iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სელევკე I ნიკატორი

სელევკე ნიკატორი (; დ. ძვ. წ. 358, ევროპოსი, მაკედონია — გ. ძვ. წ. 281, ლისიმაქია, თრაკია) — სელევკიდების სახელმწიფოსა და სელევკიდების დინასტიის დამაარსებელი, ალექსანდრე მაკედონელის მხედართმთავარი. განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი ძვ. წ. 326 წელს ინდოეთში ლაშქრობის დროს. ალექსანდრე მაკედონელის სიკვდილის შემდეგ, დიადოქოსთა შორის სელევკე ნიკატორი იყო ერთ-ერთი აქტიური მაძიებელი უმაღლესი მბრძანებლობისა, ძვ. წ. 321 წელს პერდიკასგან (ტახტის რეგენტი) მიიღო სატრაპია ბაბილონეთი. ძვ. წ. 312 წელს აქვე გამაგრდა და თავი დამოუკიდებელ მმართველად (სელევკიდური ერის დასაწყისი) გამოაცხადა. შემოიერთა სხვა პროვინციები: მიდია, სუსიანე, პერსიდა, ბაქტრია და ძვ. წ. 305 წელს თავი მეფედ გამოაცხადა. ამავე წელს წარმატებით ილაშქრა ინდოეთში. დაუზავდა ჩანდრაგუპტას, დაუთმო მას მდინარე ინდის დასავლეთით მდებარე მიწები და სამაგიეროდ მიიღო 500 საბრძოლო სპილო. ძვ. წ. 301 წლის იფსოსის ბრძოლის შემდეგ დიადოქოსებს შორის მიწების განაწილების შედეგად მესოპოტამია და სირია მიიღო. ძვ. წ. 281 წელს დაამარცხა ლისიმაქე და თითქმის მთელი მცირე აზია დაიპყრო. ეწეოდა დიდ საქალაქო აღმშენებლობას. სამოცდაათამდე ქალაქი დააარსა. ცდილობდა ბალკანეთის, განსაკუთრებით, მაკედონიისა და თრაკიის დაპყრობას, ამ მიზნით ძვ. წ. 280 წელს ჯარებით გადალახა ჰელესპონტი, მაგრამ ლისიმაქეის მახლობლად პტოლემე კერავნუსმა მოკლა.
ტრინიდადი და ტობაგოს პრეზიდენტი

ტრინიდადი და ტობაგოს პრეზიდენტი — ტრინიდადი და ტობაგოს სახელმწიფოს მეთაური და შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი, რომელსაც ამომრჩეველთა კოლეგია ირჩევს 5 წლის ვადით. თანამდებობა ოფიციალურად დაარსდა 1976 წელს, როდესაც პოლიტიკური რეფორმების შემდეგ ქვეყანა რესპუბლიკად გამოცხადდა. პრეზიდენტი არის ქვეყნის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი.

ტრინიდადი და ტობაგოს პრეზიდენტების სია
დროის ხაზი
ყარაუგომი

ყარაუგომი — ხეობის ტიპის მყინვარი რუსეთში, ჩრდილოეთ ოსეთში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მთა უილფათის (სიმაღლე 4638 მ) ჩრდილო-დასავლეთით. მყინვარის ამჟამინდელი საერთო სიგრძეა 12,2 კილომეტრი, ფართობი 20,55 კმ². მყინვარის ენა ეშვება 1830 მ სიმაღლემდე. ფირნის ხაზი გადის 3440 მ სიმაღლეზე. მყინვარის ენაზე არის ორი დიდი ყინულვარდნილი. 1888–1966 წლებში მყინვარის ბოლომ უკან დაიხია 1225 მ-ით. მყინვარის უკან დახევა დღესაც გრძელდება. ყარაუგომის მყინარიდან გამოედინება მდინარე თერგის მარცხენა შენაკადი ურუხი. ბუნების ძეგლია.
მაილის მყინვარი

მაილის მყინვარი, გენალდონის მყინვარი — ხეობის ტიპის მყინვარი რუსეთში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის გვერდით ხოხის ქედის ჩრდილო კალთაზე. გაწოლილია მდინარე გიზელდონის მარჯვენა შენაკადის — გენალდონის სათავეებში. მყინვარის ბოლოს სიმაღლე ზღვის დონიდან 2350 მ სიმაღლეზე მდებარეობს. ყინულის სისქე 50–130 მ. მყინვარამდე მისასვლელი გზა რთულია.
ლოთარ II (სრი)

ლოთარ ზუპლინგბურგი (ზოგიერთი წყაროს მიხედვით ლოთარ ; დ. 9 ივნისი, 1075 — გ. 4 დეკემბერი, 1137) — 1106 წლიდან საქსონიის ჰერცოგი, 1125 წლიდან გერმანიის მეფე, ხოლო 1133—1137 წლებში საღვთო რომის იმპერატორი. ის იყო გებჰარდ ზუპლინგბურგის შვილი.

ბავშვობაში ლოთარს უწოდებდნენ „ლოთარ ახალგაზრდას“. ის იყო მამის გარდაცვალების შემდეგ დაბადებული ბავშვი, ცოტა ხნის შემდეგ, რაც გებჰარდი ზუპლინგბურგი იმპერატორ ჰაინრიხ -ის წინააღმდეგ ბრძოლაში დაიღუპა.

მოგვიანებით, საქსონიის მიწების ჩუქების, მემკვიდრეობით მიღებისა თუ საქორწინო გარიგებით მიღების შემდეგ, ლოთარმა თავის გავლენის ქვეშ მოაქცია ბილუნგის, ნორდჰეიმისა და ბრუნსვიკის საგვარეულო, გახდა ერთადერთი უდიდესი ტერიტორიის მფლობელი იმპერიის სამხრეთ საჰერცოგოებს შორის. 1106 წელს, ჰაინრიხ -ის დახმარებით ის გახდა საქსონიის ჰერცოგი, იმის ნაცვლად, რომ ლოთარმა მას მხარი დაუჭირა მამის წინააღმდეგ წარმოებულ კამპანიაში.

დაწინაურებით შეგულიანებული ლოთარ მალევე ჰაინრიხ -ის წინააღმდეგ განეწყო, რადგანაც იმპერატორმა ახალი გადასახადები დააწესა საჰერცოგოების მიმართ. მან უარყო ჰენრის უფლებაუნარიანობა საქსონიაზე. 1115 წელს ველფეშოლცის ბრძოლაში ლოთარის არმია დამარცხდა იმპერატორის ძალებთან.

1125 წელს, მას შემდეგ რაც ჰაინრიხ გარდაიცვალა, იმპერიის კანცლერის, მაინცის არქიეპისკოპოსის მიერ ლოთარი განიხილებოდა როგორც იმპერატორობისთვის შესაფერისი კანდიდატურა. თუმცა, ამ დროს არქიეპისკოპოსი უკვე შუა ხანს გადაცილებული იყო და ფეოდალებმა მოახერხეს მისი გადარწმუნება. ამავე დროს ლოთარი აირჩიეს გერმანიის მეფედ, მას შემდეგ რაც ბრძოლა წამოიწყო შვაბიის ჰერცოგ ფრიდრიხ -ის წინააღმდეგ, რომელიც იყო შტაუფენთა დინასტიის სათავეში მყოფი. მისი მეფედ არჩევა იყო ტიტულის მემკვიდრეობით მიღების პრინციპისგან გადახვევა.

1130 წელს ერთდროულად ორი პაპი იქნა არჩეული და ორივე მხარე ცდილობდა მოეპოვებინათ ლოთარის მხარდაჭერა. ანაკლეტი -მ მხარდაჭერის სანაცვლოდ შესთავაზა ლოთარს იმპერიის გვირგვინი, თუმცა მეორე პაპმა, ინოკენტი -მ მოახერხა მისი მხარდაჭერის მოპოვება, რომელსაც დაჰპირდა ესკორტის თანხლებით რომში დაბრუნებას. 1131 წელს ისინი ერთმანეთს შეხვდნენ, სადაც მეფე საჯაროდ ემლიქვნელებოდა პაპს და სთხოვდა იმპერიის ტახტზე ხელდასმას, რასაც პაპი იგნორირებას უკეთებდა. ლოთარი შეჰპირდა პაპს, რომ ის მხარს დაუჭერდა ინოკენტი -ს მეფე როჯერ სიცილიელის წინააღმდეგ ბრძოლაში, რომელიც ანაკლეტი -ის მოკავშირე იყო. ამის სანაცვლოდ, 1131 წლის 29 მარტს ინოკენტიმ ლოთარი აკურთხა რომაელთა მეფედ.

არმია, რომლითაც ლოთარმა ინოკენტი რომისკენ გააცილა არ იყო ისეთი ძლიერი, როგორიც მან გერმანიაში დატოვა ჰოჰენცოლერთა ამბოხების თავიდან ასარიდებლად. 1133 წელს მათ ბოლოს და ბოლოს, ქალაქებზე გავლისგან და მათთან ძალლების დაზოგვის წყალობით მათ მოახერხეს რომამდე მიღწევა, რომლის უდიდეს ნაწილს ანაკლეტი აკონტროლებდა. მათთვის დაკეტილი აღმოჩნდა წმინდა პეტრეს ბაზილიკა და ამის ნაცვლად, 1133 წლის 4 ივნისს, ინოკენტიმ ლოთარი იმპერატორად აკურთხა ლატერანში.

1137 წელს ლოთარი დაიღუპა მაშინ, როდესაც ის სამხრეთ იტალიაში ნორმანებზე წარმატებული ლაშქრობიდან ბრუნდებოდა.
სტილიქონი

ფლავიუს სტილიქონი (; დ. 360/365 — გ. 408, რავენა) — რომაელი მხედართმთავარი და სახელმწიფო მოღვაწე, წარმოშობით ვანდალი. დაწინაურდა იმპერატორ თეოდოსიუს -ის მმართველობის დროს. თეოდოსიუსის გარდაცვალების შემდეგ (395 წელი) მცირეწლოვანი იმპერატორის ჰონორიუსის მეურვე იყო. მაგრამ ფაქტობრივად იმპერიის დასავლეთ ნაწილს განაგებდა. წარმატებით ომობდა ბრიტანეთის, რაინისა და დუნაისპირა ტომებთან. იტალიაში ორჯერ დაამარცხა (401 წელი) ვესტგუთები ალარიხ -ის მეთაურობით. შეეწირა სასახლის ინტრიგებს, მოკლეს ჰონორიუსის ბრძანებით.
ხრტილიანი თევზები

ხრტილიანი თევზები — თევზების კლასი. მოიცავს 2 ქვეკლასს: ფირფიტლაყუჩიანებსა და მთლიანთავიანებს. მათი ჩონჩხი ხრტილოვანია (გამაგრება ხდება ხრტილის ჩაკირვით), ქერცლი — პლაკოიდურია. ნაწლავში აქვს სპირალური სარქველი, გულში არტერიული კონუსი. ხრტილიანი თევზების უმრავლესობას აქვს კლოაკა. ფირფიტლაყუჩიანების ქალა ჰიოსტილური, მთლიანთავიანებისა კი — ავტოსტილურია. როგორც ჩანს, ყველა ხრტილიანი თევზების განაყოფიერება შინაგანია. ხრტილიანი თევზები ცოცხლადმშობი ან კვერცხისმდებელია. მათი უმრავლესობა მტაცებელია. ბინადრობენ ზღვაში, მხოლოდ ფირფიტლაყუჩიანების რამდენიმე სახეობა ცხოვრობს მტკნარ წყალში. ნამარხი ხრტილიანი თევზები ცნობილია დევონური პერიოდიდან.
ვაჟა-ფშაველა (პიესა)

ვაჟა-ფშაველა, ანუ უნახავის დანახვა — მითო-რიტუალური პიესა ერთ მოქმედებად და თერთმეტ სცენად, ჟანრობრივად ფსიქოდრამა, დაწერილი 2011-2012 წლებში მიხო მოსულიშვილის მიერ.

პერსონაჟები
ვაჟა — ვაჟა-ფშაველა, იგივე ლუკა პავლეს ძე რაზიკაშვილი. გაბრაზებისას ამბობს ხოლმე სიტყვას „საკრამენტო“. არსებითი სახელია იტალიურადაც და ესპანურადაც და „საიდუმლოს“ ნიშნავს.
სამძიმარი — ქაჯის ქალი, ყელ-ღილიანი და ოქროს თმა-ქოშიანი, ხახმატის ჯვრის, იგივე ხახმატის წმინდა გიორგის მიერ ქაჯეთიდან წამოყვანილი და მისი მოდე. შეიძლება, უბრალო მოკვდავს ძილში გამოეცხადოს. ზოგჯერ მოკვდავი ქალის სახეს იღებს და მამაკაცს თავს აყვარებს, როგორც წაწალი.
ანიკო — მოწყალების და ანიკო კობიაშვილი, უყვარს წითელი ღვინო.
ნინო — მოწყალების და ნინო ვაშაკიძე-ციციშვილი.
შიო — შიო მღვიმელი, ვაჟას მეგობარი.
სანდალა — ალექსანდრე პავლეს ძე რაზიკაშვილი, ვაჟას პატარა ძმა.
მინანი — სულის მატირალი, ქადაგი ქალი, ხელზე სამაჯურით.
ბერი გიორგი — მუხის ანგელოზი, ცას აბია ოქროს შიბით (თოკის კიბით) და თიბავს კიდეც. ვაჟა, მინანი და სამძიმარი ხედავენ, სხვები - ვერა.

შინაარსი
მითო-რიტუალური პიესა „ვაჟა-ფშაველა, ანუ უნახავის დანახვა“ მოგვითხრობს ქართველი პოეტის, ვაჟა-ფშაველას ცხოვრებაზე.

მოქმედების დრო: ბოლო წამები 1915 წლის 27 ივლისის 19.00 საათამდე, - ეს არის ვაჟა-ფშაველას სიცოცხლის ბოლო წამები.

მოქმედების ადგილი წარმოადგენს ტფილისის წმინდა ნინოს სამხედრო ლაზარეთს, პალატას ოფიცრების განყოფილებაში, მეოთხე სართულზე, სადაც ლაშარის ხატის წმინდა მუხაც დგას. ეს კი იმას მიანიშნებს, რომ ვაჟა-ფშველას რეალობა და წარმოსახვა ერთ მთლიანობაში არის წარმოდგენლი.

თუკი, ერთი მხრივ, ავადმყოფ ვაჟასთან ახლობლები (მათ შორის, ნიკო ფიროსმანაშვილი) და მედდები არიან, მეორე მხრივ სამძიმარი (ქაჯის ქალი, ყელ-ღილიანი და ოქროს თმა-ქოშიანი, ხახმატის ჯვრის, იგივე ხახმატის წმინდა გიორგის მიერ ქაჯეთიდან წამოყვანილი და მისი მოდე. შეიძლება, უბრალო მოკვდავს ძილში გამოეცხადოს. ზოგჯერ მოკვდავი ქალის სახეს იღებს და მამაკაცს თავს აყვარებს, როგორც წაწალი) გამოეცხადება ვაჟას და ცდილობს, ქაჯავეთში წაიყვანოს, რასაც ხელს უშლიან მინანი (სულის მატირალი, ქადაგი ქალი) და ბერი გიორგი (მუხის ანგელოზი, ცას აბია ოქროს შიბით (თოკის კიბით) და თიბავს კიდეც).

კეთილისა და ბოროტის ბრძოლის ასპარეზად არსთა გამრიგეს სწორედ ვაჟა აურჩევია, უკვე ეს სტრიქონებიც უთქმევინებია: „და უფსკრულს დასცქერს პირიმზე მოღერებულის ყელითა“ და ჩვენ ამ პიესიდან გავიგებთ, ვაჟა-ფშაველა უფსკრულს აირჩევს თუ პირიმზეს...

დადგმები
2013 წ. — პიესის საჯარო წაკითხვა თუმანიშვილის თეატრში, რეჟისორი ხათუნა მილორავა

ჯილდოები
პრიზი თუმანიშვილის სახელობის ფონდის, თუმანიშვილის კინომსახიობთა თეატრის და ქალაქ თბილისის მერიის კულტურული ღონისძიებების ცენტრის ერთობლივი პროექტის ,,ახალი ქართული პიესა 2012"-ის კონკურსზე (ჟიური: მანანა ანთაძე, მანანა ანასაშვილი, ირინა ღოღობერიძე, გიორგი ყაჯრიშვილი, ნიკა წულუკიძე).

გამოცემები
2013 წ. — „საბა“ ელექტრონული წიგნების სახლი, გამომცემლობა „მიმოსი“
2013 წ. — „ლიტერატურული პალიტრა“, # 4 (აპრილი), #5 (მაისი)
2013 წ. — კრებულში „ქართული პიესა 2012“, გამომცემლობა „კენტავრი“, თბ., გვ. 158-236, 978-9941-9331-2-7
პოტანინის მყინვარი

პოტანინის მყინვარი — ყველაზე დიდი ხეობის ტიპის მყინვარი ალთაიში. მდებარეობს ტავან-ბოგდო-ულასა და მონღოლეთის ალთაის მიჯნაზე, მონღოლეთში. სიგრძე 19 კმ, ფართობი 56,5 კმ². ფირნის ხაზი ზღვის დონიდან 3630 მ-ზეა. მყინვარის ენა ეშვება 2900 მ-მდე. ქვედა ნაწილი დაფარულია მორენული მასალით. მყინვარიდან გამოედინება მდინარე ცაგან-გოლი. მყინვარი აღმოაჩინა რუსმა მოგზაურმა და მკვლევარმა ვასილი საპოჟნიკოვმა 1905 წელს. სახელი ეწოდა რუსი მეცნიერის გრიგორი პოტანინის (1835–1920) პატივსაცემად.
მირტი

მირტი ( შდრ. სბ. მურტი) — მარადმწვანე ბუჩქოვანი მცენარე მირტისებთა ოჯახისა. აქვს თეთრი სურნელოვანი ყვავილი; უპირატესად სუბტროპიკულ და ტროპიკულ მხარეებში ხარობს. მირტის ეთერული ზეთი მდიდარია კამფოლით, ცენეოლით, კამფენით, ალდეჰიდებით. ფოთლები შეიცავს ცხიმოვან, მთრიმლავ, ფისოვან ნივთიერებებს.

სამკურნალო თვისებები
მირტის ნახარში სასარგებლოა კუჭის ტკივილისას, თორმეტგოჯა ნაწლავის, თირკმლის, ტვინის დაავადებებისას. ნახარში რეაგირებს როგორც ანტისეპტიკი. არის შარდმდენი. ხალხური მედიცინა იყენებს ბრონქიტის, ფილტვების ტუბერკულოზის. კურნავს ჭრილობებს, დამწვრობას, ყურების ჩირქოვან დაავადებებს. ნაყენს სვამენ სისხლნაკლულობის დროს, ამზადებენ საფენებს მოტეხილობის შემთხვევებში.

ჰაგიოგრაფიულ ლიტერატურაში
ჰაგიოგრაფიულ ლიტერატურაში წმ. ვუკოლეს (ბერძ. ) († დაახლ. 100/105. ხსენება 6/19 თებერვალი) შესახებ წერია, რომ მისი გარდაცვალებისა და ქ. ეფესოს სასაფლაოზე დამარხვის შემდეგ მის საფლავზე ამოვიდა მირტის ხე, რომელიც სასწაულებრივად კურნავდა.

კომერციული ფასი
იტალიური მირტის 10 თესლის ფასი 0,8 €1/8 €, ხოლო 100 თესლის ფასი 4 €/6 €-ს ფარგლებში მერყეობს.
აღმოსავლეთის პაქტი

აღმოსავლეთის პაქტი — ჰიტლერული აგრესიის წინააღმდეგ, ურთიერთდახმარების ხელშეკრულების პროექტი სსრკ-ს, ჩეხოსლოვაკიას, პოლონეთს, ლატვიას, ლიტვას, ესტონეთს, საფრანგეთსა და ფინეთს შორის.

„აღმოსავლეთის პაქტის“ იდეა წამოაყენა საფრანგეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ლუი ბარტუმ. მას აქტიურად მხარი დაუჭირა საბჭოთა მთავრობამ. 1934 წლის მაის-ივნისში სსრკ და საფრანგეთი შეთანხმდნენ, რომ საფრანგეთს ეკისრა „აღმოსავლეთის პაქტის“, ხოლო სსრკ-ს - ლოკარნოს ხელშეკრულებათა გარანტია. 1934 წლის 14 ივნისს სსრკ-მა მიმართა დაინტერესებულ სახელმწიფოებს შეერთებოდნენ „აღმოსავლეთის პაქტს“. შეერთების სურვილი გამოთქვეს ჩეხოსლოვაკიამ, ლატვიამ, ესტონეთმა და ლიტვამ. ფინეთმა თავი შეიკავა. ამასთანავე ესტონეთმა და ლატვიამ მოითხოვეს, რომ გერმანია და პოლონეთიც შეერთებოდნენ „აღმოსავლეთის პაქტს“. პაქტის იდეა ფორმალურად მოიწონა ინგლისმაც, მაგრამ მისთვის მხარდაჭერის პირობად გამოაცხადა გერმანიის შეყვანა ურთიერთდახმარების რეგიონულ ხელშეკრულებასა და სსრკ-საფრანგეთის შესაბამის ხელშეკრულებაში, რათა გერმანიაზეც გავრცელებულიყო საფრანგეთ-სსრკ-ის გარანტიები. სსრკ და საფრანგეთი დათანხმდნენ, მაგრამ ჰიტლერულმა გერმანიამ და პოლონეთის მთავრობამ უარი განაცხადეს მიეღოთ მონაწილეობა „აღმოსავლეთის პაქტში“. ჟ. ლ. ბარტუს მოკვლის შემდეგ, საფრანგეთის ახალი საგარეო მინისტრი პიერ ლავალი და საფრანგეთის მთავრობის ზოგი სხვა მოღვაწე ინგლისელ და ამერიკელ მმართველ წრეებთან ერთად არსებითად საბოტაჟს უწევდნენ სსრკ-საფრანგეთის დაახლოებისა და კოლექტიური უშიშროების განმტკიცების საქმეს, გამოდიოდნენ ჰიტლერული აგრესიის წამქეზებლად. ამის გამო „აღმოსავლეთის პაქტის“ პროექტი აღარ განხორციელდა.
ყაინდის ტბა

ყაინდის ტბა — მთის ტბა ყაზახეთში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1667 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 0,4 კმ. მაქსიმალური სიღრმე 21 მ. ტბა წარმოიქმნა 1910 წელს მომხდარი მიწისძვრის შედეგად. ტურიზმის პოპულარული ადგილია. წყლის დაბალი ტემპერატურის მიუხედავად განვითარებულია დაივინგი. 1980-იან წლებში სელური ნაკადების გამო ტბის ფართობი გაიზარდა. გარშემორტყმულია წიწვოვანი ტყეებით. ტბა მოქცეულია ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე.
გამოცხადება

„გამოცხადება“ — 1988 წლის ქართული სატელევიზიო მხატვრული ფილმი, რომელიც შედგება სამი სერიისგან.

სიუჟეტი
მთავარი გმირი, მირიან ტაბიძე (გიორგი ხარაბაძე), ერთ-ერთი ქარხნის დირექტორია და კორუფციის ჭაობშია ჩაძირული. ტაბიძეს უცნობი პირი უთვალთვალებს და მოკვლას უპირებს. ის იხსენებს ყველას, ვინც მის გამო დაზარალდა, თუმცა საბოლოოდ მდევარი მისი ვაჟი (ლევან უჩანეიშვილი) აღმოჩნდება.

როლებში
გიორგი ხარაბაძე — მირიან ტაბიძე
ლევან უჩანეიშვილი — გიორგი სანებლიძე
რამაზ გიორგობიანი — ჯიბო აბზიანიძე
ზაზა კოლელიშვილი — ვაჟა
მარინა კახიანი — ქეთი
ტრისტან სარალიძე — ბახა-ბახა
ნანული სარაჯიშვილი
ანტოფაგასტა-დე-ლა-სიერის დეპარტამენტი

ანტოფაგასტა-დე-ლა-სიერის დეპარტამენტი — დეპარტამენტი არგენტინაში, კატამარკის პროვინციაში.

არგენტინის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის მონაცემებით, 2001 წელს დეპარტამენტის მოსახლეობა 1 282 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 28 097 კმ²-ია.

დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ანტოფაგასტა-დე-ლა-სიერა.
აღმოსავლეთ პომერანიის ოპერაცია

აღმოსავლეთ პომერანიის ოპერაცია — ბელორუსიის და ფრონტების შეტევითი ოპერაცია 1945 წლის თებერვალ-მარტში - დიდ სამამულო ომში.

ვისლა-ოდერის ოპერაციის წარმატებით დამთავრების შემდეგ საბჭოთა არმია იანვრის ბოლოს მდინარე ოდერს მიადგნენ. ბელორუსიის ფრონტის ჯარებმა კიუსტრინთან გადალახეს მდინარე ოდერი და 60 კმ-ზე მიუახლოვდნენ ბერლინს. გერმანელთა სარდლობამ გადაწყვიტა დაჯგუფება „ვისლის“ სამი არმიის ძალებით დაერტყა ბელორუსიის ფრონტის მარჯვენა ფრთისათვის, გაენადგურებინა ზურგის ნაწილები და ჩაეშალა ბერლინზე შეტევისათვის მზადება.

საბჭოთა უმაღლესმა მთავარსარდლობამ დაადგინა, რომ მოწინააღდეგეს დიდი ძალები ჰყავდა დაჯგუფებული აღმოსავლეთ პომერიანში და 8 თებერვალს ბელორუსიის ფრონტს უბრძანა გაენადგურებინა ეს დაჯგუფება, დაეკავებინა დანციგის რაიონი და მტრისაგან გაეთავისუფლებინა ბალტიის ზღვის სანაპირო ვისლიდან ოდერამდე.

10 თებერვალს ბელორუსიის ფრონტის ჯარები შეტევაზე გადავიდნენ, მაგრამ ძალები არ ეყოთ, 10 დღიანი ბრძოლების შემდეგ მხოლოდ 40-60 კმ-ზე წაიწიეს წინ და შეტევა შეწყვიტეს. ამასობაში მტერმა აღმოსავლეთ პომერიანში 40-მდე დივიზიას მოუყარა თავი და 17 თებერვალს მძლავრი დარტყმა მიაყენა ბელორუსიის ფრონტის მარჯვენა ფრთის ჯარებს.

ბერლინის ოპერაციის დაწყებამდე აუცილებელი იყო აღმოსავლრ პომერანიის დაჯგუფების განადგურება, ამიტომ საბჭოთა სარდლობამ გააძლიერა ბელორუსიის ფრონტის ჯარები მე-19 არმიითა და სატანკო კორპუსით და მათ იერიში მიიტანეს კესლინზე. 1 მარტს შეტევაზე გადავიდნენ ბელორუსიის ფრონტის შენაერთებიც. მათ კოლბერგის მიმართულებით გაკვეთეს მტრის დაჯგუფება, განავითარეს შეტევა მდინარე ოდერის ქვემო დინებისაკენ. 20 მარტს ისინი ოდერთან გავიდნენ. ამავე დროს ბელორუსიის ფრონტის ჯარებმა გაათავისუფლეს გდინია და დანციგი.

აღმოსავლეთ პომერანიის ოპერაციამ უზრუნველყო ბერლინის ოპერაციის წარმატება და მტრის ჯარების ლიკვიდაცია ბალტიისპირეთსა და აღმოსავლეთ პრუსიაში.
აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია (1945)

აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია — საბჭოთა არმიის დიდი შეტევითი ოპერაცია აღმოსავლეთ პრუსიასა და ჩრდილოეთ პოლონეთში, დიდი სამამულო ომის დამამთავრებელ პერიოდში, 1945 წელს. მიზნად ისახავდა მტრის სტრატეგიული დაჯგუფების განადგურებას აღმოსავლეთ პრუსიას და ჩრდილოეთ პოლონეთში. ოპერაციში მონაწილეობდნენ: ბელორუსიის და ფრონტის 43-ე არმია და ბალტიის ფლოტი.

აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია ისევე, როგორც ვისლა-ოდერის ოპერაცია იყო შემადგენელი ნაწილი საბჭოთა შეიარაღებული ძალების სტრატეგიული შეტევისა ბალტიის ზღვიდან კარპატებამდე.

ანტიფაშისტური კოალიციის გათიშვის იმედით ფაშისტური ხელმძღვანელობა ცდილობდა გაეჭიანურებინა ომი, არ დაეშვა საბჭოთა ჯარების წინსვლა დასავლეთისაკენ.

აღმოსავლეთ პრუსიას იცავდა არმიათა ჯგუფი „ცენტრი“. 13 იანვარს მათ გაარღვიეს მტრის თავდაცვა გუმბინენის ჩრდილოეთით. ბელორუსიის ფრონტის ჯარებმა კი 26 იანვარს ელბინგის ჩრდილოეთით გაარღვიეს ფრონტი და ბალტიის ზღვის სანაპიროზე გადავიდნენ ფრონტის ჯარებიც. ფაშისტური არმიის მთავარი ძალები ზღვის პირას იქნა მომწყვდეული და განადგურებული. ამის შემდეგ საბჭოთა ჯარებმა დაიკავეს მთელი აღმოსავლეთ პრუსია, მოსპეს გერმანული იმპერიალიზმის კერა და ფორპოსტი აღმოსავლეთში და გაათავისუფლეს ჩრდილოეთ პოლონეთი.
ლუდვიგ II ახალგაზრდა

ლუდვიგ ახალგაზრდა (დ. 825 — გ. 12 აგვისტო, 875) — იტალიის მეფე 844 წლიდან და საღვთო რომის იმპერატორი 850 წლიდან. 855 წლამდე ის იყო მამის, ლოთარ -ის თანამოსაყდრე, შემდეგ კი მარტომ განაგრძო მმართველობა. ლუდვიგი იყო ლოთარ -ის უფროსი ვაჟი.

839 წლიდან ის მოიხსენიებოდა როგორც იტალიის მეფე და ამიტომაც გადაიტანა სამეფო რეზიდენცია ამ ქვეყანაში. 844 წლის 15 ივნისს პაპმა სერგიუს -მ ლუდვიგი რომში მეფედ აკურთხა. მან მაშინვე მოისურვა იმპერიის კანონების გავრცელება ამ ქალაქზე, თუმცა ეს მცდელობა უშედეგო აღმოჩნდა; მაგრამ 850 წელს ის იმპერატორად ეკურთხა პაპ ლეო -ის მიერ. ამის შემდეგ მალევე, 851 წლის 5 ოქტომბერს დაქორწინდა ენგელბერგაზე და იტალიის დამოუკიდებელი ხელისუფლების სათავეში მოექცა.

ლუდვიგ დაიღუპა 875 წლის 12 აგვისტოს, დღევანდელი ბრეშას პროვინციის მახლობლად. დაკრძალულია მილანში, წმინდა ამბროსის ტაძარში. იტალიის მომდევნო მეფე გახდა კარლომან ბავარიელი, რომელიც იყო ლუდვიგ გერმანელის ვაჟი.
აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია (1914)

აღმოსავლეთ პრუსიის ოპერაცია — რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთი ფრონტის შეტევითი ოპერაცია გერმანიის წინააღმდეგ პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში. ოპერაციის უშუალო მიზანი იყო აღმოსავლეთ პრუსიის დაკავება და ამით ნიადაგის მომზადება გერმანიაში შესაჭრელად.

საფრანგეთის მოთხოვნით რუსეთმა მობილიზაციისა და ჯარების კონცენტრაციის დამთავრებამდე დაიწყო შეტევა, რათა ჩაეშალა გერმანიის მთავარი ძალების შეტევა საფრანგეთზე.

რუსეთის უმაღლესი სარდლობა ვარაუდობდა გაენადგურებინა გერმანიის არმია, არმიების ძალებით. მიუხედავად გენერალი პაველ რენენკამპფის უუნარო ხელმძღვანელობისა, -მა არმიამ დაამარცხა გერმანელები შტალუპენენთან და გუმბინენთან 17-20 აგვისტოს, მაგრამ შემდეგ შეწყვიტა მათი დევნა. 21-22 აგვისტოს იმის ნაცვლად, რომ შეერთებოდა არმიას, იგი უმოქმედოდ იდგა. ამით ისარგებლა გერმანელთა სარდლობამ, მარნის ბრძოლის გადამწყვეტ დღეებში გადმოისროლა ჯარები საფრანგეთის ფრონტიდან და რუსეთის არმიას შეუტია. 26-30 აგვისტოს გარს შემოერტყა მის ცენტრალურ დაჯგუფებას ნოიდენბურგის აღმოსავლეთით და გაანადგურა.

9-15 სექტემბერს გერმანელებმა ძლიერი იერიშით ნემას გაღმა უკუაგდეს რუსეთის არმია.

რუსეთის ეს მარცხი განაპირობა გენერალ იაკოვ ჟილინსკის უნიათო ხელმძღვანელობამ და გენერალ რენენკამპფის უმოქმედობამ.
ტელეფისის ბრძოლა

ტელეფისის ბრძოლა — 553 წელს ბრძოლა ეგრის-ბიზანტიისა და სასანიანთა იმპერიისს ჯარს შორის ეგრისის დიდი ომის დროს ტელეფისის ციხესთან.

552 წელს ირანელებმა დაასრულეს საომარი ოპერაციები ეგრისში და მუხირისის აღებით საბოლოოდ გამაგრდნენ ეგრისის აღმოსავლეთ ნაწილში ცხენისწყლიდან იბერიამდე. მაგრამ მათ აწუხებდათ ის, რომ ბიზანტიელებს გამაგრებული ჰქონდათ ფაზისისკენ მიმავალ გზაზე არსებული ციხესიმაგრეები როდოპოლისი, ნესოსი და ტელეფისი. ტელეფისის ციხეში გამაგრებული იყო ბიზანტიელი სარდალი მარტიანე. ირანელების მიზანი იყო ბიზანტიელთა განდევნა ამ ციხეებიდან. მათ ჯერ როდოპოლისი აიღეს და 553 წელს მიადგნენ ტელეფისს. აგათია სქოლასტიკოსის ცნობით ტელეფისის ციხე კარგად ადცულ ადგილას მდებარეობდა და ბიზანტიელებსაც ის დამატებით ჰქონდა გამაგრებული. ამიტომ ირანელების სარდალმა მერმეროემ მის ასაღებად ხერხს მიმართა: ხმა გაავრცელა თითქოს უკურნებელი სენით დაავადდა და გარდაიცვალა. ბიზანტიელებმა სიფხიზლე მოადუნეს. ირანელებმა ამით ისარგებლეს და ტელეფისის ციხე მოულოდნელად აიღეს.
ტირა

ტირა, ტირასი — ანტიკური ქალაქი. დააარსეს მილეტიდან გადმოსახლებულებმა მდინარე დნესტრის დასავლეთ ნაპირას ძვ. წ. საუკუნეში. ტირა ავტონომიური მონათმფლობელური სახელმწიფო - პოლისი იყო. დაახლ. ძვ. წ. 360 წელს საკუათარი მონეტების ემისია დაიწყო. იმპერატორ ავგუსტუსის დროს დაემორჩილა რომს. მნიშვნელოვანი საყრდენი პუნქტი იყო იმპერიის ჩრდილოეთ საზღვრებთან. ტირა ვაჭრობდა შავიზღვისპირეთის მრავალ ქალაქთან. გვიანდელ ანტიკურ და ადრინდელ შუა საუკუნეების პერიოდში ტირაში დასახლდნენ მეზობელი ტომები. მათ შორის სლავები, რომლებაც ტირას დაარქვეს ბელგოროდი (1484 წლიდან – აკერმანი, 1944 წლიდან – ბელგოროდ-დნესტროვსკი). არქეოლოგიური ძიებანი დაიწყო საუკუნის დამდეგიდან.
ტიგლათფილესერ I

ტიგლათფილესერ (ასურ. თუქულთიაფალეშარი) — ასურეთის მეფე ძვ. წ. 1114-1076 წლებში.

მისი მართველობის დროს საკმაოდ გაძლიერდა ასურეთი. მეფობის დასაწყისში ტიგლათფილესერ -ს ბრძოლა მოუხდა მცირე აზიის აღმოსავლეთ ოლქებში მცხოვრები მუშქების ძლიერ ტომებთან. მეფე სიამაყით მოგვითხრობს მათი დამარცხების შესახებ. ილაშქრა ასურეთის ჩრდილოეთით მდებარე ნაირის მხარეში, მიაღწია „ზემო ზღვას“ (შავი ზღვა). წარმატებით დალაშქრა ხმელთაშუაზღვისპირა ქვეყნები, ებრძოდა ბაბილონს. მისი მეფობის ბოლო წლებში ასურეთში შემოსევა დაიწყეს ამორეველთა ტომებმა, რომლებთან ბრძოლაშიც ქვეყანა თანდათან დასუსტდა.

ტიგლათფილესერ -ის მეფობის პერიოდში ხეთური სამეფო დაეცა, ეგვიპტე გამოუცდელი იყო, რომელიც დაექვემდებარა სამხრეთ ბაბილონის არამეულ მომთაბარე — ქალდეელთა ტომს. ამ პოლიტიკური მდგომარეობის გათვალისწინებით, ასურეთი დარჩა ერთადერთი დიდი ძალა.
მმართველობის პირველი ხუთი წლის განმავლობაში ტიგლათფილესერ -მა დაიპყრო 42 ქვეყანა. როგორც ასურეთის მეფე, ამას თავად გვატყობინებს ტიგროსის შესართავთან არსებულ წარწერაში.
ტიგლათფილესერ არაერთხელ ეძახის თავს „ნაირის ქვეყნების დამპყრობელს თუმედან დაიაენემდე“. ეტყობა, ამით იგი გამოჰყოფს ნაირიში მის მიერ დაპყრობილი ქვეყნებიდან ასურეთთან ყველაზე ახლო (სამხრეთით) და ყველაზე უფრო შორს (ჩრდილოეთით) მდებარე ქვეყნებს.

ტიგლათფილესერ გარდაიცვალა 39 წლის ასაკში.
ტიგლათფილესერ III

ტიგლათფილესერ (ასურ. თუქულთიაფალეშარი) — ასურეთის მეფე ძვ. წ. 745-727 წლებში.

გაატარა მნიშვნელოვანი რეფორმები: გააუქმა სამეფისნაცვლოები და შექმნა უფრო მცირე ადმინისტრაციული ერთეულები, რომელთაც სათავეში ჩაუყენა ოლქის უფროსები. შექმნა აგრეთვე მუდმივი არმია, რომელიც ივსებოდა რეკრუტირებული მოსახლეობისაგან. არმიას მთლიანად სახელმწიფო ინახავდა, რის გამოც ღარიბებსაც შეეძლოთ ჯარში ემსახურათ. რეფორმებმა განამტკიცეს ცენტრალური ხელისუფლება და ქვეყნის სამხედრო ძლიერება. ძვ. წ. 740 წელს დაიპყრო ტიგროსის ზემო დინების აუზში მდებარე ურარტუს ტერიტორიის ნაწილი, აგრეთვე ჩრდილოეთ სირიის მნიშვნელოვანი რაიონი, ძვ. წ. 735 წელს შეიჭრა ურარტუს ტერიტორიაზე და მიადგა მის დედაქალაქს ტუშფას, მაგრამ მისი აღება ვერ შეძლო. დაიმორჩილა ფინიკია და სირიის ნაწილი, ძვ. წ. 739 წელს აიღო ქ. დამასკოც. ბაბილონში მეფედ აირჩიეს ფულუს სახელით. ბაბილონს შეუნარჩუნა მმართველობა და მხოლოდ მოკავშირის უფლებებით გააერთიანა ასურეთთან. მის დროს გრძელდებოდა დაპყრობილი ტერიტორიებიდან მოსახლეობის ასურეთში გადმოსახლების პოლიტიკა.
მეღდორი

მეღდორი (2023 წლის 31 ივლისამდე გეოგრაფიული საზოგადოების მყინვარი; ) — დენდრიტული მყინვარი ცენტრალურ პამირში, ტაჯიკეთში. მდებარეობს მდინარე ვანჩის ზემოთში, მეცნიერებათა აკადემიისა და დარვაზის ქედებს შორის. სიგრძე 24,2 კმ, ფართობი 64,4 კმ². ფირნის ხაზი მდებარეობს 4200 მ სიმაღლეზე. მყინვარის ენა ეშვება 2580 მ-მდე. მყინვარი აღმოაჩინეს პ. კოსტენკოვმა და პ. ბესედინმა 1882 წელს. გეოგრაფიული საზოგადოების მყინვარის სახელი ეწოდა 1928 წელს. 2023 წლიდან ეწოდება მეღდორი.
ტევტონები

ტევტონები — ძველი გერმანული ტომები. ძვ. წ. საუკუნის დამლევს დაიძრნენ იუტლანდიის ნახევარკუნძულიდან და სამხრეთ გალიაში შეიჭრნენ. აქ ისინი შეუერთდნენ კიმბრებს და მათთან და სხვა გერმანულ ტომებთან ერთად ჩრდილოეთ იტალიისაკენ გაემართნენ. ძვ. წ. 102 წელს რომაელმა სარდალმა გაიუს მარიუსმა სესტიუსის წყლებთან (ახლანდ. ქ. ექსი, მარსელის მახლობლად) სასტიკად დაამარცხა ტევტონები, რის შემდეგ ისინი, როგორც ტომები, აღარ იხსენიებიან. ტევტონებს უწოდებდნენ საერთოდ გერმანელებსაც.
ქავთარ I ტბელი

ქავთარ ტბელი — ქართლის დიდი აზნაური საუკუნის პირველ ნახევარში, ივანე ტბელის უფროსი ძე. ქართლის გამგებლის კონსტანტინეს (კოსტანტი), აფხაზთა მეფის გიორგი -ის ძის, განდგომის შემდეგ, რაშიც მას მხარი დაუჭირეს ტბელებმაც, გიორგი მეფემ ტბელების ნაწილი ვასპურაკანში განდევნა, ქავთარი კი, როგორც ჩანს, ქართლში დარჩა ტბელების სახლის უფროსად.