iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნეფერურა

ნეფერურა ან ნეფერური (ძვ. ეგვიპტურად: -, „რეს (რას) მშვენიერება“) — ეგვიპტის მეთვრამეტე დინასტიის პრინცესა. ორი ფარაონის, ჰატშეფსუტისა და თუტმოს მეორის ქალიშვილი. მსახურობდა ძველი ეგვიპტის მთავრობასა და რელიგიურ ადმინისტრაციაში, მაღალ თანამდებობებზე.
ოჯახი
ნეფერურა თუტმოს მეორისა და მისი მეუღლის, ჰატშეფსუტის ერთადერთი ცნობილი შვილი გახლდათ. ის თუტმოს პირველის შვილიშვილი და თუტმოს მესამის ნახევარდა იყო. ვარაუდობენ, რომ ნეფერურა თავის ნახევარძმაზე დაქორწინდა, მაგრამ ამ ქორწინების დამაჯერებელი მტკიცებულება არ არსებობს. მეფის შვილი, სახელად ამენემჰატი, თუტმოს მეფობის 24 წელს პირუტყვის ზედამხედველად დანიშნეს, და ეს პრინცი შესაძლოა ნეფერურას ვაჟი ყოფილიყო. მიუხედავად ამისა, აღსანიშნავია, რომ თუ ნეფერურა თუტმოს მესამის მეუღლე გახდებოდა, მას ტიტული შეეცვლებოდა, რაც არ მომხდარა. მამამისი დიდი ალბათობით ტახტზე ასვლიდან სულ რაღაც სამ წელიწადში გარდაიცვალა. ტახტის მემკვიდრე, თუტმოს , ამ დროისათვის ჯერ მხოლოდ ბავშვი იყო და ამიტომ, ჰატშეფსუტი მის რეგენტად მსახურობდა, მაგრამ მისი მმართველობის მეშვიდე წლისთვის დადასტურებულია, რომ ჰატშეფსუტმა ფარაონის როლი შეითვისა და სიკვდილამდე, ოც წელზე მეტი ხნის განმავლობაში იმეფა.

ნეფერურას ჰატშეფსუტის ყველაზე სანდო მრჩევლები, უპირველესად კი აჰმოსე პენ-ნეხებეტი ასწავლიდა, რომელიც რამდენიმე წინა ფარაონსაც ემსახურებოდა და რომელსაც ყველა დიდ პატივს სცემდა. აჰმოსეს აკლდამაში ჩვენ ვხვდებით წარწერას:
„ჩემთვის ღვთის მეუღლე სიკეთეს ქმნიდა, მეფის დიდებული მეუღლე მაათკარე; მე აღვზარდე მისი უფროსი (ქალიშვილი), პრინცესა ნეფერურა, სანამ ის გულით (ჯერ კიდევ) ბავშვი იყო.“ ის ზემო და ქვემო ეგვიპტის ქალბატონის წოდებებით, ასევე მიწების ქალბატონისა და ამონის ღვთაებრივი მეუღლის ტიტულებით დაჯილდოვდა; ეს უკანასკნელი იყო ის, რისი დათმობაც ჰატშეფსუტს, ფარაონობის სანაცვლოდ მოუხდა. ნეფერურას არსებობა მთლიანად წაშლილია მატერიალური ჩანაწერებიდან, თუმცა ერთი ეგვიპტოლოგი მის გამოსახულებას ჰატშეფსუტის ტაძრის ერთ-ერთ დიდ რელიეფს აწერს, რომელიც შესაძლოა ადრე ნეფერურას გამოსახავდა, მაგრამ მოგვიანებით გადასწორდა რომ ჰატშეფსუტის დედა, იაჰმოსი გამოესახა. საპირისპიროდ, ნეფერურასთან დაკავშირებული ყველა ტიტული სატიაჰს არ ეკუთვნის.
დაკრძალვა და აკლდამა
სამარხი, რომელიც სავარაუდოდ მისთვის აშენდა, არქეოლოგმა ჰოუარდ კარტერმა, კლდის თავზე, უადი გაბანატ ელ-კურუდში, დასავლეთ ვადისის იმ ნაწილში იპოვა, რომელიც დედოფალთა ველს უკავშირდებოდა. ეს აკლდამა ნეფერურას იმ დაზიანებული ვერტიკალური კარტუშის არსებობით უკავშირდება, რომელიც საფლავის შესასვლელის ქვემო კედელშია ამოჭრილი, და რომელიც მის სახელს შეიცავს. თავად სამარხი შედგება ორი გასასვლელისაგან, რომელთაგან ერთი წაგრძელებულ კამერაში შედის, ხოლო მეორე მარჯვნივ მიემართება და ნიშით მთავრდება; აღმოჩენისას ეს საცავი თითქმის დაცარიელებული იყო, მაგრამ შელესილი კედლები და გადასწორებული ჭერი მეტყველებდნენ, რომ ის ოდესღაც ვინმეს მიერ გამოყენებული უნდა ყოფილიყო. შეინიშნებოდა ოხრისა და ყვითელი საღებავების კვალი. არქეოლოგები, რომლებმაც საფლავი დაათვალიერეს, დარწმუნებულნი იყვნენ, რომ ნეფერურას დედის შემდეგ აღარ უნდა ეცოცხლა. ალტერნატიულად, მისი აკლდამა შესაძლოა ვადი ა-ში, ჰატშეფსუტის, როგორც დიდებული სამეფო მეუღლის სამარხთან ახლოს ყოფილიყო განთავსებული.
გიორგი რატიანი

გიორგი რატიანი (დ. 19 მაისი, 1936, სოფელი კონტუათი, ხონის რაიონი) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1989).

ბიოგრაფია
1957 წელს დაამთავრა ხონის პედაგოგიური სასწავლებელი, 1961 წელს - თბილისის თეატრალური ინსტიტუტი. სადიპლომო სპექტაკლს ცნობილი რეჟისორი, ვასილ ყუშიტაშვილი ესწრებოდა, რომელმაც სპექტაკლის შემდეგ ორი ახალგაზრდა (გიორგი რატიანი და გურამ ხურცილავა) ამოარჩია და სოხუმში წაიყვანა. იმ დროიდან სოხუმის დრამატულ თეატრში მუშაობდა, სადაც მთავარ როლებს ასრულებდა სპექტაკლებში: „რომეო და ჯულიეტა“, „დამოკლეს მახვილი“, „მე ვხედავ მზეს“, „საბრალდებო დასკვნა“, „მარადისობის კანონი“ და სხვა.

თეატრის პარალელურად მუშაობდა აფხაზეთის ტელე-რადიო კომიტეტში რადიო-თეატრის ხელმძღვანელად. 1973 წელს აფხაზეთის ფილარმონიასთან ჩამოაყალიბა მინიატურების თეატრი „ოქროპირი“. სოხუმის მე-2 საშუალო სკოლა-ინტერნატში შექმნა თეატრალური სტუდია.

გიორგი რატიანმა თანამოაზრეებთან ერთად შეკრიბა ქართული ახალგაზრდობა სკოლების მაღალი კლასებიდან და მათ სამსახიობო ოსტატობას და სასცენო მეტყველებას ასწავლიდა. მიიწვია ქართველი ქორეოგრაფი და ვოკალის ორი პედაგოგი თბილისის კონსერვატორიიდან. საბოლოო ჯამში, 100-მდე ბავშვი მიიღეს სტუდიაში. თეატრს „თეთრი ტალღა“ დაარქვეს. 1991 წლის 10 მაისს პირველი ქართულენოვანი სპექტაკლი, „ჩვენი ეზო“ დადგეს.

აფხაზეთის ცნობილი მოვლენების დროს ახალგაზრდების დასი მიმოიფანტა. ზოგი რუსეთში, ზოგიც ევროპაში წავიდა. თბილისში დასის 40%-60% ჩავიდა. მალე მათ თბილისელი ახალგაზრდებიც შეუერთდნენ და თეატრმა მუშაობა გააგრძელა.

2003 წელს სოხუმის მოზარდმაყურებელთა თეატრმა, აფხაზეთის უმაღლესი საბჭოს დადგენინლებით, სახელმწიფო სტატუსი მიიღო. 2023 წლის 21 მაისს კი თეატრს მისი დამაარსებლის, გიორგი რატიანის სახელი მიენიჭა.

ჯილდოები და აღიარება
1967 — აფხაზეთის ასსრ-ის დამსახურებული არტისტი
1971 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1989 — საქართველოს სახალხო არტისტი
2000 — ღირსების ორდენი
ასილისენეს ზავი

ასილისენეს ზავი — სამშვიდობო ხელშეკრულება რომის და სასანიანთა იმპერიებს შორის, რომელიც დაიდო თეოდოსიუს -სა და შაპურ -ს დროს 384 წელს, ხოლო განმეორებით 387 წელს.

შედეგები
თავდაპირველად 384, ხოლო მოგვიანებით 387 წელს დადებული ხელმეორე ხელშეკრულებით იმპერიებმა ერთმანეთში გაიყვეს სომხეთის სამეფო. სასანიანებმა მიიღეს სომხეთის სამეფოს დიდი ნაწილი სახელად პერსარმენია, ხოლო რომაელებმა შეინარჩუნეს სოფენე და მცირე სომხეთი. სამშვიდობო ხელშეკრულებით შეიქმნა ახალი სასაზღვრო ხაზი ორ იმპერიას შორის, რომელიც გადიოდა ერზრუმიდან მუშამდე.

ხელშეკრულების პირობების თანახმად, რომის იმპერიამ იბერიის სამეფო სასანიანთა იმპერიის საკუთრებად აღიარა. სასანიანთა გავლენის გაზრდის, შედეგად ქვეყანაში ფართოდ გავრცელდა ზოროასტრიზმი.
ბაქტერიოფაგიის ინსტიტუტი

გიორგი ელიავას სახელობის ბაქტერიოფაგიის, მიკრობიოლოგიისა და ვირუსოლოგიის ინსტიტუტი — დაარსდა 1923 წელს, ექიმის, ბაქტერიოლოგის და ბაქტერიოფაგების მკვლევარის, პროფესორ გიორგი ელიავას მიერ. ინსტიტუტის შემდგომი განვითარებაში დიდი როლი ითამაშა გამოჩენილმა კანადელმა მეცნიერმა, ბაქტერიოფაგიის ფენომენის ერთ-ერთმა აღმომჩენმა, ფელიქს დერელმა. ამ მეცნიერებმა შეიმუშავეს საქართველოში ფაგის კვლევისა და ფაგური თერაპიის მსოფლიო ცენტრის შექმნის ერთობლივი იდეა. 1937 წელს, სამწუხაროდ, პოლიტიკური ტერორის პირობებში, გიორგი ელიავა დააპატიმრეს, სიკვდილით დასაჯეს. მის ბევრ თანამედროვესთან ერთად, ხოლო მას შემდეგ ფელიქს დერელი აღარასოდეს დაბრუნებულა საქართველოში.

საბჭოთა პერიოდში, ელიავას ინსტიტუტი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა სხვადასხვა ბაქტერიული და ვირუსული წარმოშობის დაავადებების წინააღმდეგ ახალი ბიოლოგიური პრეპარატების (ვაქცინები, შრატები, დიაგნოსტიკუმები, ფაგური პრეპარატები) შემუშავებასა და წარმოებაში.

ელიავას ინსტიტუტი წამყვანი ორგანიზაციაა მთელს მსოფლიოში ბაქტერიოფაგების კვლევასა და პრაქტიკულ გამოყენებაში.

მუზეუმი და ბიბლიოთეკა
ბაქტერიოფაგიის ინსტიტუტში არსებობს ბიბლიოთეკა რომელიც მოიცავს როგორ ძველ, საარქივო მნიშვნელობის წიგნებს და პუბლიკაციებს, ასევე შესაბამისი დარგების შესახებ თანამედროვე სამეცნიერო ლიტერატურას, რომელიც წარმოდგენილია შვიდ ენაზე: ქართული, რუსული, ინგლისური, ფრანგული, გერმანული, უნგრული და პოლონური. ბიბლიოთეკაში დაცულია დაახლოებით 10 000 წიგნი და 8 000 სამეცნიერო ჟურნალი.

მუზეუმში, საარქივო ფოტომასალასთან ერთად, ასევე განლაგებულია საინტერესო არტეფაქტები – ლაბორატორიული ტექნიკა და ავეჯი, რომლებიც საუკუნის 30-იანი წლებში არის გადმოცემული პასტერის ინსტიტუტის (საფრანგეთი) მიერ.

სამეცნიერი ლაბორატორიები
ელიავას ინსტიტუტში ფუნქციონირებს შვიდი სამეცნიერო ლაბორატორია, ელექტრონული მიკროსკოპიის ჯგუფი და ბიოლოგიური კონტროლის ჯგუფი. სამეცნიერო ლაბორატორიებს შორისაა ფაგებისა და შტამების კოლექციის ლაბორატორია, სადაც ინახება ინსტიტუტში დაცული ფაგებისა და ბაქტერიული შტამების კოლექცია.
ინსტიტუტში მიმდინარე კვლევების ძირითადი მიზანი- ფაგური პრეპარატების შექმნა და შესწავლა,შესაბამისი მეთოდოლოგიის განვითარება ამ პრეპარატების პრაქტიკული გამოყენებისთვის, კერძოდ, ადამიანის ჯანმრთელობისთვის, ასევე ცხოველთა, მცენარეთა და გარემოს დასაცავად

ბაქტერიული შტამების და ფაგების კოლექცია
ამჟამად, ელიავას ინსტიტუტის შტამებისა და ბაქტერიოფაგების კოლექციაში ადამიანის, ცხოველებისა და მცენარეების პათოგენური ბაქტერიების მიმართ სპეციფიური 1000-ზე მეტი ბაქტერიოფაგია რეგისტრირებული. კოლექცია ასევე მოიცავს 70 გვარისა და 215 ბაქტერიული სახეობის 12000-ზე მეტ ბაქტერიულ შტამს, რომლებიც გამოყოფილია როგორც საქართველოს, ასევე მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონიდან (ევროპა, აზია, ავსტრალია და აფრიკა).
ანტერპრენერი

ანტერპრენერი — პირი, რომელიც იწყებს და მართავს ბიზნესს ან საწარმოს, იღებს რისკებს ფინანსური მოგების მიღების მიზნით. ანტრეპრენერები ხშირად ხასიათდებიან, როგორც ინოვატორები, ახალი იდეების შემომტანები ბაზარზე.

ეტიმოლოგია და ისტორია
ტერმინი „ანტრეპრენერი“ მომდინარეობს ფრანგული სიტყვიდან „“, რაც ნიშნავს „წამოწყებას“ ან „საქმის დაწყებას“. ფრანგი ეკონომისტი რიშარ კანტილიონი იყო პირველი, ვინც გამოიყენა ეს ტერმინი თანამედროვე ბიზნეს კონტექსტში 1730-იან წლებში. მან ანტრეპრენერი განსაზღვრა, როგორც პირი, რომელიც მოქმედებს გაურკვევლობის პირობებში და იღებს რისკებს. მოგვიანებით, საუკუნეში, ფრანგმა ეკონომისტმა ჟან-ბატისტ სეიმმა გააფართოვა ამ ცნების მნიშვნელობა, აღწერა ანტრეპრენერი, როგორც ადამიანი, რომელსაც „გადააქვს ეკონომიკური რესურსები დაბალი პროდუქტიულობის არედან მაღალი პროდუქტიულობისა და შემოსავლის არეში“.

ანტრეპრენერის მახასიათებლები
ანტრეპრენერები ხშირად ასოცირდებიან შემდეგ თვისებებთან და უნარ-ჩვევებთან:

ინოვაციურობა — ახალი იდეების, პროდუქტების ან მომსახურების შექმნა
რისკის აღება — მზაობა, გაწიოს ფინანსური და პირადი რისკები
ინიციატივა — პროაქტიულობა პრობლემების იდენტიფიცირებისა და გადაჭრის პროცესში
შესაძლებლობების დანახვა — ბაზრის ხარვეზების ან შეუვსებელი საჭიროებების იდენტიფიკაცია
გამძლეობა — სირთულეების მიუხედავად მიზნებისკენ სწრაფვა
ადაპტირება — ცვლილებებთან სწრაფი შეგუება და მოქნილობა
ლიდერობა — სხვების ინსპირირება და წარმართვა საერთო მიზნისკენ

ანტრეპრენერობის ტიპები
ანტრეპრენერობა შეიძლება იყოს სხვადასხვა ფორმის:
მცირე ბიზნესის ანტრეპრენერობა — ტრადიციული, მცირე მასშტაბის ბიზნესების შექმნა და მართვა
სოციალური ანტრეპრენერობა — ბიზნესები, რომლებიც მიზნად ისახავენ სოციალური პრობლემების გადაჭრას
ინტრაპრენერობა — ინოვაციების შემოტანა არსებული ორგანიზაციის შიგნით
სერიული ანტრეპრენერობა — მრავალი ბიზნესის დაწყება და განვითარება თანმიმდევრულად

ანტრეპრენერობის მნიშვნელობა ეკონომიკისათვის
ანტრეპრენერები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ ეკონომიკის განვითარებაში:
ეკონომიკური ზრდა — ქმნიან ახალ ბიზნესებს, რაც იწვევს ეკონომიკურ აქტივობას
ინოვაცია — ავითარებენ ახალ პროდუქტებს, მომსახურებებს და ტექნოლოგიებს
დასაქმება — ქმნიან სამუშაო ადგილებს
კონკურენცია — ზრდიან ბაზრის ეფექტურობას კონკურენციის გაძლიერებით
სტრუქტურული ცვლილება — ხელს უწყობენ ეკონომიკის ტრანსფორმაციას ახალ სექტორებში

გამოწვევები ანტრეპრენერობაში
ფინანსების მოძიება — საწყისი და საოპერაციო კაპიტალის მიღების სირთულე
გაურკვევლობა — ბაზრის ცვალებად პირობებში მოქმედება
კონკურენცია — არსებულ და ახალ მოთამაშეებთან კონკურენციის გაწევა
რეგულაციები — სახელმწიფო რეგულაციებთან და ბიუროკრატიასთან გამკლავება
წარუმატებლობის რისკი — სტატისტიკურად, ბევრი სტარტაპი ვერ აღწევს წარმატებას
სამუშაო-პირადი ცხოვრების ბალანსი — ანტრეპრენერული საქმიანობა ხშირად მოითხოვს მნიშვნელოვან დროსა და ენერგიას

ანტრეპრენერობა საქართველოში
საქართველოში ანტრეპრენერობის განვითარება განსაკუთრებით დაჩქარდა დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ. 2010-იანი წლებიდან მოყოლებული, სახელმწიფო და საერთაშორისო ორგანიზაციები ახორციელებენ სხვადასხვა პროგრამებს ანტრეპრენერობის წახალისებისთვის. საქართველოს ინოვაციებისა და ტექნოლოგიების სააგენტო , „აწარმოე საქართველოში“ და სხვა პროგრამები მხარს უჭერენ სტარტაპებსა და მცირე ბიზნესებს გრანტების, ტრენინგებისა და ინფრასტრუქტურული მხარდაჭერის გზით.
კუპატა (ძაღლი)

კუპატა — ძაღლი ბათუმიდან, რომელიც ბავშვებს ზებრაზე გადასვლის დროს ეხმარება.
ვიდეო სოციალურ ქსელში გამოაქვეყნეს, რომელმაც ფართო აუდიტორია მოიცვა. „კუპატა“ დიდი პოპულარობით სარგებლობდა საზოგადოებაში. ძაღლს სახლი აჭარის ტურიზმისა და კურორტების დეპარტამენტის თანამშრომლებმა უყიდეს და პერსონალური ვარსკვლავიც გაუხსნეს — „ხალხის რჩეული“.

ბა­თუმ­ში, აბა­ში­ძის ქუ­ჩა­ზე მდე­ბა­რე ერთ-ერთ შე­ნო­ბა­ზე მხატ­ვრე­ბმა ძაღლი დახატეს. აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია, რომ შე­ნო­ბა, რო­მელ­ზეც ძაღლს ხა­ტა­ვდნენ, კულ­ტუ­რუ­ლი მემ­კვიდ­რე­ო­ბის ძეგლია.

სწო­რედ ამის გამო, ამ ფაქტს საზოგადოება­ში არა­ერ­თგვა­რო­ვა­ნი შე­ფა­სე­ბა მოჰ­ყვა. ბა­თუ­მე­ლე­ბის ნა­წი­ლი აცხა­დებდა, რომ კულ­ტუ­რულ მემ­კვიდ­რე­ო­ბის ძეგლ­ზე რა­ი­მე სა­ხის ნა­ხა­ტის ან ბა­ნე­რის გან­თავ­სე­ბა და­უშ­ვე­ბე­ლია. მო­ქა­ლა­ქე­თა ნა­წი­ლი კი ამ­ბობდა, რომ „კუ­პა­ტას“ ნა­ხა­ტით აღ­ფრთო­ვა­ნე­ბუ­ლი არი­ან და ეს გა­და­წყვეტილება მათთვის სრულიად მისაღებია.

2023 წელს „კუპატა“ გარდაიცვალა, როგორც ამბობენ მას ელენთის სიმსივნე ჰქონდა და ბოლო თვეები მძიმედ იყო ავად. ძაღლი გარდაცვალებისას დაახლოებით 10 წლის იყო.

სახელი
ძაღლს კუპატა სოციალური ქსელების მომხმარებლებმა შეარქვეს, მას ასევე ხშირად მოიხსენიებენ სახელებით „ბროლია“ და „შავყურა“.

პოპულარობა მსოფლიო ასპარესზე
ძაღლმა პოპულარობა საქართველოს საზღვრებს მიღმაც მოიპოვა,მისი ვიდეო ვირუსულად გავრცელდა და ამერიკულ მედიაშიც კი გამოჩნდა. მას უამრავი სტატია მიეძღვნა, გახდა არაერთი მედია საშუალების რეპორტაჟის მთავარი გმირი.
სოფი ბლანშარი

სოფი ბლანშარი (; დ. 25 მარტი, 1778 — გ. 6 ივლისი, 1819) — ფრანგი ფიზიკოსი, გამომგონებელი, პირველი ქალი-აერონავტი.

ბიოგრაფია
სოფი ბლანშერი 1795 წელს დაქორწინდა გამომგონებელზე ფრანსუა ბლანშარზე, რომელიც მასზე 40 წლით უფროსი იყო. სოფის სრული სახელია მარი-მადლენ-სოფი, ქალიშვილობის გვარი უცნობია. მისი მეუღლის მსგავსად ატმოსფეროს ფიზიკითა და საჰაერო ბურთებით იყო გატაცებული. შეუღლების შემდეგ ცოლ-ქმრის ამ დარგში მოღვაწეობა ერთობლივად გაგრძელდა.

მეცნიერება
ფრანსუა ბავშვობიდანვე გატაცებული იყო გამომგონებლობით. 16 წლისამ მექანიკური ეტლი დაამზადა, რომლითაც 30 კილომეტრი გაიარა. ხოლო, როგორც კი ძმები მონგოლფების საჰაერო ბურთის აფრენის შესახებ გაზეთებში გამოქვეყნდა, გაუჩნდა იდეა - დაემზადებინა საჰაერო ხომალდი და თეორიული მომზადება დაიწყო, რათა სხვადასხვა უკვე გამოცდილ ბურთებზე უფრო მტკიცე ბურთი დაემზადებინა.

სოფი ბლანშარს სწავლა არ გაუგრძელებია, აუცილებელ ცოდნას ქმრისგან იღებდა, პრაქტიკული სამუშაოთი იყო დაკავებული - დაკვირვებებს აწარმოებდა, რომელთა შედეგები ფრანსუას თეორიულ ნაწილში დასკვნების ჩამოყალიბებაში ეხმარებოდა.

ცოლ-ქმარმა ატმოსფეროს შესწავლა სხვა ქვეყნებშიც მოისურვა და თავდაპირველად აშშ-ში გაემგზავრნენ. თავისი უკანასკნელი, 66-ე აფრენა მან 1808 წელს მოაწყო ნიუ-იორკთან ახლოს. დაშვების მიზნით ფრანსუამ გაზის ონკანი გააღო, მსუბუქმა გაზმა ჯერ მცირე ნაკადით დაიწყო გამოსვლა, შემდეგ კი ონკანი მოგლიჯა და აირისგან სწრაფი დაცლის გამო საჰაერო ბურთმა სწრაფად დაიწყო დაცლა და დიდი სიჩქარით დაეშვა. აღნიშნულმა ფრანსიას სრული პარალიზება გამოიწვია, თუმცა მეუღლის თავდადებულმა მოვლამ იგი 14 თვეს აცოცხლა, 1809 წლის 7 მარტს გარდაიცვალა.

სოფიმ ოჯახის მთელი დანაზოგი მეუღლის მკურნალობას მოახმარა; უსახსროდ დარჩენილმა ქვრივმა მეუღლის საქმის გაგრძელება მოინდომა და სწორედ ამ მომენტში გამოჩნდა მისი ხასიათის სიმტკიცე, შეუპოვრობა და მიზანდასახულობა - ღამეებს ათენებდა და მეტეოროლოგიისა და ფიზიკის წიგნებს შეისწავლიდა; საფუძვლიანად დაეუფლა მოლეკულურ ფიზიკას, აეროდინამიკას და საჰაერო ბურთების დამზადების ტექნიკას.

სოფიმ ნასესეხები ფულით დაიწყო საჰაერო ბურთის დამზადება და 30 წლის ასაკში სოფი ბლანშარი პირველად აფრინდა ტროპოსფეროში უქმროდ და უვნებლად დაეშვა დედამიწაზე.

ამ უშიშარმა ქალმა ჯერ საფრანგეთი გააოგნა, შემდეგ კი ევროპის სხვადასხვა ქვეყანას ესტუმრა და მოაწყო ჩვენებები - საჰაერო ბურთით აფრენა. მან მეუღლის რეკორდი გააუმჯობესა - 66-ჯერ უვნებლად აფრინდა და დაეშვა დედამიწაზე. სწორედ ამიტომ მას მსოფლიოში ყველაზე უშიშარი ქალის სახელი უწოდეს.

სოფი ბლანშარმა 67-ე აფრენის დროს, პარიზში ხალხის განსაცვიფრებლად საჰაერო ბურთის ქვეშ, გონდოლაში ფეიერვერკი გააჩაღა. წყალბადის გამო ბურთს ცეცხლი გაუჩნდა და ერთ-ერთი სახლის სახურავის კავს მოედო, სოფი ქვაფენილზე დაენარცხა და ადგილზევე გარდაიცვალა. ამ დროს 41 წლის იყო.

ახალგაზრდა ფიზიკოსი, პირველი ქალი-აერონავტი სოფი ბლანშარი პარიზში დაკრძალეს.
დავით მაჭავარიანი (მხატვარი)

დავით მაჭავარიანი (დ. 1976) — ქართველი მხატვარი, მუსიკოსი.

ბიოგრაფია
დავით მაჭავარიანი დაიბადა 1976 წელს. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია. სტუდენტობის წლებში იყო დრამერი და უკრავდა იმ დროისთვის ყველაზე პოპულარულ ჯგუფში ირაკლი ჩარკვიანთან ერთად.

1997 წლიდან მისი ილუსტრაციები აქტიურად იბეჭდებოდა სხვადასხვა ჟურნალ-გაზეთში. იყო სხვადასხვა წამყვანი კომპანიის ბრენდმენეჯერი და საქართველოს ექსპერიმენტული თეატრის კოსტიუმების დიზაინერი.

დღეისათვის მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნამუშევარია გრაფიკული რომანი – ვეფხისტყაოსანი. მხატვარი ოთხი წლის განმავლობაში მუშაობდა ვეფხისტყაოსნის ილუსტრაციების შექმნაზე, ვიზუალურ თხრობაზე, ადაპტირებული ტექსტი კი პრემია „საბას“ ლაურეატ მწერალ სალომე ბენიძეს ეკუთვნის.
ფოინიკეს ზავი

ფოინიკეს ზავი (ასევე ფოინიკეს მშვიდობა) — სამშვიდობო ხელშეკრულება, რომელმაც დაასრულა პირველი მაკედონური ომი. ზავს ხელი მოეწერა ფოინიკეში ძვ.წ. 205 წელს.
წინაპირობა
კართაგენსა და რომს შორის მიმდინარე ომმა დაარღვია ბალანსი მაკედონიის სამეფოსა და ეტოლიის კავშირს შორის. ფილიპე -მ რომელიც ცდილობდა გაემყარებინა საკუთარი პოზიციები, შეკრიბა ფლოტი და გააგზავნა ემისრები ჰანიბალთან, რომელსაც იმ დროისთვის ოკუპირებული ჰქონდა იტალიის ნაწილი. იმის შიშით, რომ ფილიპეს შეეძლო აშკარა სამხედრო დახმარება გაეწია ჰანიბალისთვის, სენატი ემზადებოდა რომის პროვინცია ილირიიდან მაკედონიის შეკავებისთვის. ძვ.წ. 214-212 წლებში ფილიპეს მიერ ზღვიდან მოწყობილი ორი წარუმატებელი ლაშქრობის მიუხედავად, მაკედონელებმა ხმელეთიდან წაიწიეს წინ, დაიკავეს საპორტო ქალაქი ლისოსი და პროვინციის კაპიტულიაციას მიაღწიეს.
ამავდროულად რომმა შეძლო ეტოლიის კავშირის მიმხრობა და მაკედონიის სამეფოს წინააღმდეგ ომში ჩართვა. მიუხედავად ორწლიანი ომის შედეგად რომისა და მისი მოკავშირე ეტოლიელების მიერ მიღწეული პროგრესისა, საბოლოოდ მაკედონელებმა მეტწილად აღადგინეს კონტროლი დაკარგულ ტერიტორიებზე, რითაც მოწინააღმდეგეებს მშვიდობის დამყარებისკენ უბიძგეს.

შედეგები
ხელშეკრულებამ ფორმალურად აღიარა მაკედონიის სამეფოს ხელსაყრელი პოზიციები, მათ შორის ილირიის დაპყრობა, მაგრამ ფილიპემ ფაქტობრივად უარი თქვა ჰანიბალთან სამხედრო-პოლიტიკურ კავშირზე.
ზავის პირობების თანახმად, რომი აკონტროლებდა პართინიელთა ტომებს, დიმალუმს, ბარგულუმს და ეუგენიუმს, ხოლო მაკედონიის სამეფო რომის სენატის დამტკიცების მოლოდინში გააკონტროლებდა ატინტანიელებს.
რიგი ისტორიკოსების აზრით, მშვიდობამ რომს საშუალება მისცა კონცენტრირებულიყო კართაგენთან ომზე, შეინარჩუნა ჰეგემონობა ადრიატიკის ზღვასა და ილირიაში. თავის მხრივ მაკედონიამ გაიუმჯობესა მდგომარეობა ბალკანეთში, რამაც ფილიპე -ს საშუალება მისცა გაეფართოებინა თავისი გავლენა აღმოსავლეთში.
ირბიდი (ქალაქი)

ირბიდი — ქალაქი იორდანიაში, ირბიდის მუჰაფაზის დედაქალაქი. ქალაქი მოსახლეობის რაოდენობით მესამე ადგილზეა იორდანიაში. ქალაქში და მის შემოგარენში ბოლო მონაცემებით 2 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს. ქალაქი ირბიდის ქვეყნის დედაქალაქ ამანიდან 70 კილომეტრში, იორდანიის ჩრდილოეთში მდებარეობს. ის სირიის საზღვრიდან დაახლოებით 20 კილომეტრითაა დაშორებული.

ქალაქი ირბიდი ამანსა და სირიას შორის მნიშვნელოვან გზაგასაყარზე მდებარეობს, ირბიდის მუჰაფაზი გამორჩეულია უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებებით, რომელთაგან ყველაზე მნიშვნელოვანი იორდანიის მეცნიერებათა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტია. აგრეთვე გამორჩეულია იარმუკის უნივერსიტეტი.

სახელწოდება
უძველეს დროში ქალაქს არაბელა ან არბელა ეწოდებოდა, მისი ძველებრაული სახელწოდება არბალა ძველ აღთქმაში, წიგნ იესო ნავეს ძისაშია მოხსენიებული. მოგვიანებით ქალაქს არაბებმა სახელწოდება შეუცვალეს და ირბიდი დაარქვეს.

ისტორია
ამ ტერიტორიაზე აღმოჩენილი არტეფაქტები და უძველესი საფლავები მოწმობს, რომ ირბიდი დასახლებული იყო ჯერ კიდევ ბრინჯაოს ხანაში. თელ-ირბიდში ნაპოვნი ჭურჭლისა და კედლის ქვების ნატეხები ძვ. წ. 3200 წლით თარიღდება. ქალაქის გალავანი კი დათარიღებულია ძვ. წ. 1300-1200 წლებით. ელინისტურ პერიოდში ირბიდი, რომელიც იმ დროისთვის ცნობილი იყო როგორც არაბელა, წარმოადგენდა მნიშვნელოვან სავაჭრო ცენტრს. ისლამის გავრცელებამდე არაბელა მსოფლიოში განთქმული იყო საუკეთესო ღვინის წარმოებით. რეგიონის ტერიტორიას უკიდურესად ნაყოფიერი ნიადაგი და ზომიერი კლიმატი ჰქონდა, რაც მაღალი ხარისხის ყურძნის მოყვანის შესაძლებლობას იძლეოდა.

მუსლიმთა დაპყრობების შემდეგ ქალაქი ოთხი მართლმორწმუნეთა სახალიფოს მმართველობის ქვეშ მოექცა და ცნობილი გახდა როგორც ირბიდი. ამ პერიოდში ქალაქმა ღვინის წარმოებიდან ზეითუნის ზეთის წარმოებაზე გადაინაცვლა. ხორბალიც მნიშვნელოვანი პროდუქტი იყო ამ რეგიონში.

ირბიდი ოსმალეთის საგადასახადო რეესტრში პირველად 1596 წელს გამოჩნდა. ქალაქი ირბიდი დღეს ახლო აღმოსავლეთის კულტურის და ტიპიური თანამედროვე საუნივერსიტეტო ქალაქის ნაზავია. ქალაქში ოთხი უნივერსიტეტია, რომლებსაც აქვთ სტუდენტთა საერთო საცხოვრებლები.

გეოგრაფია
ქალაქი ირბიდი იორდანიის ჩრდილოეთით მდებარე ნაყოფიერი მიწებით მდიდარ პლატოზეა გაშენებული. მცენარეთა საფარზე დიდი გავლენა აქვს ხმელთაშუა ზღვის კლიმატს. ქალაქში და მის შემოგარენში ხარობს ზეთის ხილის ხეები, ციტრუსი და სხვადასხვა ხეხილი. ქალაქის ცენტრი 580 მეტრზეა გაშენებული ზღვის დონიდან.

ეკონომიკა
ქალაქის ეკონომიკის ყველაზე მნიშვნელოვანი სექტორი მომსახურების სფეროა, რომელიც პირდაპირ თუ ირიბად უკავშირდება ქალაქში არსებულ უმაღლეს სასწავლებლებს, მაგალითად ქალაქში 26 წიგნის გამომცემლობაა კომპანიაა. ქალაქ ირბიდში ერთ სულ მოსახლეზე ინტერნეტ-კაფეების რაოდენობა მსოფლიოში ყველაზე მაღალია, რამაც ირბიდი გინესის მსოფლიო რეკორდების წიგნშიც შეიყვანა.
ხოსე კუსტოდიო ფარია

ხოსე კუსტოდიო ფარია/აბატი ფარია — პორტუგალიელი ფილოსოფოსი, დაიბადა ქალაქ გოაში 1756 წელს. 15 წლის ასაკში სამეფო კარის რეკომენდაციით აღიკვეცა მღვდლად. იგი აქტიურად მონაწილეობდა საფრანგეთის რევოლუციურ პროცესებში, რის გამოც ციხეში აღმოჩნდა. პატიმრობისას მან თვითშეგონების ტექნიკა დახვეწა და გათავისუფლების შემდეგ ფილოსოფიის პროფესორი გახდა. 1819 წელს თეატრალურმა წარმოდგენამ "ცხადი ძილი" დემონსტრირებამ მისი რეპუტაცია შელახა, რის გამოც გულის შეტევით გარდაიცვალა პარიზში. დაკრძალულია მონმარტის საერთო სასაფლაოზე.
იოჰან ჰერბარტი

იოჰან ფრიდრიხ ჰერბარტი — გერმანელი ფილოსოფოსი, სტრუქტურალიზმის მიმდევარი, დაიბადა ქალაქ ოლდენბურგში 1776 წელს. სკოლის დასრულების შემდეგ ჰერბარტი იენის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტზე ჩაირიცხა. შემდეგ სწავლა განაგრძო გოტინგენის უნივერსიტეტში და მოიპოვა დოქტორის ხარისხი. 1809 წელს ჰერბარტს შესთავაზეს იმანუელ კანტის ფილოსოფიური კურსის წაყვანა კონისგბერგის უნივერსიტეტში, სადაც პრუსიის მეფე მთელი სამეფო ოჯახით იყო გადასახლებული. ჰერბარტმა ცოლად შეირთო ინგლისელი მერი დრეიკი. 1833 წელს დაბრუნდა გოტინგენის უნივერსიტეტში და სიცოცხლის ბოლომდე ფილოსოფიის პროფესორად მუშაობდა. გარდაიცვალა 65 წლის ასაკში გულის შეტევით.
ფაქიზე თარზი

ფაქიზე იზეთ თარზი ( ; დ. 1910, ალეპო, ოსმალეთის იმპერია — გ. 2004, სტამბოლი, თურქეთი) — თურქი ექიმი, პირველი ქალი გინეკოლოგი თურქეთის რესპუბლიკაში.

ბიოგრაფია
ფაქიზე თარზი დაიბადა ოსმალეთის იმპერიის ქალაქ ალეპოში 1910 წელს. მისი მამა იყო ზირაატ ბანკასის გენერალური ინსპექტორი ალეპოში. როდესაც 1918 წელს ბრიტანელებმა აიღეს ალეპო, ოჯახი გადავიდა ადანაში, ხოლო როდესაც ფრანგებმა ადანა აიღეს — კონიაში. გოგონამ საშუალო განათლება მიიღო -ში და შემდეგ სწავლა გააგრძელა ბურსას ამერიკულ ქალთა კოლეჯში. 1932 წელს დაამთავრა სამედიცინო ფაკულტეტი.

1935 წელს ფაქიზე ცოლად გაჰყვა ფეთაჰ თარზის, ავღანეთის მეფის ამანულა ხანის ძმისშვილს. მან აღიდგინა ხარისხი და დაიწყო ექიმად მუშაობა რომში, სადაც გარკვეული პერიოდი ცხოვრობდა ქმართან ერთად, შემდეგ დასახლდა სტამბოლში მშობლიურ ქვეყანაში ექიმად მუშაობის სურვილისა და პირველი შვილის გაჩენის გამო. მიუხედავად იმისა, რომ მისმა დისერტაციამ ასისტენტ-პროფესორის თანამდებობაზე გამოცდაზე დადებითი შეფასება მიიღო, ფაქიზე თარზი არ მიიღეს ასისტენტ-პროფესორად, ვინაიდან არ გაიარა გამოყენებითი კლასის 45 წუთიანი გამოცდა და მიატოვა უნივერსიტეტი.

1949 წლის 21 ივლისს სტამბოლის შიშლის რაიონში გაიხსნა პირველი კერძო გინეკოლოგიური კლინიკა თურქეთში, რომელიც აღჭურვილი იყო მოწინავე ტექნოლოგიური აპარატურით. მისმა ძალისხმევამ ათასობით ადამიანს მისცა მშობიარობის საშუალება. ფაქიზე აქტიურად მუშაობდა კლინიკაში 1998 წლამდე.

ის იყო ცხოველთა კეთილდღეობის ასოციაციის, თურქეთის უნივერსიტეტის ქალთა ასოციაციის და სტამბოლის სოროპტიმისტური ასოციაციის ერთ-ერთი დამფუძნებელი (1948). ფაქიზე თარზი ასევე პოპულარული გახდა სპორტული მიღწევებით: ის იყო პირველი თურქი ქალი, რომელმაც ბოსფორი გადაცურა 1930-იან წლებში.

იგი გარდაიცვალა 2004 წლის 10 ოქტომბერს 92 წლის ასაკში. იგი დაკრძალეს ზინჯირლიკიუს სასაფლაოზე.
ფრენსის გალტონი

სერ ფრენსის გალტონი ( ; დ. 16 თებერვალი, 1822 — გ. 17 იანვარი, 1911) — ინგლისელი ერუდიტი. ბიოფსიქოლოგიის აქტიური მიმდევარი. დაიბადა ბირმინგენში 1822 წელს კვაკერთა შეძლებულ ოჯახში. გალტონმა ლონდონსა და ბირმინგენში მედიცინა შეისწავლა, კემბრიჯში კი - მათემატიკა, მაგრამ სწავლის პროცესში ფსიქიკური პრობლემები გამოუვლინდა. გალტონმა მოგზაურობას და გამომგონებლობას მიჰყო ხელი. 1853 წელს იქორწინა ჯეინ ბატლერზე. გალტონმა მთელი ცხოვრება ფიზიკური და ფსიქოლოგიური მახასიათებლების შესწავლას დაუთმო. მრავალრიცხოვანი აღმოჩენისა და მიღწევებისთვის გალტონმა რაინდის წოდება და არაერთი საპატიო ჯილდო მიიღო.
მან პირველმა აღნიშნა, რომ „ბუნება“ და „აღზრდა“ ორი დამოუკიდებელი ფაქტორია, რომელთა გავლენის გაზომვა და შედარება შესაძლებელია.