iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აწყურის ღვთისმშობლის ეკლესია

აწყურის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, სოფელ აწყურში. დგას შუა სოფელში. განეკუთვნება საუკუნეს.

ეკლესია დარბაზულია (8 5 მ), ნაგებია აგურით. შესასვლელი ორი აქვს: დასავლეთით და სამხრეთით. ორივე კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით შიგნიდან ნახევარწრიული, ხოლო გარედან ხუთწახნაგა შვერილი აფსიდია, რომელშიც სიმეტრიულად განლაგებულია სამი ფართო სარკმელი (შუა ამოქოლილია). აფსიდის ჩრდილოეთ ნახევარში ერთი თაღოვანი ნიშია. დარბაზის გრძივ კედლებზე ორ-ორი წყვილი პილასტრია, რომლებსაც საბჯენი თაღები ეყრდნობა. პილასტრების მესამე (დასავლეთ) წყვილი შერწყმულია კუთხეებთან. ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელში სამი სარკმელია, სამხრეთ კედელში - ორი. ერთი მრგვალი სარკმელი დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილშია.

ფასადები შეთეთრებულია. შენობის ოთხივე კუთხეს და საკურთხევლის შვერილის წიბოებს, მთელ სიმაღლეზე, რუსტების იმიტაციით გამოყვანილი თითო პილასტრი ასდევს. გრძივ და დასავლეთ ფასადზე პილასტრებს შორის კიდევ ორ-ორი ასეთი პილასტრია, რომლებიც შესაბამისი ფასადის სიბრტყეს სამ თითქმის თანაბარ ნაწილად ყოფს. თითოეულ ნაწილი ზემოდან ერთმანეთზე ბოლოებით გადაბმული ნახევარწრიული თაღებითაა დასრულებული. ყველა სარკმელს ორმაგი ლილვის ჩარჩო ევლება. სამხრეთ და დასავლეთ ფასადების შუა ნაწილში ბრტყლად გადახურული შესასვლელია მოქცეული, რომელთა თავზე ნახევარწრიული თაღით დასრულებული თითო ნიშია. დასავლეთ ფასადზე, კარის გვერდებზე, წყობის შეღრმავებით საფეხუროვან პოსტამენტზე დაყრდნობილი თითო მაღალი ჯვარია გამოსახული, მათ ზემოთ კი ორმაგი ლილვით მოჩარჩოებული თითო წრიული შეღრმავებაა. ეკლესიას აგურის ორსაფეხურიანი ლავგარდანი აქვს. დასავლეთ კედელზე დაშენებულია გეგმით კვადრატული სამრეკლო.
აწყურის წამებულის ეკლესია

აწყურის წამებულის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, სოფელ აწყურში. დგას სოფლის სამხრეთით, თეთრი გიორგის ეკლესიის სამხრეთ-დასავლეთით 450 მეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (7,9 5,6 მ) გეგმით სწორკუთხა, ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. წყობა ირეგულარულია. შესასვლელი დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან აქვს. ორივე კარი თაღოვანია. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიულ აფსიდში ერთი ვიწრო სარკმელია. დარბაზის გრძივ კედლებზე თითო პილასტრია, რომლებსაც ეყრდნობა ტლანქად ნაწყობი, დეფორმირებული ნახევარწრის ფორმის საბჯენი თაღი. მსგავსი ფორმისაა კამარაც.

დასავლეთ ფასადზე, კარის ზემოთ, შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული. აგურის საფეხუროვანი ლავგარდნიდან შემორჩენილია ფრაგმენტები.
ჯონ პულმანი

ჯონ პულმანი (; დ. 12 დეკემბერი, 1923, ინგლისი, დევონშირი — გ. 25 დეკემბერი, 1998, ქალაქი, ინგლისი) — ინგლისელი პროფესიონალი სნუკერისტი.

ბიოგრაფია და კარიერა
დაიბადა დევონშირში (ინგლისი). 1964 წელს გახდა ინგლისის სნუკერის ჩემპიონატის მოყვარულთა შორის ყველაზე ახალგაზრდა გამარჯვებული და ამის შემდეგ მალევე მიიღო პროფესიონალის სტატუსი. პირველად სნუკერის მსოფლიო ჩემპიონატზე გამოვიდა 1947 წელს, მაგრამ წააგო საკვალიფიკაციო რაუნდში ალბერტ ბრაუნთან, რომელიც ერთი წლით ადრე ჯონმა დაამარცხა სამოყვარულო პირველობის ფინალში. პალმენი ორჯერ გამოჩნდა ჩემპიონატის ფინალში, 1955 და 1956 წლებში, მაგრამ ორივეჯერ ტიტული დაუთმო ფრედ დეივისს. თავისი პირველი ჩემპიონის ტიტული ინგლისელმა მიიღო 1957 წელს, როდესაც ფინალში დაამარცხა ჯეკი რი ანგარიშით 39:34. მიუხედავად იმისა, რომ მსოფლიო პირველობა არ ტარდებოდა შემდეგი ექვსი წლის განმავლობაში, პალმენმა შეძლო თავისი წოდების შენარჩუნება განახლებულ, „ჩელენჯის“ ტურნირზე 1964 წელს — მან თავის კარიერაში მეორედ მოუგო დეივისს, 19:16. ჯონი კიდევ ექვსჯერ გახდა ჩემპიონის თასის მფლობელი (უკანასკნელი — 1968 წელს), მანამ, სანამ თავისი წოდება 1969 წელს სასტარტო მატჩში არ დაკარგა — მაშინ ის დამარცხდა თავის თანამემამულე ჯონ სპენსერთან — ანგარიშით 18:25. აღსანიშნავია, რომ ეს იყო პულმანის პირველი მარცხი 1957 წლიდან.

შემდეგ ჯერზე მან კვლავ მოახერხა ფინალში გასვლა, მაგრამ დათმო უელსელ რეი რიარდონთა, 33:37. ხოლო 1975 წელს ჯონმა მოიგო ახალი ტურნირი — .

ბოლო თამაში მსოფლიო ჩემპიონატზე პულმანმა ჩაატარა 1980 წელს — მაშინ ის პირველ წრეზე დამარცხდა ჯიმ ვიჩთან, 5:10. ორი წლის შემდეგ ჯონი წავიდა პროფესიონალებიდან, რის შემდეგაც სნუკერის მატჩების კომენტატორი გახდა ტელეარხ -ზე

გარდაიცვალა სახლში, კიბიდან ჩამოვარდნის შედეგად.

მიღწევები კარიერაში
მსოფლიო ჩემპიონატი გამარჯვებული — 1957, 1964 (ორჯერ), 1965 (სამჯერ), 1966, 1968
მსოფლიო ჩემპიონატი ფინალისტი — 1955-1956, 1970
 გამარჯვებული — 1954, 1957
 ფინალისტი — 1958
სოლნოკი

სოლნოკი — ქალაქი ცენტრალურ უნგრეთში, იას-ნადკუნ-სოლნოკის მედიეს ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ტისის ნაპირებზე, უნგრეთის დიდ ვაკეზე, რის შედეგადაც საუკუნეების მანძილზე ის მნიშვნელოვან კულტურულ და ეკონომიკურ გზაჯვარედინებზე მდებარეობდა.

წერილობით წყაროებში სოლნოკი პირველად 1075 წელს იხსენიება. ამ წელს იგი თავისივე სახელწოდების კომიტატის დედაქალაქი გახდა. საუკუნეში მონღოლთა შემოსვების შედეგად ქალაქი დაინგრა და საუკუნემდე მომცრო სოფლად რჩებოდა.

 საუკუნის შუა ხანებში, თურქებისგან მომავალი საფრთხის გამო სოლნოკის ციხე გაამაგრეს და ციხესიმაგრედ აქციეს. 1552 წელს, სასტიკი ალყის შედეგად თურქებმა დასახლება აიღეს. ამავე პერიოდში მათ ააგეს მეჩეთი და მინარეთი.

დაძმობილებული ქალაქები
სოლნოკი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:
ბაია-მარე, რუმინეთი
ბელსკო-ბიალა, პოლონეთი
ისტვუდი, გაერთიანებული სამეფო
ფორლი, იტალია
რიიჰიმიაკი, ფინეთი
როიტლინგენი, გერმანია
შოჰამი, ისრაელი
იუზა, იაპონია
რაკვერე, ესტონეთი
ჰორეს ლინდრუმი

ჰორეს ლინდრუმი (; დ. , სიდნეი, ავსტრალია — გ. , სიდნეი, ავსტრალია) — ავსტრალიელი პროფესიონალი სნუკერისტი და კარომის მოთამაშე.

ჰორეს ლინდრუმი პროფესიონალი გახდა 1931 წელს. სამჯერ ითამაშა სნუკერის მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალში (1936, 1937 და 1946), მაგრამ მთელი ამ დროის განმავლობაში მარცხდებოდა ჯო დევისთან. 1952 წელს ჰორესმა გაიმარჯვა მსოფლიო პირველობაზე, რომელიც ორგანიზებული იყო & -ის მიერ. პირველ და უკანასკნელ მატჩში ავსტრალიელმა დაამარცხა კლარკ მაკ-კონაჰი ანგარიშით 94:49. თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ გამარჯვება ჰორესმა მოიპოვა და მისი სახელი ჩემპიონის თასზე გამოსახეს, ეს შედეგი ბევრისთვის არ არის ნამდვილი იმ დროისთვის მოთამაშეებსა და ბილიარდის ორგანიზაციას შორის დიდი უთანხმოების გამო. ლინდრუმმა ასევე მოიგო 1963 წლის .

ლინდრუმი პროფესიონალებიდან წავიდა 1957 წელს, 45 წლის ასაკში, ხოლო 1974 წელს გარდაიცვალა.
თედორე ბაილშტაინი

თედორე ბაილშტაინი ( დ. 17 თებერვალი, 1838, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 18 ოქტომბერი, 1906) — გერმანელი ქიმიკოსი, გეტინგენის უნივერსიტეტის (1865) და სანქტ-პეტერბურგის ტექნოლოგიის ინსტიტუტის (1866-1896) პროფესორი, სანქტ-პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1885). ბაილშტაინი იკვლევდა არომატულ ნაერთებს; სწავლობდა კავკასიის ნავთობის შედგენილობას. მისი ხელმძღვანელობით შეადგინეს მრავალტომიანი ცნობარი, რომელშიც მოცემულია იმ დროისათვის ცნობილი ყველა ორგანული ნაერთის თვისებები, მათი მიღების ხერხები, დამახასიათებელი რეაქციები.
პიტერ ებდონი

პიტერ ებდონი (; დ. , კეტერინგი, ინგლისი) — ინგლისელი პროფესიონალი სნუკერისტი. 2002 წლის მსოფლიო ჩემპიონი, 1996 და 2006 წლების ფინალისტი; 12 სხვა პროფესიონალური ტურნირის გამარჯვებული. ებდონს 300-ზე მეტი სენჩერი-ბრეიკი აქვს გაკეთებული — ეს თამაშის ისტორიაში სიდიდით მეხუთე მაჩვენებელია. გარდა ამისა, უკანასკნელი 16 წლის განმავლობაში ის სტაბილურად შედიოდა მსოფლიო რეიტინგის ტოპ-16-ში. ყველა ეს მიღწევა საშუალებას გვაძლევს პიტერი მივაკუთვნოთ საუკუნის ყველაზე ტიტულოვანი და წარმატებული სნუკერისტების სიას.

მიღწევები კარიერაში
ჯილდოები
წლის საუკეთესო ახალბედა -ის ვერსიით — 1992
წლის საუკეთესო მოთამაშე -ის ვერსიით — 2002

პროფესიონალური ტურნირები
რეიტინგული ტურნირები
შონ მერფი

შონ მერფი (; დ. , ჰარლოუ, ინგლისი) — ინგლისელი პროფესიონალი სნუკერისტი, 2005 წლის მსოფლიო ჩემპიონი. მერფი ერთადერთი თანამედროვე სნუკერისტია, რომელმაც მსოფლიო ჩემპიონატი საკვალიფიკაციო რაუნდებიდან გასულმა მოიგო. მას აგრეთვე მოგებული აქვს შვიდი არარეიტინგული ტურნირი, მათ შორის 2015 წლის მასტერსი.

ტურნირების ფინალები
რეიტინგული ტურნირების ფინალები: 8 (4 მოგება, 4 წაგება)
დაბალრეიტინგული ტურნირების ფინალები: 2 (1 მოგება, 1 წაგენბა)
არარეიტინგული ტურნირების ფინალები: 13 (7 მოგება, 6 წაგება)
მოწვევითი ტურნირების ფინალები: 5 (4 მოგება, 1 წაგება)
გამოსვლები ტურნირებზე
ტატაბანია

ტატაბანია — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ უნგრეთში, ცენტრალურ დუნაისგადაღმა რეგიონში. წარმოადგენს კომარომ-ესტერგომის მედიეს ადმინისტრაციულ ცენტრს.

ქალაქი მდებარეობს გერეშესა და შერტესის მთებს შორის ხეობაში, ბუდაპეშტიდან 55 კილომეტრის დაშორებით. მდებარეობის წყალობით, ტატაბანია მნიშვნელოვანი სარკინიგზო და საგზაო კვანძია.

არქეოლოგიური გათხრების შედეგად დასტურდება, რომ ეს არეალი დასახლებული ყოფილა ჯერ კიდევ ქვის ხანიდან. საუკუნეში ის თურქებმა დაიპყრეს. ამავე პერიოდში მოსახლეობა პროტესტანტი გახდა. მოგვიანებით, მმართველმა ფეოდალმა ლორდებმა ჩამოასახლეს კათოლიკე გერმანელები და სლოვაკები.

დაძმობილებული ქალაქები
ტბეთის გორასამარხები

ტბეთის (ხადიკის) გორასამარხები — სხვადასხვა დროის არქეოლოგიური ძეგლები სოფელ ტბეთთან (ყოფ. ხადიკი; წალკის მუნიციპალიტეტი). 1947 წელს გათხარეს ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის 2 გორასამარხი. № 1 გორასამარხის (დიამეტრი 25 მეტრი) დასავლეთ ნაწილში 2,10 მეტრ სიღრმეზე გამოვლინდა ძირითადი სამარხი. მასში მარჯვენა გვერდზე მოკუნტულად ესვენა მამაკაცი. ჩონჩხი წითლად იყო შეღებილი. სამარხში აღმოჩნდა არქაული ფორმის ჭურჭელი, აგრეთვე რქოსანი საქონლის ძვლები. აღნიშნულ გორასამარხში ჩაშვებული იყო ურარტული ხანის სამარხი. მიცვალებული დაკრძალული იყო მარჯვენა გვერდზე მოკრუნჩხულად. თავით აღმოსავლეთისაკენ, ჩატანებული ჰქონდა თიხის ჭურჭელი, იარაღი და სამკაული.

ადგილ ჯარგვალზე გათხარეს გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის № 2 გორასამარხი, სადაც აღმოჩნდა ჩონჩხების ნაშთი, ჩატანებული თიხის ჭურჭელი, ცხოველის ძვლები. სამარხის ძირზე არის ცეცხლის კვალი, რომელიც გარკვეული რიტუალის შესრულებაზე მიუთითებს.
აწყურის წმინდა თევდორეს ეკლესია

აწყურის წმინდა თევდორეს ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, სოფელ აწყურში. დგას სოფლის სამხრეთით, თეთრი გიორგის ეკლესიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 300 მეტრზე, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (7,2 3,3 მ), ნაგებია რიყის ქვით. ადგილობრივ მოსახლეობას 1970 წელს კედლების დანგრეული ნაწილები აგურით აღუდგენია და სახურავი ცემენტის სქელი ხსნარით გადაულესავს.

შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც ერთი ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია. დარბაზის გრძივ კედლებზე ორი წყვილი პილასტრია, რომლებსაც შეისრული კამარის საბჯენი თაღები ეყრდნობა. ეკლესიას აქვს აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდანი.
კაპოშვარი

კაპოშვარი (; ; ; სლოვ. ; ხორვატ. ; სერბ. ) — ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ უნგრეთში, ბალატონის ტბის სამხრეთით. იგი სამხრეთ დუნაისგადაღმა მეორე უდიდესი ქალაქია და წარმოადგენს შომოდის მედიეს ადმინისტრაციულ, სამრეწველო, ეკონომიკურ, ტურისტულ და კულტურულ ცენტრს. კაპოშვარში ასევე არის რომანულ-კათოლიკური ეკლესიის ეპარქიის რეზიდენცია.

ქალაქი გაშენებულია დედაქალაქ ბუდაპეშტიდან 186 კილომეტრით სამხრეთ-დასავლეთით, მდინარე კაპოშის ორივე ნაპირზე. ბალატონის ტბიდან დაშორებულია დაახლოებით 50 კმ-ით.

სახელი მომდინარეობს სიტყვებიდან „“ „“, რაც უნგრულად „ჭიშკარსა“ და „ციხეს“ ნიშნავს.

ლეგენდის თანახმად, ქალაქი შვიდ ბორცვზე დაარსდა, რომის მსგავსად. არეალი დასახლებული იყო ჯერ კიდევ ძვ. წ. 5 000 წლისთვის. დაახლოებით ძვ. წ. 400 წლისთვის აქ კელტები დასახლდნენ. ახ. წ. 9-107 წლებში ქალაქი რომის პანონიას მიეკუთვნებოდა. მომდევნო წლებში აქ მრავალი სხვადასხვა ხალხი სახლობდა, ძირითადად გერმანული და ილირიული ტომები. 900 წელს, დამპყრობელ უნგრელებს ამ მიწაზე სლავური და გერმანული სოფლები დახვდათ.
ჩარლზ ბელი

ჩარლზ ბელი ( დ. 12 ნოემბერი, 1774, ედინბურგი — გ. 28 აპრილი, 1842, ჰელოუპარკი, ვუსტერის მახლობლად) — შოტლანდიელი ანატომი, ფიზიოლოგი და ქირურგი. 1836-დან ედინბურგის უნივერსიტეტის პროფესორი. შეისწავლა ნერვული სისტემის ანატომიისა და ფიზიოლოგიის საკითხები, შეადგინა ქირურგიის ორტომიანი სახელმძღვანელო. პირველმა დაადგინა (1811), რომ ზურგის ტვინის ნერვების წინა ფესვები შეიცავს მამოძრავებელ ბოჭკოებს, უკანა კი მგრძნობიარეს. ბელის მიერ გამოქვეყნებული ექსპერიმენტული მონაცემები საფუძვლად დაედო ე. წ. ბელ-მაჟანდის კანონს.
პიერ ბელონი

პიერ ბელონი ( დ. 1517, ლემანის მახლობლად — გ. 1564, პარიზი) — ფრანგი ნატურალისტი. სწავლობდა ვიტენბერგსა (1540) და პარიზში (1542). მისი ძირითადი შრომები ეხება წყლის ცხოველებსა (1551-1555) და ფრინველებს (1555). აღწერა თევზების 113 სახეობა. შეისწავლა 200 სახეობის ფრინველის ჩონჩხი. პირველმა დაადგინა სხვადასხვა ხერხემლიანისა და ადამინის ძვლების აგებულების მსგავსება.
ერდი

ერდი (; ; ხორვატ. ; ) — ქალაქი უნგრეთში, პეშტის მედიეში. მიეკუთვნება ბუდაპეშტის აგლომერაციას.

ისტორია
ეს ტერიტორია ჯერ კიდევ უძველესი დროიდან ყოფილა დასახლებული. როგორც არქეოლოგიური გათხრები აჩვენებს, პრეისტორიულ ადამიანს აქ 50 000 წლის წინ უცხოვრია.

თავად ერდი წერილობით წყაროებში პირველად 1243 წელს იხსენიება. სახელი მომდინარეობს უნგრული სიტყვებიდან „“ (ტყე) და „“ (ნაკადული).

ოსმალთა მიერ უნგრეთის ოკუპაციის დროს, 1543 წელს თურქემბა ერდიც აიღეს, მას შმდეგმ, რაც სეკეშფეჰერვარის ციხესიმაგრე დაეცა. შემდეგში თურქებმა მეჩეთი ააშენეს.

დაძმობილებული ქალაქები
ნაყარი (ფუტკარი)

ნაყარი — პროცერი რომლის დროსაც დედოფალი ტოვებს საცხოვრებელს დიდი რაოდენობით მუშა ფუტკრებით. ნაყარის დროს მომუშავეთა 60% ტოვებს საცხოვრებელს სადაც ძველი დედოფალი არის. ნაყარში შეიძლება შედიოდეს ათასიდან ათი ათასამდე ფუტკარი. ამ დროს დედოფალი ძალიან მძიმეა იმისთვის რომ ნაყარი შორ დისტანციებზე წავიდეს ამიტომ მზვერავი ფუტკრები იპოვიან უახლოეს თავშესაფარს და იქ ჩერდებიან თუმცა ეს მუდმივი საცხოვრებელი არ ხდება, ჩვეულებრივ ნაყარი დროებითო საცხოვრებლიდან 3 დღეში გავა. ნაყრის გამოსვლის დროს ფუტკრების უმრავლესობა უსაქმოდ არიან, ისინი სკის გარეთ არიან შეგროვებულები, გამოსვლის დრო ჩვეულებრივ არის თბილი, მზიანი და წყნარი დაახლოებით 10-14 საათებში. მეფუტკრეები ტოტებზე ან ხეებზე დასახლებულ/შეფარებულ ფუტკრებს დედოფლიანად შესაფერის ყუთში ათავსებენ და სკაში გადაყავთ. ასევე არსებობს მახეები რომელიც ფუტკრების მოსაზიდად გამოიყენება და იმისთვის რომ მასში ფუტკრები დასახლდნენ იგივე მიზნით.
მრგვალი ქალაქი

ალ-მანსურის მრგვალი ქალაქი (ასევე მშვიდობის ქალაქი — , „მადინატ ას-სალამ“) — უძველესი ქალაქი, თანამედროვე ბაღდადის დასავლეთ ნაწილში, აშენებულია აბასიანი ხალიფა ალ-მანსურის მიერ 767-სა და 912 წლებს შორის, როგორც აბასიანთა სამეფო კარი. აბასიანების დროს ქალაქის ოფიციალური სახელი სწორედ მშვიდობის ქალაქი იყო. მრგვალი ქალაქის ტერიოტიაზე მდებარეობს ცნობილი ბიბლიოთეკა სიბრძნის სახლი.
ხაზართა ლაშქრობები საქართველოში

ხაზართა ლაშქრობები საქართველოში — ხაზარებმა საქართველოში პირველად ილაშქრეს 627 წელს ბიზანტიის მოკავშირე თურქთა დასავლეთ სახაკანოს ჯარებთან ერთად. 628 წელს მათ თბილისი აიღეს. დაახლოებით 650 წელს ჩრდილოეთ კავკასიაში ხაზართა ძლიერი სახელმწიფოს შექმნას და სამხრეთისაკენ მათი აგრესიის გავრცელებას დაემთხვა ამიერკავკასიის ქვეყნებში არაბთა გაბატონება . ამ დროიდან ამიერკავკასიის ქვეყნებისათვის ბრძოლა ხაზარებს არაბთა სახალიფოსთან უხდებოდათ. ურთიერთბრძოლაში ხაზარები და არაბები დარუბანდთან ერთად ხშირად იყენებდნენ დარიალის კარს, რის გამოც საქართველოს ტერიტორია საბრძოლო ასპარეზად იქცეოდა. ძველი საისტორიო წყაროები მოგვითხრობენ 764 წელს ხაზართა მიერ კვლავ თბილისის აღების და ქართლიდან ერისმთავარ ჯუანშერისა და მისი დის შუშანის გატაცების ამბავს.
ხათუსილი III

ხათუსილი — ხეთების ახალი სამეფოს მმართველი დაახლ. ძვ. წ. 1304 - 1280 წლებში. მურსილი -ის შვილი. გამეფდა მისი ძმისშვილის ურხითესუფის სამეფო ტახტიდან ჩამოგდების შემდეგ, რაც აღწერილი აქვს „ავტობიოგრაფიაში“ (რომელიც ერთ-ერთი უძველესია მსოფლიოში). ატარებდა ფართო საშინაო და საგარეო პოლიტიკას. ჩვენამე მოაღწია მისი სახელით შედგენილმა რელიგიური და ისტორიული ხასიათის ტექსტებმა, პოლიტიკურმა ხელშეკრულებებმა.
ხაიშის განძი

ხაიშის განძი — საუკუნის არქეოლოგიური განძი, რომელიც აღმოჩნდა 1948 წელს სოფელ ხაიშთან (მესტიის მუნიციპალიტეტი) მიწის სამუშაოების დროს. შეიცავს 3 ერთნაირი ფორმის ორყურა, ფეხიან ვერცხლის სასმისს, ოქროს საკისრე რკალს, რომლის ბოლოები ფანტასტიკური ცხოველების გამოსახულებებითაა შემკული, ოქროს საკიდს, რომელიც ჩარდახიანი კოშკის მინიატურულ გამოსახულებას წარმოადგენს. ჩარდახის ქვეშ სალამურზე და ჭიანურზე დამკვრელის 2 ფიგურაა. ხაიშის განძის ერთ-ერთი ვერცხლის სასმისი შემკულია მაღალრელიეფური მცენარეული მოტივით და ანტიკური ტორევტიკის თვალსაჩინო ნიმუშია. იგი დამზადებული უნდა იყოს ელინისტური აღმოსავლეთის ერთ-ერთ სავაჭრო-სახელოსნო ცენტრში. ოქროს ნივთები კი ადგილობრივი, ხალხის ხელოსნური ნაწარმია და ადრინდელი ანტიკური ხანის ქართული ოქრომჭედლობის ტრადიციას აგრძელებს.
ხალდები

ხალდები — ძველი დასავლურ-ქართული ტომი. ბერძნული წყაროებით (ქსენოფონტი, სტრაბონი) ცხოვრობდნენ შავი ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე. აღნიშნულ ავტორებთან „ხალდი“ შესატყვისია „ხალიბის“. სომხურ წყაროებში ხალდის ქვეყანა „ხალტიქის“ სახელწოდებით იხსენიება. „ხალდი“ სომხურად დასავლეთ ქართული ტომების - ჭანების სახელი იყო. საუკუნის სომხური გეოგრაფიის მიხედვით ჭანეთი არის ხალტიქი (ხალდები). ამრიგად ამ დროს „ხალტ“, „ხალდ“ იმ ეთნიკური ჯგუფის სომხური სახელწოდებაა, რომელიც ქართულ-ბერძნულ სამყაროში ცნობილი იყო ჭანების - სანების სახელით. სახელწოდება ხალდები დიდხანს შემორჩა სამხრეთ-აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის ტერიტორიაზე, სადაც მდებარეობდა ბიზანტიური პროვინცია (თემი) „ხალდია“.

ა. საგონას მოსაზრებით ხალდების თავდაპირველი განსახლების არეალი, სავარაუდოდ, უნდა ყოფილიყო მდ. არაქსის ჩრდილოეთით, ის ტერიტორია, რომელიც ერთ დროს ურარტუს გავლენის ქვეშ იყო, განსაკუთრებით მდინარე ზივინის ხეობა (ყარსსა და ტუშფას შორის).
ანტონიო აბეტი

ანტონიო აბეტი ( დ. 19 ივნისი 1846 — გ. 20 თებერვალი 1928) — იტალიელი ასტრონომი.

ბიოგრაფია
ანტონიო აბეტი დაიბადა პიეტრო-დი-გორიციაში (სლოვენ. ). 1867 წელს მიიღო ხარისხი მათემატიკასა და საინჟინრო საქმეში პადუას უნივერსიტეტში, თუმცა მომდევნო წელს მიატოვა საინჟინრო საქმიანობა, რათა თავისი თავი მიეძღვნა ასტრონომიისადმი).

1879 წელს დაქორწინდა ჯოვანა კოლბაჩინზე. მისი ორი ვაჟიშვილიდან უმცროსი, ჯორჯო აბეტი, ასევე გახდა ასტონომი.

1868—1893 წლებში მუშაობდა ასისტენტად პადუას ობსერვატორიაში.

1894 წელს გახდა არჩეტრის ობსერვატორიის დირექტორი, რომელიც მან გახადა ევროპაში ერთ-ერთ წამყვან ობსერვატორიად. იყო აგრეთვე ფლორენციის უნივერსიტეტის პროფესორი.

1921 წელს გავიდა პენსიაზე, მაგრამ კვლევითი სამუშაოები არ მიუტოვებია.

სამეცნიერო მოღვაწეობა
ჯერ კიდავ პადუაში მან განახორციელა მრავალი დაკვირვება ასტეროიდებზე, კომეტებსა და ვარსკვლავთა გადაფარვებზე.

1874 წელს მონაწილეობა მიიღო ინდოეთის ექსპედიციაში, რომელსაც ხელმძღვანელობდა პიეტრო ტაჩინი, და რომლის მიზანიც იყო სპექტროსკოპის დახმარებით ვენერის მიერ მზის დისკოზე გავლის დაკვირვება.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს აბეტი.
ვესპრემი

ვესპრემი (; ; სლოვენ. ) — უნგრეთის ერთ-ერთი უძველესი ქალაქი, ვესპრემის მედიეს ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ბალატონის ტბიდან დაახლოებით 15 კილომეტრით ჩრდილოეთით.

ქალაქი გაშენებულია მდინარე შედის ორივე ნაპირზე, ბუდაპეშტიდან 110 კმ-ის მოშორებით. სახელი მომდინარეობს სლავური წარმოშობის სიტყვა -დან, რაც თავდაპირველად ადამიანის სახელი იყო. ლეგენდის თანახმად, ქალაქი შვიდ ბორცვზე დაარსდა.

დაძმობილებული ქალაქები
ბოტროპი, გერმანია
გლადსაკსე, დანია
ოტინი-ლუვენ-ლა-ნევი, ბელგია
პასაუ, გერმანია
როვანიემი, ფინეთი
სფინტუ-გეორგე, რუმინეთი
ტარტუ, ესტონეთი
ტირატ-კარმელი, ისრაელი
ჟამბერკი, ჩეხეთი
კურსკი, რუსეთი
ჰასკოვო, ბულგარეთი
ალონსო სანჩეს კოელო

ალონსო სანჩეს კოელო (დ. დაახლ. 1531, ბენიფაიო, ვალენსია — გ. 8 აგვისტო, 1588, მადრიდი) — ესპანელი ფერმწერი, წარმოშობით პორტუგალიელი. სწავლობდა ბრიუსელში; განიცადა მანიერიზმის გავლენა. 1557 წლიდან იყო ფილიპე -ის კარის მხატვარი. სანჩეს კოელო ესპანური ეროვნული პორტრეტული სკოლის დამფუძნებელია (ინფანტა ისაბელ კლარა ეუხენიას პორტრეტი, 1579, პრადო, მადრიდი)

გალერეა
ვეძების ეკლესია

ვეძების ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ვეძებში. მდებარეობს სოფლის მახლობლად, ციხეებად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. იგი გეგმით სწორკუთხაა (7,6 6,2 მ), ნაშენია რიყის ქვით და ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. ძეგლი თითქმის მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 1,5 მეტრს არ აღემატება.

აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე სარკმლის ძირია შემორჩენილი. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდში გეგმით ოვალური თაღოვანი ნიშია.
ქორუბნის ეკლესია

ქორუბნის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახშნის სამხრეთით 3 კილომეტრზე. ძველი სასაფლაოს ტერიტორიაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (8 × 5,1 მ), ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. კედლები შიგნით შელესილი ყოფილა. ძეგლი თითქმის მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილია ნახევარწრიული აფსიდი კონქით და დასავლეთ კედელი. შესასვლელი დასავლეთიდან ქონია (შემორჩენილია წირთხლების მცირე ნაწილი). აფსიდის ღერძზე გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია.
დართლოს ეკლესია

}
| რელიგიური_წევრობა =
| წესჩვეულება =
| პროვინცია =
| რაიონი =
| კურთხევის_წელი =
| სტატუსი =დანგრეული
| ფუნქციური_სტატუსი =
| მემკვიდრეობითი_ადგილმდებარეობა =
| ხელმძღვანელობა =
| საიტი =
| ხუროთმოძღვრება =
| ხუროთმოძღვარი =
| ხუროთმოძღვრული_ტიპი =
| ხუროთმოძღვრული_სტილი =
| ფასადის_მიმართულება =
| ნოვატორული =
| თარიღდება =
| მშენებლობის_ფასი =
| დეტალები =
| ტევადობა =
| სიგრძე =
| სიგანე =
| ნავის_სიგანე =
| სიმაღლე_მაქსიმალური =
| გუმბათის_რაოდენობა =
| გუმბათის_სიმაღლე_გარე =
| გუმბათის_სიმაღლე_შიდა =
| გუმბათის_დიაგ_გარე =
| გუმბათის_დიაგ_შიდა =
| მინარეთი_რაოდენობა =
| მინარეთის_სიმაღლე =
| წვეტის_რაოდენობა =
| წვეტის_სიმაღლე =
| მასალა =
| =
| =
| =
| =
| განედი = 42.4375
| გრძედი =45.5825
| საერთო_მოიჯარე =
| ქვეყანა=
დართლოს ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ დართლოს განაპირას. აგებულია 1856 წელს ოსეთის სასულიერო კომისიის მიერ, ხოლო 1864 წელს ეკლესიას ჭერი ჩამოექცა.

ძეგლის აღწერა
ეკლესია დარბაზულია (12,5 8,5 მ), ნაგებია ქვიშაქვით. შიგნიდან შელესილია. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: შემორჩენილია სამხრეთის კედელი, აღმოსავლეთის კედლის სამხრეთ ნახევარი და დასავლეთ კედლის მნიშვნელოვანი ნაწილი. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა. სწორკუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში ფართო და მაღალი სწორკუთხა სარკმელია. ეკლესიის სამხრეთ კედლის შუა ნაწილში გაჭრილი სარკმელი შედარებით დაბალია. სამხრეთ კედელზე ორი წყვილი პილასტრია, რომელთა მარტივ იმპოსტებზე კედლის თაღებია გადაყვანილი. გრძივ კედლებზე, პილასტრების ზემოთ, თითო კონსოლია, რომლებსაც კამარის საბჯენი თაღები ეყრდნობა.

დასავლეთ ფასადი ერთსაფეხურიან ცოკოლზე დგას და დასრულებულია ფრონტონით. ფრონტონის არეში ტოლმკლავა ჯვრის რელიეფია. ტიმპანიანი კარის ორივე მხარეს თითო მაღალი თაღოვანი ნიშია. ჯვრის რელიეფია აღმოსავლეთ ფასადის ფრონტონის არეშიც. სამხრეთ ფასადის განაპირა ნაწილებში ბრტყელი ნიშებია.

ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ზემო ხალაწნის ბზიანის ეკლესია

ზემო ხალაწნის ბზიანის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხალაწნის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მთის ფერდობზე, ტყეში. განეკუთვნება ადრინდელ შუა საუკუნეებს. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: შენობა თითქმის მთლიანად მიწაშია ჩაფლული და გარედან ბზის ხეებითაა დაფარული.

ეკლესიის გეგმის გარეგან სწორკუთხედში (6 5 მ) დარბაზული ეკლესია და სამხრეთ მინაშენია ჩაწერილი. შენობა ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით და კირის დუღაბით. წყობა ირეგულარულია. კედლები შიგნიდან და გარედან მობათქაშებულია. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მინაშენიდან. კარი მინაშენის მხრიდან თაღოვანია, შიგნიდან - სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით, ღრმა ნალისებრი აფსიდის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. მსგავსი ერთი სარკმელია სამხრეთ კედელშიც, რომელიც მინაშენში გადის. აფსიდი გადახურულია დადაბლებული პროპორციების კონქით, დარბაზი - ცილინდრული კამარით.

მინაშენი აღმოსავლეთით სწორი კედლით დასრულებული და ცილინდრული კამარით გადახურული ვიწრო სათავსია. ერთადერთი თაღოვანი შესასვლელი მას სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში აქვს. მინაშენი ორი სწორკუთხა სარკმლითაა განათებული. მათგან ერთი აღმოსავლეთ კედლის ღერძზეა, მეორე — სამხრეთ კედელში. შენობის გარშემო ქვევრებია ჩაყრილი. აქა-იქ შეიმჩნევა გალავნის ნაშთი.
ზემო ხალაწნის ეკლესია

ზემო ხალაწნის ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია („გმირი“) — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხალაწნის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მაღლობზე. განეკუთვნება საუკუნეს.

ეკლესია დარბაზულია (7,8 5,4 მ). ნაგებია რიყის ქვით. ქვა შერჩეულია და დაწყობილია სწორხაზოვან რიგებად. ინტერიერის კედლების მოსაპირკეთებლად და ზოგიერთი დეტალისათვის აგურია გამოყენებული. ძეგლი დაზიანებულია: ჩამონგრეულია სახურავი, კედლების ზედა ნაწილები, დარბაზი ნანგრევებითაა ამოვსებული. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარს შეისრული თაღი აქვს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია. რომელშიც შემორჩენილია სარკმლის სამხრეთ წირთხლის მცირე ნაწილი და ნიშის კვალი.

მოგვიანებით ეკლესიისათვის დასავლეთიდან რიყის ქვისა და აგურის რიგების მონაცვლეობით ნაგები, გეგმით კვადრატული და სამ მხარეს ფართო შეისრული თაღებით გახსნილი კარიბჭე მიუდგამთ (ძლიერ დაზიანებულია). შიგნით კარიბჭეს შეისრული კამარა ხურავს. კარიბჭეს დასავლეთიდან კვადრატული გეგმის (2,2 4,2 მ) ნაგებობა ეკვრის. მისი კედლების წყობაში ჩართულია ქვიშაქვის რამდენიმე ლოდი (ერთ-ერთის სიგრძე 3,5 მეტრია, სიმაღლე - 0,8 მეტრი).
ზემო ხალაწნის ღვთისმშობლის ეკლესია

ზემო ხალაწნის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხალაწნის ჩრდილოეთით 400 მეტრზე, ფერდობზე, ღამურაანად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (6,7 4,9 მ), ნაგებია მოზრდილი ზომის ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. ქვებს შორის დარჩენილი არეები ამოვსებულია წვრილი ქვითა და დუღაბით. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია. ეკლესიის კედლები 1,5-1.7 მეტრის სიმაღლეზეღა დგანან.
შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ოდნავ ნალისებრი მოყვანილობის აფსიდი უჩვეულოდ ღრმაა. რის გამოც დარბაზის სიგანე რამდენადმე აღემატება მის სიგრძეს. საკურთხევლის ღერძზე შემორჩენილია სარკმლის კვალი.