iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჭიკვარა

ჭიკვარა, სტვენია იხვი — ფრინველი იხვისებრთა ოჯახისა.

მცირე ზომის მდინარის იხვია. აქვს მოკლე კისერი და წამახვილებული ფრთები, რომელთა საშუალებით თითქმის ვერტიკალურად დაფრინავს და სხვა იხვებისაგან განსხვავებით შეუძლია იცხოვროს მცირე წყალსატევებში. ფრენს ძალიან სწრაფად და უხმაუროდ. მისი სხეულის სიგრძეა 34–38 სმ, ფრთის შლილი 58–64 სმ. მამალი იწონის 250–450 გ-ს, ხოლო დედალი — 200–400 გ. მამალი შეფერილია ნაცრისფრად, აქვს მუქი თავი, მოყვითალო ზურგი და თეთრი ზოლი ფრთების გასწვრივ; მუცელი თეთრია. დედალი, ისევე როგორც სხვა იხვები, შეფერილია მუქ მურა ფერში და აყრია ღია ყავისფერი ქობები.

ბუდობს ევრაზიის ჩრდილოეთ ნაწილში, აღწევს არქტიკის სანაპიროებს, ფართოდ გვხვდება რუსეთში, მცირე პოპულაციების სახით — ისლანდიაზე, ფარერის კუნძულებზე, კორსიკაზე, ალეუტის, კომანდორის, კურილის კუნძულებზე, სახალინზე, ჰოკაიდოზე, ჩრდილოეთ ჰონსიუზე, აგრეთვე მცირე აზიაში, ამიერკავკასიაში, ყაზახეთში, ჩრდილოეთ მონღოლეთში.

იზამთრებენ სამხრეთით, უმთავრესად ხმელთაშუაზღვისპირეთის რეგიონში, სამხრეთ აზიაში, ნილოსის ხეობაში და სხვ.

ჯანდარის ტბას მიგრაციისას და საზამთროდ 800–1500 ჭიკვარა იყენებს.

მცირე რაოდნობით ბინადრობს ტყეებში, ბუდობისას — ტუნდრასა და ტყეტუნდრაში, აგრეთვე ტყესტეპში.

გაზაფხულზე და ზაფხულში ჭიკვარას კვების რაციონში ძირითადად ცხოველური საკვები შედის, შემოდგომასა და ზამთარში კი — მცენარეული. ცხოველურ საკვებს შეადგენს მოლუსკები, ჭიაყელები, მწერები და კიბოსნაირები, მცენარეულისას კი — წყლის მცენარეთა თესლები, ბალახები, ისლი, მარცვლოვანი კულტურები (მათ შორის პურეული და ბრინჯი). დედალი ჩვეულებრივ დებს 8–11 (საერთოდ 5-დან 16-მდე) თეთრ, მცირედ მოყვითალო კვერცხს.
ბლაგოვეშჩენსკის ხიდი

ბლაგოვეშჩენსკის ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე ნევაზე. ერთმანეთთან აკავშირებს ვასილევსკისა და საადმირალოს მეორე კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა 331 მეტრი, ხოლო სიგანე — 37 მეტრი. ეს არის პირველი მუდმივი ხიდი მდინარე ნევაზე. ხიდი წარმოადგენს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლს.

მდებარეობა
ხიდი მდებარეობს ტრეზინის მოედნის უნივერსიტეტის სანაპიროსა და ლეიტენანტ შმიდტის სანაპიროსა და შრომის მოედნის ინგლისის სანაპიროს შორის.

უახლოესი მეტროსადგურია (1 კმ) „ვასილოოსტროვსკაია“.

სახელწოდება
ხიდის საპროექტო სახელწოდება იყო ნევის ხიდი. გაიხსნა 1850 წლის 21 ნოემბერს და უწოდეს ბლაგოვეშჩენსკის ხიდი, მარცხენა სანაპიროზე მდებარე ბლაგოვეშჩენსკის მოედნისა და ხარების ეკლესიის გამო. იმპერატორ ნიკოლოზ -ის გარდაცვალების შემდეგ, 1855 წელს უწოდეს ნიკოლაევსკის ხიდი. 1918 წლის 17 ნოემბერს ხიდს უწოდეს ლეიტენანტ შმიდტის ხიდი, კრეისერ „ოჩაკოვზე“ 1905 წლის აჯანყების მეთაურის პეტრე შმიდტის პატივისაცემად. 2007 წლის 14 აგვისტოს ხიდს დაუბრუნეს ისტორიული სახელწოდება.

ისტორია
მუდმივი ხიდის აგებამდე 1727 წლიდან მოქმედებდა მოტივტივე ისააკის ხიდი, რომელიც დინების ზემოთ, სენატის მოედანთან მდებარეობდა.

1842 წლის 11 თებერვალს გზების მთავარმა სამმართველომ მორის დესტრემის ბრძანების შესაბამისად შეადგინა მუდმივი ხიდის პროექტი. ხიდის მშენებლობა დაიწყეს 1843 წლის 1 იანვარს. ხიდის გახსნა კი შედგა 1850 წლის 21 ნოემბერს (ძველი სტილით), ღვთისმშობლის ტაძრად მიყვანების დღესასწაულზე.

ყველა, ვინც მონაწილეობა მიიღო ხიდის მშენებლობაში ნიკოლოზ -მა დააჯილდოვა ორდენებით და წოდებებით. ხიდის მშენებლობის პატივსაცემად მოიჭრა ვერცხლის სამახსოვრო მედალი.

1852წელს ხიდზე ააგეს მცირე ზომის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელობის სამლოცველო, რომელიც 1930 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ დაანგრია.

2007 წლის აგვისტოში დასრულდა ხიდის გრანდიოზული რეკონსტრუქცია, რომელიც 15 აგვისტოს გახსნა სანქტ-პეტერბურგის გუბერნატორმა ვალენტინა მატვიენკომ.

კონსტრუქცია
ხიდი რვამალიანია, ერთ-ერთი მალა იხსნება. ხიდის სიგრძეა 331 მეტრი, ხოლო სიგანე 37 მეტრი. მეტალის კონსტრუქციის მთლიანი წონაა 4 360 ტონა. ხიდის სავალი ნაწილი რვა ზოლიანია. სავალი ნაწილიც და ტროტუარც მოასფალტებულია.
სასახლის ხიდი

სასახლის ხიდი — საფეხმავლო და საავტომობილო გასახსნელი ხიდი სანქტ-პეტერბურგში, მდინარე ნევაზე. ერთმანეთთან აკავშირებს ქალაქის ცენტრალურ ნაწილსა და ვასილევსკის კუნძულებს. ხიდის სიგრძეა 260 მეტრი, ხოლო სიგანე — 27,7 მეტრი.

სახელწოდება
ხიდმა სახელწოდება მიიღო ახლოს მდებარე ზამთრის სასახლისა და სასახლის სანაპიროს მიხედვით. ახალი ხელისუფლების მოსვლის შემდეგ 1918 წელს ხიდს უწოდეს რესპუბლიკის ხიდი, 1952 წელს კი დაუბრუნდა ისტორიული სახელწოდება.

ისტორია
ხიდის აშენების საკითხი განიხილებოდა ჯერ კიდევ საუკუნის 20-30იან წლებში.

1853 წელს ნიკოლოზ -მა დააკმაყოფილა ვაჭართა ფენის წარმომადგენლების თხოვნა ისააკის ხიდის ამ ადგილზე გადმოტანის შესახებ, რათა პირვაპირი კავშირი ჰქონოდათ ბირჟასთან და სავაჭრო პორტთან. ხიდის ახალ ადგილზე დამონტაჟების პროექტი შეიმუშავა ინჟინერმა ივან გერარდმა. ისააკის ხიდის გადატანა დასრულდა 1856 წლის 10 დეკემბერს.

1877 წელს ხიდზე გაიარა კონკის ხაზმა. 1878 წელს ხიდზე, პეტერბურგში პირველად დატესტეს განათების სისტემა. დაახლოებით 10 დღის განმავლობაში ხიდი მთელი ღამის განმავლობაში განათებული იყო.

1912 წელს მუდმივი ხიდის მშენებლობის დაწყების შემდეგ მოტივტივე ხიდ გადაიტანეს სენატის მოედანზე, სადაც მდებარეობდა 1916 წლამდე, სანამ არ დაიწვა.

მუდმივი ხიდის აგებისათვის გამოცხადდა კონკურსი, რომელშიც მონაწილეობა მიიღო 27 პროექტმა, თუმცა კომისიამ არცერთი პროექტი არ მიიღო. კონკურსი გაგრძელდა 1904 წლის მაისამდე. წარმოადგინეს კიდევ 19 პროექტი. შედარებით უკეთესად მიიჩნიეს საზოგადოება „ბატინოლის“ მიერ წარმოდგენილი პროექტი, თუმცა რუსეთ-იაპონიის ომმა და 1905 წლის რევოლუციამ ხელი შეუშალა ხიდის პროექტირებას.

საბოლოოდ ხიდის მშენებლობა დაიწყო 1911 წლის ბოლოს. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამ შეაჩერა ხიდის მშენებლობა. საბოლოოდ ხიდის მშენებლობა დასრულდა 1916 წლისათვის, თუმცა მანამდე 1915 წლისათვის გაიხსნა საფეხმავლო მოძრაობა ხიდზე. ხიდი კი საბოლოოდ გაიხსნა 1916 წლის 23 დეკემბერს. ხიდის საზეიმო გახსნას არ დაესწრო მოწვეული სტუმრების 90 %, არ მოვიდა თავად ქალაქის თავი დელიანოვი და ლენტი გაჭრა მისმა მოადგილემ დემკინმა.

საბჭოთა პერიოდში ხიდი არაერთხელ გაარემონტეს. 1997 წელს კი ხიდიდან აყარეს ტრამვაის ხაზები.

კონსტრუქცია
ხიდი ხუთმალიანია, აგებულია მეტალისაგან და შუა მალა გასახსნელია. ხიდის სავალი ნაწილი შედგება 6 ზოლისაგან.
მინდია სალუქვაძე

მინდია სალუქვაძე (დ. 3 მაისი, 1933, თბილისი, საქართველოს სსრ, ამიერკავკასიის სფსრ, სსრკ — გ. დეკემბერი, 2018) — ქართველი ფიზიკოსი, აკადემიკოსი, პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
1955 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი. 1955–1957 წლებში იყო თბილისის 55-ე საშუალო სკოლის ფიზიკის მასწავლებელი, 1957-1958 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ელექტრონიკის, ავტომატიკისა და ტელემექანიკის (ამჟამად არჩილ ელიაშვილის მართვის სისტემების) ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერი თანამშრომელი. 1961 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არჩილ ელიაშვილის მართვის სისტემების ინსტიტუტში, აქედან 1971 წლიდან დირექტორის მოადგილედ სამეცნიერო ნაწილში; 1981 წლიდან დირექტორად, ხოლო შემდეგ სამეცნიერო საბჭოს თავმჯდომარედ. 1994 წლიდან იყო საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის გამოყენებითი მექანიკის, მანქანათმშენებლობისა და მართვის პროცესების განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი. გამოქვეყნებული აქვს 140-ზე მეტი სამეცნიერო შრომა ავტომატური მართვის სისტემების მდგრადობის თეორიისა და ოპტიმალური მართვის სისტემების თეორიის საკითხებზე, აგრეთვე, 10 მონოგრაფია და თანაავტორებთან ერთად 5 სახელმძღვანელო ტექნიკური უნივერსიტეტის სტუდენტებისათვის. სამეცნიერო ლიტერატურაში შესულია ტერმინები „სალუქვაძის მეთოდი“, „სალუქვაძის ამოხსნა“, „სალუქვაძის პრინციპი“, „სალუქვაძის ოპტიმუმი“. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტიიდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).

მიღებული აქვს საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1979) და გიორგი ნიკოლაძის სახელობის პრემია (1998).
არჩილ ებრალიძე

არჩილ ებრალიძე (დ. 21 მარტი, 1908, ფოთი, ქუთაისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 15 აგვისტო, 1960) — ქართველი მოჭადრაკე, ქართული საჭადრაკო სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. სსრკ-ის სპორტის ოსტატი (1941).

ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში ქანდაკების ფაკულტეტზე 1924–1926 წლებში, მოსკოვის სამხატვრო აკადემიაში ქანდაკების ფაკულტეტზე 1926–1928 წლებში. დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის ჰიდროტექნიკური ფაკულტეტი 1935 წელს. რამდენჯერმე მიიღო მონაწილეობა სსრკ ჩემპიონატის ნახევარფინალში, ერთხელ ფინალში 1937 წელს, იყო ტიგრან პეტროსიანის მწვრთნელი. ქართულ ენაზე თარგმნა ლასკერის, კაპაბლანკას, ეივეს და ავერბახის შრომები.
შინაური იხვი

შინაური იხვი წარმოშობილია გარეული იხვისაგან, რომელიც დაახლოებით ძვ. წ. 1000 წელზე ადრე მოიშინაურეს ევროპაში, აზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. სქესობრივ სიმწიფეს აღწევს 6–7 თვისა. კვერცხების ყოველ ციკლში (5–6 თვე) დებს 90–130 კვერცხს, თითოეული 85–90 გრამს იწონის. კვერცხის საინკუბაციო ვადაა 27–28 დღე. მოზრდილი მამალი იხვი იწონის 3–5 კგ, დედალი — 2–3,5 კგ. პროდუქტიულობის მიხედვით იხვების ჯიშები იყოფა: სახორცე (პეკინური, უკრაინული რუხი, შავი თეთრგულა და სხვა), სახორცე-მეკვერცხული ან მეკვერცხულ-სახორცე (ხაკი-კემპბელი, ფრთასარკა და სხვა) და მეკვერცხული (ინდური მარბოლარები). სახორცედ კლავენ 50–55 დღის იხვებს, როდესაც თითოეული 2,5 კგ და მეტს იწონის.
რუხი იხვი

რუხი იხვი — ფრინველი იხვისებრთა ოჯახისა. საშუალო ზომის იხვია. სხეულის სიგრძეა 46–56 სმ, ფრთის შლილი 84–95 სმ. მამლის მასა 600–1300 (საშალოდ 900) გ-ს შეადგენს, დედლისა — 500–1000 (საშუალოდ 800) გ-ს. სქესობრივი დიმორფიზმი მცირედაა გამოხატული. მამალი მხოლოდ მოწითალო დეტალებით განსხვავდება დედლისაგან. ზურგი შეფერილია მურა-ნაცრისფრად, მკერდია წინა ნაწილი და გვერდები ჭრელად აქვს მოხატული, კისრის წინა ნაწილს მოწითალო ელფერი აქვს, მუცელი და მკერდის უკანა ნაწილი თეთრია. ფრენისას ადვილად შესამჩნევია წაბლისფერი ლაქა ფრტებზე. ფეხები ყვითელია, ნისკარტი მუქი ნაცრისფერი. ბუდობს ევრაზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ზომიერ სარტყლებში, აგრეთვე ჩრდილოეთ ატლანტიკის რამდენიმე კუნძულზე: ბრიტანეთის, ისლანდია, ანტიკოსტი, ჰიიუმა, საარემაა. დასავლეთი ევროპა რუხი იხვის საბინადრო ადგილად არც ისე დიდი ხნის წინ გახდა, შოტლანდიაში პირველად შეამჩნიეს 1906 წელს, საფრანგეთში — 1925 წელს, გერმანიაში (ბავარიაში) — 1930 წელს, ირლანდიაში — 1937 წელს, შვეიცარიაში — 1959 წელს. ისლანდიაში შენიშნეს 1862 წელს, ესტონეთში 1920-იან წლებში. აგრეთვე გვხვდება აფრიკაში და სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. ბინადრობს სხვადასხვა წყალსატევთან ახლოს. მიგრაციის დროს და ზამთარში უპირატესობას ანიჭებს ყურეებს, ლაგუნებს, ზღვისპირა დაჭაობებულ ტერიტორიებს. უმთავრესად იკვებება ფოთლებითა და წყლის მცენარეულობით, როგორიცაა წყლის ვაზი, ზღვის რუპია, დისტიხლისი, ლისი და სხვ., აგრეთვე ფიტოპლანქტონით. ცხოველური საკვებიდან გამოირჩევა ლაყუჩფეხიანები, მწერები (მაგ., ტენდიპედიასებრნი), აგრეთვე მოლუსკები, კიბოსნაირნი, თავკომბალები და თევზის ლიფსიტები. ბუდობენ კოლონიებად, ზოგჯერ სხვადასხვა ფრინველების გვერდით. დედალი დებს 6–10 (იშვიათად 12) თეთრ კვერცხს, რომელსაც ჟანგისფერი ან მოყვითალო ელფერი დაჰკრავს. ინკუბაცია 27–28 დღე-ღამე გრძელდება. ბარტყებს მწერებით კვებავენ. დედას მათ მიუძღვება წინ ორი თვის ასაკამდე, სანამ არ დაფრთიანდებიან.
აჭისწყალი

აჭისწყალი — მდინარე ქობულეთისა და ოზურგეთის მუნიციპალიტეტებში, ბჟუჟის მარცხენა შენაკადი. სათავეს იღებს მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთებზე 2200 მეტრის სიმაღლეზე.

მდინარე უზრუნველყოფს ლიხაურსა და ანასეულს სასმელი და ტექნიკური წყლით. მდინარე მდიდარია თევზის ჯიშებით: მდინარის კალმახი, ქაშაპი, წვერა, ფრიტა და სხვა. მდინარის კალმახი საქართველოს წითელი ნუსხით დაცული სახეობაა. მდინარის ხეობა მდიდარია ისტორიული ძეგლებით და წარმოადგენს სარეკრეაციო ზონას, რომელიც იზიდავს დამსვენებლებს. ზაფხულის განმავლობაში აჭისწყლის ხეობაში ტემპერატურა საგრძნობლად დაბალია ქ. ოზურგეთთან შედარებით.
უვე ზეელერი

უვე ზეელერი (; დ. 5 ნოემბერი, 1936, ჰამბურგი, მესამე რაიხი — გ. 21 ივლისი, 2022, ნორდერშტედტი, გერმანია) — გერმანელი ფეხბურთელი, თავდამსხმელი. იცავდა „ჰამბურგისა“ და გფრ-ს ეროვნული ნაკრების ღირსებას. 1966 წლის ინგლისის მსოფლიო ჩემპიონატის ვერცხლისა და 1970 წლის მექსიკის მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი გფრ-ს ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. შვედეთის 1958 წლის და ჩილეს 1962 წლის მსოფლიო ჩემპიონატების მონაწილე. ითვლება გერმანიის ყველა დროის ერთ-ერთ უდიდეს ფეხბურთელად. 1999 წელს -ის ვერსიით საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის 44-ე ადგილზე დასახელდა.

სანაკრებო კარიერა
1954–1970 წლებში გფრ-ს ეროვნული ნაკრების ღირსებას იცავს, რომლის შემადგენლობაში 72 შეხვედრას ატარებს და 43 ბურთი გააქვს.

სანაკრებო სტატისტიკა
მსოფლიო ჩემპიონატებზე
ზეელერმა მსოფლიო ჩემპიონატების 21 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და 9 გოლი გაიტანა.

მიღწევები
საკლუბო
ჰამბურგი
გფრ-ს ჩემპიონატი
ჩემპიონი: 1960
ვიცე-ჩემპიონი: 1957, 1958
გფრ-ს თასი
თასის მფლობელი: 1963
ფინალისტი: 1956, 1967
თასების მფლობელთა თასი
ფინალისტი: 1968
სანაკრებო
გფრ
მსოფლიო ჩემპიონატი
მეოთხე ადგილი: 1958
ვიცე-ჩემპიონი: 1966
ბრინჯაოს პრიზიორი: 1970
ინდივიდუალური
ევროპის წლის მესამე საუკეთესო ფეხბურთელი: 1960
გერმანიის წლის ფეხბურთელი: 1960, 1964, 1970
ფიფა-ს თერთმეტეული: 1963
გფრ-ს ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი: 1964
მსოფლიო ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 1966
ბუნდესლიგის წლის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 1969–70
ფიფა-ს ასეული ( 100): 2004
გერმანიის სპორტის დიდების დარბაზის წევრი
ჰამბურგის ყველა დროის საუკეთესო ბომბარდირი: 523 გოლი
სილვიო მარსოლინი

სილვიო მარსოლინი (; დ. 4 ოქტომბერი, 1940, ბუენოს-აირესი, არგენტინა — გ. 17 ივლისი, 2020, იქვე) — არგენტინელი ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი. თამაშობდა მცველის პოზიციაზე. იცავდა „ფერო კარილ ოესტეს“, „ბოკა ხუნიორსის“ და არგენტინის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. ჩილეს 1962 წლის და ინგლისის 1966 წლის მსოფლიო ჩემპიონატების მონაწილე არგენტინის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. ითვლება არგენტინის ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო მცველად.

სანაკრებო კარიერა
1960–1969 წლებში არგენტინის ეროვნული ნაკრების ღირსებას იცავს, რომლის შემადგენლობაში 28 შეხვედრას ატარებს და ერთი ბურთი გააქვს.

სანაკრებო სტატისტიკა
მსოფლიო ჩემპიონატებზე
მარსოლინიმ მსოფლიო ჩემპიონატების 7 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა.

მიღწევები
საკლუბო
ბოკა ხუნიორსი
პრიმერა დივიზიონი: 1962, 1964, 1965
ნასიონალი: 1969, 1970
არგენტინის თასი: 1969

ინდივიდუალური
მსოფლიო ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 1966

სამწვრთნელო
ბოკა ხუნიორსი
მეტროპოლიტანო: 1981

გალერეა
წულაძე

საკუთარი სახელი წულაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

აპოლონ წულაძე — ქართველი მეფუტკრე, ეთნოგრაფი, ჟურნალისტი
ბაადურ წულაძე — ქართველი მსახიობი, კინორეჟისორი და სცენარისტი
ვანო წულაძე — ქართველი კრიტიკოსი, მთარგმნელი, პოეტი
ვასილ წულაძე — ქართველი პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი
ლავრენტი წულაძე — ქართველი პედაგოგი, პუბლიცისტი
ლევან წულაძე — ქართველი რეჟისორი, კინომსახიობი
სერგი წულაძე — ქართველი ფსიქოთერაპევტი, მთარგმნელი, მწერალი
სქიმიღუმენია იოანა

სქიმიღუმენია იოანა (ერობაში ნათელა ტაბატაძე; დ. 13 თებერვალი, 1939, თბილისი — გ. 9 აგვისტო, 2015) — ქართველი სასულიერო მოღვაწე. მამა — მიხეილი, დედა — ნინო ახალკაცი.

საერო ცხოვრება
მეუღლის, ნიკოლოზ სიხარულიძის და დის, ეთერის (ამჟამად მონაზონი ნინო) ხელშეწყობით იგი ხშირად ესწრებოდა ღვთისმსახურებას თბილისის სხვადასხვა ეკლესიებში. ამ პერიოდში მან გაიცნო და დაუახლოვდა მამა გაბრიელს, ერისკაცობაში გოდერძი ვასილის ძე ურგებაძეს. იგი მისი ოჯახის ხშირი სტუმარი იყო.

1985 წელს გარდაიცვალა ნიკოლოზ სიხარულიძე. ამავე წელს ნათელა ტაბატაძე წავიდა სამთავროს დედათა მონასტერში მორჩილად. მისი ექვსი შვილიდან (ჯემალი, გიორგი, რევაზი, ვახტანგი, დავითი, ანა) სამი არასრულწლოვნის აღზრდა ითავა მისმა დამ, ეთერმა.

სამონასტრო ცხოვრება
1991 წლის 13 მარტს, სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძარში ნათელა ტაბატაძე აკურთხეს მონაზვნად და სახელი უწოდეს ნანა. ამავე წელს ილია -ის მიერ დადგენილ იქნა ბოდბის მონასტრის იღუმენიად. 1991 წლის 19 ივლისს ილია -მ და მამა დავითმა, შემდგომში მიტროპოლმა დანიელმა, სხვა სასულიერო პირებთან, მათ შორის იღუმენია ნანას შვილთან, რევაზ სიხარულიძესთან ერთად იგი ბოდბის მონასტერში ჩაიყვანეს.

1993 წლის ზაფხულში, როცა მიმდინარეობდა აფხაზეთის ომი (1991-1993), იღუმენია ნანა მიტროპოლიტი დანიელის კურთხევით რამდენიმე თვით აფხაზეთში გაემგზავრა.

1994 წლიდან იღუმენია ნანა ბოდბიდან თბილისის საპატრიარქოში გადავიდა. 1997 წელს, იოანე კლემაქის სხენების დღეს იღუმენია ნანა აყვანილ იქნა დიდ სქიმაში და წმინდანის პატივსაცემად ეწოდა სახელად იოანა.

სქიმიღუმენია იოანამ სამჯერ იმოგზაურა მოსალოცად ისრაელში და ერთხელ სინის მთაზე.

2000 წელს გადატანილი ინსულტის შედეგად სქიმიღუმენია იოანას შეეზღუდა მოძრაობის უნარი. ის ასევე ვეღარ ამოძრავებდა მარცხენა ხელს, რაც სიცოცხლის ბოლომდე გაჰყვა. ბოლო ორი წელი კი სქიმიღუმენია იოანამ ჯანმრთელობის გაუარესების გამო, ძირითადად, მჯდომარე მდგომარეობაში გაატარა.

სქიმიღუმენია იოანა გარდაიცვალა 2015 წლის 9 აგვისტოს და დაკრძალეს სამთავროს დედათა მონასტერში, მცხეთაში.
მიხეილ ჯოჯუა (უფროსი)

}
|გარდაცვალების ადგილი = თბილისი,საქართველო
|სიმაღლე =
|პოზიცია = თავდამსხმელინახევარმცველი
|ახალგაზრდული წელი1 =
|ახალგაზრდული კლუბი1 =
|წელი1 = 1944
|წელი2 = 1944–1945
|წელი3 = 1945–1946
|წელი4 = 1948
|წელი5 = 1949–1953
|წელი6 = 1955
|კლუბი1 =
|კლუბი2 =
|კლუბი3 =
|კლუბი4 =

მიხეილ ჯოჯუა (დ. 30 დეკემბერი, 1925, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 23 სექტემბერი, 2018, თბილისი, საქართველო) — ქართველი და საბჭოთა ფეხბურთელი, თამაშობდა თავდამსხმელის და ნახევარმცველის პოზიციაზე. საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1950).

ბიოგრაფია
ფეხბურთის თამაშს 1944 წელს, თბილისის „შრომითი რეზერვების“ გუნდში იწყებს. იმავე წელს მოსკოვში „შრომითი რეზერვების“ პირველობაზე იწვევენ, სადაც გუნდთან ერთად პირველი ადგილის დაკავების შემდეგ — იქვე ტოვებენ და მომდევნო სეზონი მოსკოვის „შრომითი რეზერვების“ გუნდში აგრძელებს თამაშს. მოსკოვშივე ამთავრებს მუსიკალურ ტექნიკუმს. 1945 წლიდან მოსკოვის „კრილია სოვეტოვში“ გადადის, სადაც მხოლოდ რამდენიმე შეხვედრას თამაშობს. თბილისის „დინამოშია“ 1949 წლიდან. გუნდის ღირსებას 5 სეზონის განმავლობაში იცავს, რა დროსაც საკავშირო პირველობის ვერცხლისა და ბრინჯაოს პრიზიორი ხდება.

მიხეილ ჯოჯუამ თბილისის „დინამოს“ შემადგენლობაში უმაღლესი ლიგის საკავშირო ჩემპიონატების 79 მატჩი ჩაატარა და 18 გოლი გაიტანა. ამას გარდა, საკავშირო თასის გათამაშების 5 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და ორჯერ აიღო მეტოქეთა კარი.

საფეხბურთო კარიერის დასრულების შემდეგ მოღვაწეობდა კულტურის სფეროში. მუშაობდა მინიატურების და ფილარმონიის დიდი საკონცერტო დარბაზის დირექტორად, ფუნიკულიორის დირექტორად, კინომსახიობთა თეატრის დირექტორად, მუსკომედიის თეატრის დირექტორად, „მეგობრობის თეატრის“ დირექტორად. გადაღებულია ქეთი დოლიძის მხატვრულ ფილმში „მარტოხელა მონადირე“ (1989).

მიხეილ ჯოჯუა 92 წლის ასაკში, 2018 წლის 23 სექტემბერს გარდაიცვალა.

მიღწევები
დინამო თბილისი
საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
ვიცე-ჩემპიონი: 1951
ბრინჯაოს პრიზიორი: 1950
ინდივიდუალური

№3: 1951

ფაქტები
1949 წლის 20 ივლისს თბილისის „დინამოს“ შემადგენლობაში ჩატარებულ პირველივე ოფიციალურ შეხვედრაში რიგის „დაუგავასთან“ დუბლი შეასრულა და . ეს იყო პირველი შემთხვევა დინამოელთა ისტორიაში, როდესაც მოთამაშემ თავის სადებიუტო მატჩში ორი ბურთის გატანა შეძლო. მოგვიანებით იგივე გაიმეორეს ავთანდილ პაიჭაძემ და ფირუზ რეხვიაშვილმა — პაიჭაძემ 1951 წლის 19 აპრილს გორკის „ტორპედოსთან“, ხოლო რეხვიაშვილმა 1971 წლის 17 აგვისტოს ბაქოს „ნეფთჩისთან“ შეხვედრაში.

1951 წელს დასახელებული იყო საბჭოთა კავშირის წლის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიაში.
ნიტრატები

ლითონების ნიტრატები — აზოტმჟავას _3 მარილები. უფერული კრისტალური ნივთიერებები. ნიტრატები ჩვეულებრივ ტემპერატურაზე მდგრადებია, მაღალ ტემპერატურაზე კი ადვილად იშლებიან და ჟანგბადს გამოყოფენ, რის გამოც ძლიერი მჟანგავები არიან (მაგ., 2_3 = 2_2 +_2). ყველა ლითონის ნიტრატი წყალში კარგად იხსნება. ნიტრატებს ღებულობენ ლითონებზე, ოქსიდებსა და მარილებზე _3-ის მოქმედებით და სხვ. ნიტრატებს იყენებენ აზოტიან სასუქად, ფეთქებად ნივთიერებათა წარმოებაში, ღებვისას და ა. შ.; ამონიუმის, ტუტე და ტუტე მიწათა ლითონების ნიტრატებს უწოდებენ აგრეთვე გვარჯილებს.
ნიტრიდები

ნიტრიდები — აზოტის ნაერთები ელექტროდადებით ელემენტებთან, უმთავრესად ლითონებთან. აღნაგობისა და თვისებების მიხედვით განასხვავებენ ნიტრიდების სამ ჯგუფს: იონურს (პერიოდული სისტემის და ჯგუფის ლითონთა ნიტრიდები), კოვალენტურსა (არალითონთა, აგრეთვე , , , -ის ნიტრიდები) და ლითონისებრს (გარდამავალ ლითონთა ნიტრიდები). კოვალენტური ჯგუფის ნიტრიდები დიელექტრიკები ან ნახევრად გამტარებია. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბორის ნიტრიდი. გარდამავალ ლითონთა ნიტრიდები არასტექიომეტრიული ნაერთებია; მათთვის დამახასიათებელია მაღალი ქიმიური მდგრადობა, მაღალი ელექტრო- და თბოგამტარობა, სიმტკიცე და სხვ. ლითონის ზედაპირზე ნიტრიდები წარმოიქმნება აზოტის ან ამიაკის მოქმედების შედეგად 500–900° ტემპერატურაზე. ლითონის ნაკეთობა, რომელსაც ნიტრიდული დანაფარი აქვს, უფრო გამძლე, ცვეთა- და კოროზიამედეგია. ნიტრიდების ნაკეთობებს იყენებენ მაღალ ტემპერატურულ ტექნიკაში, ენერგეტიკაში, კოსმოსურ ტექნიკაში.
ნიტრილები

}

კარბომჟავების ნიტრილები, ციანური ნაერთები, \ — ციანწყალბადმჟავას ორგანული ნაწარმები. მათი სტრუქტურული იზომერებია იზონიტრილები. ნიტრილების რიგის პირველი წარმომადგენელია ციანწყალბადი (ფორმონიტრილი). დაბალი რიგის ალიფატური ნიტრილები არასასიამოვნო სუნის მქონე სითხეებია, უმაღლესი კი მყარი კრისტალური ნივთიერებებია. ბენზონიტრილი მწარე ნუშის სუნის მქონე უფერული სითხეა. ადვილად მიმდინარეობს უჯერი რადიკალების შემცველი ნიტრილების პოლიმერიზაცია, მაგალითად, წარმოებაში აკრილონიტრილის პოლიმერიზაციით მიიღება პოლიაკრილნიტრილის ბოჭკო, მეტაკრილნიტრილიდან იღებენ ორგანულ მინას.

ნიტრილებს ღებულობენ ამიდების, კარბომჟავა ამონიუმის მარილების დეჰიდრატაციით და სხვ.
ნიტრიფიკაცია

ნიტრიფიკაცია (ნიტრ... და — ვაკეთებ) — ამონიუმის მარილების ნიტრატებად გარდაქმნის პროცესი — მცენარის აზოტოვანი კვების ძირითადი ფორმა. ნიტრიფიკაციას აწარმოებენ ნიტრიფიკაციის ბაქტერიები. ნიტრიფიკაცია ორ სტადიად მიმდინარეობს: ამონიუმის გარდაქმნა ნიტრიტად და ნიტრიტის შემდგომი დაჟანგვა ნიტრატად. ნიტრიფიკაციას უდიდესი მნიშვნელობა აქვს აზოტის წრებრუნვაში, ვინაიდან უმაღლესი მცენარეები ნიტრატების სახით ითვისებენ აზოტს და ჩართავენ მას ორგანულ ნივთიერებებში. ცოცხალ ორგანიზმთა ნარჩენების სახით ნიადაგში მოხვედრილი ორგანული ნევთიერებების მინერალიზაციის საბოლოო ეტაპს კვლავ ნიტრიფიკაცია წარმოადგენს. ვინადან ნიტრიფიკაციის ბაქტერიები აერობული ორგანიზმებია, ჟანგბადის გარეშე ნიტრიფიკაცია არ მიმდინარეობს. ნიტრიფიკაცია ასუფთავებს გარემოს გამოყოფილი აზოტის ოქსიდებისაგან, რომელიც წვიმის მეშვეობით დიდი რაოდენობით ხვდება ნიადაგსა და წყალსატევებში.
ნიტრიფიკაციის ბაქტერიები

ნიტრიფიკაციის ბაქტერიები — ბაქტერიები, რომლებიც ამონიუმსა და მის მარილებს ნიტრატებად გარდაქმნიან. გვხვდებიან აერობული, გრამ-უარყოფითი მოძრავი ბაქტერიების სახით; ბინადრობენ ნიადაგსა და წყალსატევებში; ნიტრიფიკაციის ბაქტერიები გამოყო და აღწერა სერგეი ვინოგრადსკიმ 1890 წელ. ნიტრიფიკაცია ორ სტადიად მიმდინარეობს: პირველი — _3-ის დაჟანგვა ნიტრიტად ე. წ. ნიტრიტული ბაქტერიების მოქმედების შედეგია, ხოლო მეორე — ნიტრიტის შემდგომი გარდაქნმა ნიტრატად — ნიტრატული ბაქტერიებისა . მიკროორგანიზმთა ამ ორ ჯგუფს შორის მეტაბიოზური დამოკიდებულებაა: ერთი აწვდის მეორეს სუბსტრატს. ნიტრიფიკაციის ბაქტერიები დაჟანგვის ენერგიის ხარჯზე ითვისებენ ატმოსფეროს ნახშირორჟანგსა და კარბონატებს და იყენებენ მათ უჯრედში შემავალ ნივთიერებათა სინთეზისათვის.
ნიტრობენზოლი

ნიტრობენზოლი, _6_5_2 — უმარტივესი არომატული ნიტრონაერთი; მოყვითალო ზეთისებრი სითხე; დნობის ტემპერატურაა 5,7°, დუღილისა 210,9°; სიმკვრივე 1987 კგ/მ³ (25°); წყალში ცუდად იხსნება, ორგანულ გამხსნელებს კარგად ერევა. იმისდა მიხედვით, თუ რა პირობებში მიმდინარეობს
ნიტრობენზოლის აღდგენა, მიიღება ანილინი ან ჰიდრაზობენზოლი. ნიტრობენზოლს ღებულობენ ბენზოლის ნიტვრისას მანიტვრელი ნარევით. ნიტრობენზოლი მომწამლავია. მისი ზღვრული დასაშვები კონცენტრაცია ჰაერში 3 მგ/მ³-ია. ნიტრობენზოლს ძირითადად იყენებენ ანილინისა და ზოგიერთი სხვა საღებრის მისაღებად.
ნიტროგლიცერინი

ნიტროგლიცერინი, _2_2-_2-_2_2 — გლიცერინისა და აზოტმჟავას სრული ეთერი; ფეთქებადი ნივთიერება, ზეთისებრი უფერული სითხე; კრისტალდება ლაბილური (დნ 2,8°) და სტაბილური (დნ 13,5°) მოდიფიკაციის სახით, სიმკვრივე 1591 კგ/მ³ (25°), წყალში პრაქტიკულად უხსნარია, კარგად იხსნება ბენზოლში, აცეტონში, ეთერში. ფეთქდება ოდნავი დარტყმითაც; აფეთქების სითბოა 1500 კკალ/კგ; ნიტროგლიცერინს ღებულობენ გლიცერინის ნიტვრისას მანიტვრელი ნარევით. იყენებენ დინამიტებისა და სხვადასხვა დენთის წარმოებაში.

ნიტროგლიცერინი იწვევს სისხლძარღვთა გაფართოებას. მედიცინაში ნიტროგლიცერინს იყენებენ სტენოკარდიული შეტევების მოსახსნელად.
ნიტროზოსაღებრები

ნიტროზოსაღებრები — საღებართა ჯგუფი არომატული ნაერთებისა, რომლებიც შეიცავს ნიტროზოჯგუფს ორთო-მდგომარეობაში ჯგუფის მიმართ. ნიტროზოსაღებრებს ჩვეულებრივ ღებულობენ ფენოლების ან ნაფთოლების ნიტროზირებით; ანალოგიური პროდუქტები წარმოიქმნებიან ბენზოქინონების ან ნაფთოქინონების ურთიერთქმედებით ჰიდროქსილამინთან. პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს მხოლოდ ისეთ ნიტროზოსაღებრებს, რომლებშიც ოქსი- და ნიტროზოჯგუფი განლაგებულია ორთო-მდგომარეობაში ერთმანეთის მიმართ. ნიტროზოსაღებრების კომპლექსები ლითონებთან სხვადასხვა ფერის პიგმენტებია. დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს 1-ნიტროზო-2-ნაფთოლს, რომლისგანაც ამზადებენ ფერმჭერ მწვანეს. ნიტროზოსაღებრებს ეკუთვნის პრაქტიკულად მნიშვნელოვანი საღებარი მჟავური მწვანე, რომელსაც მატყლისა და აბრეშუმის შესაღებად იყენებენ.