iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სტიაუა (საფეხბურთო კლუბი)

საფეხბურთო კლუბი სტიაუა ბუქარესტი — რუმინეთის საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ბუქარესტიდან, დაარსდა 1947 წელს. გამოდის რუმინეთის უმაღლეს საფეხბურთო ლიგაში.

ჯილდოები
ეროვნული
რუმინეთის ლიგა :
ჩემპიონი (28): 1951, 1952, 1953, 1956, 1959–60, 1960–61, 1967–68, 1975–76, 1977–78, 1984–85, 1985–86, 1986–87, 1987–88, 1988–89, 1992–93, 1993–94, 1994–95, 1995–96, 1996–97, 1997–98, 2000–01, 2004–05, 2005–06, 2012–13, 2013/2014, 2014/2015, 2023/2024, 2024/25
ვიცე-ჩემპიონი (8): 1954, 1957–58, 1962–63, 1976–77, 1979–80, 1983–84, 1989–90, 1990–91, 1991–92, 2002–03, 2003–04, 2006–07, 2007–08
რუმინეთის თასი:
მფლობელი (21): 1948–49, 1950, 1951, 1952, 1955, 1961–62, 1965–66, 1966–67, 1968–69, 1969–70, 1970–71, 1975–76, 1978–79, 1984–85, 1986–87, 1987–88, 1988–89, 1991–92, 1995–96, 1996–97, 1998–99, 2010–11
ფინალისტი (7): 1953, 1963–64, 1976–77, 1979–80, 1983–84, 1985–86, 1989–90
რუმინეთის სუპერთასი:
მფლობელი (6): 1994, 1995, 1998, 2001, 2006, 2013
ფინალისტი (3): 1999, 2005, 2011

საერთაშორისო
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა:
გამარჯვებული (1): 1985–86
ფინალისტი (1): 1988–89
უეფა-ს სუპერთასი:
გამარჯვებული (1): 1986
საკონტინენტთაშორისო თასი:
ფინალისტი(1): 1986
ნოტინგემ ფორესტი (საფეხბურთო კლუბი)

ნოტინგემ ფორესტი – ინგლისური საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ნოტინგემიდან. კლუბი თამაშობს ინგლისური ფეხბურთის რანგით მეორე დივიზიონში ჩემპიონშიპში. „ნოტინგემ ფორესტი“ 1979 და 1980 წელს ზედიზედ ორჯერ დაეუფლა ჩემპიონთა თასს და „ლივერპულთან“ ერთად გახდა მეორე ბრიტანული გუნდი რომელმაც ეს ტურნირი ორჯერ მოიგო. 1979 წელს „ფორესტმა“ ფინალში შვედური „მალმე“, ხოლო 1980 წელს გერმანული „ჰამბურგი“ დაამარცხა.

ტიტულები
ინგლისი
ინგლისის ჩემპიონატი
ჩემპიონი (1): 1977–78
ვიცე-ჩემპიონი (2): 1966–67, 1978–79
ინგლისის ასოციაციის თასი
გამარჯვებული (2): 1898, 1959
ფინალისტი (1): 1991
ინგლისის ლიგის თასი
გამარჯვებული (4): 1978, 1979, 1989, 1990
ფინალისტი (2): 1980, 1992
ჩირითი შილდსი/კომუნითი შილდსი
გამარჯვებული (1): 1978
ფინალისტი (1): 1959

საერთაშორისო
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა:
გამარჯვებული (2): 1979, 1980
უეფა-ს სუპერთასი:
გამარჯვებული (1): 1979
ფინალისტი (1): 1980
საკონტინენტთაშორისო თასი:
ფინალისტი (1): 1980
ჰაპუ

ჰაპუ (კლანი) — მაორების საზოგადოების ძირითადი პოლიტიკური ერთეული.

მაორის ტომის (ივი) წევრობას განსაზღვრავდა გენეოლოგია. ჰაპუ შედგებოდა რამდენიმე ვახანაუსგან (გავრცობილი ოჯახი). ჰაპუ ძირითადად შედგებოდა 150-200 წევრისგან, თუმცა რაოდენობრივი ლიმიტი არ არსებობდა. მაორი შეიძლებოდა ყოფილიყო დაკავშირებული რამდენიმე ჰაპუსთან.

ევროპელების გამოჩენამდე მაორების ყოველდღიური ურთიერთობები უფრო ხშირად არ ცდებოდა ფართო ოჯახის წევრებს (ვახანაუ). 1820 წლიდან მაორებმა უფრო დიდი გაერთიანებებით ჰაპუებად დაიწყეს მუშაობა, რადგან სავაჭროდ საჭირო საქონელის წარმოებისთვის ეს უფრო ეფექტიანი იყო.

ომის წარმოებისას მაორები ერთიანდებოდნენ ჰაპუების მიხედვით, ასევე მუშკეტებით ომის პერიოდში ჰაპუ ქმნიდა მუშკეტერების ჯგუფს. ჰაპუს ხელმძღვანელობდა საკუთარი ლიდერი — რანგატირა და ინარჩუნებდა დამოუკიდებლობას უფრო დიდ საომარ გაერთიანებებში.

ეტიმოლოგია
სიტყვა შეიძლება ითარგმნოს როგორც ორსული. რომელიც გენეოლოგიური კუთვნილების მეტაფორაა.
ნოტინგემი

ნოტინგემი — ქალაქი და უნიტარული ერთეული გაერთიანებულ სამეფოში, მდინარე ტრენტის ნაპირზე, ისტ-მიდლენდსის რეგიონის და ნოტინგემშირის საგრაფოს უდიდესი ქალაქი. მოსახლეობა — 305 700, ხოლო მეტროპოლიის 666 358 ადამიანი.

ისტორია
ნოტინგემი დაახლოებით საუკუნეში ჩამოყალიბდა დასახლებად მერსიის სამეფოში და კელტურ ენაზე (გამოქვაბულების ადგილი) ეწოდებოდა. მას შემდეგ, რაც ქალაქი საქსების მმართველობაში გადავიდა (სნოტის ხალხის საცხოვრებელი) ეწოდა, საიდანაც ქალაქის დღევანდელი სახელწოდება ჩამოყალიბდა.

867 წელს ნოტინგემი დაიპყრეს დანიელმა ვიკინგებმა და ქალაქი დანელაგის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ქალაქი გახდა.

ნოტინგემთან არის დაკავშირებული რობინ ჰუდის ლეგენდა, ქალაქში მითური ყაჩაღის ქანდაკებაც დგას.
ახალი ზელანდიის გერბი

ახალი ზელანდიის გერბი — ახალი ზელანდიის ოფიციალური სიმბოლო. პირველად ეს გერბი წარმოადგინა გაერთიანებული სამეფოს მეფე ჯორჯ -მ 1911 წლის 26 აგვისტოს, ხოლო მასში ცვლილებები შეიტანა დედოფალ ელისაბედ -მ 1956 წელს.

1911 წლამდე ახალი ზელანდია იყენებდა დიდი ბრიტანეთის სახელმწიფო გერბს. 1907 წლიდან კი, როდესაც ქვეყანამ ფაქტობრივად დამოუკიდებლობა მოიპოვა დიდი ბრიტანეთისგან, გადაწყვიტეს შეექმნათ საკუთარი გერბი, ამის გამო გამოცხადდა კონკურსი. 1911 წელს უკვე ახალ ზელანდიელებს ჰქონდათ საკუთარი გერბი, რომელშიც გარკვეული შესწორებები 1956 წელს შეიტანეს.

გერბის ცენტრალურ ნაწილში გამოსახულია ფარი, რომელიც ოთხ ნაწილადაა დაყოფილი. გერბის ცენტრალური ნაწილს მისი წარდგენიდან დღემდე, ცვლილება არ განუცდია. ფარის მარცხენა ზედა კუთხეში გამოსახულია ოთხი ვარსკვლავი, რომელიც სიმბოლურად სამხრეთ ჯვრის თანავარსკვლავედს აღნიშნავს (ასეთივე ვარსკვლავებია გამოსახული ახალი ზელანდიის დროშაზეც, ზუსტად ამავე პროპორციით). მარჯვენა ზედა კუთხეში გამოსახულია ოქროს საწმისი, რომელიც სიმბოლურად მესაქონლეობას ასახავს; მარცხენა ქვედა კუთხეში — ხორბლის კონა, სოფლის მეურნეობის სიმბოლოდ; მარჯვენა ქვედა კუთხეში — ორი ჩაქუჩი, სამთო მრეწველობის და ინდუსტრიის სიმბოლოდ. ფარის შუაში გამოსახულია სამი გემი, რომელიც სიმბოლურად ასახავს ახალი ზელანდიის საზღვაო ვაჭრობასა და წარმოშობით ახალ ზელანდიელ იმიგრანტებს.

1956 წელს გერბში შეიტანეს ცვლილებები: გერბიდან გააქრეს ლომის გამოსახულება, ბრიტანული დროშა და დევიზი «». დევიზი შეცვალეს გვიმრის ფოთლებით, რომელზეც ეწერა «ახალი ზელანდია».
კუიო

კუიო — მთიანი გეოგრაფიული და ისტორიული რეგიონი ცენტრალურ-დასავლეთ არგენტინაში. ისტორიულად მოიცავდა მენდოსის, სან-ხუანისა და სან-ლუისის პროვინციებს. ამჟამინდელი ტერმინი ახალი კუიო მიუთითებს როგორც საკუთრივ კაიოზე ისე ლა-რიოხას პროვინციაზე. ახალი კუიო წარმოადგენს პოლიტიკურ და ეკონომიკურ მიკრორეგიონს. ჭარბობს მთის რელიეფი. მთავარი მდინარეა დესაგუადერო. დამახასიათებელია მშრალი კლიმატი. ეკონომიკა დაფუძნებულია სოფლის მეურნეობაზე, განსაკუთრებით განვითარებულია მევენახეობა. ბევრია ღირსშესანიშნავი ობიექტი, მათ შორის აღსანიშნავია არგენტინის უმაღლესი მწვერვალი აკონკაგუა (6960 მ). განვითარებულია ტურიზმი.
ბობ ქასი

რობერტ ჯოზეფ „ბობ“ ქასი ( დ. 9 აგვისტო, 1928) — ყოფილი ამერიკელი პროფესიონალი კალათბურთელი. ბობი პოინტ გარდის პოზიციაზე თამაშობდა 1950-63 წლებში ბოსტონ სელტიქსის რიგებში, ხოლო 1969-70 წლების სეზონში ცინცინატი როიალზის მაისურით. პირველი მისი თამაშის დემონსტრირება ჯერ კიდევ სკოლაში მოხდა, სადაც მან თინეიჯერის ასაკის პერიოდი გაატარა. 1950 წლის დრაფტზე, ის თრი-სიტიც ბლექჰოუქსმა აიყვანა, მაგრამ მან უარი განაცხადა თამაშზე და აყვანილი იქნა ბოსტონ სელტიქსის მიერ. სელტიქსთან ერთად, ქასის ძალიან წარმატებული კარიერა ჰქონდა, სადაც 6 ჩემპიონის ტიტულის მოგება მოახერხა. 1957 წელს კი -ის ჯილდოს მოგება მოახერხა.
ჩრდილო-დასავლეთი არგენტინა

ჩრდილო-დასავლეთი არგენტინა — გეოგრაფიული რეგიონი არგენტინაში. მოიცავს კატამარკის, ხუხუის, სანტიაგო-დელ-ესტეროსა და ტუკუმანის პროვინციებს. რეგიონის ტერიტორიაზე გვხვდება 5 სხვადასხვა ბიომი. ყველაზე მაღალი ადგილები წარმოდგენილია ანდებში. გამოიყოფა აგრეთვე პუნისა და ალტიპლანოს პლატოები. აღმოსავლეთი ქარების ზეგავლენით წინაანდების სერადოში ყალიბდება ნოტიო ჰაერის მასები, რომლებსაც აკავებს ანდების აღმოსავლეთი კალთები. ჩამოყალიბებულია სუბტროპიკული ჰავა. ხშირია წვიმა. მოსახლეობის დიდი ნაწილი ჩასახლებულია მდინარეთა ხეობების ნაყოფიერი მიწების გასწვრივ, სადაც წარმოებს ძირითადი ეკონომიკური საქმიანობა. მოჰყავთ შაქრის ლერწამი, თამბაქო, ციტრუსები. ამრავლებენ მსხვილ რქოსან საქონელსა და თხას. კალჩაკის ხეობა ცნობილია ღვინის წარმოებით. არის ქალაქები. განვითარებულია ტურიზმი.
Entoloma hochstetteri

— ქუდიანი სოკო. ნაპოვნია ახალ ზელანდიასა და ინდოეთში. პატარა ზომისაა; გამოირჩება მოლურჯო შეფერილობით, რომელსაც იწვევს აზულენის 3 პიგმენტი. დღემდე რჩება უცნობი ის, არის თუ არა იგი შხამიანი. იზრდება ხექცეულებს შორის. აქვს კონუსისებრი მუქი ლურჯი და მოლურჯო, მომწვანი ელფერის მქონე ქუდი, რომლის დიამეტრია 4 სმ. სპორების ზომები განისაზღვრება 9,9-13,2 და 11,8-13,2 მიკრომეტრით. გვხვდება ახალი ზელანდიის სამხრეთი და ჩრდილოეთი კუნძულების ტყეებში. კავშირში იმყოფება ნოთოფაგუსის და პოდოკარპუსის სახეობებთან. ნაპოვნია აგრეთვე ინდოეთში. აღნიშნული სახეობა (როგორც ) პირველად აღწერა ავსტრიელმა მიკოლოგმა ერვინ რაიხარდტმა 1866 წელს. დღევანდელი ბინომიალური სახელწოდება მიენიჭა 1962 წელს.
ბალტიმორ ბულეტსი (1944–1954)

ბალტიმორ ბულეტსი — ასპარეზობდა ამერიკის საკალათბურთო ლიგაში 1944-47 წლებში, მოგვიანებით კი გადავიდა ამერიკის საკალათბურთო ასოციაციაში სადაც 1947-49 წლებში გამოდიოდა, სანამ და ნაციონალური საკალათბურთო ლიგა არ გაერთიანდნენ და არ გახდა ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაცია . გუნდი მდებარეობდა ბალტიმორში, მერილენდის შტატში. ბულეტსი 1954 წლის 27 ნოემბერს გაუქმდა მას შემდეგ, რაც სეზონში 3-11 ჰქონდა შედეგი, რითაც გახდა უკანასკნელი გუნდი, რომელიც გაუქმდა (2012 წლის მონაცემებით). გაუქმებული -ის გუნდებიდან, ბულეტსმა იარსება ყველაზე დიდი ხანი და იყო ერთადერთი წევრი, რომელმაც ლიგის მოგება მოახერხა. გუნდმა სახელი ბატა ბულეტსის ათლეტური ფეხსაცმლიდან აიღო, რომელიც ჰარფორდის სოფელთან ახლოს მზადდებოდა.

გუნდის ისტორია
ბალტიმორ ბულეტსი (, 1950–1954) – 1 გავიდა პლეი-ოფში
ბალტიმორ ბულეტსი (, 1948–1949) – 1 ჩემპიონის ტიტული და 2-ჯერ გავიდა პლეი-ოფში

სეზონის შედეგები
მნიშვნელობა: = მოგება, = წაგება, % = მოგება-წაგების %
ჯერი უესტი

ჯერი ალან უესტი ( დ. 28 მაისი, 1938 — გ. 12 ივნისი, 2024) — ყოფილი ამერიკელი კალათბურთელი, რომელმაც მთელი თავისი პროფესიონალური კარიერა ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის ლოს-ანჯელეს ლეიკერსის რიგებში გაატარა. მისი ზედმეტ-სახელი არის „მრ. კლატჩი“, რომელიც მისი დიდი კლატჩის გადაჭრის შესაძლებლობების გამო შეერქვა. ყველაზე ცნობილი მათგანი კი 60 ფუტიანი მანძილიდან ჩაგდებული ბურთია, რომელიც 1970 წლის -ის ფინალის მე-3 მატჩში ზუსტად ბაზერის დარეკვის დროს ჩააგდო ნიუ-იორკ ნიქსის წინააღმდეგ. -ის ლოგოს ხშირად აკავშირებენ მის სილუეტთან, მაგრამ ოფიციალური მხარე ამ ყოველივეს უარყოფს, და აცხადებს, რომ მათ არ სურთ ლოგოს რომელიმე ინდივიდთან დაკავშირება.
შალვა შავგულიძე

შალვა შავგულიძე (დ. 28 ოქტომბერი, 1957, თბილისი) — ქართველი იურისტი და პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი, შემდგომ კი მიხეილ ლომონოსოვის სახელობის მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტი სამართალმცოდნეობის სპეციალობით. 1981-1983 წლებში მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ხოლო 1988-1991 წლებში მუშაობდა საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროში. 1992 წელს გახდა პროკურორი, ხოლო 1996 წლიდან დღემდე შალვა შავგულიძე საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის წევრია.

2009 წელს შავგულიძე გახდა პარტია „თავისუფალი დემოკრატების“ თანადამფუძნებელი. 2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თბილისის ვაკის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“; 2014 წელს საპარლამენტო უმრავლესობა თავის პარტიასთან („თავისუფალი დემოკრატები“) ერთად დატოვა. 2017 წლის 19 თებერვალს აირჩიეს „თავისუფალი დემოკრატების“ თავმჯდომარედ (შეცვალა ირაკლი ალასანია).

შალვა შავგულიძე მთაწმინდის ოლქის პარლამენტის მაჟორიტარი დეპუტატის შუალედურ არჩევნებში მეორე ტურში გადავიდა (მონაწილეობდა „ევროპული საქართველოს სახელით), სადაც მიიღო 6 630 ხმა, რითაც ამომრჩეველთა 38,17%-ის მხარდაჭერა მოიპოვა და მეორე ადგილი დაიკავა ქართული ოცნების კანდიდატის ლადო კახაძის შემდეგ. 2020 წლის 20 აგვისტოს „თავისუფალი დემოკრატები“ დატოვა. საპარლამენტო არჩევნებში იყო მთაწმინდის საარჩევნო ოლქის მაჟორიტარობის კანდიდატი „ევროპული საქართველოდან“ (საერთო ოპოზიციური კანდიდატიც). 29,14%-ით მეორე ადგილი დაიკავა, მეორე ტურში მონაწილეობაზე, როგორც მთელმა ოპოზიციამ, უარი განაცხადა.

2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ევროპული საქართველო — მოძრაობა თავისუფლებისთვის“.

პირადი და ოჯახური ცხოვრება
შავგულიძეს ჰყავს მეუღლე, ჟურნალისტი ლუბა ელიაშვილი და ორი შვილი.
გულა სოკო

გულა სოკო — საჭმელი სოკო -ის ოჯახისა.

ნაყოფიერი სხეულის სიგრძე 20 სმ-მდეა, წონა 1,5 კგ. მომრგვალო ან უსწორმასწორო ფორმისაა. აქვს კრემისფერი და ღია ჩალისფერი შეფერილობა. რბილობი მოთეთროა, ხორციანი, რომელიც გამოშრობისთანავე ყვითლდება. ჰიმენოფორი ეკლისებრია და არის ნემსისებრ ქვემოთკენ წაწეული, რის გამოც სოკო ზღარბს წააგავს. სამშობლოა ჩრდილოეთი ამერიკა.

გავრცელებულია ევროპაში (საფრანგეთი, დიდი ბრიტანეთი, უნგრეთი, დანია, ნორვეგია, გერმანია, ავსტრია, შვეიცარია). გვხვდება აგრეთვე რუსეთში, ჩრდილოეთ ჩინეთში და კავკასიისა და ყირიმის წინამთებში.

იზრდება მუხის, წიფელისა და არყის ღეროებზე. ტრადიციულ ჩინურ მედიცინაში იგი სამკურნალო სოკოდ არის მიჩნეული. გავრცელებული ინფორმაციით, მისგან მიღებული ტაბლეტები გამოიყენება კუჭის წყლულისა და საყლაპავის კიბოს საწინააღმდეგოდ.
ხახვისფოჩა

ხახვისფოჩა — ერთ- ან მრავალწოვან მცენარეთა გვარი ისლისებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია აფრიკის, დასავლეთი აზიის, ავსტრალიის, ევროპის, ჩრდილოეთ და სამხრეთი ამერიკის ზომიერ, სუბტროპიკულ და ტროპიკულ სარტყლებში.

აერთიანებს დაახლოებით 300-მდე სახეობას. ყველა სახეობა მეტწილად დაჭაობებულ ტერიტორიებზე გვხვდება. პირველად აღწერა ბოტანიკოსმა რობერტ ბრაუნმა 1810 წელს.
ივი

ივი — ახალი ზელანდიის მაორის კულტურაში უდიდესი სოციალური ერთეული. სიტყვა ივის მნიშვნელობა შეესაბამება ტერმინი „ხალხები“ ან „ერები“. ევროპილი მწერლები ივის და ხაპუს მოიხსენიებენ იერარქიული სტრუქტირუს ნაწილად და გამოიყენებოდა ტომის, ან ტომობრივი გაერთიანების მნიშვნელობით, თუმცა ივის უფრო შეესაბამებ ხალხები, რადგან ის არ ატარებს სტრუქტურულ დატვირთვას.

სახელი
ივი ითარგმნება როგორც „ძვალი“. მაორები მოგზაურობიდან დაბრუნებას მოიხსენიებენ როგორც: „უკან ძვლებთან დაბრუნებას“ — რაც გულისხმობს წინაპრების დაკრძალვის ადგილზე დაბრუნებას. მაორი ავტორის კერი ხულმეს ყველაზე ცნობილი ნაწარმოების სახელია ძვლის ხალხი.
იონი (პლატონი)

იონი — პლატონის ერთ-ერთი ყველაზე მოკლე დიალოგი, რომელშიც ჰომეროსის „ილიადას“ მაგალითზე გამოვლენილია პოეტური ინსპირაციის პლატონური გაგების არსი და განზოგადებული სახით მოცემულია რაფსოდული, ხოლო მის წიაღ — პოეტური ხელოვნების კრიტიკა საერთოდ, რის გამოც ამ დიალოგს ხშირად „ილიადას შესახებ“ უწოდებენ.

პლატონი მიზნად ისახავდა, ეჩვენებინა, რომ ჰომეროსის მთელი ეს კულტი არ იმსახურებდა იმ უნივერსალური ავტორიტეტისა და საზოგადოებრივი ცხოვრებისა თუ ცნობიერების წარმმართველი ფაქტორის მნიშვნელობას, რასაც მას ანიჭებდენ რაფსოდები, და, ამასთან, დაემტკიცებინა თანამედროვეთათვის, რომ რაფსოდები, ჰომეროსის კულტის ღმრთისმსახურნი, ისეთივე ცრუბრძენნი იყვნენ, როგორც, ვთქვათ, სოფისტები.
იარდანგი

იარდანგი, იარანგი — წაგრძელებული ვიწრო სერები, წვეტიანი თხემითა და ციცაბო ასიმეტრიული კალთებით.

უმეტესწილად აგებულია წვრილნატეხოვანი შემჭიდროებული ტბიური და ალუვიური ნალექებით. სიგრძე რამდენიმე ათეული მ-იდან რამდენიმე კმ-მდეა, სიგანე რამდენიმე მ-ს აღწევს, ხოლო სიმაღლე ჩვეულებრივ 5 მ-ს. გვხვდება აგრეთვე ტიბესტის პლატოსა და აშშ-ში, არიზონაში, ფინიქსისა და უინდიუ-როკის გასწვრივ.

იარდანგების გავრცელების კლასიკური მაგალითია ლობნორის ტბის ჩრდილოეთი ნაწილის დამშრალი ფსკერი, სადაც დერეფნების სიღრმე 10-12 მ-ია, ტიხრების სიგანე რამდენიმე ათეული მ, ხოლო სიგრძე კი 10 კმ-მდეა.

ტერმინი თურქული წარმოშობისაა (თურქ. ) და იხმარება ცენტრალური აზიის უდაბნოების რელიეფის აღსანიშნავად. განსაკუთრებით ისინი თავმოყრილია მედუზების ღარის ფორმაციაში.
ტე-ურევერის ეროვნული პარკი

ტე-ურევერა — ეროვნული პარკი ახალ ზელანდიაში, უდიდესი ჩრდილოეთ კუნძულზე. მოიცავს დაახლოებით 2127 კმ² ტერიტორიას და მდებარეობს ჩრდილოეთის კუნძულის ჰოკს-ბეის რეგიონის ჩრდილო-აღმოსავლეთით.

1954 წლის 28 ივლისს, უაიკარემოანისა, უაიკარეიტისა და სხვა ტბების აუზები ეროვნულ პარკად გამოცხადდა. 1957 წელს მას დაემატა ქალაქ რუატაჰუნის ჩრდილოეთით მდებარე ტერიტორიებიც, სულ 1350 კმ². შემდგომი, მცირე ტერიტორიების დამატება მოხდა 1962, 1975 და 1979 წლებშიც.

ტე-ურევერა ნგაი-ტუჰოეს ხალხის ტრადიციული საცხოვრებელია. გეოგრაფიული იზოლირებულობიდან გამომდინარე, ის ერთ-ერთი ბოლო რეგიონი იყო, რომელიც ბრიტანელებმა აითვისეს საუკუნის კოლონიზაციის დროს.

პარკის სახელი მაორის სიტყვიდან მომდინარეობს, ურე ნიშნავს პენისს, ვერა კი დამწვარს. ამ სახელის წარმოშობას საფუძველი დაუდო თქმულებამ, რომ თითქოს ერთხელ ბელადი, რომელიც თანამედროვე პარკის ტერიტორიაზე სანადიროდ იყო წასული, ჩაეძინა და ცეცხლზე საზარდული დაეწვა, რის შედეგადაც გარდაიცვალა.

პარკში ბინადრობს კუნძულის ტყეებში გავრცელებული ყველა სახის ფრინველი, გარდა უეკასი.
ზასტრუგა

ზასტრუგა — უძრავი, ქარის მიმართულებით გადაჭიმული ვიწრო და მყარი თოვლის თხემის სახელწოდება. სიგრძე რამდენიმე მეტრამდე, სიმაღლე 1,5 მ (ჩვეულებრივ 20-30 სმ). წარმოიქმნება თოვლის ზედაპირზე ქარისმიერი ეროზიისა და აკუმულაციის შედეგად. გვხვდება პოლარულ და ზომიერ სარტყლებში. ქვიშის დიუნებისგან განსხვავდება იმით, რომ შესამჩნევად არის გაბატონებული ქარის მიმართულებით. აქვს მომრგვალო ქარპირა და ციცაბო ქარზურგა კალთები. ზასტრუგა — ზედაპირის უსწორმასწორობათა ერთობლიობაა, წარმოქმნილი ქარისმიერი ეროზიის, თოვლის ნაწილაკების სალტაციისა და აკუმულაციის ხარჯზე. ქარპირა მხარეს ხშირად წარმოქმნის კარნიზებს — ეგრეთ წოდებულ ზასტრუგის „ნისკარტს“. დიდი ველები იქმნება ფართო ქარიან მოსწორებულ ზედაპირებზე, განსაკუთრებით მსხვილი მყინვარული საფრების ფერდობებზე, სადაც დამახასიათებელია კატაბიტიკური ქარი. ზასტრუგის სახელწოდებით ზოგჯერ აღნიშნავენ ქვიშაქვის ან კენჭნარის წყალქვეშა ცელას. „ზასტრუგა“ საერთაშორისო მნიშვნელობის ტერმინია.
ეგმონტის ეროვნული პარკი

ეგმონტის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ახალ ზელანდიაში, ქალაქ ნიუ-პლიმუთის სამხრეთით, ჩრდილოეთ კუნძულის დასავლეთ სანაპიროზე. სახელი ეწოდა მთისგან, რომელიც მის გარემოში დომინირებს და რომელსაც თავის მხრივ სახელი კაპიტანმა კუკმა უწოდა. მაორის ენაზე ამ მთას ტარანაკი ჰქვია. იგი ჩამქრალ ვულკანს წარმოადგენს.

ეროვნული პარკი 1900 წელს შეიქმნა. იგი მასიურ ატმოსფერულ ნალექებს იღებს, რომლებიც ოროგრაფიული წარმოშობისაა. იქიდან გამომდინარე, რომ ამ არეალს ნალექების მაღალი წლიური მაჩვენებელი და რბილი სანაპირო კლიმატი გააჩნია, მთისწინეთი დაფარულია წვიმის ტყეებით, რომლებიც უმნიშვნელოვანესია ქვეყნის მასშტაბით.

პარკის ეკოსისტემა წარმოაჩენს მცენარეულობის ზონალურობას.
აბელ ტასმანის ეროვნული პარკი

აბელ ტასმანის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ახალ ზელანდიაში, სამხრეთის კუნძულის ჩრდილოეთ დაბოლოებაზე. შეიქმნა 1942 წელს, ორნითოლოგებისა და მწერალ პერინ მონკრიეფის დიდი ძალისხმევის შედეგად. 225,3 კმ² ფართობით იგი ახალი ზელანდიის უმცირესი ეროვნული პარკია. შედგება ტყიანი, ბორცვიანი ლანდშაფტისგან, რომელიც გადაშლილია მდინარე ტაკაკისა და რიუაკის ჩრდილოეთით. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება გოლდენ-ბეი და ტასმანის უბე. სახელი ეწოდა აბელ ტასმანის პატივსაცემად, რომელიც 1642 წელს პირველი ევროპელი მკვლევარი გახდა, ვინც ახალ ზელანდიას ეწვია.

ეროვნული პარკი არ ვრცელდება სანაპირო წყლებზე, სადაც ცალკე ნაკრძალია შექმნილი.
კამპოს-დელ-ტუიუს ეროვნული პარკი

კამპოს-დელ-ტუიუს ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი არგენტინაში, ბუენოს-აირესის პროვინციაში. შეიქმნა 2009 წელს. ფართობი 3040 ჰა. მთავარი ღირსშესანიშნაობებიდან მნიშვნელოვანია პამპასის ირემი (ეროვნული პარკი პამპასის ერთ-ერთი იშვიათი ადგილია, სადაც იგი ბინადრობს), კაპიბარა და ჟოფრუას კატა. გვხვდება 100-მდე სახეობის ფრინველი. სიახლოვეს არის ქალაქი სან-კლემენტე-დელ-ტუიუ.
კაჰურანგის ეროვნული პარკი

კაჰურანგის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ახალ ზელანდიაში, სამხრეთ კუნძულის ჩრდილო-დასავლეთში. შეიქმნა 1996 წელს და მოიცავს 4520 კმ² ტერიტორიას. ფართობის მხრივ, ქვეყანაში მეორე უდიდესია.

პარკის ტერიტორიაზე მდებარეობს კაჰურანგის წერტილი, რომელიც უესტ-კოსტისა და ტასმანის რეგიონებს შორის საზღვრად მოისაზრება.

პარკს მართავს ახალი ზელანდიის კონსერვაციის დეპარტამენტი. პოპულარული საქმიანობებია ხეტიალი, რაფტინგი და გამოქვაბულებებში მოგზაურობა.
ისლას-დე-სანტა-ფეს ეროვნული პარკი

ისლას-დე-სანტა-ფეს ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი არგენტინაში, სანტა-ფეს პროვინციაში. შეიქმნა 2010 წელს. ფართობი 2 900 ჰა. მდიდარი შიდა წყლებით (მდინარეები, ნაკადულები, ტბები, ჭაობები და სხვ.). დიდი მდინარეა პარანა. მდიდარია ფლორითა და ფაუნით. ბევრია წყლის მცენარეულობა. ფაუნა შედგება ფრინველების, ქვეწარმავლების, თევზების და სხვა წარმომადგენლებისაგან.
ნელსონის ტბების ეროვნული პარკი

ნელსონის ტბების ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ახალ ზელანდიაში, სამხრეთ კუნძულზე.

დაარსდა 1956 წელს და მოიცავს 1 020 კმ² ტერიტორიას. პარკის ცენტრში მდებარეობს ორი დიდი ტბა — როტოიტი და როტორუა. ასევე მოიცავს გარსშემორტყმულ ხეობებსა და ქედებს. პოპულარულია კემპინგის, ხეტიალისა და თევზაობის მოყვარულთა შორის.

პარკს მართავს ახალი ზელანდიის კონსერვაციის დეპარტამენტი, რომლის ვიზიტორთა ცენტრიც სოფელ სენ-არნოშია განთავსებული.
განახლება (ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი)

განახლება (ყოფილი იჯადიე — გადაერქვა 1948 წლის 3 სექტემბერს) — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, ახალშენის თემში. მდებარეობს მესხეთის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ბარცხანის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 140 მ სიმაღლეზე. ქალაქ ბათუმიდან დაშორებულია 7 კილომეტრით, ზედა ახალშენიდან 2 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა და მეციტრუსეობა. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2009 კაცი.

დემოგრაფია
ზანაქიძეები (ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი)

ზანაქიძეები — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში (შარაბიძეების ადმინისტრაციული ერთეული)..

ზანაქიძეები მდებარეობს მდ. ჭოროხის ხეობაში, ზღვის დონიდან 60 მ-ზე, ხელვაჩაურიდან 2 კმ-ის დაშორებით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში 1873 მცხვორებია.

სოფლის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია რომაული ეპოქის დარღვეული სამარხი რამდენიმე ნივთით (მიკროუბანი სატეხია), ასევე ანტიკური ხანის სხვადასხვა ნივთი: ოქროს დიადემა, ადგილობრივი თიხის ქოთანი, იმპორტული კანთაროსისებრი ფიალა და მინისაგან დამზდებული სანელსაცხებლე ჭურჭელი, ორი ცალი მინისებური პასტის მძივი (მიკროუბანი გორგოშაძეების გორა).

დემოგრაფია
ზედა ახალშენი

ზედა ახალშენი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, ახალშენის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მდებარეობს მესხეთის ქედის დასავლეთ მთისწინეთში, ზღვის დონიდან 200 მ სიმაღლეზე, ბათუმიდან დაშორებულია 9 კილომეტრით. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა და მეციტრუსეობა. სოფელში არის ზედა ახალშენის საჯარო სკოლა. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 474 კაცი.

დემოგრაფია
ზედა კირნათი

ზედა კირნათი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკის ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, კირნათის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მდებარეობს შავშეთის ქედის მთისწინეთში, მდინარე ჭოროხის ხეობაში, ზღვის დონიდან 300 მ-ზე, ხელვაჩაურიდან 20 კმ-ში. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 128 კაცი.

დემოგრაფია
ზედა ჩხუტუნეთი

ზედა ჩხუტუნეთი (ყოფ. კახიეთი, ნაგერვეთი) — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის, მაჭახლის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მდებარეობს მდინარე მაჭახლისწყლის (ჭოროხის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 600 მ სიმაღლეზე, ხელვაჩაურიდან 21 კმ-ის დაშორებით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 322 კაცი. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეთამბაქოეობა, მესიმინდეობა, მევენახეობა, მეცხოველეობა.

დემოგრაფია
ღირსშესანიშნაობები
სოფელში, ყოფილი მეჩეთის შენობაში განთავსებულია მაჭახლის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი. ზედა ჩხუტუნეთის ტერიტორიაზე შემორჩენილია შუა საუკუნეების მარანი და ჩხერის თაღოვანი ქვის ხიდი. აქვა ჩხერის ჩანჩქერი.
ზედა ჭარნალი

ზედა ჭარნალი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის ჭარნალის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მდებარეობს მდ. ჭარნალის (ჭოროხის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 90 მ-ზე, ხელვაჩაურიდან 8 კმ-ში. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 686 კაცი.

დემოგრაფია
ზედა ერგე

ზედა ერგე — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის შარაბიძეების ადმინისტრაციულ ერთეულში.

ზედა ერგე მდებარეობს მდ. ჯოჭოსწყლის (ჭოროხის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირას, ზღვის დონიდან 200 მ-ზე, ხელვაჩაურიდან 6 კმ-ში. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 276 კაცი.

დემოგრაფია
ზემო ჯოჭო

ზემო ჯოჭო — სოფელი სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის შარაბიძეების ადმინისტრაციულ ერთეულში.

მდებარეობს მდინარე ჯოჭოსწყლის (ჭოროხის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 160 მ-ზე, ხელვაჩაურიდან 6 კმ-ში.

სოფლები ზემო ჯოჭო და ქვემო ჯოჭო ერგეს ისტორიული თემის ნაწილია. სახელწოდება „ჯოჭო“ წერილობით წყაროებში პირველად ასახულია „ტბეთის სულთა მატიანეში“ (ძირითადი ნაწილი შედგენილია - საუკუნეებში), რომელშიც მოხსენიებულია ჯოჭოელი ჭანისძე გრიგოლი და მისი მეუღლე ნათელი. ზემო ჯოჭოს ტერიტორიაზე შუა საუკუნეების ოთხი ნაეკლესიარია, მათ შორის არქეოლოგიურად შესწავლილია სოფლის ცენტრში, ადგილ სახტარში მდებარე დარბაზული ეკლესია და მასზე მიშენებული საძვალე, რომელიც, როგორც ჩანს, - საუკუნეებამდე გამოიყენებოდა.

ზემო ჯოჭოში, ადგილ ზარახიაში ასევე აღმოჩენილია ძვ. წ. საუკუნის კოლხური ბრინჯაოს ცულებისა და ზოდების განძი.

დემოგრაფია
პაპაროის ეროვნული პარკი

პაპაროის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ახალ ზელანდიაში, სამხრეთ კუნძულზე.

დაარსდა 1987 წელს და მოიცავს 306 კმ² ტერიტორიას. მდებარეობს სანაპირო ზოლზე, პაპაროის ქედის მწვერვალის სიახლოვეს. პარკში დაცულია კირქვული კარსტის არეალი. მოიცავს რამდენიმე მღვიმეს, რომელთაგან ერთ–ერთი კომერციულ ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს. პარკის უდიდესი ნაწილი ტყიანია, მრავალგვარი მცენარეულობით. 1995 წელს, მღვიმეში უბედური შემთხვევა მოხდა, ჩაინგრა გადასახედი პლატფორმა, რა დროსაც 40 ადამიანი დაიღუპა.

პარკის კიდეზე მდებარეობს ტურისტებს შორის პოპულარული პატარა დასახლება პუნაკაიკი.

ეროვნული პარკის ტერიტორია გეოლოგიურად მრავალფეროვანია და მოიცავს სხვადასხვა სახის რელიეფს — მთებს, დაბლობებსა და სანაპირო ზოლს.