მარიანო პარედესი (გვატემალა)

მარიანო პარედესი (დ. 1800– გ. 1856) — გვატემალას პრეზიდენტი 1849 წლის 1 იანვრიდან 1851 წლის 6 ნოემბრამდე, როგორც სახელმწიფოს კომპრომისული მეთაური. ​​პარედესი, არმიის პოლკოვნიკი, ხელისუფლებაში მოვიდა მას შემდეგ, რაც რაფაელ კარერა არაეფექტური იყო აღმოსავლეთ გვატემალაში აჯანყებების ჩახშობაში და მოკლევადიანმა მთავრობებმა ვერ შეძლეს წესრიგის აღდგენა. თუმცა, მარიანო პარედესს არ შეეძლო გვატემალას კონტროლი.

პრეზიდენტობა
პრეზიდენტობის პირველი ვადის განმავლობაში (1844-1848), რაფაელ კარერამ ქვეყანა გადაჭარბებული კონსერვატიზმიდან ტრადიციულ კლიმატამდე დააბრუნა; თუმცა, 1848 წელს, ლიბერალებმა შეძლეს რაფაელ კარერას თანამდებობიდან გადაყენება, მას შემდეგ, რაც ქვეყანაში რამდენიმე თვის განმავლობაში არეულობა იყო. კარერამ საკუთარი ნებით გადადგა და მექსიკაში გაემგზავრა. ახალმა ლიბერალურმა რეჟიმმა აისინენას ოჯახთან კავშირი დაამყარა და სწრაფად მიიღო კანონი, რომლის მიხედვითაც კატეგორიულად ბრძანა კარერას სიკვდილით დასჯა, თუ ის გვატემალას მიწაზე დაბრუნებას გაბედავდა. მისი არყოფნის დროს, კეცალტენანგოდან ჩამოსულმა ლიბერალმა კრილოსებმა, გენერალ აგუსტინ გუსმანის მეთაურობით, რომელმაც ქალაქი მას შემდეგ დაიკავა, რაც მარიანო პარედესი გვატემალაში პრეზიდენტის თანამდებობის დასაკავებლად გამოიძახეს, 1848 წლის 26 აგვისტოს ლოს ალტოსი კვლავ დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ გამოაცხადეს; ახალ სახელმწიფოს მხარს უჭერდა სალვადორში ვასკონსელოსის რეჟიმი და ვისენტესა და სერაპიო კრუზის ამბოხებული პარტიზანული არმია, რომლებიც გენერალ კარერას მტრებად იყვნენ გამოცხადებულნი. დროებით მთავრობას თავად გუსმანი ხელმძღვანელობდა, ხოლო კაბინეტის წევრებად ფლორენსიო მოლინა და მღვდელი ფერნანდო დავილა იყვნენ. 1848 წლის 5 სექტემბერს კრიოლოს ალტენსებმა ფორმალური მთავრობა აირჩიეს ფერნანდო ანტონიო მარტინესის ხელმძღვანელობით.

რაფაელ კარერას დაბრუნება
ამასობაში, კარერამ გადაწყვიტა გვატემალაში დაბრუნება და უეჰუეტენანგოს გავლით შევიდა, სადაც შეხვდა ადგილობრივ ლიდერებს და უთხრა მათ, რომ გამარჯვებისთვის ერთიანობა უნდა დარჩენილიყო; ლიდერები შეთანხმდნენ და ნელ-ნელა სეგრეგირებულმა ადგილობრივმა თემებმა კარერას ხელმძღვანელობით ახალი ინდიელთა იდენტობის ჩამოყალიბება დაიწყეს. ამასობაში, გვატემალას აღმოსავლეთ ნაწილში, ხალაპას რეგიონი სულ უფრო სახიფათო ხდებოდა; ყოფილი პრეზიდენტი მარიანო რივერა პასი და ამბოხებულთა ლიდერი ვისენტე კრუზი იქ მოკლეს 1849 წელს კორეჰიდორის ოფისის ხელში ჩაგდების მცდელობის შემდეგ.

მას შემდეგ, რაც შეიტყო, რომ ოფიცერი ხოსე ვიქტორ სავალა სუჩიტეპეკესში კორეჰიდორის თანამდებობაზე დაინიშნა, კარერამ და მისმა ასმა ხაკალტეკო მცველმა სახიფათო ჯუნგლები გადალახეს, რომლებიც იაგუარებით იყო სავსე, რათა ყოფილი მეგობარი შეხვედროდნენ. როდესაც ისინი შეხვდნენ, ზავალამ არა მხოლოდ ის არ შეიპყრო, არამედ დათანხმდა მისი ბრძანებით მსახურებას, რითაც მკაფიო გზავნილი გაუგზავნა როგორც გვატემალაში მცხოვრებ ლიბერალებს, ასევე კონსერვატორებს, რომლებმაც გააცნობიერეს, რომ იძულებულნი იყვნენ კარერასთან მოლაპარაკება, წინააღმდეგ შემთხვევაში მათ ორ ფრონტზე - კეცალტენანგოსა და ხალაპაზე - მოუწევდათ ბრძოლა. კარერა დაბრუნდა კეცალტენანგოს რაიონში, ხოლო ზავალა დარჩა სუჩიტეპეკესში, როგორც ტაქტიკური მანევრი. კარერას პარედესის კაბინეტის წევრი ესტუმრა და უთხრა, რომ მას ჰქონდა კონტროლი ადგილობრივ მოსახლეობაზე და რომ მან დაარწმუნა პარედესი, რომ მათ დაამშვიდებდა. როდესაც ემისარი დაბრუნდა გვატემალაში, მან პრეზიდენტს უამბო ყველაფერი, რაც კარერამ თქვა და დასძინა, რომ ადგილობრივი ძალები შთამბეჭდავი იყვნენ.

ალტენსეს ლიდერი აგუსტინ გუსმანი ანტიგუა-გვატემალაში გაემგზავრა პარედესის ემისრების კიდევ ერთ ჯგუფთან შესახვედრად; ისინი შეთანხმდნენ, რომ ლოს ალტოსი გვატემალას შეუერთდებოდა და ეს უკანასკნელი გუსმანს საძულველი მტრის დამარცხებაში დაეხმარებოდა და წყნარ ოკეანეზე პორტის აშენებაშიც დაეხმარებოდა. გუსმანი ამჯერად გამარჯვებაში დარწმუნებული იყო, მაგრამ მისი გეგმა ჩავარდა, როდესაც მისი არყოფნის დროს კარერამ და მისმა ადგილობრივმა მოკავშირეებმა კეცალტენანგო დაიკავეს; კარერამ იგნასიო ირიგოიენი კორეჰიდორად დანიშნა და დაარწმუნა, რომ რეგიონის კონტროლის ქვეშ შესანარჩუნებლად კიჩეს, მამის, კ'ანჟობალის და მამის ლიდერებთან უნდა ეთანამშრომლა. გზაში ირიგოიენმა მეგობარს ჩასჩურჩულა: ახლა ის მართლაც ინდიელთა მეფეა!

შემდეგ გუსმანი ხალაპაში გაემგზავრა, სადაც აჯანყებულებთან გარიგება დადო, ხოლო ლუის ბატრეს ხუაროსმა პრეზიდენტი პარედესი კარერასთან მოლაპარაკებაში დაარწმუნა; გუსმანს მხოლოდ დროებითი ზავის მიღება შეეძლო აჯანყების ლიდერებისგან: ლეონ რაიმუნდოსგან, რობერტო რეიესისგან და აგუსტინ პერესისგან; თუმცა, ზავი ხანმოკლე აღმოჩნდა, რადგან აჯანყებულებმა 3 და 4 ივნისს ხალაპა გაძარცვეს. შემდეგ გუსმანი სალვადორში გაემგზავრა, სადაც გარკვეული დროის შემდეგ ცენტრალური ამერიკის დანარჩენ ლიბერალ ლიდერებს ნოტა გაუგზავნა, რომელშიც ველური რაფაელ კარერას უზნეობასა და სისასტიკეს აკრიტიკებდა. გუსმანი და აგუსტინ რეიესი იმავე წლის ბოლოს გვატემალაში შეიჭრნენ და კარერა - ახლა უკვე არმიის მთავარსარდალი - და მისი ოფიცერი მათ დაედევნენ; აჯანყებულებმა გაქცევა მოახერხეს და გვატემალაში გაემართნენ, სადაც მცირე გარნიზონისგან ძალიან მცირე დაცვა იყო დარჩენილი. გუსმანმა და რეიესმა კარერას სახლში ცეცხლი გააჩინეს, შემდეგ კი ეროვნულ სასახლეში შევიდნენ მთავრობის ხელში ჩასაგდებად, მაგრამ მათ ცეცხლსასროლი იარაღითა და ქვემეხებით შეხვდნენ, რამაც მათი ძალები გაანადგურა და გუსმანი დაჭრა, რომელიც მალევე გარდაიცვალა.

ლა არადას ბრძოლა
1849 წელს რაფაელ კარერას გადასახლებიდან დაბრუნების შემდეგ, ვასკონსელოსმა თავშესაფარი მისცა გვატემალელ ლიბერალებს, რომლებიც გვატემალას მთავრობას სხვადასხვა ფორმით ავიწროებდნენ: ხოსე ფრანცისკო ბარუნდიამ ეს გააკეთა ლიბერალური გაზეთის მეშვეობით, რომელიც ამ კონკრეტული მიზნით იყო დაარსებული; ვასკონსელოსი მთელი წლის განმავლობაში უჭერდა მხარს აღმოსავლეთ გვატემალაში მოქმედ მეამბოხე ფრაქციას „ლა მონტანია“, რომელიც ფულსა და იარაღს არიგებდა და ამარაგებდა. 1850 წლის ბოლოსთვის გვატემალასთან ომის ნელი პროგრესის გამო ვასკონსელოსი მოუთმენელი გახდა და გადაწყვიტა ღია შეტევის დაგეგმვა. ამ ვითარებაში, სალვადორელი სახელმწიფოს მეთაურმა დაიწყო კამპანია გვატემალას კონსერვატიული რეჟიმის წინააღმდეგ, ჰონდურასი და ნიკარაგუა მიიწვია ალიანსში მონაწილეობის მისაღებად; მხოლოდ ჰონდურასის მთავრობამ, ხუან ლინდოს ხელმძღვანელობით, მიიღო შეთავაზება.

ამასობაში, გვატემალაში, სადაც შემოჭრის გეგმები კარგად იყო ცნობილი, პრეზიდენტმა პარედესმა სიტუაციის მოსაგვარებლად სიფრთხილის ზომების მიღება დაიწყო, ხოლო გვატემალელმა მთავარეპისკოპოსმა, ფრანსისკო გარსია პელაესმა, არქიეპარქიაში მშვიდობის ლოცვა ბრძანა.

1851 წლის 4 იანვარს დოროტეო ვასკონსელოსი და ხუან ლინდო ჰონდურასის ოკოტეპეკეში შეხვდნენ, სადაც გვატემალას წინააღმდეგ ალიანსს მოაწერეს ხელი. სალვადორის არმიას 4000 კაცი ჰყავდა, სათანადოდ გაწვრთნილი და შეიარაღებული, რომლებსაც არტილერია უჭერდა მხარს; ჰონდურასის არმია 2000 კაცს შეადგენდა. კოალიციური არმია მეტაპანში, სალვადორში იყო განლაგებული, რადგან ის გვატემალასა და ჰონდურასის საზღვრებთან ახლოს მდებარეობდა.

1851 წლის 28 იანვარს ვასკონსელოსმა გვატემალას საგარეო საქმეთა სამინისტროს წერილი გაუგზავნა, რომელშიც მოითხოვდა გვატემალას პრეზიდენტის ძალაუფლების დათმობას, რათა ალიანსს ლიბერალებისადმი ერთგული ახალი სახელმწიფოს მეთაურის დანიშვნა შეძლებოდა და რაფაელ კარერას გადასახლება, რომელიც სალვადორელი პოლკის თანხლებით გვატემალას სამხრეთ პორტებში უნდა გადაეყვანათ. გვატემალას მთავრობამ პირობები არ მიიღო და მოკავშირეთა არმია გვატემალას ტერიტორიაზე სამი სხვადასხვა ადგილიდან შევიდა. 29 იანვარს, გენერალ ვისენტე ბაკეროს მეთაურობით 500 კაციანი კონტინგენტი პინიუელასის, აგუა ბლანკასა და ხუტიაპას გავლით შევიდა, თუმცა დამპყრობელი ძალების უმეტესობა მეტაპანიდან გავიდა. მოკავშირეთა არმია 4500 კაცისგან შედგებოდა, რომელსაც მთავარსარდალი ვასკონსელოსი ხელმძღვანელობდა. სხვა მეთაურები იყვნენ გენერალი ხოსე სანტოს გვარდიოლა, გენერალი რამონ ბელოსო, გენერალი ხოსე ტრინიდად კაბანიასი და გენერალი ხერარდო ბარიოსი. გვატემალამ 2000 კაცის დაკომპლექტება შეძლო, რომელსაც მთავარსარდალი გენერალ-ლეიტენანტი კარერა და რამდენიმე პოლკოვნიკი ხელმძღვანელობდნენ.

კარერას სტრატეგია იყო უკან დახევის იმიტაცია, რაც მტრის ძალებს აიძულებდა, „უკან დახეტიალ“ ჯარებს მის მიერ ადრე არჩეულ ადგილას გაჰყოლოდნენ; 1851 წლის 1 თებერვალს ორივე არმია ერთმანეთის პირისპირ იდგა, მათ შორის მხოლოდ მდინარე სან-ხოსე იყო. კარერამ გაამაგრა ლა არადას მთისწინეთი, მისი მწვერვალი მდინარის დონიდან დაახლოებით 50 მეტრის (160 ფუტი) სიმაღლეზე იყო. ბორცვსა და მდინარეს შორის 300 მეტრის (980 ფუტი) სიღრმის მდელო იყო, ხოლო მდელოს გასწვრივ შაქრის ლერწმის პლანტაცია იყო. კარერამ თავისი არმია სამ ნაწილად დაყო: მარცხენა ფრთას ჩერნა და სოლარესი ხელმძღვანელობდნენ; მარჯვენა ფრთას კი ბოლანიოსი. ის პირადად ხელმძღვანელობდა ცენტრალურ ბატალიონს, სადაც არტილერია განალაგა. ხუთასი კაცი დარჩა ჩიკიმულაში ქალაქის დასაცავად და შესაძლო უკან დახევაში დასახმარებლად, რის გამოც მხოლოდ 1500 გვატემალელი დარჩა 4500 მტრის წინააღმდეგ.

კარერასის სტრატეგია სრულყოფილად მუშაობდა: მოკავშირეთა დანაკარგების საბოლოო რაოდენობა იყო 528 დაღუპული, 200 პატიმარი, 1000 თოფი, 13000 ვაზნა, მრავალი საზიდარი ცხოველი და ბარგი, 11 დოკი და შვიდი საარტილერიო დანადგარი. ვასკონსელოსმა თავშესაფარი სალვადორში იპოვა, ხოლო ჰონდურასის საზღვრის გადაკვეთისას ერთსა და იმავე ცხენზე ამხედრებული ორი გენერალი ნახეს. კარერამ თავისი არმია ხელახლა დააჯგუფა და სალვადორის საზღვარი გადაკვეთა, სანტა-ანა დაიკავა, სანამ პარედესისგან გვატემალაში დაბრუნების ბრძანებას მიიღებდა, რადგან მოკავშირეები ცეცხლის შეწყვეტას და სამშვიდობო ხელშეკრულებას ითხოვდნენ.

გარდაცვალება
ლა არადაში გამარჯვების შემდეგ, კარერა გვატემალას პრეზიდენტად და 1854 წელს სამუდამო პრეზიდენტადაც კი დაინიშნა. პარედესი მაშინ თავისი არმიის ერთგული წევრი იყო. 1856 წელს პრეზიდენტმა კარერამ გენერალი პარედესი ნიკარაგუაში გაგზავნა, რათა მოკავშირეთა ცენტრალური არმიის შემადგენლობაში და გვატემალას ექსპედიციის მეთაურად უილიამ უოკერის წინააღმდეგ ნიკარაგუის ეროვნულ ომში მონაწილეობის მისაღებად. მან თავისი ჯარები ნიკარაგუის ტერიტორიაზე გაიარა, შემდეგ კი პოლკოვნიკ ხოსე ვიქტორ ზავალას მეთაურობით კოლონას შეუერთდა, რომელთანაც კოხუტეპეკეში გაემგზავრა და დამაჯერებელი გამარჯვება მოიპოვა. თუმცა, იქ ის ქოლერის მორბოსით დაავადდა და გარდაიცვალა მისიის დასრულების გარეშე; ზავალამ აიღო სათავეში და საბოლოოდ დაეხმარა მოკავშირეთა ცენტრალური ამერიკის არმიას უოკერის ჯარიდან გაქცევაში.