iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დიარბაქირის არქეოლოგიური მუზეუმი

დიარბაქირის არქეოლოგიური მუზეუმი — დიარბაქირის მუზეუმების დირექციის დაქვემდებარებაში შემავალი დიარბაქირის 5 მუზეუმიდან ერთ-ერთი და ასევე პირველი არქეოლოგიური მუზეუმი, რომელიც 1934 წელს დაარსდა.

დიარბაქირის პირველი არქეოლოგიური მუზეუმი ამჟამად ციხეში მდებარე მუზეუმის კომპლექსის ტერიტორიაზეა განთავსებულია და შედგება საუკუნეში აშენებული ორი შენობისგან. მუზეუმის კოლექციაში 2024 წლის მონაცემებით 36,000 ინვენტარული ნივთია დარეგისტრირებული.

ციხეში მდებარე 14 რეგისტრირებული ნაგებობის მუზეუმის ტერიტორიად გადაქცევით, იგი ოფიციალურად გაიხსნა 2015 წლის 25 მაისს. ციხის ტერიტორიაზე არქეოლოგიურ მუზეუმთან ერთად ათათურქის მუზეუმიც მდებარეობს.

თემატური გამოფენის შენობა, ქრონოლოგიური გამოფენის შენობა, წმინდა გიორგის ეკლესიის სამხატვრო გალერეა, ათათურქის მუზეუმი, მუზეუმის კაფე, ამიდა ჰოიუქი, ლომებიანი შადრევანი, არტუქლუს თაღი და მეჩეთი - ყველა ერთად ქმნის დიდ კომპლექსურ მუზეუმის ტერიტორიას.

2022 წლიდან მუზეუმის ვიზიტორთა რაოდენობაში მნიშვნელოვანი ზრდა აღინიშნა. 2022 წელს 68,000, ხოლო 2023 წელს 131,000 ადამიანმა მოინახულა დიარბაქირის მუზეუმი.

დიარბაქირის არქეოლოგიურ მუზეუმში ნეოლითური პერიოდიდან დღემდე მრავალი ცივილიზაციის კულტურული მემკვიდრეობაა წარმოდგენილი. კორთიქ თეფე, ჩაიონუ თეფესი, ზიარეთ თეფე, უჩთეფე, გრე ფილა, ზერზევანის ციხესიმაგრე და სხვა მნიშვნელოვანი არქეოლოგიური გათხრების მრავალრიცხოვანი ისტორიული ნივთები მუზეუმშია გამოფენილი.

ისტორია
საქმიანობა დაიწყო 1934 წელს დიდი მეჩეთის დასავლეთით, ართუქიდების მმართველის ელ-მელიქუს-სალიჰ მაჰმუდის დროს აშენებულ სინჯარიეს (ზინჯირიე) მედრესეში. 1986 წელს მუზეუმი გადაიტანეს ელაზიღის ქუჩაზე მდებარე ახალ შენობაში. გამოფენის მოწყობის სამუშაოები 1993 წელს დასრულდა და ვიზიტორებისთვის გაიხსნა. 2004 წელს, ციხის როგორც მუზეუმის კომპლექსად ფუნქციონირების შემდეგ კი მუზეუმი ციხეში გადაიტანეს.

კოლექცია
დიარბაქირის არქეოლოგიურ მუზეუმში არქეოლოგიურ ნივთებთან ერთად ადგილობრივი ეთნოგრაფიული ნივთებიც ინახება. რეგიონში აღმოჩენილი გვიანი პალეოლითური, ნეოლითური, ქალკოლითური, ხეთური, ასურული, რომაული, ბიზანტიური, ადრეული ქრისტიანული, ომაიადური, აბასიდური, სელჩუკური, ართუქლუ, აგ-ქოიუნლუ, ყარა-ქოიუნლუ და ოსმალური ეპოქების არქეოლოგიური ნივთებია გამოფენილი.

გალერეა
მოიდამი

ფრანგ-მაი-დამი ან მოიდამი — აჰომური რელიგიის ტრადიციული გორასამარხი. ჩარაიდეოს სამეფოს „მაიდამები“ იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაშია შეტანილი. დღეს ოთხი კლანის ხალხი - მო-ჰუნგი, მო-ჩამი, ჩაოდანგი და მო-პლონგი - იცავენ აჰომური რელიგიის საფლავის ტრადიციას. ფრანგ-მაი ნიშნავს დაკრძალვას, ხოლო დამი ნიშნავს მკვდრებს ან წინაპართა სულებს. ოფიცრები, რომლებსაც მაიდამ ფუკანები ეწოდებოდა, და მცველები, რომლებსაც მაიდამიები ერქვათ, ინიშნებოდნენ მაიდამების დასაცავად და შესანარჩუნებლად.

სტრუქტურული მშენებლობა და სამეფო დაკრძალვის პროცესი აღწერილია ისტორიულ დოკუმენტებში, რომელსაც „ჩანგ-რუნგ ფუკანორ ბურანჯი“ ეწოდება, რომელიც დეტალურად აღწერს იმ ნივთებსაც კი, რომლებიც იკრძალებოდა. მოგვიანებით ინდოეთის არქეოლოგიური კვლევის სამსახურის მიერ ჩატარებულმა გათხრებმა აღმოაჩინა რამდენიმე „მაიდამი“, რომლებიც ადრე განადგურებული და დაკარგული იყო. ბევრი „მაიდამი“ იყო გათხრილი და გაძარცვული, ყველაზე ცნობილი მუღალთა გენერალ მირ ჯუმლას მიერ, რომელმაც საუკუნეში მოკლე ხანს დაიკავა გარჰგაონი, და ბრიტანელების მიერ 1826 წლის შემდეგ.

წარსულში, როცა რომელიმე მეფე ან მეომარი იღუპებოდა ბრძოლაში, მათი მოჭრილი თავები მოჰქონდათ აქ და კრძალავდნენ. 1524 წელს როცა ჩუტიას სამეფო დამარცხდა აჰომებთან, ჩუტიას მეფისა და მისი ვაჟის თავები ასევე დაიკრძალა ჩარაიდეოს საფლავში.

გათხრები
განძებით სახელგანთქმული მაიდამები ასევე ხშირად იძარცვებოდა - მუღალებიდან, ბრიტანელებიდან ადგილობრივ ხალხამდე, რომლებმაც მაიდამები არაერთხელ გაძარცვეს. მაიდამის ყველაზე ადრეული ესკიზი შექმნა 1848 წელს სერჟანტმა კ. კლეიტონმა, რომელიც ხელმძღვანელობდა მაიდამის გათხრას 1840-იან წლებში.

2000-2002 წლებში ინდოეთის არქეოლოგიური კვლევის სამსახურმა, გუვაჰატის წრემ გათხარა მაიდამი ნომერი 2. მაიდამში შენარჩუნებული იყო სრულყოფილი მაიდამის მახასიათებლები. მაიდამის სარდაფი და დამფარავი მიწისეული გორაკი შექმნილი იყო დამწვარი აგურისგან და შემოსაზღვრული იყო რვაკუთხა სასაზღვრო კედლით. მაიდამის სახურავში იყო ხვრელი, რაც მიუთითებდა, რომ ადრე იყო გაძარცული. მაიდამის თაღისებრი კარი აღმოაჩინეს დასავლეთ მხარეს გათხრის შემდეგ, რომელიც თავდაპირველად იყო დაფარული აგურითა და ქვის ქანდაკებით. მიუხედავად იმისა, რომ უკვე გაძარცული იყო, მან მაინც მოგვცა რამდენიმე არტეფაქტი, მათ შორის 5 ინდივიდის ჩონჩხის ნაშთები, ძვლის დეკორატიული ნაწილები, ხის ნივთების რამდენიმე ნაწილი (მათ შორის ხორაი, რომელიც სვეტის ფორმით იყო დიზაინირებული), ძვლის პანელი, რომელზეც გამოსახული იყო აჰომის სამეფო ინსიგნია, სპილენძების, ფაშკუნჯების და ყვავილოვანი მოტივების ჩუქურთმები და ა. შ. ამ მაიდამის ზუსტი დათარიღება ვერ მოხერხდა, მაგრამ ვარაუდობენ, რომ იგი აგებულია საუკუნის პირველ ნახევარში.
აქჰისარის მუზეუმი

აქჰისარის მუზეუმი — არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს აქჰისარში. მუზეუმი განთავსებულია თიატირას არქეოლოგიური ძეგლის გვერდით და მუშაობს მანისას მუზეუმის დირექტორატის ქვეშ. ის ვიზიტორებისთვის გაიხსნა 2012 წელს.

მუზეუმი განთავსებულია შენობაში, რომელიც 1932 წელს ააგეს როგორც საავადმყოფო. წლების განმავლობაში შენობაში განთავსებულიიყო სკოლა და მასწავლებლების სახლი, რესტავრაციის შემდეგ მუზეუმად გადაკეთდა. მუზეუმს აქვს 650 კვ.მ შიდა საგამოფენო სივრცე და მისი კოლექცია მოიცავს სულ 689 ნიმუშს. ექსპონატები მოიცავს აქჰისარსა და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე აღმოჩენილ არტეფაქტებს, რომლებიც წარმოადგენს ელინისტური პერიოდის, ძველი რომისა და ბიზანტიური ხანების არქეოლოგიურ ნიმუშებს, ასევე ეთნოგრაფიულ ობიექტებს, რომლებიც ასახავენ ოსმალურ და რესპუბლიკურ ეპოქებს.

მუზეუმი იყოფა ორ ძირითად განყოფილებად: არქეოლოგია და ეთნოგრაფია. არქეოლოგიის განყოფილებაში მნიშვნელოვანი ექსპონატებია თიატირის მონეტები, ლიდიური პერიოდის ოქროს ნაწარმები, იორტანის კულტურის კერამიკული ნიმუშები და გიოქჩელერის რელიეფი. ეთნოგრაფიის განყოფილება წარმოადგენს აქჰისარის ტრადიციულ ცხოვრებას ისეთი ექსპონატებით, როგორიცაა ხელით ნაქარგი ნაწარმები, ტანსაცმელი, ხალიჩის ქსოვასთან დაკავშირებული ნივთები და ბეჭედები. გარდა ამისა, ეთნოგრაფიის განყოფილების არასტას სექცია გამოფენს ტრადიციულ ადგილობრივ პროფესიებს, როგორიცაა თამბაქოს წარმოება, თექის დამზადება, ეტლის კეთება და ამ ხელობებთან დაკავშირებულ ნივთებს.

გალერეა
ავრორა ფონ კიონიგსმარკი

გრაფინია მარია ავრორა ფონ კიონიგსმარკი (, დ. 28 აპრილი, 1662, შტადე — გ. 16 თებერვალი, 1728, კვედლინბურგი) — ავგუსტ ძლიერის საყვარელი და მორის საქსონელის დედა. ცხოვრების ბოლოს იგი გახდა კვედლინბურგის სააბატოს წინამძღვარი. ვოლტერი მას ეკატერინე -სთან ერთად ორი საუკუნის ყველაზე სახელგანთქმულ ქალად მიიჩნევდა.

ბიოგრაფია
მარია ავრორა ფონ კიონიგსმარკი დაიბადა გრაფ კურტ კრისტოფ კიონიგსმარკისა და მისი მეუღლის, მარია კრისტინა ვრანგელის ოჯახში (ავრორას დედის ნახევარძმა იყო შვედეთის ცნობილი სახელმწიფო მოღვაწე და რიკსმარშალი კარლ გუსტავ ვრანგელი). ავრორას მამა მსახურობდა როგორც შვედურ, ასევე ჰოლანდიურ ჯარში და 1673 წელს ბონის ალყის დროს ბომბის აფეთქებას ემსხვერპლა.

მარია ავრორა იყო ოჯახის უმცროსი ქალიშვილი და განსაკუთრებული სილამაზით გამოირჩეოდა. მან ბავშვობა შტადეში, აგატენბურგის სასახლეში გაატარა. ავრორამ მიიღო შესანიშნავი განათლება — ფლობდა გერმანულ, ფრანგულ, იტალიურ და შვედურ ენებს, ხოლო ძველი ავტორების ნაწარმოებებს ლათინურად კითხულობდა. 15 წლიდან დედასთან ერთად სტუმრობდა გერმანიისა და შვედეთის სამეფო კარს, სადაც დახვეწილი მანერები და სამეფო ეტიკეტი აითვისა.

დედის გარდაცვალების შემდეგ, 1691 წელს, მარია ავრორა გარკვეული პერიოდი ცხოვრობდა ჰამბურგში თავის უფროს დასთან, ამალია ვილჰელმინა ფონ კიონიგსმარკთან. სამი წლის შემდეგ, 1694 წელს, ის გადავიდა დრეზდენში, სადაც გააცნეს საქსონიის კურფიურსტ ავგუსტ ძლიერს. ავრორამ დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა მმართველზე და მას დახმარებათ მიმართა იმისთვის, რომ გადაერჩინა თავისი ძმა — ფილიპ კრისტოფ ფონ კიონიგსმარკი, რომელიც უკვალოდ გაუჩინარდა ჰანოვერის ველფების სასახლეში. ავრორა ცდილობდა, სულ მცირე ინფორმაცია, მაინც მიეღო ძმის სიკვდილის შესახებ და შესძლებოდა მისი მემკვიდრეობის მიღება.

ავრორა ფონ კიონიგსმარკმა თავისი სილამაზით მოხიბლა კურფიურსტი ავგუსტ ძლიერი და მალე მისი ოფიციალური საყვარელი გახდა. 1696 წლის 28 ოქტომბერს, გოსლარში, ავრორამ ავგუსტისგან შვილი გააჩინა — მორის საქსონელი, რომელმაც მომავალში დიდ წარმატებას მიაღწია, როგორც მარშალმა და გამორჩეულმა სარდალმა. მალე შვილის დაბადების შემდეგ ავგუსტმა ინტერესი დაკარგა ავრორას მიმართ, რის შემდეგაც ის წავიდა კვედლინბურგის ქალთა მონასტერში. 1698 წელს ავრორა გახდა მონასტრის კოადიუტორი (მომავალი წინამძღვარი), ხოლო ორ წელიწადში — მისი სრულუფლებიანი წინამძღვარი. ამასთანავე, იგი ცხოვრობდა მორიგეობით ბერლინში, დრესდენსა და ჰამბურგში.

1702 წელს, ჩრდილოეთის დიდი ომის დროს, ავგუსტ ძლიერმა ავრორა ფონ კიონიგსმარკი შვედეთის მეფესთან, კარლ მეთორმეტესთან, გაგზავნა შესაძლო ზავის შესახებ მოსალაპარაკებლად. თუმცა მისი მისია წარუმატებლად დასრულდა — ავრორასთან მეფემ აუდიენციაც კი არ ისურვა.

ავრორა ფონ კიონიგსმარკი მრავალმხრივი განათლებით გამოირჩეოდა — ფლობდა იშვიათ ენებს, ოსტატურად უკრავდა ლუთნაზე და ვიოლაზე. მას ეკუთვნის რამდენიმე მცირე ლიტერატურული ნაწარმოები, ოპერის ლიბრეტოს სიუჟეტები, სასიყვარულო სიმღერები და კანტატები.

მხარვრულ ლიტერატურაში
ავრორა ფონ კიონიგსმარკი ერთ-ერთი მთავარი პერსონაჟია ფრანგი მწერლის ჟულიეტ ბენცონის რომანში „ავრორა“, რომელიც წარმოადგენს დილოგიის „კიონიგსმარკების სისხლის“ პირველ ნაწილს. დილოგიის მეორე წიგნი — „ავრორას შვილი“ — ეძღვნება მის შვილს, საფრანგეთის მარშალს მორის საქსონელს.
ამალია ვილჰელმინა კიონიგსმარკი

გრაფინია ამალია (ემილია) ვილჰელმინა ფონ კიონიგსმარკი (, დ. 20 აგვისტო, 1663, შტადე — გ. 30 იანვარი, 1740, ოვედსკლოსტერი) — შვედი არისტოკრატი, მხატვარი, თეატრალური მსახიობი და პოეტესა. იგი იყო ფელდმარშალ კარლ-გუსტავ ვრანგელის ძმისშვილი.

ბიოგრაფია
ის დაიბადა გრაფ კურტ კრისტოფ კიონიგსმარკისა და მისი მეუღლის, გრაფინია მარია კრისტინა ფონ ვრანგელის ოჯახში. ამალია იყო ფილიპ კრისტოფ კიონიგსმარკისა და ავრორა ფონ კიონიგსმარკი და — ავრორა კი პოლონეთ-ლიტვისა და საქსონიის მონარქის, ავგუსტ ძლიერის ფავორიტი გახლდათ.

1689 წელს ამალია ვილჰელმინა ფონ კიონიგსმარკი ცოლად გაჰყვა გენერალ-ლეიტენანტ კარლ გუსტავ ლევენგაუპტს (1662-1703). ამ ქორწინებიდან შეეძინათ ვაჟი — კარლ ემილ ლევენგაუპტი (1691-1743), რომელიც მოგვიანებით გახდა გენერალი და პოლიტიკურ მოღვაწე.

ამალიამ ხატვა სამეფო კარის მხატვართან — დავიდ კლიოკერ-ერენსტრალთან შეისწავლა. იგი მონაწილეობდა სამეფო მოყვარულთა თეატრის სპექტაკლებში, რომლის დაარსების ინიციატორი შვედეთის კონსორტი დედოფალი ულრიკა ელეონორა დანიური იყო. ამალია ასევე წერდა ლექსებს, რომლებიც მე-19 საუკუნეში გამოქვეყნდა.

1695 წელს ამალია ვილჰელმინა ცდილობდა დაერწმუნებინა თავისი ქმარი — კარლ გუსტავ ლევენგაუპტი, რომელიც იმ დროს საქსონიის სამსახურში იყო — შეეტანა კავშირი მეფე ავგუსტ ძლიერთან, რომელიც მაშინ მისი და ავრორას საყვარელი გახლდათ, შვედეთის მეფე კარლ -ის წინააღმდეგ.

ჩრდილოეთის დიდი ომის პერიოდში, 1702 წელს, კარლ -მა არმია პოლონეთისკენ მიმართა და კლიშოვას ბრძოლაში დაამარცხა ავგუსტ და მისი საქსონური ჯარი. ამის შემდეგ კარლ ლევენგაუპტი ღალატში დაადანაშაულეს, მას ჩამოართვეს ქონება და მიუსაჯეს სიკვდილი. ამალიას მეუღლე 1703 წელს სიკვდილით დასაჯეს.

ამალიამ მრავალი წელი გერმანიაში გაატარა და მხოლოდ 1722 წელს დაბრუნდა შვედეთში.
სიკვდილის კანიონი

სიკვდილის კანიონი — კანიონი აშშ-ში, უაიომინგის შტატში. მოქცეულია გრანდ-ტიტონის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. ჩამოყალიბებულია უკანასკნელი გამყინვარების მაქსიმუმის დასასრულში მყინვარების უკანდახევის შედეგად დაახლოებით 15.000 წლის წინ, რომლებაც მოიტოვეს -ებრი ხეობა.

კანიონისაკენ მიმავალი ბილიკის საწყისი მდებარეობს მუსი-უილსონის გზის გვერდითა მხარეს, პარკის შტატ-ბინიდან, ქალაქ მუსიდან დაახლოებით 8.0 კმ-ში. კანიონის ძირი უკავია მყინვარული მოქმედებების შედეგად ჩამოყალიბებულ ფელფსის ტბას. მკვდარი კანიონის ბილიკი კანიონს გაუყვება მთელ სიგრძეზე ფოქს-კრიკის უღელტეხილამდე, სადაც შესაძლებელია შედარებით ვიწრო და მოსწორებული პლატოს – სიკვდილის კანიონის შელფის ტრავერსი.

კანიონში ბევრია თეთრქერქა ფიჭვის ნარგაობა, განსაკუთრებით ტყის საზღვრის სიახლოვეს. სიკვდილის კანიონისა და ალასკის აუზის კანიონის კვანძზე შემონახულია ისტორიული სიკვდილის კანიონის ბეღელი, რომელიც 1998 წლიდან შეტანილია ისტორიული ადგილების ეროვნულ რეესტრში.
მუღობი

მუღობი  — მდინარე ტაჯიკეთში, ლახშის რაიონში. წარმოიქმნება მდინარეების სელდარისა და სარდობრუდის შეერთების შედეგად, რომლებსაც წყალი მოაქვთ ვანჯიახისა და ბობაქის მყინვარებიდან. წარმოადგენს მდინარე ვახშის მარცხენა შემადგენელს.

1876 წელს მუღობის ხეობა მოინახულა ლევ კოსტენკომ, ხოლო 1877 წელს ივანე მუშკეტოვმა. 1904 წელს მუღობის აუზი შეისწავლა ნიკოლაი კორჟენევსკიმ.

მუღობისა და ყიზილსუს შესართავში მდებარეობს საკმაოდ ვრცელი ვაკე ტაჯიკების სოფლებით. ვაკის ზედაპირზე წესიერად, რამდენიმე მწკრივად აღმართულია ბორცვები, რომელთა მასალა ოდესღაც ვანჯიახის მყინვარს მოუტანია და დაუტოვებია. მდინარის ძველი სახელწოდებაა მუქსუ.
აიდინის არქეოლოგიური მუზეუმი

აიდინის არქეოლოგიური მუზეუმი — მუზეუმი აიდინში, დასავლეთ თურქეთში. დაარსდა 1959, ის შეიცავს უამრავ ქანდაკებას, საფლავებს და სვეტებს ელინისტური, რომაული, ბიზანტიური, სელჩუკური და ოსმალური პერიოდებიდან, რომლებიც აღმოჩენილია ისეთ უძველეს ქალაქებში, როგორიცაა ალინდა, ალაბანდა, ამიზონი, ჰარპასა, მაგნესია მაიანდროსზე, მასტაურა, მიუსი, ნისა, ორთოსია, პიგინდა, პიგელა და ტრალეისი.
პროფესორის კუბი

პროფესორის კუბი — რუბიკის კუბის 555-იანი ვარიანტი.

პროფესორის კუბი იწყობა ისე, როგორც რუბიკის შურისძიება (444). განსხვავება მხოლოდ ბოლო ორი წახნაგის აწყობისას წარმოიქმნება.

პირველი, როცა ერთი ან რამოდენიმე კვადრატის მეორე მხარეს გადატანა გვინდა, საჭროა, რომ ჰორიზონტალურად გადმოსატანი ქვები იმავე ფერის კვადრატებს უყურებდეს, როგორიც თვითონაა. შემდეგ გადასატანი კვადრატების სიბრტყეს ერთით მარჯვნივ ვატრიალებთ, შემდეგ ↑'↓ და უკან ვაბრუნებთ სიბრტყე(ებ)ს.

მეორე სირთულე დაკავშირებულია ჭადრაკული წახნაგთან. მის გასასწორებლად საჭიროა კუბი დავიჭიროთ ისე, რომ ჭადრაკული წახნაგი მოექცეს წინა ზედა მხარეს და ვაკეთებთ შემდეგ კომბინაციას: *↓*↓*↑*↑*↑.
ტეტრაპილონი

ტეტრაპილონი ( < < და ) — ტრიუმფული თაღი ორი ურთიერთგადამკვეთი გასასვლელით. ის რომის ანტიკური არქიტექტურის აყვავების ხანის ტიპური ნაგებობა. უმეტესად გეგმით კვადრატული, თითოეულ მხარეზე შესასვლელით. ოთხივე კუთხეში დგას კოლონა ან სხვა მზიდი კონსტრუქცია. ტეტრაპილონი გასავალი გზები ქმნის ჯვარს. მოპირდაპირე კედლის თაღები მკაცრად სიმეტრიულადაა განლაგებული. ასეთ თაღებს აგებდნენ მნიშვნელოვან გზაჯვარედინებზე ან უბრალოდ, სილამაზისათვის. მათ სიმბოლური ან ეზოთერმული დანიშნულებაც ჰქონდა (იანუსის კულტის, ოთხი მახარბლის სიმბოლო, კარის, შესასვლელის და გამოსასვლელის ღმერთი და სხვა). ამჟამად ტეტრაპილონი გვხვდება ყოფილი რომის იმპერიის სამხრეთის, ახლო და შორეული აღმოსავლეთის, აგრეთვე მექსიკის ძველი, მსხვილი ქალაქების ტერიტორიებზე. ასეთებია: თებესა (ალჟირი), კარნუნტი (ავსტრია), კაპერა, პლასენსია (ესპანეთი), ანტინოპოლე (ეგვიპტე), სალონიკი (საბერძნეთი), პარიზი, კავაიონი, ვიენი, რუანი (საფრანგეთი), რომი, ვერონა (იტალია), აკაბა, ჯერაში (იორდანი), ტრიპოლი, ლეპტის-მანგა (ლიბია), ანჯარე (ლიბანი), ლატაკია, ბოსრე, უგარიტე, პალმირა (სირია), სტამბოლი, აფროდისია (თურქეთი), ვიენტიანი (ლაოსი), ფხენიანი (ჩრდილოეთ კორეა), მეხიკო (მექსიკა) და სხვა.
ტრიუმფული თაღი

ტრიუმფული თაღი, სატრიუმფო თაღი, ტრიუმფალური თაღი, სატრიუმფო კარი — რაიმე ღირსშესანიშნავი მოვლენის აღსანიშნავად აგებული დროებითი ან მუდმივი მონუმენტური თაღოვანი კარი. ტრიუმფული თაღი ერთ- ან სამმალიანია, გადახურულია ნახევრად ცილინდრული კამარებით, დაგვირგვინებულია ანტაბლემენტით ან ატიკით, შემკულია ქანდაკებებით, რელიეფებითა და სამახსოვრო წარწერებით. ტრიუმფული თაღი თავდაპირველად ძველ რომში ააგეს გამარჯვებულთა საზეიმო მსვლელობისათვის — ტიტუსის (81), სეპტიმიუს სევერუსის (203), კონსტანტინეს (315) თაღები. შემდეგ ფართოდ გავრცელდა რენესანსის ეპოქაში: პარიზში კარუზელისა (1806, არქიტექტორი შ. პერსიე და პ. ფონტენი) და ვარსკვლავის (1806-1837, არქიტექტორი ჟ. ფ. შალგრენია) მოედნებზე აგებული ტრიუმფული თაღები.
სამსუნის გაზი მუზეუმი

სამსუნის გაზი მუზეუმი — მუზეუმი, რომელიც ეძღვნება მუსტაფა ქემალ ათათურქს სამსუნში, თურქეთში.

მუზეუმი მდებარეობს 41°17′25″ 36°19′57″ კოორდინატებზე ილქადიმის მუნიციპალიტეტში. იგი განთავსებულია მეჯიდიე კადასის ქალეს უბანში, ქალაქის ცენტრში. ეს არის ორსართულიანი შენობა, აგებული აგურის ქვისკელით, ხოლო შიდა კედლები ამზადებულია ხის კარკასითაც.

ათათურქი არის თურქეთის დამფუძნებელი. მისი ჩასვლა სამსუნში 1919 წლის 19 მაისს ითვლება თურქეთის დამოუკიდებლობის ომის საწყის წერტილად (იხ. ათათურქის, ახალგაზრდობისა და სპორტის დღის აღნიშვნა). როდესაც ათათურქი ჩავიდა სამსუნში, იგი დარჩა ყოფილ სასტუმროში, რომელსაც ერქვა მანტიკა პალასი. სასტუმრო აშენდა 1902 წელს და 1919 წელს დაიხურა. მაგრამ ის გაიხსნა ათათურქისთვის, რათა გამოეყენებინა, როგორც მისი შტაბი. შენობა მას გაუჩუქეს მცხოვრებლებმა მისი მეორე ვიზიტის დროს სამსუნში 1924 წლის 20-24 სექტემბერს. იგი ცხოვრობდა ამ შენობაში თავისი შემდგომი ვიზიტების დროსაც 1928 წლის 16-18 სექტემბერს და 1930 წლის 22-26 ნოემბერს. შენობა ქალაქის მუნიციპალიტეტიდან გადაეცა კულტურისა და ტურიზმის სამინისტროს და გაიხსნა, როგორც მუზეუმი რესტავრაციის სამუშაოების შემდეგ 1998 წლის 8 ნოემბერს. 1998 წლამდე სამსუნში არსებობდა კიდევ ერთი მუზეუმი, რომელსაც ერქვა ათათურქის მუზეუმი. 2006 წლის 22 მაისს ორივე მუზეუმი გააერთიანეს ყოფილი მუზეუმიდან (18 ცვილის ქანდაკების ჩათვლით) ექსპონატების მინტიკა პალასში გადატანით.
ათათურქის მუზეუმი (შიშლი)

ათათურქის მუზეუმი (შიშლი) — ისტორიული სახლი-მუზეუმი, რომელიც ეძღვნება მუსტაფა ქემალ ათათურქის, თურქეთის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტის ცხოვრებას. იგი მდებარეობს შიშლის რაიონში, სტამბოლის ევროპულ მხარეს, თურქეთში.

იგი მდებარეობს სამსართულიან სახლში, რომელიც აშენდა 1908 წელს. მუსტაფა ქემალმა იქირავა ეს სახლი სირიის ფრონტიდან დაბრუნების შემდეგ და ცხოვრობდა იქ თავის დედასთან ზუბეიდესთან, დასთან მაქბულესთან და შვილად აყვანილ აბდურაჰიმთან ერთად. იგი ცხოვრობდა იქ 1919 წლის 16 მაისამდე, იმ დღემდე, როდესაც გაემგზავრა ხომალდით ბანდირმა სამსუნში, ერზურუმში მეცხრე არმიის ჯარების ინსპექტორატის შტაბში წასვლის გზაზე. სახლი იყიდა სტამბოლის მუნიციპალიტეტმა 1928 წელს და ათათურქის რამდენიმე პირადი ნივთი შეინახა იქ. სახლი გადაკეთდა მუზეუმად და გაიხსნა ვიზიტორებისთვის 1942 წლის 15 ივნისს, როგორც ათათურქის რევოლუციის მუზეუმი.

მუზეუმში ინახება ათათურქის პირადი ნივთები, როგორიცაა ტანსაცმელი და კოლექციები, ისტორიული დოკუმენტების, ფოტოებისა და მისი ცხოვრების პერიოდის ნახატების გარდა.
ათათურქის საზღვაო პავილიონი

ათათურქის საზღვაო პავილიონი — ისტორიული საპრეზიდენტო რეზიდენცია, რომელიც მდებარეობს მარმარილოს ზღვის სანაპიროზე, სტამბოლის ბაქირქეუის რაიონის ფლორიას უბანში, თურქეთი.

იგი აშენდა 1935 წელს სტამბოლის მუნიციპალიტეტის მიერ მუსტაფა ქემალ ათათურქის დასასვენებელი მიზნებისთვის. შენობა დღეს ისტორიული სახლ-მუზეუმია.

არქიტექტურა
ბაუჰაუსის სტილში დაპროექტებული არქიტექტორ სეიფი არქანის მიერ, რომელსაც დავალება მიეცა 1935 წელს სტამბოლის მუნიციპალიტეტის მიერ, სასახლე დასრულდა იმავე წლის 14 აგვისტოს და ათათურქს აჩუქეს.

შენობა აშენებულია ზღვის ფსკერში ჩაღრმავებულ ფოლადის ღუნძებზე და დაკავშირებულია მოშორებით დაახლოებით 70 მ (230 ფუტი) ქვიშნარა პლაჟთან ხის ნავსადგურით. -ის ფორმის, ერთსართულიანი სასახლე შედგება მისაღები დარბაზის, საკითხავი ოთახის, საძინებელი ოთახებისა და აბაზანისგან. კომპლექსში ასევე არის მომსახურების და პერსონალის ოთახები.

ხრაბული აღიოს სტეფანოს მონასტრის ეზოში ათათურქის დაუფლების შემდეგ სასახლისთვის ბაღად ტყე გაშენდა. ამ ტყე ეწოდება „ფლორიას ათათურქის ტყე“ და დღეს საზოგადოებრივი პარკია.

მდებარეობა და წვდომა
მუზეუმი მდებარეობს ათათურქის საერთაშორისო აეროპორტის დასავლეთით, ფლორიადან ქიუჩუკჩექმეჯემდე სანაპირო გზაზე.

მას შეიძლება მივაღწიოთ ფლორიას სარკინიგზო სადგურიდან სტამბოლ-ჰალქალის საგარეუბნო ხაზზე, რომელიც დაახლოებით 500 მ (1,600 ფუტი) მოშორებითაა. აღნიშნულ ადგილს ასევე ემსახურება -ის ავტობუსის ხაზი „73 იენიბოსნა მეტრო-ფლორია“.

მუზეუმი ღიაა დილის 9 საათიდან საღამოს 4 საათამდე (ზამთრის თვეებში დილის 9 საათიდან 3 საათამდე) ადგილობრივი დროით, ორშაბათი და ხუთშაბათის გარდა.
იალოვის ათათურქის სახლი

იალოვის ათათურქის სახლი — სასახლე, რომელიც აშენდა და გამოიყენებოდა მუსტაფა ქემალ ათათურქის მიერ იალოვაში თერმული კურორტების მონახულების დროს მარმარილოს რეგიონში, თურქეთი. ამჟამად, შენობა ეკუთვნის თურქეთის დიდ ეროვნულ ასამბლეას და ნაწილობრივ საზოგადოებისთვისაა ღია, როგორც სახლ-მუზეუმი.

ისტორია
გამარჯობა! მუსტაფა ქემალ ათათურქი პირველად 1927 წელს ეწვია იალოვას. იქ ზაფხულის თვეებში მიდიოდა ადგილობრივი თერმული დაწესებულებების გამო. ვიზიტების დროს ისვენებდა ხის პავილიონში ბალთაჯის ფერმაში, თერმული აბანოს გვერდით, რომელიც საუკუნეში ააშენა სულთან აბდულჰამიდ (მეფობდა 1876-1909).

ათათურქმა დაავალა საკუთარი სასახლის მშენებლობა მილეტის ფერმაში . არქიტექტორ სედათ ჰაქი ელდემის მიერ დაპროექტებული სამუშაოები, დასრულდა 1929 წელს. სასახლეს თავდაპირველად ეწოდებოდა მილეტის ფერმის სასახლე („მილეტი“ თურქულად „ერს“ ნიშნავს) იმ ფერმის სახელის მიხედვით, რომელშიც აშენდა.

თავდაპირველად ხისფერი სასახლე მოგვიანებით გადაკეთდა. ორსართულიან შენობას აქვს სამი სალონი და თერთმეტი ოთახი. აღჭურვილია დოლმაბაჰჩეს სასახლიდან მოტანილი ავეჯით.

ათათურქი ამ სასახლეში ატარებდა ზაფხულის თვეებს. იწვევდა ცნობილ თურქ მომღერლებსა და მუსიკოსებს, როგორებიც იყვნენ საფიე აილა და მუნირ ნურეთინ სელჩუქი, თურქული კლასიკური მუსიკის კონცერტების შესასრულებლად. ამ ადგილას განვითარდა იდეა თურქული ისტორიული საზოგადოებისა და თურქული ენის ასოციაციის დაარსების შესახებ.

მუზეუმი
იალოვის ათათურქის სახლი, რომელიც თავდაპირველად ათათურქის კერძო საკუთრება იყო, გადაეცა თურქეთის დიდ ეროვნულ ასამბლეას. სარემონტო სამუშაოებისა ათათურქის ფოტოების და პირადი ნივთებით მორთვის შემდეგ, სასახლე გადაკეთდა ისტორიულ სახლ-მუზეუმად და საზოგადოებისთვის გაიხსნა 1981 წელს.
სალონიკის ათათურქის მუზეუმი

ათათურქის მუზეუმი — ისტორიული სახლ-მუზეუმი სალონიკში, ცენტრალურ მაკედონიაში, საბერძნეთში.

მიმოხილვა
სახლი არის თანამედროვე თურქეთის დამაარსებლის, მუსტაფა ქემალ ათათურქის დაბადების ადგილი, რომელიც აქ დაიბადა 1881 წელს. ეს არის სამსართულიანი სახლი ეზოთი 24 აპოსტოლუ პავლუს ქუჩაზე, თურქეთის საკონსულოს გვერდით.

პირველ სართულზე ოთხი ოთახია. მეორე სართულზე არის მისაღები ოთახი ევროპული დივნებით, დიდი მაგიდითა და მოჩუქურთმებული მანგალით; დიდი საცხოვრებელი ოთახი კედლებზე დაბალი ბენჩებით; ქემალის დედის ოთახი, საწოლით, ბენჩითა და ყუთით და სამზარეულო, თანამედროვე სამზარეულო ჭურჭლითა და იარაღებით აღჭურვილი. მესამე სართულზე ყველაზე შთამბეჭდავი ოთახი არის ის, სადაც ქემალი დაიბადა. მის პირდაპირ არის სხვა ოთახი, სადაც ანკარიდან ჩამოტანილი ქემალის ზოგიერთი პირადი ნივთია გამოფენილი. ეს მოიცავს ოფიციალურ ტანსაცმელს, მოწევის ნივთებს, ჭურჭელს, ფინჯნებსა და სხვა ნივთებს. ქემალის სასკოლო წლებთან დაკავშირებული ყველა დოკუმენტი კედლებზეა გაკრული. ეზოში კვლავ იზრდება ბროწეულის ხე, რომელიც ქემალის მამამ დარგო.

შენობა 1981 წელს შეაკეთეს და თავდაპირველ ვარდისფერ ფერში გადაღებეს. ავეჯის უმეტესი ნაწილი ავთენტურია. ყველა დაკარგული ნივთი შეცვალეს ქემალის მაუზოლეუმიდან და ისტამბულის თოფქაფის სასახლიდან მოტანილი ავეჯით. ყველა კედელზე არის ქემალის ფოტოსურათები მისი ცხოვრების სხვადასხვა პერიოდიდან.

ისტორია
სანამ სალონიკს 1912 წელს საბერძნეთის სამეფო ხელახლა დაიკავებდა, ოსმალეთის მმართველობის დროს ის ცნობილი იყო როგორც „ქოჯა ქასიმ ფაშას რაიონი“. იგი აშენდა 1870 წლამდე და 1935 წელს თესალონიკის საქალაქო საბჭომ იგი თურქეთის სახელმწიფოს გადასცა, რომელმაც გადაწყვიტა მისი მუსტაფა ქემალ ათათურქისადმი მიძღვნილ მუზეუმად გადაქცევა. სტამბულის პოგრომამდე 1955 წელს, სახლის წინ მდებარე ქუჩას „ქემალ ათათურქის“ სახელი ერქვა.

1981 წელს ანკარაში აშენდა ამ სახლის ზუსტი ასლი.

გალერეა
ჩემი ცოლი და სიდედრი

„ჩემი ცოლი და სიდედრი“  — ორაზროვანი გამოსახულება, რომელიც შეიძლება აღიქმებოდეს, როგორც გოგონა ან მოხუცი ქალი („ცოლი“ და „სიდედრი“ შესაბამისად).

ისტორია
ამერიკელმა კარიკატურისტმა უილიამ ჰილმა ( ; 1887–1962) 1915 წლის 6 ნოემბერს ამერიკულ იუმორისტულ ჟურნალ „“-ში გამოაქვეყნა „ჩემი ცოლისა და დედამთილის“ ორაზროვანი გამოსახულება წარწერით: „ამ სურათზე ორივეა — იპოვეთ ისინი“ («»). თუმცა, ასეთი გამოსახულების უძველესი ცნობილი მაგალითია 1888 წლის გერმანული ღია ბარათი.

1930 წელს ამერიკელმა ფსიქოლოგმა ედვინ ბორინგმა ეს ფიგურა სხვა ფსიქოლოგებს გააცნო სტატიაში სახელწოდებით „ახალი ორაზროვანი ფიგურა“ («») და მას შემდეგ ეს გამოსახულება გამოჩნდა სახელმძღვანელოებსა და ექსპერიმენტულ კვლევებში.