ჰიდროთერმული ღრმული

ჰიდროთერმული ღრმული — ზღვის ფსკერზე არსებული ტერიტორია, სადაც წყალი გეოთერმულად თბება. ჰიდროთერმული ღრმულები ჩვეულებრივ გვხვდება წყალქვეშ მყოფი აქტიური ვულკანების ახლო ტერიტორიებზე, სადაც ტექტონიკური ფილების დეფორმირება ხდება მათი გადაადგილების გამო. ჰიდროთერმული მოქმედებების შედეგგად წარმოიქმნება წყალქვეშა კლდეები და სხვადასხვა მინერალები.

ჰიდროთერმული ღრმულები არსებობს, რადგან დედამიწა არის გეოლოგიურად აქტიური პლანეტა და აქვს დიდი რაოდენობით წყლის რესურსი მის ზედაპირსა და ქერქში. ზღვის ქვეშ, ჰიდროთერმულ ღრმულში წარმოიქმნება სხვადასხვა ფერის კვამლი, რომელიც შეიძლება იყოს შავი ან თეთრი. ზოგადად წყალქვეშა ღრმულების გარშემო მდებარე ტერიტორიები ბიოლოგიურად უფრო მრავალფეროვანია, ვიდრე ჩვეულებრივი ტერიტორიები. ხშირად ორგანიზმები სასიცოცხლოდ იყენებენ ამოფრქვეულ მინერალებს. ძირითადად ასეთ ადგილებში ცხოვრობენ ქემოსინთეზის უნარის მქონე ბაქტერიები და არქეები, რომლებიც კვებითი ჯაჭვის საფუძველს წარმოადგენენ და ხელს უწყობენ ორგანიზმების მრავალფეროვნებას, ისინი არიან კრევეტების, მოლუსკებისა და გიგანტური ჭიების საკვები. მეცნიერები ფიქრობენ, რომ აქტიური ჰიდროთერმული ღრმულები არსებობა შესაძლებელია იუპიტერის მთვარეზე, კერძოდ, ევროპაზე, ასევე სატურნის მთვარე ენცელადზე, და ვარაუდობენ, რომ ყველაზე ძველი ჰიდროთერმული ღრმული არსებობდა მარსზე.

თეთრი და შავი კვამლი
ზოგიერთი ჰიდროთერმული ღრმული უხეში ცილინდრული ფორმისაა, რომელიც საკვამურის სტრუქტურას წააგავს. იგი ფორმირდება მინერალებისგან, რომლებიც მყარდება წყლის ფსკერზე ამოსვლისას. როდესაც ძლიერ გაცხელებული წყალი, რომელიც სავსეა მინერალებით, შეერევა ოკეანის ან ზღვის ცივ წყალს, ამ დროს წყალში გახსნილი მინერალები გადადიან მყარ მდგომარეობაში. ამ მილისებრ სტრუქტურას შეუძლია მიაღწიოს 60 მეტრსაც. ამის მაგალითი იყო ჰიდროთერმული ღრმული სახელად „გოძილა", სტრუქტურა წყნარი ოკეანის ღრმა ფსკერზე ორეგონის მახლობლად მდებარეობდა, იგი გაიზარდა 40 მეტრამდე, თუმცა 1996 წელს დაინგრა.

ჰიდროთერმული ღრმულები, რომლებიც გამოყოფენ შავი ფერის კვამლს, მდებარეობენ ზღვის ფსკერზე, ჩვეულებრივ, ბათიალურ ზონაში 2500 მ-დან 3000 მ-მდე, თუმცა იგი გვხვდება, როგორც უფრო მცირე სიღმეზე, ასევე უფრო ღმა რეგიონებშიც.

შავი კვამლის ღრმულები პირველად 1979 წელს აღმოაჩინეს, აღმოსავლეთ წყნარ ოკეანეში, ერთ-ერთი პროექტის დროს, სკრიპსის ოკეანოლოგიის უნივერსიტეტის მეცნიერებმა. იგი დააფიქსირეს ღრმა წყლებისთვის განკუთვნილი მოწყობილობით. დღესდღეობით ცნობილია, რომ შავი კვამლის გამომყოფი ჰიდროთერმული ღრმულები ატლანტისა და წყნარ ოკეანეებში არსებობენ, 2100 მეტრის სიღრმეზე. ამ ტიპის ღრმულები საინტერესოა, რადგან ისინი დედამიწის ქერქის უფრო სტაბილურ არეალში არიან, სადაც ტექტონიკური მოძრაობები ნახლებად შეინიშნება. მსოფლიოში ცნობილი ყველაზე ღრმად არსებული ამ ტიპის ჰიდროთერმული ღრმული მდებარეობს კარიბის ზღვაში, იამაიკასა და კაიმანის კუნძულებს შორის 5 000 მეტრის სიღრმეზე.

თეთრი ფერის გამოყოფა დამოკიდებულია მინერალის გვარობაზე, კონკრეტულად ამ ტიპის ჰიდროთერმული ღრმულის ნაკადის შეფერილობა განპირობებულია ბარიუმის, კალციუმისა და სილიციუმის მაღალი კონცენტრაციით. ასეთ ღრმულებს აქვთ უფრო ნახლები სიმხურვალე, რადგანაც თავიანთი სითბოს წყაროდან დაშორებით მდებარეობენ. ამჟამად ეს მოვლენა კვლავ კვლევის პროცესშია, ვინაიდან იგი წარმოადგენს ჩვეულებრივი და ძვირფასი ლითონების საბადოს.

ასეთ გარემოში სიცოცხლე პირველად 1977 წელს დაფიქსირდა, როდესაც ეროვნული სამეცნიერო ფონდის მიერ დაფინანსებული საზღვაო გეოლოგთა ჯგუფი დაუბრუნდა კვლევებიდან. ამ წყალქვეშა კვლევის მთავარი მკვლევარი იყო ჯეკ კორლისი, ორეგონის სახელმწიფო უნივერსიტეტიდან. კორლისმა და ვან ანდელმა სტენფორდის უნივერსიტეტიდან დაათვალიერეს და შეისწავლეს ჰიდროთერმული ღრმულები და მათი ეკოსისტემა, 1977 წლის 17 თებერვალს.