ფიჯი

ფიჯი (, , ) — სახელმწიფო წყნარი ოკეანის სამხრეთ–დასავლეთით, ამავე სახელწოდების არქიპელაგზე. იგი მდებარეობს ვანუატუდან აღმოსავლეთით, ტონგიდან დასავლეთით და ტუვალუდან სამხრეთით. 1970 წლიდან ფიჯი დამოუკიდებელი სახელმწიფო და გაეროს წევრია.

ქვეყნის ოფიციალური დასახელებები სხვადასხვა წლებში:
ფიჯის სამეფო (1871—1970 წლები).
ფიჯი (1970—1987 წლები).
ფიჯის რესპუბლიკა (1987—1990 წლებში და 2010 წლიდან).
ფიჯის სუვერენული დემოკრატიული რესპუბლიკა (1990—1998 წლები).
ფიჯის კუნძულების რესპუბლიკა (1998—2010 წლები).

დასახელება
ფიჯის თანამედროვე დასახელება წარმოადგენს ქვეყნის მთავარი კუნძულის სახელის — ვიტი-ლევუს დამახინჯებულ ვარიანტს, კერძოდ მის ტონგურ ენაზე წარმოთქმას. ტონგის კუნძულების მოსახლეობას ძველი დროიდან ჰქონდა მჭიდრო ურთიერთობა ფიჯელებთან, რომლებიც რეგიონში ითვლებოდნენ მამაც მეომრებად და სასტიკ კანიბალებად, ხოლო მათი იარაღი და სხვა ნაკეთობები სარგებლობდნენ დიდი მოთხოვნილებით. ფიჯელები საკუთარ სამშობლოს ეძახდნენ „ვიტის“ (ფიჯური ენა — ), მაგრამ ტონგელები მას წარმოთქვამდნენ როგორც „ფისი“ (ტონგური ენა — ). შემდგომში ეს სიტყვა უკვე დაამახინჯეს ევროპელებმა, კერძოდ ბრიტანელმა ზღვაოსანმა ჯეიმზ კუკმა, რომელმაც პირველად დაიტანა რუკაზე კუნძულების თანამედროვე დასახელება — ფიჯი .

ფიზიკურ-გეოგრაფიული დახასიათება
გეოგრაფიული მდებარეობა
მელანეზიური სახელმწიფო ფიჯი წარმოადგენს ვულკანური და მარჯნული კუნძულების ერთობლიობას, რომლებიც მდებარეობენ წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ქვეყნის დედაქალაქი, სუვა, მდებარეობს დაახლოებით 1770 კმ-ში ჩრდილოეთით ახალი ზელანდიიდან და დაახლოებით 4450 კმ-ში სამხრეთ-დასავლეთით აშშ-ის შტატ ჰავაიდან. უახლოესი არქიპელაგები — ფიჯიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე საფრანგეთის ტერიტორიების კუთვნილი უოლისი და ფუტუნას ჰორნის კუნძულები, აღმოსავლეთით მდებარე ტონგის კუნძულები და დასავლეთით მდებარე ვანუატუს კუთვნილი ახალი ჰებრიდების კუნძულები.

ფიჯის საერთო ფართობი შეადგენს 18 274 კმ²-ს (ხმელეთის — 18 074 კმ²-ს). ქვეყანა განლაგებულია 332 კუნძულზე, რომელთაგან დასახლებულია მხოლოდ კუნძულთა მესამედი. მათგან ყველაზე დიდებია — კუნძულები ვიტი-ლევუ და ვანუა-ლევუ, რომელთა ფართობები შესაბამისად შეადგენენ 10 429 კმ²-ს და 5556 კმ²-ს.

მთლიანად ფიჯის რეგიონში გეოლოგიური პროცესების ისტორია რჩება საკმაოდ შეუსწავლელი ბევრი სირთულეების გამო, რომელიც წარმოიშვა ამ პროცესების გამოკვლევისას. უახლოეს დრომდე ითვლებოდა, რომ ფიჯის კუნძულები წარმოიშვა კონტინენტალური ქერქის მცირე მონაკვეთზე, რომელიც მდებარეობს ავსტრალიური ფილაქნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, სადაც მეომრის ღარი ქმნის სუბდუქციის ზონას, ხოლო წყნარი ოკეანის ფილაქანი მიემართება კონტინენტალური ფილაქნის ქვეშ. უფრო ძველი გამოკვლევების თანახმად, არქიპელაგი წარმოიქმნა დაახლოებით 50 მილიონი წლის წინ ვულკანური პროცესების შედეგად, რომლის დროსაც ოკეანური მთის ჯიშები (ოფიოლითები) შეერივნენ კონტინენტალურ ჯიშებს. მაგრამ, უფრო თანამედროვე დასკვნებიდან გამომდინარე, ფიჯის კუნძულები ჩამოყალიბდა დაახლოებით 48—40 მილიონი წლის წინ წყნარი ოკეანის ფილაქანზე, გარე კუნძულთა რკალის სისტემის აღმოსავლეთ უკიდურეს ნაწილში, პლატო ოტონგ-ჯავას პლატოდან ცოტა სამხრეთით. მიუხედავად ამისა იმ ისტორიულ პერიოდში ფიჯის კუნძულები მდებარეობდა წყნარი ოკეანის სხვა რაიონში. კრუკის და ბელბინის თანახმად, ფიჯი წარმოადგენს ვანუატუ-ფიჯი-ლაუ-ტონგას წყალქვეშა ქედის ნაწილს, რომელიც ადრეული ეოცენის (დაახლოებით 50 მილიონი წლის წინ) განმავლობაში მთლიანად გადაადგილდებოდა აღმოსავლეთის მიმართულებით, რამდენიმე ეტაპად თავისი პირველადი ადგილმდებარეობიდან ნორფოლკის თანამედროვე ქედის შორიახლოს. რეგიონის გეოლოგიური გარდაქმნების ძირითადი ინსტრუმენტი იყო ეგრეთ წოდებული ოკეანის საგების სპრედინგი, რომლის დროსაც ქყალქვეშა ქედები და გარე კუნძულოვანი რკალები მოძრაობდნენ აღმოსავლეთის მიმართულებით, ხოლო მათ შემდეგ ხდებოდა ოკეანური ღრმულების ჩამოყალიბება.

ცნობილია, რომ გვიანდელი მიოცენის დადგომამდე, დაახლოებით 8 მილიონი წლის წინ წყნარი ოკეანის ფილაქანი მოძრაობდა დასავლეთის მიმართულებით. თანამედროვე ფიჯის კუნძულები კი ამ ისტორიულ პერიოდში იყო გარე მელანეზიურ კუნძულოვან რკალთა სისტემის ნაწილი, მეომრის რკალის, რომელიც ასევე მოიცავდა სოლომონის არქიპელაგის, ახალი ჰებრიდების და ტონგის რკალებს. ამ სუბდუქციის ზონის კვალი შენარჩუნებულია მეომრის ღარის სახით, ხოლო ძველი კუნძულოვანი რკალთა სისტემის ეოცენურ-მიოცენური ბირთვი ქმნის ტონგის კუნძულების (ეუა), ფიჯის (ვიტი-ლევუ) და ვანუატუს გეოლოგიური ფუნდამენტის ნაწილს. მას შემდეგ არქიპელაგის რაიონში არ არსებობს ვულკანური აქტივობა, რომელიც დღეისათვის თავს იჩენს ტონგის და ახალი ჰებრიდების კუნძულების რაიონში. მიუხედავად ამისა გეოლოგიური ცვლილებები ფიჯის რაიონში გრძელდება დღემდე. ოკეანის საგების აქტიური სპრედინგი აღმოსავლეთის მიმართულებით აღინიშნა ლაუს ღრმულში, ხოლო დასავლეთის მიმართულებით — ჩრდილოფიჯურ ღრმულში. არქიპელაგის კუნძულების გეოლოგიური აგებულება რთულია. მხოლოდ იასავის კუნძულები და ვიტი-ლევუს კუნძულის სამხრეთ მესამედს აქვთ ეოცენური წარმოშობა და შედგებიან ვულკანური დანალექი, მეტამორფული და პლუტონო-ინტრუზიული მთის ჯიშებისგან. ვიტი-ლევუს ცენტრალური, დასავლეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი აგებულია პლიოცენის პერიოდის ანდეზიტებისგან, ხოლო ჩრდილოეთი ნაწილი — პლეისტოცენის პერიოდის ბაზალტისგან ანდეზიტის ნარევით. ვანუა-ლევუს კუნძული აგებულია შედარებით ახალგაზრდა პლიოცენის პერიოდის მთის ჯიშებისგან, კუნძული კანდავუ — გვიანდელი პლიოცენის პერიოდის ანდეზიტური ვულკანური ჯიშებისგან, ტავეუნი — პლეისტოცენის პერიოდის ბაზალტური ვულკანური ჯიშებისგან. ყველაზე დიდი მთა — ტომანივი, რომელიც მდებარეობს კუნძულ ვიტი-ლევუზე, აღწევს 1322 მეტრ სიმაღლეს. მთლიანად კი ფიჯის ტერიტორიაზე მდებარეობს 30 სიმაღლე, რომელთა სიმაღლე აჭარბებს 1000 მეტრს.

მხოლოდ კუნძულების მცირე რაოდენობა, რომლებიც შედიან ფიჯის შემადგენლობაში, მიეკუთვნება ნამდვილ ატოლებს, მაგალითად, ვაილანგი-ლალა და ნგელევუ. ამავე დროს უფრო ფართედაა გავრცელებული ეგრეთ წოდებული ამოწეული ატოლები, რომლებსაც არა აქვთ ლაგუნები (მათ მიეკუთვნება კუნძულები: ფულანგა, ონგეა და კამბარას კუნძული).

მიუხედავად ამისა მათი დამუშავების არარენტაბელობის გამო დღეისათვის ქვეყანაში ლითონებიდან მოიპოვება მხოლოდ ოქრო და მას მოყოლებული ვერცხლი. ოქრო მოიპოვება და ქვეყნიდან ექსპორტზე გადის 1933 წლიდან. ამას გარდა, სხვა მინერალურ რესურსებს შორის გამოიყოფა არასწორი ფორმის ქვის ნატეხები და ქვები ერთეულობით, ფოსფატები, ქვიშა, ხრეში და ცემენტის ნედლეული (სუვაში მდებარეობს ქვეყანაში ერთადერთი პორტლანდცემენტის მწარმოებელი ქარხანა). ადგილობრივი ცემენტის ძირითადი კომპონენტებია — კარბონატული (მარჯნული) და კვარცული ქვიშა, რომლებიც მოიპოვება სანაპირო ზონაში (კარბონატული ქვიშა — ლაუტალას უბეში, ასევე სანაპიროს გასწვრივ, სუვიდან დასავლეთით; კვარცული ქვიშა — მდინარე ვუნიდავას კალაპოტში, რომელიც ჩაედინება ლაუტალას უბეში).

კლიმატი
ფიჯის კუნძულებზე კლიმატი ოკეანური ტროპიკულია. არქიპელაგთან უშუალოდ ახლოს, მისგან ჩრდილო-აღმოსავლეთით და სამხრეთ-დასავლეთით, მდებარეობს წყნარი ოკეანის კონვერგენციის ზონა, რომელიც ხასიათდება დიდი რაოდენობის ნალექებით, წვიმის სახით. ეს ზონა მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს კლიმატის სეზონებს შორის ცვლილებებზე, უპირველეს ყოვლისა ნალექების რაოდენობაზე, რომელიც მოდის კუნძულებზე. მეორე არანაკლები ფაქტორი, რომელიც გავლენას ახდენს ნალექების რეჟიმზე, სამხრეთ-აღმოსავლეთი პასატებია, რომლებსაც ფიჯის კუნძულებზე მოაქვთ სინოტივით გაჯერებული ჰაერი. დიდ მთიან კუნძულებზე, უპირველეს ყოვლისა ვიტი-ლევუზე და ვანუა-ლევუზე, მკაფიოდ გამოირჩევიან ნალექების დიდი რაოდენობის მქონე რაიონები (ესაა კუნძულების სამხრეთ-აღმოსავლეთის, ანუ ქარსზედა, მხარე) და რაიონები უფრო მშრალი კლიმატით (ესაა დასავლეთი, ანუ ქარსქვედა, მხარე).

დღის საშუალო ტემპერატურის მერყეობა დამოკიდებულია სეზონზე. გვალვების პერიოდში ის მერყეობს 23-დან 25 °-მდე, ხოლო წვიმიან სეზონში — 26-დან 27 °-მდე. მთლიანად ტემპერატურა ყველაზე უფრო გრილ (ივლისი-აგვისტო) და ყველაზე უფრო თბილ (იანვარი-თებერვალი) თვეებში ერთმანეთისგან განსხვავდება 3-დან 4 °-ის ფარგლებში. ეს აიხსნება ოკეანის ძლიერი ზემოქმედებით.

ფიჯი განიცდის ტროპიკული ციკლონების ნეგატიურ ზემოქმედებას, რომლებიც ხშირად აღწევენ გამანადგურებელ ძალებს, იწვევენ დიდ წყალდიდობებს და მეწყერებს. ციკლონების ყველაზე უფრო ბევრი რაოდენობა, როგორც წესი რეგისტრირდება ნოემბრიდან აპრილის ჩათვლით, თანაც ყველაზე უფრო დამანგრეველი ხდება იანვარ—თებერვალში. დაბლობ ადგილებში ნიადაგი, რომელიც დამახასიათებელია პლაჟებისთვის, ზღვის მარშებისთვის, დაბლობებისთვის და პენეპლენისათვის, ჩამოყალიბებულია შედარებით ახალგაზრდა და გამოფიტული ვულკანური მასალებისაგან და ვულკანური ფერფლისაგან, რომელიც ზევიდან ადევს მარჯნულ კირქვას, კირქვულ ტუფს და თიხას. შემაღლებული ადგილების (600 მეტრზე მაღალი) ნიადაგი უპირატესად შედგება ღარიბი ალუვიური დანალექებისაგან, ვულკანური მასალებისაგან და ძირითადი მთის ჯიშებისგან. საძოვარი ნიადაგი, როგორც წესი, ხასიათდება ნატრიუმის, ფოსფორის, გოგირდის და კალიუმის დაბალი შემადგენლობით. ფიჯიში ყველაზე ნაყოფიერი ნიადაგი მდებარეობს ისეთი მდინარეების ჭალებში, როგორებიცაა სინგატოკა, რევა, ნანდი, მბა, ნავუა და ლამბასა. ქვეყნის ყველაზე დიდი მდინარის — რევას სიგრძე აღწევს 145 კმ-ს (მათ შორის გემებისთვის გამოსაყენებელია დაახლოებით 100 კმ), ხოლო მისი მდინარის აუზის ფართობი შეადგენს დაახლოებით 3000 კმ²-ს. მაგრამ, ეკონომიკის თვალსაზრისით, ყველაზე დიდ ფასეულობას წარმოადგენენ მდინარეები მბა და ნანდი. კუნძულ ვანუა-ლევუს მდინარეები, როგორც წესი, არ გამოირჩევიან დიდი სიგრძით. გამონაკლისია მდინარე დრეკეტი, რომლის სიგრძე აღწევს 55 კმ-ს. ამას გარდა, ასევე გვხვდება ისეთი სახეობის მცენარეები, რომლებიც იზრდებიან ავსტრალიის კონტინენტზე, ჰავაის კუნძულებზე, ახალ კალედონიაში, ახალ ზელანდიაში და საფრანგეთის პოლინეზიაში.

ქვეყანაში მანგროს ტყეების საერთო ფართობი შეადგენს 42 ათას ჰა-ს. მათი უმრავლესობა მდებარეობს ან ფიჯის ისეთი დიდი მდინარეების დელტის რაიონებში, როგორებიცაა: მბა, რევა, ნანდი და ლამბასა, ან ბარიერული რიფებით დაცული კუნძულების ქარსზედა მხრიდან. რაიმე ენდემური მცენარეების სახეობები მანგროს ტყეებში არ არის დარეგისტრირებული. ყველაზე უფრო დიდი ბიომრავალფეროვნებით გამოირჩევიან ნოტიო ტროპიკული ტყეები, რომლებიც გვხვდება არქიპელაგის დიდი კუნძულების ქარსზედა მხარეს.

სულ ფიჯის კუნძულებზე არსებობს ჭურჭლოვანი მცენარეების დაახლოებით 2600 სახეობა, რომელთაგან დაახლოებით 1600 ადგილობრივი სახეობაა და დაახლოებით 1000 სახეობა ადამიანის მიერაა შემოტანილი. მათგან დაახლოებით 310 სახეობა წარმოადგენს ჭურჭლოვან სპოროვანებს და 2225 სახეობა — თესლოვან მცენარეებს. ფიჯიზე არსებობს ჭიანჭველასებრთა 187 სახეობა (43 ოჯახიდან), 70 % ფიჯის ენდემების ჩათვლით ( და სხვები).

დიდ ინტერესს წარმოადგენს ადგილობრივი ორნიტოფაუნა, რომელიც წარმოდგენილია კუნძულებზე არსებული ფრინველების მიწაზე მცხოვრები 55 სახეობით (მათგან 24 სახეობა — ენდემურია) და გადამფრენი ფრინველების დიდი რაოდენობის სახეობებით. ქვეწარმავლებიდან გვხვდება გველების სამი სახეობა (ერთი ენდემურია), ენდემური ბრახილოფუსის სამი სახეობა, გეკონისებრთა 10 სახეობა (ორი სახეობა ენდემურია), სცინკისებრთა 12 სახეობა (ხუთი სახეობა ენდემურია). ღამურების 6 სახეობა ფიჯის კუნძულების ერთადერთი ადგილობრივი ძუძუმწოვარია.

სანაპირო წყლებში დაცურავენ ზღვის კუები, მოლუსკები, თევზები.

ისტორია
ფიჯის კუნძულებზე ადამიანების დასახლება დაიწყო დაახლოებით 3,5 ათასი წლის წინ მიგრანტების რამდენიმე ჯგუფებით ცენტრალური ვანუატუდან. ფიჯიში ევროპელების მოსვლამდე ადგილობრივი მოსახლეობა იმყოფებოდაპირველყოფილი წყობის დაშლის სტადიაში.

ფიჯის არქიპელაგი 1642 წელს აღმოაჩინა ნიდერლანდელმა ზღვაოსანმა აბელ ტასმანმა, მაგრამ გავიდა 150 წელზე მეტი, სანამ პირველი ევროპელები დასახლდნენ ამ კუნძულებზე. პირველად ესენი იყვნენ გამოქცეული კატორღელები, ვაჭრები, გემების ჩაძირვის დროს გადარჩენილი მატროსები. შემდეგ მოვიდნენ მისიონერები. 1860-იანი წლებიდან ევროპელებმა ფიჯიზე დაიწყეს ბამბის პლანტაციების ჩამოყალიბება, ხოლო 1870-იანი წლებიდან ბამბა მსოფლიო ბაზარზე ბამბის ბოჭკოზე ფასების დაცემის გამო შეცვალა შაქრის ლერწამმა.

ფიჯის სახელმწიფოებრიობის დამაარსებლად ითვლება ტაკომბაუ (მთლიანი სახელი — რატუ სერუ ეპენისა ტაკომბაუ). ახალგაზრდობაში კანიბალიზმის მიმდევარმა ტაკომბაუმ შემდგომში უარი თქვა ამ პრაქტიკაზე და მიიღო ქრისტიანობა. მან დააარსა თანამედროვე გაგებით პირველი პარლამენტი მის მიერვე გაერთიანებულ ქვეყანაში, ასევე ადმინისტრაცია ინგლისურ მანერაზე. 1871 წლიდან 1874 წლამდე პერიოდში ტაკომბაუ იყო დამოუკიდებელი და ერთიანი ფიჯის პირველი მეფე. მაგრამ 1874 წელს იგი ტახტიდან გადადგა დიდი ბრიტანეთის დედოფალ ვიქტორიას სასარგებლოდ, რათა ინგლისელებისთვის მიეცა შესაძლებლობა ფიჯიზე მოეგვარებინათ ეკონომიკური და სოციალური პრობლემები, კერძოდ სხვადასხვა რეგიონების სწრაფვა გამოყოფისაკენ. ტაკომბაუ გადადგომის დღიდან გარდაცვალებამდე კუნძულებზე რჩებოდა ერთ-ერთ პატივსაცემ ადამიანად, „უზენაესი ბელადის“ ტიტულით.

1879 წლიდან, ფიჯიზე შაქრის პლანტაციების მუშა ძალით უზრუნველსაყოფად, ევროპელმა პლანტატორებმა დაიწყეს მუშების ჩამოყვანა ინდოეთიდან. თუმცა 1916 წელს ინდოელთა იმიგრაცია შეწყდა, მაგრამ მათი რაოდენობა მაღალი ბუნებრივი მატების გამო სწრაფად იზრდებოდა და 1945 წლისთვის რაოდენობით ინდოელები უკვე აჭარბებდნენ აბორიგენ ფიჯელებს. ფიჯიზე ინდური ენების დიალექტების ჰიბრიდაციის შედეგად შეიქმნა ახალი ენა — ფიჯური ჰინდი, რომელიც გავრცელებულია მიგრანტებს შორის, მაგრამ ოფიციალურად ეს ენა დღემდე არ არის აღიარებული, და მის მაგივრად განათლების და ადმინისტრაციულ სფეროში გამოიყენება ჰინდი-ურდუ.

1970 წელს ფიჯიმ მიიღო დამოუკიდებლობა. 1970 წლის კონსტიტუციის თანახმად ფიჯი არის სახელმწიფო ერთა თანამეგობრობის შემადგენლობაში. სახელმწიფოს მეთაური იყო დიდი ბრიტანეთის დედოფალი, რომელიც ფიჯიზე წარმოდგენილი იყო მის მიერ დანიშნული გენერალ-გუბერნატორით. საკანონმდებლო ორგანო — პარლამენტი, შედგებოდა ორი პალატისაგან: სენატისაგან და წარმომადგენელთა პალატისაგან. აღმასრულებელი ხელისუფლება ეკუთვნოდა მთავრობას პრემიერ-მინისტრის მეთაურობით. დემოკრატიული მმართველობა შეწყდა ორი სამხედრო გადატრიალებით 1987 წელს. მათი მიზეზი გახდა აბორიგენი ფიჯელების უკმაყოფილება მთავრობის მიმართ, რომელშიც დომინირებდნენ ინდური თემის წარმომადგენლები. ბოლო სამხედრო გადატრიალების შედეგად (1987 წლის სექტემბერი) კონსტიტუცია შეჩერდა, გენერალ-გუბერნატორის პოსტი გაუქმდა, ქვეყანა გამოცხადდა რესპუბლიკად. სახელმწიფოს მეთაური გახდა პრეზიდენტი. 1987 წლის ოქტომბერში ფიჯი გაირიცხა ერთა თანამეგობრობის შემადგენლობიდან.

1990 წლის კონსტიტუცია ფიჯელებს ფიჯიზე კონტროლის გარანტიას აძლევდა, მაგრამ მას მოჰყვა ქვეყნიდან ინდოეთიდან ჩამოსული მოსახლეობის შთამომავლების ძლიერი ემიგრაცია; ამან გამოიწვია ეკონომიკური სიძნელეები, მაგრამ უზრუნველყო აბორიგენი ფიჯელების ქვეყნის მოსახლეობის წილში უმრავლესობა.

1997 წლის შესწორებებმა კონსტიტუცია გახადა უფრო თანაბარუფლებიანი, სახელმწიფო დაუბრუნდა ერთა თანამეგობრობას. 1999 წლის თავისუფალმა და მშვიდობიანმა არჩევნებმა მოიტანეს ის, რომ ახალ მთავრობაში უკვე დომინირებდნენ ინდო-ფიჯელები. ერთი წლის შემდეგ იგი გადაყენებული იქნა გადატრიალების მეშვეობით, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ძლიერი აბორიგენი ფიჯელი ნაციონალისტი ჯორჯ სპეიტი . 2000 წლის შუაში დემოკრატია ქვეყანაში აღდგა, და ლაისენია ნგარასე, რომელიც მეთაურობდა დროებით მთავრობას, არჩეული იქნა პრემიერ-მინისტრად.

ლაისენია ნგარასეს მთავრობას სამხედრო ხელმძღვანელობამ არაერთხელ წაუყენა ბრალდება კორუფციაზე, რომელსაც მთავრობა მუდამ იგნორირებდა, შედეგად 2006 წლის დეკემბერში პრემიერ-მინისტრი გადაყენებული იქნა თანამდებობიდან და აყვანილ იქნა შინაპატიმრობაში. სახელმწიფო გადატრიალებას ხელმძღვანელობდა ფიჯის თავდაცვის მინისტრი ფრენკ მბაინიმარამა. ის გახდა დროებითი პრემიერ-მინისტრი.

2006 წლის 8 დეკემბერს ფიჯის წევრობა ერთა თანამეგობრობაში შეჩერდა. ერთა თანამეგობრობის გენერალურმა მდივანმა დონ მაკინონმა განაცხადა, რომ ფრენკ მბაინიმარამა უნდა გადამდგარიყო, და ყველა მომხდარი ფაქტი თანამეგობრობის ნებისმიერი პრინციპების სრული დარღვევაა. ასევე თანამეგობრობამ ფიჯის ახალ ხელისუფლებას მოსთხოვა დაეწყო მომზადება 2010 წლის თავისუფალი დემოკრატიული არჩევნებისათვის. მას შემდეგ, რაც სამხედროები არ წავიდნენ ამ მოთხოვნების შესრულებაზე, ფიჯის წევრობა ერთა თანამეგობრობაში „მთლიანად შეწყდა“ 2009 წლის 1 სექტემბერს.

ფიჯიში საპარლამენტო არჩევნები ნაცვლად 2009 წლის მარტისა გაიმართა 2014 წლის 17 სექტემბერს. არჩევნებში აირჩიეს ფიჯის პარლამენტის წარმომადგენელთა პალატის 17 წევრი , რომლებიც თავის მხრივ აირჩევენ ფიჯის ახალ პრემიერ-მინისტრს და მთავრობას. ეს არჩევნები გახდა პირველი დემოკრატიული არჩევნები ფიჯის 2006 წლის სამხედრო გადატრიალების შემდეგ.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით ფიჯის რესპუბლიკა დაყოფილია ოლქებად. სულ ქვეყანაში არსებობს ოთხი ოლქი და ერთი დამოკიდებული ტერიტორია:
აღმოსავლეთის ოლქი;
დასავლეთის ოლქი;
ჩრდილოეთის ოლქი;
ცენტრალური ოლქი.

ოლქები, თავის მხრივ, იყოფიან პროვინციებად (სულ 14 პროვინცია): კადავუ, ლაუ, ლომაივიტი, მბა, ბუა, მაკუატა, ნაიტასირი, ნამოსი, ნადროგა-ნავოსა, რა, რევა, სერუა, ტაილევუ და კაკაუდროვე.

როტუმას კუნძულს, რომელიც მდებარეობს მთავარი არქიპელაგის ჩრდილოეთით, აქვს დამოკიდებული ტერიტორიის სტატუსი შიდა ავტონომიის გარკვეული უფლებებით.

მოსახლეობა
რაოდენობა და განლაგება
მოსახლეობის საყოველთაო აღწერა ფიჯიზე ტარდება რეგულარულ საფუძველზე, დაწყებული 1891 წლიდან. იმ დროიდან აღწერა ტარდება ყოველ ათ წელიწადში ერთხელ (უკანასკნელი ჩატარდა 2017 წელს).

მოსახლეობის რაოდენობის დათვლა და სხვა სახის სტატისტიკური მონაცემების თავმოყრა ხორციელდება პროვინციების მიხედვით. 2017 წელს ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული პროვინცია იყო მბის პროვინცია, რომლის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 247 685 ადამიანს (28,0 %). ნაიტასირის პროვინციაში ცხოვრობდა 177 771 ადამიანი (20,1 %), რევის პროვინციაში — 108 074 ადამიანი (12,2 %), მაკუატის პროვინციაში — 65 978 ადამიანი (7,5 %), ტაილევუს პროვინციაში — 64 544 ადამიანი (7,3 %), ნადროგა-ნავოსის პროვინციაში — 58 940 ადამიანი (6,7 %), კაკაუდროვეს პროვინციაში — 50 447 ადამიანი (5,7 %), რის პროვინციაში — 30 416 ადამიანი (3,4 %), სერუის პროვინციაში — 20 010 ადამიანი (2,3 %), ლომაივიტის პროვინციაში — 15 657 ადამიანი (1,8 %), ბუის პროვინციაში — 15 489 ადამიანი (1,8 %), კადავუს პროვინციაში — 10 869 ადამიანი (1,2 %), ლაუს პროვინციაში — 9539 ადამიანი (1,1 %), ნამოსის პროვინციაში — 7885 ადამიანი (0,9 %), როტუმაში — 1583 ადამიანი (0,2 %). 2006 წელს ავსტრალიაში დარეგისტრირებული იყო 48 150 ფიჯელი (2001 წელს — 44 040 ადამიანი), რომელთა უმრავლესობა ცხოვრობდა ახალი სამხრეთი უელსის შტატში (28 610 ადამიანი, ანუ 59,4 %), კუინზლენდის შტატში (8950 ადამიანი, ანუ 18,6 %) და ვიქტორიის შტატში (7910 ადამიანი, ანუ 16,4 %). ამას გარდა, არსებობს დიდი დიასპორა აშშ-ში: 2000 წელს — 10 265 ადამიანი, ანუ ოკეანეთის ხალხის რაოდენობის 2,7 %, რომლებიც ცხოვრობდნენ აშშ-ში.

2017 წელს ფიჯის ქალაქის მოსახლეობის წილი შეადგენდა 55,9 %-ს (ანუ 494 252 ადამიანს). ფიჯის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს არსებობის მანძილზე მიღებული იყო ოთხი კონსტიტუცია.

მათ შორის პირველი ძალაში შევიდა 1970 წელს, დამოუკიდებლობის მიღებიდან ძალიან მალე. ის ამყარებდა ვესტმინსტერული სისტემის პარლამენტარიზმის მონარქიული მმართველობის ფორმას. სახელმწიფოს მეთაურად ცხადდებოდა მისი უდიდებულესობა დიდი ბრიტანეთის დედოფალი ელისაბედ , რომელსაც ფიჯიში წარმოადგენდა გენერალ-გუბერნატორი. კონსტიტუციის თანახმად საკანონმდებლო ხელისუფლებას წარმოადგენდა ფიჯის პარლამენტი, რომელიც შედგებოდა გაერთიანებული სამეფოს დედოფლისაგან, წარმომადგენელთა პალატისაგან და სენატისგან. წარმომადგენელთა პალატა შედგებოდა 5 წლის ვადით არჩეული 52 პარლამენტარისგან. 22 ადგილი მიმაგრებული იყო ქვეყნის მკვიდრ მოსახლეობაზე — ეთნიკურ ფიჯელებზე, 22 ადგილი — კი ფიჯი-ინდოელებზე, ხოლო დანარჩენი 8 ადგილი — წარმომადგენლებზე, რომლებიც არ მიეკუთვნებოდნენ არც ეთნიკურ ფიჯელებს, არც ფიჯი-ინდოელებს. ფიჯის სენატში 22 დეპუტატს პარლამენტის წევრებიდან ნიშნავდა გენერალ-გუბერნატორი ექვსი წლის ვადით, რვა დეპუტატს — ფიჯის უხუცესთა უმაღლესი საბჭო, შვიდ დეპუტატს — პრემიერ-მინისტრი, ექვს დეპუტატს — ოპოზიციის ლიდერი, ერთ დეპუტატს — კუნძულ როტუმას საბჭო. შედეგად ილოილომ თავისი პოსტებიდან გაათავისუფლა ყველა მოსამართლე, თანამდებობაზე აღადგინა მბაინიმარამა და მისი მინისტრთა კაბინეტი, ასევე ქვეყანაში შემოიღო საგანგებო მდგომარეობის რეჟიმი. პრეზიდენტის დაპირებებით, დემოკრატიული საპარლამენტო არჩევნები უნდა ჩატარდეს არაუგვიანეს 2014 წლის აპრილში. 2009 წლის 30 ივლისს პრეზიდენტი ილოილო გადადგა. 1997 წლის კონსტიტუციის თანახმად, ქვეყნის პრეზიდენტი უნდა დანიშნოს უხუცესთა უმაღლესმა საბჭომ, მაგრამ მოცემული სტატია გააუქმა პრემიერ-მინისტრმა მბაინიმარამამ, რომელმაც განაცხადა, რომ ფიჯის პრეზიდენტის დანიშვნას განახორციელებს ის და მისი კაბინეტი რეჟიმისთვის მოსახერხებელ დროს. შედეგად ქვეყნის ახალ პრეზიდენტად დაინიშნა ადრე სამხედრო მეთაური, ვიცე-პრეზიდენტი ეპელი ნაილატიკაუ.

2013 წლის სექტემბერში ფიჯის პრეზიდენტმა ეპელი ნაილატიკაუმ ხელი მოაწერა ახალ, რიგით მეოთხე, ფიჯის კონსტიტუციას.

სახელმწიფოს მეთაური
ფიჯის სახელმწიფოს მეთაურია პრეზიდენტი, რომელსაც ირჩევს ბელადთა დიდი საბჭო ხუთწლიანი ვადით. თუმცა მისი როლი საკმაოდ ნომინალურია, მოდელირებულია ბრიტანული მონარქიის მიხედვით. პრეზიდენტს აქვს გარკვეული ხელისუფლება, რომელიც შეიძლება გამოყენებული იქნეს მხოლოდ ეროვნული კრიზისის შემთხვევაში. ის ასევე ფიჯის შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდალია.

საკანონმდებლო ხელისუფლება
ფიჯის პარლამენტი ორპალატიანია. ფიჯის წარმომადგენელთა პალატაში 71 წევრია. მათ შორის 25 ირჩევა საყოველთაო არჩევნებში (ყოველ 5 წელიწადში). დანარჩენი 46 ადგილი დარეზერვირებულია ფიჯის ეთნიკური ჯგუფებისათვის და ირჩევა ეთნიკური ჯგუფების კანდიდატებიდან: 23 მკვიდრი ფიჯელებიდან, 19 ინდო-ფიჯელებიდან, 1 როტუმელებიდან და 3 საერთო კანდიდატი (ევროპელები, ჩინელები და სხვა უმცირესობები). პარლამენტის ზედა პალატაში, ფიჯის სენატში 32 წევრია, აქედან 14 ნიშნავს პრეზიდენტი ბელადთა დიდი საბჭოს თანხმობით, 9-ს ნიშნავს პრემიერ-მინისტრი, 8-ს ოპოზიციის ლიდერი და ერთს კუნძულ როტუმას საბჭო. სენატი ფლობს უფრო ნაკლებ ხელისუფლებას, ვიდრე წარმომადგენელთა პალატა, და არ შეუძლია კანონების მიღების ინიციირება, მაგრამ აქვს უფლება უარყოს ან კორექცია გაუკეთოს მათ.

აღმასრულებელი ხელისუფლება
პრეზიდენტი ფორმალურად ნიშნავს პრემიერ-მინისტრს, რომელმაც უნდა მიიღოს მხარდაჭერა წარმომადგენელთა პალატის უმრავლესობისგან. პრაქტიკაში ეს ნიშნავს, რომ ყველაზე დიდი პოლიტიკური პარტიის ან კოალიციის ლიდერი ჩვეულებრივ ხდება პრემიერ-მინისტრი, რომელიც პრეზიდენტის როლს პრემიერის დანიშვნაში ცოტათი უფრო მაღლა სწევს. მაგრამ ზოგჯერ პარლამენტი ვერ მიდის შეთანხმებაზე აზრთა სხვადასხვაობის გამო. ასეთ შემთხვევებში პრეზიდენტი საკუთარ თავზე იღებს არბიტრის მოვალეობას და ყველა პოლიტიკურ ფრაქციასთან განხილვების შემდეგ, პრემიერ-მინისტრად უნდა დანიშნოს ადამიანი, რომელიც, მისი აზრით, მისაღები იქნება წარმომადგენელთა პალატის წევრთა უმრავლესობისათვის. პრემიერ-მინისტრის დანიშვნისას პრეზიდენტი ფორმალურად ნიშნავს კაბინეტს 10-25 მინისტრისაგან, რომლებიც წარმოადგენენ აღმასრულებელ ხელისუფლებას. კონსტიტუციის შესაბამისად მინისტრთა კაბინეტმა უნდა ასახოს წარმომადგენელთა პალატის პოლიტიკური შემადგენლობა — პალატაში თითოეული პარტია, რომელსაც უკავია რვა ადგილზე მეტი, კაბინეტში იღებს ადგილს ადგილების რაოდენობის პროპორციულად. მაგრამ პრაქტიკაში, ეს წესი არასდროს მკაცრად არ გამოყენებულა. ასევე არსებობს პრეზიდენტის საბჭო, რომელიც აძლევს რჩევებს პრეზიდენტს სახელმწიფოსათვის მთავარ საკითხებში და ასევე ბელადთა დიდი საბჭო, რომელიც შედგება ადგილობრივი ტომების ყველაზე გავლენიანი ლიდერებისაგან.

სასამართლო ხელისუფლება
ფიჯიში სასამართლო ხელისუფლებას წარმოადგენს უზენაესი სასამართლო. მოსამართლეს ნიშნავს პრეზიდენტი. სამართლებლივი სისტემა დაფუძნებულია ბრიტანულ სამართალზე.

შეიარაღებული ძალები და პოლიცია
ფიჯის რესპუბლიკის სამხედრო-საზღვაო ძალები ქვეყნის შეიარაღებული ძალების ორიდან ერთ-ერთი კომპონენტია. მისი ძირითადი ამოცანაა ტერიტორიული წყლების და თევზჭერის დაცვა და დამხმარე ოპერაციების ორგანიზება.

შეიარაღებული ძალების ისტორია
სამხედრო-საზღვაო ძალები შეიქმნა 1975 წლის ივლისში მთავრობის მიერ გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის საზღვაო კონვენციის რატიფიკაციის შემდეგ. ფლოტის შექმნაში ფიჯის, უპირველეს ყოვლისა, დახმარება გაუწია დიდმა ბრიტანეთმა და აშშ-მა. ფიჯის ფლოტის შემადგენლობას სწორედ ამ ქვეყნებმა გადასცეს პატარა გემების დიდი რაოდენობა. მაგრამ 1987 წლის 14 მაისის სიტივენ რამბუკას სამხედრო გადატრიალების შემდეგ მოხდა უცხოური დახმარებების შემცირება, რაც ნეგატიურად აისახა ფლოტის მდგომარეობაზე. პოლიტიკური არასტაბილურობის შედეგად უკანასკნელ 25 წელიწადში ჩამოიწერა 6 გემი, ხოლო დანარჩენები აღმოჩნდა არასაბრძოლო მდგომარეობაში.

შეიარაღებული ძალების თანამედროვე მდგომარეობა
შეიარაღებული ძალების შემადგენლობაში შედიან ფეხოსანი ძალების (ჯარი) ორი კომპონენტი და სამხედრო-საზღვაო ძალები. ოკეანეთის სხვა ქვეყნებთან შედარებით, ფიჯი ფლობს საკმაოდ მსხვილ ფეხოსან ძალებს (6 ფეხოსანი ბატალიონი და 1 მენაღმეთა ბატალიონი — 3200 ად.), და გაეროს სამშვიდობო მისიის აქტიური მონაწილეა მსოფლიოს სხვადასხვა ნაწილში. დღეისათვის ავიაცია ქვეყანას არ გააჩნია.

დღეისათვის მოქმედებს 9 საპატრულო კატერი. სამხედრო დახმარება მიღებულია ავსტრალიისგან, ჩინეთისგან და დიდი ბრიტანეთისგან (თუმცა ბრიტანეთმა დახმარება შეაჩერა სამოქალაქო მთავრობის წინააღმდეგ 2006 წლის სამხედრო გადატრიალების გამო).

ეკონომიკა
ზოგადი დახასიათება
ფიჯის რესპუბლიკა, რომელიც მდიდარია ტყეებით, მინერალებით და თევზის რესურსებით, წყნარი ოკეანის ერთ-ერთი ყველაზე უფრო განვითარებული კუნძულოვანი ქვეყანაა. 2006 წელს საგარეო ვალის მნიშვნელოვანი ზრდის გამო (ხელისუფლება სახელმწიფო ბიუჯეტის დეფიციტს ფარავდა უცხოეთში აღებული ვალების მეშვეობით), ფიჯის ხელისუფლება იძულებული იყო ჩაეტარებინა რეფორმები ეკონომიკურ სექტორში და უარი ეთქვა იმპორტის ჩანაცვლების სტრატეგიაზე ექსპორტზე ორიენტირებული სტრატეგიის სასარგებლოდ. 1987 წლიდან ქვეყანაში დაიწყო სავაჭრო ლიბერალიზაციის, ეკონომიკის დერეგულაციის და საინვესტიციო თანამოქმედების რეალიზაციის ღონისძიებები: გაუქმდა შეზღუდვები იმპორტზე, შემცირდა საბაჟო გადასახადები, მოხდა ფინანსური ბაზრის დერეგულაცია, ჩატარდა საგადასახადო სისტემის რეფორმა. 1996 წლის იანვარში ფიჯი გახდა მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის წევრი.

2010 წელს მთლიანი შიდა პროდუქტის (მშპ) მოცულობამ, წინასწარი შეფასებით შეადგინა $3,9 მილიარდი — 168-ე ადგილი მსოფლიოში (დაახლოებით $4400 ერთ სულ მოსახლეზე — 154-ე ადგილი მსოფლიოში). 2010 წელს ეკონომიკურმა ზრდამ სულ შეადგინა 0,1 % (187-ე ადგილი მსოფლიოში). სერიოზული პრობლემები გამოიწვია 2008 წლის გლობალურმა ფინანსურმა კრიზისმა, რომელიც შეეხო ფიჯის ძირითად საგარეო ვაჭრობის პარტნიორებს და ქვეყნებს შორის საქონელბრუნვის დაცემის მიზეზი გახდა, 2010 წლის დეკემბრისთვის ეროვნული ოქროს სავალუტო რეზერვების მოცულობამ შეადგინა — $1302,7 მილიონი (2010 წლის ნოემბრისთვის მიღწეული იქნა ისტორიული მაქსიმუმი — $1307,4 მილიონი). ფიჯის რეზერვების დიდი ნაწილი ინახება ისეთ უცხოურ ვალუტებში, როგორებიცაა: ამერიკული დოლარი, ავსტრალიური დოლარი და ახალზელანდიური დოლარი, იაპონური იენა და ევრო, დანარჩენი ნაწილი — ოქროში, ბრიტანულ გირვანქა სტერლინგებში, ასევე საერთაშორისო სავალუტო ფონდში. საგარეო ვალის მოცულობა 2008 წლის ბოლოსათვის შეადგენდა $275,4 მილიონს, ანუ მშპ-ის 6,9 %-ს.

სოფლის მეურნეობა
სოფლის მეურნეობა რჩება ფიჯის ეკონომიკის ერთ-ერთ მთავარ სექტორად, რომელიც არა მარტო უზრუნველყოფს ქვეყნის კვების უსაფრთხოებას, არამედ ხელს უწყობს სოფლის დასახლებული პუნქტების განვითარებას, დასაქმებით უზრუნველყოფს ფიჯის მოსახლეობის დაახლოებით 65 %-ს და თავს უყრის ქვეყნის სავალუტო შემოსავლების დაახლოებით 43 %-ს. ამავე დროს უკანასკნელ ათწლეულში აღინიშნება სოფლის მეურნეობის წილის დაცემა ეროვნული მშპ-ის სტრუქტურაში: თუ 2001 წელს ის შეადგენდა მშპ-ის 12,3 %-ს, 2009 წელს უკვე 9,5 %-ს. ამ პროცესის ძირითად მიზეზებია — სოფლის მეურნეობის ძლიერი დამოკიდებულება ამინდის პირობებზე, კერძო ინვესტიციების შემცირება, წარმოების ფაქტორების მაღალი ფასების გამო წარმოების მაღალი ღირებულება. შაქრის ლერწმის მოყვანის ძირითადი რაიონებია: მბა, ლაუტოკა, სინგატოკა, ნანდი, ტავუა, რაკირაკი, ლამბასა და სეანგანგა. ქვეყანაში შაქრის წარმოება სამთავრობო კორპორაცია „ -ის“ მთლიანი კონტროლის ქვეშაა, რომლის მფლობელობაში იმყოფება ოთხი ქარხანა, რომლებიც მდებარეობენ ქალაქებში: ლაუტოკა, მბა, რაკირაკი და ლამბასა. მთლიანად 2010 წელს მოყვანილია 1,8 მილიონი ტონა შაქრის ლერწამი (20,9 %-ით ნაკლები 2009 წელთან შედარებით) და ნაწარმოებია 132 ათასი ტონა შაქარი (21,5 %-ით ნაკლები 2009 წელთან შედარებით), რომლის ძირითადი მომხმარებლები არიან ევროპის კავშირის ქვეყნები, აშშ, მალაიზია, ახალი ზელანდია და ჩინეთი. უკანასკნელ ათწლეულში მოყვანილი შაქრის ლერწმის მოცულობის შემცირება მნიშვნელოვანწილად აიხსნება ადგილობრივი ინდოელი მოსახლეობისთვის მიწის არენდის ვადის ამოწურვით, რომელიც იმყოფება მკვიდრი ფიჯელების საკუთრებაში. ამას გარდა, ევროპის კავშირმა გააუქმა შეღავათიანი ფასები შაქრის ექსპორტზე აფრიკის, კარიბის ზღვის და წყნარი ოკეანის ქვეყნებიდან.

ფიჯის სოფლის მეურნეობაში მთავარ ადგილს იკავებს ქოქოსის პალმის მოყვანა, რომელიც გამოიყენება კოპრის და ქოქოსის ზეთის წარმოებისათვის. 1991 წლის სასოფლო სამეურნეო აღწერის თანახმად, ქოქოსის პალმით დაკავებული იყო მიწის 46 ათასი ჰა, რომელზეც დარგული იყო 600 ათას ერთეულ ხეზე მეტი. 2009 წელს ამ მაჩვენებლებმა შესაბამისად შეადგინეს 15 ათასი ჰა და 560 ათასი ხე. ქვეყანაში კოპრის წარმოების ძირითადი ცენტრებია — ჩრდილოეთის და აღმოსავლეთის ოლქები.

სხვა საკვებ კულტურებს, რომლებიც მოიყვანება და იწარმოება ფიჯის ტერიტორიაზე, მიეკუთვნება კაკაო (39 ტონა, 2009 წელს; მოყვანის ცენტრი — ჩრდილოეთი ოლქი; ძირითადი იმპორტიორებია — ავსტრალია, იაპონია, აშშ, ამერიკის სამოა, კანადა, სამოა, ვანუატუ), ლეღვი (2 ათასი ტონა, 2009 წელს), კავა (6 ათასი ტონა, 2009 წელი), ტარო (56 ათასი ტონა, 2009 წელს), მანიჰოტი (58 ათასი ტონა, 2009 წელს), ბრინჯი (4 ათასი ტონა, 2009 წელს; 29 ათასი ტონა, 1991 წელს). ასევე ვითარდება მებაღეობა, რომლის მოსავალიც გადის ექსპორტზე, უპირველეს ყოვლისა, ახალ ზელანდიასა და იაპონიაში. ძირითადი კულტურებია — ანანასი (2,8 ათასი ტონა, 2009 წელს), ბანანი (3,4 ათასი ტონა, 2009 წელს), ნესვის ხე (335 ტონა, 2009 წელს).

მეცხოველეობა
ფიჯიში საწარმოო მეცხოველეობა განვითარებულია სუსტად, ამიტომ მისი პროდუქციის ნაწილის იმპორტირება ხდება უცხოეთიდან. 2005 წელს ქვეყანაში იმპორტირებული იქნა 1300 ტონა საქონლის ხორცი, 7918 ტონა რძის პროდუქტი და კვერცხი (უპირველეს ყოვლისა, ავსტრალიიდან და ახალი ზელანდიიდან), 880 ტონა ახალი რძე, 9300 ტონა ცხვრის ხორცი. შედეგად, მთლიანად ქვეყანაში შემოზიდული იქნა 13 840 ტონა მეცხოველეობის პროდუქცია.

მთავარ როლს თამაშობს რძის მეცხოველეობა, რომლის ცენტრია ფიჯის ცენტრალური ოლქი. რძის წარმოება ქვეყანაში ხორციელდება ორი ძირითადი მწარმოებელი ჯგუფის მიერ. პირველი ჯგუფი მოიცავს ოფიციალურ სექტორს, რომელიც აერთიანებს ფერმერებს, რომლებიც ახორციელებენ რძის და ნადუღის მოწოდებას ქვეყნის ერთადერთ რძის გადამამუშავებელ საწარმოში — კომპანია „ - -ში“ , რომელიც მდებარეობს კუნძულ ვიტი-ლევუზე. მეორე ჯგუფი მოიცავს ახალი რძის მწარმოებლებს, რომლებიც პირდაპირ ამარაგებენ რძით ქალაქის მოსახლეობას. რძის მიმწოდებლების საერთო რაოდენობა 2005 წლიდან 2008 წლამდე პერიოდში საშუალოდ შეადგენდა 260 მეურნეობას, რომელთაგან 80 % რძეს აწვდიდნენ კომპანია -ს. იმავე წელს რძის მიწოდებამ -ის კომპანიისთვის შეადგინა 10,3 მილიონი ლიტრი.

ქვეყანაში ასევე ვითარდება მეცხვარეობაც. 2009 წელს ფიჯიში არსებობდა 818 კერძო მეურნეობა, რომელშიც მოშენებული იყო 14 068 ცხვარი (მოშენების ცენტრები მდებარეობენ ჩრდილოეთის ოლქში და დასავლეთის ოლქში). 1999 წელს ნაწარმოები იქნა 40,7 ტონა ცხვრის ხორცი, რომლის ძირითადი მომხმარებელია ქვეყნის ფიჯი-ინდოელი მოსახლეობა.

2009 წლის სასოფლო სამეურნეო აღწერის თანახმად, ღორების რაოდენობა ქვეყანაში შეადგენს 73 698 სულს, ცხენების — 27 124 სულს. ძირითადი შინაური ფრინველია ქათამი: 2009 წელს ქვეყანაში არსებობდა 3,6 მილიონ ქათამზე მეტი, რომლებიც მოშენებულები იყვნენ 19 751 მეურნეობაში.

თევზჭერა და საზღვაო რეწვა
თევზი — ფიჯის ერთ-ერთი ეროვნული სიმდიდრეა, რომელიც საკმაოდ დიდ როლს თამაშობს ქვეყნის ეკონომიკაში და ცხოვრებაში. თევზის პროდუქცია ფიჯიში მეოთხეა საექსპორტო დარგების მოცულობით, ხოლო თევზჭერის სექტორზე მოდის მშპ-ის 1,5 %-მდე. ამას გარდა, სექტორში დასაქმებულია 9 ათასზე მეტი ადამიანი, ხოლო ფიჯიში ახალი თევზის წლიური მოხმარება ერთ ადამიანზე შეადგენს 44 კგ-ს. 2003 წელს დაჭერილი იქნა 47 ათას ტონაზე მეტი თევზი, რომელთაგან 28 ათასი ტონა წავიდა შიდა ბაზარზე.

ქვეყანას გააჩნია უზარმაზარი განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონა, რომლის ფართობი შეადგენს დაახლოებით 1,29 მილიონ კმ²-ს. სახელმწიფო ბიუჯეტის შევსება ასევე ხორციელდება უცხოურ გემებზე ამ ეკონომიკურ ზონაში თევზჭერის უფლების მისაღებად ლიცენზიების გაცემით.

ღია ზღვაში რეწვის ძირითადი სახეობაა — თინუსი, რომლის რაოდენობამაც 2007 წელს გადააჭარბა 13 ათასი ტონა. გასაღების ძირითადი ბაზრები, რომელზეც მოდის თინუსის ექსპორტის 51 % — არის იაპონია და აშშ. სხვა იმპორტიორებია — ჩინეთი, ავსტრალია, ახალი ზელანდია და ევროპის კავშირის ქვეყნები.

უცხოური ვალუტის მოზიდვას ასევე ხელს უწყობს კონსერვირებული თინუსის ექსპორტიც. 1989 წელს ლევუკაში კომპანია „ -მ“ გახსნა პირველი თევზის საკონსერვო ქარხანა. საწარმო მდებარეობს ფიჯის მთავრობის კონტროლ ქვეშ, თუმცა ასევე მოზიდულია უცხოური ინვესტორების თანხები ტაილანდიდან, ტაივანიდან და ავსტრალიიდან.

სატყეო მეურნეობა
სატყეო მეურნეობის წილი ფიჯის მშპ-ის სტრუქტურაში შეადგენს დაახლოებით 1 %-ს, ხოლო ამ დარგის პროდუქცია ფიჯიში მეხუთეა საექსპორტო დარგების მოცულობით (შაქრის, ტანსაცმლის, ოქროს და თევზის შემდეგ). ტყეებს სულ უკავიათ დაახლოებით 9350 კმ² ხმელეთი, რომელთაგან დიდი ნაწილი მდებარეობს მიწის ტერიტორიაზე, რომელიც მკვიდრი მოსახლეობის ერთობლივ საკუთრებაშია.

ფიჭვების პლანტაციის (კარიბული ფიჭვი, ) საერთო ფართობი, რომლებიც პირველად გაშენებულია ფიჯის ყველაზე დიდი კუნძულების ქარსზედა მხარეს და ყოფილი მდელოების ტერიტორიაზე 1960-იანი წლების დასაწყისში, 2005 წელს შეადგენდა 488 კმ²-ს. ისინი მთლიანად იმყოფებიან კომპანია „ -ის“ კონტროლ ქვეშ, რომელთა აქციების 99,8 % ეკუთვნის ხელისუფლებას, რომელიც დაირგო კომერციული მიზნებისათვის 1950-იანი წლებიდან. ამერიკული წითელი ხის პლანტაციების ფართობი 2005 წელს შეადგენდა 537 კმ²-ს. ექსპორტირებულმა მერქნის ნაფოტების მოცულობამ 2005 წელს მიაღწია 220 ათას მ³-ს. გასაღების ძირითადი ბაზარია — იაპონია, სადაც ის გამოიყენება ცელულოზა-ქაღალდის მრეწველობაში.

მრეწველობა
ოკეანეთის სხვა უმრავლესი ქვეყნებისგან განსხვავებით ფიჯის აქვს თვითუზრუნველყოფილი საწარმოო სექტორი, რომელიც უპირველეს ყოვლისა წარმოდგენილია სამკერვალო, კვების და სამთომომპოვებელი მრეწველობებით. სამკერვალო მრეწველობის ჩასახვა და შემდგომი განვითარება შესაძლო გახდა მთელ რიგ სავაჭრო შეთანხმებებში ფიჯის მონაწილეობის მეშვეობით, რომლებმაც გაამყარეს შეღავათიანი პირობები ფიჯის პროდუქციის უცხოურ ბაზრებზე მოსახვედრად, ასევე ფიჯის ხელმძღვანელობის პოლიტიკით, რომელიც ორიენტირებულია უცხოური ინვესტიციების მოზიდვაზე, უცხოელი მეწარმეებისათვის შეღავათიანი პირობების მინიჭების გზით ფიჯის ტერიტორიაზე საკუთარი წარმოების განვითარებისათვის. თავის მხრივ, კვების და სამთომომპოვებელი მრეწველობები განვითარდნენ ქვეყანაში არსებული სასოფლო სამეურნეო რესურსების (შაქრის ლერწამი, თევზი) და კეთილშობილი ლითონების (ოქრო) საბადოების დახმარებით .

მთლიანად, ფიჯიში არსებულმა ოქროს საბადოებმა მთავარი როლი ითამაშა ადგილობრივი ეკონომიკის ჩამოყალიბებაში. არქიპელაგზე პირველი ოქრო ნატეხების სახით 1868 წელს ნაპოვნი იქნა ბრიტანელი ჩარლზ გერნის მიერ კუნძულ ვიტი-ლევუს მდინარე ნავუაზე. მაგრამ რეგიონში ნამდვილი ოქროს ციებ-ცხელება დაიწყო მხოლოდ საუკუნის დასაწყისში, როდესაც ოქროს ალუვიური საბადოები ნაპოვნი იქნა მდინარე ნასივიზე ვატუკოულას რაიონში (ძვირფასი ლითონის პირველი კვალი აღმოჩენილი იქნა ჯერ კიდევ 1872 წელს). ოქროს პირველი დიდი საბადო, რომელიც ეკონომიკურად სასარგებლოდ იქნა აღიარებული საწარმოო დამუშავებისათვის, აღმოჩენილი იქნა ვატუკოულაში მხოლოდ 1932 წელს შოტლანდიელი უილიამ ბოთვიკის მიერ. 2006 წელს კომპანიამ მიიღო გადაწყვეტილება დამუშავების დამთავრებაზე და შახტების დაკეტვაზე. მაგრამ უკვე 2007 წელს საბადო გამოისყიდა ავსტრალიურმა კომპანიამ „ “, რომელმაც, მიუხედავად ამისა, ასევე მიიღო გადაწყვეტილება მისი გაყიდვის შესახებ ბრიტანულ კომპანია „ -ზე“, რომელმაც შემდგომში შეიცვალა სახელი „ -ად“. 2008 წლის აპრილში ოქროს მოპოვება საბადოზე განახლდა. თუ 2007 წელს ფიჯიში მოპოვებული იქნა სულ 932 უნცია ოქრო (ვერცხლის არანაირი მოპოვებით), უკვე 2010 წელს მოპოვებული იქნა 61 ათას უნციაზე მეტი ოქრო და 328 კგ ვერცხლი.

გადამამუშავებელი მრეწველობა
გადამამუშავებელი მრეწველობა მთავარ როლს ასრულებს ფიჯის ეკონომიკაში: მასზე მოდის ქვეყნის მშპ-ს 12-15 %. მაგრამ ის პრაქტიკულად მთლიანად წარმოდგენილია სამკერვალო მრეწველობით, რომლის პროდუქცია მეორეა სავალუტო შემოსავლებში ტურიზმის შემდეგ.

ფიჯიმ განსაკუთრებულ მიღწევას მიაღწია სამკერვალო მრეწველობაში, რომელმაც განვითარების ბიძგი მიიღო 1988 წელს, როდესაც გამოჩნდნენ პირველი საწარმოები, რომლებიც განთავისუფლებულები იყვნენ გადასახადების გადახდისაგან, ასევე 1997 წელს კალაბოს გადასახადების გადახდისაგან განთავისუფლებული ზონის გამოჩენის შედეგად, რომლის შექმნის მიზეზი იყო ექსპორტის ხელშეწყობა ექსპორტზე ორიენტირებული საწარმოო პოლიტიკის რეალიზებით. თავიდან ეს პროექტები აძლევდნენ საგადასახადო შეღავათებს იმ საწარმოებს, რომლებიც წარმოებული პროდუქციის არანაკლებ 95 %-ის ექსპორტს აწარმოებდნენ, ხოლო 1991 წლიდან — არანაკლებ 80 %-სა. შემდგომში მწარმოებლები, რომლებიც აკეთებდნენ საკუთარი წლიური წარმოების არანაკლებ 70 %-ის ექსპორტს, განთავისუფლებული იყვნენ შემოსავლებიდან მიღებული გადასახადების გადახდისაგან 13 წლის ვადით. ამას გარდა, შემოღებული იქნა იმპორტირებული პროდუქციის დაუბეგრავი შემოტანა, რომელიც მოიხმარებოდა საექსპორტო საქონლის წარმოებისთვის. ასევე შემოღებული სხვა შეღავათები.

მთლიანად, ფიჯის მთავრობის აღნიშნული პოლიტიკის რეალიზაციამ ხელი შეუწყო მძლავრი სამკერვალო მრეწველობის შექმნას, რომელიც გახდა სავალუტო შემოსავლების მთავარი წყარო. შედეგად ფიჯიში გაჩნდნენ ისეთი მსხვილი მსოფლიო და რეგიონალური მწარმოებლების ქარხნები (უპირატესად ავსტრალიური), როგორებიცაა , , , და სხვა

2001 წლის იანვარში ამ პროგრამების რეალიზაცია შეწყდა. მაგრამ ძალაში დარჩა სავაჭრო შეთანხმებები მთელ რიგ სახელმწიფოებთან, რომლებიც ფიჯის სამკერვალო პროდუქციას ყოველგვარი წინაღობების გარეშე გზას უხსნიდნენ მსოფლიო ბაზრებისკენ (მაგალითად, ავსტრალიისა და ახალი ზელანდიის ბაზრებში -ს შეთანხმების თანახმად, ასევე შეთანხმება აშშ-სთან ფიჯიდან სამკერვალო პროდუქციისათვის საექსპორტო კვოტების მინიჭების შესახებ). ამის არსებითი მიზეზია კონკურენციის ზრდა გლობალურ ბაზარზე (უპირველესად, აზიის ქვეყნების მხრიდან მათი იაფფასიანი მუშა ძალით) და ასევე ქვეყანაში არსებული პოლიტიკური არასტაბილურობა. 2010 წელს ბენზინის იმპორტმა შეადგინა 102 მილიონი ლიტრი, საავიაციო საწვავის — 254 მილიონი ლიტრი, ნავთის — 4 ათასი ლიტრი, დიზელის საწვავის — 391 მილიონი ლიტრი, მაზუთის — 27 მილიონი ლიტრი.

ქვეყნის ელექტრომომარაგებას უზრუნველყოფს ფიჯის ხელისუფლების მიერ 1966 წელს შექმნილი კომპანია-მონოპოლია — „ “, რომელიც დაკავებულია ელექტროენერგიის გამომუშავებით, ტრანსპორტირებით და განაწილებით. 1996 წელს კომპანიის განკარგულებაში იმყოფებოდა ელექტრომომარაგების ექვსი დამოუკიდებელი სისტემა, რომელთაგან ყველაზე დიდი იყო ვიტი-ლევუს გაერთიანებული ენერგოსისტემა , რომელიც უპირატესად ჰიდროენერგიაზე მუშაობს (უპირველეს ყოვლისა, ჰესი „ვაილოა“). ოვალაუში და კოროვოუში განლაგებული სისტემები, ელექტროენერგიას გამოიმუშავებენ დიზელის საწვავისგან, ლამბასაში და რაკირაკიში — შაქრის ლერწმის ბაგასისგან, სავუსავუში — როგორც ბაგასისგან, ასევე ჰიდროენერგიიდან, ხოლო სულ 2010 წელს ქვეყანაში გამომუშავდა 869 მილიონი კვტ.სთ ელექტროენერგია. შედეგად, ქვეყანაში ელექტროენერგიის 48 % გამომუშავდებოდა ჰიდროელექტროსადგურებში, 34 % — დიზელის საწვავით, 15 % — მაზუთით, 1 % — ქარის ელექტროსადგურებში და დანარჩენი 2 % — დამოუკიდებელი მწარმოებლების მიერ, რომლებიც მუშაობენ მერქანზე და ბაგასაზე. 2011 წელს ექსპლოატაციაში უნდა შევიდეს „ნანდარივატუ“-ს ჰიდროელექტროსადგური.

თანამედროვე პირობებში ტურიზმი — ყველაზე მზარდი განვითარების დარგია ფიჯის ეკონომიკაში. ტურისტული სექტორი ყველაზე დიდი სავალუტო შემოსავლების გამო, ასევე უზრუნველყოფს 45 ათასზე მეტი ქვეყნის მოსახლეობის შრომით მოწყობას. ამასთან ერთად, ტურიზმზე მოდის ქვეყნის მშპ-ის 25 %-ზე მეტი.

2010 წელს ფიჯის რესპუბლიკას ეწვია 632 ათასი ადამიანი.. მათ შორის 473 ათასი ადამიანი მოვიდა დასასვენებლად, 62 ათასი ადამიანი — მეგობრების/ნათესავების სანახავად, 28 ათასი ადამიანი — საქმისათვის, 12 ათასი ადამიანი — კონფერენციებში მონაწილეობისათვის, 9 ათასი ადამიანი — საგანმანათლებლო მიზნებისათვის.

ფიჯი განთქმულია თავისი კუნძულოვანი კურორტებით, ქვიშოვანი პლაჟებით და ოკეანური ხედებით, ასევე ფლობს სიგრძით მეორე მარჯნული რიფების ჯაჭვს, რომელიც ჩამოუვარდება მხოლოდ ავსტრალიის შტატ კუინზლენდის სანაპიროსთან მდებარე დიდ ბარიერულ რიფს. ეს ქმნის იდეალურ პირობებს საპლაჟე ტურიზმის განვითარებისათვის (კუნძულ ვიტი-ლევუს და მამანუტის კუნძულების მზიანი სანაპიროები), ასევე დაივინგისათვის (მამანუტას კუნძულები, კუნძული ნაიგანი) და ვინდსერფინგისათვის (კუნძული ვიტი-ლევუ, მამანუტას კუნძულები) საუკეთესო პირობებს. ამას გარდა, უნიკალური კუნძულების ეკოსისტემა ხშირი ტროპიკული ტყეებით და მთის მდინარეებით ხელს უწყობს ეკოტურიზმის (კუნძული ტავეუნი, აბაკას პარკი კუნძულ ვიტი-ლევუზე), კაიაკინგის და რაფტინგის (ნამოსის მთების მდინარეების ხეობებში კუნძულ ვიტი-ლევუზე) განვითარებას. კუნძულებზე ასევე განვითარებულია კულტურული ტურიზმი (ფიჯელთა სოფლები მრგვალი ქოხებით, დღესასწაულები და ტრადიციული სამხედრო ცეკვები; კანიბალიზმის ობიექტები — ტავუნი-ჰილის ფორტი და ნაიჰეჰეს გამოქვაბული).

რამდენიმე ქვეყნის მოქალაქეებს არ სჭირდებათ ვიზის აღება ფიჯიში შესვლამდე. როგორც წესი, ვიზა გაიცემა უფასოდ აეროპორტში ქვეყანაში შესვლისას. ვიზის მოქმედების ვადაა — 4 თვე. ვიზის მისაღებად აუცილებელი პირობებია მოქმედი უცხოური პასპორტი არანაკლებ 6 თვის მოქმედების ვადით ქვეყნიდან სავარაუდო გასვლის შემდეგ, ქვეყნიდან უკუ გამგზავრების ბილეთი და ფიჯიში დასვენებისთვის თანხების საკმარისი რაოდენობა. მიუხედავად ამისა, ზოგიერთი ქვეყნის მოქალაქე ვალდებულია ვიზა მიიღოს ქვეყანაში შესვლამდე.

ტრანსპორტი
ავტოგზები — დაახლოებით 3 ათასი კმ, რკინიგზა — დაახლოებით 700 კმ.

ავიაკავშირი
ფიჯიში არსებობს ორი საერთაშორისო აეროპორტი: ნანდის და ნაუსორის.

ავტობუსი
კუნძულებზე არსებობს ავტობუსების მარშრუტების ხშირი ქსელი.

კავშირგაბმულობა
ქვეყნის ფართობის 95 %-ს ფარავს 3 ფორმატის კავშირგაბმულობა.

საგარეო ეკონომიკური კავშირები და უცხოური ინვესტიციები
2010 წელს საგარეო ვაჭრობის მოცულობამ შეადგინა 5 მილიარდი ფიჯის დოლარი უარყოფით სალდოსთან ერთად თანხით 1,9 მილიარდი ფიჯის დოლარი. ექსპორტის მოცულობა — 1,5 მილიარდი ფიჯის დოლარი, იმპორტის — 3,5 მილიარდი ფიჯის დოლარი. უკანასკნელ წლებში ქვეყანაში აღინიშნებოდა საგარეო ვაჭრობაში უარყოფითი სალდოს ზრდა. ეს გამოწვეული იყო როგორც შიდა ფაქტორებით (მთავარი საექსპორტო დარგების წარმოების მოცულობის შემცირება, წარმადობის დაცემა), ასევე გარე ფაქტორებით (საერთაშორისო ბაზარზე კონკურენციის ზრდა). ამას გარდა, 2000-იანი წლების პირველი ათწლეულის შუაში ფიჯის დააკლდა მთელი რიგი პრეფერენციები გასაღების ძირითად ბაზრებზე (აშშ, ავსტრალია, ევროპის კავშირი) ისეთ დარგებში, როგორიცაა სოფლის მეურნეობა (შაქრის ექსპორტი) და ტექსტილის მრეწველობა.

ფიჯის ექსპორტის ძირითადი დარგებია შაქარი, ტექსტილის ნაკეთობები, ოქრო, თევზი, მელასა, პალმის ზეთი; იმპორტის — სამრეწველო საქონელი, დაზგები, სატრანსპორტო საშუალებები, ნავთობის პროდუქცია, საკვები საქონელი, ქიმიური მრეწველობის საქონელი), ავსტრალია (14,6 %; ოქრო, შაქრიანი ნამცხვრები, ქალის ტანსაცმელი, მამაკაცის ქვედა თეთრეული), იაპონია (6,1 %; თევზის პროდუქცია, მერქნის ნახერხი, მარგალიტი), სამოა (5,7 %; ფქვილი, შაქარი, კონსერვირებული საქონლის ხორცი, ცემენტი, ელექტროსადენები და კაბელები), ტონგა (5 %; ხორბალი და მესლინი, პორტლანდცემენტი, მარცვლოვანი პროდუქტები, მაკარონის ნაწარმი). ძირითადი პარტნიორები იმპორტის მხრივ — სინგაპური (31,1 %; ფიჯიში ექსპორტირებული ძირითადი საქონელი: ნავთობი, ნახმარი სატრანსპორტო საშუალებები, მინერალური სასუქი, ავია სათადარიგო ნაწილები, პოლიეთილენი), ავსტრალია (19,1 %; ხორბალი და მესლინი, შეკუმშული ბუნებრივი აირი, ნახმარი სატრანსპორტო საშუალებები, გრეიდერები, ქსოვილები, ჩინეთი (8,6 %; მობილური ტელეფონები, კონსერვები, ინსტრუმენტები და აპარატურა ნახევარგამტარული ფირფიტების გასაზომად, ნიორი, ხის ძელები და კონსოლები).

ფიჯი შედის აფრიკის, კარიბის აუზის და წყნარი ოკეანის რეგიონის ქვეყნების საერთაშორისო ორგანიზაციაში, ასევე მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციაში.

ფულადი სისტემა და ფინანსები
ფიჯის ფულადი ერთეულია — ფიჯის დოლარი, რომელიც ბრუნვაში შევიდა 1969 წელს (აქამდე გამოიყენებოდა ფიჯური ფუნტი). ბრუნვაში იმყოფება 6 მონეტა ნომინალებით 5, 10, 20, 50 ცენტი, 1 დოლარი და 2 დოლარი, ასევე 5 ბანკნოტი ნომინალებით 5, 10, 20, 50 და 100 ფიჯის დოლარი.

2010 წლის წინასწარი მონაცემებით სახელმწიფო ბიუჯეტის საშემოსავლო ნაწილმა შეადგინა 1,54 მილიარდი ფიჯის დოლარი, გასავლის — 1,53 მილიარდი ფიჯის დოლარი, პროფიციტი — 1,4 მილიონი ფიჯის დოლარი. საბიუჯეტო შემოსავლების ძირითადი წყაროებია — საბაჟო და საპორტო ანაკრებები და გადასახადები, ასევე საშემოსავლო გადასახადი. ბიუჯეტის ხარჯვითი ნაწილის ყველაზე უფრო დიდი დარგებია: სახელმწიფო ვალის გადახდა, ხარჯები განათლებაზე, ჯანდაცვაზე, ეკონომიკაზე.

2010 წელს ფიჯის ტერიტორიაზე ფუნქციონირებდა 5 ბანკი (, , , და ბანკი , რომელიც იმყოფება ბანკ -სთან შეერთების პროცესში), რომლებსაც აქვთ 114 განყოფილება და 202 ბანკომატი, და 3 საკრედიტო დაწესებულება 13 განყოფილებით. ამას გარდა, 2 მოსახლეობის სიცოცხლის დამზღვევი კომპანია, 8 საერთო დამზღვევი კომპანია, 4 სადაზღვევო ბროკერი და 329 სადაზღვევო აგენტი.

საბანკო მოღვაწეობის ზედამხედველობას ახორციელებს ფიჯის სარეზერვო ბანკი , რომელიც ქვეყნის ცენტრალური ბანკია.

2010 წლის ბოლოს ფიჯის სარეზერვო ბანკის რეფინანსირების სიდიდე შეადგენდა 1,75 %-ს, საბაზისო კრედიტირების სიდიდე კომერციული ბანკებისათვის — 7,5 %. დღემდე გამართული რაგბის 7 მსოფლიო ჩემპიონატიდან მან მონაწილეობა მიიღო ექვსში (ვერ მოხვდა რაგბის 1995 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალურ ეტაპზე), სადაც ყველაზე კარგად იასპარეზა 1987 და 2007 წლების ჩემპიონატებზე, როდესაც ნაკრები მეოთხედფინალში გავიდა. ცამეტკაცა რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატების ფინალურ ეტაპზე ფიჯის ნაკრები პირველად მოხვდა 1995 წელს. სულ მსოფლიო ჩემპიონატებში მონაწილეობდა ოთხჯერ, სადაც მათ საუკეთესოდ იასპარეზეს 2008 და 2013 წლებში, როდესაც ნახევარფინალებში გავიდნენ. ქვეყანაში დარეგისტრირებულია დაახლოებით 80 000 მორაგბე.

ფეხბურთი ფიჯიში ნაკლებად არის განვითარებული. ის ყველაზე უფრო პოპულარული ინდურ მოსახლეობაშია, თუმცა უკანასკნელ წლებში ფეხბურთმა ფეხი მოიკიდა ქვეყნის მთელ საზოგადოებაში, მაგრამ ის მაინც პოპულარობით რაგბის შემდეგ მეორეა. ფიჯის ფეხბურთის ფედერაცია შეიქმნა 1961 წელს, რომელმაც შეცვალა 1938 წელს შექმნილი ფიჯი-ინდური ფეხბურთის ფედერაცია. ფიფაში გაწევრიანდა 1964 წელს, ხოლო ოკეანეთის ფეხბურთის კონფედერაციის წევრი გახდა 1966 წელს. ფიჯის საფეხბურთო ნაკრები ვერასდროს ვერ მოხვდა მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფინალურ ეტაპზე, თუმცა მან ორჯერ (1991 და 2003 წლებში) გაიმარჯვა წყნარი ოკეანის თამაშებში.

ქვეყნის ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტი ჩამოყალიბდა 1949 წელს, ხოლო 1955 წელს შევიდა საერთაშორისო ოლიმპიურ კომიტეტში. ფიჯი 13-ჯერ მონაწილეობდა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში. პირველად დებიუტი შედგა 1956 წლის მელბურნის ზაფხულის ოლიმპიადაზე, რის შემდეგაც ქვეყანა მონაწილეობას იღებდა ყველა ოლიმპიადაზე, გარდა 1964 წლის ტოკიოსა და 1980 წლის მოსკოვის საზაფხულო ოლიმპიადებისა. სულ ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ქვეყანას წარმოადგენდა 61 მამაკაცი და 20 ქალი, რომლებიც ასპარეზობდნენ კრივში, ველოსპორტში, ძიუდოში, მძლეოსნობაში, აფროსნობაში, ცურვაში, ტყვიის სროლაში, მშვილდოსნობაში და მძლეოსნობაში. ქვეყანას ყველაზე დიდი დელეგაცია წარმოადგენდა ბარსელონის 1988 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში (23 ადამიანი).

ფიჯის სპორტსმენები ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებში მონაწილეობდნენ სამჯერ. თითოეულ ამ სამ ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე ფიჯის წარმოადგენდა თითო სპორტსმენი: კალგარის 1988 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე და ლილეჰამერის 1994 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე ეს იყო მოთხილამურე რუსიატე როგოიავა, ხოლო სოლტ-ლეიკ-სიტის 2002 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე სამთო მოთხილამურე ლორენს ტომსი. ოლიმპიურ თამაშებში მონაწილეობისას ფიჯელ სპორტსმენებს არც ერთხელ არ მოუპოვებიათ ოლიმპიური მედალი.

დღესასწაულები