iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ყირიმის ტროლეიბუსი

ყირიმის ტროლეიბუსი — საქალაქთაშორისო ტროლეიბუსის უნიკალური სისტემა, რომელიც სიმფეროპოლს ყირიმის სამხრეთ სანაპიროს კურორტებთან აკავშირებს; ყველაზე გრძელი ტროლეიბუსის ხაზი მსოფლიოში (86 კმ). გადის სიმფეროპოლის რაიონის და ყირიმის ალუშტისა და იალტის რეგიონების ტერიტორიაზე.

ტორლეიბუსების მოძრაობა მარშრუტზე სიმფეროპოლი - ალუშტა გაიხსნა 1959 წელს, მარშრუტზე სიმფეროპოლი - იალტა — 1961 წელს. არსებობის ორი ათწლეულის განმავლობაში (1959-80) ხაზმა 142 მილიონზე მეტი მანეთის მოგება მიიღო. მოგზაურობის ხანგრძლივობა სიმფეროპოლიდან ალუშტამდე 1,5 საათს, ხოლო იალტამდე 2,5 საათს შეადგენდა. სიმფეროპოლიდან ალუშტამდე ტროლეიბუსს ანგარის უღელტეხილის გადავლა უწევს (752 მ). უღელტეხილის რაიონი მთამსვლელი ტურისტების ტრადიციული შეხვედრის ადგილია.
შამურამატი

შამურამატი (, ; აგრეთვე ცნობილი როგორც: სემირამისი, სემირამიდა), ძველი ასურეთის დედოფალი, შამშიადად -ის (ჩვ. წ.-მდე 823–810 წწ.) მეუღლე იყო. ქმრის სიკვდილის შემდეგ, ჩვ. წ.-მდე 809–806 წლებში ტახტის მცირეწლოვანი მემკვიდრის ადადნირარი -ის ნაცვლად მართავდა ასურეთს. ეომებოდა მიდიელებს, შემდგომ აქტიურად მონაწილეობდა სახელმწიფოს მართვაში. მის სახელს უკავშირდება ბაბილონის დაკიდებული ბაღების გაშენება. შამურამატის შესახებ ლეგენდები შემოგვინახა ბიბლიამ (შამურამატის და სოლომონ მეფის ამბავი), ჰეროდოტეს, ქტესიოს კნიდოსელის, დიოდორე სიცილიელის, ოვიდიუსის თხზულებებმა.
ზურაბ ფოჩხუა

ზურაბ ფოჩხუა (დ. 11 ივლისი, 1963) — ქართველი პოლკოვნიკი, საქართველოს საჰაერო ძალების მეთაური 2008 წლის 15 სექტემბერიდან.

1998 წელს ფოჩხუამ საჰაერო თავდაცვის მოკლე კურსები დაასრულდა ჟუკოვის საჰაერო თავდაცვის მართვის აკადემიაში ტვერში, რუსეთი.

1993–1995 წლებში მსახურობდა პირველი ჰაერსაწინააღმდეგო სარაკეტო ბრიგადის საკომუნიკაციო ბატალიონის მეთაურად. შემდეგ კი როგორც შტაბის უფროსი 1995–2002 წლებში, ხოლო 2002–2005 წლებში კი როგორც საკომანდო-საკონტროლო ცენტრის მეთაური.

2005 წლიდან და 2008 წლის რუსეთთან ომის პერიოდში ფოჩხუა საქართველოს საჰაერო ძალების მეთაურის მოადგილე იყო.

დაჯილდოებულია სამხედრო სიმამაცის მედლით (2000) და წმინდა გიორგის გამარჯვების ორდენით (2008).
ფამუქ-ქალე

ფამუქ-ქალე, ან ფამუქალე ( — „ბამბის ციხე") — თერმული წყლების ბუნებრივი საცავი თურქეთის დენიზლის პრონვიციაში, ტურისტული ღირსშესანიშნაობა.

წყალი, რომელიც მთის ფერდობებიდან ჩამოდის ქმნის კირქვის ბუნებრივ ავზებსა და კედლებს. ქათქათა თეთრი ტერასები მთის ფერდობზე წარმოიქმნა კალციუმით გაჯერებული თერმული წყლების მარილების ნადებით. 1988 წელს ეს ადგილი იერაპოლისის ნანგრევებთან ერთად იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანეს.

უძველესი ქალაქი იერაპოლისი თეთრი "ციხის" თავზე იყო აგებული. ეს არე სიგრძით 2700 მეტრია და 160 მ სიმაღლეზეა. მისი დანახვა შესაძლებელია ხეობის მოპირდაპირე ბორცვიდან ქალაქ დენიზლიდან, რომელიც მისგან 20 კმ-ით არის დაშორებული.
ნიკარაგუის ველური სამყარო

ნიკარაგუის ველური სამყარო მოიცავს ფლორასა და ფაუნას. მათში ერთიანდება ველური სამყაროს უამრავი სახეობა, რომელთა უმეტესობა ცხოვრობს ბუნებრივ ნაკრძალებში, ტროპიკულ ტყეებში, ტბებში, მთებში. ბოსავას ბიოსფეროს ნაკრძალი მოიცავს 1,8 აკრ (7 300 კმ²) მიწას. ამით იგი წარმოადგენს ამერიკის კონტინენტზე სიდიდით მეორე ტროპიკულ ნაკრძალს ამაზონიის ტყეების შემდეგ. ბოსავას ნაკრძალი მდიდარია ბიო მრავალფეროვნებით.

მომიხილვა
ნიკარაგუას აქვს 78 დაცული ტერიტორია, რომლებს შორის ერთიანდება ბუნებრივი ნაკრძალები და ველური სამყაროს თავშესაფრები. აქ გვხვდება ფლორისა და ფაუნას ათასობით სახეობა. არსებობს ბოსტნეული კულტურების 12 000 სახეობა, დანარჩენი 5 000 ჯერ კიდევ არ არის შესწავლილი. 1 400-ზე მეტ ცხოველთა ჯიშს შორის სახლობს 250 000 სახეობის მწერი მწერები.

გადაუმეტებლად შეიძლება ითქვას, რომ ნიკარაგუის ბუნება ყველაზე მეტად ზღვის კუთი არის განთქმული. ყოველწლიურად ათასობით კუ ამოდის ძღვიდა, თხრის ორმოს კვერცხების ათვის, ფლავს მათ მიწაში და ისევ ბრუნდება წყალში. ამჟამად ზღვის კუები გადაშენების პირას არიან.

ტბა ნიკარაგუა და მდინარე რიო სან-ხუანი არის ნიკარაგუული ზვიგენის საცხოვრისი. ნიკარაგუული ზვიგენი არის ერთადერთი სახეობა მტკნარი წყლის ზვიგენებს შორის. ნიკარაგუის მთავრობამ ახლახან აკრძალა ნიკარაგუულ ზვიგენებზე ნადირობა მათი პოპულაციის შემცირების გამო.
საბერძნეთი ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე

საბერძნეთის დებიუტი ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე 1974 წელს შედგა. მას შემდეგ საბერძნეთი ყოველ წელს იღებს მონაწილეობას ევროვიზიაში, გარდა 1975, 1982, 1984, 1986, 1999 და 2000 წლებისა. 2005 წელს საბერძნეთმა პირველად მოიგო ევროვიზია. სამშობლოს პირველი ადგილი მოუტანა ელენა პაპარიზუმ სიმღერით " ".

მონაწილეები
ზაკარპატიის ოლქი

ზაკარპატიის ოლქი — ოლქი დასავლეთ უკრაინაში. მისი დედაქალაქია უჟჰოროდი. 2006 წლის მონაცემებით, ოლქის მოსახლეობა შეადგენს 1,241,887 კაცს. ფართობი – 12,777 კმ²

დედაქალაქი — 1 (უჟჰოროდი);
რაიონები — 13;
დასახლებები — 609:
სოფლები — 579;
ქალაქები — 30:
დაბები — 19;
ქალაქები — 11:
საოლქო მნიშვნელობის — 5;
რაიონული მნიშვნელობის — 6;
სასოფლო საბჭოები — 307.
ჩონტალესის დეპარტამენტი

ჩონტალესის დეპარტამენტი — ნიკარაგუის ადმინისტრაციული ერთეული. იგი ფარავს 6,378 კმ², მისი მოსახლეობა კი შეადგენს 182,000 (2005) ადამიანს. დედაქალაქი არის ხუიგალპა.

გეოგრაფია
ჩონტალესის დეპარტამენტი მდებარეობს ცენტრალურ-სამხრეთ-დასავლეთ მხარეს. მას ესაზღვრება ბოაკოს დეპარტამენტი ჩრდილოეთით, რიო-სან-ხუანის დეპარტამენტი სამხრეთით, სამხრეთ ატლანტიკის ავტონომიური რეგიონი აღმოსავლეთით და ნიკარაგუის ტბა დასავლეთით.

მუნიციპალიტეტები
აკოიაპა
კომალაპა
ელ-კორალი
ხუიგალპა
ლა-ლიბერტად
სან-ფრანცისკო-დე-კუაპა
სან-პედრო-დე-კოვაგო
სანტო-დომინგო
სანტო-ტომასი
ვილა-სანდინო

ეკონომიკა
ჩონტალესის რეგიონალური ეკონომიკა ძირითადად მეცხოველეობით შედგება. ტბის გასწვრივ მამულები ბევრ ვაკესა და საძოვარს შეიცავს პირუტყვის ჯოგებისთვის. დეპარტამენტი ასევე ვაშლის მსხვილი მწარმოებელია. ერთ-ერთი აღწერის მიხედვით ის აწარმოებს 743,000 ვაშლს. ჩონტალესის დეპარტამენტი ნიკურაგუას სასოფლო-სამეურნეო მიწების 8%-ს შეადგენს. დეპარტამენტში ასევე მიმდინარეობს სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვება და თევზჭერა.
მადრისის დეპარტამენტი

მადრისი — დეპარტამენტი ნიკარაგუაში. მისი ფართობი შეადგენს 1,602 კმ²-ს, მოსახლეობა კი 133,300 (2005). მისი დედაქალაქი არის სომოტო. მადრისის დეპარტამენტი შეიქმნა ნუევა საგოვიას დეპარტამენტისგან 1936 წელს ხოსე მადრისის პატივსაცემად.

მუნიციპალიტეტები
ლას-საბანას
პალაკაგუინა
სან-ხოსე-დე-კუსმაპა
სან-ხუან-დელ-რიო-კოკო
სან-ლუკასი
სომოტო
ტელპანეკა
ტოტოგალპა
იალაგუინა
რიო-სან-ხუანის დეპარტამენტი

რიო სან ხუანი — დეპარტამენტი ნიკარაგუაში. მისი ფართობი შეადგენს 7,473 კმ²-ს, მოსახლეობა კი 95,500 (2005). მისი დედაქალაქი არის სან კარლოსი. რიო სან ხუანის დეპარტამენტი შეიქმნა სელაიასა და ჩონტალესის დეპარტამენტების ნაწილებისგან 1957 წელს. დეპარტამენტის შემადგენლობაში შედის სოლენტინამეს არქიპელაგები და სან ხუანის მდინარე, რომლის სახელიც დაერქვა ახლად შექმნილ დეპარტამენტს.
მუნიციპალიტეტები
ელ-ალმენდრო
ელ-კასტილო
მორიტო
სან-კარლოსი
სან-ხუან-დელ-ნორტე
სან-მიგელიტო
მატაგალპის დეპარტამენტი

მატაგალპა — დეპარტამენტი ნიკარაგუაში. მისი ფართობი არის 8,523 კმ², მოსახლეობა კი 484,900 (2005). დედაქალაქი არის მატაგალპა. მატაგალპა არის ნიკარაგუის სიდიდით მეოთხე დეპარტამენტი, მოსახლეობის რიცხოვნებით კი-მეორე.

დეპარტამენტი არის განვითარებული პროვინცია. აწარმოებს ხორცპროდუქტებს, ყავას, რძის პროდუქტებს, ბოსტნეულს, ხეს, ოქროს, ყვავილებს. მატაგალპა მიმზიდველია ეკოტურისტებისთვის თავისი მრავალი მდინარით, ტყითა და გეოგრაფიით.
მუნიციპალიტეტები
სიუდად-დარიო
ესკუპულასი
მატაგალპა
მატიგუასი
მუი-მუი
რანჩო-გრანდე
რიო-ბლანკო
სან-დიონისიო
სან-ისიდრო
სან-რამონი
სებაკო
ტერაბონა
ტუმა-ლა-დალია
უკრაინის ენები

უკრაინის ოფიციალური ენაა უკრაინული, აღმოსავლეთსლავური ენები, რომელიც არის უკრაინის მოსახლეობის 67.5%–ის მშობლიური ენა, ხოლო 29.6%–ის მშობლიური ენაა რუსული. მოსახლეობის დანარჩენი ნაწილი ლაპარაკობს სხავადსხვა ენებზე. უკრაინაში გავრცელებულია დაახლ. 40 ენა და დიალექტი: აფხაზური, სომხური, ბოშური, ბელარუსული, ბულგარული, ჩუვაშური, ყირიმულ თათრული, ჩეხური, დაღესტნური, ქართული, გაგაუზური, შვედური, ბერძნული, უნგრული, ინდური, ყაზახური, ლეკური, ლატვიური, ლიეტუვური, ოსური, პოლონური, რუმინული, სერბული, სლოვაკური, გერმანული, ტაჯიკური, თათრული, თურქული, უზბეკური,
დაისი (ოპერა)

დაისი — ზაქარია ფალიაშვილის ოპერა სამ მოქმედებად. ლიბრეტოს ავტორი - ვალერიან გუნია. პრემიერა გაიმართა თბილისში, 1923 წლის 23 დეკემბერს. განაახლეს ზურაბ და ჯემალ ანჯაფარიძეებმა, 1977 წელს.

შექმნის ისტორია
„დაისის“ შექმნის იდეა ზაქარია ფალიაშვილის ცნობილმა ქართველმა დრამატურგმა და მსახიობმა ვალერიან გუნიამ მიაწოდა, რომელმაც შემდეგ ოპერის სიუჟეტი და ლიბრეტოც შექმნა. გუნიამ გამოიყენა შოთა რუსთაველის, აკაკი წერეთლის, ვაჟა-ფშაველას და ნიკოლოზ ბარათაშვილის ლექსები.
ოპერაზე მუშაობა კომპოზიტორმა 1921 წელს დაიწყო. „დაისის“ მთავარ გმირს სახელი მოწყალების დის, ბოლშევიკიური რუსეთის მიერ 1921 წლის თებერვალში საქართველოს ანექსიის დროს წარმოებულ თავდაცვით ბრძოლაში გმირულად დაღუპული მარო მაყაშვილის პატივსაცემად ჰქვია.
ოპერის პრემიერა გაიმართა 1923 წლის 19 დეკემბერს თბილისში. „დაისის“ წარმატებულ პრემიერას მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი ლეგენდარულმა მომღერალმა ვანო სარაჯიშვილმა, რომელიც მალხაზის როლს ასრულებდა. საზოგადოების აღტაცების მიუხედავად კომპოზიტორმა ცვლილებები შეიტანა ოპერაში - დაამატა მალხაზის არია პირველ მოქმედებაში და ცალკეული ნომრები მეორე მოქმედებაში. ზაქარია ფალიაშვილის უკვდავმა ოპერამ „დაისმა“ პირველივე წარმოდგენიდან დაიმკვიდრა მუდმივი ადგილი თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის რეპერტუარში.

მოკლე შინაარსი
მთავარი გმირები
მარო
ნანო
მალხაზი
კიაზო
ცანგალა
ტიტო

პირველი მოქმედება
სოფელი საეკლესიო დღესასწაულის - ხატობისთვის ემზადება, საღამო ხანია.
ნანო მოუთმენლად ელის დღესასწაულის დაწყებას. მისი მეგობარი მარო კი მოწყენილია, რადგან დიდი ხანია არაფერი ისმის სატრფოსგან - მალხაზისგან, რომელიც შორეულ მხარეს გაემგზავრა. მაროს სულიერ განცდებს ისიც ამძიმებს, რომ იგი საკუთარი ნების წინააღმდეგ არის დანიშნული ასისთავ კიაზოზე.
ნანო მაროს მალხაზის ჩამოსვლას ამცნობს, რომელიც შორიდან მოიმღერის.
ამ შეხვედრის დროს მალხაზი მაროს დანიშვნის თავზარდამცემ ამბავს იგებს.
ხატობის დღესასწაულზე ხალხი მხიარულობს. გლეხის ბიჭი ტიტო და მესტვირე ცანგალა ერთმანეთს შაირობაში ეჯიბრებიან, რომელშიც ტიტო იმარჯვებს. გაბრაზებული ცანგალა ჩხუბს წამოიწყებს. თანასოფლელები მათ აშველებენ.
ნანოს წრეში მარო და მალხაზი შეჰყავს. ცანგალა ემუქრება ნანოს, რომ ამ ამბავს კიაზოს აცნობებს. ნანო თავიდან იცილებს აბეზარ მესტვირეს.
ისმის ზარების რეკვა. ხალხი ეკლესიისაკენ მიემართება. მალხაზი მაროსთან განმარტოებას ლამობს, მაგრამ მარო ხელიდან უსხლტდება. მალხაზი დარდს მიეცემა.

მეორე მოქმედება
დღესასწაული ეკლესიის ეზოში გრძელდება. ცანგალამ კიაზოს მაროსა და მალხაზის შეხვედრის ამბავი შეატყობინა. კიაზო შურისძიების გრძნობით ანთებული ღვინოს ეძალება. მარო აღელვებულია, რადგან მეტოქეების შეხვედრას ელის. ნანო შეყვარებულებს კიაზოს მოახლოებას ატყობინებს. მაროს და ნანოს თხოვნით მალხაზი მათ გაეცლება. მოულოდნელად განგაში იწყება. სამშობლოს მტერი შემოესია და კიაზო ხალხს ბრძოლისაკენ მოუწოდებს.

მესამე მოქმედება
ცანგალასგან მაროსა და მალხაზის შეხვედრის ამბის გაგების შემდეგ, კიაზო მაროს პასუხს თხოვს. მარო აღარ მალავს თავის გრძნობებს მალხაზისადმი. მალხაზის გამოჩენა ვითარებას ამწვავებს. კიაზო შეყვარებულთა სასწრაფოდ განშორებას ითხოვს. იმართება ორთაბრძოლა. მოლაშქრეთა სიმღერის გაგონებაზე წუთიერად გონს მოეგებიან მეტოქეები...
კიაზო მახვილით განგმირავს მალხაზს. მარო დასტირის სატრფოს. ხალხი კიაზოს კიცხავს და სამშობლოს დასაცავად მიემართება.
ახალი ესპანეთის ვიცე-სამეფო

ახალი ესპანეთის ვიცე-სამეფო – ესპანეთის სამფლობელოებზე შექმნილი პოლიტიკური ერთეული, რომელიც მოიცავდა ჩრდილოეთ ამერიკასა და წყნარ ოკეანში მდებარე კუნძულებს. დღეისათვის მის ყოფილ ტერიტორიებზე მდებარეობს: კალიფორნია, აშშ-ის სამხრეთ-დასავლეთის შტატები, მექსიკა, ცენტრალური ამერიკა (პანამის გარდა), კარიბის ზღვის აუზი და ფილიპინები. ახალ ესპანეთს მართავდა ვიცე-მეფე მეხიკოდან. თავად ვიცე-მეფე ესპანეთის მონარქს ემორჩილებოდა. იგი არსებობდა 1535-1821 წლებში და იგი იყო ერთ-ერთი პირველი ვიცე-სამეფო, რომელიც ესპანეთმა დააარსა მე-16 საუკუნეში პერუს ვიცე-სამეფოსთან ერთად.
ალექსანდრე ანდრონიკაშვილი

ალექსანდრე ანდრონიკაშვილი (დ. 7 ოქტომბერი, 1871 — გ. 20 მაისი, 1923) — ქართველი მხედართმთავარი, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი, ქართული არმიის გენერალი, გიორგის ჯვრის კავალერი, საქართველოს ეროვნული გმირი.
ბიოგრაფია
იყო რუსეთ-იაპონიისა და პირველი მსოფლიო ომების მონაწილე. 1913-1917 წლებში იყო ალექსეევის სამხედრო სასწავლებლის მასწავლებელი. 1917 წლის ივნისიდან იყო საარმიო კორპუსის შტაბის უფროსი. პირველი მსოფლიო ომის დროს მიიღო გენერალ-მაიორის წოდება. 1917 წლის ბოლოდან დაბრუნდა საქართველოში და მონაწილეობდა ეროვნული შეიარაღებული ძალების აღმშენებლობაში. 1918 წლის შემოდგომიდან 1919 წლის ზაფხულამდე იყო საქართველოს შეარაღებული ძალების გენშტაბის უფროსი, რესპუბლიკის სამხედრო საბჭოს წევრი. 1920 წლის მაისიდან 1921 წლის თებერვლამდე იყო ქართული სამხედრო სკოლის უფროსი. მონაწილეობდა რუსეთ-საქართველოს ომში, 1921 წლის თებერვალში იყო კოჯორ-ტაბახმელას ფრონტის სარდალი. 1921 წლის მარტში იყო დასავლეთ საქართველოს ჯარების სარდალი

1921 წლის ოკუპაციის შემდეგ ანდრონიკაშვილი გახდა ეროვნულ-გამათავისუფლებელი მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი. 1922-1923 წლებში იყო საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის სამხედრო ცენტრის წევრი. 1923 წლის თებერვალში ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის სტუდენტთა კომიტეტის წევრმა კ. მისაბიშვილმა გასცა სამხედრო ცენტრი. 1923 წლის 19 მაისს ალექსანდრე ანდრონიკაშვილი დააპატიმრეს. მასთან ერთად დააპატიმრეს სამხედრო ცენტრის წევრები: გენერალი კოტე აფხაზი (სამხედრო ცენტრის ხელმძღვანელი), გენერალი ვარდენ წულუკიძე, პოლკოვნიკი როსტომ მუსხელიშვილი, პოლკოვნიკი ელიზბარ გულისაშვილი, პოლკოვნილი ალექსანდრე მაჭავარიანი, პოლკოვნიკი გიორგი ხიმშიაშვილი, როტმისტრი ლევან კლიმიაშვილი, როტმისტრი სიმონ ბაგრატიონ-მუხრანელი, პოლკოვნიკი დიმიტრი ჩრდილელი, კაპიტანი ფარნაოზ ყარალაშვილი, იასონ კერესელიძე (გენერალ ლეო კერესელიძის უმცროსი ძმა), სიმონ ჭიაბრიშვილი, ივანე ქუთათელაძე და ნიკოლოზ ზანდუკელი. 1923 წლის 20 მაისს ისინი დახვრიტეს თბილისში, დღევანდელი „ვაკის პარკის“ ტერიტორიაზე.
კონსტანტინე მამაცაშვილი

კონსტანტინე ქრისტეფორეს ძე მამაცაშვილი (; დ. 25 ნოემბერი, 1818, სოფ. რუისი, ახლანდელი ქარელის მუნიციპალიტეტი — გ. 3 სექტემბერი, 1900, თბილისი) — ქართველი რუსეთის არმიის გენერალი, ლიტერატორი, საზოგადო მოღვაწე. იოსებ მამაცაშვილის უმცროსი ძმა.

ბიოგრაფია
თბილისის კეთილშობილთა სასწავლებლის შემდეგ 1837 წელს დაამთავრა პეტერბურგის კადეტთა კორპუსი ოფიცრის ჩინით და გაამწესეს კავკასიის გრენადერთა საარტილერიო ბრიგადაში. აქედან მოყოლებული მონაწილეობდა კავკასიაში წარმოებულ ყველა ომში.

1840 წელს მიიღო პირველი საბრძოლო ნათლობა ჩეჩნეთში. იმ ხანებში იგი გაეცნო და დაუახლოვდა მიხეილ ლერმონტოვს. მათ ერთად მიიღეს მონაწილეობა სისხლისმღვრელ ბრძლოლაში გეხონის ტყეში. ყირიმის ომის დროს კ. მამაცაშვილი იბრძვის კავკასიის ფრონტზე. კერძოდ მან თავი ისახელა 1854 წლის 4 ივნისს მდინარე ჩოლოქთან გამართულ ბრძოლაში. ოთხიათასიანმა რუსეთის არმიამ თითქმის მთლიანად გაანადგურა 34-ათასიანი თურქთა მომხდური ძალები. გენერალ ანდრონიკაშვილის ცნობით, ეს ბრძოლა უმთავრესად კ. მამაცაშვილის წყალობით იქნა მოგებული, რისთვისაც იგი დააჯილდოვეს წმ. გიორგის ხარისხის ორდენით. ამის შემდეგ ახალგაზრდა ოფიცერი დაინიშნა კავკასიის გრენადერთა არტილერიის უფროსად, მონაწილეობა მიიღო კავკასიის დაპყრობისათვის წარმოებულ ომების დამაგვირგვინებელ ფაზაში, რისთვისაც ებოძა ოქროს ხმალი, წმ. ანას ხარისხის ორდენი, საიმპერატორო გვირგვინი და წმ. ვლადიმერის ხარისხის ორდენი. 1898 წლიდან კ. მამაცაშვილი კავკასიის სამხედრო ოლქის არტილერიის უფროსის მოადგილეა, 1869 წელს მიიღო გენერალ-ლეიტენანტობა, ხოლო 1877 წლიდან კი განჯის გუბერნატორი და განჯა-ნუხის მიდამოებში განლაგებული ჯარების უფროსი. იმავე წელს დაიწყო ომი თურქეთთან. აქ მას მოუხდა ერთი მოულოდნელი თავდასხმის მოგერიება და მოხერხებულმა სარდალმა შესძლო დაემარცხებინა მომხდური. ამისათვის იგი წმ. ვლადიმერის ხარისხის ორდენით დააჯილდოვეს. ნუხელებმა კი მიართვეს ვერცხლის თასი და ადრესი, სადაც ეწერა: „გენერალ ლეიტენენტ კ. ქ. მამაცაშვილს მადლიერ მოქალაქეთაგან 1877 წელს ნუხის გადარჩენისათვის“.

1884 წელს კ. მამაცაშვილმა ავადმყოფობის გამო თავი დაანება სამხედრო სამსახურს და აქტიურად ჩაება ქვეყნის კულტურულ-საზოგადოებრივ საქმიანობაში. მისი მეგობრები იყვნენ გრიგოლ და ვახტანგ ორბელიანები, დიმიტრი ყიფიანი, მიხეილ თუმანიშვილი და სხვები. დიმიტრი ყიფიანთან ერთად დიდი ღვაწლი დასდო სათავადაზნაურო ბანკს, ის დიდხანს იყო მისი ზედამხედველი კომიტეტის თავმჯდომარე და ყოველი ღონით ცდილობდა ბანკის საქმეების მყარ ნიადაგზე დაყენებას. კ. მამაცააშვილს დიდი ღვაწლი მიუძღვის აგრეთვე „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ საქმიანობაში. იყო მისი დამფუძნებელი წევრი, თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზიის ერთ-ერთი დამაარსებელი, აღსანიშნავია მისი განსაკუთრებული ყურადღება მაჰმადიან ქართველებზე. ზოგი მათგანი მან თბილისში ჩამოიყვანა და ასწავლა, დაამთავრებინა გიმნაზია, შემდეგ უმაღლესშიც ჩააბარებინა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
იოსებ მამაცაშვილი

იოსებ ქრისტეფორეს ძე მამაცაშვილი (დ. 1809, რუისი, ახლანდ. ქარელის მუნიციპალიტეტი — გ. 6 სექტემბერი, 1874) — ქართველი ლიტერატორი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
დაწყებითი განათლება მიიღო გორის სამაზრო სასწავლებელში, შემდეგ სწავლობდა თბილისის სასულიერო სემინარიაში (დაამთავრა 1827 წელს). მსახურობდა თარჯიმნად ჯერ გორში – ოლქის უფროსთან, შემდეგ თბილისში – კავკასიის უზენაეს სასამართლოში („ექსპედიცია სუდა ი რასპრავი”). 1832 წლის შეთქმულებაში მონაწილეობისთვის მამაცაშვილი გადაასახლეს ვიატკაში, სადაც მსახურობდა ერთ–ერთ კანცელარიაში. აქ იგი სოლომონ დოდაშვილთან ერთად დაუახლოვდა გადასახლებაში მყოფ ალექსანდრე გერცენს. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ (1836) გორში მსახურობდა მაზრის მოსამართლედ. ეწეოდა ინტენსიურ საზოგადოებრივსა და ლიტერატურულ საქმიანობას. იყო კავკასიის სასოფლო-სამეურნეო საზოგადოების წევრი. საგლეხო რეფორმის გატარების პერიოდში ყმა გლეხების ინტერესებს იცავდა, რისთვისაც მეორედ გადაასახლეს საქართველოდან. 60-იან წლების დასაწყისში წერდა წერილებს, ლექსებსა და თარგმანებს. მისი სტატიები სოფლის მეურნეობის საკითხებზე იბეჭდებოდა „ცისკარში” და „გუთნის დედაში”. თანამედროვეთა ცნობით, ლექსებსაც წერდა. ჩვენამდე კი მოაღწია მხოლოდ ერთმა — «ივანე ერისთავის „იამბიკოს” პასუხი».

მამაცაშვილს ცოლად ჰყავდა ნინო მეღვინეთხუცესიშვილი (დ. 1816 – გ. 1894), ისტორიკოს დიმიტრი მეღვინეთხუცესიშვილის და, მოგონებების ავტორი. მამაცაშვილების სალონში გორში თავს იყრიდნენ იმ დროისთვის გამოჩენილი მოღვაწეები: იაკობ გოგებაშვილი, დიმიტრი ბაქრაძე, ანტონ ფურცელაძე, კონსტანტინე მამაცაშვილი (იოსების უმცროსი ძმა), ვახტანგ თულაშვილი და სხვ.; იმართებოდა ლიტერატურული საღამოები, დისპუტები. ამ წრეში დაიბადა ფართო პროფილის საზოგადოებრივ-საგანმანათლებლო ორგანიზაციის შექმნის იდეა, რომელიც საბოლოოდ ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სახით განხორციელდა. მამაცაშვილის მეცადინეობით ოფ. ხოვლეში დაარსდა კერძო ქართული სკოლა. მამაცაშვილი დაახლოებული იყო ასევე მარი ბროსესთან.
მელანია მამაცაშვილ-ბადრიძე

მელანია მამაცაშვილ-ბადრიძე — საუკუნეში მოღვაწე ქართველი მწერალი.

აღიზარდა აზნაურის ოჯახში. ფლობდა რუსულ და თურქულ ენებს. სამწერლო ასპარეზზე გამოვიდა 1850-იან წლებში, როდესაც ფსევდონიმით („ბუდუშჩაია გრუზინსკაია პისატელნიცა“) „ზურნაში“ გამოქვეყნდა რუსულად თარგმნილი მისი მოთხრობა „კატო და ანა“ (1855). თხზულებაში რეალისტურად არის ასახული საუკუნის პირველი ნახევრის საზოგადოების ყოფა, მისი სულიერი გარდატეხა, ძველი და ახალი დროის დაპირისპირება.
ხოსე ენრიკე ვარელა

ხოსე ენრიკე ვარელა (; 17 აპრილი, 1891 — 24 მარტი, 1951), იყო ესპანელი სამხედრო მოღვაწე და მნიშვნელოვანი ფიგურა ესპანეთის სამოქალაქო ომში.

კოლონიური ომის პერიოდი
დაიბადა სერჟანტის ოჯახში. 1909 წელს იგი მოეწყო ზუსტად იმავე პოლკში, სადაც მამამისი მსახურობდა, აქვე მან მიიღო სერჟანტის წოდება. 1912-1915 წლებში იგი მსახურობდა ფეხოსანთა სასწავლებელში, სადაც მიიღო უმცროსი ლეიტენანტის წოდება და დაიწყო მსახურობა მელილიის მსროლელ ნაწილში. რამდენიმეჯერ მონაწილეობა მიიღო ადგილობრივ ტომებთან შეტაკებებში. ბრძოლებში თავის გამოჩენისათვის ორჯერ დააჯილდოეს "სან-ფერნანდოს ჯვრით" (1920, 1921) და რამდენიმე საფეხურით მაღლა ავიდა წოდებებით. 1926 წლის თებერვალში გახდა ვიცე-პოლკოვნიკი, მამაცობისათვის დააჯილდოვეს საომარი მედალით და გაგზავნეს სამსახუროდ სეუტაში (მაროკო). კოლონიური ომის დამთავრების შემდეგ გახდა პოლკოვნიკი (1929), იგი იდგა თავის იმ თანამებრძოლებზე მაღლა, რომელთაც მასზე ადრე დაამთავრე სამხედრო სასწავლებელი.

კარლისტი
1931 წელს მონარქიის დამხობის შემდეგ ვარელამ, ცნობილი როგორც მონარქიის ქომაგი (ესპანეთის მონარქისტების კონსერვატიული ნაწილის — კარლისტების მხარდაჭერასთან ერთად) გადასროლილ იქნა რეზერვში. შემდგომ წელს მონაწილეობდა გენერალ ხოსე სანხურხოს შეთანხმებაში, რომლის წარუმატებლობის შემდეგაც იგი პატიმრობაში იმყოფებოდა სევილიაში და გვადალახარაში. გათავისუფლებიშ შემდეგ შეუერთდა კარლისტებს და გადასცა მათ საომარი ერთეულები - "რაკეტები", მძლავრი ორგანიზაცია, რომელიც მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა 1936-1939 წლების სამოქალაქო ომში. 1936 წლის ზაფხულში იყო შეიარაღებული აჯანყების ერთ-ერთი აქტიური მონაწილე. 1936 წლის აპრილში დაპატიმრებულ და დამწყვდეულ იქნა რესპუბლიკელების მიერ კადისის ციხეში.

სამოქალაქო ომი
ჟოზე მოურინიო

ჟოზე მოურინიუ ( ; დ. 26 იანვარი, 1963) — პორტუგალიელი საფეხბურთო მწვრთნელი და ყოფილი ფეხბურთელი.

სამწვრთნელო კარიერა
2016 წლის 27 მაისის მონაცემებით.

სამწვრთნელო მიღწევები
პორტუ: (6)
პორტუგალიის ჩემპიონატი (2): 2002–03, 2003–04
პორტუგალიის თასი (1): 2002–03
პორტუგალიის სუპერთასი (1): 2003
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა (1): 2003–04
უეფა-ს თასი (1): 2002–03

ჩელსი: (8)
პრემიერლიგა (3): 2004–05, 2005–06, 2014–15
ინგლისის ლიგის თასი (3): 2004–05, 2006–07, 2014–15
ინგლისის ასოციაციის თასი (1): 2006–07
ინგლისის სუპერთასი (1): 2005

ინტერი: (5)
იტალიის სერია (2): 2008–09, 2009–10
იტალიის თასი (1): 2009–10
იტალიის სუპერთასი (1): 2008
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა (1): 2009–10

რეალ მადრიდი: (3)
ესპანეთის ლა ლიგა (1): 2011–12
ესპანეთის თასი (1): 2010–11
ესპანეთის სუპერთასი (1): 2012

მანჩესტერ იუნაიტედი: (3)
ინგლისის ლიგის თასი (1): 2016–17
ინგლისის სუპერთასი (1): 2016
უეფა-ს ევროპის ლიგა (1): 2016–17

რომა: (1)
უეფა-ს კონფერენს ლიგა (1): 2021–22
ვიკისიახლეები

ვიკისიახლეები — „ფონდ ვიკიმედიის“ ერთ-ერთი პროექტი, რომელიც მიმართულია თავისუფალი საინფორმაციო წყაროს შექმნისკენ. ეს შეიძლება იყოს, როგორც პოლიტიკური ამბები, ასევე არაპოლიტიკური სიახლეების განთავსების ადგილი. ქართული ვიკისიახლები უახლოეს მომავალში შეიქმნება. ქართული ვიკისიახლეები ამჟამად ინკუბატორშია, მასში 200-ზე მეტი სტატიაა. ვიკისიახლეები ამჟმად მოქმედებს 29 ენაზე.
ალოსტერული ფერმენტი

ალოსტერული ფერმენტი — მეოთხეული სტრუქტურის ისეთი ფერმენტები, რომლებიც შედგება ორი ან მეტი სუბერთეულისაგან და შესაბამისად აქვს ამდენივე აქტიური ცენტრი. ალოსტერული ფერმენტი შეიძლება იყოს ორ კონფორმაციულ მდგომარეობაში — და . მდგომარეობაში ფერმენტი ამჟღავნებს სუბსტრატისადმი მაღალ, ხოლო -ში დაბალ თვისობას. ალოსტერული ფერმენტისათვის დამახასიათებელია რეტროინჰიბირებაში მონაწილეობა. რეტროინჰიბირებისას ხდება საწყისი ეტაპის საბოლოო პროდუქტით ინჰიბირება.
ხოსე ნუნიესი

ხოსე ნუნიესი (ესპ. , დ. ტაკუარემბო, ურუგვაი — გ. 5 მარტი, 1880, ლეონი) — ნიკარაგუის პირველი, მესამე, მეხუთე და მეექვსე უმაღლესი დირექტორი (პრეზიდენტი). 1834 წლის 10 მაისიდან 1835 წლის 23 აპრილამდე, 1837 25 იანვრიდან 1838 იანვრამდე, 1838 13 მარტიდან 1838 წლამდე და 1838 17 ნოემბრიდან 1839 წლის 23 აპრილამდე.
იუკიო ჰატოიამა

იუკიო ჰატოიამა (იაპ. ; დ. 11 თებერვალი, 1947, ტოკიო) — იაპონელი პოლიტიკოსი, იაპონიის დემოკრატიული პარტიის ლიდერი 2010 წლამდე და წარმომადგენელთა პალატაში ჰოკაიდოს ოლქის წარმომადგენელი. 2009 წლის სექტემბერიდან 2010 წლის ივნისამდე ეჭირა იაპონიის პრემიერ-მინისტრის პოსტი.

ბიოგრაფია
ჰატოიამა ყოფილი პრემიერ-მინისტრი იტირო ჰატოიამას შვილიშვილი და ყოფილი საგარეო მინისტრი ლიჩირო ჰატოიამას ვაჟია. დედამისი ჰასუკო არის შოძირო იშიბაშის, ბრიჯსტოუნის კორპორაციის დამფუძნებლის, ქალიშვილი. ის და მისი ძმა კუნიო ჰატოიამა მეოთხე თაობის პოლიტიკოსები არიან ჰატოიამას ოჯახში. დამთავრებული აქვს ტოკიოს უნივერსიტეტი. ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი საინჟინრო მართვაში სტენფორდის უნივერსისტეტში მიიღო.

პოლიტიკური კარიერა
ჰატოიამა კენჭს ჰოკაიდოს 38-ე ოლქში იყრიდა და წარმომადგენელთა პალატაში მოხვდა 1986 წელს მმართველი ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტიის მანდატით. 1993 წელს მან ლდპ დატოვა და ახალი პარტია საკიგაკე ჩამოაყალიბა ნაოტო კანთან, მასაიოში ტაკემურასა და შუჰეი ტანაკასთან ერთად. ის და კანი შემდეგ ახლადშექნილ იაპონიის დემოკრატიულ პარტიაში გადავიდნენ.

მოგვიანებით ის იდპ-ს მეთაური გახდა და ოპოზიციის ლიდერი იყო 1999-2002 წლებში. 2002 წელს გადადგა იჩირო ოზავას ლიბერალურ პარტიასთან გაერთიანებით გამოწვეული გაუგებრობის გამო. ის იდპ-ს გენერალური მდივანი იყო, სანამ ოზავას შეცვლიდა პარტიის ლიდერის პოსტზე, ამ უკანასკნელის 2009 წლის 11 მაისს გადადგომის შემდეგ. პარტიის წარმომადგენლებმა ის 2009 წლის 16 მაისს აირჩიეს 124 ხმით (სულ 219 ხმიდან), რომლის დროსაც მისი მთავარი მოწინააღმდეგე კაცუია ოკადა იყო.
მათხოჯი

მათხოჯი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხონის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ლეფილიე, სუხჩა, ხიდი). მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა ნაპირას. ხონი-მარტვილის სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის საავტომობილო გზაზე. ზღვის დონიდან 170 მეტრი, ხონიდან 7 კილომეტრი. სოფელში არის საჯარო სკოლა. სოფლის მიდამოებშია ჭირკარის მღვიმე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1389 ადამიანი.

}