თესალონიკის წმინდა კირილესა და მეთოდეს ბულგარელი მამაკაცების გიმნაზია

თესალონიკის წმინდა კირილესა და მეთოდეს ბულგარელი მამაკაცების გიმნაზია — იყო პირველი ბულგარული გიმნაზია მაკედონიაში. ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ბულგარული საგანმანათლებლო ცენტრი მაკედონიაში, იგი დაარსდა 1880
წლის შემოდგომაზე ოსმალურ თესალონიკში (დღევანდელი საბერძნეთი) და იარსება 1913 წლამდე.
დაარსება
თესალონიკში პირველი ბულგარული სკოლა დაარსდა 1871 წელს აგიოს ათანასიოსის ეკლესიის მახლობლად. 1876 წლის აპრილის აჯანყების, რუსეთ-თურქეთის ომის (1877–1878), კრესნა-რაზლოგის აჯანყებისა და სხვა მოვლენების შემდეგ, მაკედონიაში ბულგარული საგანმანათლებლო საქმე ბევრ დაბრკოლებას წააწყდა. ბერძენი მიტროპოლიტების ინტრიგების შედეგად, რომლებიც სახელმწიფო მოხელეებში ანტი-ბულგარული განწყობებით სარგებლობდნენ, დაიხურა მრავალი ბულგარული სკოლა და ბულგარულ ეკლესიებში ბერძნული ენა აღდგა. შედეგად, ბულგარული ინტელიგენციის ნაწილი ემიგრაციაში გადავიდა ბულგარეთის სამთავროში და აღმოსავლეთ რუმელიაში. მიუხედავად ამისა, მათ შეძლეს საქმიანობის გაგრძელება ადგილობრივი მუნიციპალიტეტების, ბულგარულ-ექსარხიისა და ახლადშექმნილი ბულგარული სახელმწიფოს მხარდაჭერით. თესალონიკში ვითარება შედარებით მშვიდი იყო, ვიდრე სხვა რეგიონებში. ქალაქში უცხოური საკონსულოებისა და წარმომადგენლობების ყოფნამ გარკვეული შეზღუდვები დააწესა ოსმალურ მმართველობაზე. ზოგიერთი მეცნიერი მიიჩნევს, რომ სწორედ ეს გარემოება გახდა მიზეზი, რის გამოც მაკედონიაში მსგავსი ტიპის საშუალო სკოლა გაიხსნა, როგორიც სოფიაში და პლოვდივში არსებობდა.

1880 წელს ოსმალეთის იმპერიამ მიიღო ვილაიეთების კანონი, რომელმაც ბერძენი ეპისკოპოსების კონტროლი ბულგარულ ეკლესიებზე შეზღუდა. ამ შესაძლებლობით ისარგებლა აღორძინების დროინდელმა მოღვაწემ და შეიმუშავა მაკედონიაში ბულგარული განათლების განვითარების გეგმა, რომლის ცენტრი რეგიონული დედაქალაქი – თესალონიკი – უნდა ყოფილიყო. ქალაქში უნდა გახსნილიყო მამაკაცთა და ქალთა გიმნაზიები, ორივესთან მიმაგრებული სასწავლებლებით. მათ გახსნამდე მაკედონიაში არსებობდა 667 ბულგარული საწყისი სკოლა, 949 მასწავლებლითა და 36,623 მოსწავლით. შაპკარევის გეგმის მთავარი წინააღმდეგობა იყო ექსარხიის უარყოფითი პოზიცია გიმნაზიების თესალონიკში გახსნასთან დაკავშირებით. მიუხედავად იმისა, რომ დრაგან ცანკოვი იდეას ზოგადად მხარს უჭერდა, მან სხვა ქალაქი შესთავაზა ცენტრალურ მაკედონიაში, სადაც ბულგარული მოსახლეობა სრულად იყო წარმოდგენილი. მიუხედავად უთანხმოებებისა, ექსარხიამ პროექტს მხარი დაუჭირა და თესალონიკის წმინდა კირილესა და მეთოდეს ბულგარელი მამაკაცების გიმნაზია ოფიციალურად გაიხსნა 1880 წლის შემოდგომაზე, ადგილობრივი ბულგარული საზოგადოების და ექსარხიის მხარდაჭერით.
შემდგომი განვითარება
გიმნაზიამ სწავლა დაიწყო 1880 წელს იმავე რაიონში მდებარე შენობაში. 1910 წლისთვის სკოლას ჰქონდა რვა საკლასო ოთახი, თორმეტი მასწავლებელი და 133 მოსწავლე. ბალკანეთის ომების შემდეგ, 1913 წელს გიმნაზია გადატანილი იქნა ქალაქ გორნა ჯუმაიაში (პირინის მაკედონია), რომელიც იმ დროს ბულგარეთს გადაეცა. დღეს იგი ფუნქციონირებს როგორც „წმინდა კირილესა და მეთოდეს სახელობის ეროვნული ჰუმანიტარული გიმნაზია“.

გიმნაზიის დამაარსებლებსა და მასწავლებლებს შორის იყვნენ ცნობილი ბულგარელი ინტელექტუალები, მეცნიერები და საზოგადო მოღვაწეები, როგორიცაა კუზმან შაპკარევი, ვასილ კანჩოვი, გრიგორ პარლიჭევი და კონსტანტინ ველიჩკოვი. სკოლის კურსდამთავრებულები იყვნენ გოცე დელჩევი, დამე გრუევი, ტოდორ ალექსანდროვი, ანდრეი ლიაპჩევი, ივან მიხაილოვი, პეტარ დარვინგოვი, ანტონ კეცკაროვი და სხვა მნიშვნელოვანი ფიგურები ბულგარეთის რევოლუციური მოძრაობისა და მე-20 საუკუნის დასაწყისის პოლიტიკის სფეროში.
პატივისცემის ნიშნად
ანტარქტიდაზე, ლუბეს ნაპირთან მდებარე სოლუნის მყინვარი თავისი სახელი სწორედ სოლუნის ბულგარული გიმნაზიის პატივსაცემად ატარებს – როგორც ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ბულგარული საგანმანათლებლო ცენტრი მე-19 და მე-20 საუკუნეების მიჯნაზე დღეს მდებარეობს ბლაგოევგრადში, სამხრეთ-დასავლეთ ბულგარეთში.

2014 წლის 5 მარტს, თესალონიკის მერმა იანის ბუტარისმა ბულგარეთის კულტურის მინისტრ პეტარ სტოიანოვიჩთან ერთად გაამხილა მემორიალური დაფა გიმნაზიის ისტორიულ ადგილას – ოლიმბუს ქუჩა 99-ში.