iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მანდინკა

მანდინკა ასევე მანდენკა, მანდინკო, მანდინგო და მალინკე — დასავლეთ აფრიკის ეთნიკური ჯგუფი. მანდინკას ხალხი მალის იმპერიის შთამომავლები არიან, რომლის აღმავლობის ხანა საუკუნეში სუნდიატა კეიტას მმართველობის დროს იყო.

მანდინკა არის უფრო დიდი ენობრივი ჯგუფის მანდეს ნაწილი. მანდეს ჯგუფში ასევე შედიან: დიულა, ბოზო, ბისა და ბამბარა. მანდინკას ხალხმა სხვა იმპერიებისგან დამოუკიდებლობა საუკუნეში მოიპოვა და შექმნეს საკუთარი მალის იმპერია. ისინი უკეთესი მიწების ძიებაში მდინარე ნიგერის დასავლეთით გადასახლდნენ, რასაც ფუტა-ჯალონის იმამატთან ფულა-ჯიჰადის სახელითაა ცნობილი კონფლიქტი მოყვა. აფრიკაში მცხოვრები მანდინკების 99 % არის მუსლიმი.

მანდინკას ხალხი ძირითადად ცხოვრობს დასავლეთ აფრიკაში, უმეტესად გამბიასა და გვინეაში სადაც ისინი მოსახლეობის უმეტესობას შეადგენენ. ტრადიციულად მანდინკას ხალხი სოციალურ კასტებადაა დაყოფილი.

- საუკუნეებში დიდი რაოდენობით მანდინკას ხალხის ამერიკაში მონებად გაყიდეს. ისინი იქ სხვა მონებს და მუშებს შეერივნენ და შექმნეს კრეოლური კულტურა. მათი შთამომავლები დღეს ცხოვრობენ კარიბებში, ბრაზილიაში და ამერიკის შეერთებულ შტატებში.
ამინატა სოვ ფალი

ამინატა სოვ ფალი ( დ. 27 აპრილი, 1941, სენ-ლუი) — სენეგალელი მწერალი. წერს ფრანგულ ენაზე.

ბიოგრაფია
სწავლობდა დაკარის ლიცეუმში, შემდეგ კი პარიზში. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ ასწავლიდა დაკარში და რიუფისკში.
ამიტა გახდა სენეგალის მწერალთა ასოციაციის პირველი ქალი პრეზიდენტი.
ის არის შვიდი შვილის დედა.
ჭაჭკარი

ჭაჭკარი — ისტორიული სოფელი ასპინძის მუნიციპალიტეტში ვარძიიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მდინარე მტკვრის ნაპირებზე.

გადმოცემის მიხედვით, ჭაჭკარიდან ხდებოდა ვარძიის სამეურნეო მარაგის შევსება - კლდეში ნაკვეთ საწნახელებში დიდი რაოდენობის ღვინო იწურებოდა. სოფელში, გარდა დაზიანებული ტერასებისა და 50-მდე კლდეში ნაკვეთი საწნახელისა, შემორჩენილია ოთხსაუკუნოვანი ვაზიც. აქვეა კლდეში გამოკვეთილი საცხოვრებელი დარბაზი და წმინდა გიორგის ეკლესია, ხალხური საცხოვრებლის ნიმუშები (მიწურ-ბანიანი სახლები, მესხური დარბაზები) და სხვ.

სოფელს 2016 წლის, საქართველოს მთავრობის დადგენილების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ლეილა ფარსახი

ლეილა ფარსახი (; დ. 1967, იორდანია) — პალესტინელი პოლიტიკური ეკონომისტი, რომელიც დაიბადა იორდანიაში და ბოსტონის მასაჩუსეტსის უნივერსიტეტის პოლიტიკურ მეცნიერებათა ასოცირებული პროფესორია. მისი საექსპერტო სფერო ახლო აღმოსავლეთის პოლიტიკას, შედარებითი პოლიტიკას და არაბულ-ისრაელის კონფლიქტის პოლიტიკას ეხება. ფარსახმა მაგისტრის ხარისხი კემბრიჯის უნივერსიტეტში (1990), ხოლო დოქტორის ხარისხი ლონდონის უნივერსიტეტში (2003) მიიღო.

ფარსახმა, თავისი პოსტ-დოქტორანტურის კვლევა ჰარვარდის ახლო აღმოსავლეთის ცენტრში და მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტის საერთაშორისო კვლევების ცენტრში ჩაატარა.

2001 წელს მასაჩუსეტსში, კემბრიჯის მშვიდობის კომისიისგან „მშვიდობის და სამართლიანობის“ ჯილდო მოიპოვა. ფარსახმა დეტალურად ახსნა პალესტინის ეკონომიკისა და ოსლოს სამშვიდობო პროცესის პრობლემები, ასევე საერთაშორისო მიგრაციისა და რეგიონალური ინტეგრაციის საკითხებთან დაკავშირებით.
ალტა-ფლორესტა-დ’უესტი

ალტა-ფლორესტა-დ'უესტი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 350 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კაკუალის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 24 392 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,45 კმ²-ზე. ფართობი 7 067 025 კმ²-ია.
ალტუ-ალეგრი-დუს-პარესისი

ალტუ-ალეგრი-დუს-პარესისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 182 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კაკუალის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 816 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,24 კმ²-ზე. ფართობი 3 958 273 კმ²-ია.
კაკუალი

კაკუალი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 200 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კაკუალის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 78 574 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 20,72 კმ²-ზე. ფართობი 3 792 948 კმ²-ია.
კასტენეირასი

კასტენეირასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 190 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კაკუალის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 575 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 4 კმ²-ზე. ფართობი 892 842 კმ²-ია.
ესპიგან-დ’უესტი

ესპიგან-დ'უესტი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 270 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კაკუალის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 28 729 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 6,36 კმ²-ზე. ფართობი 4 518 033 კმ²-ია.
ხინალიყი

ხინალუღი (ხინალუღურ ენაზე — ; ადრინდელი სახელწოდება ) — სოფელი აზერბაიჯანის რაიონულ ცენტრ ყუბაში, რომელიც განლაგებულია 2100-2200 მეტრზე ზღვის დონიდან, მდინარე კუდიალჩაიზე. ეს ადგილი განთქმულია თავისი ენით (კავკასიური ენების ოჯახის დაღესტნურ ენათა ლეზგიური ქვეჯგუფის ენა) თავისებური წეს-ჩვეულებებითა და ტრადიციებით. დღეს ხინალიღში ცხოვრობს ორი ათას მოსახლემდე. მოსახლეობის უმრავლესობა შედგება მკვიდრთაგან.

ხინალუღელები არიან ძველი კავკასიის ალბანეთის მოსახლეობის შთამომავლები. წერილობით წყაროებში ისინი პირველად მოიხსენებიან საუკუნეში. საუკუნემდე ხინალუღი შედიოდა შირვანის, ხოლო საუკუნის მეორე ნახევრიდან — ყუბის სახანოში. განლაგებულია რთულად მისადგომ ადგილას, ყუბის რაიონული ცენტრის სამხრეთ-დასავლეთში კიზილკაიას მთის დამრეცზე, რომელიც განლაგებულია კავკასიონის მთავარ ქედზე, ხანალიღის მთის გასწვრივ. თავისი ძნელადმიღწევადობით, ენით, ტრადიციებითა და წეს-ჩვეულებებით სოფელი იზიდავს უამრავ ტურისტსა და მოგზაურს. აქ მდებარეობს ცეცხლთაყვანისმცემლობის ტაძარი, რომელიც მიეკუთვნება შუა საუკუნეებს, ჰიდირ ნების აკლდამა, შეიჰ შალბუზისა და აბუ მუსლიმის მეჩეთები, გამოქვაბულებები და უამრავი არქეოლოგიური ძეგლი, რომელიც ჯერ ბოლომდე არ არის შესწავლილი მეცნიერების მიერ.

აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის განკარგულებით ხანალიღს 2007 წლის 19 დეკემბერს მიენიჭა სახელმწიფო ისტორიულ-არქიტექტურული და ეთნოგრაფიული ნაკრძალის „ხანალიღის“ სტატუსი. ხანალიღის ნაკრძალის ტერიტორია მოიცავს ძირითადად ალპურ და სუბალპურ მდელოებს. ხანალიღის მიმართულებით ყუბას რაიონული ცენტრიდან დაგებულია ასფალტირებული საფარი. აქ განლაგებულია სასაზღვრო საგუშაგო და შაჰდაღის ეროვნული პარკის ერთ-ერთი შესასვლელი. ხანალიღის გარშემო მთელი მაღალმთიანი ტერიტორია მიეკუთვნება შაჰდაღის ეროვნულ პარკს.

ხინალუღელთა სარწმუნოებაა ისლამი. მის მიღებამდე ისინი იყვნენ ცეცხლთაყვანისმცემლები. ცეცხლი აქ დღემდე არის განსაკუთრებული დამოკიდებულების საგანი. ხანილაღის დასავლეთით არის ბუნებრივი აირის გამოსასვლელი, მას უწოდებენ „ადგილს, სადაც ანთია ცეცხლი“.

კლიმატი
იცის მკაცრი მთის კლიმატი. ჰაერის საშუალო ტემპერატურა ივლისში 12°. იანვრის საშუალო ტემპერატურა განისაზღვრება — 14°-ით. აბსოლუტური მინიმუმი –41°. მრავალწლოვანი დაკვირვებების შედეგად დადგინდა, რომ პირველი თოვლი ჩნდება ოქტომბრის თვის ბოლოს — ნოემბრის დასაწყისში. საშუალოდ თოვლის საფარი ჩნდება უკვე 1 ნოემბრისათვის, ხოლო დნება 29 აპრილს.
თარი

თარი ( — „სიმა“, „ძაფი“) — სიმებიანი მუსიკალური ინსტრუმენტი. ამ გამოგონების ზუსტი წარმოშობის ადგილი უცნობია, სავარაუდოდ ითვლება სპარსეთის იმპერიის ტერიტორია. გავრცელებულია აზერბაიჯანში, სომხეთში, ავღანეთში, ერაყში, ირანში, თურქეთში, ტაჯიკეთში, უზბეკეთსა და ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებში. თარი წარმოადგენს საბაზისო ინსტრუმენტს აზერბაიჯანულ და ირანულ ტრადიციულ მუსიკაში, რომელმაც ძირფესვიანი გავლენა მოახდინა ამ ქვეყნების კლასიკური მუსიკის მიმდინარეობის ტენდენციაზე.

2012 წლის 5 დეკემბერს თარზე შესრულების აზერბაიჯანული ოსტატობა შეყვანილ იქნა იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ღირებულებათა ნუსხაში.

აზერბაიჯანული თარი
თარი საუკუნეში
თარის ახალი აღმოცენება ხდება მე - საუკუნეში. ასე მაგალითად, თარმა დაიკავა წამყვანი ადგილი პირველ ნოტურ სახალხო მუსიკალურ ორკესტრში, რომელიც შეიქმნა 1931 წელს უზეირ ჰაჯიბეკოვის ინიციატივით. სანოტო შესრულების სკოლამ ეროვნულ ინსტრუმენტებზე, რომელიც დააარსა უზეირ ჰაჯიბეკოვმა, კიდევ უფრო გააფართოვა თარის ტექნიკური და მხატვრული შესაძლებლობები.

თარი — ერთ-ერთი ეროვნული მუსიკალური ინსტრუმენტებისთაგანია რომლისთვისათვისაც საგანგებოდ იწერება მუსიკალური ნაწარმოები. მე- საუკუნის დასაწყისში აზერბაიჯანულ მუსიკაში ფართო გავრცელება ჰპოვა „მუღამური ოპერის“ ჟანრმა, რომლის დამფუძნებელიც იყო უზეირ ჯაჯიბეკოვი. ყველა მუღამურ ოპერებში ვოკალური პარტიები მიმდინარეობდნენ თარის თანხლებით.

აზერბაიჯანელმა კომპოზიტორებმა ასევე შექმნეს რიგი მსხვილი ნაწარმოები, მათ შორის, კონცერტები თარისთვის და სიმფონიური ორკესტრისათვის. აზერბაიჯანულ მუსიკაში თარი გამოიყენებოდა, ძირითადად, წამყვანი ინსტრუმენტის სახით მუღამურ ტრიო ჯანენდეში (მომღერალი), რომელიც ასევე მოიცავდა ქიამანჩასა და გავალს. უნდა აღინიშნოს, რომ თარი, როგორც მუღამური ტრიოს, ასევე სოლოს სახით, დღევანდელ დღემდე აგრძელებს გამორჩეული როლის შესრულებას მუღამურ ხელოვნებაში, რომელიც პოპულარული და ტრადიციულია აზერბაიჯანში.
თარი საქართველოში
თარი აღმოსავლეთ საქართველოში – საუკუნეებიდან ჩნდება და ძირითადად ქალაქის (თბილისი, თელავი) არაქართველ მოსახლეობასა და ქართველ არისტოკრატთა ოჯახებში იმკვიდრებს ადგილს. ქართველ მეთარე-მომღერალთაგან ცნობილია საუკუნეში მოღვაწე ასლან ხურდაყულიშვილი. განსაკუთრებულია თარის როლი ქართველი პროფესიონალ-მუსიკოსების — საზანდრების ანსამბლში, რომელთა რეპერტუარის ყველაზე მნიშვნელოვან ჟანრს მუღამები წარმოადგენს. საზანდრების რეპერტუარშია აგრეთვე სხვადასხვა ჟანრის ვოკალურ-საკრავიერი ქმნილებები, განსაკუთრებით — სატრფიალო და საცეკვაო სიმღერები.
Heckler & Koch G36

ჰეკლერ&კოხ გ 36 — გერმანული საიერიშო შაშხანა, რომელიც იწარმოება 1997 წლიდან, იგი მიღებული იქნა ბუნდესვერის შეირაღებაში სადაც მან ჰეკლერ&კოხ გ3 ჩაანაცვლა, იგი მიღებული იქნა მრავალი ქვეყნის შეირაღებაში და მიღებული აქვს მონაწილეობა ბევრ კონფლიქტში, მიუხედავად იმისა, რომ ეს შაშხანები საკმაოდ ეფექტურია ასაკის მატებასთან ერთად მათი სიზუსტე შედარებით ეცემა, ეს პრობლემა განსაკუთრებით მაშინ წარმოიჩენს თავს, როდესაც შაშხანა გადახურებას განიცდის და მის პლასტმასის ნაწილებს პრობლემები ექმნებათ.

მისი ბევრი ვარიანტი იქნა წარმოებული გერმანიაში, მათ შორის გ36კ, რომელიც ორიგინალი შაშხანის შემოკლებულ ვერსიას წარმოადგენს, მისი საექსპორტო ვერსია გ36კვ არის, ხოლო გ36ის კარაბინ ვერსიას გ36ც ეწოდება, ასევე არსებეობს მისი მგ36 ვერსია, რომელსაც შედარებით გამძლე ლულა და დიდი მჭიდი გააჩნია, რის გამოც მისი ტყვიამფრქვევის როლში გამოყენება ხდება.

ოპერატორები
ძე კაცისა

„ძე კაცისა“ — ბელგიელი სიურრეალისტი მხატვარის რენე მაგრიტის ცნობილი ტილო, რომელიც მან 1964 წელს შექმნა.

რენემ ეს ტილო შექმნა როგორც ავტოპორტრეტი. ტილოზე გამოსახულია მამაკაცი ფრაკში და შლაპაში. იგი დგას კედელთან, მის უკან კი ჩანს ზღვა და ცა. სახეს მწვანე ვაშლი უფარავს. ვაშლი სიმბოლურად გამოხატავს ცდუნებას, რომელიც მუდმივად თან სდევდა კაცობრიობის არსებობის მანძილზე და ასე გრძელდება დღემდე.
კაბიში

კაბიში — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 230 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კოლორადუ-დუ-უესტის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 313 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 4,8 კმ²-ზე. ფართობი 1 314 351 კმ²-ია.
სერეჟეირასი

სერეჟეირასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 277 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კოლორადუ-დუ-უესტის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 029 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 6,12 კმ²-ზე. ფართობი 2 783 300 კმ²-ია.
კოლორადუ-დუ-უესტი

კოლორადუ-დუ-უესტი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 460 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კოლორადუ-დუ-უესტის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 18 591 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 12,81 კმ²-ზე. ფართობი 1 451 060 კმ²-ია.
კორუმბიარა

კორუმბიარა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 340 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კოლორადუ-დუ-უესტის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 783 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,87 კმ²-ზე. ფართობი 3 060 321 კმ²-ია.
პიმენტეირას-დუ-უესტი

პიმენტეირას-დუ-უესტი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 185 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კოლორადუ-დუ-უესტის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 315 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 0,38 კმ²-ზე. ფართობი 6 014 733 კმ²-ია.
მინისტრუ-ანდრეზა

მინისტრუ-ანდრეზა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 283 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კაკუალის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 352 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 12,97 კმ²-ზე. ფართობი 798 083 კმ²-ია.
ნოვუ-ორისონტი-დუ-უესტი

ნოვუ-ორისონტი-დუ-უესტი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 140 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კაკუალის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 9 384 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,99 კმ²-ზე. ფართობი 3 135 211 კმ²-ია.
როლინ-დი-მორა

როლინ-დი-მორა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 261 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კაკუალის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 50 648 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 34,74 კმ²-ზე. ფართობი 1 457 888 კმ²-ია.
სანტა-ლუზია-დ’უესტი

სანტა-ლუზია-დ'უესტი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 260 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კაკუალის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 886 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7,42 კმ²-ზე. ფართობი 1 197 796 კმ²-ია.
სონინკები

სონინკები ასევე: სარაკოლე, სარაკულე, სარაჰული — დასავლეთ აფრიკაში მცხოვრები ეთნიკური ჯგუფი. ძირითადად ცხოვრობენ სენეგალში, მალიში, გვინეაში და მავრიტანიაში. ისინი საუბრობენ სონონკე ენაზე რომელსაც მარაკაც ეწოდება და მანდეს ენების ოჯახის წარმომადგენელია.

სონინკები დასავლეთ აფრიკის ერთ-ერთი პირველი ჯგუფია რომლებმაც საუკუნეში ისლამი მიიღეს. დრეისთვის მათი დაახლოებითი რაოდენობა 2 მილიონია.

სონინკებმა 750-1240 წლებში განის იმპერია შექმნეს. სონინკების ქვე-ჯგუფებს წარმოადგენენ: მარკები და სონინკე-ვანგარები. სონინკების კულტურული ტრადიციები მანდეს ხალხების ტრადიციების მსგავსია.

სონინკები ტრადიციულად ვაჭრობით და სოფლისმეურნეობით არიან დაკავებული. წვიმების სეზონში ქალებიც და მამაკაცებით მიწის დამუშავებით არიან დაკავებული.
გოვერნადორ-ჟორჟი-ტეიშეირა

გოვერნადორ-ჟორჟი-ტეიშეირა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 190 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟი-პარანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 512 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 2,07 კმ²-ზე. ფართობი 5 067 384 კმ²-ია.
ჟარუ

ჟარუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 124 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟი-პარანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 52 005 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 17,66 კმ²-ზე. ფართობი 2 944 128 კმ²-ია.
ჟი-პარანა

ჟი-პარანა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 170 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟი-პარანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 116 610 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 16,91 კმ²-ზე. ფართობი 6 896 604 კმ²-ია.
მირანტი-და-სერა

მირანტი-და-სერა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 230 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟი-პარანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 878 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 9,97 კმ²-ზე. ფართობი 1 191 875 კმ²-ია.
ნოვა-უნიანი

ნოვა-უნიანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 250 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟი-პარანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 493 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 9,28 კმ²-ზე. ფართობი 807 126 კმ²-ია.
ორუ-პრეტუ-დუ-უესტი

ორუ-პრეტუ-დუ-უესტი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 280 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟი-პარანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 37 928 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 19,25 კმ²-ზე. ფართობი 1 969 850 კმ²-ია.
ტაშეიროპოლისი

ტაშეიროპოლისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 260 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟი-პარანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 888 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 10,63 კმ²-ზე. ფართობი 459 978 კმ²-ია.
პრეზიდენტი-მედისი (რონდონია)

პრეზიდენტი-მედისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 185 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟი-პარანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 22 319 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 12,69 კმ²-ზე. ფართობი 1 758 465 კმ²-ია.
ტიობრომა

ტიობრომა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 205 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟი-პარანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 649 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 4,85 კმ²-ზე. ფართობი 2 197 413 კმ²-ია.
ურუპა

ურუპა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 226 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟი-პარანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 974 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15,6 კმ²-ზე. ფართობი 831 857 კმ²-ია.
ვალი-დუ-პარაიზუ (რონდონია)

ვალი-დუ-პარაიზუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 600 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟი-პარანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 210 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 8,5 კმ²-ზე. ფართობი 965 676 კმ²-ია.
სადჰანა შივდასანი

სადჰანა შივდასანი (დ. 2 სექტემბერი, 1941 — გ. 25 დეკემბერი, 2015) — ინდური კინოინდუსტრიის ერთ-ერთი წამყვანი მსახიობი, ბოლივუდის ეგრეთ წოდებული „ოქროს ხანის“ 60-70-იანი წლების ვარსკვლავი.

ბიოგრაფია
სადჰანა შივდასანი დაიბადა ბრიტანეთის ინდოეთის სინდის პროვინციის ქალაქ კარაჩში (ახლანდელი პაკისტანი) 1941 წლის 2 სექტემბერს. სადჰანას მამის უმცროსი ძმა ჰარი შივდასანი მსახიობი იყო. ბრიტანეთის ინდოეთის გაყოფასთან დაკავშირებული არეულობების გამო ოჯახი იძულებული გახდა დაეტოვებინა კარაჩი და გადასახლებულიყო მუმბაიში. 8 წლის ასაკიდან სადჰანა მიაბარეს სასწავლებლად პრესტიჟულ ჯეი ჰინდ კოლეჯში.

ფილმოგრაფია
ფადიკო გოგიტიძე

ფადიკო შაბანის ასული გოგიტიძე (დ. 1916, სოფ. ალამბარი, ახლანდ. ქობულეთის მუნიციპალიტეტი — გ. 20 ოქტომბერი, 1940, ბათუმი) — პირველი ქართველი მფრინავი ქალი.

ბიოგრაფია
1936 წელს დაამთავრა თბილისის საფრენოსნო სკოლა. მუშაობა დაიწყო ბათუმის აეროკლუბში ინსტუქტორად. დაიღუპა ბათუმში სამსახურეობრივი მოვალეობის შესრულების დროს. 2013 წელს ბათუმის აეროპორტის შესასვლელთან გაიხსნა მისი ბიუსტი.
რამ ნათხ კოვინდი

რამ ნათხ კოვინდი (; დ. 1 ოქტომბერი 1945, დერაპური, ბრიტანეთის ინდოეთი) — ინდოელი პოლიტიკოსი, ინდოეთის მე-14 პრეზიდენტი (2017-2022 წწ). 2015–2017 წლებში ბიჰარის 35-ე გუბერნატორი და რაჯია-საბჰას პარლამენტის წევრი 1994–2006 წლებში. იყო ინდოეთის სახალხო პარტიის ლიდერი. კოვინდი დასახელდა პრეზიდენტობის კანდიდატად მმართველი პარტია -ს კოალიციის მიერ და გაიმარჯვა 2017 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, რითაც გახდა მეორე დელიტი, რომელიც პრეზიდენტად აირჩიეს. პრეზიდენტის თანამდებობა ჩაიბარა 2017 წლის 25 ივლისს.

პოლიტიკაში მოსვლამდე, 16 წლის მანძილზე მუშაობდა ადვოკატად და პრაკტიკას გადიოდა დელის სააპელაციო და უზანაეს სასამართლოში.
კარლ იასპერსი

კარლ თეოდორ იასპერსი (; დ. 23 თებერვალი, 1883, ოლდენბურგი, გერმანია – გ. 26 თებერვალი, 1969, ბაზელი, შვეიცარია) — გერმანელ-შვეიცარიელი ფსიქიატრი და ფილოსოფოსი. მან ძლიერი გავლენა მოახდინა თანამედროვე თეოლოგიაზე, ფსიქიატრიასა და ფილოსოფიაზე. მას შემდეგ, რაც ტრენინგი გაიარა პრაქტიკულ ფსიქიატრიაში, იასპერსმა დაიწყო ფილოსოფიური კვლევა, რის შედეგადაც, აღმოაჩინა ინოვაციური ფილოსოფიური სისტემა. მას გერმანიაში ხშირად მიიჩნევდნენ ეგზისტენციალიზმის მთავარ წარმომადგენლად, თუმცა თავად ამ მოსაზრებას არ ეთანხმებოდა.
კევინ მაკ-კართი

კევინ ოუენ მაკ-კართი (; დ. 26 იანვარი, 1965) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის 55-ე სპიკერი 2023 წლის 7 იანვრიდან 3 ოქტომბრამდე. რესპუბლიკელი. კალიფორნიის 23-ე საარჩევნო ოლქის წარმოამდგენელი, წარმომადგენელთა პალატის უმრავლესობის ლიდერი 2014 წლის 1 აგვისტოდან 2019 წლის 3 იანვრამდე, უმცირესობის ლიდერი – 2019 წლის 3 იანვრიდან 2023 წლამდე.

პალატის ხელმძღვანელობის წევრი მაკ-კართი გახდა 2009 წელს, როცა იგი რესპუბლიკელთა პარტიული ორგანიზატორის მოადგილედ აირჩიეს. 2011 წელს პარტიული ორგანიზატორი გახდა, ხოლო 2014 წელს, ერიკ კანტორის გადადგომის შემდეგ, უმრავლესობის ლიდერი. 2015 წლის 28 სექტემბერს პალატის სპიკერობაზე მისი კანდიდატურა წარადგინეს, თუმცა, მან გამარჯვება ვერ მოახერა და საბოლოო ჯამში პოლ რაიანს დაუჭირა მხარი.

წარმომადგენელთა პალატის 2022 წლის არჩევნებში მაკ-კართის ხელმძღვანელობით რესპუბლიკურმა პარტიამ უმრავლესობა მოიპოვა. გამარჯვების შემდეგ პარტიამ იგი სპიკერის პოსტზე წარადგინა. წარდგენის მიუხედავად, სპიკერის 2023 წლის არჩევნებში გასამარჯვებლად მას 14 მცდელობა დაჭირდა, რადგანაც 20 რესპუბლიკელი მის ნომინაციას მხარს არ უჭერდა. 1923 წლის შემდეგ ეს გახდა პირველი შემთხვევა, როდესაც სპიკერის არჩევა პირველ ცდაზე ვერ მოხერხდა და პირველი შემთხვევა 1859 წლიდან, როდესაც სპიკერის არჩევას 9-ზე მეტი ცდა დაჭირდა.
სენეგალის ეკონომიკა

სენეგალი მსოფლიოში ყველაზე ნაკლებად განვითარებული ქვეყნების რიცხვშია. მოუხედავად ამისა, ის ტროპიკული აფრიკის ერთ-ერთ დინამიურად განვითარებად ქვეყნებს შორისაა. არაქისი და ფოსფატები ქვეყნის მთავარ საექსპორტო საქონელს წარმოადგენს. სენეგალის ეკონომიკაც ამ საქონლის ფასზე და ქვეყნის კლიმატზეა დამოკიდებული.
ვალი
2025 წლის ივნისში, ბრიტანული ბანკის, -ის, მიერ გამოქვეყნებულ ანგარიშში ქვეყნის სახელმწიფო ვალი 2024 წლისთვის მშპ-ს 119%-მდეა შეფასებული. ეს მაჩვენებელი, რომელიც გამოითვლება ეკონომიკის სამინისტროს 2025 წლის ივნისის მრავალწლიანი ბიუჯეტისა და ეკონომიკური დაგეგმვის დოკუმენტიდან, სენეგალს აფრიკაში ყველაზე დავალიანებულ ქვეყნად აქცევს.

სოფლის მეურნეობა
მომუშავე მოსახლეობის 77% სოფლის მეურნეობაშია დასაქმებული. შემოსავლის მთავარ წყაროს წარმოადგენს არაქისი, რომელიც დამუშავებული ტერიტორიების 40% და საექსპორტო საქონლის 11% წარმოადგენს. სენეგალში ასევე აწარმოებენ ბანანს, ბამბას, შაქრის ლერწამს და სხვა. შიდა მოხმარებისთვის მოჰყავთ ფეტვი და სიმინდი. სოფლის მეურნეობაში დიდი ადგილი უჭირავს თევზჭერას, რომელიც საექსპორტო მოგების მეოთხედს წარმოადგენს.

ენერგეტიკა
2004 წელს გამომუშავებულ იქნა 1,453 მილიარდი კვტ ენერგია. სენეგალის ტერიტორიის მესამედი ელექტროფიცირებულია, თუმცა სოფელში მცხოვრები მოსახლეობის მხოლოდ 5% იყენებს ელექტრო ენერგიას.

ტრანსპორტი
აეროპორტი
სულ — 20 (2013)

რკინიგზა
სულ — 906 კმ (2014)

ავტომაგისტრალი
სულ — 15 000 კმ (2015)

ვაჭრობა
ვაჭრობის სალდო უარყოფითია — იმპორტი 2-ჯერ აღემატება ექსპორტს.

ექსპორტი: 1,478 მილიარდი დოლარი
საექსპორტო პარტნიორები: მალი 16,9 %, ინდოეთი 13,1 %, საფრანგეთი 9,5 %, ესპანეთი 6,1 %, იტალია 5,5 %, გამბია 4,6 %
იმპორტი: 2,98 მილიარდი დოლარი
პარტნიორები: საფრანგეთი 22,8 %, ნიგერია 11,4 %, ბრაზილია 4,5 %, ტაილანდი 4,3 %, აშშ 4,2 %, დიდი ბრიტანეთი 4 %
შუპინგუაია

შუპინგუაია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 360 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ვილიენის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 301 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1,62 კმ²-ზე. ფართობი 5 126 723 კმ²-ია.
პარესისი

პარესისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, რონდონიის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 355 მეტრზე. მიეკუთვნება რონდონიის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ვილიენის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 810 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1,89 კმ²-ზე. ფართობი 2 548 683 კმ²-ია.