ხოსე ვენანსიო ლოპეს რეკენა

ხოსე ვენანსიო ლოპეს რეკენა (დ. 13 მაისი, 1791 — გ. 28 სექტემბერი, 1863) — გამოჩენილი გვატემალელი იურისკონსული და პოლიტიკოსი, უზენაესი სასამართლოს პირველი პრეზიდენტი და წარმომადგენელთა პალატის პრეზიდენტი. იგი იყო გვატემალის სახელმწიფოს დროებითი პრეზიდენტი 1841 წლის დეკემბრიდან 1842 წლის თებერვლამდე და გვატემალის სახელმწიფოს პრეზიდენტი 1842 წლის თებერვლიდან მაისამდე. კერძო ცხოვრებაში დაბრუნების შემდეგ, იგი ხელმძღვანელობდა სამართლის კათედრას სან-კარლოს ბორომეოს ეროვნულ და პონტიფიკურ უნივერსიტეტში.

ბიოგრაფიული მიმოხილვა
ადრეული წლები
დაიბადა 1791 წელს ახლად დაარსებულ ქალაქ ნუევა-გვატემალა-დე-ლა-ასუნსიონში, სადაც მისი მშობლები, კაიეტანო ლოპეს დელ კამპილიო და ანა ფრანსისკა რეკენა, დანგრეული დედაქალაქის, სანტიაგო-დე-ლოს-კაბალიეროს-დე-გვატემალას სხვა მცხოვრებლებთან ერთად გადასახლდნენ მაშინდელი გენერალ-კაპიტნის, მარტინ დე მაიორგას განკარგულებით 1776 წელს. კოლონიური სასახლის მშენებლობა 1787 წელს დასრულდა, თუმცა სხვა ნაგებობები, მათ შორის ლოპესისა და რეკენას სახლი, ჯერ კიდევ შენდებოდა სამეფო ხაზინიდან აღებული დაახლოებით ათასი პესოს ოდენობის სესხით.

რეკენამ სწავლა დაიწყო მასწავლებელ ტერესა არაზოლასთან, რომელიც კერძო პედაგოგი იყო და ბავშვებს წერა-კითხვას ასწავლიდა, მოგვიანებით კი გაგზავნეს არქიეპისკოპოს კაიეტანო ფრანკოს ი მონროის მიერ დაარსებულ ერთ-ერთ დაწყებით სკოლაში არითმეტიკის, გრამატიკის, ისტორიისა და გეოგრაფიის საფუძვლების, აგრეთვე იმ ეპოქაში გაბატონებული მორალური და რელიგიური პრინციპების შესასწავლად. შემდგომში სწავლობდა პროფესორ ფრანსისკო ხოსე კრესპოსთან, რომელთან ერთადაც გადავიდა ნიკარაგუაში, როდესაც პროფესორი იქ ადგილობრივმა ხელისუფლებამ მიიწვია; ლოპესი მაშინ მხოლოდ თორმეტი წლის იყო. იქ იგი ჩაირიცხა ქალაქ ლეონის სან-რამონის ტრიდენტულ კოლეჯში და მღვდელ რაფაელ დე აიერტასის მეთვალყურეობის ქვეშ იმყოფებოდა. იმ დროს მამამისი ესპანეთში იმყოფებოდა, ამიტომ მან მთელი მონდომება სწავლას დაუთმო და 1809 წელს მიიღო ბაკალავრის ხარისხი ლათინურში, ფილოსოფიაში, კანონიკურ და სამოქალაქო სამართალში; იმავე წელს იგი გვატემალაში გამოიძახეს.

გვატემალაში იგი სტაჟიორად შევიდა ადვოკატ მანუელ დე ტალავერას ბიუროში და იყო 1810 წლის 5 ივნისს დაარსებული ადვოკატთა კოლეგიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი წევრი; გარდა ამისა, იგი იყო ამავე კოლეგიის იურისპრუდენციის აკადემიის წევრი. საბოლოოდ, 1812 წლის ივნისში მან ჩააბარა გამოსაშვები გამოცდები როგორც იურისპრუდენციის აკადემიაში, ისე გვატემალის სამეფო აუდიენსიაში (სასამართლოში). მისი პრესტიჟისა და კარიერის გამო, 1814 წელს იგი ადვოკატთა კოლეგიის პრომდივნად დაინიშნა.

ბელენის შეთქმულება
იგი გახვეული აღმოჩნდა ეგრეთ წოდებულ ბელენის შეთქმულებაში, რადგან მიუხედავად იმისა, რომ იცოდა აღნიშნულ მონასტერში მიმდინარე შეკრებების შესახებ, მათში მონაწილეობა არასოდეს მიუღია, თუმცა მაშინდელმა გენერალ-კაპიტანმა ხოსე დე ბუსტამანტე ი გერამ იგი მაინც დააპატიმრა. დედამისისა და ოჯახის ძალისხმევით რომლებზეც ამბობდნენ, რომ გენერალ-კაპიტანს ლოპესის წონის ვერცხლიც კი შესთავაზეს მისი გათავისუფლების სანაცვლოდ ლოპეს რეკენა 1815 წლის 11 ივლისის სამეფო ბრძანებულებით გაათავისუფლეს, როდესაც დადასტურდა, რომ მან მხოლოდ იცოდა შეხვედრების შესახებ. ფაქტობრივად, იგი სხვა შეთქმულებზე გაცილებით ადრე გაათავისუფლეს, რომლებიც მხოლოდ 1819 წელს გათავისუფლდნენ.

1818 წლის 28 მარტს გვატემალაში ჩამოვიდა ახალი გენერალ-კაპიტანი, კარლოს დე ურუტია ი მონტოია. მას გვატემალაში დამხვედრთა შორის იყო ლოპეს რეკენაც, რომელსაც ახალი მმართველი დიდი გულთბილობით მოეპყრო, სავარაუდოდ, პატიმრობის დროს მიღებული ცუდი მოპყრობის კომპენსაციის ნიშნად. 1820 წლის ივლისში იგი აირჩიეს გვატემალის საქალაქო საბჭოს სინდიკოსად; თავდაპირველად მან უარი თქვა ამ თანამდებობაზე, რადგან მიიჩნევდა, რომ არჩევნები წესების დარღვევით ჩატარდა, თუმცა საბოლოოდ გენერალ-კაპიტან ურუტია ი მონტოიას დაჟინებული თხოვნით დათანხმდა. იმავე წელს იგი დაინიშნა ცენზურის უმაღლესი ხუნტის წევრად, რომელიც პრესის კანონს ეხებოდა; იქ იგი მუშაობდა პედრო მოლინა მაზარიეგოსთან, ხოსე ფრანსისკო ბარუნდია ი სეპედასთან და მღვდლებთან ხუან ხოსე გონსალეს ბატრესთან და ხოსე მარია ალვარესთან ერთად.

ცენტრალური ამერიკის დამოუკიდებლობის შემდეგ
1821 წლის მარტიდან სექტემბრამდე გვატემალის გენერალ-კაპიტანიაში მიმდინარე დამოუკიდებლობის მოძრაობების დროს, ლოპეს რეკენა შორს იჭერდა თავს ყოველგვარი შეკრებისა თუ შეთანხმებისგან და ყოველდღიურ საქმიანობას ეწეოდა. მოგვიანებით, ლიბერალური იდეების მიღების შემდეგ, იგი საჯაროდ დაუპირისპირდა მექსიკასთან ანექსიას და კერძო საქმიანობას მიჰყო ხელი. საზოგადოებრივ ცხოვრებას იგი იქამდე არიდებდა თავს, სანამ 1825 წელს უზენაესი სასამართლოს წევრად არ გამოიძახეს, შემდგომ კი მისი ხელმძღვანელი (რეგენტი) გახდა; იგი ასევე იყო წარმომადგენელთა პალატის დეპუტატი, სადაც, მიუხედავად ინტელექტუალური მონაცემებისა, როგორც ორატორი არ გამოირჩეოდა. მიუხედავად ამისა, მან იმუშავა მნიშვნელოვან კანონებზე, როგორიცაა 1839 წლის სასამართლოების ორგანიზების შესახებ კანონი და 1841 წლის სან-კარლოს ბორომეოს უნივერსიტეტის ბიუჯეტის შესახებ კანონი; იმავე წლის ბოლოს იგი წარმომადგენელთა პალატის პრეზიდენტად მსახურობდა.

გვატემალის სახელმწიფოს პრეზიდენტობა
1841 წლის 21 ივლისს, მაშინდელი პრეზიდენტის, მარიანო რივერა პასის გადადგომის გამო, ლოპეს რეკენა დაინიშნა სახელმწიფოს ახალ პრეზიდენტად, რაზეც მან კატეგორიული უარი განაცხადა შემდეგი სიტყვებით:

„...ჩემი სუსტი ჯანმრთელობისა და იმ მცირეოდენი ცოდნის გამო, რაც გამაჩნია მმართველობის რთული ხელოვნების შესახებ, მე არ შემიძლია ამ პასუხისმგებლობის აღება...“

ამ პასუხის შემდეგ და მას შემდეგ, რაც გენერალმა რაფაელ კარერამ უარი თქვა პრეზიდენტობაზე, ასამბლეამ მოსთხოვა რივერა პასს მმართველობის გაგრძელება. რივერა პასი თანამდებობაზე 1841 წლის 14 დეკემბრამდე დარჩა, როდესაც ის საბოლოოდ გადადგა და ლოპეს რეკენას, თავისი სურვილის საწინააღმდეგოდ, მოუწია გვატემალის სახელმწიფოს პრეზიდენტის მოვალეობის დროებით შესრულება. საკანონმდებლო ასამბლეამ პრეზიდენტის გადადგომის შესახებ მხოლოდ 1842 წლის 14 თებერვალს შეიტყო, როდესაც განაახლა მუშაობა, ხოლო 25 თებერვალს მიიღო რივერა პასის გადადგომა. ამის შემდეგ, აბსოლუტური უმრავლესობით, ასამბლეამ სახელმწიფოს ახალ პრეზიდენტად ლიცენციატი ლოპეს რეკენა აირჩია. იგი ხელისუფლებაში მხოლოდ 5 თვე დარჩა. მისი მმართველობის დასაწყისში სახელმწიფო ხაზინაში ფული არ იყო, ამიტომ მან აიღო 4,000.00 დოლარის სესხი და უფლება მისცა რაფაელ კარერას გამოეყენებინა იგი ჯარისკაცების ხელფასების გადასახდელად. საბოლოოდ, 1842 წლის მაისში მან წარადგინა საბოლოო გადადგომა და კერძო ცხოვრებას დაუბრუნდა.

ხელისუფლების დატოვების შემდეგ
პროფესიულ პრაქტიკას დაბრუნებული, 1844 წელს იგი დაინიშნა სან-კარლოს ბორომეოს ეროვნული და პონტიფიკური უნივერსიტეტის სამართლის კათედრის რეგენტად; იმ დროს უნივერსიტეტი პროფესორებისგან სამართლის დოქტორის ხარისხს მოითხოვდა, თუმცა ლოპეს რეკენას მაღალი დამსახურებების გამო, მისგან ეს მოთხოვნა არ ყოფილა წაყენებული. იგი აკადემიაში ღრმა მოხუცებულობამდე დარჩა და იმ პერიოდში ძალიან უყვარდა საღამოობით ცხენით სეირნობა.

მის სტუდენტებს შორის იყო ცნობილი მწერალი აგუსტინ გომეს კარილიო, მწერლისა და ქრონიკისტის ენრიკე გომეს კარილიოს მამა.

გარდაცვალება
რამდენიმედღიანი ავადმყოფობის შემდეგ, იგი მშვიდად გარდაიცვალა საკუთარ სახლში, ქალაქ გვატემალაში, 1863 წლის 28 სექტემბერს. სამოქალაქო და სამხედრო ხელისუფლების მხრიდან მას მრავალი პატივი მიეგო და დაკრძალეს ცენტრალურ სასაფლაოზე სამხედრო პატივით, მაშინდელი პრეზიდენტის, გენერალ-კაპიტან რაფაელ კარერას მიერ.