iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჩენდუ

ჩენდუ — სუბპროვინციული მნიშვნელობის ქალაქი ჩინეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, მდინარე მინძიანის ხეობაში. წარმოადგენს სიჩუანის პროვინციის ადმინისტრაციულ ცენტრს. 2014 წლის მდგომარეობით ქალაქში ცხოვრობდა 14,427,500 ადამიანი. ფართობი 14,378.18 კმ².

ჩენდუ წარმოიქმნა ძველი წელთაღრიცხვის საუკუნეში შუს სამეფოს დაარსებისას. შუს ძველ სამეფოში ცნობადობით გამოირჩეოდა ჩენდუ, სინდუ და გუანდუ. შემდგომში სწორედ ჩენდუმ განიცადა აღმავლობა. ჩვენი წელთაღრიცხვის დასაწყისში ჩენდუ ფარჩას წარმოებით იყო განთქმული და აგრეთვე ძინჩენი ეწოდებოდა („ფარჩის ქალაქი“). ძველი წელთაღრიცხვის 316 წლამდე იყო შუს სამეფოს დედაქალაქი. სამმეფობის პერიოდში 221-263 წლებში შუ-ხანის სამეფოს დედაქალაქი. საუკუნის პირველ ნახევარში ჩენის სახელმწიფოს დედაქალაქი, საუკუნის დასაწყისში დასავლეთი შუს სახელმწიფოს დედაქალაქი, ხოლო უ დაის პერიოდში ადრინდელი შუსა და გვიანდელი შუს დედაქალაქი. 994 წელს ჩენდუ გარკვეული დროის განმავლობაში იყო ლი შუს დედაქალაქი. 1644-46 წლებში ჩენდუ დაიკავა ჯან სიანჯუნის მეამბოხეთა არმიამ, რის შედეგადაც იგი გახდა დიდი დასავლეთის სახელმწიფოს დედაქალაქი.

გლეხთა დიდი ომის, მანჯურიის მიერ ჩინეთის დაპყრობისა და სანფანის ომის დროს ჩენდუ ძლიერ დაზარალდა და პრაქტიკულად დაცარიელდა. სიჩუანის პროვინციის ცალკე სამხედრო სამეფისნაცვლოს გამოყოფის შემდეგ, 1731 წლიდან სიჩუანის სამეფისნაცვლოს რეზიდენციად ჩენდუ იქცა. საუკუნემდე ჩენდუ იყო სამაზრო ქალაქი, რომელსაც არ ჰქონდა საკუთარი მმართველობის ორგანოები. 1928 წელს ჩენდუსა და ხუაიანის მაზრები ოფიციალურად გაერთიანდა ქალაქ ჩენდუს სახით საკუთარი მმართველობის ორგანოებით. 1949 წლის 27 დეკემბერს ჩენდუს შემადგენლობაში შევიდა ჩინეთის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმია და ჩენდუ ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის შემადგენლობაში შევიდა. 1952 წელს აღდა სიჩუანის პროვინცია და ჩენდუ გახდა პროვინციული დაქვემდებარების პირდაპირი ქალაქი. მასში განთავსდა პროვინციის მმართველობა.

ჩენდუ მდებარეობს სიჩუანის ქვაბულის დასავლეთ დაბოლოებაზე, ჩენდუს ვაკეზე. საქალაქო ოლქი დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია 192 კილომეტრზე, ხოლო ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 166 კილომეტრზე. ფართობი 12 390 კმ². ესაზღვრება შემდეგი საქალაქო ოლქები: დეიანი, ძიიანი, მეიშანი და იაანი, აგრეთვე ნგავა-ტიბეტ-ციანის ავტონომიური ოლქი. საქალაქო ტერიტორია განლაგებულია ზღვის დონიდან დაახლოებით 500 მ სიმაღლეზე. საქალაქო ოლქის ყველაზე დაბალი წერტილი 378 მეტრზეა. ქალაქის მიღმა რელიეფი უფრო მრავალფეროვანია.

დამახასიათებელია ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი. ჰავა კომფორტულია როგორც მოსახლეობისათვის, ისე სოფლის მეურნეობისთვისაც. ცინლინის მთები ქალაქს იცავენ ციმბირიდან წამოსული ჩრდილოეთის ჰაერის მასებისაგან, ამიტომ ზამთარი ჩენდუში რბილია, ვიდრე იანძის ქვემო ნაწილში. იანვრის საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 5,6 °-ს, იშვიათად თოვს, თუმცა ზოგჯერ ხანმოკლე სუსხია ნიშანდობლივი. ზაფხული ნოტიოა და საკმაოდ ცხელი. ივლისისა და აგვისტოს საშუალო ტემპერატურა უდრის დაახლოებით 25°, თუმცა დღისით შესაძლოა 33 ° მიაღწიოს და მეტსაც. ატმოსფერული ნალექების მაქსიმალური რაოდენობა მოდის ივნისიდან სექტემბრის ჩათვლით.
რელიგია უზბეკეთში

ისლამი წარმოადგენს უზბეკეთის მოსახლეობის უმრავლესობის რელიგიას, 2009 წლის მონაცემებით, ქვეყნის მოსახლეობის 96.3% მუსლიმია.

ისლამი
მოსახლეობის უმრავლესობა სუნიტები არიან, ასევე შიიტი მუსლიმებიც არიან. ისლამი, უზბეკების წინაპრებმა, საუკუნეში მიიღეს, როდესაც არაბებმა ცენტრალურ აზიაში შევიდნენ. ისლამმა, თავდაპირველად დაიკავა ქვეყნის სამხრეთი ნაწილი — თურქესტანი, ხოლო შემდგომ, თანდათან გავრცელდა ჩრდილოეთისკენ. საუკუნეში, თემურლენგმა ააშენა მრავალი რელიგიური ნაგებობა, მათ შორის ბიბი-ხანიმის მეჩეთიც. მან ასევე ააშენა თავისი ერთ-ერთი საუკეთესო შენობა, აჰმედ იასავის საფლავზე, რომელიც იყო გავლენიანი თურქი სუფი წმინდანი, რომელმაც გაავრცელა სუფიური ისლამი მომთაბარე ტომებს შორის. ისლამი გავრცელდა უზბეკებს შორის, როდესაც უზბეგ ჰანმა მიიღო ისლამი. ისლამი მიიღო იბნ აბდულ ჰამიდმაც, რომელიც ბუხარანის საიდი და შეიხი იყო, უზბეკებმა ასევე ხელი შეუწყეს ისლამის გავრცელებას ოქროს ურდოშიც და მისიონერული წესით გაფართოეს ისლამი მთელ ცენტრალურ აზიაში. საბოლოოდ, ისლამმა დაეხმარა ხანს აღმოფხვრას ინტერფრაქციული ბრძოლები ურდოს შიგნით და დაასტაბილუროს სახელმწიფო დაწესებულებები.

საბჭოთა კავშირის დროს, მოსკოვმა მნიშვნელოვნად დაამახინჯა ისლამის გაგება უზბეკეთის მოსახლეობის შორის და შექმნა კონკურენტული ისლამური იდეოლოგიები შუა აზიის მოსახლეობას შორის. მთავრობა აფინანსებდა ოფიციალურ ანტირელიგიურ კამპანიებს და ახშობდა ნებისმიერ მინიშნებას ისლამურ მოძრაობასთან ან ქსელთან, რომელიც ფუნქციონირებდა სახელმწიფოს კონტროლის გარეთ. ამის გარდა, ბევრი მუსლიმი ინტენსიური რუსიფიკაციის მსხვერპლი გახდა. დაიხურა ბევრი მეჩეთი და სტალინის მმართველობის დროს, ბევრი მუსლიმი მასობრივი დეპორტაციის მსხვერპლი გახდა. უზბეკეთში, საბჭოთა ხელისუფლების ბოლომ არ მოუტანა ისლამური ფუნდამენტალიზმის აყვავება, როგორც ამას ბევრი წინასწარმეტყველებდა, არამედ მოხდა ეტაპობრივი გადასვლა რწმენაზე. ამჟამად, ანგარიშის თანახმად, უზბეკეთის მოსახლეობის 96.3% მუსლიმია.

ქრისტიანობა
უზბეკეთში ქრისტიანები ძირითადად ეთნიკურად რუსები არიან, რომლებიც მართლმადიდებელი ქრისტიანები არიან. ასევე, კათოლიკეებიც ცხოვრობენ, ძირითადად ეთნიკური პოლონელები.

ზოროასტრიზმი
უძველესი, უზბეკეთის პრე-ისლამური ზოროასტრიზმი დღემდეც არსებობს და 7,400 ადამიანი უზბეკეთში მას მოსდევს.

იუდაიზმი
ებრაელების რიცხვი უზბეკეთში შეადგენს 5000, 2007 წლის მონაცემებით, რომელიც მთელი მოსახლეობის 0.2% წარმოადგენს. უზბეკეთში, მხოლოდ მცირე რიცხვით ბუხრანელი ებრაელები დარჩნენ.
სიბაი

სიბაი — ქალაქი ბაშკირეთში. მდებარეობს სამხრეთ ურალის აღმოსავლეთ ფერდობზე. დედაქალაქ უფადან 464 კილომეტრში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 62,763 ადამიანს.

ისტორია
სიბაიმ დაბის სტატუსი 1938 წელს მიიღო. 1955 წლის 21 ნოემბერს კი ქალაქის სტატუსი მიენიჭა.

ეკონომიკა
სიბაი ცნობილია რუსეთში ყველაზე ღრმა ღია ტიპის საბადოთი. სპილენძ-თუთიის კარიერი ორი კილომეტრის სიგანის და 500 მეტრის სიღრმისაა. ქალაქს ემსახურება სიბაის აეროპორტი.

დემოგრაფიული მახასიათებლები
2010 წლის აღწერის მიხედვით სიბაის ეთნიკური შემადგენლობა შემდეგია:
ბაშკირები: 53.0%
რუსები: 35.6%
თათრები: 8.3%
სხვა: 3.1%
ბაიმაკი

ბაიმაკი — ქალაქი ბაშკირეთში. მდებარეობს მდინარე ტანალიკის დინების ზემო ნაწილში, დედაქალაქ უფადან 489 კილომეტრში. 2010 წლის აღწერის მიხედვით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 17,710 ადამიანს.

ისტორია
დაარსებულია 2013 წელს, ქალაქის სტატუსი მიენიჭა 1938 წელს.

დემოგრაფიული მაჩვენებლები
ეთნიკური შემადგენლობა:
ბაშკირები: 69.8%
რუსები: 23.1%
თათრები: 5.1%
შენიანი

შენიანი — სუბპროვინციული მნიშვნელობის ქალაქი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ჩინეთში, მდინარე ლიაოხეს მარცხენა შენაკადის — ხუნხეს ორივე ნაპირზე. წარმოადგენს ლიაონინის პროვინციის ადმინისტრაციულ ცენტრს. განლაგებულია ჩინეთის დიდი კედლის ჩრდილოეთით. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობდა 8,106,171 ადამიანი. ფართობი 12,942 კმ².

აღმოცენდა ძველი წელთაღრიცხვის საუკუნეში, ეწოდებოდა ხოუჩენი, - საუკუნეებში შენჯოუ. იუანის დინასტიის დროს (- საუკუნეები) დაერქვა შენიანი. 1621 წელს მიიტაცეს მანჯურიელებმა და 1625 წლიდან 1912 წლამდე ატარებდა მანჯურიულ სახელწოდება მუკდენს. 1625-44 მანჯურიის სახელმწიფოს დედაქალაქი იყო. ცინის დინასტიის დროს (1644-1911) ითვლებოდა ჩინეთის მეორე დედაქალაქად. 1658 წლიდან ფინტიანის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია, 1908-21 წლებში — ჩრდილო-აღმოსავლეთ სამი პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 1931 წლის 18 სექტემბერს მიიტაცეს იაპონელმა ჯარებმა, ამით დაიწყო იაპონიის მიერ ჩრდილო-აღმოსავლეთ ჩინეთის ოკუპაცია. 1945 წლის 20 აგვისტოს გაათავისუფლა საბჭოთა არმიამ, 1948 წლის 2 ნოემბერს ჩინეთის სახალხო-განმათავისუფლებელმა არმიამ გაათავისუფლა გომინდანელთა ხელისუფლებისაგან.

შენიანი ჩინეთის უდიდესი სარკინიგზო კვანძი და ქვეყნის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სამრეწველო ცენტრია. განვითარებულია ქიმიური მრეწველობა, მანქანათმშენებლობა, რომელიც შეიცავს საწარმოო მოწყობილობებს, სატრანსპორტო საშუალებების, ელექტროტექნიკური ძრავებისა და სხვათა წარმოება. ქალაქში განლაგებულია ფერადი მეტალურგიის საწარმოები. საკმაოდ კარგად არის განვითარებული მსუბუქი და კვების მრეწველობა. შენიანში მდებარეობს -ს სათავო ოფისი.

ქალაქშია უმაღლესი სასწავლო დაწესებულება — შენიანის უნივერსიტეტი, აქვეა ლიაონინის პროვინციის მუზეუმი. ისტორიული ძეგლებიდან აღსანიშნავია მუკდენის სასახლე, რომელსაც 1955 წლიდან ეროვნული მუზეუმის სტატუსი აქვს, ხოლო 2004 წელს იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიყვანა როგორც კომპლექსური ობიექტის 439-ის ნაწილი „აკრძალული ქალაქი და მუკდენის სასახლე“. აღსანიშნავია აგრეთვე შენიანის ბეილინი და შენიანის დუნლინი.

დასავლეთი შენიანი მდებარეობს მდინარე ლიაოხეს დელტის ალუვიურ ვაკეზე, მაშინ როდესაც აღმოსავლეთი შენიანი არის მანჯურია-კორეის მთების ნაწილი, რომელიც ტყეებითაა დაფარული. მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან 414 მეტრზეა, ხოლო მინიმალური 7 მეტრზე. საქალაქო ზონის დიდი ნაწილი განფენილია მდინარე ხუნხეს ჩრდილოეთით. საქალაქო ზონის საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 29 მეტრს. ჩრდილოეთ და სამხრეთი არხი გაედინება შესაბამისად, საქალაქო ზონის ჩრდილოეთსა და სამხრეთში.

შენიანის კლიმატი ფორმირდება მუსონების ზეგავლენით. ზომიერად კონტინენტური კლიმატი გამოირჩევა ცხელი ნოტიო ზაფხულით (მუსონების ზეგავლენით) და მშრალი ცივი ზამთრით (ციმბირის ანტიციკლონის ზეგავლენით). სეზონები მკვეთრად განსხვავებულია. საშუალოწლიური ტემპერატურა 8,3 ° უდრის, ყველაზე დაბალი −28.5 °-ს, ხოლო ყველაზე მაღალი 36,1 °-ს. ატმოსფერული ნალექების ძირითადი მოცულობა ივლისსა და აგვისტოშია. ატმოსფერული ნალექების ყოველწლიური რაოდენობა შეადგენს დაახლოებით 700 მმ-ს.

შენიანის ცენტრიდან სამხრეთით დაახლოებით 20 კილომეტრშია შენიანის საერთაშორისო აეროპორტი ტაოსიანი.
ჩუნცინი

ჩუნცინი , ასევე იუიჩენი, ბასიანი — ცენტრალური დაქვემდებარების ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ ჩინეთში. 2015 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობდა 30,165,500 ადამიანი. ფართობი 82,403 კმ². გაშენებულია ტერასებად მთის კალთაზე, მდინარეების იანძისა და ძიალინძიანის შესართავთან. სამდინარო ნავსადგური. წყლის გზით უკავშირდება შანხაის, რკინიგზით — ქალაქ ბაოძის და საზღვაო ნავსადგურ ჯანძიანს.

დიდი ინდუსტრიული ცენტრია. ჩუნცინსა და მის მიდამოებში იღებენ ქვანახშირს. მნიშვნელოვანია ენერგეტიკული ბაზა, მეტალურგიული კომბინატი, მრავალდარგიანი მანქანათსამშენებლო და ქიმიური მრეწველობა. საშენ მასალათა წარმოება. იხსენიება ძველი წელთაღრიცხვის საუკუნეში. ძველ დროში ქალაქი იყო ბას სამეფოს დედაქალაქი და ძანჯოუ ეწოდებოდა. სახელწოდება ჩუნცინი („ორმაგი ზეიმი“) წარმოიშვა 1189 წელს როდესაც იმპერატორ სიაო-ძუნის მესამე შვილი გახდა გუნჯოუს ოლქის უფროსი. ჩუნცინი უძველესი დროიდან იყო სამხრეთ-დასავლეთ ჩინეთის მნიშვნელოვანი სავაჭრო ცენტრი. უცხოეთთან ვაჭრობისათვის გაიხსნა 1891 წელს. 1891 წელს ჩუნცინი ღია პორტი გახდა, სადაც საბაჟო იყო მოწყობილი, შეინიშნებოდა განვითარება ნაოსნობაში, ვაჭრობაში, საფინანსო საქმესა და გადამამუშავებელ მრეწველობაში. თანდათანობით ქალაქი გახდა საკვანძო პუნქტი, რომელიც სამხრეთ-დასავლეთ ჩინეთსა და იანძის ზემოთებს გარე ზღვასთან აკავშირებდა. 1913 წლიდან 1929 წლამდე ეწოდებოდა ბასიანი.

1938 წლის ოქტომბრიდან 1946 წლის დასაწყისამდე იყო ჩინეთის დროებითი დედაქალაქი. გომინდანელთა ხელისუფლებისაგან გაათავისუფლა ჩინეთის სახალხო განმათავისუფლებელმა არმიამ 1949 წლის 30 ნოემბერს. 1929 წელს ჩუნცინს ოფიციალურად მიენიჭა ქალაქის სტატუსი. ჩუნცინს საფუძველი ჩაეყარა იმ ადგილში, სადაც მდინარე ძიალინძიანი ერთვის მდინარე იანძს. როდესაც დასრულდა 2006 წლის 20 მაისს სანსიანის კაშხლის მშენებლობა წარმოქმნილმა წყალსაცავმა ჩუნცინამდე მიაღწია, რამაც ხელი შეუწყო დიდი გემების გავლას საქალაქო პორტისაკენ.

ქალაქი შემოსაზღვრულია სამი მთის მასივით: დაბაშანით (ჩრდილოეთით), უშანით (აღმოსავლეთით) და დალუშანით (სამხრეთით). ბორცვიანი ლანდშაფტების გამო ჩუნცინს „მთიანი ქალაქი“ შეარქვეს. ქალაქი ვრცელდება ზღვის დონიდან 243 მეტრ სიმაღლეზე. აღმოსავლეთით ესაზღვრება ხუბეისა და ხუნანის, სამხრეთით გუიჯოუს, დასავლეთით სიჩუანის, ხოლო ჩრდილოეთით შენსის პროვინციები. ქალაქზე, გარეუბანსა და საოლქო რაიონებზე გაედინება 80 მდინარე, რომელთაგან ყველაზე მნიშვნელოვანია: იანძი, ძიალინი, უძიანი, ფუძიანი, ჩიძიანი და დანინხე.

ჩუნცინი მდებარეობს სუბტროპიკულ ზონაში. დამახასიათებელია შედარებით რბილი ზამთარი და ცხელი, ზაფხული. ოქტომბრიდან აპრილამდე მომატებული ჰაერის სინოტივე არის ხშირი ნისლის მიზეზი, რის გამოც ქალაქს მეტსახელიც შეერქვა — „ნისლიანი დედაქალაქი“. საშუალო წლიური ტემპერატურა შეადგენს 18,2 °-ს. ზამთარში ტემპერატურა ეცემა 6-8 °-მდე, ხოლო ზაფხულში 27-38 °-მდე. შორის. ატმოსფერული ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა უდრის 1000-1100 მმ-ს. წლის ყველაზე კომფორტული თვეებია პერიოდი აპრილიდან ოქტომბრამდე.

ამჟამად იანძიზე 25 ხიდია გადებული, რომელთაგან ერთი — ჩაოტიანმენი არის მსოფლიოს უგრძესი თაღოვანი ხიდი, რომლის სიგრძეა 1,7 კილომეტრი. ჩუნცინის ცენტრიდან 21 კილომეტრშია ჩუნცინ ძიანბეის საერთაშორისო აეროპორტი. არის მეტროპოლიტენი, რომელშიც 4 ხაზი მოქმედებს, რომელთაგან 2 მიწისქვეშაა.
კუილუ (მდინარე)

კუილუ (, ასევე კუილუ-ნიარი, კვილა და კვილი) — მდინარე კონგოს რესპუბლიკაში. შუა წელზე ნიარი ეწოდება. მიედინება ბუენზის, ლეკუმუს, ნიარის და კუილუს დეპარტამენტების ტერიტორიებზე.

ისტორია
მდინარე 1882 წელს იქნა გამოკვლეული ხორვატი დრაგუტინ ლერმანის მიერ. მან მასზე აღმოაჩინა ჩანჩქერები, რომელსაც შუასაუკუნეების ხორვატიის ზრინსკების დინასტიის პატივსაცემად დაარქვა ზრინსკების ჩანჩქერები.

გეოგრაფია
კუილუ კონგოს რესპუბლიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთის უდიდესი მდინარეა და დიდი აუზის მდინარეული ჩამონადენია, რომელიც მოიცავს ოთხი დეპარტამენტის ტერიტორიების დიდ ნაწილს. ზედა დინებაში მდინარე მიედინება დასავლეთისაკენ, მასზე მდებარეობენ ქალაქები მადინგუ, ნკაიი და ლუდიმა. ამ მონაკვეთში მდინარის კალაპოტის გასწვრივ გაყვანილია რკინიგზა ბრაზავილი — პუენტ-ნუარი. შემდეგ მდინარე უხვევს ჩრდილო-დასავლეთისკენ, სადაც მდებარეობს ქალაქი მაკაბანა. შემდეგ მარჯვნიდან მას უერთდება მისი უდიდესი შენაკადი — მდინარე ლუესე და უხვევს სამხრეთ-დასავლეთისკენ. ჩაედინება ატლანტის ოკეანეში ქალაქ პუენტ-ნუარიდან ჩრდილოეთით, დაახლოებით 30 კმ-ში.

ჰიდროლოგია
წყლის ხარჯი სუნდას საკვლევ სადგურში, ატლანტის ოკეანეში ჩადინების ადგილიდან 134 კმ-ით მაღლა:
მალებოს ტბა

მალებოს ტბა  — ტბა მდინარე კონგოზე, რომელიც ქვედა დინებაში წინ უსწრებს ლივინგსტონის ჩანჩქერებს. კოლონიამდელ დროში ერქვა ნკუნდის ტბა , ადრე ჰენრი მორტონ სტენლის პატივსაცემად მას ასევე ერქვა სტენლი-პული .

გეოგრაფია
მისი სიგრძე 35 კილომეტრია, სიგანე 23 კმ, ხოლო საერთო ფართობი დაახლოებით 500 კმ²-ია. მის ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს კუნძული მბამუ საერთო ფართობით 180 კმ², რომელიც ეკუთვნის კონგოს რესპუბლიკას. ტბის სიღრმე მერყეობს 3 მეტრიდან 10 მეტრამდე, წყლის დონე წლის განმავლობაში შეიძლება შეიცვალოს 3 მეტრით, საშუალოდ ზღვის დონიდან რჩება 272 მეტრ სიმაღლეზე.

ტბა მდინარე კონგოს ზედა დინების სანაოსნო მონაკვეთის დასაწყისია ქალაქებთან მბანდაკა, კისანგანი და ბანგი. ქვედა დინებაში მდინარე კონგო არ არის სანაოსნო — ჭორომების სისტემის გავლით, ცნობილი როგორც ლივინგსტონის ჩანჩქერები, მალევე ეშვება ზღვის დონემდე.

საინტერესო ფაქტები
კონგოს რესპუბლიკისა და კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დედაქალაქები (შესაბამისად ბრაზავილი და კინშასა) მდებარეობენ მალებოს ტბის მოპირდაპირე სანაპიროზე. ეს ორი ქალაქი მსოფლიოში ორი უახლოესი დედაქალაქებია რომისა (იტალია) და ვატიკანის შემდეგ.
ტელეს ტბა

ტელეს ტბა  — ტბა ცენტრალურ აფრიკაში. მდებარეობს კონგოს რესპუბლიკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში

მისი ფართობი შეადგენს დაახლოებით 23 კმ²-ს, ხოლო წყლის მოცულობა — დაახლოებით 71 მილიონი მ³. თითქმის მრგვალი ტბა (6 კმ სიგრძეში და 5 კმ სიგანეში). აქვს მდინარეული ჩამონადენი მდინარე კონგოში.

ტბის რაიონში მდებარეობს დასავლეთის დაბლობის გორილის უდიდესი პოპულაცია, რომელიც მოითვლის 100 000-ზე მეტ არსებას.
ტაიპინელთა აჯანყება

ტაიპინელთა აჯანყება — უცხოური, მანჯურიული ცინის დინასტიისა და ფეოდალთა ჩაგვრის წინააღმდეგ მიმართული გლეხთა ომი ჩინეთში, აჯანყებულებმა შექმნეს თავიანთი სახელმწიფო. ტაიპინელთა აჯანყების მიზეზი იყო გლეხებსა და ფეოდალებს, ჩინეთის ხალხის ძირითად მასასა და საუკუნის შუა ხანიდან ხელისუფლების სათავეში მდგომ მანჯურიულ არისტოკრატიას შორის ურთიერთობათა გამწვავება, რაც გამოიწვია გლეხთა ფეოდალური ექსპლუატაციის გაძლიერებამ, გადასახადების ზრდამ, კაპიტალისტურ სახელმწიფოთა აგრესიამ. აჯანყების მომზადებაში დიდი როლი ითამაშა რელიგიურმა ქრისტიანულმა ორგანიზაციამ — ღვთის თაყვანისცემის საზოგადოებამ, რომელიც 1843 წელს ხუასიანის მაზრაში დააარსა აჯანყების მომავალმა უზენაესმა ხელმძღვანელმა ხუნ სიუციუანმა.

აჯანყება დაიწყო 1850 წლის ზაფხულში ძინტიანის რაიონში და თავდაპირველად ლოკალურ ხასიათს ატარებდა. აჯანყების მსვლელობისას ჩამოყალიბდა აჯანყებულთა დისციპლინირებული არმია და შეიქმნა „დიადი კეთილდღეობის ზეციური სახელმწიფო“ (ტაიპინ ტიანგო), დაიწყო სამხედრო ოპერაციები სახელმწიფო ჯარების წინააღმდეგ. 1852 წლის მაისში ტაიპინელები გამოვიდნენ გუანსიდან და გეზი ქვეყნის შუაგულისაკენ აიღეს. ამ ლაშქრობისას აჯანყებულთა რაოდენობა სულ უფრო და უფრო მატულობდა (20-30 ათასი კაციდან 300-350 ათასამდე), მათ არაერთი დიდი სამხედრო გამარჯვება მოიპოვეს და თანდათანობით ტაიპინელთა აჯანყება მთელი ჩინეთის გლეხთა ომად იქცა. 1853 წლის მარტში ტაიპინელებმა ქალაქი ნანკინი აიღეს და ტიანძინი — ზეციური დედაქალაქი უწოდეს.

ნანკინში ტაიპინელთა აჯანყების ხელმძღვანელებმა გამოაქვეყნეს იმდროინდელი ჩინეთის ფეოდალური საზოგადოების გასამხედროებულ პატრიარქალურ საზოგადოებად გარდაქმნის უტოპიური პროგრამა — „ზეციური დინასტიის სამიწათმოქმედო სისტემა“. პრაქტიკულად ტაიპინელებმა შეამცირეს მიწის საიჯარო გადასახადი გლეხებზე და გადასახადების მნიშვნელოვანი ნაწილი მემამულეებსა და მდიდრებს დააკისრეს. 1853 წლის მაისში ტაიპინელებმა ცინის დინასტიის დამხობის მიზნით პეკინზე გაილაშქრეს, მაგრამ 1855 წლის მაისში დამარცხდნენ. 1853-56 ტაიპინელებმა ახალი შეტევა წამოიწყეს ცენტრალურ ჩინეთში, მნიშვნელოვანი გამარჯვებები მოიპოვეს და გააფართოვეს თავიანთი სახელმწიფოს ტერიტორია, მაგრამ მტრისთვის გადამწყვეტი დარტყმის მიყენება მაინც ვერ მოახერხეს.

1956 წლის შემოდგომაზე ტაიპინელთა ხელმძღვანელობაში უთანხმოება მოხდა. მოკლეს აჯანყების 3 ხელმძღვანელი: იან სიუცინი, ვეი ჩანხოი და ცინ ჟიგანი, ათასობით აჯანყებული დახოცეს. 1857 წლის შემოდგომაზე ახალი განხეთქილების შედეგად აჯანყებულთა ნაწილი ში დაკაის მეთაურობით სამხრეთ-დასავლეთ პროვინციაში წავიდა. 1862 წლის თებერვლიდან ტაიპინელთა წინააღმდეგ ბრძოლაში აქტიურად ჩაება დიდი ბრიტანეთი და საფრანგეთი.

1863 წლის შუა წლებში ტაიპინელებმა დაკარგეს მათ მიერ დაპყრობილი ტერიტორია მდინარე იანძის ჩრდილო ნაპირზე, ჯეძიანის დიდი ნაწილი და მნიშვნელოვანი პოზიციები სამხრეთ ძიანსუში. 1863-64 წლებში ტაიპინელებმა დაკარგეს თითქმის ყველა საყრდენი პუნქტი, 1864 წლის ივლისში მტერმა ნანკინი აიღო და ტაიპინელთა სახელმწიფომ არსებობა შეწყვიტა. ტაიპინელთა არმიის ორი გადარჩენილი დაჯგუფება ერთხანს აგრძელებდა ბრძოლას. 1868 წლის აგვისტოში ტაიპინელები საბოლოოდ დაამარცხეს მთავრობის ჯარებმა.
მბამუ

მბამუ  — დაუსახლებელი კუნძული მდინარე კონგოში, კონგოს რესპუბლიკა. შეიქმნა მალებოს ტბაში. მისგან სამხრეთით მდებარეობს ქალაქი კინშასა, დასავლეთით — ბრაზავილი. კუნძულის აღმოსავლეთი ნაწილი დაფარულია ხეების მჭიდრო მასივით. იყო სადავო ტერიტორია კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასა და კონგოს რესპუბლიკას შორის. კუნძულის ფართობია — 180 კმ².
ნოროდომ სიანუკი

ნოროდომ სიანუკი (; დ. 31 ოქტომბერი, 1922 — გ. 15 ოქტომბერი, 2012) — კამბოჯის მეფე 1941–1955 და 1993–2004 წლებში ნოროდომის დინასტიის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
დაიბადა პნომპენში, კამბოჯის მეფის ნოროდომ სურამარიტისა და მისი მეუღლის სისოვატ კოსამაკის ოჯახში. დაწყებითი განათლება პნომპენში, ფრანგულ სკოლაში მიიღო, შემდეგ სწავლა გააგრძელა საიგონის სამხედრო სასწავლებელში. 1941 წელს დედის ხაზით ბაბუის სისოვატ მინივონგის გარდაცვალების შემდეგ ვიშის რეჟიმის მხარდაჭერით ნოროდომ სიანუკი კამბოჯის მეფედ აირჩიეს.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ სიანუკი შეუერთდა ინდოჩინეთის ხალხთა ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობას. აქტიურად იღვწოდა მეოთხე რესპუბლიკის პერიოდში ინდოჩინეთის ქვეყნების დამოუკიდებლობისათვის. 1953 წლის მაისში ქვეყანა დატოვა, გადავიდა ტაილანდში და განაცხადა, რომ არ დაბრუნდებოდა ქვეყანაში მანამ, სანამ მისი ქვეყანა დამოუკიდებლობას არ მიაღწევდა. მისი წამოწყებული კამპანია წარმატებით დასრულდა 1953 წლის 9 ნოემბერს საფრანგეთმა აღიარა კამბოჯის დამოუკიდებლობა.

1955 წელს ნოროდომ სიანუკი ტახტიდან გადადგა მამამისის სასარგებლოდ და რამდენიმე თვის შემდეგ მიიღო პრემიერ-მინისტრისა და საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობა. 1956 წლიდან კამბოჯის მუდმივი წარმომადგენელია გაეროში. 1960 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ შესთავაზეს მიეღო ტახტი და უფრო ფართო მანდატი, მაგრამ მან უარი განაცხადა და შეიტანა ცვლილებები კონსტიტუციაში, რომლის მიხედვითაც სახელმწიფოს მეთაურს ირჩევდნენ პირდაპირი არჩევნების გზით. შეიცვალა მისი ტიტული და ატრიბუტიკა. 1960 წელს ნოროდომ სიანუკი სახელმწიფოს მეთაურად აირჩიეს. ცივი ომის დროს იცავდა ნეიტრალიტეტს. უარი ტქვა ამერიკულ დახმარებაზე და ამყარებდა ურთიერთობას სსრკ-სთან და ჩინეთთან. 1965 წელს ჩინეთის მხარდაჭერით კამბოჯამ დიპლომატიური ურთიერთობა გაწყვიტა აშშ-სთან. 1970 წლის 18 მარტს აშშ-ის მხარდაჭერით ქვეყანაში განხორციელდა სახელმწიფო გადატრიალება, რომლის შედეგად ნოროდომ სიანუკი დაამხეს და ქვეყანას სათავეში ჩაუდგა ლონ ნოლი.

კამბოჯის სამოქალაქო ომის დასრულებისა და პნომპენში წითელი ქმერების შესვლის შემდეგ ნოროდომ სიანუკს მიეცა ქვეყანაში დაბრუნებისა და ქვეყნის მეთაურის თანამდებობის დაკავების შანსი. მაგრამ ხელისუფლების სათავეში მოექცა წითელი ქმერების ექსტრემისტული ფრთა და ნოროდომ სიანუკმა აღნიშნული შანსი დაკარგა.

1991 წელს ნოროდომ სიანუკმა დაიკავა უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარის თანამდებობა, ხოლო მისი პარტიის განმარჯვების შემდეგ 1993 წელს „ერის ერთიანობის“ საბაბით აღადგინეს მონარქიული მმართველობა. ახალი კონსტიტუციის მიღების შემდეგ ნოროდომ სიანუკი დაუბრუნდა ტახტს. მისი შვილი ნოროდომ რანარიტი დანიშნეს პრემიერ-მინისტრად. ნოროდომ სიანუკი ტახტიდან გადადგა 2004 წელს ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების გამო. სამეფო ტახტზე ავიდა მისი უმცროსი შვილი ნოროდომ სიამონი.

2012 წლიდან სამკურნალოდ იმყოფებოდა პეკინის ჰოსპიტალში. იგი შაქრიანი დიაბეტით, ჰიპერტონიითა და ნაწლავის კიბოთი იყო დაავადებული. გარდაიცვალა 2012 წლის 15 ოქტომბერს.
აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნები (2016)

2016 წლის აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნები — რიგით 58-ე საპრეზიდენტო არჩევნები აშშ-ში, რომელიც გაიმართა 2016 წლის 8 ნოემბერს. შეფასებით, 2016 წელს კენჭისყრაში მონაწილეობა მიიღო 128,8 მილიონი ამერიკელმა, სულ 231 მილიონი ამომრჩევლიდან, აქტივობამ შეადგინა 55,7%. რესპუბლიკური პარტიიდან კანდიდატმა დონალდ ტრამპმა დაამარცხა დემოკრატიული პარტიის კანდიდატი ჰილარი კლინტონი. ტრამპი, როგორც 45-ე პრეზიდენტი, შეუდგა თავის საქმიანობას 2017 წლის 20 იანვარს, ასევე მისი მეწყვილე ინდიანის გუბერნატორი, მაიკ პენსი, შეუდგა თავის საქმიანობას, როგორც 48-ე ვიცე-პრეზიდენტი.
ალექს ბორშტეინი

ალექს ბორშტეინი (; დ. 15 თებერვალი, 1971) — ამერიკელი მსახიობი, გამხმოვანებელი, სცენარისტი, პროდიუსერი და კომიკოსი. ყველაზე მეტად ცნობილია ანიმაციური ტელესერიალის, გრიფინების პერსონაჟის, ლოის გრიფინის გახმოვანებისა და სერიალ -ში მონაწილეობისთვის.

დაიბადა ჰაილენდ პარკში, ილინოისის შტატი, ხოლო ცხოვრების უმეტესი ნაწილი გაატარა ქალაქ დერფილდში, (ილინოისი). დაამთავდა სანფრანცისკოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი, სადაც შეისწავლა რიტორიკა.

1999 წელს იქორწინა მსახიობსა და მწერალ ჯეკსონ დაგლასზე. 2014 წლის ოქტომბრის თვეში წყვილი ერთმანეთს დაშორდა. მათ ჰყავთ ორი შვილი, ბარნაბი და ჰენრიეტა.
უჩალი

უჩალი — ქალაქი ბაშკირეთში. მდებარეობს რესპუბლიკის აღმოსავლეთში, ურალის სამხრეთ ნაწილში. 2010 წლის აღწერის მიხედვით მისი მოსახლეობა შეადგენდა 37,788 ადამიანს.

ეტიმოლოგია
ბაშკირულ ენაზე უჩალდი სიტყვასიტყვით ითარგმნება როგორც შურისძიება. ლეგენდის მიხედვით საუკუნის ბოლოს დღევანდელი ქალაქის მიდამოებში თემურლენგმა დაამარცხა თოხთამიში დამისი მომხრე მომთაბარე ბაშკირები. სხვა თეორიის მიხედვით ქალაქს მის ახლოს მდებარე ტბების დიდი უჩალის და პატარა უჩალის მიხედვით ჰქვია სახელი. სხვა და სხვა თეორიებია ტბების სახლებთან დაკავშირებითაც, ერთ-ერთი მათგანის მიხედვით სახელი ეწოდათ ძველი ბაშკირული სიტყვის იუშა-ს მიხედვით, რომელიც ქვიშის და თიხის ფერის დიაპაზონს აღნიშნავს. მეორე ვერსიის მიხედვით ქალაქის დასახელება მოდის იასპის ბაშკირული სახელიდან, რომლის საბადოებიც ურალის ტერიტორიაზე მრავლადაა. არსებობს კიდევ ერთი მოსაზრება, რომ სახელი მოდის თათრული სიტყვა აჩული-დან რაც გაბრაზებულს აღნიშნავს.

ეკონომიკა
ქალაქის უდიდესი წარმოებაა მადნის გადამამუშავებელი ქარხანა - ურალის სამთო მომპოვებელი და მეტალურგიული კომბინატი, რომელიც რუსეთში თუთიის მნიშვნელოვანი მწარმოებელია.

დემოგრაფია
2010 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში 37,788 ადამიანი ცხოვრობს, რომელთა ეთნიკური შემადგენლობა შემდეგია:
ბაშკირები: 50.2%
რუსები: 26.6%
თათრები: 20.9%
სხვა: 2.3%

განათლება
ქალაქში არის: ბაშკირეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილიალი, სამთო საქმისა და მეტალურგიის კოლეჯი, ხელოვნებისა და კულტურის კოლეჯი.

გალერეა