iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გიორგი ჩალაძე

გიორგი ჩალაძე (დ. 11 თებერვალი 1931, სოფ. ურავი, ახლანდ. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი – გ. 22 სექტემბერი, 2025) — ქართველი მხატვარ-მოქანდაკე

ბიოგრაფია
გიორგი ჩალაძემ ამბროლაურის რაიონში დაამთავრა პედაგოგიური სასწავლებელი და მასწავლებლად განაწესეს ქვ. სვანეთის რაიონში. 1951-1957 წლებში სწავლობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიის ქანდაკების ფაკულტეტზე.

აქტიურად მონაწილეობს რესპუბლიკურ და საკავშირო გამოფენებში და მალე ხდება საქართველოს მხატვართა კავშირის წევრი. ცხოვრება და მოღვაწეობა განაგრძო რუსთავში. აქ მან შეკრიბა ადგილობრივი მხატვრების მცირე ჯგუფი და დააარსა მხატვართა გაერთიანება.

1973 წელს გაიმართა რუსთაველ მხატვართა პირველი გამოფენა, რამაც დიდი რეზონანსი გამოიწვია. მხატვართა გაერთიანება იზრდებოდა, როგორც რაოდენობით, ისე მისი მხატვრული დონის ამაღლების მხრივ. გიორგი 30 წელი ხელმძღვანელობდა ამ ორგანიზაციას, რამაც დიდი როლი შეიტანა ახალგაზრდა ქალაქის კულტურულ ცხოვრებაში. გიორგის დიდ დამსახურებად უნდა ჩაითვალოს რუსთავის სამხატვრო სკოლის დაარსება. დიდი ბრძოლა დასჭირდა მაშინდელ მთავრობასთან, რომ დაერწმუნებინა ასეთი სკოლის არსებობაზე. ამ სკოლის დამსახურებაა ის, რომ დღეს რუსთავს ასზე მეტი მხატვარი ჰყავს და მათ შორის არიან დამსახურებული მხატვრები, მსოფლიოში აღიარებული მოქანდაკეები, ფერმწერები, არქიტექტორები და სხვა ხელოვანები.

გიორგი ჩალაძის შემოქმედება ასახულია მრავალ გამოცემაში, კატალოგებსა, წიგნებსა და ჟურნალებში. მათ შორის ერთ-ერთია გერმანიაში გამოცემული ენციკლეპოდია „ყველა ქვეყნის და ყველა დროის ხელოვანი“ — სადაც საქართველოდან შესულია მხოლოდ ოთხი მხატვარი, კატალოგის №15 ტომში ფიგურირებს გიორგი ჩალაძის შესახებ მონაცემები.

გიორგი ჩალაძემ მწერლობაშიაც მოსინჯა თავისი შესაძლებლობები და გამოსცა ოთხი წიგნი. უნდა აღინიშნოს, რომ ამ წიგნების წაკითხვის შემდეგ კიდევ ერთხელ ამაღლდა მისი ნიჭის დაფასება საზოგადოებაში.

იგი არის ფაზისის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. მრავალი დიპლომისა და სიგელის მფლობელი. მის მიერ შესრულებული ქანდაკებები დგას საქართველოს სხვადასხვა ქალაქებში და აგრეთვე რუსეთსა და უკრაინის ტერიტორიაზე.

პერსონალური გამოფენები: თბილისი — ხელოვნების მუზეუმი, თბილისი თ.ს.უ., მხატვრის სახლი, გალერეაში „ქარვასლა“ , ქ. ამბროლაური, შვედეთი, საბერძნეთი, გერმანია და სხვა.

მისი ნამუშევრები ინახება სამხატვრო ფონდის საცავში, მუზეუმსა და მრავალ კერძო კოლექციაში.

შემოქმედება
გიორგი ჩალაძე ცნობილია როგორც მოქანდაკე. ფერწერაში მუშაობა დაიწყო მოგვიანებით. ალბათ ამან განაპირობა, რომ მისი ფერწერა სრულიად განსხვავებული ხელწერის და სტილისაა. სპეციალისტების აზრით, ნამუშევრები ქანდაკებისა და ფერწერის ურთიერთშერწყმაა და მთლიანობაში წარმოადგენს ფორმის, მოცულობის და ფერის სინთეზს.
დულსე მარია საური რიანჩო

დულსე მარია საური რიანჩო (; დ. 14 აგვისტო, 1951, მერიდა, იუკატანი, მექსიკა) — მექსიკის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. 1991-1994 წლებში იყო იუკატანის შტატის პირველი ქალი-გუბერნატორი. მექსიკის კონგრესის წევრი და დეპუტატთა პალატის თავმჯდომარე.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1951 წლის 14 აგვისტოს იუკატანის შტატის ქალაქ მერიდაში. დაასრულა იბეროამერიკული უნივერსიტეტის სოციოლოგიის ფაკულტეტი. 1977-1982 წლებში მუშაობდა ფედერალურ სახელმწიფო სამმართველოში სხვადასხვა თანამდებობებზე.

1981 წლიდან მექსიკის ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტიის აქტიური წევრია.

1999-2002 წლებში იყო მექსიკის ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტიის თავმჯდომარე. 2000-2006 წლებში კვლავ კონგრესის ზედა პალატის წევრია.
მონიკა ფერნანდეს ბალბოა

მონიკა ფერნანდეს ბალბოა (; დ. 4 ივლისი, 1966, ტაბასკო, მექსიკა) — მექსიკის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. სენატის თავმჯდომარე 2019 წლის 1 სექტემბრიდან.

ბიოგრაფია
განათლებით არქიტექტორია, არის ეროვნული აღორძინების მოძრაობის წევრი, იყო მესიკის მოწვევის კონგრესის სენატორი ტაბასკოს შტატიდან. 2006-2009 წლებში იყო მექსიკის დემოკრატიული რევოლუციის პარტიის წევრი და იყო მოწვევის კონგრესის ფედერალური დეპუტატი.

2019 წლის 1 სექტემბრიდან არის მექსიკის სენატის თავმჯდომარე. ხმა მისცა სენატის 110 წევრმა, ერთი წინააღმდეგი იყო, ხოლო ორმა თავი შეიკავა.
ალექსანდრე ღლონტი

ალექსანდრე ღლონტი (დ. 5 ივნისი, 1912, დვაბზუ — გ. 1999) — ქართველი ენათმეცნიერი, ლექსიკოლოგი, ლექსიკოგრაფი, დიალექტოლოგი, ფოლკლორისტი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1958), პროფესორი (1960), მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1967).

ბიოგრაფია
1932 წელს დაამთავრა თბილისის პედაგოგიური ინსტიტუტის ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი. 1931–1933 წლებში მუშაობდა გაზეთ „კომუნისტის“ კულტურული მშენებლობის განყოფილების გამგედ; 1933–1934 წწლებში გაზეთ „ახალგაზრდა კომუნისტის“ რედკოლეგიის წევრად და განყოფილების გამგედ; 1934–1936 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ასპირანტი; 1935–1937 წლებში საქართველოს სახელმწიფო გამომცემლობის ახალგაზრდობისა და საბავშვო ლიტერატურის განყოფილების გამგე, ამავე წლებში ლექციებს კითხულობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში; 1935–1940 და 1947–1980 წლებში ხელმძღვანელობდა დიალექტურ სამეცნიერო ექსპედიციებს გურიაში, ქართლში, კახეთში, მესხეთში, ხევსურეთში, ფშავში, თუშეთში, სვანეთში, კოლხეთში, ბორჯომის ხეობაში. 1938–1941 წლებში იყო გორის პედაგოგიური ინსტიტუტის ენისა და ლიტერატურის დეკანი, ასევე ხელმძღვანელობდა ქართული ენის კათედრას და იყო საპროფილო დისციპლინების ლექტორი, შეთავსებით მუშაობდა ცხინვალის პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართული ენის კათედრის დოცენტად. 1941–1945 წლებში მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. დემობილიზაციის შემდეგ, 1945–1952 წლებში კვლავ ხელმძღვანელობდა გორის პედაგოგიური ინსტიტუტის ენისა და ლიტერატურის კათედრას; 1953–1958 წლებში იყო ცხინვალის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართული ენის კათედრის გამგე; 1960–1967 წლებში იყო თბილისის ა. პუშკინის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის პროფესორი; 1967–1990 წლებში იყო ამავე ინსტიტუტში ქართული ენის კათედრის გამგე, ხოლო 1990 წლიდან გარდაცვალებამდე — ამავე კათედრის პროფესორი.

ნაშრომები
იკვლევდა ქართული ენის, მისი დიალექტების, ლექსიკოლოგიის, ლექსიკოგრაფიის, ონომასტიკის, ხალხური ზეპირსიტყვიერების საკითხებს. შეისწავლა და გამოსცა „გურული ფოლკლორი“ (1937); „ქართული ხალხური ნოველა“ სამ ტომად (1956, 1963, 1966), ნ. ჩუბინაშვილის ლექსიკოგრაფიული მემკვიდრეობა სამ ტომად (1961, 1971, 1973), ქართლ დიალექტთა პირველი ლექსიკონი ორ ტომად (1974–1975), სერია „ტოპონიმიკური ძიებანი“ რვა ნაკვეთად (1971–1993), „ქართულ კილო-თქმათა სიტყვის კონა“ (1984). ავტორია სასკოლო სახელმძღვანელობისა „ქართული ლექსიკოლოგია“ (1964) და „ქართული წინადადება“ (1978). ატორია წიგნებისა „ფილოლოგის ჩანაწერები“ (1980), „ქართული ლექსიკოგრაფიის საკითხები“ (1983).

ჯილდოები
1997 — ღირსების ორდენი
1995 — ვაჟა-ფშაველას სახელობის პრემია
1961 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
საქართველოს სახელმწიფო პრემია, მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში
სამამულო ომის ხარისხის ორდენი
საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
თამარ ღლონტი

თამარ ღლონტი (დ. 29 მარტი, 1904, ბათუმი — გ. 9 ნოემბერი, 1985, თბილისი) — ქართველი ნევროპათოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1959), პროფესორი (1962), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების მდასახურებული მოღვაწე (1965)

ბიოგრაფია
1928 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი 1928 წელს. 1960-1982 წლებში განაგებდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტში ნერვოპათოლოგიის კათედრას. შეისწავლიდა ნერვული სისტემის სისხლძარღოვან პათოლოგიას, ეპილეფსიას, ნეიროიმუნურ ძვრებს ნერვული სისტემის ზოგიერთი დაავადების დროს და სხვა. თანაავტორია ნაშრომისა „ნერვული სისტემის დაზიანება ბრუცელოზის დროს“ (თბილისი, 1963).
მიხეილ ღლონტი (გენერალ-ლეიტენანტი)

მიხეილ ღლონტი (დ. 10 ნოემბერი, 1904, გოგიეთი — გ. 13 მაისი, 1954, თბილისი) — ქართველი გენერალ-ლეიტენანტი (1954).

ბიოგრაფია
1926 წელს გაიწვიეს წითელ არმიაში. 1930 წელს დაამთავრა ამიერკავკასიის სამხედრო სკოლა 1930 წელს, ხოლო 1937 წელს — მ. ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემია. 1941-1945 წლებში დიდი სამამულო ომის დროს იბრძოდა ამიერკავკასიის, ჩრდილოეთ კავკასიის, უკრაინის და ბელორუსიის ფრონტებზე. 1947 წელს დაამთავრა კ. ვოროშილოვის სახელობის უმაღლესი სამხედრო აკადემია. ომის შემდეგ მუშაობდა არმიის შტაბის უფროსად.
მუსა გეშაევი

მუსა ბაუტდინოს ძე გეშაევი (ჩეჩნურად: ; დ. 20 აგვისტო, 1940; გროზნო, ჩეჩნეთი — 7 მარტი, 2014; მოსკოვი, რუსეთი) — ჩეჩენი პოეტი, ლიტერატურული კრიტიკოსი, კომპოზიტორი და ისტორიკოსი, რომელიც ბევრს წერდა ჩეჩენი და ინგუშური ხალხის კულტურის შესახებ.

ბიოგრაფია
მუსა გეშაევი დაიბადა გროზნოში, ჩეჩენი მშობლების ოჯახში, 1940 წლის 20 აგვისტოს. მისი მეოთხე დაბადების დღეს გეშაევი ოჯახთან ერთად გადაასახლეს ყაზახეთში, შუა აზიაში, 1944 წლის 23 თებერვალს ჩეჩნებისა და ინგუშების იძულებითი დეპორტაციის შედეგად. ბავშვობა გაატარა ყაზახეთის ჟამბილის პროვინციის სოფელ მიდოვში, ხოლო სტუდენტობის პერიოდში მან ლექსების და მოთხრობების წერა დაიწყო. ჯერ კიდევ მესამე კლასში, გეშაევმა განაცხადა, რომ აპირებდა მწერალი გამხდარიყო.

საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ გეშაევი 1960-1965 წლებში სწავლობდა ლენინგრადის თეატრის, მუსიკისა და კინოს სახელმწიფო ინსტიტუტში (ახლანდელი პეტერბურგის სახელმწიფო საშემსრულებლო აკადემია). გეშაევი დაბრუნდა გროზნოში, ჩეჩნეთის ინგუშეთის კულტურის სამინისტროს უფროსი ინსპექტორის თანამდებობაზე. 1967–1968 წლებში იგი იყო ფოლკლორული კულტურის სახლის მმართველი, რის დროსაც მან მრავალი სამხატვრო წარმოდგენა მოაწყო მთელ საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე.

1967-1978 წლებში გეშაევი ხელმძღვანელობდა ცნობილ ჩეჩნურ-ინგუშურ საცეკვაო კომპანიას "ვაინა" და მისი ხელმძღვანელობით საცეკვაო ჯგუფი სსრკ-ში ერთ-ერთი საუკეთესო გახდა. 1979 წელს დაინიშნა რეგიონალური ფილარმონიის საზოგადოების დირექტორის მოადგილედ, ხოლო 1986-1993 წლებში იგი მსახურობდა საზოგადოებრივი ასოციაციის ,,ესტრადას" დირექტორად.

1980-იანი წლები გეშაევის პოეზიისთვის ყველაზე ნაყოფიერი წლებია. ამ პერიოდში მის ლექსებზე ქმნიდნენ მრავალ სიმღერებს, რომლებსაც უკრავდნენ საკონცერტო დარბაზებში, ტელევიზიასა და რადიოში. გეშაევის რამდენიმე ლექსზე შექმნილ მუსიკას მღეროდა ჩეჩენი ბარდი იმამ ალიმსულტანოვიც.

მისი წიგნი, ცნობილი ჩეჩნები, რუსეთის საბაჟო სამსახურებში არ გაატერეს, რის გამოც გეშაევს მოუწია ინტერვიუში ეთქვა, რომ წიგნი იყო ჩეჩენ გმირებზე მთელი რუსეთის და საბჭოთა კავშირის ისტორიაში და არა ჩეჩენი მეამბოხეების შესახებ.

გარდაიცვალა 7 მარტს, 2014 წელს, მოსკოვში, რუსეთის ფედერაციაში.

ჯილდოები
2005 წლის 9 სექტემბერს გეშაევი დააჯილდოვეს ღირსების ორდენით.

2006 წელს დაჯილდოვდა ფრანც კაფკას ოქროს მედლით.

2007 წელს პარიზში პოეზიის კონკურსზე ოქროს მედალი მიიღო.

შემოქმედება
სწავლა სლავურ ენათმეცნიერებაში (1971 წელი, მოსკოვი)

ბედნიერების გამოცემა (1989 წელი)

სურვილების ყელსაბამი (1996 წელი, მოსკოვი)

დატრიალდა ცა (1998 წელი, გროზნო-მოსკოვი)

ბედნიერების რიგი (1989 წელი, გროზნო)

ფრთები (1999 წელი, გროზნო-მოსკოვი)

ცნობილი ჩეჩნები (1999 წელი, გროზნო)

კრესალო (2001 წელი, მოსკოვი)

ცნობილი ინგუშები (2003 წელი, გროზნო)

ჩეჩნური კვალი რუსულ თოვლში (2003 წელი, გროზნო)

ჯიჰადის ბალადა (2003 წელი, გროზნო)

ჩეჩნური პოეზიის ანთოლოგია (2003 წელი, გროზნო)

კავკასიური სამზარეულო (2007 წელი)

წყალობის ხმალი (2007 წელი, გროზნო)

მეოცნებე (2007 წელი)

კალეიდოსკოპი (2009 წელი, გროზნო)

ზღაპარი კატის ლანჩზე (2009 წელი)

მახმუდ ესამბაევი, იცეკვე უფსკრულზე (2009 წელი)
ნინო მუმლაძე

ნინო მუმლაძე (დ. 1 აგვისტო, 1984, თბილისი) — ქართველი მსახიობი. მუმლაძეს დამთავრებული აქვს კონსერვატორიასთან არსებული ექსპერიმენტული სამუსიკო ათწლედის ვოკალის ფაკულტეტი. 2004 წელს დაამთავრა თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამსახიობო ფაკულტეტი. 2004 წელს დაიწყო მუშაობა თეატრალურ სარდაფში. 2006 წლიდან მუშაობდა ალექსანდრე გრიბოედოვის სახელობის რუსულ დრამატულ თეატრში. 2007 წელს დაიწყო მუშაობა ნოდარ დუმბაძის სახელობის მოზარდ მაყურებელთა თეატრში. 2010 წელს დაიწყო მუშაობა თავისუფალ თეატრში.

ფილმოგრაფია
2008: „ჩვენი ოფისი“ (ნუნუკა)
2008: „რაც ყველაზე ძალიან გიყვარს“
2009: „რაც ყველაზე ძალიან გიყვარს 2“
ჩემი ცოლის დაქალები
2013: „საზღვარზე“
ვახო ჩაჩანიძე

ვახო ჩაჩანიძე — ქართველი მსახიობი. განსაკუთრებული პოპულარობა მოუტანა სერიალ „ჩემი ცოლის დაქალებში“ შესრულებულმა „მიშკას“ როლმა. მონაწილეობა მიღებული აქვს ხუთ ფილმში.

ფილმოგრაფია
ჩემი ცოლის დაქალები
2011: „დარჩი ჩემთან“
2012: „ფეხშიშველი“
2013: „შემთხვევითი პაემნები“
2013: „დინოლა“
2014: „ტიფლისი“ (სერიალი)
2019: „ცუდი ხალხი“ (გია)
გიორგი ყიფშიძე

გიორგი ყიფშიძე (დ. 22 ნოემბერი, 1977, თბილისი) — ქართველი თეატრისა და კინოს მსახიობი. პოპულარობა მოუტანა სერიალ „ცხელ ძაღლში“ ნათამაშებმა „ლექსო ნიჟარაძის“ როლმა. არის ცნობილი ქართველი მსახიობის, ზურა ყიფშიძის შვილი. იყო ტელეპროექტ „ნიჭიერის“ წამყვანი.

ფილმოგრაფია
2003: „ცხელი ძაღლი“ (ლექსო ნიჟარაძე)
2006: „რევერსი (უბრალოდ თამაში)“
2009: „თბილისური “ (ნიკა)
2009: „კონფლიქტის ზონა (გასეირნება ყარაბაღში 2)“
2010: „ქუჩის დღეები“ (ჯაბა)
2010: „შანტრაპა“
2011: „მარილივით თეთრი“
2011: „აგვისტოს 5 დღე“ (ერაყელი ტაქსის მძღოლი)
2012: „ჩემი ცოლის დაქალის ქორწილი“
2014: „ცელქი ბავშვები 2“
2012–2015: „ჩემი ცოლის დაქალები“
2012: „ბოლო გასეირნება“
2013: „რაც ამ ქვეყნად სიყვარული მეფობს“
2015–2016: „ქერჩი - დაკარგული გმირები“
რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ (პიესა)

„რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ“ — ქართველი დრამატურგის, ავქსენტი ცაგარელის პირველი კომედიური ჟანრის პიესა. მოქმედება ვითარდება მე-19 საუკუნის თბილისსა და მის შემოგარენში, სადაც მოთხრობილია, ახალგაზრდა წყვილის შესახებ, რომლებიც დაქორწინებას აპირებენ, მაგრამ სოფლის გაღარიბებული თავადი საპატარძლოს ძალით წაიყვანს.

ცაგარელმა პიესა 21 წლის ასაკში, 1878 წელს დაწერა. პიესა სამ მოქმედებიანია და წარმოადგენს ერთგვარ მძაფრ სოციალურ პროტესტს თავადაზნაურების წინააღმდეგ. პირველად დაიდგა 1879 წლის 19 დეკემბერს თბილისში.

პიესის სიუჟეტი დაფუძნებულია საუკუნის თბილისში მომხდარ მემამულე შიოევის გახმაურებულ რეალურ ამბავზე, რომელმაც საცოლე მოსტაცა ვიღაც დიღმელ გლეხს. ავქსენტი ცაგარელისადმი მიძღვნილ ტექსტში იოსებ გრიშაშვილიც წერს: ამ ფაქტს ადასტურებს ხალხური ლექსი — „პეტრე ბატონის ლექსი“. რომელშიც მონაწილეობენ აკაკი ხორავა, სოფიკო ჭიაურელი, ვასო გოძიაშვილი, გიორგი შენგელაია, ვახტანგ ნინუა და სხვები.
ბაქოს არქიპელაგი

ბაქოს არქიპელაგი — ქალაქ ბაქოს (აზერბაიჯანი) ნაპირთან მდებარე კუნძულების ერთობლიობა. კუნძულების მიმდებარედ წყლის დონე დაბალია.

კუნძულები
აზერბაიჯანული სახელების გარდა კუნძულებს რუსული დასახელებებიც აქვს. სახელების წარმოშობა მე- 18 საუკუნეში მოღვაწე კატოგრაფს, ფედორ სოიმონოვს უკავშირდება. არქიპელაგი ქვემოთ ჩამოთვლილი კუნძულებისგან შედგება, რომელთა ნაწილასაც ქვიშის სანაპიროები გააჩნია.

ყურეში მდებარე კუნძულები
ესენია კუნძულები ბაქოს ყურის მიმდებარე ტერიტორიაზე:

ბოიუკ ზირა ან ნარგინი

დაშ ზირა ან ვულფი

ქუმ ან პესჩანნი

თავა ან პლიტა

ყურის გარეთ მდებარე კუნძულები
ბაქოს ყურის გარეთ მდებარეობს შემდეგი კუნძულები:

ჩილოვი ან ჟილოი

სანგი-მუგანი ან სვინოი

ზანბილი ან დუვანნი

ჩიკილი ან ობლივნოი

ყარა სუ ან ლოს

ხარა ზირა ან ბულა

კუტანი და ბაბური (პოდვოდნიეს კუნძულები)

ადსიზ ადა ან ბეზიმიანნი

გილი ან გლინიანი

მტკვრის კუნძული ან კურინსკი

მტკვირის კლდე ან კურინსკი კამენი

ეკოლოგია
ბაქოს არქიპელაგის კუნძულების მცენარეულობა საკმაოდ დაზიანებულია ამავე ყურეში ნავთობმომპოვებელი ჭაბურღილების არსებობის გამო. ამ ყველაფრიდან გამომდინარე, კუნძულები მეტწილად მცენარეული საფარით დაფარულები არ არიან.

წარსულში ამ კუნძულებზე კასპიის ზღვაზე ერთ-ერთი საუკეთესო ეკოლოგიური მდგომარეობა იყო. იმ ტერიტორიებში, სადაც წყალი ძალიან არ არის დაბინძურებული კიდევ ბინადრობენ ზუთხები. კუნძულებზე არიან ფრინველებიც, რომლებიც აქ გამოსაზამთრებლად მოდიან. ბაქოს არქიპელაგი დაუსახლებელია და მეტწილად მათზე ნავთობის მომპოვებელი ჭაბუღილები და შუქურებია განთავსებული. სვინოის კუნძულზე მდებარეობს წყლის დაბინძურების ავტომატური მონიტორინგის სადგური.

ტურიზმი
ბოლო პერიოდში ბაქოს არქიპელაგზე ინტენსიურად ვითარდება ტურიზმი. კუნძული ბოიუქ ზირა,რომელიც აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოს მიმდებარედ მდებარეობს, დიდი განვითარებისკენ მიდის. კუნძული დაიყოფა რამდენიმე ადგილად; პარკი, საცხოვრებელი ფართი, სამხედრო პორტი და ა.შ. გასათვალისწინებელია ისიც, რომ პარკისთვის სპეციალური ტერიტორია იქნება გომოყოფილი, რადგან ამ ადგილებში ძალიან ხშირია ძლიერი ქარი. ბაქო ცნობილია თავისი ძველი ქალაქით და ამის აღსანიშნავად ქალაქის ციხესიმაგრის აშენებაა კუნძულზე დაგეგმილი. როდესაც საქმე რელიგიებს ეხება, აზერბაიჯანი ცნობილია, როგორც მსოფლიოს ტოლერანტი ქვეყნებიდან ერთ-ერთი. დაგეგმილია მეჩეთის, ეკლესიისა და სინაგოგის აშენება. საბჭოთა კავშირის დროს ბოიუკ ზირა ცნობილი იყო როგორც ტერიტორია, სადაც სტალინი პატიმრებს აგზავნიდა. ამ ფაქტის გამო კუნძულზე ბევრია საფლავები. დაგეგმილია, რომ კუნძულზე იმუშავებს სკოლა, სავაჭრო ცენტრი და საავადმყოფო. აქ გამოართება საზოგადოებრივი ღონისძიებები და სამიტები. ამ პროექტმა უამრავი უცხოელი ინვესტორი დააინტერესა და ამის განსახორციელებლად ორი-სამი მილიარდი მანეთია (255 000 000 - 382 000 000 აშშ დოლარი) გამოყოფილი.

კონსტრუქცია და მოდერნიზაცია
ხაზარის კუნძულები არის ხელოვნური კუნძულები, რომელთა გაშენებაც ბაქოდან სამხრეთით, 24 კილომეტრით დაშორებით იგეგმება.

ავესტას მენეჯმენტის თანახმად, აზერბაიჯანის ახალი კოშკი 200 მ-ით მაღალი იქნება, ვიდრე მსოფლიოში აშენებული ყველაზე მაღალი შენობა, ბურჯი ხალიფაა. გარდა ბიზნეს შენობებისა და სასტუმროებისა, პროექტი ასევე ითვალისწინებს 800 000 ტევადობის სახლებს აქაური მაცხოვრებლებისთვის. ავესტას ცნობით, პროექტის დასრულება იგეგმება 2020-2025 წლებში.
მითრიდატე II

მითრიდატე — იბერიის მეფე, ფარსმან -ის ძე. მეფობდა 70-96 წლებში. იხსენიება 75 წლით დათარიღებულ ვესპასიანეს არმაზის სტელაზე, რომელიც 1867 წელს მცხეთის მახლობლად იპოვეს. მასში ნათქვამია, რომ იბერთა მეფე მითრიდატეს, ფარსმან -სა და დედოფალ ჰამასასპუხის ძეს, კეისრის მეგობარსა და რომაელ მეგობარს, რომის იმპერატორებმა ვესპასიანემ ციხის გალავანი გაუმაგრა. მეფობდა რომის იმპერატორების, ვესპასიანეს, ტიტუსის და დომიციანეს დროს. მითრიდატე იხსენიება აგრეთვე არმაზისხევის სამაროვანზე, 1940 წელს აღმოჩენილ ერთენოვან „არმაზულ“ წარწერაში, როგორც იბერთა „მეფე დიდი, ძე ფარსმანისა, დიდი მეფისა“. აქვე, ლაპარაკია მისი მეთაურობით იბერთა მიერ მოპოვებულ გამარჯვებებზე.

მითრიდატე არც ლეონტი მროველთან და არც „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს ფარნავაზიან წარმართ მეფეთა სიაში შესული არ არის.სერგი გორგაძის აზრით მითრიდატე და აზორკი ერთიდაიგივე პიროვნებაა.
ავთანდილ სილაგაძე

ავთანდილ სილაგაძე (დ. 5 თებერვალი, 1954 , ცაგერი) — ქართველი ეკონომისტი, მეცნიერი, პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
1977 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი ფინანსებისა და კრედიტების სპეციალობით, ხოლო 1988 წელს — ილია ჭავჭავაძის სახელობის თბილისის უცხო ენათა სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი გერმანული ენის სპეციალობით. 1992 წელს საქართველოს კონტროლის პალატის თავმჯდომარე; 1992–1998 წლებში საქართველოს სახელმწიფო ქონების მართვის მინისტრი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ცაგერის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ახალი საქართველოსთვის“.
ეკა მამალაძე

ეკა მამალაძე (დ. 27 მარტი, 1960, თბილისი) — ქართველი მომღერალი და პიანისტი. ასრულებს ქართულ და რუსულ რომანსებს. საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (2000), ღირსების ორდენის კავალერი (1998).

ბიოგრაფია
სიმღერა დაიწყო ბავშვობიდან. დიდ სცენაზე გამოვიდა 1980-იანი წლებიდან. გამოდის როგორც სოლო, ასევე საანსამბლო შესრულებით. აღსანიშნავია მისი სიმღერების ციკლი თბილისის სიმფონიური ორკესტრის თანხლებით.

ოჯახი
ეკა მამალაძე არის სსრკ სახალხო არტისტის ნანი ბრეგვაძის შვილი და მომღერალ ნატალია ქუთათელაძის დედა. გარდა სოლო შესრულებისა, მღერის დუეტებს, როგორც დედასთან, ისევე შვილთან ერთად.
განჯის დაბომბვა (2020)

განჯის დაბომბვა — 2020 წლის ოქტომბერში მთიანი ყარაბაღის ბრძოლების დროს, სომხეთის შეიარაღებული ძალებისა და სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის არმიის მიერ ბალისტიკური რაკეტებით განხორციელებული თავდასხმათა სერია აზერბაიჯანის სიდიდით მეორე ქალაქ განჯაზე.

პირველი თავდასხმა განხორციელდა 4 ოქტომბერს, რომლის შედეგად 1 სამოქალაქო პირი დაიღუპა და 30-ზე მეტი დაშავდა. ეს გახდა პირველი იმ სერიათა თავდასხმიდან, რომელიც მთიანი ყარაბაღი რეგიონის ფარგლებს გარეთ მოხდა. მეორე თავდასხმა 8 ოქტომბერს განხორციელდა, ადგილობრივი დროით დილის 4 საათზე, თავდასმის შედეგად არავინ დაშავებულა. მესამე თავდასხმა განხორციელდა 11 ოქტომბერს, ადგილობრივი დროით დაახლოებით ღამის 2 საათზე. თავდასხმის შედეგად 10 ადამიანი დაიღუპა და 40-ზე მეტი დაშავდა. დაშავებულებს შორის იყვნენ მცირეწლოვანი ბავშვებიც. ეს თავდასხმა, ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმების გაფორმების შედმეგ, რომელიც ერთი დღით ადრე გაფორმდა, გახდა პირველი დიდი დარღვევა.

მეოთხე თავდასხმა განხორციელდა 17 ოქტომბერს, ადგილობრივი დროით დაახლოებით ღამის 1 საათზე. ოფიციალური შეტყობინენების თანახმად, თავდასხმის შედეგად დაიღუპა 13 სამოქალაქო პირი და დაშავდა 50-ზე მეტი პირი.

აზერბაიჯანმა სომხეთი დაადანაშაულა თავდასხმებში, მაგრამ სომხეთმა უარყო. არაღიარებულმა არცახის რესპუბლიკამ აღიარა პასუხისმგებლობა თავდასხმებებში. აზერბაიჯანის მთავრობამ მესამე თავდასხმას „გენოციდის აქტი“ უწოდა.

წინაპირობები
2020 წლის 27 სექტემბერს სადავო მთიანი ყარაბაღის რეგიონში დაიწყო შეტაკებები, რომელსაც დე ფაქტო აკონტროლებს არცახი, მაგრამ აზერბაიჯანის დე იურე ნაწილია. განჯაში, რომელშიც აზერბაიჯანის სიდიდით მეორე ქალაქია, ცხოვრობს 335 ათასი ადამიანი: ის მდებარეობს მთიანი ყარაბაღის საკონტაქტო ხაზის ჩრდილოეთით 97 კილომეტრში და სომხეთ-აზერბაიჯანის სახელმწიფო საზღვრის აღმოსავლეთით 241 კილომეტრში.

არაიკ ჰარუთიანიანმა, არცახის დე ფაქტო რესპუბლიკის პრეზიდენტმა, აზერბაიჯანის არმიასა და მშვიდობიან მოსახლეობას გაფრთხილება გასცა, რომ დატოვონ განჯა და ამბობდა, რომ იქ განთავსებული სამხედრო ობიექტები მიზნად ისახავს სტეპანაკერტის მშვიდობიან მოსახლეობას „პოლონეზისა“ და „სმერჩის“ რაკეტების გამოყენებით.

სამმხრივი მოლაპარაკებები რუსეთის, სომხეთისა და აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრებს შორის კონფლიქტთან დაკავშირებით დაიწყო 2020 წლის 9 ოქტომბერს მოსკოვში. მოლაპარაკებებში მონაწილეობდნენ სერგეი ლავროვი, ზოჰრაბ მნაცაკანიანი და ჯეიჰუნ ბაირამოვი. ლავროვმა გამოაქვეყნა ერთობლივი განცხადება ათი საათის მოლაპარაკებების შემდეგ, რომელიც დასრულდა ადგილობრივი დროით 03:00 საათზე და დაადასტურა, რომ ჰუმანიტარული ცეცხლის შეწყვეტა ძალაში შევა შუადღემდე. ზავის ამოქმედებიდან რამდენიმე წუთის შემდეგ, მხარეებმა ერთმანეთი დაადანაშაულეს ცეცხლის შეწყვეტის დარღვევაზე. აზერბაიჯანმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ცეცხლის შეწყვეტა დროებითი იყო და ის რეგიონში კონტროლის აღდგენის მიზანის თავს არ დაანენებდა.

თავდასხმები
განჯაზე პირველი თავდასხმა განხორციელდა 4 ოქტომბერს ბალისტიკური რაკეტების გამოყენებით.
აზერბაიჯანის თანამშრომლობის უნივერსიტეტი

აზერბაიჯანის თანამშრომლობის უნივერსიტეტი — აზერბაიჯანის უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება , რომელიც ამზადებს სპეციალისტებს მომხმარებელთა თანამშრომლობის სისტემისთვის. უნივერსიტეტში 4500 ადამიანი სწავლობს, ხოლო პედაგოგიური პერსონალი 250 კაცს აჭარბებს, რომელთა შორის 170-ზე მეტს აქვს აკადემიური წოდება.

ისტორია
1930 წლის 18 ივნისს, აზერბაიჯანის სსრ სახალხო კომისარიატის საბჭოს ბრძანების საფუძველზე, აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკური ფაკულტეტის ბაზაზე პირველად შეიქმნა აზერბაიჯანის სავაჭრო და თანამშრომლობის ინსტიტუტი. 1931 წელს მას ეწოდა აზერბაიჯანის კოოპერატივის ინსტიტუტი, ხოლო 1936 წელს საბჭოთა ვაჭრობის ინსტიტუტი. 1964 წელს აზერბაიჯანის სსრ მინისტრთა საბჭოს და სსრკ დამფუძნებელი საბჭოს შესაბამისი გადაწყვეტილებების საფუძველზე, აზერბაიჯანის სოფლის მეურნეობის ინსტიტუტს ეწოდა მოსკოვის კოოპერატიული ინსტიტუტის ბაქოს ფილიალი. 1985 წლის 26 მარტს იგი გახდა პოლტავას კოოპერატიული ინსტიტუტის ფილიალი, ხოლო 1990 წლის 11 ივნისს ის კვლავ გახდა მოსკოვის კოოპერატიული ინსტიტუტის ფილიალი.

დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 9 იანვრის ბრძანებულებით დაარსდა აზერბაიჯანის თანამშრომლობის ინსტიტუტი. 2001 წლის 27 აპრილს, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის განკარგულებების საფუძველზე, ინსტიტუტს მიენიჭა უნივერსიტეტის სტატუსი.

აზერბაიჯანის თანამშრომლობის უნივერსიტეტის დაარსების შემდეგ, თანმიმდევრული და მიზანმიმართული სამუშაო გაკეთდა მისი მატერიალურ-ტექნიკური ბაზის განმტკიცების, მასწავლებელთა პერსონალის გაუმჯობესების, მომზადებული სპეციალობების რაოდენობის გაფართოებისა და განათლების დონის ასამაღლებლად. საგანმანათლებლო შენობის საერთო ფართი 10500 კვადრატული მეტრი.

უნივერსიტეტში ფუნქციონირებს 4 კომპიუტერული ლაბორატორია, ბიბლიოთეკა და სამკითხველო დარბაზი. ბიბლიოთეკის, რომელთა წიგნის ფონდი 30000-ზე მეტი ეგზემპლარია ერთ-ერთი გამორჩეულია აზერბაიჯანში. აზერბაიჯანის ტანამშრომლობის უნივერსიტეტში მოქმედებს ასევე სტამბა, სამედიცინო ცენტრი, სპორტული დარბაზი, კვების ობიექტი და არქივი.

აზერბაიჯანის თანამშრომლობის უნივერსიტეტი არის მულტიდისციპლინარული წამყვანი არასახელმწიფო უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება, რომელიც ახორციელებს ფუნდამენტურ, საინტერესო და გამოყენებულ კვლევებს უმაღლესი განათლების ყველა საფეხურის სპეციალისტების მომზადების სფეროში, დამატებითი საგანმანათლებლო პროგრამების განსახორციელებლად.

აზერბაიჯანის თანამშრომლობის უნივერსიტეტს ურთიერთობები აქვს სხვადასხვა მიმართულებით მსოფლიოს უნივერსიტეტებთან ეს მიმართულებებია:

სპეციალისტებისა და სამეცნიერო პერსონალის ტრენინგი უცხო ქვეყნებისთვის;
საერთაშორისო საგანმანათლებლო პროგრამებში მონაწილეობა ( +);
ორმხრივი თანამშრომლობა უცხოეთის უნივერსიტეტებთან;
თანამშრომლობა უცხოელ მისიებთან ბაქოში.

უნივერსიტეტში მოქმედებს შემდეგი კათედრები და ფაკულტეტები:
ფინანსები;
ეკონომიკა;
მარკეტინგი და მენეჯმენტი;
ექსპერტიზა და ტექნოლოგია;
მსოფლიო ეკონომიკა და კომერცია;
პედაგოგიური ფაკულტეტი;
მენეჯმენტის ფაკულტეტი;
საბუღალტრო და სამრეწველო ორგანიზაცია.