iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ამადეო ამადეი

ამადეო ამადეი - (იტალიური გამოთქმა: [ ]; – ) იტალიელი პროფესიონალი ფეხბურთელი და მწვრთნელი, რომელიც თამაშობდა თავდამსხმელის პოზიციაზე.

მისი გარდაცვალების შემდეგ 2013 წელს, ის გახდა „რომას“ დიდების დარბაზის ერთ-ერთი 11 წევრი. სწრაფი და ძლიერი ფორვარდი, კარგი ტექნიკით, ითვლება ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო იტალიელ თავდამსხმელად. ამადეი ცნობილი იყო იმით, რომ ცენტრიდან ბურთით სწრაფად წინ მიიწევდა, კარგად პოულობდა სივრცეებს მოწინააღმდეგის დაცვაში, ბევრ გოლს იტანდა, კარგად თამაშობდა ჰაერში და ზუსტად ასრულებდა ვოლეებს. მისი მნიშვნელობის გამო „რომასთვის“, გულშემატკივრები სიყვარულით ეძახდნენ „რომის მერვე მეფეს“.

საკლუბო კარიერა
ამადეი დაიბადა ფრასკატიში, რომის მახლობლად, მცხობელის ოჯახში, რის გამოც მეტსახელად „“ (პატარა მცხობელი) ეწოდა.

მან პროფესიონალური დებიუტი 1937 წლის 2 მაისს „რომაში“ შეასრულა მხოლოდ 15 წლისა და 280 დღის ასაკში — რაც იმ დროისთვის სერია -ს ისტორიაში ყველაზე ახალგაზრდა დებიუტი იყო.

ერთი კვირის შემდეგ მან უკვე გაიტანა გოლი, რითაც გახდა სერია -ს ისტორიაში ყველაზე ახალგაზრდა გოლის ავტორი — რეკორდი, რომელიც დღემდე მას ეკუთვნის.

ის ასევე თამაშობდა „ატალანტაში“, „ინტერში“ და „ნაპოლიში“ (სერია -ში).
„რომასთან“ ერთად მოიგო იტალიის ჩემპიონატი 1941–42 სეზონში — ეს კლუბის ისტორიაში პირველი ტიტული იყო.

მისი სტატისტიკა:
„რომაში“: 386 მატჩი, 101 გოლი (სერია -ში)
მთლიან კარიერაში: 508 მატჩი, 209 გოლი (ლიგებში)

მან ასევე ითამაშა 1950 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე.

სამწვრთნელო კარიერა
კარიერის დასრულების შემდეგ (1956), ამადეი გახდა მწვრთნელი.
ის წვრთნიდა „ნაპოლის“, „ლუკეზეს“ და ასევე იტალიის ქალთა ეროვნულ ნაკრებს.
პიტსბურგი

პიტსბურგი — ქალაქი აშშ-ში, პენსილვანიის შტატში. მდებარეობს მდინარეების ალიგეინისა და მონონგაჰილის შეერთების ადგილას, ზღვის დონიდან 420 მ სიმაღლეზე. 2020 წლის მდგომარეობით ქალაქში ცხოვრობდა 302,971 ადამიანი. აშშ-ის ფოლადის ინდუსტრიის ისტორიაში არსებული დომინანტური როლის გამო პიტსბურგი ცნობილია „ფოლადის ქალაქის“ სახელწოდებით.
ხუან ბაუტისტა გაონა

ხუან ბაუტისტა გაონა (დ. 30 ივნისი, 1845 — გ. 18 მაისი, 1932) — პარაგვაელი პოლიტიკოსი, რომელიც პარაგვაის დროებითი პრეზიდენტი იყო 1904 წლის 18 ოქტომბრიდან 1905 წლის 8 დეკემბრამდე, ხოლო ვიცე-პრეზიდენტი იყო 1910-1911 წლებში. 1904 წლის დეკემბერში ის იყო პარაგვაის ფინანსთა მინისტრი. იგი იყო ლიბერალური პარტიის წევრი.

ის პრეზიდენტი გახდა 1904 წლის რევოლუციის შედეგად; მისი პრეზიდენტობის პერიოდი იყო ის დრო, როდესაც დაიწყო პარაგვაის პოლიტიკაში ლიბერალური პარტიის დომინირების ხანა, რომელიც 30 წელზე მეტხანს გაგრძელდა.

მისი პრეზიდენტობა დასრულდა მაშინ, როდესაც ის 1905 წელს უსისხლო სამხედრო გადატრიალების შედეგად დაამხეს. შემდგომში იგი ჩაანაცვლა ფინანსთა მინისტრმა სესილიო ბაესმა.
ალბინო ხარა

ალბინო ხარა (დ. 28 თებერვალი, 1877 — გ. 15 მაისი, 1912) — პარაგვაის დროებითი პრეზიდენტი 1911 წლის 19 იანვრიდან 1911 წლის 5 ივლისამდე. სამხედრო პირი, იგი იყო ლიბერალური პარტიის წევრი. ის ხელისუფლებაში მოვიდა 1911 წლის სამხედრო გადატრიალების შედეგად, როდესაც ხარა აჯანყდა მთავრობის წინააღმდეგ, მას შემდეგ, რაც მანუელ გონდრას მთავრობამ მისი დაპატიმრება მოითხოვა.

ალბინო ხარა 1904 წლის რევოლუციაში მაიორის ჩინით იბრძოდა ლიბერალების მხარდაჭერით. ის, როგორც რადიკალი, უკმაყოფილო იყო ლიბერალების უმოქმედობით მანუელ გონდრას პრეზიდენტობამდე და მისი პერიოდის განმავლობაში. ამიტომ, 1911 წლის 21 თებერვალს, უკვე პოლკოვნიკმა ხარამ, მის წინააღმდეგ სამხედრო გადატრიალება მოაწყო. ეს მცდელობა წარმატებული აღმოჩნდა და მან თანამდებობა 1911 წლის 19 იანვარს დაიკავა.

თუმცა, ამით გამოწვეულმა არასტაბილურობამ და ხარას მიმართ საყოველთაო ანტიპათიამ აჯანყების დაწყება გამოიწვია. ეს ახალი აჯანყება 1911 წლის 21 თებერვალს კონსეფსიონში დაიწყო და მას ადოლფო რიკელმე და მაიორი ალფრედო მედინა ხელმძღვანელობდნენ. ამ ამბოხმა პარტიზანების დიდი რაოდენობა შეკრიბა და პიკს 1911 წლის 7 მარტს მიაღწია, როდესაც მთავრობის 2000-ზე მეტმა ჯარისკაცმა დაახლოებით 800 პარტიზანი დაამარცხა იუტიში. რევოლუციას ხელი შეუშალა ადოლფო რიკელმესა და მისი 11 თანამებრძოლის დატყვევებამაც, რომლებიც სიკვდილით დასაჯეს. მალევე (1911 წლის 20 მარტი), გამოცხადდა საომარი მდგომარეობა. ამ მეამბოხე ვითარებას არც ქალის გაუპატიურების შესახებ გავრცელებული ცნობები დაეხმარა, რამაც დამატებითი არეულობა გამოიწვია. ხარამ, რომელმაც დაკარგა დიდი პოლიტიკური ძალაუფლება და კონტროლი, თანამდებობა დატოვა. ფართომასშტაბიანი ამბოხისა და არეულობის ფონზე, მან თავის მემკვიდრედ ლიბერატო მარსიალ როხასი აირჩია.
ლიბერატო მარსიალ როხასი

ლიბერატო მარსიალ როხასი (დ. 17 აგვისტო, 1870 — გ. 22 აგვისტო, 1922) — პარაგვაის დროებითი პრეზიდენტი 1911 წლის 6 ივლისიდან 1912 წლის 28 თებერვლამდე. რესპუბლიკის პრეზიდენტად გახდომის მომენტში ის იყო პარაგვაის სენატის პრეზიდენტი. ჟურნალისტი, იგი ლიბერალური პარტიის წევრი იყო.

იგი ხელისუფლებიდან 1911 წლის სამხედრო გადატრიალების შედეგად გადააყენეს.
პედრო პენია

პედრო პენია (დ. 11 იანვარი, 1864 — გ. 21 აპრილი, 1943) — პარაგვაელი პოლიტიკოსი, რომელიც პარაგვაის 24-ე პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა 1912 წლის 28 თებერვლიდან 1912 წლის 22 მარტამდე, პარაგვაის პირველი სამოქალაქო ომის დროს. იგი იყო კოლორადოს პარტიის წევრი.

თავის ხანმოკლე პრეზიდენტობამდე პენია იყო არგენტინაში პარაგვაის ლეგაციის მდივანი, მედიცინის ფაკულტეტის დეკანი, მოგვიანებით კი თავისი ალმა-მატერის, ასუნსიონის ეროვნული უნივერსიტეტის პრეზიდენტი; ასევე პარაგვაის მინისტრი ბრაზილიაში (1901–1902 და 1903–1905 წლებში), საგარეო საქმეთა მინისტრი (1902–1903) და პარაგვაის მინისტრი ჩილეში, ბოლივიასა და პერუში (1905–1908). თავისი უფლებამოსილების ვადის განმავლობაში და მის შემდეგ, იგი იყო კოლორადოს პარტიის აღმასრულებელი კომიტეტის პრეზიდენტი 1912-დან 1916 წლამდე, ხოლო შემდეგ კვლავ 1921-დან 1923 წლამდე.
ხუან მანუელ ფრუტოსი

ხუან მანუელ ფრუტოსი (დ. 12 ივნისი, 1879 — გ. 15 აპრილი, 1960) — პარაგვაელი იურისტი და პოლიტიკოსი, რომელიც პარაგვაის 36-ე პრეზიდენტის მოვალეობას დროებით ასრულებდა 1948 წლის 3 ივნისიდან 15 აგვისტომდე. როგორც იუსტიციის უზენაესი სასამართლოს პრეზიდენტმა, მან პარაგვაის დროებითი პრეზიდენტის თანამდებობა იხინიო მორინიგოს გადადგომის შემდეგ დაიკავა.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
ფრუტოსი დაიბადა ასუნსიონში 1879 წლის 12 ივნისს. მისი მშობლები იყვნენ ხოსე დოლორეს ფრუტოსი და ხულიანა ესკურა, ყოფილი პრეზიდენტის, პოლკოვნიკ ხუან ანტონიო ესკურას და. 1895 წელს იგი მიიღეს დედაქალაქის ეროვნულ სკოლაში, სადაც მისი მასწავლებლები იყვნენ მანუელ დომინგესი, მანუელ ფრანკო და მანუელ გონდრა.

მან სკოლა დაამთავრა 1901 წლის 1 მარტს. 1903 წელს ასუნსიონის ეროვნულ უნივერსიტეტში სამართლისა და სოციალური მეცნიერებების შესწავლა დაიწყო. 1912 წელს მან მიიღო დოქტორის ხარისხი; მისი სადისერტაციო თემა იყო „ქონების შენარჩუნების აკრძალვა“. სწავლის პარალელურად იგი იყო საზოგადოებრივი სამუშაოების კომისიის მდივანი, დედაქალაქის ეროვნული სკოლის მასწავლებელი და ფისკალური აგენტი სამოქალაქო საკითხებში. იმავე წელს მან ჩამოაყალიბა ეროვნული გვარდიის მე-7 ბატალიონი, რომლის მეთაურიც მოგვიანებით თავად გახდა.

ის ხელმძღვანელობდა რამდენიმე გაზეთს და წერდა პოლიტიკაზე. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ის გადასახლებული იყო არგენტინაში, კორიენტესში, საიდანაც წერდა გამოცემისთვის ¡! („იბრძოლეთ!“). ის ჟურნალისტად მუშაობდა გამოცემებში: , და , რის გამოც რამდენჯერმე დაექვემდებარა რეპრესიებს და ციხეშიც კი მოხვდა.

მისი მმართველობა
მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტ იხინიო მორინიგოს მთავრობა დაემხო იმ შიშით, რომ ის ძალის გამოყენებით შეეცდებოდა უფლებამოსილების ვადის გახანგრძლივებას, საკანონმდებლო ასამბლეა შეიკრიბა და მის მემკვიდრედ ფრუტოსი დანიშნა. მან პრეზიდენტის თანამდებობა 1948 წლის 3 ივნისს დაიკავა და ამ თანამდებობაზე 1948 წლის 15 აგვისტომდე დარჩა, ვიდრე ნატალისიო გონსალესი გახდებოდა პრეზიდენტი. ფრუტოსის მმართველობა ორ თვესა და თორმეტ დღეს გაგრძელდა.

თავისი მმართველობის პერიოდში მან 16 აგვისტო „პარაგვაელი ბავშვების დღედ“ გამოაცხადა, პრეზიდენტის საინფორმაციო სამსახურის დირექტორის, პროფესორ ანდრეს აგირეს წინადადებით. 1948 წლის 13 აგვისტოს შეიქმნა იუსტიციისა და შრომის სამინისტრო.

პირადი ცხოვრება
ხუან მანუელ ფრუტოსი სამჯერ იყო დაქორწინებული და სულ თექვსმეტი შვილი ჰყავდა, მათ შორის მუსიკოსი ხუან მანუელ ფრუტოს პანე და პოლიტიკოსი ხუან მანუელ ფრუტოს ფლეიტასი. იგი გარდაიცვალა ასუნსიონში 1960 წლის 15 აპრილს.
რაიმუნდო როლონი

რაიმუნდო როლონი (დ. 14 მარტი, 1903 — გ. 17 ნოემბერი, 1981) — პარაგვაის პრეზიდენტი იყო მცირე ხნით, 1949 წლის 30 იანვრიდან 1949 წლის 27 თებერვლამდე.

იგი ნატალისიო გონსალესის მთავრობაში თავდაცვის მინისტრის თანამდებობას იკავებდა, ვიდრე 1949 წლის იანვარში მის წინააღმდეგ სახელმწიფო გადატრიალებას არ ჩაუდგა სათავეში.
ჩენაის გრანდ მასტერსი

ჩენაის გრანდ მასტერსი (ინგლ. ) — ყოველწლიური დახურული საჭადრაკო ტურნირი, რომელიც ტარდება ინდოეთის ქალაქ ჩენაიში.

2025 წლის ტურნირის გამარჯვებული ვინსენტ კეიმერი გახდა.

გამარჯვებულები
2023
2023 წლის ჩენაის გრანდ მასტერსი ჩატარდა 15-დან 21 დეკემბრამდე -ში. ორგანიზატორები იყვნენ 1, და , ტამილნადუს მთავრობისა და ტამილნადუს სპორტის განვითარების ორგანოს მხარდაჭერით.

ტურნირის ჩატარება დაანონსდა მის დაწყებამდე მხოლოდ 4 დღით ადრე, რასაც მოჰყვა კრიტიკა, რომ ტურნირი გვიან შეგნებულად დაიგეგმა, რათა გუკეშ დომარაჯუსა და არჯუნ ერიგაისის დახმარებოდნენ 2024 წლის პრეტენდენტთა ტურნირზე კვალიფიკაციაში. თუმცა, ფიდეს ვიცე-პრეზიდენტმა ვიშვანათან ანანდმა განმარტა, რომ ტურნირის ჩატარების წესები დაცული იყო.

შვიდი ტურის შემდეგ, გუკეშმა და არჯუნმა პირველი ადგილი გაიყვეს 4½–4½ ქულით. ტაი-ბრეიკისთვის გამოიყენეს ზონებორნ-ბერგერის კოეფიციენტი, რის შედეგადაც გამარჯვებულად გუკეში გამოცხადდა.

2024
2024 წლის გათამაშება წლის ყველაზე ძლიერი კლასიკური სუპერ-ტურნირი იყო ინდოეთში. ის ჩატარდა 5-დან 11 ნოემბრამდე ანას სახელობის საუკუნოვან ბიბლიოთეკაში .

მეშვიდე ტურის შემდეგ, ლევონ არონიანს, არჯუნ ერიგაისსა და არავინდ ჩითამბარამს თანაბარი ქულები ჰქონდათ. ტაი-ბრეიკების შედეგად გამარჯვებულად არავინდ ჩითამბარამი გამოცხადდა. „ჩელენჯერთა“ სექციაში კი ვ. პრანავმა გაიმარჯვა.

მასტერსი
ტაი-ბრეიკები
ტაი-ბრეიკი მოიცავდა ორპარტიიან ბლიც მატჩს, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში — არმაგედონს. მოჭადრაკეებს სათამაშოდ 3 წუთი ჰქონდათ, ყოველ სვლაზე 2 წამის დამატებით. არავინდს პირველი რაუნდი გამოატოვებინეს, რადგან მას ჰქონდა საუკეთესო ქულა ურთიერთშეხვედრებში (მან არჯუნი დაამარცხა).

გერმანელმა დიდოსტატმა ვინსენტ კეიმერმა ჩემპიონის ტიტული ერთი ტურით ადრე გაინაღდა. „ჩელენჯერის“ ნაწილში გამარჯვებული პრანეშ მ გახდა.

მასტერსი
ჩელენჯერი
ყირგიზეთის ჩემპიონატი ჭადრაკში

ყირგიზეთის ჩემპიონატი ჭადრაკში — საჭადრაკო შეჯიბრი, რომელიც 1933 წლიდან ტარდება.

ქალთა ჩემპიონატები 1938 წლიდან ტარდება. პირველი ჩემპიონი ლ. დურნოვა გახდა.

რესპუბლიკური ჩემპიონატების მრავალგზის გამარჯვებულები არიან:
მამაკაცებში — ი. კრუტიხინი (6-ჯერ; 1951—1966), გ. უსტინოვი (6; 1959—1972), ნ. კუდრიაშოვი (5; 1939—1962), ნათან ზილბერმანი (3; 1973—1975), ლეონიდ იურტაევი (3; 1977—1978, 1982);
ქალებში — გალინა ვოსკრესენსკაია (15-ჯერ; 1946—1973), რ. ვენდროვა (10; 1954—1974), ბ. სამაგანოვა (5; 1969—1980), ტატიანა პუდკოვა (5; 1980—1987).

გამარჯვებულები
მამაკაცთა ჩემპიონატები
ფრიდრიხ კოლენატი

ფრიდრიხ კოლენატი (დ. 12 სექტემბერი, 1813 — გ .17 ივლისი, 1864) — ჩეხი ბიოლოგი, გეოგრაფი და მეცნიერი, ჩეხეთის სამეფო მეცნიერებათა საზოგადოების წევრი.

ბიოგრაფია
ფრიდრიხ კოლენატი დაიბადა 1813 წლის 12 სექტემბერს, ჩეხეთის დედაქალაქ პრაღაში, გარდაიცვალა 1864 წლის 17 ივლისს. დაამთავრა კარლის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი.

უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ მუშაობა განაგრძო ბოტანიკის ასისტენტად.

1842 წელს ის რუსეთში გადავიდა, როგორც ზოოლოგიის ასისტენტი სანქტ-პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიაში. 1842 წლიდან 1845 წლამდე მონაწილეობდა კავკასიის, აზოვის ზღვიდან მთიან ყარაბაღამდე კვლევებში და მოგვიანებით დონის ქვედა წელის კვლევა ჩაატარა. ბოტანიკური და ზოოლოგიური ნიმუშების შეგროვების მიზნით, 1843 წელს მეცნიერმა ფრიდრიხ კოლენატმა კავკასიაში იმოგზაურა. მისი ინტერესთა სფერო მრავალფეროვანი იყო – აგროვებდა კავკასიის ხალხების შესახებ პოლიტიკურ-ეთნოგრაფიულ ცნობებს, სწავლობდა გეოლოგიის და რელიეფის ურთიერთდამოკიდებულების საკითხს. 1843-1844 წლებში მეცნიერი სამჯერ ესტუმრა ყაზბეგს. დაახასიათა ყაზბეგის ფერდობები და შექმნა რუკა. ფრიდრიხ კოლენატი შეიძლება ჩაითვალოს ყაზბეგის ფერდობების გეოგრაფიული რუკის შემდგენლად. მასვე ეკუთვნის თხზულება „მოგზაურობის მოგონებები“, რომელიც 1858 წელს დრეზდენში გამოიცა. თხზულებაში რამდენიმე გვერდი ყაზბეგზე ასვლის აღწერას ეთმობა. 1845 წელს კოლენატი პრაღაში დაბრუნდა, სადაც ბუნების ისტორიის ასოცირებულ პროფესორად დაინიშნა. 1848 წელს მან აქტიური მონაწილეობა მიიღო იმ დროის რევოლუციურ მოვლენებში, რისთვისაც შემდგომში დააპატიმრეს. ციხიდან გათავისუფლების შემდეგ, პრაღის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში მინერალოგიასა და ზოოლოგიაში ლექციებს კითხულობდა და ბუნების ისტორიის პროფესორად მუშაობდა მცირე გიმნაზიაში. 1848 წელს მან თანადააარსა ლოტოსის სამეცნიერო ასოციაცია და დაინიშნა ბუნებისმეტყველებისა და ტექნოლოგიების სრულ პროფესორად ბრნოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. ამ განყოფილებაში მისი მოღვაწეობის პერიოდში მნიშვნელოვნად გაფართოვდა კოლექციები, განსაკუთრებით მინერალოგიური კოლექციები. გამოაქვეყნა 50-ზე მეტი ენტომოლოგიური ნაშრომი და ასევე ითვლებოდა ღამურების ექსპერტად. მისი მე-19 საუკუნის პირველი ნახევრის ხოჭოების კოლექცია გახდა ეროვნული მუზეუმის ენტომოლოგიური კოლექციის ერთ-ერთი საფუძველი პრაღაში. გარდაიცვალა პრადედში კვლევითი მოგზაურობისას და დაკრძალულია პატარა მორავკაში.
რას კუნი

რას კუნი (დ. 8 სექტემბერი, 1975) — ნაურუელი პოლიტიკოსი, რომელიც ნაურუს პრეზიდენტის თანამდებობას 2022 წლის სექტემბრის საპრეზიდენტო არჩევნებში არჩევიდან 2023 წლის ოქტომბრამდე იკავებდა. 2013 წლიდან ის უბენიდეს პარლამენტის წევრია.

ბიოგრაფია
კუნი დაიბადა 1975 წლის 8 სექტემბერს. 2003 და 2004 წლების საყოველთაო არჩევნების დროს ის კონტროლერის თანამდებობას იკავებდა. 2005 წელს ის ვაჭრობის, მრეწველობისა და რესურსების სამინისტროს მოვალეობის შემსრულებელი მდივანი იყო. 2008 წელს ის მოვალეობის შემსრულებელი მთავარი მდივანი იყო, ხოლო 2012 წელს შინაგან საქმეთა მინისტრის მოვალეობის შემსრულებელი. პარლამენტში შესვლამდე ის ვაჭრობის, მრეწველობისა და გარემოს დაცვის სამინისტროში მუშაობდა. კუნი ასევე იყო ნაურუს იუნესკოს ეროვნული კომისიის წევრი 2008 წლიდან 2010 წლამდე და 2012 წლიდან 2013 წლამდე.

კუნი ნაურუს პარლამენტში პირველად 2013 წელს აირჩიეს, როგორც უბენიდეს საარჩევნო ოლქის ოთხი წევრიდან ერთ-ერთი. ის ხელახლა აირჩიეს 2016, 2019 და 2022 წლებში. აინგიმეას ბოლო მთავრობაში კუნი ფინანსთა, ნაურუს პორტების, ტურიზმის, ეროვნული მემკვიდრეობისა და მუზეუმის მინისტრის მოადგილე იყო.

კუნი კორუფციის წინააღმდეგ მებრძოლი პარლამენტარების გლობალური ორგანიზაციის წევრია. -ის სემინარზე დასწრების შემდეგ, მან ხელმძღვანელობდა ნაურუს პარლამენტისთვის ეთიკის კოდექსის შემუშავების ძალისხმევას. ამ მიზნით, იგი ლიდერობის კოდექსის საპარლამენტო მუდმივი კომიტეტის თავმჯდომარე იყო.

2022 წლის საყოველთაო არჩევნების შემდეგ პირველ პარლამენტის სხდომაზე კუნი ნაურუს პრეზიდენტობის ერთადერთი კანდიდატი იყო. მან ფიცი დადო თავის კაბინეტთან ერთად 29 სექტემბერს. მის პორტფელებში შედის საგარეო საქმეთა, იუსტიციისა და სასაზღვრო კონტროლის საკითხები.

2023 წლის 25 ოქტომბერს პარლამენტმა კუნის წინააღმდეგ უნდობლობის ვოტუმი გამოაცხადა. დავიდ ადეანგი პარლამენტმა ფარული კენჭისყრით პრეზიდენტად 30 ოქტომბერს აირჩია.

პრეზიდენტობა
საგარეო ურთიერთობები და ტაივანი
2022 წლის ნოემბერში კუნი ოფიციალური სახელმწიფო ვიზიტით ტაივანში იმყოფებოდა, სადაც მას სამხედრო პატივით დახვდა პრეზიდენტი ცაი ინგ-ვენი. ვიზიტის დროს მან კიდევ ერთხელ დაადასტურა ნაურუს მიერ ტაივანის დიპლომატიური აღიარება და განიხილა ორმხრივი თანამშრომლობა ისეთ სფეროებში, როგორიცაა სუფთა ენერგია, სოფლის მეურნეობა, საზოგადოებრივი ჯანდაცვა, პორტის ადმინისტრირება და მეთევზეობა.

2023 წლის სექტემბერში, გაეროს 78-ე გენერალურ ასამბლეაზე კუნმა კიდევ ერთხელ გამოხატა ნაურუს მხარდაჭერა ტაივანის მიმართ, მოუწოდა მას გაეროს სისტემაში უფრო ფართო მონაწილეობისკენ და შეაქო ტაივანის წვლილი 2030 წლის მდგრადი განვითარების მიზნების მიღწევაში.
ტომას რემენგესაუ (უფროსი)

ტომას რემენგესაუ (დ. 28 ნოემბერი, 1929 – გ. 3 აგვისტო, 2019) — პოლიტიკოსი პალაუში. 1985 წლიდან 1988 წლამდე ის იყო პალაუს ვიცე-პრეზიდენტი, ხოლო 1985 წელს - პალაუს მოვალეობის შემსრულებელი პრეზიდენტი, ხოლო 1988 წლიდან 1989 წლამდე - პალაუს პრეზიდენტი, წინა ორი პრეზიდენტის ძალადობრივი სიკვდილის შემდეგ.

როდესაც პრეზიდენტი ჰარუო რემელიიკი მოკლეს 1985 წლის ივნისში, ვიცე-პრეზიდენტი ოიტერონგი 2 ივლისს ნიუ-იორკიდან პალაუში დაბრუნდა, რათა პრეზიდენტის თანამდებობა დაეკავებინა. ამ თარიღებს შორის იუსტიციის მინისტრი რემენგესაუ 1985 წლის 2 ივლისამდე მოვალეობის შემსრულებელი პრეზიდენტის თანამდებობას ასრულებდა.

რემენგესაუ 1985 წლის აგვისტოში გამართულ რიგგარეშე არჩევნებში ვიცე-პრეზიდენტად აირჩიეს. 1988 წლის აგვისტოში პრეზიდენტ ლაზარუს სალის დახვრეტის შემდეგ, რემენგესაუ პალაუს პრეზიდენტი გახდა ნგირატკელ ეტპისონის ფიცის დადებამდე 1989 წლის იანვარში. ის იყო ნგარაარდის მადერნგებუკედი.

ოჯახი
რემენგესაუ დაქორწინებული იყო ფერისტა ესანგ რემენგესაუზე, რომელიც პალაუს პირველი ლედის თანამდებობას ასრულებდა ქმრის მოკლევადიანი პრეზიდენტობის დროს. მათ რვა შვილი ჰყავდათ. მათი უფროსი შვილია თომას რემენგესაუ უმცროსი, რომელიც პალაუს პრეზიდენტი იყო 2001 წლიდან 2009 წლამდე და 2013 წლიდან 2021 წლამდე. ვალერი უიპსი, თომას უფროსისა და ფერისტა ესანგ რემენგესაუს ქალიშვილი, დაქორწინდა სურანგელ უიპს უმცროსზე, ბიზნესმენზე და პალაუს ამჟამინდელ პრეზიდენტზე. რემენგესაუ გარდაიცვალა 2019 წლის 3 აგვისტოს, 89 წლის ასაკში, მისი შვილის ბოლო საპრეზიდენტო ვადის დროს.
ალფონსო ოიტერონგი

ალფონსო ოიტერონგი (დ. 9 ოქტომბერი, 1924 – გ. 30 აგვისტო, 1994) — პოლიტიკოსი პალაუდან, რომელიც 1981 წლიდან 1985 წლამდე ქვეყნის ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა. რემელიკის ადმინისტრაციის დროს პალაუში არსებული შიდა პრობლემების მიუხედავად, ოიტერონგი პატიოსან, ქმედუნარიან და თავდადებულ საჯარო მოხელედ ითვლებოდა. ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობის გარდა, იგი სახელმწიფო მინისტრის, იგივე საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობასაც იკავებდა.

როდესაც პრეზიდენტი ჰარუო რემელიიკი მოკლეს, ოიტერონგი 2 ივლისს ნიუ-იორკიდან პალაუში დაბრუნდა, რათა პრეზიდენტის თანამდებობა დაეკავებინა. ის პრეზიდენტის თანამდებობას 1985 წლის 2 ივლისიდან 25 ოქტომბრამდე იკავებდა. ოიტერონგი 1985 წლის რიგგარეშე არჩევნებში ლაზარუს სალისთან დამარცხდა.
ლაზარუს სალიი

ლაზარუს სალიი (დ. 17 ნოემბერი, 1936 - გ. 20 აგვისტო, 1988) — პოლიტიკოსი პალაუდან. ის იყო პალაუს მეორე არჩეული პრეზიდენტი 1985 წლის 25 ოქტომბრიდან 1988 წლის 20 აგვისტოს თვითმკვლელობით გარდაცვალებამდე, კორუფციის ბრალდებების შემდეგ.

სალი აირჩიეს მიკრონეზიის კონგრესის სენატში. ის მონაწილეობდა 1978 წლის პალაუს საკონსტიტუციო კონვენციაში. 1981 წელს კონსტიტუციის ძალაში შესვლის შემდეგ, ის გახდა ელჩი. ელჩის რანგში მას მიენიჭა ფართო უფლებამოსილება, მოლაპარაკებოდა აშშ-ის ელჩთან. ის იყო ელჩი 1984 წლამდე, სანამ სენატორი არ გახდა და კორორს წარმოადგენდა პალაუს ეროვნულ კონგრესში.

როდესაც პრეზიდენტი ჰარუო რემელიიკი მოკლეს 1985 წლის 30 ივნისს, სალი აირჩიეს აგვისტოში, რათა დაესრულებინა თავისი უფლებამოსილების ვადა (თუმცა დროებით მსახურობდნენ თომას რემენგესაუ და შემდეგ ალფონსო ოიტერონგი). 1988 წელს ცეცხლსასროლი იარაღით თვითმკვლელობის შემდეგ, მისი ვადის დარჩენილი პერიოდის განმავლობაში პრეზიდენტის თანამდებობა ვიცე-პრეზიდენტმა რემენგესაუმ დაიკავა, ხოლო მეხუთე პრეზიდენტის თანამდებობა ნგირატკელ ეტპისონმა დაიკავა.

ის კარლოს სალიის უფროსი ძმა იყო.
ნგირატკელ ეტპისონი

ნგირატკელ ეტპისონი (დ. 3 მაისი, 1924 – გ. 1 აგვისტო, 1997) — პოლიტიკოსი და ბიზნესმენი პალაუდან. ეტპისონი პრეზიდენტად 1988 წელს აირჩიეს და თანამდებობა 1989 წლიდან 1993 წლამდე ეკავა, რითაც გახდა ქვეყნის პირველი არჩეული პრეზიდენტი, რომელმაც სრული ვადით იმსახურა თანამდებობაზე.

არჩევნები
1988 წლის არჩევნებამდე ეტპისონი ბიზნესმენი და ნგატპანგის შტატის გუბერნატორი იყო შეზღუდული პოლიტიკური გამოცდილებით. ის ინგლისურად არ საუბრობდა.

ის ქვეყნის პრეზიდენტად აირჩიეს 1988 წლის არჩევნებში, რომელიც მრავლობითი ხმების სისტემით ჩატარებული საბოლოო არჩევნები იყო, რომელშიც მან ხმათა მხოლოდ 26% მიიღო და ოპონენტი რომან ტმეტუჩლი 31 ხმით დაამარცხა. თითქმის თანაბარი ანგარიშით ჩატარებული არჩევნების შედეგად პალაუში არჩევნები რეფორმირებული გახდა და ამის შემდეგ ის უმრავლესობით ჩატარდა, მეორე ტურით, თუ არცერთი კანდიდატი ხმათა ნახევარზე მეტს არ მიიღებდა. ის თანამდებობას 1989 წლის 1 იანვრიდან 1993 წლის 1 იანვრამდე იკავებდა. ის კვლავ იყრიდა კენჭს 1992 წლის არჩევნებში, მაგრამ მხოლოდ 2,084 ხმა მიიღო კონკურენტებთან, ჯონსონ ტორიბიონგთან (3,188 ხმა) და კუნივო ნაკამურასთან (3,125 ხმა) შედარებით.

პრეზიდენტობა
ნგირატკელ ეტპისონი იყო პირველი პრეზიდენტი, რომელმაც მთელი პრეზიდენტობა გადაიტანა. (ჰარუო რემელიკი მოკლეს, ხოლო ლაზარუს სალიიმ თავი მოიკლა, ორივე თანამდებობაზე ყოფნის დროს.)

თანამდებობის დროს ეტპისონმა ამერიკის შეერთებულ შტატებს შესთავაზა თხოვნით, პალაუსთვის 43-წლიანი გაეროს მეურვეობისგან დამოუკიდებლობა მიენიჭებინათ. პალაუს კონსტიტუციური მოთხოვნის გამო, რომელიც 75%-იან ხმათა უმრავლესობის მიღწევას მოითხოვდა, თავდაპირველი წინადადება გაუქმდა. ეს წინადადება მოგვიანებით გადაიქცა თავისუფალი ასოციაციის კომპაქტად, შეერთებულ შტატებთან შეთანხმებად, რომელიც პალაუს რესპუბლიკას დამოუკიდებლობას მიანიჭებდა. თავისუფალი ასოციაციის პაქტი შეერთებულმა შტატებმა 1994 წელს კუნივო ნაკამურას ხელმძღვანელობით დაამტკიცა, მას შემდეგ, რაც პალაუს ახალი რესპუბლიკის დაარსების მხარდასაჭერად 50-წლიანი სტიმულირების გეგმაზე მოლაპარაკებები გაიმართა, მიწის სამხედრო აქტივების სანაცვლოდ.

საქმიანი საქმიანობა
ნგირატკელ ეტპისონმა კომპანიების ჯგუფი 1945 წელს დააარსა. მან იაპონური ჯართის გენერატორის გამოყენებით დაიწყო ნაყინის დასამზადებლად, მოგვიანებით კი პალაუს ერთ-ერთი ცნობილი ბიზნესმენი გახდა. მან პირველი ტურისტული და ღირსშესანიშნაობების ბიზნესი 1970-იან წლებში დაიწყო, ხოლო 1984 წელს გახსნა , პალაუს ყველაზე მდიდრული სანაპირო კურორტი. იგი გარდაიცვალა 1997 წლის 1 აგვისტოს კალიფორნიაში, აშშ. ეტპისონის მუზეუმი 1999 წლის აგვისტოში გაიხსნა და აშენდა მის შვილების, შალუმ და მენდი ეტპისონების მიერ.
კუნივო ნაკამურა

კუნივო ნაკამურა (დ. 24 ნოემბერი, 1943 – გ. 14 ოქტომბერი, 2020) — პალაუელი პოლიტიკოსი, რომელიც 1993 წლიდან 2001 წლამდე პალაუს პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა. მანამდე, 1989 წლიდან 1993 წლამდე, ნგირატკელ ეტპისონის ხელმძღვანელობით, ის პალაუს ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა.

წარსული და ადრეული ცხოვრება
ნაკამურა იყო იაპონელი ემიგრანტის, მაცუსაკადან, ისეს პროვინციიდან, და პალაუელი ბელადის ქალიშვილის ვაჟი. ის დაწყებით სკოლაში მეორე კურსზე სწავლობდა, როდესაც იაპონიის კაპიტულაცია მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ დასრულდა. მან საშუალო სკოლა დაამთავრა პალაუს აშშ-ის ოკუპაციის დროს და სწავლა ჰავაის უნივერსიტეტში განაგრძო.

პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება
ნაკამურა 50 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში იყო დაქორწინებული თავის მეუღლეზე, ელონგ ნაკამურაზე. მისი ძმა, მამორუ ნაკამურა, 1981 წელს პალაუს უზენაეს სასამართლოდ დაინიშნა.

ნაკამურა 2020 წლის 14 ოქტომბერს, 76 წლის ასაკში გარდაიცვალა. ის პალაუს სენატში 1980 წელს აირჩიეს. 1989 წლის იანვრიდან 1993 წლის იანვრამდე ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა. 1989 წლიდან 1992 წლამდე მას ადმინისტრაციის მინისტრის დამატებითი თანამდებობა ეკავა, როდესაც პრეზიდენტმა ნგირატკელ ეტპისონმა კაბინეტის სხვა წევრები დანიშნა. ამ დროს ნაკამურა იუსტიციის მინისტრის დამატებით თანამდებობაზე დაინიშნა.

ნაკამურა პირველად პრეზიდენტად 1992 წლის არჩევნებში აირჩიეს, მან 3,125 ხმა მოიპოვა, ერთვადიანი მოქმედი ნგირატკელ ეტპისონის 2,084 და მეტოქის ჯონსონ ტორიბიონგის 3,188 ხმის წინააღმდეგ, შემდეგ კი მეორე ტურში ტორიბიონგი დაამარცხა. ის ორი ვადით მსახურობდა და 1996 წელს ხელახლა აირჩიეს იბედულ იუტაკა გიბონსის წინააღმდეგ 64%-36%-იანი სხვაობით. ის 2000 წლის არჩევნებში არ მონაწილეობდა, მაგრამ მხარი დაუჭირა თავის ვიცე-პრეზიდენტ ტომას რემენგესაუს, რომელმაც სენატორ პიტერ სუგიიამასთან 53%-47%-იანი სხვაობით გაიმარჯვა.
ჯონსონ ტორიბიონგი

ჯონსონ ტორიბიონგი (დ. 22 ივლისი, 1946) — პალაუელი ადვოკატი და პოლიტიკოსი.ის პალაუს პრეზიდენტის თანამდებობას 2008 წლიდან 2013 წლამდე იკავებდა. ის ხუთჯერ იყრიდა კენჭს პრეზიდენტად - 1992, 1996, 2008, 2012 და 2020 წლებში.

წარსული და ადრეული კარიერა
ტორიბიონგი დაიბადა პალაუს ერთ-ერთ შტატში, აირაიში. 1965–1966 წლებში სწავლობდა გუამის კოლეჯში და ვაშინგტონის უნივერსიტეტის იურიდიული სკოლის იურიდიული ფაკულტეტიდან იურისპრუდენციის დოქტორის (1972) და სამართლის მაგისტრის (1973) ხარისხი აქვს. მისი .. დისერტაციის სახელწოდება იყო „გემებისა და მიკრონეზიის მიერ ნავთობის დაბინძურება: საზღვაო იურისდიქციისა და მოქმედი კანონმდებლობის მიმოხილვა“.

ის პალაუს სენატში 1980 წელს აირჩიეს. 1992 წლის არჩევნებში ტორიბიონგმა პრეზიდენტობისთვის 3,188 ხმა მიიღო, ერთვადიანი მოქმედი ნგირატკელ ეტპისონის 2,084 და მეტოქის კუნივო ნაკამურას 3,125 ხმის წინააღმდეგ; თუმცა, რადგან არცერთმა კანდიდატმა ვერ მიიღო ხმების 50%-ზე მეტი, ნაკამურა და ტორიბიონგი არჩევნების მეორე ტურში გავიდნენ, რომელშიც ტორიბიონგი დამარცხდა. ის აირაის ყოფილი ნგირაკეა.

პრეზიდენტი
ტორიბიონგი პალაუს პრეზიდენტობის კანდიდატი იყო 2008 წლის ნოემბრის საპრეზიდენტო არჩევნებში. მისი ვიცე-პრეზიდენტობის კანდიდატი იყო კერაი მარიური, პალაუს ეროვნული კონგრესის დელეგატი.

2009 წელს პალაუს რესპუბლიკამ მსოფლიოში პირველი ზვიგენების თავშესაფარი შექმნა. პალაუს ეკონომიკურ ზონაში, რომელიც 230 000 კვადრატულ მილს (600 000 კმ²) მოიცავს, ზვიგენების დაჭერა უკანონოა. ეს ტერიტორია დაახლოებით საფრანგეთის ზომისაა. პრეზიდენტმა ჯონსონ ტორიბიონგმა ასევე მოუწოდა ზვიგენის ფარფლების გლობალური მოჭრის აკრძალვისკენ და განაცხადა: „ამ არსებებს ხოცავენ და შესაძლოა გადაშენების პირას იყვნენ, თუ მათ დასაცავად პოზიტიურ ზომებს არ მივიღებთ“.

ტორიბიონგი დამარცხდა 2012 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში. ერთ-ერთი საკითხი იყო გუანტანამოს ყურის დაკავების ბანაკში 6 უიღურელი ყოფილი პატიმრის მიღება, რომლებიც არ ჯდებოდნენ პალაუს საზოგადოებაში.