iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვაჟა შუბითიძე

ვაჟა შუბითიძე (დ. 28 დეკემბერი, 1959, ხაშური, საქართველოს სსრ) — ქართველი ისტორიკოსი, პოლიტოლოგი.

ბიოგრაფია
ვაჟა შუბითიძე დაიბადა 1959 წლის 28 დეკემბერს ხაშურში. 1976 წელს დაამთავრა ქალაქის მე-3 საშუალო სკოლა.
1977-1982 წლებში სწავლობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტზე, რომლის წარჩინებით დამთავრების შემდეგ, 1982-1985 წლებში, სწავლა გააგრძელა თსუ ასპირანტურაში და იყო ილია ჭავჭავაძის სახელობის სტიპენდიატი.

არის ისტორიის დოქტორი (1987 წ.), პოლიტიკის მეცნიერებათა დოქტორი (2004 წ.); 2006 წლიდან დღემდე არის საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის პოლიტოლოგიის და საერთაშორისო ურთიერთობათა მიმართულების სრული პროფესორი. ლექციებს კითხულობს ასევე თბილისის ღია და სასწავლო უნივერსიტეტებში.

არის მრავალი ნაშრომის, წიგნის, სტატიის, მონოგრაფიის ავტორი.

გამოქვეყნებული აქვს 90-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი (მათ შორის, 15 წიგნი, აქედან 6 მონოგრაფია, 4 სახელმძღვანელო - პოლიტოლოგია, იმიჯოლოგია, საზოგადოებასთან ურთიერთობა, ევროპეიზაცია და ქართული პოლიტიკური აზრი). წიგნისათვის „ყველა დროის 100 უდიდესი ქართველი“ (2008 წ.). მიენიჭა დავით აღმაშენებლის პრემია ნომინაციაში „სამაგიდო წიგნი“. არის პოლიტიკის მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის პოლიტოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი, საქართველოს „პროფესორთა ლიგის“ და შუბითიძეების გვარის თავმჯდომარე.
2014 წლიდან 2017 წლამდე იყო ხაშურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს თავმჯდომარე.
ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი.
დავით ძნელაძე

დავით (დუდე) ყარამანის ძე ძნელაძე (დ. 1 ნოემბერი, 1889, ხაშური — გ. 12 დეკემბერი, 1971, თბილისი) — ქართველი რეჟისორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1943).

ბიოგრაფია
დაწყებითი განათლება ხაშურში მიიღო. სწავლობდა თბილისის რეალურ, ხოლო შემდეგ მოსკოვში, კომერციულ სასწავლებელში. გაიტაცა თეატრალურმა ცხოვრებამ, რამაც განაპირობა მისი მომავალი საქმიანობა. მან მთელი შეგნებული ცხოვრება თეატრს დაუკავშირა.

1913 წელს დაბრუნდა სამშობლოში და წარმართა ხაშურის სცენისმოყვარეთაა წრის მუშაობა, როგორც მსახიობმა და რეჟისორმა. შემდეგ მისი მოღვაწეობის ასპარეზია ქუთაისი, თბილისი, აჭარა და კვლავ ხაშური. აქ დავით ძნელაძემ პირველად დადგა უ. ჰაჯიბეკოვის ოპერეტა „არშინ მალ-ალან“.

1927 წელს დ. ძნელაძე მიავლინეს სოხუმში, სადაც დააარსა ქართული თეატრი. მალე იგი კოტე მარჯანიშვილმა ქუთაისის თეატრში ჩამოიყვანა მსახიობად. პარალელურად მონაწილეობდა ქართულ კინოფილმებში: „იბრაგიმ და გოდერძი“, „ჯანყი გურიაში“, „ღრუბელთა თავშესაფარი“ და სხვა.

დ. ძნელაძე თბილისის მუსიკალური კომედიის თეატრის ერთ-ერთი დამაარსებელია. იგი 18 წლის მანძილზე იყო ამ თეატრის დირექტორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი. შემდეგ მოღვაწეობდა საქართველოს ფილარმონიაში და შეთავსებით ეკავა თეატრალური საზოგადოების თავმჯდომარის მოადგილის თანამდებობა. სცენაზე განასახიერა 100-ზე მეტი როლი და დადგა 50-მდე სპექტაკლი.

დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშისა და „საპატიო ნიშნის“ ორდენებით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ვალიკო ძაგნიძე

ვალერიან (ვალიკო) დავითის ძე ძაგნიძე (დ. 31 იანვარი, 1912, ბაქო — გ. 5 თებერვალი, 1967, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი. წევრი მუსიკალური დუეტისა ძაგნიძე და ჩხიკვაძე.

ბიოგრაფია
1937 წელს წარჩინებით დაამთავრა კოტე მარჯანიშვილის სახელობის თეატრალური სტუდია და დაიწყო მუშაობა მოზარდ მაყურებელთა თეატრში, სადაც შეხვდა შალვა ჩხიკვაძეს, 1938 წელს შეიქმნა დუეტი ძაგნიძე და ჩხიკვაძე. თავდაპირველად ცნობილი მუსიკალური ნაწარმოებების მუსიკებზე ფელეტონებს ჰქმნიდნენ და ასრულებდნენ, რითაც მეტად გაითქვეს სახელი.

დაქორწინებული იყო საქართველოს სსრ სახალხო არტისტზე, მომღერალსა და მსახიობ  გოგუცა კუპრაშვილზე.

მეორე მსოფლიო ომის დროს დაჭრილი ჯარისკაცების გართობისთვის იქმნებოდა არტისტული ბრიგადები, დუეტმაც ვალიკოს მეუღლესთან, მომღერალ და მსახიობ გოგუცა კუპრაშვილთან ერთად შექმნა კოლექტივი, რომელმაც 600-მდე კონცერტი გამართა. ძაგნიძისა და ჩხიკვაძის საესტრადო ვოკალურმა დუეტმა და მათმა ხელოვნებამ დიდად შეუწყო ხელი ჩვენში ამ ჟანრის განვითარებას. ვალიკო იყო ქართული საესტრადო მუსიკის ერთ-ერთი ნოვატორი, შექმნა 100-ზე მეტი სიმღერა, რომლებიც დღესაც დიდი პოპულარობით სარგებლობენ.

1945 წლიდან მოღვაწეობა განაგრძო მარჯანიშვილის თეატრში, პარალელურად მოღვაწეობდა კინოში და ესტრადაზე. შალვა ჩხიკვაძესთან ერთად, როგორც მუსიკალურ დუეტს მიღებული აქვს მონაწილეობა ფილმებში: „საბუდარელი ჭაბუკი“ და „ბედნიერი შეხვედრა“.

გარდაიცვალა 1967 წელს, დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

ფილმოგრაფია
1949: „ბედნიერი შეხვედრა“ (პაჭუტია) რეჟ. ნიკოლოზ სანიშვილი

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1961: საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
საქართველოს სახალხო არტისტი
მელიტონ ცქიფურიშვილი

მელიტონ სტეფანეს ძე ცქიფურიშვილი (დ. 1884, სოფ. სიმონეთი ზესტაფონის რაიონი — გ. 16 ივნისი, 1927, კასპი) — ორთქმავლის მემანქანე.

ბიოგრაფია
მუშაობდა რკინიგზის სახელოსნოში. ახალგაზრდობიდანვე ჩაება რევოლუციურ მოძრაობაში. შემდეგ საორთქმავლო დეპოშია და დიდი პატივისცემიტ სარგებლობდა, როგორც გამოცდილი მემანქანე. მან ერთხელ თავიდან აიცილა დიდი ავარია და მრავალი მგზავრი იხსნა დაღუპვისაგან, როცა სხვისი დაუდევრობით მის მიერ მართული შემადგენლობა ეჯახებოდა მძიმეწონიან საბარგო მატარებელს, მან შესძლო სულ რამდენიმე მეტრში შეეჩერებინა ორთქმავალი, რიტაც დაიმსახურა მგზავრტა და ამიერკავკასიის რკინიგზის ხელმძღვანელობის სამართლიანი მადლობა.

თავისი შრომითი საქმიანობის უკანასკნელ და საბედისწერო დრესმას სადგურ კასპში სამუხრუჭე სისტემის შემოწმებისას გაუსკდა ორთქმავლის ქვაბი და იმსხვერპლა იგი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ანა ხახუტაშვილი

ანა (ცქვიტი) ანტონის ასული ხახუტაშვილი (დ. 1886, მეჯვრისხევი (დღევანდელი გორის მუნიციპალიტეტი) — გ. 2 სექტემბერი, 1960, თბილისი) — ქართველი საბავშვო მწერალი.

ბიოგრაფია
საშუალო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ 1902 წელს მუშაობა დაიწყო ფოსტა-ტელეგრაფის უწყებაში, სადაც აქტიურად ჩაება რევოლუციურ მოძრაობაში, რისთვისაც 1906 წელს სამსახურიდან დაითხოვეს. 1907 წელს ჟურნალ „ნაკადულში“ გამოქვეყნდა ანა ხახუტაშვილის პირველი მოთხრობა „მიტოს გაბედულობა“. აქედან მოყოლებული, მისი მოთხრობები სისტემატურად იბეჭდებოდა „ცქვიტის“ ფსევდონიმით. 1909 წელს წერა-კითხვის გამავრცელებელმა საზოგადოებამ სტიპენდია დაუნიშნა. უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, მასწავლებლობდა ჯერ გორის, ხოლო შემდეგ თბილისის ქალთა გიმნაზიაში და თან ლიტერატურულ მოღვაწეობას ეწეოდა. 1916 წელს დაამთავრა ხარკოვის უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ნადეჟდა ცომაია

ნადეჟდა ათანასეს ასული ცომაია (დ. 18 იანვარი, 1904, ქუთაისი — გ. 29 ნოემბერი, 1974, თბილისი) — ქართველი საოპერო მომღერალი, მეცო-სოპრანო, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1943).

ბიოგრაფია
საშუალო განათლება ქუთაისში მიიღო და აქვე პარალელურად სწავლობდა სიმღერას მუსიკალურ ტექნიკუმში. 1927 წელს შევიდა თბილისის კონსერვატორიაში, სადაც მისი პროფესორი იყო ო. ბახუტაშვილი-შულგინა.

1929 წელს ახალგაზრდა მომღერალი ჩარიცხეს ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის დასში და მალე წამყვანი პარტიები შეასრულა ოპერებში „დარეჯან ცბიერი“, „შოთა რუსთაველი“, „პიკის ქალი“, „აიდა“ და „კარმენი“. მომღერლის საყოველტაო აღიარებას მოწმობდა ის, რომ იგი მიიწვიეს ლენინგრადის კიროვის სახელობის ოპერისა და ბალეტის აკადემიურ თეატრში, სადაც დიდი წარმატებით იმღერა „კარმენის“, „ამნერსის“, „აზუჩენას“, „მარფასა“ და სხვა პარტიები.

1935 წელს ნადეჟდა ცომაია ჩვენს ქვეყანაში ერთ-ერთი საუკეთესო მეცო-სოპრანო, დუაბრუნდა მშობლიურ თეატრს, სადაც მთელი სიდიადით წარდგა საზოგადოების წინაშე.

1960 წლიდან ის ჩამოსცილდა აქტიურ სასცენო მოღვაწეობას და დაიწყო პედაგოგობა თბილისის კონსერვატორიაში. აქაც დიდად ნაყოფიერი გამოდგა მისი დაუცხრომელი მოღვაწეობა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
დინკა (ენა)

დინკა — სამხრეთ სუდანის უმსხვილესი ეთნიკური ჯგუფის დინკას სასაუბრო ენა. დინკა მიეკუთვნება ნილოტურ ენებს. მას აქვს ხუთი გამორჩეული კილო: ნგოკი; რეკი; აგაარი; ტვისი; ლეკრითი და ბორი. რეკი წარმოადგენს სტანდარტულ დიალექტს.

დინკას უახლოესი ენა არის ნუერი. მასთან ასევე ახლოსაა ლუო. დინკაზე მოსაუბრეთა უმეტესობა ცხოვრობს ბაჰრ-ელ-ღაზალში.

დამწერლობა
 საუკუნის დასაწყისებში დინკა იყენებდა ლათინური ალფაბეტის რამდენიმე ვარიანტს. დინკას დღევანდელი ანბანი შემდეგნაირად გამოიყურება:
თამარ ციციშვილი

თამარ იოსების ასული ციციშვილი (დ. 19 დეკემბერი, 1908, ოდესა — გ. 1 სექტემბერი, 1988, თბილისი) — ქართველი კინომსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1981).

ბიოგრაფია
1930 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი და მიიწვიეს კინოსტუდიაში. მსახიობის პირველი დიდი ნამუშევარი იყო რეჟისორ სიკო დილიძის ფილმში „დარიკო“, რომელმაც სამუდამოდ დაუმკვიდრა სახელი და დიდება ჯერ კიდევ ახალგაზრდა კინოვარსკვლავს. ამას მოჰყვა დასამახსოვრებელი ეკრანული სახეები: ნესტანი („ქაჯეთი“), მარო („დაგვიანებული სასიძო“), აგრონომი თამარი („მეგობრობა“), თავადის ქალი („დავით გურამიშვილი“), დედა („აკაკის აკვანი“), ელენე („ბედნიერი შეხვედრა“), დარეჯანი („ორი ოჯახი“), თარაშ ემხვარის დედა („მთვარის მოტაცება“), მარიამი („შავი მერცხალი“) და მრავალი სხვა.

თამარ ციციშვილის ნიჭს ამკობდა სულიერი სისპეტაკე და გამორჩეული ქართველი იერი, რაც არაერთი მხატვრის შთაგონების წყარო შეიქმნა. ასე გაჩნდა ლადო გუდიაშვილის, იგორ გრაბარის, მოსე და ირაკლი თოიძეებისეული თამარ ციციშვილის პორტრეტები.

თამარ ციციშვილი თეატრშიც მუშაობდა. 1949–1950 წლებში მან კოტე მარჯანიშვილის თეატრის სცენაზე შექმნა დასამახსოვრებელი სახეები.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ფილმოგრაფია
1936: „ქაჯეთი“ (ნესტანი) რეჟ. კოტე მიქაბერიძე
1936: „დარიკო“ (დარიკო) რეჟ. სიკო დოლიძე
1939: „დაგვიანებული სასიძო“ (მარო) რეჟ. კოტე მიქაბერიძე
1940: „მეგობრობა“ (თამარი-აგრონომი) რეჟ. სიკო დოლიძე
1946: „დავით გურამიშვილი“ რეჟისორები ნიკოლოზ სანიშვილი, იოსებ თუმანიშვილი
1947: „აკაკის აკვანი“ (ეკატერინე - აკაკის დედა) რეჟ. კონსტანტინე პიპინაშვილი
1948: „ქეთო და კოტე“ (თეკლე) რეჟისორები ვახტანგ ტაბლიაშვილი, შალვა გედევანიშვილი
1949: „ბედნიერი შეხვედრა“ (ელენე) რეჟ. ნიკოლოზ სანიშვილი
1954: „ჭრიჭინა“ (შოთას დედა) რეჟისორები სიკო დოლიძე, ლევან ხოტივარი
1956: „ეთერის სიმღერა“ (ეთერის დედა) რეჟ. სიკო დოლიძე
1956: „ბაში-აჩუკი“ (ერისთავის ქალი) რეჟ. ლეო ესაკია
1958: „ორი ოჯახი“ (დარეჯანი) რეჟ. დავით კანდელაკი
1961: „ენგურის ნაპირებზე“ (ექიმი ქალი) რეჟ. დავით რონდელი
1966: „აბესალომ და ეთერი“ რეჟ. ლეო ესაკია
1968: „ტარიელ გოლუა“ (მთვარისა) რეჟ. ლევან ხოტივარი
1970: „დიდოსტატის მარჯვენა“ რეჟისორები ვახტანგ ტაბლიაშვილი, დევი აბაშიძე
1973: „მზე შემოდგომისა“ (სტუმარი) რეჟ. თემურ ფალავანდიშვილი
1973: „მთვარის მოტაცება“ (თარაშ ემხვარის დედა) რეჟ. თამაზ მელიავა
1977: „სინემა“ რეჟ. ლიანა ელიავა
1981: „იცოცხლე გენაცვალე“ (ნინა ვასილიევნა) რეჟისორები თამაზ გომელაური, ვახტანგ (ბუბა) კიკაბიძე
1984: „მონანიება“ რეჟ. თენგიზ აბულაძე
1984: „სანამ წვიმა გადივლიდეს“ რეჟ. ქეთი დოლიძე
1984: „ამბავი სურამის ციხისა“ რეჟისორები დოდო აბაშიძე, სერგო (სარქის) ფარაჯანოვი
1985: „ფრაგმენტები ქალაქის ცხოვრებიდან“ რეჟ. დიმიტრი ბათიაშვილი
1986: „შავი მერცხალი“ რეჟ. თამარ დულარიძე
1986: „რობინზონიადა ანუ ჩემი ინგლისელი პაპა“ რეჟ. ნანა ჯორჯაძე

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1953: საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1981: საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
დავით ციციშვილი

დავით (დიმიტრი) ნიკოლოზის ძე ციციშვილი (დ. 26 ოქტომბერი, 1901, ტაშკენტი — გ. 5 ნოემბერი, 1986, თბილისი) — ქართველი გრაფიკოსი, ქართული ხალხური დეკორატიული ხელოვნების მკვლევარი, ხელოვნებათმცოდნე, საქართველოს სახალხო მხატვარი.

ბიოგრაფია
დაიბადა სამხედრო პირის ოჯახში. სწავლობდა განჯის, კრონშტადტის, პეტერბურგის, ხოლო 1918 წელს კი დაამთავრა თბილისის მეოთხე გიმნაზია. შემდეგ ჩაირიცხა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის საინჟინრო-მექანიკურ ფაკულტეტზე, რომელსაც მეოთხე კურსიდან თავი დაანება და დაიწყო მხატვრად მუშაობა მიწათმოწყობის სახალხო კომისარიატში, სადაც იღებდა ასლებს კუსტარული მრეწველობის განყოფილებაში. 1939 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია. ის იყო ი. შარლემანის მოწაფე. 1935-1973 წლებში მოღვაწეობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში, 1959 წელს დააარსა დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების ფაკულტეტი. 1973 წლიდან მუშაობდა თსუში, ცოციშვილმა აღადგინა ტიხრული მინანქრის, ლურჯი სუფრისა და ძველი ქართული ფერადი დაჩითვის ტექნოლოგია. მას ეკუთვნის ა. ბარბიუსის, ა. გრიბოედოვის, ა. ბელიაშვილის, ი. ჭავჭავაძის, ს. აინის და სხვთა ნაწარმოებების ილუსტრაციები. ავტორია წიგნისა ხალხური რეწვის ტექნოლოგია.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ფიყჰი

ფიყჰი (; გაგება) — ისლამური სამართალი.
ფიყჰის ნაწილები
ფიყჰი შემდეგ ორ ნაწილად იყოფა:
ფიყჰ ალ–'იბადათ (; თაყვანისცემის ფიყჰი), რომელიც მოიცავს ადამიანისა და ღმერთის ურთიერთობის საკითხებს.
ფიყჰ ალ–მუ'ამალათ (; ფიყჰი ადამიანურ საქმეებთან დაკავშირებით), აქ მოქცეულია ყველაფერი დანარჩენი, თუმცა ზოგჯერ აქედან გამოჰყოფენ ქორწინებისა (; ფიყჰ ალ–მუნაქაჰათ) და სასჯელების (; ფიყჰ ალ–'უყუბათ) საკითხებს.
ფიყჰის მიმდინარეობები
ისლამური სამართალი უშვებს აზრთა სხვადასხვაობის არსებობას ფიყჰ ალ–მუ'ამალაათში. აქედან გამომდინარე არსებობს მაზჰაბები, რომლებიც ცნობენ ერთმანეთის კანონიერებას. მაგალითად ისლამის ძირითად მიმდინარეობაში, სუნიტურ ისლამში არის ხუთი მოქმედი – ჰანაფი, მალიქი, შაფი'ი, ჰანბალი, ზაჰირი და ოთხი ისტორიული – ავზა'ი, ლაისი, საური და ჯარირი – მაზჰაბი. ისინი ერთმანეთისგან განსხვავდებიან სამართლებრივ საკითხებთან მიდგომისა და პრობლემის გადაჭრის მეთოდოლოგიით. ისინი ზოგჯერ სხვადასხვა წყაროებს მიმართავენ რაიმე სამართლებრივი კაზუსის გადასაჭრელად და შესაძლოა მათი გადაწყვეტილებები განსხვავდებოდეს.
ფიყჰის წყაროები
ფიყჰის უპირველესი წყაროებია ყურანი და სუნნა. შემდეგ კი მაზჰაბის მეთოდოლოგიის მიხედვით, მოდის სხვადასხვა საკითხები ისეთი სამართლებრივი საკითხების გადასაწყვეტად, რომელიც ყურანსა და სუნნაში კონკრეტულად მითითებული არ არის. მაგალითად ასეთი შეიძლება იყოს ყიასი – ანალოგიური მსჯელობა, ან იჯმა'ი – მუსლიმების საერთო შეთანხმება.
საქმეების კატეგორიზაცია
ფიყჰში ყოველი ადამიანური საქმე დაყოფილია კატეგორიებად, რომლებიცაა:
ფარდი — სავალდებულო ყურანის საფუძველზე, მაგალითად ლოცვა. მის შესრულებაზე ჯილდოა, ხოლო განზრახ შეუსრულებლობაზე – სასჯელი (ამქვეყნიური ან იმქვეყნიური).
ვაჯიბი — სავალდებულო სუნნის საფუძველზე, მაგალითად წვერის მოშვება. მის შესრულებაზე ჯილდოა, ხოლო განზრახ შეუსრულებლობაზე – სასჯელი.
მუსთაჰაბბი — მოსაწონი საქციელი, მაგალითად კბილების გაწმენდა მისვაქით. მის შესრულებაზე ჯილდოა, ხოლო შეუსრულებლობა სასჯელს არ ითვალისწინებს.
მუბაჰი — ნეიტრალური საქციელი, მაგალითად სიარული. მასზე არც ჯილდოა და არც სასჯელი.
მაქრუჰი — მოუწონარი, საძულველი საქციელი. მაგალითად ცხოველის დაკვლა სხვა ცხოველების თვალწინ. მისგან თავის შეკავებაზე ჯილდოა, მაგრამ მისი გაკეთება სასჯელს არ ითვალისწინებს.
ეს ოთხი კატეგორია ჰალალ დაშვებულ საქმეებში შედის.
ჰარამი — აკრძალული საქციელი, მაგალითად ქურდობა. მისი ჩადენის შემთხვევაში ადამიანს სასჯელი (ამქვეყნიური ან იმქვეყნიური) ემუქრება.
ივო ვიქტორი

ივო ვიქტორი (; დ. ) — ჩეხი ფეხბურთელი, თავისი დროის ერთ-ერთი საუკეთესო მეკარე. იცავდა ჩეხოსლოვაკიის ნაკრების ღირსებას, სადაც 1966–1977 წლებში 63 მატჩი ჩაატარა.

ვიქტორის სანაკრებო დებიუტი 1966 წელს შედგა მარაკანაზე, ბრაზილიის ნაკრების წინააღმდეგ.

მონაწილეობდა 1970 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე. 1976 წელს ის გახდა ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის გამარჯვებული, ეროვნული გუნდის რიგებში ვიქტორი გამორჩეული ფეხბურთელი იყო და იმავე წელს ოქროს ბურთის გამოკითხვაში მესამე ადგილი აიღო.

საკლუბო დონეზე ის დუკლას ღირსებას იცავდა, სადაც 13 წელი გაატარა.

აქტიური საფეხბურთო კარიერის დასრულების შემდეგ, 1990–91 წლების სეზონში ვიქტორი დაუბრუნდა სამუშაოდ დუკლაში, როგორც გუნდის მთავარი მწვრთნელი, თუმცა არც ისე წარმატებული სეზონის შემდეგ (მე-11 ადგილი ჩემპიონატში), თანამდებობა დატოვა.

ტიტულები
საკლუბო
დუკლა პრაღა
ჩეხოსლოვაკიის ჩემპიონი: 1964, 1966, 1977
ჩეხოსლოვაკიის თასის მფლობელი: 1965, 1966, 1969
ჩეხოსლოვაკია
ევროპის ჩემპიონატი
ჩემპიონი: 1976
ინდივიდუალური
ჩეხოსლოვაკიის წლის ფეხბურთელი: 1968, 1972, 1973, 1975, 1976
ევროპის ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 1976
ოქროს ბურთი (მესამე ადგილი): 1976
ევროპის წლის მეკარე: 1969, 1976
24-ე პოზიცია საუკუნის მეკარეების სიაში
კემპტენი

კემპტენი — ქალაქი ბავარიაში, სამხრეთ გერმანიაში; კემპტენის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2013 წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქში ცხოვრობს 65 044 ადამიანი, სიმჭიდროვეა 1 000 ადამიანი კმ2-ზე, ფართობი კი 63,29 კმ2. კემპტონი არის უძველესი ურბანული დასახლება (ქალაქი) გერმანიაში.

დაძმობილებული ქალაქები
ბად დურკჰაიმი, რაინლანდ-პფალცი, გერმანია, 2001 წლიდან.
კუიბერონი, მორბიანი, საფრანგეთი, 1971 წლიდან.
სლაიგო, სლაიგოს საგრაფო, ირლანდია, 1990 წლიდან.
შოპრონი, დიორ-მოშონ-შოპრონის მედიე, უნგრეთი, 1987 წლიდან.
ტრენტო, ტრენტოს პროვინცია, იტალია, 1987 წლიდან.
შვაინფურტი

შვაინფურტი — ქალაქი ბავარიაში, სამხრეთ გერმანიაში. შვაინფურტის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2013 წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქში ცხოვრობს 51 851 ადამიანი, სიმჭიდროვეა 1 500 ადამიანი კმ2-ზე, ფართობი კი 35,71 კმ².

დაძმობილებული ქალაქები
მაზერველი, შოტლანდია, გაერთიანებული სამეფო
შატოდიონი, საფრანგეთი
სეინიაიოკი, ფინეთი
ერლანგენი

ერლანგენი — ქალაქი ბავარიაში, სამხრეთ გერმანიაში, მდინარე რეგნიცის შესართავთან. ერლანგენ-ჰეხშტადტის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2013 წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქში ცხოვრობს 105 624 ადამიანი, სიმჭიდროვეა 1 400 ადამიანი კმ2-ზე, ფართობი კი 76,90 კმ². ქალაქში მრავალი საგანმანათლებლო და სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულებაა.

დაძმობილებული ქალაქები
ესკილსტუნა, შვედეთი, 1961 წლიდან.
რენი, საფრანგეთი, 1964 წლიდან.
ვლადიმირი, რუსეთი, 1983 წლიდან.
იენა, თიურინგია, გერმანია, 1987 წლიდან.
სტოკ-ონ-ტრენტი, გაერთიანებული სამეფო, 1989 წლიდან.
სან-კარლოსი, ნიკარაგუა, 1989 წლიდან.
ბეშიქთაში, თურქეთი, 2004 წლიდან.
რივერსაიდი, კალიფორნია, აშშ, 2011 წლიდან.
აშაფენბურგი

აშაფენბურგი — ქალაქი ბავარიაში, სამხრეთ გერმანიაში, აშაფენბურგის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2013 წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქში ცხოვრობს 67 844 ადამიანი, სიმჭიდროვეა 1 100 ადამიანი კმ2-ზე, ფართობი კი 62,47 კმ².

დაძმობილებული ქალაქები
პერზი, შოტლანდია, გაერთიანებული სამეფო (1956)
სენ-ჟერმან-ან-ლე, საფრანგეთი (1975)
მიშკოლცი, უნგრეთი (1996)
ბაიროითი

ბაიროითი — ქალაქი ჩრდილოეთ ბავარიაში, სამხრეთ გერმანიაში, ბაიროითის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2013 წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქში ცხოვრობს 71 572 ადამიანი, სიმჭიდროვეა 1 100 ადამიანი კმ²-ზე, ფართობი კი 66,92 კმ².

მდებარეობს მდინარე როტერ-მაინზე. არის ქვეყნის სატრანსპორტო კვანძი. განვითარებულია საფეიქრო, სამკერვალო, მანქანათსამშენებლო, ფაიფურის, მუსიკალური საკრავების, ქაღალდისა და მინის წარმოება.
ტიშა სტერლინგი

პატრისია ენ „ტიშა“ სტერლინგი ( დ. 10 დეკემბერი, 1944) — ამერიკელი ტელევიზიისა და კინოს მსახიობი. ამერიკელი მსახიობის რობერტ სტერლინგისა და მსახიობისა და მომღერლის ენ სოთერნის შვილი. დაიბადა ლოს-ანჯელესში. კარიერა 1960-იან წლებში დაიწყო და გამოჩნდა „ენ სოთერნის შოუში“, რომელშიც მთავარ როლს დედამისი ენ სოთერნი ასრულებდა. მოგვიანებით გამოჩნდა ტელესერიალებში: „დონა რიდის შოუ“, „გრძელი, ცხელი ზაფხული“, „ბეტმენი“, „თამაშის სახელი“, „ჰავაი ხუთი-ო“, „ახალი პერი მეისონი“. სხვადასხვა დროს მონაწილეობა მიიღო ფილმებში: „გიგანტების სოფელი“ (1965), „კუგანის ბლეფი“ (1968), „ნორვუდი“ (1970), „ქვიშის კარიერის გენერლები“ (1971), „აგვისტოს ვეშაპები“ (1987) და სხვა. მისი უკანასკნელი კინორილია ბეატრის კიდსლერის როლი ფილმში „საუზმე ჩემპიონებისათვის“, სადაც მთავარი როლი ბრიუს უილისმა შეასრულა. ცხოვრობს აიდაჰოს შტატის ქალაქ კეტჩუმში.
ფეიქარ-ხანი

ფეიქარ–ხან იგირმი დორთლუ — ირანის შაჰ აბას -ის ყიზილბაში სარდალი, ბარდავისა და კახეთის მმართველი საუკუნის დასაწყისში.

ფეიქარ–ბეგი, შემდომში ხანი, მიეკუთვნებოდა ყიზილბაშური იგირმი დორთლუს ტომს, რომელიც ყარაბაღზე გავლენისთვის ეცილებოდა ყაჯართა კლანს. 1608 წელს შაჰ აბასმა ფეიქარ ხანი ბარდავის გამგებლად დანიშნა, დაახლ. 1620 წელს კი მასვე ჩააბარა კახეთის აღმოსავლეთ ნაწილის მმართველობა. ამავე პერიოდში შაჰმა მას ცოლად შერთო თავისივე ყოფილი მეუღლე ლელა (ფატმან სულთან ბეგუმი), ქართლის სიკვდილით დასჯილი მეფის, ლუარსაბ -ის და. ფეიქარმა თავის რეზიდენციად ხორნაბუჯი აქცია და დაიწყო მოსახლეობისგან დაცლილ კახეთში თურქმანული ტომების დასახლება. 1625 წელს, მარტყოფის ბრძოლაში შაჰის ჯარების განადგურების შემდეგ, გიორგი სააკაძე და ზურაბ არაგვის ერისთავი ხორნაბუჯისკენ დაიძრნენ. ამასთან, სააკაძე ზურაბს ლელა ბატონიშვილის ხელს ჰპირდებოდა. ტყეებში გახიზნული კახელების თავშესაფრების გასანადგურებლად მყოფი ფეიქარ-ხანი სასწრაფოდ დაბრუნდა თავის რეზიდენციაში და თანატომელებთან ერთად კახეთიდან გაიქცა. ქართველები მას დაედევნენ და ბარდავი და ყარაბაღი დალაშქრეს, თუმცა ფეიქარ-ხანმა მდევრისთვის თავის დაღწევა შეძლო.
ნიკოლოზ თოხაძე

ნიკოლოზ გიორგის ძე თოხაძე (დ. 13 თებერვალი, 1901, სოფ. აკეთი, ახლანდ. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი — გ. 1 მარტი, 1975, პარიზი, დაკრძალულია ლევილში) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, იუნკერი, შემდეგ საფრანგეთის „უცხოური ლეგიონის“ ოფიცერი.

სწავლობდა თბილისის გიმნაზიაში, შემდეგ იუნკერთა სკოლაში. მონაწილეობდა 1920 წლის მაისში იუნკერთა სასწავლებელზე ბოლშევიკების თავდასხმის მოგერიებაში და 1921 წლის თებერვალში წითელ არმიასთან ბრძოლებში კოჯორ-ტაბახმელას მიდამოებთან. საბჭოთა ჯარების მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, 1921 წლის მარტში, სხვა იუნკრებთან ერთად სამშობლო დატოვა. სწავლა განაგრძო საფრანგეთში, სენ-მაქსენის ქვეითთა სამხედრო სკოლაში და 1922 წელს უმცროსი ლეიტენანტის წოდებით ჩაირიცხა „უცხოური ლეგიონში“. როგორც ავიაციის ოფიცერი, თოხაძე მსახურობდა მაროკოსა და ალჟირში 1925–1931 და 1931–1940 წლებში; მონაწილეობდა ბრძოლებში მაროკოელ ამბოხებულებთან. მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1941–1945 წლებში კაპიტანი თოხაძე საგანგებო მისიით იმყოფებოდა ინდოჩინეთში. 1945 წელს იაპონიის ინდოჩინეთის ფრანგულ გარნიზონებზე თავდასხმის დროს აქტიურად მონაწილეობდა გადარჩენილი ფრანგული ნაწილების ევაკუაციაში ჩინეთის ტერიტორიაზე. ომის შემდეგ, 1946–1958 წლებში მსახურობდა მაროკოში, ალჟირსა და მადაგასკარზე. 1957 წელს თადარიგში გავიდა პოლკოვნიკის წოდებით. დაჯილდოებული იყო საპატიო ლეგიონის ორდენით.
ფენოლი

ფენოლი — არომატული ნახშირწყალბადი. წარმოადგენს უფერულ კრისტალებს, აქვს დამახასიათებელი სუნი. წყალში იხსნება ზომიერად, სპირტში და აცეტონში კარგად. ფენოლი არომატული ნაერთების უმარტივესი ოქსინაწარმია. მას იყენებენ მრავალი ძვირფასი პროდუქციის მისაღებ ნედლეულად. ახასიათებს ბაქტერიციდული მოქმედება. ამის გამო სადეზინფექციო საშუალებადაც იყენებენ. კანზე მოხვედრისას იწვევს დამწვრობას.
ციტოლიზი

ციტოლიზი (ციტო... და ...ლიზი) — ცხოველური და მცენარეული უჯრედების დაშლა, რაც გამოიხატება მათ მთლიან ან ნაწილობრივ გახსნაში. ციტოლიზში აქტიურ როლს ასრულებენ ლიზოსომები. ციტოლიზი მიმდინარეობს ნორმალურ ფიზიოლოგიურ პირობებში (მაგალითად, მეტამორფოზის დროს). აგრეთვე სხვადასხვა პათოლოგიური მდგომარების დროს.
მეტამორფოზი

მეტამორფოზი ( — გარდაქმნა) — რისიმე ერთი ფორმის სხვა ფორმად გარდაქმნა, გადაქცევა.

მცენარის მეტამორფოზი
მცენარეთა ძირითადი ორგანოების სახეცვლილება, რომელიც დაკავშირებულია ამ ორგანოთა ფუნქციების შეცვლასთან.

მეტამორფოზი მიმდინარეობს ონტოგენეზში და გამოიხატება ორგანოთა ევოლუციურ პროცესში გამომუშავებული და განმტკიცებული ცვლილებებით. მეტამორფოზი დამახასიათებელია მცენარის ვეგეტატიური ორგანოსათვის.

ფართოდაა ცნობილი ყლორტისა და ფოთლის მეტამორფოზი. ტიპობრივი ყლორტის მეტამორფოზი გვხვდება მშრალი გარემოს მცენარეებში. მაგალითად, ღეროსუკულენტების ხორცოვანი ღერო გადაქცეულია ხოლმე წყლის დამაგროვებელ და მაფოტოსინთეზირებელ ორგანოდ. ყლორტის მეტამორფოზია აგრეთვე კუნელის დატოტვილი ეკლები, მარწყვის პწკალები, ფოთლის მეტამორფოზია კოწახურის ეკლები, პარკოსანთა ულვაშები და სხვა. უმეტეს შემთხვევაში მეტამორფოზს განიცდის მცენარეთა ორგანოების ჩანასახები.

ცხოველის მეტამორფოზი
ორგანიზმის გარდაქმნა პოსტემბრიონული განვითარების პერიოდში. მეტამორფოზი დაკავშირებულია საარსებო პირობებისა და ცხოვრების ნირის მკვეთრ ცვლილებებთან ონტოგენეზში. მეტამორფოზი ხდება მხოლოდ არაპირდაპირი ანუ ლარვული განვითარებისას და გამოიხატება ლარვის გარდაქმნაში ცხოველის საბოლოო ფორმად.
ლარვა სრულასაკოვანი ცხოველებისაგან განსხვავდება თავისი ფუნქციებით და აგებულებით, რაც დროებითი ორგანოებისა და ნაწილების განვითარებით ვლინდება. მეტამორფოზის დროს ეს ორგანოები იცვლება საბოლოო (დეფინიტური) ორგანოებით, რაც უფრო ხშირად თანდათანობით ხდება. ზოგჯერ მოკლე დროში ხდება და თანაც ყველა ნაწილის მეტნაკლებად ერთდროულად და მკვეთრად გარდაქმნით (კატასტროფული მეტამორფოზი). ზოგჯერ კი თითქმის ყველა ქსოვილის სრული დაშლით (ნეკრობიოზული მეტამორფოზი).
მაგალითად, უმაღლესი მწერების (ბუზები, პეპლები, ხოჭოები) ე.წ. სრული გარდაქცევისას (ჰოლომეტაბოლია) ჭუპრის სტადიაზე იშლება თითქმის ყველა ორგანო, ახალი ორგანოები კი არადიფერენცირებული უჯრედების გროვებიდან ვითარდება.

ზოგჯერ ერთი და იმავე ცხოველის ონტეგენეზში რამდენიმე ლარვული ფორმაა და, შესაბამისად, მეტამორფოზიც რამდენიმეჯერ ხდება (ჰიპერმეტამორფოზი). ზოგი ცხოველის ლარვას გამრავლების უნარი აქვს; ზოგჯერ კი ლარვა მეტამორფოზს აღარ განიცდის, იზრდება და განაყოფიერებით მრავლდება, რასაც ნეოტენია ეწოდება.

არაპირდაპირი განვითარება და, შესაბამისად, მეტამორფოზიც უმეტესად პირველადია, მაგრამ არის შემთხვევები, როდესაც იგი წარმოიქმნება პირდაპირი (ულარვო) განვითარებიდან.