iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ოსთა რელიგია

ოსთა რელიგია — ოსები ძირითადად ქრისტიანები არიან; გვხვდებიან მაჰმადიანებიც. რაც შეეხება მაჰამდიანობას განსაკუთრებით დიგორელ ოსებში იყო გავრცელებული. ოს ხალხში ქრისტიანობა - საუკუნეებში ჯერ ბიზანტიიდან, შემდეგ კი საქართველოდან, თუმცა ამ სარწმუნოებამ აქ ფეხი მყარად ვერ მოიკიდა. გვიან შუა საუკუნეებში მთის ხეობებში მცხოვრებნი წარმართები იყვნენ. საქართველოს ხელისუფლება ცდილობდა მიგრირებული ოსებისათვის ქრისტიანობა მიეღებინებინა. ისლამი დასავლეთ ოსეთში ყაბარდოდან - საუკუნეებში გავრცელდა. ოსებს ჰყავდათ ქრისტიანიზირებული ღვთაებები: უაც-გიორგი, უასტირჯი (წმინდა გიორგი); უაცილა - წმინდა ილია; უაც-ნიკოლა - წმინდა ნიკოლოზი; უაც-ტოტურ - წმინდა თევდორე და სხვ.

ოსეთში იყო საერთო ოსური სალოცავებიც (ძუარები), სახეობო, სასოფლო და საგვარო კულტები. მაგალითად, ალაგირელთა სალოცავი იყო - რეკომი. აღნიშნულ სალოცავში არსებულ ზარზე ქართული ნუსხურით შესრულებული წარწერა განტავსებული. ლოცვებში ხშირად ახსენებენ მიქალგაბრიტას და თარანჯელოზს. ნათელია, რომ ამ ორ მოსახსენებელში იგულისხმება მიქელგაბრიელი და მთავარანგელოზი. რაც შეეხება ქურთათისა და თაგაურის ხეობებს, აქ საერთო სახევო კულტები არ ყოფილა, აქ იყო მხოლოდ სასოფლო სალოცავები განთავსებული. მაგალითად, ასეთი იყო ძიგვისი ძუარ წმ. გიორგის სახელზე. ოსებმა, ისევე როგორც ქართველმა მთიელებმა, იცოდნენ სალოცავისადმი მიწის შეწირვა.

ქრისტიანობა ოსეთში ბიზანტიისა და საქართველოს ზეგავლენით გავრცელდა. საუკუნიდან ქრისტიანობა ალან-ოსთა ოფიციალურ სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადდა.

 საუკუნის მოღვაწე, სლავური დამწერლობის შემქმნელი კონსტანტინე იგივე კირილე, ცნობილი ბერძენი სწავლული ალანებს მათ შორის იხსენიებს, რომლებსაც „დამწერლობა აქვთ და ადიდებენ ღმერთს მშობლიურ ენაზე“. ამ დროისათვის ითარგმნებოდა ქრისტიანული სასულიერო ლიტერატურა და ღვთისმსახურებაც ალანურ ენაზე სრულდებოდა. - საუკუნეებში დიგორელი ოსების ერთმა ნაწილმა ყაბარდოს გავლენით ისლამი მიიღო.

რამდენიმე საეკლესიო ტერმინი ოსურში ქართულიდანაა შესული: (ჯვარი), (ქრისტიანი) და სხვ. კვირა დღეს ოსები ღვთის დღეს უწოდებენ.

საქართველოს ტერიტორიაზე მცხოვრები ოსები, პატივს მიაგებდნენ ქართულ სალოცავებსაც. ჩრდილოეთ კავკასიის სხვადასხვა ხეობებიდან წამოსულ ოსებს მამა-პაპური სალოცავებიდან თან მოჰქონდათ რაიმე ნიშანი (მაგ: ქვა) და ახალ სამოსახლოზე აარსებდნენ საკუთარ სალოცავს, ქვით ამოშენებულ მცირე ნაგებობას, რომელშიც ძველი სალოცავიდან წამოღებულ საგანს ათავსებდნენ. ეს სალოცავი ძირითადი ოჯახიდან გასული ოჯახებისთვის თაყვანისცემის ადგილს წარმოადგენდა და მისი სახელობის დღესასწაულზე ყველა ერთად იყრიდა თავს.

აღსანიშნავია, რომ ოსებში დღესაც შემორჩენილია ძველი ხალხური რწმენა-წარმოდგენები, რომელთა შორის იკვეთება როგორც ძველი ირანული, ასევე კავკასიური ელემენტებიც. მაგალითად სამხრეთელი ოსების რწმენა-წარმოდგენებიდან ბევრია დაკავშირებული აგრარულ კულტთან. ოსები დღესაც აღნიშნავენ ძველ და ტრადიციულ დღესასწაულებს: თიბვის დაწყებას, მოსავლის აღებას და სხვ.

ოსეთში გვხვდება ტოტემური რწმენის ნაშთები. აქ მრავლადაა შემორჩენილი საგვარეულო და სასოფლო კულტები. განსაკუთრებული პატივისცემით იყო მოცული წმინდა გიორგის, წმინდა ილიას, მთავარანგელოზთა სალოცავები, რომლებსაც ოსები ქართველებთან ერთად მიაგებენ პატივს.
ელენე ახვლედიანის აღმართი

ელენე ახვლედიანის აღმართი — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ჩუღურეთი); კოსტა ხეთაგუროვის ქუჩიდან მალხაზ აბდუშელიშვილის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის ნახევარში. თბილისის 1876 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც სურბ-კარაპეტის აღმართი, 1923 ეწოდა ნიკოლოზ კიბალჩიჩის, 1988 — ელენე ახვლედიანის სახელი. აღმართზე დგას ყოველთა ქართველთა წმიდათა სახელობის ეკლესია.
გიორგი ახვლედიანის ქუჩა

გიორგი ახვლედიანის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (ვერა); ლეო ქიაჩელის ქუჩიდან ნიკო ნიკოლაძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის ნახევარში. თბილისის 1884 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ახალი ქუჩა, შემდეგ დაერქვა რუსეთის იმპერატორ ნიკოლოზ -ის ასულის ანასტასიას (1901–1918) სახელი. ამ სახელითაა შეტანილი თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში. 1923 წელს — სოფია პეროვსკაიას, 1990 წელს გიორგი ახვლედიანის სახელი ეწოდა.
ელენე ახვლედიანის ქუჩა

ელენე ახვლედიანის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ჩუღურეთი); ელენე ახვლედიანის აღმართიდან სამრეკლოს ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის ნახევარში. წარმოადგენდა სურბ-კარაპეტის აღმართის განშტოებას და სურბ-კარაპეტის ქუჩა ერქვა (სახელწოდება უკავშირდებოდა ავლაბარში მდგარ სურბ-კარაპეტის ეკლესიას). ძველი სახელით ქუჩა ქალაქის გეგმაზე აღნიშნულია 1876 წლიდან. 1923 ეწოდა ნიკოლოზ კიბალჩიჩის, 1988 წელს — ელენე ახვლედიანის სახელი. შემონახულია საუკუნის დასასრულის საცხოვრებელი სახლები. აქვს 1 აღმართი, 1 შესახვევი, 1 ჩიხი. სურბ-პარაკეტი, ქართულად — წმინდა კარაპეტი.
ალექსანდრე ახმეტელის ქუჩა

ალექსანდრე (სანდრო) ახმეტელის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, დიდუბის რაიონში (დიღომი); აკაკი ბელიაშვილის ქუჩასა და დავით აღმაშენებლის ხეივანს შორის. ალექსანდრე ახმეტელის სახელი ეწოდა 1963 წელს. ამ ქუჩაზეა კინოსტუდია — დღევანდელი სააქციო საზოგადოება „ქართული ფილმი“. აქვს 1 გასასვლელი.
ალექსანდრე ახმეტელის გასასვლელი
ალექსანდრე (სანდრო) ახმეტელის გასასვლელი — გასასვლელი თბილისში, დიდუბის რაიონში (დიღომი); ალექსანდრე ახმეტელისა და ევგენი მიქელაძის ქუჩებს შორის.
ექვსაფსიდიანი ეკლესია

ექვსაფსიდიანი ეკლესია — გუმბათოვანი ეკლესიის ტიპი, რომელმაც ქართული ხუროთმოძღვრების გარდამავალი პერიოდის ბოლოს, საუკუნეში, საქართველოს სხვადასხვა პროვინციაში იჩინა თავი. იგი წარმოიშვა როგორც ტეტრაკონქის ძველი ტიპის ერთგვარი დეკორატიული გადამუშავების თუ განვითარების შედეგი. თუ არ ჩავთვლით ნინოწმინდის ტაძარს ( საუკუნე), ეს ერთადერთი სახეობაა ქართულ გუმბათიანი ტაძრებისა, რომლებშიც გუმბათი კვადრატს არ ეყრდნობა. გუმბათის საყრდენად აქ გამოყენებულია რადიალურად განლაგებული აფსიდების ექვსი შვერილი. გარედან ექვსაფსიდიანი ეკლესია შედგება ორი ერთმანეთზე შესმული წახნაგოვანი ცილინდრისაგან: ქვემო, უფრო ფართო, შეიცავს თვით აფსიდებს. ზემო – გუმბათის ყელია. ამ ტიპის ცალკეული ნიმუშები საკუთარი თავისებურებით გამოირჩევა. ექვსაფსიდიანი ეკლესიის ნიმუშებია: გოგიუბის, ქიაგლის-ალთის, ოლთისის, ბოჭორმის ეკლესიები, კაცხის ტაძარი. გენეტიკურად ამავე თემასთანაა დაკავშირებული კუმურდო და ნიკორწმინდა.
მიკროფილამენტები

მიკროფილამენტები — მყარი ჩხირები 7 ნანომეტრი დიამეტრით. მათ ასევე აქტინის ფილამენტებსაც უწოდებენ, რადგან ისინი აგებულია გლობალური ცილის, აქტინის მოლეკულებისაგან. მიკროფილამენტი არის აქტინის სუბერთეულების დაგრეხილი ორმაგი ჯაჭვი.

გარდა იმისა, რომ მიკროფილამენტები სწორხაზოვანი ბოჭკოების სახით არსებობენ, მათ ასევე შეუძლიათ წარმოქმნან სტრუქტურული ქსელები. ეს შესაძლებელია ისეთი ცილების არსებობის გამო, რომლებიც აქტინის ფილამენტის გვერდის გასწვრივ არიან დაკავშირებული. ისინი ახალ ფილამენტს აძლევს იმის საშუალებას, რომ იგი ტოტის სახით გაიჭიმოს.

მიკროფილამენტები ყველა ეუკარიოტულ უჯრედშია ნანახი. მიკრომიალკების შეკუმშვა-მედეგი ფუნქციისაგან განსხვავებით, ციტოჩონჩხში მიკროფილამენტების სტრუქტურული როლი არის დაჭიმულობის წარმოქმნა. მათი მიერ პლაზმური მემბრანის შიგნით სამგანზომილებიანი ქსელის წარმოქმნა, უჯრედს ფორმის შენარჩუნებაში ეხმარება. ეს ქსელი უჯრედის ქერქს აძლევს ნახევრად მყარი გელის კონსისტენციას, განსხვავებით ციტოპლაზმის შიდა, უფრო თხევადი მდგომარეობისაგან.

ცხოველურ უჯრედებში, რომლებიც სპეციალიზებულია პლაზმური მემბრანის გავლით ნივთიერებათა ტრანსპორტირებისათვის, როგორიცაა კუჭ-ნაწლავის უჯრედები, მიკროფილამენტების კონები წარმოქმნიან მიკროხაოების გულს (ბირთვს). მიკროხაოები ნაზი გამონაზარდებია, რომლებიც უჯრედის ზედაპირის ფართობს ზრდიან. მიკროფილამენტები კარგად არის ცნობილი უჯრედის მოძრაობაში მათი მონაწილეობის გამო: განსაკუთრებით, როგორც კუნთოვანი უჯრედების შემკუმშავი აპარატის ნაწილი. კუნთოვანი უჯრედის სიგრძის გასწვრივ აქტინის ათასობით ფილამენტია ჩამწკრივებული ერთმანეთის პარალელურად. მათ შორის კი მოთავსებულია უფრო მსხვილი ფილამენტები, რომლებიც წარმოქმნილია ცილა მიოზინისაგან. მიოზინი მოქმედებს როგორც სატრანსპორტო ცილა იმ გამონაშვერების (მხრების) მეშვეობით, რომლებიც აქტინის ფილამენტების გასწვრივ დაიარებიან. კუნთოვანი უჯრედების შეკუმშვა ხდება აქტინისა და მიოზინის ფილამენტების ერთმანეთის გასწვრივ სრიალის შედეგად, რაც უჯრედს ამოკლებს.
მალდივური ენა

მალდივური ან დივეჰი — სამხრეთ აზიის კუნძულოვან ქვეყანა მალდივებზე გავრცელებული ინდოარიული ენა. შედგება ხუთი დიალექტისგან: მაჰლი, მალიკუ (ლაქშადვიპში), ჰუვადჰუ, ფუამულაკი და ადდუ.

ენის ეთნიკური ენდონიმი - დივეჰი მალე ლათინიზე (მადლოვური ენის ლათინური ანბანით დამწერლობა, რომანიზაცია) იწერება როგორც , რაც ასევე წარმოადგენ მის ოფიციალურ მართლწერას. მალდივური ენისთვის გამოიყენება დამწერლობა - თაანა.

მალდივების ოფიციალურ ენას წარმოადგენს ან , გავრცელებულია ყველა ჩრდილოეთ კუნძულზე. ასევე ინდოეთის ავტონომიურ რეგიონში ლაქშადვიპის გაერთიანებულ ტერიტორიაზე დაახლოებით 10 000 ადამიანისთვის (რომლებიც მაჰის დიალექტზე საუბრობენ) წარმოადგენს მშობლიურ ენას.

მალდივური წარმოიშვა ელუდან და მჭიდროდაა დაკავშირებული სინჰალურთან, თუმცა ამ ორ ენაზე მოსაუბრეებს ერთმანეთის არ ესმით. საუკუნეების განმავლობაში მალდივურის განვითარებაზე ბევრმა ენამ მოახდინა გავლენა. მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი არაბულმა. ასევე: ფრანგულმა, სპარსულმა, პორტუგალიურმა, ჰინდი-ურდუმ და ინგლისურმა. ინგლისური სიტყვები ატოლი (მარჯნის ან რიფის რკალისებური კუნძული) და დჰონი (ხომალდი ინტერ-ატოლიური ნავიგაციისთვის) არის ანგლიკანიზებული მალდივური სიტყვები და .

ეტიმოლოგია
სიტყვა + ნიშნავს "კუნძულელს" (წარმოშობილია სანსკრიტიდან - დვიპა, კუნძული). ნიშნავს "ენას" (სანსკრიტიდან ბაჰასა). შედეგად - ნიშნავს კუნძულელების ენას. ჰარი ჩარლს პურვის ბელი, ერთ ერთი პირველი დიველი ლინგვისტი, მას უწოდებდა.

ვილჰელმ გეიგერი გერმანელი ლინგვისტი, რომელიც პირველი იყო ვინც საუკუნის დასაწყისში მადლივურის ენათმეცნიერული კვლევა ჩაატარა, ამ ენას ასევე -ს უწოდებდა. ასო დასახელებას 1976-ში დაემატა (""), როდესაც ნახევრად ოფიციალური ლათინიზირებული მალე ლატინი გავრცელდა. დღეისთვის -ის გამოყენება დასახელებაში მიღებულია და ასევე ოფიციალურად ეწოდება - .

წარმოშობა
მადლდივური ინდოარიული ენაა, რომელიც მჭიდროდაა დაკავშირებული შრი-ლანკაზე გავრცელებულ სინჰალურ ენანთან. მალდივური წარმოადგენს ყველაზე სამხრეთით გავრცელებულ ინდოარიულ ენას. სინჰალური და მალდივური ქმნიან იინდოარიულ ენებში ნსულარ ინდო-არიულ ქვე-ჯგუფს. მიუხედავად ამისა ამ ენბზე მოსაუბრეებს ერთმანეთის არ ესმით.

მალდივური და სიჰალური წარმოიშვნენ, ანტიკურ და შუასაუკუნეების ინდოეთის ელუ პრაკრიტიდან (შუა ინდოარიული ენები). ეს პრაკრიტები თავის მხრივ წარმოიშვნენ ვედურ სანსკრიტთან დაკავშირებულ ძველი ინდოარიული ვერნაკულარებიდან.

ადრე მიიჩნეოდა, რომ მალდივური წარმოშობილი იყო სინჰალურიდან. 1969 წელ, სინჰალელმა ფილოლოგმა მ. ვ. ს. დე-სილვამ პირვალად წამოაყენა მოსაზრება, რომ სინჰალურს და მალდივურს საერთო წინარე ენა ქონდათ.

გრამატიკა
ასოები
თავიდან იყო ასოების შემდეგი თანმიმდევრობა:

ახლა გამოიყენება შემდეგი ასოები:

ასო ჩანაცვლდა -ით, ხოლო მოჰამედ ამინ დიდის (მალდივის პირველი პრეზიდენტი) მმართველობის დროს მიჩნეული იქნა როგორც ტაანაში გამოყენებული აღნიშვნა.
რასიმ ალგულიევი

რასიმ მოჰამად ალგულიევი (; 20 იანვარი, 1958, ბარდის რაიონი) — ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აქტიური წევრი. აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი და ამავე აკადემიის ინფორმაციული ტექნოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი.

ზოგადი ინფორმაცია
რასიმ მოჰამედ ალგულიევი დაიბადა 1958 წლის 20 იანვარს, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ბარდის რაიონში. 1979 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ავტომატიკისა და კომპიუტერული მექანიკის ფაკულტეტის ელექტრონული კომპიუტერული მექანიკის მიმართულება. 1979-1986 წლებში აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის კიბერნეტიკის ინსტიტუტში ინჟინრად, შემდეგ უფროს ინჟინრად მუშაობდა და ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხიც იქვე მოიპოვა. 1986 წელს იგი აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის ავტომატური საკონტროლო სისტემების დეპარტამენტში გაიგზავნა, სადაც უფროსი ინჟინრის პოზიცია ეკავა. ხელმძღვანელობდა პროექტს „ეროვნული კომპიუტერული ცენტრები და მონაცემთა გადამცემი ქსელი“. იყო ავტომატური საკონტროლო სისტემების განყოფილების ტექნიკური დირექტორი. 2002 წლიდან არის აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის ინფორმაციული ტექნოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი. 2013 წელს ალგულიევი აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოს-მდივნად აირჩიეს. მას ეს პოსტი 2019 წლამდე ეკავა. არის ამავე აკადემიის ტექნიკური მეცნიერებების დოქტორი, პროფესორი და აქტიური წევრი. 2019 წელს აირჩიეს აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტად. 2009 წელს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად ალგულიევი პროგრესის მედლით დაჯილდოვდა.

დაქორწინებულია და ჰყავს ვაჟი და ქალიშვილი.

სამეცნიერო-თეორიული მოღვაწეობა
ალგულიევმა პოსტდოქტორული თეზისი - „კომპიუტერულ ქსელები ინფორმაციის დაცვის მოდელები და მეთოდები“ - 1995-2003 წლებში რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის სისტემური ანალიზის ინსტიტუტში ჩატარებული კვლევების საფუძველზე დაიცვა.

1997 წელს ალგულიევმა აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ინფრომაციული და სატელეკომუნიკაციო სამეცნიერო ცენტრში (ინფორმაციული ტექნოლოგიის ინსტიტუტის წინამორბედი) ინფორმაციის უსაფრთხოების პრობლემათა დეპარტამენტი ჩამოაყალიბა და თავადვე ხელმძღვანელობდა. 2007 წელს აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ინფორმაციული ტექნოლოგიის ინსტიტუტში ჩამოაყალიბა ინფორმაციის უსაფრთხოების პრობლემათა განყოფილება და დღემდე ხელმძღვანელობს. ალგულიევნა ჩამოაყალიბა არქიტექტურული პრინციპები და მეთოდები სპეციალურ სადაზვერვო ქსელების სინთეზისთვის ეროვნულ, კორპორატიულ და ინდივიდუალურ დონეზე სპამებთან საბრძოლველად. ალგულიევის კვლევები კონცენტრირებულია ქვეყანაში ინფორმაციული ტექნოლოგიის, კომპიუტერული მეცნიერებისა და მათი გარდაქმის მეცნიერული და თეორიული საკითხების იდენტიფიკაციაზე. 2007 წელს აირჩიეს აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ინფორმატიკის კორესპონდენტ წევრად. არის ინფორმაციული საზოგადოებისა და ტექნოლოგიის აქტუალური პრობლემების სემინარის ხელმძღვანელი. ხელმძღვანელობდა 2 პოსტდოქტორულ კვლევასა და 31 ფილოსოფიის დოქტორ სტუდენტს. ამჟამად ხელმძღვანელობს 8 პოსტდოქტორულ კვლევასა და 15 ფილოსოფიის დოქტორ სტუდენტს.

საზოგადოებრივი მოღვაწეობა
რასიმ ალგულიევი არის აზერბაიჯანის ეროვნული ენციკლოპედიის რედაქტორთა საბჭოს წევრი. მსოფლიო აზერბაიჯანელთა კონგრესზე აირჩიეს მსოფლიო აზერბაიჯანელთა საკოორდინაციო საბჭოს წევრად. არის ინფრომაციი დაცვის საკოორდინაციო კომისიის წევრი.
სერგეი ბაბაიანი

სერგეი ბაბაიანი (; დ. 1 იანვარი, 1961, გიუმრი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — სომეხი-ამერიკელი პიანისტი. -მა აღწერა იგი როგორც გენიოსი. იგი უამრავი საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებულია; მათ შორისაა: რობერტ კასადესუსის საერთაშორისო საფორტეპიანო კონკურსი (1989) და ჰამამაცუს საერთაშორისო საფორტეპიანო ტურნირი (1991). იგი სოლისტად ჩნდება ისეთ ორკერტრებში, როგორებიც არიან: კლივლენდის ორკესტრი, ლონდონის სიმფონიური ორკესტრი, ვარშავ ფილჰარმონიკი, მარინსკის თეატრის ორკესტრი და შოტლანდიის სიმფონიური ორკესტრი; აგრეთვე იგი ჩნდება ისეთ დირიჟორებთან, როგორებიც არიან: ვალერი გერგიევი, იური თემირკანოვი, ტუგან სახიევი, ნეემე ჯარვი, ჰანს გრაფი და დევიდ რობერტსონი.

ბიოგრაფია
ბაბაიანი დაიბადა 1962 წლის 1 იანვარს გიუმრში, სომხეთის სსრ-ში. მუსიკის სწავლა დაიწყო 6 წლის ასაკში ლუიზა მარკარიანის ზედამხედველობის ქვეშ. აგრეთვე იგი სწავლობდა ლევ ნაუმოვის მეთვალყურეობის ქვეშ, ხოლო მოსკოვის კონსერვატორიაში მისი მასწავლებლები იყვნენ ვარა გორნოსტაიევა და მიხეილ პლეტნევი.

1989 წელს გაიმგზავრა აშშ-ში. ამავე წელს მან მოიგო პირველი პრიზი რობერტ კასადესუსის საერთაშორისო საფორტეპიანო კონკურსში. შემდეგ ბაბაიანმა მოიგო პირველი პრიზი პალმ ბიჩის საერთაშორისო საფორტეპიანო კონკურსში და აგრეთვე პირველი პრიზი მოიპოვა ჰამამაცუს საერთაშორისო საფორტეპიანო კონკურსში. 1991] წელს გახდა დედოფალ ელიზაბედის მუსიკალური კონკურსის ლაურეატი.

ბაბაიანმა პირველი პრიზი მოიგო შოტლანდიის საერთაშორისო საფორტეპიანო კონკურსში ხოლო მესამე პრიზი - ბუსონის საერთაშორისო საფორტეპიანო ტურნირში. ესთერ ჰონენსის საერთაშორისო საფორტეპიანო კონკურსში იგი იყო ერთ-ერთო პრიზის მფლობელი.

მისი პროგრამა ხშირად ისეთი კომპოზიტორების ნამუშევრებს მოიცავდა, როგორებიც არიან: ვითოლდ ლუტოსლავსკი, დიერდ ლიგეტი, კარლ ვინი და არვო პეტრი. იგი სოლისტად ხშირად ჩნდება შემდეგ ორკესტრებში: ბელგიის ეროვნული ორკესტრში, კლივლენდის ორკესტრში, ბრესკია და ბერგამოს იტალიურ სიმფონიურ ორკესტრსა და ჩეხეთის სახელმწიფო ფილარმონიაში. მის სტუდენტებს შორის არიან: გრეიც ფონგი, ამჟამად ჩეპმანის უნივერსიტეტის მუსიკის კონსერვატორიის საკვირაო კვლევების დირექტორი; მეი-ჰუან ჰანგი, მუსიკის პროფესორი ლოვას უნივერსიტეტში; ჩინგ-იან ჰუ, 2008 წლის არტურ რუბინსტეინის კონკურსის გამარჯვებული; სტანისლავ ხირისენკო, კლივლენდის საერთაშორისო საფორტეპიანო კონკურსის გამარჯვებული და 2013 წლის დედოფალ ელიზაბედის უსიკალური კონკურსის მეოთხე პრიზის მფლობელი; და დანილ ტრიფონოვი, 2010 წლის საერთაშორისო ჩოპინ საფორტეპიანო კონკურსის მესამე პრიზის მფლობელი, 2011 წლის არტურ რუბინსტეინის კონკურსის გამარჯვებული და 2011 წლის ჩაიკოვსკის ტურნირის პირველი პრიზის მფლობელი.
ვაჰრამ ბაბაიანი

ვაჰრამ ოჰანი ბაბაიანი (; დ. 1948) — თანამედროვე სომეხი კომპოზიტორი, პიანისტი და მუსიკის თეორეტიკოსი.

ვაჰრამ ბაბაიანს დამთავრებული აქვს ერევნის სახელმწიფო კონსერვატორია. ის ამჟამად მსახურობს სომხური მუსიკალური ასამბლეის ვიცე-პრეზიდენტად.

პირველი სერიოზული კომპოზიცია დაწერა 6 წლის ასაკში; 9 წლის ასაკში დაწერა სიმფონია სიმებიანი ორკესტრისთვის. კომიტასის შემდეგ იგი, 1968 წელს, შევიდა სომხეთის სახელმწიფო კონსერვატორიაში. 1972 წელს დაამთავრა ფორტეპიანოს ფაკულტეტი (პროფესორი ვაჰე აჰარონიანის კლასი), ხოლო 1973 წელს: კომპოზიციის ფაკულტეტზე (პროფესორის გრიგორ იეგიზარიანის კლასი). 1973 წლიდან ვაჰრამ ბაბაიანი იყო სსრკ კომპოზიტორთა კავშირის წევრი. 1975 წელს, ა. ისააკიანის 100 წლის იუბილესადმი მიძღვნილი კონკურსის დროს, ვ. ბაბაიანს მიენიჭა პრიზი მისი მეორე სიმფონიისთვის რომელიც დაფუძნებული იყო პოემა "აბუ-ლალა მაჰარი"-ზე. 1982 წელს მიენიჭა სომხეთის ლენინ კომსომოლის პრიზის ლაურეატის წოდება. 2009 წელს „თეკიანი“ კულტურულმა კავშირმა მიანიჭა „ვაჰან თეკიანის“ საერთაშორისო ჯილდო (ლაიფციგის სიმებიანი კვარტეტისთვის). 2011 წელს ვაჰრამ ბაბაიანს ოქროს მედალი „“-ს კულტურის სამინისტრომ გადასცა. ვაჰრამ ბაბაიანის ყველა სტილსში ადგენს და ჰქმნის კომპოზიციებს: დაწერილი აქვს 6 ოპერა: „უცხო“ (1970), „ბეთჰოვენის წერილი“ (1977), „ჰამლეტი“ (1990), „ლირამლარიმი“ (2002), „სიმღერა სიყვარულისა და სილამაზის შესახებ“ (2002), „40 დღე მუსა დაგში“; 4 ბალეტი: „პიგმალიონი“ (1975), „პანი“ (1977), „შუქისაკენ“ (1995, პრემიერა იყო აშშ-ში, ბალტიმორში, 1995 წელს), „პატარა პრინცი“ (1998); 2 ორატორია: „ქრისტე საუბრობს“ (1991), „ქრისტეს ცხოვრებიდან“ (1995); 9 სიმფონია: (1964, 1968, 1972, 1977, 1981, 1985, 1988, 1998, 2009); 2 სიმფონიური პოემა; მრავალი კონცერტი (5 ფორტეპიანინოსთვის); 3 კამერული სიმფონია; პერკუსიული მუსიკალური ინსტრუმენტების სიმფონია; 7 სიმებიანი კვარტეტი; ფორტეპიანო კვარტეტი; ქარის კვინტეტი; ფორტეპიანო ტრიო; მრავალრიცხოვანი სონატა სხვადასხვა ინსტრუმენტებისთვის (7 ფორტეპიანოსთვის); მუსიკა ბავშვებისთვის და ა.შ. ვაჰრამ ბაბაიანის ნამუშევრები წარმოდგენილია პრესტიჟულ ფესტივალებსა და კონცერტზე 35 ქვეყანაში (აშშ, გერმანია, ავსტრია, ფინეთი, ინგლისი, იაპონია, არგენტინა, იტალია, საფრანგეთი, შვეიცარია, უნგრეთი, რუმინეთი, რუსეთი და ა.შ.). ვაჰრამ ბაბაიანი რჩება ბრწყინვალე პიანისტად, რომლებიც წარმოდგენებს ათზე მეტ ქვეყანაში ასრულებს. მისი ნამუშევრებში აღინიშნება ფსიქოლოგიური სიღრმე, უნიკალური მსოფლმხედველობა და ფილოსოფია. ამჟამად კომპოზიტორი არის ერევნის სახელმწიფო კონსერვატორიის ლექტორი (კომიტასის შემდეგ).
ცხინვალის ებრაული დასახლება

ებრაული დასახლება — ძველი ცხინვალის ერთ-ერთი ყველაზე თვალწარმტაცი ნაწილი, რომელიც 1992 წლის შეიარაღებული ოსურ-ქართული კონფლიქტის და 2008 წლის აგვისტოს ომის დროს სერიოზულად განადგურდა. ებრაელთა დასახლება ცხინვალში ცნობილია საუკუნიდან ქართული და სომხური ანალების მიხედვით, როგორც ებრაელთა დასახლება. ისინი ვაჭრობით იყვნენ დაკავებულნი და ერთ-ერთ მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ მთელი კავკასიის რეგიონის ეკონომიკაში.

შუა საუკუნეებში ცხინვალში მცხოვრები ადგილობრივი ებრაელები ქართულად ლაპარაკობდნენ და ვაჭრები იყვნენ. საუკუნის ბოლოს ისინი ბამბის ნაწარმის რეალიზაციით იყვნენ დაკავებულნი.

 საუკუნეში ქალაქის ებრაული მოსახლეობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა. ცხინვალის ქართველმა ებრაელებმა კავშირი დაამყარეს აშკენაზელ ებრაელებთან რუსეთის იმპერიის ევროპულ ნაწილში, საიდანაც ჩამოვიდნენ ცხინვალში რაბებიც კი. 1870-იან წლებში ქალაქის ებრაულ კვარტალში ფუნქციონირებდა შვიდი სინაგოგა და მათი რელიგიური სკოლა.

1864–1865 წლამდე ცხინვალსა და მის მიმდებარე რეგიონში მცხოვრები ებრაელები ეწეოდნენ ხელნაკეთობების დამზადებასა და ვაჭრობას, ასევე იყვნენ ებრაელები, რომლებიც გამოსყიდულნი იყვნენ თავს ბატონობისგან.

 საუკუნისათვის ებრაელები ფლობდნენ აგურის ქარხანასა და სხვა საწარმოებს, მათ თითქმის ყველა ქარხნის მაღაზია ჰქონდათ. ცხინვალში ორი საცხობი იყო, რომლებიც აღმოსავლეთ საქართველოში საუკეთესოდ მიიჩნეოდა. ასევე ებრაელები იყვნენ ცხინვალის ფეხსაცმლის მწარმოებლები. აწარმოებდნენ ქუდებს. ჰქონდათ თავიანთი თონეები და სამკერვალო დაწესებულებები.

 საუკუნის დასაწყისში ცხინვალში უფრო მეტი ებრაელი ცხოვრობდა, ვიდრე ქართველები, ოსები თუ სომხები. 1917 წელს ქალაქში იუდეველთა 38.4% იყო, ქართველები - 34.4%, სომხები - 17.7%, ოსები - 8.8%. ადგილობრივი ებრაელების სალაპარაკო ენა ქართული იყო. თითქმის არც ერთ მათგანს არ ლაპარაკობდა ებრაულად, ივრითზე.

მეორე მსოფლიო ომის დროს აქ დეპორტირებული ებრაელი ლტოლვილების შემოდინების გამო ებრაული საზოგადოება გაიზარდა, რომელთაგან ბევრი აღმოჩნდა სავაჭრო სექტორებში. ადგილობრივი მაცხოვრებლების მოგონებების თანახმად, ებრაელებს რეგიონში საუკეთესო სამკერვალოები ჰქონდათ.

ებრაელების ნელ-ნელა ცხინვალის დატოვება დაიწყო 1970-იანი წლების შუა ხანებში. დანარჩენმა ნაწილმა ქალაქი 1989 წელს და 90-იანი წლების დასაწყისში დატოვა, ოსურ-ქართული შეიარაღებული კონფლიქტის დაწყების შემდეგ. პრობლემა გართულდა იმით, რომ ადგილობრივი ებრაელები ქართულენოვანი მოსახლეობა იყო და იძულებულნი იყვნენ დაეტოვებინათ ქალაქი ლტოლვილებთან - ქართველებთან ერთად.
ახმეტის ქუჩა

ახმეტის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი); ბადიაურის ქუჩიდან წინანდლის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. 1902 წლამდე ზაქათალის ქუჩა ერქვა. ამ სახელითაა დატანილი თბილისის 1876 წლის გეგმაზე. შემდეგ ახმეტის ქუჩა დაერქვა. 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც თიანეთის ქუჩა [იწყებოდა თელავის ქუჩიდან, ხოლო ქუჩის მონაკვეთი თელავის ქუჩიდან ხევამდე (ახლანდელი ილიკო ქურხულის შესახვევის ნაწილი) დატანილია როგორც ჩინგილის შესახვევი]. თბილისის ქუჩების 1940 წლის ცნობარში შეტანილია როგორც ახმეტის ქუჩა. აქვს 1 ჩიხი (ყოფილი ჩინგილის ჩიხი).
ახტალის ქუჩა

ახტალის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ნაძალადევის რაიონში (ლოტკინი); ზიარის ქუჩიდან სანავარდოს ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის 20-იან წლებში. 40-იან წლებამდე ახტალის ქუჩა ერქვა. აქვს 1 გასასვლელი.
ახტალის გასასვლელი
ახტალის გასასვლელი — გასასვლელი თბილისში, ნაძალადევის რაიონი (ლოტკინი); მისასვლელი ახტალის ქუჩიდან.
ნურიტ პელედ-ელჰანანი

ნურიტ პელედ-ელჰანანი (; დ. 17 მაისი, 1949, იერუსალიმი, ისრაელი) — ებრაელი ფილოლოგი, იერუსალიმის ებრაული უნივერსიტეტის ენისა და განათლების პროფესორი, მთარგმნელი და ადამიანის უფლებათა აქტივისტი. იგი არის 2001 წლის ევროპის პარლამენტის ჯილდოს სახაროვის პრემიის თანა-მფლობელი. გამოდის პალესტინელებთან მშვიდობიანი თანაარსებობის პრინციპით, ისრაელ-პალესტინური ორგანიზაციის „ოჯახები, რომლებმაც დაკარგეს ნათესავები, მშვიდობისათვის“ ერთ-ერთი დამაარსებელი. იგი აკრიტიკებდა ჯორჯ უოკერ ბუშს, ტონი ბლერს, და არიელ შარონს მათი ანტიისლამური მოღვაწეობისათვის. 13 წლის შვილის დაღუპვის შემდეგ პელედ-ელჰანანი გახდა ისრაელის მიერ მდინარე იორდანეს დასავლეთი სანაპიროსა და ღაზის სექტორის ოკუპაციის ცნობილი კრიტიკოსი.

ბიოგრაფია
ნურიტ პელედ-ელჰანანი დაიბადა 1949 წლის 17 მაისს იერუსალიმში. მამამისი მატიტიიაგუ პელედი ისრაელის თავდაცვის არმიის გენერალი, მეცნიერი, არაბისტი, მემარცხენე პოლიტიკოსი, მეტერთმეტე მოწვევის ქნესეთის დეპუტატი, რადიკალური მემარცხენე ორგანიზაციის გუშ-შალომის დამაარსებელი, რომელთანაც აქტიურად თანამშრომლობდა მისი ქალიშვილი.

არ არსებობს არანაირი მორალური განსხვავება საგუშაგოს იმ ჯარისკაცს, რომელიც საგუშაგოზე დგას და მშობიარე ქალს არ აძლევს გასვლის უფლებას, რის შედეგადაც მან დაკარგა შვილი და ჩემი შვილის მკვლელს შორის. რამდენადაც ჩემი შვილი იყო ოკუპაციის მსხვერპლი, ასევე მსხვერპლი იყო ისიც“.

შვილის დაკრძალვაზე ნურიტმა და მისმა ძმამ იოაბმა მოიწვიეს პალესტინის განთავისუფლების ორგანიზაციის წარმომადგენელი, რომელმაც გოგონას მკვლელობაში დაადანაშაულა ისრაელის მთავრობა.

ნურიტ პელდენ-ელჰანანი მუშაობს იერუსალიმის უნივერსიტეტის განათლების ფაკულტეტზე. იგი 2001 წელს გახდა სახაროვის პრემიის ლაურეატი, მასთნ ერთად პრემია მიიღო ბირ-ზაიტის უნივერსიტეტის პროფესორმა ისათ ღაზავიმ, რომელმაც ასევე დაკარგა 15 წლის შვილი, რომელიც ნურიტის თანახმად დახვრიტეს სკოლის ეზოში, როცა ცდილობდა დაჭრილი მეგობრის დახმარებას ათი წლის აბირ არამინი, პალესტინელი აქტივისტის, ჯგუფ „ბრძოლა მშვიდობისათვის“ წევრის, ბასამ არამინის გოგონა. ნურიტმა ამ ფაქტთან დაკავშირებით აღნიშნა, რომ „ჯოჯოხეთი“, რომელშიც მოხვდა გარდაცვლილი გოგონას დედა, კიდევ უფრო საშინელი იყო, ვიდრე თავად ელჰანანის ტრაგედია. მას თავის მოკვლის მცდელობა ჰქონდა, მაშინ როდესაც ებრაელი ჯარისკაცი, აბირ არმინის მკვლელი, შესაძლებელია მეგობრებთან ერთად დროის გატარებით და ღამის დისკოთეკებით არის დაკავებული. ელჰანანი აღნიშნავდა, რომ ეს ჯარისკაცი არ ისჯება და რომ ისრაელის ჯარისკაცები არასოდეს ისჯებიან არაბების მკვლელობის გამო.