iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
უფეხო ამფიბიები

უფეხო ამფიბიები ( ან ) — ამფიბიების რიგი. მათი სხეულის სიგრძე 1 მ-ს აღწევს. აქვთ ჭიისებრი უკიდურებო, განივი ღარებით რგოლებად დაყოფილი სხეული, განუვითარებელი თვალები. დაფის აპკი არ გააჩნიათ. მარცხენა ფილტვი წაგრძელებულია, მარჯვენა — დამოკლებული. კარგად აქვთ განვითარებული შეხებისა და ყნოსვის ორგანოები — თავზე სპეციალური მგრძნობიარე საცეცი აქვთ, რომელსაც ხშირ-ხშირად ყოფენ გარეთ. მალების რიცხვი 300 აღწევს. ახასიათებთ შინაგანი განაყოფიერება. საკოპულაციო ორგანოს როლს კლოაკა ასრულებს. რიგში ერთი ოჯახია — ჭიამაგვარისებრნი , აერთიანებს 20-მდე გვარსა და 70-მდე სახეობას. გავრცელებული არიან ტროპიკულ სარტყელში. ბინადრობენ მიწის ქვეშ, ზოგი — წყალში. იკვებებიან წვრილი ცხოველებით. დებენ ცოტა რაოდენობის კვერცხებს. ლარვები ვითარდებიან წყალში ან კვერცხშივე. არიან ცოცხალმშობნიც. ცეილონის გველთევზა გავრცელებულია სამხრეთ აზიაში. მისი სიგრძე 38 სმ. დედალი კვერცხებს სხეულით ეხვევა და ასე რჩება ლარვების გამოსვლამდე.
ფრიც პერლზი

ფრედერიკ სალომონ პერლზი , უფრო ცნობილი, როგორც ფრიზ პერლზი (დ. 8 ივლისი, 1893, ბერლინი — გ. 14 მარტი, 1970, ჩიკაგო) — ებრაული წარმოშობის გერმანელი ექიმი-ფსიქიატრი და ფსიქოთერაპევტი. გეშტალტ-თერაპიის შემქმნელი. პოლ გუდმანთან და რალფ ჰეფერლინთან ერთად დაწერა ნაშრომი „ადამიანის პიროვნების აღგზნება და ზრდა“. 1952 წელს შვიდ თანამოაზრესთან ერთად დააარსა ნიუ-იორკის გეშტალტ-ინსტიტუტი. დაიბადა 1893 წელს, ბერლინში. 1921 წელს მიიღო მედიცინის დოქტორის ხარისხი და მუშაობა განაგრძო ფსიქიატრიის მიმართულებით. გარდაიცვალა 1970 წლის 14 მარტს, 76 წლის ასაკში.
სუძინი

იმპერატორი სუიძინი (; დ. ძვ. წ. 207 — გ. ძვ. წ. 97) — იაპონიის იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. ისტორიკოსები იმპერატორ სუძინს მოიხსენიებენ, როგორც ლეგენდარულ პიროვნებას.

იმპერატორის ცხოვრების და მმართველობის წელი უცნობია. ადრეული ხანის იმპერატორების პირობითი სახელები არ იყო მიღებული „ტრადიციული წესით“ იმპერატორ კამუს მმართველობამდე, რომელიც იამატოს დინასტიის 50-ე მონარქი იყო.

გუკანშო წერდა, რომ სუძინი მართავდა კარუს მიზოგაკი ნო მიას სასახლიდან, რომელიც დღეს იამატოს პროვინციის სახელით არის ცნობილი.

ისტორიკოსების აზრით სუძინი უდავოდ ლეგენდის ნაწილია. კოძიკი მის შესახებ მარტო სახელს და გენეოლოგიას წერს. გუკანშო წერს, რომ სუძინი იმპერატორ კაიკას მეორე შვილი იყო.
ნორ-ნორქის რაიონი

ნორ-ნორქის რაიონი — სომხეთის დედაქალაქის, ერევნის თორმეტიდან ერთ-ერთი რაიონი. იგი მდებარეობს ქალაქის აღმოსავლეთ ნაწილში. 2011 წლის მონაცემებით ნორ-ნორქის რაიონში ცხოვრობს 147 500 ადამიანი.

რაიონს ესაზღვრება ნორკ-მარაშის, კენტრონისა და კანაკერ-ზეითუნის რაიონები. ასევე კოტაიქის პროვინცია.

რაიონი იყოფა 2 კვარტალად: ნორ-ნორქი და ბაღრევანდი.

ქუჩები და პარკები
დავით ბეკის ქუჩა
თევოსიანის ქუჩა
გიურჯიანის ქუჩა
ვასპურაკანის პარკი

ღირსშესანიშნაობები
წმინდა სარქისის ეკლესია
ერევნის ზოოპარკი

გალერეა
ერებუნის რაიონი

ერებუნის რაიონი — სომხეთის დედაქალაქის, ერევნის თორმეტიდან ერთ-ერთი რაიონი. იგი მდებარეობს ქალაქის აღმოსავლეთ ნაწილში. 2011 წლის მონაცემებით ერებუნის რაიონში ცხოვრობს 122 500 ადამიანი.

რაიონს ესაზღვრება შენგავითის, ნორკ-მარაშის, კენტრონის, ნორ-ნორკისა და ნუბარაშენის რაიონები. ასევე კოტაიქის პროვინცია.

რაიონი იყოფა 8 კვარტალად: ერებუნი, ნორ-არეში, სარიტაღი, ვარდაშენი, მუშავანი, ვერინ-ჯრაშენი, ნორ-ბუტანია, კაიარანი.

ქუჩები და პარკები
ერებუნის ქუჩა
დავიდ სასუნცის ქუჩა
არცახ-ავენიუ
ივან აივაზოვსკის ქუჩა
მოსეს ხორენაცის ქუჩა
დავიდ სასუნცის პარკი
ერებუნის პარკი

ღირსშესანიშნაობები
ერებუნი
ერებუნის მუზეუმი
არგიშთი -ის ძეგლი

გალერეა
კარმირ-ბლური

კარმირ-ბლური ( — „წითელი ბორცვი“) — ბორცვი, მდებარეობს სომხეთში, ერევნის დასავლეთით, მდინარე რაზდანის მარცხენა ნაპირზე. კარმირ-ბლურის ბორცვზე აღმოჩენილია უძველესი ურარტუული ნამოსახლარი ქალაქი-ციხესიმაგრე თეიშებაინი.

კარმირ-ბლურმა არქეოლოგების ყურადღება მიიპყრო 1936 წელს, როდესაც გეოლოგმა ა. დემეხინმა ბორცვზე აღმოაჩინა ქვა ლურსმული წარწერებით. ჩატარებული დაზვერვითი არქეოლოგიური გათხრების შედეგად გამოვლინდა უძველესი დასახლების კვალი. 1939 წლიდან კარმირ-ბლური გახდა სისტემატიური არქეოლოგიური გათხრების ობიექტი.

ძვ. წ. - საუკუნეებში კარმირ-ბლურზე მდებარეობდა თეიშებაინი, ხოლო ძვ. წ. - საუკუნეებში ენეოლითისა და ადრე ბრინჯაოს დროინდელი ურარტუმდელი მოსახლეობა. აღნიშნული დასახლება დაიწვა და განადგურდა, სავარაუდოდ, არგიშთი -ის დროს, ურარტუს ამიერკავკასიაში ექსპანსიის პერიოდში. ამის შემდეგ ერთი საუკუნე დასახლება მიტოვებული იყო, სანამ ურარტუს მეფე რუსა -მ არ ააგო ბორცვზე ურარტული ქალაქი-ციხესიმაგრე.

ძვ. წ. საუკუნეში ციხესიმაგრე დაიპყრეს და გადაწვეს, სავარაუდოდ, სკვითებმა. ხანძრის შემდგომ გაწითლებული აგური, სავარაუდოდ, გახდა ბორცვის სახელწოდების წარმოქმნის მიზეზი.
ლეონიდების დინასტია

ლეონიდების დინასტია ან თრაკიული დინასტია — ბიზანტიის იმპერატორების დინასტია, მეფობდნენ 457-518 წლებში. დინასტიის წარმომადგენლები ასევე მართავდნენ დასავლეთ რომის იმპერიის სხვადასხვა ნაწილს 474-480 წლებში. დინასტიის დამაარსებელია ლეონ , რომელიც ხელისუფლებაში გავლენიანი მხედართმთავრების ხელშეწყობით მოვიდა. დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი იყო ანასტასიოს , რომელიც შვილების გარეშე გარდაიცვალა და არც მემკვიდრე დაუსახელებია, რის გამოც დინასტიამ არსებობა შეწყვიტა.

იმპერატორები
ლეონ 457-474 წწ.
ლეონ 474 წ.
ზენონი 474-475 წწ. და 476-491 წწ.
ბასილისკოსი 475-476 წწ.
ანასტასიოს 491-518 წწ.
იუსტინიანიდების დინასტია

იუსტინიანიდების დინასტია — ბიზანტიის იმპერატორების დინასტია, რომელიც იმპერიას 518-602 წლებში მართავდა. დამაარსებელია იუსტინე , რომელიც მანამდე სასახლის დაცვის უფროსი იყო. დინასტიის გამორჩეული წარმომადგენელია იუსტინიანე , რომლის მმართველობის პერიოდში ბიზანტიის იმპერიამ მიაღწია ძლიერების მწვერვალს. იუსტინიანიდების მმართველობა დასრულდა 602 წელს იმპერატორ მავრიკიოსის დამხობით, რის შემდეგაც ხელისუფლებაში მოვიდა უზურპატორი ფოკა.

იმპერატორთა სია
იუსტინე 
იუსტინიანე 
იუსტინე 
ტიბერიუს 
მავრიკიოსი
რუსა III

რუსა — ურარტუს მეფე. ქვეყანას მართავდა ძვ. წ. 605-595 წლებში (სხვა ვერსიით ძვ. წ. 629-605 წწ.).

რუსა -ის მმართველობის დროს ურარტუ თავისი სახელმწიფოებრიობის დასასრულშია. ბოლო ათწლეულის განმავლობაში ურარტუს მეფეებმა დაკარგეს კონტროლი ქვეყნის ცენტრზე და დედაქალაქი ვანის ტბის სანაპიროზე მდებარე ტუშფიდან გადაიტანეს ამიერკავკასიაში თეიშებაინში.

შემორჩენილია რამდენიმე წარწერა, რომელიც მოგვითხრობს რუსა -ის მიერ ტუშფაში, ერებუნში და არგიშთიხინილში მარცვლეულის საწყობის მშენებლობის შესახებ.

სარდური -ის დროს ურარტუ ასურეთის ვასალი იყო, ხოლო რუსა -ის დროს ურარტუს ოდესღაც ძლევამოსილი სამეფო მიდიის ვასალი გახდა.
კაპელა (სამლოცველო)

კაპელა — კათოლიკური საკულტო დანიშნულების მცირე ზომის საკრალური ნაგებობა.

კაპელა შეიძლება იყოს ცალკე მდგომი ან არქიტექტურული კომპლექსის (სასახლე, ეკლესია, ციხე-სიმაგრე, კოშკი...) შემადგენელი ნაწილი. ტერმინის სახელწოდება მომდინარეობს ქალაქ ტურის პატარა ეკლესიიდან, რომელშიც ინახავდნენ და თაყვანს სცემდნენ წმიდა მარტინეს მოსასხამს, ანუ -ს.

ამ ტიპის ნაგებობები აღმოსავლეთშიც არსებობდა და მათ სამარტვილენი ეწოდებოდა. სამლოცველოს (ეგვტერის) ფორმის ამ ნაგებობებში მოწამეთა ნაწილები ინახებოდა.
აპადანა

აპადანა — დიდი დარბაზი-მოედანი პერსეპოლისში. ფართობი 100 მ². დარბაზი გადახურული იყო სახურავით, რომელიც 24-მეტრიან 72 სვეტზე იყო დაფუძნებული. ძველ სპარსეთში ამავე ტერმინით მოიხსენიებოდა სხვა ანალოგიური ნაგებობებიც. დარბაზი, სავარაუდოდ, გამოიყენებოდა საზეიმო სამეფო მიღებების დროს.

პერსეპოლისის აპადანის აგება დაიწყო ძვ. წ. საუკუნეში დარიოს -ის დროს და დასრულდა ქსერქსე -ის მეფობის პერიოდში. ორივე მმართველის გამოსახულება შემონახულია კომპლექსის აღმოსავლეთ კარებთან. კომპლექსი დაანგრია ალექსანდრე მაკედონელმა ძვ. წ. 331 წელს. ამჟამად შემორჩენილია 13 კოლონა 72-დან.
ერიმენა

ერიმენა — ურარტუს სავარაუდო მეფე სამეფოს დაცემის პერიოდში. მეფე უნდა ყოფილიყო დაახლოებით ძვ. წ. საუკუნეში. უცნობია ზუსტი პერიოდი. მეფობას ათარიღებენ შემდეგნაირად:

დაახლ. ძვ. წ. 620—605 წწ.
დაახლ. ძვ. წ. 670—655 წწ.

არ მოიხსენიება ასურულ წყაროებში, ურარტულ წყაროებში ერთხელ გვხვდება, როგორც რუსა -ის მამა.
სომხეთის ეროვნული ისტორიული მუზეუმი

სომხეთის ეროვნული ისტორიული მუზეუმი — მთავარი ისტორიული მუზეუმი სომხეთში. მდებარეობს ქალაქ ერევანში. მუზეუმი დაარსდა 1919 წელს სომხეთის სურათების გალერეასთან ერთად. გალერეა და მუზეუმი განთავსებულია რესპუბლიკის მოედანზე მდებარე ერთ შენობაში. ეროვნულ მუზეუმს უკავია კომპლექსის ორი ქვედა სართული.

მუზეუმის ექსპონატები იყოფა რამდენიმე თემატურ განყოფილებად. მუზეუმში არის არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიის, ნუმიზმატიკის, ისტორიული არქიტექტურისა და სომხეთის ახალი და უახლესი ისტორიის განყოფილებები. მუზეუმში გამოფენილია მატერიალური კულტურის ძეგლები, რომლებიც აღმოჩენილია სომხეთის ტერიტორიაზე და მოიცავს პერიოდს ქვის ხანიდან საუკუნემდე.
უფილტვო სალამანდრისებრნი

უფილტვო სალამანდრისებრნი — კუდიანი ამფიბიების ოჯახი. მათი სხეულის სიგრძე 8-15 სმ აღწევს. ფილტვები არ გააჩნიათ. სუნთქავენ კანით და პირისა და ხახის ლორწოვანი გარსით. ოჯახში 24 გვარი და 175 სახეობაა. გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ-დასავლეთ ამერიკაში, 1 სახეობა — ევროპაში. ბინადრობენ წყალში, ზოგიერთი — ხმელეთზე. ხმელეთის ფორმები კვერცხებს დებენ ტენიან აგდილებში. კვერცხებიდან გამოდიან ლარვები (რომლებიც მეტამორფოზს წყალში ამთავრებენ) ან სავსებით ჩამოყალიბებული ნაშიერები. ზოგი ცოცხლადმშობია, ევროპული მღვიმის სალამანდრა ბინადრობს ჩრდილოეთ იტალიის მთებსა და კუნძულ სარდინიაზე. ღამის ცხოველია. იკვებება მწერებით.
უქიმერიონის ციხე

უქიმერიონი — ისტორიული ციხესიმაგრე დასავლეთ საქართველოში, ეგრისის სამეფოს მნიშვნელოვანი თავდაცვითი ნაგებობა. წყაროებში პირველად საუკუნეში იხსენიება. არის მოსაზრება, რომ მდებარეობდა ცხენისწყლის ხეობის გასწვრივ მაგისტრალზე, რომელიც მუხურისს ლეჩხუმსა და სვანეთთან აკავშირებდა (ვარაუდობენ, რომ მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა ნაპირზე შემორჩენილი ციხესიმაგრის ნანგრევები უქიმერიონისაა). სხვა მოსაზრებით, უქიმერიონი ქუთაისში გორაზე დღემდე შემორჩენილი ძველი ციხესიმაგრეა. განსაკუთრებული მნიშვნელობა მოიპოვა უქიმერიონმა საუკუნეში ირან-ბიზანტიის ომის დროს; ბიზანტიის ისტორიკოსის პროკოპი კესარიელის ცნობით, უქიმერიონისა და ქუთაისის ციხეების მფლობელი მტკიცე კონტროლს უწევდა ეგრისის აღმოსავლეთ ნაწილს, ლეჩხუმსა და სვანეთს.

წყარო
პროკოპი კესარიელი, , წგნ.,: გეორგიკა, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ.2, თბ., 1965
უქიმერიონი (ჟურნალი)

„უქიმერიონი“ — ქართული ლიტერატურისა და ხელოვნების ყოველთვიური ჟურნალი, გამომცემელი — მხატვრული მწერლობის ქუთაისის კავშირის გამომცემლობა. გამოვიდა 1922 წელს ქუთაისში, გამოიცა 6 ნომერი. გამომცემელი — სარედაქციო კოლეგია. ჟურნალში დაბეჭდილია ტერენტი გრანელის, ჯ. ჯორჯიკიას, დ. თომაშვილის, შ. ჩარკვიანის, ი. ჯორჯაძის, ვიქტორ გაბესკირიას, ს. კვანტალიანის, დია ჩიანელის (ჩხეიძე), ვ. წერეთლისა და სხვათა ლექსები, ნოველები, მინიატიურები, სტატიები; გაშუქებულია ქართველ სიმბოლისტებისა და ფუტურისტების შემოქმედებითი მეთოდის ზოგიერთი საკითხი და სხვა.
სუინინი

იმპერატორი სუინინი (; დ. 1 იანვარი, ძვ. წ. 69 — გ. 14 ივლისი, 70) — იაპონიის იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. ისტორიკოსები იმპერატორ სუინინს მოიხსენიებენ, როგორც ლეგენდარულ პიროვნებას.

იმპერატორის ცხოვრების და მმართველობის წელი უცნობია. ადრეული ხანის იმპერატორების პირობითი სახელები არ იყო მიღებული „ტრადიციული წესით“ იმპერატორ კამუს მმართველობამდე, რომელიც იამატოს დინასტიის 50-ე მონარქი იყო.

გუკანშო წერდა, რომ სუინინი მართავდა მაკიმაკუს ტამაკი ნო მიას სასახლიდან, რომელიც დღეს იამატოს პროვინციის სახელით არის ცნობილი.

ისტორიკოსების აზრით სუინინი უდავოდ ლეგენდის ნაწილია. კოძიკი მის შესახებ მარტო სახელს და გენეოლოგიას წერს. გუკანშო წერს, რომ სუინინი იმპერატორ სუძინის და მისი მეუღლის, სუკულიტო საკაიამასის მესამე შვილი იყო.
ერებუნის აეროპორტი

ერებუნის აეროპორტი (: არა, : ) — თავდაპირველად სამოქალაქო, შემდეგ სამხედრო აეროპორტი სომხეთში. აეროპორტი მდებარეობს ერევნის ცენტრიდან სამხრეთით 7,8 კილომეტრში. 1938 წლის 21 ივლისს ერებუნის აეროპორტიდან განხორციელდა პირველი ფრენა თბილისის მიმართულებით, ხოლო ამავე წლის 25 დეკემბრიდან სრულდება რეგულარული რეისები. ამჟამად აეროპორტს იყენებენ სომხეთისა და რუსეთის სამხედროები. ასევე გამოიყენებენ ჩარტერული რეისებისათვის, როგორც ქვეყნის შიგნით, ასევე დსთ-ის ქვეყნებში.
კეიკო

იმპერატორი კეიკო (; დ. 12 — გ. 130) — იაპონიის იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. ისტორიკოსები იმპერატორ კეიკოს მოიხსენიებენ, როგორც ლეგენდარულ პიროვნებას.

იმპერატორის ცხოვრების და მმართველობის წელი უცნობია. ადრეული ხანის იმპერატორების პირობითი სახელები არ იყო მიღებული „ტრადიციული წესით“ იმპერატორ კამუს მმართველობამდე, რომელიც იამატოს დინასტიის 50-ე მონარქი იყო.

ისტორიკოსების აზრით კეიკო უდავოდ ლეგენდის ნაწილია. კოძიკი მის შესახებ მარტო სახელს და გენეოლოგიას წერს.

მეუღლეები და შვილები
იმპერატორ კეიკოს 2 მეუღლე და 8 ხარჭა ჰყავდა.
იმპერატორის პირველი მეუღლე ჰარიმა ნო ინაბი ონ ოირაცუმე, რომელიც პრინც კუსიცუნოვაკეს, პრინც ოუსუს და პრინც ტაკერუს (იმპერატორ ტიუმაის მამა) იყო;
იმპერატორის მეორე მეუღლე იასაკაირიჰიმე, რომელიც კეიკოს 12 შვილის დედა იყო: იმპერატორი სეიმუ, პრინცი იოკირიჰიკო, პრინცი ოსინოვაკე, პრინცი ვაკაიამატონეკო, პრინცი ოსუვაკე, პრინცესა ნუნოსინოჰიმე, პრინცესა იოკირიჰიმე, პრინცესა კაგოიორიჰიმე, პრინცესა კაგოიორიჰიმე, პრინცი ისაკირიჰიკო, პრინცი კიბინეოჰიკო, პრინცესა ტაკაგირიჰიმე და პრინცესა ოტოჰიმე;
მუძუჰანოირატუმე, რომელიც პრინცესა იონონოს დედა იყო;
იკავაჰიმე, რომელიც პრინც კამუკუშის და ინასეირიჰიკო დედა იყო;
აბე ნო ტაკადაჰიმე, რომელიც პრინც ტაკეკუნიკორივაკეს დედა იყო;
ჰიმუკა ნო კამინაგაუტანე, რომელიც პრინც ჰიმუკა ნო სოცუჰიკოს დედა იყო;
სონოტაკეჰიმე, რომელიც პრინც კუნიტივაკეს, პრინც კუნისევაკეს და პრინც ტოიოტოვაკეს დედა იყო;
ჰიმუკა ნო მიჰაკასიჰიმე, რომელიც პრინც ტოიოკუნივაკეს დედა იყო;
ინაბინოვაკაირაცუმე, რომელიც პრინც მავაკას და პრინც ჰიკოჰიტოეს დედა იყო;
იგოტჰიმე, რომელიც პრინც იგოტოჰიკოს დედა იყო.
აბდელ რაჰმან სვარ ალ-დაჰაბი

აბდელ რაჰმან სვარ ალ-დაჰაბი (; დ. 1934 ომდურმანი, სუდანი — გ. 18 ოქტომბერი, 2018, ერ-რიადი) — სუდანის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე. სუდანის პრეზიდენტი 1985-1986 წწ., ფელდმარშალი.

დაიბადა 1934 წელს, 1958 წელს დაამთავრა სუდანის სამხედრო აკადემია უფროსი ლეიტენანტის წოდებით. სამხედრო კურსებს გადიოდა დიდ ბრიტანეთში და იორდანიაში, შემდეგ დაამთავრა გამალ აბდელ ნასერის სახელობის კაიროს სამხედრო აკადემია. იყო სუდანის სამხედრო ატაშე უგანდაში. 1976 წლიდან მსახურობს სუდანის დემოკრატიული რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების გენერალურ შტაბში. 1985 წლიდან თავდაცვის მინისტრია.

1985 წლის გაზაფხულზე, ჯაფარ ნიმეირის აშშ-ში ვიზიტის დროს სათავეში ჩაუდგა სამხედრო გადატრიალებას. 6 აპრილს გამოაცხადა ნიმეირის დამხობა და 9 აპრილს სათავეში ჩაუდგა სუდანის გარდამავალ სამხედრო საბჭოს. 1986 წელს ქვეყანაში გაიმართა არჩევნები და მოხდა ახალი მთავრობის ფორმირება. ალ-დაჰაბი გადადგა.

დაქორწინებულია, ჰყავს 5 ბიჭი.
ტუვალუს კუნძულები

ტუვალუს კუნძულები (; 1975 წლამდე ელისის კუნძულები — მარჯნული კუნძულების ჯგუფი წყნარ ოკეანეში, პოლინეზიაში.

გეოგრაფია
შედგება 9 კუნძულისაგან, რომელთაგან 6 — ატოლია. იმის გამო, რომ ატოლი როგორც წესი შედგება რამდენიმე კუნძულისგან, ტუვალუს კუნძულების საერთო რაოდენობა შეადგენს 124-ს.

ტუვალუს კუნძულების ხმელეთის ფართობი სულ 25,63 კმ²-ია, იმ დროს, როდესაც ტერიტორიის ფართობი, რომელიც უკავიათ ლაგუნებს შეადგენს — 520 კმ²-ს. კუნძულები განლაგებულია 5 ატოლზე (ნანუმეა, ნუი, ნუკულაელაე, ნუკუფეტაუ, ფუნაფუტი), 3 დაბლობ მარჯნულ კუნძულზე (ნანუმანგა, ნიულაკიტა, ნიუტაო) და ერთ ატოლ/რიფულ კუნძულზე (ვაიტუპუ), რომლებიც გადაჭიმულები არიან ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისკენ 595 კმ-ზე. არქიპელაგის ყველაზე დიდი კუნძულია (ხმელეთის ფართობის მიხედვით, და არა ლაგუნის წყლის ზედაპირის ფართით) ატოლი ვაიტუპუ (5,60 კმ²), ხოლო ყველაზე პატარა — ნიულაკიტა (0,4 კმ²). ყველა კუნძული დაბლობია, ხოლო ატოლები ძირითადად შედგება რამდენიმე მომცრო კუნძულისაგან, ანუ მოტუსაგან. ქვეყნის უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან აღწევს სულ 5 მეტრს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციულად ტუვალუ დაყოფილია 7 კუნძულოვან (ნანუმეა, ნიუტაო, ნანუმანგა, ნუი, ვაიტუპუ, ნუკულაელაე და ნუკუფეტაუ) და 1 საქალაქო (ფუნაფუტი) საბჭოდ.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერის თანახმად მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 9561 ადამიანს. მუდმივი მოსახლეობა მინიმუმ 11 კუნძულზეა, მათ შორის თითოეული ატოლის ყველაზე დიდ კუნძულზე და კიდევ ორ კუნძულზე, რომლებიც შედიან ატოლ ფუნაფუტიში. ცხრა კუნძულიდან ყველაზე პატარაა  — ნიულაკიტა — რომელიც იყო დაუსახლებელი, სანამ 1949 წელს მასზე არ დასახლდნენ კუნძულ ნიუტაოს მაცხოვრებლები.
აჰმედ ალ-მირგანი

აჰმედ ალ-მირგანი (; დ. 16 აგვისტო, 1941, ჩრდილოეთი ხარტუმი, სუდანი — გ. 2 ნოემბერი, 2008, ალექსანდრია, ეგვიპტე) — სუდანის პოლიტიკური მოღვაწე. სუდანის პრეზიდენტი 1986-1989 წწ.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1941 წელს. 1986 წელს აირჩიეს სუდანის პრეზიდენტად. 1989 წლის 18 ივნისს გამოცხადდა ანტისახელისუფლებო შეთქმულების შესახებ. მალევე ათობით მაღალი და საშუალო კლასის ოფიცერი დააპატიმრეს. 30 ივნისს ქვეყანაში მოხდა მორიგი სამხედრო გადატრიალება, რომელსაც ბრიგადის გენერალი ომარ ალ-ბაშირი ედგა სათავეში.

აჰმედ ალ-მირგანი გარდაიცვალა 2008 წლის 2 ნოემბერს ეგვიპტის ქალაქ ალექსანდრიაში.
სეიმუ

იმპერატორი სეიმუ (; დ. 84 — გ. 191) — იაპონიის იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. ისტორიკოსები იმპერატორ სეიმუს მოიხსენიებენ, როგორც ლეგენდარულ პიროვნებას.

იმპერატორის ცხოვრების და მმართველობის წელი უცნობია. ადრეული ხანის იმპერატორების პირობითი სახელები არ იყო მიღებული „ტრადიციული წესით“ იმპერატორ კამუს მმართველობამდე, რომელიც იამატოს დინასტიის 50-ე მონარქი იყო.

ისტორიკოსების აზრით, სეიმუ უდავოდ ლეგენდის ნაწილია. კოძიკი მის შესახებ მარტო სახელს და გენეოლოგიას წერს. სეიმუ იმპერატორ კეიკოს და იმპერატორ სუძინის შვილიშვილის და კეიკოს პირველი ბიძაშვილის, იასაკა ნო ირი ბიმე ნო მიკოტოს შვილი იყო.
ტიუაი

იმპერატორი ტიუაი (; დ. 149 — გ. 200 ) — იაპონიის იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით. ისტორიკოსები იმპერატორ ტიუაის მოიხსენიებენ, როგორც ლეგენდარულ პიროვნებას.

იმპერატორის ცხოვრების და მმართველობის წელი უცნობია. ადრეული ხანის იმპერატორების პირობითი სახელები არ იყო მიღებული „ტრადიციული წესით“ იმპერატორ კამუს მმართველობამდე, რომელიც იამატოს დინასტიის 50-ე მონარქი იყო.

ისტორიკოსების აზრით, ტიუაი უდავოდ ლეგენდის ნაწილია. კოძიკი მის შესახებ მარტო სახელს და გენეოლოგიას წერს. ტიუაი იმპერატორ კეიკოს შვილის, იამატო ტაკერუს და იმპერატორ კაიკას ქალიშვილის, ფუტაძი ნო ირი ჰიმე ნო მიკოტოს შვილი იყო.
ნანუმეა

ნანუმეა — ტუვალუს კუნძულების ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე მარჯნული ატოლი წყნარ ოკეანეში, პოლინეზიაში. ტუვალუს ადმინისტრაციული ერთეული (კუნძულოვანი საბჭო).

გეოგრაფია
ფართობი — 3,87 კმ².
ატოლი შედგება ხუთი კუნძულისგან :

ყველაზე უფრო დიდი კუნძულის (ნანუმეა) სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 3 კმ-ს. მასზე მდებარეობს ატოლის ერთადერთი დასახლებული პუნქტი — სოფელი ლოლუა . სიდიდით მეორე კუნძული — ლაკენა  — ასევე დასახლებულია.

ისტორია
ლეგენდები ამბობენ, რომ ამ ატოლზე პირველი დასახლებულები იყო ორი ქალი — პაი და ვაუ, მაგრამ კაცმა, სახელად ტეფოლაჰა წაართვა მათ ატოლი. ნანუმეას მაცხოვრებლები ამის პატივსაცემად აღნიშნავენ ქრისტიანულ დღესასწაულს, სახელად პატი, რომელიც იმ ფრაზის აბრევიატურაა, რაც აღნიშნავს «ტეფოლაჰის და იესოს» დღე.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერის თანახმად მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 664 ადამიანს.
უღელი (საზოგადოება)

„უღელი“ — საქართველოდან საზღვარგარეთ სასწავლებლად წასული ახალგაზრდობის მიერ დაარსებული საზოგადოება. ჩამოყალიბდა 1873 წელს ციურიხში. საზოგადოების მიზანი იყო საზღვარგარეთმყოფი ქართველი მოსწავლე ახალგაზრდობის გაერთიანება, ევროპის სოციალური მოძრაობის, საზოგადოებრივი აზრისა და ლიტერატურის შესწავლა და პოპულარიზაცია საქართველოში, საერთოდ, კავკასიაში. 1873 წლის ნოემბრის თვეში ციურიხის „უღელის“ წევრთა უმრავლესობა ჟენევაში გადავიდა და იქ ჩამოაყალიბა ჟენევის „უღელი“, რომელმაც 1876 წლამდე იარსება. მალე მათ შეუერთდნენ ქართველი ხალხოსანი რევოლუციონერები. „უღლის“ მესვეურები იყვნენ გიორგი წერეთელი, ნიკო ნიკოლაძე და სერგეი მესხი. „უღლის“ ყველა წევრის ოცნება იყო სამშობლოს განთავისუფლება, რის გამოც ცდილობდნენ კონტაქტის დამყარებას სხვა ქვეყნების ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობასთან. ისინი აიდეალებდენ სახელმწიფოებრიობის რესპუბლიკურ ფორმას. აქტიურად სწავლობდნენ სოციალისტურ იდეებს, ეცნობოდნენ ინტერნაციონალური სექციის მუშაობას და მონაწილეობდნენ მის კრებებში. დიდ ყურადღებას უთმობდნენ ლიტერატურულ კრიტიკას და ესთეტიკას. ხელს უწყობდნენ ქართულ ლიტერატურაში ევროპული მხატვრული კულტურის ათვისებას. მათვე შეიმუშავეს ქართული სკოლებისათვის სახელმძღვანელოების შედგენის გეგმა და ჩამოაყალიბეს მთარგმნელთა კომისია.„უღელმა“ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა რუსულ და ევროპულ ცივილიზაციასთან ქართული კულტურის შემოქმედებით დაკავშირებაში.
ნუი

ნუი — ტუვალუს კუნძულების ატოლი წყნარ ოკეანეში, პოლინეზიაში. ტუვალუს ადმინისტრაციული ერთეული (კუნძულოვანი საბჭო).

გეოგრაფია
შედგება 21 კუნძულისაგან (მოტუსაგან): ფენუა-ტაპუ (ყველაზე დიდი, 1,38 კმ²), მეანგი, მოტუპუაკაკა, პაკანტოუ, პილიაიევე, პონგალეი, ტალალოლაე, ტოკინივაე, უნიმაი და სხვა 12 უფრო პატარა მოტუ.

ისტორია
ადგილობრივი ლეგენდების თანახმად ნუის მოსახლეობის წიმაპრები აქ მოვიდნენ გილბერტის კუნძულებიდან. კუნძულის პირველი ევროპელი აღმომჩენი 1568 წელს გახდა ესპანელი მოგზაური ალვარო მენდანია დე ნეირა, რომელმაც ატოლს სახელად დაარქვა იესოს კუნძული .

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერის მონაცემებით ატოლ ნუის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 548 ადამიანს. ატოლის მოსახლეობა ლაპარაკობს კირიბატულ ენაზე, კირიბატის ოფიციალურ ენაზე, და ტუვალუს ენაზე, ტუვალუს ოფიციალურ ენაზე.
ნუკულაელაე

ნუკულაელაე — ტუვალუს კუნძულების ატოლი წყნარ ოკეანეში, პოლინეზიაში. ტუვალუს ადმინისტრაციული ერთეული (კუნძულოვანი საბჭო).

გეოგრაფია
მდებარეობს ტუვალუს კუნძულების სამხრეთ ნაწილში. შედგება 19 მომცრო კუნძულისაგან (ანუ მოტუსაგან):

ისტორია
ადგილობრივი ლეგენდების თანახმად ნუკულაელაეს ატოლზე დასახლდნენ კუნძულ ვაიტუპუს მაცხოვრებლები. 1821 წელს ატოლი აღმოაჩინა ამერიკელმა ჯორჯ ბარეტმა , რომელმაც მას დაარქვა მიტჩელის კუნძული, გემის მფლობელ აარონ მიტჩელის პატივსაცემად. 1863 წელს ნუკულაელაეს მთელი მოსახლეობის ორი მესამედი დაატყვევეს პერუელმა მონათა ვაჭრებმა, რომლებმაც გადაიყვანეს შეპყრობილი მაცხოვრებლები პერუში ჩინჩას კუნძულებზე.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერის მონაცემებით ნუკულაელაეს ატოლის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 393 ადამიანს. მთავარი დასახლებული პუნქტია — სოფელი ფანგაუა.
უღვირ-ზაგარის ქედი

უღვირ-ზაგარის ქედი — ქედი საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ განშტოებას. წყალგამყოფია. ერთი მხრივ, მდინარეების ენგურისა და, მეორე მხრივ, ადიშჭალისა და მულხრის აუზებისა. ქედზე აღმართულია მწვერვალები: ტვიბმაშერი (3166 მ), ზურულდი (2348 მ), მეფთაში (2473 მ) და სხვა. აგებულია იურული დანალექი წყებებით და პალეოზოური კრისტალური ფიქლებით. დამახასიათებელია სუბალპური და ალპური ლანდშაფტი.
ნუკუფეტაუ

ნუკუფეტაუ — ტუვალუს კუნძულების ცენტრალურ ნაწილში მდებარე ატოლი წყნარ ოკეანეში, პოლინეზიაში. ტუვალუს ადმინისტრაციული ერთეული (კუნძულოვანი საბჭო).

გეოგრაფია
იგი მდებარეობს 86 კმ-ში ფუნაფუტიდან ჩრდილო-დასავლეთით და 57 კმ-ში სამხრეთ-დასავლეთით ვაიტუპუდან. ატოლა აქვს მართკუთხედის ფორმა, რომლის სიგრძე შეადგენს 14 კმ-ს, ხოლო სიგანე — 10 კმ-ს. ხმელეთის საერთო ფართობია — 2,99 კმ². ნუკუფეტაუ შედგება 35 მომცრო კუნძულისგან (ანუ მოტუსგან), რომელთაგან ყველაზე დიდებია ფალე, მოტულალო და ლაფანგა.

ისტორია
ლეგენდების თანახმად ნუკუფეტაუს ატოლი კოლნიზებული იქნა ტონგელების მიერ. ტრადიციულად ატოლის მოსახლეობა დაიყო სამ კლანად, რომლებიც ცხოვრობდნენ სამ ყველაზე დიდ კუნძულზე: ფალეზე, მოტულალოზე და ლაფანგაზე. ატოლზე მისიონერების გამოჩენის შემდეგ მთელი მოსახლეობა გადაასახლეს კუნძულ ფალეზე. ნუკუფეტაუ აღმოაჩინა ამერიკელმა 1819 წელს.

მოსახლეობა
2002 წლის აღწერის თანახმად ატოლის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 586 ადამიანს. ატოლზე ერთადერთი დასახლებული პუნქტია — სოფელი სავავე.
უღვირი

უღვირი — უღელტეხილი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს უღვირ-ზაგარის ქედზე, ზემო სვანეთში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1922 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებით, მერგელებითა და კირქვებით. უღვირზე გადადის საავტომობილო გზა მესტიიდან უშგულისკენ. დამახასიათებელია მთა-ტყის (წიწვიანი) ლანდშაფტი. შემორჩენილია ძველი გამყინვარების კვალი.
მაითრიპალა სირისენა

მაითრიპალა სირისენა (, ; დ. 3 სექტემბერი 1951, იუანა, ჩრდილო-ცენტრალური პროვინცია, ცეილონი) — შრი-ლანკელი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ქვეყნის მე-7 პრეზიდენტი 2015 წლის 9 იანვრიდან 2019 წლის 18 ნოემბრამდე.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1951 წელს ცეილონში. მამამისი იყო მეორე მსოფლიო ომის ვეტერანი ალბერტ სირისენა, რომელსაც ცეილონის პრემიერ-მინისტრმა სტეფენ სენანაიაკემ გადასცა ხუთი აკრი მიწა პოლონარუვაში პარაკრამა-სამუდრას ტბასთან ახლოს. დედამისი მასწავლებელი იყო.

განათლება მიიღო პოლონარუვის ცენტრალურ სამეფო კოლეჯში. შემდეგ სამი წლის მანძილზე სწავლობდა სოფლის მეურნეობას კუნდასალეში. 1980 წელს კი მიიღო მოსკოვის ლიტერატურის ინსტიტუტის დიპლომი პოლიტოლოგიაში.

კარიერა
15 წლის ასაკში დაინტერესდა კომუნიზმით და შევიდა შრი-ლანკის კომუნისტურ (მაოისტურ) პარტიაში. 1989 წელს აირჩიეს პარლამენტის წევრად პოლონარუვის ოლქიდან. ამის შემდეგ 18 წლის მანძილზე ზედიზედ ირჩევდნენ პარლამენტში. მუშაობდა ირიგაციის მინისტრის მოადგილედ ჩანდრიკა კუმარატუნგას მთავრობაში. 1997 წელს კუმარატუნგამ დანიშნა პარლამენტის საქმეების მინისტრად. 2001 წელს სირისეა გახდა თავისუფლების პარტიის ლიდერი. 2004 წლიდან შრი-ლანკის პარლამენტის სპიკერია. 2007 წლიდან სოფლის მეურნეობის მინისტრია. 2010 წელს კვლავ აირჩიეს პარლამენტში და დაინიშნა ჯანმრთელობის დაცვის მინისტრად.

2015 წლის 8 იანვარს 51,3% -ით აირჩიეს შრი-ლანკის პრეზიდენტად, მოვალეობის შესრულებას შეუდგა 9 იანვარს. პრემიერ-მინისტრად დანიშნა რანილ ვიკრემასინგჰე.