ფრანს ემილ სილანპაა

ფრანს ემილ სილანპაა ( დ. 16 სექტემბერი, 1888, ჰამენკურუ — გ. 3 ივნისი, 1964) — ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და ერთადერთი ფინელი მწერალი, რომელმაც შეძლო 1939 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატობა ლიტერატურის დარგში, მისი ,,ღრმა ჩანაფიქრისა და დახვეწილი მხატვრული სტილისათვის, რომლითაც იგი საკუთარი სამშობლოს ბუნებასა და ხალხის ცხოვრებას ორმხრივი დამოკიდებულებით აღწერს".

ადრეული წლები
ფრანს ემილ სილანპაა დაიბადა ჰამენკუში, ფერმერი გლეხის ოჯახში. სილანპაას ოჯახმა, როგორც ყველა ახალდასახლებულმა მოსახლემ, ყველანაირი გასაჭირი გამოიარა. ყინვა მოსავალს უნადგურებდათ, ფერმის ცხოველები და არა მარტო ცხოველები, მათი შვილებიც კი ვერ უძლებდნენ ამ გასაჭირს და იღუპებოდნენ, სანამ მხოლოდ პატარა ფრანსი არ შემორჩა მთელ შთამომავლობაში.

ფრანსის მამა ფიქრობდა, რომ ბიჭს სრულყოფილი განათლება უნდა მიეღო და მიუხედავად ოჯახის სიდუხჭირისა, ფრანსის სასწავლებლად მიბარება, ქალაქ ტამპერეს სკოლაში გადაწყვიტა. ხუთი წლის განმავლობაში მისი მშობლები აუტანელი გასაჭირის ხარჯზე, ცდილობდნენ ფრანსის სკოლაში შენარჩუნებას. სკოლა წარმატებით დაასრულა და სწავლის გასაგრძელებლად ბიოლოგია აირჩია. იგი გულმოდგინედ სწავლობდა, იკვლევდა, მიკროსკოპის ქვეშ აკვირდებოდა ორგანიზმებს და მისი მოძღვრის, ჰენრიკ ლიჯერუსის წყალობით, 1908 წელს ჩაირიცხა ჰელსინკის უნივერსიტეტში, მედიცინის განხრით. ერთ დილას აღმოაჩინა, რომ მისი სტუდენტური წლები დასრულდა და სახლში დაბრუნების დრო დადგა.

კარიერა
ხუთი წლის შემდეგ, 1913 წელს ფრანსი ბრუნდება თავის მშობლიურ სოფელში და ხვდება მშობლები, რომლებიც იმაზე დიდი გაჭირვებაში ცხოვრობდნენ, ვიდრე ოდესმე. ფრანსი თავს უძღვნის მისი შემოქმედების განვითარებას, წერის სტილის დახვეწით.

1914 წელს იწყებს სტატიების წერას ცნობილი ფინური გაზეთისათვის, თუმცა იმედი არ აქვს, რომ ეს მას წარმატებას მოუტანს. იმ დროში, წარმატების მისაღწევად საჭირო იყო ეწერა მოკლე ისტორიები, რომლებიც პირველი წაკითხვისთანავე გულს აუჩქარებდა მკითხველს. გავიდა რამდენიმე თვე და მისი ნაწერები გაზეთის პირველ გვერდებზე გამოჩნდა. ერთ დღესაც უჩვეულო რამ მოხდა, ფრანსს ცნობილი გამომცემელი დაუკავშირდა და შესთავაზა მისი ნაწერების ერთ წიგნად გამოცემა. ამ მოვლენებმა ფრანსს მშვიდად მუშაობის საშუალება მისცა.

სილანპაა პრინციპულად გმობდა ყველანაირ ძალადობას და სჯეროდა სამეცნიერო ოპტიმიზმის. მის შემოქმედებაში გამოსახულია გლეხური ოჯახების ყოველდღიური ცხოვრება და მათი განსაკუთრებული დამოკიდებულება მიწათმოქმედებისადმი.

1919 წლის ნოველა (მდაბალთა სამკვიდრებელი), წარმოგვიდგენს ფინეთის სამოქალაქო ომის მიზეზებს და მიუხედავად მისი ობიექტურობისა, ამავე დროს საკამათოცაა. ფრანსის პირველი დიდტანიანი ნაწარმოების გამოძახილი იყო ალბათ ის, რომ 1920 წელს მთავრობამ მწერალს სამუდამო სტიპენდია დაუნიშნა.

1931 წელს, სილანპაამ მოიპოვა საერთაშორისო აღიარება მისი ნოველის, (დამლაგებელი სილჯა) მეშვეობით.

1939 წელს, დაჯილდოვდა ნობელის პრემიით ლიტერატურის დარგში. პრიზის მიღებიდან რამდენიმე დღის შემდეგ, შეწყდა მოლაპარაკებები ფინეთსა და საბჭოთა კავშირს შორის და დაიწყო ზამთრის ომი. სილანპაამ დახმარების მიზნით, გადაადნო მიღებული ოქროს მედალი და აღებული თანხა სამხედრო ძალისხმევის გაუმჯობესებისთვის გაიღო.

ამავე წელს პნევმონიით დაიღუპა მისი პირველი მეუღლე სიგრიდი, რომელთანაც ფრანსს რვა შვილი დარჩა. ცოტა ხნის შემდეგ იგი დაქორწინდა მის მდივან ანა ჰერტნზენზე და გაემგზავრა სტოკჰოლმში ნობელის პრემიის მისაღებად.

1941 წელს ფრანსი და ანა განქორწინდნენ. მის ალკოჰოლიზმსა და სხვა დაავადებებს ჰოსპიტალური მკურნალობა დასჭირდა. 1943 წელს სილანპაა უბრუნდება საჯარო ცხოვრებას, წვერიანი მოხუცი ,,ბაბუა სილანპაასსახელით. მისი რადიო გამოსვლები, განსაკუთრებით კი ტრადიციული ლაპარაკი შობის წინა დღეზე, დიდი პოპულარობით სარგებლობდა 1945 წლიდან 1963 წლამდე.

ასტეროიდი 1446 , აღმოჩენილი იქნა 1938 წლის 26 იანვარს, ცნობილი ფინელი ასტრონომის (იურიუ ვაისალა)-ს მიერ და სახელი, სწორედ სილანპაას პატივსაცემად ეწოდა.

ფრანსის გვარი უწინ ,,კოსკინენი" იყო, ხოლო შემდეგ შეიცვალა ,,სილანპაად". მისი ნაშრომები თორმეტ ნაწილად გამოქვეყნდა 1932-დან 1948 წლამდე.

სიყვარული
ერთხელ, მიყრუებული სოფლის ცეკვის საღამოზე, ფრანსი შეხვდა ჩვიდმეტი წლის მორცხვ გოგონას, რომელსაც ღრმად სჯეროდა, რომ ცეკვა არ შეეძლო. სილანპაამ არ დააყოვნა და გოგონა უჩვეულო სერიოზულობით საცეკვაოდ გაიწვია. მცდელობა წარმატებული გამოდგა და სწორედ ამ გაბედულმა ქმედებამ დაუდო სათავე 25 წლიან სასიყვარულო საგას. ფრანსს სიგრიდ მარია სოლომაკიზთან რვა შვილი ეყოლა. მათი ბედნიერება 1939 წლის აპრილის ერთ დილას დასრულდა, როდესაც სიგრიდი პნევმონიით გარდაიცვალა.

ამავე წლის ნოემბერში, უკვე დაქვრივებულ ფრანსს, რომელმაც ექვსი თვის უკან უდიდესი ტკივილი განიცადა, ჰელსინკის იმ დროინდელმა მერმა შესთავაზა ანა არმია ვონ ჰერტზენის ცოლად შერთვა. სილანპაა დათანხმდა შემოთავაზებას. არც ანას პასუხი ყოფილა უარყოფითი, თუმცა ქორწინება უიღბლო აღმოჩნდა და პრემიის მიღებიდან 2 წლის შემდეგ, ფრანსი და ანა განქორწინდნენ.

გარდაცვალება
ფრანს სილანპაა გარდაიცვალა 1964 წლის 3 ივნისს, 75 წლის ასაკში.