iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სათბობი

სათბობი , საწვავი — საწვავი ნივთიერება, რომლის ძირითადი შემადგენელი ნაწილია ნახშირბადი; სათბობის დაწვით მიიღება თბური ენერგია; მას იყენებენ აგრეთვე ნედლეულად ქიმიურ მრეწველობაში.

აგრეგატული მდგომარების მიხედვით სათბობი შეიძლება იყოს: მყარი (მერქანი, ფიქალი, საპროპელი, ტორფი, ქვანახშირი), თხევადი (ბენზინი, დიზელი, ეთერი, ემულსია, ზეთი, ლიგროინი, მაზუთი, ნავთი, ნავთობი, სპირტი, რაკეტული საწვავი) ან აირადი (ბუტანი, მეთანი, პროპანი, წყალბადი, ბუნებრივი გაზი) და დისპერსიული (ქვანახშირის, ალუმინის, მაგნიუმის მტვერი); წარმოშობის მიხედვით — ბუნებრივი (წიაღისეულ ნახშირს , ნავთობს, აირს, საწვავ ფიქალს, ტორფს, მერქანს, მცენარეულ ნარჩენებს) ან ხელოვნური (ბრძმედის კოქსი, ძრავას სათბობი, კოქსისა და გენერატორის აირები და სხვა). სათბობის ძირითადი მახასიათებელია წვის კუთრი სითბო, სათბობის სხვადასხვა სახეობის შესაპირისპირებლად და მისი მარაგის ჯამური აღრიცხვისათვის მიღებულია აღრიცხვის ერთეული — პირობითი სათბობი.

ტექნიკის ახალი დარგების განვითარებასთან დაკავშირებით ტერმინ „სათბობს“ იყენებენ უფრო ფართო მნიშვნელობით, იგი გავრცელდა ყველა იმ მასალაზე, რომელიც ენერგიის წყაროს წარმოადგენს (მაგალითად, ბირთვული სათბობი, ლითონშემცველი სათბობი).

დედამიწის წიაღიდან მოპოვებული სათბობის თითქმის 50% გამოიყენება საწვავად. სათბობის დაწვის შუდეგად დედამიწის ატმოსფეროში ყოველწლიურად ხვდება დაახლოებით 150 მლნ. ტონა ნაცარი, 100 მლნ. ტონა გოგირდის ჟანგეულები, 60 მლნ. ტონა აზოტის ჟანგეულები, 20 მლრდ. ტონა ნახშირორჟანგი, რაც ძლიერ აჭუჭყიანებს გარემოს. წვის პროდუქტების მავნე მოქმედების შემცირება გარემოს დაცვის აქტუალური პრობლემაა.
კოკაინის ხე

კოკაინის ხე, კოკა — ტროპიკული მცენარე ერითროქსილონისებრთა ოჯახისა. 1-3, ზოგჯერ 5 მ-მდე სიმაღლის ბუჩქია. აქვს ფართოელიფსური ან უკუკვერცხისებრი ფოთოლი. წვრილი მოყვითალო-თეთრი ყვავილები.

სამშობლოდ პერუ და ბოლივია ითვლება. ველურად თითქმის აღარ გვხვდება. კულტივირებულია სამხრეთ ამერიკის, აფრიკისა და აზიის ტროპიკებში. ფოთლები შეიცავს კოკაინს (1,3%-მდე) და სხვა. ალკალოიდებს. ერთი ბუჩქიდან წლის მანძილზე 5 კგ-მდე მშრალი ფოთლის მიღება შეიძლება.
ლიბერტადორესის თასი

ლიბერტადორესის თასი — ყოველწლიური საფეხბურთო ტურნირი, რომელიც ტარდება კონმებოლი-ს მიერ წამყვანი სამხრეთ ამერიკული საფეხბურთო კლუბების მონაწილეობით 1960 წლიდან ქვეყნის ჩემპიონ კლუბებს შორის. ანალოგიურია ევროპული უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგისა. ლიბერტადორესის თასი ყველაზე პრესტიჟული საკლუბო ტურნირია სამხრეთ ამერიკაში. გამარჯვებული კლუბი მონაწილეობას ღებულობს ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატში.

ტურნირის ისტორიაში, ყველაზე წარმატებული კლუბია არგენტინული „ინდეპენდიენტე“, რომელმაც 7-ჯერ მოიგო ტიტული. სულ, ლიბერტადორესის თასი 25 სხვადასხვა კლუბს აქვს მოგებული. მოქმედი გამარჯვებულია ბრაზილიული „ფლამენგო“.

ფინალები
სტატისტიკა და რეკორდები
კლუბების მიხედვით
ქვეყნების მიხედვით
ქვეყნების მიხედვით ყველაზე მეტი გამარჯვებული არგენტინას ჰყავს. არგენტინულმა გუნდებმა 25-ჯერ მოახერხეს ლიბერტადორესის თასის მოგება და 11-ჯერ ფინალში დამარცხდნენ. სულ 7 ქვეყნის წარმომადგენლებმა მოახერხეს თასის მოპოვება.

გამარჯვებული მწვრთნელები
ყველაზე ტიტულოვანი მწვრთნელები
ეროვნების მიხედვით
მოცემულია მწვრთნელთა ტიტულების რაოდენობა მათი ეროვნების მიხედვით.
კოკომჟავა

კოკომჟავა — მრავალწლოვანი ორსახლიანი ბალახოვანი მცენარე მატიტელასებრთა ოჯახისა.

გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ტყისა და ველის ზონაში. თითქმის მთელ საქართველოში გვხვდება სუბალპური სარტყლამდე, უმთავრესად ნატყევარ მდელოებზე, ტყის პირებსა და ბუჩქნარებში. სარეველად იზრდება ნათესებსა და ბოსტნებში. არჩევს მჟავე ნიადაგს.

ფოთლები შეიცავს მჟაუნმჟავა კალიუმს. ერთი მცენარე 1000-მდე თესლს იძლევა, რომელიც 40 წლამდე ინარჩუნებს აღმოცენების უნარს.
კოლაელ ყრმათა მარტვილობა

„კოლაელ ყრმათა მარტვილობა“ — საუკუნის ქართული მწერლობის ანონიმური ძეგლი. ჰაგიოგრაფიული თხზულება, რომელშიც აღწერილია, როგორ აწამეს 9 გაქრისტიანებული მცირეწლოვანი (7-9 წლისა) ყრმა წარმართებმა (არა უგვიანეს საუკუნეში). თხზულება გვაწვდის საყურადღებო ცნობებს ქრისტიანობის ისტორიის ზოგიერთი მხარის გასათვალისწინებლად. ძეგლის მიხედვით მტკვრის სათავის რაიონში - ხევში, რომელსაც კოლაჲ ერქვა, მოსახლეობდნენ ქრისტიანებიც და წარმართებიც. მიუხედავად წარმართთა რიცხობრივი და უფლებრივი უპირატესობისა (სოფლის მთავარიც წარმართი ყოფილა), ქრისტიანები შეუზღუდავად ასრულებდნენ ღვთისმსახურებას თავიანთ ეკლესიაში, მაგრამ სასტიკად ჰქონდათ აკრძალული ქრისტიანობის ქადაგება და გავრცელება წარმართთა შორის. მშობელს განუსაზღვრული უფლებები ჰქონია, მას შეეძლო სიკვდილითაც დაესაჯა ურჩი შვილი. „კოლაელ ყრმათა მარტვილობის“ მიხედვით, უმოწყალო მშობლებმა ქრისტიანული სარწმუნოების ერთგულებისათვის კოლაელი ყრმები თითქოს ჯერ სასტიკად აწამეს, ხოლო შემდეგ „განუხეთქნეს თავნი მათნი“ და სხვა წარმართთა ხელშეწყობით ჩაქოლეს.

ჩვენამდე მოღწეულია „კოლაელ ყრმათა მარტვილობის“ ერთადერთი, საუკუნის ხელნაწერი, რომელსაც მიაკვლია ნ. მარმა ათონის მონასტერში 1897 წელს, ტექსტი გამოსცეს ნ. მარმა (1903, რუსული თარგმანითურთ), დავით კარიჭაშვილმა (1914) და ი. აბულაძემ (1944).
კოლექტივიზაცია (გაზეთი)

„კოლექტივიზაცია“ — საქართველოს სსრ მიწათმოქმედების სახალხო კომისარიატის საგლეხო გაზეთი (1930–1935). 1931 წლიდან (№ 1-46) საქართველოს კპ (ბ) ცკ-ის, ხოლო 47-ე ნომრიდან მიწსახკომისა და კოლმეურნცენტრის გაზეთი იყო. გამოდიოდა 2 დღეში ერთხელ „ახალი სოფლის“ (1925-1930) ნაცვლად, 1933–1935 — ყოველდღიურად. 1926–1931 წლებში გაზეთს ჰქონდა ორკვირეული იუმორისტული დამატება — ჟურნალი „შოლტი“.
კოლმეურნე

„კოლმეურნე“, პროფკავშირულ-კოოპერაციული ნებაყობლობითი სასოფლო სპორტული საზოგადოება საქართველოს სსრ-ში. დაარსდა 1930 წელს, აერთიანებდა სოფლის მეურნეობის, მელიორაციისა და წყალთა მეურნეობის, დამზადების სამინისტროების, სასოფლო ტექნიკური და სამომხმარებლო კოოპერაციის სისტემის ორგანიზაციების მუშა-მოსამსახურეებს, კოლმეურნეებს, სოფლის მშრომელებსა და მათი ოჯახის წევრებს, სასოფლო უმაღლესი და საშუალო სპეციალური სასწავლებლების სტუდენტებსა და მოსწავლეებს. საზოგადოების წევრები გაერთიანებული იყვნენ 1387 ფიზკულტურულ კოლექტივში. 1979 წლის 1 იანვრისათვის საზოგადოებაში იყო 272521 წევრი, მათ შორის 8 სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი, 10 სსრკ-ის საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი და 251 სსრკ-ის სპორტის ოსტატი. საზოგადოების განკარგულებაში იყო 21 სტადიონი, 529 ფეხბურთის, 255 კალათბურთის, 656 ფრენბურთისა და 112 ხელბურთის მოედანი, 5 ჩოგბურთის კორტი, 5 საცურაო აუზი, 37 სპორტული დარბაზი, 8 სასროლო ტირი, 9 საცხენოსნო იპოდრომი სპორტული ცხენებიანად.

„კოლმეურნეში“ აღიზარდნენ: რომან რურუა, მიხეილ ხერგიანი, გ. გიორგაძე, გ. ონაშვილი, გ. ყურაშვილი და სხვები.
კოლონადა

კოლონადა , სვეტნარი — ჰორიზონტული, ბრტყელი ან კამარული გადახურვით გაერთიანებული კოლონების მწკრივი ან მწკვრივები ნაგებობის გარე კომპოზიციაში გამოიყენება ბორტიკის და გალერეის სახით (ფასადზე მიდგმული ან როგორც მისი ცალკეული ნაწილების გამაერთიანებელი საშუალება), რაც შენობის ხედვითად უკავშირებს გარემოს. კოლონადა გვხვდება როგორც დამოუკიდებელი, დეკორატული ნაგებობაც (ბაღ-პარკებში და სხვა). შენობის შიგნით გარს უვლის დიდ დარბაზებს, ქმნის ვრცელ გამჭოლ სივრცეებს, ერთმანეთისაგან აცალკევებს და ამავე დროს აკავშირებს ინტერიერის ცალკეულ პარადულ ნაწილებს.
CNN

– — ამერიკული ტელეკომპანია ახალი ამბების 24 საათიანი მაუწყებლობით (შტაბ-ბინა ქ. ატლანტაში, ევროპული სათავო ოფისი ქ. ლონდონში). დააარსა ტედ ტერნერმა 1980 წელს. მსოფლიოს ეს უმსხვილესი საინფორმაციო კომპანია მოიცავს 14 სხვადასხვა საკაბელო და თანამგზავრულ არხს, 2 რადიოსადგურს, 6 ინტერნეტ–საიტს და 40–მდე საზღვარგარეთულ ბიუროს. ახალ ამბებს სი–ენ–ენი–ი გადასცემს 38 კოსმოსური თანამგზავრის სიგნალების საშუალებით, რომელთა ხილვაც შესაძლებელია 1,5 მილიარდი მაყურებლისთვის მსოფლიოს 212 ქვეყანასა და ტერიტორიაზე. სი–ენ–ენ–მა განსაკუთრებული პოპულარობა მოიპოვა მას შემდეგ, რაც 1991 წელს პირდაპირ რეპორტაჟებს გადასცემდა სპარსეთის ყურეში მიმდინარე საომარი ოპერაციებიდან.
თბილისის ზღვა

}

წყლის ზედაპირული ფენის საშუალო ტემპერატურა ნაპირთან მერყეობს 3,7 °-იდან (იანვარი-თებერვალი) 21,6 °-მდე (აგვისტო), მაქსიმალური ტემპერატურა 26,2 °. წყალსაცავზე უმეტეს შემთხვევაში ჰომოთერმიაა დამყარებული. ზოგჯერ ზამთრობით, წყნარ ამინდში სუსტად გამოსახული შებრუნებული ტემპერატურული სტრაფიკაცია, ხოლო ზაფხულობით — კარგად გამოსახული პირდაპირი სტრატიფიკაცია.

დამახასიათებელია გორაკ-ბორცვიანი რელიეფი. ყინულსაფარი წყალსაცავზე არ ჩნდება, ცივ ზამთარში წარმოიქმნება ყინულნაპირისი და თოში. ხშირი ქარის გამო იცის ღელვა. წყლის მინერალიზაცია 300-500 მგ/ლ შეადგენს. თბილისის ზღვა ოლიგოტროფული წყალსატევია. საზრდოობს მდინარე ივრის წყლით, რომელიც მასში სამგორის სარწყავი სისტემის ზემო მაგისტრალური არხით ჩადის. თბილისის ზღვის წყალს იყენებენ სარწყავად, თბილისის წყალმომარაგებისათვის, თევზის სარეწად, წყლის სპორტისათვის. წყალსაცავიდან წყალი გადის სამგორის სარწყავი სისტემის ქვემო მაგისტრალური არხითა და ღრმაღელის მაგისტრალური არხით.
ეკოსისტემა
2007 წელს თიანეთის, მცხეთისა და საგარეჯოს სატყეო მეურნეობების, დიდგორის საცდელ-საჩვენებელი სატყეო მეურნეობის ტყის ფონდის მიწების ნაწილისა და საგურამოს სახელმწიფო ნაკრძალის ხარჯზე აღდგა და გაფართოვდა ჯერ კიდევ 1975 წელს დაარსებული თბილისის ეროვნული პარკი, რომელსაც „დედაქალაქის ფილტვებს“ უწოდებენ. პარკის შექმნის მიზანი იყო აღმოსავლეთ საქართველოს ცენტრალურ ნაწილში იშვიათი სახეობის მცენარეებისა და ამ ტერიტორიისათვის დამახასიათებელი ტყის ეკოსისტემების დაცვა, ბიოლოგიური და ლანდშაფტური მრავალფეროვნების შენარჩუნება, ასევე ეკოლოგიური უსაფრთხოებისა და ბუნებრივ გარემოში რეკრეაციული, ეკოტურისტული და საგანმანათლებლო საქმიანობის განვითარების უზრუნველყოფა. თბილისის დაცული ტერიტორიების სიაში შედიოდა 1956 წელს თბილისის ზღვის მიმდებარე ტერიტორიაზე გაშენებული დენდროლოგიური პარკიც, რომელიც 300 ჰექტარს მოიცავს. პარკი მდიდარია სამკურნალო მცენარეებით, აქვს სანერგე და სასათბურე მეურნეობა. 2006 წლიდან თბილისის ზღვის სატყეოს კვარტლები და დენდროლოგიური პარკის ტერიტორია ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს განკარგვაში გადავიდა.
რეკრეაციული ზონა
თბილისის ზღვა საქართველოს დედაქალაქის მნიშვნელოვანი რეკრეაციული ობიექტია. წყალსაცავის ჩრდილოეთი და სამხრეთ-დასავლეთი სანაპიროები კეთილმოწყობილია. აშენდა იახტკლუბი, მოქმედებს აკვაპარკი ჯინო პერედაისი, ღია და დახურული აუზებით, ატრაქციონებითა და ველნეს ცენტრით. თბილისის ზღვის ვარკეთილის მხარეს დგას 50-იან წლებში აღმართული ორი ობელისკი, რომელიც წყალსაცავის გახსნას უკავშირდება.
არქეოლოგია
თბილისის ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სა­ნა­პი­რო­ზე მიკვლეულია გვიანდელი ბრინჯაო – ადრინდელი რკინის ხანის (ძვ. წ. ათასწლ. ნახ. – ძვ. წ. ათასწლ. ნახ.) ნასახლარი და მისი თანადროული სამაროვანი, სამხრეთ-დასავლეთ სა­ნა­პი­რო­ზე და ლოტკინის გორაზე — ყორღანთა ჯგუფები.
გალერეა
კოლონისტები საქართველოში

კოლონისტები საქართველოში — საქართველოში უცხოტომელთა ჩამოსახლება ხდებოდა გვიანდელ ფეოდალურ ეპოქაში (მგ., ოსთა ჩამოსახლება, სომხებისა და ბერძნების ჩამოსახლება ერეკლე -ის დროს და სხვა). საუკუნეში ამ მოვლენას თავისებური ხასიათი და მიზანდასახულობა მიეცა. რუსეთის მთავრობას სურდა საქართველოში კოლონისტთა სახით სოციალური დასაყრდენი გაეჩინა, ქვეყნის ბუნებრივი რესურსები აეთვისებინა. 1819 წლიდან მან დაიწყო საქართველოში გერმანელთა კოლონისტთა გადმოსახლება, რომელთაც შექმნეს სოფლები: მარიენფელდი (სართიჭალაში), ალექსანდერსდორფი (დიდუბეში), პეტერსდორფი (სართიჭალასთან), ელიზაბეტალი (ახლანდელი ასურეთი), ეკატერინენფელდი (ბოლნისთან) და სხვა.

მთავრობამ კოლონისტებს საუკეთესო მიწები მისცა და ფინანსური დახმარებაც გაუწია. კოლონისტთა საქმეებს წარმართავდა საგანგებო სამმართველო (გაუქმდა 1871). მათთვის შეიმუშავეს წესდება, რომელიც კოლონისტებს გარკვეულ პრივილეგიებს ანიჭებდა. მაგრამ კოლონისტებმა ვერ გაამართლეს მთავრობის იმედი, ვერ აამაღლეს ადგილობრივი მოსახლეობის სამეურნეო-კულტურული დონე, თუმცა აქტიური მონაწილეობა მიიღეს ქვეყნების ურთიერთობათა განვითარებაში (განსაკუთრებით — ხელოსნობაში). საუკუნის 30-იან წლებში რუსეთის მთავრობამ ირანისა და თურქეთის ტერიტორიიდან გადმოსახლებული სომხები და ბერძნები ჩაასახლა თრიალეთში, სამცხესა და ჯავახეთში. გამოუყო მათ მიწები და მატერიალურადაც დაეხმარა. სომხები გადმოსახლდნენ აგრეთვე 70-იან წლებში და პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში ბერძნებმა და სომხებმა საქართველოში კომპაქტური დასახლებები შექმნეს და ეროვნული თვითმყოფობა შეინარჩუნეს.

რუსეთის მთავრობამ საქართველოში რუსი ჯარისკაცებისა და სექტანტების დასახლებებიც შექმნა, მაგრამ მათ ქვეყნის სამეურნეო-კულტურულ ცხოვრებაში თვალსაჩინო როლი არ უთამაშიათ.
კოლონკელისძენი

კოლონკელისძენი, ფეოდალური საგვარეულო საქართველოში საუკუნის ნახევარში. ამ გვარიდან ცნობილია ორი პიროვნება - ორივე ჰერეთის ერისთავი: ვარდანი (გიორგი -ის მეფობაში) და საღირი (თამარის მეფობის დასაწყისში). ამის შემდეგ ჰერეთის ერისთავები გრიგოლისძენი იყვნენ. შესაძლებელია კოლონკელისძეთა გვარი სოფ. კოლონკეთის (ვახუშტი მის მიხედვით მდ. მეჯუდის ხეობაში იყო) სახელწოდებიდან მოდიოდეს.
სტადიონი

სტადიონი — ნაგებობა სპორტული სანახაობებისთვის. უმეტეს შემთხვევაში იგი წარმოდგენილია, როგორც დიდი მოედანი და ადგილი (ტრიბუნები) მაყურებელთათვის. ასევე სტადიონებთან ხშირად გვხვდება დამატებით რამდენიმე შენობა, გასახდელები, სავარჯიშო დარბაზები და ა.შ. სტადიონი მხოლოდ სპორტული მიზნებისთვის არ გამოიყენება, აქ შეიძლება გაიმართოს კონცერტები და სხვა ღონისძიებებიც.

სურათები
ფრანსისკო პისარო

ფრანსისკო პისარო გონსალესი (; დ. დაახლ. 1475 — გ. 1541) — ესპანელი ავანტიურისტი, კონკისტადორი, ინკების იმპერიის დამპყრობელი და ქალაქ ლიმას დამაარსებელი.

ბიოგრაფია
პისარო დაიბადა ქალაქ ტრუხილიოში (ესტრემადურა). დაბადების ზუსტი თარიღი უცნობია, თუმცა ტრადიციულად მას 16 მარტს აღნიშნავენ. ცნობები მის ადრეულ ბიოგრაფიაზეც არ მოიპოვება. პისარომ წერა-კითხვა არ იცოდა, შესაბამისად, შეიძლება დავასკვნათ, რომ მისი განათლებით არავინ დაკავებულა.

1502 წელს ახალი მსოფლიოს ზღაპრული სიმდიდრის ამბებით მოხიბლული პისარო სამხრეთ ამერიკაში გაემგზავრა.

1531 წელს ის უკვე მესამე ექსპედიცაიში მიდის ინკების იმპერიის დასაპყრობად. 1535 წელს მან ინკების დედაქალაქი კუსკო დაიპყრო და ქალაქი ლიმა დააარსა.

1538 წელს პისაროსა და მის თანამებრძოლ ალმაგროს შორის უთანხმოება გაჩნდა ძალაუფლების განაწილებასთან დაკავშირებით. პისარომ სალინასთან ბრძოლაში ალმაგრო დაამარცხა და სიკვდილით დასაჯა იგი. თუმცა მოკლული ალმაგროს შვილმა მის თანამოაზრეებთან ერთად პისაროს წინააღმდეგ შეთქმულება მოაწყო და 1541 წლის 26 ივნისს მოკლა იგი.
ბუდაპეშტის გეტო

ბუდაპეშტის გეტო — ნაცისტების მიერ ებრაელებისთვის შემოკავებული ზონა ბუდაპეშტში, უნგრეთი, მეორე მსოფლიო ომის დროს. ზონა რამდენიმე კვარტლისგან შედგებოდა, სადაც უწინ ქალაქის ებრაელთა უბანი იყო გაშენებული მთავარი სინაგოგის ირგვლივ. ზონას გარს შემორტყმული ჰქონდა მაღალი ღობე და ქვის კედელი, რათა მასში კონტრაბანდის შეღწევა შეუძლებელი ყოფილიყო და ასევე ხალხს გამოსვლა არ შესძლებოდა. ნაცისტებმა ბუდაპეშტი 1944 წლის მარტში აიღეს, ხოლო გეტო იმაველი წლის ნოემბერში ჩამოყალიბდა და თითქმის სამი თვე არსებობდა, 1945 წლის 17 იანვარს საბჭოთა არმიის მიერ ბუდაპეშტის განთავისუფლებამდე.
ლაიონელ ჰემპტონი

ლაიონელ ლიო ჰემპტონი (; დ. 20 აპრილი, 1908 — გ. 31 აგვისტო, 2002) — ამერიკელი ჯაზის ვიბრაფონისტი, პიანისტი, პერკუსიონისტი, ბენდლიდერი და მსახიობი. რედ ნორვოს მსგავსად, ის ერთ-ერთი პირველი ნამდვილი ჯაზის ვიბრაფონის დამკვრელი იყო. მეტსახელად „ჰემპი“ ჯაზის ისტორიაში უდიდეს მუსიკოსთა შორის მოიხსენიება, თანამშრომლობდა რა განთქმული ჯაზის მუსიკოსების მთელ პლეადასთან — ბენი გუდმენითა და ბადი რიჩით დაწყებული ჩარლი პარკერითა და კუინსი ჯოუნსით დამთავრებული.

დაიბადა ლუისვილში, კენტუკის შტატში, 1908 წელს. ძირითადად დედა ზრდიდა. ბავშვობა გაატარა კენოშაში, უისკონსინში. 1916 წელს იგი დედასთან ერთად ჩიკაგოში გადავიდა. 1920-იან წლებში ქსილოფონზე დაკვრას სწავლობდა. მუსიკალური კარიერა დაიწყო გაზეთ „ “-ის ჯგუფში ' , რომელსაც ხელმძღვანელობდა ნათანიელ კლარკ სმითი.

1992 წელს ლაიონელ ჰემპტონი შეყვანილი იქნა ალაბამის ჯაზის დიდების დარბაზში. 1982 წელს გაიხსნა მისი სახელობის ვარსკვლავი ჰოლივუდის დიდების ხეივანში. 1996 წელს დაჯილდოვდა ხელოვნების ეროვნული მედლით.
არტი შოუ

არტი შოუ ( დ. 23 მაისი, 1910, ნიუ-იორკი — გ. 30 დეკემბერი, 2004, თაუზანდ-ოუკსი, კალიფორნია) — ამერიკელი ჯაზის მუსიკოსი, კომპოზიტორი და ბენდლიდერი. მისი დროის ერთ-ერთი საუკეთესო ჯაზის მუსიკოსი. ასევე ავტორია რამდენიმე რომანისა და პუბლიცისტური ნაშრომის.

დაბადებით არტურ ჯეიკო არშავსკი , შოუ გაიზარდა ნიუ-ჰეივენში, კონექტიკუტი, სადაც ადგილობრივი ანტისემიტიზმის გამო ბუნებით გულჩათხრობილი, კიდევ უფრო ჩაკეტილი გახდა (შოურ ავტობიოგრაფიის მიხედვით). საქსოფონზე დაკვრას 13 წლის ასაკიდან სწავლობს, 16 წლის ასაკში კლარნეტზე გადადის. ამ პერიოდში სახლს ტოვებს და ბენდთან ერთად ტურით მიემგზავრება. 1925-36 წლებში შოუ სხვადასხვა ბენდებში და ორკესტრებში ასრულებს, მათ შორის ჯონი კავერელოსა და ოსტინ უაილისთან ერთად.
ვალონ-პონ-დ’არკი

ვალონ-პონ-დ’არკი (ფრანგ. --') — ქალაქი-კომუნა სამხრეთ საფრანგეთში, არდეშის დეპარტამენტში. სახელი დარქმეული აქვს აქ მდებარე კირქვის ბუნებრივი ხიდის პონ-დ’არკის გამო, რომელიც მდინარე არდეშმა წარმოქმნა.

ქალაქთან მდებარეობს ე.წ. შოვეს გამოქვაბული — გამოქვაბულთა ქსელი აღმოჩენილი 1995 წლის 18 იანვარს, რომელშიც 30.000 წლის წინანდელი კედლის მხატვრობაა შენახული.
ბობი ფიშერი

რობერტ ჯეიმზ „ბობი“ ფიშერი (; დ. 9 მარტი, 1943 — გ. 17 იანვარი, 2008) — ამერიკელი მოჭადრაკე, დიდოსტატი. 1972 წელს ერთადერთი ამერიკელი გახდა, რომელმაც ჭადრაკის მსოფლიო ჩემპიონატში გაიმარჯვა, სადაც დაამარცხა ჩემპიონი ბორის სპასკი მატჩში, რომელსაც საყოველთაოდ ერთი ამერიკელის ცივი ომის ბრძოლას უწოდებდნენ საბჭოთა სისტემის წინააღმდეგ. 1975 წელს მან უარი თქვა ტიტულის დაცვაზე, ვინაიდან ფიდემ არ მიიღო მისი პირობები. შედეგად მას ჩემპიონის ტიტული ჩამოართვეს.

1992 წელს ბორის სპასკისთან რემატჩის შემდეგ ფიშერი აშშ-ში აღარ დაბრუნებულა. შეჯიბრი იუგოსლავიაში ჩატარდა, რომელიც მაშინ გაეროს მკაცრი ემბარგოს ქვეშ იმყოფებოდა. ამ ფაქტმა აშშ-ს მთავრობასა და ფიშერს შორის კონფლიქტი გამოიწვია. შემდეგ ის უნგრეთში, მოგვიანებით კი იაპონიაში ცხოვრობდა. 2004 წელს იაპონიაში ის სამართალდამცველებმა დააკავეს ცხრა თვით, სადაც მას აშშ-ის პასპორტი ჩამოართვეს. 2005 წლიდან მას ისლანდიის მოქალაქეობა მიენიჭა, სადაც ის ცხოვრობდა კიდეც გარდაცვალებამდე. მისი ცხოვრების ბოლო ათწლეულში ის ცნობილი გახდა ანტიამერიკული და ანტისემიტური განცხადებებით, თუმცა მას თავად ჰყავდა დედა ებრაელი.
სი თავსართები

ერთეულთა საერთაშორისო სისტემის თავსართები, თავსართები, სი თავსართები, ათჯერადი თავსართები — ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში დამკვიდრებული ერთეულთა წილობითი და ჯერადი თავსართები. გამოიყენება გრძელ ფიზიკურ მნიშვნელობათა ერთეულების შემოკლებული აღნიშვნისთვის, მათი 10 რიცხვის ხარისხში აყვანით. ათჯერადი თავსართები ემსახურება ნოლების რაოდენობის შეკვეცას როცხობრივ ნიშნებში.

ისტორია
1795 წელს სამეცნიერო სივრცეში დამკვიდრდა: დეკა-, ჰექტო-, კილო-, დეცი-, სანტი-, მილი-, ხოლო 1873 წელს ერთეულთა სისტემის მიერ — მეგა- და მიკრო- ერთეულთა თავსართები. ზემოხსენებული რვა თავსართი, პირველ და მეორე ზომა-წონის გენერალურ კონფერენციაზე მიღებულ იქნა, ერთეულთა საერთაშორისო სისტემის თავსართები. 1960 წელს ზომა-წონის მეთერთმეტე გენერალურ კონფერენციაზე ოფიციალურად იქნა მიღებული გიგა-, ტერა-, ნანო- და პიკო-; 1975 წელს მეთორმეტე კონფერენციაზე — ატო- და ფემტო-; 1975 წელს მეთხუთმეტე კონფერენციაზე — პეტა- და ექსა-; 1991 წელს მეცხრამეტე კონფერენციაზე — იოქტო-, ზეპტო-, ზეტა- და იოტა-; ხოლო 2022 წელს ოცდამეშვიდე კონფერენციაზე — ქუექტო-, რონტო-, რონა- და ქუეტა- ერთეულთა თავსართები.

წილობით ერთეულთა თავსართები
წილობითი ერთეულები — ერთეულები, რომლებიც ფიზიკურ სიდიდეთა დადგენილი ერთეულების გარკვეულ ნაწილს (წილს) შეადგენენ. საზომთა მეტრული სისტემის დადგენისას მეტრული სისტემის ამოსავალი ერთეულებიდან წილობითი ერთეულების წარმოქმნის ორი პრინციპი იყო მიღებული: ა) წილობითი ერთეულების სახელწოდებათა წარმოქმნა თავსართების (დეცი, სანტი, მილი) მეშვეობით და ბ) ათობითობა წილობითი ერთეულების ამოსავალ ერთეულებთან თანაფარდობისას. მაგალითად, 1 მმ (მილიმეტრი) = 10−3 მ (მეტრს).

ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში წილობითი ერთეულების წარმოსაქმნელად მიღებულ იქნა შემდეგი თავსართები:

ჯერად ერთეულთა თავსართები
ჯერადი ერთეულები — ერთეულები, რომლებიც მთელრიცხვჯერ მეტია ფიზიკური სიდიდეების სისტემის ან სისტემის გარეშე ერთეულებზე. ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში ჯერადი ერთეულები მიიღება ათობითობის პრინციპით, ხოლო მათი დასახელება ამოსავალი ერთეულის სახელწოდებისგან თავსართების მეშვეობით. მაგალითად, 1 კმ (კილომეტრი) = 103 მ (მეტრი).

ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში ჯერადობითი ერთეულების წარმოსაქმნელად მიღებულ იქნა შემდეგი თავსართები:
მედალი „მხედრული მამაცობისათვის“

მედლით „მხედრული მამაცობისათვის“ — საქართველოს სახელმწიფო ჯილდო; მედალი, რომლითაც ჯილდოვდებიან საქართველოს სამხედრო მოსამსახურეები, პოლიციის მუშაკები მამულის დაცვისას პიროვნული მამაცობისა და მხედრული ვალის შესრულებისათვის, ვაჟკაცობისა და გაბედული მოქმედებისათვის. მედალი შემოღებულია საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებით 1992 წლის 24 დეკემბერს.

აღწერა
„მხედრული მამაცობისათვის” მედლის ესკიზის
ავტორია არქიტექტორი გიორგი ავსაჯანიშვილი.

მედალი „მხედრული მამაცობისათვის” წარმოადგენს 33 მმ დიამეტრის მრგვლოვან სილუეტს. მასზე ამოკვეთილია რომბის ფორმა, რომლის შუაგულში ამოღებულ 14 მმ ფარს ამშვენებს დაფნის გვირგვინში წვერით ჩაგებული ხმალი, როგორც ძლიერებისა და კეთილშობილების სიმბოლო. მედლის ყუნწი მოძრავადაა დაკავშირებული სამაგრთან, რომელზეც გადაკრულია 25 მმ სიგანის ბაფთა. ბაფთის თეთრ ფონზე გამოხატულ 2 მმ სიგანის ორ ოქროსფერ ხაზს ორივე მხარეს ახლავს 2 მმ სიგანის ძოწისფერი ხაზები. მედლის რევერსზე 14 მმ დიამეტრის წრესა და მედლის წრიულ ხაზს შორის ამოტვიფრულია წარწერა – „მხედრული მამაცობისათვის”.
ვახტანგ გორგასლის ორდენი

ვახტანგ გორგასლის ორდენი — საქართველოს სახელმწიფო ჯილდო, სამხედრო ორდენი. დააწესა საქართველოს პარლამენტმა 1992 წლის 24 დეკემბერს.

ჯილდოვდებიან საქართველოს სამხედრო მოსამსახურეები, რომლებმაც სამშობლოს დაცვისა და ერთიანობისათვის ბრძოლებში გამოიჩინეს გმირული თავდადება და მამაცობა, უნარიანი ხელმძღვანელობით უზრუნველყვეს სამხედრო ნაწილებისა და ქვეგანაყოფების წარმატება, შეიმუშავეს და განახორციელეს საბრძოლო ოპერაციები. ორდენით აჯილდოებენ აგრეთვე სპორტსმენებსა და კულტურის მოღვაწეებს განსაკუთრებული დამსახურებისათვის. ორდენის ესკიზის ავტორებია: გ. ავსაჯანიშვილი, ე. ბურჯანაძე.

ვახტანგ გორგასლის ორდენი სამი ხარისხისაა. დაჯილდოება ხდება შემდეგი თანამიმდევრობით: ხარისხის ორდენით ჯილდოვდებიან სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას გამოვლენილი მაღალი საბრძოლო მომზადებისათვის; ხარისხის ორდენით ჯილდოვდებიან სამხედრო ხელმძღვანელობის საბრძოლო დავალების წარმატებით შესრულებისათვის; ხარისხის ორდენით ჯილდოვდებიან ერისა და სამშობლოს წინაშე განსაკუთრებული დამსახურებისათვის, თავდადებისა და თავგანწირვისათვის.
პრომეთე

პრომეთე — ტიტანი. იაპეტისა და ოკეანიდ აზიის (ზოგი ვარიანტით კლიმენეს, თემიდას) ვაჟი. ეპიმეთესა და ატლანტის ძმა, დევკალიონის მამა. მითებში პრომეთე ღმერთებთან მებრძოლ და ადამიანების ინტერესების დამცველ გმირადაა გამოყვანილი, ღმერთებისგან ტიტანების დამარცხების შემდეგ პრომეთე ადამიანების მხარეზე დადგა. ზევსის მოტყუების მიზნით პრომეთემ დაკლული ხარის ხორცი ორად გაყო, ერთ მხარეზე საუკეთესო ხორცის ნაჭრები დაალაგა, ზემოდან ტყავი და კუჭი დაადო, ხოლო მეორე მხარეზე ძვლები მოაგროვა და ზემოდან ქონები დაალაგა. შემდეგ ზევსს შეეკითხა, თუ რომელ ნაწილს აირჩევდა. ხარბმა ზევსმა ქონიანი ნაწილი აირჩია. პრომეთეს საქციელით გაჯავრებულმა ზევსმა ადამიანებს ცეცხლი წაართვა, მაგრამ პრომეთე ავიდა ოლიმპოზე, ცეცხლი ლერწმის ღეროში ჩადო, ოლიმპოდან გამოიტაცა, ადამიანებს გადასცა და მისი შენახვა ასწავლა. ზევსი ამ ამბავმა კიდევ უფრო გააჯავრა და მან, ღმერთების სურვილების წინააღმდეგ წასვლისათვის, ბრძანა, რომ პრომეთე მიეჯაჭვათ კავკასიონის მთის ერთ-ერთ კლდეზე. მიჯაჭვულ გოლიათთან ყოველდღე მიფრინდებოდა არწივი და გმირს ღვიძლს უძიძგნიდა, (რაც იმას ნიშნავს, რომ ის (ღვიძლი) ისევ გამრთელდებოდა, რადგანაც ამ ორგანოს აქვს აღდგენის უნარი), მაგრამ ღამ-ღამობით მტანჯველი წყლული ისევ შუშდებოდა.

პრომეთეს მიჯაჭვის მითები
მეორე საუკუნეში დასავლეთ საქართველოში იმოგზაურა ფილოსოფოსმა არიანემ და ისიც წერს, რომ კავკასიაში ერთი მთაა, რომელზეც თქმულებისამებრ, ჰეფესტოს ბრძანებით, პრომეთეა მიჯაჭვული.

სტრაბონი აღწერდა პრომეთესა და კოლხ იბერთა გმირს (ნაგულისხმევია ამირანი), რომელიც ერთი და იგივე უნდა იყოსო.

ხვამლის მთა
ძველი ისტორიული, ანტიკური წყაროებიდან ხვამლი იგივე ხომლი მიიჩნევა ბერძნული მითური ლეგენდარული გმირების არგონავტებისა და ჰერაკლეს მოგზაურობის მისტიკურ ადგილად. მთა რომელზედაც ზევსის ბძანებით მიაჯაჭვეს პრომეთე და რომელიც შემდგომ დაიხსნა ჰერაკლემ. საუკუნის 50-იან წლებში ხვამლს ეწვია იტალიელი მოგზაური და მკვლევარი დანიელა პიზაგალი, რომელიც ბერძნულ ანტიკურ წყაროებზე დაყდნობით ეძებდა არგონავტების, პრომეთეს მიჯაჭვის ადგილებს. როგორც შემდგომ მკვლევარი თავის მოგონებებში წერს, იგი ყველაზე მეტად იმან გააოცა, რომ ადგილობრივმა მაცხოვრებლებმა კარგად იცოდნენ ეს ლეგენდა და მათ ყველაზე მეტად უხაროდათ როცა მტაცებელ სვავს მოინადირებდენენ, რომელიც ლეგენდის თანახმად პრომეთეს გულ-ღვიძლს უკორტნიდა.

ხომლის მთა აგრეთვე ისტორიულ წყაროებზე დაყრდნობით აღწერილი აქვს ფრანგ მწერალ-ფანტასტ ჟიულ ვერნს თავის სათავგადასავლო რომანში „შეუპოვარი კერაბანი“:

პრომეთეს მითი გავრცელებული იყო მთელს ხმელთაშუა ზღვის აუზში და კავკასიაშიც, სადაც იგი ამირანის შესახებ თქმულებას შეერწყო მრავალი საერთო ნიშნისა და დეტალის გამო.

აპოლონიოს როდოსელი — „არგონავტიკა“:

ჟიულ ვერნი — სათავგადასავლო რომანი „შეუპოვარი კერაბანი“:

საყორნის მთა
თეიმურაზ ბატონიშვილი პრომეთეს მიჯაჭვის ადგილად კავკასიონის ერთ-ერთ მთას ისტორიულ ჰერეთში მდებარე საყორნის მთას მიიჩნევდა.
კლაგენფურტი

კლაგენფურტი — სიდიდით ქალაქი ავსტრიაში. კარინტიის ფედერალური მიწის დედაქალაქი. ის წარმოადგენს რომის კათოლიკური ეკლესიის ეპისკოპოსების რეზიდენციას. ქალაქში მდებარეობს კლაგენფურტის უნივერსიტეტი.

კლაგენფურტში მაცხოვრებელი სხვა ეროვნების რაოდენობა შემდეგნაირად გამოიყურება:
– 1,216
– 825
– 717
– 338
– 242