iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჯუმბერ ლეჟავა

ჯუმბერ ლეჟავა (დ. 23 ივლისი, 1939 — გ. 25 ივლისი 2014) — ქართველი სპორტსმენი, მოგზაური და რეკორდსმენი.

დაიბადა თბილისში. 1966 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ინჟინერ-ელექტრიკოსის სპეციალობით. 1987 წელს გადატანილი მუცლის ღრუს მძიმე ოპერაციის შემდეგ შეიმუშავა ვარჯიშების საკუთარი სისტემა. 1990-1992 წლებში დაამყარა მსოფლიო და გინესის რეკორდები ჰორიზონტალური მდგომარეობიდან მკლავებზე აზიდვებში (რამდენიმე გაუმჯობესებით, უკანასკნელად 2001 წ.).

1993 წლის 13 აგვისტოდან 2002 წლის 3 ნოემბრამდე ველოსიპედით იმოგზაურა მსოფლიოს გარშემო: 3333 დღის განმავლობაში გადალახა აზიის, ავსტრალია-ოკეანეთის, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკის, ევროპისა და აფრიკის 234 ქვეყანა და დამოკიდებული ტერიტორია, 2-ჯერ ეწვია ანტარქტიდას; გადაიღო 50.000-ზე მეტი ფოტო-კადრი და 200 სთ-ზე მეტი ვიდეო ფირი; შექმნა მოგზაურობის 7.000 გვერდიანი დღიური.

გარდაიცვალა 2014 წლის 25 ივლისს.

ჯილდოები
დაჯილდოებულია საქართველოს სახელმწიფო ჯილდოებით, მ. შ. ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენით, საქართველოს სახელმწიფო პრემიით. საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროსგან მინიჭებული აქვს „მოგზაური დიპლომატის“ სტატუსი (1993), ხოლო იუნესკოსგან — „მსოფლიო სპორტსმენის“ დიპლომი (1999).

გალერეა
ლიეტუვის შრომის პარტია

შრომის პარტია — მემარცხენე-ცენტრისტული პოლიტიკური პარტია ლიეტუვაში. დააარსა რუსმა მილიონერმა ვიქტორ უსპასკიხმა 2003 წელს, საპარლამენტო არჩევნებამდე ერთი წლით ადრე. პარტიის რიგებში ძირითადად გაწევრიანებულები არიან ნაკლებადცნობილი ლიეტუველი პოლიტიკოსები, რომელთა შორის 10 ოფიციალური მილიონერია.

პარტიამ 2004 წლის ევროპარლამენტის არჩევნებში მოიპოვა განსაცვიფრებელი წარმატება: ლიეტუვისთვის კუთვნილი 13 ადგილიდან 5 მანდატი შრომის პარტიას ერგო.

2004 წლის საპარლამენტო არჩევნებში პარტიამ მიიღო 141-კაციანი ლიეტუვის სეიმის 39 მანდატი და ჩამოაყალიბა ყველაზე მსხვილი საპარლამენტო ფრაქცია. პარტიის ვიცე-პრეზიდენტი ვიქტორას მუნტიანასი პარლამენტის აჩევნების შემდეგ გახდა ლიეტუვის სეიმის თავმჯდომარის მოადგილე. შრომის პარტია სამთავრობო კოალიციაშია სოციალ-დემოკრატებთან და სოციალ-ლიბერალებთან.

10 ნოემბერს დასრულდა მოლაპარაკებები ოთხპარტიიან კალიციას შორის პორტფელების განაწილების შესახებ მომავალ მთავრობაში. სოციალ-დემოკრატებისა და ახალი კავშირის კოალიციამ მიიღო პრემიერ-მინისტრისა და კიდევ 13-დან 7 მინისტრის პორტფელი, ასევე მათ დაიკავეს სეიმის თავმჯდომარის თანამდებობაც, ხოლო შრომის პარტიამ და გლეხთა კავშირი და პარტია ახალი დემოკრატებმა მიიღეს 6 პორტფელი. შრომის პარტიის წევრებს ერგოთ მეურნეობის, შინაგან საქმეთა, იუსტიციის, ჯანმრთელობის დაცვისა და კულტურის მინისტრთა პორტფელები, ხოლო გლეხთა კავშირსა და პარტია ახალ დემოკრატებს სოფლის მეურნეობისა.

2005 წლის ივნისში ლიეტუვის მეურნეობის მინისტრმა ვიქტორ უსპასკიხმა დაწერა განცხადება გადადგომის შესახებ და იგი გადაყენებულ იქნა პრემიერ-მინისტრის მიერ, მას მერე, რაც სამსახურებრივი ეთიკის კომისიამ განაცხადა, რომ მინისტრმა სახელმწიფო სამსახურში დაარღვია კერძო და საზოგადოებრივი ინტერესების შეთანხმების შესახებ კანონი.

2006 წლის პარლამენტის უმრავლესობის გადაწყვეტილებით (94 მომხრე, 11 წინააღმდეგი) თანამდებობას ჩამოაშორეს თავმჯდომარე არტურას პაულაუსკასი სეიმის კანცელარიაში თანამდებობის ბოროტად გამოყენების სკანდალური ფაქტების გამომჟღავნების გამო. პარლამენტის თავმჯდომარედ კი აირჩიეს მისივე მოადგილე შრომის პარტიის წევრი ვიქტორას მუნტიანასი, რომელიც სულ მალე თავის ჯგუფთან ერთად გავიდა პარტიის რიგებიდან და ჩამოაყალიბა სახალხო დემოკრატიული პარტია.
გედიმინასის კოშკი

გედიმინასის კოშკი – ისტორიულ-კულტურული ძეგლი ვილნიუსში. იგი იყო ზედა ციხის შემადგენელი ნაწილი, რომელსაც ჰქონდა თავდაცვითი დანიშნულება. დღესდღეობით გედიმინასის კოშკი არის ერთადერთი, რაც დაუზიანებლად შემორჩა ზედა ციხისგან. თუმცა, არქეოლოგიური გამოკვლევების შედეგად ციხის ზოგიერთი ნანგრევი აღდგენილია.
თავდაპირველად, ლიტვის დიდ მთავარ გედიმინასს აუგია ხის ციხე. 1409 წელს კი დიდ მთავარს, ვიტაუტას დიდს, აგურის ციხის მშენებლობა დაუსრულებია.
ლიეტუვის პასპორტი

ლიეტუვის პასპორტი ( — ლიეტუვის რესპუბლიკის მოქალაქის პასპორტი) — ლიეტუვის რესპუბლიკის მოქალაქეთათვის გაცემული ოფიციალური დოკუმენტი, რომლითავ ხდება ლიეტუვის მოქალაქის დადგენა და საზღვარგარეთსა და ევროკავშირში გამგზავრება. ადამიანის ლიეტუვის ტერიტორიაზე იდენტიფიკაციისთვის გამოიყენება საიდენტიფიკაციო ბარათი.

პასპორტი შეიცავს 32 გვერდს და მრავალკარბონატისგან დამზადებულ ერთ გვერდს, რომელსეც საანკეტო მონაცემები, ფოტოგრაფია და ხელმოწერა ამოტვიფრულია ლაზერის მეშვეობით. ყველა მონაცემი ჩაწერილია სამ ენაზე – ფრანგულად, ინგლისურად და ლიეტუვურად. ბავშვთათვის პასპორტი მოქმედებს 1 წლის განმავლობაში, ხოლო უფროსთათვის - 2 წლის განმავლობაში. >

გალერეა
გულის წასვლა (ცხოველისა)

გულის წასვლა — გულის წასვლა (ლათ. ) ეწოდება თავის ტვინის იშემიის შედეგად გარეგან გაღიზიანებაზე რეაქციის უეცარ და დროებით დაკარგვას.

გამომწვევი მიზეზი
ტრავმა, პოსტჰემორაგიული ანემია, შიში და სხვა.

მკურნალობა
უპირველეს ყოვლისა, აცილებენ მიზეზს, ცხოველს მოსვენებულ მდგომარეობაში ათავსებენ, აძლევენ საგულე საშუალებებს (კოფეინი, ქაფური, კორდიამინი) რეკომენდებულია კანის დაზელა, ნიშადურის სპირტის შესუნთქვა და ოქსიგენოთერაპია.

თუ სინკოპე განვითარდა ანემიური მდგომარეობის გამო, ცხოველს სასწრაფოდ ესაჭიროება შესაბამისი ჯგუფის ჰემოტრანსფუზია, კრისტალოიდური ხსნარების ინფუზია და კოლოიდების ტრანსფუზია. აუცილებელია ცხოველი მოთავსდეს ვეტერინარული ინტენსიური თერაპიის ან რეანიმაციის განყოფილებაში და მის მდგომარეობას თვალყური ადევნოს ვეტერინარ–რეანიმატოლოგმა.
ვევისი

ვევისი — ქალაქი ლიეტუვაში, ელექტრენაის თვითმმართველობის შემადგენლობაში, ვევისის სამამასახლისოს ადმინისტრაციული ცენტრი.

საერთო დახასიათება
განლაგებულია მაგისტრალის 1 ვილნიუსი — კაუნასი— კლაიპედა ორივე მხარეს და ვილნიუს - კაუნასის რკინიგზაზე. ქალაქშია რკინიგზა, ავტობუსების გაჩერება, სასტუმრო. საკვები მრეწველობის საწარმოები (” ”), (” ”), ორი მუზეუმი — ლიეტუვის გეოლოგიის მუზეუმი და გზათა მუზეუმი (1995 წლიდან. დამთვალიერებელს აცნობს ლიეტუვაში გზების, საგზაო მშენებლობისა და ტრანსპორტის ისტორიას უძველესი დროიდან დღევანდელობამდე). აქვეა დაწყებითი და საშუალო სკოლა.

1990 წლისთვის ქალაქში იყო 5,6 ათასი მცხოვრები, 2001 წლის მონაცემებით 5,303 ხოლო 2005 წელს 5,246 ადამიანი.

დასახელება
ქალაქის დასახელება მომდინარეობს ტბა ვევისის სახელისგან. პოეტური გამონაგონი, რომელიც ქალაქის სახელს გედიმინასის ცოლს ევა იოანენს ასულს უკავშირდება, დასაბუთებული არ არის.

ისტორია
მამულის პირველი წერილობითი ხსენება 1539 წელს განეკუთვნება. იმხანად მხოლო ადგილია ნახსენები. დაახლოებით 1600 წლისთვის აიგო ეკლესია და მონასტერი. საუკუნის დამდეგს ვილენის წმინდა-სასულიერო ძმობის მართლმადიდებლური ტიპოგრაფია ამოქმედდა, სადაც საეკლესიო სლავურ ენაზე კირილიცის შრიფტით რელიგიურ-ზნეობრივი და პოლემიკური შინაარსის წიგნები იბეჭდებოდა. ყველაზე ადრინდელი 1611 წლით თარიღდება. 1660 წლამდე უკვე 25 წიგნი იყო გამოცემული რუსულ და პოლონურ ენებზე. თავადმა ბოგდან ოგინელმა ღვთისმშობლის მიძინების მართლმადიდებლური ტაძრის აგებას ჩაუყარა საფუძველი. 1806 წელს მონასტერი სამრევლო ეკლესიად გადაკეთდა. 1812 წელს ნაპოლეონის ჯარის სოფელში შეჭრას ეკლესია-მონასტრის გადაწვა მოჰყვა. ვევისის მოსახლეობის ზრდას ხელი საუკუნის მეორე ნახევარში სანქტ-პეტერბურგიდან —— ვილნო —— ვარშავის მიმართულებით რკინიგზის მშენებლობამ შეუწყო (1862). პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ვევისთან ახლოს გადიოდა სადემარკაციო ხაზის, რომელიც ფაქტობრივად საზღვარი გახდა პოლონეთთან. 1950 წლიდან ვევისს ქალაქისა და რაიონული ცენტრის სტატუსი მიენიჭა. 2000 წელს კი ახლადშექმნილ ელექტრენაის თვითმმართველობაში შევიდა.
კოლაფსი (მედიცინა)

კოლაფსი — გულის მუშაობის დროებით, უეცრად წარმოშობილი სისუსტე და სისხლძაღვთა ტონუსის დაცემა, რასაც თან ახლავს არტერიული წნევისა და ყველა სასიცოცხლო ფუნქციის მკვეთრი დაქვეითება.

ტრავმა უხვი სისხლდენით და ძლიერი გამაღიზიანებელი ტკივილებით, ზოგჯერ მწვავე ინტოქსიკაცია, შეშინება, გადაღლილობა.

უეცარი ზოგადი სისუსტე, პულსი ხშირი, სუსტი და ძაფისებური, სუნთქვა იშვიათი, ზედაპირული, ლორწოვანი გარსები მკრთალი-ციანოზური, ზოგადი ტემპერატურა და გარეგან გაღიზიანებაზე რეაქცია დაქვეითებული, კუნთები მოდუნებულია, კიდურები ცივია.

უპირველეს ყოვლისა აცილებენ მიზეზს, გულის ფუნქციას აწესრიგებენ, სისხლდენას აჩერებენ, ატარებენ სისხლის გადასხმას, კანქვეს შეჰყავთ კოფეინი, ქაფურის ზეთი (ან ვენაში ქაფურის შრატი). ინტოქსიკაციის დროს-უროტროპინის 40%-იანი ხსნარი კოფეინთან ერთად, სხეულის დაზელა, გათბობა და თბილად შეხვევა.
ფაშვის გადავსება

ფაშვის გადავსება (ლათ. ) — ცხოველის მიერ უკონტროლო ჭამის შედეგად დიდი რაოდენობით კონცენტრული (ქერი, ჭვავი, ხორბალი,სიმინდის მარცვალი და სხვა) და უხეში მშრალი სახის (ნამჯა, ბზე, ჩენჩო ) საკვების დაგროვება.

გამომწვევი მიზეზი
ავადმყოფობის განვითარებას ხელს უწყობს წყლის, მოციონის, ვიტამინების, მინერალური ნივთიერების უკმარისობა და გამჭლევება.

კლინიკური ნიშნები
დაავადების კლინიკური ნიშნებია საკვების მიუღებლობა, ცხოველი წუხს, მუცელზე იყურება, დგას მოკუზული, მუცელზე ირტყამს უკანა კიდურებს, მოუსვენრობს(ზოგჯერ წევს, წამოდგება), ბღავის, ცოხნა და ბოყინი უწყდება, ეწყება ნერწყვდენა, იშვიათად პირღებინება. მარცხენა საშიმშილე ფოსო უსწორდება კუკუხოს ზედაპირს. ფაშვის შიგთავსი მკვრივი კონსისტენციისაა, ხელის დაწოლისას წარმოიშობა ორმო (ფოსო), რომელიც ნელ-ნელა ქრება (ამოივსება), ფშვის შეკუმშვები სუსტდება და იშვიათი ხდება, ზოგჯერ ქრება კიდეც. სუსტდება წიგნარის ხმები, მაჭიკისა და ნაწლავების პერისტალტიკა. დეფეკაცია იშვიათია, განავალი მაგარია, დაფარულია ლორწოთი და აქვს მოშავო-მორუხო ფერი. ავადმყოფობის ხნგრლივი მიმდინარეობის შემთხვევაში ცხოველი მოწყენილია, ახასიათებს კუნთების ფიბრილური კანკალი. მოძრაობის დროს ბარბაცებს. პულსი გახშირებულია და სუსტი, სუნთქვა ხშირია, ლორწოვანი გარსები ციანოზურია.

მკურნალობა
დაავადების დასაწყისში ცხოველს უნიშნავენ 1-2 დღიან მშიერ დიეტას, წყალს არ უზღუდავენ, გაზების წარმოშობის საწინააღმდეგოდ ასმევენ იქტიოლს, 1 ლიტრა ფორმალინის 1%-იან ხსნარს, აწარმოებენ ფაშვის ამორეცხვას სუსტი მადეზინფიცირებელი ხსნარებით, უკეთებენ ფაშვის მასაჟს, დიათერმიას, აძლევენ საფაღარათოებს, რუმინატორულ საშუალებებს.
გარლიავა

გარლიავა (ლიეტუვ. ) — ქალაქი კაუნასის რაიონში; ლიეტუვა; გარლიავის საქალაქო და სამხარეო სამამასახლისოს ცენტრი (ლიეტუვ. ).

აღწერილობა
ქალაქი კაუნასიდან სამხრეთით 10 კილომეტრში და კაუნას-კალინინგრადის რკინიგზის გარლიავას სადგურიდან 1,5 კმ-ში მდებარეობს. ქალაქშია ფოსტა, ავტობუსის გაჩერება, საყდარი, ბიბლიოთეკა, ორი მუზეუმი (რეზისტენციის მუზეუმი გიმნაზიაში და სამხარეო მუზეუმი სკოლაში), სასტუმრო, ფუნდუკი, საავადმყოფო, აფთიაქები, სარემონტო-მექანიკური ქარხანა, სატრიკოტაჟო პროდუქციის წარმოება.

1970 წელს ქალაქში 6 ათასი მცხოვრები ფიქსირდებოდა, 2005 წელს 13,400 ადამიანი.

დასახელების თავდაპირველი ფორმა იყო, რაც გვარ გოდლევსკიდან მომდინარეობს.

გერბი დამტკიცებულია 1994 წელს. გამოსახავს ტოტს მუხის სამი ფოთლით.

ისტორია
დასახლებულმა პუნქტმა საუკუნის დამდეგიდან იწყო ჩამოყალიბება იქვე გაყვანილ გზატკეცილთან ახლოს. 1809 წელს წმინდა სამების საყდარი, ხოლო 1814 წელს ლუთერანული ტაძარი აღიჭურვა. ორ მსოფლიო ომს შორის თემის ცენტრს წარმოადგენდა. მოსახლეობის დიდ ნაწილს ებრაელები შეადგენდნენ, მათი უმეტესობა მეორე მსოფლიო ომის დროს ამოწყდა. 1944 წლის ზაფხულში გადაწვეს სინაგოგა და ასევე ლუთერანული ეკლესია.
მაჭიკი

მაჭიკი, მცოხნელი ძუძუმწოვარი ცხოველების რთული კუჭის ბოლო (მე-4) განყოფილება. მაჭიკი შიგნიდან ამოფენილია ერთშრიანი მომნელებელი ეპითელიუმით, რომლის უჯრედები გამოყოფენ კუჭის წვენს, რომელიც შეიცავს პეფსინს. ახალშობილი ცხოველების მაჭიკის წვენიდან მზადდება კვეთი, რომელსაც ხაჭოსა და ყველის დასამსაზედლად იყენებენ.

მაჭიკის ანთება
მაჭიკის ანთება — ხასიათდება მისი ლორწოვანი გარსისა და სხვა შრეების მწვავე და ქრონიკული ანთებით, ავადდებიან უმთავრესად ძუძუმწოვარა ხბორები.

გამომწვევი მიზეზი
გამომწვევი მიზეზია ხბორების კვებისა და შენახვის სანიტარულ-ჰიგიენური წესების დარღვევა, როდესაც რძით კვებიდან მცენარეულ კვებაზე სწრაფად გადაჰყავთ, ან ხბორებს ასმევენ ჭუჭყიან, ცივ, დამჟავებულ რძესა და შრატს. არ არიან უზრუნველყოფილნი წყლით და იძულებული არიან დალიონ წუნწუხი.

კლინიკური ნიშნები
მაჭიკის ანთების დამახასიათებელ ნიშნად ითვლება მადის გაუარესება, ზოგადი მოწყენილობა, მოდუნება, ხშირი მთქნარება, კვნესა, პერიოდულად წარმოიშობა ფაშვის მეტეორიზმი, მისი შეკუმშვები არარითმულია და იშვითი (5 წუთში 2-5 ჯერ) მოსვენების პაუზები გაგრძელებულია 2 წუთამდე, მარჯვნივ მაჭიკის არეში პერკუსია იწვევს მტკივნეულ რეაქციას. მაჭიკში ხმიანობა ძლიერდება, სუსტდება. ნაწლავების პერისტალტიკა შესუსტებულია, დეფეკაცია იშვიათია, განავალი მაგრდება, დაფარულია ლორწოს ფენით.

კონიუქტივა შეწითლებულია, სკლერა კი ოდნავ გაყვითლებულია, პირის ლორწოვანი გარსი შეწითლებულია. ენის დვრილები მკვეთრადაა გაწითლებული, სხეულის ტემპერატურა, პულსი და სუნთქვა უმეტეს შემთხვევაში ნორმის ფარგლებშია.

მკურნალობა
მკურნალობა უნდა იქნეს მიმართული გამომწვევი მიზეზების მოცილებაზე. ფაშვის ამორეცხვის, საფაღარათო მარილებისა და ზეთების მიცემის შემდეგ უნიშნავენ დიეტურ კვებას, რაციონში შეაქვთ კარგი სიმინდის სილოსი, შაქრის ჭარხალი, სტაფილო, მდელოს რბილი თივა ან მწვანე ბალახი. უნიშნავენ აგრეთვე მარილმჟავას პეფსინით და ხელოვნურ კარლსბადის მარილს.
წიგნარის დაცობა

წიგნარის დაცობა (ლათ ) - ხასიათდება წიგნარის ფურცლებსშუა ნიშების საკვების მაგარი ნაწილაკებით ან სილით გადავსებით.

გამომწვევი მიზეზები
გადავსება შეიძლება აღმოცენდეს წვრილად დაჭრილი ნამჯის, ბზის, მარცვლის, ფეტვის, შვრიის, ბამბის ჩენჩოს და სხვათა დიდი რაოდენობით მიცემის შემდეგ, ან ცხოველის მიერ მიწის ჭამით, მინერალური შიმშილის დროს. დაავადების წარმოშობას ხელს უწყობს არასაკმარისი წვნიანი საკვების, წყლის მიღება და მოციონის უკმარისობა, განსაკუთრებით მაკეობის მეორე ნახევარში.

კლინიკური ნიშნები
წიგნარის გადავსების ნიშნად ითვლება მოწყენილობა. შეზღუდული მოძრაობა, მადისა და წყურვილის დაკარგვა, ცოხნის შეწყვეტა. ფაშვის შეკუმშვების შემცირება და შესუსტება, მისი რითმის დარღვევა. წიგნარაში ხმიანობა სუსტად და იშვითად ისმის, შემდგომში სავსებით ქრება. წიგნარის პერკუსიით ვადგენთ ბგერის საზღვრების გადიდებას, ტკივილს და გაძლიერებულ კვნესას. მაჭიკისა და ნაწლავების პერისტალტიკა სუსტდება, ადგილი აქვს დეფეკაციის გაიშვიათებას, ჩნდება ყაბზობა.

მკურნალობა
უპირველეს ყოვლისა შევუწყვეტთ საკვებს, რომელმაც გამოიწვია დაავადება და ვაძლევთ წვნიან საკვებს (სილოსი, შაქრის ჭარხალი, სტაფილო და სხვა). წყალი ეძლევა ნებაზე, მედიკამენტური ჩარევა უნდა იყოს მიმართული წინაკუჭების მოტორული ფუნქციის გაძლიერებისაკენ და წიგნარის შიგთავსის გათხიერებისა და მოშორებისაკენ. აღნიშნულისათვის როგორც შიგნით, ასევე წიგნარაში შეჰყავთ საფაღარათო მარილები და ზეთები, რომლის შემდეგ ვაძლევთ რუმინატორულ საშუალებებს. კარგ შედეგს იძლევა ნატრიუმის ქლორიდის 5% -იანი ხსნარის ვენაში შეყვანა.
ჟემაიტია

ჟემაიტია (ჟჲამაიტია, ლიეტ. , ჟემ. ; სამოგიტია, ადრინდ. ჟმუძი) — ეთნოგრაფიული რეგიონი თანამედროვე ლიეტუვის ჩრდილო-დასავლეთში. ისტორიულად — ნემანის ქვემო დინებასა და ვინდავას (ვენტას) შორის მდებარე ქვეყანა. ჟმუძს ასევე უწოდებდნენ აქ მობინადრე ლიეტუვურ ტომებს (იხ. ჟემაიტები).

ზოგიერთი პოლონელი ისტორიკოსის აზრით, ჟემაიტია და საუკუნეშიც კი დიდ ფართობს იკავებდა. რეგიონის სანდო ისტორია საუკუნიდან იწყება, როდესაც მეზობლად გერმანელები გაჩნდნენ და სავსეა მათთან მომხდარი ბრძოლების შესახებ ინფორმაციით საუკუნის დამდეგამდე. ჟემაიტია საკმაო ხანს იცავდა გერმანელებისგან საკუთარ სარწმუნოებასა და დამოუკიდებლობას. ქვეყანაში რამოვეს წმინდა სავანე იყო, სადაც ჯერ კიდევ საუკუნეში ლიეტუვიდან ოტებული კულტმსახურები აფარებდნენ თავს.

ამასთან ჟემაიტია ეროვნული გადმოცემების და ჩვეულებების გულმხურვალე დამცველი იყო და გაალმასებით იცავდა ლიტველი დიდი მთავრების მიერ სიახლეების შეტანისგან. 1254 წლის მოლაპარაკების მიხედვით მინდოვგი ჟმუძს ლივონიის ორდენს გადასცემს. 11 წლის შემდეგ ლატვიელებისა და კურონების დახმარებით თავისუფლდება ლივონიელი რაინდებისგან, თუმც, მოკლე ხანში ტევტონთა ორდენთან უხდება ბრძოლა. განსაკუთრებით ხშირი და სახიფათო იყო გერმანელთა თავდასხმები საუკუნეში, რაც მხოლოდ კეისტუტის დროს გადავიდა პარტიზანულ ომში. კეისტუტის სიკვდილისთანავე 1382 წელს ლიტვის დიდმა მთავარმა იაგაილომ ჟმუძი ლივონელებს გადასცა. მაგრამ ჟმუძელები მალევე აჯანყდნენ და ლივონური უღელი მოიცილეს. 1398 წელს ჟმუძი ვიტოვტმა ხელახლა მიუბოძა ლივონელებს, რომელთაც 1400-1401 წწ აჯანყების შემდეგ ხელმეორედ გადასცეს გერმანელებს. 1410 წელს ჟემაიტიამ გერმანელთა შეჭრა მოიცილა თავიდან. ამ დროიდან ამ მიწების მფლობელები ვიტოვტი და იაგაილო აქ ქრისტიანობას ავრცელებენ, რაც მოსახლეობის სასტიკი წინააღმდეგობების გამო, მხოლოდ საუკუნეშიღა მკვიდრდება იეზუიტების მიერ.

აქ არსებობდა განსაკუთრებული ავტონომიური ერთეული - ჟმუძის სამამასახლისო.

თავიდანვე ჟემაიტიას განსაკუთრებული ერისმთავარი ჰყავდა, რომელიც ძირითადში მხოლოდ ლიტვის დიდ მთავარს ექვემდებარებოდა. მისი დედაქალაქი იყო როსეინი. 1492 წელს დიდმა მთავარმა ალექსანდრემ ჟმუძებს პრივილეგიები მისცა. ჟემაიტიის დარჩენილი ისტორია თავიდან ბოლომდე ლიეტუვის ისტორიაში შედის და ერთიან დისციპლინად მოიაზრება. 1795 წელს ჟმუძის ოლქი ლიტვის გუბერნიაში შევიდა, 1801 წელს — ვილენის, საბოლოოდ კი კოვენის გუბერნიაში.
სეგოვიის აკვედუკი

სეგოვიის აკვედუკი — დასავლეთ ევროპაში შემონახული ყველაზე გრძელი ძველრომაული აკვედუკი. მდებარეობს ესპანეთის ქალაქ სეგოვიაში. მისი სიგრძეა 728 მ, სიმაღლე — 28 მ. წარმოადგენს მრავალკილომეტრიანი წყალსადენის მიწისზედა მონაკვეთს. აკვედუკის აგების თარიღი სადაოა (სავარაუდოდ ვესპასიანეს მმართველობის პერიოდში). შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.
ხელბურთის საერთაშორისო ფედერაცია

ხელბურთის საერთაშორისო ფედერაცია ( — ) — სპორტული ორგანიზაცია, რომელიც შეიქმნა 1946 წლის 11 ივლისს. ამ დღეს კოპენჰაგენში შეიკრიბნენ დანიის, ნორვეგიის, პოლონეთის, საფრანგეთის, ფინეთის, შვედეთის, შვეიცარიის და ნიდერლანდების წარმომადგენლები, რომლებმაც დააფუძნეს კიდეც ხელბურთის საერთაშორისო ფედერაცია. ამჟამად იგი აერთიანებს 150 ქვეყანას და 5 კონფედერაციას (აზიის, აფრიკის, პანამერიკის, ოკეანეთის და ევროპის). ფედრაციის შტაბ-ბინა მდებარეობს შვეიცარიის ქალაქ ბაზელში.

ფედერაცია აღიარებულია საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის მიერ და არის საერთაშორისო სპორტული ფედერაციების გენერალური ასოციაციის წევრი.

ფედერაციის უმაღლესი ორგანოა კონგრესი, რომელიც ორ წელიწადში ერთხელ იმართება. რიგგარეშე კონგრესის მოწვევა შეუძლია ფედერაციის პრეზიდენტს ან შეიძლება მოწვევულ იქნას ფედერაციის წევრთა უმრავლესობის მოთხოვნით. კონგრესებს შორის ფედერაციის უმაღლესი ორგანოებია საბჭო და აღმასრულებელი კომიტეტი. საბჭო შედგება პრეზიდენტის, ორი ვიცე-პრეზიდენტის, გენერალური მდივნის, მთავარი ფინანსისტის და არჩეული 10 წევრისაგან. საბჭოს წევრებს ირჩევენ 4 წლით. აღმასკომის შემადგენლობაში არიან პრეზიდენტი, ორი ვიცე-პრეზიდენტი, გენერალური მდივნი, მთავარი ფინანსისტი და საშეჯიბრო კომისიის თავმჯდომარე. აღმასკომი ხელმძღვანელობს ფედერაციის ყოველდღიურ საქმიანობას. გარდა ამისა ფედერაციის შემადგებლობაში არიან შემდეგი მუდმივმომქმედი კომისიები: საშეჯიბრო, წესებისა და მსაჯთა, საფინანსო, მეთოდური და მწვრთნელთა, სამედიცინო და პროპაგანდისა და განვითარების კომისიები. მისი წევრები ირჩევიან ოთხი წლით.

ამჟამად ფედერაციის პრეზიდენტია დოქტორი ჰასან მესტაფა (ეგვიპტე).

ფედერაციის ოფიციალური ენებია: ინგლისური, გერმანული და ფრანგული.

ფედერაციის უმთავრესი ტურნირებია მსოფლიოს ჩემპიონატი ვაჟთა და ქალთა შორის, მსოფლიოს თასი ხელბურთში ვაჟთა და ქალთა გუნდებს შორის. ფედერაცია ატარებს მსოფლიოს ჩემპიონატებს 20 წლამდე ხელბურთელ ვაჟთა და ქალთა გუნდებს შორის. გარდა ამისა გერმანიის ფედერაციასთან ერთად ატარებს მსოფლიოს სუპერ-თასის გათამაშებას. საკლუბო დონეზე ფედერაციამ სამჯერ ჩაატარა მსოფლიოს თასი ვაჟთა გუნდებს შორის.

თავის მხრივ ყველა კონფედერაცია ატარებს თავისი კონტინენტების ჩემპიონატებს ვაჟთა და ქალთა გუნდებს შორის. ტარდება კონტინენტალური ჩემპიონტები ახალგაზრდა ხელბურთელთა შორის და საკლუბო ტურნირები.

ხელბურთის საერთაშორისო ფედერაციის წევრები არიან:

კონტინენტალური ფედერაციები და მისი წევრი ქვეყნები
უჩა ლობჟანიძე

უჩა ლობჟანიძე (დ. 23 თებერვალი, 1987, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ფეხბურთელი, თბილისის „ლოკომოტივის“ მარჯვენა მცველი.

კარიერა
უჩა ლობჟანიძემ საკლუბო კარიერა თბილისის „დინამოში“ დაიწყო 2004 წელს, თუმცა ნაკლებად ეძლეოდა ძირითადში თამაშის შანსი. 2005-06 წლების სეზონში უკვე ფეხი მოიკიდა კლუბის სასტარტო შემადგენლობაში.

2006 წელს ბათუმის „დინამოში“ გადავიდა, სადაც შეამჩნია ახალგაზრდული ნაკრების მწვრთნელმა ხორვატმა პეტარ სეგრტმა და ნაკრებში გამოიძახა. 2008 წელს კი ამავე სეგრტმა ეროვნული ნაკრების მწვრთნელობის დროსაც გამოიძახა, ექტორ რაულ კუპერის გუნდში მოსვლის შემდეგ ლობჟანიძე ნაკრების წამყვანი ფეხბურთელი გახდა დაცვის მარჯვენა ფლანგზე.
2007 წელს ლობჟანიძემ „ზესტაფონშ“ი განაგრძო კარიერა და კვლავაც კლუბის შეუცვლელ და წამყვან ფეხბურთელად ითვლებოდა.
2010-2014 წლებში ირიცხებოდა დნეპროპეტროვსკის „დნიპროს“ შემადგენლობაში, 2010-2013 წლებში „დნიპროდან“ იჯარის წესით განათხოვრებული იყო „კრივბასში“. იჯარიდან დაბრუნებულმა მხოლოდ ერთი მატჩი ჩაატარა „დნიპროს“ ძირითად გუნდში, რის გამოც გადაწყვიტა კლუბის დატოვება და ნიქოზიის „ომონიაში“ გადავიდა. 2016 წლის იანვრიდან თბილისის „დინამოში“ დაბრუნდა.

ტიტულები
დინამო თბილისი:
საქართველოს ჩემპიონი (2): 2004/05, 2015/16
საქართველოს თასის მფლობელი: 2015/16

ზესტაფონი:
საქართველოს თასის მფლობელი: 2007/08

დნიპრო:
უკრაინის პრემიერ ლიგა, მეორე ადგილი: 2013/14
ლუკა (საკუთარი სახელი)

ლუკა — ბერძნული სახელი. ეს სახელი მოდის ლუკა მახარებელისგან, რომელიც მახარობელი იყო. ინგლისურ ენაში ლუკა გვხვდება როგორც , ბერძნულში კი ანუ ლუკას. ლათინური ლუქს („სინათლე“) სიტყვა ნათესაობით ბრუნვის ფორმით (ლუკის — „სინათლისა“, „ნათლისა“) ქცეულია საკუთარ სახელად ბერძნულში, სადაც გვხვდება ლუკას, აქედან კი იგი სხვადასხვაგვარი ფონეტიკური სახეცვლილებით შედის მრავალი ქრისტიანი ხალხის ანთროპონიმში.
პოგონოფორები

პოგონოფორები (ბერძნ. — წევრი და — რაიმეს მქონე, რაიმეთი აღჭურვილი) — ზღვის უხერხემლო ცხოველების ტიპი. მოიცავს 100-ზე მეტ სახეობას. პოგონოფორების გრძელი, ძაფისებრი (სიგრძით 5-100, სიგანით 0,01-0,25 სმ), უფერო, ზოგჯერ მოწითალო, ბილატერალური სხეული მეტამერულია და შედგება წინა (პროტოსომა), შუა (მეზოსომა) და უკანა (მეტასომა) განყოფილებებისან, რომელთაც შეესაბამება სხეულის მეორეული ღრუს (ცელომის) 3 ნაწილი (კენტი პროტოცელი, წყვილადი მეზოცელი და მეტაცელი). პროტოსომა აღჭურვილია 1-230 გრძელი, წვრილი საცეცით ანუ ხელით, რომლებიც ჩვეულებრიც ქოჩორს ან ჯიღას ქმნის (აქედანაა პოგონოფორების სახელწოდებაც). პოგონოფორებს მომნელებელი ორგანოები არა აქვთ; საკვების მოპოვება, მონელება და შეწოვა ხდება საცეცებით, რომლებიც ამასთანავე სასუნთქი ორგანოებია (გარეგანი ლაყუჩები). პოგონოფორების სხეული ზის კანის მიერ წარმოქმნილ ქიტინის მილში. თითქმის ყველა პოგონოფორები ცხოვრობს ზღვაში, 20მ-იდან მაქსიმალურ სიღრმემდე; მათი განამარხებული მილები გვხვდება ქვედა პალეოზოურ ნალექებში.
უდაბნო (მთა)

უდაბნო — მთა საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში, საქართველოს და აზერბაიჯანის აღსთაფის რაიონის საზღვარზე. მდებარეობს გარეჯის სერზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 879 მეტრი. აგებულია პონტურ-მეოტური კონტინენტური კონგლომერატებით, ქვიშაქვებითა და თიხებით. კალთებზე ზოგან (ქვიშაქვებში) გაშიშვლებებია, შემოსილია ქსეროფიტული ბუჩქნარითა და ბალახეულით. ჩრდილოეთ კალთაზე გაშენებულია ფეოდალური ხანის სამონასტრო გამოქვაბულთა კომპლექსი დავითგარეჯა.
უესექსის სამეფო

უესექსის სამეფო — ანგლოსაქსური სამეფო 519-927 წწ. დააარსეს საქსებმა ბრიტანეთის ანგლოსაქსური დაპყრობების დროს. 740 წელს უესექსი მერსიის განმგებლობაში მოექცა. 825 წელს უესექსის მეფე ეგბერტმა მერსია დაამარცხა და მისი დიდი ნაწილი შემოიერთა. ამ დროიდან მას ინგლისი ეწოდება. საუკუნის ბოლოს ალფრედ დიდი სკანდინავებთან მძიმე ბრძოლის შემდეგ დათანხმდა ქვეყნის გაყოფას, რომლის სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი უესექსის ტერიტორიის ჩათვლით მას დარჩა. ალფრედის მმართველობის ხანიდან უესექსის ისტორია უკვე ინგლისის ისტორიაა.
გედიმინასი

გედიმინასი, გედიმინი (1275-1341) — ლიტვის დიდი მთავარი 1316-1341 წლებში. იგი ებრძოდა გერმანელ რაინდებს. 1322 წელს კავშირი დაამყარა მაზოვიის მთავრთან, ხოლო 1325 წელს პოლონეთის მეფე ვლადისლავ ლოკეტეკთან. გედიმინასი განაგრძობდა დასავლეთ რუსეთის მიწების დაპყრობას. 1340 წელს ვოლინის მმართველად დანიშნა თავისი შვილი ლუბარტი. იგი ეწინააღმდეგებოდა მოსკოვის სამთავროს მეთაურობით რუსეთის გაერთიანებას. ცდილობდა რუსეთისგან ჩამოეშორებინა ფსკოვი და ნოვგოროდი. ამ ბრძოლაში მას მხარს უმაგრებდა ტვერის მთავარი დიმიტრი მიხეილის ძე, რომელსაც ცოლად ჰყავდა მისი ასული მარია. იგი თავს მიიჩნევდა „ლიტველებისა და რუსების მეფედ.“ გედიმინასს მიიჩნევენ ქალაქ ვილნიუსის დამაარსებლად, რომელიც პირველად მის წყაროებში იხსენიება (1323). გედიმინასი მოკლეს 1341 წლის ზამთარში, გერმანული ციხესიმაგრის, ბაიერბურგის აღების დროს.