კატერინა ვიტალე

კატერინა ვიტალე (; დ.1566– გ.1619) იყო პირველი ქალი ფარმაცევტი და ქიმიკოსი მალტაზე და ასევე იოანიტთა ორდენის პირველი ქალი ფარმაცევტი.

კატერინა წარმოშობით ბერძენი იყო. ის მოზარდობის ასაკში დაქორწინდა ეტორე ვიტალეზე, რომელიც იოანიტთა ორდენის ფარმაცევტი იყო. მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, 1590 წელს, კატერინამ მემკვიდრეობით მიიღო მისი აფთიაქი და პასუხისმგებლობა იოანიტთა საკრა ინფერმერიის მედიკამენტებით მომარაგებაზე.

იგი წარმატებულ ბიზნესმენად ითვლებოდა, გახდა ძალიან მდიდარი და ცნობილია კარმელიტების კეთილისმყოფელად.

იმის გამო, რომ ქალი ფარმაცევტის პოზიცია იმ ეპოქისთვის უჩვეულო იყო, ვიტალე ძალიან წინააღმდეგობრივი ფიგურა გახდა და მის შესახებ გავრცელდა სხვადასხვა ლეგენდა, ცილისმწამებლური ჭორი და სკანდალური ბრალდებები; მას ბრალს სდებდნენ მეძავობაში, სასამართლო დავების ინიციირებასა და მონების მიმართ სადისტურ მოპყრობაში.

კატერინა ვიტალე გარდაიცვალა 1619 წელს, სირაკუზაში (სიცილია). მისი ცხედარი გადაასვენეს ვალეტაში და დაკრძალეს კარმელიტების ეკლესიაში. ეკლესიაში შესასვლელთან მარჯვნივ და მარცხნივ განთავსებულია მისი საფლავის ქვა და კატერინა სკაპის საფლავის ქვა. სკაპი იყო ქალთა პირველი საავადმყოფოს დამაარსებელი მალტაზე.

სიკვდილის შემდეგ კატერინა ვიტალემ თავისი ქონების ნაწილი, მათ შორის სელმუნის სასახლე, დაუტოვა ორგანიზაციას „მონტე დელა რედენციონე დელი სკიავი“, საქველმოქმედო ორგანიზაციას, რომელიც დაარსდა 1607 წელს დიდოსტატ ალოფ დე ვინაკურის მმართველობის დროს, მალტელი ტყვეების გამოსასყიდად. მან ასევე დატოვა მემკვიდრეობა მალტის ორდენისთვის, კარმელიტებისთვის, ბერძნული ეკლესიისთვის და თავისი ძმისშვილისთვის, თუმცა არაფერს არ დაუტოვა საკუთარ ქალიშვილს.

დამატებითი ინფორმაცია
კატერინა ვიტალეს ცხოვრების სხვა მხარეები ფართოდ არ არის ცნობილი, თუმცა მისი საქმიანობა სცდებოდა მხოლოდ ფარმაციას. მისი ქველმოქმედება, სოციალური პოზიცია და ურთიერთობა სამართლებრივ სისტემასთან საინტერესო შუქს ანათებს იმ ეპოქაზე.

იგი აქტიურად ეხმარებოდა კარმელიტებს არამარტო ფულადი შესაწირით, არამედ ორგანიზაციულადაც. ითვლება, რომ მისი დახმარებით დაარსდა მცირე საავადმყოფო ქალთა მოსავლელად ვალეტაში.

მისი სახელი ასევე უკავშირდება რამდენიმე სამართლებრივ დავას. მისი მონები სამჯერ უჩივლებდნენ ინკვიზიციის სასამართლოში, მათ შორის ბრალდებებს შორის იყო ფიზიკური და სექსუალური ძალადობა, თუმცა არცერთ შემთხვევაში ის არ გასამართლებულა – ნაწილობრივ მისი ძალაუფლებისა და გავლენიანი კავშირების წყალობით.

მის ოჯახურ ცხოვრებაშიც დაძაბულობა შეიმჩნეოდა: ქალიშვილი იზაბელა თავდაპირველად მონაზვნად აღიკვეცა, თუმცა შემდეგ მონასტერი დატოვა და დაქორწინდა, რასაც კატერინა ეწინააღმდეგებოდა. ამ ფაქტის გამო მან ანდერძში ქალიშვილს არ დაუტოვა მემკვიდრეობა.

მისი პიროვნება ხშირად განხილვის საგანი იყო მალტის საზოგადოების სხვადასხვა ფენაში. ერთის მხრივ, მას პატივს სცემდნენ როგორც მედიცინის სფეროში მოღვაწე ქალს, მეორეს მხრივ კი – ჭორები, რომლებსაც უკავშირებდნენ მეძავობასა და მონების წამებას, კვლავ რჩება ისტორიული დისკუსიების თემად.

შეფასება და მემკვიდრეობა
მიუხედავად იმისა, რომ კატერინა ვიტალე თავისი დროის ერთ-ერთ ყველაზე წინააღმდეგობრივ ფიგურად ითვლებოდა, მისი როლი მალტის ისტორიულ და კულტურულ მემკვიდრეობაში მნიშვნელოვანია. მისი საქმიანობა არა მხოლოდ მედიცინის განვითარებაში, არამედ საზოგადოებრივ დისკურსში ქალთა როლის განსაზღვრაშიც შეიტანა წვლილი.

თანამედროვე ფემინისტურ და ისტორიულ კვლევებში ვიტალეს ხშირად მოიხსენიებენ როგორც გამბედავ და დამოუკიდებელ ქალს, რომელმაც შეძლო თავის დროზე მამაკაცებით დომინირებულ საზოგადოებაში ადგილი მოეპოვებინა. მისი მაგალითი ხშირად განიხილება როგორც ადრეული პრეცედენტი ქალთა პროფესიულ თვითდამკვიდრებაში.

დღეს, ვალეტაში მდებარე კარმელიტების ეკლესია, სადაც იგი დასაფლავებულია, მის მემორიალურ ადგილად ითვლება. მისი საქმიანობისა და მემკვიდრეობის უკეთ გასაცნობად მალტაში პერიოდულად ტარდება გამოფენები, საგანმანათლებლო ტურები და საჯარო ლექციები, მათ შორის ქიმიასა და ფარმაციის სფეროს სტუდენტებისთვის, რომლებსაც მისი ცხოვრება შთაგონებად ესახებათ.

მედიაში წარმოჩენა
კატერინა ვიტალეს ისტორია ბოლო წლებში უფრო აქტუალური გახდა მალტის მედიასა და კულტურულ სივრცეში. მისი ცხოვრება და კარიერა შთაგონების წყაროდ იქცა როგორც ისტორიკოსებისთვის, ისე ხელოვანებისთვის.

2020-იანი წლების დასაწყისში მალტაში დაიგეგმა დოკუმენტური ფილმის გადაღება, რომელიც სწორედ კატერინა ვიტალეს ცხოვრებას დაეთმობა, განსაკუთრებით ფოკუსირებული მის პროფესიულ გზაზე, სოციალურ ბრძოლასა და ეპოქის პოლიტიკურ და რელიგიურ კონტექსტზე.
მალტის სხვადასხვა მუზეუმებში განთავსდა დროებითი გამოფენები, რომელთაც მისი ფარმაცევტული საქმიანობა ეძღვნებოდა. სპეციალურად ახალგაზრდებისთვის დაიგეგმა საგანმანათლებლო პროგრამები, რომლებიც მიზნად ისახავს ვიტალეს მაგალითზე წარსულში ქალთა როლის გააზრებას მეცნიერებაში და ბიზნესში.

სოციალურ ქსელებსა და ბლოგებში ის ხშირი განხილვის საგანი გახდა, განსაკუთრებით ფემინისტურ მოძრაობებში, სადაც მას ასახიერებენ როგორც ერთ-ერთ პირველ მაგალითს, ვინც საზოგადოებრივ წნეხს არ დაემორჩილა და საკუთარი გზა წარმატებით განვლო.