ხოაკინ ეუფრასიო გუსმანი

რევოლუციური მოძრაობები მალესპინის წინააღმდეგ
ნიკარაგუასთან ომის პარალელურად, ელ-სალვადორში რევოლუციური მოძრაობები დაიწყო. 1 დეკემბერს დედაქალაქ სან-სალვადორის ზოგიერთი უბანი მალესპინის რეჟიმის წინააღმდეგ აჯანყდა და ყაზარმების ხელში ჩაგდება სცადა. თუმცა, ისინი ჩაახშო გენერალმა კალიქსტო მალესპინმა, პრეზიდენტ მალესპინის ძმამ, რომელიც შეიარაღებული ძალების მთავარსარდლის მოვალეობის შემსრულებლად იყო დატოვებული. სან-სალვადორის რევოლუციური მოძრაობა დაკავშირებული იყო სან-ვისენტეს, სენსუნტეპეკესა და კოხუტეპეკეს მოსახლეობასთან. ამ უკანასკნელიდან მოდიოდა რაზმი ხუან აპარისიო ჩიკოს მეთაურობით სან-სალვადორელი ამბოხებულების დასახმარებლად, მაგრამ იგი 5 დეკემბერს სან-სალვადორის გუბერნატორმა, პოლკოვნიკმა სირიაკო ჩოტომ დაამარცხა. ამასობაში, სან-ვისენტეშიც ამაოდ სცადეს იარაღის ხელში ჩაგდება. რევოლუციონერებს ხელი მოეცარათ სენსუნტეპეკეშიც, სადაც მიგელ კასტელიანოსის, ხულიან ვილიეგასის, ხუან ფრანსისკო მენდესის, რამონ სორიანოსა და ხოსე ლეონესის ხელმძღვანელობით სცადეს იარაღის წართმევა ამ პუნქტის მეთაურისთვის, ბრიგადირ ესკოლასტიკო მარინისთვის.

ამ წარუმატებელი მცდელობების შემდეგაც კი, სან-სალვადორში რევოლუციური მოძრაობები გაგრძელდა. 30 დეკემბრის ღამეს, შეიარაღებულმა პირებმა, ღამის გუშაგთა კორპუსთან ერთად, იერიში მიიტანეს მთავარი ყაზარმის გარნიზონზე და გახსნეს ციხეები, საიდანაც გაათავისუფლეს პოლიტპატიმრები: დოლორეს როსი, მარკოს იდიგორასი და როსალიო მოლინა. ღამის გუშაგთა მეთაური პედრო ლუბენი შეეცადა ამ ქმედებისთვის წინააღმდეგობა გაეწია, რა დროსაც მძიმედ დაიჭრა. ამბოხებულებმა უკან დაიხიეს და თან გარკვეული რაოდენობის იარაღი წაიღეს. მღელვარება მეორე დღესაც გაგრძელდა. გუბერნატორი ჩოტო, რვა მხედრის თანხლებით, ღამით ქუჩაში გავიდა და ელ-კალვარიოს უბანში შეხვდა მამაკაცთა ჯგუფს, რომლებმაც უკან დახევამდე მის მიმართულებით ორი-სამი გასროლა განახორციელეს. სხვა ჯგუფი ყაზარმის წინააღმდეგ აჯანყდა და მიუახლოვდა სანტო-დომინგოს ეკლესიის ატრიუმს (სადაც დღეს მეტროპოლიტენის საკათედრო ტაძარია), თუმცა ისინი სამთავრობო ჯარებმა მოიგერიეს. კიდევ ერთი რაზმი ღამით მეხიკანოსის ქუჩაზე გამოჩნდა, ხოლო მას შემდეგ, რაც შეიარაღებულმა პირებმა მთავარი მოედანი და სან-ფრანცისკოს ქუჩა გადაჭრეს, ქალაქში სიჩუმე ჩამოვარდა.

1845 წლის 4 იანვარს, პოლკოვნიკებს სირიაკო ჩოტოსა და იგნასიო მალესპინს შეტაკება მოუხდათ რევოლუციონერებთან კოხუტეპეკეს შემოგარენში, რაც ამ უკანასკნელთა დამარცხებით დასრულდა. დაიღუპა შენაერთის შვიდი წევრი, ასევე შტაბის უფროსი დოლორეს როსი და კაპიტანი როსალიო მოლინა, რომლებიც რამდენიმე დღის წინ იყვნენ გათავისუფლებულნი. 23 იანვარს მოხდა კიდევ ერთი ბრძოლა ელ-პაისტეში, რამაც რევოლუციონერთა გაფანტვა გამოიწვია.

სანამ ეს ყველაფერი ხდებოდა და სანამ გენერალი მალესპინი ნიკარაგუასთან ომში ბრძოლას განაგრძობდა, ტრინიდად კაბანიასი და ხერარდო ბარიოსი ნიკარაგუაში დევნილობიდან გამოდიან და სალვადორის ტერიტორიაზე ბრუნდებიან.

სახელმწიფო გადატრიალება
კაბანიასმა, ბარიოსმა და სხვა მოქალაქეებმა, რომლებიც მალესპინის რეჟიმს ეწინააღმდეგებოდნენ, ისარგებლეს ამ უკანასკნელის არყოფნით და გავლენა მოახდინეს ვიცე-პრეზიდენტ გუსმანზე, რომელსაც დროებით აღმასრულებელი ხელისუფლება ებარა. მათ დაარწმუნეს გუსმანი, რომ მალესპინის ავტორიტეტი უარყო და 1845 წლის 2 თებერვალს მან სახელმწიფო გადატრიალება მოახდინა. გუსმანმა სრულად ჩაიბარა პრეზიდენტობა დროებითი ფორმით და ამავდროულად შეიარაღებული ძალების მთავარსარდლობა. ელ-კალვარიოს უბნის რევოლუციონერები დაეხმარნენ გუსმანს ამ წამოწყებაში და მან ყოველგვარი სიძნელის გარეშე მიაღწია მალესპინის ხელისუფლების არ აღიარებას. გუსმანის ახალი მთავრობა ქვეყნის უმრავლესობამ კარგად მიიღო მალესპინის მომხრეების უმეტესობა კაბანიასისა და ბარიოსის გამოჩენისთანავე ნაჩქარევად გაიქცა, ხოლო მალესპინის ძმა და ორი და დააპატიმრეს, ზოგიერთი მომხრე კი რევოლუციონერებმა მოკლეს.[7] ახალი დროებითი მთავრობის არმია დედაქალაქში ჩამოყალიბდა და გენერალ ტრინიდად კაბანიასის დაქვემდებარებაში გადავიდა.[8]

ამასობაში, გენერალი მალესპინი, რომელმაც ნიკარაგუა დაამარცხა, ელ-სალვადორში დაბრუნდა და სან-მიგელის დეპარტამენტში (რომელიც იმ დროს მთელ აღმოსავლეთ ტერიტორიას მოიცავდა) განლაგდა. 14 თებერვალს დროებითმა მთავრობამ უბრძანა გენერალ რამონ ბელიოსოს, რომ თავისი ჯარების სარდლობა გენერალ კაბანიასისთვის გადაებარებინა, თავად კი დედაქალაქში გამოცხადებულიყო, სადაც მას უსაფრთხოების გარანტიებს სთავაზობდნენ. სანამ ეს ბრძანება ბელიოსოს ყურამდე მივიდოდა, კაბანიასს, რომელიც სან-მიგელისკენ მიემართებოდა, ბელიოსოს ჯარებთან შეტაკება მოუხდა კელეპაში, სადაც იგი დამარცხდა და დაიჭრა.[9] სანამ კელეპას ბრძოლა მიმდინარეობდა, გენერალურმა ასამბლეამ მალესპინის არჩევა ბათილად გამოაცხადა, ხოლო 17 თებერვალს გასცა განკარგულება მთავრობის მტრების ქონების დაყადაღებისა და გაყიდვის შესახებ.[9]

კელეპას შეტაკების შემდეგ, გენერალი ბელიოსო 300 კაცით ქალაქ სან-ვისენტესკენ დაიძრა. პრეზიდენტმა გუსმანმა საპასუხოდ აღმასრულებელი ხელისუფლების მართვა სენატორ ფერმინ პალასიოსს გადააბარა, თავად კი ჯარისკაცთა კოლონით ბელიოსოსკენ გაემართა და იგი მონტეროსთან დაამარცხა.[10] 22 თებერვალს გუსმანი 900 კაცით მდინარე ლემპასთან მივიდა, ამ დროს კი გენერალმა მალესპინმა სან-მიგელის დეპარტამენტში გუსმანის კუთვნილი ქონების კონფისკაცია მოახდინა. თუმცა, როგორც კი გუსმანი თავისი ძალებით სან-მიგელს მიუახლოვდა, მალესპინმა ქვეყნის ტერიტორია დატოვა და დასახმარებლად ჰონდურასს შეაფარა თავი.[9]

საბოლოოდ, სან-სალვადორის ეპარქიის ეპისკოპოსი, ხორხე ვიტერი ი უნგო, რომელიც დედაქალაქში არ იმყოფებოდა, სან-სალვადორში დაბრუნდა და 23 თებერვალს ფრანსისკო მალესპინს ეკლესიიდან განკვეთის განაჩენი გამოუტანა. ამის მიზეზი გახდა ნიკარაგუასთან ომის დროს, ქალაქ ლეონში, მამა მანუელ კრესპინის დახვრეტა. ამან კიდევ ერთი ძლიერი დარტყმა მიაყენა მალესპინის ძალაუფლების ისედაც მცირე პრეტენზიას. მან თავი მოუყარა მის ხელთ დარჩენილ მცირერიცხოვან სამხედროებს, ჰონდურასის მთავრობის მფარველობით და სან-ლორენსოს პუნქტში განლაგდა.[10]

1845 წლის სალვადორ-ჰონდურასის ომი
წინაპირობები
გუსმანის მთავრობამ იცოდა, რომ ხოსე კორონადო ჩავესის მთავრობა ჰონდურასში მხარს უჭერდა მალესპინს. იმის გათვალისწინებით, რომ დროებით მთავრობასა და გენერალ მალესპინს შორის საომარი მოქმედებების გაგრძელება ჰონდურასთან გარდაუვალ ომს გამოიწვევდა, გუსმანმა მხარეებს შორის კონვენცია მოაწყო კონფლიქტის მშვიდობიანი გზით დასასრულებლად. მთავრობამ კომისრებად დანიშნა გენერალი ნიკოლას ანგულო, პოლკოვნიკი ტადეო ლიმა და გილერმო კორტესი, რათა ისინი სასაზღვრო დასახლება ხოკოროში შეხვედროდნენ ბრაულიო კარილიოს, მალესპინის წარმომადგენელს. დადგინდა, რომ ფრანსისკო მალესპინი უარს იტყოდა ხელისუფლების პრეტენზიაზე, მისი ქონება ხელშეუხებელი დარჩებოდა და იგი დაექვემდებარებოდა სასამართლოს თავისი საჯარო საქმიანობის გამო. თუმცა, ამ შეთანხმებას არანაირი შედეგი არ მოჰყოლია.[11]

ხოკოროს კონვენციის ჩავარდნის შემდეგ, სალვადორის მთავრობამ 12 მარტს ჰონდურასის მთავრობას ჰკითხა: სცნობდა თუ არა იგი სალვადორის უფლებას აეკრძალა ჩარევა მის საშინაო საქმეებში, დაუშვებდა თუ არა მალესპინის გაყვანას სან-ლორენსოდან, რაზეც ჰონდურასის მთავრობას ყოველგვარ დახმარებაზე უარი უნდა ეთქვა და ბოლოს, იმ შემთხვევაში, თუ ვერ მოხერხდებოდა მალესპინის იზოლირება, დათანხმდებოდა თუ არა ჰონდურასის მთავრობა, რომ სალვადორულ ძალებს ედევნათ მისთვის აღნიშნულ პუნქტში და შესულიყვნენ მათ ტერიტორიაზე. ჰონდურასის მთავრობამ სალვადორს დამაკმაყოფილებელი პასუხი არ გასცა, რის გამოც ორ ქვეყანას შორის ომის თავიდან აცილების საშუალება აღარ დარჩა.[11]

კონფლიქტისთვის მზადების პროცესში, გენერალი კაბანიასი ჰონდურასზე მოქმედი ოპერატიული არმიის მეთაურად დაინიშნა. 20 მარტს მთავრობამ შეიძინა ბრიგანტინა-გოლეთი, რომელსაც უწოდა „ “, აღჭურვა იგი საომრად და ხუან დემინგის სარდლობას გადასცა. თავის მხრივ, მალესპინის განკარგულებაში იყო გოლეთები , და .[12]

მიუხედავად ამ ზომებისა, მშვიდობის დასამყარებლად კიდევ ერთი მცდელობა განხორციელდა და 28 აპრილს ხინამეკას კონვენციას მოეწერა ხელი, სალვადორის წარმომადგენლებს, გენერალ ნიკოლას ანგულოსა და ხოსე ფელიქს კიროსს და ჰონდურასის წარმომადგენლებს სებასტიან სალინასსა და ლეონარდო რომეროს შორის. თუმცა, იგი ჰონდურასის მთავრობამ არ დაამტკიცა და ომისთვის მზადება გაგრძელდა. იმავე დღეს, როდესაც ხინამეკას კონვენციას მოეწერა ხელი, არმია, რომელსაც „კონსტიტუციის დამცველი“ ეწოდებოდა, კაბანიასის სარდლობით სან-ანტონიო-დელ-საუსეში იმყოფებოდა, ხოლო ამაზე სამი დღით ადრე, ჰონდურასის რაზმმა სანტა-კლარას პუნქტიდან უკვე გადმოკვეთა სალვადორის ტერიტორია.[13]

ინგლისელი მოგზაური რობერტ გლაზგო დანლოპი 15 მაისს სან-მიგელიდან სან-სალვადორში ჩავიდა და პრეზიდენტ გუსმანს წარუდგინეს. თავის წიგნში „ “ (მოგზაურობა ცენტრალურ ამერიკაში) მან იგი შემდეგნაირად აღწერა:[14]

წარმოშობით კოსტა-რიკელია და, მისი თანამემამულეების უმეტესობის მსგავსად, უფრო მეტად თავისი ვერაგობით (ეშმაკობით) გამოირჩევა, ვიდრე ღირსებითა თუ სიმამაცით. მანერებით ჯენტლმენია, არ აქვს ფერადკანიანთა სისხლი შერეული და საკმაოდ კარგად გამოიყურება, თუმცა, როგორც ჩანს, მცირე ნიჭი ან განათლება გააჩნია“

19 მაისს გენერალურმა ასამბლეამ გუსმანს დივიზიის გენერლისა და სამშობლოს წინაშე დამსახურების ტიტულები მიანიჭა და დააჯილდოვა მედლით, რომელზეც ეწერა: „თავისუფალი ხალხი, 1845 წლის 2 თებერვალი“.[13] 28 მაისს გენერალურმა ასამბლეამ დანიშნა საპრეზიდენტო არჩევნები, რომლებიც გუსმანის მიერ უნდა ყოფილიყო ორგანიზებული მისი მთავრობის ლეგიტიმაციისთვის.

კონფლიქტი
მაისის ბოლოს გენერალი კაბანიასი ჰონდურასის ტერიტორიაზე შეიჭრა და ყოველგვარი სირთულის გარეშე მის დედაქალაქამდე, კომაიაგუამდე მიაღწია. თუმცა, გენერალ ხოსე სანტოს გვარდიოლას სარდლობით მოქმედმა ძალებმა სალვადორის არმიის დამარცხება შეძლეს. გენერალ კაბანიასს მოუხდა ხუთ ოფიცერთან ერთად ბოლო იერიშის მიტანა, რათა საკუთარი ჯარების უკანდახევისთვის ხელი შეეწყო. სალვადორში დაბრუნებისას კაბანიასმა სამხედრო საბჭოს მოწვევა მოითხოვა.[16]

სანამ კაბანიასი სან-მიგელის დეპარტამენტის გავლით ინტერვენციას აგრძელებდა, პარალელურად მიმდინარეობდა შეჭრა ჩალატენანგოს დეპარტამენტიდან, რომელსაც გენერალი ინდალესიო კორდერო მეთაურობდა. იგი ლოს-ლიანოს-დე-გრასიასამდე დაწინაურდა, სადაც 7 ივნისს მოიგერია ჰონდურასის ძალების იერიში, რომელთაც გენერლები ეუსებიო ტორო და სირიაკო ბრანი მეთაურობდნენ.[16]

სალვადორის არმიამ შეძლო იმ ტერიტორიების დაბრუნება, რომლებიც ჰონდურასის მმართველობის ქვეშ იმყოფებოდა.[17]

გენერალ კორდეროს, მის დაქვემდებარებაში დარჩენილ ჯარებთან ერთად, ჩალატენანგოს გზის დაცვა დაევალა. მან სანგრები აღმართა მდინარე ლემპას გადასასვლელთან და სუჩიტოტოში, საიდანაც ადვილად შეეძლო ჰონდურასელთა წინსვლის შეფერხება.[18]

23 ივნისს ქალაქ სანტა-ანაში 25-მა ადამიანმა მალესპინის მხარდასაჭერად ამბოხება მოაწყო, თუმცა, რადგან პოზიციების შენარჩუნება ვერ შეძლეს, უკან დაიხიეს.[18]

8 აგვისტოს გენერალმა გვარდიოლამ დატოვა ტერიტორია მშვიდობიანი შეთანხმების საფუძველზე, რისთვისაც იგი მზადყოფნას გამოთქვამდა. ამავდროულად, სალვადორის ავანგარდული დივიზია, დაახლოებით 900 კაცით, გენერალ ნიკოლას ანგულოს სარდლობით, სან-ვისენტედან ლოლოტიკესკენ დაიძრა.[18] გენერალმა გვარდიოლამ მიიღო სალვადორის მთავრობის ნოტა, მოაჩვენა თავი, თითქოს ეთანხმებოდა მის შინაარსს და გენერალ ანგულოს გაუგზავნა პასუხი, რომელშიც ატყობინებდა ჰონდურასში გაყვანის შესახებ. თუმცა, ეს მხოლოდ საბაბი იყო სალვადორის არმიაზე მოულოდნელი თავდასხმისთვის.[19]

გენერალი ანგულო მიხვდა მის განზრახვას და 15 აგვისტოს ლოლოტიკედან ობრახუელოს მამულში გადავიდა, რომელიც ქალაქ სან-მიგელიდან საათნახევრის სავალზე მდებარეობდა. ამ გადაადგილების გაგებისთანავე, გვარდიოლამ თავისი არმია ტყეებისა და ბუჩქნარების გავლით წაიყვანა და იმავე დღეს, ნაშუადღევის 2 საათზე, მამულის ეზოებს მოულოდნელი მიმართულებით მიადგა. მიუხედავად მოულოდნელი თავდასხმისა, სალვადორის ჯარები ორგანიზდნენ და დაიწყო ბრძოლა, რომელიც ორსაათნახევარი გაგრძელდა. ბრძოლა დასრულდა ჰონდურასის 1100-კაციანი შენაერთის დამარცხებით, რომლებმაც ობრახუელოს ველზე ორმოცდაათზე მეტი დაღუპული და დიდი რაოდენობით სამხედრო აღჭურვილობა დატოვეს. მეორე დღეს, სან-მიგელის გავლით, ჯარებმა სალვადორი დატოვეს. ობრახუელოს ბრძოლამდე ერთი დღით ადრე, 21 აგვისტოს, 200 კაცი, რომელიც ჰონდურასის ძალების დასახმარებლად მოდიოდა, დამარცხდა ლა-უნიონში, ხოლო პორტის სარდლობა პოლკოვნიკ ანტონიო კარბალიოს (სალვადორელი გენერალი) ჩაბარდა.

ობრახუელოში სალვადორელთა გამარჯვების შემდეგ, ჰონდურასის მთავრობა დათანხმდა საომარი მოქმედებების შეჩერებას. შესაბამისად, 26 აგვისტოს, გენერალმა ანგულომ და პოლკოვნიკმა კიხანომ, როგორც საკუთარი მთავრობების რწმუნებულებმა, ხელი მოაწერეს სუმპულის ზავს.

გენერალ გვარდიოლას, რომელიც სასაზღვრო ქალაქ გუასკორანში იმყოფებოდა, შეატყობინეს ზავის შესახებ, თუმცა, ამის მიუხედავად, მომდევნო დღეს იგი 200 კაცით თავს დაესხა ლა-უნიონის პორტს. თავდასხმისას მოკლეს სარდალი კარბალიო, პოლკოვნიკი ლეონ რამირესი და ოცდაცხრამეტი ჯარისკაცი. გვარდიოლამ 500 კაცით განაგრძო სალვადორში შეჭრა და ლა-უნიონში სალვადორელები დაამარცხა. ამ დროს გენერალ ანგულოს სან-ვისენტეში 30-ზე მეტი კაცი არ ჰყავდა, რომელთაგან 15 მდინარე ლემპას გადასასვლელთან დასაკავებლად გაგზავნა, თავად კი დედაქალაქიდან დამატებითი ძალები მოითხოვა ტეკაპაში განსალაგებლად, საიდანაც შეჭრის შეჩერებას შეძლებდა. რამდენიმე სამხედრო მანევრის შემდეგ, რომელიც სალვადორელებისთვის წარმატებული აღმოჩნდა, გვარდიოლას ინტერვენცია შეწყდა.

სალვადორის მთავრობამ ჰონდურასში სამშვიდობო ხელშეკრულების გასაფორმებლად კაიეტანო ბოსკე და ხოსე ანტონიო ხიმენესი გაგზავნა. ამრიგად, 27 ნოემბერს ორ მხარეს შორის ხელი მოეწერა შეთანხმებას, რომელიც სენსენტის ზავის სახელითაა ცნობილი, რითაც ნახევარწლიანი კონფლიქტი დასრულდა.

ომისშემდგომი პერიოდი
ჰონდურასთან ომის დროსაც კი, ქვეყნის მთავრობა ფრაქციული დაპირისპირებების გამო ქაოსურ მდგომარეობაში იმყოფებოდა. სამი ძირითადი პარტია: „კოკიმბოსი“ (შემდგარი ლიბერალი ოფიცრებისგან, რომლებიც მორასანს ემსახურებოდნენ), ეპისკოპოს ვიტერის პარტია და გუსმანის პარტია მუდმივი დავებით გამოირჩეოდნენ. „კოკიმბოსს“ საზოგადოების უმრავლესობა უჭერდა მხარს, თუმცა ბოლო ორი, განსაკუთრებით კი ეპისკოპოსის ფრაქცია, თავისი ინტრიგებით იყო ცნობილი.[20]

ომებმა ქვეყნის ეკონომიკას მძიმე დარტყმა მიაყენა. სან-მიგელის ყოველწლიური ბაზრობა, რომელიც ნოემბერში იმართებოდა და ეროვნული ეკონომიკის უმნიშვნელოვანეს ნაწილს შეადგენდა, ომის გამო ნაჩქარევად მიატოვეს. ამან, გარდა იმისა, რომ დიდი პრობლემები შეუქმნა საერთაშორისო, ცენტრალურამერიკელ და ადგილობრივ ვაჭრებს, მნიშვნელოვნად შეამცირა ქვეყნის მთლიანი შემოსავალი.[21] მოსახლეობა უკიდურეს სიღარიბეში აღმოჩნდა. მცირე ინდუსტრია, რაც კი მანამდე არსებობდა, დაეცა, ასევე შემცირდა ინდიგოს კულტივაცია, რომელიც ქვეყნის ერთ-ერთ ძირითად საექსპორტო საქონელს წარმოადგენდა.[22]

გუსმანის მთავრობა ოფიციალურად აღიარეს კოსტა-რიკამ, გვატემალამ და ნიკარაგუამ.[18] გუსმანი თავის თანამდებობაზე საპრეზიდენტო ვადის ამოწურვამდე, 1846 წლის 1 თებერვლამდე დარჩა. ამ წელს იგი ჩამოშორდა პოლიტიკურ საქმიანობას და მისი მემკვიდრე ფერმინ პალასიოსი გახდა.

1854 წლის 15 თებერვალს, მას შემდეგ რაც პრეზიდენტის თანამდებობა ხოსე მარია სან-მარტინმა დაიკავა, გუსმანი სან-მიგელის დეპარტამენტის გუბერნატორად და მთავარსარდლად დაინიშნა.

1854 წლის 16 აპრილის მიწისძვრის შემდეგ, რომელმაც სან-სალვადორი გაანადგურა, სხვადასხვა დასახლების მცხოვრებლებმა დაზარალებულთა დასახმარებლად შეწირულობები გაიღეს. სან-მიგელის გუბერნატორის მიერ 23 მაისს შედგენილ ქალაქ სან-მიგელის დონორთა სიაში ფიგურირებს ბატონი გუსმანიც, რომელმაც 50 პესო გაიღო.

იგი პოლიტიკაში 1858 წელს დაბრუნდა, როგორც მიგელ სანტინ დელ კასტილიოს ვიცე-პრეზიდენტი, ხოლო ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ, იგი დროებითი პრეზიდენტის თანამდებობაზე ჩაენაცვლა.

იგი მრავალჯერ იყო არჩეული საკანონმდებლო ასამბლეის, სახელმწიფო საბჭოსა და იმ დეპარტამენტის პრეფექტურის წევრად, სადაც ცხოვრობდა.

1872 წლის 11 იანვარს, დროებითმა პრეზიდენტმა სანტიაგო გონსალესმა დაამტკიცა ეროვნული დამფუძნებელი ასამბლეის 24 ოქტომბრის დადგენილება, რომელიც პასუხობდა გენერალ ხუაკინ ეუფრასიო გუსმანის თხოვნას. თხოვნა ეხებოდა მისი ჩინის შესაბამისი ფორმის ტარების უფლებას ყველა თანმდევი პრივილეგიით და სამუდამო პენსიის დანიშვნას. ასამბლეა დაეთანხმა ამ მოთხოვნას: მას მიენიჭა ფორმის ტარების უფლება და დაენიშნა ყოველთვიური სამუდამო პენსია 150 პესოს ოდენობით. იგი გარდაიცვალა სან-მიგელში, ელ-სალვადორში, 1875 წელს. მისი ვაჟი, დავიდ ხ. გუსმანი, იყო ცნობილი ექიმი, მწერალი და პოლიტიკოსი.