iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბერბერატი

ბერბერატი (; სანგო — ) — პრეფექტურა მამბერე-კადეის ადმინისტრაციული ცენტრი ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკაში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთში, კამერუნის სახელმწიფო საზღვართან სიახლოვეს. მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით იგი ქვეყანაში მესამე ქალაქია და 2003 წლის აღწერით აქ ცხოვრობს 76 918 ადამიანი.

ისტორია
 საუკუნის დასაწყისში ბერბერატი იყო უბანგი-შარის ნაწილი, საფრანგეთის ეკვატორული აფრიკის შემადგენლობაში ოთხიდან ერთ-ერთი ტერიტორია, რომელიც მოგვიანებით გახდა ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა. 1911 წელს ის მაროკოსა და კონგოს შესახებ საფრანგეთ-გერმანიის შეთანხმებისა და ფესის ხელშეკრულების თანახმად გადაეცა გერმანიის იმპერიას და გახდა გერმანიის კოლონია — ახალი კამერუნის ნაწილი, სანამ პირველი მსოფლიო ომის დროს საფრანგეთმა დასავლეთ აფრიკაში 1916 წელს გერმანიის ჯარების დამარცხების შემდეგ უკან არ დაიბრუნა ის.
თეთრი სახლი ღამით

თეთრი სახლი ღამით — ნიდერლანდელი პოსტიმპრესიონისტი მხატვრის, ვინსენტ ვან გოგის ნახატი, შესრულებული 1890 წლის 16 ივნისს, ზეთის საღებავებით ტილოზე, სიკვდილამდე ექვსი კვირით ადრე, პატარა ქალაქ ოვერ-სიურ-ოაზში. ინახება სანქტ-პეტერბურგში, ერმიტაჟის მუზეუმში.

ერმიტაჟის მუზეუმის თქმით, „ნახატი გადმოსცემს იმ დიდ ფსიქოლოგიურ წნეხს, რომლის ქვეშაც ვან გოგი იმყოფებოდა“; ორი ღია ფანჯარა, რომლებშიც წითელი ფარდები საზარლად მოსჩანს, განხილულია როგორც შენობის „თვალები“, ცაზე ვარსკვლავი კი ბედის ნიშანია,სიმბოლო ტანჯვისა, რომლის ატანაც ვან გოგს უხდებოდა.

მიჩნეულია, რომ ვინსენტმა ნახატი დაახლოებით 8 საათზე დახატა იმ დროის განმავლობაში, როცა ნახატზე გამოსახულ ვარსკვლავს მსგავსი მდებარეობა ჰქონდა. ასტრონომებმა ტეხასის უნივერსიტეტიდან, დონალდ ოლსონმა და რასელ დოშერმა გამოთვალეს, რომ ვარსკვლავი ნახატზე არის ვენერა, რომელიც 1890 წლის ივნისის საღამოს ანათებდა. ნახატზე გამოსახული სახლი ასევე გამოსახულია ნახატზე „აყვავებული წაბლის ხე“.

ნახატს ტურბულენტური ისტორია აქვს. ის 1920 წელს რამდენიმეჯერ იქნა გამოფენილი შვეიცარიაში, მაგრამ ამავე წლის ბოლოს გაუჩინარდა გერმანელი მეწარმის ოტო კრებსის პირადი კოლექციიდან, მისი მრავალი შენაძენი იყო სტილის, რომელსაც მომდევნო ეტაპზე ნაცისტების მიერ „დეგენერატული ხელოვნების“ ეტიკეტი დაესვა, სწორედ კრებსმა შეიტანა წვლილი ამ ნამუშევართა შენახვაში.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ნამუშევარი დაკარგულად ითვლებოდა, ის ერმიტაჟს არქივებში ფუჭდებოდა 50 წლის მანძილზე, მანამ, სანამ 1995 წელს არ განაახლეს ახალი გამოფენისათვის, სადაც გამოიფინა კომუნისტების მიერ მეორე მსოფლიო ომის მიწურულს მოპარული ნამუშევრები.
სენ-პოლის თავშესაფარი

სენ-პოლის თავშესაფარი — ნიდერლანდელი პოსტიმპრესიონისტი მხატვრის ვინსენტ ვან გოგის ნახატი. შესრულებულია 1889 წელს სენ-რემი-დე-პროვანსში და ეკუთვნის იმ ნახატების რიცხვს, რომელიც მხატვარმა სენ-რემის თავშესაფარში ცხოვრებისას, 1889–1890 წლებში შეასრულა. იქ ცხოვრებისას მხატვრის არეალი შემოსაზღვრული იყო თავშესაფრის კედლებით, მას არ ეძლეოდა შენობის გარეთ გასვლის უფლება და ის ხატავდა თავშესაფრის ბაღს, პურის მდელოებს, რომლებიც მისი ოთახის ფანჯრიდან მოჩანდა და მასთან ერთად მცხოვრებთა პორტრეტებს. თავშესაფარში ცხოვრების განმავლობაში ვან გოგმა გამოსცადა დაავადებები, რომლის დროსაც მას არ შეეძლო ხატვა. როცა მას ეძლეოდა საშუალება განეგრძო ხატვა, ეს მისთვის დიდი ძალისა და ნუგეში მიმცემი ხდებოდა. ბუნება მისთვის განსაკუთრებით მრავალმნიშვნელოვანი ხდებოდა. ხეები, მდელოები, მუხლუხოებიც კი მისთვის წარმოადგენდა ტრანსფორმაციის შესაძლებლობას, ყვავილების ამოსვლა კი მისთვის ცხოვრების ციკლის სიმბოლო იყო. ამ პერიოდის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნამუშევარია ზამბახები. ნამუშევრები, სადაც ნახატი შენობის ინტერიერს ასახავს, ნათლად გადმოსცემს იმ იზოლაციასა და სევდას, რომელსაც მხატვარი განიცდიდა. ვან გოგმა ასევე მრავალი ტილო შექმნა იმ მდელოს გამოსახულებით, რომელიც მისი საკნიდან ჩანდა, მათ შორის ყველაზე ცნობილი ნამუშევრებია ვარსკვლავებიანი ღამე და პურის ყანა კვიპაროსებით.

თავშესაფრის ტერიტორიაზე ყოფნისას ვან გოგი ასევე ასრულებდა იმ მხატვართა ნამუშევრის ანალოგებს, რომელთა შემოქმედებითაც მოხიბლული იყო. მაგრამ როცა მას თავშესაფრის დატოვება შეეძლო, ის ხატავდა ყველაფერს რაც ახალი იყო მისთვის, მათ შორისაა ნახატი ზეთისხილის ხეები.
ბლეკბერნი

ბლეკბერნი — ქალაქი ლანკაშირის საგრაფოში, ინგლისის ჩრდილო-დასავლეთით, ბლეკბერნ-უიტ-დარუერნის უნიტარული ერთეულის ადმინისტრაციული ცენტრი.

გეოგრაფიული მდებარეობა
ქალაქი მდებარეობს ლანკაშირის საგრაფოს სამხრეთ ნაწილში, მდინარე ბლეკბერნის სანაპიროზე, ლიდს-ლივერპულის არხთან, ოთხი სარკინიგზო კვანძის და მდიდარ ქვანახშირის მაღაროებთან ახლოს, 38 კმ-ის დაშორებით მანჩესტერიდან.

ეტიმოლოგია
თავდაპირველად ქალაქის დასახელება ჩნდება 1086 წელს სახელით . ქალაქის დასახელების წარმოშობა ცალსახად არაა დადგენილი. გამოთქმული იყო ვარაუდი, რომ შეიძლება დასახელება წარმოშობილი ყოფილიყო ძველი ინგლისური სიტყვისგან „“, „“ სიტყვასთან ერთად, რაც ნიშნავს ნაკადს. შესაძლებელია სიტყვის პირველწყაროს იყენებდნენ პირველყოფილი ადამიანები რკინის ხანაშიც კი. გარდა ამისა დასახელება შეიძლება უბრალოდ ნიშნავდეს „ “ (შავ ნაკადს)..

ისტორია
 საუკუნეში ბლეკბერნი წარმოადგენდა სწრაფად განვითარებად ინდუსტრიულ ქალაქს. მოსახლეობა, რომელიც 1821 წელს 21 940 ადამიანს არ აჭარბებდა, 1888 წელს უკვე 119 039 ადამიანამდე გაიზარდა, 2006 წელს კი 105 085-მდე. ქალაქის ძველი ნაწილი არასწორადაა აგებული. ქალაქის ამ ნაწილში გვხვდება მერია, ულამაზესი პარკი, ბირჟა, 14 ეკლესია, 1567 წელს დაფუძნებული ლათინური სკოლა, პროფესიული ინსტიტუტი, ბიბლიოთეკა და მუზეუმი. 1650 წელს ბლეკბერნი უკვე ცნობილი იყო თავისი სელის ქაღალდის ქსოვილებით, ახლა კი დაწნული და უხეში ბამბის ტექსტილებით. ახლა ქალაქში მდებარეობს ქაღალდის ფაბრიკა, ქვანახშირის მაღაროები, რკინის და მანქანათმშენებელი ქარხანა, ქვის სამტეხლო და სხვ. ბლეკბერნში არის 220 ქარხანა, 250 სახელოსნო, მთავარი კათოლიკური სემინარია ინგლისში და იეზუიტთა კოლეგია.

სპორტი
ქალაქი ცნობილია თავისი ცნობილი საფეხბურთო კლუბით „ ..“ დაარსებული 1875 წელს, რომელიც საშინაო მატჩებს ატარებს სტადიონ „ “-ზე. კლუბი 3-ჯერ გახდა ინგლისის ჩემპიონი, 6-ჯერ მოიგო ქვეყნის თასი და ერთხელ საფეხბურთო ლიგის თასი. სხვადასხვა წლებში მონაწილეობდა უეფას თასის გათამაშებაში.

დაძმობილებული ქალაქები
პერონი საფრანგეთი
ალტენა გერმანია
უამ-პენდე

უამ-პენდე (; სანგო — - -) — პრეფექტურა ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის ჩრდილო-დასავლეთში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბოზუმი.
ფართობი — 32 100 კმ², 2003 წლის აღწერით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 430 506 ადამიანს.

გეოგრაფია
აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება უამის პრეფექტურას, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ომბელა-მპოკოს პრეფექტურას, სამხრეთ-დასავლეთიდან ნანა-მამბერეს პრეფექტურას, ჩრდილო-დასავლეთიდან კამერუნს, ჩრდილოეთით ჩადს.

უამ-პენდეს პრეფექტურის ტერიტორიაზე მდებარეობს მდინარე ლოგონის სათავე და მდინარე პენდე. პრეფექტურის დასავლეთით მდებარეობს ადამავის პლატო იადეს და ბაკორეს მთიანეთის მწვერვალებით, შესაბამისად ზღვის დონიდან 1420 (ნგაუის მთა, ქვეყნის უმაღლესი წერტილი) და 1242 მეტრამდე.

სუბპრეფექტურები
ბოკარანგა
ბოზუმი
პაუა
კუი
ნგაუნდაიე
ბოსემპტელე
მვეკა

მვეკა — ქალაქი კასაის პროვინციაში, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა.

ქალაქი მდებარეობს სარკინიგზო ხაზზე, კანანგასა და ილებოს შორის, ზღვის დონიდან 466 მეტრზე.
2010 წლის აღწერით მვეკას მოსახლეობა შადგენდა 55 155 ადამიანს.

2007 წლის აგვისტოს დასაწყისში მვეკას სიახლოვეს კატასტროფა განიცადა სატვირთო მატარებელმა. დაიღუპა 100 ადამიანი, რომლებიც უკანონოდ მგზავრობდნენ მატარებლის სახურავზე.

2007 წლი აგვისტოს ბოლოს მვეკას რაიონში გავრცელებული იყო ებოლა. რის შედეგადაც დაიღუპა 100 ადამიანი.
შიშველის მონახაზი

„შიშველის მონახაზი“, იგივე „მქსოველი სუზანა“ — პოლ გოგენის ნახატი.

საწოლის კიდეზე მჯდომი მქსოველი შიშველი ქალის ნახატი გოგენის შემოქმედებისთვის საკმაოდ უჩვეულოა. იგი განსხვავდება იმ პერიოდის ქალთა იდეალიზირებული გამოსახულებებისგან. ტილოზე გამოსახულია ახალგაზრდა შავთმიანი ქალი, რომელიც ოდნავ დახრილია და ქსოვს ისე, რომ იკვეთება ნაკეცები მის მუცელზე. ქალი ზის თეთრ თეთრეულზე, მის ზურგსუკან დევს ცისფერი და მწვანე ზეწრები, კედელზე კი კიდია ზოლებიანი ხალიჩა და მანდოლინა, რომლებიც გოგენის სხვა ნახატებშიც გვხვდება. ხალიჩის ცისფერი, მწვანე და თეთრი ტონები ჰარმონიულად ერწყმის ნახატის ფერთა გამას. ეს ნახატი ქსოვილის ფორმებისა და სტრუქტურისადმი გოგენის ინტერესის ერთ-ერთი ადრეული მაგალითია.

სავარაუდოდ გოგენის შთაგონების წყარო იყო მის მიერ იმავე წელს შეძენილი ედუარ მანეს ნახატი „ქსოვა“ (1879), რომელზეც გამოსახულია მსგავს პოზაში მყოფი შემოსილი მომუშავე ქალი. მსგავსი სიუჟეტის ნახვა შეიძლება აგრეთვე კამილ პისაროს ნახატზე „პორტრეტი მადამ პისაროსი, რომელიც ფანჯარასთან ქსოვს“.

უცნობია, ვინ იყო ნახატზე გამოსახული მოდელი. მკვლევართა ნაწილი მიიჩნევს, რომ ეს იყო მხატვრის მშობლების მოახლე, სხვები კი ფიქრობენ, რომ გოგენისთვის პოზიორობდა პროფესიონალი მენატურე.

1892 წელს „შიშველის მონახაზი“ გამოიფინა კოპენჰაგენში და იგი გოგენის ცოლისგან, მეტესგან, თეოდორ ფილიპსენმა შეიძინა. ფილიპსენს თავიდან ნახატის ლუვრისთვის გადაცემა სურდა, მაგრამ მოგვიანებით უარი თქვა თავის განზრახვაზე და ნახატი კოპენჰაგენის ხელოვნებათა მუზეუმს შესწირა (1920). ამჟამად ნახატი გამოფენილია კარლსბერგის ახალ გლიპტოთეკაში. საინვენტარო ნომერია -3453.
იპორანი

იპორანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 450 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-დასავლეთ პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ უმაუარამის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 14 981 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 23,12 კმ²-ზე. ფართობი 647 894 კმ²-ია.
მარილუსი (პარანა)

მარილუსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 453 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-დასავლეთ პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ უმაუარამის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 224 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 23,6 კმ²-ზე. ფართობი 433 170 კმ²-ია.
ნოვა-ოლიმპია (პარანა)

ნოვა-ოლიმპია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 438 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-დასავლეთ პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ უმაუარამის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 503 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 40,36 კმ²-ზე. ფართობი 136 347 კმ²-ია.
პერობალი

პერობალი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 410 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-დასავლეთ პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ უმაუარამის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 653 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 13,87 კმ²-ზე. ფართობი 407 580 კმ²-ია.
სან-ჟორჟი-დუ-პატროსინიუ

სან-ჟორჟი-დუ-პატროსინიუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 274 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-დასავლეთ პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ უმაუარამის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 041 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 14,93 კმ²-ზე. ფართობი 6 041 კმ²-ია.
უმაუარამა

უმაუარამა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 430 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-დასავლეთ პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ უმაუარამის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 100 676 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 81,67 კმ²-ზე. ფართობი 1 232 767 კმ²-ია.
შამბრე (პარანა)

შამბრე — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 418 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-დასავლეთ პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ უმაუარამის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 012 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 16,71 კმ²-ზე. ფართობი 359 712 კმ²-ია.
ქართა

ქართა — მთა საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურისა და სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილო-დასავლეთ განშტოების — ღორისნამკალზე (ნეძვისწყლისა და ძამის წყალგამყოფი). სიმაღლე ზღვის დონიდან 2315 მ. აგებულია პალეოგენური ასაკის ანდეზიტურგანფენებიანი ტლანქშრეებრივი ტუფ-ბრექჩიებით. ქვემო და შუა კალთები შემოსილია შერეული ტყით (ჭარბობს წიფელი), ზემო — სუბალპური მდელოებით.
ქართველთა დასახლება მოსკოვს XVII-XVIII საუკუნეებში

ქართველთა დასახლება მოსკოვს - საუკუნეებში — საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ხალხთა მეგობრობის მუზეუმის ფილიალი მოსკოვში. ექსპოზიცია გაიხსნა 1981 წლის 23 ივნისს ქართველთა ყოფილ საცხოვრებელ მემორიალურ შენობაში, ბოლშაია-გრუზინსკაიაზე. მუზეუმში მოთავსებული ექსპონატები ქრონოლოგიურად ასახავს საქართველოს სამეფო-სამთავროების ურთიერთობის განვითარებას, დიპლომატიური ურთიერთობის დამყარებას რუსეთის სახელმწიფოსთან, ქართველთა პირველ ჩასვლას მოსკოვში, მათი ახალშენის წარმოქმნას და ქართული კულტურის ამ კერის ისტორიას. ექსპონატები წარმოაჩენს მოსკოვში მცხოვრებ ქართველთა მრავალმხრივ — დიპლომატიურ, კულტურულ, სამხედრო — შემოქმედებას, მათ ურთიერთობას რუს მეცნიერებთან, მწერლებთან, საზოგადო მოღვაწეებთან.
ვაკაგა

ვაკაგა (; სანგო — - ) — პრეფექტურა ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის ჩრდილოეთში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბირაო.
ფართობი — 46 500 კმ², 2003 წლის აღწერით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 52 255 ადამიანს. ბამინგი-ბანგორანის პრეფექტურაში ქვეყანაში ყველაზე უფრო დაბალი მოსახლეობის სიმჭიდროვეა — 0,74 ად./კმ².

გეოგრაფია
სამხრეთით ესაზღვრება ზემო კოტოს პრეფექტურას, სამხრეთ-დასავლეთით ბამინგი-ბანგორანის პრეფექტურას, ჩრდილო-დასავლეთით ჩადს, ჩრდილო-აღმოსავლეთით სუდანს. პრეფექტურა სუსტადაა დასახლებული. დაწყებული 2006 წლიდან ვაკაგას პრეფექტურაში მიმდინარეობს სამხედრო მოქმედებები სამთავრობო ჯარებსა და სეპარატისტებს შორის.

სუბპრეფექტურები
ბირაო
უანდა-ჯალე
უაკა (პრეფექტურა)

უაკა (; სანგო — - ) — პრეფექტურა ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის სამხრეთში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბამბარი.
ფართობი — 49 900 კმ², 2003 წლის აღწერით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 276 710 ადამიანს.

გეოგრაფია
დასავლეთით ესაზღვრება კემოს პრეფექტურას და ნანა-გრებიზის ეკონომიკურ პრეფექტურას, ჩრდილო-დასავლეთით ბამინგი-ბანგორანის პრეფექტურას, ჩრდილო-აღმოსავლეთით ზემო კოტოს პრეფექტურას, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ქვემო კოტოს პრეფექტურას, სამხრეთით, მდინარე უბანგიზე, კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას.

უაკის პრეფექტურის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარე უბანგის მარჯვენა შენაკადი — უაკა, რომლის სახელსაც ეს პრეფექტურა ატარებს. მდინარე უაკაზე მდებარეობს პრეფექტურის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბამბარი.

სუბპრეფექტურები
ბაკალა
ბამბარი
გრიმარი
იპი
კუანგო
ზემო კოტო

ზემო კოტო (; სანგო — - -) — პრეფექტურა ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის აღმოსავლეთში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბრია.
ფართობი — 86 650 კმ², 2003 წლის აღწერით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 90 316 ადამიანს.

გეოგრაფია
აღმოსავლეთით ესაზღვრება ზემო მბომუს პრეფექტურას, სამხრეთით მბომუს პრეფექტურას და მცირე ნაწილით ქვემო კოტოს პრეფექტურას, დასავლეთით უაკას პრეფექტურას, ჩრდილოეთით ბამინგი-ბანგორანის და ვაკაგას პრეფექტურებს, ჩრდილო-აღმოსავლეთით სუდანს და სამხრეთ სუდანს.

ფართობის მიხედვით ეს ქვეყნის ყველაზე უფრო დიდი პრეფექტურაა. პრეფექტურის ჩრდილოეთ ნაწილში, ვაკაგის პრეფექტურის საზღვრის გასწვრივ მდებარეობს ბონგოს მთის მასივი. ჩრდილო-აღმოსავლეთით, სუდანის სახელმწიფო საზღვართან — აბურასეინის მთა, სიმაღლით ზღვის დონიდან 1113 მეტრი. ზემო კოტოს პრეფექტურის მთელ ტერიტორიაზე ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისკენ მიედინება მდინარე კოტო. ამ მდინარეზე, პრეფექტურის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, მდებარეობს მისი ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბრია.

სუბპრეფექტურები
ბრია
უადა
იალინგა
სანგა-მბაერე

სანგა-მბაერე (; სანგო — - -) — ეკონომიკური პრეფექტურა ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის სამხრეთ-დასავლეთში.

ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ნოლა.
ფართობი — 19 412 კმ², 2003 წლის აღწერით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 101 074 ადამიანს.

გეოგრაფია
ჩრდილო-დასავლეთით ესაზღვრება მამბერე-კადეის პრეფექტურას, ჩრდილო-აღმოსავლეთით ლობაეს პრეფექტურას, აღმოსავლეთით კონგოს რესპუბლიკას, დასავლეთით კამერუნს.

პრეფექტურის სახელწოდება წარმოიქმნა მდინარეებისგან — სანგა და მბაერე. მდინარე სანგა წარმოიქმნება პრეფექტურის ტერიტორიაზე, მდინარეების — კადეის და მამბერეს შეერთებით, ქალაქ ნოლას რაიონში და მიედინება სამხრეთისაკენ — მდინარე კონგოსკენ. მბაერე მიედინება სუბპრეფექტურა ლობაეს საზღვრის გასწვრივ და უერთდება მდინარე ლობაეს (უბანგის შენაკადი).

სუბპრეფექტურები
ბამბიო
ნოლა
ბაიანგა
გარეგინ I

გარეგინ (; ერისკაცობაში — ნშან სარქისიანი ; დ. 27 აგვისტო, 1932, ქესაბი, სირია — გ. 29 ივნისი, 1999, ვაღარშაპატი, სომხეთი) — სრულიად სომეხთა უმაღლესი კათოლიკოსი და პატრიარქი 1995-1999 წლებში, კილიკიის კათოლიკოსი 1983-1994 წლებში.

ბიოგრაფია
ნშან სარქისიანი დაიბადა სიირიელ სომეხთა ოჯახში, ქალაქ ქესაბში. 1946—1952 წლებში სწავლობდა კილიკიის კათოლიკოსატის სასულიერო სემინარიაში, 1949 წლის 29 მაისს გახდა დიაკვანი, ხოლო 1952 წლის 28 სექტემბერს — მღვდელმონოზონი. 1955 წელს მიეკუთვნა არქიმანდრიტის წოდება. 1957—1959 წლებში სწავლობდა ოქსფორდში, დაიცვა დისერტაცია „ქალკედონის საეკლესიო კრება და სომხური ეკლესია“ და მიიღო ღვთისმეტყველების დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი. 1963 წელს ხდება უმაღლესი არქიმანდრიტი, ხოლო 1964 წელს — ეპისკოპოსი. ათი წლის შემდეგ, 1974 წელს ხდება სომხური ეკლესიის ამერიკის აღმოსავლეთის არქიეპისკოპოსი. 1977 წელს იყო არჩეული კილიკიის კათოლიკოსის ხორენ ბაროიანის თანამმართველად, ხოლო უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ 1983 წელს, გახდა კილიკიის კათოლიკოსი — გარეგინ .

ვაზგენ -ის გარდაცვალების შემდეგ 1995 წელს, სომხური ეკლესიის საერთო ეროვნულ კრებაზე კილიკიის კათოლიკოსი გარეგინ არჩეულ იქნა სრულიად სომეხთა უმაღლეს კათოლიკოსად და პატრიარქად — გარეგინ -ად.

გარეგინ გარდაიცვალა 66 წლის ასაკში 29 ივნისი, 1999, ქალაქ ვაღარშაპატში, დაკრძალულია ეჩმიაძინის საკათედრო ტაძარში.
მბომუ

მბომუ (; სანგო — - ) — პრეფექტურა ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთში.
ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბანგასუ.
ფართობი — 61 150 კმ², 2003 წლის აღწერით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 164 009 ადამიანს.

გეოგრაფია
სამხრეთში პრეფექტურის საზღვრებია მდინარეები მბომუ და უბანგი, რომლებზეც ასევე გადის სახელმწიფო საზღვარი კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასთან. დასავლეთით ესაზღვრება ქვემო კოტოს პრეფექტურას, ჩრდილოეთით ზემო კოტოს პრეფექტურას, აღმოსავლეთით ზემო მბომუს პრეფექტურას. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ მთელ ტერიტორიას კვეთავენ მდინარე მბომუს, რომლის სახელიც პრეფექტურას ჰქვია, შენაკადები — მბარი და შინკო. მბომუს პრეფექტურის ტერიტორიაზე, მდინარე კოტოზე ასევე მდებარეობს ჩანჩქერი კემბე (პრეფექტურის ადმინისტრაციულ ცენტრ ბანგასუდან დაახლოებით 80 კმ-ში). პრეფექტურის ჩრდილო-აღმოსავლეთში მდებარეობს ბუნებრივ ნაკრძალ ზემონგოს სამხრეთი ნაწილი.

სუბპრეფექტურები
ბაკუმა
ბანგასუ
გამბო
რაფაი
უანგო
პაოლო ჯენტილონი

პაოლო ჯენტილონი (; დ. 22 ნოემბერი 1954, რომი) — იტალიელი პოლიტიკოსი, დემოკრატიული პარტიის წევრი 2007 წლიდან. 2004-2008 წლებში იყო იტალიის კომუნიკაციების მინისტრი. 2014 წლის 22 ოქტომბრიდან 2016 წლის 11 დეკემბრამდე იტალიის საგარეო საქმეთა მინისტრი. 2016 წლის 12 დეკემბრიდან მატეო რენცის გადადგომის შემდეგ იტალიის პრემიერ-მინისტრი გახდა.
ილებო

ილებო — ქალაქი კასაის პროვინციაში, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა.
ილებო მდებარეობს მდინარე კონგოს სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 320 მეტრზე.
2012 წლის აღწერით ილებოს მოსახლეობა შეადგენს 72 623 ადამიანს. კონგოში კიდევ მრავალი ქალაქია ამავე სახელწოდებით.

რკინიგზა
2007 წლის სექტემბერში ხელი მოეწერა შეთანხმებას ჩინეთთან, რკინიგზის მშენებლობის დაფინანსებასთან დაკავშირებით ილებოდან კინშასის მიმართულებით, რომლის სიგრძე დაახლოებით 700 კილომეტრია.
ქართველ მოღვაწეთა პანთეონები მოსკოვში

ქართველ მოღვაწეთა პანთეონები მოსკოვში — ქართველ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დასაკრძალავი ადგილები. მოსკოვის ქართული ახალშენის აღმოცენების შემდეგ აქ თანდათან საფუძველი ჩაეყარა ქართველ მოღვაწეთა პანთეონებს. საუკუნის დასასრულიდან დონის მონასტერში დაკრძალეს რამდენიმე ქართველი მოღვაწე. 1712 წელს ამავე მონასტერში მირქმის ტაძარში, არჩილ -მ საფუძველი ჩაუყარა საგვარეულო აკლდამას. აქ დაასაფლავეს ალექსანდრე ბატონიშვილი, დავით და მამუკა ბატონიშვილები, თვითონ არჩილ , მისი მეუღლე ქეთევანი, მათი ქალიშვილი დარეჯან ბატონიშვილი, დონის მონასტრის წინამძღვარი ლავრენტი (გაბაშვილი).

ვახტანგ -ის ამალის მოსკოვში დამკვიდრების შემდეგ დონის მონასტრის საგვარეულო აკლდამა ქართველ მოღვაწეთა პანთეონად გადაიქცა. აქ განისვენებენ ბატონიშვილი ბაქარი, რუსეთის არმიის გენერალ-ანშეფი გიორგი ბატონიშვილი, ელისაბედ დედოფალი (მეფე იესეს მეუღლე, ერეკლე -ის ასული), ათანასე თბილელი, გენერალი გიორგი დადიანი (ლევან დადიანის ძე), მთარგმნელი მ. დავითაშვილი, საეკლესიო მოღვაწეები ფ. სიმონგულაშვილი, ი. ჩერქეზიშვილი, გ. წინამძღვრიშვილი და სხვები.

 საუკუნეში ქართველთა პანთეონი დაარსდა აგრეთვე მოსკოვის გარეუბანში ქართველთა აგარაკზე , სოფელ ვსესვიატსკოეში (ახლანდელი ქ. მოსკოვის ლენინგრადის რაიონი), ყველაწმინდის სახელობის ტაძართან 1725 წელს აქ დაკრძალეს სულხან-საბა ორბელიანი. 1745 წელს ცნობილი პედაგოგი გ. გარსევანიშვილი, შემდეგ მწერლები გ. ავალიშვილი, დ. ციციშცვილი, პოლკოვნიკი ი. ბაგრატიონი (პეტრე ბაგრატიონის მამა) და სხვები.

1930-იან წლებში მოსკოვში არსებული ქართული კულტურის ძეგლებისა და პანთეონების შესწავლას განსაკუთრებული ყურადღება მიექცა. 1941 წლის მაისში ყველაწმინდის ტაძარი საქართველოს სსრ წარმომადგენლობას გადაეცა. 1981 წლის ოქტომბერში ყველაწმინდის ტაძრის ეზოში არსებული სასაფლაო გაუქმდა. 1982 წელს გაიშალა მუშაობა ქართველთა საფლავების დასადგენად და პანთეონების მუზეუმად გადასაკეთებლად. 1983 წლის აპრილიდან დონის მონასტერში არქიტექტურული-სარესტავრაციო მუშაობას ეწევა ხალხთა მეგობრობის მუზეუმისა და ივანე ჯავახიშვილი სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის გაერთიანებული ექსპედიცია.
ქართლი (გაზეთი)

„ქართლი“ — ქართული გაზეთი. გამოდიოდა 1912–1913 წლებში გორში კვირაში სამჯერ. რედაქტორ-გამომცემელი ი. ცინცაძე, № 47-დან გამომცემელი — მ. ციციშვილი. აშუქებდა საქართველოს ისტორიის, ლიტერატურის,თეატრის, მედიცინის და სხვა საკითხებს. ბეჭდავდა მოთხრობებს, ლექსებს, ფელეტონებს, საშინაო და საგარეო ინფორმაციას, წერილებსა და სტატიებს. თანამშრომლობდნენ ვაჟა-ფშაველა, შიო არაგვისპირელი, კონსტანტინე ყიფიანი, მოსე ჯანაშვილი, დუტუ მეგრელი, ანასტასია ერისთავ-ხოშტარია, თედო რაზიკაშვილი, ვ. ეგნატაშვილი, იოსებ გრიშაშვილი, სიკო (სვიმონ) ფაშალიშვილი და სხვები. დაიხურა ადგილობრივი ხელისუფლების განკარგულებით. ჰქონდა ყოველკვირეული დამატება.
სენ-რემის თავშესაფრისა და სამლოცველოს ხედი

სენ-რემის თავშესაფრისა და სამლოცველოს ხედი — ნიდერლანდელი პოსტიმრესიონისტი მხატვრის, ვინსენტ ვან გოგის ნახატი. შესრულებული ზეთის საღებავებით ტილოზე, 1889 წელს, მხატვრის სენ-რემი-დე-პროვანსის ფსიქიკურად დაავადებულთა თავშესაფარში ნებაყოფლობით ცხოვრების პერიოდში.

მიჩნეული იყო, რომ ნახატზე გამოსახულია ლაბევილის ტაძარი, სადაც ვან გოგი სენ-რემის თავშესაფარში ჩაწერის შემდეგ გაემგზავრა, მაგრამ შემდეგ გაირკვა, რომ ნახატზე სენ-რემის სამლოცველოა გამოსახული. ის შესაძლოა შესრულებული იყოს „შემოდგომის სწავლების“ პერიოდში, რომელთა შესახებაც ვინსენტი ძმის, თეო ვან გოგისადმი 1889 წლის 7 დეკემბერს მიწერილ წერილში საუბრობს.

რონალდ პისკვანსის თქმით „ხედი ვან გოგის სენ-პოლის თავშესაფარში უნიკალურია. ის ერთადერთი ნამუშევარია, სადაც ნათლადაა გადმოცემული ავგუსტინიანეს დროინდელი რომაული არქიტექტურის სახე, ამ განხრით ის შესაძლოა შედარებული იქნას სან-ტროფინეს რომაულ სტილში ნაგებ მონასტრებთან რომლებიც არლში მდებარეობს. სტილისტიკურად კი შეგვიძლია ვან გოგის მაღაროს შესასვლელს შევადაროთ“.

ნახატი იყო მსახიობ ელიზაბეთ ტეილორის პირად კოლექციაში, გამოფენილი მისავე მისაღებ ოთახში, რის შემდეგაც 2012 წელს გატანილი იქნა აუქციონზე, სადაც ის $15 991 575-ად გაიყიდა.
ასგარდი

ასგარდი — ერთ-ერთი ცხრა სამყაროდან სკანდინავიურ რელიგიაში და ასების ტომის ღმერთების სახლი. ის შემოსაზღვრულია დაუსრულებელი კედლით, რომელიც აგებულია ჰრიმტუსის მიერ (ყინულის გიგანტი რომელიც ამხედრებული იყო ცხენზე სახელად სვაოილფარი), გირფლაგინგის (ჩრდილოური მითოლოგიის და ღმერთების შემქმბნელი) მიხედვით. ასგარდს მართავენ ოდინი და მისი მეუღლე ფრიგი. ასგარდში ერთ-ერთი ცნობილი ადგილი არის ვალჰალა, რომელსაც ოდინი მართავს.
კონგოს პირველი ომი

კონგოს პირველი ომი — 1996-1997 წლებში, რუანდის თავდასხმა ზაირზე, რისი მიზანიც დიქტატორ მობუტუ სესე სეკოს აჯანყებულების ლიდერის ლორან-დეზირე კაბილათი ჩანაცვლება იყო. აჯანყების კატალიზატორად ზაირის აღმოსავლეთში რუანდის გენოციდით გამოწვეული არეულობა იქცა.

ახალმა მთავრობამ ქვეყანას სახელი გადაარქვა და უწოდა - კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა. ომს რეალურად ქვეყანაში დიდი ცვლილებები არ გამოუწვევია. კაბილა დაშორდა თავის რუანდელ და უგანდელ მოკავშირეებს. გადატრიალების შიშით მან ქვეყნიდან რუანდის და უგანდის სამხედრო ძალები გაიყვანა. ამ მოვლენებმა გამოიწვია კონგოს მეორე ომი. ზოგიერთი ექსპერტი ორივე ომს ერთ კონფლიქტად განიხილავს.
ნგაუის მთა

ნგაუის მთა  — მთა ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკისა და კამერუნის სახელმწიფო საზღვარზე.

მდებარეობს ზღვის დონიდან — 1410 მეტრზე და იგი ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის უმაღლესი წერტილია. გეოლოგიურად მიეკუთვნება ადამავის პლატოს ზეგანს და აგებულია ძველი კრისტალური და მეტამორფული ქანებით (პირველ რიგში გნაისებით).

ადმინისტრაციული თვალსაზრისით ნგაუის მთა მდებარეობს კამერუნის ადამავის რეგიონში და ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის უამ-პენდეს პრეფექტურაში.

მთის შემოგარენი დასახლებულია ხალხით, რომლებიც ლაპარაკობენ ბენუე-კონგოს და ადამავა-უბანგოს სხვადასხვა ჯგუფების ენებზე, ასევე ფულას ხალხის ჯგუფებით. ისინი ძირითადად დაკავებულები არიან მომთაბარე და ნახევრადმომთაბარე მეცხოველეობით.