iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სოტირ კუნეშკა

სოტირ კუნეშკა (; დ. 15 ივლისი, 1912, ოსმალეთის იმპერია — გ. 1991, ტირანა, ალბანეთი) — ალბანელი ფიზიკოსი და აკადემიკოსი. იგი ცნობილია, როგორც პირველი ალბანელი მკვლევარი ფიზიკის სფეროში, საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტის დამაარსებელი ტირანის უნივერსიტეტში, ალბანეთის მეცნიერებათა აკადემიის პირველი ფიზიკოსი წევრი და ფიზიკის ძირითადი აკადემიური ტექსტების ავტორი ალბანურ ენაზე.

ბიოგრაფია
სოტირ კუნეშკა დაიბადა 1912 წლის 15 ივლისს, ბობოშიცაში, კორჩასთან ახლოს, ოსმალეთის იმპერიაში. დაწყებითი სკოლის დამთავრების შემდეგ, 1924 წელს, მან სწავლა ალბანეთის ეროვნულ ლიცეუმში (აგრეთვე ცნობილი როგორც ფრანგული ლიცეუმი) განაგრძო, სადაც 9 წლის განმავლობაში სწავლობდა. ფინანსური სირთულეების გამო, ყოველდღიურად, მას ფეხით 14 კილომეტრის გავლა უწევდა, მაგრამ ამ ფაქტს მის სწავლასა და სასწავლო შედეგებზე გავლენა არ მოუხდენია. იგი ყოველთვის გამოირჩეოდა სხვა სტუდენტებისგან, განსაკუთრებით, ზუსტ მეცნიერებებში. მიუხედავად მისი წარჩინებული სწავლისა, ალბანეთის მაშინდელმა მთავრობამ მას სტიპენდია არ მიანიჭა. ფრანგი მეცნიერი და სლავთმცოდნე ანდრე მაზონი კუნეშკას მშობლიურ სოფელს ეწვია, სადაც მისმა ოჯახმა უმასპინძლა. ანდრე მაზონისა და ფრანგული ლიცეუმის დირექტორის მხარდაჭერით, სოტირ კუნეშკამ საფრანგეთის მთავრობისგან სტიპენდიის ნახევარი მოიპოვა და სწავლა საფრანგეთში, პარიზის უნივერსიტეტში, ფიზიკის ფაკულტეტზე განაგრძო.

სწავლის მთლიანად დაფინანსების მოპოვებისთვის, კუნეშკამ უმაღლესი სკოლის სტუდენტებს კერძო კურსები ჩაუტარა ფიზიკაში. ამასთანავე, მან პარიზის აღმოსავლეთმცოდენობის სკოლაში, ალბანური ენის გრამატიკაში ლექციები წაიკითხა. მან პარიზის უნივერსიტეტში სწავლა 3 წლის შემდეგ დაამთავრა. 1936 წელს, კუნეშკამ „ ’“ — მათემატიკის, ფიზიკის, ზოგადი ქიმიის და კლასიკური მექანიკის სწავლების ლიცენზია მიიღო. ამავე წელს, მან გამოყენებით მექანიკასა და ელექტრომაგნეტიზმში სერტიფიკატი მიიღო. 1937 წელს, ალბანეთის განათლების მინისტრმა, კუნეშკა ფრანგული ლიცეუმის დირექტორად დანიშნა. ეს თანამდებობა მას 1940 წლამდე ეკავა. 1940 წლის აგვისტოში, იტალიის ალბანეთში შეჭრის პერიოდში, იგი იძულებული გახდა, თანამდებობა დაეტოვა, რადგან მისი ჩანაწერები აჩვენებდა, რომ მას არ შეუსრულებია სამხედრო სამსახური. იგი პეზაროში გაგზავნეს, არტილერიის სკოლაში. იტალიაში მოკავშირეთა შეჭრის შემდეგ, სოტირ კუნეშკას სამხედრო განათლების მიღება შეწყდა. 1944 წელს, იგი ბარში წავიდა — ალბანეთში დასაბრუნებელი გზის საძიებლად. ამავდროულად, იგი მეცნიერების კერძო გაკვეთილებს ატარებდა. ალბანეთის სამხედრო დელეგაციამ, იგი ალბანეთში დააბრუნა.
გროდნოს ახალი ციხესიმაგრე

გროდნოს ახალი ციხესიმაგრე — ახალი სამეფო სასახლე, აშენებული გროდნოში, ძველი სასახლის (ძველი ციხესიმაგრე) მოპირდაპირედ, 1734-1751 წლების განმავლობაში, პოლონეთის და ლიტვის დიდი მთავრის აუგუსტოს მეფობის დროს, აშენდა როგორც პოლონეთის მეფეთა და ლიტვის დიდი მთავრების საზაფხულო რეზიდენცია. შექმნილია კარლ ფრიდრიხ პეპელმანის მიერ. ციხესიმაგრეზე მუშაობდნენ ასევე ჯოჰან ფრიედრიჩჰ კნებელი, ჯოაჩიმ დანიელ ჯაუჩი და 1789 წლამდე ჯუზეპე დე საკო. აქ ტარდებოდა რეჩ პოსპოლიტას გენერალური სეიმები.

ამ შენობაში, 1793 წელს უკანასკნელად ჩატარდა რეჩ პოსპოლიტას საერთო სეიმი, სადაც ხელი მოეწერა შეთანხმებას რეჩ პოსპოლიტას დაყოფაზე რუსეთისა და პრუსიას შორის, სადაც 1795 წელს პოლონეთის მეფე და ლიტვის დიდი მთავარი სტანისლავ ავგუსტ პონიატოვსკიმ ხელი მოაწერა გადადგომის აქტს. მეფე 1797 წლამდე ცხოვრობდა აქ.

სასახლის ერთ ნაწილში განლაგებული იყო სამეფო ბინები, ხოლო მეორე ნაწილი განკუთვნილი იყო სეიმისთვის. სეიმის საჭიროებებისთვის სასახლის ეზოში 1726 წელს აშენდა სპეციალური შენობა. 1750 წლის შემდეგ აშენდა სამლოცველო დაფარული გუმბათით, ასევე ნაწილობრივ შემორჩენილია შესასვლელი კარიბჭე. რეჩ პოსპოლიტას დაყოფის შემდეგ რუსეთის ხელისუფლებამ სასახლეში მოაწყო საავადმყოფო და ყაზარმები.

1944 წლის ივლისში სამხედრო მოქმედებების შედეგად შენობა დაიწვა. აღადგინეს 1952 წელს საბჭოთა ნეოკლასიციზმის სტილში. მასში განთავსებული იყო სკკპ-ს რეგიონული კომიტეტი. ამჟამად, აქ განთავსებულია გროდნოს ისტორიული და არქეოლოგიური მუზეუმის გამოფენის ნაწილი. 1994 წელს, ციხესიმგრის კედელზე განთავსდა მემორიალური დაფა 1794 წელს ტადეუშ კოსციუშკოს ხელმძღვანელობით მომხდარ ეროვნულ-განმათავისუფლებელი აჯანყების პატივსაცემად.
ვასილი გულიაკოვი

ვასილი სემიონის ძე გულიაკოვი (; დ. 1751, კალუგის გუბერნია — გ. 15 იანვარი, 1804, ზაქათალა) — რუსი გენერალ-მაიორი (1800), კავკასიის ომების მონაწილე. დაიღუპა ზაქათალის მიდამოებში ლეკებთან შეტაკებისას.

ბიოგრაფია
რუსეთის იმპერიის არმიაში მსახურობდა 1767 წლიდან. მონაწილეობდა რუსეთ-თურქეთის 1768–1774 და 1787–1791 წლების ომებში, რუსეთ-შვედეთის 1788–1790 წლების ომში. 1800 წელს გენერალ-მაიორის ჩინით დაინიშნა ყაბარდოს პოლკის მეთაურად. ხელმძღვანელობდა 1800 წლის სექტემბერში საქართველოში შემოსულ რუსულ ჯარს, შემდეგ — კახეთში განლაგებულ კონტინგენტს. იმავე წლის 7 ნოემბერს თავისი პოლკის ერთ-ერთი ბატალიონით მონაწილეობა მიიღო ომარ-ხანის წინააღმდეგ ბრძოლაში ივრის ნაპირებზე (სარდლობდა რუს-ქართველთა ჯარის მარჯვენა ფლანგს). 1803 წლის მარტში გაიგზავნა ლეკების წინააღმდეგ ჭარ-ბელაქანსა და ზაქათალაში. ბელაქნისა და ჭარის დაკავების შემდეგ უკუაგდო ლეკების თავდასხმა მისი რაზმის ბანაკზე ადგილ ფეიქართან 1803 წლის 22 ოქტომბერს. 1804 წლის 1 იანვარს ალაზნის ნაპირებზე დაამარცხა ყაზიყუმუხის ხანის ლაშქარი და მას ზაქათალის ხეობაში დაედევნა. 15 იანვარს ბრძოლაში გულიაკოვი მოკლეს, ხოლო მისმა რაზმმა დიდი დანაკარგებით უკან დაიხია. დასაფლავებულია ბოდბის წმინდა ნინოს მონასტერში.
კუნენეს რეგიონი

კუნენეს რეგიონი  — ნამიბიის 14 ადმინისტრაციული რეგიონიდან ერთ-ერთი, რომელიც მდებარეობს მის უკიდურეს ჩრდილო-დასავლეთში. ფართობი შეადგენს 115 293 კმ²-ს, ხოლო 2011 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობაა 86 856 ადამიანი. რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ოპუვო. სხვა დიდი ქალაქებია — კჰორიხასი, ოუჩო.

გეოგრაფია
რეგიონის ჩრდილოეთით გადის სახელმწიფო საზღვარი ნამიბიასა და ანგოლას შორის, დასავლეთით მის ტერიტორიას გარს ერტყმის ატლანტის ოკეანის წყლები, აღმოსავლეთით კუნენეს რეგიონი გადის ეტოშის ეროვნულ პარკთან. კუნენეს რეგიონმა თავისი დასახელება (როგორც ანგოლის კუნენეს პროვინციამ) მიიღო ორ ქვეყანას შორის სასაზღვრო მდინარე კუნენესგან.

ატლანტის ოკეანის სანაპირო, რომელიც იწყება მდინარე კუნენეს დელტის ჩრდილოეთით, ჩონჩხების ნაპირის ნაწილია. შემდეგ, კონტინენტის სიღრმეში მდებარეობს ნამიბის უდაბნო. ანგოლის სახელმწიფო საზღვრის სიახლოვეს კუნენეს ტერიტორიაზე მდებარეობენ ჰარტმანის და ჯუბერტის მთები.

მოსახლეობა
რეგიონში უპირატესად ცხოვრობენ ჰერეროს და ჰიმბას ტომის ხალხის წარმომადგენლები.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით კუნენეს რეგიონი იყოფა 6 ოლქად:
ოშანის რეგიონი

ოშანა  — ადმინისტრაციული რეგიონი ნამიბიაში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში. ფართობი შეადგენს 8653 კმ²-ს (ნამიბიის რეგიონებიდან ფართობით ყველაზე პატარა), ხოლო 2011 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობაა 176 674 ადამიანი. რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ოშაკატი.

გეოგრაფია
ოშანის რეგიონის ტერიტორიის დიდი ნაწილი წარმოადგენს მშრალ, გვალვიან, ბუჩქებიან სავანას.

მოსახლეობა
რეგიონის მოსახლეობის დიდ უმრავლესობას წარმოადგენენ ოვამბოს ტომის ხალხი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით ოშანის რეგიონი იყოფა 11 ოლქად.
ალბანეთის სამთავროები

ალბანეთის სამთავროები (1371—1479) — პერიოდი - სს. ალბანეთის ისტორიაში, როცა დაიწყო ეთნიკურ ალბანელებში სახელმწიფოებრიობის მკვეთრი აქტივიზაცია. ამ პერიოდში თანამედროვე ალბანეთის ტერიტორიაზე, ეპირსა და კოსოვოს ნაწილში ჩამოყალიბდა ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელი რამდენიმე პატარა სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი. აქამდე, 1191—1255 წწ. კონსტანტინეპოლის დაცემის შემდეგ ჩრდილოეთ ალბანეთსი წარმოიქმნა არბერის სამთავრო, მაგრამ ის თავიდან შეიყვანეს კვლავ აღორძინებული ბიზანტიის იმპერიაში, ხოლო მოგვიანებით დაიპყრო სერბეთის სამეფომ. ალბანელთა სახელმწიფოებრივი გაძლიერება მეორედ დაიწყო სერბეთის სამეფოს დაცემის შემდეგ 1371 წლიდან თუმცა ჯერ კიდევ 1350-ანი წლებიდან ის აკონტროლებდა თითქმის მთელი ალბანეთის მიწებს. ბერძენი პალეოლოგოსები უკვე დიდი ხნის დასუსტებული იყვნენ თურქთა მიერ, ხოლო ვენეციელთა და ჯვაროსანთა ხელისუფლება ვრცელდებოდა მხოლოდ ზღვისპირეთის ტერიტორიებზე. 1444 წელს ალბანეთის სამთავროებენ დგამენ გაერთიანებისაკენ პირველ ნაბიჯებს. ასე წარმოიქმნა ლეჟის ლიგა, რომლის მიზანი იმ პერიოდში იყო ალბანეთის მიწების მიმართ (მაშინ ქრისტიანული მიწები) ოსმალთა დამპყრობლური გეგმებისათვის ხელის შეშლა. 1479 წელს ლიგის წინააღმდეგობა გატყდა. მთელი ალბანეთი შევიდა ოსმალთა იმპერიაში.

ალბანეთის სამთავროთა სია
სოფლის მეურნეობა ესტონეთში

სოფლის მეურნეობამ ესტონეთში კოლექტიური მეურნეობის და საბჭოთა მეურნეობებისს გაუქმების შემდეგ მნიშვნელოვანი განვითარება განიცადა.

ისტორია
1991 წელს სამუშაო ძალის დაახლოებით 12 % სოფლის მეურნეობაში იყო დასაქმებული და ესტონეთის მთლიანი შიდა პროდუქტის 15,4 %-ს ქმნიდა. ესტონეთს აქვს დაახლოებით 1,3 მილიონი ჰექტარი სასოფლო სამეურნეო მიწა საიდანაც 1 მილიონი სახნავია. საბჭოთა პერიოდში სახნავი მიწის რაოდენობა დაახლოებით 405 000 ჰექტრამდე შემცირდა. კოლექტივიზაციამ 1940-იანებში და 1950-იანებში ესტონეთის სოფლის მეურნეობას ბევრი პრობლემები მოუტანა. მიუხედავად ამისა ესტონეთში სოფლის მეურნეობა უფრო ნაყოფიერი იყო ვიდრე საბჭოთა კავშირის სხვა ქვეყნების საშუალო მაჩვენებელი. 1990 წელს ქვეყანაში იყო 221 კოლექტივი და 117 სახელმწიფო ფერმა, თითოეული დაახლოებით 350-400 მუშით. მეურნეობების შინაური საქონელის საშუალო რაოდენობა იყო 1900 მსხვილი რქოსანი საქონელი და 2500 ღორი. ესტონეთი სხვა საბჭოთა რესპუბლიკებში რძის და ხორცის სიდიდით მეორე ექსპორტიორი იყო. სოფლის მეურნეობა ასევე წარმოადგენდა საკვები პროდუქტების გადამამუშავებელი ინდუსტრიის კარგ საფუძველს.

ესტონეთის სოფლის მეურნეობაში რეფორმები 1989 წელს პირადი ფერმის კანონის მიღებით დაიწყო. კანონი ფიზიკურ პირებს აძლევდა უფლებას დასამუშავებლად მიეღოთ 15 ჰექტარი მიწა. მიწა მემკვიდრეობით გადაეცემოდათ, თუმცა არ შეეძლოთ გაეყიდათ ან შეეძინათ. კანონის მიღებიდან 6 თვეში დაახლოებით 2000 ახალი ფერმერი დარეგისტრირდა, ხოლო წელიწადში კიდევ დაახლოებით 3500. 1991 წელს ფერმერებს მიწის სრული ფლობის უფლება მიეცათ, ამან მათი რაოდენობა წლიურად 7200-ით გაზარდა. 1993 წლისთავის ჯამში 8781 ახალი ფერმა იყო, რომელიც დაახლოებნით 225 000 ჰექტარ მიწას ამუშავებდნენ.

ინდივიდუალური ფერმების შექმნის პარალელურად ბევრი კოლექტიური ფერმა დაიშალა. გაიზარდა კორუფციის და ფერმების აღჭურვილობების სპონტანური პრივატიზაციის შემთხვევები. ესტონეთის ზოგიერთი წარმატებული ფერმა კოოპერატივად გადაკეთდა. მიუხედავად წარმატებული სოფლის მეურნეობისა საკუთარი მოწეული მოსავლის წვლილი მაინც დიდ წილს იკავებს. ესტონეთში ნაწარმოები საკვების დაახლოებით 20 % საკუთარი მოხმარებისთვის არის მოყვანილი.
ზამბეზის რეგიონი

ზამბეზის რეგიონი (2013 წლის 8 აგვისტომდე კაპრივი ) — ნამიბიის 14 ადმინისტრაციული რეგიონიდან ერთ-ერთი. მდებარეობს კაპრივის ზოლის აღმოსავლეთ ნაწილში, რის გამოც მიიღო თავისი დასახელება. ფართობი შეადგენს 14 528 კმ²-ს, ხოლო 2011 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობაა 90 596 ადამიანი. რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი კატიმა-მულილო.

ისტორია
ტერიტორიის ნაწილის გადაცემა, რომელიც იძლეოდა სამხრეთ-დასავლეთ აფრიკაში გერმანიის პროტექტორატიდან მდინარე ზამბეზიმდე შეღწევას და ამავდროულად დიდი ბრიტანეთის „სესილია როდსის“ სამხრეთაფრიკული კომპანიის ექსპანსიის შეზღუდვას პორტუგალიური ანგოლის ტერიტორიაზე, გათვალისწინებული იყო ზიმბაბვეს შეთანხმებით, მაგრამ „კაპრივის ზოლის“ ფაქტობრივი მიერთება შედგა მხოლოდ 1891 წელს. „კაპრივის ზოლმა“ თავისი სახელწოდება მიიღო 1889—1895 წლებში გერმანიის იმპერიის ყოფილი კანცლერის — ლეო ფონ კაპრივის გვარისგან.

„კაპრივის ზოლის“ გამოყოფამ შედეგად მოიტანა ლოზის (ბაროტსე) ხალხის ეთნიკური ტერიტორიის გახლეჩა, რომლის დიდი ნაწილი დარჩა ბაროტსელენდში, რომელიც 1885 წლიდან გახდა დიდი ბრიტანეთის პროტექტორატი და მოგვიანებით ბრიტანელების მიერ ჩართული იქნა მათსავე პროტექტორატში — ჩრდილოეთი როდეზია. ზამბიის რესპუბლიკისთვის დამოუკიდებლობის მიცემის დროს ლოზის ხალხის წარმომადგენლები რამდენიმეჯერ გამოვიდნენ მოთხოვნით „კაპრივის ზოლის“ აღმოსავლეთი ნაწილის ზამბიისთვის გადაცემის თაობაზე, მაგრამ სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ხელისუფლება უარს ამბობდა განეხილა ეს წინადადება.

1968 წელს, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ხელისუფლებამ აპართეიდის პოლიტიკის ფარგლებში სამხრეთ-დასავლეთ აფრიკაში შექმნა 11 ეთნიკური ჰოუმლენდი. ამასთან, «კაპრივის ზოლის» დასავლეთი ნაწილი ჩართული იქნა კავანგოლენდის ჰოუმლენდის შემადგენლობაში, ხოლო აღმოსავლეთმა ნაწილმა შეადგინა აღმოსავლეთ კაპრივის ჰოუმლენდი.

1977 წელს აღმოსავლეთ კაპრივის ჰოუმლენდმა მიიღო შიდა თვითმმართველობა, როგორც «კაპრივის სახელმწიფო», შეიქმნა საკანონმდებლო კრება და მთავრობა, დაწესდა გერბი და დროშა. «კაპრივის სახელმწიფოს» დროშა გახდა სიგანეში ოთხი თანაბარი ზოლი — შავი, თეთრი, ცისფერი და მწვანე, თეთრ და ცისფერ ზოლზე გამოხატული იყო ერთმანეთისკენ მიმართული, თავაწეული ხორთუმებით ურთიერთგადახვეული ორი შავი სპილო.

1990 წელს ნამიბიის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის გამოცხადების დროს კავანგოს და კაპრივის სახელმწიფოები შეყვანილები იყვნენ ნამიბიის შემადგენლობაში და გაუქმდნენ თავიანთ გერბებთან და დროშებთან ერთად.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით ზამბეზის რეგიონი იყოფა 8 ოლქად:
სპაგეტის ხე

სპაგეტის ხე — სპეციალურად -ის მიერ საპირველაპრილოდ გამოგონილი ხე, რომლის შესახებაც ტელევიზიამ დოკუმენტური ფილმი მოამზადა. მოკლემეტრაჟიან ფილმში, რომელიც -ის ეთერში 1957 წლის 1 აპრილს გავიდა, ნაჩვენებია სპაგეტის მოსავლის აღება შვეიცარიის კანტონ ტეჩინოში. იმდროისათვის ცნობილი რადიო და სატელევიზიო წამყვანი რიჩარდ დიმბლები ახმოვანებს სცენებს და ყვება შვეიცარიასა და იტალიაში სპაგეტის წარმოების, მარტში მოსალოდნელი ყინვისაგან სპაგეტის ხის დაცვის, თბილი ზამთრის პირობებში განსაკუთრებით დიდი ოდენობის მოსავლისა და „სპაგეტის ხოჭოების“ განადგურების შესახებ. ფილმი გადაღებულია ინგლისის ქალაქ სენტ-ოლბანსსა და შვეიცარიაში.

დოკუმენტური ფილმი წარმოადგენდა პირველი აპრილის ხუმრობას. გადაცემას დაახლოებით რვა მილიონმა მაყურებელმა უყურა, მათგან რამდენიმე ასეულმა კი გადაცემის დასრულების შემდეგ -ში დარეკა, რათა ეკითხათ, მართლა ხეზე იზრდება თუ არა სპაგეტი; ზოგიერთი მათგანი კითხულობდა, როგორ უნდა მოეშენებინა სპაგეტი. 1950-იან წლებში ინგლისში სპაგეტი არ იყო ყოველდღიური საკვები და ჯერ კიდევ ეგზოტიკურ დელიკატესად ითვლებოდა.
აღმოსავლეთი კავანგო

აღმოსავლეთი კავანგო  — ნამიბიის 14 ადმინისტრაციული რეგიონიდან ერთ-ერთი. რეგიონი შეიქმნა 2013 წლის 8 აგვისტოს ოკავანგოს რეგიონის გაყოფის გზით დასავლეთ და აღმოსავლეთ კავანგოს რეგიონებად. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში. ფართობი შეადგენს 25 576 კმ²-ს, ხოლო 2011 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობაა 136 823 ადამიანი. რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი რუნდუ.

გეოგრაფია
გეოლოგიური თვალსაზრისით აღმოსავლეთი კავანგოს რეგიონი წარმოადგენს კალაჰარის პლატოს ჩრდილოეთ გაგრძელებას და მდებარეობს ზღვის დონიდან 1000 მეტრზე უფრო მეტ სიმაღლეზე. რადგანაც აქ ყოველწლიურად მოდის ნალექების მნიშვნელოვანი რაოდენობა, რეგიონი მცენარეული საფარით საგრძნობლად განსხვავდება გვალვიან ცენტრალურ და სამხრეთის რაიონებისგან. რეგიონის ტერიტორია ასევე ირწყვება მდინარე ოკავანგოს და მისი შენაკადების წყლით. ამ მდინარეზე 200 კმ-ის მანძილზე გადის სახელმწიფო საზღვარი ნამიბიასა და ანგოლას შორის. რეგიონი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ბოტსვანას.

აღმოსავლეთი კავანგოს რეგიონის ტერიტორიაზე მდებარეობს ჰაუდომის ეროვნული პარკი და ასევე მაჰანგოს ნაკრძალი.

მოსახლეობა
რეგიონს სახელი დაერქვა აქ მცხოვრები კავანგოს ტომის ხალხის სახელის მიხედვით.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით აღმოსავლეთი კავანგოს რეგიონი იყოფა 6 ოლქად:
რაგნარ ნურკსე

რაგნარ ნურკსე (დ. 5 ოქტომბერი, 1907, კიარუ, ესტონეთი — გ. 6 მაისი, 1959, ჟენევის ტბა, შვეიცარია) — ესტონელი საერთაშორისო ეკონომისტი და პოლიტიკის შემქმნელი, ძირითადად ფინანსების და ეკონომიკური განვითარების მიმართულებით.

ცხოვრება
რაგნარ ნურკსე დაიბადა რუსეთის იმპერიის, ლივონის გუბერნიის სოფელ კიარუში. მამა ჰყავდა ესტონელი, ხოლო დედა ესტონელი შვედი. მისი მშობლები 1928 წელს კანადაში წავიდნენ ემიგრაციაში.

ის 1926-1928 წლებში ტარტუს უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტზე სწავლობდა, ხოლო შემდეგ ეკონომიკას ედინბურგის უნივერსიტეტში. მან პროფესორ ფრედერიკ ოგილვის ხელმძღვანელობით უნივერსიტეტი პირველი კლასის დიპლომზე 1932 წელს დაამთავრა. 1932–1934 წლებში ვენის უნივერსიტეტში სასწავლებლად ენდრიუ კარნეგის სტიპენდია მოიპოვა.

ის 1934-1945 წლებში ერთა ლიგის ფინანსურ სექტორში და ეკონომიკური დაზვერვის სამსახურში მუშაობდა. 1945 წელს მიიღო კოლუმბიის უნივერსიტეტისგან მიწვევა 1945–1946 წლებში იყო მოწვეულლი პროფესორი, ხოლო 1947 წლიდან თითქმის სიცოცხლის ბოლომდე სრული პროფესორი.

ის 1959 წელს 52 წლის ასაკში მოულოდნელად გარდაიცვალა.

პირადი ცხოვრება
რაგნარ ნურკსე 1946 წელს დაქორწინდა და ორი ვაჟიშვილი ჰყავდა. მათგან ერთი არის პოეტი დენის ნურსკე.
ბაჰარდენის მღვიმე

ბაჰარდენის მღვიმე — კარსტული მღვიმე სამხრეთ-დასავლეთ თურქმენეთში, ქალაქ ბაჰარლიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 19 კილომეტრში და ქალაქ აშხაბადიდან 120 კილომეტრში. მდებარეობს ქოფეთდაღის ფარგლებში, ქოუს ქედზე, დუგუნის მთის წიაღში. წარმოადგენს კირქვებში გამომუშავებულ ერთ დიდ დარბაზს. აქვს 5 შესასვლელი. სიგრძე 250 მ, სიგანე 50 მ, სიღრმე 69 მ, სიმაღლე 26 მ-მდე, მოცულობა 75 ათ. მ³. აქვს დახრილი ფსკერი, რომელზედაც იმყოფება კირქვის ნატეხები და გუანო. მღვიმის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს მიწისქვეშა ტბა ქიოვ-ათა, რომლის მაქსიმალური სიღრმეა 14 მ. მისი წყალი გოგირდოვანია და აქვს მუდმივი ტემპერატურა 37 °.

მღვიმეში გვხვდება ღამურები, მღრღნელები, მტრედი, წითელნისკარტა მაღრანი, ჩვეულებრივი ყაპყაპი. აქვე ბინადრობს უხერხემლოთა დაახლოებით 50-მდე სახეობა. გუანოს ფართობია 1300 მ², ხოლო მოცულობა აჭარბებს 670 მ³-ს. იგი ეროვნული კურორტია. ელექტრიფიცირებულია. მღვიმეში იმართება ექსკურსიები და ცურაობა ნავებზე. ბანაობა.

ბაჰარდენის მღვიმე ცნობილია საუკუნიდან. პირველი სამეცნიერო ცნობები მღვიმისა და მიწისქვეშა ტბის არსებობის შესახებ გაჩნდა 1886 წელს. 1896 წელს ბეჭდვით სიტყვაში დაიბეჭდა პუბლიკაცია, რომელმაც აშხაბადელებს გააცნო მღვიმე და მიწისქვეშა ტბა; მას შემდეგ ამ ადგილს ნახულობდნენ აშხაბადიდან და მისი მიდამოებიდან. 1976 წელს მღვიმე შეისწავლეს გეოლოგებმა და სპელეოლოგებმა. ვიქტორ დუბლიანსკიმ შეადგინა მღვიმის აღწერა.
ბაჰარლი

ბაჰარლი (ყოფ. ბაჰარდენი, ბაჰერდენი; ) — ქალაქი თურქმენეთში, ახალის ველაიათში. 2008 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობდა 24 139 ადამიანი. მდებარეობს ქოფეთდაღის ჩრდილო მთისძირში, ქალაქ აშხაბადიდან 101 კილომეტრში. ქალაქზე გადის შარაგზა 37. სიახლოვეს მდებარეობს ყარაყუმის არხი. ბაჰარლიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 19 კილომეტრშია ბაჰარდენის მღვიმე.
ლუზოფონები

ლუზოფონები ( – რომის იმპერიის პროვინცია ლუზიტანია, პორტუგალიის ანტიკური დასახელება + – ხმა) — ფართო გაგებით, პლანეტის პორტუგალენოვანი მოსახლეობა: ბრაზილიაში, პორტუგალიაში, ანგოლაში, მოზამბიკში, აღმოსავლეთ ტიმორში, და სხვა ქვეყნებში. ლუზოფონია ჩამოყალიბდა პორტუგალიის იმპერიის ხუთასი წლის არსებობის შედეგად.

ლუზოფონებად მიიჩნევიან ადამიანები, რომლებიც ლაპარაკობენ პორტუგალიურ ენაზე, როგორც მშობლიურზე და ასევე ადამიანები, რომლებიც ფლობენ და ხმარობენ მას ამა თუ იმ მიზნით, მაგალითად სხვადასხვა აფრიკული ქვეყნების მოსახლეობა, რომლებშიც პორტუგალიური ენა სახელმწიფო ენაა, კუნძულ ტიმორის, მაკაოს და მსოფლიოს სხვა რეგიონების მკვიდრი მოსახლეობა, ასევე სხვა ქვეყნებიდან იმიგრანტები ბრაზილიაში და პორტუგალიაში. პორტუგალიურ ენაზე მოლაპარაკეთა საერთო რაოდენობაა დაახლოებით 270 მილიონი ადამიანი (2014 წლის შეფასება), მათგან ბრაზილიაში დაახლოებით 200 მილიონი.
პორტუგალიურენოვანი ქვეყნების თანამეგობრობა

პორტუგალიურენოვანი ქვეყნების თანამეგობრობა  — საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომელიც შეიქმნა 1996 წლის 17 ივლისს და აერთიანებს იმ ქვეყნებს, სადაც პორტუგალიური ენა ოფიციალური სახელმწიფო ენაა.

თანამეგობრობაში შედიან პორტუგალია და მისი ყოფილი კოლონიები — ანგოლა, ბრაზილია, გვინეა-ბისაუ, ეკვატორული გვინეა, კაბო-ვერდე, მოზამბიკი, სან-ტომე და პრინსიპი. 2002 წელს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ თანამეგობრობას შეუერთდა აღმოსავლეთი ტიმორი. ამას გარდა, ორგანიზაციაში დამკვირვებლების სახით შედიან თურქეთი, ნამიბია.

2005 წელს თანამეგობრობის წევრმა ქვეყნებმა ანგოლის დედაქალაქ ლუანდის თათბირზე, 5 მაისი გამოაცხადეს პორტუგალიური ენის და კულტურის სადღესასწაულო დღედ მთელ მსოფლიოში.
ფრანკოფონები

ფრანკოფონები ( „ფრანკული, ფრანგული“ და „ხმა“) ფართე გაგებით — პლანეტის ფრანგულენოვანი მოსახლეობა, ანუ, ისეთი ქვეყნების მოსახლეობა, როგორებიცაა საფრანგეთი, ბელგია, შვეიცარია, კონგოს რესპუბლიკა, მადაგასკარი, კანადა, ჰაიტი და ბევრი სხვა, რომლებიც შედიან ეგრეთ წოდებულ ფრანგულენოვან ქვეყნებში, რაც ოთხსაუკუნებრივი ფრანგული კოლონიზაციის შედეგია.

კანადური კონტექსტი
უფრო ვიწრო კონტექსტში კანადური საზოგადოება გამოიყენება, როგორც დემოგრაფიული ტერმინი ქვეყნის ფრანგულენოვანი მოსახლეობის აღსანიშნავად, რომლებიც შეადგენენ ქვეყნის მოსახლეობის 23,7 %-ს (2001 წლის აღწერა) ინგლისურენოვანი (ანგლოფონები, 59,2 %) ან სხვაენოვანი (ალოფონები, 17,1 %) მოსახლეობის საწინააღმდეგოდ.

ფრანკოკანადელები
ყველაზე უფრო ხშირად ტერმინი გამოიყენება სტატისტიკაში და პუბლიცისტიკაში კანადის პროვინცია კვებეკის მოსახლეობის (კვებეკელები) და ნიუ-ბრანსუიკის პროვინციის ფრანგულენოვანი მოსახლეობის (ფრანკოაკადიელები) მიმართ, მათი რთული დემოლინგვისტური ისტორიით. ამ პროვინციებში ფრანგული ენა ატარებს ოფიციალურ სტატუსს (ნიუ-ბრანსუიკში — ინგლისურთან ერთად). მათთან ერთად, ფრანგულენოვანი უმცირესობა ცხოვრობს კანადის სხვა პროვინციებშიც, მათგან ყველაზე მეტ თემს წარმოადგენენ ფრანკოონტარიელები.

კვებეკი
ბელგია
ტერმინი ფრანკოფონები ასევე გამოიყენება ბელგიის ფედერალურ სამეფოში ვალონების და ბრიუსელელების გასაერთიანებლად, რომლებისათვისაც დღეისათვის მშობლიურ ენას წარმოადგენს ფრანგული ენა. მათ გარდა ქვეყანაში დიდი რაოდენობით ცხოვრობენ აღმოსავლეთის კანტონების გერმანელები და კიდევ უფრო განსაკუთრებით მეტი ნიდერლანდოფონები (ფლამანდიელები).

ფრანგული ენა მსოფლიოში
ტერმინი ფართედ გამოიყენება კანადის ორივე ოფიციალურ ენებში და განსაკუთრებით უფრო ხშირად ფრანგულ ენაში მთელ მსოფლიოში.
გურბანგული ბერდიმუჰამედოვი

გურბანგული ბერდიმუჰამედოვი (; დ. 29 ივნისი 1957, სოფ. ბაბარაპი, თურქმენეთის სსრ, სსრკ), ატარებს ტიტულს არკადაგი ( — „მფარველი“) — თურქმენეთის პრეზიდენტი 2006 წლის 21 დეკემბრიდან —2022 წლის 19 მარტამდე, სახელმწიფო მოღვაწე, თურქმენეთის მინისტრთა კაბინეტის თავმჯდომარე, შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდალი, არმიის გენერალი, მედიცინისა და ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი, თურქმენეთის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, დემოკრატიული პარტიის თავმჯდომარე 2007-2013 წლებში.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1957 წლის 29 ივნისს თურქმენეთის სსრ-ის სოფელ ბაბარაპში, პედაგოგის ოჯახში. იგი ექვსშვილიან ოჯახში ერთადერთი ვაჟი იყო. არაოფიციალური ინფორმაციით მისი ნამდვილი მამა იყო თურქმენეთის ყოფილი მუდმივი პრეზიდენტი საფარმურატ ნიაზოვი.

1979 წელს დაასრულა თურქმენეთის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სტომატოლოგიის ფაკულტეტი, შემდეგ ასპირანტურა.

სამსახურეობრივი კარიერა დაიწყო 1980 წელს. 1980-1982 წლებში მუშაობდა სოფელ ერიკ-ყალის ამბულატორიის ექიმ-სტომატოლოგად. 1982-1985 წლებში აშხაბადის რაიონის მთავარ სტომატოლოგად. 1990-1995 წლებში სამედიცინო ინსტიტუტის თერაპიული სტომატოლოგიის კათედრის ასისტენტია. 1995-1997 წლებში თურქმენეთის ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს სტომატოლოგიური ცენტრის დირექტორია. 1997-2007 წლებში კი ჯანმრთელობის დაცვის მინისტრი. 2001 წლიდან მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილეა. 2006 წლის ნოემბერში თურქმენეთს წარმოადგენდა დსთ-ის სამიტზე.

პრეზიდენტ საფარმურატ ნიაზოვის გარდაცვალების შემდეგ გურბანგული ბერდიმუჰამედოვი მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა. კონსტიტუციის თანახმად ეს თანამდებობა ეკუთვნოდა ოვეზგელდი ატაევს, რომლის წინააღმდეგაც მოულოდნელად აღძრეს სისხლის სამართლის საქმე. 2007 წელს 89,23 %-ით აირჩიეს პრეზიდენტად და გახდა ქვეყნის მეორე პრეზიდენტი. პირველი ოფიციალური ვიზიტით ეწვია საუდის არაბეთს, მოინახულა ისლამური სამყაროს სიწმინდეები. 2012 წლის არჩევნებში მიიღო ხმების 97,14 %.
ქოფეთდაღის ნაკრძალი

ქოფეთდაღის ნაკრძალი — ნაკრძალი თურქმენეთში. დაარსდა 1976 წელს. ფართობი 49 800 ჰა, რომელთაგან 46 000 ჰა-ს ტყე იკავებს, ხოლო 3 600 ჰა-ს მდელო. შეიქმნა მთის სტეპებისა და ტყეების ეკოსისტემების შენახვისა და კომპლექსური შესწავლისათვის. დაცული ტერიტორია მოიცავს ცენტრალური ქოფეთდაღის მაღალი და საშუალო მთების სარტყელს. დამახასიათებელია მთიანი რელიეფი. ქედები დანაწევრებულია ღრმა ხეობებითა და ხევებით. ჩრდილო ნაწილი მოქცეულია ციცაბო კლდოვან ფერდობებზე, ხოლო სამხრეთი ნაწილი მოსწორებულია.

ქოფეთდაღის ნაკრძალი შედგება ზღვის დონიდან 700-2800 მ სიმაღლეზე მდებარე ოთხი ცალკეული ნაწილისაგან. კლიმატი მშრალია, კონტინენტური. იმყოფება ყარაყუმიდან და ირანის უდაბნოებიდან წამოსული ცხელი და გვალვიანი ჰაერის ზეგავლენის ქვეშ. სხვადასხვა მონაკვეთებზე ჰაერის საშუალოწლიური ტემპერატურა იცვლება 7-დან 16 °-მდე. ივლისის საშუალო ტემპერატურაა 29 °, იანვრისა — 0,5 °. ნალექების საშუალოწლიური რაოდენობა 230-350 მმ.

ქოფეთდაღის ნაკრძალთან მოქმედებს 2 აღკვეთილი და 2 ბუნების ძეგლი. გვხვდება ძუძუმწოვრების 68 სახეობა, მათ შორის ჯიქი, ურიალი, თაფლიჭამია მაჩვი, აფთარი, ჭრელტყავა და სხვა. ნაკრძალში არის ფრინველთა 280 სახეობა, რომელთაგან აღსანიშნავია: კოლხური ხოხობი, ბატკანძერი, ბარი და სხვა.

 საუკუნის ბოლოდან ქოფეთდაღის ფაუნა მნიშვნელოვნად არის გაღარიბებული, შემორჩენილი არ არის ავაზა, ვეფხვი, ქურციკი და კანჯარი. გვხვდება უმაღლესი მცენარეების 960-ზე მეტი სახეობა, მათ შორის თელა, ნეკერჩხალი, ფშატი, კავკასიური აკაკი, ლეღვი, ტყემალი, კუნელი, კოწახური, ვაშლანა, ნუში, ცხენისმუხლა.