აბდულ ჰალიმ ხადამი

აბდულ ჰალიმ ხადამი (; დ. 15 სექტემბერი, 1932 — გ. 31 მარტი, 2020) — სირიელი პოლიტიკოსი, რომელიც 2000 წელს სირიის პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა. გარდა ამისა, 1984 წლიდან 2005 წლამდე მას ეკავა სირიის ვიცე-პრეზიდენტისა და ლიბანში სირიის უმაღლესი კომისრის პოსტები. იგი ცნობილი იყო როგორც ჰაფეზ ალ-ასადის ერთგული მოკავშირე ბაასისტური რეჟიმის პერიოდში, 1970 წლის „მაკორექტირებელი მოძრაობის“ შემდეგ. 2005 წელს მან თანამდებობა დატოვა და ქვეყანა პროტესტის ნიშნად დატოვა, რაც ჰაფეზის შვილისა და მემკვიდრის, ბაშარ ალ-ასადის გარკვეულ პოლიტიკას უკავშირდებოდა. თანამდებობაზე ყოფნისას მან მნიშვნელოვანი ქონება დააგროვა: „ “-ის მონაცემებით, მის სახელზე 1994 წელს გახსნილ „ “-ის ანგარიშზე 2003 წლის სექტემბრისთვის თითქმის 90 მილიონი შვეიცარიული ფრანკი ირიცხებოდა. ეს ხადამისა და მისი ოჯახის წმინდა ღირებულებას 1,1 მილიარდ დოლარად აფასებს, რაც მათ ახლო აღმოსავლეთის ერთ-ერთ უმდიდრეს და გავლენიან პოლიტიკურ ოჯახად აქცევს.

ადრეული ცხოვრება და განათლება
აბდულ ჰალიმ ხადამი დაიბადა 1932 წლის 15 სექტემბერ ბანიასში, სირიაში. მისი ოჯახი საშუალო ფენის სუნიტი მუსლიმები იყვნენ, მამამისი კი პატივსაცემი ადვოკატი იყო. ხადამმა დაწყებითი და საშუალო განათლება ბანიასში მიიღო, რის შემდეგაც დამასკოს უნივერსიტეტში სამართალი შეისწავლა. 1970 წლიდან 1984 წლამდე, პრეზიდენტ ჰაფეზ ალ-ასადის მმართველობისას, ხადამი საგარეო საქმეთა მინისტრისა და ვიცე-პრემიერის თანამდებობებს იკავებდა.

1976 წლის იანვარში ხადამი ამტკიცებდა, რომ ლიბანი სირიის ნაწილი იყო. იმავე წლის დეკემბერში იგი დამასკოში მომხდარი თავდასხმისას მსუბუქად დაიჭრა. 1977 წლის ოქტომბერში ხადამი კიდევ ერთ მკვლელობის მცდელობას გადაურჩა, რომელიც აბუ-დაბის საერთაშორისო აეროპორტში მოხდა. თავდასხმისას დაიღუპა საიფ ღობაში, არაბთა გაერთიანებული საამიროების პირველი სახელმწიფო მინისტრი საგარეო საქმეთა საკითხებში. სირიის ხელისუფლება ამტკიცებდა, რომ თავდასხმა ერაყის მიერ იყო დაგეგმილი და განხორციელებული.

1979 წლის აგვისტოში, ირანის რევოლუციის შემდეგ თეირანში ვიზიტისას, მან საჯაროდ განაცხადა, რომ სირიის მთავრობა მხარს უჭერდა რევოლუციას როგორც უშუალოდ პროცესის დროს, ისე მის შემდეგაც.

შემდგომში, 1984 წლის 11 მარტიდან 2005 წლამდე, იგი ვიცე-პრეზიდენტის პოსტს იკავებდა. ამ თანამდებობაზე ყოფნისას ხადამი პასუხისმგებელი იყო პოლიტიკურ და საგარეო საქმეებზე. საჯარო სამსახურში ყოფნის პერიოდში მან უზარმაზარი ქონება დააგროვა: „ “-ის მონაცემებით, „ “-ში 1994 წელს გახსნილ მის პირად ანგარიშზე, 2003 წლის სექტემბრისთვის, თითქმის 90 მილიონი შვეიცარიული ფრანკი ირიცხებოდა.

ხადამი ლიბანის სამოქალაქო ომის დროს მთავარი შუამავალი იყო, რის გამოც მას არაოფიციალურად ლიბანის „უმაღლეს კომისარს“ ან „ნათლიმამას“ უწოდებდნენ.

2000 წელს ჰაფეზ ალ-ასადის გარდაცვალების შემდეგ, გარდამავალი პერიოდის ზედამხედველობისთვის შეიქმნა 9-წევრიანი კომიტეტი, რომელსაც სათავეში ხადამი ჩაუდგა. ამავე კომიტეტმა 10 ივნისს იგი სირიის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად დანიშნა. განიხილებოდა მისი კანდიდატურა ასადის მუდმივ მემკვიდრედაც, თუმცა მან მხარი დაუჭირა ჰაფეზის შვილს, ბაშარ ალ-ასადს, რომელმაც პრეზიდენტის პოსტი 2000 წლის ივლისში დაიკავა.

ხადამი იყო ერთ-ერთი იმ მცირერიცხოვან მაღალჩინოსანთაგან სირიაში, რომელსაც ახლო კავშირი ჰქონდა ლიბანელ მინისტრებთან და პარლამენტის წევრებთან. განსაკუთრებით ცნობილი იყო მისი მეგობრობა პრემიერ-მინისტრ რაფიკ ჰარირისთან. ჰარირი ხადამის შვილებთან ერთად არაერთ ბიზნესპროექტში მონაწილეობდა ლიბანსა და საუდის არაბეთში. ხადამი იყო „ძველი გვარდიის“ ბოლო გავლენიანი წევრი, რომელმაც ხელისუფლების უმაღლესი ეშელონები დატოვა. ეს განცხადება იმ დროს გაკეთდა, როდესაც ბაშარ ალ-ასადი ისედაც ცდილობდა მისი პოლიტიკური ფრთების შეკვეცას. გადადგომის შემდეგ იგი პარიზში დასახლდა მემუარების დასაწერად.

დეფექცია და ემიგრაცია
2005 წლის 30 დეკემბერს ხადამმა სირია საბოლოოდ დატოვა. იმავე დღეს ტელეკომპანია „ “-სთვის მიცემულ ინტერვიუში მან დაგმო ასადის მრავალი პოლიტიკური შეცდომა ლიბანთან მიმართებაში. მან განსაკუთრებით გააკრიტიკა რუსტუმ ღაზალი, ლიბანში სირიის ოპერაციების ყოფილი ხელმძღვანელი, თუმცა დაიცვა მისი წინამორბედი, შინაგან საქმეთა მინისტრი ღაზი ქანაანი. ხადამმა ასევე განაცხადა, რომ ლიბანის ყოფილმა პრემიერ-მინისტრმა რაფიკ ჰარირიმ, რომელთანაც თავად ახლო ურთიერთობა ჰქონდა, ბაშარ ალ-ასადისგან არაერთი მუქარა მიიღო.

სირიის პარლამენტმა მეორე დღესვე უპასუხა ხადამს, კენჭი უყარა მისთვის სახელმწიფო ღალატის ბრალდების წაყენებას, ხოლო ბაასის პარტიამ იგი თავისი რიგებიდან გარიცხა. ხადამის ინტერვიუს შემდეგ, დეტლევ მეჰლისის ხელმძღვანელობით მოქმედმა გაეროს კომისიამ, რომელიც ჰარირის მკვლელობას იძიებდა, სირიის ხელისუფლებას ბაშარ ალ-ასადისა და საგარეო საქმეთა მინისტრ ფარუკ ალ-შარაას დაკითხვის თხოვნით მიმართა. 2006 წლის იანვარში ხადამი პარიზში შეხვდა გაეროს გამომძიებლებს. მისი ბრალდებები ასადისა და მისი უახლოესი გარემოცვის მიმართ სულ უფრო მკაფიო ხდებოდა: ხადამმა ღიად განაცხადა, რომ სჯეროდა, რომ ჰარირის მკვლელობის ბრძანება პირადად ასადმა გასცა.

სასამართლო პროცესი
2008 წლის აგვისტოში დამასკოს სამხედრო სასამართლომ ხადამს დაუსწრებლად მიუსაჯა უვადო მძიმე შრომა, ჩამოართვა სამოქალაქო უფლებები და აუკრძალა ცხოვრება დამასკოსა თუ მის მშობლიურ ქალაქ ტარტუსში. განაჩენის მიზეზად დასახელდა „სირიის ხელმძღვანელობის ცილისწამება და საერთაშორისო ტრიბუნალის წინაშე ცრუ ჩვენების მიცემა რაფიკ ჰარირის მკვლელობის საქმეზე“.

როლი სირიის სამოქალაქო ომში
ამერიკის შეერთებული შტატები და ევროკავშირი ხადამს სირიის მთავრობის ოპოზიციის ერთ-ერთ ლიდერად მიიჩნევდნენ. მას მჭიდრო კავშირი ჰქონდა არმიის ბევრ მაღალჩინოსან გენერალთან, რომლებიც ბაასისტურ რეჟიმს გამოეყვნენ და მხარს უჭერდა მათ ბაშარ ალ-ასადის დამხობის მცდელობაში. 2016 წელს მან ირანი „ერაყისა და სირიის ისლამური სახელმწიფოს“ აღზევების ხელშეწყობაში დაადანაშაულა და აღნიშნა, რომ ირანი „მუშაობს სუნიტური ძალის შექმნაზე, რათა რეგიონში სუნიტებმა სუნიტების წინააღმდეგ იბრძოლონ“. მან ასევე დაადანაშაულა აშშ თურქეთის რუსეთის მკლავებში ჩაგდებაში და გამოთქვა ვარაუდი, რომ ამერიკას გარკვეული როლი ჰქონდა 2016 წელს თურქეთში სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობაში. ხადამს სჯეროდა, რომ აშშ-ს აღარ შესწევდა უნარი, სირიაში სიტუაცია გამოესწორებინა. მათ სამი ვაჟი და ერთი ქალიშვილი შეეძინათ. ხადამი დაინტერესებული იყო პოლიტიკური ლიტერატურის კითხვითა და ნადირობით.