iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დომინგო სანტა მარია

დომინგო სანტა მარია (; დ. 4 აგვისტო, 1825, სანტიაგო, ჩილე – გ. 18 ივლისი, 1889, სანტიაგო, ჩილე) – ჩილელი პოლიტიკური მოღვაწე. ჩილეს პრეზიდენტი 1881–1886 წწ.

კარიერა
1847 წელს მან დაასრულა ჩილეს უნივერსიტეტი, იურისტის კვალიფიკაციით. მალევე გახდა კლერკი იუსტიციის სამინისტროში. ამავე დროს ის გახდა ლიბერალური პარტიის სეკრეტარი. 23 წლის ასაკში გახდა კოლჩაგუას პროვინციის ინტენდანტი. 1858 წელს ის იქნა არჩეული კონგრესის ქვედა პალატაში, ხოლო ერთი წლის შემდეგ, 1959 წლის რევოლუციის გამო ის იძულებული გახდა გადასახლებულიყო ევროპაში. დაბრუნების შემდეგ ის აღარ მონაწილეობდა აქტიურ პოლიტიკაში. 1879 წლის მარტში სენატორად აირჩიეს. როდესაც წყნარი ოკეანის მეორე ომი დაიწყო ის დაასახელეს საგარეო საქმეთა მინისტრად და მალევე შინაგან საქმეთა მინისტრად. ამ პოსტზე მას ომის მსვლელობის სრული კონტროლი ჰქონდა და შესაბამისად მიღწეული გამარჯვების ერთ-ერთ მთავარ შემოქმედად ითვლებოდა. ამის გათვალისწივებით ის პრეზიდენტ პინტოს ბუნებრივი მემკვიდრე შეიქმნა. შემდგომ არჩევნებში მან მხარი დაუჭირა თავის პროტჟესა და პოლიტიკურ მემკვიდრეს ხოსე მანუელ ბალმასედას, ხოლო თვითონ გააგრძელა მოღვაწეობა როგორც სენატის პრეზიდენტმა. ის 1889 წლის 18 ივლისს გულის შეტევით გარდაიცვალა .
ვექსილაცია

ვექსილაცია (ლათ. სიტყვიდან — „დროშა“, „ალამი“, „შტანდარტი“) — ლეგიონის მცირე, განსაკუთრებული დაჯგუფება, კოჰორტაზე და ნუმერზე იშვიათად გამოიყოფოდა საბრძოლო მოქმედებებში მონაწილეობის მისაღებად, როდესაც თავად ლეგიონი სხვა დავალებას ასრულებდა, ანდაც საგარნიზონო ან საპატრულო სამსახურში იდგა.

დავალების შესრულების შემდეგ ვექსილაციას ითხოვდნენ და თავ-თავიანთ ქვედანაყოფებს უერთებდნენ. ვექსილაციის შექმნამ იმპერიის ადრეულ სტადიაზე, სავარაუდოდ, რომის არმიას დიდი სტრუქტურული მოქნილობა შესძინა, მაგრამ 235-დან 290-მდე ვექსილაციას იმდენად ხშირად მიმართავდნენ საზღვრიდან საზღვრებზე გადასასროლად, რომ ქვედანაყოფის შიდა შემადგენლობა ერთმანეთში აიარია, ამის შედეგად დიოკლეტიანე სამხედრო რეფორმის დროს იძულებული გახდა განცალკევებული ნაწილები — მუდმივად დაბინავებული სასაზღვრო ნაწილები და მობილური საჯარისო დანაყოფები შეექმნა.
სიგნიფერი

სიგნიფერი (ლათ. — ნიშანი, — ტარება) — ძველი რომის არმიაში უმცროსი ოფიცერი, რომელსაც კოჰორტის ანდაც ლეგიონის ემბლემის — სიგნუმის ტარება ევალებოდა. ლეგიონში ყოველ ცენტურიას საკუთარი სიგნიფერი ჰყავდა (ამიტომაც მათი რაოდენობა 59 იყო). კოჰორტის სიგნიფერი მისი პირველი ცენტურიის სიგნიფერი უნდა ყოფილიყო.

სიგნუმი კი ხის გრძელი ჭოკი იყო, რომელიც გაშლილი ხელისგულის , ფიგურით მთავრდებოდა. ხელისგული ერთგულების ფიცს გამოხატავდა, რომელსაც ჯარისკაცები დებდნენ. სიგნუმს ხშირად დისკოებითა და მედალიონებითაც რთავდნენ.
სიგნიფერის კიდევ ერთი ფუნქცია ჯარისკაცებისთვის ჯამაგირის გაცემა და ქვედანაყოფის ფინანსური მართვა იყო.
თავად სიგნიფერები ორმაგ ჯამაგირს იღებდნენ.
ფსიქე (მითოლოგია)

ფსიქე, ფსიქეა (ძველბერძ. — სული, სუნთქვა) — ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში ადამიანის სულის განსახიერება. წარმოდგენილი ჰყავდათ როგორც პეპელა, ან მშვენიერი, ნაზი (პეპლისფრთიანი) ქალწული. ეროსის სატრფო. მითის სხვადასხვა ვერსიით, ეროსი ხან მისი მიჯნურია, ხან მისი მტანჯველი (ჩირაღდნის ალზე წვავს, ფრთებს აძრობს და სხვა). ლუციუს აპულეიუსმა თავის „მეტამორფოზებში“ შეაერთა ამ მითის სხვადასხვა ელემენტი და შექმნა მშვენიერი ზღაპარი (პლატონის ალეგორიების მსგავსად) ადამიანის სულის ბედზე, რომელიც მრავალ განსაცდელს უძლებს და განწმენდილი უკვდავებას აღწევს. ნოველის მიხედვით, ფსიქე მეფის ასულია, რომელსაც ეროსი გაუმიჯნურდა ისე, რომ ფსიქემ არ იცოდა ვინ იყო მისი სატრფო. შურიანი დების შთაგონებით ფსიქე გადაწყვეტს, იხილოს სატრფოს სახე, რის გამოც მას ეროსი დასჯის და მიატოვებს. ფსიქე მრავალ ტანჯვას და განსაცდელს უძლებს ეროსის ძებნაში, საბოლოოდ კი ცოდვებისგან განწმენდილი, თავისი სიმტკიცითა და ერთგულებით მარადიულად უერთდება ეროსს. მათი სიყვარულის ნაყოფს — ასულს — ბედნიერება ჰქვია.
ფსილოფიტები

ფსილოფიტები, ( — შიშველი და — მცენარე) — ამომწყდარ უმაღლეს მცენარეთა განყოფილება. ეს პატარა უფესვო მცენარეები ჭურჭელბოჭკოვანთა ყველაზე პრიმიტიული წარმომადგენლები არიან. ჰქონდათ სადა, დოქოტომიურად დატოტვილი, უფოთლო ან პატარ-პატარა, ზოგჯერ ქაცვისებრი გამონაზარდებით დაფარული ღეროები, კენწრული სპორანგიუმები, ერთგვაროვანი სპორებით (ჰომოსპორია).

ფსილოფიტები ცნობილი არიან ზედა სილურული ეპოქიდან; დევონური ეპოქის ბოლოს თითქმის მთლიანად გადაშენდნენ. ზედა დევონური ეპოქიდან ნაპოვნია მხოლოდ ერთადერთი ტიპური ფორმა — .
ჯემალ აჯიაშვილი

სიმონ (ჯემალ) აჯიაშვილი (დ. 23 მარტი, 1944, სენაკი, საქართველოს სსრ — გ. 5 იანვარი, 2013, ისრაელი) — ქართველი ებრაელი მწერალი, პოეტი, მთარგმნელი. საქართველოს სახელმწიფო საბჭოს წევრი (1992), ორი მოწვევის საქართველოს პარლამენტის დეპუტატი (1992, 1995), საქართველოს ებრაელთა მსოფლიო კონგრესისა (2003 წლის 22 იანვარიდან — ვიცე-პრეზიდენტი), ებრაულ თემთა ევროკავშირის ორგანიზაციათა წევრი.

ბიოგრაფია
ჯემალ აჯიაშვილი დაიბადა 1944 წლის 23 მარტს დაბა სენაკში, საქართველო. 1967 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი. 1968-1971 წლებში სამსახურებრივი მივლინებით იმყოფებოდა ირანში.

1974-1990 წლებში მუშაობდა საქართველოს მწერალთა კავშირთან არსებული მხატვრული თარგმანისა და ლიტერატურული ურთიერთკავშირების მთავარ სარედაქციო კოლეგიაში უფროს სამეცნიერო რედაქტორად. კითხულობდა ლექციებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტსა და უცხო ენების ინსტიტუტში. 1988 წლიდან არის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქართულ–უცხოური ლიტერატურული ურთიერთობების სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორიის თანამშრომელი. 1993 წელს არჩეულ იქნა სულხან საბა ორბელიანის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის აღმოსავლეთმცოდნეობის კათედრის გამგედ, 1997 წლიდან კი არის ებრაული სახალხო უნივერსიტეტის რექტორი.

ჯემალ აჯიაშვილი არის საქართველოს თეატრალურ მოღვაწეთა კავშირის წევრი 1977 წლიდან, ხოლო საქართველოს მწერალთა კავშირის წევრი – 1980 წლიდან .

შემოქმედება
ჯემალ აჯიაშვილმა თარგმნა მსოფლიო კლასიკური პოეზიის ნიმუშები: ბიბლიური ფსალმუნები, ანდალუსიელი ებრაელი პოეტების ლექსები, ძველბერძნული და სპარსული პოეზიის ნიმუშები, შექსპირის, ჩიკამაცუს, ტირსო დე მოლინას, კარლო გოცის დრამატული პოემები, დანტეს, პეტრარკას, მიქელანჯელოს, რილკეს სონეტები, ვლადიმერ მაიაკოვსკის, ბორის პასტერნაკის და სხვათა ლექსები.

კოტე მარჯანიშვილის სახელობის დრამატულ თეატრში წარმატებით დაიდგა ჯ. აჯიაშვილის მიერ თარგმნილი კარლო გოცის პოემა-ზღაპარი „ცისფერი უკუნეთი“, ჩიკამაცუს დრამატული პოემა „შეყვარებულთა თვითმკვლელობა ციურ ბადეთა კუნძულზე“.

ჯ. აჯიაშვილმა ქართველთა და ებრაელთა ურთიერთობას უძღვნა ისტორიული ესე „გაიღვიძე, ქნარო!“ — პიესა-მონოლოგი, რომელიც კოტე მახარაძემ დადგა ერთი მსახიობის თეატრში.

ჯილდოები და პრემიები
სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1984)
პარიზის ქართულ-ევროპული ინსტიტუტის ილ.ჭავჭავაძის სახ. პრემიის ლაურეატი (1991)
ივანე მაჩაბელის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1995)
ღირსების ორდენის კავალერი (1996)
„საბა“ საუკეთესო თარგმანისთვის „ვარსკვლავთა ჩრდილში მაღალთა თანა“ (2005)
კემერონ ბრაიტი

კემერონ ბრაიტი ( დ. 26 იანვარი, 1993) — კანადელი კინომსახიობი. სხვადასხვა დროს ითამაშა კინოფილმებში: „სხვა“, „დაბადება“, „უკან მოუხედავად გაიქეცი“ და სხვა.

კემერონ ბრაიტი დაიბადა კანადაში, ქალაქ ვიქტორიაში. პირველი როლი მიიღო 7 წლის ასაკში, სადაც ეპიზოდურ როლში გამოჩნდა სერიალში „მიწის ზემოთ“. 2004 წელს ბრაიტმა მთავარი როლი შეასრულა ფილმში „დაბადება“, სადაც მასთან ერთად ითამაშეს ცნობილმა მსახიობებმა ნიკოლ კიდმანმა, ლორენ ბეკოლმა და დენი ჰიუსტონმა. ამ მისტიკურ თრილერში შესრულებული როლისთვის არაერთი ჯილდო მოიპოვა.

თავისი კარიერის განმავლობაში მოუწია თამაში ჰოლივუდის ვარსკვლავებთან: რობერტ დე ნიროსთან, გრეგ კინერთან, ეშტონ კაჩერთან, მილა იოვოვიჩთან, ჯენიფერ გარნერთან და სხვა.

ფილმოგრაფია
ილია ეფრონი

ილია აბრამის ძე ეფრონი (, ; დ. 1847, ვილნო, რუსეთის იმპერია – 19 აპრილი, 1917, პეტროგრადი, რუსეთის იმპერია) — რევოლუციამდელი რუსეთის ერთ-ერთი ყველაზე გამოჩენილი ტიპოგრაფი და წიგნის გამომცემელი. დედის მხრიდან ელიაჰუ გაონის შვილთაშვილი. მამამისის ხელმძღვანელობით მიიღო საშინაო განათლება და სიმწიფის ატესტატის ასაღებად ლომჟინის გიმნაზიაში გამოცდების ჩაბარებაც შეძლო. ამის შემდეგ ლექციებს ვარშავის მთავარ სკოლაში ისმენდა. 1907 წლიდან ებრაული სამეცნიერო გამოცემების საზოგადოების წევრია.
საგამომცემლო საქმიანობა
1880 წელს ეფრონმა პეტერბურგში ტიპოლითოგრაფია შეიძინა, შემდეგ კი, 1889 წელს, გერმანულ საგამომცემლო ფირმა "ბროკჰაუზთან" ერთად დააარსა სააქციო საზოგადოება "ფ.ა.ბროკჰაუზი - ი.ა.ეფრონი", რომელმაც იმდროის ყველაზე მსხვილი რუსულენოვანი ენციკლოპედიები გამოსცა:
"დიდი ენციკლოპედიური ლექსიკონი" 86 ტომად (1890—1907);
"მცირე ენციკლოპედიური ლექსიკონი" ( 1 გამოც. 3 ტომად 1899—1902; მე-2 გამოც. 2 ტომად 1907—1909);
"ახალი ენციკლოპედიური სიტყვარი" 48 ტომად, რომელთაგანაც მხოლოდ 29 ტომი გამოვიდა (1911—1916; (გამოცემა სიტყვა "ოტოზე" შეწყდა);
"ებრაული ენციკლოპედია" 16 ტომად (1906—1913).

გარდა ენციკლოპედიებისა, გამომცემლობამ შემდეგი სერიული გამოცემებიც გამოუშვა:"ბუნებისმეტყველების ბიბლიოთეკა" 18 ტომად; "სამრეწველო ცოდნათა ბიბლიოთეკა"; "პრაქტიკული მედიცის ენციკლოპედია" 5 ტომად. "თვითგანათლების იაფი ბიბლიოთეკა" გამოიცა 86 ტომი. "დიადი მწერლების ბიბლიოთეკა" 20 ტომად (რომელშიც შილერის, შექსპირის, ბაირონის, პუშკინისა და მოლიერის სრული კრებულებიც შევიდა); "ევროპის კულტურის საერთო ისტორია" 7 ტომად; "ევროპის ისტორია ეპოქებისა და ქვეყნების მიხედვით" გამოიცა 36 ტომად.
ამას გარდა, გამოვიდა "ბიზანტიის იმპერიის ისტორია" ფ.ი. უსპენსკის რედაქციით. "ინკვიზიის ისტორია" გ.ჩ. ლისა. "ადამიანი და დედამიწა" ჟ.რეკლიუ (6 ტომად) და სხვა.

1917 წელს გამომცემლობა პეტროგრადის კერძო გამომცემლობათა გაერთიანებაში შევიდა; 1930 წელს არსებობა შეწყვიტა.
ტანძია

ტანძია — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის ბოლნისის მუნიციპალიტეტში, ტანძიის თემში. მდებარეობს ქვემო ქართლის ბარის დასავლეთ ნაწილში, მდინარე ხრამის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 840 მეტრზე. ბოლნისიდან დაშორებულია 16 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 518 კაცი.

ისტორია
ტანძიაში დაიბადა სულხან-საბა ორბელიანი, აქვეა მისი სახელობის ლიტერატურული მუზეუმი.

სოფელში შემონახულია ორი ეკლესია და სასახლის ნანგრევები. ერთი ეკლესია აუგია პაპუნა ორბელიანს 1670 წელს, ხოლო მეორე, წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია – სულხან-საბას მამას, ვახტანგ მდივანბეგს.

დემოგრაფია
მასლოუს მოთხოვნილებათა პირამიდა

მასლოუს მოთხოვნილებათა იერარქია — თეორია ფსიქოლოგიაში, რომელიც აბრაჰამ მასლოუმ 1943 წელს თავის ნაშრომში წარმოადგინა სახელწოდებით „ადამიანური მოტივაციის თეორია“. მასლოუს მოთხოვნილებათა იერარქიას პირამიდის სახე აქვს, სადაც ძირითადი მოთხოვნილებები პირამიდის ძირშია მოქცეული. პირველ ორ მოთხოვნილებას მასლოუ უწოდებს პირველად მოთხოვნილებებს, ხოლო მესამედან მოთხოვნილებები შეძენილი სახისაა. ადამიანს უფრო მაღალი მოთხოვნილება მაშინ უჩნდება, როდესაც მასზე დაბალი საფეხურის მოთხოვნილება მეტნაკლებად მაინცაა დაკმაყოფილებული.

მასლოუმ მოთხოვნილებათა 5 კლასი გამოყო:
1. ფიზიოლოგიური
2. უსაფრთხოება
3. სოციალური (მეგობრობა, თანამშრომლობა, სიყვარული, მიკუთვნებულობა)
4. დაფასება
5. თვითრეალიზაცია.

მასლოუ მიიჩნევდა, რომ თუ მოთხოვნილება დაკმაყოფილებულია, იგი მოტივატორი უკვე აღარ არის და ყურადღება იერარქიის შემდეგ დონეზე გადაინაცვლებს. თუმცა ასევე აღიარებდა, რომ თანმიმდევრობა შეუცვლელი არ არის, განსაკუთრებით მაღალ დონეებზე. მაგალითად, ზოგი ადამიანი თვითშეფასებას სიყვარულის მოთხოვნილებაზე მაღლა აყენებს, სხვები კი თვითრეალიზაციისკენ საერთოდ არ მიისწრაფიან.
კოჰორტა

კოჰორტა ( — ქვეითი ჯარისკაცების რაზმი ძველ რომში, რომელიც ლეგიონის მეათედ ნაწილს შეადგენდა. ძვ. წ. საუკუნის ბოლოდან ჩვენს ერამდე რომის არმიის ერთ-ერთი უმთავრესი ტაქტიკური ქვედანაყოფი. ამ დროიდან კოჰორტების რაოდენობა ლეგიონში უკვე ათს აღწევდა. მესამე პუნიკურ ომში ერთი კოჰორტა 2 მანიპულას მოიცავდა, ამდენად ყოველ მწკრივს არა 10 მანიპულა, არამედ 5 კოჰორტა შეადგენდა შესაბამისი მონაკვეთებით. ავგუსტუსის დროს პირვანდელი ათკოჰორტიანი ლეგიონი დარჩა. კოჰორტის შემადგენლობა 555 ფეხოსანს და 66 მხედარს მოიცავდა. გარდა ამისა, პირველ კოჰორტაში მეომართა რაოდენობა გაორმაგდა. ეს ათი კოჰორტა ორ მწკრივად დგებოდა თითოში ხუთ-ხუთი კოჰორტით. წინა მწყობრის მარჯვენა ფრთაში პირველი კოჰორტა იდგა, ზუსტად მის უკან კი მეექვსე; მარცხენა მხარეს მეხუთე კოჰორტა, მის უკან მეათე იკავებდა ადგილს. ეს საბრძოლო წყობა ტრაიანესა და ადრიანეს დრომდე შემორჩა.
ხოსე მანუელ ბალმასედა

ხოსე მანუელ ბალმასედა (; დ. 19 ივლისი, 1840, სანტო-დომინგო, ჩილე — გ. 18 სექტემბერი, 1891, სანტიაგო, ჩილე) — ჩილელი პოლიტიკური მოღვაწე. ჩილეს პრეზიდენტი 1886–1891 წლებში.

კარიერა
ის იყო თორმეტ და-ძმას შორის უფროსი. მისი მშობლები მდიდრები იყვნენ და მისი ადრეული წლები დაკავშირებული იყო ინდუსტრიებთან და აგრო საწარმოებთან. 1849 წელს შევიდა ფრანგი ბერების სკოლაში და კინაღამ სამღვდელოებას შეუერთდა. მოგვიანებით ის დაქორწინდა და ჰყავდა რვა შვილი.

1864 წელს ის გახდა მანუელ მონტის მდივანი, რომელიც იმ დროს ჩილეს მთავრობის წარმომადგენელი იყო ლიმაში, და დაბრუნების შემდეგ წარმოჩნდა ენატში როგორც დიდი ორატორი. 1868 წელს თანამოაზრეებთან ერთად დაიწყო ჟურნალ " "-ს (თავისუფლება) გამოშვება. მან ასევე გამოსცა ორი მონოგრაფია: "პოლიტიკური გადაწყვეტილება საარჩევნო თავისუფლების დროს" და "ეკლესია და სახელმწიფო". 1869 წელს შეურთდა " "-ს რომელიც გახდა ლიბერალური პარტიის ბაზა.

მისი რადიკალური პროგრამების წყალობით რამდენიმეჯერ აირჩიეს დეპუტატად: 1864-1867; 1870–1873; 1873–1876; 1876–1879; 1879-1882 წლებში. ანიბალ პინტოს პრეზიდენტობის პერიოდში ის მონაწილეობდა რამდენიმე დიპლომატიურ მისიაში და დიდი წვლილი მიუძღვის არგენტინის დარწმუნებაში რომ ის არ ჩრთულიყო წყნარი ოკეანის მეორე ომში 1878 წელს. დომინგო სანტა მარიას პრეზიდენტობის დროს ის ჯერ გახდა საგარეო საქმეთა მინისტრი, ხოლო შემდგომ შინაგან საქმეთა მინისტრი. 25 ივნისს ის აირჩიეს როგორც ერთადერთი კანდიდატი.
რომაული ლეგიონი

ლეგიონი (, ნათ. ბრ. \ - "ვაგროვებ", "ვკრებ") — ძირითადი ორგანიზებული ერთეული ძველი რომის არმიაში. თავდაპირველად ლეგიონი ეწოდებოდა რომის მთელ ჯარს, რომელიც წარმოადგენდა მონათმფლობელურ მილიციას — 3000 ქვეითი ჯარისკაცი და 300 მხედარი შეძლებული მოქალაქეებისგან, რომლებიც იკრიბებოდნენ მხოლოდ ომის დროს და სამხედრო წრთვნისას. ძვ.წ. - საუკუნეებში ლეგიონების რაოდენობა 2-4 და მეტადაც გაიზარდა.

შემადგენლობა
ლეგიონის შემადგენლობაში იყო მძიმე ქვეითი ჯარი — 3000 კაცი (პრინციპები, გასტატები, ტრიარიები).
მსუბუქი ქვეითი ჯარი — 1200 კაცი (ველიტები) და 300 ცხენოსანი. მძიმე ქვეითი ჯარი იყოფოდა 30 ტაქტიკურ ქვეგანაყოფად — მანიპულა (თითოში 60-120 მეომარი, რომლებიც ორ ცენტურიონს შეადგენდნენ, მათ ემატებოდათ ველიტები. რესპუბლიკის დროს ლეგიონის სათავეში იდგა ტრიბუნი, იმპერიის დროს - ლეგატი. ძვ. წ. საუკუნის მიწურულს მარიუსმა შეცვალა ლეგიონის ორგანიზაცია, ჯარისკაცებს ხელფასი მოუმატა და რომის არმია გახდა პროფესიონალური, დაქირავებული არმია. იმპერატორ ავგუსტუსის დროს ლეგიონის შემადგენლობა 7 000 კაცამდე გაიზარდა. ლეგიონს მიენიჭა ნომერი და სახელწოდება. ჰქონდა "დროშა" — ჯოხზე დამაგრებული ვერცხლის არწივი. რომის იმპერიის გაყოფის დროს (ახ.წ. საუკუნის ბოლოს) აღმოსავლეთ იმპერიაში იყო 70 ლეგიონი, დასავლეთში 63.
- სს. ლეგიონი ეწოდებოდა სხვადასხვა სამხედრო ფორმირებებს საფრანგეთში, დიდ ბრიტანეთში, გერმანიასა და რუსეთში.
ლეგისტები

ლეგისტები (, ნათ. ბრ. — კანონი) — შუა საუკუნეების იურისტები, რომლებიც ხელს უწყობდნენ რომის სამართლის რეცეფციას დასავლეთ ევროპაში. ლეგისტები რომის სამართლის ყაიდაზე გარდაქმნიდნენ ჩვეულებით სამართალს, მეფის ხელისუფლების გაძლიერების მიზნით მოითხოვდნენ სენიორული და საეკლესიო სასამართლოების, აგრეთვე საქალაქო თვითმმართველობის კომპეტენციის შეზღუდვას. ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ლეგისტი იყო ფრანგი იურისტი ბომანუარი, რომელმაც შეადგინა ფრანგული ჩვეულებითი სამართლის კრებული "ბოვეზის კუტიუმები".
ხორხე მონტი

ხორხე მონტი ალვარესი (; დ. 26 აპრილი, 1845, კასაბლანკა, ჩილე — გ. 8 ოქტომბერი, 1922, სანტიაგო, ჩილე) — ჩილელი პოლიტიკური მოღვაწე. ჩილეს პრეზიდენტი 1891–1896 წწ.

კარიერა
დაიბადა კასაბლანკაში, ჩილეში. ის გაუძღვა სამოქალაქო ომს პრეზიდენტ ხოსე მანუელ ბალმასედას წინააღმდეგ, რის შემდეგაც საბოლოოდ გახდა პრეზიდენტი. ის იყო წინა პრეზიდენტის მანუელ მონტის და შემდგომი პრეზიდენტის პედრო მონტის ნათესავი. გარდაიცვალა სანტიაგოში 1922 წელს.
დუვრი

დუვრი (, , ) — ქალაქი და პორტი დიდ ბრიტანეთში, ინგლისის საგრაფო კენტში, პა-დე-კალეს სრუტესთან, სარკინიგზო ბორნით უკავშირდება დიუნკერკს, საფრანგეთი.

2001 წლის აღწერით ქალაქში 28 156 მცხოვრები დაფიქსირდა, საქალაქო აგლომერაციაში შემავალი გარეუბნებიანად 39 078 კაცი.
ქალაქი დუვრი ბრიტანეთში ერთ-ერთი უძველესია და ჯერ კიდევ კუნძულზე რომის იმპერიის შეჭრამდე არსებობდა.

ღირსშესანიშნაობანი: შუა საუკუნეების დუვრის ციხესიმაგრე, ერთ-ერთი უდიდესია ფართობით გაერთიანებულ სამეფოში.
ტეხასის რესპუბლიკა (მოძრაობა)

ტეხასის რესპუბლიკა (მოძრაობა) — სეპარატისტული მოძრაობა აშშ-ში, რომელიც ტეხასის შტატის დამოუკიდებლობას მოითხოვს. სეპარატისტების აზრით, სახელმწიფო „ტეხასის რესპუბლიკა“ 1845 წელს უკანონოდ იქნა ანექსირებული აშშ-ის მიერ და დღემდე უკანონოდ არის ოკუპირებული. ამერიკის მთავრობა არ ცნობს სეპარატისტულ „სახელმწიფოს“.

მოძრაობის მონაწილეებმა საკუთარი მთავრობა, სასამართლო სისტემა და სამართალდამცავი ორგანოები ჩამოაყალიბეს. გარდა ამისა, მათ შეტანილი აქვთ სარჩლები საკმაოდ დიდი თანხების მოთხოვნით ამერიკის — როგორც ტეხასის რესპუბლიკის კეთილდღეობის ჩამშლელის — წინააღმდეგ.

სეპარატისტებს ამერიკის ხელისუფლებამ დანაშაულებრივი საქმიანობის ორგანიზაციაში დასდო ბრალი. 1997 წელს ქალაქ ფორტ-დევისში პოლიციამ სეპარატისტთა ბაზა ალყაში მოაქცია, რადგან მოძრაობაში შემავალმა ერთ-ერთმა ჯგუფმა რიჩარდ მაქლარენის (რესპუბლიკის ელჩი აშშ-ში) ხელმძღვანელობით მძევლები აიყვანა. მაქლარენი შტურმის შემთხვევაში შეიარაღებული წინააღმდეგობის გაწევით იმუქრებოდა. იმის გამო, რომ აშშ-ს ხელისუფლებას ეშინოდა, რადგან სექტა „დავიდოვის ტოტის“ მამულში შტურმით შეჭრისას არაერთი ადამიანი ემსხვერპლა ორმხრივ ცეცხლს, ალყამ ერთ კვირას გასტანა, რის შემდეგაც მაქლარენი და მისი თანამებრძოლნი დააპატიმრეს.

წყარო
რესპუბლიკა ბლოკადაშია. გაზეთი კომერსანტი

სეპარატისტული საიტები
ტეხასის რესპუბლიკა
--.
.
ხოსე ეჩეგარაი ი ეისაგირე

ხოსე ეჩეგარაი ი ეისაგირე (ესპ. , ), (დ. 19 აპრილი, 1832, მადრიდი, ესპანეთი — გ. 14 სექტემბერი, 1916, იქვე) — ესპანელი დრამატურგი, 1904 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ლიტერატურის დარგში.
ბიოგრაფია
დაიბადა 1832 წლის 19 აპრილს მადრიდში, ბასკურ ოჯახში. სამი წლის რომ იყო მშობლები მურსიაში გადავიდნენ, ყოფილი მავრიტანული სამეფოს ტერიტორიაზე, ხმელთაშუა ზღვის ნაპირზე.
ეჩეგერაის მამა მურიის უნივერსიტეტში ბერძნული ენის პედაგოგი იყო პროფესორის წოდებით. იქვე ჩააბარა მომავალმა მწერალმა. გატაცებული იყო ბერძნული და ლათინური ენებით, შეისწავლიდა ბუნებისმეტყველებისა და სამეცნიერო ისტორიას. სწავლა 14 წლისამ დაამთავრა ფილოსოფიურ მეცნიერებათა ბაკალავრის ხარისხით. ამის შემდეგ მადრიდში დაბრუნდა, სადაც მათემატიკის შესწავლა დაიწყო ესკუელა დე კამინოსში (ტექსასწავლებელი), სწავლა 1853 წელს დაასრულა.
რამდენიმე წელი ინჟინრად იმუშავა, შემდეგ ტექნიკურ სასწავლებელში თეორიული მათემატიკის პედაგოგის თანამდებობა მიიღო. ამ დისციპლინაში არაერთი სტატია და მონოგრაფია დაწერა.
დაახლოებით 1863 წელს მისმა უმცროსმა ძმამ ე. მიგელმა დაწერა პიესა, რომელიც სამოყვარულო თეატრის სცენაზე დაიდგა. ეჩეგერაის ბიოგრაფთა აზრით, სწორედ ამ მოვლენამ განაპირობა მომავალი დრამატურგის ინტერესთა წრე.
ეჩეგერაი ჩაერთო პოლიტიკაშიც. 1868 წლის რევოლუციის შემდეგ, როდესაც დედოფალი ელისაბეთ დაამხეს, იგი საზოგადოებრივ საქმეთა მინისტრი გახდა, ერთი წლის თავზე კი ვაჭრობის მინისტრი.
1869 წელს ის ესპანეთის პარლამენტში აირჩიეს. მისი ინიციატივით შეიქმნა ესპანეთის ბანკი. 1874 წელს ბურბონთა დინასტიის რესტავრაციის შემდეგ მოკლე დროით პარიზს გაემგზავრა, სადაც მხოლოდ და მხოლოდ თეატრალური და ლიტერატურული საქმიანობით იყო დაკავებული. იმავე წელს ბრუნდება მადრიდში, სადაც პირველი პიესა "ჩეკების წიგნაკი" იქმნება ფსევდონიმით აიასეკა-ი-ეისაგირი. ამის შემდეგ ეჩეგერაი თავის წარსულ საქმიანობას თავს ანებებს და მთელი სამი ათწლეულით უღრმავდება ლიტერატურულ შემოქმედებას.
რუდოლფ კრისტოფ ოიკენი

რუდოლფ კრისტოფ ოიკენი ( დ. 5 იანვარი, 1846, აურიხი, ჰანოვერის პროვინცია — გ. 15 სექტემბერი, 1926, იენა, გერმანია) — გერმანელი მწერალი და ფილოსოფოსი.

1908 წელს ნობელის პრემიის ლაურეატი გახდა ლიტერატურის დარგში „ჭეშმარიტის სერიოზული ძიების, აზრის ყველგან შემღწევი ძალის, ფართო თვალსაწიერის, სიხალასისა და დამაჯერებლობისათვის, რომელთა მოშველიებითაც ის იცავდა და ავითარებდა იდეალისტურ ფილოსოფიას“.

1916 წლის 5 იანვარს საკუთარ დაბადების დღეზე ქალაქ იენის საპატიო მოქალაქედ აირჩიეს. 1874 წლიდან იენის უნივერსიტეტის პროფესორად დანიშნეს ფილოსოფიის კათედრაზე.

1882 წელს დაქორწინდა ირენ პასოვზე (1863–1941). ჰყავდა ქალიშვილი და ორი ვაჟი. მისი ერთი შვილი, ვალტერ ოიკენი, ცნობილი ეკონომისტი გახდა, ხოლო მეორე — არნოლდ ოიკენი — ქიმიკოსი და ფიზიკოსი.

რუდოლფ ოიკენი 1926 წლის 15 სექტემბერს, 80 წლის ასაკში, გერმანიის ქალაქ იენაში გარდაიცვალა.
ფრიზები

ფრიზები (ფრიზ. ) — გერმანიკული წარმოშობის ხალხი, მცირე ეთნიკური ჯგუფი, ცხოვრობენ ნიდერლანდების, გერმანიისა და დანიის სანაპირო ზოლში, ისტორიულ ფრიზიაში. ძირითადად კონცენტრირებულნი არიან ჰოლანდიის პროვინციებში - ფრისლანდიასა და გრონინგენში, ასევე გერმანიაში - აღმოსავლეთ ფრიზიასა და ჩრდილოეთ ფრიზიაში. ფრიზები ცნობილნი არიან როგორც ქერათმიანები. ფრიზებს დიდი ისტორია და მდიდარი ფოლკლორი აქვთ.

მოსახლეობა 1,500,000 კაცი.

ენა ფრიზული. განეკუთვნება გერმანიკული ენების ოჯახს. ტრადიციულად იყოფა დასავლეთფრიზულ, ჩრდილოფრიზულ და

აღმოსავლეთფრიზულ დიალექტებად.

მორწმუნეები მეტწილად კალვინისტები ან ლუთერანები, გვხვდებიან კათოლიკეებიც.
ფრიზული ენა

ფრიზ(ი)ული ენები, ან ფრიზ(ი)ული ენა (თვითსახელრქმევა ) წარმოადგენს მეტყველებების, ან დიალექტების საერთო კრებით სახელწოდებას.
გავრცელება
ფრიზიულად გერმანია-ნიდერლანდების საზღვარზე მცხოვრები ხალხები მეტყველებენ, რომელთაც ფრიზებს უწოდებენ. ძირითადად გავრცელებულია ისტორიულ ფრიზიაში — ფრისლანდიაში, დასავლეთფრიზიული კუნძულების ტერსჰელინგისა და სჰირმონიკოგის ჩათვლით ასევე გერმანიის ჩრდილო-დასავლეთში, ზატერლანდში — ქვემო საქსონია; უკიდურეს ჩრდილოეთში — შლეზვიგ-ჰოლშტაინის მხარე ჩრდილოფრიზიული კუნძულების და კუნძულ ჰელგოლანდის ჩათვლით. ფრიზები რაოდენობრივად დაახლოებით დაახლ. 400 000 კაცია.

ნომინაციის პრობლემა
თვითსახელრქმევა
თავად ფრიზები თავიანთ თავს სხვადასხვა ფორმით მოიხსენებიენ; დასავლელი ფრიზები იტყვიან ფორმა -ს [ფრისკ], ჩრდილოელები - -ს [ფრესკ], ან -ს [ფრაშ] ამბობენ, ხოლო თვითსახელდების მეტ-ნაკლებად გავრცელებული, ან ყველა კუთხისთვის მეტ-ნაკლებად მისაღები ფორმებია [ფრიისკ], ანდა [ფრეისკ].
ენა, თუ ენები, დიალექტი, თუ მეტყველება
წინათ, ფრიზიული ენა საკმაოდ დიდ ტერიტორიაზე იყო გავრცელებული — ნიდერლანდების ეიოიდერსეს ყურიდან დანიის სამხრეთ ნაპირებამდე. საუკუნეში ფრისლანდიამ დამოუკიდებლობა დაკარგა და ენაც ნიდერლანდურის მიერ განიდევნა ოფიციალური მოხმარების სფეროდან, რის შედეგადაც ფრიზიულმა ენამ მხოლოდ და მხოლოდ საყოფაცხოვრებო მნიშვნელობა შეინარჩუნა.

ფრიზიულ ენებს ყოფენ სამ ერთეულად, რომელთაც ზოგი ენათმეცნიერი სამ ენად განიხილავს, ხოლო ზოგიერთი კი ერთი ენის სამ დიალექტად მიიჩნევს მათ. ფრიზიული ენა ყველაზე ახლოს დგას ძველინგლისურთან, ამის მიუხედავად, თანამედროვე ინგლისურად მოლაპარაკე ადამიანს ფრიზიული ენის გაგება გაუჭირდება, გარდა გამონაკლისი შემთხვევებისა. ფრიზიულს ხშირად შეცდომით ნიდერლანდურთან აიგივებენ.
ხოსე ტომას ოვალიე

ხოსე ტომას ოვალიე ( დ. 21 დეკემბერი, 1787, — გ. 21 მარტი, 1831) — ჩილელი პოლიტიკოსი, მას ორჯერ ეკავა ჩილეს დროებითი პრეზიდენტის პოსტი.

პირველად ჩილეს დროებითი პრეზიდენტის პოსტი მას სულ ორიოდე კვირით ეკავა 1829 წლის 7 დეკემბრიდან 24 დეკემბრამდე, ხოლო მეორედ 1830 წლის 1 აპრილიდან 1831 წლის 8 მარტამდე. თანამდებობის დატოვებიდან რამდენიმე დღის შემდეგ, 21 მარტს, ხოსე ტომას ოვალიე გარდაიცვალა.
აგუას-კალიენტესი (ვულკანი)

აგუას-კალიენტესი — ვულკანი ჩილეში, ანტოფაგასტის რეგიონში. მდებარეობს ლასკარის ვულკანიდან 5 კმ-ით აღმოსავლეთით.

ვულკანის კრატერში, მდებარეობს პატარა, კრატერის ტბა ლეხია, რომელიც მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე უფრო მაღლა მდებარე ტბაა. იმის გამო, რომ ამ ტბაში ბევრი მიკროორგანიზმი ბინადრობს, იგი წითლადაა შეფერადებული.
სამწევრისი (ბოლნისის მუნიციპალიტეტი)

სამწევრისი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის ბოლნისის მუნიციპალიტეტში, ბოლნისის თემში. მდებარეობს მდინარე ბოლნისისწყლის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 640 მეტრზე. ბოლნისიდან დაშორებულია 16 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 299 კაცი.

ისტორია
სოფელში არის ქართული ხუროთმოძღვრების 2 ძეგლი: თეთრი ეკლესია, რომლის ძირითადი ნაწილი – საუკუნეებს მიეკუთვნება. მეორე ეკლესია სოფლის თავში დგას და საუკუნით თარიღდება. აქვე გვხვდება საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი — მეტივიშვილების სახლი.

დემოგრაფია
}
ფრანსისკო რუის-ტაგლე

ფრანსისკო რუის-ტაგლე (; დ. 1790, სანტიაგო, ჩილე — გ. 23 მარტი, 1860, სანტიაგო, ჩილე) — ჩილელი პოლიტიკური მოღვაწე. ჩილეს დროებითი პრეზიდენტი 1830 წლის 18 თებერვლიდან 31 მარტამდე. 1829 წლის გადატრიალებისა და ხელისუფლებაში სამთავრობო ხუნტის მოსვლის შემდეგ კონგრესმა აირჩია დროებითი პრეზიდენტის თანამდებობაზე.
არტურო ალესანდრი პალმა

არტურო ალესანდრი პალმა (; დ. 20 დეკემბერი, 1868, ლონგავი, ჩილე — გ. 24 აგვისტო, 1950, სანტიაგო, ჩილე) — ჩილელი პოლიტიკური მოღვაწე. ჩილეს სამგზის პრეზიდენტი. პირველად თანამდებობა ეკავა 1920-1924 წწ. შემდეგ იყო დროებითი პრეზიდენტი 1925 წლის 25 მარტიდან 1 ოქტომბრამდე, ხოლო 1932-1938 წწ. ეკავა ჩილეს 22-ე პრეზიდენტის თანამდებობა
ტერაკოტა

ტერაკოტა (; გამომწვარი მიწა) — მოუჭიქავი, გამომწვარი თიხისაგან დამზადებული ფერადი კერამიკული ნაკეთობანი, რომლებსაც მხატვრული და უტილიტარული დანიშნულება აქვთ (ჭურჭელი, ლარნაკები, ქანდაკება, სათამაშოები...). გავრცელებული იყო საზოგადოების განვითარების ყველა საფეხურზე, განსაკუთრებით ანტიკურ და შუა საუკუნეების აღორძინების და - საუკუნეების ხელოვნებაში. ტერაკოტს იყენებენ თანამედროვე მხატვრობაშიც.