iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დისპარეუნია

დისპარეუნია — მტკივნეული სქესობრივი აქტი, რომელსაც სამედიცინო ან ფსიქოლოგიური მიზეზები იწვევს.

ტკივილი ყველაზე ხშირად შეიძლება იყოს გენიტალიის გარეგან ზედაპირზე ან მენჯის სიღრმეში, საშვილოსნოს ყელზე ძლიერად მიწოლის შემთხვევაში. სამედიცინო თვალსაზრისით, დისპარეუნია მენჯის ფსკერის დისფუნქციაა და ცხოვრების რაღაც ეტაპზე ზრდასრული ქალების 53%-ს აწუხებს, თუმცა სავარაუდოა, რომ ეს რიცხვი უფრო დიდი იყოს.

სქესობრივი აქტის დროს ტკივილი შეიძლება უამრავმა ფიზიკურმა, ფსიქოლოგიურმა, სოციალურმა თუ ურთიერთობასთან დაკავშირებულმა მიზეზმა გამოიწვიოს. როგორც წესი, დისპარეუნიას რამდენიმე მიზეზი ერთდროულად იწვევს. ტკივილმა შეიძლება იმოქმედოს ვულვის ან ვაგინის მცირე ნაწილზე, ან იყოს მთელ ზედაპირზე. ტკივილის გამომწვევი მიზეზის იდენტიფიცირებისთის მნიშვნელოვანია მისი ხანგრძლივობის, მდებარეობისა და ტიპის დადგენა. ტკივილი შეიძლება იყოს შეძენილი ან თანდაყოლილი. დისპარეუნიის სიმპტომები ასევე შეიძლება გამოვლინდეს მენოპაუზის შემდეგ. მკურნალობა ინიშნება გამომწვევი მიზეზის შესაბამისად.
ალექსანდრე კაველაძე

ალექსანდრე კაველაძე (დ. 18 აგვისტო, 1950, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი, ალერგოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი, სამედიცინო ბიოტექნოლოგიის ინსტიტუტის წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი.
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი 1973 წელს. ავტორია 36 სამეცნიერო ნაშრომის, რომლებიც ეხება ალერგიულ დაავადებათა დიაგნოსტიკას და პათოგენეზის მკურნალობას. გამოქვეყნებული აქვს ერთი მონოგრაფია — „კვებითი ალერგია“ (1977).
მარტაბანის ყურე

მარტაბანის ყურე (ასევე ცნობილი როგორც მოუტამის ყურე) ― ყურე ანდამანის ზღვაში, ბირმის სამხრეთ ნაწილში. ყურეს სახელი ეწოდა ბირმის საპორტო ქალაქის, მოუტამას (წარსულში ცნობილი როგორც მარტაბანი), შესაბამისად. ყურეში მდინარეები: სიტაუნი, სალუინი და იანგონი ჩაედინება.

მარტაბანის ყურის სანაპირო ტალღებითაა გამორჩეული. მათი სიმაღლე 4-7 მეტრია. ყველაზე მაღალი ტალღები ყურის დასავლეთ ნაწილშია გაბატონებული. ყურე სახეობათა მრავალფეროვნებით გამოირჩევა, განსაკუთრებით, ზოლიან ვეშაპისებრთა სახეობებით.

2008 წელს რეგიონში ნავთობის რეზერვები აღმოაჩინეს. 2014 წლიდან ნავთობის მოპოვება ზავტიკას განვითარების პროექტის ფარგლებში დაიწყო, რომელიც ამერიკული, ბრიტანული, ფრანგული, ჩინური, ტაილანდური, ინდონეზიური და ინდური ნავთობკომპანიების საერთაშორისო კონსორციუმს წარმოადგენს. ნავთობს 6, 9 და 11 განყოფილებებში მოიპოვებენ.
ალექსანდრა ხავთასი

ალექსანდრა ხავთასი (დ. 14 ივლისი, 1922, თბილისი — გ. თებერვალი, 2007) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი, ნევროპათოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

1949 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1950–1953 წლებში გაიარა კლინიკური ორდინატურის კურსი ნერვულ სნეულებათა კათედრაზე. 1954 წლიდან იუო შრომის ჰიგიენისა და პროფესიულ დაავადებათა სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის უმცროსი და უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, ნევროლოგიური განყოფილების ხელმძღვანელი, დირექტორის მოადგილე სამკურნალო დარგში. ავტორია 50 სამეცნიერო ნაშრომისა პროფესიული პათოლიგიის აქტუალურ საკითხებზე.
ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი

ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი — საქართველოს სახელმწიფო ჯილდო, რომელსაც გასცემს საქართველოს პრეზიდენტი. შემოღებულია 2009 წლის 31 ივლისს. ენიჭება კულტურის, განათლების, მეცნიერების, ხელოვნების, სპორტისა და სხვა დარგის გამოჩენილ მოღვაწეებს საზოგადოებრივი ცხოვრების შესაბამის სფეროში გამორჩეული მიღწევებისათვის და საქართველოს წინაშე აღმატებული ღვაწლისათვის.

აღწერა
ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი არის ოქროსფერი ვარსკვლავი. ორდენის ავერსზე დიდ ვარსკვლავში არის თეთრი მინანქარი წითელი კონტურით, ბოლოები აქვს ოქროსფერი. ვარსკვლავის ფონი არის გაფორმებული დამუშავებული ოქროსფერი ორნამენტებით. ცენტრში, ოქროსფერ ფონზე გამოსახულია პრეზიდენტის რეზიდენცია, ზევიდან რელიეფურად (ამოწეული) — საქართველოს გერბი. ორდენს მეორე მხრიდან აქვს სამაგრი.

ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი და მისი ესკიზი დამზადებულია ლიეტუვის ზარაფხანაში.
2013 — სულ დაჯილდოვდა 154 პირი, მათ შორის: აკაკი ბობოხიძე, ვიტალი კლიჩკო, ზაალ უდუმაშვილი, აკაკი გოგიჩაიშვილი, გიორგი ლიფონავა, პავლე კუბლაშვილი, ნიკა ტაბატაძე, დავით კიკალიშვილი, ზურაბ ჭიაბერაშვილი, ელდარ შენგელაია, ნათია ბანძელაძე, ირმა ნადირაშვილი, ზაალ სამადაშვილი, ნიკა გვარამია, დავით კირკიტაძე, ბაიარ შაჰინი, ალექსანდრე ლუკაშენკო, ვიქტორ იანუკოვიჩი, სერჟ სარგსიანი, ალმაზბეკ ატამბაევი, ისლამ ქარიმოვი, მეჰრიბან ალიევა, დონალდ ტუსკი, მანანა მანჯგალაძე, ზურაბ დარჩიაშვილი, იაკობ ზაქარეიშვილი, გიორგი ტუღუში, შოთა მალაშხია, გიორგი კარბელაშვილი, გიორგი კანდელაკი, თამაზ ვაშაყმაძე , ალექსანდრე კვიტაშვილი. ვლადიმერ ხინჩეგაშვილი, ლაშა ტალახაძე, რევაზ ადამია, გიორგი ბურდული, ლევან მიქელაძე.
2017 — ელისო ვირსალაძე, კონსტანტინე ზალდასტანიშვილი.
2018 — „ოლიმპიურ თამაშებზე მოპოვებული გამარჯვებისა და მიღწეული წარმატებისათვის, ქართული სპორტის საერთაშორისო ავტორიტეტის ამაღლების საქმეში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისათვის“ დაჯილდოვდნენ: ალექსანდრე ანპილოგოვი, გიორგი ასანიძე, ვახტანგ ბლაგიძე, დავით გობეჯიშვილი, ვლადიმერ გოგოლაძე, ზურაბ ზვიადაური, ლევან თედიაშვილი, ვაჟა კაჭარავა, გელა კეტაშვილი, კახი კახიაშვილი, მანუჩარ კვირკველია, ქეთევან ლოსაბერიძე, რევაზ მინდორაშვილი, რომან რურუა, ნინო სალუქვაძე, ვიქტორ სანეევი, რობერტ შავლაყაძე, ლაშა შავდათუაშვილი, რაფაელ ჩიმიშკიანი, ირაკლი ცირეკიძე, ლერი ხაბელოვი, შოთა ხაბარელი, დავით ხახალეიშვილი; ამ წელს ასევე დაჯილდოვდნენ: ირაკლი მენაღარიშვილი, თედო ჯაფარიძე, გურამ კაშია, მეუფე ისაია, თემურ ჩხეიძე, მანანა მენაბდე, ქეთი ხუციშვილი, ზურაბ კიკნაძე, გელა კანდელაკი, ლევან ჭოღოშვილი, სვენდ ვოგე.
2019 — ფოტოს ფოტიადისი, თენგიზ ცერცვაძე.
2020 — ანზორ ერქომაიშვილი.
2021 — გიორგი ალექსიძე.
2022 — ლექსო თორაძე, თენგიზ არჩვაძე, ტარიელ ხარხელაური, მიხეილ მუსხელიშვილი.
2023 — მურაზ მურვანიძე, ამირან გამყრელიძე.
2024 — გუჯი ამაშუკელი.
2025 — დიმიტრი ხვთისიაშვილი, ლია სტურუა, ჯემალ ბაღაშვილი, დავით მაღრაძე, გიორგი ჯაფარიძე.
მაკრიალის ხიდი

მაკრიალის ხიდი, ქემალფაშის ხიდი — ხიდი თურქეთში, ქალაქ ქემალფაშის (მაკრიალი) ცენტრში, მდინარე მანელოღლუზე. ამჟამად იგი კარგადაა შემონახული. მის გვერდით თანამედროვე ხიდია აგებული. თაღოვანი ხიდის ბურჯები კლდოვან მასივებზეა ამოყვანილი.

ხიდი თაღოვანია: თაღის სიგანე — 14,5 მ., ხიდის სიგანე — 2,85 მ., თაღის სიმაღლე ბურჯის ზედაპირიდან — 7,70 მ., ბორდიურის სიგანე — 18 სმ., ხოლო სიმაღლე — 62 სმ. ხიდში აშკარად გამოირჩევა ძველი და ახალი სტრუქტურები. არქაული ჩანს თვით თაღის კონსტრუქცია, ხოლო სარტყელი, ბორდიურები და სავალი არე გვიანდელი შეკეთების შედეგია.
ირმა სოხაძე

ირმა სოხაძე (დ. 28 ნოემბერი, 1956, თბილისი) – ქართველი საესტრადო მომღერალი, კომპოზიტორი და მუსიკოსი. ევრაზიის ტელეაკადემიის წევრი და საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1988).

ბიოგრაფია
ირმა სოხაძე დაიბადა 1956 წლის 28 ნოემბერს, ქალაქ თბილისში. დაამთავრა თბილისის ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორიის საფორტეპიანო და თეორიული ფაკულტეტები.

4 წლის ასაკში უკვე საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ბიგ-ბენდის, ხოლო 8 წლის საქართველოს სახელმწიფო ორკესტრ „რეროს” სოლისტი იყო.

1965 წლის ზაფხულში, მოსკოვში, ბაღ „ერმიტაჟში“ ირმა სოხაძემ პირველმა შეასრულა კონსტანტინე პევზნერის შემდეგში უკვე ცნობილი საბავშვო , რომელიც მისი სავიზიტო ბარათი გახდა.

1980 წლიდან 2004 წლამდე საქართველოს ტელევიზიის პირველ არხზე იყო მრავალი გადაცემის ავტორი, წამყვანი თუ პროდიუსერი. 1990-იან წლებში ჩატარებული მრავალი ტელემარათონის ავტორი და წამყვანი.

მომღერლის გამორჩეული ჰიტებია: „შეგირიგდები“, „შენ არავის გავხარ“, „როცა მიყურებ“ და „ვიყავით ერთად“.

ეწევა აქტიურ სასცენო მოღვაწეობას, არის მრავალი სატელევიზიო, საესტრადო თუ ჯაზური საერთაშორისო ფესტივალის ლაურეატი, მრავალი საესტრადო საბავშვო სიმღერის, ლექსის, საბავშვო მიუზიკლისა და ერთი მონოოპერის ავტორი.

დისკოგრაფია
ალბომი: „შეგირიგდები“ (2004)
აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ჯილდოები

აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ჯილდოები — სახელმწიფო ჯილდოები, რომლებიც დაწესებულია აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მიერ. დადგენილია აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს მიერ 2020 წლის 18 აგვისტოს კანონით. აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ჯილდოებს მიეკუთვნება ტბელ აბუსერისძის ორდენი და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მედალი.

პირი აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ჯილდოთი ჯილდოვდება აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარის გადაწყვეტილებით. ჯილდო, როგორც წესი, ენიჭება საქართველოს მოქალაქეს, თუმცა ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარის გადაწყვეტილებით შეიძლება დაჯილდოვდეს უცხოელი ან მოქალაქეობის არმქონე პირიც.

ტბელ აბუსერისძის ორდენი ატარებს - საუკუნეების სახელმწიფო მოღვაწის და მწიგნობრის, ტბელი აბუსერისძის სახელს. ორდენით ჯილდოვდება პირი აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის აღმშენებლობაში — მმართველობის, ეკონომიკის, ჯანდაცვის, განათლების, კულტურისა და მეცნიერების სხვადასხვა დარგის განვითარებაში — შეტანილი წვლილისათვის, გამორჩეული სახელმწიფოებრივი და საზოგადოებრივი მოღვაწეობისათვის. ორდენი სამი ხარისხისაა: , და . აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მედლით ჯილდოვდება პირი აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკაში ღირსეული სამსახურისათვის.
რამაზ ხალვაში

რამაზ ხალვაში (დ. 22 აპრილი, 1970, სოფ. ხიხაძირი) — ქართველი ფილოლოგი, ლიტერატურათმცოდნე.
ბიოგრაფია
დაიბადა და საშუალო განათლება მიიღო ისტორიულ სოფელ ხიხაძირში. 1994 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, ქართული ენისა და ლიტერატურის სპეციალობით. 1995 წლიდან ეწევა პედაგოგიურ მოღვაწეობას ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სადაც 2006 წლიდან ხელმძღვანელობს ქართული ფილოლოგიის საბაკალავრო, ქართული ლიტერატურათმცოდნეობის სამაგისტრო და ლიტერატურათმცოდნეობის სადოქტორო საგანმანათლებლო პროგრამებს. 2006-2013 წლებში იყო ბსუ ქართული ფილოლოგიის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი. 2013 წელს ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტში დააარსა და დღემდე მისი რედაქტორობით გამოდის ჟურნალი „ფილოლოგიური მაცნე“ .

სამეცნიერო-პედაგოგიური მოღვაწეობა
საკვალიფიკაციო ნაშრომები დაიცვა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში პროფ. რევაზ სირაძის ხელმძღვანელობით:
საკანდიდატო დისერტაცია: „სასწაულნი წმიდისა მთავარმოწამისა გიორგისნი“ და ქართული ლიტერატურული ტრადიცია“ (1998);
სადოქტორო დისერტაცია: „ტბელ აბუსერისძის ცხოვრება და მოღვაწობა“ (2006).
პირველი გამოკვლევა დაბეჭდა 1992 წელს. გამოქვეყნებული აქვს 80-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი. ავტორია წიგნებისა: „ტბელ აბუსერისძის სახისმეტყველება“ (1998), „გალობანი მწვალებელთა შეჩუენებისანი“ (2003), „ანდრია პირველწოდებული საქართველოში“ (2011), „წმინდა ტბელ აბუსერისძის ღვაწლი და თხზულებათა სრული კრებული“ (2024), „დავით აღმაშენებლის „გალობანი სინანულისანი“ (ტექსტი, ინტერტექსტი, სტროფობრივი ანალიზი)“ (2025). მისი რედაქციით და წინასიტყვაობით დაიბეჭდა „ვეფხისტყაოსნის“ სრული რედაქციის ბილინგვური გამოცემა (2014). თანაავტორია წიგნებისა „კლარჯეთი“ (2016), რომლის ავტორთა ჯგუფთან ერთად მიენიჭა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის პრემია, და „ტაო“ (2020).
არის დიგიტალური ჰუმანიტარიის ერთ-ერთი პიონერი ქართულ საუნივერსიტეტო სივრცეში. 2012 წელს ფრანკფურტის გოეთეს უნივერსიტეტის პროფესორებთან იოსტ გიპერტთან და მანანა თანდაშვილთან ერთად დააარსა ბათუმის საერთაშორისო საზაფხულო სკოლა დიგიტალურ ჰუმანიტარიაში. უძღვება დიგიტალური ჰუმანიტარიის ცენტრს (2016 წლიდან) და ლინგვოკულტუროლოგიურ დიგიტალურ არქივს (2019 წლიდან) ბათუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. მასვე ეკუთვნის სახელმძღვანელო „დიგიტალური ჰუმანიტარიის შესავალი“ (2018).

საზოგადოებრივი მოღვაწეობა
1996-1998 წლებში ხელმძღვანელობდა გაზეთ „რეზონანსის“ აჭარის ბიუროს. მისი ინიციატივით საფუძველი ჩაეყარა საეკლესიო დღესასწაულ „ტბელობას“ (2006), „ვეფხისტყაოსნის“ საერთაშორისო ფესტივალს (2019) და ტბელ აბუსერისძის მუზეუმს (2023) .
არაპენეტრაციული სექსი

არაპენეტრაციული სექსი, სექსი პენეტრაციის გარეშე — სექსუალური აქტივობა, რომელიც, როგორც წესი, არ მოიცავს სექსუალურ პენეტრაციას. მასში არ შედის ვაგინალური, ანალური და ორალური სექსუალური აქტივობების პენეტრაციული ასპექტები, თუმცა ის მოიცავს ბევრ სხვა სექსუალურ და არასექსუალურ აქტივობას, მათ შორის ე.წ. „მშრალ სექსს“, ორმხრივ მასტურბაციას, კოცნას ან ჩახუტებას. არაპენეტრაციული სექსის ზოგიერთი ფორმა ზოგჯერ მოიცავს პენეტრაციულ ასპექტებს, მაგალითად, სხეულში შეღწევას თითაობის — ე.წ. „ფინგერინგის“ — ან ორალური სექსის დროს.

ადამიანები არაპენეტრაციული სექსით სხვადასხვა მიზეზის გამო კავდებიან, მათ შორის პრელუდიის ან მთავარი თუ სასურველი სექსუალური აქტის სახით. ჰეტეროსექსუალი წყვილები შეიძლება არაპენეტრაციული სექსით დაკავდნენ „პენისი ვაგინაში“ ტიპის სექსის ალტერნატივის სახით, უბიწობის შესანარჩუნებლად ან ორსულობის თავიდან ასაცილებლად. ერთნაირსქესიანი წყვილები ასევე შეიძლება დაკავდნენ არაპენეტრაციული სექსით უბიწობის შესანარჩუნებლად — გეი კაცებმა ის შეიძლება ანალური პენეტრაციის ალტერნატივად გამოიყენონ.

მართალია, ზოგიერთი სქესობრივი გზით გადამდები ინფექცია (სგგი) — როგორებიცაა, მაგალითად, ჰერპესი, პაპილომავირუსი და ბოქვენის ტილი — შეიძლება არაპენეტრაციული სექსის დროს გენიტალიების ერთმანეთზე ან სხეულზე ხახუნისას გავრცელდეს, მაგრამ არაპენეტრაციული სექსი მაინც უფრო მეტად უსაფრთხო სექსის ფორმად მიიჩნევა, რადგან მის დროს ნაკლებად სავარაუდოა, რომ სექსუალურ აქტივობაში სხეულის სითხეების მიმოცვლა მოხდეს (რაც სგგი-ს გავრცელების მთავარი მიზეზია), განსაკუთრებით ექსკლუზიურად არაპენეტრაციული ასპექტების შემთხვევაში.
პრელუდია (სექსი)

პრელუდია — ემოციური და ფიზიკური ინტიმურობის აქტი სექსის წინ ორ ან მეტ ადამიანს შორის, რათა ხელი შეეწყობს სქესობრივი აქტისთვის აღგზნებისა და ლტოლვის სტიმულაციას.

მართალია, პრელუდია, ჩვეულებრივ, ფიზიკურ სექსუალურ აქტად განიხილება, თუმცა არსებობს არაფიზიკური აქტივობები, მაგალითად, მენტალური ან ვერბალური აქტები, რომლებიც ზოგიერთ კონტექსტში შეიძლება პრელუდიად იქნეს განხილული დიდწილად ამის გამო „პრელუდია“ ბუნდოვან ტერმინად მიიჩნევა, რადგან ის სხვადასხვა ადამიანისთვის სხვადასხვა რამეს აღნიშნავს. პრელუდია შეიძლება მოიცავდეს მრავალ სექსუალურ ქმედებას, მათ შორის კოცნას, სექსუალური ხასიათის შეხებას, ტანსაცმლის გახდას, ორალურ სექსს, სექსუალურ და როლურ თამაშებს
ჰაპლოჯგუფი

ჰაპლოჯგუფი — ალელების ერთობლიობა სხვადასხვა ქრომოსომულ რეგიონში, რომლებიც მჭიდროდ არიან დაკავშირებულნი და მიდრეკილნი არიან მემკვიდრეობით გადაცემაში. ტერმინი „ჰაპლოჯგუფი“ ფართოდ გამოიყენება მოსახლეობის გენეტიკის და გენეტიკური გენეალოგიის შემსწავლელ მეცნიერებაში. აღნიშნული საკითხების შესასწავლად, გენეტიკური გენეალოგია იყენებს ადამიანის დნმ-ის სამ ტიპს — იგრეკ დნმ-ს (-), მიტოქონდრიულ დნმ-ს და აუტოსომურ დნმ-ს. საქართველოში გავრცელებულია შემდეგი ჰაპლოჯგუფები: ჰაპლოჯგუფი 2 (35,3%), ჰაპლოჯგუფი 2 (31,8%), ჰაპლოჯგუფი 1 (10,6%) და ჰაპლოჯგუფი 1 (9,1%).
კიმონი

კიმონი (; დ. ძვ. წ. 504 – გ. ძვ. წ. 449) — ბერძენ-სპარსელთა ომების პერიოდის ათენელი პოლიტიკური მოღვაწე და მხედართმთავარი. წარმოშობით იყო ფილაიდების დიდგვაროვანი საგვარეულოდან, მილტიადეს ვაჟი. იღწვოდა ერთის მხრივ ათენის მპყრობელური პოლიტიკის სამსახურში, ხოლო მეორეს მხრივ არისტოკრატიული ორიენტაციის სპარტისაკენ მიპყრობისათვის (ლაკონოფილი იყო). 478–477 წლებში მონაწილეობდა პავსანიას მეთაურობით სპარსელების წინააღმდეგ შავი ზღვის სრუტეებსა და კუნძულ კვიპროსთან განხორციალებულ სამხედრო მოქმედებებში. 476 წელს დაიპყრო სპარსელთა ციხესიმაგრე ეიონი თრაკიის სანაპიროზე, 469 წელს მდინარე ევრიმედონტის შესართავთან (მცირე აზიის სამხრეთი სანაპირო) გაანადგურა სპარსელთა არმია. მონაწილეობდა დელოსის კავშირის შექმნაში (478/477). 466–465 წლებში დაიმორჩილა ათენს განდგომილი კუნძული თასოსი. თუმცა აჯანყებული მესენიის წინააღმდეგ სპარტისათვის აღმოჩენილი წარუმატებელი დახმარების შემდეგ იგი განდევნეს ათენიდან და დიდი ხნის განმავლობაში იყო დევნილი (პლუტარქეს მიხედვით, 5 წელი ან, როგორც თანამედროვე მკვლევრები ვარაუდობენ, 10 წელი — 461-დან 451-მდე). დევნილობიდან დაბრუნების შემდეგ მეთაურობდა საზღვაო ექსპედიციას სპარსელების წინააღმდეგ, რომლის დროსაც დაიპყრო კუნძული კვიპროსი, მაგრამ მალევე ქალაქ კიტიონის ალყის დროს მიღებული ჭრილობით გარდაიცვალა.
პავსანია (მხედართმთავარი)

პავსანია (; დ. დაახლ. ძვ. წ. 510 – გ. ძვ. წ. 468) — სპარტელი მხედართმთავარი. აგიადების სამეფო საგვარეულოდან. ბერძენ-სპარსელთა ომების დროს თერმოპილესთან ლეონიდას დაღუპვის შემდეგ გახდა მისი მცირეწლოვანი ვაჟის პლისტარქეს რეგენტი. მეთაურობდა ბერძენთა არმიას, რომელმაც 479 წლის სექტემბერში პლატეის ბრძოლაში გაანადგური სპარსელთა ჯარი მარდონიოსის მეთაურობით. 478 წელს დაინიშნა ბერძნული ფლოტის სარდლად, ამ თანამდებობაზე შეცვალა მეფე ლეოტიქიდე. პავსინიას მეთაურობით ბერძნებმა უპირატესობა მოიპოვეს კვიპროსზე, ბოსფორის სრუტეში აიღეს ქალაქი ბიზანტიონი. ანტიკური ავტორების აზრით, ბიზანტიონში ყოფნისას ფარული კავშირები დაამყარა სპარსელთა მეფესთან. ამას გარდა, პავსანიას ქედმაღლურმა ქცევამ ხელი შეუწყო საერთობერძნულ კავშირში ჰეგემონიის სპარტელებიდან ათენელებზე გადასვლას. იგი გამოიძახეს სპარტაში და სარდლობიდან გაათავისუფლეს. თავისი ინიციატივით დაბრუნდა ბიზანტიონში და 471 წლამდე იგი საკუთარი ხელისუფლების ქვეშ ჰყავდა. შემდგომ გარკვეული ხანი ცხოვრობდა კოლონეში (ტროადა). 468 წელს ღალატის ეჭვით (მ. შ. ჰილოტებთან დანაშაულებრივი კავშირისთვის) გამოიძახეს სპარტაში ეფორების სასამართლოზე. მისი დაპატიმრების მცდელობის დროს დაიმალა სპარტის ათენას ტაძარში. სპარტის ხელისუფლებამ ტაძრის შესასვლელი ამოაქოლინა, პავსანია დაიღუპა დაუძლურების შედეგად. ზოგიერთი თანამედროვე მკვლევარი ბიზანტიონში პავსანიას მეორედ ჩასვლას და იქ ყოფნას ძლიერ ხანმოკლედ თვლის და მის სიკვდილს ძვ. წ. 476 წლით ათარიღებს.
მავლა

მავლა (, მრ. რ. — მავალი) — ისლამამდელ არაბეთში განთავისუფლებული მონა ან სამხედრო ტყვე, რომელსაც მფარველობდა ყოფილი ბატონი. ადრინდელ სახალიფოში ტერმინი „მავლა“ აღნიშნავდა არაბთა მიერ დაპყრობილ ქვეყნებში გამუსლიმანებულ პირს, რომელსაც რომელიმე არაბული ტომი მფარველობდა. მუსლიმურ ისტორიულ ლიტერატურაში მავლა ეწოდება აგრეთვე მფარველს, პატრონს. ტერმინი „მავლა“ იხმარება (როგორც სეიდის სინონიმი) მიმართვაში, მონარქთა (მაგ., მაროკოში — მაულია, მულაი) და სასულიერო წოდების საპატიო პირთა (აქედან მოლა) ტიტულებში.
ეფორები

ეფორები — თანამდებობრივ პირთა კოლეგია ძველ სპარტაში. ანტიკური ტრადიციის თანახმად, ეფორების კოლეგია შეიქმნა მეფე თეოპომპეს დროს ძვ. წ. საუკუნეში. ეფორებს მოქალაქეებისგან ირჩევდა აპელა, 5 კაცს ერთი წლის ვადით. ჰქონდათ აპელის მოწვევის, მისი თავმჯდომარეობის, კანონპროექტების შემოტანის უფლება; აცხადებდნენ ჯარის შეკრების შესახებ. ეფორები აკონტროლებდნენ ყველა ფინანსურ საკითხს, თვალყურს ადევნებდნენ მოზარდების აღზრდასა და ზრდასრული სპარტელების ქცევას; გერუსიასთან ერთად ახორციელებდნენ სასამართლო ფუნქციებს. ეფორატის ერთ-ერთი მთავარი მოვალეობა იყო სპარტის მეფეების მოქმედებებზე კონტროლის განხორციელება; შეეძლოთ მეფის გადაყენების ინიციირება. თავისი მოვალეობების შესრულების ვადაში ხელისუფლების არცერთი ორგანოს მიმართ არ იყვნენ ანგარიშვალდებულნი, ვადის ამოწურვისას კი ანგარიში უნდა ჩაებარებინათ მომავალი წლის ეფორების კოლეგიისათვის. კოლეგიის თავმჯდომარის სახელის მიხედვით იწოდებოდა წელიც. ეფორების კოლეგია გაუქმდა ძვ. წ. 227 წელს, მეფე კლეომენე -ის რეფორმატორული საქმიანობის დროს, შემდგომში კვლავ აღდგა.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2564

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2564 — 2021 წლის 25 თებერვალს გაეროს უშიშროების საბჭომ 14 ხმით მიიღო რეზოლუცია 2564 იემენის შესახებ. რეზოლუცია მოითხოვდა იემენისათვის სანქციების დაწესებას. რეზოლუციის თანახმად, უშიშროების საბჭო განაახლებს იემენში დესტაბილიზაციის ფაქტორების აღკვეთას, მაგრამ ჰუსიტები არ ცნობენ ბოლო რეზოლუციას.

რუსეთმა კენჭისყრის დროს თავი შეიკავა.
კიფსელე

კიფსელე (; დ. დაახლ. ძვ. წ. 687 – გ. ძვ. წ. 627) — კორინთის ტირანი ძვ. წ. 657 წლიდან, კიფსელიდების დინასტიის ფუძემდებელი. მისი აღზევების საფეხური გახდა კორინთის ლაშქრის მეთაურის (პოლემარქის) თანამდებობა. ჯარზე, პირადი მეგობრების ჯგუფსა და მის დემაგოგიაზე მიპყრობილ უბრალო ხალხზე დაყრდნობით, დაამხო კორინთის მმართველი ბაკქიადების საგვარეულო და ქალაქის ერთპიროვნული მმართველი გახდა. დიდგვაროვანთა მნიშვნელოვანი ნაწილის ამოჟლეტის ან განდევნის შემდეგ, მათი ქონების კონფისკაცია მოახდინა და იგი თავის მომხრეებს დაუნაწილა. ახორციელებდა აქტიურ საგარეო პოლიტიკას, იონიისა და ადრიატიკის ზღვების სანაპიროებსა და კუნძულებზე შექმნა კოლონიათა მთელი რიგი. ამ დასახლებათა მმართველებად ნიშნავდა თავის ვაჟებს, ამგვარად შექმნა კორინთის საზღვაო სახელმწიფოს მსგავსი რამ. კიფსელეს მემკვიდრე გახდა მისი ვაჟი პერიანდრე. მამა-შვილის მმართველობისას კორინთმა მნიშვნელოვან აყვავებასა და ძლევამოსილებას მიაღწია.
აღმატებულება

აღმატებულება (თქვენო აღმატებულებავ, მისი აღმატებულება) — მიმართვის საპატიო ფორმა. გამოიყენება სუვერენული სახელმწიფოს პირველი პირებისთვის, საერთაშორისო ორგანიზაციის პირველი პირების, მოქმედი ელჩებისა და არისტოკრატიის წარმომადგენლისთვის მიმართვისას. როგორც წესი, წოდების მიმღები მიმართვის ამ ფორმას ინარჩუნების სიცოცხლის ბოლომდე, თუმცა არსებობს შემთხვევები, როდესაც წოდება მიბმულია პიროვნების მიერ დაკავებულ თანამდებობასთან.

აღმატებულება მიმართვა, როგორც წესი, გამოიყენება სახელმწიფოს მეთაურთან, მთავრობის მეთაურთან, გუბერნატორთან, ელჩთან, ეპისკოპოსთან ან მსგავს პოზიციაზე მყოფ ადამიანთან მიმართებაში.
ბედნიერების ინდექსი

ბედნიერების ინდექსი- (ანგარიში, რომელსაც აქვეყნებს გაერო) კვლევა, რომელიც შეისწავლის გლობალურ ბედნიერებას, მდგრადობასა და კეთილდღეობას მსოფლიოს 156 ქვეყანაში და აფასებს მათ იმის მიხედვით თუ, რამდენად ბედნიერად გრძნობს თავს ამ ქვეყნების მოსახლეობა. ასევე იგი აფასებს თუ, როგორ ზემოქმედებს ურბანული ცხოვრება ადამიანების ბედნიერებაზე. ბედნიერებისა თუ კეთილდღეობის გაზომვა ხდება შემდეგი მეთოდებით: გამოკითხვა, კითხვარი, სუბიექტური კეთილდღეობის ინდიკატორები, მდგრადობის ინდიკატორები, ცხოვრების ხარისხი, მშპ და სხვ. დღეისათვის ბედნიერების იდექსით პირველ ადგილზეა ფინეთი, მას მოსდევს დანია, ნორვეგია, ისლანდია და ნიდერლანდები. ბედნიერების ინდექსზე ზემოქმედება მოახდინა კორონავირუსის პანდემიამ. ცხოვრებით კმაყოფილების მიხედვით, კი პირველ ადგილზე კოსტა-რიკაა.

საქართველო

საქართველო ბედნიერების ინდექსით 2019 წლის მონაცემით მსოფლიოში 119-ე ადგილზეა, 2018 წელს კი 128-ე ადგილზე იმყოფებოდა. 2020- წლის მონაცემებით მისი შეფასებაა 4,89, რითიც ყველა მის მეზობელზე უკან იმყოფება.
პერიანდრე

პერიანდრე (; დ. ძვ. წ. 667 – გ. ძვ. წ. 585) — კორინთის ტირანი ძვ. წ. 627 წლიდან. კიფსელიდების დინასტიის წარმომადგენელი. მისი მმართველობის დროს კორინთმა მიაღწია უდიდეს ეკონომიკურ და პოლიტიკურ აყვავებას, გახდა მსხვილი სახღვაო სახელმწიფოს ცენტრი. პერიანდრემ განახორციელა მასშტაბური საგარეო ექსპანსია. მისი კონტროლის ქვეშ იყო იონიის ზღვის რიგი კუნძულები (მ.შ. კერკირა); აქტიური კონტაქტები ჰქონდა სიცილიაზე ადრე დაარსებულ კოლონიებთან. ურთიერთობები განავითარა მილეტთან და ლიდიასთან, სამხრეთში — ეგვიპტესთან. კონტინენტზე თავის ხელისუფლებას დაუმორჩილა ეპიდავრი. საბერძნეთში დიდი გავლენით სარგებლობდა. კორინთის ყელზე გაიყვანა ნავსათრევი გზა (დიოლკოსი), რამაც კორინთს საშუალება მისცა ბერძნული სამყაროს აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებს შორის ვაჭრობაში მონოპოლია მოეპოვებინა. მის დროს ფართო განვითარება პოვა კერამიკის წარმოებამ: ხარისხითა და მხატვრული შესრულებით შესანიშნავი კორინთული კერამიკა ხმელთაშუა ზღვის რეგიონში გაბატონდა. ატარებდა არისტოკრატიის წინააღმდეგ მიმართულ პოლიტიკას და მხარს უჭერდა წვრილ გლეხობას; განახორციელა ფართო მშენებლობები, შემოიღო ბაჟი, დაქირავებულებისაგან შექმნა სამხედრო ნაწილები. თავის კარზე მიიწვია კულტურის მოღვაწეები (მ.შ. არიონი). პერიანდრე ძველი საბერძნეთის არქაიკული („ძველი“) ტირანიის ნათელი მაგალითია. თანამედროვეები მის პიროვნებასა და მოღვაწეობას სხვადასხვანაირად აფასებენ; ერთნი გადმოგვცემენ პერიანდრეს მიერ ჩადენილი მცეხური სისასტიკეების შესახებ, მეორენი აღწერენ როგორც ბრძენ და სამართლიან მმართველს და „შვიდ ბრძენს“ შორისაც კი ასახელებენ.
კორინთის ყელი

კორინთის ყელი — ყელი კორინთისა და სარონიკოსის ყურეებს შორის. აერთებს პელოპონესის ნახევარკუნძულს ცენტრალური საბერძნეთის რაიონებთან. სიგრძე 42 კმ, სიგანე 6,3-იდან 16 კმ-მდე. კორინთის ყელის დიდი ნაწილი უჭირავს ერანიის კირქვიან ჭიუხს. ჭარბობს ნახევარუდაბნოს ლანდშაფტი. კორინთის ყელზე გადის რკინიგზა და საავტომობილო გზა, რომელიც ათენს კორინთთან აკავშირებს. გადაკვეთილია კორინთის არხით. ძვ. წ. 582 წლიდან ახ. წ. საუკუნის შუა ხანებამდე აქ 2 ან 4 წელიწადში ერთხელ იმართებოდა პოსეიდონისადმი მიძღვნილი ისთმოსური თამაშები; მის პროგრამაში შედიოდა გიმნასტიკური, საცხენოსნო, პოეტური და მუსიკალური შეჯიბრებები.
კორინთის ყურე

კორინთის ყურე — ყურე იონიის ზღვაში, საბერძნეთის დასავლეთ ნაპირთან. ღრმადაა შეჭრილი ბალკანეთის ნახევარკუნძულის სამხრეთ ნაწილში. სიგრძე 130 კმ, სიგანე შესასელელთან 3 კმ, მაქსიმალური სიგანე დაახლოებით 35 კმ. სიღრმე 935 მ-მდე. ჩრდილოეთი ნაპირი მთაგორიანია. დანაწევრებულია ყურეებითა და უბეებით. ყურე იონიის ზღვასთან დაკავშირებულია პატრაიკოსის ყურით, ეგეოსის ზღვასთან — კორინთის არხითა და სარონიკოსის ყურით. ყურის ნაპირზეა საპორტო ქალაქი კორინთი.
ყარა-ბოიუქ-ხანიმი (ციხესიმაგრე)

ყარა-ბოიუქ-ხანიმი – შუშის ორი უძველესი ციხესიმაგრიდან დღემდე შემორჩენილი ერთ-ერთი ციხესიმაგრე (მეორე ფანაჰალი ხანის ციხეა).

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 2001 წლის 2 აგვისტოს განკარგულებით, ციხესიმაგრე, როგორც ეროვნული მნიშვნელობის არქიტექტურული ძეგლი, სახელმწიფოს მიერაა დაცული.

მშენებლობის აღწერა და ისტორია
შუშის ციხესიმაგრის მშენებლობის დროს, ქალაქის ჩრდილოეთ პლატოზე კედლების მშენებლობისას, იგებოდა ფანაჰალი ხანისა და მისი მომხრეების ციხესიმაგრეები. ეს ციხესიმაგრეები პლატოს აღმოსავლეთ ნაწილში, მაღლობ და ციცაბო კლდოვან მხარეს, ბუნებრივ ზღუდეებზე შენდებოდა. შუშაში ციხეები შაჰბულაგის ციხესიმაგრის გავლენით იგებოდა, სადაც არსებობდა თავდაცვითი კედლები, რომლეთა კუთხეებში სამმეოთხედიანი კოშკები იყო განთავსებული. ციხის შიგნითა კედლებზე საცხოვრებელი ნაგებობი იყო მიშენებული.