ვიდიადჰარ ნაიპოლი

სერ ვიდიადჰარ სურაჯპრასად ნაიპოლი (; დ. 17 აგვისტო, 1932 – 11 აგვისტო, 2018) — ბრიტანელი, წარმოშობით ტრინიდადი და ტობაგოს რესპუბლიკელი მწერალი.

ნაიპოლს 1971 წელს ბუკერის პრემია მოუტანა რომანმა „თავისუფალ ქვეყანაში“. 1989 წელს მწერალმა ტრინიდადი და ტობაგოს უმაღლესი ეროვნული ჯილდო, სამების ჯვარი დაიმსახურა.1990 წელს მან დიდი ბრიტანეთის რაინდის წოდება მიიღო. 2001 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ლიტერატურაში. 1880-იან წლებში მათი წინაპრები ინდოეთიდან ტრინადიდი და ტობაგოში შაქრის პლანტაციებში სამუშაოდ ემიგრირდნენ. ინდოეთის ემიგრაციის კომიტეტში ნაიპოლის მამამ ჟურნალისტად დაიწყო მუშაობა, იგი 1929 წლიდან წერდა გაზეთისთვის . ნაიპოლი წერს, რომ მამის ფიგურამ მისთვის პროფესიის არჩევაში უმთავრესი როლი შეასრულა.

1939 წელს, როცა ნაიპოლი 6 წლის იყო, 1961 წელს მოთხრობათა კრებულმა სომერსეტ მოემის სახელობის პრემია დაიმსახურა. ნაიპოლი პირველი არაევროპელი მწერალია, რომელმაც ეს ჯილდო მიიღო.

ანდრე დოიჩის გამომცემლობის ერთ-ერთმა რედაქტორმა წაიკითხა „მიგელის ქუჩა“ და გამომცემელს მისი გამოცემა შესთავაზე, რაზეც დოიჩმა უარი თქვა, რადგან, მისი აზრით, უცნობი კარიბიელი მწერლის მოთხრობები ბრიტანეთში არ გაიყიდებოდა. გამომცემელმა ნაიპოლს რომანის დაწერისკენ მოუწოდა. მწერალმა მალევე დაწერა რომანი „იდუმალი მასაჟისტი“, რომელიც 1955 წელს გამოქვეყნდა. რომანს 1958 წელს ჯონ ლეველინ რისის სახელობის პრემია მიენიჭა.

1956 წელს ნაიპოლი ოჯახთან დროის გასატარებლად ტრინიდადში ორი თვით ჩავიდა. იგი სამშობლოში გემით დაბრუნდა. მგზავრობის დროს მან ინდიელი მგზავრების ჩანახატები შექმნა, რომლებიც შთაგონების წყარო გახდა მისი გრაფიკული რომანისთვის „ელვირას საარჩევნო უფლება“, რომელიც ტრინიდადის საარჩევნო სისტემაზე მოგვითხრობს.

1957-1961 წლებში ნაიპოლო მუშაობდა გაზეთში , სადაც რეცენზიებს წერდა.

ნაიპოლმა 1961 წელს მომდევნო რომანი „მისტერ ბისვასის სახლი“ გამოაქვეყნა, რომლის შთაგონების წყარო მწერლის ბავშვობის მოგონებებია მამამისზე. რომანის პროტაგონისტს კოლონიურ საზოგადოებაში უწევს ცხოვრება, სადაც მისი ამბიცია და შესაძლებლობები მუდმივად ძალაუფლებაში მყოფთა მიერ ითრგუნება.

რომანის გამოქვეყნების შემდგ მწერალმა კარიბის ზღვის აუზის ქვეყნებში იმოგზაურა. ნაიპოლმა ხუთი თვის მანძილზე გაიანა, სურინამი, მარტინიკა და იამაიკა მოიარა. მოგზაურობის დროს გაკეთებული ჩანაწერების მიხედვით მწერალმა დაწერა „მოგზაურობის შთაბეჭდილებანი სხვადასხვა ხალხებზე“, რომელიც სამოგზაურო-მემუარული ლიტერატურის პირველი ნიმუშია მის შემოქმედებაში.

1962 წელს მწერალმა ცოლთან ერთად თავისი წინაპრების სამშობლოში, ინდოეთში იმოგზაურა, სადაც „სიბნელის არეალი“ დაწერა. ნაიპოლმა ხელშეკრულება გააფორმა ინდურ გაზეთთან , რომლის მიხედვითან მას ყოველთვიურად უნდა დაეწერა „წერილი ლონდონიდან“.

1964 წელს ნაიპოლს ამერიკული ფილმისთვის ორიგინალური სცენარის დაწერა სთხოვეს. ტრინიდადში გატარებულ მომდევნო რამდენიმე თვის შემდეგ ნაიპოლმა დაწერა ნოველა „დროშა კუნძულზე“, რომელიც მოგვიანებით ამავე სახელწოდების მოთხრობათა კრებულში გამოაქვეყნა. სცენარის საბოლოო ვერსია რეჟისორს არ მოეწონა, ამიტომ ფილმი არ გადაუღიათ.

იმავე წელს ნაიპოლმა ახალ რომანზე „მიმიკოსი კაცი“ დაიწყო მუშაობა, რომელიც 1967 წელს გამოაქვეყნა. მასში მოვლენები ქრონოლოგიურად არ ვითარდება, მწერლის ენა ალუზიური და ირონიულია, ხოლო პროტაგონისტი ვესტ-ინდოელი პოლიტიკოსია. რომანმა გამოსვლისთანავე დადებითი გამოხმაურება დაიმსახურა. გავლენიანმა კარიბიელმა პოლიტიკოსებმა, მაიკლ მენლიმ და ერიკ უილიამსმა იგი ასე შეაფასეს: „ ვ. ს. ნაიპოლი „მიმიკოს კაცში“ ვესტ-ინდოელების მკაცრ, თუმცა რეალურ აღწერილობას გვთავაზობს...“

1971 წელს ნაიპოლმა გამოაქვეყნა რომანი „თავისუფალ ქვეყანაში“, რომელიც დეკოლონიზაციის შემდგომ აფრიკული ქვეყნების მდგომარეობას გვიხატავს, სადაც პოლიტიკური ქაოსი და ძალადობა მძვინვარეს. რომანმა მწერალს ინგლისური ლიტერატურის ყველაზე პრესტიჟული ჯილდო, ბუკერის პრემია მოუტანა.

2001 წელს ნაიპოლს მიენიჭა ნობელის პრემია ლიტერატურაში „ნამუშევრებში ერთიანად აღქმადი ნარატივის შექმნისთვის, რომელიც აიძულებს მკითხველს დაინახოს ისტორია, რომლის ჩახშობასა და მივიწყებას ცდილობენ.“

მწერლის ბოლო ნამუშევარი „აფრიკის ნიღაბი“ 2007-2008 წლებში მისი აფრიკაში მოგზაურობის ნაყოფია. მწერლის მონახულებულ ქვეყანათა და იქაურ მცხოვრებელთა აღწერის პარალელურად რომანი აფრიკელი ხალხის უძველეს რწმენა-წარმოდგენებსა და რიტუალებს იკვლევს.

2011 წელს, „მისტერ ბისვასის სახლის“ გამოქვეყნების 50 წლის იუბილეზე ნაიპოლმა წიგნი თავის გარდაცვლილ მეუღლეს, პატრისია ჰეილს მიუძღვნა, რომელიც მისი პირველი მკითხველი, რედაქტორი და კრიტიკოსი იყო.

ნაიპოლი 2018 წლის 11 აგვისტოს ლონდონში, საკუთარ სახლში, მისთვის ძვირფასი ადამიანების გარემოცვაში გარდაიცვალა.