iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ხატია დეკანოიძე

ხატია დეკანოიძე (დ. 20 იანვარი, 1977, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს პოლიციის აკადემიის ხელმძღვანელი 2007-2012 წლებში, უკრაინის ეროვნული პოლიციის უფროსი 2015-2017 წლებში, პარტია „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ პოლიტიკური საბჭოს წევრი.

კარიერა და განათლება
ხატია დეკანოიძემ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი საერთაშორისო ურთიერთობების სპეციალობით 1999 წელს დაამთავრა. 1999 წლიდან კი იგი საქართველოს სხვადასხვა სამთავრობო უწყებებში მუშაობდა. 2004-2005 წლებში შინაგან საქმეთა სამინისტროს ადმინისტრაციის უფროსის თანამდებობაზე ყოფნისას მონაწილეობდა პოლიციის რეფორმაში. 2007 წლის მაისიდან 2012 წლის მაისამდე იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს აკადემიის რექტორი, 2012 წლის მაისიდან 2012 წლის ივლისამდე — გამოცდების ეროვნული ცენტრის ხელმძღვანელი, 2012 წლის 4 ივლისიდან 25 ოქტომბრამდე — საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრი. 2014 წელს უკრაინის მთავრობამ ხატია დეკანოიძე მართლმსაჯულების, სამართალდამცავი და ანტიკორუფციული რეფორმების ექსპერტად მიიწვია. 2015-2016 წლებში კი უკრაინის ეროვნული პოლიციის უფროსად დაინიშნა.

ხატია დეკანოიძე მუშაობდა არაერთ საერთაშორისო ორგანიზაციაში, როგორებიცაა , (კრიმინალური გამოძიების ტრეინინგის დახმარების საერთაშორისო პროგრამა, , აშშ) ეუთო და ა.შ. იგი არის ეუთოს სამეცნიერო სახელმძღვანელოს ავტორი ევროპულ ქვეყნებში საუკეთესო პოლიციური სწავლების პრაქტიკის შესახებ. მან ხმების 26,98% (13658) მიიღო და მეორე ადგილი დაიკავა. მეორე ტურში მონაწილეობაზე და პარლამენტში პარტიული სიით შესვლაზეც უარი განაცხადა (მთლიანად ოპოზიციასთან ერთად, გაყალბებული არჩევნების მოტივით). ოფიციალურად 2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გაერთიანებული ოპოზიცია „ძალა ერთობაშია“.
ოთარ დადიანი

ოთარ (დავით) კონსტანტინეს ძე დადიანი (დ. 1892, სოფ. ჭკადუაში, ახლანდ. ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1 სექტემბერი, 1924, თბილისი) — ქართველი ოფიცერი, 1922-1924 წლებში ანტისაბჭოთა პარტიზანული მოძრაობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი სვანეთისა და სამეგრელოს ტერიტორიაზე.

ბიოგრაფია
დაიბადა თავად კონსტანტინე გიორგის ძე დადიანის (დ. 1852 — გ. 1903) და ელენე (და­უმ­ხან) ოთარის ასულ დადიშქელიანის (დ. 1855 — გ. 1894) ოჯახში. მსოფლიო ომის დროს უფროს ძმასთან — მუშნი დადიანთან ერთად უნტერ-ოფიცრად (უმცროს ურიადნიკად) მსახურობდა რუსეთის იმპერიის არმიაში და ჩაჩნური ცხენოსანი პოლკის რიგებში მონაწილეობდა საბრძოლო მოქმედებებში კარპატებში. მიღებული ჰქონდა წმ. გიორგის , და ხარისხის ჯვრები. 1918 წლიდან მსახურობდა საქართველოს ჯარში. 1921 წელს საქართველოს იძულებითი გასაბჭოების შემდეგ მონაწილეობდა წინააღმდეგობის მოძრაობაში. 1922 წლის ივნისში მუშნი დადიანთან ერთად დააპატიმრეს აფხაზეთში ამბოხების მოწყობის დაგეგმვის ბრალდებით, მაგრამ მალევე გაათავისუფლეს. 1922 წლიდან მეთაურობდა ერთ-ერთ პარტიზანულ რაზმს სვანეთში. 1923 წლის 1 დეკემბერს კოდორის მაზრაში დააპატიმრეს კოწია დადიშქელიანთან ერთად, მაგრამ კვლავ გაათავისუფლეს. 1924 წლის ივნისში მისი ძმის, მუშნი დადიანის დახმარებით ხელისუფლებამ ოთარ დადიანი შემოირიგა და სრული ამნისტია გამოუცხადა. იმავე წლის აგვისტოს აჯანყების დროს დადიანი კვლავ მონაწილეობდა ანტისაბჭოთა გამოსვლებში. აჯანყების დამარცხების შემდეგ საქართველოს სსრ შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარმა საშა გეგეჭკორმა შერიგების პირობით ძმები ტყიდან გამოიტყუა და დააპატიმრა სენაკის მაზრაში. მუშნი და ოთარ დადიანები მათ ნათესავთან, ნესტორ გარდაფხაძესთან და სხვა მსჯავრდებულებთან ერთად თბილისში დახვრიტეს. ცოლად ჰყავდა ლილი მარშანია (დ. 1897 — გ. 1957).
კანადური ღვინო

კანადური ღვინო — კანადაში წარმოებული ღვინო . ონტარიო და ბრიტანეთის კოლუმბია ღვინის ორი უდიდესი მწარმოებელი პროვინციაა კანადაში, კანადის ვენახის ფართობის ორი მესამედი მდებარეობს ონტარიოში. ამასთან, ღვინის მწარმოებელი რეგიონები სხვა პროვინციებშიც არის, მათ შორისაა ალბერტა, კვებეკი, ნიუ – ბრანსუიკი და ახალი შოტლანდია .

2015 წელს კანადაში აწარმოეს 56,2 მილიონი ლიტრი ღვინო, რომლის 62 პროცენტიც წარმოიშვა ონტარიოდან. სიდიდით მეორე ღვინის მწარმოებელი პროვინცია, ბრიტანეთის კოლუმბია, იკავებს კანადის ღვინის წარმოების 33 პროცენტს. 2006–დან 2011 წლამდე კანადური ღვინის ექსპორტის 68 პროცენტი მოდიოდა ონტარიოში მდებარე ღვინის ქარხნებზე. ექსპორტის 14 პროცენტი მოდის ბრიტანეთის კოლუმბიიდან, 12 პროცენტი - კვებეკიდან და ექვსი პროცენტი ალბერტადან.

აისვაინის წარმოებისათვის კომფორტული გარემოა შექმნილი კანადურ ღვინის მწარმოებელ რეგიონებში. შედეგად, კანადა აისვაინის წამყვანი მწარმოებელია მსოფლიოში, კანადაში ყველაზე მეტი აისვაინი იწარმოება, ვიდრე ყველა სხვა ქვეყანაში. კანადური აისვაინის 90 პროცენტზე მეტი მზადდება ონტარიოში, თუმცა მისი წარმოება შესაძლებელია ყველა რეგიონში, ბრიტანეთის კოლუმბიის, კვებეკისა და ახალი შოტლანდიის ჩათვლით. ყურძნის სტანდარტული ღვინოებისა და აისვაინების გარდა, ქვეყანაში ასევე მდებარეობს რამდენიმე ხილის მეღვინეობა და მინდვრები, რომლებიც გვხვდება ალბერტას, სასკაჩევანის და მანიტობას პროვინციებში. იქ არსებული კლიმატი არ არის ხელსაყრელი ყურძნის წარმოებისთვის.

ისტორია
კანადური ღვინო მზადდება 200 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში. თავდაპირველად ცდილობდნენ ევროპიდან შემოტანილი ევროპული ვაზის ყურძნის გაშენებას მცირედი წარმატებით. მათ საჭიროდ მიიჩნიეს ვიტი ლაბრუსკასა და ვიტი რიპარიას ადგილობრივ სახეობებზე ფოკუსირება სხვადასხვა ჰიბრიდებთან ერთად. ამასთან, ასეთი ღვინოებისათვის ბაზარი შეზღუდული იყო მათი განსაკუთრებული გემოს გამო, რომელსაც ხშირად „ფოქსი“-ს უწოდებდნენ. 1866 წელს კანადაში გაიხსნა პირველი კომერციული ქარხანა, რომელიც მდებარეობს ონტარიოს კუნძულ პელიზე .

1927 წელს კანადაში ალკოჰოლის აკრძალვის გაუქმების შემდეგ, პროვინციებს მკაცრად შეუზღუდეს ღვინის წარმოების ლიცენზიების რაოდენობა. თითქმის 50-წლიანი მორატორიუმი ღვინის ქარხნის ახალი ლიცენზიის გაცემის შესახებ საბოლოოდ შეწყდა 1974 წელს. იმავე ათწლეულის განმავლობაში სადემონსტრაციო დარგვამ აჩვენა, რომ ევროპული ვაზი შეიძლება წარმატებით გაიზარდოს კანადაში.

1988 წელს მოხდა სამი მნიშვნელოვანი მოვლენა: თავისუფალი ვაჭრობა შეერთებულ შტატებთან, ღვინის მოვაჭრეთა ალიანსის დაარსება სტანდარტის დამკვიდრებასთან ერთად და ყურძნის ვაზის შეცვლის/განახლების ძირითადი პროგრამის დანერგვა. ალიანსი მოქმედებს, როგორც მარეგულირებელი და დასახელების სისტემა, რომელიც უზრუნველყოფს კანადური ღვინოების „მაღალ ხარისხს“ და „წარმოშობის ნამდვილობას“ ბრიტანეთის კოლუმბიის და ონტარიოს პროვინციებში. ყოველი ეს ღონისძიება ემსახურებოდა კანადაში ღვინის ინდუსტრიის სიცოცხლისუნარიანობის გაუმჯობესებას.

გასული საუკუნის 90-იანი წლების განმავლობაში კანადელმა მევენახეებმა განაგრძეს იმ ყურძნის ჯიშების დემონსტრირება, რომელთაც გრილ პირობებში შეიძლება ჰქონდეთ დელიკატური, მდგრადი არომატები, მჭიდროდ კონცენტრირებული სტრუქტურა და დაძველების პოტენციალი, ვიდრე მსოფლიოს თბილ რეგიონებში მზარდ ყურძენს.
ნოდარ ლომოური

ნოდარ ლომოური (დ. 9 აგვისტო, 1926, თბილისი — გ. 3 აგვისტო, 2016) — ქართველი ისტორიკოსი, მეცნიერი, პედაგოგი.

1946 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1952 წლიდან დაიწყო პედაგოგიური მოღვაწეობა სოხუმის პედაგოგიურ ინსტიტუტში. შემდეგ წლებში ლექციებს კითხულობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, თბილისის სამხატვრო აკადემიაში, აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტში, ხელოვნების უმაღლეს სკოლაში. 1965-1971 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პრორექტორი. 1969-1971 წლებში ამავე უნივერსიტეტის ძველი ისტორიის კათედრის გამგე. 1971-1979 წლებში სიმონ ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1981 წლიდან საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის ბიზანტინოლოგიის განყოფილების ხელმძღვანელი. 1992 წლიდან შალვა ამირანაშვილის სახელობის საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის დირექტორი. ნოდარ ლომოური 2000 წელს თბილისის საპატიო მოქალაქედ აირჩიეს. აქვს გამოკვლევები უძველეს უცხოურ წყაროებში თბილისის მოხსენიების შესახებ. წლების განმავლობაში იყო სხვადასხვა არქეოლოგიური ექსპედიციის მონაწილე და ერთადერთი ხელმძღვანელი. 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის, 18 მონოგრაფიის ავტორი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა: ”პტოლემაიოსის ცნობები საქართველოს შესახებ”. დაიცვა 1952 წელს; სადოქტორო დისერტაციის თემა: ”საქართველოსა და რომის ურთიერთობა”. დაიცვა 1969 წელს.
გრიგოლ პაიჭაძე

გრიგოლ პაიჭაძე (დ. 9 ნოემბერი, 1941, თბილისი — გ. 3 თებერვალი, 2012) — ქართველი პოლიტიკოსი.

1965 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“.
ფონდუ

ფონდუ (ფრანგულად ) შვეიცარიული მდნარი ყველის კერძია, რომელსაც სპეციალურ, ქოთნის ტიპის საგანში ამზადებენ, სანთლით ან სპირტის ნათურით გაცხელებულ პორტატულ გაზქურაზე. ისინი ყველში პურს ყრიან და სპეციალური გრძელტარიანი ჩანგლებით მიირთმევენ. იგი შვეიცარიის ყველის კავშირმა შვეიცარიის ეროვნულ კერძად გამოაცხადა 1930-იან წლებში. 1960-იან წლებში ჩრდილოეთ ამერიკაში კერძის პოპულარობა გაიზარდა.

1950 წლიდან ტერმინი ფონდუ სხვა კერძების მიმართაც გამოიყენება, რომლებიც ფონდუს მხოლოდ სტრუქტურით ჰგავს.

ეტიმოლოგია
სიტყვა ფონდუ ფრანგული სიტყვის, ფონდრეს (გალღობის) წარსული, მდედრობითი სქესის ფორმის არსებითი სახელია. ფრანგულ ენაში ეს სიტყვა პირველად ვინსენტ ლა შაპელმა გამოიყენა თავის წიგნში, სახელწოდებით (თანამედროვე კულინარია). ინგლისურში სიტყვა 1878 წელს გამოიყენეს პირველად.

ისტორია
ფონდუს ყველის პირველი რეცეპტი ციურიხში დაბეჭდილ 1699 წლიან კულინარიულ წიგნში გვხვდება. რეცეპტის სახელწოდება " "-ია, რაც ქართულად ,, ყველის ღვინით მომზადებას" ნიშნავს. ტექსტში აღწერილია, რომ ყველი უნდა იყოს გახეხილი და დამდნარი ღვინოსთან ერთად და რომელშიც, პურის ნაწილებია ჩაყრილი. 140

სახელწოდება ,,ყველი ფონდუ" მე-19 საუკუნის ბოლომდე კვერცხისა და ყველსგან შემდგარ კერძს აღნიშნავდა. ის დაბლენდერებულ კვერცხსა და ყველს და ყველის სუფლეს შორის იყო. ბრილანტ- სავარინი წერდა, რომ ეს კერძი კვერცხისა და გახეხილი ყველის მეტს არაფერს წარმოადგენდა.

ყველი ფონდუს პირველი რეცეპტი ამავე სახელწოდებით, ყველით და ღვინით, მაგრამ არა კვერცხით, გამოქვეყნდა 1875 წელს, სადაც იგი უკვე წარმოდგენილი იყო, როგორც შვეიცარიის ეროვნული კერძი. სოფლებთან მჭიდრო კავშირისდა მიუხედავად, კერძი ქალაქისმოსახლეობისთვის იყო დამახასიათებელი, განსაკუთრებით ფრანგულენოვან რაიონებში, ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში. ფონდუში გამოყენებული ყველი ძვირფას საექსპორტო საქონელს წარმოადგენდა და შესაბამისად სოფლის მოსახლეობისთვის ხელმისაწვდომი არ იყო.

მომზადება
ფონდუ შედგება ყველის, ღვინისა და სუნელების ნაზავისგან. თეთრი ღვინო ოდნავ თბება სიმინდის სახამებლით, შემდეგ კი გახეხილი ყველი ემატება და ურევენ მანამ, სანამ ყველი არ გადნება. ზოგჯერ ასხამენ მცირე რაოდენობით კირშსაც. სიმინდის სახამებელი ან სხვა სახამებელი ნარევს საგრძნობლად ასქელებს. თუ კერძი ძალიან სქელია, შესაძლებელია კიდევ დაემატოს ღვინო.

სხვა სახის ფონდუები
ბულიონი
 (სიტყვასიტყვით: ჩინური ფონდუ) კერძის ზოგადის სახელწოდებაა, სადაც ბოსტნეული და ხორცი ერთ ჭურჭელშია მომზადებული. კერძს თან ახლავს სხვადასხვა სახის სოუსები და სანელებლები. მომზადების შემდეგ შესაძლებელია მცირე ზომის მაკარონებიც დაემატოს.

შოკოლადი
ხოლს ან საკონდიტრო ნაწარმის პატარ- პატარა ნაწილებს მდნარი შოკოლადით სავსე ჭურჭელში ყრიან, არომატიზატორად კი რომს ან კირშვაზერს უმატებენ. ფონდუს დესერტის დამზადებისთვის შეიძლება გამოიყენებოდეს ელემენტები: ქოქოსი, თაფლი, კარამელი ან მარშმელოუ.

ზეთი
 (ფონდუ ბოუღგიგნონ) მომზადების დროს, ფონდუების მოსამზადებლად განკუთვნილი ქვაბი ზეთითაა სავსე, სადაც ხორცის ნაწილებს უშვებენ შესაწვავად. კერძს თან ახლავს სხვადასხვა ტიპის სოუსები.

ღვინო
 (ფონდუ ვიგნეღონ) ფონდუს ისეთი სახეობაა, სადაც ზეთის ნაცვლად ღვინოა გამოყენებული. . წითელი ღვინის ფონდუ შედგება ადუღებული წითელი ღვინისგან და მას ემატება მარილი, პილპილი, ნიორი, ხახვი და მწვანილი. თეთრი ღვინის ფონდუს შემადგენლობა განსხვავებულია. ის გამდოდრებულია დარიჩინით, თეთრი წიწაკით და ქინძით. კერძს თავზე ასხავენ ტარტარეს სოუსს ან ფრანგულ მდოგვს.
დავით სრესელი

დავით (დათიკო) ავთანდილის ძე სრესელი (დ. 1878 — გ. 1 სექტემბერი, 1924) — ქართველი სამხედრო პირი, პოლკოვნიკი.

თბილისის გუბერნიის აზნაურთა ოჯახიდან. დაასრულა გორის სასულიერო სემინარია (1896), შემდეგ იუნკერთა სასწავლებელი. 1904 წლიდან მსახურობდა თურქესტანის მე-10 მსროლელთა პოლკში. მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში, რომლის დროსაც შტაბს-კაპიტნობიდან პოლკოვნიკობამდე დაწინაურდა. 1915 წელს დაიჭრა დასავლეთის ფრონტზე. დაჯილდოებული იყო წმ. ანას (1915) და წმ. სტანისლავის (1916) ხარისხის ორდენებით და გიორგის იარაღით (10 აპრილი, 1917; 1916 წლის 25 მაისს სოფ. პშედმესტიცესთან ბრძოლაში თავის გამოჩენისთვის). 1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს ჯარში (მ. შ. 1920 წელს იყო სოხუმის გარნიზონის უფროსი). საბჭოთა ხელისუფლების წაქეზებით 1923 წელს გააძევეს თავის მამულიდან სოფ. ჯარიაშენში. 1924 წლის აგვისტოს აჯანყების დღეებში დააპატიმრეს და დახვრიტეს.
ნათელა პატარქალიშვილი

ნათელა პატარქალიშვილი (დ. 11 აგვისტო, 1940, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

1970 წელს დაამთავრა ილია ჭავჭავაძის სახელობის თბილისის უცხო ენათა სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ინგლისური ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“.
ილო ბეროშვილი

ილო ბეროშვილი (დ. 29 დეკემბერი, 1981) — ქართველი ფეხბურთელი, მსახიობი და ტელეწამყვანი.

ბიოგრაფია
მან თავისი საფეხბურთო კარიერა 2000 წელს დაიწყო, როცა ის შეუერთდა „ვიტ ჯორჯიას“. 2005 წელს მან საფეხბურთო კარიერას თავი დაანება და სატელევიზიო კარიერა დაიწყო „იმედში“, სადაც მიჰყავდა გადაცემა „ილო ბეროშვილის შოუ“. მოგვიანებით მან დაიწყო ახალი პერსონაჟის, შავლეგოს თამაში სერიალში „ჩემი ცოლის დაქალები“, რომელიც „რუსთავი 2-ზე“ გადიოდა, მოგვიანებით კი „ფორმულაზე“ გადავიდა. ამჟამად მუშაობს „მთავარ არხზე“, სადაც მიჰყავს გადაცემა „მთავარი ბიჭები“ ნიკა გრიგოლიასთან და ვანიკო თარხნიშვილთან ერთად.

პირადი ცხოვრება
ჰყავს მეუღლე, მსახიობი ანი ბებია და სამი შვილი (ორი წინა ქორწინებიდან).
ჩილეური ღვინო

ჩილეური ღვინო — დიდი ისტორიის მქონე ღვინის ინდუსტრია ჩილეში, სადაც საუკუნე ესპანელმა დამპყრობლებმა ჩაიტანეს ევროპული ვაზი. საუკუნის შუა პერიოდში დაინერგა ფრანგული ღვინის ჯიშები: კაბერნე სოვინიონი, მერლო, კარმენერი და ფრანკი . 1980-იანი წლების დასაწყისში დაიწყო მეღვინეობის აღორძინება უჟანგავი ფოლადის დუღილის ავზების დანერგვით და მუხის კასრების გამოყენებით დაძველებისთვის. ღვინის ექსპორტი ძალიან სწრაფად გაიზარდა, რადგან ხარისხიანი ღვინის წარმოება გაიზარდა. ღვინის ქარხნების რაოდენობამ ზრდა 1995 წელს დაიწყო და 12-დან 70-ს მიაღწია 2005 წელს.

 საუკუნის ბოლოს ჩილეში ემიგრაციაში ჩადიოდა ფრანგების დიდი ნაწილი, რაც მეტ მეღვინეობის ცოდნას უქმნიდა ქვეყანას. ჩილე ახლა ღვინოების მეხუთე ექსპორტიორია მსოფლიოში, ხოლო მეშვიდე მწარმოებელია. კლიმატი აღწერილია, როგორც კალიფორნიასა და საფრანგეთს შორის საშუალო. ყველაზე გავრცელებული ყურძენია კაბერნე სოვინიონი, მერლო და კარმენერი. ჯერჯერობით ჩილე ფილოქსერასგან თავისუფალია, რაც იმას ნიშნავს, რომ ვაზს არ სჭირდება ფილოქსერაგამძლე საძირე ვაზთან დამყნობა .

ღვინის წარმოება
ჩილემ ისარგებლა უცხოური ინვესტიციებისა და მეღვინეობის შესახებ ცოდნის შემოდინებით, რომელიც საუკუნის ბოლოს დაიწყო. მფრინავმა მეღვინეებმა დანერგეს ახალი ტექნოლოგია და სახეობები, რაც დაეხმარა ჩილეს მეღვინეებს უფრო მეტად აღიარებული ღვინის სახეობის წარმოებაში. ერთ-ერთი ასეთი გაუმჯობესება იყო მუხის გამოყენება. ისტორიულად ჩილეს მეღვინეები აძველებდნენ თავიანთ ღვინოებს რაულის ხისგან დამზადებულ კასრებში, რაც ღვინოს ანიჭებდა უნიკალურ გემოს, რომელიც ბევრ საერთაშორისო დეგუსტატორს უსიამოვნოდ მიაჩნდა. თანდათანობით ღვინის ქარხნებმა დაიწყეს მოძველებული ფრანგული და ამერიკული მუხის და უჟანგავი ფოლადის ავზების გამოყენება.

ღვინის კანონები
ჩილეში ღვინის კანონები აშშ-ს დასახელების სისტემას უფრო ჰგავს ვიდრე საფრანგეთის, რომლის მიხედვითაც დააფუძნა თავისი ღვინის კანონები ევროპის უმეტეს ნაწილმა. ჩილეს სისტემა ამოქმედდა 1995 წელს, დაადგინა ქვეყნის ღვინის რეგიონების საზღვრები და დაადგინა წესები ღვინის ეტიკეტირებისთვის.

ყურძენი და ღვინოები
ჩილეში ყურძნის ოცზე მეტი ჯიში მოჰყავთ, ძირითადად ესპანური და ფრანგული ჯიშების ნარევი, მაგრამ ბევრი მეღვინე ზრდის ჯიშების რაოდენობას ექსპერიმენტების წყალობით. ჩილეში ყველაზე ფართოდ გაშენებული ყურძენი იყო პაისი. წითელი ღვინის სახეობები მოიცავს მერლოს, კარმენერს, ზინფანდელს, პატარა სირას, კაბერნე ფრანის, პინო ნუარს, სირას და კარინანს. თეთრი ღვინო მოიცავს შარდონეს, სოვინიონ ბლანს, სოვინიონ მწვანეს, სემილონს, რისლინგს, ტორონტელს და ალექსანდრიის მუსკატს.

ჩილეელი მეღვინეები კაბერნე სოვინიონის წარმოებისას გამოირჩევიან მკაფიო სტილით, აწარმოებენ ადვილად დასალევ რბილ ღვინოს პიტნის, შავი მოცხარის, ზეთისხილის და კვამლის არომატით. ქვეყნის შარდონე ნაკლებად გამორჩეულია, უფრო მეტად მისდევს ახალი სამყაროს სტერეოტიპულ სტილს. მიუხედავად იმისა, რომ ცქრიალა ღვინოები მზადდება 1879 წლიდან, მათ ჯერ კიდევ ვერ დაიმკვიდრეს მნიშვნელოვანი ადგილი ჩილეს ღვინის პორტფელში. ბოლო წლების განმავლობაში, პაისის ყურძნის ჯიში შემოქმედებითად გამოიყენეს ნაზავებში თანამედროვე ღვინოების დასამზადებლად, რომლებმაც მიიღეს ხელსაყრელი შეფასებები.
ლევან პირველი

ლევან პირველი (დ. 9 ოქტომბერი, 1962, თბილისი — გ. 2 დეკემბერი, 2024) — ქართველი ბიზნესმენი, პოლიტიკოსი.

1989 წელს დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი ვ. ი. ლენინის სახელობის საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სატრანსპორტო ფაკულტეტი. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მესტიის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი საინიციატივო ჯგუფი .
არნოლდ ჟვანია

არნოლდ ჟვანია (დ. 30 ივლისი, 1947, სოფ. ქვედა ჩხოროწყუ, ახლანდ. ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

1970 წელს დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1970–1973 წლებში თბილისის აბრეშუმის საწარმოო გაერთიანების ინჟინერი, 1973–1975 წლებში აბრეშუმის საწარმოო გაერთიანების ალკკ კომიტეტის მდივანი, ჩხოროწყუს ალკკ რაიკომის მეორე მდივანი, პირველი მდივანი (1975–1979), ჩხოროწყუს კონტროლის პალატის თავმჯდომარე (1978–1980), ჩხოროწყუს აღმასკომის თავმჯდომარის მოადგილე (1980–1985), ჩხოროწყუს რაიკომის მეორე მდივანი (1985–1987), 1987-1991 წლებში ჩხოროწყუს რაიკომის პირველი მდივანი, 1993-1996 წლებში მოქალაქეთა კავშირის რაიონული ორგანიზაციის თავმჯდომარე, 1996-1999 წლებში ჩხოროწყუს გამგეობის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე.

1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ჩხოროწყუს მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“. სარეგლამენტო და პროცედურის საკითხთა ქვეკომიტეტის თავმჯდომარე (2000–2001), სამანდატო და ეთიკის საკითხთა ქვეკომიტეტის თავმჯდომარე (2001–2004), ეუთოს საპარლამენტო ასამბლეა–საპარლამენტო დელეგაციის წევრი (2002–2004).

2004-2008 წლებში — საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“. 2008–2013 წლებში შპს „ენგურჰესის" სამეთვალყურეო საბჭო წევრი.

ღირსების ორდენის კავალერი (2003). ჩხოროწყუს საპატიო მოქალაქე (2019).
რამენი

რამენი (იაპ.  (, , []) — იაპონური კერძი, ხორბლის ლაფშა ხორცის ან თევზის წვნიანში. ხშირად ემატება კვერცხი, დაჭრილი ლორი, ნორი, მისო, სოოოს სოუზი და სხვა. ითვლება სწრაფი კვების კერძად დიდი კალორიულობით არსებობს იაპონიის თითქმის ყველა რეგიონში არსებობს რამენის თავისი ვარიაცია. მათ შორის რამენი წვნიანის გარეშე - ლაფშა რაიმე სოუზით. მიეკუთვნება ასევე კორეას და ჩინეთის სამზარეულოს.

ისტორია
რამენი ჩინური ხორბლის ლაფშის იაპონური ვარიანტია სიტყვა "რამენი" შედგება ორი იეროგლიფისგან, რომელთა ჩინური მნიშვნელობაა "ლაფშა" და "გაწელვა". ჩინეთში რამენს "იაპონურ ლანგანს" უწოდებენ, იაპონიაში კი კერძის მეორე სახელწოდებაა "ჩინური ლაფშა". არსებობს თეორია, რომ ლაფშა იაპონიაში შემოიტანეს ჩინეთში გაქცეულმა იაპონელმა პოლიტიკოსმა ტოკუგავა მიცუმუნიმ და მისმა მრჩეველმა 1860-იან წლებში, მაგრამ ეს მოსაზრება მითად ითვლება [://../?=598&=116&_=#=&&=. უფრო პოპულარული თეორიაა, რომ რამენი - საუკუნეების მიჯნაზე იაპონიაში ჩინელმა იმიგრანტებმა შემოიტანეს. პირველად რამენი ლაფშიანი წვნიანი იყო ჩინურად შემწვარი ლორით. 1900 წლისთვის მარტივი რამენის რამდენიმე ვარიანტს ჩინურ რესტორნებში ან ქუჩაში ყიდდნენ. ქუჩაში რამენის სტენდებისკენ ყურადღების მისაქცევად მუსიკას უკრავდნენ - ეს ტრადიცია დღესაც არის შემორჩენილი ჩაწერილი ხმის დაკვრის სახით. მალე რამენი პოპულარული ქუჩის საკვები გახდა. რამენის ექსპერტი ოშირო ჰოსაკი თვლის, რომ პირველი სპეციალიზებული რამენის მაღაზია 1910 წელს გაიხსნა.

პოპულარიზაცია ომის შემდეგ
მეორე მსოფლიო ომში დამარცხების შემდეგ იაპონია ამერიკის ჯარმა დაიკავა. 1945 წელს იაპონიაში ბრინჯის ძალიან მცირე მოსავალი მოსავალი იყო, რადგან ომის დროს ბრინჯის მოყვანა უმეტესად დაპყრობილ ჩინეთში და ტაივანში გადაინაცვლა. ამერიკელი ხელისუფლების მიერ იაპონიაში ხშირად დაგვიანებით გაგზავნილი ფქვილით დამზადებული რამენი მალულად იყიდებოდა. ომის დროის ქუჩის საკვების ამკრძალველი კანონი ჯერ კიდევ ძალაში იყო და შავ ბაზარზე ფქვილის და რამენის მიწოდებას განგსტერები აკონტროლებდნენ ამ პერიოდში დააპატიმრეს ათასობით რამენის გამყიდველი. 1950-იან წლებში კანონი დარბილდა, ამერიკელები კი მხარს უჭერდნენ ხორბლის პოპულარიზაციას - ამ ფაქტორებმა განაპირობეს აქამდე ბრინჯზე დამოკიდებულ იაპონიაში ფქვილის, ხორბლის და მათთან ერთად რამენის პოპულარიზაცია. თანდათან რამენი ცხოვრების ურბანულ სტილთან გახდა ასოცირებული.

ახალი დრო
 საუკუნეში იაპონიაში გამოიგონეს სწრაფი მომზადების ლაფშა, რომელიც გამოკითხვის შედეგად იაპონიის მეოცე საუკუნის უდიდეს გამოგონებად დასახელდა [://.../2//-/1067506.. შესაძლებელი გახდა მიახლოვებული კერძის წუთებში დამზადება უბრალო ცხელი წყლის დამატებით. 1980-იან წლებში რამენი იაპონიის ერთ-ერთი სიმბოლო და კულტურის ნაწილი გახდა. დაიწყო რამენის რეგიონალური ვარიაციების განცალკევება, რამენის შესწავლა როგორც იაპონიაში, ასევე სხვა ქვეყნებშიც. დღეს იაპონიაში 24000-მდე სარამენეა, მათგან 5000 ტოკიოში. 1994 წელს გაიხსნა რამენის მუზეუმი. 2015 წლის დეკემბერში სარამენემ პირველად მიიღო მიშლენის ვარსკლავი .

სხვა ქვეყნებში
რამენი პოპულარულია ჩინეთში, ტაივანში, კორეაში და ჰონგ-კონგში, სადაც ისტორიულად მკაფიოდ იაპონურ კერძების გვერდით იყიდება. აზიის გარეთ რამენი განსაკუთრებულად პოპულარულია აზიურ რესტორნებში, განსამუთრებით ისეთ ადგილებში, სადაც აზიურ სამზარეულოზე დიდი მოთხოვნაა. სწრაფი მომზადების რამენი იუიდება სხვადასხვა ქვეყნის მაღაზიების დახლებზე.
კუგლოფი

კუგლოფი ( (ფრანგულად); აგრეთვე , , გერმანიაში და , ან საფრანგეთში) არის საფუარიანი ნამცხვარი (ხშირად ქიშმიშით), რომელიც განსაკუთრებით გამოირჩევა მისი ფორმით. ისინი სპეციალური კექსის ფორმაში ცხვება, რაც ნამცხვარს მრგვალ ფორმას აძლევს, შუაში ნახვრეტით. ნამცხვარი პოპულარულია ცენტრალური ევროპის ბევრ რეგიონში, მათ შორის ელზასში (თუმცა, აქ დესერტი უამრავი სხვადასხვა სახელითაა ცნობილი), ასევე სამხრეთ გერმანიაში, ავსტრიაში, შვეიცარიაში, ხორვატიაში, უნგრეთში, ბოსნიაში, სერბეთში, სლოვაკეთში, სლოვენიაში, ჩეხეთში და პოლონეთში. მას ბევრი საერთო აქვს იტალიურ საშობაო ტორტთან, რომელიც პანდოროს სახელით არის ცნობილი და ამერიკული ბუნტის ტორტთან. პენსილვანიის ჰოლანდიური დიასპორის სამზარეულო კულტურაში მას უწოდებენ -ს (გერმანული ტორტი).

ისტორია
გვიანი შუასაუკუნეების ავსტრიაში კუგლოფით სტუმრებს მასპინძლობდნენ საზოგადოების დიდ შეკრებებში და განსაკუთრებულ ღონისძიებებზე, როგორიცაა ქორწილები. მას ამშვენებდნენ ყვავილებით, ფოთლებით, სანთლებით და სეზონური ხილით. ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის დროს, ნამცხვარს -ს უწოდებდნენ, ეს სახელი ბოლომდე შემორჩა და საბოლოოდ ვენის სამზარეულოს წიგნებშიც ამ სახელით შევიდა, როგორც დახვეწილი, მდიდარი გემოს მქონე ნამცხვარი, რომელსაც არომატიზებული იყო ვარდის წყლით და ნუშით. ავსტრიაში მისი მრავალი რეგიონალური ვარიანტი არსებობს, რაც მოწმობს კუგლოფის მზადების ფართო პრაქტიკას საუკუნეების განმავლობაში. რამდენიმე მონათხრობის მიხედვით, ნამცხვრის წარმოშობა რომაულ ხანას უკავშირდება,არსებობს ყალბი მითებიც იმის შესახებ, რომ ეს ნამცხვარი ბიბლიურ დროებში, "სამი ბრძენი კაცის" დროს წარმოიშვა. ნამცხვარი პოპულარობით სარგებლობდა როგორც პრესტიჟული საკონდიტრო ნაწარმი. მის საკონდიტროებში გავცელება იმპერატორ ფრანც იოზეფ ავსტრიელის დამსახურებაა, ხოლო მისი საფრანგეთში გავრცელება - მარი-ანტუანეტას.

დღეს
კუგლოფი იყო ტკბილეული, რომელიც აირჩა ავსტრიის წარმოსადგენად " "-ში, როცა მოხდა ავსტრიის ამ იდეის განხორციელება 2006 წლის ევროპის დღეს (ამ ინიციატივის მიხედვით, ევროპის კავშირის 25 ქვეყნის და 2 იმ ქვეყნის დედაქალაქში, რომელიც ევროკავშირს მოგვიანებით შეურთდა, გაიხსნა ევროპის კაფე, რომელშიც ყველა მონაწილე ქვეყნის სამზარეულო იყო წარმოდგენილი).

ეტიმოლოგია
სიტყვის წარმოშობა სადავოა.

ნამცხვრის ძველი, სამხრეთ გერმანული სახელი აერთიანებს ძველ გერმანულ სიტყვებს (ტრადიციული გრძელი, წვეტიანი ქუდი), რომელიც ლათინური სიტყვიდან, -დან მოდის და ნიშნავს ქუდიან მოსასხამს; და -ს, რაც სიტყვასიტყვით ნიშნავს "ხტუნვას" ან "გადახტომას". ძმებმა გრიმებმა დაწერეს, რომ შეიძლება მიანიშნებდეს საფუარის მიერ გამოწვეულ ცომის "ახტომაზე", აფუებაზე, მაგრამ ამის შესახებ არ არსებობს მყარი ეტიმოლოგიური მტკიცებულება. კუგლოფის ყველაზე ადრეული ამობეჭდური რეცეპტი ეკუთვნის მარქს რუპოლტს, 1581 წლის მზარეულის წიგნში. ის აღწერს "ქუდის ტორტს", როგორც გამორჩეული ფორმისა და დეკორაციის მქონე დესერტს, რომელიც ძველ ევროპულ ქუდებს წააგავდა.

ჩეხურად და სლოვაკურად მას ეწოდება, პოლონურად კი - . სლოვენიაში მისი სტანდარტული სახელია .

მომზადება
კუგლოფი მზადდება საფუარიანი ცომით და სპეციალურ საცხობ ფორმაში ცხვება, რომელიც მაღალია, მრგვალი და შუაში ხვრელით. რეგიონის მიხედვით, მასში შეიძლება იყოს ქიშმიში, ნუში, ზოგჯერ კი კირშვასერის ალუბლის კონიაკი. ზოგიერთი რეგიონალური ვერსია (ჩეხური, უნგრული და სლოვაკური) ივსება ტკბილი დაფქული ყაყაჩოს თესლის ფენით.