iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
წყლის ქათამი (გვარი)

წყლის ქათამი — ფრინველთა გვარი წეროსნაირთა რიგისა. სხვადასხვა წყაროებით მოიცავს 6 თანამედროვე და 1 ამომწყდარ, ან 4 თანამედროვე და 3 ამომწყდარ სახეობას. გვარი შემოტანილია მატურენ ჟაკ ბრისონის მიერ, 1760 წელს ტიპური სახეობით — ჩვეულებრივი წყლის ქათამი .

ახლოს დგანან მელოტებთან. დაფარული არიან მურა, თითქმის შავი ფერის ბუმბულითა და თეთრი ნიშნებით. აქვთ მოკლე და მომრგვალებული ფრთები, გრძელი და ძლიერი ფეხები, რომლებიც ადაპტირებულია სანაპიროს საფლობ ნიადაგზე გადასაადგილებლად. ნისკარტის ზემოთ, შუბლზე აქვთ წითელი ბალთა. ფრენენ უხალისოდ, თუმცა შეუძლიათ მნიშვნელოვანი მანძილის დაფარვა — მაგალითად, ჩვეულებრივი წყლის ქათამი მიგრაციის დროს 2000 კმ-ს გადის. გადამფრენი სახეობები მოგზაურობენ ღამით.

ლაინასებრთა ოჯახის სხვა სახეობებისაგან განსხვავებით, წყლის ქათმის გვარში შესული ფრინველები ნაკლებად გულჩათხრობილი ფრინველები არიან, და თუმცა უპირატესობას ხშირ ბალხეულობაში დამალვას ამჯობინებენ, მათი დანახვა ზოგჯერ თავისუფლად შეიძლება ნაპირთან, როდესაც იკვებებიან. საჭმელად იყენებენ როგორც მცენარეულ, ისე ცხოველურ საკვებს. ბუდობის პერიოდში ძლიერ ტერიტორიულები არიან (იკავებენ თავიანთ ტერიტორიას და იცავენ მას სხვა ფრინველებისაგან). დანარჩენ დროს ხშირად გროვდებიან გუნდებად, ძირითადად ტბების წყალმარჩხ ადგილებში.

ძველი წყლის ქათმების ყველაზე ადრეული ნამარხი ნაშთები განეკუთვნება გვიან პლიოცენს — გვარს შეიძლება მივაკუთვნოთ , რომელიც აღმოჩენილია კანზასსა (აშშ) და ბულგარეთში. ისტორიულ დროში გადაშენებულად თვლიან წყლის ქათმის ორ სახეობას, რომელთაგან ერთი — — ბინადრობდა ახალ ზელანდიაში. მეორე სახეობის ფილოგენეტიკა ბოლომდე არ განსაზღვრულა — იგი შეიძლება მიეკუთვნებოდეს ცალკეულ მონიტიპურ გვარს.
ზიზანია

ზიზანია, ციცანია — მცენარეთა გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. 1,5–3 მ სიმაღლის ბალახებია.

იზრდება წყალსატევების, მდინარეებისა და ნაკადულების გასწვრივ წყალმარჩხ ადგილებში. ყვავილები ერთსქესიანია. 4 სახეობა გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკაში და აღმოსავლეთ აზიაში.

ერთწლიანი ჩრდილოამერიკული წყლის ზიზანია (. ), აგრეთვე ცნობილი როგორც ინდური ბრინჯი ან წყლის ბრინჯი, ძვირფასი საჭმელი და საკვები მცენარეა; აღმოსავლეთაზიური ფართოფოთლოვანი ზიზანია (. ) სასარგებლო მცენარეა, გამოიყენება საჭმელად.
ავტორიტეტისადმი მიკერძოება

ავტორიტეტისადმი მიკერძოება — მიდრეკილება უფრო მეტი წონა მიანიჭო ავტორიტეტის აზრს (მიუხედავად მისი შინაარსისა) და უფრო მეტად იყო მისი აზრის გავლენის ქვეშ. ეს ცნება მიეკუთვნება ე.წ. სოციალურ კოგნიტურ მიკერძოებებს, ან კოლექტიურ კოგნიტურ მიკერძოებებს. მილგრემის 1961 წლის კლასიკურმა ექსპერიმენტმა დაასაბუთა ამ მიკერძოების არსებობა.

ადამიანებს, როგორც წესი, აქვთ ღრმად გამჯდარი მოვალეობის გრძნობა ავტორიტეტის მიმართ და მიდრეკილი არიან დაეთანხმონ ავტორიტეტული ფიგურის მოთხოვნას. ზოგიერთი მეცნიერის განმარტებით, ადამიანები მოტივირებული არიან დაინახონ ავტორიტეტი, როგორც ღირსი თავისი პოზიციის და ეს ლეგიტიმაცია უბიძგებს ადამიანებს მიიღონ და დაემორჩილონ ავტორიტეტის გადაწყვეტილებებს.

ნებისმიერ საზოგადოებაში, მრავალფეროვანი და ფართოდ მიღებული ავტორიტეტის სისტემა დახვეწილი სტრუქტურების განვითარების საშუალებას იძლევა. როგორიცაა, მაგალითად, რესურსების წარმოება, ვაჭრობა და სოციალური კონტროლი. რადგან საპირისპირო არის ანარქია, ყველას ბავშვობიდან ასწავლიან სჯეროდეთ, რომ ავტორიტეტისადმი მორჩილება კარგია. ლეგიტიმური მმართველობისადმი მორჩილება და ლოიალურობა არის საერთო ღირებულება სკოლის, კანონის, სამხედრო და პოლიტიკური სისტემებისთვის. ლეგიტიმური ავტორიტეტის ფიგურისადმი მორჩილების მიკერძოების სიძლიერე გამომდინარეობს სისტემური სოციალიზაციის პრაქტიკებიდან, რომლებიც მიზნად ისახავენ ხალხში აზრის ჩანერგვას, რომ ასეთი მორჩილება სწორი ქცევაა. სხვადასხვა საზოგადოებებში ეს სხვადასხვა გვარად ხდება. ასაკის მატებასთან ერთად ვსწავლობთ, რომ ჩვენთვის სასარგებლოა დავემორჩილოთ სარწმუნო ავტორიტეტული პირების ბრძანებებს, რადგან ასეთი ადამიანები, როგორც წესი, ფლობენ მეტ ცოდნას, სიბრძნესა და ძალაუფლებას. როგორც წესი, ჩვენ იმას ვაკეთებთ რასაც ჩვენი ექიმი გვეუბნება. აქედან გამომდინარე, ავტორიტეტის დაცვა შეიძლება დაუფიქრებლადაც მოხდეს, როგორც, ასე ვთქვათ, გადაწყვეტილების მიღების ევრისტიკა.

ავტორიტეტისადმი მიკერძოება ვლინდება ასევე „ყველაზე მაღალი ხელფასის მქონე პირების“ გავლენაში. ეს გავლენა აღწერს, თუ როგორ ხდება, რომ გადაწყვეტილების მიღების პროცესში თანამშრომლები მიდრეკილი არიან დაეთანხმონ იმ ადამიანების მოსაზრებებს ვისაც ყველაზე მაღალი ხელფასი აქვს კომპანიაში.
მარკო ბელტრამი

მარკო ედვარდ ბელტრამი (; 7 ოქტომბერი, 1966) — ამერიკელი კინოკომპოზიტორი და დირიჟორი, რომელიც ყველაზე მეტად ცნობილია საშინელებათა ფილმების მუსიკის შექმნით, ისეთების როგორებიცაა „კივილი“ (1996), „ფაკულტეტი (1998), „ბოროტების სავანე“ (2002), „ნუ გეშინია სიბნელის“ (2010), „ქალი შავებში“ (2012). მას დიდხნიანი მეგობრობა და თანამშრომლობა აკავშირებდა რეჟისორ უეს კრეივენთან. ბელტრამმა შექმნა კრეივენის 7 ფილმისთვის მუსიკა, მათ შორის „კივილის“ მთლიანი ფრენჩაიზის მუსიკა (1996-2011). გარდა ამისა, იგი თანამშრომლობდა სხვადასხვა რეჟისორებთან, მათ შორისაა ოსკაროსანი გილერმო დელ ტორო.

ბელტრამი დაიბადა ლონგ-აილენდში, ნიუ-იორკში, იტალიური და ბერძნული წარმოშობის ოჯახში. დაამთავრა ბრაუნის უნივერსიტეტი და იელის მუსიკის სკოლა. პირველი მუსიკა შექმნა რეჟისორ ჯო კოპოლეტის ფილმისთვის „ “, ხოლო აღიარება მოუტანა ფილმ „კივილისთვის“ დაწერილმა ნამუშევარმა.

ბელტრამს მიღებული აქვს ოსკარის ორი ნომინაცია და სატელიტის ერთი ჯილდო. მას აგრეთვე შექმნილი აქვს მუსიკა ფილმებისთვის: „ჰელბოი (2004), „მსოფლიო ომი “ (2013), „სამურავი“ (2013), „ლოგანი“ (2017) და სხვა.
ზორო ზოროიანცი

ზორო ზოროიანცი (დ. 1885, ცხანი — გ. 1943, თბილისი) — სომეხი პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
განათლება ჯერ თბილისის გიმნაზიაში მიიღო, შემდეგ — კი რუსეთში, პოლიტექნიკუმში გააგრძელა სწავლა, მაგრამ მისი დამთავრება ვერ შეძლო უსახსრობის გამო.

მისი ოჯახი გაჭირვებაში ცხოვრობდა. მუშაობა ბურღულეულის ფაბრიკაში დაიწყო. 1917 წლიდან იწყებს პოლიტიკურ მოღვაწეობას და ერთიანდება დაშნაკცუთიუნის პარტიაში. ამ წელსვე მას ახალციხის ქალაქისთავად ნიშნავენ. სომხეთ-საქართველოს ომის დროს ის რამდენჯერმე დააპატიმრეს, თუმცა მალევე გაათავისუფლეს. მოგვიანებთ ზოროიანცი ჯერ საქართველოს პარლამენტის, მოგვიანებით კი დამფუძნებელი კრების წევრი ხდება დაშნაკცუთიუნის პარტიიდან. საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ ახალციხის რევკომში შევიდა. 1927 იგი დააკავეს საბჭოთა რეჟიმისადმი არაკეთიგანწყობისათვის და გადაასახლეს.
ჭანეთისა და ლაზისტანის განმათავისუფლებელი კომიტეტი

ჭანეთისა და ლაზისტანის განმათავისუფლებელი კომიტეტი — პროქართული განწყობის კომიტეტი ჭანეთსა და ლაზეთში. დაარსდა 1919 წლის 1 მარტს, ქალაქ ფოთში. მიზნად ისახავდა იდეოლოგიური მუშაობის დაწყებას ლაზეთში პროქართული განწყობის გასაზრდელად. გამოუშვა სხვადასხვა მოწოდება ლაზებისადმი. არსებული პოლიტიკური ვითარების გამო, კომიტეტმა მალევე შეწყვიტა არსებობა.
ბორის ზალიპსკი

ბორის ზალიპსკი — საქართველოში მოღვაწე რუსი საოპერო მომღერალი. ლირიკურლი ტენორი.

ბიოგრაფია
პროფესიული განათლება არ მიუღია. 1903-1904 წლებში სარატოვის, 1905, 1909 და 1913 წლებში პეტერბურგის, 1914 წელს ყაზანის საოპერო თეატრებში მოღვაწეობდა. 1913 წლიდან თბილისის ოპერის თეატრის წამყვანი სოლისტი იყო. მეტსახელად „ტკბილხმოვან ორფეოსს“ უწოდებდნენ. 1915 ქ. პერმში იმღერა. იასონის როლს ასრულებდა რ. გოგნიაშვილის „ქრისტინეში“. ზ. ფალიაშვილის „აბესალომ და ეთერის“ პრემიერისას აბესალომის პარტიის პირველი შემსრულებელი იყო. 1921-1929 წლებში კვლავაც თბილისის ოპერის თეატრის სოლისტია. მას შემოქმედებით პარტნიორობას უწევდნენ: ო. ბახუტაშვილი-შულგინა; ს. ინაშვილი; გ. ქურხული; ა. ჭუმბურიძე; ფ. შალიაპინი და სხვ.

ქართულ რეპერტუართან ერთად, უცხოელი კომპოზიტორების ნაწარმოებებსაც ასრულებდა: ფაუსტს (შ. გუნოს „ფაუსტიდან“); ვერთერს (ჟ. მასნეს „ვერთერიდნ“); ჰერცოგს (ჯ. ვერდის „რიგოლეტოდან“); ალფრედს (ჯ. ვერდის „ტრავიატადან“); ნადირის (ჟ. ბიზეს „მარგალიტის მაძიებლებიდან“); ალმავივას (ჯ. როსინის „სევილიელი დალაქიდან“); კავარადოსის (ჯ. პუჩინის „ტოსკადან“); ლენსკის, ტრიკეს, გერმანის, მასწავლებლის, ანდეის (პ. ჩაიკოვსკის „ევგენი ონეგინიდან“, „პიკის ქალიდან“, „ჩერევიკიდან“, „მაზეპადან“); შუისკის (მ. მუსორგსკის „ბორის გოდუნოვიდან“); ბომელიის (ნ. რიმსკი-კორსაკოვის „მეფის საცოლედან“); დუბროვსკის (ნაპრავნიკის „დუბროვსკიდან“) და სხვ.
თბილისის სამხედრო სკოლა

თბილისის სამხედრო სკოლა, იუნკერთა სკოლა — ქართული სამხედრო სასწავლებელი. დაარსდა თბილისში 1919 წლის სექტემბერში. მდებარეობდა პლეხანოვის (ახლანდელი დავით აღმაშენებლის) გამზირზე სამხედრო სასწავლებლის შენობაში. სკოლის შექმნის ინიციატორი და პირველი დირექტორი იყო გენერალი გიორგი კვინიტაძე.

თბილისის იუნკერთა სასწავლებელი
თბილისის სამხედრო სკოლის წინამორბედი იყო თბილისის იუნკერთა სასწავლებელი, რომელიც 1864 წელს დაარსდა რუსეთის იმპერიის არმიისათვის უმცროს ოფიცერთა მოსამზადებლად. სწავლა 2-წლიანი იყო. სასწავლებელში მიიღებოდნენ ყველა წოდებისა და რელიგიური მრწამსის ახალგაზრდები (გარდა იუდაიზმის მიმდევრებისა). 1901 წელს გატარებული რეფორმების შედეგად გადაკეთდა თბილისის ქვეით იუნკერთა სასწავლებლად, რომელიც გათვლილი იყო 400 იუნკერზე. სწავლა 3-წლიანი გახდა. საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების (1918) შემდეგ თბილისის ქვეით იუნკერთა სასწავლებელი ეროვნულ სამხედრო სკოლად გადაკეთდა.

თბილისის სამხედრო სკოლა
იუნკერთა სკოლაში სასწავლო პროცესი ორწლიანი იყო — პირველ წელს ხდებოდა საერთო თეორიული და პრაქტიკული ცოდნის მიღება, ხოლო მეორე წელს სწავლება იყო დიფერენცირებული: ქვეითი ჯარის, მესანგრეთა ჯარის, ცხენოსანთა ჯარისა და საარტილერიო ჯარის დარგებად. პროგრამა ითვალისწინებდა ისეთი საგნების შესწავლას, როგორიცაა სამხედრო ისტორია, ტაქტიკა, ტოპოგრაფია, ფორტიფიკაცია, საქართველოს ისტორია, ქართული ლიტერატურა და სხვ.
სპირიდონ ჭავჭავაძე

სპირიდონ მიხეილის ძე ჭავჭავაძე (დ. 3 მარტი, 1878 — გ. 1952) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-მაიორი (1918).

დაამთავრა თბილისის კადეტთა კორპუსი, შემდეგ ელისავეტგრადის საკავალერიო სასწავლებელი (1-ლი თანრიგით) და ოფიცერთა საკავალერიო სკოლა (1 თანრიგით, 1913). სამხედრო სამსახურში იყო 1898 წლიდან. მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის 1904-1905 წლების ომში გენერალ-ადიუტანტ მიშჩენკოს კორპუსის შემადგენლობაში. მსოფლიო ომის (1914-1918) დროს იბრძოდა დასავლეთის ფრონტზე ვლადიმირის ულანთა მე-13 პოლკის შემადგენლობაში. 1916 წელს მიიღო პოლკოვნიკის წოდება და მომდევნო წელს დაინიშნა იმავე პოლკის მეთაურად. განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი სოფ. ოლონეცთან ბრძოლაში 1915 წლის 19 სექტემბრის ბრძოლაში, როდესაც როტმისტრის ჩინით მეთაურობდა ესკადრონის კონტრიერიშს გერმანელთა ქვეით ნაწილებზე. ამისთვის წმ. გიორგის ხარისხის ორდენი მიიღო (1916). დაჯილდოებული იყო ასევე წმ. ანას (1906), (1912, ხმლებითა და ბაბთით 1914), (1914), წმ. სტანისლავის (1906), (1914) ხარისხის ორდენებით, გიორგის იარაღით (1916).

1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალურ შტაბში (სარემონტო სექციის უფროსი). 1924 წელს საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტმა დანიშნა ანტისაბჭოთა აჯანყების მთავარსარდლად. აჯანყების მარცხის შემდეგ ქაქუცა ჩოლოყაშვილთან ერთად წავიდა ემიგრაციაში. 1930-იან წლებში იყო პარიზში „ქართული ეროვნული კომიტეტის“ თავმჯდომარე (ამ პოზიციაზე შეცვალა ალექსანდრე ასათიანი). 1947 წელს დაბრუნდა საქართველოში. 1951 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ დააპატიმრა და მიუსაჯა 25-წლიანი პატიმრობა. გარდაიცვალა ციხეში.
ოლღა კალანდაძე-აღასოვი

ოლღა კალანდაძე-აღასოვი — ქართველი კოლორატურული სოპრანო.

ბიოგრაფია
საოპერო თეატრში 1918 წლიდან მოღვაწეობდა. შეასრულა ქრისტინეს პარტია რ. გოგნიაშვილის „ქრისტინეში“. დამოუკიდებელ საქართველოში, 1919 წლის 5 თებერვალს იყო ნინოს როლის პირველი შემსრულებელი დ.არაყიშვილის ოპერაში „თქმულება შოთა რუსთაველზე“; აგრეთვე, ქეთოს პირველი შემსრულებელი ვიქტორ დოლიძის ოპერაში „ქეთო და კოტე“. გასაბჭოების შემდეგ, 1922 წლის 6 მაისს მონაწილეობდა ვიქტორ დოლიძის „ლეილას“ პრემიერაში. მას ლექსი მიუძღვნა ცნობილმა პოეტმა ვ. გაფრინდაშვილმა.
ილია კაკაბაძე

ილია (ილიკო) პავლეს ძე კაკაბაძე (დ. 1869, კუხი, ქუთაისის მაზრა — გ. უცნობია) — ქართველი სოციალისტ-რევოლუციონერი. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეროვნული საბჭოს წევრი.

ბიოგრაფია
განათლება მიიღო ქუთაისის კლასიკურ გიმნაზიაში, თუმცა უსახსრობის გამო სწავლის მიტოვება მოუხდა. ახალგაზრდობიდანვე თანამშრომლობდა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებთან, მისი სტატიები ქვეყნდებოდა „კვალში“, „ცნობის ფურცელსა“ და „შრომაში“. სწავლის შეწყვეტის შემდეგ მუშაობდა ჭიათურის შავი ქვის მრეწველობაში. თავდაპირველად დაუახლოვდა „მესამე დასის“ ჯგუფებს, 1900 წლიდან კი მიემხრო გიორგი ზდანოვიჩის იდეებს. 1902 წელს ევროპის ეკონომიკის გასაცნობად წავიდა საზღვარგარეთ. ევროპიდან დაბრუნების შემდეგ მონაწილეობა მიიღო მრეწველთა საბჭოს დაარსებაში ზდანოვიჩთან ერთად. 1904 წლიდან იყო სოციალისტ-ფედერალისტთა სარევოლუციო პარტიის წევრი, შემდგომში მიემხრო სოციალისტ-რევოლუციონერებს. 1905 წლის რევოლუციის დროს იყო ჭიათურა-ყვირილას პარტიული ორგანიზაციის ხელმძღვანელი და პარტიული წითელი რაზმის მეთაური. 1907 დაიჭირეს ჟანდარმებმა, თუმცა მალევე გაათავისუფლეს. 1907-1908 წლებში იმყოფებოდა მიმალვაში.

1917 წლის რევოლუციის შემდეგ ეწეოდა პარტიულ მუშაობას. 1918 წელს აირჩიეს ქუთაისის ქალაქის ხმოსნად. 1918 წელს საქართველოს სოციალისტ-რევოლუციონერთა სიით გახდა საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი. იყო ეროვნული საბჭოს საფინანსო კომისიის წევრი. 1919 წლის თებერვლის დამფუძნებელი კრების არჩევნებში კენჭს იყრიდა საქართველოს სოციალისტ-რევოლუციონერთა სიით. საკანდიდატო სიაში 24-ე ნომერი იყო. საბჭოთა ოკუპაციის შემდგომ ცნობები არ მოიპოვება.
თეოდორ სპადე

თეოდორ სპადე (; დ. 7 მარტი, 1891, ვინდავა — გ. 25 ივლისი, 1970, თემირტაუ) — ლატვიელი საზღვაო მეთაური. 1918 წელს საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამხედრო-საზღვაო ძალების ოფიცერი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა რიგის პოლიტექნიკუმი, სანქტ-პეტერბურგის კადეტთა კორპუსი და საფრანგეთის საზღვაო აკადემია. პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში საზღვაო ოფიცრის რანგში მსახურობდა შავ ზღვაში დისლოცირებულ სამხედრო-საზღვაო ფლოტში, რომელიც ექვემდებარებოდა ჯერ რუსეთის იმპერიის, შემდეგ ამიერკავკასიის, ბოლოს კი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობას. ბათუმის მართლმადიდებელ ეკლესიაში ჯვარი დაიწერა ნადეჟდა შველიძეზე (1917). მეთაურობდა ნაღმზიდს, აგრეთვე ჩქარმავალ კატერთა რაზმს. ქართველ მეზღვაურთა ნაწილთან ერთად ტყვედ ჩაუვარდა საქართველოში შემოჭრილ ოსმალეთის იმპერიის არმიას, რომელმაც საქართველოს სამხრეთ-დასავლეთი ტერიტორია მიიტაცა (1918). ექვსი თვე გაატარა ტყვეობაში, საიდანაც თავისმა მეუღლემ გამოისყიდა. სამშობლოში დაბრუნების (1920) შემდეგ, მსახურობდა ლატვიის რესპუბლიკის სამხედრო-საზღვაო ძალებში, რომელსაც 1931-1940 წლებში ადმირლის რანგში ხელმძღვანელობდა. დაჯილდოებულია ლატვიის, საფრანგეთის, შვედეთის, პოლონეთის, ლიტვისა და ესტონეთის საპატიო სახელმწიფო ჯილდოებით. მისი მეუღლე ნ. შველიძე (გარდაცვლილი 1937) დიდ თანადგომას იჩენდა ლატვიაში მცხოვრებ ქართველთა საზოგადოების მიმართ. სსრკ-ის შეიარაღებული ძალების მიერ ლატვიის ოკუპაციის (1940) შემდეგ დააპატიმრეს. გათავისუფლების (1954) შემდეგ გადაასახლეს ყაზახეთის ქალაქ თემირტაუში, სადაც გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა. მისი ნეშტი გადაასვენეს და დაკრძალეს რიგაში. 2014 წლის ნოემბერში, ლატვიის პრეზიდენტ ანდრის ბერზინშის ოფიციალური ვიზიტისას, ბათუმის სახელმწიფო საზღვაო აკადემიაში საზეიმოდ გაიხსნა მემორიალური დაფა, რომელსაც ქართულ და ლატვიურ ენებზე აწერია:
ანტონ ჭუმბურიძე

ანტონ ჭუმბურიძე — ქართველი საოპერო მომღერალი, ტენორი. საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1967).

ბიოგრაფია
თეატრში მუშაობის დაწყებამდე ქართველ კომპოზიტორებს ოპერების შექმნის პროცესში ეხმარებოდა. 1919 წელს მუშაობა დაიწყო ოპერის თეატრში. იყო საოპერო სტუდიის სოლისტი. ასრულებდა ქართველი კომპოზიტორების რომანსებს, ნაწყვეტებს ქართული ოპერებიდან და ქართულ ხალხურ სიმღერებს. სხვადასხვა დროს ასრულებდა პარტიებს ქართველი კომპოზიტორების ნაწარმოებებიდან: თანდარუხი (ზაქარია ფალიაშვილი — „აბესალომ და ეთერი“); კოტე (ვიქტორ დოლიძე — „ქეთო და კოტე“); ლუა (რ. კილაძე — „ლადო კეცხოველი“, 1941); მოძახილი, ბაადური (ივანე გოკიელი „პატარა კახი“. პრემიერა 1943); კინწურა (აკაკი ანდრიაშვილი, „ლაშქარა“, პრემიერა 16 მარტი, 1949); მელიტონი (ანდრია ბალანჩივაძე — „მზია“) და სხვა. მის რეპერტუარში, ქართულთან ერთად, უცხოელი კლასიკოსების ნაწარმოებებიც შედიოდა: ალფრედი (ჯუზეპე ვერდი — „ტრავიატა“); ჰერცოგი (ჯუზეპე ვერდი „რიგოლეტო“); ფაუსტი (შ. ჰუნო — „ფაუსტი“); სინოდალი (ანტონ რუბინშტეინი — „დემონი“) და სხვა.

ჯილდოები და აღიარება
1967 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
ჯაბადარის დრამატული სტუდია

ჯაბადარის დრამატული სტუდია — გიორგი ჯაბადარის მიერ დაარსებული სტუდია. 1918 წლის გაზაფხულზე გამოქვეყნდა წერილები „ქართული თეატრის აღორძინება“, რომელიც ქართული დრამატული სტუდიის მიერ სასცენო ხელოვნების სტუდიის დაარსებას იუწყებოდა. ქართულ დრამატულ წრეს საფრანგეთიდან ჩამოსული ანტუანის თეატრის რეჟისორი გიორგი ჯაბადარი ჩაუდგა სათავეში.

სტუდია — თეატრი მდებარეობდა მაშინდელ ფრეილინის ქუჩაზე, სადაც, დამწყები მსახიობებთან ერთად, გამოცდილი, იმ დროს სახელმოხვეჭილი მსახიობები და რეჟისორებიც მოღვაწეობდნენ. სტუდიის ხელმძღვანელი გიორგი ჯაბადარი ფრანგული კლასიკური სამსახიობო ტექნიკის მომხრე იყო, რაც ხმისა და სუნთქვის სწორ დაყენებას გულისხმობდა, თუმცა ბუნებრივ, ცხოვრებაში დაყენებულ კილოსაც ემხრობოდა. ჯაბადარის სტუდიის რეპერტუარი დეკადენტური პიესებისაგან შედგებოდა. 1919 სტუდიას ეწოდა „საქართველოს ცენტრალური კოოპერატივთა კავშირის ქართული დრამატული სტუდია“, რადგან კოოპერაციის დახმარებით ფინანსდებოდა. მალევე თეატრალურ სივრცეში წარმოიქმნა დავა. გიორგი ჯაბადარის დრამატული სტუდია დარჩა უბინაოდ და უსახსროდ. რეპეტიციები — ფრეილინის ქუჩაზე, წარმოდგენები კი ქართული კლუბის სცენაზე იდგმებოდა. თვეში ერთხელ ან ორჯერ, რუსული თეატრის ე. წ. „ტარტოს“ არტისტული საზოგადოების შენობაში. დაიდგა ეჟენ ბრიეს „სარწმუნოება“, ედმონ როსტანის „რომანტიკოსები“, ლ. ჯაკოს „ვითა ფოთლები“, გერჰარტ ჰაუპტმანის „ჰანელე“, შალვა შარაშიძის „ავგაროზი“, იოსებ გედევანიშვილის „სინათლე“.
მიხეილ კავსაძე

მიხეილ კავსაძე (დ.1880, ხოვლე, გორის მაზრა — გ. 10 მაისი, 1951, თბილისი) — ქართველი მომღერალი, სახალხო გუნდის ლოტბარი.

ბიოგრაფია
1888-1894 წლებში სწავლობდა გორის სასულიერო სემინარიაში, 1895-1899 წლებში კი - თბილისის ქართულ გიმნაზიაში. მუსიკალური განათლება არ მიუღია. 1897 წელს ილია ჭავჭავაძის რჩევით, მომღერალთა გუნდი ჩამოაყალიბა. 1900-1903 წლებში კონცერტებს მართავდა თბილისის მუშათა უბნის თეატრებში. ასრულებდა რევოლუციურ სიმღერებს („მარსელიეზა“, „ჩვენ ვართ მჭედელნი“, „ძმებო, დროშა გაიშალა!“). საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პერიოდულ გამოცემებში მის შესახებ არაერთი წერილი და ფოტო გამოქვეყნდა. რეგულარულად მართავდა კონცერტებს. 1918 წლის 31 ივლისს კონცერტი გამართა დემოკრატიულ კლუბ მუშტაიდში. 1918 წლიდან ქართული სიმღერა-გალობის კურსები ჩამოაყალიბა. 1923-1926 წლებში ხელმძღვანელობდა ამიერკავკასიის კომუნისტური უნივერსიტეტის გუნდს. 1936 გორის მომღერალთა ეთნოგრაფიულ გუნდს, 1938 - კასპის, 1940 კი - თბილისის მომღერალთა გუნდებს. აგროვებდა ქართულ ხალხურ სიმღერებს, აქვეყნებდა წერილებს ქართული ხალხური მუსიკის შესახებ.
სატარიფო პალატა

სატარიფო პალატა — საქართველოს შრომის სამინისტროსთან არსებული ორგანო, რომლის ფუნქციებშიც შედიოდა: საკვები პროდუქტების ბაზრის მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციის შეგროვება, მონაცემების მოპოვება ხელფასების შესახებ, დასკვნების დადება საარსებო ხარჯის მომატებასთან დაკავშირებით, მუშების მოთხოვნების შესახებ აზრის დაფიქსირება, კოლექტიური კონტრაქტების შესწავლა და რატიფიცირება, საარსებო საშუალო მინიმუმის დადგენა რესპუბლიკის მასშტაბით, სახელფასო თანხის დადგენა პროფესიების, ინდუსტრიების, რეგიონების მიხედვით, სხვადასხვა ინდუსტრიულ სფეროში სამუშაოს პროდუქტიულობის „სტანდარტის“ დადგენა, გამომუშავებითი ხელფასების ნორმების დადგენა, სავალდებულო არბიტრაჟის განხორციელება ხელფასების სფეროში, განაკვეთური ხელფასის პერიოდული და საგანგებო შემოწმებისთვის თარიღების დანიშვნა, სპეკულაციისა და საარსებო ხარჯის მატების დასამარცხებლად ზომების მიღება, რესპუბლიკის პროდუქტიულობის განვითარებისა და ხელფასის რეგულარიზაციის საკითხის შესწავლა, შრომის სამინისტროსთვის განსახილველად კანონებისა და ბრძანებულებების პროექტების გადაცემა.

სატარიფო პალატა 1919 წლის აპრილში გამართულ პროფკავშირების პირველი ყრილობის შემდეგ შეიქმნა. ამ ინიციატივას შრომის მინისტრის მოადგილე და შემდგომი შრომისა და მომარგების მინისტრი გიორგი ერაძე ედგა სათავეში. სატარიფო პალატის თავმჯდომარე ილია გოლდმანი იყო. პალატა შედგებოდა შრომის სამინისტროს, მუშებისა და დამქირავებლების წარმომადგენლებისგან 1/3 პრინციპის დაცვით. პალატამ თავისი არსებობის თითქმის ორწლიანი პერიოდის განმავლობაში არაერთი შრომითი დავა განიხილა და გამოიტანა თავისი ვერდიქტი. პალატის ნაყოფიერი მუშაობის შედეგად 1919-1920 წლებში არაერთი გაფიცვა იქნა თავიდან აცილებული. ფინანსური არასტაბილურობის, ფასების მუდმივი ზრდის, შეუჩერებელი ინფლაციის პირობებში, პალატის მიერ დამტკიცებული სახელფასო განაკვეთები, სურსათისა და სხვა საქონლის ფასების რეგულირება მუშათათვის უმნიშვნელოვანეს პროცესს წარმოადგენდა მუშების ისედაც მძიმე მდგომარეობის გაუარესებისგან დაცვის კუთხით. პალატამ რამდენჯერმე სახელფასო განაკვეთების 40-60-100 %-იანი ზრდის გადაწყვეტილება მიიღო, სურსათზე ფასების ზრდის გამო. პალატა დროგამოშვებით მუშათა პროფკავშირების მიერ უსაფუძვლოდ წამოწყებულ ინიციატივებს ხელფასის გაზრდის შესახებ არ აკმაყოფილებდა, მაგალითად, 1919 წლის თბილისის სააფთიაქო მუშათა პროფკავშირების მოთხოვნა ხელფასების მომატებაზე არ გაითვალისწინა. 1920 წელს საქართველოში ვიზიტად მყოფი კარლ კაუცკი აქტიურად აკვირდებოდა სატარიფო პალატის მუშაობას, რომელსაც მსოფლიოში მაგალითი არ მოეპოვებოდა. შემდგომში საქართველოს შესახებ გამოცემულ წიგნში კაუცკიმ დაწერა:
საქართველო-სომხეთის ხელშეკრულება

საქართველო-სომხეთის ხელშეკრულება — 1919 წლის 3 ნოემბერს საქართველოსა და სომხეთს შორის თბილისში ორი ხელშეკრულება დაიდო. პირველი დოკუმენტი მხარეებს ყველა სადავო საკითხის ურთიერთშეთანხმებით ან არბიტრაჟის მეშვეობით გადაწყვეტას ავალდებულებდა, მეორე მეზობელ რესპუბლიკებს შორის სამი წლის ვადით თავისუფალ ტრანზიტს ითვალისწინებდა.

ორივე ხელშეკრულების რატიფიკაცია მოხდა როგორც საქართველოს დამფუძნებელ კრებაში, ისე სომხეთის პარლამენტში. გონივრული კომპრომისების გზით, შესაძლებელი იყო მოეგვარებინათ საზღვრებისა და ტერიტორიული გამიჯვნის პრობლემებიც, მაგრამ სომხეთის ხელისუფლება დათმობაზე არ მიდიოდა. სომხეთის რესპუბლიკის მესვეურებს მოკავშირე სახელმწიფოების გადაჭარბებული იმედი ჰქონდათ. ისინი აშშ-ის პრეზიდენტ უილსონისგანაც დიდ მხარდაჭერას მოელოდნენ (იმ დროს აქტიურად განიხილებოდა სომხეთზე აშშ-ის მანდატის დაწესების საკითხი), რის გამოც სომხეთის რესპუბლიკის ხელისუფლება მეზობლებს ანგარიშს აღარ უწევდა.

სომეხი პოლიტიკოსები პარიზის, ლონდონისა თუ სან-რემოს საერთაშორისო კონფერენციებზე თამამი მოთხოვნებით გამოდიოდნენ. საქართველოსთან მიმართებაში სომხეთი არ კმაყოფილდებოდა მისთვის აღთქმული გარანტიით - დათმობოდა გასასვლელი შავ ზღვაზე. იგი ხან სომხეთ-საქართველოს საზღვრის მდინარე ჭოროხზე გავლების წინადადებას აყენებდა და ხანაც ბათუმის ნავსადგურის ნაწილს, სომხეთის ბათუმთან დამაკავშირებელი მომავალი სარკინიგზო ზოლის ექსტერიტორიულობასა და მის სრულ საკუთრებაში აღიარებას მოითხოვდა. სომხური მხარის ეს წინადადება ქართველი პოლიტიკოსებისთვის მიუღებელი იყო და შეთანხმებაც ვერ მოხერხდა. საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასთან სომხეთის ტერიტორიული პრეტენზიების საერთაშორისო დონეზე გადაწყვეტის იმედი ამაო გამოდგა. სომხეთი მეზობელი ქვეყნებისაგან განმარტოვებული დარჩა. მეტიც, საქართველოს შემდეგ მას სამხედრო კონფლიქტი აზერბაიჯანთანაც მოუხდა (1920 წლის გაზაფხული). თვითიზოლაციის დამღუპველი შედეგი არარატის რესპუბლიკამ მალევე იწვნია, როცა 1920 წლის ნოემბერში მუსტაფა-ქემალის არმია ყარსსა და ალექსანდროპოლში შეიჭრა, სომხეთს, ფაქტობრივად, არავინ გამოესარჩლა. განწირული მეზობლის დასაცავად ხელი არც საქართველოსა და აზერბაიჯანის ხელისუფალთ გამოუღიათ. სომხეთს „შემწედ“ მხოლოდ ბოლშევიკური რუსეთი მოევლინა. რუსეთის ხელისუფლებამ ოსმალთა აგრესია კი შეაჩერა, მაგრამ სომხეთის სახელმწიფოებრივ დამოუკიდებლობას ბოლო მოუღო და ეს ქვეყანა კრემლის მარიონეტ საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკად გადააქცია.
ვანო კაკაბაძე

ვანო (ივანე) კაკაბაძე (დ. უცნობია — გ. 27 თებერვალი, 1919) — ქართველი მსახიობი.

ბიოგრაფია
1890-იანი წლებიდან გამოვიდა სცენაზე. მას შემდეგ, სიცოცხლის ბოლომდე თელავის სცენაზე თამაშობდა. ასრულებდა მთავარ როლებს. ეხმარებოდა თბილისიდან თელავში ჩასულ ქართული დრამატული დასის მსახიობებს. ძირითადად, საქველმოქმედო მიზნით მსახურებდა. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პერიოდულ გამოცემებში იბეჭდებოდა მისი ფოტოები. 1918 წლის 8 ივლისს საიუბილეო წარმოდგენა გაუმართეს. თელავის სცენაზე დაიდგა „და-ძმა“ - მსახიობების ქ-ნ ბეჟანიშვილის, დ. აწყურელის, პ. კორიშვილის, ბ. ახოსპირელის და რუისპირელის მონაწილეობით. გაიოზის როლს ვანო კაკაბაძე ასრულებდა.