2I/ბორისოვი

2/ბორისოვი , ყოფილი /2019 4 , 00234 — პირველი დაკვირვებული მოხეტიალე კომეტა და მეორე ოფიციალურად დადასტურებული ვარსკვლავთშორისი ობიექტი ომუამუას შემდეგ. ის აღმოაჩინა ყირიმელმა მოყვარულმა ასტრონომმა და ტელესკოპების შემქმნელმა გენადი ბორისოვმა 2019 წლის 29 აგვისტოს (ადგილობრივი დროით 30 აგვისტო).

2/ბორისოვს ჰქონდა ჰელიოცენტრული ორბიტალური ექსცენტრისიტეტი 3.36 და არ იყო დაკავშირებული მზესთან. კომეტამ მზის სისტემის ეკლიპტიკა გაიარა 2019 წლის ოქტომბრის ბოლოს და 2019 წლის 8 დეკემბერს მზესთან ყველაზე ახლოს მივიდა 2 ასტრონომიული ერთეულით ოდნავ მეტ მანძილზე. კომეტამ დედამიწასთან ყველაზე ახლოს 2019 წლის 28 დეკემბერს გაიარა. 2019 წლის ნოემბერში იელის უნივერსიტეტის ასტრონომებმა განაცხადეს, რომ კომეტის კუდი დედამიწაზე 14-ჯერ დიდი იყო და განაცხადეს: „დიდების გრძნობაა იმის გაცნობიერება, თუ რამდენად პატარაა დედამიწა სხვა მზის სისტემიდან ჩამოსული ამ სტუმრის გვერდით“.

ნომენკლატურა
საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ კომეტას ოფიციალურად „2/ბორისოვი“ ეწოდა, სადაც მისი აღნიშვნაა „2“ ან „2/2019 4“, ხოლო სახელი — „ბორისოვი“, თუმცა ზოგჯერ მას „კომეტა ბორისოვსაც“ ეძახიან, განსაკუთრებით პრესაში. როგორც 1/ოუმუამუას შემდეგ მეორე დაკვირვებად ვარსკვლავთშორის ობიექტს, მას მიენიჭა „2“ აღნიშვნა, სადაც „“ ვარსკვლავთშორისს ნიშნავს. სახელი „ბორისოვი“ კომეტებისთვის მათი აღმომჩენების სახელწოდებების ტრადიციას მიჰყვება. 2/ბორისოვად საბოლოო აღნიშვნამდე, ობიექტს სხვა სახელებით მოიხსენიებდნენ:

ორბიტის ადრეული გამოთვლებით ივარაუდობოდა, რომ კომეტა შეიძლება დედამიწასთან ახლოს მდებარე ობიექტი ყოფილიყო და ამიტომ საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მცირე პლანეტების ცენტრისა და დედამიწისახლო ობიექტების დადასტურების გვერდზე აღნიშნული იყო, როგორც „00234“.
ცამეტდღიანი დაკვირვების შემდეგ ცხადი გახდა, რომ ობიექტი ჰიპერბოლური კომეტა იყო და მას მცირე პლანეტების ცენტრმა 2019 წლის 11 სექტემბერს „/2019 4 “ უწოდა. სხვა ასტრონომებმა, მათ შორის დავიდე ფარნოკიამ, ბილ გრეიმ და დევიდ ტოლენმა, დაასკვნეს, რომ კომეტა ვარსკვლავთშორისი იყო.
2019 წლის 24 სექტემბერს საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა განაცხადა, რომ მცირე სხეულების ნომენკლატურის სამუშაო ჯგუფმა შეინარჩუნა ბორისოვის სახელი და კომეტას მიანიჭა ვარსკვლავთშორისი დასახელება 2/ბორისოვი, რითაც ოფიციალურად გამოაცხადა, რომ კომეტა მართლაც ვარსკვლავთშორისი იყო.

მახასიათებლები
ოუმუამუასგან განსხვავებით, რომელსაც ასტეროიდის გარეგნობა ჰქონდა, 2/ბორისოვის ბირთვი გარშემორტყმული იყო კომით, მტვრისა და გაზის ღრუბელით.

ზომა და ფორმა
ადრეული შეფასებებით 2/ბორისოვის ბირთვის დიამეტრის 1.4-დან 16 კმ-მდე მერყეობდა. 2/ბორისოვი, მზის სისტემის კომეტებისგან განსხვავებით, შესამჩნევად შეიკუმშა მზის სისტემის გვერდით გადაფრენისას, პერიჰელიონამდე დაკარგა მასის სულ მცირე 0.4%. ასევე, არაგრავიტაციული აჩქარების ამპლიტუდა ბირთვის ზომას 0.4 კმ-ით ვარაუდობდა, რაც შეესაბამება ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის წინა ზედა ზღვარს — 0.5 კმ-ს. კომეტა დედამიწას 300 მილიონ კილომეტრზე (2.0 ასტრონომიული ერთეული) მეტად არ მიუახლოვდა, რამაც ხელი შეუშალა რადარის გამოყენებას მისი ზომისა და ფორმის პირდაპირ დასადგენად. ეს შეიძლება გაკეთდეს 2/ბორისოვის მიერ ვარსკვლავის დაფარვის გამოყენებით, მაგრამ დაფარვის პროგნოზირება რთულია, რადგან საჭიროა მისი ორბიტის ზუსტი განსაზღვრა, ხოლო აღმოჩენა მოითხოვს მცირე ტელესკოპების დიდ ქსელს.

ბრუნვა
ჰაბლის ტელესკოპიდან დაკვირვებების გამოყენებით ჩატარებულმა კვლევამ სინათლის მრუდში ცვლილება ვერ აღმოაჩინა. ამ კვლევის თანახმად, ბრუნვის პერიოდი 10 საათზე მეტი უნდა ყოფილიყო. -ს -ით ჩატარებულმა კვლევამ 13.2 ± 0.2 დღის პერიოდი აჩვენა, რაც ნაკლებად სავარაუდოა. არსებული ორბიტის განსაზღვრებზე დაფუძნებული მონტე კარლოს სიმულაციები ვარაუდობდნენ, რომ 2/ბორისოვის ეკვატორული დახრილობა შეიძლება იყოს დაახლოებით 59 გრადუსი ან 90 გრადუსი.

ქიმიური შემადგენლობა და ბირთვის სტრუქტურა
დევიდ ჯუიტი და ჯეინ ლუუ მისი კომის ზომიდან გამომდინარე ვარაუდობდნენ, რომ კომეტა 2 კგ/წმ მტვერს წარმოქმნიდა და 60 კგ/წმ წყალს კარგავდა. ისინი ექსტრაპოლირებდნენ, რომ კომეტა გააქტიურდა 2019 წლის ივნისში, როცა ის მზიდან 4-დან 5 ასტრონომიული ერთეულით იყო დაშორებული. ფოტოების არქივში ძიებისას 2/ბორისოვზე დაკვირვებები 2018 წლის 13 დეკემბერს დაფიქსირდა, თუმცა არა 2018 წლის 21 ნოემბერს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ იგი ამ თარიღებს შორის პერიოდში გააქტიურდა.

2/ბორისოვის შემადგენლობა უჩვეულოდ გამოიყურება, თუმცა მზის სისტემისთვის ეს სიახლე არაა: ის შედარებით ღარიბია წყლითა და დიატომიანი ნახშირბადით (2), მაგრამ გამდიდრებულია ნახშირბადის მონოქსიდითა და ამინებით (-2). ნახშირბადის მონოქსიდისა და წყლის მოლური თანაფარდობა 2/ბორისოვის კუდში 35-105%-ია, რაც მას უჩვეულო ლურჯკუდიან კომეტას /2016 2 ამგვანებს, და განასხვავებს მზის სისტემის სხვა კომეტებისაგან, რომელთაც აღნიშნული სიდიდე 4%-ს შეადგენს.

2/ბორისოვმა ასევე წარმოქმნა ნიკელის ნეიტრალური გამოყოფის მცირე რაოდენობა, რაც ნიკელის უცნობ აქროლად ნაერთს მიეწერება. ნიკელისა და რკინის სიჭარბის თანაფარდობა მზის სისტემის კომეტების მსგავსი იყო.

ტრაექტორია
დედამიწიდან დანახული კომეტა ჩრდილოეთის ცაზე სექტემბრიდან ნოემბრის შუა რიცხვებამდე იმყოფებოდა. მან ეკლიპტიკური სიბრტყე 26 ოქტომბერს ვარსკვლავ რეგულისთან ახლოს გადაკვეთა, ხოლო ციური ეკვატორი 2019 წლის 13 ნოემბერს და სამხრეთის ცაში შევიდა. 2019 წლის 8 დეკემბერს კომეტამ პერიჰელიონს (მზესთან ყველაზე ახლოს მიახლოება) მიაღწია და ასტეროიდული სარტყლის შიდა კიდესთან ახლოს იყო. დეკემბრის ბოლოს ის დედამიწასთან ყველაზე ახლოს მივიდა, 1.9 ასტრონომიული ერთეულით, და მზის ეკლონგაცია დაახლოებით 80°-იანი იყო. 44°-იანი ორბიტალური დახრილობის გამო, 2/ბორისოვმა პლანეტებთან რაიმე შესამჩნევი ახლოს მიახლოება არ განხორციელებულა. 2/ბორისოვი მზის სისტემაში კასიოპეის მიმართულებით, პერსევსთან საზღვართან შემოვიდა. ეს მიმართულება მიუთითებს, რომ ის გალაქტიკური სიბრტყიდან მოდის და არა გალაქტიკური ჰალოდან. ის მზის სისტემას ტელესკოპიუმის მიმართულებით დატოვებს. ვარსკვლავთშორის სივრცეში 2/ბორისოვის დაახლოებით 9000 წელი სჭირდება მზესთან შედარებით ერთი სინათლის წლის გასავლელად.

2/ბორისოვის ტრაექტორია უკიდურესად ჰიპერბოლურია, მისი ორბიტალური ექსცენტრისიტეტი 3.36-ია. ეს გაცილებით მაღალია, ვიდრე 300-ზე მეტი ცნობილი სუსტად ჰიპერბოლური კომეტის, ჰელიოცენტრული ექსცენტრისიტებით 1-ზე ოდნავ მეტი და ოუმუამუასაც კი 1.2 ექსცენტრისიტეტით. 2/ბორისოვს ასევე აქვს ჰიპერბოლური ჭარბი სიჩქარე (_\) 32 კმ/წმ, გაცილებით მაღალია, ვიდრე ის, რაც შეიძლება აიხსნას პერტურბაციებით, რამაც შეიძლება წარმოქმნას სიჩქარეები მზიდან უსასრულო მანძილზე რამდენიმე კმ/წმ-ზე ნაკლები სიჩქარით მიახლოებისას. ეს ორი პარამეტრი 2/ბორისოვის ვარსკვლავთშორისი წარმოშობის მნიშვნელოვანი ინდიკატორებია. შედარებისთვის, ვოიაჯერ 1 კოსმოსური ხომალდი, რომელიც მზის სისტემას ტოვებს, მოძრაობს 16.9 კმ/წმ (3.57 ასტრონომიული ერთეული/წთ) სიჩქარით. 2/ბორისოვს გაცილებით დიდი ექსცენტრიულობა აქვს, ვიდრე ოუმუამუას, მისი უფრო მაღალი ჭარბი სიჩქარისა და მნიშვნელოვნად მაღალი პერიჰელიონის მანძილის გამო. ამ უფრო დიდ მანძილზე, მზის გრავიტაციას ნაკლებად შეუძლია შეცვალოს მისი გზა მზის სისტემაში გავლისას.

დაკვირვება
აღმოჩენა
კომეტა 2019 წლის 30 აგვისტოს მოყვარულმა ასტრონომმა გენადი ბორისოვმა აღმოაჩინა ყირიმის ქალაქ ნაუჩნიში მდებარე მის პირად ობსერვატორია -ში, მის მიერვე შექმნილი და აშენებული 0.65 მეტრიანი ტელესკოპის გამოყენებით. აღმოჩენა შეადარეს კლაიდ ტომბოს მიერ პლუტონის აღმოჩენას. აღმოჩენის დროს ტომბოც მოყვარული ასტრონომი იყო და საკუთარი ტელესკოპები ააგო, თუმცა პლუტონი ლოუელის ობსერვატორიის 13 დიუმიანი ასტროგრაფის გამოყენებით აღმოაჩინა. აღმოჩენის დროს 2/ბორისოვი მზიდან 3 ასტრონომიული ერთეულის, დედამიწიდან 3.7 ასტრონომიული ერთეულის დაშორებით მდებარეობდა და მისი მზის ელონგაცია 38°-ს შეადგენდა. ბორისოვმა თავისი აღმოჩენა ასე აღწერა:

2/ბორისოვის ვარსკვლავთშორისი წარმოშობის დასადასტურებლად რამდენიმე კვირა დასჭირდა. საწყისი დაკვირვებების საფუძველზე ადრეული ორბიტალური გადაწყვეტილებები მოიცავდა შესაძლებლობას, რომ კომეტა შეიძლება ყოფილიყო დედამიწასთან ახლოს მდებარე ობიექტი, რომელიც მზიდან 1.4 ასტრონომიული ერთეულით იყო დაშორებული ელიფსურ ორბიტაზე, 1 წელზე ნაკლები ორბიტალური პერიოდით. მოგვიანებით, 12 დღის განმავლობაში 151 დაკვირვების გამოყენებით, -ს რეაქტიული ძრავის ლაბორატორიის -მა ექსცენტრიულობის 2.9-4.5 დიაპაზონი დაადგინა. თუმცა, მხოლოდ 12 დღის დაკვირვების რკალის გათვალისწინებით, ჯერ კიდევ არსებობდა გარკვეული ეჭვი, რომ ის ვარსკვლავთშორისი იყო, რადგან დაკვირვებები დაბალი მზის წაგრძელების დროს ხდებოდა, რამაც შეიძლება მონაცემებში ისეთი გადახრები შეეტანა, როგორიცაა დიფერენციალური რეფრაქცია. მაღალ ექსცენტრიულ ორბიტაზე დიდი არაგრავიტაციული ძალების გამოყენებით, შესაძლებელი გახდა გადაწყვეტილების გენერირება დაახლოებით 1 ექსცენტრიულობით, დედამიწის მინიმალური ორბიტის გადაკვეთის მანძილით 0.34 ასტრონომიული ერთეულით (51 მილიონი კმ) და პერიჰელიონით 0.90 ასტრონომიული ერთეულით, დაახლოებით 2019 წლის 30 დეკემბრის მდგომარეობით. თუმცა, არსებული დაკვირვებების საფუძველზე, ორბიტა შეიძლება იყოს პარაბოლური მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არაგრავიტაციული ძალები (გაზების გამოყოფის გამო ბიძგი) მის ორბიტაზე უფრო მეტად მოქმედებდნენ, ვიდრე ნებისმიერი წინა კომეტის. საბოლოოდ, მეტი დაკვირვებით, ორბიტა ჰიპერბოლურ ამოხსნასთან მივიდა, რაც ვარსკვლავთშორის წარმოშობაზე მიუთითებდა და არაგრავიტაციული ძალები ვერ ხსნიდნენ მოძრაობას.

დაკვირვება
ბოლო დაკვირვებები 2020 წლის სექტემბერში, პერიჰელიონიდან ცხრა თვის შემდეგ განხორციელდა. 2/ბორისოვის დაკვირვებას ხელი შეუწყო იმ ფაქტმა, რომ კომეტა მზის სისტემისკენ მიმავალი მოძრაობისას აღმოაჩინეს. „ოუმუამუა სისტემიდან გასვლისას აღმოაჩინეს და, შესაბამისად, მისი დაკვირვება მხოლოდ 80 დღის განმავლობაში შეიძლებოდა, სანამ ის დიაპაზონს გასცდებოდა. იმის გამო, რომ მისი ყველაზე ახლოს მიახლოება ტრადიციული წლის ბოლოს დღესასწაულების მახლობლად ხდებოდა და ხანგრძლივი დაკვირვების შესაძლებლობაც ჰქონდა, ზოგიერთმა ასტრონომმა 2/ბორისოვს „საშობაო კომეტა“ უწოდა. ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის გამოყენებით დაკვირვებები 12 ოქტომბერს დაიწყო, როდესაც კომეტა მზიდან საკმარისად შორს გადავიდა, რომ ტელესკოპით უსაფრთხოდ დაეკვირვებინა. დედამიწის ატმოსფეროს ზემოდან მაღალი კუთხური გარჩევადობის წყალობით, ჰაბლს შეეძლო ბირთვის კომისგან უკეთ გამოყოფა. კომაში ჭავლის მსგავსი სტრუქტურების მოძრაობა ბირთვის 4.3-საათიან ბრუნვის პერიოდზე მიუთითებს.

კომეტების ქიმია
2/ბორისოვის წინასწარი (დაბალი გარჩევადობის) ხილული სპექტრი მიუთითებდა, რომ ის ოორტის ღრუბლის ტიპური კომეტების მსგავსი იყო. მისი ფერის ინდექსები მზის სისტემის გრძელპერიოდიან კომეტებს ჰგავდა. 388 ნმ-ზე გამოსხივება ციანიდის (ფორმულა ) არსებობაზე მიუთითებდა, რომელიც, როგორც წესი, მზის სისტემის კომეტებში აღმოჩენილი პირველი მოლეკულაა. ეს იყო ვარსკვლავთშორისი ობიექტიდან გაზის გამოყოფის პირველი აღმოჩენა. დიატომიანი ნახშირბადის 2-ის არგამოვლენის შესახებ ინფორმაცია 2019 წლის ოქტომბერში გავრცელდა, 2-სა და -ს თანაფარდობა 0.3-ზე ნაკლები იყო. დიატომიანი ნახშირბადი დადებითად იქნა აღმოჩენილი 2019 წლის ნოემბერში, 2-სა და -ს გაზომილი თანაფარდობით 0.2±0.1. ეს ნახშირბადის ჯაჭვით დაცლილ კომეტებს ჰგავდა ან იშვიათ ლურჯ ფერის ნახშირბადის მონოქსიდის კომეტებს, როგორიცაა /2016 2. 2019 წლის ნოემბრის ბოლოსთვის 2-ის წარმოება მკვეთრად გაიზარდა და 2-სა და -ს თანაფარდობამ 0.61-ს მიაღწია, რაც დაემთხვა კაშკაშა ამინური (2) ზოლების გაჩენას. წყლის გამოყოფის შეფასებები, ატომური ჟანგბადის აღმოჩენის საფუძველზე, მზის სისტემის კომეტების მსგავს სიჩქარეზე მიუთითებდა. 2019 წლის სექტემბერში არც წყალი და არც ჰიდროქსილის ხაზები პირდაპირ არ დაფიქსირებულა. ხაზების პირველი ცალსახა აღმოჩენა 2019 წლის 1 ნოემბერს განხორციელდა და -ის წარმოებამ პიკს 2019 წლის დეკემბრის დასაწყისში მიაღწია.

კომეტის ბირთვის დაშლის ვარაუდები
კომეტა მზეს დაახლოებით 2 ასტრონომიული ერთეულით დაუახლოვდა, მანძილი, რომელზეც ბევრი პატარა კომეტა იშლება. კომეტის დაშლის ალბათობა მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული მისი ბირთვის ზომაზე; გუზიკმა და სხვებმა 10%-იანი ალბათობით ივარაუდეს, რომ ეს 2/ბორისოვსაც დაემართებოდა. ჯევიტმა და ლუუმ 2/ბორისოვი შეადარეს /2019 2-ს (პალომარი), მსგავსი ზომის კიდევ ერთ კომეტა, რომელიც 2019 წლის მაისში მზიდან 1.9 ასტრონომიული ერთეულის დაშორებით დაიშალა.

2020 წლის თებერვალ-მარტში მომხდარმა ძლიერმა აფეთქებამ 12 მარტისთვის კომეტიდან სავარაუდოდ „ბირთვის დაშლის მიმდინარეობა“ გამოიწვია. ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის გამოყენება შესაძლებელია პატარა კომეტების ბირთვების ფრაგმენტაციის შესასწავლად, ხოლო 2020 წლის 30 მარტს გადაღებულმა სურათებმა აჩვენა არავარსკვლავური ბირთვი, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ 2/ბორისოვმა მზისკენ დიდი ნაწილი გამოტყორცნა. პროცესი, სავარაუდოდ, დაახლოებით 7 მარტს დაიწყო, და შესაძლოა, მომხდარიყო ერთ-ერთი აფეთქების დროს, რომელიც ამ დროს მოხდა.

2020 წლის 6 აპრილს გამოქვეყნებულ შემდგომ კვლევაში მხოლოდ ერთი ობიექტი დაფიქსირდა და აღინიშნა, რომ ფრაგმენტი გამქრალიყო. მოვლენის შემდგომმა ანალიზმა აჩვენა, რომ გამოტყორცნილი მტვრისა და ფრაგმენტების კომბინირებული მასა ბირთვის მთლიანი მასის მხოლოდ დაახლოებით 0.1%-ს შეადგენდა, რაც მას ფრაგმენტაციის ნაცვლად დიდ აფეთქებად აქცევდა.

კვლევა
2/ბორისოვის მაღალი ჰიპერბოლური სიჩქარე (32 კმ/წმ) ართულებდა იმ დროს არსებული კოსმოსური ხომალდებით მისი დაჭერის ოპერაციას. ვარსკვლავთშორისი კვლევების ინიციატივის გუნდის თანახმად, 202 კილოგრამიანი კოსმოსური ხომალდი თეორიულად შეიძლებოდა გაგზავნილიყო 2018 წლის ივლისში 2/ბორისოვის დასაჭერად კლასის რაკეტა-მატარებლის გამოყენებით, ან 765 კილოგრამიანი კოსმოსური ხომალდი გაშვებულიყო კლასის რაკეტა-მატარებლით. მაგრამ ეს განხორციელებადი იქნებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ობიექტს აღმოჩენდნენ გაცილებით ადრე. ფაქტიური აღმოჩენის შემდეგ გამორიცხული იყო კლასის რაკეტების გამოყენების შესაძლებლობა, რადგანაც ამ შემთხვევაში გრავიტაციული მანევრების შესასრულებლად საჭირო იქნებოდა დედამიწიდან უფრო დიდი ზომის რაკეტა-მატარებლის გაშვება. კლასის რაკეტა-მატარებელსაც კი შეეძლო მხოლოდ 3 კგ ტვირთის (მაგალითად, ) ისეთ ტრაექტორიაზე გადატანა, რომელიც 2045 წელს 2/ბორისოვს 34 კმ/წმ სიჩქარით დაიჭერდა. გამოთვლების თანახმად, -ს დაახლოებით მინიმუმ ხუთი წლიანი წინასწარი მზადება დასჭირდება მსგავსი მისიის განსახორციელებლად.