემეხის საკვები.

ნაწარმოები დაყოფილია სამ ნაწილად. პროლოგში ავტორი საუბრობს საკუთარ წარსულზე, როგორც გარეუბნის ექიმი, რომელიც პირისპირ დგას მრავალი უბედურებისა და წვრილმანის წინაშე.

კავშირი სხვა ნაწარმოებებთან
რომანი მოხსენიებულია კურტ ვონეგუტის ნაწარმოების - სასაკლაო ნომერი ხუთი - პირველ თავში.