iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ულპია დედოფალი

ულპია დედოფალი — - საუკუნეების იბერიის დედოფალი. მისი სახელი ცნობილია მცხეთაში, სვეტიცხოველის ტაძრის აღმოსავლეთ ფასადთან 2001 წელს აღმოჩენილ აკლდამაში ნაპოვნი ოქროს ბეჭდის ბერძნული წარწერით.

აკლდამაში განისვენებდა დაახლოებით 50 წლის დიდებული ქალი, რომლის მარცხენა ხელზეც აღმოჩნდა ბეჭედი ქალის მკერდზედა პროფილური გამოსახულებით და ბერძნული მთავრული წარწერით: „დედოფალი ულპია მბრძანებელი“ (/). დედოფლის სახელი შესაძლოა მიუთითებდეს რომის მოქალაქეობას, პორტრეტზე გამოსახული ირანული ყაიდის თავსაბურავი კი აღმოსავლურ კულტურულ გავლენას. დედოფალ ულპიას ვინაობა და მისი ადგილი იბერიის სამეფო დინასტიაში ჯერჯერობით უცნობია.
ალექსანდრე შორინი

ალექსანდრე შორინი (; დ. 5 დეკემბერი [ძვ. სტ. 23 ნოემბერი], 1890, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 21 ოქტომბერი, 1941, ულიანოვსკი) — საბჭოთა გამომგონებელი რადიოს, ტელეგრაფიისა და ბგერათჩაწერის დარგში. 1911-1914 წლებში სწავლობდა პეტერბურგის ელექტროტექნიკურ ინსტიტუტში. 1919-1922 წლებში მუშაობდა ნიჟნი-ნოვგოროდის რადიო ლაბორატორიაში. 1927-1934 წლებში სადენიანი კავშირგაბმულობის ცენტრალურ ლაბორატორიაში. 1934 წლიდან სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ავტომატიკისა და ტელემექანიკის ინსტიტუტის დირექტორი. გამოიგონა სატელეგრაფო სტარტსტოპური აპარატი, ბგერათჩამწერი ხელსაწყოები და სხვა. მიღებული აქვს სსრკ-ის სახელმწიფო პრემია (1941). დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით.
ვილჰელმ ადამი

ვილჰელმ ადამი (; დ. 15 სექტემბერი, 1877, ანსბახი — გ. 8 აპრილი, 1949, გარმიშ-პარტენკირხენი) — ვერმახტის გენერალი მეორე მსოფლიო ომში

ბიოგრაფია
ვილჰელმ ადამი დაიბადა 1877 წლის 15 სექტემბერს ვაჭრის ოჯახში. 1897 წელს ჰუმანიტარული გიმნაზიის დასრულების შემდეგ მსახურობდა ბავარიის არმიაში. 1899 წელს მიიღო ლეიტენანტის წოდება. 1906 წელს იგი დაქორწინდა იზაბელა ბუხნერზე, რომელთანაც ჰყავდა ორი შვილი. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისას მისი ბატალიონი დისლოცირებული იყო ლოთარანგიაში. 1917 წელს მიიღო მაიორის ჩინი. ომის დასრულების შემდეგ 1924-1927 წლებში იგი იყო შტაბის უფროსი მიუნხენში. მეორე მსოფლიო ომში ადამი აკრიტიკებდა ჰიტლერის ომის სარისკო გეგმას. იგი ამბობდა,რომ გერმანიას არ ჰქონდა საკმარისი რესურსები ხანგრძლივი და ფართომასშტაბიანი ომის საწარმოებლად. ამის გამო ადამი სამხედრო აკადემიის ხელმძღვანელად ჩამოაქვეითეს. მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ იგი მიწვეული იყო მოწმის სახით ნიურნბერგის პროცესზე.
ვენეციის 72-ე კინოფესტივალი

ვენეციის კინოფესტივალის 72-ე გამოშვება გაიმართა 2015 წლის 2-12 სექტემბერს, ვენეციის ლაგუნის ფეშენებლურ კუნძულ ლიდოზე. 2015 წლის ფესტივალის მხატვრული ხელმძღვანელი იყო კინოკრიტიკოსი ალბერტო ბარბერა , ორგანიზატორი - 2008 წლიდან „ვენეციის ბიენალეს“ ხელახლად არჩეული პრეზიდენტი, 90-იან წლებში იტალიის რესპუბლიკის მთავრობის კაბინეტის წევრი, პაოლო ბარატა .

ღონისძიების ოფიციალური დიასახლისი იყო ფრანკო - ეგვიპტური წარმოშობის იტალიელი მოდელი, ფილანტროპი, მსახიობი, 27 წლის ელიზა სედნაუი .

ფესტივალის სხვადასხვა პროგრამაში მონაწილე ფილმების ჩამონათვალი გამოცხადდა პრესკონფერენციაზე, რომელიც გაიმართა რომში 2015 წლის ივლისის ბოლოს. ფესტივალის ჟიურის ხელმძღვანელობდა მექსიკელი რეჟისორი ალფონსო კუარონი,.
მონღოლეთის დროშა

მონღოლეთის დროშა — ქვეყნის ერთ-ერთი ეროვნული სიმბოლო. მიიღეს 1992 წლის 12 თებერვალს.

დროშა შედგება სამი სხვადასხვა ზომის მეწამული, ლურჯი და მეწამული ვერტიკალური ველისაგან. იმ მეწამულ ველზე, რომელი მხრითაც დროშა შტანდარტზეა დაკიდებული, ყვითელი ფერით გამოსახულია ეროვნული სიმბოლო სოიომბო. ლურჯი ფერი ქვეყნის უღრუბლო ცის სიმბოლოა. წითელი - ცეცხლის სიმბოლოა.

ისტორიული დროშები
მურადი (შეჰზადე)

შეჰზადე მურადი (; დ. 1519 — გ. 1521) — სულეიმან -ისა და მისი ხარჭის, გიულფემ ხათუნის ვაჟი.

მურადი დაიბადა 1519 წელს, მამამისის ტახტზე ასვლამდე ერთი წლით ადრე, როდესაც იგი მანისაში მსახურობდა. ის იყო მისი მესამე ვაჟი (რომელიც ცოცხალი ჰყავდა) მაჰმუდისა და მუსტაფას შემდეგ. ის იყო გიულფემ ხათუნისა და სულეიმანის ერთადერთი ვაჟი.

მურადი არ მოიაზრებოდა ტახტის მემკვიდრედ, რადგან მის წინ ორი ძმა იყო. გიულფემ ხათუნს ეშინოდა, რომ, როცა სულეიმანის რომელიმე შვილი ტახტს დაიკავებდა, ოსმალური ტრადიციის მიხედვით, მურადს სიკვდილით დასჯიდა. ამიტომ ცდილობდა მოეგო სულეიმანის გული ისე, რომ მას სულ გადავიწყებოდა სხვა ხარჭები და შესაბამისად, უფრო მეტად შეეყვარებინა მურადი და ტახტის მემკვიდრედაც ის გამოეცხადებინა, მაგრამ ამის შემშლელი თავიდან მაჰიდევრან სულთანი გახდა, ხოლო სულეიმანის ტახტზე ასვლის შემდეგ ჰიურემ სულთანი.

მურადი გარდაიცვალა 1521 წელს, მამამისი ტახტზე ასვლიდან ერთი წლის შემდეგ, ყვავილით. სწორედ ამ წელსა და ამავე დაავადებით გარდაიცვალა მისი ძმა შეჰზადე მაჰმუდიც.

მისი დედა, გიულფემ ხათუნი, 1562 წელს, სულთან სულეიმანის ბრძანებით სიკვდილით დასაჯეს.
მონღოლეთის გერბი

მონღოლეთის გერბი — ქვეყნის ერთ-ერთი ეროვნული სიმბოლო. მიიღეს 1992 წელს, მას შემდეგ რაც მონღოლეთში კომუნისტური მმართველობა დასრულდა.

გერბი ჩაწერილია წრეში. ლურჯი ფერი ცის სიმბოლოა. ხოლო გარშემო შემორტყმული ოქროსფერი ზოლი ერთიანობის სიმბოლოა. ცენტრში გამოსახულია ეროვნული სიმბოლო სოიომბო და ქარში მორბენალი ცხენი. ეს სიმბოლოები აღნიშნავენ დამოუკიდებლობას, სუვერენიტეტს და მონღოლეთის სულს. გერბის ზედა ნაწილში ჩინტამანის თილისმაა, რომელიც მონღოლურ ფოლკლორში წარსულს, აწმყოსა და მომავალს აღნიშნავს. ცენტრის ქვემოთ გამოსახულია მთები და ბუდისტური ბორბალი დჰარმაჩაკრა. ბორბალზე გადადებულია რიტუალური ყელსახვევი ხადაგი. გერბის ძირითადი ბაზისია ლოტოსი ბუდიზმის ერთ-ერთი სიმბოლო.

ისტორიული გერბები
პირველადი სუპი

პირველადი სუპი — ტერმინი, რომელიც შემოიტანა საბჭოთა ბიოლოგმა, ალექსანდრე ოპარინმა 1924 წელს. მან წამოჭრა თეორია, დედამიწაზე სიცოცხლის წარმოშობაზე გარდაქმნის მეშვეობით, მუდმივი ქიმიური რეაქციების შედეგად, იმ მოლეკულების თანდათანობითი ევოლუციით, რომლებიც შეიცავდნენ ნახშირბადს პირველად სუპში.

პირველადი სუპი სავარაუდოდ არსებობდა დედამიწის პატარა წყალსატევებში 4 მილიარდი წლის წინ. ის შედგებოდა ამინომჟავებისგან, პოლიპეპტიდებისგან, აზოტოვანი ფუძეებისა და ნუკლეოტიდებისგან. ის წარმოიშვა ელექტრონული დამუხტვის შედეგად, დიდი ტემპერატურის და კოსმიური დასხივებისგან. ამასთან გასათვალისწინებელია ის ფაქტორი, რომ დედამიწის ატმოსფერო არ შეიცავდა ჟანგბადს.

1923 წელს მეცნიერმა ივარაუდა, რომ პირველყოფილი დედამიწის პირობებში, ორგანული ნივთიერებები წარმოიქმნებოდნენ უმარტივესი ნაერთებისგან — ამიაკისგან, მეთანისგან, წყალბადისა და წყლისგან.

ასეთი გარდაქმნებისთვის საკმარისი ენერგიის წყაროს, სავარაუდოდ, ულტრაიისფერი გამოსხივება ან ხშირი ელექტრული განმუხტვა ანუ ელვა წარმოადგენდა. შესაძლებელია, ეს ორგანული ნივთიერებები დროდადრო გროვდებოდნენ უძველეს ოკეანეში, წარმოქმნიდნენ პირველად თხევად მასას — სუპს, რომელშიც ჩაისახა სიცოცხლე.

ოპარინის ჰიპოთეზის თანახმად, პირველად სუპში ცილების ძაფისებრ მოლეკულებს შეეძლოთ დახვეულიყვნენ ბურთებივით, „შეწებებულიყვნენ“ ერთმანეთთან და გადიდებულიყვნენ. ამის მეშვეობით, ისინი გამძლეები ხდებოდნენ შემოტევების გამანადგურებელი მოქმედებისგან და ულტრაიისფერი გამოსხივებისგან. დაახლოებით ისე იყო, ლანგარზე რომ გატეხილი თერმომეტრიდან ვერცხლისწყალი დავასხათ: მრავალი პატარა ბურთულებად დაშლილი ვერცხლისწყალი იკვრებოდა საჩქაროდ უფრო დიდ ბურთულებად, ხოლო შემდეგ ერთ დიდ ბურთად.

ცილოვანი „ბურთულები“ პირველყოფილ სუპში იზიდავდნენ თავისკენ, აკავშირებდნენ წყლის და ცხიმების მოლეკულებს. ცხიმები თავსდებოდნენ ცილოვანი სხეულების ზედაპირზე. მათი სტრუქტურა უჯრედულ მემბრანას წამოგავდა. ამ პროცესს ოპარინი ეძახდა კოაცერვაციას, ხოლო მიღებულ სხეულებს — კოაცერვანტებს. დროთა განმავლობაში, კოაცერვანტები შთანთქავდნენ მათ გარშემომყოფი ნაერთების ახალ ნაწილებს, მათი სტრუქტურა რთულდებოდა მანამ, სანამ არ გარდაიქმნენ ძალიან პრიმიტიულ, მაგრამ უკვე ცოცხალ ორგანიზმებად.
ევგენი კისელიოვი

ევგენი კისელიოვი (დ. 15 ივნისი, 1956, მოსკოვი, სსრკ) — საბჭოთა, რუსი და უკრაინელი ჟურნალისტი, ტელემოდერატორი.
ამჟამად მოდერაციას უწევს საღამოს პოლიტიკურ შოუს „ჩორნოე ზერკალო“ (« » ქართ. შავი სარკე), რომელიც სატელევიზიო ეთერში პარასკევობით გადის უკრაინის სატელევიზიო არხის „ინტერზე“.

ბიოგრაფია
ევგენი კისელიოვი 1956 წელს დაიბადა ინჟინერ-ლითონმცოდნეთა ოჯახში.

საშუალო განათლება მიიღო მოსკოვის საგზაო შეტყობინების სახელმწიფო უნივერსტეტთან არსებულ ინგლისური ენის გაძლიერებული სწავლების სპეციალურ სკოლა 123-ში.

1979 წელს ევგენი კისელიოვმა წარმატებით დაასრულა მოსკოვის მ.ვ. ლომონოსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტთან არსებული აზიისა და აფრიკის ქვეყნების ინსტიტუტის ისტორიულ-ფილოლოგიური ფაკულტეტი სპეციალობით ისტორიკოსი-აღმოსავლეთმცოდნე, ხოლო 1977/1978 წლებში კი გაიარა სტაჟირება ირანში.

1979—1981 წლებში გადიოდა სამხედრო სამსახურს ავღანეთში, სადაც თარჯიმნად მუშაობდა საბჭოთა სამხედრო მრჩეველთა ჯგუფში.

1981—1984 წლებში მუშაობდა საბჭოთა კავშირის ფ.ე. ძერჟინსკის სახელობის სუკის უმაღლეს სკოლაში სპარსული ენის მასწავლებლად.

1984—1987 წლებში მუშაობდა სსრკ-ს სახტელერადიოს ახლო და შუა აღმოსავლეთზე მაუწყებლობის მთავარ რედაქციაში.

1987—1990 წლებში მუშაობდა პროგრამა "90 მინუტ"-ის («90 » ქართ. 90 წუთი) წამყვანად. მოგვიანებით გადაცემას გაეზარდა ფორმატი და დაერქვა "120 წუთი", - «90 ».
ანაპურუსი

ანაპურუსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადინიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 939 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 22,91 კმ²-ზე. ფართობი 608 296 კმ²-ია.
ბრეჟუ

ბრეჟუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 50 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადინიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 33 359 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 31,04 კმ²-ზე. ფართობი 1 074 კმ²-ია.
ჩაპადინია

ჩაპადინია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადინიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 73 350 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 22,59 კმ²-ზე. ფართობი 3 247 კმ²-ია.
მატა-რომა

მატა-რომა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადინიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 15 150 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 27,63 კმ²-ზე. ფართობი 548 414 კმ²-ია.
მილაგრის-დუ-მარანიანი

მილაგრის-დუ-მარანიანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადინიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 118 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 12,79 კმ²-ზე. ფართობი 634 737 კმ²-ია.
სან-ბენედიტუ-დუ-რიუ-პრეტუ

სან-ბენედიტუ-დუ-რიუ-პრეტუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 37 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადინიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 799 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 19,11 კმ²-ზე. ფართობი 931 480 კმ²-ია.
ურბანუ-სანტუსი

ურბანუ-სანტუსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ შაპადინიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 24 573 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 20,35 კმ²-ზე. ფართობი 1 207 კმ²-ია.
ალტუ-ალეგრი-დუ-მარანიანი

ალტუ-ალეგრი-დუ-მარანიანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კოდოს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 24 599 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 64,18 კმ²-ზე. ფართობი 383 305 კმ²-ია.
კაპინზალ-დუ-ნორტი

კაპინზალ-დუ-ნორტი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კოდოს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 698 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 18,12 კმ²-ზე. ფართობი 590 529 კმ²-ია.
კოდო

კოდო — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 47 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კოდოს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 118 038 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 27,06 კმ²-ზე. ფართობი 4 361 კმ²-ია.
კოროატა

კოროატა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 35 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კოდოს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 61 725 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 27,27 კმ²-ზე. ფართობი 2 263 კმ²-ია.
ტიმბირასი

ტიმბირასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 35 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კოდოს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 27 997 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 18,83 კმ²-ზე. ფართობი 1 486 კმ²-ია.
აფონსუ-კუნია

აფონსუ-კუნია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კოელიუ-ნეტუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 905 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 15,9 კმ²-ზე. ფართობი 371 338 კმ²-ია.
ალდეიას-ალტასი

ალდეიას-ალტასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კოელიუ-ნეტუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 23 952 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 12,33 კმ²-ზე. ფართობი 1 942 კმ²-ია.
კოელიუ-ნეტუ (მარანიანი)

კოელიუ-ნეტუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 81 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კოელიუ-ნეტუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 46 750 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 47,92 კმ²-ზე. ფართობი 975 549 კმ²-ია.
დუკი-ბესელარი

დუკი-ბესელარი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 35 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის აღმოსავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კოელიუ-ნეტუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 649 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 33,5 კმ²-ზე. ფართობი 317 920 კმ²-ია.
ალექსანდრე ოპარინი

ალექსანდრე ივანეს ძე ოპარინი ( დ. 2 მარტი [ ძვ. სტ. 18 თებერვალი], 1894, უგლიჩი — გ. 21 აპრილი, 1980, მოსკოვი) — საბჭოთა ბიოქიმიკოსი, რომელმაც შექმნა დედამიწაზე სიცოცხლის წარმოშობის მეცნიერულად დასაბუთებული თეორია. სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1946). სოციალისტური შრომის გმირი (1969). ოპარინის უმთავრესი ნაშრომები ეძღვნება მცენარეული ნედლეულის გადამუშავების ბიოქიმიურ საფუძვლებს, ფერმენტების მოქმედებას მცენარეში, დედამიწაზე სიცოცხლის წარმოშობას. ოპარინის აზრით სიცოცხლის წარმოშობა დედამიწაზე ნახშირბადოვანი ნაერთების ევოლუციის შედეგია. ოპარინი იყო სიცოცხლის წარმოშობის შემსწავლელი საერთაშორისო საზოგადოების პრეზიდენტი (1970-დან, 1977-დან საპატიო პრეზიდენტი), ბულგარეთის, გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის, კუბის, ესპანეთის, იტალიის მეცნიერებათა აკადემიების საპატიო წევრი და გერმანიის ბუნებისმეტყველების აკადემიის „ლეოპოლდინას“ წევრი. ლენინური (1974) და ალექსი ბახის სახელობის პრემიების ლაურეატი. 1979 წელს მიენიჭა მიხეილ ლომონოსოვის სახელობის ოქროს მედალი. 1977 წელს სიცოცხლის წარმოშობის შემსწავლელმა საერთაშორისო საზოგადოებამ დააწესა ალექსანდრე ოპარინის სახელობის ოქროს მედალი. დაჯილდოებულია 5 ლენინის ორდენით, 2 სხვა ორდენით, აგრეთვე საზღვარგარეთის ორდენებით და მედლებით.
გალისიური ქერა

გალისიური ქერა ან გალისიური წითელი — მსხვილი რქოსანი საქონლის გალისიური ჯიში. სახელი ჰქვია ფერის გამო, მისი ტყავის ფერი იცვლება კრემისფერიდან მოოქროსფრო წითლამდე.

გალისიური ქერა ძირითადად წარმოადგენს სახორცე ჯიშს. ტრადიციულად მისი რძე გამოიყენებოდა ყველ ტეტილიას დასამზადებლად.

ჯიში დარეგისტრირებულია 1933 წლიდან. 1900-იანებში ხდებოდა მისი სხვა და სხვა ჯიშებთან შეჯვარება, მათ შორის: შვეიცარიულ ყავისფერთან და სამხრეთ დევონურთან.
ფასციაცია

ფასციაცია (< ლათ. სახვევი, ზოლი) — მცენარეთა ყლორტის დეფორმაცია, რომლის დროსაც იგი ბრტყელდება, თასმისებრი ხდება და სხვა. ღერო გაღუნულია ან დაგრეხილია, მისი აპიკალური ნაწილი არანორმალურად იტოტება; შეცვლილია ფოთლების, ყვავილების, ყვავილედების ფორმირების ვადები და ურთიერთგანწყობა, საგრძნობლადაა გაზრდილი ყვავილედში ყვავილების, ხოლო ყვავილში — მისი ნაწილების რაოდენობა (ვითარდება მრავალბუდიანი გინეცეუმი, დიდდება ნაყოფი და სხვა). ფასციაცია გამოწვეულია სხვადასხვა მიზეზით (ვირუსები, ბაქტერიები, ზრდის სტიმულატორები, ტემპერატურა, მექსნიკური დაზიანება და სხვა). ფასციაციის დროს მიმდინარე ფიზიოლოგიური-ბიოქიმიური კანონზომიერებანი ჯერ კიდევ არ არის დადგენილი. ყვავილისა და ნაყოფის ფასციაცია ბევრ შემთხვევაში სასარგებლოა და წარმატებით იყენებენ ზოგი სასოფლო-სამეურნეო კულტურების სელექციაში.
ფაფანაკი

ფაფანაკი — ქართული ქუდის (მამაკაცისა) ერთ-ერთი უძველესი სახეობა. ნაბდის ან ტყავის ბრტყელი თავსაბურავი, რომელიც მხოლოდ თავის თხემს ფარავდა. ჰქონდა წრის ფორმა და თასმებით მაგრდებოდა ნიკაპქვეშ. ზოგჯერ ძვირფასი ქსოვილი (მაუდი, ფარჩა) ჰქონდა გადაკრული და დაქარგული იყო. ფაფანაკი იმერული ქუდის სახელითაცაა ცნობილი, თუმცა წარსულში უფრო ფართოდ ყოფილა გავრცელებული. ისტორიულ წყაროებში საუკუნიდან დასტურდება.
ჰუსეინ იბნ ალი ალ-ჰაშიმი

ჰუსეინ იბნ ალი ალ-ჰაშიმი, ჰუსაინ (; დ. 1854 — გ. 4 ივნისი, 1931, ამანი) — ოსმალეთზე დაქვემდებარებული ჰიჯაზისა და მექის გამგებელი (დიდი შერიფი) 1908-1916; ჰიჯაზის მეფე 1916-1924. ჰაშიმიდების დინასტიის დამაარსებელი. პირველი მსოფლიო ომის დროს დიდ ბრიტანეთთან დადო შეთანხმება (1915), რომლის მიხედვითაც დიდი ბრიტანეთი კისრულობდა მომავალი არაბული სახელმწიფოს აღიარებას ჰუსეინის მეთაურობით. 1916 წლის 2 ნოემბერს ჰუსეინმა თავი გამოაცხადა არაბების მეფედ, მაგრამ ბრიტანეთმა ფარულად დაარღვია ნაკისრი ვალდებულება (საიქს-პიკოს ხელშეკრულება 1916) 1916 წლის გაზაფხულზე და საფრანგეთმა ჰუსეინი მხოლოდ ჰიჯაზის მეფედ აღიარა. 1924 წლის 5 ოქტომბერს ჰუსეინმა ტახტი დაუთმო თავის უფროს ვაჟს ალის.
ჰუსეინ იბნ ალი

ალ-ჰუსეინ იბნ ალი ალ-კურაში (; დ. 8 იანვარი, 626, მედინა — გ. 10 ოქტომბერი, 680, ქერბელა) — მესამე შიიტი იმამი, ალის მეორე ვაჟი და მუჰამედის შვილიშვილი.

680 წელს ხალიფა მუავია -ის სიკვდილის შემდეგ, ჰუსეინი ერაყელი შიიტების დახმარებით მცირე რაზმით მექიდან ქუფაში გაემგზავრა. ხალიფა იაზიდ -ის ჯარებმა ჰუსეინის რაზმს ქარბალის ახლოს ალყა შემოარტყეს და ჰუსეინი შეტაკების დროს მოკლეს. შიიტები ჰუსეინს წამებულად და მესამე იმამად მიიჩნევენ. მის ტრაგიკულ დაღუპვასთან დაკავშირებით სრულდება სამგლოვიარო წესი შაჰსეი-ვაჰსეი. ქალაქი ქარბალა, სადაც დაკრძალულია ჰუსეინი, შიიტების სალოცავი ადგილია.
ჰუგო ჰუპერტი

ჰუგო ჰუპერტი (; დ. 5 ივნისი, 1902, ბიალა-ბიელიცი, სილეზია — გ. 25 მარტი, 1982, ვენა) — ავსტრიელი პოეტი, მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
1921 წლიდან ავსტრიის კომპარტიის წევრი. სწავლობდა სორბონის უნივერსიტეტში, მოსკოვის წითელი პროფესურის ინსტიტუტში, 1928-1932 წლებში მუშაობდა მოსკოვში, მარქს-ენგელს-ლენინის ინსტიტუტში, 1936 წლიდან ჟურნალ ინტერნაციონალური ლიტერატურის (გერმანული ფურცლები) მთავარი რედაქტორის მოადგილედ. 1939-1941 წლებში იყო მ. გორკის სახელობის მსოფლიო ლიტერატურის ინსტიტუტში. 1944-1945 წლებში მსახურობდა საბჭოთა არმიაში. 1963 წელს აირჩიეს გდრ-ის ხელოვნების აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად. 1964 წელს მიენიჭა ჰ. ჰაინეს პრემია, 1967 წელს გდრ-ის ეროვნული პრემია, 1969 წელს ავსტრიის რესპუბლიკამ მიანიჭა პროფესორის წოდება და დააჯილდოვა მეცნიერებისა და ხელოვნების საპატიო ჯვრით.

ჰუპერტის შემოქმედებაში საქართველო ერთ-ერთი წამყვანი თემაა. ჩვენში იგი პირველად ჩამოვიდა 1949 წელს და დაიწყო მზადება ვეფხისტყაოსნის სათარგმნელად, რომელიც დაასრულა 1954 წელს. წიგნი პირველად გამოვიდა 1955 წელს მისივე წინასიტყვაობით „რუსთაველი და მისი პოემა“ (ილუსტრაციები ს. ქობულაძისა), მეორედ გამოიცა 1970 წელს (ილუსტრირებული ლ. ცუცქირიძის მიერ), მესამედ 1980 და მეოთხედ 1982 წლებში. საქართველოსადმია მიძღვნილი მისი ლირიკული კრებული ყარიბის ქართული არგანი. 1956 წლიდან ცხოვრობდა ვენაში. თანამშრომლობდა გდრ-ის ჟურნალებში, უმთავრესად „ველტბიუნეში“, სადაც აქვეყნებდა საქართველოსადმი მიძღვნილ წერილებს — „რეპორტიორის თვალით დანახული რუსთაველი“ (1956, №47), „ღირსპატივსაცემი თბილისი“ (1959, №2), რომლებიც შევიდა ჰუპერტის პუბლიცისტურ წერილთა კრებულში „წუთები და მომენტები“ (1978, გდრ). 1958 წლიდან ავსტრიის სხვადასხვა ქალაქებში კითხულობდა მოხსენებათა ციკლს საერთო სახელწოდებით „საქართველო — კალიფორნია შავი ზღვის პირას“. 1966 წელს მონაწილეობდა რუსთაველის საიუბილეო ზეიმში, გამოვიდა სიტყვით, მისი ინტერვიუ დაიბეჭდა გაზეთ „კომუნისტში“ (1966, 2 ოქტ.). ჰუპერტის სამწიგნიანი მემუარების მესამე წიგნში „ქიში ორეულს“ (1979) შევიდა მოგონებები საქართველოზე. მის ბოლო ლირიკულ კრებულში „ნიშნები ანუ სავსე მთვარე შეკვეთით“ (1981) ჩართულია ლექსი „კავკასიაში, ირაკლი აბაშიძის მოტივების მიხედვით“ (1979).

დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენით (1967).
აფანასევოს კულტურა

აფანასევოს კულტურა — სამხრეთ ციმბირში, დღემდე აღმოჩენილ არქეოლოგიურ კულტურათა შორის უძველესი. მიეკუთვნება ენეოლითის ხანას, ძვ. წ. 3500-2500. გავრცელებული იყო მინუსინსის ბასეინსა და ალთაის მთიანეთში.

აფანასევოს კულტურა ცნობილია მისი სასაფლაოებით. აღმოჩენილია დაახლოებით 10 დასახლება და 15 სასაფლაო. ადამიანების ნარჩენები მიეკუთვნებიან კავკასიურ რასას. აღმოჩენილია როგორც ერთეული ასევე ჯგუფური საფლავები, მიცვალებულები ძირითადად ზურგზე მწოლიარე მდგომარეობაშია დაკრძალული. საფლავების ფორმა არის მართკუთხედი, იშვიათად მრგვალი და ისინი შემოსაზღვრულია ქვის ფილებით.
კორეა

კორეა (სამხრ. , ან ჩრდ. ) — ნახევარკუნძული და რეგიონი აღმოსავლეთ აზიაში, რომელიც მოიცავს საკუთრივ კორეის ნახევარკუნძულს, კუნძულ ჯეჯუსა და რამდენიმე მცირე კუნძულს. რეგიონში ორი სუვერენული სახელმწიფო მდებარეობს - კორეის რესპუბლიკას (სამხრეთით) და კორეის სახალხო დემოკრატიული რესპუბლიკას (ჩრდილოეთით). რეგიონს ჩრდილო-დასავლეთით ჩინეთი (მანჯურია), ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთით - რუსეთი (პრიმორიეს მხარე) ესაზღვრება. ჩრდილოეთის საზღვარი მიუყვება მდინარეებს ამროკი (იალუძიანგი) და ტუმანი (ტუმენი). დასავლეთიდან და აღმოსავლეთიდან შემოსაზღვრულია ყვითელი და იაპონიის ზღვებით; სამხრეთით კი - კორეის სრუტით გამოყოფილია იაპონიისგან.

ეტიმოლოგია
ქართულ და დასავლურ ენებში დამკვიდრებული სახელწოდება კორეა მომდინარეობს ძველკორეული სამეფოს, კოგურიოს, სახელწოდებიდან.

თანამედროვე ეპოქაში ჩრდილო კორეაში მიღებულია ქვეყნის დასახელება — ჩოსონ , ხოლო სამხრეთში — ჰანგუკ . მომავალი გაერთიანებული კორეისათვის ასევე სახელწოდება კორიო განიხილება.
რუინას-დე-სან-დომინგოსი

რუინას-დე-სან-დომინგოს — პონტევედრაში (ესპანეთი) არსებული ქალთა მონასტერი (ამჟამად არ ფუნქციონირებს). ის 1985 წელს შეიყვანეს სიაში - (ესპანეთის კულტურული მემკვიდრეობის სია).

ისტორია
ადრეული წლები
ის პონტევერას მუზეუმების შენობებს შორის ყველაზე ძველია. ორიგინალური სახით შემორჩენილია მხოლოდ მთავარი აფსიდა, სამხრეთი კედლის პატარა ნაწილი და მთავარი შესასვლელი. ტაძრის მშენებლობას საძირკველი ჩეყარა 1282 წელს, თუმცა ტაძრის მშენებლობა 1383 წლამდე არ დაწყებულა. მშენებლობა საბოლოოდ საუკუნეში დასრულდა.

1836-1880
1836 წლის 8 დეკემბერს მონასტერი დაიხურა და გადაეცა პონტევედრას მონასტრის გაუქმების და მონასტრის ქონების კონფისკაციის საბჭოს. შემდგომ 1840 წლის მაისში ის გადაეცა ქალაქის საბჭოს როგორც ფსიქიატრიული თავშესაფარი. მიუხედავად იმისა, რომ 1869 წლამდე იქ არსებობდა ავადმყოფ ქალ პატიმართა საავადმყოფო, ხოლო შემდეგ არასრულწლოვანთა სასწავლებლიც კი ქალაქის მერიამ კომპლექსი ნაწილობრივ დაშალა და მასალა ქუჩების მოსაპირკეთებლად გამოიყენებოდა. 1864 წელს დაშალეს სამლოცველო, ხოლო 1869-1870 წლებში კოშკის ზედა ნაწილი. 1874 წლის 12 მარტს ქალაქის საბჭო მისი მთლიანად დაშლის იდეით გამოვიდა. გეგმა დაამტკიცა პროვინციის პრეზიდენტმა, თუმცა ძველი ეკლესიის დაცული უნდა ყოფილიყო.

1880-1947
1880 წელს მიღებული იქნა ეკლესიი დაშლის საბოლოო გადაწყვეტილება, თუმცა გუბერნატორმა სამუშაოების შეჩერების ბრძანება გასცა.1886 წელს, იყო მისი დაშლის კიდევ ერთი მცდელობა, თუმცა ისევ მნიშვნელოვანიუ ფიგურების ჩარევის შემდეგ ისიც შეჩერებულ იქნა.

1895 წლის 14 აგვისტოს ის სახელმწიფო მუზეუმად გამოცხადდა.

1903 წელს ძეგლზე დაიწყო არქეოლოგიური სამუშაოები. 1947 წლიდან მოწყობილია პატარა საგამოფენო დარბაზე სადაც წარმოდგენილია აღმოჩენილი ნიმუშები.

გალერეა
ვალერიან ჭელიძე

ვალერიან ილარიონის ძე ჭელიძე (დ. 17 იანვარი, 1927, დმანისი — გ. 24 მაისი, 2014, თბილისი) — ქართველი მშენებელი. საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის შრომის გმირი, ქალაქ თბილისის და ქალაქ დმანისის საპატიო მოქალაქე.

1959 წელს ვალერიან ჭელიძე არჩეულ იქნა საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს მე-5 მოწვევის დეპუტატად; 1965 წელს — თბილისის მშრომელთა დეპუტატების საქალაქო საბჭოს მე-10 მოწვევის დეპუტატად. 1966 წელს გამოცხადდა საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სოციალისტურ გმირად. 1967 წელს არჩეული იქნა თბილისის ოქტომბრის რაიონის მშრომელთა დეპუტატების საბჭოს მე-11 მოწვევის დეპუტატად; 1972 წელს — საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის კავშირის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. 1975 წელს გამოცხადდა საქართველოს სსრკ. უმაღლესი საბჭოს მე-9 მოწვევის დეპუტატად.
1980 წელს არჩეული იქნა სსრკ უმაღლესი საბჭოს მე-10 მოწვევის დეპუტატად. 1981 წელს აირჩიეს სსრკ უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. ამავე წელს არჩეულ იქნა ქალაქ თბილისის საპატიო მოქალაქედ, 1982 წელს კი ქალაქ დმანისის საპატიო მოქალაქედ. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენითა და ოქტომბრის რევოლუციის ორდენით.

ვალერიან ჭელიძე გარდაიცვალა 2014 წლის 24 მაისს, თბილისში.