ანზენის ბრძოლა

ანზენის ბრძოლა (ასევე დაზიმონის ბრძოლა) — არაბულ-ბიზანტიური ომების მნიშვნელოვანი ბრძოლა, რომელიც 838 წლის 22 ივლისს გაიმართა ბიზანტიის იმპერიის ძალებსა და გენერალ აფშინის მეთაურობით აბასიანთა სახალიფოს არმიას შორის. ბრძოლა არაბული ძალების გამარჯვებით დასრულდა და 838 წლის კამპანიის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ეპიზოდად იქცა.

ანზენის ბრძოლა ბიზანტიის იმპერიის ერთ-ერთ უდიდეს დამარცხებად ითვლება. მან აჩვენა აღმოსავლეთის არმიების მობილური კავალერიისა და ცხენოსანი მშვილდოსნების ეფექტურობა, ასევე ბიზანტიური არმიის დაუცველობა სარდლობის ცუდი კოორდინაციის მიმართ. ბრძოლამ მნიშვნელოვანი ეტაპი აღნიშნა არაბულ-ბიზანტიურ კონფლიქტში და წინ უძღოდა ამორიუმის დაცემას, რომელიც მაკედონიისა და ამორიუმის პერიოდებში იმპერიისთვის ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე დარტყმა იყო.

ისტორია
829 წელს ტახტზე ასვლის შემდეგ, იმპერატორმა თეოფილემ არაბების წინააღმდეგ წარმატებული კამპანიებით დინასტიის ავტორიტეტის გაძლიერება სცადა. 837 წელს ბიზანტიის არმიამ ზემო ევფრატის რეგიონში შეტევები დაიწყო და რამდენიმე ქალაქი, მათ შორის სოზოპეტრა და არსამოსატა, დაიპყრო. საპასუხოდ, ხალიფა ალ-მუთასიმმა ბიზანტიელების წინააღმდეგ მასშტაბური ექსპედიცია მოაწყო. კამპანიის მთავარი მიზნები იყო ანკირა და ამორიუმის დაპყრობა.

სახალიფოს არმია ორ ნაწილად გაიყო. ჩრდილოეთის არმია, აფშინის მეთაურობით, სომხეთში გადავიდა, ხოლო ხალიფას მეთაურობით მთავარი ძალა კილიკიის კარიბჭეზე გადიოდა. თეოფილემ გადაწყვიტა, აფშინის არმიაზე თავდასხმა, სანამ ის მტრის ძალებს შეუერთდებოდა. 838 წლის ივლისისთვის ბიზანტიური არმია დაზიმონის ველზე იყო კონცენტრირებული. წყაროები ჯარების რაოდენობას განსხვავებულად აღწერს. თანამედროვე შეფასებებით ვარაუდობენ, რომ ორივე მხარეს მნიშვნელოვანი ძალები იყო, მათ შორის მძიმე ქვეითი ჯარი, კავალერია და დაქირავებული ჯარისკაცები.

სპარსელთა და ხურამიტთა რაზმებს მეთაურობდნენ მანუილ სომეხი და თეოფობი, რომლებიც მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ ბიზანტიის არმიაში.

21 ივლისს ბიზანტიელებმა ანზენის მთაზე ხელსაყრელი პოზიცია დაიკავეს. ზოგიერთი მეთაურის მიერ ღამის შეტევის დაწყების წინადადების მიუხედავად, თეოფილემ შეტევა მომდევნო დილამდე გადადო. ბრძოლის საწყის ეტაპზე ბიზანტიურმა ძალებმა წარმატებას მიაღწიეს და აფშინის არმიის ერთ-ერთი ფრთა უკან დახიეს. თუმცა, ბრძოლის მიმდინარეობა არაბული კავალერიის, განსაკუთრებით კი მაღალმობილური თურქი ცხენოსანი მშვილდოსნების კონტრშეტევის შემდეგ შეიცვალა. დამატებითი გართულებები გამოიწვია იმპერატორის დროებითმა არყოფნამ ბრძოლის ხაზისგან, როდესაც ის ფრონტის ერთ-ერთი ხაზისკენ მიემართებოდა. ბიზანტიელებში თეოფილეს გარდაცვალების შესახებ ჭორები გავრცელდა, რამაც დაბნეულობა და ზოგიერთი ჯარის უკან დახევა გამოიწვია. იმპერატორი და მისი მცველები მაღალმთიან ადგილას ალყაში მოხვდნენ. ქრონიკების თანახმად, სიტუაცია გადაარჩინეს მანუილ სომეხმა და თეოფობმა, რომლებმაც მოახერხეს გარღვევის ორგანიზება.

ანზენთან დამარცხებამ სერიოზულად შეასუსტა მცირე აზიის დაცვა. მალევე არაბულმა ძალებმა დაიკავეს და გაძარცვეს ანკირა, შემდეგ კი ალყა შემოარტყეს ამორიუმს. ქალაქის დაცემის შემდეგ, მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი დაიღუპა ან ტყვედ ჩავარდა. სამხედრო დამარცხებამ ბიზანტიაში შიდა კრიზისი გამოიწვია. იმპერატორის გარდაცვალების შესახებ ჭორებმა ხელი შეუწყო პოლიტიკური არასტაბილურობის ზრდასა და გააძლიერა ოპოზიციური ჯგუფების პოზიცია. ამ პერიოდში თეოფობის მომხრეებმა ის იმპერატორად გამოაცხადეს. 838 წლის კამპანიის წარუმატებლობამ ასევე შეარყია თეოფილეს მიერ მხარდაჭერილი ხატმებრძოლი პოლიტიკის პრესტიჟი.