iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მემფისი (ტენესი)

მემფისი — ქალაქი აშშ-ში, ტენესის შტატში, ამერიკის შეერთებული შტატების სამხრეთ–აღმოსავლეთში, მდინარე მისისიპის ნაპირზე, 652,236 მცხოვრებით (2017).

დაარსდა 1819 წელს. სამოქალაქო ომში 1861 წელს ის კონფედერატების ხელში აღმოჩნდა, 1862 წლის 6 ივნისის ბრძოლის შემდეგ ის დაიბრუნეს უნიონისტებმა. ქალაქი ვითარდებოდა და იზრდებოდა, მაგრამ ყვითელი ცხელების სამმა ეპიდემიამ 1873-1879 წლებში მოსახლეობის დიდი ნაწილი შეიწირა, მრავალმაც დატოვა ქალაქი და მემფისი დაცარიელდა. მხოლოდ მეცხრამეტე საუკუნის მიწურულს აღიდგინა თავისი მნიშვნელობა ქალაქმა. მემფისის განვითარებაში განსაკუთრებით დიდი როლი შეასრულა მემფისელმა პოლიტიკოსმა ედვარდ კრამპმა, რომელიც 1910–1954 იყო ქალაქის მრავლგზის არჩეული მერი და ასევე კონგრესმენი ტენესიდან. მემფისის ინფრასტრუქტურის შექმნაში მისი წვლილი განუზომელია. ამ ქალაქში 1968 წლის 4 აპრილს მარტინ ლუთერ კინგი მოკლეს. მემფისი, ისევე როგორც ტენესის შტატის მეორე უმნიშვნელოვანესი ქალაქი ნეშვილი, ამერიკული მუსიკის ცენტრად და აკვნად შეიძლება ჩაითვალოს.
პოზიტივიზმი

პოზიტივიზმი — საუკუნის შუა წლებში ოგიუსტ კონტის მიერ ჩამოყალიბებული ფილოსოფიური თეორია, რომლის მიხედვით ერთადერთი ჭეშმარიტი ცოდნა არის მეცნიერული ცოდნა, რომელიც თეორიების მეცნიერული შემოწმების საშუალებით მიიღწევა. ამ შეხედულებას მეცნიერების იდეოლოგიადაც მოიხსენიებენ.

კონტის მიხედვით ჭეშმარიტების ძიების პროცესში საზოგადოება სამ თანმიმდევრულ სტადიას გადის: თეოლოგიურს, მეტაფიზიკურსა და პოზიტიურს (მეცნიერულს). თეოლოგიურ ფაზაში ადამიანებს ღმერთის უმაღლესი ძალის სწამთ, საზოგადოებას კი ღმერთის „წარმომადგენლები“ მართავენ. ადამიანებს სჯერათ რელიგიური დოქტრინების და მათთან დაკავშირებით კითხვები არა აქვთ. მეტაფიზიკურ ფაზაში ჩნდება და ძლიერდება იდეა ადამიანის უნივერსალური და განუყოფელი უფლებების შესახებ, ძლიერდება ამ უფლებების პატივისცემა. მესამე სტადიისათვის კი დამახასიათებელია პიროვნების მნიშვნელობის კიდევ უფრო ზრდა. აღარ არსებობს უზენაესი ავტორიტეტი, რომელსაც ადამიანები ემორჩილებიან — ყოველივეს პიროვნებათა თავისუფალი ნება განსაზღვრავს.

კონტის მიხედვით დასავლური ცივილიზაციისათვის პირველი სტადია დასრულდა განმანათლებლობის ეპოქით, მეორე — საფრანგეთის რევოლუციით.
გიორგი ბარნაბიშვილი

გიორგი კირილეს ძე ბარნაბიშვილი (დ. 12 იანვარი, 1917, ქ. ოდესა ― გ. 23 მარტი, 1982, თბილისი) — ქართველი ვიოლინჩელისტი და პედაგოგი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პროფესორი (1968). სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1952).

ბიოგრაფია
1939 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია ჩელოს კლასი 1953 წლიდან იყო საქართველოს ფილარმონიის სოლისტი, 1941 წლიდან თბილისის კონსერვატორიის პედაგოგი, ჩელოსა და კონტრაბასის კათედრის გამგე (1965). 1944–1973 წლებში უკრავდა საქართველოს სახელმწიფო სიმებიან კვარტეტში, რომელმაც 1952 წელს მონაწილეობა მიიღო სიმებიან კვარტეტთა საერთაშორისო კონკურსში ქ. პრაღაში და ლაურეატის წოდება დაიმსახურა. მისი მოწაფეები იყვნენ ე. ისაკაძე, თ. გომელაური, ე. სანაძე, რ. მაჩაბელი და სხვები.

ჯილდოები და აღიარება
1952 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1952 — სსრკ სახელმწიფო პრემია (კვარტეტთან ერთად)
1982 — საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
აკაკი ბაქრაძე

აკაკი ვიქტორის ძე ბაქრაძე (დ. 29 მარტი, 1928, თბილისი ― გ. 5 დეკემბერი, 1999, იქვე) — ქართველი კრიტიკოსი, ხელოვნებათმცოდნე, პუბლიცისტი, მწერალი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
აკაკი ბაქრაძე დაიბადა 1928 წლის 29 მარტს ქალაქ თბილისში. 1948 წელს დაამთავრა ოზურგეთის საშუალო სკოლა. 1953 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი.

1955–1960 წლებში მუშაობდა კინოსტუდია ქართული ფილმის სასცენარო განყოფილების რედაქტორად და მთავარ რედაქტორად, ხოლო 1964–1968 წლებში სასცენო-სარედაქციო განყოფილების მთავარ რედაქტორად. 1973–1980 წლებში იყო რუსთაველის თეატრის დირექტორი, კინემატოგრაფიის სახელმწიფო კომიტეტის მთავარი რედაქტორი (1968–1988), მარჯანიშვილის თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი (1988–1989), იყო სსრკ სახალხო დეპუტატი, სსრკ უზენაესი საბჭოს ეროვნებათა საბჭოს წევრი (1989–1991). 1989–1991 წლებში იყო საქართველოს კომპარტიის მიერ შექმნილი „რუსთაველის საზოგადოების“ პრეზიდენტი. ის ამ თანამდებობაზე აირჩიეს პარტიის მორჩილი ირაკლი აბაშიძის ნაცვლად. ბაქრაძე ეროვნული მოძრაობის დროს ხალხს მოუწოდებდა დამოუკიდებლობისკენ, პლურალიზმისკენ, კერძო საკუთრების დამკვიდრებისა და პოლიტიკური პარტიების ჩამოყალიბებისკენ.

1991–1996 კითხულობდა ლექციებს ქუთაისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1992 წელს იყო საქართველოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საბჭოს წევრი. 1995 წელს აირჩიეს გელათის მეცნიერებათა აკადემიის წევრად. იმავე წელს მონაწილეობდა საპრეზიდენტო არჩევნებში, სადაც მიიღო ხმათა 1,48 %. გარდაიცვალა 1999 წლის 5 დეკემბერს თბილისში. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

პუბლიცისტიკა
აკაკი ბაქრაძე არის წერილების რამდენიმე კრებულის ავტორი, რომლებშიც ეხებოდა ქართული თეატრისა და კინოს ისტორიას, საუკუნის თეატრისა და კინოხელოვნების საკითხებს. პირველი წერილი, რეცენზია ფილმზე „ჩვენი ეზო“ გამოაქვეყნა 1954 წელს ჟურნალ ცისკარში, პირველი წიგნები „კინოკრიტიკული ეტიუდები“ და „კრიტიკული წერილები“ — 1966 წელს, „სჯანი“ — 1972 წელს.

აკაკი ბაქრაძე განიხილავდა საუკუნის ქართული მწერლობის აქტუალურ პრობლემებს, ახალგაზრდა მწერალთა შემოქმედებას; იკვლევდა ვაჟა-ფშაველას, კონსტანტინე გამსახურდიასა და დემნა შენგელაიას თხზულებათა მითოლოგიურ ძირებს („მითოლოგიური ენგადი“, (1969); „ფიქრი და განსჯა“, (1972). ასევე სწავლობდა ქართველი მწერელებისა და საზოგადო მოღვაწეების ბიოგრაფიებს: „წიწამური (ილია ჭავჭავაძე)“ (1984 წ.), სადაც ახალი კუთხით გააანალიზა მწერლის მსოფლმხედველობისა და აღსასრულის პრობლემები; „ტკბილი ოცნება და მწარე სინამდვილე (აკაკი წერეთელი)“, „ნიკო ნიკოლაძე“, „კარდუ ანუ გრიგოლ რობაქიძის ცხოვრება და ღვაწლი“.

აკაკი ბაქრაძის წიგნებია: „კრიტიკული წერილები“ (1966), „სჯანი“ (1972), „ფიქრი და განსჯა“ (1972), „კრიტიკული გულანი“ (1977), „მარად და ყველგან საქართველოვ მე ვარ შენთანა“ (1978), „პილპილმოყრილი მადლი“ (1989), „კინო. თეატრი“ (1989), „რწმენა“ (1990) „მწერლობის მოთვინიერება“ (1990), „ილია და აკაკი“ (1993), „დაწუნებილი გზა“ (1995). მისი სიკვდილის შემდეგ გამოიცა „აფხაზეთისთვის“ (2002) და „თხზულებანი“ 8 ტომად.

ბაქრაძე კითხულობდა ლექციების კურსსა და საჯარო ლექციებს ლიტერატურაზე, ისტორიაზე, ეროვნულ და საზოგადოებრივ საკითხებზე. იყო საბჭოთა რეჟიმის დიდი კრიტიკოსი, 1980-იან წლებში მისმა წიგნებმა, სტატიებმა და საჯარო ლექციებმა დიდი როლი შეასრულა ეროვნულ-გამათავისუფლებელ მოძრაობაში.
მარიამ ბაუერი

მარიამ ბენიამინის ასული ბაუერი (დ. 29 მაისი [ძვ. სტ. 16 მაისი], 1909, თბილისი ― გ. 6 სექტემბერი, 1995, მოსკოვი, დაკრალულია თბილისში) — ბალეტის მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1955).

1923 წელს თბილისში დაამთავრა მ. პერინის ქორეოგრაფიული სტუდია. იმავე წელს ჩაირიცხა თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრში. 1929-1930 წლებში სწავლობდა ლენინგრადის საბალეტო ტექნიკუმში. 1930-1960 წლებში კვლავ თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტია. 1936-1942 წლებში მუშაობდა პედაგოგად თბილისის ქორეოგრაფიულ სტუდიაში. 1960 წლიდან თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის ბალეტმაისტერ-რეპეტიტორია. ბაუერს ახასიათებდა ექსპრესია, ცეცხლოვანი გრძნობა, მდიდარი ტექნიკა და მიმიკა. შეასრულა პარტიები: გულნარა (პუნის „კორსარი“), ზარემა (ასაფიევის „ბახჩისარაის შადრევანი“), თოჯინა (დელიბის „კოპელია“), ოდეტა (ჩაიკოვსკის „გედების ტბა“), ტაო-ხოა (გლიერის „წითელი ყაყაჩო“) და სხვა. ბაუერის ნიჭის თავისებურებანი განსაკუთრებით მკაფიოდ გამოვლინდა სახასიათო პარტიებში: ქუჩის მოცეკვავე (მინკუსის „დონ კიხოტი“), ესპანური ცეკვა (ჩაიკოვსკის „გედების ტბა“), ინდური ცეკვა (თორაძის „გორდა“, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1951) და სხვა.
ათწლეული

ათწლეული — ყველაზე ხშირად იგულისხმება კალენდარული ათწლეული, დროის პერიოდი, რომელიც მოიცავს ათ წელიწადს (იწყება 1 იანვარს და მთავრდება 31 დეკემბერს). ტერმინი „ათწლეული“ ასევე ხშირად გამოიყენება ნებისმიერი თვისების დროის 10-წლიანი პერიოდის აღსანიშნავად, მაგალითად: საქმიანობის ათწლეული; ორგანიზაციის ათწლეული და სხვა.
აკაკი ბაქრაძე (გინეკოლოგი)

აკაკი ტრიფონის ძე ბაქრაძე (დ. 16 ივნისი [ ძვ. სტ. 3 ივნისი], 1890, სოფ. ხეითი, ახლანდელი ონის მუნიციპალიტეტი — გ. 30 იანვარი, 1979, თბილისი), ქართველი მეან-გინეკოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1955), პროფესორი (1957). საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

ბიოგრაფია
1920 წელს დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი. 1921 წლიდან მუშაობდა თბილისის სხვადასხვა კლინიკისა და საავადმყოფოს გინეკოლოგიურ განყოფილებებში. 1957–1973 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის მეანობა-გინეკოლოგიის კათედრის პროფესორი. დაამუშავა ენდოკრინული ჯირკვლის ყვითელი სხეულის სტიმულაციის მეთოდიკა. შემოიღო საშვილოსნოს ყელის გახსნის ახალი მეთოდი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით და მედლებით.
ალექსანდრე ბაქრაძე

ალექსანდრე კონსტანტინეს ძე ბაქრაძე (დ. 5 მაისი, 1925, ქუთაისი — გ. მაისი, 2009) — ქართველი არქიტექტორი, საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი (1971).

ბიოგრაფია
1955 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია, 1971-იდან იქვე ეწევა პედაგოგიურ მოღვაწეობას, 1972-იდან დეკორაციულ-გამოყენებითი ხელოვნების კათედრის გამგეა. ბაქრაძის მთავარი ნამუშევრებია: საცხოვრებელი სახლი ბარნოვის ქუჩაზე (1958), ობელისკი-შემოსასვლელი თბილისის 1500 წლისთავის აღსანიშნავად (1958), 300 არაგველის მემორიალი, სასტუმრო „ივერიის“ რესტორნის მთავარი და აღმოსავლური დარბაზები და ღამის ბარი (1967), სასტუმრო „თბილისის“ ღამის კლუბი „მუხამბაზი“ (1973, ყველა თბილისი), სამამულო ომში დაღუპულ გმირთა მემორიალი (1966, ქ. სიღნაღი). 1925 წლის რუსეთის აგრესიის წინააღმდეგ მებრძოლ იუნკერთა მემორიალი (2006, დაბა კოჯორი).
დავით ბაქრაძე (გმირი)

დავით ილიას ძე ბაქრაძე (დ. 10 იანვარი, 1912, ხარაგაული ― გ. 8 დეკემბერი, 1977, თბილისი) — საბჭოთა კავშირის გმირი (7 აგვისტო, 1944), პოდპოლკოვნიკი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სატყეო-ტექნიკური ინსტიტუტი (1938). სკკპ წევრი 1938 წლიდან. 1940 წლიდან წითელ არმიაში იყო ბელორუსიაში. აქ 1941 წლის დეკემბერში ტყვედ ჩაუვარდა გერმანელებს. 1942 წლის აგვისტოს საბჭოთა მეომრების ჯგუფთან ერთად ტყვეობიდან გაიქცა და ს. კოვპაკის პარტიზანულ რაზმს შეუერთდა. განვლო საბრძოლო გზა ათეულის მეთაურიდან პარტიზანული პოლკის მეთაურამდე. მონაწილეობდა მიიღო 168 ბრძოლაში. მუშაობდა სხვადასხვა საპასუხისმგებლო საბჭოთა და სამეურნეო თანამდებობაზე. 1965 წლიდან იყო საქართველოს საშენ მასალათა მრეწველობის სამინისტროს ტრესტ „საქმარმარილოს“ მმართველი. სსრკ – მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. ავტორია წიგნებისა: „გმირთა სისხლით“ (1950), „ძველ გზებსა და ბილიკებზე“ (1965), „ლეგენდარული რეიდი“ (1968). დაჯილდოებულია 3 ლენინის ორდენით, სამამულო ომის ხარისხის, წითელი ვარსკვლავის, აგრეთვე პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკის "ვირტუტი მილიტარის" ხარისხის ორდენებით და მედლებით. მის შესახებ მურმან ლებანიძემ დაწერა ლექსი „პარტიზანები“ (1974 წ.).
გიორგი ბაქრაძე

გიორგი კონსტანტინეს ძე ბაქრაძე (დ. 1 მაისი, 1908, ბუკისციხე — გ. 1 დეკემბერი, 1989, თბილისი) — ქართველი მეცნიერ-ეკონომისტი. ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1960), პროფესორი (1962), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1975).

1929 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალურ-ეკონომიკური ფაკულტეტი. 1937 წლიდან ეწეოდა მეცნიერულ და პედაგოგიურ მოღვაწეობას თსუ-ში. ბაქრაძის ძირითადი მეცნიერული ნაშრომები ეხება პოლიტეკონომიისა და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების ისტორიის საკითხებს.
ვალერიან ბაქრაძე (რევოლუციონერი)

ვალერიან ტარასის ძე ბაქრაძე (პარტიული ფსევდონიმი „ჟელეზნი“; დ. 1886, სოფ. დარკვეთი, შორაპნის მაზრა ― გ. 1908, ქ. ყაზვინი) ― რევოლუციური მოძრაობის მოღვაწე ამიერკავკასიაში.

ბიოგრაფია
რევოლუციურ მოძრაობაში ჩაება ქუთაისის გიმნაზიაში სწავლის დროს. მონაწილეობდა ქუთაისის მოსწავლეთა გაფიცვებსა და დემონსტრაციებში (1903-1904). იყო რსდმპ კავკასიის კავშირის იმერეთ-სამეგრელოს კომიტეტის პროპაგანდისტთა კოლეგიის წევრი და მუშაობას ეწეოდა ბაღდათისა და ჭიათურის სოციალ-დემოკრატთა ორგანიზაციებში. 1905 წელს მონაწილეობდა ჭიათურის მუშათა და გლეხთა რევოლუციურ ბრძოლებში. შეიარაღებული აჯანყების დამარცხების შემდეგ არალეგალურად გაემგზავრა ბაქოში, სადაც ასრულებდა პარტიის პასუხსაგებ დავალებებს (არალეგალური სტამბის მოწყობა, რევოლუციური ლიტერატურის გავრცელება და სხვა). 1908 წელს ბაქრაძე მონაწილეობდა ირანის რევოლუციაში. ერთ-ერთი შეტაკების დროს იგი შეიპყრეს და ჩამოახრჩვეს.
ვიქტორ ბაქრაძე

ვიქტორ ტარასის ძე ბაქრაძე (დ. 1880, დარკვეთი, შორაპნის მაზრა ― გ. აპრილი, 1952) ― რევოლუციური მოძრაობის მოღვაწე ამიერკავკასიასა და თურქმენეთში. რსდმპ წევრი 1898 წლიდან.

1897 წელს ზეინკლად მოეწყო ამიერკავკასიის რკინიგზის თბილისის მთავარ სახელოსნოებში, 1899 წელს მუშაობა დაიწყო ბაქოს რკინიგზის დეპოს მემანქანის თანაშემწედ. მონაწილეობდა არალეგალური სტამბის „ნინას“ მოწყობასა და მუშაობაში. ავრცელებდა გაზეთებს „ისკრასა“ და „ბრძოლას“. 1904 წელს გადავიდა აშხაბადში, სადაც აქტიურ მონაწილეობა მიიღო აშხაბადის მშრომელთა რევოლუციურ ბრძოლებში (1905-1906). იყო აშხაბადის სოციალ-დემოკრატთა ორგანიზაციის ერთ-ერთი დამაარსებელი, რსდმპ აშხაბადის კომიტეტის წევრი, საგაფიცვო კომიტეტის წევრი (1905 წლის ორტომბრიდან), არალეგალური სტამბის ორგანიზატორი. რევოლუციური მოღვაწეობისათვის რამდენიმეჯერ დააპატიმრეს. 1907-1918 წლებში ეწეოდა რევოლუციურ მოღვაწეობას ბაქოში, როსტოვში, თბილისში, ჭიათურასა და საჩხერეში. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ იყო ხელმძღვანელ საურნეო სამუშაოებზე.
თამარ ბაქრაძე

თამარ ივანეს ასული ბაქრაძე (დ. 29 დეკემბერი, 1907, სოფელი ხაშმი, ახლანდელი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი ― გ. 18 ივნისი, 1995, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1967).

ბიოგრაფია
დაამთავრა თსუ ისტორიის ფაკულტეტი და თბილისის რუსთაველის თეატრთან არსებული დრამატული სტუდია (ორივე 1930 წელს); 1930–1967 წლებში რუსთაველის სახელობის დრამატული თეატრის მსახიობია. შესრულებული აქვს როლები: ამალია (ფრიდრიხ შილერის „ყაჩაღები“), ლიდია კოვალი (ალექსანდრე კორნეიჩუკის „პლატონ კრეჩეტი“), ემილია ( უილიამ შექსპირის „ოტელო“), კრუჩინინა (ალექსანდრე ოსტროვსკის „უდანაშაულო დამნაშავენი“), კნეინა ჩიტუნია (შალვა დადიანის „გუშინდელი“), ქეთევან დედოფალი (სანდრო შანშიაშვილის „გიორგი სააკაძე“), ზეინაბი (ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“), ოთარაანთ ქვრივი (ილია ჭავჭავაძის მოთხრობის მიხედვით), სანათა (მიხეილ მრევლიშვილის „ზვავი“), გერტრუდა (უილიამ შექსპირის „ჰამლეტი“) და სხვა. 1963 წლიდან ეწევა პედაგოგიურ მოღვაწეობას.

დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენითა და მედლებით.
ფილმოგრაფია
1926: „შირვანსკაიას დანაშაული“ (ოფიცერ მირორნოვის ცოლი) რეჟ. ივანე პერესტიანი
1956: „ჩრდილი გზაზე“ (მაგდანა) რეჟ. დავით რონდელი
1961: „ენგურის ნაპირებზე“ რეჟ. დავით რონდელი
ივანე ბაქრაძე

ივანე ირაკლის ძე ბაქრაძე (დ. 21 სექტემბერი [ძვ. სტ. 9 სექტემბერი], 1898,სოფ. ხაშმი, ახლანდელი საგარეჯოს რაიონი ― გ. 13 ნოემბერი, 1980, თბილისი) ― ქართველი მეცნიერი მანქანათმშენებლობის დარგში, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1954), პროფესორი (1955), საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე (1956).

1925 წელს დაამთავრა თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მექანიკური ფაკულტეტი. 1925-1933 წლებში მუშაობდა თბილისის საბურღი იარაღების ქარხანაში (ახლანდელი თბილისის საწარმოო გაერთიანება „ჩარხმშენებელი“), 1933-1959 წლებში ― თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინრების ინსტიტუტში (1953-1959 წლებში ― პრორექტორი). 1959-1962 წლებში იყო საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში მანქანათა ნაწილების კათედრის გამგე. 1962 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მანქანათა მექანიკის ინსტიტუტის მანქანათა ნაწილების გაანგარიშების განყოფილების გამგედ.

ბაქრაძის შრომები ეხება კბილა და ჭიახრახნული გადაცემების ცვეთისა და ჩაჭექის თეორიის, ელექტრომავლებში გამოზენებული კბილანების გამლეობის გადიდებისა და პოლიმერული მასალისაგან დამყადებული დეტალების გაანგარიშების საკითხებს და სხვა.
იოსებ ბაქრაძე

იოსებ ზოსიმეს ძე ბაქრაძე (დ. 14 თებერვალი [ ძვ. სტ. 1 თებერვალი], 1850, სოფ. არბო, ახლანდელი გორის მუნიციპალიტეტი ― გ. 27 მაისი [ ძვ. სტ. 14 მაისი], 1904, თბილისი) ― ქართველი პოეტი, პუბლიცისტი, მთარგმნელი.

 საუკუნის 70-იანი წლებიდან ჟურნალ-გაზეთებში ― „დროებაში“, „ივერიაში“, „მნათობსა“ და „კვალში“ - აქვეყნებდა ლექსებს, წერილებსა და თარგმანებს.

ბაქრაძე ქართველ ხალხოსნებთან ერთად იღვწოდა, მონაწოლეობდა სცენისმოყვარეთა წარმოდგენებში, ზრუნავდა ქართული თეატრის რეპერტუარისთვის. გ. სუნდუკიანთან ერთად თარგმნა მისი პიესები „პეპო“ (1895), „ხათაბალა“, „კიდევ ერთი მსხვერპლი“. მანვე თარგმნა ჯ. ბაირონის „ჩაილდ-ჰაროლდი“ („ივერია“, 1879), ვ. სკოტის „აივენგო“ (დაიბეჭდა ცალკე წიგნად, 1895, 1938), ვ. ალფიერის „ვირგინია“ (1873), კ. გუცკოვის „ურიელ აკოსტა“, ფ. შილერის „მარიამ სტიუარტი" (1892) და „პაცის ჯალადობა“, ვ. პოტოს „საქართველო და მისი ისტორიული წარსული დრო“ (დაიბეჭდა ცალკე წიგნად, 1894). ბაქრაძის ზოგი ორიგინალური თუ თარგმნილი ლექსი ― „მე ქართველი ვარ!“, „სიმღერა“ ("არც სახლი მაქვსმ არც კარი“), ჰაინეს "ტურფავ, ტურფავ“ და სხვა ხალხურ სიმღერებად იქცა. ბაქრაძის ფსევდონიმებია „ი. ელაქიძე“, „ი. ოქრიაშვილი“, „გ. თენაძე“, „გ. ციმაკურიძე“.
კონსტანტინე ბაქრაძე

კონსტანტინე (კოტე) სპირიდონის ძე ბაქრაძე (დ. 24 ნოემბერი, 1898, თბილისი — გ. 28 აპრილი, 1970, იქვე) — ქართველი ფილოსოფოსი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1969), მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1943). თბილისში მისი სახელობის ქუჩა არსებობს.

ბიოგრაფია
1918 წელს დაამთავრა თბილისის ქართული სათავადაზნაურო გიმნაზია. 1922 წელს დაამთავრა თსუ, 1923–1925 წლებში იმყოფებოდა სამეცნიერო მივლინებით გერმანიაში. მუშაობდა ჰუსერლთან, რიკერტთან, ჰაიდეგერთან. 1930 წლიდან თსუ-ს პროფესორია. წლების მანძილზე ხელმძღვანელობდა ფილოსოფიის ისტორიისა და ლოგიკის კათედრებს. კვლევის ძირითადი სფერო — ფილოსოფიის ისტორია, ლოგიკა, შემეცნების თეორია. დიდი ღვაწლი მიუძღვის გერმანული დიალექტიკის ისტორიის საკითხების დამუშავებაში. ბაქრაძე იყო ფილოსოფიური სკოლების — ნეოკანტიანელობის, ფენომენოლოგიის, პრაგმატიზმის, ეგზისტენციალიზმის ცნობილი მკვლევარი; ამ ფილოსოფიის სისტემების განხილვისას მოითხოვდა ობიექტურობისა და პარტიულობის პრინციპის დაცვას, იმანენტური სიძნელეების ანალიზს. ბაქრაძემ სიცხადე შეიტანა ფილოსოფიის ბევრი ძირითადი ცნებისა და თეორიის გაგებაში, ყოფილ სსრკ-ში ერთ-ერთმა პირველმა დასვა და თავისებურად გადაწყვიტა ფორმალურ და დიალექტურ ლოგიკას შორის დამოკიდებულების პრობლემა, დაუპირისპირდა გაბატონებულ შეხედულებას, რომელიც უარყოფდა ფორმალურ ლოგიკას. პირველმა ყოფილ საბჭოთა კავშირში გამოაქვეყნა ლოგიკის სახელმძღვანელო (1946; რუსეულ ენაზე - 1955), ჟურნ. „ვოპროსი ფილოსოფიის“ (1950, № 2) ფურცლებზე დაბეჭდილი მისი სტატიით — „ლოგიკისა და დიალექტიკის“ დამოკიდებულების საკითხისათვის დაიწყო საკავშირო დისკუსი ლოგიკის ძირეულ პრობლემებზე. ბაქრაძის შრომებში გამოკვლეულია მარქსისტული შემეცნების თეორიის ისეთი საკვანძო საკითხები, როგორიცაა ჭეშმარიტების ობიექტურობის პრობლემა, ჭეშმარიტების კრიტერიუმის პრობლემა და სხვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. პანთეონში მის გვერდით დასაფლავებულია მისი მეუღლე — ნინო ალექსანდრეს ასული დიასამიძე (დ. 4 აპრილი, 1898, თბილისი — გ. 27 მაისი, 1978, იქვე).
მარიამ ბაქრაძე-დედაბრიშვილი

მარიამ სიმონის ასული ბაქრაძე-დედაბრიშვილი (ფსევდონიმი: დედაბერი. დ. 1869, თბილისი ― გ. 1942, იქვე) ― ქართველი ექიმი და ლიტერატორი, შიო არაგვისპირელის მეუღლე. საქართველოს დამსახურებული ექიმი (1941), მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1898).

ბიოგრაფია
1897 წელს დაამთავრა პარიზის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი. 1898 წელს მედიცინის დოქტორის ხარისხის მოსაპოვებლად პარიზში დაიცვა დისერტაცია თემაზე „საბავშვო დამბლების შედეგად განვითარებული მრუდე ტერფის ქირურგიული მკურნალობა“. 2 წლის მანძილზე მუშაობდა პარიზის ბავშვთა სნეულების კლინიკებში, შემდეგ პასტერის სადგურში. 1901 წლიდან მუშაობდა თბილისში ქალაქის საავადმყოფოში. 1908-1938 წლებში იყო საავადმყოფოს ინფექციური განყოფილების, ხოლო 1938 წლიდან ქალაქის ბავშვთა ინფექციური საავადმყოფოს გამგე.

სამეცნიერო და საექიმო საქმიანობასთან ერთად ეწეოდა ლიტერატურულ მოღვაწეობას: ქართულ პერიოდულ პრესაში გამოქვეყნებულია მთელი რიგი მისი საბავშვო მოთხრობებისა.
სპარტაკ ბაღაშვილი

სპარტაკ ლევანის ძე ბაღაშვილი (დ. 7 დეკემბერი, 1914, თბილისი — გ. 1 თებერვალი, 1977, იქვე) — ქართველი კინომსახიობი. სტალინური პრემიის ლაურეატი (1939). საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1963).

ბიოგრაფია
დაიბადა თბილისელი მუშა-მოსამსახურის ოჯახში. მსახიობური ხელოვნება მისთვის უცხო არ იყო. მაგრამ თავდაპირველად სცენაზე არ უფიქრია — მან დაამთავრა სატყეო ტექნიკუმი. სტუდენტობისას იგი შემთხვევით ნახა ქუჩაში უხუცესმა ქართველმა რეჟისორმა ზაქარია ბერიაშვილმა, რომელიც მთავარი როლის შემსრულებელს ეძებდა მიხეილ ჭიაურელის ფილმისათვის „არსენა“.

1944 წელს დაამთავრა თბილისის კინოსტუდიასთან არსებული კინომსახიობთა სკოლა. 1935 წლიდან მუშაობდა კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“. მისი პირველი როლი იყო არსენა ოძელაშვილის გმირი მიხეილ ჭიაურელის ფილმში „არსენა“ (1937). მსახიობმა შექმნა ქართველი ხალხის საყვარელი გმირის დამაჯერებელი სახე. სხვა როლებია: გიორგი („დიადი განთიადი“, 1938), ვანო („ქაჯანა“, 1941), ლუარსაბ მეფე („გიორგი სააკაძე“, 1942), ერთდროულად სამი როლი — მეწისქვილე ესტატე, გამზრდელი და ვაჟა-ფშაველა („აკაკის აკვანი“, 1963), ხევისბერი გოჩა („ხევისბერი გოჩა“, 1965), ლუკაია („მე ვხედავ მზეს“, 1965), ჯანყვათი („ცისკრის ზარები“, 1967), ღვთისია („ვედრება“, 1967), ქალუნდაური („დიდოსტატის მარჯვენა“, 1969). გადაიღეს კიევის კინოსტუდიის ფილმში „დავიწყებულ წინაპართა აჩრდილები“ (მალფარი, 1964), ტაჯიკეთის კინოსტუდიის ფილმში „ნოსო“ (ბაბაკალონი, 1966) და სხვა.

სპარტაკ ბაღაშვილი გარდაიცვალა 1977 წლის 1 თებერვალს. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ფილმოგრაფია
1937: „არსენა“ (არსენა) რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი
1938: „დიადი განთიადი“ (გიორგი ღუდუშაური) რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი
1940: „კოლხეთის ჩირაღდნები“ (ტარასი) რეჟ. დავით რონდელი
1941: „ქაჯანა“ (ვანო — სოფლის მასწავლებელი) რეჟ. კონსტანტინე პიპინაშვილი
1943: „გიორგი სააკაძე“ (ლუარსაბ მეორე) რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი
1947: „აკაკის აკვანი“ (ესტატე — მეწისქვილე, ვაჟა-ფშაველა, გამზრდელი) რეჟ. კონსტანტინე პიპინაშვილი
1963: „თეთრი ქარავანი“ (მარტია) რეჟისორები ელდარ შენგელაია, თამაზ მელიავა
1964: „ხევისბერი გოჩა“ (ხევისბერი) რეჟ. ნიკოლოზ სანიშვილი
1965: „მე ვხედავ მზეს“ (ლუკაია) რეჟ. ლანა ღოღობერიძე
1967: „ვედრება“ (ხვთისია) რეჟ. თენგიზ აბულაძე
1967: „ცისკრის ზარები“ (ჯანყვათი) რეჟ. ყარამან (გუგული) მგელაძე
1970: „ჩემი ქალაქის ვარსკვლავი“ რეჟ. ოთარ აბესაძე
1970: „წყალდიდობა“ რეჟ. თენგიზ გოშაძე
1970: „დიდოსტატის მარჯვენა“ (ქალუნდაური) რეჟისორები ვახტანგ ტაბლიაშვილი, დევი აბაშიძე
1971: „გათენების წინ“ (თავადი) რეჟ. ყარამან (გუგული) მგელაძე
1973: „მთვარის მოტაცება“ (მებორნე) რეჟ. თამაზ მელიავა
1974: „ანარეკლი“ რეჟ. ოთარ აბესაძე
1975: „კოლხური ბალადა“ რეჟ. გენო ხოჯავა

ჯილდოები და აღიარება
1938 : შრომის წითელი დროშის ორდენი
1939 : ხარისხის სტალინური პრემია (ფილმებისთვის „არსენა“ და „დიადი განთიადი“)
1950 : შრომის წითელი დროშის ორდენი
1963 : საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
ბოყო

ბოყო — ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე რიონის მარცხენა შენაკადის — ჭანჭახის სათავეში. სიგრძე 4,5 კმ. ფართობი 3,88 კმ². მყინვარის ბოლო ზღვის დონიდან 2450 მ სიმაღლეზეა. ბოყოს ექსპოზიცია სამხრეთ-დასავლეთურია. მისი ფირნის ველი შეზრდილია მყინვარ ყარაუგომის (კავკასიონის ჩრდილოეთი კალთა) ფირნის ველთან. მდინარე ჭანჭახის აუზში თავისი მორფომეტრიული პარამეტრებით პირველ ადგილს იკავებს. მყინვარ კირტიშოს შემდეგ მდინარე რიონის აუზში ფართობის მიხედვით მეორე ადგილი უკავია. მყინვარის ფირნი და ენა კარგადაა გამიჯნული ერთმანეთისაგან, მყინვარის ენა ხეობაშია ჩაწოლილი დაახლოებით ორი კილომეტრის მანძილზე. მისი სიგანე 400–500 მ-ია და დასერილია სხვადასხვა მიმართულების ნაპრალებით. მყინვარ ბოყოს ფირნი ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით გადაჭიმულია 5,10 კილომეტრის მანძილზე. ფირნი შეერთებულია კავკასიონის ჩრდილოეთ ფერდობის მყინვარ ყარაუგომთან. შეერთების ადგილთან ფირნის სიგანე 1,25 კმ-ია. მყინავრის ენის ზედაპირი ძირითადად სუფთაა.
ბოცო ბოცოსძე

ბოცო ბოცოსძე — საუკუნის ნახევარში ქართველი მოღვაწე, სამცხის დიდგვაროვან ფეოდალთა - ბოცოსძეთა პირველი თაობის წარმომადგენელი, ბოცო ჯაყელის ძე, ჩუხჩარხი თამარ მეფის დროს.

ლაშა გიორგის ლაშქრობაში განძაზე (დაახლოებით 1213-1214) ბოცოსძე სხვა მესხებთან ერთად მეთაურობდა წინამბრძოლთა გუნდს და თავი გამოიჩინა სიმამაცით. 1226 წელს, ჯალალედინის შემოსევის დროს, რუსუდან მეფემ ძმებს - ბოცოს და მემნას დაავალა თბილისის დაცვის ხელმძღვანელობა. ქალაქში მცხოვრებ სპარსელთა შინაღალატის შედეგად მტერი ქალაქში შეიჭრა. თბილისის დამცველები ბოცო ბოცოსძის მეთაურობით ისანში გამაგრდნენ. მხოლოდ რუსუდანის დაჟინებული მოთხოვნის შემდეგ შეწყვიტა წინააღმდეგობა ბოცომ და ჯარი სიმაგრიდან გაიყვანა. ამის შემდეგ ბოცოსძე წყაროებში აღარ იხსენიება. ბოცოს ცოლად ჰყავდა ვანენი, ერისთავთ-ერისთავ ივანე აბუსერისძის ქალიშვილი და ტბელი აბუსერისძის და. მათი შვილი უნდა იყოს 1260-იან წლების ამბებთან დაკავშირებით ჟამთააღმწერელთან მოხსენიებული შალვა ბოცოსძე.
მემნა ბოცოსძე

მემნა ბოცოსძე (იგივე ივანე-მემნა) — საუკუნის ნახევარში ქართველი მოღვაწე, სამცხის დიდგვაროვან ფეოდალთა - ბოცოსძეთა პირველი თაობის წარმომადგენელი, ბოცო ჯაყელის ძე.

სტეფანოს ორბელიანის ცნობით, 1216 წელს მემნა მონაწილეობდა ივანე ათაბაგის (მხარგრძელის) მიერ დვინში მოწვეულ საეკლესიო სასამართლოში. 1226 წელს, ჯალალედინის შემოსევის დროს, რუსუდან მეფემ ბოცოსძე და მის უმცროს ძმას ბოცო ბოცოსძეს დაავალა თბილისის დაცვის ხელმძღვანელობა. ქალაქში მცხოვრებმა სპარსელებმა უღალატეს ქართველებს და მემნა მოკლეს, რის შემდეგ მტერი ქალაქში შეიჭრა.