ლიტვის დიდი სამთავროს სამოქალაქო ომი (1381-1384)

ლიტვის სამოქალაქო ომი-ეს იყო იყო პირველი ბრძოლა ძალაუფლებისთვის ბიძაშვილებს იაგაილოსა, ლიტვის დიდ ჰერცოგს და მოგვიანებით პოლონეთის მეფეს და ვიტოვტი დიდს შორის, 381–1384 წლებში. ეს დაიწყო მას შემდეგ, რაც იაგაილომ ხელი მოაწერა დოვიდიშკესის ხელშეკრულებას ტევტონ რაინდებთან, რომელიც მიმართული იყო მისი ბიძის, კეისტუტისის, ვიტოვტის მამის წინააღმდეგ. კეისტუტისის მცირე ხნით ხელში ჩაიგდო ძალაუფლება დიდ საჰერცოგოში, მაგრამ მას უღალატეს იაგაილოს მიმდევრებმა, ძირითადად, ვილნიუსიდან.ზავის მოლაპარაკებების დროს კეისტუტისი და ვიტოვტი დააპატიმრეს და კრევოს ციხესიმაგრეში გადაიყვანეს. კესტუტისი იქ გარდაიცვალა ერთი კვირის შემდეგ, მაგრამ ვიტოვტმა გაქცევა მოახერხა და შემდეგ ტევტონ რაინდებთან მოკავშირეობა სცადა. შემდგომში მათმა ერთობლივმა ძალებმა დაარბიეს ლიტვის მიწები. საბოლოოდ ბიძაშვილები შერიგდნენ, რადგან იაგაილოს შიდა სტაბილურობა სჭირდებოდა მოსკოვის დიდი სამთავრო პოლონეთის სამეფოსთან ლიტვის შესაძლო გაქრისტიანების შესახებ მოლაპარაკებების მოლოდინში. ომმა არ მოაგვარა ძალაუფლების ბრძოლა; ის გაგრძელდა შემდეგი ლიტვის სამოქალაქო ომის დროს (1389–1392), რომელიც დასრულდა ოსტროვის შეთანხმების ხელმოწერით. ათ წელზე მეტი ბრძოლის შემდეგ ვიტოვტი საბოლოოდ გახდა ლიტვის დიდი ჰერცოგი და მართავდა ქვეყანას ოცდათვრამეტი წლის განმავლობაში.

წინაპირობა
ძმები ალგირდასები და კეისტუტი მშვიდობიანად მართავდნენ ლიტვის დიდ სამთავროს.ალგირდასი, რომელიც იყო დიდი ჰერცოგი, დროის უმეტეს ნაწილს ატარებდა დიდი სამთავროს აღმოსავლეთ პროვინციებში, სადაც ცხოვრობდნენ მართლმადიდებლური რწმენის სლავური ხალხი. კეისტუტისი ალგირდასის სახელით ხელმძღვანელობდა დასავლეთ ნაწილში არსებულ საქმეებს, მათ შორის ტევტონი რაინდებისგან მათ დაცვას. ალგირდასი გარდაიცვალა 1377 წელს და ტახტი დაუტოვა იაგაილოს, მის უფროს ვაჟს ტვერელ ულიანასთან მეორე ქორწინებიდან. კეისტუტისმა და ვიტოვტმა განაგრძეს თანამშრომლობა იაგალოსთან მაშინაც კი, როდესაც მისი მემკვიდრეობის უფლებას დაუპირისპირდა ანდრეი პოლოცკელი, ალგირდასის უფროსი ვაჟი პირველი ქორწინებიდან მარია ვიტებსკელთან.

ტევტომთა რაინდებმა განაგრძეს ჯვაროსნული ლაშქრობა წარმართული ლიტვის წინააღმდეგ. 1378 წლის ზამთარში მოეწყო დიდი ლაშქრობა, რომლის დროსაც ტევტონებმა მიაღწიეს ბრესტს და მდინარე პრიპიატამდე. ლივონის ორდენმა დაარბია უპიტე და კიდევ ერთი კამპანია ემუქრებოდა დედაქალაქს, ვილნიუსში. თუმცა მოგზაურობის დეტალები უცნობია; ჭორები ვრცელდებოდა, რომ ის საღვთო რომის იმპერატორსაც ეწვია.მიუხედავად იმისა, რომ მოგზაურობის მიზანი და შედეგი გაურკვეველია, ის ხშირად მოიხსენიებოდა, როგორც პირველი ინტრიგა კესტუტისის ზურგს უკან.ამასობაში კეისტუტისმა შესთავაზა რაინდებთან ზავი და ტყვეების გაცვლა.1379 წლის 29 სექტემბერს ტრაკაიში დაიდო ათწლიანი ზავი. ეს იყო ბოლო ხელშეკრულება, რომელსაც კეისტუტისმა და იაგაილომ ერთობლივად მოაწერეს ხელი. ზავი იცავდა მხოლოდ ქრისტიანულ მიწებს სამხრეთით, ხოლო კეისტუტისის წარმართული სამეფოები ჩრდილოეთ და დასავლეთ ლიტვაში კვლავ დაუცველი იყო ტევტონთა თავდასხმებისგან.

1380 წლის თებერვალში იოგაილომ, კეისტუტისის გარეშე, ხუთთვიანი ზავი დადო ლივონის ორდენთან, რათა დაეცვა თავისი ლიტვური სამფლობელოები და შეეწყვიტა ლივონის მხარდაჭერა ანდრეი პოლოცკისთვის. ხელშეკრულება კვლავ საკამათოა, რადგან მის უკან მოტივები ბოლომდე არ არის ნათელი. ზოგიერთი ისტორიკოსი ადანაშაულებს ულიანას, იოგაილოს დედას, ან მის მრჩეველ ვაიდილას, სხვები აღნიშნავენ თაობათა განსხვავებებს: კესტუტისი დაახლოებით 80 წლის იყო და გადაწყვიტა არ მიეღო ქრისტიანობა, ხოლო ჯოგაილა დაახლოებით 30 წლის იყო და ეძებდა გზებს ქვეყნის მოქცევისა და მოდერნიზაციისთვის.სხვები ვარაუდობენ, რომ ხელშეკრულება ძირითადად მიმართული იყო ანდრეის და მისი მოკავშირეების - მისი ძმის დიმიტრი ბრიანსკელის და მოსკოვის დიდი ჰერცოგის დიმიტრი დონსკოის წინააღმდეგ.და გაანადგურეს ნაუჯაპილისი, აიყვანეს დაახლოებით 3000 ტყვე. ამასობაში კესტუტისმა შეკრიბა თავისი მომხრეები სამოგიტიაში, მისი ვაჟი ვიტაუტასი ეძებდა ჯარისკაცებს ჰროდნაში, ხოლო მისი ძმა ლიუბარტასი გალიცია-ვოჰინიაში აიყვანეს. ჯერ მან დახმარება სთხოვა თავის დას დანუტეს და მის მეუღლეს ვარშაველ იანუშ -ს, შემდეგ კი მაზოვიის ჰერცოგ სიემოვიტ -ს მიმართა.საბოლოოდ ის მივიდა თავის მტრებთან, ტევტონ რაინდებთან, სთხოვა დაცვა და სამხედრო დახმარება იოგაილოს წინააღმდეგ. მარბურგის ვიგანდის თანახმად, ბირუტე, ვიტოვტის დედა, დაიხრჩო ბრესტში, სავარაუდოდ მისი გაქცევის საპასუხოდ. ასევე მოკლეს მისი ორი ნათესავი, ვიდიმანტასი და ბუტრიმასი.

რაინდებმა ვიტოვტი ენთუზიაზმის გარეშე მიიღეს. ეს იყო ჯილდო მათი დახმარებისთვის ანდრეის და კეისტუტისის დამარცხებაში.სკირგაილამ განაგრძო ტრაკაის მმართველობა. ვიტოვტმა ერთგულება აღუთქვა იაგაილოს და გახდა ერთ-ერთი რეგიონალური ჰერცოგი. იაგაილო ნათლობის სხვადასხვა წინადადებას განიხილავდა. მან უკვე თქვა უარი დუბისის ხელშეკრულებაზე ტევტონ რაინდებთან. ის მოლაპარაკებას აწარმოებდა მოსკოვთან, მაგრამ ეს იყო საშიში მოკავშირე და მართლმადიდებლობა ვერ იხსნიდა ლიტვას ტევტონთა რაინდების თავდასხმისგან. 1386 წელს მოინათლა და მეფედ აკურთხეს. სკირგაილა ლიტვაში მის რეგენტად დარჩა. იაგაილოს არყოფნით ისარგებლა ანდრეი პოლოცკელმა და განაახლა ლიტვის ტახტზე ასპარეზობა. ამ დროის განმავლობაში ვიტოვტი მისი ერთგული დარჩა და დაეხმარა იაგაილოს და სკირგაილას ანდრეის დამარცხებაში. მოტყუებულმა ტევტონელმა რაინდებმა განაგრძეს სამოგიტიის მოთხოვნა და განაგრძეს ომი. ყველა ამ გარემოებამ ვიტაუტასს საშუალება მისცა განაახლოს თავისი ბრძოლა ძალაუფლებისთვის. ის მეორედ გაიქცა ტევტონ რაინდებთან და მორიგი სამოქალაქო ომი წამოიწყო. იგი დასრულდა 1392 წლის ოსტროვის შეთანხმებით, სადაც ვიტოვტმა აღიარა იოგაილოს ერთგულება და მიანიჭა ფართო ავტონომია ლიტვაში. ასე გახდა ლიტვის დიდი ჰერცოგი და ასე დაიწყო თავისი 38 წლიანი მეფობა.