iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰოვანეს დავთიანი

ჰოვანეს დავთიანი (; დ. 25 ნოემბერი, 1983, ლენინაკანი, სომხეთის სსრ) — სომეხი ძიუდოისტი. იგი იბრძვის 60 კილოგრამამდე წონით კატეგორიაში; ამ დივიზიონის სხვა სპორტსმენებთან შედარებით იგი ძალიანი მაღალია.

ადრეული ცხოვრება
ჰოვანეს დავთიანი დაიბადა 1983 წლის 25 ნოემბერს ლენინაკანში, სომხეთის სსრ-ში (ახლანდელი გიუმრი, სომხეთი). ძიუდოში ვარჯიში 12 წლის ასაკში, ახლანდელი მწვერთნელის, კარენ სიმონიანის ზედამხედველობის ქვეშ დაიწყო.

კარიერა
ჰოვანეს დავთიანის დებიუტი საერთაშორისო ღონისძიებებზე შედგა 2005 წლის იანვარში თბილისში ჩატარებულ მსოფლიო თასზე, სადაც მან მეხუთე ადგილი დაიკავა და შეჯიბრი მედლის გარეშე დატოვა. ამავე წლის მარტში იასპარეზა ტალინში გამართულ მსოფლიო თასზე, სადაც მან კარიერაში პირველად მოიგო მედალი (კერძოდ ვერცხლის მედალი) საერთაშორისო ტურნირში. აოქტომბერსა და ნოემბერში ევროპის ჩემპიონატისთვის მოსამზადებლად, დავთიანმა მეორე ადგილი მოიპოვა შვედეთის საერთაშორისო ტურნირზე და მოიგო ფინეთში ანტილოგიური ტურნირი. კიევში გამართულ 2005 წლის წვროპის ახალგაზრდულ თასზე დავთიანმა მე-5 ადგილი დაიკავა.

2006
2006 წელი სომეხი სპორტსმენისთვის წარმატებული არ გამოდგა. მარტში, პრაღაში გამართულ მსოფლიო თასზე მან მეხუთე ადგილი დაიკავა.

2007
2007 წელი დავთიანისთვის საკმაოდ წარმატევბული გამოდგა. იანვარში, თბილისში გამართულ მსოფლიო თასზე სომეხმა სპორტსმენმა მესამე ადგილი დაიკავა. შემდეგი თვის დასაწყისში პარიზში გამართულ სუპერ მსოფლიოს თასზე მან მე-5 ადგილი დაიკავა. რამდენიმე კვირის შემდეგ, თებერვალის დასასრულს, იგივე ტურნირის შემდეგ ეტაპზე დავთიანმა მოიგო ტურნირი; ეს იყო მისთვის საერთაშორისო დონეზე მოპოვებული პირველი ოქროს მედალი. 2007 წელს ბელგრადში გამართულ ევროპის თასზე მან მეორე ადგილი დაიკავა. ერთი თვის შემდეგ მოსკოვში გამართული მსოფლიო თასის შემდეგ ეტაპზე დავთიანმა ოქროს მედალი მოიგო. ამავე წლის ბოლოს, დავთიანმა მეორე ადგილი დაიკავა ერევანში გამართულ საერთაშორისო ტურნირზე და თეირანში გამართულ საერთაშორისო თასზე.

2008
2008 წლის დასაწყისში ჰოვანეს დავთიანი ასპარეზობდა თბილისში ჩატარებულ მსოფლიო თასზე, სადაც მან მე-5 ადგილი დაიკავა. თებერვალის დასაწყისში პარიზში გამართული სუპერ მსოფლიოს თასი მან მე-7 ადგილით დაასრულა. გვიან თებერვალში, ჰამბურგში ჩატარებულ სუპერ მსოფლიოს თასზე მან მესამე ადგილი მოიპოვა. ლისაბონში, ევროპის ჩემპიონატში დავითიანმა ფინალი მე-7 ადგილით დასრულა. ამავე წელს, სომხეთის ეროვნული ნაკრების წევრის სტატუსით, იგი გაემგზავრა ბიიჯინგში რათა მონაწილეობა მიეღო 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაში. პირველ დაუნდში იუსმანი პიკერის დამარცხების შემდეგ იგი ჩრდილოეთ კორეის წარმომადგენელ კიმ კიუნგ-ჯინის წინააღმდეგ დამარცხდა.

2009
28 თებერვალს ვარშავაში ჩატარებულ მსოფლიო თასზე დავთიანმა მეორე ადგილი დაიკავა. მაისში მოიგო მოსკოვში ჩატარებული გრანდ სლემის ტურნირი. აგვისტოში, როტერდამში გამართულ 2009 წლის ძიუდოს მსოფლიო თასზე მესამე ადგილი დაიკავა. შემდეგ, ნოემბერში, მოიგო სომხეთის ჩემპიონატი. წლის მიწურულს, დავთიანი ასპარეზობდა ტოკიოში გამართულ გრანდ სლემზე, რომელიც მე-7 ადგილით დაასრულა.
რამიზ მეჰდიევი

რამიზ ანვარ ოღლუ მეჰდიევი (; დ. 17 აპრილი, 1938) — აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსი და აკადემიკოსი. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი და აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის სრული წევრი.

ადრეული წლები
რამიზ მეჰდიევი დაიბადა 1938 წლის 17 აპრილს, აზერბაიჯანის ასსრ-ის დედაქალაქ ბაქოში. დაამთავრა ბაქოს საზღვაო სკოლა (ახლანდელი აზერბაიჯანის სახელმწიფო საზღაო აკადემია).

კარიერა
1957 წელს მეჰდიევი ნავთობის კომპანიამ - „კასპიის ზღვის ნავთობის ფლოტი“ - საზღვაო ინჟინრად დაიქირავა. ამ პერიოდში მეჰდიევი კომკავშირის აქტიური წევრი გახდა. 1961 წელს იგი აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში (ამჟამად ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი) ისტორიის მიმართულებაზე (მაშინდელი სერგეი კიროვის სახელობის დეპარტამენტი) ჩაირიცხა. ბაქოს კომკავშირში აქტიური მოღვაწეობის გამო მეჰდიევმა აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის მოხელეთა ყურადღება მიიპყრო და 1965 წელს ვლადიმერ ლენინის სახელობის ყველა კავშირის პიონერთა ორგანიზაციის აზერბაიჯანის განყოფილებაში სტუდენტთა მრჩევლად დაინიშნა.

ამ პერიოდში მეჰდიევმა ჰეიდარ ალიევი გაიცნო, რომელიც იმ დროისთვის აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის მაღალჩინოსანი იყო. 1967 წელს, აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერიტეტის დასრულების შემდეგ მეჰდიევი კომკავშირის ნახიჩევანის კომუნისტური პარტიის (აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის რეგიონული დანაყოფი) მდივნად დაინიშნა. 1968 წელს სოციალური ფიოსოფიის ფილოსოფიის დოქტორის კანდიდატად მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტში (მაშინდელი ლომონოსოვის უნივერსიტეტი) ჩაირიცხა.

1972 წელს მეჰდიევმა დისერტაცია დაიცვა თემაზე: „ვლადიმერ ილიას ძე ლენინი ნაციონალიზმისა და ოპორტუნიზმის ურთიერთქმედების შესახებ“ და ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი მოიპოვა. მეჰდიევი მაშინვე ბაქოში დაბრუნდა და როგორც სამეცნიერო კომუნიზმის დეპარტამენტის პროფესორმა, აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში დაიწყო მუშაობა.

1974 წელს მეჰდიევი აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის მეცნიერებისა და განათლების კომიტეტის ასისტენტ დირექტორადდ და იდეოლოგიისა და პროპაგანდის დეპარტამენტის ლექტორად დაინიშნა. 1978 წელს ბაქოს კომისრების პარტიის კომიტეტზე პირველ მდივნად აირჩიეს. 1980 წელს პარტიის ცენტრალური კომიტეტი წევრად აირჩიეს და პარტიის ორგანიზაციის დირექტორი გახდა.

აკადემიური მოღვაწეობა
რამიზ მეჰდიევი ავტორია 250-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომისა სოციალური ფენომენის, ეკონომიკური განვითარების, ფილოსოფიისა და დიალექტიკის შესახებ, რომლებიც ფოკუსირებულია აზერბაიჯანის საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდგომ განვითარებაზე. გამოქვეყნებული აქვს ოცზე მეტი წიგნი, რომელთაგანაც 7 სხვა ენებზეცაა ნათარგმნი: „ინტერეთნიკური ურთიერთობები მეოცე საუკუნის ბოლოს“ (მისი მეორე სადოქტორო თეზისი), აზერბაიჯანის გენოციდის სინამდვილე“, აზერბაიჯანის განვითარების დიალექტიკა, აზერბაიჯანი: ისტორიული მემკვიდრეობა დამოუკიდებლობის ფილოსოფია, აზერბაიჯანი: გლობალიზაციის ძახილი, 2005 წლის საპარლამენტო არჩევნები: პირველადი ანალიზი, იდეები, გზა სამოქალაქო საზოგადოებისკენ, ეროვნული იდეოლოგიის, სახელმწიფოებრიობისა და დამოუკიდებლობის გზაზე (ორ ტომად), დემოკრატიის გზაზე და განვითარების სტრატეგიის დეტერმნირება: მოდერნიზაციის კურსი.

მეჰდიევი დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროში ორდენით, დიდების ორდენით . 2001 წელს აირჩიე ნიუ-იორკის მეცნიერებათა აკადემიის წევრად.
ჰუ ცზია

ჰუ ცზია (; დ. 25 ივლისი, 1973, პეკინი, ჩინეთი) — ჩინელი საზოგადო მოღვაწე, სამოქალაქო აქტივისტი და დისიდენტი, ჩინეთის კომუნისტური პარტიის კრიტიკოსი. მისი მოღვაწეობის სფეროებს შორის უმთავრესია დემოკრატიისათვის მოძრობა, ბუნების დაცვა და შიდსის ვირუსის მატარებელი მოსახლეობის დაცვა. იგი არის არასამთავრობო ორგანიზაცია „ოთხი ივლისის ასოციაციის“ ხელმძღვანელი. თავისი აქტიურობისათვის იგი არაერთი საერთაშორისო პრიზის მფლობელია.

ბიოგრაფია
ჰუ ცზია დაიბადა 1973 წლის 25 ივლისს. 1996 წელს ჰუმ დაასრულა პეკინის ეკონომიკის სკოლა (ამჟამად პეკინის ეკონომიკისა და ვაჭრობის უნივერსიტეტი), სადაც სწავლობდა საინფორმაციო ტექნოლოგიებს. ჰუ ცზიამ უფლებათადამცველის აქტივობა 2001 წლიდან დაიწყო. იცავდა აივ ინფექციით დაავადებულ ადამიანებს. მან შექმნა ინსტიტუტი, რომელიც უზრუნველყოფდა სამედიცინო განათლებას შიდსის ეპიდემიის შესაჩერებლად ჩინეთში. ასევე შექმნა ორგანიზაცია „სიყვარულის წყარო“, რომელიც ეხმარებოდა იმ ოჯახის შვილებს, რომელ ოჯახებშიც შიდსით დაავადებული ადამიანი ცხოვრობდა. აივ ინფექციით დაავადებული ადამიანების გამოკითხვის დროს, რომელიც მან სოფლის მოსახლეობაში ჩაატარა, პოლიციამ რამდენჯერმე დააპატიმრა და სცემა.

მოგვიანებით იგი ინტერესდება არა მარტო შიდსით დაავადებული ადამიანების ბედით, ზოგადად მისი ინტერესის სფეროს შეადგენს ადამიანის უფლებების დაცვა ჩინეთში. იგი აკრიტიკებდა მთავრობას უფლებათადამცველების არაკანონიერი დაპატიმრებების გამო. 2007 წელს ჩინეთში მყოფმა ინტერნეტის საშუალებით მონაწილეობა მიიღო ბრიუსელში მიმდინარე ევროპის პარლამენტის კონფერენციაში, რომელზეც განიხილეს ადამიანის უფლებათა მდგომარეობა ჩინეთში მოახლოებული 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების წინ. აღნიშნულ ინტერნეტ ჩართვაში მან განაცხადა, რომ რომ ჩინეთის მთავრობა არ ასრულებს დანაპირებს, გააუმჯობესოს სიტუაცია ოლიმპიადის წინ ადამიანის უფლებების დაცვის კუთხით.

2006 წლის 17 ივლისიდან ჰუ ცზია ფაქტობრივად პეკინში მდებარე საკუთარ ბინაში შინაპატიმრობაში აღმოჩნდა.

2007 წლის დეკემბერში ჰუ ცზია დააპატიმრეს. 2008 წლის აპრილში მიუსაჯეს სამი წელი და ექვსი თვე და ბრალად დასდეს სახელმწიფო ხელისუფლების წინააღმდეგ მოსახლეობის წაქეზება. ჰუ ცზია ციხიდან გაათავისუფლეს 2011 წლის ივნისში.

მისი მეუღლე ცზენ ცზინიანი არის მწერალი, მეცნიერი, უფლებათადამცველი, დოკუმენტური კინოს რეჟისორი და ბლოგერი.

დოკუმენტური კინო
ჰუ ცზია და მისი მეუღლე არიან ავტორები და გმირები ფილმისა „თავისუფალი ქალაქის პატიმრები“. ფილმი არის მათი ცხოვრების ისტორია შინაპატიმრობის (ე. წ. „რბილი პატიმრობა“) დროს.

ჯილდოები
2001 წლის 21 აპრილს პარიზის საქალაქო საბჭომ ჰუ ცზიას გადასცა ქალაქის საპატიო მოქალაქის წოდება, ხოლო 2008 წლის 23 ოქტომბერს ევროპის პარლამენტმა იგი დააჯილდოვა სახაროვის პრემიით
ვაფა გულუზადე

ვაფა გულუზადე (გვარი ასევე გამოითქმის, როგორც გულიზადე, გოულიზადე, ქულიზადე, ქულიზადე (დ. 21 დეკემბერი, 1940 — გ. 1 მაისი, 2015) — აზერბაიჯანელი დიპლომატი, პოლიტიკის მეცნიერი და კონფლიქტთა გადაწყვეტის სპეციალისტი. 1990-1999 წლებში აზერბაიჯანის პრეზიდენტ ჰეიდარ ალიევის დროს იყო აზერბაიჯანის სახელმწიფო მრჩეველი საგარეო საქმეთა საკითხებში.

განათლება და პოლიტიკური კარიერა
ვაფა გულუზადე დაიბადა1940 წლის 21 დეკემბერს აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის დედაქალაქ ბაქოში. უმაღლესი სკოლა 1958 წელს დაამთავრა, ხოლო აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტი 1963 წელს. მოგვიანებით აზერბაიჯანის რადიოში უცხოური ამბების რედაქორად მუშაობდა. მოგვიანებით გულუზადე სსრ კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის შუა აღმოსავლეთის კვლევების ინსტიტუტში სამი წლის განმავლობაში სწავლობდა. გულუზადემ მაგისტრის ხარისხი 1968 წელს მიიღო. მისი ნაშრომი თანამედროვე ეგვიპტურ ლიტერატურაზე დაწერა.

გულუზადემ დიპლომატიური კარიერა 1969 წელს დაიწყო, როგორც სსრ კავშირის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ატაშემ, მოგვიანებით ის ეგვიპტეში საბჭოთა საელჩოს მეორე მდივნად დაინიშნა. კაიროში მსახურობის შემდეგ გულუზადემ მოსკოვში საგარეო საქმეთა სამინისტროს შუა აღმოსავლეთის დეპარტამენტში გადაინაცვლა. სრულად ფლობდა რუსულ და არაბულ ენებს და თარჯიმნობდა ეგვიპტის პრეზიდენტ ანვარ სადათთან, სირიის პრეზიდენტ ჰაფეზ ასადთან, ლეონიდ ბრეჟნევთან, ალექსეი კოსიგინთან, ანდრეი გრომიკოსთან, ანდრეი გრეჩკოსთან და სხვა უფროს მოხელეებთან.
სრულად ფლობდა აზერბაიჯანულ, რუსულ, არაბულ და ინგლისურ ენებს.

პირადი ცხოვრება
ვაფა გულუზადე დაქორწინებული იყო ლეილა აჰმადოვაზე. ჰყავდა ქალიშვილი და ვაჟი (1974-2010) და ოთხი შვილიშვილი.
ალი გულიევი

ალი მუსა ოღლუ გულიევი ( დ. 3 მაისი, 1912, განჯა — 29 იანვარი, 1989, ბაქო) — აზერბაიჯანელი ნავთობქიმიკოსი.

ადრეული წლები
ალი მუსა ოღლუ გულიევი დაიბადა 1912 წლის 13 მაისს, აზერბაიჯანის ქალაქ განჯაში. დაწყებითი განათლების მიღების შემდეგ, 1927 წელს გულიევი ბაქოში, პედაგოგიურ ტექნიკურ სკოლაში ჩაირიცხა. 1931 წელს ტექნიკური სკოლის დამთავრების შემდეგ იგი აზერბაიჯანის გორანბოის რეგიონის სკოლის მასწავლებლად დაინიშნა.

1934 წელს ალი გულიევი ჩაირიცხა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (ახლანდელი ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი) ქიმიის ფაკულტეტზე, რომელიც 1939 წელს წარჩინებით დაამთავრა და ორგანული ქიმიის პოსტ-დოქტორულ კურსზე ჩაირიცხა.

1937 წლიდან სწავლების პარალელურად მის მასწავლებელთა ლაბორატორიაში უფროს ტექნიკოსად დაიწყო მუშაობა. სწავლობდა აკადემიკოს იუსუფ მამადალიევის ხელმძღანელობის ქვეშ. აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ იმავე უნივერსიტეტში განყოფილების მენეჯერა და უფროს იჟინრად დაინიშნა.

მეორე მსოფლიო ომის დროს გულიევი იმ განყოფილებას ხელმძღვანელობდა, რომელსაც სამხედრო აღჭურვილობის უზრუნველყოფა ევალებოდა, განსაკუთრებით ანტისატანკო იარაღების მომზადება და შემოწმება, ისეთების, როგორიცაა „მოლოტოვის კოქტეილები“. იმ წლებში გულიევმა სამედიცინო და საწმენდი აგენტების წარმოება შეისწავლა.

1943 წელს მან სადოქტორო თეზისი „ბუნებრივი აირისგან ჰექსამეთილენეტეტრამინის (უროტროპინი) მიღება“ დაიცვა. 1945 წელს ნავთობწარმოების აზერბაიჯანის სამცენიერო-კვლევით ინსტიტუტში დანამატების სინთეზის ლაბორატორია შეიქმნა, რომლის ხელმძღანელადაც გულიევი დაინიშნა. მისი და მისი გუნდის ექსპერიმენტების შედეგად საბჭოთა კავშირში პირველად საპოხი დანამატები, . დეპრესორი და . -4 ინდუსტრიაში ჩაეშვა. 1948 და 1951 წლებში გულიევი და მისი გუნდი ამ მიღწევებისთვის ორი სტალინური პრიზით (შემდეგში სახელი შეეცვალა და სსრ კავშირის სახელმწიფო პრიზი ეწოდა) დაჯილდოვდა.

1951 წელს გულიევმა ქიმიაში სადოქტორო თეზისი დაიცვა.

კარიერა
1951 წლიდან 1960 წლამდე გულიევი ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის ორგანული ქიმიის კათედრის გამგე იყო. 1958 წელს აირჩიეს აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის კორესპონდენტ წევრად, ხოლო 1959 წელს - აკადემიკოსად. 1963-1967 წლებში მუშაობდა ქიმიურ მეცნიერებათა განყოფილების აკადემიკოს მდივნად.

1959-1965 წლებში გულიევი ხელმძღვანელობდა აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის პეტროქიმიური პრიცესების ინსტიტუტის დანამატებისა და ნავთობის განყოფილებას. 1965 წელს დეპარტამენტის საფუძველზე საბჭოთა კავშირში პირველად დანამატების ქიმიის ინსტიტუტი შეიქმნა. ამ ინსტიტუტს 1965-1987 წლებში გულიევი ხელმძღვანელობდა. 1970 წელს გულიევი და დანამატების ქიმიის ინსტიტუტის პერსონალი მაღალეფექტური დანამატების დამატების მეშვეობით ზეთის ძრავის ხარისხის გაუმჯობესებისა და მეთოდების განვითარებისთვის ასს რესპუბლიკის სახელმწიფო პრიზით დაჯილდოვდა. 1974 წელს გულიევს საპატიო მეცნიერის წოდება მიენიჭა. მისი ხელმძღვანელობით 6 სადოქტორო და 60 ფილოსოფიის დოქტორის თეზისი იქნა დაცული.

აღიარება
გულიევი აირჩიეს ასს რესპუბლიკის და ყრილობების უზენაეს წევრად. დაჯილდოებული იყო 2 სტალინური პრიზითა და 1 სახელმწიფო პრიზით, ასევე წითელი დროში 2 ორდენით, 3 საპატიო მედლით, ასს რესპუბლიკის 6 საპატიო დიპლომით, 2 ოქროს და 4 ვერცხლის მედლით. მის სახელს ატარებს აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის დანამატების ქიმიის ინსტიტუტი.
აწყურის ქუჩა

აწყურის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი); კასპის ქუჩიდან კახეთის გზატკეცილამდე. წარმოიქმნა საუკუნის ნახევარში. 20-იან წლებამდე ფერმა-ავლაბრის დიდი პროსპექტი ერქვა. თბილისის ქუჩების 1926 წლის ცნობარში შეტანილია როგორც აწყურის დიდი პროსპექტი, 1940 წლის ცნობარში — როგორც აწყურის ქუჩა. აქვს 1 შესახვევი (ყოფილი შირაქის შესახვევი, შემდგომ — აწყურის შესახვევი).
ახალარსენალის I ქუჩა

ახალარსენალის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (არსენალი); არსენალის მთის ქუჩიდან ასპინძის შესახვევამდე. ქუჩა წარმოიქმნა საუკუნის 60-იან წლებში ჩუღურეთის მიდამოებში განაშენიანების ზრდის გამო. ერთხანს ახალჩუღურეთის ქუჩა ერქვა.
ახალარსენალის ქუჩა
ახალარსენალის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (არსენალი); არსენალის ხევიდან ზეგანის ქუჩამდე, ერთხანს ახალჩუღურეთის ქუჩა ერქვა.
ახალარსენალის ჩიხი
ახალარსენალის ჩიხი — ჩიხი თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (არსენალი): დასაწყისი ახალარსენალის ქუჩიდან.
სომხები ბაქოში

სომხური საზოგადოება ბაქოში ერთი პერიოდის განმავლობაში მნიშვნელოვანად იყო გაზრდილი. მიუხედავად იმისა, რომ მათი თავდაპირველი აღწერის თარიღი უცნობია, ბაქოში სომეხი მოსახლეობის რაოდენობა შეიცვალა საუკუნის პერიოდში, როდესაც ბაქო ნავთობის წარმოების მთავარ ცენტრად იქცა, რამაც იგი პერსპექტიულ ადგილად აქცია სხვა მეწარმეებისთვისა და ბიზნესმენებისთვის. მათი რიცხვი საუკუნეში საკმაოდ მაღალი იყო, მიუხედავად 1917 წლის რუსეთის რევოლუციის შედეგად არეულობისა. შემდგომში თითქმის ყველა სომეხი გაიქცა ქალაქიდან 1988 წლიდან 1990 წლის იანვრის ჩათვლით. 1990 წლის იანვრის დასაწყისისათვის ბაქოში მხოლოდ 50 000 სომეხი იყო დარჩენილი, 1988 წელს მათი რიცხვი მეოთხედ მილიონს შეადგენდა. მათი უმეტესობა ქალაქში დარჩა საბჭოთა კავშირის დაშლის დაწყებამდე და მთიანი ყარაბაღის ომის ადრეულ ეტაპამდე.

სომხური რაიონი
ერმანიკენდი( , სიტყვასიტყვით აზერბაიჯანულად ნიშნავს „სომხურ სოფელს“) - ეს იყო სომხური უბანი, რომელიც მდებარეობდა ბაქოში ნასიმის რაიონში, სადაც ცხოვრობდა მრავალი სომეხი.

სოფელი ერმანიკენდი ბაქოში 1918 წლის ჩათვლით არსებობდა, სანამ 15 000 სომეხი არ დაიღუპა სექტემბრის დღეების პერიოდში. სოფლის რეკონსტრუქცია და განახლება მოგვიანებით დაიწყო, როდესაც ბაქო კიდევ უფრო გაფართოვდა და როდესაც აზერბაიჯანმა ხანმოკლე პერიოდით დამოუკიდებლობა მოიპოვა, ამის შემდეგ კი ჩამოყალიბდა აზერბაიჯანის დემოკრატიულ რესპუბლიკად, 1918-1920 წლებში, რუსეთის დაშლის შემდგომ, რეგიონში საბჭოთა კავშირი შემოიჭრა და აზერბაიჯანი 1920 წელს ჩამოყალიბდა როგორც აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა. ყოფილი გარეუბანი ერმენიკენდი გადაკეთდა ქალაქად. რამდენიმე ცნობილი არქიტექტორი მუშაობდა სოფელ ერმანიკენდის განახლებაში. ამის შემდეგ, ერმენიკენდი გადაიქცა ნავთობმუშაკების საცხოვრებელ ადგილად. საბჭოთა არქიტექტორები სამოილოვი და ივანიცკი ხელმძღვანელობდნენ რეგიონის არქიტექტურას 1920-1930-იან წლებში. ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობდა 3-4 სართულიანი ნაგებობები საბჭოთა სოციალისტური არქიტექტურის სტილში. რეგიონი ტრამვაის ხაზებით უკავშირდებოდა ბაქოს სანაპირო ნაწილს, ერმენიკენდი სწრაფადვე გახდა ქალაქ ბაქოს ერთ-ერთი მთავარი ნაწილი. მრავალი სხვა ეროვნების ადამიანის ამ ტერიტორიაზე გადმოსახლების და სომეხი თემის ქალაქის სხვა რაიონებში გადანაწილებით, ოლქმა დაკარგა ეს მეტსახელი და თანდათანობით გაქრა.

1980-იან წლებამდე ბაქოში სომხები ძირითადად ცხოვრობდნენ ერმენიკენდის ტერიტორიაზე და რეგიონი სწორედ ამით იყო ცნობილი.
სექტემბრის დღეები

სექტემბრის დღეები — ენვერ-ფაშას ძალების მიერ 1918 წლის სექტემბერში ბაქოში ეთნიკურად სომეხი მოსახლეობის მასობრივი მკვლელობა. შეტაკების შედეგად, დაიღუპა დაახლოებით 10 000 ეთნიკური სომეხი, თუმცა ზოგიერთი წყაროს თანახმად, ეს რიცხვი 30 000-ს შეადგენს. ეს იყო პირველი მსოფლიო ომის მსვლელობისას მომხდარი ბოლო უდიდესი ხოცვა-ჟლეტა.
დარგავსი

დარგავსი — სოფელი ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკის გარეუბან - ალანიაში. დარგავსკი ამ სოფლის დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრია. მდებარეობს პრიგოროდის რაიონის სამხრეთ ნაწილში, მდინარე გიზელდონის მარჯვენა ნაპირზე, მთის ხეობის ცენტრში. იგი მდებარეობს ქალაქ ვლადიკავკაზის სამხრეთ-დასავლეთით 37 კმ-ში. სოფლის სახელის წარმოშობას მრავალი ახსნა აქვს, ასე მაგალითად ოსურად დურგუუსი (ხეობის კარიბჭეს ან დამცველს) აღნშნავს.

ტერიტორია, სადაც სოფელი მდებარეობს, დასახლებული იყო ბრინჯაოს ხანიდან. აქ აღმოაჩინეს უამრავი არქეოლოგიური ძეგლი, მათ შორის ალანიის სამარხი, რომელიც დათარიღებულია ძველი წელთაღრიცხვის ათასწლეულით.

შუა საუკუნეებში დარგავსი იყო საზოგადოების ფორმირების ერთ-ერთი მთავარი ცენტრი. ისტორიული და გენეალოგიური ტრადიციების თანახმად, აქ ცხოვრობდა ცარევიჩ თაგა, კლანებისა და გვარების წინაპარი, რომლებიც მიეკუთვნებოდნენ აღმოსავლეთ ოსეთის ზემო კლასს. დარგავებიდან მოდიოდა ოსეთის მრავალი კეთილშობილი (ალდარული) გვარი.

სოფლის მოსახლეობის უმეტესი ნაწილის დაბლობში გადასახლება დაიწყო 1763 წელს მოზდოკის ციხესიმაგრის დაარსების შემდეგ. 1830 წელს, ოსეთში აჯანყების დროს, ცარისტული ჯარები შეიჭრნენ დარგავში, გენერალ აფხაზოვის მეთაურობით. ამის შედეგად დარგავის მრავალი მკვიდრი დაიღუპა, რამდენიმე კოშკი განადგურდა. აჯანყების ლიდერები ციმბირში გადაასახლეს.

ამჟამად მოსახლეობა კვლავ მცირდება.

სოფელი ძალზედ მდიდარია სხვადასხვა არქიტექტურული ძეგლით, იგი განსაკუთრებით ცნობილია საბრძოლო კოშკებითა და "მიცვალებულთა ქალაქით" მდინარე ულაგდონის ნაპირზე დგას მამსუროვის კოშკი (ოსეთი. მუსგ), რომლის სიმაღლეა 16 მეტრი.

მიუხედავად იმისა, რომ კოშკის ზედა ნაწილი განადგურებულია, იგი შთაბეჭდილებას ახდენს მისი ზომით და ქვის ხარისხით. თაღოვანი შესასვლელი მდებარეობს 2 მეტრის სიმაღლეზე.

ალიკოვის კოშკი მაღლა დგას "მიცვალებულთა ქალაქზე", სოფლიდან რამდენიმე კილომეტრში, რამინირაგის მთის ფერდობზე. ეს კოშკი აკონტროლებდა დარგავების შესასვლელს გენალდონის ხეობიდან. კოშკი ძლიერ დაზიანდა მიწისძვრის შედეგად 1923 წელს.

აულის აღმოსავლეთ გარეუბანში, დეგოევთა საცხოვრებელი კოშკი მდებარეობს, რომლის გვერდით აღმოჩენილია დეგოევსის საბრძოლო კოშკის ნანგრევები. დეგოევსის საცხოვრებელი კოშკი კარგად დაცული ციხესიმაგრე იყო, რომლის შიგნით იყო: კერა, რომელსაც ზემოთ ჯაჭვი ეკიდა, მოჩუქურთმებული ხის სავარძელი ხანდაზმული კაცისთვის (ცხელი), დაბალი სამნავიანი სასურსათო მაგიდები (ფანგი), ხის საყრდენი, ხის საწოლები, ცეცხლსასროლი იარაღი კედელზე საპატიო ადგილს იკავებდა.

დარგავში შემორჩენილია შემდეგი არქიტექტურული ძეგლები: ტაროევსის კომპლექსი, სახმანოვის ციხე (გალუანი), ჯიბილოვის კოშკი, სასიევის კოშკი, ბაიმატოვის კოშკი და განანა.

სოფელ დარგავსის გარეთ არის ალანური ნეკროპოლი, რომელსაც ეწოდება "მიცვალებულთა ქალაქი". იგი მოიცავს 99 სხვადასხვა სამარხს და კრიპტს. ზოგიერთი წყაროს ცნობით, ეს კრიპტოგრაფიული უძველესი ნაშთები საუკუნით თარიღდება, თუმცა ზოგი ამბობს, რომ უძველესი საძვალე თარიღდება საუკუნით , ზოგის ვარაუდით კი თარიღდება. კომპლექსის უკან არის კოშკი, თუმცა მისი ზედა ნაწილი დღეს განადგურებულია.
ახალი კუკია

ახალი კუკია — კუკიის მიკროუბანი. საუკუნის 40–50-იან წლებში ჩუღურეთიდან და ავლაბრიდან დაიწყო მოსახლეობის მასობრივი გადასვლა კუკიაზე დასასახლებლად, რის შედეგადაც ახლანდელი არნოლდ ჩიქობავას ქუჩის გადაღმა, ჩრდილოეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით, გაჩნდა ახალი დასახლება. 80–90-იან წლებში ახალმა კუკიამ დაიკავა რკინიგზის გადაღმა, ძველი ნაძალადევისა და კუკიის სასაფლაოს მიმდებარე ტერიტორია.
ბუდუხები

ბუდუხები — კავკასიის რეგიონში ერთ-ერთ ყველაზე მაღალ ადგილას მცხოვრები ხალხი. მთიელები ცხოვრობენ აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე.

ბუდუხები აზერბაიჯანის შაჰდაღის მთებში მცხოვრები მცირერიცხოვანი ხალხია. ადმინისტრაციულად ბუდუხების სოფელი ბუდუხი ყუბის რაიონს ეკუთვნის. ბუდუხები აზერბაიჯანის ბარის რამდენიმე სოფელშიც ცხოვრობენ, სადაც მთიდან გვიან არიან გადასახლებული. ბუდუხები საბჭოთა პერიოდში ცალკე ეთნოსად არ აღირიცხებოდნენ; მათ აზერბაიჯანელებად წერდნენ.

დღეს ბუდუხების რაოდენობა დაახლოებით 3 ათასი კაცია. 1886 წლის საოჯახო სიების თანახმად, სოფელ ბუდუხში 369 კომლი იყო აღრიცხული. მათი რაოდენობა კი დღეს 2625 კაცს შეადგენს. 1910 წლის კავკაზსკი კალენდრის მიხედვით, სოფელ ბუდუხში 2165 კაცი მკვიდრობდა, თუმცა ისინი ლეზგიებისადმი იყვნენ მიკუთვნებულნი. ბუდუხური ენა კავკასიურ ენათა ლეზგიურ ჯგუფს მიეკუთვნება. ის უმწერლობო ენაა. აღნიშნულ ბუდუხურ ენას დიალექტები არა აქვს, გენეტიკურად ახლოსაა კრიწულ ენასთან. 1950-იან წლებში ბუდუხში თუ 500 კომლი იყო, დღეს მათი რაოდენობა მხოლოდ 50-ის ფარგლებშია. ამას გზების ცუდი მდგომარეობით ხსნიან. სოფელში აღარც ერთი მაღაზია აღარაა და სოფლები თითქმის მოწყვეტილია გარესამყაროს. მოსახლეობას პროდუქტების საყიდლად 50-კილომეტრიან უგზოობის გადალახვა უხდებათ. ინტერნეტ-საიტებზე არსებულ წერილებში სინანულია გამოთქმული იმის შესახებ, რომ ბუდუხების ძველი ტრადიციები და ენა დღეს აღარავის აინტერესებს.

ბუდუხების ძირითადი სამეურნეო საქმიანობა მეცხოველეობა იყო. სოფელ ბუდუხის ირგვლივ მდიდარი საძოვრები და სათიბები არსებობდა. ბუდუხები უპირატესობას მეცხვარეობას ანიჭებდნენ. 1929 წელს სოფელ ბუდუხში დაახლოებით 11 220 სული ცხვარი ჰყავდათ. ისინი ცხვარს ამთაბარებდნენ. ბუდუხებში მიწათმოქმედებას დამხმარე ხასიათი ჰქონდა და მეორეხარისხოვან დარგად ითვლებოდა. ბუდუხები ქსოვდნენ ფარდაგებს, ხალიჩებს, წინდებს, გრძელყელიან წინდებს.

ბუდუხის რაიონი ექვსი უბნისაგან შედგებოდა. ბუდუხი ერთ სასოფლო თემს წარმოადგენდა. ბუდუხში ქორწინება მშობლების ნებასურვილის თანახმად ხდებოდა. იცოდნენ ქალის ოჯახისთვის გამოსასყიდის გადახდა. ქორწინება ენდოგამიური ხასიათის იყო. უპირატესობას ანიჭებდნენ კუზენურ ქორწინებებს. - საუკუნეების მიჯნაზე ქალებისათვის საქორწინო ასაკი დაახლოებით 14-15 წლით იყო განსაზღვრული, კაცებისათვის კი პირიქით 18-20 წელი. აღსანიშნავია, ის ფაქტი, რომ დანიშნული ახალგაზრდები ხშირად 3-5 წლის შემდეგ ქორწინდებოდნენ. ამ ხნის განმავლობაში კაცის მხარე, ოჯახის წევრები ყველა დღესასწაულზე ქალის ოჯახს საჩუქრებს უგზავნიდა. თუმცა დანიშნული გოგონა საქმროს ნათესავებისაგან თავს საგულდაგულოდ მალავდა. ცნობისთვის უფროსი ძმის გარდაცვალების შემთხვევაში, უცოლო უმცროსი ძმა ვალდებული იყო ქვრივზე დაქორწინებულიყო. იგივე წესი ვრცელდებოდა დაქვრივებულ მამაკაცზეც, ის ცოლის გაუთხოვარ უმცროს დაზე ქორწინდებოდა. ბუდუხები მუსლიმი სუნიტები არიან. შემორჩენილი იყო წარმართული რწმენაწარმოდგენებიც, თაყვანს სცემდნენ ხეებს, ბუჩქებსა და ტყეებს. ჰქონდათ თავიანთი პანთეონი, სადაც არაერთი ღვთაება შედიოდა.