iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფილიპ ლენარდი

ფილიპ ედუარდ ანტონ ვონ ლენარდი (; დ. 7 ივნისი, 1862, ბრატისლავა, უნგრეთის სამეფო, ავსტრიის იმპერია — გ. 20 მაისი, 1947, მოსელჰაუსენი, გერმანია) — გერმანელი ფიზიკოსი, რომელიც გახდა 1905 წელს ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში „მისი შრომისათვის კათოდურ სხივებზე“.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები და მუშაობა
ფილიპ ედუარდ ანტონ ვონ ლენარდი დაიბადა 1862 წლის 7 ივნისს, პრესბურგში (დღევანდელი ბრატისლავა), უნგრეთის სამეფოში. ლენარდის ოჯახი წარმოშობით ტიროლიდან მოდის ( საუკუნე). მისი მშობლები იყვნენ გერმანულ ენაზე მოლაპარაკენი. ახალგაზრდა ლენარდი სწავლობდა -ში და როგორც იგი საკუთარ ავტობიოგრაფიაში წერს, ამ სასწავლებელმა მასზე დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა (განსაკუთრებით მისმა მასწავლებელმა ვირგილ კლატმა). 1880 წელს ფილიპმა ვენასა და ბუდაპეშტში შეისწავლა ფიზიკა და ქიმია.

დაფასება და ჯილდოები
ლენარდის ჯილდოებში შედიოდა: სამეფო საზოგადოების რუმფორდის მედალი (1896), იტალიის მეცნიერებათა აკადემიის მატეუჩის მედალი (1896), ფრანკლინის ინსტიტუტის ფრანკლინის მედალი (1932) და ნობელის პრემია ფიზიკის დარგში (1905). აგრეთვე იგი იყო საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი.

2008 წელს მთვარის ჩრდილოეთ პოლუსთან ახლოს მდებარე კრატერს ეწოდა ფილიპ ლენარდის სახელი მის პატივსაცემად.
ანრი I (ნავარა)

ანრი ნავარელი , მეტსახელად მსუქანი (, ; დ. 1244 — გ. 22 ივლისი, 1274) — ბლუელთა დინასტიის წარმომადგენელი. ნავარის მეფე თეობალდ -ის ვაჟი და თეობალდ -ის ძმა. ნავარის მეფე, შამპანისა და ბრიეს გრაფი 1270-74 წლებში. საფრანგეთისა და ნავარის დედოფალ ჟანა -ის მამა.

ბიოგრაფია
ანრი დაიბადა 1244 წელს. იგი იყო ნავარის მეფე თეობალდ -ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ მარგარიტა დე ბურბონის უმცროსი ვაჟი. 1253 წელს მეფე თეობალდ გარდაიცვალა, ტახტზე კი მისი უფროსი ვაჟი თეობალდ ავიდა. ანრის ბავშვობისა და ყმაწვილობის წლებმა მთლიანად მისი ძმის ჩრდილში განვლო. 1269 წელს ანრი დააქორწინეს ფრანგ დიდგვაროვან ქალბატონ ბლანშ არტუელზე, რომელიც საფრანგეთის მეფე ლუი -ის შვილიშვილი იყო.

მას შემდეგ, რაც თეობალდ -ის უნაყოფობა საბოლოოდ დადასტურდა, ნავარის ტახტის მემკვიდრედ ოფიციალურად გამოაცხადეს ანრი. 1270 წლის დეკემბერში თეობალდი უშვილოდ გარდაიცვალა, რის გამოც ნავარის მეფედ ანრი გვევლინება. გარდა ნავარისა, მან მემკვიდრეობით შამპანისა და ბრიეს საგრაფოებიც მიიღო. 1271 წლის 1 მარტს პამპლონას საკათედრო ტაძარში ის და მისი ცოლი ნავარის მეფე-დედოფლად ეკურთხნენ. მისი, როგორც მეფის პირველი ნაბიჯი იყო მეზობელი საფრანგეთის მეფე ფილიპ -ისთვის შამპანის საგრაფოს სუვერენულ სახელმწიფოდ ცნობა, რის გამოც იგი ცოლთან ერთად საფრანგეთში წავიდა.

როდესაც ანრი ტახტზე ავიდა, ამ დროს ნავარაში ეკონომიკური კრიზისი იყო, ამიტომაც იგი ყველანაირად ცდილობდა შედარებით უფრო ნაყოფიერი მიწების მოერთებას. ინგლისელთა დახმარებით იგი ფრანგებს გასკონიაზეც ედავებოდა. 1266 წელს პრივილეგიები მიიღო ქალაქ ესტრელაზე, ლოს აკროსა და ვიანაზე. ამის შემდეგ იგი მშვიდობის მფარველად იქცა. მას ძალიან მოსწონდა მშვიდი ცხოვრება და მზად იყო მშვიდობა შეენარჩუნებინა, ნებისმიერ ფასად.

1270 წელს იგი კასტილიის მეფე ალფონსო -ის ამბოხებულ ძმას ეხმარებოდა, იმ იმედით, რომ მისი გამეფების შემთხვევაში კასტილია ნავარას მის წართმეულ მიწებს დაუბრუნებდა. იგი 1272 წლიდან ცდილობდა კასტილიასთან ალიანსის შექმნას, რაც მისი ვაჟის, თეობალდისა და კასტილიის მეფის ასულ ვიოლანტას ქორწინებით უნდა მოხერხებულიყო, თუმცა მოულოდნელად თეობალდი დაიღუპა. ამის შემდეგ ანრის თავის ერთადერთ მემკვიდრედ საკუთარი ასულიღა დარჩა. ანრი 1274 წელს გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ტახტზე მისი ქალიშვილი ჟანა ავიდა, რომელიც საფრანგეთის მეფე ფილიპ -ზე იყო დაქორწინებული, რასაც ნავარის დროებით საფრანგეთთან მიერთება მოჰყვა შედეგად.
ეპარქია

ეპარქია — საეკლესიო ტერიტორიული ერთეული ქრისტიანულ ეკლესიებში. მის მმართველს ეპისკოპოსი ჰქვია. რომის კათოლიკური ეკლესია ეპარქიას უწოდებს დიოცეზს. ხოლო პროტესტანტული რელიგიების გარკვეული ნაწილი - სუპერინტენდანტს.

საქართველოს ეკლესიის ეპარქიები
ფეოდალურ ხანაში საქართველოს ტერიტორიაზე 30-ზე მეტი საეპისკოპოსო არსებობდა. რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში საქართველოს საეგზარქოსოში იყო ხუთი ეპარქია: საქართველოს, ვლადიკავკაზის, იმერეთის, გურია-სამეგრელოს, სოხუმის ეპარქიები. საქართველოს ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენის შემდეგ, პირველმა ადგილობრივმა კრებამ დაადგინა 13 ეპარქია. საბჭოთა პერიოდში საქართველოს სსრ-ის ტერიტორიაზე მოქმედებდა 15 ეპარქია.

თანამედროვე მდგომარეობით საქართველოს ეკლესიაში 49 ეპარქიაა, აქედან 42 საქართველოში, ხოლო 7 საზღვაგარეთ. ეპარქიების მართვა ხორციელდება 1995 წელს მიღებული მართვა-გამგეობის დებულების შესაბამისად. დებულების თანახმად ეპარქია წარმოადგენს საქართველოს ეკლესიის იმ ნაწილს, რომელსაც კანონიკურად მართავს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქისა და წმინდა სინოდის მიერ დადგენილი მღვდელმთავარი. ეპარქიები, თავის მხრივ, შედგება სამრევლოებისაგან და სამღვდელმთავროთა ტერიტორიაზე განლაგებული მონასტრებისაგან. სამთავარხუცესოს ხელმძღვანელობა მინდობილი აქვს ეპისკოპოსის მიერ დანიშნულ მთავარხუცესს. სამრევლოები კი ეპარქიის ტერიტორიაზე არსებულ ტაძრებთან გაერთიანებული მრევლია, რომელიც სამღვდელო და მორწმუნე მართლმადიდებელ ქრისტიანთაგან შედგება. მისი ხელმძღვანელობა ეპარქიის მღვდელმთავრის მიერ დადგენილ წინამძღვარს (მღვდელს) ევალება. მონასტერთა საქმიანობა კი ხორციელდება სპეციალური სამონასტრო ტიპიკონის შესაბამისად. მისი მართვა მღვდელმთავრის მიერ დადგენილ შავი სამღვდელოების შესაბამის წარმომადგენელს, წინამძღვარს (მღვდელ-მონაზონი, იღუმენი, არქიმანდრიტი) აქვს მინდობილი. ეპარქიათა მმართველი მღვდელმთავრები, იმავდროულად, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის წმიდა სინოდის წევრებიც არიან.
სინოდი

სინოდი — უმაღლეს სასულიერო პირთა კრება მართლმადიდებლურ და პროტესტანტულ ეკლესიებში. სინოდი იყო ეკლესიის უმაღლესი მმართველი ორგანო რუსეთის იმპერიაში 1721 წლიდან 1917 წლამდე. რუსეთში სინოდი შეიქმნა გაუქმებული საპატრიარქოს ნაცვლად და განაგებდა მთელ საკლესიო ცხოვრებას. სინოდის წევრებს ნიშნავდა რუსეთის იმპერატორი, ხოლო მის საქმიანობას აკონტროლებდა ობერ-პროკურორი. 1917 წელს დაარსდა საქართველოს ეკლესიის წმინდა სინოდი. 1960-იან წლებში ეპისკოპოსთა სინოდი შეიქმნა კათოლიკურ ეკლესიაში. სინოდი მოქმედებს კოპტურ, სომხურ, ქალდეველთა და სხვა ეკლესიებში.
ბლანშ არტუელი

ბლანშ არტუელი (, , ; დ. 1248 — გ. 2 მარტი, 1302) — კაპეტინგების დინასტიის არტუას შტოს წარმომადგენელი. საფრანგეთის მეფე ლუი -ის შვილიშვილი. ნავარის დედოფალი 1270-74 წლებში როგორც ანრი -ის მეუღლე. თავისი შვილის, ნავარის დედოფალ ჟანა -ის რეგენტი 1274-75 წლებში, რის შემდგომაც ეს სტატუსი საფრანგეთის მეფე ფილიპ -მ მიიღო. ამის შემდეგ იგი მეორედ დაქორწინდა ინგლისის მეფე ჰენრი -ის უმცროს ვაჟზე, უკვე დაქვრივებულ ედმუნდ ლანკასტერზე, რომელთანაც ორი ვაჟი შეეძინა.

ბიოგრაფია
ბლანში დაიბადა 1248 წელს საფრანგეთში. იგი იყო საფრანგეთის მეფე ლუი -ის უმცროსი ვაჟის, არტუას გრაფ რობერ -ისა და მისი მეუღლის, მატილდა ბრაბანტელის ქალიშვილი. 1269 წელს იგი ცოლად შერთეს ნავარის მეფე თეობალდ -ის უმცროს ძმას, პრინც ანრის. 1270 წელს თეობალდი უშვილოდ დაიღუპა, რის გამოც ტახტზე ანრი და ბლანშ არტუელი ადიან. მათი მმართველობა დიდხანს არ გაგრძელებულა და თავად ანრიც 1274 წელს აღესრულა. ვინაიდან მათ ვაჟი არ დარჩენიათ, ტახტზე მათი მცირეწლოვანი ასული ჟანა ავიდა, რომელიც დაბადებიდან დედასთან ერთად საფრანგეთში ცხოვრობდა. დედოფლის მცირეწლოვანების გამო ნავარის რეგენტად დედა-დედოფალი ბლანში დაინიშნა. სულ მალე ნავარელები მათ ქვეყანაში არსებული ფრანგული გავლენის წინააღმდეგ აჯანყდნენ, რის გამოც ბლანშს რეგენტობაჩამოართვა საფრანგეთის მეფე ფილიპ -მ. ნავარაში მმართველობის გასამყარებლად ფილიპ -მ ჟანა თავის უფროს ვაჟ ფილიპზე დააქორწინა, ბლანში კი საფრანგეთიდან გააძევა. ბლანშმა პირობა დადო, რომ მოიპოვებდა სამხედრო მხარდაჭერას, ჩაახშობდა ნავარელთა ამბოხს და ქალიშვილს ფრანგების ტყვეობიდან დაიხსნიდა. სწორედ ამიტომ, იგი ფრანგების მოსისხლე მტრებთან, ინგლისელებთან წავიდა და მეტიც, 1276 წელს იგი ინგლისის მეფე ჰენრი -ის ვაჟზე, ლანკასტერის ჰერცოგ ედმუნდზე დაქორწინდა. 1285 წელს საფრანგეთის ტახტზე ფილიპ და ჟანა ადიან, რომლებმად შეძლეს ნავარის დაბრუნება და იქ პოზიციების აღდგენა, ბლანში კი უბრალოდ დაივიწყეს. 1296 წელს ბლანშის მეორე ქმარის დაიღუპა, რის შემდეგაც მან სიძისგან ნებართვა მიიღო სამშობლოში დაბრუნებულიყო, სადაც პარიზში დასახლდა. იგი სწორედ აქ გარდაიცვალა 1302 წელს.

შვილები
პირველი ქმრისგან ბლანშს ორი შვილი ჰყავდა:
თეობალდი (?-1270), ნავარის ტახტის მემკვიდრე, დანიშნული იყო ვიოლანტა კასტილიელზე, თუმცა ქორწინებამდე ცოტა ხნით ადრე დაიღუპა;
ჟანა (1273-1305), ნავარის დედოფალი, ცოლად გაჰყვა საფრანგეთის მეფე ფილიპ -ს, რომელთანაც შეეძინა ინგლისის დედოფალი იზაბელა ფრანგი და ასევე საფრანგეთის სამი მეფე:ლუი , ფილიპ და შარლ ;

მეორე ქმრისგან ბლანშს ოთხი შვილი ჰყავდა:
თომასი (1278-1322), ლანკასტერის ერლი, ცოლად შეირთო ალის დე ლასი, თუმცა გარდაიცვალა უშვილოდ;
ჰენრი (1281-1345), ლანკასტერის ერლი, ცოლად შეირთო მაუდ შავორტი, რომელთანაც ექვსი შვილი შეეძინა;
ჯონი (1286-1317), ბემონტის ერლი, ცოლად შეირთო ალის იონვილელი, თუმცა გარდაიცვალა უშვილოდ;
მერი (?-?);
გაბრიელ ლიპმანი

ჯონას ფერდინანდ გაბრიელ ლიპმანი (დ. 16 აგვისტო, 1845, ბონევოიე, ლუქსემბურგი — გ. 13 ივნისი, 1921, ატლანტის ოკეანე) — ფრანგი-ლუქსემბურგელი ფიზიკოსი, გამომგონებელი და ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში „ფერთა ფოტოგრაფიული რეპროდუქციისთვის, რომელიც ინტერფერენციის ფენომენზეა დაფუძნებული“ (1908).

ადრეული წლები და განათლება
ჯონას ფერდინანდ გაბრიელ ლიპმანი დაიბადა 1845 წლის 16 აგვისტოს ბონევოიეში (დღევანდელ ლუქსემბურგში). ამ პერიოდში ბონევოიე იყო ჰოლერიჩის ნაწილი და ხშირად სწორედ ამ ადგილს მოიხსენიებენ მის დაბადების ადგილას. მისი მამა ისაი ფრანგი ებრაელი რომელიც დაიბადა ენერიში, ქალაქ მეცის მახლობლად. 1848 წელს ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა პარიზში. იგი იყო საკმაოდ საზრიანი და მგრძნობიარე მოსწავლე, ასევე აღსანიშნავია მისი მათემატიკისადმი სიყვარული. 1868 წელს იგი სასწავლებლად შევიდა ეკოლო ნორმალის სასწავლებელში, სადაც მან აგრეჟეს გამოცდა ვერ ჩააბარა. 1872 წელს საფრანგეთის მთავრობამ ლიპმანი ჰეიდელბერგის უნივერსიტეტში გაგზავნა სასწავლებლად. მოგვიანებით ლიპმანი დაბრუნდა პარიზში (1875) და კვლავ განაგრძო სწავლა 1878 წლამდე, ხოლო ამ წელს იგი გახდა სორბონის უნივერსიტეტის პროფესორი ფიზიკაში.

ბერლინში ყოფნის პერიოდში ლიპმანი შეხვდა ფიზიოლოგ და ფიზიკოს ჰერმან ფონ ჰელმჰოლცის. ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტში ლიპმანი მუშაობდა ფსიქოლოგ ვილჰელმ კუჰენთან და ფიზიკოს გუსტავ კირხჰოფთან ერთად.

კარიერა
უპირველეს ყოვლისა ლიპმანი მოიხსენიება, როგორც ფერთა ფოტოგრაფიული რეპროდუქციის (რომელიც ინტერფერენციის ფენომენზეა დაფუძნებული) გამომგონებელი, რომლისტვისაც მას 1908 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიკის დარგში.

აკადემიური მიღწევები
გაბრიელ ლიპმანი 1886 წლის 8 თებერვლიდან სიკვდილამდე იყო საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (ამ აკადემიის პრეზიდენტი — 1912 წელს). გარდა ამისა იგი იყო ლონდონის სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრი, „ “ წევრი ლიპმანი იყო საფრანგეთში თეორიული და გამოყენებითი ოპტიკის ინსტიტუტის ერთ-ერთი დამფუძნებელი. იგი აგრეთვე 1903-1904 წლებში იყო საფრანგეთის ასტრონომიული საზოგადოების პრეზიდენტი.

პატივი
ლიპმანის სიკვდილის შემდგომ ლუქსემბურგში მდებარე ფუნდაენტურ მეცნიერებათა კვლევით ინსტიტუტს მის პატივსაცემად ეწოდა მისი სახელი (გაბრიელ ლიპმანის საზოგადოებრივი კვლევითი ცენტრი).

1879 წელს საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა ლიპმანის სახელი უწოდა მთვარეზე ერთ-ერთ კრატერს.

პირადი ცხოვრება
ლიპმანი 1888 წელს დაქორწინდა ნოველისტ ვიქტორ ჩერბულიეზის ქალიშვილზე.
ფეხბურთი მონტენეგროში

მონტენეგროში ფეხბურთი ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული სპორტია. 2006 წლის 21 მაისს გამართული მონტენეგროს დამოუკიდებლობის რეფერენდუმიდან ორ კვირაში, 3 ივნისს დაარსდა მონტენეგროს ფეხბურთის ფედერაცია.

ისტორია
2006 წლამდე
ფეხბურთმა მონტენეგროში გავრცელება იუგოსლავიის ნაწილად ყოფნის პერიოდში დაიწყო. 1919 წელს შეიქმნა იუგოსლავიის ფეხბურთის ფედერაცია. 2003 წელს შეეცვალა სახელი და ეწოდა სერბეთისა და მონტენეგროს ფეხბურთის ფედერაცია. იუგოსლავიის ნაწილად ყოფნის პერიოდში ნაკრები ორჯერ გავიდა მსოფლიო თასის ნახევარ-ფინალში (1930, 1962) და ორგზის გახდა ევროპის ჩემპიონატის ფინალისტი (1960, 1968). პირველი მონტენეგროელი მსოფლიო თასზე იყო მეკარე მილოვან ჯაკშიჩი, რომელიც იუგოსლავიის ნაკრებში თამაშობდა და მონაწილეობა მიიღო 1930 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე. მონტენეგროელი ფეხბურთელები ხშირად ხვდებოდნენ იუგოსლავიის ნაკრების და მოგვიანებით სერბეთისა და მონტენეგროს ეროვნულ ნაკრებში, ბევრი მათგანი იუგოსლავიის ფეხბურთის ისტორიაში შევიდა.

2006 წლის მსოფლიო თასი
სერბეთისა და მონტენეგროს ნაკრებმა ერთიანი გუნდით იასპარეზეს მსოფლიო თასზე ამის შემდეგ გუნდი საბოლოოდ დაიშალა.

დამოუკიდებლობა
2006 წლის 30 ივნისს ფედერაცია გახდა ფიფას წევრი, ხოლო 2007 წლის იანვარში — უეფასი. 2007 წლის 24 მარტს ნაკრებმა პირველი ოფიციალური შეხვედრა გამართა პოდოგრიცაში უნგრეთის წინააღმდეგ, გუნდმა ანგარიშით 2–1 გაიმარჯვა.

შიდა ტურნირები
მონტენეგროში არის სამი საფეხბურთო საკლუბო საფეხური კაცებში, ხოლო ერთი ქალებში. ქვეყანაში ტარდება მონტენეგროს თასი. პირველი ლიგის გამარჯვებული უეფას ჩემპიონთა ლიგაზე იღებს მონაწილეობას ხოლო მე-2 და მე-3 ადგილოსნები — უეფას ევროპა ლიგაზე. 2008 წელს მონტენეგროში შეიქმნა ქალთა ლიგა, გარდა ამისა მონტენეგროში ტარდება კიდევ ერთი ქალთა ტურნირი — მონტენეგროს თასი.

ლიგათა სისტემა
კაცთა ფეხბურთი
ქალთა ფეხბურთო
თასი
მონტენეგროს თასი
მონტენეგროს რეგიონთა თასი
მონტენეგროს თასი (ქალთა)
ოლგინკა (აყმოლის ოლქი)

ოლგინკა — სოფელი ყაზახეთში, აყმოლის ოლქის არშალის რაიონში. შედის მიხაილოვკის სასოფლო ოკრუგში. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არშალიდან დაახლ. 40 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ატოკ კოდი — 113449300.

მოსახლეობა
1989 წლის მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 448 კაცს, რომლის 79% ეთნიკურად რუსი იყო.

1999 წელს სოფელში ცხოვრობდა 396 ადამიანი (188 მამაკაცი და 208 ქალი). 2009 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 301 ადამიანს შეადგენს (136 მამაკაცი და 165 ქალი).
როდნიკი (აყმოლის ოლქი)

როდნიკი — სოფელი ყაზახეთში, აყმოლის ოლქის არშალის რაიონში. შედის თურგენის სააულო ოკრუგში. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არშალიდან დაახლ. 10 კმ-ით აღმოსავლეთით. ატოკ კოდი — 113447300.

მოსახლეობა
1989 წლის მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 323 კაცს, რომლის 52% ეთნიკურად რუსი იყო.

1999 წელს სოფელში ცხოვრობდა 215 ადამიანი (110 მამაკაცი და 105 ქალი). 2009 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 69 ადამიანს შეადგენს (40 მამაკაცი და 29 ქალი).
სარიობა (სოფელი)

სარიობა — სოფელი ყაზახეთში, აყმოლის ოლქის არშალის რაიონში. შედის სარიობის სასოფლო ოკრუგში. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არშალიდან დაახლ. 39 კმ-ით ჩრდილოეთით. ატოკ კოდი — 113453100.

მოსახლეობა
1989 წლის მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 814 კაცს, რომლის 29% ეთნიკურად ყაზახი იყო, 28% — რუსი, ხოლო 24% — გერმანელი.

1999 წელს სოფელში ცხოვრობდა 917 ადამიანი (453 მამაკაცი და 464 ქალი). 2009 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 784 ადამიანს შეადგენს (399 მამაკაცი და 385 ქალი).
სარიობა (სადგური)

სარიობა — სადგური ყაზახეთში, აყმოლის ოლქის არშალის რაიონში. შედის სარიობის სასოფლო ოკრუგში. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არშალიდან დაახლ. 39 კმ-ით ჩრდილოეთით. ატოკ კოდი — 113453500.

მოსახლეობა
1989 წლის მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 598 კაცს, რომლის 51% ეთნიკურად რუსი იყო, ხოლო 27% — ყაზახი.

1999 წელს სადგურში ცხოვრობდა 686 ადამიანი (328 მამაკაცი და 358 ქალი). 2009 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 685 ადამიანს შეადგენს (331 მამაკაცი და 354 ქალი).
თურგენი (აყმოლის ოლქი)

თურგენი (; 2007 წლამდე ტურგენევკა) — აული ყაზახეთში, აყმოლის ოლქის არშალის რაიონში. თურგენის სააულო ოკრუგის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არშალიდან დაახლ. 18 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მდინარე იშიმის მარცხენა სანაპიროზე. ატოკ კოდი — 113447100.

მოსახლეობა
1989 წლის მოსახლეობის სრულიად საკავშირო აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 1176 კაცს, რომლის 49% ეთნიკურად რუსი იყო.

1999 წელს აულში ცხოვრობდა 981 ადამიანი (476 მამაკაცი და 505 ქალი). 2009 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 833 ადამიანს შეადგენს (399 მამაკაცი და 434 ქალი).
მეცნიერება და ტექნოლოგია აზერბაიჯანში

მეცნიერება და ტექნოლოგია აზერბაიჯანში — წარმოადგენს აზერბაიჯანის სახელმწიფო სტრატეგიის ნაწილს. აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია არის ამ სახელმწიფო სტრატეგიის განმახორციელებელი მთავარი ორგანო.

მეცნიერების პოლიტიკა
მცენიერების პოლიტიკის მთავარი პრიოტიტეტებია: ქვეყანაში მეცნიერების დატექნოლოგიის მდგრდი განვითარების უზრუნველყოფა, სამეცნიერო დატექნიკური პოტენციალის განვითარება, მაღალ კვალიფიციური შრომითი რესურსების მომზადება და სამეცნიერო მუშაკების შრომითი ღირებულების გაზრდა. მეცნიერების განვითარების სტრატეგია და პოლიტიკა შემუშავებულია აზრბაიჯანის ეროვნული აკადემიის მიერ. სტრატეგია მოიცავს საზოგადოებაში მეცნიერების როლის გაზრდასთან დაკავშირებულ საკითხებს.

სამეცნიერო სტრატეგიის ძირითადი მიზნები
აზერბაიჯანში ქვეყნის მოთხოვნების შესაბამისად, მეცნიერების შინაარსისი და სტრუქტურის განსაზღვრა
მსოფლიო სამეცნიერო და ტექნოლოგიური გამოცდილებების გათვალისწინებით სამცნიერო წინსვლის უზრუნველყოფა
ქვეყნის ეკონომიკის განვითარებაში მეცნიერების როლის გაზრდა
შრომითი რესურსების გაუმჯობესების მიზნით სამეცნიერო მუშაკებისთვის ტრენინგების უზრუნველყოფა
სოციალურ-ეკონომიკური და სოციალურ-კულტურული მიმართულებით პრიორიტეტების და სამეცნიერო კვლევების განსაზღვრა
ფუნდამენტური მეცნიერებების კვლევების გაღრმავება
მეცნიერების და ტექნოლოგიების მენეგმენტის გაუმჯობესება
სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტების დაფინანსების გაუმჯობესება
მეცნიერების და ტექნოლოგიების ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესება და სამეცნიერო-იურიდიული ბაზის შექმნა
სამეცნიერო ინსტიტუტების და სკოლების დაცვა
წარმოებაში სამცნიერო მუშაობის ინტეგრაცია
მეცნიერ მუშაკების სოციალუირი მდგომარეობის გაუმჯობესება
სამეცნიერო ინფორმაციის გავრცელების გაუმჯობესება
საერთაშორისო სამეცნიერო ურთიერთობების გაღრმავება და აზერბაიჯანის მეცნიერების ინტეგრაცია საერთაშორისო სამეცნიერო წრეებში

ტენდენციები მეცნიერების დაფინანსებაში
სტატისტიკის მიხედვით 2000-2009 წლებში მეცნიერების დაფინანსება შეადგენდა მთლიანი შიდა პროდუქტის 0.3%-ს, ხოლო 2009-2016 პერიოდში 0.2%-ს.
კახისა და ქურმუხის ეპარქია

კახისა და ქურმუხის ეპარქია — საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის ერთ-ერთი ეპარქია, მდებარეობს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, ისტორიულ ჰერეთში (საინგილო). 2009 წლის 30 აპრილის წმინდა სინოდის სხდომის განჩინებით ( პუნქტი), ჰერეთის მხარე გამოეყო ნეკრესისა და ჰერეთის ეპარქიას და ჰერეთისთვის დაინიშნა ტიტულოვანი ეპისკოპოსი ადგილსამყოფელით ქ. თბილისში. ამავე სხდომაზე წმინდა სინოდმა გამოარჩია სამღვდელმთავრო კანდიდატად არქიმანდრიტი მელქისედეკ ხაჩიძე ( პუნქტი), რომელიც 2009 წლის 3 მაისს სვეტიცხოვლის საპატრიარქო ტაძარში ეკურთხა ჰერეთის ეპისკოპოსად.

2009 წლის აგვისტოში ეპარქია უკვე დედოფლისწყაროსა და ჰერეთის ეპარქიად მოიხსენიებოდა, 2010 წლის 21 დეკემბრის სინოდის სხდომის მიხედვით ეპარქიას დაუბრუნდა თავისი ისტორიული სახელი და ეწოდა ხორნაბუჯისა და ჰერეთის ეპარქია.

2014 წლის 3 ივნისის სინოდის სხდომის განჩინებით ( პუნქტი) ხორნაბუჯისა და ჰერეთის ეპარქიას გამოეყო ჰერეთის სამრევლოები და შეიქმნა:
ხორნაბუჯის ეპარქია
კახისა და ქურმუხის ეპარქია

ამავე სხდომაზე წმინდა სინოდმა გამოარჩია სამღვდელმთავრო კანდიდატად არქიმანდრიტი დემეტრე (თეთრუაშვილი), რომლის ეპისკოპოსად კურთხევა გაურკვეველი მიზეზების გამო არ მომხდარა.

2015 წლის 25 მაისის ხსდომაზე წმინდა სინოდმა განიხილა არქიმანდრიტ დემეტრეს (თეთრუაშვილი) წერილი და დაადგინა ( პუნქტი):

1. არქიმანდრიტ დემეტრეს (თეთრუაშვილი) საკითხის შესწავლა დაევალოს სინოდალურ კომისიას, შემდეგი შემადგენლობით:
ა) მაღალყოვლადუსამღვდელოესი ანანია (ჯაფარიძე) – მანგლისისა და წალკის მიტროპოლიტი;
ბ) მაღალყოვლადუსამღვდელოესი თეოდორე (ჭუაძე) – ახალციხისა და ტაოკლარჯეთის ეპისკოპოსი;
გ) ყოვლადუსამღვდელოესი მელქისედეკი (ხაჩიძე) – მარგვეთისა და უბისის ეპისკოპოსი;
დ) ყოვლადუსამღვდელოესი იაკობი (იაკობაშვილი) – ბოდბელი ეპისკოპოსი.
კომისიამ მუშაობის შედეგები მომავალ სინოდამდე უნდა წარუდგინოს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქს

2. ჰერეთის ეპარქიის დროებითი მმართველობა დაევალა ხორნაბუჯელ ეპისკოპოს დიმიტრის (კაპანაძე).

მიუხედავად სინოდის ამ დადგენილებისა საკითხი შესწავლილი და სინოდისთვის განსახილველად გადაცემული არ არის.
აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია

აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია — დაარსდა 1945 წლის 23 იანვარს და მდებარეობს ბაქოში. წარმოადგენს ძირითად სახელმწიფო ორგანოს, რომელიც ახორციელებს კვლევებს და აზერბაიჯანის მასშტაბით კურირებას უწევს სამეცნიერო და საზოგადოებრივი მეცნიერებების საქმიანობას.

აკადემიის პრეზიდენტია აკიფ ალიზადე, ხოლო აკადემიკოს-მდივანი რასიმ ალგულიევი,

ასოციაციები
აკადემია არის კავკასიის უნივერსიტეტის ასოციაციის წევრი.
ვლადიმირ დინეცი

ვლადიმირ ლეონიდის ძე დინეცი , (დ.17 მაისი, 1969, მოსკოვი) — რუსლი ზოოლოგი, ფილოსოფიის დოქტორი (2011)მდენიმ, ავტორი ცნობილი წიგნების ბუნებისა და მოგზაურობის შესახებ, რუსეთის ბუნების ენციკლობედიის რამდენიმე ტომის თანაავტორი.

ბიოგრაფია
ვლადიმირი დაიბადა მოსკოვში. ის ბავშვობიდან იყო გატაცებული ბიოლოგიითა და მოგზაურობით. 1997-2017 წლებში ცხოვრობდა აშშში, შემდეგ კი გადავიდა ოკინავაზე.

2005 წელს გახდა ალიგატორთა ცეკვის პირველი გამხსნელი. 2010 წლისთის გაშიფრა ნიანგებისა და ალიგატორთა მიერ დიდ მანძილზე საკომუნიკაციოდ გამოყენებული სიგნალების უმეტესობა. ასევე ამ ცხოველთა ენის ევოლუციის მექანიზმი. 2009-2013 წლებში დაამტკიცა, რომ ნიანგებსა ალიგატორებს შეუძლიათ ერთად მოქმედების დაგეგმვა. აგრეთვე ჩიტების დასაჭერის მახის გამოყენების შესაძლებლობა.
2011 წელს მაიამის უნივერსიტეტში დაცვა დისერტაცია.

2005-2011 წლებში დაკავებული იყო ნიანგთა, ალიგატორთა და კაიმანთა ქცევის კვლევით ოცდაექვს ქვეყანაში.

2011 წელს მონაწილეობდა ბუნების მსოფლიო ფონდის ექსპედიციაში ვიეტნამის მთებში, გარეული ცხოველის შესასწავლად. ზოოლოგებიდან პირველად სწორედ ვლადიმირმა მოახერხა ბუნებაში მისი ნაფეხურის დასურათება. 2011 წლიდან ის იყო ტენესის უნივერსიტეტის პროფესორი, სადაც ის შეისწავლიდა ცხოველთა ქცევის ევოლუციასა და კითხვებს მათ დამცველობაზე.

2012-2013 წლებში მუშაობდა მკვლევარად ლუიზიანას შტატის უნივერსიტეტში, სადაც მონაწილეობდა ამერიკული თეთრი წეროს რეინტროდუქციის პროგრამაში.

2017 წლიდან ის მუშაობს ოკინავას მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტში, იაპონიაში. იგი ასევე აწარმოებს საველე კვლევებს ცენტრალურ აფრიკაში, არქტიკაში, აღმოსავლეთ აზიასა და სხვა რეგიონებში.
თეობალდ II (ნავარა)

თეობალდ ნავარელი (, , ; დ. 1238 — გ. 4 დეკემბერი, 1270) — ბლუელთა დინასტიის შამპანური შტოს წარმომადგენელი. ნავარის მეფე თეობალდ -ის უფროსი ვაჟი. ნავარის მეფე და შამპანის გრაფი 1253-70 წლებში. ცოლად ჰყავდა საფრანგეთის მეფე ლუი -ის ასული იზაბელა, თუმცა უშვილოდ აღესრულა, რის გამოც მის შემდეგ მისი ძმა ანრი გამეფდა.

ბიოგრაფია
თეობალდი დაიბადა 1238 წელს. იგი იყო ნავარის მეფე თეობალდ -ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ მარგარიტა დე ბურბონის უფროსი ვაჟი და მემკვიდრე. როდესაც თოთხმეტი წელი შეუსრულდა, მამამ იგი დიდებულთა საბჭოს მეთაურად და ე.ი. თანამმართველად დაინიშნა, რაც დიდწილად დედოფლის გავლენით მოხდა. ამ ამბიდან სულ ერთ წელიწადში, 1253 წლის 8 ივლისს თეობალდ ტრაგიკულად დაიღუპა, რის გამოც მეფე მისი ვაჟი თეობალდ გახდა. მისი ახალგაზრდობის გამო, დიდგვაროვნები ეურჩებოდნენ, თუმცა 1257-59 წლებში, რომის პაპ ალექსანდრე -ის დახმარებით შეძლო ურჩი დიდგვაროვნების დამორჩილება და ტახტზე თავისი უფლებები ღვთიურად გამოაცხადა. სულ მალე, მეზობელ საფრანგეთთან ალიანსის შექმნის მიზნით იგი დაქორწინდა მეფე ლუი -ის ასულ იზაბელა ფრანგზე. ამის შემდეგ, ნავარაში იწყება ფრანგული გავლენის აღზევება, რაც ამ სამეფოს არსებობის ბოლო დღემდე შენარჩუნდა. ქორწინებიდან მალევე ცოლთან ერთად თეობალდი შამპანში გადასახლდა და ნავარის მართვა დიდებულთა საბჭოს მიანდო. ცნობილია, რომ ამის შემდეგ იგი ნავარაში მხოლოდ ხუთჯერ ჩავიდა. სულ მალე იგი პარიზში, სამეფო კარზე დასახლდა და აქედან დაიწყო თავისი ქვეყნის მართვა. ფრანგულ გვირგვინს ამოფარებულმა თეობალდმა გააუმჯობესა ურთიერთობები ესპანურ სამეფოებთან, განსაკუთრებით კასტილიასა და არაგონთან, აგრეთვე ინგლისთანაც. 1256 წლის 1 იანვარს კასტილიის მეფე ალფონსო -მ თეობალდის ცოლის დაზე, პრინცესა ბლანშზე იქორწინა, რა დროსაც მან ნავარას ძველი წართმეული ტერიტორიების ნაწილი დაუბრუნა.

თეობალდმა ასევე გააგრძელა მამამისის დროს დაწყებული ადმინისტრაციული რეფორმები. მისი ბრძანებით აღადგინეს უამრავი დანგრეული შენობა, ხიდი და გზა. ასევე 1266 წელს ჩაატარა მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა და დაასკვნა რომ ნავარის მოსახლეობა სულ 150,000 სულს შეადგენდა, რომლის გადასახადებიდან შემოსული თანხის 6.75 % ქვეყნის აღმშენებლობას, 33.84 % არმიას, ხოლო 59.6 % სამეფო ოჯახსა და არისტოკრატიას უნდა მოხმარებოდა.

1270 წელს თავის სიმამრთან, საფრანგეთის მეფე ლუი -თან ერთად მერვე ჯვაროსნულ ლაშქრობაში მიიღო მონაწილეობა. ტუნისზე ალყის დროს ლუი დიზენტერიით დაიღუპა და ტახტზე თეობალდის ცოლის ძმა, მცირეწლოვანი ფილიპ ავიდა. ლაშქრობის ჩაშლის გამო თეობალდი უკან, საფრანგეთში დაბრუნდა, სადაც იგი პარიზისკენ მიმავალ გზაზე, ქალაქ პროვინთან დაიღუპა. ისტორიკოსები ვარაუდობენ, რომ ისიც ლუის მსგავსად ტუნისში მოიწამლა. მნიშვნელოვანია, რომ მას არცერთი შვილი არ ჰყოლია, რის გამოც ნავარის მეფე მისი უმცროსი ძმა ანრი გახდა.