iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფერაძე

საკუთარი სახელი ფერაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გია ფერაძე — ქართველი მსახიობი
გრიგოლ ფერაძე — ქართველი თეოლოგი, ისტორიკოსი და არქიმანდრიტი
ეკა ფერაძე — ქართველი მხატვარი-დიზაინერი
ვაჟა ფერაძე — ინჟინერი, მუსიკოსი
ზაზა ფერაძე — ქართველი სამხედრო პირი
ილია ფერაძე — ქართველი პედაგოგი და პოეტი
ნატა ფერაძე — ქართველი მხატვარი და სამოქალაქო უფლებებისა და გარემოს დამცველი
რატი ფერაძე — ქართველი სპორტსმენი (სამბო)
ტრისტან ფერაძე — ქართველი ქირურგი
მუხურის თაფლი

მუხურის თაფლი კავკასიური მთის რუხი ფუტკრის მეგრული პოპულაცია - აბორიგენული ჯიში - კარგად არის შემონახული სოფელ მუხურში. ფუტკარი შეგუებულია სკაში ცხოვრებას საკმაოდ დაბალ ტემპერატურაზე. ამასთან, მას აქვს მსოფლიოში ყველაზე გრძელი ხორთუმი და შეუძლია იმუშაოს მაშინაც, როდესაც ნექტარი მეტად მცირე რაოდენობით მოიპოვება. .

სკები მდინარე ხობის აუზშია განთავსებული. აქ ძირითადად იწარმოება ცაცხვის და წაბლის თაფლი. როგორც ადგილობრივი მოსახლეობა ამბობს, მუხურის თაფლს შოკოლადის არომატი დაჰკრავს..
ჩანდრასეკარა ვენკატა რამანი

ჩანდრასეკარა ვენკატა რამანი (დ. 7 ნოემბერი, 1888 ტირუჩირაპალი — გ. 21 ნოემბერი, 1970, ბენგალურუ) — ინდოელი ფიზიკოსი. სწავლობდა მადრასის უნივერსიტეტში (1903-1907). 1907-1917 წლებში მსახურობდა ფინანსთა დეპარტამენტში, იმავე დროს სამეცნიერო მუშაობას ეწეოდა მეცნიერებათა განვითარების ინდურ ასოციაციის ლაბორატორიებში, რომლის ჩამოყალიბებაში რამანმა აქტიური მონაწილეობა მიიღო. 1917-1933 წლებში მუშაობდა კალკუტის უნივერსიტეტში. 1933 წლიდან მეცნიერებათა ინსტიტუტის პროფესორი და დირექტორი, 1947 წლიდან რამანის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი ბენგალურუში. ინდოეთის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი (1934 წლიდან). ძირითადი ნაშრომები აქვს ოპტიკაში, აკუსტიკაში და სხვა. 1928 წელს აღმოაჩინა სინათლის კომბინაციური გაბნევა და განმარტა ეს მოვლენა, როგორც კომპტონის ეფექტის ოპტიკური ანალოგი. ამ აღმოჩენისთვის, 1930 წელს მიიღო ნობელის პრემია ფიზიკაში.
ოტო შტერნი

ოტო შტერნი (დ. 17 თებერვალი, 1888, სილეზია – გ. 17 აგვისტო, 1969, ბერკლი (კალიფორნია) — ფიზიკოსი. 1912 წელს დაამთავრა ბრესლაუს უნივერსიტეტი. 1920 წელს გახდა მაინის ფრანკფურტის უნივერსიტეტის დოცენტი, შემდეგ კი პროფესორი. 1922 წლიდან როსტოკის უნივერსიტეტის პროფესორი. 1923-1933 წლებში ჰამბურგის უნივერსიტეტის ფიზიკა-ქიმიის ლაბორატორიის პროფესორი და დირექტორი. 1933 წლიდან ემიგრაციაში იყო ამერიკის შეერთებულ შტატებში. 1933-1945 წლებში კარნეგის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის პროფესორი. შტერნის ძირითადი შრომები ეხება ბირთვულ ფიზიკას, კვანტურ ფიზიკას, თერმოდინამიკას. პირველმა უშუალოდ გაზომა (1920) მოლეკულათა სიჩქარე, დაამტკიცა (1922) ატომის მაგნიტური მომენტის სივრცული დაკვანტვა, გაზომა (1933) პროტონის მაგნიტური მომენტი. 1943 წელს მიიღო ნობელის პრემია ფიზიკაში.
ბესიკ ლაგვილავა

ბესიკ ლაგვილავა (დ. 19 მარტი, 1963, სოფელი ბულიწყუ, ხობის რაიონი) — ქართველი ეკონომისტი, თანამდებობის პირი, პოლიტიკოსი.

1984 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის, ხოლო 1989 წელს ეკონომიკის ფაკულტეტები. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “.
გიორგი ლაზარაშვილი (პოლიტიკოსი)

გიორგი ლაზარაშვილი (დ. 10 იანვარი, 1943, სოფელი ზემო ხვითი, გორის რაიონი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

1964 წელს ცხინვალის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი. 1995 წელს იყო შიდა ქართლში სახელმწიფო მეთაურის რწმუნებულის მოადგილე. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი (გორის მაჟორიტარი). 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “.
შტერნის ცდა

შტერნის ცდა — აირის მოლეკულების სითბური მოძრაობის სიჩქარეთა ექსპერიმენტული განსაზღვრა; განახორციელა ოტო შტერნმა 1920 წელს. შტერნის ცდით დამტკიცდა აირთა კინეტიკური თეორიის საფუძვლების სისწორე. ამ ცდაში საკვლევ აირად იყენებდნენ ვერცხლის გაუხშოებულ ორთქლს, რომელსაც ღებულობდნენ პლატინის მავთულში ელექტრული დენის გატარებისას მასზე დაფენილი ვერცხლის შრის აორთქლებით. მავთულს ათავსებდნენ ჭურჭელში, საიდანაც ჰაერი ამოტუმბული იყო. ამ ატომების ვიწრო კონის მისაღებად მათ გზაზე დადგმული იყო ზღუდე ჭვრიტეთი. ვერცხლის ატომები ეფინებოდა თითბრის ფირფიტაზე ვიწრო ზოლის სახით და ქმნიდა ჭვრიტეს ვერცხლის გამოსახულებას. სპეციალური მოწყობილობის საშუალებით მთელ ხელსაწყოს აბრუნებდნენ ფირფიტის სიბრტყის პარალელური ღერძის ირგვლივ. ხელსაწყოს ბრუნვის შედეგად, ატომები ფირფიტას სხვა ადგილზე ეცემოდა. ვიდრე ისინი გაივლიდნენ მანძილს ჭვრიტედან ფირფიტამდე, თვითონ ფირფიტა გადაინაცვლებდა, რის შედეგადაც მიიღებოდა ჭვრიტეს წანაცვლებული გამოსახულება. გადანაცვლება იზრდებოდა ხელსაწყოს კუთხურ სიჩქარესთან ერთად და მცირდებოდა ვერცხლის ატომთა სიჩქარის ზრდასთან ერთად.რადგან ატომები სხვადასხვა სიჩქარით მოძრაობენ, ხელსაწყოს ბრუნვისას ზოლი წაირეცხება, გაგანიერდება. ზოლის მოცემულ ადგილას ნალექის სიმკვრივე განსაზღვრული სიჩქარით მოძრავი ატომების რიცხვის პროპორციულია. უდიდესი სიმკვრივე შეესაბამება ატომთა უდიდეს ალბათურ სიჩქარეს. შტერნის ცდით მიღებული ყველაზე უფრო ალბათური სიჩქარის მნიშვნელობები კარგად თანხვდება თეორიულ მნიშვნელობებს, რომლებიც მიღებულია სიჩქარეების მიხედვით მოლეკულათა მაქსველის განაწილების საფუძველზე.
შტერნ-გერლახის ცდა

შტერნ-გერლახის ცდა — ცდა, რომელიც ექპერიმენტულად ამტკიცებს, რომ ატომის მაგნიტური პროექცია გარე მაგნიტური ველის მიმართულებაზე ღებულობს მხოლოდ განსაზღვრულ მნიშვნელობებს (იგი სივრცულად დაკვანტულია). შტერნ-გერლახის ცდა განახორციელეს ო. შტერნმა და გერმანელმა ფიზიკოსმა ვ. გერლახმა, რომლებმაც გამოიკვლიეს (შემდეგ კი სხვა ელემენტებისაც) ატომთა კონების გავლა ძლიერად არაერთგვაროვან მაგნიტურ ველში.
კლინტონ დეივისონი

კლინტონ ჯოზეფ დეივისონი ( დ. 22 ოქტომბერი, 1881 — გ. 1 თებერვალი, 1958) — ამერიკელი ფიზიკოსი. დაამთავრა ჩიკაგოსა და პრინსტონის უნივერსიტეტები. 1917-1946 წლებში „ბელ ტელეფონის“ ლაბორატორიის თანამშრომელი ნიუ-იორკში, 1946 წლიდან ვირჯინიის უნივერსიტეტის პროფესორი. დეივისონმა ლესტერ ჯერმერთან ერთად აღმოაჩინა (1927) ელექტრონების დიფრაქცია ნიკელის მონოკრისტალზე. დეივისონის შრომები ეხება, აგრეთვე, სითბურ გამოსხივებას, თერმოელექტრონულ და თერმოიონურ ემისიას, ელექტრონულ ოპტიკას. კლინტონ დეივისონმა მიიღო ნობელის პრემია ფიზიკაში 1937 წელს.
კაენი

კაენი — ძველი აღთქმის პერსონაჟი. დედამიწაზე დაბადებული პირველი ადამიანების ადამისა და ევას უფროსი ვაჟი, აბელის ძმა.

ბიბლია
ბიბლიის მიხედვით აბელი მწყემსი იყო, კაენი - მიწის მუშა. ორივემ მიართვა უფალს შესაწირავად საკუთარი შრომის ნაყოფი. მოხედა უფალმა აბელის ძღვენს, კაენისა კი უარყო... „ძალზე გამწარდა კაენი და თავი ჩაღუნა. უთხრა უფალმა კაენს: რად გამწარდი, რად ჩაღუნე თავი? თუ სიკეთის მქნელი ხარ, განა თავაწეული არ უნდა იყო? თუ სიკეთის მქნელი არა ხარ, ცოდვა ჩასაფრებულია კართან, შენსკენ აქვს მას ლტოლვა, შენ კი იბატონე მასზე“ (4:5-7). გაფრთხილების მიუხედავად, კაენმა ძმა ველად გაიხმო და მოკლა.

„უთხრა უფალმა კაენს: სად არის შენი ძმა აბელი? მიუგო: არ ვიცი. ჩემი ძმის დარაჯი ხომ არა ვარ? უთხრა ღმერთმა: ეს რა ჩაიდინე? შენი ძმის სისხლი მიწიდან შემომღაღადებს. ამიერიდან დაწყევლილი ხარ მიწისაგან, რომელმაც გახსნა პირი, რათა მიეღო შენი ძმის სისხლი შენი ხელიდან. დაამუშავებ მიწას, მაგრამ აღარ მოგცემს იგი თავის ძალას; დევნილი და მიუსაფარი შეიქნები ამ ქვეყანაზე. უთხრა კაენმა უფალს: მძიმე ასატანია ჩემი სასჯელი. აჰა, მაგდებ დღეს მიწის პირისაგან და უნდა მივეფარო შენს სახეს; დევნილი და მიუსაფარი ვიქნები ამქვეყნად და ყოველ შემხვედრს შეეძლება ჩემი მოკვლა. უთხრა უფალმა: ამიტომაც შვიდწილად მიეზღვება კაენის მკვლელს. დაადო უფალმა ნიშანი კაენს, რომ ვერ მოეკლა იგი ყოველ შემხვედრს“ (4:10-15). აღსანიშნავია, რომ სიცოცხლის წიგნს და-ძმის ქორწინების საკითხთან დაკავშირებით პრობლემა არ აქვს, რადგან ადამიანთა რაოდენობის სიმცირის გამო გამრავლება სხვანაირად ვერ მოხერხდებოდა.

კაენმა ცოლად შეირთო თავისი და, გაუჩნდა ვაჟი, გააშენა ქალაქი და საფუძველი ჩაუყარა ცივილიზაციას.

ყურანი
მუსლიმები მიიჩნევენ, რომ კაენი და აბელი (არაბ. , , ყაბილი და ჰაბილი) ადამისა და ევას ვაჟები იყვნენ. ყურანში მოთხრობილი ამბავი იგივეა, რაც ებრაული ბიბლიური მოთხრობები. ძმები კამათობენ. ბოლოს აბელი ამბობს: "ალაჰი მხოლოდ ღმერთმოსავის მსხვერპლს იღებს". ეს უფრო მეტად აბრაზებს ყაბილს. იგი მძინარე ჰაბილთან მიდის და თავში დიდ ქვას არტყამს. იმის გამო, რომ ჰაბილი ბევრ სისხლს კარგავს, ის კვდება. მკვლელობის შემდეგ, ალაჰმა გაგზავნა ყორანი, რომელმაც მიწა გაკაწრა, რათა ყაბილისთვის ეჩვენებინა, თუ როგორ დაემალა ძმის გვამი. ყაბილმა, სირცხვილისგან, საკუთარი თავის დაწყევლა დაიწყო და იგი დანაშაულის გრძნობით აღივსო. მან გააცნობიერა, თუ რამდენად საშინელი იყო ვინმეს მოკვლა, მით უმეტეს, რომ მსხვერპლი იყო უდანაშაულო ადამიანი. ყურანში ნათქვამია: „შემდეგ ის გახდა ერთ-ერთი მომნანიებელი“. 5:31

ყურანის განმმარტებლებზე დაყრდნობით, მხოლოდ ერთ ზებუნებრივ არსებას შეეძლო, ესწავლებინა ადამიანისთვის ძმის მკვლელობა – იმას, ვინც სამოთხეში მოახერხა გველის განსახიერება. როგორც ყურანის კომენტატორები განმარტავენ, ჰაბილი უარს ამბობს ძმისთვის წინააღმდეგობის გაწევაზე, მიუხედავად იმისა, რომ ყაბილი მას ახრჩობს. როცა ეს უკანასკნელი აღმოაჩენს, რომ მრავალი მცდელობის მიუხედავად ძმის მოკვლა არ შეუძლია, ეშმაკი ჩნდება და მასთან საუბარს იწყებს, ასწავლის, როგორ მიიყვანოს დაწყებული საქმე ბოლომდე. ეშმაკი შთააგონებს მას, აიღოს ქვა და ჰაბილს შუბლში ჩაარტყას.
მარტვილის სულგუნი

მარტვილის სულგუნი — სულგუნის ერთ-ერთი სახეობა, რომელსაც მარტვილის მუნიციპალიტეტის დასახლებებში საუკუნების განმავლობაში აწარმოებდნენ ძროხისა და კამეჩის რძის ნარევისგან. 1880-იანი წლებიდან ფოთის ნავსადგურიდან სულგუნი საზღვარგარეთაც გაჰქონდათ, სადაც ის მეტად ფასობდა მაღალი კვებითი ღირბულების გამო.

მარტვილის სულგუნი მდიდარია საგემოვნო თვისებებით, აქვს ნედლი რძისა და ნაღების სურნელი, ხასიათდება მაღალი ცხიმიანიბით და დიდხანს რჩება წვნიანი. ის ელასტიკური და ფენოვანია. ფენები ადვილად ცალკევდება. კამეჩის რძისგან დამზადებულ სულგუნს თეთრი ფერი აქვს, ხოლო ძროხის ან შერეული რძისგან დამზადებულ სულგუნს - მოყვითალო. მარტვილის სულგუნის საგემოვნო თვისებებზე ძირითადად საძოვრის ფლორა და ადგილობრივი ჯიშის ძროხის - მეგრული წითელის - რძის ხარისხი განსაზღვრავს. ეს ჯიში კარგად არის შეგუებული უბინაოდ შენახვისა და მთა-ბარობის მკაცრ პირობებს. პირუტყვი კარგად იტანს შორ მანძილზე გადარეკვას, მთის ალპურ საძოვრებამდე.
ტომ ელისი

ტომას ჯონ ელისი (დ. 17 ნოემბერი, 1978, კარდიფი, უელსი) — ვალიელი მსახიობი. ცნობილია როგორც ლუციფერის როლის შემსრულებელი ტელესერიალში „ლუციფერი“.

ბიოგრაფია
ტომ ელისი დაიბადა და გაიზარდა კარდიფში. მას ჰყავს სამი და, რომელთაგან ერთ-ერთი მისი ტყუპისცალია. მამამისი — კრის ელისი, ბიძა — რობერტ ელისი და და ეკლესიის მსახურები არიან. ტომი დადიოდა შეფილდის სკოლაში, შეფილდის ახალგაზრდულ ორკესტრში უკრავდა ვალტორნაზე. განათლება მიიღო შოტლანდიის სამეფო კონსერვატორიაში.
თუშური გუდა

თუშური გუდა — ცხვრის, ძროხის ან ძროხისა და ცხვრის შერეული ნედლი მოუხდელი რძისგან დამზადებული ყველის ნაირსახეობა, რომელიც მწიფდება ცხვრის, თხის ან ხბოს ტყავისაგან დამზადებულ გუდაში.

მის ამოსაყვანად ბატკნის მაჭიკს იყენებენ, ამოყვანილ ყველს აძლევენ ფორმას, ამარილებენ, ათავსებენ ცხვრის ტყავისგან მომზადებულ გუდაში. გაწურულ და ცოტა შემაგრებულ ყველს სარქალი მარილს მოაყრის და ცხვრის გუდაში ჩადებს. ამ გუდას გაბერავენ და ცხვირს მაგრად მოუკრავენ. ახალი ყველი გუდაში შრატს („წაკა“) უშვებს. მარილი რომ ყველას თანაბრად გაუჯდეს, გუდას დღეში სამჯერ აბრუნებენ ოთხ დღემდე. შემდეგ ყველიან გუდებს ბინაში გამართულ ლასტზე აწყობენ, მაგრამ ყოველ მესამე დღეს სარქალმა ეს გუდები უნდა აბრუნოს.

დამზადების პროცესი
თუშური გუდის ყველის დამზადებისას რძეს ჩაკვეთავენ 35-37° ტემპერატურაზე, მიღებულ დელამოს დაჭრიან. საჭიროების შემთხვევაში მეორედ აცხელებენ 36-38° ტემპერატურაზე და შემდეგ ხდება მარცვლის დაყენება, ზედმეტი შრატის მოცილება და ყველის მასის მოწურვა ნაჭრის ტომარაში, შემდეგ დებენ გუდაში, ამარილებენ და აჩერებენ მოსამწიფებლად. მომწიფების პერიოდი მინიმუმ 70 დღე გრძელდება.

თუშური გუდის მწარმოებლები ახლა თუშეთის ტრადიციული საკვებისა და ადგილობრივი გასტრონომიის გარშემო მდგრადი ტურიზმის განვითარების შესაძლებლობებს განიხილავენ.
გენწვიში (მესტიის მუნიციპალიტეტი)

გენწვიში — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, ლახამულის თემი (სოფლები: გენწვიში, დიზი, თოთელეში, ლახამულა, ნოდაში, ნოღარი-კეცლანი, ქვედა იფარი, შდიხირი, ხელრა, ჰამაში). მდებარეობს მდინარე ენგურის მარჯვენა სანაპიროზე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 12 ადამიანი.
ანთოლოგიური სერიალი

ანთოლოგიური სერიალი — რადიო- ან სატელევიზიო სერიალი, ფილმების სერია, რომელიც წარმოადგენს სხვადასხვა ისტორიებს, პერსონაჟებს და განსხვავებულ გარემოებებს თითოეულ სერიაში, სეზონში, სეგმენტში ან მონაკვეთში. ჩვეულებრივ, თითოეულ სერიაში სხვადასხვა სამსახიობო დასია წარმოდგენილი, მაგრამ რამდენიმე სატელევიზიო სერიალში, მაგალითად -ში, მუშაობდა მსახიობების მუდმივი დასი, რომლებიც ყოველ კვირას განსხვავებულ დრამას აჩვენებდნენ. ზოგიერთი ანთოლოგიური სერიალი, მაგალითად , რომელიც დაიწყო რადიოში, შემდეგ გაფართოვდა და ტელევიზიით იქნა ნაჩვენები. ქართველი მაყურებლებისთვის, საკმაოდ ცნობილი უცხოური ანთოლოგიური სერიალია „ამერიკული საშინელებათა ისტორია“.
მათე აბულაძე

მათე აბულაძე (დ. 29 ივლისი, 2000) — ქართველი ფეხბურთელი. საფეხბურთო კლუბ „ქიაფაზის“ მცველი.

კარიერა
მათე აბულაძე ქუთაისის საფეხბურთო სკოლის აღზრდილია. 2019 წლიდან ქუთაისის „ტორპედოში“ ასპარეზობდა.

2022 წელს ქუთაისური გუნდის რიგებში დავით ყიფიანის სახელობის საქართველოს თასის მფლობელი გახდა.

2023 წლის სეზონში „სამტრედიის“ ღირსებას იცავდა და გუნდის ერთ-ერთი გამორჩეული ფეხბურთელი იყო. სამტრედიელთა რიგებში გამართულ 32 შეხვედრაში ოთხი გოლი გაიტანა.

2024–2025 წლებში „სამგურალში“ თამაშობდა, სადაც 46 შეხვედრა ჩაატარა და ერთი გოლი შეაგდო.

2026 წლის იანვრიდან აზერბაიჯანული „ქიაფაზის“ ღირსებას იცავს. აბულაძემ, რომელსაც საქართველოს ახალგაზრდულ ნაკრებში 2 მატჩი აქვს ჩატარებული, აზერბაიჯანულ კლუბთან კონტრაქტი 30 ივნისამდე გააფორმა.

მიღწევები
საკლუბო
ტორპედო ქუთაისი
საქართველოს თასი: 2022
ამირან დარსაველიძე

ამირან შალვას ძე დარსაველიძე (დ. 29 დეკემბერი, 1932, ქუთაისი — გ. 29 დეკემბერი, 2005) — ქართველი კინორეჟისორი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1983).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი (1957). მუშაობდა კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“ რეჟისორის ასისტენტად. მეორე რეჟისორად იმუშავა ფილმებზე: „წუთისოფელი“ (1971), „თეთრი ქვები“ (1972), „მზე შემოდგომისა“ (1973) და სხვ. რევაზ გაბრიაძესთან ერთად დამდგმელ რეჟისორად მუშაობდა ფილმებზე: „კავკასიური რომანსი“ (1975), „ლიმონის ტორტი“, „მწვერვალთა დამპყრობნი“ (ორივე 1977). დამოუკიდებლად გადაიღო სატელევიზიო მხატვრული ფილმები: „სათადარიგო ბორბალი“ (1978), „ყვითელი ჩიტი“ (1983) და სხვ.
გიორგი დარსაველიძე

ამირან შოთას ძე დარსაველიძე (დ. 6 მაისი, 1939, ხონი) — ქართველი ფიზიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1998), პროფესორი (2001).

დაამთავრა თბილისის ა. პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტი (1963). 1968 წლიდან მუშაობს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფ. თავაძის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტის ნახევარგამტარული მასალებისა და ფერადი ლითონების ლაბორატორიის ხელმძღვანელად. კვლევის თემაა: სტრუქტურული დეფექტები და შინაგანი ხახუნი ბორსა და მის ფუძეზე არსებულ მასალებში.
ვლადიმერ დარსალია

ვლადიმერ (ძაძ) ხარიტონის ძე დარსალია (; დ. 29 აგვისტო, 1898, სოფ. გუფი, ახლანდ. ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი, — გ. 17 დეკემბერი, 1977, სოხუმი) — აფხაზი მწერალი. წერდა აფხაზურ ენაზე.

დაამთავრა სოხუმის პედაგოგიკური ტექნიკუმი (1923) და ყუბანის სახელმწიფო პედაგოგიკური ინსტიტუტი (1928). 1928–1959 წლებში მუშაობდა გაზეთ „აფსნი ყაფშის“ რედაქციაში. პირველი ლექსი 1919 წელს გამოაქვეყნა, პირველი პიესა „ხატი და ვნებანი“ — 1928 წელს. მნიშვნელოვანი კრებულებია „მოთხრობები და პიესები“ (1954, 1959), „წყაროსთან“ (1967), „რჩეული“ (1970), „მოთხრობები“ (1977); აგრეთვე მოგონებების წიგნი „ცხოვრებიდან“, ვრცელი ისტორიული მოთხრობა „მორევი“ და სხვ.
დარჩეთის არქეოლოგიური ძეგლები

დარჩეთის არქეოლოგიური ძეგლები — არქეოლოგიური ძეგლები სოფელ დარჩეთის (გურჯაანის მუნიციპალიტეტი) დასავლეთ ნაწილში, „გიოაანთ ხოდაბუნზე“ (ამ ადგილს „საბურესაც“ უწოდებენ).

1974 წელს გამოვლინდა სამაროვანი. გაითხარა ძვ. წ. – ახ. წ. საუკუნეების ინჰუმაციური ორმოსამარხი. მასში აღმოჩნდა მოვარდისფროდ გამომწვარი 2 სასმისი, ნახევარსფერული ფიალა, ბრინჯაოს გვერგვი, რკალშეზნექილი სამაჯური და რკინის ორთითი. სამაროვნის ჩრდილო-დასავლეთით, დაახლოებით 10 მ-ზე, გამოვლინდა ძვ. წ. ს. – ახ. წ. საუკუნეების ნამოსახლარი. გადმოცემით აქ ეკლესია მდგარა, რომელიც დაუნგრევიათ. ეკლესიის საძირკვლის გამოსავლენად გაჭრილ სადაზვერვო თხრილში (ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური) აღმოჩნდა – საუკუნეების აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ დამხრობილი ქვის კოლექტიური სამარხი (2,2 მ × 0,9 მ × 0,7 მ), რომელშიც 6 ადამიანის ჩონჩხი იყო. ერთ ჩონჩხს ჰქონდა პირვანდელი მდგომარეობა — დაკრძალული იყო გულაღმა, გულხელდაკრეფილი, თავით დასავლეთისკენ. სამარხში აღმოჩნდა რკინის მშვილდსაკინძის ფრაგმენტები, სარდიონის მძივი, რკინის სამაჯურის ფრაგმენტები, ბრინჯაოს მშვილდსაკინძი, ბრინჯაოს ბეჭდის ნატეხები, ოქროს ცალი საყურე და სხვ. ბრინჯაოს ბეჭდის ფარაკზე გამოსახულია პირდაპირ მდგომი ხელებგაშლილი მამაკაცის ფიგურა, თავზე ადგას ბიზანტიის იმპერატორთა მსგავსი გვირგვინი, რომელიც ჯვრით ბოლოვდება. მასალა დაცულია კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის ბაზაში.
შოთა ნონიკაშვილი

შოთა ნონიკაშვილი (დ. 10 იანვარი, 2001, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ფეხბურთელი. საქართველოს ეროვნული ნაკრებისა და უკრაინის პრემიერლიგის საფეხბურთო კლუბ ჩერკასის ლნზ-ს ნახევარმცველი.

საკლუბო კარიერა
პროფესიონალური კარიერა 2020 წელს თბილისის „საბურთალოში“ დაიწყო, რომლის შემადგენლობაშიც პირველად იმავე წლის 13 სექტემბერს, ეროვნული ლიგის მე-11 ტურის შეხვედრაში გამოვიდა მინდორზე. მატჩი, რომელშიც ერთმანეთს „საბურთალო“ და თბილისის „მერანი“ დაუპირისპირდნენ, მიხეილ მესხის სტადიონზე გაიმართა და ფრედ 0–0 დამთავრდა. შოთა ნონიკაშვილი თამაშში შეხვედრის 66-ე წუთზე ალვინ ტერას ნაცვლად ჩაერთო.

თავისი პირველი გოლი 2021 წლის 14 მარტს, ეროვნული ლიგის მე-4 ტურის შეხვედრაში გაიტანა. მატჩი, რომელშიც ერთმანეთს თბილისის „დინამო“ და „საბურთალო“ დაუპირისპირდნენ, ბორის პაიჭაძის ეროვნულ სტადიონზე გაიმართა და დინამოელთა გამარჯვებით 4–3 დამთავრდა. შოთა ნონიკაშვილმა მატჩის მე-16 წუთზე გატანილი სადებიუტო გოლის შემდეგ, ამავე შეხვედრაში, პირველი ტაიმის დამატებულ წუთებზე მეორე ბურთიც შეაგდო, რითაც თავისი საკლუბო გოლების სიის დასაწყისშივე დუბლი გაიფორმა.

„საბურთალოში“ გატარებული 5 სეზონის შემდეგ იგი ეროვნული ლიგის ერთ-ერთ საუკეთესო ნახევარმცველად ჩამოყალიბდა, რომელიც 2024 წლის სეზონში „იბერია 1999-ის“ ერთ-ერთი ლიდერი იყო და რვა გატანილი ბურთით ბომბარდირებს შორისაც გაერია.

თავისი ბოლო შეხვედრა „იბერია 1999-ის“ მაისურით მან 2024 წლის 19 აგვისტოს ჩაატარა. ეს იყო „სამტრედიასთან“ გამართული ეროვნული ლიგის 21-ე ტურის მატჩი, რომელიც თბილისელებმა 3–1 მოიგეს.

იმავე წლის 23 აგვისტოს შოთა ნონიკაშვილი უკრაინის პრემიერლიგის საფეხბურთო კლუბ ჩერკასის ლნზ-ს შემადგენლობაში ჩაირიცხა. თბილისის „დინამოს“ ყოფილი მწვრთნელის, ესპანელი სპეციალისტის ანდრეს კარასკოს ხელმძღვანელობით მოასპარეზე უკრაინულ კლუბთან კონტრაქტი ქართველმა ნახევარმცველმა 2027 წლის ივნისის ბოლომდე გააფორმა.

თავისი ახალი კლუბის შემადგენლობაში პირველად 26 აგვისტოს, ლვივის „კარპატის“ წინააღმდეგ გამართულ უკრაინის პრემიერლიგის მე-4 ტურის საშინაო შეხვედრაში ითამაშა. მატჩი „ჩერკასი არენაზე“ გაიმართა და მასპინძელთა გამარჯვებით 2–1 დამთავრდა. შოთა ნონიკაშვილმა თამაში სასტარტო შემადგენლობაში დაიწყო და 73 წუთი დაჰყო მოედანზე.

სანაკრებო კარიერა
2017 წლიდან იცავდა საქართველოს სხვადასხვა ასაკობრივ ნაკრებთა ღირსებას. რაც შეეხება საქართველოს ეროვნულ ნაკრებს, მისი დებიუტი ეროვნულ გუნდში 2024 წლის 7 სექტემბერს, ერთა ლიგის გათამაშების ფარგლებში, ჩეხეთის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ შედგა, როდესაც მატჩის 75-ე წუთზე ოთარ კიტეიშვილი შეცვალა. მატჩი მიხეილ მესხის სტადიონზე გაიმართა და მასპინძელთა გამარჯვებით 4–1 დამთავრდა.

სანაკრებო მატჩები და გოლები
მიღწევები
საკლუბო
საბურთალო
საქართველოს თასი: 2021, 2023
საქართველოს სუპერთასის ფინალისტი: 2022
დასავლური მახრჩობელა

დასავლური მახრჩობელა — უშხამო გველი მახრჩობელასებრთა ოჯახისა. სიგრძეში 70 სმ-ს აღწევს. გავრცელებულია ჩრდილო-აღმოსავლეთ აფრიკაში, ახლო აღმოსავლეთში, წინა და მცირე აზიაში, აღმოსავლეთით ვრცელდება ირანამდე, ჩრდილოეთით ბალკანეთის ნახევარკუნძულს, ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ამიერკავკასიას და დაღესტანს აღწევს. გვხვდება საქართველოს აღმოსავლეთ ნაწილში — ქვემო ქართლში, გარეკახეთში, შირაქში. თბილისის მიდამოებში გვხვდება ქსეროფიტულ ბიოტოპებში — ველებსა და ნახევრად უდაბნოში, სადაც ქვები და მღრღნელთა სოროებია. იკვებება ძირითადად წვრილი ხერხემლიანებით (მცირე ზომის მღრღნელებით, ფრინველებით, ხვლიკებით), რომლებსაც სხეულზე შემოეხვევა და ახრჩობს. ცოცხალმშობია, ივლის-აგვისტოში შობს 10–20 ნაშიერს. მათი სიგრძე 14 სმ-ს აღწევს. საქართველოში ამჟამად უმნიშვნელო რაოდენობითაა. შეტანილია „საქართველოს წითელ ნუსხაში“.
ირაკლი აზაროვი

ირაკლი აზაროვი (დ. 21 თებერვალი, 2002, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ფეხბურთელი. დონეცკის „შახტარის“ და საქართველოს ეროვნული ნაკრების მარცხენა მცველი.

საკლუბო კარიერა
„დინამო“ თბილისი
ირაკლი აზაროვი თბილისის „დინამოს“ აკადემიის აღზრდილია. პროფესიონალური კარიერა 2019 წელს თბილისის „დინამოშივე“ დაიწყო, რომლის შემადგენლობაშიც პირველად იმავე წლის 7 აპრილს ეროვნული ლიგის მე-7 ტურის შეხვედრაში გამოვიდა მინდორზე. მატჩი, რომელშიც თბილისის „დინამომ“ „რუსთავს“ უმასპინძლა ბორის პაიჭაძის ეროვნულ სტადიონზე გაიმართა და თბილისელთა გამარჯვებით 3–1 დამთავრდა. ირაკლი მოედანზე 23 ნომრით შემოვიდა, როდესაც შეხვედრის 72-ე წუთზე იმ სეზონის საუკეთესო ბომბარდირი ლევან კუტალია შეცვალა.

ეროვნული ლიგის 2019 წლის სეზონში დინამოელთა ძირითად შემადგენლობაში ირაკლიმ სულ შვიდჯერ ითამაშა, აქედან ერთხელ სასტარტოში დაიწყო თამაში, ხოლო ექვსჯერ შეცვლაზე შემოვიდა და თავის სადებიუტო სეზონში მოედანზე საერთო ჯამში 225 წუთი გაატარა. მისი მონაწილეობით გამართული შვიდი შეხვედრიდან თბილისელებმა სამი მოიგეს, სამი დათმეს და ერთიც ფრედ დაამთავრეს. სულ კი ჩემპიონატის ფარგლებში გამართული 36 მატჩიდან 23 მოიგეს, 7 დათმეს, 6 ფრედ დაამთავრეს და 75 ქულით ქვეყნის ჩემპიონები გახდნენ. შესაბამისად, კლუბთან ერთად ირაკლიმაც თავის პირველივე სეზონში საქართველოს ჩემპიონის წოდება მოიპოვა.

სანაკრებო კარიერა
2017 წლიდან იცავდა საქართველოს სხვადასხვა ასაკობრივ ნაკრებთა ღირსებას. რაც შეეხება საქართველოს ეროვნულ ნაკრებს, მისი დებიუტი ეროვნულ გუნდში 2021 წლის 2 ივნისს რუმინეთის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ პლოიეშტიში, ილიე ოანას სახელობის სტადიონზე გამართულ ამხანაგურ შეხვედრაში შედგა. ირაკლიმ შეხვედრა, ძირითად შემადგენლობაში დაიწყო და შეუცვლელად ითამაშა. მატჩი საქართველოს ნაკრების გამარჯვებით 2–1 დასრულდა.

სანაკრებო სტატისტიკა
სანაკრებო მატჩები და გოლები
მიღწევები
საკლუბო
დინამო თბილისი
ეროვნული ლიგა: 2019, 2020

დინამო ბათუმი
ეროვნული ლიგა: 2021

ცრვენა ზვეზდა
სერბეთის სუპერლიგა: 2022–23
სერბეთის თასი: 2022–23

შახტარი დონეცკი
უკრაინის პრემიერლიგა: 2023–24
უკრაინის თასი: 2023–24

ინდივიდუალური
ეროვნული ლიგის სეზონის საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელი: 2021
ეროვნული ლიგის წლის საუკეთესო მცველი: 2021
საველ მარსაგიშვილი

საველ მარსაგიშვილი (დ. 29 ივნისი, 1951, სოფელი კარკუჩა, ყაზბეგის რაიონი) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

1973 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მექანიზაციის ფაკულტეტი, 1988 წელს უმაღლესი პარიტული სკოლა. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ყაზბეგის მაჟორიტარი).
ოთო გურგენიშვილი

ოთო გურგენიშვილი (დ. 8 ივნისი, 1993 — გ. 30 ივლისი, 2014) — ქართველი მწერალი. გარდაიცვალა 2014 წლის 30 ივლისს მას შემდეგ რაც ხელი ჰკრა ბავშვს რომელსაც სწრაფად მიმავალი მანქანა ეჯახებოდა, ბავშვის გადარჩენის შემდეგ მანქანა მას დაეჯახა. იგი მუშაობდა „საქართველოს ბანკსა“ და კომპანია „ალდაგში“ 2019 წელს რუსთავის ერთ-ერთ ქუჩას მისი სახელი მიენიჭა .
მალხაზ მახარაძე (პოლიტიკოსი)

მალხაზ (მერაბ) მახარაძე (დ. 15 ნოემბერი, 1939, თბილისი) — ქართველი თანამდებობის პირი, ინჟინერი.

1963 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “.