iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ციკლონი

ციკლონი (< ) — დაბალი ატმოსფერული წნევის არე, რომლის ცენტრში წნევა მინიმალურია, პერიფერიისაკენ — მაღალი. დამახასიათებელია ატმოსფერული აღრევა — ჰაერის გრიგალური ბრუნვა. კარგად განვითარებული ციკლონის ცენტრში ზღვის დონეზე წნევა ეცემა 950-960 მბარ-მდე, ზოგჯერ 920-930 მბარ-მდე (მაშინ, როდესაც ზღვის დონეზე საშუალო წნევა დაახლოებით 1012 მბარ-ია). ატმოსფერული წნევის განაწილების რუკაზე ციკლონი გამოსახება ოვალური ფორმის დახშული იზობარებით, რომლებითაც შემოსაზღვრულია დაბალი წნევის არე (ბარიული დეპრესია).

ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში ციკლონში ქარი ქრის საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით და ცენტრისაკენ, ხოლო სამხრეთ ნახევარსფეროში — საათის ისრის მიმართულებით. ქარი ციკლონის ცენტრში უფრო ძლიერია, ვიდრე პერიფერიაზე; ზოგჯერ ქარის სიჩქარე 20 მ/წმ და 30 მ/წმ-ზე მეტსაც აღწევს.

ციკლონისთვის დამახასიათებელია ჰაერის აღმავალი დინება, რაც ხელს უწყობს ღრუბლების გაჩენას და უხვი ნალექების მოსვლას. ციკლონები საკმაოდ დიდ ტერიტორიას მოიცავენ (რამდენიმე ასეული კმ²-იდან 2-3 ათ. კმ²-მდე). გავრცელების მიხედვით განარჩევენ: ტროპიკებსგარე (ზომიერი და მაღალი განედების) ციკლონს; ტროპიკულ ციკლონს.

ტროპიკებსგარე ციკლონი ვითარდება ატმოსფერული ფრონტების ზონაში. ჰაერის გრიგალური მოძრაობის გამო ციკლონის არეში დედამიწის სხვადასხვა განედიდან შეიწოვება სხვადასხვა ტემპერატურის მქონე ჰაერის მასები, რაც იწვევს ციკლონის ტემპერატურულ ასიმეტრიას.

ციკლონი მოძრაობს ტროპოსფეროში ჰაერის მასების გადაადგილების მიმართულებით, დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ, საშუალოდ
30-45 კმ/სთ სიჩქარით (საწყის სტადიაში სიჩქარე ზოგჯერ 100 კმ/სთ აღწევს; ბოლო სტადიაში დიდხანს შეუძლია ერთ ადგილზე გაჩერება).
ციკლონის გადანაცვლება ამა თუ იმ რაიონში იწვევს ამინდის მკვეთრ შეცვლას. არის აგრეთვე სუსტი (წაშლილი) ციკლონები, რომლებიც ვითარდება ხმელეთის ზედაპირის თბილ უბანზე (უდაბნო, შიგა ზღვა).

ტროპიკული ციკლონების ჩასახვა და განვითარება ხდება 5-20° განედებზე, ეკვატორის ორივე მხარეს. ტროპიკებსგარე ციკლონებთან შედარებით ისინი მცირე ზომის არიან (დიამეტრი 100-300 კმ), წნევა ცენტრში 950, ზოგჯერ კი 900 მბარ-მდეც ეცემა; მაღალი ბარიული გრადიენტის გამო ქარის სიჩქარე ბევრად მეტია (70 მ/წმ და მეტი). ტროპიკული ციკლონების განვითარება აიხსნება თბილი და ნოტიო ჰაერის ინტენსიური აღმავალი დინებით, რასაც მოსდევს წყლის ორთქლის კონდენსაცია და უხვი ნალექები (თავსხმა, ჭექა-ქუხილი).

ტროპიკული ციკლონი ვითარდება ძლიერ გამთბარი ოკეანის არეში, კონვერგენციის შიდატროპიკულ ზონაში. მოძრაობს აღმოსავლეთიდან დასავლეთით (ტროპიკებში ჰაერის გადაადგილების მიმართულებით) 10-20 კმ/სთ სიჩქარით. ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში გადაიხრება ჩრდილო-დასავლეთით, სამხრეთ ნახევარსფეროში — სამხრეთ-დასავლეთით. ხმელეთზე გადასვლის შემდეგ მალე ქრება. არსებობის ხანგრძლივობა რამდენიმე დღ-ღ-იდან 2-3 კვრ-მდეა. ზოგი მათგანი ტროპიკებსაც სცდება, აღმოსავლეთისაკენ იქცევს პირს და თავისი თვისებებით ტროპიკებსგარე ციკლონს უახლოვდება.
პრამბანანი

პრამბანანი — საუკუნის ინდუიზმის სატაძრო კომპლექსი კუნძულ იავის ცენტრალურ ნაწილში, ინდონეზიაში. ეძღვნება ტრიმურტის, ინდუიზმის სამებას (ბრაჰმა, ვიშნუ, შივა). კომპლექსი ქალაქი ჯოკიაკარტიდან 18 კმ-ით აღმოსავლეთით მდებარეობს.

ტაძარი უდიდესია ინდონეზიის და ზოგადად, სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზიის ინდუიზმის ტაძრებს შორის. ხასიათდება მაღალი და წერტილოვანი არქიტექტურით, რაც ტიპიურია ინდუიზმის ტაძრებისათვის. კომპლექსის შუაში მდგომი ყველაზე დიდი ტაძრის სიმაღლე 47 მეტრია. 1991 წელს, იუნესკომ კომპლექსი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შიეტანა.

ტაძარი პირველად ჩვ.წ. 850 წელს აშენდა. მნიშვნელოვანი ზიანი მიადგა საუკუნეში, მიწისძვრის შედეგად.
სუმატრის ტროპიკული ტყეები

სუმატრის ტროპიკული ტყეები 2004 წლიდან წარმოადგენს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლს. მოიცავს კუნძულ სუმატრაზე მდებარე ინდონეზიის სამ ეროვნულ პარკს: გუნგუნ-ლიოსერს, კერინჩი-სებლატს, ბუკიტ-ბარისან-სელატანს. ძეგლს იუნესკოს ეს სტატუსი მინიჭებული აქვს კრიტერიუმებით: - გასაოცარი სილამზე, - ცნობილი მაგალითი იმისა, რომ აქ ეკოლოგიური და ბიოლოგიური პროცესები მიმდინარეობს და - მოიცავს ბუნების ბევრ მკვიდრს ნაკრძალში.

ტყეებში გავრცელებულია ცოცხალი სამყაროს ბევრი ისეთი სახეობა, რომლებიც დედამიწაზე უკვე გადაშენების პირასაა მისული. სულ გავრცელებულია მცენარეთა 10 000 სახეობა, მათ შორის 17 ენდემურია, ძუძუმწოვართა 200 სახეობა, ფრინველთა 580 სახეობა, მათგან 21 ენდემური.
უჯუნგ-კულონის ეროვნული პარკი

უჯუნგ-კულონის ეროვნული პარკი (ნიშნავს: დასავლეთი წვერი) — ეროვნული პარკი ინდონეზიის კუნძულ იავის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში. მოიცავს ვულკანურ კუნძულთა ჯგუფს, მათ შორის კრაკატაუს.

პარკის ფართობი 1,206 კმ²-ს შეადგენს. უდიდესი ნაწილი მდებარეობს ნახევარკუნძულზე, რომელიც ინდოეთის ოკეანეშია შეჭრილი. 1883 წელს, კრაკატაუს ამოფრქვევის შედეგად წარმოქმნილმა ცუნამიმ, ეს ტერიტორია მნიშვნელოვნდა დააზარალა. პარკის შექმნა სწორედ საფრთხის ქვეშ მყოფლი ფლორისა და ფაუნის დაცვას ემსახურებოდა.

პარკი პირველია ინდონეზიის ეროვნულ პარკებს შორის, რომელიც 1991 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიყვანა, ამის მიზეზი კი აქ გავრცელებული დაბლობის ტროპიკული ტყეების დიდი მასივებია.

პარკში დაცულია მცენარეთა 57 და ძუძუმწოვართა 35 უიშვიათესი სახეობა. ასევე გავრცელებულია 72 სახეობის რეპტილია და 240 სახეობის ფრინველი.
მარჯნის რიფი

მარჯნის რიფი — წყალქვეშა ან ნაწილობრივ წყალქვეშა კირქვული გეოლოგიური სტრუქტურა. წარმოადგენს მარჯნის პოლიპებისა და წყალმცენარეების კოლონიურ გაერთიანებას, რომელსაც
ზღვის წყლიდან კირქვის გამოყოფის უნარი აქვს. იქმნებიან ტროპიკულ ზღვების წყალმარჩხ ადგილებში.
მსოფლიოში მარჯნის რიფების საერთო ფართობი 600 ათ. კმ²-ს აღემატება.

რიფების ძირითადი მასივები თავმოყრილია აზიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ზღვებში; შედარებით მცირე ნაწილი თავმოყრილია ატლანტისა და ინდოეთის ოკეანეებში და ასევე წითელ ზღვაში.
მარჯნის რიფების უდიდესი ნაწილი მოდის ბარიერულ და გაქვავებულ რიფებზე, რომლებიც განლაგებული არიან შელფებსა და მსხვილ კუნძულებთან.
უდიდეს მარჯნის რიფს წარმოადგენს დიდი ბარიერული რიფი (ავსტრალია), დასავლეთ ატლანტის ბელიზის ბარიერული რიფების სისტემა, მადაგასკართან ახლოს მდებარე რიფი, ასევე მსხვილი რიფები ფიჯისა და ახალი კალედონიის კუნძულებთან.
ზოგიერთი მათგანი გადაჭიმულია 1000 კმ და მეტ სიგრძეზე, ხოლო დიდი ბარიერული რიფი სიგრძეში 2000 კმ-ს აღწევს. ბარიერულ რიფსა და ნაპირს შორის ლაგუნაა.

მარჯნის პოლიპები
მარჯნის პოლიპები ოკეანის დონის ზევით კუნძულებივით გამოჩნდება ხოლმე მიქცევის დროს.

მარჯნის პოლიპები დიდ გროვებად ცხოვრობენ 50 მ-მდე სიღრმეზე. ისინი ემაგრებიან ზღვის მყარ ფსკერს და იზრდებიან ზევითკენ, ვრცელდებიან სიგანეში, ქმნიან წაგრძელებულ რიფებს, პატარა დაბალ რგოლისებრი ფორმის კუნძულებს — ატოლებს. მარჯნის პოლიპებს ოკეანის წყალში ცხოვრება შეუძლიათ არა ნაკლებ + 20 ტემპერატურის დროს, ამიტომ მარჯნის კუნძულები გვხვდება მხოლოდ ცხელი სარტყლის ზღვებში, ჩ. გ. 30 და ს. გ. 30 შორის.
მარჯნის ნაგებობანი დამაჯერებლად ადასტურებენ, რომ ოკეანის ფსკერის ზოგიერთი ნაწილი ზევით იწევს, ზოგი კი იძირება.

მარჯნის რიფების ერთ-ერთი გადაუჭრელი პრობლემაა მათი ფერის ცვლა. დაზიანებულ რიფებს ცვლიან სიმბიოზური წყალმცენარეები, რომლებიც ღია ფერით ღებავენ ამ უკანასკნელს. შედეგად კოლონიებში იქმნება ღია მოთეთრო მონაკვეთები. თუმცა ეს მონაკვეთები წყალმცენარეებს მთლიანად არ არიან მოკვეთილები. ზოგიერთ შემთხვევაში შესაძლებელია სიმბიოზური წყალმცენარეების ნაწილობრივი აღდგენა ან მათი ახალი სახეობების გაჩენა.

მარჯნის რიფები ქმნიან მსოფლიო ოკეანის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ეკოსისტემას. მათი მთავარი განსაკუთრებულობა მდგომარეობს უჩვეულოდ მაღალ პროდუქტიულობაში.
მარჯნის პოლიპები ზღვებისა და ოკეანეების თბილ წყლებში ცხოვრობენ. დაკვირტვით გამრავლებისას კვირტები დედის სხეულზე რჩებიან და კოლონიას წარმოქმნიან. კოლონია ცხოვრობს როგორც ერთი ორგანიზმი: მას საერთო ნაწლავის ღრუ აქვს და თითოეული წევრის მიერ მოპოვებული საკვები თანაბრად ნაწილდება მთელ კოლონიაში. მარჯნის პოლიპების არაუჯრედოვანი შრე კიროვანი ნივთიერებებითაა წარმოქმნილი. კოლონიის ზრდის დროს ძველი თაობები იხოცებიან. რჩება ჩონჩხი, რომელიც წყალქვეშა ჯებირებს წარმოქმნის, რაც ხშირად გემების დაღუპვის მიზეზი ხდება.

გალერეა
ქასრ-ამრა

ქასრ-ამრა — უდაბნოში მდებარე ციხესიმაგრე თანამედროვე იორდანიის აღმოსავლეთ ნაწილში. აშენდა საუკუნეში (სავარაუდოდ 711–715 წ.წ.) ომაიანების ხალიფა უალიდ -ის მიერ, რომელიც იმ დროისთვის რეგიონში ყველაზე დაწინაურებულ ძალას წარმოადგენდა. ქასრ-ამრა ადრეული ისლამური კულტურისა და არქიტექტურის ყველაზე მნიშვნელოვან მაგალითად მიიჩნევა.

შენობა დიდი ციხესიმაგრის კომპლექსის ნარჩენებს წარმოადგენს, ძირითადად მისი საძირკვლის. როგორც ჩანს, ის სამხედრო მიზნებს არ ემსახურებოდა. აღსანიშნავია, რომ შენობაში, შემორჩენილია ფრესკები – ნადირობის სცენა, შიშველი ქალი და სააბაზანო ოთახის თავზე ზოდიაქოს ნიშნები. სწორედ ამ ფრესკების გამო, 1985 წელს იუნესკომ ძეგლი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შიეტანა.

ნანგრევები იორდანიის აღმოსავლეთ–დასავლეთის დამაკავშირებელ მაგისტრალზე მდებარეობს, ამანის სიახლოვეს და წარმოადგენს პოპულარულ ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას.
უმ-არ-რასასი

უმ-არ-რასასი (არაბ. ّ‎) — არქეოლოგიური ძეგლი იორდანიაში, რომელიც მოიცავს რომაული, ბიზანტიური და ადრეული მუსლიმური ცივილიზაციების არქიტექტურულ ნანგრევებს. ძეგლის უმთავრესი ნაწილი ჯერ კიდევ გაუთხრელია, ხოლო შესწავლილ ნაწილზე აღმოჩენილია სამხედრო ბანაკი და რამდენიმე ეკლესია. ცივილიზაციათა ამ უნიკალური ნარევის გამო, 2004 წელს ძეგლი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

ძეგლზე გაკეთებული ყველაზე მნიშვნელოვანი აღმოჩენა წმინდა სტეფანეს ტაძარში არსებული მოზაიკური იატაკია, რომელიც 785 წლით თარიღდება (აღმოაჩინეს 1986 წელს). იგი საუკეთესოდაა შემონახული და უდიდესია იორდანიაში. ცენტრალურ პანელზე გამოსახულია ნადირობისა და თევზაობის სცენები. განსაკუთრებით დეკორირებულია მოზაიკის ჩარჩო. როგორც ირკვევა, მოზაიკაზე ექვს ოსტატს უმუშავია.

გალერეა
ეიგარდენი

ეიგარდენი (ნორვ. ) — კომუნა ნორვეგიის გუბერნია ჰორდალანში. კომუნის ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ჰიოლსტიეა. კომუნის ოფიციალური ენა ნიუნორსკულია. 2007 წელს კომუნის მოსახლეობა 4168 ადამიანისაგან შედგებოდა. ეიგარდენის კომუნის ფართობი 66,52 კმ², კოდი ინდიფიკატორი - 1259.

მუნიციპალიტეტი მოიცავს ამავე სახელობის კუნძულთა ჯაჭვს.
ჩოღა-ზანბილი

ჩოღა-ზანბილი (სპარს. ) — უძველესი, ელამის სახელმწიფოს დროინდელი კომპლექსი ირანში, ხუზისტანის პროვინციაში. ის ერთ-ერთია იმ რამდენიმე ზიკურათიდან, რომლებიც მესოპოტამიის ფარგლებს გარეთ მდებარეობენ. მდებარეობს ქალაქ სუზიდან 39 კმ-ით დასავლეთით.

ჩოღა-ზანბილი ძვ.წ 1250 წლით თარიღდება და აგებულიე მეფე უნტაშ-ნაპირიშას მიერ, დიდებული ღმერთის - ინშუშინაკის პატივსაცემად. მისი თავდაპირველი სახელი დურ-უნტაში იყო (უნტაშის ქალაქი). კომპლექსი დაცულია სამი კონცენტრირებული კდელით. ძვ.წ. 640 წელს, კომპლექსი ასურეთის მეფე ასურბანიფალმა მნიშვნელოვნდა დაანგრია.

მიჩნეულია, რომ ჩოღა-ზანბილი საუკეთესოდ შემონახული ზიკურათია მთელ მსოფლიოში. 1979 წელს, ის პირველი ძეგლი გახდა ირანიდან, რომელიც იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
თავრიზის ბაზარი

თავრიზის ბაზარი (სპარს. ) — უძველესი ბაზარი ახლო აღმოსავლეთში და უდიდესი გადახურული ბაზარი მთელ მსოფლიოში. მდებარეობს ირანის ქალაქ თავრიზში. 2010 წლის ივლისში ის იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

ქალაქი თავრიზი, ჯერ კიდევ ანტიკური ხანიდან, კულტურათა გაცვლის ადგილს წარმოადგენდა, მისი ბაზრის კომპლექსი კი ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანეს სავაჭრო არტერიას აბრეშუმის გზაზე. ბაზარი ქალაქის ცენტრიში მდებარეობს და მოიცავს რამდენიმე, შედარებით პატარა „ქვე-ბაზარს“. ქალაქმა განვითარების და აყვავების პიკს საუკუნეში მიაღწია, როდესაც ის სეფიანთა იმპერიის დედაქალაქი გახდა. დედაქალაქის სტატუსი მან საუკუნეში დაკარგა, მაგრამ მისი ბაზარი კვლავ მნიშვნელოვანი სავაჭრო და ეკონომიკური ცენტრი რჩებოდა. დღესაც კი, ეს ბაზარი თავრიზის და მთელი ჩრდილო-დასაველთი ირანის ეკონომიკური გულია.

ბაზარი რამდენიმე რელიგიური ცერემონიისთვისაც გამოიყენება. ერთ-ერთი მათგანია აშურას დღე, როდესაც 10 დღის განმავლობაში, მოვაჭრეები წყვეტენ ვაჭრობას და ბაზრის ტერიტორიაზე რელიგიური ცერემონიები იმართება.

ისევე როგორც ახლო აღმოსავლეთის სხვა ბაზრების შემთხვევაში, აქაც, მიმდებარე ტერიტორიაზე აშენებულია რამდენიმე მეჩეთი, მათ შორის აღსანიშნავია ჯამეჰის მეჩეთი.
როინ ხიჯაკაძე

როინ ხიჯაკაძე (დ. 14 ივნისი, 1976) — ქართველი იურისტი, ადვოკატი.

ბიოგრაფია
2005 წლიდან ეწევა აქტიურ პოლიტიკურ საქმიანობას, იყო პოლიტიკური ბლოკის — დავითაშვილი, ხიდაშელი, ბერძენიშვილი წარმომადგენელი საქართველოს ცენტრალურ საარჩევნო კომისიაში, გაერთიანებული ოპოზიციის, ეროვნული საბჭოს საქართველოს პრეზიდენტობის კანდიდატის წარმომადგენელი, იყო პოლიტიკური გაერთიანება „ხალხის პარტიის“ (თავმჯდომარე კობა დავითაშვილი) დამფუძნებელი და პოლიტიკური საბჭოს წევრი, პოლიტიკური ბლოკის - ეროვნული საბჭო - იურიდიული მდივანი. 2009 წელს საქართველოს პარლამენტის წევრობის კანდიდატი გაერთიანებული ოპოზიციის პროპორციული სიით; 2010 წელს თბილისის საკრებულოს წევრობის მაჟორიტარი კანდიდატი; 2011–2012 წლები სარჩევნო ბლოკ „ქართული ოცნების“ ცენტრალური შტაბის იურისტი, წარმომადგენელი სასამართლოებსა და ადმინისტრაციულ ორგანოებში. ჰყავს მეუღლე ლია ყანადაშვილი და ორი შვილი.
რობინ სოდერლინგი

რობინ ბო კარლ სოდერლინგი ( დ. 14 აგვისტო, 1984, ტიბრო, შვედეთი) — შვედი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი მეოთხე ჩოგანი.

სოდერლინგმა კარიერაში ერთეულთა თანრიგში -ის 10 ტურნირი მოიგო, აქედან ერთი მასტერსი. 10 ტურნირიდან 7, შვედმა დახურულ ჰარდ კორტებზე და ხალიჩის საფარის სწრაფ კორტებზე მოიგო, თუმცა დიდი სლემის ტურნირებზე მან საუკეთესო შედეგები თიხის ნელ საფარზე აჩვენა. იგი ორჯერ გავიდა დიდი სლემის ტურნირების ფინალში – 2009 და 2010 წლებში, სოდერლინგმა საფრანგეთის ღია პირველობის გადამწყვეტ მატჩებში ითამაშა, თუმცა ორჯერვე დამარცხდა. 2009 წლის საფრანგეთის ღია პირველობის მეოთხე რაუნდში, მან რაფაელ ნადალი 4 სეტში დაამარცხა და გახდა პირველი ჩოგბურთელი, რომელმაც აღნიშნულ ტურნირზე ესპანელის დამარცხება შეძლო (სოდერლინგის გარდა, ნადალი საფრანგეთის ღია პირველობაზე მხოლოდ ნოვაკ ჯოკოვიჩმა დაამარცხა).

შვედმა კარიერაში უკანასკნელი მატჩი 2011 წელს გამართა როდესაც იგი 26 წლის იყო. კარიერის ნაადრევად დასრულება განაპირობა ინფექციური მონონუკლეოზით დაავადებამ. ოფიციალურად მან კარიერა 2015 წელს დაასრულა.

სტატისტიკა და მიღწევები
დიდი სლემის ტურნირების ფინალები: 2 (0–2)
შემთხვევითი სიდიდე

ალბათობის თეორიასა და მათემატიკურ სტატისტიკაში შემთხვევითი სიდიდე ეწოდება ზომად ფუნქციას ალბათური სივრციდან ნამდვილ –განზომილებიან სივრცეში მასზე განმარტებული ბორელის სიგმა–ალგებრით. შემთხვევითი სიდიდე შემოღებული იქნა იმისთვის, რომ შესაძლებელი ყოფილიყო ხდომილებების რიცხვებით აღწერა (მაგალითად, ორი კამათლის გაგორების შედეგები შეიძლება იყოს (3,5) – ანუ 3–იანი პირველ კამათელზე და 5–იანი მეორეზე). შემთხვევითი სიდიდეები იყოფა ორ ძირითად ტიპად: დისკრეტული შემთხვევითი სიდიდე, ანუ შემთხვევითი სიდიდე, რომელიც იღებს სასრულ ან თვლად რაოდენობა მნიშვნელობებს და უწყვეტი შემთხვევითი სიდიდე, რომელიც იღებს მნიშვნელობებს ინტერვალზე (ანუ წარმოადგენს უწყვეტ ფუნქციას).
ტახტ-ი სულეიმანი

ტახტ-ი სულეიმანი — არქეოლიგიური ძეგლი ირანის დასავლეთ აზერბაიჯანის პროვინციაში. მდებარეობს ურმიისა და ჰამადანის შუაში, თეირანიდან 400 კმ-ით დასავლეთით. თავის დროზე, ძეგლი თავდაცვითი დანიშნულების ყოფილა. 2003 წელს, ის იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

ციტადელი ზოროასტრიზმის ცეცხლის ტაძრის ნარჩენებსაც მოიცავს. თავდაპირველად ის სასანიდების პერიოდში აშენდა, ხოლო მოგვიანებით, ილხანთა იმპერიის დროს გადაკეთდა. დღეს არსებული სემიტური სახელი, მან არაბთა დაპყრობებისას მიიღო.
სოლთანიე

სოლთანიე — ქალაქი ირანში, ზენჯანის ოსტანში, თეირანიდან 240 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით. საუკუნეში, ის სპარსეთის ილხანი მმართველების დედაქალაქი იყო. მისი სახელი ითარგმნება როგორც „იმპერიული“ 2005 წელს, ქალაქი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

ქალაქის ცენტრში მდებარეობს ილხანთა მმართველის, ოლჯაითუს მავზოლეუმი (აგრეთვე ცნობილი როგორც მუჰამედ ხუდაბანდას მავზოლეუმი), რომელსაც უფრო სოლთანიეს გუმბათის სახელით იცნობენ.

სტრუქტურა აშენდა 1302-1312 წლებში. დღეისათვის ის მთელ მსოფლიოში მესამე უდიდეს აგურისგან ნაგებ გუმბათოვან შენობას წარმოადგენს ფლორენციის კათედრალისა და აია-სოფიას შემდეგ. მავზოლეუმის შიდა ინტერიერის მოხატულობის დიდი ნაწილი დაკარგულია, მაგრამ შემორჩენილია მოზაიკები და რამდენიმე ფრესკა. შენობის არქიტექტურა საკმაოდ ჰგავს ტაჯ-მაჰალისას.
სულაიმან-ტოო

სულაიმან-ტოო – წმინდა მთა ყირგიზეთში მდებარეობს ქალაქ ოშის მახლობლად. მთა შედგება კირქვის 5 მწვერვალისაგან, რომელთა სიმაღლე მერყეობს 1119-1175 მ. შორის. აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ გადაჭიმულია 1400 მ-ზე, ხოლო სიგანე შეადგენს – 560 მეტრს.

სულაიმან-ტოო წარმოადგენდა საკრალური მნიშვნელობის მთას, რასაც ადასტურებს მის 7 მღვიმეში აღმოჩენილი პეტროგლიფები. მთის კალთებზე აშენებულია მისი ისტორიის მუზეუმი.

2009 წელს მთა გახდა ქვეყნის პირველი ობიექტი, რომელიც შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
ცენტრალური სტადიონი (სოხუმი)

სოხუმის ცენტრალური სტადიონი — სპორტული სტადიონი საქართველოში, ქალაქ სოხუმში. ძირითადად გამოიყენება საფეხბურთო მატჩებისათვის. არის დინამო სოხუმის საშინაო არენა.იმის გამო რომ სტადიონი რუსეთის მიერ ოკუპირებულ აფხაზეთში მდებარეობს, ამჟამად მისი ზუსტი მდგომარეობა უცნობია და ვერც სოხუმის დინამო ვერ მართავს თავის საშინაო მატჩებს ამ სტადიონზე, თუმცა ცნობილია რომ რამდენიმე წლის წინ სეპარატისტებმა სტადიონს მცირე რეკონსტრუქცია ჩაუტარეს და ინდივიდუალური სკამებიც დაამონტაჟეს, რომლებითაც დასავლეთ ტრიბუნაზე მათი დროშაა გამოსახული.სტადიონი ამჟამად 4,600 ადამიანს იტევს.
ბეჰისთუნის წარწერა

ბეჰისთუნის წარწერა ( – ბეჰისთუნი ღმერთების ადგილი) — მრავალენოვანი წარწერა, რომელიც მდებარეობს ირანის ქირმანშაჰის პროვინციაში, ბეჰისთუნის მთაზე, ქალაქ ქირმანშაჰის სიახლოვეს.

წარწერა სპარსეთის იმპერიის მმართველის, დარიოს -ის ზეობის პერიოდით თარიღდება (ძვ. წ. 522-486 წწ.) და ეხება მის ბიოგრაფიას, მოდგმასა და წარმომავლობას. წარწერის ავტორად თავად დარიოსი მიიჩნევა. ერთ-ერთ წარწერაში დარიოსი თანამიმდევრულად აღწერს კიროს დიდისა და კამბისე -ის სიკვდილს და შემდგომ განვითარებულ მოვლენებს, რომლებთანაც დარიოსმა ერთ წელში ცხრა ბრძოლა გამართა მათი ხელმძღვანელობით იმპერიაში მიმდინარე აჯანყებების ჩასახშობად.

წარწერა ერთი და იმავე ტექსტის სამ ვერსიას მოიცავს, რომლებიც დაწერილია ძველ სპარსულად, ელამურ ენასა და ბაბილონურად.

2006 წელს წარწერა იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
წმინდა სტეფანეს მონასტერი

წმინდა სტეფანეს მონასტერი — სომხური მონასტერი ირანში, დასავლეთ აზერბაიჯანის პროვინციაში, ქალაქ ჯოლფიდან 15 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით. მდებარეობს მდინარე არაქსის ღრმა ხეობაში, ირან-აზერბაიჯანის საზღვართან.

მონასტერი საუკუნეშია აშენებული, მაგრამ მიწისძვრების შედეგად რამდენიმეჯერ დაზიანების შემდეგ, სეფიანთა იმპერიის პერიოდში შეკეთდა.

2008 წელს, მონასტერი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

გალერეა
წმინდა თადეოზის მონასტერი

წმინდა თადეოზის მონასტერი (სომხ. , ) — უძველესი სომხური მონასტერი ირანის ტერიტორიაზე, დასავლეთ აზერბაიჯანის პროვინციაში.

ერთ-ერთი ვერსიით, წმინდა თადეოზი ქრისტეს ერთ-ერთი მოწაფე, იგივე წმინდა იუდა (არ უნდა აგვერიოს იუდა ისკარიოტელში), რომელსაც სომხური ეკლესია თავის მოციქულად მიიჩნევს, სახარებას ამ ადგილებში ქადაგებდა.

1319 წლის მიწისძვრისას, ძველი ტაძარი დაზიანდა და 1329 წელს, იგი თითქმის მთლიანად თავიდან ააგეს. დღევანდელი სტრუქტურის უდიდესი ნაწილი საუკუნის ადრეული წლებით თარიღდება, როდესაც ყაჯარების დინასტიის პრინცის, აბას მირზას დახმარებით მონასტერს აღდგენითი სამუშაოები ჩაუტარდა.

მონასტრეს გარს არტყავს თავდაცვითი გალავანი და დღეისათვის მიტოვებული სამონასტრი შენობები.

2008 წელს იუნესკომ მონასტერი ამავე პროვინციაში მდებარე ორ სხვა სომხურ მონასტერთან (წმინდა სტეფანეს მონასტერი და ძორძორი) ერთად მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შიეტანა.
ბანდ-ე-კეისარი

ბანდ-ე-კეისარი ( - კეისრის ხიდი) — უძველესი რომაული ხიდი ირანის ქალაქ შუშტარში, რომელიც ამავე დროს დამბის ფუნქციასაც ასრულებდა. ხიდი ახ. წ. საუკუნეში რომაელმა ხელოსნებმა ააგეს სასანიდების ბრძანებით. იგი ყველაზე აღმოსავლეთით, სპარსეთის იმპერიის სიშრმეში მდებარე რომაულ დამბა-ხიდს წარმოადგენდა.

მდინარე ქარუნზე მდებარე ეს 500 მეტრი სიგრძის დამბა, წარმოადგენდა შუშტარის ირიგაციის ისტორიული სისტემის (‌ ) მთავარ ნაგებობას, რომელთა მეშვეობითაც ქალაქი სოფლის მეურნეობის პროდუქტიულობას ზრდიდა. ისლამური სპარსეთის პერიოდში, ხიდი მრავალჯერ შეაკეთეს და აქტიურად გამოიყენებოდა საუკუნის ბოლომდე.

2009 წელს, ის გახდა მეათე ძეგლი ირანიდან, რომელიც იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
მასადა

მასადა (ებრ. ) — უძველესი სასახლე და თავდაცვითი ნაგებობა ისრაელის სამხრეთში. მდებარეობს იუდეის უდაბნოს აღმოსავლეთ კიდეზე, ქალაქ არადიდან 20 კმ-ით აღმოსავლეთით, იზოლირებულ კლდოვან პლატოზე (ჰორსტი) და გადაჰყურებს მკვდარ ზღვას. პირველი რომაულ-ებრაული ომის შემდეგ (იუდესი პირველი ომი), რომის არმიამ ციხესიმაგრე ალყაში მოაქცია, რის შედეგადაც, მასში გამაგრებულმა აჯანყებულებმა მასიური თვითმკვლელობა მოაწყვეს.

ნაგებობა მკვდარი ზღვის დონიდან 450 მეტრზე მდებარეობს და აშენებულია ძვ.წ. 37-31 წლებში, მეფე ჰეროდეს მიერ, როგორც აჯანყების დროს თავშესაფარი. აქ ინახებოდა საკვები და იარაღი, მეფის ოქროულობა, არსებობდა წყალმომარაგების ინჟინერული სისტემა, რომელიც რომაული აბანოების პრინციპს ეყრდნობოდა.

2001 წელს, იუნესკომ ძეგლი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
თეთრი ქალაქი (თელ-ავივი)

თეთრი ქალაქი (ებრ. ‎) — ასე უწოდებენ ბაუჰაუზის სტილში ნაშენ დაახლოებით 4 000 შენობას თელ-ავივში, რომლებიც 1930-იან წლებში გერმანელმა ებრაელმა არქიტექტორებმა ააშენეს, რომლებიც ევროპიდან ნაციზმს გამოექცნენ და თავი მაშინ ჯერ კიდევ პალესტინაში ბრიტანეთის სამანდატო ტერიტორიას შეაფარეს. მთელი მსოფლიოს მასშტაბით, ამ სტილის ყველაზე მეტი ნაგებობა სწორედ თელ-ავივში მდებარეობს.

2003 წელს, იუნესკომ თეთრი ქალაქი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა როგორც „ნათელი მაგალითი ადრეული საუკუნის არქიტექტურისა და ახალი ქალაქის დაგეგმარებისა".
მეგიდო

მეგიდო (ებრ. ‎) — ბორცვი ისრაელის ტერიტორიაზე, მეგიდოს კიბუცის სიახლოვეს, იერუსალიმიდან 90 კმ-ით ჩრდილოეთით. ცნობილია თავისი ისტორიული, გეოგრაფიული და თეოლოგიური მნიშვნელობით, მაგრამ ძირითადად ბერძნული სახელით არმაგედონი.

უძველეს დროში, მეგიდო მნიშვნელოვანი ქალაქი-სახელმწიფო იყო. იგი ნანგრევების 26 ფენისაგან შედგება და მდებარეობს სტრატეგიულად მნიშვნელოვან ადგილას, კარმელის მთისკენ მიმავალ გზაზე, გადაჰყურებს ისრაელის ველს. ამ ადგილს განსაკუთრებული სტრატეგიული დატვირთვა ძველ დროში ჰქონდა, რადგან აქ გადიოდა სავაჭრო და სამხედრო გზები.

2005 წელს, იუნესკომ მეგოდო მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
საკმლის გზა

საკმლის გზა - უდაბნოს ქალაქები ნეგევში — მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი სამხრეთ ისრაელში. იგი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობად 2005 წელს აღიარა თავის უნივერსალური ღირებულების გამო.

ნეგევის უდაბნოში მდებარე ოთხ ქალაქს, საკმლისა და სანელებლების გზები აკავშირებს ერთმანეთთან, რომლებიც ხმელთაშუა ზღვისკენ მიემართება. ეს ქალაქებია: ავდათი, ჰალუზა, მამშიტი და შივტა. აშენებულ იქნა უძველესი არაბული ტომების მიერ, გარდა ამისა, მათ ციხე-სიმაგრეც აუგიათ და უდაბნოს სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობას მისდევდნენ. შემორჩენილია საირიგაციო სისტემაც.

ამ გზის ნაკვალევები დღესაცაა შემორჩენილი და ამტკიცებს, რომ ნეგევის უდაბნო კომერციული და სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობისთვის გამოიყენებოდა.
კონარაკეს მზის ტაძარი

კონარაკეს მზის ტაძარი – საუკუნის ძეგლი ქალაქ კონარაკეში, ბენგალის ყურესთან ახლოს ორისას შტატის ტერიტორიაზე.

ტაძარი აგებულია საუკუნეში მეფე ნარასიმხ -ს მმართველობის დროს ბენგალის ყურის სანაპიროზე (7 საუკუნის განმავლობაში ზღვამ უკან დაიხია და ტაძარი აღმოჩნდა სანაპიროსგან 3 კილომეტრით დაშორებული). 1984 წელს კონარაკეს მზის ტაძარი შეტანილი იქნა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
კაზირანგის ეროვნული პარკი

კაზირანგის ეროვნული პარკი – ეროვნული პარკი ინდოეთში, ასამის შტატში. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ობიექტი 1985 წლიდან.

პარკი დაარსებულია 1905 წელს, მის დაარსებაში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ბარონესა მერი კერზონმა, ინდოეთის ვიცე-მეფის ჯორჯ კერზონის ცოლმა.

პარკის ფართობი შეადგენს 42,996 ჰექტარს. პარკში არის ულამაზესი ტროპიკული ტყეები. მსოფლიო ცნობადობა პარკს მოუტანა იმან, რომ აქ არის ყველაზე დიდი მუდმივი დასახლება ერთრქიანი მარტორქების, პარკის ტერიტორიაზე ასევე ბინადრობს ვეფხვი, სპილო, ტუჩა დათვი, ბენგალური კატა, გაური და მრავალი სხვა ველური ცხოველები. მთლიანად პარკში არის 30 სახეობაზე მეტი ძუძუმწოვარი, რომელთაგან 15 შეტანილია წითელი წიგნში.
ძველი გოა

ძველი გოა — ქალაქი ინდოეთში გოას შტატში, ადრე იყო პორტუგალიური ინდოეთის დედაქალაქი. 1985 წელს შეტანილი იქნა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
ისტორია
ძველი გოა აშენებულია პორტუგალიელების მიერ საუკუნეში. — საუკუნეებში მალარიის ეპიდემიის გამო მოსახლეობის დიდი ნაწილი გადასახლდა პანაჯის გარეუბანში, რომელიც მოგვიანებით გახდა კოლონიის დედაქალაქი და ეწოდა ახალი გოა.

ძველ გოაში შემონახულია პორტუგალიური კოლონიალური არქიტექტურის ძეგლები.
კანადის ეროვნული გალერეა

კანადის ეროვნული გალერეა დაარსდა 1880 წელს, დღევანდელი შენობა კი გაიხსნა 1988 წელს. მდებარეობს დედაქალაქ ოტავაში და წარმოადგენს კანადის პირველ ხელოვნების გალერეას.

გალერეა ქვეყანაში ხელოვნების ნიმუშთა ერთ-ერთი უდიდესი თავმოყრის ადგილია. 25 000 ხელოვნების ნიმუშთა შორის, აქ ინახება პოლ სეზანის სახელგანთქმული „ტყე“.
'
ლუანგპრაბანგი

ლუანგპრაბანგი — ქალაქი ლაოსში. იყო ამავე სახელწოდების სახელმწიფოს დედაქალაქი, ამჟამად ლუანგპრაბანგის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ცენტრალურ ნაწილში, ვიენტიანიდან 425 კილომეტრზე ჩრდილოეთით. 2005 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 50 000 კაცი.

ლაოსის სახალხო-დემოკრატიული რესპუბლიკის დაარსებამდე (1975 წ.) ქალაქს უწოდებდნენ „სამეფო დედაქალაქს“, რადგან აქ მდებარეობდა ლაოსის მეფის რეზიდენცია. ქალაქის ძველი სახელწოდებაა მიანგ-სუა.

ქალაქს 1995 წლიდან იცავს იუნესკო, როგორც მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლს.