iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პოპ-არტი

პოპ-არტი (, შემოკლ. ფორმა ) — საუკუნის ვიზუალური ხელოვნების მიმდინარეობა. წარმოიშვა 1950-იანი წლებში ბრიტანეთში, მოგვიანებით კი პარალელურად ვითარდებოდა აშშ-შიც. ტერმინი პირველად გამოიყენა ბრიტანელმა ხელოვნებათმცოდნე/კურატორმა ლორენს ალოუეიმ. პოპ-არტის საბჭოთა ანალოგი იყო სოც-არტი.

მიმდინარეობისთვის დამახასიათებელია თემები და ტექნიკა ნასესხები პოპულარული მასკულტურიდან, როგორიცაა რეკლამა და კომიქსები, და შესაბამისად საყოველთაოდ გაიგივებული იყო როგორც რეაქცია იმ დროისთვის დომინირებულ აბსტრაქტულ ექსპრესიონიზმთან, ან მასზე დაფუძნებულ ექსპანსიასთან. პოპ-არტი პოპ-მუსიკის მსგავსად იყენებს პოპულარულ სახეებს, ხელოვნების ელიტისტური კულტურის საპირისპიროდ, და ხაზს უსვამს ბანალურს ან ე. წ. კიტჩურ ელემენტებს ნებისმიერ მოცემულ კულტურაში.

პოპ-არტი უმეტესწილად აკადემიურად აღიქმება, ვინაიდან მის მიმდევართა მიერ გამოყენებული არატრადიციული ორგანიზაციული პრაქტიკა ზოგიერთისთვის ძნელად გასაგებია. პოპ-არტი მინიმალიზმთან ერთად მოიაზრება, როგორც უკანასკნელი მოდერნისტული ხელოვნების მიმდინარეობები, და, შესაბამისად, პოსტმოდერნისტული ხელოვნების წინამორბედებად ითვლება (ან უფრო ზუსტად, თვით ზოგიერთი ადრეული პოსტმოდერნისტული ხელოვნების ნიმუშებადაც).

პოპ-არტის მიმდევარი მხატვრების აზრით, მათი ნაწარმოებები ხალხთა მასებისთვის მისაღები რომ ყოფილიყო, თავისი მხატვრული ფორმითაც ფართო მოხმარების საგნებს უნდა დამსგავსებოდა. „ხელოვნების ნიმუში ყველასათვის“ — ამ იდეის საჩვენებლად პოპ-არტის მიმდევრები ხშირად თავის მანუშევრებში გაზეთებიდან, ჟურნალებიდან, სარეკლამო ეტიკეტებიდან ამოჭრილ გამოსახულებებს აწებებდნენ, ანუ კოლაჟს ქმნიდნენ.
სოც-არტი

სოც-არტი (რუს. -) — პოსტმოდერნისტული ხელოვნების ერთ-ერთი მიმართულება, ჩამოყალიბებული საბჭოთა კავშირში 1970-იან წლებში, ე. წ. ალტერნატიული კულტურის ჩარჩოებში, რომელიც იმ პერიოდის სახელმწიფო იდეოლოგიას ეწინააღმდეგებოდა.

სოც-არტი წარმოიშვა, როგორც პაროდია ოფიციალურ საბჭოთა ხელოვნებასა და, ზოგადად, მასკულტურის თანამედროვე სახეებზე, რაც გამოიხატა მის ირონიულ სახელწოდებაშიც, რომელშიც გაერთიანდა სოცრეალიზმისა და პოპ-არტის ცნებები. საბჭოთა პოლიტ-აგიტაციის მოტივებზე შექმნილი საბჭოთა ხელოვნების ოდიოზური კლიშეების, სიმბოლოებისა და სახეების გამოყენებითა და გადამუშავებით, სოც-არტი ცდილობდა მათში ნამდვილი არსი წარმოეჩინა და გაეთავისუფლებინა მაყურებელი იდეოლოგიური სტერეოტიპებისგან. ირონია, გროტესკი, თავისუფალი ციტირება, მრავალფეროვანი ფორმების გამოყენება (ფერწერიდან სივრცულ კომპოზიციებამდე) გახდა ამ მიმართულების თვალშისაცემი, ეკლექტური მხატვრული ენის საფუძველი.

სოც-არტის შემქმნელებად ითვლებიან მოსკოველი მხატვრები ვიტალი კომარი და ალექსანდრ მელამიდი, რომელთა გარშემო 1970-იანი წლების მეორე ნახევარში ჩამოყალიბდა თანამოაზრე მხატვართა წრე. სხვადასხვა დროს ამ გაერთიანებაში იყვნენ ალექსანდრ კოსოლაპოვი, ლეონიდ სოკოვი, დმიტრი პრიგოვი, ბორის ორლოვი, ჯგუფების "გნეზდო" და "მუხომორი" წევრები.

მიმდინარეობამ 1990-იან წლებამდე იარსება - ამ პერიოდში განვითარებულმა პოლიტიკურმა სიტუაციამ მათი იდელოგოიური საწყისები არააქტუალური გახადა.
თბილისის სემინარია

თბილისის სემინარია — საღვთისმეტყველო-ფილოსოფიური სასწავლებელი ქართლ-კახეთის სამეფოში. დაარსდა 1755 წლის 9 იანვარს თბილისში, ანჩისხატის ეკლესიასთან, მეფე ერეკლე -ის მატერიალური შემწეობით და ათოლიკოს ანტონ -ის მონაწილეობით. სასწავლებლის შენობის აბრაზე ეწერა: „ვითარ საშინელ არს ადგილი ესე! ესე არა რაი არს, გარნა სახლი ღვთისა და ესე ბჭე ზეცისა. მეფობასა თეიმურაზისასა და ძისა მისისა მეფისა ერეკლესსა პატრიარქობასა ანტონისასა 1755 წ. 9 იანვარს". სემინარია სამეფოს ხარჯზე იყო, მის პირველ რექტორად მიჩნეულია ფილიპე ყაითმაზაშვილი.

სემინარიაში ისწავლებოდა გრამატიკა, რიტორიკა, ლოგიკა, მეტაფიზიკა, ფსიქოლოგია, ფილოსოფია და საღვთისმეტყველო საგნები. აქ პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა კათოლიკოსი ანტონ -იც, მანვე სასწავლებლისათვის შექმნა რამდენიმე სახელმძღვანელო. თბილისის სემინარია არსებობდა 1795 წლის სექტემბრამდე — აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევამდე.
თბილისის სომხური დრამატული თეატრი

თბილისის პეტროს ადამიანის სახელობის სომხური დრამატული თეატრი (ყოფილი შაუმიანის სახელობის) — სომხურენოვანი სახელმწიფო დრამატული თეატრი თბილისში. განთავსებულია ქეთევან წამებულის გამზ. №8-ში მდგარ შენობაში. დაარსდა 1921 წელს. ერთადერთი სომხური სახელმწიფო თეატრია, რომელიც არსებობს სომხეთის საზღვრებს გარეთ.

დაარსდა 1921 წელს რეჟისორ ლევონ ქალანთარის თაოსნობით. მანამდე თბილისურ სცენაზე წარმოდგენები სომხურ ენაზე იმართებოდა ჯერ კიდევ 1856 წლიდან მ. ჩიმიშკიანის ხელმძღვანელობით. მასთან აღიზარდა გამოჩენილ მსახიობთა რამდენიმე თაობა. პირველ თაობას წარმოადგენდნენ მსახიობები: გ. აბრიკიანი, ა. სუკიასიანი, ა. მანდინიანი, აგრეთვე პ. ადამიანი, სირანუიში, ი. ჰრაჩია და სხვ. პირველი რეჟისორები იყვნენ: ს. ქაფანაკანიანი, თ. სევუმიანი, ლ. ქალანთარი და სხვ. 1955 წელს თეატრს მიენიჭა ბოლშევიკ სტეფანე შაუმიანის, 1993 წელს — მსახიობ პეტროს ადამიანის სახელი.

სხვადასხვა დროს თეატრში მოღვაწეობდნენ მსახიობები: ო. მაისურიანი, ო. გულაზიანი, ვ. ფაფაზიანი, ა. არმენიანი, გ. და მ. ბეროიანები, გ. ნერსესიანი, ა. ლუსინიანი, ლ. ამირბეკიანი, ფ. აკოფიანი, ა. ჟამკოჩიანი, ს. ელიაზარიანი, ს. სოსიანი და სხვ.; რეჟისორები: ა. ბურჯალიანი, ს. ქაფანაკანიანი, ა. აბრამიანი, ვ. ბჟიკიანი, რ. ჩალტიკიანი და სხვ.; დრამატურგი გ. სუნდუკიანი.

იდგმება სომეხი, ქართველი, რუსი და ევროპელი კლასიკოსების ნაწარმოებები. თეატრის საუკეთესო დადგმებია: ა. შირვანზადეს „ნამუსი” (1922, 2000), გ. სუნდუკიანის „პეპო” (1922), ს. შანშია­შვილის „არსენა” (1939), შ. დადიანის „ნაპერწკლიდან” (1939), მ. მრევლი­შვი­ლის „ზვავი” (1956), ნ. დუმბაძის და გ. ლორთქიფანიძის „მე ვხედავ მზეს” (1975), ა. შირვანზადეს „მორგანის მძახალი” (1978), ა. ცაგარლის „ხანუმა” (1995), ჟ. კოქტოს „ადამიანის ხმა” (1997), ა. ცაგარლის და ქ. ბახუტა­შვი­ლის „ძველი ვოდევილები” (1999), უ. შექს­პი­რის „ოტელო” (1999), დ. დემირჭიანის „მამაცი ნაზარი” (2000), მ. ფ. ახუნდოვის „ხათაბალა” (2006), გ. ერისთავის „უჩინმაჩინის ქუდი” (2012), ა. აივაზიანის „დიპლიპიტო” (2013) და სხვ.
ლატა მანგეშკარი

ლატა მანგეშკარი (ჰინდი: ा ंे; დ. 28 სექტემბერი, 1929, ინდორი, მადჰია-პრადეში, ინდოეთი — გ. 6 თებერვალი, 2022, მუმბაი) — ინდოელი მომღერალი ქალი, რომელმაც თავის კარიერაში 20 ათასზე მეტი სიმღერა შეასრულა, რითაც გინესის რეკორდთა წიგნში შევიდა და, მიუხედავად პოპ-მუსიკაში მოღვაწეობისა, ერთადერთმა ინდოეთის კლასიკური შემოქმედებისთვის უზენაესი ჯილდო მიიღო.

ლატა მანგეშკარმა სიმღერები შეასრულა თითქმის ყველა ფილმში, რომელიც საბჭოთა კავშირის პერიოდში ინდოეთიდან შემოვიდა. სამშობლოში იგი აღიარებულია, როგორც ერთადერთი და განუმეორებელი ვოკალისტი, ”მელოდიის დედოფალი”, ინდუიზმის მიმდევრებისთვის ლატა მანგეშკარი ხელოვნების ქალღმერთ სარასვატის განსახიერებაა.
თბილისის ქალთა პირველი თანრიგის სასწავლებელი

თბილისის ქალთა პირველი თანრიგის სასწავლებელი — ქალთა პირველი ღია პედაგოგიური სასწავლებელი სამხრეთ კავკასიაში (დიდი მთავრის ოლღა ალექსანდრეს ასულის უწყებისა). დაარსდა თბილისში 1865 წელს. იღებდნენ 8–18 წლის ასაკის გოგონებს, რომლებსაც საშინაო და დაწყებითი კლასების მასწავლებლად ამზადებდნენ.

სწავლების კურსი 3-საფეხურიანი იყო: ელემენტარული (– კლასები), ზოგადი განათლების (– კლასები), სპეციალური პედაგოგიკის (– კლასები). სწავლება ფასიანი იყო (წელიწადში 200 მანეთამდე), არასავალდებულო საგნების (გერმ., ფრანგ., სომხ., აზერბ. ენები, ცეკვა, მუსიკა) შესწავლისათვის ქირას დამატებით იხდიდნენ. უკანასკნელი (მაღალი) კლასის მოსწავლეები დაწყებით კლასებში პედაგოგიური პრაქტიკის გავლის, საცდელი გაკვეთილების წარმატებით ჩატარებისა და გამოსაშვები გამოცდების ჩაბარების შემდეგ საშინაო მასწავლებლის წოდებას ღებულობდნენ. 1870 წელს სასწავლებელს დაემატა პედაგოგიური კლასი და გადაკეთდა ქალთა პირველ გიმნაზიად. 1873 გიმნაზიასთან გაიხსნა პროგიმნაზია. კურსდამთავრებულები იღებდნენ საშუალო განათლებას უმაღლეს სასწავლებლებში შესვლის უფლების გარეშე. ამ სასწავლებელში პედაგოგიკის წლების მანძილზე ასწავლიდა რუსი პედაგოგის კონსტანტინე უშინსკის მოწაფე ლევ მოძალევსკი.
თბილისის ქალთა უმაღლესი კურსები

თბილისის ქალთა უმაღლესი კურსები — უმაღლესი სასწავლებელი ოქტომბრის რევოლუციამდელ საქართველოში. გაიხსნა 1909 წელს ქალთა ერთი ჯგუფის კერძო ინიციატივით. კურსებზე 2 განყოფილება იყო: ისტორიულ-ფილოლოგიური და საბუნებისმეტყველო; სწავლების ვადა 3 წელი. 1912 წელს განყოფილებები ფაკულტეტებად გადაკეთდა, სწავლების ხანგრძლივობა ერთი წლით გადიდდა. 1916 წელს ჩამოყალიბდა სამედიცინო ფაკულტეტი. ისწავლებოდა 10 ენა (მ. შ. არც ქართული, არც სომხური და აზერბაიჯანული), ძველი ქართული ლიტერატურა ისწავლებოდა როგორც ფაკულტატიური საგანი სწავლების შინაარსი მოწყვეტილი იყო ამიერკავკასიის საზოგადოებრივ ცხოვრების საჭიროებას. თბილისის ქალთა უმაღლესი კურსებზე ყოველწლიურად 100-მდე მსმენელს იღებდნენ, სწავლების კურსს ამთავრებდა მხოლოდ 10-15. მსმენელითა დაბალი აკადემიური წარმატების მიზეზი იყო სასწავლო-აღმზრდელობითი მუშაობისა და საყოფაცხოვრებო პირობების მოუწესრიგებლობა.
თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზია

თბილისის ქართული გიმნაზია, სათავადაზნაურო გიმნაზია — 1878 თბილისში დაარსდა „ღარიბ მოწაფეთა შემწე ტფილისის გუბერნიის თავად-აზნაურთა საზოგადოება“, რომელმაც აირჩია გამგე კომიტეტი (თავმჯდომარე გ. ერისთავი, თავმჯდომარის ამხანაგი კონსტანტინე მამაცაშვილი, წევრები: ვ. თულაშვილი, ნიკოლოზ ცხვედაძე, იაკობ გოგებაშვილი, ლ. მაღალაშვილი, დ. ერისთავი და ნ. ქანანოვი).

გამგე კომიტეტმა საზოგადოების წესდების საფუძველზე 1879 წელს გახსნა ვაჟთა პირველი ქართული სათავადაზნაურო დაწყებითი სკოლა; 1887/85 სასწავლო წელს სკოლაში გაიხსნა პირველი პროგიმნაზიული კლასები და 1890 წლიდან უკვე პროგიმნაზიად გადაკეთდა. 1896 წელს პროგიმნაზიას დაემატა გიმნაზიური კლასები და 1899/1900 სასწავლო წლიდან სასწავლებელი 8-კლასიანი გიმნაზია გახდა. სწავლება მიმდინარეობდა გიმნაზიის საერთო პროგრამით, რომელსაც ქართული ენის, საქართველოს გეოგრაფიისა და ისტორიის სწავლებაც დაემატა.

1900 წელს თბილისის ქართული გიმნაზიისთვის ახალი შენობის მშენებლობა დაიწყო ვაკეში. მშენებლობის კომისიაში შევიდნენ ნიკო ცხვედაძე (თავმჯდომარე), ექვთიმე თაყაიშვილი, კ. ყავრიშვილი და არქიტექტორი სიმონ კლდიაშვილი. კომისია ითვალისწინებდა ისეთი შენობის აგებას, რომელშიაც შემდგომ ქართული უნივერსიტეტი მოთავსდებოდა. 1902 წელს თბილისის ქართული გიმნაზიაში გაიხსნა სამხატვრო კლასი, 1903 - სამკითხველო დარბაზი. იმართბოდა ქართული და რუსული წარმოდგენები. 1904-1905 სასწავლო წელს გიმნაზიის მოწაფეებმა გამოსცეს კრებული „ღელვა“ (რედაქტორები: გ. ავალიანი, მ. ზანდუკელი, პ. დადვაძე). 1909/1910 სასწავლო წელს კი - ნაბეჭდი ჟურნალები „პირველი ნაბიჯი“, „მოწაფის ნაბიჯი“, „ჩანგი“. ამავე წელს გიმნაზიასთან შეიქმნა მშობელთა წრე (კომიტეტი), რომლის თავმჯდომარე იყო ვ. ბარნოვი. 1918 წლისთვის გიმნაზიის მოსწავლეთა კონტინენტის სოციალური შემადგენლობა ასეთი იყო: 201 თავად-აზნაური, 175 მოქალაქე, 93 მოხელის შვილი, 56 სასულიერო წოდებიდან, 392 გლეხი. თბილისის ქართული გიმნაზიის შენობაში იყო თბილისის ქალთა ქართული გიმნაზიაც, აგრეთვე საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოება, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების მუზეუმი, ხოლო 1915 -1918 წლებში - სამხედრო ჰოსპიტალი. 1918 წელს თბილისის ქართული გიმნაზიის შენობა გადაეცა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს; ამ წლიდან 1921-მდე თბილისის ქართული გიმნაზია ვაჟთა გიმნაზიის სახელწოდებით დღევანდელი რუსთაველის პროსპექტი № 34 სახლის შენობაში იყო.
თბილისის ქვაბული

თბილისის ქვაბული — მდინარე მტკვრის ხეობის მონაკვეთი ზემო ავჭალიდან (ჩრდილოეთით) ფონიჭალამდე (სამხრეთით). სიგრძე დაახლოებით 42 კმ, მაქსიმალური სიგანე — 10 კმ.

ქვაბული შემოსაზღვრულია: დასავლეთიდან და სამხრეთიდან თრიალეთის ქედის განშტოებებით — საწკეპელას, მსხალდიდის, ლისის, მთაწმინდის, თაბორისა და თელეთის ქედებით; აღმოსავლეთიდან — ივრის ზეგნის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილით, ჩრდილოეთიდან — საგურამოს ქედის კალთებით. ქვაბულის ფსკერის დონე 350–450 მ ფარგლებში ცვალებადობს. კალთები ზოგან 600–1500 მ აღწევს.

აგებულია უმთავრესად ზედაეოცენური ტერიგენული და ტუფოგენური ქანებით. სამხრეთ ნაწილში არის შუა ეოცენის ვულკანოგენური წყება. მნიშვნელოვანი ფართობი უკავია მეოთხეულ (მდინარეულ და ტბიურ) დანალექებს. ქვაბულის ჩრდილოეთი ნაწილი ალუვიური ვაკეა (დიღმის ვაკე). უფრო სამხრეთით, მტკვრის ხეობაში, კარგადაა გამოხატული ტერასული საფეხურები, რომლებზეც გაშენებულია თბილისი. ქალაქს აღმოსავლეთით, მდინარე მტკვრის პარალელურად, მიუყვება მტკვრის ძველი ხეობა, სადაც ადრე მცირე მლაშე ტბები იყო, ახლა კი, სამგორის სარწყავი სისტემის აგების შემდეგ, თბილისის წყალსაცავია.

თბილისის ქვაბულში მტკვარს მარჯვნიდან ერთვის მდინარეები: დიღმისწყალი, ვერე და წავკისისწყალი, მარცხნიდან — გლდანისხევი და ლოჭინისხევი. ტბებიდან აღსანიშნავია ლისისა და კუს ტბები. თბილისის ქვაბული ოდესღაც ტყით იყო შემოსილი, რომელიც ამჟამად შემორჩენილია მხოლოდ მთის კალთების მაღალ, ძნელად მისადგომ ნაწილებში. ქვაბულის ფსკერი კულტურულ მცენარეულობას უჭირავს, გავრცელებულია აგრეთვე ჯაგეკლიანი სტეპი. აქა-იქ ტუგაის (ჭალის) ტყეებია.
თბილისის სახელმწიფო ქორეოგრაფიული სასწავლებელი

ვახტანგ ჭაბუკიანის სახელობის თბილისის სახელმწიფო ქორეოგრაფიული სასწავლებელი — საბალეტო კადრების მომზადების ძირითადი კერა საქართველოში. 1916 წელს იტალიელმა მოცეკვავე ქალმა მარია პერინიმ თბილისში დააარსა საბალეტო სკოლა. ამ სკოლაში აღიზარდნენ ბალეტის ცნობილი ოსტატები: ვახტანგ ჭაბუკიანი, ნინო რამიშვილი, ვახტანგ ერონსკი-ნადირაძე, ელენე გვარამაძე, ელენე ჩიკვაიძე, თამარ ჭაბუკიანი, მარიამ ბაუერი, ირინე ალექსიძე, ს. ვეკუა და სხვა. სტუდიამ დიდი როლი ითამაშა ქართული პროფესიული ბალეტის განვითარებაში. 1934 წელს თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრთან შეიქმნა ქორეოგრაფიული სტუდია, რომელსაც დავით ჯავრიშვილი ხელმძღვანელობდა. 1936 წელს ორივე სასწავლებელი გაერთიანდა სახელმწიფო ქორეოგრაფიულ სტუდიად. 1950-1972 წლებში სტუდიის დირექტორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი იყო ვახტანგ ჭაბუკიანი. 1992 წელს ვახტან ჭაბუკიანის გარდაცვალების შემდეგ, სასწავლებელს მისი სახელი მიენიჭა. სტუდია დაამთავრეს: ზურაბ კიკალეიშვილმა, ირაკლი ბაგრატიონმა, ანა წერეთელმა, ა. ნანობაშვილმა, ვახტანგ გუნაშვილმა, ბექარ მონავარდისაშვილმა, ეთერ ჭაბუკიანმა, ლილიანა მითაიშვილმა და სხვა. 1957 წლიდან სტუდიას ეწოდა თბილისის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი. სასწავლებლის აღზრდილები არიან: ზაქარია ამონაშვილი, ვალერი აბულაძე, ირინე ჯანდიერი, მ. არობელიძე და სხვა. თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის საბალეტო დასი მთლიანად თბილისის ქორეოგრაფიული სასწავლებლის კურსდამთავრებულებით არის დაკომპლექტებული.

სტუდიის ხელმძღვანელები:
1916-1920 მარია პერინი (კერძო საბალეტო სტუდია)
19250-1934, 1934-1938 მარია პერინი თანამშობლობდა დავით ჯავრიშვილი
1936-1950 დავით ჯავრიშვილი
1951-1972 ვახტანგ ჭაბუკიანი
1973-1977 სერაფიმა ვეკუა
1977-1990 ბარამ ბარამიძე
1991-1992 ნიკოლოზ მახათელი
1992-2001 ბარამ ბარამიძე
2001-2004 თამაზ ვაშაკიძე
2004 წლიდან დღემდე ნინო ანანიაშვილი
თბილური დრამა

თბილური დრამა — - საუკუნეებში თბილისის ზარაფხანაში მოჭრილი ვერცხლის მონეტების აღმნიშვნელი ზოგადი სახელწოდება. ესენია:
- სს. ომანიანთა და აბასიანთა დირჰემები. ერთ მხარეზე გამოსახულია მუსლიმანური სარწმუნოებრივი სიმბოლო, ზარაფხანის სახელწოდება და მოჭრის თარიღი, მეორეზე - ზედწერილები ყურანის სურებიდან.
თბილისის ჯაფარიანი ამირების ვერცხლის ფული. შუბლზე რელიგიური ფორმულაა და ცნობები ზარაფხანისა და მოჭრის დროის შესახებ, ზურგზე - ხალიფასა და ჯაფარიანი ამირას სახელები.
 საუკუნის 30-40-იანი წლების პირველი ანონიმური მონღოლური მონეტები. ა) მშვილდისა და ბ) მხედრის გამოსახულებითურთ და წარწერით "მონღოლთა დიდი ულუს-ბექი".
მანგუ-ყაენის დირჰემები. მუბლზე, ცენტრში არაბულად აწერია "მანგუ-ყაენი, უზენაესი, სამართლიანია", გარშემო - მოჭრის ადგილი, ზურგზე - მაჰმადიანური სარწმუნოებრივი სიმბოლო, ზარაფხანა და მოჭრის თარიღი.
ყაანურები.
ქართულ-ჰულაგუიანური დირჰემები.
ქართველ მეფეთა დრამები: დავით ნარინისა (შუბლზე გამოსახულია ცხენოსანი მეფე, გეკსოგრამა: 6 ქიმიანი დავითის ვარსკვლავი (იუდაიზმის სიმბოლო), სახელის მონოგრამა და თარიღი ქორონიკონით, ზურგზე - დავითის სახელის შემცველი სპარსული ზედწერილი და მოჭრის ადგილი); დავით უკლუსი (შუბლზე მოთავსებულია დავითის სახელის შემცველი ზედწერილი და ზარაფხანის სახელწოდება. ზურგზე - მანგუ-ყაენის სახელის შემცველი ზედწერილი სპარსულ და მოჭრის თარიღი არაბულად); დავით -ისა (შუბლზე აწერია ყაზან-ყაენის სახელის შემცველი ლეგენდა. ზურგზე - ქრისტ. ლოცვა არაბულად: "სახელითა მამისა, ძისა და სულისა წმინდისა, ღმერთისა ერთისა" და დავითის მონოგრამა ქართულად, გარშემო მოჭრის თარიღი); ვახტანგ -ისა (შუბლზე ყაზან-ყაენის სახელის შემცველი ოთხსტრიქონიანი უიღურული ზედწერილი აქვს, ზურგზე - ქრისტ. ლოცვა, ჯვარი და ვახტანგის სახელის მონოგრამა, გარშემო - თარიღი);
1300-1355 წლებში მოჭრილი ილხანთა საერთო ჰულაგუიანური ტიპის დირჰემები. შუბლზე ილხანის სახელი და ეპითეტების შემცველი ზედწერილი აქვს, ზურგზე - შიიტური სარწმუნოებრივი სიმბოლო, მოჭრის ადგილი და დრო.
თბილური ფულუსი

თბილური ფულუსი, ქართული ფულუსი — – საუკუნეებში თბილისის ზარაფხანაში მოჭრილი ირანული ყაიდის სპილენძის მონეტა, მსგავსია სეფიანთა პერიოდის ანონიმური საქალაქო მონეტისა.

იჭრებოდა ქართლის, შემდეგ ქართლ-კახეთის სამეფო ხელისუფლების მიერ. მონეტების მიმოქცევის არე იყო ქართლისა და გარეკახეთის ტერიტორია.

როსტომ მეფის დროს (1633-1658) ერთ თბილურ ფულუსზე შაჰ სეფი -ის სახელი გაჩნდა, როგორც თანადროულ ვერცხლის მონეტებზე. როდესაც სამეფომ მეტი დამოუკიდებლობა მოიპოვა, ფულუსზე ქართული ასოებით თავისი სახელები მოათავსეს ქართლის მმართველებმა — ვახტანგმა, სიმონმა, ბაქარმა. თბილური ფულუსის ერთ მხარეზე რეალური ან ფანტასტიკური ცხოველი (ლომი, ირემი, ხარი, ცხენი, დრაკონი, ფარშავანგი, მარტორქა), მზე ან გემი იყო გამოსახული; მეორე მხარეზე — სპარსული წარწერა: „ფულუსი იჭედა თბილისს“, წელი ჰიჯრით.

 საუკუნის შუა ხანებიდან თბილური ფულუსზე თავიანთ სახელს ათავსებენ ქართლ-კახეთის მმართველები: თეიმურაზ , თეიმურაზ და ერეკლე ერთად, ერეკლე , გიორგი , დავით ბატონიშვილი; მეორე მხარეზე, გარდა ცხოველებისა, ჩნდება შემდეგი გამოსახულებები: ბაგრატიონთა გერბი, ორთავიანი ან ერთთავიანი არწივი. თბილურ ფულუსზე ზოგჯერ წელი ქრისტიანული წელთაღრიცხვით არის მითითებული. 1640 წლიდან 1801 წლამდე ფულუსის სამი ნომინალი იჭრებოდა — ბისთი, ნახევარი ბისთი და ბისთის მეოთხედი ფული.
Bourbon pointu

— ყავის ნაირსახეობა, მიღებული სელექციური მუტაციით ბურბონის ჯიშის ყავისგან 1810 წელს კუნძულ ბურბონზე (რეიუნიონი) ლეროის პლანტაციაზე, რის გამოც მას თავდაპირველად ლეროის ყავა შეარქვეს. მიღებულია არაბიკის ჯიშის ყავის ხის ნამყენისგან და ამჟამად მოჰყავთ ძირითადად რეიუნიონზე, ასევე გვადელუპაზე და ახალ კალედონიაში.
ერისი

(136199) ერისი (136199 ; დროებითი სახელი: 2003 313; სიმბოლო: ) — მზის სისტემის ჯუჯა პლანეტა. წარმოადგენს ტრანსნეპტუნურ ობიექტს და შედის კოიპერის სარტყლის პლუტოიდთა რიგში. იგი ზომით (ე≈1163 კმ) პლუტონის (პ≈1188.3 კმ) შემდეგ მეორეა, ხოლო მასით აღემატება უკანასკნელს (ე≈1.67⋅1022 კგ, პ≈1.303⋅1022 კგ).

პირველაღმომჩენებმა, შემდგომში კი ნასამ და ზოგიერთმა ასტრონომიულმა ორგანიზაციამ, ეს ობიექტი მზის სისტემის მეათე პლანეტად გამოაცხადეს 2005 წლის იანვარში, თუმცა 2006 წლის 24 აგვისტოს საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა დაამტკიცა პლანეტის განსაზღვრება, რომლის მიხედვით 2003 313 ამ სტატუსს არ მოერგო. ეს ობიექტი ჯუჯა პლანეტების კატეგორიას მიეკუთვნა. ოფიციალური სახელის შერჩევის დროს ასევე განიხილებოდა ვარიენტები — ქსენა, ზენა და ლილა .

ორბიტაზე ის მზის ირგვლივ მოძრაობს 3436 მ/წმ სიჩქარით და მზის ირგვლივ ერთ სრულ ბრუნის პერიოდია 557 წელი ანუ 203 600 დღე.

მზიდან უშორესი მანძილი (აფელიუმი) არის 14 600 000 000 კმ (97,56 ასტრონომიული ერთეული), მზესთან უახლოესი მანძილი (პერიფელიუმი) 5 650 000 000 კმ. (37,77 ა. ე.) საშუალო მანძილი არის 10 120 000 000 კმ (67,67 ა. ე.). ექსცენტრისიტეტი (ორბიტის გაწელილობის კოეფიციენტი) არის: 0,44177. ერისის დიამეტრი სავარაუდოდ 2400 კმ -ია.

თავისი ღერძის ირგვლივ ბრუნვის პერიოდი სავარაუდოდ არის 8 სთ. მისი ზედაპირის ტემპერატურა დაახლოებით არის: მინიმალური -243 ° (30 °), მაქსიმალური -218 ° (55 °). მისი არეკვლის უნარის კოეფიციენტი (ალბედო) არის 0.86.
შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატი

შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატი, შსსკ — ყოფილი საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო მმართველობის ცენტრალური ორგანო კრიმინალთან ბრძოლაში და საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვაში 1917-1946 წლებში. შემდგომში შინაგან საქმეთა სამინისტრო დაერქვა.

არსებობის პერიოდში კომისარიატი ასრულებდა მნიშვნელოვან სახელმწიფო ფუნქციებს, როგორც წესრიგის დაცვის, ისე სახელმწიფო უშიშროების სფეროებში, ასევე ქვეყნის კომუნალური მეურნეობისა ეკონომიკის სფეროებშიც. ამჟამად ამ ორგანიზაციის სახელს უკავშირებენ რეპრესიების პერიოდში ადამიანის უფლებების ხელყოფასთან.
ოსმოსური წნევა

ოსმოსური წნევა (იგივე ტურგორი) — ძალა, რომელიც ოსმოსის დროს ნახევრადგამტარ მემბრანაზე მოქმედებს და მიმართულია უფრო კონცენტრირებული სხნარიდან უფრო განზავებულისკენ. იგი ტოლია იმ წნევისა, რომლითაც უნდა ვიმოქმედოთ კონცენტრირებულ ხსნარზე, რათა მასში სითხის გადასვლა შეჩერდეს.

ოსმოსური წნევა საკმაოდ მნიშვნელოვანი შეიძლება იყოს. მაგალითად, ოსმოსური წნევის საშუალებით მცენარე ფესვებით მიწიდან წყალს იწოვს და მცენარის წვენი ფესვებიდან ხის წვერამდე ადის. მცენარის წვენი გლუკოზას შეიცავს, ოსმოსის საშუალებით მას ფესვებიდან წყალი ემატება, მისი მოცულობა მატულობს და ხის კენწეროს აღწევს. თუკი კონცენტრირებული ხსნარი დახურულ სივრცეში იმყოფება, მაგალითად სისხლის უჯრედში, მაშინ ოსმოსურმა წნევამ შეიძლება ამ უჯრედის გასკდომა გამოიწვიოს.

სწორედ ამიტომ წამლები, რომლებიც სისხლში შეჰყავთ, იზოტონურ ხსნარში მზადდება, რომელიც ზუსტად იმდენ ნატრიუმის ქლორიდს (სუფრის მარილს) შეიცავს, რომ უჯრედის ციტოპლაზმის ოსმოსური წნევა გააწონასწოროს. წამლებში მარილის კონცენტრაცია თუ უფრო დაბალი იქნა, ოსმოსურ წნევათა სხვაობა წარმოიშობა, რომლის შედეგად სისხლის უჯრედებში წყლის შესვლა მოხდება, რაც მათ გასკდომას გამოიწვევს. და პირიქით: თუ სისხლში დიდი რაოდენობით ნატრიუმის ქლორიდს შევიყვანთ, სისხლის უჯრედებიდან წყალი გამოიდევნება და ისინი მოიჭმუჭნება.

ხსნარის ოსმოსური წნევა მასში გახსნილ ნივთიერებათა რაოდენობაზეა დამოკიდებული, და არა მათ ქიმიურ თვისებებზე. რაც უფრო კონცენტრირებულია ხსნარი, მით მეტია მისი ოსმოსური წნევა. ეს წესი, რომელსაც ოსმოსური წნევის კანონი ჰქვია, გამოიხატება მარტივი ფორმულით, რომელიც ძალიან ჰგავს იდეალური აირის კანონს.

ოსმოსური წნევის კანონის გამოყენება შეიძლება მოცემული ნივთიერების მოლეკულური მასის გამოსათვლელად.
ერითროციტები

ერითროციტები (ბერძნ. — წითელი და — უჯრედი, სათავსი), ასევე ცნობილი სახელწოდებით სისხლის წითელი უჯრედები — ადამიანის, ხერხემლიანი ცხოველებისა და ზოგიერთი უხერხემლოების სისხლის უჯრედები. ერითროციტების შემადგენლობაში შედის ცილოვანი ნივთიერება ჰემოგლობინი, რომელიც განსაზღვრავს სისხლის წითელ ფერს. ერითროციტების რაოდენობა 1მმ კუბში 4.5-5 მილიონია.

ფუნქცია
ერითროციტების მთავარ ფუქნციად ითვლება ჟანგბადის გადატანა ფილტვებიდან ორგანიზმის ქსოვილებში და ნახშიროჟანგის უკუმიმართულებით გამოყვანა, ამაში მათ ჰემოგლობინის მოლეკულა ეხმარება.. თუმცა, სუნთქვის პროცესში მონაწილეობის გარდა, ერითროციტები ასრულებენ შემდეგ ფუნქციებსაც:

გარემოს მჟავა-ტუტოვანი ბალანსის რეგულირება;
სისხლისა და ქსოვილების იიზოოსმოსური წნევის შენარჩუნება;
სისხლის პლაზმიდან ამინომჟავების, ლიპიდების აბსორბცია და მათი ქსოვილებში გადატანა.

სადიაგნოსტიკო მნიშვნელობა
ანემიების შეფასებისას ჰემოგლობინის კოცენტრაციასთან და ჰემატოკრიტთან ერთად მნიშვნელოვანი როლი უჭირავს სისხლში ერითროციტების რაოდენობის განსაზღვრას.
ერითროციტების დასათვლელად გამოიყენება
გორიაევის სათვლელი ბადე;
ავტომატური მთველი ან ანალიზატორი
იულიან სტანჩაკი

იულიან სტანჩაკი (; დ. 5 ნოემბერი, 1928, ბოროვიცა, პოლონეთი — გ. 20 იანვარი, 2018) — პოლონელ-ამერიკელი მხატვარი, ლითოგრაფი. ცხოვრობდა და მუშაობდა სევენ-ჰილზში (ოჰაიო, აშშ).

სტანჩაკი აღმოსავლეთ პოლონეთში დაიბადა. მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში იძულებით გაამგზავრეს ციმბირის შრომის კოლონიაში, სადაც მან მთლიანად დაკარგა მარჯვენა ხელის მოძრაობა. 1942 წელს 13 წლის ასაკში ციმბირიდან გაიქცა და პოლონეთის გადახვეწილ არმიაში ჩაირიცხა სპარსეთში. არმიიდან გაქცევის შემდეგ მოზარდობა პოლონელ ლტოლვილთა ბანაკში გაატარა უგანდაში, აფრიკა. სწორედ აფრიკაში ისწავლა ხატვა (მარცხენა ხელით). მოგვიანებით ინგლისში, შემდეგ კი აშშ-ში გადადის, სადაც საბოლოოდ კლივლენდში სახლდება.
თეატრალურ-დეკორატიული ხელოვნება

თეატრალურ-დეკორატიული ხელოვნება, დეკორაციის, კოსტიუმის, განათების საშუალებით სპექტაკლის შექმნის ხელოვნება. თეატრალურ-დეკორატიული ხელოვნება რეჟისორს ეხმარება სპექტაკლის შინაარსის სრულყოფილად გახსნაში, დადგმის ემოციური მხარის გაძლიერებაში. თეატრალურ-დეკორატიული ხელოვნების განვითარება მჭიდროდ უკავშირდება თეატრისა და დრამატურგიის საერთო განვითარებას. თეატრალურ-დეკორატიული ხელოვნების ელემენტები (კოსტიუმი, ნიღბები, დეკორატიული ფარდები და სხვა) შედიოდა უძველეს ხალხურ წეს-ჩვეულებებში და თამაშებში. ძვ. ბერნულ თეატრში ძვ. წ. საუკუნეში არსებობდა მოცულობითი დეკორაციები, შემდეგ ფერწერილიც შემოიღეს. ძვ. საბერძნეთის თეატრალურ-დეკორატიული ხელოვნების ტრადიციები აითვისეს ძვ. რომში, სადაც პირველად გამოიყენეს ფარდა. საუკუნეში ჩამოყალიბდა იაპონურ ფეოდალურ-არისტოკრატიულ მუსიკალურ დრამებში სცენის უკანა კედელზე, ოქროსფერ ფონზე, გამოსახავდნენ ნაძვს - მრავალწლიანობის სიმბოლოს; მარცხნივ ორკექრისათვის განკუთვნილ ადგილას - სამ ნაძვს, საუკუნის დასასრულსა და საუკუნის დასაწყისში იტალიაში, სადაც ახალი დრამატურგია ჩამოყალიბდა, გაჩნდა თეატრალური შენობის ახალი ტიპი, რომელმაც განსაზღვრა სცენის მოწყობის ხასიათი. თეატრალურ გაფორმებაში მონაწილეობდნენ უდიდესი მხატვრები - ლეონარდო და ვინჩი, რაფაელი, ა. მანტენია, ფ. ბრუნელესკი და სხვა. შეიქმნა პერსპექტიული დეკორაციები, რომელსაც ხატავდნენ ჩ არჩოზე გადაჭიმულ ტილოზე. დეკორაციების ცალკეულ ნაწილებს ხისგან აკეღბდნენ (სახლის სახურავეიმ აივნები, სამრეკლოები და სხვა). ცნობილმა იტალიელმა დეკორატორმა და არქიტექტორმა ს. სერლიომ გამოიმუშავა დეკორაციის 3 ტიპი: ტაძრები, სასახლეები, თარები - ტრაგედიისათვის; ქალაქის მოედანი საცხოვრებელი სახლებით, დუქნებით, სასტუმროებით - კომედიისათვის; ტყის პეიზაჟი - პასტორალისათვის. ამ ეპოქის თეატრალურ-დეკორატიული ხელოვნებისთვის დამახასიათებელია სინამდვილის კონკრეტული ასახვისაკენ სწრაფვა.