iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შავი ზღვის დატბორვის თეორია

შავი ზღვის დატბორვა — პრეისტორიული წყალდიდობის ჰიპოთეზა, რომელიც უნდა მომხდარიყო შავი ზღვის აუზის სწრაფი ავსებით. ეს თეორია პირველად ნიუ-იორკ ტაიმსში გაჟღერდა 1996 წელს, შემდეგ კი სწრაფად აიტაცა საერთაშორისო მედიამ.

1998 წელს უილიამ რაიანმა და უოლტერ პიტმანმა, კოლუმბიის უნივერსიტეტის გეოლოგებმა, გამოაქვეყნეს მტკიცებანი მასიური წყლის მოვარდნის მიმანიშნებელ ფაქტებზე ბოსფორის სრუტეში, რომელიც ძვ. წ. 5600 წელს უნდა მომხდარიყო.

ძვ. წ. მეექვსე ათასწლეულში კავკასიონისა და კარპატების მთების ყინულის მასიურმა დნობამ შავი და კასპიის ზღვები უზარმაზარ მტკნარი წლის ტბებად აქცია, მაშინ როდესაც მსოფლიო ზღვის დონე შედარებით დაბალი რჩებოდა. მტკნარი წლის ტბები ეგეოსის ზღვაში იღვრებოდა. კლიმატის აცივებამ ალპური ყინულების მომძლავრება გამოიწვია, შესაბამისად შავ ზღვაში ჩამდინარე მდინარეების წყლის მოცულობა მკვეთრად შემცირდა, ზოგიერთმა მდინარემ კი გასავალი ჩრდილოეთის ზღვაში გაიკვალა, ამასთან ერთად შავი ზღვის წყლის დონე აორთქლებითაც მცირდებოდა. შემდეგ, ძვ. წ. 5600 წლისთვის, მსოფლიო ზღვის საერთო დონე გაიზარდა, და როგორც რაიანი და პიტმანი ვარაუდობენ, აწეული ხმელთაშუა ზღვა საბოლოოდ ბოსფორის ფუძის კდლოვან ბარიერს არღვევს და წარმოუდგენელი სისწრაფით შავ ზღვაში იღვრება. ამ მოვლენამ 155.000 კმ² ფართობი მიწა დატბორა და მნიშვნელოვნად გააფართოვა შავი ზღვის სანაპირო ზოლი ჩრდილოეთითა და დასავლეთით. რაიანი და პიტმანი წერდნენ:

თუმცა ნეოლითური მიწათმოქმედება ამ დროისთვის უკვე პანოლიის დაბლობს აღწევდა, ავტორები მის გავრცელებას უკავშირებენ წყალდიდობით გადაადგილებულ ხალხებს. ასევე ვარაუდობენ, რომ ამ უეცარ მასიურ წყალდიდობას გადარჩენილთა მეხსიერება იყო ნოეს წარღვნის ლეგენდის საფუძველი.

ექსპედიციათა სერიაში ზღვის არქეოლოგთა ჯგუფმა რობერტ ბალარდის ხელმძღვანელობით დაადგინა უძველესი სანაპირო ზოლის მოხაზულობა, მტკნარი წლის ლოკოკინათა ნიჟარების, ჩაძირულ მდინარეთა ხეობების, ხის მორებზე ადამიანთა ხელსაწყოების ანაბეჭდებით, ადამიანის შექმნილი სტრუქტურებით წყალში შავი ზღვის თანამედროვე სანაპიროდან დაახლოებით 100 მეტრში თურქეთის ჩრდილოეთით. მტკნარი წლის მოლუსკების ასაკის რადიოკარბონულმა დათარიღებამ უჩვენა, რომ მათი ასაკი დაახ. 7.000 წელი უნდა იყოს.

ჟურნალი „ნიუ საიენტისტის“ გამოქვეყნებული ანგარიშის თანახმად (4 მაისი, 2002, გვ. 13), მკვლევარებმა ბოსფორის სამხრეთით წყალქვეშა დელტა აღმოაჩინეს. ასევე მტკიცე საბუთი არსებობს შავი ზღვიდან გამავალი ძლიერი მტკნარი წყლის დინების არსებობისა ძვ. წ. მე-8 ათასწლეულში.

პან-ევროპული პროექტის ფარგლებში შავი ზღვის ფსკერის დანალექის გამოკვლევამ 2004 წელს დაადასტურა პიტმან/რაიანის დაკვნები. უფრო მეტიც, მარკ სიდალის მიერ წარმოებული გათვლებით ნაწინასწარმეტყველი წყალქვეშა კანიონის არსებობაც ფაქტობრივად დადასტურდა.

ეს ჰიპოთეზა დღემდე აქტიური განხილვისა და დებატების საგანია არქეოლოგთა შორის.
გაბრიელ მთავარანგელოზი

გაბრიელ მთავარანგელოზი (, გავრიელ; , ღაბრილ, ჯიბრილ) — მაღალი რანგის ანგელოზი სხვადასხვა რელიგიაში. იგი ღმერთის მაცნედ ევლინება ადამიანებს. გაბრიელი პირველად დანიელის წიგნშია ნახსენები ძველ აღთქმაში. მისი სახელი, შესაძლებელია, ნიშნავდეს „ღვთის კაცს“ ან „ღვთის გმირს“. ანგელოზ გაბრიელს ზოგჯერ „ღვთის მარცხენა ხელს“ უწოდებენ.

იუდაიზმში გაბრიელი მთავარანგელოზია, რომელიც ღმერთის მაცნეა. ზოგჯერ მას სიკვდილის ანგელოზადაც მიიჩნევენ, ცეცხლისა და მეხის უფლად. უმეტესად ის ღმერთის მთავარი მაცნეა და, ტრადიციულად, ერთადერთი ანგელოზია, რომელსაც სირიულად და ქალდეურად შეუძლია ლაპარაკი. გაბრიელს ხშირად შეცდომით აიგივებენ მიქაელთან, რომელიც ხმლით ხელში დარაჯობს ედემის ბაღს (მოგვიანებით კი — სამოთხეს) და იცავს ადამის, ევასა და მათი შთამომავლებისგან.

ისლამში გაბრიელი ითვლება ოთხი მთავარანგელოზიდან უფროსად. მას სიმართლის გამცხადებელს უწოდებენ.

გაბრიელი ასევე ნახსენებია ბაჰაიზმში, კერძოდ, ბაჰაულას მეტაფიზიკურ ნაშრომებში „შვიდი ხეობა“ და „ოთხი ხეობა“.
ალკოჰოლური სასმელი

ალკოჰოლური სასმელი — ეთანოლის შემცველი სასმელი. ალკოჰოლის გაყიდვა და გამოყენება ქვეყანათა უმრავლესობაში იზღუდება.

ეთანოლი (32) ალკოჰოლურ სასმისებში თითქმის ყოველთვის ფერმენტაციის საშუალებით მიიღება, რაც ჰიდროკარბონატების (როგორც წესი, შაქრის) მეტაბოლიზმია საფუარი სოკოს ზოგიერთი ნაირსახეობის მეშვეობით უჟანგბადო გარემოში. ამ პროცესს გამოხდას უწოდებენ.

აღსანიშნავია, რომ ქიმიაში ალკოჰოლი საერთო ტერმინია ნებისმიერი ორგანული შენაერთისა, რომელშიც ჰიდროქსილის ჯგუფი (-) ეჯაჭვება კარბონიუმის ატომს, რომელიც თავის მხრივ ებმის სხვა წყალბადისა და/ან კარბონიუმის ატომებს. სხვა ალკოჰოლები, როგორიცაა პროპილენის გლიკოლი და შაქრის ალკოჰოლები შეიძლება აღმოჩნდეს საკვებსა და სხვა სახის სასმელებში, თუმცა ეს ალკოჰოლები მათ ალკოჰოლურს არ ხდის.

არსებობს მცდარი შეხედულება, თითქოს ალკოჰოლური სასმელი ტვინის მასტიმულირებელი საშუალებაა, სინამდვილეში კი ის ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე დამთრგუნველად მოქმედებს. რომაელებს ჩვეულებად ჰქონდათ სიკვდილმისჯილ დამნაშავეთათვის ტკივილის შესამსუბუქებლად გამაბრუებელი ღვინის მიცემა.

ალკოჰოლი კიდევ ერთ ფარულ საშიშროებას უქმნის ღვიძლს. ღვიძლი ნაკლებად უწევს წინააღმდეგობას კიბოს გამომწვევ უჯრედებს. ალკოჰოლი არა მარტო ღვიძლის კიბოს განვითარებას უწყობს ხელს, არამედ საგრძნობლად ზრდის კიბოს საფრთხეს პირის ღრუში, ხახაში, ხორხსა და საყლაპავ მილზე. გარდა ამისა, ალკოჰოლის მიღებისას პირის ღრუს ლორწოვანი გარსი უფრო ადვილად ატარებს თამბაქოში არსებულ კიბოს გამომწვევ ნივთიერებებს, რაც ზრდის მწეველებში კიბოს განვითარების საფრთხეს. ქალები, რომლებიც ყოველდღე სვამენ, მკერდის კიბოს განვითარების უფრო მეტი საშიშროების წინაშე არიან. ერთი გამოკვლევის თანახმად, სარძევე ჯირკვლის კიბოთი დაავადების რისკი იმ ქალებში, რომლებიც დღეში სამ ან მეტ ჭიქას სვამდნენ, 69 პროცენტით მეტი იყო, ვიდრე მათში, რომლებიც არ სვამდნენ.

ალკოჰოლის უზომოდ მიღება განსაკუთრებით ცუდად მოქმედებს ნაყოფზე. „ინტერნეშნლ ჰერალდ ტრიბიუნში“ აღნიშნულია, რომ „ალკოჰოლი უფრო საზიანოდ მოქმედებს ნაყოფზე, ვიდრე რომელიმე ნარკოტიკი“. როდესაც ფეხმძიმე ქალი სვამს, „ნაყოფიც სვამს“. ალკოჰოლი განსაკუთრებით საზიანოდ მოქმედებს ნაყოფზე განვითარების პროცესში. ის შეუქცევადად აზიანებს ბავშვის ცენტრალურ ნერვულ სისტემას. ნეირონები სათანადოდ არ ყალიბდება. ზოგი უჯრედი კვდება, ზოგი კი სხვა ადგილას ვითარდება. ჩანასახოვანი ალკოჰოლური სინდრომი არის იმის უმთავრესი მიზეზი, რომ იბადებიან გონებადაქვეითებული ბავშვები. ისინი გონებრივად განუვითარებლები არიან, კარგად ვერ ლაპარაკობენ, ასაკის შესაბამისად არ ვითარდებიან, ნელა იზრდებიან, ზედმეტად აქტიურები არიან და აღენიშნებათ სმენისა და მხედველობის დარღვევა. ბევრი ბავშვი სახის დეფექტებითაც იბადება.
ჯუზეპე გონძაგა

ჯუზეპე გონძაგა (; დ. 20 მარტი, 1690 — გ. 16 აგვისტო, 1746) იყო გუასტალას ჰერცოგ ვინჩენცო გონძაგას უმცროსი ვაჟი და ანტონიო ფერანტე გონძაგას ძმა, რომლის მემკვიდრეც ის გახდა 1729 წელს.

ჯუზეპე, მიუხედავად იმისა რომ გონძაგას დინასტიის გუასტალას შტოს უკანასკნელი მამრობითი სქესის წარმომადგენელი იყო, გვიან დაქორწინდა. 1731 წლის 29 მარტს მან ელეონორე ფონ ჰოლშტაინზე (დ. 1715— გ. 1760), ვიზენბურგის ჰერცოგ ლეოპოლდის ქალიშვილზე იქორწინა. ჯუზეპე გონძაგას შვილი არ სეძენია და მისი სიკვდილის შემდეგ იმპერატორმა ფრანც -მა 1748 წელს გუასტალას საჰერცოგო ჰაბსბურგების სამფლობელო პარმას შეუერთა.
გულიელმო გონძაგა

გულიელმო გონძაგა (; დ. 24 აპრილი, 1538 — გ. 14 აგვისტო, 1587) — მანტუის ჰერცოგი და მონფერატოს მარკიზი 1550—1587 წლებში.

ბიოგრაფია
გულიელმო ჰერცოგ ფედერიკო გონძაგას უმცროსი ვაჟი იყო. ძმის, ფრანჩესკო -ის უშვილოდ გარდაცვალების შემდეგ იგი მანტუის ჰერცოგი და მონფერატოს მარკიზი გახდა. 1561 წლის 26 აპრილს გულიელმომ იქორწინა იმპერატორ ფერდინანდ ქალიშვილ ელეონორეზე, რომელთანაც შეეძინა შვილები:

ვინჩენცო (1562—1612) — მანტუის ჰერცოგი და მონფერატის მარკიზი 1587—1612 წლებში
∞ 1) 1581 — მარგერიტა ფარნეზე (1567—1643), პარმის ჰერცოგ ალესანდრო ფარნეზეს ასული.
∞ 2) 1584 — ელეონორა დე’ მედიჩი (1566—1611), ტოსკანის ჰერცოგ ფრანჩესკო დე’ მედიჩის ასული.
ელეონორა (1564—1618)
∞ 1579 — ალფონსო დ’ესტე, ფერარას ჰერცოგი
ანა კატერინა (1566—1621)
∞ 1582 — ფერდინანდ , ტიროლის ერცჰერცოგი.
გუიდო გონძაგა

გუიდო გონძაგა (; დ. 1291 — გ. 22 სექტემბერი, 1369) — მანტუის გრაფი 1362–1369 წლებში.

ბიოგრაფია
გუიდო მანტუის მბრძანებლის ლუიჯი -ის ვაჟი იყო და მამის სიკვდილის შემდეგ 1360 წელს მისი მემკვიდრე გახდა. 1362 წელს იმპერატორმა კარლ -ემ მას მანტუის გრაფის ტიტული უბოძა.

ოჯახი
მეუღლეები
∞ 1) აგნეს პიკო, ფრანჩესკო პიკო დელა მირანდოლას ასული.
∞ 2) კამილია ბეკარა
∞ 3) ბეატრიჩე დი ბარი, ბარის გრაფის ოდუარდოს ასული.

შვილები
პირველი ქორწინებიდან:
ბეატრიჩე
∞ 1335 — ნიკოლო დ’ესტე, ფერარას ჰერცოგი.

მესამე ქორწინებიდან:
უგოლინო († მოკლეს 1362)
∞ კატერინა ვისკონტი, მატეო ვისკონტის ასული.
ლუიჯი (1334—1382) — მანტუის გრაფი 1369—1382 წლებში
∞ ადლა დ’ესტე, ობიცო დ’ესტეს ასული.
ფრანჩესკო († 1369)
ლუიჯი I გონძაგა

ლუიჯი გონძაგა (; დ. 1267 — გ. 18 იანვარი, 1360) — მანტუის მბრძანებელი. 1329 წელს იმპერატორმა ლუდვიგ -მ იგი მანტუის შტატჰალტერად დანიშნა.

ოჯახი
∞ 1) რიჩილდე ფერარა, რომელთანაც შეეძინა შვილები:
გუიდო (1291—1369)
ფილიპინო († 1346), რომლის ასული ჯილიოლა ცოლად გაჰყვა მატეო ვისკონტის.
ფელტრინო († 1371) — მისი შთამომავლები იყვნენ ნოველარას გრაფები, რომელთაც არსებობა შეწყვტეს 1728 წელს.

∞ 2) კატერინა მალატესტა

∞ 3) 1340 — ნოველა მალასპინა
ლუიჯი II გონძაგა

ლუიჯი გონძაგა (; დ. 1334 — გ. 4 ოქტომბერი, 1382) — მანტუის გრაფი 1369–1382 წლებში.

ლუიჯი იყო გრაფ გუიდო გონძაგას ვაჟი. 1356 წლის 16 თებერვალს მან იქორწინა ადლა დ’ესტეზე (1333–1381), ჰერცოგ ობიცო დ’ესტეს ასულზე, რომელთანაც შეეძინა შვილები:

ფრანჩესკო (1363–1407) — მანტუის გრაფი
ელიზაბეტა — კარლო მალატესტას მეუღლე.
ფრანჩესკო I გონძაგა

ფრანჩესკო გონძაგა (; დ. 1363 — გ. 8 მარტი, 1407) — მანტუის გრაფი 1382–1407 წლებში. ფრანჩესკო გრაფ ლუიჯი გონძაგას ვაჟი და მემკვიდრე იყო.

ოჯახი
აგნეს ვისკონტი (გ. 1391), ბერნაბო ვისკონტის ასული.
1393 მარგერიტა მალატესტა (გ. 1399) — გალეოტო მალატესტას ასული, რომელთანაც შეეძინა ვაჟი ჯანფრანჩესკო (დ. 1395 — გ. 1444) — მანტუის გრაფი და შემდგომში მანტუის მარკიზი.
ფრანჩესკო III გონძაგა

ფრანჩესკო გონძაგა (; დ. 10 მარტი, 1533 — გ. 22 თებერვალი, 1550) — მანტუის ჰერცოგი 1540–1550 წლებში. ფრანჩესკო მანტუისა და მონფერატოს ჰერცოგ ფედერიკო გონძაგას ვაჟი და მემკვიდრე იყო.

1549 წლის 22 ოქტომბერს მან იქორწინა იმპერატორ ფერდინანდ ასულ კატარინაზე (1533–1572). ფრანჩესკო ქორწინებიდან 4 თვეში უშვილოდ გარდაიცვალა და ტიტული მის ძმაზე, გულიელმო გონძაგაზე გადავიდა.
მონფერატო

მონფერატო — ჩრდილოეთ იტალიაში მდებარე პიემონტის რეგიონის ნაწილი. შუა საუკუნეებში მარკიზატის სახით არსებობდა დღევანდელი ლომბარდიის ტერიტორიაზე. მდებარეობდა ტურინსა და გენუას შორის.

2014 წლის 22 ივნისს მონფერატო შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

ისტორია
მარკიზატი მოიცავდა 2750 კმ² ტერიტორიას, რომლის დედაქალაქი იყო მონფერატო. კარლ დიდის დროს მონფერატოს გრაფები მართავდნენ, ხოლო 967 წელს ოტო -მა აქ მარკიზატი დააარსა. მონფერატოს მარკიზებმა თავი გამოიჩინეს ჯვაროსნული ლაშქრობების დროს. მარკიზ გულიელმო -ის 2 ვაჟი და შვილიშვილი მეფეებიც კი გახდნენ.

კონრად – იერუსალიმის მეფე († 1192)
ბონიფაციუს – თესალონიკის მეფე († 1207)
ბალდუინ – იერუსალიმის მეფე († 1186)

 საუკუნეში მარკიზატი მემკვიდრეობით მიიღო პალეოლოგოსების დინასტიამ. 1533 წელს მონფერატო გონძაგას დინასტიის საკუთრება გახდა. მანტუის მემკვიდრეობისთვის ომის (1628-1631) შემდეგ მონფერატოს ნაწილი სავოიის მარკიზებმა დაისაკუთრეს, დარჩენილი ნაწილი საბოლოოდ 1708 წელს მიიღეს, როცა იმპერატორმა ლეოპოლდ მონფერატო გონძაგას დინასტიამ ჩამოართვა.
ბოტანიკა

ბოტანიკა (ბერძნ. „ბალახი, მცენარე“) — მეცნიერება მცენარეთა სიცოცხლის შესახებ. შეისწავლის მცენარეთა გარეგანი და შინაგანი აგებულების კანონზომირებებს (მორფოლოგია, ანატომია), მცენარეთა სისტემატიკას, მათ განვითარებას გეოლოგიურ დროში (ევოლუცია), ნათესაურ კავშირებს (ფილოგენია), წარსულსა და აწმყოში დედამიწაზე მათ გავრცელებას (მცენარეთა გეოგრაფია), მცენარეული ორგანიზმების სასიცოცხლო პროცესებს (მცენარეთა ფიზიოლოგია), გარემოსთან მათ ურთიერთდამოკიდებულებას (მცენარეთა ეკოლოგია), მცენარეული საფრის აგებულებას (გეობოტანიკა, ანუ ფიტოცენოლოგია), მცენარეთა სამეურნეო გამოყენების შესაძლებლობას (გამოყენებითი ბოტანიკა). კვლევის ობიექტის მიხედვით, ბოტანიკაში გამოიყოფა აგრეთვე მეცნიერება წყალმცენარეეთა შესახებ — ალგოლოგია, სოკოების შესახებ — მიკოლოგია, ლიქენების ანუ ლიქენების შესახებ — ლიქენოლოგია, ხავსების შესახებ — ბრიოლოგია და სხვა. მიკროსკოპულ მცენარეულ ორგანიზმებს შეისწავლის მიკრობიოლოგია, მცენარეთა დაავადებებს — ფოტოპათოლოგია.
ივერია

საკუთარი სახელი ივერია შესაძლებელია აღნიშნავდეს:

ივერია — უძველესი სახელმწიფო აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველოს ტერიტორიაზე;
ივერია — ი. ჭავჭავაძის დაარსებული და რედაქტორობით გამოცემული გაზეთი საუკუნის მეორე ნახევარში;
ივერია — ყოველკვირეული გაზეთი;
ივერია — მუსიკალურ-იუმორისტული საშემსრულებლო ანსამბლი;
ივერია — ქალაქ ხაშურის საფეხბურთო კლუბი;
რადისონ ბლუ ივერია — სასტუმრო თბილისში, ვარდების რევოლუციის მოედანზე;
ივერია — ვაშლის ქართული ჯიში;
ივერია — ქართული კულტურის ცენტრი ქალაქ სოჭში;
მოდერნიზმი

მოდერნიზმი ( „თანამედროვე, ბოლოდროინდელი“) — კულტურული მიმდინარეობა, ძირითადად მოიცავს პროგრესულ ხელოვნებასა და არქიტექტურას, მუსიკას, ლიტერატურასა და დიზაინს, რომელიც 1914 წლამდე დეკადაში აღმოცენდა. ეს იყო ხელოვანთა და დიზაინერთა მოძრაობა მე-19 საუკუნის აკადემიური და ისტორიული ტრადიციების წინააღმდეგ, ცდილობდა, არ აჰყოლოდა სახეშეცვლილი თანამედროვე მსოფლიოს ახალ ეკონომიკურ, სოციალურ და პოლიტიკურ ასპექტებს.

ნაწილი კულტუროლოგებისა მე-20 საუკუნეს ყოფს მოდერნისტულ და პოსტმოდერნისტულ პერიოდებად, მაშინ, როდესაც სხვები იხილავენ მათ, როგორც ერთი, უფრო ხანგრძლივი პერიოდის ორ ნაწილს. ამ სტატიაში განხილულია მოძრაობა, რომელიც განვითარდა გვიანდელ მე-19 და ადრეულ მე-20 საუკუნეებში და ის არ მოიცავს პოსტმოდერნიზმს.

ისტორია
მოდერნისტული მოძრაობა ჩაისახა მე-19 საუკუნის შუა წლებში ევროპაში და მისი ფუძემდებელი იდეა იყო ხელოვნების, ლიტერატურის, სოციალური ორგანიზაციისა და ყოველდღიური ცხოვრების ტრადიციული ფორმების მოძველება, რაც მნიშვნელოვანს ხდიდა მათ უკუგდებასა და კულტურის მუდამ ახალი ფორმების ძიებას. მოდერნიზმი წამახალისებელი იყო არსებობის ყველა ფორმის, კომერციიდან ფილოსოფიამდე გადახედვის იმ მიზნით, რომ მოძებნილიყო პროგრესის ხელის შემშლელი გარემოება, მისი ახალი, შესაბამისად, უკეთესი გზით შეცვლით. მოდერნის მთავარი არგუმენტით მე-20 საუკუნის რეალიები პერმანენტული და გარდაუვალი იყო და, შესაბამისად, ხალხს მათი სამყაროს ადაპტირება უნდა მოეხდინა, იმ იდეის გათავისებით, რომ ის, რაც ახალია, ასევე კარგია და ლამაზი.

მოდერნიზმის წინაპირობები
მე-19 საუკუნის პირველი ნახევარი ევროპისთვის აღინიშნა მწვავე ომებისა და რევოლუციების სერიით, რომელმაც თანდათან დასაბამი მისცა ახალი იდეებისა და დოქტრინების ტალღას, ე.წ. რომანტიზმს. ამ იდეების ფოკუსი ინდივიდის სუბიექტური გამოცდილება, ბუნების, როგორც ხელოვნების სტანდარტული სუბიექტის, უზენაესობა, გამოხატვის რევოლუციური ან რადიკალური მიმართულებები, და ინდივიდუალური თავისუფლებაა. საუკუნის შუა წლებში ამგვარი რადიკალიზმი შესამჩნევად განლედა და ჩნდება ამ იდეათა მმართველობის სტაბილურ ფომრებთან სინთეზი, ნაწილობრივ 1848 წლის ჩაშლილი რომანტიკული რევოლუციების გამო. ეს მასტაბილიზებელი სინთეზი გახდა საფუძველი იდეისა, რომ ის რაც „რეალურია“ დომინირებს იმაზე რაც სუბიექტურია. ეს იდეები განზოგადებას ჰპოულობს ოტო ფონ ბისმარკის „რეალპოლიტიკში“, „პრაქტიკული“ ფილოსოფიული იდეებით, როგორიცაა პოზიტივიზმი და საერთო კულტურული ნორმებით, რომელსაც ამჟამად „ვიქტორიის ხანად“ მოიხსენიებენ.
იუდას სახარება

იუდას სახარება არის დოკუმენტი, რომელსაც კაენიტები, ადრეული ქრისტიანული გნოსტიკური სექტა, იყენებდნენ, და რომელიც 2006 წელს გამოქვეყნდა ნაწილობრივი რეკონსტრუქციის შემდეგ.

დაახლოებით 50-მდე ნამუშევარი არსებობს, რომელსაც მიიჩნევენ ადრეული ეკლესიის "სახარებებად", თუმცა მნიშვნელოვანი ინფორმაცია მხოლოდ 20 მათგანზე არსებობს, რომელთაგან ოთხი მათეს, მარკოზის, ლუკასა და იოანეს კანონიკური სახარებებია. იუდას სახარება ერთ-ერთია 16 დანარჩენი სახარებიდან, რომელთა შესახებ გარკვეული ინფორმაცია ისტორიულად შემონახულ იქნა ადრეულ ეკლესიურ ნაწერებში.

ერთადერთი ცნობილი მანუსკრიპტი, რომელშიც ამ სახარების ტექსტია დართული არის ბოლო დროს 1700 წლის შემდეგ აღმოჩენილი ტყავგადაკრული პაპირუსის მანუსკრიპტი ეგვიპტის უდაბნოდან. პაპირი, რომელზეც სახარებაა დატანებული ფრაგმენტულია და მისი ზოგიერთი ნაწილები დაკარგულია. როდოლფ კასერის თანახმად, კოდექსი თავდაპირველად 62 გვერდიანი იყო. აღმოჩენისას მანუსკრიპტიდან რამდენიმე ფურცელი ამოღებული და გაყიდული იქნა ცალ-ცალკე და დღემდე ერთობლივად მხოლოდ 26 გვერდმა მოაღწია. თუმცა დროდადრო, დაკარგული ფურცლებიც ჩნდება, მათ მფლობელთაგან გაყიდვის მსურველთა გამოჩენისას.

იუდას სახარების მანუსკრიპტის რადიოკარბონულმა დათარიღებამ ის მე-3 და მე-4 საუკუნეებს მიაკუთვნა. შედარებისთვის ყველაზე ძველი ფრაგმენტი იოანეს სახარებიდან - პაპირუსი 52 - თარიღდება 125 წლით. თუმცა იუდას სახარებას მიიჩნევენ უფრო ძველი დაახ. 130 წლის მანუსკრიპტის ასლად. ეს დაახ. 100 წელიწადშია იესოს გარდაცვალების ბიბლიურ თარიღიდან.

იუდას სახარება თავდაპირველად ბერძნულად უნდა ყოფილიყო დაწერილი, თუმცა მანუსკრიპტი ძველ კოპტურ ენაზეა. უეჭველია, რომ იუდას სახარების ავტორად იუდა ისკარიოტელს არ მიიჩნევენ, თუმცა მკვლევარებს ახალ აღთქმაში იოანეს სახარების ავტორობაზეც მრავალი ეჭვი აქვთ.
იოანე ნათლისმცემელი

იოანე ნათლისმცემელი — სახარებების (მათე, მარკოზი) თანახმად, იესო ქრისტეს უახლოესი წინამორბედი, რომელმაც მესიის (ქრისტეს) მოსვლა იწინასწარმეტყველა. ცხოვრობდა უდაბნოში (ძველი აღთქმის წინასწარმეტყველის ელიას მსგავსად), ამხელდა საზოგადოების ბიწიერებას და მოუწოდებდა მონანიებისაკენ. მონათლა მრავალი ებრაელი, აგრეთვე იესო ქრისტე მდ. იორდანეში. იოსებ ფლავიუსის (ახ. წ. საუკუნე) ცნობით, იოანე ნათლისმცემელი ჰეროიდე -ის ( საუკუნის ნახევარი) თანამედროვე იყო. ჰეროდემ თავისი საყვარლის ჰეროდიადას საამებლად იოანე ნათლისმცემელი საპყრობილეში ჩასვა, შემდეგ კი თავი მოაკვეთინა. სინამდვილეში იოანე ნათლისმცემლის კულტი ქრისტიანობაში უფრო ადრინდელი ებრაული სეატიდან უნდა შემოსულიყო.

იოანე ნათლისმცემლის თემა აისახა მხატვრობასა (ა. ვეროკიო, ლეონარდო და ვინჩი, პ. ბრეიგელი, ა. ივანოვი) და ქანდაკებაში (დონატელო, ო.როდენი და სხვები). შუა საუკუნეების ხატწერაში იოანე ნათლისმცემელი ვედრების (ქრისტე, ღვთისმშობელი, იოანე ნათლისმცემელი) კომპოზიციის ერთ-ერთი აუცილებელი ფიგურა იყო.

ტროპარი
კონდაკი
იდლეთის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია

იდლეთის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია — საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების, არქიტექტურული და მონუმენტური ხელოვნების ძეგლი — იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია, კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ იდლეთის განაპირას. ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

თარიღდება საუკუნის ნახევრით. ეკლესია ჯვარ-გუმბათოვანია (7,5 7 მ. ), ნაგებია ქვიშაქვის დიდი ლოდებით. ნაგებობის გეგმა თანაბარმკლავიან ჯვარს წარმოადგენს. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთ მკლავში ნახევარწრიული აფსიდია. აფსიდში და სამხრეთ მკლავში თითო სარკმელია. აფსიდში, სარკმლის ქვეშ, კედელზე მყარად მიმაგრებულია მოზრდილი სატრაპეზო ქვა. გუმბათის ყელის საბჯენი თაღების ქუსლებთან, კუთხეებში მასიური თაროებია დაყოლებული. თაროების დონეზე საბჯენი თაღები 0,12-0,14 მ-ით მკლავის სიღრმეშია შეწეული, რითაც უფრო ფართო კვადრატი წარმოიქმნება. ამ კვადრატზე აღმართულია გუმბათის ყელი. გუმბათის ყელის ოთხივე კუთხეში ტრომპებია. მათ საბჯენი თაღები არა აქვთ და ამოყვანილია ქარგილებით. გუმბათის კამარის ქუსლამდე გრძელდება ტრომპებზე აყვანილი სიბრტყეები, რომელთა თავზე იქმნება სამკუთხოვანი თაროები. აქედან კამარის წვერამდე გუმბათს ოთხივე ნაკერი გასდევს. გუმბათის ყელში ოთხი სარკმელია: აღმოსავლეთისა შედარებით ფართო და თაღოვანია, დანარჩენი სამი სწორკუთხა. გუმბათის ყელის კუბური სივრცე გადახურულია ოთხი სეგმენტით შეკრული კამარით. გუმბათი ზევითკენ ვიწროვდება და ოთხივე კუთხე ჩამოთლილი აქვს.

ეკლესია შიგნით შელესილი და მოხატული ყოფილა. შემორჩენილია შელესილობისა და საუკუნის მხატვრობის ძლიერ დაზიანებული ფრაგმენტები. გუმბათში გაირჩევა ამაღლების კომპოზიცია თორმეტი მოციქულით. საკურთხევლის კონქში ვედრების ფრაგმენტია, ქვემოთ, საკურთხევლის კედლებზე — ეკლესიის მამათა ექვსი ფიგურა. საკურთხევლის სარკმელი შემკულია ორი ორნამენტული ზოლით. სამხრეთ მკლავის სამხრეთ კედელზე გამოსახულია ჰეროდეს ნადიმის სცენა, აღმოსავლეთ კედელზე ნათლისღების ფრაგმენტია. ჩრდილოეთ მკლავის კამარაში ჩანს წმინდანის აბრისები. მოხატულობის განაწილება კედლებზე, ზოგ შემთხვევაში, არ არის ისე ზუსტად შეფარდებული არქიტექტურულ ფორმებთან, როგორც ეს დამახასიათებელია საუკუნის მხატვრობისათვის. ნახატი მკაცრი და ამავე დროს მოქნილია, ფერადოვანი ზედაპირის დამუშავება გრაფიკული ხასიათისაა. მოხატულობის კოლორიტი მოწითალო-ყავისფერისა და ნაცრისფერის შეხამებაზეა აგებული. ეკლესიის გუმბათის ყელზე გამოსახულია სამი რელიეფური ჯვარი: ერთი სამხრეთ წიბოზე, სარკმლიდან მარჯვნივ, ორი ჩრდილოეთ წიბოზე, დასავლეთ ფასადზე შესასვლელი არქიტრავი თითქმის მთელ დასავლეთ მკლავს მიჰყვება.

დასავლეთის მხრიდან ეკლესიისათვის მოგვიანებით მიუშენებიათ სათავსი - ე.წ. „საქალებო“. გეგმით სწორკუთხა ნაგებობის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებზე ამოყვანილია სამი წყვილი მასიური პილასტრი, რომელთა თავზე ცილინდრული კამარის საბჯენი თაღები გადადის. შესავლელი ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებშია, ერთადერთი სარკმელი - დასავლეთ კედელში, საქალებოს აშენების დროს ეკლესია შეუკეთებიათ და მისთვის ლავგარდანი შემოუყოლებიათ.

იდლეთის ნათლსიმცემლის ძირითად თავისებურებას წარმოადგენს ოთხკუთხა დაბალი გუმბათი, რაც გამონაკლისია ფეოდალური ხანის ქართულ არქიტექტურაში. აღსანიშნავია ისიც, რომ ეკლესიას ერთადერთი კარი აქვს დასავლეთ მკლავში.
ტრიბუნი

ტრიბუნი — თანამდებობა ძველ რომში.

სახალხო ტრიბუნი
სახალხო ტრიბუნის ინსტიტუტი ძვ. წ. 494 წელს შემოიღეს. ტრიბუნის ფუნქცია იყო დაეცვა პლებსის უფლებები. ეს მას შემდეგ მოხდა, როდესაც პლებეებმა დატოვეს რომი და პატრიციუსებმა მათი დაბრუნება მხოლოდ მას შემდეგ შეძლეს, როდესაც დათანხმდნენ ახალი მაგისტრატურის ჩამოყალიბებაზე, რომელსაც პლებსის ინტერესები უნდა დაეცვა.

ტრიბუნების არჩევა ხდებოდა ყოველწლიურად კომიციაზე. თავდაპირველად ირჩევდნენ ორ ტრიბუნს, ხოლო დროთა განმავლობაში მათი რაოდენობა გაიზარდა, ძვ. წ. 450 წელს უკვე 10 ტრიბუნი ირჩეოდა. ტრიბუნები ხელშეუხებლები იყვნენ, მათ ჰქონდათ უფლება ჩარეულიყვნენ სხვა მაგისტრატუსების საქმეებში და სარგებლობდნენ ვეტოს უფლებით ( - ლათინურად ნიშნავს ვკრძალავ). მათ ასევე ერთმანეთის საქმიანობისთვის შეეძლოთ ვეტოს დადება (დიქტატორის გარდა).

ტრიბუნის სახლი ყოველთვის ღია უნდა ყოფილიყო და იგი ყოველთვის ხელმისაწვდომი უნდა ყოფილიყო რათა პლებეებისთვის აღმოეჩინა დახმარება. ტრიბუნი ერთადერთი მაგისტრატუსი იყო, ვისაც შეეძლო პლებეების კომიციაზე თავმჯდომარეობა. მას ასევე შეეძლო სენატის სხდომაზე წამოეყენებინა მოთხოვნები. მიუხედავად ამისა ტრიბუნის ძალაუფლება ქალაქის გარეთ არ ვრცელდებოდა.

ძვ. წ. 421 წლამდე ტრიბუნატი პლებსისთვის ერთადერთი ხელმისაწვდომი მაგისტრატურა იყო. გვიანი რესპუბლიკის ეპოქაში კი პატრიციუსებმაც დაიწყეს კენჭის ყრა ამ თანამდებობაზე. ტრიბუნების ძალაუფლება საგრძნობლად შეკვეცა ლუციუს კორნელიუს სულამ. შემდეგ კრასუსისა და პომპეუსის კონსულობის დროს ტრიბუნების უწინდელი ძალაუფლება აღდგა.

იმპერის ეპოქაში ტრიბუნატმა უწინდელი მნიშვნელობა დაკარგა, ხოლო იმპერატორის ერთ-ერთი წოდება გახდა სახალხო ტრიბუნი, რომელიც მას ცხოვრების ბოლომდე ეკუთვნოდა.

სახალხო ტრიბუნატმა იარსება საუკუნემდე.

სამხედრო ტრიბუნი
ადრეული რესპუბლიკა
იხ. სამხედრო ტრიბუნების სია

ძვ. წ. 444 - ძვ. წ. 367 წლებში რომის რესპუბლიკაში ხდებოდა კონსულების ნაცვლად კონსულის ძალაუფლებით სამხედრო ტრიბუნების არჩევა. მათი რიცხვი 3-დან 8-მდე მერყეობდა. ამ თანამდებობაზე პლებეებსაც შეეძლოთ არჩევა.

გვიანდელი რესპუბლიკა
რესპუბლიკის პერიოდში სამხედრო ტრიბუნი ხელმძღვანელობდა ლეგიონს. ყოველწლიურად ირჩეოდა 24 ახალგაზრდა (30 წლამდე) სენატორთა კლასის წარმომადგენლები, ისინი ხელმძღვანელობდნენ ლეგიონებს, თანამედროვე ოფიცრების მოვალეობებს ასრულებდნენ.

 - კოჰორტის ტრიბუნი.
 - ადრეულ რესპუბლიკაში ლეგიონების ხარჯთაღმრიცხველი, შემდეგ მათ კვესტორები ჩაენაცვლნენ.
კარლო III გონძაგა

კარლო გონძაგა (; დ. 3 ოქტომბერი, 1629 — გ. 14 აგვისტო, 1665) — რეთელის ჰერცოგ კარლო გონძაგას ვაჟი და1637 წლიდან ბაბუის კარლო გონძაგას სიკვდილის შემდეგ ნევერის, მანტუის და მონფერატოს ჰერცოგი.

ფრანგული საჰერცოგოები, ნევერი და რეთელი, კარლო -ემ 1659 წელს კარდინალ ჯულიო მაძარინის, საფრანგეთის რეგენტს მიჰყიდა. 1649 წლის 7 ნოემბერს კარლო -ემ იქორწინა ერცჰერცოგ ლეოპოლდ -ის ასულ იზაბელა კლარაზე, რომელტანაც ჰყავდა ერთადერთი შვილი, მემკვიდრე კარლო გონძაგა.
კარლო IV გონძაგა

კარლო გონძაგა (; დ. 31 აგვისტო, 1652, რევერე — გ. 5 ივლისი, 1708, პადუა) — ჰერცოგ კარლო გონაძაგას ერთადერთი ვაჟი და მამის სიკვდილის შემდეგ 1665 წლიდან მანტუის და მონფერატოს ჰერცოგი.

კარლო 1670 წელს იქორწინა ანა იზაბელა გონძაგაზე (გ. 1703), გუასტალას ჰერცოგ ფერანტე გონძაგას ქალიშვილზე, რომლეთანაც ჰყავდა ერთი ვაჟი გოვანი გონძაგა (1671–1743).

1704 წლის 8 ნოემბერს მან მეორედ იქორწინა. ამჯერად სუზანა ფონ ლოთრინგენზე (1686–1710), ჰერცოგ შარლ დე ელბეფის ქალისვილზე, რომელთანაც შვილი არ ჰყოლია. კარლო -ემ ესპანეთის მემკვიდრეობისათვის ომი-ს დროს საფრანგეთის მხარე დაიჭირა, რის გამოც იმპერატორი იოზეფ მის სამფლობელოებში შეიჭრა და მანტუა წმინდა რომის იმპერიას შეუერთა. სავოიამ მიიღო მონფერატოს დარჩენილი ნახევარი (პირველი ნახევარი მანტუის მემკვიდრეობისატვის ომის დროს შეიერთა).
ჩეზარე I გონძაგა

ჩეზარე გონძაგა (; დ. 1530 — გ. 17 თებერვალი 1575) — საღვთო რომის იმპერიის ჯარების მთავარსარდლის ფერანტე გონძაგას ვაჟი, რომელმაც გონძაგას დინასტიის გუასტალას შტოს დაუდო საფუძველი.

ჩეზარე იყო გუასტალას გრაფი და ამალფის ჰერცოგი (მამისი სიცილიის ვიცე-მეფე იყო). 1560 წელს იქორწინა კამილა ბორომეოზე, რომელთანაც ჰყავდა შვილი ფერანტე გონძაგა, რომელიც 1521 წელს გუასტალას ჰერცოგის რანგში იქნა ამაღლებული.