iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კასანდრა კლერი

ჯუდიტ ლუისი (ქალიშვილობის გვარი რამლეტი; დ. 27 ივლისი, 1973, ფსევდონიმი კასანდრა კლერი) — ამერიკელი ავტორი, ცნობილია სერიით სასიკვდილო იარაღები.

პირადი ცხოვრება
ჯუდიტ რამლეტი დაიბადა ამერიკელი მშობლების ოჯახში, თეირანში. დედა, ელიზაბეთ რამლეტი ბიზნეს სკოლის პროფესორი, ხოლო მამა - რიჩარდ რამლეტი — ავტორია. დედის მხრიდან ბებია მაქს როზენბერგი კინოპროდიუსერი იყო. კლერი ებრაული წარმოშობისაა, თუმცა მის ოჯახს „არარელიგიურს“ უწოდებს.

ავტორმა ბავშვობაში შვეიცარიაში, ინგლისსა და საფრანგეთში იმოგზაურა. კლერმა სკოლა ლოს-ანჯელესში დაასრულა, შემდეგ კი კალიფორნიასა და ნიუ-იორკში გასართობი ჟურნალებისთვის მუშაობდა, მათ შორის -სთვის.

ლოს-ანჯელესში ცხოვრებისას კლერი -ის წერა დაიწყო და სწორედ მაშინ აიღო ფსევდონიმი. დრაკოს ტრილოგია ჰარი პოტერის სერიას მიუძღვნა, ხოლო ძალიან საიდლო დღიურები — ბეჭდების მბრძანებელს. მისი პირველი რომანის „ძვლების ქალაქი“ გამოქვეყნების შემდეგ ფან-ფიქშენ ნაწარმოებები კლერმა ინტერნეტში წაშალა.

2013 წელს კლერი ქმართან, ჯოშუა ლუისთან და სამ კატასთან ერთად მასაჩუსეტსში, ამჰერსტში გადავიდა საცხოვრებლად.
ბაჰა ტაჰირი

ბაჰა ტაჰირი (, დ. 1935, კაირო, ეგვიპტე) — ეგვიპტელი რომანისტი და მოთხრობების ავტორი. წერს არაბულად. 2008 წელს დაჯილდოვდა არაბული ლიტერატურის საერთაშორისო პრემიით.

ბიოგრაფია
ბაჰა ტაჰირი დაიბადა 1935 წელს, კაიროში. დაამთავრა კაიროს უნივერსიტეტი. 1975 წლიდან წერა აუკრძალეს, რის გამოც ეგვიპტე დატოვა და აფრიკისა და აზიის მასშტაბით იმოგზაუროა მთარგმნელად სამუშაოს საშოვნელად.

ჯილდოები
სახელმწიფო ჯილდო ლიტერატურაში — ეგვიპტის უმაღლესი ლიტერატურული ჯილდო. (1998)
ჯუზეპე ესერბის პრემია — ნაშრომისთვის დეიდა საფია და მონასტერი. (2000)
არაბული ლიტერატურის საერთაშორისო პრემია — რომანისთვის დაისის ოაზისი. ტაჰირი პირველი მწერალი გახდა, რომელმაც ეს პრემია მიიღო.

პოლიტიკური ხედვები
ახალგაზრდობაში ავტორი მემარცხენე ფრთის საქმიანობაში იყო ჩართული და გამალ აბდელ ნასერის ეგვიპტის განვითარების პროგრამას უჭერდა მხარს. თვლიდა, რომ ანვარ სადათის მიერ ამ პოლიტიკის უარყოფა ეგვიპტეს განადგურებამდე მიიყვანდა. ის საკუთარ თავს პანარაბისტს უწოდებს, თუმცა აღნიშნავს, რომ დღევანდელ არაბულ რეჟიმებს ბევრ კარგს ვერ ხედავს. ტაჰირის აზრით, დასავლეთელებს არაბი მწერლების შემოქმედებაში ეგზოტიციზმის, გენდერული დისკრიმინაციისა და უმცირესობებს შორის პრობლემების ნახვა სურთ, მაგრამ ის ამ სტერეოტიპებს არ ეთანხმება.
აყირო

აყირო, ყელიანი გოგრა — ერთწლოვანი მცენარე გოგრისებრთა ოჯახისა. ველური სახით არ გვხვდება; კულტურაში შეყვანილია ჩვენს წელთაღრიცხვამდე რამდენიმე ათასწლეულით ადრე ამერიკის ტროპიკებში, საიდანაც გავრცელდა ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკულ და სუბტროპიკულ რეგიონებში.

დამახასიათებელია დიდი, გრძელი ფოთლები და ულვაშები. აქვს სხვადასხვა შეფერილობისა და ფორმის ნაყოფი. მათი სიგრძე 3–5 სმ-იდან 2-მდეა. მწიფე ნაყოფის ნაყოფსაფარი მერქნისებრია, წყალგაუმტარია და გამოიყენება მუსიკალური ინსტრუმენტების დასამზადებლად. მისგან დამზადებული ჭურჭელი სითხის შესანახადაც გამოიყენებოდა და უპირველესად ღვინის ამოსაღებად. აყიროსგან დამზადებულ ჭურიდან ღვინის ამოსაღებ ტარიან ჭურჭელს ორშიმო ეწოდება.

ნორჩი ნაყოფი, ფოთლები და ყლორტი გამოიყენება საკვებში. ისინი ღარიბია ცილებითა და ნახშირწყლით, თუმცა მდიდარია ვიტამინებით, აგრეთვე კალციუმით, რკინითა და სხვა. თესლი შეიცავს 50%-მდე საკვებ ზეთს. აფრიკის ქვეყნებში იყენებენ სუპების დასამზადებლად. ღერო შეიცავს მყარ ბოჭკოს და გამოიყენება კალათებისა და ქუდის დასამზადებლად.

საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში აყიროს სხვადასხვა სახელწოდება აქვს: კახეთში „წყლის გოგრა“, თუშეთში „კოკოშა“, იმერეთში „კვატურა“, გურიაში „მწარე ხაპი“, სამეგრელოში „კოლო ჭურა“, „ჭურა“, „ტუტლა“ და ა.შ.
ვეძათხევის პირველი ეკლესია

ვეძათხევის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვეძათხევის ჩრდილოეთით. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია გადახურვა. შესასვლელი სამხრეთითაა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ერთი მსგავსი სარკმელი დასავლეთ კედელშია. საკურთხევლის სარკმლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია. ეკლესიის აღმოსავლეთით დგას აგურითა და ნატეხი ქვით ნაგები პატარა ოთხკუთხა ნიში, რომელსაც სამხრეთით და დასავლეთით თითო თახჩა აქვს.
ვეძათხევის მეორე ეკლესია

ვეძათხევის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვეძათხევის დასავლეთით, 0,5 კილომეტრზე, მდინარე აძეძის მარცხენა ნაპირზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, უაფსიდო. ნაგებია რიყის ქვით. თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. შემორჩენილია მხოლოდ აღმოსავლეთ და სამხრეთ კედლების მცირე ნაწილი. აღმოსავლეთ კედელზე შეიმჩნევა სარკმლის კვალი.
ვეძათხევის ლომისის ნიში

ვეძათხევის ლომისის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტში სოფელ ვერხველის ჩრდილოეთით, 1 კილომეტრზე, სწორ ადგილზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვის ირეგურალური წყობით, საკმაოდ ტლანქად. გარეთა კედლების წყობაში ალაგ-ალაგ შირიმის თითო-ოროლა ქვაა ჩართული. ნაგებობა ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია საკურთხევლისა და დარბაზის გადახურვის ნაწილი, მონგრეულია სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნახევარი, ჩამოშლილია სახურავის საფარი და ლავგარდანი, მთლიანადაა მორღვეული საპირე წყობა ჩრდილოეთის ფასადზე. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში ყოფილა. ეკლესია უაფსიდოა. აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორი კედლით, რომლის შუაში შირიმის ქვით ნაწყობი ვიწრო და მაღალი სწორკუთხა სარკმელია. საკურთხევლის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. საკურთხეველი ტლანქად ნაწყობი შეისრული კამარითაა გადახურული. მსგავსი ფორმისაა დარბაზის კამაროვანი გადახურვის შემორჩენილი ნაწილიც. გარედან კედლები დაგვირგვინებული ყოფილა შირიმის ქვისგან ნაწყობი თაროსებრი ლავგარდნით, რომლის ერთი ქვა ჩრდილოეთის ფასადს შემორჩა. შენობას ირგვლივ რიყის ქვით ნაგები წრიული მოხაზულობის გალავანი ევლებოდა, რომლისგანაც კვალიღააა შემორჩენილი.
ვეძათხევის მარიამწმინდის ეკლესია

ვეძათხევის მარიამწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვეძათხევის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 1,5 კილომეტრზე, პატარა გორაკზე. განეკუთვნება - საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია დიდი ზომის ტლანქად დამუშავებული შირიმის ქვითა და ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია. გადახურვა ჩამონგრეულია, მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 2 მეტრს არ აღემატება. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. კარი შიგნით თაღოვანია, გარედან გადახურულია მოზრდილი ქვით. ნალისებრი აფსიდის ღერძე გაჭრილ სარკმელს წირთხლები და გადახურვა ჩამოშლილი აქვს. სარკმლის სამხრეთით პატარა სწორკუთხა ნიშია. ეკლესიას სამხრეთიდან, დიდი ზომის გათლილი შირიმის ქვითა და ნატეხი ქვით ნაგები, გვიანდელი მინაშენი ეკვროდა. შემორჩენილია სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილი და დასავლეთ კედლის წყობის რამდენიმე რიგი. ორივე მხრიდან თაღოვანი შესასვლელი მინაშენის სამხრეთ კედლის შემორჩენილ ნაწილშია. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებზე თითო ერთსაფეხურიანი პილასტრია, რომლებზედაც კამარის საბჯენი თაღი იყო დაყრდნობილი.
ზარიძეების სამარხი

ზარიძეების სამარხი — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზარიძეების მახლობლად, მდინარე ქუსნოს სათავესთან, ადგილ ცეროდანში. განეკუთვნება - საუკუნეებს. 1982 წელს წყლის მიერ დაზიანებულ ქვის სამარხში აღმოჩნდა სარდიონის სასანური გემა წვეროსანი მამაკაცის ბიუსტის გამოსახულებით, მძივები და კავადის ვერცხლის ორი დრაქმა.
სეროდანის კოშკი

სეროდანის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზარიძეების ჩრდილო-დასავლეთით, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეეებს. კოშკი სწორკუთხაა, ნაგებია დიდი ზომის ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილო-აღმოსავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ კედლები, რომელთა სიმაღლე 2 მეტრს არ აღემატება. კოშკის გარშემო შემორჩენილია გალავანის ნაშთები. გალავნის გარეთ სხვა ნაგებობათა ნანგრევებიცაა.
აონის ხატი

აონის ხატი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო არტანში, მდინარე აონისხევის მარცხენა ნაპირზე. ხატი ოთხწახნაგა პრიზმის მოყვანილობის მასიური ნაგებობაა, ნაშენიაა ფიქლის მშრალი წყობით, გადახურულია ფურცლოვანი სპილენძის გუმბათით. გუმბათს გარშემო რვა წრიული ნახვრეტი აქვს, დასრულებულია პატარა სფეროთი, რომელზეც ჯვარია აღმართული. ხატზე დასავლეთიდან მიშენებულია პატარა ნაგებობა. აქვე დგას ფიქლით ნაგები შენობა — ხატის ბეღელი. შესასვლელი მას სამხრეთიდან აქვს, გადახურულია ფიქლის ორფერდა სახურავით.
ზემო არტანის პირველი ეკლესია

ზემო არტანის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო არტანის ჩრდილოეთით, მდინარეების ივრისა და საყდრისხევის შესართავთან, ნასოფლარ ყვარის ტერიტორიაზე. განეკუთვნება საუკუნეს. ეკლესია გეგმით ეგრეთ წოდებული „თავისუფალი ჯვრის“ ტიპის ნაგებობაა, ნაშენია ნატეხი ქვის ირეგურალური წყობით. კარ-სარკმლების წირთხლები და თაღები, საბჯენი თაღები და ლავგარდანი სუფთად დამუშავებული შირიმის ქვითაა ნაწყობი. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია გუმბათისა და სამხრეთის მკლავის კამარის უმეტესი ნაწილი, ჩამოშლილია ლავგარდანი და აქა-იქ საპირე წყობა. ერთადერთი, საკმაოდ ფართო და მაღალი თაღოვანი შესასვლელი გაჭრილია დასავლეთის მკლავის ღერძზე. ეკლესიის შიდა სივრცეს ქმნის თანაბარი სიღრმის ოთხი მკლავი და მათ გადაკვეთაზე აღმართული გუმბათი. აღმოსავლეთის მკლავს აღმოსავლეთიდან შეერთვის ნახევარწრიული აფსიდი, რომელიც მკლავის სივრციდან გამოიყოფა ორი განიერი პილასტრითა და მათზე დაყრდნობილი ნახევარწრიული თაღით. აფსიდის ღერძზე ერთი ფართო და მაღალი თაღოვანი სარკმელია, თითო მსგავსი სარკმელი სამხრეთისა და ჩრდილოეთის მკლავებშია.

ამ სარკმლების ქვემოთ გაჭრილია საკმაოდ განიერი, პარალელურწირთხლებიანი თითო სარკმელი. აღმოსავლეთ სარკმლის ორივე მხარეს, აფსიდის კიდეებში, თითო თაღოვანი ნიშია. ჯვრის ოთხივე მკლავი ცილინდრული კამარითაა გადახურული. გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის ყელის წრიულ მოხაზულობაზე გადასასვლელად გამოყენებულია აფრები. აფრებს ზემოთ, ყელის საფუძველს, ირგვლივ თაროსებრი სარტყელი გასდევს. დაბალი პროპორციების გუმბათის ყელში ექვსი თაღოვანი სარკმელია. ჩრდილოეთ ღერძული და ჩრდილო-აღმოსავლეთ წახნაგი ყრუა. ეკლესიის სივრცის შინაგანი სტრუქტურა გარეთა მასებშიცაა გამოვლენილი. აფსიდი გარედან შვიდწახნაგოვანია და დამოუკიდებელი სახურავი ჰქონია. სამხრეთისა და ჩრდილოეთის ფასადებზე, კიდეებთან, დაახლოებით 2 მეტრ სიმაღლის თითო სადა პილასტრია, რომელთაც შირიმის თაროსებრი კაპიტელები აგვირგვინებს. თითო მსგავსი, მაგრამ გაცილებით მძლავრი პილასტრი აუყვება დასავლეთის შესასვლელის გვერდებსაც. ამჟამად მათი ზედა ნაწილები მონგრეულია. ეკლესიის ფასადები დასრულებულია შირიმის თაროსებრი ლავგარდნით, რომლიდანაც მხოლოდ რამდენიმე ქვაღაა შემორჩენილი.
ზემო არტანის მეორე ეკლესია

ზემო არტანის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო არტანში, მდინარეების ივრისა და საყრდისხევის შესართავთან, ნასოფლარ ყვარის ტერიტორიაზე, განეკუთვნება - საუკუნეებს ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. გამოყენებულია შირიმიც. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია დარბაზის კამაროვანი გადახურვა და კონქის უმეტესი ნაწილი, მონგრეულია განივი ფასადების ზედა ნაწილები, სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხე. დაზიანებულია საპირე წყობა. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარის სწორკუთხა ღიობი გარედან და შიგნით კედლის თაღოვან შეღრმავებებშია მოქცეული. ეკლესიის თითქმის კვადრატული დარბაზი აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიულია ფართო და მათალი თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ორივე მხარეს, არათანაბარ სიმაღლეზე, სამ-სამი სხვადასხვა ზომის სწორკუთხა ნიშია. სამი სწორკუთხა ნიშია დასავლეთ კედელშიც. მათგან თითო-თითო საკმაოდ ღრმა ნიში კედლის კიდეებშია, ხოლო ერთი შესასვლელის ზემოთ. გრძივი კედლები ორ-ორი ვიწრო და მაღალი ორსაფეზურიანი ყრუ თაღითაა დანაწევრებული. თაღები ეყრდნობა ორსაფეხურიან პილასტრებს, რომელთა აღმოსავლეთ წყვილი აფსიდის კიდეებს გრძივი კედლებისგან გამოყოფს. ფასადები სადაა. აღმოსავლეთის ფასადზე, სარკმლის გვერდებს, თითო სადა ლილვი აუყვება, ხოლო ზღვარზე პატარა რელიეფური ჯვარია გამოსახული. კედლები დასრულებული ყოფილა შირიმის ლავგარდნით, რომლის პროფილია შეწყვილებული ორი ვიწრო ლილვი და ოდნავ დახრილი სადა სიბრტყე.
ზემო არტანის მესამე ეკლესია

ზემო არტანის მესამე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ნასოფლარ სოფლიონის აღმოსავლეთით, მდინარეების ივრისა და სოფლინურის შესართავთან. თითქმის მთლიანადაა დანგრეული, შემორჩენილია ნატეხი ქვით ნაწყობი აღმოსავლეთ კედლის ნაწილი. ეკლესია დარბაზული ყოფილა და ირგვლივ დაბალი, მშრალად ნაწყობი გალავანი ჰქონია შემოვლებული. გალავნის გარეთ, ჩრდილო-აღმოსავლეთით, პატარა ბორცვზე, ქვაყუთის ტიპის რამდენიმე სამარხია. ასეთივე სამარხებია იქვე ახლოს მდინარე სოფლინურის მარჯვენა ნაპირზე.
ზემო არტანის ეკლესიის კომპლექსი

ზემო არტანის ეკლესიის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო არტანის ჩრდილო-დასავლეთით, 1,5 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კომპლექსში შედის ეკლესია, კოშკი და გალავანი. ეკლესია დარბაზულია, დგას გალავნით შემოზღუდული ეზოს შუა ნაწილში. ნაგებია დიდი ზომის ნატეხი ქვით. წყობაში გათლილი შირიმის კვადრატებია ჩართული. ეკლესიის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლები თითქმის მთლიანად დანგრეულია, ჩამოშლილია კამარაც, დაზიანებულია დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედლები. შესასვლელი სამხრეთიდან ყოფილა. სწორკუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედლის შუაში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ერთი სწორკუთხა სარკმელი დასავლეთ კედელშია. საკურთხევლის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. საკურთხევლის გვერდის კედლები დარბაზის კედლებისგან პატარა მხრებითაა გამოყოფილი. ეკლესიას სამხრეთით სწორკუთხა მინაშენი ეკვროდა. იგი მთლიანად დანგრეულია. კოშკი გალავნის დასავლეთ ნაწილშია ჩაშენებული, ნაგებია დიდი ზომის ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია. აღმოსავლეთ კედელში, რომელიც 3,5 მეტრზეა შემორჩენილი, გაჭრილია სწორკუთხა შესასვლელი. გალავანი ოთხკუთხაა ნაგებია დიდი ზომის ნატეხი ქვით. შემორჩენილია 1,4-1,7 მეტრ სიმაღლეზე. შესასვლელი სამხრეთიდან და ჩრდილო-დასავლეთიდანაა.
ზემო არტანის კოპალას ხატი

ზემო არტანის კოპალას ხატი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ნასოფლარ ხაშარის ახლოს, მდინარეების ხაშრულისა და აონისხევის შესართავთან, მდინარე აონისხევის მარცხენა ნაპირზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ნაგებია ფიქლით. ხატს მასიური ოთხკუთხა პრიზმის ფორმა აქვს. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელში პატარა სწორკუთხა სასანთლე ნიშია. სახურავი წაკვეთილი პირამიდის ფორმისაა.
იოჰანეს ფიბიგერი

იოჰანეს ანდრეას გრიბ ფიბიგერი (; დ. 23 აპრილი, 1867, სილკებორგი, დანია, — გ. 30 იანვარი, 1928, კოპენჰაგენი) — დანიელი ექიმი და პათოლოგი. პირველმა შეძლო ლაბორატორიულ პირობებში ცხოველებში სიმსივნური პროცესის აღძვრა, რამაც ონკოლოგიურ მეცნიერებაზე ძირეული გავლენა მოახდინა. ამისთვის მას 1926 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში.

ბიოგრაფია
იოჰანეს ფიბიგერმა დაამთავრა კოპენჰაგენის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი (1883), შემდეგ მიკრობიოლოგიას ბერლინში სწავლობდა რობერტ კოხთან და ემილ ბერინგთან. 1891 წლიდან მუშაობდა კოპენჰაგენის უნივერსიტეტის ბაქტერიოლოგიურ განყოფილებაში, 1894-1897 წლებში — დანიის სამეფო არმიის სამედიცინო კორპუსში. სადოქტორო დისერტაცია 1895 წელს დაიცვა დიფტერიის ბაქტერიოლოგიის ასპექტებზე. 1900 წელს კოპენჰაგენის უნივერსიტეტის პათოლოგიური ანატომიის პროფესორი გახდა. ასევე იყო დანიის არმიის სამედიცინო სამსახურის ცენტრალური ლაბორატორიის დირექტორი და ექიმი-კონსულტანტი.

1907 წელს ტუბერკულოზით ინფიცირებული ლაბორატორიული ვირთხების კვლევისას ზოგიერთი ცხოველის კუჭში სიმსივნური წარმონაქმნები აღმოაჩინა და ინტენსიური კვლევის შემდეგ დაასკვნა, რომ ამ სიმსივნეს წინ უსწრებდა კუჭის ანთებითი ცვლილებები, რომელსაც მრგვალი ჭიის ლარვა იწვევდა. ლარვა ვირთხის კუჭში ინფიცირებული ტარაკანის შეჭმის შემდეგ ხვდებოდა. 1913 წლისთვის ფიბიგერმა შეძლო აღნიშნული ლარვების ლაბორატორიული თაგვების ორგანიზმში შეტანით კუჭის სიმსივნის გამოწვევა. სიმსივნის განვითარებისა და შემდგომი მეტასტაზირების პროცესზე დაკვირვებით ფიბიგერმა მნიშვნელოვანი არგუმენტები შესძინა იმდროისთვის გაბატონებულ მოსაზრებას, რომ კიბოს მიზეზი ქსოვილების ანთებითი ცვლილებები იყო. ფიბიგერის შრომების ზეგავლენით იაპონელმა მეცნიერმა იამაგივა კაცუსაბურომ შეძლო ლაბორატორიულ ცხოველებში სიმსივნის მოდელირება მათი კანის ქვანახშირის ფისით დაფარვით. ეს მეთოდი შემდეგ თავად ფიბიგერმაც გამოიყენა. შემდგომმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ჭიის ლარვები არ იყო ცხოველებში ანთების უშუალო მიზეზი, თუმცა ფიბიგერის შრომებმა საფუძველი შეუქმნა ექსპერიმენტული ონკოლოგიის განვითარებას.
კონსტანტინე გვარამაძე

კონსტანტინე ივანეს ძე გვარამაძე (დ. 20 სექტემბერი, 1867, ახალციხე — გ. 13 სექტემბერი, 1943) — ქართველი ეთნოლოგი, ფოლკლორისტი.

ბიოგრაფია
დაწყებითი განათლება მიიღო ახალციხის სასულიერო სკოლაში მიიღო. შემდეგ დაასრულა ორწლიანი პედაგოგიური კურსები. 21 წლის ასაკში მასწავლებლად დაიწყო მუშაობა. სწავლობდა ეთნოგრაფიულ-არქეოლოგიურ და ფოლკლორულ მასალებს. კონსტანტინე გვარამაძის კორესპონდენციები და მის მიერ შეგროვებული ფოლკლორული მასალები ხშირად იბეჭდებოდა საყმაწვილო ჟურნალებში „ჯეჯილსა“ და „ნაკადულში“, აგრეთვე თანამშრომლობდა ჟურნალ „კვალში“. სხვადასხვა დროს პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა ართვინში, მაკვანეთში, ხიზაბავრაში. მის სახელს უკავშირდება ახალციხეში თეატრალური დასის ჩამოყალიბება, უფასო საავადმყოფოს, ქართული წიგნების მაღაზიისა და არქივის დაარსება. მისი ინიციატივით ბიბლითეკები გაიხსნა მაკვანეთსა და ხიზაბავრაში.

1909 წელს კონსტანტინე გვარამაძე იყო ახალციხის მაზრაში „ქართველთა შორის წერა–კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ განყოფილების შექმნის ინიციატორი და ყოველწლიურად იხდიდა სამ-სამ მანეთს. 1914 წლიდან აქტიურად იყო ჩაბმული „ქართველთა შორის წერა–კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ ახალციხის განყოფილების მუშაობაში. მან უდიდესი წვლილი შეიტანა ახალციხეში მუზეუმის დაარსებაში. მუზეუმის დაარსებას საფუძვლად დაედო კონსტანტინესა და მისი მამის, ივანე გვარამაძის მიერ შეკრებილი მასალები.

გარდაიცვალა 1943 წლის სექტემბერში გარდაიცვალა. დაკრძალულია რაბათის ციხეში თავისი მამის გვერდით.

ნაშრომები
ყოვლად სამღვდელო რომის კათოლიკეთა, ტირასპოლის ეპარხიის ეპისკოპოსი ედუარდ ბარონ-დე როპპი და მისი მოგზაურობა საქართველოში - თბილისი, ქართველთა წიგნის გამავრცელებელი ამხ. სტ., 1903.
მგზავრი ამხანაგი - ქუთაისი, ნ. ი. გამრეკელოვის სტ., 1902.
სარკე გურულთა ცხოვრებისა ანუ გურულთა დახასიათება-ჩვეულებანი მოკლე ნაწყვეტებით - თბილისი, ე.ი. ხელაძის სტ., 1902
გამიჯნურებული ქალ-ვაჟიანის ლექსი - ახალ-სენაკი, კ. თავართქილაძის სტამბა, 1893
დენ სტივენზი

დენიელ ჯონათან სტივენზი (; დ. 10 ოქტომბერი, 1982) — ინგლისელი მსახიობი. მან პირველი მნიშვნელოვანი როლი, მეთიუ კროული, შეასრულა -ს დრამაში „დაუნტონის სააბატო“ (2010-2012). 2014 წელს დეივიდის როლი ითამაშა ამერიკულ თრილერში „სტუმარი“, სერ ლენსლოტი სათავგადასავლო ჟანრის ფილმში, „ღამე მუზეუმში:აკლდამის საიდუმლო“, 2017 წელს ურჩხულის/პრინცის როლი შეასრულა დისნეის ფილმში მზეთუნახავი და ურჩხული, ლორინ უილზი ბიოგრაფიულ დრამაში „მარშალი“, და ჩარლზ დიკენსი ბიოგრაფიულ დრამაში „ადამიანი, რომელმაც შობა გამოიგონა“. 2017 წლიდან 2019 წლამდე დეივიდ ჰელერის როლს ასრულებდა -ს სერიალში, „ლეგიონი“. 2018 წელს გადაიღეს -ის საშინელებათა-თრილერში „მოციქული“. 2022 წელს სერიალში შეასრულა უოტერგეიტის სკანდალში ჩართული თეთრი სახლის თანამშრომლის, ჯონ დინის, როლი.
ჯიმ პარსონსი

ჯეიმზ იოზეფ პარსონსი (; 24 მარტი, 1973) — ამერიკელი მსახიობი და პროდიუსერი. ცნობილია შელდონ კუპერის შესრულებული როლით -ის სიტკომში „დიდი აფეთქების თეორია“ (2007-2019). ამ როლის შესრულებისთვის მიღებული აქვს რამდენიმე ნომინაცია, მათ შორისაა პრაიმტაიმის ემი და ოქროს გლობუსი საუკეთესო მსახიობი მამაკაცისთვის სატელევიზიო მიუზიკლში ან კომედიაში. 2018 წელს -მა მისი წლიური ანაზღაურება 26,5 მილიონ აშშ დოლარად შეაფასა და დაასახელა მსოფლიოში ყველაზე მაღალანაზღაურებად სატელევიზიო მსახიობად.
ჯონი გალეკი

ჯონ მარკ გალეკი (; დ. 30 აპრილი, 1975) — ამერიკელი მსახიობი. ცნობილია ლეონარდ ჰოპსტედერის შესრულებული როლით -ის სიტკომში „დიდი აფეთქების თეორია“ (2007-2019), და დეივიდ ჰიელის როლით ამერიკულ სიტკომში „“ (1992-1997, 2018). მონაწილეობა მიღებული აქვს რამდენიმე ფილმში, მათ შორისაა: ამერიკული კომედია „საშობაო არდადეგები“ (1989), ფანტაზიური დრამა „სანტას ირემი“ (1989), კრიმინალური თრილერი „თვითმკვლელი მეფეები“ (1997), „მე ვიცი რა ჩაიდინეთ წინა ზაფხულში“ (1997), 2011 წლის ამერიკული სამეცნიერო ფანტასტიკა „დრო“ და საშინელებათა ჟანრის ფილმი „ზარები“ (2017).

გალეკი იყო ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი ანაზღაურების მქონე სატელევიზიო მსახიობი. 2018 წელს -მა მისი წლიური ანაზღაურება 25 მილიონ აშშ დოლარად შეაფასა და დაასახელა მსოფლიოში მეორე ყველაზე მაღალი ანაზღაურების მქონე სატელევიზიო მსახიობად.
იულიუს ვაგნერ-იაურეგი

იულიუს ვაგნერ-იაურეგი (; დ. 7 მარტი, 1857, ველსი, ავსტრია, — გ. 27 სექტემბერი, 1940, ვენა) — ავსტრიელი ფსიქიატრი. სწავლობდა ნეიროსიფილისის, კრეტინიზმისა და სხვადასხვა გონებრივი დარღვევის პრობლემებს; შექმნა სიფილისური მენინგოენცეფალიტის (პროგრესული დამბლა) მკურნალობის მეთოდი ავადმყოფის ორგანიზმში მალარიის გამომწვევის ხელოვნური შეყვანის გზით, რისთვისაც 1927 წელს მიანიჭეს ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ვენის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი (1880). 1883-1889 წლებში მუშაობდა ამავე უნივერსიტეტის ფსიქიატრიულ კლინიკაში. ამ პერიოდში ვაგნერ-იაურეგმა ცენტრალური ნერვული სისტემის დაავადებების მქონე პაციენტებში შენიშნა სიმპტომების მკვეთრი გაუმჯობესება ცხელებით მიმდინარე ინფექციების თანდართვისას. 1887 წელს მან წამოაყენა ფსიქიატრიული დაავადებების მკურნალობის მეთოდი, რომელიც ცხელების განზრახ გამოწვევას ეფუძნებოდა. ამის მიღწევას ვაგნერ-იაურეგი ვარაუდობდა მალარიის აღძვრით, რადგან იმ დროს უკვე ხელმისაწვდომი იყო ანტიმალარიული პრეპარატი ქინინი. 1889-1893 წლებში ვაგნერ-იაურეგი იყო გრაცის უნივერსიტეტის ფსიქიატრიისა და ნევროლოგიის პროფესორი. ამ პერიოდში ცდილობდა თავისი მეთოდის დანერგვას ტუბერკულინის (ტუბერკულოზის ბაცილის ექსტრაქტის) გამოყენებით, თუმცა დიდი წარმატება არ ჰქონია. 1893 წლიდან ის ვენის უნივერსიტეტში მოღვაწეობდა. ამავდროულად, 1893-1928 წლებში ხელმძღვანელობდა ვენის უნივერსიტეტის ნევროლოგიური და ფსიქიატრიული დაავადებების ჰოსპიტალს. 1917 წელს სიფილისური მენინგოენცეფალიტის (პროგრესული დამბლის) მქონე პაციენტებში შეძლო მალარიის გამოწვევა და ამ გზით ძირითადი დაავადების სიმპტომების მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება. „მალარიოთერაპია“ მოგვიანებით ანტიბიოტიკოთერაპიამ სრულად ჩაანაცვლა, თუმცა იმ დროისთვის ვაგნერ-იაურეგის აღმოჩენა მანამდე უნკურნებელი დაავადების — პროგრესული დამბლის ერთადერთი ეფექტიანი გზა იყო. ვაგნერ-იაურეგის შრომებმა ასევე საფუძველი ჩაუყარა ფსიქიატრიული დაავადებების პიროთერაპიის (ცხელებით მკურნალობა) და ე. წ. შოკური თერაპიის მეთოდებს. ვაგნერ-იაურეგი იყო ევგენიკის მიმდევარი; სიცოცხლის ბოლო წლებში ზოგიერთი შეხედულებით ახლოს იდგა ნაციზმთან.
შარლ ნიკოლი

შარლ-ჟიულ-ანრი ნიკოლი (; დ. 21 სექტემბერი, 1866, რუანი, — გ. 28 თებერვალი, 1936, ტუნისი) — ფრანგი ბაქტერიოლოგი. 1909 წელს აღმოაჩინა, რომ ტიფის გადამტანი ადამიანის ტილი იყო, რისთვისაც 1928 წელს მიანიჭეს ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში.

ბიოგრაფია
დაამთავრა პარიზის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი (1893), შემდეგ მშობლიურ რუანში მუშაობდა და ბაქტერიოლოგიურ ლაბორატორიას ხელმძღვანელობდა. 1902 წელს დაინიშნა ტუნისის პასტერის ინსტიტუტის დირექტორად და ამ თანამდებობაზე 31 წელი დაჰყო. მისი ხელმძღვანელობით ინსტიტუტი იქცა წამყვან სამეცნიერო ცენტრად, სადაც აქტიურად მუშავდებოდა ინფექციური დაავადებების შრატებითა და ვაქცინებით მკურნალობის მეთოდები. ტუნისში მოღვაწეობის დროს ნიკოლმა შენიშნა, რომ ტიფის გავრცელება საავადმყოფოების გარეთ ძალიან სწრაფად ხდებოდა, კლინიკის პირობებში კი მნიშვნელოვნად მცირდებოდა, რაც მან პაციენტების სათანადო ჰიგიენასა და საავადმყოფოში ყოველდღიური ტანისამოსის ჩამორთმევას დაუკავშირა. შემდგომი ძიებისა და მაიმუნებში ექსპერიმენტების გზით ნიკოლმა საბოლოოდ, 1909 წელს დაადგინა, რომ დაავადების გადამტანი (ვექტორი) ადამიანის ტილი იყო. შემდგომ პერიოდში მან ერთმანეთისგან გამიჯნა კლასიკური ტილით გადაცემადი ტიფი და ვირთაგვის ტიფი, რომელიც ადამიანს მღრღნელების ტკიპით გადაეცემა. უშედეგოდ ცდილობდა ტიფის საწინააღმდეგო ვაქცინის შექმნას. ნიკოლის სხვა მნიშვნელოვანი შრომები ეხება საქონლის ჭირს, ბრუცელოზს, წითელას, დიფტერიასა და ტუბერკულოზს. ასევე გამოქვეყნებული აქვს ფილოსოფიური შინაარსის და მხატვრული თხზულებები.