ელენა დენისევა

ელენა ალექსანდრეს ასული დენისევა (, დ. 14 მაისი, 1826 — გ. 4 აგვისტო, 1864, სანქტ-პეტერბურგი) — რუსი მწერალი, თეოდორე ტიუტჩევის საყვარელი. მათი ურთიერთობა თოთხმეტი წელი გაგრძელდა, ქორწინების გარეშე შეეძინათ სამი შვილი, რომელთაგან ორი დედის გარდაცვალებიდან ერთ წელში გარდაიცვალა.

ტიუტჩევის ნაწარმოებები, რომლებიც ელენას მიუძღვნა („წინასწარმეტყველება“, „ო, როგორ მომაკვდინებლად გვიყვარს…“, „ბოლო სიყვარული“ და სხვა), ავტობიოგრაფიულ საფუძველს ატარებს. ლიტერატურათმცოდნეობაში მისთვის მიძღვნილი „პოეტური რომანი“ დენისევის ციკლის სახელითაა ცნობილი.

ბიოგრაფია
ელენა დენისევა წარმოშობით ძველი დიდებული დენისევების საგვარეულოდან მოდიოდა, რომელიც რიაზანის გუბერნიის დიდებულთა საგვარეულო წიგნის მე-6 ნაწილში იყო ჩაწერილი. დაიბადა ღარიბი დიდებულის, 1812 წლის სამამულო ომის მონაწილე ალექსანდრე დიმიტრის ძე დენისევის ოჯახში. ადრეულად დაქვრივებულმა, მან მეორედ იქორწინა. დედინაცვლის გამოჩენის შემდეგ გოგონა მამიდამ, ანა დიმიტრის ასულმა, რომელიც სმოლნის ინსტიტუტში ინსპექტორად მუშაობდა, თავის მფარველობაში აიყვანა. სმოლნის ინსტიტუტში მისი ექვსი დისწული იზრდებოდა: მარია, ოლგა, ანა, პელაგეა, ალექსანდრა და ელენა, რომელიც ამ საგანმანათლებლო დაწესებულების აღსაზრდილად ყოფნისას (სხვა დისწულებისგან განსხვავებით) „განსაკუთრებულ მდგომარეობაში“ იმყოფებოდა, და ის მამიდასთან ბინაში ცხოვრობდა. როგორც ალექსანდრე გეორგიევსკი აღნიშნავდა, ელენა დენისევამ საკმაოდ თავისუფალი აღზრდა მიიღო: მოზარდობიდანვე დაიწყო მეჯლისებზე გასვლა და ესწრებოდა საზოგადოებრივ ღონისძიებებს.

1840-იანი წლების მეორე ნახევარში სმოლნის ინსტიტუტში ტიუტჩევის პირველი ქორწინებისგან ქალიშვილები, დარია და ეკატერინე, სწავლობდნენ. პოეტი ხშირად სტუმრობდა მათ. თავის მხრივ, ელენა და ანა მის სახლში დადიოდნენ. ურთიერთ ინტერესი თანდათან იზრდებოდა, სიყვარულის ახსნის დღე — 1850 წლის 15 ივლისი — ტიუტჩევისა და დენისიევასთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი ეტაპი გახდა. თხუთმეტი წლის შემდეგ, 1865 წლის ზაფხულის შუა რიცხვებში, პოეტმა ამ თარიღს მიუძღვნა სტრიქონები: „დღეს, მეგობარო, თხუთმეტი წელი გავიდა იმ ბედნიერ-საბედისწერო დღიდან, როგორ ამოისუნთქე მთელი სული,
როგორ ჩაიღვარა მთლიანად ჩემში.“

დენისევას რომანი დაქორწინებულ მამაკაცთან, რომელიც ასაკით მამის ტოლი იყო, უარყოფითად მიიღეს არა მხოლოდ პეტერბურგის საზოგადოებაში (მის წინაშე ბევრი სახლის კარები დემონსტრაციულად დაიხურა), არამედ ელენას მამამაც უარყო ქალიშვილი. სირთულეები ანასაც შეექმნა: იგი იძულებული გახდა სმოლნის ინსტიტუტიდან წამოსულიყო და სამსახურებრივი ბინაც დაცალა.

თოთხმეტი წლის განმავლობაში „უკანონო კავშირში“ ყოფნისას დენისევამ პოეტს სამი შვილი გაუჩინა: ქალიშვილი ელენა და ვაჟები თეოდორი და ნიკოლოზი. დაბადების მომწმობებში სამივე მათგანი ტიუტჩევებად იყო ჩაწერილი, თუმცა როგორც უკანონოდ შობილები, მათ არ შეეძლოთ მშობლების მემკვიდრეობის მიღება და ბურჟუალური ფენის წარმომადგენლებად იყვნენ მიჩნეული. გეორგიევსკი, რომელიც ელენას სიძე იყო, წერდა, რომ იგი ყოველთვის ძალიან პირდაპირი იყო და თავს „უფრო მის ცოლად თვლიდა, ვიდრე მისი ყოფილი ცოლები“. მისი გრძნობები იმდენად დიდი იყო, რომ 1862 წელს დენისიევამ აღიარა: „მე მთლიანად მისი ცხოვრებით ვცხოვრობ, მე მთლიანად მისი ვარ, და ის ჩემია“. იმის შესახებ, თუ რა განიცადა მან, პოეტი 1851 წელს დაწერილ ლექსში მოგვითხრობს.

ოთხი ტრაგედია
1864 წლის მაისში დენისიევამ ვაჟი, ნიკოლაი, გააჩინა. მშობიარობის შემდეგ მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა სწრაფად გაუარესდა და ექიმებმა ტუბერკულოზი დაუდგინეს. ის 4 აგვისტოს გარდაიცვალა, ხოლო სამი დღის შემდეგ ტიუტჩევმა საყვარელი ქალი ვოლკოვოს სასაფლაოზე (ლიტერატორთა ხიდები) დაკრძალა.

სრული სასოწარკვეთის მდგომარეობაში მყოფი პოეტი, თანამედროვეთა მოგონებების მიხედვით, მუდმივად ეძებდა თანამოსაუბრეს, ვისთანაც ელენაზე საუბარს შეძლებდა.
დრო ტკივილს არ ამსუბუქებდა. 1865 წლის იანვარში პოეტის უფროსი ქალიშვილი ანა (გრაფინია ბოტმერი) თავის დას წერადა, რომ მამა, საშინელი გლოვაში ყოფნისას, „არ ცდილობს მის დაძლევას ან თუნდაც გარეშე ადამიანების წინაშე დამალვას“. ტურგენევი, რომელიც 1865 წლის გაზაფხულზე ტიუტჩევს შეხვდა, მოგვითხრობდა პოეტის უსიცოცხლო ხმაზე და როგორ იყო მისი ტანსაცმელი „ცრემლებით დასველებული“.

გეორგიევსკის თქმით, თეოდორ ტიუტჩევი მუდმივად წუხდა დენისევას წინაშე დანაშაულის გრძნობის გამო და განუწყვეტლივ იხსენებდა იმ „ყალბ მდგომარეობას, რომელშიც მან ის ამყოფა“. პოეტისთვის მტანჯველი იყო იმაზე ფიქრი, რომ მან არ შეასრულა საყვარელი ქალის ერთ-ერთი თხოვნა და არ გამოსცა მისთვის მიძღვნილი ლექსების კრებული.

ტიუტჩევის მეუღლემ, ერნესტინა თეოდორის ასულმა, მეუღლის გლოვას შემდეგი სიტყვებით უპასუხა: „მისი სევდა ჩემთვის წმინდაა, როგორიც არ უნდა იყოს მისი მიზეზი“.

შვილების ბედი
დენისევას გარდაცვალების შემდეგ, მისი ქალიშვილი ელენა კერძო პანსიონში ცხოვრობდა, ხოლო უმცროსი შვილები: ოთხი წლის ფიოდორი და ახალშობილი ნიკოლაი, მათმა დეიდამ, ანამ, თავისთან წაიყვანა. 1865 წლის გაზაფხულზე ელენა და ნიკოლაი ტუბერკულოზით დაავადდნენ და მაისის დასაწყისში გარდაიცვალნენ. ბავშვების დაკარგვამ, როგორც ტიუტჩევი ერთ-ერთ წერილში აღიარებდა, „ის სრულ უგრძნობლობამდე მიიყვანა“

პოეტმა უფროს ქალიშვილს, ანას, თეოდორის თავისთან წაყვანა სთხოვა და მას 15 200 რუბლი გაუგზავნა, კაპიტალიდან მიღებული შემოსავალი „ვაჟის სასწავლებელში შენახვაზე“ უნდა დახარჯულიყო.

თეოდორ თეოდორის ძე ტიუტჩევი განათლების მიღების შემდეგ ოფიცერი და მწერალი გახდა. იგი მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში, რამდენჯერმე დაჯილდოვდა და 1916 წელს, ფრონტიდან დაბრუნებისას, გარდაიცვალა.