iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვეძისის სამარხი

ვეძისის სამარხი — გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის სამარხი. აღმოჩნდა 1965 წელს საბურთალოს (ახლანდ. სულხან ცინცაძის) ქუჩაზე მდებარე სახლის სარდაფში, 1,5 მ სიღრმეზე. გამოვლინდა მიცვალებულის ჩონჩხის ძვლები და სხვადასხვა მოყვანილობის ცხრა თიხის ჭურჭელი. სავარაუდოა, რომ აქ არსებობდა სამაროვანი, რომელიც სახლების მშენებლობის დროს დაზიანდა. მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის საცავებში.
ქართული თეთრი (XIX საუკუნე)

ქართული თეთრი — რუსულ-ქართული ვერცხლის ფული. იჭრებოდა 1804-1834 თბილისის ზარაფხანაში, რომელიც მოწყობილი იყო ყოფილ სამეფო აბანოს შენობაში, ახლანდელ საპატრიარქოს რეზიდენციასთან. ქართული თეთრის ემისია გამოწვეული იყო რუსული წვრილი ფულის დეფიციტით. საქართველოში მას ჭრიდნენ ახტალისა და ალავერდის მაღაროებში მოპოვებული ლითონისგან. ქართული თეთრი დამყარებული იყო აბაზის სამონეტო სისტემაზე, რომლის ძირითადი ფულადი სათვლელი ერთეულია დინარი, ანუ აბაზის 1/200. შუბლზე გამოსახულია გვირგვინი, პალმისა და ზეთისხილის რტოები, ქართული ზედწერილი ,,ტფილისი“. ზურგზე არის წარწერა „ქართული თეთრი“, ქართული ასო-ნიშნებით-ნომინალი (უ, ს, რ,) და მოჭრის თარიღი, ხოლო ქვედა კიდესთან მზარაფის რუსული ინიციალები. იჭრებოდა 3 ნომინალი: ორი აბაზი-უ (=400 დინარს), აბაზი-ს (=200), ნახევარი აბაზი-რ (=100). 1804-1834 წლებში მოიჭრა 53035685 აბაზის ღირებულების ფული. ქართული აბაზი ოფიციალურად გატოლებული იყო 1 რუსულ რუბლთან, თუმცა ვერცხლის რეალური შემცველობით უდრიდა 0,803 რუბლს. სხვაობა საიმპერიო ხაზინის მოგებას შეადგენდა. 1834 წელს თბილისის ზარაფხანა დაიხურა, ქართული თეთრი მიმოქცევაში დარჩა თითქმის საუკუნის ბოლომდე.„ქართული თეთრი“ - რუსულ-ქართული ვერცხლის ფული. იჭრებოდა 1804-1834 თბილისის ზარაფხანაში, რომელიც მოწყობილი იყო ყოფილ სამეფო აბანოს შენობაში, ახლანდელ საპატრიარქოს რეზიდენციასთან. ქართული თეთრის ემისია გამოწვეული იყო რუსული წვრილი ფულის დეფიციტით. საქართველოში მას ჭრიდნენ ახტალისა და ალავერდის მაღაროებში მოპოვებული ლითონისგან. ქართული თეთრი დამყარებული იყო აბაზის სამონეტო სისტემაზე, რომლის ძირითადი ფულადი სათვლელი ერთეულია დინარი, ანუ აბაზის 1/200. შუბლზე გამოსახულია გვირგვინი, პალმისა და ზეთისხილის რტოები, ქართული ზედწერილი „ტფილისი“. ზურგზე არის წარწერა „ქართული თეთრი“, ქართული ასო-ნიშნებით-ნომინალი (უ, ს, რ,) და მოჭრის თარიღი, ხოლო ქვედა კიდესთან მზარაფის რუსული ინიციალები. იჭრებოდა 3 ნომინალი: ორი აბაზი-უ (=400 დინარს), აბაზი-ს (=200), ნახევარი აბაზი-რ (=100). 1804-1834 წლებში მოიჭრა 53035685 აბაზის ღირებულების ფული. ქართული აბაზი ოფიციალურად გატოლებული იყო 1 რუსულ რუბლთან, თუმცა ვერცხლის რეალური შემცველობით უდრიდა 0,803 რუბლს. სხვაობა საიმპერიო ხაზინის მოგებას შეადგენდა. 1834 წელს თბილისის ზარაფხანა დაიხურა, ქართული თეთრი მიმოქცევაში დარჩა თითქმის საუკუნის ბოლომდე.
ყმები

ყმები — სოციალური ფენა შუა საუკუნეების საზოგადოებაში (მ.შ. საქართველოში), რომელიც მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენდა. ყმები ჰყავდათ მეფეს, მისი ოჯახის წევრებს, ცალკეულ მებატონეებსა და ეკლესიებს. ისინი ძირითადად ვაჭარ-ხელოსნები იყვნენ. ვალდებულებები მებატონეთა წინაშე სხვადასვაგვარი ჰქონდათ.

ყმების ნაწილი მებატონეს ხელოსნური შრომით ემსახურებოდა, ნაწილი ხელოსნური შემოსავლიდან იხდიდა ფულად გადასახადს. საეკლესიო ყმები ეკლესიას უხდიდნენ შემოსავლიდან შეძენილ სანთელს, საკმეველს, ზეთს, ნართს სანთლისათვის და ა.შ. თბილისში დამკვიდრებულ ყმა ვაჭარ-ხელოსანთა ნაწილს სოფელთან კავშირი გაწყვეტილი არ ჰქონდა. ასეთი ყმა მებატონეს უხდიდა ფულს შემოსავლიდან და ვალდებული იყო სოფელშიც ემუშავა ბატონის სასარგებლოდ. თბილისელი ყმები რომელთაც სამეურნეო ნაკვეთები ჰქონდათ, მებატონეებს ნატურით უხდიდნენ ბეგარას.

ყმები იხდიდნენ სახელმწიფო გადასახადებს:მახტას, მალს, სამასპინძლოს, ფეშქაშს - შაჰის სასარგებლოდ, სურსათს - სამეფო ლაშქრის შესანახად, სალეკოს, სარუსოს და ა.შ. იყო ყმების გათარხნების შემთხვევეიც.
შურტა

შურტა — , საპოლიციო მოხელე, წესრიგის დამცველი - საუკუნეების თბილისში. ეს სამოხელეო ინსტიტუტი საქართველოში არაბებმა დაამკვიდრეს, როგორც ჩანს, თბილისის საამიროს შექმნასთან ერთად. არაბთა ბატონობის გადავარდნის შემდეგ შურტა დამკვიდრდა ქართულ სამოხელეო წყობილებაში როგორც სახელმწიფო გადასახადის ამკრეფი. - საუკუნეებში ქართული სამეფო სიგელებში იხსენიება როგორც შურტა, ისე საშურტაო გადასახადი, რაც ადასტურებს ამ მოხელის არსებობას ჯერ კიდევ თბილისის შემოერთებამდე საუკუნეში. შემდეგ შურტა წყაროებში აღარ იხსენიება.
ფილოსოფიის ინსტიტუტი

ფილოსოფიის ინსტიტუტი — სავლე წერეთლის სახელობისა, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიისა, სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება. დაარსდა 1946 წელს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია ისტორიის ინსტიტუტთან შექმნილ ფილოსოფიურ სექტორის ბაზაზე.
1997 წელს მიენიჭა სავლე წერეთლის სახელი. ინსტიტუტის დირექტორები: პეტრე შარია (1946-1948), სავლე წერეთელი (1948-1953 და 1957-1966), ა. ქუთათელია (1953) დიმიტრი კალანდაძე (1953-1955), ს. ლარცულიანი (1955-1957), აკადემიის წევრი კორესპონდენტი ნიკოლოზ ჭავჭავაძე (1967-1997), თამაზ ბუაჩიძე (1997-დან). ფილოსოფიის ინსტიტუტი მუშაობს ადამიანის, კულტურის, ღირებულებათა პრობლემებზე; ეროვნულ და სოციალურ-პოლიტიკურ პროცეზებზე პოსტკომუნისტურ საქართველოში, ონტოლოგიის, შემეცნების თეორიის, ლოგიკის, მსოფლიო და ქართულ ფილოსოფიურ ისტორიის და სხვა საკითხებზე. აგრეთვე ფილოსოფიური ძეგლების თარგმნაზე. აქვს 10 განყოფილება, აქვს აგრეთვე 1 ლაბორატორია, ასპირანტურა და ჰყავს 1 პრობლემური ჯგუფი.

ფილოსოფიის ინსტიტუტში, სხვადასხვა დროს მუშაობდენ საქართველოს მეცნიერული აკადემიის აკადემიკოსები: კონსტანტინე ბაქრაძე, ანგია ბოჭორიშვილი, შალვა ხიდაშელი, გურამ თევზაძე, წევრი კორესპონდენტები: ნ. ჭავჭავაძე, ოთარ ჯიოევი. მსოფლიოში აღიარებული ისეთი ფიგურები, როგორებიც არიან მერაბ მამარდაშვილი და გივი მარგველაშვილი.

გამოკვლევები ქვეყნდებოდა ფილოსოფიის ინსტიტუტის „ნაშრომებში“, შემდგომ საქართველოს მეცნიერული აკადემიის ჟურნალ „მაცნეში“.

საქართველოს მთავრობის 2010 წლიდან დადგენილების საფუძველზე სავლე წერეთლის ფილოსოფიის ინსტიტუტი შეუერთდა ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტს და დღეს ის წარმოადგენს ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის მეცნიერებათა და ხელოვნების ფაკულტეტის კვლევითი და საგანმანათლებლო მიზნების მქონე ინსტიტუტს, რომელიც მიზნად ისახავს კვლევითი კომპონენტის ინტეგრირებას საუნივერსიტეტო სივრცეში.

ამჟამად ფილოსოფიის ინსტიტუტში წარმოდგენილია შემდეგი კვლევითი მიმართულებები:
კვლევები ანალიზური ფილოსოფიის მიმართულებით;
კვლევები ფილოსოფიისა და თეოლოგიის მომიჯნავე საკითხებზე ენის ფილოსოფიისა და ლოგიკის ისტორიის, შუა საუკუნეების ფილოსოფიის ისტორიის მიმართულებით;
კვლევები ეთიკისა და მორალის საკითხებზე, რომლებიც ფარავს შემდეგ ფილოსოფიურ დისციპლინებს: ეთიკა და ბიოეთიკა, მორალის ფილოსოფია, პოლიტიკური ფილოსოფია, ფემინისტური ფილოსოფია;
ქართული ფილოსოფიური სკოლის საარქივო მასალების კვლევა (ფილოსოფიის ინსტიტუტში მოღვაწე ფილოსოფოსების საარქივო შრომების დამუშავება და პუბლიცირება).

ინსტიტუტში ინტენსიურად ხორციელდება ფილოსოფიური ლიტერატურის მთარგმნელობითი სამუშაოები, რაც ემსახურება კლასიკური და თანამედროვე ფილოსოფიური ტექსტების ქართულ ენაზე თარგმნას. ამ მიზნით 2013 წელს დაარსდა სერია „ფილოსოფიური ბიბლიოთეკა“.
ფოლოცი

ფოლოცი, ფოლორცი — ქუჩის აღმნიშვნელი საქალაქო ტერმინი. ფოლოცის ურბანისტიკულ ტერმინად გახდომა ემთხვევა ფეოდალური ქალაქის წარმოქმნისა და ზრდა-ჩამოყალიბების პროცესის დამთავრების ხანას — საუკუნე- საუკუნეებში, როცა ხდება საქალაქო ტერმინთა ჩამოყალიბება და წარმოქმნა. ფოლოცი თბილისის ისტორიის ამსახველ მასალაში პირველად გვხდება ჟამთააღმწერელთან 1226-1228 წლებში თბილისში ჯალალედინის შემმუსვრელი შემოსევების დროს: „ბერნი უწყალოდ ფოლოცთა შინა ცხენთა მიერ დაუთრგუნვოდეს... ესოდენ მძინვარედ მოსვრიდა, რომელ სავსე იყვნეს ფოლოცნი, ხრამნი...“ ჟამთააღმწერელი ასევე მოგვითხრობს, რომ დემეტრე -ს ჩვევად ჰქონია ღამით თბილისის ქუჩებში სიარული, რომლის დროსაც ქუჩაში მყოფ გლახაკებს მოწყალებას აძლევდა: „... ყოველთა უწყოდის მოწყალება მეფისა, და გლახაკნი ღამით ფოლოცთა შინა ვიდოდიან, რათა შეემთხვივნენ მეფესა.“ ვახუშტი ბატონიშვილი თბილისის გარეგანი სახის გადმოცემისას ამბობს, რომ თბილისი იყო „...ქალაქი ვიწრო, ფოლორცნი უშუერნი.“ ფოლოცი (ფოლორცი) თბილისში ქუჩის აღმნიშვნელ ტერმინად თითქმის საუკუნემდე შემორჩა. სულხან-საბა ორბელიანი, ფოლორცს ასეთ განმარტებას აძლევს: „ფოლორცი — შუკა“.
კუკიის ღვთისმშობლის ეკლესია

ღვთისმშობლის ეკლესია — ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია, იდგა ქალაქისპირა სოფელ კუკიაში, მტკვრის სიახლოვეს. ვახუშტის მიერ შედგენილ 1735 წლის თბილისის თბილისის გეგმაზე მტკვრის მარცხენა მხარეს, სოფელ ჩუღურეთის შემდეგ, №64-ით დატანილია დასახლებული პუნქტი „ახალი სოფელი“ (სოფელი კუკიის ადრინდელი სახელი), სადაც დგას ბაზილიკის ტიპის ჯვარდადგმული ნაგებობა. გეგმის ექსპლიკაციაში ვახუშტი არას გვამცნობს ძეგლის სახელწოდების შესახებ. 1837 წელს შედგენილ თბილისის სიძველეთა ნუსხაში წერია: მოყვანილ ციტატაში 1807 წელი უნდა მიუთითებდეს ეკლესიის ხელმეორედ აგების, ანდა მისი განახლების თარიღზე. 1884, 1887 და 1898 წლების თბილისის გეგმებზე კუკიის ღვთისმშობლის ეკლესია დატანილია როგორც წმინდა ნიკოლოზის საყდარი, 1903-1904 წლების თბილისის გეგმაზე № 246-ით კი ისევ ღვთისმშობლის სახელითაა. ეკლესია აიღეს საუკუნის 20-იან წლებში, ყოფილი მ. ვორონცოვის მოედნის გაფართოებასთან დაკავშირებით. ეკლესიის ადგილას ამჟამად დგას ექვსსართულიანი საცხოვრებელი სახლი.
ფორაქიშვილის დარბაზი

ფორაქიშვილის დარბაზი — ტრადიციული ქართული საცხოვრებელი სახლი, რომელიც შეადგენდა ძველი თბილისის საცხოვრებლის ძირითად სახეს.
თბილისურ დარბაზს დღემდე არ მოუღწევია. საუკუნეში იგი ან მოსპეს, ან გადააკეთეს, რადგან ეს მოითხოვდა ყოფა-ცხოვრების ახალ პირობებს და ნორმებს. თბილისის დარბაზთაგან დღემდე მოაღწია ფორაქიშვილის დარბაზმა, რომელიც მეტეხის უბანში მდებარეობს, მან 1904 წელს მთლიანად იცვალა სახე, მაგრამ ძველი ჩანახატიდან (გერმანელი მხატვარი კარლ ცაარი) ჩანს, რომ ჰქონდა 12-წახნაგოვანი გვირგვინი, ორი მაღალი, წვრილი დედაბოძი, კედლის განჯინები და თახჩები. გლეხური დარბაზისაგან განსხვავებით, აქ კერა არ არის. ინტერიერის არქიტექტურა მხატვრულად დასრულებულ ხასიათს ატარებს და ქართული ხუროთმოძღვრების ჩამოყალიბებულ ნიმუშს წარმოადგენს. დამახასიათებელია აგრეთვე ფორაქიშვილის დარბაზის განლაგება რელიეფზე — საფეხურისებრი, ისე, რომ ქვემო სახლის ბანი ზემოსათვის „ეზოდ“ იყო გამოყენებული.
ვეძისობა

ვეძისობა— საუკუნის მიწურულს წარმოქმნილი სახალხო დღესასწაული (დღეობა) თბილისში. დაწესდა და იხდიან ვეძისის უბანში 1993-იდან (შემოდგომით ოქტომბრის პირველ კვირა დღეს). ვეძისობა დამკვიდრდა ამავე უბნის საერო საზოგადოების „გარჯის“ მოღვაწეობის შედეგად. საზოგადოების მიზანია ქრისტიანული რწმენის განმტკიცება, თანაცხოვრების ეროვნული, დემოკრატიული ტრადიციების აღდგენა-შენარჩუნება, ახალგაზრდობის და მოზარდთა აღზრდაში ეროვნული სპორტის სახეობების, მუსიკალური-ქორეოგრაფიული თვითმოქმედების დანერგვა. ვეძისობა იმართება უბნის თავში, „გულიგორის“ სერზე, სადაც 1993 წელს საფუძველი ჩაეყარა წმ. გიორგის სახელობის საყდარს და აგებულია სამლოცველო ნიში (ეკლესიის საძირკველი აკურთხა ცხუმ-აფხაზეთის ეპისკოპოსმა მეუფე დანიელმა). გამართულია საჭიდაო ასპარეზი, საკონცერტო ფიცარნაგი. საერთო ნებაყოფლობითი შეთანხმებით 3-ზე სასურველი არ არის მაგარი სასმელების მიტანა და საკლავის მიყვანა, რაც სრულიად არ ეწინააღმდეგება დღეობის ეროვნულ ხასიათს.
1998-იდან 3-ზე იმართება დოღი, რაშიც მონაწილეობენ ქალაქის და მახლობელი სოფლების ცხენოსნობის მოყვარულები. „გულიგორაზე“ მოწყობილია ხალხის მთის დოღის მოთხოვნებს მისადაგებული საჭენებელი წრე (800 მ), რომელიც სხვადასხვა მანძილზე (1600, 2400, 3200 მ და ა. შ) საზეიმო მხედრული ასპარეზობის ჩატარების ყველა პირობას ქმნის. ვეძისობა აგრძელებს თბილისის ძველ ცხენოსნურ ტრადიციებს (იხ. ცხენოსნობა, ყაბახი); იგი წარმატებით ჩაერთო საზოგადოება „გარჯის“ მიერ შემუშავებულ პროგრამაში.
ღრმაღელის არქეოლოგიური ძეგლები

ღრმაღელის არქეოლოგიური ძეგლები — თბილისის ჩრდილოეთ რაიონში, ღრმაღელის ხევის მიდამოებში, 1935 წელს აღმოჩენილი ბრინჯაოს ხანის ძეგლები. 20 მეტრ სიღრმეზე ადამიანის ჩონჩხთან ერთად აღმოჩნდა შუა ბრინჯაოს ხანის ადრინდელი პერიოდის (ძვ. წ. ათასწლეულის დასაწყისი) პარადული საბრძოლო ჩუგლუგი, რომელიც ცენტრალურ ამიერკავკასიიდან გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ჩუგლუგის ტიპის ცულებისა და ადრინდელი კოლხური ცულების პროტოტიპად ითვლება. 1949-1950 ღრმაღელეში აღმოჩნდა გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ორმოსამარხები. ოთხკუთხა ფორმის სამარხი და მის ირგვლივ ფართობი ქვაყრილით იყო დაფარული. ორმოს თავზე ზოგან ძელური გადახურვის ნაშთები შეიმჩნეოდა. სამარხებში მიცვალებულთა ჩონჩხთან და შინაური ცხოველების (მსხვილი რქოსანი საქონელი, ღორი) ძვლებთან ერთად იყო გვიანდელ ბრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. – საუკუნეებში) ნივთები (შედგენილტარიანი, ფოთლისებურპირიანი ბრინჯაოს სატევარი, რომლის ტარი რელიეფურადაა შემკული, ხელშუბისპირები, თიხის ორნამენტირებული ქილები, ხელადები, ჯამები, ბადიები, სარდიონის მძივები და სხვა). არქეოლოგიური მასალა ადასტურებს, რომ აქ მცხოვრებ ხალხს კავშირი ჰქონია გარე სამყაროსთან.
ყურბან-ბაირამი

ყურბან-ბაირამი (ასევე იდ ალ ადჰა - ) — ისლამის მეორე ყოველწლიური რელიგიური დღესასწაული, რომელიც რამადანის (გლოვის) თვის დამთავრებიდან 70-ე დღეს იწყება და სამ დღეს გრძელდება.

ყურბან-ბაირამი დაკავშირებული ბიბლიურ ამბავთან — იბრაჰიმის მიერ ღმერთისთვის წმინდა ცხოველის შეწირვასთან. იგი მთელ ისლამურ სამყაროშია გავრცელებული. ამ დღეს ყველა თავისუფლებაში მყოფი, ზრდასრული და მატერიალურად შეძლებული მუსლიმი პირუტყვის სახით მსხვერპლს სწირავს ალლაჰს. სიტყვა ყურბანი მომდინარეობს არაბული სიტყვა „კარაბა“ საგან, რომელიც ნიშნავს დაახლოებას, ღმერთთან დაახლოებას. ყურბანი ნაწილდება სამ ნაწილად: ერთი ნაწილი ოჯახში რჩება, დარჩენილი ორი ნაწილი კი მეზობლებში, ახლო ნათესავებსა და ღარიბებში ნაწილდება. მსხვერპლშეწირვის რიტუალი ტარდება მთვარის კალენდრით თვის მეათე დღეს.

თბილისში ყურბან-ბაირამს სამ დღეს ზეიმობდნენ (აქედან უნდა იყოს გავრცელებული გამოთქმა „ბაირამობა“, ანუ დროსტარება), კლავდნენ ცხვარს ან ძროხას, ხარშავდნენ ფლავს და უმასპინძლდებოდნენ ახლობლებსა და ღარიბ-ღატაკებს.
ირაკლი შუშანია

ირაკლი ლავრენტის ძე შუშანია (დ. 20 მაისი, 1927, თბილისი — გ. 14 თებერვალი, 1982, მოსკოვი, დაკრძალულია თბილისში) — ქართველი საოპერო მომღერალი (ბანი), საქართველოს სახალხო არტისტი (1967).

1958 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (პროფესორი ს. ინაშვილის კლასი). ამავე წლიდან იყო ზ. ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრის სოლისტი. შესანიშნავი ვოკალურ-სცენური მონაცემების მეოხებით შექმნა დასამახსოვრებელი სახეები ქართულ თუ უცხოურ ოპერებში, მათ შორის აღსანიშნავია: კაც ზვამბაია. ხევისბერი (ოთარ თაქთაქიშვილის „მთვარის მოტაცება“, „მინდია“), ლეპორელო (მოცარტის „დონ ჟუანი“) ტრაჩენკო (სერგეი პროკოფიევის „სემიონ კოტკო“) და სხვა.

ჯილდოები და აღიარება
1961: საქართველოს დამსახურებული არტისტი
1967: საქართველოს სახალხო არტისტი
შეშის მოედანი

შეშის მოედანი — მდებარეობდა თბილისის გარეთუბანში, ძველი ქალაქის ჩრდილოეთით, კოჯრის კარის მახლობლად. ავანაანთხევის მარჯვენა და მარცხენა მხარეზე არსებულ პატარა მოედანზე იყიდებოდა შეშა, რის გამოც ქალაქელები მას შეშის მოედანს ეძახდნენ. აქ გასაყიდად მოტანილ ხის დიდ მორებზე ჩამომსხდარი ე. წ. ,,ამბავისტები" ერთმანეთს უყვებოდნენ ქალაქისა თუ ქვეყნის ჭორს თუ მართალ ამბებს. ადგილმა ამ სახელით იარსება საუკუნის 40-იანი წლებამდე, სანამ ერევანსკის მოედანზე (ახლანდელი თავისუფლების მოედანი) გამავალი ავანაანთხევის გადახურვა და აქ ქარვასლის აშენება დაიწყებოდა.
ფიქრის გორა

ფიქრის გორა — თბილისის მიკროუბანი მტკვრის მარჯვენა მხარეს, ვერის უბანში, ახლანდელი მერაბ კოსტავას, იაკობ ნიკოლაძის ქუჩებსა და ვარაზისხევს შორის.

მიკროუბანი გაჩნდა საუკუნის 10-20-იან წლებში. ადგილის სახელის ზუსტი წარმოშობა არ არის ცნობილი. არსებობს მოსაზრება, რომ ადგილის სახელის, ფიქრის გორის ამოსავალი უნდა იყოს „ფეიქარი“, „საფეიქრო“. 1992 წელს ფიქრის გორაზე ვერიკო ანჯაფარიძის სახლში ბინა დაიდო ვერიკო ანჯაფარიძისა და მიხეილ ჭიაურელის სახლ-მუზეუმმა. აქვე 1996-2009 წლებში ფუნქციონირებდა „ერთი მსახიობის თეატრი“.
ზარბაზნის ქუჩა

ზარბაზნის ქუჩა — ძველი ქუჩა თბილისში. საუკუნეში აქ, ისევე როგორც რუსეთის იმპერიის სხვა დიდ ქალაქებში (მაგალითად პეტერბურგში, დღის ყოველი 12 საათის აღსანიშნავად ზარბაზანს ისროდნენ. „საათი ზარბაზანი“ თბილისში თავდაპირველად იდგა, ძველი არსენალის (მოგვიანებით ღუნიბის მოედანი) მახლობლად, შემდეგ კი საუკუნის 60-იან წლებში გადაიტანეს და დადგეს ალექსანდრეს ბაღში, ქაშვეთის ეკლესიასთან.

ზარბაზნის ყოველი გასროლა ზიანს აყენებდა ქაშვეთის ეკლესიას, საყდრის კედლებიდან ცვიოდა ბათქაში, გაჩნდა ბზარები, რის გამოც ეკლესიის მესვეურებმა არაერთგზის თხოვნით მიმართეს ქალაქის ხელისუფლებას „საათი ზარბაზანი“ გადაეტანათ სხვაგან. საუკუნის 80-იან წლებში იგი გადაიტანეს მტკვრის მარცხენა მხარეს, ჩუღურეთში, არსენალის (ახლანდელი შ. გამცემლიძის) ქუჩის მახლობლად. საუკუნის დასასრულს „საათი ზარბაზნის“ გამო გაჩნდა ზარბაზნის ქუჩა (ჩუღურეთში, არსენალისა და დოქის ქუჩებთან). ძველი თბილისელები ხუმრობით ერთმანეთს ეკითხებოდნენ: „ზარბაზანი იყო?, ესე იგი შაბაშის (შესვენების) დრო არისო?“
კოლხობა

„კოლხობა“ — ყოველწლიური საშემოდგომო დღესასწაული ხელვაჩაურის მუნიციპლიტეტში, სოფელ სარფში. სახალხო დღესასწაულს საფუძველი პირველად 1978 წელს ჩაეყარა, რომელიც ,,ქვაომხაზობის” სახელით გაიმართა. 1979 წლიდან კი დღესასწაული სარფის სანაპიროზე ,,კოლხობის” სახელით იმართება. „კოლხობა“ მეფე აიეტის და მედეას მითთან არის დაკავშირებული. მასში მონაწილეობენ როგორც ადგილობრივი ფოლკლორული ანსამბლები, ისე საქართველოს სხვადასხვა კუთხიდან მოწვეული ფოლკლორული ჯგუფები.
ყარაჩოხელი

ყარაჩოხელი — შავჩოხიანი ხელოსანი ან წვრილი ვაჭარი ძველ თბილისში. გამოირჩეოდა სიდარბაისლით, დარდიმანდობით. მათ ჰქონდათ თავისებური ჩაცმულობა — გულამოღებული აბრეშუმის პერანგი, შავი ატლასის ან სატინის წვრილნაოჭიანი ახალუხი, შავი შალის შარვალი, ქოშები ან წაღები, გრძელკალთებიანი, მოკლენაოჭიანი ორჩაქიანი შავი შალის ჩოხა, შემკული ვერცხლის გობაკიანი ქამრით, ბაღდადი და კრაველის ბუხარული ქუდი. ზოგჯერ ქამარს სოციალური დატვირთვაც ჰქონდა. მარტოხელა ყარაჩოხელის დაკრძალვის ხარჯებს მისი კუთვნილი ქამრის გაყიდვით ანაზღაურებდნენ. ყარაჩოხელი ჩვეულებრივ რომელიმე ხელოსნური ამქრის წევრი იყო და ხელოსნის პროფესიას ორთაჭალის ბაღებსა თუ მტკვარზე მოცურავე ტივებზე ქეიფს უხამებდა. ყარაჩოხელები განთქმულნი იყვნენ კრივში ფალავნობით. ძველი თბილისის ყოფას ყარაჩოხელები საუკუნის 30-იან წლებამდე შემორჩნენ.

სიტყვა ყარაჩოხელი ან ყარაჩოღელი — მათივე ჩაცმულობის თავისებურებიდანაა მიღებული და შავჩოხიანს ნიშნავს. იგი ძველი თბილისის სალაპარაკო ლექსიკაში მეცხრამეტე საუკუნიდან შემოდის ხმარებაში.
უცხო მმართველთა სახელით მოჭრილი მონეტები თბილისში

უცხო მმართველთა სახელით მოჭრილი მონეტები — – საუკუნეებში თბილისის ზარაფხანაში მოჭრილი სპილენძის, ვერცხლისა და ოქროს მონეტები. ასეთებია ჰიჯრით 248-335 (862-947) წლებში გამოშვებული აბასიანთა დირჰემები, რომლებზეც ყოველთვის აღინიშნებოდა ხალიფას, ხოლო ზოგჯერ მისი მემკვიდრის სახელიც.

 საუკუნის შუა წლებიდან თბილისში იჯდა ხალიფას ნაცვალი ამირა (იხ. თბილისის საამირო). დროთა განმავლობაში მათ დამოუკიდებლობას მიაღწიეს და საკუთარი მონეტების მოჭრაც დაიწყეს. ასეთები იყვნენ ჯაფარიანთა გვარის წარმომადგენლები: მანსურ იბნ ჯაფარი, რომლის მონეტები დათარიღებულია ჰიჯრით 364, 366, 367, 370 (974/5, 976/7, 977/8, 980/1) წლებით და ალი იბნ ჯაფარი — ჰიჯრით 386, 404, 418 (996/7, 1013/14, 1027/28; 1953 წელს მეტეხის ხიდთან ე. წ. შაჰ ისმაილის მეჩეთის დანგრევის დროს აღმოჩნდა ალი იბნ ჯაფარის მონეტების განძი (434 ცალი). 1226 წელს ხვარაზშახმა ჯალალედინმა თბილისი აიღო და – საუკუნეების სპილებძის ქართული მონეტები გამოიყენა საკუთარი ფულის გადასაჭედად. ზარაფხანის სახელი მათზე არის მითითებული. თბილისის ზარაფხანაში ჰიჯრით 652-659 (1254-1261) მოიჭრა მანგუ-ყაენის ვერცხლის, ხოლო ჰიჯრით 652-654 (1254-1257) — სპილენძის მონეტები. 1281–1282 წლიდან ირანის ილხანთა სახელებით თბილისის ზარაფხანაში ჭრიდნენ ე. წ. ქართულ-ჰულაგუინურ დირჰემებს. ყაზან-ყაენის (1295–1304) მიერ ილხანთა სახელმწიფოში ჩატარებული ფულადი რეფორმა თბილისის ზარაფხანასაც შეეხო. აქ დაიწყეს საერთო მონღოლური ტიპის ვერცხლისა და, მოგვიანებით, სპილენძის მონეტების მოჭრა ყაზან-ყაენის, ოლჯაითუს (1304-1316), აბუ-საიდის (1317-1335), სატი ბეტის (1335-1339), სულეიმანისა (1339-1344), და ანუშირვანის (1344-1353) სახელებით.

1356-1357 წლებში როგორც ჩანს თბილისი დროებით ოკუპირებული იყო ოქროს ურდოს ჯარის მიერ, რაც მის ზარაფხანაში ჯანიბექისა და ბერდიბექის სახელით მოჭრილი მონეტებით დასტურდება. საუკუნის ნახევარში თბილისის ზარაფხანაში მოიჭრა მონეტები შეიხ ოვეის ჯალაირისა (1356-1374) და აჰმად ჯალაირის (გიორგი -სთან ერთად) სახელით. - საუკუნეებში თბილისის ზარაფხანაში ჭრიდნენ სხვადასხვა ნომინალის ვერცხლის, უფრო იშვიათად სპილენძისა და ოქროს მონეტებს ირანის მბრძანებელთა — აბას -ის (1587-1629), სეფი -ის (1629-1642), აბას -ის (1642-1666), სულეიმან -ის (იგივე სეფი ) (1666-1694), ჰუსეინ -ის (1694-1722), აბას -ის (1732-1749), ნადირის (1736-1747), იბრაჰიმისა (1748) და შახრუხის (1748) სახელით. „ოსმალობის“ დროს თბილისის ზარაფხანაში ჭრიდნენ ოსმალური ტიპის ვერცხლის, ოქროსა და სპილენძის მონეტებს, სულთან აჰმედ -ის (1703-1730) და მაჰმუდ -ის (1730-1753) სახელით.
ყადი

ყადი — სასულიერო მოსამართლე მუსლიმანურ ქვეყნებში, ისლამის რელიგიური სიმართლის (შარიათის) საფუძველზე მოქმედი სასამართლოს ხელმძღვანელი. ყადის სასამართლოში განიხილებოდა მუსლიმანებთან დაკავშირებული რელიგიური, საოჯახო მემკვიდრეობითი და ნაწილობრივი სისხლის სამართლის საქმეები. ყადის ინსტიტუტი არაბთა სახალიფოში გაჩნდა. მას ნიშნავდნენ ყველა მნიშვნელოვან ქალაქში. სავარაუდოა ყადის არსებობა თბილისშიც, ასევე თბილისის საამიროს სხვა ქალაქებში არაბთა ბატონობის დროიდან. ქართულ საისტორიო წყაროებში („ჟამთააღმწერელი“) „ყადი თბილისისა“ იხსენიება მონღოლთა მიერ მოწყობილ აღწერასთან დაკავშირებით.
ქართული ხალხური სანახაობები თბილისში

თბილისი მდიდარია ქართული სანახაობითი კულტურის მრავალსახოვანი ფორმებით. აქ თავს იყრიდა თითქმის ყველა სანახაობა, განსაკუთრებით ძლიერი იყო ფოლკროლური ნაკადი, რომელიც არსებითად განსაზღვრავდა თეატრალური სანახობითი კულტურის ხასიათს საუკუნემდე. თუმცა არც შემდეგ შეწყვეტილა მისი განვითარება, ხოლო საუკუნეში იგი უფრო მაღალ საფეხურზე ავიდა.

საქართველოს გაერთიანებისათვის ბრძოლაში, რომელშიც გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა დედაქალაქის განთავისუფლებას, გარკვეულ როლს ასრულებდა სანახაობითი კულტურაც. ერთ-ერთი ასეთი სანახაობა გაიმართა როცა თბილისი ბაგრატ -ს ეგებებოდა. მოედანზე მოეწყო ხალხის გრანდიოზული შეხვედრა მეფესთან. მთელი რიტუალი მეფის შემოსვლისა, ვიდრე ჩააბარეს „კლიტენი ქალაქისანი“, მდიდარია სანახაობის სხვადასხვა ფორმებით. თავად სისტემა, წყობა მეფის ქალაქში მობრძანებისა თავისი კომპოზიციით, გარკვეულ რეჟისორულ გადაწყვეტას გულისხმობდა. ქალაქის მისასვლელიდან ქალაქამდე, სადაც მეფეს უნდა გაევლო, გზაზე იქით და აქეთ სანახაობანი იყო გამართული — დაკვრა-სიმღერებით, ცეკვა-თამაშით.

ხალხური სანახაობითი კულტურის ფორმათა მრავალსახეობიდან, რომელიც თბილისში იმართებოდა, იყო ჩრდილების, გამოცანების, პანტომიმის, კუკების თეატრები. პოპულარობით სარგებლობდა რელიგიურ-საკულტო და საერთო ხასიათის სანახაობანი, რომლებიც ხშირად ერთმანეთში იყო შერწყმული.

ძველი ნიღბების საიმპროვიზაციო თეატრალური სანახაობანი დიდი წარმატებით იმართებოდა ღია ცის ქვეშ, სადაც მრავალი მოქალაქე მონაწილეობდა. ამ მხრივ გამოირჩეოდა ბერიკაობა და ყეენობა. კარგად ორგანიზებულ ამ სანახაობებს თავიანთი წინამძღვები ყავდათ, რომლებიც ერთგვარ რეჟისორულ ფუნქსიასაც ასრულებდნენ. ხალხური საიმპროვიზაციო თეატრალური სანახაობის ეს ფორმები ყველაზე მეტად გამოიკვეტა საუკუნეთა მანძილზე, როგორც მაღალი კლასის ხალხური თეატრი. ხალხურ სანახაობათა მრავალი ფორმა, ოლიმპიადების, თბილისური დღესასწაულების, ფესტივალებისა თუ სხვა ღონისძიებების პირობებში შესანიშნავად ავლენენ თავიანთ პირველქმნილ საწყისებს. წარსულში ხალხური სანახობანი მიმართული იყო დამპყრობთა, ადგილობრივ მოძალადეთა წინააღმდენ. საუკუნის 20-იან წლების შემდეგ კი სანახაობანი გარკვეულ იდეოლოგიურ ზეწოლას განიცდიდა, მაგრამ ამგვარ პირობებშიც კი, არ მცირდებოდა სანახაობათა მასშტაბები და ფორმები.
პრო-14

პრო14 (გინესის პრო14) — ყოველწლიური სარაგბო ჩემპიონატი, რომელშიც მონაწილეობას იღებენ კლუბები იტალიიდან, ირლანდიიდან, უელსიდან, შოტლანდიიდან და სამხრეთ აფრიკიდან. პრო14 წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ სარაგბო ჩემპიონატს ევროპაში ინგლისურ პრემიერშიპთან და ფრანგულ ტოპ 14-თან ერთად.

პრო 14-ის გათამაშება სათავეს იღებს 1999 წლიდან, როდესაც უელსმა და შოტლიანდიამ გადაწყვიტეს ჰქონოდათ საერთო ჩემპიონატი, რომელსაც კელტთა ლიგა ეწოდა. მოგვიანებთ ამ ლიგას ირლანდიური კლუბებიც შეურთდნენ. 2010 წელს გათამაშებას 2 იტალიური კლუბი დაემატა და კლუბების რაოდენობამ 12-ს მიაღწია. იტალიური კლუბების დამატების შემდეგ სახელიც შეეცვალა და პრო12 ეწოდა. თავსართი „პრო“ აღნიშნავს „პროფესიონალურს“, რაც მიანიშნებს იმაზე, რომ ესაა პროფესიონალური და არა სამოყვარულო სარაგბო ლიგა. 2017 წელს, სამხრეთული ზე-რაგბიდან გამოშვებული 2 აფრიკული გუნდის დამატებით ჩემპიონატი 14 გუნდიანი გახდა. 2014 წლიდან ლიგის სპონსორია ლუდი გინესი, ამიტომ ოფიციალურად „გინესს პრო14“ ეწოდება, მარტივად კი პრო 14-ად ან გინესის ლიგად მოიხსენიებენ.

მონაწილე გუნდები
შედეგები
შაჰსეი-ვაჰსეი

შაჰსეი-ვაჰსეი — მაჰმადიანი შიიტების უძველესი დღესასწაული, იმართებოდა მთავარის კალენდრის პირველი თვის მეათე (ნოჰარამის) დღეს.

გადმოცემის თანახმად ისლამის რელიგიის ფუძემდებლის მუჰამედის სიკვდილის შემდეგ (632 წ.), მექასა და მედინას პირველობისთვის დაწყებულ ბრძოლაში ომანიანებმა ვერაგულად მოკლეს მუჰამედის პირველი მიმდევრისა და მემკვიდრის, ალის უფროსი შვილი ჰუსაინი. შიიტებმა ჰუსაინი წმინდანად შერაცხეს და მისი მოკვლის დღე თავიანთ საყოველთაო გლოვის დღედ და დღესასწაულად გამაოცხადეს.

დღესასწაულის ციკლი სამი ძირითადი ნაწილისაგან შედგებოდა, პირველი ლოცვების (ყურანის) კითხვა მეჩეთში, მეორე ქუჩაში ნახევრად შიშველი გამოსვლა და თვითგვემის პროცესი, და მესამე თეატრალიზებული წარმოდგენა.