iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ესაი ალტუნიანი

ესაი ალტუნიანი ( დ. 5 ნოემბერი, 1980, ერევანი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) ზოგჯერ მოიხსენიებენ უბრალოდ ესაის — ფრანგი-სომეხი მომღერალი, სიმღერებისა და მელოდიების მწერალი, მუსიკალური პროდიუსერი და მსახიობი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1980 წელს, ერევანში, სომხეთის სსრ-ში. სომხური წარმოშობის ესაია ალტუნიანი ცხოვრობს საფრანგეთში. მისი ბებია-ბაბუა სომხეთიდან სომხეთის გენოციდის დროს გამოიქცნენ.

მისი პირველი პროფესიონალური გამოცდილება იყო სინგლი , რომელიც ფრანგულ ჯგუფ „ & 3“-თან ერთად ჩაწერა (1999).

ერთი წლის შემდეგ, ამჯერად უკვე სოლო კონტრაქტი გააფორმა მერკური უნივერსალთან. მისი წარმატება ამპერიოდში მცირე იყო: ჩაწერა 2 სინგლი, ვიდეო კლიპი, ჰქონდა რამდენიმე რადიო და სატელევიზიო ინტერვიუ.

2001 წელს ესაია ალტუნიანმა მიიღო კომტე პარის როლი მუსიკალურ რომეო და ჯულიეტაში, რომელსაც იგი 2002 წლამდე ასრულებდა.

2001-2009 წლებში მან შეადგინა, დაწერა, მოაწყო, შეცვალა სიმღერები: ჯენიფერისთვის, სესილია კარასთვის, ჯული პიეტრისთვის, გრეგორი ბაკეტისთვის, მაიკლ იუნისთვის, ენტონი კავანაღისთვის, მიშელ ლეგრანდისთვის, ამაური ვასილისთვისა და კლარა მორგანისთვის.

კარიერა
12 წლის ასაკში ესაიმ შეასრულა თავისი პირველი სიმღერა, ხოლო 19 წლის ასაკში ხელი მოაწერა კონტრაქტს სონი საფრანგეთთან (იგი უნდა ყოფილიყო ურბანული და პოპის ჯგუფის „-3“-ის მთავარი მომღერალი). განსაკუთრებული პოპულარობა მოიპოვა სიმღერამ სახელად „-“, რომელიც საფრანგეთის ყველა რადიო სადგურმა (-სა და -ს ჩათვლით) გაუშვა. ამ პერიოდში ჯგუფმა ტურები ჩაატარა ყველა პოპულარულ ძირითად არენაზე. აგრეთვე, ისინი გამოჩნდნენ უამრავ სატელევიზიო შოუში (ჟაკ მარტინის შოუს ჩათვლით). მუსიკისადმი მისწრაფების გამო, ესაი ალტუნიანმა დატოვა ჯეინ მონეტის პარიზის უნივერსიტეტი, რომელშიც იგი სამართალმცოდნეობის ფაკულტეტზე სწავლობდა.

21 წლის ასაკში ესაიმ დატოვა ძველი ჯგუფი და ახალ ჯგუფს, მერკური უნივერსალს შეუერთდა. როგორც სოლო არტისტმა, ესაიამ უამრავი მოწვევა მიიღო სხვადასხვა სატელევიზიო შოუებიდან.

ევრივიზია
ალტონიანი არის იმ სუპერჯგუფ გენეალოგის წევრი, რომელიც წარადგენდა სომხეთს მესამოცე ევროვიზიის სიმღერის კონკურსში; კონკურსი ჩატარდა ვენაში. იგი გახდა სომხეთის მოქალაქე, გენეალოგიის სხვა უცხოელ წევრებთან ერთად, გახდა 2015 წლის 28 აპრილს, პრეზიდენტ სერჟ სარქისიანის მიერ სომხური პასპორტების მიღების შემდეგ.
მშრალცხვირა ბატი

მშრალცხვირა ბატი, მშრალნისკარტა ან ჩინური ბატი — ფრინველი ბატისნაირთა რიგისა; ზოგჯერ გამოჰყოფენ ცალკეულ გვარში .

მამლის სხეულის სიგრძეა 91–94 სმ, დედლისა — 80 სმ, მასა შესაბამისად 3,5–3,7 და 2,8–3 კგ. შეფერილობაში ჭარბობს მორუხო-მურა ტონები, შედარებით ღია ფერისაა მკერდი, ხოლო გვერდები — მუქი; თავის ზედა მხარე და ყელი აგრეთვე მუქია. ნისკარტი საკმაოდ გრძელია, ფერად შავი, ზედა ნისკარტის ძირი გაბერილია, რომელიც თეთრი ბუმბულის ზოლითაა შემოვლებული; ფეხები ნარინჯისფერია. ბინადრობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ციმბირის, შორეული აღმოსავლეთის, ჩრდილო-დასავლეთ სახალინის, ჩრდილოეთ მონღოლეთისა და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ჩინეთის მდინარეთა ხეობებში, ტბებისა და ჭაობების ნაპირებზე. მთებში ბუდობს ზღვის დონიდან 2400 მეტრამდე. იზამთრებს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ჩინეთში.

იკვებება ხმელეთისა და წყლის მცენარეთა მწვანე ნაწილებით, მათი ნაყოფებითა და თესლებით. მონოგამური ფრინველია. ბუდობენ წყვილებად ან შეთხელებულ კოლონიებად. დედალი დებს 5–6 კვერცხს და კრუხობს დაახლოებით 28 დღე. ჭუჭულებზე ორივე მშობელი ზრუნავს; 45–50 დღეში ფრენას იწყებენ. მშრალცხვირა ბატი შინაური ბატის ჩინური ჯიშის წინაპრად ითვლება. მისი რაოდენობა შემცირებულია, შეტანილია -ის წითელ ნუსხაში.
სომხეთი ირანის შემადგენლობაში (1502–1828)

სომხეთი ირანის შემადგენლობაში (1502–1828) — ეხება აღმოსავლეთ სომხეთის ტერიტორიას, როდესაც ის ირანის იმპერიის შემადგენლობაში იყო. სომხეთი ისტორის მანძილზე გაყოფილი იყო ნაწილებად, ჯერ კიდევ ბიზანტიის იმპერიისა და სასანიანთა იმპერიის დროიდან, მე -5 საუკუნის დასაწყისში. სომხეთში არაბებისა და სელჩუკების მიერ დაპყრობების შემდეგ დასავლეთი ნაწილი, რომელიც თავდაპირველად ბიზანტიის შემადგენლობაში შედიოდა, საბოლოოდ გახდა ოსმალეთის იმპერიის . ასე გაგრძელდა მანამ, სანამ იგი რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში არ გადავიდა საუკუნეში, 1828 წლის თურქმენჩაის ხელშეკრულების თანახმად.

სეფიანთა იმპერია
1604 წელს შაჰ აბას - მა გაილაშქრა ოსმალთა წინააღმდეგ არარატის ხეობაში. ძველ სომხურ ქალაქი ჯულფაში, ნახიჩევანის პროვინციაში, ადრეულ პერიოდში შეიჭრა. აქედან კი, აბასის ჯარი გაიშალა არარატის დაბლობზე. შაჰმა ფრთხილი სტრატეგია აირჩია, ჯენ წინ მიიწია და უკან დაიხია, როგორც ამა მოითხოვდა კონკრეტული შემთხვევა.

ყარსის ალყაში მოქცევისას მან შეიტყო დიდი ოსმალეთა ჯარის მიახლოების შესახებ, რომელსაც მეთაურობდა ქოჯა სინან-ფაშა. გაცემული იქნა ბრძანების გატანა; მაგრამ იმისთვის, რომ მოსახლეობას უარი არ ეთქვა გადასახლებაზე, მან უბრძანა დაბლობზე სომხური ქალაქებისა და მეურნეობების განადგურება. დაახლოებით 300 000 ადამიანი მალევე იქნა განთავსებული მდინარე არაქსის ნაპირებზე. ჯულფა განიხილებოდა, როგორც განსაკუთრებული შემთხვევა; მისი ევაკუაცია კი დაევალა ქართველ თავადს, ჰანის თამაზ ბეკს. მან ჯულფას მცხოვრებლებს განუცხადა, რომ მათ სამი დღე ჰქონდათ რათა გამგზავრებულიყვნენ ირანში; თუ ვიმე ჯერ კიდევ ქალაქში იქნებოდა ამ სამი დღის შემდეგ მას მოკლავდნენ. ვინც ამ მასობრივ დეპორტაციას შეეწინააღმდეგა, უშუალოდ მოკლეს. შაჰს ადრე ჰქონდა ბრძანება ჯულფას ერთადერთი ხიდის განადგურებისა, და მიუხედავად იმისა, რომ ირანელი ჯარისკაცები ჯულფიას მოსახლეობას ეხმარებოდნენ ცხენებითა და აქლემებით გადასვლაში, სხვა დანარჩენი დევნილები საკუთარ თავზე უნდა ყოფილიყვნენ დამოკიდებულნი, ამიტომაც ხალხი იძულებული იყო წყლით გადასულიყო მეორე ნაპირზე, სადაც ბევრი მათგანი დაიხრჩო, ვინაიდან ისინი დინებამ გაიტაცა, სანამ მოპირდაპირე ნაპირამდე მიაღწევდნენ. ეს მხოლოდ მათი უბედურების დასაწყისი იყო. ერთი თვითმხილველი, მამა დე გვანი, ასე აღწერს ლტოლვილთა მაშინდელ მდგომარეობას:

არა მხოლოდ ზამთრის სიცივემ განაპირობებდა დევნილთა წამებასა და სიკვდილს. არამედ ყველაზე დიდი ტანჯვა შიმშილობამ მოიტანა. ბავშვები ტიროდნენ საჭმლისთვის ან რძისთვის, რომელთაგან არცერთი არ იშოვებოდა, რადგან ქალის ძუძუც ამოიწურა შიმშილისგან. მათი შვილები გზაზე იდგნენ და აგრძელებენ ამ ტანჯულ მოგზაურობას. ზოგი მიდიოდა მეზობელ ტყეებში, რაიმე საჭმლის საძიებლად. ჩვეულებრივ, ისინი არ ბრუნდებოდნენ. ხშირად ისინი, ვინც იღუპებოდნენ, ცოცხლების საკვებს წარმოადგენდნენ.

დეპორტირებული 300 000 ადამიანიდან, დადგენილია, რომ ნახევარზე მეტი გადაურჩა ამ რთულ მარშრუტს. დაპყრობილ ტერიტორიებზე შაჰ აბასმა დააფუძნა ერივანის სახანო, მუსულმანური სამთავრო, სეფიანთა იმპერიის მმართველობის ქვეშ. 1605 წელს სომხები შეადგინეს რეგიონის მოსახლეობის 20% -ზე ნაკლებს.
გოღთანი (ნახიჩევანი)

გოღთანი — ძველი სომხეთის ადმინისტრაციული ერთეული ვასპურაკანის პროვინციაში. მისი საზღვრები უხეშად შეესაბამება ნახიჩევანის თანამედროვე ორდუბადის რაიონს, აზერბაიჯანში.

გოღთანი კარგად იყო ცნობილი მეღვინეობით და მისი ყურძნისა და ხილის ბაღების ხარისხით. რეგიონი ასევე იყო მრავალი გამოჩენილი სომეხი გუსანის სამშობლო. მეოცე საუკუნის ცნობილი სომეხი კომპოზიტორის და მუსიკის ეთნოლოგი კომიტასის წინაპრები წარმოშობით გოღთანიდან იყვნენ. ზოგიერთი რეგიონის უძველესი ქალაქი და სოფელი დღემდე შემორჩენილია, მათ შორისაა ჯუღა (ამჟამად ეწოდება ჯულფა) და ორდვათი (თანამედროვე ორდუბადი). მესროპ მაშტოცის დამსახურება რეგიონში ქრისტიანობის საკითხში იმდენად დიდი იყო, რომ მისი გარდაცვალების შემდეგ გოღთა, ისევე როგორც სომხეთის კიდევ ორ პროვინცია, შესაძლო დაკრძალვის ერთ-ერთ ადგილად არის მიჩნეული. (ისტორიკოსის მ. ხორენაცის ცნობით

ადრეული თანამედროვე - თანამედროვე პერიოდები
1604 წელს რეგიონიდან მოსახლეობა შაჰ აბას - მა განდევნა და მისი სომეხი მოსახლეობა ირანში გადაასახლა. გოღთანი 1700-იანი წლების შუა ხანებში გახდა ნახიჩევანის სახანოს შემადგენელი ნაწილი და დაიყო ხუთ ოლქად (მაჰალებად) ესენი იყო: ორდუბადი, აგული, დაშთი, ბელევი და ჭანანაბი. 1752 წელს რეგიონს თავს დაესხა აზატ ხანი, რომელმაც დაიმორჩილა ეს ტერიტორია.

მონუმენტები
გოღთანი აღმოჩენილია მრავალი ისტორიული სომხური ეკლესია. აღმოჩენილ ტაძრებში შედის: წმინდა იაკობის ბაზილიკა შურუდში, ზემო იუხარი-აილისში წმიდა თომა მოციქულის მონასტერი, ჩანაბში ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ეკლესია და მერსვანეთში წმინდა მესროპის მონასტერი.
ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის ევროპული ასოციაცია

ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის ევროპული ასოციაცია (აბრევიატურა: , ) დაფუძნდა 1993 წელს და წარმოადგენს დარგობრივ საერთაშორისო ორგანიზაციას, რომელსაც ფსიქოთერაპიის ევროპული ასოციაციის მიერ მინიჭებული აქვს ევროპული ფართო აკრედიტაციის ორგანიზაციის (აბრევიატურა: , ) სტატუსი. ორგანიზაციის სათავო ოფისი მდებარეობს დუბლინში.

ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის ევროპული ასოციაცია აერთიანებს ევროპის მასშტაბით ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის დარგში მომუშავე ორგანიზაციებს, რომლებიც აღიარებენ ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის ევროპული ასოციაციის მიზნებს.

მიზნები
ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის ევროპული ასოციაციის მიზნებია:

ინტეგრირებულ ფსიქოთერაპიაში პოსტდიპლომური და პოსტკვალიფიკაციური ტრენირების გაძლიერების მხარდაჭერა;
კლინიკური და ეთიკური პრაქტიკის უმაღლესი სტანდარტის მხარდაჭერა;
კვლევისა და განათლების მხარდაჭერა ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის თეორიასა და პრაქტიკაში;
წევრი ორგანიზაციების სატრენინგო კურსების აკრედიტება ინტეგრირებულ ფსიქოთერაპიაში;
სუპერვიზორთა ტრენირების მხარდაჭერა ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის სხვადასხვა მიდგომებში.

წევრობის ფორმები
ასოციაციის წევრობის ფორმებია: სრული წევრობა, პროვიზიული წევრობა და ასოცირებული წევრობა.

ასოციაცია სრული წევრის სტატუსს ანიჭებს ორგანიზაციებს, რომლებსაც მნიშვნელოვანი მიღწევები აქვთ ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის დარგში და რომლებიც აკმაყოფილებენ წევრობის კრიტერიუმებს.

პროვიზიული წევრის სტატუსი ენიჭებათ ორგანიზაციებს, რომლებიც ვერ აკმაყოფილებენ სრული წევრისთვის წაყენებულ მოთხოვნებს, მაგრამ აქვთ შესაძლებლობა პროვიზიული წევრის სტატუსის მიღებიდან ორი წლის განმავლობაში აღმოფხვრან ხარვეზები.

ასოცირებული წევრის სტატუსი ენიჭებათ ორგანიზაციებს, რომლებიც იჩენენ ინტერესს ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის მიმართ ან აქვთ მსგავსი კავშირები, მაგრამ ვერ ან არ აყენებენ სრული წევრობის მოთხოვნას.

საქართველო
ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის ევროპულ ასოციაციას საქართველოში სრული წევრის სტატუსით წარმოადგენს არასამთავრობო ორგანიზაცია მენტალური ჯანმრთელობისა და ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის საერთაშორისო აკადემია.
ჯორჯო პეტროსიანი

ჯორჯო „გევორგ“ პეტროსიანი (; დ. 10 დეკემბერი, 1985, ერევანი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — სომეხი-იტალიელი კიკბოქსერი, რომელიც ასპარეზობს საშუალო წონით დივიზიონში. მედსახელად „ექიმი“.

13 წლის ასაკში სომხეთიდან იტალიაში ემიგრაციის შემდეგ, პეტროსიანმა პროფესიონალური კარიერა დაიწყო 16 წლის ასაკში, როგორც მუაი-თაის მერძოლმა; მან ასპარეზობა 54 კილოგრამ კატეგორიაში დაიწყო, ხოლო მოგვიანებით 70 კილოგრამ კატეგორიაში გადაინაცვა; ამ პერიოდის გამნავლობაში პეტროსიანი მრავალი ტიტულის მფლობელი გახდა. 2007 წლის იანვარში ლუმპინეს ბოქსის სტადიონზე ნოსანან პორ. პრამუკთან მარცხის შემდეგ, ჯორჯო პეტორიანი 6 წლის განმავლობაში დაუმარცხებელი იყო; ამ პერიოდში მას ორმოცდაორ ბრძოლიანი მოგებათა სერია ჰქონდა. მოგებათა სერია შეწყდა 2013 წლის ნოემბერში, 12: -ის ბრძოლაში, რომელშიც პეტროსიანს ანდი რისტე დაუპირისპირდა და დაამარცხა.

ადრეული ცხოვრება
ჯორჯო პეტროსიანი დაიბადა 1985 წლის 10 დეკემბერს, ერევანში, სომხეთის სსრ-ში (ახლანდელი სომხეთი), საბჭოთა კავშირში; მისი დაბადების სახელი იყო გევორგ პეტროსიანი; იგი მამამისთან, ანდრანიკთან და უფროს ძმასთან, სტეპანთან ერთად, ცამეტი წლის ასაკში ემიგრაციაში წავიდა იტალიაში (მათ ქვეყანაში უკანონოდ, სატვირთო მანქანის უკანა ნაწილში მყოფებმა მიაღწიეს. ისინი თავდაპირველად მილანში უსახლკაროდ ცხოვრობდნენ ცხოვრობდნენ, იძინებდნენ მატარებლების სადგურებსა და ქუჩებში, მაგრამ მოგვიანებით ისინი გორიზიაში ოჯახმა მიიღო, რომელმაც მათ ქარხანაში ღამის დარაჯად მუშაობა შესთავაზა. იტალიაში დასახლების შემდეგ ოჯახს მალევე შეუერთდა ჯორჯო პეტროსიანის დედა, სახელად კარინე, და სახელად ლიანა და უმცროსი ძმა სახეალდ არმენი (არმენი ძმის მსგავსად არის მსოფლიო ჩემპიონი კიკბოქსში).

ბრიუს ლისა და ჟან-კლოდ ვან დამი საბრძოლო ხელოვნების ფილმებით შთაგონებულმა პეტროსიანმა გადაწყვიტა თოთხმეტი წლის ასაკში ვარჯიში მუაი თაიში დაეწყო, თუმცა თავდაპირველად დარბაზსს მცირე ზომის გამო ჩამოშორდა. იგი ჯიუტობდა და საბოლოოდ, 16 წლის ასაკში ვარჯიში განაახლა; ამჯერად იგი ალფიო რომანუტის ზედამხედველობის ქვეშ ვარჯიშობდა; მისი სავარჯიშო დარბაზი იყო „ “; პირველი ბრძოლა 16 წლის ასაკში გამართა. იგი ცხოვრებას გორიზიაში, ჩრდილოეთ იტალიაში განაგრძობდა; კარიერის საწყის წლებში მუშაობდა აგურების მწყობელად.
ნიკოლოზ ბარათაშვილის ხიდი

ნიკოლოზ ბარათაშვილის ხიდი — ხიდი თბილისში, ქალაქის ცენტრისა და ისტორიული· უბნების — ავლაბრისა და ჩუღურეთის დამაკავშირებელი ხიდი მდინარე მტკვარზე, ნიკოლოზ ბარათაშვილის ქუჩის გაგრძელებაზე (1965; არქიტექტორები: შოთა ყავლაშვილი, ვლადიმერ ქურთიშვილი. ინჟინერი: გ. ქარცივაძე). ადრე ბარათაშვილის ხიდის ადგილას იყო ლითონის ერთმალიანი მუხრანის ხიდი (1911; აკადემიკოს ევგენი პატონის პროექტი).

მუხრანის ხიდი
 საუკუნეში ამ ადგილას მუშაობდა ბორანი, რომელიც ახლანდელი ბარათაშვილის ქუჩას რიყესა და ავლაბართან აკავშირებდა. მას დღე-ღამეში დაახლოებით 2000 კაცი გადაჰყავდა. ბორნით ერთ საათში უფრო მეტი ხალხი გადადიოდა, ვიდრე ვერის ხიდით დღე-ღამის განმავლობაში. მუხრანის ხიდის პირველი პროექტი 1882 წელს შეიმუშავა ს. უმანსკიმ (ვერის ხიდის ავტორმა), მაგრამ ის მეტად ძვირადღირებული აღმოჩნდა. შემდგომში ასევე დაიწუნეს სხვა ინჟინრების, ლორმანის, სილიანერისა და კარელინის პროექტები. საბოლოოდ ხიდი თითქმის 30 წლით გვიან აშენდა ევგენი პატონის პროექტით. პატონმა ქალაქის მმართველებს პირობა მისცა, რომ ჰონორარს მხოლოდ იმ შემთხვევაში აიღებდა, თუ დამკვეთი მის პროექტს მოიწონებდა. საბოლოო პროექტში მან ორიგინალური თაღოვანი კონსტრუქციები გამოიყენა. ეს იყო შედუღების წესით აგებული პირველი ხიდი რუსეთის იმპერიაში.

ხიდის რკინის ნაწილები დამზადდა ნიჟნი ნოვგოროდში, სორმოვოს ქარხანაში, სავალი ნაწილის მოსაფენად ავსტრალიიდან ევკალიპტის ძელაკები ჩამოიტანეს. ხიდის აწყობა 5 თვეში დასრულდა. ბორანი გადაიტანეს ვერის ხიდის ზემოთ, ახლანდელი დგებუაძის ქუჩასთან. მუხრანის ხიდი ოფიციალურად გაიხსნა 1911 წლის 23 აპრილს.

ბარათაშვილის ხიდი
1965 წელს მუხრანის ხიდი აიღეს და მის მაგივრად ბარათაშვილის ხიდი ააშენეს. ხიდი ორბურჯიანია და სამი მალისაგან შედგება. მისი სიგრძე 160, ხოლო სიგანე 26 მეტრია. ხიდის ორიარუსიანია - ზედა იარუსი საავტომობილო მოძრაობისთვისაა განკუთვნილი, ქვედა იარუსი კი ქვეითად მოსიარულეთათვის და მასზე რამდენიმე საზოგადოებრივი დანიშნულების სივრცეებია განთავსებული.
მთიანი ყარაბაღის აზერბაიჯანული საზოგადოება

მთიანი ყარაბაღის აზერბაიჯანული საზოგადოება — სოციალური კავშირი, რომელიც წარმოადგენს მთიან (ზემო) ყარაბაღის აზერბაიჯანულ საზოგადოებას, რომლებიც დევნილობაში იმყოფებიან 1994 წლის მაისიდან.

ისტორია
1979 წლის საბჭოთა აღწერის მონაცემებით, რომელიც მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტის დაწყებამდე ჩატარებული ერთ-ერთი ბოლო აღწერის შედეგი იყო, ძირითადად, სომხებით დასახლებულ მთიანი ყარაბაღის ავტონომიურ ოლქში ცხოვრობდა 37 264 ეთნიკური აზერბაიჯანული (ან მთლიანი მოსახლეობის 23%). შუშის რაიონში აზერბაიჯანელები უმრავლესობას შეადგენდნენ, რაც მოსახლეობის 80% -ზე მეტი იყო, გარდა ამისა, დანარჩენ ოთხ რაიონში მოსახლეობის რაოდენობა 15% და 26% შორის მერყეობდა. ხანქენდის რეგიონალური დედაქალაქის მოსახლეობა შეადგენდა 11% ეთნიკურ აზერბაიჯანელს.

1991 წელს დაწყებული კონფლიქტის აქტიურ ფაზაში გადასვლა, თავდასხმებისა და სამხედრო ოპერაციების გახშირების შემდეგ თითქმის ყველა აზერბაიჯანელი იძულებული გახდა დაეტოვებინა საკუთარი სახლები. დაფიქსირებულია სომეხი სამხედროების მიერ აზერბაიჯანელი მშვიდობიანი მოქალაქეების მიმართ ძალადობის შემთხვევები (მესანში), სამოქალაქო მსხვერპლთა შეტაკებისა და მათი სოფლების დაწვის შემთხვევები.

ნიზამი ბაჰმანოვი, რომელიც დაინიშნა შუშას აღმასრულებელი ხელისუფლების უფროსად 1992 წლის 8 აპრილს, გახდა აზერბაიჯანული საზოგადოების პირველი არჩეული ლიდერი. ვინაიდან შუშა მთიან ყარაბაღში ერთადერთი ქალაქი იყო, სადაც მოსახლეობის უმეტესს აზერბაიჯანელები შეადგენდნენ, მისი აღმასრულებელი ოფიცერი აირჩიეს ყარაბაღის მთელი აზერბაიჯანული საზოგადოების წარმომადგენლად. როდესაც აზერბაიჯანის, სომხეთის და მთიანი ყარაბაღის სომეხთა წარმომადგენლის მიერ დროებითი ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ ხელშეკრულება გაფორმდა, ბაჰმანოვი სავარაუდო იყო, რომ ხელმოწერას დაამატებდა დოკუმენტში. ამის მიუხედავად, ეუთოს მინსკის ჯგუფის შუამავლები რეგულარულ შეხვედრებს მართავენ აზერბაიჯანულ საზოგადოებასთან, როგორც სამშვიდობო პროცესის ნაწილს.

მთიანი ყარაბაღის სოციალური კავშირის აზერბაიჯანული საზოგადოების სტატუსი, რომლის თანადამფუძნებელია ნიზამი ბაჰმანოვი, აზერბაიჯანის პარლამენტის წევრი, ჰავვა მამედოვა და ელმან მამედოვი, ოფიციალურად დაადასტურა აზერბაიჯანის იუსტიციის სამინისტრომ 2006 წლის სექტემბერში.

ბაჰმანოვი გარდაიცვალა 2008 წლის 13 სექტემბერს, თავის ოფისში შეხვედრის დროს. მთიანი ყარაბაღის აზერბაიჯანული საზოგადოების ლიდერის ოფისი არავის დაუკავების 2009 წლის 27 თებერვლამდე, როდესაც ბაირამ საფაროვი დაინიშნა შუშას აღმასრულებელი ხელისუფლების უფროსად, შემდგომში შეითავსა მთიანი ყარაბაღის აზერბაიჯანული საზოგადოების ლიდერის თანამდებობა. ორგანიზაციის სახელი მთიანი ყარაბაღის საზოგადოებრივი კავშირის აზერბაიჯანულ საზოგადოებაში შეიცვალა 2010 წლის 5 ივნისს.
საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობები სომხეთში

საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობები სომხეთში — უძველესი დროიდან მოყოლებული სომხეთის ისტორიის პერიოდში, ამ მხრივ არაერთი ტიპის ნაგებობებია გამოკვეთილად ცნობილი. რომელიც წარმოადგენს ამ რეგიონისთვის დამახასიათებელ უნიკალურ ძეგლებს.

უნდა აღინიშნოს თავდაპირველად, რომ შენობა-ნაგებობების განლაგებით სომხური სოფლები ადგილობრივი ქართული დასახლებებისაგან თითქმის არ განსხვავდება. აღსანიშნავია, რომ ტრადიციულად, სამცხე-ჯავახეთის სიმბიოზური, მიწათმოქმედება-მესაქონლეობით წარმოდგენილი მეურნეობისათვის დამახასიათებელი იყო კომპლექსური საცხოვრებელი და სამეურნეო, დარბაზული ტიპის ნაგებობები. სომხეთისთვის დამახასიათებელი იყო მიწურმანიანი და სანახევროდ მიწაში ჩაფლული სახლები, რომლებიც ძირითადად ნაკლებად ზარალდებოდა მტრის თავდასხმის დროს. მტრის ხშირი შემოსევების გამო, ერთმანეთთან სახლები დაკავშირებული იყო გასაიდუმლოებული ხვრელებით, გვირაბებით. განსაკუთრებით გამორჩეული იყო ერდოიან-გვირგინიანი დარბაზული ნაგებებობები, რომელიც კავკასიაში საკმაოდ გავრცელებულია. ნაგებობები მჭიდროდ იყო ერთმანეთთან შეჯგუფებული, რაც განპირობებული ბუნებრივი ლანდშაფტით და მიწის ნაკლებობით.

სომხურ ენაში სახლის აღსანიშნავად გამოიყენება ტერმინი „ტუნ“. ტუნს თავდაპირველად რამდენიმე მნიშვნელობა ჰქონდა. ის გამოხატავდა, ერთი მხრივ, სამფლობელოს, მამულს, რაიონს, ოლქსა და თვით ქვეყანასაც კი, მეორე მხრივ კი, სოციალურ გაერთიანებებს აღნიშნავდა - გვარს, პატრონიმიას და, მოგვიანებით, დიდ საოჯახო თემს.

ამ ტიპის საცხოვრებელს სომხები „გოღატუნ“-ს (მიწის სახლს) უწოდებენ. ის ქვისა და ალიზისაგან არის აგებული, გადახურვა მიწურბანიანია, შედგება კარაპანის, დერეფნისა და სამი განყოფილებისაგან.

ტენდერტუნის დაბალ განყოფილებაში დგას ხის გრძელი ტახტი. წინათ მასზე ოჯახის ახალგაზრდა წევრები იძინებდნენ. ტენდერტუნს საკუთარი გვირგვინი აქვს, რომელიც ხის ბოძებზეა დაყრდნობილი და ხუთი საფეხურისაგან შედგება. ამ სათავსოში ინახებოდა მარცვლეულისათვის განკუთვნილი ხის დიდი ჭურჭელი „ამბარი“.

აღსანიშნავია, რომ დარბაზული ტიპის ნაგებობები გავრცელებული იყო, აგრეთვე, ყარსში, ბასიანსა და მის მომიჯნავე ოლქებში არსებულ სომხურ დასახლებებშიც. სომხურ ნაგებობებს, ნაკლებად ჰქონდათ დიდი ეზოები, განსხვავებით სხვა კავკასიის ხალხებისგან.

 საუკუნის ასეთი შენობები ჯერ კიდევ შემორჩენილი იყო, თუმცა საცხოვრებლად თითქმის აღარ გამოიყენებოდა, არსად გვხვდება მათი თუნდაც სამეურნეო დანიშნულებით გამოყენების შემთხვევაც.

ძირითადად შენობებში იყო ხის ავეჯი, მცირე ჭურჭელი. სომხურ დარბაზული ტიპის სახლებში განკუთვნილი იყო საქონლის სადგომი, შესანახი ადგილი ე.წ. სათავსო. ჭირნახულის შესანახი ოთახი.
აზერბაიჯანის კულტურა

აზერბაიჯანის კულტურა განვითარდა ირანული, თურქული და კავკასიელი ხალხების კულტურის ზეგავლენით. აზერბაიჯანის კულტურაზე დიდი გავლენა იქონია რუსეთის კულტურამ საბჭოთა კავშირში ყოფნის დროს. დღეისთვის აზერბაიჯანის კულტურაში დასავლური, გლობალიზაციისა და მომხმარებლური კულტურის ელემენტების მომძლავრება იგრძნობა.

არქიტექტურა
აზერბაიჯანის არქიტექტურა დასავლური და აღმოსავლური არქიტექტურის ელემენტებს აერთიანებს. ბევრი ანტიკური არქიტექტურული ძეგლი, როგორიცაა ქალწულის კოშკი და შირვანშაჰების სასახლე, ძველი ირანული არქიტექტურის ნიმუშებს წარმოადგენს და დღემდეა შემონახული. შუა საუკუნეების სხვა არქიტექტურული ძეგლების ირანული ხუროთმოძღვრების გავლენას განიცდის: შაქის ხანების სასახლე აზერბაიჯანის ჩრდილო-ცენტრალურ ნაწილში, შაქში, სურახანის ტაძარი აფშერონის ნახევარკუნძულზე, მდინარე არაქსზე გადებული ხიდები და რამდენიმე მავზოლეუმი. - საუკუნეებში ცოტა მონუმენტალური არქიტექტურის ნიმუში შეიმქნა, თუმცა გამორჩეული სასახლეები აშენდა ბაქოსა და სხვა ადგილებში. თანამედროვე არქიტექტურული ძეგლებიდან ბაქოს მეტროპოლიტენი გამოირჩევა თავისი გაფორმებებით.

კინო
აზერბაიჯანული ფილმების ინდუსტრიის ფესვები 1898 წლიდან იწყება. აზერბაიჯანი ერთ-ერთი პირველი ქვეყანა იყო, რომელიც კინემატოგრაფიაში ჩაერთო. აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ აზერბაიჯანის რევოლუციური კოიტეტის თავმჯდომარე აზერბაიჯანული კინოს ნაციონალიზაციას დათანხმდა. აზერბაიჯანის კინოს დაარსებიდან 24 სტულმეტრაჟიანი, 50-ზე ემტი მოკლემეტრაჟიანი, 1200-ზე მეტი დოკუმენტური ფილმი და 100-მდე ანიმაციური ფილმია გადაღებული.

ცეკვა
აზერბაიჯანული სახალხო ცეკვები ძველი და ძალიან მელოდიურია. ცეკვები ოფიციალურ დღესასწაულებზე სრულდება და მოცეკვავეები საფესტივალო ტანისამოსს ატარებენ. აზერბაიჯანული ცეკვები ძალიან სწრაფია, რაც შემსრულებელთა თანდაყოლილ ნიჭს მოითხოვს. აზერბაიჯანული სახალხო ცეკვები აზერბაიჯანელთა ეროვნულ თვისებებს წარმოაჩენს. ცეკვები ჩქარი ტემპითა და ოპტიმიზმით გამოირჩევა.

ხალხური ხელოვნება
აზერბაიჯანის ისტორიის მანძილზე აზერბაიჯანელებმა მდიდარი და გამორჩეული კულტურა შექმნეს, რომლის დიდი ნაწილის დეკორატიული და გამოყენებითი ხელოვნების ნიმუშებს მოიცავს. ხელოვნების ამ დარგების უძველესი ნიმუშები მოიცავს ხელსაქმის, ძვირფასეულობის, ლითონზე გრავირების, ხეზე, ქვასა და ძვალზე კვეთის, ხალიჩებისა და სხვა ნაქსოვი ნივთების ნიმუშებს. აზერბაიჯანის დეკორატიული და გამოყენებითი ხელოვნების ნიმუშების განვითარებასთან დაკავშირებით აზერბაიჯანელი ვაჭრების, მოგზაურებისა და დიპლომატების მიერ გაკეთებული არაერთი ჩანაწერი არსებობს.

მუსიკა
აზერბაიჯანულ მუსიკაზე დიდი გავლენა მოახდინა ირანულმა, ცენტრალური აზიისა და კავკასიის მუსიკამ. აზერბაიჯანული მუსიკა ირანული და თურქული მუსიკის მსგავსია. აზერბაიჯანული მუსიკის კლასიკური ფორმაა მუღამი, რომელიც პოეზიისა და ინსტრუმენტული მუსიკის ნაზავს წარმოადგენს. ყოველწლიურად ქალაქ შაქში მუღამის ფესტივალიც ტარდება. გამორჩეული აზერბაიჯანული ლიტერატურული და სახალხო რეპის ტრადიციაა მეიხანა, რომელსაც ერთი ან ორი ადამიანი იმპროვიზირებით ასრულებს.
ბაქოს ქუჩა

ბაქოს ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში; დავით აღმაშენებლის გამზირიდან მიხეილ წინამძღვრიშვილის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის შუა წლებში. 1862 წელს მიხეილის ქუჩაზე (ახლანდელი დავით აღმაშენებლის გამზირი) აშენდა თბილისის გეოფიზიკური (ყოფილი მაგნიტურ-მეტეოროლოგიური) ობსერვატორიის შენობა და ფასადიდან ჩრდილოეთით მიმართულ ქუჩას დაერქვა ობსერვატორიის ქუჩა, შემდეგ ასათიანის ქუჩა ერქვა. 1900 წელს სახელი შეეცვალა და ეწოდა ბაქოს ქუჩა. შემონახულია საუკუნის ნახევრის საცხოვრებელი სახლები, მათ შორის გამოირჩევა სახლი 2 (არქიტექტორი პ. შტერნი).
არამ ასატრიანი

არამ ასატრიანი (; დ. 3 მარტი, 1953, ვაღარშაპატი, სომხეთი — გ. 7 ნოემბერი, 2006, ოშაკანი) — სომეხი მომღერალი, სომხური პოპისა და რაბისის მუსიკების ტექსტის მწერალი; ცნობილია თავისი ენერგიული კონცერტებით.

კარიერა
ასატრიანი ბავშვობიდან მოყოლებული აღიარებული იყო როგორც არაჩვეულებრივი მუსიკოსი. 1985 წელს ასატრიანმა ჩამოაყალიბა საკუთარი ჯგუფი. გვიან ცხოვრებაში მან პოპულარობა მოიპოვა თავისი მკაფიო ხმითა და მუსიკალური სტილით; იგი პოპულარობით სარგებლობდა როგორც სომხეთში, ისე საერთაშორისო საზოგადოებაში, განსაკუთრებით სომხურ დიასპორაში. ასათრიანს უყვარდა მუშაობა და მან მთელი სიცოცხლე მიუძღვნა მუსიკას. იგი უახლოვდებოდა პოზიტიურ საკითხებს და საკუთარ თავში დაწმუნებული იყო. მის სიმღერებში გამოხატულია მისი სიყვარული როგორც თავისი ქვეყნის, სომეხი ხალხის, ისევე როგორც სხვა ეთნიკური ჯგუფების მიმართ. მთიანი ყარაბაღის ომის დროს მან შეასრულა სიმღერები ჯარისკაცებისთვის და ზოგადად სომეხებისთვის, რათა განეხორციელებინათ მორალური მხარდაჭერა.

ასტრიანი მრავალ კოცერტს მართავდა საერთაშორისო მასშტაბით (აზია, ევროპა, რუსეთი, შუა აღმოსავლეთი); მრავალ კონცერტს ატარებდა სომხეთის სხვადასხვა ქალაქში. მან დაწერა 500-ზე მეტი სიმღერა; იგი მუდმივად ატარებდა მსოფლიო ტურებს. მთელი ცხოვრების განმავლობაში მიღებული აქვს მრავალი ჯილო; მათ შორისაა "გუსანი", რომელიც მას 2003 წლის 18 აპრილს, სომხეთის კულტურული მუსიკის მინისტრმა მიანიჭა.

პირადი ცხოვრება
არამ ასტარიანი დაიბადა ვაღარშაპატში, სომხეთში. მისი შობლები იყვნენ ჰაპეტ ასატრიანი და აშკენ მამპრეიანი. იგი დაიბადა ლტოლვილ ოჯახში.

სიკვდილამდე იგი შეერთებულ შტატებში ცხოვრობდა. მას სჯეროდა, რომ მუსიკა თაობიდან თაობას გადაეცემა. მისი ვაჟი, სეთრაკი (სეთო) გარდაიცვალა ტრაგიკულ საავტომობილო ავარიაში, არამის გარდაცვალებამდე ერთი წლით ადრე; ამ ფაქტმა არამ ასატრიანი მწუხარებაში ჩააგდო.

გარდაცვალება
არამ ასატრიანი გარდაიცვალა 2006 წლის 7 ნოემბერს, ოშაკანში, არაგაწოტნის პროვინციაში, სომხეთში, გულის შეტევით.

გარდაიცვალა ნათესავებით გარშემოტყმულ ადგილში; მისმა გარდაცვალებამ გულშემატკივრები ძალიან დაამწუხრა, რადგან იგი თანამედროვე სომხური პოპ მუსიკაის ერთ-ერთ დიდ წარმომადგენლად ითვლებოდა და მას "ჰაიასტანის ხმას" უწოდებდნენ. ასატრიანების მთელი ოჯახი მიიჩნევა პოსტ-საბჭოთა სომხეთის პოპ მუსიკის უმთავრეს წვლილის შემტანად.

მისი ვაჟები, ტიგრან და არტაშ ასატრიანები, და მისი შვილიშვილი გრიშა ასატრიანი, როგორც პოპულარული სომეხი მუსიკოსები, მამის კვალს მიჰყვებიან