iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ოსეთის ოკრუგი

ოსეთის ოკრუგი — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიალური ერთეული რუსეთის იმპერიაში.

საქართველო-იმერეთის გუბერნია
დაახლოებით 1843 წელს საქართველო-იმერეთის გუბერნიის გორის მაზრაში შეიქმნა ოსეთის ოკრუგი. იგი შედგებოდა ჯავის, პატარა ლიახვის და ნარის უბნებისაგან.

1859 წლის 29 ნოემბერს ტფილისის გუბერნიის ოსეთის ოკრუგს გამოეყო ნარის უბანი, რომელიც შეუერთეს ჩრდილოკავკასიის თერგის კაზაკთა ლაშქრის მიწებს, ხოლო თავად ოკრუგი ლიკვიდირებულ იქნა და მისი ამიერკავკასიის ნაწილი გარდაიქმნა ოსეთის უბნად გორის მაზრაში.

ოსეთის ოკრუგის უფროსები:
ლევან ედიშერის ძე ჩოლოყაშვილი (...1845-1847);
დავით ევგენის ძე ქობულაშვილი (1848-1852);
ზაქარია სოლომონის ძე ავალიშვილი (1854-1859).

თერგის ოლქი
1860 წელს ალექსანდრე -ის ბრძანებულებით შეიქმნა თერგის ოლქი. 1862 წლის 29 მაისს მოხდა თერგის ოლქის დაყოფა ადმინისტრაციულ ერთეულებად.

1869 წლის 30 დეკემბერს ოსეთისა და ინგუშეთის ოკრუგების გაერთიანებით შეიქმნა ვლადიკავკაზის ოკრუგი.
სივასის კონგრესისა და ეთნოგრაფიის მუზეუმი

სივასის კონგრესისა და ეთნოგრაფიის მუზეუმი — მუზეუმი სივასში, თურქეთი.

მდებარეობა
მუზეუმის შენობა მდებარეობს ინონუს ბულვარზე სივასში. ორი შუა საუკუნეების მედრესე (სკოლა), შიფაჰიე მედრესე და ბურუჯიე მედრესე, მდებარეობს მუზეუმის აღმოსავლეთით.

ისტორია
შენობა თავდაპირველად იყო უმაღლესი სკოლა. ის აშენა 1892 წელს მეჰმეთ მაზლუმ ბეიმ, სივასის გუბერნატორმა. 1919 წლის 4-12 სექტემბერს შენობა გამოიყენეს თურქმა ნაციონალისტებმა თურქეთის დამოუკიდებლობის ომის მომზადების ცენტრად (იხილეთ სივასის კონგრესი). კონგრესის შემდეგ, მუსტაფა ქემალ ფაშა (მოგვიანებით ათათურქი) და მისი მეგობრები რჩებოდნენ ამ შენობაში 1919 წლის 18 დეკემბრამდე, როდესაც ისინი ანკარისკენ გაემგზავრნენ. მათი წასვლის შემდეგ, შენობა დაბრუნდა ძველ როლში როგორც უმაღლესი სკოლა. 1930 წელს შენობამ განიცადა რენოვაცია. 1984 წელს, პრეზიდენტ ქენან ევრენის ინსტრუქციით, შენობა შეიძინა კულტურის სამინისტრომ. რესტავრაციის პერიოდის შემდეგ, ის გაიხსნა როგორც კონგრესის მუზეუმი 1990 წელს.

მუზეუმის შენობა და ექსპონატები
სამსართულიანი შენობა არის საუკუნის ოსმალური სამოქალაქო არქიტექტურის ნიმუში. ლაბორატორია, ფოტო ოთახი და საწყობი ოთახები მდებარეობს სარდაფში. აწეული პირველი სართული არის ეთნოგრაფიული განყოფილება, ხოლო ზედა სართული არის ათათურქისა და კონგრესის განყოფილება. ეთნოგრაფიულ განყოფილებაში ერთი ოთახი დარეზერვებულია იარაღისთვის. სხვა ოთახი, სახელწოდებით ჰაჯი ბესლენი, ინახავს ეთნოგრაფიულ ექსპონატებს, როგორიცაა მონეტები, კალიგრაფია და ნახატები, რომლებიც მიუძღვნა თურან თურქეროღლუმ. სხვა ოთახში არის სივასის ხალიჩების კოლექცია და საუკუნის ხის მიმბერი (სამღვდელო კათედრა) დივრიგის ციხე-მეჩეთიდან. სხვა ოთახი, სახელწოდებით ბაშოდა („მთავარი ოთახი“), წარმოადგენს ოსმალური ეპოქის მდიდარი სივასელი მოქალაქეების სასტუმრო ოთახს. ამ ოთახში ასევე გამოფენილია ექსპონატები დივრიგის ულუ მეჩეთიდან. სხვა ოთახებში გამოფენილია სპილენძის ნაკეთობები, თექე (ოსმალური ეპოქის ისლამური ინსტიტუტის ტიპი) ნივთები და ტანსაცმელი.

ზედა სართულზე, ათათურქისა და კონგრესის განყოფილებაში, ერთი ოთახი არის ის ადგილი, სადაც ტარდებოდა კონგრესი. ასევე არის ტელეგრაფის ოთახი (რომელიც იყო კომუნიკაციის ერთადერთი საშუალება 1919 წელს) და საბეჭდი ოთახი. ასევე გამოფენილია დოკუმენტების ასლები.
ტატაკი

იაპონურ სამზარეულოში არსებობს თევზისა და ხორცის დამზადების ორი მეთოდი, რომლების სახელწოდებებია ტატაკი ან ტოსა-მი. იაპონურ ენაში ტატაკი ნიშნავს „დაფქულს“ ან „ნაწილებად დარტყმას“.

დამზადებული საკვები
ტატაკის დამზადების პირველ მეთოდში ხორცი ან თევზი სწრაფად იწვება ძალიან ცხელ ცეცხლზე ან ტაფაზე — იმდენად მცირე დროით, რომ გარედან მხოლოდ ოდნავ იწვება, შიგნიდან კი რჩება ნახევრად უმი. ზოგჯერ მას ცოტა ხნით ძმარში ამარინადებენ, შემდეგ კი თხელ ნაჭრებად ჭრიან და აყოლებენ ჯანჯაფილს — დაფქულს ან პასტის სახით. სწორედ ამ ეტაპზე მოხვევის/დაკეპვის მოქმედებიდან მომდინარეობს სახელწოდება "ტატაკი". ასე მომზადებული თევზი ან ხორცი ხშირად მიირთმევა საშიმის მსგავსად — სოიოს სოუსთან და სხვადასხვა გარნირთან ერთად.

ეს მეთოდი თავდაპირველად ტოსას პროვინციაში, დღევანდელი კოტის პრეფექტურა, გავრცელდა და განსაკუთრებით ბონიტოს (კაცუო-ნო-ტატაკი) მოსამზადებლად გამოიყენებოდა. ლეგენდის მიხედვით, ტატაკის იდეა ეკუთვნის მე-19 საუკუნის ცნობილ სამურაისა და რეფორმატორს, საკამოტო რიომას, რომელმაც ხორცის სწრაფად, გრილზე შეწვის ევროპული ტექნიკა ნაგასაკიში მცხოვრები უცხოელებისგან ისწავლა და შემდეგ თავის კუთხეში ადაპტირებული სახით დანერგა.
მოუმზადებელი საკვები
ტატაკის მეორე მეთოდში სახელწოდება მომდინარეობს სწორედ პროცესიდან – საკვები ფაქტობრივად "დარტყმით იჭრება წვრილ ნაწილებად". მაგალითად, თინუსი ან სკუმბრია წვრილად იჭრება და ერევა სხვადასხვა სურნელოვან სანელებლებთან, როგორიცაა ნიორი, ჯანჯაფილი, მწვანე ხახვი ან შისოს ფოთლები. მირთმევამდე შეიძლება გადაესხას სოიოს სოუსი, რაც გემოს კიდევ უფრო ამდიდრებს.
მაქსიმ საკულტანი

მაქსიმ საკულტანი (დ. 18 ნოემბერი, 1996) — მოლდოველი თავისუფალი სტილით მოჭიდავე, რომელიც 65 კილოგრამ წონით კატეგორიაში ასპარეზობს. 23 წლამდელთა შორის ორგზის მსოფლიო ჩემპიონატის და 2021 წლის ევროპის ჩემპიონატის პრიზიორი საკულტანი მოლდოვას წარმოადგენდა 2024 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე.

საკულტანი ასევე მომღერალი და რეპერია, რომელიც ცნობილია თავისი სასცენო სახელით მაგნატი.
კაროლ ნავროცკი

კაროლ ნავროცკი (; დ. 3 მარტი, 1983) — პოლონელი ისტორიკოსი და პოლიტიკოსი, პოლონეთის მე-6 პრეზიდენტი. 2021 წლიდან ის არის ეროვნული მეხსიერების ინსტიტუტის ხელმძღვანელი. გდანსკის მეორე მსოფლიო ომის მუზეუმის დირექტორი 2017-2021 წლებში.

ნავროცკის კვლევა ფოკუსირებულია პოლონეთში ანტიკომუნისტურ ოპოზიციაზე, პოლონეთის სახალხო რესპუბლიკაში ორგანიზებულ დანაშაულზე და სპორტის ისტორიაზე. 2024 წლის თებერვალში იგი ჩაირიცხა რუსეთის ფედერაციის მიერ სისხლის სამართლის ბრალდებით ძებნილ პირთა სიაში, რაც დაკავშირებულია 1944-1989 წლებში პოლონეთის ტერიტორიაზე წითელი არმიის ყოფნის აღმნიშვნელი ძეგლების მოცილებასთან დაკავშირებულ ქმედებებთან. 2024 წლის 24 ნოემბერს ნავროცკი გამოცხადდა პარტია სამართალი და სამართლიანობის მიერ, როგორც დამოუკიდებელი კანდიდატი 2025 წლის პოლონეთის საპრეზიდენტო არჩევნებისთვის.

ნავროცკის კამპანიის პლატფორმა აღწერილია როგორც „პატრიოტული, პრო-ქრისტიანული, პრო-ნატო და დონალდ ტრამპის მხარდამჭერი“. იგი იზიარებს კულტურულად კონსერვატიულ შეხედულებებს. ნავროცკი მხარს უჭერს პოლონეთის კათოლიკურ ეკლესიასა და პოლონეთის მთავრობას შორის მჭიდრო ურთიერთობების შენარჩუნებას, აბორტის ფართო კრიმინალიზაციას და ეწინააღმდეგება ერთსქესიანთა ქორწინების ან სამოქალაქო კავშირების ლეგალიზაციას, მიუთითებს კათოლიკურ სექსუალურ ეთიკაზე. გეოპოლიტიკურად, მხარს უჭერს პოლონეთის ამერიკის შეერთებულ შტატებთან და ნატოსთან კავშირების შემდგომ გაძლიერებას, ხოლო ეწინააღმდეგება ევროპულ ინტეგრაციას.
დემეტრიუს ჯონსონი

დემეტრიუს კრიშნა ჯონსონი (დ. 13 აგვისტო, 1986) — ყოფილი ამერიკელი შერეული საბრძოლო ხელოვნების მებრძოლი. იგი ასპარეზობდა დივიზიონში , სადაც ფლობდა ამავე წონის ქამარს. მან ეს ქამარი 11-ჯერ დაიცვა, რაც რეკორდული მაჩვენებელია. მას ასევე ეკუთვნის -ის ისტორიაში ზედიზედ გამარჯვებების ყველაზე მეტი რაოდენობა ამ წონაში. ჯონსონი ფართოდ ითვლება ყველა დროის ერთ-ერთ უდიდეს შერეული საბრძოლო ხელოვნების მებრძოლა.

ბევრი ჯონსონს „ყველა დროის უდიდეს -ის მებრძოლად“ მოიხსენიებს, პროფესიონალურ -ში 25 გამარჯვებითა და 4 წაგებით, ასევე 36 გამარჯვებითა და 4 წაგებით, მათ შორის სამოყვარულო და შერეული წესების ბრძოლებში. 55 კგ წონით კატეგორიაში მან მხოლოდ ერთი ბრძოლა წააგო, საკამათო ორმხრივი გადაწყვეტილებით ჰენრი სეხუდოსთან, რომელიც მან მეორე ბრძოლაში ნოკაუტით დაამარცხა. 60 კგ წონით კატეგორიაში მას ასევე ჰქონდა ტიტულები და მნიშვნელოვანი რეიტინგული გამარჯვებები, თუმცა ამ დივიზიონში მას 3 წაგებაც ჰქონდა.
ვაკიფის მუზეუმი

ვაკიფის მუზეუმი — ეთნოგრაფიული მუზეუმი ანკარაში, თურქეთში, რომელიც ვაკიფური (შემოწირული) ნივთების გამოფენას ატარებს.

მუზეუმი მდებარეობს ათათურქის ბულვარზე ანკარაში. იგი განლაგებულია მელიკე ხათუნის მეჩეთის სამხრეთით და გენჩლიკ პარკის აღმოსავლეთით, რომელიც ანკარის უდიდესი პარკია. ანკარის სხვა მუზეუმები, როგორიცაა საფოსტო მარკების მუზეუმი, ანკარის ეთნოგრაფიული მუზეუმი და სახელმწიფო ხელოვნებისა და ქანდაკების მუზეუმი, ახლოსაა. მუზეუმის შენობა აშენდა, როგორც სკოლის შენობა. ეს არის თურქეთის პირველი ეროვნული არქიტექტურული მოძრაობის ნიმუში. 1928-დან 1941 წლამდე იგი იურიდიული ფაკულტეტის მიერ გამოიყენებოდა, ხოლო 1941 წლის შემდეგ - გოგონების პროფესიული სკოლის მიერ. 2004 წელს ის აღადგინეს და 2007 წლის 7 მაისს გაიხსნა, როგორც მუზეუმი.

გამოფენები
ვაკიფი ნიშნავს „საქველმოქმედო ფონდს“ და მუზეუმი ეთნოგრაფიულ შემოწირულობებს ეძღვნება. პირველ სართულზე გამოფენილია ხალიჩები და ნაქსოვები, ასევე ხალიჩის ქსოვის სხვადასხვა ხელსაწყოები. ზედა სართულზე გამოფენილია ხელნაწერი წიგნები, კასრები, ლითონისა და ხის ნაწარმი. შედარებით უფრო ახალი ნივთები, როგორიცაა საათები და საუკუნის კამერები, ასევე მუზეუმის კოლექციის ნაწილია.

გალერეა
მესინის საერთაშორისო რალი

მესინის საერთაშორისო რალი — ყოფილი რალის რბოლა, რომელიც იმართებოდა იტალიის ქალაქ მესინაში.

ისტორია
რალი 1979 წლიდან 2004 წლამდე 26-ჯერ ჩატარდა და ევროპის რალის ჩემპიონატისა და იტალიის ეროვნული რალის ჩემპიონატის ნაწილი იყო.

ბევრი წამყვანი იტალიელი მრბოლელი რამდენიმე წლის განმავლობაში მესინაში იბრძოდა იტალიის ტიტულისთვის, რადგან ეს რალი სეზონის ერთ-ერთი ბოლო რბოლა იყო და ხშირად გადამწყვეტიც. გამარჯვებულებს შორის იყვნენ ანდრეა აგინი, ფრანკო კუნიკო და პიერო ლიატი.

რბოლები
ოპერაცია „ობობას ქსელი“

ოპერაცია „ობობას ქსელი“ (უკრ.: «») — უპილოტო საფრენი აპარატებით თავდასხმა, რომელიც უკრაინის უსაფრთხოების სამსახურმა (უუს), რუსეთ-უკრაინის ომის დროს, 2025 წლის 1 ივნისს რუსეთის სიღრმეში განახორციელა. კოორდინირებული დარტყმები რუსეთის საჰაერო ძალების შორი მოქმედების ავიაციის ობიექტებზე, კერძოდ, ხუთ საჰაერო ბაზაზე — ბელაიაზე, დიაგილევოზე, ივანოვო-სევერნიზე, ოლენიასა და უკრაინკაზე განხორციელდა. თავდასხმა რუსეთის ტერიტორიაზე არსებული სატვირთო მანქანებში დამალული და გაშვებული დრონების გამოყენებით მოხდა.

ოპერაცია, ომის ამ მომენტამდე რუსეთის საჰაერო ბაზებზე ყველაზე მასშტაბური დრონით თავდასხმა იყო, რომელშიც უკრაინამ გამოიყენა 117 დრონი. დაზიანდა 40-ზე მეტი თვითმფრინავი, უკრაინელი ოფიციალური პირების თქმით, რუსეთმა დაადასტურა, რომ თავდასხმა მოხდა. ოპერაცია აღსანიშნავია უპრეცედენტო გეოგრაფიული შეღწევით, ხუთ ოლქში ხუთ დროის სარტყელში, განსაკუთრებით აღმოსავლეთ ციმბირში მდებარე ბელაიას საჰაერო ბაზასთან დაკავშირებით. ეს ოლქი უკრაინისგან 4 300 კილომეტრითაა დაშორებული.
ალიკუდი

ალიკუდი — ეოლის არქიპელაგის, ვულკანური კუნძულების ჯაჭვის, შვიდი კუნძულიდან ყველაზე დასავლეთით მდებარე კუნძული. მდებარეობს სიცილიის ჩრდილოეთით და ლიპარის დასავლეთით, დაახლოებით 40 კილომეტრში. კუნძულის საერთო ფართობია 5.2 კმ² და წრიული ფორმისაა.

ისტორია
კუნძული ჩამოაყალიბა დიდი ხნის ჩამქრალმა ვულკანმა მონტანიოლამ, დაახლოებით 150,000 წლის წინ. ვარაუდობენ, რომ კუნძული ბოლოს 27000 წლის წინ შეიცვალა.

არქეოლოგიური გათხრების შედეგად დადგინდა, რომ კუნძული პირველად დასახლებული იყო ძვ.წ. საუკუნეში. ალიკუდზე ასევე აღმოაჩინეს რომაული კერამიკის ფრაგმენტები, რომლებიც გვხვდება კუნძულის აღმოსავლეთ სანაპიროზე.

სახელი „ალიკუდი“ მომდინარეობს კუნძულის ძველი ბერძნული სახელიდან - ერიკა (მანანა) იზრდება კუნძულის ფერდობებზე. მრავალი საუკუნის განმავლობაში ალიკუდი მეკობრეების ხშირი შემოსევების სამიზნე იყო. შესაბამისად, კუნძულის მოსახლეობა იძულებული გახდა თავშესაფარი ეპოვა მაღალ ტერასებზე აშენებულ პატარა სახლებში, რაც იმასაც ნიშნავდა, რომ ალიკუდის მოკრძალებული კუნძულოვანი ეკონომიკის საფუძველი სოფლის მეურნეობა და ატმის მოშენება იყო.

1807 წელს მეფე ფერდინანდ -მ შექმნა ალიკუდის გრაფის ტიტული და ის ესპანელ დიპლომატ ალონსო დე რივეროს მიანიჭა.

დემოგრაფია
კუნძულზე დღეს დაახლოებით 120 მოსახლეა, რომლებიც ძირითადად თევზაობით ან მეურნეობით ცხოვრობენ. კუნძულზე მხოლოდ ერთი რესტორანია და მენიუ დიდად არის დამოკიდებული იმაზე, თუ რა თევზი დაიჭირეს ადგილობრივმა მეთევზეებმა.
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა 2025-2026

უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა 2025-2026 არის უეფა-ს მიერ ორგანიზებული მთავარი ევროპული საკლუბო ტურნირის 71-ე გათამაშება.

ფინალური მატჩი შედგება 2026 წლის 30 მაისს უნგრეთის დედაქლაქ ბუდაპეშტში. გამარჯვებული ავტომატურად მოიპოვებს ადგილს ჩემპიონთა ლიგის მომდენო სეზონში, 2026 წლის ფიფა-ს კონტინენტთაშორისი თასის გათამაშებაში, 2026 წლის უეფა-ს სუპერთასში და 2029 წლის ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატში.

ჩემპიონთა ლიგიეს ეს სეზონი იქნება პირველი, რომელშიც ერთი ქვეყნიდან 6 კლუბი იქნება წარმოდგენილი (ინგლისი).

თარიღები
მეორე საკვალიფიკაციო
პირველი მატჩები გაიმართა 22-23 ივლისს, ხოლო განმეორებითი — 29-30 ივლისს.
ორთქლმავლების ღია ცის ქვეშ მუზეუმი

ორთქლმავლების ღია ცის ქვეშ მუზეუმი — სარკინიგზო მუზეუმი ანკარაში, თურქეთში, რომელიც ფოკუსირებულია თურქეთის სახელმწიფო რკინიგზაზე მომუშავე ორთქლმავალი ლოკომოტივების ისტორიაზე. მუზეუმი თავდაპირველად მდებარეობდა ანკარის ცენტრალური სადგურის მიმდებარე პარკში,თუმცა 2014 წელს ეს ტერიტორია დასჭირდათ სადგურის გაფართოების პროექტისთვის, მუზეუმი კი გადატანილ იქნა ამჟამინდელ მდებარეობაზე ვანდერლენდ ევრაზიასთან ახლოს. მუზეუმი ეკუთვნის და მართავს თურქეთის სახელმწიფო რკინიგზა , რომელიც ასევე მართავს ანკარის რკინიგზის ისტორიის მუზეუმს, ისევე როგორც ათათურქის ავტომობილისა და რკინიგზის ხელოვნების მუზეუმს.

მუზეუმი
ნაჩვენები ექსპონატებია:

1909 ბეუხელტი და კო. (გერმანია) ხის სამგზავრო ვაგონი
რესტორნის ვაგონი
ბერნარდინო ნოკი

ბერნარდინო ნოკი — იტალიელი მხატვარი, ძირითადად ხატავდა ისტორიულ თემებზე.

ბიოგრაფია
იგი დაიბადა ლუკაში და იქ ღებულობდა განათლებას ჯუზეპე ანტონიო ლუკის ხელმძღვანელობით 1767 წლამდე. 1769 წლისთვის ნოკი და სტეფანო ტოფანელი გადავიდნენ რომში, სადაც შევიდნენ ნიკოლო ლაპიკოლას სტუდიაში.

1780 წელს მან დახმარება გაუწია სამოციქულო სახლის მოხატვას, ხოლო 1785 წელს ვატიკანის ბიბლიოთეკის „ “-ის მოხატვას. 1797 წელს მან დახატა „წმინდა იოსების გარდაცვალება“ გუბიოში, სან სეკონდოს ეკლესიისთვის. 1804 წელს დაასრულა „წმინდა ანას სიკვდილი“ სპოლეტოში, სან ფრედიანოს ბაზილიკისთვის. რომში დაბრუნების შემდეგ, ნოკიმ 1799 წელს დახატა უფლისწული კამილო ბორგეზეს პორტრეტი. 1803 წელს - `წმინდა პუდენციანას დიდება~ (იმავე სახელწოდების ეკლესიისთვის), სან-ნოვატო და სან-ტიმოტეო. 1807 წელს მან დახატა პაპ პიუს -ის პორტრეტი. მან ასევე დახატა „მოცეკვავეები“, „კეთილშობილი ქალბატონის პორტრეტი“ და საფრანგეთის პატივცემული მარი კლოტილდას, „სარდინიის დედოფლის პორტრეტი“ (1809). მისი ვაჟი, პიეტრო ნოკი, ასევე მხატვარი იყო.

ნოკი გარდაიცვალა 1812 წელს, რომში.
ცუკუდანი

ცუკუდანი — თხლად დაჭრილი ზღვის პროდუქტი, ხორცი ან წყალმცენარე, რომელიც იხარშება სოიოს სოუსსა და მირინში.ცუკუდანი გამოიყენება ჩვეულებრივი ბრინჯის საგემოვნებლად გასამდიდრებლად და იმდენად მარილიანია, რომ გრძელი დროით არ ფუჭდება. მაღალი ოსმოსური წნევა ხელს უშლის მიკრობული გაფუჭების პროცესს, ეს მეთოდი წააგავს მარინადებში და სხვა დამწნილებულ საკვებში გამოყენებულ პრინციპებს. მისი სახელი მომდინარეობს ცუკუდაჯიმიდან, კუნძული (ამჟამად, ჩუო, ტოკიო) სადაც ის პირველად იყო დამზადებული ედოს პერიოდის დროს. იყიდება ცუკიუდანის მრავალი სახეობა, რომლებშიც ხშირი ინგრედიენტებია: ლამინარიასნაირებისგან, ხამანწკისგან, ახალგაზრდა ლენსთევზა და ნორი. ტრადიციულად დამზადებული ცუკუდანი ადვილად ინახება და ედოს პერიოდიდან მოყოლებული იაპონურ სამზარეულოებში შენახვისთვის ვარგის გარნირად გამოიყენება.

ცუკუდანი შეიძლება დამზადებული იყოს კომბუსგან ან ვაკამეს წყალმცენარისგან და ხშირად მზადდება დაშისგან დამზადებიდან მიღებული ინგრედიენტების ხელახლა გამოსაყენებლად, რომლებიც სხვა შემთხვევაში გადაიყრებოდა. ის ჩვეულებრივ იჭმევა დამზადებულ ბრინჯთან ერთად არომატიზატორის სახით, რადგან არომატი ძალიან ინტენსიურია (დაახლოებით 1 სუფრის კოვზი ბრინჯის ერთ თასზე). მზა ცუკუდანს მიირთმევენ მაცივრიდან გაცივებულს, სადაც ის იღებს ჟელატინისებრ ტექსტურას.
ლოკალური ვარიაციები
ვაგასაკი ნო ცუკუდანი , დამზადებულია აკიტის პრეფექტურაში, ჰაჩიროგატას ტბაში დაჭერილი პატარა ტბორის სურნელით
ასარი ნო ცუკუდანი  , დამზადებულია პატარა კისრის მოლუსკისგან – ტიბის პრეფექტურა
იკანაგო ნო კუგინი , დამზადებულია მექვიშიასებრით – ჰიოგოს პრეფექტურა
ინაგო ნო ცუკუდანი , დამზადებულია კალიებით – ფუკუშიმას პრეფექტურა და ნაგანოს პრეფექტურა
ზაზამუში ნო ცუკუდანი , დამზადებულია მეგაზაფხულენისა და რუისელების ლარვებისგან – ინა, ნაგანო
რუსუდან ზექალაშვილი

რუსუდან რაფიელის ასული შამელაშვილი ზექალაშვილისა (დ. 29 ნოემბერი, 1954, ქუთაისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ენათმეცნიერი, პედაგოგი და ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი.

დაიბადა ქალაქ ქუთაისში. 1978 წელს წარჩინებით დაამთავრა ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი ქართული ენისა და გერმანული ენის სპეციალობით. 1978-1988 წლებში ამავე უნივერსიტეტში მუშაობდა მასწავლებლად ქართული ენისა და უცხო ენის კათედრაზე.

1981 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე — "იოსებ გრიშაშვილის თხზულებების ლექსიკა", 2006 წელს კი სადოქტორო თემაზე — "ქართული დიალოგური მეტყველება".

მისი ავტორობით გამოცემულია რამდენიმე წიგნი, მათ შორის: "ქართული მართლწერის საკითხები", "ქართული მეტყველების კულტურის საკითხები", "ქართული ენა და სამედიცინო ტერმინოლოგიის საკითხები" და სხვა. აგრეთვე არის შემდგენელი ქართულ-გერმანული და გერმანულ-ქართული ლექსიკონებისა.

არის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისი სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი, კითხულობს ლექციებს შემდეგ საგნებში: ახალი ქართული ენა — მორფოლოგია, ახალი ქართული ენა — სინტაქსი, ქართული დიალექტოლოგია და სხვა. დაჯილდოებულია თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ოქროს მედლით.
აკატლანი (იდალგო)

აკატლანის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იდალგოს შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 22 268 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 10.9%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 241.6 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 92.2 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იდალგოს შტატის შემადგენლობაში 1865 წლის 8 აგვისტოს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია აკატლანი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 13001.
ახაკუბა

ახაკუბის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იდალგოს შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 18 872 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 10.7%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 253.1 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა ადამიანი 74.6 კმ²-ზე. ტერიტორია იდალგოს შტატის შემადგენლობაში 1936 წლის 16 ივნისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ახაკუბა. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 13005.
აკასოჩიტლანი

აკასოჩიტლანის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იდალგოს შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 46 065 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 13.5%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 238.9 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა ადამიანი 193.6 კმ²-ზე. ტერიტორია იდალგოს შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 15 თებერვალს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია აკასოჩიტლანი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 13002.
აკტოპანის მუნიციპალიტეტი (იდალგო)

აკტოპანის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იდალგოს შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 61 002 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 12.3%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 271.9 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 224.4 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იდალგოს შტატის შემადგენლობაში 1824 წლის 6 აგვისტოს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია აკტოპანი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 13003.
დამანა მელიქიშვილი

დამანა მელიქიშვილი (დ. 17 ივნისი, 1939, მცხეთა, საქართველოს სსრ) — ქართველი ენათმეცნიერი, პედაგოგი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი.

დაიბადა 1939 წლის 17 ივნისს, ქალაქ მცხეთაში. 1962 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი ქართული ენის განხრით.

არის ავტორი მრავალი სამეციერო ნაშრომის, მათ შორის: "იოანე პეტრიწის ფილოსოფიურ შრომათა ენა და სტილი", ქართული ზმნის უღლების სისტემა", "იოანე პეტრიწი. განმარტება პროკლე დიადოხოსის ღვთისმეტყველების საფუძვლებისა" და სხვა.

1967 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია — "იოანე პეტრიწის ფილოსოფიურ შრომათა ენა და სტილი", ხოლო 1988 წელს სადოქტორო თემაზე — "გელათის სალიტერატურო სკოლა და ქართული ფილოსოფიური ენის (ტერმინოლოგიის) ჩამოყალიბების გზები".

ოჯახი შექმნა პოეტ ბესიკ ხარანაულთან, ეყოლა ვაჟიშვილი — ლევან ხარანაული, მხატვარი და ქალიშვილი — ანა ხარანაული, მეცნიერი. მისი ძმა იყო აგრეთვე ცნობილი ქართველი მოქანდაკე ვაჟა მელიქიშვილი.
აბაშირის ციხე

აბაშირის ციხე — ციხე მდებარეობს იაპონიის ჩრდილოეთით, ჰოკაიდოს პრეფექტურაში, აბასირის ქალაქში. ეს არის იაპონიის ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე მოქმედი ციხე, რომელიც 1890 წელს გაიხსნა. ციხის ძველი ნაწილები 1983 წელს ტენტოს მთის ძირში გადაიტანეს, სადაც ისინი ქვეყნის ერთადერთ ციხის მუზეუმად ფუნქციონირებენ.

ისტორია
მეთოდურად, მეიჯის რესტავრაციის ფარგლებში, იაპონიის მთავრობამ 1868 წელს ჰოკაიდოზე სასჯელის გადატანის პოლიტიკა დანერგა, რათა გაზრდილიყო იაპონური მოსახლეობა კუნძულზე. 1890 წლის აპრილში, მთავრობამ აბაშირის იზოლირებულ სოფელში გადაასახლა ათასზე მეტი პოლიტიკური პატიმარი. მათ შორის ბევრი ტოკუგავა პერიოდის სამურაი იყო, რომლებიც 1877 წლის სატსუმას აჯანყების დროს იყვნენ გასამართლებული.

აბაშირის ციხის პატიმრები იძულებულნი იყვნენ, შეესრულებინათ სხვადასხვა სამუშაოები, მათ შორის ხის დამუშავება და სოფლის მეურნეობა. დამატებით, აბაშირის ციხის მსჯავრდებულებს აიძულებდნენ, აეშენებინათ გზები, რომლებიც ამ რაიონს უფრო მოსახლე სამხრეთთან აკავშირებდა. ჰოკკაიდოს ცენტრალური გზის მშენებლობა დაეყრდნო ჰოკკაიდოს დასჯილი შრომის ძალას. მრავალი პატიმარი დაიღუპა გზის ერთ მონაკვეთზე აბაშირის სოფელსა და ასაჰიკავას შორის, რის გამოც ამ მონაკვეთს „პატიმართა გზა“ ეწოდა. საწყისი პირობები უკიდურესად მკაცრი იყო, არასაკმარისი საკვებითა და დასვენებით, ხოლო 200-ზე მეტი პატიმარი გარდაიცვალა შიმშილით, უბედური შემთხვევებისა და გაქცევის მცდელობისთვის სასჯელის შედეგად.

პოლიტიკურმა მრჩეველმა კანეკო კენტარომ ადრე წარადგინა მოხსენება, რომელშიც გულისხმობდა, რომ მთავრობა არ იყო ვალდებული, დაეკმაყოფილებინა გზის მშენებლობის პროცესში დაღუპული მსჯავრდებულებისთვის დაკრძალვასთან დაკავშირებული მომსახურებები. გარემო ხელს უწყობდა დისციპლინასა და კონტროლს, რაც ხაზს უსვამდა შენობის პანოპტიკონის ტიპის განლაგება.

ციხის უმეტესობა 1909 დაიწვა ხანძრის დროს, მაგრამ 1912 წელს კვლავ აღადგინეს

მუზეუმი
1983 წელს ციხის ძველი ნაწილები გადატანილი იქნა ტენთოს მთაზე და ახლა ფუნქციონირებს როგორც მუზეუმი სახელწოდებით აბაშირის ციხის მუზეუმი . ეს არის ქვეყნის ერთადერთი ციხის მუზეუმი. 2016 წლის მდგომარეობით, მუზეუმში შემონახული შვიდი შენობა არის კულტურული მემკვიდრეობის მნიშვნელოვანი ქონება კულტურის სააგენტოს მიერ, ხოლო სამი კი რეგისტრირებული მატერიალური კულტურული ქონება. ციხის სტუმრები ეწვევიან „ბნელ ტურიზმს“ ტურიზმს, რომელიც ეფუძნება სიკვდილის და ტანჯვის ადგილებს, რომლებიც დაკავშირებულია სიძნელეებთან და ტკივილთან.

მხატვრულ ლიტერატურაში
1965 წლის ფილმი „აბაშირის ციხე“ წარმოშობდა პოპულარულ იაკუზას ფილმთა სერიას, სადაც ციხე მთავარი ადგილმდებარეობაა.

1984 წლის ვიდეოთამაშში : მოთამაშე თამაშობს დეტექტივის როლში, რომელიც მკვლელობის გამოძიებას ეწევა და იაპონიის ჰოკკაიდოში მიდის, სადაც აბაშირის ციხის მსჯავრდებულების მიერ შექმნილი ნიპოპო თოჯინები მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ სიუჟეტში.

2012 წლის ვიდეოთამაშში 5 ერთ-ერთი მთავარი გმირი, ტაიგა საიეჯმა, მსჯავრდებულია აბაშირის ციხეში და იქედან გაქცევას ცდილობს.

ტელევიზიის სერიალის 2014 წლის ეპიზოდში „ “, ეპიზოდის მთავარი იაკუზა ბოსი გაქცევას ახდენს აბაშირის ციხიდან.

2014 წლის მანგას სერიალი , რომელიც რუსო-იაპონიის ომის შემდეგ ვითარდება, გვაჩვენებს შეტევას აბაშირის ციხეზე, რაც ერთ-ერთ მთავარ სიუჟეტურ მომენტს წარმოადგენს.

2020 წლის რომანში ავტორი ნატაშა პულლი აღწერს 1888 წლის იაპონიას, სადაც აბაშირის ციხე ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ლოკაციაა.
აგუა-ბლანკა-დე-იტურბიდე

აგუა-ბლანკა-დე-იტურბიდეს მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი იდალგოს შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 10 313 შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 14.7%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 120 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 85.9 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია იდალგოს შტატის შემადგენლობაში 1874 წლის 27 მარტს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია აგუა-ბლანკა-დე-იტურბიდე. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 13004.
აღმოსავლეთ ცავოს ეროვნული პარკი

აღმოსავლეთ ცავოს ეროვნული პარკი ― ეროვნული პარკი კენიაში. დაარსდა 1948 წლის აპრილში. პარკის ფართობია 13 747 კმ². იგი ნახევრადარიდულ ტერიტორიას მოიცავს, რომელსაც წარსულში ტარუს უდაბნო ერქვა. დასავლეთ ცავოს ეროვნულ პარკთან ერთად ცავოს კონსერვაციის ტერიტორიას მიეკუთვნება. ეროვნულ პარკს დასვლეთიდან აღმოსავლეთისკენ მდინარე ცავო კვეთს. აღმოსავლეთ ცავოს ეროვნული პარკი ძირითადად მშრალ ვაკეს მოიცავს, რომელზეც მდინარე გალანა მიედინება. პარკის ტერიტორიაზე მდებარეობს იატის ზეგანი და ლუგარდის ჩანჩქერი.