ტარარე

ტარარი (დ.1772 – გ.1798) — ფრანგი მსახიობი, ჯარისკაცი და ჯაშუში, რომელიც ცნობილი იყო თავისი არაჩვეულებრივი მადითა და კვების ჩვევებით. მას შეეძლო დიდი რაოდენობით ხორცის ჭამა და მუდმივად შიოდა; მშობლებმა ვერ შეძლეს მისი რჩენა, რის გამოც მოზარდობისას იგი ოჯახიდან გააძევეს. ის საფრანგეთში მოგზაურობდა მეძავებისა და ქურდების ბანდასთან ერთად, სანამ მოხეტიალე შარლატანის წარმოდგენების გამხსნელი მსახიობი გახდებოდა. ამ წარმოდგენებში იგი ყლაპავდა საცობებს, ქვებს, ცოცხალ ცხოველებს და ვაშლით სავსე მთლიან კალათას. მოგვიანებით მან ეს საქმიანობა პარიზში გადაიტანა, სადაც ქუჩის შემსრულებლად მუშაობდა.

პირველი კოალიციის ომის დაწყებისას ტარარი შეუერთდა საფრანგეთის რევოლუციურ არმიას, სადაც სტანდარტული სამხედრო ულუფის გაოთხმაგებაც კი ვერ აკმაყოფილებდა მის დიდ მადას. ის ჭამდა ნებისმიერ ხელმისაწვდომ საკვებს ღარებიდან და ნაგვის გროვებიდან, თუმცა მისი მდგომარეობა შიმშილის გამო მაინც გაუარესდა და იგი გამოფიტვის გამო ჰოსპიტალიზებული იქნა. იგი გახდა სამედიცინო ექსპერიმენტების სერიის ობიექტი მისი კვების შესაძლებლობების შესამოწმებლად, რომელთა დროსაც, სხვა საკითხებთან ერთად, მან ერთ ჯერზე შეჭამა 15 ადამიანისთვის განკუთვნილი სადილი, შეჭამა ცოცხალი კატები, გველები, ხვლიკები და ლეკვები, და დაუღეჭავად გადაყლაპა მთლიანი გველთევზები. მიუხედავად არაჩვეულებრივი დიეტისა, ის გამხდარი იყო და, კვების ჩვევების გარდა, არ ავლენდა ფსიქიკური დაავადების სხვა ნიშნებს, გარდა იმისა, რაც აღწერილი იყო როგორც აპათიური ტემპერამენტი.

გენერალმა ალექსანდრე დე ბოარნემ გადაწყვიტა ტარარის შესაძლებლობები სამხედრო მიზნით გამოეყენებინა და იგი საფრანგეთის არმიის კურიერად დაიქირავა, იმ განზრახვით, რომ მას გადაეყლაპა დოკუმენტები, გაევლო მტრის ხაზებში და დანიშნულების ადგილზე უსაფრთხოდ მისვლის შემდეგ ისინი ფეკალიებიდან ამოეღო. პირველივე მისიის დროს იგი პრუსიის ძალებმა შეიპყრეს, სასტიკად სცემეს და მოაწყვეს მისი ფიქტიური სიკვდილით დასჯა, სანამ ფრანგების ხაზზე დააბრუნებდნენ.

ამ გამოცდილებით დამფრთხალი, იგი დათანხმდა ნებისმიერ პროცედურას, რასაც შეეძლო მისი მადის განკურნება. პროცედურები ჩაიშალა და ექიმები ვერ აკავებდნენ მას კონტროლირებად დიეტაზე; ის საავადმყოფოდან იპარებოდა, რათა ღარებში, ნაგვის გროვებსა და ყასბების მაღაზიების გარეთ შიგნეულობა ეპოვა, ასევე ცდილობდა დაელია სხვა პაციენტების სისხლი სისხლის გამოშვების პროცედურის დროს და ეჭამა გვამები საავადმყოფოს მორგში. მას შემდეგ, რაც გაჩნდა ეჭვი ერთი წლის ბავშვის შეჭმის შესახებ, იგი საავადმყოფოდან გააძევეს. ის ოთხი წლის შემდეგ ვერსალში გამოჩნდა მძიმე ტუბერკულოზით და მალევე გარდაიცვალა ხანგრძლივი ექსუდაციური ფაღარათის შემდეგ.

ადრეული წლები
ტარარი დაიბადა ლიონის მახლობლად, დაახლოებით 1772 წელს. მისი დაბადების ზუსტი თარიღი არ არის რეგისტრირებული და ასევე უცნობია, იყო თუ არა „ტარარი“ მისი ნამდვილი სახელი თუ მეტსახელი.

ბავშვობაში ტარარის უზარმაზარი მადა ჰქონდა და მოზარდობის ასაკში მას შეეძლო ერთ დღეში შეეჭამა ხბოს მეოთხედი, რომელიც თავად ტარარის წონას უტოლდებოდა. ამ დროისთვის მშობლებმა ვეღარ შეძლეს მისი გამოკვება და აიძულეს სახლი ყბებს შორის დაახლოებით ოთხი ინჩი იყო), მისი კბილები ძლიერ იყო დალაქავებული, ხოლო ტუჩები — თითქმის შეუმჩნეველი. როდესაც მას ნაჭამი არ ჰქონდა, კანი იმდენად თავისუფლად ეკიდა, რომ მას შეეძლო მუცლის კანის ნაოჭი წელზე შემოეხვია. დანაყრებისას კი მისი მუცელი „უზარმაზარი ბუშტივით“ იბერებოდა. ლოყების კანი დანაოჭებული ჰქონდა და ჩამოკიდებული ეკიდა, ხოლო მისი გაწელვისას მას პირში თორმეტი კვერცხის ან ვაშლის დატევა შეეძლო.

მისი სხეული შეხებისას ცხელი იყო და ძლიერად ოფლიანდებოდა; მას მუდმივად ჰქონდა სხეულის საშინელი სუნი; მას აღწერდნენ, როგორც ადამიანს, რომლის სუნიც „იმდენად აუტანელი იყო, რომ 20 ნაბიჯის რადიუსში მასთან გაჩერება შეუძლებელი იყო“. ჭამის შემდეგ სუნი საგრძნობლად მძაფრდებოდა; თვალები და ლოყები უწითლდებოდა, სხეულიდან შესამჩნევი ორთქლი ამოდიოდა და ხდებოდა ლეთარგიული, რა დროსაც ხმამაღლა აბოყინებდა და მისი ყბები ყლაპვის მოძრაობებს აკეთებდა. მას ჰქონდა ქრონიკული ფაღარათი, რომელიც, გადმოცემის თანახმად, „ყოველგვარ წარმოდგენას აღემატებოდა თავისი სიმყრალით“. მიუხედავად საკვების დიდი რაოდენობით მიღებისა, მას არც ჭარბი ღებინება აღენიშნებოდა და არც წონაში მატება. კვების ჩვევების გარდა, მის თანამედროვეებს მასში ფსიქიკური დაავადების ან უჩვეულო ქცევის სხვა აშკარა ნიშნები არ შეუმჩნევიათ, გარდა აპათიური ტემპერამენტისა, რაც აღწერილი იყო, როგორც „ენერგიისა და იდეების სრული ნაკლებობა“.

ტარარის ქცევის მიზეზი უცნობია. მიუხედავად იმისა, რომ იმ პერიოდიდან მსგავსი ქცევის სხვა დოკუმენტირებული შემთხვევებიც არსებობს, ტარარის გარდა არცერთ სუბიექტს არ ჩატარებია აუტოფსია (გვამის გაკვეთა) და არ არსებობს ტარარის მსგავსი თანამედროვე დოკუმენტირებული შემთხვევები. ჰიპოთირეოზს შეუძლია გამოიწვიოს უკიდურესი მადა, წონის სწრაფი კლება, ჭარბი ოფლიანობა, სიცხის აუტანლობა და თხელი თმა. იან ბონდესონი ვარაუდობს, რომ ტარარს დაზიანებული ჰქონდა ნუშისებრი სხეული (ამიგდალა); ცნობილია, რომ ცხოველებში ამიგდალას დაზიანებამ შეიძლება გამოიწვიოს პოლიფაგია (გაუმაძღრობა).

სამხედრო სამსახური
პირველი კოალიციის ომის დაწყებისთანავე ტარარი შეუერთდა საფრანგეთის რევოლუციურ არმიას. თუმცა, სამხედრო ულუფები მისი მადის დასაკმაყოფილებლად არასაკმარისი აღმოჩნდა. სხვა ჯარისკაცების წილის სანაცვლოდ ის მათ დავალებებს ასრულებდა, ხოლო ნარჩენების საძიებლად ნაკელის გროვებში იქექებოდა, მაგრამ ესეც არ იყო საკმარისი მის დასანაყრებლად. იგი უკიდურესი გამოფიტვის ნიშნით გადაიყვანეს სულც-სუ-ფორესის (--) სამხედრო ჰოსპიტალში. მას ოთხმაგი ულუფა დაუნიშნეს, თუმცა მაინც მშიერი რჩებოდა; ის ნაგავს ეძებდა ღარებსა და ნაგვის კონტეინერებში, ჭამდა სხვა პაციენტების მიერ დატოვებულ ნარჩენებს და აფთიაქის ოთახში იპარებოდა საფენების შესაჭამად. სამხედრო ქირურგებს არ ესმოდათ მისი მადის მიზეზი; ტარარის უბრძანეს საავადმყოფოში დარჩენა, რათა მონაწილეობა მიეღო ფიზიოლოგიურ ექსპერიმენტებში, რომლებიც დაიგეგმა დოქტორ კურვილის (მე-9 ჰუსართა პოლკის ქირურგი) და პიერ-ფრანსუა პერსის (ჰოსპიტლის მთავარი ქირურგი) მიერ.კურვილმა და პერსიმ გადაწყვიტეს, შეემოწმებინათ ტარარის შესაძლებლობები საკვების მიღებასთან დაკავშირებით. საავადმყოფოს ჭიშკართან 15 მუშისთვის განკუთვნილი სადილი მომზადდა; მიუხედავად იმისა, რომ, როგორც წესი, საავადმყოფოს პერსონალი ტარარის საჭმელთან მიკარებას უზღუდავდა, ამ შემთხვევაში კურვილმა მას მაგიდასთან დაუბრკოლებლად მისვლის უფლება მისცა.

ტარარმა მთლიანად შეჭამა 15 კაცის სადილი: ორი დიდი ხორცის ღვეზელი, თეფშებით ქონი და მარილი, და დალია ოთხი გალონი რძე, რის შემდეგაც მაშინვე დაეძინა. კურვილმა აღნიშნა, რომ ტარარის მუცელი დაიჭიმა და დიდი ბუშტივით გაიბერა.

სხვა შემთხვევაში, ტარარს ცოცხალი კატა მიუყვანეს. მან კბილებით მყისიერად გაუგლიჯა კატას მუცელი, დალია მისი სისხლი და ძვლების გარდა მთლიანად შეჭამა, მოგვიანებით კი ბეწვისა და ტყავის ნარჩენები ამოაღებინა. ამის შემდეგ საავადმყოფოს პერსონალმა ტარარს სხვადასხვა ცხოველი შესთავაზა, მათ შორის გველები, ხვლიკები და ლეკვები — მან ყველა მათგანი შეჭამა. მან ასევე დაუღეჭავად გადაყლაპა მთლიანი გველთევზა მას შემდეგ, რაც ჯერ თავი კბილებით გაუჭეჭყა.

ამხედრო კურიერის სამსახური
რამდენიმე თვის შემდეგ, რაც მან ექსპერიმენტული შემთხვევის სტატუსით გაატარა, სამხედრო ხელისუფლებამ დაიწყო ზეწოლა, რომ ტარარი აქტიურ სამსახურს დაბრუნებოდა. კურვილი მოწადინებული იყო გაეგრძელებინა თავისი გამოკვლევები ტარარის ჭამის ჩვევებისა და საჭმლის მომნელებელი სისტემის შესახებ და მიმართა გენერალ ალექსანდრე დე ბოჰარნეს წინადადებით, რომ ტარარის უჩვეულო შესაძლებლობები და ქცევა შესაძლოა გამოყენებული ყოფილიყო სამხედრო მიზნებისთვის. ხის ყუთში მოათავსეს დოკუმენტი, რომელიც თავის მხრივ ტარარს აჭამეს. ორი დღის შემდეგ, ყუთი ამოღებულ იქნა მისი ექსკრემენტებიდან, დოკუმენტი კვლავ წაკითხვად მდგომარეობაში იყო. კურვილმა შესთავაზა დე ბოჰარნეს, რომ ტარარს შეეძლო ემსახურა სამხედრო კურიერად, დოკუმენტების უსაფრთხოდ გადასატანად მტრის ტერიტორიაზე, ყოველგვარი რისკის გარეშე, რომ ისინი აღმოჩენილი იქნებოდა მისი გაჩხრეკის შემთხვევაში.

ბოჰარნემ ტარარს მოუწოდა, ეჩვენებინა თავისი შესაძლებლობები რაინის არმიის სარდლების შეკრების წინაშე. ყუთის წარმატებით გადაყლაპვის შემდეგ, ტარარს ჯილდოდ მისცეს 30 ფუნტი (14 კგ) უმი ხარის ფილტვებითა და ღვიძლით სავსე ურიკა, რომელიც მან მაშინვე შეჭამა შეკრებილი გენერლების წინაშე.

ამ წარმატებული დემონსტრაციის შემდეგ, ტარარი ოფიციალურად დასაქმდა რაინის არმიის ჯაშუშად. მიუხედავად იმისა, რომ დე ბოჰარნე დარწმუნებული იყო ტარარის ფიზიკურ შესაძლებლობაში, ეტარებინა შეტყობინებები შიგნით, იგი შეშფოთებული იყო მისი ფსიქიკური მდგომარეობით და თავიდან არ სურდა მისთვის მნიშვნელოვანი სამხედრო დოკუმენტების მინდობა. ტარარს, პირველი დავალების სახით, უბრძანეს შეტყობინების მიტანა ფრანგი პოლკოვნიკისთვის, რომელიც პრუსიელებს ჰყავდათ დატყვევებული ნოიშტადტის მახლობლად; მას უთხრეს, რომ დოკუმენტებს დიდი სამხედრო მნიშვნელობა ჰქონდა, მაგრამ სინამდვილეში, დე ბოჰარნეს უბრალოდ დაეწერა ბარათი, სადაც პოლკოვნიკს სთხოვდა დაედასტურებინა, რომ შეტყობინება წარმატებით მიიღო და თუ ასე იყო, დაებრუნებინა პასუხი ნებისმიერი პოტენციურად სასარგებლო ინფორმაციით პრუსიის ჯარების გადაადგილების შესახებ.

ტარარმა გადაკვეთა პრუსიის ხაზები სიბნელის საფარქვეშ, გერმანელი გლეხის ფორმაში გადაცმულმა. ვინაიდან არ შეეძლო გერმანულად ლაპარაკი, მან მალევე მიიპყრო ადგილობრივი მაცხოვრებლების ყურადღება, რომლებმაც გააფრთხილეს პრუსიის ხელისუფლება და იგი დაატყვევეს ლანდაუს გარეთ. სრულმა გაჩხრეკამ მის სხეულზე საეჭვო ვერაფერი აღმოაჩინა და მიუხედავად იმისა, რომ პრუსიელმა ჯარისკაცებმა გაამათრახეს, მან უარი თქვა თავისი მისიის გაცემაზე. ადგილობრივი პრუსიელი სარდლის, გენერალ ცოგლის წინაშე წარდგენილმა, მან კვლავ უარი თქვა ლაპარაკზე და დააპატიმრეს. 24-საათიანი ტყვეობის შემდეგ, ტარარი დანებდა და თავის დამტყვევებლებს გეგმა აუხსნა. იგი მიაჯაჭვეს საპირფარეშოზე და საბოლოოდ, გადაყლაპვიდან 30 საათის შემდეგ, ხის ყუთი გამოჩნდა. ცოგლი განრისხდა, როდესაც დოკუმენტები, რომლებზეც ტარარმა თქვა, რომ სასიცოცხლო მნიშვნელობის დაზვერვას შეიცავდა, აღმოჩნდა მხოლოდ დე ბოჰარნეს ფიქტიური შეტყობინება. ტარარი მიიყვანეს სახრჩობელასთან და ყელზე მარყუჟი ჩამოაცვეს. (ზოგიერთი წყარო აცხადებს, რომ გენერალ ცოგლის ყუთი არასოდეს ამოუღია, რადგან ტარარს ეყო გამჭრიახობა, დაებრუნებინა და შეეჭამა მისი შემცველი განავალი მანამ, სანამ პრუსიელები მას ხელში ჩაიგდებდნენ). ბოლო წუთს ცოგლი მოლბა, ტარარი ჩამოხსნეს ეშაფოტიდან, სასტიკად სცემეს და ფრანგების ხაზებთან ახლოს გაათავისუფლეს.

განკურნების მცდელობები
ამ ინციდენტის შემდეგ, ტარარი სასოწარკვეთილი ცდილობდა თავი აერიდებინა შემდგომი სამხედრო სამსახურისთვის და დაბრუნდა საავადმყოფოში. მან პერსის უთხრა, რომ მზად იყო სადეზინფექციო მადასთან ბრძოლის ნებისმიერი შესაძლო მეთოდი გამოეცადა. პერსი მას ლაუდანუმით მკურნალობდა, თუმცა უშედეგოდ; ღვინის ძმრით და თამბაქოს აბებით შემდგომი მკურნალობაც ასევე წარუმატებელი აღმოჩნდა. ამ მარცხების შემდეგ, პერსი ტარარს დიდი რაოდენობით თოხლო კვერცხებით კვებავდა, მაგრამ ამანაც ვერ შეძლო მისი მადის ჩახშობა. მცდელობები, რომ იგი რაიმე სახის კონტროლირებად დიეტაზე ჰყოლოდათ, ჩაიფუშა; იგი ჩუმად იპარებოდა საავადმყოფოდან, რათა მაღაზიების გარეთ გადაყრილი შიგნეულობა ეპოვა და მაწანწალა ძაღლებს გასწორებოდა ღარებში, ჩიხებსა და ნაგვის გროვებში ნაპოვნი დამპალი ხორცისთვის. იგი ასევე რამდენჯერმე დაიჭირეს საავადმყოფოში, როდესაც სისხლის გამოშვების პროცედურაზე მყოფი პაციენტების სისხლს სვამდა და საავადმყოფოს მორგში გვამების ჭამას ცდილობდა. სხვა ექიმებს სჯეროდათ, რომ ტარარი ფსიქიკურად დაავადებული იყო და დაჟინებით მოითხოვდნენ მის გადაყვანას გიჟთა თავშესაფარში, მაგრამ პერსის სურდა თავისი ექსპერიმენტების გაგრძელება და ტარარი სამხედრო ჰოსპიტალში დარჩა.

გარკვეული დროის შემდეგ, საავადმყოფოდან 14 თვის ბავშვი გაუჩინარდა და მცირე ცხოველების ჭამის გამოცდილების გამო, ტარარი მაშინვე ეჭვმიტანილი გახდა ბავშვის შეჭმაში. პერსიმ ვერ შეძლო ან არ ისურვა მისი დაცვა და საავადმყოფოს პერსონალმა ტარარი ჰოსპიტალიდან გააძევა, სადაც იგი აღარასოდეს დაბრუნებულა.

სიკვდილი
ოთხი წლის შემდეგ, 1798 წელს, ვერსალის საავადმყოფოს წარმომადგენელი, მისტერ ტესიე, დაუკავშირდა პერსის, რათა შეეტყობინებინა, რომ მათ პაციენტს მისი ნახვა სურდა. ეს იყო ტარარი, რომელიც ამჟამად ლოგინად იყო ჩავარდნილი და დასუსტებული. ტარარმა პერსის უთხრა, რომ ორი წლის წინ ოქროს ჩანგალი გადაყლაპა, რომელიც, მისი რწმენით, მასში იყო გაჭედილი და ამჟამინდელ სისუსტეს იწვევდა. ის იმედოვნებდა, რომ პერსი მის ამოსაღებად რაიმე გზას იპოვიდა. თუმცა, პერსიმ ამოიცნო, რომ მას შორსწასული ტუბერკულოზი ჰქონდა. ერთი თვის შემდეგ ტარარს დაეწყო უწყვეტი ექსუდაციური დიარეა და მალევე გარდაიცვალა.

გვამი სწრაფად გაიხრწნა; საავადმყოფოს ქირურგებმა მის გაკვეთაზე უარი თქვეს. თუმცა, ტესიეს სურდა გაერკვია, თუ რით განსხვავდებოდა ტარარის ნაწლავები ჩვეულებრივი ადამიანის ნაწლავებისგან; მას ასევე აინტერესებდა, იყო თუ არა ოქროს ჩანგალი მის სხეულში გაჭედილი. აუტოფსიისას აღმოჩნდა, რომ ტარარის საყლაპავი მილი არანორმალურად განიერი იყო, ხოლო ყბების გახსნისას ქირურგებს შეეძლოთ ფართო არხის დანახვა პირდაპირ კუჭამდე. მისი სხეული სავსე აღმოჩნდა ჩირქით, ღვიძლი და ნაღვლის ბუშტი არანორმალურად დიდი იყო, ხოლო კუჭი — უზარმაზარი, წყლულებით დაფარული და მუცლის ღრუს უდიდეს ნაწილს იკავებდა. ჩანგალი ვერ იპოვეს.