iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სევილი (1929 წლის ფილმი)

სევილი — 1929 წელს გადაღებული აზერბაიჯანული ფილმი, რომლის რეჟისორია ამო ბეკ-ნაზაროვი.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 2019 წლის 7 მაისის №211 დადგენილებით ეს ფილმი აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში სახელმწიფო საგანძურად გამოცხადებულ ფილმების სიაში შევიდა.

სიუჟეტი
ფილმი დაფუძნებულია ჯაფარ ჯაბარლის ამავე სახელწოდების პიესის მოტივებზე.

აზერბაიჯანი, 1919 წელი — მუსავატისტების მმართველობის პერიოდი. სევილი გაუნათლებელი ქალია. ქმრის სახლში ათასგვარ ტანჯვას იტანს. იგი მონასავით ელოდება ქმარს, ბალაშს, თუმცა ბალაში არ აფასებს სევილის მსხვერპლს. იგი მუსავატისტების პარტიის წევრია და ბანკის მმართველი. სპეკულიანტი ალი-ბეი ცდილობს ბანკიდან მისი დახმარებით სესხი აიღოს. ბალაშს ლამაზმან ედილს გააცნობს, რომელიც ცდილობს ბალაში ცოლს დააცილოს და საბოლოოდ გამოუვა კიდეც. შარიათის კანონების მიხედვით სევილს პატარა შვილს წაართმევენ და ულუკმაპუროდ ქუჩაში აგდებენ. მარტოხელა, მიტოვებული ქალი იტანჯება. მაგრამ ახალი ცხოვრება ხდება სევილის გადარჩენის გზა. ის იწყებს დამოუკიდებელ ცხოვრებას… ფილმი ეხება ქალის თავისუფლების აქტუალურ საკითხს, ვიწრო აზროვნების და უცოდინარი ადამიანების დაბრკოლებებს ამ თავისუფლებისკენ მიმავალ გზაზე და ამავდროულად ამხელს ბავშვებს, რომლებიც ვერ პოულობენ თავიანთ ადგილს საზოგადოებაში, რომლებიც ზიზღით ექცევიან თავიანთ წესებს. ბებია-ბაბუა და საკუთარი მამაც კი არ მოსწონთ.

ფილმის შესახებ
ეს ფილმი იყო აზერბაიჯანელი კინემატოგრაფისტების პირველი საპროტესტო ხმა ქალთა უუფლებობისა და ქალის მონობის წინააღმდეგ. ჯაბარლი მჭიდროდ იყო ჩართული ფილმში სევილის როლის შესასრულებლად შესაფერისი გოგონას ძებნაში. ჯაფარს სურდა, რომ სევილი ფილმში აზერბაიჯანელ გოგონას ეთამაშა. ის ბაქოს ქუჩებში დადიოდა და კარდაკარ ეძებდა აზერბაიჯანელ გოგონას სახლებში, ოფისებსა და უნივერსიტეტებში, რათა ეპოვა მსახიობი, რომელიც მის გმირს ეკრანზე გამოსახავდა. ამ ოცნებას მან საკუთარი სიჯიუტით მიაღწია. უცნაური თავგადასავლებიც კი ჰქონდა და ამ ძიების დროს მიღებული შთაბეჭდილების საფუძველზე დაწერა მოთხრობა „გიულერი“. სევილის როლისთვის აზერბაიჯანის ნავთობისა და ქიმიის სახელმწიფო ინსტიტუტის სტუდენტს იზეტ ორუჯევას მიაგნეს.

მიუხედავად იმისა, რომ იზეტ ორუჯევა პროფესიონალი მსახიობი არ არის, ეს ფილმი მისი პირველი ნამუშევარია კინოში და ის აზერბაიჯანის ერთ-ერთი პირველი ეროვნული კინომსახიობია.

ფილმი კინემატოგრაფისტის ასგარ ისმაილოვის პირველი ნაბიჯია.

დამდგმელი ჯგუფი
ნაწარმოების ავტორი — ჯაფარ ჯაბარლი
სცენარის ავტორი — ჯაფარ ჯაბარლი, გრიგორი ბრაგინსკი
რეჟისორი — ამო ბეკ-ნაზაროვი
ოპერატორი — ივან ფროლოვი
დიზაინერი — ალექსანდრე ს. გონჩარსკი
მეორე ოპერატორი — ასგარ ისმაილოვი
რეჟისორის ასისტენტი — გრიგორი ბრაგინსკი

როლებში
იზეტ ორუჯევა — სევილი
აგასადიგ გერაიბეილი — ბალაში
მუსტაფა მარდანოვი — ატაკიში (ბალაშის მამა)
ბელა ბელეცკაია — ადილა
ა. ი. ბაზირგანოვი — ალი-ბეი
ლატიფ საფაროვი — გიუნდუზი
რუსტამ კაზიმოვი — რუსტამ-ბეი
აზიზა მამედოვა — დაიე
გასიმ ზეინალოვი — ბაბაკიში (სევილის მამა)
დაგდიზელის ქარხანა

დაგდიზელის ქარხანა — ქარხანა კასპიისკში (დაღესტანი). დაგდიზელის ქარხანა დაარსდა 1932 წელს. ის არის ერთ-ერთი უძველესი და უდიდესი სამრეწველო საწარმო დაღესტანში. საბჭოთა პერიოდში ის იყო ერთ-ერთი წამყვანი დიზელისა და ტორპედოს მწარმოებელი ქარხანა სსრკ-ში. დაგდიზელის ქარხანა დიდი ხანია აწარმოებს საზღვაო ტორპედოებს, ასევე დიზელის გენერატორებს, გემების ინსტრუმენტებსა და სისტემებს.

ამ დროისთვის ქარხნის საქმიანობის ძირითადი სფეროებია: საზღვაო წყალქვეშა იარაღის წარმოება საზღვაო ძალებისთვის, სამრეწველო და საზღვაო დიზელის ძრავების წარმოება, გემებისა და წყალსატევების, აგრეთვე სხვადასხვა სასოფლო-სამეურნეო, სამშენებლო და კვების მანქანების ვენტილაციისა და კონდიცირების სისტემების წარმოება და მაღალი წნევის რადიალური დგუშის ტუმბოების წარმოება;

ისტორია
დაღესტნის ტერიტორიაზე საზღვაო საწარმოს აშენების შესახებ გადაწყვეტილება მიღებულ იქნა ბოლშევიკების გაერთიანებული კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პოლიტბიუროს 1931 წლის სხდომაზე, რომლის ინიციატორიც მძიმე მრეწველობის სახალხო კომისარი, სერგო ორჯონიკიძე იყო.

ქარხნის აშენების სამუშაოები მალევე დაიწყო მახაჩკალიდან 18 კმ-ში. მშენებლობას ნიკოლაი ალექსეევიჩ ფეტისოვი უძღვებოდა. მთავარი ინჟინერი კი ალექსანდრე სოლომონოვიჩ დეზორცევი იყო.

1936 წელს ქარხანამ დაიწყო წარმოება და იმ წელსვე წარმოადგინა პროდუქციის ექსპერიმენტული პარტია. დაგდიზელის ქარხანა გახდა სსრკ-ში ერთ-ერთი წამყვანი ტორპედოს მშენებელი საწარმო. 1939 წელს ქარხანამ გამოუშვა 134 ტორპედო, 1940 წელს - 628, ხოლო 1941 წელს - 3246. დიდი სამამულო ომის დასაწყისისთვის ქარხანაში მუშაობდა 6 ათასი ადამიანი. ომის დასაწყისში ქარხანაში დაიწყო ახალი ტიპის იარაღისა და საბრძოლო მასალის წარმოება, ესენია: საავიაციო ბომბები, საზენიტო ჭურვები, ნაღმები და ბატალიონის ნაღმმტყორცნები.

ომის დროს დაგდიზელის ქარხნის 800-მდე თანამშრომელს მიენიჭა სამხედრო და შრომითი ჯილდოები, 200 ადამიანს მიენიჭა მედლები „კავკასიის თავდაცვისთვის", 1945 წელს ქარხანას მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო თავდაცვის კომიტეტის წითელი ნიშანი. 1948 წლიდან ქარხანაში დაიწყო დიზელის ძრავების წარმოება. სწორედ ამის გამო ქარხანას 1966 წლიდან „დაგდიზელი“ ეწოდება.

ამასთან, 1957 წლიდან 1964 წლამდე ქარხნის წარმოების ერთ-ერთი მთავარი სფერო იყო სამხედრო სარაკეტო ტექნოლოგიის წარმოება.

მიმდინარე მდგომარეობა
1990-იანი წლების დასაწყისში დაგდიზელის ქარხანაში დაახლოებით 11 ათასი ადამიანი მუშაობდა. 1992 წელს სახელმწიფო შეკვეთების მოცულობა თითქმის ნულამდე დაეცა, ქარხანა მოექცა კონვერტაციის ზონაში და დაიწყო სასოფლო-სამეურნეო, სამშენებლო და კვების მანქანების წარმოება. 1995 წელს ქარხანა გახდა სააქციო საზოგადოება.

2008 წელს დაგდიზელის ქარხანა შევიდა სახელმწიფო ჰოლდინგში - , რომელიც დაარსდა 2006 წელს სანქტ-პეტერბურგის ფედერალური სახელმწიფო უნიტარული საწარმოს ცენტრალური კვლევითი ინსტიტუტის -ის ბაზაზე, რომელიც არის წამყვანი საწარმო საზღვაო წყალქვეშა იარაღის წარმოებაში.

2013 წელს დაგდიზელის საწარმოში დასაქმებულთა რაოდენობა 2,4 ათასს შეადგენდა. 2018 წლის ზაფხულში ქარხანამ თავდაცვის სამინისტროსთან ხელშეკრულების ფარგლებში დაიწყო 73 -1-ის ტიპის ტორპედოების წარმოება.
ვლადიმერ მენაბდე

ვლადიმერ მენაბდე (დ. 28 იანვარი, 1896, გონებისკარი, ოზურგეთის მაზრა — გ. 16 თებერვალი, 1981, თბილისი) — ქართველი გენეტიკოს-სელექციონერი, კულტურული ფლორის მკვლევარი, ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1946), პროფესორი (1950), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1959).

ბიოგრაფია
1923 წლიდან მუშაობდა თბილისის ბოტანიკური ბაღის სელექციის განყოფილებაში; 1930 წლიდან საქართველოს ცენტრალურ სელექციის სადგურში. 1938-1960წწ. იყო ბოტანიკის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში, 1938 წლიდან საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ბოტანიკის ინსტიტუტის კულტურული ფლორის განყოფილების დამაარსებელი და უცვლელი ხელმძღვანელი. მან გამოავლინა მარცვლოვანი კულტურების უნიკალური ფორმები. მის მიერ გამოყვანილი ხორბლის 4 და ქერის 1 ჯიში დაინერგა წარმოებაში. დაადასტურა, რომ საქართველო ხორბლის კულტურის უძველესი კერაა; შეიმუშავა ხორლის გენეზისის სქემა, სადაც სრულად ასახა ქართული ხორბლის როლი და ადგილი ამ მცენარის გაკულტურების პროცესში.
მენაბდე

საკუთარი სახელი მენაბდე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ალექსანდრე მენაბდე — პოლიტიკოსი
გიორგი მენაბდე — ექიმი
გიორგი მენაბდე — მორაგბე
ვლადიმერ მენაბდე — ბიოლოგი
ლევან მენაბდე — ლიტერატურათმცოდნე
ლევან მენაბდე — პოლიტიკოსი
მანანა მენაბდე — მუსიკოსი
მიხეილ მენაბდე — მუსიკოსი
ოთარი მენაბდე — პოლიტიკოსი
მენამი

მენამი, მენამ-ჩაო-პრაია – მდინარე ინდოჩინეთის ნახევარკუნძულზე, ტაილანდის უდიდესი მდინარე. სიგრძე დაახლოებით 1200 კილომეტრი, აუზის ფართობი დაახლოებით 150 000 კმ². სათავე აქვს ქუნთანის ქედის კალთებზე, უმთავრესად მიედინება დაბლობზე, ერთვის ტაილანდის ყურეს. წყალხუვია მაისიდან ნოემბრამდე. მენამის დელტაშია ქალაქები ბანგკოკი და აიუთაია.
ათინოგენ მენაღარიშვილი

ათინოგენ მენაღარიშვილი (დ. 15 მაისი, 1900, ლანჩხუთი, ოზურგეთის მაზრა — გ. უცნობია) — ქართველი აგროქიმიკოსი, სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1948), პროფესორი (1948), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1955). მისი ვაჟია ქართველი პოლიტიკოსი ირაკლი მენაღარიშვილი.

ბიოგრაფია
1928 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აგრონომიული ფაკულტეტი 1928 წელს. მუშაობა დაიწყო ჩაქვის საცდელ სადგურში მეცნიერი მუშაკის თანამდებობზე. 1931 წლიდან საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის აგროქიმიის კათედრის პროფესორი იყო. გამოიკვლია ჩაის მცენარის საკვები ხსნარის ოპტიმალური რეაქცია, დაადგინა ჭიათურის მანგანუმის შლამის მიკროსასუქად გამოყენების შესაძლებლობა, დაამუშავა მურა ნახშირიდან ჰუმინისა და ტორფიდან სასუქების დამზადების ტექნოლოგია. ავტორია აგროქიმიის სახელმძღვანელოებისა და მონოგრაფიებისა: „საკვები კულტურების განოყიერება“ (1947), „საქართველოს ტორფი“ (1949), „საქართველოს ნიადაგების აგროქიმიური დახასიათება“ (1963) და სხვა.
ელიფსოიდი

ელიფსოიდი — მეორე რიგის ჩაკეტილი ცენტრალური ზედაპირი, რომელიც მიიღება ელიფსის ბრუნვით თავისი ერთ-ერთი ღერძის ირგვლივ. თუ ელიფსოიდის ორივე ნახევარღერძი ერთმანეთის ტოლია, ასეთ ელიფსოიდს ეწოდება ბრუნვის ელიფსოიდი ან სფეროიდი. დედამიწის სფერო ფორმით ახლოსაა სფეროიდთან. ელიფსოიდის სიმეტრიის ცენტრს მისი ცენტრი ეწოდება. თუ სამივე ღერძს აქვს ერთნაირი სიგრძე ასეთი ელიფსოიდი სფეროა. ზოგადი ელიფსოიდი, აგრეთვე ცნობილი როგორც სამღერძიანი ელიფსოიდი, მეორე რიგის ზედაპირია, რომელიც დეკარტის კოორდინატთა სისტემაში განისაზღვრება როგორც:

\{^2}{^2} + \{^2}{^2} + \{^2}{^2} = 1,
სადაც , და არის ნახევარღერძის სიგრძე. გარდა ამისა, ელიფსოიდი ==-სთან წარმოადგენს სფეროს. ისააკ ნიუტონმა იწინასწარმეტყველა, რომ დედამიწის ბრუნვის გამო მისი სფერო ელიფსოიდური უნდა ყოფილიყო, ვიდრე სფერული, რაც საგულდაგულო აზომვებით დადასტურდა კიდეც. ბრუნვის ელიფსოიდი ხშირად გამოიყენება დედამიწის გეოდეზიურ გამოთვლებში, ვინაიდან მსგავსი გამოთვლები რთულ მათემატიკურ მოდელებთან შედარებით მარტივია.
გურამ ალექსიძე

გურამ ალექსიძე (დ. 30 ივლისი, 1939, თელავი) — ქართველი ბიოლოგი, მეცნიერი, სოფლის მეურნეობის მუშაკი.

ბიოგრაფია
1962 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო–სამეურნეო ინსტიტუტი.

1967–1973 წლებში მუშაობდა საქართველოს მებაღეობის, მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად. 1974–1983 წლებში და 1987 წლიდან იყო საქართველოს მცენარეთა დაცვის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო ნაწილში. 1983–1987 წლებში იყო აშშ-ს მცენარეთა დაცვის ექსპერტი. მან შეისწავლა საქართველოს პირობებში ხეხილისა და ვაზის მავნებლების ბიოეკოლოგია, მათი რიცხობრიობის მარეგულირებლი ფაქტორები და დაამუშავა მათ წინააღმდეგ ბრძოლის ინტეგრირებული ღონისძიებები. პირველად საქართველოში ხეხილის აგროცენოზებისათვის დაადგინა მავნე და სასარგებლო მწერების ურთიერთდამოკიდებულება მათემატიკური მოდელირებისა და ელექტრონულ-გამომთვლელი მანქანების გამოყენებით, გამოიკვლია პესტიციდების მოქმედება მავნე და სასარგებლო მწერებზე და შეიმუშავა ეკოლოგიური თვალსაზრისით მათი უსაფრთხოდ გამოყენების მეთოდები. არის 200-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი, მათ შორის 17 მონოგრაფიისა და 10-ზე მეტი ბროშურის, 80-ზე მეტი ნაშრომი გამოქვეყნებულია საერთაშორისო ჟურნალებში. ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1989), პროფესორი (1989), ენტომოლოგი.

ჯილდოები
1999 — ღირსების ორდენი

ბიოგრაფია
ხეხილის მავნებლები და დაავადებები, თბილისი, ლეგა, 2010, გვ. 52 + 12 ჩართ. ფ. ილ.
მევენახე-აგრონომის ცნობარი მცენარეთა დაცვაში, თბილისი, საქართველო, 1992, გვ. 164
ხეხილის მავნებლები და პესტიციდები, თბილისი, საბჭ.საქართველო, 1979, გვ. 68
მავნე და სასარგებლო მწერები, თბილისი, განათლება, გვ. 129
ომი ინგუშეთში

ომი ინგუშეთში — დაიწყო 2007 წელს, როგორც აჯანყების ესკალაცია ინგუშეთში, რომელიც დაკავშირებულია ჩეჩნეთში სეპარატისტულ კონფლიქტთან. ადგილობრივმა უფლებადამცველებმა და ოპოზიციონერმა პოლიტიკოსებმა კონფლიქტს სამოქალაქო ომი უწოდეს. 2009 წლის შუა ხანებისთვის ინგუშეთმა აჯობა ჩეჩნეთს, როგორც ყველაზე მოძალადემ ჩრდილოეთ კავკასიის რესპუბლიკებს შორის. 2015 წლისთვის რესპუბლიკაში აჯანყება მნიშვნელოვნად შესუსტდა და დაღუპულთა რიცხვი არსებითად შემცირდა.

ისტორია
2007 წლის 26 ივლისს, ინგუშეთში უსაფრთხოების მასშტაბური ოპერაცია დაიწყო, რასაც მოჰყვა თავდასხმების სერია , მათ შორის პრეზიდენტ მურატ ზიაზიკოვის მვლელობის მცდელობა მასობრივ აჯანყებამდე ხუთი დღით ადრე. მომდევნო რამდენიმე დღის განმავლობაში ასობით ადამიანი დააკავეს წმენდის დროს, ხოლო თავდასხმების დროს უსაფრთხოების რამდენიმე თანამშრომელი დაიღუპა და დაიჭრა. საბოლოოდ, ზიაზიკოვს გადადგომა მოთხოვეს. 2008 წლის 30 ოქტომბერს რუსეთის პრეზიდენტმა დიმიტრი მედვედევმა ხელი მოაწერა ბრძანებას ზიაზიკოვის თანამდებობიდან გადაყენების შესახებ და მის ნაცვლად ლეიტენანტი, პოლკოვნიკი იუნუს-ბეკ ევკუროვი დაინიშნა. ეს ინგუშების ოპოზიციამ გამარჯვებად შეაფასა.

თუმცა ძალადობა არ დასრულებულა. არსებული წყაროების მიხედვით, თითქმის 50 ადამიანი (მათ შორის 27 მეამბოხე, 18 პოლიციელი და ორი მშვიდობიანი მოქალაქე) დაიღუპა ამ პატარა რესპუბლიკაში (500 000-ზე ნაკლები მოსახლე) 2009 წლის პირველ სამ თვეში თითქმის ყოველდღიურ შეტაკებებში. გაგრძელდა გახმაურებული ფიგურების მკვლელობები და მკვლელობის მცდელობები. 2009 წლის 10 ივნისს მოკლეს ინგუშეთის უზენაესი სასამართლოს თავმჯდომარის მოადგილე აზა გაზგირეევა, ინგუშის პრეზიდენტი ევკუროვი მძიმედ დაიჭრა 22 ივნისს თვითმკვლელი ტერორისტული თავდასხმის შედეგად, ხოლო მშენებლობის მინისტრი რუსლან ამერხანოვი აგვისტოში თავის კაბინეტში მოკლეს. 2010 წლის ოქტომბერში ისლამისტური კავკასიის ემირატების ჯგუფის ინგუშების ფილიალმა გამოაცხადა მორატორიუმი პოლიციელების მკვლელობაზე. .

2010 წლის შემდეგ ინგუშეთში ძალადობის დონემ კლება დაიწყო, ეს ტენდენცია გაგრძელდა, 2013 წლიდან 2014 წლამდე, რესპუბლიკაში დაღუპულთა საერთო რაოდენობა 60%-ით დაეცა. 2014 წელს უშიშროების ძალებმა მოკლეს აჯანყების ლიდერი არტურ გეტაგაჟევი. 2015 წლის შუა რიცხვებში ევკუროვმა განაცხადა, რომ რესპუბლიკაში აჯანყება "დამარცხდა". მისი თქმით, პროტესტანთთა ჯგუფიდან 80 მებრძოლი ჩაბარდა და მათთვის მინიჭებულ იქნა ამნისტია.
მურატ გასაევი

მურატ გასაევი (ასევე ითარგმნება როგორც მურად გაზაევი) — ეთნიკურად ჩეჩენი, რუსეთის ინგუშეთის რესპუბლიკიდან ლტოლვილი იყო ესპანეთში. 2008 წლის დეკემბერში ის გადაეცა რუსეთის ხელისუფლებას მიუხედავად უფლებადამცველი ორგანიზაციების, მათს შორის -ისა და - ის პროტესტის მიუხედავად. გასაევს წამებისა და არასათანადო მოპყრობის საფრთხე ემუქრებოდა, ისევე როგორც სამართლიანი სასამართლოს უარყოფა რუსეთში წამების დროს მოპოვებული მტკიცებულებების პოტენციური გამოყენების საფუძველზე.

რუსეთის ექსტრადიციის მოთხოვნა, როგორც ჩანს, ეყრდნობოდა რუსეთში პატიმრობაში მყოფი პირის განცხადებებს, რომელმაც გასაევი 2004 წლის ივნისის მოვლენებში (2004 წლის ნაზრანის დარბევა ინგუშეთის სამთავრობო შენობებში) მონაწილეობაზე დაადანაშაულა, უშიშროების ფედერალური სამსახურის მიერ დაკითხვის დროს. დაკავებულმა, იდრის მატიევმა, მოგვიანებით უარყო განცხადება იმის მტკიცებით, რომ მას სცემდნენ, აწამებდნენ ელექტროშოკით და ოჯახით ემუქრებოდნენ. გასაევი ამტკიცებდა, რომ ის ინგუშეთში 2004 წლის აგვისტოში დააკავა ხუთმა ნიღბიანმა ოფიცერმა, რომლებმაც იგი ინგუშეთში -ის ცენტრალურ ოფისში მიიყვანეს, აწამეს და დაკითხეს თავდასხმის შესახებ. მისთვის ბრალი არ წაუყენებიათ და სამდღიანი წამების შემდეგ გაათავისუფლეს.

გასაევი რუსეთიდან გაიქცა და საბოლოოდ 2005 წელს ესპანეთს შეაფარა თავი. თუმცა, მისი მოთხოვნა თავშესაფრის თაობაზე უარყვეს „ესპანეთის ხელისუფლების მიერ მიღებული კონფიდენციალური ინფორმაციის“ საფუძველზე. 2006 წლის დეკემბერში იგი ესპანეთის ხელისუფლებამ რუსეთის მოთხოვნით დააკავა, როგორც დარბევაში ეჭვმიტანილი. ევროპის საბჭოს წამების პრევენციის კომიტეტისთვის ცნობილი არ ყოფილა კონსულტაციები რუსეთის პროკურორის მიერ მიცემული „დიპლომატიური გარანტიების“ შესახებ მანამ, სანამ ესპანეთის სასამართლომ არ დააკმაყოფილა ექსტრადიციის მოთხოვნა. ექსპერტების აზრით, „გარანტით თუ მის გარეშე, ჩეჩენი, რომელსაც ბრალად ედება პოლიციელების მკვლელობა, დიდხანს არ რჩება ცოცხალი რუსულ ციხეში“.

2008 წლის 31 დეკემბერს გასაევი წამების საწინააღმდეგო გარანტიების გარეშე გაგზავნეს რუსეთში.. -მა განაცხადა, რომ ექსტრადიციით ესპანეთმა დაარღვია თავისი ვალდებულებები ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო კანონმდებლობით, მათ შორის, წამების წინააღმდეგ გაეროს კონვენციით .

2009 წლის 30 ივნისს, საქმეზე პასუხისმგებელმა უფროსმა რუსმა გამომძიებელმა დაადგინა, რომ ყველა ბრალდება უნდა მოხსნოდა გასაევს, რომლის ალიბიც ხუთმა მოწმემ დაადასტურა. ის 28 აგვისტოს, რუსეთში 10 თვიანი პატიმრობის შემდეგ გაათავისუფლეს. „დიდი შვებაა, რომ გასაევი პატიმრობიდან გავიდა, მაგრამ პირველ რიგში ის იქ არასოდეს უნდა ყოფილიყო“, - თქვა ტანია ლოკშინამ, -ის მოსკოვის დირექტორის მოადგილემ.
ტუზლას კუნძულის კონფლიქტი

2003 წლის ტუზლას კუნძულის კონფლიქტი — კრიზისი რუსეთ-უკრაინის ურთიერთობებში 2003 წლის ბოლოს, რომელიც გამოწვეული იყო ტუზლას კუნძულის საკუთრებასა და რუსეთის მიერ ქერჩის სრუტეში კაშხლის აშენებით დაწყებული უთანხმოებით. დაპირისპირებამ გააჩინა შეიარაღებული დაპირისპირების შიში.

ფონი
ქერჩის სრუტე, რომელიც ერთადერთი დამაკავშირებელია აზოვის ზღვასა და შავ ზღვას შორის, შეიცავს მნიშვნელოვან არხს, რომელიც უკრაინის ტერიტორიაზეა. ტუზლას კუნძული არის ქვიშიანი ცელა, რომელიც მდებარეობს ქერჩის სრუტის შუაგულში დასავლეთით ქერჩის ნახევარკუნძულსა და აღმოსავლეთში ტამანის ნახევარკუნძულს შორის. კუნძული ადმინისტრაციულად არის უკრაინის ყირიმის ნაწილი. რფელის თქმით, კუნძულს აქვს სტრატეგიული სამხედრო მნიშვნელობა, ვინც აკონტროლებს მას, აკონტროლებს მოძრაობას სრუტეში, მათ შორის საზღვაო გემების.

კრიზისი
2003 წლის სექტემბერში რუსეთმა დაიწყო კაშხლის აშენება ტამანის ნახევარკუნძულიდან უკრაინის კუნძულისკენ უკრაინის ხელისუფლების ორგანოებთან წინასწარი კონსულტაციების გარეშე. უკრაინამ დაადანაშაულა რუსეთი კუნძულის ანექსიის მცდელობაში, თუ კაშხლის კავშირი დასრულდა, გადაიქცეოდა კონტინენტური რუსეთის ნაწილად და რუსეთი გააკონტროლებდა სრუტის სანაოსნო არხს. რუსეთმა უარყო ეს პრეტენზია და განაცხადა, რომ ის უბრალოდ ცდილობს ებრძოლოს ეროზიის შედეგებს ტამანის ნახევარკუნძულზე. უკრაინამ საპასუხოდ ტუზლაზე ჯარები განალაგა. კონფლიქტის გამო, 2003 წლის 2 დეკემბერს კუნძულზე დამონტაჟდა უკრაინის სასაზღვრო საპატრულო სადგური. 2003 წლის 5 დეკემბერს უკრაინის მთავრობამ გამოსცა ბრძანება #735 კუნძულის გადასარჩენად გადაუდებელი ზომების შესახებ. 2004 წლის 4 ივლისს უკრაინის კაბინეტმა გამოსცა ბრძანება #429, რომელიც ითვალისწინებდა ნაპირის გამაგრებითი ნაგებობების მშენებლობას და დატბორილი ტერიტორიებიდან მოსახლეობის გადაყვანას.

შედეგი
2003 წლის კონფლიქტის შემდეგ, ყირიმის უზენაესმა საბჭომ კუნძულზე ახალი დასახლების დაარსების ბრძანება გასცა. თუმცა, 2006 წლის 6 სექტემბერს ქერჩის საქალაქო ადმინისტრაციამ უარი თქვა ასეთი დასახლების შექმნაზე, რადგან ეს ეწინააღმდეგებოდა ქალაქის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ შემადგენლობას.

მანძილი დაუმთავრებელ კაშხლამდე, რომელიც გადაჭიმულია ტამანის ნახევარკუნძულიდან, დაახლოებით 100 მეტრია, წყლის სიღრმე ნახევარკუნძულის გარშემო არაუმეტეს 60 სანტრიმეტრია.

გადასასვლელის უფლების შესახებ დავები მოგვარდა 2003 წლის ორმხრივი შეთანხმებით აზოვის ზღვისა და ქერჩის სრუტის გამოყენებაზე თანამშრომლობის შესახებ, რომელმაც ამ წყლის ობიექტები ორივე ქვეყნის შიდა წყლებად აღიარა, მაგრამ ახალი დაძაბულობა წარმოიშვა 2014 წლის შემდეგ, როდესაც რუსეთმა ყირიმი მიიტაცა.

2022 წელს, უკრაინაში რუსეთის შეჭრის ფონზე, უკრაინის ყოფილმა პრეზიდენტმა, ლეონიდ კუჩმამ აღიარა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ რუსული ჯარები გადაკვეთდნენ უკრაინის საზღვარს ტუზლაში, სამხედროებს ექნებოდათ ცეცხლის გახსნის ბრძანება.
ტარკვინიის პატარა ცხენები

ტარკვინიის პატარა ცხენები არის მარგარიტ დიურასის რომანი, რომელიც 1953 წლის 16 ოქტომბერს გამოქვეყნდა გამომცემლობა გალიმარის მიერ.

რეზიუმე
რომანი ფრანგი ახალგაზრდების იტალიური არდადეგების შესახებ მოგვითხრობს. სამი ახალგაზრდა იტალიის მიკარგულ, მთებში ჩამალულ სოფელში მიდის დასასვენებლად, სადაც არაფერი ხდება საინტერესო, დრო ძალიან ნელა გადის და საშინელი სიცხე დამსვენებლებს სიცოცხლის სურვილს ართმევს. მიუხედავდა იმისა რომ ეს ადგილი არავის მოსწონს სამეგობრო წრე ყოველწლიერად მაინც აქ იკრიბები და თავს იმით იიმედებენ რომ მომავალი დღე უკეთესი და წვიმანი იქნება. თუმცა რამდენად უსახურადაც არ უმდა მოგეჩვენოთ სწორედ ეს არდადეგები გახდება მათთვის გარდამტეხი.

რომანს პარალელურ ხაზად გასდევს იტალიელი წყვილის ისტორია. მოხუცმა ცოლ-ქმარმა ახლახან დაკარგა ახალგაზრდა ვაჟი, გამნაღმველი, რომელიც ბომბმა იმსხვერპლა. ოჯახი უარს ამბობს შვილის ცხედრის გადმოსვენებაზე, რადგან არ სურთ რეალობის მიღება, სწორედ ეს ამბავი ხდება წიგნის მთავარი პერსონაჟებისთვის გადამწყვეტი, უნდა იწამონ თუ არა იმ რეალობის სადაც ცხოვრობენ, რა კავშირია ილუზიასა და რეალობას შორის და რამდეად შორს შეიძლება წვაიდეს წარმოსახვა.
ტიტანი (თანამგზავრი)

ტიტანი  — სატურნის ყველაზე დიდი თანამგზავრი (მზის სისტემაში სიდიდით მეორე). მეხუთეა პლანეტიდან დაშორების მხრივ. 1655 წელს აღმოაჩინა კრისტიან ჰიუგენსმა. დიამეტრი 5152 კმ-ია (მერკურიზე მეტია). საკუთარი ღერძისა და სატურნის გარშემო ბრუნვის პერიოდები ერთმანეთს ემთხვევა (16 დღე-ღამე), ამიტომ მხოლოდ ერთი მხარითაა მიქცეული ამ უკანასკნელისკენ. ორბიტა წრიულთან ახლოსაა; ორბიტის სიბრტყე თითქმის შეესაბამება სატურნის ეკვატორის სიბრტყეს, რომელიც პლანეტის ორბიტის სიბრტყიდან 26,73°-ითაა გადახრილი (იხ. ბრუნვის ღერძის დახრილობა). რადგანაც ტიტანის ბრუნვის ღერძი თითქმის პერპენდიკულარულადაა მისი ორბიტისადმი, წელიწადის დროების ცვლა მასზე უფრო მეტადაა გამოხატული, ვიდრე დედამიწაზე, და მათი ციკლი 29,46 წელი გრძელდება (სატურნის ორბიტალური პერიოდი).

თანამგზავრთა უმრავლესობისაგან განსხვავებით, ტიტანს ატმოსფერო აქვს (98,4% აზოტი, 1,6% მეთანი, უმნიშვნელო რაოდენობით ეთანი), რომლის მასა აჭარბებს დედამიწის ატმოსფეროს მასას; ატმოსფერული წნევა ზედაპირთან დაახლოებით 146,7 კპა (1,45 ატმ). ზედაპირის ტემპერატურა დაახლოებით 94 კელვინია, რაც რამდენადმე დაბალია მეთანის დუღილის ტემპერატურაზე. ამიტომ ტიტანზე არსებობს მეთანის ღრუბლები, მდინარეები, ტბები და მცირე და არაღრმა ზღვებიც კი. თუმცა ტემპერატურის უმნიშვნელო ლოკალური მომატება მდინარეებისა და მცირე ტბების სრულ და შედარებით სწრაფ აორთქლებას იწვევს, რასაც შემდეგ ნალექების მოსვლა მოსდევს. ტიტანის რელიეფზე ასახულია ეს პროცესები: მთის მცირე მასივების გვერდით შეიმჩნევა ვაკეები, ამომშრალი მდინარეების კალაპოტები და ვრცელი ღრმულები. აეროზოლების ნაწილაკები თანამგზავრს ნარინჯისფერ ელფერს აძლევს და არ იძლევა მისი ზედაპირის დაკვირვების საშუალებას. ამიტომ ზედაპირის პირველი დაკვირვებები მხოლოდ 2004 წლის ბოლოს მოხერხდა კოსმოსურ აპარატ „კასინის“ ინფრაწითელი კამერების დახმარებით, მისი ზონდი „ჰიუგენსი“ 2005 წელს ტიტანის ზედაპირზე დაჯდა. არსებობს იმის ვარაუდის საფუძველიც, რომ თანამგზავრის ზედაპირის სიღრმეში შესაძლოა არსებობდეს მარილიანი წყლის ოკეანე.
მირზა ჰასან ალკადარი

მირზა ჰასან ალკადარი (, ; დ. 1834 წლის 15 ოქტომბერი, ალახანი, კავკასიის იმამატი - გ. 1910 წლის 12 სექტემბერი, ალკადარი, დაღესტნის ოლქი, რუსეთის იმპერია) — ისლამური წარმოშობის იურისტი (ფაქიჰი, ანუ ისლამური სამართლის ექსპერტი), ისტორიკოსი, პოეტი, განმანათლებელი რევოლუციამდელ დაღესტანში.

ბიოგრაფია
მირზა ჰასან ალკადარი დაიბადა 1834 წლის 15 ოქტომბერს, სოფელ ბალახანში, რომელიც მდებარეობს თანამედროვე უნცუკულსკის რაიონში. მისი მამა აბდულა კურა ხანათის სოფელ ალკადარიდან იყო (ახლანდელი სულეიმან-სტალსკის რაიონი). სოფლის მმართველის ზეწოლის შემდეგ კი სოფელ ბალახანში გადავიდა საცხოვრებლად.

მირზა საკმაოდ განათლებული იყო და კარგად იცოდა გრამატიკა, ლოგიკა, ყურანი, ჰადისი, სიზმრების ინტერპრეტაცია, მათემატიკა და ა.შ. ის სოფელ ახტიში სწავლობდა, სადაც შეისწავლა ცნობილი აღმოსავლური ავტორების ნაშრომები ასტრონომიაზე, როგორიცაა „შარჰ ალ-მულაჰასი“, ასევე ფილოსოფიაზე - „შარჰ ალ-ჰიდაიათი“. ასევე მან შეისწავლა ისლამური იურისპრუდენციის საფუძვლები, ასევე თავისუფლად ფლობდა არაბულ, თურქულ და სპარსულ ენებს, ამასთანავე წერდა აზერბაიჯანულ ენაზეც.სკოლის დამთავრების შემდეგ ასწავლიდა არაბულ ენას თავის სოფელში.

მირზა თორმეტი წლის განმავლობაში წერდა წიგნებს და თანამშრომლობდა იმდროინდელ ცნობილ გაზეთებსა და ჟურნალებთან. მას ასევე ჰქონდა მიმოწერა გამოჩენილ მეცნიერებთან, პოეტებთან და რელიგიურ მოღვაწეებთან.

მან მიიღო იუნკრის წოდება 1865 წელს. 1871 წელს იგი გახდა უმცროსი ლეიტენანტი, ხოლო 1874 წელს უფროსი ლეიტენანტი. 1877 წელს დაღესტანსა და ჩეჩნეთში აჯანყების დაწყების შემდეგ მირზა ამ აჯანყებებში მონაწილეობაში დაადანაშაულეს. იგი დააპატიმრეს და გადაასახლეს ქალაქ სპასკში, ტამბოვის გუბერნიაში, 1879 წელს. სპასკში იგი მჭიდრო კავშირი ჰქონდა ადგილობრივ თათარ მუსლიმებთან. მან დეტალურად აღწერა თავისი შთაბეჭდილებები იმ მიწის შესახებ, სადაც ოთხი წლის გატარება მოუწია, წიგნში - „დივან ალ-მამნუნ“.

1883 წელს ის დაბრუნდა სამშობლოში ალექსანდრე -ის მიერ გამოცხადებული ამნისტიით. გადასახლებიდან დაბრუნების შემდეგ ჰასანმა მშობლიურ სოფელში სკოლა გახსნა. იქ ასწავლიდა კითხვას, წერას, არითმეტიკას, გეოგრაფიას, ასტრონომიას, დაღესტნის ისტორიას.

ის ასევე წერდა სტატიებს ბაქოს გაზეთში - „აკინჩიში“, 1875-1876 წლებში და გაზეთ „ზიაში“, რომელიც გამოდიოდა თბილისში 1879-1880 წლებში.

მირზა ჰასან ალკადარი გარდაიცვალა 1910 წლის 12 სექტემბერს.

ნაშრომები
მირზა ჰასან ალკადარმა მრავალი წიგნი დაწერა არაბულ, თურქულ, სპარსულ ენებზე. განსაკუთრებით ცნობილია მისი ისტორიული ქრონიკა - („ისტორიული ცნობები დაღესტნის შესახებ"), რომელიც მოიცავს დაღესტნის ისტორიას მრავალი საუკუნის განმავლობაში. წიგნის პირველი გამოცემა გამოიცა 1903 წელს ბაქოში აზერბაიჯანულ ენაზე, ხოლო მაჰაჩყალაში 1929 წელს წიგნი გამოიცა რუსულ ენაზე (მთარგმნელი იყო მირზას ვაჟი - ალი ჰასანოვი). მირზამ ასევე დაწერა „ჯირაბ ალ-მამნუნი“ 1910 წელს და გამოაქვეყნა 1912 წელს, რომელშიც მოყვანილია შარიათის (ძირითადად შაფიის იურიდიული სკოლის) ძირითადი დებულებები და სხვა საკითხები ისლამის შესახებ. მან 1913 წელს დაწერა „დივან ალ-მამნუნი" - ლექსების კრებული, რომელშიც დაწვრილებით იყო აღწერილი 1877 წლის მოვლენები.