iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ყაზახის სასულთნო

ყაზახის სასულთნო — სახელმწიფოებრივი ერთეული ამიერკავკასიაში, რომელიც 1747-1801 წლებში ყარაბაღის საბეგლარბეგოს შემადგენლობაში არსებობდა, შემდეგ კი კახეთის სამეფოში.

ისტორია
პატარა ყიზილბაშთა ტომი ყაზახები. 1580-იან წლებში ყიზილბაშთა არმია თურქეთის ჯარების წინსვლამდე უკან დაიხია ამ ტერიტორიიდან, ყაზახების ტომმა არ მიბაძა ყაჯარის, ყარამანლუს, ბაიათის და სხვა ტომების მაგალითს და არ გადასახლებულა მათი ტერიტორიიდან ირანში. ტომის მეთაურმა ნაზარ ხან ყაზახლუმ, ოსმალეთის იმპერიის ძალაუფლება აღიარა და თავისი ტერიტორია შეინარჩუნა. შემდეგ მხარე სეფიანთა მმართველობის ქვეშ გადავიდა.

ოსმალეთის სულთან აჰმედ -ის (1703–1730) მეფობის დროს ყაზახის სასულთნოს მოსახლეობა ოსმალეთს მიემხრო, რის გამოც სეფიანებმა სულთანად დანიშნეს ირანელი გენერალი სუბჰანვერდი ხანი.

ამ დროს ყაზახის სასულთნო ჯერ კიდევ ყარაბაღის ბეგლერბეგს ექვემდებარებოდა. 1736 წელს ნადირ-შაჰმა თავი მუღანის შაჰად გამოაცხადა. თუმცა, ყარაბაღის ბეგლერბეგმა უღურლუ ხან ზიად-ოღლუ ყაჯარმა მისი მმართველობა არ სცნო. ამ მიზეზით ნადირ შაჰის ტახტზე ასვლის შემდეგ განჯის სახანოს გავლენის შესუსტების მიზნით კახეთის სამეფოს გადასცა ყაზახის, შამშადილისა და ბორჩალოს რაიონები. კახეთის მეფის ერეკლე -ის ბრძანებით 1774 წელს ყაზახის სასულთნოს მეთაურად მირზალი აღას შთამომავალი, სალაჰლში გამეფებული ფანაჰ აღა დაინიშნა. ამით დაიწყო ფეოდალური დინასტიის მეფობა.

ყაზახის სასულთნო ყაზახეთისა და აქსტაფას რეგიონების ამჟამინდელი ტერიტორიების ნაწილს მოიცავდა. 1750-იან წლებში სასულთნო ქართლ-კახეთის სამეფოს ვასალი იყო. 1752 წელს ყაზახის სასულთნო შაქის სახანოსთან გაერთიანდა.

სასულთნო გაუქმდა და ქართლ-კახეთის სამეფოსთან ერთად, ალექსანდრე -ის 1801 წლის 12 სექტემბრის მანიფესტის მიხედვით შეუერთდა რუსეთის იმპერიას.

1867 წლის 9 დეკემბერს ელიზავეტპოლის პროვინციის შემადგენლობაში შევიდა და ყაზახის მაზრა ეწოდა.
ნიკოლოზ ბერაძე

ნიკოლოზ ბერაძე (დ. 7 ნოემბერი, 1945) — ქართველი თანამდებობის პირი, მეცნიერი, ფიზიკოსი.

ბიოგრაფია
ნიკოლოზ ბერაძე დაიბადა 1945 წლის 7 ნოემბერს, თბილისში. 1969 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი ატმოსფეროს ფიზიკის სპეციალობით. 1970 წლიდან მუშობს ჰიდრომეტეოროლოგიის სფეროში, ჯერ ინჟინრად, შემდეგ უფროს ინჟინრად, ჯგუფის ხელმძღვანელად, განყოფილების უფროსად, თბილისის ამინდის ბიუროს უფროსად, ჰიდრომეტცენტრის უფროსად, საქართველოს ჰიდრომეტეოროლოგიის რესპუბლიკური სამმართველოს უფროსის მოადგილედ, ჰიდრომეტეოროლოგიის ცენტრის უფროსად, საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის მინისტრის მოადგილედ, ხოლო 2000 წლიდან საქართველოს ჰიდრომეტეოროლოგიის სახელმწიფო დეპარტამენტის თავმჯდომარედ.

გამოქვეყნებული აქვს 40-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, რომლებიც შეეხება მეტეოროლოგიის, კლიმატოლოგიის, სტატისტიკის და გარემოს დაცვის საკითხებს. რამდენჯერმე მონაწილეობდა საერთაშორისო კონფერენციებში. 1994 წლიდან საქართველოს მუდმივი წარმომადგენელი მსოფლიო მეტეოროლოგიურ ორგანიზაციაში, გაეროს კლიმატის ცვლილების სამთვრობათშორისო ექსპერტთა და დსთ-ს ჰიდრომეტეოროლოგიის სახელმწიფოთაშორისო კომიტეტებში. კითხულობს ლექციებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტზე. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა კანდიდატი. 1984 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ნალექების ნახევარდღეღამური ჯამის სტატისტიკური სტრუქტურა და მისი გამოყენება ნალექების მოკლევადიანი პროგნოზისათვის დასავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე ცივ პერიოდში.“
ჯერ დაიხოცნენ, მერე იქორწინეს (სატელევიზიო სპექტაკლი)

„ჯერ დაიხოცნენ, მერე იქორწინეს“ — ქართული სატელევიზიო სპექტაკლი, რომლის რეჟისორია გიორგი კახაბრიშვილი. ტელესპექტაკლი გადაღებულია რაფიელ ერისთავის (რუსულიდან გადმოქართულებული) პიესა-ვოდევილის მიხედვით.

სიუჟეტი
ახალგაზრდების — სერგოსა და მაშიკოს სიყვარული მათი ოჯახების დაპირისპირების ფონზე მიმდინარეობს. მაშიკოს ძმის - აპოლონის ხუმრობა თბილისელი „რომეო და ჯულიეტას“ სიყვარულს სახალისო ამბად აქცევს.

როლებში
ვასო გოძიაშვილი — ოსეფ შატპლუტოვი, ვაჭარი
ზაზა ლებანიძე — ელისაბედი, ბუმბულაძის ქვრივი
გივი ბერიკაშვილი — აპოლონი, ელისაბედის შვილი
მარინე ვეფხვაძე — მაშიკო, ელისაბედის შვილი
მურმან ჯინორია — სერგო, ოსეფის შვილი
დარეჯან ჯოჯუა — მართა, შატპლუტოვის მოახლე
ბადრი კაკაბაძე — ივანე, ბუმბულაძეების მსახური

დამდგმელი ჯგუფი
დამდგმელი რეჟისორი — გიორგი კახაბრიშვილი
წამყვანი ტელეოპერატორი — ზაურ დობორჯგინიძე
კომპოზიტორი — გიორგი ცაბაძე
სიმღერების ტექსტების ავტორი — პეტრე გრუზინსკი
მხატვარი — ნანა აბრამიშვილი
მხატვრული ხელმძღვანელი — მიხეილ თუმანიშვილი
მიხეილ კავილაძე

მიხეილ კავილაძე (დ. 9 იანვარი, 1928 — გ. 12 იანვარი, 2017) — ქართველი მათემატიკოსი, მეცნიერი, ფიზიკოსი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
მიხეილ კავილაძე დაიბადა 1928 წლის 9 იანვარს, თბილისში. 1953 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი. 1954 წელს მუშაობდა ობნინსკის (რუსეთი) ატომურ ელექტროსადგურზე; 1955 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტზე; 1962 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამოყენებითი ბირთვული ფიზიკის ლაბორატორიაში სხვადასხვა თანამდებობაზე; 1976-2006 წლებში ამ ლაბორატორიის ბაზაზე შექმნილი (რესპუბლიკასა და ყოფილ სსრკ-ში პირველი) მას-სპექტრომეტრული ცენტრის გამგე; წლების განმავლობაში ეწეოდა პედაგოგიურ მუშაობას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტზე; მისი სამეცნიერო ინტერესების სფეროა იზოტოპების ფიზიკა, მას-სპექტრომეტრია, გამოყენებითი ბირთვული ფიზიკა;

გამოირჩეოდა აქტიური და პრინციპული სამოქალაქო პოზიციით. მონაწილეობდა ჩერნობილის კატასტროფის შედეგების სალიკვიდაციო კომისიის მუშაობაში. ავტორია მრავალი სამეცნიერო ნაშრომის და რამდენიმე გამოგონებისა; ფიზიკოს-ექსპერიმენტატორი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1997), პროფესორი (2000).
ელიზბარ ელიზბარაშვილი (ქიმიკოსი)

ელიზბარ ელიზბარაშვილი (დ. 8 ნოემბერი, 1970) — ქართველი პედაგოგი, მეცნიერი, ქიმიკოსი.

ბიოგრაფია
1993 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ქიმიური და ბიოლოგიური ტექნოლოგიის ფაკულტეტი ხოლო 1998 წელს საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ორგანული ქიმიის კათედრაზე ასპირანტურა.

1992-1999 წლებში იყო საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ორგანული ქიმიის კათედრა, უფროსი ლაბორანტი. 2000-2006 წლებში ამავე უნივერსიტეტის, არაორგანულ ნივთიერებათა ტექნოლოგიისა და საყოფაცხოვრებო მასალების ქიმიის კათედრა, დოცენტი. 1999-2006 წლებში იყო ორგანული ქიმიის კათედრა, დოცენტი. 2007 წელს ქიმიური ტექნოლოგიისა და მეტალურგიის ფაკულტეტის ხარისხის უზრუნველყოფის სამსახურის ხელმძღვანელი. 2007-2011 წლებში ხარისხის უზრუნველყოფის სამსახურის მონიტორინგის ჯგუფის ხელმძღვანელი. 2011-2012 წლებში იყო ქიმიის კონსულტანტი საქართველოს განათლებისა და მეცნიერებათა სამინისტროს მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნული ცენტრის. 2012 წელს შპს „ბერტას“ ტექნოლოგიური დეპარტამენტის უფროსი. 2013 წლიდან იყო საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტის ქიმიისა და მოლეკულური ინჟინერიის ორგანულ და მაღალმოლეკულურ ნაერთთა ქიმიის ლაბორატორიის ხელმძღვანელი. მისი კვლევის სფერო: რამდენიმე პირიდონის რგოლის შემცველი ფლოურესცენსიული საღებრების სინთეზი, თვისებების შესწავლა და გამოყენება დეფექტროსკოპიაში. ეგზოციკლური და ციკლური აზომეთინური საღებრების სინთეზი, თვისებები და გამოყენება. ფოტოანიზოტროპული თვისებების მქონე საღებრების სინთეზი, თვისებების კვლევა და გამოყენება ოპტიკური დამამახსოვრებელ მოწყობილობებში. ახალი აზოსაღებრების სინთეზი ფაზათშორისი კატალიზის პირობებში. ორი ან მეტი აქტიური ცენტრის მქონე ახალი ფაზათშორისი კატალიზატორები. სხვადასხვა კლასის საღებრების მდგრადობის შესწავლა ოზონის ზემოქმედების მიმართ და ოზონის დოზიმეტრია.

1998 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ზოგიერთი აზოსაღებრის არატრადიციული მეთოდით მიღება და მდგრადობის შესწავლა.“

2006 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაციის თემა — „აზო, აზომეთინური და პირიდონული ჯგუფის შემცველი ფუნქციური საღებრების სინთეზი და კვლევა.“
გიორგი კახაბრიშვილი

გიორგი (კახა) კახაბრიშვილი (დ. 1946, თბილისი — გ. 20 მაისი, 2021) — ქართველი რეჟისორი და სცენარისტი. ღირსების ორდენის კავალერი (1999).

ბიოგრაფია
1972 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტი.

1970-1975 და 1988–1994 წლებში მუშაობდა საქართველოს ტელევიზიაში რეჟისორად, 1975-1988 წლებში კი - მთავარ რეჟისორად. 1994-1999 წლებში საქტელერადიოკორპორაციის თავმჯდომარის მოადგილე იყო, 1999-2004 წლებში გაერთიანება „თეატრონის“ ხელმძღვანელი. 1995 წელს დააარსა „საქართველოს ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის ინსტიტუტი“, რომლის რექტორი იყო 2006-2013 წლებში.

დანდგმელი რეჟისორია ტელესპექტაკლებისა: „მე შენ მიყვარხარ“ (1973), „ჯერ დაიხოცნენ, მერე იქორწინეს“ (1975), „უჩინმაჩინის ქუდი“ (1976), „გვადი ბიგვა“ (1, 2, 3 სერია, 1977), „საბა ტაბიძის ორშაბათები“ (1978), „შალიკო ხვინგიაძის თავგადასავალი“ (1978), „კავკასიური ცარცის წრე“ (დამდგმელი რეჟისორი რ. სტურუა, რ. ხოტივართან ერთად, 1979), „ვაზის ყვავილობა“ (1, 2, 3, 4, 5 სერია, 1981), „ხორუმი ქართული ცეკვაა“ (1, 2 ნაწილი, 1982), „მტრედის მოტანილი ბარათები“ (1, 2, 3, 4 სერია, 1985), „ვირის ჩრდილი“ (1988).

მისი შემოქმედება საქართველოს სატელევიზიო ოქროს ფონდშია შესული.

გარდაიცვალა 2021 წლის 20 მაისს. დაკრძალულია მახათას მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

ჯილდოები და აღიარება
1999 — ღირსების ორდენი
მთვარის ორბიტა

მთვარის ორბიტა — ტრაექტორია, რომლის გასწვრივ მთვარე ბრუნავს დედამიწის მასის საერთო ცენტრის გარშემო, რომელიც მდებარეობს დედამიწის ცენტრიდან დაახლოებით 4700 კმ-ში. ყოველ ერთ სრულ ბრუნს 27.32 დედამიწის დღე-ღამე სჭირდება და მას სიდერულ თვეს უწოდებენ. სინქრონული მოძრაობის გამო, მთვარე ყოველთვის ცალ მხარეს უყურებს დედამიწას. საშუალოდ, მთვარე დაშორებულია დედამიწის ცენტრიდან 60 დედამიწის რადიუსით, რაც 384400 კმ-ს შეადგენს. იმის გათვალისწინებით, რომ ორბიტალური საშუალო სიჩქარეა 1.023 კმ/წმ, მთვარე ვარსკვლავებთან მიმართებაში ყოველ საათში ცაზე გადაადგილდება 0.5°-ით, რაც დაახლოებით ემთხვევა მის ხილვად დიამეტრს. მზის სისტემის პლანეტების უმეტესი თანამგზავრებისგან განსხვავებით, მთვარის ორბიტა პრაქტიკულად ეკლიპტიკური სიბრტყეში დევს (დახრილია 5.14°), და არა დედამიწის ეკვატორის სიბრტყეში. მთვარის ორბიტის სიგრძე დედამიწის ათვლის სისტემაში არის დაახლოებით 2.4 მილიონი კმ.

ინსტრუმენტ -ის მონაცემების ანალიზმა კოსმოსურ ხომალდზე აჩვენა, რომ დედამიწის ეგზოსფეროს ყველაზე გარე ნაწილი (გეოკორონა) ვრცელდება დაახლოებით 100 დედამიწის რადიუსზე ან დაახლოებით 640 ათასი კმ-ზე, ანუ ბევრად უფრო შორს ვიდრე მთვარის ორბიტაა.
ოთარ ზარდალიშვილი

ოთარ ზარდალიშვილი (დ. 8 სექტემბერი, 1928, თბილისი — გ. 7 აგვისტო, 2014) — ქართველი მეცნიერი, ქიმიკოსი.

ბიოგრაფია
1952 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი.

1952–1977 წლებში მუშაობდა საქართველოს ნიადაგმცოდნეობის, აგროქიმიისა და მელიორაციის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში აგროქიმიის განყოფილების გამგედ, მოგვიანებით სამეცნიერო ნაწილში დირექტორის მოადგილედ. 1977–1981 წლებში იყო აგროქიმიის მომსახურების საკავშირო ინსტიტუტის თბილისის ფილიალის დირექტორი, 1982–1992 წლებში საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის აგროქიმიის კათედრის გამგე. მან გამოიკვლია აზოტის მიმოქცევა საქართველოს მიწათმოქმედებაში და დასახა მისი რეგულირების გზები. შეისწავლა საქართველოს ნიადაგებში მიკროელემენტების შემცველობის კანონზომიერებანი, დაადგინა მიკროსასუქების გამოყენების პირობები. ავტორია 10 მონოგრაფიული და მრავალი სამეცნიერო ნაშრომისა. ეწეოდა სამეცნიერო-პედაგოგიურ მოღვაწეობას. 1984 წლიდან იყო საქართველოს სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტისტის აგრონომიის ფაკულტეტის აგროეკოლოგიის დეპარტამენტის აგროქიიმის განყოფილების სრული პროფესორი.

ჯილდოები
1998 - ღირსების ორდენი
1984 - საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
მაია მერლანი

მაია მერლანი (დ. 1963, მესტია) — ქართველი პედაგოგი, მეცნიერი, ქიმიკოსი.

ბიოგრაფია
1985 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ქიმიური ტექნოლოგიის ფაკულტეტი. სწავლა განაგრძო მოსკოვში, მენდელევის სახელობის ქიმიური ტექნოლოგიის ინსტიტუტში ორგანული ქიმიის კათედრაზე. ხოლო 1990 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია.

1989-2002 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ქუთათელაძის სახელობის ფარმაკოქიმიის ინსტიტუტში მეცნიერ თანამშრომლად. 2003 წლიდან იგი ამავე ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი იყო. 1995 წლიდან საქართველოს სხვადასხვა უმაღლეს სასწავლებლებში პედაგოგად მუშაობდა. 2011 წლიდან იყო საქართველოს საპატრიარქოს წმინდა თამარ მეფის სახელობის სასწავლო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი და მიჰყავდა სამაგისტრო კურსი ორგანულ ქიმიაში. 1997 წელს ნაყოფიერი სამეცნიერო მოღვაწეობისათვის მიენიჭა საქართველოს პრეზიდენტის სტიპენდიატის წოდება ახალგაზრდა მეცნიერთა შორის, 2002 წელს გახდა ნატო-ს „სამეცნიერო პროგრამა მშვიდობისათვის“ სტიპენდიატი. 2003-2006 წლებში მოიპოვა ნატოს გრანტი: „ახალი ბიოლოგიურად აქტიური ნაერთების სინთეზი სტეროიდული საპოგენინის-ტიგოგენინის საფუძველზე.“ 2007-2013 წლებში იყო საქართველოს შოთა რუსთაველის ეროვნული სამეცნიერო ფონდის და აშშ/საქართველოს ერთობლივი სამეცნიერო განვითარების ფონდის გრანტების თანამონაწილე. 2013 წელს მოიპოვა მაცუმაეს საერთაშორისო ფონდის სტიპენდია სამეცნიერო პროექტისთვის: „ლაშქარას ბიოლოგიურად აქტიური ბიოპოლიმერის ანალოგის სინთეზი“ და მიწვეული იქნა ჰოკაიდოს უნივერსიტეტში აღნიშნული პროექტის განსახორციელებლად. 2002-2010 წლებში მუშაობდა მოწვეული მეცნიერის სტატუსით საბერძნეთის ეროვნულ სამეცნიერო ცენტრ „დემოკრიტოს“-ში, 2010 წელს მიწვეული იყო ინდოეთში კერძოდ კი ბელგაუმის უნივერსიტეტში ლექციების წასაკითხად.
გივი ცინცაძე

გივი ცინცაძე (დ. 18 აპრილი, 1933, თბილისი — გ. 2021) — ქართველი მეცნიერი, ქიმიკოსი.

ბიოგრაფია
1957 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქიმიის ფაკულტეტი.

1957-1961 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ჯანელიძის სახელობის გეოლოგიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერი თანამშრომელი. 1961-1964 წლებში კი საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ანალიზური ქიმიის ასპირანტი. 1960-1965 წლებში მუშაობდა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ანალიზური ქიმიის კათედრაზე თავდაპირველად ასისტენტად, ხოლო შემდგომ დოცენტად. 1965-1971 წლებში ზოგადი და არაორგანული ქიმიის კათედრის დოცენტი. 1968-1970 წლებში მიიღეს შევჩენკოს სახელობის კიევის სახელმწიფო უნივერსიტეტის არაორგანული ქიმიის კათედრაზე. 1971-1974 წლებში იყო საქართველოს პოლითექნიკური ინსტიტუტის ანალიზური ქიმიის კათედრის გამგე, ხოლო 1973-1992 წლებში ამავე ინსტიტუტის ზოგადი და არაორგანული ქიმიის კათედრის გამგე. 1977-1986 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აგლაძის სახელობის არაორგანული ქიმიისა და ელექტროქიმიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1986 წლიდან იყო ამავე ინსტიტუტის არაორგანული ნაერთების ფიზიკა-ქიმიის ლაბორატორიის ხელმძღვანელი. 1992-1997 წლებში იყო ქიმიური და ბიოლოგიური ტექნოლოგიის სასწავლო-სამეცნიერო ინსტიტუტის დირექტორი. 1992-1997 წლებში იყო ქიმიური და ბიოლოგიური ტექნოლოგიის სასწავლო-სამეცნიერო ინსტიტუტის დირექტორი. 1995-1997 წლებში საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ქიმიური და ბიოლოგიური ტექნოლოგიის ფაკულტეტის დეკანი. 1997-2004 წლებში ამავე ფაკულტეტის ზოგადი და ბიოორგანული ქიმიის კათედრის გამგე, 2002 წლიდან საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის, მელიქიშვილის სახელობის ფიზიკური და ორგანული ქიმიის ინსტიტუტის კომპლექსნაერთების ქიმიიის ლაბორატორიის გამგე, ხოლო 2008 წლიდან საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ქიმიისა და ქიმიური ტექნოლოგიების განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი.

1971 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ლითონების ციანატური, თიოციანატური და სელენოციანატური ნაერთების გამოკვლევა.“

ჯილდოები
1998 - ღირსების ორდენი
1983 - საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
საქართველოს სახელმწიფო პრემია, მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში (ერთობლივი გამარჯვება)
რობერტ კუპცისი

რობერტ კუპცისი (დ. 1881, ლატვია — გ. 1954, თბილისი) — ლატვიელი, ქიმიკოსი.

ბიოგრაფია
1908 წელს დაამთავრა ყაზანის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტის ქიმიურ-ფარმაცევტული განყოფილება.

1908 წელს უნივერსიტეტის გამგეობის რეკომენდაციით იგი ამიერკავკასიაში გაემგზავრა და მუშაობა დაიწყო სამოქალაქო უწყობის სამედიცინო ნაწილში ქიმიურ-მიკროსკოპული გამოკვლევების ექსპერტად. იმავე წელს დაინიშნა თბილისის სასამართლო-მედიცინის ექსპერტიზის ნივთიერ მტკიცებათა გამოკვლევების ლაბორატორიის ხელმძღვანელად დაინიშნა. ამ ლაბორატორიას ის სიცოცხლის ბოლომდე ხელმძღვანელობდა. მისი გამოკვლევევბის უდიდესი ნაწილი საქართველოს მინერალური და მტკნარი წყლების შესწავლას ეძღვნება. საქართველოში მის ჩამოსვლამდე გამოკვლეული იყო მხოლოდ 30-დე მინერალური წყალი. მან გამოიკვლია 1000-ზე მეტი წყარო. კუპცისმა საფუძველი ჩაუყარა საქართველოში კურორტების ორგანიზაციასა და განვითარებას. მათ შორისაა წყალტუბო, მენჯი, ლებარდე, შოვი, საირმე, ლუგელა და სხვ. მის მიერაა გამოკვლეული 3000 წყალსატევი. ამ გამოკვლევებს იყენებდნენ გეოლოგები, ჰიდროლოგები, მშენებლები. საქართველოს წყლის კადასტრი შედგა კუპცესის მონაცემებზე დაყრდნობით.
ლალი ორმოცაძე

ლალი ორმოცაძე (დ.23 ნოემბერი, 1949, ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი მწერალი, ფილოლოგი.

ბიოგრაფია
1972 წელს დაამთავრა ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი ქართული ენისა და ლიტერატურის სპეციალობით. 1982 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ეთიკა-ესთეტიკის სპეციალობით.

მუშაობდა ქალაქ ბათუმის 1 საშუალო სკოლაში (ახლანდელი 2) პიონერხელმძღვანელად, ბათუმის უნივერსიტეტთან არსებულ აბიტურიენტთა მოსამზადებელ კურსებზე, ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებლად, კითხულობდა სალექციო კურსს ბათუმის სამედიცინო კოლეჯში (ქართულ ენასა და ლიტერატურაში, ეთიკასა და ესთეტიკაში). 1990 წლიდან — მუშაობდა ლანჩხუთის 1 საშუალო სკოლაში, ქართული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებლად. 2004-2009 წლებში იყო აჭარის უმაღლესი საბჭოს ვიცე-სპიკერის მოადგილე. ლექსების ბეჭვდა ადრეულ ასაკში დაიწყო ჟურნალ „დილასა“ და გაზეთ „ნორჩი ლენინელში“. 20 წლის ასაკიდან მისი ნოველები პერიოდულად იბეჭდებოდა ჟურნალებში: „მნათობი“, „ცისკარი“, „ჭოროხი“. ავტორია ორი წიგნისა: „ჩემი პატარა ანგელოზი“ (ნოველების კრებული, 1993) და „გიყვარდეთ“ (ეთიკურ-ფსიქოლოგიური ხასიათის მოთხრობები).
ზურაბ ჭუმბურიძე (ინჟინერი)

ზურაბ ჭუმბურიძე (დ. 5 აგვისტო, 1935, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
1961 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი და სახელმწიფო კომისიის გადაწყვეტილებით მიენიჭა ინჟინერ-მშენებლის კვალიფიკაცია.

1961-1974 წლებში მუშაობდა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს სამშენებლო გაერთიანება „მთავართბილმშენი“-ს რკინაბეტონის ნაკეთობათა ქარხნის ოსტატად, საამქროს უფროსად, მთავარ ტექნოლოგად, ქარხნის დირექტორის მოადგილედ და მთავარ ინჟინრად. 1975-1994 წლებში დააწინაურეს სამშენებლო გაერთიანება „მთავართბილმშენი“-ს №2 მსხვილპანელოვანი სახლმშენებლო კომბინატის დირექტორად. 1994 წელს №2 სახლმშენებელი კომბინატი რეორგანიზებულ იქნა სააქციო საზოგადოებად, ხოლო 2005 წლამდე მუშაობდა ამ საზოგადოების დირექტორად „დუღაბი-94“-ის სახელწოდებით. მისი უშუალო მონაწილეობითა და ხელმძღვანელობით განხორციელდა არაერთი საცხოვრებელი კომპლექსისა და კულტურულ-საგანმანათლებლო დანიშნულების ობიექტის მშენებლობა თბილისში. ასევე დიდი წვლილი აქვს შეტანილი თბილისის უდიდესი მიკრორაიონების „ვარკეთილისა“ და „ვაზისუბნის“ განაშენიანებაში. მრავალწლიანი ნაყოფიერი პროფესიული საქმიანობისა და დამსახურებისათვის მიღებული აქვს საპატიო სიგელები, სახელმწიფო და საუწყებო ჯილდოები.
თინათინ ალადაშვილი

თინათინ ალადაშვილი (დ. 9 ივნისი, 1973, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი, მეცნიერი.

ბიოგრაფია
თინათინ ალადაშვილი დაიბადა 1973 წელს, თბილისში. დაამთავრა ისთბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტ ფიზიკის ფაკულტეტი გეოფიზიკის სპეციალობით 1995 წელს და იმავე წელს ჩაირიცხა ჰიდრომეტეოროლოგიის ისტიტუტის ასპირანტურაში სპეციალობით „მეტეოროლოგია, კლიმატოლოგია, აგრომეტეოროლოგია".
ასპირანტურაში სწავლის პერიოდში მიენიჭა და ხარისხის საპრეზიდენტო სტიპენდია. მუშაობს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ჰიდრომეტეოროლოგიის ინსტიტუტის კლიმატის მოდელირების ლაბორატორიაში მეცნიერ-თანამშრომლის თანამდებობაზე. გამოქვეყნებული აქვს 10-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის 3 ინგლისურ ენაზე.
ლუნა-12

„ლუნა-12“ — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1966 წლის 22 ოქტომბერს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. პროექტის მიზანი იყო, მთვარის ზედაპირის ფოტოგადაღების წარმოება.

ისტორია
1966 წლის 22 ოქტომბერს 08:38:00 დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „მოლნია“-ით («») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-12. თავდაპირველად, აპარატი გეოცენტრულ ორბიტაზე (199-212 კმ) გაიყვანეს. შემდეგ მან მთვარისკენ მიმართული ტრაექტორიით აიღო გეზი. 25 ოქტომბერს 09:00:00 დროით სადგური „ლუნა-12“ გაყვანილ იქნა სელენოცენტრულ ორბიტაზე და გახდა მთვარის ხელოვნური თანამგზავრი (მასა 1148 კგ.). ორი საათის შემდეგ ჩართულ იქნა ფოტოსაფელევიზიო დანადგარები, რომელთაც იმუშავეს 64 წუთი. ჯამში აპარატმა დედამიწაზე გადმოსცა ნორმალური ხარისხის 28 სურათი --დან და 14 სურათი --დან. სპექტოფოტომეტრ -3-დან ინფორმაცია არ იქნა მიღებული მისი გაუმართაობის გამო. ასს-მ სულ სელენოცენტრულ ორბიტაზე დაჰყო 86 დღე-ღამე. 1867 წლის 18 იანვარს ასს „ლუნა-12“ ჩამოვარდა მთვარის ზედაპირზე.
თამაზ ლეჟავა

თამაზ ლეჟავა (დ. 1933, თბილისი — გ. 7 ივლისი, 2009) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი, ქიმიკოსი.

ბიოგრაფია
1957 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ელექტროქიმიურ წარმოებათა ტექნოლოგიის სპეციალობით.

სამეცნიერო-კვლევითი საქმიანობა განაგრძო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გამოყენებითი ქიმიისა და ელექტროქიმიის ინსტიტუტში. 1981-2006 წლებში იყო დირექტორის მოადგილე რაფიელ აგლაძისს სახელობის არაორგანული ქიმიისა და ელექტროქიმიის ინსტიტუტის სამეცნიერო ნაწილში. 2006 წლიდან ხელმძღვანელობდა ლევან ჯაფარიძის სახელობის დენის წყაროებისა და საელექტროდე მასალების ლაბორატორიას. გამოქვეყნებული აქვს 130 ნაშრომი, მათ შორის, 1 მონოგრაფია, 1 ამოცანათა კრებული. მიღებული აქვს 20-მდე საავტორო მოწმობა და პატენტი. მისი ნაშრომები მიძღვნილია როგორც ელექტროკრისტალიზაციის პროცესის ფუნდამენტური საკითხების, ისე ელექტროქიმიური და არაორგანული ტექნილოგიების კვლევებისადმი. იგი აქტიურად მონაწილეობდა ელექტროქიმიური დარგის საერთაშორისო ფორუმებში. მის მიერ შესრულებული ნაშრომები მნიშვნელოვან სიახლეს წარმოადგენს თეორიული ელექტროქიმიის დარგში, რამაც ასახვა ჰპოვა უცხოელ ავტორთა მონოგრაფებსა და სახელმძღვანელოებში. გარდა სამეცნიერო მოღვაწეობისა, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გარკვეულ დროს უთმობდა პედაგოგიურ მუშაობასაც. ნაყოფიერად მოღვაწეობდა საქართველოს საინჟინრო აკადემიაში, იყო აკადემიის პრეზიდიუმის წევრი, მეტალურგიისა და ქიმიური ტექნილოგიების განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი. აკადემიაში მოღვაწეობის პერიოდში მან განახორციელა მრავალი ტექნოლოგიური ხასიათის პროექტები ქრომის, სპილენძის და ოქროს ჰიდრომეტალურგიაში, მათ შორის, „მადნეულის“ კარიერული წყლების გაწმენდისა და უტილიზაციის მიმართულებით.

ჯილდოები
2004 - პეტრე მელიქიშვილის სახელობის პრემია
ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური

ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს), კოსმოსური ზონდი — პლანეტათშორისი სივრცის და მზის სისტემის სხეულების შესასწავლად, აგრეთვე მთვარესა და სხვა პლანეტებზე (და არა გეოცენტრულ ორბიტაზე) გასაფრენად განკუთვნილი უპილოტო კოსმოსური აპარატი. დაკვირვების შედეგს, მთვარისა და პლანეტების ფოტოსურათებს ასს ბორტიდან დედამიწაზე რადიო- და სატელევიზიო სისტემების საშუალებით გადმოსცემს. ზოგიერთ ასს-ს შეუძლია საჭიროებისამებრ რბილად დაეშვას მთვარისა და პლანეტების ზედაპირზე და უკანვე დაბრუნდეს. ტრაექტორიის კორექციისა და რბილად დაშვების უზრუნველსაყოფად ასს აღჭურვილია ასტრონავიგაციის სისტემით და რაკეტული ძრავებით. საბორტო აპარატურას ენერგიით კვებავს მზის ბატარეები. კოსმოსში ასს-ები ეშვება 1959 წლიდან. პირველი ასს — „ლუნა-1“ — გაშვებულ იქნა 1959 წლის 2 იანვარს. 1959-1970 წლებში გაშვებული იყო შემდეგი სერიის ასს-ები: „ლუნა“, „ვენერა“, „პროტონი“, „მოლნია“, „ზონდი“ (სსრკ); „მარინერი“, „რეინჯერი“, „პიონერი“ (აშშ).

კოსმოსური ზონდი
კოსმოსური ზონდი — დედამიწისახლო კოსმოსური სივრცის, მზის სისტემის სხეულებისა და მათი მიდამოების კვლევისათვის გამიზნული კოსმოსური საფრენი აპარატი. მაღლივი ზონდებისაგან განსხვავებით კოსმოსური ზონდებით კვლევა ხორციელდება დედამიწის ზედაპირიდან მის რადიუსზე უფრო მეტ მანძილებზე. შედარებით მცირე ექსცენტრისიტეტიან ორბიტაზე გაშვებულ თანამგზავრებს კოსმოსური ზონდებს არ უწოდებენ. კოსმოსური ზონდებს აკუთვნებენ მთვარისა და პლანეტებისაკენ გაშვებულ აპარატებს (პირველი კოსმოსური ზონდი „ლუნა-1“ 1959 წლის 2 იანვარს გაუშვეს საბჭოთა კავშირში. მან 4 იანვარს გაუარა მთვარეს და შემდეგ ხელოვნურ თანამგზავრად იქცა).

კოსმოსური ზონდებისთვის ხმარობენ სხვა სახელწოდებებსაც: „მთვარის სადგური“, „ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური“ (სსრკ-ში); „მთვარის ზონდი“, „მარსის ზონდი“ (აშშ-ში); ზოგჯერ „კოსმოსურ სადგურებსაც“. ტიპური კოსმოსური ზონდებია „ზონდის“ სერიის საბჭოთა და „პიონერის“ სერიის ამერიკული კოსმოსური აპარატები.

სამეცნიერო კვლევა ზონდებზე ხორციელდება, როგორც საბორტო აპარატურით, ისე ფოტოგრაფირებითა და დისტანციური გაზომვით. პლანეტათშორის ტრასებზე გაყვანა, აგრეთვე სხვა ციურ სხეულებზე დაშვება ხდება ხელოვნური თანამგზავრის შუალედური ორბიტებიდან.

კოსმოსური ზონდების მეშვეობით აღმოჩენილია დედამიწის მაგნიტოსფერო, მზისიერი ქარი და სხვა. შესწავლილია დედამიწისახლო და პლანეტათშორისი მაგნიტური ველები, აგრეთვე მთვარისა და პლანეტების მიდამოები.