ავსტრალია (კონტინენტი)

ავსტრალია (
ვიქტორიას შტატი
მდინარე გულბერნი — მელბურნი
უიმერა — მალი
მელბურნი — ჯილონგი

საწყლოსნო გზები
ავსტრალიის შიდა წყლის ტრანსპორტს არა აქვს მთავარი სატრანსპორტო მნიშვნელობა. საუკუნეში, თბომავალი გემები გამოიყენებოდა მდინარეებზე მურეი და დარლინგი მატყლის და მარცვლეულის ტრანსპორტირებისთვის. მაგრამ წყლის დონის ხშირი ცვალებადობის გამო, თბომავალმა გემებმა ვერ გაუძლეს რკინიგზის ტრანსპორტთან კონკურენციას. დღეისათვის მდინარეებზე მოძრაობა უფრო მეტად ხორციელდება კერძო გემებით.

პორტები და ნავსაყუდლები
მატერიკული
ძირითადი:
ადელაიდა, ბრიზბენი, კერნზი, დარვინი, ფრიმანტლი, ჯილონგი, გლადსტონი, მაკაი, მელბურნი, ნიუკასლი, სიდნეი, ტაუნზვილი, ვულონგონგი, პორტ-ლინკოლნი

მადნების:
დამპირი, პორტ-ჰედლანდი, ჯერალდტონი, ოაკაჯი, ესპერანსე, პორტ-ლინკოლნი

ტასმანია
დევონპორტი, ლონსესტონი, ჰობარტი

საჰაერო ტრანსპორტი
ავიაკომპანიები:

 (ფილიალი)
 
 

2004 წლის მდგომარეობით ავსტრალიაში არსებობს 448 აეროპორტი ხელოვნური და გრუნტის საფარით. ყველაზე დიდი აეროპორტებია:
სიდნეი
მელბურნი
ბრიზბენი
პერთი
ადალაიდა
კერნზი
გოლდ-კოსტი
კანბერა
ჰობარტი
ავალონი
დარვინი

აეროპორტები ხელოვნური საფარით
სულ: 305
3047 მეტრზე მეტი: 10
2438 მეტრიდან 3047 მეტრამდე: 12
1524 მეტრიდან 2437 მეტრამდე: 131
914 მეტრიდან 1523 მეტრამდე: 139
914 მეტრამდე: 13 (2004 წლის შეფასება)

აეროპორტები გრუნტიანი საფარით
სულ:143
1524 მეტრიდან 2437 მეტრამდე: 17
914 მეტრიდან 1523 მეტრამდე: 112 ავსტრალიას აქვს ყველაზე უფრო მაღალი მაჩვენებელი მსოფლიოში კანის კიბოს დაავადების მიხედვით, მაშინ, როდესაც სიგარეტის მოწევა გარდაცვალებისა და დაავადებების ყველაზე უფრო დიდი მიზეზია ქვეყანაში, რომელიც შეადგენს საერთო სიკვდილიანობისა და დაავადებების 7,8 %-ს. მეორე ადგილი უკავია ჰიპერტონიას 7,6 %-ით, ხოლო სიმსუქნე მესამე ადგილზეა 7,5 %-ით. ავსტრალია უფროსი ასაკის მოსახლეობის სიმსუქნის მიხედვით მსოფლიოში 35-ე ადგილზეა, ხოლო განვითარებულ ქვეყნებს შორის ზედა ნაწილშია მოქცეული.

ჯანდაცვაზე საერთო ხარჯები (კერძო სექტორის ხარჯების ჩათვლით) შეადგენს მთლიანი შიდა პროდუქტის (მშპ) დაახლოებით 9,8 %-ს. ავსტრალიამ შემოიღო საყოველთაო ჯანდაცვა 1975 წელს. ცნობილი როგორც "მედიკერი", რომელიც დღეისათვის ნომინალურად ფინანსირდება საშემოსავლო გადასახადიდან, რომელსაც ეძახიან მედიკერის გადასახადს და დღეისათვის შეადგენს 1,5 %-ს. შტატების მთავრობები მართავენ საავადმყოფოებს და მათზე მიმაგრებული პოლიკლინიკების მომსახურებას, მაშინ როდესაც ცენტრალური ხელისუფლება განაგებს ფარმაცევტული შეღავათების თანხებს (მედიკამენტების შესყიდვის ხარჯების სუბსიდირება) და საერთო პრაქტიკას..

აბორიგენების ტრადიციული ცეკვების აღნიშვნისთვის გამოიყენება ტერმინი კორობორი , რომელიც წარმოდგება სიდნეის რეგიონის მოსახლეობის ლექსიკონიდან. ზოგიერთ ადგილებში ავსტრალიელი აბორიგენები ასრულებენ „კორობორის“ ცეკვებს ტურისტებისათვის.

 საუკუნის ბოლოს ავსტრალიის სცენურმა და თანამედროვე ცეკვებმა ავსტრალიელი აბორიგენების თანამედროვე ცეკვების გავლენა განიცადა. ნაწილობრივ ეს დაკავშირებულია ავსტრალიის კუნძულელების და აბორიგენების წეს-ჩვეულებების განვითარების ეროვნული ასოციაციის მოღვაწეობით, რომელიც ავსტრალიელ აბორიგენებს ასწავლის ცეკვებს, ასევე ბანგარის ცეკვის თეატრის გახსნით.

ცეკვის სხვა სახეობები
ბუშის ცეკვა ავსტრალიაში ვითარდებოდა, როგორც ხალხური ცეკვის ფორმა და რომელიც არის ინგლისის, შოტლანდიის, ირლანდიის და სხვა ევროპული ქვეყნების ხალხურ ცეკვებთან ნარევი. თემებში საყვარელი ცეკვები იყო ევროპული წარმოშობის ცეკვები — ირლანდიური კეილი «ერინის სიამაყე» და კადრილი « ». ლოკალურად აღმოცენებულ ცეკვებს ეძახიან «ბონდის ხმებს» , მელბურნის შაფლი და ნიუ-ვოგის ცეკვა .

მოსვლისას იმიგრანტებს თან მოჰქონდათ საკუთარი ქვეყნის საცეკვაო ტრადიციები. იმიგრანტების და მათი ოჯახების ენთუზიაზმის მეოხებით, ავსტრალიაში გაჩნდა სხვადასხვა ხალხის ტრადიციული ცეკვები. ავსტრალიაში საკმაოდ ხშირად გვხვდება ბალტიისპირული, შოტლანდიური, ირლანდიური, ინდური, ინდონეზიური ან აფრიკული ხალხური ცეკვები, რომლების შესწავლაც შესაძლებელია ავსტრალიის საზოგადოებრივ ცენტრებში და საცეკვაო სკოლებში.

მიუხედავად ამისა ბევრი საცეკვაო ჯგუფი იყენებს სხვადასხვა წარმოშობის ცეკვებს, ევროპული სამეფო კარის და ისტორიული ცეკვების ჩათვლით, ასევე ტრადიციულ ნაბიჯებს და თანამედროვე მუსიკას და სტილს.

ავსტრალიის ბალეტი ავსტრალიის კლასიკური ბალეტის მოცეკვავეთა ანსამბლია. ის 1962 წელს დააარსა ინგლისელმა ბალერინა პეგი ვან პრაამ და დღეისათვის საერთაშორისო საბალეტო ანსამბლების მიერ აღიარებულია ერთ-ერთ დიდ ბალეტად მსოფლიოში. ანსამბლი მდებარეობს მელბურნში და პუბლიკას უჩვენებს დადგმებს, როგორც კლასიკური რეპერტუარიდან, ასევე ავსტრალიელი და უცხოელი ქორეოგრაფების თანამედროვე ნამუშევრებს. 2010 წლიდან დაწყებული ანსამბლმა მაყურებელს უჩვენა 200-ზე მეტი წარმოდგენა მთელი ავსტრალიის სხვადასხვა ქალაქებში და რეგიონებში და საზღვარგარეთულ ტურნეებში. რეგულარული გამოსვლები ტარდება მელბურნის ხელოვნების ცენტრში , სიდნეის ოპერის თეატრში , სიდნეის თეატრში , ადელაიდას საფესტივალო ცენტრში და საშემსრულებლო ხელოვნების ქვინზლენდის ცენტრში .

გრემ მერფი მსოფლიოში ბალეტის ერთ-ერთი გამოჩენილი დამდგმელია.

თეატრი
ავსტრალიის თეატრი ავსტრალიის კულტურის მთავარი ნაწილია. თეატრი კონტინენტზე შემოვიდა პირველ დასახლებულებთან ერთად და ვითარდებოდა აბორიგენების და ინგლისელების კულტურების შერწყმასთან ერთად, ითვისებდა ბრიტანული და ირლანდიური თეატრების საუკეთესო ტრადიციებს. ავსტრალიელ დრამატურგებს აქვთ საკუთარი განუმეორებელი კოლორიტი, რომელიც ცნობილია ბევრ ქვეყანაში მას შემდეგ, რაც 1788 წელს ახალი კონტინენტის კულტურა მსოფლიოს მოევლინა.

ავსტრალიაში მდებარეობენ მთელ მსოფლიოში ცნობილი ავსტრალიური თეატრალური ცენტრები — სიდნეის ოპერის თეატრი და დრამატული ხელოვნების ეროვნული ინსტიტუტი . ავსტრალიური თეატრალური სცენის გამორჩეული წარმომადგენლებს შორის შეიძლება აღინიშნოს სერ რობერტ ჰელპმანი , ქალბატონი ჯოან საზერლენდი, ბარი ჰამფრისი და დევიდ უილიამსონი , კეიტ ბლანშეტი, ჯეფრი რაში და ჯუდი დეივისი.

შეუფასებელი გავლენა ავსტრალიურ თეატრზე მოახდინა კორობორიმ — ავსტრალიელი აბორიგენების ცერემონიალურმა ცეკვამ, რომლის ისტორია საკმაოდ გვიანდელ წლებში მიდის, პირველ დამსახლებლებამდე (მეცნიერთა გათვლით 40 000-60 000 წლის წინ).

ევროპული ტრადიციები კონტინენტზე მოვიდა პირველ დასახლებულებთან ერთად 1788 წელს. ყველაზე პირველად დაიდგა ირლანდიელი დრამატურგის ჯორჯ ფარკერის პიესა «ოფიცერი-დამქირავებელი» , რომელიც ნაჩვენები იქნა 1789 წელს პატიმრების მიერ. ორი ასწლეულის შემდეგ პირველი ავსტრალიური თეატრალური დადგმების ისტორია დაიწერა ტიმბერლეიკ უერტენბეიკერის პიესაში «ჩვენს ქვეყანაში კარგია» , რომელიც ყვებოდა პატიმარ-მსახიობებზე ზედამხედველების მხრიდან შეურაწყოფაზე. პიესის საფუძველში ჩაიდო ტომას კინელის რომანი «გამთამაშებელი» . თეატრი ფართედ იყო ცნობილი მთელ მსოფლიოში. ნოელ კაუარდმა მას დაარქვა — ოცნების თეატრი, ხოლო ლორენს ოლივიე პირადად დადგა მის დასაცავად, როდესაც 1940-იან წლებში შენობა დანგრევის საფრთხის წინაშე იდგა. ამავე სტილში 1924 წელს აშენდა სიდნეის დედაქალაქის თეატრის შენობა, რომელიც ავსტრალიის ერთ-ერთი საუკეთესო თეატრალური დარბაზია.

1940-იან წლებში ჯონ ენტილმა დაწერა მუსიკა თავისი განთქმული ბალეტისათვის «კორობორი», რომელიც ეფუძნებოდა ტრადიციულ ავსტრალიურ კორობორის. 1950-იანი წლების განმავლობაში ბალეტის ანსამბლი გასტროლებს ატარებდა მთელ ავსტრალიაში. «ავსტრალიის სამეფო ტურის» დროს მის სპექტაკლებს დაესწრო ელისაბედ . ეს ბალეტი იყო პირველი წარმატებული ცდა ორი კულტურის შერწყმისა — დასავლური და აბორიგენების ტრადიციული კულტურის, რომელიც დღემდე გამოიყენება სხვადასხვა თეატრალურ კოლექტივებში, ისეთებში როგორიცაა «ცეკვა ბანგარას თეატრი» .

1955 წელს «უნიონ თეატრმა» მიიწვია დამწყები მსახიობი ბარი ჰამფრისი ვიქტორიის შტატში გასტროლებზე სპექტაკლში «მეთორმეტე ღამე». ქალაქიდან ქალაქში ღამით მგზავრობის დროს, სანამ მეთორმეტე ღამის პიესის რეჟისორი რეი ლოულერი მუშაობდა ახალ პიესაზე «ჩვიდმეტი წლის თოჯინის ზაფხული» , ჰამფრისი ანსამბლის წევრებს ართობდა თავის მიერ გამოგონილი პერსონაჟით — მელბურნის გარეუბნის დიასახლის ედნა ევერეჯით. შემდგომში, ლოულერის პიესამ და ჰამფრისის პერსონაჟმა დიდი გავლენა მოახდინა ავსტრალიურ თეატრზე. პიესაში ასახული იყო ავსტრალიისთვის დამახასიათებელი ტიპაჟი. ლოულერის დაჟინებით, 1955 წლის ბოლოს ჰამფრისმა აჩვენა თავისი დამა ედნა მელბურნის უნივერსიტეტის სასწავლო თეატრის სცენაზე. 1956 წელს მელბურნში უნდა ჩატარებულიყო 1956 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები, ამიტომ ედნა ევერეჯმა მოყვა თავისი მოსაზრებები იმის თაობაზე, თუ როგორ უნდა ჩატარებულიყო ეს თამაშები. პერსონაჟს ჰქონდა არნახული წარმატება, ხოლო მელბურნის რაიონ — მუნი პაუნდსს, რომელშიც ვითომდა დამა ედნა ცხოვრობდა, სახელი გაეთქვა მთელ მსოფლიოში. ჰამფრისმა, რომელიც ჯერ კიდევ 20 წლისაც არ იყო დაიპყრო ლონდონის სცენა, მონაწილეობა მიიღო ლაიონელ ბარტის განთქმულ მუზიკლში «ოლივერი!» . ჰამფრისის მიერ შესრულებული პერსონაჟები — დიასახლისი ედნა ევერეჯი, ხოლო მოგვიანებით მუდამ ნასვამი ავსტრალიელი ატაშე კულტურის დარგში სერ ლეს პატერსონი, აღიარებული იყო ავსტრალიური თეატრალური სცენის ნამდვილ შედევრებად, როგორც მსახიობის სამშობლოში, ასევე მის ფარგლებს გარეთ, ვესტ-ენდში და ბროდვეის თეატრში.

დრამატული ხელოვნების ეროვნული ინსტიტუტი შეიქმნა სიდნეიში 1958 წელს, რომელიც დაამთავრეს — კეიტ ბლანშეტმა, ტონი კოლეტმა, მელ გიბსონმა და ბეზ ლურმენმა.

1960 წელს მელბურნში დაიწყო «კულტურული რაიონის» მშენებლობა. მისი ძირითადი ნაწილი გახდა 1973 წელს როი გრაუნდსის პროექტის მიხედვით აშენებული «კულტურის ცენტრი» . 1982 წელს ცენტრში გაიხსნა საკონცერტო დარბაზი «ჰამერ ჰოლი» , ხოლო 1984 წელს გაიხსნა თეატრალური მოედნები. დღეისათვის კულტურის ცენტრი მელბურნის თეატრის სახლია. მის სცენაზე გამოდის მელბურნის სიმფონიური ორკესტრი, ტარდება ავსტრალიის ოპერისა და ბალეტის სპექტაკლები, ასევე მთელი მსოფლიოს თეატრალური კოლექტივების სპექტაკლები.

«ავსტრალიის ბალეტი»  — ყველაზე ცნობილი კლასიკური ბალეტის თეატრია ავსტრალიაში, რომელიც ბრიტანელმა ბალერინა პეგი ვან პრაამ 1962 წელს დააარსა და დღეისათვის აღიარებულია მსოფლიო ბალეტის ერთ-ერთ ძირითად თეატრად. თეატრის ძირითადი მოედანი მდებარეობს მელბურნში. თეატრის რეპერტუარი წარმოდგენილია, როგორც კლასიკური ბალეტის სახით, ასევე თანამედროვე ქორეოგრაფების დადგმებით ავსტრალიიდან და მსოფლიოს სხვა ქვეყნებიდან. 2010 წლისთვის თეატრმა წარმოადგინა დაახლოებით 200 წარმოდგენა ავსტრალიის საუკეთესო მოედნებზე — «მელბურნის კულტურის ცენტრში», «სიდნეის ოპერაში», «ადელაიდის საფესტივლო მოედანზე», „ქვინზლენდის თეატრალურ ცენტრში“.

1970 წელს ქალაქ ადელაიდაში თეატრალური ფესტივლის ჩატარებისთვის დაიწყო «საფესტივალო მოედნის» მშენებლობა, რომლის დირექტორი გახდა სერ რობერტ ჰელპმანი.

1973 წელს სიდნეიში აშენდა მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე უფრო ცნობილი თეატრალური შენობა — «სიდნეის ოპერის» შენობა, რომელიც გახდა სახლი «ავსტრალიის ოპერისათვის» , რომლის დივაა განთქმული ჯოან საზერლენდი.

1978 წელს გაიხსნა ავსტრალიის ერთ-ერთი ცნობილი თეატრი — სიდნეის თეატრი, რომლის სპექტაკლები ტარდება სიდნეის საოპერო თეატრის «დრამატულ სცენაზე». თეატრმა დიდება მოუტანა ისეთ მსახიობებს, როგორებიცაა მელ გიბსონი, ჯუდი დეივისი, ჰუგო უივინგი, დევიდ ვენჰამი და ტონი კოლეტი. დღეისათვის თეატრის მხატვრული ზელმძღვანელები არიან ოსკაროსანი მსახიობი ქალი კეიტ ბლანშეტი და მისი ქმარი, დრამატურგი და რეჟისორი ენდრიუ აპტონი.

1979 წელს ორი ღარიბი ახალგაზრდა მსახიობი, რომლებიც ასრულებდნენ როლებს სიდნეის თეატრის დადგმაში «გოდოს მოლოდინში», ერთ ორადგილიან ბინას ქირაობდნენ. ესენი იყვნენ ყველასათვის უცნობი მელ გიბსონი და ჯეფრი რაში. გიბსონმა დაამთავრა დრამატული ხელოვნების ეროვნული ინსტიტუტი, სადაც მას სცენაზე დებიუტი ჰქონდა თავის ჯგუფელ ჯუდი დევისთან სტუდენტურ სპექტაკლში «რომეო და ჯულიეტა». 1979 წელს გიბსონი ფილმ «თავზეხელაღებული მაქსი»ს გადაღების შემდეგ მსოფლიოში აღიარებული ხდება. რაში 1980-იან წლებში უერთდება თეატრ «შუქურას» ანსამბლს და იძენს ავსტრალიაში ყველაზე მოთხოვნადი თეატრალური მსახიობის რეპუტაციას, სანამ 1997 წელს არ მიიღო ოსკარი საუკეთესო მამაკაცის როლისთვის ფილმში «სიკაშკაშე».

1990 წელს შეიქმნა «ბელის შექსპირული ანსამბლი» , რომელიც უმალვე გახდა პოპულარული. ჯონი ო’კიფის და პიტერ ალენის მუზიკლებს საკმაო წარმატებები მოჰქონდა. ალენის მუზიკლმა « » დესკის დრამის და ტონის პრემია მიაღებინა მსახიობ ჰიუ ჯეკმენს.

ავსტრალიელი დრამატურგები, როგორებიცაა დევიდ უილიამსონი , ალან სეიმური , ნიკ ენრაიტი და ჯასტინ ფლემინგი ხშირად მიმართავდნენ ავსტრალიელებისთვის მთავარ თემებს. მაგალითად, სპექტაკლი «წელიწადში ერთადერთი დღე» ალან სეიმურის პიესის მიხედვით, მოთხრობილია ანზაკის დღის შესახებ — დარდანელის ოპერაციის დროს დამარცხების დღის მოსაგონრად. სპექტაკლში «ნჯაპარტჯი ნჯაპარტჯი» სკოტ რენკინის და ტრევორ ჯემისონის პიესის მიხედვით, მოთხრობილია უდაბნოში პიტჯანტჯატჯარას ხალხზე ბირთვული გამოცდების ზემოქმედებაზე. სპექტაკლი მკაფიო გამოხატულებაა ტრადიციული ავსტრალიელი აბორიგენების კულტურის ბერძნულ, ავღანურ, იაპონურ და ახალზელანდიურ კულტურებთან შერევისა.

ცირკი
როგორც ევროპული ქვეყნების უმრავლესობაში, ავსტრალიაში ცირკისათვის არ არსებობენ სტაციონარული შენობები. ცირკები მოგზაურობენ ქალაქიდან ქალაქში და შლიან შაპიტოებს სპეციალურად მომზადებულ მოედნებზე. ავსტრალიაში ყველაზე უფრო პოპულარული საცირკო ჯგუფებია:

  — შტაბ-ბინა მელბურნში.
  — კვებეკში (კანადა) დაარსებულ ცირკს დღეისათვის აქვს წარმომადგენლობა მსოფლიოს ბევრ ქვეყანაში, ავსტრალიის ჩათვლით.

ჯგუფს, რომელიც გამოდის ავსტრალიის სხვადასხვა ქალაქებში, სახელით არავითარი კავშირი მოსკოვის ცირკთან არ აქვს.