მხრის სამთავა კუნთი

მხრის სამთავა კუნთი , ტრიცეფსი — დიდი კუნთი, რომელიც გვხვდება მრავალი ხერხემლიანი ცხოველის ზედა კიდურის უკანა ზედაპირზე. მისი ძირითადი ფუნქციაა იდაყვის სახსრის გაშლა. იგი წარმოდგენილია 3 თავით: ლატერალური, მედიალური და გრძელი.

სტრუქტურა
მისი გრძელი თავი იწყება ბეჭის ძვლის ქვედა სასახსრე ფოსოდან . იგი გრძელდება დისტალურად (ანუ სხეულის შუა წერტილის მიმართ 'გარეთ'), მცირე მრგვალი კუნთის (. ) წინ და დიდი მრგვალი კუნთის (. ) უკან.

სამთავა კუნთის თითოეულ კუნთოვან კონას (თავს) გააჩნია თავისი მაინერვირებელი მოტორული ნეირონების ქვებირთვი, რომელიც განლაგებულია ზურგის ტვინში. მედიალური თავი უმეტესად წარმოდგენილია მცირე ზომის, პირველი ტიპის ბოჭკოებით და მოტორული ერთეულებით, ლატერალური თავი - დიდი ზომის, ბ ტიპის ბოჭკოებით და მოტორული ერთეულებით, ხოლო გრძელი თავი ბოჭკოებისა და მოტორული ერთეულების რამდენიმე ტიპისგან შედგება.

ეს ბოჭკოები უერთდებიან ერთმანეთს და ქმნიან მყესს (თუმცა, ზოგიერთი კვლევის მიხედვით ერთზე მეტი მყესი იქმნება)[1], რომელიც უკავშირდება იდაყვის მორჩსა და იდაყვის სახსრის კაფსულის უკანა კედელს. მყესის ნაწილი განიცდის რადიაციას (ვრცელდება) წინამხრის ფასციაში, ზოგიერთ შემთხვევაში შეუძლია მთლიანად გადაფაროს იდაყვის კუნთი (. ). თუმცა, 2004 წელს განხორციელებული კვლევის მიხედვით, 20 გვამში აღმოჩენილი იყო, რომ გრძელი თავი ინერვირებული იყო საუღლე ნერვის (. ) ტოტით.

ვარიაცია
გრძელი თავისა და ზურგის უგანიერესი კუნთის მყესის საწყისი კომპონენტი ხშირად მყესოვანი რკალია. იშვიათ შემთხვევაში, გრძელი თავის საწყისი წერტილები შეიძლება იყოს ბეჭის ძვლის ლატერალური კიდე და მხრის სახსრის კაფსულა.

გამომდინარე იქიდან, რომ გრძელი თავი ბეჭის ძვალზე იწყება, იგი აგრეთვე მოქმედებს მხრის სახსარზე და ჩართულია მხრის სახსრის ბრუნვაში უკანა მიმართულებით და ზედა კირდურის მოზიდვაში . იგი მონაწილეობს მხრის სახსრის სტაბილიზაციაშიც.

ვარჯიში
სამთავა კუნთის ვარჯიშის 2 მიდგომა არსებობს: იზოლირებული და კომპლექსური. იზოლირებული ვარჯიში ეწოდება ისეთ მოძრაობას, რომელშიც მხოლოდ სამთავა კუნთი (ან რომელიმე ერთი კუნთი და ერთი სახსარი) მონაწილეობს. კომპლექსურ ვარჯიშში ჩართულია მრავალი კუნთი და სახსარი. არსებობს აგრეთვე 'იზომეტრული' ვარჯიშები, როდესაც კუნთი იკუმშება, მაგრამ სახსარში მოხრა არ ხდება.

იზოლირებულ მოძრაობებს შორის მოიაზრება (მაგალითად) ხელების გაშლა დაწოლილ მდგომარეობაში, ხელების გაშლა ზურგის უკან. კომპლექსურ მოძრაობებს მიეკუთვნება: აზიდვები, შტანგის აწევა წოლით მდგომარეობაში (შეიძლება ხელის პოზიციის შეცვლა — რაც უფრო ახლოსაა ხელები ერთმანეთთან, მით უფრო დიდი დატვირთვა მოდის სამთავა კუნთზე), აზიდვები ღერძით და ა.შ.

სამთავა კუნთი ორსახსრიანი კუნთია. ამიტომაც, ყოვლისმომცველი სავარჯიშო მიდგომაში მოიაზრება ისეთი ვარჯიშების ჩართვა, რომლებიც უზრუნველყოფენ იდაყვის სრულიად გაშლას.

სამთავა კუნთის სერიოზული ტრავმირება იშვიათია და უმეტესწილად ემართება ანაბოლური სტეროიდების მომხმარებლებს.

კლინიკური მნიშვნელობა
ზედა კიდურების ნერვების ტესტირებისთვის ხშირად გამოიყენება სამთავა კუნთის რეფლექსი, რომელიც სამთავა კუნთზე დარტყმით მიიღწევა. ამით ხდება 6 და 7 სპინალური ნერვების ტესტირება, უმეტესად — 7.

ისტორია
ეტიმოლოგია
მას სამთავა კუნთს უწოდებენ (ლათ. — სამი, -ის ფუძე — — თავი), რადგან იგი წარმოდგენილია 3 კუნთოვანი კონისგან, რომელთაგან თითოეულს სხვადასხვა საწყისი წერტილი აქვს და უერთდებიან ერთმანეთს იდაყვის არეში. მიუხედავად იმისა, რომ ქვედა კიდურშიცაა წარმოდგენილი კუნთი მსგავსი დასახელებით — — „სამთავას“ ხსენებისას უმეტესწილად ნაგულისხმევია მხრის სამთავა კუნთი.

ცხოველებში
ცხენებში, ტრიპცესის მასა გადანაწილებულია შემდეგი პროპორციით: 84% — გრძელი თავი, 15% — ლატერალური თავი და 3% — მედიალური თავი.

მრავალ ძუძუმწოვარს, მაგ. ძაღლებს, რქოსან პირუტყვსა და ღორებს, გააჩნიათ დამატებითი თავი, რომელიც განლაგებულია ლატერალურ და მედიალურ თავებს შორის. ადამიანების შემთხვევაში, იდაყვის კუნთს ზოგჯერ პირობითად უწოდებენ „სამთავა კუნთის მეოთხე თავს“.