iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თელათგორის სამაროვანი

თელათგორის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ თელათგორის ბოლოს, სამხრეთ-აღმოსავლეთით, თრიალეთის ქედის ჩრდილო განშტოებაზე. თარიღდება ადრინდელი რკინის ხანით. ადგილი ძალზე დახრამულია, ხშირია მეწყერიც, რომლის დროსაც ვლინდება ცალკეული ნივთები. სამარხში აღმოჩნდა თიხის ჯამი, ბრინჯაოს ორი ბოთლისებურთავიანი საკინძი, ბეჭედი და თიხის 4 ხელადა. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
ოტპორი

ოტპორი (სერბულ-კირილური: !) — სერბული ახალგაზრდული პოლიტიკური მოძრაობა, რომელიც 1998–2004 წლებში არსებობდა. ის ბელგრადში შეიქმნა იმავე წელს მიღებული კანონების საპასუხოდ, რომლებმაც მნიშვნელოვნად შეაზღუდა უნივერსიტეტებისა და მედიასაშუალებების ავტონომია. მოძრაობამ მალევე მოიპოვა ფართო მხარდაჭერა და გადაიზარდა მასობრივ არაძალადობრივ კამპანიაში, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა სლობოდან მილოშევიჩის მმართველობის დასრულებაში 2000 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ.

„ოტპორის“ ორგანიზაციული მოდელი, იდეოლოგიური ჩარჩო და სიმბოლიკა — განსაკუთრებით შეკრული მუშტის გრაფიკული გამოსახულება — ფართოდ გავრცელდა სხვა ქვეყნებში. მისი სტრატეგიებით აქტიურად სარგებლობდნენ პროდემოკრატიული მოძრაობები, რომლებსაც ხშირ შემთხვევაში უშუალოდ „ოტპორის“ ყოფილი წევრები უწევდნენ ტრენინგებსა და საკონსულტაციო დახმარებას: 2003 წელს საქართველოში ჩამოყალიბდა სტუდენტური მოძრაობა „კმარა!“, რომელმაც ვარდების რევოლუციაში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა და პრეზიდენტ ედუარდ შევარდნაძის გადადგომას შეუწყო ხელი. 2004 წელს უკრაინაში დაფუძნდა ახალგაზრდული მოძრაობა „პორა!“, რომელიც ნარინჯისფერი რევოლუციის ერთ-ერთი ძირითადი მამოძრავებელი ძალა გახდა. 2005 წელს მსგავსი ტაქტიკები გამოიყენეს ლიბანში ცედრის რევოლუციის დროს, ხოლო 2008 წელს ეგვიპტეში შეიქმნა „6 აპრილის მოძრაობა“, რომელიც !-ის გამოცდილებას ეყრდნობოდა.

2003 წელს ! გაერთიანდა სერბეთის დემოკრატიულ პარტიასთან, რის შემდეგაც მისმა ლიდერებმა — სრდა პოპოვიჩმა და სლობოდან ჯინოვიჩმა — დააარსეს ორგანიზაცია (ცენტრი არაძალადობრივი ქმედებებისა და სტრატეგიების გამოყენებისთვის), რომელიც მიზნად ისახავს მსოფლიოში პროდემოკრატიული აქტივისტების ტრენინგსა და მხარდაჭერას არაძალადობრივი ბრძოლის სტრატეგიების ფარგლებში.
ისა ბექ გაჯინსკის სახლი

ისა ბექ გაჯიბეკოვის სახლი — ბაქოს არქიტექტრურული ღირსშესანიშნაობა.

ისტორია
სახლი აშენდა 1910—1912 წლებში ალექსანდრე -ის სანაპიროზე. (ამ აგარაკზე ოდესღაც საუკუნის დასაწყისში ცხოვრობდა ბაქოს ერთ-ერთი უმსხვილესი ნავთოწარმოებლისა და მეცენატის ისა-ბექ გაჯინსკის მთელი ოჯახი: მისი მეუღლე ხეირანსა ხანუმი, ვაჟიშვილები სადიხ ბექი, ახმედ ბექი, ალი ბექი და ქალიშვილი ზიბეიდა ხანუმი. ოჯახის თავის კანტორა განლაგებული იყო სახლის პირველ სართულზე.

1918 წელს მარტში მიმდინარე მოვლენებლის შემდეგ სახლი სერიოზულად დაზიანდა. გაჯინსკის გარდაცვალებისა (1919) და აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, 1920 წელს ბაქოში აღმოსავლეთის ხალხთა პირველ ყრილობაზე, გაჯინსკი სახლის აღმოსავლელ ხალხთა სახლად გადარქმევა იქნა განხილული. საბჭოთა პერიოდში ამ სახლში ძირითადად ცხოვრობდნენ შუა რგოლის პარტიული მუშაკები, ასევე რამდენიმე მეცნიერ-მენავთობე. მეორე მსოფლიო ომის მიმდინარეობისას, 1944 წლის ნოემბერში, ამ სახლში თეირანიდან მოსკოვისკენ მგზავრობისას შეჩერდა გენერალი შარლ დე გოლი. გენერალი ცხოვრობდა შენობის ზედა სართულზე, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი სტუმრებისათვის განკუთვნილ აპორტამენტებში. ამ დროს შენობაში განლაგებული იყო აზერბაიჯანის ცკ კომპარტიის სტუმრების მისაღები სახლი.

მოგვიანებით ამ აპორტამენტებში სახლობდა ცნობილი მეცნიერ-ქიმიკოსის, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტის იუსიფ მამედალიევის ოჯახი. მამედალიევმა ეს ბინა მიიღო ომისშემდგომ პერიოდში და თავისი სიცოცხლის ბოლომდე აქ ცხოვრობდა. დღეს გაჯინსკის სახლის ფასაზე დამაგრებულ მემორიალურ დაფაზე დატანებულია დე გოლისა და მამედალიევის სახელები, ხოლო თვითონ შენობაში განლაგებულია კომპანიის ოფისები, ფასადური ნაწილის მთელს პირველ სართულზე კი პრენდული მაღაზიებია განლაგებული.

შენობის სტრუქტურა
შენობა დააპროექტა არქიტექტორმა მისაკ ტერ-კრიკორიანცმა (ტერ-გრიგორიანცმა). მას ამშვენებს სხვადასხვა სიმაღლის შვიდი ქიმი. შენობის არქიტექტურაში შერწყმულია რამდენიმე სტილი — გოტიკა, ბაროკო, თანამედროვე და ა.შ. კუთხის ფასადი მორთულია დეკორირებული კოშკით და ასირიულ სტილში შესრულებული მოზაიკური გამოსახულებებით.

გალერეა
ცისია შანშიაშვილი

ცისია შანშიაშვილი (დ. 16 მაისი, 1921, თბილისი — გ. ოქტომბერი, 2014, თბილისი) — ქართველი პროფესორი, ფერმწერი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული მხატვარი (1978).

ბიოგრაფია
1946 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. 1965 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. 1948 წლიდან მონაწილეობდა რესპუბლიკურ და საკავშირო გამოფენებში. ავტორია თანამედროვეთა პორტრეტებისა, აქვს აგრეთვე სიუჟეტურ-ფერწერული კოპოზიციები. ნამუშევრები: მსახიობ გოგი გეგეჭკორის (1948), პროფესორ შ. ხიდეშელის (1962), მოცეკვავე ნონა გუნიას (1966), მწერალ სანდრო შანშიაშვილის (1972) პორტრეტები (ყველა საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი, თბილისი). „ზამთარი“ (1967), „ქალიშვილი მწვანე ტანსაცმელით“ (1962 ორივე მხატვრის კუთვნილება) და სხვა.
ზურაბ შანშოვანი

ზურაბ შანშოვანი — ქართველი გრამატიკოსი, ქართულად დაწერილი ქართული ენის გრამატიკის პირველი ავტორი.

ბიოგრაფია
ცხოვრობდა საუკუნის ნახევარში. იყო კათოლიკე, ამიტომ მოიხსენიებდნენ სომხად.

1737 წელს მოსკოვში ვახტანგ -ის დაკვეთით დაწერა „მოკლე ღრამატიკა ქართულისა ენისა“. მისი ნაშრომი იყო ფილოლოგიური ხასიათისა, რომელსაც ეტყობოდა უცხოური ენების გრამატიკის გავლენა. მან შენიშნა ქართული ენის ზოგიერთი თავისუბურება, მაგალითად ზმნის ცვლა სუბიექტისა და ობიექტის პირის მიხედვით. შეუმჩნეველი დარჩა ზოგიერთი არსებითი ხასიათის მოვლენა, მაგალითად მოთხრობითი ბრუნვა. შანშოვანის მიერ გამოყენებული ტერმინები „ზმნა“, „სახელი“, „მყოფადი“ დღესაც იხმაარება. მას ასევე ეკუთვნის რამდენიმე ფილოსოფიური თხზულების თარგმანი.

სომხურიდან ქართულად თარგმნა „ქართული გრამატიკა“, რომელიც 1881 წელს გამოსცა ალ. ცაგარელმა სანქტ-პეტერბურგში. ასევე სომხურიდან ქართულად თარგმნა „შეყვანილება“ და „პერი არმენია“
ვირგილიუს შანცერი

ვირგილიუს შანცერი (დ. 21 სექტემბერი, 1867, ოდესა — გ. 29 იანვარი, 1911, მოსკოვი) — რუსეთის რევოლუციის მოღვაწე, პარტიული ფსევდონიმი „მარატი“.

ბიოგრაფია
1899 წელს დაამთავრა იურიევის უნივერსიტეტი, სადაც მონაწილეობდა სტუდენტთა სოციალ-დემოკრატიული წრეების მუშაობაში. 1901 წლიდან ეწეოდა პარტიულ მუშაობას მოსკოვში. 1903 წელს რსდმპ-ის ყრილობის შემდეგ გახდა ბოლშევიკი. 1904 წელს იყო რსდმპ-ის მოსკოვის კომიტეტის წევრი, შემდეგ ხელმძღვანელი. იყო 1905 წლის რევოლუციის დროს დეკემბრის აჯანყების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. არაერთხელ იყო დაპატიმრებული და გადასახლებული. 1906 წელს იყო ომსკის, შემდეგ პეტერბურგის კომიტეტის წევრი. 1908 წელს გაიქცა გადასახლებიდა საზღვაგრეთ. შევიდა პოლიტიკურ ჯგუფ „ვპერიოდში“. 1910 წელს ავადმყოფი დაბრუნდა რუსეთში და მალე გარდაიცვალა.
მაქსუდ მამედოვი

მაქსუდ დავუდ-ოღლუ მამედოვი (; დ. 30 მაისი, 1929, განჯა) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი ბალერონი, ბალეტმეისტერი. აზერბაიჯანის სსრ სახალხო არტისტი (1970).

ბიოგრაფია
მაქსუდ მამედოვი დაიბადა 1929 წლის 30 მაისს განჯაში (აზერბაიჯანი). მოგვიანებით ჩააბარა მოსკოვის ქორეოგრაფიულ სასწავლებელში, რომელიც დაამთავრა 1950 წელს (პედაგოგი ნ. ი. ტარასოვი). სასწავლებელში მაქსუდ მამედოვმა გაიცნო თავისი მომავალი მეუღლე, ბალეტის არტისტი და ბალეტმეისტერი რაფიგა ახუნდოვა.

ქორეოგრაფიული სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ ჩარიცხულ იქნა დიდი თეატრის დასში. მოგზაურობდა გასტროლებზე, თუმც მალე მიიღო გადაწყვეტილება ბაქოში დაბრუნებულიყო. 1951 წელს მაქსუდ მამედოვი გახდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო ოპერისა და ბალეტის თეატრის წამყვანი სოლისტი. 1972—1973 წლებში ცოლთან ერთად მუშაობდა ბალეტმეისტერად და პედაგოგად ალჟირში.

აზერბაიჯანის სახელმწიფო ოპერისა და ბალეტის თეატრის სცენაზე შესრულებულ არიებს შორიაა: ფარხადი („ლეგენდა სიყვარულზე“), პოლადი („ქალწულთა კოშკი“), აზადი („გიულშენი“ გაჯიბეკოვის), ალბერტი, ზიგფრიდი, ფრონდოსო და სხვ. მეუღლესთან რაფიგა ახუნდოვასთან ერთობლივად დადგა ბალეტი „კასპიის ბალადა“ ბაკიხანოვის (1968), „კობისტანის ჩრდილები“ ფ. კარაევის (1969), „კალეიდოსკოპი“ სკარლატისა და ფ. კარაევის მუსიკაზე (1971), ქორეოგრაფიული მინიატურები „აზერბაიჯანული სუიტა“ და „იალი“ გაჯიევის, „მუღამი“ ალივერდიბეკოვა. ბალეტი „კასპიური ბალადა“, „კალეიდოსკოპი“ და „კობისტანის ჩრდილები“ დემონსტრირებული იქნა 1969 წელს პარიზში ცეკვის საერთაშორისო ფესტივალზე და დიდი წარმატება იქონია. მინიატურა „მუღამმა“ გამოიწვია აჟიოტაჟი 1972 წელს საკავშირო კონკურსზე. 1982 წელს გამოვიდა მაქსუდ მამადოვისა და რაფიგა ახუნდოვას დადგმული ფილმი-ბალეტი "შვიდი ლამაზმანი".
მეცნიერთა საცხოვრებელი სახლი

მეცნიერთა საცხოვრებელი სახლი , ასევე ცნობილი, როგორც „მეცნიერების მუშაკთა საცხოვრებელი სახლი“ (აზერბ. ) — შენობა აზერბაიაჯანის დედაქალაქ ბაქოში მენავთობეთა გამზირზე.

ისტორია
აშენებდა 1946 წელს არქიტექტორების სადიხა დადაშევისა და მიქაელ უსეინოვის პროექტით. ეს არის შენობა დადაშევისა და უსეინოვის ერთ-ერთი ბოლო შემოქმედებითი მოღვაწეობის ნაყოფი, დაპროექტეული ინდივიდუალიური დავალებით.

ცნობილი მაცხოვრებლები
ამ სახლში ცხოვრობდნენ ისეთი თვალსაჩინო პიროვნებები, როგორიცაა ამ შენობის პროექტი ავტორი მიქაელ უსეინოვ (ბ. 9); მომღერალი, სსრკ სახალხო არტისტი რაშიდ ბეიბეტოვი; ლიტერატურათმცოდნეები ჯაფარ ხანდანი და ფეიზულა კასუმზადე; საბჭოთა და აზერბაიჯანის სახელმწიფო და პარტიული მოღვაწე, მეცნიერ-მენავთობე ენვარ ალიხანოვი; სსრკ დამსახურებული პილოტი ნურადინ ალიევი; მეცნიერ-ლიტერატურათმცოდნე და მწერალი მირ ჯალალ პაშაევი; აკადემიკოსი შირალი მამედოვი; ილიას აბდულაევი; მუსა ალიევი; ზაიდ ხალილოვი.
იური შაპორინი

იური შაპორინი (დ. 27 ოქტომბერი, 1887 — გ. 9 დეკემბერი, 1966, მოსკოვი) — რუსი კომპოზიტორი, სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1954)

ბიოგრაფია
1918 წელს დაამთავრა პეტერბურგის კონსერვატორია. 1919-1934 წლებში იყო ლენინგრადის თეატრების სამუსიკო ნაწილის გამგე. 1940 წლიდან იყო მოსკოვის კონსერვატორიის პროფესორი. 1952-1966 წლებში იყო სსრკ-ის კომპოზიტორთა კავშირის მდივანი.

ავტორია ოპერისა „დეკაბრისტები“ (1953), სიმფონია კანტატისა „კულიკოვოს ველზე“ (1939), ორატორიისა „თქმულება რუსული მიწისათვის ბრძოლაზე“ (1944), ასევე სხვა სიმფონიების, სიუიტების, სიმღერების ციკლების, რომანსების, ბალადების, თეატრების და კინოს მუსიკისა.
ლევან შარაშენიძე

ლევან შარაშენიძე (დ. 24 მარტი, 1931, თბილისი — გ. 2012) — ქართველი გენერალ-მაიორი. 1979-1989 წლებში იყო საქართველოს სსრ-ის სამხედრო კომისარი.

ბიოგრაფია
1953 წელს დაამთავრა ალმა-ათას საჰაერო-სადესანტო სამხედრო სასწავლებელი. სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ მსახურობდა კიევის სამხედრო ოლქში საჰაერო-სადესანტო დივიზიის, საპარაშუტო-სადესანტო პოლკის ოცმეთაურად. 1955 წელს გააგრძელა სამსახური სადესანტო ჯარებში. დაამთავრა პოლიტშემადგენლობის ცენტრალური კურსები და დაინიშნა სამხედრო-საჰაერო დივიზიის პოლიტგანყოფილების უფროსის თანაშემწედ, შემდეგ საპარაშუტო-სადესანტო ბატალიონის მეთაურის მოადგილედ პოლიტდარგში. 1963 წელს აირჩიეს პოლკის პროპაგანდისტად და 1967 წელს გააგრძელა სწავლას ვილნიუსის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტზე დაუსწრებლად. 1965 წელს იგი გადაიყვანეს ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქში საპარაშუტო-სადესანტო პოლკის მეთაურის მოადგილედ პოლიტდარგში, შემდეგ კი საჰაერო-სადესანტო დივიზიის პოლიტ განყოფილების უფროსად. 1970 წელს დაამთავრა მოსკოვის ვ. ი. ლენინის სახელობის სამხედრო-პოლიტექნიკური აკადემია. 1969-1976 წლებში იყო საჰაერო-სადესანტო დივიზიის პოლიტგანყოფილების უფროსი, 1976-1979 წლებში ამიერკავკასიის წითელ დროშოვანი სამხედრო ოლქის პოლიტიკური-სამმართველოს უფროსის მოადგილე. 1979-1989 წლებში იყო საქართველოს სსრ-ის სამხედრო კომისარი. არჩეული იყო საქართველოს სსრ და მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. 1992 წელს საქართველოს სამოქალაქო ომის შემდეგ იყო დანიშნული დე-ფაქტო მთავრობის თავდაცვის მინისტრად იანვირდან მაისამდე, ხოლო მაისში დაინიშნა სახელმწიფოს მეთაურის მთავარ სამხედრო მრჩევლად. 1994 წელს გავიდა თადარიგში.
ნიგოზის პირველი სამაროვანი

ნიგოზის პირველი სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნიგოზის სამხრეთით 2.5 კილომეტრზე ადგილ ცემჯენაზე, სამაროვანი ორფეროვანია. ზედა ფენა განეკუთვნება ადრინდელ ფეოდალურ ხანას, ქვედა — გვაინდელ ბრინჯაოსა და ადრინდელ რკინის ხანას. პირველი ფენა მდებარეობს მიწის ზედაპირიდან 0,1-0,15 მეტრ სიღრმეზე. აქ აღმოჩნდა ქვის ფილები და წითლად გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები.მეორე ფენა მიწის ზედაპირიდან 0,25-0,35 მეტრ სიღრმეზე, უშუალოდ პირველი ფენის ქვეშ. აქ გამოვლინდა კარგად განლექილი წვრილმარცვლოვანი ქვიშანარევი თიხის ცომისგან სამეთუნეო მბრუნავ ჩარხზე დამზადებული ნაცრისფრად გამომწვარი ჭურჭლის ფრაგმენტები.
მუხაურის ნასოფლარი

მუხაურის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნოსტეს აღმოსავლეთით, 1 კმ-ზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარზე გამოვლინდა კვალი, წითლად გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები. რამდენიმე ადგილას შემორჩენილია რიყის ქვით ნაგები შენობათა საძირკვლის ნაშთები. გადმოცემის თანახმად ეს ადგილი ურწყავი ყოფილა და ამიტომ მოსახლეობა აქედან კახეთში გადასახლებულა.
ოძისი (ნასოფლარი)

ოძისი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნოსტეს სამხრეთით, მეფრინველეობის ფერმიდან 800 მ-ზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

სოფელი გაშენებული ყოფილა ტერასაზე. მრავალ ადგილას ჩანს რიყის ქვით კირის ხსნარზე ნაგებ შენობათა საძირკვლის ნაშთები. უხვად იპოვება თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები (მ. შ. შავად გამომწვარიც). ნასახლარის ნაწილი იხვნება, რის გამოც ზიანდება კულტურული ფენები. ერთ-ერთი ფენის ჭრილში ჩანს ქვაყრილი, სავარაუდოა, ბრინჯაოს ხანის სამაროვანი. ლეკების შემოსევების დროს მოსახლეობა აქედან აყრილა და გადასახლებულა ქსნის ხეობაში.
ჯორჯ ფორმენი

ჯორჯ ედვარდ ფორმენი (; დ. 10 იანვარი, 1949 — გ. 21 მარტი, 2025) — ამერიკელი მოკრივე, მეწარმე, მღვდელი და მწერალი. კრივში ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი და ორგზის მსოფლიო ჩემპიონი მძიმე წონით კატეგორიაში, ზედმეტსახელად „დიდი ჯორჯი“, ასპარეზობდა 1969-1997 წლებში.

ბიოგრაფია
მძიმე ბავშვობის შემდეგ, ფორმენი გახდა მოყვარული მოკრივე და მოიგო ოქროს მედალი 1968 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე. მომდევნო წელს იგი გახდა პროფესიონალი მოკრივე, სადაც მოიგო მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული, მას შემდეგ, რაც 1973 წელს, იმ დროისთვის დაუმარცხებელი ჯო ფრეიზიერი დაამარცხა ნოკაუტით. ჩემპიონის ქამრის დაცვა მოახერხა ორჯერ, სანამ პირველი მარცხი არ იწვნია მუჰამედ ალის წინააღმდეგ. კიდევ ერთი წარუმატებელი სატიტულო ბრძოლის შემდეგ, 1977 წელს, ფორმენმა მოკრივის კარიერა დაასრულა.

მოკრივის კარიერის დასრულების შემდეგ ფორმენი გახდა ქრისტიანი მღვდელი. ათი წლის შემდეგ მან განაცხადა კრივში დაბრუნების შესახებ. 1994 წელს, 45 წლის ასაკში ნოკაუტით დაამარცხა 26 წლის მძიმეწონოსანი ჩემპიონი მაიკლ მურერი და მოიპოვა ერთდორულად სამი საჩემპიონო ქამარი. საჩემპიონო ქამარს ფლობდა ერთი წლის განმავლობაში, რითაც გახდა ყველაზე მხცოვანი მძიმეწონოსანი მსოფლიო ჩემპიონი კრივში. კარიერა დაასრულა 1997 წელს, 48 წლის ასაკში. პროფესიონალურ კრივში მისი მაჩვენებელია 76 გამარჯვება (68 ნოკაუტი) და 5 მარცხი.
ცხავერის სამაროვანი

ცხავერის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავერიდან 1 კილომეტრზე, ადგილ გადმოსაყართან. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. სამაროვანზე გამოვლინდა რამდენიმე ქვაყუთის ნაშთი - ფილაქვებით შედგენილი სამარხები რომლებშიც მიცვალებულები დაკრძალულია უინვენტაროდ, გაშოტილი, თავით დასავლეთისკენ. ზოგ ქვაყუთში ორი მიცვალებული ესვენა, ზოგში ორზე მეტი (საოჯახო სამარხები). სამაროვანი ნიაღვრებს დაუზიანებია.
ცხავერის ნასოფლარი

ტერმინი ცხავერის ნასოფლარი შესაძლოა აღნიშნავდეს:

ცხავერის პირველი ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავერში.
ცხავერის მეორე ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავერში.
ცხავერის მესამე ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავერში.
ხოვლის კოშკი

ხოვლის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხოვლის სასაფლაოზე, მდინარე ხეხმელას დასავლეთით. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

კვადრატული კოშკი (7,3×7,3 მ) ხუთ სართულიანია. ნაგებია რიყის ქვითა და ქვიშაქვით. დაზიანებულია: ჩაქცეული სართულშუა გადახურვა, ჩამონგრეულია ზედა სართულის კედლები, პირველი სართული მიწითა და ქვებითაა ამოვსებული. კოშკში შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. ამავე სართულზე აღმოსავლეთ კედელში ბუხარი და ორი სათოფურია, ჩრდილოეთ კედელში — ორი სათოფური. დასავლეთ კედელი ყრუა, მესამე სართულზე, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში — ორ-ორი სათოფურია, აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში — თითო. მეოთხე სართულზე ოთხივე კედელში თითო სათოფურია, მეხუთეზე — ორ-ორი. დახურვა ხის კოჭებს ეყრდნობოდა.
ხოვლის კოშკი-სამრეკლო

ხოვლის კოშკი-სამრეკლო — არქიტექტურული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხოვლში ჯავახიშვილების უბანში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. კოშკები და სამრეკლო დაშენებულია მოგვიანებით. კოშკი ცილინდრულია (დიამ. 5,6 მ),სამსართულიანი, ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. დაზიანებულია: ჩანგრეულია სართულშუა გადახურვა. კოშკში შესასვლელი მეორე სართულზეა. პირველი სართული ყრუა, მის კედლებზე ორი სწორკუთხა ნიშია. მე-2 სართულზე ერთი წრიური ნიში და 6 სათოფურია, მესამეზე - 4 სწორკუთხა ნიში და 6 სათოფური. ყველაზე სათოფური სწორკუთხაა, გადახურულია არქიტავრით. აგურისა და რიყის ქვის შერეული წყობით ამოყვანილი სამრეკლოს თაღები საკმაოდ მასიურ რვა სვეტს ეყრდნობა და გადახურულია ხის კონსტრუქციებზე მოწყობილი თუნუქის პირამიდული სახურავით (დაზიანებულია).
ნაბელიანთ საყდარი

ნაბელიანთ საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხოვლეს შუაში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ეკლესია დარბაზულია (9,26,7 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილი, 1მ სიმაღლეზე ნანგრევებით ამოვსებული. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე სარკმელია, მის გვერდებზე — თითო სწორკუთხა ნიში. წყვილი პილასტრით დარბაზის გრძივი კედლები თითქმის ორ ტოლ ნაწილად იყოფა.
ხოვლის ნამოსახლარი

ხოვლის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხოვლეში, მდინარე ხეხმელას მარცხენა სანაპიროზე, წყალსაქაჩი ქვესადგურის დასავლეთით, 50 მეტრზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნასახლარზე ზედაპირულად იპოვება კერამიკული მასალა: წითელზედაპირიანი ჯამის შავზედაპირიანი, პირგადაშლილი და მუცელგამობერილი თიხის ჭურჭლის ნატეხები. თიხის ჭურჭლის ყელს შუაში რელიეფური წიბო მიუყვება, მუცლის ირგვლივ ღარული წრეებია. წრეებს შორის ჩასმულია ფრჩხილისებრი ირიბული ორნამენტი. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.
ხოვლის საკულტო ნაგებობა

ხოვლის საკულტო ნაგებობა — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხოვლეში, ხოვლეგორას სამხრეთ-დასავლეთით, 500-600 მეტრზე, ადგილ დუბეში. თიხით შელესილი ძელური ნაგებობა, რომელიც ამჟამად დამწვარია, თარიღდება ძვ. წ. , ახ. წ. საუკუნით. ნაცროვან-ნახშიროვან ფენაში აღმოჩნდა უწესრიგოდ არეული ნივთები: ვერცხლის ორი თხელი ფირფიტა, ბრინჯაოს ზარაკები, ვერცხლისა და ბრინჯაოს საკიდები და მძივები. ვერცხლის ერთი ფირფიტა ხარის თავის სტილიზებულ გამოსახულებას ჰგავს. მას ცენტრში ორი მანჭვალი აქვს. მეორე ფირფიტა ცხოველის მოხრილი კიდურისმაგვარია, აქვს წერტილოვანი სარტყელო და სამანჭვლე ნახვრეტი. აღმოჩენილი ნივთები უნდა უკავშირდებოდეს რელიგიურ-რიტუალურ დროშას.
ნიგოზის მეორე სამაროვანი

ნიგოზის მეორე სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი, კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნიგოზას დასავლეთით, 2 კილომეტრზე ადგილ დაჭრილებში. მიეკუთვნება გვიანდელ ბრინჯაოს და ადრინდელ რკინის ხანას. აღმოჩნდა შემთხვევით, მიწის სამუშაოების დროს. სამაროვანიდან ადამიანის ძვლებთან ერთად გუთანმა ამოყარა ნაცრისფრად გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ნამტრევები.
შავფეხა ღორისსოკო

შავფეხა ღორისსოკო — სოკოს სახეობა ტაპინელას გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკას (კოსტა-რიკა), ევროპასა და აზიას.

არასაჭმელ სოკოდაა მიჩნეული, მიუხედავად ამისა, მას საკვებად გამოიყენებენ აღმოსავლეთ ევროპაში.

სოკო პირველად აღწერა გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა ავგუსტ ბაჩმა 1783 წელს როგორც .

სამეცნიერო სინონიმები

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 5-15 (30) სმ, ამოზნექილი, ნახევარსფეროსებრი, შემდგომში — ენისებრი ან ნიჩბისებრი, ცენტრში ჩაზნექილი, შემოკეცილი კუთხეებით, ხორციანი. ზედაპირი მშრალია, ხშირად ხავერდოვანი, ჟანგისფერ-ყავისფერი ან ჟანგმიწისფერ-მურა.

ჰიმენოფორი — ფირფიტოვანი, ფირფიტები ხშირი, დაღმავალი. ახალგაზრდა სოკოებს კრემისფერიდან ღია-ჟანგმიწისფრამდე, ასაკთან ერთად მუქდება.

ფეხის სიგრძე 2-7 (12,5) სმ, სიგანე — 1,5-3,5 (5) სმ, გვერდითი ან ექსცენტრული, ხშირად ჩაფლულია სუბსტრატში, ცილინდრულია ან ძირში გაგანიერებული, ხაოიან-ხავერდოვანი, მუქ-ყავისფერი ან თითქმის შავი.

რბილობი მოთეთროდან ჟანგმიწისფრამდე, ჰაერზე მუქდება, განსაკუთრებული სუნის გარეშე, ზოგჯერ მომწარო გემოთი.

სპორების ფხვნილი ყვითელი-მომურო ფერისაა. სპორები 3-5 (6)×3—4 (5) მკმ, კვერცხისებრ-ელიფსისებური.

გავრცელება და ეკოლოგია
საპროტროფია. გავრცელებულია ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკაში (კოსტა-რიკა), ევროპასა და აზიაში.

იზრდება ჯირკებზე, გადანაჭრებზე და მათთან ახლოს, ერთეულებად ან ჯგუფებად, წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეებში, განსაკუთრებით ფიჭვზე.

სეზონი — ივლისი-ოქტომბერი.

მსგავსი სახეობები
გამოყენება
შავფეხა ღორისსოკო არასაჭმელ სოკოდაა მიჩნეული, მიუხედავად ამისა, მას მიირთმევენ აღმოსავლეთ ევროპაში. ლინუს ზეიტლმაირი აცხადებს, რომ ნორჩობაში შავფეხა ღორისსოკო საკვებად ვარგისია, ხოლო გადამწიფებულ ეგზემპლარებს აქვთ მწარე ან მელნის გემო და შეასაძლოა მომწავლაც კი გამოიწვიოს. მწარე გემოს გასანეიტრალებლად სათანადოდ უნდა მოიხარშოს, ნახარში კი გადაიღვაროს. თუმცა ზოგიერთ ადამიანს შესაძლებელია მისი გადამუშავება გაუჭირდეს. ევროპულ ლიტერატურაში შავფეხა ღორისსოკოსგან მოწამვლის ბევრი შემთხვევაა აღწერილი.

გალერეა
ალექსანდრე სარაჯიშვილი

ალექსანდრე სარაჯიშვილი (ფსევდონიმი: რიშ-ბაბა) (დ. 1851 — გ. 1914) — ქართველი კრიტიკოსი, მკვლევარი, მთარგმნელი, ჟურნალისტი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
1868 წელს დაამთავრა თბილისის პირველი გიმნაზია და სწავლა განაგრძო პეტერბურგის უნივერსიტეტში, იურიდიულ ფაკულტეტზე. ასევე, სწავლობდა ყაზანის უნივერსიტეტში ბუნებისმეტყველების ფაკულტეტზე და კიევის უნივერსიტეტში, იურიდიულ ფაკულტეტზე. 1873–1876 წლებში ჟენევის უნივერსიტეტში სიტყვიერების ფაკულტეტის სტუდენტი იყო. ჟენევაში აქტიურად მონაწილეობდა სტუდენტთა ცხოვრებაში, ფრანგულად კითხულობდა მოხსენებას ქართული ლიტერატურის საკითხებზე. სამშობლოში დაბრუნებისთანავე ჩაება საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების გამგეობის წევრი, საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების ერთ-ერთი დამფუძნებელი და მისი პირველი ხაზინადარი, მუზეუმ-წიგნთსაცავის გამგე. თანამშრომლობდა გამოცემებთან „დროება“ (ათავსებდა კრიტიკულ წერილებსა და რეცენზიებს) და „მოამბე“, სადაც 1895 წელს დაიწყო მისი ნაშრომის — „ვეფხისტყაოსნის ყალბი ადგილების“ გამოქვეყნება. 1901–1902 წლებში რედაქტორობდა გაზეთ „ივერიას“, ხოლო 1903–1905 წლებში იყო ამ გაზეთის გამომცემელი. იუმორისტული ხასიათის წერილებსა და ნათარგმნ თხზულებებს აქვეყნებდა გამოცემებში „ფასკუნჯი“, „ჯეჯილი“ და „კლდე“. ალექსანდრე სარაჯიშვილი იკვლევდა აგრთვე ძველ ხელნაწერებსაც. 1884 წელს ილია ჭავჭავაძესა და პეტრე უმიკაშვილთან ერთად გამოსცა „ვისრამიანი“. ი. რომენსკისთან ერთად თარგმნა ინდური ეპოსი „რამაიანა“.
გრიგოლ ყიფშიძე

გრიგოლ (გიგა) ყიფშიძე (ფსევდონიმი: გ. გოდორია; დ. 1858 — გ. 1921, 13 ნოემბერი) — ქართველი ჟურნალისტი, პროზაიკოსი, მთარგმნელი, პედაგოგი.

ბიოგრაფია
გრიგოლ ყიფშიძე დაიბადა 1858 წელს გორის მაზრის სოფელ წვერში მღვდლის ოჯახში. სწავლობდა თბილისის სასულიერო სასწავლებელში, სასულიერო სემინარიასა და პეტერბურგის უნივერსიტეტში (1877 წ. თავისუფალ მსმენელად). სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ (1878) მასწავლებლობდა წრომსა და ახალქალაქში. 1879 წლიდან ჩაირიცხა მუდმივი ქართული დასის წევრად. იყო მოკარნახე. 1882-85 წლებში მუშაობდა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებაში საქმის მწარმოებლად, 1907-21 წლებში — ქართულ სამეურნეო ბანკში მოლარედ, შემდეგ — დირექტორად. იყო ილია ჭავჭავაძის უახლოესი თანამშრომელი და მისი ბიოგრაფი. ლიტერატურულ-კრიტიკულ (განხილული აქვს ალექსანდრე ყაზბეგის, დავით კლდიაშვილის, ანასტასია ერისთავი-ხოშტარიას, რაფიელ ერისთავის შემოქმედება), თეატრალურ და პუბლიცისტურ წერილებს აქვეყნებდა „ივერიაში“, „დროებაში“, „იმედში“, „მოამბეში“. მისი თხზულებების უმთავრეს თემას წარმოადგენს ქართლის სოფელი, გლეხობის ყოფა, სოფლის მასწავლებლის მდგომარეობა, სახალხო განათლება (აღსანიშნავია „ენა და ეროვნება“, 1895). სოფლის სიდუხჭირე აისახა მის მხატვრულ ქმნილებებშიც: „ერთი მიცვალებულის ბედი“ (1878), „ერთი ღამე თოვლქვეშ“ (1883), „ქართლელის ფიქრი გაზაფხულის პირზედ“ (1878), „ძალიან დღეობა კი იყო, ი დალოცვილი“ (1885). გრიგოლ ყიფშიძემ კირიონთან ერთად შეადგინა სახელმძღვანელო წიგნი „ქართული სიტყვიერების თეორია“ (1908), რომელიც რამდენჯერმე დაიბეჭდა. მანვე შეადგინა და რუსულ ენაზე გამოსცა კავკასიის პერიოდული პრესის ბიბლიოგრაფია (1901).

გრიგოლ ყიფშიძეს ნათარგმნი აქვს ჰენრიკ სენკევიჩის „ცეცხლითა და მახვილით“, პოლ ბურჟეს „ანდრე კორნელი“, ედმონდ დე ამიჩის „კარმელა“, ფრანსუა კოპეს „იაკობელები“, მატილდა სერანოს „ამბავი სიყვარულისა“, დე-ვო-გუეს „მართლმსაჯულები“, ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“.

გრიგოლ ყიფშიძე გარდაიცვალა 1921 წლის 13 ნოემბერს და მისივე ანდერძის თანახმად დაკრძალულია ქარელის რაიონის სოფელ საღოლაშენში.