iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კულმინაცია

კულმინაცია: ( — მწვერვალი) — მხატვრული ნაწარმოების სიუჟეტის ერთ-ერთი ძირითადი ელემენტი; მოქმედების განვითარების უმაღლესი წერტილი, საფეხური, რომლის შემდეგ წინააღმდეგობა ვერ გართულდება. კულმინაციის შემდეგ ბრძოლა ნელდება, იხსნება კვანძი და ნაწარმოების შინაარსი ფინალისკენ მიემართება. (მაგ.: „ალუდა ქეთელაურში“ ალუდას მიერ ხევისბერის წინაშე მოზვრისთვის საჯაროდ თავის მოკვეთა და სხვა).
ავტობიოგრაფია

ავტობიოგრაფია (ბერძნული ენიდან: -აუტოს თვით + -ბიოს ცხოვრება + -გრაფეინ დაწერა), ავტოგრაფი — საკუთარი ხელმოწერა ან რაიმე ნაწარმოების ხელნაწერი, თვით ავტორის ხელით შესრულებული, ავტოპორტრეტი - მხატვრის მიერ დახატული საკუთარი პორტრეტი. ამიტომ სიტყვებთან ავტობიოგრაფია, ავტოპორტრეტი, ავტოგრაფი კუთვნილებითი ნაცვალსახელების: ჩემი, შენი, მისი, თავისი და ზედსართავი სახელების: პირადი, საკუთარი გამოყენება არ არის საჭირო, თუ ეს ნაცვალსახელი ან ზედსართავი და სუბიექტი ერთსა და იმავე პირს გამოხატავს. მაგალითად, არასწორია: მე დავწერე ჩემი ავტობიოგრაფია. მაგრამ ისეთ შემთხვევებში, როდესაც მოქმედების სუბიექტი ერთი პირია, ხოლო ავტოგრაფია კი სხვა პირისაა, კუთვნილებითი ნაცვალსახელი საჭიროა. მაგალითად: მოგიტანათ მან ჩემი ავტობიოგრაფია?\სიტყვა ავტობიოგრაფიის შემადგენელი პირველი ნაწილი ავტო, მომდინარეობს ბერძნული სიტყვისგან და ნიშნავს იმავეს, რასაც ქართული ნაცვალსახელი თვით ან თავისი. ავტო სიტყვის მონაწილეობით ქართულში სხვა სიტყვებიცაა შექნილი, მაგალითად: ავტოგრაფი, ავტოპორტრეტი.
ეპოსი

ეპოსი (ბერძნ. — სიტყვა, თხრობა) — სინამდვილის ასახვა თხრობითი გზით, ავტორი უმეტესწილად არ ფიგურირებს. ადამიანისა და მისი ცხოვრების ასახვის ტიპის ეპოსი იყო პროზაულ და პოეტურ ფორმებად: დიდი, საშუალო და მცირე. დასავლეთის კულტურაში ეპოსის უძველესი და უთვალსაჩინოესი ნიმუშებია ილიადა, ოდისეა და ნიბელუნგენიადა, ხოლო აღმოსავლეთში — მაჰაბჰარატა, რამაიანა და შაჰნამე.

ეპოსის ჟანრებია: ეპოპეა, სიმღერა (ხალხური ეპოსი), მოთხრობა, რომანი, პოემა, ბალადა, ნოველა, იგავ-არაკი, ეტიუდი, ესე.

მხატვრულ-დოკუმენტური ჟანრები: მემუარი, დღიური, ავტობიოგრაფია, ბიოგრაფია, მოგზაურობა, ნარკვევი, საგმირო ეპოსი.

ზეპირი ეპოსი და მსოფლიო ხალხთა ეპოსი
პირველი ეპიკური ნაწარმოებები დაკავშირებულია წერა-კითხვამდელ საზოგადოებებთან და ზეპირ პოეტურ ტრადიციებთან. ამ ტრადიციებში პოეზია გადაეცემა მსმენელებსა და ერთი შემსრულებლიდან მეორეს წმინდა ზეპირი ფორმით. მსოფლიო ხალხურ ეპოსს განეკუთვნება ნაწარმოებები, რომელიც ლიტერატურულ შედევრებს არ წარმოადგენენ, თუმცა მსოფლიო ხალხთა კულტურის შემადგენელი ნაწილია. ისინი თავდაპირველად ზეპირ ლიტერატურას წარმოადგენდნენ, ხოლო მოგვიანებით კი ჩაიწერა ერთი ან რამდენიმე ავტორის მიერ.

ეპოსი მწიგნობარ საზოგადოებებში
მწიგნობარ საზოგადოებაში ხშირად იყენებდნენ ეპოსის ფორმატს და ადრეული დღემდე მოღწეული ევროპული მაგალითია ვერგილიუსის „ენეიდა“, რომელშიც ჰომეროსის თხრობის სტილია განმეორებული. აღმოსავლეთში დაწერილი ეპოსის კარგი მაგალითია ფირდოუსის „შაჰნამე“, სპარსეთში.

მნიშვნელოვანი ეპიკური პოემები
ძვ. წ. მე-20 საუკუნე: გილგამეშის ეპოსი (შუმერული მითოლოგია)
ძვ. წ. მე-19 საუკუნე: რამაიანა (ჰინდური მითოლოგია)
ძვ. წ. 1316: მაჰაბჰარატა (ჰინდური მითოლოგია)
ძვ. წ. მე-8 საუკუნე:
ჰომეროსის ილიადა (ბერძნული მითოლოგია)
ჰომეროსის ოდისეა (ბერძნული მითოლოგია)
შრომები და დღეები ჰესიოდე (ბერძნული მითოლოგია)
თეოგონია ჰესიოდე (ბერძნული მითოლოგია)
ქალის კატალოგი ჰესიოდე (ბერძნული მითოლოგია)
ჰერაკლეს ფარი ჰესიოდე (ბერძნული მითოლოგია)
ძვ. წ. მე-3 საუკუნე: არგონავტიკა აპოლონიოს როდოსელი
ძვ. წ. 1-ლი საუკუნე:
ვირგილიუსის ენეიდა
ტაინ ბო კუალინგე (ირლანდიური მითოლოგია)
მე-10 საუკუნე:
ფირდოუსის შაჰნამე
ბჰაგავატა პურანა (სანსკრიტი „უფლის ნაამბობი“)
მე-11 საუკუნე:
დიგენის აკრიტას (ბიზანტიური ეპიკური პოემა)
როლანდის სიმღერა
მეფე გესარის ეპოსი (ტიბეტი, მე-11 საუკუნეში დაიწერა ადრეული წყაროებიდან)
მე-12 საუკუნე: შოთა რუსთაველის ვეფხისტყაოსანი
მე-13 საუკუნე: ნიბელუნგენლიდი (გერმანიკული მითოლოგია)
ექსპოზიცია (ლიტერატურა)

ექსპოზიცია ( — ახსნა, გადმოცემა) — ლიტერატურული ნაწარმოების სიუჟეტის შემადგენელი ელემენტი. ემსახურება გარკვეული განწყობის შექმნას. ექსპოზიციაში ხდება მოქმედი პირების განლაგება და ხდება სასიუჟეტო კონფლიქტის შემქმნელი მოვლენების აღწერა. ფოლკლორში ექსპოზიცია არის ასევე კულულიაციური ნაწარმების შემადგენელი ნაწილი.
კვანძის გახსნა

კვანძის გახსნა — სიუჟეტის შემადგენელი ნაწილი, მისი განვითარების ბოლო საფეხური; მხატვრული ნაწარმოების ის ადგილი, სადაც ხდება მთავარ მოქმედ პირთა შორის წინააღმდეგობის გადაწყვეტა და მით მთავრდება ძირითადი ამბის გადმოცემა. ეპილოგში ავტორს შეუძლია მხოლოდ მოქმედ პირთა შემდგომი ბედის მოკლე აღწერა – გადმოცემა, რადგან მთავარი კონფლიქტი კვანძის გახსნის შემდეგ აღარ ვითარდება.
მხატვრული ენა

მხატვრული ენა — ენის სტილისტიკური სახესხვაობა (შედარებით მეცნიერების ენასთან, პუბლიცისტიკის ენასთან საქმიანი ქაღალდების ენასთან, სალაპარაკო ენასთან და სხვ.) ან მხატვრული ლიტერატურის ფორმა.

მხატვრული ენა, ანუ სიტყვის ხელოვნება გაიგებოდა როგორც განსაკუთრებული ენა, რომელსაც თავისი ლექსიკა, სინტაქსი, ფრაზეოლოგია და მისთ. აქვს. მხატვრული პროზის ჟანრული ჩამოყალიბების შემდეგ აღმოჩნდა, რომ ლიტერატურულმა ნაწარმოებებმა აითვისა საერთო-სახალხო ენის მთელი ფონდი, ხოლო მხატვრულ ნაწარმოებებად იმიტომ დარჩა, რომ მათი შინაარსი მხატრვული სახეებით გაიშალა ენობრივ საშუალებათა გზით.
იდეა

იდეა (ბერძ.: ) — სპეციფიკური კონცეფცია, რომელიც ადამიანის გონებაში წარმოიქმნება ფიქრის შედეგად. ტერმინი გამოიყენება, როგორც პოპულარულ, ისე ფილოსოფიურ ტერმინოლოგიაში.

ფილოსოფიაში
შეხედულებას, რომ იდეები არსებობს საკუთარ რეალობაში ცხოვრებისგან გამიჯნულად ფილოსოფიაში საპატიო ადგილი უჭირავს. ამ შეხედულების მიხედვით ჩვენ იდეას აღმოვაჩენთ ისევე როგორც აღმოვაჩენთ ხოლმე ნამდვილ სამყაროს. ფილოსოფიაში ეს ტერმინი ყველა პერიოდსა და ენაში ერთი და იმავე მნიშვნელობით გამოიყენება, თუმცა პოპულარულ ხმარებაში მას მრავალი ინტერპრეტაცია აქვს.

იდეა ტექნიკაში, ტექნოლოგიებში, მართვაში და ეკონომიკაში
პოტენციური სარგებლის მქონე მოსაზრება.

ანთროპოლოგიასა და სოციალურ მეცნიერებებში
დიფუზია სწავლობს იდეების გავრცელებას კულტურიდან კულტურაში. ანთროპოლოგიური თეორიების მიხედვით ყველა კულტურა სხვა ერთი ან რამდენიმე ძირი კულტურიდან იდეების იმიტაციას ახდენს (მაგ. ბიბლიური ადამი ბევრ კულტურაში თავისებურადაა ინტერპრეტირებული, თუმცა ძირი იგივეა). ევოლუციური დიფუზიის თეორიის მიხედვით კულტურები ერთმანეთის იდეების გავლენის ქვეშ არიან, თუმცა მსგავსი იდეები შეიძლება სხვადასხვა კულტურამ სავსებით დამოუკიდებლად განავითაროს (მაგ. დამწერლობა).

მე-20 საუკუნეში სოციალურმა მეცნიერებმა დაიწყეს იდეების ერთი ადამიანიდან ან კულტურიდან სხვებზე გავრცელების ფენომენის შესწავლა. ამ დარგში ევერეტ როჯერსი პიონერი იყო ინოვაციათა დიფუზიის სწავლებაში, რომლის კვლევის საგანი კულტურათა შორის იდეათა ადაპტირების ფაქტორების შესწავლა იყო.

იდეები როგორც საკუთრება
ზოგიერთ შემთხვევაში იდეა შეიძლება იურიდიულად დაცული იქნას სახელმწიფოს მიერ როგორც ინტელექტუალური საკუთრება. ინტელ. საკუთრების კანონი არ იცავს თვით იდეას, რომელიც ამ ინტ. საკუთრების ბაზისს წარმოადგენს. ასეთი კანონები არ აძლევენ საკუთრების ლეგალურ სტატუსს თვით იდეას, როგორც ასეთს. არამედ, ეს არის იდეის ფუნდამენტალური გამოხატულება, რაც დაცულია სხვადასხვა სახის ინტელ. საკუთრების კანონებით. დანიშნულების მიხედვით, ეს შეიძლება იყოს ე.წ. კოპირაიტი - ორიგინალური ლიტერატურული ნაშრომის შემთხვევაში, პატენტი - გამოგონების შემთხვევაში, რეგისტრირებული სავაჭრო მარკა საქონლის სავაჭრო სახელის შემთხვევაში, ან რეგისტრირებული საინდუსტრიო დიზაინის უფლებები - გარკვეული ობიექტების ფიზიკური ფორმისა და შემადგენლობის შემთხვევაში.

პატენტის კანონი იცავს ახალ იდეას, რომელიც ფუნქციონალური გამოგონება ან ნოუ-ჰაუ არის; კოპირაიტის კანონი იცავს იდეებს გამოხატულს წიგნების, ფილმების, ვიდეოდისკების, კომპიუტერული პროგრამების მეშვეობით, მაშინ როცა დანარჩენი კანონები იცავს ინდუსტრიულ დიზაინსა და ტექნოლოგიურ ინოვაციებს. ამ ტიპის კანონებს ავტორთა იდეების გამოხატულების დროებითი დაცვის ფორმა აქვს მონოპოლიის ფორმით.

ლიტერატურაში
მხატვრულ ლიტერატურაში იდეა ასახული აზრობრივი წვდომაა გაბატონებული საზოგადოებრივ იდეალებთან მიმართებით.
ლიტერატურული ტერმინოლოგია

გავრცელებულ ლიტერატურულ ტერმინთა ნიმუშები
ა
ავტობიოგრაფია, ალეგორია, ალიტერაცია, ანდაზა, აფორიზმი,
ბ
ბიოგრაფია,
გ
გაპიროვნება, გროტესკი,
დ
დიალოგი,
ე
ელეგია, ეპიგრამა, ეპიგრაფი, ეპითეტი, ეპილოგი, ეპოსი, ექსპოზიცია,

ზ
ზღაპარი,
თ
თემა, თქმულება,
ი
იგავ-არაკი, იდეა, ირონია, იუმორი,
კ
კალამბური, კვანძის შეკვრა, კვანძის გახსნა, კომპოზიცია, კულმინაცია,
ლ
ლეგენდა, ლექსი, ლირიკა, ლოკალური ფერი
მ
მეტაფორა, მოთხრობა, მონოლოგი, მოტივი, მხატვრული ენა, მხატვრული სახე,
ნ
ნოველა.
ტექნიკური ტერმინოლოგია

ტექნიკური ტერმინოლოგია — რაიმე პროფესიის ან სხვა საქმიანობის (მაგ. ჰობის, სპორტის ან ინდუსტრიის რომელიმე სეგმენტის) სპეციალიზებული ლექსიკონია. ზოგან ტექნიკური ტერმინოლოგია ჟარგონად მოიხსენიება, ან, განსაკუთრებით იურისპრუდენციაში, ხელოვნებათა ტერმინებად იწოდება.

ფრაზა ინდუსტრიული ტერმინი იგივეა რაც ტექნიკური ტერმინოლოგია, რაც ნიშნავს იმას, რომ გარკვეულ ტერმინს აქვს გარკვეული მნიშვნელობა სპეციფიკური ინდუსტრიის სფეროში.

ჟარგონს შეიძლება ცოტა არ იყოს დამაკნინებელი მნიშვნელობაც ჰქონდეს, ხოლო ფრაზა ინდუსტრიული ტერმინი მიუთითებს, რომ ესა თუ ის სიტყვა ან ფრაზა ტიპურია ერთი რაიმე ინდუსტრიისა ან ბიზნესისთვის და ამ ინდუსტრიის ან ბიზნესის წრეში მყოფი ხალხისთვის ამ ტერმინებს გასაგები მნიშვნელობა აქვს.

ზუსტი ტექნიკური ტერმინები და მათი განსაზღვრებები ფორმალურად მიღებულია, დოკუმენტირებულია და საკუთარ სფეროში სწავლების საგანია. სხვა ზოგადი ტერმინები უფრო კოლოკვიალურ ხასიათს ატარებს და უფრო სლენგს ემსგავსება. საზღვარი ფომალურსა და სლენგურ ჟარგონს შორის საკმაოდ არამყარია — ტერმინები დროდადრო სლენგიდან ფორმალურ ხასიათს იღებენ ან პირიქით. ასეთი შემთხვევები განსაკუთრებით ხშირია ინგლისურში, რომელიც მოწინავეა ახალი ტექნიკური ტერმინების გამოგონებასა და ათვისებაში. მაგ. სიტყვა ფაირვოლი (კომპიუტერულ ქსელის მოწყობილობა, რომელიც ოფისის ქსელს ფილტრავს) თავიდან ტექნიკური სლენგი იყო, თუმცა მას შემდეგ რაც ასეთმა მოწყობილობამ ფართო ათვისება ჰპოვა და ყველასათვის გასაგები გახდა, ეს სიტყვა ფორმალური ტერმინი გახდა.

ტექნიკური ტერმინი ჩნდება რაიმე სფეროს ექსპერტთა მიერ ზუსტი მნიშვნელობით კომუნიკაციის საჭიროების გამო, თუმცა ამის არასასურველი ეფექტი ისაა, რომ ამ სფეროს გარეთ მყოფთათვის ამ ჯგუფის სპეციალიზებული ენა გაუგებარი ხდება. ეს შეიძლება პრობლემატური გახდეს, მაგ. როცა პაციენტს აღარ ძაულძს მედიკოსთა დისკუსიის აზრს ჩაწვდეს და ვერ მიხვდეს საკუთარი ჯანმრთელობის მდგომარეობასა და მკურნალობის დანიშნულებას.
ალბათობის თეორია

ალბათობის თეორია — მათემატიკის ნაწილი შემთხვევითი პროცესების და მათი მათემატიკური მოდელირების შესახებ.

ისტორია
დარგის წარმოშობა დაკავშირებულია საუკუნეში გალილეო გალილეის, პიერ ფერმის და ბლეზ პასკალის შედეგებთან. შემდეგ განივითარდა აბრაამ დე მუავრის პიერ სიმონ ლაპლასის სიმეონ დენი პუასონის შრომებით. საუკუნიდან აღსანიშნავია კარლ ფრიდრიხ გაუსის, პაფნუტი ჩებიშევის, ალექსანდრე ხინჩინის, ანდრეი კოლმოგოროვის, მორის რენე ფრეშეს, ემილ ბორელის, ჰარალდ კრამერის და სხვათა წვლილი.

ელემენტარული აღწერა
ალბათობის თეორიის სტანდარტული ამოცანაა მოცემული შემთხვევითი პროცესის მომცველი ცდისთვის დაადგინოს რაიმე კონკრეტული „მოვლენის“ მოხდენის ალბათობა. მოცემული ცდის პირობებში ყოველ „მოვლენას“, ხდომილებას (ე. ი. ცდის კონკრეტულ შესაძლო შედეგს) შეესაბამება გარკვეული რიცხვი , 0-დან 1-მდე ინტერვალში – ხდომილების ალბათობა (ე.ი. ცდის ამ შედეგით დასრულების ალბათობა). ისე რომ, თუ = 0, მაშინ ცდა ხდომილებით არ დასრულდება; რაც მეტია ხდომილების ალბათობა მით მეტია ხდომილების მოხდენის შესაძლებლობა; ხოლო თუ = 1, მაშინ ცდის შედეგი აუცილებლად იქნება ხდომილება .

მაგალითად, დავუშვათ ცდა მდგომარეობს კამათლის გაგორებაში. ეს ცდა შეიძლება დასრულდეს ექვსი განსხვავებული შედეგით – გაგორდეს „ერთიანი“, „ორიანი“, „სამიანი“, „ოთხიანი“, „ხუთიანი“ ან „ექვსიანი“, თითოეული მათგანი ამ ცდის ხდომილებაა და თუ კამათელი იდეალურია, თითოეულს მათგანის ალბათობა არის 1/6.

კამათლის გაგორების ამოცანაში ხდომილებების ალბათობები ფაქტობრივად აპრიორი ცნობილია. არატრივიალურ შემთხვევებში ალბათობის თეორია განიხილავს ერთმანეთთან ამა თუ იმ წესით დაკავშირებულ ხდომილებებს. მოცემული და ხდომილობების საშუალებით შეიძლება განიმარტოს ახალი ხდომილებები, გაერთიანება და თანაკვეთა ∩ . არის ხდომილება, რომელსაც ადგილი აქვს მაშინ და მხოლოდ მაშინ თუ ადგილი აქვს ან ან ხდომილებას. მის ელემენტებს ეწოდება ელემენტარული ხდომილებები. \{}–ის ელემენტებს ეწოდება ხდომილებები. თითოეული ხდომილება \–დან შედგება გარკვეული ელემენტარული ხდომილებებისაგან. ზომას ეწოდება ალბათობა, იგი ნებისმიერ ხდომილებას \{}–დან უსაბამებს რიცხვს –ს [0, 1] ინტერვალში.

მაგალითად ორი კამათელის გაგორების შემთხვევაში ელემენტარული ხდომილება შეიძლება აღინიშნოს წყვილით , სადაც და შესაბამისად პირველ და მეორე კამათელზე მოსული რიცხვებია. ამ შემთხვევაში \ შეიცავს 36 ელემენტარულ ხდომილებას. ხდომილება – „ერთ კამათელზე მაინც მოვა ექვსიანი“ მოიცავს 11 ელემენტატული ხდომილებას (1, 6), ..., (6, 6), (6, 5),..., (6, 1). ამრიგად ამ შემთხვევაში = 11/36.

თუ \ თვლადი სიმრავლეა \{}, როგორც წესი, არის \–ს ყველა ქვესიმრავლის სიმრავლე. ზოგად შემთხვევაში \ არათვლადი უსასრულო სიმრავლეა.

ალბათობის თეორიაში ცდის შედეგთან დაკავშირებულ რიცხვს შემთხვევითი სიდიდე ეწოდება. მაგალითად ორი კამათლის გაგორების მაგალითში ორივე კამათელზე მოსული რიცხვების ჯამი არის შემთხვევითი სიდიდე. ფორმალურად შემთხვევითი სიდიდე არის \–ზე განსაზღვრული ზომადი ფუნქცია. ალბათობის თეორიის ამოცანები უკავშირდება ამა თუ იმ შემთხვევით სიდიდის გამოკვლევას.

მაგალითი: ორი სატრიალებელი და მათი ალბათური სივრცეები
ანდრია კოლმოგოროვი

ანდრია კოლმოგოროვი ( დ. 25 აპრილი, 1903, ტამბოვი ― გ. 20 ოქტომბერი, 1987, მოსკოვი) ― საბჭოთა მათემატიკოსი, რომელმაც მნიშვნელოვნად წასწია წინ ალბათობის თეორიისა და ტოპოლოგიის სფეროები. კარიერის ადრეულ წლებში მუშაობდა ინტუიციონისტურ ლოგიკაზე, და ფურიეს მწკრივებზე. შემდგომში ის ასევე მუშაობდა ტურბულენციაზე და კლასიკურ მექანიკაზე; იყო ალგორითმული კომპლექსურობის თეორიის დამფუძნებელი.

კოლმოგოროვი მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის თანამშრომელი იყო. ის სწავლობდა ნიკოლაი ლუზინთან, მიიღო რა დოქტორის ხარისხი 1925 წელს, 1931 წელს კი უნივერსიტეტის პროფესორი გახდა. 1939 წელს სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსის ტიტული მიენიჭა. შექმნა ფუნდამენტური ნაშრომები ტრიგონომეტრიულ მწკრივთა თეორიაში, ზომის თეორიაში, სიმრავლეთა თეორიაში, ინტეგრალის თეორიასა და ფუნქციათა მიახლოების თეორიაში. მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა კონსტრუქციული ლოგიკის, ტოპოლოგიის, ფუნქციონალური საკითხების დამუშავებაში. დიდი მნიშვნელობა აქვს კოლმოგოროვის მიერ მიღებულ შედეგებს ალბათობის თეორიაში. მან რამდენიმე რთული პრობლემა ამოხსნა ალბათობის თეორიაში, ააგო მისი აქსიომატიკა 1933. კოლმოგოროვმა განავითარა სტაციონარული-შემთხვევით პროცესთა თეორია და სტაციონარული ნაზრდის მქონე პროცესების თეორია. მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ინფორმაციის თეორიის განვითარებაში. აქტირურად მონაწილეობდა საშუალო სკოლებსა და უნივერსიტეტებში მათემატიკური განათლების საკითხების დამუშავებაში.

ანდრია კოლმოგოროვი არის პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის, ლონდონის სამეფო საზოგადოებისა და სხვ. საზღვარგარეთული აკადემიების წევრი. მიღებული აქვს ბალზანას საერთაშორისო პრემია 1963, სახელმწიფო პრემია 1941 და ლენინური პრემია 1965. დაჯილდოებულია ლენინის 6 ორდენით, წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით.
ორდენი

ორდენი ( <  — რიგი, თანრიგი) — წარჩინების ნიშანი, საპატიო სახელმწიფო ჯილდო განსაკუთრებული დამსახურებისათვის. ორდენის, როგორც წარჩინების ნიშნის, წარმოშობა დაკავშირებულია სასულიერო-სარაინდო და სარაინდო ორდენებთან — გაერთიანებებთან, რომლებიც არსებობდნენ დასავლეთ ევროპაში საუკუნუდან ბერ-მონაზონთა ორდენების მსგავსად. სამხედრო-ბერ-მონაზონთა სარაინდო ორდენები დაარსდა პალესტინაში ჯვაროსნული ომების დროს (მაგ., ტამპლიერების ორდენი, გერმანული ორდენი), — საუკუნეებში ამ გაერთიანებათაგან ზოგიერთში ათიათასობით რაინდი შედიოდა (მაგ. ლივინიის ორდენი, ტევტონთა ორდენი), — საუკუნეებში ფართოდ გავრცელდა სამეფო კარის ორდენები. ამ ორდენების წევრებს ბრწყინვალედ ეცვათ, მათ ჰქონდათ აგრეთვე სხვადასხვა განსაკუთრებული საორდენო ნიშანი, რომელმაც შემდეგ ჯილდოს სახე მიიღო (მაგ., ინგლისში წვივსაკრავის ორდენი, 1348 ან 1350, საფრანგეთის სულიწმინდის ორდენი, 1579). ასეთი ორდენები, მრავლად დაწესდა — საუკუნეებში; ამგვარი ნიშნები გვხვდება აზიის ქვეყნებშიც: თურქეთში (ნახევარმთავარის ორდენი, 1799), ირანში (ლომისა და მზის ორდენი, 1808), იაპონიაში (ამომავალი მზის ორდენი, 1875), ჩინეთში (ორმაგი დრაკონის ორდენი, 1882)და სხვა. რუსეთში ორდენები პირველად პეტრე -მა დააწესა — წმინდა მოციქულის ანდრია პირველწოდებულის ორდენი (1698) და წამებული წმინდა ეკატერინეს ქალთა ორდენი (1714). სამხედროების დასაჯილდოებლად დაწესდა წმინდა ალექსანდრე ნეველის (1725) და წმინდა გიორგის (1769) ორდენები, შემდეგ კი ბევრი სხვა ორდენები; ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ მეფის ორდენები გაუქმდა.

ყოფილ ევროპის სოციალისტურ ქვეყნებში უმაღლეს ორდენებად ითვლება: ბულგარეთში — გიორგი დიმიტროვის ორდენი, გდრ-ში — კარლ მარქსის ორდერი, უნგრეთში — უნგრეთის დროშის ორდერი, პოლონეთში — სახალხო პოლონეთის მშენებელთა ორდერი, რუმინეთში — "რუმინეთის სახალხო რესპუბლიკის ვარსკვლავი", ჩეხოსლოვაკიაში — კლემენტ გოტვალდოს ორდენი, იუგოსლავიაში -"იუგოსლავიის დიდი ვარსკვლავი" და სხვა. კაპიტალისტურ ქვეყნებში შედარებით ცნობილი ორდენებია: აშშ-ში — "მეწამული გული"; დიდ ბრიტანეთში — წვივსაკრავის ორდენი; საფრანგეთში — საპატიო ლეგიონის ორდენი და სხვა.
ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი

ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი — სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1967 წლის 31 ოქტომბრის ბრძანებულებით ოქტომბრის სოციალისტური რევოლუციის 50-ე წლისთავის აღსანიშნავად დაწესებული ორდენი. სოციალიზმის აშენებისა და კომუნიზმის მშენებლობაში დიდი დამსახურებისათვის ამ ორდენით აჯილდოებენ სსრკ მოქალეებს, ორგანიზაციებს, რესპუბლოკებს, მხატვრებს და სხვ.; ორდენივერცხლისაა. მბრწყინავ ხუთქიმიან ფონზეა მოოქრული, წითელი ემალით დაფარული ხუთქიმიანი ვარსკვლავი, რომელზეც გამოსახულია კრეისერი "ავრორა". ორდენს იბნევენ მკერდის მარცხენა მხარეს, ლენინის ორდენის შემდეგ.

საქართველოს სსრ
ოქტომბრის რევოლუციის ორდენით დაჯილდოებული საქართველოს სსრ კოლექტივები არიან:
1971 — ნასაკირალის ჩაის საბჭოთა მეურნეობა, მახარაძის რაიონი.
1973 — ამიერკავკასიის რკინიგზა.
რუდოლფ ფონ იერინგი

რუდოლფ ფონ იერინგი ( დ. 22 აგვისტო, 1818, აურიხი, გერმანია — გ. 17 სექტემბერი, 1892, გეტინგენი, გერმანია) — გერმანელი იურისტი

ბიოგრაფია
იერინგი აღიზარდა იურისტების ოჯახში. განათლება მიიღო ჰაიდელბერგის, გეტინგენის, მიუნჰენის და ბერლინის უნივერსიტეტებში. 1842 წელს მიენიჭა დოქტორის ტიტული ბერლინის უნივერსიტეტში. 1843 წლიდან იერინგი მუშაობდა პრივატ-დოცენტად ბერლინში, 1845 წლიდან — ბაზელში. შემდგომში იგი იყო პროფესორი როსტოკში (1846-1849), კილში (1849-1852) და გისენში (1852-1861). 1868 წელს იერინგი მიიწვეულ იქნა ვენის უნივერსიტეტში, სადაც 4 წლის მანძილზე მოღვაწეობდა . ვენაში მოღვაწეობის უკანასკნელ წელს იერინგმა ვენის იურიდიული საზოგადოების წინაშე წაიკითხა თავის სახელგანთქმული თხზულება „ბრძოლა სამართლისათვის“, რომელიც არაერთ (მათ შორის ქართულ) ენაზე ითარგმნა და მრავალჯერ გამოიცა. 1872 წელს იგი დაუბრუნდა გერმანიას და განაგრძო გეტინგენის უნივერსიტეტში, სადაც სიცოცხლის ბოლმდე მოღვაწეობდა. ამ პერიოდში მან უარი განაცხადა მიწვევევებზე მიუნჰენის და ლაიფციგის უნივერსიტეტებიდან.

მეცნიერული ღვაწლი
იერინგმა უაღრესად დიდი გავლენა მოახდინა საუკუნეში გერმანული იურიდიული მეცნიერების განვითარებაზე. მის კალამს ეკუთვნის „რომის სამართლის სული მისი განვითარების სხვადასხვა საფეხურებზე“ (4 ტომად, 1852-1865), რომელშიც იგი შეეცადა არა მარტო აეხსნა რომაული სამათლის განვითარების მიზეზები და პირობები, არამედ დაედგინა ზოგადად სამართლის განვითარების კანონზომიერებები. ასევე აღსანიშნავია იერინგის შრომა „მიზანი სამართალში“ (2 ტომად, 1877-1883), რომელშიც იგი ამტკიცებს რომ „მიზანი არის მთელი სამართლის შემოქმედი“. ამ ნაშრომით იერინგი საბოლოოდ გაემიჯნა ე.წ. ცნებათა იურისპრუდენციას, რითაც ლოგიკური დასასრული ჰპოვა იდეურმა "ფერიცვალებამ" , რომელიც გავრცელებული შეხედულების თანახმად „რომის სამართლის სულში“ იღებს სათავეს. განსაკუთრებით მწვავედ და მახვილგონივრულად დასცინის მეცნიერი ცნებათა იურისპრუდენციას თხზულებაში „იურიდიულ ცნებათა ზეცაში“ (1884).

სამოქალქო სამართლის დოგმატიკისათვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო მისი ნაშრომები მფლობელობის და წინასახელშეკრულებო ვალდებულებების შესახებ („ -ს შესახებ“).

იერინგმა განსაკუთრებული ზეგავლენა იქონია სისხლის სამართლის სოციოლოგიურ სკოლაზე და ე.წ. ინტერესთა იურისპრუდენციაზე (ფილიპ ჰეკი). იერინგის მეთოდოლოგიური და თეორიული შეხედულებები დღემდე ინარჩუნებენ აქტუალურობას გერმანულენოვანი ქვეყნების სამართლის მეცნიერებაში.

მნიშვნელოვანი ნაშრომები
ნარკვევები რომის სამართლიდან, 1844
რომის სამართლის სული მისი განვითარების სხვადასხვა საფეხურებზე, 1852-1865
ბრალის მომენტი რომის სამართალში, 1867
ბრძოლა სამართლიანობისათვის, 1872
მიზანი სამართალში, 1877-1883
მფლობელობის ნება. ამავდროულად გაბატონებული იურიდიული მეთოდის კრიტიკა, 1889
რომის სამართლის განვითარების ისტორია, 1894
საპატიო ნიშანი

„საპატიო ნიშანი“ — ორდენი, რომელიც დააწესა ცენტრალურმა აღმასრულებელმა კომიტეტმა (ცაკი) 1935 წლის 25 ნოემბერს. ამ ორდენით სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმი აჯილდოებდა ცალკეულ მოქალაქეებსა და კოლექტივებს მრეწველობაში, სოფლის მეურნეობაში, ტრანსპორტზე და ვაჭრობაში მაღალი მაჩვენებლებისათვის; სამეცნიერო-კვლევითი, კულტურულ-საგანმანათლებლო და სპორტულ მოღვაწეობაში განსაკუთრებული მიღწევებისათვის, დიდი ეკონომიკური მნიშვნელობის გამოგონებისა და ტექნიკისს გაუმჯობესებისათვის; საბჭოთა არმიისა და სსრკ თავდაცვისუნარიანობის განმტკიცებისათვის. ორდენის ნიშანი ვერცხლისაგან მზადდება. იბნევენ შრომის წითელი დროშის ორდენის შემდეგ.
შრომითი დიდების ორდენი

შრომითი დიდების ორდენი — სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1974 წლის 18 იანვრის ბრძანებულებით დაწესებული ორდენი. შრომითი დიდების ორდენით აჯილდოებენ მრეწველობის, ტრანსპორტის, მშენებლობის მუშებს და ამ დარგების წარმოების ოსტატებს, კოლმეურნეებსა და სოფლის მეურნეობის მუშაკებს მრავალი წლის თავდადებული მაღალნაყოფიერი შრომისათვის. შრომითი დიდების ორდენი 3 ხარისხისაა: , და . ორდენის უმაღლესი ხარისხია ხარისხი. სამივე ხარისხის ორდენი მზადდება ვერცხლისაგან. შრომითი დიდების ორდენს ატარებენ მკერდის მარცხენა მხარეს, დიდების ორდენის გვერდით.

მედლები და მუარის ლენტები
ქუჯი

ქუჯი — კოლხეთის მეფე (ერისთავი) დაახლოებით ძვ. წ. 325-ძვ. წ. 280 წლებში. ქართლის მეფის, ფარნავაზის მოკავშირე და თანამებრძოლი. რომაელი სარდლის, აზოს წინააღმდეგ ომში ფარნავაზმა დახმარება ქუჯის სთხოვა. ეგრისის მმართველმა მისი წინადადება მიიღო და ქართლის მეფეს შეუერთდა. ფარნავაზი დედასთან და დებთან ერთად ეგრისში გადავიდა. ქუჯიმ ქართული სახელმწიფოს გაერთიანებისათვის დაწყებულ ბრძოლაში პირველობა ფარნავაზს დაუთმო:

ბრძოლა ქვეყნის გაერთიანებისათვის რამდენიმე წელს გაგრძელდა და ფარნავაზის გამარჯვებით დასრულდა. ქართლის მეფემ ერისთავ ქუჯის საკუთარი და მიათხოვა ცოლად და მათი მოკავშირეობა ნათესაობითაც განამტკიცა. ფარნავაზიანების შტოს გამგრძელებელი ქართამი ქუჯის და ფარნავაზის დის შვილიშვილი ან შვილთაშვილი იყო.

ქუჯი ერისთავმა ეგრისის შუაგულში ასევე ააშენა ქალაქი ციხე-გოჯი.
ქართამი (კოლხი)

ქართამი — კოლხი უფლისწული.ქუჯის ძის შვილი, ასევე საურმაგ მეფის ასულის შვილი და იბერიის მეფის, ფარნავაზ -ის შვილობილი, სიძე და მემკვიდრე. მაგრამ მას არ დასცალდა მეფობა. იგი დაიღუპა ძვ. წ. 33 წელს თავის სიმამრთან ერთად, იბერიის მომავალი მეფის, მირიან -ის წინააღმდეგ ბრძოლაში.

ქართამს ფარნავაზ -ის ქალიშვილისგან ჰყავდა ერთი ძე: ადერკი.
ფარნაჯომი

ფარნაჯომი, ფარნაჯობი, ფარნაჯამი — ლეონტი მროველის მიხედვით, ქართლის (იბერიის) მეფე. მკვლევართა აზრით, მეფობდა ძვ. წ. საუკუნის 70-იან წლებში. გ. მელიქიშვილის აზრით, იგი დიდი სომხეთის მეფის არტაშეს -ის (ძვ. წ. 189-161) თანამედროვე უნდა ყოფილიყო.

გუბაზ და ლევან სანიკიძეების მიხედვით, მირიან -ის ძეა. გააძლიერა და განამტკიცა მცხეთა და ქართლის სხვა ციხე-ქალაქები. შეუდგა სპარსულ ცეცხლთაყვანისმცემლობას. მცხეთაში სპარსელი მოგვები (ქურუმები) მოიყვანა და ხალხშიც სპარსული რელიგიის გავრცელებას აპირებდა, მაგრამ ერისთავები აუჯანყდნენ და მეფე ბრძოლაში დაიღუპა.

მის დროს მცირე აზიაში, კოლხეთის სამეფოს მეზობლად, გაძლიერდა პონტოს სამეფო, რომლის მეფემ, მიტრიდატ დიდმა (120–63 წ.), სასტიკი ომი აუტეხა რომაელებს და თავის ხელ ქვეშ მრავალი წვრილ-წვრილი სამთავრო შეიერთა. 88 წელს კოლხეთიც მიტრიდატის ხელში გადავიდა. თვით კოლხების თხოვნით, ძვ. წ. 84 წელს მან აქ მეფედ დანიშნა ოლთაკი.
არშაკ I

არშაკ , არსოკი — ქართლის (იბერიის) მეფე ძვ. წ. საუკუნის ნახევარში. ლეონტი მროველის მიხედვით, არშაკი (არსოკი) არშაკუნიანი მეფის ძეა, რომელიც მოიწვიეს ქართლში ერისმთავრებმა. თანამედროვე ისტორიკოსთა აზრით, არსოკის ამგვარი წარმომავლობა საეჭვოა, რადგან არშაკუნიანები სომხეთში ორი საუკუნით უფრო გვიან გამეფდნენ.
არდამი

არდამი — ქართლის პირველი აქემენიდი სატრაპი ძვ. წ. საუკუნის ბოლოს. დაახლოებით ძვ. წ. 430 წლისთვის აქემენიდურმა ირანმა აღმოსავლეთ საქართველო დაიპყრო და აქ სატრაპთა მმართველობა შემოიღო. სწორედ არდამი იყო იბერიის პირველი სატრაპი, რომელიც დაახლ. ძვ. წ. 430-ძვ. წ. 400 წლებში მმართველობდა. მანვე როგორც ჩანს ააშენა ქალაქი არმაზი და იგი თავის რეზიდენციად აქცია.
გამარჯვების ორდენი

„გამარჯვება“ ( „“) — უმაღლესი სამხედრო ორდენი. დაწესებულია სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1943 წლის 8 ნოემბრის ბრძანებულებით. „გამარჯვების“ ორდენით აჯილდოებენ საბჭოთა არმიის უფროს მეთაურთა შემადგენლობას ისეთი საბრძოლო ოპერაციების წარმატებით ჩატარებისათვის, რომელთა შედეგადაც ვითარება ძირეულად იცვლება საბჭოთა არმიის სასარგებლოდ. ორდენის ნიშანი პლატინისაგან მზადდება. ლალის ამოზნექილ ხუთქიმიან ვარსკვლავს გარს ბრილიანტები აქვს შემოვლებული. ქიმებს შორის სხივებიც ბრილიანტებითაა მოოჭვილი. ბრილიანტების საერთო წონა 16 კარატია. ორდენს მკერდის მარცხენა მხარეს ატარებენ. ლენტის ნიმუში და აღწერილობა დამტკიცებულია სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1944 წლის 18 აგვისტოს ბრძანებულებით.