ბუნიანგ ვორაჩიტი

ბუნიანგ ვორაჩიტი (, დ. 15 აგვისტო, 1937) – ლაოსელი პოლიტიკოსი. მანამდე ის იყო ლაოსის სახალხო რევოლუციური პარტიის გენერალური მდივანი და ლაოსის პრეზიდენტი 2016 წლიდან 2021 წლამდე. ის ძალიან გამოჩენილი პოლიტიკოსია, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ლაოსის პოლიტიკურ ლანდშაფტის შექმნაში და ორიენტირებული იყო ერის განვითარებაზე, თუმცა ლაოსში ეკონომიკური პრობლემები დღემდე მწვავე საკითხია. მას განსაკუთრებული ურთიერთობები აკავშირებს ვიეტნამთან. ლაოსის პრეზიდენტის რანგში ის 1 წლის მანძილზე ხელმძღვანელობდა სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნების ასოციაციას.

პირადი ცხოვრება
ბუნიანგ ვორაჩიტი დაქორწინებულია ხამეუნგ ვორაჩიტზე. მათ ხუთი შვილი ჰყავთ - სამი ვაჟი და ორი ქალიშვილი. ლაოსში პოლიტიკა ხშირად დინასტიურია და ეს მის ოჯახშიც აისახა. ვორაჩიტის ქალიშვილი ბუნხამ ვორაჩიტი ლაოსის გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების მინისტრის თანამდებობას 2021 წლიდან 2025 წლამდე იკავებდა.

ადრეული კარიერა
ბოუნჰანგ ვორახიტი პატჰეტ ლაოს წინააღმდეგობის მოძრაობას 1951 წელს შეუერთდა და სავანახეთში შეიარაღებული ძალების პროპაგანდის განყოფილებაში მუშაობდა. 1956 წელს იგი საბრძოლო ჯარებში გადაიყვანეს. 1958 წლიდან 1961 წლამდე ვიეტნამში სწავლობდა, შემდეგ კი ლაოსში დაბრუნდა, რათა ლუანგ ნამთას პროვინციის დაპყრობისთვის მზადებაში დახმარებოდა. 1962 წელს ლუანგ ნამთაში გამარჯვების შემდეგ, ის კვლავ ვიეტნამში გაემგზავრა სამხედრო კოლეჯში სასწავლებლად.

1964 წელს ის დაბრუნდა სამშობლოში და 1969 წელს გახდა სიანკჰოუანგის პროვინციის საორგანიზაციო კომიტეტის ხელმძღვანელი. 1976 წელს მას ქვეყნის ჩრდილოეთ ნახევრის შეიარაღებული ძალები ჩააბარეს. 1978 წელს ის ისევ დაბრუნდა ვიეტნამში, ამჯერად პოლიტიკური თეორიის შესასწავლად. 1981 წელს ბუნიანგ ვორაჩიტი ლაოსის შეიარაღებული ძალების პოლიტიკური ლიდერი გახდა. 1991 წლიდან 1996 წლამდე მუშაობდა სავანაქეტის პროვინციის გუბერნატორად.

გზა პრეზიდენტობამდე
1996 წლიდან ბუნიანგ ვორაჩიტი ლაოსის ვიცე-პრემიერის თანამდებობას იკავებდა, 2001 წელს კი პრემიერ-მინისტრად დაინიშნა. ის ამავდროულად ხელმძღვანელობდა ლაოს-ვიეტნამის თანამშრომლობის კომიტეტის. 1999 წლიდან 2001 წლამდე ფინანსთა მინისტრი იყო. 2001 წლის 26 მარტს იგი ლაოსის მინისტრთა საბჭოს (პრემიერ-მინისტრი) თავმჯდომარედ აირჩიეს. 2006 წლის 8 ივნისს პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე მისი ადგილი ყოფილმა პირველმა ვიცე-პრემიერმა ბუასონე ბუფავანჰმა დაიკავა. თავად 2006 წლის 8 მარტს ლაოსის სახალხო დემოკრატიული რესპუბლიკის ვიცე-პრეზიდენტი გახდა.

ბუნიანგ ვორაჩიტი ჩინეთთან ეკონომიკური თანამშრომლობის გულმხურვალე მხარდამჭერი იყო. პრეზიდენტობის დროს მან მხარს უჭერდა „სარტყელი და გზის“ ინიციატივას და განაცხადა, რომ ის ხელს შეუწყობდა ზღვაზე გასასვლელის არმქონე ლაოსის სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის სტრატეგიულ სავაჭრო კავშირად გადაქცევას. ის აქტიურად ცდილობდა ლაოს-ჩინეთის რკინიგზის მშენებლობის პროექტის განხორციელებას. ამ რკინიგზის ბოტენ-ვიენტიანის მონაკვეთი 2021 წლის 3 დეკემბერს გაიხსნა.

ვორაჩიტის მთავრობა მცირე ბიზნესის წახალისებას ცდილობდა და ბიზნესის რეგისტრაციის ბიუროკრატიული საფეხურები გაამარტივა. ახალი კანონები და დადგენილებები ხელს უწყობდა მცირე ბიზნესის ფორმალიზაციას, რათა მათ ჰქონოდათ წვდომა სესხებზე, მთავრობის მხარდაჭერასა და იურიდიულ დაცვაზე. მაგალითად კანონი „მცირე და საშუალო ბიზნესის ხელშეწყობის შესახებ“ (2015) მცირე და საშუალო საწარმოებს აძლევდა ისეთ სტიმულირებებს, როგორიცაა საგადასახადო შეღავათები, სასწავლო პროგრამები და ფინანსური მხარდაჭერის ხელმისაწვდომობა.

სოფლის მეურნეობისა და მცირე ფერმერების განვითარებაში ვორაჩიტის პერიოდში ლაოსს ეხმარებოდა ევროკავშირი. ევროკავშირმა 12 მილიონი ევროთი დააფინანსა ტექნიკური დახმარება და გრანტები მცირე ფერმერებისთვის, რათა გაეუმჯობესებინათ სოფლის მეურნეობის პროდუქტიულობა და შემოსავალი.

დემოკრატიისა და გამოხატვის თავისუფლების პრობლემები ვორაჩიტის მმართველობის პერიოდშიც დიდ პრობლემას წარმოადგენდა. ქვეყანაში დღემდე არ არსებობს თავისუფალი მედია და ოპოზიციური პოლიტიკური პარტიები.

ვორაჩიტიმ ყურადღება გაამახვილა სოციალურ-ეკონომიკურ განვითარებაზე, რეგიონულ პარტნიორებთან (მაგ., ჩინეთთან) კავშირების განმტკიცებაზე ინფრასტრუქტურის, სოფლის მეურნეობისა და განათლების სფეროში თანამშრომლობის კუთხით. ის ასევე ხელს უწყობდა ახალგაზრდობისა და პროფესიული გადამზადების საკითხებს და მოუწოდებდა ახალგაზრდულ კავშირებს გაეუმჯობესებინა იდეოლოგია, უნარები და სამუშაო ადგილების შექმნის შესაძლებლობები. მისი ვადის განმავლობაში საგანმანათლებლო პოლიტიკა მიჰყვებოდა 2016–2020 წლების განათლების სექტორის განვითარების გეგმას, რომლის მიზანიც იყო ხელმისაწვდომობის, დასაქმების შესაძლებლობების გაუმჯობესება და სოციალურად დაუცველი სტუდენტების მხარდაჭერა სტიპენდიებისა და კარიერული მომსახურების მეშვეობით.