iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სოტირ კოლეა

სოტირ კოლეა (1872-1945) — ალბანელი ფოლკლორისტი, დიპლომატი და ალბანეთის ეროვნული გამოღვიძების აქტივისტი. თომა კაკორთან ერთად მას რილინდას უკანასკნელად ასახელებენ.

ცხოვრება
სოტირ კოლია დაიბადა 1872 წლის 4 სექტემბერს სამხრეთ ალბანეთში, ბესტის გორიჩეს რაიონში (მაშინ ოსმალეთის იმპერიის ნაწილი). მისი მამა კრისტო იყო ადვოკატი, რომელიც მუშაობდა როგორც იურიდიული მრჩეველი ფრანგული კომპანიის -ისთვის, რომელსაც ჰქონდა თამბაქოს მონოპოლია ოსმალეთის იმპერიაში. ცხრა წლის ასაკში გადავიდა ბიტოლაში, სადაც ცხოვრობდა მისი ბიძა ილია, ამავე კომპანიის თამბაქოს ვაჭარი. ადგილობრივი ბერძნულენოვანი გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, იგი დაქირავდა -ში და მუშაობდა მათ ოჰრიდის ფილიალში. 1896 წელს მუშაობდა ალბანური ენის მასწავლებლად კავალას ალბანურ თემში. 1899-1902 წლებში გადაიყვანეს კომპანიის დრამისა და კავალას ფილიალებში.

მოგვიანებით კოლეა გადასახლდა ეგვიპტეში, სადაც აირჩიეს ადგილობრივი ორგანიზაციის მდივნად. ალბანეთის დამოუკიდებლობის დეკლარაციის შემდეგ მან მონაწილეობა მიიღო ლონდონის კონფერენციაზე გაგზავნილ დელეგაციაში რასიჰ დინოსთან, ფილიპ ნოგასთან და მეჰმედ კონიცასთან ერთად . 1913 წელს მან ფაიკ კონიცასთან ერთად მოაწყო ტრიესტის ალბანეთის კონგრესი . შვეიცარიაში დასახლების შემდეგ 1915 წლიდან 1919 წლამდე აქვეყნებდა ლოზანაში გაზეთს ' . 1919-20 წლებში იყო ალბანეთის დელეგაციის წევრი პარიზის სამშვიდობო კონფერენციაზე და ფრანკო-ალბანურ ადმინისტრაციულ საბჭოში. 1920 წელს გადავიდა მადაგასკარში, შემდეგ კი საფრანგეთში, სადაც 1927 წლამდე ცხოვრობდა მარსელში . 1928 წლიდან 1937 წლამდე მსახურობდა ალბანეთის ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორად , რომლის ტომი სამჯერ გაიზარდა მისი ვადის განმავლობაში. ზოგიერთი წყაროს თანახმად, კოლეამ მოიტანა კონსტანტინე ბერატელის იშვიათი კოდექსი, ქრისტიანული ლიტერატურის ნაწილი, რომელიც ცნობილია როგორც " " ( ალბანური კოდექსი ), რომელიც აღმოაჩინა ილო მიტკე ქაფეზეზმა . 1937 წლიდან ცხოვრობდა ელბასანში, სადაც გარდაიცვალა 1945 წელს. მისი ნეკროლოგი დაწერა მისმა ახლო მეგობარმა, ენათმეცნიერმა მაჰირ დომიმ . 1944 წელს მისი ნაშრომი ალბანურ ანდაზებზე ერთი გამოიცა ტირანაში. 2002 წელს ალფრედ მოისიუმ დააჯილდოვა იგი ნაიმ ფრაშერის ორდენის ოქროს მედლით.
დიმიტრი (ვახტანგ III-ის ძე)

დიმიტრი — საუკუნის ქართველი მეფისწული, საქართველოს მეფის ვახტანგ -ის ძე.

ჟამთააღმწერლის მიხედვით ვახტანგს გარდაცვალების (1308) შემდეგ „დარჩეს შვილნი ორნი: დიმიტრი და გიორგი. დიმიტრის დმანისი აქუნდა, და გიორგის — სამშვილდე“. გიორგის შესახებ სხვა არაფერია ცნობილი, დიმიტრი კი იხსენიება პეტრიწონის მონასტრის ღვთისმშობლის ხატის 1311 წლის წარწერაში მეფის ტიტულით. ზოგი მკვლევარის აზრით, დიმიტრის მცირე ხნით აღმოსავლეთ საქართველოს ტახტი ეპყრა, მაგრამ, როგორც ჩანს, დავით -ის გარდაცვალების შემდეგ დიმიტრიმ დმანისში თავისი უფლებამოსილება „მეფის“ რანგში აიყვანა და რეალურად მხოლოდ დმანისის მხარის „პროვინციის მეფე“ იყო.
გრამას ყურე

გრამის ყურე — ყურე იონიის ზღვაში, რომელიც მდებარეობს ალბანეთის იონიის ზღვის სანაპიროზე ხმელთაშუა ზღვაზე სამხრეთ ევროპაში . ეს არის დასავლეთ ცერაუნის მთების ერთ-ერთი მრავალი ყურე ალბანეთის რივიერას გასწვრივ კარაბურუნის ნახევარკუნძულის სამხრეთით. ყურე უპირველეს ყოვლისა ცნობილია როგორც ტურისტული ადგილი და მიმდებარე სანაპირო კლდეებზე ამოტვიფრული წარწერებით, როგორც მისი სახელი ხსნის.

სახელწოდება
ყურის სახელი მჭიდროდ არის დაკავშირებული მიმდებარე სანაპირო კლდეებში არსებულ გრავირებულ წარწერებთან; გრამა ბერძნული სიტყვისთვის "წერილი". მას ასევე უწოდებენ გრამ(მ)ატას, „“- მრავლობით ფორმას ბერძენი, რომაელი და შუა საუკუნეების მეზღვაურების მიერ დიოსკურის, კასტორისა და პოლუქსის და სხვა მფარველების პატივსაცემად დატოვებული მადლიერების წარწერებიდან.

კაცობრიობის ისტორია
ანტიკურ ხანაში გრამას ყურე წარმოადგენდა ყურეს ქაონის სანაპიროზე ცერაუნის მთების დასავლეთით. ყურე არის ძვირფასი არქეოლოგიური, ისტორიული და კულტურული ფასეულობების სახლი, რადგან კლასიკური ანტიკურ პერიოდში ის მნიშვნელოვანი ნავსადგური და თავშესაფარი იყო მათთვის, ვინც სანაპიროზე მცურავდნენ. ვერტიკალურ კლდეებსა და კლდეებზე არის მრავალი ამოკვეთილი წარწერა ძველ ბერძნულ, ლათინურ და შუა საუკუნეების ბერძნულ ენებზე . ამგვარი წარწერები ანტიკურში ცნობილი იყო, როგორც ეუფლოია წარწერები.

მეორე მსოფლიო ომის დროს იგი გამოიყენებოდა სპეციალური ოპერაციების აღმასრულებელი სამსახურის ბაზად.

გეომორფოლოგია
კლდოვან ყურეს წარმოადგენს, სანაპიროზე დომინირებს სანაპირო კლდეები, ვერტიკალურად დახრილი ზღვაში და კლდოვანი, კენჭოვანი პლაჟები . იგი გადაჭიმულია ყარაბურუნ-საზანის საზღვაო პარკში და დასახელდა ბუნების ძეგლად მისი გამორჩეული ლანდშაფტის გამო, რომელიც მორთულია ხსნარით და ზღვის გამოქვაბულებით .

ბიომრავალფეროვნება
ყურის ძვირფასი ლანდშაფტები გლობალური მნიშვნელობისაა, რადგან ისინი ხელს უწყობენ ქვეყნის ეკოლოგიურ ბალანსს და უქმნიან ჰაბიტატს გლობალურად საფრთხის წინაშე მყოფი და გადაშენების პირას მყოფი მრავალი სახეობისთვის . ზღვის გამოქვაბულები განსაკუთრებული ეკოსისტემაა და მნიშვნელოვან თავშესაფარს აძლევს ხმელთაშუა ზღვის ბერი სელაპს, მსოფლიოში ყველაზე იშვიათი სელაპის სახეობას.

ხილეთ აგრეთვე
ალბანეთის იონის ზღვის სანაპირო
ალბანეთის ყურეების სია
ალბანეთის ბიომრავალფეროვნება
ალბანეთის გეოგრაფია
ალბანეთის დაცული ტერიტორიები
აქდერე (არდეშენის რაიონი)

აქდერე — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 55 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 9 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 166 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელი აქდერეს ძველი სახელია ხოჯიბადი. ხოჯიბადი (ხოჯიბადი) შედგება ლაზური სიტყვებისგან „ხოჯი" (ხოჯი) და „ბადი" (ბადი) და ნიშნავს „მოხუც ხარს".

სოფელი ხოჯიბადი, რომელიც ლაზეთის რეგიონში მდებარეობს, ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაბზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. თუმცა, ეს დასახლება ძველ ჩანაწერებში სოფლად არ მოიხსენიება. ფაქტობრივად, სოფელი ხოჯიბადი ან აქდერე დაარსდა 1989 წლის 27 მარტს, სოფელი სესლიკაიას თოფლუჯა და აქფინარის უბნების გაერთიანებით. აქდარას სოფლის მოსახლეობა 1990 წელს შედგებოდა 537 ადამიანისგან.

სოფელი ცნობილია დაახლოებით 170 წლის განმავლობაში რამაზანის დღესასწაულზე გამართული ხის ბორბლის ფესტივალით.
არილი (ფინდიქლის რაიონი)

არილი — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 69 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 9 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 387 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
არილის და გურსუს სოფლების საერთო ძველი სახელწოდებაა ფიცხელა. მდინარე არილი კი ლაზურად ცნობილია როგორც „ფიცხელა წკარი“ (ფიცხელა-წკარი). კულტურის ისტორიკოსმა ნიკო მარმაც სოფლის სახელი ჩაწერა როგორც ფიცხელა. ეს ტოპონიმი, შესაძლოა, წარმოშობილია ქართული სიტყვიდან „ფიცხელი“, რაც ნიშნავს „სწრაფს“ და უკავშირდება ამ მდინარის დინებას. ფიცხელა თავდაპირველად იყო ერთი დასახლება, მოგვიანებით კი გაიყო ორად — „ზემო ფიცხელად“ და „ქვემო ფიცხელად“. ეს ტოპონიმი თურქულში შევიდა როგორც პიშელა. დღევანდელი სოფელი არილი 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში მოხსენიებულია მხოლოდ როგორც პიშელა . 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში კი ჩაწერილია როგორც პისკალა-ი სუფლა .

სოფელი ფიცხელა მდებარეობს ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ ეპოქაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ დაიპყრეს ეს რეგიონი. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულის მიხედვით, ეს დასახლება ექვემდებარებოდა ტრაპიზონის პროვინციის, ლაზისტანის სანჯაყის, ხოფის რაიონის არჰავის თემს. მოსახლეობა შედგებოდა 68 ოჯახში მცხოვრები 135 ადამიანისგან. შესაძლოა ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცთა რაოდენობას ასახავდეს. სოფელში დასაბეგრი პირუტყვის რაოდენობად აღრიცხულია 155 ცხვარი და თხა, 207 ძროხა და 8 ხარი.

ქვემო ფიცხელა / პიშალა პირველი მსოფლიო ომის წლებში რუსული მმართველობის საზღვრებში მოექცა. ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ 1917 წელს ლაზისტანის რეგიონში იმოგზაურა. „ფიცხალა სუფლა“ ფორმით აღნიშნულ სოფელში 81 ოჯახი ცხოვრობდა. მან აღნიშნა, რომ ვიწეზე დამოკიდებულ სოფელში ასევე ცხოვრობდა 38 ოჯახი ჰემშინი. ნიკო მარმაც 1910 წელს აღნიშნა, რომ ქვემო ფიცხალაში ლაზების გარდა ჰემშინებიც ცხოვრობდნენ. მარის მიერ მოწოდებული ინფორმაციის თანახმად, სოფლის მარცხნიდან მომდინარე „ფიცხელა წკარი“ ერწყმოდა მარჯვნიდან მომდინარე „მზუღუ წკარს“ და უფრო ქვევით უერთდებოდა მდინარე ვიწეს. 1935 წლის საყოველთაო აღწერაში „პიშალაისუფლად“ ჩაწერილი სოფელი, რიზეს და ართვინის პროვინციების ნაცვლად შექმნილი ჩორუჰის პროვინციის ხოფის რაიონის ვიწეს თემის სოფლებიდან ერთ-ერთი იყო და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 529 ადამიანს. სოფელი ქვემო ფიცხელა 1945 წლის საყოველთაო აღწერაშიც „პიშოლასუფლად“ იყო მოხსენიებული, მაგრამ 1950 წლის საყოველთაო აღწერაში უკვე არილის სახელით იყო რეგისტრირებული. როგორც ჩანს, ამ ორ თარიღს შორის სოფლის სახელი შეიცვალა არილად. 1965 წლის საყოველთაო აღწერაში არილის მოსახლეობა შეადგენდა 649 ადამიანს და ამ მოსახლეობიდან 334 ადამიანმა იცოდა კითხვა და წერა.
ელგუჯა კვეზერელი

ელგუჯა კვეზერელი (დ. 16 ნოემბერი, 1934, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 1995, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ქიმიკოსი, პოეტი და საჭადრაკო კომპოზიტორი. იყო ქიმიის მეცნიერებათა კანდიდატი, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის დოცენტი. შეთხზა 50-მდე ეტიუდი, იყო მრავალი კონკურსის პრიზიორი. მისი გარდაცვალების შემდეგ გამოიცა მისი შემოქმედების ამსახველი წიგნი „პოეზია და საჭადრაკო პოეზია“ (2010).

საჭადრაკო კომპოზიცია
ამოხსნა:

1. 7 მფ6
2. 8ლ კ:8
3. ე8 მ7
4. 4! მ8!
5.ე8
შავებს ორი გაგრძელება აქვს, მაგრამ ორივეჯერ თვითონ ხვდებიან ცუგცვანგში.
5. ... 1ლ
6. ე7 ლ7
7. ე7! ლ:7 პატი.

5. ... 1ე
6. ე7 ე7
7. ე7! ე:7 პატი.
დიმიტრიოსი

დიმიტრიოსი — საუკუნის ქართველი ბერი, გრიგოლ ხანძთელის მოწაფე, რომელიც „შერაცხილ იყო პირველთა თანა მოწაფეთა მისთა“.

დიმიტრიოსი იხსენიება იმ სასულიერო პირთა გვერდით, „რომელთაგან მრავალნი უდიდესსა საზომსა მონაზონებისასა მიწევნულ იყვნენ და სასწაულნი დიდნი მათ მიერ იქმნებოდეს ხორცთა შინა ყოფასა მათსა და შემდგომად სიკვდილისა მათისა“. ქართული მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ შერაცხილია წმინდანად და მოიხსენიება კლარჯეთის უდაბნოს ღირს მამათა და დედათა შორის 5 (18) ოქტომბერს.
ლევ ვლასენკო

ლევ ვლასენკო (; დ. 24 დეკემბერი, 1928, თბილისი — გ. 23 აგვისტო, 1996) — საბჭოთა პიანისტი და პედაგოგი. სსრკ სახალხო არტისტი (1991)

ბიოგრაფია
1946-1948 წლებში სწავლობდა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, პედაგოგი ა. ვირსალაძე (ფორტეპიანო), 1953 წლიდან - მოსკოვის კონსერვატორიაში, პედაგოგი ი. ბ. ფლიერი (ფორტეპიანო), 1958 წლიდან მისივე ხელმძღვანელობით ასპირანტურაში. პარალელურად სწავლობდა მოსკოვის უცხო ენათა ინსტიტუტის საღამოს განყოფილებაზე, რომელიც დაამთავრა 1954 წელს. თავისუფლად ფლობდა ინგლისურ, ფრანგულ, იტალიურ ენებს.

1952 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას, ჯერ მოსკოვის გნესინების სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში, 1957 წლიდან მოსკოვის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, 1965 წლიდან დოცენტი, 1976 წლიდან პროფესორი.

ჯილდოები და აღიარება
1956 - ფერენც ლისტის სახელობის საერთაშორისო კონკურსი(ბუდაპეშტი), პრემია
1958 - პეტრე ჩაიკოვსკის სახელობის საერთაშორისო კონკურსი, პრემია, (მოსკოვი)
1965 - უდმურტეთის ავტონომიური რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი
1966 - რსფსრ დამსახურებული არტისტი
1981 : რსფსრ სახალხო არტისტი
1991 : სსრკ სახალხო არტისტი
დიმიტრის მონასტერი

დიმიტრის მონასტერი — ქართული მონასტერი იერუსალიმში, მდებარეობს იაფოს ჭიშკარსა და წმინდა მხსნელის მონასტერს შორის.

აგებული უნდა იყოს საუკუნის პირველ ნახევარში მეფე გიორგი ბრწყინვალის დროს. საუკუნის ქართველი ავტორის ტიმოთე გაბაშვილის „მიმოსვლაში“ დაცული ცნობით „წმიდის დიმიტრის მონასტერი“ აუშენებიათ „ქსნის ერისთავს შალვას, ვირშელს ივანეს, და მათი მოჴსენებაც მუნ არს“. „მიმოსვლის“ ერთ-ერთი ხელნაწერი იხსენიებს მხოლოდ „ქსნის ერისთავთ ვირშელს შალვას“.

ერისთავ შალვა ქვენიფნეველის სახელზე იერუსალიმის ჯვრის მონასტერში შედგენილია ორი აღაპიც. მეფე გიორგი -ის მიერ ეგვიპტესა და იერუსალიმში გაგზავნილმა შალვა ერისთავის ძე პიპამ, სავარაუდოდ, გამგზავრებისას თავისი მამა-ბიძის მიერ გატანებული შესაწირავიც წაიღო, რითაც ახალი მონასტერი ააგეს და, შესაბამისად, სამშენებლო წარწერაში მათი სახელები უკვდავყვეს. საუკუნის ბოლოდან მონასტერი ბერძენთა ხელში გადავიდა.
აქაია (არდეშენის რაიონი)

აქაია — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 54 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 271 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელი აკაიას ძველი სახელი ცნობილია როგორც პელერგვატი (ფელერგვათი) და პელერგივატ (ფელერგივათ).ამ ადგილის სახელი თურქულში შევიდა როგორც პილარგვატ. ფაქტობრივად, 1876 წლის ტრაბზონის პროვინციის წლიურსა და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში იგი მოხსენიებულია როგორც პილარგვატ .

სოფელი პელერგვატი, რომელიც ლაზეთის რეგიონში მდებარეობს, ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაბზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, ეს რეგიონი დაიპყრეს. 1876 წლის ტრაბზონის პროვინციის წლიურის მიხედვით, ეს დასახლება მიეკუთვნებოდა ტრაბზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის ათინას უბანს. მოსახლეობა შედგებოდა 23 ოჯახში მცხოვრები 70 ადამიანისგან. შესაძლებელია, რომ ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობას მოიცავდა. სოფელში დასაბეგრავი ცხოველების რაოდენობად აღრიცხულია 54 ცხვარი, 8 თხა, 65 ძროხა და 10 ხარი.

სოფელი პელერგვატი პირველი მსოფლიო ომის წლებში რუსეთის მმართველობის ქვეშ იმყოფებოდა. ქართველმა ლინგვისტმა იოსებ ყიფშიძემ, 1917 წელს ლაზისტანის რეგიონში კვლევითი მოგზაურობისას, დაწერა, რომ სოფელში, რომელშიც იგი ჩაიწერა როგორც „პელერგივათ" (ფელერგივათ), 44 ოჯახში 235 ადამიანი ცხოვრობდა.

სოფელი პელერგვატი ან პილერგივატი, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, მიეკუთვნებოდა რიზეს პროვინციის ათინას უბნის არდეშენის ნაჰიეს. რადგანაც პელერგვატი ან პილერგივატი არ იყო თურქული, სოფლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა აკაიათი. 1965 წლის საყოველთაო აღწერის მიხედვით, სოფლი აკაიას მოსახლეობა შედგებოდა 589 ადამიანისგან, რომელთაგან 231 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.
არიჯილარი (არდეშენის რაიონი)

არიჯილარი — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 68 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 28 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 10 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელ არიჯილარის ძველი სახელი ცნობილია როგორც ჯაბოიტი ან ჯაბოიტი. ჰოპას რაიონის სუგორენის სოფელში ერთ-ერთ უბანსაც იგივე სახელი ჰქვია.

ჯაბოიტის სოფელი, რომელიც მდებარეობს ლაზეთის რეგიონში, ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, 1547 წელს სრულად დაიპყრეს ეს რეგიონი. თუმცა, ჯაბოიტი ძველ ჩანაწერებში სოფლად არ მოიხსენიება. როგორც ჩანს, ის ადრე ჩუმაიდას (დღევანდელი ესკიარმუტლუკი) სოფლის უბანი იყო. კერძოდ, 2013 წლის 8 იანვარს ის გამოეყო ესკიარმუტლუკის სოფელს და გახდა დამოუკიდებელი სოფელი.
არმაღანი (არდეშენის რაიონი)

არმაღანი — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 55 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 536 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
არმაღანის სოფლის ძველი სახელი ლაზურად არის სალინჭური. სალინჭური (სალინჭური) ასევე ცნობილია როგორც სალინჭოი, სალინჭე, სალონჭოი და სალონჭე. თურქულში ეს ტოპონიმი გვხვდება როგორც სალინქოი. კერძოდ, 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში იგი დაწერილია როგორც სალინქოი .

სალინჭური ან სალინქოის რეგიონი ლაზეთში, ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, 1547 წელს სრულად დაიპყრეს ეს რეგიონი. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულის მიხედვით, ეს დასახლება ეკუთვნოდა ტრაპიზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის ათინას ოლქს. მოსახლეობა შედგებოდა 46 ოჯახში მცხოვრები 160 ადამიანისგან. შესაძლებელია, რომ ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობას შეიცავდა. სოფელში დასაბეგრი საქონლის რაოდენობად დაფიქსირებულია 118 ცხვარი, 134 თხა, 150 ძროხა და 11 ხარი.

სალინჭური ან სალინქოი პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსების ხელში აღმოჩნდა. რუსული მმართველობის დროს, 1917 წელს ლაზეთის რეგიონში მოგზაურობისას, ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ სოფლის სახელი ქართული ანბანით ჩაწერა როგორც სალინქოჲ (სალინქოჲ), ხოლო რუსული ანბანით როგორც სალინკეი . ამ პერიოდში სოფელში 80 ოჯახში 440 ადამიანი ცხოვრობდა. ნიკოლოზ მარი კი 1910 წლის კვლევითი მოგზაურობისას აღნიშნავდა, რომ ათინას ოლქში 69 სოფელი იყო და ამ სოფლებიდან 64-ში ლაზურად საუბრობდნენ, ხოლო სულეთის სოფელი მან დაასახელა ლაზურენოვან დასახლებებს შორის. მიუხედავად ამისა, როგორც ყიფშიძემ, ისე მარმა აღნიშნეს, რომ სოფლის მოსახლეობა მხოლოდ ლაზებისგან არ შედგებოდა. მარის ინფორმაციით, იმ დროს სოფელში დაახლოებით 20 ჰემშინური ოჯახი ცხოვრობდა.

სალინჭური ან სალინქოი, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, ეკუთვნოდა რიზეს პროვინციის ათინას ოლქის არდეშენის მხარეს. ვინაიდან სალინჭური ან სალინქი არ იყო თურქული სახელი, სოფლის სახელი 1959 წელს 7267 ნომრიანი კანონით შეიცვალა არმაღანად. 1965 წლის საყოველთაო აღწერის მიხედვით, არამაღანის სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 893 ადამიანისგან, რომელთაგან 310 განათლებული იყო.
ვირუს წმინდა ეკატერინეს ეკლესია

ვირუს წმინდა ეკატერინეს ეკლესია — ეკლესია ესტონეთის ქალაქ ვირუში. მიეკუთვნის ესტონეთის ევანგელურ-ლუთერანული ეკლესიის საზოგადოებას.

აგებულია ადრეული კლასიციზმის სტილში ბაროკოს ელემენტებით. ეკლესია მდებარეობს იურის 9 ნომერში.

ისტორია
იმდროინდელ პროვინციულ ქალაქ ვირუში ლუთერანული ეკლესიის ასაშენებლად, იმპერატრიცა ეკატერინე შესწირა 28 ათასი ვერცხლის მანეთი. ეკლესია 1788–1793 წლებში აშენდა და მაშინვე გახდა არქიტექტურული დომინანტი ქალაქის ბაზრის მოედანზე. ვინ არის ეკლესიის არქიტექტორი ზუსტად არ არის ცნობილი, მაგრამ სავარაუდოა, რომ ის იყო კრისტოფ ჰაბერლანდი რიგადან.

ეკლესია 1793 წლის 24 ივლისს აკურთხეს და მიიღო სახელი დიდ მოწამე ეკატერინე — ეკატერინე ალექსანდრიელის პატივსაცემად. 1997 წელს ეკლესია აღიარებული იქნა ესტონეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლად. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ეკლესიის მახლობლად, ყოფილი ბაზრის მოედნის ადგილზე აშენდა პატარა პარკი.

არქიტექტურა
ეკლესიას აქვს ერთი ნავი და დასავლეთის მხრიდან მასიური კოშკი, რომელიც თანდათან ვიწროვდება და იქცევა თეძოს გუმბათად. დასავლეთ ფასადზე, ქალაქის ცენტრალური მოედნისკენ, ეკლესიის მთავარი შესასვლელი მორთულია შეწყვილებული პილასტრით და სამკუთხა ფრონტონით. გვერდით ფასადებს კი დიდი თაღოვანი სარკმელები აქვთ.

1879 წელს, ძირითადი განახლების შემდეგ, კოშკზე დამონტაჟდა ახალი გუმბათი, მასზე კი ასევე დამონტაჟდა საათი ოთხი ციფერბლატით. ეკლესიის მრავალი ორიგინალური დეკორატიული ელემენტი დაკარგულია, მაგალითად, პორტალთან მდებარე კარნიზებზე არსებული ქანდაკებები. გარდა ამისა, სამწუხაროდ, ბაროკოს პარაპეტიც არაა შემორჩენილა.

ეკლესიაში საკურთხევლის ნახატზე იესოს ჯვარზე გაკვრაა გამოსახული.

1910 წელს ძმებმა კრისებმა ეკლესიისთვის დაამზადეს ორგანი ორი სახელმძღვანელოთი და ოცდაათი რეგისტრით.

გალერია
ჩირაქლარი (არდეშენის რაიონი)

ჩირაქლარი — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 47 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 11 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 69 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
ჩირაქლარი არის დასახლება, რომელიც გვიან პერიოდში გახდა სოფელი. იქიდან გამომდინარე, რომ ის გამოეყო სოფელ იამადერეს , ბაქოზი ზოგიერთ წყაროში მოხსენიებულია, როგორც ორივე დასახლებული პუნქტის ძველი სახელი. ეს დასახლება სვაცოხო - ლაზური ტოპონიმების ლექსიკონში შესულია როგორც უბანი სახელით „ჩირაღი ავლა“.
დერემეზრა (არდეშენის რაიონი)

დერემეზრა — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 166 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელი დერემეზრის ძველი სახელწოდებაა „ოღვარე“. ლაზური წარმოშობის ტოპონიმი ოღვარე მომდინარეობს სიტყვისგან „ღვალი“ ან „ღვარი“, რომელიც ნიშნავს მჟაუნას, და აღნიშნავს ადგილს, სადაც ეს მცენარე იზრდება. ოღვარე იყო იუქარიდურაქის სოფლის უბანი, სანამ 2022 წელს ცალკე სოფლად არ იქცა. აშაღიდურაქისა და იუქარიდურაქის სოფლების მიერ გამოყენებულ საზაფხულო საძოვარსაც დერემეზრა ჰქვია.
დოღანაი (არდეშენის რაიონი)

დოღანაი — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 62 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 17 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 183 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი 1928 წლით დათარიღებულ თურქულ წყაროში მოხსენიებულია როგორც შანგული. სოფელში არის მეჩეთი, რომელიც აშენდა 1897 წელს.
დუიგულუ (არდეშენის რაიონი)

დუიგულუ — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 62 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 16 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 278 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
პირველი ტექსტი, სადაც ნათლად არის ნახსენები სახელი ტოლიქჯეთი, არის მიწის რეესტრის ჩანაწერი სულთან სულეიმან კანუნის პერიოდიდან, რომელსაც თარიღი არ აქვს. ამ რეესტრში №442, რომელიც სავარაუდოდ 1554-1566 წლებშია შედგენილი, სახელი „ტოლიქჯეთი" აშკარად არის ჩამოთვლილი „მეშრუბალაკის" რეგიონის ქვეშ. ტოლიქჯეთი არაუგვიანეს 1550-იანი წლებისა გახდა სოფელი და დაიწყო ჯარისკაცებისა და გადასახადების გადახდა. ბოლო მიწის რეესტრის ჩანაწერი, სადაც ნახსენებია სახელი „ტოლიქჯეთი", სავარაუდოდ 1626 წლით თარიღდება. ამ ჩანაწერში №122 სახელი „ტოლიქჯეთი" აშკარად არის მითითებული. სულთან მეჰმეტ -ის პერიოდის 1681 წლის სპეციალური გადასახადების ჩანაწერში ნახსენებია სოფელი „ტოლიჰჯეთი".

ოსმალეთის პერიოდში ტოლიქჯეთი იყო სოფელი, რომელიც ეკუთვნოდა „დავათის" თემს. დავათის თემი თავის მხრივ ეკუთვნოდა ათინას რაიონს, ლაზისტანის სანჯაყს და ტრაპიზონის პროვინციას. დავათის თემი იყო ადმინისტრაციული რეგიონი, რომელიც მოიცავდა ტოლიქჯეთს, ასევე სოფლებს ბაკოზი, კვანჩარერი, პილერგივატი, ტიმისივატი, სანო, მეკაკესკირიტი, ღვანტი, კომილო, აბიჩღო და მდებარეობდა ახლანდელი ჰამიდიე-პაზარის ახლოს. 1842 წლის ათინას (პაზარის) მოსახლეობის აღწერის მიხედვით (10), ტოლიქჯეთის სოფლის მამაკაცების რაოდენობაა 41. სოფელი ტოლიქჯეთი არის ათინას რაიონის სოფელი ყველაზე ნაკლები მამაკაცების რაოდენობით. მამაკაცების რაოდენობა 1876 წელს გაიზარდა 53-მდე.

საუკუნეების განმავლობაში ლაზური წარმოშობის შესაბამისად სოფელი ტოლიქჩეთად ან „ტოლიჰჯეთად" წოდებული სოფლის სახელის აქჩაქოიად შეცვლისთვის 1916 წელს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ ჩატარდა საჭირო მოსამზადებელი სამუშაოები, მაგრამ იმავე პერიოდში მომხდარი რუსული ოკუპაციის გამო ვერ მოხერხდა ახალი სახელის დანერგვა.
ასლანდერე

ასლანდერე — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 70 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 10 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 266 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელი დაარსდა 1800-იან წლებში და მის ძველ სახელს ლაზურად წარმოადგენდა ჯიღულით , მოგვიანებით კი მიიღო სახელწოდება „ასლანდერე“ და სოფლის სტატუსი. ასლანდერეს ხიდი მდებარეობს ამ სოფელში.
ავჯილარი (ფინდიქლის რაიონი)

ავჯილარი — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 67 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 7 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 232 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელი დაარსდა 1800-იან წლებში და თავდაპირველად ლაზურად იწოდებოდა როგორც ანდრავათი , შემდეგ მიიღო სახელწოდება „ავჯილარი“ და მოიპოვა სოფლის სტატუსი.
შამილ დასნი

შამილ ადე დასნი (დ. 15 აგვისტო, 1941, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 29 აპრილი, 1996, თბილისი, საქართველო) — იეზიდი საჭადრაკო კომპოზიტორი და მწვრთნელი. პირველი ამოცანა გამოაქვეყნა 1962 წელს ლელოში. სულ შედგენილი აქვს 200 ამოცანა, უპირატესად მინიატურული ფორმის. მისი ამოცანები დაიბეჭდა იუგოსლავიის, პოლონეთის, ჩეხოსლოვაკიის, გერმანიის, ბელგიის, რუმინეთის და სხვა ქვეყნების ჟურნალ-გაზეთებში . მისი რჩეული ამოცანების კრებული ინგლისურ ენაზე 1996 წელს გამოიცა.
1975 წლიდან მუშაობდა თბილისის სამგორის რაიონის მოსწავლე-ახალგაზრდობის სახლში მწვრთნელად. აღზარდა 700-ზე მეტი თანრიგოსანი მოჭადრაკე, მათ შორის საერთაშორისო ოსტატები სერგეი მოვსესიანი და მირანდა ხორავა.

საჭადრაკო კომპოზიცია
ამოხსნა:

1. კ4! ცუგცვანგი
1. ... მფ3 2. ლ2#
1. ... მფ5 2. ლ6#
ჰალა ტომასდოტირი

ჰალა ტომასდოტირი (; დ. 11 ოქტომბერი, 1968) — ისლანდიელი ბიზნესმენი და საჯარო მოხელე. ისლანდიის პრეზიდენტი 2024 წლის 1 აგვისტოდან და მეორე ქალი ამ თანამდებობაზე ქვეყნის ისტორიაში.

ჰალამ ისლანდიის საპრეზიდენტო არჩევნებზე კანდიდატურა წამოაყენა 2016 წლის 17 მარტს. მან მიიღო ხმების 27,9 %, გავიდა მეორე ადგილზე, გუდნი იოჰანესონის შემდეგ, რომელმაც მიიღო 39,1 %.

2024 წლის 1 ივნისს ჰალამ გაიმარჯვა ისლანდიის საპრეზიდენტო არჩევნებში და დაამარცხა ყოფილი პრემიერ-მინისტრი კატრინ იაკობსდოტირი დაახლოებით 10 %-იანი სხვაობით. მისი საარჩევნო კამპანია ფოკუსირებული იყო ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა სოციალური მედიის გავლენა ახალგაზრდების ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე, ტურიზმის განვითარებაზე და ხელოვნური ინტელექტის როლზე.

ჰალა დაოჯახებულია ბიორნ სკულასონზე, მათ ჰყავთ 2 შვილი.
დინარი

]
დინარი — არაბულ სამყაროსა და ბალკანეთის ზოგიერთი ქვეყნის ფულის ერთეული, ისტორიულად — ოქროს მონეტა არაბულ სამონეტო სისტემაში. სახელწოდება „დინარი“ [არაბ. ] მომდინარეობს ლათინური -დან („ათნაწილიანი“).

თავდაპირველად დინარი ბიზანტიის იმპერატორ ჰერაკლეს ოქროს მონეტის ასლი იყო. არაბი ხალიფას აბდ-ალ-მალიქის სამონეტო რეფორმის (695–697) შემდეგ დინარმა სახე იცვალა და მუსლიმური იერი მიიღო. შუბლსა და ზურგზე გამოსახულია რელიგიური ფორმულები და მოჭრის თარიღი. საუკუნის ბოლოსათვის დინარის მასა იყო 4,25 გრამი.

ამჟამად დინარი არის ალჟირის, ბაჰრეინის, ერაყის, იორდანიის, ლიბიის, სერბიის, ტუნისის, ქუვეითის და ჩრდილოეთ მაკედონიის ფულის ძირითადი ერთეული, ასევე ხურდა ფული ირანში (რიალის 1/100). წარსულში დინარი ერქვა ფულის ერთეულს ბოსნიასა და ჰერცეგოვინაში (1992–1998), იუგოსლავიაში (1918–2003), სამხრეთ იემენში (1965–1990), სუდანში (1992–2007) და ხორვატიაში (1991–1994).