iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჩივაძეები

ჩივაძე — ქართული გვარი; ძირითადად, ქართლსა და იმერეთში გავრცელებული. ქართლში მცხოვრები ჩივაძეები, ისტორიულ წყაროებში იხსენიებიან სათარხნოს აზნაურებად.

წარმომავლობა
გვარის წარმოშობის შესახებ ზუსტი ინფორმაცია არ არსებობს. გავრცელებული მოსაზრების მიხედვით ის უნდა მომდინარეობდეს ძველ საქართველოში გავრცელებული საკუთარი სახელიდან - ჩივა.

მკვლევარი იაკობ ახუაშვილი ჩივაძეთა თავდაპირველ სამკვიდრო ადგილს რთულად დასადგენად მიიჩნევს, რადგან შუა საუკუნეებში მიგრაცია ფართოდ იყო გავრცელებული და შიშიანობის გამო ოჯახები, ასევე მთელი სოფელიც კი იყრებოდა. ის ჩივაძეს მოიაზრებს იმ გვარებში, რომლის წარმომადგენლებიც თავდაპირველად ქვემო ქართლში ცხოვრობდნენ, შემდეგ კი მტრის შემოსევებისაგან თავის დასაღწევად, სხვა რეგიონში უნდა გადასულიყვნენ.

იოანე ბატონიშვილი, თავის ნაშრომში „შემოკლებით აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადათა და აზნაურთა გვარებისა“, ჩივაძეებს სათარხნოს აზნაურებად იხსენიებს ( „სათარხნოს ადგილის აზნაურნი“)

ჩივაძეები მოხსენიებული არიან გეორგიევსკის ტრაქტატზე (1783) დართულ ქართველ თავადაზნაურთა სიაში, როგორც თავად თარხნიშვილის აზნაურები („თავად თარხნისშვილის მოურაოვის აზნაურნი“). თარხნიშვილები გიორგი სააკაძის შვილიშვილის, იორამის შთამომავლებს ეწოდათ, მას შემდეგ, რაც როსტომ ხანმა საგვარეულო სამფლობელო აღუდგინათ.

ისტორიულ წყაროებში მოხსენიებული არის საუკუნეში მცხოვრები პაპუნა ჩივაძე, რომელიც გიორგი სააკაძის ამალაში ყოფილა და დახმარებას უწევდა მოურავს ქართლიდან გაქცევში, მას შემდეგ, რაც დიდებულებმა, 1610 წელს, წავკისში შეთქმულება მოუწყვეს და მისი მოკვლა განიზრახეს. ისტორიკოსი პლატონ იოსელიანი, თავის ნაშრომში „დიდი მოურავის გიორგი საკაძის ცხოვრება“ (დაწერილია 1848 წელს) პაპუნა ჩივაძეს სააკაძის ერთგულ მსახურად იხსენიებს და აღნიშნავს რომ „ჩივაძეების გვარი დღემდე არსებობს და სათარხნოს სამფლობელოში შემავალ სოფელ კავთისხევში ბინადრობს“.

მკვლევარი სერგი მაკალათია თავის ნაშრომში „კავთურას ხეობა“ (1960) გვაწვდის ეთნოგრაფიულ ინფორმაციას ეზატში მცხოვრები ჩივაძეების შესახებ:

აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ ზაქარია ჭიჭინაძე 1891 წელს, გაზეთ „ივერიაში“ გამოქვეყნებულ წერილში იხსენიებს ოსმალეთში მცხოვრებ გამუსულმანებულ ჩივაძეს, რომლის წინაპრებიც დიდი ხნის გადასახლებული უნდა ყოფილიყვნენ ოსმალეთის იმპერიაში.

სტატისტიკა
1997 წლის მონაცემებით საქართველოში 524 ჩივაძე ცხოვრობდა (მათ შორის: თბილისში - 243, თეთრიწყაროში - 64, ქუთაისში - 55)

2024 წლის სამოქალაქო რეეესტრის მონაცემებით, საქართველოში ცხოვრობს 483 ჩივაძე. მათ შორის:
თბილისი - 269
ქუთაისი - 52
თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი - 38
მცხეთის მუნიციპალიტეტი - 31
რუსთავი - 25
ბაღდათის მუნიციპალიტეტი - 21
ტყიბულის მუნიციპალიტეტი - 18

გამოჩენილი ჩივაძეები
ალექსანდრე ჩივაძე - ფეხბურთელი
ფერადი ფოტოგრაფია

ფერადი ფოტოგრაფია — ფერადი ფოტოგრაფიული გამოსახულების მიღების ხერხებისა და პროცესების ერთობლიობა. ფერადი ფოტოგრაფირების შესაძლებლობაზე პირველმა მიუთითა ჯ. მაქსველმა 1861 წელს, რომელიც ფერადი მხედველობის სამკომპონენტიან თეორიას ეყრდნობოდა. მან წამოაყენა მოსაზრება, რომ ნებისმიერი ფერადი სიუჟეტის ლურჯ, მწვანე და წითელ ძირითად ფერებად დაყოფისა და შემდეგ მათი ადიტიური სინთეზის საშუალებით შესაძლებელია ფერადი ფოტოსურათის მიღება. ამისთვის შემუშავებულ იქნა მრავალი ხერხი, რომელთა მეშვეობითგადაღების ობიექტის ლურჯი, მწვანე და წითელი შუქფილტრების ცალცალკე ექსპონირების მეშვეობით აკეთებდნენ 3 შავ-თეთრ ფერდაყოფილ ნეგატივს. ამ ნეგატივებიდან გამჭვირვალე ფუძეზე ბეჭდავდნენ შავ-თეთრ პოზიტივებს. სპეციალური საპროექციო აპარატის მეშვეობით იმავე შუქფილტრებით, რომლებსაც იყენებდნენ გადაღებისას, სამივე გამჭვირვალე ერთფერ პოზიტივში ატარებდნენ შესაბამისი ფერის სხივებს და ეკრანზე მიღებული ფერდაყოფილი (ერთფერი) გამოსახულებების, კონტურთა შეთავსებით ღებულობდნენ გადაღების ობიექტის ფერად გამოსახულებას. პრაქტიკული სიძნელეების გამოადიტიური პროცესების გამოყენებამ თანდათან დაკარგა მნიშვნელობა და 1930-იან წლებში ეს ხერხი შეცვალა ფერის სინთეზის სუბტრაქტულ პრინციპზე დამყარებულმა მეთოდმა, რომელიც პირველად 1868-1869 წლებში განახორციელა ფრანგმა გამომგონებელმა ლ. დიუკო დი ორონმა. შემდგომ ფოტოკინო გადაღებასა და ფერად ბეჭდვაში ფართოდ გავრცელდა სუბტრაქტული პროცესების გამოყენება მრავალშრიან ფერფოტოგრაფიულ მასალაზე, რომელიც პირველად 1935 წელს გამოუშვა ამერიკულმა ფირმამ „ისტმენ კოდაკმა“, ხოლო 1936 წელს — გერმანულმა ფირმამ „აგფამ“.

ფერდაყოფა მრავალშრიან ფერფოტოგრაფიულ მასალაზე ხორციელდება სამი ძირითადი ფერის სხივების შერჩევითი შთანთქმით შესაბამისად სენსიბილიზებული ვერცხლის ჰალოგენიდების შუქმგრძნობიარე სამი შრის მიერ, რომლებიც დატანილია ერთ პოლიმერულ (ქაღალდის) ფუძეზე. ხოლო ფერადი გამოსახულება მიიღება ორგანული საღებრების წარმოქმნით ე. წ. ფერადი გამჟღავნებისას, რომელსაც საფუძველი ჩაუყარეს გერმანელმა ქიმიკოსებმა ბ. გომოლკამ (1907) და რ. ფიშერმა (1912). ფერდაყოფა მრავალშრიან ფერფოტოგრაფიულ მასალაში ხდება შემდეგი მექანიზმით: ზედა ფენა, რომელიც არ შეიცავს სენსიბილიზატორს, მგრძნობიარეა მხოლოდ ხილული სპექტრის ლურჯი უბნისადმი. შუა ფენა ოპტიკურად სენსიბილიზებულია მწვანე უბნის მიმართ, ხოლო ქვედა ფენა — წითელი უბნის მიმართ. იმისათვის, რომ შუა და ქვედა ფენის ვერცხლის ჰალოგენიდები დავიცვათ ლურჯი სხივების ზემოქმედებისაგან, ზედა და შუა ფენებს შორის მოთავსებულია ყვითელი შუქფილტრის შუაშრე, რომელიც შთანთქავს ლურჯ სხივებს და თავისუფლად ატარებს მწვანესა და წითელს. ფერადი გამოსახულების (ნეგატივის ან პოზიტივის) მისაღებად ხმარობენ სპეციალურ ფერად სამჟღავნებს, რომლებიც შეიცავენ პარაფენილენდიამინის ნაწარმებს. ეს ნაერთები მოქმედებენ არა მარტო როგორც ჩვეულებრივი სამჟღავნები, არამედ მონაწილეობენ აგრეთვე შუქმგრძნობიარე ფენების ე. წ. ფერად კომპონენტებთან ერთად ორგანული საღებრების წარმოქმნის პროცესში. არსებობს ფერადი გამჟღავნების ე. წ. შექცევადი წესი, როცა გდაღებულ მრავალშრიან ფერფოტოგრაფიულ მასალაზე უშუალოდ მიიღება პოზიტიური ფერადი გამოსახულება.

ფერადი ფიტიგრაფიის განსაკუთრებული სახეობაა ე. წ. ლიპმანის ფოტოგრაფია (1891, გ. ლიპმანი) — ჰოლოგრაფიის წინამორბედი.
ელდარის ფაუნა

ელდარის ფაუნა — გვიანსარმატული დროის (დაახლოებით 9 მლნ. წლის წინანდელი) ხერხემლიანების ერთობლიობა, ტიპური ჰიპარიონული ფაუნა. ადგილსამყოფელი მდებარეობს ელდარის ველზე, საქართველოსა და აზერბაიჯანის საზღვარზე, მდ. ივრის მარჯვენა სანაპიროზე.

ელდარის ფაუნისთვის ყველაზე დამახასიათებელი წარმომადგენელია სამთითა ცხენისნაირი ჰიპარიონი და ზოგიერთი მისი თანამგზავრი. მისი წარმომადგენლების განამარხებული ძვლები გვხვდება მოლუსკური ფაუნის ზედასარმატულად დათარიღებულ შრეებში, ე. წ. ფერადი წყების მკვრივ ქვიშაქვებში. სახეობათა რაოდენობა ორ ათეულს აღემატება. ჰიპარიონული ფაუნისათვის დამახასიათებელი ისეთი ძუძუმწოვრების გარდა, როგორიცაა თვითონ ჰიპარიონი, ხალებიანი აფთარი, ხორთუმიანები, მასტოდონტები, მარტორქა, ჟირაფი, ანტილოპა, არქაული ირემი, ღორისნაირი მიკროსტონიქსი, გვხვდება აგრეთვე კურდღელი, სელაპი, ხმელეთის კუ, სირაქლემა. ამ ცხოველთა თანაარსებობა იმაზე მეტყველებს, რომ გვიანსარმატულ დროს ელდარის მიდამოები და მოსაზღვრე უბნები ლანდშაფტის მრავალფეროვნებით და ზომიერად თბილი, ტენიანი ჰავით ხასიათდებოდა.
ბიოლოგიური დამაჯერებლობა

ბიოლოგიური დამაჯერებლობა — ეპიდემიოლოგიასა და ბიომედიცინაში ვარაუდი მიზეზობრივი კავშირის არსებობაზე (კავშირი სავარაუდო მიზეზსა და შედეგს შორის), რომელიც თავსებადია არსებულ ბიოლოგიურ და სამედიცინო ცოდნასთან.

ბიოლოგიური დამაჯერებლობა არის მსჯელობის ერთ-ერთი კომპონენტი, რომელსაც შეუძლია დაამყაროს მიზეზ-შედეგობრივი კავშირი ბიოლოგიურ ფაქტორსა და კონკრეტულ დაავადებას, ან გვერდით მოვლენას შორის. ეს ასევე მნიშვნელოვანი ნაწილია შეფასების პროცესის, როცა გვინდა დავადგინოთ აქვს თუ არა შემოთავაზებულ თერაპიას (წამალი, ვაქცინა, ქირურგიული პროცედურა და ა.შ.) რეალური სარგებელი პაციენტისთვის. ეს კონცეფცია გამოიყენება ბევრ საკამათო საჯარო დებატში, როგორიცაა მაგალითად ვაქცინაციის არასასურველი შედეგების მიზეზების შესახებ.

ბიოლოგიური დამაჯერებლობა ეპიდემიოლოგიის ინტელექტუალური საფუძვლის ფუნდამენტური ნაწილია. ტერმინი პირველად გვხვდება მოწევასთან დაკავშირებული დაავადებების მიზეზობრიობის დადგენის ფუძემდებლურ ნაშრომში ( ' 1964).

გამოყენება
დაავადება და გვერდითი მოვლენის მიზეზობრიობა
ზოგადად, მიღებულია, რომ „მიზეზობრივად“ რომ ჩაითვალოს კავშირი ბიოლოგიურ ფაქტორსა და დაავადებას (ან სხვა ცუდ შედეგებს) შორის ეს კავშირი ბიოლოგიურად თანმიმდევრული უნდა იყოს. ანუ, უნდა იყოს დამაჯერებელი და ბიოლოგიურად ახსნადი, მოცემული დაავადების ბუნებისმეტყველებისა და ბიოლოგიის ცნობილი ფაქტების შესაბამისად.

სხვა მნიშვნელოვანი კრიტერიუმები დაავადების და გვერდითი მოვლენების მიზეზობრიობის შეფასებისას მოიცავს თანმიმდევრულობას, ასოციაციის სიძლიერეს, სპეციფიკურობასა და მნიშვნელოვან დროით კავშირს. ესენი ერთობლივად ცნობილია, როგორც ბრედფორდ-ჰილის კრიტერიუმები, დიდი ინგლისელი ეპიდემიოლოგის პატივსაცემად, რომელმაც შემოგვთავაზა ისინი 1965 წელს. თუმცა, თავად ოსტინ ბრედფორდ ჰილმა, სხვა კრიტერიუმებთან შედარებით, „დამაჯერებლობის“ მნიშვნელობას ნაკლები როლი მიანიჭა:

მკურნალობის შედეგები
წინასწარ კვლევას, რომელსაც მივყავართ წამლის, ან პრეპარატის რანდომიზებულ კლინიკურ კვლევამდე ეწოდა „სარწმუნოობის ზრდა“. ეს მოიცავს ბიოქიმიური, ქსოვილის ან ცხოველური მონაცემების შეგროვებას და ანალიზს, რომლებიც მიუთითებენ მოქმედების გარკვეულ მექანიზმზე, ან სასურველი ბიოლოგიური ეფექტის დემონსტრირებას ახდენენ. მიჩნეულია, რომ ეს პროცესი იძლევა ბიოლოგიურ დამაჯერებლობას. ვინაიდან მასშტაბური, დეფინიტური არის ძალიან ძვირი და შრომატევადი, მხოლოდ საკმარისად პერსპექტიული თერაპია იმსახურებს მათი საბოლოო დადასტურების (ან უარყოფის) ყურადღებას და ძალისხმევას.

ბიოლოგიური დამაჯერებლობისგან განსხვავებით, კლინიკურმა მონაცემებმა ეპიდემიოლოგიური კვლევებიდან, შემთხვევის ანგარიშებიდან, ან კონტროლირებადი კლინიკური კვლევებიდან შეიძლება მიუთითებდეს კლინიკურ დამაჯერებლობაზე. მკაცრი კრიტერიუმების მიხედვით, თერაპია საკმარისად მეცნიერულად დამაჯერებელია, რომ მის საბოლოო ტესტირებაზე დაიხარჯოს დრო და ფინანსები, თუ ის ბიოლოგიურად ან კლინიკურად დამაჯერებელია. დაკვირვებულია, რომ, მიუხედავად მისი მნიშვნელობისა, ბიოლოგიურ დამაჯერებლობას მოკლებულია კომპლემენტარული და ალტერნატიული მედიცინის თერაპიების უმეტესობას.
გიორგი შინჯიკაშვილი

გიორგი შინჯიკაშვილი (დ. 8 აგვისტო, 1983) — ქართველი ვეტერანი სპორტსმენი (ძიუდოსტი), თანამდებობის პირი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1983 წლის 8 აგვისტოს. 2009 წელს დაამთავრა ილია ჭავჭავაძის სახელობის საქართველოს ეროვნული უნივერსიტეტის ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის, მწვრთნელთა ფაკულტეტი. 2006-2010 წლებში სწავლის პარალელურად იყო გარდაბნის რაიონის საკრებულოს მაჟორიტარი დეპუტატი. 2007-2010 წლებში გარდაბნის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ზედამხედველობის სამსახური მთავარი სპეციალისტი. 2010-2012 წლებში გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სპორტული ცენტრის დირექტორი. 2012-2014 წლებში გარდაბნის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა კომისიის თავმჯდომარე. 2014-2016 წლებში გარდაბნის მუნიციპალიტეტის გამგეობის ზედამხედველობის სამსახური. 2018-2020 წლებში გარდაბნის მუნიციპალიტეტის მერიის ზედამხედველობის სამსახური. 2020 წლის 24 თებერვლიდან 28 დეკემბრამდე გარდაბნის მუნიციპალიტეტის მერის პირველი მოადგილე. 2020-2022 წლებში ქვემო ქართლში სახელმწიფო რწმუნებულის მოადგილე. 2022 წლის 1 იანვრიდან ქვემო ქართლში სახელმწიფო რწმუნებულის პირველი მოადგილე.

რესურსები ინტერნტეში
გიორგი შინჯიკაშვილის ბიოგრაფია ქვემო ქართლის სახელმწიფო რწმუნებულის ადმინისტრაციის საიტზე
გიორგი შინჯიკაშვილი ძიუდოს საერთაშორისო ფედერაციის საიტზე
ელენე (ერეკლე I-ის დედა)

ელენე (გ. 1695) — მეფე თეიმურაზ -ის ძის, დავით (დათუნა) ბატონიშვილის მეუღლე, ერეკლე -ის დედა, ლუარსაბ (ლეონ) დიასამიძის ასული და კათოლიკოს ევდემოზ -ის ძმისშვილი.

1650 წელს დაქვრივებული ელენე დიდი ამალით რუსეთში გაჰყვა ერეკლე (რუსეთში ნიკოლოზ) ბატონიშვილს. 1651 წელს ასტრახანში ჩავიდა, 1652 წელს — მოსკოვში, სადაც დიდი ავტორიტეტი მოიპოვა რუსეთის სამეფო კარზე (რუსეთში ცნობილი იყო დედოფალ ელენა ლეონტის ასულის სახელით). შვილს კარგი განათლება მიაღებინა, დაუახლოვა სამეფო კარს და ნარიშკინთა საგვარეულოს. იღვწოდა შვილის იმერეთში, შემდეგ კი კახეთში გასამეფებლად.

მოსკოვში ხანგრძლივი ყოფნის დროს ხელი შეუწყო ქართული კულტურის პოპულარიზაციას. 1678 წელს მრავალი საეკლესიო ნივთი, კერძოდ ხატი, „გარდამოხსნა“ და საქართველოში გამოგზავნა. მოსკოვიდან სპარსეთში ჩავიდა. შაჰის კარზე ლობირებდა ერეკლე -ის კახეთში გამეფებას. ერეკლეს ქართლში მეფობისას ელენე სამშობლოში მოღვაწეობდა. დაკრძალულია ალავერდის მონასტერში.
ედიტ ბრუკი

ედიტ შტაინშრაიბერ ბრუკი (, დ. 3 მაისი, 1931, უნგრეთი) — იტალიელი მწერალი, პოეტი, მთარგმნელი და რეჟისორი. იგი დაიბადა უნგრეთში, მაგრამ ცხოვრების უმეტესი ნაწილი იტალიაში ცხოვრობდა და წერს იტალიურად. მან ასევე იტალიურად თარგმნა რამდენიმე უნგრელი მწერლის — ატილა იოზეფის, მიკლოშ რადნოტის და გიულა იჯესის ნაწარმოებები.

ბიოგრაფია
ედიტ შტაინშრაიბერი დაიბადა 1931 წელს ღარიბ ებრაულ ოჯახში, რომელიც 1944 წელს ოსვენციმში გადაიყვანეს. მისი მშობლები და მისი ორი ძმადან ერთი დაიღუპნენ ბანაკებში (დედა ოსვენციმში, მამა დახაუში), ხოლო ედიტმა და მისმა დამ მარტამ, გადაიტანეს დახაუში, კრისტიანსტადტსა და ბერგენ-ბელზენში ყოფნის პერიოდი და ისნი მოკავშირეებმა 1945 წელს გაათავისუფლეს.

ედიტი გადაურჩა ომს თავის დებთან, მარტასთან და ლეილასთან და ძმა პეტრესთან ერთად და დაბრუნდა უნგრეთში, სადაც კვლავ გაერთიანდა ომს გადარჩენილ ნათესავებთან. იქიდან ემიგრაციაში წავიდა ჩეხოსლოვაკიაში, სადაც მართა მეორე ქმართან და შვილებთან ერთად გადავიდა საცხოვრებლად.

თექვსმეტი წლის ასაკში იგი დაქორწინდა მილან გრუნზე და მარტასთან და მის ოჯახთან ერთად ისრაელში წავიდა ემიგრაციაში. მათი ქორწინება ერთი წელი გაგრძელდა. მან ასევე დიდხანს არ იცხოვრა მეორე ქმართან, დენი როტთან. ისრაელში სამ წლიანი ცხოვრების შემდეგ, მან გადაწყვიტა არგენტინაში დასთან წასვლა. თუმცა, 1954 წელს სამხრეთ ამერიკისკენ მიმავალ გზაზე, მცირე ხნით იტალიაში ყოფნისას, მან შეცვალა გეგმები და გადაწყვიტა რომში დარჩენილიყო, სადაც დღემდე ცხოვრობს. ბრუკი იყო მისი მესამე ქმრის გვარი, თუმცა იგი მას ოცი წლის ასაკამდე დაშორდა და მალევე 1954 წელს ის იტალიაში ემიგრაციაში წავიდა.

რომში ედიტ ბრუკმა დაიწყო თავისი ცხოვრების ტრაგიკული ისტორიის აღწერა იტალიურ ენაზე. ის საუბრობს თავის ბავშვობაზე დეპორტაციის დროს და ბანაკებში ყოფნის შესახებ. ჰოლოკოსტის თემა დაჟინებით ბრუნდება მის ნამუშევრებში „წავიდეთ ქალაქში“( , 1962), „ორი ცარიელი ოთახი“ ( , 1974), „მსახიობი ქალი“ (’, 1995) და „წერილი დედას“ ( , 1988), რისთვისაც 1989 წელს მან მიიღო ეროვნული ლიტერატურული პრემია მწერალი ქალებისთვის.
ელენე (ერეკლე I-ის ასული)

ელენე, ელენე-ბეგუმი (დ. 1687 — გ. 27 აპრილი, 1750, მოსკოვი) — ქართლის დედოფალი, მეფე იესეს (ალიყული-ხანის) მეუღლე, ერეკლე -ის და ანა ჩოლოყაშვილის ასული.

დაიბადა ირანში. 1691 წლიდან ცხოვრობდა საქართველოში. კახეთისა და ქართლის სამეფოთა კავშირის განმტკიცების მიზნით იგი მეფე იესეზე დააქორწინეს 1715 ოქტომბერში. მფარველობდა სამშობლოსა თუ უცხოეთში არსებულ ქართული კულტურის კერებს. მან 1716 წყალობის სიგელით სიონის ტაძარი გაათავისუფლა გადასახადისგან, რომელსაც ეკლესია ქართლის დედოფალს უხდიდა. თავისი ფულადი შემოსავლის მეათედი მან დოდოს მონასტერს დაუნიშნა, ამასთან ამ კერის ტაძრებს საეკლესიო ინვენტარით, სამშენებლო მასალითა და ხელოსნებით დაეხმარა. მისი დაკვეთით მრავალი ხელნაწერი გადაინუსხა.

1718 წელს იესესა და ელენეს შეეძინათ ვაჟი, თეიმურაზი (შემდეგში კათოლიკოსი ანტონ ), რომელსაც სამეფოდ ამზადებდნენ. ყიზილბაშობის პერიოდში ამ განზრახვის შესასრულებლად ელისაბედის სახელით მონაზვნად შემდგარი ელენე ვაჟთან ერთად რუსეთში გაემგზავრა; 1738 წელს ასტრახანში ჩავიდა, მაგრამ აქედან მოსკოვში გამგზავრება გაჭიანურდა და თეიმურაზი სამშობლოში დაბრუნდა, ელენემ კი მოსკოვში ჩასვლა მაინც მოახერხა, სადაც 1739 წლიდან მამიდაშვილის დარეჯან ბატონიშვილის (არჩილის ასული) სახლში ცხოვრობდა. მალე რუსეთის იმპერატორის ბრძანებით მას საცხოვრებლად მიუჩინეს ნოვოდევიჩის მონასტერი. აქ შეიტყო იმერეთში გადასული თეიმურაზის ბერად აღკვეცის ამბავი, რამაც ძლიერ დაამწუხრა. ანტონ -ის კათოლიკოს-პატრიარქად არჩევის შემდეგ ელენემ გამოუგზავნა საკუთარი ხელით მოქსოვილი და მორთული, ძვირადღირებული საპატრიარქო ქუდი. ელენე რუსეთიდანაც მზრუნველობდა დავითგარეჯასა და სხვა ქართულ მონასტრებს. 1745 წელს ანტონ -მა მოსკოვს წარგზავნა ბერი ზენონი და გიორგი ბატონიშვილს (ვახტანგ -ის ძე) სთხოვა დახმარება დედის სამშობლოში გამოსამგზავრებლად. მისი დაბრუნება არ მოხერხდა, რადგან მალევე გარდაიცვალა. დაკრძალულია დონის მონასტერში.
ელენე (ვახტანგ გორგასლის მეუღლე)

ელენე — ქართლის (იბერიის) სამეფოს დედოფალი, მეფე ვახტანგ გორგასლის მეორე ცოლი.

ჯუანშერის ცნობით, ელენე „ბერძენთა მეფის“ ასული იყო. სხვა წყაროებით ის უცნობია. კირილ თუმანოვის მიხედვით ელენე შესაძლოა იმპერატორ ზენონის ნათესავი ყოფილიყო. ქართლში ელენე დაახლ. 468 წელს (ვ. გოილაძის ვარაუდით) ან 484 წლის შემდეგ (კ. თუმანოვის გამოთვლით) ჩამოიყვანეს. ვახტანგს და ელენეს შეეძინათ ორი ძე — მირდატი და ლეონი — და ერთი ასული (სხვა ცნობით სამი ძე და ორი ასული). ჯუანშერის მიხედვით, სიკვდილის წინ ვახტანგმა ელენეს და მათი შვილების დაცვა წუნდის ერისთავ ნასარს, კლარჯეთის ერისთავ არტავაზსა და ოძრხის ერისთავ ბივრიტიანს მიანდო („მიათუალა“).
თათია გაბუნია

თათია გაბუნია (დ. 7 ივლისი, 2000) — ქართველი ფეხბურთელი, რომელიც მეკარის პოზიციაზე თამაშობს. ამჟამად ასპარეზობს საფეხბურთო კლუბ „ ...“ და საქართველოს ქალთა ეროვნულ ნაკრებში.

საკლუბო კარიერა
გაბუნია სამი წლის განმავლობაში თამაშობდა ლანჩხუთის საფეხბურთო კლუბში. 2022 წლის დეკემბრის ბოლოს გადავიდა თურქეთში და კონტრაქტი გააფორმა დიარბაქირულ კლუბ „ ...“. თურქეთში, მხოლოდ 2022-23 წლების სუპერლიგის მეორე ნახევარი გაატარა. „ ...“-ში მხოლოდ ერთი მატჩის ჩატარების შემდეგ, ის 2023 წლის 3 მარტს საქართველოში დაბრუნდა. ამჟამად თამაშობს საფეხბურთო კლუბ „კვარტალში“.

საერთაშორისო კარიერა
გაბუნიას უთამაშია როგორც ასაკობრივ, ასევე ძირითად საქართველოს ნაკრებში. მან ნაკრებთან ერთად უეფას ქალთა ევრო 2021-ის საკვალიფიკაციო ეტაპზე ითამაშა. ის ასევე გამოიძახეს ეროვნულ ნაკრებში 2023-2024 წლების სეზონში, რომელშიც ყველა მატჩში სასტარტო მეკარე იყო. 2023 წლის 1 დეკემბერს, იგი მონაწილეობდა მატჩში, რომელშიც საქართველოს ქალთა ნაკრებმა პირველი ოფიციალური სატურნირო გამარჯვება მოიპოვა, დაამარცხა რა ლუქსემბურგის ქალთა ნაკრები ანგარიშით 4:2.
ელესა

ელესა, ჰელესა — ხალხური ლექს-სიმღერა, შრომის პოეზიის სახეობა, რომელიც სრულდებოდა მძიმე ტვირთის გადატანისას ლაზეთში, აჭარაში, გურიაში, იმერეთში, სამეგრელოსა და აფხაზეთში.

ელესას სიტყვიერი ნაწილი მწირია, ისმის მხოლოდ „ელესა“ და „იო“ (გურიაში). ერთი მოსაზრებით, ეს „კირიელეისონიდან“ (ბერძნული „კჳრიელეჲსონ“ – „უფალო შეგვიწყალე“) მიღებული სიტყვებია. ელესას პირველი ჩანაწერი დასტურდება გიორგი ავალიშვილის „მოგზაურობაში“ (1819). ელესას ასრულებდნენ მეზღვაურები ღუზის ამოღებისას. ლაზური „ელესა“ მონოდიური (ერთხმიანი გუნდური) სიმღერაა, აჭარული და გურული — სამ- და ოთხხმიანი, იმერული და მეგრული — სამხმიანი.
ივანე ელიაშვილი

ივანე სპირიდონის ძე ელიაშვილი (დ. 18 აპრილი, 1864, ქუთაისი, — გ. 12 იანვარი, 1932, თბილისი) — ქართველი ექიმ-ჰიგიენისტი, ჯანდაცვის ორგანიზატორი, პედაგოგი, მწერალი.

დაამთავრა ოდესის უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტი (1889), შემდეგ სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტზე. 1895 წლიდან სამედიცინო პრაქტიკას ეწეოდა თბილისსა და ბაქოში. პარალელურად ფიზიოლოგიას და ჰიგიენას ასწავლიდა სხვადასხვა სასწავლებელში. 1921–1929 წლებში საქართველოს ჯანსახკომის სტატისტიკური განყოფილების უფროსი იყო. 1926 წელს ელიაშვილის თაოსნობით დაარსდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალური ჰიგიენის კათედრა, რომელსაც თვითონვე განაგებდა 1929 წლამდე.

ელიაშვილი სტუდენტობის პერიოდიდან მონაწილეობდა საზოგადოებრივ საქმიანობაში. ერთხანს იმყოფებოდა რუსეთის იმპერიის პოლიციის ზედამხედველობის ქვეშ. იყო „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“, „საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების“, „ქართველ ექიმთა და ბუნებისმეტყველთა საზოგადოების“ წევრი. 1888 წლიდან თანამშრომლობდა ქართულ პრესასთან. ხელმძღვანელობდა „სამედიცინო ფურცლის“ ქართული გამოცემას (1896). ჟურნ. „ჯეჯილსა“ და „ნაკადულში“ აქვეყნებდა პოპულარულ ენაზე დაწერილ სამედიცინო შინაარსის წერილებს, საქართველოს ფლორისა და ფაუნის ამსახველ მოთხრობებს, რომლებიც შეტანილია ელიაშვილის წიგნში „სამშობლო ბუნების სარკე“ (1911). მასვე ეკუთვნის მოგონებები აკაკი წერეთელზე (მისი ანდერძის მიხედვით იგი იყო პოეტის ნების აღმსრულებელი), წვლილი მიუძღვის მისი ლიტერატურული მემკვიდრეობის აღნუსხვა-მოწესრიგებაში.
ლეონტი ელიაშვილი

ლეონტი ვასილის ძე ელიაშვილი (დ. 17 ივნისი, 1893, სოფ. გელათი, ახლანდ. ტყიბულის მუნიციპალიტეტი, — გ. 20 აგვისტო, 1958, თბილისი) — ქართველი მეან-გინეკოლოგი და ჯანდაცვის ორგანიზატორი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1930), პროფესორი (1936), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1957).

დაამთავრა პეტროგრადის სამხედრო-სამედიცინო აკადემია (1920), შემდეგ მოღვაწეობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქალთა სნეულებათა კათედრაზე და გინეკოლოგიურ კლინიკაში. 1943–1958 წლებში განაგებდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების სახელმწიფო ინსტიტუტის მეანობა-გინეკოლოგიის კათედრას. მისი თაოსნობით გაიხსნა პირველი საკოლმეურნეო სამშობიარო სახლები საქართველოში, 2 სამშობიარო სახლი თბილისში (1937), შეიქმნა ქალთა კონსულტაციები. 1955–1959 წლებში იყო თბილისის მეან-გინეკოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოების თავმჯდომარე. იკვლევდა საკვერცხეების მორფოლოგიასა და ფუნქციას საშვილოსნოს ამოკვეთის შემდეგ, ნიკოტინის გავლენას ქალის სასქესო სფეროზე, ქალის სასქესო ჯირკვლების ინკრეტულ ფუნქციას, საქართველოში სამეან-გინეკოლოგიური დახმარების განვითარების საკითხებს და სხვ.
ცეცხლსაქრობი

ცეცხლსაქრობი — ახლად დაწყებული ხანძრის ჩასაქრობი აპარატი. ცეცხლსაქრობი 1-100 დმ³ ტევადობის ცილინდრული ჭურჭელია, აქვს ჩასაკეტ-ასამუშავებელი მოწყობილობა და ცეცხლსაქრობი საშუალების (ნივთიერების) ჭავლის წარმოსაქმნელი საცმი. ცეცხლსაქრობში წარმოიქმნება ქიმიური ან ჰაერ-მექანიკური ქაფი, რომელიც წარმოადგენს მუხტის მჟავურ და ტუტე ნაწილებს შორის მომხდარი რეაქციის (ქიმიური ცეცხლმაქრი) ან მაქაფებლის წყალხსნარისა და ჰაერის მექანიკური შერევის (ჰაერ-ქაფიანი ცეცხლმაქრი) შედეგს. იყენებენ აგრეთვე აირიან (სპეციალური ცეცხლმაქრი შედგენილობის მქონე და ნახშირორჟანგიან ცეცხლმაქრს), სითხიან და ფხვნილიან ცეცხლმაქრებს. ჰაერ-მექანიკური ქაფი წარმოიქმნება საცმში ზედა-პირულაქტური ნივთიერების 5-6%-იანი წყალხსნარის გავლის შედეგად. საცმის საფრქვეველში ხსნარი ნაწილდება წვრილ წვეთებად, რომელთა ნაკადი საცმში შეერევა შეწოვილ ჰაერს და წარმოქმნის ქაფს. ბადიან საცმში ქაფი ჩნდება ბადეზე ბუშტულების გამობერვის შედეგად.
ისჰაკ ჯაფარზადე

ისჰაკ მამედრზა ოღლუ ჯაფარზადე (; დ. 14 აგვისტო, 1895, ელიზავეტპოლი (ახლანდელი განჯა) — გ.5 იანვარი, 1982, ბაქო) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა არქეოლოგი, ისტორიულ მეცნიერებათა კანდიდატი.

ბიოგრაფია
ისჰაკ ჯაფარზადე 1895 წლის 14 აგვისტოს განჯაში დაიბადა. 6 წლის ასაკში მედრესეში სწავლა დაიწყო. არაბულ და სპარსულ ენებს ფლობდა. 1910-1916 წლებში 6-წლიან საქალაქო სკოლაში სწავლობდა.

1924 წელს აზერბაიჯანის პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტზე ჩაირიცხა, რომელიც 1927 წელს დაამთავრა.

1925 წელს აზერბაიჯანის შემსწავლელი საზოგადოებისა და აზერბაიჯანის არქეოლოგიური კომიტეტის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული განყოფილების წევრი გახლდათ.

1926 წელს აზერბაიჯანის სახელმწიფო მუზეუმში მეცნიერ-თანამშრომლად დაიწყო მუშაობა და სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა.

1927 წელს ჩაირიცხა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთ ფილიალის ეთნოლოგიის ფაკულტეტზე. დაამთავრა 1929-1930 წლებში.

1944 წელს დაიცვა დისერტაცია თემაზე „ისტორიული და არქეოლოგიური ნარკვევები ძველ განჯაზე“ და მიიღო ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი. დისერტაცია გამოიცა ცალკე წიგნივით.

1965 წელს მიენიჭა აზერბაიჯანის დამსახურებული მეცნიერის საპატიო წოდება.
ნაილა ბაღიროვა

ნაილა ბაღიროვა (; დ. 20 ივნისი, 1939, ბაქო – გ. 21 ივლისი, 2020, ბაქო) — აზერბაიჯანელი ეკონომისტი და სახელმწიფო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
ნაილა ბაღიროვა 1939 წლის 20 ივნისს ბაქოში დაიბადა. 1961 წელს აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტი დაამთავრა . კარიერა 1957 წელს აზერბაიჯანის სსრ ფინანსთა სამინისტროს მდივნის თანამდებობით დაიწყო. 1961-1983 წლებში მთავარ ინსპექტორად მუშაობდა, ასევე მთავარ ეკონომისტად დარგის დაფინანსების განყოფილებაში, განყოფილების უფროსის მოადგილედ, განყოფილების უფროსად, ხოლო 1983-1984 წლებში აზერბაიჯანის სსრ ფინანსთა მინისტრის მოადგილედ.

1984 წელს ნაილა ბაღიროვა, რომელიც აზერბაიჯანის სსრ ეკონომიკის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარედ დაინიშნა. ამ თანამდებობაზე 1988 წლამდე, კომიტეტის გაუქმებამდე, მუშაობდა. 1989 წლის იანვრიდან არის აზერბაიჯანის სსრ სახელმწიფო დაგეგმარების კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე. 1990 წლის ნოემბრიდან აზერბაიჯანის რესპუბლიკის „ხიდმათის“ კონცერნის პრეზიდენტად მუშაობდა.

გარდაიცვალა 2020 წლის 21 ივლისს ბაქოში.
ასჰაბი-კაჰფი (გამოქვაბული)

ასჰაბი-კაჰფი — საკურთხეველი ბუნებრივ გამოქვაბულში, რომელიც მდებარეობს ქალაქ ნახიჩევანის აღმოსავლეთ ნაწილში, აზერბაიჯანის ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში.

უძველესი დროიდან აშაბი-კაჰფი წმინდა ადგილად ითვლება. ყოველწლიურად ათიათასობით ადამიანი ამ ადგილას მოსალოცად მიდის.

გამოქვაბულის ბუნებრივი სტრუქტურა და გეოგრაფიული პირობები საშუალებას გვაძლევს ვთქვათ, რომ ეს ადგილი აზერბაიჯანის ერთ-ერთი ადრეული დასახლებაა. გამოქვაბულის შესასვლელში წყარო იყო. მაგრამ მოგვიანებით ეს წყარო დაშრა. „ასჰაბი-კაჰფში“ აღდგენითი და სამშენებლო სამუშაოები აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეროვნული ლიდერის ჰეიდარ ალიევის მითითებით 1998 წელს განხორციელდა. აშენდა მეჩეთი, დაიგო გზა და მომლოცველთა კარგი და სათანადო პირობებისთვის ყველაფერი შესრულდა.

ასჰაბი-კაჰფის მნიშვნელობა არაბულად „გამოქვაბულის მფლობელებს“ ნიშნავს. აშაბი-კაჰფი მოხსენიებულია ისლამის წმინდა წიგნის, ყურანის მე-18 თავში, სადაც საუბარია ახალგაზრდა მორწმუნეთა ჯგუფზე, რომლებიც დაუპირისპირდნენ მათ, ვინც ღმერთის გარდა სხვებს ეთაყვანებოდა და დევნისგან თავის დასაღწევად გამოქვაბულში დაიმალა. ყურანის მიხედვით, მორწმუნე ახალგაზრდათა რაოდენობა და მათი ყოფნის ხანგრძლივობა მხოლოდ ღმერთმა იცის. წმინდა ყურანში აღწერილი მოვლენა ასევე ჩანს ლეგენდებში ასჰაბი-კაჰფის შესახებ.