iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პათოლოგიური ანატომია

პათოლოგიური ანატომია, პათოლოგიური მორფოლოგია — მედიცინის დარგი, რომელიც შეისწავლის ადამიანისა და ცხოველის ორგანიზმში პათოლოგიური პროცესების სტრუქტურულ საფუძვლებს და პათოგენეზის მორფოლოგიურ ასპექტს. განარჩევენ ზოგად, სპეციალურ, კლინიკურ და კერძო პათოლოგიური ანატომიას.

ზოგადი პათოლოგიური ანატომია შეისწავლის ავადმყოფური პროცესების (სისხლის მიმოქცევის მოშლა, დისტროფია, ანთება, სიმსივნე და სხვა) მორფოლოგიას.
სპეციალური პათოლოგიური ანატომია შეისწავლის ავადმყოფობის სტრუქტურული საფუძვლების დინამიკას კლინიკურ გამოვლინებებთან კავშირში, აგრეთვე ავადმყოფობის გამოსავალსა და მიზეზებს.
კერძო პათოლოგიური ანატომია შეისწავლის სხვადასხვა ორგანოში განვითარებულ პათოლოგიურ ცვლილებებს.
კლინიკური პათოლოგიური ანატომია ითვალისწინებს პათოლოგიურ პროცესთა და ავადმყობათა მაკრო- და მიკრომორფოლოფიურ დიაგნოსტიკას, ავადმყოფობათა კატეგორიებად დაყოფას, კლინიკური და პათოლოგანატომიის დიაგნოზის დაპირისპირებას, პათოლოგანატომიის დოკუმენტაციას, კლინიკურ-პათოლოგანატომიის კონფერენციების ორგანიზაციასა და ჩატარებას და სხვა.

პათოლოგიური ანატომია შეისწავლის გვამს, ბიოფსიურ, ქირურგიულ და ექსპერიმენტულ მასალას, რისთვისაც იყენებს პათოლოგანატომიური გაკვეთის, ბიოფსიის, ექსპერიმენტული, მაკრო- და მიკრომორფოლოგიურ მეთოდებს.
ნატურალიზაცია (ბიოლოგია)

ნატურალიზაცია (ფრანგ. < ლათ. — ბუნებრივი), მცენარეთა და ცხოველთა ინტროდუქციის ერთ-ერთი შედეგი, რომლის დროსაც შესაძლებელია ორგანიზმების ნივთიერებათა ცვლის შეცვლა, მაგრამ ეს ცვლილებები განისაზღვრება ორგანიზმის რეაქციის ნორმით. მაგ., სარეველა მცენარეებს და მავნებელ ცხოველებს გენოტიპის ფართო რეაქციის ნორმა აქვთ და ვრცელდებიან დედამიწის ზედაპირის სხვადასხვა ადგილში. ამ დროს პოპულაციის ან სახეობის გენეტიკური სტრუქტურა არ იცვლება. ზოგჯერ ნატურალიზაციაში იგულისხმება მცენარეების ან ცხოველების გადასახლება ისეთ ადგილებში, რომლებიც საცხოვრებელი პირობებით ემსგავსება მათ სამშობლოს.
ნაურცევი

ნაურცევი — მთა საქართველოში, იმერეთის მხარეში, საჩხერის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს რაჭის ქედის სამხრეთ ტოტზე, მდინარეების ჩიხურისა და ჯრუჭულის (ყვირილის მარჯვენა შენაკადები) წყალგამყოფზე, საჩხერის ჩრდილოეთით. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1398 მეტრი. აგებულია შუაიურული პორფირიტული წყებით. შემოსილია ფართოფოთლოვანი ტყით.
ნაუტილოიდეები

ნაუტილოიდეები , უხერხემლოთა ზერიგი თავფეხიანების კლასისა. ნაუტილოიდეების რბილი სხეული საკნებად დაყოფილ ნიჟარაშია მოქცეული. ხოხავენ ან ცურავენ ფსკერზე. უძველეს ნაუტილოიდეებს სწორი ნიჟარა ჰქონდათ, კარბონული პერიოდიდან კი ერთ სიბრტყეში სპირალურად დახვეულნიჟარიანი ფორმები გაბატონდნენ. ნაუტილოიდეები წარმოიშვნენ კამბრიულ პერიოდში. წარმოდგენილი იყვნენ 700-მდე გვარის 200--ზე მეტი სახეობით. განვითარების მაღალ დონეს მიაღწიეს დევონურ პერიოდში. მეზოზოურ ერასა და პალეოგენურ პერიოდში კი მათმა რიცხვმა იკლო. დღეს მხოლოდ ერთი გვარი გვხვდება.
ნაფარეულის მევენახეობის საბჭოთა მეურნეობა

ნაფარეულის მევენახეობის საბჭოთა მეურნეობა — ყოფილი ნაფარეულის მეურნეობა, რომელიც შეიქმნა 1921 წელს ერთ-ერთი საუფლისწულო მამულის ბაზაზე. ნაფარეულის, წინანდლის, მუკუზნის, ვაზისუბნის მამულები ასი წლის წინათ ეკუთვნოდა ა. ჭავჭავაძეს, რომელსაც მილიონი მანეთის ბანკის სესხი აუღია და მთლიანად ამ მამულების განვითარებისათვის მოუხმარებია. ნაფარეულის მევენახეობის საბჭოთა მეურნეობის ძირითადი მიმართულება იყო მევენახეობა. დამხმარე დარგები იყო მეხილეობა, მეცხოველეობა და მემინდვრეობა. ნაფარეულის მეურნეობა ნაფარეულის მევენახეობის საბჭოთა მეურნეობად გადაკეთდა 1921 წელს, საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ. 1953 წელს მეურნეობას გადაეცა 120 ჰა ტერიტორია, დაიწყეს ვენახების გაშენება. 1957 წელს მეურნეობას შეუერთდა მ. ცხაკაიას სახელობის კოლმეურნეობა. ამის შემდეგ მისი ფართობი მოსახლეობის საკარმიდამო ნაკვეთების (198 ჰა) ჩათვლით 2220 ჰა-მდე გაიზარდა. სოფლის მეურნეობის სავარგულებს ეჭირა 1540 ჰა, აქედან ვაზის კულტურას – 1247 ჰა. მეურნეობას ჰქონდა ბაგა-ბაღი, საბავშვო ბაღი, კულტსახლი, რადიოკვანძი, ფოსტა-ტელეგრაფის კანტორა, სამკითხველო, აბანო, მუშათა სასადილო, საბინაო ფონდი.
ნაქალაქარი (არქეოლოგია)

ნაქალაქარი — ძველი ქალაქის ნაშთები, არქეოლოგიურ ძეგლთა ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კატეგორია. ნაქალაქართა გათხრები განსაკუთრებით დიდი მოცულობისა და მრავალმხრივ ინფორმაციას იძლევა ძველი საზოგადოებათა კულტურის და ყოფის შესახებ. გამოვლინდა ხოლმე თავდაცვითი ნაგებობების სისტემა, საკულტო, საზოგადოებრივი, საცხოვრებელი და სამეურნეო დანიშნულების ნაგებობათა ნანგრევები, სავაჭროების, სახელოსნოების, წყალსადენების, კანალიზაციისა და სხვა. ნაშთები, სამეურნეო დანიშნულებისა და საოკახო ნივთები, მონეტები, ხელოვნებისა და ეპიგრაფიკის ძეგლები და ა. შ. ნაქალაქარებისახლოს ჩვეულებრივ სამაროვნებიც გვხვდება. უძველესი ნაქალაქარები ცივილიზაციის უძველეს კერებთანაა დაკავშირებული (მესოპოტამია, ეგვიპტე, მცირე აზია, ინდის ველი, ჩინეთი, ეგეოსის სამყარო). ანტიკურ ხანაში და შუა საუკუნეებშიც კი ნაქალაქარები ცნობილია ძვ. სამყაროს თითქმის მთელ ტერიტორიაზე, ევრაზიის უკიდურესი ჩრდილოეთისა და სამხრეთ აფრიკის გაყოლებით. ქ. კოლუმბის წინადროინდელ ამერიკაში ნაქალაქარები დატოვეს აცტეკებმა, ინკებმა, მაიას ტომებმა.

ყოფილ სსრკ-ის ტერიტორიაზე უძველესი ნაქალაქარები ძვ. წ. ათასწლეულით თარიღდება და ცნობილია შუა აზიისა და ამიერკავკასიასში (ყარათეფე, არგიშთიხინილი, თეიშებაინი და სხვა). ანტიკურ ხანაში (ძვ. წ. - ახ. წ. სს.) საქალაქო ცივილიზაციამ მოიცვა ჩრდილოეთ შავისღვისპირეთიც (ოლბია, პანტიკაპეონი, ფანაგორია, ქერსონესი და სხვა).

საქართველოში უძველესი ნაქალაქარები ანტიკური ხანისაა (ფაზისი, ვანი, დიოსკურია, მცხეთა, ურბნისი, უფლისციხე).

გარეგნული ნიშნებით ნაქალაქარები ერთმანეთისაგან განსხვავდება იმის მიხედვით, თუ რომელ ეპოქას განეკუთვნება და სად მდებარეობს. დაბლობში განლაგებულია უძველესი ნაქალაქარები უმეტესად გორებს და გორების სისტემებს წარმოადგენს. ანტიკური ხანისა და შუა საუკუნეების ნაქალაქარებზე ზოგჯერ გათხრებამდეც შეიმჩნევა ხოლმე ცალკეულ შენობათა, განსაკუთრებით ციხე-გალავნებისა და საკულტო ნაგებობათა ნანგრევები.
უშაქრო დიაბეტი

უშაქრო დიაბეტი ქრონიკული დაავადებაა, რომელსაც იწვევს ვაზოპრესინის — ორგანიზმის წყალმარილოვანი ცვლის მარეგულირებელი ერთ-ერთი მთავარი ჰორმონის — გამომუშავების შემცირება ან თირკმელზე მისი პერიფერიული ზემოქმედების დათრგუნვა. შარდსაწინააღმდეგო მოქმედების გამო ვაზოპრესინს ანტიდიურეზულ ჰორმონს უწოდებენ.

უშაქრო დიაბეტის გავრცელება
უშაქრო დიაბეტი არცთუ ისე გავრცელებულია. ენდოკრინულ დაავადებებს შორის მისი პროცენტული მაჩვენებელი 0,5-0,7-ს უდრის (15 000-17 000-დან 1 შემთხვევა). ყოველწლიურად 1 000 000 კაცზე დაავადების ერთი ახალი შემთხვევა ვლინდება. უმეტესად მამაკაცები ავადდებიან. ბავშვებში უშაქრო დიაბეტი უპირატესად 12 წლის ასაკიდან გვხვდება.

კლინიკური ფორმები
არსებობს უშაქრო დიაბეტის სამი ფორმა:
თანდაყოლილი,
შეძენილი,
იდიოპათიური.

შეძენილი თავისმხრივ შეიძლება იყოს:
ცენტრალური შეძენილი უშაქრო დიაბეტი,
თირკმლისმიერი შეძენილი უშაქრო დიაბეტი.

ცენტრალური შეძენილი უშაქრო დიაბეტის მიზეზებია: ჰიპოფიზის სრული ან ნაწილობრივი ამოკვეთა, ჰიპოფიზის სიმსივნის ოპერაციული მოცილება, ინფექციური აგენტები, ტრავმა, აუტოიმუნური ფაქტორი, რომელიც ორგანიზმში აკრძალული ცილის სინთეზით არის განპირობებული.

თირკმლისმიერ შეძენილ უშაქრო დიაბეტს იწვევს: თირკმლის ქრონიკული დაავადებები (მაგალითად, პიელონეფრიტი); ჰიპოკალემია – სისხლში კალიუმის ნაკლებობა; ცილოვანი შიმშილი – ცილების მიღების მკვეთრი შეზღუდვა; ჰიპერკალცემია – სისხლში კალციუმის სიჭარბე; ზოგიერთი მედიკამენტი, მაგალითად ლითიუმის პრეპარატები, გენტამიცინი, ვინბლასტინი, კოლხიცინი, თალაზამიდი, ფუროსემიდი და სხვა.

ცნობილია იდიოპათიური უშაქრო დიაბეტიც. ასე უწოდებენ დაავადებას, რომელიც სპონტანურად ან დაუდგენელი მიზეზით ვითარდება

კლინიკური სიმპტომო კომპლექსი
უშაქრო დიაბეტს გაძლიერებული შარდვა და წყლის უხვი სმა ახასიათებს მისი სინონიმებია უშაქრო ხშირი შარდვა, ინსიპიდური (გემოს გარეშე) დიაბეტი — .
წყურვილის შეგრძნება შეიძლება იმდენად ძლიერი იყოს რომ ავადმყოფმა შეიძლება დღე ღამეში 3 დან 20 ლიტრამდე სითხე მიიღოს. შესაბამისად დიურეზიც (შარდის გამოყოფა) გაძლიერებულია.
უშაქრო დიაბეტს შეიძლება ასევე ახასიათებდეს საკმაოდ მძიმე ფსიქონევროლოგიური ნიშნები: უძილობა, უგუნებობა, აგზნებადობა, თავის ტკივილი, შრომის უნარის მკვეთრი დაქვეთება.

ბავშვთა ენურეზი — ღამის უნებლიე შარდვა, რომელიც საკმაოდ არის გავრცელებული, ხშირად სწორედ უშაქრო დიაბეტით არის განპირობებული.
უშაქრო დიაბეტის დროს ბავშვები უჩივიან თავის ტკივილს, ცუდად სძინავთ, აწუხებთ კანის სიმშრალე, უმადობა, არ იმატებენ წონას, ჩამორჩებიან ფიზიკური განვითარებით.

გამოკვლევის მეთოდები
განისაზღვრება შარდის ხვედრითი წონა, სისხლისა და შარდის ოსმოლარობა, სისხლში ანტი დიურეზული ჰორმონისის ოდენობა. ტარდება შიმშილის ტესტი. ცენტრალური უშაქრო დიაბეტის შემთხვევაში მივმართავთ ჰიპოფიზის კომპიუტერულ ტომოგრაფიას ან მაგნიტურ-რეზონანსულ კვლევას.

დიფერენციული დიაგნოზი
საჭიროა უშაქრო დიაბეტის დიფერენცირება ნერვული პოლიდიფსიისგან, რომელიც შედარებით იშვიათია და პათოლოგიური წყურვილის სინდრომს წარმოადგენს. ამ დიაგნოზის დადასტურება შესაძლებელია, როდესაც სადიაგნოსტიკო კრიტერიუმები უშაქრო დიაბეტს გამორიცხავს. ასეთი სახის დარღვევას უფრო ფსიქოგენური ხასიათი აქვს და შედარებით მსუბუქად მიმდინარეობს.
ნაქერალა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ნაქერალა შეიძლება აღნიშნავდეს:

ნაქერალა — მთა რაჭის ქედზე, ამბროლაურისა და ტყიბულის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე;
ნაქერალა — უღელტეხილი რაჭის ქედზე, ამბროლაურისა და ტყიბულის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე;
ნაქერალის ქედი — ქედი კახეთის კავკასიონზე, ახმეტისა და თელავის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე.
ნენთა ავტონომიური ოკრუგი

ნენთა ავტონომიური ოკრუგი (ნენ. ) — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი (არხანგელსკის ოლქის შემადგენლობაშია), ჩრდილოეთ-დასავლეთის ფედერალურ ოკრუგის შედადგენლობაში შედის. ქ. ნარიან-მარი — ოკრუგის ადმინისტრაციული ცენტრია. ოკრუგს სამხრეთით ესაზღვრება კომის რესპუბლიკა, სამხრეთ-დასავლეთით — არხანგელსკის ოლქი, ჩრდილო-აღმოსავლეთით კი იამალ-ნენთა ავტონომიური ოკრუგი. ოკრუგი შეიქმნა 1929 წლის 15 ივლისს.

გეოგრაფიული მდებარეობა
ნენთა ავტონომიური ოკრუგი მდებარეობს აღმოსავლეთ ევროპის ვაკის უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ოკრუგის შემადგენლობაშია კუნძულები კოლგუევი და ვაიგაჩი, ნახევარკუნძული კანინი. ოკრუგს აკრავს ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის თეთრი, ბარენცის, პეჩორისა და კარის ზღვები.
ნაქერალა

ნაქერალა — მთა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურისა და იმერეთის მხარის ტყიბულის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს რაჭის ქედზე, მდინარეების წყალწითელის (ყვირილის მარჯვენა შენაკადი), ტყიბულის (ერთვის ტყიბულის წყალსაცავს) და შარეულის (რიონის მარცხენა შენაკადი) სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1570 მ. აგებულია ქვედაცარცული და იურული კირქვებით. ნაქერალის ქვედა კალთები შემოსილია ფოთლოვანი ტყით, ზედა — სუბალპური მდელოებით.
ნაქერალის უღელტეხილი

ნაქერალის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარესა და იმერეთის მხარეებში, ამბროლაურისა და ტყიბულის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს რაჭის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1218 მ-ზე. ნაქერალის მიდამოები აგებულია ქვედაცარცული კირქვებითა და ქვიშაქვებით. შემოსილია ფოთლოვანი ტყით (წიფელი, რცხილა, წაბლი). ნაქერალაზე გადის ტყიბულ-ამბროლაურის გზატკეცილი. ტყიბულის ქვაბულს აკავშირებს შაორის ქვაბულთან.
ნაქერალის ქედი

ნაქერალის ქედი — ქედი საქართველოში, კახეთის მხარის ახმეტისა და თელავის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. კახეთის კავკასიონის სამხრეთი განშტოება, მდინარეების სტორისა (ალაზნის მარცხენა შენაკადი) და ალაზნის წყალგამყოფი. აგებულია ქვედა და შუაიურული ასპიდური ფიქლებითა და თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებითა და არკოზული ქვიშების ლინზებით. ჩრდილოეთი მონაკვეთის დასავლეთი კალთა ინტენსიური გამოფიტვა-გადარეცხვის ობიექტია. დასერილია მრავალრიცხოვანი მდინარეების ვიწრო ხევებით. ჩრდილოეთ კალთაზე მყინვარული ფორმები — ცირკებია. თხემური ზოლი და ჩრდილოეთი მონაკვეთის კალთები შემოსილია სუბალპური და ალპური ბალახეულით, დანარჩენი კალთები — ფოთლოვანი ტყით, სადაც ჭარბობს წიფელი.
ნაღარა

ნაღარა — აზიის ქვეყნებში გავრცელებული დასარტყამი საკრავი. მისი სამშობლო ინდოეთია. ნაღარა არაბეთის ქვეყნებიდან და ეგვიპტიდან ევროპაშიც გავრცელდა. თანამედროვე ნაღარა დიდი ზომის დიპლიპიტოა. იგი შედგება 2 მოზრდილი ჭურისაგან, რომელზეც თხის, ნუკრის ან მოზვრის ტყავია გადაჭიმული. ნაღარის ორივე ჭური ქვევით დაგრძელებულია ქვევრის მსგავსად, ზევით — წაკვეთილი. იგი მზადდება გამომწვარი თიხის, სპილენძისა ან ხისაგან. საცემლად მრგვალთავიან მაგარ ჯოხებს იყენებენ. ნაღარას უკრევენ სახალხო ზეიმსა და დღესასწაულზე, ქორწილის, სამგლოვიარო ცერემონიების, აგრეთვე სამხედრო ლაშქრობის დროს. ნაღარა საორკესტრო საკრავიცაა (პირველად სიმფონიურ ორკესტრში შეიტანა გლიერმა).
ნაღველა

ნაღველა — მცენარეთა გვარი ნაღველასებრთა ოჯახისა. ერთ- ან მრავალწლოვანი ბალახია. მისი ლურჯი, ცისფერი ან ყვითელი, მილისებრი ან ზარისებრი ყვავილები მარტოულია ან შეკრებილია ნახევრად ქოლგა ყვავილედად, ნაყოფი კოლოფია.

აერთიანებს 400-მდე სახეობას, რომელიც გავრცელებულია ძირითადად ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში. ტყის, სუბალპური და ალპური მცენარეებია.

საქართველოში იზრდება 20-მდე სახეობა. საქართველოს ენდემია უცნაური ნაღველა , რომელიც აფხაზეთში გვხვდება. იშვიათი დეკორატიული სახეობებიდან აღსანიშნავია ლაგოდეხის ნაღველა .

გალერეა
ნაღველასებრნი

ნაღველასებრნი — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ძირითადად ბალახებია, იშვიათად ბუჩქები.

ოჯახში 70-მდე გვარის 1000-მდე სახეობაა. გავრცელებული არიან ძირითადად ზომიერ და სუბტროპიკულ სარტყელში. საქართველოში 5 გვარის 27-მდე მხოლოდ ბალახოვანი სახეობაა. ისინი ტყისა და მდელოს მცენარეებია. ნაღველასებრნი განსაკუთრებით ბევრია მთაში. ყველაზე მრავალრიცხოვანია ნაღველას გვარი.
სასტვენა

სასტვენა — ყვავილოვან მცენარეთა გვარი მიხაკისებრთა ოჯახისა. ერთ-, ორ- ან მრავალწლოვანი ბალახებია. მოპირისპირე ფოთლები და ორსქესიანი ან ერთსქესიანი ყვავილები აქვთ.

გვარში 100-მდე სახეობაა, რომლებიც ორივე ნახევარსფეროშია გავრცელებული. ამათგან, საქართველოში 6 სახეობაა ცნობილი. იზრდება ნახევრად უდაბნოებისა და ტყის სარტყელში მშრალ, ღორღიან ფერდობებზე, ტყისპირებზე, ტყეებში, დასარეველიანებულ ადგილებში, ნათესებში. ზოგიერთ სახეობას დეკორატიულ მებაღეობაში იყენებენ.
სასჯულო სამრებლო

სასჯულო სამრებლო - სასამართლო უწყება და ოლქი გაერთიანებულ ფეოდალურ საქართველოში. მოხსენიებულია დავით აღმაშენებლის 1123 წლის ანდერძში შიომღვიმისადმი. საბუთიდან ირკვევა, რომ საეკლესიო მსახურთა და ყმათა ერთობლიობა საკათალიკოსო სასჯულო სამრებლოს შეადგენდა (საქართველოს სახელმწიფოს მოსახლეობის უმრავლესობა სამეფო სასამართლოებს ექვემდებარებოდა). შიომღვიმისადმი კათალიკოსს სასამართლო შეუვალობა მიუნიჭებია და ამით იგი თავისი სასჯულო სამრებლოდან ამოუღია.
ამე-ნო უძუმე

ამე-ნო-უძუმე-ნო-მიკოტო — განთიადის, ბედნიერებისა და სიხარულის შინტოისტური კამი, ქალღმერთი. ცნობილია მზის ქალღმერთ ამატერასუს ისტორიაში მთავარი როლით.

ამატერასუს ძმამ, ქარიშხლის ღმერთმა სუსანოომ, შებღალა მისი წმინდა შენობები და მოკლა ერთ-ერთი ქალწული, რადგან მის ნდობაზე უარი თქვა. ამატერასუს მისი რისხვის იმდენად შეეშინდა, რომ გამოქვაბულ ამე-ნო-ივატოში დაიმალა. სამყარო უმზისშუქოდ ჩაბნელდა. ონები გამოვიდნენ ბნელ სამყაროში; ღმერთებს არ შეეძლოთ ამატერასუს გამოქვაბულიდან გამოყვანა.

ჭკვიანმა უძუმემ აიღო პატარა ნავი, გამოქვაბულის შესასვლელთან ამოაყირავა და მასზე დაიწყო ცეკვა. სხვა კამებიც უყურებდნენ და იფიქრეს, იმდენად სასაცილო იყო, რომ მხიარულად სიცილი დაიწყეს. ამატერასუმ გაიგო ხმები და გარეთ გამოიხედა სანახავად, თუ რატომ იცინოდნენ. როდესაც გამოქვაბული გააღო, უძუმეს მიერ ხეზე დადებულ სარკეში მისი მშვენიერი ანარეკლი დაინახა და ნელა გამოვიდა გამოქვაბულიდან. ამ დროს, კამი ამე-ნო-ტაჯიკარავომ მის უკან გამოქვაბული დაკეტა და ამატერასუს უკან შესვლა აღარ შეეძლო. სხვა კამიმ შესასვლელს ჯადოსნური თოკი შემოავლო. ამე-ნო-კოჲანემ მზის ქალღმერთს თხოვა სხვა კამებს გაყოლოდა. ისიც დათანხმდა და დედამიწაზე კვლავ დაბრუნდა სინათლე.

უძუმეს დღესაც ცემენ თაყვანს. ამე-ნო-უძუმე ნიშნავს დიდ დამთანხმებელს.
თავისუფლების მონუმენტი (თბილისი)

თავისუფლების მონუმენტი — ქალაქ თბილისის ცენტრალურ მოედანზე 2006 წლის 23 ნოემბერს აღმართული წმინდა გიორგის ქანდაკება. მონუმენტის საერთო სიმაღლე, მოედნის ნიშნულიდან, 35 მეტრია, აქედან ქანდაკებისა 5,6 მ. ჩამოსხმულია ბრინჯაოში და იწონის 27 ტონას, მის მოოქროვებაზე 2 კგ ოქრო დაიხარჯა. ქანდაკების ავტორია მხატვარი და მოქანდაკე ზურაბ წერეთელი, რომელმაც სკულპტურა ქალაქს საჩუქრად გადასცა, ხოლო მონუმენტის პროექტისა - საპროექტო ორგანიზაცია „დიზაინსტუდია - ზურაბ წერეთელი“. საქართველოს პრეზიდენტის მიხეილ სააკაშვილის ინიციატივით, ქანდაკების გახსნა საგანგებოდ დაემთხვა 23 ნოემბერს - გიორგობის დღესასწაულსა და „ვარდების რევოლუციის“ 3 წლისთავს. მონუმენტის გახსნა საზეიმოდ აღინიშნა კონცერტებით.

მონუმენტს საფუძველი ერთი წლით ადრე, 2005 წლის 23 ნოემბერს საზეიმოდ ჩაეყარა, როდესაც ოთხი ქვეყნის - საქართველოს, რუმინეთის, უკრაინისა და ესტონეთის პრეზიდენტებმა, სპეციალურ კაფსულაში მოთავსებული „თავისუფლების მემორანდუმი“ მონუმენტის საძირკველში მოათავსეს. პრეზიდენტებთან ერთად, მემორანდუმს ხელი საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარემ ნინო ბურჯანაძემ და ადამიანის უფლებების დამცველმა ანატოლი შარანსკიმ მოაწერა. მონუმენტის გახსნა თავიდან 2006 წლის 26 მაისს იგეგმებოდა, თუმცა მშენებლობის გაჭიანურების გამო გადაიდო.

გალერეა
ელტურა

ელტურა — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში (ბელოთის ადმინისტრაციული ერთეული).

გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე ელტურის (პატარა ლიახვის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირას, ზღვის დონიდან 1160 მ-ზე, ერედვიდან 11 კმ-ის, ცხინვალიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 20 კმ-ის დაშორებით. ელტურას არქიტექტურული ძეგლიდან აღსანიშნავია სოფლის სასაფლაოზე მდგარი ქვაჯვარა, რომელიც გვიან შუა საუკუნეებით თარიღდება.

ისტორია
1922-1990 წლებში შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ცხინვალის რაიონში. 1989 წლის აღწერით იყო 52 მცხოვრები, ძირითადად ოსები. 1991 წლიდან სოფელი საქართველოს ხელისუფლების კონტროლის მიღმაა (ოფიციალურად შედიოდა ჯერ გორის, 2006 წლიდან — ერედვის მუნიციპალიტეტში).
ჩარლზ-ვალენტინ ალკანი

ჩარლზ-ვალენტინ ალკანი (; დ. 30 ნოემბერი 1813 — გ. 29 მარტი 1888) — ფრანგი კომპოზიტორი და ვირტუოზი პიანისტი. მისი ებრაული წარმომავლობა აისახა როგორც მის ნაწარმოებებზე, ასევე მის ცხოვრებაზე. 6 წლის ასაკში იგი შეიყვანეს პარიზის კონსერვატორიაში და რამდენიმე წელიდაწდში უკვე აღიარებული პიანისტი გახდა, ხოლო შემდგომში კი იყო კომპოზიტორი და მასწავლებელი. იგი იყო გამოჩენილი ფრანგი მხატვტვრის ეჟენ დელაკრუას ახლო მეგობარი. ასევე ფერენც ლისტის და ფრედერიკ შოპენის თანამოღვაწე და მეგობარი. ჩარლზ ალკანი მოღვაწეობდა და გარდაიცვალა პარიზში, საფრანგეთში. დასაფლავებულია მონმარტრის სასაფლაოზე.
ჯოაკინო როსინი

ჯოაკინო ანტონიო როსინი (დ. 29 თებერვალი, 1792 — გ. 13 ნოემბერი, 1868) — იტალიელი კომპოზიტორი. მან დაწერა 39 ოპერა, ასევე საკრალური და კამერული მუსიკა. მისი მსოფლიოში განთქმული ოპერაა „სევილიელი დალაქი“ .

ბიოგრაფია
ჯოაკინო ანტონიო როსინი დაიბადა იტალიის ქალაქ პეზაროში, მუსიკალურ ოჯახში. მამამისი ჯუზეპე ვალტორნაზე უკრავდა, ხოლო დედამისი ანა — მომღერალი იყო. ჯოაკინო მუსიკალურ განათლებას ადრეული ასაკიდან იღებდა. 6 წლის — მამის ორკესტრში სამკუთხედზე უკრავდა. ნაპოლეონის მხარდაჭერის გამო, 1796 წელს ციხეში ჩასვეს, დედამისმა პატარა ჯოაკინო ბოლონიაში წაიყვანა.
შვიდი წლის ასაკში მან ბოლონიის ცნობილ კაპელმეისტერთან დაიწყო სწავლა და რვა წლის უკვე წამყვან პარტიებს ასრულებდა ბოლონიის საეკლესიო გუნდებში. ლიცეუმში მან ისწავლა კლავესინზე დაკვრა, დაეუფლა კომპოზიციას. როსინიმ, როგორც მომღერალმა, ისეთი პოპულარობა მოიხვეჭა, რომ მას იტალიის ყველაზე უფრო ცნობილი მომღერლის მომავალს უწინასწარმეტყველებდნენ.
ამასთან მან საოპერო სპექტაკლების დირიჟორობაც სცადა, 14 წლისამ კი პატარა კომიკური ოპერების შექმნით გაითქვა სახელი. პირველდაწყებითი სწავლა როსინიმ ბოლნიის საქალაქო სასწავლებელში, სადაც შევიდა 1807 წელს, ამავე დროს იგი მეცადინეობდა მუსიკის სხვადასხვა პედაგოგებთან. 14 წლის როსინი მუშაობას იწყებს ჯერ ორკესტრში მამასთან ერთად, ხოლო შემდეგ კი, როგორც მომღერალი და კონცერტმეისტერი.

1810 წელს როსინი შეუდგა საოპერო მოღვაწეობას და თავისი ერთტაქტიანი კომიკური ოპერებით იტალიაში დიდი პოპულარობა მოიპოვა.

როსინი გარდაიცვალა 1868 წელს პარიზში, მისი გარდაცვალების შემდეგ დარჩა ძალზე დიდი ქონება, რომლის ნაწილი მისი ანდერძის თანახმად გამოყოფილი იყო მშობლიურ ქალაქ პეზაროში კონსერვატორიის დაარსებისათვის. დაარსებული იყო აგრეთვე ყოველწლიური პრემია საუკეთესო ოპერისა და ლიბრეტოს შექმნისათვის.
ანდრე მარი ამპერი

ანდრე მარი ამპერი (; დ. 20 იანვარი, 1775 — გ. 10 ივნისი, 1836) — ფრანგი ფიზიკოსი და მათემატიკოსი ელექტრომაგნეტიზმის ფუძემდებელი და აღმომჩენი. იყო სამეფო საზოგადოების წევრი. ელექტროენერგიის საზომი ერთეული ამპერი მის პატივსაცემად დაერქვა.

მეცნიერული მოღვაწეობა
ამპერს მნიშვნელოვანი გამოკვლევები აქვს ჩატარებული მათემატიკაში, მექანიკასა და ფიზიკაში. მისი ძირითადი ფიზიკური ნაშრომები შესრულებულია ელექტროდინამიკის სფეროში. 1820 წელს მან დაადგინა მაგნიტურ ისარზე მაგნიტური ველის მოქმედების მიმართულების განსაზღვრის წესი, რომელიც დღეს ამპერის კანონის სახელითაა ცნობილი; ჩაატარა მრავალი ცდა მაგნიტსა და ელექტრულ დენს შორის ურთიერთქმედების გამოსაკვლევად; ამ მიზნებისთვის მან შექმნა მრავალი ხელსაწყო; ამპერმა აღმოაჩინა, რომ დედამიწის მაგნიტური ველი გავლენას ახდენს დენის მოძრავ გამტარებზე. იმავე წელს მან აღმოაჩინა ურთიერთქმედება ელექტრულ დენებს შორის, მოახდინა ამ მოვლენის ფორმულირება (ამპერის კანონი), განავრცო მაგნეტიზმის თეორია, შემოგვთავაზა ელექტრომაგნიტური პროცესების გამოყენება სიგნალთა გადაცემისთვის.

1822 წელს ამპერმა აღმოაჩინა სოლენოიდის (დენიანი კოჭას) მაგნიტური ეფექტი, საიდანაც მომდინარეობდა სოლენოიდის ეკვივალენტობის იდეა მუდმივი მაგნიტისთვის. აგრეთვე მან შემოგვთავაზა მაგნიტური ველის გაძლიერების იდეა რკინის ფულარის მეშვეობით, რომელიც მოთავსებული იქნებოდა სოლენოიდის შიგნით. ამპერმა თავისი იდეები გადმოსცა ნაშრომებში „ელექტროდინამიკური დაკვირვებების კრებული“ (, პარიზი, 1822), „ელექტროდინამიკური მოვლენების თეორიის მოკლე კურსი“ (, პარიზი, 1824), „ელექტროდინამიკური მოვლენების თეორია“ . 1826 წელს მან დაამტკიცა მაგნიტური ველის ცირკულაციის თეორემა. 1829 წელს ამპერმა გამოიგონა ისეთი ხელსაწყოები, როგორებიცაა კომუტატორი და ელექტრომაგნიტური ტელეგრაფი.

მექანიკაში მას ეკუთვნის ტერმინ „კინემატიკის“ ფორმულირება.

1830 წელს მეცნიერულ მიმოსვლაში შემოიღო ტერმინი „კიბერნეტიკა“.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ მთას დაარქვეს ამპერი.
მელანი ბონისი

მელანი ელენე ბონისი , ცნობილი მეტსახელად: მელ ბონისი დ. 21 იანვარი, 1858 — გ. 18 მარტი 1937) — ფრანგი კომპოზიტორი. მელანი ბონისმა შექმნა 300-ზე მეტი კომპოზიცია ფორტეპიანოსათვის, სოლო და ოთხი ხელის შესრულებით, ნაწარმოებები ორღანისათვის, სიმღერები გუნდისათვის, მრავალი მელოდიები და აგრეთვე საორკესტრო ნაწარმოებები.
ვიქტორ ბრაუნერი

ვიქტორ ბრაუნერი (, დ. 15 ივნისი, 1903 — გ. 12 მარტი, 1966) — რუმინელი ებრაული წარმოშობის ფრანგი მხატვარი და გრაფიკოსი. მხატვრობის სტილი ავანგარდისტული იყო. პარიზის სიურრეალიზმის აქტიური წევრი 1932 წლიდან.

გარდაიცვალა 1966 წელს. დაკრძალულია მონმარტრის სასაფლაოზე. ბრაუნერის საფლავის ქვაზე ამოტვიფრულია მისივე სიტყვები „მხატვრობა სიცოცხლეა, ნამდვილი სიცოცხლე, ჩემი სიცოცხლე“ .
ვაცლავ ბროჟიკი

ვახლავ ბროზიკი (დ. 5 მარტი, 1851 — გ. 15 აპრილი, 1901) — ჩეხი მხატვარი.

1868 წლიდან იგი სწავლობდა პრაღის სამხატვრო აკადემიაში, დრეზდენის სამხატვრო სკოლაში და მიუნჰენის სამხატვრო აკადემიაში. 1879 წელს ვახლავ ბროზიკი გაემგზავრა ნიდერლანდებში სამოგზაუროდ და სასწავლებლად. იმავე წელს დაქორწინდა მდიდარი პარიზელი ხელოვნების დილერის ქალიშვილ ჰერმინა სედელმაიერზე.

მისი ჯანმრთელობა 1984 წლიდან გაუარესდა და 1901 წელს მოულოდნელად გულის შეტევით გარდაიცვალა, დაკრძალულია მონმარტრზე.
გალერეა
ალფრედ არტიურ ბრუნელ დე ნევილი

ალფრედ არტიურ ბრუნელ დე ნევილი , დაიბადა პარიზში, 1852 წელს. პირველი გამოფენა მოაწყო 1879 წელს პარიზში. მისი ფერწერისათვის დამახასიათებელია ნატურმორტები და ცხოველების გამოსახულებანი. 1907 წლიდან შეუერთდა საფრანგეთის მხატვრების საზოგადოებას. გარდაიცვალა 1941 წელს, დაკრძალულია მონმარტრის სასაფლაოზე, პაზირში. მისი ნამუშევრები ინახება ლუვრში, ბეზიერის მუზეუმში, ბრესტის და შატო-თიერის მუზეუმებში.
პაულინე გარსია-ვიარდო

პაულინე მიშელ ფედინანდ გარსია-ვიარდოთი (; დ. 18 ივლისი, 1821 — გ. 18 მაისი, 1910) — მე-19 საუკუნის ესპანელი-ფრანგი მეცო-სოპრანო, კომპოზიტორი და პედაგოგი, ესპანელი მომღერლის და პედაგოგის, მანუელ გარსია უფროსის ქალიშვილი და მოსწავლე, მარია მალიბარნის და მანუელ პატრისიო გარსიას და. ვიარდო გამოდიოდა ევროპის ბევრ თეატრში და განთქმული იყო ფიდესის („წინასწარმეტყველი“, ჯაკომო მეიერბერი), ორფეოსის („ორფეოსი და ევრიდიკე“, გლუკი) და როზინის („სევილიელი დალაქი, ჯოაკინო როსინი) პარტიების შესრულებით.