ვასილი კანდინსკი

ვასილი კანდინსკი (დ. 16 დეკემბერი [ძვ. სტ. 4 დეკემბერი], 1866 — გ. 13 დეკემბერი, 1944) — რუსი მხატვარი, ხელოვნებათმცოდნე. მე-20 საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე განთქმული ხელოვანი, აბსტრაქციონიზმის დამფუძნებელი.

დაიბადა მოსკოვში, თუმცა მთელი ბავშვობა ოდესაში გაატარა. მოსკოვის უნივერსიტეტში იურისპრუდენციასა და ეკონომიკას სწავლობდა. მიუხედავად იმისა, რომ საკუთარ პროფესიაში საკმაოდ წარმატებული იყო, 30 წლის ასაკში დაიწყო ხატვის შესწავლა.

1896 წელს მიუნხენში დასახლდა და სახვითი ხელოვნების აკადემიაში დაიწყო სწავლა. მოსკოვში 1914 წელს დაბრუნდა პირველი მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ. ხელოვნების საყოველთაოდ მიღებულ თეორიებთან კონფლიქტის გამო 1921 წელს ისევ გერმანიში დაბრუნდა. აქ ის 1922 წლიდან ბაუჰაუზში ასწავლიდა, სანამ ნაცისტებმა ეს სკოლა 1933 წელს დახურეს. შემდეგ ის საფრანგეთში გადადის, სადაც დარჩენილ ცხოვრებას ატარებს. გარდაიცვალა ნიოი-სურ-სენში 1944 წელს.
ადრეული წლები
კანდინსკი დაიბადა მოსკოვში, ჩაით მოვაჭრის, ვასილი სილვესტრის ძე კანდინსკისა და ლიდია ტიხეევას ოჯახში. მისი ერთ-ერთი დიდი ბებია იყო თავადის ასული განტიმუროვა. მოსკოვში ყოფნისას კანდინსკი მრავალფეროვან განათლებას იღებდა. სკოლაში იგი ბევრ საგანს სწავლობდა, მათ შორის სამართალსა და ეკონომიკას. მოგვიანებით იხსენებდა, თუ როგორ ხიბლავდა და აღაგზნებდა მას ფერები ბავშვობაში. მისი გატაცება ფერთა სიმბოლიზმითა და ფსიქოლოგიით ასაკის მატებასთან ერთად გრძელდებოდა.

1889 წელს, 23 წლის ასაკში, მან, როგორც ეთნოგრაფიული კვლევითი ჯგუფის წევრმა, რომელმაც იმოგზაურა მოსკოვის ჩრდილოეთით მდებარე ვოლოგდის რეგიონში. თავის წიგნში „მზერა წარსულზე“ იგი იხსენებს, რომ სახლები და ეკლესიები იმდენად კაშკაშა ფერებით იყო მორთული, რომ შიგნით შესვლისას ისეთი შეგრძნება ეუფლებოდა, თითქოს ნახატში შეაბიჯა. ეს გამოცდილება, ისევე როგორც რეგიონის ხალხური მხატვრობის შესწავლა (განსაკუთრებით ნათელი ფერების გამოყენება მუქ ფონზე), აისახა მისი ადრეული ნამუშევრების დიდ ნაწილზე.

რამდენიმე წლის შემდეგ, მან პირველად შეადარა ფერწერა მუსიკის შექმნას იმ მანერით, რითაც მოგვიანებით გახდა ცნობილი; იგი წერდა: „ფერი კლავიატურაა, თვალები — ჰარმონია, სული კი — ფორტეპიანო მრავალი სიმით. ხელოვანი არის ხელი, რომელიც უკრავს, ეხება ამა თუ იმ კლავიშს, რათა სულში ვიბრაციები გამოიწვიოს“.

კანდინსკი ასევე იყო რუსულ-ფრანგული წარმოშობის ფილოსოფოსის, ალექსანდრ კოჟევის (1902–1968) ბიძა.
შემოქმედებითი პერიოდები
კანდინსკის მიერ აბსტრაქტული ნამუშევრების შექმნას წინ უძღოდა შემოქმედებითი გამოცდილების საფუძველზე აზროვნების ინტენსიური განვითარებისა და მომწიფების ხანგრძლივი პერიოდი. ამ ერთგულებას შინაგანი სილამაზის, სულიერი ციებ-ცხელებისა და სულიერი სწრაფვის მიმართ მან „შინაგანი აუცილებლობა“ უწოდა; ეს მისი ხელოვნების ცენტრალური ასპექტი იყო. ზოგიერთი ხელოვნებათმცოდნე ვარაუდობს, რომ კანდინსკის გატაცება აბსტრაქტული ხელოვნებით მაშინ დაიწყო, როდესაც ერთ დღეს, სახლში დაბრუნებისას, მან სტუდიაში თავისი ერთ-ერთი ნახატი თავდაყირა ჩამოკიდებული აღმოაჩინა. იგი დიდხანს უყურებდა მას, სანამ მიხვდებოდა, რომ ეს მისივე ნამუშევარი იყო, რამაც მას აბსტრაქციის პოტენციური ძალა დაანახა.

1896 წელს, 30 წლის ასაკში, კანდინსკიმ უარი თქვა სამართლისა და ეკონომიკის პერსპექტიულ აკადემიურ კარიერაზე, რათა ჩარიცხულიყო მიუნხენის აკადემიაში, სადაც მის მასწავლებლებს შორის მოგვიანებით ფრანც ფონ შტუკიც აღმოჩნდა. იგი მაშინვე არ მიუღიათ და მან ხელოვნების დამოუკიდებლად შესწავლა დაიწყო. იმავე წელს, მოსკოვის დატოვებამდე, მან მონეს ნახატების გამოფენა ნახა. იგი განსაკუთრებით მოიხიბლა „თივის ზვინების“ იმპრესიონისტული სტილით; მისთვის ამ ნამუშევრებს ჰქონდა ფერის მძლავრი შეგრძნება, რომელიც თითქმის დამოუკიდებელი იყო თავად საგნებისგან. მოგვიანებით იგი ამ გამოცდილების შესახებ წერდა:

ამ პერიოდში კანდინსკიზე მსგავსი გავლენა მოახდინა რიხარდ ვაგნერის ოპერამ „ლოენგრინი“, რომელმაც მისი აზრით, მუსიკისა და მელოდიის საზღვრები სტანდარტული ლირიზმის მიღმა გააფართოვა. მასზე ასევე სულიერი გავლენა მოახდინა მადამ ბლავატსკაიამ (1831–1891), თეოსოფიის ყველაზე ცნობილმა წარმომადგენელმა. თეოსოფიური თეორიის ერთ-ერთი პოსტულატია, რომ სამყაროს შექმნა არის გეომეტრიული პროგრესია, რომელიც ერთი წერტილიდან იწყება. ფორმის შემოქმედებითი ასპექტი გამოისახება წრეების, სამკუთხედებისა და კვადრატების დაღმავალი სერიით. კანდინსკის წიგნები „სულიერების შესახებ ხელოვნებაში“ (1910) და „წერტილი და ხაზი სიბრტყისკენ“ (1926) ეხმიანებოდა ამ თეოსოფიურ დოგმას. ჯონ ვარლის ილუსტრაციებმა წიგნში „აზრ-ფორმები“ (1901) მასზე ვიზუალური გავლენა მოახდინა.
მეტამორფოზა
1902 წლის ზაფხულში კანდინსკიმ გაბრიელე მიუნტერი მიუნხენის სამხრეთით, ალპებში, ფერწერის საზაფხულო გაკვეთილებზე მიიწვია. ქალმა წინადადება მიიღო და მათი ურთიერთობა პროფესიულის ნაცვლად, უფრო პირადული გახდა. მიუნხენის სამხატვრო სკოლა, რომელიც ჩვეულებრივ რთულად ითვლებოდა, კანდინსკისთვის მარტივი აღმოჩნდა. სწორედ ამ პერიოდში დაიწყო მან ჩამოყალიბება როგორც ხელოვნების თეორეტიკოსად, ისე მხატვრად. მისი შემორჩენილი ნახატების რაოდენობა საუკუნის დასაწყისში გაიზარდა; ბევრი რამ არის შემორჩენილი იმ პეიზაჟებიდან და ქალაქებიდან, რომლებსაც იგი ფართო ფერადი მონასმებითა და ამოცნობადი ფორმებით ხატავდა. თუმცა, უმეტესწილად, კანდინსკის ნახატებში არ ფიგურირებდა ადამიანის ფიგურები; გამონაკლისია „კვირა დღე, ძველი რუსეთი“ (1904), რომელშიც კანდინსკი ქალაქის კედლების ფონზე გლეხებისა და დიდებულების უაღრესად ფერად (და წარმოსახვით) ხედს ქმნის. „ცხენზე ამხედრებული წყვილი“ (1907) ასახავს ცხენზე ამხედრებულ მამაკაცს, რომელსაც ქალი უჭირავს; ისინი მანათობელკედლებიანი რუსული ქალაქის გასწვრივ, ლურჯი მდინარის პირას მიაჭენებენ. ცხენი მკრთალია, ხოლო ხეების ფოთლები, ქალაქი და მდინარეში არსებული ანარეკლები ფერთა ლაქებითა და სიკაშკაშით ბრწყინავს. ეს ნამუშევარი აჩვენებს პუანტილიზმის გავლენას იმით, თუ როგორ არის ველის სიღრმე დაყვანილი ბრტყელ, მანათობელ ზედაპირამდე. ამ ადრეულ ნამუშევრებში ასევე აშკარაა ფოვიზმი. ფერები გამოიყენება საგნის მიმართ მხატვრის განცდის გამოსახატავად და არა ობიექტური ბუნების აღსაწერად.

ალბათ მისი ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნახატი 1900-იანი წლების პირველი დეკადიდან იყო „ლურჯი მხედარი“ (1903), სადაც ნაჩვენებია მოსასხამიანი პატარა ფიგურა, რომელიც კლდოვან მდელოზე ცხენით მიჰქრის. მხედრის მოსასხამი საშუალო ლურჯი ფერისაა, რომლისგანაც უფრო მუქი ლურჯი ჩრდილი ეცემა. წინა პლანზე უფრო ამორფული ლურჯი ჩრდილებია, რაც ფონზე არსებული შემოდგომის ხეების ანალოგია. ნახატზე ლურჯი მხედარი გამოკვეთილია (თუმცა არა მკაფიოდ დეტალიზებული), ცხენს კი არაბუნებრივი სიარულის მანერა აქვს. ეს მიზანმიმართული უზუსტობა, რომელიც მაყურებელს საშუალებას აძლევს მონაწილეობა მიიღოს ხელოვნების ნიმუშის შექმნაში, კანდინსკის მიერ შემდგომ წლებში გამოყენებულ სულ უფრო გაცნობიერებულ ტექნიკად იქცა; მან კულმინაციას 1911–1914 წლების აბსტრაქტულ ნამუშევრებში მიაღწია. „ლურჯ მხედარში“ კანდინსკი მხედარს უფრო მეტად ფერთა სერიის სახით აჩვენებს, ვიდრე კონკრეტულ დეტალებში. ეს ნახატი ამ მხრივ არ არის გამონაკლისი თანამედროვე მხატვრებთან შედარებით, მაგრამ იგი აჩვენებს იმ მიმართულებას, რომელსაც კანდინსკი მხოლოდ რამდენიმე წლის შემდეგ აირჩევდა.

1906-დან 1908 წლამდე კანდინსკიმ დიდი დრო გაატარა ევროპის მასშტაბით მოგზაურობაში (იგი იყო მოსკოვის სიმბოლისტური ჯგუფის, „ცისფერი ვარდის“ ასოცირებული წევრი), სანამ პატარა ბავარიულ ქალაქ მურნაუში არ დასახლდებოდა. 1908 წელს მან იყიდა ანი ბეზანტისა და ჩარლზ ვებსტერ ლედბიტერის წიგნის, „აზრ-ფორმების“ ეგზემპლარი. 1909 წელს თეოსოფიურ საზოგადოებას შეუერთდა. „ცისფერი მთა“ (1908–1909) სწორედ ამ პერიოდში დაიხატა, რაც აბსტრაქციისკენ მის მიდრეკილებას მოწმობს. ცისფერ მთას ფლანგებიდან ორი ფართო ხე აკრავს, ერთი ყვითელი და ერთი წითელი. ბოლოში ჩანს მსვლელობა სამი მხედრითა და რამდენიმე სხვა ფიგურით. მხედრების სახეები, ტანსაცმელი და უნაგირები თითო ფერშია შესრულებული და არც ისინი, არც ფეხით მოსიარულე ფიგურები არანაირ რეალურ დეტალს არ ატარებენ. ბრტყელი სიბრტყეები და კონტურები ასევე ფოვისტური გავლენის მაჩვენებელია. „ცისფერ მთაში“ ფერის ფართო გამოყენება ნათელყოფს კანდინსკის მიდრეკილებას ისეთი ხელოვნებისკენ, რომელშიც ფერი ფორმისგან დამოუკიდებლად არის წარმოდგენილი და სადაც თითოეულ ფერს თანაბარი ყურადღება ეთმობა. კომპოზიცია უფრო სიბრტყეობრივია; ნახატი ოთხ ნაწილად იყოფა: ცა, წითელი ხე, ყვითელი ხე და ცისფერი მთა სამი მხედრით.

1909 წელს ვასილი კანდინსკი დაესწრო ალექსანდრა უნკოვსკაიას პრეზენტაციას (თეოსოფიურ კონგრესზე ბუდაპეშტში) მუსიკალურ განათლებაში მისი ინოვაციური სისტემის შესახებ. ეს იყო ბგერიდან-ფერამდე სინესთეზია ანუ ქრომესთეზია, სინესთეზიის ტიპი, რომლის დროსაც ბგერა უნებლიეთ იწვევს ფერის, ფორმისა და მოძრაობის განცდას. ამან კანდინსკი საკუთარ ხელოვნებაში ახალ აღმოჩენებამდე მიიყვანა. კანდინსკი აცხადებდა: „მუსიკალური სმენის არმქონე ბავშვებზე მელოდიის შთაბეჭდილების მოხდენა ფერების დახმარებით ... მან (უნკოვსკაიამ) შეიმუშავა ბუნების ფერების მუსიკად თარგმნის, ბუნების ბგერების დახატვის, ბგერების დანახვის სპეციალური, ზუსტი მეთოდი.“ ეს სცდებოდა ხელოვნებაში სულიერებას და მიიყვანა იგი ჯაჭვური რეაქციის გამოცდილების (ორმხრივი ურთიერთობა / მხატვარი და მაყურებელი) კონცეფციისა და ფორმულის შემუშავებამდე: „ემოცია — შეგრძნება — ხელოვნების ნიმუში — შეგრძნება — ემოცია.“ კონცეფცია დაფუძნებული იყო სიმებიანი საკრავების რეზონანსის პრინციპზე.'

„ლურჯი მხედრის“ პერიოდი (1911–1914)
ამ პერიოდის კანდინსკის ნახატები არის დიდი, ექსპრესიული ფერადი მასები, რომლებიც ფორმებისა და ხაზებისგან დამოუკიდებლად აღიქმება; ისინი აღარ ემსახურება მათ შემოსაზღვრას, არამედ თავისუფლად გადაფარავს ერთმანეთს და ქმნის არაჩვეულებრივი ძალის მქონე ნახატებს. მუსიკა მნიშვნელოვანი იყო აბსტრაქტული ხელოვნების დაბადებისთვის, რადგან იგი თავისი ბუნებით აბსტრაქტულია; იგი არ ცდილობს გარე სამყაროს ასახვას, არამედ უშუალოდ გამოხატავს სულის შინაგან გრძნობებს. კანდინსკი ზოგჯერ მუსიკალურ ტერმინებს იყენებდა თავისი ნამუშევრების დასასათაურებლად; იგი თავის ყველაზე სპონტანურ ნახატებს „იმპროვიზაციებს“ უწოდებდა, ხოლო უფრო მეტად დამუშავებულ ნამუშევრებს — „კომპოზიციებს“.

გარდა ფერწერისა, კანდინსკი ხელოვნების თეორეტიკოსიც იყო; მისი გავლენა დასავლური ხელოვნების ისტორიაზე, ალბათ, უფრო მეტად მისი თეორიული ნაშრომებიდან მომდინარეობს, ვიდრე ნახატებიდან. მან მონაწილეობა მიიღო მიუნხენის ახალ ხელოვანთა ასოციაციის დაარსებაში და 1909 წელს მისი პრეზიდენტი გახდა. თუმცა, ჯგუფმა ვერ შეძლო კანდინსკისა (და სხვების) რადიკალური მიდგომის ინტეგრირება ტრადიციულ მხატვრულ კონცეფციებთან, რის გამოც იგი 1911 წლის ბოლოს დაიშალა. ამის შემდეგ კანდინსკიმ ჩამოაყალიბა ახალი ჯგუფი — „ლურჯი მხედარი“ თანამოაზრე მხატვრებთან ერთად, როგორებიც იყვნენ ავგუსტ მაკე, ფრანც მარკი, ალბერტ ბლოხი და გაბრიელე მიუნტერი. ჯგუფმა გამოსცა ალმანახი („ლურჯი მხედრის ალმანახი“) და ორი გამოფენა მოაწყო. დაგეგმილი იყო უფრო მეტი მსგავსი ღონისძიება, მაგრამ 1914 წელს პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამ ამ გეგმებს წერტილი დაუსვა და კანდინსკი შვეიცარიისა და შვედეთის გავლით რუსეთში დააბრუნა.

მისი წერილები „ლურჯი მხედრის ალმანახში“ და ტრაქტატი „სულიერების შესახებ ხელოვნებაში“ (რომელიც 1910 წელს გამოიცა) წარმოადგენდა როგორც აბსტრაქტული ხელოვნების დაცვასა და პოპულარიზაციას, ისე იმის მტკიცებას, რომ ხელოვნების ყველა ფორმას თანაბრად შეეძლო სულიერების გარკვეული დონისთვის მიეღწია. იგი თვლიდა, რომ ფერი ნახატში შეიძლებოდა გამოყენებული ყოფილიყო როგორც რაღაც ავტონომიური, ობიექტის ან სხვა ფორმის ვიზუალური აღწერისგან დამოუკიდებლად.

ამ იდეებმა თითქმის მყისიერი საერთაშორისო გავლენა მოახდინა, განსაკუთრებით ინგლისურენოვან სამყაროში. ჯერ კიდევ 1912 წელს, მაიკლ სადლირმა მიმოიხილა „სულიერების შესახებ ხელოვნებაში“ ლონდონში დაფუძნებულ ჟურნალში . კანდინსკის მიმართ ინტერესი სწრაფად გაიზარდა, როდესაც 1914 წელს სადლირმა „სულიერების შესახებ ხელოვნებაში“ ინგლისური თარგმანი გამოაქვეყნა. იმავე წელს წიგნიდან ამონარიდები გამოქვეყნდა პერსი უინდემ ლუისის პერიოდულ გამოცემაში და ალფრედ ორაჟის ყოველკვირეულ კულტურულ გაზეთში . თუმცა, კანდინსკიმ გარკვეული ყურადღება ბრიტანეთში უფრო ადრეც მიიქცია; 1910 წელს მან მონაწილეობა მიიღო მოკავშირე მხატვრების გამოფენაში (ორგანიზებული ფრენკ რატერის მიერ) ლონდონის ალბერტ-ჰოლში. ამის შედეგად, მისი ნამუშევარი განსაკუთრებული ქებით გამოარჩია მხატვარმა სპენსერ ფრედერიკ გორმა გამოფენის შესახებ დაწერილ რეცენზიაში ჟურნალისთვის .

სადლირის ინტერესმა კანდინსკის მიმართ განაპირობა ისიც, რომ კანდინსკის პირველი ნამუშევრები მხატვრობის ბრიტანულ კოლექციაში მოხვდა; სადლირის მამამ, მაიკლ სადლერმა, 1913 წელს შეიძინა რამდენიმე ქსილოგრაფია და აბსტრაქტული ნახატი „ფრაგმენტი კომპოზიცია -სთვის“, მას შემდეგ, რაც იმავე წელს მამა-შვილი კანდინსკის შესახვედრად მიუნხენს ეწვია. ეს ნამუშევრები გამოფენილი იყო ლიდზში, უნივერსიტეტში ან ლიდზის ხელოვნების კლუბის შენობაში, 1913-დან 1923 წლამდე.

გერმანიაში დაბრუნება და ბაუჰაუსი (1922–1933)
1922 წლის მაისში იგი დაესწრო პროგრესულ ხელოვანთა საერთაშორისო კონგრესს და ხელი მოაწერა „პროგრესულ საერთაშორისო ხელოვანთა კავშირის დამფუძნებელ პროკლამაციას“.

კანდინსკი ბაუჰაუსში დამწყებთათვის საბაზისო დიზაინის კლასს და მოწინავე თეორიის კურსს ასწავლიდა; იგი ასევე ჰქონდა ფერწერის გაკვეთილები და სახელოსნო, სადაც თავისი ფერთა თეორია ფორმის ფსიქოლოგიის ახალი ელემენტებით გაამდიდრა. ფორმების შესწავლაზე, განსაკუთრებით კი წერტილისა და ხაზის ფორმებზე მისი ნაშრომების განვითარებამ 1926 წელს მისი მეორე თეორიული წიგნის („წერტილი და ხაზი სიბრტყისკენ“) გამოცემა განაპირობა. მისმა გამოკვლევებმა სწორ ხაზებზე ძალების ზემოქმედების შესახებ, რასაც მოხრილი და კუთხოვანი ხაზების კონტრასტულ ტონალობებამდე მივყავართ, დაემთხვა გეშტალტფსიქოლოგების კვლევებს, რომელთა ნაშრომებსაც ასევე განიხილავდნენ ბაუჰაუსში. გეომეტრიულმა ელემენტებმა მზარდი მნიშვნელობა შეიძინა როგორც მის სწავლებაში, ისე ფერწერაში — განსაკუთრებით წრემ, ნახევარწრემ, კუთხემ, სწორმა და მრუდმა ხაზებმა. ეს პერიოდი ინტენსიურად ნაყოფიერი იყო. ეს თავისუფლება მის ნამუშევრებში ხასიათდება ფერებითა და გრადაციებით მდიდარი სიბრტყეების დამუშავებით — როგორც ნახატში „ყვითელი – წითელი – ლურჯი“ (1925), სადაც კანდინსკი აჩვენებს თავის დისტანცირებას იმ დროს გავლენიანი კონსტრუქტივიზმისა და სუპრემატიზმის მოძრაობებისგან.

2 მეტრის სიგანის ნახატი „ყვითელი – წითელი – ლურჯი“ (1925) შედგება რამდენიმე ძირითადი ფორმისგან: ვერტიკალური ყვითელი მართკუთხედი, დახრილი წითელი ჯვარი და დიდი მუქი ლურჯი წრე; უამრავი სწორი (ან დაკლაკნილი) შავი ხაზი, წრიული რკალი, მონოქრომატული წრეები და გაფანტული, ფერადი ჭადრაკისებრი დაფები ხელს უწყობს მის დელიკატურ სირთულეს. ტილოზე არსებული ფორმებისა და ძირითადი ფერადი მასების ეს მარტივი ვიზუალური იდენტიფიკაცია მხოლოდ პირველი მიახლოებაა ნამუშევრის შინაგან რეალობასთან, რომლის აღქმაც მოითხოვს უფრო ღრმა დაკვირვებას — არა მხოლოდ ნახატში მონაწილე ფორმებსა და ფერებზე, არამედ მათ ურთიერთკავშირზე, მათ აბსოლუტურ და შეფარდებით პოზიციებზე და მათ ჰარმონიაზე.

კანდინსკი იყო „ლურჯი ოთხეულის“ წევრი, ჯგუფისა, რომელიც 1923 წელს შეიქმნა პაულ კლეესთან, ლიონელ ფაინინგერთან და ალექსეი ფონ იავლენსკისთან ერთად გალკა შეიერის ინიციატივით, რომელიც 1924 წლიდან მათ შემოქმედებას ამერიკის შეერთებულ შტატებში პოპულარიზაციას უწევდა. მემარჯვენეთა მტრული დამოკიდებულების გამო, ბაუჰაუსმა ვაიმარი დატოვა და 1925 წელს დესაუში გადავიდა. ნაცისტების ცილისწამების კამპანიის შემდეგ, ბაუჰაუსმა 1932 წელს დესაუც დატოვა და ბერლინში გადაინაცვლა, სადაც იგი 1933 წლის ივლისამდე, ანუ დაშლამდე დარჩა. ამის შემდეგ კანდინსკიმ დატოვა გერმანია და პარიზში დასახლდა.

დიდი სინთეზი (1934–1944)
პარიზში, ბინაში ცხოვრებისას, კანდინსკი თავის ნამუშევრებს მისაღებ ოთახში მოწყობილ სტუდიაში ქმნიდა. მის ნახატებში ჩნდება მოქნილი, არაგეომეტრიული კონტურების მქონე ბიომორფული ფორმები — ფორმები, რომლებიც მიკროსკოპულ ორგანიზმებს მოგვაგონებს, მაგრამ მხატვრის შინაგან სამყაროს გამოხატავს. კანდინსკი იყენებდა ორიგინალურ ფერთა კომპოზიციებს, რომლებიც სლავურ ხალხურ ხელოვნებას აცოცხლებდა. იგი ასევე დროდადრო ურევდა ქვიშას საღებავში, რათა თავისი ნახატებისთვის მარცვლოვანი ტექსტურა მიეცა.

ეს პერიოდი შეესაბამება კანდინსკის წინა ნამუშევრების სინთეზს, რომელშიც მან ყველა ელემენტი გამოიყენა და გაამდიდრა ისინი. 1936 და 1939 წლებში მან დახატა თავისი ბოლო ორი მთავარი კომპოზიცია, ისეთი რთული ტილოები, როგორებიც მრავალი წლის განმავლობაში არ შეუქმნია. „კომპოზიცია “-ს აქვს უაღრესად კონტრასტული, მძლავრი დიაგონალები, რომელთა ცენტრალური ფორმა საშვილოსნოში მყოფი ემბრიონის შთაბეჭდილებას ტოვებს. „კომპოზიცია “-ის შავ ფონზე პატარა ფერადი კვადრატები და ფერადი ზოლები ვარსკვლავთა ფრაგმენტების (ან ფილამენტების) მსგავსად გამოირჩევა, მაშინ როცა პასტელური ტონების მქონე იდუმალი იეროგლიფები ფარავს დიდ შინდისფერ მასას, რომელიც თითქოს ტილოს ზედა მარცხენა კუთხეში დაცურავს. კანდინსკის შემოქმედებაში ზოგიერთი მახასიათებელი აშკარაა, მაშინ როცა გარკვეული შტრიხები უფრო ფრთხილი და შენიღბულია.

კანდინსკის ხელოვნების კონცეფცია
ხელოვანი, როგორც წინასწარმეტყველი
წერდა რა, რომ „მუსიკა საუკეთესო მასწავლებელია“, კანდინსკიმ დაიწყო თავისი ათი „კომპოზიციიდან“ პირველი შვიდის შექმნა. პირველი სამი მხოლოდ კოლეგა მხატვრისა და მეგობრის, გაბრიელე მიუნტერის მიერ გადაღებული შავ-თეთრი ფოტოების სახითაა შემორჩენილი. „კომპოზიცია “ (1910) განადგურდა 1944 წლის 14 ოქტომბრის ღამეს, ქვემო საქსონიის ქალაქ ბრაუნშვაიგზე ბრიტანული ავიაციის თავდასხმის დროს.

მართალია, არსებობს ესკიზები, ჩანახატები და იმპროვიზაციები (განსაკუთრებით „კომპოზიცია “-ის), 1930-იან წლებში ბაუჰაუსზე ნაცისტების რეიდის შედეგად მოხდა კანდინსკის პირველი სამი „კომპოზიციის“ კონფისკაცია. სამივე მათგანი მეორე მსოფლიო ომის დროს განადგურდა.

კანდინსკის ზოგიერთი ნამუშევარი, როგორიცაა ამჟამად დაკარგული ნახატი „ორმაგი წითელი“ ( , 1916), გამოფენილი იყო სახელმწიფოს მიერ დაფინანსებულ დეგრადირებული ხელოვნების გამოფენაზე. „დეგენერატული ხელოვნების“ კამპანიის დროს კონფისკებული ნამუშევრები ან გაიყიდა, ან გაიცვალა, ან განადგურდა. 16 000-ზე მეტი ხელოვნების ნიმუშის სრული ინვენტარიზაციის ნახვა შესაძლებელია ვიქტორიასა და ალბერტის მუზეუმის ვებსაიტზე. მათ შორისაა კანდინსკის ნამუშევრებიც.

ქრისტიანული ესქატოლოგიითა და მომავალი ახალი ეპოქის მოლოდინით გატაცებული კანდინსკის პირველი შვიდი „კომპოზიციის“ საერთო თემას აპოკალიფსი (სამყაროს აღსასრული ისეთი სახით, როგორითაც ჩვენ ვიცით) წარმოადგენს. თავის წიგნში „სულიერების შესახებ ხელოვნებაში“, წერდა რა „ხელოვანზე, როგორც წინასწარმეტყველზე“, კანდინსკი პირველი მსოფლიო ომის უშუალოდ წინა წლებში ქმნიდა ნახატებს, რომლებიც ასახავდა მოსალოდნელ კატაკლიზმს, რომელსაც ინდივიდუალური და სოციალური რეალობა უნდა შეეცვალა. როგორც ღრმადმორწმუნე მართლმადიდებელი ქრისტიანი, კანდინსკი ეყრდნობოდა ბიბლიურ ისტორიებს ნოეს კიდობანზე, იონასა და ვეშაპზე, ქრისტეს აღდგომაზე, აპოკალიფსის ოთხ მხედარზე იოანეს გამოცხადებიდან, აგრეთვე რუსულ ხალხურ ზღაპრებსა და სიკვდილისა და აღორძინების საერთო მითოლოგიურ გამოცდილებებს. იგი არასოდეს ცდილობდა რომელიმე ამ ისტორიის ნარატიულად ასახვას, არამედ იყენებდა მათ შენიღბულ გამოსახულებებს სიკვდილ-აღორძინებისა და ნგრევა-შექმნის არქეტიპების სიმბოლოებად, რომლებიც, მისი შეგრძნებით, გარდაუვალი იყო პირველი მსოფლიო ომის წინარე სამყაროში.

როგორც მან აღნიშნა წიგნში „სულიერების შესახებ ხელოვნებაში“ (იხილეთ ქვემოთ), კანდინსკი თვლიდა, რომ ჭეშმარიტი ხელოვანი, რომელიც ხელოვნებას „შინაგანი აუცილებლობიდან“ გამომდინარე ქმნის, ზემოთ მიმართული პირამიდის წვერზე იმყოფება. ეს პროგრესირებადი პირამიდა მომავალში იჭრება და მიიწევს წინ. ის, რაც გუშინ უცნაური ან წარმოუდგენელი იყო, დღეს ჩვეულებრივი მოვლენაა; რაც დღეს ავანგარდია (და მხოლოდ მცირედთათვისაა გასაგები), ხვალ საყოველთაოდ ცნობილი ხდება. თანამედროვე ხელოვანი-წინასწარმეტყველი მარტოდ დგას პირამიდის მწვერვალზე, აკეთებს ახალ აღმოჩენებს და ხვალინდელ რეალობას უყრის საფუძველს. კანდინსკი კარგად იცნობდა უახლეს სამეცნიერო მიღწევებსა და თანამედროვე მხატვრების წარმატებებს, რომლებმაც წვლილი შეიტანეს სამყაროს დანახვისა და აღქმის რადიკალურად ახალი გზების ჩამოყალიბებაში.

„კომპოზიცია “ და მისი შემდგომი ნახატები, უპირველეს ყოვლისა, მიმართულია მაყურებელსა და ხელოვანში სულიერი რეზონანსის გამოწვევისკენ. ისევე როგორც მის ნახატში წყლით აპოკალიფსის შესახებ („კომპოზიცია “), კანდინსკი მაყურებელს ამ ეპიკური მითების განცდის სიტუაციაში აყენებს, თარგმნის რა მათ თანამედროვე ენაზე (სასოწარკვეთილების, ფორიაქის, გადაუდებლობისა და დაბნეულობის შეგრძნებით). მაყურებლის, ნახატისა და ხელოვანი-წინასწარმეტყველის ეს სულიერი ზიარება შეიძლება აღიწეროს სიტყვებისა და გამოსახულებების ფარგლებში.
ხელოვნებისა და სულიერების თეორეტიკოსი
როგორც „ლურჯი მხედრის ალმანახის“ ესსეები და კომპოზიტორ არნოლდ შონბერგთან თეორიული მსჯელობები მიუთითებს, კანდინსკი მხატვარსა და მაყურებელს შორის სულიერ ზიარებას გამოხატავდა როგორც გრძნობებისთვის, ასევე გონებისთვის მისაწვდომ მოვლენას (სინესთეზია). ხატვისას ბგერებისა და აკორდების მოსმენისას, კანდინსკიმ წამოაყენა თეორია, რომ (მაგალითად), ყვითელი არის სპილენძის საყვირზე შესრულებული შუა დო-ს ფერი; შავი არის დასასრულისა და საგნების აღსასრულის ფერი; ხოლო ფერთა კომბინაციები ქმნის ვიბრაციულ სიხშირეებს, პიანინოზე დაკრული აკორდების მსგავსად. 1871 წელს ახალგაზრდა კანდინსკი ფორტეპიანოსა და ჩელოზე დაკვრას სწავლობდა.

კანდინსკის ლეგენდარული სცენოგრაფია მუსორგსკის სიუიტის, „სურათები გამოფენიდან“ წარმოდგენისთვის, ასახავს მის სინესთეზიურ კონცეფციას ფორმების, ფერებისა და მუსიკალური ბგერების უნივერსალური შესაბამისობის შესახებ. 1928 წელს სცენური დადგმის პრემიერა დესაუს თეატრში გაიმართა. 2015 წელს სასცენო ელემენტების ორიგინალური დიზაინები თანამედროვე ვიდეოტექნოლოგიით გააცოცხლეს და მუსიკასთან სინქრონში წარმოადგინეს კანდინსკის მოსამზადებელი ჩანაწერებისა და ფელიქს კლეეს სარეჟისორო სცენარის მიხედვით.

მიუნტერებთან დაკავშირებულ კიდევ ერთ ეპიზოდში, ბავარიული აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმის წლებში, კანდინსკი „კომპოზიცია “-ზე მუშაობდა. თითქმის ექვსთვიანი შესწავლისა და მომზადების შემდეგ, მას განზრახული ჰქონდა, რომ ნამუშევარს ერთდროულად გამოეწვია წარღვნის, ნათლობის, ნგრევისა და აღორძინების ასოციაციები. მას შემდეგ, რაც მან ფრესკის ზომის ხის პანელზე ნამუშევრის კონტურები შემოხაზა, იგი ჩიხში შევიდა და გაგრძელება ვეღარ შეძლო. მიუნტერმა მას უთხრა, რომ იგი საკუთარი ინტელექტის მახეში იყო გაბმული და სურათის ნამდვილ არსს ვერ სწვდებოდა. მან ურჩია უბრალოდ გაემეორებინა სიტყვა („წარღვნა“ ან „წყალდიდობა“) და ფოკუსირება მოეხდინა მის ჟღერადობაზე და არა მნიშვნელობაზე. ამ სიტყვის მანტრასავით გამეორებით, კანდინსკიმ სამ დღეში დახატა და დაასრულა ეს მონუმენტური ნამუშევარი.
დამახასიათებელი სტილი
ვასილი კანდინსკის ხელოვნებაში შერწყმულია მუსიკა და სულიერება. თავისი დროის მუსიკისადმი ინტერესისა და კინესთეტიკური მიდრეკილებების წყალობით, კანდინსკის ადრეული წლების ნამუშევრებს ექსპრესიონიზმის მკვეთრად გამოხატული სტილი ახასიათებს. თუმცა, მან აითვისა თავისი დროისა და წინამორბედების ყველა მხატვრული სტილი, როგორიცაა არტ-ნუვო (დაკლაკნილი ორგანული ფორმები), ფოვიზმი და „ლურჯი მხედარი“ (შოკისმომგვრელი ფერები), სიურრეალიზმი (მისტიკა) და ბაუჰაუსი (კონსტრუქტივიზმი), რათა ხელოვნებაში სულიერების ძიებისას აბსტრაქციონიზმისკენ გადაენაცვლა. მისი უსაგნო ნახატები ავლენს სულიერ აბსტრაქციას, რომელიც ბგერებითა და ემოციებითაა შთაგონებული შეგრძნებათა ერთიანობის გზით. ქრისტიანული რწმენითა და ხელოვანის შინაგანი აუცილებლობით ამოძრავებულ მის ნახატებს ახასიათებს მრავალფეროვან ფერებში შესრულებული ფორმის ორაზროვნება, ისევე როგორც წინააღმდეგობა ხელოვნების სამყაროს ტრადიციული ესთეტიკური ღირებულებების მიმართ.

მისი დამახასიათებელი ანუ ინდივიდუალური სტილი მისი მხატვრული კარიერის განმავლობაში შეიძლება შემდგომში განისაზღვროს და დაიყოს სამ კატეგორიად: შთაბეჭდილებები (წარმომადგენლობითი ელემენტი), იმპროვიზაციები (სპონტანური ემოციური რეაქცია) და კომპოზიციები (ხელოვნების უმაღლესი ნიმუშები).

როდესაც კანდინსკიმ თავისი ადრეული შთაგონების წყაროსგან, იმპრესიონიზმისგან დისტანცირება დაიწყო, მისი ნახატები უფრო ცოცხალი, პიქტოგრაფიული და ექსპრესიული გახდა, უფრო მკვეთრი ფორმებითა და მკაფიო ხაზობრივი თვისებებით. მაგრამ საბოლოოდ, კანდინსკი კიდევ უფრო შორს წავიდა და უარყო ფერწერული რეპრეზენტაცია ფერებისა და ფორმების უფრო სინესთეზიური, მბრუნავი ქარიშხლებით, აღმოფხვრა რა სიღრმეზე ტრადიციული მითითებები და განალაგა შიშველი და აბსტრაქტული გლიფები; თუმცა, უცვლელი დარჩა ექსპრესიული ფორმების მისი სულიერი ძიება.

ემოციური ჰარმონია კიდევ ერთი თვალსაჩინო მახასიათებელია კანდინსკის გვიანდელ ნამუშევრებში. მრავალფეროვანი განზომილებებითა და მკაფიო ფერებით, რომლებიც პროპორციებისა და ფერების ფრთხილი შეპირისპირებით იყო დაბალანსებული, მან თავის ნამუშევრებში ფორმების უნივერსალურობა დაასაბუთა, რითაც გზა გაუხსნა შემდგომ აბსტრაქციას.

კანდინსკი ხშირად იყენებდა შავ ფერს თავის ნახატებში ნათელი ფერის მქონე ფორმების გავლენის გასაძლიერებლად, მაშინ როცა მისი ფორმები ხშირად წარმოადგენდა ბიომორფულ მიდგომებს ხელოვნებაში სიურრეალიზმის შემოსატანად.

თეორიული ნაშრომები ხელოვნებაზე
კანდინსკის ანალიზი ფორმებსა და ფერებზე გამომდინარეობს იდეათა არა მარტივი, თვითნებური ასოციაციებიდან, არამედ მხატვრის შინაგანი გამოცდილებიდან. მან წლები დაუთმო აბსტრაქტული და სენსორულად მდიდარი ნახატების შექმნას, მუშაობდა რა ფორმასა და ფერზე, დაუღალავად აკვირდებოდა საკუთარ (ისევე როგორც სხვა მხატვრების) ნახატებს და ინიშნავდა მათ გავლენას ფერის აღქმაზე. ეს სუბიექტური გამოცდილება არის ის, რისი გაკეთებაც ნებისმიერს შეუძლია — არა მეცნიერული ან ობიექტური დაკვირვებები, არამედ შინაგანი/სუბიექტური დაკვირვებები, რომლებსაც ფრანგი ფილოსოფოსი მიშელ ანრი მოიხსენიებს, როგორც „აბსოლუტურ სუბიექტურობას“ ან „აბსოლუტურ ფენომენოლოგიურ ცხოვრებას“.

1911 წელს მიუნხენში გამოცემული კანდინსკის ნაშრომი („სულიერების შესახებ ხელოვნებაში“) ფერწერის სამ ტიპს გამოყოფს: „შთაბეჭდილებებს“, „იმპროვიზაციებსა“ და „კომპოზიციებს“. მაშინ როცა „შთაბეჭდილებები“ ეფუძნება გარე რეალობას, რომელიც საწყის წერტილს წარმოადგენს, „იმპროვიზაციები“ და „კომპოზიციები“ ასახავს არაცნობიერიდან წარმოშობილ გამოსახულებებს, თუმცა „კომპოზიცია“ უფრო ფორმალური თვალსაზრისით ვითარდება.

პირადი ცხოვრება
1892 წელს უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, კანდინსკი დაქორწინდა თავის ბიძაშვილზე, ანა ჩიმიაკინაზე და გახდა იურისპრუდენციის ლექტორი მოსკოვის უნივერსიტეტში.

1906-დან 1908 წლამდე კანდინსკიმ ევროპის მასშტაბით იმოგზაურა. 1909 წელს მიუნტერმა ბავარიის პატარა ქალაქ მურნაუში საზაფხულო სახლი იყიდა, სადაც წყვილი სიამოვნებით მასპინძლობდა კოლეგებს. ეს ქონება დღემდე ცნობილია როგორც (რუსების სახლი) და მოგვიანებით მიუნტერმა მისი სარდაფი მრავალი ნამუშევრის (კანდინსკისა და სხვების) ნაცისტებისგან დასამალად გამოიყენა. მიუნხენში დაბრუნებისთანავე, 1909 წელს კანდინსკიმ დააარსა ახალ ხელოვანთა ასოციაცია . მათი ურთიერთობა ოფიციალურად 1916 წელს, სტოკჰოლმში დასრულდა.

1916 წელს მან გაიცნო ნინა ნიკოლოზის ასული ანდრეევსკაია (1899–1980), რომელზეც 1917 წლის 11 თებერვალს დაქორწინდა. იმ დროს ნინა 17 ან 18 წლის იყო, კანდინსკი კი — 50 წლის. 1917 წლის ბოლოს მათ შეეძინათ ვაჟი, ვსევოლოდი, რომელსაც ოჯახში ლოდიას ეძახდნენ. ლოდია 1920 წლის ივნისში გარდაიცვალა და მათ მეტი შვილი აღარ ჰყოლიათ. 2016 წლის 16 ნოემბერს, კრისტის აუქციონმა კანდინსკის „ “ („ხისტი და მოხრილი“), 1935 წელს შექმნილი დიდი აბსტრაქტული ტილო, 23,3 მილიონ დოლარად გაყიდა, რაც კანდინსკისთვის ახალი რეკორდი აღმოჩნდა. სოლომონ რ. გუგენჰაიმმა ნახატი თავდაპირველად უშუალოდ მხატვრისგან შეიძინა 1936 წელს, მაგრამ იგი 1949 წლის შემდეგ აღარ გამოფენილა; მოგვიანებით, 1964 წელს, სოლომონ რ. გუგენჰაიმის მუზეუმმა იგი აუქციონზე კერძო კოლექციონერს მიჰყიდა. შეთანხმება 2002 წელს იქნა მიღწეული.

2013 წელს ლევენშტაინების ოჯახმა სარჩელი შეიტანა კანდინსკის ნამუშევრის — „ნახატი სახლებით“ რესტიტუციის მოთხოვნით, რომელიც სტედელეიკის მუზეუმში ინახებოდა. 2020 წელს ნიდერლანდების კულტურის მინისტრის მიერ შექმნილმა კომიტეტმა რესტიტუციის კომიტეტის ქმედებებში დარღვევები აღმოაჩინა, რამაც სკანდალი გამოიწვია. შედეგად, კომიტეტის ორმა წევრმა, მათ შორის თავმჯდომარემ, თანამდებობა დატოვა. მოგვიანებით იმავე წელს, ამსტერდამის სასამართლომ დაადგინა, რომ სტედელეიკის მუზეუმს შეეძლო შეენარჩუნებინა ნახატი ებრაული ლევენშტაინების კოლექციიდან, მიუხედავად ნაცისტების მიერ მისი მიტაცებისა. თუმცა, 2021 წლის აგვისტოში ამსტერდამის საკრებულომ მიიღო გადაწყვეტილება, რომ ნახატი ლევენშტაინების ოჯახისთვის დაებრუნებინათ.

2017 წელს რობერტ კოლინ ლევენშტაინმა, ფრანჩესკა მანუელა დევისმა და ელზა ჰანხენ გუიდოტიმ სარჩელი შეიტანეს ბავარიის მიწის ბანკის ( - ) წინააღმდეგ კანდინსკის „ “-ის რესტიტუციის მოთხოვნით.