კენიგსბერგის უნივერსიტეტი

კენიგსბერგის უნივერსიტეტი — პრუსიის უძველესი უნივერსიტეტი. იგი 1544 წლის 17 აგვისტოს ჰერცოგ ალბრეხტ ჰოჰენცოლერნმა დააარსა. ფრანკფურტის (ოდერზე) უნივერსიტეტის (1506) შემდეგ, იგი გახდა მომავალი პრუსია-ბრანდენბურგის სახელმწიფოს რიგით მეორე უმაღლესი აკადემიური დაწესებულება.

უნივერსიტეტის ისტორია
დაარსება
კენიგსბერგის უნივერსიტეტი 1544 წელს პრუსიის საჰერცოგოს დამაარსებელმა, ჰერცოგმა ალბრეხტმა, დააფუძნა. იგი გერმანულენოვანი სამყაროს ერთ-ერთ უძველეს უნივერსიტეტს წარმოადგენდა. თავდაპირველად სასწავლებელს ოფიციალურად „აკადემია“ ეწოდებოდა, თუმცა 1656 წლიდან, მისი დამფუძნებლის პატივსაცემად, ეწოდა სახელი „ალბერტინა“.

უნივერსიტეტი დაარსებისთანავე დიდი პრივილეგიებითა და აკადემიური თავისუფლებით სარგებლობდა. მისი პროფესორ-მასწავლებლები საზოგადოების უმაღლეს ფენას განეკუთვნებოდნენ, ხოლო სტუდენტები ქმნიდნენ კორპორაციებს, რომელთაც საკუთარი იერარქიული სტრუქტურა და მყარი ტრადიციები გააჩნდათ.

კენიგსბერგის აკადემია „ალბერტინა“ სხვა გერმანული უნივერსიტეტების ნიმუშზე იყო მოწყობილი და ოთხი ფაკულტეტისგან შედგებოდა: სამი „ზედა“ — თეოლოგიური (საღვთისმეტყველო), იურიდიული და სამედიცინო, და ერთი „ქვედა“ — ფილოსოფიის ფაკულტეტი. საბუნებისმეტყველო დისციპლინები და მათემატიკა ფილოსოფიის ფაკულტეტზე ისწავლებოდა.

უნივერსიტეტის პირველი რექტორი გახდა ფრანკფურტიდან (ოდერზე) მოწვეული 36 წლის პოეტი-ჰუმანისტი გეორგ საბინუსი (1508-1560), რეფორმაციის ერთ-ერთი ფუძემდებლის, ფილიპ მელანხთონის სიძე. რექტორის ხელმძღვანელობით პროფესორ-მასწავლებელთა კორპუსი ათი პროფესორისგან შედგებოდა, რომელთა უმეტესობა საჰერცოგოს ფარგლებს გარედან იყო ჩამოსული“. გახსნის წელს უნივერსიტეტში სამასზე მეტი სტუდენტი ირიცხებოდა.

თავდაპირველად, დამფუძნებლების ჩანაფიქრით, უნივერსიტეტი ორიენტირებული იყო კოლონიზებულ პრიბალტიკურ მიწებზე გერმანული კულტურისა და ლუთერანობის გავრცელებაზე. სასწავლებელი ნებით იღებდა პროფესორთა შემადგენლობაში წარმოშობით პოლონელებსა და ლიტველებს.

ეს პოლიტიკა არ ეწინააღმდეგებოდა გერმანიის სტრატეგიულ მიზნებს: პოლონელი და ლიტველი ლექტორების, მოგვიანებით კი უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულების — მასწავლებლების, პასტორებისა და ჩინოვნიკების მეშვეობით, რომლებიც ფლობდნენ პოლონურ, ლიტვურ და პრუსიულ ენებს, ჰერცოგი ალბრეხტი განზრახავდა საჰერცოგოს არაგერმანულ მოსახლეობაში ახალი მოძღვრების დანერგვას და მეზობელ მიწებზე ლუთერანობის პროპაგანდას.

საუნივერსიტეტო ადმინისტრაციისთვის (იმჟამინდელი ტრადიციით, ლექციები პროფესორების სახლებში ტარდებოდა) 1569 წელს აშენდა ახალი შენობა კუნძულ კნაიპჰოფის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე ახალი პრეგელის ნაპირზე, კათედრალური ტაძრის გვერდით (შენობა განადგურდა მეორე მსოფლიო ომის დროს).

უნივერსიტეტის პირველ რუს კურსდამთავრებულთა შორის იყო ერნსტ გოტლიბ გლიუკი (1698 (?) — 1767) — რუსეთის სახელმწიფო მოღვაწე, ლიპლანდიისა და ესტლანდიის საქმეთა იუსტიციის კოლეგიის ვიცე-პრეზიდენტი.

უნივერსიტეტი საუკუნეში
1770-1801 წლებში უნივერსიტეტის პროფესორი იყო მისივე კურსდამთავრებული იმანუელ კანტი (1786 და 1788 წლებში იგი უნივერსიტეტის რექტორიც გახლდათ).

უნივერსიტეტში სწავლობდნენ ჰერცოგი ბირონი, პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის მომავალი პრეზიდენტი გრაფი კირილე რაზუმოვსკი, გრაფი ანდრეი გუდოვიჩი, გრაფი მიხეილ მილორადოვიჩი. მთლიანობაში, საუკუნის განმავლობაში უნივერსიტეტში რუსეთის ასზე მეტმა ქვეშევრდომმა მიიღო განათლება.

უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები იყვნენ ლიტვური ლიტერატურის კლასიკოსები: კრისტიონას დონელაიტისი[1] და ლიუდვიკას რეზა (უნივერსიტეტის რექტორი 1830-1831 წლებში).

უნივერსიტეტი საუკუნეში
ბესელის მოღვაწეობის პერიოდში (1813-1846), კენიგსბერგის ობსერვატორია ევროპის ქვეყნებს შორის ასტრონომიის დარგში ერთ-ერთი წამყვანი კვლევითი ცენტრი გახდა.

უნივერსიტეტის 300 წლის იუბილეზე (1844 წლის 31 აგვისტო), პრუსიის მეფე ფრიდრიხ ვილჰელმ -მ საფუძველი ჩაუყარა „ალბერტინას“ ახალ შენობას პარადეპლაცზე. არქიტექტორ ფრიდრიხ შტიულერის პროექტით ნეორენესანსის სტილში აგებული შენობა, რომელიც შემკული იყო გალერეით, სკულპტურებით სახურავზე და ყვითელი კლინკერის აგურის ფასადზე განთავსებული ბარელიეფებით, 1862 წლის 20 ივლისს გაიხსნა (მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ შენობა ნანგრევების სახით შემორჩა, ხოლო 1960-იან წლებში იგი „ხრუშჩოვკის სტილში“ აღადგინეს). 1873 წელს აშენდა უნივერსიტეტის ქირურგიული კლინიკის შენობა, რომელიც დღემდეა შემორჩენილი.

1894 წელს, უნივერსიტეტის 350 წლის იუბილეზე, სასწავლებელში 658 სტუდენტი სწავლობდა, ხოლო ლექციებს 98 დოცენტი და პროფესორი კითხულობდა. მათ შორის ყველაზე დიდი სამედიცინო ფაკულტეტი იყო.

უნივერსიტეტი საუკუნის პირველ ნახევარში
საუკუნის დასაწყისისთვის უნივერსიტეტში ათასზე მეტი სტუდენტი სწავლობდა. მიღების მკაცრად განსაზღვრული გეგმა არ არსებობდა, რის გამოც სტუდენტთა რაოდენობა წლიდან წლამდე იცვლებოდა.

ლიკვიდაციამდე უნივერსიტეტი 6 ფაკულტეტისგან შედგებოდა: საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა, სასოფლო-სამეურნეო, თეოლოგიური, იურიდიული და საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ მეცნიერებათა, სამედიცინო და ფილოსოფიის ფაკულტეტები.

ფაკულტეტები აერთიანებდა 40 ინსტიტუტს, რომელთა შორის იყო, მაგალითად: ექსპერიმენტული ფიზიკის, მინერალოგიის, გეოლოგიურ-პალეონტოლოგიის (რომელიც ფლობდა ქარვის უმდიდრეს კოლექციას), ბოტანიკის (ბოტანიკურ ბაღთან ერთად) და ზოოლოგიის (ზოოლოგიურ მუზეუმთან ერთად) ინსტიტუტები. უნივერსიტეტის მფლობელობაში იყო ასევე ასტრონომიული და გეოფიზიკური ობსერვატორიები, 7 სამედიცინო კლინიკა, სპორტული კლუბი „პალესტრა ალბერტინუმი“ და რამდენიმე ბიბლიოთეკა (მათ შორის ცნობილი „ვერცხლის ბიბლიოთეკა“).

1944 წლის 17 აგვისტოს უნივერსიტეტმა დაარსების 400 წლის იუბილე აღნიშნა. ორი კვირის შემდეგ, აგვისტოს ბოლოს, ბრიტანეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებმა კენიგსბერგის ცენტრზე მასირებული იერიში მიიტანეს, რის შედეგადაც უნივერსიტეტის ნაგებობების 80%-ზე მეტი განადგურდა.

1945 წლის 28 იანვარს მიიღეს გადაწყვეტილება უნივერსიტეტის გრაიფსვალდში (ფლენსბურგის მახლობლად), მოგვიანებით კი გეტინგენში ევაკუაციის შესახებ. ამით „ალბერტინას“ ისტორია დასრულდა.