iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფრიდრიხ ვერნერ ფონ დერ შულენბურგი

ფრიდრიხ ვერნერ ფონ დერ შულენბურგი (დ. 20 ნოემბერი, 1875, კემბერგი – გ. 10 ნოემბერი, 1944, ბერლინი) — გერმანელი დიპლომატი და საჯარო მოხელე. გერმანიის იმპერიის ვიცე-კონსული რუსეთის იმპერიის კავკასიის გუბერნიის დედაქალაქ თბილისში, მოგვიანებით კი - გერმანიის კავკასიური ექსპედიციის დიპლომატიური წარმომადგენელი საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში.

ადრეული წლები
დაიბადა საშუალო შეძლების არისტოკრატიულ ოჯახში, საქსონიაში. შულენბურგის საგვარეულოს წარმომადგენლები ისტორიულად სამხედრო და საჯარო მოხელეები იყვნენ. დაწყებითი განათლება მიიღო ბრაუნშვაიგში, სადაც მისი ოჯახი საქსონიიდან საცხოვრებლად გადავიდა. 1894-1900 წლებში განათლება ლოზანაში, ბერლინსა და მიუნხენში, იურისპუდენციის განხრით მიიღო. სწავლის დასრულების შემდეგ არჩევანი სამხედრო და დიპლომატიურ სამსახურებს შორის ამ უკანასკნელის სასარგებლოდ გააკეთა.

დიპლომატიური კარიერის დასაწყისი
1901 წლიდან იწყებს სამსახურს გერმანიის საგარეო განყოფილების (ანუ საგარეო საქმეთა სამინისტროს) საკონსულო სამსახურში. 1903-1906 წლებში იყო გერმანიის საკონსულო სამსახურში ბარსელონაში, ლვოვსა და ნეაპოლში, 1907 წელს კი განაწესეს გერმანიის ვარშავის საკონსულოში, რომელიც მაშინ რუსეთის იმპერიაში შედიოდა და ამის შემდეგ თავისი კარიერით მთლიანად დაუკავშირდა აღმოსავლეთ ევროპასა და ახლო აღმოსავლეთს.

საქმიანობა თბილისში
1911 წლის 28 მარტს გრაფი შულენბურგი ვარშავიდან თბილისში გერმანიის ვიცე-კონსულის თანამდებობაზე გადაიყვანეს, სადაც ის 1914 წლის 11 აპრილამდე მოღვაწეობდა. 1914 წელს რუსეთსა და გერმანიას შორის ურთიერთობების გართულების დროს ის გერმანიაში შვებულებაში იმყოფებოდა და უკან დაბრუნების მცდელობისას საზღვარზე არ გამოატარეს. თბილისში 5 აგვისტოს დააპატიმრეს ადგილზე მყოფი გერმანელი კონსული ანდერსი და მისი მოადგილე კაპიტანი ვაიკმანი. საკონსულოში ჩატარებული ჩხრეკის შედეგად საარქივო მასალის დიდი ნაწილი დაიკარგა. 1911-1914 წლების შუალედში შულენბურგმა და ანდერსმა მნიშვნელოვანი სადაზვერვო ღონისძიებების ჩატარება მოასწრეს კავკასიაში, დაამყარა ახლო კავშირი ნაციონალისტურად განწყობილ ქართულ ელიტასთან, ასევე შექმნა ჯაშუშური ქსელი კავკასიის მასშტაბით.

კარგად იცნობდა არარუსი ერების, განსაკუთრებით ქართველებისა და პოლონელების ნაციონალიზმს და მათი მისწრაფებების გერმანულ ინტერესებთან შეთანხმებას ცდილობდა.
ზოკა ედ დაულე

ზოკა ედ დაულე — სპარსეთის (1935 წლიდან ირანი) დელეგატი ერთა ლიგის ყრილობაზე, რომელმაც 1920 წლის 16 დეკემბერს ერთა ლიგის სხდომაზე სხვებთან ერთად მხარი დაუჭირა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ერთა ლიგაში მიღებას. 1918-1921 წლებში საქართველოს დამოუკიდებელი რესპუბლიკის საგარეო პოლიტიკაში უმნიშვნელოვანესი იყო ურთიერთობები „ერთა ლიგასთან“. „ერთა ლიგა“, რომლის „შვილობილ“ ორგანიზაციასაც წარმოადგენს „გაერო“, 1919 შეიქმნა. ეს იყო საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომელიც პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ შეიქმნა და რომლის მიზანიც საერთაშორისო მშვიდობის მისაღწევად ერების კონსოლიდაცია იყო. ზოკა ედ დაულემ საქართველოსადმი თავისი მხარდაჭერა ასე დაასაბუთა:
დამფუძნებელი კრების ფრაქციები

დამფუძნებელი კრების ფრაქციები — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელ კრებაში შესული პოლიტიკური პარტიების საპარლამენტო ჯგუფები.

ისტორია
არჩევნების შედეგად საპარლამენტო მანდატები მოიპოვა 4-მა პოლიტიკურმა ძალამ, რომელთაც კრებაში ჩამოაყალიბეს 4 ფრაქცია: სოციალ-დემოკრატები (109 წევრი), ეროვნულ-დემოკრატიული (8 წევრი), სოციალისტ-ფედერალისტთა (8 წევრი), სოციალისტ-რევოლუციონერთა (5 წევრი). შემდგომში, 1919 წლის აგვისტოს და 1920 წლის მაისის დამატებითი არჩევნების შედეგად, აგრეთვე შიდაპარტიული დისკუსიის პირობებში, დამფუძნებელ კრებაში ფრაქციათა რაოდენობა გაიზარდა. დამფუძნებელი კრების არსებობის მანძილზე ფუნქციონირებდა 8 ფრაქცია. სოციალ-დემოკრატიული ფრაქცია (105, შემდეგ - 102, ბოლოს - 91 წევრი), ეროვნულ-დემოკრატიული ფრაქცია (8 წევრი, ფრაქციის ლიდერი - სპირიდონ კედია, შემდგომ - გიორგი გვაზავა), სოციალისტ-ფედერალისტთა ფრაქცია (9 წევრი, ფრაქციის ლიდერი - გიორგი ლასხიშვილი), სოციალისტ-რევოლუციონერთა ფრაქცია (5/6 წევრი, ფრაქციის ლიდერი - ლეო შენგელაია), ეროვნული ფრაქცია (2 წევრი, ფრაქციის ლიდერი - გრიგოლ ვეშაპელი), ფრაქცია „დაშნაკცუთიუნი“ (3 წევრი, ფრაქციის ლიდერი - დავით დავითხანიანი, შემდეგ - ზორი ზოროიანი).

1921 წლის 11 თებერვალს სოციალ-დემოკრატებს გამოეყო ფრაქცია „სხივი“ (ფრაქციის ლიდერი - გრიგოლ გიორგაძე, წევრები: ნიკიფორე იმნაიშვილი, კირილე ნინიძე, მუხრან ხოჭოლავა, აპოლონ სულაქველიძე, ერმალოზ კალაძე, ილია კოპალეიშვილი, პავლე საყვარელიძე, ილია ფირცხალაიშვილი, თეიმურაზ ჭელიძე). ფრაქციის სოციალ-დემოკრატიული პარტიისგან გამოყოფის მთავარ მიზეზად „სხიველები“ ასახელებდნენ პარტიის ლიდერების ერთპიროვნული მმართველობისკენ სწრაფვას, შიდაპარტიული დემოკრატიის შესუსტებას, წარუმატებელ პოლიტიკურ კურსს. 1921 წლის 11 თებერვალს დამფუძნებელი კრების მემარჯვენე დეპუტატების გაერთიანებით ჩამოყალიბდა დემოკრატიული ფრაქცია (10 წევრი). ფრაქციის გარეშე დამოუკიდებელი დეპუტატი 1919 წლის მაისიდან გერონტი ქიქოძე გახლდათ.
მელიტონ ქარცივაძე

მელიტონ ქარცივაძე იგივე ოსმან ბეი — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს დამოუკიდებლობის იდეისთვის აქტიური მებრძოლი. საზღვარგარეთ მოქმედი ორგანიზაციის „საქართველოს განთავისუფლების კომიტეტის“ წევრი.

ბიოგრაფია
რამდენიმე წელი კონსტანტინოპოლში ცხოვრობდა. იგი სარწმუნოებით მაჰმადიანი ქართველი იყო. იგი იძულებული გახდა ოსმალეთში გახიზნულიყო, რადგან ბათუმის ფოსტის ექსპროპრიაციისთვის მთავრობას პასუხისგებაში ჰყავდა მიცემული. მიხაკო წერეთელთან ერთად პირველი წყალქვეშა ნავით საქართველოში ჩამოვიდა. საქართველოს განმათავისუფლებელი კომიტეტის წევრები (1914-1918 წლებში) საქართველოს დამოუკიდებლობის აღსადგენად აქტიურად იბრძოდნენ. ქართული ლეგიონის მიზნებსა და საქართველოს დამოუკიდებლობის მხარდაჭერას იზიარებდა გერმანიის კონსული ოსმალეთში ოტო ფონ ლოსოვი, რომელმაც პრაქტიკულად ხელი შეუწყო საქართველოს დამოუკიდებლობის იდეის მომწიფებას. მიუხედავად იმისა, რომ ლეგიონი დამოუკიდებლობის აღდგენამდე დაიშალა, გერმანელები მაინც არ წყვეტდნენ საქართველოს მხარდაჭერას:კრესენშტაინის მეთაურობით საქართველოში შემოვიდა გერმანიის სამხედრო დანაყოფი, რომელმაც ხელი შეუწყო საქართველოს სახელმწიფოებრიობის განმტკიცებას, ლეგიონის ყოფილი წევრების მიერ საქართველოს რეგულარული არმიის ხელშეწყობასა და ინსტიტუციების განვითარებას. საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენისა და განმტკიცების შემდგომ, 1918 წლის ივლისში, საქართველოს განმათავისუფლებელი კომიტეტი დაიშალა, ხოლო მისმა წევრებმა საქართველოს ახლად დაბადებულ სახელმწიფოში განაგრძეს მოღვაწეობა. საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ (1918 წლის 26 მაისი) ქართული სახელმწიფოს მშენებელთა რიგებში ჩადგა. ანგორაში მუსტაფა ქემალ ათათურქის მთავრობასთან საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დიპლომატიური კორპუსის წევრი იყო. მას, ზია-ბეგ აბაშიძესთან, ერთად სამხედრო ატაშეს პოსტი ეკავა.
ეთელ სნოუდენ-ანკანი

ეთელ სნოუდენ-ანკანი (; დ. 8 სექტემბერი, 1881 – გ. 22 თებერვალი, 1951) — ბრიტანელი სოციალისტი, სამოქალაქო აქტივისტი, ჟურნალისტი, ფემინისტი და პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა საშუალო კლასის წარმომადგენელი ინგლისელის ოჯახში. ახალგაზრდობაში იყო ქრისტიან სოციალისტი. შემდგომში შეუერთდა დამოუკიდებელ ლეიბორისტულ პარტიას და გახდა ფაბიანური საზოგადოების წევრი. ახალგაზრდობიდანვე ეწეოდა აქტიურ ფემინისტურ საქმიანობას. 1905 წელს იქორწინა ცნობილ ბრიტანელ ლეიბორისტ პოლიტიკოსზე, ფილიპ სნოუდენზე. აქტიურად იყო ჩართული პარტიულ საქმიანობაში, წლების განმავლობაში იყო პარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი. ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას. საუკუნის დასაწყისში იყო სუფრაჟისტული მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი. პირველი მსოფლიო ომის დროს მოგზაურობდა ბრიტანეთში, კანადასა და აშშ-ში, ეწეოდა პაციფისტურ პროპაგანდას, ქალთა მოძრაობების მიტინგებზე გამოდიოდა ომის საწინააღმდეგო მოწოდებებით. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ აგრძელებდა აქტიურ პოლიტიკურ საქმიანობას, როგორც ინგლისის ლეიბორისტული პარტიის წარმომადგენელმა იმოგზაურა საბჭოთა რუსეთში და რამდენიმე კრიტიკული წერილი გამოაქვეყნა საბჭოთა რეჟიმის შესახებ. 1920 წელს, მეორე სოციალისტური ინტერნაციონალის წევრებთან ერთად იმოგზაურა საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. სიტყვით გამოვიდა თბილისში, გურჯაანში, თელავსა და ტყიბულში გამართულ მიტინგებზე. საქართველოდან დაბრუნების შემდეგ, გაზეთ „მანჩესტერ გარდიანში“ გამოაქვეყნა თავისი შთაბეჭდილებები საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შესახებ, წერილში დადებითად აფასებს გატარებულ რეფორმებს, ასევე საუბრობს რუსეთთან შედარებით საქართველოში არსებულ უკეთეს სოციალურ ფონზე. საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპაციის შემდეგ, როგორც მეორე ინტერნაციონალის წევრი, აკრიტიკებდა საბჭოთა საოკუპაციო რეჟიმს. საუკუნის 1920-30-იან წლებში აგრძელებდა აქტიურ პოლიტიკურ საქმიანობას. იყო -ის სამეთვალყურეო საბჭოს წევრი. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში სამეფო ოპერის დირექტორი, სიცოცხლის ბოლო წლებში ჟურნალისტურ საქმიანობას ეწეოდა.
მანანა მნათობიშვილი

მანანა მნათობიშვილი (დ. 11 ივნისი, 1962, თბილისი) — ქართველი აკრობატი. საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი და პედაგოგიკის მეცნიერებათა კანდიდატი, დოცენტი.

1984 წელს დაამთავრა საქართველოს ფიზიკური კულტურის ინსტიტუტი. სსრკ-ის სამგზის ჩემპიონი (1979, 1980, 1981) და სსრკ-ის თასის სამგზის მფლობელი (1980, 1981, 1982). მსოფლიოს თასის გათამაშების მეორე პრიზიორი (1979, 1981, 1984). სსრკ-ის ჩემპიონი ახალგაზრდებს შორის (1979).

ძირითადი შედეგები
ჯემალ მჭედლიშვილი

ჯემალ მჭედლიშვილი (დ. 21 სექტემბერი, 1962, ქარელი) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო, სამბო). სამბოში სსრკ ორგზის ჩემპიონი (1987, 1989) და სსრკ თასის მფლობელი (1986), ორგზის ევროპისა (1987, 1989) და მსოფლიო ჩემპიონი (1987, 1989). სსრკ ხალხთა სპარტაკიადის მეორე პრიზიორი (1983) და სსრკ ჩემპიონატის მესამე პრიზიორი ძიუდოში (1986). საქართველოს ორგზის აბსოლუტური ფალავანი ქართულ ჭიდაობაში (1985, 1986). სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი და ღირსების ორდენის კავალერი.

ძირითადი შედეგები
ვალერი პარუნაშვილი

ვალერი პარუნაშვილი (დ. 11 აპრილი, 1968, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი სპორტსმენი (სამბო). 1994 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. მსოფლიოს ჩემპიონი (1991). მსოფლიოს ჩემპიონატების მეორე (1993) და მესამე პრიზიორი (1995). ევროპის ჩემპიონატის მეორე პრიზიორი სამბოში (1993). სსრკ ჩემპიონატის მეორე (1990) და მესამე (1989) პრიზიორი ძიუდოში (1989, 1990). საქართველოს აბსოლუტური ფალავანი ქართულ ჭიდაობაში (1995). საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი. სსრკ სპორტის ოსტატი ძიუდოში.
დავით პოღოსიანი

დავით პოღოსიანი (დ. 21 აგვისტო, 1974, გორი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა). მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2001, სოფია, ბულგარეთი), ევროპის ორგზის ჩემპიონი (1997, ვარშავა, პოლონეთი; 1998, ბრატისლავა, სლოვაკეთი). ევროპის ჩემპიონი ახალგაზრდებს შორის (1992), მსოფლიოს ჩემპიონი კადეტთა შორის (1990), ევროპის ქვეყნების ჩემპიონთა თასის მფლობელი (1997). და ოლიმპიური თამაშების მონაწილე (2000, სიდნეი — ადგილი; 2004, ათენი — ადგილი). ღირსების ორდენის კავალერი.

ძირითადი შედეგები
ტარიელ ჟღენტი

ტარიელ ჟღენტი (დ. 23 თებერვალი, 1945, თბილისი — გ. 29 აგვისტო, 2023) — ქართველი და საბჭოთა სპორტსმენი (სასტენდო და ტყვიის სროლა). საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1973).

ბიოგრაფია
ევროპის ორგზის ჩემპიონი პირად პირველობაში (1973, 1981) და ხუთგზის ჩემპიონი გუნდურ ჩათვლაში (1972, 1973, 1974, 1981, 1984). ორგზის მეორე პრიზიორი (1975, 1982 — ორივე გუნდურში), საბჭოთა კავშირის სამგზის ჩემპიონი (1968, 1978, 1983) და საბჭოთა კავშირის ხალხთა სპარტაკიადის მესამე პრიზიორი (1971). მსოფლიოს ოთხგზის რეკორდსმენი. 1973 წელს დაამყარა მსოფლიოს აბსოლუტური რეკორდი (200 შესაძლებლიდან 200 ქულა). საქართველოს ნაკრების მთავარი მწვრთნელი (1984-იდან).

1971 წლის მაისში მოსკოვში გამართულ „ლოკომოტივის“ ცენტრალური საბჭოს პირველობაზე სასტენდო სროლაში უშეცდომოდ დაამსხვრია 46 წყვილი სამიზნე და ახალი საკავშირო რეკორდი დაამყარა.

1971 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. იგი წლების განმავლობაში მუშაობდა თბილისის ლიქიორ-არყის ქარხანაში. შემდეგ, გაერთიანება „კრისტალში“ მეღვინედ. იყო „მონკავშირის“ (თბილისი) წევრი.

2019 წელს მიენიჭა „სპორტის რაინდის“ საპატიო წოდება. გარდაიცვალა 2023 წლის 29 აგვისტოს, 78 წლის ასაკში.

ძირითადი შედეგები
მიხეილ სალაძე

მიხეილ სალაძე (დ. 5 დეკემბერი, 1953, არგვეთა, ზესტაფონი, საქართველოს სსრ, საბჭოთა კავშირი — გ. 31 იანვარი, 2026, თბილისი, საქართველო) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა). მსოფლიოს თასის მფლობელი (1981) და მსოფლიო უნივერსიადის სამგზის ჩემპიონი (1973, 1977, 1982). საბჭოთა კავშირის ოთხგზის ჩემპიონი (1976, 1979, 1981, 1982) და სამგზის მეორე პრიზიორი (1973, 1977, 1980). საბჭოთა კავშირის თასის ორგზის მფლობელი (1973, 1976). საბჭოთა კავშირის ხალხთა სპარტაკიადის ჩემპიონი (1979) და სპარტაკიადის მეორე პრიზიორი (1983). იტალიის დიდი პრიზის (1973) და „ადრიატიკის თასის“ ორგზის (1976, 1977) მფლობელი, 1981 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის საუკეთესო მოჭიდავე. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1981) და ღირსების ორდენის ორგზის და ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენის კავალერი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1953 წლის 5 დეკემბერს, ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფელ არგვეთაში. 1973 წელს 19 წლის სალაძემ, როგორც იტყვიან, ერთი ამოსუნთქვით მოიგო სსრ კავშირისა და მსოფლიო ახალგაზრდული ჩემპიონატები. საბჭოთა კავშირის პირველობაზე კი მოზრდილთა შორის ფინალში წააგო მოსკოველ ნიკოლოზ ბალბოშინთან და მეორე ადგილზე გავიდა. ეს შერკინება გახდა ორი უძლიერესი ქვემძიმე წონის მოჭიდავეთა მრავალწლიანი მეტოქეობის დასაწყისი.

1976 წელს მიხეილი პირველად გახდა სსრ კავშირის ჩემპიონი. ბალბოშინს არ უჭიდავია, ოლიმპიადისათვის ემზადებოდა, დანარჩენი მეტოქეები კი ვერ გაუმკლავდნენ 22 წლის თბილისელს. მხოლოდ ევგენი არტიუხინმა, მომავალმა ჩემპიონმა, მძიმე წონაში, ოდნავ გაართულა ვითარება ხალიჩაზე. ფინალური შეხვედრის დამთავრებამდე ათი წამით ადრე ქულას იგებდა, თუმცა სალაძემ ორი ქულა მოიპოვა და გაიმარჯვა ანგარიშით 6:5.

1979 წლის ივლისში საბჭოთა კავშირის ხალხთა სპარტაკიადაზე 100 კგ წონის ათლეტთა შორის ბრწყინვალედ იასპარეზა მიხეილ სალაძემ, რომელმაც ზედიზედ 5 წმინდა გამარჯვება მოიპოვა. ფინალურ ორთაბრძოლაში სალაძე ლიეტუველ ვ. მიზგაიტისს შეხვდა. ეს შეხვედრა ორივე მეტოქემ ძალების დაზოგვით ჩაატარა, ორივე ერიდებოდა რისკს, რის გამოც სამ-სამი გაფრთხილება მიიღეს. მიუხედავად ამისა, მიხეილ სალაძე სპარტაკიადის ჩემპიონი გახდა. იგი სამბისტ ი. მაღალაშვილის შემდეგ მეორე იყო, რომელმაც საქართველოს სპორტულ დელეგაციას ოქროს მედალი და 30 ჩასათვლელი ქულა მოუტანა. ამასთან ერთად, აქვე პარალელურად მიმდინარე ტურნირში გამარჯვებულ ნ. ბაბიაშვილს სსრ კავშირის ჩემპიონის წოდებისათვის გადამწყვეტი შეხვედრა მოუგო და ეს საპატიო წოდებაც მიითვალა.

1981 წლის 28-30 აგვისტოს ნორვეგიის დედაქალაქმა ოსლომ ბერძნულ-რომაული სტილით ჭიდაობაში მსოფლიო ჩემპიონატს უმასპინძლა. მიხეილ სალაძემ ფინალში უნგრელ ტამაშ გაშპარს აჯობა, ბრინჯაოს მედალი კი პოლონელ რომან ვროცლავსკის ერგო. ჩემპიონატის დასრულების შემდეგ მიხეილ სალაძე ტურნირის საუკეთესო მოჭიდავისთვის განკუთვნილი პრიზით დაჯილდოვდა.

1984 წლის 20 აგვისტოს სოფელ არგვეთაში საზეიმოდ გაიხსნა მიხეილ სალაძის სახელობის საჭიდაო სპორტსკოლა. სკოლის შესასვლელთან წითელი ლენტის გადაჭრის პატივი წილად ხვდათ საპატიო სტუმრებს — უხუცეს ქართველ მოჭიდავეს მიშიკო მაჩაბელს და მიხეილ სალაძეს.

1987 წელს ერთ-ერთი როლი (ილო) შეასრულა რეჟისორ გიორგი შენგელაიას მიერ გადაღებულ მხატვრულ ფილმში „ხარება და გოგია“.

მიხეილ სალაძე 2026 წლის 31 იანვარს, 72 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

ძირითადი შედეგები
ჟირონა

ჟირონა — ქალაქი ესპანეთს ჩრდილო-აღმოსავლეთით, კატალონიის ავტონომიურ რეგიონში. ხერონის პროვინციის დედაქალაქი. ქალაქი დაყოფილია 9 ადმინისტრაციულ ნაწილად და მდებარეობს ბარსელონიდან 99კმ-ში. ქალაქი ერთ-ერთი უდიდესია კატალონიის მასშტაბით.

ისტორია
ქალაქის ისტორია იწყება უძველესი დროიდან, დაარსების თარიღად მიიჩნევა ძვ.წ. 79 წელი. თავადპირველად აქ სახლობდნენ აუსტინელები (ანტიკური ხანის იბერიული ეთნოსი). ქალაქის თავდაპირველი სახელი იყო ჟერუნდა. აქ სახლობდნენ იბერები. მოგვიანებით აქ რომაელებმა ააშენეს ციტადელი რომელსაც დაერქვა ჟერუნდა, სწორედ ასე ეწოდა ქალაქსაც. ვესტგუთებმა დაიპყრეს ჟირონა, იქამდე ქალაქი ექვემდებარებოდა მავრებს (715 წელი). 785 წელს ქალაქი დაიბრუნა კარლოს დიდმა. მე-12 საუკუნეში ქალაქში ებრაელები დასახლდნენ, ისინი დღესაც ქალაქში ცხოვრობენ, მათი დასახლების ძირითადი არეალი ებრაელთა უბანი.

სპორტი
ქალაქში არსებული საფეხბურთო კლუბი „ჟირონა“ ასპარეზობს ესპანეთის სეგუნდა დივიზიონში.

განათლება
ქალაქში მდებარეობს ჟირონის უნივერსიტეტი.

აეროპორტი
ქალქში მდებარეობს ჟირონა-კოსტა ბრავას აეროპორტი. აეროპორტი ქალაქის ცენტრისაგან 10 კილომეტრით სამხრეთითაა დაშორებული.

ღირსშესანიშნაობები
ჟირონის კათედრალი
დამოუკიდებლობის მოედანი
კინო-მუზეუმი
წმინდა ფელიქსის ეკლესია
ონიარი
ეიფელის ხიდი

დაძმობილებული ქალაქები
რეჯიო ემილია (იტალია)
ალბი (საფრანგეთი)
ბლუფილდსი (ნიკარაგუა)
პერპიგნანი (საგრანგეთი
ფარსია (დასავლეთ საჰარა)
ნუევა ხერონა (კუბა)
ნეშვილი (აშშ)
ვეიკფილდი (დიდი ბრიტანეთი)
ჩვეულებრივი ალკაბერი

ჩვეულებრივი ალკაბერი — ფრინველი მეჭვავიასნაირთა რიგის ალკასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 25 სმ-მდე, იწონის დაახლოებით 200 გ-ს. ზურგი რუხია, თავი — შავი, თეთრი ზოლით, მუცელი თეთრია. გავრცელებულია წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთი ნაწილის სანაპიროებსა და კუნძულებზე. ზამთარში მომთაბარეობს სამხრეთით, იაპონიასა და კალიფორნიამდე. ბუდობს სანაპირო კლდეებზე, დებს 2 კვერცხს ნაპრალებში, ქვების ქვეშ. იკვებება ზღვის მცირე უხერხემლოებით.
დავით დანელია

დავით დანელია (დ. 21 იანვარი, 1948, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი ხელბურთის მსაჯი. 1984 წლიდან დღემდე არის საერთაშორისო კატეგორიის არბიტრი. იმსაჯა ევროპის საკლუბო ტურნირებზე, აგრეთვე ევროპისა და მსოფლიოს ჩემპიონატებზე, მსაჯობდა სხვა საერთაშორისო შეჯიბრებებში, ჯამში მან იმსაჯა 155 საერთაშორისო შეხვედრაზე. ყველაზე დიდხანს იგი მსაჯობდა საბჭოთა კავშირის ლიგაში (1979–1992). ჯამში მან კარიერის მანძილზე იმსაჯა 514 შეხვედრაზე (სსრკ – 359, საერთაშორისო – 155).
ქართული შროშანი

ქართული შროშანი — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე შროშანისებრთა ოჯახისა. ყვავილსაფარი მუქი ყვითელია, აყრია მუქი მეწამულ-იისფერი წინწკლები; ფორმით მილისებურ-ზარისებურია. ფოთლები ფორმით ელიფსურიდან ხაზურ-ლანცეტამდეა, ღეროზე განლაგებულია მორიგეობით; სქლადაა დაფარული ბეწვით, რომელიც კიდეებზე და ქვედა მხრიდან ძარღვის გაყოლებით გააჩნია. ღეროს სიმაღლე 1 მ-მდეა, იგი სქელი და ძირიდანვე ფოთლებითაა შემოსილი. გავრცელებულია ტყის ზედა და სუბალპურ სარტყლებში, იზრდება ტყისპირა ადგილებში, არყნარში, მაღალ ბალახეულობაში და მდელოებზე. საქართველოში მისი ნახვა კახეთშია შესაძლებელი, გომბორის უღელტეხილისა და თუშეთის დაცულ ტერიტორიაზე, სოფელ ზემო ომალოს მიდამოებში.
ჩიბუხასებრნი

ჩიბუხასებრნი — ფრინველთა ოჯახი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. გავრცელებული არიან სანაპიროებზე და ტენიან ბიოტოპებში. თუმცა რამდენიმე სახეობა მშრალ ადგილებშიც გვხვდება. ძირითადი დამახასიათებელი ნიშნებია გრძელი ფეხები და ნისკარტი, რისი დახმარებითაც ადვილად მოიპოვებენ საზრდოს შლამში და სანაპირო ღორღში. ჩიბუხასებრთა საკვებში შედის ჭიაყელები, მოლუსკები, კიბოსნაირნი, მცირე თევზები, მწერები და მათი ლარვები, აგრეთვე, ნაწილობრივ, მცენარეული წარმოშობის საკვები.

მრავალი სახეობა ბუდობს ღია ადგილებში, გვხვდებიან ჩრდილოეთ ევროპასა და ციმბირში. ევროპის სხვა ადგილებში მხოლოდ გადაფრენისას შეინიშნებიან, როდესაც დიდ გუნდებად ჩერდებიან წყალსატევებთან. სახეობათა უმრავლესობა კვერცხს მიწაში არსებულ ჩაღრმავებებში დებს, სადაც საკუთარი შეფერილობის წყალობით შესანიშნავად ინიღბებიან. გამოჩეკილი ბარტყები ბუდეს ძალიან სწრაფად ტოვებენ და იწყებენ საკვების თვითონ მოპოვებას, შესაძლოა ერთ-ერთი მშობლის ზედამხედველობის ქვეშ დარჩნენ. მრავალი სახეობა აფრიკაში იზამთრებს, რამდენიმე — სამხრეთ ევროპასა და აზიაში. ზოგჯერ აღსანიშნავია მათი გადაფრენის მიღწევები, მაგალითად ისლანდიური მექვიშიასი . ხანდახან გადაფრენას ღამით ასრულებენ, რა დროსაც დამახასიათებელ ხმებს გამოსცემენ.
ჰაბკვირის ქედი

ჰაბკვირის ქედი, აბაკურა, აბაკურის ქედი, ბაკილდის ქედი — ქედი საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტში, სვანეთის ქედის ჩრდილო-დასავლეთი განშტოება. მდებარეობს მდინარე ენგურის აუზში, მდინარეების ენგურისა და მისი მარცხენა შენაკადის ხუმფრერის (ზემო დინებაში ლაჰილის) აუზების წყალგამყოფი. გამოეყოფა სვანეთის ქედს მწვერვალ ლაჰილის ახლოს. აქვს ჩრდილო-დასავლეთის მიმართულება. თხემზე განლაგებულია: მწვერვალი ჰაბკვირი (აბაკურა) (2605 მ), უღელტეხილი ბაკხი (2723 მ), მწვერვალი ბაკხი (3106 მ). აგებულია ზედაპალეოზოურ-ტრიასული თიხაფიქლებითა და კვარციტებით. კალთები ციცაბოა, დასერილია მდინარე ენგურის შენაკადებით. ქვემო და შუა კალთებზე მუქწიწვიანი ტყეებია, ზემო კალთებზე და თხემზე — სუბალპური და ალპური მდელოები, მცირე ნაწილზე — ნივალურ-გლაციალური ლანდშაფტი.
რუხი კოკორინა

რუხი კოკორინა, ნისკარტაპრეხილი მექვიშია — ფრინველი ჩიბუხასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 22–27 სმ, ფრთის შლილი 55–59 სმ, მასა 50–120 გ. აგებულება მოხდენილია. კისერზე წინიდან გრძივი ჭრელი ლაქები აყრია. ფეხები შედარებით მოკლეა, თითების ძირში საცურაო აპკები აქვს, ფერად ყვითელი, ნარინჯისფერი ან მორუხო-მწვანე. ნისკარტი გრძელი, წვრილი, მურა-შავია, შედარებით ღიაა ძირში; შესამჩნევად მოღუნულია ზედა მიმართულებით. დედალ-მამალი ერთმანეთისგან არ განსხვავდება. ახალგაზრდა ფრინველები მეტად მუქები და ზურგზე მოწითურონი არიან. ზამთრის მოკაზმულობაში ზედა ნაწილი რუხია, ქვედა — თეთრი. სახლობს ევროპისა და აზიის ტუნდრისა და ტყეტუნდრის ზონაში (დასავლეთი ფინეთიდან ანადირის ზემო წელამდე). ზამთრობს აღმოსავლეთ აფრიკასა და სამხრეთ აზიაში, იშვიათად ავსტრალიაში. ბინადრობს მდინარეებისა და ტბების ნაპირებზე ან ნესტიან მდელოებზე. ბუდეს მიწაზე აკეთებს, ბალახში ან ტყეში, ჩვეულებრივ დებს 4 კვერცხს; კრუხობს ორივე მშობელი 21–24 დღე-ღამის განმავლობაში. ბარტყები უპირატესად მამას დაჰყავს 15–17 დღის განმავლობაში; ისინი თვითონ იკვებებიან. ზრდასრული რუხი კოკორინა იკვებება მცირე უხერხემლოებით (მოლუსკებით, კიბოებით, მათ შორის მცირე კიბორჩხალებით), რომლებიც შლამიდან ამოჰყავს ან მიწაზე აგროვებს.
ოსიაურის ბრძოლა

ოსიაურის ბრძოლა (1921 წლის 4 მარტი-6 მარტი) — ბრძოლა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკისა და საბჭოთა რუსეთის შეიარაღებულ ნაწილებს შორის.

ქართულმა არმიამ დედაქალაქის დატოვების შემდეგ პოზიციების შენარჩუნება ვერც მცხეთასთან და ვერც გორთან ვერ მოახერხა და მცირე არიერგარდული ბრძოლებით სამხედრო შენაერთებმა ხაშურისა და ლიხის ქედისაკენ დაიხიეს.

თბილისის აღების შემდეგ რუსებმა შექმნეს ბათუმის მიმართულების ჯგუფი, რომელშიც შედიოდა 4 მსროლელი და 4 ცხენოსანი ბრიგადა. ეს ძალები თბილისიდან ქარელამდე იყო გადაჭიმული, რაც მათ წინააღმდეგ ბრძოლას აიოლებდა. რუსთა მეწინავე ნაწილებს ჩამორჩა არტილერია და სურსათი. ბათუმის ჯგუფის პირველი ამოცანა იყო ქართული არმიის დევნა მცხეთა-გორი-სურამის მიმართულებით და სურამის უღელტეხილის დაკავება. ქართული არმიის მთავარსარდალმა, გენერალმა გიორგი კვინიტაძემ, გადაწყვიტა საბჭოთა რუსეთის არმიის დაჯგუფების ავანგარდზე იერიშის მიტანა, მათი ალყაში მოქცევა და განადგურება.

შეტევის დაწყება გადაწყდა 4 მარტს, დილის 7 საათზე. ამ დროისათვის კვინიტაძეს ძალებს შეადგენდა 6 000 ჯარისკაცი, 3 ჯავშანმატარებელი და 4 საარტილერიო ბატარეა, უახლოესი რეზერვი ახალციხიდან მომავალი 1 500-კაციანი მე-11 ქვეითი პოლკი იყო. ქართული რეგულარული არმიის ნაწილები გენერლების, მაზნიაშვილისა და სუმბათაშვილის, მეთაურობით განლაგდა ხაშურის აღმოსავლეთით, რათა მოწინააღმდეგისათვის ფრონტალური დარტყმა მიეყენებინა, ხოლო სახალხო გვარდიელებმა, რომელთაც მეთაურობდნენ გენერლები კონიაშვილი და ჯიჯიხია, დაიკავეს ხაშურის ჩრდილო-აღმოსავლეთით არსებული გაბატონებული სიმაღლეები. გვარდიელები, რომლებიც შეტევას მაღლობიდან იწყებდნენ, თავისუფლად უნდა გასულიყვნენ რუსული ნაწილების ფლანგსა და ზურგში, რის შედეგადაც რუსული არმიის ავანგარდი, დაახლოებით 5 000 ჯარისკაცი, სრულ ალყაში ექცეოდა. ხაშურში განთავსდა მთავარსარდლის შტაბი და მათი დაცვა დაევალა იუნკერთა სასწავლებლის კურსანტებს.

4 მარტის დილით შეტევა წარმატებულად წარიმართა — სუმბათაშვილისა და მაზნიაშვილის დაჯგუფებებმა ჯერ საარტილერიო ცეცხლით დაამუშავეს მოწინააღმდეგე და შემდეგ რამდენიმე მნიშვნელოვანი პუნქტიც დაიკავეს. წარმატებით ვითარდებოდა შეტევა ფლანგსა და ზურგში, გვარდიელებმა მეტოქის ფლანგს შემოუარეს, თუმცა დაღამებამდე მოწინააღმდეგის ზურგში გასვლა და ალყაში მოქცევა ვერ მოხერხდა, რაშიც კვინიტაძე ბრალს გვარდიას დებს, რადგანაც მათ შეტევა დათქმულ დროზე საათ-ნახევრით გვიან დაიწყეს. ოპერაციის დასრულება მეორე დილისათვის გადაიდო. დაღამებისას არმიის შტაბში მსუბუქად დაჭრილი ვალიკო ჯუღელი მივიდა. მისმა დაჭრამ გვარდიის ნაწილებში არევ-დარევა გამოიწვია, თუმცა, მისივე თქმით, მან მოახერხა მათი დამშვიდება.

5 მარტის ღამის პირველ საათზე გენერალმა კონიაშვილმა მთავარსარდალს უპატაკა, რომ გვარდიამ თვითნებურად, ბრძოლის გარეშე მიატოვა პოზიციები და სურამისაკენ დაიხია. ახლა უკვე წინ გაჭრილი ქართული არმია ვარდებოდა ალყაში. ქართულმა ნაწილებმა ლიხის ქედისკენ დაიხიეს, მაგრამ იქაც ვერ მოხერხდა პოზიციების შენარჩუნება და რუსულმა ნაწილებმა 6 მარტს გადალახეს ლიხის ქედი და დასავლეთ საქართველოში შეიჭრნენ.
სერგო დანდუროვი

სერგო დანდუროვი (დ. 1867, თბილისი – გ. უცნობია) — სოციალ-დემოკრატი.

ბიოგრაფია
საშუალო განათლება თბილისში მიიღო. პროფესიით აგრონომი. აქტიურად იყო ჩართული პოლიტიკურ საქმიანობაში. იყო სოციალ-დემოკრატიული პარტიის მენშევიკური ფრაქციის წევრი. რუსეთის 1905-1907 წლების რევოლუციის დროს იყო რევოლუციური მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი თელავში. 1918 წელს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის სიით გახდა საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი. გაწევრიანებული იყო პარლამენტის სოციალ-დემოკრატიულ ფრაქციაში. მუშაობდა სურსათის მომარაგების კომისიაში.