აზერბაიჯან-არაბთა გაერთიანებული საამიროების ურთიერთობები

აზერბაიჯან-არაბთა გაერთიანებული საამიროების ურთიერთობები — აზერბაიჯანსა და არაბთა გაერთიანებულ საამიროებს შორის ორმხრივ დიპლომატიურ, პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სამხედრო, ჰუმანიტარულ და კულტურულ კავშირებს მოიცავს. ორ ქვეყანას შორის ამჟამინდელი ურთიერთობები ხასიათდება, როგორც სტრატეგიული პარტნიორობა და მოიცავს სფეროების ფართო სპექტრს, ენერგეტიკიდან და ინვესტიციებიდან დაწყებული თავდაცვით, მაღალი ტექნოლოგიებითა და ჰუმანიტარული თანამშრომლობით დამთავრებული.

ორივე ქვეყანა განიხილავს თანამშრომლობის შემდგომ გაფართოებას მწვანე ენერგიის, ხელოვნური ინტელექტის, საერთაშორისო ლოჯისტიკისა და სურსათის უვნებლობის სფეროებში. რეგულარული პოლიტიკური დიალოგი და ერთობლივი პროექტები აძლიერებს აზერბაიჯანისა და არაბთა გაერთიანებული საამიროების პარტნიორულ როლს სამხრეთ კავკასიასა და ახლო აღმოსავლეთში.

ისტორია
არაბთა გაერთიანებულმა საემიროებმა აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობა 1991 წლის 26 დეკემბერს აღიარა, ხოლო ქვეყნებს შორის დიპლომატიური ურთიერთობები ოფიციალურად 1992 წლის 1-ლ სექტემბერს დამყარდა. მას შემდეგ, პოლიტიკურ და ეკონომიკურ სფეროებში ორმხრივი თანამშრომლობა თანდათან განვითარდა.

1997 წელს მიიღეს კანონი არაბთა გაერთიანებულ საემიროებში აზერბაიჯანის საელჩოს დაარსების შესახებ, ხოლო 2001 წლის 16 ივნისს აბუ დაბიში დიპლომატიურმა მისიამ დაიწყო ფუნქციონირება. 2012 წლის მარტში აზერბაიჯანმა დუბაიში გენერალური საკონსულო გახსნა. არაბთა გაერთიანებული საამიროების საელჩო ბაქოში მოქმედებს.

ილჰამ ალიევსა და მოჰამედ ბინ ზაიიდ ალ ნაჰიანს შორის რეგულარულმა კონტაქტებმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ორმხრივი ურთიერთობების განმტკიცებაში. 2020-იან წლებში აზერბაიჯანსა და არაბთა გაერთიანებულ საამიროებს შორის ურთიერთობები მნიშვნელოვნად გააქტიურდა, რასაც ხელი შეუწყო ინტენსიურმა პოლიტიკურმა დიალოგმა და ერთობლივმა საინვესტიციო პროექტებმა.

პოლიტიკური თანამშრომლობა
აზერბაიჯანსა და არაბთა გაერთიანებულ საამიროებს შორის პოლიტიკური დიალოგი მოიცავს რეგიონული უსაფრთხოების, საერთაშორისო თანამშრომლობის, ენერგეტიკული პოლიტიკისა და სატრანსპორტო დერეფნების განვითარების საკითხებს. ქვეყნები ურთიერთქმედებენ როგორც ორმხრივად, ასევე საერთაშორისო ორგანიზაციებისა და გლობალური ფორუმების ფარგლებში.

ურთიერთობების განვითარების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ეტაპი იყო 2025 წლის სექტემბერში შუშაში ყოვლისმომცველი სტრატეგიული პარტნიორობის შესახებ ერთობლივი დეკლარაციის ხელმოწერა. დოკუმენტში განისაზღვრა მხარეთა განზრახვა, გააფართოვონ თანამშრომლობა პოლიტიკაში, ეკონომიკაში, ტრანსპორტში, ენერგეტიკაში, ტექნოლოგიებსა და ჰუმანიტარულ კავშირებში. არაბთა გაერთიანებული საამიროების პრეზიდენტის შუშაში ვიზიტი პირველი ასეთი ვიზიტი იყო ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობების ისტორიაში.

2025 წლის 13 იანვარს, აბუ დაბიში გაიმართა შეხვედრა ილჰამ ალიევსა და შეიხ მოჰამედ ბინ ზაიდ ალ ნაჰიანს შორის. შეხვედრის დროს მხარეებმა ხაზი გაუსვეს ორმხრივი ურთიერთობების სტრატეგიულ, მეგობრულ და ძმურ ხასიათს. ლიდერებმა განიხილეს სავაჭრო-ეკონომიკური კავშირების გაფართოება და კმაყოფილება გამოთქვეს 29 კლიმატის ცვლილებების კონფერენციის ფარგლებში წარმატებული თანამშრომლობის გამო, აღნიშნეს არაბთა გაერთიანებული საამიროების მნიშვნელოვანი როლი ამ ღონისძიების წარმატებაში. განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო ენერგეტიკის სექტორს. ილჰამ ალიევმა ხაზი გაუსვა არაბთა გაერთიანებული საამიროების ინვესტიციებს აზერბაიჯანის განახლებადი ენერგიის წყაროებში, როგორც პარტნიორობის თვალსაჩინო მაგალითად, ასევე ახსენა მჭიდრო თანამშრომლობა ტრადიციულ ენერგეტიკაში. შეხვედრის დასასრულს, სახელმწიფოს მეთაურებმა გაცვალეს მოსაზრებები რეგიონულ და გლობალურ საკითხებზე, აღნიშნეს პოლიტიკური კავშირების მაღალი დონე და ორივე ქვეყანაში სტაბილურობის ატმოსფერო.

2025 წლის 29 მაისს ილჰამ ალიევი-მ მიიღო არაბთა გაერთიანებული საამიროების ბიზნესმენთა დელეგაცია, რომელსაც ხელმძღვანელობდა -ის აღმასრულებელი დირექტორი სეიედ ბაშარ შუები. შეხვედრაზე მხარეებმა განიხილეს აზერბაიჯანსა და არაბთა გაერთიანებულ საამიროებს შორის სავაჭრო-ეკონომიკური თანამშრომლობის გაფართოების პერსპექტივები და აღნიშნეს მაღალი დონის ორმხრივი ვიზიტების მნიშვნელობა პარტნიორობის განვითარებაში. განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო არაბული კომპანიების ინვესტიციებს აზერბაიჯანის ეკონომიკაში, მათ შორის სამრეწველო და სამთომოპოვებით სექტორებში. შეხვედრის მონაწილეებმა ასევე ხაზი გაუსვეს აზერბაიჯანში არსებული ხელსაყრელი საინვესტიციო გარემოს მნიშვნელობას ორმხრივი ეკონომიკური კავშირების გაღრმავებისთვის.

2025 წლის 10 აგვისტოს ილჰამ ალიევსა და მოჰამედ ბინ ზაიდ ალ ნაჰიანს შორის გაიმართა სატელეფონო საუბარი. საუბრისას განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო რეგიონული მშვიდობისა და უსაფრთხოების საკითხებს, მათ შორის აზერბაიჯან-სომხეთის ურთიერთობების ნორმალიზაციის პროცესს. ილჰამ ალიევმა ხაზი გაუსვა 2025 წლის ივლისში აბუ-დაბიში აზერბაიჯანისა და სომხეთის წარმომადგენლებს შორის გამართული შეხვედრის მნიშვნელობას რეგიონული დიალოგისა და სტაბილურობის განმტკიცების კონტექსტში.

2026 წლის 5 მარტს, ორი ქვეყნის პრეზიდენტებმა სატელეფონო საუბარი გამართეს რეგიონული უსაფრთხოებისა და ორმხრივი თანამშრომლობის საკითხების განსახილველად. არაბთა გაერთიანებული საამიროების პრეზიდენტმა მხარდაჭერა გამოუცხადა აზერბაიჯანს მის ტერიტორიაზე ირანული დრონით თავდასხმის შემდეგ.

ეკონომიკური თანამშრომლობა
ეკონომიკა აზერბაიჯან-არაბთა გაერთიანებული საამიროების ურთიერთობების ძირითადი სფეროა. არაბთა გაერთიანებული საემიროები აზერბაიჯანის წამყვან ეკონომიკურ პარტნიორებს შორისაა ახლო აღმოსავლეთსა და აზიაში. ოფიციალური სტატისტიკის თანახმად, არასანავთო სავაჭრო ბრუნვამ 2024 წელს 2.24 მილიარდ აშშ დოლარს მიაღწია.

ენერგეტიკის სექტორს ცენტრალური ადგილი უჭირავს ეკონომიკურ თანამშრომლობაში. არაბთა გაერთიანებული საემიროები განახლებადი ენერგიის სექტორში აზერბაიჯანის ერთ-ერთი უდიდესი უცხოელი პარტნიორია.

არაბთა გაერთიანებული საამიროების კომპანია მონაწილეობს მზისა და მწვანე ენერგიის პროექტებში აზერბაიჯანში. მხარეები განახლებადი ენერგიის წყაროების განვითარებას ორმხრივი თანამშრომლობის სტრატეგიულ სფეროდ მიიჩნევენ. 2022 წლის მარტში ემირატულმა კომპანიამ სოფელ ალათთან ახლოს 230 მეგავატიანი გარადაღის მზის ელექტროსადგურის მშენებლობა დაიწყო. ელექტროსადგური ექსპლუატაციაში 2023 წლის 20 ოქტომბერს შევიდა.

2023 წლის იანვარში -სა და -ს შორის გაფორმდა შეთანხმება ოფშორული ქარის, წყალბადის, მზისა და ხმელეთის ქარის ენერგეტიკული პროექტების განვითარების შესახებ. იმავე წლის ოქტომბერში მხარეებმა ხელი მოაწერეს ახალ საინვესტიციო შეთანხმებებს ბილასუვარისა და ნეფთჩალის რაიონებში მზის ელექტროსადგურებისა და აფშერონ-გარადაღის ზონაში ქარის ელექტროსადგურის მშენებლობის თაობაზე.

2023 წლის აგვისტოში -მა აფშერონის გაზ-კონდენსატის საბადოში 30%-იანი წილი შეიძინა. 2024 წლის ივნისში -ის მონაწილეობით დაიწყო ნეფთჩალისა და ბილასუვარის მზის ელექტროსადგურებისა და აფშერონ-გარადაღის ქარის ელექტროსადგურის მშენებლობა.

2023 წელს არაბთა გაერთიანებული საამიროების პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები აზერბაიჯანში 1,86 მილიარდ დოლარს შეადგენდა, ხოლო აზერბაიჯანის ინვესტიციებმა საამიროებში 94,82 მილიონი დოლარი შეადგინა. 2024 წელს საამიროების ინვესტიციებმა აზერბაიჯანში 490,16 მილიონ დოლარს მიაღწია, ხოლო აზერბაიჯანის ინვესტიციებმა არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში — 457,53 მილიონ დოლარს.

2026 წელს ხელი მოეწერა შეთანხმებას სამხრეთის გაზის დერეფნის პროექტის ნაწილის -ისთვის, -ის საინვესტიციო განყოფილებისთვის მიყიდვის შესახებ. ეს პროექტი ქვეყნებს შორის ენერგეტიკული თანამშრომლობის მნიშვნელოვან ელემენტად ითვლება.

საფინანსო სექტორში ერთობლივი საინვესტიციო ინიციატივები ხორციელდება. აზერბაიჯანულმა საინვესტიციო ჰოლდინგმა და არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში დაფუძნებულმა კომპანია -მ ხელი მოაწერეს თანამშრომლობის მემორანდუმს - -ში ინვესტირების შესახებ.

ქვეყნები ასევე განიხილავენ ინვესტიციებს ინფრასტრუქტურაში, ინფორმაციულ ტექნოლოგიებში, მრეწველობასა და ლოჯისტიკაში. აზერბაიჯანი არაბთა გაერთიანებულ საამიროებს სპარსეთის ყურის რეგიონში უცხოური ინვესტიციების მთავარ წყაროდ მიიჩნევს.

ტრანსპორტი და ინფრასტრუქტურა
აზერბაიჯანი და არაბთა გაერთიანებულ საემიროები თანამშრომლობას ავითარებენ ტრანსპორტისა და საერთაშორისო ლოჯისტიკის სფეროში. შესაბამის სამინისტროებს შორის ხელი მოეწერა თანამშრომლობის მემორანდუმებს სატრანსპორტო დერეფნებისა და გემთმშენებლობის შესახებ.

სამრეწველო თანამშრომლობის ფარგლებში, ბაქოს გემთმშენებელმა ქარხანამ დაიწყო თანამშრომლობა აბუ-დაბის პორტებთან კონტეინერმზიდი გემების მშენებლობაზე. მხარეები ასევე დაინტერესებულნი არიან აზერბაიჯანის გავლით საერთაშორისო მარშრუტებისა და ლოჯისტიკური პროექტების განვითარებით.

ტექნოლოგიური თანამშრომლობა
2025–2026 წლებში ორმხრივი თანამშრომლობის ერთ-ერთი ახალი სფერო ციფრული ტექნოლოგიებისა და ხელოვნური ინტელექტის განვითარება იყო. აზერბაიჯანმა ხელი მოაწერა შეთანხმებებს არაბთა გაერთიანებული საამიროების კომპანია „პრესაითთან“, ხელოვნური ინტელექტის ტექნოლოგიებისა და ციფრული პროექტების დანერგვის მიზნით.

თანამშრომლობა მოიცავს საჯარო ადმინისტრირებას, საგანმანათლებლო პროგრამებსა და ინოვაციური ინფრასტრუქტურის შექმნას. ეს ინიციატივები აზერბაიჯანის ეკონომიკური მოდერნიზაციის სტრატეგიის ნაწილად ითვლება.

სამხედრო და თავდაცვის თანამშრომლობა
აზერბაიჯანი და არაბთა გაერთიანებული საემიროები აქტიურად ავითარებენ თანამშრომლობას თავდაცვისა და უსაფრთხოების სფეროში. 2026 წლის თებერვალში აბუ დაბიში ჩატარდა ერთობლივი ოპერატიულ-ტაქტიკური წვრთნები „მშვიდობის ფარი 2026“, რომლის მიზანი იყო ანტიტერორისტული წვრთნების გაუმჯობესება და ორი ქვეყნის შეიარაღებული ძალების თავსებადობის გაზრდა.

აზერბაიჯანისა და არაბთა გაერთიანებული საამიროების თავდაცვის სამინისტროებმა ხელი მოაწერეს განზრახვისა და სამხედრო თანამშრომლობის დოკუმენტებს. სამხედრო თანამშრომლობას ორივე მხარე რეგიონული სტაბილურობისა და უსაფრთხოების განმტკიცების ელემენტად მიიჩნევს.

კულტურული და ჰუმანიტარული კავშირები
კულტურული და ჰუმანიტარული თანამშრომლობა მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ორმხრივ ურთიერთობებში. ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობები ვითარდება განათლების, ტურიზმის, სპორტისა და ჰუმანიტარული დახმარების სფეროებში.

არაბთა გაერთიანებული საამიროების წითელი ნახევარმთვარის საზოგადოებამ არაერთხელ გაუწია დახმარება ყარაბაღის კონფლიქტით დაზარალებულ აზერბაიჯანელ ლტოლვილებსა და იძულებით გადაადგილებულ პირებს.

აზერბაიჯანის მოქალაქეები 90 დღემდე უვიზო რეჟიმით სარგებლობენ, რამაც ხელი შეუწყო ტურიზმისა და ბიზნეს კონტაქტების ზრდას.

2025 წლის დეკემბერში, აზერბაიჯანისა და არაბთა გაერთიანებული საამიროების პრეზიდენტებმა მონაწილეობა მიიღეს აბუ დაბიში 2025 წლის საერთაშორისო ტურნირის „მომავლის თამაშების“ გახსნის ცერემონიაში, რაც ჰუმანიტარული თანამშრომლობის მნიშვნელოვან ეტაპს აღნიშნავდა.