iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლევან ალექსიძე

ლევან ალექსიძე (დ. 5 ივლისი, 1926, თბილისი — გ. 1 აგვისტო, 2019, თბილისი) — ქართველი იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორი, საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი, საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი (1990-1991), ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). თბილისის საპატიო მოქალაქე (2011).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1926 წლის 5 ივლისს თბილისში. 1946 წელს დაამთავრა ი. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1977 წლიდან სამართლის საფუძვლებისა და საერთაშორისო სამართლის კათედრის გამგეა. 1985-1992 წლებში თსუ-ს პრორექტორია. 1988 წელს ირჩევენ საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად, ხოლო 2001 წლიდან იგი ამავე აკადემიის ნამდვილი წევრია. ლევან ალექსიძე 150-მდე შრომის ავტორია, რომლებიც გამოქვეყნებულია ქართულ, რუსულ, ინგლისურ, გერმანულ და ესპანურ ენებზე.
მიხეილ კობახიძე

მიხეილ კობახიძე (დ. 5 აპრილი, 1939, თბილისი — გ. 13 ოქტომბერი, 2019) — ქართველი რეჟისორი, სცენარისტი და მსახიობი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1990), საქართველოს კინემატოგრაფისტთა შემოქმედებითი კავშირის წევრი.

უმაღლესი განათლება მიიღო მოსკოვის საკავშირო სახელმწიფო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტის საკინორეჟისორო ფაკულტეტზე (სერგეი გერასიმოვისა და თამარა მაკაროვას სახელოსნო), რომელიც დაამთავრა 1965 წელს. მიხეილ კობახიძის მიერ გადაღებული პირველი სადიპლომო ფილმი იყო „რვანახევარი“, რომელიც საბჭოურმა ცენზურამ ანტისაბჭოურ ნაწარმოებად მიიჩნია და მოსკოვში გაგზავნამდე გაანადგურა. 1964 წელს შემოქმედმა გადაიღო სადიპლომო ფილმი „ქორწილი“, რომელმაც ობერჰაუზენის მოკლემეტრაჟიანი ფილმების საერთაშორისო ფესტივალზე სამი პრიზი მიიღო (ფესტივალის მთავარი პრიზი, კინოჟურნალისტთა ასოციაციის პრიზი, „საერთაშორისო ევანგელისტური კინოცენტრის პრიზი“). 1969 წელს „მუსიკოსების“ გადაღების შემდეგ მოსკოვის კინემატოგრაფიის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარის ალექსანდრე რომანოვის განკარგულებით მიხეილ კობახიძეს დამოუკიდებლად ფილმების გადაღება აეკრძალა. 2002 წელს საფრანგეთში გადაიღო მოკლემეტრაჟიანი ფილმი „გზაზე“.

1996 წელს, ვენეციის კინოფესტივალზე გაიმართა მიხეილ კობახიძის ფილმების რეტროსპექტივა. 2009 წლის 5 აპრილს, კინორეჟისორს 70 წელი შეუსრულდა. ამავე საღამოს პარიზში, კონოთეატრ -ში, მისი ექვსივე ფილმის ჩვენება მოეწყო. გამოჩენილი რეჟისორის ფილმების ჩვენება მოხდა თბილისშიც, 2010 წლის 10 ნოემბერს.

გარდაიცვალა 2019 წლის 13 ოქტომბერს 80 წლის ასაკში, ავადმყოფობის შედეგად.

ფილმოგრაფია
პუბლიცისტიკა

პუბლიცისტიკა — საზოგადოებრივ-პოლიტიკური ხასიათის ლიტერატურა თანამედროვე აქტუალურ თემებზე. ის მასშტაბურად იყენებს ცხოვრებისეულ მასალას და საზოგადოებრივ-პოლიტიკური საქმიანობის ფაქტების ასახვით გარკვეულ პოლიტიკურ იდეას ავითარებს.

პუბლიცისტიკის ფართო დიაპაზონი განაპირობებს მისი ფორმების მრავალფეროვნებას. პოლიტიკურის გარდა გვხვდება ეკონომიკური, მორალურ-ეთიკური, ფილოსოფიური ხასიათის პუბლიცისტიკა. ასევე, ინფორმაციული, ანალიტიკური, პოლემიკური, დისკუსიური და სხვ. არსებობს საგაზეთო-საჟურნალო პუბლიცისტიკის ჟანრები – ინტერვიუ, კორესპონდენცია, რეცენზია, მთავარი და პრობლემური სტატიები, მიმოხილვა, წერილი, ნარკვევი, პამფლეტი, ფელეტონი და ა.შ.
დიკ ფრენსისი

რიჩარდ სტენლი ფრენსისი ( «» ; დ. 31 ოქტომბერი, 1920, უელსი, დიდი ბრიტანეთი — გ. 14 თებერვალი, 2010, დიდი კაიმანი, კაიმანის კუნძულები) — ბრიტანელი დეტექტიური ჟანრის მწერალი, ჟოკეი. მისი ბევრი რომანი ცხენების დოღის შესახებაა.

ორმოცი რომანის ავტორი დიკ ფრენსისი, რომლის ნამდვილი სახელი რიჩარდ სტენლი ფრენსისია, 1920 წლის 31 ოქტომბერს დაიბადა ჟოკეის ოჯახში. მწერალს არაერთხელ აღუნიშნავს, რომ დოღი, ცხენებისადმი სიყვარულითა და პირველობისადმი სწრაფვით — მისი ცხოვრების მთავარი ნაწილი იყო.

მომავალმა მწერალმა თავისი კარიერა სწორედ ჟოკეიდ დაიწყო, თუმცა შემდეგ ომმა მოუსწრო და მფრინავი გახდა. ომის დამთავრების შემდეგ ფრენსისი საცხენოსნო სპორტში დაბრუნდა და არაერთხელ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი.

მწერლის პირველი და ყველაზე წარმატებული რომანი იყო „ფავორიტი“ (1962) — დეტექტიური ამბავი ჟოკეების ცხოვრებიდან. რომანის ხმაურიანმა წარმატებამ განაპირობა ფრენსისის შემდგომი გზა — მწერლობა მის მთავარ საქმიანობად და მოწოდებად იქცა. „ფავორიტშივე“ გაჩნდა მისი თხრობის ჩვეული მანერა — ჟურნალისტური სტილი, დეტალებისა და პერსონჟების ხასიათების დაწვრილიებითი დამუშავებითა და თემის ამომწურავი ცოდნით.

დიკ ფრენსისი 2010 წლის 14 თებერვალს, 90 წლის ასაკში გარდაიცვალა დიდი კაიმანის კუნძულზე.
ჭამე ილოცე შეიყვარე

ჭამე ილოცე შეიყვარე — 2010 წლის ფილმი, რომელშიც მთავარ როლს ჯულია რობერტსი ასრულებს და რომელიც ელიზაბეტ გილბერტის მემუარზეა დაფუძნებული. ფილმის რეჟისორია რაიან მერფი.

სიუჟეტი
ახალგაზრდა ქალი აანალიზებს, რომ ვერ იღებს ცხოვრებისაგან იმას რისი სურვილიც აქვს. მტკივნეული განქორწინების შემდეგ ის დაგეგმავს მოგზაურობას, რომელიც მას მსოფლიოს ირგვლივ წაიყვანს, კონკრეტულად კი: იტალიაში, ინდოეთსა და ბალში. ამ მოგზაურობის დროს ის სწავლობს უცხო კულტურასა და ტრადიციებს, ნახულობს ბევრ უცნობ და საინტერესო ადგილს, ეს ყველაფერი კი რელაქსაციაში ეხმარება, ის ამ ფორმით გამოდის დეპრესიიდან და უბრუნდება თავის საკუთარ მეს.

როლებში
ჯულია რობერტსი - ელიზაბეტ გილბერტსი
ხავიერ ბარდემი - ფელიპე
ბილი კრუდაპი - სტივენი
ჯეიმზ ფრანკო - დევიდი
რიჩარდ ჯენკინსი - რიჩარდი
სოფი ტომფსონი - კორელა
ვაიოლა დეივისი - დელია შირაზი
მაიკ ო'მალი - ენდი შირაზი
კრისტინ ჰაკიმი - ვაიანი

გადაღება
ფილმის გადაღებები 2009 წლის აგვისტოში დაიწყო. გადასაღები ადგილები იყო: ნიუ-იორკი (აშშ), რომი (იტალია), პატაუდი (ინდოეთი) და ბალი (ინდონეზია). ინდუიზმის ლიდერებმა დაინტერესება გამოთქვეს ფილმის წარმოებასთან დაკავშირებით და მოითხოვეს სასულიერო კონსულტანტების გამოყენება, რათა დარწმუნებულიყვნენ, რომ ფილმი ასახავს აშრამაში ცხოვრების აკურატულ და ზუსტ ფორმას.
ჯანდარის ტბა

ჯანდარის ტბა — ტბა საქართველოსა და აზერბაიჯანის საზღვარზე. მდებარეობს გარდაბნის ვაკეზე, ზღვის დონიდან 291,4 მ სიმაღლეზე. სარკის ფართობი — 10,6 კმ², საშუალო სიღრმე 3,75 მ, მაქსიმალური სიღრმე 7,2 მ. ჯანდარის ტბა თბილისის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 50 კმ-ის დაშორებით, რუსთავიდან კი 20 კმ-ის მანძილზე მდებარეობს.

ჯანდარის ტბის ადგილას წარსულში იყო პატარა წყალსატევი. საუკუნის 70-იან წლებში მტკვრიდან გაიყვანეს არხი. 1927 წელს ტბა დააშრეს, ხოლო 1928 წელს ხელახლა შეავსეს. ზაფხულში ტემპერატურა 30–32 °-ია. ზამთარში ტბა საგრძნობლად ცივდება (2–3 °), იშვიათად კი იყინება, ისიც ძლიერ სუსხიანი ზამთრის დროს. ტბის წყალი მომწვანო-მოყვითალო ფერისაა. გამჭვირვალობა დაახლოებით 1 მ. წყალს აქვს ოდნავ არასასიამოვნო სუნი და გემო. სასმელად უვარგისია.

ჯანდარის ტბა იქთიოფაუნის მრავალფეროვნებით საქართველოში პალიასტომის ტბას თუ ჩამოუვარდება. იგი საქართველოს წყალსატევთაგან ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ობიექტია თევზრეწვისა და სპორტულ-სამოყვარულო თევზჭერისათვის.

აქ განვითარებულია ხისტი ჭაობის მცენარეულობა, ძირითადად ლელი და ლაქაში. ალაგ-ალაგ გვხვდება ჭალის ტყის ფრაგმენტები, სადაც ძირითადად ვერხვი, ტირიფი და იალღუნია წარმოდგენილი. ტბის შემოგარენშია ნახევარუდაბნოსა და სტეპისთვის დამახასიათებელი სახეობები — ძეძვი, მწარე აბზინდა და ჩვეულებრივი ურო.
ჟილბერის სინდრომი

ჟილბერის სინდრომი მემკვიდრული დაავადბაა, რომელსაც იწვევს ფერმენტ გლუკურონილტრანსფერაზის გენეტიკურად განპირობებული დეფიციტი, ამ ფერმენტის დახმარებით ღვიძლის უჯრედებში არაპირდაპირი ბილირუბინი გარდაიქმნება პირდაპირში. დაავადება მეტწილად ბავშვთა ან მოზარდობის ასაკში ვლინდება. ყველაზე ხშირად აღინიშნება: სკლერების, პირის ღრუს, ლორწოვნი გარსისა და კანის არამუდმივი მოყვითალო შეფერილობა, ადვილად დაღლა, მარჯვენა ფერდქვეშა არეში უმნიშვნელო ტკივილის გამო დისკომფორტი. სისხლის ბიოქიმიური გამოკვლევის დროს აღინიშნება საერთო ბილირუბინის მატება არაპირდაპირი ფრაქციის ხარჯზე, ღვიძლის დანარჩენი სინჯები ნორმაშია.

ჟილბერის სინდრომის დროს ბილირუბინის დონის მატების პროვოცირებას იწვევს მნიშვნელოვანი ფიზიკური და ფსიქოლოგიური დატვირთვა, დიეტის დარღვევა, შიმშილი,ზოგიერთი მედიკამენტის მიღება, ალკოჰოლის მოხმარება, ინფექციური დაავადებები. სწორედ ამის გამო მკურნალობის თვალსაზრისით მეტად მნიშვნელოვანია სათანადო რეჟიმის დაცვა (შრომის, კვების, დასვენების) და არა რაიმე მედიკამენტის მიღება. თუ ბილირუბინი მკვეთრად არ არის მომატებული, მისი დაქვეითება აუცილებლობას არ წარმოადგენს.

თუ ბილირუბინის დონე მკვეთრადაა მომატებული და თან ახლავს სისუსტე და ცუდი გუნებ-განწყობა, მაშინ ექიმი ნიშნავს სპეციალურ პრეპარატებს. ჟილბერის სინდრომს ახასიათებს კეთილთვისებიანობა, მისთვის საჭირო ნორმების დაცვის შემთხვევაში.
ერიკა ელენიაკი

ერიკა მეია ელენიაკი ( დ. 29 სექტემბერი, 1969, გლენდეილი, აშშ) — ამერიკელი ტელე-კინომსახიობი და ფოტომოდელი. მეტად ცნობილია სერიალიდან „მაშველები“ (1989-1992).

ბიოგრაფია
ერიკა ელენიაკი დაიბადა კალიფორნიის შტატის ქალაქ გლენდეილში. მამამისი დაიბადა ქალაქ ედმონტონში და აქვს უკრაინული გენეალოგია, ხოლო დედამისი ესტონური და გერმანული წარმოშობისაა. მისი მშობლები გაშორებულები არიან. ელენიაკი პირველად ტელეეკრანზე გამოჩნდა 12 წლის ასაკში, სადაც მიიღო მცირე ეპიზოდური როლი სტივენ სპილბერგის ფილმში „უცხოპლანეტელი“. თავდაპირველად ეპიზოდურ როლებს იღებდა ტელევიზიაში. 1988 წელს ითამაშა ფილმში „წვეთი“.

1989 წელს ერიკა ელენიაკი ჟურნალ „პლეიბოის“ თვის გოგო გახდა. სულ მალე ერთ-ერთი მთავარი როლი მიიღო სერიალში „მაშველები“. სერიალის გადასაღებ მოედანზე 3 წელი დაყო. „მაშველების“ მოტივებზე ორ ტელეფილმში ითამაშა და დატოვა სერიალი, რათა ბედი ეცადა კინოინდუსტრიაში. ფილმების „მცველისა“ (1994) და „პირომანიაკის სასიყვარულო ისტორიის“ (1995) ჩავარდნის შემდეგ, ელენიაკი თამაშობდა მხოლოდ „ბ“ კატეგორიის ფილმებსა და ტელეფილმებში. 1992 წელს ითამაშა დიდბიუჯეტიან ფილმში „ალყაში“. 1994 წელს ტომ ბერენჯერთან ერთად ითამაშა ფილმში „მცველი“, ხოლო 1998 წელს მაიკლ აირონსაიდთან ერთად ფილმში „ტყვე“. იმავე წელს გამოჩნდა ფილმში „პანდორას პროექტი“. 2004 წელს ავრორა ეშის როლი შეასრულა ფილმში „დრაკულა 3000“, ხოლო 2006 წელს გამოჩნდა ფილმში „აბსოლუტური ნული“. 2010 წელს ითამაშა ტელესერიალებში: „...: დანაშაულის ადგილი: მაიამი“ და „სასოწარკვეთილი დიასახლისები“. 2005 წელს გამოჩნდა ერთ-ერთ რეალიტი-შოუში. ერიკა ელენიაკი ძირითადად 1990-იან წლებში იყო პოპულარული.

1998 წელს ერიკა ელენიაკი ცოლად გაჰყვა ფილიპ გოლიას, რომელთანაც ურთიერთობა 1999 წლამდე ჰქონდა. 2005 წელს ელენიაკი მეორეჯერ გათხოვდა. ამჯერად მისი რჩეული გახდა როჩ დეიგლი, რომლისგანაც 2006 წელს ქალიშვილი შეეძინა.

ფილმოგრაფია
სალომინაო

სალომინაო ― ისტორიული მხარე იმერეთში, მდინარეების კვინისწყალსა და კორისწყალს შორის (ახლანდელი ვანის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია). ჩრდილოეთით ისაზღვრებოდა მდინარე რიონით, სამხრეთით ფერსათის ქედით. საუკუნის 20-იან წლებში იმერეთის მეფემ ალექსანდრე რაჭის ერისთავთა გვერდითი შტოს წარმომადგენელს გედევან ერისთავს გადასცა და მას ბარის ერისთავის ტიტული მიანიჭა.
დამწვრობა

დამწვრობითი დაავადება — კანის, ლორწოვანი გარსისა და მათ ქვეშ მდებარე ქსოვილების დაზიანება მაღალი ტემპერატურის (თერმული დამწვრობა), ქიმიური ნივთიერების (ქიმიური დამწვრობა), ელექტრული დენის (ელექტროთერმული დამწვრობა), მაიონიზებელი გამოსხივების (სხივური დამწვრობა) და სხვა მოქმედებით.

დახასიათება
დამწვრობის დაზიანების სიმძმე განისაზღვრება დამწვარი ზედაპირის სიღრმითა და სიფართოვით. განარჩევენ ზედაპირულ და ღრმა დამწვრობას. ზედაპირულს განეკუთვნება: (კანის გაწითლება და შეშუპება), (კანზე სითხით სავსე ბუშტულების გაჩენა) და ა (კანის ზედა შრეების ნეკროზი) ხარისხის დამწვრობა; ღრმას კი ბ (კანის ყველა შრის ნეკროზი) და (კანისა და მის ქვეშ მდებარე ქსოვილების — ფასციის, კუნთების, მყესების, ძვლების დანახშირება) ხარისხის დამწვრობა. დამწვრობა ზოგჯერ ორგანიზმში მთელი რიგი ორგანოებისა და სისტემების ფუნქციის მოშლას იწვევს. როდესაც ზედაპირული დამწვრობის ფართი სხეულის ზედაპირის 20%-ს აღწევს, ხოლო ღრმა დამწვრობისა 10%-ს აღემატება, ვითარდება დამწვრობითი დაავადება, სადაც განარჩევენ შოკის, მწვავე ტოქსემიის (მიკრობთა ტოქსინებით და ქსოვილთა დაშლის პროდუქტებით ორგანიზმის მოწამვლა), სეპტიკოტოქსემიისა (ემატება ჩირქოვანი პროცესი) და რეკონვალესცენციის ანუ გამოჯანსაღების პერიოდს.

პირველი დახმარება
ავადმყოფს ათავსებენ თბილ ოთახში, აძლევენ ტკივილგამაყუჩებელ საშუალებებს, დამწვარ არეებზე აფარებენდამწვრობის საწინააღმდეგო მალამოთი ან ხსნარით გაჟღენთილ სტერილური დოლბანდის საფენებს, ფართო დამწვრობის დროს კი ახვევენ სუფთა, გაუთოებულ ზეწარში. მჟავებით დამწვრობის დროს დაზიანებულ ადგილს ჯერ გამდინარე წყლით მობანენ, შემდეგ, სოდის სუსტ (2%-იან) ხსნარში დასველებულ საფენებს დაადებენ, ხოლო ტუტეებით დამწვრობის შემთხვევაში — სუსტი მჟავების (2%-იანი ძმრის, ბორის, 5%-იანი ლიმონის) ხსნარში დასველებულ საფენებს. საყლაპავისა და კუჭის დამწვრობისას საჭიროა კუჭის რამდენჯერმე ამორეცხვა წყლით, შემდეგ დიდი რაოდენობით სითხის (წყალი, რძე) დალევა, კარაქის ან უმი კვერცხის გადაყლაპვა. თვალების დამწვრობის დროს თვალებს ჯერ წყლით ბანენ შემდეგ სპეციალურ მკურნალობას უნიშნავენ. დამწვრობის ყველა შემთხვევაში აუცილებელია ავადმყოფის დროული ჰოსპიტალიზაცია. სტაციონარში მოთავსებისთანავე ავადმყოფს უკეთებენ ტეტანუსის საწინააღმდეგო შრატს და ანტოქსინს. დამწვრობის ირგვლივ კანს ამუშავებენ ანტისეპტიკური ხსნარებით, დაზიანებულ ადგილზე ადებენ ანტიბაქტერიულ მალამოს და უხვევენ (მკურნალობის დახურული წესი). ზოგჯერ ჭრილობას ღიად ტოვებენ. ღრმა დამწვრობის შემდეგ დარჩენილი კანის დეფექტის დასაფარავად მიმართავენ კანის გადანერგვას.

საერთო მკურნალობა
საერთო მკურნალობა: დამწვრობით გამოწვეული შოკის წინააღმდეგ ბრძოლა; ჟანგბადით მკურნალობა, სისხლის და მისი შემცვლელი სითხეების, ცილების, სპეციალური შრატებისა და სხვათა გადასხმა; ანტიბიოტიკები, ანტიჰისტამინური და ჰორმონალური პრეპარატები, ვიტამინები, ცილებით მდიდარი კალორიული საკვები, ასეპტიკის ზუსტი დაცვა; ნაწოლებისა და სხვა მოსალოდნელი გართულებების პროფილაქტიკა.
აბსცესი

აბსცესი — შემოსაზღვრული, ჩირქოვანი, ანთების შედეგად წარმოშობილი, გრანულაციური ქსოვილით ამოფენილი ჩირქით სავსე პათოლოგიური ღრუ.

აბსცესის მიზეზად სახელდება ჩირქმბადი მიკრობების (სტაფილოკოკები, სტრეპტოკოკები) ქსოვილებში შეჭრა და ზოგიერთი ქიმიური ნივთიერებების (სკიპიდარი, ნავთი) მოხვედრა.

დახასიათება
აბსცესი შეიძლება იყოს ზედაპირული, ღრმა, მოუმწიფებელი (ცივი), მომწიფებული (ცხელი), მეტასტაზური, ჩამოწრეტილი და სხვა.

ზედაპირული აბსცესი – იოლად მიმდინარეობს, ადვილად გამოიცნობა, იშვიათად რთულდება, ხშირად გარეთ იხსნება.
ღრმა აბსცესი – მძიმედ მიმდინარეობს, ძნელად გამოიცნობა, ხშირად რთულდება.
მწვავე აბსცესი – ამ დროს კარგადაა გამოხატული ანთების ნიშნები. დროთა განმავლობაში განიცდის მომწიფებას.
ცივი აბსცესი – ქრონიკული მიმდინარეობით ხასიათდება, ნელ–ნელა ხდება მისი მომწიფება. ამდროს ანთების ძირითადი ნიშნები სუსტადაა გამოხატული, ადგილობრივი ტემპერატურის მომატება და ტკივილი უმნიშვნელოა, აბსცესი ფორმდება ჰიპერალერგიული რეაქციის ფონზე, ფერხდება გრანულაციური ბარიერის წარმოშობა.

ცივი აბსცესის სახეა ჩამოწრეტილი ფორმა. ის არსებული აბსცესიდან წარმოიშობა სხეულის დაშორებულ უბნებში ჩირქის ჩამოდინებით.
სალპები

სალპები ( ან ) — ზღვის თავისუფლად მცურავი ცხოველების ქვეკლასი ქორდიანებს ტიპისა. აქვთ რამდენიმე მმ-იდან 33 სმ-მდე სიგრძის ცილინდრული სხეული, რომელიც დაფარულია გამჭვირვალე ტუნიკით. სხეულის წინა ბოლოზე პირის სიფონია. უკანაზე — კლოაკისა. გული მუცლის მხარეს აქვთ. სისხლის მიმოქცევის სისტემა ღიაა. ნერვული სისტემა წარმოდგენილია ხახის ზედა კვანძით და მისგან გამომავალი ნერვებით. მის ზემოთ შუქშემგრძნობი თვალაკია. ქვეკლასში გაერთიანებულია 25-მდე სახეობა. ბინადრობენ ყველა ოკეანეში, ჩრდილოეთ ყინულოვანის გარდა. ჰერმაფროდიტულ სქესობრივ ინდივიდში ვითარდება ერთად-ერთი ჩანასახი. წყალში გამოსული ახალგაზრდა სალპების გამონაზარდზე — სტოლონზე — დაკვირტვის გზით ვითარდება სქესობრივი ინდივიდების ძეწკვი, რომელიც შორდება სტოლონს და იწყებს დამოუკიდებლად არსებობას კოლონიებად. სალპებს შეუძლიათ ნათება (სიმბიონტი ბაქტერიების ხარჯზე). იკვებებიან ფიტოპლანქტონით. სალპები ზოგი თევზისა და ზღვის კუს საკვებია.
კვების ნორმა (ცხოველის)

ცხოველის კვების ნორმა – ენერგიის, საზრდოდ და ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებების ის რაოდენობა, რომელიც დააკმაყოფილებს ცხოველის მოთხოვნილებას არსებობის, პროდუქციის შექმნის, აღწარმოების ფუნქციების შესრულებისა და ჯანმრთელობის შესანარჩუნებლად წარმოების ტექნოლოგიის კონკრეტული პირობებისათვის.

1985 წლიდან ცხოველთა პროდუქტიულობის გაზრდის მიზნით გამოიყენება კვების დეტალიზებული ნორმები სხვადასხვა სახის, ასაკის, ცოცხალი მასის, პროდუქტიულობის დონისა და ფიზიოლოგიური მდგომარეობის გათვალისწინებით.

კვების ნორმები ითვალისწინებს ულუფის კომპლექსურ შეფასებას.
სამადლო (ნაქალაქარი)

სამადლო — მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლი, ელინისტური ხანის (ძვ. წ. - სს.) ნაქალაქარი მცხეთის მუნიციპალიტეტში, სადგურ ქსნის პირდაპირ, მტკვრის მარჯვენა ნაპირას ორ მაღალ ბორცვზე (სიმაღლე 75-80 მ. საერთო ფართობი დაახლოებით 16 ჰა). აქ შემთხვევით აღმოჩენილი მდიდრული სამარხული ინვენტარის ნაწილი (500-მდე ოქროს ნივთი) ინახება ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში, საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმსა და ერმიტაჟში.

სამადლოს გათხრით (1966-75 წლებში, ხელმძღვანელი ი. გაგოშიძე) გამოვლენილი მრავალფენოვანი არქეოლოგიური მასალა (ყოფითი და საკულტო ნივთები, საყოფაცხოვრებო და სამშენებლო კერამიკა, სამკაული და იარაღი, საფორტიფიკაციო, საცხოვრებო საკულტო, სამეურნეო და სამარხი ნაგებობანი და სხვა) სრულყოფილად ასახავს ძვ. წ. - საუკუნეების ქართლის მოსახლეობის ნივთიერი და სულიერი კულტურის თითქმის ყველა მხარეს. სამადლოზე მოპივებულია აღმოსავლეთ საქართველოში უძველესი კრამიტი (ძვ. წ. - სს.), რომლებზეც დადასტურებულია რიცხვის აღმნიშვნელი ბერძნული (იონური) ასო-ნიშნები. სამადლოს გათხრის შედეგად პირველად გაირკვა, რომ ძვ. წ. - საუკუნეებში საქართველოში არსებობდა მხატვრული კერამიკის მაღალგანვითარებული წარმოება. მოყვითალო ანგობირებულ ფონზე წითელი წერნაქით შესრულებული გეომეტრიული სახეებით (სარტყლური, სამკუთხედის და სხვა) და მრავალფიგურიანი კომპოზიციებით (ბრძოლის, ნადირობის, ცეკვის სცენები და სხვა) შემკული თიხის ზოგიერთი ჭურჭელი ხელოვნების ჭეშმარიტი ნიმუშია. გაირკვა, რომ სამადლოში პირველი დასახლება გაჩენილა ძვ. წ. ათასწლეულის შუა ხანაში აღმოსავლეთ ბორცვზე, რომლის დაკავებულ მწვერვალზე გვიანდელი ბრინჯაოს და ადრინდელი რკინის ხანაში (ძვ. წ. - სს.) საკულტო ნაგებობანი მდგარა. ძვ. წ. - საუკუნეებში აქვე აუგიათ პასარგადესა და ნაყშე-როსთამის (ირანი) კოშკების ტიპის ნაგებობა. შესაძლებელია, ცეცხლის ტაძარი. ძვ. წ. საუკუნის ნახევარში სამადლოზე საქალაქო ცხოვრება დაიწყო. აღმოსავლეთ ბორცვის იზოლირებულ მწვერვალზე კვლავ მდგარა ცეცხლის ტაძარი, დასავლეთ ბორცვის დატერასებულ ფერდობებსა და მწვერვალებზე კი მძლავრი ციხესიმაგრე აუშენებიათ. აქ მდგარა წითლად შეღებილი გადახურული სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობები (სასახლეები, ტაძრები, სამეურნეო და სხვა, დამხმარე სათავსები და ა. შ..).

შენობათა უმეტესობა ნაგებია თიხის ხსნარზე ფლეთილი ქვითა და ალიზით; უმთავრესი ნაგებობები თლილი ქვით ყოფილა აშენებული. კირქვის პატარა, საგულდაგულოდ გათლილი კვადრები ტყვიის გამირებით იყო გადაბმული. შემორჩენილია მაღალმხატვრული რელიეფით (ნადირობის სცენა) შემკული კირქვის ლაპიტელის ფგარმენტი. სამადლოს დასავლეთ ბორცვის ქვედა ტერასაზე აღმოჩნდა ქვითა და ალიზნით ნაგები ძვ. წ. - საუკუნეების აკლდამა, რომელიც საქართველოსათვის უნიკალური სამარხი ნაგებობაა. ელინისტურ ხანაში სამადლოს ორგზის განუცდია ნგრევა და ხანძარი. პირველი (ძვ. წ. საუკუნის დასაწყისი) შეიძლება დაუკავშირდეს იმ ბრძოლებს, რომლებიც წინ უძღოდა ფარნავაზის გამეფებას იბერიაში, ხოლო მეორე (ძვ. წ. საუკუნის ნახევარი) - არტაშესიანების ლაშქრობებს ქართლში. ძვ. წ. საუკუნის დასასწულს სამადლოზე ცხოვრება საბოლოოდ შეწყდა. გამოთქმულია მოსაზრება, რომ სამადლო და მის პირდაპირ, მტკვარგაღმა ნასტაგისის ველზე არსებული სამოსახლო ელინისტურ ხანაში ერთიან ქალაქს შეადგენდა. ამასთან, სამადლო იყო ამ ქალაქის შიდა ციხე, შესაძლებელია აქვე არსებულიყო ძვ. წ. - საუკუნეების ქართლის მეფეთა რეზიდენცია.
სულხან-საბა ორბელიანის ლიტერატურული მუზეუმი

სულხან-საბა ორბელიანის ლიტერატურული მუზეუმი – მუზეუმი ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტანძიაში, ბოლნისის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის ფილიალი. დაარსდა 1984 წლის 3 ნოემბერს, საბაობის მესამე დღესასწაულზე. მუზეუმში დაცულია 300-მდე ექსპონანტი, მათ შორის 28 ფერწერული ნამუშევარი, 25 – გრაფიკული ნამუშევარი, 9 – სკულპტურა, 2 – არქეოლოგიური ექსპონანტი, 11 – დოკუმენტი, 59 – ფოტო, 147 – სამეცნიერო დამხმარე ლიტერატურა და სხვ.

შენობის არქიტექტურა ეკუთვნის ნუკრი ალხაზაშვილს, მხატვრული ექსპოზიციის ავტორია ზურაბ სამხარაძე.

მუზეუმის ხელმძღვანელია მენეჯერი – ნაზი ბიძინაშვილი.
ტანძიის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

ტანძიის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია — დარბაზული ეკლესია ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტანძიაში, მდებარეობს სულხან-საბა ორბელიანის ლიტერატურული მუზეუმის ეზოში და წარმოადგენს ორბელიანების კარის ეკლესიას. აგებულია 1683 წელს სულხან-საბა ორბელიანის მამის ვახტანგის მიერ, რომელიც იყო ვახტანგ შაჰნავაზის მდივანბეგი ანუ მოსამართლეთუხუცესი.

ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს: დასავლეთით (მოქმედი) და სამხრეთით (გაუქმებული). აღმოსავლეთის ფასადზე, სარკმლის თავზე და დასავლეთის ფასადზე კარებს ზემოთ თითო დიდი რელიეფური ჯვარია გამოსახული. ორი სარკმელია სამხრეთის კედელშიც.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
სამაზრო სასწავლებელი

სამაზრო სასწავლებელი — დაწყებითი სკოლა, რომელიც რუსეთის იმპერიაში შეიქმნა 1804 წლის წესდების საფუძველზე. დაარსდა სამაზრო და საგუბერნიო ქალაქებში და ამზადებდა ყველა წოდების ბავშვებს გიმნაზიაში შესასვლელად. 1828 წლის წესდებით სამაზრო სასწავლებელი სამკლასიანი გახდა და ძირითადად გათვალისწინებული იყო ვაჭრების ხელოსნებისა და ქალაქის სხვა მცხოვრებთა შვილებისათვის. სამაზრო სასწავლებელში სწავლობდნენ საღვთო სჯულს, ეკლესიის ისტორიას, რუსულ ენას (არარუსულ ქალაქებში ზოგჯერ ადგილობრივ ენასაც), არითმეტიკას, გეომეტრიას, გეოგრაფიას, რუსეთისა და მსოფლიო ისტორიას, სუფთა წერას, ხაზვას და ხატვას. ზოგიერთ სამაზრო სასწავლებელში იხსნებოდა დამატებითი პროფესიული კლასიც, სადაც ეუფლებოდნენ დურგლობას, ზეინკლობას და სხვა.

საქართველოში სამაზრო სასწავლებელი 1830 წელს გაიხსნა ქუთაისში, გორში, თელავში, სოფელ ნაოღალევში (სამეგრელო), 1831 — ახალციხესა და სიღნაღში; 1834 — დუშეთში, 1838 — თბილისში. საუკუნის 70-80-იანი წლების დასაწყისში საქართველოში სულ 11 სამაზრო სასწავლებელი იყო. 1872 წელს სამაზრო სასწავლებელი საქალაქო სასწავლებლად გადაკეთდა.
შრომითი რესურსები

შრომითი რესურსები — ქვეყნის მოსახლეობის შრომისუნარიანი ნაწილი, ე.ი. მოსახლეობის ის ნაწილი, რომელიც ჩაბმულია ქვეყნის მეურნეობის სხვადასხვა დარგში, ანდა პრეტენზიას აცხადებს შრომაზე. თავის მხრივ, შრომისუნარიანი მოსახლეობა მთელი რიგი სოციალურ–ეკონომიკური, კულტურული, პოლიტიკური და სხვა საზოგადოებრივი პირობების გათვალისწინებით იყოფა ორ ჯგუფად: ეკონომიკურად აქტიურ მოსახლეობად (შრომისუნარიანი მოსახლეობის ის ნაწილი, რომელიც მონაწილეობს საზოგადოებრივ წარმოებაში. აქ შედის ასევე მოსახლეობის ის ნაწილი, რომელიც გარკვეულ დროს არ მუშაობს, ელოდება სამუშაოს და სურს მუშაობა) და ეკონომიკურად არააქტიურ მოსახლეობად (მოსახლეობის ის ნაწილი, რომელსაც არ აქვს და არც ეძებს სამუშაოს საშინაო საქმეებით დაკავებულობის გამო, აქ შედიან ასევე სტუდენტები და სამხედრო სამსახურში მყოფნი, ასევე საპენსიო ასაკის მოსახლეობა, რომელიც ჩაბმული არაა მეურნეობაში).
მანქანათმშენებლობა

მანქანათმშენებლობა — კლასიკური საინჟინრო დარგი და ინდუსტრიის ფუნდამენტი. მანქანათა გამოგონება, კონსტრუირება და შემდგომი აშენება მისი მთავარი დავალებებია. როგორც მეცნიებება ის ეფუძნება კლასიკურ ფიზიკას, განსაკუთრებულად კი მექანიკას.
მისი სამშობლოა ინგლისი, სადაც 200 წლის წინ, სამრეწველო რევოლუციის პერიოდში, საფუძველი ჩაეყარა მის განვითარებას. თანამედროვე მანქანათმშენებლობა სამეცნიერო–ტექნიკური რევოლუციის ერთ–ერთი განმსაზღვრელი დარგია. სწორედ მისი საშუალებით მიმდინარეობს მსოფლიოს ეკონომიკის ტექნიკური მოდერნიზაცია.

დღევანდელი მანქანათმშენებელი სამრეწველო ინდუსტრია ურთულესი დარგთაშორისო კომპლექსია, რომელიც ასზე მეტ ქვედარგს აერთიანებს. მანქანათმშენებლობის დარგთა კომპლექსში შეიძლება გამოიყოს სამი მსხვილი შემადგენელი ნაწილი:
– მძიმე მანქანათმშენებლობა – სხვადასხვა სირთულის ჩარხების წარმოება, მრეწველობის სხვადასხვა დარგებისათვის საჭირო მოწყობილობების დამზადება და ა.შ.
– ელექტრონული მანქანათმშენებლობა და ელექტროტექნიკა.
– სატრანსპორტო და სოფლის მეურნების მანქანათმშენებლობა.

გეოგრაფია
მსოფლიოში ჩამოყალიბდა მანქანათმშენებლობის ხუთი მსხვილი არეალი:

დასავლეთ ევროპის რეგიონი – გერმანია გაერთიანებული სამეფო, საფრანგეთი და იტალია.
აღმოსავლეთ ევროპის რეგიონი – რუსეთის ევროპული ნაწილი, უკრაინა, პოლონეთი, ჩეხეთი, უნგრეთი.
ჩინეთი.
იაპონია.
აშშ, კანადა.

გარდა აღნიშნული რეგიონებისა, მანქანათმშენებლობის მნიშვნელოვან პოტენციალს ფლობენ ასევე ინდოეთი, მექსიკა, ბრაზილია, სამხრეთი კორეა და არგენტინა.
მანქანათმშენებლობის პროდუქციის უდიდესი მწარმოებელი ქვეყანაა აშშ, რომელზეც მსოფლიოს მანქანათმშენებლობის მთელი წარმოების დაახლოებით 45% მოდის. დასავლეთ ევროპის „დიდი ოთხეულის“ პოტენციალია 36%, იაპონიისა კი 18%.

უდიდესი დარგები
თავისი პოტენციალითა და განვითარების მაღალი დონით განვითარებული სამყაროს მანქანათმშენებლობის პროფილში ნათლად გამოიყო სამი მსხვილი დარგი:

საავიაციო–კოსმოსური მრეწველობა.
ავტომობილმშენებლობა.
ელექტროტექნიკა