iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰიფიკეპუნიე პოჰამბა

ჰიფიკეპუნიე ლუკას პოჰამბა (, დ. 18 აგვისტო 1935) — ნამიბიის სახელმწიფო მოღვაწე, ნამიბიის პრეზიდენტი 2005 წლის 21 მარტიდან.

ბიოგრაფია
განათლება მიიღო ანგლიკანურ სკოლაში. 25 წლისა იყო, როდესაც სემ ნუიომასთან ერთად 1960 წელს დააარსა სვაპო და აქტიურად იბრძოდა ნამიბიის დამოუკიდებლობისათვის. პოლიტიკური აქტივობის გამო რამდენიმეჯერ დააპატიმრეს, ციხიდან გათავისუფლების შემდეგ კი იმყოფებოდა შინაპატიმრობაში. ცხოვრობდა ემიგრაციაში ლუსაკაში, სადაც 1964 წელს გახსნა სვაპოს ოფისი. პოლიტიკური განათლება მიიღო სსრკ-ში. 1989 წელს აირჩიეს კონსტიტუციურ ასამბლეაში, ხოლო დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ გახდა ეროვნული ასამბლეის დეპუტატი და შევიდა სემ ნუიომას მთავრობაში:

1990-1995 წწ. შინაგან საქმეთა მინისტრი.
1995-1997 წწ. მეთევზეობისა და საზღვაო რესურსების მინისტრი.
1997-2000 წწ. უპორტფელო მინისტრი.
2001-2004 წწ. მიწათმოქმედების მინისტრი.

2004 წლის მაისში პოჰამბა სვაპომ დაასახელა პრეზიდენტობის კანდიდატად. ამავე წელს გაიმარჯვა საპრეზიდენტო არჩევნებში 76,44 %-ით და შეცვალა სემ ნუიომა. 2007 წელს, სვაპო-ს კონგრესზე პოჰამბა კვლავ იქნა დასახელებული საპრეზიდენტო კანდიდატად 2009 წლისათვის.
ტახო

ტახო, ტეჟუ — მდინარე ესპანეთსა და პორტუგალიაში, უდიდესი პირენეის ნახევარკუნძულზე. სიგრძე 1010 კილომეტრი, აუზის ფართობი - 81 ათასი კმ2. სათავე აქვს უნივერსალესის მთებში. კვეთს ახალი კასტილიის ზეგანს, შემდეგ მიედინება პორტუგალიის დაბლობზე, ერთვის ატლანტის ოკეანეს და აჩენს ესტუარს, უმთავრესად საზრდოობს წვიმის წყლით. წყალუხვია ნოემბრიდან აპრილამდე. წყლის საშუალო ხარჯი ესპანეთისა და პორტუგალიის საზღვართან 438 მ3/წმ. ტახოსა და მის შენაკადებს იყენებენ სარწყავად და ენერგეტიკისათვის. სანაოსნოა 185 კილომეტრი. ტახოს ნაპირებზეა ქალაქები: ტოლედო (ესპანეთი), სანტარენი (პორტუგალია), ხოლო ესტუარში — პორტუგალიის დედაქალაქი ლისაბონი.

ფოტოგალერეა
კრეტის ხარი

კრეტის ხარი — კრეტის მითური მეფის მინოსის ცეცხლისმფრქვეველი ხარი, რომელიც მის მეუღლეს პასიფაეს უყვარდა. ხარი პოსეიდონისათვის შესაწირავად იყო გამზადებული, მაგრამ მინოსს დაენანა და სხვა ხარი შესწირა. განრისხებულმა პოსეიდონმა ხარი კუნძულის რისხვად აქცია. პირუტყვი ყოველივეს ანადგურებდა, ვიდრე ჰერაკლემ არ შეიპყრო და ევრისთევსს არ მიჰგვარა, ხოლო ატიკური თქმულების მიხედვით, ის თესევსმა შეიპყრო.
კერინიის ფურ-ირემი

კერინიის ირემი — ბერძნულ მითოლოგიაში, არკადიისა და აქაიის საზღვარზე აღმართული კერნიის მთებში მონავარდე ფერხმარდი ფურ-ირემი, მაინალის ოქროსრქიანი და სპილენძის ჩლიქებიანი ნადირი, რომლის ცოცხლად შეპყრობაც ევრისთევსმა ჰერაკლეს დაავალა. მთელი წელი სდია გმირმა, ბოლოს ისრით დაჭრა ფეხში, შეიპყრო და მიჰგვარა მეფეს, რომელმაც საღვთო ნადირი ისევ არტემიდას დაუბრუნა.
ჩოლოქი

ჩოლოქი — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, ნატანების მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს მესხეთის ქედის ჩრდილო-დასავლეთ კალთაზე, ჭახათის მთაზე, 803 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 29,5 კმ, მდინარის აუზის ფართობი 159 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლის და მიწისქვეშა წყლით. ახასიათებს წვიმებით გამოწვეული წყალმოვარდნები მთელი წლის განმავლობაში, განსაკუთრებით შემოდგომა-ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 9,5 მ³/წმ. ჩოლოქის შენაკადებია ლეღვა, შარისწყალი და ოჩხამური.

ისტორიული ფაქტები
1828-1878 წლებში წარმოადგენდა საზღვარს რუსეთისა და ოსმალეთის იმპერიებს შორის. 1854 წელს მდინარესთან გაიმართა ბრძოლა ოსმალების წინააღმდეგ ყირიმის ომის დროს. 1878 წლიდან იქცა ოზურგეთის მაზრისა და ბათუმის ოლქის გამყოფ საზღვრად. 1893 წელს მდინარე აკურთხეს. 1930 წლიდან ქობულეთისა და ოზურგეთის მუნიციპალიტეტების საზღვარს წარმოადგენს. 2004 წელს, ვარდების რევოლუციის შემდეგ საქართველოს მთავრობასა და აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობას შორის არსებული დაპირისპირების გამო ასლან აბაშიძის ბრძანებით ააფეთქეს ჩოლოქის ხიდი, რომელიც მდებარეობს ცენტრალურ ავტომაგისტრალზე. ამჟამად აფეთქებული ხიდის ნაცვლად მოქმედებს ახალი ხიდი.
ტოლედო

ტოლედო — ქალაქი ესპანეთში, კასტილია-ლა-მანჩას ავტონომიურ რეგიონში, მდებარეობს მდინარე ტახოს მარჯვენა ნაპირზე. ტოლედოს პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 78 618 მცხოვრები (2007). ტოლედოშია ელ გრეკოს სახლ-მუზეუმი.

ისტორია
უძველესი დროიდან დასახლებული იყო იბერიელი ტომებით - კარპეტანებით. ძვ. წ. საუკუნეში დაიპყრო რომმა. საუკუნის შუა წლებიდან ვესტგუთების სამეფოს დედაქალაქი იყო. 711 წელს აიღეს არაბებმა. 1085 წელს ალფონსო მამაცმა წაართვა არაბებს და ტოლედო კასტილიისა და ლეონის სამეფოს, ხოლო 1479-1561 წლებში გაერთიანებული ესპანეთის დედაქალაქი გახდა.

ღირსშესანიშნაობანი
ქალაქში შემონახულია რომაული ცირკი, შუა საუკუნეების სიმაგრე ალკასარი, გამაგრებული ხიდები - სან-მარტინი ( საუკუნე), ალკანტარა ( საუკუნე) და ეკლესიები სანტო-კრისტო დე ლა ლუსი (ყოფ. ბაბ მარდუმის მეჩეთი, 960 წელი) და სანტა-მარია ლა ბლანკა (- საუკუნე). ტოლედო ეროვნული ნაკრძალია. შენარჩუნებული აქვს ძველი სახე.
ჩხალთა

ჩხალთა, აწგარა — მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში, კოდორის მარჯვენა შენაკადი. იქმნება მდინარეების ადანგესა და მარუხის შეერთებით ზღვის დონიდან 1488 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 38 კმ (მდინარე ადანგეს სათავიდან 48 კმ), აუზის ფართობი 465 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმის, მყინვარებისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის მარტიდან ოქტომბრის ბოლომდე (გამოწვეულია თოვლისა და მყინვარების დნობით) ყველაზე დიდი წყალდიდობა ივლის-აგვისტოშია. წყალმცირეა დეკემბრიდან მარტამდე. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 40,7 მ³/წმ.
ჰესპერიდები

ჰესპერიდები — უკიდურეს დასავლეთში მცხოვრები მშვენიერი ქალიშვილები, რომელნიც ჰესპერიდების ბაღში ოქროს ვაშლებს დარაჯობენ. ეს ოქროს ვაშლები ოდესღაც ქორწილში გეამ აჩუქა ჰერას, იმან კიდევ ხსენებულ ბაღში გაგზავნა და მცველად მიუჩინა დაუძინებელი ურჩხული ლადონა. იქვე არიან ხმატკბილი ნიმფები - ჰესპერიდები - ერებოსის (წყვდიადის), ნიქსის ანუ ღამის, ფორკოსის და კეტოს, ატლანტისა და ჰესპერიას (ჰესპერიდის), მწუხრის ვარსკვლავ ჰესპეროსის თუ ზევსის და ჰერას ასულები. ამ ნიმფების რიცხვი სამიდან შვიდამდე მერყეობს. მათი სახელებია ჰესტია, ეგალა (აიგლა), არეთუსა, ერითეა, ჰესპერია… ძველი ავტორები მათ დედამიწის უკიდურეს დასავლეთ კიდეში ასახლებენ, მერე ასახელებენ ლიბიას, მავრიტანიას, ატლანტის ოკეანის კუნძულტა ჯგუფს. ჰესიოდეს ცნობით მათი მშვენიერი ბაღი ოკეანის მიღმაა. ვაშლებს იცავდნენ ატლანტის და მის ძმისწულ ჰესპერისის ასულნი და დრაკონი.
ნემეის ლომი

ნემეის ლომი — ჰერაკლეს ციკლის თქმულებიდან ცნობილი მხეცი, ტიფონისა და ექიდნის ან ექიდნისა და გერიონის ძაღლის ორთროსის საზარელი ნაშიერი, რომელმაც მთელი არგოლიდა ლამის უდაბნოდ აქცია. ყველგან საქონლისა და ადამიანთა გვამები და ძვლები ეყარა. სოფოკლემ ნადირს უწოდა „მწყემსთა რისხვა“ („ბუკოლინ ალასტორ ლეონ“). ვერც ერთმა გმირმა ვერ შესძლო მისი მოკვლა, მხოლოდ ჰერაკლემ ევრისთევსის პირველი დავალებით ნახა, დაჭრა, შეიპყრო და გაგუდა. სწორედ ეს სცენაა ასახული ანტიკური ხელოვნების უამრავ ნიმუშში.
სტიმფალიდები

სტიმფალიდები — სპილენძისფრთებიანი ჯადოსნური ფრინველები, რომელნიც არკადიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ცნობილი ჭაობიანი ტბის სტიმფალისის მიდამოებში ბინადრობდნენ. მათი ბასრი ფრთები ისარივით ესობოდა და ხმალივით ჭრიდა ყველას. ადამიანებს ფოლადის ჭანგებით გლეჟდნენ და ჭამდნენ. ეს კაციჭამია ფრთოსნები ჰერაკლემ დახოცა ან ნაწილობრივ ათენას ნაჩუქარი ბობღნის ჟღარუნების ხმაურით განდევნა. იგივე ხერხი იხმარეს არგონავტებმა არესის კუნძულზე მობინადრე მსგავსი მეომარი ფრინველების გასადევნად. რაკი ჰერაკლეს შიშით პონტოს ევქსინოსის მიმართულებით გაფრიდნენ, სწორედ ეს ფრთოსნები შეიძლება ყოფილიყვნენ ის მტაცებლები, რომლებმაც არგონავტებს მაღლიდან ბასრი ფრთები დაუშინეს.
საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი

საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებელი, სსმ — ეროვნული ტელე-რადიომაუწყებლობის კომპანია საქართველოში, შექმნილი სახელმწიფო ტელე-რადიო კორპორაციის რეორგანიზაციის ბაზაზე, „მაუწყებლის შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე (23 დეკემბერი, 2004). ეს უკანასკნელი განსაზღვრავს კომპანიის შინაარსობრივ ვალდებულებებს და საქმიანობის პრინციპებს.

კომპანიამ რადიომაუწყებლობა 1925 წელს დაიწყო, ტელევიზიისა კი — 1956 წელს. ამჟამად, მაუწყებელი აერთიანებს ორ ტელეარხს: პირველი არხსა (1956) და მეორე არხს (1991), ასევე რადიოარხებს — საქართველოს რადიო-პირველი არხი — 102.4 (1925) და რადიო ორი-ქართული რადიო — 100.9 (1995). დღეისათვის, საქართველოს მოსახლეობის 85 % იღებს პირველა არხის მაუწყებლობას, ხოლო 55 % — მეორე არხის მაუწყებლობას. საქართველოს მაუწყებლის ტელეპროგრამების მიღება ასევე შესაძლებელია სატელიტიური ანტენით და ინტერნეტის მეშვეობით ევროპისა და აზიის რამდენიმე ქვეყანაში.

2004 წელს მაუწყებლობის კანონის მიღებით დაიწყო საქართველოს ტელევიზიის სახელმწიფო დაქვემდებარებიდან საზოგადოებისაში გადაყვანის პროცესი. 2005 წელს საქართველოს პარლამენტმა აირჩია მაუწყებლის სამეურვეო საბჭო, რომელიც ცხრა წევრისგან შედგება. ერთ-ერთი მათგანი, თამარ კინწურაშვილი, „თავისუფლების ინსტიტუტიდან“, მოგვიანებით სსმ-ის პირველ გენერალურ დირექტორად აირჩიეს. 2008 წლის 4 აპრილიდან, 2009 წლის 20 ივლისამდე თანამდებობა ლევან ყუბანეიშვილს ეკავა. 2009 წლის 10 აგვისტოდან 2012 წლის 13 დეკემბრამდე სსმ-ის გენერალური დირექტორი იყო გიორგი ჭანტურია. იგი მისმა მოადგილე გიორგი ბარათაშვილმა შეცვალა, რომელიც უნდობლობის საფუძველზე სამეურვეო საბჭომ ორჯერ გადააყენა თანამდებობიდან, თუმცა სასამართლომ ორჯერვე აღადგინა პოსტზე. 2017 წლის 6 იანვრიდან 2020 წლის 18 აგვისტომდე მაუწყებლის გენერალური დირექტორის თანამდებობას ვასილ მაღლაფერიძე იკავებდა.
ოპოსუმისებრნი

ოპოსუმისებრნი — ძუძუმწოვრების ოჯახი ჩანთოსნების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 8-50 სმ, მასა 1,6-5,7 კგ. აერთიანებს 12 გვარის 65 სახეობას. გავრცელებულია ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში. ცხოვრობენ ტყეებსა და ჯაგნარში. უმთავრესად მეხეური, ზოგიერთი ნახევრად წყლის ცხოველია. აქტიურობენ შებინდებისას და ღამით. ნაირჭამიები ან მწერიჭამიები არიან. მაკეობა 12-16 დღეს გრძელდება. შობენ 18-მდე ნაშიერს, რომელთაც დედალი 70 დღემდე ჩანთით ატარებს. სანადირო ობიექტია (იყენებენ ხორცს). ჩრდილოამერიკულ ოპოსუმს იყენებენ, როგორც ლაბორატორიულ ცხოველს.
ოპტიკური პარაგრაფები

„ოპტიკური პარაგრაფები“ — ვახტანგ -ის „წიგნი ზეთების შეზავებისა და ქიმიისა ქმნისა“ შედგება 279 პარაგრაფისაგან, მათ შორის 55 სამედიცინო შინაარსისაა, აქედან 215-232-მდე პარაგრაფები „ოპტიკური პარაგრაფებია“, სადაც განხილულია ფიზიკური და ფიზიოლოგიური ოპტიკის საკითხები. ტექსტში საკმაოდ ზუსტად და თანამიმდევრულად არის აღწერილი მხედველობის საკორექციო საშუალებათა ყალიბის მომზადების, სათვალის მინების თრაშვისა და გაპრიალების პროცესები, ხელსაწყოების, კერძოდ, დურბინდის დამზადების წესები, გარჩეულია ერთთვალიანი და ორთვალიანი დურბინდი და მოცემულია სხივების გარდატეხის სქემატური გამოსახულება.
მიქაილ მუშფიგი

მიქაილ მირზა გადიროღლუ ისმაილზადე მუშფიგი (დ. 5 ივნისი, 1908 — გ. 6 იანვარი, 1939) — აზერბაიჯანელი პოეტი. მისი რომანტიკული პოეზიისათვის დამახასიათებელია რევოლუციური ჰეროიკა, პოლიტიკური სიმახვილე, ამასთან, ღრმა ლირიზმი. მუშფიგის მემკვიდრეობაში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია ეპიკურ თხზულებებას. პოემა „ჭაბურღილებს შორის“ პირველი პოეტური ნაწარმოებია ბაქოელ მენავთობეთა შესახებ. ფრაზის ლაკონიურობითა და ფილოსოფიური გააზრებით იგი ახლოს იდგა ფუზულის პოეზიასთან.

აზერბაიჯანში ბევრი ადმინისტრაციული ადგილი ატარებს პოეტის სახელს.

ბიოგრაფია
მიქაილ მუშფიგი დაიბადა 1908 წლის 5 ივნისს ბაქოში. მამამისი მირზა გადირ ისმაილზადე ბაქოს სკოლის დირექტორი იყო. პოეტის მამა თვითონ ლექსებს წერდა, ასევე იყო ოპერა „შაჰ ისმაილის“ ლიბრეტოს ავტორი. მიქაილ მუშფიგი სულ პატარა იყო, როდესაც დაობლდა. იგი მეურვეობის ქვეშ ახლობლებმა აიყვანეს.

1915 წელს ბაქოს რუსულენოვან სკოლაში შევიდა. 1920 წელს, როდესაც დაწყებითი განათლების მიღება დაასრულა ბაქოს სამასწავლებლო სემინირიაში მივიდა. 1931 წელს უმაღლესი პედაგოგიური ინსტიტუტი (აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტი) დაამთავრა და რამდენიმე წლის მანძილზე ლიტერატურას ასწავლიდა ბაქოს სკოლებში.

1920 წელს მხარს უჭერდა აზერბაიჯანის გადასვლას ლათინურ ანბანზე. მას სჯეროდა, რომ ამ გზით გაუნათლებლობას ბოლო მოეღებოდა. იგი ასევე პროპაგანდირებას უწევდა ტრადიციულ აზერბაიჯანულ მუსიკალურ ინსტრუმენტებს, რომლებიც მაშინდელი რეჟიმის დროს აკრძალული იყო.

1931 წელს პედაგოგიური ინსტიტუტის გამოსაშვებ საღამოზე მუშფიგმა გაიცნო საკუთარი მეუღლე დილბარი. ქორწილი 1933 წელს შედგა. თავისუფალ დროს მუშფიგს უყვარდა თარზე დაკვრა და სიმღერა. მისი ახლო მეგობარი იყო ცნობილი აზერბაიჯანელი მეთარე ყურბან პრიმოვი.

დაპატიმრება
მიქაილ მუშფიგი სსრკ-ს 1930-იან წლებში განხორციელებული მასობრივი სტალინური რეპრესიების მსხვერპლი გახდა.

მუშფიგი აზერბაიჯანელთა მწერალთა კავშირის კრიტიკის ეპიცენტრში მოჰყვა. სტალინის რეჟმის გამტარებლები მას ადანაშაულებდნენ „შოვინიზმში“. იგი დააკავეს 1937 წელს და ბრალი დასდეს „სახელმწიფოს მტრობაში“. პატიმრობა გაატარა ბაილის ციხეში, ბაქოს მახლობლად. 1938 წელს სსრკ-ს უზენაესმა სასამართლომ ჩაატარა კრება, რომელიც სულ 20 წუთი მიმდინარეობდა. პოეტს გამოუტანეს დახვრეტის განაჩენი. 1938 წლის 6 იანვარს, საღამოს განაჩენი შესრულდა.

ცნობილი ნაწარმოებები
 („ქარი“), 1930 წ
 (დღის ხმები) 1932 წ
ლექსების კრებული, 1934 წ
გამორჩეული ნამუშევრები  (2 ნაწილი), 1960 წ
 („გრძნობის ფოთლები“), 1966 წ
ლექსები (2 ნაწილი), 1968 და 1973 წ
 („ისევ ის ბაღი ყოფილიყო“) 1976 წ
 („ლიტერატურის სიმღერა“), 1978 წ

გალერეა
სულეიმან რაჰიმოვი

სულეიმან ჰუსეინ-ოღლუ რაჰიმოვი (; დ. 22 მარტი [ ძვ. სტ. 9 მარტი], 1900, სოფ. აინი, ახლანდელი გუბადლის რაიონი — გ. 11 ოქტომბერი, 1983, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი მწერალი. აზერბაიჯანის სსრ სახალხო მწერალი (1960). სკკპ წევრი 1926 წლიდან.

მიიღო პედაგოგიური განათლება. ავტორია რომანებისა „შამო“ (სრული ვარიანტი 3 ტომად, 1931–1964), „საჩლი“ (1940–1948), „კავკასუუს არწივი“ (ტ. 1—2, 1971–1973) და მოთხრობებისა „მიწის ხმა“ (1941), „მედალიონი“ (1942), „საძმო საფლავი“ (1943). ქართულად თარგმნილია მოთხრობა „აღბულახის მთებში“ და „მეჰმანი“ (ნაწყვეტი, 1944). დაჯილდოებულია ლენინის ორდენებით, ასევე სხვა ორდენებითა და მედლებით.
საბით რაჰმანი

საბით რაჰმანი (ნამდვილი სახელი და გვარი საბით ქერიმ-ოღლუ მაჰმუდოვი; დ. 26 მარტი, 1910, ნუხა — გ. 23 სექტემბერი, 1970, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი მწერალი. აზერბაიჯანის სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1943). სკკპ წევრი 1943 წლიდან.

ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო 20-იანი წლების დასასრულს. წერდა ლექსებს, მოთხრობებს, ფელეტონებს. აზერბაიჯანული საბჭოთა კომედიის ერთ-ერთი პირველი ავტორია („ქორწილი“, დაიდგა 1939; „ბედნიერები“, დაიდგა 1941; „სიცრუე“, 1965 და სხვა). დაწერა რომანი „ნინა“ (1951), რომელშიც ასახულია იატაკქვეშა სტამბის შემქნელის ლ. კეცხოველისა და მის თანამებრძოლთა რევოლუციური მოღვაწეობა.
ოპუნცია

ოპუნცია — მცენარეთა გვარი, კაქტუსისებრთა ოჯახისა. სუკულენტური ბუჩქები ან, იშვიათად, ხეებია. აქვთ ბრტყელი, წვნიანი დანაწევრებული ფოთლისებრი ტოტები. ღერო მოფენილია ეკლებით (ეკლების უმეტესობა ფოთლების სახეცვლილებას წარმოადგენს) ან ე. წ. გლოქიდიებით (წვრილი ეკლისებური გამონაზარდები); რამდენიმე სახეობას რუდიმენტული ფოთლებიც აქვს, რომლებიც მალე სცვივა.

ოპუნციის 250-ზე მეტი სახეობა გავრცელებულია ამერიკაში; ზოგიერთი კულტივირებულია სხვა ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ქვეყნებში, აგრეთვე სამხრეთ და შუა ევროპაში, ყირიმში, შუა აზიასა და კავკასიაში, კერძოდ საქართველოში ბევრგან გაველურებულია; მაგ. — თბილისის მიდამოებში და დასავლეთ საქართველოში.

ოპუნციის ყინვაგამძლე სახეობები უძლებენ — 10 °. ღერო შეიცავს სახამებელს, შაქრებს, პროტეინს, ვიტამინს. ადვილად მრავლდება ვეგეტატიუტად. ოპუნცია ინდიელების უძველესი საკულტო მცენარეა; იგი გამოსახულია მექსიკის სახელმწიფო გერბზე.
ოჟორის სამაროვანი

ოჟორის სამაროვანი, ზემოლისას სამაროვანი, განვითარებულია რკინის ხანის არქეოლოგიური ძეგლი შიდა ქართლში, ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ოჟორიდან (1991 წლამდე შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ზნაურის რაიონში) დაახლოებით 2 კმ-ზე, ადგილობრივ ზემოლისაზე. გაითხარა 1951 წელს (ხელმძღვანელი ო. ჯაფარიძე) 14 ორმოსამარხი. დაკრძალვის წესი არ დადგინდა, ვინაიდან ბავშვის 1 კბილის გარდა ადამიანთა ძვლები არ შემორჩენილა. სამარხებში აღმოჩნდა მრავალნაირი თიხის ჭურჭელი, ძირითადად რკინის იარაღი (შუბისპირები, მოკლე ხიშტისმაგვარი იარაღი, სატევრები, ცალპირა მოხრილი დანები და სხვა). ერთგან იყო ბრინჯაოს კოლხური ცული, რომლის ყუაზე ხარის ქანდაკებაა. № 1 ორმოსამარხში კი მხოლოდ ბრინჯაოს იარაღი იყო. სამკაული ნაკეთებია ბრინჯაოსაგან. მძივების ძირითადი ნაწილი სარდიონისაა. ბევრია ცისფერი პასტის მძივებიც. მცირე რაოდენობითაა თეთრი პასტის ცილინდრული ე. წ. „დომინოს“ ტიპის, ლურჯი მინისა და ქარვის მძივები.

სამაროვანი ძირითადად ძვ. წ. საუკუნით თარიღდება, ხოლო № 1 ორმოსამარხი გვიანდელი ბრინჯაოს ხანას განეკუთვნება.
ორაგული

ორაგული — თევზების გვარი ორაგულისებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია წყნარი და ატლანტის ოკეანეების ჩრდილო ნაწილის აუზის ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, იშვიათად ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანეში; მრავალი სახეობა აკლიმატიზებულია ბუნებრივი არეალის მიღმა. ზურგის ფარფლში 17-ზე ნაკლები სხივი აქვთ. გამრავლების პერიოდში ღებულობენ ღია საქორწინო შეფერილობას. ტოფობენ მდინარეებში, ნაყოფიერება დაბალია. რიგი გამსვლელი ორაგული ქმნის სუფთა მტკნარწყლიან ფორმას. არსებობს სეზონური ფორმებიც. აერთიანებს 50-მდე სახეობას, რომელთა შორის აღსანიშნავია: იშხანი, შავი ზღვის ორაგული, ჩრდილოეთის ორაგული, კუმჟა და სხვა. საქართველოში ორაგულისებრთა ოჯახიდან გავრცელებულია შავი ზღვის ორაგული, ცისარტყელა კალმახი, მდინარის კალმახი, ტბის კალმახი, რიპუსი, პელიადი, ლადოგური სიგი. ორაგული რეწვის, სპორტული თევზჭერისა და აკვაკულტურის მნიშვნელოვანი ობიექტია. ზოგიერთი სახეობის რაოდენობა მცირდება, ზოგიერთი დაცვის ქვეშაა. იყენებენ ნედლს, დამარილებულს, შებოლილს, დაკონსერვებულს. ცნობილია ორაგულის ზურგიელი, დოში, სათალი, წითელი ხიზილალა და სხვა.
კლიტემნესტრა

კლიტემნესტრა — ბერძნულ მითოლოგიაში ტინდარეოსის და ლედას ასული, ელენეს და დიოსკურების და, აგამემნონის ცოლი, ქრიზოთემიდას, ორესტეს, იფიგენიასა და ელექტრას დედა. როდესაც ბერძენთ ჯარების მთავარსარდალი აგამემნონი ტროაში იბრძოდა, მოღალატე ცოლმა ეგისთე შეიყვარა და მასთან ერთად განაგებდა მიკენს. შინ დაბრუნებით გახარებული მეფე ცოლმა მზაკვრული ალერსით მიიღო, აბაზანაში შეიყვანა, სადაც მისი დახმარებით ეგისთემ მოკლა, ტახტზეც მკვლელი ავიდა და შვიდი წელი განაგებდა მიკენს. სხვა ვერსიით კლიტემნესტრამ ქმარი იმისათვის მოკლა, რომ ლამაზი ტყვე ქალი კასანდრა მოიყვანა და მისი შერთვა უნდოდა. როდესაც ორესტე გაიზარდა, ეგისთეც მოკლა და მოღალატე დედაც, რისთვისაც ის ერინიებმა გააგიჟეს.
ბორჯომი (საფეხბურთო კლუბი)

„ბორჯომი“ — საქართველოს საფეხბურთო კლუბი, დაარსდა 1936 წელს, ქალაქ ბორჯომში. საშინაო მატჩებს ატარებს სახელოვანი ქართველი ფეხბურთელის, თბილისის „დინამოს“ ნახევარმცველის, ჯემალ ზეინკლიშვილის სახელობის სტადიონზე.

ისტორია
კლუბი დაარსდა 1936 წელს როგორც „თორი“ ბორჯომი. თავიდან თამაშობდა ადგილობრივ ჩემპიონატში, 1993-94 წლების სეზონში შედგა დებიუტი პირველ ლიგის აღმოსავლეთის ჯგუფში, სადაც 1997 წლამდე ასპარეზობდა. 2000-2002 წლებში ასევე გამოდიოდა პირველ ლიგაში, შემდეგ დაქვეითდა და 2004 წლამდე მეორე ლიგაში გამოდიოდა. 2004 წლის ზაფხულში კლუბს „ბორჯომი“ დაერქვა და პირველ ლიგაში წარმატებული გამოსვლის შემდეგ უმაღლეს ლიგაში აღზევდა. კლუბისთვის საუკეთესო 2005-06 წლების სეზონი გამოდგა, როდესაც სეზონი მე-5 ადგილზე დაამთავრა, 2007-08 წლების სეზონში შეძლო თასის ნახევარფინალში გასვლა. 2008-09 წლების სეზონში მე-11 ადგილის დაკავების შემდეგ დაბრუნდა პირველ ლიგაში. მეორე ლიგის 2013-14 წლების სეზონში პირველ ადგილზე დასრულების შემდეგ პირველ ლიგაში აღზევდა და ასპარეზობა ჯგუფში განაგრძო.

სახელწოდება
1936—2004: თორი ბორჯომი
2004 წლიდან დღემდე: ბორჯომი

ტიტულები
პირველი ლიგა
მეორე ადგილი: 2005

სეზონები

ბომბარდირები
გამოჩენილი ფეხბურთელები
თორნიკე აფციაური (2005-2006)
შოთა ბაბუნაშვილი (2007-2008)
რევაზ გეწაძე (2005-2006)
შოთა გრიგალაშვილი (2007-2008)
ალექსანდრე კოშკაძე (2006-2007)
ზურაბ მამალაძე (2005-2006)
ნოდარ მაჭავარიანი (2005-2006)
გიორგი მეგრელაძე (2007-2008)
გიორგი ნერგაძე (2007)
თეიმურაზ ღონღაძე (2007)
ბექა შეყრილაძე (2006-2007)
გერიონი

გერიონი — ბერძნული მითოლოგიის მიხედვით, კუნძულ ერითიას მეფე, ქრიზაორეს და ნიმფა კალიროეს შვილი, ექიდნეს ძმა, სამთავიანი და სამტანიანი ბუმბერაზი, რომელსაც მხოლოდ მუცლის არე ჰქონდა მთლიანი. ექვსხელა და ექვსფეხა უზამფარს სამი ფარი ეჭირა და მოწინააღმდეგეს თავზარს სცემდა. ქვეყნიერების უკიდურეს დასავლეთში ჰქონდა საბრძანებელი და კუნძულ ერითეაზე ჰყავდა ოქროსფერი (წითელი) საქონლის ჯოგი, რომელსაც მწყემსავდა ბუმბერაზი ევრიტიონი და დარაჯობდა ორთავიანი ძაღლი ორთროსი. ჰერაკლემ ჯოგი მოსტაცა, ისრები დაუშინა და კომბლით მოუსწრაფა სიცოცხლე.
ორაგულისებრნი

ორაგულისებრნი — თევზების ოჯახი ორაგულისნაირთა რიგისა. ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს გამსვლელი ან მტკნარი წყლის თევზებია. ზურგის ფარფლში 10–16 სხივი აქვთ, მეორე, ცხიმის ფარფლი სხივებს მოკლებულია. მრავლდებიან მტკნარ წყალში. მრავალი სახეობა აკლიმატიზებულია სამხრეთ ნახევარსფეროს წყლებში. ოჯახის შემადგენლობაში წარმოდგენილია როგორც ანადრომული, ისე მტკნარწყლიანი თევზის სახეობები. ორაგულისებრნი შეიცავს 11 გვარსა და 226 სახეობას. მეტად ცნობილი წარმომადგენლებია: ჩრდილოეთის ორაგული, თევზთეთრა, ღურკანა, კეტა, ნელმა, ნერკა, სიმა, კიჟუჩი, ჩავიჩა, კუმჟა, სიგი, ომული, არქტიკული გოჭალა, იშხანი, ჰარიუსი, ტაიმენი, ლენოკი. სხვადასხვა სახეობის კარგად ცნობილი კრებსითი სახელწოდებებია ორაგული და კალმახი. ორაგულისებრნი გავრცელებულია ატლანტისა და წყნარ ოკეანეებში, აგრეთვე ჩრდილოეთი ნახევარსფეროს მტკნარ წყლებში, შუა და ჩრდილოეთ განედებში. მათი ქვირითის დიდი ბუნებრივი ადგილებია კამჩატკა, სახალინი და კურილის კუნძულები. ორაგულისებრნი ძვირფასი სარეწაო თევზებია, თევზჭერისა და აკლიმატიზაციის კარგი ობიექტები. მათი აქტიური მოპოვება ხორციელდება არა მხოლოდ ძვირფასი წითელი ხორცის, არამედ წითელი ხიზილალის გამოც. განსაკუთრებით ძვირფასია წყნაროკეანური ორაგულების წითელი ხიზილალა. კულტივირებისა და ხელოვნური გამრავლების ობიექტებია ჩრდილოეთის ორაგული, წყნაროკეანური ორაგული და კალმახის სხვადასხვა სახეობა. საქართველოში ორაგულისებრთა ოჯახიდან გავრცელებულია შავი ზღვის ორაგული, ცისარტყელა კალმახი, მდინარის კალმახი, ტბის კალმახი, რიპუსი, პელიადი, ლადოგური სიგი. საქართველოში, ორაგულისებრთა წარმოებაში 99,2 პროცენტით ცისარტყელა კალმახია წარმოდგენილი.
მენეჯერი

მენეჯერი (ინგლ. , სიტყვიდან — მართვა, ხელმძღვანელობა) — ხელმძღვანელი პირი საკუთარი კაპიტალის გარეშე. ასევე პირი, რომელიც პასუხს აგებს შრომის ორგანიზაციასა და კონტროლზე ორგანიზაციასა ან საწარმოებში. დიდი საწარმოების წარმოშობასთან ერთად მოხდა წარმოების მესაკუთრისა და ხელმძღვანელის ფუნქციათა გამიჯვნა. მენეჯერების სამი რგოლი არსებობს: უფროსი, საშუალო და უმცროსი.
ანთოკი

ანთოკი — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში (გიორგიწმინდის თემი). მდებარეობს მდინარე ივრის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 840 მეტრი, საგარეჯოდან 6 კილომეტრი.

ისტორია
არქეოლოგიური მასალებით მტკიცდება, რომ სოფლის ტერიტორია ადამიანის საცხოვრისს უძველესი დროიდან წარმოადგენდა. ბუნებრივი პირობები აქ ხელს უწყობდა მევენახეობის, მემინდვრეობის, განსაკუთრებით, მეცხოველეობის განვითარებას.

საქართველოს ერთიანობის ხანაში ანთოკი საკათალიკოსო სოფელია. ასეთად ჩანს იგი მომდევნო ხანებშიც. სიგელგუჯრებში ხაზგასმულია, რომ ანთოკზე, კათალიკოსის გარდა, „სხვას არავის ხელი არა აქვს.“ საუკუნეში, მტრის გამუდმებული შემოსევების შედეგად, სოფელი გაპარტახებულა და მოსახლეობაც საგრძნობლად შეთხელებულა. მოგვიანებით ანთოკის მოსახლეობა, თიანეთიდან ჩასახლებულების ხარჯზე, კვლავ გაზრდილა. - საუკუნეებში სოფელი რუსთავის სადროშოში შედიოდა და ბრძოლის დროს რუსთაველი ეპისკოპოსის დროშის ქვეშ დგებოდა.

საბჭოთა პერიოდში ანთოკი გაერთიანებული იყო გიორგიწმინდის სარძეო-სასაქონლო მეურნეობაში. აქ ფუნქციონირებდა ფერმა-ქარხანა, რომელიც რძის პროდუქციას უშვებდა. სოფელში ამჟამად წამყვანი დარგებია მეცხოველეობა და მეფრინველეობა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 73 ადამიანი.
ასკილაური (საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი)

ასკილაური — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში (გომბორის ადმინისტრაციული ერთეული). მდებარეობს გომბორის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე. მდინარე გომბორის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1060 მეტრი, საგარეჯოდან 45 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 70 ადამიანი.
ორანჟერეა

ორანჟერეა ( < — „ფორთოხალი“) — შემინული შენობა, რომელსაც იყენებენ მცენარეთა გამოსაზრდელად ზამთარში ინახავენ სამხრეთის მარადმწვანე მცენარეების (მაგ. პალმები), ციტრუსებს (ლიმონი, ფორთოხალი), ხილ-კენკრეულს, ყვავილებს სხვა, რომლებიც ღია ცის ქვეშ ადგილობრივი ჰავას ვერ იტანენ და სპეციალური პირობები (ჰაერის განსაზღვრული ტემპერატურა, ტენიანობა, განათება) სჭირდებათ.

ორანჟერეას ათბობენ გაზით ან სხვა საშუალებით. ტემპერატურის რეჟიმის მიხედვით ორანჟერეა არის ცივი, ნახევრად თბილი ან ზომიერი და თბილი; გადახურვის მიხედვით — ერთ და ორქანობიანი, ბლოკური და ანგარის ტიპისა, გამოსაზღდელი მცენარეების მოთავსების ადგილის მიხედვით — თაროიანი, გრუნტული ან გრუნტულ-თაროიანი; გამოყენების დროის მიხედვით — ზამთრისა და საგაზაფხულო.
არაშენდა (გორის მუნიციპალიტეტი)

არაშენდა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ვარიანის თემი). მდებარეობს მდინარე დიდი ლიახვის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 690 მეტრი, გორიდან 11 კილომეტრი.

სოფელში დგას მთავარანგელოზისა და ფერისცვალების ეკლესიები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 646 ადამიანი.

ჰავა
არაშენდა (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)

არაშენდა — სოფელი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის მცხეთის მუნიციპალიტეტში, საგურამოს თემში. მდებარეობს მდინარე თეზამის (არაგვის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 660 მეტრზე. მცხეთიდან დაშორებულია 17 კილომეტრით.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 226 ადამიანი.

ღირსშესანიშნაობები
სოფლის სამხრეთით, 1,5 კმ-ზე, დგას ღვთისმშობლის, სამხრეთ-დასავლით კი წმინდა გიორგის ეკლესიები. ორივე ეკლესია ერთნავიანია, ნაგებია რიყის ქვით და გვიანდელი საუკუნეებით თარიღდება. ძეგლები ძლიერ დაზიანებულია.

არაშენდის წმინდა ცამეტი ასურელი მამის ეკლესია