ახალი აბრეშუმის გზა

ახალი აბრეშუმის გზა (ასევე ცნობილია, როგორც ევრაზიის სახმელეთო ხიდი) — ახალი პან-ევრაზიული სატრანსპორტო სისტემის კონცეფცია, რომელიც მიზნად ისახავს ჩინეთის, ყაზახეთის, ყირგიზეთისა და სხვა ქვეყნების თანამშრომლობით საქონლისა და მგზავრების გადაადგილებას ჩინეთიდან ევროპის ქვეყნებში სახმელეთო გზებით.

ისტორია და კონცეფცია
ახალი აბრეშუმის გზის იდეა ძველი აბრეშუმის გზის ისტორიულ მაგალითს ეფუძნება, რომელიც ძვ.წ. საუკუნიდან მოქმედებდა და ანტიკურ და შუა საუკუნეებში ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან სავაჭრო გზად ითვლებოდა. თანამედროვე ახალი აბრეშუმის გზა არის ჩინეთის განვითარების სტრატეგიის მნიშვნელოვანი ნაწილი, რომელიც ევრაზიის ცენტრში მიზნად ისახავს არა მხოლოდ ყველაზე სწრაფი და მოსახერხებელი სატრანზიტო მარშრუტების შექმნას, არამედ ჩინეთის შიდა რეგიონებისა და მეზობელი ქვეყნების ეკონომიკური განვითარებისთვის ხელშეწყობას, ახალი ბაზრების შექმნას ჩინური პროდუქციისთვის და სავაჭრო ურთიერთობების გაღრმავებას.

2007 წლის ნოემბრის მდგომარეობით, აზიიდან ევროპაში სახმელეთო გზებით ყოველწლიურად დაახლოებით 600 მილიარდი დოლარის საქონლის მხოლოდ 1% ტრანსპორტირდებოდა.

გლობალური მნიშვნელობა
ჩინეთი „ახალი აბრეშუმის გზის“ პროექტს განიხილავს, როგორც ევრაზიის სავაჭრო და ეკონომიკური მოდელის ფართომასშტაბიან ტრანსფორმაციას. ამ პროექტს ჩინეთში „სარტყელი და გზა“ ეწოდება და მრავალ ინფრასტრუქტურულ პროექტს მოიცავს, რომლებიც სატრანსპორტო დერეფნების მსოფლიო ქსელის შექმნას მიზნად ისახავს, რომელიც დააკავშირებს ავსტრალიას, ინდონეზიას, ცენტრალურ და აღმოსავლეთ აზიას, ახლო აღმოსავლეთს, ევროპას, აფრიკას, ლათინურ ამერიკასა და ჩრდილოეთ ამერიკას.

ევრაზიის სახმელეთო ხიდის ფარგლებში დაგეგმილ პროექტებში შედის:

სარკინიგზო ხაზები,
მაგისტრალები,
საზღვაო და საჰაერო მარშრუტები,
მილსადენები და ელექტროგადამცემი ხაზები,
დაკავშირებული ინფრასტრუქტურა.

ევრაზიის სახმელეთო ხიდის გაფართოების ფარგლებში სარკინიგზო ხაზები მოიცავს ტრანსკონტინენტურ ხაზებს ირანში, ინდოეთში, მიანმარში, ტაილანდში, პაკისტანში, ნეპალში, ავღანეთსა და მალაიზიაში, ასევე ამიერკავკასიის რეგიონში - აზერბაიჯანი, საქართველო. მარშრუტი ასევე მოიცავს მარმარის გვირაბს ბოსფორის ქვეშ, საბორნე გადასასვლელებს კასპიის ზღვაზე (აზერბაიჯანი-ირანი-თურქმენეთი-ყაზახეთი) და ჩრდილოეთ-სამხრეთის დერეფანს. გაერთიანებული ერების ორგანიზაცია მხარს უჭერს ტრანსაზიის რკინიგზის პროექტის განხორციელებას.

სატრანსპორტო მარშრუტი თავდაპირველად მოიცავდა ტრანსციმბირის რკინიგზას, თუმცა 2022 წელს უკრაინაში რუსეთის შეჭრის შემდეგ, სატვირთო მიმოსვლა რუსეთის ტერიტორიის გვერდის ავლით დაიწყო.

2014 წლის დეკემბერში ინფრასტრუქტურული პროექტების განვითარებისა და ჩინური პროდუქციის გაყიდვის ხელშეწყობის მიზნით „აბრეშუმის გზის საინვესტიციო ფონდი“ შეიქმნა, იმ ქვეყნებში, რომლებიც ახალი აბრეშუმის გზისა და საზღვაო აბრეშუმის გზის გასწვრივ მდებარეობენ.

ტრანს-ციმბირული რკინიგზა
ტრანს-ციმბირული რკინიგზა მსოფლიოში ყველაზე გრძელი სარკინიგზო ხაზია, სიგრძით 9200 კმ, რომელიც მოსკოვს ვლადივოსტოკსა და ნახოდკასთან აკავშირებს. ეს არის ძირითადი სატრანსპორტო დერეფანი, რომელიც კავშირს ევროპასა და აზიას შორის უზრუნველყოფს.

რკინიგზა სრულად ელექტრიფიცირებულია და ორმაგი ლიანდაგითაა აღჭურვილი. მისი ტვირთზიდვის შესაძლებლობა წელიწადში 100 მილიონ ტონას აღწევს, მათ შორის 200,000 კონტეინერის ტვირთს. ტრანს-ციმბირული რკინიგზა აზიასა და ევროპას აკავშირებს, ხოლო მარშრუტს იაპონიიდან, ჩინეთიდან და კორეიდან დასავლეთ ევროპამდე, უფრო მოკლე დროში გადააქვს ტვირთი, ვიდრე საზღვაო მარშრუტებს.

2009-2014 წლებში რკინიგზამ 7-ჯერ გაზარდა კონტეინერული ტვირთების გადაზიდვა და 131,000 -ს მიაღწია. ბელორუსის რკინიგზის მონაცემებით, 2014 წელს ჩინეთიდან ევროპაში 40,600 კონტეინერი გაიგზავნა.

პირდაპირი კავშირები რუსეთსა და ჩინეთს შორის
მანჯურია, ჩინეთის უძველესი და ყველაზე დატვირთული სარკინიგზო კარიბჭე რუსეთში, მნიშვნელოვანი კავშირია ორი ქვეყნის სარკინიგზო ქსელებს შორის. დასავლეთის სასაზღვრო პუნქტი განახლდა, რაც საშუალებას აძლევს დღეში 30 სატვირთო მატარებელს საზღვარი გაიაროს[19]. აქ ასევე სამგზავრო მიმოსვლა მოსკოვსა და პეკინს შორის ხორციელდება. სუიფენჰე/გროდეკოვოს პუნქტი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ტვირთისა და მგზავრების გადაზიდვაში. ჰუნჩუნსა და მახალინოს შორის კავშირი, რომელიც პირველად 2000 წელს გაიხსნა, დროთა განმავლობაში დაიხურა, თუმცა 2011 წელს მისი ფუნქციონირება კვლავ განახლდა. რუსეთი და ჩინეთი შეთანხმდნენ ახალი სარკინიგზო ხიდის მშენებლობაზე მდინარე ამურზე, რომელიც ტონძიანგს ნიჟნელენინსკოიესთან დააკავშირებს. მშენებლობა 2011 წელს უნდა დაწყებულიყო. ტრანს-მონღოლური ხაზი, რომელიც აკავშირებს ულან-უდეს ტრანს-ციმბირის რკინიგზასთან ჩინეთის ერენჰოტთან ულან-ბაატარის გავლით, უმოკლეს გზას ტრანს-ციმბირის რკინიგზასა და პეკინს შორის წარმოადგენს, თუმცა მისი სიმძლავრე შეზღუდულია ერთლიანდაგიანი ხაზით.

ყაზახეთისა და ჩინეთის ურთიერთობა
ყაზახეთისა და ჩინეთის სარკინიგზო კავშირი 1950-იანი წლების ბოლოს დამყარდა, როდესაც საბჭოთა კავშირმა სარკინიგზო ხაზი აქტოგაიდან (აღმოსავლეთ ყაზახეთი) დოსტიკამდე (ჩინეთის საზღვარი) დაამთავრა. თუმცა ჩინეთის მხარეს მშენებლობა 1960-იანი წლების სსრკ-სა და ჩინეთს შორის დაძაბულობის გამო შეჩერდა. 1985 წელს დაიწყო ახალი სარკინიგზო ხაზი, რომელიც 1990 წლის 16 სექტემბერს ჩინეთისა და რუსეთის სარკინიგზო ქსელები დოსტიკში დააკავშირა. 1991 წელს პირველი საქონლის მატარებელი გაემგზავრა ჩინეთიდან ყაზახეთის დედაქალაქ ალმათიმდე.

2009 წელს ჩინეთმა მეორე სარკინიგზო ხაზი ყაზახეთის საზღვართან ხორგოსში ააშენა. 2013 წელს სარკინიგზო ხაზი სარიოზეკამდე გაგრძელდა, ხოლო 2012 წელს კორგასის უღელტეხილზე დასრულდა.

ყაზახეთი თავის სარკინიგზო სისტემაში იყენებს ერთსა და იმავე სარკინიგზო ლიანდაგებს, რაც სისტემას რუსეთის მსგავსად არეგულირებს, ასევე ცენტრალურ აზიაში. ქვეყანა ასევე მნიშვნელოვან როლს ასრულებს „ახალ აბრეშუმის გზის“ ინიციატივაში, რომელიც ჩინეთსა და ევროპას ცენტრალური აზიისა და რუსეთის გავლით აკავშირებს. 2016 წლის იანვარში ამოქმედდა ახალი აბრეშუმის გზის მიმართულება უკრაინა-საქართველო-აზერბაიჯანი-ყაზახეთი-ჩინეთის მარშრუტით. ყაზახეთის ინფრასტრუქტურის განვითარების პროგრამა არის ახალ აბრეშუმის გზის ეკონომიკური სარტყლის ნაწილი.

სარკინიგზო კავშირები ევროპასა და ჩინეთს შორის
ჩინეთმა და გერმანიამ 2008 წელს გახსნეს პირველი სარკინიგზო სატვირთო მატარებელი პეკინსა და ჰამბურგს შორის, რომელიც 10,000 კილომეტრიანი მარშრუტით გადიოდა ჩინეთის რკინიგზით და ტრანს-ციმბირის ხაზით. ტრანზიტის დრო შეადგენდა 15 დღეს, რაც ბევრად სწრაფი იყო გემით გადაზიდვებთან შედარებით. თუმცა, 2009 წელს სერვისი გლობალური ეკონომიკური კრიზისის გამო გადავადდა.

2011 წელს ჩატარდა საცდელი გარბენი ჩონკინგიდან დუისბურგამდე, რომელმაც 16 დღეში დაფარა 10,300 კმ, ხოლო 2014 წლისთვის ჩონკინგი-დუისბურგის მარშრუტი რეგულარულად უზრუნველყოფდა სამ სერვისს კვირაში, თითოეული 50 კონტეინერით.

2016 წლისთვის ჩინეთ-ევროპის სარკინიგზო სერვისი რეგულარული გახდა და საავტომობილო და საზღვაო ვარიანტებს შორის ძირითადი ალტერნატივა გახდა. სარკინიგზო მომსახურება განსაკუთრებით გამოიყენება ღირებული ტვირთებისთვის, რომლებიც დროის მახასიათებლებთან მგრძნობიარეა.

2014 წლის აპრილში ვუჰანის სატრანსპორტო ხელისუფლებამ პირდაპირი სატვირთო მატარებლის სერვისის შემოღება ჩინეთსა და ევროპას შორის დაიწყო, რომელიც ყოველთვიურად მოძრაობს.

დუისბურგის მდინარის პორტში განლაგებული რკინიგზის ტერმინალი არის მთავარი დანიშნულება, და 2018 წლის მონაცემებით, დუისბურგი ჩინეთ-ევროპის სარკინიგზო ტვირთების 80%-ს წარმოადგენს.

ჩინეთიდან ევროპაში კონტეინერების მომსახურების სამი ძირითადი მარშრუტია: აღმოსავლეთი მარშრუტი ვოსტოჩნის პორტიდან (რუსეთი), ჩრდილოეთი მარშრუტი დასავლეთ ჩინეთიდან მანჯურის/ზაბაიკალსკის სასაზღვრო სადგურების გავლით და სამხრეთი მარშრუტი აღმოსავლეთ ჩინეთიდან დოსტიკის სასაზღვრო სადგურის გავლით, რომელიც 2014 წლისთვის რკინიგზაზე გადაიყვანეს.

2008 წლის იანვარში ჩინეთმა და გერმანიამ გახსნეს საქალაქთაშორისო სატვირთო მატარებელი პეკინსა და ჰამბურგს შორის. მატარებელმა, 10 000 კილომეტრის გავლისას, გამოიყენა ჩინეთის რკინიგზა და ტრანს-მონღოლური ხაზი. მთლიანი ტრანზიტის დრო შეადგენს 15 დღეს. პირველი მატარებელი ტვირთით (კომპანია -სთვის) ექვსი სხვადასხვა რკინიგზის საშუალებით მუშაობდა.

2011 წლის მარტ-აპრილში საცდელი გარბენი ჩონკინგიდან დუისბურგამდე ჩატარდა. 2014 წლის მარტის მდგომარეობით, ჩონკინგი-დუისბურგი მარშრუტი კვირაში სამ სერვისს ახორციელებს.

2016 წლისთვის ჩინეთ-ევროპის რკინიგზის სერვისი რეგულარული გახდა. ქალაქებს შორის კვირაში ერთი მატარებელი მოძრაობს.

ახალი ევრაზიული სახმელეთო ხიდი
ახალი ევრაზიის სახმელეთო ხიდი, ასევე ცნობილი როგორც ახალი ევრაზიის კონტინენტური ხიდი, არის ჩინეთის სარკინიგზო კავშირი ცენტრალურ აზიასთან. მარშრუტი მოიცავს ჩინეთის აღმოსავლეთ-დასავლეთის რკინიგზას, მათ შორის ლონხაის რკინიგზასა და ლანჯოუ-სინძიანის რკინიგზას. რკინიგზა ქმნის უწყვეტ კავშირს ძიანგსუს პროვინციის ლიანიუნგანსა და ყაზახეთს შორის. 1995 წელს ჩინეთისა და ყაზახეთის მთავრობებმა შეთანხმება გააფორმეს, რაც საშუალებას აძლევს ყაზახეთს გამოიყენოს ლიანიუნგანი, როგორც ძირითადი საზღვაო პორტი ექსპორტისა და იმპორტისთვის.

ყაზახეთის ალმაათიდან რკინიგზა ვრცელდება უზბეკეთის ტაშკენტში, თურქმენეთის თეჯენსა და აშხაბადში და კასპიის ზღვის პორტზე. 2013 წლიდან ფუნქციონირებს ტრანსკასპიური საერთაშორისო მარშრუტი, რომელიც ყაზახეთიდან კასპიის ზღვით აზერბაიჯანში და შემდეგ საქართველოს ფოთის პორტიდან შავი ზღვისკენ მიემართება. ეს მარშრუტი უკრაინაში რუსეთის შემოჭრის შემდეგ უფრო აქტუალური გახდა.

ალტერნატიული მარშრუტები
1996 წელს თეჯენის განშტოება ირანის საზღვარზე აშენდა და ირანის რკინიგზას დაუკავშირდა. ეს კავშირი საშუალებას აძლევს ჩინეთიდან ტვირთს მიაღწიოს სპარსეთის ყურის პორტებს და კავკასიას. 2016 წელს იუსიდან თეირანში საკონტეინერო მატარებლის მომსახურება გაიხსნა; მოგზაურობას 14 დღე სჭირდება.

2013 წლის ოქტომბერში გაიხსნა სარკინიგზო ბილიკი ბოსფორის გასწვრივ მარმარიას ბმულით. ეს მარშრუტი საშუალებას აძლევს ჩინეთიდან ტვირთს ევროპისკენ გადაადგილდეს. მარმარიას გვირაბმა შეიძლება შეზღუდული მომსახურება მისცეს სატვირთო მატარებლებს.

ჩინეთიდან ევროპისკენ ალტერნატიული მარშრუტი გადის თურქეთის გავლით. მარშრუტი მოიცავს ყაზახეთს, უზბეკეთს, თურქმენეთს, ირანსა და თურქეთს. მარშრუტის სიცოცხლისუნარიანობის გასაუმჯობესებლად მიმდინარეობს მუშაობა, მათ შორის მარმარის პროექტი, რომელიც აკავშირებს ევროპასა და აზიას. 2019 წლის 7 ნოემბერს პირველი ჩინური სატვირთო მატარებელი მარმარის გვირაბით ევროპაში გავიდა, რაც იმის მაჩვენებელია, რომ ტრანსპორტირების დრო 12 დღემდე შემცირდა.

2015 წლის 13 დეკემბერს თბილისში ჩინეთიდან პირველი საკონტეინერო მატარებელი ჩამოვიდა, რომელსაც სავარაუდო სიმძლავრე 1 მილიონ მგზავრსა და 6.5 მილიონ ტონა ტვირთს მოემსახურა. ექსპლუატაციაში შესვლის შემდეგ, ამ მარშრუტით ვაჭრობა სავარაუდოდ 10 მილიარდ დოლარამდე გაიზრდება. მიუხედავად იმისა, რომ ტრანსკასპიური მარშრუტი ეკონომიკურად ნაკლებად მომგებიანია (საბაჟო საზღვრების გადაკვეთის გამო), ის მაინც განიხილება როგორც ერთ-ერთი მთავარი ტრანზიტული მარშრუტი.

2016 წლის 14 იანვარს უკრაინა, აზერბაიჯანი, ყაზახეთი და საქართველო შეთანხმდნენ რუსეთის გვერდის ავლით ტვირთების გადაზიდვის შეღავათიანი ტარიფების შესახებ. იმავე წლის 15 იანვარს ჩერნომორსკის პორტიდან პირველად გაიგზავნა საკონტეინერო მატარებელი ჩინეთში. თუმცა, ეს მარშრუტი შეფასდა როგორც ნაკლებად ეფექტიანი და მას შემდეგ განახლება შეჩერდა. 2016 წელს უკრაინამ და ლიეტუვამ მემორანდიუმი გააფორმეს, რომლის ფარგლებში ჩინეთში აბრეშუმის გზის პროექტი გაერთიანდა „ვიკინგების პროექტთან“, რომელიც 2003 წლიდან ფუნქციონირებს.