iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჯან გასტონე მედიჩი

ჯან გასტონე დე’ მედიჩი (; დ. 24 მაისი, 1671 — გ. 9 ივლისი, 1737) — ტოსკანის უკანასკნელი დიდი ჰერცოგი 1723-37 წლებში მედიჩის დინასტიიდან. ტოსკანის ჰერცოგ კოზიმო -ისა და მარგარიტა ლუიზა ორლეანელის უმცროსი ვაჟი. შეწყვიტა ებრაელების დევნა. მისმა მმართველობამ მისი მემკვიდრის არჩევაში გაატარა, სადაც კანდიდატებად დონ კარლოს ესპანელი და ფრანც შტეფან ლოთარინგიელი იყვნენ, რომელთაგანაც ფრანცმა გაიმარჯვა. იგი თავისი დინასტიის უკანასკნელი მამაკაცი წარმომადგენელი იყო.

ბიოგრაფია
ჯან გასტონე დაიბადა 1671 წლის 24 მაისს ფლორენციაში, პიტის სასახლეში. იგი იყო ტოსკანის დიდ ჰერცოგ კოზიმო -ისა და მისი მეუღლის, მარგარიტა ლუიზა ორლეანელის ნაბოლარა და მესამე შვილი. მამის მხრიდან მისი პაპა-ბებია ტოსკანის დიდი ჰერცოგი ფერდინანდო და ვიტორია დელა როვერე, ხოლო დედის მხრიდან საფრანგეთისა და ნავარის მეფე ანრი -ის უმცროსი ვაჟი, ორლეანის ჰერცოგი გასტონ დე ბურბონი და მისი მეორე ცოლი, მარგარიტა ლოთარინგიელი იყვნენ. მის უფროს ძმას, ფერდინანდოს სახელი მამის მამის პატივსაცემად დაარქვეს, მის უფროს დას, ანა მარია ლუიზას დეიდამისის, ხოლო ჯან გასტონეს დედის მამის პატივსაცემად.

მისი და-ძმის დაოჯახების შემდეგ, 1697 წელს მისი დის გავლენით ჯან გასტონე დაქორწინდა გერმანელ პრინცესაზე — ანა მარია ფრანცისკა საქსენ-ლაუენბურგელზე. იგი ევროპის ერთ-ერთი უმდიდრესი პრინცესა იყო და ამასთან საღვთო რომის იმპერატორის რძალიც. წყვილმა თაფლობის თვე ბოჰემიაში გაატარა. ისინი ერთმანეთს კატასტროფულად ვერ ეწყობოდნენ, ამიტომაც ქორწინება უბედური იყო. ამასთან ერთად ჯან გასტონე უნაყოფოც იყო, ისევე, როგორც მისი და-ძმა, რაც მედიჩების დინასტიის შეწყვეტას მოასწავებდა. სასოწარკვეთაში ჩავარდნილი ჯან გასტონე ალკოჰოლზე დამოკიდებული გახდა და უფრო და უფრო მეტ დროს უთმობდა ჰომოსექსუალურ კავშირებს. ხშირად იმდენად თვრებოდა, რომ ავიწყდებოდა ვინ იყო და ველურივით იქცეოდა.

1713 წელს მისი ძმა, ასევე უშვილო და ჰომოსექსუალიზმისკენ მიდრეკილი პრინცი ფერდინანდო გარდაიცვალა, ამიტომაც კოზიმო -მ თავის ტახტის მემკვიდრედ არა ჯან გასტონე, არამედ ანა მარია ლუიზა გამოაცხადა. ყოველივე ეს დიდად გააპროტესტეს ევროპელმა მონარქებმა, რის გამოც, საბოლოოდ მემკვიდრე მაინც ჯან გასტონე გახდა, რომელიც 1723 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ ტოსკანის დიდი ჰერცოგი გახდა. 1731 წელს, მის მემკვიდრედ ოფიციალურად გამოცხადდა მარგერიტა მედიჩის შვილთაშვილის შვილი, ესპანეთის ინფანტი დონ კარლოსი.

პოლონეთის მემკვიდრეობის ომში მონაწილეობის გამო, დონ კარლოსს ჩამოერთვა ტოსკანის ტახტის მემკვიდრის წოდება და თავიდან დაიწყო დავა ახალი მემკვიდრის ასარჩევად. საბოლოოდ საქმე საფრანგეთის პრემიერ-მინისტრისა და საღვთო რომის იმპერატორ კარლ -ის უშუალო ჩარევით მოგვარდა. მათ ტახტის მემკვიდრედ 1736 წელს გამოაცხადეს კარლის სიძე, ლოთარინგიის ჰერცოგი ფრანც შტეფანი, ავსტრიის იმპერატრიცა მარია ტერეზიას ქმარი. ამრიგად, 1737 წელს, ჯან გასტონეს გარდაცვალებით შეწყდა მედიჩების დინასტიაც და ტოსკანაში ჰაბსბურგ-ლოთარინგიელები გამეფდნენ, რომელიც მას 1860 წლამდე, ანუ რისორჯიმენტომდე მართავდნენ.

წინაპრები
ლავრენტი ჭიჭინაძე

ლავრენტი ჭიჭინაძე (დ. 3 ივნისი, 1906, საქარა — გ. 16 აგვისტო, 1997) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1906 წლის 3 ივნისს სოფელ საქარაში. 1930 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პედაგოგიკის ფაკულტეტი. 1927 წელს დაიწყო საკუთარი ლექსებისა და მოთხრობების გამოქვეყნება. 1933 წელს გამოსცა პირველი წიგნი — საბავშვო მოთხრობათა კრებული „ისლიანი სახლები“. 1934-1941 წლებში მუშაობდა რედაქტორად, ჟურნალ „ოქტომბრელში“. 1941-1945 წლებში მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. 1947-1963 წლებში იყო გაზეთ „ნორჩი ლენინელის“ პასუხისმგებელი მდივანი, 1965-1967 წლებში — საბავშვო წიგნის სახლის დირექტორი.

ცნობილი ნამუშევრები
რომანი „ნარბევი“ (1938)
ისტორიულ მოთხრობათა კრებული „ნადირ-შაჰის ხმალი“ (1942)
მოთხრობებისა და ზღაპრების კრებული „ორი ნაპირი“ (1966)
მოგონებანი „შუქი სხივოსანთა“ (1974)
შვაბიის ალბის მღვიმეები და გამყინვარების პერიოდის ხელოვნება

შვაბიის ალბის მღვიმეების შემადგენლობაში შედის ექვსი მღვიმე, რომელიც მდებარეობს სამხრეთ გერმანიაში, რომელსაც იყენებდნენ გამყინვარების პერიოდის ადამიანები 33-43 ათასი წლის წინ თავშესაფრად. გამოქვაბულები მდებარეობს ლონისა და აჩის ხეობებში. გამოქვაბულებში აღმოჩენილია ქალის ფიგურები, ცხოველების ფიგურები (მათ შორის გამოქვაბულის ლომები, მამონტები, ცხენები), მუსიკალური ინსტრუმენტები. ზოგიერთი ფიგურა ნახევრად ცხოველია, ნახევრად ადამიანი.

მღვიმეები
დოროთეა გონძაგა

დოროთეა გონძაგა (; დ. 6 დეკემბერი, 1449 — გ. 20 აპრილი, 1467) — გონძაგას დინასტიის წარმომადგენელი. მონფერატოს მარკიზ ლუიჯი -ისა და ბარბარა ბრანდენბურგელის ასული. მილანის ჰერცოგინია 1466-68 წლებში როგორც გალეაცო მარია სფორცას პირველი ცოლი.

ბიოგრაფია
დოროთეა დაიბადა 1449 წლის 6 დეკემბერს. იგი იყო მონფერატოსა და მანტუას მარკიზ ლუიჯი გონძაგასა და მისი ცოლის, ბარბარა ბრანდენბურგელის რვა შვილიდან შუათანა. მას სახელი დეიდამისის, დანიის, ნორვეგიისა და შვედეთის დედოფალ დოროთეა ბრანდენბურგელის პატივსაცემად დაარქვეს.

დოროთეას უფროსი და, სუზანა სამი წლის ასაკშივე დანიშნეს მილანის ჰერცოგ ფრანჩესკო -ისა და ბიანკა მარია ვისკონტის უფროს ვაჟზე, გალეაცო მარია სფორცაზე. მაგრამ, როდესაც სუზანა გაიზარდა, მისი სხეული დეფორმირდა, რის გამოც მილანელებმა ეს ნიშნობა გააუქმეს და მის ნაცვლად 1457 წელს გალეაცოზე დოროთეა დანიშნეს. ქორწინებამდე ცოტა ხნით ადრე, სამეფო ოჯახის ექიმმა დოროთეას რამდენიმე ტესტი ჩაუტარა, საიდანაც დაასკვნა რომ უბიწო იყო და სფორცას ოჯახი არ შერცხვებოდა. ამ ყოველივემ მანტუელები განარისხა და დროებით ნიშნობაც კი გააუქმეს, თუმცა 1466 წელს, ფრანჩესკო -ის დაღუპვის შემდეგ დოროთეა და გალეაცო მარია დააქორწინეს, რომელთაც პირველად ერთმანეთი სწორედ ქორწილში ნახეს.

იგი მართალია ქორწინებით მილანის ჰერცოგინია იყო, თუმცა მილანში არასდროს ყოფილა. ქორწილიდან სულ რამდენიმე თვეში, 1467 წლის 20 აპრილს იგი მშობლიურ მანტუაში გარდაიცვალა, 17 წლის ასაკში, რის გამოც გალეაცო მალევე მეორედ დაქორწინდა.
ბონა სავოიელი

ბონა სავოიელი (; დ. 10 აგვისტო, 1449 — გ. 23 ნოემბერი, 1503) — სავოიის ჰერცოგ ლუდოვიკოსა და ანა კვიპროსელის ასული. საფრანგეთის დედოფალ შარლოტა სავოიელის და და საფრანგეთის მეფე შარლ -ის დეიდა. მილანის ჰერცოგინია 1468-76 წლებში როგორც გალეაცო მარია სფორცას მეორე ცოლი. მილანის ჰერცოგ ჯან გალეაცო სფორცას, საღვთო რომის იმპერატრიცა ბიანკა მარია სფორცასა და ფერარას ჰერცოგინია ანა სფორცას დედა, პოლონეთის დედოფალ ბონა სფორცას ბებია.

ბიოგრაფია
ბონა დაიბადა 1449 წლის 10 აგვისტოს ტურინში. იგი იყო სავოიის ჰერცოგ ლუდოვიკო სავოიელისა და მისი მეუღლის, ანა კვიპროსელის ასული. მას თვრამეტი და-ძმა ჰყავდა, მათ შორის: სავოიის ჰერცოგი ამადეო , სავოიის ჰერცოგი ფილიბერტო , ჟენევას გრაფი ლუდოვიკო სავოიელი, მონფერატოს მარკიზა მარგერიტა სავოიელი და საფრანგეთის დედოფალი შარლოტა სავოიელი.

1464 წელს ბონა დაინიშნა ინგლისის მეფე ედუარდ -ზე, რომელმაც მალულად იქორწინა ელიზაბეთ ვუდვილზე. ამის შემდეგ, 1468 წლის 9 მაისს იგი ცოლად გაჰყვა მილანის უკვე დაქვრივებულ ჰერცოგ გალეაცო მარია სფორცას. ეს ქორწინება მოიაზრებოდა, როგორც სფორცების ალიანსი სავოიასა და საფრანგეთთან.

ბონასა და გალეაცოს სულ ოთხი შვილი შეეძინათ, ორი ვაჟი და ორი ასული. გალეაცო მარია 1476 წლის 26 დეკემბერს, 32 წლის ასაკში მოკლეს შეთქმულებმა, რის შემდეგაც მილანის ჰერცოგი მათი ვაჟი ჯან გალეაცო ხდება. ახალი ჰერცოგი ჯერ მხოლოდ შვიდი წლის იყო, რის გამოც ქვეყანას ბონა მართავდა, როგორც რეგენტი. აღსანიშნავია, რომ იგი რეგენტი საკმაოდ დიდ ხანს, 1469-94 წლებში იყო. მას შემდეგ, რაც 1494 წელს მისი ვაჟი უძეოდ დაიღუპა, იგი თავისი მაზლის, მილანის ჰერცოგ ლუდოვიკო სფორცას რეგენტიც იყო.

აღსანიშნავია, რომ ბონამ დიდგვაროვან ჩიკო სიმონეტასთან თანამშრომლობითა და ლუდოვიკოს დიდი სიხარულით, თავისი ყველა მაზლი გააძევა ქალაქიდან (ცხადია ლუდოვიკოს გარდა). რამდენიმე წელიწადში, სიმონეტას ძალაუფლება დაეცა და მასთან ერთად ბონაც. სულ მალე ლუდოვიკომ სახელმწიფო გადატრიალება მოაწყო და ბონას ჩამოართვა რეგენტობა, მეტიც, იგი მილანიდან გააძევა.

ამის შემდეგ იგი თავის მშობლიურ სავოიაში დაბრუნდა და აქ დასახლდა. უკანასკნელი წლები ხელოვნების მფარველობასა და ფუფუნებაში გაატარა. იგი გარდაიცვალა 1503 წლის 23 ნოემბერს, 54 წლის ასაკში.

შვილები
ჯან გალეაცო (1469-1494), მილანის ჰერცოგი, იქორწინა იზაბელა არაგონელზე, რომელთანაც შეეძინა ოთხი შვილი, მათ შორის პოლონეთის დედოფალი ბონა სფორცა;
ჰერმეს მარია (1470-1503), ტორტონას მარკიზი;
ბიანკა მარია (1472-1510), პირველად იქორწინა სავოიის ჰერცოგ ფილიბერტო -ზე, მისი დაღუპვის შემდეგ კი უკვე დაქვრივებულ და ცოლ-განაცილებ საღვთო რომის იმპერატორსა და ავსტრიის ერცჰერცოგ მაქსიმილიან -ზე, თუმცა შვილები არცერთ ქმართან არ ჰყოლია;
ანა (1476-1497), ცოლად გაჰყვა ფერარას, მოდენასა და რეჯოს ჰერცოგ ალფონსო -ს, თუმცა შვილები არ ჰყოლია;
ჯან გალეაცო სფორცა

ჯან გალეაცო სფორცა (; დ. 20 ივნისი, 1469 — გ. 21 ოქტომბერი, 1494) — სფორცას დინასტიის წარმომადგენელი. მილანის ჰერცოგ გალეაცო მარიასა და ბონა სავოიელის უფროსი ვაჟი. მილანის ჰერცოგი 1476-94 წლებში. ცოლად ჰყავდა თავისი მამიდაშვილი იზაბელა არაგონელი, რომელთანაც ოთხი შვილი ჰყავდა, მათ შორის პოლონეთ-ლიტვის დედოფალი ბონა სფორცა.

ბიოგრაფია
ჯან გალეაცო დაიბადა 1469 წლის 20 ივნისს. იგი იყო მილანის ჰერცოგ გალეაცო მარია სფორცასა და მისი მეორე ცოლის, ბონა სავოიელის პირველი ვაჟი. 1476 წელს შეთქმულებმა მამამისი 32 წლის ასაკში მოკლეს, რის გამოც ახალი ჰერცოგი 7 წლის ჯან გალეაცო გახდა, რომლის რეგენტიც დედამისი, ბონა სავოიელი გახდა. მან დროებით მოახერხა თავისი მაზლების მილანიდან გაძევება, რომელთაც თვალი მისი ვაჟის ტახტზე ეჭირათ. სულ მალე ჯან გალეაცოს ბიძა, ლუდოვიკო სფორცა დაუბრუნდა მილანს, რომელმაც მალე იმდენად დიდი ძალაუფლება მოიპოვა, რომ ფაქტობრივად მილანის დე-ფაქტო მმართველად იქცა.

1494 წლის 21 ოქტომბერს, 25 წლის ჯან გალეაცო გარდაიცვალა, რომელიც ბიძამისმა ლუდოვიკომ მოწამლა, ბონა სავოიელი და ჯან გალეაცოს ცოლ-შვილი კი გააძევა. საფრანგეთის მეფე შარლ -ის მხარდაჭერით, ლუდოვიკომ მოახერხა და მილანის ჰერცოგი გახდა, მიუხედავად იმისა, რომ ჯან გალეაცოს ვაჟი დარჩა.

ქორწინება და შვილები
1489 წლის თებერვალში, ჯან გალეაცომ ცოლად შეირთო თავისი მამიდაშვილი იზაბელა არაგონელი, რომელთანაც ოთხი შვილი შეეძინა:
ფრანჩესკო (1491-1512), გარდაიცვალა დაუქორწინებელი;
იპოლიტა (1493-1501), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ბონა (1494-1557), ცოლად გაჰყვა პოლონეთისა და ლიტვის მეფე სიგიზმუნდ -ს, რომელთანაც შეეძინა უნგრეთის დედოფალი იზაბელა, პოლონეთის მეფე სიგიზმუნდ , ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგის ჰერცოგინია სოფია, პოლონეთის დედოფალი ანა და შვედეთის დედოფალი კატარინა იაგელონები;
ბიანკა (1495-1496), გარდაიცვალა ჩვილობაში;
იზაბელა არაგონელი

იზაბელა არაგონელი , აგრეთვე ცნობილია როგორც იზაბელა ნეაპოლელი (; დ. 2 ოქტომბერი, 1470 — გ. 11 თებერვალი, 1524) — ტრასტამარას დინასტიის წარმომადგენელი. ნეაპოლის მეფე ალფონსო -ისა და მისი ცოლის, იპოლიტა მარია სფორცას ასული. მილანის ჰერცოგინია 1489-94 წლებში როგორც თავისი ბიძაშვილის, ჯან გალეაცო სფორცას მეუღლე. პოლონეთის დედოფალ ბონა სფორცას დედა.

ბიოგრაფია
იზაბელა დაიბადა 1470 წლის 2 ოქტომბერს ნეაპოლში. იგი იყო კალაბრიის ჰერცოგისა და მოგვიანებით ნეაპოლის მეფე ალფონსო -ისა და მისი ცოლის, იპოლიტა მარია სფორცას ასული. მას ხშირ შემთხვევაში იზაბელა არაგონელად მოიხსენიებენ და არა ნეაპოლელად, მიუხედავად იმისა, რომ იგი არაგონში ერთხელაც არ ყოფილა, მისი გვარი არაგონიდან იყო წარმოშობით. 1489 წლის 2 თებერვალს იგი გაქორწინდა თავის ბიძაშვილზე, მილანის ჰერცოგ ჯან გალეაცო სფორცაზე. ამ ყოველივემ გააძლიერა ალიანსი მილანსა და ნეაპოლს შორის.

არც ისე ხანგრძლივი და ამასთან უბედური ქორწინებდან, იზაბელასა და ჯან გალეაცოს ოთხი შვილი შეეძინათ. მისი ქმარი, როგორც მილანის ჰერცოგი, თავისი ბიძის, ლუდოვიკო სფორცას მარიონეტი იყო. 1494 წლის 21 თებერვალს, 25 წლის ჯან გალეაცო ლუდოვიკომ მოაწამვლინა. იზაბელამ იგი ღიად დაადანაშაულა ამაში, თუმცა ამაოდ. ასევე, ნაცვლად იმისა, რომ ტახტზე მათი ვაჟი ფრანჩესკო ასულიყო, მილანის ჰერცოგი ლუდოვიკო გახდა. იგი ძლიერ დამცირებასა და შევიწროვებას განიცდიდა ლუდოვიკო სფორცასა და მისი ცოლის, ბეატრიჩე დ’ესტეს მხრიდან. მიუხედავად ამისა, იზაბელა ცდილობდა ვაჟისათვის ტახტის მოპოვებას, თუმცა ამაოდ.

1499 წელს მან თავის შვილებთან ერთად, სამუდამოდ დატოვა მილანი და მშობლიურ ნეაპოლში გადასახლდა, სადაც მას მისმა ძმამ ბარის ჰერცოგინიის წოდება უბოძა. ამის გამო, იგი ბარში დასახლდა, სადაც თავისი ციხე-სიმაგრე ააგო. 1501 წელს აქ მისი ორი ქალიშვილი, ხოლო 1512 წელს დაიღუპა მისი ერთადერთი ვაჟი, ფრანჩესკოც, რამაც იგი გაანადგურა. ამის შემდეგ დაიწყო მოლაპარაკებები მისი ასულის, ბონას სარფიანად გათხოვებისთვის. საბოლოოდ იგი პოლონეთისა და ლიტვის დაქვრივებულ, თუმცა უშვილო მეფე სიგიზმუნდ -ს მიათხოვეს. იზაბელა არაგონელი გარდაიცვალა 1524 წლის 11 თებერვალს, 53 წლის ასაკში. იგი დაკრძალეს ნეაპოლის წმინდა დომენიკის სახელობის მავზოლეუმში.

აღსანიშნავია, რომ მილანში ცხოვრებისას იგი ლეონარდო და ვინჩის მუზა იყო, რის გამოც, ბევრი ფიქრობს, რომ ის იდუმალი ქალი, რომელიც ჯოკონდაზეა გამოსახული, შესაძლოა იზაბელა იყოს, რადგან მისი სახის ნაკვთები ემთხვევა მონა ლიზასას, მაგრამ მის გარდა, კიდევ არაერთ ქალბატონზე არსებობს იგივე ვერსია.

შვილები
ფრანჩესკო (1491-1512), გარდაიცვალა დაუქორწინებელი;
იპოლიტა (1493-1501), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
ბონა (1494-1557), ცოლად გაჰყვა პოლონეთისა და ლიტვის მეფე სიგიზმუნდ -ს, რომელთანაც შეეძინა უნგრეთის დედოფალი იზაბელა, პოლონეთის მეფე სიგიზმუნდ , ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგის ჰერცოგინია სოფია, პოლონეთის დედოფალი ანა და შვედეთის დედოფალი კატარინა იაგელონები;
ბიანკა (1495-1496), გარდაიცვალა ჩვილობაში;
ეთერი თუთბერიძე

ეთერი გიორგის ასული თუთბერიძე (; დ. 24 თებერვალი, 1974, მოსკოვი, სსრკ) — რუსი ფიგურული სრიალის მწვრთნელი. მუშაობს ინდივიდუალურ სპორტსმენებთან. მისმა აღზრდილმა სამმა მოსწავლემ მოიპოვა ოლიმპიური მედალი.

ბიოგრფია
დაიბადა 1974 წლის 24 თებერვალს, მოსკოვში. ჰყავს 3 და და 1 ძმა. არის ნახევრად ქართველი, მეოთხედით რუსი, ხოლო მეოთხედით სომეხი. მისი დედა იყო მთავარი ინჟინერი სსრკ-ის აგროტექნიკის სამინისტროში. მამა მუშაობდა ტაქსის მძღოლად. დაამთავრა იპოლიტოვ ივანოვის მუსიკალური სკოლა ფორტეპიანოს განხრივ. ფიგურული სრიალი 4 წლის ასაკში დაიწყო, როგორც ინდივიდუალურ მოციგურავედ. მისი პირველი მწვრთნელი იყო ედუარდ პლინერი. ასევე სწავლობდა ფიზკულტურის აკადემიაში და მიიღო ქორეოგრაფის კვალიფიკაცია.

ხერხემალზე მიღებული ტრავმის შემდეგ გადავიდა კატეგორიაში „ცეკვები ყინულზე“, მონაწილეობა მიიღო საბჭოთა კავშირის თასზე. 1990-იანი წლების დასაწყისში გამოდიოდა რუსულ „ბალეტი ყინულზე“. 18 წლის ასაკში ეთერი გადავიდა აშშ-ში.
ივანოვკა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ივანოვკა შეიძლება აღნიშნავდეს:

ივანოვკა — სოფელი აზერბაიჯანში, ისმაილის რაიონი
ივანოვკა — სოფელი საქართველოში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი
ივანოვკა — სოფელი მოლდოვაში, ფლორეშტის რაიონი
ივანოვკა — სოფელი მოლდოვაში, ფელეშტის რაიონი
ივანოვკა — სოფელი მოლდოვაში, ჰინჩეშტის რაიონი
ივანოვკა — სოფელი მოლდოვაში, ბასარაბეასკის რაიონი
ივანოვკის რაიონი — რაიონი უკრაინაში, ოდესის ოლქი
ანა სფორცა

ანა სფორცა (; დ. 21 ივლისი, 1476 — გ. 20 ნოემბერი, 1497) — სფორცას დინსატიის წარმომადგენელი. მილანის ჰერცოგ გალეაცო მარია სფორცასა და ბონა სავოიელის ასული. ფერარას, მოდენასა და რეჯოს ჰერცოგ ალფონსო -ის პირველი ცოლი.

ბიოგრაფია
ანა დაიბადა 1476 წლის 21 ივლისს. იგი იყო მილანის ჰერცოგ გალეაცო მარია სფორცასა და მისი მეორე ცოლის, ბონა სავოიელის ნაბოლარა ასული. მამის მხრიდან მისი პაპა-ბებია მილანის ჰერცოგი ფრანჩესკო და ბიანკა მარია ვისკონტი, ხოლო დედის მხრიდან სავოიის ჰერცოგი ლუდოვიკო სავოიელი და ანა კვიპროსელი ერგებოდნენ. აღსანიშნავია, რომ დეიდამისი იყო საფრანგეთის დედოფალი შარლოტა სავოიელი და მაშასადამე, საფრანგეთის მეფე შარლ მისი დეიდაშვილი იყო. მას სამი ღვიძლი და-ძმა ჰყავდა: მილანის ჰერცოგი ჯან გალეაცო, ტორტონას მარკიზი ერმესი და საღვთო რომის იმპერატრიცა ბიანკა მარია სფორცა. ამას გარდა, მისი ნახევარ-და იყო ე.წ. „ფორლელი ვეფხვი“ კატერინა სფორცა. ასევე ჰყავდა მამიდა, იპოლიტა მარია სფორცა, რომელიც ნეაპოლის მეფეს გაჰყვა ცოლად და ერთი ბიძაც, მომავალში მილანის ჰერცოგი ლუდოვიკო სფორცა, რომელმაც ანას მულზე, ბეატრიჩე დ’ესტეზე იქორწინა.

მისი დაბადებიდან სულ ერთ თვეში, შეთქმულებმა მამამისი მოკლეს, რის გამოც მილანის ჰერცოგი მისი შვიდი წლის ძმა, ჯან გალეაცო გახდა, რომლის ნაცვლადაც ფაქტობრივად ლუდოვიკო სფორცა მართავდა. 1477 წელს ანა დანიშნეს ფერარას, მოდენასა და რეჯოს ჰერცოგ ერკოლე -ის ვაჟ ალფონსოზე. მისი და ალფონსოს ქორწილი 1491 წლის 12 იანვარს შედგა, რა დროსაც ანა თოთხმეტი წლის იყო. საქორწინო ცერემონიალს მოჰყვა დიდი ბანკეტი, ზეიმი და თეატრალური პრეზენტაციები. ამის მიუხედავად, ქორწინება უიღბლო იყო. ქერა და ნაკლებად ქალური ანა, თითქმის ყოველთვის კაცივით იცვამდა და ქმართან სარეცელს არ იყოფდა. იგი ყოველთვის ქალთა კომპანიაში ყოფნას ამჯობინებდა, ღამეებს კი პატარა შავკანიან მონასთან ერთად ატარებდა.

ექვსწლიანი ქორწინების შემდეგ, საბოლოოდ ანა დაფეხმძიმდა. 1497 წლის 20 ნოემბერს, ანამ ვაჟი გააჩინა, რომელზე მშობიარობასაც გადაჰყვა 21 წლის ასაკში. ზოგი წყარო მოგვითხრობს, რომ ახალშობილი მონათლეს და მალევე დაიღუპა, ზოგიერთი კი ამბობს, რომ ვაჟს ალესანდრო დაარქვეს და იგი მხოლოდ 1514 წელს გარდაიცვალა. იგი დაკრძალეს სან ვიტოს მონასტერში. ალფონსომ ვერ შეძლო თავისი ცოლის დაკრძალვაზე დასწრება, რადგანაც ამ დროს იგი სიფილისისგან იტანჯებოდა და სახე იმდენად ჰქონდა დამახინჯებული, რომ გარეთ არ გადიოდა.

მიუხედავად ამ ყველაფრისა, მემკვიდრის გაჩენის მიზნით, 1502 წელს ალფონსო მეორედ დაქორწინდა, მთელს იტალიაში, თავისი სილამაზით სახელგანთქმულ, ორჯერ დაქვრივებულ და შვილებიან ქალზე, ეს იყო რომის პაპ ალექსანდრე -ის უკანონო ასული ლუკრეცია ბორჯია.
იპოლიტა მარია სფორცა

იპოლიტა მარია სფორცა (; დ. 18 აპრილი, 1446 — გ. 20 აგვისტო, 1484) — სფორცას დინასტიის წარმომადგენელი. მილანის ჰერცოგ ფრანჩესკო -ისა და ბიანკა მარია ვისკონტის უფროსი ასული. ნეაპოლის მეფე ალფონსო -ის პირველი ცოლი. ნეაპოლის მეფე ფერდინანდ -ისა და მილანის ჰერცოგინია იზაბელა არაგონელის დედა, პოლონეთის დედოფალ ბონა სფორცას ბებია.

ბიოგრაფია
იპოლიტა მარია დაიბადა 1446 წლის 18 აპრილს კრემონაში. იგი იყო მილანის ჰერცოგ ფრანჩესკო -ისა და მისი ცოლის, ბიანკა მარია ვისკონტის უფროსი ასული. მამის მხრიდან მისი პაპა-ბებია მურციო სფორცა და ლუჩია დი ტორზანო იყვნენ, ხოლო დედის მხრიდან მილანის ჰერცოგი ფილიპო მარია ვისკონტი და აგნესა დელ მაინო.

იპოლიტა აღზარდეს როგორც ძალიან ინტელიგენტი და კულტურული ახალგაზრდა ქალბატონი. იგი სწავლობდა ბერძნულ ენასა და მეცნიერებას. მისი პედაგოგი, კონსტანტინე ლასკარისი თვლიდა, რომ აუცილებელი იყო მისთვის ბერძნული ფილოსოფიის სწავლება. იგი განათლებას თავის ძმებთან ერთად იღებდა. 14 წლის ასაკში, იგი ლათინურს უკვე იმ დონეზე ფლობდა, რომ ლათინურად წერილიც კი მისწერა რომის პაპ პიუს -ს.

ცნობილია, რომ მას ძალიან უყვარდა წერილების წერა. მოგვიანებით მისი ყველა წერილი შეკრიბეს და სერენა კასტალდოს რედაქტორობით ერთ წიგნად გამოსცეს, სახელად „იპოლიტა მარია სფორცას წერილები“. ყოველივე ამაში დიდი როლი ითამაშა ბოლონიაში აღმოჩენილმა უცნობი მამაკაცის მფლობელობაში მყოფი იპოლიტას წერილების კოლექციამ, რომელიც 1475-დან 1482 წლამდე იყო დაწერილი.

გარდა ამისა, მისი საქმიანობა მოიცავდა ბრძნული გამონათქვამებისა და პოეზიის თარგმნას, ასევე მამის, ჰერცოგი ფრანჩესკოსათვის ლათინურიდან წიგნების თარგმნას.

1465 წლის 10 ოქტომბერს, მილანში, 19 წლის იპოლიტა მარია დაქორწინდა ნეაპოლის მეფე ფერდინანდ -ისა და დედოფალ იზაბელა კლერმონელის უფროს ვაჟზე, კალაბრიის ჰერცოგ ალფონსოზე. იპოლიტა არასდროს გამხდარა ნეაპოლის დედოფალი, რამეთუ იგი მანამდე გარდაიცვალა, სანამ მისი ქმარი ალფონსო მეფე გახდებოდა, ამიტომაც იგი მხოლოდ კალაბრიის ჰერცოგინიის წოდებას ფლობდა. მათი ქორწინების შემდეგ, შეიქმნა მილან-ნეაპოლის ძლევამოსილი ალიანსი. მისი ქორწინება არ ყოფილა ჰარმონიული, მეტიც, იპოლიტასათვის დამამცირებელი იყო. მისი ქმარი ალფონსო, მასზე ნაკლებად გაუნათლებელი და ცოტა გაუთლელი კაცი იყო, რის გამოც, იპოლიტა მას პატივს არასდროს სცემდა.

იპოლიტა მარია სფორცა გარდაიცვალა 1484 წლის 20 აგვისტოს ნეაპოლში, 38 წლის ასაკში. მის შემდეგ ალფონსოს სურდა დაქორწინებულიყო თავის საყვარელ ტურცია გაცელაზე, თუმცა ამაოდ. მიუხედავად ამისა, მას მაინც შეეძინა ტურციასთან ერთი ასული და ერთი ვაჟი.

შვილები
ფერდინანდ (1469-1496), ნეაპოლის მეფე, ცოლად შეირთო თავისი ბიძაშვილი, ჯოვანა ნეაპოლელი, თუმცა შვილები არ ჰყოლია;
იზაბელა (1470-1524), ცოლად გაჰყვა თავის ბიძაშვილს, მილანის ჰერცოგ ჯან გალეაცო სფორცას, რომელთანაც შეეძინა ოთხი შვილი, მათ შორის პოლონეთის დედოფალი ბონა სფორცა;
პიერო (1472-1491), აპულიას ლეიტენანტ-გენერალი და როზანოს პრინცი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი, ფეხში შეჭრილი ინფექციით;
მასიმილიანო სფორცა

მასიმილიანო სფორცა (; დ. 25 იანვარი, 1493 — გ. 4 ივნისი, 1530) — სფორცას დინასტიის წარმომადგენელი. მილანის ჰერცოგ ლუდოვიკო სფორცასა და ბეატრიჩე დ’ესტეს უფროსი ვაჟი. მილანის ჰერცოგი 1512-15 წლებში.

ბიოგრაფია
მასიმილიანო დაიბადა 1493 წლის 25 იანვარს. იგი იყო მილანის ჰერცოგ ლუდოვიკო სფორცასა და მისი ცოლის, ბეატრიჩე დ’ესტეს უფროსი ვაჟი. მას სახელი საღვთო რომის იმპერატორ მაქსიმილიან -ის პატივსაცემად დაარქვეს. როდესაც იგი სამი წლის იყო, განიხილებოდა მისი და ინგლისის მეფე ჰენრი -ის ნაბოლარა ასულის, პრინცესა მერი ტიუდორის ქორწინება, თუმცა მოლაპარაკებები ჩაიშალა, რის შემდეგაც მერი საფრანგეთის მეფეზე დაქორწინდა, მასიმილიანო კი დაუქორწინებელი დარჩა. 1497 წელს, მშობიარობას გადაჰყვა დედამისი.

1500 წელს საფრანგეთის მეფე ლუი -მ მამამისის მმართველობა დაამხო, რის შემდეგაც ლუდოვიკო თავის ვაჟებთან ერთად ავსტრიაში გაიქცა, სადაც ავსტრიის ერცჰერცოგ მაქსიმილიან -ს ცოლად მასიმილიანოს ბიძაშვილი, ბიანკა მარია სფორცა ჰყავდა. აქ გატარებული წლების შემდეგ, 1512 წელს მასიმილიანო დიდი ჯარით დაბრუნდა მილანში, გააძევა ფრანგები და თავად ჰერცოგი გახდა. მისი მმართველობა დიდხანს არ გაგრძელებულა.

1515 წელს ფრანგები ახალი მეფის, ფრანსუა -ის მეთაურობით შეიჭრნენ მილანში, მასიმილიანო მარინიანოს ბრძოლაში დაამარცხეს და დაამხეს, ტახტზე კი ფრანსუა ავიდა. აღსანიშნავია, რომ ფრანსუამ მასიმილიანოს 30,000 დუკატი გადაუხადა, რის შემდეგაც მან სამუდამოდ თქვა უარი მილანის ტახტზე და საფრანგეთში ცხოვრების ნება მიიღო. ამის შემდეგ იგი პარიზის სამეფო კარზე დასახლდა, სადაც გარდაიცვალა კიდეც 1530 წლის 4 ივნისს, 37 წლის ასაკში, უცოლ-შვილოდ.
ფრანჩესკო II სფორცა

ფრანჩესკო სფორცა (; დ. 4 თებერვალი, 1495 — გ. 2 ნოემბერი, 1535) — სფორცას დინასტიის წარმომადგენელი. მილანის ჰერცოგ ლუდოვიკო სფორცასა და ბეატრიჩე დ’ესტეს უმცროსი ვაჟი. მილანის უკანასკნელი ჰერცოგი სფორცას დინასტიიდან 1522-35 წლებში.

ბიოგრაფია
ფრანჩესკო დაიბადა 1495 წლის 4 თებერვალს მილანში. იგი იყო მილანის ჰერცოგ ლუდოვიკო სფორცასა და მისი მეუღლის, ბეატრიჩე დ’ესტეს მეორე ვაჟი. მას სახელი ბაბუის, მილანის ჰერცოგ ფრანჩესკო -ის პატივსაცემად დაარქვეს. იგი სულ ორი წლის იყო, როდესაც დედამისი მშობიარობას გადაჰყვა. მისმა ბავშვობამ და მთლიანად ცხოვრებამ, იტალიური ომების პერიოდში გაიარა. 1500 წელს საფრანგეთის მეფე ლუი შევიდა მილანში და ლუდოვიკო დაამხო, რომელიც ვაჟებთან ერთად ავსტრიაში გაიქცა, სადაც იმპერატორს ცოლად მისი ძმისწული, ბიანკა მარია სფორცა ჰყავდა.

ლუდოვიკო მალე უკან დაბრუნდა და ტახტის დაკავება სცადა, თუმცა ლუი -მ იგი დაატყვევა და საფრანგეთში, შატო დე ლოშში გამოკეტა, სადაც იგი სიცოცხლის ბოლომდე ჰყავდა დამწყვდეული, სადაც იგი 1508 წელს დაიღუპა. 1512 წელს, ცოტახნით შეძლო ფრანჩესკოს ძმამ, მასიმილიანომ ტახტის დაბრუნება, მაგრამ იგი მეფე ფრანსუა -მა მოისყიდა და ტახტი 1515 წელს ფრანგებს დაუთმო. ფრანჩესკომ მხოლოდ 1521 წელს მოახერხა საღვთო რომის იმპერატორ კარლ -ის დახმარებით დაებრუნებინა მილანის ტახტი და გაეძევებინა ფრანგები. იგი თავისი დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი იყო, რომელიც მილანს მართავდა. მის მმართველობასა და საჰერცოგოს სპეციალურად იცავდა კარლ -ის ესპანური ჯარები.

იგი თავის სამშობლოში დაბრუნდა და მმართველობა დაიწყო. ამის შემდეგ, იგი იმპერატორის მხარეს იბრძოდა ბიკოკას ბრძოლაში, 1522 წელს. 1526 წელს, მან უღალატა კარლ -ს და კონიაკის ლიგაში გაწევრიანდა საფრანგეთის მეფე ფრანსუა -თან, პაპ კლემენტე -თან და ფლორენციის რესპუბლიკასთან ერთად.

1534 წლის 4 მაისს, ფრანჩესკომ ცოლად შეირთო კარლ -ის 12 წლის დისწული, დანიის, შვედეთისა და ნორვეგიის მეფე კრისტიან -ისა და დედოფალ იზაბელა ავსტრიელის უფროსი ასული — კრისტინა დანიელი. ეს ქორწინება ხანმოკლე და უნაყოფო გამოდგა. 1535 წელს ფრანჩესკო გარდაიცვალა, 40 წლის ასაკში. მისმა ნახევარ-ძმამ, ჯოვანიმ სცადა მილანის ტახტის დაკავება, თუმცა ისიც მალევე დაიღუპა, რის გამოც მილანის საჰერცოგო კარლ -ის უფროს ვაჟს, ესპანეთის მეფე ფილიპე -ს დარჩა, რის შემდეგაც მილანი ესპანეთის პატარა პროვინციად იქცა.
ყირიმის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა

ყირიმის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა — ავტონომიური რესპუბლიკა ყირიმის ნახევარკუნძულის ტერიტორიაზე. არსებობდა 1921 წლის 18 ოქტომბრიდან 1945 წლის 30 ივნისამდე და 1991 წლის 12 თებერვლიდან 1992 წლის 26 თებერვლამდე.

ყირიმის სსრ-ის ავტონომია რსფსრ-ის შემადგენლობაში არსებობდა 1921 წლიდან. 1936 წლის კონსტიტუციით ეწოდა ყირიმის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა.

ავტონომიურ რესპუბლიკაში ცხოვრობდნენ რუსები, ყირიმელი თათრები, უკრაინელები, მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენდნენ გერმანელები, ებრაელები, ბერძნები და სომხები. 1932 წლისათვის ავტონომიის ფართობი შეადგენდა 25,9 ათას კვადრატულ კილომეტრს.

1945 წლის 30 ივნისს ავტონომიური რესპუბლიკისაგან ჩამოყალიბდა ყირიმის ოლქი, რომელიც 1954 წელს გადაეცა უკრაინის სსრ-ს. 1991 წლის 12 თებერვალს ავტონომია აღდგა უკრაინის სსრ-ის ფარგლებში. 1992 წლის 26 თებერვალს ეწოდა ყირიმის რესპუბლიკა, ხოლო 1994 წელს ყირიმის ავტონომიური რესპუბლიკა.
დანიილ გლეიხენჰაუზი

დანიილ გლეიხენჰაუზი (; დ. 3 ივნისი, 1991) — ვეტერანი რუსი ყინულზე მოცეკვავე და ინდივიდუალური მოციგურავე. რუსეთის 2007 წლის ეროვნული ახალგაზრდულის შეჯიბრის ბრინჯაოს მედალოსანი და გრან-პრის ერთ-ერთი სეზონის მონაწილე. მისი მწვრთნელი იყო ვიქტორ კუდრიავცევი.

გლეიხენჰაუზმა 2010-2011 სეზონში პარტნიორობა გაუწია ქსენია კორობკოვას ყინულზე ცეკვის შეჯიბრებაზე. მათ 2011-12 წლების სეზონზე საერთაშორისო დებიუტი ჩაატარეს 2011 წლის -ზე, მოიპოვეს უმცროსთა ტიტული. მათი მწვრთნელები იყვნენ ალექსანდრე ჟულინი და ოლეგ ვოლკოვი.

ამის შემდეგ შეჯიბრებიდან გადადგა და მწვრთნელობა და ქორეოგრაფის რანგში ახალი სამუშაოები ეთერ თუთბერიძის გუნდში დაიწყო.