ალბანური ხალხური პოეზია

ალბანური ხალხური პოეზია — ზეპირი ტრადიციის ფორმა, რომელიც ალბანელმა ხალხმა შექმნა და დღემდე ცოცხლობს. მისი შემსრულებლები ძირითადად გვხვდებიან კოსოვოში, ჩრდილოეთ ალბანეთსა და მონტენეგროში. ეს ტრადიცია ერთ-ერთი შემორჩენილია თანამედროვე ევროპაში და ბალკანეთში.

ალბანური ხალხური პოეზია მნიშვნელოვანია ჰომეროსის მეცნიერებისთვის, რადგან მისი ხანგრძლივი ზეპირი ტრადიცია ამტკიცებს, რომ ჰომეროსამდელი ეპოსიც ზეპირი იყო. ამ ტრადიციის შესწავლით ზეპირ-ფორმულური კომპოზიციის თეორიაც შემუშავდა.

ჩრდილოეთ ალბანური ხალხური პოეზია ეროვნული ინსტრუმენტების ლაჰუტას ან ჩიფტელის თანხლებით სრულდება.[5] ალბანურ ეპიკურ პოეზიაში გამოიყოფა ორი ძირითადი ციკლი: „კანგე კრეშნიკეშ“ (არაისტორიული გმირული ციკლი) და სკანდერბეგის სიმღერები (ისტორიული ციკლი).

დოკუმენტაცია
ალბანური ტრადიციები თაობიდან თაობას ზეპირად გადაეცემოდა. მათი შენარჩუნება აიხსნება ალბანელებში სახელმწიფოებრივი ჩამოყალიბების არარსებობით, რამაც ტომობრივი ორგანიზაციის შენარჩუნება განაპირობა.

ალბანური მითები და ლეგენდები მე-15 საუკუნიდან იწერება, თუმცა მათი სისტემატური შეგროვება მხოლოდ მე-19 საუკუნეში დაიწყო.

პირველი, ვინც ალბანურ გმირულ სიმღერებს ახსენებს, ლორდ ბაირონია „ჩაილდ ჰაროლდის მომლოცველობაში“(1812–1818). 1830 წელს ვუკ კარაჯიჩმა ჩაწერა 12 ალბანური სიმღერა დოვიცა ობადოვიჩისგან. ეს კრებული წარმოადგენს ალბანური ზეპირი ლექსის ერთ-ერთ უძველეს ჩანაწერს კოსოვოდან.

ალბანური ფოლკლორის მნიშვნელოვანი არბერეშელი გამომცემლები იყვნენ დემეტრიო კამარდა, რომელმაც 1866 წელს გამოაქვეყნა სიცილიიდან და კალაბრიიდან შეგროვებული სიმღერები, და ჯიროლამო დე რადა, რომელმაც 1866 წელს გამოაქვეყნა " " - 72 ეპიკური პოემის კრებული.

ალბანეთიდან პირველი ალბანელი კოლექციონერი იყო ზეფ ჯუბანი, რომელიც ფრანგი კონსულის ლუი ჰეკარდის თარჯიმნად მუშაობდა. მათ შეაგროვეს ფოლკლორული მასალა ჩრდილოეთ ალბანეთში, რომელიც 1858 წელს გამოიცა ჰეკარდის წიგნში ფრანგულ ენაზე. ჯუბანმა 1871 წელს თვითონაც გამოაქვეყნა ალბანური სიმღერების კრებული იტალიური თარგმანით.

ანტონ ჩეტას და ქემალ ჰაჯიჰასანის ხელმძღვანელობით, ალბანოლოგებმა გამოაქვეყნეს მრავალი ტომი ეპოსზე. საუკუნის დასაწყისამდე კრეშნიკეშის ციკლის დაახლოებით ნახევარი მილიონი ლექსი შეგროვდა.

2004 წელს რობერტ ელსიმ და ჯენის მათიე-ჰეკმა პალაგისა და კურტის კოლექციიდან 23 სიმღერა (6,165 ლექსი) ინგლისურად თარგმნეს.

შესრულება
ალბანურ გმირულ ციკლს მღერიან ხანდაზმული მამაკაცები, რომლებსაც ლაჰუტარები ეწოდებათ და უკრავენ ერთსიმიან ინსტრუმენტზე - ლაჰუტაზე ან გუსლეზე.

ჩრდილოეთ ალბანური ეპიკური პოეზია სრულდება ლაჰუტეს ან ჩიფტელის თანხლებით.

ლაჰუტა არის ერთსიმიანი ინსტრუმენტი გრძელი კისრით და ოვალური ფორმის კორპუსით. ის დამზადებულია ხისგან, დაფარულია ცხოველის ტყავით და მორთულია თხის, ვერძის ან ცხენის თავით. სიმი ცხენის ბეწვისგან არის დამზადებული. ინსტრუმენტი ვერტიკალურად იჭერება მუხლებს შორის და მასზე უკრავენ სიმზე გადაჭიმული ბაფთით.

ჩიფთელია არის ორსიმიანი ინსტრუმენტი. ერთი სიმი ატარებს მელოდიას, მეორე კი ბურდონს.

სამეცნიერო მნიშვნელობა
ალბანური ეპოსი ბალკანეთის ცოცხალი ტრადიციაა, რომელიც მდიდარია უძველესი მოტივებით. ის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ჰომეროსის ეპოსის შესწავლისთვის და ზეპირ-ფორმულური კომპოზიციის თეორიის განვითარებისთვის.

ალბანური ენობრივი ბარიერისა და ქვეყნის პოლიტიკური იზოლაციის გამო, ამ ტრადიციას საერთაშორისო სამეცნიერო აღიარება დიდხანს არ ჰქონია. ალბანური ენის არქაული სტრუქტურა და ქვეყნის იზოლაცია მე-20 საუკუნის მეორე ნახევარში ართულებდა მის შესწავლას გარეშე მკვლევარების მიერ.