iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სინალოის კარტელი

სინალოის კარტელი (, აგრეთვე ცნობილი როგორც გუსმან-ლოერას ორგანიზაცია, წყნაროკეანური კარტელი, ეს უკანასკნელი მექსიკის სანაპიროსგან გამომდინარე სადაც კარტელი დაარსდა. კარტელის სხვა სახელებია ასევე ფედერაცია და სისხლიანი ალიანსი.) — საერთაშორისო ნარკოტიკებით მოვაჭრე და ფულის გათეთრებაში მონაწილე ორგანიზებული კრიმინალური სინდიკატი. დაარსდა 1980-იანი წლების შუა პერიოდში და მისი ძირითადი ბაზა მექსიკის ქალაქ კულიაკანში მდებარეობს, ხოლო ოპერაციებს ქვემო კალიფორნიის, დურანგოს, სონორისა და ჩიუაუის შტატების ტერიტორიებზე ახორციელებს. კარტელი ნაწილობრივ გაიხლიჩა, როცა სინალოის კარტელი ძმებმა ბელტრან-ლეივებმა დატოვეს.

აშშ-ის სადაზვერვო საზოგადოება სინალოის კარტელს განიხილავს, როგორც „ნარკოტიკებით ვაჭრობის ყველაზე ძლევამოსილ ორგანიზაციას მსოფლიოში“, ხოლო 2011 წელს გაზეთმა -მა მას „მექსიკის ყველაზე ძლევამოსილი ორგანიზებული კრიმინალური დაჯგუფება“ უწოდა. სინალოის კარტელი „ოქროს სამკუთხედთან“ ასოცირდება, რომელიც სინალოის, დურანგოსა და ჩიუაუის შტატებს მოიცავს. რეგიონი მექსიკური ოპიუმისა და მარიხუანის მთავარი მწარმოებელია.. ნარკოტიკების ეროვნული სადაზვერვო ცენტრის თქმით, აშშ-ის ტეროტორიაზე კოკაინის, ჰეროინის, მეტამფეტამინის, მარიხუანასა და -ს მთავარი გამავრცელებელი სინალოის კარტელია. ის არის უკანონო ფენტანილის მთავარი მიმწოდებელი ჩრდილოეთ ამერიკაში.

2017 წლიდან სინალოის კარტელი არის ყველაზე აქტიური ნარკოკარტელი რომელიც ამერიკის შეერთებული შტატების მთელ ტერიტორიაზე ნარკოტიკების უკანონო კონტრაბანდასა და ვაჭრობას ახორციელებს. ხოაკინ „ელ ჩაპო“ გუსმანის დაპატიმრების შემდეგ, კარტელს ისმაელ სამბადა გარსია (მეტსახელად ელ მაიო) და გუსმანის შვილები, ივან არჩივალდო გუსმან სალასარი და ალფრედო გუსმან სალასარი ხელმძღვანელობენ.

ფონი
1960-იანი წლების ბოლოს მექსიკის სინალოის შტატში ნარკობარონების პიონერი პედრო ავილეს პერესი იყო. ის მექსიკის მარიხუანის მსხვილი ნარკორეალიზატორების პირველი თაობის წარმომადგენელი იყო, რომელმაც მექსიკურ უკანონო ნარკოვაჭრობას საფუძველი ჩაუყარა. მასვე ეკუთვნის ამერიკის შეერთებულ შტატებში ნარკოტიკების გადასატანადად თვითმფრინავის გამოყენების იდეაც.

სინალოის მეორე თაობის ნარკომოვაჭრეებმა რაფაელ კარო კინტერომ, ერნესტო ფონსეკა კარილიომ, მიგელ ანხელ ფელიქს გალიარდომ და ავილეს პერესის ძმისშვილმა ხოაკინ „ელ ჩაპო“ გუსმანმა ნარკოტრაფიკთან დაკავშირებული ყველა საკითხი ავილესის ორგანიზაციაში მუშაობისას აითვისეს. გვადალახარის კარტელის დამაარსებელი მიგელ ანხელ ფელიქს გალიარდო 1989 წელს დააკავეს, თუმცა მიუხედავად ამისა ის მაინც მექსიკის ერთ-ერთ მთავარ ნარკომოვაჭრედ რჩებოდა და თავის ორგანიზაციასთან ციხიდან, მობილური ტელეფონის საშუალებით კვლავ აგრძელებდა ურთიერთობას, სანამ 1990-იან წლებში მკაცრი რეჟიმის დაწესებულებაში არ გადაიყვანეს. ამ დროისათვის მისმა ძმისშვილებმა, ძმებმა არელიანო ფელიქსებმა კარტელი დატოვეს და საკუთარი ორგანიზაცია ჩამოაყალიბეს, რომელიც ტიხუანის კარტელის სახელით გახდა ცნობილი, სინალოის კარტელს კი სათავეში ყოფილი ლეიტენანტები ექტორ ლუის პალმა სალასარი, ადრიან გომეს გონსალესი და ხოაკინ გუსმან ლოერა (ელ ჩაპო) ედგნენ.
შენების მოძრაობა

შენების მოძრაობა — პოლიტიკური მოძრაობა საქართველოში. დაარსდა 2017 წლის 16 ივნისს რესპულიკური პარტიიდან წამოსული პოლიტიკური ლიდერების მიერ. მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერია პარლამენტის ყოფილი თავმჯდომარე დავით უსუფაშვილი.

დაარსებიდან ორ თვეში შენების მოძრაობამ 2017 წლის თვითმმართველობის არჩევნებში მიიღო მონაწილეობა. პირველ არჩევნებში მოძრაობამ 0,76% მიიღო და მერვე ადგილი დაიკავა. შენების მოძრაობის თბილისი მერობის კანდიდატი ყოფილი რესპუბლიკელი თენგიზ შერგელაშვილი იყო, რომელმაც ხმათა 0,25% მიიღო და მეცხრე ადგილზე გავიდა.
ნამიანჯუ

ნამიანჯუ (, -) — ქალაქი კიონგიდოს პროვინციაში, სამხრეთი კორეა.

დაძმობილებული ქალაქები
კენტი - 1996-დან
ულან-ბატორი - 1998-დან
ჩანჩჟოუ - 1999-დან
კანჯინი - 1999-დან
იონვოლი - 2000-დან

სიმბოლოები
ხე: ფიჭვი - პატიოსნებისა და ქალაქის მცხოვრებთა ტრადიციების სიმბოლო.
ყვავილი: ფორციზია - სიკეთისა და იმედი სიმბოლო.
ფრინველი: კოდალა - განასახიერებს ეკოლოგიასა და ბუნებაზე ზრუნვას.
ოპერაცია ოქროს საწმისი

„ოქროს საწმისი“ — საბერძნეთის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის მიერ აფხაზეთის ომის დროს განხორციელებული ოპერაცია ადგილობრივი ბერძნების კონფლიქტური ზონიდან ევაკუაციისთვის. 1993 წლის 15 აგვისტოს გემი სოხუმში ჩავიდა. მასზე ეკიპაჟის გარდა საბერძნეთის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის წარმომადგენლები, სპეციალური დანიშნულების ძალების 30 მებრძოლი და ექიმები იმყოფებოდნენ. ოპერაციას ხელმძღვანელობდა საბერძნეთის სამხედრო-საზღვაო ძალების კაპიტანი ვასილის დერტილისი. ოპერაციის შედეგად მოხდა 1015 ბერძენის ევაკუაცია. გავრცელებული ცნობით, ოპერაციის განხორციელებამდე აფხაზეთში საომარი მოქმედებებისას 200 ბერძენი დაიღუპა.

სქოლიოს სია
ფრენკ დარაბონტი

ფრენკ არპად დარაბონტი (; დ. 28 იანვარი, 1959) — უნგრული წარმოშობის ამერიკელი კინორეჟისორი, სცენარსტი და პროდიუსერი.

ფრენკ დარაბონტი დაიბადა ქალაქ მონბელიარის ლტოლვილთა ბანაკში. იგი ჯერ კიდევ ბავშვი იყო, როდესაც ოჯახი გადასახლდა ჯერ ჩიკაგოში, ხოლო შემდეგ ლოს-ანჯელესში, კალიფორნიის შტატში. მისი პირველი ფილმი იყო სტივენ კინგის ნაწარმოების „ქალი პალატაში“ ადაპტაცია.

ადრეულ ასაკში დაწერა სცენარი სხვადასხვა საშინელებათა ფილმებისთვის, მათ შორის: „საშინელება თელების ქუჩაზე 3“, „წვეთი“ და „ბუზი 2“. როგორც რეჟისორი ცნობილია სტივენ კინგის ნაწარმოებების ადაპტაციებით, ისეთების როგორებიცაა „გაქცევა შოუშენკიდან“, „მწვანე მილი“ და „ბურუსი“.

დარაბონტი, აგრეთვე იყო -ის ტელესერიალ „მოსიარულე მკვდრების“ პირველი სეზონის შემქმნელი და აღმასრულებელი პროდიუსერი, ისევე როგორც -ის ნეო-ნუარული სერიალ „განგსტერების ქალაქის“ შემქმნელი. მიღებული აქვს ოსკარის სამი და ოქროს გლობუსის ერთი ნომინაცია.

ფილმოგრაფია
ვერიოვკინის მღვიმე

ვერიოვკინის მღვიმე — მსოფლიოში სიღრმით მეორე კარსტული მღვიმე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გაგრის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არაბიკის მასივზე, ზღვის დონიდან 2309 მ სიმაღლეზე. მღვიმის ცნობილი ნაწილის სიღრმე 2017 წლის ტოპოაგეგმვის შედეგებით შეადგენდა 2204 მ-ს. სიღრმე სიფონების გაუვლელად იქნა მიკვლეული. 2018 წლის მარტის ექსპედიციის დროს გამოიკვლიეს სიფონური ტბის სიღრმე — ნემოს უკანასკნელი სადგომი, რამაც მღვიმის სიღრმეს კიდევ 8 მ შემატა და მღვიმის სიღრმის ნიშნული 2212 მ-ით განისაზღვრა, თუმცა 2024 წელს დაზუსტდა და შეადგინა 2209 მ-ი. მღვიმეში შესასვლელი კვეთით 3×4 მდებარეობს კრეპოსტისა და ზონტის მთებს შორის არსებულ უღელტეხილზე, უფრო კრეპოსტის მთის ფერდობების სიახლოვეს. შესასვლელი ჭის სიღრმე შეადგენს 32 მ-ს.

თავდაპირველად მღვიმე მარკირებული იყო როგორც -115, შემდეგ 1-7, თუმცა 1986 წელს მღვიმეს სახელწოდება შეუცვალეს და უწოდეს ტრაგიკულად დაღუპული სპელეოლოგის — ალექსანდრე ვერიოვკინის (1960–1983) სახელი. ვერიოვკინის მღვიმე აღმოაჩინეს 1968 წელს კრასნოიარსკელმა სპელეოლოგებმა. იმ დროს გავლილი ნაწილის სიღრმემ 115 მ შეადგინა. მღვიმე მონიშნეს როგორც -115. 1982 წელს მოსკოვის პეროვოს სპელეოკლუბმა მღვიმეს ხელმეორედ მიაკვლია და მონიშნა როგორც 1-7. პეროვოს სპელეოკლუბის ექსპედიციამ 1983–86 წლებში შეაღწია 440 მ-მდე.

2017 წლის თებერვალში პეროვო-სპელეოს ექსპედიციამ მიაღწია 1832 მ-მდე, რამაც იგი მსოფლიოში სიღრმით მეორე მღვიმედ აქცია კრუბერის გამოქვაბულის შემდეგ. 2017 წლის აგვისტოს დასაწყისში პეროვოს სპელეოკლუბმა მიაღწია 2151 მ-მდე. ქვედა ნაწილებში აღმოაჩინეს არაბიკის მასივისთვის არადამახასიათებელი ფართო ჰორიზონტული ნაწილები. ისინი კარსტული წყალშემცველი სისტემის უძველესი კოლექტორებია. ამრიგად, ვერიოვკინის მღვიმე იქცა მეორე ზეღრმა მღვიმედ (2 კმ-ზე მეტი) მსოფლიოში და წყალქვეშა აღჭურვილობის გარეშე ხელმისაწვდომ უღრმეს მღვიმედ. 2017 წლის აგვისტოს მეორე ნახევარში პეროვო-სპელეოს გუნდმა მიაღწია 2204 მ-მდე, რითაც დაამყარა სიღრმის მსოფლიოს ახალი რეკორდი.

2024 წლის აგვისტოში პეროვო-სპელეოს მორიგი ექსპედიციის დროს მღვიმის სიღრმე დაზუსტდა და განისაზღვრა 2209 მ-ით.
მარცელი ნენცკი

მარცელი ვილჰელმის ძე ნენცკი (; დ. 15 იანვარი, 1847, ბოჩკი, პოლონეთი — გ. 14 ოქტომბერი, 1901, პეტერბურგი) — პოლონელი ბიოქიმიკოსი და მიკრობიოლოგი. 1877-1890 წლებში ბერნის უნივერსიტეტის ფიზიოლოგიური ქიმიის პროფესორი. 1891 წლიდან განაგებდა პეტერბურგის ექსპერიმენტული მედიცინის ინსტიტუტის ქმიმიურ განყოფილებას. სწავლობდა ორგანიზმში შარდოვანას სინთეზს, მიუთითა ღვიძლის როლზე ამ პროცესში და შეიმუშავა (ივანე პავლოვთან ერთად) ძუძუმწოვრების ორგანიზმში შარდოვანას სინთეზურად წარმოქმნის ერთ-ერთი თეორია. იკვლევდა ჰემოგლობინის არაცილოვან ნაწილს, დაადგინა ჰემის ქიმიური სტრუქტურა. 1897-1901 წლებში ლ. მარხლევსიკსთან ერთად გამოავლინა ჰემოგლობინისა და ქლოროფილის ქიმიური ნათესაობა.
გლახაკები

გლახაკები — საზოგადოების ფენა ფეოდალურ საქართველოში.

ფეოდალური ურთიერთობის ჩამოყალიბებასთან ერთად თავისუფალ მწარმოებელთა ფენა გლეხთა ან აზნაურთა რიგში გადადიოდა. თავისუფალი პირი, რომელმაც დაკარგა მიწა და იძულებული გახდა სხვისი მიწა დაემუშავებინა, პირად თავისუფლების დაკარგვის შიშით გამოეთიშა ფეოდალურ ურთიერთობას და მათხოვრობა დაიწყო. ბატონყმური ურთიერთობის განმტკიცებას თან სდევდა გლახაკების რაოდენობის ზრდაც. ბაგრატ კურაპალატმა საუკუნის ბოლოს დააწესა ე. წ. გლახაკთა ნაწილი – საგანგებო თანხა გლახაკთა დასახმარებლად. - საუკუნეებში იგი სახელმწიფო შემოსავლის ერთ მეათედს შეადგენდა. გარდა ამისა, გლახაკთა რჩენას ხმარდებოდა კერძო პირთა, მათ შორის მეფეთა, ქველმოქმედებით გაცემული თანხა. ცნობილია, რომ დავით აღმაშენებელმა საკუთარი სახსრებიდან მათთვის ოცდაოთხი ათასი დრაჰკანი გამოყო. გვიანდელ შუა საუკუნეებში დასუსტებული ცენტრალური ხელისუფლება გლახაკებზე ვეღარ ზრუნავდა.
გლობულარია

გლობულარია — გლობულარიასებრთა ოჯახის მცენარეთა გვარი. აერთიანებს 25-მდე სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია მწვანე კონცხის კუნძულებიდან დასავლეთი აზიამდე.

საქართველოში ამ გვარის მხოლოდ ერთი სახეობა იზრდება — ბეწვყვავილა გლობულარია . მისი 10–30 სმ სიმაღლის ღერო (ერთი ან მრავალი) მოფენილია დაკნინებული ფოთლებით, რომელთა უმეტესობა ღეროს ძირშია როზეტად თავმოყრილი. აქვს ცისფერი ყვავილი. საქართველოს ტერიტორიაზე გვხვდება იშვიათად შიდა ქართლში, კახეთსა და ქიზიყში. იზრდება ტყისპირა ჩამონაზვავზე, ნატყევარ მშრალ ფერდობზე დაბლობიდან მთის ზედა სარტყლამდე.
კარატე

კარატე იგივე კარატე დო — სპორტის სახეობა, რომელიც ყურადღებას ამახვილებს შეტევასა და სიმტკიცეზე.

კარატეს საფუძველი დაუდო რიუკიუს სამეფოში წარმოქმნილმა საბრძოლო ხელოვნებამ, რომელსაც ჰქვია „თე“, ანუ „ხელი“. განვითარების ისტორიაში კარატემ განიცადა ასევე კუნგ-ფუს, კერძოდ, ფუჯიანის თეთრი წეროს გავლენა. თანამედროვე კარატე უპირატესად ისეთ დარტყმით ხერხებს იყენებს, როგორიცაა მაგ. მოქაჩვა, წიხლის, იდაყვის და მუხლის დარტყმა, სხვადასხვაგვარი ღია ხელის ტექნიკა, მაგ. „დანისებური ხელი“. ისტორიულად და ასევე თანამედროვე სტილშიც ისწავლება დაჭიდების, სროლის, ბლოკირების, თავშეკავებების და სასიცოცხლო მნიშვნელობის დარტყმები.

კარატე იაპონიაში საუკუნის დასაწყისში შეიტანეს მიგრაციის დროს, მას შემდეგ, რაც 1879 წელს რიუკიუს სამეფო იაპონიას შეუერთდა და რიუკიუს მცხოვრებნი, განსაკუთრებით ოკინაველები ეძებდნენ სამუშაოს იაპონიაში. ტაიშოს ეპოქის შემდეგ კარატე იაპონიაში სისტემატიურად ისწავლებოდა. 1922 წელს იაპონიის განათლების სამინისტრომ ტოკიოში მიიწვია გიჩინ ფუნაკოში კარატეს აქციის ჩასატარებლად. 1924 წელს კეის უნივერსიტეტმა იაპონიის მთავარ უნივერსიტეტში კარატეს კლუბი ჩამოაყალიბა და 1932 წლისთვის, იაპონიის მთავარ უნივერსიტეტებს კარატეს კლუბები ჰქონდათ.

ამ ეპოქაში, როცა იაპონიის მილიტარიზმის ესკალაცია იგრძნობოდა, სახელი ჩინური ხელი ან ტუგლის ხელი შეიცვალა ცარიელი ხელით. იაპონურად ორივე გამოითქმება როგორც კარატე რათა მიანიშნოს, რომ იაპონელებს სურდათ საბრძოლო ფორმის შემუშავება იაპონურ სტილში.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ოკინავა გახდა მნიშვნელოვანი ადგილი შეერთებული შტატების სამხედრო ბაზისთვის და კარატე გახდა პოპულარული სამხედრო მოსამსახურეებს შორის.
კრიკეტი

კრიკეტი — ორ გუნდს შორის კრიკეტის ჩოგნითა და ბურთით თამაში. იგი წარმოიშვა საუკუნის ინგლისში და საუკუნეში ჩამოყალიბდა როგორც სპორტის ერთ-ერთი ეროვნული სახეობა. თამაში მიმდინარეობს ბალახიან მინდორზე, რომელსაც ელიფსის ფორმა აქვს. მოედნის შუაგულში არის მართკუთხედის ფორმის მიწის 20 მეტრიანი მოედანი, სიგანით 3 მეტრი. გუნდები მორიგეობით ისვრიან ბურთს და თამაშობენ მოედანზე. ისინი ცდილობენ კრიკეტის ჯოხის ბურთზე დარტყმით (ან მიწოდების დროს), მოაგროვონ ქულების მაქსიმალური რაოდენობა ან ხელი შეუშალონ მოწინააღმდეგეებს ქულების დაგროვებაში.

თამაშის მმართველი ორგანოა კრიკეტის საერთაშორისო საბჭო , რომელსაც ჰყავს 100-ზე მეტი წევრი, რომელთა სრულუფლებიანიანი თორმეტი წევრი თამაშობს ტესტ-მატჩებს. თამაშის წესები დაცულია კოდში, სახელად კრიკეტის წესები, რომელსაც ფლობს და აკონტროლებს მარილბონის კრიკეტის კლუბი ლონდონში. კრიკეტს ძირითადად თამაშობენ ინდოეთის ნახევარკუნძულზე, ავსტრალიაში, გაერთიანებულ სამეფოში, ირლანდიაში, სამხრეთ აფრიკასა და დასავლეთ ინდოეთში. მისი გლობალიზაცია მოხდა ბრიტანეთის იმპერიის გაფართოების თანადროულად და 21-ე საუკუნეშიც პოპულარულია.

ქალთა კრიკეტმა, რომელიც ორგანიზებულია ცალკე სათამაშოდ, ასევე მიაღწია საერთაშორისო სტანდარტებს. საერთაშორისო კრიკეტის სათამაშოდ ყველაზე წარმატებული მხარეა ავსტრალია. რომელმაც შვიდი ერთდღიანი საერთაშორისო ტურნირი მოიგო, მათ შორის ხუთი მსოფლიო თასი, ყველაზე მეტი, ვიდრე რომელიმე სხვა ქვეყანამ, და ყველაზე რეიტინგული სატესტო მხარე იყო, ვიდრე ნებისმიერ სხვა ქვეყანა.
აზერბაიჯანის უკიდურესი წერტილები

ამ სატიაში მოყვანილია აზერბაიჯანის უკიდურესი წერტილების ჩამონათვალი, რომლებიც ჩრდილოეთით, სამხრეთით, აღმოსავლეთითა და დასავლეთით მდებარეობს.

უკიდურესი წერიტილები
ჩრდილოეთი - ხაჩმაზის რაიონი 

სამხრეთი - ასტარა 

დასავლეთი - ყაზახი ; იუხარი-ასქიფარა 

აღმოსავლეთი - ჩილოვი, ბაქო 

ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა
ჩრდილოეთი - შარური ; ქარქი 

სამხრეთი - ორდუბადი 

დასავლეთი - სადარაკის რაიონი 

აღმოსავლეთი - ორდუბადი 

უკიდურესი სიგრე
უმაღლესი წერტილი - მთა ბაზარდუზუ (4466 მ)

უმდაბლესი წერტილი - კასპიის ზღვა (-28 მ)
აზერბაიჯანის მდინარეები

აზერბაიჯანში 8,400 მსხვილი და პატარა მდინარეა. მდინარეების მთლიანი სიგრძე დაახლოებით 45 000 კმ-ია. აზერბაიჯანის მდინარეები სამხრეთ კავკასიის დიდი მდინარეების შენაკადებს წარმოადგენენ - არაქსი და მტკვარი.

ქვეყნის ყველაზე დიდი მდინარეები
მტკვარი — ჩაედინება კასპიის ზღვაში
არაქსი — ჩაედინება მდინარე მტკვარში (მარჯვენა ნაკადში)
ალაზანი — ჩაედინება მინგეჩაურის წყალსაცავში
იორი — ჩაედინება მინგეჩაურის წყალსაცავში
ხრამი — ჩაედინება მდინარე მტკვარში
აღსთაფა (მდინარე) — ჩაედინება მდინარე მტკვარში
ქურექჩაი — ჩაედინება მდინარე მტკვარში
ჰექერიჩაი — ჩაედინება მდინარე მტკვარში
სამური — ჩაედინება კასპიის ზღვაში
ფირსაათი — ჩაედინება კასპიის ზღვაში
ბოლგარჩაი — ტბა მაჰმუდჭალა

აზერბაიჯანის ყველაზე გრძელი მდინარე მტკვარია, რომელიც სამი ქვეყნის ტერიტორიაზე მდებარეობს - საქართველო, აზერბაიჯანი, თურქეთი. აზერბაიჯანში მდინარე ერთვის კასპიის ზღვას.

მდინარე არაქსის სიგრძე 1072 კმ-ია.

სამური აზერბაიჯანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ყველაზე დიდი მდინარეა. იგი სათავეს იღებს დაღესტანის ტერიტორიაზე, 3600 მეტრის სიმაღლეზე და კასპიის ზღვისკენ მიედინება. მისი სიგრძე 216 კილომეტრია, აუზის ტერიტორია 4,4 ათასი კვადრატული კილომეტრია.

მდინარეების სია
დიდი სლემი (მრავალმნიშვნელოვანი)

დიდი სლემი შეიძლება აღნიშნავდეს:

დიდი სლემი (ჩოგბურთი) — ყოველწლიური, ყველაზე მნიშვნელოვანი და პრესტიჟული საჩოგბურთო ტურნირები;
დიდი სლემი (რაგბი) — ნაკრების მიერ ექვსი ერის ჩემპიონატის წაუგებლად მოგება;
დიდი სლემი (გოლფი) — მოთამაშის მიერ ერთი კალენდარული წლის განმავლობაში გოლფის ოთხი, ყოველწლიური და ყველაზე მნიშვნელოვანი ტურნირის მოგება;
არიფ ალვი

არიფ ალვი (დ. 29 ივლისი,1949, კარაჩი) — პაკისტანელი სახელმწიფო მოღვაწე, პოლიტიკოსი. პაკისტანის პრეზიდენტი 2018 წლის 9 სექტემბრიდან 2024 წლის 10 მარტამდე.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1949 წლის 29 ივლისს. არის ინფორმაცია, რომ მისი დაბადების თარიღია 1949 წლის აგვისტო, ასევე გვხვდება წყაროები, რომლებიც მის დაბადების წლად მიუთითებენ 1947 წელსაც.

მისი მამა ჰაბიბ-ურ-რეჰმან ელახი ალვი მუშაობდა დანტისტად ბრიტანეთის ინდოეთში, რომელიც ქვეყნის გაყოფის შემდეგ.

კარაჩიში საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ არიფ ალვი 1967 წელს გაემგზავრა ლაჰორში უმაღლესი განათლების მისაღებად. 1984 წელს მიიღო ორთოდონტიულ მეცნიერებათა მაგისტრის ხარისხი. დაბრუნდა პაკისტანში და დაიწყო სტომატოლოგად მუშაობა, ხოლო შემდეგ გახსნა საკუთარი სტომატოლოგიური კლინიკა .

პოლიტიკური კარიერა
არიფ ალვიმ თავისი პოლიტიკური კარიერა დაიწყო რელიგიური პარტიის რიგებიდან. სტომატოლოგიურ კლინიკაში სწავლის დროს აქტიურად მონაწილეობდა სტუდენტურ გაერთიანებებში. ამავე წლებში იგი აკრიტიკებდა მუჰამედ აიუბ ხანის სამხედრო რეჟიმს, მონაწილეობდა 1969 წლის ლაჰორის საპროტესტო აქციებში, სადაც ორჯერ დაიჭრა. მათგან ერთი ტყვია ამოუღეს ოპერაციის შედეგად, ხოლო მეორე ამჟამადაც მის ორგანიზმშია, გახდა პარტიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და მონაწილეობა მიიღო მისი წესდების შექმნაში. 2018 წელს კვლავ ეროვნულ ასამბლეაში აირჩიეს.

2018 წლის აგვისტოში პარტიამ წარადგინა პრეზიდენტობის კანდიდატად. 4 სექტემბერს კი 352 ხმით აირჩიეს ქვეყნის მე-13 პრეზიდენტად. არიფ ალვი გახდა მსოფლიოში მეორე სტომატოლოგი თურქმენეთის პრეზიდენტის გურბანგული ბერდიმუჰამედოვის შემდეგ, რომელმაც დაიკავა ქვეყნის მეთაურის თანამდებობა.
ბრაზილიის ეროვნული მუზეუმი

ბრაზილიის ეროვნული მუზეუმი — მუზეუმი და კვლევითი ცენტრი, რომელიც მდებარეობს კინტა-და-ბოა-ვისტას პარკში, რიო-დე-ჟანეიროში.

2018 წლის 2 სექტემბერს, დიდმა ხანძარმა მნიშვნელოვნად დაზიანა მუზეუმის შენობა და მთლიანად განადგურდა 20 მლნ ექსპონატი.

ისტორია
ეროვნული მუზეუმი 1818 წელს პორტუგალიის მეფის, ჟუან -ის (1769-1826) მიერ დაფუძნდა სამეფო მუზეუმის სახელით, რომლის მიზანი იყო ბრაზილიის სამეცნიერო კვლევების სტიმულირება, რომელიც მანამდე დიდი და ველური კოლონია იყო.
აზერბაიჯანის ენერგეტიკა

აზერბაიჯანის ენერგეტიკა — აზერბაიჯანის ენერგიისა და ელექტროენერგიის წარმოების, მოხმარებისა და ექსპორტისგან შედგება.

ნავთობი
აზერბაიჯანში ნავთობის დიდი რეზერვებია. რეგიონში ნავთობის საბადოების ექსპლუატაცია დაიწყო საუკუნის შუა რიცხვებში. 2015 წლის დასაწყისში ცნობილი ნავთობის ველების მოცულობამ 7 მილიარდ ბარელს მიაღწია.

1994 წელს, როდესაც „საუკუნის კონტრაქტი“ გაფორმდა, აზერბაიჯანის ნავთობის შესწავლილი რეზერვები შეადგენდა 511 მილიონი ტონას. 1996 წელს, ნავთობის რეზერვები ოფიციალური წყაროებით იყო შეფასებული 1,2 მილიარდ ბარელით. 2006 წლის ბოლოს ეს მაჩვენებლები 7 მილიარდი ბარელით გაიზარდა და 2016 წლის ბოლოსთვის, უკვე სტაბილურად, რეზერვები 7 მილიარდი ბარელი იყო. 2016 წლისთვის აზერბაიჯანის ნავთობის რეზერვები მთლიანი მსოფლიო რეზერვების 0.4%-ს შეადგენდა.

აზერი-ჩირაგ-გიუნაშლის ბლოკების ნავთობის რეზერვების შეფასებისას აღინიშნა, რომ ისინი 2 მილიარდი ტონა შეადგენენ, საიდანაც 1.2 მილიარდი ტონის ამოღებაა შესაძლებელი.

ნავთობის მოპოვება 2010 წლამდე იზრდებოდა. ნავთობის წარმოების მოცულობა იყო 1,023 ათასი ბარელი დღეში (50.8 მილიონი ტონა წელიწადში). 2010 წლიდან დაიწყო პროდუქციის შემცირება და 2016 წელს შეადგინა 826 ათასი ბარელი დღეში (41 მილიონი ტონა წელიწადში), რაც მსოფლიო პროდუქციის 0.9%-ს შეადგენს. 2010 წლიდან მოხმარებამ გაზრდა დაიწყო. 2014 წლიდან 2016 წლამდე სტაბილური მოხმარება შეადგენდა 99 ათას ბარელს დღეში (წელიწადში 4.6 მილიონი ტონა), რაც მსოფლიოში ნავთობპროდუქტების მთლიანი მოხმარების 0.1%-ს შეადგენდა.

ბუნებრივი აირი
2016 წლის დასაწყისში ცნობილი ბუნებრივი აირების ველების მოცულობამ 2.5 ტრილიონი კუბური მეტრი შეადგინა. 2011 წელს, მიღებულ იქნა დაახლოებით 17.66 მილიარდი კუბური მეტრი ბუნებრივი გაზი, 2015 წელს კი 29.74 მილიარდი კუბური მეტრი.

2016 წლის 10 მარტს, აზერბაიჯანის ენერგეტიკის მინისტრმა ნათიგ ალიევმა საჯაროდ განაცხადა, რომ ქვეყანას აქვს ნედლეულის საკმარისი რეზერვები ბუნებრივი გაზის მიწოდების უზრუნველსაყოფად სამხრეთი გაზის დერეფანში. პროექტის ძირითადი ეტაპი ევროპაში 10 მილიარდი კუბური მეტრი გაზის ყოველწლიური მიწოდებას ითვალისწინებს.

2007 წელს 11 მილიარდი კუბური მეტრი გაზი იქნა წარმოებული და წლიური ზრდა იყო 61%. 2016 წელს წარმოება 17,5 მილიარდი კუბური მეტრი იყო (15.7 მილიონი ტონა). 2005-2015 წლებში წარმოების ზრდა 13.2%-ს შეადგენდა. უმსხვილესი შაჰდენზის საველე რეზერვები შეადგენს 1.2 ტრილიონ კუბურ მეტრ გაზს.

ელექტროენერგია
2014 წელს ელექტროენერგიის წარმოების საერთო რაოდენობა იყო 24.73 მილიარდი კილოვატ საათი.

ყველაზე მძლავრი ჰიდროელექტრო სადგურებია: მინგეჩაურის ჰესი (402 მეგავატი), შამქორის ჰესი (380 მეგავატი), იენიქენდის ჰესი (150 მეგავატი) და სარსანგის ჰესი (50 მეგავატი). ქვეყნის მიერ განახლებადი ენერგიის სხვა წყაროები პრაქტიკულად არ გამოიყენება.

აზერბაიჯანში ელექტროენერგიის წარმოება 2006 წლიდან 2010 წლამდე დაეცა. 2010 წელს  კვლავ აღორძინდა და გაიზარდა. მოცემული ტენდენცია დღემდე გრძელდება.
აზერბაიჯანის წყალსაცავები

აზერბაიჯანში უმეტესწილად კლიმატი მშრალია. მშრალი კლიმატისთვის სარწყავი არეალის გაფართოების მიზნით და ყურძნისა და ბალახების წყლით უზრუნველსაყოფად შეიქმნა მრავალი მცირე და დიდი რეზერვუარი (წყალსაცავები, წყალმიმღები, წყლის ავზები). ქვეყანაში სულ 140 წყალსაცავია. მათი მთლიანი მოცულობა შეადგენს 21.5 კუბური კმ.

წყალსაცავები
მინგეჩაურის წყალსაცავი
რესპუბლიკის ყველაზე დიდი წყალსაცავი მინგეჩაურის წყალსაცავია. იგი ფუნქციონირებს 1953 წლიდან. მისი ფართობი 605 კმ², მოცულობა 16,1 კმ³, სიგრძე 70 კმ, სიგანე 18 კმ, საშუალო სიღრმე 27 მ, უდიდესი სიღრმე 75 მ. სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 83 მ. მისი შექმნის მიზანი იყო ენერგიის, სოფლის მეურნეობის, წყლის ტრანსპორტისა და წყალდიდობის რეგულირება და ლიკვიდაცია მდინარის ნაკადში.

შამქორის წყალსაცავი
შამქორის წყალსაცავი 1982 წელს მდინარე მტკვრის შამქორის მონაკვეთზე აშენდა. მისი ფართობი 116 კმ-ია. წყალსაცავის მთლიანი მოცულობა 2,677 მლნ. მ³, ხოლო წყლის მოქმედი მოცულობა 1425 მლნ. მ³. მინგეჩაურის წყალსაცავის შემდეგ კავკასიაში მეორე უდიდესი  წყალსაცავია. რეზერვუარში ნორმალური წყლის დონე 158 მეტრს შეადგენს, ხოლო ზედაპირის ტერიტორია 115 კმ².

იენიქენდის წყალსაცავი
იენიქენდის წყალსაცავი დიდი წყალსაცავია შამქორის რეგიონში. ეს არის კავკასიის სიდიდით მესამე რეზერვუარი. მისი საერთო ფართობი 23.2 კმ², წყლის მოცულობა წყალსაცავში შეადგენს 158 მილიონი მ³.

ვარვარას წყალსაცავი
ვარვარას წყალსაცავი მდებარეობს მინგეჩაურის წყალსაცავის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 20 კმ-ის დაშორებით. იგი აშენდა 1952 წელს. საერთო ფართი 22.5 კმ² , ხოლო რეზერვუარის მოცულობა 0.06 კმ³.

სარსანგის წყალსაცავი
სარსანგის წყალსაცავი აშენდა 1976 წელს მდინარე ტერტერზე. წყალსაცავს გააჩნია უმაღლესი კაშხალი. გახსნის დღიდან წყალსაცავმა სარწყავი წყალი 100,000 ჰა გაატარა ტერტერის, აღდამის, ბარდის, გორანბოის, იევლახისა და აღჯაბადის სასოფლო-სამეურნეო მიწებზე.

აღსთაფის წყალსაცავი
აღსთაფის წყალსაცავი დიდი წყალსაცავია ჩრდილო-დასავლეთ აზერბაიჯანში, აღსთაფის რეგიონში. წყალსაცავი აშენდა მდინარე აღსთაფაზე 1969 წელს. რეზერვუარის ტერიტორია 6.3 კმ². წყალსაცავის საერთო მოცულობა შეადგენს 120 მილიონ მ³. წყალსაცავზე აგებული ჰიდროელექტროსადგურის სიმაღლე 52 მ. წყალსაცავი უზრუნველყოფს 135 ჰა სარწყავი წყლით ყაზახს, შამქორსა და თოვუზს.

ჯეირანბათანის წყალსაცავი
ჯეირანბათანის წყალსაცავი აფშერონის რეგიონშია. იგი მდებარეობს ბაქოს და სუმგაითს შორის. აშენდა 1958 წელს, იმ მიზნით, რომ უზრუნველყოს სასმელი წყლით ბაქოსა და სუმგაითის მზარდი მოსახლეობა. საერთო ფართობი 13.9 კმ². წყლის მაქსიმალური სიღრმე 28.5 მ.

ზოღალავანის წყალსაცავი
წყალსაცავი მდებარეობს შემახის რაიონში. რეზერვუარი 1973 წელს აშენდა. 1990-იან წლებში ფინანსური სირთულეების გამო, რეზერვუარის მუშაობა არ იყო სათანადოდ შესრულებული და ობიექტები ცუდ მდგომარეობაში იყო. ზოგიერთი მექანიკური და ელექტროტექნიკა განადგურდა და ზოგიერთი მათგანი ტექნიკურად მოძველებული იყო. 2007 წელს მინისტრთა კაბინეტის განკარგულებით, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის აზერბაიჯანის მელიორაციისა და წყლის მართვის კომპანიის ინიციატივით დაიწყო ზოღალავანის წყალსაცავის სარემონტო სამუშაოები. 2012 წელს რეზერვუარი განახლებულ იქნა თანამედროვე მოთხოვნების შესაბამისად. კაშხლის სიმაღლე 26 მ, სიგრძე 560 მ, საერთო წყლის ავზი 3.8 მილიონი მ³.
აზერბაიჯანის ტყეები

აზერბაიჯანის მთელი ტერიტორიის 11.8% -ს უკავია ტყეს. რესპუბლიკის მთლიანი ტყის ფონდი შეადგენს 1213,7 ათასი ჰექტარს, მათ შორის ტყის საფარია - 1,021 ათასი ჰა. რესპუბლიკის სატყეო ფონდის 261 ათასი ჰა მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის კონტროლის ქვეშ იმყოფება.

მოკლე მიმოხილვა
- საუკუნეებში აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტერიტორიის ტყეების ფართობი მთლიანი ტერიტორიის 30-35% შეადგენდა. 1966 წლისთვის აზერბაიჯანში ტყეები ტერიტორიის დაახლოებით 11.5% იკავებდა. 2003 წელს შეიქმნა გარემოსდაცვითი მდგრადი სოციალურ-ეკონომიკური ტყეების ზრდისა და რეპროდუცირების განვითარების პროგრამა. ამ პროგრამის შედეგად ხუთი წლის განმავლობაში 70 000 ჰა რეკონსტრუქცია განხორციელდა.

აზერბაიჯანში ტყეების ჩამოყალიბებაში, აღმოსავლეთ წიფელი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს, რაც 32% შეადგენს, ჩვეულებრივი წიფელი კი - 24%. ეს არის ტყის ფორმირების ჯიშები. აზერბაიჯანულ ტყეებში ასევე იზრდება ღვია, კავკასიის ხურმა, მურყანი, ალვის ხე, წაბლი, კაკალი და ა.შ.

მაღალმთიან რაიონში ხეების საშუალო ასაკი 80-86 წელია, ხოლო ქვედა ნაწილში - 40-60 წელი.

ტყის ფაუნა
აზერბაიჯანში ტყეები მდიდარია ბიოლოგიური მრავალფეროვნებით. ტყის ფაუნაში შედის ძუძუმწოვართა 97 სახეობა, 357 სახეობის ფრინველი, 67 სახეობის ქვეწარმავალი და ამფიბია, 97 სახეობის თევზი და 15,000 სახეობის უხერხემლო.

ტყის მასივის 11.2% იზრდება ახალგაზრდა ტყეები, ხოლო 63,3% შეადგენს შუა ასაკის ტყეებს.

ამჟამად, ეროვნულ პარკებში, ბუნებრივ რეზერვაციის სისტემა მოქმედებს. მათ შორის: გირგანის ეროვნული პარკი, რომელიც მდებარეობს ლენქორანისა და ასტარის რაიონებში. მისი ფართობია 21,435 ჰა. რესპუბლიკის „წითელ წიგნში“ შეყვანილია 108 სახეობის ცხოველი.