ეპელი ნაილატიკაუ

ბრიგადის გენერალი რატუ ეპელი ნაილატიკაუ (დ. 5 ივლისი, 1941 — გ. 26 მარტი, 2026) — ფიჯელი ბელადი, რომელიც მსახურობდა ფიჯის პრეზიდენტად 2009 წლიდან 2015 წლამდე. მას ჰქონდა ხანგრძლივი კარიერა სამხედრო, დიპლომატიურ სამსახურსა და მთავრობაში. 2001 წლიდან 2006 წლამდე იგი მსახურობდა წარმომადგენელთა პალატის — ფიჯის პარლამენტის ქვედა და უფრო ძლიერი პალატის — სპიკერად. იგი ასევე იყო საპარლამენტო ასიგნებების კომიტეტისა და პალატის კომიტეტის თავმჯდომარე. 2007 წლის 8 იანვარს იგი დაინიშნა საგარეო საქმეთა და საგარეო ვაჭრობის დროებით მინისტრად; 2008 წლის სექტემბერში გადაიყვანეს პროვინციული განვითარებისა და მრავალეთნიკურ საქმეთა დროებითი მინისტრის თანამდებობაზე. 2008 წლის ოქტომბერში იგი გახდა მკვიდრი მოსახლეობის საქმეთა მინისტრი და „ფაქტობრივად ბელადთა დიდი საბჭოს თავმჯდომარე“. 2009 წლის 17 აპრილს იგი სამხედრო მთავრობის მიერ დაინიშნა ვიცე-პრეზიდენტად.

2009 წლის 30 ივლისს იგი გახდა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი პრეზიდენტ ხოსეფა ილოილოს გადადგომის შემდეგ. 2009 წლის 5 ნოემბერს მან დადო ფიცი, როგორც ფიჯის პრეზიდენტმა. 2015 წლის ოქტომბერში მის მემკვიდრედ აირჩა ჯორჯ კონროტე.

2011 წლის 11 თებერვალს იგი გახდა ფიჯის პარლამენტის ახლად დანიშნული სპიკერი, რომელმაც 30 ხმა მოიპოვა ოპოზიციის ნომინანტისა და სუვას იურისტის, ტანია ვაკანიკას 21 ხმის წინააღმდეგ.

განათლება და სამხედრო კარიერა
პოლიტიკურად ძლიერი ბელადების ოჯახში დაბადებული ნაილატიკაუს კარიერა მოიცავდა 20 წელს სამხედრო სფეროში და 17 წელს დიპლომატიურ სამსახურში. ბაუს რაიონულ სკოლაში, დრაიბას ფიჯურ სკოლაში, ლევუკას საჯარო სკოლასა და დედოფალ ვიქტორიას სკოლაში მიღებული განათლების შემდეგ, ნაილატიკაუმ სამხედრო მომზადება ახალ ზელანდიაში გაიარა. 1966 წელს იგი მსახურობდა მივლინებით ახალი ზელანდიის სამეფო ქვეითი პოლკის პირველ ბატალიონში და გაიგზავნა სარავაკში, მალაიზიაში, მალაიზიის წინააღმდეგ ინდონეზიის „კონფრონტაციის“ დროს. მან თავი გამოიჩინა, როგორც პოპულარულმა და დიდი პატივისცემის მქონე ოფიცერმა. ფიჯის ქვეით პოლკში დაბრუნების შემდეგ, იგი სტაბილურად მიიწევდა წინ იერარქიულ კიბეზე. 1987 წლისთვის მას ბრიგადის გენერლის წოდება ჰქონდა და იყო ფიჯის სამეფო სამხედრო ძალების სარდალი. ავსტრალიაში ვიზიტის დროს იგი გადააყენეს ამ თანამდებობიდან მას შემდეგ, რაც რანგით მესამე ოფიცერმა, ლეიტენანტ-პოლკოვნიკმა სიტივენი რაბუკამ ორიდან პირველი სახელმწიფო გადატრიალება მოაწყო და ხელში ჩაიგდო ძალაუფლება.

დიპლომატიური კარიერა
ნაილატიკაუ არმიიდან გადადგა და გადაწყვიტა ახალი კარიერა დიპლომატიურ სამსახურში გაეგრძელებინა. გაერთიანებულ სამეფოში, ოქსფორდის უნივერსიტეტში საგარეო სამსახურის კურსის დასრულების შემდეგ, იგი დაინიშნა უმაღლეს კომისრად გაერთიანებულ სამეფოში და აკრედიტებული იყო ფიჯის ელჩად დანიაში, ეგვიპტეში, გერმანიაში, ისრაელსა და წმინდა საყდარში. მოგვიანებით იგი დაინიშნა ფიჯის საგანგებო და სრულუფლებიან ელჩად და უმაღლეს კომისრად სამხრეთ წყნარი ოკეანის ფორუმის წევრ სახელმწიფოებში, სანამ 1999 წელს დაიკავებდა საგარეო საქმეთა და საგარეო ვაჭრობის მუდმივი მდივნის თანამდებობას.

პოლიტიკური კარიერა
2000 წლის ფიჯის სახელმწიფო გადატრიალების (რომელსაც ნაილატიკაუ მტკიცედ ეწინააღმდეგებოდა) წარუმატებლობის შემდეგ, იგი წაემოდგენილი იყო პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე, რათა დახმარებოდა ფიჯის დანგრეული ინსტიტუტების აღდგენას. თუმცა, მან მოხსნა თავისი კანდიდატურა ლაისენია კარასეს სასარგებლოდ, რომელიც უფრო მეტად კონსენსუსის კანდიდატად მიიჩნიეს, თავად კი გახდა ვიცე-პრემიერი და ფიჯის საქმეთა მინისტრი დროებით კაბინეტში. იგი ვიცე-პრემიერად 2000 წლის აგვისტოში დაინიშნა. 2001 წელს იგი კვლავ დაინიშნა ლაისენია კარასეს ვიცე-პრემიერად და მსახურობდა 2001 წლის სექტემბრამდე, სანამ სპიკერად აირჩევდნენ. 2001 წელს, საყოველთაო არჩევნების შედეგად დემოკრატიის აღდგენის შემდეგ, მან წარმომადგენელთა პალატის სპიკერის თანამდებობაზე ხმების რაოდენობით 41-ით 29-ის წინააღმდეგ დაამარცხა ჯოელი კალოუ; ეს თანამდებობა მას 2006 წლის არჩევნებამდე ეკავა.

2006 წლის 5 დეკემბრის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, 2007 წლის 8 იანვარს მან დადო ფიცი, როგორც საგარეო საქმეთა და საგარეო ვაჭრობის მინისტრმა პრემიერ-მინისტრ კომოდორ ფრენკ ბაინიმარამას ახალ დროებით მთავრობაში.

2007 წლის 10 აპრილს ფიჯის პრეზიდენტმა რატუ ხოსეფა ილოილომ იგი ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობაზე წარადგინა, თუმცა ბელადთა დიდმა საბჭომ მისი კანდიდატურა უარყო. 2009 წლის 17 აპრილს, მას შემდეგ რაც ფიჯიმ საკონსტიტუციო კრიზისი გადაიტანა, რატუ ეპელი ვიცე-პრეზიდენტად დაინიშნა.

ნაილატიკაუ 2007 წლის იანვრიდან მსახურობდა საგარეო საქმეთა, საერთაშორისო თანამშრომლობისა და სამოქალაქო ავიაციის დროებით მინისტრად პრემიერ-მინისტრ ფრენკ ბაინიმარამას დაქვემდებარებაში. 2008 წლის 23 სექტემბერს ბაინიმარამამ განაცხადა, რომ 2008 წლის 5 ოქტომბრიდან ნაილატიკაუ გადავიდოდა პროვინციული განვითარებისა და მრავალეთნიკურ საქმეთა მინისტრის თანამდებობაზე, ხოლო მის წინა მოვალეობებს თავად ბაინიმარამა შეასრულებდა. ბაინიმარამას თქმით, მან „გადაწყვიტა მისთვის ეს ახალი პასუხისმგებლობა მიენდო მისი ფართო ცოდნისა და პრაქტიკული გამოცდილების გათვალისწინებით საჯარო სამსახურის მუშაობის, სოფლის განვითარებაში მთავრობის როლისა და ამგვარი განვითარების ხელშემწყობი დახმარების წყაროების შესახებ“. მან ასევე აღნიშნა, რომ ნაილატიკაუს ჰქონდა „შესანიშნავი საზოგადოებასთან ურთიერთობის უნარი, რაც ძალიან საჭიროა სოფლის მოსახლეობასთან კომუნიკაციისა და ურთიერთობისათვის“.

პრემიერ-მინისტრის მოვალეობის შემსრულებელი
2007 წლის 25 სექტემბერს ეპელი დაინიშნა პრემიერ-მინისტრის მოვალეობის შემსრულებლად, სანამ დროებითი პრემიერ-მინისტრი ფრენკ ბაინიმარამა ერთი კვირით ნიუ-იორკში იმყოფებოდა.

პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი
2009 წლის 30 ივლისს იგი გახდა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 88 წლის პრეზიდენტ ილოილოს გადადგომის შემდეგ. შიდსის მსოფლიო კონფერენციაზე ტორონტოში 2006 წლის აგვისტოში.

პირადი ცხოვრება
როგორც ბელადი მამის მხრიდან, მისი ბებიის მეშვეობით, რომელიც რატუ სერუ კაკობაუს შვილიშვილია, ეპელი ნაილატიკაუ ატარებს რატუს ტიტულს. იგი რატუ ედვარდ კაკობაუს მეორე ვაჟია, რომელიც მეორე მსოფლიო ომში ფიჯის ბატალიონს მეთაურობდა. იგი ასევე სერუ ეპენისა კაკობაუს შვილთაშვილის შვილია მისი შვილიშვილის, ლიტია კაკობაუს ხაზით; სერუ ეპენისა კაკობაუ იყო პირველი მონარქი, რომელიც მართავდა ერთიან ფიჯურ სამეფოს მას შემდეგ, რაც დაიპყრო ფიჯის ყველა ტომი და გააერთიანა ისინი თავისი ხელმძღვანელობის ქვეშ, და რომელმაც 1874 წელს ფიჯის კუნძულები გაერთიანებულ სამეფოს გადასცა. გარდა ამისა, იგი ტონგას მეფის ჯორჯ ტუპო -ის შვილიშვილია. მამამისი დაიბადა მეფე ჯორჯ ტუპო -ისა და ლიტია კაკობაუს კავშირის შედეგად; ლიტია ტონგაში გაიგზავნა როგორც მეფის საცდელი პატარძალი, თუმცა მოგვიანებით ეს უარყვეს, რადგან მათ არ შეეძლოთ დაქორწინება ტონგის ჩვეულებრივი კონსტიტუციის მიხედვით.

1981 წელს მან ცოლად შეირთო ადი კოილა მარა, თანამედროვე ფიჯის ყოფილი პრემიერ-მინისტრისა და პრეზიდენტის რატუ სერ კამისესე მარას მეორე ქალიშვილი. ადი კოილა ასევე იყო პოლიტიკოსი; მეუღლის მსგავსად, იგი იყო პარლამენტის წევრი, კაბინეტის მინისტრი და სენატორი. მათ ორი შვილი ჰყავთ: ვაჟი, კამისესე ვუნა (ადი კოილას მამის პატივსაცემად) და ქალიშვილი, ლიტია კაკობაუ.

ჯილდოები
ეროვნული ჯილდოები

ფიჯის ორდენის კომპანიონი 
განსაკუთრებული სამსახურის დეკორაცია 
უცხოური ჯილდოები

ტონგის გვირგვინის ორდენის დიდი ჯვარი (2008 წლის 31 ივლისი).

სამეფო ვიქტორიანული ორდენის საპატიო ლეიტენანტი 
ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის საპატიო ოფიცერი 
წმინდა იოანეს ყველაზე ღირსეული ორდენის რაინდი