iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პლანეტური რგოლი

პლანეტური რგოლი — მტვრის, „მთვარუკის“ ან სხვა პატარა ობიექტების დისკო ან რგოლი, რომელიც პლანეტის ან მისი მსგავსი ობიექტის გარშემო ბრუნავს. მზის სისტემაში ყველაზე შესამჩნევი რგოლები სატურნის გარშემოა, მაგრამ დანარჩენი სამი გაზური გიგანტიც (იუპიტერი, ურანი და ნეპტუნი) ფლობს რგოლურ სისტემებს.

2014 წლის 26 მარტს მცირე პლანეტა ჩარიკლოს გარშემო რგოლების აღმოჩენა განაცხადეს, როდესაც ვარსკვლავური დაბნელებით აკვირდებოდნენ 2013 წლის 3 ივნისს. განცხადებების მიხედვით, რომლებიც 2008 წლის მარტში გაკეთდა, სატურნის მთვარე რეას შესაძლოა საკუთარი თხელი რგოლური სისტემა ჰქონდეს, რაც მას ერთადერთ მთვარედ აქცევდა, რომელსაც რგოლური სისტემა აქვს. მოგვიანებით გამოქვეყნებულმა 2010 წლის კვლევამ ცხადყო, რომ კასინის მისიიდან რეას გადაღება შეუსაბამო იყო ნაწინასარმეტყველევ რგოლების ნიშან-თვისებებთან, ეს კი იმის მაუწყებელია, რომ სხვა მექანიზმია პასუხისმგებელი იმ მაგნიტურ ეფექტებზე, რომლებმაც რგოლების ჰიპოთეზა წარმოშვა. როგორც ცნობილია, პლუტონს რგოლური სისტემა არ აქვს, თუმცა ახალმა ჰორიზონტებმა შესაძლოა აღმოაჩინოს იგი, როდესაც 2015 წელს ესტუმრება პლუტონს.

ვიზუალური შედარება
ტორუნის ხელშეკრულება (1709)

ტორუნის ხელშეკრულება — ორი სამოკავშირეო ხელშეკრულება, დაიდო 1709 წლის 20 ოქტომბერს რუსეთსა და საქსონიას შორის, ხელი მოაწერეს პეტრე -მა და ავგუსტ -მ, პოლონეთის ქალაქ ტორუნში, ამ ხელშეკრულებით განახლდა ამ სახელმწიფოებს შორის კავშირი.

წინარე ისტორია
შვედების საომარმა წარმატებებმა ავგუსტ იძულებული გახადა დაეტოვებინა პოლონეთის ტახტი და გამოსულიყო ომიდან. ამასთანავე 1706 წელს ავგუსტ -მ ალტრანშტედტის ხელშეკრულება დადო კარლ -სთან . რუსეთის ჯარების მიერ შვედების სრულმა განადგურებამ პოლტავასთან მკვეთრად შეცვალა ჩრდილოეთის ომის მსვლელობის სურათი. რუსეთის მოკავშირეები დანია და საქსონია რომლებიც კარლ -მ გაანადგურა ჩქარობდნენ სასწრაფოდ ჩაბმულიყვნენ ომში და ესარგებლათ იმ მგდომარეობით, რომელიც რუსეთის გამარჯვებით შეიქმნა ფრონტის ხაზზე.

1709 წლის 26 ივლისს კიოლნში შვედების წინააღმდეგ ხელი მოეწერა ზავს საქსონიას, პურსიას და დანიას შორის. ივლისში პრუსიის სამეფო კარის წარმომადგენელი ალბრეხტ ფონ დერ ლიტი პეტრე -ის დავალებით ჩავიდა დრეზდენში და 1709 წლის 6 აგვისტოს საქსონიის მონარქებთან ერთად ხელი მოაწერა სამოკავშირეო ხელშეკრულებას რუსეთსა და საქსონიას შორის, რომელიც მიმართული იყო შვედეთისა და პოლონეთის წინააღმდეგ. რუსეთის მხრიდან ხელი მოაწერა სტანისლავ ლეშჩინსკიმ. ამით პეტრე ვალდებული იყო ავგუსტ -ს დახმარებოდა ფულითა და ჯარით, ამასთანავე ხელი შეეწყო მისთვის პოლონეთის ტახტის დაბრუნებაში.

1709 წლის სექტემბერში ლიუბლინში რუსეთის მეფის სახელით გამოიცა მანიფესტი, რითაც ავგუსტ -ის მოწინააღმდეგეებს თავაზობდნენ ფიცი დაედოთ მის ერთგულებაზე.

ხელშეკრულების პირობები
1709 წლის ოქტომბერში პეტრე ჩავიდა ტორუნში, სადაც შეხვდა ავგუსტ -ს და ხელი მოეწერა ორ ხელშეკრულებას.

ერთი ხელშეკრულება ითვალისწინებდა შვედეთის წინააღმდეგ როგორც თავდაცვით ასევე თავდასხმის გამხორციელებისას ერთმანეთთან მოკავშირეობას. ამასთანავე ორივე მხარე ეცდებოდა კავშირი დაემყარებინა პრუსიასა და დანიასთან.

მეორე ხელშეკრულება ითვალისწინებდა იმ ტერიტორიების საზღვრების დაზუსტებას, რომელსაც მხარეები გაინაწილებდნენ. ლივონია უნდა მიეღო ავგუსტ -ს ხოლო ესტლანდია რუსეთს. წარსულში დადებული ყველა ხელშეკრულება, რომელიც ეხებოდა ამ ორ პროვინციას ჩაითვალა ძალადაკარგულად.

21 ოქტომბერს ხელი მოაწერეს ტრაქტატს რუსეთს, საქსონიას, დანიასა და პრუსიას შორის, რომელიც ითვალისწინებდა 1709 წლის 15 ივლისის ხელშეკრულების რუსეთთან მიერთებას.

შედეგები
მოლაპარაკებების შედეგად ფაქტობრივად ახლიდან ჩამოყალიბდა მოკავშირეთა კოალიცია პრუსიის შეერთებით, რაც ხელს უწყობდა არა მარტო ომის გაგრძელებას არამედ გამარჯვების იმედს უსახავდა ამ ომში მონაწილე მთელ კოალიციურ ჯარებს. ესტლანდიის რუსეთის კუთვნილებაში გადასვლის დაფიქსირება აისახა, როგორც რუსეთის სამხედრო და საგარეო პოლიტიკური კურსის პრესტიჟის ამაღლების ფაქტი.
მასტერსი 2001 (სნუკერი)

მასტერსი 2001 (, აგრეთვე ცნობილია, როგორც 2001 — სპონსორის სახელწოდების მიხედვით) — სნუკერის პროფესიონალური არარეიტინგული ტურნირი. ტარდებოდა 2001 წლის 4 თებერვლიდან 11 თებერვლამდე -ში, ლონდონში. ტურნირის გამარჯვებული გახდა პოლ ჰანტერი, რომელმაც ფინალში დაამარცხა ფერგალ ო'ბრაიენი ანგარიშით 10:9.

აღსანიშნავი ფაქტები
პოლ ჰანტერმა მასტერსის თავისი სამი ტიტულიდან პირველი მოიგო. ფინალში, დრამატულ მატჩში მან დაამარცხა ირლანდიელი ფერგალ ო'ბრაიენი. ო'ბრაიენი თავიდან, პირველი სესიის შემდეგ იგებდა 6:2-ს, მაგრამ შემდეგ ჰანტერმა ექვსი სენჩერი-ბრეიკი გააკეთა ექვს ფრეიმში და მატჩის ბოლოს 9:8-ს ლიდერობდა. ო'ბრაიენმა გაათანაბრა ანგარიში, ხოლო ხანგრძლივ გადამწყვეტ ფრეიმში გამარჯვება პოლ ჰანტერს დარჩა.
1980 წლის შემდეგ პირველად სტივ დეივისმა ვერ მოახერხა ტურნირის მთავარ სტადიაზე მოხვედრა. დეივისი 2001 წელს უკვე აღარ იყო ტოპ-16-ში, ამიტომ მან ვერ მოახერხა, ავტომატურად გამხდარიყო 1/8 ფინალის მონაწილე. გარდა ამისა, დეივისს არ გადასცეს აგრეთვე არც უაილდკარდი, ხოლო კვალიფიკაციაში მას მონაწილეობა არ მიუღია.
შემდგომი მსოფლიო ჩემპიონი, შონ მერფი, პირველად გახდა მასტერსის მთავარი ტურნირის მონაწილე. თავიდან მერფიმ კვალიფიკაციაში გაიმარჯვა, ხოლო უაილდკარდ რაუნდში მარკო ფუს სძლია 6:1. 1/8 ფინალში იგი სტივენ ჰენდრისთან დამარცხდა 4:6.

საპრიზო ფონდი
საერთო საპრიზო გონდი: £ 650 000
გამარჯვებული: £ 175 000
ფინალისტი: £ 88 000
უმაღლესი ბრეიკი: £ 20 000

უმაღლესი ბრეიკი
138 — პოლ ჰანტერი და ჯიმი უაიტი

შედეგები
უაილდკარდ რაუნდი
პლეი-ოფი
კვალიფიკაცია
საკვალიფიკაციო ტურნირის გამარჯვებული და მოთამაშე, რომელმაც 2001 წლის მასტერსზე თამაშის უფლება მოიპოვა, გახდა შონ მერფი. ფინალში მან სტიუარტ ბინემი დაამარცხა 9:7.

უმაღლესი ბრეიკი კვალიფიკაციაში გააკეთა დეივიდ მაკლელანმა — 147 ქულა.
მაგნიტოსფერო

მაგნიტოსფერო — სივრცე ასტრონომიულ ობიექტთან ახლოს, რომელშიც დამუხტულ ნაწილაკებს ამ ობიექტის მაგნიტური ველი აკონტროლებს. ობიექტის ზედაპირთან ახლოს მაგნიტური ველის ძალწირები მაგნიტური დიპოლის ძალწირებს წააგავს. ზედაპირიდან შორს ველის ძალწირები შესამჩნევად დამახინჯებულია პლაზმაში (მაგალითად იონოსფეროში ან მზიურ ქარში) მიმდინარე ელექტრული დენის მიერ. როდესაც დედამიწაზეა საუბარი, მაგნიტოსფერო შეესაბამება იონოსფეროს გარე ფენას, მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი წყარო მიიჩნებს, რომ იონოსფერო და მაგნიტოსფერო განცალკევებულები უნდა იყოს.
ალ-მუთამიდი

ალ-მუთამიდი (; დ. 844 — გ. 15 ოქტომბერი, 892) — აბასიანთა სახალიფოს ხალიფა 870-892 წლებში. ალ-მუთავაქილის გადარჩენილ შვილებს შორის უფროსი. ხალიფას ტიტულს ატარებდა 23 წლის განმავლობაში, თუმცა მმართველობის უმეტესი დროის განმავლობაში არსებითად სიმბოლურ ფიგურას წარმოადგენდა. მისი წინამორბედის, ხალიფა ალ-მუჰთადის დროს პატიმრობაში იმყოფებოდა და მხოლოდ ამ უკანასკნელის მკვლელობის შემდეგ გაათავისუფლეს.

ალ-მუთამიდი გარდაიცვალა 892 წლის 15 ოქტომბერს ღამის ფესტივალზე ალკოჰოლის გადაჭარბებული სმის შედეგად 48 წლის ასაკში.

ალ-მუთამიდის უმნიშვნელოვანეს მიღწევად შეიძლება ჩაითვალოს 892 წელს სასამართლოს ბაღდადში დაბრუნება, რომელმაც თურქი ჯარისკაცების ძალაუფლება მოთოკა. აღსანიშნავია, რომ ალ-მუთამიდისა და მისი მომდევნო ორი ხალიფას მმართველობისას ხალიფას მოკვლის მცდელობა არ ყოფილა.
ალ-მუთაქი

ალ-მუთაქი (; დ. 908 — გ. ივლისი, 968) — აბასიანთა სახალიფოს ხალიფა ბაღდადში 940-944 წლებში.

ხალიფა გახდა მისი ძმის, არ-რადის გარდაცვალების შემდეგ. ცხოვრობდა მოკრძალებული ცხოვრების წესით და სახელმწიფოს მმართველობაში მნიშვნელოვან როლს არ თამაშობდა. მის დროს რეალური ძალაუფლება არმიის მეთაურებს გააჩნდათ.
ნოდარ ამაღლობელი

ნოდარ ამაღლობელი (დ. 24 აგვისტო, 1930, თბილისი — გ. 9 აპრილი, 2004) — ქართველი ფიზიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1988).

დაამთავრა ი. სტალინის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი, რომლის დასრულების შემდეგ, 1953 წელს, ჩაირიცხა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიკის ინსტიტუტის ასპირანტურაში და 1957 წელს წარმატებით დაამთავრა იგი. ასპირანტურის კურსის გასავლელად მივლინებული იყო ქალაქ დუბნის ბირთვული კვლევების გაერთიანებული ინსტიტუტის ბირთვული პრობლემების ლაბორატორიაში. 1985-1991 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი. მისი ხელმძღვანელობით 1988 წელს ფართოდ აღინიშნა უნივერსიტეტის დაარსების 70 წლისთავი.

არის ელემენტარული ნაწილაკების და ატომბირთვის ექსპერიმენტული ფიზიკის აღიარებული მკვლევარი. ავტორია 150-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომისა, რომელთაგან ბევრი დაიბეჭდა უცხოეთის პრესტიჟულ სამეცნიერო გამოცემებში. 1992 წლიდან იყო საქართველოს სრულუფლებიანი წარმომადგენელი იყო ქალაქ დუბნის ბირთვული კვლევების გაერთიანებულ ინსტიტუტში.

1989-1990 წლებში იყო სსრკ უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “. პარლამენტის მეცნიერების, განათლებისა და კულტურის კომიტეტის თავმჯდომარე.

1976 წელს მიენიჭა პეტრე მელიქიშვილის სახელობის პრემია, ხოლო 1985 წელს — საქართველოს სსრ სახელმწიფო პრემია. დაჯილდოებულია მეგობრობის ორდენით.
გრეგ ტოლანდი

გრეგ ტოლანდი (; დ. 29 მაისი, 1904, ჩარლსტონი, ილინოისი — გ. 26 სექტემბერი, 1948, ლოს-ანჯელესი) — ამერიკელი კინოოპერატორი, ცნობილია თავისი მიღწევებით განათებასა და ღრმა მიზანსცენებში. ცნობილია, ასევე ფილმ მოქალაქე კეინზე მუშაობით (ორსონ უელსთან ერთად).

1930-იან წლებში ტოლანდი ჰოლივუდის ყველაზე ახალგაზრდა კინოოპერატორი იყო. შვიდწლიანი პერიოდის (1936—1942) განმავლობაში ხუთჯერ იყო ნომინირებული ოსკარზე საუკეთესო ოპერატურისთვის, 1939 წელს კი მიიღო კიდეც ეს ჯილდო „ქარიშხლიანი უღელტეხილისთვის“.

1920-იან, 30-იან და 40-იან წლებში მუშაობდა წამყვან კინოოპერატორებთან, მათ შორის ჯონ ფორდთან, ჰოვარდ ჰოუქსთან, ერიხ ფონ შტროჰეიმთან, კინგ ვიდორთან, ორსონ უელსთან და უილიამ უაილერთან.

ბიოგრაფია
დაიბადა ილინოისის შტატში, ჯენი და ფრენკ ტოლანდების ოჯახში, რომელიც მათი ერთადერთი შვილი იყო. რამდენიმე წლის შემდეგ მშობლები ერთმანეთს გაშორდნენ. 1910 წელს, დედასთან ერთად, გრეგი საცხოვრებლად კალიფორნიაში გადავიდა. იმის დამსახურებით, რომ დედამისი კინობიზნესის რამდენიმე წარმომადგენელთან შინამოსამსახურედ მუშაობდა, 15 წლის გრეგიმ „უილიამ ფოკს სტუდიოში“ შიკრიკად დაიწყო მუშაობა, რისთვისაც კვირაში 12 დოლარს გამოიმუშავებდა. მალევე იგი კინოოპერატორის ასისტენდად მოეწყო და მისი ყოველკვირეული გასამრჯელო 18 დოლარამდე გაიზარდა.

1939 წელს ტოლანდი პირველ სრულუფლებიან ავტორად გვევლინება ედი კანტორის ფილმზე „აყვავებული დღეები“. ამავე წელს მიიღო ოსკარი „ქარიშხლიან უღელტეხილზე“ მუშაობისთვის. სწორედ ამ პერიოდში შეიმუშავა ღრმა მიზანსცენების ტექნიკაც. ამ მოვლენების შემდეგ მისი პოპულარობა გაიზარდა, მომდევნო სამწლიან პერიოდში მის მიერ გამომუშავებულმა თანხამ დაახლოებით 200 000 დოლარი შეადგინა.

მისი კარიერა ტრაგიკულად დასრულდა 1948 წელს. 44 წლის ასაკში გრეგ ტოლანდი მოულოდნელად გარდაიცვალა კორონარული თრომბოზისგან.
არ-რადი

არ-რადი (; დ. 907 — გ. 23 დეკემბერი, 940) — აბასიანთა სახალიფოს ხალიფა ბაღდადში 934–940 წლებში. ხალიფა ალ-მუკთადირის ვაჟი.

არ-რადი, არსებითად, უფრო სიმბოლური ფიგურა იყო, ვიდრე რეალური ძალაუფლების მატარებელი მმართველი. ის, თავისი შვიდწლიანი მმართველობის განმავლობაში, ფაქტობრივად, მთავარი ვეზირის მარიონეტს წარმოადგენდა, მისი რეალური სამფლობელო კი ბაღდადის საზღვრებს ძლივს სცილდებოდა. ერთ-ერთი ვეზირის მისი მტრების მიერ დაპატიმრების, ხოლო მეორის განდგომის შემდეგ, არ-რადიმ მმართველობის ყველანაირი რესურსი დაკარგა და მთელი ძალაუფლება ხელში ჩაუვარდა ეფექტურ, მაგრამ სასტიკ ვეზირს იბნ რაიკს. არ-რადიმ, სპეციალურად მისთვის, „ამირათა ამირას” პოსტი შექმნა. იბნ რაიკის ძალაუფლება იმდენად დიდი იყო, რომ მის სახელს სახალხო ლოცვის დროს ხალიფას სახელთან ერთად მოიხსენიებდნენ.
მასტერსი 2004 (სნუკერი)

მასტერსი 2004  — სნუკერის პროფესიონალური არარეიტინგული ტურნირი. ტარდებოდა 2004 წლის 1 თებერვლიდან 8 თებერვლამდე -ში, ლონდონში. ტურნირის გამარჯვებული გახდა პოლ ჰანტერი, რომელმაც ფინალში დაამარცხა რონი ო’სალივანი ანგარიშით 10:9.

აღსანიშნავი ფაქტები
16 წლის დინ ჯუნხუი მასტერსზე თავისი პირველი მატჩი მოიგო. უაილდკარდ რაუნდში ჯუნჰუის მოწინააღმდეგე იყო ინგლისელი ჯო პერი. ჩინელმა იგი 6:3 დაამარცხა. 1/8 ფინალში დინი სტივენ ლის შეხვდა და, მიუხედავად იმისა, რომ თავიდან 5:2-ს იგებდა, 5:6 დამარცხდა.
პოლ ჰანტერმა ბოლო ოთხის წლის განმავლობაში მასტერსის მესამე ტიტული მოიგო. ფინალში ჰანტერმა ტურნირის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე სანახაობრივი და არაპროგნოზირებადი ფინალი ითამაშა. მან რონი ო’სალივანი 10:9 დაამარცხა. მატჩის დასაწყისსა და შუა ეტაპზე ჰანტერი ანგარიშში ძლიერ ჩამორჩებოდა — იგი აგებდა 0:2-ს, 1:6-ს, 2:7-ს, 6:8-სა და 7:9-ს, მაგრამ გამარჯვების მოპოვება მოახერხა. მატჩის მსვლელობისას ჰანტერმა 5 სენჩერი-ბრეიკი გააკეთა.
2004 წლის მასტერსი პირველი იყო, რომელიც სპონსორის გარეშე ჩატარდა. სიგარეტის ბრენდი & , რომელიც ტურნირს დასაწყისიდანვე უჭერდა მხარს, იძულებული გახდა, შეეწყვიტა თანამშრომლობა ტურნირთან, რადგან ბრიტანეთის კანონმდებლობაში ცვლილებები მოხდა — ამიერიდან დიდი ბრიტანეთის ტერიტორიაზე აიკრძალა თამბაქოს სატელევიზიო რეკლამა.

საპრიზო ფონდი
საერთო საპრიზო გონდი: £ 400 000
გამარჯვებული: £ 100 000

უმაღლესი ბრეიკი
138 — რონი ო’სალივანი (ნახევარფინალი)

შედეგები
უაილდკარდ რაუნდი
პლეი-ოფი
სენჩერი ბრეიკები
138 რონი ო’სალივანი
127, 117, 110, 109, 102, 101 პოლ ჰანტერი
118, 108 დინ ჯუნხუი
115, 101 ჯიმი უაიტი
110, 100 ჯონ ჰიგინსი
108, 102 პიტერ ებდონი
105 მეთიუ სტივენსი
103, 101 მარკ უილიამსი
101 სტივენ ჰენდრი
რავის ხელშეკრულება

რავის შეთანხმება — საკავშირო მოლაპარაკებები რუსეთის მეფე პეტრე -სა და პოლონეთის მეფის და საქსონიის კურფიურსტ ავგუსტ -ს შორის, რომელიც შედგა 1698 წლის10-14 აგვისტოს უკრაინულ ქალაქ რავაში, როდესაც პეტრე დაბრუნდა დიდი ელჩობიდან.

ხელმწიფეების შეხვედრა რავაში იყო მომზადებული წინასწარი მოლაპარაკებებით პეტრე -სა და ავგუსტ -ის წარმომადგენლებს შორის. ამ აბსოლუტურ საიდუმლო შეხვედრაზე პირველად განიხილავდნენ საკითხს კოალიციის შექმნის შესახებ, იმ მიზნით რომ ბრძოლით დაებრუნებინათ შვედეთის მიერ ოდესღაც მითვისებული ბალტიისპირეთის მიწები. საუბრის შინაარსის შესახებ ეჭვი არ ჰქონდათ თვით პოლონელ მაღალჩინოსნებსაც კი. ორივე მხარე იყო ძალიან დაინტერესებული ახალი კავშირის დადებაზე. რუსეთისთვის იგი ხსნიდა პერსპექტივას ბალტიის ნაპირებისკენ გასვლაზე, რაც შესაბამისად ევროპისაკენ ფანჯრის გაჭრას ნიშნავდა.

დიდი ელჩობის მოლაპარაკებების წარუმატებლობა მოკავშირეების მოძებნასთან დაკავშირებით ოსმალეთთან ომში, აიძულა პეტრეს ძირეულად გადაეხედა თავისი საგარეო პოლიტიკა. რავის მოლაპარაკების შემდეგ რუსული დიპლომატიის აქტიურობამ მკვეთრად შეიცვალა მიმართულება. ავგუსტ - ჯერ კიდევ მყარად არ გრძნობდა თავს პოლონეთის ტახტზე, პეტრე კი ხვდებოდა, რომ ვერ დაიწყებდა ახალ ომს თურქეთის ომის დამთავრებამდე. საკავშირო მოლაპარაკებები შვედეთის წინააღმდეგ განახლდა უკვე მოსკოვში, დანიის ჩრდილოეთის კავშირში ჩაბმის შემდეგ და დამთავრდა 1699 წლის 21 ნოემბერს პრეობრაჟენსკის ხელშეკრულების ხელმოწერით.
დრეზდენის ხელშეკრულება (1699)

დრეზდენის ხელშეკრულება — პოლონეთის მეფის და საქსონიის კურფიურისტ ავგუსტ -ის შეთანხმება დანიელ-ნორვეგიელ მეფე ფრედერიკ -სთან, შვედეთის მეფის კარლ -ის წინააღმდეგ. ხელშეკრულება დადეს დრეზდენში 1699 წლის 14 სექტემბერს და ითვლება ჩრდილოეთის ომის მოსამზადებლ ხელშეკრულებად.

დანიის მეფის ქრისტიან -ის სიკვდილის შემდეგ 1699 წლის 25 აგვისტოს, ტახტზე ავიდა მისი უფროსი ვაჟი ფრედერიკ . მან გაგზავნა თავისი მომავალი ცოლისძმა გრაფი რევენტლოვი საიდუმლო მისიით დრეზდენში. ელჩმა მეფის სახელით დადო საიდუმლო კავშირი ავგუსტთან შვედეთის წინააღმდეგ. ახალგაზრდა გრაფი მოქმედებდა იმდენად ოსტატურად, რომ შვედი დიპლომატი მაურიც ველინგი, რომელიც იმყოფებოდა პოლონეთის კარზე, ვერაფერს ვერ ეჭვობდა. ამავე წლის ნოემბერში ამ კავშირს შემოუერთდა რუსეთის მეფე პეტრე დიდი, რომელმაც დადო ავგუსტთან პრეობრაჟენსკის ხელშეკრულება. ამით იყო შექმნილი ჩრდილოეთის სამთა კავშირი, რომელმაც შექმნა წინაპირობა ჩრდილოეთ ომის დასაწყებად.

ხელშეკრულება მოქმედებდა წელიწადზე ცოტახანს. 1700 წლის აგვისტოში დანია გამოვიდა ომიდან და დადო შვედეთთან სეპარატული ტრავენდალის ზავი.
ალ-კაჰირი

აბუ მანსურ მუჰამად ალ-კაჰირ ბილაჰი (; ჩვეულებრივ ცნობილია, როგორც ალ-კაჰირ ბილაჰი ( — „ღვთის ნებით გამარჯვებული”); დ. 899 — გ. 950) — აბასიანთა სახალიფოს ხალიფა ბაღდადში 932-934 წლებში.

წინა ხალიფას, ალ-მუკთადირის სიკვდილისთანავე, დიდებულებმა, რომლებიც შიშობდნენ, რომ მისი ვაჟიშვილი მამის სიკვდილისათვის შურს იძიებდა, ახალ ხალიფად ალ-მუკთადირის ძმა, ალ-კაჰირი აირჩიეს, მაგრამ ის მის წინამორბედზე უარესი მმართველი აღმოჩნდა. საკუთარ ღვთაებრივობაში დარწმუნებული სახალიფოს დიდი სისასტიკით მართავდა. წამებით დაახოცინა ალ-მუკთადირის დედა და შვილები. საბოლოოდ, 934 წელს შეთქმულებმა დაამხეს, თვალები დასთხარეს და დააპატიმრეს, თუმცა თერთმეტი წლის შემდეგ გაათავისუფლეს. გარდაიცვალა 950 წელს.
მაარის ალყა

მაარის ალყა — პირველი ჯვაროსნული ლაშქრობის ბრძოლა. გაიმართა 1098 წლის ნოემბერ-დეკემბერში. ბრძოლა დასრულდა ჯვაროსნების გამარჯვებით. არის ცნობები ამ ჯვაროსნული ლაშქრობის დროს ჯვაროსნებში კანიბალიზმის შემთხვევების შესახებ.

მას შემდეგ რაც წარმატებით დაასრულეს ანტიოქიის ალყა, მათ ზამთრის თვეებში დაიწყეს ქალაქის გარეუბნებზე თავდასხმა. 1098 წლის ივლისში რეიმონდ ფილეტმა წამოიწყო ექსპედიცია მაარეტის წინააღმდეგ, რომელიც იყო მნიშვნელოვანი ქალაქი სამხრეთით, დამასკოს გზაზე. მისი ჯარი შეხვდა ბევრად უფრო დიდ მუსულმანურ ჯარს და დამარცხდნენ. ზაფხულში ჯვაროსნებმა გააგრძელეს სვლა სამხრეთის ბევრ პატარა ქალაქში და ნოემბერში კვლავ ჩავიდნენ მაარეტში. დაახლოებით ნოემბრის ბოლოს, ათასობით ჯვაროსანმა დაიწყო ალყის შემორტყმა. ზამთარი ახლოვდებოდა და მათ არ ჰქონდათ საკვების დიდი მარაგი, მათ ასევე ვერ გაარღვიეს ქალაქის თავდაცვა, რომელიც შედგებოდა ღრმა ხვრელებისგან და ძლიერი კედლებისგან.

ქალაქის მცველებმა დაახლოებით ორი კვირის განმავლობაში მოახერხეს თავდასხმების მოგერიება. ჯვაროსნები დაეპატრონენ ციხესიმაგრეს 11 დეკემბერს. მუსლიმებმა უკან დაიხიეს, ორივე მხარე ემზადებოდა დასასვენებლად, მაგრამ ღარიბმა ჯვაროსნებმა გაძარცვეს მაარატი. დილით 12 დეკემბერს, გარიზონმა და ბოემონდმა მოილაპარაკეს, რომელიც დაჰპირდა უსაფრთხოებას, თუ ისინი დანებდებოდნენ. მუსლიმები დათანხმდნენ, მაგრამ ჯვაროსნებმა მაშინვე დაიწყეს მოსახლეობის ხოცვა. იმავდროულად, ბოემონდმა კონტროლზე აიყვანა ქალაქის კედლები და კოშკები.
დავით ჩხიკვიშვილი

დავით ჩხიკვიშვილი (დ. 23 თებერვალი, 1921 — გ. დეკემბერი, 1987) — ქართველი ისტორიკოსი. ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1964), პროფესორი (1965), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1979). საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1981). სკკპ წევრი 1940 წლიდან.

ბიოგრაფია
მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში როგორც მფრინავი.

1950 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიული ფაკულტეტი. 1948–1954 წლებში მუშაობდა საზღვარგარეთთან კულტურული ურთიერთობის საქართველოს საზოგადოებაში, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიაში. 1954–1955 წლებში საქართველოს კომპარტიის კალინინის რაიკომის პირველი მდივანი; 1955–1956 წლებში საქართველოს კომპარტიის ცკ-ის მეცნიერებისა და კულტურის განყოფილების გამგე; 1956-1957 წლებში საქართველოს კომპარტიის ორჯონიკიძის რაიკომის პირველი მდივანი; 1957–1961 წლებში საქართველოს სსრ კულტურის მინისტრი; 1961–1969 წლებში ა. პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორი; 1972–1980 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი; 1981–1987 წლებში საქართველოს უმაღლესი და საშუალო სპეციალური განათლების მინისტრი.

დავით ჩხიკვიშვილმა 1964 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია. 1965 წელს მას მიენიჭა პროფესორის წოდება, 1979 წელს აირჩიეს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად.

მუშაობდა საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის ისტორიის საკითხებზე. ივანე ჯავახიშვილის თხზულებათა 12-ტომეულის სარედაქციო კოლეგიის წევრი და მთავარი რედაქტორი. დავით ჩხიკვიშვილი 100-ზე მეტი მეცნიერული შრომის ავტორია, მათ შორის, მონოგრაფიებისა: „სოციალისტური კულტურის ეროვნული ფორმების შესახებ“, „სოციალიზმი და ეროვნული კულტურის ზოგიერთი საკითხი“, „სოციალიზმი, ერი და კულტურა“, „სუმბათაშვილი-იუჟინი საბჭოთა თეატრის სათავეებთან“, „ხალხი და კულტურა“ და სხვა. აგრეთვე ეკუთვნის მემუარული მოგონება სამხედრო თემაზე.

საქართველოს სსრ - მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი, საქართველოს კომპარტიის ცკ-ის წევრი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენითა და სხვა ორდენებით, აგრეთვე მედლებით.
ალექსი III (ტრაპიზონი)

ალექსი დიდი კომნენოსი (; დ. 5 ოქტომბერი, 1338 — გ. 20 მარტი, 1390) — ტრაპიზონის იმპერიის იმპერატორი 1349 წლიდან გარდაცვალებამდე. მის შესახებ მოიპოვება უფრო მეტი დოკუმენტური ინფორმაცია, ვიდრე ტრაპიზონის იმპერიის სხვა რომელიმე მმართველზე. მისი მმართველობა გამოირჩევა ლიტერატურული შემოქმედების აღმავლობით.

ალექსი იყო ბასილი კომნენოსისა და მისი მეორე ცოლის, ირინე ტრაპიზონელის ვაჟი. ალექსის თავდაპირველად ერქვა იოანე . სავარაუდოდ, სახელი ალექსი დაირქვა ან ნაადრევად გარდაცვლილი უფროსი ძმის, ან პაპის, ალექსი -ის პატივსაცემად.
ტრაქეა

ტრაქეა — სასუნთქი ორგანოების ნაწილი. ხმელეთის ფეხსახსრიანთა სუნთქვის ორგანოები ექტოდერმული წარმოშობის მილაკებია, რომელთა კედელი შედგება ეპითელიუმისა და თხელი კუტიკულისგან. ტრაქეები გარემოს უკავშირდებიან სასუნთქი ხვრელებით ანუ სტიგმებით. ტიპური ტრაქეები აქვთ მწერებს, ზოგიერთ ობობასნაირს. ტრაქეები იტოტებიან სხეულის შიგნით უწვრილეს მილაკებად — ტრაქეოლებად, რომლებიც განჭოლავენ ყველა ორგანოს, ქსოვილს და ზოგჯერ უჯრედებშიც შედიან. შედეგად ჟანგბადი მიდის უშუალოდ მოხმარების ადგილას, რაც მნიშვნელოვნად აჩქარებს და აიოლებს მის უტილიზაციას.

მცენარეებში ტრაქეები ქსილემის (მერქნის) წყალგამტარის ელემენტებია; იგივეა, რაც ჭურჭლები.
მანუელ III (ტრაპიზონი)

მანუელ დიდი კომნენოსი (; დ. 16 დეკემბერი, 1364 — გ. 5 მარტი, 1417) — ტრაპიზონის იმპერიის იმპერატორი 1390 წლის 20 მარტიდან 1417 წელს გარდაცვალებამდე. ალექსი -ისა და თეოდორა კანტაკუზენის შვილი. ტახტის მემკვიდრე გახდა 1377 წელს უფროსი ძმის, ბასილის გარდაცვალების შემდეგ.

მისი მმართველობის დროს ტრაპიზონის იმპერიისათვის გაიზარდა ოსმალური საფრთხე. სულთანმა ბაიაზიდ -მა 1398 წელს შავი ზღვის სანაპიროზე ტრაპიზონის საზღვრებამდე ილაშქრა. სიტუაცია მნიშვნელოვნად შეიცვალა ანკარასთან თემურ-ლენგის მიერ ბაიაზიდის დამარცხებით, რამაც ტრაპიზონი ოსმალთა აგრესიისაგან რამდენიმე ათეული წლით იხსნა და მშვიდობიანი არსებობის საშუალება მისცა. თურქების წინააღმდეგ ბრძოლაში მანუელი თემურ-ლენგის მოკავშირე იყო. მართალია, მან როგორღაც შეძლო თემურ-ლენგისათვის ჯარით დახმარებაზე უარი ეთქვა, მაგრამ, სამაგიეროდ, ოცი სამხედრო გალერით დაეხმარა.
მენტუჰოტეპ I

მენტუჰოტეპ — ძველი ეგვიპტელი ნომარქი. უასეტის ნომის მმართველი, მისი ცენტრი იყო თებეში. ნომს მართავდა პირველ გარდამავალი პერიოდში (დაახლ. ძვ. წ. 2133—2117 წწ.).

ნომარქ ინიოტეფის შვილი. სახელი მენტუჰოტეპი (მანტა-ხატპი) ნიშნავს „განდიდებულს, მშვიდობის მყოფელ მონტუს“ ან „მონტუ არის არსი“. სავარაუდოდ, მას არ მიუღია სამეფო ტიტული, მაგრამ იგი ითვლება (თებეს) დინასტიის დამაარსებლად.
ინტეფ I

ინტეფ — ძველი ეგვიპტელი ნომარქი. უასეტის ნომის მმართველი, მისი ცენტრი იყო თებეში. ნომს მართავდა პირველ გარდამავალი პერიოდში (დაახლ. ძვ. წ. 2133—2118 წწ.).

მისი ძალაუფლება ვრცელდებოდა ზემო ეგვიპტის მხოლოდ რამდენიმე სამხრეთ ნომზე, თუმცა ის ატარებდა სხვადასხვა ტიტულს „თებეს ნომარქი, სამხრეთ კარიბჭის მცველი, ქურუმთა უფროსი და ა. შ.“.

ეს ტიტულები აშკარად მიუთითებდა, რომ ნომარქი ანტეფი იყო მნიშვნელოვნად დამოუკიდებული ჰერაკლეოპოლის მეფისგან და ასევე პრეტენზია ჰქონდა სრულ დამოუკიდებლობაზე. ანტეფი დაკრძალულია კლდის სამარხში დრა-აბუ ელ-ნეგეში.
ინტეფ III

ინტეფ — ძველი ეგვიპტის პირველ გარდამავალი პერიოდის ფარაონი (თებეს) დინასტიიდან. ქვეყანას მართავდა დაახლ. ძვ. წ. 2063—2055 წლებში.

მისი სახელი ითარგმნება, როგორც ’’თავისი საქმის დიდი მმართველი’’. ინიოტეფის მმართველობის ხანა იყო მშვიდობიანი, რამაც შესაძლებლობა მისცა თებეს (ეგვიპტე) მოეკრიფა ძალები ჰერაკლეოპოლის გადამწყვეტი დაპყრობებისთვის. ინიოტეფ -ის ვაჟი და მემკვიდრე იყო მენტუჰოტეპ , რომელიც ითვლებოდა შუა სამეფოს დამფუძნებლად.
ალ-მუთადიდი

აბუ ლ-აბას აჰმად იბნ ტალჰა ალ-მუვაფაქი უკეთ ცნობილი, როგორც ალ-მუთადიდ ბილაჰი; ) (დ. 854/861 — გ. 5 აპრილი, 902, ბაღდადი) — აბასიანთა სახალიფოს ხალიფა ბაღდადში 892 წლიდან 902 წელს გარდაცვალებამდე. მისი წინამორბედის, ხალიფა ალ-მუთამიდის ძმის, ალ-მუვაფაქის შვილი.

მამამისი იყო რეგენტი მისი ძმის, ალ-მუთამიდის მმართველობის პერიოდში და მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა სახალიფოს მმართველობაში. მამა-შვილმა მრავალ მნიშვნელოვან სამხედრო კამპანიაში მიიღეს მონაწილეობა. ალ-მუვაფაქის სიკვდილის შემდეგ ალ-მუთადიდმა აიძულა ალ-მუთამიდი ტახტის მემკვიდრედ გამოეცხადებინა და მისი სიკვდილის შემდეგ დაიკავა კიდევაც ტახტი. ალ-მუთადიდის სამფლობელო ერაყით, ჩრდილოეთ სირიითა და დასავლეთი ირანით შემოიფარგლებოდა.