iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტაშკენტის ოლქი

ტაშკენტის ოლქი (ვილაეთი) — უზბეკეთის რესპუბლიკის ადმინისტრაციული ერთეული. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ტაშკენტი.

ზოგადი მიმოხილვა
შეიქმნა 1938 წლის 15 იანვარს. მდებარეობს რესპუბლიკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ფართობი 15,3 ათასი კმ². ოლქის ჩრდილო-აღმოსავლეთი და აღმოსავლეთი ნაწილი მთიანია. ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი სამხრეთით და სამხრეთ-დასავლეთით წარმოადგენს მთისწინა ვაკეს, რომელიც დახრილია მდინარე სირდარიისაკენ. ოლქი მდებარეობს მაღალი სეისმურობის ზონაში. მთავარი მდინარეებია სირდარია და მისი შენეკადები ჩირჩიქი და აჰანგარანი. ენერგეტიკის ბაზაა ბუნებრივი აირი, მურა ნახშირი (ანგრენის საბადო) და ჰიდროენერგორესურსები. არის დიდი თეცები. ტაშკენტის სრესი, ანგრენის სრესი, ჩირჩიქ-ბოზსრუს ჰესების კასკადი. აგებულია სარწყავი არხები, წყალსაცავები. სოფლის მეურნეობაში მისდევენ მებამბეობას, მებაღეობას, მებაღჩეობას, მევენახეობას და სხვა. მოჰყავთ ბამბა, კენაფი, ქერი, ხორბალი, ბრინჯი, კარტოფილი, ბოსტნეული კულტურები, ვაშლი, ალუბალი, ყურძენი და სხვა. მეცხოველეობა სახორცე-სარძეო მიმართულებისაა. აშენებენ ღორს, ცხვარს, თხას, ცხენს, ფრინველს. სარწყავ ზონაში განვითარებულია მეაბრეშუმეობა. ტაშკენტში მდებარეობს აეროპორტი, რომლითაც უკავშირდება აზიის მრავალ ქვეყანას.

ჯილდოები და მედლები
ოლქი დაჯილდოებულია 2 ლენინის ორდენით (1959, 1970).
ოქილ ოქილოვი

ოქილ ოქილოვი (; დ. 2 თებერვალი, 1944) — ტაჯიკი პოლიტიკოსი. ტაჯიკეთის პრემიერ-მინისტრი 1999-2013 წლებში. არის ტაჯიკეთის სახალხო დემოკრატიული პარტიის წევრი. პრემიერ-მინისტრის თანამდებობას იკავებდა 13 წლისა და 338 დღის მანძილზე. ის ყველაზე დიდ ხანს იკავებდა ტაჯიკეთის პრემიერ-მინისტრის პოსტს, აღნიშნული თანამდებობის არსებობის მანძილზე.
კასრ ალ ვატანი

კასრ ალ ვატანი (არაბ. َْ ََْ‎ - ქართ.“ერის სასახლე“) — პრეზიდენტის სასახლე აბუ დაბიში, არაბთა გაერთიანებული საამიროებში.

ისტორია
ქვეყნის კულტურული მემკვიდრეობის აღსანიშნავად შეიხებმა ხალიფა ბინ ზაიიდ ალ ნაჰაიანიმა (არაბ. ; დ. 25 იანვარი 1948) — არაბთა გაერთიანებული საამიროების პრეზიდენტი და აბუ-დაბის საამიროს მმართველი) და მოჰამედ ბინ ზაიიდ ალ ნაჰიანმა (აბუ დაბის მეფისნაცვალი და არაბთა გაერთიანებული საამიროების შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მეთაურის მოადგილე) გადაწყვიტეს სასახლის გახსნა საზოგადოებისთვის 2019 წელს. სასახლე საზოგადოებისთვის გახსნეს 2019 წლის 11 მარტს ცერემონიას მასპინძლობდნენ შეიხები მუჰამედ ბინ ზაიიდი და მოჰამედ ბინ რაშიდ ალ მაკტუმი (არაბ. ; დ. 22 ივლისი, 1949) — არაბთა გაერთიანებული საამიროების პრემიერ-მინისტრი და ვიცე-პრეზიდენტი ასევე დუბაის საამიროს მმართველიაგვისტოში, მოგზაურობისა და ტურიზმის ვებსაიტმა სასახლე დაასახელა ხელოვნებისა და კულტურის მსოფლიოს 20 საუკეთესო ღირსშესანიშნაობას შორის 2020 წელს კასრ ალ ვატანის საპრეზიდენტო სასახლე წარდგენილი იყო – ზე, როგორც მთავარი კულტურული ტურისტული ღირსშესანიშნაობა ახლო აღმოსავლეთში.

ინტერიერი და ექსტერიერი
თეთრი სასახლე და 2 რელიგიური ტექსტი ყურანი (ბირმინგემის ხელნაწერის ასლის ჩათვლით) და ბიბლია (დავითის ფსალმუნების ჩათვლით). ასევე არსებობს ბიბლიოთეკა, რომელშიც 50 000-ზე მეტი წიგნში აღწერილი ქვეყნის კულტურული, სოციალური და პოლიტიკური ისტორია.

დასავლეთის ფრთა
დასავლეთის ფრთაში არის დარბაზები, რომლებიც გამოიყენება ოფიციალური მიზნებისთვის. არსებობს ოთახი, რომელიც ცნობილია, როგოეც "თანამშრომლობის სულისკვეთებისათვის". აქ ჩატარდება არაბთა გაერთიანებული საემიროების მინისტრთა კაბინეტისა და ფედერალური უმაღლესი საბჭოს შეხვედრები, გარდა საერთაშორისო ორგანიზაციების სამიტებისა, როგორიცაა ისლამური კონფერენციის ორგანიზაცია, არაბულ სახელმწიფოთა ლიგა და სპარსეთის ყურის თანამშრომლობის საბჭო სხვა ქვეყნებში, ოფიციალური ღონისძიებების ბანკეტები იმართება.
იაკინთე (გორგაძე)

იოაკიმ იოსების ძე გორგაძე (დ. 1870 – გ. 24 ივნისი, 1936) — ქართველი სასულიერო პირი. იყო ქართველთა შორის წერა კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ნამდვილი წევრი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1870 წელს ქუთაისის მაზრის სოფელ ბაბში, სასულიერო პირის ოჯახში. მამა იოსებ გორგაძე ბაბის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიის წინამძღვარი იყო. იაკინთემ პირველდაწყებითი განათლება ოჯახში მიიღო და მოგვიანებით სწავლა განაგრძო ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში. 1886 წელს თბილისის სასულიერო სემინარიაში ჩაირიცხა, რომელიც 1892 წელს პირველი ხარისხის დიპლომით დაამთავრა. 1892 წელს, საქართველოს ეგზარქოსმა პალადიმ, ეგზარქოსების ჯვართამაღლების კარის ეკლესიაში სტიქრით შემოსა. სემინარიის დამთავრების შემდეგ იაკინთე დაქორწინდა და სამი შვილი შეეძინა. ამავე წელს იმერეთის ეპისკოპოსმა გაბრიელ ქიქოძემ დიაკვნად აკურთხა, ხოლო იმავე წელს მღვდლად დაასხა ხელი და ხევისჯვრის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიის წინამძღვრად დაადგინა. 1893 წელს მარელისის მაცხოვრის ამაღლების სახელობის ეკლესიაში გადაიყვანეს. 1895 წელს ორაპნის მაზრის იმერეთის საეპარქიო სამოსწავლო საბჭოს განყოფილების წევრად აირჩიეს, ხოლო 1896 წლიდან ამავე მაზრაში არსებული სამრევლო–საეკლესიო სკოლების მეთვალყურედ დაინიშნა. 1898 წლიდან თბილისში გადმოდის საცხოვრებლად და სასულიერო სემინარიაში მასწავლებლად იწყებს მუშაობას. 1899 წელს კუკიის მესამე სამოქალაქო სასწავლებელში ქართული ენის მასწავლებლად გადაიყვანეს და ანჩისხატის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის შობის სახელობის ეკლესიის მღვდელმსახურად დაადგინეს. 1900 წელს იაკინთე თბილისის გუბერნიის ციხეების ეკლესიების მოძღვრად განამწესეს, ამავე წლის 12 მაისს ბორჯომის წმინდა იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ტაძრის წინამძღვრად გადაიყვანეს და გორის მაზრის მე–10 ოლქის მთავარხუცესად დანიშნეს. 1900 წელს სკუფიით დაჯილდოვდა, ხოლო 1904 წლის აღდგომას კამილავკა უბოძეს. აირჩიეს ბორჯომის სახელოსნო სასწავლებლის სამზრუნველოს წევრად. 1909–1919 წლებში მამა იაკინთე იყო „ქართველთა შორის წერა–კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ ბორჯომის განყოფილების ნამდვილი წევრი, გამგეობის წევრი და სამკითხველოს გამგეობის თავმჯდომარე. 1910 წელს მამა იაკინთეს სამკერდე ოქროს ჯვარი მიიღო. 1915 წელს წმინდა ანას ხარისხის ორდენით დააჯილდოვეს. 1916 წელს ბორჯომის წმინდა იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ტაძარში საქართველოს ეგზარქოსმა პლატონმა ეკლესიაში ერთგული სამსახურისთვის დეკანოზის წოდება მიანიჭა. 1919 წელს ბორჯომში უმაღლესი პირველდაწყებითი სასწავლებელი გაიხსნა, სადაც იგი დროებით გამგედ და მასწავლებლად დანიშნეს. ის აწყურის ეპარქიის დელეგატის სტატუსით, მონაწილეობდა 1920 წლის 27 ივნისს გამართულ საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის მე–2 საეკლესიო კრებაზე. 1922–1923 წლებში ბორჯომში ეკლესია დაიკეტა. გარდაიცვალა 1936 წლის 24 ივნისს. დასაფლავებულია ბორჯომის სამოქალაქო სასაფლაოზე.
ლილიტ მაკუნცი

ლილიტ მაკუნცი (დ. 7 ნოემბერი, 1983) — სომეხი პოლიტიკოსი. სომხეთის კულტურის მინისტრი 2018-2019 წლებში. 2019 წლიდან არის სომხეთის ეროვნული კრების წევრი.

ბიოგრაფია
ლილიტ მაკუნცი დაიბადა 1983 წლის 7 ნოემბერს, ერევანში. 2004-2012 წლებში იყო სომხეთის ლიბერალური პარტიის წევრი და პარტიის ახალგაზრდული ორგანიზაციის ლიდერი. 2012 წელს იყარა კენჭი საპარლამენტო არჩევნებზე, მაგრამ ვერ მოახერხა ეროვნულ კრებაში შესვლა. 2018 წლის 12 მაისს სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა დანიშნა სომხეთის კულტურის მინისტრად. არის კოალიცია „ჩემი ნაბიჯი ალიანსის“ ერთ-ერთი ლიდერი. 2019 წლიდან არის სომხეთის ეროვნული კრების წევრი.
აბასთუმნის საცხოვრებელი სახლი (ლ. ასათიანის 12)

აბასთუმნის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი დაბა აბასთუმანში. აგებულია საუკუნის დასასრულს.

ეს არის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი შენობა არა მარტო ქუჩის, არამედ მთლიანად კურორტის მასშტაბით. შენობა ქუჩაზე წაგრძელებული მკლავით გამოდის. ფასადი სადაა, მშვიდი ზომიერად დეკორირებული, შეულესავ კედლის სიბრტყეს ხის შუშაბანდი უპირისპირდება. სრულიად საპირისპირო მდგომარეობაა მდინარისაკენ მიმართულ ფასადზე, რუსული -ს გეგმარების მქონე შენობის შვერილი მკლავი ჭვირულ მოაჯირიანი და კარნიზიანი, შემინული, ხის აივნითა და აივნის ცენტრში არსებული, დამოუკიდებელი ორფერდა გადახურვითა და ულამაზეს დეკორიანი ხის ფრონტონით, თაღითა და მოაჯირით აქცენტირებული პარმაღით არის წარმოდგენილი. ხის დეკორატიული დეტალები მაღალი ხარისხის შესრულებით და ხელოსნის მაღალი ოსტატობით ხასიათდება. მიუხედავად სახლზე არსებული რამდენიმე ხის მომცრო ზომის მინაშენისა შენობის მხატვრული სახე კარგად აღიქმება.
რუსუდან კერვალიშვილი

რუსუდან კერვალიშვილი (დ. 15 ივლისი, 1955, ონი) — ქართველი რეპროდუქტოლოგი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 2008-2012 წლებში იყო საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თბილისის სამგორის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“.
ირაკლი ჩიქოვანი

ირაკლი ჩიქოვანი (დ. 28 აგვისტო, 1980, ზუგდიდი, საქართველოს სსრ) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 2000-2004 წლებში საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს უფროსი იურისკონსულტი, განყოფილების უფროსი, დეპარტამენტის უფროსი. 2004-2005 წლებში საქართველოს ეროვნული უშიშროების საბჭოს აპარატის სახელმწიფო და საზოგადოებრივი უსაფრთხოების დეპარტამენტის დირექტორი. 2005-2006 წლებში საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს საერთაშორისო ორგანიზაციების დეპარტამენტის დირექტორი. 2006-2007 წლებში საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს საერთაშორისო სამართლებრივი დეპარტამენტის დირექტორი. 2007-2009 წლებში გაერთიანებული ერების ორგანიზაციასთან საქართველოს მუდმივმოქმედი წარმომადგენლობის მუდმივი წარმომადგენლის მოადგილე. 2009-2016 წლებში პოლიტიკური პარტია „თავისუფალი დემოკრატების“ გამგეობის წევრი, გენერალური მდივანი.

2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“. 2016-2018 წლებში მოწვეული ექსპერტი საერთაშორისო დონორი ორგანიზაციების პროგრამებში. 2018-2019 წლებში საქართველოს პრემიერ-მინისტრის მრჩეველი სტრატეგიული კომუნიკაციების საკითხებში. 2019-2020 წლებში პრემიერ-მინისტრის მრჩეველი საგარეო ურთიერთობების საკითხებში.

2020 წელს „ქართულმა ოცნებამ“ წარადგინა ზუგდიდის მაჟორიტარობის კანდიდატად. მან ხმათა 48,24% (26 085 ხმა) მიიღო და გავიდა მეორე ტურში, სადაც ხმათა 93,88% (31 678 ხმა) მიიღო. 2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ზუგდიდის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.

2024 წლის 8 თებერვლიდან საქართველოს თავდაცვის მინისტრი.

ირაკლი ჩიქოვანის მეუღლე დიანა ჟღენტი პოლონეთში საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩია.
ზაალ დუგლაძე

ზაალ (ზაზა) დუგლაძე (დ. 14 თებერვალი, 1971, ქ. ხაშური) — ქართველი ბიზნესმენი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1971 წლის 14 თებერვალს ქ. ხაშურში. 1989-1994 წლებში სწავლობდა საქართველოს აგრარულ უნივერსიტეტში, რომელიც დაამთავრა ტექნოლოგიური ფაკულტეტი ინჟინერ-ტექნოლოგის სპეციალობით. 1996 წელს მუშაობდა სს „ვაზიანში“ ტექნოლოგის პოზიციაზე. 2000-2011 წლებში იყო შპს „ვაზიანის“ წარმოების უფროსი. 2012 წლიდან არის შპს „დუგლაძეების ღვინის კომპანიის“ გენერალური დირექტორი.

2020 წელს „ქართულმა ოცნებამ“ წარადგინა ხაშურისა და ქარელის მაჟორიტარობის კანდიდატად. მან ხმათა 49,32% (28 925 ხმა) მიიღო. არჩევნების მეორე ტურში 30 602 ხმით (91,72%) ზაალ დუგლაძე გახდა საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ხაშური-ქარელის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.
დრაკონის ნავების ფესტივალი

დრაკონის ნავების ფესტივალი — ჩინური ეროვნული, ტრადიციული დღესასწაულია, რომლის დროსაც ჩინეთში ოფიციალურად ისვენებენ. დრაკონის ნავების ფესტივალს მაისის ფესტივალსაც უწოდებენ, იგი მეხუთე თვის მეხუთე დღეს აღინიშნება.

ლეგენდის თანახმად, ფესტივალი ძველი ჩინელი პატრიოტი პოეტის, ციუ იუანის ( — ძვ. წ. 329–299), პატივსაცემად ტარდება. მებრძოლი სამეფოების პერიოდში იგი ჩუს სამეფოში ცხოვრობდა. ჩუს სამეფოს დაცემის შემდეგ, ის ძალზედ დამწუხრებული და აღშფოთებული იყო, „მან მდინარეში გადახტომით თავი მოიკლა მეხუთე თვის მეხუთე დღეს“. ციუ იუანი ძლიერ უყვარდა მის თანასოფლელებს, ასე, რომ ისინი მაშინვე მის საძებნელად ნავებით წავიდნენ. დღესდღეობით, დრაკონის ნავების ყოველ ფესტივალზე ტარდება ნავებით შეჯიბრი ( — „ლუნგ ჭოუ ძინგ ტუ“). საგანგებოდ მზადდება ხის ნავები, რომლებიც მორთული და დახატულია დრაკონის მსგავსად. საერთოდ, მათი სიგრძე 20-35 მეტრს შეადგენს და მის შესავსებად 30-60 ადამიანია საჭირო. ნაოსნობის დროს, მენავეები უსვამენ ნიჩბებს ჰარმონიულად და სწრაფად. ეს ხდება დასარტყამ ინსტრუმენტთა აკომპანიმენტის თანხლებით. მიჩნეულია, რომ გამარჯვებულ გუნდს მთელი წლის მანძილზე წარმატება ელის.

ციუ იუანის მდინარეში გადახტომის შემდეგ, იმის შიშით რომ მას თევზები შეჭამდნენ, ხალხმა წყალში წებოვანი ბრინჯის გორგლების ჩაყრა დაიწყო. დღეს დრაკონის ნავების ფესტივალის დამთავრებისას, ხალხი ჩინურ „წუნგ წის“ ბრინჯით ( — „წუნგ წი“) ამზადებს.

დღესასწაულის დადგომამდე, მშობლები როგორც წესი ამზადებენ, პატარა სურნელოვან ჩანთებს თავიანთი შვილებისათვის. ისინი ქსოვენ პატარა ჩანთებს სხვადასხვა ფერის აბრეშუმისგან. ისინი ჩანთებს ავსებენ სუნამოებით ან მცენარეული მედიკამენტებით და შემდეგ, კრავენ აბრეშუმის ძაფებით. ღონისძიების დროს, ბავშვებს ის ან გულზე უკიდიათ, ყელსაბამის მსგავსად ან ამაგრებენ ტანსაცმელზე, როგორც ერთგვარი აქსესუარი. ერთ-ერთი ხალხური ლეგენდის მიხედვით, პატარა სურნელოვანი ჩანთები მათ იცავს ბოროტებისაგან.

დრაკონის ნავის ფესტივალის თარიღი განისაზღვრება მთვარის კალენდრის მიხედვით, ამიტომ თარიღი წლიდან წლამდე იცვლება. პირველად ის, როგორც სახალხო დღესასწაული ჩინეთში, აღინიშნა 2008 წელს. ხოლო, 2009 წლის 30 ოქტომბერს, იუნესკოს მსოფლიო არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის სიაში შევიდა.
ლიანა ტატიშვილი

ლიანა ტატიშვილი (დ. 22 ივნისი, 1948, თბილისი) — ქართველი კომპოზიტორი, მუსიკოსი, პედაგოგი. კულტურის დამსახურებული მოღვაწე, ხაშურის საპატიო მოქალაქე.

ბიოგრაფია
ლიანა ტატიშვილი დაიბადა 1948 წლის 22 ივნისს ქალაქ თბილისში. 1969 წელს დაამთავრა ქალაქ თბილისის დიმიტრი არაყიშვილის სახელობის №1 სამუსიკო სასწავლებელი. 1984 წელს გაიარა დახელოვნების კურსები ხალხური შემოქმედების ცენტრში. 1987 წელს წარჩინებით დაამთავრა ლენინგრადის კრუპსკაიას სახელობის კულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი. 1967 წლიდან მუშაობს ხაშურის ცენტრალურ სამუსიკო სასწავლებელში.
მუშაობდა ხაშურის მუნიციპალიტეტის მრავალ სოფელში, მუსიკის მასწავლებლად. 1972 წლიდან 2019 წლამდე მუშაობდა ქალაქ ხაშურის №9 საჯარო სკოლაში, მუსიკის მასწავლებლად.
ზურაბ კიკალეიშვილი (პოლიტიკოსი)

ზურაბ კიკალეიშვილი (დ. 22 ივნისი, 1950, მარტვილი) — ქართველი პოლიტიკოსი, სოფლის მეურნეობის მუშაკი.

1974 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 2008-2012 წლებში იყო საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“.
იანგ ჭენ-ნინგი

იანგ ჭენ-ნინგი (; დ. 1 ოქტომბერი, 1922 — გ. 18 ოქტომბერი, 2025) — ჩინელი თეორიული ფიზიკოსი, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა სტატისტიკურ მექანიკაში, ინტეგრირებად სისტემებში, კონდენსირებული გარემოს ფიზიკასა და სხვა. 1957 წელს ჩინელ-ამერიკელ ფიზიკოსთან, ძუნდაო ლისთან ერთად მიიღო ნობელის პრემია ფიზიკის დარგში.

ბიოგრაფია
ჩინელი ფიზიკოსი იანგ ჭენ-ნინგი 1922 წლის 1 ოქტომბერს დაიბადა ანხოის პროვინციის უდიდეს ქალაქში, ხეფეიში. მამამისი კო ჩუან იანგი (; 1896-1973) იყო მათემატიკოსი, ხოლო დედამისი, მენგ ლო იანგი დიასახლისი. ელემენტარული და საშუალო სკოლის განათლება მიიღო პეკინში. 1937 წლის შემოდგომაზე, იაპონელების ჩინეთში შეჭრის შემდეგ, ჯენ-ნინი ოჯახთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა ჰეფეიში. 1938 წელს გადავიდნენ კუნმინში, სადაც მდებარეობდა სამხრეთ-დასავლეთის ასოცირებული უნივერსიტეტი (ლიანდა). ამავე წელს, ჯენ-ნინმა ჩააბარა მისაღები გამოცდები და სწავლა დაიწყო ლიანდაში. 1942 წელს მიენიჭა ბაკალავრის ხარისხი. შემდეგი ორი წლის განმავლობაში მუშაობდა სტატისტიკურ მექანიკაზე. 1944 წელს წინგუას უნივერსიტეტისგან მიიღო მაგისტრის ხარისხი.

1946 წლიდან ედუარდ ტელერთან (1908-2003) ერთად სწავლობდა ჩიკაგოს უნივერსიტეტში, სადაც 1948 წელს მიენიჭა დოქტორის ხარისხი. იგი ჩიკაგოს უნივესიტეტში, მომდევნო ერთი წლის განმავლობაში ენრიკო ფერმის ასისტენტად მუშაობდა. 1949 წელს, პრინსტონის ინსტიტუტმა მიიწვია კვლევების ჩასატარებლად, სწორედ ამ პერიოდში დაიწყო ძუნდაო ლისთან ერთად მუშაობა. 1952 წელს გახდა ინსტიტუტის მუდმივი წევრი, ხოლო 1955 წელს პროფესორი. 1963 წელს, პრინსტონის უნივერისტეტმა გამოაქვეყნა ჯენ-ნინის ელემენტარულ ნაწილაკებთან დაკავშირებული სამეცნიერო ნაშრომი. 1965 წელს სამუშაოდ გადავიდა სტონი ბრუკის უნივერსიტეტში, სადაც გახდა ახლად დაფუძნებული თეორიული ფიზიკის ინსტიტუტის პირველი დირექტორი. დღეს ეს ინსტიტუტი ცნობილია იანგ ჭენ-ნინგის თეორიული ფიზიკის ინსტიტუტის სახელწოდებით.

1999 წელს გავიდა პენსიაზე და მიიღო ემერიტუს პროფესორის წოდება. 2010 წელს სტოუნი ბრუკის უნივერსიტეტმა, ჯენ-ნინის თავისი სამეცნიერო წვლილისთვის პატივი მიაგო და უნივერსიტეტის ახალ საერთო საცხოვრებელს მისი სახელი უწოდა.

არის რამდენიმე სამეცნიერო საზოგადოების წევრი, მათ შორისაა: ამერიკული ფიზიკური საზოგადოება, მეცნიერების ჩინური აკადემია, სინიკას აკადემია, მეცნიერების რუსული აკადემია და სამეფო საზოგადოება. საპატიო დოქტორის ხარისხი მიღებული აქვს პრინსტონის უნივერსიტეტისგან (1958), მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტისგან, (1992) და ჰონგ კონგის ჩინური უნივერსიტეტისგან (1997).
ერკოლე III დ’ესტე

ერკოლე დ’ესტე (; დ. 22 ნოემბერი, 1727, მოდენა, იტალია — გ. 14 ოქტომბერი, 1803, ტრევიზო, იტალია) — დ’ესტეს დინასტიის წარმომადგენელი. მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგი 1780-1796 წლებში. ჰერცოგ ფრანჩესკო -ისა და შარლოტ აგლაე ორლეანელის ვაჟი.

ბიოგრაფია
ერკოლე დაიბადა 1727 წლის 22 ნოემბერს მოდენაში. იგი იყო მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგ ფრანჩესკო -ისა და მისი ცოლის, პრინცესა შარლოტ აგლაე ორლეანელის ვაჟი. იგი წყვილის მეოთხე შვილი იყო და ჰყავდა უფროსი და, მარია ტერეზა და ორი ძმაც, რომლებიც მის დაბადებამდე გარდაიცვალნენ. შესაბამისად, იგი ტახტის პირველი მემკვიდრე იყო.

1741 წელს ერკოლე იძულებით დააქორწინეს პრინცესა მარია ტერეზა ჩიბო-მალასპინაზე, მასასა და კარარას ჰერცოგინიაზე, რათა შემდეგში ესტეები მის საჰერცოგოებსაც დაპატრონებოდნენ. წყვილს სულ ორი შვილი შეეძინა, თუმცა მათი ქორწინება იმდენად უიღბლო იყო, რომ ისინი წლების განმავლობაში ცალ-ცალკე ცხოვრობდნენ.

1780 წლის 22 თებერვალს იგი მოდენისა და რეჯიოს ახალი ჰერცოგი ხდება ერკოლე -ის სახელით. ახალმა ჰერცოგმა მამის მიერ წამოწყებული რეფორმების გაგრძელება დაიწყო. მან ააშენა ორი ახალი ხიდი რუბიერასა და სანტო-ამბროჯიოში და ვია-ემილიაში გაიყვანა გზები, რომლებიც მეზობელ საჰერცოგოებთან აკავშირებდა. 1785 წელს დააარსა ატესინის ხელოვნების აკადემია. მისი მმართველობის დროს მოდენაში აღორძინდა ხელოვნება და კულტურა. იგი მფარველობდა ისეთ ხელოვანებს, როგორებიც იყვნენ: ლაცარო სპალანცანი, ჯამბატისტა ვენტური, ჯიროლამო ტირაბოში, ლუდოვიკო რიჩი და ა.შ.

1790 წელს ერკოლე დაქვრივდა, 1795 წელს კი მორგანატიკულად დაქორწინდა თავის საყვარელ ჩიარა მარინიზე.

1796 წლის 7 მაისს ფრანგულმა ჯარებმა ნაპოლეონის სარდლობით მთელი მოდენის საჰერცოგოს ანექსია მოახდინეს, რამაც ერკოლე აიძულა, რომ ვენეციაში გაქცეულიყო. მალევე ფრანგმა ჯარისკაცებმა იგი ვენეციაში დაიჭირეს და მისი სასახლიდან 200,000 ზეჩინის ღირებულების ქონება გაიტანეს. 1797 წელს გაფორმებული კამპოფორმიოს ხელშეკრულებით მას ბადენში მდებარე ბრაიზგაუს საჰერცოგო გადაეცა სამართავად, მაგრამ იგი გერმანიაში არასოდეს ჩასულა და არც ამ წოდებით უსარგებლია.

ამის შემდეგ იგი საცხოვრებლად ტრევიზოში გადავიდა, სადაც გაატარა დარჩენილი ცხოვრება და გარდაიცვალა 1803 წლის 14 ოქტომბერს, 75 წლის ასაკში. იგი ესტეს დინასტიის უკანასკნელი მონარქი იყო მოდენის ტახტზე, მის შემდეგ კი ტახტი ერკოლეს შვილიშვილ ჰაბსბურგებს დარჩათ.

შვილები
პირველი ცოლისგან:

მარია ბეატრიჩე (1750-1829), ცოლად გაჰყვა ერცჰერცოგ ფერდინანდ კარლ ავსტრიელს, რომელთანაც შეეძინა ათი შვილი;

რინალდო ფრანჩესკო (1753), გარდაიცვალა ჩვილი;

მეორე ცოლისგან:

ერკოლე რინალდო (1770-1795), სკანდიანოს მარკიზი. გარდაიცვალა მშობლების ქორწინებამდე, ამიტომაც იგი ყოველთვის უკანონო შვილად ითვლებოდა;

წინაპრები
ნათია სულავა

ნათია სულავა (დ. 5 ნოემბერი, 1976, თბილისი) — საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსის მოვალეობის შემსრულებელი 2019 წლის 1 მაისიდან.

ბიოგრაფია
1992-1996 წლებში სწავლობდა და წარჩინებით დაამთავრა პიაჩენცას ლინგვისტიკის ლიცეუმის „ “-ს ევროპული ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტის სრული კურსი. 1996-2000 წლებში სულავა სწავლობდა პარმის სასწავლო უნივერსიტეტის იურისპრუდენციის ფაკულტეტზე. არის სამართლის მაგისტრი. 2002-2004 წლებში იყო ევროპის საბჭოში ადამიანებით ვაჭრობის (ტრეფიკინგი) წინააღმდეგ კონვენციაზე მომუშავე სპეციალური სამუშაო ჯგუფის წევრი, წარმოადგენდა საქართველოს. 2004-2013 წლებში მუშაობდა საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროში. 2018 წლის 28 დეკემბერს გახდა საქართველოს პრეზიდენტის მრჩევლად დიასპორისა და მოქალაქეობის საკითხებში/საგარეო მიმართულების კოორდინატორად. სამი დღეს შემდეგ დაინიშნა საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსის მოადგილედ. 2019 წლის 1 მაისს დაინიშნა საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსის პირველ მოადგილედ და საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსის მოვალეობის შემსრულებლად.

ფლობს ქართულ, რუსულ, ინგლისურ და იტალიურ ენებს.
ბათოლითი

ბათოლითი — სიღრმული მაგმური ქანების განლაგების ფორმა. ბათოლითი ძალიან დიდი ზომის გამკვეთი სხეულია, რომლის ზედაპირის ფართობის რამდენიმე ასეულ ან ათასეულ კმ²-ს აღწევს. ბათოლითის გენეზისი სადავოა. ძირითად სიძნელეს სივრცის პრობლემა წარმოადგენს. ადრე ფიქრობდნენ, რომ ბათოლითი უძირო წარმონაქმნია და სიღრმეში მაგმურ კერას უკავშირდება. ცენტრალური ევროპის ბათოლითების შესწავლის მაგალითზე ჰ. კლოოსმა დაამტკიცა მათი შიგაფორმაციული ბუნება. ზოგი მკვლევარი ბათოლითს გეოსინკლინში ღრმად დაძირულ ნალექთა ნაწილის დნობას უკავშირებს, ნაწილი კი — გრანიტიზაციას.
დელავერის უნივერსიტეტი

დელავერის უნივერსიტეტი (, შემოკლებით - ან უბრალოდ )
კერძო-საჯარო კვლევითი უნივერსიტეტი ამერიკის შეერთებულ შტატებში, დელავერის შტატის ქალაქ ნიუარკში. მთავარი კამპუსი მდებარეობს ქალაქ ნიუარკში, თუმცა უნივერსიტეტის კამპუსები მდებარეობს დოვერში, ვილმინგტონში, ლიუისში და ჯორჯტაუნში.

დელავერის უნივერსიტეტში არსებობს ხელოვნების კონსერვაციისა და რესტავრაციის ფაკულტეტი - ჩრდილოეთ ამერიკაში არსებულ ოთხ სასწავლო პროგრამას შორის ერთ-ერთი. 1923 წელს დელავერი იყო პირველი უნივერსიტეტი აშშ-ში, რომელმაც კურიკულუმში დაამატა საზღვარგარეთ სწავლის პროგრამა.
სამარყანდის ოლქი

სამარყანდის ოლქი (ვილაეთი) — უზბეკეთის რესპუბლიკის ადმინისტრაციული ერთეული. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი სამარყანდი.

ზოგადი მიმოხილვა
შეიქმნა 1938 წლის 15 იანვარს. მდებარეობს რესპუბლიკის ცენტრალურ ნაწილში, მდინარე ზარაფშანის შუა დინების აუზში. ფართობი 16.4 ათასი კმ². სამარყანდის ოლქის ჩრდილოეთ ნაწილში ნურათაუს და აქთაუს ქედები, ყიზილყუმის უდაბნოს ნაწილი; სამხრეთში — ზარფაშანის ქედის ჩრდილოეთ კალთები და ყარნაბჩულის სტეპი. ერთადერთი დიდი მდინარეა ზარაფშანი. სამარყანდის ოლქში განვითარებულია მანქანათსაშენი, ლითონდასამუშავებელი, ქიმიური, მსუბუქი და კვების მრეწველობა, მექანიზებული სოფლის მეურნეობა. სოფლის მეურნეობაშ დიდი ადგილი უკავია სარწყავ მიწებს. აგებულია წყალსაცავები და საირიგაციო არხები. მოჰყავთ ბამბა, თამბაქო, მარცვლოვნები, კარტოფილი, ბოსტნეული, ხილი. აშენებენ მსხვილრქოსან საქონელს, ცხვარს, თხას. განვითარებულია მეაბრეშუმეობა. სამარყანდის ოლქს კვეთს სარკინიგზო მაგისტრალი კრასნოვოდსკ-ტაშკენტი. განვითარებულია საჰაერო მიმოსვლა.
ყირმიზი-ბაზარი

ყირმიზი-ბაზარი ( — „წითელი ბაზარი“, ) — დაბა აზერბაიჯანში, ხოჯავენდის რაიონში. ყარაბაღის ომის შემდეგ აკონტროლებს არაღიარებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა, რომლის ადმინისტრაციული დაყოფის მიხედვით შედის მარტუნის რაიონის შემადგენლობაში. აზერბაიჯანის ადმინისტრაციული დაყოფით შედის ხოჯავენდის რაიონის შემადგენლობაში.

გეოგრაფია
სოფელზე გადის გზატკეცილი „ჩრდილოეთი-სამხრეთი“, რომელიც მთიანი ყარაბაღის ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილებს აკავშირებს სტეფანაკერტთან.

ისტორია
1992 წლის მაისის შემდეგ აკონტროლებდა სომხეთის შეიარაღებული ძალები, ხოლო ყარაბაღის ომის დასრულების შემდეგ არაღიარებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ძალები.
შრი-ლანკის კულტურა

შრი-ლანკის კულტურა — შრი-ლანკის კულტურასა და ტრადიციებზე უდავოდ დიდ გავლენას ახდენს ინდური წეს-ჩვეულებები და ეროვნული მახასიათებლები, ამიტომ კუნძულის მკვიდრთა მხატვრობა, მუსიკა, არქიტექტურა და ხალხური ხელოვნება დიდწილად ინდურ ტრადიციებს მოგვაგონებს. კუნძულებზე პირველი ადამიანები უკვე არსებობდნენ ქვის ხანაში. შემდეგ, ცეილონში დასახლდა სინჰალური ტომები, რომლებიც ინდოეთიდან ჩამოვიდნენ ძვ.წ. 300 წლის შემდეგ, ბუდიზმი აღწევს კუნძულზე და ეს რელიგია ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ხდება და სერიოზულ კვალს ტოვებს შრი-ლანკის კულტურაში. შრი-ლანკის მოსახლეობას მიაჩნია, რომ სიწმინდეებს სამკურნალო თვისებები და ჯადოსნური ძალა აქვთ. მათი ასეთი წარმოდგენები და რწმენა იძლევა გარანტიას, რომ ბუდიზმი კუნძულის მთავარ რელიგიად დარჩება. იუნესკოსა და მსოფლიო მემკვიდრეობის სიის ნუსხაში ​​შედის შრი-ლანკის რამდენიმე ადგილი. "სიგირიას" კლდოვანი ციხე, რომელიც საუკუნეში მოჭრილ კლდეში აიგო, მთავარი ღირებულება იყო სარკისებური ოთახი ფრესკა. მათი სიმაღლე 40 მეტრს აღწევდა, ხოლო სიგრძემ 140 მეტრს აჭარბებდა. "დამბულას" ოქროს მღვიმეების ტაძარს, რომელიც ჩვენს წელთაღრიცხვამდე საუკუნიდან არის ცნობილი, დიდი მნიშვნელობა აქვს შრი-ლანკას კულტურაში, რადგან იგი ორი ათასწლეულზე მეტია მომლოცველთა ადგილია. წმინდა ტაძრების კომპლექსს სამხრეთ აზიის უდიდეს გამოქვაბულ სტრუქტურას უწოდებენ. შუა საუკუნეების დედაქალაქ "ცეილონ პოლონარუვაში" არის ქვის ეკლესია და ბუდას უზარმაზარი ქანდაკება. ქანდაკებების უზარმაზარ ზომას ხელი არ შეუშლია მოქანდაკეებისათვის, გადმოეცათ რეალიზმი და ღვთაების ადამიანური თვისებები. ცეილონის ჩაი ერთ-ერთ ყველაზე მაღალხარისხოვნად ითვლება და მისი ჯიშები საშუალებას აძლევს გურმანებსა და კოლექციონერებს ნამდვილი სიამოვნება ჰქონდეთ შრი-ლანკაში შვებულების დროს ან მათი დასვენების დროს. მათ ყოველთვის ჰქონდათ საპატიო ადგილი შრი-ლანკის კულტურაში. სამკაულები თავადაზნაურობის ეროვნული სამოსის დეკორაციად იქცა და მათ მოპოვებამ მოულოდნელი შემოსავალი მოუტანა მაღაროების მფლობელებს .