iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბაქოს ღვთისმშობლის ეკლესია

ბაქოს ღვთისმშობლის ეკლესია — სომხური სამოციქულო ეკლესია იჩერი-შეჰერის კვარტალში აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში. იგი მდებარეობდა ქალწულის კოშკიდან არც ისე შორს, ხაგიგატ რზაევას ქუჩის გადასახვევთან ნეფთიანიკოვის გამზირამდე. იგი 90–იან წლებში დაანგრიეს. დღეისათვისა ტერიტორიაზე დაცულია ეკლესიის სამრეკლოს ქვედა ნაწილი.

ისტორია
უნდა აღინიშნოს, რომ სურბ ასტვაცაცინის სომხური ეკლესიის შესახებ, რომელიც ღვთისმშობლის სახელობის იყო დღეისათვის თითქმის არანაირი ინფორმაცია არ შემორჩენილა ან თუ არის შემორჩენილი ეს ინფორმაცია საკმაოდ მწირია. ზოგიერთი ცნობით, იგი აშენდა 1797-1799 წლებში ბაქოს ძველ ნაწილში, იჩერი-შეჰერის კვარტალში, სომხეთის ქარვასლის მახლობლად, ქალწულის კოშკის მარცხენა მხარეს.

გარდა ამისა, არსებობს მოსაზრება, რომ ბაქოს ციხის ტერიტორიაზე კიდევ ერთი და იგივე სახელწოდების ეკლესია დანგრეულია ჯერ კიდევ გასული საუკუნის 30-იან წლებში, ხოლო სომხური ეკლესია, რომელიც ქალწულის კოშკის ძირში იყო, უფრო ძველი იყო და შესაძლოა ეს იყოს ის ეკლესია, რომელსაც ჰამადალა კაზვინი ახსენებს. საუკუნის ბოლოს სომეხმა მღვდელმა მარკარ ბარხუდარიანტმა, რომელიც ბაქოში ვიზიტით იმყოფებოდა, აღნიშნა, რომ ბაქოს სომხებს ორი ქვის ეკლესია აქვთ: დიდი წმინდა გრიგოლ განმანათლებლის სახელობისა და პატარა სურბ ასტვაცაცინის (წმიდა ღვთისმშობლის სახელობის). ეს უკანასკნელი მისთვის დამახასიათებელი იყო როგორც ძალიან ძველი, რასაც მოწმობს არქიტექტურული სტრუქტურის შიდა და გარე ფორმები .

ვინაიდან იჩერი-შეჰერის რეგიონში არც ისე ბევრი სომეხი ცხოვრობდა ბაქოს დანარჩენ ნაწილთან შედარებით, ეკლესიას დიდი სამრევლო არ ჰქონია. ამავე მიზეზით, მის შესახებ მცირე ინფორმაციაა დაცული. ტერიტორია, რომელზეც ეკლესია აშენდა, თაყვანისმცემლობის ადგილი იყო, ამიტომ თითოეული აღმსარებლობის წარმომადგენელი ცდილობდა აქ საკუთარი სიწმინდეების არსებობას. გარდა ამისა, ბაქოს მკვიდრთა შორის არსებობდა ლეგენდა, რომლის თანახმადაც ტაძარი აღმართეს ცეცხლთაყვანისმცემელთა უძველესი წარმართული ტაძრის ადგილზე.

გამოჩენილი ბრიტანელი ჟურნალისტი, ექსპერტი კავკასიის საკითხებში, თანამედროვე ამიერკავკასიის შესახებ გამოკვლევის ავტორი თომას დე ვაალი აღნიშნავს, რომ ერთ-ერთი ცნობილი დიპლომატის თქმით, რომელიც ბაქოში 1992 წელს მუშაობდა, 1992 წელს ყარაბაღის კონფლიქტის გაღვივების შემდგომ, ეკლესია დაანგრიეს .
ვაგიფ მუსტაფა-ზადეს სახლ-მუზეუმი

ვაგიფ მუსტაფა-ზადეს სახლ-მუზეუმი (აზერბ. -) — აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში, ძველ უბანში იჩერი-შეჰერის რაიონში განთავსებული აზერბაიჯანელი საბჭოთა ჯაზის კომპოზიტორის და პიანისტის, აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული არტისტის და აზერბაიჯანის სსრ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატის სახლ-მუზეუმია, რომელიც მისივე სახელობის ქუჩაზე (ვაგიფ მუსტაფა-ზადეს ქუჩა) მდებარეობს. მან პირველმა გამოიყენა აზერბაიჯანული კოლორიტი, მუღამი და სწორედ მას შემდგომ გახდა აზერბაიჯანული ჯაზის ფუძემდებელი. გამორჩეული იყო თავისი ვირტუოზული შესრულებით, რომლითაც ხიბლავდა მსმენელს.

ექსპოზიცია
ვაგიფ მუსტაფა-ზადეს მუზეუმი ეძღვნება გამოჩენილი აზერბაიჯანელი საბჭოთა ჯაზ კომპოზიტორის და ერთ-ერთი გამორჩეული შემსრულებლის ვაგიფ მუსტაფა-ზადეს (1940-1979 წლები) ცხოვრებასა და შემოქმედებას.

მუზეუმის სამ ოთახში დაახლოებით 1214 ნივთია განთავსებული. მათ შორის: მუსიკოსის ფოტოსურათები, პლაკატები, ჩანაწერები და პირადი ნივთები. ყველაზე ცნობილი ექსპონატი კი არის ჯაზ კომპოზიტორისა და პიანისტის პორტრეტი, რომელიც დახატა ცნობილმა რუსმა მხატვარმა, რუსეთის სამხატვრო აკადემიის წევრმა (2012 წელი), რუსეთის ფედერაციის დამსახურებულმა არტისტმა (2013 წელს), დაღესტნის რესპუბლიკის სახალხო არტისტმა (2017 წელს), ულიანოვსკის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორმა ნიკას საფრონოვმა. .

მუზეუმს საკმაოდ ბევრი ვიზიტორი ჰყავს.

ისტორია
აღნიშნული მუზეუმი დაარსდა 1989 წლის 28 ივლისს პოლად ბულ-ბულ ოღლუს ინიციატივით, სახლში სადაც ვაგიფ მუსტაფა-ზადე დედასთან და კიდევ ოჯახის სამ წევრთან ერთად ცხოვრობდა. დაცარიელებული ბინის ნახევარი მუზეუმს გადაეცა, ხოლო მეორე ნახევარში მუსიკოსის დედა სიცოცხლის ბოლომდე ცხოვრობდა.

1994 წელს მუზეუმმა მიიღო აზერბაიჯანის მუსიკალური კულტურის სახელმწიფო მუზეუმის ფილიალის სტატუსი.

ვაგიფ მუსტაფა-ზადეს სახლ-მუზეუმის ძირითადი ამოცანები და მიზნებია აზერბაიჯანელი ჯაზის კომპოზიტორთან დაკავშირებული მასალების შეგროვება, შენახვა, შესწავლა და პოპულარიზება.

1989 წლიდან 1997 წლამდე მუზეუმის ხელმძღვანელი იყო მუსიკოსის დედა, ზივარ აგასაფი კიზი ალიევა. 1997 წლიდან მუზეუმის დირექტორი მუსიკოსის აფაგ ალიევის ბიძაშვილი გახდა.

2004 წელს კი ვაგიფ მუსტაფა-ზადეს სახლ-მუზეუმი განახლდა აფაღ ალიევას პირადი სახსრების გამოყენებით. 2005 წელს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა მონაწილეობა მიიღო მუზეუმის გახსნის ცერემონიალში განახლების შემდეგ .
ჩუხჩარხი

ჩუხჩარხი, ჩუხჩერახი — მოხელე ფეოდალურ საქართველოში. მას ჰქონდა სამხედრო ფუნქცია და ევალებოდა მეფის დაცვა, იყო მეფის მცველების უფროსი. მეფეს თან ახლდა მგზავრობის დროს და სხვა მოხელეებთან ერთად მის წინ მიდიოდა. ევალებოდა, პირველს ენახა ის ადგილები, სადაც მეფე უნდა მისულიყო, შემდეგ მობრუნებულიყო და მეფეს გასძღოლოდა. ჩუხჩარხი დიდი და საპატიო მოხელე იყო. წერილობით ძეგლებში ის ვაზირებთან ერთად იხსენიება. ცნობილია თამარ მეფის ჩუხჩარხი ბოცო ბოცოსძე.
ჩუხჩუხელასებრნი

ჩუხჩუხელასებრნი — ორფრთიანი მწერების ოჯახი მოკლეულვაშიანთა ქვერიგისა. უფრო ხშირად საშუალო ზომის (5-15 სმ) არიან, იშვიათად დიდებიც (25 სმ-მდე). ოჯახში ათასამდე სახეობაა. ძირითადად ტროპიკებშია გავრცელებული. კარგად ფრენენ, ხშირად ლივლივებენ ჰაერში. დიდი მნიშვნელობა აქვთ, როგორც მცენარეთა დამმტვერავებს. ზოგი მატლი მცენარეებზე ცხოვრობს და მწერებით იკვებება, ზოგი წყალში ბინადრობს და ხრწნადი ნივთიერებებეით და შლამით საზრდოობს. მრავალი მატლი მცენარეჭამიაა. ზოგი კრაზანებისა და ჭიანჭველების ბუდეში ბინადრობს.
ჩხალთაძიხი

ჩხალთაძიხი — მწვერვალი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მდინარე ჩხალთაძიხის სათვეში, საქართველოსა და რუსეთის ყარაჩაი-ჩერქეზეთის საზღვარზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3676 მ. აგებულია კამბრიულისწინა და პალეოზოური გრანიტოიდებით. დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი.
ჩხალთაძიხის უღელტეხილი

ჩხალთაძიხის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ყარაჩაი-ჩერქეზეთი) საზღვარზე, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, სიმაღლე ზღვის დონიდან 3235 მ. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. დამახასიათებელია ალპური და სუბნივალური ლანდშაფტები. აკავშირებს მდინარეების ჩხალთისა და ამანაუზის (ყარაჩაი-ჩერქეზეთი) ხეობებს.
ჩხარა

ჩხარა — მდინარე საქართველოში, თერჯოლის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ჩოლაბურის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ოკრიბა-არგვეთის სერის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 865 მ. სიმაღლეზე. სიგრძე 22 კმ, აუზის ფართობი 73 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლის და მიწისქვეშა წყლით. ახასიათებს წყალმოვარდნები, განსაკუთრებით გაზაფხულსა და შემოდგომაზე. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 1,6 მ³/წმ.
სანდრო ჩხარტიშვილი

სანდრო ჩხარტიშვილი (დ. 18 ნოემბერი, 1917, ჯუმათი — გ. 26 მარტი, 1985, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1970), პროფესორი, საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1985).

ბიოგრაფია
მონაწილეობდა დიდ სამამულო ომში. 1949 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1952-1961 წლებში მუშაობდა მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის საქართველოს ფილიალში. 1961-1965 წლებში მუშაობდა ისტორიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში. 1977 წლიდან იყო ამავე ინსტიტუტის შრომითი კოლექტივების ისტორიის განყოფილების ხელმძღვანელი. ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას.

ნაშრომები
საბჭოთა საქართველოს შრომითი კოლექტივების ისტორიოგრაფია, თბილისი, 1983
სტეფანე შაუმიანი, თბილისი, 1978
კომუნისტური შრომა და საზოგადოებრივი საკუთრება, თბილისი, 1977
საბჭოები საქართველოში ოქტომბრის რევოლუციის მომზადებისა და გატარების პერიოდში, თბილისი, 1977
სოციალისტური შეჯიბრების ისტორია საქართველოს მრეწველობაში, თბილისი, 1974
შრომის სოციალისტური ფორმების განვითარება საქართველოს მრეწველობაში (1946-1958), თბილისი, 1968
რევოლუციური მოძრაობის ისტორიიდან საქართველოში, თბილისი, 1957
გრიგოლ (სერგო) კონსტანტინეს ძე ორჯონიკიძე, თბილისი, 1956
შალვა ჩხარტიშვილი (ჰისტოლოგი)

შალვა ჩხარტიშვილი (დ. 7 ნოემბერი, 1914, ჯუმათი — გ. 13 ივნისი, 1980, თბილისი) — ქართველი ჰისტოლოგი, ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1956), პროფესორი (1958), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1962). 1937 წელს დაამთავრა საქართველოს ზოოვეტერინარული ინსტიტუტი. 1954-1980 წლებში იყო ამავე ინსტიტუტის ჰისტოლოგიის და ზოოლოგიის კათედრის გამგე და 1956-1975 წლებში პრორექტორი სასწავლო დარგში. ჩხარტიშვილის შრომები ეხება ცხოველთა სხვადასხვა ორგანოს განვითარებას ონტოგენეზში, სასქსო ორგანოების მორფოლოგიასა და ჰისტოქიმიას. ავტორია რამდენიმე სახელმძღვანელოსი.
შალვა ჩხარტიშვილი (ფსიქოლოგი)

შალვა ჩხარტიშვილი (დ. 1 ნოემბერი, 1910, ჯუმათი — გ. 29 მარტი, 1978, თბილისი) — ქართველი ფსიქოლოგი, ფსიქოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1958), პროფესორი (1961), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1969). ფსიქოლოგიის ინსტიტუტში დააფუძნა პედაგოგიური ფსიქოლოგიის კათედრა და იყო მისი გამგე 1959-1978 წლებში. ავტორია ნაშრომებისა „ნებისმიერი ქცევის მოტივის პრობლემა“ (1958), „აღზრდის სოციალური ფსიქოლოგია“ (1974), „ექვსწლიანთა სასკოლო სწაავლების საკითხები“ (1980).
ბორის ჩხეიძე

ბორის ჩხეიძე (დ. 1 იანვარი, 1902, წაღვლი — გ. 22 აპრილი, 1979, თბილისი) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
ლიტერატურული საქმიანობა დაიწყო 1927 წლიდან. მისი თხზულებებია მოთხრობების კრებული „დღეები“ (1931), რომანი „ფერო“ (1932), „ომგადახდილი“ (1945), 1905 წლის რევოლუციის ამსახველი რომანი „ლიხავის პირას“ (1947), „ხოხბის წყაროსთან“ (1960), „მწვანე ხოდაბუნი“ (1960). მოთხრობების კრებული გამოსცა 1934, 1940, 1950, 1954, 1964, 1967 წლებში. მისი მოთხრობები და რომანები თარგმნილია რუსულ ენაზე.
წიგნის პალატა

წიგნის პალატა — სახელმწიფო უწყება საქართველოში 1924-2005 წლებში. საქართველოს სსრ პერიოდში წიგნის პალატა ახორციელებდა გამოცემული ბეჭდვითი პროდუქციის ბიბლიოგრაფიულ რეგისტრაციას და სტატისტიკურ აღრიცხვას. 1974 წელს მიენიჭა სულხან-საბა ორბელიანის სახელი. 2006 წელს წიგნის პალატა შეუერთდა საქართველოს ეროვნულ საპარლამენტო ბიბლიოთეკას.

წიგნის პალატა გამოსცემდა „წიგნის მატიანეს“ 1926 წლიდან, „ჟურნალის სტატიების მატიანეს“ 1939 წლიდან, „გაზეთის სტატიების მატიანეს“ 1943 წლიდან და „კარტოგრაფიულ მატიანეს“. წიგნის პალატამ გამოსცა რეტროსპექტიული ბიბლიოგრაფიული მაჩვენებლები „ქართული წიგნი“ (სამი ტომი, 5 ნაკვეთი, 1941-1969), გ. ბაქრაძის „ქართული პერიოდიკა, ბიბლიოგრაფია“ (1947), „ქართველი მეომრები საბჭოთა ხალხის დიდ სამამულო ომში“ (3 ნაკვეთი, 1945-1946), „ქართული მუსიკალური ლიტერატურის ბიბლიოგრაფია 1872-1946“ (1947).
თამაზ წივწივაძე

სანდრო ჩხარტიშვილი (დ. 1 ნოემბერი, 1941, კვახჭირი, ქუთაისის რაიონი — გ. 12 ივლისი, 2018) — ქართველი კრიტიკოსი.

ბიოგრაფია
1969 წლიდან დაიწყო ლიტერატურული მოღვაწეობა. 1970 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი. 1975 წლიდან იყო ჟურნალ „ცისკრის" დამატების — „ნობათის" რედაქტორი; 1978 წლიდან ამავე ჟურნალის პროზის განყოფილების გამგე; 1982 წლიდან ალმანახ „საუნჯის" კრიტიკისა და პუბლიცისტიკის განყოფილების გამგე; 1982 წლიდან გაზეთ „ლიტერატურული საქართველოს“ მთავარი რედაქტორია; 1997 წლიდან - საქართველოს მწერალთა კავშირის თავმჯდომარე

მისი კრიტიკული წერილების კრებულებია: „მართალს ვიტყვი..." (1980), „ფრთხილად, წინ მკითხველია" (1985), „ლოზუნგების ქვეყანა" (1990), „ერთ საშუალებას კიდევ ვცდი" (1991) „ახლა თქვენი დროა; აფერისტი კლეტკებში“ (2001)
ზანური ენა

ზანური ენა, მეგრულ-ჭანური ენა, მეგრულ-ლაზური ენა ან კოლხური ენა — ქართველურ ენათა ჯგუფის ერთ-ერთი ქვეჯგუფი. სახელწოდება „ზანური“ პირობითია და შექმნილია ვარაუდის საფუძველზე, რომ ადრინდელი სახელწოდება ასეთი უნდა ყოფილიყო. მეგრულ-ლაზურის მნიშვნელობით ტერმინი დაამკვიდრა არნოლდ ჩიქობავამ. ის ემყარებოდა ბერძნულ-რომაულ წყაროებს, რომლის მიხედვით, სამხრეთ კავკასიის შავიზღვისპირა ზოლის მოსახლეობა იხსენიება როგორც „სანები“ („ზ“ ფონემა ბერძნულს არა აქვს, საფიქრებელია, რომ „ს“ ასო ზ-ს გადმოსაცემად იყო გამოყენებული). ზან- ძირი დაცულია სვანურ ენაშიც და მეგრელების აღსანიშნავად გამოიყენება – მგზან – „მეგრელი“.

წინარე ქართველური ენიდან სვანური ენის გათიშვის შემდგომ, რაც სავარაუდოდ ათწლეულის დასაწყისისთვის მოხდა ან ძვ. წ. საუკუნისთვის, ქართული და ზანური გაუთიშავი ორი ფენა იყო, რასაც ზანურ-ქართული ერთანობის ხანად მოიხსენიებენ. ამ ერთიანობიდან ზანურის გამოყოფა, სავარაუდოდ, უნდა მომხდარიყო ძვ. წ. – საუკუნეებში (გ. კლიმოვი) ან ახ. წელთაღრიცხვის მიჯნაზე (თ. გამყრელიძე, გ. მაჭავარიანი).

ამჟამად ზანური გათიშულია მეგრულად და ლაზურად. ზანურის დიფერენციაცია ორ კილოდ (მეგრული და ლაზური) უნდა დაწყებულიყო ახ. წელთაღრიცხვის დასაწყისში. საუკუნისთვის ამ კილოებს დამოუკიდებელი სახე უნდა ჰქონოდა. მეგრულსა და ლაზურს შორის განსხვავებები ნიკო მარმა მათ ცალკე ენებად გამოცხადების საფუძვლად მიიჩნია. მეგრულში გამოიყოფა ორი დიალექტი: ზუგდიდურ-სამურზაყანული და სენაკურ-მარტვილური. ლაზური გავრცელებულია თურქეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, შავი ზღვის სანაპიროზე. ლაზურში გამოიყოფა სამი კილო: ხოფური, ვიწურ-არქაბული და ათინური. ნ. მარის, ივ. ჯავახიშვილის, ს. ჯანაშიას, არნ. ჩიქობავას და სხვა მეცნიერების შეხედულებით, მეგრული და ლაზური კილოების გათიშვა სავარაუდოდ გამოიწვია
ქართულენოვანი მოსახლეობის მიგრაციამ არაბობის ჟამს გურია-აჭარის ტერიტორიაზე. ამას ადასტურებს ამ მხარეებში ზანური ტოპონიმების არსებობაც.

მეგრულ-ლაზურის თავდაპირველი დიფერენციაცია კილოებად შემდეგ პერიოდებში უფრო გაღრმავდა, რასაც ხელს უწყობდა განსხვავებული ენობრივი გარემოც, რომელშიც მათ უხდებოდათ და უხდებათ ფუნქციონირება. თუმცა სხვაობა იმდენად მნიშვნელოვანი არ არის, რომ ისინი დამოუკიდებელ ენებად ჩაითვალოს: მათი ფუნქციური და გრამატ. სტრუქტურები ახლოსაა ერთმანეთთან. ამასთანავე, ლაზებსა და მეგრელებს მეტ-ნაკლებად ესმით ერთმანეთისა. საერთო ნიშნების მიუხედავად, განსხვავება ლაზურსა და მეგრულს შორის მაინც საგრძნობია. ამას თავის დროზე ყურადღება მიაქცია ნიკო მარმა, რომელმაც ეს განსხვავება საკმაო საფუძვლად მიიჩნია ლაზურისა და მეგრულის სხვადასხვა ენებად გამოსაცხადებლად. განსხვავება ვლინდება როგორც ფონეტიკაში (ბგერით სისტემებში, ფონეტიკურ პროცესებში), ისე გრამატიკაში: დიდი სხვაობაა უღვლილების სისტემაში (აწმყოს, მყოფადისა და აორისტის წარმოება, მასდარის წარმოება და სხვ.), არსებით და ზედსართავ სახელებში, ნაცვალსახელებში (განსაკუთრებით – ჩვენებით ნაცვალსახელებში); სინტაქსურ კონსტრუქციებში და ა. შ.
ალხან-ყალას ოპერაცია

ალხან-ყალას ოპერაცია — 2001 წლის 25 ივნისს ჩეჩნეთის მეორე ომის დროს ჩეჩნეთის დასახლებულ პუნქტ ალხან-ყალაში რუსეთის შეიარაღებული ძალების მიერ ჩატარებული ,,გაწმენდითი ოპერაცია" (ე.წ. ზაჩისტკა). ალხან- ყალას ერთკვირიანმა ოპერაციამ გამოიწვია შეიარაღებული ოპერაციები რუსებსა და ჩეჩენ სეპარატისტებს შორის და საბოლოოდ, ჩეჩენთა მეთაურის, არბი ბარაევის მკვლელობით დასრულდა.

წინაპირობა
ჩეჩნეთის იჩკერიის რესპუბლიკა (ჩეჩნეთი) დე ფაქტო დამოუკიდებელი იყო რუსეთისგან 1994 წლის ჩეჩნეთის პირველი ომის დაწყებიდან. ამ დამოუკიდებლობის დროს საერო მთავრობა შესუსტდა, ხოლო ჩეჩნეთი მებრძოლების და ისლამისტური მმართველობის გავლენის ქვეშ მოექცა. 1999 წლის აგვისტოში დაღესტნის ომი დაიწყო, როდესაც ჩეჩენი ისლამისტები შეიჭრნენ რუსეთის სახელმწიფო დაღესტანში, მაგრამ ერთ თვეში რუსმა სამხედროებმა ისინი განდევნეს. დაღესტნის ომი ჩეჩნეთის მეორე ომის დაწყების წინაპირობა გახდა, როდესაც რუსეთის ფედერაციული ჯარები ჩეჩნეთში შევიდნენ და მათი დამოუკიდებლობის დასრულება გამოაცხადეს. 2000 წლის ივნისისთვის ომი ,,აჯანყების ფაზაში" შევიდა, სადაც რუსული ჯარები რამდენიმე დღის განმავლობაში ,,გაწმენდით ოპერაციებს" (რუსულად: , ზაჩისტკა) ასრულებდნენ ჩეჩნეთის სოფლებში.

ოპერაცია
2001 წლის 22 ივნისს რუსულმა ჯარებმა სპეციალურად ორგანიზებული ოპერაცია დაიწყეს ალხან-ყალაზე, გროზნოს სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე დიდ სოფელზე, რამაც შეიარაღებული შეტაკება გამოიწვია ჩეჩენ სეპარატისტებთან. ალხან-ყალა იყო სეპარატის არბი ბარაევის მშობლიური სოფელი, რომელიც ეჩნეთის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი სეპარატისტი მებრძოლი და სპეციალური დანიშნულების ისლამური პოლკის დამფუძნებელი, ისლამისტური ორგანიზებული დანაშაულებრივი სინდიკატი იყო. მან ტერორი მოახდინა ჩეჩნეთში დე ფაქტო დამოუკიდებლობის დროს ჩეჩნეთის პირველი ომის შემდეგ. ოფიციალურად ცნობილი გახდა, რომ ბარაევი მოკლეს თავდაპირველი დარბევის დროს, ხოლო მისი ცხედარი მოგვიანებით გადასცეს მის ოჯახს. ბარაევის გარდაცვალების შესახებ რუსულმა მედიამ რამდენჯერმე გაავრცელა ინფორმაცია, თუმცა დარბევის შემდეგ კავკაზის ცენტრმა განაცხადა, რომ ,,ისლამური სპეციალური დანაყოფის მეთაური არბი ბარაევი მოწამებრივი სიკვდილით დაიღუპა".

ბრძოლა რუსულ ძალებსა და ჩეჩენ სეპარატისტებს შორის ექვსი დღის განმავლობაში გაგრძელდა და შედეგად ალხან-ყალა მასიურად განადგურდა. სახლების უმეტესობა დაინგრა. რუსეთის ოფიციალური პირების თქმით, ბარაევის მრავალი თანამზრახველი მოკლეს და 800-მდე სოფელში მცხოვრები დააკავეს.

შედეგები
არბი ბარაევი იყო სეპარატისტების უფროსი ლიდერი, რომელიც რუსებმა მოკლეს ან ტყვედ ჩაიგდეს ჩეჩნეთის მეორე ომის შემდეგ, 1999 წელს, რაც მოსკოვმა ომის პერიოდში მთავარ წარმატებას შეაფასა. ბარაევის გარდაცვალების ალტერნატიული ვერსიით, იგი ცოცხალი შეიპყრეს და გადააბარეს რუსეთის ფედერაციის უსაფრთხოების ფედერალურ სამსახურს. მას ასევე ეძებდნენ რუსეთის საგარეო სამხედრო სადაზვერვო სააგენტოს წევრები გერმან უგრიუმოვის (საბჭოთა და რუსეთის საზღვაო ძალებისა და უსაფრთხოების სამსახურების ოფიციალური პირი) გარდაცვალებაში ეჭვმიტანილობის გამო. სავარაუდოდ ჩეჩენი მებრძოლები შეიკრიბნენ ბარაევის გასათავისუფლებლად და იმ სამხედრო ბაზას დაესხნენ თავს, სადაც ის იმყოფებოდა. სწორედ იმ სამხედრო ბაზაზე, სადაც ბარაევი წამებით მოკლეს.
აზერბაიჯანის ეროვნული აკადემიის სამეცნიერო ბიბლიოთეკა

აზერბაიჯანის ეროვნული აკადემიის სამეცნიერო ბიბლიოთეკა — 1923 წელს აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში დაარსებული ბიბლიოთეკა.

ისტორია
მას შემდეგ, რაც 1920 წელს ამიერკავკასიაში უდიდესი ბიბლიოთეკა დაიხურა, ბაქოს ახალი ბიბლიოთეკა სჭირდებოდა. 1923 წლის ნოემბერში დაიწყო აზერბაიჯანის ეროვნული აკადემიის სამეცნიერო ბიბლიოთეკა, როგორც აზერბაიჯანის კვლევისა და მეცნიერების საზოგადოების ან ბიბლიოგრაფიის ოფისია. მას მხარს უჭერდნენ ნარიმან ნარიმანოვი, აბდურაჰიმ ჰაგვერდიევი, თაგი შაჰბაზი და ჰანაფი ზეინალი. დამფუძნებელი დირექტორი იყო ალექსანდრე ვასილიევიჩ ბაკრიინი.

გახსნისთანავე ბიბლიოთეკაში განთავსდა 430 წიგნი და 1200 ხელნაწერი. 1925 წლის აგვისტოში, დუბლირების თავიდან ასაცილებლად, ბიბლიოთეკა და ბიბლიოგრაფიის სამსახური გახდა ერთი, ბიბლიოთეკა-ბიბლიოგრაფიის ბიურო გახდა. თავმჯდომარე გახდა ჰანაფი ზეინალი (1896-1938 წელი).

1945 წელს ბიბლიოთეკა შემდგომ განვითარდა მეცნიერებათა აკადემიასთან ერთად. 1963 წლიდან 1984 წლამდე ბიბლიოთეკა ცნობილი იყო როგორც ფუნდამენტური ბიბლიოთეკა. 1984 წლის შემდეგ მას ცენტრალურ სამეცნიერო ბიბლიოთეკას უწოდებენ. მის დირექტორებში შევიდნენ ტაიროვი, ნაზიმ ახუნდოვი, რასიმ კაზიმოვი , მაჰუბე ჰასანოვა, ამინ ეფენდიევი, აიბენიზ ალიევა-კენგერლი და ლეილა ბეკირ იმანოვა .

2003 წლის 4 იანვარს პრეზიდენტმა ჰეიდარ ალიევმა მოახდინა აზერბაიჯანის ეროვნული აკადემიის სამეცნიერო ქარტიის მე–5 მუხლის 54 –ე პუნქტის რატიფიცირება, რაც ბიბლიოთეკას სამეცნიერო დაწესებულების სტატუსს ანიჭებს.

2014 წლის 5 მაისს პრეზიდენტმა გახსნა ბიბლიოთეკის ახალი შენობა .

საერთაშორისო ურთიერთობები
1993 წელს აღნიშნული ბიბლიოთეკა გახდა საბიბლიოთეკო ასოციაციებისა და ინსტიტუტების საერთაშორისო ფედერაციის წევრი. 2012 წელს სამეცნიერო ბიბლიოთეკა გახდა ევროპის საბჭოს სამეცნიერო ბიბლიოთეკების ასოციაციის სრული წევრი. ბიბლიოთეკა უზრუნველყოფს მომსახურებას წიგნების საერთაშორისო გაცვლისთვის. ბიბლიოთეკა იწვევს საერთაშორისო სტუმრებს და ელჩებს. ბიბლიოთეკა ასევე აგზავნის წევრებს საზღვარგარეთ საბიბლიოთეკო საქმის შესასწავლად და სხვა ქვეყნებში კონფერენციებსა და გამოფენებზე დასასწრებად .

კოლექცია
ბიბლიოთეკის კოლექციებში შედის ნაწარმოებები აზერბაიჯანულ ენაზე, რუსულენოვანი და აღმოსავლურ ენებზე შესრულებული ნამუშევრები.

ბიბლიოთეკის მთავარ კოლექციას წარმოადგენს ნუმიზმატიკური ფონდი, სადაც დაცულია უნიკალური წიგნები.

ბიბლიოთეკაში ინახება პერიოდული გამოცემები და დისერტაციები მყარი და ელექტრონული ასლებით. სხვა საწარმოები, როგორიცაა აზერბაიჯანის ნავთობპროდუქტების გეოლოგთა საზოგადოების კრებულები და ასევე თვითონ აზერბაიჯანის ეროვნული მეცნიერებათა აკადემიის შრომები.
აზერბაიჯანის პარლამენტის ბიბლიოთეკა

აზერბაიჯანის პარლამენტის ბიბლიოთეკა — მდებარეობს აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში. თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეის საჩუქარი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მილი მეჯლისს. მათ საჩუქრად გადასცეს მთელი ინვენტარი და ტექნიკა, მათ შორის: წიგნების თაროები, საკითხავი მაგიდები და კომპიუტერები . აღნიშნული ბიბლიოთეკა დაარსდა 1997 წელს.

ფონდი
აზერბაიჯანის პარლამენტის ბიბლიოთეკის წიგნის ფონდი 6,600 ასლი წიგნია და ბროშურა. აზერბაიჯანის პარლამენტის ბიბლიოთეკის ფონდში არის: 3500 წიგნის ასლი აზერბაიჯანულ ენაზე, ასევე 2200 ეგზემპლარი რუსულ ენაზე. აღნიშნული ბიბლიოთეკის წიგნის ფონდის შევსება ხორციელდება იურიდიული დეპოზიტის ასლებისა და ახალი ლიტერატურის შეძენის გზით.

ბიბლიოთეკაში გამოწერილია 42 პერიოდული გამოცემა და 77 ჟურნალი, რაც მკითხველს ხელმისაწვდომი აქვს. საბიბლიოთეკო ფონდის 80% შედგება იურიდიული ლიტერატურის, საკანონმდებლო აქტების, გამოკითხვის ლიტერატურისგან. გარდა ამისა, ბიბლიოთეკის ფონდი აისახება ლიტერატურაში. წიგნის ფონდის ორგანიზატორები არიან მეცნიერების დარგები.

წიგნის ფონდის ორგანიზატორები არიან მეცნიერების სხვადასხვა დარგის წარმომადგენლები. პარლამენტის ბიბლიოთეკა ეხმარება აზერბაიჯანის მინისტრთა კაბინეტს და აზერბაიჯანის ეროვნული ასამბლეის აპარატს მუშაობაში.

ბიბლიოთეკა წელიწადში იღებს დაახლოებით 1000-1200 მკითხველს. მნიშვნელოვან მოვლენებთან დაკავშირებით ბიბლიოთეკაში ხშირად ორგანიზებულია წიგნის გამოფენები, წიგნის პრეზენეტაციები, კონფერენციები და სტენდები.

პარლამენტის ბიბლიოთეკა მუდმივად აფართოებს საერთაშორისო ურთიერთობებს. ამრიგად, 2000 წლის მაისში სანქტ-პეტერბურგში დსთ-ს რესპუბლიკების საპარლამენტო ბიბლიოთეკების კონფერენციაზე, მათ ხელი მოაწერეს თხოვნას დსთ-ს საპარლამენტო ასამბლეის ხელმძღვანელობასთან „უზრუნველყონ დსთ-ს ქვეყნების საპარლამენტო ბიბლიოთეკებს შორის ინფორმაციის წიგნების გაცვლა." აღნიშნულ ბიბლიოთეკას აქვს ურთიერთობა არამარტო რეგიონში განთავსებულ ბიბლიოთეკებთან არამედ უცხოეთის ცნობილ ბიბლიოთეკებთანაც.

სწორედ ამ მიზნით შეიქმნა საკოორდინაციო ცენტრი დსთ-ს ქვეყნების საპარლამენტო ბიბლიოთეკებს შორის ოფიციალური დოკუმენტების, წიგნების და სხვა ბეჭდური მასალების გაცვლისთვის. ბიბლიოთეკა გაცვლის ოფიციალურ დოკუმენტებს და ბეჭდურ გამოცემებს რუსეთის ფედერაციის დუმის ბიბლიოთეკასთან, უკრაინის, ბელარუსის, მოლდოვას, ყაზახეთისა და ტაჯიკეთის საპარლამენტო ბიბლიოთეკებთან.

აზერბაიჯანის პარლამენტის ბიბლიოთეკას თავის მხრივ ურთიერთობა აქვს აზერბაიჯანის ეროვნული ბიბლიოთეკასთან, რომელიც ქვეყანაში ყველაზე დიდ და ერთ-ერთ უდიდესი ბიბლიოთეკასთან ამიერკავკასიაში. აღნიშნული ბიბლიოთეკა მდებარეობს აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში და დაარსდა 1922 წელს.

აზერბაიჯანის პარლამენტის ბიბლიოთეკა ინტერნეტთან არის დაკავშირებული. სწორედ ამ მიზნით, სამკითხველო დარბაზში კომპიუტერი ხელმისაწვდომი გახდა მკითხველებისთვის, რაც პოზიტიურ როლს ასრულებს შემოსული მოთხოვნის სრულად დაკმაყოფილებაში.