ხოსე ფელიქს ესტიგარიბია

ხოსე ფელიქს ესტიგარიბია (დ. 21 თებერვალი, 1888 — გ. 7 სექტემბერი, 1940) — პარაგვაელი სამხედრო ოფიცერი და პოლიტიკოსი, რომელიც პარაგვაის 34-ე პრეზიდენტის პოსტს 1939 წლიდან 1940 წლის 7 სექტემბრამდე, ავიაკატასტროფაში დაღუპვამდე იკავებდა. იგი ყველაზე მეტად ცნობილია ჩაკოს ომის დროს პარაგვაის არმიის მთავარსარდლის როლით, რამაც პარაგვაის მოულოდნელი გამარჯვება მოუტანა.

იგი აღიარებულია პარაგვაის არმიის ერთ-ერთ იმ ოფიცრად, რომელმაც ბოლივიის წინააღმდეგ ჩაკოს ომში ქვეყანას გამარჯვება მოუპოვა. შეიარაღებული კონფლიქტის დროს იგი გამოჩენილი სამხედრო სტრატეგი იყო და ეროვნულ გმირად მიიჩნევა. სიცოცხლეში მან ლეიტენანტ-გენერლის წოდებას მიაღწია, ხოლო გარდაცვალებიდან მალევე მას სიკვდილის შემდეგ მარშლის წოდება მიენიჭა.

1930-იანი წლების ბოლოს, ესტიგარიბიას საპრეზიდენტო კანდიდატად წარდგენას როგორც „კოლორადოს“, ისე „ლიბერალური“ პარტია ცდილობდა. მან გადაწყვიტა შეერთებოდა ლიბერალებს, რომლებიც იმ პერიოდში უფრო დომინანტები იყვნენ. პრეზიდენტის პოსტზე ყოფნისას მან შეაჩერა კონსტიტუციის მოქმედება და ის ახლით შეცვალა, რამაც მას დიქტატორული უფლებამოსილებები მიანიჭა. მისი ავტორიტარული მმართველობა მხოლოდ ერთ წელს გაგრძელდა და დასრულდა მაშინ, როდესაც ის და მისი მეუღლე ავიაკატასტროფაში დაიღუპნენ. მისი მემკვიდრე გახდა ომის მინისტრი, იგინიო მორინიგო, რომელმაც ესტიგარიბიას მიერ მიღებული კონსტიტუცია საკუთარი დიქტატურის დასამყარებლად გამოიყენა.

ადრეული ცხოვრება
ხოსე ფელიქს ესტიგარიბია დაიბადა 1888 წლის 21 თებერვალს კორდილიერას დეპარტამენტში, მატეო ესტიგარიბიასა და კასილდა ინსაურალდეს ოჯახში. მისი ორივე მშობელი ბასკური წარმოშობის გლეხი იყო.

მან მშობლიურ ქალაქში დაწყებითი სკოლა დაამთავრა, 1908 წელს კი სწავლა ტრინიტის სასოფლო-სამეურნეო კოლეჯში განაგრძო. თუმცა, დიპლომის მიღების შემდეგ, ესტიგარიბიამ კარიერული გეზი შეიცვალა და 1910 წელს ჯარში ჩაირიცხა ქვეითი ჯარის ლეიტენანტის წოდებით.

ადრეული კარიერა
მიუხედავად იმისა, რომ განათლებით აგრონომი იყო, ესტიგარიბია 1910 წელს ეროვნულ არმიას შეუერთდა. მან დამატებითი მომზადება გაიარა ჩილეში და საფრანგეთის „-“-ის სამხედრო აკადემიაში. ბოლივიასთან ჩაკოს ომის დროს იგი მეთაურობდა პირველ ქვეით დივიზიას, რის შემდეგაც თანდათან დაწინაურდა ბრიგადის გენერლის, დივიზიის გენერლისა და შეიარაღებული ძალების მთავარსარდლის პოსტებამდე. 1935 წელს იგი ასუნსიონში გამარჯვებული დაბრუნდა, როგორც „ჩაკოს ომის გმირი“, და დაენიშნა უვადო პენსია თვეში 1,000 ოქროს პესოს ოდენობით. მას შემდეგ, რაც რაფაელ ფრანკომ „ფებრერისტული რევოლუციის“ შედეგად პრეზიდენტი ეუსებიო აიალა დაამხო, ესტიგარიბია შეიარაღებული ძალების ხელმძღვანელის თანამდებობიდან გადააყენეს, თუმცა მოგვიანებით იგი აშშ-ში პარაგვაის ელჩად მსახურობდა.

1911-დან 1913 წლამდე მან ჩილეში ბერნარდო ჰიგინსის სახელობის სამხედრო სკოლის კურსი გაიარა. 1917 წელს მას კაპიტნის წოდება მიენიჭა. მან მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა 1922 წლის პარაგვაის რევოლუციაში, რის შემდეგაც მაიორის წოდებამდე დაწინაურდა. თავისი უნარების წყალობით, იგი შეირჩა „ “-ში სამწლიან კურსზე დასასწრებად, სადაც გენერალ მორის გამელენისა და მარშალ ფოშის მოწაფე იყო. ესტიგარიბიამ სწავლა უმაღლესი შეფასებებით დაასრულა. 1928 წელს, სამშობლოში დაბრუნებისთანავე, იგი არმიის გენერალური შტაბის უფროსად დაინიშნა. თუმცა, ერთ წელზე ნაკლებ დროში იგი თანამდებობიდან გადააყენეს მთავრობასთან უთანხმოების გამო, რაც ჩაკოს დაცვის სტრატეგიას ეხებოდა: „ჩაკოს დაცვა მისი დატოვებით უნდა მოხდეს“, — ამტკიცებდა იგი. მისი არგუმენტით, მთავარი მიზანი მიწის დაკავება კი არა, მტრის განადგურება იყო. მიუხედავად ამისა, რადგან ბოლივიასთან ომი გარდაუვალი ჩანდა, მთავრობამ გადაწყვიტა, რომ ლეიტენანტ-პოლკოვნიკი ესტიგარიბია სწორედ ის კაცი იყო, რომელიც ჩაკოში სჭირდებოდათ. იმ დროს იგი 44 წლის იყო.

ჩაკოს ომი
ესტიგარიბია იყო არმიის მთავარსარდალი და ოპერაციების ხელმძღვანელი ჩაკოს ომის დროს (1932–1935). სწრაფი კონტრშეტევების გამოყენებით მან მოახერხა ბოლივიელების წინსვლის შეჩერება მდინარე პარაგვაისკენ და აიძულა ისინი, უკან, მდინარე პარაპიტიმდე დაეხიათ.

ომის პირველი წლის განმავლობაში იგი პარაგვაის არმიას პოლკოვნიკის წოდებით ხელმძღვანელობდა. კამპო-გრანდესა და პოსო-ფავორიტესთან მოპოვებული გამარჯვებების შემდეგ მას გენერლის წოდება მიენიჭა. ჩაკოს დაცვაში გაწეული განსაკუთრებული სამსახურისთვის, 1940 წელს, გარდაცვალების შემდეგ, მას მარშლის წოდება მიენიჭა.

ომის შემდგომი პერიოდი და პრეზიდენტობა
1938 წელს ესტიგარიბია აშშ-ში პარაგვაის სრულუფლებიანი ელჩი იყო. მან წარმატებით აწარმოა მოლაპარაკებები აშშ-ის მხრიდან პარაგვაისთვის ეკონომიკური დახმარების პაკეტის გამოყოფის თაობაზე. 1940 წლის 14 თებერვალს მის წინააღმდეგ სამხედრო გადატრიალების მცდელობა მოხდა. ამის საპასუხოდ, 1940 წლის 18 თებერვალს, ესტიგარიბიამ დაითხოვა საკანონმდებლო ორგანო, აიღო საგანგებო უფლებამოსილებები და შეაჩერა კონსტიტუციის მოქმედება. მან პირობა დადო, რომ დემოკრატია აღდგებოდა, როგორც კი შემუშავდებოდა ქმედითი კონსტიტუციური ჩარჩო. ესტიგარიბია ამტკიცებდა, რომ ერის გადარჩენა მხოლოდ დროებით დიქტატურას შეეძლო. ალტოსიდან სან-ბერნარდინოში მდებარე თავის აგარაკზე მგზავრობისას, მისი თვითმფრინავი აგაპუეიში ჩამოვარდა და ბორტზე მყოფი ყველა ადამიანი დაიღუპა. ესტიგარიბიას პოსტზე იგინიო მორინიგო მოჰყვა, ხოლო თავად ესტიგარიბიას სიკვდილის შემდეგ მარშლის წოდება მიენიჭა. მისი ავტორიტარული კონსტიტუცია ძალაში 1967 წლამდე დარჩა, სანამ ის არ შეიცვალა მსგავსი რეპრესიული დოკუმენტით, რომელიც, თავის მხრივ, 1992 წლამდე მოქმედებდა.