iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ედგარ ელბაკიანის სახელობის კომედიისა და დრამის თეატრი

ედგარ ელბაკიანის სახელობის კომედიისა და დრამის თეატრი — მდებარეობს სომხეთის დედაქალაქში - ერევანში.

ისტორია
აღნიშნული თეატრი დაარსდა 1994 წელს. თეატრის დამფუძნებელმა არმენ ელბაკიანმა დაარსდა თეატრი მამის პატივსაცემად. იგი გახლდათ ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სახალხო არტისტი. თეატრში მოიწვიეს სხვადასხვა თაობის მსახიობების ჯგუფი, რომლის მთავარი ნაწილს შეადგენდა არმენ ელბაკიანის კურსდამთავრებულები. თეატრი გაიხსნა 1994 წლის მაისში სომხური ლიტერატურის კლასიკური სპექტაკლით „აღმოსავლური სტომატოლოგი“.

მისი სახით იმ დროს შეიქმნა ახალი თეატრი, რომელიც აერთიანებს სინამდვილის რეალურ რეპროდუქციას, კონკრეტულ თემაზე იმპროვიზაციის საუკეთესო ვერსიებს, ახალი ფორმების ძიების სურვილსა და სომხური რეპერტუარის თეატრის ტრადიციებს.

ამ იდეის რეალიზაციისთვის შეიქმნა ისეთი სპექტაკლები, როგორიცაა: ა. პარონიანი „აღმოსავლური სტომატოლოგი“ მუსიკალური კომედიის ჟანრში, ბ. ბრეხტის „არტურ ვუის კარიერა“ მუსიკალური ტრაგედიის ჟანრში, ფ. დურენმათის „ფიზიკოსები“, გ. სუნდუკიანის „დაღუპული კერა“, მოლიერის „ავაზაკური“, ე. ალბეეს „ორი ზოოპარკში“, ევგენი შვარცის „დრაკონი“.

2001 წელს, გარკვეული პერიოდის კრიზისის შემდეგ, თეატრმა დადგა სპექტაკლი ანა და არმენ ელბაკიანოვის რეჟისურით „მოტყუებული ფრინველი“, რომელიც წარმატებით მიიღო მაყურებელმა.

დღეს თეატრში იმართება ისეთი სპექტაკლები, რომლებიც შეიქმნა ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში. უპირველეს ყოვლისა, ესენი არის არმენ ელბაკიანის ნამუშევრები: „ “, ანა და არმენ ელბაკიანების ავტორობით (2001 წელი), „ჩვენ ვთამაშობთ სტრინდბერგს“ მუსიკალური ტრაფიკის ავტორი . (2004 წელი), „ …“ მუსიკალური პამფლეტა . , „არ შეგიძლია ჩემთან ცეკვა?“ უ. საროიანის პიესებისა და მოთხრობების საფუძველზე, „ “ არის მუსიკალური ავტორი და რეჟისორი ლილი ელბაკიანი.

წლების განმავლობაში, თეატრმა მონაწილეობა მიიღო სხვადასხვა სომხურ და საერთაშორისო ფესტივალებში: საერთაშორისო თეატრალური ფესტივალი საროიანი ფრესნო - აშშ (2002 წელი); მე-12 საერთაშორისო თეატრალური ფესტივალი დამასკოში - სირია (2004 წელი); - უნგრეთი (2008 წელი), - ჩეხეთი (2008 წელი) და ა.შ.

სპექტაკლები
ედგარ ელბაკიანის სახელობის კომედიისა და დრამის თეატრში დაიდგა არაერთი ცნობილი სპექტაკლი, მათ შორის:
არმენ ელბაკიანის - „რატომ ვართ ჩუმად“ (1994)
ბერტოლდ ბრეხტის - „არტურო ვეის კარიერა“
ფრიდრიხ დიურმენმატის - „ფიზიკოსები“ (1995)
გაბრიელ სუნდუკიანის - „დამსხვრეული კერა“ (1996)
ჟან ბაპტისტ მოლიერის - „“
ედვარდ ოლბის - „ორი ზოოპარკში“ (1998)
ევგენი შვარცის - „დრაკონი“
ანა და არმენ ელბაკიანი - „გვიან ჩიტი“ (2001)
ფრიდრიხ დიურენმატის - „ჩვენ ვთამაშობთ სტრინდბერგს“ (2004)
ედგარ ელბაკანი უმცროსი - „ფრთხილად ხვლიკი“ (2006)
უილიამ საროიანი - „ვიცეკვე ჩემთან ერთად“ (2008)
ლილი ელბაქიანის - „წითელი ფარნები“ (2008)
აღასი აივაზიანის - „ამერიკული თავდასხმა“ (2009)
ჰორან მათეთოსანის - „უფალი“ (2011)
უილიამ შექსპირის „რომეო და ჯულიეტა“ (2011)
ბაზალეთის ქუჩა

ბაზალეთის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ვაკის რაიონში (ვაკე); ილია ჭავჭავაძის გამზირიდან ირაკლი აბაშიძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის 20-იან წლებში. 1925–1926 წლების ცნობათა წიგნში „მთელი ტფილისი“ შეტანილია ვაკის ახალი ქუჩების სიაში. თბილისის 1934 წლის გეგმის მიხედვით იწყებოდა ახლანდელი ქრისტეფორე არეშიძის ქუჩიდან (ყოფილი ბაზალეთის შესახვევი).
ჭავჭანიძე

საკუთარი სახელი ჭავჭანიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

დავით ჭავჭანიძე — ქართველი პოლიტიკოსი, პუბლიცისტი
ერასტი ჭავჭანიძე — მეცენატი, საზოგადო მოღვაწე
ვლადიმერ ჭავჭანიძე — ქართველი ფიზიკოსი
ზურაბ ჭავჭანიძე — ქართველი გეოგრაფი, სპორტსმენი (ათლეტიზმი)
ივანე ჭავჭანიძე — ქართველი პოლიტიკოსი
მიხეილ ჭავჭანიძე — ქართველი სამხედრო პირი
შარურო-დარალაგეზის მაზრა

შარურო-დარალაგეზის მაზრა (; ; ) — ყოფილი ერევნის გუბერნიის მაზრა (ადმინისტრაციული ერთეული) რუსეთის იმპერიის მმართველობის დროს. მისი ადმინისტრაციული ცენტრი იყო სოფელი ბაშ-ნორაშენი (შარური).

ისტორია
მაზრას ტერიტორია 1828 წლამდე იყო ირანის ერივანისა და ნახიჩევანის სახანოების ნაწილი, შემდგომში თურქმენჩაის ხელშეკრულების თანახმად, ეს ტერიტორიები ანექსირებული იქნა რუსეთის იმპერიის მიერ. 1828 წლიდან 1840 წლამდე, იგი ადმინისტრაციულად იყო როგორც სომხური ოლქის ნაწილი. 1844 წელს კვლავ შეიცვალა მდგომარეობა და ამჯერად შარურო-დარალაგეზის მაზრას ტერიტორია შეადგენდა ტფილისის გუბერნიის ნაწილს. 1849 წელს შეიქმნა ერივანის გუბერნია, რომელიც ტფილისის გუბერნიისსგან დამოუკიდებელი იყო. მისი ტერიტორია მოიცავდა ხუთ მაზრას. ადმინისტრაციული რეფორმების შემდეგ, ნახიჩევანის მაზრას ჩრდილოეთ ნაწილი გამოეყო 1870 წელს და გადავიდა ახლად შექმნილი შარურო-დარალაგეზის უეზდის შემადგენლობაში. 1918-1920 წლებში უეიზდის ტერიტორია სადავო გახდა სომხეთის პირველ რესპუბლიკასა და აზერბაიჯანის დემოკრატიულ რესპუბლიკას შორის. 1920 წელს საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, უეეზდის ტერიტორია დაიყო ნაწილებად. დარალაგეზი გახდა სომხეთის სსრ-ის ნაწილი და შარური გახდა მოსკოვისა და ყარსის ხელშეკრულებების შესაბამისად აზერბაიჯანის სსრ-ის ნახიჩევანის ასსრ-ის ნაწილი.

დემოგრაფია
1897 წლის რუსეთის იმპერიის აღწერის მონაცემებით, შარურო-დარალაგეზის უეზდის მთლიანი მოსახლეობა 76 538-ს ადამიანს შეადგენდა, მათგან 51 560 იყვნენ თათრები (თანამედროვე აზერბაიჯანელები; 67,4%), სომხები შეადგენდნენ 20 726 -ს (ან 27.1% -ს) და ქურთები 3 761 -ს (ან 4,9%). რაიონის უდიდეს ქალაქს წარმოადგენდა კეშიშქენდი (დღევანდელი ეღეგნაძორი), სადაც მთლიანობაში 1 307 მოსახლე იყო. რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრში, სოფელ ბაშ-ნორაშენში, სადაც საერთო ჯამში, 867 ადამიანი ცხოვრობდა, აქედან 597 (ან 68,8%) თათარი იყო, 132 (ან 15,2%) სომეხი, 90 (ან 10.3%) ქურთი და 31 ( ან 3,5%) აღმოსავლეთ სლავები (რუსები, უკრაინელები და ბელარუსები). სომხები ძირითადად კონცენტრირებულნი იყვნენ მთიანი დარალაგეზის ტერიტორიაზე, ხოლო შარურის დაბლობზე ძირითადად ცხოვრობდნენ თათრები. დარალაგეზის მოსახლეობა ძირითადად მეცხოველეობით იყო დაკავებული, ხოლო შარურის მოსახლეობა სოფლის მეურნეობითა და მებაღეობით. გუბერნიის ამ ნაწილში წარმოება არ განვითარებულა. ამ უეზდში მდებარეობდა, სულ 47 მეღვინეობის საწარმო, 299 წისქვილი, 89 ბამბისა და 4 ბრინჯის ქარხანა.
შირვანშაჰების სამარხი

შირვანშაჰების სამარხი — სამიდან ერთ-ერთი გამორჩეული ნაგებობა, რომელიც მდებარეობს შირვანშაშის სასახლის კომპლექსის ქვედა ეზოში. დანარჩენი ორი კი წარმოადგენს შაჰის მეჩეთსა და სასახლის აბაზანას.

ისტორია
სამარხის შესასვლელთან შემორჩენილია მემორიალური დაფა, რომელიც მოგვითხრობს ამ შენობის მშენებლობისა და არქიტექტურის შესახებ. წარწერაში ჩანს მმართველის სახელი, რომელმაც შენობის აღმართვა ბრძანა. ის არის შირვანშაჰის მმართველის ხალილ ულას (1417- 1462 წლებში). ასევე მემორიალურ დაფაზე აღნიშნულია მშენებლობის დრო: სამარხი დათარიღებულია ჰიჯრით 839 წელს, რაც არის 1435-1436 წლები.

სამარხები მოჩუქურთმებულია წარწერების ორ მწკრივში, შრიფტით „ნაში“ - ყურანში (სურა , 92-ე ლექსი) და ჰადიდში.
„ყველაზე დიდი სულთანი (დიდი) შირვანშაჰი, ალლაჰის წინასწარმეტყველის სახელობის სახელი, რელიგიის დაცვა ჰალილულაჰ - შეიძლება ალაჰმა უკვდავყო თავისი სამეფო და ძალაუფლება. რვაასი ოცდაცხრამეტი“.

1954 წელს წარწერა მემორიალურ დაფაზე შეისწავლეს ორიენტალისტებმა. აზერბაიჯანელი მეცნიერის, ეპიგრაფიკული ისტორიკოსის, ნეიმატოვას თქმით, არქიტექტორის სახელი დაშიფრული არ ყოფილა დაფაზე, როგორც ნეიმატოვა ამბობს, წარწერაში ნათქვამია: ” ” (”ქება ალლაჰისა და მისი კურთხევისა”).

1947 წელს ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრების დროს გამოვლენილია 6 საფლავი. მეჩეთის შენობა გამოიყენეს როგორც მედრესა, რის შედეგადაც აღნიშნული საფლავის ქვები მნიშვნელოვნად, ნაწილობრივ დაზიანდა.

გაკეთებული წარწერებიდან ცნობილია, რომ საფლავი აშენდა შირვანშაჰ ხალიულაულის ბრძანებით დედისა და შვილისათვის. აქვე დაკრძალეს შირვანშაჰის ოჯახის სხვა წევრები. 1947 წლის გათხრების დროს, დანგრეული იატაკის ქვეშ აღმოაჩინეს ქვის ფილები. აღმოჩნდა, რომ ამ ქვის ფილების ქვეშ შვიდი საფლავის საფლავის ქვა იყო, ამ სამარხებიდან კი ორი ცარიელი იყო.

ფარუხ იამინი (1435-1442), შირვანშაჰის ვაჟი, ერთ-ერთ საფლავში დაკრძალეს. თავის ქალისა და გულმკერდის ძვლებზე ნაშთების შესწავლისას ნაპოვნია ძაფები. გაწმენდისას გაირკვა, რომ ეს არის ყაფანის ნაშთები. ბადრ შირვანის გეზელის ცნობით, საფლავში დაკრძალული შირვანშაჰის ვაჟი შვიდი წლის ასაკში გარდაცვლილი. მეორე საფლავში, კი ნაშთების შესწავლით, მოხუცი ქალია დასვენებული.

სამარხში ნაპოვნია დიდი ჩონჩხიც, რომლის სიმაღლეა 2.10 მეტრი. ვარაუდობენ, რომ ეს ჩონჩხი თავად ხალილ ულა პირველს ეკუთვნის. ჩონჩხის მახლობლად აღმოჩენილია კრისტალისა და ოქროს საყურეები.

ზოგიერთ საფლავში ნაპოვნია მოჭიქული კერამიკა და ჭაღი. ერთ-ერთი საფლავი ეკუთვნის 19 წლის იბრაჰიმ -ს. ამ სამარხში ასევე ნაპოვნია აბრეშუმის ქსოვილის ფრაგმენტი, ცისფერი მძივი და ოქროს ქინძი 36 სანტიმეტრის სიგრძით. საუკუნის ოქროს ქინძი მორთულია ფირუზითა და ექვსი რუბით.
ზანგეზურის მაზრა

ზანგეზურის მაზრა — რუსეთის იმპერიის, ელიზავეტპოლის გუბერნიის ერთ-ერთი ყოფილი ადმინისტრაციული ერთეული, რომლის ცენტრი 1868 წლამდე იყო ქალაქი გორისი, მანამ სანამ საბჭოთა ხელისუფლების მიერ ოფიციალურად არ გაუქმდა.

სამხრეთ კავკასიაში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, მაზრის ტერიტორია გაიყო საბჭოთა სომხეთსა და საბჭოთა აზერბაიჯანს შორის, სომხეთის შემადგენლობაში ძირითადად გადავიდა სომხებით დასახლებული პუნქტები, როგორებიც იყო: სისიანის, გორისის, კაპანისა და მეღრი რაიონები, ხოლო აზერბაიჯანმა მიიღო ლაჩინი, ქუბადლი და ზანგილანი, სადაც მოსახლეობა ძირითადად მუსულმანებისგან შედგებოდა.

ისტორია
სომხეთის მმართველობის დროს რეგიონი იყო სომეხთა პროვინციის სიუნიქისა და სომეხთა მელიქატების ნაწილი მე -18 საუკუნის შუა პერიოდამდე, ხოლო რეგიონი ასევე იმყოფებოდა სპარსეთის იმპერიის შემადგენლობაშიც. 1770-იანი წლებსა და ტერიტორიის რუსეთის იმპერიაში გადასვლას შორის, 1813 წელს, ზანგეზურის მაზრა იყო ყარაბაღის სახანოს ტერიტორიის ნაწილი.

1850-იან წლებში ზანგეზური მაზრი შეხახისა (მოგვიანებით ცნობილი როგორც ბაქოს გუბერნია) და ერევნის გუბერნიების შემადგენლობაში იყო. 1868 წლის 25 თებერვალს, ელიზაბედპოლის გუბერნიის დაარსების შედეგად, ზანგეზურის მაზრა შუშის მაზრს ეკუთვნოდა, ბაქოსა და ერევანის გუბერნიების ორდუბადის მაზრის ნაწილებისგან. რუსეთის იმპერიის დაცემის შემდეგ ყარაბაღი, ნახიჩევანი და ზანგეზური გახდა სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის ტერიტორიული დავის საგანი. 1918 წელს ბრიტანულმა ძალებმა აიღეს ქალაქი ბაქო, გენერალმა უილიამ ტომსონმა, რომელიც მოკავშირეთა ძალებს წარმოადგენდა, მთიანი ყარაბაღი ზანგზურის მაზრასთან ერთად ცნო აზერბაიჯანის ტერიტორიის ნაწილად. მან დაადასტურა აზერბაიჯანის მთავრობის მიერ ხოსროვ ბეი სულთანოვის დანიშვნა ყარაბაღის გენერალ-გუბერნატორად. 1919 წელს მთიანი ყარაბაღის სომხურმა ასამბლეამ აღიარა აზერბაიჯანის უფლებამოსილება. რეგიონში საბჭოთა მმართველობის დამყარების შემდეგ, ზანგეზური სომხეთს აზერბაიჯანის სსრ-მ გადასცა, როგორც „მეგობრობის სიმბოლო“.

დემოგრაფია
1897 წელს რეგიონში ჩატარებული აღწერის თანახმად, მაზრის მთლიანი მოსახლეობა 137 871 ადამიანს შეადგენდა, მათგან 71 206 თათარი იყო (თანამედროვე აზერბაიჯანელები), 63 622 იყო სომეხი, 1 807 ქურთი, 1 006 რუსი, ხოლო დანარჩენები სხვა უმცირესობების წარმომადგენლები.რეგიონში სულ 326 სოფელი მდებარეობდა. მოსახლეობა ძირითადად დაკავებული იყო სოფლის მეურნეობით, მებაღეობით, მეღვინეობით, ბამბის მოყვანით, მესაქონლეობითა და სპილენძის გამოდნობით. დაბლობის ფართობი გამოიყენებოდა ბამბის მოსაშენებლად, რომელზეც წელიწადში 20 000 გირვანქა ბამბა მოჰყავდათ. რეგიონში ვენახები მოიცავდა 4 494 დესიატინა (ძველი საზომი ერთეული) მიწას, რომლისგანაც მიღებული მოსავალი დაახლოებით 106 860 გირვანქა ყურძენს შეადგენდა. 1890 წელს დაახლოებით შეგროვებული იქნა თითქმის 3 728 გირვანქა აბრეშუმი. 1891 წლის სტატისტიკური მონაცემების თანახმად, აქ 9 784 ცხენი იყო, 83 000 პირუტყვი, 780 ბუფალო, 133 648 ცხვარი, 4 600 თხა, 7 008 ვირი და 1 505 ჯორი.
კარენ დემირჭიანის მუზეუმი

კარენ დემირჭიანის მუზეუმი — კულტურული დაწესებულება, რომელიც მდებარეობს ერევანში, ყაზარა პარპეტის ქუჩა 7-ში.

ისტორია
აღნიშნული მუზეუმი შეიქმნა ხანდაზმული სომეხთა 2001 წლის 9 იანვრის №9 კანონმდებლობით, საბჭოთა სომეხის პოლიტიკური და სასამართლო ხელისუფლების წარმომადგენლის, კარენ დემირჩიანის (1932-1999 წწ.)სახელზე.

აღნიშნული მუზეუმის ამოცანაა სომეხი ხალხის პატრიოტული თემით განათლება კარენ დემირჩიანის მაგალითზე. გახსნის ცერემონია და ძირითადი ექსპოზიციის გამოფენა გაიმართა, რომელიც 2007 წლის 20 აპრილის, როდესაც აღინიშნა ამ პიროვნების 75 წლის იუბილე.

მუზეუმში განთავსებულია: დოკუმენტები, ფოტომასალა, ვიდეოჩანაწერები, თანამედროვეთა მოგონებები, პირადი ნივთები, სამთავრობო ჯილდოები, სუვენირები და მოგონებები ამ ადამიანთან დაკავშირებული. მხატვრების, მეგობრების, სხვადასხვა სახელმწიფოების ხელმძღვანელების, პოლიტიკოსების მოგონებები ხელოვნების ნიმუშები, ოლიმპიური მედლები, რომელიც საჩუქარია კარენ დემირჩიანისთვის, კარენ დემირჩიანის პირადი არქივი, რომელიც ასევე მოიცავს სამუშაო დღის წესრიგებს მისი მმართველობის პერიოდში, როგორც საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივნისა. ასევე მისი ვერცხლის გრაგნილი, წარწერით, კარენ დემირჩიანის 50 წლის დაბადების დღესთან დაკავშირებით, სადაც კათოლიკოსი ვაზგენ აღწერს მის მასშტაბურ საქმიანობას.

განსაკუთრებით საინტერესოა სომეხი და რუსი მხატვრების, მეცნიერებისა და მწერლების წიგნები და ნამუშევრები.

სომხეთის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივნის პირველი ისტორიული და კულტურული ღირებულება, რომელიც დროულად (1950 წელი) მომზადდა სსრკ სახალხო მხატვრის გრიგორ ხანჯიანანის პროექტის მიხედვით. სომხეთის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის დარბაზში წარმოდგენილია ავეჯი და საგნები, რომლებიც გამოიყენება კარენ დემირჩიანის და ცენტრალური კომიტეტის მდივნების მიერ, აგრეთვე კარენ დემირჩიანის სამუშაო მაგიდა იმ პერიოდისათვის, როდესაც იგი არჩეულ იქნა სომხეთის ეროვნულ ასამბლეაზე.

მუზეუმს აქვს პოლიტიკური ლიტერატურის ბიბლიოთეკა, სადაც ვიზიტორებს შეუძლიათ უშუალოდ გაეცნონ სომხეთის საბჭოთა და პოსტ-საბჭოთა პერიოდის ისტორიას.

მუზეუმი ხშირად აწყობს თემატურ გამოფენებს, მაგალითად: სომხეთში სოფლის მეურნეობის განვითარება - 1970-1990 წლებში; ერევანის მეტროს შექმნის ისტორია; ერიბუნი-ერევანის დღესასწაულის ისტორია და ა.შ., ამ გამოფენებს უდიდესი დანიშნულება აქვს. მუზეუმის საზაფხულო გალერეა განკუთვნილია დროებითი გამოფენებისა და სხვა კულტურული ღონისძიებების ორგანიზებისთვის.

მუზეუმს ასევე აქვს შეხვედრების ოთახი, სადაც ტარდება სხვადასხვა ღონისძიებები: კონფერენციები, დებატები, პრესკონფერენციები, შეხვედრები მეცნიერების, კულტურის და პოლიტიკის წარმომადგენლებთან. დემირჩიანის ოჯახი მუზეუმის საქმიანობის რეგულარული მონაწილეა, განსაკუთრებით, როგორც მუზეუმის კონსულტანტი, რიმა დემირჩიანი, კარენ დემირჩიანის საქველმოქმედო ფონდის დამფუძნებელი საბჭოს თავმჯდომარე.
ჩარენცის ლიტერატურისა და ხელოვნების მუზეუმი

ჩარენსის სახელობის ლიტერატურისა და ხელოვნების მუზეუმი — კულტურული ორგანიზაციაა, რომელიც მდებარეობს ერევანში, არამის ქუჩაზე 1. აღნიშნულ მუზეუმში სომხური ლიტერატურის, თეატრის, მუსიკისა და კინოს მნიშვნელოვანი ფონდია განთავსებული.

ისტორია
1921 წელს ფილოლოგმა და ისტორიკოსმა ერევან შაჰზიზმა ერევანში დააფუძნა სახელმწიფო კულტურულ-ისტორიული მუზეუმის ისტორიული განყოფილება არსებული სომხეთის განათლების კომისარიატში.

1935 წლის 16 მაისს სახელმწიფო ლიტერატურული მუზეუმი გამოირჩეოდა, როგორც დამოუკიდებელი ინსტიტუტი. აღნიშნული მუზეუმის პირველი დირექტორი იყო ხორენ სარგსიანი.

1942 წლის 21 ივლისს ლიტერატურული მუზეუმი შედიოდა საბჭოთა კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის სომხეთის ფილიალში, როგორც ენისა და ლიტერატურის ინსტიტუტის ფილიალი. 1953 წლის მაისიდან კი იგი გადავიდა სომხეთის სსრ კულტურის სამინისტროში, როგორც სომხეთის სახელმწიფო ისტორიული მუზეუმის განყოფილება. 1934 წელს ერევნის კონსერვატორიაში რომანოზ მელიქიანის მემორიალური ოფისი გაიხსნა. 1935 წელს დრამატურგმა სარგის მელიქსეტიანმა მოაწყო ერევნის თეატრის მუზეუმი. 1954 წელს ეს სამი ორგანიზაცია გაერთიანდა ლიტერატურისა და ხელოვნების მუზეუმში, რომელიც 1963 წლამდე იყო სომხეთის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ნაწილი, შემდეგ კი კულტურის სამინისტროს დაქვემდებარებაში შემავალი ორგანიზაცია. 1977 წელს მუზეუმი შეავსეს კინემატოგრაფიასთან დაკავშირებული მასალებით. 1967 წლიდან მიიღო ჩარენსის სახელი.

მუზეუმი მოეწყო 5 საგამოფენო დარბაზში, რომლის საერთო ფართია 300 კვ.მ. აქ არის განთავსებული ორ დიდი დარბაზში - სომხური ლიტერატურა, თეატრი, კინო, მუსიკალური ხელოვნება.

სამუზეუმო მასალები მოიცავს: ასობით მწერლის, მხატვრის, საგანმანათლებლო დაწესებულების, სამეცნიერო და კულტურული ინსტიტუტების, მუსიკისა და თეატრალური ჯგუფების, პროფკავშირების, ხელნაწერების, წერილების, დოკუმენტების, დოკუმენტური ფილმების, ნოტებისა და ა.შ. ფოტომასალას, პლაკატებს, მუსიკალურ ინსტრუმენტებს, პერსონალური ნივთებს, კოსტუმებს, დეკორატიულ საგნებს, სუვენირებს, სახელმწიფო ჯილდოებს, მონეტებს, იარაღებს, ფილმებს, ანტიკვარულ წიგნებს, პერიოდულ გამოცემებს, ნახატებს, კარიკატურებს, ქანდაკებებს და ა.შ.

ლიტერატურული და მხატვრული შემოქმედებითობა წარმოდგენილია ძირითადად მიმართულებები და სკოლებით.

მუზეუმი აქვეყნებს აკადემიურ წიგნებს და სპეციალურ პრეზენტაციას უძღვნის სომეხ ლიტერატურულ მოღვაწეებს. მისი ამჟამინდელი დირექტორი არის დოქტორი ჰენრიკ ბაკჩინიანი.
არსენ პეტროსიანი

არსენ პეტოსიანი (; დ. 27 სექტემბერი, 1991, ერევანი, სომხეთი) — სომეხი ფეხბურთელი რომელიც თამაშობს მეკარის პოზიციაზე. იგი ამჟამად თამაშობს სომხეთის ეროვნულ ნაკრებსა და სომხეთის პრემიერლიგის კლუბ ალაშკერტში.

საკლუბო კარიერა
კარიერის ადრეულ წლებში იგი თამაშობდა სომხეთის პირველ ლიგაში, 17 წლამდელ მოთამაშეთათვის განკუთვლი გუნდში. 2009 წელს პეტროსიანი შეუერთდა განძასარი კაპანს. მის გარდა კლუბში იყო მისი ძმა, ალექსანდრე პეტროსიანი, ხოლო მათი მწვრთნელი მამამისი სამველ პეტროსიანი იყო. ამ სეზონში მან მხოლოდ 1 თამაშში მიიღო მონაწილეობა. მამამისის სამწთნელო შტაბიდან წასვლის შემდეგ, მან კლუბი სეზონის ბოლოს დატოვა.

პიუნიკი
პეტროსიანის შემდეგი კლუბი იყო სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგის ჩემპიონი გუნდი პიუნიკი. გუნდში მაღალი კონკურენციის გამო, პეტროსიანი სასტარტო შემადგენლობის მოთამაშე არ იყო. მისი მეტოქე იყო კარენ ისრაელიანი. 2010 წელს გუნდში დიდი ცვლილებები განხორციელდა. ორი ძირითადმა მეკარემ, არტურ ლესკომ და ედვარდ ჰოვჰანისიანიმ, კლუბი დატოვა. ამგვარად, კლუბის ხელმძღვანელობას ძირითადი მეკარე კარენ ისრაელიანსა და არსენ პეტროსიანს შორის უნდა გაეკეთებინა. გარდა ამისა, კლუბმა 2011 წელს ახალი მეკარე, დორდე პანტიჩი, შეიძინა. 3 თვის შემდეგ დიდი ხარჯის გამო მათ პანტიჩთან კონტრაქტი გაწყვიტეს. მთელი 2011 წლის სეზონის განმავლობაში პეტროსიანმა და ისრაელიანმა მონაცვლეობით ითამაშეს ლიგისა და თასის თამაშებში. 2011 წლის ყველაზე საიმედო მეკარეთა სიაში პეტროსიანმა მეხუთე ადგილი დაიკავა. 2012 წლის იანვარში ისრაელიანმა კლუბი დატოვა. ამგვარად, პეტროსიანი ძირითად მეკარედ დარჩა. კონკურენციის არქონის პერიოდში პეტროსიანმა შეცდომების დაშვებას უმატა, რასაც გაშებული გოლები მოჰყვა. მისი სანდოობა ოდნავ დაეცა და ამიტომ იგი შეცვალეს ახალი მეკარით, ალბერ ოჰანიანით.

არარატი
ზაფხულის სატრანსფერო ზონის დროს პეტროსიანმა არარატ ერევანთან კონტრაქტი გააფორმა. მასთან ერთად გუნდში ჰაიკ მკრტჩიანი და გევორგ ნრანიანი მივიდა.

არარატი ერევანი
2017 წლის 8 ივლისს პეტროსიანმა არარატი ერევანთან კონტაქტი გააფორმა.

საერთაშორისო კარიერა
სომხეთის ეროვნულ 21-წლამდელთა საფეხბურთო ნაკრებში პეტროსიანმა 3 თამაში ჩაატარა. სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში მისი დებიუტი 2011 წლის 11 ოქტომბერს, ირლანდიის წინააღმდეგ გამართულ სკანდალურ შეხვედრაში შედგა; აღნიშნულ მატჩში პირველ მეკარე რომან ბერეზოვსკის წითელი ბარათი უჩვენეს. ამ თამაშში პეტროსიანმა 2 გოლი გაუშვა; მათგან ერთი საკუთარმა თანაგუნდელმა, ვალერი ალეკსანიანმა გაიტანა. თამაში სომხეთმა 1:2 წააგო და ამ წაგებით უეფას ევრო 2012-ის საკვალიფიკაციო ეტაპზე მოხვედრის შანსი დაკარგა.

პირადი ცხოვრება
მისი მამა, სამუელ პეტროსიანი არარატი ერევანის ყოფილი ფეხბურთელია; იგი ამჟამად მწვრთნელად მუშაობს. მისი უფროსი ძმა, ალექსანდრე, აგრეთვე პროფესიონალი ფეხბურთელია.
ერევნის რუსული ხელოვნების მუზეუმი

რუსული ხელოვნების მუზეუმი — არის მუზეუმი ერევანში, სომხეთში, ისააკიანის ქუჩა №38. ერევანში მდებარე რუსული ხელოვნების მუზეუმში (პროფესორი არამ იაკოვლივიჩ აბრაამიანის კრებული) წარმოდგენილია რუსული სამხატვრო სკოლის ოსტატების ნამუშევრები, მსოფლიო სახელებით საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის დასაწყისიდან. მუზეუმის კოლექცია მოიცავს ნახატებს, სცენოგრაფიას, ქანდაკებებს და პატარა პლასტმასებს, ასევე დეკორატიული და გამოყენებითი ხელოვნეის რუსული ხელოვნების კულტურის უპრეცედენტო ხანის ეპოქაში შექმნილ ნიმუშებს (უფრო ფართო მასშტაბით, სახელწოდებით "ვერცხლის ხანა").

ისტორია
რუსული ხელოვნების მუზეუმი ) დაარსდა ერევანში სომხეთის სსრ მთავრობის 1979 წლის 17 იანვრის № 14 დადგენილებისა და სომხეთის კულტურის მინისტრის გურგენ არაყელიანის 1980 წლის 23 ოქტომბრის № 5538 ბრძანებულების შესაბამისად. მუზეუმი ვიზიტორებისთვის ღიაა 1984 წლის 19 ნოემბრიდან. მუზეუმის შექმნის საფუძველი იყო ცნობილი მეცნიერისა და საზოგადო მოღვაწის, პროფესორ არამ იაკოვლევიჩ აბრაამისანის კოლექცია (1898-1990). კოლექცია მოსკოვში 1960-იანი წლების დასაწყისიდან ჩამოყალიბდა, თუმცა არსებობს მოსაზრება, რომ არამ აბრაამიანის პირველი შენაძენი თარიღდება საბჭოთა-ფინეთის ომის პერიოდით (1939-1940), როდესაც იგი ხელმძღვანელობდა ლენინგრადის ერთ-ერთი საავადმყოფოს უროლოგიის განყოფილებას. 1970-იანი წლების ბოლოს. კოლექციონერმა გადაწყვიტა თავისი კოლექცია გადაეცა ისტორიული სამშობლოსათვის. აღნიშნული მუზეუმის პირველი დირექტორი (1980-1983 წლებში) იყო ა. ბუდაგიანი, შემდეგ 1983 წლიდან 2009 წლამდე მას ხელმძღვანელობდა გ. ფლიჯანი, ხოლო 2009–2016 წლებში ტერ მინასიანი. 2016 წლის თებერვლიდან მუზეუმს ხელმძღვანელობს გ. მიკირტჩიანი.

მუზეუმი
მუზეუმი განთავსებულია ერევნის კულტურულ ცენტრში, სომხეთის დედაქალაქის „სამუზეუმო კონგლომერატის“ შუაგულში: ის უშუალოდ არის გაფესჩიანის ხელოვნების ცენტრის ქანდაკების პარკის მახლობლად (კასკადური ცენტრი), ხოლო მის მახლობლად არის გაფესჩიანის ცენტრი, შარლ აზნავურის ცენტრი, ერევნის კოჩარის მუზეუმი, სახლი გიოტო-გრიგორიანის მუზეუმი, სარგის მურადიანის გალერეა, ერევნის სამხატვრო აკადემია ალბერტ გალერეასთან და ტოვე ბოიჯიანთან. ყველა ეს მნიშვნელოვანი კულტურული ცენტრი მდებარეობს ქალაქის ცენტრალური ღერძის გასწვრივ, რომელიც აკავშირებს რესპუბლიკის მოედანს, სომხეთის ეროვნულ გალერეას და ეროვნული აკადემიური ოპერისა და ბალეტის თეატრის შენობას.

სამუზეუმო სივრცე მდებარეობს ქალაქის ერთ-ერთი ულამაზესი საცხოვრებელი კორპუსის პირველ სართულზე. შენობა აშენებულია 1954 წელს და რომელიც არის სომხური საბჭოთა არქიტექტურის ძეგლი. შენობის ავტორია ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე და სსრკ დამსახურებული არქიტექტორი, აკადემიკოსი სამველ არკადევიჩი (არაკელოვიჩი) საფარიანი (1902-1969).

მუზეუმის ინტერიერის მხატვრული გადაწყვეტა, რომლის ავტორიც ცნობილი არქიტექტორი, აკადემიკოსი ჯიმ პეტროვიჩ ტოროსიანი (1926–2014) არის 1980-იანი წლების სომხური „ეროვნული მოდერნიზმის“ ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუში.

მუზეუმი მოიცავს ალტერნატიულ დარბაზებს. განთავსებული ორ სართულზე. ცალკე ოთახში, პირველ სართულზე, გამოტანილია სცენოგრაფია. ექსპოზიცია ფართოდ არის სტრუქტურირებული ხელოვნების ჯგუფებისა და მიმართულებების შესაბამისად. დარბაზებში განთავსებული ქანდაკებები, ანტიკვარული ავეჯი და დეკორატიული და გამოყენებითი ხელოვნების საგნები.
ერევნის ისტორიის მუზეუმი

ერევნის ისტორიის მუზეუმი — ისტორიული მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს ერევნის ცენტრალურ ნაწილში, სომხეთის დედაქალაქში. ერევნის ისტორიის მუზეუმი უძველესია სომხეთში. მუზეუმი განთავსებული იმ შენობაში, სადაც განთავსებულია ქალაქის მერია.

ისტორია
მუზეუმი, რომელიც 1931 წელს გაიხსნა, თავდაპირველად ერევნის სახანძრო სადგურის მეორე სართულზე ორ ოთახში იყო განთავსებული. 1936 წელს მას ერევნის ისტორიის მუზეუმი დაარქვეს და გადავიდნენ ლურჯ მეჩეთში, სადაც იგი 56 წლის განმავლობაში ფუნქციონირებდა. 1994 წელს კოლექცია განთავსებული იყო წმინდა ჰრიფსიმეს ყოფილ ქალთა გიმნაზიაში, 1997 წლიდან - ერევნის საშუალო სკოლაში. მხოლოდ 2005 წელს იპოვა თავისი საბოლოო თავშესაფარი, იკავებს ერევნის საკრებულოს ახლად აშენებული კორპუსის მარცხენა ფრთას. აღნიშნული შენობა დაპროექტებულია ჯიმ ტოღოსიანის მიერ.

აღნიშნულ მუზეუმში განთავსებულია 94 ათასზე მეტი ექსპონატი, რომლებიც გვაწვდის ზუსტ ცნობებს ქალაქის და მისი მკვიდრთა ცხოვრებას უძველესი დროიდან დღემდე. მუზეუმშია დაცული, უნიკალური მასალა: არქეოლოგიური, ეთნოგრაფიული, ნუმიზმატიკური კუთხით. მუზეუმის ექსპონატებში არის ნახატები, ქანდაკებები, წერილები, წიგნები, ფოტომასალა, მონეტები და საყოფაცხოვრებო ნივთები.

მის ჩამოყალიბებაში უდიდესი წვლილი შეიტანა სამეცნიერო საბჭომ, სადაც საუკეთესო ადგილობრივი ხელოვნების კრიტიკოსები და მოაზროვნეები მუშაობდნენ. მათ შორის, ხელოვნების ისტორიკოსები: არქიტექტორები ალექსანდრე თამანიანი, ტოროსი ტორომანანი, ნიკოლაი ბუნიათიანი, მიქაელ მაზმანიანი, მხატვრები მარტაროს სარიანი, გაგიკ გიურჯიანი, ტარაგროსი, მოქანდაკე არა სარქსიანი, მეცნიერები სტეპან ლისციანი, ერვანდ შახაზი, ერვანდ შახაზი ბარხუდარიანი და სხვა მეცნიერები და მხატვრები.

მუზეუმის მთავარი გამოფენა გაიხსნა 2007 წლის 3 აპრილს. მუზეუმის გახსნით ცერემონიაზე იმყოფებოდა სომხეთის პრეზიდენტი - რობერტ ქოჩარიანი, ერევნის მერი —- ერევანდ ზახარიანი და სხვა მაღალი თანამდებობის პირები. მუზეუმის საგამოფენო სივრცე განაწილებულია სამ ნაწილად. იმ მასალებიდან და ნივთებიდან რაც ამ მუზეუმშია დაცული, განსაკუთრებით ღირებული და მნიშვნელოვანია: ნიკოლოზ - ის ოქროს საათი, რომელიც მელიქ-აგამალიანის ოჯახმა გადასცა მუზეუმს, უძველესი ბეჭდვისა და ასოების დნობის მანქანები და ღირებული მარკების კოლექცია, ცნობილი სომეხი მხატვრების ნახატები, პირველი ტელეფონები და პირველი კოშკის საათი. ძველი ნახატების საფუძველზე გადაკეთებული ძველი ერევნის პანორამული მოდელები, რომლებიც ცალკე ოთახშია დაცული.

1938 წელს ერევნის ისტორიის მუზეუმის ეზოში, ცნობილი მხატვრების მ. სარიანის, პ. ტერლემეზიანის, ს. არაქელიანის, გ. გურჯიანის ძალისხმევით მოაწყეს ერევნისადმი მიძღვნილი გამოფენა, რის შემდეგაც გამოფენილი ნამუშევრები გადაეცა მუზეუმს, რითაც გაამდიდრეს მისი სახვითი ხელოვნების ფონდი. ამ ნახატებს, გარდა მაღალი მხატვრული ღირებულებისა, ასევე აქვთ დიდი დოკუმენტური ღირებულებაც.