iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შარმიანის ცეცხლისჯვრის ეკლესია

შარმიანის ცეცხლისჯვრის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ შარმიანის განაპირას, ფერდობზე. თარიღდება საუკუნით. ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთიდან თანადროული, ორსართულიანი მინაშენი ეკვრის. ორივე ნაგებობა აგებულია მუქი ღვინისფერი თლილი ქვის კვადრებით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია ეკლესიისა და მინაშენის გადახურვა, ლავგარდანი და მინაშენის სართულშუა გადახურვა. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან. მინაშენის მეორე სართულიდან აქვს. კარი სწორკუთხაა, სწორკუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში ერთადერთი, შიგნით ბრტყლად გადახურული და გარედან თაღოვანი სარკმელია, რომელსაც საფეხუროვანი ძირი აქვს. სარკმლის მარჯვნივ მარტივი ჯვარია ჩაკვეთილი. სარკმლის ქვემოთ დგას სწორკუთხა ტრაპეზი, რომლის ორივე მხარეს ორსაფეხურიანი თაროა.

სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში ორ-ორი ნიშია. ჩრდილოეთისაში — ერთი. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებზე 2.5 მეტრ სიმაღლეზე შემორჩენილია თაღის საყრდენი თითო კონსოლი. მინაშენი სიდიდით თითქმის ეკლესიის ტოლია და მას გადაბმული წყობით უკავშირდება. სართულის შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილსია გაჭრილი. კარი სწორკუთხაა, გადახურულია თხელი არქიტრავის ქვით. კარის წინ კიბის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. სამხრეთით და აღმოსავლეთით თითო დაბალი სარკმელია. სართულშუა გადახურვა ჩაშლილია. სართულშუა გადახურვის საყრდენი ქვის თარო ინტერიერის მთელ პერიმეტრზეა შემორჩენილი. სართულის სამხრეთ კედელში სწორკუთხა კარია. შენობის ჩრდილოეთ კედელი გარედან მიწაყრილითაა დაფარული.
კუჭეჭის პირველი ეკლესია

კუჭეჭას პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კუჭეჭის სამხრეთით, 1 კილომეტრზე. ძეგლი განეკუთვნება საუკუნეს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია კლდის ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. კარს ხის ბრტყელი გადახურვა აქვს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, ფართო პარალელურწირთხლებიანი სარკმელია, რომლის მარჯვნივ კვადრატული ნიშია. აფსიდის კედლები დარბაზის გრძივ კედლებს მხრების გარეშე ერწყმის. ჩრდილოეთ კედელში ერთი ღრმა ნიშია. ეკლესია შიგნით ცილინდრული კამარითაა გადახურული, გარედან კი ღარიანი კრამიტის ორფერდა სახურავით.
კუჭეჭის მეორე ეკლესია

კუჭეჭას მეორე ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კუჭეჭასთან ახლოს, მთის წვერზე. ეკლესია დარბაზულია. შემორჩენილია შირიმის თლილი კვადრებით ნაგები კედლების ნანგრევები. ეკლესიის ჩრდილოეთით, 50 მეტრზე დგას სპილენძის აჟურული გუმბათით გადახურული სალოცავი ნიში. იქვეა ამჟამად მოქმედი საჯარე, რომელსაც პატარა სასანთლე ნიშები აქვს.
ქვეშეთის კოშკი

ქვეშეთის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვეშეთიდან ჩრდილოეთით 5-6 კილომეტრზე მდინარე ხადისწყლის ზედა ნაწილში, ქალაქეთად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. კოშკი ზურგიანია (4 5,75 მეტრი, სიმაღლე 11,3 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია სამი სართული და მეოთხე სართულის დასაწყისი. კოშკის ქვედა ნაწილი მასიურია, შესასვლელი სწორ (სამხრეთ) კედელშია, მიწის დონიდან 3,2 მეტრზე. კარს წირთხლებში საურდულე ხვრელები აქვს. შესასვლელის ზემოთ მეორე და მესამე სართულზე, თითო ვიწრო, ზემოთ შევიწროებული სარკმელია. კოშკს სათოფურები არ აქვს. სართულშუა გადახურვა ქვის ბრტყელი ფილებისაა. სართულები ერთმანეთთან დაკავშირებული იყო იატაკში მოწყობილი ხვრელებით.
კიტოხის მემორიალი

კიტოხის მემორიალი — არქიტექტურული ძეგლი (მემორიალი), რომელიც მეორე მსოფლიო ომში დაღუპულთა უკვდავსაყოფად შექმნეს. ისტორიული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კიტოხის ცენტრში მდებარეობს. რკინის ორმეტრიან კვარცხლბეკზე აღმართულია რკინის ობელისკი, რომელზეც დამაგრებულია მარმარილოს დაფა წარწერით:„1941-45. დიდება გმირებს, რომლებიც დაეცნენ სამამულო ომის ფრონტებზე სამშობლოს ღირსებისათვის და გამარჯვებისთვის ბრძოლებში.“
კისტანის ცხრაძმათ კოშკი

კისტნის ცხრაძმათ კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კისტანის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ნასოფლარ ჭეჭყეთის დასავლეთიით, კლდოვანი მთის კალთაზე. ძეგლი განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

კოშკი გეგმით სწორკუთხაა, ნაგებია ნატეხი ქვით. შემორჩენილია მხოლოდ ორი სართული, სართულშუა გადახურვა კი ჩაქცეულია. კედლებში შემორჩენილია ხის კოჭების ბუდეები. კოშკს შესასვლელი სართულზე სამხრეთიდან აქვს. შესასვლელი მიწიდან 2 მეტრ სიმაღლეზეა. კარი დასრულებულია ნახევარწრიული თაღით. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სათოფურია. სართულის აღმოსავლეთ კედელშიც კარია გაჭრილი.
საღვთის ეკლესია

საღვთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვეშეთიდან ჩრდილოეთით, 5-6 კილომეტრზე, მდინარე ხადისწყლის ზედა ნაწილში, ქალაქეთად წოდებულ ადგილზე. ამჟამად სვიანაძეების სამლოცველოა. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. შესაძლოა აგებულია ადრე აქ არსებული ეკლესიის ადგილზე. ინტერიერში, სამხრეთ კედლის წარწერის თანახმად, 1846 წელს, სვიმონ მღვდელს ეკლესია შეუკეთებია და შეულესავს. აქვეა დაზიანებული ნუსხური წარწერის ფრაგმენტებიც. ეკლესია დარბაზულია (3,6 2,25 მეტრი), უაფსიდო. ნაგებია მოზრდილი ზომის ნატეხი ქვითა და ფიქლით. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი ზემოთ ვიწროვდება და ბრტყლადაა გადახურული. აღმოსავლეთ კედელში ვიწრო, ზემოთ შევიწროებული და ბრტყლად გადახურული სარკმელია, რომელსაც საფეხურებიანი რაფა აქვს. სარკმლის ქვემოთ, კედლის მთელ სიგრძეზე, ქვის თაროა. სამხრეთ კედელში ორი მცირე ზომის ნიშია. დასავლეთ კედელში - ერთი, შიგნით სამლოცველო კამარითაა გადახურული. ფასადები დასრულებულია თაროსებრი ლავგარდნით, რომლის წყობაში ზოგან ჩართულია თაღების მწკრივით დამუშავებული ძველი ეკლესიის ლავგარდნის ქვები. შენობას ფიქლის ორფერდა სახურავი აქვს. ეკლესიის დასავლეთით, ხევის პირას, შემორჩენილია ზურგიანი კოშკის საძირკველი და 2,5 მეტრი სიმაღლის კედლის ნაწილი.
ჯაღმიანთ ეკლესია

ჯაღმიანთ ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ შარმიანის ჩრდილო-დასავლეთით 0,7 კილომეტრზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით.

ეკლესიას განივი ფასადების ზედა ნაწილები და სახურავის საფარი ჩამოშლილი აქვს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია მოზრდილი, ტლანქად დამუშავებული რუხი ფერის ქვითა და კირის დუღაბით. შესასვლელი სამხრეთ კედლის შუაშია. კარს ორივე მხრიდან თარაზული გადახურვა აქვს. ეკლესია უაფსიდოა. სწორკუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში ვიწრო, ზემოთკენ შევიწროებული სარკმელია, რომელსაც საფეხურებიანი რაფა აქვს. ერთი სწორკუთხა სარკმელია სამხრეთით, შესასვლელის თავზე, სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. შიდა სივრცე შემაღლებულ პროპორციებშია გადაწყვეტილი. ფასადები სადაა. აღმოსავლეთის ფასადზე შემორჩენილია მოყვითალო ფერის ბათქაში.
გუდანის მეორე საცხოვრებელი სახლი

გუდანის მეორე საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდანში. სახლი ეკუთვნის მინდია ჭინჭარაულს, თარიღდება საუკუნის მიწურულით. ნაგებობა ტერასულ-ბანურია. აგებულია ნატეხი ქვის მშრალი წყობით. ტიხრები წნულისგანაა დამზადებული. საფასადე კედლების ნაწილი და ტიხრები შელესილია ნაკელნარევი მიწით. აღმოსავლეთით და დასავლეთით აქვს თითო მინაშენი.

სახლი არის ორსართულიანი. სართულშუა გადახურვა და სახურავი გამართულია ხის კოჭებზე, რომლებიც ხის სვეტებსა და ქვის სწორკუთხა ბოძს ეყრდნობა. შესასვლელი არის სამხრეთის დახურული დერეფნიდან. დერეფანი ორადაა გაყოფილი. მის ერთ მხარეს ცხენების სადგომია, მეორე მხარეს კი ხარების. დახურული დერეფნის წინ ხისსვეტებიანი და ფილაქნის იატაკიანი ღია დერეფანია. დახურული დერეფნის კარის გასწვრივ გაჭრილია საცხოვრებელში შესასვლელი. თითო კარია შინას აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებშიც. კარი ხის ჩარჩოშია ჩასმული. შინას მარჯვენა ნაწილში საძროხეა, ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში - სახბორე, ხოლო სამხრეთ- დასავლეთ ნაწილში საცხოვრებელია. საცხოვრებლის ცენტრალურ ნაწილში ფიქლის ფილებით ნაწყობი კერაა. ქარაპანის, შიდა ეზოს და საძროხის იატაკი ფილაქნისაა. საცხოვრებელს მიწური იატაკი აქვს.

მეორე სართულის წინ პირველი სართულის ბანია. ჭერხო მამაკაცთა საძინებელი იყო, იყენებდნენ საოჯახო ინვენტარის შესანახადაც. მოგვიანებით მის სამხრეთ ნაწილში წნული ტიხრებით მოუწყვიათ პატარა ოთახი, რომელიც ბანზეა გადასული და სამხრეთ კედელში ორი სარკმელი აქვს. ჭერხოს ჩრდილო-დასავლეთ კუთხესთან გარედან პატარა ფარდულია მიშენებული. შინა და ჭერხო ერთმანეთთან დაკავშირებულია საძრომი ხვრელით. ადიოდნენ მისადგმელი კიბით. ჭერხოს ბანზე კალო და სამი მხრისან კედლებით შემოსაზღვრული ფარდულია, სადაც ინახებოდა საქონლის საკვების მარაგი და სამეურნეო იარაღი.

აღმოსავლეთ მინაშენის პირველი სართული სწორკუთხაა, მეორე სართული გაცილებით გრძელი. პირველი სართულის სამხრეთ კედელში შესასვლელი და ერთი პატარა სარკმელია. მეორე სართული გატიხრულია სამ სათავსად, რომლებიც ერთმანეთთან დაკავშირებულია კარით. ყველა სათავსს აღმოსავლეთით თითო სარკმელი აქვს. სამხრეთ კედელში გაჭრილი კარი წინგარდაზე გადის. მინაშენის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეს გარედან პატარა ფარდული ეკვრის. დასავლეთ მინაშენი ერთსართულიანიადა ორი ოთახისგან შედგება. სახლის მოსაზღვრე ოთახი გრძელია, მოერე ოთახი შუაზე გადატიხრულია. ორივე ოთახში შესასვლელი სამხრეთიდანაა., ღია დერეფნიდან. მინაშენების ოთახებს იყენებდნენ საცხოვრებლად და სამეურნეო საჭორებისათვის.

სახლის წინ 5 მეტრზე, დგას მთის ფერდობში შეჭრილი პატარა სამეურნეო ნაგებობა, რომელსაც სამხრეთიდან პატარა, კვადრატული შესაძრომი აქვს.
ქობთციხე

ქობთციხე, ქვაბციხე — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვეშეთთან ახლოს, მდინარე ხადისწყლის ხეობაში, ყველაზე ვიწრო ადგილას. განკუთვნილი იყო მთაში მიმავალი გზის დასაცავად. განეკუთვნება საუკუნეს. ეს ორიგინალური სათავდაცვო ნაგებობა მაღალი, შვეული კლდის ძირზე მიშენებული, 7-8 მეტრი სიმაღლის კედელია, რომელსაც ბოლოები მომრგვალებული აქვს და სიმაგრედაა ქცეული. ციხის სიგრძეა 30 მეტრი, სიგანე კლდის ფორმიდან გამომდინარე იცვლება - ზოგან 1 მეტრია, ზოგან - 3 მეტრი. ციხე სამსართულიანია. პირველ სართულზე კედელი ყრუა. მეორე და მესამე სართულებზე ცალმაგი და ორმაგი სათოფურებია მოწყობილი. მესამე სართულზე სალოდეებიცაა.
აკამათის ნასოფლარი

აკამათის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კუჭეჭის აღმოსავლეთით, 3 კილომეტრზე, ტყიან ფერდობზე. იგი განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს.

ნასოფლარი შედგება გეგმით სწორკუთხა თოთხმეტი ნასახლარისაგან. შენობები გეგმით სწორკუთხაა და ნაგები ყოფილა ნატეხი ქვის მშრალი წყობით. ნასოფლარის სამხრეთ-აღმოსავლეთით ნაციხარია. შემორჩენილია კოშკისა და გალავნის ნანგრევები. ნაციხრის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 4 მეტრზე შენობის კედლებია შემორჩენილი. ნაციხრის სამხრეთით ხატის ნანგრევებია, ნასოფლარის აღმოსავლეთით, 500 მეტრზე, სარანაულთა ნასახლარი და ნაწისქვილარია.
ქვეშეთის ციხე-სახლი

ქვეშეთის ციხე-სახლი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვეშეთიდან 0,5 კილომეტრზე, მდინარეების — არაგვისა და სონჩოსხევის შესართავთან. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ციხე-სახლი (10,45 7,4 მეტრი), ორსართულიანია, ნაგებია კლდის ქვით. სართულშუა გადახურვა და სახურავი ჩაქცეულია. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 8,6 მეტრია. პირველი სართულის შესასვლელი ჩრდილო კედელშია გაჭრილი. კარი სამკუთხა თაღითაა გადახურული. წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. ამავე მხარეს ერთი მაღალი, ვიწრო, სწორკუთხა სარკმელი და ერთი სათოფურია. აღმოსავლეთ კედელში — ერთი სათოფური და ორი სწორკუთხა სარკმელი, სამხრეთ კედელში — ორი სათოფური და ერთი სწორკუთხა სარკმელი, ხოლო დასავლეთისაში — სამი სათოფური და სამი სწორკუთხა სარკმელი. პირველ სართულს (სიმაღლე 4 მეტრი) იყენებდნენ საქონლის სადგომადაც და საცხოვრებლადაც. მეორე სართულზე ჩრდილო კედელში პირველი სართულის მსგავსი შესასვლელია. ამავე კედელში თითო სათოფური და სარკმელია, აღმოსავლეთ კედელში — ერთი სათოფური და ორი სარკმელი, სამხრეთისაში ერთი დიდი და ერთი მცირე სარკმელია, ხოლო დასავლეთ კედელში — სათოფური და ორი სარკმელი. ყველა სარკმელი სწორკუთხაა. მეორე სართული ძალიან მაღალია (4,5 მეტრი), რაც აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის ციხე-სახლებისათვის უჩვეულოა. ამ სართულს ოჯახის წევრთა საცხოვრებლად და სათავდაცვოდ იყენებდნენ. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე ყოფილა გამართული, სახურავი ბრტყელი, მიწურბანიანი ყოფილა.
შატილის მთავარანგელოზის ჯვარი

შატილის მთავარანგელოზის ჯვარი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ შატილის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ხატის კომპლექსში შედის დარბაზი, დარბაზის კარი და საზარე. დარბაზი ფიქლის მშრალი წყობით ნაშენი. გეგმით ოთხკუთხა ნაგებობაა, რომლის კედლებად სამ მხრიდან კლდეა გამოყენებული. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. დაბალი, სწორკუთხა კარის გვერდით პატარა ნიშია, კარის წინ ფიქლის სამსაფეხურიანი კიბეა. დარბაზის წინ დარბახის კარია - შემორჩენილია ფიქლის მშრალი წყობით ნაშენი კედლების ფრაგმენტები. შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს. შუაში ფიქლის კერაა. კედლების გასწვრივ ქვის სკამებია. საზარე დგას დარბაზის სამხრეთ კედელთან, ესაა ფიქლის მშრალი წყობით ნაშენი მცირე ზომის კოშკისებრი ნაგებობა, რომელსაც სამხრეთ-დასავლეთით მცირე ზომის თაღოვანი ნიში აქვს.
ქვითკირისწყაროს წმინდა გიორგის ეკლესია და კოშკი

ქვითკირისწყაროს წმინდა გიორგის ეკლესია და კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვითკირისწყაროს აღმოსავლეთით 2 კილომეტრზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (7,7 5 მეტრი), ნაგებია ქვიშაქვის, რიყის ქვისა და აგურის შერეული წყობით. შესასვლელი სამხრეთიდან, ეკლესიაზე მიშენებული კოშკის პირველი სართულიდან აქვს. კარის ტიმპანის ქვაზე ამოკვეთილია ადამიანის სქემატური გამოსახულება. დარბაზისაგან მცირე მხრებით გამოყოფილ ნახევარწრიულ აფსიდში აგურით გამოყვანილი ისრულთაღიანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო პატარა ნიშია. ეკლესიას სამხრეთით და დასავლეთით თითო თაღოვანი სარკმელი აქვს, ხოლო ჩრდილოეთით - ტრაპეციული ფორმის ერთი სარკმელი. აფსიდში, სარკმლის ქვემოთ, დგას შაბიამნისფერი ქვიშაქვის ექვსწახნაგა ტრაპეზი, რომელზეც ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. აფსიდის სამხრეთ მხარის გაყოლებაზე მოგვიანებით გაჭრილია პარატა კარი. კარის ტიმპანის ქვაზე ჯვარია გამოკვეთილი. გრძივი კედლების კონსოლებზე გადაყვანილი საბჯენი თაღით დარბაზის კამარა გამოყოფილია ორ ტოლ ნაწილად. სამხრეთის კონსოლი თარაზულად განლაგებული ოთხი ფესტონითაა შემკული, ჩრდილოეთისა - ვაზის მტევნების გამოსახულებით. დარბაზში შემორჩენილია ქვიშაქვის სანათლავის ნაწილი. წაკვეთილი კონუსის ფორმის, ფოთლოვანი ორნამენტით შემკულ ქვაზე დადგმულია სქელი კვადრატული ფილა, რომლის ზედა სიბრტყეზე რვაქიმიანი ვარსკვლავია ამოკვეთილი, ხოლო კიდეებს მცირე სიღრმის ღარი გასდევს. ფილის ცენტრში პატარა ხვრელია, რითაც სანათლავის ზედა ქვა ქვედას უკავშირდება. აღმოსავლეთის ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, ქვიშაქვის ფილაზე გამოსახულია წნული ორნამენტით შემკული მაღალი ჯვარი. ჯვრის სამხრეთის მკლავის ქვეშ, ქვიშაქვის ფილაზე, შემორჩენილია წარწერის ფრაგმენტები. ჯვრის ქვედა მკლავის ბოლოში ცხვრის თავის რელიეფური გამოსახულებაა. დასავლეთის ფასადზე, სარკმლის აქეთ-იქით წყობაში ჩასმულია თითო სწორკუთხა ფილა, რომლებზეც თითო დრაკონის რელიეფური გამოსახულებაა.

სამხრეთის ფასადის აღმოსავლეთ ნაწილში მაღალი თაღოვანი ნიშია (ამოშენებულია). ჩრდილოეთის ფასადს საპირე წყობა თითქმის მთლიანად ჩამოშლილი აქვს. კოშკი ეკლესიაზე სამხრეთიდანაა მიშენებული ისე, რომ მისი ჩრდილო კედელი ეკლესიის სამხრეთ კედელზეა დაყრდნობილი. პირველი სართული ნაგებია რიყის ქვით, ზედა სართულები - აგურით. პირველი სართული, რომელსაც სწორკუთხა კარი დასავლეთიდან აქვს, აგურის ისრული კამარითაა გადახურული. კოშკის ზედა სართულებზე მოხვედრა მხოლოდ ეკლესიის სახურავიდან შეიძლება. მეორე სართული ყრუა, ჩასასვლელი მესამე სართულიდანაა. მესამე სართულის ჩრდილო კედელი თითქმის მთლიანად დანგრეულია; სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედლებში ორ-ორი სათოფურია. მეოთხე სართულის ჩრდილო კედელში კარია, დანარჩენ კედლებში - თითო სარკმელი (დასავლეთისა გადაკეთებულია სათოფურად). სართული ისრული კამარით ყოფილა გადახურული. სართულშუა გადახურვა ხის ყოფილა, სახურავი - ორფერდა.
მაგარციხე

მაგარციხე, კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქოროღოს ჩრდილოეთით, 1.5 კილომეტრზე, მთის კალთაზე. თარიღდება - საუკუნეებით. კოშკი ზურგიანია (8.2 5.7 მეტრი), ხუთსართულიანი. ნაგებია მოზრდილი, ტლანქად დამუშავებული ქვით. კარ-სარკმლის ღიობები გამოყვანილია მოწითალო თლილი ქვით. კოშკის პირველი სართული მიწიდან 6,5 მეტრ სიმაღლეზეა. შესასვლელი გაჭრილია პირველ სართულზე, სწორ კედელში. კარი სწორკუთხაა, გადახურულია მოზრდილი ქვით, რომელზეც მარტივი ჯვარია ამოკვეთილი. გარედან, შესასვლელის ოდნავ ქვემოთ, შემორჩენილია მის წინ არსებული პატარა ბაქნის საყრდენი ორი კონსოლი. კოშკის მომდევნო სართულების სწორ კედელში ერთ ვერტიკალზე განლაგებული თითო სარკმელია. სართულშუა გადახურვა ქვის ფილებისაა, რომლებშიც სართულებს შორის კავშირისთვის ოთხკუთხა ხვრელებია დატანებული. კოშკის მეხუთე სართულის უმეტესი ნაწილი დანგრეულია. შემორჩენილია სწორი კედლის მხარეს მოწყობილი აივნის საყრდენი კონსოლების ნაწილები.
მიდელაურების ეკლესია

მიდელაურების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქოროღოს სამხრეთით, 0,7 კილომეტრზე. მდინარე ხადისწყლის მარჯვენა ნაპირზე, ნასოფლარ მიდელაურთკარის ტერიტორიაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (5,7 3,6 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვითა და ფიქლით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია გადახურვა, მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი ორივე მხრიდან ბრტყლადაა გადახურული. უაფსიდო ეკლესიის აღმოსავლეთ კედლის ღერძზე მაღალი, ერთადერთი სწორკუთხა სარკმელია, რომელსაც საფეხურებიანი რაფა აქვს. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, სწორკუთხა ტრაპეზია მიდგმული. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში ორი მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. ჩრდილო კედელში - ერთი. ეკლესია შიგნით და გარეთ შელესილია.
მიდელაურების ციხე

მიდელაურების ციხე, კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქოროღოს სამხრეთით, 0,7 კილომეტრზე. ნასოფლარ მიდელაურთკარის ტერიტორიაზე. განეკუთვნება - საუკუნეებს. კოშკი ზურგიანია (4,8 6,9 მეტრი), ნაგებია დიდი ზომის (ზოგიერთი ქვის სიგრძე 2 მეტრს აღწევს), ერთმანეთს კარგად მორგებული, ზედაპირმოსწორებული ქვებით. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია მხოლოდ 6 მეტრ სიმაღლეზე. კოშკის სწორ (სამხრეთ) კედელში, მიწიდან 2,5 მეტრ სიმაღლეზე, წყობის ერთ-ერთ ქვაზე, რომელზეც ასომთავრული წარწერის ნაწილია შემორჩენილი, დაბალი რელიეფით გამოსახულია ადამიანის ორი სქემატური სახე (მზისა და მთვარის სიმბოლოები), რომლებიც ერთმანეთს მშვილდისებრი ფორმის რკალით უკავშირდება.
გურამ კანკავა

გურამ კანკავა (დ. 10 ნოემბერი, 1928, თბილისი — გ. ნოემბერი, 1992, იქვე) — ქართველი მეცნიერი, ფილოლოგი, პოლიტიკოსი.

1952 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. პუბლიცისტურ წერილებს აქვეყნებს 1955 წლიდან. 1953-1959 წლებში იყო საქართველოს განათლების მუზეუმის მუშაკი, გაზეთ „ზარია ვოსტოკას“, გამომცემლობა „საქმედგამის“ რედაქტორი. 1959 წლიდან საქართველოს რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი. ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი.1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
ორციხის ზედა კოშკი

ორციხის ზედა კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქოროღოს ჩრდილო-დასავლეთით, 0,6 კილომეტრზე, მთის კალთაზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. კოშკი ზურგიანია (5,8 4,3 მეტრი), რომლის სწორი კედელი მიმართულია სამხრეთით, მდინარე ხადისწყლის ხეობისკენ. კოშკი ნაგებია მოგრძო ნატეხი ქვით. მისი ზედა ნაწილი დანგრეულია. შემორჩენილია სამი სართული და მეოთხის მხოლოდ დასავლეთ კედელი. კოშკის ქვედა ნაწილი ყრუა, შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მიწიდან 4,5 მეტრზე. კარის ღიობი მუქი ღვინისფერი თლილი ქვებითაა გამოყვანილი. კარის ზღუდარზე პატარა, ბოლოებგაშლილი ჯვარია ჩაკვეთილი. ოვალური ფორმის პირველი სართულის უმეტესი ნაწილი ნანგრევებითაა ამოვსებული. მეორე და მესამე სართულები სწორკუთხაა. მეორე სართულის სამხრეთ კედელში პატარა სწორკუთხა სარკმელია, დანარჩენ კედლებში - კვადრატული ნიშები. მესამე სართულის სამხრეთ კედელში სარკმლის ქვედა ნაწილია შემორჩენილი. სართულები გადახურულია ქვის ფილებით, რომლებშიც ასაძრომი ხვრელებია მოწყობილი.
ორციხის ქვედა კოშკი

ორციხის ქვედა კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქოროღოს ჩრდილო-დასავლეთით, 0,6 კილომეტრზე, მთის კალთაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი სწორკუთხაა (4,6 4,2 მეტრი), ნაგებია კლდის ქვით. შემორჩენილია სამი სართული (სიმაღლე 11,2 მეტრი). კოშკის ქვედა ნაწილი ყრუა, შესასვლელი პირველ სართულზეა, სამხრეთით, მიწიდან 3,2 მეტრ სიმაღლეზე. კარი ოთხკუთხაა. სართულის დანარჩენ კედლებში ორ-ორი სათოფურია. მეორე სართულს სამხრეთით სარკმელი და ერთი სათოფური აქვს. აღმოსავლეთ კედელში - ორი სათოფური, დასავლეთისაში - სამი. მესამე სართულის ჩრდილო კედელში ერთი სათოფურია, აღმოსავლეთ და სამხრეთ კედლებში - ორ-ორი, ხოლო დასავლეთისაში - სამი. ჩრდილო კედელზე შემორჩენილია ნისკარტისებრი სალოდის ქვის კონსოლი. სართულები ერთმანეთს ოთხკუთხა საძრომებით უკავშირდებოდა. შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის ფიქლის დიდი ფილების ნაწილები, რომლებიც კედლებიდან კონსოლისებურადაა გამოშვერილი.
კონსტანტინე კაპანაძე

კონსტანტინე კაპანაძე (დ. 1 ნოემბერი, 1948) — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, სკკპ ცენტრალურ კომიტეტთან არსებული საზოგადოებრივ მეცნიერებათა აკადემია. 1966-1989 წლებში იყო თბილისის №2 მექანიკური ქარხნის მუშა, საქართველოს ალკკ თბილისის ისნის რაიკომის პირველი მდივანი, საქართველოს კპ თბილისის სამგორის რაიკომის პირველი მდივანი, საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის მრეწველობისა და ტრანსპორტის განყოფილების, სოციალურ-ეკონომიკური განყოფილების გამგე, 1990 წლიდან იყო საქართველოს კპ ცენტრალური კომიტეტის მდივანი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
ფხოვლის ქვაშვეთის ეკლესია

ფხოვლის ქვაშვეთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფხოვლის ტერიტორიაზე. სავარაუდოდ განეკუთვნება ადრინდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის ხსნარით — აქა-იქ სწორხაზოვნად გამავალი რიგების გამოყვანით. დაზიანებულია: სამხრეთ კედლის დიდი ნაწილი დანგრეულია, დანარჩენი კედლები დაახლოებით 2.5–3 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ჩრდილოეთ ფასადი თითქმის მთლიანად მიწითაა დაფარული. ინტერიერი დაახლოებით 1 მეტრის სიმაღლეზე ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვითა და მიწით. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი ნალისებრი თაღითაა გადახურული. აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდია, რომელშიც სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის გადახურვა და მის ზემოთ კედლის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. სარკმლის სამხრეთით ერთი ოთხკუთხა ნიშაა. აფსიდი დარბაზისაგან მხრებითაა გამოყოფილი. დასავლეთ კედელში, შემოსასვლელის ზემოთ, შემორჩენილია სარკმლის წირთხლების მცირე ნაწილი და რაფა.
მუკუზნის წმინდა გიორგის ეკლესია

მუკუზნის წმინდა გიორგის ეკლესია, მჭედლიანთ საყდარი — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ მუკუზნის დასავლეთით, 1,5 კილომეტრზე. სავარაუდოდ განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (6,95 5,3 მეტრი) ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით, დაზიანებულია: მთლიანად ჩამოშილილია კრამიტის საბურავი და ლავგარდანი, შიგნით აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებს მთელ სიმაღლეზე ღრმა ბზარები დაუყვება, დაბზარულია კამარა და კონქი, ფასადებზე აქა-იქ ჩამოცვენილია საპირე ქვები. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, კარის ნაწილი ჩამონგრეულია, ეკლესიის დარბაზი მოკლეა. აღმოსავლეთით დასრულებულია ღრმა, ოდნავ შებრტყელებული აფსიდით, რომელსაც შიგნიდან გარეთკენ თანდათან დავიწროვებული, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი, აფსიდის გვერდებში თითო პატარა სწორკუთხა ნიშაა. საკურთხეველი დარბაზისაგან მოკლე მხრებითაა გამოყოფილი, აფსიდა კონქითაა გადახურული. რომლის ნახევარწრიული თაღი თაროსებრ იმპოსტებს ეყრდნობა. დარბაზი გადახურულია ნახევარწრიული კამარით. დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო თაღოვანი, შიგნიდან გარეთ დავიწროვებული სარკმელია. დასავლეთ კედელში სარკმელის ქვემოთ, ერთი პატარა სწორკუთხა ნიშაა. იატაკი მიწატკეპნილია.