სხივური თერაპია

სხივური თერაპია (აგრეთვე რადიოთერაპია, რადიაციული თერაპია) — ონკოლოგიური მკურნალობის ერთ-ერთი ძირითადი მეთოდი, რომელიც იყენებს მაიონებელ გამოსხივებას ავთვისებიანი სიმსივნური უჯრედების განადგურების ან მათი ზრდის შეჩერების მიზნით. სხივური თერაპია წარმოადგენს კიბოს კომპლექსური მკურნალობის სამი ძირითადი მოდალობიდან ერთ-ერთს — ქირურგიულ მკურნალობასა და სისტემურ თერაპიასთან (ქიმიოთერაპია, იმუნოთერაპია, სამიზნე თერაპია) ერთად.

შეფასებით, ონკოლოგიური დაავადების მქონე პაციენტთა დაახლოებით 50% ღებულობს სხივურ თერაპიას მკურნალობის რომელიმე ეტაპზე — რადიკალური (განკურნებითი), ადიუვანტური, ნეოადიუვანტური ან პალიატიური მიზნით.

ისტორია
სხივური თერაპიის გამოყენება დაიწყო 1895 წელს ვილჰელმ რენტგენის მიერ რენტგენის სხივების აღმოჩენის შემდეგ და 1898 წელს მარი კიურისა და პიერ კიურის მიერ რადიუმის აღმოჩენის შემდეგ.

სხივური თერაპიის ძირითადი ტიპები
დისტანციური სხივური თერაპია
დისტანციური სხივური თერაპია — გამოსხივების წყარო პაციენტის სხეულის გარეთ მდებარეობს. დღეისათვის ჩვეულებრივი ფორმაა მაღალი ენერგიის ფოტონური ან ელექტრონული სხივების მიწოდება ხაზოვანი ამაჩქარებლით.

სამგანზომილებიანი კონფორმული სხივური თერაპია (3-) — სიმსივნის ფორმის შესაბამისი დასხივება კომპიუტერული ტომოგრაფიის საფუძველზე.
ინტენსივობით მოდულირებული სხივური თერაპია და მოცულობით მოდულირებული რკალური თერაპია — საშუალებას იძლევა გამოსხივების დოზის უფრო ზუსტი განაწილებისა და მიმდებარე ჯანმრთელი ორგანოების უკეთ დაცვისთვის.
სხეულის სტერეოტაქსიული სხივური თერაპია — სიმსივნის ზუსტი დასხივება მცირე რაოდენობის (1–5) ფრაქციით, მაღალი დოზით, რომელიც გამოიყენება ფილტვის, ღვიძლის, წინამდებარე ჯირკვლისა და სხვა ლოკალიზაციების სიმსივნეების სამკურნალოდ.
სტერეოტაქსიული რადიოქირურგია და სტერეოტაქსიული რადიოთერაპია — გამოიყენება ძირითადად ცენტრალური ნერვული სისტემის სიმსივნეების სამკურნალოდ, მათ შორის ტვინის მეტასტაზებისა და მენინგიომების მკურნალობისთვის.
პროტონული თერაპია — იყენებს დადებითად დამუხტული პროტონების სხივებს, რომელთა ფიზიკური თვისებები (ბრეგის პიკი) საშუალებას იძლევა გამოსხივების უკეთ ლოკალიზაციისა, განსაკუთრებით პედიატრიულ პაციენტებსა და მგრძნობიარე სტრუქტურების მახლობლად მდებარე სიმსივნეებში.

ბრაქითერაპია
ბრაქითერაპია — სხივური თერაპიის ფორმა, რომლის დროსაც რადიოაქტიური წყარო ექსპედიციით თავსდება სიმსივნის შიგნით (ინტერსტიციული) ან მის უშუალო სიახლოვეს (ინტრაკავიტარული, კონტაქტური). ფართოდ გამოიყენება საშვილოსნოს ყელის, წინამდებარე ჯირკვლისა და სარძევე ჯირკვლის სიმსივნეების მკურნალობისთვის. ლოკალურად მოწინავე საშვილოსნოს ყელის სიმსივნის სტანდარტული მკურნალობა გულისხმობს ქიმიორადიოთერაპიას ბრაქითერაპიული ბუსტით; იმ შემთხვევებში, როდესაც ბრაქითერაპია ხელმიუწვდომელია, შესწავლილია მისი ალტერნატივები, მათ შორის -ბუსტი და -ბუსტი.

სისტემური რადიონუკლიდური თერაპია
ეს მიდგომა იყენებს რადიოაქტიურ იზოტოპებს, რომლებიც სისტემურად შეჰყავთ პაციენტს და სელექციურად გროვდება სიმსივნურ ქსოვილში. მაგალითები მოიცავს რადიოაქტიური იოდის (¹³¹) გამოყენებას ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს მკურნალობისთვის და თანამედროვე რადიოლიგანდურ თერაპიებს, როგორიცაა ¹⁷⁷- წინამდებარე ჯირკვლის მეტასტაზური კიბოს მკურნალობისთვის.

კლინიკური გამოყენება
სხივური თერაპია გამოიყენება მრავალი ტიპის ავთვისებიანი სიმსივნის სამკურნალოდ, მათ შორის თავისა და კისრის სიმსივნეების, ფილტვის კიბოს, სარძევე ჯირკვლის სიმსივნის, საშვილოსნოს ყელის სიმსივნის, წინამდებარე ჯირკვლის სიმსივნის, ცენტრალური ნერვული სისტემის სიმსივნეების, კანის სიმსივნეებისა და ლიმფომების სამკურნალოდ. გამოყენების მიზნებად განიხილება:

რადიკალური (განკურნებითი) — ერთადერთი ან კომბინირებული მკურნალობის ფარგლებში სიმსივნის სრული განადგურების მიზნით.
ადიუვანტური — ქირურგიული ჩარევის შემდეგ ლოკალური რეციდივის რისკის შემცირების მიზნით.
ნეოადიუვანტური — ქირურგიამდე სიმსივნის ზომის შემცირების მიზნით.
პალიატიური — სიმპტომების (ტკივილი, სისხლდენა, ობსტრუქცია) კონტროლის მიზნით მოწინავე სტადიების შემთხვევაში.

მკურნალობის დაგეგმვა
თანამედროვე სხივური თერაპიის კურსი მოიცავს რამდენიმე ეტაპს: საკონსულტაციო შეფასებას, საგეგმო კომპიუტერული ტომოგრაფიით სიმულაციას, სამიზნე მოცულობებისა და კრიტიკული ორგანოების კონტურირებას, დოზიმეტრიული გეგმის შემუშავებას სპეციალიზებული პროგრამული უზრუნველყოფით, გეგმის ხარისხის კონტროლს და მკურნალობის შესრულებას, ჩვეულებრივ ყოველდღიური ფრაქციებით რამდენიმე კვირის განმავლობაში. პაციენტის უსაფრთხოებისა და სიზუსტის უზრუნველყოფაში ჩართულია მულტიდისციპლინარული გუნდი — რადიაციული ონკოლოგი, სამედიცინო ფიზიკოსი, რადიაციული თერაპევტი (ტექნიკოსი) და დოზიმეტრისტი.