ვიკინგების ეპოქა ესტონეთში

ვიკინგების ეპოქა ესტონეთში იყო ვიკინგების ეპოქის ნაწილი (ახ. წ. 793-1066 წწ.) და პერიოდი ესტონეთის ისტორიაში. ის არ იყო ერთიანი ქვეყანა და ძველი ესტონეთის ტერიტორია დაყოფილი იყო მეჩხრად დაკავშირებულ რეგიონებს შორის. მას წინ უძღოდა ბრინჯაოს და ადრეული რკინის ხანები ესტონეთში, რომლის დროსაც აგრარული საზოგადოება განვითარდა, ისევე, როგორც მიგრაციის პერიოდი (ახ. წ. 450-550 წწ.), ვიკინგამდელი ეპოქა (ახ. წ. 550-800 წწ.) და თავად ვიკინგების ეპოქა, რომელიც გრძელდებოდა ახ. წ. 800-1050 წლებში. ჩრდილოეთ და დასავლეთ ესტონეთის ადგილები მიეკუთვნებოდა სკანდინავიურ კულტურას ვიკინგების ეპოქის დროს. საარემაას სანაპიროზე კი არსებობდა ბევრი გვიანდელი წინაისტორიული და შუა საუკუნეების საპორტო ადგილები, მაგრამ არცერთი მათგანი არ იყო იმდენად დიდი, რომ საერთაშორისო სავაჭრო ცენტრად ყოფილიყო გამოსადეგი.

წერილობითი წყაროები
საქსონ გრამატიკოსი აღწერს ესტონეთის მაცხოვრებლებს და კურონელებს, რომლებიც მონაწილეობდნენ ბრავალას ბრძოლაში, შვედების მხარეს და დანიელების წინააღმდეგ. ამ უკანასკნელებს კი დახმარებას უწევდნენ ლივონიელები და პომერანიას ვენდები. ბალტიისპირეთის ტომების - ე.ი. ლატვიელების და ლიეტუველების მონაწილეობა ბრძოლაში - არ არის საქსონის მიერ აღწერილი.

სნორი სტურლუსონი თავის ინგლინგას საგაში მოგვითხრობს, თუ როგორ ებრძოდნენ ესტონეთიდან წამოსულ მეკობრეებს შვედების მეფე ინგვარი (მე-7 საუკუნე), მისი ვაჟი ოსტენი და დიდი მეომარი, რომელიც იძულებული იყო ემორიგევა მისი სამეფოს ნაპირებზე. საგა გვიყვება შვედების მეფე ინგვარის ესტონეთში შეჭრაზე, სადაც ის დამარცხდა ურიცხვი ჯარით მოსულ ესტლანდიელ მამაკაცებთან ბრძოლაში. ბრძოლის შემდეგ, მეფე ინგვარი დაკრძალეს ესტონეთში ზღვის სანაპიროსთან ახლოს, ხოლო თავად შვედები კი სახლში დაბრუნდნენ.

ჰეიმსკრინგლას საგების თანახმად, ახ. წ. 967 წელს ნორვეგიელმა დედოფალმა ასტრიდმა, თავის შვილთან, ნორვეგიის მომავალ მეფე ოლაფ ტრიგვასონთან ერთად სამშობლო მიატოვა და გაიქცა ნოვგოროდში, სადაც მისი ძმა სიგურდი იკავებდა საპატიო ადგილს პრინც ვლადიმირის სასამართლოში. მათი მოგზაურობის დროს, "ესტონელმა ვიკინგებმა" დაარბიეს გემი, დახოცეს ეკიპაჟის რამდენიმე წევრი და ტყვედ წაიყვანეს დანარჩენები. 6 წლის შემდეგ, როცა სიგურდ ეირიკსონი მიემგზავრებოდა ესტონეთში ვალდემარის სახელით გადასახადების ასაკრეფად, მან საარემაას ბაზარში შენიშნა ოლაფი და გადაიხადა გამოსასყიდი მის გასათავისუფლებლად.

ესტონელ და ისლანდიელ ვიკინგებს შორის საარემაას ბრძოლა, რომელიც მოხდა ახ. წ. 972 წელს, აღწერილია ნიალის საგაში.

დაახლოებით 1008 წელს, ოლაფ ჰარალდსონი, ნორვეგიის მომდევნო მეფე, ჩავიდა საარემააში. გაკვირვებული ადგილობრივი მაცხოვრებლები თავდაპირველად შეეცადნენ მოლაპარაკებები გაემართათ იმ მოთხოვნებთან დაკავშირებით, რაც მეფესა და მის ხალხს ჰქონდათ, მაგრამ შემდეგ, შეკრიბეს ჯარი და წინააღმდეგობა გაუწიეს მათ. მიუხედავად ამისა, ოლაფმა (რომელიც 12 ან 13 წლის იყო იმ დროს) მოიგო ბრძოლა.

დაახლოებით 1030 წელს, შვედი ვიკინგების მეთაური, სახელად ფრეიგეირი, შესაძლოა, დაიღუპა საარემაასთან გამართულ ბრძოლაში.

1219 წლის ზამთარში საარემააში შეიჭრნენ ძველი ლიეტუველები, რომლებმაც დაარბიეს და გაძარცვეს მისი მაცხოვრებლები, ნადავლის, საქონლისა და მონების წასაყვანად. ისტორიული გარითმული წყაროების მიხედვით:"თავისი სიმამაცით მოტყუებულებმა / გაიარეს მთელი ქვეყანა [. . . ] / ყველა გზა და, ასევე, ბილიკი / სისხლით იყო დაფარული [. . . ] / მათ ასწავლეს ხალხს, როგორ უნდა დაიხოცნონ / კაცებიც და ქალებიც / თუ გაქცევა ვერ მოხერხდა.""ლივონიური ქრონიკა" აღწერს ესტონეთის მაცხოვრებლებს, რომლებიც იყენებდნენ ორი სახის გემს - პირატიკას და ლიბურნას. აქედან პირველი იყო საბრძოლო, ხოლო მეორე - უმთავრესად სავაჭრო გემი. პირატიკას შეეძლო დაახლოებით 30 კაცის გადაყვანა და ჰქონდა დრაკონის ან გველის თავის ფორმის მაღალი ფრთა და ოთხკუთხა იალქანი.

ეკონომიკა
ვიკინგების ეპოქაში, ესტონეთიდან ყველაზე მნიშვნელოვანი საექსპორტო მასალა იყო რკინა. ესტონეთში რკინის ნედლი მასალა, ჭაობის რკინის ფორმით, მოიპოვება რამდენიმე ადგილას. ნავარაუდებია, რომ ესტონეთიდან რკინის ექსპორტი დაიწყო რკინის ხანის ფინალურ სტადიამდე.

2008 და 2010 წლებში, კლინკერის მეთოდით აშენებული ორი სკანდინავიური წარმოშობის გემი აღმოაჩინეს საარემააზე მდებარე სოფელ სალმესთან ახლოს. მათ უწოდებდნენ "სალმეს გემებს" და ორივე მათგანი გამოიყენებოდა გემების დასამარხად დაახლოებით ახ. წ. 700-750 წლებში, ნორდიკულ რკინის ხანაში. ასევე, ამ გემებში შემორჩენილია ბრძოლაში დაღუპული 40-ზე მეტი მეომრის ნეშტი, ისევე, როგორც უამრავი იარაღი და სხვა არტეფაქტები.

ესტონეთში ვიკინგების ეპოქის დროს, ესტონეთის ტერიტორია დაყოფილი იყო ორ განსხვავებულ კულტურულ სივრცედ - ჩრდილო-დასავლეთ ესტონეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ესტონეთი. ჩრდილოეთი და დასავლეთი ესტონეთი (მათ შორის, ოსელი), რომელიც წარმოადგენდა მთელი ესტონეთის 2/3 ნაწილს, მჭიდროდ იყო დასახლებული და მიიჩნევა სკანდინავიური კულტურის კერად.

მოსახლეობა
გვიანდელ რკინის ხანაში, ახ. წ. 1100 წელს, ძველი ესტონეთის მოსახლეობა შეადგენდა დაახლოებით 150 000-დან 180 000 ადამიანს. შესაბამისად, 5-ჯერ მეტად გაიზარდა მოსახლეობა ახ. წ. 400 წლის შემდეგ, ანუ რომაული რკინის ხანის დროს, როცა ამ ადგილებში მიახლოებით 30 000 ადამიანი ცხოვრობდა.

ითვლებოდა, რომ ფინური ტომები მიახლოებით ახ. წ. 1000 წელს ცხოვრობდნენ ესტონეთის თითქმის ყველა მხარეში, კერძოდ, ჩრდილოეთ, დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილებში. ასევე, მინიშნებულია, რომ ნორდიკული დასახლებები არსებობდა ჰარჯუმააში მე-11 საუკუნეში.

ვიკინგების ეპოქის მაცხოვრებლები დანახული არიან, როგორც თანამედროვე ესტონელების პირდაპირი შთამომავლები. არქეოლოგმა ანდრეს ტვაურიმ ამ საკითხზე კომენტარი გააკეთა:
"მე დარწმუნებული ვარ, რომ თანამედროვე ესტონური ეროვნული იდენტობა არის მე-18 და მე-19 საუკუნეების მოვლენებისა და იდეოლოგიების პროდუქტი. ამავე დროს, ეჭვგარეშეა, რომ ხალხი, რომელიც სახლობდა ესტონეთში პირველი ათასწლეულის მეორე ნახევარში, თანამედროვე ესტონელების პირდაპირი წინაპარია."

- ანდრეს ტვაური, ( 2012)

კულტურა
ვიკინგების ეპოქის დროს, ესტონეთის ტერიტორია დაყოფილი იყო ორ განსხვავებულ კულტურულ სივრცედ - ჩრდილოეთი და სამხრეთი ესტონეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი ესტონეთი. საარემაას ისტორიული ტერმინი, დღევანდელისგან განსხვავებით, მოიცავდა დასავლეთ ესტონეთის ყველა და არა მხოლოდ ერთ კუნძულს.

არქიტექტურა
ესტონეთში არის 41 ცნობილი ციხესიმაგრე, რომელთაგან 37 აშენებულია ან მათ იყენებდნენ პირველი ათასწლეულის მეორე ნახევარში, ვიკინგებამდელ და ვიკინგების ეპოქის დროს. ჩრდილოეთ-დასავლეთ ესტონეთში, ყველაზე გულდასმით შესწავლილი ციხესიმაგრე, რომელსაც იყენებდნენ ვიკინგების ეპოქის დროს, არის ირუს ციხესიმაგრე. ესტონეთში ვიკინგების ეპოქის დაწყების დრო ციხესიმაგრის ყველაზე აქტიური პერიოდია. ციხესიმაგრეებს თავდაპირველად აშენებდნენ ხისა და ქვიშისგან, ხოლო მოგვიანებით ისინი შეცვალა დიდი ზომის ქვის ბურჯებმა.

ვიკინგების ეპოქის ესტონეთის ტერიტორიები ციხესიმაგრეებით
ვიკინგების ეპოქის ღირსშესანიშნაობების სია
ირუს გორაკის ციხესიმაგრე.
მერდის გორაკის ციხესიმაგრე.
ტრუუტას ნაჰალიინის გორაკის ციხესიმაგრე.
აკრე კივივარეს დასახლება.
კორისტა ლინნამაგი, პოლვა.
ტბა ვალგჯარვის დასახლება, კოორკულა.
ლაჰეპერას სამარხი, აღმოსავლეთ ესტონეთი.
კეავას გორაკის ციხესიმაგრე.
იაგალა-ჯოა .

გარდამავალი პერიოდი
ესტონეთში ვიკინგების ეპოქის დასასრული არქეოლოგიურ წყაროებში შემდეგი მოვლენებით არის განსაზღვრული: