iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის დემოგრაფია

მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის დემოგრაფია მოიცავს მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მოსახლეობის რაოდენობის, სიმჭიდროვის, ეთნიკური შემადგენლობის, განათლების დონის, მოსახლეობის სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობის, ეკონომიკური მდგომარეობის, რელიგიური მიკუთვნებულობისა და სხვა ასპექტებს.

2015 წლის აღწერილობით მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მოსახლეობა 150 932 ადამიანს შეადგენს, რომელთაგანაც 144 683 სომეხია. მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის სომეხი მოსახლეობის დიდი ნაწილი ქრისტიანია და სომხურ სამოციქულო ეკლესიას მიეკუთვნება. რეგიონში მართლმადიდებელი ქრისტიანებისა და ევანგელისტი ქრისტიანების დენომინაციების არსებობს. რეგიონში ცხოვრობენ იუდეველებიც.

ისტორია
 საუკუნე
მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკაში დემოგრაფიული მდგომარეობის აღმნიშვნელი პირველი ნიმუშები საუკუნით თარიღდება. ირანის სომხეთში მოგზაურობის შემდეგ არქიმანდრიტმა მინას ტიგრანიანმა რუსეთის იმპერატორის, პეტრე -ის ბრძანებით 1717 წლის 14 მარტს მოხსენება დაწერა. მისი თქმით, განძასარის მონასტრის პატრიარქის დაქვემდებარებაში 900 სომხური სოფელი იყო.

რუსეთის გენერალური მდივნის, პიოტრ პანინისადმი 1769 წელს მიწერილ წერილში საქართველოს მეფე ერეკლე აღნიშნავს: „ხამსის რეგიონს 7 ოჯახი მართავს. იქ მხოლოდ სომხები ბინადრობენ“.

ყარაბაღისა და შუშას შესახებ საუბრისას რუსი დიპლომატი და ისტორიკოსი ს.მ. ბრონევსკი თავის ნაშრომში „ისტორიული ჩანაწერები“ აღნიშნავს, რომ ყარაბაღი დიდი სომხეთის შემადგენლობაშია და იქ 30 000 - 40 000 მებრძოლი კაცი ცხოვრობს.

 საუკუნე
რუსეთიოს იმპერიის მოხელებიის მიერ 1823 წელს ჩატარებულ გამოკითხვაში ჩანს, რომ სპარსეთიდან სომხების მიგრაციამდე ახლად დაარსებულ სომხურ პროვინციაში სომხთა უმრავლესობა მთიანი ყარაბაღის ტერიტორიაზე, ანუ ყარაბაღის 5 სამელიქოს გაერთიანების (ხამსა) ტერიტორიაზე სახლობდა და ამ მიწების დემოგრაფიულ უმრავლესობას წარმოადგენდა. გამოკითხვაში მოსახლეობის ზუსტი რაოდენობა არა, მაგრამ სოფლების რაოდენობაა მოყვანილი.

 საუკუნე
აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის არსებობის პერიოდში აზერბაიჯანის ხელისუფლება მთიანი ყარაბაღის ავტონომიურ ოლქში დემოგრაფიული ბალანსის შეცვლას აზერბაიჯანელთა დასახლებით ცდილობდა.

საბჭოთა კავშირის დაშლამდე ცოტა ხნით ადრე მთიანი ყარაბაღის ავტონომიურ ოლქში სომეხი მოსახლეობის რაოდენობა 145 593 ადამიანს, ხოლო აზერბაიჯანელი მოსახლეობის რაოდენობა 42 871 ადამიანს შეადგენდა. გარდა ამისა, ოლქში რამდენიმე ათასი ქურთი, რუსი, ბერძენი და ასირიელი სახლობდა. მთიანი ყარაბაღის რეგიონის მთავარი სალაპარაკო ენა სომხურია. უნდა აღინიშნოს, რომ ყარაბაღელი სომხების ენა განსხვავდება სომხეთში მცხოვრებთაგან, რადგანაც მასზე რუსულმა თურქულმა და სპარსულიმა ენამ იქონია გავლენა.

 საუკუნე
2000 წლამდე მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიგრაციის სალდო უარყოფითი იყო. 2001 წელს მოსახლეობის 95%-ს სომხები შეადგენდნენ, უმცირესობას კი ასირიელები, ბერძნები და ქურთები. 2007 წლის პირველი ნახევრის მონაცემებით, რეგიონში 1010 ბავშვი დაიბადა და 659 ადამიანი გარდაიცვალა.
ტიგრან გევორგ მარტიროსიანი

ტიგრან გევირგ მატიროსიანი (; დ. 9 ივნისი, 1988, ლენინაკანი, სომხეთის სსრ (ახლანდელი გიუმრი, სომხეთი) — სომეხი ძალოსანი. 2009 წელს მიენიჭა სომხეთის პატივსაცემი სპორტის ოსტატის ტიტული. არის სომხეთის ჩემპიონი, სამგზის ევროპის ჩემპიონი, მსოფლიო ჩემპიონი და დროებით იქნა აღიარებული, როგორც სომხეთიდან ყველაზე ახალგაზრდა ოლიმპიური მედალოსანი, სანამ მედალს არ ჩამოართმევდნენ დოპინგის ტესტის ჩაგდებისთვის.

ადრეული ცხოვრება
დაიბადა 1988 წლის 9 ივნისს ლენინაკანში, სომხეთის სსრ-ში (ახლანდელი გიუმრი, სომხეთი), კარგად ცნობილი სომეხი ძალოსნისა და სედა იახანეჯიანის ოჯახში. მისი მამის ოჯახი ყარსიდანაა, ხოლო მისი დედის ოჯახი სივასიდან. მას ჰყავს უფროსი და და ძმა, აგრეთვე უმცროსი ძმა. ტიგრანი დაერქვა მეფე ტიგრან -ის გამო.

მიუხედავად იმისა, რომ მამას შვილებისთვის საკუთარ ნაკვალევზე სიარული არ უსწავლებია, მათ ადრეულ ბავშვობაშივე შეუყვარდათ სპორტი. ჰაიკი. ტიგრანის უფროსი ძმა გახდა სპორტის ოსტატი ძალოსნობაში. ტიგრანმა ძალოსნობაში ვარჯიში 11 წლის ასაკში დაიწყო. 13 წლის ასაკში მან უკვე მოიგო ძალოსნობაში სომხეთის ჩემპიონატი. მომდევნო წელს მან მოიგო ოქროს მედალი 2008 წლის ძალოსნობის ევროპის ჩემპიონატში ჯამში აწეული 346 კილოგრამით (ტურნირი ლიგნანოში ჩატარდა).

2008 წელს ზაფხულის ოლიმპიადაზე მარტიროსიანს ბრინჯაოს მედალი მიენიჭა; მან ატაცში 153 კგ, აკვრაში 185 კგ, ხოლო ხანში 338 კგ აწია. მის მიერ აწეული წონა ზუსტად ფრანგი ძალოსნის, ვანსელას დაბაიას მიერ აწეულ წონას უთანაბრდებოდა. თუმცა დაბაი მასზე მცირე წონის იყო, ამიტომ გამარჯვება მას დარჩა; მიუხედავად იმისა, რომ ტურნირზე მეორე საუკეთესო შედეგი მარტიროსიანს ჰქონდა დაფიქსირებული, მან ბრინჯაოს მედალი მიიღო. 20 წლისა და 64 დღის ასაკში, მარტიროსიანი დროებით აღიარეს ყველაზე ახალგაზრდა ოლიმპიურ მედალოსანად რომელიც დამოუკიდებელ სომხეთის რუბლიკას წარადგენდა.

2009 წელს მარტიროსიანმა წონითი კატეგორია შეიცვალა: 69 კგ წონით კატეგორიიდან 77 კგ წონით კატეგორიაში გადავიდა.

მარტიროსიანის დებიუტი საშუალოწონის დივიზიონში შედგა გოიანგში გამართულ 2009 წლის ძალოსნობის მსოფლიო ჩემპიონატში, სადაც იგი მეორე ადგილზე ჯამში დაფიქსირებული 370 კილოგრამით გავიდა; აღნიშნულ ტურნირში იგი მხოლოდ ჩინელ ძალოსანთან, ლუ ხიაოჯანთან დამარცხდა, რომელმაც სამიდან ორ საშუალოწონის კატეგორიაში მსოფლიო რეკორდი დაამყარა.

ტიგრან მარტიროსიანმა 2010 წლის ძალსნობის მსოფლიო ჩემპიონატში ოქროს მედალი მოიპოვა და ამ მაჩვენებლით გახდა ევროპის ორგზის ჩემპიონი.

ერთი კვირის შემდეგ, მარტიროსიანის მენტორი აშოტ მხითარიანი მოულოდნელად, გულის შეტევით გარდაიცვალა (2010 წლის 23 მაისი).

მარტიროსიანი ასპარეზობდა ანტალიაში გამართულ 2010 წლის ძალოსანთა მსოფლიო ჩემპიონატში. ტურნირში აგრეთვე ასპარეზობდა ხიაოჯუნი, რომელიც მედლის მომგებ მთავარ კანდიდატად განიხილებოდა. ტურნირში მარტიროსიანმა შოკისმომგვრელი გამარჯვება მოიპოვა ჯამში აწეული 373 კილოგრამით; მას მსოფლიო რეკორდამდე მხოლოდ 5 კილოგრამი დააკლდა. ტიგრან მარტიროსიანი ისტორიაში შევიდა როგორც სომხეთის დამოუკიდებელი რესპუბლიკის პირველი მძიმეწონაში მოასპარეზე კაცი ძალოსანი, რომელმაც ძალოსნობის მსოფლიო ჩემპიონატი მოიგო. მარტიროსიანმა გამარჯვება მიუძღვნა მისი გვიანი პერიოდის მწვრთნელის, აშოტ მხითარიანის ხსოვნას.

ამ წელს მიღწეული წარმატებების გამო, მარტიროსიანი 2010 წლის საუკეთესო სომეხ სპორტსმენად აირჩიეს.
თეთრი ქალაქი (ბაქო)

ბაქო თეთრი ქალაქი — აზერბაიჯანის ფართომასშტაბიანი ურბანული განვითარების ერთ-ერთი მთავარი პროექტი, რომელიც განხორციელდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის ბრძანებულებით.

ბაქო, მსოფლიოში ყველაზე ძველი ნავთობისა და გაზის ცენტრია. სწრაფად გახდა ერთ-ერთი უდიდესი ქალაქი და შეიძინა თავისი უნიკალური სურათი.

პირველი ნავთობის აღორძინების მემკვიდრეობისა და შორეული წარსულის ურბანული დაგეგმვის მცდელობის შედეგად, შავი ქალაქი დაარსდა საუკუნის ბოლოს, ბაქოს აღმოსავლეთ ნაწილში. მან 100 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ნავთობის ინდუსტრიაში, ასრულებდა ოპერაციებს „შავი ოქროს“ დამუშავების, შენახვისა და ტრანსპორტირებისთვის. თუმცა ბოლო პერიოდშ გაჩნდა ამ ტერიტორიის ათვისებაზე ბევრი სხვადასხვა მოსაზრება. გაკეთდა პროექტი, რომელიც ითვალისწინებს დედაქალაქის ცენტრის აღმოსავლეთ ნაწილს შავი ქალაქის აღდგენასა და განვითარებას, მოიცავს 621 ჰექტარ ტერიტორიას, ინვესტიციების მოზიდვის მიზნით. ბაქოს თეთრი ქალაქის სამაგისტრო გეგმა ითვალისწინებს 10 უნივერსალური ქალაქური ტიპის უბნის შექმნას. პროექტში ჩართულია როგორც ადგილობრივი, ისე ბრიტანული კომპანიები.
ბაქოს თეთრი ქალაქის ძირითადი პრინციპია პროექტის სოციალური, ეკონომიკური და გარემოსდაცვითი მთლიანობა.
პროექტის დაახლოებით 75 პროცენტი იქნება საცხოვრებელი სახლი, განკუთვნილი დაახლოებით 50,000 ადამიანისთვის. აგრეთვე კომერციული და დასასვენებელი ერთეულები, რომლებიც უზრუნველყოფენ 48000-მდე სამუშაო ადგილს. პროექტი დასრულდება სრულად 2020 წელს.

აღნიშნული პროექტის დაფუძნების ცერემონია გაიმართა 2011 წლის 24 დეკემბერს. მას ესწრებოდნენ პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი და მისი მეუღლე მეჰრიბან ალიევა.

2014 წელს, თეთრ ქალაქში მდებარე ბაქოს ფრანგული ლიცეუმში ჩატარდა პრეზიდენტ ილჰამ ალიევის ინაუგურაცია. 2015 წელს ბაქოს ბულვარის აღმოსავლეთ ნაწილში, ქალაქის ზღვისპირა გასასვლელთან, 2 კმ-ით გაგრძელდა თეთრი ქალაქის სანაპირო ნაწილი, სწორედ აქ ახალ ბულვარში აშენდა სასტუმრო ბაქო.

2016 წლის 24 დეკემბერს აღინიშნა ბაქოს თეთრი ქალაქის საძირკვლის დაფუძნების 5 წლისთავი. ბაქოს თეთრი ქალაქის - მწვანე კუნძული პირველი კვარტალია, რომელიც შედგება დაბალი სტილის საცხოვრებელი კორპუსებისგან, სწორედ ამ დროიდან შევიდა ექსპლუატაციაში. 2016 წლის 26 დეკემბერს სახელმწიფოს მეთაურმა და ვიცე-პრეზიდენტმა დაათვალიერეს მწვანე კუნძულის საცხოვრებელი კომპლექსის პირველი დასახლებები.

2015 წელს ბაქოს თეთრი ქალაქის ოფისის შენობა გახდა პირველი საკუთრება აზერბაიჯანში, რომელსაც მიენიჭა სერთიფიკაცია საერთაშორისო ეკოლოგიური სტანდარტით, კარგი შეფასებით.
ჯაფარ ჯაბარლის ძეგლი (ბაქო, ჯაფარ ჯაბარლის მოედანი)

ჯაფარ ჯაბარლის ძეგლი — ცნობილი აზერბაიჯანელი პოეტისა და დრამატურგის ჯაფარ ჯაბარლის ძეგლი, აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში მისივე სახელობის მოედანზე, 28 მაისის მეტროსადგურის შესასვლელთან. ქანდაკება გრანიტისგან გაკეთდა მოქანდაკე მირალესქერ მირყასიმოვის მიერ, 1982 წელს. ძეგლის არქიტექტორია იუსიფ გადიმოვი.

ჯაფარ ჯაბარლი
აზერბაიჯანელი მწერალი და დრამატურგი, პროზაიკოსი, პოეტი, თარჯიმანი და სცენარისტი.
ჯაფარ ჯაბარლი დაიბადა ხიზში ღარიბ ოჯახში. დაწყებითი განათლება მან 1907 წელს მიიღო ბაქოს რუსულ-თათრულ სკოლაში, შემდეგ კი 1917-1920 წლებში სწავლობდა ბაქოს პოლიტექნიკურ სკოლაში.

1915 წლიდან ჯაფარ ჯაბარმა დაიწყო ლირიკული და სატირული ლექსების, მოთხრობების და დრამატული ნაწარმოებების გამოქვეყნება. ის მრავალი პიესის ავტორია.

ისტორია
1959 წელს მიიღეს გადაწყვეტილება დრამატურგის ძეგლის განთავსების ბაქოს რკინიგზის სადგურის წინ. გამოცხადდა კონკურსი და შეირჩა მირალესქერ მირყასიმოვის პროექტი.

პროექტის მასალებისთვის, თავად მირყასიმოვი და მისი მეუღლე გულტეკინი ჰანიმი გაემგზავრნენ უკრაინაში, ნოვო-დანილოვსკის კარიერზე. იმისდა მიუხედავად, რომ მოქანდაკეს უკვე დაწყებული ჰქონდა ქანდაკებაზე საქმიანობა, პროექტი შეჩერდა გარკვეული ხნით. თუმცა 70-იანი წლების ბოლოს ძეგლი კვლავ გაიხსენეს, მალე ვითარებაში პირადად ჩაერია აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივანი ჰეიდარ ალიევი. იგი პირადად ხელმძღვანელობდა ამ სამუშაოს და ხშირად სტუმრობდა მირყასიმოვის სახელოსნოს.

სკულპტურაზე მუშაობის დროს მირყასიმოვი ძალიან შეშფოთებული იყო და ნერვიულობდა. როდესაც ნამუშევარი მზად იყო, მოქანდაკეს სტუდიაში მასიური გულის შეტევა ჰქონდა. ალიევის დავალებით, თავად პირველი მდივნის პირადი ექიმი ზრუნავდა მხატვრის ჯანმრთელობაზე.

მალე დასრულდა მუშაობა, რომელიც მირყასიმოვმა მის ცხოვრებაში ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ქმნილებად მიიჩნია. ქანდაკება გაიხსნა 1982 წლის 23 მარტს, ჰეიდარ ალიევის მიერ, ცერემონიაზე. ეს ქანდაკება ითვლება ერთ-ერთ პოპულარულ ქანდაკებად.

იმავე წელს, 1 დეკემბერს სსრკ უმაღლესი საბჭოს საბჭოთა ბრძანებულების თანახმად, მირყასიმოვი დასახელდა აზერბაიჯანის სსრ სახალხო არტისტად.

ქანდაკების საერთო სიმაღლეა 5,5 მეტრი, გრანიტის მასა კი 280 ტონა.

2013 წელს ძეგლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები, რომლის დროსაც მასზე გაკეთდა გრავირება — ჯაფარ ჯაბარლის სახელი, დაბადებისა და გარდაცვალების თარიღებით და მოქანდაკის სახელი.
სერგო ჩახოიანი

სერგო ჩახოიანი (; დ. 9 დეკემბერი, 1969, ლენინაკანი, სომხეთის სსრ) — სომეხი ძალოსანი, რომელიც მოგვიანებით ავსტრალიის სახელით ასპარეზობდა.

ბიოგრაფია
სერგო ჩახოიანი დაიბადა 1969 წლის 9 დეკემბერს, ლენინაკანში, სომხეთის სსრ-ში (ახლანდელი გიუმრი, სომხეთი), იქ სადაც სომეხი ძალოსნების უმრავლესობაა დაბადებული. იგი რამდენჯერმე იყო სომხეთის ჩემპიონი; მასვე ეკუთვნოდა რამდენიმე სომხეთის რეკორდი. ჩახოიანმა ვერცხლის მედალი მოიგო 1994 წლის ძალოსნობის მსოფლიო ჩემპიონატში; ხსენებულ ტურნირში მან ატაცში მსოფლიო რეკორდი დააფიქსირა. ისრაელ მილიტოსიანის შემდეგ, იგი გახდა პირველი სომეხი ძალოსანი რომელმაც მსოფლიო რეკორდი დააფიქსირა. ჩახოიანი მონაწილეობდა 1995 წლის ძალოსნობის მსოფლიო ჩემპიონატში; ხსენებულ ტურნირში, ატაცში, ვერცხლის მედალი მოიპოვა. იგი აგრეთვე მონაწილეობდა 1996 წლის ატლანტაში გამართულ ზაფხულის ოლიმპიადაში, სადაც მან ატაცში ვერცხლის მედალი მოიგო. მან შეჯიბრში მეექვსე ადგილი დაიკავა.

1997 წლის დასაწყისში, მან დაიწყო ავსტრალიის სახელით ასპარეზობა. სერგო ჩახოიანი არის ოთხგზის ავსტრალიის ჩემპიონი და ავსტრალიისა და ოკეანეთის რეკორდების მფლობელი. 1999 წელს მონაწილეობდა ამავე წლის ძალოსანთა მსოფლიო ჩემპიონატში; ტურნირი მან მე-10 ადგილით დაასრულა. ჩახოიანმა სიდნეი 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიადის თამაშებში ხელახლა დაიკავა მეექვსე ადგილი. მან გააუმჯობესა ავსტრალიის რეკორდი ატაცში (175 კგ) და ტურნირი ბრინჯაოს მედლით დაასრულა. ბრისბანეში გამართულ „2001 წლის გუდვილის თამაშებში“ მან სამი ოქროს მედალი მოიპოვა; აღნიშნულ ჩემპიონატში დააფიქსირა (ამავე ტურნირის) ორი მსოფლიო და ერთი ავსტრალიის რეკორდი. მისი მსოფლიო რეკორდი ატაცში იყო 181.5 კგ. 2003 წელს მონაწილეობდა რუსეთის ჩემპიონატში, სადაც ატაცში მსოფლიო რეკორდი 182.5 კგ და ჯამში აწეული წონის აგრეთვე მსოფლიო რეკორდი 391.5 კგ დააფიქსირა. 2002 წლის ძალოსნობის მსოფლიო ჩემპიონატში მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. ოქროს მედალი მოიგო ატაცში.

2004 წლის ოლიმპიადაზე აწევის პირველი მცდელობისას მან 175 კილო ასწია. მეორე მცდელობაზე 175 კგ-ს აწევით მეოთხე ადგილს იკავებდა. მან ატაცში 207.5 კილოგრამის აწევა სცადა (ამ წონის აწევა მას ოლიმპიურ ოქროს მედალს მოუტანდა). მან ამ წონის აწევა ევრ შეძლო.

2005 წელს გახდა ავსტრალიისა და ოკეანეთის ჩემპიონი. ვარჯიშის დროს, სერგო ჩახოიანი ავად იყო და ასპირინი მიიღო; ეს დაშვებული არ იყო და ამიტომ ყატარში გამართულ მსოფლიო თასზე მას მონაწილეობის ნება არ დართეს.
ბაქოს წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია — რუსული მართლმადიდებლური ეკლესია, რომელიც შენდებოდა ბაქოში 1850 -1857 წლებში. დღესდღეობით ეკლესია დანგრეულია.

ფონი
მშენებლობის დაწყებამდე
1818 წლამდე ბაქოში არ მდებარეობდა მუდმივი ეკლესია. იმავე წელს ბაქოს ერთ-ერთი მეჩეთი გადააქციეს მართლმადიდებლურ ეკლესიად. მეჩეთი რამდენიმე წლის განმავლობაში სამხედრო საწყობად გამოიყენებოდა. ამ შენობას თავდაპირველად უწოდეს წმინდა ნიკოლოზის მართლმადიდებლური ეკლესია. ეს ეკლესია პატარა და არატევადი იყო და ამიტომაც მალევე გაჩნდა აზრი ახალი მართლმადიდებლური ეკლესიის მშენებლობასთან დაკავშირებით.

1821 წლის 29 ივნისს ბაქოში ახალი ტაძრის მშენებლობა დაიწყო, რომლის თავმჯდომარედ დაინიშნა პოლკოვნიკი მელიქოვი. თავდაპირველად იდეა იყო ეკლესიის აგება ნაწილობრივ განადგურებულ შირვანშაჰთა სასახლეში. ამას დაუპირისპირდა კავკასიის უმაღლესი მთავარსარდალი, გენერალი ალექსი პეტრეს ძე იერმოლოვი იმ მიზეზით, რომ ეს სასახლე გამიზნული იყო სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული დაწესებულებებისთვის, რადგან აქ იყო განსაკუთრებით ფართო ტერიტორია.

1831 წლის იანვარში, ქალაქის მართლმადიდებლურმა მოსახლეობამ მიმართა ბაქოს მეთაურობას ახალი ეკლესიის მშენებლობასთან დაკავშირებით. ლეიტენანტი პოლკოვნიკ ისაევის მიერ შედგენილი საპროექტო და მშენებლობის შეფასებები, განსახილველად გაგზავნეს საქართველოს ეგზარქოს მეუფე იონასთან, რის შემდეგაც მათ მიიღეს დასამტკიცებლად კავკასიის უმაღლესი მთავარსარდალი, გენერალ-ლეიტენანტი ნიკიტა პანკრატიევი, სახაზინო სახლიდან საჭირო თანხების გასაცემად. მაგრამ უმაღლესმა ხელისუფლებამ უარი თქვა წინადადებებზე. თუმცა მოგვიანებით მაინც გადაწყდა ტაძრის აგება.

მშენებლობა
ტაძრის საზეიმო გახსნა მოხდა 1850 წლის 18 მარტს. პროექტის ავტორი იყო ბელოვი ტფილისის გუბერნიიდან. მთავარი არქიტექტორები ორი პონტიელი ბერძენი იყო - სიმონ გიტერი და ხარლამპი პალიტოვი. ტაძრის მშენებლობა დასრულდა 1857 წლის 28 ოქტომბერს. ტაძარი აკურთხეს 1858 წლის 4 მაისს. აკურთხა ისიდორემ (საქართველოს ყოფილი ეგზარქოსი, რომელიც თანამდებობას იკავებდა 1858 წლის 1 მარტამდე), წმიდა სინოდის, კიევისა და გალიჩის მიტროპოლიტმა.

თვისებები
ტაძარი დაახლოებით 45 მეტრის სიმაღლის იყო, აშენდა ჯვრის ფორმაში და ჩრდილოეთით ჰქონდა სამსხვერპლო და ორი ტახტი. აშენდა წმინდა ნიკოლოზის სახელით, მაგრამ მეორე სახელწოდებით მოიხსენიებდნენ როგორც „ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის დაცვას“. ლატერალი აშენდა 1887 წელს შემოწირულობების საშუალებით. გოლგოთას მთავარი გვირგვინის მთავარი ოთხთავიანი ხატი, შესრულებულია გ. პანინის მიერ 1853 წელს. უზარმაზარი ორსართულიანი იკონოსტაზი კაკლის ხისგან იყო დამზადებული. ხალიჩების ნამუშევრები დამზადდა ბაქოს „მაიერის სახელოსნოში“. სამსართულიან სამრეკლოზე ხუთი ზარი იყო. ტაძარი აშენდა ქართულ-ბიზანტიური სტილით, ოთხი ჯვრით, ხოლო ტაძრის შიდა მოცულობას შეეძლო 500 მლოცველის დატევა.

დანგრევა
ეკლესია დაანგრია საბჭოთა ხელისუფლებამ 1930 წელს.
პაწია თაგვი

პაწია თაგვი — ძუძუმწოვარი ცხოველი თაგვისებრთა ოჯახისა, ამავე დასახელების გვარის ერთადერთი წარმომადგენელი.

მისი სხეულის სიგრძეა 7 სმ, კუდი დაახლოებით სხეულის სიგრძისაა. თავი დამოკლებულია, დინგი წინიდან დაბლაგვებული, ყურები შედარებით მცირე ზომის და მომრგვალებული. ბეწვი ხშირი და რბილი. ზურგი მოყვითალო ან მოწითუროა, იშვიათად შემოსაზღვრულია თეთრი (ზოგჯერ მოყვითალო-რუხი) მუცლით და ფეხების შიდა ნაწილებით. აქვს მოძრავი კუდი, შეუძლია მისი მცენარეთა ღეროებზე შემოხვევა.

გავრცელებულია ევრაზიაში დიდი ბრიტანეთიდან, პირენეს ნახევარკუნძულიდან და კავკასიიდან იაპონიის კუნძულებამდე, ტაივანსა და სამხრეთ ჩინეთამდე. ვერტიკალურად ადის ზღვის დონიდან 2000 მეტრამდე. ბინადრობს ტყის ან ტყესტეპის ზონაში, უპირატესობას ანიჭებს მდინარის ჭალების მაღალბალახიან მდელოებს. შემოდგომასა და ზამთარში შესაძლოა, ზვინებში მოგროვდნენ, სადაც მრავალრიცხოვნად იმყოფებიან. აქტიურია მთელი დღის განმავლობაში. ზაფხულში აშენებს სფეროსებრ ბუდეს, დიამეტრით 6–13 სმ, რომელიც ჩამოკიდებულია ბალახის ღეროზე ან ბუჩქის ტოტზე, მიწიდან 1–1,3 მეტრის სიმაღლეზე. ზამთარში უბრალო ბუდეს აწყობს თავშესაფრებში ან მოკლე სწორ სოროებში.

იკვებება სხვადასხვა თესლებითა და მწერებით. ზამთრისთვის მცირე მარაგებსაც აკეთებს. წელიწადში სამჯერ შობს 5–8 (12-მდე) ნაშიერს. მაკეობა 21 დღე გრძელდება. სქესობრივ სიმწიფეს მიმდინარე წელსვე აღწევენ. რიცხობრიობა ჩვეულებრივ არც ისე მაღალია, მაგრამ ცალკეულ წლებში შესაძლოა, შესამჩნევად მოიმატოს. პაწია თაგვს ზიანის მოტანა შეუძლია მარცვლეული კულტურებისთვის. არის ტაიგის (ტკიპისმიერი) ენცეფალიტის, ლეპტოსპიროზის, ლიმფოციტური ქორიომენინგიტის, ტულარემიის გამომწვევთა ბუნებრივი მატარებელი.

შეტანილია საქართველოს წითელ ნუსხაში.
გურამ მელივას ქუჩა

გურამ მელივას — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (შავი სოფელი); სამასი არაგველის მესამე შესახვევიდან არტემ ლუსინიანის ქუჩამდე. ყოფილი არბოშიკის ქუჩა. წარმოიქმნა საუკუნის ბოლოს. შეტანილია თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში. 1961 წლამდე შესახვევი იყო. 2023 წელს რეჟისორ გურამ მელივას ეწოდა.
ფუვამულა

ფუვამულა (მალდივური: ުަްުަް) — დასახლებული კუნძული (ატოლი) მალდივის რესპუბლიკაში. ის შედის გნავიანი ატოლის ადმნინისტრაციული ერთეულის შემადგენლობაში. ადგილობრივები საუბრობენ მალდივურსიგან განსხვავებულ დიალექტზე - დივეჰი ბას.

სახელი
ფუვამულა ნიშნავს "არეკას კაკლის პალმების კუნძულს", ადგილობრივ ენაზე ფუვას ეძახიან. მსოფლიოს სხვა ადგილები: პინანგი მალაიზიაში და გუვაჰატი ინდოეთის ასამის შტატში ასევე ამ კაკლის სახელს ატარებენ. კუნძულის თავდაპირველი სახელი შეიძლება ყოფილიყო მულაჰი, მაგრამ მალდივის სხვა იგივე სახელის მქონე კუნძულისგან გასარჩევად (მულაჰი) ამ კუნძულს ფუვამულაჰს ეძახიან (რაც ნიშნავს მულაჰი არეკას კაკლების პალმებით).

საზღვაო რუკებზე და ზოგიერთი გეოგრაფი ამ კუნძულს უწოდებენ ფუა მულაკუ-ს. ძველ ფრანგულ რუკებზე კუნძული მოხსენიებული იყო როგორც - .

ისტორია
ფუვამულა ისტორიის შესახებ ბევრი არაა ცნობილი, თუმცა შემორჩენილია ისტორიული წარსულის გარკვეული ნაშთები, მათ შორის ბევრი ბუდისტური სტუპები ცნობილი როგორც . მკვლევარების ან განძის მაძიებლების მიერ ჩატარებული უწესრიგო გათხრების შედეგად მათი საწყისი ფორმები დაკარგულია. დღეისთვის ნანგრევების სიმაღლე დაახლოებით 12 მეტრია და მცირე ბორცვებს წააგავს.

ისლამური პერიოდის მონუმენტებიდან ყველაზე ცნობილია: , მარჯნის ქვებისგან აშენებული მეჩეთი და სასაფლაო. ის კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს. გენ-მისკი ფუვამულას უძველეს მეჩეთად მიიჩნევა.

მიიჩნევა, რომ ბოლო ათსსი წლის განმავლოვბაში კუნძულის მოსახლეობა ეპიდემიების გამო სამჯერ გაწყდა და შემდეგ ისევ მოხდა კუნძული თავიდან დასახლება. ბოლო ეპიდემიის დროს გადარჩენილები გაიხიზნენ მეზობელ კუნძულებზე: ადუ, ჰუვადჰუ და ჰადჰუმანტი. იქ ისინი აპიდემიის გასვლამდე რამდენიმე წელი დარჩნენ.

სამხრეთი და ჩრდილოეთი ატოლების გაყოფის დროს (1959–1963) ფუვამულა სუვადივეს შემადგენლობაში შედიოდა. იმ წლებში ცენტრალური ხელისუფლების მიერ რასგფანოში ნავით გაგზავნილი ჯარისკაცების წარუმატებელი განლაგების მცდელობის გარდა არაფერი მნიშვნელოვანი მომხდარა. ადგილობრივები შეიკრიბნენ სანაპიროზე და ნავს ქვები დაუშინეს. ჯარისკაცების საპასუხო ცეცხლის შედეგად ორი კუნძულელი დაიჭრა და ერთი გარდაიცვალა.

2007 წლის 4 თებერვალს სათემო ცენტრის შენობა ხანძარმა გაანადგურა. ცეცხლი დილის სამ საათზე დაიწყო, რეგიონალური სახანძრო სამსახური, მალდივის პოლიციის სამსახური, და ადგილობრივები ერთობლივი ძალით ორი საათის განმავლობაში აქრობდნენ ცეცხლს. ხანძრის გაჩენის მიზეზს პოლიცია იძიებდა, თუმცა ოფიციალური რეპორტი არ გამოქვეყნებულა. პოლიციის განცხადებით ხანძრის მიზეზი სავარაუდოდ მოკლე ჩართვა გახდა.

[2007]] წლის 23 თებერვალს, ნავსაყუდელში ხანძარი გაჩნდა. ცეცხლმა მთლიანად გაანადგურა ექვსი მინაბოჭკოვანი დაუ. ოთხი მათგანი იყო დაახლოებით 30 მეტრის სიგრძის, ხოლო დანარჩენი ორი 12 მეტრი. ეს ცეცხლი ასევე ადგილობრივი დროით დილის 3:40-ზე დაიწყო. ცეცხლი გაჩენისთანავე აღმოაჩინეს ადგილობრივმა მეთევზეებმა და დროულად გამოიძახეს სახანძრო სამსახური, თუმცა რადგან მინაბოჭკო სწრაფად აალებადია 6 ნავვის გადარჩენა ვერ მოხერხდა. ყველა დაუ დზღვეული იყო და საბოლოო ზარალმა დაახლოებით ორი მილიონი ამერიკული დოლარი შეადგინა. ეს ხანძარი მიიჩნევა კუნძულის ისტორიაში ყველაზე მძლავრ ხანძრად.
არტურ დავთიანი

არტურ დავთიანი (; დ. 8 აგვისტო, 1992, ერევანი, სომხეთი) — სომეხი ტანმოვარჯიშე. არის ტანვარჯიშის სომხეთის ეროვნული ნაკრების წევრი. არის ახალგაზრდული ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული, მსოფლიო თასის ვერცხლის მედალოსანი და ოლიმპიელი.

ადრეული ცხოვრება
არტურ დავთიანი დაიბადა 1992 წლის 8 აგვისტოს, ერევანში, სომხეთში. მან ტანვარჯიში მომზადება 1998 წელს, 17 წლის ასაკში დაიწყო. 2008 წლიდან იგი არის ტანვარჯიშის სომხეთის ეროვნული ნაკრების წევრი.

კარიერა
ახალგაზრდობა
2009 წელს, ტამპერეში (ფინეთი) გამართულ ახალგაზრდულ ოლიმპიურ ფესტივალში დავთიანი ვაჰან ვარდანიანთან და არტურ ტომვასიანთან ერთად ასპარეზობდა სომხეთის სახელით; ტურნირში მონაწილე 23 გუნდიდან მათ მე-6 ადგილი დაიკავეს. ინდივიდუალურ შეჯიბრებაში დავითიანმა კვლავ მე-6 ადგილი დაიკავა. ერთი წლის შემდეგ, ბირმინგემში გამართულ ახალგაზრდულ ევრიპის ჩემპიონატში, 15.462 ქულით, დავთიანი გახდა ტურნირის ჩემპიონი „ვაულთში“. გარდა ამისა, არტურ დავთიანმა რგოლით ვარჯიშში მოიპოვა 13.975 ქულა და მეოთხე ადგილი დაიკავა.

ზრდასრულობა
2011 წელს შედგა არტურ დავთიანის დებიუტი ზრდასრულთათვის გამართულ ჩემპიონატში. ეს მოხდა 2011 წლის არტისტული ტანვარჯიშის ევროპის ჩემპიონატში, სადაც დავითიანმა ყველა დისციპლინაში მიიღო მონაწილეობა. სომეხი სპორტსმენისთვის ჩემპიონატი წარმატებული გამოდგა. ჩემპიონატში ყველაზე ახალგაზრდა მონაწილემ მე-20 ადგილი დაიკავა. სხვა დისციპლინებში დავითიანმა საკვალიფიკაციო ბარიერი ვერ გადალახა. ყველა ვარჯიშიდან, მან საუკეთესო შედეგი „ვაულტში“ აჩვენა (მე-14 ადგილი).

2012 წლის იანვარში, არტურ დავთიანმა მიიღო მონაწილეობა საერთაშორისო ტურნირის საკვალიფიკაციო ეტაპში, რომელიც ჩატარდა ლონდონში. „ვაულტში“ მან 15.450 ქულა მოიპოვა და ამ მაჩვენებლით მეორე ადგილი დაიკავა. მთლიონობაში მოპოვებული 84.2 ქულით მან მე-12 ადგილი დაიკავა. ტურნირის შედეგების თანახმად, სომეხმა სპორტსმენმა 2012 წლის ოლიმპიურ თამაშებზე მონაწილეობის უფლება მოიპოვა.

2012 წლის მარტში, დოჰაში გამართულ არტისტული ტანვარჯიშის მსოფლიო თასზე არტურ დავთიანმა „ვაულტში“ 15.725 ქულით მეორე ადგილი დაიკავა. დავთიანი დოჰას მსოფლიო თასზე საუკეთესო ახალგაზრდა ტანმოვარჯიშედ დასახელდა და ამისთვის მიიღო ასპერიის აკადემიის ჯილდო. მან ჯილდო დიანა ბულიმართან გაიზიარა.

ამავე წელს, სომეხმა ათლეტმა მან კიდევ ერთხელ მიიღო მონაწილეობა 2012 წლის არტისტული ტანვარჯიშის კაცთა ევროპის ჩემპიონატში (გაიმართა მონტპელიერში), სადაც მან მე-9 ადგილი დაიკავა.

2013 წლის ევროპის ჩემპიონატში არტურ დავთიანმა „ვალუტში“ ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა.