iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვერდენის ოპერაცია

ვერდენის ოპერაცია – ბრძოლა გერმანიისა და საფრანგეთის ჯარებს შორის ვერდენის გამაგრებული რაიონისათვის პირველი მსოფლიო ომის დროს. მიმდინარეობდა 21 თებერვლიდან 18 დეკემბრამდე.

მსვლელობა
გერმანიის უმაღლესმა სარდლობამ გადაწყვიტა 1916 წელს მთავარი დარტყმა მიეყენებინა დასავლეთის ფრონტზე ვერდენის სვერილისათის, რომელიც მთელი საფრანგეთის ფრონტის დასაყრდენი იყო. ვერდენის გამაგრებული რაიონის 112 კმ. ფრონტს საფრანგეთის რვა დივიზია იცავდა. გარღვევის უბნის მე-15 კმ-ზე ფრანგული 2 დივიზიის წინააღმდეგ გერმანიამ თავი მოუყარა6,5 დივიზიას. 21-25 თებერვალს მდინარე მეზის მარჯვენა ნაპირზე გერმანელთა შეტევას ფრანგებმა მედგარი წინააღმდეგობა გაუწიეს და გარღვევა არ მოხერხდა. მაშინ გერმანელებმა მთავარი დარტყმა მდ. მეზის მარცხენა ნაპირზე გადაიტანეს, მაგრამ არც ამას მოჰყოლია წარმატებები. მათ მხოლოდ 6-7 კმ-ით წაწიეს წინ. ივნისში გერმანელთა ჯარებმა კიდევ ერთხელ სცადეს ფრონტის გარღვევა, მაგრამ რუსეთის სამხრეთ-დასავლეთ ფრონტის წარმატებებმა და მოკავშირეთა შეტევამ მდინარე სომაზე აიძულა ისინი 2 სექტემბერს ვერდენთან თავდაცვაზე გადასულიყვნენ. 24 ოქტომბერს საფრანგეთის ჯარები კონტრშეტევაზე გადავიდნენ და 1917 წ. 20-26 აგვისტოსათვის ვერდენთან მთლიანად აღადგინეს მდგომარეობა. ვერდენის ოპერაციაში გერმანელებმა (50 დივიზია) დაკარგეს 600 ათ., ხოლო ფრანგებმა (65 დივიზია) 358 ათასი კაცი.
როდინია

როდინია — ჰიპოთეზური სუპერკონტინენტი, რომელიც არსებობდა დაახლოებით პროტეროზოულში — კამბრიულისწინამდელ ეონში. წარმოიქმნა დაახლოებით 1,1 მლრდ. წლის წინ. იმ დროს დედამიწა შედგებოდა ერთი მთლიანი ხმელეთისა და ერთი მთლიანი ოკენანისაგან, რომელსაც მიროვია ეწოდებოდა.

ხშირად, როდინია მიჩნეულია უძველეს ცნობილ სუპერკონტინენტად, თუმცა მისი პოზიცია და მოხაზულობა დღემდე დისკუსიის საგანს წარმოადგენს.

გეოფიზიკოსების აზრით, როდინიამდე სხვა რამდენიმე სუპერკონტინენტიც არსებობდა. როდინიას შემდეგ დაშლილმა კონტინენტებმა მოასწრეს კიდევ ერთხელ გაერთიანება სუპერკონტინენტ პანგეას სახით, ხოლო შემდეგ კონტინენტები ისევ დაიშალა. სავარაუდოდ, მომავალში კონტინენტები კიდევ ერთხელ შეერთდებიან სუპერკონტინენტის სახით (პანგეა ულტიმა). როდინია დაახლოებით 750 მლნ. წლის წინ დაიშალა.
ვერდენი

ვერდენი — ქალაქი საფრანგეთში. მდებარეობს საფრანგეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ლოთარინგიის რეგიონის, მიოზის დეპარტამენტში.

ისტორია
843 წელს ქალაქში დაიდო ვერდენის ხელშეკრულება, რომლის ძალითაც კარლოს დიდის იმპერია ურთიერთშორის გაინაწილეს მისმა შვილიშვილებმა - იმპერატორმა ლოთარ -მა და მისმა ძმებმა ლუდვიგ გერმანელმა და შარლ მელოტმა. შესაბამისად ჩამოყალიბდა იტალია, გერმანია და საფრანგეთი.

1916 წელს, პირველი მსოფლიო ომის დროს ქალაქი წარმოადგენდა გერმანიისა და საფრანგეთის ჯარის ნაწილებს შორის სამხედრო ოპერაციის არენას.
ფლავია პენეტა

ფლავია პენეტა (; დ. 25 თებერვალი, 1982, ბრინდიზი, იტალია) — იტალიელი ყოფილი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი მეექვსე ჩოგანი.

პენეტას 1 დიდი სლემის ტურნირი აქვს მოგებული – 2015 წელს აშშ-ის ღია პირველობის ფინალში, მან თანამემამულე რობერტა ვინჩი ორ სეტში დაამარცხა. მატჩის დასრულების შემდეგ დაჯილდოების ცერემონიაზე, პენეტამ განაცხადა, რომ წლის ბოლოს დაასრულებდა პროფესიონალურ კარიერას. ჯამში მას -ის 11 ტურნირი აქვს ერთეულებში მოგებული. იგი იყო პირველი იტალიელი ქალი ჩოგბურთელი, რომელიც ერთეულთა მსოფლიო რეიტინგის ათეულში შევიდა.

წყვილებში პენეტას ერთხელ აქვს ავსტრალიის ღია პირველობა მოგებული. იგი გახდა პირველი იტალიელი ქალი ჩოგბურთელი, რომელმაც წყვილთა რეიტინგში შეძლო პირველი ადგილის დაკავება. წყვილებში მან ასევე ერთხელ მოიგო წლის შემაჯამებელი ტურნირი. ჯამში იტალიელმა ჩოგბურთელმა 17 წყვილთა ტურნირზე გაიმარჯვა.

სანაკრებო დონეზე, პენეტამ ოთხჯერ მოიგო ფედერაციის თასი იტალიის ნაკრებთან ერთად.

პირადი ცხოვრება
ფლავია პენეტა დაიბადა ბრინდიზში 1982 წლის 25 თებერვალს. ჰყავს უფროსი და. ჩოგბურთის თამაში 5 წლის ასაკში მამასთან ერთად დაიწყო. ფლავიას ფავორიტი ჩოგბურთელი, ერთეულებში დიდი სლემის 9 გზის გამარჯვებული მონიკა სელეში იყო.

2016 წელს, პენეტა იტალიელ ჩოგბურთელ ფაბიო ფონინიზე დაქორწინდა. 2017 წლის 19 მაისს, წყვილს ვაჟი შეეძინა, რომელსაც ფედერიკო დაარქვეს.

სტატისტიკა და მიღწევები
დიდი სლემის ტურნირების ფინალები
ერთეულები: 1 (1–0)
წყვილები: 3 (2–1)
წლის შემაჯამებელი ტურნირის ფინალი: 1 (1–0)
ახალი კინდღი

ახალი კინდღი — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, შავი ზღვის ნაპირზე. თემის ცენტრი. ზღვის დონიდან 10 მ, ოჩამჩირიდან 15 კმ.

ახალი კინდღი ადგილობრივი მნიშვნელობის კურორტია. ჰავა ზღვის ნოტიო სუბტროპიკულია. იცის რბილი უთოვლო ზამთარი და თბილი ზაფხული. ნალექები 1000-1200 მმ ნალექი წელიწადში.
ლაჰორის ციხესიმაგრე

ლაჰორის ციხესიმაგრე (ურდ. ) — ციტადელი პაკისტანში, პენჯაბის პროვინციის ქალაქ ლაჰორში. ტრაპეციის ფორმის კომპლექსი 20 ჰექტარზეა გადაჭიმული.

ციხესიმაგრის პირველი ვარიანტი, ჯერ კიდევ ანტიკური ეპოქაში, სავარაუდოდ ძვ.წ. 800 წელს ააგეს, თუმცა ამჟამინდელი ვერსია მოგოლთა იმპერიის მმართველმა აკბარ -მა ააგო (1556–1605) და მას შემდეგ მის გადაკეთებას რეგულარულად აგრძელებდნენ მომდევნო მმართველები. კომპლექსს 30 კარიბჭე გააჩნია.

1981 წელს, იუნესკომ ციხესიმაგრე მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
შალიმარის ბაღები

შალიმარის ბაღები — სპარსული ბაღები პაკისტანის ქალაქ ლაჰორში, რომლებიც მოგოლთა იმპერატორმა შაჰ-ჯაჰანმა გააშენა. მშენებლობა დაიწყო ახ.წ. 1641 წელს და მომდევნო წელშივე დასრულდა.

ბაღის სიგრძე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ 658 მეტრია, აღმოსავლეთიდან დასავლეთით 258 მეტრი. მას პარალელოგრამის ფორმა აქვს და გარს ორნამენტებიანი, აგურის მაღალი კედელი არტყია. ბაღის ტერიტორიაზე მდებარეობს მარმარილოს სასახლე და მოზაიკებით მორთული, მოოქროვილი მეჩეთი, ასევე რამდენიმე ჩანჩქერი და დეკორირებული ხიდი.

1981 წელს, შალიმარის ბაღები იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ლადო ასათიანის ქუჩა (თბილისი)

ლადო ასათიანის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის და კრწანისის რაიონებში (კალა,სოლოლაკი). პურის მოედნიდან გიზო ნიშნიანიძის ქუჩამდე.

ქუჩა სხვადასხვა დროს სხვადასხვა სახელს ატარებდა; თავდაპირველად, ახლანდელ შალვა დადიანის ქუჩასთან და გიზო ნიშნიანიძის ქუჩასთან ერთად, იყო კოჯრისკენ მიმავალი გზის ნაწილი. 1841 წელს გამოეყო კოჯრის გზას და ბაღის ქუჩა ეწოდა, 1843 წელს — ვასილ ბებუთოვის ქუჩა, 1922 წელს — ფრიდრიხ ენგელსის ქუჩა. ლადო ასათიანის სახელი ქუჩას 1991 წელს მიენიჭა.

აღსანიშნავია ქუჩაზე არსებული შენობა-ნაგებობები: 66-ე სკოლა-გიმნაზიის შენობა (მოქანდაკე ინჟინერი როტინოვი), არქიტექტორ კორნელი ტატიშჩევის საკუთარი სახლი (მოქანდაკე ნ. ალიევი). აქვს 2 შესახვევი.

ისტორია
ფეოდალურ პერიოდში აქაური მიწების დიდი ნაწილი ბებუთაშვილების გვარს ეკუთვნოდა. საუკუნეში ქუჩის დასაწყისში იდგა ბებუთაშვილების სასახლე, რომელსაც სხვადასხვა ნაგებობითა და ეზო-ბაღით საკმაოდ ვრცელი ტერიტორია ეკავა. ამ ტერიტორიაზე ყოფილა პატარა აუზი მარმარილოს ლომებით და, აგრეთვე, ქვის აუზი, რომლებშიც წყალი სოლოლაკის მთიდან მოდიოდა მილებით. 1916-2009 წლებში ქუჩიდან იყო შესასვლელი სოლოლაკის გვირაბში, რომელიც უკავშირდება თბილისის ბოტანიკურ ბაღს.

ფოტოგალერეა
ქუჩის ეზოში მდებარე აუზი მარმარილოს ლომებით
აჯაჟვი

აჯაჟვი — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (მოქვის თემი), მდინარე მოქვის მარცხენა მხარეზე. ზღვის დონიდან 40 მ, შავი ზღვიდან 9 კმ, ოჩამჩირიდან 9 კმ. სახელწოდება აფხაზურია და „ბებერ მუხას“ ნიშნავს. 1930 წელს მოქვის თემში შედიოდა აჯას, ხოლო 1949 წელს აჯაჟვის სახლწოდებით.2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.
სტრუქტურული გეოლოგია

სტრუქტურული გეოლოგია — ტექტონიკის დარგი, რომელიც შეისწავლის დედამიწის ქერქში ქანების განლაგების ელემენტარული სტრუქტურული ფორმების (ხშირად გეოლოგიაში მათ „სტრუქტურებს“ უწოდებენ) მორფოლოგიასა და გენეზისს (წარმოქმნის კინემატიკური და დინამიკური პირობები).

სტრუქტურული გეოლოგიის კვლევის ობიექტებს შორის განარჩევენ: პირველად, ე.ი. ქანის ჩამოყალიბების პროცესში წარმოქმნილ სტრუქტურებს; მეორეულ სტრუქტურებს, რომლებიც ძირითადად წარმოიქმნება ტექტონიკური პროცესების მოქმედებით.

პირველს განეკუთვნება: შრე, ფენა, კონსედიმენტაციური ნაპრალები, განწევრება; მეორეს: ნაოჭი, სხვადასხვა ტიპის რღვეები (ნასხლეტი, შესხლეტვა, ნაწევი და სხვ.). სტრუქტურული გეოლოგია შეისწავლის აგრეთვე მაგმური სხეულების მორფოლოგიას. ტრადიციული გეოლოგიური მეთოდების (გეოლოგიური აგეგმვა, ფაციესთა ანალიზი, მიკროსტრუქტურული ანალიზი) გარდა სტრუქტურულ გეოლოგიაში გამოიყენება აგრეთვე ქანების დეფორმაციის კვლევის ფიზიკური მეთოდები, რომლებიც ეფუძნება დრეკადობისა და პლასტიკურობის თეორიებს; სტრუქტურულ გეოლოგიაში ფართოდ დაინერგა სტრუქტურების ექსპერიმენტული მოდელირების მეთოდი.

სტრუქტურული გეოლოგიის მონაცემებს იყენებენ პრაქტიკული გეოლოგიის (სასარგებლო წიაღისეულის საბადოების ძებნა და ძიება, მოქმედი სამთამადნო საწარმოების გეოლოგიური მომსახურება და სხვ.) ამოცანების გადაწყვეტის დროს.

სტრუქტურული გეოლოგია ჩამოყალიბდა საუკუნეში ამერიკასა და კანადაში, რუსეთსა და დასავლეთ ევროპაში. შესწავლილ იქნა კლივაჟი და ნაოჭები; რუსეთში ამ დარგის განვითარება უკავშირდება ნიკოლოზ გოლოვკინსკის (აღმოსავლეთ ევროპის ბაქნის ფენების წარმოქმნა), ალექსანდრე კარპინსკისა და ვლადიმერ ობრუჩევის (ალთაის, საიანისა და ურალის მადანთა ადგილმდებარეობის აგებულება) სახელებს.

დასავლეთ ევროპაში სტრუქტურულ გეოლოგიაში მუშაობდნენ მარსელ ბერტრანი და ემილ არგანი, რომლებმაც შეისწავლეს ალპების ნაოჭები და ნაწევები.

მნიშვნელოვანი იყო ასევე ნიკოლოზ შატსკის, ვიქტორ ხაინის, ალექსანდრე იანშინისა და ვლადიმერ ბელოუსოვის კვლევები.
სუპერკონტინენტი

სუპერკონტინენტი — კონტინენტი, რომელიც შეიცავს დედამიწის კონტინენტური ქერქის დიდ ნაწილს. კონტინენტების გადაადგილების შესწავლის ისტორიამ უჩვენა, რომ პერიოდულობით კონტინენტური ფილები განიცდიდნენ შეერთებას, შემდეგ კი ისინი იშლებოდნენ. ზოგიერთი მკვლევარი ასეთ კონსტიტენციას ხსნის დედამიწის მანტიის გადასვლით ერთი უჯრედიდან ორუჯრედიან დინების სისტემაზე.

სუპერკონტინენტის განმეორებით წარმოქმნას ვარაუდობენ ამერიკელი მეცნიერები, რომლებსაც მიაჩნიათ, რომ რამდენიმე ათწლეულის შემდეგ, შესაძლებელია მოხდეს კონტინენტების ხელახალი გადაადგილება.

აფრიკა შეუერთდება ევროპას, ავსტრალია მომავალშიც გააგრძელებს ჩრდილოეთით მოძრაობას და აზიასთან გაერთიანდება, ხოლო ატლანტის ოკეანე რამდენადმე გაფართოების შემდეგ სრულიადაც გაქრება. აფრიკის მოახლოებასთან ერთად გაიზრდება ალპებისა და პირენეების მთათა სისტემები, ხოლო თურქეთსა და საბერძნეთს ხშირი მიწისძვრები შეაწუხებენ.

პანგეა ულტიმა (~250 — ~400 მლნ. წელი);
ავსტრალია-ანტარქტიდა-აფროევრაზია (~130 მლნ. წელი);
ავსტრალია-აფროევრაზია (~60 მლნ. წელი).

თანამედროვე სუპერკონტინენტები
აფროევრაზია;
ამერიკა;
ევრაზია;
ძუარზენჯი

ძუარზენჯი — მწვერვალი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კედელას ქედის განშტოება ძუარზენჯზე, მდინარე რიონის მარცხენა შენაკადის — გომრულის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3419 მ. ძუარზენჯი აგებულია ქვედაცარცული თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებითა და კირქვებით. აქვს ციცაბო კალთები. დამახასიათებელია ალპური და სუბნივალური ლანდშაფტები.
თატა

თატა — ისტორიული ქალაქი პაკისტანში, სინდჰის პროვინციაში. მდებარეობს ქვეყნის უდიდეს მტკნარი ტბის - კინჯჰარის სიახლოვეს. ბოლო მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 220 000 ადამიანს შეადგენს. ქალაქის მთავარ ღირსშეასნიშნაობას წარმოადგენს მაკლის ნეკროპოლისი, რომელიც 1981 წლიდან, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი, ხოლო მის სიახლოვეს მდებარე შაჰ-ჯაჰანის მეჩეთი, რომელიც 1647–1649 წლებშია აშენებული, 1993 წლიდან იუნესკოს საცდელ სიაში იმყოფება.

ქალაქი მოგოლთა იმპერიის მმართველი სამი დინასტიის დედაქალაქი იყო. მისი აყვავება გაძლიერება - საუკუნეებში მიმდინარეობდა. 1739 წელს, თატა ნადირ-შაჰის ხელში აღმოჩნდა და ამ პერიოდიდან იწყება მისი დაღმასვლა.
როჰტასის ციხესიმაგრე

როჰტასის ციხესიმაგრე — ციხესიმაგრე პაკისტანში, პენჯაბის პროვინციაში. აშენებულია 1541-1543 წლებში ავღანეთის მეფე შერ-შაჰის მიერ. კომპლექსის გარშემოწერილობა 4 კმ-ია და წარმოადგენს პუშტუნური და ინდური არქიტექტურის ნაზავის პირველ მაგალითს მთელ ინდოეთის სუბ-კონტინენტზე.

ციხის კედლების სიმაღლე 18 მეტრია, მთელ სიგრძეზე, მდებარეობს 68 ნახევრადწრიული ბასტიონი და რამდენიმე ქვიშაქვის ჭიშკარი. იმ დროისთვის, იგი შეუვალ ნაგებობად ითვლებოდა.

ნაგებობას სახელი ეწოდა როჰტასის ბრძოლის პატივსაცემად, რომელიც შერ-შაჰმა მოგოლების წინააღმდეგ გამართა. მისი სიკვდილიდან 10 წლის შემდეგ, ციხესიმაგრე მოღალატეებმა მოგოლთა იმპერატორ უმაიუნს გადასცეს. მოგოლები ამ ციხეს დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდნენ და მისი მსგავსი მრავალი სხვა ციხე ააგეს.

1997 წელს, იუნესკომ როჰტასის ციხესიმაგრე მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
კუკის ჭაობი

კუკის ჭაობი — უძველესი სასოფლო-სამეურნეო დასახლება და დღეს არქეოლოგიური ძეგლი კუნძულ ახალი გვინეის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, პაპუა-ახალი გვინეის ტერიტორიაზე. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1550 მეტრზე, ხეობაში და მოიცავს 116 აკრს. აქ აღმოჩენილია სასოფლო სამეურნეო სადრენაჟო სისტემა, რომლის ასაკიც 9 000 წელია. სისტემა გაერთიანებული ყოფილა ერთ ქსელში.

2008 წელს, იუნესკომ კუკის ჭაობი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.
ნიკა თვაური

ნიკა თვაური (დ. 25 დეკემბერი, 1983, თბილისი, საქართველო) — ორივე თვალით უსინათლო და მარჯვენა ხელის მტევანამპუტირებული, -11 კატეგორიის ქართველი მოცურავე. მისი მწვრთნელია ჰენრი კუპრაშვილი. 2011 წლის 1-10 აპრილს თურქეთის ქალაქ ალანიაში -11 კატეგორიის მოცურავეთა შორის მსოფლიო ჩემპიონატზე ორმოცდაათ მეტრზე ბრასით ცურვაში მესამე ადგილი დაიკავა და ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. მის მიერ მოპოვებული მედალი დამოუკიდებელი ქართული სპორტის ისტორიაში, ცურვის სახეობებს შორის პირველია.

კარიერა
2011 – საქართველოს ეროვნული პარალიმპიური ნაკრების წევრი ცურვაში.
2011 – უსინათლოთა შორის მსოფლიო თამაშების ბრინჯაოს მედლის მფლობელი - ალანია, თურქეთი. (პირველი საერთაშორისო მედალი დამოუკიდებელი საქართველოს ისტორიაში.)
2011 – მწვრთნელი ჰენრი კუპრაშვილი.
2012 – იტალიაში გამართულ საერთაშორისო ჩემპიონატზე ბრინჯაოს მედალის მფლობელი, დისტანცია 100 მ. / ბრასი და ოქროს მედალი დისტანცია 50 მ./ ბრასი.
2012 – ლონდონში გამართულ პარალიმპიური თამაშების მონაწილე.
2013 – ბერლინის საერთაშორისო ჩემპიონატზე 2 ვერცხლის მედალის მფლობელი დისტანცია – 100მ და 200მ/ ბრასი.
2013 – შვედეთში გამართულ საერთაშორისო ჩემპიონატზე ვერცხლის მედალის მფლობელი 100 მ./ ბრასი.
2014 – გერმანიაში გამართულ საერთაშორისო ტურნირზე ოქროს მედალის მფლობელი დისტანცია 50მ./ ბრასი.
2014 – გერმანიაში გამართულ საერთაშორისო ტურნირზე მოიპოვა ოფიციალური ლიცენზია ევროპისა და მსოფლიოს გასამართ ჩემპიონატზე, რომელიც პარაცურვის ისტორიაში იყო პირველი ოფიციალური ლიცენზია საქართველოსთვის.
2015 – სეულში გამართულ პარა ოლიმპიურ მსოფლიო თამაშებზე უსინათლოთა შორის გახდა ბრინჯაოს მედლის მფლობელი.
2017 – ბერლინის საერთაშორისო ჩემპიონატში მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი 50მ./ბრასი.
2011 – საუკეთესო პარა სპორტსმენი.
2012 – „ -საქართველოს“ ელჩი სპორტსმენი.

ნიკა თვაური არის საქართველოს საუკეთესო პარა სპორტსმენი ცურვაში და საქართველოს ჩემპიონი, სამჯერ ნომინირებული საუკეთესო პარა სპორტსმენად.
თურქეთის ტურიზმი

თურქეთში ტურიზმი დამყარებულია ძირითადად ისტორიულ ადგილებზე, ზღვისპირა კურორტებზე ეგეოსისა და ხმელთაშუა ზღვების სანაპიროებზე. 2010 წელს თურქეთს 28.6 მილიონზე მეტი ტურისტი ჰყავდა.

სტამბოლი
სტამბოლი ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ადგილია ტურისტებისთვის. აქ არის ათასობით სასტუმრო. ის არის ყველაზე დიდი ქალაქი და საკმაოდ დიდი ისტორია აქვს. აქ არის სულთან აჰმედის მეჩეთი (ლურჯი მეჩეთი), აია სოფია, ტოპკაპის სასახლე, გალატას კოშკი და ა.შ. სტამბოლში ასევე არის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სავაჭრო ცენტრი , რომელიც მსოფლიოს 7 უდიდეს სავაჭრო ცენტრს შორისაა.

თურქეთის კურორტების უმრავლესობა სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ სანაპიროებზეა, რომელსაც ჰქვია თურქული რივიერა. ერთ-ერთი ასეთი კურორტია ანტალია _ ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე. იგი თურქეთის აღიარებული ტურისტული ცენტრია. მთავარი საკურორტო ქალაქებია ასევე ბოდრუმი, ფეტიე, მარმარისი... თურქეთში შეგიძლიათ ნახოთ ეფესოს, ტროას, პერგამონის, ტრაპიზონის ადგილები, ანტიოქიის ეკლესია, კაპადოკია. ანკარა ისტორიული ქალაქია. სწორედ აქ არის ანითკაბირი _ თურქეთის რესპუბლიკის დამაარსებლის ათათურქის მავზოლეუმი.

ტურისტები ძირითადად ჩამოდიან გაერთიანებული სამეფოდან, გერმანიიდან, ისრაელიდან, უკრაინიდან, რუსეთიდან და იაპონიიდან, მაგრამ არც არაბეთის ქვეყნებიდან, ირანიდან, ჩრდილოეთ ამერიკიდან, საფრანგეთიდან და სკანდინავიის ქვეყნებიდან არიან ნაკლები ტურისტები. ბრიტანელი ტურისტები ეგეოსის ზღვის კურორტებზე ამჯობინებენ დასვენებას, როგორებიცაა ბოდრუმი და მარმარისი. გერმანელი და რუსი ტურისტები ისვენებენ ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროებზე, მაგალითად ანტალიაში, ხოლო იაპონელი ტურისტები ძირითადად სტუმრობენ სტამბოლს და ისტორიულ ადგილებს, როგორიცაა ეფესო. ესპანელი ტურისტების რაოდენობამ ბოლო წლებში შესამჩნევად მოიმატა. 2007 წელს 200 000 ესპანელი ესტუმრა თურქეთს. ესპანელი დამთვალიერებლების უმეტესობა სტამბოლში ჯავშნის სასტუმროებს და ბევრი მათგანი ნახულობს კაპადოკიას.

2002-2005 წლებში ტურისტების რაოდენობამ 12.8 მილიონიდან 21.2 მილიონამდე მოიმატა, რამაც თურქეთი ტურისტული თვალსაზრისით ტოპათეულში შეიყვანა. 2005 წელს წლიური შემოსავალი იყო 17.5 მილიარდი დოლარი, რამაც ასევე ტოპათეულში მოახვედრა თურქეთი, როგორც მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი წლიური შემოსავლის მქონე.
სემუაიზ გემჯი

სემუაიზ „სემ“ გემჯი — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში, რომანის „ბეჭდების მბრძანებელი“ ერთ-ერთი მთავარი პერსონაჟი.

სემი არის ჰობიტი. ცხოვრობს შაირში და არის ცნობილი მებაღე და ფროდო ბეგინსის ერთ-ერთი მეგობარი. წიგნის მოვლენების მიხედვით, მან სახელი გაითქვა ფროდოსთან ერთად ბედისწერის მთისკენ გავლილი გზით.
ბორომირი

ბორომირი — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. რომანის „ბეჭდების მბრძანებელი“ ერთ-ერთი პერსონაჟი, ბეჭდის საძმოს წევრი.

ბორომირი არის ადამიანთა რასის წარმოდგენელი და ბეჭდის საძმოს ერთ-ერთი წევრი. იგი მოგზაურობს საძმოსთან ერთად მის დაშლამდე. რომანის სიუჟეტის მიხედვით, მას კლავენ მდინარე ანდუინთან, ჰობიტების, პერეგრინ ტუკისა და მერიადოკ ბრენდიბაკის დაცვისას.

ბორომირის ძმა არის ფარამირი, ხოლო მამა - გონდორის მოურავი დენეთორი.

პიტერ ჯექსონის „ბეჭდების მბრძანებელში“ მას განასახიერებს შონ ბინი.
აკორდი (მუსიკა)

აკორდი — სამი და მეტი მუსიკალური ბგერის თანაჟღერადობა. ამასთან აღსანიშნავია, რომ აუცილებელი არ არის, ნოტები ერთად სრულდებოდეს. აკორდად შეიძლება ჩაითვალოს არპეჯიოც.

როგორც წესი, აკორდები გამოიყენება თანამედროვე დასავლურ, დასავლეთ აფრიკულ და ოკეანიურ მუსიკაში.

აკორდი არსებობს მრავალი სახის: მაჟორული და მონორული, ტონიკური, სუბდომინანტური, დომინანტური და კიდევ მრავალი სხვა. აკორდი შეიძლება იყოს კეთილხმოვანი და არაკეთილხმოვანი. კეთილხმოვანს ეწოდება კონსონანსი, ხოლო არაკეთილხმოვანს დისონანსი.
ალთაის ოქროს მთები

ალთაის ოქროს მთები — 1998 წლიდან, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში ამ სახელითაა შესული ერთ-ერთი ძეგლი რუსეთის ფედერაციიდან, რომელიც მოიცავს ალთაის მთებს, კათუნის ნაკრძალს, ტბა ტელეცკოეს, ბელუხის მთებს და უკოკის მაღლობს.

იუნესკო ძეგლს შემდეგნაირად აღწერს: „რეგიონი წარმოადგენს ცენტრალურ ციმბირში მცენარეული ზონების ყველაზე სრულყოფილ თანამიმდევრობას სიმაღლის ზრდასთან ერთად, დაწყებული სტეპებით, ტყე-სტეპებით, შერეული ტყეებით, დამთავრებული სუბალბური და ალპური მცენარეულობით“.

იუნესკომ ასევე განსაკუთრებული ყურადღება მიაქცია აქ გავრცელებულ მსოფლიო მასშტაბით ისეთ საფრთხის ქვეშ მყოფ ძუძუმწოვრებს, როგორებიცაა თოვლის ლეოპარდი და ალთაის ცხვარი. ტერიტორია მოიცავს 16 175 კმ²-ს.
დასავლეთი კავკასიონი

დასავლეთი კავკასიონი — კავკასიონის მთების დასავლეთი ნაწილი, შავი ზღვიდან მწვერვალ იალბუზამდე. იგი მოიცავს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლს, რომელიც მდებარეობს რუსეთის ფედრაციის ტერიტორიაზე, ქალაქ სოჭიდან 50 კმ-ით ჩრდილოეთით და წარმოადგენს კავკასიონის დასავლეთ კიდეს. იუნესკოს სპეციალისტთა შეფასებით, ეს ევროპის მთათა სისტემებს შორის ერთადერთი ადგილია, რომელსაც ადამიანის ზემოქმედება არ შეხებია.

ტერიტორია მოიცავს კავკასიის სახელმწიფო ბუნებრივ ბიოსფერულ ნაკრძალს , რომელიც 1924 წელს საბჭოთა მთავრობამ შექმნა ევროპაში ყველაზე მაღალი ხის, 85 მეტრი სიმაღლის ნორმანდიული სოჭის, ურთხელის უნიკალური ტყეებისა და ჩვეულებრივი ბზის დაცვის მიზნით. ამ ტერიტორიაზე ასევე მდებარეობს სოჭის ეროვნული პარკი.

ამ ტერიტორიაზე ასევე ბინადრობდნენ კავკასიური დომბები, რომელთა უკანასკნელი გარეული წარმოამდგენელი 1927 წელს იქნა მოკლული.
სიხოტე-ალინი

სიხოტე-ალინი — მთათა სისტემა რუსეთში, პრიმორსკისა და ხაბაროვსკის მხარეებში. გადაჭიმულია დაახლოებით 900 კმ-ის სიგრძეზე, წყნაროკეანური პორტის - ვლადივოტსოკის მიმართულებით. უმაღლესი მწვერვალია ტორდოკი-იანი (2 077 მ).

სიხოტე-ალინი მთელ მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე ექსტრაორდინალურ ტემპერატურულ ზონებს მოიცავს. ჩრდილოეთ ტაიგისათვის ტიპური სახეობები (მაგალითად ჩრდილოეთის ირემი, შავი გრიზლი) თანაარსებობენ ტროპიკულ სახეობებთან ერთად (ამურის ლეოპარდი, ციმბირული ვეფხვი, აზიური მურა დათვი).

1910 - 1920-იან წლებში სიხოტე-ალინს იკვლევდა ვლადიმირ არსენიევი, რომელმაც ეს თავგადასავლკები რამდენიმე წიგნში აღწერა. მათ შორისაა დარსუ უზალა, რომელიც 1975 წელს, აკირა კუროსავას მიერ გადაღებულ ოსკაროსან ფილმშიც იყო გამოყენებული.

2001 წელს, იუნესკომ სიხოტე-ალინის 16 319 კმ² ფართობის მონაკვეთი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შიეტანა.
შელფი

შელფი, კონტინენტური მეჩეჩი — კონტინენტის წყალქვეშა კიდის მოსწორებული ნაწილი, რომელიც ეკვრის ხმელეთს. ახასიათებს მომიჯნავე ხმელეთის მსგავსი გეოლოგიური აგებულება. შელფის საზღვრებია — ზღვის ან ოკეანის ნაპირი და გნდე. წყლის სიღრმე გნდის თავზე დაახლოებით 100-200 მ-ია (ზოგჯერ 500-1500 მ, მაგალითად, ოხოტის ზღვის სამხრეთ ნაწილისა და ახალი ზელანდიის შელფებზე).

შელფი როგორც ისტორიულ-გეოლოგიური კატეგორია არსებობდა ყველა გეოლოგიურ პერიოდში. შელფის გეომორფოლოგიური საზღვრებია სანაპირო ხაზი და ზედაპირული გადახრა, რომლის ქვემოთ მკვეთრად მატულობს ზღვის სიღრმე.

იყოფა: გარე და შიგა ზონებად. შელფის კიდის სიღრმე იცვლება 20-550 მ-მდე, ჩვეულებრივ 200 მ-მდე, საშუალოდ შეადგენს 133 მ-ს. თუ შელფის კიდე ძლიერ დანაწევრებულია და ხასიათდება ისეთი სიღრმეებით, რომლებიც განსხვავდება ტიპური შელფისგან, ასეთი ზონებისთვის მიღებულია ტერმინი ბორდერლენდი. შელფის შიგა ზონა ეკვრის სანაპირო ხაზს და წარმოდგენილია რთული, არასწორი ზედაპირით და აბრაზიული სუსტად გადამუშვებული სუბაერალური ან ზოგჯერ ტექტონიკური წარმოშობის რელიეფით, რომელიც ამ უკანასკნელ შემთხვევაში, დაძირულია მნიშვნელოვან სიღრმეზე.

შავ ზღვაში 110-160 მ სიღრმის შელფი მაქსიმალურ სიგანეს (200 კმ-ზე მეტი) ზღვის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში აღწევს. დანარჩენ რაიონებში შელფის სიღრმე 110 მ-ზე ნაკლებია, სიგანე 10-15-იდან 2,5 კმ-მდე (თურქეთის ნაპირთან). შავ ზღვაში შელფი მთავრდება საშუალოდ 90-110 მ სიღრმეზე და მხოლოდ სევასტოპოლისა და იალტის სამხრეთით 140-160 მ-ზე. შავი ზღვის ფსკერის 24 % მოდის შელფზე. შავი ზღვის შელფის სიგანე ზღვის სხვადასხვა ნაწილში სხვადასხვაგვარია.

შელფს ძველთაგანვე იყენებდნენ თევზჭერისა და ზღვის ცხოველების რეწვისათვის (შელფზე იჭერენ თევზის 92%-ს). შელფზე ფართოდ არის გაშლილი სასარგებლო წიაღისეულის ძიება და მოპოვება. შელფზე მოიპოვებენ ნავთობს, აგრეთვე ქვიშრობულ სასარგებლო წიაღისეულს (კასიტერიტი, ტიტანმაგნეტიტი, ალმასი, ოქრო და სხვა).
ფატეჰპურ-სიკრი

ფატეჰპურ-სიკრი (, , ) — ქალაქი ინდოეთში უტარ-პრადეშის შტატში. ადრე აქბარის მმართველობის დროს 1571-1585 წლებში მოგოლთა იმპერიის დედაქალაქი იყო, შემდეგ დაკარგა დედაქალაქის სტატუსი წყლის არასაკმარისი რაოდენობის გამო. 1986 წელს შეტანილი იქნა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
მთავარი ნაგებობები
ფატეჰპურ-სიკრის ნაგებობები — წარმოადგენს განსხვავებული არქიტექტურული სკოლების სინთეზს, როგორიცაა რაჯიპუტული და მოგოლური. ეს დაკავშირებულია იმასთან, რომ მათ მშენებლობაში მონაწილეობდნენ არქიტექტორები ინდოეთის სხვადასხვა რეგიონებიდან. ჯაინიზმის და ინდუიზმის არქიტექტურული ელემენტები მჭიდროდ გადაჭდობილია ისლამურთან.სამშენებლო მასალად გამოყენებულია წითელი ქვიშაქვა.

ქალაქის ცნობილი ნაგებობები:
ნაუბატ-ხანა
მარიამ-აზ-ზამანის სასახლე — სასახლე აგებული საუკუნეში გუჯარათული არქიტექტურის გავლენით.
პანჩ-მაჰალი — ხუთსართულიანი სასახლე.
ბულანდ-დერვაზა — ფატეჰპურ-სიკრის ერთ-ერთი კარიბჭე.
ჯამა-მასჯიდი — მეჩეთი.
სალიმა ჩიშთის მავზოლეუმი.
კომის უღრანი ტყეები

კომის უღრანი ტყეები — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ბუნებრივი ძეგლი რუსეთში, ჩრდილოეთ ურალის მთებზე, კომის რესპუბლიკაში. ტყის მასივის ფართობი 32 800 კმ²-ია და ევროპის ყველაზე დიდ უღრან ტყეს წარმოადგენს.

კომის ტყეები ურალის მთების ტაიგის ეკორეგიონს მიეკუთვნება. აქ გავრცელებული ხის ძირითადი ჯიშებია ციმბირული ნაძვი, ციმბირული სოჭი და ციმბირული ლარიქსი, ხოლო ყველაზე გავრცელებული ძუძუმწოვრები ჩრდილოეთის ირემი, სიასამური, წაულა და კურდღელი. ტერიტორია შედის რუსეთის პეჩორა-ილიჩის ბუნებრივ ნაკრძალისა და იუგიდ-ვას ეროვნული პარკის შემადგენლობაში. მსოფლიო მემკვიდრეობის სტატუსი ტერიტორიამ 1995 წელს მიიღო და გახდა ამ სტატუსის მატარებელი პირველი ძეგლი რუსეთიდან. სწორედ ამ დრომდე, იუგიდ-ვას ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე, მთავარ უპირატესობას ოქროს მოპოვება წარმოადგენდა.

მიუხედავად მსოფლიო მემკვიდრეობად აღიარებისა, კომის რესპუბლიკის მთავრობა დღემდე ვერ ვერ ეგუება რეგიონში ოქროს მოპოვებითი სამუშაოების შეწყვეტას და ამ საქმიანობის გაგრძელების მიზნით, ცდილობს ოქროთი მდიდარი არეალი დაცული ტერიტორიის ფარგლებს გარეთ მოაქციოს.
კამჩატკის ვულკანები

კამჩატკის ვულკანები — ვულკანების ფართო ჯგუფი რუსეთში, კამჩატკის ნახევარკუნძულზე. 30 მათგანი აქტიურია. 1996 წელს, ისინი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიში შეიტანა.

ცენტრალური მასივის ვულკანები

ლეტუნუპი, 1340 მ,
ვოიამპოლსკი, 1225 მ,
სევერნი, 1936 მ,
სნეგოვოი, 2169 მ,
ოსტრი, 2552 მ,
სპოკოინი, 2171 მ,
იკტუნუპი, 2300 მ,
სნეჟნი, 2169 მ,
ატლასოვა, 1764 მ,
ბელი, 2080 მ,
ალნგეი, 1853 მ,
უკა, 1643 მ,
იელოვსკი, 1381 მ,
შიშელი, 2525 მ,
მეჟდუსოპოჩნი, 1641 მ,
ტიტილა, 1559 მ,
გორნი-ინსტიტუტი, 2125 მ,
ტუზოვსკი, 1533 მ,
ლეუტონგეი, 1333 მ,
სედანკინსკი, 1241 მ,
ფედოტიჩი, 965 მ,
კებენეი, 1527 მ,
კიზიმენი, 2376 მ,

კლიუჩევსკაიას ჯგუფი
კლიუჩევსკაია-სოპკა

ავაჩინსკაიას ჯგუფი
აგაკი
არიკი
კორიაკსკი
ავაჩინსკი
კოზელსკი

კსუდაჩი
ილინსკი
კამბანლი