iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დავით ჯაბიძე

დავით ვასილეს ძე ჯაბიძე (დ. 23 თებერვალი, 1916. სოფელი ჩხარი, თერჯოლის რაიონი — გ. 15 დეკემბერი, 1982) — საბჭოთა კავშირის გმირი. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი და აეროკლუბი. 1938 წელს საბჭოთა არმიაში დაიწყო მსახურობა, ხოლო 1940 წელს — დაამთავრა სტალინგრადის სამხედრო საავიაციო სასწავლებელი.

ბიოგრაფია
დავით ჯაბიძე 1941 წლის ივლისიდან მონაწილეობდა დიდ სამამულო ომში. 1941 წლის 23 ივლისს მან თავისი თვითმფრინავით პირდაპირ მიიტანა იერეიში ბომბდამშენ .88-ზე.

1946 წლის 15 მაისს, სსრკ-ს წინაშე დამსახურებების გამო დ. ჯაბიძეს მიანიჭეს საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება.

1947 წლის ივლისამდე იგი მსახურობდა სამხედრო საჰაერო ძალელბში. 1955 წელს მან დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიული ფაკულტეტი და ასპირანტურა. სადოქტორო დისერტაციის დაცვის შემდეგ მუშაობდა უნივერსიტეტში.

დავით ჯაბიძე გარდაიცვალა 1982 წლის 15 დეკემბერს. არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.
უხერხული სიმართლე

უხერხული სიმართლე (ინგლ. „ “) — ამერიკული კინოაკადემიის ოსკარის მფლობელი დოკუმენტური ფილმი გლობალური დათბობის შესახებ წარმოდგენილი აშშ-ის ყოფილი ვიცე-პრეზიდენტი ალბერტ გორის, ხოლო გადარებული დევის გუგენჰაიმის მიერ. ფილმის თანმხლები წიგნი გორის ავტორობით ნიუ-იორკ ტაიმზის ბესტსელერთა სიაში მოხვდა 2006 წელს.

ფილმის პრემიერა გაიმართა 2006 წელს სანდენსის კინოფესტივალზე და კინოთეატრებში ნიუ-იორკსა და ლოს-ანჯელესში 2006 წლის 24 მაისს გაიხსნა. $49 მილიონი შემოსავლით „უხერხული სიმართლე“ მეოთხე ყველაზე შემოსავლიანი დოკუმენტური ფილმია ამჟამად აშშ-ში, ფარენჰაიტ 9/11-ის, პინგვინთა მარშისა და სიკოს შემდეგ. ფილმის დისტრიბუტორი „პარამაუნტ კლასიკსი“ კინოჩვენების შემოსავლების 5%-ს, ხოლო გორი მთელ შემოსავალს კლიმატის დაცვის ალიანსს ურიცხავს. ფილმმა ზოგადად დადებითი გამოხმაურება მიიღო, თუმცა გლობალური დათბობის კრიტიკოსთა მტკიცებით ის „მეტად გაზვიადებული და მცდარია“.
კავკასიონის მთავარი ქედის ანტიკლინორიუმი

კავკასიონის მთავარი ქედის ანტიკლინორიუმი — კავკასიის ერთ-ერთი მთავარი გეოტექტონიკური ერთეული. ჩამოყალიბდა ალპური ტექტოგენეზისის დროს კავკასიონის გეოსინკლინის დანაოჭებისა და აზევების შედეგად. შედგება ცენტრალური აზევებისა და დასავლეთ და აღმოსავლეთ დაძირვის ზონებისაგან. ცენტრალური აზევების ზონა აგებულია ძლიერ დისლოცირებული კამბრიულისწინა, ქვედა- და შუაპალეოზოური მეტამორფული ქანებითა და პალეოზოური გრანიტოიდებით. დასავლეთ და აღმოსავლეთ დაძირვის ზონებში განვითარებულია ძირითადად ქვედა- და შუაიურული ასპიდური ფორმაცია და აგრეთვე (დასავლეღ დაძირვის ზონაში) ზედაიურულ-ცარცულ-ქვედაპალეოგენური ფლიშური ფორმაცია.
კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედი

კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედი — უწყვეტი ქედი, კავკასიონის სისტემის ოროჰიდროგრაფიული ღერძი, რომელიც ყოფს ჩრდილო კავკასიისა და ამიერკავკასიის მდინარეთა აუზებს. უმაღლესი მწვერვალია შხარა (5058 მ). მდინარე ბელაიის (ყუბანის მარცხენა შენაკადი) სათავეებსა და ადაი-ხოხის მთათა ჯგუფს შორის. ქედი აგებულია პალეოზოურ-პროტეროზოური კრისტალური ქანებით, სხვაგან — ძირითადად მეზოზოური თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებითა და კირქვებით. მნიშვნელოვანი უღელტეხილებია: ჯვრის (ხევისყელის), მამისონის (ჭანჭახის), კლუხორისა და სხვა. დამახასიათებელია მთა-ტყის, სუბალპური, ალპური და გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტები.
კავკასიონის სამხრეთი ფერდის ნაოჭა სისტემა

კავკასიონის სამხრეთი ფერდის ნაოჭა სისტემა, კავკასიის ერთ-ერთი მთავარი გეოტექტონიკური ერთეული. ჩამოყალიბდა ალპური ტექტოგენეზისის დროს კავკასიონის სამხრეთი ფერდის გეოსინკლინის დანაოჭე3ბისა და აზევების შედეგად. გამოყო პეტრე გამყრელიძემ 1949 წელს. კავკასიონის სამხრეთი ფერდის ნაოჭა სისტემა პეტეროგენულ გეოტექტონიკური ერთეულია და შედგება ყაზბეგ—ლაგოდეხის, მესტია—თიანეთის (ჭიათურა—დიბრარის), ჩხალთა—ლაილისა და გაგრა—ჯავის ერთმანეთისაგან სიღრმული რღვევებით გამოყოფილი ტექტონიკური ზონებისაგან.

კავკასიონის სამხრეთი ფერდის ნაოჭა სისტემა აგებულია სილურული (?), დევონური, ზედაპალეოზოური, ტრიასული, ქვედა- და შუაიურული ტერიგენული, შუაიურული ვულკანოგენური, აგრეთვე ზედაიურული, ცარცული და პალეოგენური ფლიშური კარბონატულ-ტერიგენული ფორმაციებით. კავკასიონის სამხრეთი ფერდის ნაოჭა სისტემა ინტენსიურადაა დისლოცირებული და შედგება მრავალი ასიმეტრული სამხრეთისაკენ გადახრილი, გადაბრუნებული და შეცოცებებით გართულებული კავკასიონური მიმართების ნაოჭისაგან. კავკასიონის სამხრეთი ფერდის ნაოჭა სისტემის აღმოსავლეთი ნაწილი (მესტია—თიანეთის ზონა) შარიაჟული აგებულებისაა.
კავკასიური ბელადონა

კავკასიური ბელადონა, შმაგა — მცენარე ძაღლყურძენასებრთა ოჯახისა. -ს მონათესავეა, მაგრამ, მისგან განსხვავებით, შეუბუსავი, ლეგა ნაფიფქით დაფარული ღერო და უფრო დიდი მოიისფრო-მოწითალო ყვავილები აქვს. გავრცელებულია კავკასიაში, აგრეთვე თურქეთისა და ირანის მომიჯნავე რაიონებში. საქართველოში — კოლხეთში, ქართლსა და შიგა კახეთში. იზრდება მთის შუა სარტყლამდე ტყეში (განსაკუთრებით წიფლნარში), მეტ-ნაკლებად ჩრდილიან და ტენიან ადგილებში, ტყის პირებზე, ველობებზე, ნაკაფებზე, ნახანძრალებზე და სხვა.

სამკურნალო თვისებებით ბელადონას მსგავსია და სავსებით ცვლის მას (ალკალოიდები კავკასიურ ბელადონაში კიდევ უფრო მეტია). ფოთოლს აგროვებენ მაისის დამლევიდან ივლისამდე (ჩვეულებრივ ყვავილობს დაწყებისას). ფესურების შეგროვება სასურველია მაისში ან შემოდგომაზე. მოჰყავთ ღრმა, ფხვიერ, ტენიან და ნოყიერ ნიადაგზე (სასურველია კირიანი). ამრავლებენ თესლით, ფესურის ნაწილებით და კალმით. ნაყოფი შხამიანი.
ტრანსამერიკის პირამიდა

ტრანსამერიკის პირამიდა (ინგლ. ) ყველაზე მაღალი და ცნობადი ცათამბჯენია სან-ფრანცისკოში.

ისტორიული მონტგომერი ბლოკის ადგილას აგებული 48-სართულიანი შენობის სიმაღლე 260 მეტრია. მასში ძირითადად სავაჭრო და ბიზნეს ობიექტებია განლაგებული. შენობის მშენებლობა დაიწყო 1969 წელს და დასრულდა 1972 წელს. ამჟამად იგი მსოფლიოს უმაღლეს შენობათაგან 88-ე ადგილზეა.

შენობის უნიკალური ფორმა ტრანსამერიკასა და ბენკ ოვ ამერიკის მმართველობას შორის შეჯიბრის შედეგი იყო. ტრანსამერიკას სურდა ბენკ ოვ ამერიკის მმართველებს (რომლებიც ბანკის შენობის ბოლო სართულზე იმყოფებოდნენ) მათი შენობისთვის ქვემოდან ამოეხედათ, თუმცა ბენკ ოფ ამერიკის შენობა საკმაოდ მაღალი იყო და მაღალ ბორცვზე იდგა. მიწის განკარგისა და ზონირების ადგილობრივი განაწესი ტრანსამერიკას დიდი რაოდენობით საოფისე ფართის შექმნის საშუალებას არ აძლევდა. თუმცა, შენობის დიზაინერების ინოვაციურმა მიდგომამ შესაძლებელი გახადა ამ პრობლემის დაძლევა და ამჟამად ეს შენობა სან-ფრანცისკოს პანორამის ყველაზე გამორჩეული ნაწილია.

მიუხედავად იმისა, რომ ამ შენობაში ტრანსამერიკის კორპორაციის შტაბ-ბინა უკვე არ არის განთავსებული, ის კვლავაც რჩება ამ კომპანიის ლოგოს ნაწილი. შენობას თითქმის პროვოკაციული ეფექტი აქვს მნახველზე და ქალაქის ერთ-ერთი სიმბოლოთაგანი გახდა. არქიტექტორ უილიამ პერეირას პროექტმა თავდაპირველად მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობა გამოიწვია შენობის დაგეგმვისა და მშენებლობის პერიოდში.

1999 წელს ტრანსამერიკა ჰოლანდიურმა სადაზღვევო კომპანიამ შეისყიდა.
კოლოსალური ორდერი

კოლოსალური ორდერი — კლასიკურ არქიტექტურაში ორდერი, რომლის სვეტები და პილასტრები ორ ან მეტ სართულს სცილდება.

ამ ფორმის ერთ-ერთი ადრეული გამოყენების ნიმუშია სანტ ანდრეა დი მანტოვას ბაზილიკა, აგებული ლეონ ბატისტა ალბერტის მიერ 1472 წელს. რაფაელის ნახაზებიდან საკუთარი სასახლისთვის რომში შეიძლება დაისკვნას, რომ ამ შენობის ყველა ფასადს პილასტრების კოლოსალური ორდერი ჰქონდა, რომელთა სრული სიმაღლე, როგორც ნაკლები, ორ სართულს აღემატებოდა, გრანდიოზულობა, რომელიც უპრეცედენტო იყო სასახლეების დიზაინში იმ პერიოდში. როგორც ჩანს, მას ეს პროექტი გარდაცვალებამდე ორი წლით ადრე შეუქმნია, რის გამოც შენობის აგება ვერ მოხერხერბულა. ეს პროექტი შემდგომში დაამუშავა მიქელანჯელომ რომის კაპილოლიუმის ბორცვის სასახლეებისთვის (1564-68), სადაც მან კორინთული ორდერის კოლოსალური პილასტრები მცირე ზომის იონიურ სვეტებს შეუხამა, რომლებიც ზემო სართულის ფანჯრებს ამშვენებდა.

კოლოსალური ორდერი მეტად პოპულარული გახდა გვიანდელი საუკუნეში მანიერისტულ არქიტექტურაში და ბაროკოში. იგივე ელემენტები განმეორდა საუკუნეში ნეოპალადიურ მიმდინარეობაში და ასევე გამოყენებულ იქნა 1880-1920-იანი წლების ბოზ-არტის არქიტექტურაში.

ჯეიმზ ფარლის შენობას ნიუ-იორკში (ნიუ-იორკის ფოსტის შენობა) მსოფლიოში ყველაზე ვრცელი კოლოსალური ორდერის კორინთული კოლონადა აქვს მსოფლიოში.
გობის უდაბნო

გობი — უდაბნო ცენტრალურ აზიაში (მონღოლეთის და ჩინეთის ტერიტორიაზე, ხასიათდება ნახევარუდაბნოსა და უდაბნოს ლანდშაფტით. მდებარეობს, აღმოსავლეთით ალთაისა და ტიან-შანის მთებიდან დასავლეთით ჩრდილოეთ ჩინეთის ვაკემდე, ჩრდილოეთით უდაბნო გადადის მონღოლეთის სტეპში, ხოლო სამხრეთით შემოსაზღვრულია ნანშანის და ალტინტაგის მთებით, აგრეთვე მდინარე ხუანხეთი. სიტყვა „გობი“ მონღოლური წარმომავლობისაა და ნიშნავს „უწყლო ადგილს“. ცენტრალურ აზიაში ამ სიტყვით აღნიშნავენ ნახევარუდაბნოს და უდაბნოს ლანდშაფტებს. გობი თავისი ფართობით აზიის უდიდესი უდაბნოა.
კავკასიური კამეჩი

კავკასიური კამეჩი — სარძეო-სახორცე მიმართულების კამეჩის ჯიში. გავრცელებულია საქართველოში, აზერბაიჯანში, სომხეთსა და ირანში. სიმაღლე მინდაოში 133-137 სმ; კურო კამეჩის ცოცხალი მასაა 650–780 კგ, ფურკამეჩის — 400–550 კგ, ახალშობილი ზაქის — 28–32 კგ. ლაქტაციის პერიოდი 200–220 დღეა. წლიური მონაწველი 1200–1600 კგ, უდიდესი 3500 კგ-მდე. რძის ცხიმიანობა 6,6–9%. კავკასიური კამეჩის რძისაგან ამზადებენ მაღალხარისხოვან პროდუქტებს: კარაქს (100 კგ რძისაგან იღებენ 7,1 კგ კაქარს), ყველს, ნაყინს, ერბოსა და მაწონს. ჭარბი ფოსფორის გამო ხორცს წითელი ფერი აქვს. კავკასიური კამეჩი კარგად სუქდება როგორც საიალაღო, ისე ინტენსიური სუქებისას (დღეღამური წონამატი 1128 გ). ნაკლავის გამოსავლიანობა 45–52%. ტყავი სქელი (0,6– 0,9 მმ) და მძიმეა (25–50 კგ), რაც ცოცხალი მასის 6,5–8,5%-ს შეადგენს, იყენებენ ფეხსაცმლის ლანჩად.

ⅩⅠⅩ ს-ის 40-იან წლებამდე ჯიში ფართოდ გავრცელებული იყო სომხეთსა და საქართველოში, დღესდღეობით კი, უმეტესწილად აზერბაიჯანში გვხვდება.
კავკასიური მოცვი

კავკასიური მოცვი, მაღალი მოცვი — ბუჩქი ან ტანდაბალი (2—4 მ), ხე მანანასებრთა ოჯახისა. მოწითალო-თეთრი ზარისებრი ყვავილები აქვს. ნაყოფი შავი კენკრაა, იჭმევა.

გავრცელებულია ძირითადად კოლხეთში, ნაკლებად გვხვდება ჩრდილოეთ კავკასიაში, ქართლში, შიგა კახეთში თალიშსა და თურქეთში (მდინარე ჭოროხის აუზი). იზრდება ქვეტყედ ზღვის დონიდან 2200 მ-მდე, მეტწილად წიფლნარში, სოჭნარ-ნაძვნარში, ფიჭვნარსა და სუბალპურ არყნარში, იშვიათად დეკიანში. ფოთოლი შეიცავს 135-მდე ტანიდებს, იყენებენ ტყავის მოსათრიმლად, ჩაის ნაცვლად; ახმობენ კერკად და ხმარობენ კუჭის შემკვრელ საშუალებად, კულტივირებულია ბოტანიკურ ბაღებში.
დიმიტრი მედვედევი

დიმიტრი მედვედევი (; დ. 14 სექტემბერი, 1965) — რუსი პოლიტიკოსი, რუსეთის პრეზიდენტი 2008-2012 წლებში. რუსეთის პირველი ვიცე-პრემიერი 2005-2008 წლებში. ვლადიმერ პუტინის მესამე ინაუგურაციის დღეს უკვე მოქმედმა პრეზიდენტმა წარადგინა პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე. იყო რუსეთის პრემიერ-მინისტრი 2012-2020 წლებში.
კავკასიური სოჭი

კავკასიური სოჭი, ნორდმანის სოჭი — მარადმწვანე წიწვოვანი ხე ფიჭვისებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე 50 მ აღწევს, დიამეტრი 1,5 მ. შეკრულ ხეთადგომაში მისი პარამიდული ვარჯი დიდ სიმაღლეზე ტოტებისაგან გაწმენდილია, ეული ხე კი ძირიდანვე დატოტვილია, სიბერეში გადასულ ხეს ქერქი ღრმად და ტალღისებრად აქვს დაღარული. 2-3 (4) სმ სიგრძისა და 2-2,5 (3) მმ სიგანის წიწვები ზემოდან მუქი მწვანეა, ქვემოდან კი 2 თეთრი ზოლი გასდევს.

წიწვები 9-12 წელს ცოცხლობს. ზედა ტოტებზე 12-20 სმ სიგრძის ბლაგვთავიანი გირჩები კელაპტრებივითა აქვს აღმართული, მომწიფებისას ზედვე იშლება ქერქლებად და ხეზე მხოლოდ დროებით რჩება გირჩის ღერძი.

გავრცელებულია კავკასიის დასავლეთ ნაწილში მთავარი კავკასიონის ჩრდილოეთ და სამხრეთ ფერდობებსა და სამხრეთ მთიანეთის მესხეთის და თრიალეთის ქედებზე. საქართველოში მისი გავრცელების უკიდურესი აღმოსავლეთი საზღვარი გადის მდინარე ალგეთზე, მანგლისთან.

კავკასიური სოჭი გვხვდება თურქეთში, პონტოს ქედის ფერდობებზე. იზრდება ზღვის დონიდან 1200-1500 მ-დან 2000-2300 მ-მდე. ადგილ-ადგილ ტყის მცენარეულობის გავრცელების სუბალპურ საზღვრამდეც ადის, მთავარი კავკასიონის ჩრდილოეთ ფერდობებსა და ამიერკავკასიის დასავლეთ ნაწილში იგი დაბლა, ზღვის დონიდან 600 მ-მდე ეშვება. ქმნის წმინდა კორომებს, ხშირად კი შერეულია ნაძვთან და წიფელთან.

კავკასიური სოჭი ჩრდილის ამტანი და სიცივეგამძლეა. მგრძობიარეა ზაფხულის მაღალი ტემპერატურისა და ჰაერის სიმშრალისადმი, სუსხზე კი აღმონაცენი უზიანდება. მეზოფილური ჯიშია, თუმცა ჭარბტენიან ნიადაგს გაურბის. კარგად ხარობს ნოყიერ ნიადაგზე. მცირედ დაქანებულ ფერდობებზე საკმაოდ ღრმა ფესვთა სისტემას ივითარებს და ქარგამძლეცაა.

შედარებით რბილი და მტვრევადი მერქანი აქვს, მაგრამ მაინც ფართოდ იყენებენ მშენებლობაში. მნიშვნელოვანია ქაღალდის წარმოებაში. ცოცხლობს 600-700 წელს. თესლს იძლევა 30-40 წლისა (კორომში უფრო გვიან). ყვავილობს მაისში, თესლი სცვივა ოქტომბერ-ნოემბერში. დეკორატიულია, აშენებენ ბაღებსა და პარკებში.
კავკასიური წაბლა ჯიში

მსხვილი რქოსანი საქონლის კავკასიური წაბლა ჯიში — სარძეო-სახორცე მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია საქართველოში, სომხეთში, აზერბაიჯანსა და დაღესტანში ადგილობრივი საქონლის შეჯვარებით შვიცურ და კოსტრომულ საქონელთან. ჯიში დამტკიცებულია 1960 წელს.

კავკასიური წაბლა ჯიშს მაგარი კონსტიტუცია და მკვრივი ძვლეული აქვს. ფერად წაბლაა. ცოცხალი მასა: კუროსი 700-900 კგ, ფურისა 400-450 კგ; წლიური მონაწველი 2500-3500 კგ (უდიდესი 8800 კგ), რძის ცხიმიანობა 3,9% (უდიდესი 5%-მდე), ნაკლავის გამოსავალი 50-55%. კავკასიური წაბლა ჯიში საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული, კარგად ეგუება მაღალმთიან პირობებს.

ჯიშის შემდგომი სრულყოფისა და მოშენებისათვის უწინ არსებობდა სახელმწიფო ჯიშთსაშენი (დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში), დმანისის სამომშენებლო მეურნეობა, ციხისჯვრის სანაშენე საბჭოთა მეურნეობა და 30-მდე საკოლმეურნეო სანაშენე ფერმა ახალქალაქის, ნინოწმინდის, დმანისის, დედოფლისწყაროს, სიღნაღისა და სხვა მუნიციპალიტეტებში.
კავკასიური წმინდამატყლიანი ცხვარი

კავკასიური წმინდამაყტლიანი ცხვარი, სახორცე-სამატყლე მიმართულების ცხვრის ჯიში. გამოყვანილია 1921-1926 წლებში სტავროპოლის მხარის იპატოვოს რაიონის სამომშენებლო მეურბნეობა „ბოლშევიკში“ ახალკავკკასიური წმინდამატყლიანი ცხვრის შეჯვარებით ამერიკული რამბულიესა და ასკანიურ ერკემალთან.

ერკემლის მატყლის ნაპარსია 10-12 კგ (უდიდესი 25 კგ-მდე), ნერბისა 5,8-6,5 კგ (უდიდესი 13 კგ). მატყლის სიგრძე 7,5-8,5 სმ (64-ე ხარისხისა). წმინდა მატყლის გამოსავალი 38-43%. ცოცხალი მასა ერკემლისა 90-100 კგ, ნერბისა 50-60 კგ. ნერბის ნაყოფიერება 150%-ს აღწევს. ერკემალს იყენებენ ზოგიერთი წმინდამატყლიანი და უხეშმატყლიანი ჯიშების გასაუმჯობესებლად. კავკასიური წმინდამაყტლიანი ცხვარი მოშენებულია რსფსრ ზოგიერთი მხარესა და ოლქში, აგრეთვე ყაზახეთში, საქართველოსა და სომხეთში.
კავშირგაბმულობა (მრავალმნიშვნელოვანი)

კავშირგაბმულობა შეიძლება ნიშნავდეს:

კავშირგაბმულობა (სამხედრო) —
კავშირგაბმულობის ეკონომიკა —
კავშირგაბმულობის თანამგზავრი —
კავშრგაბმულობის კაბელი —
კავშირგაბმულობის სტატისტიკა —
კავშირგაბმულობის ტარიფები —
კავშირგაბმულობის წყალქვეშა კაბელი —
კავშირგაბმულობის ხაზი —
კავშირგაბმულობის ჯარი —
ელექტრული კავშირგაბმულობა — ინფორმაციის გადაცემა გარკვეულ მანძილზე
კავშირგაბმულობის ცალკეული ბატალიონი — ქვედანაყოფი საქართველოს სახმელეთო ძალების შემადგენლობაში
კათინთაუ

კათინთაუ — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, ბეზენგის კედელზე, მდინარეების ენგურისა და ბეზენგის ჩერეკის წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4979 მ. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი.
გულო კაიკაციშვილი

გულო-აღა კაიკაციშვილი, გულ-აღა კაკაც-ოღლი, (ნამდვილი გვარი ქათამაძე) (დ. 1840 — გ. 1923, სოფ. სამება, ქობულეთი) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე.

იღვწოდა თურქეთის მფლობელობაში მოქცეული ქართული მიწების საქართველოსთან შეერთებისათვის. ახლო ურთიერთობა ჰქონდა ი. ჭავჭავაძესთან, ა. წერეთელთან, ს. მესხთან, გ. ყაზბეგთან, გ. გურიელთან და სხვებთან. გულო კაიკაციშვილი პირველი პატრიოტი იყო აჭარიდან, რომელმაც მე-19 საუკუნის 70-იან წლებში ოსმალთა ბატონობის წინააღმდეგ ხმა აღიმაღლა. ილია ჭავჭავაძემ „აჭარის გული“ უწოდა . სისტემატურად აქვეყნებდა კორესპონდენციებს ქართულ პრესაში. ეწეოდა ქართული ენის დაცვის და განმათავისუფლებელი იდეების პროპაგანდას ქობულეთის მხარეში. იბრძოდა მუჰაჯირობის წინააღმდეგ 1877—1878 წლებში რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს. თურქთა დამარცხების შემდეგ ქობულეთის მხარის მოსახლეობის სახელით მიესალმა რუსეთის არმიისა და ქართული მილიციის სარდლობას. კაიკაციშვილი იუნკრად შევიდა ქობულეთის სახალხო მილიციის რაზმში და მალე ურიადნიკი გახდა. მისი ქველმოქმედებით და დედე-აღა ნიჟარაძის მონაწილეობით, კაიკაციშვილის საკუთრებაში არსებულ საგვარეულო მამულში გაიხსნა პირველი ქართული სკოლა ქობულეთში.

კაიკაციშვილი სიკვდილამდე უანგაროდ ემსახურებოდა მაჰმადიან ქართველთა შორის ქართული კულტურისა და განათლების აღორძინების საქმეს.
კაირა

კაირა — ფრინველთა გვარი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. გვარში გაერთიანებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს პოლარულ და ზომიერ ზღვებში გავრცელებული საკმაოდ დიდტანიანი ფრინველები. კაირას კოლონიები ბუდობენ ზღვების სანაპიროთა კლდოვან ტერიტორიებსა და კუნძულებზე, სამთითა თოლიასთან ერთად შეადგენენ „ფრინველთა ბაზრების“ ძირითად მოსახლეობას. შეუძლიათ ყვინთვა 10 მ სიღრმეზე. კაირას და მის კვერცხს ადამიანი საკვებად იყენებს.

ცნობილია 2 სახეობა: წვრილნისკარტა კაირა (. ) და მსხვილნისკარტა კაირა (. ).
ფრანჩესკო ბართოლომეო რასტრელი

ფრანჩესკო ბართოლომეო რასტრელი (; დ. 1700, პარიზი, საფრანგეთი – გ. 1771, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი) — არქიტექტორი, საუკუნის შუა წლების რუსული ბაროკოს მეთავე. წარმოშობით იტალიელი, ასევე რუსეთში მოღვაწე, მოქანდაკე და არქიტექტორის – კარლო ბართოლომეო რასტრელის (1675-1744) შვილი.

ბიოგრაფია
ბართოლომეო რასტრელი 1716 წელს მამასთნ ერთად გადადის სანქტ–პეტერბურგში, სადაც მამამისი პეტრე –მა მიიწვია საიმპერატორო სასახლის ასაშენებლად. 1721 წელს სრულიად ახალგაზრდა არქიტექტორს დაუკვეთეს მოლდავეთის ყოფილი მართველის, პრინც დემეტრე კანტემირის სასახლე. 1725-1730 წწ სწავლობდა იტალიაში. 1730 წელს ის დაინიშნა საიმპერატორო კარის ხუროთმოძღვრად, სადაც 1763 წლამდე იმოღვაწა. მისი ნამუშევრები დიდი მოწონებით სარგებლობდა იმპერატორების ანასა (1730-1740) და ელისაბედის (1741-1762) კარზე.

ეკატერინე –ის ტახტზე ასვლის შემდეგ, რასტრელი იძულებული იყო თანამდებობა დაეტოვებინა, რადგან ეკატერინემ უარყო ბაროკო, როგორც ძველმოდური და კლასიციზმს ანიჭებდა უპირატესობას.

შემოქმედება
რასტრელის ბოლო ყველაზე დიდი ნამუშევარი იყო სმოლნის კათედრალური ტაძარი, სანქტ-პეტერბურგში.

ფოტოგალერეა
გელაქუნი

გელაქუნი — სომხეთის ისტორიული ოლქის გეღარქუნის და სევანის ტბის („გელაქუნის ზღვა“) სახელწოდება ქართულ ისტორიულ წყაროებში.

გელაქუნი მდებარეობდა სევანის ტბის სამხრეთით და აღმოსავლეთით, თანამედროვე შაჰდაღისა და ვარდენისის ქედებს შორის (სომხეთის თანამედროვე პროვინცია გეღარქუნიქი უფრო ვრცელია). გელაქუნის მთიან მხარეზე („გელაქუნის მთიანი“) გადიოდა სამხრეთ კავკასიის მნიშვნელოვანი მაგისტრალი — დვინიდან ბარდავში მიმავალი გზა. თამარ მეფის დროს გელაქუნი საქართველოს სამეფოში შედიოდა, მონღოლთა დაპყრობის შემდეგ მათი ერთ-ერთი საზაფხულო სადგომი იყო. აქედან ისინი თავს ესხმოდნენ საქართველოს სამეფოს შიდა რეგიონებს. საუკუნის ნახევარში გელაქუნი ირანის ფარგლებში მოექცა. თურქმენჩაის ზავის (1828) თანახმად აღმოსავლეთ სომხეთთან ერთად რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა.
კაიწონი

კაიწონი — ციხესიმაგრე საქართველოს ფეოდალური სახელმწიფოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხარეს. სავარაუდოდ, მდებარეობდა მდინარე ინჯასუს ხეობის ზემო წელზე (სომხეთი). სომხეთის წყაროების მიხედვით, კაიწონი აგებულია საუკუნის ნახევარში, კაენისა და ბოლნისის ციხეებთან ერთად, მაგრამ არის მოსაზრება, რომ კაიწონი უფრო ადრინდელი ხანისა უნდა იყოს. საუკუნის დასაწყისში კვირიკიანი ბაგრატუნების სამფლობელო იყო, საუკუნის შუა წლებში ბიზანტიას გადაეცა, საუკუნიდან საქართველოს სამეფოს ფარგლებში მოექცა.
სარგის კაკაბაძე

სარგის ნესტორის ძე კაკაბაძე (დ. 19 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 7 ოქტომბერი], 1886, სოფელი კუხი, ახლანდელი ხონის მუნიციპალიტეტი — გ. 2 აპრილი, 1967, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი და ფილოლოგი, პროფესორი (1949).

ბიოგრაფია
სწავლობდა ვენის უნივერსიტეტში, დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლური ენების ფაკულტეტი. 1911–1919 წლებში კითხულობდა ლექციებს თბილისის ქალთა უმაღლეს კურსებზე, ხოლო შემდეგ, 1952 წლამდე, საქართველოს სხვადასხვა უმაღლეს სასწავლებელში. 1918-1932 წლებში იყო სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის კავკასიის ისტორია-არქეოლოგიის ინსტიტუტის თანამშრომელი, 1921–1926 — საქართველოს ისტორიის არქივის გამგე, 1945–1961 — იმავე არქივის ძველი აქტების განყოფილების გამგე. 1924-1934 წლებში ხელმძღვანელობდა სიძველეთა დაცვის კომიტეტს.

გამოქვეყნებული აქვს შრომები საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკური და პოლიტიკური ისტორიის, დამხმარე ისტორიის დისციპლინების, ფილოლოგიისა და ტექსტოლოგიის საკითხებზე. შეისწავლა და გამოაქვეყნა მრავალი ისტორიული დოკუმენტი. მისი რედაქტორობით გამოქვეყნდა ვეფხისტყაოსანი ვრცელი გამოკვლევებით (1913, 1927), ჩახრუხაძის „თამარიანი“ (1937), შავთელის „აბდულმესიანი“ (1913, 1937) და „ამირანდარეჯანიანი“ (1939). მუშაობდა ეთნოგენეზის, ისტორიული გეოგრაფიისა და დემოგრაფიის, ადმინისტრაციული დაყოფისა და მმართველობის საკითხებზე. იყო „საისტორიო მოამბის“ (1924–1925, 4 წიგნი), „საისტორიო კრებულის“ (1928–1929, 4 წიგნი) რედაქტორი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით დასაფლავებულია მისი მეუღლე — მარიამ ნიკოლოზის ასული ზუმბულიძე (დ. 6 ნოემბერი, 1893, გურჯაანი — გ. 7 სექტემბერი, 1984, თბილისი). მისი ძმა იყო მხატვარი დავით კაკაბაძე. თბილისში არსებობს ძმების სახელობის ქუჩა.
კაკალი

კაკალი, ნიგვზის ხე — ფოთოლმცვივანი ხე კაკლისებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე 20—30 მ აღწევს, დიამეტრი 1,5 მ. შვეულად მდგომს ვარჯი ფართოდ აქვს გადაშლილი, კორომში კი ვიწროდ არის აზიდული. აქვს ლეგა, დაშაშრული ქერქი, ერთსქესიანი და ერთსახლიანი ყვავილები, კენტფრთართული, პრიალა ფოთოლი, რომელიც ეთეროვან ზეთს შეიცავს. ნაყოფი კურკიანაა (ე. წ. „კაკალი“). ბუნებრივად გავრცელებულია მცირე აზიაში, ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე, ირანში, ჩინეთში, კავკასიასა და შუა აზიაში. ამიერკავკასიაში ველურად იზრდება თითქმის ყველგან, ქმნის მცირე კორომებს, მეტწილად კი ერთეული ხეებია. მდინარისპირა ვაკეთა ტყეებში შერეულია მუხასთან, თელასა და რცხილასთან.

საქართველოში ველური კაკლის ყველაზე დიდი კორომია მდინარე ალაზნის ნაპირებზე — პანკისის ხეობაში (10 ჰა) და ჯუმას ყურეში (ალაზნის ველის ჭალაში, 40 ჰა). კაკალი სინათლისა და სითბოს მოყვარულია. მაღალ მთებში (1500 მ-ზე ზევით) სიცივე აზიანებს, უძლებს 20-22 °-მდე ყინვას. საკმაოდ გვალვაგამძლეა. ვერ ეგუება ჭარბტენიან და ეწერ ნიადაგს. კარგად ზარობს ნოყიერ ნიადაგზე, თიხნარ-კირნარზე.

ყვავილობს ფოთლის გაშლასთან ერთად, ნაყოფი მწიფდება აგვისტო-სექტემბერში. ნაყოფმსხმოიარეა 12 წლიდან 200 წლამდე. მოსავლიანი ხე — 100-200 კგ ნაყოფს იძლევა. მძლავრი ფესვთა სისტემა აქვს. მისი მერქანი (მეტადრე ნუჟრები) ძვირფასი საავეჯე მასალაა. კაკლის გული შეიცავს ცხიმებს (45-77%), ცილებს (8-21%), 1 ვიტამინსა და პროვიტამინს. მკვახე ნაყოფი მდიდარია ვიტამინით, მისგან მურაბას ამზადებენ მწიფე კაკლის გულისაგან — ნიგვზისაგან — ხდიან ზეთს და ხმარობენ საკონდიტრო წარმოებაში. წენგოსაგან ამზადებენ ყავისფერ საღებავს. ფოთლები და წენგო იხმარება მედიცინაში. კაკალი კარგი საჩრდილობელი ხეა.
კაკბის ბალახი

კაკბის ბალახი, დრიადი — მარადმწვანე გართხმული ბუჩქოვანი მცენარეების გვარი ვარდისებრთა ოჯახისა. ათზე მეტი სახეობა გავრცელებულია არქტიკულ და სუბარქტიკულ რაიონებში, ჩრდილო ზომიერი სარტყლის მაღალმთიანეთში ევრაზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში.

საქართველოში ერთადერთი სახეობაა — კავკასიის ენდემი . კაკბის ბალახს იყენებენ „ალპური გორაკების“ მოსაწყობად.
აუფშალკე არენა

აუფშალკე არენა , რომელიც ამჟამად ცნობილია როგორც ფელტინს არენა — სტადიონი გელზენკირხენში, საშინაო მატჩებს სტადიონზე მართავს შალკე 04.

არენის მშენებლობა 1998-2001 წლებში მიმდინარეობდა და 192 მილიონი ევრო დაჯდა. იტევს 61,482 (53,951 დასაჯდომი) მაყურებელს, უეფას კლასიფიკაციით ხუთვარსკვლავიანი სტადიონია.

სტადიონზე გაიმართა 2006 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის შეხვედრები, ასევე 2004 წლის ჩემპიონთა ლიგის ფინალური დაპირისპირება.
კაკი

კაკი, კახი — საქართველოს ისტორიულ პროვინციის ჰერეთის მნიშვნელოვანი პუნქტი და მხარე ახლანდელი აზერბაიჯანის ფარგლებში. მოიცავს კახის რაიონის ტერიტორიას. ისტორიული პუნქტი კახის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია. პირველად იხსენიება საუკუნის დასაწყისში, როგორც მნიშვნელოვანი სავაჭრო დაბა.

პოლიტიკურ ერთეულად ჩამოყალიბდა მას შემდეგ, რაც 1604 წელს ირანის შაჰმა აბას -მა კახეთის მეფე ალექსანდრე -ს ჰერეთის აღმოსავლეთი განაპირა თემი კაკი ჩამოართვა და წახურელ ლეკებს გადასცა. კაკი იყოფოდა 3 ნაწილად: კახ-ბაში, კახ-ინგილო და კახ-მუღალი. საუკუნის მეოთხედში კაკში საბოლოოდ ჩამოყალიბდა წახურელ ლეკთა ე. წ. უბატონო თემები (ელისუს, ყარადულაკის, სუვაგილისა და წახურის), რომელთაც კახეთის სამეფოს საკმაოდ დიდი ნაწილი თავიანთი გავლენის ქვეშ მოაქციეს და დაიმორჩილეს. ასე ჩაეყარა საფუძველი შემდგომი დროის ელისუს სასულთნოს, რომელიც საუკუნის შუა ხანებში რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა.
ვესტფალიენშტადიონი

ვესტფალიენშტადიონი , ოფიციალურად სიგნალ იდუნა პარკი — სტადიონი დორტმუნდში, საშინაო მატჩებს სტადიონზე მართავს დორტმუნდის ბორუსია. იტევს 80.708 (67.000 დასაჯდომი) მაყურებელს და არის ყველაზე დიდი საფეხბურთო არენა გერმანიაში. უეფას კლასიფიკაციით ხუთვარსკვლავიანი სტადიონია. აშენებულია 1971-1974 წლებში 1974 წლის ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატისთვის. ბოლო მოდერნიზაცია ჩაუტარდა 2005 წელს. აქ გაიმართა 1974 და 2006 წლების მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატების შეხვედრები.