iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ახალსოფლის ბაბაანთ კოშკი და ეკლესია

ახალსოფლის ბაბაანთ კოშკი და ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფლის მიდამოებში, ბაბაშვილების ვენახში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ორივე ნაგებობა ნაშენია ნატეხი და ყორე ქვით, კირის ხსნარზე. კოშკი გეგმით კვადრატულია (66 მ) შემორჩენილია სამი სართულის სიმაღლეზე. ჩაქცეულია სართულშუა გადახურვები, რომლებიც გამართული ყოფილა ხის კოჭებზე (შემორჩენილია ბუდეები) შესასვლელი პირველ სართულზეა, სამხრეთ კედელში. კარი გარედან სწორკუთხაა, შიგნიდან თაღოვანი, სართულის დანარჩენ კედლებში თითო სათოფურია. სათოფურები დანარჩენ სართულებზეცაა. კოშკის სამხრეთ მხრიდან მიდგმული აქვს პატარა დარბაზული ეკლესია, რისგანაც მხოლოდ აღმოსავლეთის ნახევარიღაა შემორჩენილი (სიგრძე 2,5 მ) აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, სწორკუთხა სარკმლით და მის ორსავე მხარეს მოწყობილი თითო სწორკუთხა ნიშით. აფსიდი დარბაზისგან გამოყოფილი იყო ფართო პილასტრებით.

=ლიტერატურა=
შილდის მეორე კოშკი

შილდის მეორე კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დგას ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შილდის ბუშელაშვილების უბანში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. კოშკი გეგმით თითქმის კვადრატულია (6,9 6,3 მეტრი). ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. შემორჩენილია ორი სართული. პირველი სართული ამოვსებულია ნანგრევებითა და მიწით. შესასვლელი მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელშია. სართულის კედლებში ექვსი თაღოვანი ნიშა და ცხრა სათოფურია მოწყობილი. სამხრეთ კედლის შუაში აგურით ნაგები, გეგმით ნახევარწრიული, შეისრულთაღოვანი ბუხარია.კოშკს ხის სართულშუა გადახურვა ჰქონია.
შილდის წმინდა გიორგის ეკლესია და კოშკი

შილდის წმინდა გიორგის ეკლესია და კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ შილდაში, ყვარლის მუნიციპალიტეტში. დგას სოფლის ძველ სასაფლაოზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია. დასავლეთიდან ეკვრის გეგმით კვადრატული, სამსართულიანი კოშკი, რომელიც ეკლესიას წყობის გადაბმით უკავშირდება ძველი ნაგებია ნატეხი და რიყის ქვით კირის ხსნარზე. გამოყენებულია აგურიც.

ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს. ჩრდილოეთ და სამხრეთით დასავლეთ კედელში გაჭრილი კარით იგი კოშკის პირველ სართულს უკავშირდება. ეკლესიის დარბაზი აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის სამხრეთით მოწყობილია ერთი თაღოვანი ნიშა, ჩრდილოეთით კი - ორი. ერთი მათგანი გეგმით ნახევარწრიულია. თითო თაღოვანი სარკმელი სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებშიცაა. ჩრდილოეთ სარკმლის ქვეშ მოწყობილია ოთხკუთხა ნიშა. აფსიდის შუაში დგას კუბური ფორმის ტრაპეზი.
შიგნით ეკლესია გადახურულია შეისრული ფორმის, ქარგილზე სხმული კამარით.
კოშკის პირველი სართულის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში მოწყობილია თითო ოთხკუთხა ნიშა. სამივე სართულის სამხრეთი, დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლების შუაში კი ორმაგი სათოფურებია. თითო ცალმაგი სათოფურია აღმოსავლეთ კედლის ბოლოებში.
გრემის ეკლესიათა კომპლექსი

გრემის ეკლესიების კომპლექსი — ყვარლის მუნიციპალიტეტის,სოფელი გრემის არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ნაქალაქარის სავაჭრო უბნის აღმოსავლეთ განაპირას, მთავარანგელოზთა მთის ძირში.

აღწერა
შედგება სხვადასხვა პერიოდის, ერთმანეთის გვერდიგვერდ მდგარი სამი ეკლესიისგან. იგი თარიღდება - საუკუნეებით. თავდაპირველად აუგიათ მცირე ზომის ეკლესია, რომლისთვისაც სამხრეთიდან მიუშენებიათ სიგრძით ტოლი, მაგრამ უფრო ვიწრო ეკლესია, ხოლო ჩრდილოეთით, 1.2 მეტრის მოშორებით, დაუდგამთ შედარებით მოზრდილი ეკლესია. ასევე თავდაპირველი ეკლესიისთვის სამრეკლო დაუშენებიათ. ბოლოს, თავდაპირველ და ჩრდილოეთით მდგარ ეკლესიებს შორის, მოუწყვიათ ვიწრო, გეგმით სწორკუთხა სათავსო, რომლის თავზე, მომდევნო ხანებში, მეორე სართულია დაშენებული. ეკლესიები ძირითადად ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობითაა ნაშენი. სამრეკლო და სათავსოს მეორე სართული მთლიანად აგურისაა. სამივე ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთოდან აქვს. შუა ეკლესიის კარი სწორკუთხაა, განაპირების - შეისრულთაღოვანი. სამივე ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევრადწრიული აფსიდით, რომლის ღერძზეც თაღოვანი სარკმელია მოწყობილი, მის ორივე მხარეს კი არის თითო მცირე ზომის ნიშა. თითო ნიშა ჩრდილოეთ ეკლესიის გრძივ კედლებშია, ერთი არის სამხრეთ ეკლესიის ჩრდილოეთის კედელში. შუა და ჩრდილოეთ ეკლესიებში, საკურთხევლის სარკმლის გარდა, თითო მსგავსი სარკმელი დასავლეთის, აღმოსავლეთის და ჩრდილოეთის კედლებშიცაა. ეკლესიები შიგნიდან გადახურულია ოდნავ შეისრული კამარით, გარედან კი კრამიტის ორკალთა სახურავი აქვს. სათავსოს მეორე სართულის სახურავი ცალფერდაა. სამრეკლო ექვსწახნაგა ფანჩატურია, რომლის ყოველ წახნაგში თითო განიერი, მაღალი თაროა. ეკლესიების კედლები დასრულებულია აგურის საფეხურიანი, ხერხულა ლავგარდნით. ანალოგიური ლავგარდანი სამრეკლოს ფანჩატურსაც აქვს. სამხრეთით მდგარი ეკლესიის დასავლეთ ფასადზე, შესასვლელის ზემოთ, მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშაა. მის ორივე მხარეს კი არის თითო, გაცილებით მაღალი სწორკუთხა ნიშა, რომლებშიც თითოვე ხაჩკარია ჩასმული. მსგავსი ნიშა ჩრდილოეთით მდგარი ეკლესიის შესასვლელის გვერდითაცაა.
ჭიკაანის ციხე

ჭიკააანის ციხე — არქიტექტორული ძეგლი მდებარეობს სოფლის სამხრეთით, ციხეებად წოდებულ ადგილზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.
ენობა გეგმით სამხრეთიდან, ჩრდილოეთისკენ ოდნავ წაგრძელებული სწორკუთხედია (7.5 5.3 მეტრი), ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით, ძლიერ დაზიანებულია: შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 2.5-3 მეტრია; შიგნითა კედლების საპირე წყობა დიდ ფართობზე ჩამოშლილი აქვს.
ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთ კედლის შუაშია. კარი გარედან შეისრული თაღითაა გადახურული, შიგნიდან კი - თარაზულად, ნაგებობის შიდა სივრცე განივი კედლით (1.5 მეტრ სიმაღლეზე შემორჩენილია დასავლეთ ნახევარის და აღმოსავლეთ ნახევრის ნაშთი) გაყოფილი იყო ორ არათანაბარ ნაწილად, რომელთაგანაც ჩრდილოეთისა თითქმის ოთხჯერ უფრო დიდია. სამხრეთ ნაწილში, ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში, გვირაბში ჩასასვლელი ხვრელია მოწყობილი. შენობის აღმოსავლეთ კედელი გარედან გამაგრებულია მძლავრი კონტრფორსით, რომელსაც ნისკარტისებრი მოყვანილობა აქვს.
ციხის ახლოს შემორჩენილა კიდევ ორი, თითქმის მთლინად დანგრეული, მცენარეებით დაფარული ნაგებობა ორივე რიყის ქვით ყოფილა ნაგები ორივე შენობისგან, ალაგ-ალაგ, კედლის ფრაგმენტებიღაა შემორჩენილი (მაქსიმალური სიმაღლე 1.5 მეტრი) და გასუფთავების გარეშე მათი გეგმირება არ ირკვევა.
შილდის სამლოცველო

შილდის სამლოცველო — წარმართული საკულტო ნაგებობა. არქეოლოგიური ძეგლი, რომელიც მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შილდის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. თარიღდება ძვ. წ. - საუკუნეებით. 1976-1978 წლებში შეისწავლა რეოლოგიური კვლევის ცენტრის კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის ყვარლის რაზმმა, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ბ. მაისურაძე.

გაითხარა დაახლოებით 34×32 მეტრ ფართობი. გამოვლინდა ნატეხი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი გეგმით წრიული მოყვანილობის ნაგებობის ნაშთი, რომლის აღმოსავლეთ ნახევარი მიწის ხვნის დროს იყო დაზიანებული. ნაგებობის შუა ნაწილში დაფიქსირდა ნატეხი ქვითვე ნაშენი, ასევე წრიული ნაგებობა. დიდი ნაგებობის ჩრდილოა-აღმოსავლეთ ნაწილში დაფიქსირდა კედლის რადიკალურად გადამკვეთი, ერთმანეთის პარალელური ორი კედელი, რომელთა შორის მოქცეული იყო შესასვლელი დერეფანი. შესასვლელთან იდგა ნაცრით სავსე თიხის ჭურჭელი. ერთი მსგავსი ჭურჭელი დაფიქსირდა შიდა ნაგებობის სამხრეთ ნაწილში. ხოლო მეორე დიდინ ნაგებობის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში – კედელთან. შიდა წრიულ ნაგებობაში მდგარ ჭურჭელში აღმოჩნდა ბრინჯაოს 72 შუბის პირი, ორი სატყევარი, ორი ცული, უმბონები, სამი ნამგალი და ბალთა. მეორე ჭურჭელი კი სავსე იყო ერთმანეთზე შედუღებული ბრინჯაოს ნივთებით. ჭურჭელში ასევე დაფიქსირდა სარდიონის მინისა და პასტის მძივები. გათხრების დროს, შიდა ნაგებობის გარეთ, აღმოჩნდა სამი დიდი ორმო, რომლებშიც, სავარაუდოდ, ხდებოდა ნივთების შეწირვა. თითოეული მათგანი მეტად მდიდარი იყო არქეოლოგიური მასალით. პირველ ორმოში გამოვლინდა ასზე მეტი შავად ან ნაცრისფრად გამომწვარი თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოს შუბისპირი, შუბისპირის იმიტაცია. მეორე ორმოში – თიხის დიდი ზომის ჭურჭლის ნატეხები, სასმისები, ბრინჯაოს მახვილის ცხრა იმიტაცია. მესამე ორმოში – დიდი და მცირე ზომის ჭურჭელი, ჭურჭლის ნატეხები.

არქეოლოგიური მასალა დიდი რაოდენობით გამოვლინდა სამლოცველოს დანარჩენ ტერიტორიაზეც. მათ შორის სარდიონის, მინის, პასტის და ბრინჯაოს სამაჯურები, ამიერკავკასიური ტიპის ბრინჯაოს ცულები, სატევრები, ბრინჯაოს აბჯრის ფირფიტები, სატეხი ნამგლები, კაუჭები, ბრინჯაოსავე ანთროპომორფული და ზოომორფული ქანდაკებები. მთლიანად ტერიტორიაზე აღმოჩნდა ბრინჯაოს 3457 ნივთი. ნაგებობის შიგნით, შესასვლელთან ახლოს, დადასტურდა ქვებით შემოვაკებული ოთხკუთხა ბაქანი – საკურთხეველი. სამლოცველოზე საწესო რიტუალები ძირითადად, ნაყოფიერების ღვთაების პატივსაცემად სრულდებოდა, რომელიც ამავე დროს ნადირობის ღვთაებაც იყო. ბრინჯაოს ზოდები, საბრძოლო იარაღისა და სამკაულების ნახევარფაბრიკატების არსებობა არ უნდა გამორიცხავდეს სამლოცველოს შექმნაში მეტალურგ ხელოსანთა მონაწილეობასაც. სამლოცველოს ფუნქციური დატვირთვის განსხვავებული ვარაუდი გამოითქვა. ლ. ჭილაშვილმა მისი აზრით, ქვეყნის მხარეების მიმართ სამლოცველოს ორიენტაციით, არქიტექტურული ფორმით და ზოგიერთი შენაწირი ნივთის რაობით, იგი უნდა უკავშირდებოდეს ციურ მნათობთა ტრიადას – მზეს, მთვარეს და ვენერას. ამ მნათობებთან უნდა იყოს დაკავშირებული ასევე, სამლოცველოს შიგნით სამი ორმოს მოწყობაც და სამი ჭურჭლის დადგმა.
ყვარლის აღდგომის ეკლესია

ყვარლის აღდგომის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, რომელიც მდებარეობს ყვარლის ჩრდილოეთ ნაწილში, მზექალაშვილების უბანში.

ეკლესია დარბაზულია (10,76,8 მეტრი). ნაგებია რიყის ქვით. კარ-სარკმლების წირთხლებში, საკურთხევლის კუთხეებში და ფასადზე, დეკორატიული ელემენტების შესაქმნელად გამოყენებულია გადახურვა; აღმოსავლეთ სარკმელთან განგრეულია აფსიდის კედელი, ალაგ-ალაგ მონგრეულია გრძივი კედლების ზედა ნაწილები. შენობას ორი თაღოვანი შესასვლელი აქვს - სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ორივე მათგანი შიგნიდან და გარედან სწორკუთხა შეღრმავებაშია ჩასმული. დასავლეთ შესასვლელის გვერდებზე თითო სათოფურია. აღმოსავლეთით ღრმა, კუთხეებში მომრგვალებული და დარბაზის გრძივი კედლებიდან მხრებით გამოყოფილი, თითქმის ბრტყელი საკურთხეველია, რომელშიც დაბალი, შეისრულთაღიანი სარკმელია გაჭრილი. მსგავსი სარკმელია დასავლეთის კედელში, ხოლო ორ-ორი გრძივ კედლებში, ასევე საკურთხეველში. სარკმლის ორივე მხარეს, სხვადასხვა ზომის ორ-ორი ნიშაა, მათგან მოზრდილები ისრულთაღოვანია, პატარები - სწორკუთხა, ინტერიერი შელესილია. აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, წყობაში, შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული, სამხრეთ და დასავლეთ ფასადებზე, შესასვლელის ორივე მხარეს, ვერტიკალურად განლაგებული სამ-სამი შეღრმავებული რომბია. სამხრეთ შესასვლელის ზემოთ და დასავლეთ ფრონტონზე მცირე, ტოლმკლავა ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. დასავლეთ შესასვლელის თავზე მცირე, სწორკუთხა ნიშაა. ეკლესიის კედლები დასრულებულია აგურის ოთხსაფეხურიანი ლავგარდნით.
შილდის წმინდანების ეკლესია

შილდის წმინდანების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ შილდაში, ყვარლის მუნიციპალიტეტში. დგას სოფელ ჭიკაანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ორ კილომეტრზე. თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია აგურით სქელი კირის ხსნარზე. ძლიერ დაზიანებულია: ჩაქცეულია კამარა და კონქი, მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილი. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდა, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აფსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია მხრებით.
ჭიკაანის ციხე-გალავანი

ჭიკაანის ციხე გალავანი — არქიტექტორული ძეგლი მდებარეობს აღმოსავლეთით, 3 კილომეტრზე, ვაკეზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ნაგებია ნატეხი და რიყის ქვის სწორხაზოვანი რიგებით.
ციხის გეგმა კვადრატის მიახლოებული სწორკუთხედია (დაახლოებით 75 70 მეტრი), რომლის ოთხივე კუთხეში მდგარა ცილინდრული კოშკი.

ძეგლი თითქმის მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილია ჩრდილო-დასავლეთის კოშკი (შიდა დიამეტრი - 4.7 მეტრი) და მასთან დაკავშირებული კედლების მცირე ნაწილები, სამხრეთ-დასავლეთის კოშკის ნაშთი. გალავნის სამხრეთ კედელი და აღმოსავლეთ კედლის მცირე ნაწილი.
ახალსოფლის დავითგარეჯის ეკლესია

ახალსოფლის დავითგარეჯის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფელში, თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (13,27,3 მ) ნაგებია ყორე ქვით. გამოყენებულია შირიმიც. დაზიანებულია: ჩაქცეულია გადახურვა, მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილი. შესასვლელი სამია - დასავლეთით, სამხრეთით და ჩრდილოეთით. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია. ღერძზე თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლები ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებშიცაა. აღმოსავლეთ სარკმლის ორივე მხარეს თითო ფართო, ოთხკუთხა ნიშაა, აფსიდის მხრებზე შემორჩენილია სატრიუმფო თაღის ქუსლები. აფსიდის ჩრდილოეთ მხართან კი, კანკელის ნაშთი.
ყვარლის ლაშარის ჯვარი

ლაშარის ჯვარი — ეკლესია, არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შილდაში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. იგი არის დარბაზული და ნაგებია ნატეხი ქვით. მოგვიანებით შეულესავთ და შეუთეთრებიათ. დაზიანებულია, ჩაქცეულია გადახურვა, მორღვეულია კედლების ზედა ნაწილი. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. ეკლესია უაფსიდოა და აღმოსავლეთით სწორი კედლითაა დასრულებული, რომლის შუაში გაჭრილია ოთხკუთხა სარკმელი. მსგავსი სარკმელი დასავლეთ კედელშიაცაა. სამხრეთ კედელში მოწყობილია ღრმა ნიშა. დარბაზში დგას მასიური ტრაპეზი, რომელსაც დასავლეთიდან ნიშები აქვს.
შილდის წმინდა ნინოს ეკლესია

შილდის წმინდა ნინოს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის, სოფელ შილდაში, სოფლის სკოლასთან. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია, გეგმით სწორკუთხა. ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია: ჩაქცეულია კამარა, კონქი. ამჟამად შენობა ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ მოწყობილი ხის სახურავითაა გადახურული.
შენობას ორი შესასვლელი აქვს - სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. კარები გარედან შეისრულთაღიანია, შიგნიდან - სწორკუთხა. აღმით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე ვიწრო, ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო ოთხკუთხა ნიშაა, ხოლო ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია ოთხკუთხა ტრაპეზი.
გრემის ნაქალაქარის მეოთხე ეკლესია

გრემის ნაქალაქარის მეოთხე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის, სოფელ გრემის ნაქალაქარის სავაჭრო უბნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ განაპირას, მთის ფერდობზე. იგი თარიღდება - საუკუნეებით.

აღწერა
ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვით, რომელთა წყობაც არის ტლანქი. შესასვლელი აქვს დასავლეთის მხრიდან. აღმოსავლეთით არის ნახევარწრიული აფსიდი, რომლის ღერძზეც არის სწორკუთხა სარკმელი, ხოლო მის ორივე მხარეს თითო ნიშა მდებარეობს. ერთი სწორკუთხა ნიშა ასევე არის ჩრდილოეთ კედელშიც. აფსიდი გადახურულია ტლანქად ნაწყობი არაწესიერი ფორმის კონქით. კონქის თავი არის მოისრული და ასეთივე ფორმისაა კამარაც. დასავლეთ კედელში, შესასვლელის ზემოთ, არის სწორკუთხა სარკმელი.
ეკლესიის დასავლეთ კედელზე დადგმულია მასიური და ტლანქად ნაგები სამრეკლო, რომლის უმეტესი ნაწილი ნატეხი ქვის არის, დანარჩენი კი-აგურის. სამრეკლოს ოთხოვე
კუთხეში არის თითო ვიწრო, შეისრული თაღოთ გადახურული ღიობი. სამრეკლოს პირამიდული ფორმის სახურავი აქვს.
ალექსანდრე აფხაზის საფლავი

ალექსანდრე აფხაზის საფლავი — ისტორიული ძეგლი მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფლის სასაფლაოს შესასვლელში. შემოზღუდულია რიყის ქვით. საფლავზე, შუაში ძევს თლილი ქვა. ფიქლის კვარცხლბეკზე (სიმაღლე 2 მეტრი) დგას თეთრი მარმარილოს ბიუსტი, საფლავის ქვაზე კი არის წარწერა: „აქ განისვენებს ამ ახალსოფლის დამაარსებელი თავადი ალექსანდრე სვიმონის ძე აფხაზი, რომელიც დაიბადა 1823 წელსა 21 მარტსა და გარდაიცვალა 1885 წელსა 2-სა დეკემბერს".
შილდის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია

შილდის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შილდის ტერიტორიაზე, უკანჭალად წოდებულ ადგილას. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია არის დარბაზული. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი და ფიქლის ქვით კირის ხსნარზე. დაზიანებულია, დეფორმირებულია და ბევრ ადგილზე დანგრეულია ეკლესიის კედლები. აყრილია სახურავის საფარი, ჩამოშლილია ლავგარდანი. შესასვლელი აქვს სამხრეთიდან. კარ გარედან თარაზულადაა გადახურული, შიგნიდან თაღოვანია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე ვიწრო, ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი, რომელსაც საფეხურებიანი რაფა აქვს. სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო ოთხკუთხა ნიშაა მოწყობილი. თითო ვიწრო, სწორკუთხა სარკმელი ეკლესიის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებშიცაა. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია ტრაპეზი. აფსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია მხრებით, რომელსაც კონქის თაღი ეყრდნობა. შიგნით ეკლესია გადახურულია ქარგილზე სხმული, ნახევარცილინდრული კამარით.
შილდის მეორე ეკლესია

შილდის მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის, სოფელ შილდის ჩრდილოეთით, დაახლოებით 1,5 კილომეტრზე, ნასოფლარ ვეძისხევის ტერიტორიაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია. შეიცავს ორ ქრონოლოგიურად განსხვავებულ სამშენებლო ფენას. თავდაპირველად აქ მდგარა ნახევარწრიულ-აფსიდიანი, დარბაზული ეკლესია, რომელიც დანგრევის შემდგომ მნიშვნელოვანი სახეცვლილებით განუახლებიათ - გაუუქმებიათ აფსიდი, შიდა სივრცე, აღმოსავლეთიდან სწორი კუთხით შემოუზღუდავთ და დარბაზი შიგნიდან ცილინდრული კამარით გადაუხურავთ. შენობის ძველი და მოგვიანებით განახლებული ნაწილები ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობითაა ნაგები. კედლების ზედაპირი გასწორებულია ბათქაშით. მიუხედავად ამისა, იგი მაინც უსწორმასწორო და უხეშია.

შენობა დაზიანებულია: მთლიანად ჩანგრეულია კამარა, კედლების ზედა ნაწილები. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გარედან მშვილდისებრი კარითაა
გადახურული, შიგნიდან - სწორკუთხა. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. როგორც ჩანს, კიდევ ერთი სარკმელი ეკლესიას
სამხრეთიდანაც ჰქონდა, თუმცა ამ ადგილას კედელი განგრეულია და მისი კვალი არ ჩანს. ეკლესიის აღმოსავლეთ და ნაწილობრივ დასავლეთ კედლებზე შემორჩენილი კვალის მიხედვით კამარას წესიერი ნახევარწრის ფორმა არ ჰქონდა.
ელაზიღის მიწისძვრა (2020)

მიწისძვრა ელაზიღის პროვინციაში 2020 წლის 24 იანვარს, ადგილობრივი დროით 20:55 საათზე (+03:00) მოხდა. მიწისძვრის სიმძლავრემ 6.8 მაგნიტუდა შეადგინა. ეპიცენტრი ელაზიღის პროვინციაში ქალაქ სივრიჯეს მახლობლად მდებარეობდა და იგრძნობოდა მეზობელ პროვინციებში: დიარბაქირში, მალათიაში, ადიამანში, სამსუნში, აგრეთვე მეზობელ ქვეყნებში, მათ შორის სირიაში, ლიბანში და ირანში. კანდილის ობსერვატორიის მონაცემებით, მიწისძვრის მაგნიტუდამ 6,8 შეადგინა. მიწისძვრის შედეგად სულ მცირე 41 ადამიანი დაიღუპა, ხოლო 1607 ადამიანი დაშავდა.
ვაზისუბნის პირველი ნამოსახლარი

ვაზისუბნის პირველი ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაზისუბნის სამხრეთ-დასავლეთით 2-3 კმ-ზე, ნათლისმცემლისხევის მარცხენა ნაპირზე, დავითიანად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება ადრინდინდელ და განვითარებულ შუა საუკუნეებს.

1970 წელს მიწის ხვნის დროს შემთხვევით აღმოჩნდა ნამოსახლარი — ქვიტკირის კედლების ფრაგმენტები. ნამოსახლარი მოიცავს დაახლოებით 1,5-2 ჰა-ს. ნაგებობების გეგმარებით დადგენა ვერ მოხერხდა. ანაკრეფი არქეოლოგიური მასალა ძირითადად მოუჭიქავი და მოჭიქული კერამიკითაა წარმოდგენილი, გვხვდება მინის ნაწარმიც. ფიქსირებულია კედლის ნანგრევები.

მოუჭიქავი კერამიკა წარმოდგენილია: აგურით, კრამიტით (ღარიანი და ბრტყელი), წყალსადენის მილებით, თონეებით, ლულიანი ჭრაქებით, ქვევრებით, შავკეციანი სამზარეულო ჭურჭლით (ბადიები), ქილები, ქვაბქოთნები, ქოთნები, კოჭბები და სხვ.), ნატიფი სამტუჩა პირიანი და გრეხილყურებიანი სურებით, მოჩალისფროდ გამომწვარი თხელკეციანი სასმისებით და სხვ.

მოჭიქული კერამიკა თითქმის მთლიანად ჯამებითაა წარმოდგენილი.მათ შორისაა: თეთრი ანგობით მოხატული და მწვანედ მოჭიქული, ფერადი ნაღვენთებით შემკული, მოვარდისფრო ანგობზე მკრთალი ნაკაწრებითა და ფერადი ლაქებით შემკული ჯამები. ეს ჯგუფი მთლიანად - საუკუნეებს განეკუთვნება. უფრო მრავლადაა ანგობზე ამოკაწრული მარყუჟებით შემკული და ცისფრად ან მწვანედ მოჭიქული ჯამები. ასევე მცენარეული ორნამენტით, ფრინველის გამოსახულებითა და ჭადრაკული სახეებით შემკული ჯამები. ამავე ჯგუფს უნდა მიეკუთვნოს ცისფრად მოჭიქული კოტოშის ფრაგმენტი. მთელი ეს მასალა - საუკუნეებით თარიღდება. - საუკუნეებს განეკუთვნება ფაიანსის მცირე ფრაგმენტები, რომელთა შორის არის ლუსტრით შემკული ნიმუშიც.

კერამიკულ მასალასთან ერთად გვხვდება მინის სასმისების, სარკმლის მინისა და სამაჯურების ფრაგმენტებიც, რომელიც აგრეთვე - საუკუნეებით თარიღდება.
ვაზისუბნის ნამოსახლარი

ტერმინი ვაზისუბნის ნამოსახლარი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ვაზისუბნის პირველი ნამოსახლარი — ნამოსახლარი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაზისუბანში
ვაზისუბნის მეორე ნამოსახლარი — ნამოსახლარი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაზისუბანში
ვაზისუბნის მესამე ნამოსახლარი — ნამოსახლარი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაზისუბანში
ვაზისუბნის მეოთხე ნამოსახლარი — ნამოსახლარი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაზისუბანში
ვაზისუბნის მეხუთე ნამოსახლარი — ნამოსახლარი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაზისუბანში
ფენოლფთალეინი

ფენოლფთალეინი ასევე ჩაიწერება, როგორც „“ ან „“ — ორგანული ნივთიერება, ქიმიური ფორმულით 20144. იგი ძირითადად გამოიყენება ინდიკატორად, ტუტე გარემოში ჟოლოსფრად იფერება, ხოლო მჟავა გარემოში ფერს არ იცვლის. არის წყალში მცირედ ხნადი, უკეთ იხსნება სპირტებში. ფენოლფთალეინს აქვს სუსტი მჟავა თვისება, მისი მოლეკულა უფეროა, იონი კი ვარდისფერი, ტუტესთან ურთიერთქმედებისას წონასწორობა ირღვევა და სწორედ ეს განაპირობებს მის შეფერილობას ტუტის დამატებისას.

თვისებები
ფენოლფთალეინის განხვავებული ფორმები -ის ცვალებადობისას:
აროზა

აროზა — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი შვეიცარიაში, გრაუბიუნდენის კანტონშის ტერიტორიაზე. მდებარეობს პლესურის ალპების სამხრეთ კალთაზე. არის ზაფხულისა და ზამთრის კურორტი, ზღვის დონიდან 1775 მ სიმაღლეზე. მოსახლეობა 3132 ადამიანი (2018). მუნიციპალიტეტი შეიქმნა 2013 წელს 7 პატარა მუნიციპალიტეტის გამსხვილების შედეგად.
ალექსანდრე კარტოზია

ალექსანდრე (ალიკო) კარტოზია (დ. 8 იანვარი, 1959, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი ფილოლოგი, მეცნიერი.

1981 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასავლეთ ევროპის ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი.

1981–1982 წლებში იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მთარგმნელი; 1985–1988 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორის თანაშემწე; 1985–1988 ამავე უნივერსიტეტის ზოგადი ენათმეცნიერების კათედრის მეცნიერ-თანამშრომელი; 1989 წლიდან თსუ გერმანული ფილოლოგიის კათედრის გამგე; 1997–1998 წლებში საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორი; 1998–2004 საქართველოს განათლების მინისტრი. 2004 წლიდან ცხოვრობს ბერლინში, გერმანია. არის ოდერის ფრანფურტის იადრანის უნივერსიტეტის სოციალური ლინგვისტიკის კათედრის ლექტორი. ბერლინში თანამრომლობს ლიტერატურულ სახლებთან და ატარებს სემინარებს თარგმანის თეორიაში. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

2025 წლის 23 სექტემბერს დაინიშნა საქართველოს ელჩად გერმანიაში.
რუხი ყვავი

რუხი ყვავი — ფრინველი ყორნისებრთა ოჯახისა.

მისი სხეულის სიგრძეა 44–51 სმ, მასა 440–740 გრამი, ფრთის შლილი 84–100 სმ. მამალი ზომით მცირედ აღემატება დედალს. თავი, ყელი, ჩიჩახვი, ფრთები და ბოლო შავია, დანარჩენი ადგილები ნაცარა-რუხი. ფრთებსა და ბოლოზე ლითონისებრი ბზინვარება დასდევს. ნისკარტი და ფეხები შავია. თვალები მუქი ყავისფერი. ბოლო მომრგვალებულია. სქესობრივი დიმორფიზმი არ არის გამოხატული. ზოგჯერ გვხვდება გარდამავალი შეფერილობის ნაჯვარი ინდივიდები რუხ და შავ ყვავს შორის. მიწაზე კარგად დადის; ფრენს მსუბუქად, ფრთების ხშირი მოქნევით. გამოირჩევა მაღალი ინტელექტით.

გავრცელებულია ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში და აზიის ზოგიერთ რაიონში (მ. შ. დასავლეთ ციმბირში); საქართველოში ბინადრობს და ფართოდაა გავრცელებული. სხვადასხვა ადგილებში მკვიდრი და მომთაბარე ფრინველია, ჩრდილოეთში — გადამფრენი. ზამთარში ძირითადად ქალაქებსა და სოფლებში კონცენტრირდებიან. ბინადრობს სხვადასხვა ტიპის ტყისპირებში, მდინარეთა ხეობებში, ადამიანთა სამოსახლოებში. უპირატესობას ანიჭებს ჭალებსა და მოზაიკურ ლანდშაფტებს. გამრავლების პერიოდში წყვილებად არიან, დანარჩენ დროს — ჯგუფებად და გუნდებად.

სქესობრივ სიმწიფეს 2 წელში აღწევს. მონოგამური ფრინველია. ბუდეს ხეზე, კლდეზე, ელექტროგადამცემი ხაზის ბოძებზე ან ადამიანების ნაგებობებზე აგებს; სამშენებლო მასალად იყენებს ტოტებს, დასახლებულ პუნქტებში შესაძლოა სხვა მასალაც გამოიყენოს. დედალი დებს 3–7 მომწვანო-ცისფერ მურალაქებდაყრილ კვერცხს. ძირითადად დედალი კრუხობს 19–22 დღის განმავლობაში, ამ დროს მამალი მას კვებავს. ერთი თვის ბარტყები ბუდეს ტოვებენ. ამის შემდეგ ველებზე, მდელოებზე, ჭალებში იმყოფებიან, შემოდგომაზე იკრიბებიან გუნდებად. ყოვლისმჭამელია, იკვებება უხერხემლო და ხერხემლიანი ცხოველებით, თესლებით, კენკრით, ნაყოფებით, ლეშითა და საკვების ნარჩენებით.