iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბიდერმაიერი

ბიდერმაიერი — ცენტრალურ ევროპაში მიუთითებს ლიტერატურის, მუსიკის, მოდის, სახივითი ხელოვნებისა და ინტერიერის დიზაინის ნამუშევრებზე პერიოდში, რომელიც მოიცავს წლებს 1815-დან (ვენის კონგრესი), ნაპოლეონის ომების დასასრულსა და 1848, ევროპული რევოლუციების წელს და რადიკალურად განსხვავდება მისი წინამორბედი რომანული პერიოდისგან.

ლიტერატურა და მუსიკა
ტერმინი ბიდერმაიერი მომდინარეობს ფსევდონიმი გოტლიბ ბიდერმაიერისგან, რომელსაც სოფლის ექიმი ადოლფ კუსმაული და ვექილი ლუდვიგ აიხროდტი იყენებდნენ პოემებში, რომლებსაც მიუნხენის ფლიგენდენ ბლეტერნში (მფრინავი ფურცლები) აქვეყნებდნენ. ეს ლექსები პაროდიები იყო ბიდერმაიერის ეპოქის დეპოლიტიზირებულ და ვიწრო-ბურჟუაზიულ პოემებზე. სახელი შეიქმნა ორი პოემის სათაურის შერწყმით - (ბიდერმანის საღამოს სიმყუდროვე) და (ბუმელმაიერის საჩივარი), რომელიც იოზეფ ვიქტორ ფონ შეფელმა გამოაქვეყნა 1848 წელს იმავე ჟურნალში. ამ ეპოქის სახელად ეს სიტყვა 1900 წლიდან გამოიყენება.

ტიპური ბიდერმაიერის პოეტები არიან ანეტ ფონ დროსტე-ჰიულშოფი, ადელბერტ ფონ ხამისო, ედუარდ მიორიკე და ვილჰელმ მიულერი.

ბიდერმაიერი განსაზღვრა ადრეული მე-19 საუკუნის გერმანიის ისტორიის ორმა ფაქტორმა. პირველი იყო მზარდი ურბანიზაცია და ინდუსტრიალიზაცია, რომელსაც შედეგად ახალი ურბანული საშუალო კლასის კრიზისი მოჰყვა, ამ უკანასკნელს კი - ახალი ტიპის მსმენელი. შუბერტის ადრეული ნაწარმოებები, რომელთა შესრულება ფორტეპიანოზე მნიშვნელოვანი მუსიკალური დახელოვნების გარეშეც შეიძლებოდა, მკაფიო ილუსტრაციაა ამ პერიოდში ხელოვნების უფრო ვრცელ მასებზე გავრცელების. უფრო მეტიც, ბიდერმაიერის მწერლები თავად იყვნენ მეტწილად საშუალო კლასიდან, განსხვავებით რომანული პერიოდისგან.

მეორე ფაქტორი მზარდი პოლიტიკური ფონის შეცვლა იყო, ნაპოლეონის ომების დასრულების შემდეგ, რამაც ხალხს საშუალება მისცა კონცენტრაცია საშინაო და არაპოლიტიკურ თემებზე მოეხდინა. მკაცრი საპუბლიკაციო კანონებისა და ცენზურის გამო მწერლები ძირითადად არაპოლიტიკურ თემებზე წერდნენ (მაგ. ისტორიული რომანი და სოფლის ცხოვრება). პოლიტიკური დისკუსიები როგორც წესი შინაურ გარემოში ხდებოდა, მხოლოდ ახლო მეგობრების წრეში. ეს ატმოსფერო შეცვალა 1948 წელს ევროპული რევოლუციების ტალღამ.

არქიტექტურა
ბიდერმაიერის არქიტექტურა გამოირჩევა სიმარტივითა და ელეგანტურობით, როგორც აქვთ აღწერილი იაკობ ფონ ალტსა და კარლ შპიცვეგს საკუთარ ტილოებში. სიმარტივის, მობილურობისა და ფუნქციონალობის შერწყმით ბიდერმაიერმა შექმნა ტენდენციები, რაც განმსაზღვრელი იყო იუგენსტილი/არტ ნუვოს, ბაუჰაუზისა და ზოგადად მე-20 საუკუნის არქიტექტურისთვის.

ავეჯის დიზაინი
გავლენიანი სტილი ავეჯის დიზაინში გერმანიიდან 1815-48 წლებში უტილიტარულ პრინციპებს ემყარებოდა. პერიოდი გაგრძელდა უფრო გვიანაც სკანდინავიაში, ვინაიდან აქ ხელისშემშლელი ომის ფაქტორი გერმანიისგან განსხვავებით არ არსებობდა. მთელი პერიოდის განმავლობაში ხაზგასმულია წმინდა ხაზები და მინიმალური ორნამენტულობა; თუმცა მოგვიანებით სტილი ადრეული რომანული პერიოდის ამბოხისგან ინაცვლებს უფრო გამომსახველ ფორმებზე, მზარდი საშუალო ფენის შემკვეთთა მოთხოვნით, რომელთაც საკუთარი სიმდიდრის ჩვენება სურდათ. წმინდა ხაზებისა და უტილიტარული თემების იდეა ისევ გახდა აქტუალური მე-20 საუკუნეში, რაც დღემდე გრძელდება.
ანტითეზისი

ანტითეზისი — პოეტური ფიგურა, სტილისტური ხერხი, რომელიც ურთიერთსაწინააღმდეგო დებულებებით, ცნებებითა და სახეებით გამოხატავს სინამდვილეს. ენათესასვება შედარებას, კონტრასტს. ანტითეზისი ხელს უწყობს მეტყველების სიმახვილეს, მოხდენილობას, ლაკონიურობას, აზრის სხარტად და ემოციურად გადმოცემას.

„ქატო იქა, ფქვილი აქა,
ჭირი იქა, ლხინი აქა“ — (ხალხური)

„შენ პირუტყვი ხარ და მე მეტყველი“ — (ი. ჭავჭავაძე)

„ხან უგნური ვარ, ხან ბრძენი,
ხან არც ისა ვარ, არც ესა!“ — (ა. წერეთელი)
ეპიტაფია

ეპიტაფია (, < -/ – „ზე“ და / – „საფლავი“) — ძველ საბერძნეთში — საფლავზე წარმოთქმული სიტყვა, მოგვიანებით კი — წარწერა საფლავის ქვაზე.

ეპიტაფიისთვის დამახასიათებელია მცირე ფორმა, მიმართვა მიცვალებულისადმი ან მიცვალებილისა ამ ქვეყნად დარჩენილებთან. დროთა განმავლობაში საეპიტაფიო ხოტბების გვერდით ჩნდება სატირული, პაროდიული ეპიტაფიები.

ეპიტაფიის მაგალითებია ალექსანდრე მაკედონელისადმი („ამ საფლავში ჩაეტია ის, ვისაც მთელი დედამიწა ეპატარავებოდა“) და ისააკ ნიუტონისადმი („ეს მარმარილოს ფილა ისააკ ნიუტონს მკვდრადა თვლის მაშინ, როდესაც დრო, ბუნება და ცის კამარა მისი უკვდავების მოწმენი არიან“) მიძღვნილი წარწერები.

ძველ ქართულ ლიტერატურაში ეპიტაფიამ პოეზიის ჟანრის ფორმა მიიღო. ეს იყო საფლავის ქვაზე წარწერილი მიცვალებულის მოსაგონარი ლირიკული ლექსი, აგრეთვე ეპიტაფიის სახით შეთხზული ლექსი, რომელიც ისტორიული პირის ან თვით ავტორის ცხოვრებას, ხვედრს, ღვაწლს ახასიათებს. მაგ., ხალხური „თამარ მეფის ეპიტაფია“, არსენ ბერის „დავით აღმაშენებლის ეპიტაფია“, დავით გურამიშვილის „საფლავის ქვაზე დასაწერი“ და სხვ. სოციალური შინაარსისაა აკაკი წერეთლის „ეპიტაფია“ და ილია ჭავჭავაძის „ხმა სამარიდამ“.
ანჟამბემანი

ანჟამბემანი (ფრანგ. - გადატანა) ანუ გადატანა, პოეტური გამოსახვის ხერხი. წინადადების ნაწილის გადატანა ტაეპიდან ტაეპში გამოწვეულია იმით, რომ ლექსის ინტონაციურ-ფრაზობრივი და მისი მეტრული დაყოფა არ ემთხვევა ერთმანეთს. ანჟამბემანი ხელს უწყობს ცალკეული სიტყვების გამოკვეთას, აძლიერებს მეტყველების ექსპრესიულობას, ლექსში შეაქვს სასაუბრო ინტონაცია.

ტაეპური ანჟამბემანი
ტაეპური ანჟამბემანი სხვადასხვა ხასიათისაა:

ა) ფრაზა ავსებს პირველ ტაეპს და მთავრდება მეორის დასაწყისში:

შორეული ქალის ეშხი

მოვა...მაგრამ როდის? (გ. ტაბიძე)

ბ) ფრაზა იწყება ტაეპის ბოლოს და ავსებს მეორე ტაეპს:

ბაღში გავედი... იქაც ბილიკზე

ფენილი იყო ფოთოლი რბილი. (გ. ტაბიძე)

გ) ფრაზა იწყება პირველი ტაეპის ბოლოს და მთავრდება მეორე ტაეპის დასაწყისში:

მივედი სახლში. ქორწილი

გაჩაღებულა, მღერიან. (ვაჟა-ფშაველა)

დ) იშვიათია ისეთი ანჟამბემანი,როდესაც ტაეპიდან ტაეპში გადატანილია სიტყვის ნაწილი (დამარცვლის წესით):

არაფერი! სტყუი! მაშ და-

ლალის ბეწვ-ბუსუსი...

გვერდზე რისთვის ათამაშდა?!

ჰოდა, სუ! სუ! სი-

ტყვა

არ თქვა. (ი. გრიშაშვილი)

სტროფული ანჟამბემანი
სტროფული ანჟამბემანი სხვადასხვა ხასიათისაა:

ა) მთელი სტროფის აზრობრივ-ფრაზეოლოგიური კომპოზიცია სრულდება მომდევნო სტროფის პირველ ტაეპში:

შავს ენას და შავსა გულს

აფარებენ თეთრ კბილებს

არა! გიჯობს რომ მიჰყვე

შენ იმ მამულიშვილებს.

შენ იმ მამულიშვილებს,

ქვეყნისთვის რომ ყოველდღე

ოფლში იწურებიან

და, ვით ბნელში ვარსკვლავი

ისე ჩუმად ჰქრებიან!.. (ა. წერეთელი)

ბ) მთელი სტროფი აგებულია ანჟამბემანის პრინციპზე:

ძარღვებს თანდათან

ეს უცნაური

წეწდა, არღვევდა

აურზაური.

ზღვა ხმაურობდა. (გ. ტაბიძე)
რიტმი

რიტმი (< ) — თანაზომიერი, პერიოდული მონაცვლეობა რაიმე ელემენტებისა (ბგერების, მოძრაობების და სხვ.) რიტმს დინამიკური ხელოვნების დარგებში (მუსიკა, ცეკვა, ლექსი, პროზა) ერთიანი შინაგანი კანონები აქვს (თანაზომადობა დროში), განსხვავებულია რიტმის შემქმნელი მატერია. მხატვრული დროს თვალსაზრისით რიტმი ერთ-ერთი ესთეტიკური მახასიათებელია ხელოვნების ნაწარმოებისა.

რიტმი მხატვრულ ლიტერატურაში
პოეზიაში რიტმი იქმნება თანაზომადი ენობრივი ერთეულების პერიოდული და კანონიზირებული მონაცვლეობით. თანაზომიერა, ჩვეულებრივ მარცვლები, სიტყვები ან სინტაგმები. ლექსში რიტმის ძირითადი კომპონენტია მეტრი. მნიშვნელოვანია აგრეთვე ტემპი, ინტონაცია, რითმა და ა.შ.

პროზაში რიტმს ესთეტიკური როლი აქვს. მიუხედავად იმისა, რომ პროზა არ ხასიათდება პოეზიის მსგავსად ლექსის საზომით ორგანიზებული რიტმულ-ინტონაციური განმეორებით, რიტმული ქარგა მხატვრული პროზაული ნაწარმოებისა მისი მხატვრულობის ერთ-ერთი მაჩვენებელია და ხასიათდება ცვლადი რიტმით ყველა დონეზე. პროზაული ნაწარმოების მხატვრული ენა თავისი რიტმითაც განსხვავდება სამეცნიერო ნაშრომებისა თუ საყოფაცხოვრებო-საქმიანი ტექსტებისგან. პროზაული და ლექსითი რიტმების ურთიერთმოქმედებით შეიქმნა საშუალო ფორმები, როგორიცაა რიტმული პროზა, ლექსი პროზად და ვერლიბრი.
ბოლოლაყუჩიანები

ბოლოლაყუჩიანები — რბილტანიანი ცხოველების ქვეკლასი მუცელფეხიანების კლასისა. უმრავლესობის ნიჟარა რედუცირებულია. ქვეკლასში 11 რიგი და 10000-მდე სახეობაა. სუნთქვის ორგანო დანაოჭებული ქტენიდიუმია (ნამდვილი ლაყუჩი), რომელიც ხშირად რედუცურებულია და სუნთქვის ფუნქციას კანის სპეციალური გამონაზარდები (მეორეული ლაყუჩები) ან სხეულის მთელი ზედაპირი ასრულებს. ბოლოლაყუჩიანები სარეწაო ცხოველების (ზოგი ვეშაპისნაირის) საკვებს წარმოადგენენ, რითაც მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ ზღვის ნივთიერებათა ბრუნვაში. ბინადრობენ მსოფლიო ოკეანის ყველა სიღრმეზე, მცირე რაოდენობით მტკნარ წყალშიც გვხვდებიან. არიან მტაცებელი და მცენარისმჭამელი ფორმები.
ბოლორქიანები

ბოლორქიანები — მწერების ოჯახი სიფრიფანაფრთიანების რიგისა. შეიცავს 200-ზე მეტ სახეობას, რომელიც ფართოდ არის გავრცელებული. ბოლორქიანები დიდი (50 მმ) ზომის მწერებია. აქვთ გრძელი ცილინდრული მუცელი, რომელიც მკვრივი კვერცხსადებით ბოლოვდება. ბოლორქიანების განვითარება 1-დან 2 წლამდე გრძელდება. დედალი კვერცხსადებით ბურღავს მერქანს და შიგ დებს კვერცხებს. გამოჩეკილი მატლები, რომელთაც მუცლის ბოლოზე ეკალი აქვთ, აკეთებენ ღეროს ცენტრისაკენ მიმართულ სავალს. განვითარების დამთავრებისას მატლი ღეროს ზედაპირისაკენ გადაინაცვლებს და აქ ჭუპრდება. პარკს ბოლორქიანები არ ახვევენ. ჭუპრიდან გამოსული ზრდასრული მწერი თვითონ ღრღნის გამოსაფრენ ხვრელს (შეუძლია გაღრღმას რბილი ლითონებიც). ბოლორქიანების დედალს კვერცხსადების ფუძესთან აქვს "ჩანთა" ანუ "ჯიბე", სადაც ხის წითლი სიდამპლის სოკოს სპორებია დაგროვილი. კვერცხებთან ერთად ბოლორქიანების დედალი სავალში უშვებს სოკოს სპორებს, რომლებიც მერქანში სავალის კედლის წითელ სიდამპლეს იწვევენ.
ბოლოფეხიანები

ბოლოფეხიანები — უმდაბლესი ანუ უფრთო მწერების რიგი. სხეული წაგრძელებული, ცილინდრული ან თითქმის სფერულია. მუცლის სეგმენტების რიცხვი ექვსს არ აღემატება. ანტენები 4-, 6-ნაწევრიანია. ბოლოფეხიანების უმრავლესობას სახტუნავი აპარატი აქვს, ზოგ სახეობას - პატარა თვალები. უმრავლესობა სუნთქავს კანით. კვერცხმდებია. განვითარება მეტამორფოზის გარეშე მიმდინარეობს. ცნობილია ბოლოფეხიანების რამდენიმე ათასი, ფართოდ გავრცელებული სახეობა. ცხოვრობენ ნიადაგში, მტკნარ წყალში, ზღვის მიმოქცევის ზონაში, მღვიმეებში და სხვაგან. იკვებებიან ყვავილის მტვრით, მცენარეთა სპორებით ან მცენარეული ნარჩენებით, ჭიანჭველებით, ტერმიტებით, ბოლოფეხიანებითაც. ზოგი სახეობა მცენარეთა მავნებელია. რიგი სახეობები მონაწილეობენ ნიადაგის წარმოქმნის პროცესში (ხელს უწყობენ მცენარეული ნარჩენების ხრწნას, ჰუმუსის წარმოქმნასა და მინერალიზაციას). ბოლოფეხიანები მწერების უძველესი ჯგუფია, გვხვდება დევონურ ნალექებში (მაგ., დევონურ ქარვაში).
ბოლქვი

ბოლქვი — მცენარის სახეცვლილი ყლორტი. შედგება განვითარება დაუსრულებელი, დამოკლებული ღეროსაგან (ძირისაგან) და მასზე მჭიდროდ განლაგებული მრავალი ხორცოვანი ფოთლოსაგან (ქერქლისაგან), რომელიც სავსეა წყლითა და სამარაგო საკვები ნივთიერებებით. ქერქლები ზოგჯერ ვიწროა და კრამიტისებურად განლაგებული (მაგ., შროშანი) ან ფართოა და ერთმანეთზე მჭიდროდ მიჯრილი (მაგ., ხახვი, სუმბული).

ბოლქვის ძირის წვერის კვირტიდან ან ბოლქვის ქერქლის უბის კვირტიდან ვითარდება მიწისზედა საყვავილე ყლორტი, ძირის ქვედა ნაწილიდან კი დამატებითი ფესვები გამოდის. ბოლქვის ქერქლის უბის კვირტიდან ყოველწლიურად ერთი ან რამდენიმე შვილეული ბოლქვი ანუ ბოლქვის კბილი წარმოიქმნება (მაგ., ნიორი). ბოლქვი ახასიათებს ძირითადად შროშანისებრთა და ამარილისისებრთა ოჯახის მცენარეებს. მისი საშუალებით მცენარე ადვილად ეგუება არახელსაყრელ პირობებს — განსაკუთრებით გვალვას და მრავლდება ვეგეტატიურად. ზოგჯერ წარმოიქმნება მიწისზედა ბოლქვები ანუ ბოლქვაკები, რომლებიც ვითარდება ყვავილედში (ნიორი, ხახვი) ან ფოთლის უბის კვირტებში (ზოგიერთი შროშანი).
ბოლქვიანი მცენარეები

ბოლქვიანი მცენარეები — შროშანისებრთა ქვეოჯახი და ამარილისისებრთა ოჯახის მცენარეები, რომელთაც უვითარდებათ ბოლქვი. ბოლქვიანი მცენარეები ხარობს უმთავრესად მშრალსა და ცხელ ქვეყნებში, სადაც წლის ტენიან პერიოდში ზოგიერთ მცენარეთა თანასაზოგადოების ასპექტს ქმნის.

ბოლქვიანი მცენარეებს შორის ბევრია ეფემეროიდი. უმრავლესობა დეკორატიულია (შროშანი, ტიტა, ნარგიზი, სუმბული და სხვა), ზოგი — სამკურნალო (ზღვის ხახვი), ზოგიც — ბოსტნეული კულტურები (ხახვი, ნიორი, ჭლაკვი, პრასა).
საქართველოს კომუნისტი

საქართველოს კომუნისტი — საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის თეორიული და პოლიტიკური ჟურნალი. გამოდიოდა 1930 წლის აპრილიდან თბილისში; 1952 წლის ოქტომბრამდე „ბოლშევიკი“ ერქვა. ჟურნალის რედაქტორებად სხვადასხვა დროს მუშაობდნენ კ. ორაგველიძე, პ. შარია, ი. თავაძე, ა. ნუცუბიძე, დ. მჭედლიშვილი, ბ. ნანიტაშვილი, ი. ნატროშვილი, გ. გირცხალავა, შ. გაგოშიძე, გ. ვარდოსანიძე, ვ. ქარუმიძე. 1982 წლიდან რედაქტორი იყო ვ. კეშელავა. 1981 წლის ივნისიდან გამოდიოდა ქართულ და რუსულ ენებზე. ტირაჟი 30ათასი (1985).
ბომბაქსისებრნი

ბომბაქსისებრნი, ბაობაბისებრნი — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ახლოსაა ბალბისებრთა ოჯახთან. ბომბაქსისებრნი ტროპიკული ხეებია, აქვს სქელი, ზოგჯერ შუა ადგილას კასრივით გამობერილი ღერო, დიდი, ორსქესიანი, უმეტესად მარტოული ყვავილები.

ოჯახი 28 გვარს და 190 სახეობას აერთიანებს. მათ შორის აღსანიშნავია ბაობაბი, დურიო, ბალსა, მატყლის ხე, რომლის ნაყოფის ბეწვი ცნობილია კაპოკის სახელწოდებით და სხვა.
ბომბორის განძი

ბომბორის განძი, ძვ. წ. საუკუნის არქეოლოგიიური ნივთების კომპლექსი. აღმოაჩინეს შემთხვევით 1910 წელს, ე. წ. ბომბორის მინდვრის დასავლეთ ნაწილში (გუდაუთის მუნიციპალიტეტი), ზღვიდან 1 კმ-ზე. ვარაუდობენ, რომ ბომბორის განძი სამარხის ინვენტარია, განძი შეიცავდა ბავშვიანი ქალის, სავარძელში მჯდარი მამაკაცის, ცხოველების (ცხენის, ძაღლის, თხის, ცხვრის, ვარხევის) რიტუალური დანიშნულების ბრინჯაოს ფიგურებს. ფიგურების მაქსიმალური ზომა 7,6×6,7 სმ. ყველა ფიგურას თან ახლავს 10-13 სმ სიგრძისა და 1,5-2 სმ სიგანის ჭვირული ორყურა ფირფიტა. ფიგურები დაკავშირებულია ნაყოფიერების ღვთაების კულტთან. განძში იყო აგრეთვე 2 მძივი და ოქროს 3 ფირფიტა. განძის ნაწილი დაცულია მოსკოვის ისტორიის მუზეუმში, ნაწილი, სანქტ-პეტერბურგის სახელმწიფო ერმიტაჟში.
ადამ მიცკევიჩი

ადამ მიცკევიჩი (; დ. 24 დეკემბერი, 1798 — გ. 26 ნოემბერი, 1855) — პოლონელი პოეტი და ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის მოღვაწე.

ბიოგრაფია
ადამ მიცკევიჩი დაიბადა 1798 წელს 24 დეკემბერს ლიტვაში, ხუტორ ზაოსიეში, ნოვოგრუდკასთან ახლოს. მამა მიკოლა მიცკევიჩი, ნოვოგრუდკის სასამართლოს ვექილი იყო. მამის გარდაცვალების შემდეგ 17 წლის მიცკევიჩი შედის ვოლნოს უნივერსიტეტში. მიცკევიჩის სწავლის წლები დაემთხვა პოლონელი ხალხის ბრძოლას ახალი ერთიანი სახელმწიფოს შექმნისთვის. სწორედ ვოლნოს უნივერსიტეტი იყო ამ დროისთვის წინააღმდეგობრივი მოძრაობის ერთ-ერთი მთავარი კერა. 1817 წელს მიცკევიჩი თავის რამდენიმე მეგობართან ერთად ქმნის საიდუმლოდ ქმნის „ფილომატების“ (სიბრძნის მოყვარულების) საზოგადოებას.
1819 წელს დაამთავრა ვილნოს უნივერსიტეტი. 1822-1823 წლებში გამოაქვეყნა ორი მცირე პოეტური კრებული რომლითაც იწყება რომანტიკული მიმდინარეობა პოლონურ ლიტერატურაში. 1824 წელს პოლონურ პატრიოტულ ორგანიზაციებში აქტიური მონაწილეობისთვის გადაასახლეს რუსეთში. ცხოვრობდა ოდესაში, მოსკოვში და სანქტ-პეტერბურგში. 1829 წელს მიიღო დასავლეთ ევროპაში წასვლის ნებართვა.

რუსეთში მიცკევიჩმა დაწერა „ყირიმის სონეტები“ ( , 1826) და ებაირონის სულისკვეთების ეპიკური პოემა „კონრად ვალენროდი“ ( , 1828). 1829-1831 წლებში ძირითადად რომში მცხოვრები მიცკევიჩი მისტიციზმმა გაიტაცა.

რომში ყოფნისას, 1830 წელს პოლონეთის აჯანყების შესახებ შეიტყო თუმცა სამშობლოში მხოლოდ 1831 წელს დაბრუნდა. 1832 წლიდან ის დასახლდა პარიზში, სადაც გაატარა ცხოვრების დარჩენილი წლების დიდი ნაწილი.

1832-1834 წლებში მან დაწერა თავისი ორი უდიდესი პოემა: „ძიადების“ მესამე ნაწილი და „პან ტადეუში“ .
რითმა

რითმა (ბერძნ. - ტაქტი, ზომა), ერთი და იმავე ან მსგავსი ბგერების კანონზომიერი გამეორება, ბგერათა შეწყობა-შეთანხმება ტაეპებში. უკანასკნელი მახვილიანი მარცვლიდან მოყოლებული; ზოგჯერ ბგერების ასეთი შეწყობა-შეთანხმება ტაეპებს შიგნით.

რითმა ხალხუს პოეზიასა და ძველ ლიტერატურაში გავრცელებული სინტაქსური პარალელიზმის საფუძველზე აღმოცენდა. მას საფუძვლად უდევს შემდეგი ტოიპოლოგიური ნიშნები: კლაუზულა, ადგილმდებარეობა, ბგერითი შედგენილობა, მორფოლოგია, ლექსიკა.

რითმათა კლასიფიკაცია
კლაუზულათა ანუ შეთანხმებულ მარცვალთა რაოდენობის მიხედვით
ა) ერთმარცვლიანი ანუ ვაჟური რითმა
ბ) ორმარცვლიანი ანუ ქალური რითმა
გ) სამმარცვლიანი ანუ დაქტილური რითმა
დ) სამ მარცვალზე მეტი - ზედაქტილური რითმა.

ტერმინები „ვაჟური“ და „ქალური“ ფრანგული წარმოშობისაა (ძველ ფრანგულში ეს რითმები დაემთხვა მდედრობითი და მამრობითი სქესის გარითმულ სტყვებს და ტერმინების სახით შემორჩა პოეტიკას).

ადგილმდებარეობის მიხედვით
გარეგანი რითმა, რომლის სახეებია:
მოსაზღვრე ანუ პარალელური, რომლის სქემაა (წყვილადი რითმა) ან (კატრენი)
ჯვარედინი რითმა, სქემა: 
რკალური რითმა, სქემა: .
კიბური რითმა - წინა ტაეპის ბოლო ერითმება მომდევნო ტაეპის დასაწყისს.
ინტერვალიანი რითმა, როდესაც ტაეპებში სხვადასხვა ინტერვალით მეორდება შესაძლებელი სქემებით: , .
შიგა რითმა (ცეზურული, წინაცეზურული, უკანაცეზურული), როდესაც სიტყვები (კლაუზულები) ტაეპის შიგნითაა გარითმული.
შიგა-გარეგანი რითმა, როდესაც შეთანხმებულია ტაეპის მუხლებიც და დაბოლოებაც.
პანტორითმა, როდესაც ტაეპში გარითმულია ყოველი სიტყვა.

ბგერითი შემადგენლობის მიხედვით
ზუსტი რითმა, როდესაც კლაუზულაში ყველა ბგერა ერთმანეთს ემთხვევა.
არაზუსტი რითმა, როდესაც ზოგიერთი ბგერა ემთხვევა ერთმანეთს.
ასონანსური
დისონანსური
კონსონანსური
არათანაბარმარცვლიანი
არათანაბარმახვილიანი
აკუსტიკური
ექო-რითმა
კონტურული

მდიდარი რითმა, რომელშიც ზუსტი კლაუზულების წინა თანხმოვნებიც ემთხვევა (დამახასიათებელია ვეფხისტყაოსნისთვის).
ღარიბი რითმა (კლაუზულის თანხმოვნებით განსხვავებული).
ღია რითმა (ხმოვნით დამთავრებული).
დახურული რითმა (თანხმოვნით დამთავრებულნი).

მორფოლოგიის მიხედვით
მაჯამური (ომონიმური) რითმა.
ტავტოლოგიური რითმა
ზმნისეული (გარითმულია ზმნების კლაუზულები).
ზედსართაული (გარითმულია ზედსართავი სახელების კლაუზულები)
ალესანდრო მედიჩი

ალესანდრო დე’ მედიჩი ( მეტსახელად „მავრი“ დ. 22 ივლისი, 1510 — გ. 6 იანვარი, 1537) — პენას ჰერცოგი და ფლორენციის ბატონი 1530-1537 წლებში, 1532 წლიდან იგი ატარებდა ფლორენციის ჰერცოგის ტიტულს. ალესანდრო დე’ მედიჩი იყო ფლორენციის უკანასკნელი ბატონი დინასტიის ძველი შტოდან (მიუხედავად არაკანონიერი დაბადებისა) და პირველი ჰერცოგის ტიტულის მატარებელი მედიჩი.
კოზიმო II მედიჩი

კოზიმო დე’ მედიჩი ( დ. 12 მაისი, 1590, ფლორენცია — გ. 28 თებერვალი, 1621, ფლორენცია) — მედიჩთა დინასტიის წარმომადგენელი. ტოსკანის დიდ ჰერცოგ ფერდინანდო –ისა და მისი მეუღლის, კრისტინა ლოთარინგიელის უფროსი ვაჟი. ტოსკანის დიდჰერცოგი 1608—1621 წლებში. იქორწინა ავსტრიის პრინცესა მარია მაგდალინა ავსტრიელზე.

ოჯახი
მშობლები:
მამა — ფერდინანდო დე’ მედიჩი
დედა — კრისტინე ლოთარინგიელი

და:
კლაუდია დე’ მედიჩი

მეუღლე:
1608 წლის 19 ოქტომბერს კოზიმო -ემ იქორწინა მარია მაგდალინა ავსტრიელზე (1589—1631), ავსტრიის ერცჰერცოგ კარლ -ის ასულზე.

შვილები:
მარია კრისტინა (1609—1632).
ფერდინანდო (1610—1670).
ჯანკარლო (1611—1663).
მარგერიტა (1612—1679).
მატეო (1613—1617).
ფრანჩესკო (1614—1634).
ანა (1616—1676).
ლეოპოლდო (1617—1675).

წინაპრები
ჯანკარლო მედიჩი

ჯანკარლო დე’ მედიჩი (; დ. 24 ივლისი, 1611, ფლორენცია — გ. 23 იანვარი, 1663, ფლორენცია) — მედიჩთა დინასტიის წარმომადგენელი, კარდინალი 1644 წლიდან.

ოჯახი
მშობლები:
მამა — კოზიმო დე’ მედიჩი (1590—1621) — ტოსკანას დიდჰერცოგი.
დედა — მარია მაგდალენა ავსტრიელი (1589—1631) — ავსტრიის ერცჰერცოგინია.

და-ძმები:
მარია კრისტინა (1609—1632).
ფერდინანდო (1610—1670).
მარგერიტა (1612—1679).
მატეო (1613—1617).
ფრანჩესკო (1614—1634).
ანა (1616—1676).
ლეოპოლდო (1617—1675).
ანა მედიჩი

ანა დე’ მედიჩი (; დ. 21 ივლისი 1616, ფლორენცია — გ. 11 სექტემბერი, 1676, ვენა) — მედიჩთა დინასტიის წარმომადგენელი.

ოჯახი
მშობლები:
მამა — კოზიმო დე’ მედიჩი (1590—1621) — ტოსკანის დიდჰერცოგი.
დედა — მარია მაგდალენა ავსტრიელი (1589—1631) — ავსტრიის ერცჰერცოგინია.

და-ძმები:
მარია კრისტინა (1609—1632).
ფერდინანდო (1610—1670).
ჯანკარლო (1611—1663).
მარგერიტა (1612—1679).
მატეო (1613—1617).
ფრანჩესკო (1614—1634).
ლეოპოლდო (1617—1675).

მეუღლე:
1646 წლის 10 ივნისს ანა დე’ მედიჩი ცოლად გაჰყა ფერდინანდ კარლ ფონ ტიროლს (1628—1662), ტიროლის ჰერცოგს.

შვილები:
კლაუდია ფელიციტას ფონ ტიროლი (1653—1676) — ლეოპოლდ მეუღლე.
კარელ ჩაპეკი

კარელ ჩაპეკი , (დ. 9 იანვარი, 1890, მალე-სვატონიოვიცე ― გ. 25 დეკემბერი, 1938, პრაღა) — საუკუნის ჩეხი მწერალი. მისი გამოგონილია სიტყვა „რობოტი“, რომელიც პირველად გაჩნდა მის ნაწარმოებში . . . (' ). მეორე ნაწარმოებში, სალამანდრების ომი, ჩაპეკი შავი იუმორით ხატავს თავისი დროის გეოპოლიტიკას და მასხრად იგდებს ნაციონალ-სოციალიზმს. ამის გამო ჰიტლერმა ჩეხოსლოვაკიის დაკავების პირველივე დღეებში გესტაპოს დაავალა ჩაპეკის დაპატიმრება, მაგრამ ამ პერიოდისთვის მწერალი უკვე ერთი წლის გარდაცვლილი იყო, ამიტომ მის ძმას, ჟოზეფს მოუწია საკონცენტრაციო ბანაკში სიცოცხლის დასრულება.

ბიოგრაფია
ჩაპეკი დაიბადა მალე-სვატონიოვიცში, ბოჰემიაში. საშუალო განათლება მიიღო ქალაქ ჰრადეკ კრალოვეში, შემდეგ კი ბრნოში, სადაც ანტიავსტიულ წრეში გაერთიანდა. შემდეგში სწავლას აგრძელებს პრაღაში შარლის უნივერსიტეტში, ბერლინში ფრიდრიხ ვილჰელმის უნივერსიტეტში და ბოლოს პარიზში სორბონში. 1915 წელს დაიცვა დისერტაცია.

პირველი მსოფლიო ომის დროს იგი დემობილიზირებულია ჯარიდან ჯანმრთელობის პრობლემების გამო, თუმცა ომი მაინც დიდი გავლენას ახდენს მასზე და მის შემოქმედებაზე. 1917 წელს იგი არის გრაფ ლაზანსკის ვაჟის აღმზრდელი, შემდეგ კი ჟურნალისტად მუშაობს სხვადასხვა გაზეთებში.

1925–1933 წლებში ჩაპეკი ჩეხოსლოვაკიის პენ კლუბის პრეზიდენტია.

1935 წლის 16 აგვისტოს ცოლად მოჰყავს მსასხიობი ოლგა შეინპფლუგოვა, რომელსაც 1920 წლიდან იცნობს.

1939 წელს ნაცისტების მიერ სუდეტების ანექსიას მწერალი ძალიან განიცდის. მისი ჯანმრთელობა უარესდება და იმავე წლის 25 დეკემბერს პნევმონიით გარდაიცვლება პრაღაში. ჩაპეკის გვარი გესტაპოს დასაპატიმრებელი პიროვნებების სიაში მესამეა, მართალია ამისგან მწერალს ნაადრევი სიკვდილი იხსნის, მაგრამ მის მაგივრად ტრაგიკული ბედი მისავე ძმას ერგება წილად .

1924 წელს ჩაპეკმა გამოაქვეყნა სტატია რატომ არ ვარ კომუნისტი, სადაც ანტი-ტოტალიტარული შეხედულებები ჩამოაყალიბა, რის გამოც კომუნისტური რეჟიმი მას არ სწყალობდა.

შემოქმედება
კარელ ჩაპეკი იუმორით წერს ძალიან ბევრ თემაზე. მისი შემოქმედება ცნობილია არა მხოლოდ რეალობის ზუსტი აღწერით, არამედ ჩეხური ენის შესახებ კვლევებით. ლიტერატურის ისტორიაში ჩაპეკმა განავითარა სამეცნიერო ფანტასტიკა გაცილებით ადრე, ვიდრე ეს უკანასკნელი ცალკე ჟანრად ჩამოყალიბდებოდა.
ცეზურა

ცეზურა (ლათ. - გაპობა, მოცელვა), ტაეპის რიტმულ-ინტონაციური პროცესის გამყოფი ბუნებრივი შესვენება; ტაეპის სტრუქტურული ელემენტი.

ანტიკურ მეტრიკაში ცეზურა მოდიოდა, როგორც წესი, ტაეპის შუა ნაწილზე და ყოფდა მას ორ ნახევარტაეპედად, რომელთაგან პირველს აღმავალი რიტმი ჰქონდა, მეორეს - დაღმავალი. სილაბურ-რიტმულ ლექსთწყობაში კი ცეზურა ტაეპში მიჰყვება ტერფების დაბოლოებას და ყოფს ტაეპს ორ ნაწილად, რომელთაც აქვს ერთნაირი ხასიათის რიტმული სვლა: ან ორივეს აღმავალი ან დაღმავალი. თუ ტაეპი იყოფა ორ ტოლ (ან თითქმის ტოლ) ნაწილად მაშინ ასეთ ცეზურას მთავარს უწოდებენ. დიდი ზომის ტაეპებში მთავარი ცეზურების გარდა არსებობს კიდევ მცირე ცეზურები. მთავარი ცეზურის ადგილი ტაეპში მკაცრად განსაზღვრულია, მცირე ცეზურებისა - არა . მთავარი ცეზურა ზოგჯერ იმდენად გამოკვეთილია, რომ იქმნება შთაბეჭდილება, თითქოს ორი ნახევარტაეპედი კი არ არის, არამედ ორი ტაეპია. მაგრამ თანამედროვე პოეზიაში (როდესაც არსებობს ლექსი პროზად, რიტმული პროზა, ვერლიბრი) ლექსის ძირითად ნიშნად რჩება გრაფიკა: ტექსტის ტაეპებად დაწერა-განლაგება. ტაეპი რამდენადაც გრძელია იმდენად უფრო საჭიროებს ცეზურებს. და ტერფიან ტაეპში ცეზურა არა არის, იგი და მეტტერფიან ტაეპებში ჩნდება , ან ტერფის შემდეგ. ცეზურა ზოგჯერ ინტონაციური პაუზის როლში გამოდის.

ცეზურის სახეებია:
ვაჟური, როდესაც მახვილი მოდის წინაცეზურული სიტყვის ბოლო მარცვალზე.
ქალური - მახვილი წინაცეზურული სიტყვის ბოლოდან მარცვალზე.
დაქტილური - მახვილი წინაცეზურული სიტყვის ბოლოდან მარცვალზე.

ქართულ ლექსს აქვს დიდი და მცირე ცეზურები. ის შეიძლება იყოს:
სამცეზურიანი: "მე, რუსთველი, /ხელობითა//ვიქმ საქმესა/ამა დარი" (რუსთაველი);
ორცეზურიანი: "მირბის, მიმაფრენს//უგზო-უკვლოდ/ჩემი მერანი" (ნ. ბარათაშვილი);
ერთცეზურიანი: "ჩემი ცხოვრების //გზა სიზმარია" (გ. ტაბიძე)

ქართული საზომების დიდი ცეზურა მეტწილად თანხვდება სიტყვისა და ტერფის საზღვარს, მცირე ცეზურა კი ამ საზღვარს შეიძლება დაემთხვეს, შეიძლება არა: "ყორღანებიდან /გნოლი/ აფრინდა" (გ. ლეონიძე)

ცეზურა არ უდრის რიტმულ პაუზას.
ტაეპი

ტაეპი, სტრიქონი ლექსის რიტმულ-ინტონაციური პროცესის მეტრულად განსაზღვრული ფონიკური და გრაფიკული ნორმა, რომელსაც ემორჩილება სინტაქსი. ტაეპები ურთიერთშეფარდებული და თანაზომადი ერთეულებია, რითაც ლექსითი ნაწარმოები განსხვავდება პროზაულისგან.

ტაეპის გრაფიკული პრინციპი საფუძვლად უდევს პროზისა და პოეზიის გამიჯვნას, რასაც გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება ისეთი ჟანრების არსებობის პირობებში, როგორიცაა ლექსი პროზად, ვერლიბრი, რიტმული პროზა.

ანტიკურ მეტრული ლექსთწყობაში ტაეპი შედგება ტერფებისგან, რომლებიც აქ ლექსის საზომი ერთეულია. აღმოსავლურ მეტრულ ლექსთწყობაში კი ლექსის საზომი ერთეულია ბაითი. სილაბურ ლექსთწყობაში და, ნაწილობრივ, სილაბურ-ტონურ ლექსთწყობაში, ტაეპი მარცვალთა რაოდენობით იზომება. სილაბურ-ტონურ ლექსთწყობაში ტაეპი ლექსის საზომი ერთეულია. ტაეპის სტრუქტურული ელემენტებია: მეტრი, რიტმი, ინტონაცია, მახვილი, კლაუზულა, რითმა, ცეზურა, სტრუქტურული პაუზა, ანაკრუზა, ეპიკრუზა.