iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
საგიროვის სახლი

საგიროვის სახლი — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს თავისუფლების მოედანზე. აგებულია საუკუნის ბოლოს, არქიტექტორ ნიკოლაი დურბახის პროექტის მიხედვით. სახლი მდებარეობდა დონის ნახიჩევანში (ამჟამად დონის როსტოვის პროლეტარის რაიონი). საგიროვის სახლს გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
შენობის პროექტის დამუშავება ეკუთვნის დონის ნახიჩევანელ არქიტექტორს ნიკოლაი დურბახს. თავად სახლი კი ხორბლის მწარმოებლის ა. საგიროვის კუთვნილება იყო. 1906 წელს სახლი შეიძინა ა. შელგუნოვმა. 1910-იანი წლების დასაწყისში სახლი შეიძინა მეწარმე ბ. კამერშტეინმა, სადაც მან გახსნა ქალაქში პირველი კინემატოგრაფი „ელდორადო“.

1921 წელს კინოთეატრს გადაარქვეს სახელი და უწოდეს „მესამე ინტერნაციონალი“. სამი წლის შემდეგ კი უწოდეს „კაზინო“, ხოლო 1920-იანი წლების ბოლოს უწოდეს „სპარტაკი“.

1999 წელს ქალაქის იუბილესთან დაკავშირებით შენობას ჩაუტარდა რემონტი, არქიტექტორ გ. შევჩენკოს ხელმძღვანელობით. არქიტექტორი და რესტავრატორი ლუბა ვოლოშინოვა იწუნებდა სარემონტო სამუშაოებს: საფუძველი მოპირკეთებულია მცირე ზომის ბეტონის ფილებით, შეიცვალა თავდაპირველი ფერთა გამა, დაამონტაჟეს თანამედროვე მეტალის გადმონაშვერები.

არქიტექტურა
სართულნახევრიანი სახლი მთავარი ფასადით გადის თავისუფლების მოედანზე. სახლს აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ქეჩეკიანის სახლი. საგიროვის სახლის ფასადის გასაფორმებლად გამოყენებულია კლასიციზმისა და ბაროკოს ელემენტები. სახლის ცენტრალურ ფასადზე ხუთი სწორკუთხა ფანჯარაა, რომლებიც გაფორმებულია დეოკრაციული თამასებით.
სუპრუნოვის სახლი

სუპრუნოვის სახლი — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს პუშკინის ქუჩაზე (სახლი 79). აგებულია საუკუნის დასაწყისში და ეკუთვნოდა ცნობილ ხორბლის მეწარმეს ივანე სუპრუნოვს. სუპრუნოვის სახლს გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
სუპრუნოვის სახლი ააშენეს საუკუნის დასაწყისში. მასში სუპრუნოვი ცხოვრობა თავის ოჯახთან ერთად. ამ სახლის მშენებლობასთან დაკავშირებულია ქალაქური ლეგენდა. თითქოს სუპრუნოვს იტალიაში მოგზაურობის დროს გადაუწყვეტია ნეაპოლის (სხვა ვერსიით გენუის) ქუჩებში გასეირნება. ვაჭარი მოიხიბლა ერთი სახლით და გადაწყვიტა, რაც არ უნდა დაჯდომოდა ეყიდა იგი და გადმოეტანა როსტოვში. ვაჭარმა თავისი სურვილი სახლის მეპატრონეს გააცნო. მეპატრონე თავიდან წინააღმდეგი იყო, მაგრამ სუპრუნოვმა იმდენად დიდი თანხა შესთავაზა, რომ იგი დათანხმდა. სახლი დაშალეს, დატვირთეს გემზე და გადმოიტანეს როსტოვში. სახლი ააგეს როსტოვში, ამ პროცესს ზედამხედველობას თავად სუპრუნოვი უწევდა. მეორე ვერსიის თანახმად სახლი აგებულია ადგილობრივი მასალებით.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მოახდინეს სახლის ნაციონალიზაცია. სუპრუნოვი დააპატიმრეს და დაიკარგა უგზო-უკვლოდ. მეორე მსოფლიო ომის დროს სახლი სერიოზულად დაზიანდა: განადგურდა მარმარილოს მოპირკეთება, სახურავი და პარაპეტები.

1950-იან წლებში სახლს ნეოკლასიკური რემონტი ჩაუტარეს. თავდაპირველი დეკორისაგან შემორჩენილია სარდაფის სართულის მოსაპირკეთებელი შავი მარმარილო.

არქიტექტურა
სასახლე მოპირკეთებულია მარმარილოს და მაიოლიკის მასალით. ფანჯრები დასრულებულია ნახევრაწრიული რელიეფებით. ცენტრალური შესასვლელი გაფორმებულია მარმარილოს მასალით.
პარამონოვის საწყობები

პარამონოვის საწყობები — საუკუნის საწყობების კომპლექსი დონის როსტოვში. მდებარეობს მდინარე დონის ნაპირზე, სოკოლოვის პროსპექტსა და უნივერსიტეტის შესახვევს შორის. არის ფედერალური მნიშვნელობის ძეგლი.

ისტორია
პარამონოვის საწყობების ყველაზე ძველი ნაგებობა აგებულია საუკუნის შუა წლებში. ყველაზე გვიანდელი კი 1890-იან წლებში. საწყობს აშენებდნენ ინჟინრები აკუნინი და ერნსტ შულმანი. საბჭოთა კავშირის არსებობის უკანასკნელ წლებში საწყობი გამოიყენებოდა თავისი დანიშნულებით და იქ ინახებოდა ცემენტი, სამშენებლო მასალები და სხვ.. ცოტა მოგვიანებით, ისტორიულმა ნაგებობამ მიიღო ფედერალური მნიშვნელობის ძეგლის სტატუსი.

არქიტექტურა
პარამონოვის საწყობები გაფორმებულია ლაკონიური აგურის დეკორით, რომელიც გადაწყვეტილია რომაულ და კლასიციზმის სტილში.

თანამედროვე მდგომარეობა
საწყობები ამჟამად ნანგრევების სახითაა ჩვენამდე მოღწეული. წყალმომარაგების სიტემაში წყლის მუდმივი ტემპერატურის გამო თითქმის მთელი წლის მანძილზე ნანგრევებში ყვავის მწვანე ბალახი. აქციას მხარს არ უჭერდა როსტოვის ოლქის საკანონმდებლო კრება და იგი უკანონოდ ჩათვალეს, სამაგიეროდ მხარს უჭერდა ცნობილი მომღერალი ნატალია ვეტლიცკაია. რეკონსტრუქციის პროექტი შეიმუშავა მოსკოვის არქიტექტურული ბიუროს ერთ-ერთმა წარმომადგენელმა.

2015 წლის 23 დეკემბერს ცნობილი გახდა, რომ საწყობებს უპირებდნენ დანგრევას და ხელახლა აგებას. ახალ ნაგებობაში აღარ იქნებოდა აუზი.

უკანასკნელი განცხადება მთავრობის წარმომადგენლებმა გაავრცელეს 2016 წლის დეკემბრის ბოლოს: პარამონოვის საწყობების მთელი კომპლექსი ითვლება ავარიულად და საჭიროა მისი დანგრევა და ხელახლა აშენება. ასევე განაცხადეს, რომ არ იგეგმება აუზის შენარჩუნება.

გალერეა
შარი

შარი — მდინარე ცენტრალურ აფრიკაში, მიედინება ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, ჩადზე და კამერუნთან მის სახელმწიფო საზღვარზე. სათავე იქმნება მდინარეების — იამის, ბამინგის და გრიბინგის შეერთების ადგილიდან. მდინარის სიგრძეა — 1400 კმ, წყალშემკრები აუზის ფართობი — 650 000 კმ².

მთავარი შენაკადის ლოგონის გარდა, მდინარე შარიში ჩაედინებიან უფრო პატარა მდინარეები: ბაჰრ-სალამატი, ბაჰრ-სარჰი, ბაჰრ-აუკი და ბაჰრ-კეიტა. ზაფხულის წვიმიან სეზონზე შეიმჩნევა წყალმოვარდნები.

მდინარეზე განვითარებულია თევზჭერა, ადგილობრივ თევზის ჯიშებში ყველაზე უფრო მეტად ძვირფასია — ნილოსის ქორჭილა. ნაოსნობა შესაძლებელია ქალაქ ბატანგაფომდე — შესართავიდან 800 კმ-ზე უფრო მეტი მანძილი.

ევროპელებმა მდინარე შარი აღმოაჩინეს 1823 წელს, როდესაც ჩადის ტბა გამოიკვლიეს ბრიტანელმა მოგზაურებმა ჰიუ კლეპერტონმა, უოლტერ ოუდნიმ და დიქსონ დენემმა.
როსტოვის (ვარშავის) უნივერსიტეტის ადმინისტრაციული კორპუსი

როსტოვის (ვარშავის) უნივერსიტეტის ადმინისტრაციული კორპუსი — შენობა დონის როსტოვში. აგებულია 1897 წელს. თავდაპირველად შედიოდა ნიკოლაევის საავადმყოფოს შენობების კომპლექსში. 1915 წლიდან შენობაში განთავსდა ვარშავის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი, რომელიც ევაკუირებული იყო ვარშავიდან პირველი მსოფლიო ომის გამო. თანამედროვე ეპოქაში შენობაში განთავსებულია როსტოვის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ადმინისტრაციული კორპუსი. როსტოვის (ვარშავის) უნივერსიტეტის ადმინისტრაციულ კორპუსს აქვს რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი. ნაგებობის ორივე მხარეს დგას რიზალიტი ატიკებით. ფასადზე სართულებს შორის ადგილი გამოყოფილია სართულთშორისი ზოლურით. ადმინისტრაციული კორპუსის გარეთა კედლები რუსტიკითაა გაფორმებული. საკმლის ღიობი პირველ და მეორე სართულზე ერთმანეთისაგან განსხვავებულია. პირვერ სართულზე ღიობ ნახევარწრიულია, ხოლო მეორეზე სწორკუთხა. ისინი გაფორმებულია სანდრიკებით, თამასებით და ციხესიმაგრის ქვებით.

როსტოვის (ვარშავის) უნივერსიტეტის ადმინისტრაციული კორპუსის შენობას აქვს რთული დაგეგმარების კონფიგურაცია. მშენებლობაში გამოყენებულია კორიდორული სისტემა ორმხრივად განლაგებული ოთახებით.

მემორიალური დაფა
1984 წელს შენობაზე დაკიდეს მემორიალური დაფა წარწერით:
სამხრეთის ფედერალური უნივერსიტეტის ბოტანიკური ბაღი

სამხრეთის ფედერალური უნივერსიტეტის ბოტანიკური ბაღი — ბოტანიკური ბაღი რუსეთში, მდებარეობს როსტოვის ოლქში, დონის როსტოვის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, მდინარე ტემერნიკის ხეობაში. დაარსებულია 1927 წელს და ეს არის პირველი ბოტანიკური ბაღი სამხრეთ რუსეთის ტერიტორიაზე.

ბაღის ტერიტორიაზე მდებარეობს მინერალური წყარო, რომელიც ატარებს სერაფიმ საროველის სახელს. ბაღის ადმინისტრაცია ახდენს მის რეკლამირებას, როგორც მართლმადიდებლური სიწმინდე.

ისტორია
ქალაქში ბოტანიკური ბაღის შექმნის შესახებ პირველად ალაპარაკდნენ 1915 წელს, მას შემდეგ, რაც დონის როსტოვში გადმოიტანეს ვარშავის უნივერსიტეტი გერმანელთა ძალების მიერ პოლონეთის დედაქალაქის დაპყრობის საფრთხის გამო. მხოლოდ 1927 წელს პროფესორ ვიქტორ ხმელენსკისა და ვ. ვერშკოვის ინიციატივით ქალაქის ხელისუფლებამ გამოყო ბოტანიკური ბაღისთვის 74,11 ჰა მიწის ნაკვეთი. მისი მთავარი დანიშნულება იყო სტეპში სხვადასხვა რეგიონიდან გადმოტანილი მცენარეების აკლიმატიზაცია.

ბოტანიკური ბაღის მოწყობაში მონაწილეობდა ათასობით როსტოველი. ყველა სამუშაო მიმდინარეობდა ხელით. 1929 წელს დაწყებული სამუშაოები დასრულდა 1933 წელს. უკვე ამავე პერიოდში დაიწყო დეკორატიული, ტექნიკური და სხვა კულტურების შეგროვება. 1940 წლისათვის კოლექცია მოიცავდა ათასზე მეტ მცენარის ჯიშს. ბტანიკური ბაღის საერთო ფართობია 269,5 ჰა, საიდანაც 100 ჰა უკავია დენდრარიუმს, 7 ჰა - ორანჟერეას, ხოლო 32 ჰა - სანერგეს.

მეორე მსოფლიო ომის დროს პრაქტიკულად სრულიად განადგურდა ბტანიკური ბაღი. ომის შემდეგ მთელი ბოტანიკური ბაღი და კოლექცია აღადგინეს.

ამჟამად ბოტანიკური ბაღი წარმოადგენს სახელმწიფო ბიუჯეტზე მყოფ სამხრეთის ფედერალური უნივერსიტეტის სასწავლო-სამეცნიერო განყოფილებას.

კოლექცია
სამხრეთის ფედერალური უნივერსიტეტის ბოტანიკური ბაღი ერთ-ერთი უდიდესი საუნივერსიტეტო ბაღია რუსეთში. მის კოლექციაში შედის ხეების 6 500 სახეობა.

განსაკუთრებით აღსანიშნავია 90 წლის 25 მეტრიანი მუხა, ბზა, კოწახური, გინკგო, ღვია, ქაცვი. ორანჟერეის კოლექციაში გვხვდება აგავა, ფიკუსი, სამოთხის ბანანი, ფინიკის პალმა და ბამბუკი.
დონის როსტოვის გიმნაზია № 36

გიმნაზია № 36 — მუნიციპალური ზოგადასაგანმანათლებლო დაწესებულება დონის როსტოვში. ნაგებობა ააგეს 1915 წელს მოდერნის სტილში არქიტექტორ პ. ლიუბიმოვის პროექტის მიხედვით. გიმნაზიის შენობას გააჩნია რუსეთის ფედერაციის ადგილობრივი მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
1906 წელს სახელმწიფო მრჩეველმა ნიკოლაი სტეფანოვმა როსტოვში გახსნა ოთხკლასიანი ვაჟთა გიმნაზია. თავდაპირველად იგი განთავსებული იყო ყოფილ საბავშვო სახლში, რამდენიმე წლის შემდეგ კი სტეფანოვმა გადაწყვიტა გიმნაზიისათვის აეშენებინა ახალი შენობა.

2007 წელს სკოლა გახდა კონკურს „რუსეთის საუკეთესო სკოლის“ ლაურეატი.

არქიტექტურა
აგურის სამსართულიანი შენობა აგებულია მოდერნის სტილში. მდებარეობს გორკის ქუჩისა და სობორნის შესახვევის კუთხეში. მას აქვს დაგეგმარების რთული კონფიგურაცია.

2011 წლის 1 სექტემბერს შესასვლელის წინ გაიხსნა ძეგლი „ბიჭი გლობუსზე“.

ცნობილი მოსწავლეები
ალექსანდრ მინცი — რადიოტექნიკოსი, გიმნაზიაში სწავლობდა 1908-1916 წწ. მისი პატივისცემის ნიშნად 1977 წელს დაკიდეს მემორიალური დაფა.
დონის როსტოვის მთავარი საგუნდო სინაგოგა

მთავარი საგუნდო სინაგოგა — ყოფილი სინაგოგა დონის როსტოვში. შენობა მდებარეობს მისამართზე: ბაუმანის ქუჩა 70. სინაგოგა გაიხსნა 1868 წელს. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მოხდა შენობის ნაციონალიზაცია და იგი გადააკეთეს. ამჟამად მასში განთავსებულია კანისა და ვერნეროლოგიური დისპანსერი. მთავარი საგუნდო სინაგოგის შენობას აქვს რუსეთის ფედერაციის რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
პირველი დროებითი ხის სინაგოგა დონის როსტოვში ააშენეს 1855 წელს. იგი მდებარეობდა ულიანოვსკისა და ბაუმანის თანამედროვე ქუჩებს შორის. ვოროშილოვის პროსპექტის ახლოს. 1863 წელს ახლოს აშენდა აგურის სამლოცველო. მაგრამ შენობა იყო მყიფე და 1866 წელს დაანგრიეს. 1868 წელს, მის ადგილზე ააშენეს ახალი ორსართულიანი სინაგოგა..
ვარშავის უნივერსიტეტის მთავარი კორპუსი (დონის როსტოვი)

ვარშავის უნივერსიტეტის მთავარი კორპუსი — შენობა დონის როსტოვში. აგებულია 1912-1914 წწ. არქიტექტორ ი. ჩერკესიანის პროექტის მიხედვით. მდებარეობს დიდი სადოვაიის ქუჩისა და ოსტროვსკის შესახვევის გადაკვეთაზე. ამჟამად წარმოადგენს სამხრეთის ფედერალური უნივერსიტეტის ერთ-ერთ კორპუსს. შენობა აგებულია მოდერნის სტილში.

1915 წელს გერმანული ძალები მიუახლოვდნენ ვარშავას. მიიღეს გადაწყვეტილება მოეხდინათ ვარშავის უნივერსიტეტის ევაკუაცია დონის როსტოვში. ყოფილი საქალაქო შემოსავლების სახლი გახდა უნივერსიტეტის მთავარი კორპუსი. აქვე განთავსდა ისტორია-ფილოლოგიის, ფიზიკა-მათემატიკის, იურიდიული და სამედიცინო ფაკულტეტები, ლაბორატორია და კლინიკა. 1917 წელს უნივერსიტეტს ეწოდა „დონის უნივერსიტეტი“. 1930-იან წლებში როსტოვის უნივერსიტეტი განათავსეს კისტოვის ყოფილ სახლში, ხოლო მის ადგილზე განთავსდა როსტოვის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტი. ხუთსართულიან შენობას აქვს რთული დაგეგმარება. შენობის დაგეგმარება არის კორიდორული სისტემის.
პირველი მსოფლიო ომის დროს ჩაძირული საზღვაო ჰოსპიტალები

პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში მრავალ საზღვაო ჰოსპიტალზე მოხდა თავდასხმა, როგორც განზრახ, ისე უნებლიედ. გემებს ძირითადად ტორპედოები ან საზღვაო ნაღმები აფეთქებდნენ.

საზღვაო ჰოსპიტალის ფუნქციაა დაშავებულთათვის პირველადი დახმარების გაწევა და შემდგომი მკურნალობა. ამ ტიპის გემებს ძირითადად სამხედრო ძალები იყენებენ საბრძოლო მოქმედებთან ახლოს. საზღვაო ჰოსპიტალებს იცავს ჰააგის მეათე კონვენცია (1907). კონვენციის მეოთხე პარაგრაფში მოცემულია შეზღუდვები:
გემზე უნდა დაეხმარონ ნებისმიერი ეროვნების დაჭრილს
გემი არ უნდა გამოიყენებოდეს სამხედრო დანიშნულებით
გემმა არ უნდა დააზიანოს მოწინააღმდეგე მხარის ხომალდი.
ჰააგის კონვენციის თანახმად, მოწინააღმდეგე მხარეებს აქვთ უფლება ავიდნენ ერთმანეთის საზღვაო ჰოსპიტალებზე და გაეცნონ არსებულ ვითარებას, რათა დარწმუნდნენ, რომ ხომალდზე კანონსაწინააღმდეგო არაფერი ხდება.
თუ გემი რომელიმე წესს არღვევს, იგი გამოცხადდება როგორც საბრძოლო ხომალდი და მოწინააღმდეგე მხარეს ექნება მისი ჩაძირვის უფლება. გამომძიებლებს ნეიტრალური ქვეყნიდან როგორიც ესპანეთია, აქვთ უფლება შეისწავლონ საზღვაო ჰოსპიტალები და დაადასტურონ, რომ კონვენციის მეოთხე პარაგრაფში მოცემული წესები დაცულია.

საზღვაო ჰოსპიტალებზე გამოხატულია წითელი ჯვრები  და წითელი ნახევარმთვარეები

ისტორია
გერმანიის იმპერიის სარდლობა თვლიდა, რომ მოკავშირეთა საზღვაო ჰოსპიტალები არღვევდნენ ჰააგის კონვენციით დადგენილ წესებს და გერმანულმა წყალქვეშა ნავებმა დაიწყეს მათი გაუფრთხილებლად ჩაძირვა(ე.წ შეუზღუდავი წყალქვეშა საბრძოლო მოქმედებები – საზღვაო ბრძოლის ერთ-ერთი ტიპი). მიუხედავად ნეიტრალური ქვეყნების გამომძიებლების დასკვნისა, გერმანული სარდლობა მაინც თვლიდა, რომ საზღვაო ჰოსპიტალები არღვევდნენ წესებს და ფიქრობდნენ, რომ მათ ბრძოლისუნარიანი სამხედროები გადაყავდათ ფრონტზე. საზღვაო ჰოსპიტალებს შორის ყველაზე დიდი  გემი -ი (-სა და -ის უმცროსი და) იყო, რომელიც საზღვაო ნაღმზე აფეთქდა(1916, 21 ნოემბერი). გემზე 30 ადამიანი დაიღუპა.  ყველაზე სისხლიანი გემ –ის ჩაძირვა იყო. ხომალდი გერმანულმა წყალქვეშა ნამვა -86-მა ტორპედოთი გაანადგურა (1918, 27 ივნისი). გერმანელებმა საზღვაო ჰოსპიტალის ჩაძირვა არ იკმარეს და ოკეანის ზედაპირზე მყოფ გადარჩენილებსაც გაუხსნეს ცეცხლი. გერმანულ ტყვიასა და ოკეანეს მხოლოდ 24 ადამიანი გადაურჩა.ომის შემდეგ, -86-ის კაპიტანი ლეიტენანტი ჰელმუტ პაციგი და მისი ორი ლეიტენანტი გამოაცხადეს სამხედრო დამნაშავეებად, თუმცა სამივე სამხედრო მალევე გაუჩინარდა და გადაურჩა ციხეს. მხოლოდ მოკავშირეთა გემები არ იძირებოდნენ ომის დროს. გერმანული საზღვაო ჰოსპიტალი  ბრიტანელებმა დაიკავეს (სარწმუნოა ინფორმაცია, რომ გერმანული გემი სადაზვერვოდ გამოიყენებოდა, რადგან მასზე 1300-მდე სხვადასხვა ფერის სანათი იყო, როდესაც ბრიტანულ საზღვაო ჰოსპიტალებზე ასეთი მხოლოდ 12 იყო).   ბრიტანელებმა გემს სახელი გადაარქვეს და -ი უწოდეს. ხომალდი მალევე გერმანულმა ფლოტმა ჩაძირა (21 დეკემბერი,1915). ომისას ავსტრიული გემი –იც დაზიანდა.

ჩაძირული სამხედრო ჰოსპიტალები
მეორე მსოფლიო ომის დროს ჩაძირული საზღვაო ჰოსპიტალები

საზღვაო ჰოსპიტალებზე გამოსახული უნდა იყოს წითელი ჯვარი  ან წითელი ნახევარმთვარე . იაპონური საზღვაო ჰოსპიტალი    ჩაძირვამდე თეთრ ჯვარს ატარებდა.

ისტორია
მეორე მსოფლიო ომში მრავალი საზღვაო ჰოსპიტალი ჩაძირეს. მათგან ყველაზე სისხლიანი საბჭოთა გემ -ს ჩაძირვა იყო. ალყაში მოქცეულ საბჭოთა არმიას მხოლოდ ზღვით შეეძლოდაჭრილების ევაკუაცია. ამ მისიით გაიგზავნა სევასტოპოლში. 1941 წლის 6-7 ნოემბერს გემზე ათასობით დაჭრილი და სამოქალაქო პირი ავიდა. გემის კაპიტანმა ვლადიმერ პლაუშევსკიმ მიიღო ბრძანება, რომ ჩასულიყო იალტაში და აეყვანა კიდევ რამდენიმე ასეული დაჭრილი. მთელი ღამის განმავლობაში აყავდათ დაჭრილები გემზე, რის გამოც ვერ გავიდა იგი ზღვაში(ღამე სვლა, ბევრად უსაფრთხო იქნებოდა გემისთვის). დილის 8 საათზე გავიდა იალტის პორტიდან. 11:30 წუთზე, იალტიდან 25 მილის მოშორებით, გემს თავს გერმანული ბომ­ბდამ­შე­ნი 111 დაესხა. თვითმფრინავის ერთი ტორპედო ასცდა, ხოლო მეორე მიზანში მოხვდა. გემი 4 წუთში ჩაიძირა და მხოლოდ 8 ადამიანი გადარჩა. -ს კატასტროფა ერთ-ერთი ყველაზე სისხლიანი მოვლენაა საზღვაო ისტორიაში.

1943 წლის 14 მაისის საღამოს, ავსტრალიური საზღვაო ჰოსპიტალი თავის მეორე რეისს ასრულებდა, როდესაც მას იაპონური წყალქვეშა ნავი -177 დაესხა თავს. გემზე მყოფი 332 ადამიანიდან მხოლოდ 64 გადარჩა, რომლებიც 36 საათის შემდეგ აღმოაჩინეს. სხვადასხვა ვერსია არსებობს იმის შესახებ თუ რატომ დაესხა ნაკაგავა (წყალქვეშა ნავის კაპიტანი) ავსტრალიურ გემს. პირველი ვერსიით იაპონურმა დაზვერვამ არასწორი ინფორმაცია მიაწოდა კაპიტანს და შეაცდინა იგი. მეორე ვერსიით კაპიტანმა შეგნებულად ჩაძირა ავსტრალიური გემი. ნაკაგავას ვერ დაუმტკიცეს ავსტრალიური საზღვაო ჰოსპიტალის ჩაძირვა, თუმცა ის დაადანაშაულეს 1944 წლის თებერვალში ბრიტანული სავაჭრო გემების ჩაძირვასა და გადარჩენილების დახოცვაში. მას მიესაჯა 4 წელი სუგამოს ციხეში.

1943 წლის 27 ნოემბერს არანაკლებ სისხლიანი ფაქტი მოხდა. იაპონური საზღვაო ჰოსპიტალი სენტ მატიასის კუნძულთან ჩაძირა ამერიკულმა ბომბდამშენმა -24 „“-მა. აქაც არსებობს ვერსიები. პირველი ვერსიის თანახმად, თვითმფრინავმა შეცდომით დაბომბა გემი. მეორე ვერსიით, ჭურვის ჩაგდების შემდეგ, თვითმრფინავმა ტყვიამფრქვევებით ცეცხლი გაუხსნა სამაშველო ნავებს, რაც უბრალო შეცდომაზე ბევრად მეტია. გემის ჩაძირვას 158 ადამიანი ემსხვერპლა.

ჩაძირული სამხედრო ჰოსპიტალები
სულის მდინარე

სულის მდინარე – მიხო მოსულიშვილის 2012 წლის მოთხრობების კრებული.

შინაარსი
მიხო მოსულიშვილის წიგნი „სულის მდინარე“ განსხვავებული სტილითა და განსხვავებულ თემატიკაზე შექმნილ თორმეტ ნოველას აერთიანებს.

მერვე ტყვია
ურაკპარაკი
ორდერი შლაპაზე
ძაღლის ღირსება
ალლოპლანტი
თბილისური ოფორტები
„ომ მანი პედმე ჰუმ“, ანუ როგორ ავამოძრაოთ სამყარო თანაგრძნობისაკენ
ცეკვა კლდეზე
ღმერთო, ჰფარავდე დედოფალს
დაზვერვაზე ალან რიჩარდ მიიკანთან ერთად
დიდგორული ჩანახატები
წინაღამე

წიგნის დიზაინი ეკუთვნის თეონა ჭანიშვილს.

ანოტაცია
მოთხრობების კრებულს ანოტაციად უძღვის ავტორის ამავე სახელწოდების მინიატურა:
სამხრეთის ფედერალური უნივერსიტეტის მთავარი კორპუსი

სამხრეთის ფედერალური უნივერსიტეტის მთავარი კორპუსი — შენობა დონის როსტოვში. აგებულია 1914-1917 წწ. გრიგორ ვასილევის პროექტის მიხედვით. ამჟამად წარმოადგენს სამხრეთის ფედერალური უნივერსიტეტის მთავარ კორპუსს. შენობას გააჩნია რუსეთის ფედერაციის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
ამჟამინდელი სამხრეთის ფედერალური უნივერსიტეტის მთავარი კორპუსი შენდებოდა 1914-1917 წლებში დონელი ვაჭრისა და ხე-ტყის მწარმოებლის გ. კისტოვისათვის. პირველი მსოფლიო ომის დროს იგი იჯარით აიღო საარტილერიო ბრიგადამ. ოქტომბრის რევოლუციისა და სამოქალაქო ომის შემდეგ იგი დაიკავა „“-მა, ხოლო 1924 წლიდან — დონის აღმასკომმა. 1930-იანი წლების დასაწყისში შენობაში განთავსდა: „“, დონის მუშათა და გლეხთა ინსპექცია, მიწის სამხარეო სამმართველო, ჯანმრთელობის დაცვის სამხარეო განყოფილება, სახალხო განათლების სამხარეო განყოფილება.

1935 წელს როსტოვის ქალაქის საბჭოსა და ქალაქკომის გადაწყვეტილებით შენობა გადაეცა როსტოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტს. ამასთანავე შენობაში განთავსებული იყო სამხარეო არქივი. 1940-იან წლებში შენობა დროებით დაიკავა სახელმწიფო უშიშროების სახალხო კომისარიატმა, ხოლო შემდეგ განთავსდა უნივერსიტეტის ადმინისტრაციულ-სამეურნეო აპარატი, რამდენიმე ფაკულტეტი და ლაბორატორია.

არქიტექტურა
სამხრეთის ფედერალური უნივერსიტეტის მთავარი კორპუსი ხუთსართულიანია. მას უჭირავს დიდი სადოვაიის ქუჩისა და უნივერსიტეტის შესახვევის კუთხე. მთავარი შესასვლელი თავდაპირველად კუთხიდან ჰქონდა. ნაგებობა შეიცავს მოდერნისა და ნეოკლასიციზმის ელემენტებს. შენობას გააჩნია დაგეგმარების კორიდორული სისტემა.
არავის ვეყმოთ, არცა ვემონოთ, გარეშე ღვთისა დამბადებლისა

არავის ვეყმოთ, არცა ვემონოთ, გარეშე ღვთისა დამბადებლისა — პიესა რვა სცენად, ჟანრობრივად დოკუმენტური დრამა, დაწერილი 2010 წელს მიხო მოსულიშვილის მიერ.

შინაარსი
პიესის მოქმედება წარმოებს ორი საუკუნის განმავლობაში, – დღიდან რუსეთის იმპერიის საქართველოში შემოსვლისა (1801 წელი), ვიდრე აფხაზეთის და სულ ბოლო, 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ხუთდღიან ომამდე.

ამ პიესაში დაუფარავად და მართებულად არის წარმოდგენილი ძირითადი საკვანძო მომენტები რუსეთისა და საქართველოს, როგორც იმპერიისა და დამონებული ქვეყნის ურთიერთობის ისტორიიდან.

პიესაში გაცოცხლებული არიან ის ქართველი გმირები, პოლიტიკოსები თუ მეომრები, ვინც თავისი სამშობლოს თავისუფლებას შესწირა თავი და მტრისათვის აუღებელ ციხე-სიმაგრეებად, ჩვენთვის კი სამშობლოს სიყვარულის და თავდადების მაგალითებად იდგნენ და დგანან დღესაც.

პიესაში დრამატულად გაცოცხლებულია სცენები მერაბ კერვალიშვილის წიგნიდან „სიკვდილის ქრონიკები ანუ წვიმის რექვიემი აფხაზეთის მთებში“ აფხაზეთის ომიდან; და ასევე გიორგი ყარყარაშვილის წიგნიდან „ეს ჩვენი სამშობლო იწვის“ რუსეთ-საქართველოს ომიდან.

მაშინდელი პრესის მასალების მიხედვით პიესაში წარმოდგენილი არიან 2008 წლის 11 აგვისტოს გამართული შინდისის ბრძოლის გმირები: მიხეილ დვალიშვილი, მალხაზ აბაშიძე, ამირან შაინიძე, ალექსანდრე ონიანი, რუსლან წულაძე, ზვიად კაცაძე, ილია გაბუნია, რომან ზოიძე, კახა კოშაძე, ემზარ წილოსანი, ფელიქს კაკაურიძე, ვეფხია ჯიშკარიანი, მარლენ ბარამია, ილია შეყლაშვილი, ირაკლი ჯანელიძე, შმაგი კუპატაძე, ნიკოლოზ ფორჩხიძე.

პიესაში მთლიანად შედის ოთარ ჭილაძის მიერ „მეომართა ლიგის“ ყრილობაზე წარმოთქმული მოკლე სიტყვა – „გახსოვდეს, წინ მარადისობაა!“

პერსონაჟები
პირველი
მეორე
მესამე
მეოთხე
ქალი

დადგმები
2010 — რუსთავის კულტურის ცენტრი, რეჟისორი გეგა ქურციკიძე
2012 — ნოდარ დუმბაძის სახელობის სახელმწიფო ცენტრალური საბავშვო თეატრი, რეჟისორი გეგა ქურციკიძე

გამოცემები
2010 წ. — „თითქმის პიკასო და ცოტა ბოსხი, მარჯვნიდან...“.
2010 წ. — „საბა“ ელექტრონული წიგნების სახლი, გამომცემლობა „მიმოსი“
მასალიტინის სახლი

მასალიტინის სახლი — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს დიდი სადოვაიის ქუჩისა და კიროვის პროსპექტის გადაკვეთაზე. აგებულია 1890 წელს ეკლექტიკის სტილში არქიტექტორ გრიგორ ვასილევის მიერ. საუკუნის დასაწყისში სახლი ეკუთვნდა ვაჭარ პ. მასალიტინს. ამჟამად შენობაში განთავსებულია რესტორანი „ნიუ-იორკი“ მასალიტინის სახლს გააჩნია რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
მასალიტინის სახლი (რომელსაც თავიდან ვოროჟეინის სახლს უწოდებდნენ) ააგეს 1890 წელს არქიტექტორ გრიგორ ვასილევის პროექტის მიხედვით.

1920-იან წლებში, საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მოახდინეს სახლის ნაციონალიზაცია. მეორე სართულზე განათავსეს საცხოვრებელი ბინები. მეორე მსოფლიო ომის დროს დაიკარგა კუთხის გუმბათი, ომის შემდეგ იგი აღადგინეს, თუმცა შედარებით მარტივ ფორმებში. 1950-იან წლებში სახლის პირველ სართულზე განლაგებული იყო: საპარიკმახერო, საკონდიტრო მაღაზია და ლუდის ბარი. 2013 წლის 28 სექტემბერს შენობაში მოხდა ხანძარი.

არქიტექტურა
მასალიტინის სახლი აგებულია ეკლექტიკის სულისკვეთებით. მის არქიტექტურაში ასევე გამოიყენება ბაროკოსა და კლასიციზმის ელემენტები. ფასადებს ამშვენებს აგურის დეკორაცია. სარკმლის ღიობები გაფორმებულია დეკორაციული თამასებით და სანდრიკებით.
მელკონოვ-ეზეკოვის სახლი

მელკონოვ-ეზეკოვის სახლი — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობდა დიდი სადოვაიის ქუჩისა და ვოროშილოვის პროსპექტის გადაკვეთაზე. აგებულია საუკუნის დასაწყისში მოდერნის სტილში. ოქტომბრის რევოლუციის პერიოდში შენობა დაანგრიეს.

ისტორია
 საუკუნის ბოლოს დიდი სადოვაიის ქუჩისა და დიდი პროსპექტის (ამჟამად ვოროშილოვის პროსპექტი) გადაკვეთაზე ააშენეს სახლი, რომლის მფლობელი იყო ნახიჩევანელი მოვაჭრეთა ოჯახის ცნობილი წარმომადგენელი გავრილ მელკონოვ-ეზეკოვი, რომელსაც მოსახლეობა „მეფის შალს“ უწოდებდა.

სახლის მშენებლობასთან დაკავშირებულია ქალაქური ლეგენდა მეცხენე კარაპეტ ჩერნოვსა და შალის მწარმოებელ მელკონოვ-ეზეკოვის დავის შესახებ. იმის გასაგებად თუ რომელი უფრო მდიდარი იყო მათ გადაწყვიტეს აეშენებინათ სახლები დიდი სადოვაიის ქუჩისა და დიდი პროსპექტის გადაკვეთაზე ერთმანეთის პირდაპირ. კამათში გაიმარჯვებდა ის ვისი სახლიც იქნებოდა ბრწყინვალე. თავდაპირველად სახლები იყო სამსართულიანი, მაგრამ როდესაც დონის როსტოვში დაიწყო მშენებლობის ბუმი, ორივე მეწარმემ გადაწყვიტა სახლისთვის დაეშენებინათ კიდევ ორი სართული. შედეგად მელკონოვ-ეზეკოვის სახლი გუმბათის წყალობით რამდენიმე მეტრით მაღალი აღმოჩნდა. ჩერნოვმა გუმბათის დადგმა ვეღარ შეძლო. სამაგიეროდ მან დაამატა სვეტები, რის გამოც ადგილობრივი მოსახლეობა მას უწოდებდა სახლს „სვეტებით სახურავზე“.

ორივე სახლი აგებული იყო ეკლექტიკის სტილში. საუკუნის დასაწყისში კი გადააკეთეს მოდერნის სტილში.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მელკონოვ-ეზეკოვის სახლის პირველ სართულზე მოქმედებდა კინოთეატრი „კოლიზეუმი“. კინოთეატრის სცენაზე 1920-იან წლებში გამოვიდა პოეტი სერგეი ესენინი.

მეორე მსოფლიო ომის დროს შენობას დაეცა ავიაბომბი და ნაწილობრივ დაინგრა. ომის შემდგომ სახლი მთლიანად დაანგრიეს, მისი აგურის მასალები გამოიყენეს მის ადგილზე აგებული საცხოვრებელი სახლის მშენებლობისთვის. 1953 წლიდან 2000-იანი წლების ბოლომდე ახალ შენობაში განთავსებული იყო კინოთეატრი „“. ამჟამად ამ შენობაში მოქმედებს რუსეთის პრეზიდენტის სრულუფლებიანი წარმომადგენელი სამხრეთის ფედერალურ ოლქში.