iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კედარი

კედარი — მარადმწვანე წიწვოვან მცენარეთა გვარი ფიჭვისებრთა ოჯახისა. ერთსახლიანი მაღალი პირამიდული ან გაშლილვარჯოანი ხეებია.

გვარი მოიცავს 4 სახეობას, რომელთაგან 3 (ლიბანური, ატლასური და მოკლეწიწვა კედარი) გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთის ოლქის აღმოსავლეთ და სამხრეთ ნაწილში, ერთი (ჰიმალაიური კედარი) — ჰიმალაის დასავლეთ ნაწილში. აგრეთვე ყირიმში, კავკასიასა და შუა აზიის სამხრეთ ნაწილში, სადაც კულტივირებულია 3 სახეობა: ლიბანური, ატლასური და ჰიმალაიური კედარი. საქართველოში ყველაზე ფართოდ არის მოშენებული ჰიმალაიური კედარი , რომლის სიმაღლეა 50-60 მ, სისქე — 3,5 მ. აქვს 7-10 სმ სიგრძის გირჩა და სხვა სახეობებბთან შედარებით უფრო გრძელი (25-50 მმ) მომწვანო-ლეგა წიწვი. გავრცელებულია ავღანეთის, ბელუჯისტანის და ჩრდილო-დასავლეთ ჰიმალაის მთებში ზღვის დონიდან 1000-3600 მ-მდე.

საქართველოში შემოიტანეს საუკუნის ნახევარში. მიუხედავად იმისა, რომ ტენის მოყვარული ხეა, მეტ-ნაკლებად გვალვა- და ყინვაგამძლეც გამოდგა თბილისსა და მის მიდამოებში. საქართველოში კარგად ხარობს ზღვის დონიდან 1200 მ-მდე. საკმაოდ სრაფმხარდია. სამშობლოში ცოცხლობს 1000 წლამდე. თბილისის ბოტანიკურ ბაღში ყვავის ნოემბერ-დეკემბერში, სხვა კედარებზე 1 თვით გვიან და მათთან ჰიბრიდებს არ იძლევა.

დეკორატიულია და სოლიტერებად და სახეივნო ჯიშად იყენებენ. აქვს მაგარი, მკვრივი და გამძლე მერქანი, რომელსაც იყენებენ სამშენებლო და საავეჯო მასალად, გემთმშენებლობაში. ლიბანური კედარი და ატლასური კედარი დიდად არ განირჩევა ჰიმალაიური კედრისგან და ისევე იყენებენ. მოკლეწიწვა კედარი კი ტანდაბალი (12 მ-მდე სიმაღლის) ხეა, ჩვენში არ გვხვდება.
სერაპიონ საბაშვილი

სერაპიონ სოგრატის ძე საბაშვილი — - საუკუნეებში მოღვაწე ქართველი პოეტი „შაჰნამეს“ ძირითადი ნაწილის „როსტომიანის“ გამლექსავი. მასზე ცნობები დაცულია როგორც თვით „შაჰნამეს“ ქართულ ვერსიებში, ისე ფეშანგის „შაჰნავაზიანსა“ და ქაიხოსრო ჩოლოყაშვილის „ომანიანში“. წარმოშობით გრემისხევის (მთიულეთი) ბერი ყოფილა, იხსენიება კედელაურადაც. ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა მეფე კონსტანტინე -ისა (1478—1505) და მისი ძის ბაგრატ მუხრანბატონის (1512—1539) კარზე. უკვე ხანშიშესულს დაუწყია „როსტომიანის“ ლექსად გაწყობა.
იუგენდსტილი

იუგენდსტილი (გერმ. - ახალგაზრდული სტილი) — არქიტექტურული ან დეკორატიული ხელოვნების სტილი, არტ-ნუვოს (მოდერნი) მსგავსი, პოპულარული ევროპის გერმანულენოვან რეგიონებში გვიან და ადრეულ საუკუნეებში. ეს მიმდინარეობა ასევე პოპულარული გახდა სკანდინავიის ქვეყნებში, სადაც ის ეროვნული რომანტიკული სტილის ნაწილი გახდა.

იუგენდსტილის განვითარების მთავარი ცენტრი მიუნხენი იყო. ეს სტილი სწრაფად გახდა პოპულარული და წარმოების ფართო სპექტრი მოიცვა, მათ შორის იყო სამომხმარებლო საქონელი, ავეჯი და არქიტექტურა. ის შთაგონების წყარო გახდა ხელოვანთათვის, რომლებიც ექსპრესიულ შარჟებსა და კარიკატურებს ქმნიდნენ მთელს ევროპაში. მიმდინარეობის წამყვანი თეორეტიკოსი ბელგიელი ჰენრი ვან დე ველდე გახდა, რომელმაც თავის მხრივ გავლენა იქონია პეტერ ბეჰრენსზე, ჰერმან ობრისტზე და რიჩარდ რიმერსმიდზე.

ვენაში დაახლოებით 1900 წელს ვენის სეცესიის წევრებმა განსხვავებული სტილი შეიმუშავებს.1903 წელს იოზეფ ჰოფგინამ და კოლომან მოზერმა დააფუძნეს ისტორიული ვერკშტეტე და გამორჩეული სტილის ნაკეთობები შექმნეს, რომელსაც ვენური ვერკშტეტეს სტილი შეარქვეს.

ტერმინი იუგენსტილი 1896 წელს გაჩნდა, როდესაც ის პირველად გეორგ ჰირთის დაფუძნებულმა მოდურმა კულტურულმა ყოველკვირეულმა "იუგენდ" გამოაქვეყნა. ეს ტერმინი სპეციფიკურად გერმანელი მხატვრების მიერ შექმნილი გრაფიკული დიზაინის ნამუშევრების აღწერისას გამოიყენებოდა. გერმანული ტრადიციული ოფსეტის ტრადიციაზე დაყრდნობით, ეს სტილი ზუსტ და მახვილ კუთხეებს იყენებდა, ელემენტი, რომელიც უცხო იყო იმ დროის ნატურალისტური სტილისთვის. ერთი ყველაზე თვალშისაცემი თვისება, რომელიც იუგენსტილს გამოარჩევს, არის ამ ნამუშევრებში გამოყენებული ტიპოგრაფია. ტიპურად გამოყენებული ასოებისა და სურათების კომბინაცია განუმეორებელია. ამგვარი კომბინაცია გამოიყენებოდა რომანების, რეკლამებისა და საგამოფენო პლაკატების გაფორმებისას. დიზაინერები ხშირად უნიკალურ შრიფტებს იყენებდნენ, რომელიც ჰარმონიულად ერწყმოდა სურათებს.
კედლის მხატვრობა

კედლის მხატვრობა — კედელზე მიმაგრებულ ტილოზე ან ქაღალდზე, ანდა უშუალოდ ბათქაშზე საღებავით დახატული სურათები და ორნამენტები. კედლის მხატვრობა შეიძლება შესრულდეს ფრესკის, წებოვანი ფერწერის, ტემპერის, ცვილოვანი ფერწერის, ზეთის ფერწერის ტექნიკის საშუალებით. საუკუნიდან გავრცელდა აგრეთვე სილიკატური ფერწერა. ზოგჯერ კედლის მხატვრობას პირობითად მიაკუთვნებენ მოზაიკას.

საქართველოში კედლის მხატვრობის უძველეს ნიმუშებს მიეკუთვნება ქსნის არმაზის ეკლესიის კანკელის (864) და თელოვნის ტაძრის (– სს.) მოხატულობის ფრაგმენტები, დოდოს მონასტრის (დავითგარეჯა) ეკლესიის აფსიდში და მთავარანგელოზების გამოსახულება ( ს.). – საუკუნეებს უნდა მიეკუთვნებოდეს მაცხოვრის ეკლესიის აფსიდის მოხატულობა სვანეთის სოფ. ნესგუნში. კედლის მხატვრობის განვითარების შემდეგი ეტაპი მოიცავს საუკუნის დასასრული — საუკუნეების შუა წლები. – საუკუნეების მიჯნაზე ადრეული პერიოდის ლაკონიური დეკორი, რომელიც მხოლოდ ტაძრის მთავარ ნაწილებს გამოყოფდა, შეიცვალა ვრცელი მოხატულობით. კედლის მხატვრობა სიუჟეტურადაც გამდიდრდა - ტრადიციულის გარდა, ხშირად ქტიტორთა და ადგილობრივი წმინდანთა გამოსახულებები. ამ პერიოდიდან კედლის მხატვრობის რამდენიმე რეგიონული სკოლაა ცნობილი. – საუკუნეებში ტაო-კლარკეთში შეიქმნა კედლის მხატვრობის ნიმუში. ამათგან აღსანიშნავია ოთხთა ეკლესიის ( საუკუნის დასასრული), ოშკის (1036), იშხნის, ხახულის, ტბეთის (ყველა საუკუნის დასასწისი) და სხვა მოხატულობა. ამავე სკოლის ოსტატთა მიერ უნდა იყოს შესრულებული კუმურდოს და მანგლისის ( საუკუნის 10–20-იანი წლები) კედლის მხატვრობა კახეთში კედლის მხატვრობის სკოლა დავითგარეჯის მონასტერთან არის დაკავშირებული. ამ სკოლის კედლის მხატვრობის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნიმუშია უდაბნოს მონასტრის მთავარი ტაძრისა და სატრაპეზოს ფრესკები ( ს.). კედლის მხატვრობის თავისებური სკოლები ჩამოყალიბდა აგრეთვე სვანეთსა და რაჭაში.
ფამფარულა

ფამფარულა, კევის ბალახი — მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი, იშვიათად ორწლიანი ბალახები და ნახევრად ბუჩქებია.

170-მდე სახეობა ძირითადად გავრცელებულია შუა ევროპიდან და ხმელთაშუაზღვისპირეთიდან აღმოსავლეთ აზიამდე. კავკასიასა და შუა აზიაში 80-ზე მეტი სახეობა გვხვდება. საქართველოში — 10, მათგან 4 საქართველოს ენდემია.

სახეობათა მეტი წილი მთის შუა სარტყელში, მშრალ ფერდობებსა და კირქვიანებზე იზრდება. ზოგიერთი სახეობა (ტაუ-საღიზი, ტეკე-საღიზი, საქართველოს სახეობებიდან ჯავახური ფამფარულა და სხვა) კაუჩუკს შეიცავს.
ჩვეულებრივი კულუმბური

ჩვეულებრივი კულუმბური ან უბრალოდ კულუმბური  — ფრინველი მთიულასებრთა ოჯახისა. საშუალო ზომის ფრინველია. მათი სხეულის სიგრძე 18 სმ აღწევს. გვხვდება შერეულ და ფოთლოვან ტყეებში, კორომებში, ბაღებში, პარკებსა და სხვა. იკვებება ალუბლისა და შოთხვის კენკრით, აგრეთვე ცირცელისა და ანწლის თესლითა და სხვ. აქვთ ღრმა ჯამისებრი ბუდე, რომელთა კედლები და ძირი ნაგებია ფხვიერი მასალით. დიამეტრი — 200–220 მმ. ჩვეულებრივი კულუმბური ფართოდ არის გავრცელებული ევროპაში, აღმოსავლეთ აზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში. გვხვდება კავკასიაშიც (საქართველო, სომხეთი, აზერბაიჯანი).
ლაპლანდიური მეგზია

ლაპლანდიური მეგზია — ფრინველი მეგზიასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 15 სმ, წონა 25 გ. ფრთების შლილი 25-28 სმ აღწევს. ბინადრობს ტუნდრაში. გარეგნულად ლელიანის გრატას წააგავს. გავრცელებულია აზიაში, ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. იკვებება თელსითა და მწერებით. ფრენის დროს გამოსცემს მოკლე და მკივანა ხმებს.
პოსტმოდერნისტული არქიტექტურა

პოსტმოდერნისტული არქიტექტურა იყო საერთაშორისო სტილი, რომლის პირველი ნიმუშები უკვე 1950-იან წლებში გამოჩნდა, და რომელიც დღემდე აგრძელებს გავლენას თანამედროვე არქიტექტურაზე. პოსტმოდერნიზმი არქიტექტურაში ზოგადად ხასიათდება ორნამენტისა და წარსული ფორმების დაბრუნებით მოდერნიზმის საერთაშორისო სტილის ფორმალიზმის საპასუხოდ. ისევე, როგორც მრავალ კულტურულ მიმდინარეობაში, პოსტმოდერნიზმის ზოგიერთი ყველაზე მკაფიო და თვალსაჩინო იდეა არქიტექტურაშიც იჩენს თავს. მოდერნისტული მიმდინარეობის ფუნქციონალური და ფორმალიზებული ფორმები და სივრცეები შეცვალა საოცრად მრავალფეროვანმა ესთეტიკამ: სტილები ერთმანეთს ეჯახებიან, ფორმა საკუთრივ არსებობს, ხოლო ნაცნობი სტილების და სივრცეების ვიზუალიზაციის ახალი გზები კი სოკოებივით მრავლდება.

მოდერნისტული არქიტექტურის კლასიკური ნიმუშებია ლივერის სახლი და სიგრამ ბილდინგი კომერციულ სივრცეში, და არქიტექტორი ფრენკ ლოიდ რაიტი ან ბაუჰაუზის მიმდინარეობა კერძო და საზოგადო სივრცეში. პოსტმოდერნისტული არქიტექტურის გარდამავალი ნიმუშებია პორტლანდის შენობა პორტლანდში, ორეგონი, და სონის შენობა ნიუ-იორკში, რომელიც ელემენტებსა და თვისებებს წარსულისგან სესხულობს, თუმცა ამასთან არქიტექტურას ამატებს ფერსა და სიმბოლიზმს. პოსტმოდერნისტული არქიტექტურისთვის შთაგონების უპირველესი ნიმუშია ლას-ვეგასის სტრიპი, აღწერილი 1972 წელს რობერტ ვენტურის წიგნში " " (ვსწავლობდ ლას-ვეგასისგან).

პოსტმოდერნისტულ არქიტექტურას ასევე "ნეოეკლექტიკურსსაც" უწოდებენ, სადაც ფასადს თვისებრიობა და ორნამენტი უბრუნდება, რამაც აგრესიულად ორნამენტგაცლილი მოდერნისტული სტილები ჩაანაცვლა. ეს ეკლექტურობა ხშირად შერწყმულია არაორთოგონალური კუთხეებისა და უჩვეულო ზედაპირების გამოყენებასთან, რომლის ყველაზე თვალსაჩინო ნიმუშია შტუტგარგის სახელმწიფო გალერეა და პიაცა დ'იტალია ჩარლზ ვილარ მურის მიერ. შოტლანდიის პარლამენტის შენობასაც პოსტმოდერნისტულ ყაიდაზე შექმნილს უწოდებენ.

მოდერნისტი არქიტექტორები პოსტმოდერნისტულ შენობებს ვულგარულსა და გადატვირთულს უწოდებენ. პოსტმოდერნისტი არქიტექტორები კი მოდერნისტულ სივრცეების უსულოსა და უნიათოებს უწოდებენ. შეფასებათა განსხვავება ამ მიმდინარეობათა მიზნების სხვადასხვაობითაა განპირობებული: მოდერნიზმს ფესვები მასალის მინიმალურ და დანიშნულებისათვის გამოყენებასა და ორნამენტის ზედმეტობაში აქვს, მაშინ როცა პოსტმოდერნიზმი ადრეული მოდერნისტების შემოღებული მკაცრი კანონების უარყოფაა და სიახლეს ეძებს მშენებლობის სხვადასხვა ტექნიკის, კუთხეებისა და სტილისტური თვისებების გამოყენებით.

გავლენიანი არქიტექტორები
პოსტმოდერნისტული სტილის რამდენიმე ყველაზე გავლენიანი არქიტექტორები არიან:

რიკარდო ბოფილი
ჯონ ბურგი
ტერი ფარელი
მაიკლ გრეივზი
იონ იორდე
ფილიპ ჯონსონი
რიკარდო ლეგორეტა
ჩარლზ უილარდ მური
უილიამ პერეირა
სეზარ პელი
ანტუან პრედოკი
რობერტ შტერნი
ჯეიმზ სტირლინგი
რობერტ ვენტური
პიტერ აიზენმანი
ჩვეულებრივი მეღორღია

ჩვეულებრივი მეღორღია — ფრინველი მემატლიასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 14,5–15,5 სმ, წონა 22–28 გ აღწევს. ფრთების შლილი 26–32 სმ-ის ტოლია. გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. იკვებება მწერებით, ობობებით, ლოკოკინებითა და ჭიებით. შემოდგომაზე აგრეთვე იკვებება კენკრით. უპირატესობას ანიჭებს ღია და ქვიან ადგილებს. გამოსაზამთრებლად აფრიკის კონტინენტზე მიფრინავენ. მათი ბუდე ბრტყელია, დიამეტრით დაახლოებით 15 სმ.
შავამლაყი მეღორღია

შავამლაყი მეღორღია — მიმომფრენი ფრინველი მემატლიასებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 13,5-15,5 სმ აღწევს. იკვებება მწერებითა და ობობებით. გამოსაზამთრებლად აფრიკაში მიფრინავენ. გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში. ჩვეულებრივ ბინადრობს მთისწინეთებში. ვერტიკალურად ვრცელდება 2500 მ-მდე. ბუდეს იკეთებს მიწაზე. დებს 4-5 კვერცხს. საქართველოში გვხვდება მრავალ ადგილას, როგორც მობუდარი ფრინველი.
ცეკვია მეღორღია

ცეკვია მეღორღია — ფრინველი მემატლიასებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე დაახლოებით 15–16,5 სმ აღწევს. ფრთების სიგრძე 9,4–9,7 სმ. წონა 27–31 გრ. სხეულის ქვედა ნაწილი მოთეთრო-მოყვითალო აქვს. ყელი და მკერდი რამდენადმე მოყავისფროა. კურტუმი თეთრი ფერისაა. კუდი მოთეთროა, რომელსაც გასდევს ფართო შავი ზოლი. იკვებება მწერებითა და მათი მატლებით. გავრცელებულია წინა აზიის უდაბნო და სტეპურ ლანდშაფტებში. აგვისტოსა და ზოგჯერ სექტემბრის დასაწყისში გამოსაზამთრებლად მიფრინავს აღმოსავლეთ აფრიკაში, არაბეთსა და ჩრდილო-დასავლეთ ინდოეთში.
არტს-ენდ-კრაფტსი

არტს-ენდ-კრაფტსი — ბრიტანული და ამერიკული ესთეტიკური მიმდინარეობა საუკუნისა მიწურულსა და საუკუნის დასაწყისში. მიმდინარეობამ შთაგონება ჯონ რესკინის ნაშრომებსა და ხელოსანთა შემოქმედების რომანტიკული იდეალიზაციით მიიღო და მწვერვალს დაახლოებით 1880-1910 წლებში მიაღწია.

ეს იყო რეფორმისტული მოძრაობა, რომელმაც გავლენა იქონია ბრიტანულ და ამერიკულ არქიტექტურაზე, დეკორატიულ ხელოვნებაზე, ავეჯის დიზაინზე, ხელოსნობაზე და კოტეჯის მებაღეობაზეც კი. მისი ყველაზე ცნობილი მიმდევრები იყვნენ უილიამ მორისი, ჩარლზ რობერტ აშბი, უოლტერ კრეინი, ნელსონ დოუსონი, ჰერბერტ ტიუდორ ბაკლენდი, ჩარლზ რენი მაკინტოში, ქრისტოფერ დრესერი, უილიამ ლეთები, ფრენკ ლოიდ რაიტი და მხატვრები პრერაფაელიტთა მიმდინარეობიდან.

აშშ-ში ტერმინები „ამერიკელი კფარტსმენი“, ან „კრაფტსმენის სტილი“ ხშირად არქიტექტურულ სტილზე, ინტერიერის დიზაინზე და დეკორატიული ხელოვნებაზე მიუთითებს, რომელიც არტ-ნუვოსა და არტ-დეკოს შორის პერიოდში დომინირებდა, ანუ დაახლოებით 1910-1925 წლებში.

წამყვანი სპეციალისტები
ედვინ ლუტიენსი
ჩარლზ რენი მაკინტოში
უილიამ მორისი
ბიონიური არქიტექტურა

ბიონიური არქიტექტურა, ასევე ბიო-ტექ არქიტექტურა — მიმდინარეობა არქიტექტურასა და დიზაინში, რომელიც იდეებს ბუნებრივი (ანუ ბიოლოგიური) ფორმებისგან სესხულობს. მიმდინარეობამ ჩამოყალიბება საუკუნის დასაწყისში დაიწყო და, შესაბამისად, ადრეულ პროექტებში ფორმის ძიება პრაქტიკულობას უსწრებს წინ. ბიონიური არქიტექტურა ეწინააღმდეგება ტრადიციულ მართკუთხა განლაგებასა და პროექტირების სქემებს, იყენებს რა მრუდ ფორმებსა და ზედაპირებს, რომელიც ბიოლოგიური და ფრაქტალური მათემატიკის კონსტრუქციებისთვისაა დამახასიათებელი.

მნიშვნელოვანი მიმდევრები
გრეგ ლინი
ბეიტს სმარტი
ნიკოლას გრიმშოუ
სანტიაგო კალატრავა
ნორმან ფოსტერი
კენ იანგი
დენიელ ლიბესკინდი
იან კაპლიცკი
კეთილშობილი ირემი

კეთილშობილი ირემი — წყვილჩლიქოსანი ცხოველი ირმისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 240 სმ აღწევს, წონა 300 კგ. რქიანი მხოლოდ ხარია. აქვს გრძელი და წვრილი ფეხები, მოკლე კუდი, დიდი და ოვალური ყურები. ნუკრები ხალებიანი არიან, მოზრდილებს კი ხალები ნაკლებად ემჩნევათ. გავრცელებულია ევროპაში (გარდა ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილისა), მცირე, შუა, ცენტრალური და აღმოსავლეთ აზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკის ზომიერ სარტყელში. იკვებება მცენარეულობით. აქტიურია როგორც დღისით, ისე ღამით. დიდ ნაბიჯებს ადგამს, დამფრთხალი კეთილშობილი ირმის ნახტომის სიგრძე 5-6 მ აღწევს, კარგად ცურავს. განვითარებული აქვს ყნოსვა და სმენა. ჯოგური, პოლიგამიური ცხოველია. მყვირალობა 1 თვეს და მეტხანს გრძელდება. მასობრივი მყვირალობა სექტემბრის დასასრულს შეიმჩნევა. ხარები ამ პერიოდში ჩხუბობენ, ზოგჯერ ერთმანეთს რქებს ამტვრევენ და ჭრილობასაც აყენებენ. მაკეობა 8,5 თვე გრძელდება, შობს 1, იშვიათად 2 ნუკრს. სქესობრივად მე-3 წელს მწიფდება. ცოცხლობს 20 წლამდე (ტყვეობაში 25-30 წელს).

კეთილშობილი ირემი რქებს ყოველწლიურად იცვლის (უმთავრესად მარტ-აპრილში). ახალი რქების ზრდა ივნის-ივლისში მთავრდება. რქების ტოტების რიცხვი 20-მდე აღწევს. კეთილშობილი ირმის რამდენიმე ქვესახეობა არსებობს, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება 1. ჩვენში კეთილშობილი ირემი უმთავრესად ნაკრძალებში (ბორჯომის, ლაგოდეხის) ჰყავთ. ირემზე ნადირობა მე-20 საუკუნის დასაწყისში აიკრძალა, ჯერ განსაზღვრული, შემდეგ კი განუსაზღვრელი ვადით. შეტანილ იყო საქართველოს სსრ. წითელ წიგნში (1982 წ.) და კვლავ რჩება საქართველოს ამჟამად მოქმედ „წითელ ნუსხაში“ (დამტკიცებული 2006 წლის 2 მაისს, საქართველოს პრეზიდენტის #303 ბრძანებულებით „საქართველოს წითელი ნუსხის შესახებ“).
კეთილშობილი მარჯანი

კეთილშობილი (წითელი) მარჯანი — ნაწლავღრუიანი ცხოველი მარჯნის პოლიპების კლასისა. გავრცელებულია ხმელთაშუა ზღვასა და ატლანტის ოკეანეში, 100-200 მ სიღრმეზე. ქმნის დატოტვილ კოლონებს, რომლებიც მჭიდროდაა მიმაგრებული კლდოვან გრუნტზე. თვითონ პოლიპი თეთრია, აქვს 8 ბუმბულისებრი საცეცი, წითელი კიროვანი სხეულაკებისაგან (სპიკულებისაგან) შემდგარი შინაგანი ჩონჩხი, რომლისაგანაც ამზადებენ სამკაულებს — მძივებს, სამაჯურებსა და სხვა.
კეიტონიალეები

კეიტონიალეები — ნამარხ შიშველთესლოვან მცენარეთა რიგი. ფართოდ იყო გავრცელებული ტრიასული პერიოდის ნახევრიდან ცარცულის ბოლომდე. ჰქონდათ თათისებრ რთული ფოთოლი, რომელიც 4 ლანცეტა ფოთოლაკისაგან შედგებოდა. კუპულა ნასკვს წააგავდა და 2 მწკრივად იყო განლაგებული ღერძზე. იგი 6-12 თესლკვირტს შეიცავდა. ზოგში მტვრის მარცვლები აღმოჩნდა, რომელსაც 2 საჰაერო ბუშტი ჰქონდა.

კეიტონიალეები სანაპირო წყლების პატარა მცენარეები იყო.
კელასური (მრავალმნიშვნელოვანი)

კელასური შეიძლება აღნიშნავდეს:

კელასური — მთა აფხაზეთში
კელასური — მდინარე აფხაზეთში
კელასური — სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში
კელასური 1 — სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში
კელასური 2 — სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში
კელასური — სოფელი სოხუმის მუნიციპალიტეტში
კელასური — სოფელი სოხუმის მუნიციპალიტეტში
კელასური

კელასური — მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. სათავე აქვს ბზიფის ქედის სამხრეთ კალთაზე. ხიმსის მყინვარზე, ზღვის დონიდან 2582 მ სიმაღლეზე. ერთვის შავ ზღვას სოფელ კელასურთან. სიგრძე 42 კმ, აუზის ფართობი 220 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლის, მყინვარული და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე. ზაფხულსა და შემოდგომაზე — ინტენსიური წვიმებით გამოწვეული წყალმოვარდნა. წყალმცირეა ზამთარში. წყლის საშუალო მრავალწლიური ხარჯი შესართავთან 13,2 მ³/წმ. ზღვაში წლიურად შეაქვს 420 მლნ. მ³ წყალი. ქვემო დინებაში კელასურის მარცხენა ნაპირიდან წყლის ნაწილი გადის მიწისქვეშა კარსტული ნაპრალით და გამოდის მდინარე ბესლეთის სათავეში მძლავრ წყაროებად. 1978 წელს შესართავიდან 13 კმ-ზე კლდეზვავმა გადაგუბა მდინარე და წარმოშვა ტბა, რომლის ფართობია დაახლოებით 3 ჰა, უდიდესი სიღრმე 21 მ.

კლისური არის მდინარე კელასურის ძველი სახელწოდება.
ეკოლოგიური არქიტექტურა

ეკოლოგიური არქიტექტურა, ასევე მწვანე არქიტექტურა — მიმდინარეობა, რომელიც მშენებლობაში ე.წ. მწვანე დიზაინის ტექნიკას იყენებს. ამ ტერმინს იყენებენ ისეთი შენობების აღწერისას, რომელთა დიზაინში გარემოს ფაქტორები იყო გათვალისწინებული.

ეკოლოგიური არქიტექტურა მიმდინარე მწვავე ეკონომიური, პოლიტიკური და გარემოს დაბინძურების პრობლემების გამოძახილი იყო. ვრცელი გაგებით, ეკოლოგიური არქიტექტურის მიზანი შენობების გარემოზე უარყოფითი ზეგავლენის მინიმუმამდე დაყვანაა მასში გამოყენებული მასალების, ენერგიისა და დამუშავების ადგილის ეფექტურობის გაზრდით.

ენერგიის ეფექტურობა შენობის მთელი ცხოვრების ციკლის განმავლობაში ეკოლოგიური არქიტექტურის ერთადერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ამოცანაა. არქიტექტორები მრავალ განსხვავებულ ტექნიკას იყენებენ შენობის ენერგიის მოხმარების საჭიროების შესამცირებლად და მისი საკუთარი ენერგიის გამომუშავების ან შენარჩუნებისთვის.
კელასურის კედელი

კელასურის კედელი, აფხაზეთის დიდი კედელი — სიმაგრეთა სისტემა, რომელიც მდებარეობს ძველი ქართული ქალაქის ცხუმის აღმოსავლეთით, მდინარე კელასურის მარცხენა ნაპირის გაყოლებით და კოდორის ქედის გასწვრივ.

ისტორია
კელასურის კედელის აგებას სხვადასხვა წყაროები აკუთვნებენ: ქართველებს, ბერძნებს, ბიზანტიელებს და სპარსელებს.

ლოურენს ოლიფანტის თანახმად კელასურის კედელი ააგეს ბერძნებმა ქრისტეს შობამდე რამდენიმე საუკუნით ადრე, რათა დაეცვათ კოდორის დელტაში საკუთარი ახალშენები მეომარი კორაქსებისაგან.

საქართულ საისტორიო მწერლობაში, ჯუანშერის თხზულებაში ის მოხსენიებულია, როგორც აფხაზეთის დიდი კედელი. საუკუნის ამბებთან დაკავშირებით ნახსენებია „ზღუდე კლისურისა“, რომელიც ჩრდილოეთ კავკასიიდან შავისზღვისპირეთში მიმავალ გზებს ამაგრებდა, იდგა ჩრდილოეთ კავკასიიდან დასავლეთ საქართველოში მიმავალ ერთ-ერთ მნიშვნელოვან გზაზე, რომელიც უშუალოდ შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროს მიუყვებოდა.

 საუკუნის დასასრულიდან, აფხაზთა სამეფოს ჩამოყალიბების შემდეგ, ზღუდემ დაკარგა თავისი მნიშვნელობა და თანდათან დაინგრა. მისმა ნაშთებმა ჩვენამდე ვერ მოაღწია.

შემორჩენილია ლევან დადიანის მიერ აფხაზი ფეოდალების შემოსევების შესაჩერებლად საუკუნეში აგებული სასიმაგრო ნაგებობათა სისტემა (საერთო სიგრძე 60 კმ). კედელი იწყება მდინარე კელასურის შესართავიდან, მიუყვება მდინარის მარცხენა ნაპირს, შემდეგ უხვევს ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთისკენ და კოდორის ქედის ძირის სამხრეთი მხრიდან გრძელდება მდინარე ღალიძგის ხეობაში. კელასურის კედელი ერთმანეთთან კოშკებით დაკავშირებული ცალკეული სასიმაგრო ნაგებობებია (კოშკების სისტემა, ზოგჯერ ცალ-ცალკე კოშკები და კედლები). ზღუდით გამაგრებულია მხოლოდ ვიწრო გადმოსასვლელები საკუთრივ აფხაზეთიდან, დალიდან და წებელდიდან. ლევან დადიანმა საგანგებო ღონისძიებანი გაატარა კელასურის კედლის დასაცავად, მაგ., ყოველი ფეოდალი (სასულიერო ან საერო) ვალდებული იყო წელიწადში 1 თვე თავისი მხედრებით ემორიგევა. ლევან დადიანის სიკვდილის შემდეგ კელასურის კედელი მიატოვეს. როდესაც აფხაზმა ფეოდალებმა ძალაუფლება მდინარე ენგურამდე გაავრცელეს, კელასურის კედელმა თავისი ფუნქცია დაკარგა.
ბერლინის კონგრესი

ბერლინის კონგრესი (13 ივნისი — 13 ივლისი, 1878 წელი) — საერთაშორისო კონგრესი, რომელშიც მოწვეულ იქნა ავსტრია-უნგრეთის და ინგლისის მოთხოვნითა და გერმანიის მხარდაჭერით რუსეთ-ოსმალეთის 1877-1878 წლების ომის შემდგომ დადებული სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულების (1878) პირობების გადასასინჯად.

კონგრესის შედეგად მაკედონია (სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულებით შედიოდა ბულგარეთის შემადგენლობაში) დაუბრუნდა ოსმალეთს. ბულგარეთის ტერიტორია, რომელსაც მიღებული ჰქონდა ავტონომია, ნახევარზე მეტად შემცირდა. ბალკანეთის სამხრეთით მდებარე ბულგარელებით დასახლებული ოლქებისაგან შეიქმნა აღმოსავლეთი რუმელია, რომელიც სულთნის გამგეობაში რჩებოდა, თუმცა ენიჭებოდა ადმინისტრაციული ავტონომია. ცნეს სერბეთის, ჩერნოგორიის და რუმინეთის დამოუკიდებლობა. ჩერნოგორიის ტერიტორია სან-სტეფანოს საზავის პირობებით მიღებულთან შედარებით შემცირდა ორი მესამედით. ავსტრია-უნგრეთმა მიიღო სლავებით დასახლებული ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის ოკუპირების „უფლება“. რუსეთს დაუმკვიდრეს ბათუმი, ყარსი და არტაანი, ასევე ბესარაბიის სამხრეთ ნაწილი. ოსმალთა უღლისაგან საბოლოოდ გათავისუფლდა აჭარა-ქობულეთი, თუმცა საქართველოსა და სომხეთის მიწა-წყლის მნიშვლენოვანი ნაწილი კვლავ ოსმალეთს დარჩა.
კელასურის მღვიმოვანი

კელასურის მღვიმოვანი — კარსტული მღვიმოვანი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარეებს კელასურსა და მაჭარის შუა მთისწინეთში, სოფელ კელასურის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ზღვის დონიდან 190 მ, მდინარის დონიდან 1-2 მ. გამომუშავებულია ზედაცარცულ შრეებრივ კირქვებში. აერთიანებს ერთი მეორესთან მიჯრით განლაგებულ და ერთმანეთთან დაკავშირებულ მდინარე კელასურის ფსკერქვეშა მჭვიმეებს, რომლებიც შედგება ვერტიკალური და სუბჰორიზონტალური მონაკვეთებისაგან. მიწისქვეშა გამდინარე ნაკადები ასაზრდოებს ბესლეთის წყაროებს. მღვიმოვანის ჯამური სიგრძეა 1380 მ. მღვიმის სიღრმე — 80 მ. მღვიმე ეპიზოდურად წყლით ივსება. ჰაერის ტემპერატურა ბოლო დარბაზში 12 °.
იგლუ

იგლუ — კანადელი ესკიმოსების ზამთრის საცხოვრებელი.

იგლუ შენდება თოვლის ბლოკებისგან და წარმოადგენს გუმბათისებრ კონსტრუქციას. როგორც წესი იგლუს დიამეტრია 3-4 მეტრი და სიმაღლე 2 მეტრამდე. ღრმა თოვლისას იგლუს შესასვლელი კეთდება თოვლში გათხრილი გვირაბის სახით, ხოლო თუ თოვლის საფარი არაა სქელი, მაშინ გარედან თოვლის ბლოკებისგან კეთდება დერეფანი, ეს იგლუს ქარისგან იცავს. თოვლი კარგი თბოიზოლატორია, ამიტომ როდესაც ჰაერის ტემპერატურა −40 −45 გრადუსია, შიგნით ტემპერატურა შესაძლოა მერყეობდეს −7-დან + 26 გრადუსამდე. იგლუს სპეციალურად არ ათბობენ. ცივი ჰაერის შემოდინება უზრუნველყოფს თოვლის შიდა ზედაპირის გაყინვას, რაც არ იძლევა იგლუს დადნობის საშუალებას.

იგლუს ასაშენებლად აუცილებელია დიდხანს ნადები კარგად გამაგრებული თოვლი. ბლოკების დაჭრა ნებისმიერი მჭრელი ინსტრუმენტით შეიძლება. გამოჭრა იმ მხრიდან იწყება, საიდანაც ქარი უბერავს, რადგან აქ თოვლი უფრო მკვრივია. ხანდახან თოვლის ბლოკებთან ერთად ყინულიც გამოიყენება, რათა იგლუში სინათლემ შეაღწიოს. იგლუს ჭერში ტოვებენ ღია ხვრელს ვინტილაციისთვის და განათებისთვის.

იგლუს არქიტექტურა უნიკალურია. მისი ბლოკები სპირალურად ლაგდება ისე, რომ კედლები თავისუფლად იტანს სახურავის სიმძიმეს, ხოლო ვინტილაცია არ აძლევს თოვლს გადნობის საშუალებას.

იგლუში დასაძინებელი ადგილები ამაღლებულ პლატფორმაზეა, ვინაიდან თბილი ჰაერი ზემოთ ადის, ხოლო ცივი ქვემოთ ჩადის. ზოგი ტომები იგლუში ცხოველთა ტყავებს აფენენ მეტი სითბოსთვის.
დოდო ჭიჭინაძე

დოდო ჭიჭინაძე (დ. 28 დეკემბერი, 1924, ქუთაისი — გ. 3 ნოემბერი, 2009, თბილისი) — ქართველი კინოსა და თეატრის მსახიობი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1960). საქართველოს სახალხო არტისტი (1976).

1944–1945 დაამთავრა საქართველოს კინოსტუდიასთან არსებული კინომსახიობის სტუდია. 1950 წლიდან იყო კოტე მარჯანიშვილის თეატრის მსახიობი.

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

ფილმოგრაფია
1946: „დავით გურამიშვილი“ (ქეთევანი) რეჟისორები ნიკოლოზ სანიშვილი, იოსებ თუმანიშვილი
1949: „ბედნიერი შეხვედრა“ (ეთერი) რეჟ. ნიკოლოზ სანიშვილი
1954: „ჭრიჭინა“ (თინა) რეჟისორები სიკო დოლიძე, ლევან ხოტივარი
1955: „ცისკარა“ (მზია) რეჟ. სერგო ჭელიძე
1956: „ბაში-აჩუკი“ (ნინო) რეჟ. ლეო ესაკია
1959: „ნინო“ (ეთერი) რეჟ. ლეო ესაკია
1960: „შეწყვეტილი სიმღერა“ (დოდო, გურამის ცოლი) რეჟ. ნიკოლოზ სანიშვილი
1977: „სინემა“ რეჟ. ლიანა ელიავა
1983: „ცისფერი მთები ანუ დაუჯერებელი ამბავი“ რეჟ. ელდარ შენგელაია
1986: „ორომტრიალი“ (ქეთევანი) რეჟ. ლანა ღოღობერიძე
1987: „ბილიკი“ რეჟ. მამუკა მინდიაშვილი
1992: „ვალსი პეჩორაზე“ რეჟ. ლანა ღოღობერიძე
2000: „ნეტავ აღარ იწვიმოს“ რეჟ. მაია არჩვაძე
2000: „შური“ რეჟ. ზაზა მერაბიშვილი
2005: „გაფითრებული თებერვლის ლანდი“ (მარო მაყაშვილი) (დოკუმენტური ფილმი) რეჟ. გია ჭუბაბრია
2006: „ასეთი სიყვარული“ რეჟ. ნინო ბასილია
2006: „გამცილებელი“ რეჟ. სანდრო ჯანდიერი
2009: წარსული სიყვარულის გახსენება რეჟ. შოთა კალანდაძე
2009: კადრები კოსმოსში რეჟ. შოთა კალანდაძე

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1960: საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1976: საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
1999: ღირსების ორდენი ქართული კინოხელოვნების განვითარებაში, მის პოპულარიზაციაში შეტანილი პირადი დიდი წვლილის, ნაყოფიერი შემოქმედებითი და საზოგადოებრივი მოღვაწეობისათვის
კენაფი

კენაფი — ერთწლოვანი ლაფანბოჭკოვანი მცენარე ბალბისებრთა ოჯახისა. კენაფი ველურად გვხვდება სამხრეთ აფრიკაში და ცენტრალურ ინდოეთში. ტენისა და სითბოს მოყვარულია, კულტურაში კენაფი მოჰყავთ ძირითადად აღმოსავლეთ, სამხრეთ-აღმოსავლეთ და სამხრეთ აზიაში, ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში, სამხრეთ აფრიკაში.

გალერეა