iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჟინვალის მეორე სამაროვანი

ჟინვალის მეორე სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის დაბა ჟინვალში, ზანდუკლიანთ ნავენახარზე. ამ ადგილას ახლა ადმინისტრაციული შენობა და კულტურის სახლი დგას.

1971-1973 წლებში ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ გათხარა 35 ორმოსამარხი, 1977 წელს - 11. აქედან 37 ორმოსამარხი თარიღდება - საუკუნეებით, ოთხი ორმოსამარხი - ადრინდელი შუა საუკუნეებით, ხუთი - გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ქვისსამარხები უპირატესად განლაგებული იყო სამაროვანის დასავლეთ ზოლზე. ორმოსამარხებში, რომელთა ორმოებს ოვალური ან სწორკუთხა მოყვანილობა ჰქონდა, ესვენა თითო მოხრილი მიცვალებული, თავით დასავლეთისკენ ან სამხრეთ-დასავლეთისკენ. სამარხებში აღმოჩნდა ბრინჯაოს, ვერცხლისა და ოქროს საყურეები, მძივები, თიხის მოჩალისფრო ჭურჭელი, მონეტები და სხვა. სამაროვანზე გაითხარა ორი მდიდრული სამარხი, რომლებიც - საუკუნეებს განეკუთვნება. ერთში მიცვალებული დაკრძალული იყო ცხენთან ერთად. ცხენის ჩონჩხი სამარხის აღმოსავლეთ ბოლოში იდო. მამაკაცი სამარხში ესვენა გაშოტილი, თავით დასავლეთისკენ, თავქვეშ ამოდებული ჰქონდა ვერცხლის პინაკი, რომელზეც შემორჩენილია არმაზული წარწერის ფრაგმენტი, სამარხში აღმოჩნდა აგრეთვე სარეცლის ფეხის მდიდრულად მოჩუქურთმებული ვერცხლის გარსაკრავები, ვერცხლის სამი ბეჭედი, მათ შორის ორი გემიანია. ერთი ოქროს და სამი ვერცხლის მონეტა, ოქროს წყვილი საყურე, მინის ჭურჭელი, თიხის ორყურა ყელწიბოვანი ჩაფი, ვერცხლის აბზინდები, მძივები და სხვა.

აღმოჩენილი მასალა ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმსა და არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
კლაუდინა დე ბროსი

კლაუდინა დე ბროსი (, ; დ. 1490, ლისაბონი, პორტუგალია — გ. 13 ოქტომბერი, 1513, ნიცა, საფრანგეთი) — ბრეტონელი დიდგვაროვანი. სავოიის ჰერცოგინია 1496-1497 წლებში როგორც ფილიპო -ის მეორე მეუღლე. სავოიის ჰერცოგ კარლო -ის დედა.

ბიოგრაფია და შვილები
კლაუდინა დაიბადა 1450 წელს ლისაბონში, პორტუგალიაში. იგი იყო ბრეტონელი დიდგვაროვანისა და საფრანგეთის მარშალ ჟან დე ბროსისა და მისი მეუღლის, ნიკოლ დე შატიიონის ქალიშვილი.

1485 წლის 11 ნოემბერს კლაუდინა ცოლდ შერთეს პრინც ფილიპო სავოიელს (1438-1497), სავოიის ჰერცოგ ლუდოვიკოსა და ანა კვიპროსელის ვაჟს, რომელიც იმავდროულად საფრანგეთის დედოფალ შარლოტა სავოიელის ძმა და მეფე შარლ -ის ბიძა იყო, თუმცა ტახტის მემკვიდრედ არ განიხილებოდა. მასა და კლაუდინას სულ ექვსი შვილი შეეძინათ:

კარლო (1486-1553), სავოიის ჰერცოგი 1504-1553 წლებში. ცოლად შეირთო მეფე მანუელ -ის ასული ბეატრიზ პორტუგალიელი, რომელთანაც შეეძინა მომავალი ჰერცოგი ემანუელე ფილიბერტო;
ლუდოვიკო (1488-1502), გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
ფილიპო (1490-1533), ნამიურის ჰერცოგი. ცოლად შეირთო შარლოტა ორლეანელი, რომელთანაც ორი შვილი შეეძინა;
ასოლონე (1494), გარდაიცვალა ჩვილი;
ჯოვანი (1495), გარდაიცვალა ჩვილი;
ფილიბერტა (1498-1524), ცოლად გაჰყვა ნამიურის ჰერცოგ ჯულიანო მედიჩის, მაგრამ გარდაიცვალა უშვილოდ;

1496 წლის 16 აპრილს, ფილიპოს ძმის შვილიშვილის გარდაცვალების გამო, იგი გახდა სავოიის ახალი ჰერცოგი, კლაუდინა კი ჰერცოგინიად გვევლინება. მათი მმართველობა ხანმოკლე აღმოჩნდა, რამეთუ 1497 წელს ფილიპო გარდაიცვალა.

ამის შემდეგ ტახტი კლაუდინას გერმა, ფილიბერტო -მა დაიკავა, რომელიც 1504 წელს უშვილოდ გარდაიცვალა და ტახტი კლაუდინას ვაჟის, კარლო -ის ხელში გადავიდა. უკანასკნელ წლებში მან მიატოვა ტურინის ხმაურიანი და ინტრიგებით სავსე სამეფო კარი და ნიცაში გადასახლდა, მდიდრულ სასახლეში, რომელშიც იგი 1513 წლის 13 ოქტომბერს აღესრულა.
ჟინვალის მესამე სამაროვანი

ჟინვალის მესამე სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, დაბა ჟინვალში, საავადმყოფოს ტერიტორიაზე. თარიღდება - საუკუნეებით. 1972-1973 წლებში და 1976 წელს ძეგლი გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. გათხრილია 19 ორმოსამარხი, 25 ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხი და 22 ქვისსამარხი.

ორმოსამარხები განეკუთვნება - საუკუნეებს. აღმოჩენილია თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოსა და ვერცხლის სამკაულები და მძივები.

ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხები განეკუთვნება - საუკუნეებს. დაკრძალვის წესი ძირითადად ქრისტიანულია. სამარხებში აღმოჩნდა საკინძები, მშვილდსაკინძები, მძივები და სხვა.

ქვისსამარხები განეკუთვნება - საუკუნეებს. გამოვლინდა ძირითადად სამაროვანის დასავლეთ ნაწილში. სამარხების კედლები ნაგები იყო მოლურჯო ქვიშაქვის ფილებით. დაკრძალვის წესი ქრისტიანულია. სამარხეული ინვენტარი შედარებით ღარიბია. ერთ-ერთი საკინძის თავი შემკული იყო ფალაური წარწერით.

არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში და არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.
ჟოჟონის კვირიას ეკლესია

ჟოჟონის კვირიას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ნასოფლარ ჟოჟონის ორ ნაწილს შუა, მთის თხემზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ტლანქად, ნატეხი ქვით. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ კიდეშია. აღმოსავლეთით, სწორკუთხა საკურთხეველში, ზემოთ შევიწროვებული და ბრტყლად გადახურული სარკმელია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიშენებული. მსგავსი ნაგებობა დგას საკურთხევლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეშიც. საკურთხევლის აღმოსავლეთი კედლის სამხრეთი ნაწილის ქვის თარო გასდევს. ეკლესიის დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია.

ფასადები შელესილი და შეთეთრებულია. ორფერდა სახურავის კეხზე, აღმოსავლეთით, ქვის მასიური ჯვარი დგას. კედლები დასრულებულია ორსაფეხურიანი ლავგარდნით.
შანას საყდარი

შანას საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ მელაანის ჩრდილო–დასავლეთით 2 კილომეტრზე, მაღალი მთის წვერზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (5,254,2), ნაგებია რიყის ქვითა და დუღაბით. წყობა ირეგულარულია. ძლიერაა დაზიანებული: მთლიანადაა დანგრეული აღმოსავლეთ კედელი; მონგრეულია დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების ზედა ნაწილები. შესასველი სამხრეთიდან ყოფილა ( შემორჩენილია აღმოსავლეთ წირთხლი). აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის გვერდებში თითო სწორკუთხა ნიშაა.
მელაანის წმინდა ბარბარეს ეკლესია

მელაანის წმინდა ბარბარეს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ მელაანის ჩრდილოეთით 1,5 კილომეტრზე. დიდთვლებად წოდებულ ადგილზე.

ეკლესია მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილია გეგმის კონტური (53,2 მეტრი). ნაშენი ყოფილა მსხვილი და საშუალო ზომის რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია, აღმოსავლეთით კი – ნახევარწრიული აფსიდი.

ნაეკლესიარზე დიდი ხეა ამოსული.
ფილიბერტო II სავოიელი

ფილიბერტო სავოიელი , მეტსახელად ლამაზი (; დ. 10 აპრილი, 1480 — გ. 10 სექტემბერი, 1504) — სავოიელთა დინასტიის წარმომადგენელი. სავოიის ჰერცოგი 1497-1504 წლებში. ჰერცოგ ფილიპო -ის უფროსი ვაჟი.

ბიოგრაფია
ფილიბერტო დაიბადა 1480 წლის 10 აპრილს პონ-დ'ენის შატოში. იგი იყო სავოიის პრინც ფილიპოსა და მისი პირველი ცოლის, მარგარიტა დე ბურბონის უფროსი ვაჟი. დედამისი მისი გაჩენიდან რამდენიმე წელიწადში, 1483 წელს გარდაიცვალა, უკვე 1485 წელს კი მამამისი მეორედ დაქორწინდა.

1496 წელს მამამისი სავოიის ჰერცოგი ხდება ფილიპო -ის სახელით. იმავე წელს 16 წლის ფილიბერტო დააქორწინეს მისსავე 9 წლის ბიძაშვილ იოლანდა ლუიზა სავოიელზე, რომელიც იყო მისი ბიძის, კარლო -ისა და ბიანკა მონფერატელის უფროსი ქალიშვილი.

ერთწლიანი მმართველობის შემდეგ, 1497 წელს ფილიპო გარდაიცვალა, რის გამოც ტახტი ფილიბერტო -მ დაიკავა. ამ ამბიდან ორ წელიწადში, 1499 წელს მისი 12 წლის მეუღლე უშვილოდ აღესრულა. ამის გამო მისი პირველი მემკვიდრე მისი მამიდაშვილი, შარლოტა ნეაპოლელი, გრაფინია დე ლავალი გახდა, რის შესაცვლელადაც მან მეორედ დაქორწინება გადაწყვიტა.

მომდევნო ქორწინებას იგი ევროპაში ყველაზე მზარდი ძალაუფლების მქონე ჰაბსბურგებთან დასაახლოვებლად გეგმავდა, რისთვისაც მან 1501 წელს ცოლად საღვთო რომის იმპერატორ მაქსიმილიან -ის ქალიშვილი, მარგარეტ ავსტრიელი შეირთო, რომელიც მანამდე ისაბელ კასტილიელის ერთადერთ ვაჟზე, განსვენებულ ასტურიის პრინცზე იყო დაქორწინებული.

ასევე მისი მმართველობის პერიოდს დაემთხვა ფილიბერტოს მამიდაშვილის, საფრანგეთის მეფე შარლ -ის გარდაიცვალება. ახალმა მეფემ, ლუი -მ გადაწყვიტა განეახლებინა იტალიური ომები მილანისა და ნეაპოლის დასაპყრობად, რა დროსაც ფილიბერტომ სავოიის ნეიტრალიტეტი გამოაცხადა და ფრანგული ჯარები თავისუფლად გაატარა თავის სამფლობელოებზე.

ფილიბერტო 1504 წლის 10 სექტემბერს, 24 წლის ასაკში გარდაიცვალა უშვილოდ. ამის გამო ტახტი მისმა ნახევარ-ძმამ, კარლო -მ დაიკავა, მისი ქვრივი კი ავსტრიაში დაბრუნდა.
იოლანდა ლუიზა სავოიელი

იოლანდა ლუიზა სავოიელი (; დ. 11 ივლისი, 1487, ჟენევა — გ. 12 სექტემბერი, 1499, ჟენევა) — სავოიელთა დინასტიის წარმომადგენელი. სავოიის ჰერცოგ კარლო -ისა და ბიანკა მონფერატელის ასული. სავოიის ჰერცოგინია 1497-1499 წლებში როგორც ფილიბერტო -ის პირველი ცოლი.

ბიოგრაფია
იოლანდა ლუიზა დაიბადა 1487 წლის 11 ივლისს ჟენევაში. იგი იყო სავოიის ჰერცოგ კარლო -ისა და მისი მეუღლის, ბიანკა მონფერატელის პირველი შვილი. მას სახელი ბებიის, საფრანგეთის მეფე შარლ -ის ასულ იოლანდა ვალუას პატივსაცემად დაარქვეს. მას მხოლოდ ერთი ღვიძლი ძმა, მომავალში ჰერცოგი კარლო ჰყავდა.

1490 წელს, მამამისის გარდაცვალების გამო ტახტი მისმა ჩვილმა ძმამ, კარლო -მ დაიკავა, რომელიც 1496 წელს, 6 წლის ასაკში დაიღუპა. ამის გამო ტახტს იოლანდას მამის ბიძა, ფილიპო იკავებს, რომელმაც იმავე წელს 9 წლის იოლანდა თავის 16 წლის ვაჟზე, პრინც ფილიბერტოზე დააქორწინა.

მომდევნო, 1497 წელს ფილიპო დაიღუპა და ტახტი ფილიბერტო -მ დაიკავა, რითაც იოლანდა ლუიზა სავოიის ჰერცოგინია გახდა. იგი 1499 წლის 12 სექტემბერს, 12 წლის ასაკში უშვილოდ გარდაიცვალა, რის გამოც 1501 წელს მისი ქმარი მეორედ დაქორწინდა მარგარეტ ავსტრიელზე.
კარლო III სავოიელი

კარლო სავოიელი , მეტსახელად კეთილი (; დ. 10 ოქტომბერი, 1486, შეზ-სურ-ენი, საფრანგეთი — გ. 17 აგვისტო, 1553, ვერჩელი, იტალია) — სავოიელთა დინასტიის წარმომადგენელი. სავოიის ჰერცოგი 1504-1553 წლებში. ჰერცოგ ფილიპო -ისა და კლაუდინა დე ბროსის ვაჟი. ჰერცოგ ემანუელე ფილიბერტოს მამა. მისმა პოლიტიკამ განაპირობა ის, რომ სავოია 1536 წლიდან 1559 წლამდე მთლიანად საფრანგეთს ჰქონდა ანექსირებული.

ბიოგრაფია
კარლო დაიბადა 1486 წლის 10 ოქტომბერს შეზ-სურ-ენში, თანამედროვე საფრანგეთის ტერიტორიაზე. იგი იყო სავოიის ჰერცოგ ფილიპო -ისა და მისი მეორე მეუღლის, კლაუდინა დე ბროსის უფროსი ვაჟი. მას მამის მხრიდან ჰყავდა ნახევარ-და-ძმა, ანგულემის გრაფინია ლუიზა სავოიელისა და მომავალი ჰერცოგის, ფილიბერტო -ის სახით, რომელმაც სავოიის ტახტი 1497 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ დაიკავა.

მემკვიდრული ხაზის მიხედვით კარლოს ტახტი არ უნდა რგებოდა, რის გამოც მისი ძმა ორჯერ დაქორწინდა, თუმცა ფილიბერტოს არცერთ ცოლთან ჰყოლია შვილები და იგი 1504 წელს უმემკვიდრეოდ აღესრულა, რის გამოც ახალი ჰერცოგი კარლო გახდა.

მსგავსად წინამორბედი ჰერცოგებისა, მასაც მიენიჭა კვიპროსის, იერუსალიმის და კილიკიის სომხეთის მეფის ტიტულარული წოდება. ასევე მან დაარღვია საფრანგეთთან არსებული საუკუნოვანი ალიანსი და იტალიურ ომებში ჰაბსბურგების მხარეს გადავიდა, რის განსამტკიცებლადაც ცოლად კარლ -ის ცოლის და და დეიდაშვილი, ბეატრიზ პორტუგალიელი შეირთო. ამ ქორწინებამ დროებით სავოიის პოზიციები გაამყარა, თუმცა მას შემდეგ, რაც საფრანგეთის მეფე ფრანსუა -მა ცოლად კარლ -ის და, ელეონორა ავსტრიელი შეირთო და მასთან დაზავდა, სავოიის საქმე ცუდად წავიდა.

1534 წელს ფრანსუა -მა ღალატის გამო სავოიას ომი გამოუცხადა და დიდი ჯარებით შევიდა საჰერცოგოში. ფრანგებმა მალე დაიკავეს ჟენევა, ბერნი, ნიცა და სავოიის სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქები. კარლმა კარლოს ჯარები არ მიაშველა, რის გამოც 1536 წლისთვის უკვე მთელი სავოია საფრანგეთს ჰქონდა ანექსირებული. ამის გამო კარლომ მთელი თავისი დარჩენილი სიცოცხლე დევნილობაში გაატარა ნათესავების კარზე, სადაც იგი 1553 წლის 17 აგვისტოს, 66 წლის ასაკში გარდაიცვალა. სავოიის ტახტის დაბრუნება და მისი ფრანგებისგან გამოხსნა მხოლოდ მისმა ვაჟმა, ემანუელე ფილიბერტომ მოახერხა 1559 წელს ფრანსუა -ის ასულ მარგარიტა ვალუაზე ქორწინებით.

ქორწინება და შვილები
1521 წლის 29 სექტემბერს კარლომ ცოლად შეირთო ბეატრიზ პორტუგალიელი (1504-1538), პორტუგალიის მეფე მანუელ -ისა და მისი მეორე ცოლის, დედოფალ მარია არაგონელის ქალიშვილი, რომელიც იყო ჟუან -ის და და ასევე, ცოლისდა და დეიდაშვილი საღვთო რომის იმპერატორისა და ესპანეთის მეფე კარლ -ისა. კარლოს მასთან ცხრა შვილი შეეძინა:

ადრიანო ამადეო (1522-1523), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ლუდოვიკო (1523-1536), პიემონტის პრინცი, გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ემანუელე ფილიბერტო (1528-1580), სავოიის ჰერცოგი და ესპანური ნიდერლანდების შტატჰალტერი, ცოლად შეირთო საფრანგეთის მეფე ფრანსუა -ის ნაბოლარა ასული მარგარიტა დე ვალუა, რომელთანაც შეეძინა ერთი ვაჟი, მომავალი ჰერცოგი კარლო ემანუელე ;
კატერინა (1529-1536), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
მარია (1530-1531), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
იზაბელა (1532-1533), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ემანუელე (1533), გარდაიცვალა ჩვილი;
ემანუელე (1534), გარდაიცვალა ჩვილი;
ჯოვანი (1537-1538), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
დიდიხევი

დიდიხევი, დართლოს ხევი — მდინარე საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. სიგრძე 11 კმ, წყალშემკრები აუზის ფართობი 18,9 კმ². სათავე აქვს პირიქითის ქედზე, მთა ჭეშოსმთის კალთებზე, ზღვის დონიდან 3500 მ სიმაღლეზე. ერთვის პირიქითი ალაზანს მარცხენა მხრიდან სოფელ დართლოს სამხრეთით. მიედინება ისტორიულ-გეოგრაფიულ მხარე თუშეთში, თუშეთის ეროვნული პარკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. კალაპოტის საერთო ვარდნაა 155 მ/კმ-ზე.
კაჭრეთის სამაროვანი

კაჭრეთის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაჭრეთის ჩრდილოეთით 50 მეტრზე, ე. წ. საქოლავის მინდორზე განეკუთვნება - საუკუნეებს.

სამაროვანზე აღმოჩნდა დიდი მასიური ფილაქვებით გადახურული ორმოსამარხები. ერთ-ერთი სამარხი 1951 წელს შემთხვევით აღმოჩნდა მიწის სამუშაოების დროს, მიწის ზედაპირიდან 1,2 მეტრ სიმაღლეზე. ქვის ფილით გადახურულ ქოლექტიურ ორმოსამარხში (სამარხი ორმოს სიგრძე 2 მეტრი) დაუშლელად ესვენა მხოლოდ ერთი ჩონჩხი, დანარჩენთა ძვლები უწესრიგოდ იყო მიმოფანტული. მიცვალებული ესვენა პირით სამარხისკენ, გულაღმა, გაჭიმული ფეხებით, ხელები სხეულის გასწვრივა ჰქონდა ჩამოშვებული. სამარხში აღმოჩნდა: რკინის მშვილდსავინძი მაღალი და ბრტყელი მშვილდით და ბრინჯაოს მასიური ბეჭედი მრგვალგანიერკვეთიან ღეროზე დარჩილული თვალბუდით, რაშიც ლურჯი მინისგან ჩამოსხმული გემმაა ჩსმული ირმის სქემატური გამოსახულებით.
კოლაგის მთავარანგელოზის ეკლესია

კოლაგის მთავარანგელოზის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კოლაგის დასავლეთით სასაფლაოზე. მთავარანგელოზთა ეკლესიის ჩრდილოეთით 25-30 მეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, გეგმით სწორკუთხა ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. წყობა რეგუკარულია, კედლები შეგნით და გარედან გასწორებული ყოფილა ბათქაშით, რითაც ნაწილობრივ ქვის ზედაპირსაც ფარავს, ერთადერთი შესასვლელი ეკლესიას დასავლეთიდან აქვს. კარი გარედან თაღოვანია, შიგნით კი თარაზულადაა გადახურული, რაც ფასადის მხრიდან ტიმპანს ქმნის. ეკლესიის კვადრატული დარბაზი აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით. აფსიდში გაჭრილია დაბალი, გარეთკენ შევიწროებული, ბრტყლად გადახურული სარკმელი, ქვემო კედელზე, რიყის ქვით ნაშენი ოთხწახნაგა ტრაპეზია მიდგმული. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, კიდევ ერთი სარკმელია გაჭრილი დასავლეთ კედელში. 2010 წელს საქართველოს ისტორიული ძეგლთა დაცვის და გადარჩენის ფონდის მიერ ეკლესიას ჩაუტარდა რესტავრაცია. აღდგა კედლების დანგრეული ნაწილები, შიგნით ეკლესია გადაიხურა რიყის ქვის ცილინდრული კამარით, ხოლო აფსიდი კონქით, სამხრეთ კედელში მოეწყო სწორკუთხა სარკმელი, გარედან კედლებს გაუკეთდა რიყის ქვის თაროსებრი ლავგარდანი. ეკლესია გადაიხურა ღარისებრი კრამიტით.
ჯუმბერ იზორია

ჯუმბერ იზორია (დ. 22 მარტი, 1966, ჩხოროწყუ) — ქართველი პოლიტიკოსი.

1997 წელს დაამთავრა საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტი სოფლის მეურნეობის წარმოების პროცესთა მექანიზაციის სპეციალობით. 1984-1986 იყო სამხედრო სამსახურში. 1987 - 1991 წლებში — შინაგან საქმეთა სამინისტროში რიგითი პოლიციელი. 1991-1994 წლებში დაინიშნა შინაგან საქმეთა სამინისტროში, ქვეგანყოფილების უფროსის მოადგილედ, შემდეგ ქვეგანყოფილების უფროსი (1994 - 2003). 2003 - 2004 წლებში მუშაობდა საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგ. ლეგიონის მე-3 სამმართველოს უფროსად. 2005 - 2006 წლებში შსს სამეგრელო-ზემოსვანეთის საპატრულო პოლიციის სამმართველოს უფროსის მოადგილე, 2007 - 2012 წლებში იყო ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის სამაშველო სამსახურის უფროსი, ხოლო 2012 - 2019 წლებში ჩხოროწყუს პოლიციის სამმართველოს უფროსი. 2019-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.
კაჭრეთის პირველი გორასამარხი

კაჭრეთის პირველი გორასამარხი — არქეოლოგიური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაჭრეთში გურჯაანი-თბილისის საავტომობილო გზის სამხრეთით 200 მეტრზე ხევში, განეკუთვნება ძვ. წ. ათასწლეულის პირველ ნახევარს.

სამარხი დაფარული იყო ხევის მიერ ჩამოტანილი ღორღნარევი თიხნარით. აღმოჩნდა სარწყავი არხის გაყვანის დროს. გორასამრხის ყრილი შედგებოდა საშუალო ზომის ქვებისგან. ყრილის ქვეშ, ცენტრალურ ნაწილში აღმოჩნდა წრიული ორმო, რითაც იატაკს წრიულადვე შემოსდევდა ქვითა და მიწით ამოვსებული არხი. სამარის ორმოს აღმოსავლეთით 15-20 სანტიმეტრით შემაღლებულ ადგილზე აღმოჩნდა წვრილფეხა საქონლის 5 თავის ქალა. 12 ადამიანის ძვლები მიმოფანტული იყო სამარხის მთელ იატაკზე. ცენტრალურ ნაწილში დაკრძალული იყო ერთი მიცვალებული. რომელიც კიდურებმოხრილი იწვა მარცხენა გვერდზე, თავით ჩრდილოეთისკენ. სამარხში აღმოჩნდა ოცამდე ხელით ნაძერწი, კარგად გამომწვარი თიხის ჭურჭელი. უმეტესობა ცილინდრულყელიანი თუნგულებია. არის ერთი კონუსურკოპიანი ჯამი და ერთი ჰორიზონტალურშვერილიანი ბადია. ჭურჭლის კეცში შერეულია სილა, სუსტადაა ნაპრიალები, ფერი მოყვითალო, მონაცრისფრო ან მოწაბლისფროა, ზოგან მუქი ლაქებით.
გიორგი კანდელაკი (პოლიტიკოსი)

გიორგი კანდელაკი (დ. 5 აგვისტო, 1982, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი, პოლიტოლოგი.

2003 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი პოლიტოლოგიის სპეციალობით. 2003 წელს არჩევნების მხარდამჭერი პროგრამა „ფონდი ღია საზოგადოება-საქართველოს“ ვებსაიტის რედაქტორი. 2003-2005 წლებში მუშაობდა ინგლისურენოვანი ყოველდიური გაზეთის „24 საათი“ რედაქტორის მოადგილედ. 2003- 2004 წლებში იყო მშვიდობის, დემოკრატიისა და განვითარების ინსტიტუტის მკვლევარი. 2005 წელს იყო საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციაში, მთავარი მრჩეველი, მთავარი კონსულტანტი. 2005-2008 დაინიშნა საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის ანალიტიკური სამსახურის მთავარი მრჩევლად. 2008-2012 წლებში იყო საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“. 2012-2016 წლებში — საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით , საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — „მეტი სარგებელი ხალხს“.

2016-2020 წლებში — საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“. 2017 წლიდან არის ფრაქცია „ევროპული საქართველოს“ წევრი.
ლავრაკი

ლავრაკი, სიბასი — თევზი ლავრაკისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის მაქსიმალური სიგრძეა 103 სმ, ჩვეულებრივ 50 სმ, წონა 12 კგ-მდე. ბინადრობს სანაპირო წყლებში 10–100 მ სიღრმეზე. შედის გამტკნარებულ წყლებსა და მდინარეთა შესართავებშიც კი. წაგრძელებული სხეული აქვს, გვერდები რამდენადმე შებრტყელებულია. თავი კონუსური ფორმისაა, პირი სასრული. ზურგის ფარფლი ორია. ანალურ ფარფლში 3 სუსხიანი და 10–13 რბილი სხივია.

გვერდით ხაზში 62–74 ქერცლია. მოვერცხლისფრო-რუხი ფერისაა, ზურგზე მოლურჯო ელფერი დაჰკრავს; გვერდები ვერცხლისფერია; მუცელი და მუცლის ფარფლი ზოგჯერ მოყვითალო. ზღვის პელაგიური თევზია. იკვებება კიბოსნაირებითა და მოლუსკებით, იშვიათად თევზით. ტოფობს ნაპირებიდან შორს ღია ადგილებში. ქვირითი პელაგიურია. სიცოცხლის ხანგრძლივობა 20 წელი, ხოლო სხვა ცნობებით 30 წელი.

გავრცელებულია ატლანტის ოკეანის აღმოსავლეთ ნაწილში ნორვეგიიდან მაროკომდე და სენეგალამდე, კანარის კუნძულების ჩათვლით. მრავალრიცხოვანია ხმელთაშუა და მარმარილოს ზღვებში. შავ ზღვაში იშვიათია, თუმცა გვხვდება ყირიმთან, ნოვოროსიისკთან, გელენჯიკთან, ბულგარეთში, რუმინეთში, თურქეთში და ქერჩის სრუტეში. აღმოჩენილია აგრეთვე ბალტიის ზღვაში. ლავრაკი გვხვდება აგრეთვე საქართველოს შავიზღვისპირა ზოლში, კერძოდ, ბათუმთან.

ძვირფასი სარეწაო თევზია. სახეობა პირველად აღწერა კარლ ლინემ ლათინური ბინომენით თავის ნაშრომში „ბუნების სისტემა“. ჩრდილოეთ ამერიკაში ცნობილია იტალიური სახელწოდებით ბრანძინო.
ლევან მგალობლიშვილი

ლევან მგალობლიშვილი (დ. 16 აგვისტო, 1977, სოხუმი, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს სსრ) — ქართველი პოლიტიკოსი. 2024 წლის 18 სექტემბრიდან 2025 წლის 2 ივნისამდე იყო აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარე.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობები. 2002-2003 წლებში მუშაობდა სენაკის გამგეობაში , გამგებლის თანაშემწედ. 2003–2004 წლებში იყო თბილისის საკრებულოსა და მთავრობის აპარატი, თვითმმართველ ერთეულ ორგანიზაციებთან მუშაობის სამსახურის სპეციალისტი, შემდეგ 2004–2005 თბილისის საკრებულოსა და მთავროპის აპარატი, კონტროლის სამსახურის უფროსი. 2005–2006 წლებში მუშაობდა თბილისის მერიის დაქვემდებარებაში არსებული კომპანია, შპს „შუქნიშნების“ დირექტორად. 2008–2009 წლებში იყო სახელმწიფო კომპანია შპს გამომცემლობა „სამშობლო“. 2010–2013 — თბილისის საკრებულოს განათლებისა და კულტურის კომისია, სამდივნოს უფროსი. 2016–2019 წლებში — „ქართული ოცნება-დემოკრატიული საქართველოს“ აბაშის რაიონის აღმასრულებელი მდივანი.

2019-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. მან შოთა შალელაშვილი ჩაანაცვლა (3 ოქტომბერს). 2021 წლის 5 იანვრიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. ამჯერად მან სიის პირველი ნომერი (პრემიერ-მინისტრი) გიორგი გახარია შეცვალა. მხარი დაუჭირა კანონპროექტს „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“.

2024 წლის 18 სექტემბერს დაინიშნა აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარედ. 2025 წლის 2 ივნისს მგალობლიშვილმა აფხაზეთის მთავრობის თავმჯდომარის თანამდებობა დატოვა.
ბეჟიკოს საყდარი

ბეჟიკოს საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაჭრეთის ჩრდილოეთ განაპირას, სასაფლაოზე. განეკუთვნება საუკუნეს. ადგილობრივი მოსახლეობის გადმოცემით ეკლესიას მეტსახელი მასში ადრე მოღვაწე მღვდლის სახელი გამო აქვს შერქმეული.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის მოზრდილი ქვით, კვადრატული აგურით და კირის ხსნარით. 1980-იან წლებში სოფლის მოსახლეობამ ეკლესია აღადგინა. შიგნით გადახურეს ხის ბრტყელი ჭერით, ხოლო გარედან თუნუქით. ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელიც გარედან სამწახნაგოვან აბრისშია მოქცეული, საკურთხეველი როგორც შიგნით, ისე გარედანაც არ არის გამოყოფილი. აფსიდში სამი დაბალი, მშვილდისებრი თაღით გადახურული ნიშაა, მათგან ორი სარკმლის ჩრდილოეთითაა, ერთი სამხრეთით. აფსიდის შუაში გაჭრილია თაღოვანი, თითქმის პარალელურწირთხლებიანი ვიწრონ სარკმელი. თითო განიერი თაღოვანი სარკმელია სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებშიც ერთმანეთის მოპირდაპირედ, რომლებიც საკურთხევლის სარკმელს სიგანეში ორჯერ აღმატება. დასავლეთ ფასადზე შესასვლელის ზემოთ, აგურის წყობით გამოყვანილია ნახევარწრიული, რელიეფური თაღი, რომელიც ორსაფეხურიან კონსულებს ეყრდნობა. ამავე კონსულებს ეყრდნობა აგურისავე წყობით გამოყვანილი რელიეფური ზოლი, რომელიც ფრონტონის წვერში გამოსახული რელიეფური ჯვრის მაღალ, საფეხუროვან კვარცხლებს ქმნის. გარედან სარკმკლები მორთულია აგურის წყობით გამოყვანილი, კონსოლებზე დაყრდნობილი რელიეფური თაღით. დასავლეთ ფასადზე აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდნის ნაწილია შემორჩენილი. ამავე ფასადის ფრონტონის წვეროზე დადგმულია აგურის ოთხწახნაგოვანი სამრეკლო, რომელიც ოთხივე მხარეს თაღებით გახსნილ ფანჩატურს წარმოადგენს.