რაფაელ ანხელ კალდერონ გუარდია

რაფაელ ანხელ კალდერონ გუარდია (დ. 8 მარტი, 1900 — გ. 9 ივნისი, 1970) — კოსტა-რიკელი ექიმი და პოლიტიკოსი, რომელიც 1940-დან 1944 წლამდე კოსტა-რიკის 29-ე პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა. „კალდერონიზმის“ ფუძემდებელი, მანამდე, 1934 წლიდან 1940 წლამდე, ის სან-ხოსეს წარადგენდა საკონსტიტუციო კონგრესში.

ადრეული ცხოვრება
რაფაელ ანხელ კალდერონ გუარდია დაიბადა 1900 წლის 8 მარტს სან-ხოსეში. ახალგაზრდობაში კალდერონ გუარდია სწავლობდა კოსტა-რიკაში, საფრანგეთსა და ბელგიაში, სადაც მან იქორწინა ივონ კლეის სპოელდერსზე, რომელიც მოგვიანებით კოსტა-რიკის პირველი ქალი დიპლომატი გახდა. ბელგიაში სწავლის დასრულების შემდეგ, კალდერონ გუარდია გახდა მედიცინის დოქტორი და პრაქტიკოსი ქირურგი; ამ პროფესიას იგი ცხოვრების უდიდესი ნაწილის განმავლობაში მისდევდა, პრეზიდენტობის შემდეგაც კი.

30 წლის ასაკში იგი გახდა სან-ხოსეს მუნიციპალური პრეზიდენტი, ხოლო 1934 წელს მოიპოვა ადგილი კონგრესში, როგორც „ეროვნული რესპუბლიკური პარტიის“ წევრმა, რის შემდეგაც, 1940 წელს, მის საპრეზიდენტო კანდიდატურას მხარი დაუჭირა მაშინდელმა პრეზიდენტმა ლეონ კორტეს კასტრომ.

პრეზიდენტობა
1940 წელს, კონსერვატიული ყავის ელიტის მხარდაჭერით, კალდერონი კოსტა-რიკის პრეზიდენტად აირჩიეს. არჩევიდან მალევე, იმავე წლის 25 და 26 მარტს, იგი ვაშინგტონში შეხვდა ამერიკის პრეზიდენტ ფრანკლინ დელანო რუზველტსა და მის მეუღლე ელეონორას.

კალდერონამდე კოსტა-რიკის პრეზიდენტები, მიუხედავად იმისა, რომ დემოკრატიულად იყვნენ არჩეულნი, ძირითადად მხარს უჭერდნენ კონსერვატიული ყავის ოლიგარქიის ინტერესებს.

კალდერონმა მალევე ზურგი აქცია კონსერვატიულ ყავის ელიტას, რათა ყურადღება დაეთმო მშრომელთა ფენაში არსებული ფართოდ გავრცელებული სიღარიბისა და ჯანმრთელობის მძიმე მდგომარეობისთვის. იგი გახდა ცენტრალური ამერიკის პირველი პრეზიდენტი, რომელმაც ყურადღების ცენტრში პირველ რიგში სიღარიბე და გაუარესებული სოციალური პირობები მოაქცია.

კალდერონ გუარდია გამოეხმაურა რეფორმების მოთხოვნას, როდესაც მან 1940 წელს პრეზიდენტის პოსტი დაიკავა და ამით ამომრჩეველს სოციალური საკითხების გადაჭრის კომუნისტური გზების სიცოცხლისუნარიანი ალტერნატივა შესთავაზა. მის საინაუგურაციო სიტყვაში ასახული იყო ზომები, რომელთა საშუალებითაც მისი მთავრობა გეგმავდა ქვეყნის სოციალურ, კულტურულ და ეკონომიკურ განვითარებას. მან პირობა დადო, რომ განსაკუთრებულ ყურადღებას დაუთმობდა კოსტა-რიკის ნაკლებად განვითარებულ რეგიონებს, როგორიცაა გუანაკასტე და ატლანტის რეგიონი, რომლებიც „ “-ს მიერ დიდწილად მიტოვებული იყო. მან აიღო ვალდებულება გადაეხედა მთელი საგადასახადო სისტემისთვის, რომელიც დაეფუძნებოდა გადახდისუნარიანობის სამართლიან პრინციპს. იგი დაპირდა სოფლის მეურნეობის დაკრედიტების ახალ სტიმულირებას, მიწის განაწილების პროგრამას ეროვნული ბანკის მეშვეობით და დაბალბიუჯეტიანი საცხოვრებლების პროგრამის დაწყებას. მან წამოაყენა ეროვნული უნივერსიტეტის დაარსების იდეა, რომელიც ორიენტირებული იქნებოდა საზოგადოებრივ აზრზე სოციალურ საკითხებთან დაკავშირებით და ხელს შეუწყობდა რესპუბლიკის ზოგად პროგრესს. საყოველთაო კეთილდღეობაში წვლილის შესატანად, მან პირობა დადო, რომ დანერგავდა სოციალური დაცვის თანამედროვე სისტემას.

პრეზიდენტობის პერიოდში მან შემოიღო „შრომის კოდექსი“, რომელმაც დააწესა მინიმალური ხელფასი და მშრომელთა დაცვის სხვა მნიშვნელოვანი მექანიზმები. ამ რეფორმამდე კოსტა-რიკის ღარიბი მოსახლეობის სამუშაო პირობები აუტანელი იყო. კალდერონმა ასევე დააარსა , სოციალური დაცვის ეროვნული საპენსიო პროგრამა, რომელიც თავისი დროისთვის უაღრესად პროგრესული იყო. მან ასევე შემოიღო ჯანდაცვის ეროვნული პროგრამა. განათლების სფეროში მან დააარსა კოსტა-რიკის უნივერსიტეტი.

დღემდე, კოსტა-რიკა მთელ მსოფლიოში ცნობილია თავისი საყოველთაო ჯანდაცვის სისტემით, განათლების მაღალი დონითა და სოციალური დაცვის სისტემით, რომელსაც საფუძველი კალდერონის დროს ჩაეყარა.

კალდერონმა ასევე ჩართო კოსტა-რიკა მეორე მსოფლიო ომში მოკავშირეთა მხარეს და თანამშრომლობდა ამერიკის შეერთებულ შტატებთან. ომის დროს მისმა მთავრობამ დააპატიმრა გერმანული წარმოშობის მრავალი კოსტა-რიკელი და მოახდინა მათი აქტივების კონფისკაცია, მათ შორის დიდი ყავის პლანტაციებისა და საბანკო ბიზნესების. ამან იგი ძალიან არაპოპულარული გახადა ქვეყნის გავლენიან გერმანულ უმცირესობაში. ბევრი გერმანული ოჯახი და მათი შთამომავლები მოგვიანებით კალდერონის მეტოქის, ხოსე ფიგერეს ფერერის მხარდამჭერები გახდნენ.

ომის საჭიროებების მიუხედავად, კალდერონ გუარდიას მთავრობამ ქვეყნისთვის საოცარი წინსვლა განახორციელა. მან დააფინანსა კომპლექსური პროგრამები, რომლებიც მოიცავდა, სხვათა შორის: „ახალი ინდუსტრიების კანონს“ ეკონომიკის დივერსიფიკაციისთვის; სოციალური დაცვის სისტემის შექმნასა და შრომის კოდექსის მიღებას; პრაგმატულ „მიწის კანონს“, ე.წ. „პარაზიტების კანონს“, რომელიც უმიწოებს საშუალებას აძლევდა მიეღოთ საკუთრების უფლება მიწაზე მისი დამუშავების პირობით; და მარტივ, მაგრამ ეფექტურ პროგრამას პირველკლასელი გაჭირვებული ბავშვებისთვის უფასო ფეხსაცმლის დარიგების შესახებ, რათა დაეცვათ მათი ფეხები პარაზიტებისგან და შეემცირებინათ არასრულფასოვნების განცდა, რაც ასეთი ელემენტარული ნივთის არქონით იყო გამოწვეული. ეს და სხვა ზომები კალდერონ გუარდიას მიერ იყო ინიცირებული სოციალურად ორიენტირებული ეროვნული ეკონომიკის ინფრასტრუქტურის შესაქმნელად და კოსტა-რიკული ოჯახის ყველაზე დაუცველი წევრების მწვავე საჭიროებების ერთდროულად და პირდაპირ გადასაჭრელად.

კალდერონმა მჭიდრო კავშირები დაამყარა შრომით ორგანიზაციებთან, კათოლიკური ეკლესიის ზოგიერთ მნიშვნელოვან ფიგურასთან (როგორიცაა პროგრესული არქიეპისკოპოსი ვიქტორ სანაბრია) და კომუნისტურ პარტიასთან, რომელსაც მანუელ მორა ხელმძღვანელობდა. ეს უჩვეულო ალიანსი საკმარისად ძლიერი აღმოჩნდა ქვეყნის შრომითი კანონმდებლობის, ჯანდაცვისა და განათლების სისტემების და ეკონომიკური სტრუქტურის ტრანსფორმაციისთვის. იგი სარგებლობდა ფართო მხარდაჭერით ღარიბ ფენებში, თუმცა მიწათმფლობელთა, ინდუსტრიალისტთა, სამხედრო ლიდერთა და ეკლესიის კონსერვატორ წარმომადგენელთა მზარდი კოალიცია მას მკვეთრად დაუპირისპირდა, რამაც საზოგადოების პოლარიზაცია გამოიწვია.

კალდერონ გუარდია სათავეში ედგა ტრადიციულ პარტიას, რომელიც აერთიანებდა ელემენტებს საზოგადოების ყველა სეგმენტიდან. მან მოიპოვა მასების ისეთი მხარდაჭერა, როგორსაც მანამდე ვერცერთმა პოლიტიკურმა ფიგურამ ვერ მიაღწია.

1940 წლიდან მოყოლებული, პოლიტიკურ ასპარეზზე სხვადასხვა მოთამაშე ვეღარ უგულებელყოფდა კალდერონ გუარდიას მოქმედ პროგრამას, რომელიც მკვეთრად იყო ფოკუსირებული სოციალურ საკითხებზე. იგი მტკიცედ იყო განწყობილი, თუნდაც დაშინების ფასად, განეხორციელებინა თავისი გეგმები. მისი პროგრამა და მეთოდები, რომლებსაც იგი იყენებდა მათ განსახორციელებლად, სოციალური საკითხის განუყოფელი ნაწილი გახდა. მისმა რეფორმებმა გამოწვევა ესროლა ელიტის დომინირებას, რომელიც შედეგად პოლიტიკურად უფრო აქტიური, გათვითცნობიერებული და ერთიანი გახდა.

პიკადოს წლები
1944 წელს კალდერონმა მხარი დაუჭირა თეოდორო პიკადო მიხალსკის, რათა ეს უკანასკნელი მისი მემკვიდრე გამხდარიყო პრეზიდენტის პოსტზე. პიკადოს 1944 წლის არჩევნებში ასევე მხარს უჭერდნენ არქიეპისკოპოსი სანაბრია და ყოფილი კომუნისტი ლიდერი მანუელ მორა. არჩევნების დროს გაისმა ბრალდებები მთავრობის მხრიდან გაყალბების შესახებ, რაც კოსტა-რიკაში ჩვეული პრაქტიკა იყო. თუმცა, პიკადოს გამარჯვების მარჟა (2:1) მიუთითებს იმაზე, რომ იგი ამ შემთხვევების გარეშეც გაიმარჯვებდა. პიკადოს პრეზიდენტობა უფრო მშვიდი და მომრიგებლური იყო, ვიდრე კალდერონისა. მაგრამ როგორც კალდერონი, ისე მისი მტრები ემზადებოდნენ 1948 წლის მოახლოებული დაპირისპირებისთვის, როდესაც კალდერონს კონსტიტუციით კვლავ ექნებოდა უფლება ეყარა კენჭი პრეზიდენტობაზე.

1948 წლის კოსტა-რიკის სამოქალაქო ომი
1948] წელს კალდერონმა კვლავ იყარა კენჭი პრეზიდენტობაზე. ოტილიო ულატე ბლანკომ იგი 10 000 ხმით დაამარცხა ძალიან საეჭვო არჩევნებში (ვინაიდან კალდერონის პარტიამ რეალურად მეტი ხმა მიიღო კონგრესში, ვიდრე ულატეს პარტიამ, იმ დროს, როდესაც კოსტა-რიკული საზოგადოება ძლიერ პოლარიზებული იყო, რაც „ხმების გაყოფის“ ნაკლებ ალბათობაზე მიუთითებდა). საარჩევნო საბჭოს სამი წევრიდან ორმა ულატე გამარჯვებულად გამოაცხადა. თუმცა, კონგრესმა, რომელსაც კალდერონის პარტია აკონტროლებდა, არჩევნები ბათილად გამოაცხადა და ახალი არჩევნების ჩატარება დანიშნა.

ისტორიკოსები მოლინა და ლეჰუკი ნაშრომში „საარჩევნო ყუთების ჩაყრა: საარჩევნო თაღლითობის რეფორმა და დემოკრატიზაცია კოსტა-რიკაში“ აჩვენებენ, რომ რესპუბლიკური პარტიისა და -ის ლიდერები შეთანხმდნენ სამოქალაქო ომის დასრულებაზე და იმაზე, რომ დოქტორ ხულიო სესარ ოვარესს ემართა ქვეყანა ორი წლის განმავლობაში, როგორც დროებით პრეზიდენტს, რის შემდეგაც ჩაატარებდა ახალ არჩევნებს; მაგრამ როდესაც ეს გეგმა ფიგერესს წარუდგინეს, მან უარყო პირობები და ნაცვლად ამისა, განაგრძო თავისი არმიის წინამძღოლობა და მოიგო სამოქალაქო ომი.

ქარიზმატულმა ხოსე ფიგერეს ფერერმა 1948 წელს პიკადოს მთავრობის წინააღმდეგ გადატრიალება წამოიწყო. სამოქალაქო ომში პიკადოს სამთავრობო ძალებს მხარს უჭერდნენ კომუნისტები, რომლებსაც მიაჩნდათ, რომ ულატე საფრთხეს უქმნიდა კალდერონ გუარდიას მთავრობის დროს დადგენილ სოციალურ კანონმდებლობას. 2000 მსხვერპლის შემდეგ სამოქალაქო ომი დასრულდა და ფიგერესმა ხელში ჩაიგდო ძალაუფლება. ფიგერესი ცნობილია ძალაუფლების ძალით ხელში ჩაგდებით, წარმატებული თანამედროვე დემოკრატიის ჩარჩოს შექმნით (რომელიც დღემდე არსებობს), არმიის დაშლით და შემდეგ ძალაუფლების დათმობით. მოგვიანებით იგი ორჯერ გახდა დემოკრატიულად არჩეული პრეზიდენტი თავისი „ეროვნული განთავისუფლების პარტიით“ (რომელსაც სახელი მისი „ეროვნული განთავისუფლების არმიის“ მიხედვით ეწოდა). ფიგერესი კოსტა-რიკაში დღემდე ეროვნულ გმირად ითვლება, მაშინ როდესაც კალდერონის იმიჯი შელახულია, მიუხედავად მისი გადამწყვეტი სოციალური რეფორმებისა.

ფიგერესის შეიარაღებული ძალების გამარჯვების შემდეგ, კალდერონი გაიქცა ნიკარაგუაში, შემდეგ კი მექსიკაში, სადაც ისევ ექიმად მუშაობდა ოჯახის სარჩენად. 1958 წელს კალდერონ გუარდიას უფლება მისცეს დაბრუნებულიყო კოსტა-რიკაში და აირჩიეს კონგრესმენად, თუმცა ამ პოსტზე არ უმუშავია. მან კვლავ იყარა კენჭი პრეზიდენტობაზე 1962 წელს, მაგრამ დამარცხდა. იგი ასევე დაინიშნა ელჩად მექსიკაში (1966–1970). გარდაიცვალა 1970 წელს.

მისმა ვაჟმა, რაფაელ ანხელ კალდერონ ფურნიემ, 1984 წელს დააარსა ახალი პარტია და მამის შემდეგ ორმოცდაათი წლის თავზე, 1990 წელს, გახდა კოსტა-რიკის პრეზიდენტი ტრანსფორმირებულ კოსტა-რიკულ საზოგადოებაში და მმართველობის ბევრად უფრო მემარჯვენე მიდგომით. მისი ქალიშვილი ალეხანდრა გახდა მემარცხენე პოლიტიკური აქტივისტი, რომლის კარიერა სოციალისტურ პლატფორმაზე 1979 წელს მომხდარი ფატალური ავტოკატასტროფის გამო შეწყდა. მისი უმცროსი ქალიშვილი, მარია დელ როსარიო, გახდა მწერალი და პედაგოგი. კალდერონ გუარდიას მეორე ცოლმა, როსარიო ფურნიე მორამ, მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ 1999 წლამდე იცოცხლა და 79 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

კალდერონ გუარდია რჩება კოსტა-რიკის ისტორიის ერთ-ერთ ყველაზე საკამათო ფიგურად. მისი დახასიათება, როგორც ფიგერესის მთავარი ანტაგონისტისა, ხელს უწყობდა პრო-ფიგერესული კონსენსუსის განმტკიცებას, რომლის მიხედვითაც ფიგერესი იყო „რევოლუციის გმირი“ მას შემდეგ, რაც ფიგერისტებმა სამოქალაქო ომში გაიმარჯვეს. ამდენად, მიუხედავად იმისა, რომ მის სოციალურ რეფორმებს უდიდესი გავლენა ჰქონდა კოსტა-რიკაზე, კონგრესის მიერ 1948 წლის არჩევნების გაუქმებამ და მისმა წარუმატებელმა მცდელობებმა დაებრუნებინა ძალაუფლება 1948 და 1962 წლებში, შელახა მისი რეპუტაცია.