iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კონსტანტინე ბაგრატიონ-მუხრანელი

კონსტანტინე ბაგრატიონ-მუხრანელი (დ. 14 მარტი, 1889 — გ. 1 ივნისი, 1915) — ქართველი სამხედრო პირი. რუსეთის იმპერიის არმიის პორუჩიკი, ნიკოლოზ -ის ფლიგელ-ადიუტანტი. წმინდა გიორგის ორდენის კავალერი.

ბიოგრაფია
იყო სახელმწიფო მრჩევლის, კამერჰერისა და კავკასიის მეფისნაცვლის განსაკუთრებულ საქმეთა მოხელის — ალექსანდრე მიხეილის ძე ბაგრატიონ-მუხრანელის და ნინო იოსების ასულ თარხან-მოურავის უმცროსი ვაჟი. 1901 წელს 11 წლის კონსტანტინემ ექსტერნად ჩააბარა პაჟთა კორპუსში. 1907 წელს სასწავლებელი დაამთავრა და უფროს ოფიცრად-კორნეტად ჩაირიცხა იმპერატორის დაცვისთვის შექმნილ ცხენოსანთა კავალერგარდის პოლკში. პოლკში ის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული და იმედისმომცემი ახალგაზრდა იყო, რომელსაც დიდ სამხედრო კარიერას უწინასწარმეტყველებდნენ. 1913 წელს კონსტანტინე პორუჩიკი გახდა, იმავე წელს კი იმპერატორ ნიკოლოზ -ის ფლიგელ-ადიუტანტი.

ქორწინება
1910 წელს 21 წლის კორნეტმა გაიცნო იმპერატორ ნიკოლოზ -ის შვილთაშვილი, დიდი მთავრის, კონსტანტინე კონსტანტინეს ძის 19 წლის ქალიშვილი ტატიანა რომანოვა. ახალგაზრდებს ერთმანეთი შეუყვარდათ და დაქორწინება გადაწყვიტეს, მაგრამ რომანოვების დინასტიის წევრებს მხოლოდ მოქმედი დინასტიების წევრებზე ჰქონდათ ქორწინების უფლება. ამიტომ 1911 წელს გამოქვეყნდა იმპერატორის ბრძანება, რომლის მიხედვითაც საიმპერატორო სისხლის პირებს არადინასტიური ქორწინების უფლება პირველად ეძლეოდათ. თუმცა, ამ ქორწინებათა შედეგად დაბადებულ ბავშვებს ტახტის მემკვიდრეობის უფლება ერთმეოდათ. ტატიანამ წერილობით თქვა უარი თავისი და მომავალი შვილების სახელით ტახტის მემკვიდრეობაზე. შედეგად, კონსტანტინე და ტატიანა 1911 წლის 24 აგვისტოს დაქორწინდნენ და შეეძინათ ორი შვილი: 1912 წელს თეიმურაზი, 1914 წელს — ნატალია.

გარდაცვალება
პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე, 1914 წელს, კონსტანტინე თავის ხუთ ცოლისძმასთან ერთად ომში წავიდა. მეთაურობდა მე-13 ლეიბ-გვარდიის ერევნის პოლკს. იბრძოდა სამხრეთ-დასავლეთ ფრონტზე. გახდა წმინდა გიორგის ორდენის კავალერი.

კონსტანტინე ბაგრატიონ-მუხრანელი 1915 წლის 19 მაისს სამხრეთ-დასავლეთ ფრონტზე, გალიციაში დაიღუპა.
ინდუქციურობა

ინდუქციურობა (აღნიშვნა: ) — ფიზიკური სიდიდე, რომელიც ახასიათებს ელექტრული წრედის მაგნიტურ თვისებას. გამტარ კონტურებში გამავალი დენი გარემომცველ სივრცეში ქმნის მაგნიტურ ველს. ამასთან, კონტურის გამსჭვალავი \ მაგნიტური ნაკადი დენის ძალის პირდაპირპროპორციულია:

\=.

პროპორციულობის კოეფიციენტს ეწოდება ინდუქციურობა ან კონტურის თვითინდუქციის კოეფიციენტი. ინდუქციურობა დამოკიდებულია კონტურის ფორმასა და ზომაზე, აგრეთვე გარემომცველი გარემოს მაგნიტურ შეღწევადობაზე.

განათებულობის საზომი ერთეულებია:
ერთეულთა სისტემაში — ჰენრი (ჰნ);
ერთეულთა სისტემაში — სანტიმეტრი (სმ).

1 \{ჰნ} = 10^9 \{სმ}.
ელექტროგამტარობა

ელექტროგამტარობა (აღნიშვნა: ) — ფიზიკური სიდიდე, რომელიც ახასიათებს ნივთიერებათა თვისებას გაატარონ ელექტრული დენი ელექტრული ძაბვის გავლენით. ასევე მის ქვეშ მოიაზრება ელექტრული წინაღობის შებრუნებული სიდიდე. მუდმივი განივკვეთისა და სიგრძის სხეულისათვის გამტარობა განისაზღვრება ფორმულით :

 = \\{}{}=\{}{(\ )},

სადაც \ არის ნივთიერების კუთრი გამტარობა, \ კი — კუთრი წინაღობა (\=1/\).

ელექტროგამტარობის საზომი ერთეულებია:
ერთეულთა სისტემაში — სიმენსი (სიმ). კგ−1⋅მ−2⋅წმ3⋅ა2

ელექტროგამტარობის სიდიდის მიხედვით სხეულებს სამ ჯგუფად ყოფენ:
გამტარებად (\>10^4 ომ-1სმ-1);
დიელექტრიკებად (\ ომ-1სმ-1);
ნახევარგამტარებად (10^{-10} ომ-1სმ-1 ომ-1სმ-1).

ასეთი დაყოფა პირობითია, რადგან მრავალ სხეულს შეუძლია შეცვალოს თავისი ელექტროგამტარობა გარეშე ფაქტორების გავლენით. მაგალითად, ნახევარგამტარების ელექტროგამტარობა ძალზედ მგრძნობიარეა სინათლის მოქმედების მიმართ, ხოლო ლითონების ელექტროგამტარობაზე ეს ფაქტორი პრაქტიკულად გავლენას არ ახდენს. ყველაზე უნივერსალური ფაქტორი, რომელიც ყველა სხეულის ელექტროგამტარობაზე მოქმედებს, ტემპერატურაა.

ნებისმიერი ნივთიერების ელექტროგამტარობა აუცილებელი პირობაა მასში თავისუფალი დამუხტული ნაწილაკების — დენის მატარებლების (მუხტის მატარებლების) არსებობა. ელექტრული დენის შემქმნელი მუხტების ფიზიკური ბუნების მიხედვით განარჩევენ სამი ტიპის ელექტროგამტარობას: 1) ელექტრონულს, 2) იონურსა და 3) შერეულს, სადაც მონაწილეობენ, როგორც ელექტრონები, ისე იონები. ზოგჯერ გამოყოფენ აგრეთვე მოლიონურ ელექტროგამტარობას, რომელსაც ადგილი აქვს კოლოიდებში.
ელექტრონული ელექტროგამტარობა ახასიათებს ლითონებს, ნახევარგამტარებს, დიელექტრიკებს (მხოლოდ ძალიან მაღალი ძაბვის დროს მნიშვნელოვანი ელექტრონული ელექტროგამტარობა შეიძლება შეიქმნას განათების ზემოქმედებით), სითხეებსა და აირებს, მაგრამ ძალიან ძლიერ ელექტრულ ველებში. სუსტი ველების ფარგლებში მათი ელექტროგამტარობა შესამჩნევი გახდება მხოლოდ ძალიან მაღალი ტემპერატურის დროს ან სხვადასხვა გამოსხივების ზემოქმედების შედეგად.

იონური ელექტროგამტარობა ახასიათებს ელექტროლიტებს, იონურ კრისტალებს, აირებს, პოლარულ სითხეებს, ჰიდრიდებს და სხვა. იონურ ელქტროგამტარობას თან ახლავს ნივთიერებების გადატანა.

შერეული ელექტროგამტარობით (ელექტრონული და იონური) ხასიათდება პლაზმა.

ტემერატურია გაზრდით ლითონების \ იზრდება. ლითონების დნობისას \ ნახტომით იცვლება, როცა ტემპერატურა ძალიან დაბალ მნიშვნელობამდე მცირდება, მრავალი ლითონი და ზოგიერთი ქიმიური ნაერთი ზეგამტარობის მდგომარეობაში გადადის. ამასთან, \ ნახტომით მცირდება განუზომელად მცირე მნიშვნელობამდე. ელექტრონულ ნახევარგამტარების \ ძალიან ცვალებადია. დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს ნახევარგამტართა \-ს დამოკიდებულებას სხვადასხვა ფაქტორზე.

ელექტროსაიზოლაციო მასალის \, როგორც წესი, ძლიერ მცირდება ტემპერატურის, აგრეთვე ტენიანობის გადიდებით (ჰიგროსკოპული მასალისათვის), ამიტომ ელექტრული იზოლაციის მუშაობის პირობები არსებითად ძნელდება მაღალი ტემპერატურისა და მაღალი ტენიანობის დროს. ზემოთ აღწერილი „მოცულობითი“ ელექტროგამტარობის გვერდით, ე. ი. ნივთიერებაში დენის გავლასთან ერთად, ელექტროსაიზოლაციო მასალაში შეინიშნება აგრეთვე „ზედაპირული“ ელექტროგამტარობა, რომელსაც განაპირობებს მასალის ზედაპირული ფენის გადიდებული გამტარობა. იგი განსაკუთრებით შესამჩნევი ხდება ელექტროსაიზოლაციო მასალის ზედაპირული დატენიანებისას.
მირაშხანის ეკლესია

მირაშხანის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ მირაშხანში. მდებარეობს სოფლის ცოტა მოშორებით, კლდოვანი მთებით გარემოცულ ხეობაში.

აღწერა
მირაშხნის ეკლესია დარბაზული ტიპის ტაძარია. დღეს კამარაჩაქცეული და თითქმის მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილია საკურთხევლის კიდურა ნაწილები, შუა წელში კი სარკმლის აყოლებაზე ქვები ამორღვეულია. საკურთხეველს ნახევარწრიული მოხაზულობა აქვს. მის კედელში სამხრეთ-აღმოსავლეთით განირჩევა ნიშა. ნახევრამდეა შემორჩენილი ჩრდილოეთის კედელი, რომელიც ჩრდილოეთის მხრიდან მიწაშია ჩაფლული. აღნიშნულ კედელზე ინტერიერში შუა ადგილას დარჩენილია ერთსაფეხუროვანი პილასტრის ფრაგმენტი, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ეკლესიის სივრცე ერთი წყვილი პილასტრისა და მათზე გადასროლილი დეკორატიული თაღების მეშვეობით იყო დანაწევრებული. კედლის პერანგი სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეზე დიდი ზომის ქვებითაა ამოყვანილი.
სიუზენ სოლომონი

სიუზენ სოლომონი ( ; დ. 19 იანვარი, 1956, ჩიკაგო ) — ამერიკელი ატმოსფერული ქიმიის სპეციალისტი და კლიმატოლოგი, მსოფლიოში აღიარებული ლიდერი ატმოსფერული მეცნიერების დარგში. მას განსაკუთრებული წვლილი მიუძღვის ანტარქტიდის ოზონის ხვრელის მიზეზების დადგენაში. ოკეანისა და ატმოსფერული კვლევების ეროვნული მართვის უფროსი მკვლევარი (1991 წლიდან) და -ის პროფესორი (2011 წლიდან), აშშ-ს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის (1992) და ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოების წევრი (2008), საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი (1995) და ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (2008). დაჯილდოვებულია მეცნიერების ეროვნული მედლით (1999) „ანტარქტიდის ოზონის ხვრელის [წარმოქმნის] მიზეზის ახსნისთვის“

ბიოგრაფია
სიუზენ სოლომონმა დაამთავრა ილინოისის ტექნოლოგიური ინდტიტუტი (.., , 1977) და 2015 წელს შეყვანილი იქნება დიდების დარბაზში. მან მიიღო მაგისტრის ხარისხი ქიმიაში (1979) და ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი ქიმიაში (1981) კალიფორნიის უნივერსიტეტიდან, ბერკლი. მას მიენიჭა გამორჩეული კურსდამთავრებულის ჯილდო 2007 წელს.

1981 წლიდან დღემდე მუშაობს აერონომიის ლაბორატორიაში — ამჟამად ოკეანისა და ატმოსფეროს ეროვნული ადმინისტრაციის ქიმიური მეცნიერებების დეპარტამენტი. 1991 წლიდან იკავებს უფროსი მეცნიერის თანამდებობას. 1992–2006 წლებში იგი ასევე თანამშრომლობდა ატმოსფერული კვლევის ეროვნულ ცენტრთან, სადაც 1995–1996 წლებში იყო დეპარტამენტის დირექტორი. ამავდროულად, არის კოლორადოს უნივერსიტეტის დამხმარე პროფესორი ბოლდერში. იგი იყო ორი მაგისტრისა და ხუთი ასპირანტის (დოქტორანტი) მთავარი სამეცნიერო მრჩეველი. 2011 წლიდან ატმოსფერული ქიმიისა და კლიმატოლოგიის სახელობითი პროფესორი, ამჟამად დაკავებულია გარემოსდაცვითი კვლევებით მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში ).

1986 და 1987 წლებში ანტარქტიდის მაკმურდოს სადგურზე იყო სამეცნიერო პროექტის ხელმძღვანელი. სწორედ მაშინ დადასტურდა მისი შემოთავაზებული თეორია -სა და პოლარულ სტრატოსფერულ ღრუბლებს შორის ურთიერთქმედების შესახებ, როგორც ოზონის ხვრელის წარმოქმნის მიზეზი. 2002 წლიდან 2008 წლამდე ის ე იყო კლიმატის ცვლილების სამთავრობათაშორისო პანელის პირველი სამუშაო ჯგუფის თანათავმჯდომარე, რომელსაც 2007 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია. 2007 წელს ვაშინგტონის უნივერსიტეტის მოწვეული მეცნიერი.

ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის (1993) და ქიმიის სამეფო საზოგადოების(2006) წევრი, ევროპის აკადემიის უცხოელი წევრი (1999). ასევე -ს და ამერიკის ქიმიის საზოგადოების, ამერიკის გეოფიზიკური კავშირის წევრი. - ის საპატიო წევრი (2005), ლონდონის გეოლოგიური საზოგადოებაის (2008), ამერიკის მეტეოროლოგიური საზოგადოების (2012), -ის (2013), ქიმიის სამეფო საზოგადოების (2017) წევრი. ბოულდერში კოლორადოს უნივერსიტეტის (1993), ტულანის უნივერსიტეტის (1994), - ის (1996), ილინოისის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის (2001), სტოუნი-ბრუკში ნიუ-იორკის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (2001), მაიამის უნივერსიტეტის (2003 წ.) ), აღმოსავლეთ ინგლისის ბრიტანეთის უნივერსიტეტის (2004), ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტის (2006), ბატლერის უნივერსიტეტის (2008), პენსილვანიის უნივერსიტეტის (2009), ფრანგული პიერ და მარი კიურების სახელობის უნივერსიტეტის (2010), ათენში საბერძნეთის უნივერსიტეტის (2010), სმიტის კოლეჯის (2012), ლიდსის ინგლისური უნივერსიტეტის (2013), ბრიტანეთის კოლუმბიის კანადური უნივერსიტეტის (2015), ბრაუნის უნივერსიტეტის (2015) საპატიო დოქტორი.
ფრიდრიხ ფონ ბოდენშტედტი

ფრიდრიხ მარტინ ფონ ბოდენშტედტი (დ. 22 აპრილი, 1819, პაინე, გერმანია, — გ. 18 აპრილი, 1892, ვისბადენი, გერმანია) — გერმანელი მწერალი. გვიანდელი ეპიგონური რომანტიზმის წარმომადგენელი.

1841 წელს თავადმა გოლიცინმა თავისი შვილების აღსაზრდელად ჩამოიყვანა მოსკოვში, ხოლო 1844 წელს კავკასიის მთავარმართებელმა ალექსანდრე ნეიდგარტმა მოიწვია თბილისის გიმნაზიაში ფრანგული ენის მასწავლებლად. ბოდენშტედტი ბევრს მოგზაურობდა საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში; აგროვებდა მასალას წიგნისათვის „კავკასიის ხალხები და მათი ბრძოლა თავისუფლებისათვის რუსეთის წინააღმდეგ“, რომელიც გამოსცა გერმანიაში 1848 წელს. ამ წიგნში ავტორი მიმოიხილავს საქართველოს წარსულს, გადმოსცემს ცნობებს თამარ მეფის შესახებ. საქართველოში მოგზაურობის შედეგი იყო აგრეთვე მისი წიგნი „ათას ერთი დღე აღმოსავლეთში“ (ტ. 1-2, 1849-1850). დაინტერესებული იყო სპარსული ლიტერატურით.

1851 წელს ბოდენშტედტმა გამოსცა „მირზა შაფის სიმღერები“, აღმოსავლურ სტილში დაწერილი ლექსების ციკლი, რომელიც ევროპის თითქმის ყველა ენაზე ითარგმნა და დიდი პოპულარობა მოიპოვა. ამასთანავე, ის ერთ-ერთი გახმაურებული ლიტერატურული დავის საგანიც გახდა; წიგნის გამოქვეყნების შემდეგ ბოდენშტედტმა მირზა შაფის ლექსები თავის ორიგინალურ ნაწარმოებად გამოაცხადა, მაგრამ გავრცელდა სხვა მოსაზრებებიც. ეს ლექსები ისეთივე ბრწყინვალე თარგმანი იყო რეალურად არსებული სპარსულენოვანი აზერბაიჯანელი პოეტის თხზულებებისა, როგორც ადრე ბოდენშტედტის მიერ გერმანულ ენაზე გადმოღებული ჰაფეზისა და ხაიამის ლექსები. ამავე დროს ბოდენშტედტმა შექმნა ორიგინალური ლექსების ციკლი თბილისზე: „დილა თბილისში“, „თბილისის ვარდი“, „საქართველო“, „არ გამიწყრე“, „მხოლოდ შენ ერთს“, „ნინო“ და სხვ. მასვე ეკუთვნის პოემა „ლეკის ქალი ადა“ (1853), „ლექსები“ (1852–1859), მოგონებები (1888–1890), ტრაგედია „დიმიტრი“ (1856) და სხვ.

1854 წელს ბოდენშტადტი მიუნხენის უნივერსიტეტის სლავური ენების პროფესორი გახდა. თარგმნიდა რუსი მწერლების, კერძოდ, ალექსანდრე პუშკინის, ივანე ტურგენევის და მიხეილ ლერმონტოვის შემოქმედებას. 1858 წელს გახდა ძველი ინგლისური ლიტერატურის პროფესორი; სხვებთან ერთად გერმანულად თარგმნა უილიამ შექსპირის თხზულებები (1866-1872). 1866 წლიდან ხელმძღვანელობდა მაინინგენის კარის თეატრს.
ფრანც ბოპი

ფრანც ბოპი (დ. 14 სექტემბერი, 1791, მაინცი, — გ. 23 ოქტომბერი, 1867, ბერლინი) — გერმანელი ენათმეცნიერი, ისტორიულ-შედარებითი ენათმეცნიერების ერთ-ერთი ფუძემდებელი. ბერლინის უნივერსიტეტის პროფესორი (1821–1864), პრუსიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1822).

ბოპის ფუნდამენტური გამოკვლევაა „შედარებითი გრამატიკა სანკრიტისა, ზენდისა, სომხურისა, ბერძნულისა, ლათინურისა, ლიტვურისა, ძველი სლავურისა, გუთურისა და გერმანულისა“ (ტ. 1–3, 1833–1852), სადაც შედარებითი მეთოდი გამოყენებულია ინდოევროპულ ენათა მთელი გრამატიკული წყობის მიმართ. ბოპი შეეცადა დაემტკიცებინა ინდოევროპულ ენებთან მალაიურ-პოლინეზიური (1840), აგრეთვე ქართველური ენების ნათესაობა („ქართულის შესახებ ენათა ნათესაობის თვალსაზრისით“, 1846; 1847 გამოსცა წიგნად — „ინდოევროპულ ენათა ოჯახის კავკასიური წევრები“).
ელის ოტე

ელის შარლოტ ოტე (დ. 30 სექტემბერი, 1818 - გ. 20 დეკემბერი, 1903) — ანგლო-დანიელი ენათმეცნიერი, მეცნიერი და ისტორიკოსი. მან თარგმნა რამდენიმე ნაწარმოები ინგლისურად სხვადასხვა ენიდან. იგი დაეხმარა მამინაცვალს სკანდინავიური ლექსების თარგმნაში, რომელიც ცნობილია როგორც პოეტური ედა .

ცხოვრების ადრეული წლები
ოტე დაიბადა კოპენჰაგენში 1818 წლის 30 სექტემბერს, დანიელი მამისა და ინგლისელი დედის ოჯახში, მერი ანის ოჯახში. 1820 წელს იგი მშობლებთან ერთად გადავიდა საცხოვრებლად კუნძულ სენტ კრუაში (მაშინ სანქტ კრუა დანიის დასავლეთ ინდოეთში ). როდესაც მამა გარდაეცვალა, ის და დედამისი დანიაში დაბრუნდნენ.

განათლება
კოპენჰაგენში ელისის დედამ გაიცნო და დაქორწინდა ინგლისელ ფილოლოგ ბენჯამინ თორპზე, და ოჯახი საცხოვრებლად ინგლისში გადავიდა. თორპმა თავის გერს ასწავლა რამდენიმე თანამედროვე ენა, ასევე ისლანდიური და ძველი ინგლისური იმ დონემდე, რომ ბავშვმა შეძლო დახმარებოდა მის მამინაცვალს გრამატიკულ მუშაობაში, მაგრამ მამინაცვალის მჩაგვრელი ხასიათის გამო მათ შორის კონფლიქტი წარმოიშვა. 1840 წელს იგი გადავიდა ბოსტონში, შეერთებულ შტატებში პირადი დამოუკიდებლობისთვის და ოჯახში მასწავლებლად დაიწყო მუშაობა. მოგვიანებით სწავლობდა მეცნიერებას, მათ შორის გეოლოგიას, ფიზიოლოგიასა და ანატომიას ჰარვარდის უნივერსიტეტში . მან ასევე გაატარა დრო ევროპის ტურნეზე.

აკადემიური კარიერა
მოგვიანებით იგი დაბრუნდა მამინაცვლთან და დაეხმარა ეთარგმნა პოეტური ედა . თუმცა, მასთან ცხოვრება გაუსაძლისი აღმოჩნდა და 1849 წელს გადავიდა შოტლანდიაში და მუშაობდა სენტ-ენდრიუსის უნივერსიტეტში, თარგმნიდა ჯორჯ ედვარდ დეის . ოტე ისევ ეხმარებოდა მასზე უფროს აკადემიკოსს. როდესაც დეი პენსიაზე გავიდა 1863 წელს, იგი დეისა და მის მეუღლესთან ერთად გადავიდა საცხოვრებლად ტორკიში, 1872 წლამდე, მის გარდაცვალებამდე. მან განაგრძო კარიერა ლონდონში, სადაც წერდა სამეცნიერო პერიოდულ გამოცემებში, მაგრამ ასევე გამოაქვეყნა მონოგრაფია, სკანდინავიის ისტორია, 1874 წელს.

1884 წელს მან გამოაქვეყნა როგორც დანიური, ასევე შვედური გრამატიკა, ასევე სხვა სახელმძღვანელოები, რომლებიც გამიზნული იყო გერმანული 1859 წელს და დანიური 1879 წელს.

იგი გარდაიცვალა რიჩმონდში 1903 წლის 20 დეკემბერს, ოთხმოცდაექვსი წლის ასაკში.
ფელიქს დე ბოჟური

ლუი-ოგიუსტ ფელიქს დე ბოჟური (დ. 28 დეკემბერი, 1765, კალასი, საფრანგეთი, — გ. 1 ივლისი, 1836, პარიზი, დაკრძალულია პერ-ლაშეზის სასაფლაოზე) — ფრანგი დიპლომატი, პოლიტიკოსი და ისტორიკოსი. ბარონი (1818), საფრანგეთის პერი (1835).

1790 წლიდან იყო საფრანგეთის დიპლომატიურ სამსახურში, მათ შორის, გენერალურ კონსულად საბერძნეთში (1794-1799), შემდეგ — შვედეთში (1799-1800). 1800 წლიდან იყო ტრიბუნატის წევრი, 1803 წლიდან — მისი პრეზიდენტი. 1804-1811 წლებში მსახურობდა გენერალურ კონსულად ვაშინგტონში (აშშ), 1816 წელს დაინიშნა გენერალურ კონსულად სმირნაში (ახლანდ. იზმირი, თურქეთი), ხოლო 1817 წელს აღმოსავლეთში ყველა ფრანგული დაწესებულების გენერალურ ინსპექტორად. 1831-1834 წლებში არჩეული იყო ბუშ-დიუ-რონის დეპუტატად.

ბოჟურის მრავალი ნაშრომიდან, რომლებიც მიეძღვნა პოლიტიკურ-ეკონომიკურ და სამხედრო საკითხებს, აღსანიშნავია 1829 წელს გამოცემული „სამხედრო მოგზაურობა ოსმალთა იმპერიაში“, სადაც აღწერს საქართველოს, დაღესტანსა და ჩერქეზეთს, ოსმალთა სასაზღვრო სიმაგრეებს, კავკასიის შავი ზღვის სანაპიროს, ტრანსკავკასიურ გზებს, ოსმალთა საზღვრებს მდ. მტკვარსა და არაქსზე და სხვ.
ინდირა დევი დჰანრაჯგირი

ინდირა დევი დჰანრაჯგირი (დ. 17 აგვისტო, 1929 — გ. 13 იანვარი, 2026) — ცნობილი როგორც რაჯკუმარი ინდირა, ინდო-ინგლისელი პოეტი და ფოტოგრაფიის ენთუზიასტი ჰაიდარაბადიდან, ინდოეთი. იგი 1973 წლის ნობელის პრემიაზე იყო წარდგენილი ლიტერატურის დარგში .

ბიოგრაფია
ბავშვობა
ინდირა დაიბადა ქველმოქმედ რაჯა დჰანრაჯგირჯი ბაჰადურის და მისი მეუღლის, რანი პრემილა დევის ოჯახში. მამამისი ცნობილი იყო იმით, რომ ჰაიდარაბადში ბევრი დასავლური იდეა და კრიკეტის თამაშის ტრადიცია შემოიტანა და ემსახურებოდა მირ ოსმან ალი ხანის, ჰაიდარაბადის ნიზამის სასამართლოს. დჰანრაჯგირები ფლობდნენ სასახლეებს მუმბაიში, ჰაიდერაბადსა და პუნაში .

1940-იანი წლების ბოლოს, იგი დაუმეგობრდა ინდოეთის კომუნისტური პარტიისა და პროგრესული მწერალთა მოძრაობის წევრს, მახდუმ მოჰიუდინს . მოჰიუდინი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში თავს იკავებდა რაჯა დჰანრაჯგირის წვეულებებზე მემარცხენე შეხედულებების გამო. თუმცა, მოჰიუდინმა მოახერხა რეგულარული ვიზიტები განეხორციელებინა გიან ბაღის სასახლეში. ინდირას ერთ-ერთი ლექსი და მახდუმ მოჰიუდინის ლექსები გამოქვეყნდა გვერდიგვერდ მათი ფოტოებით - ში. მის დიდ სირცხვილად მიიჩნევა აღნიშნული ფაქტი, ეს უკანასკნელი ძალიან განიცდიდა თანამემამულეების დამოკიდებულებას „მაჰარასთან“ მეგობრობის გამო.

ლიტერატურული კარიერა
რაჯკუმარი ინდირამ თავად ისწავლა აკრეფა და დაიწყო ურდუში ბაითების შედგენა გიან-ბაღის სასახლის გაზონებზე, შთაგონებული იყო ალამა იქბალის, გალიბის და შრი აურობინდოს ნამუშევრებით. თინეიჯერობის წლებიდან ინდირა ასევე იყო ფოტოგრაფიის ენთუზიასტი და დაიწყო ფოტოების კარგი კოლექციების შექმნა, რომლებიც, მისი თქმით, ღირს წიგნად გაზიარება.

1964 წელს გამოიცა მისი პირველი პოეზიის ტომი სათაურით „მოციქული“, შემდეგ კი „მარადისობის დაბრუნება და ლტოლვა“ და „სხვა ლექსები“ 1965 და 1966 წლებში. ამ პერიოდის განმავლობაში მან შექმნა პოეტების საზოგადოება მის გარშემო და აქცია გიან ბაღის სასახლე ადგილობრივი პოეტების ადგილად, რომელშიც შედიოდნენ მისი მომავალი ქმარი გუნტურუ სეშენდრა სარმა, აზიზ ქაისი, მახდუმ მოჰიუდინი და ჯვალამუხი. ისინი ხვდებოდნენ ერთმანეთს, კითხულობდნენ, განიხილავდნენ და თარგმნიდნენ პოეზიას .

მზარდი ლიტერატურული წარმატების დროს, მან მოულოდნელად მიატოვა პოეზიის წერა 1970 წელს გუნტურუ სეშენდრა სარმაზე დაქორწინების შემდეგ. მან ეს გააკეთა და დაადასტურა: „ერთ ოჯახში ორი პოეტი არ შეიძლება იყოს“.

უახლესი პუბლიკაცია, რომელიც მან დაწერა, იყო ყავის მაგიდის წიგნი მისი ოჯახისა და სასახლის შესახებ, სახელწოდებით -ის მოგონებები, რომელიც მიეძღვნა მერვე ნიზამს, პრინც მუკარამ ჯაჰს მის 7 წლის დაბადების დღეზე და პრინცესა ესრა ბირგენს, პრინცებს აზმეტ ჯაჰსა და შეჰკარს, 2008 წლის ოქტომბერში.

პირადი ცხოვრება
1970 წელს იგი დაქორწინდა გუნტურუ სეშენდრა სარმაზე, ტელუგუ პოეტზე. ის ამჟამად ცხოვრობს გიან ბაღის სასახლეში .

ღირსებები
იგი გახდა ანდრა პრადეშის ჰინდი აკადემიის მთავრობის პირველი პრეზიდენტი და თავმჯდომარე და ტელუგუ მწერალთა კონფერენციის ვიცე-პრეზიდენტი 1968 წელს ის ასევე იყო საჰიტიას აკადემიის, ურდუ კომიტეტის, ანდრა პრადეშის და სახელმწიფო ხელსაქმის საბჭოს მრჩეველთა პანელში, ანდრა პრადეშის მთავრობაში. ის იყო პირველი ინდოელი ქალი, რომელმაც მიიღო ასეთი პატივი.

2019 წლის ნოემბერში მის პატივსაცემად გაიხსნა რაჯკუმარი ინდირა დევის დარბაზი (თავდაპირველად ოქროს ბარიერი ) ჰაიდარაბადის უნივერსიტეტში, რომელიც გადაკეთდა კულტურულ და ლიტერატურულ კერად.
კორნელი ბოროზდინი

კორნელი ალექსანდრეს ძე ბოროზდინი (დ. 9 მარტი, 1828, სოფ. ნესტიაგინო, ფსკოვის გუბერნია, რუსეთის იმპერია, — გ. 1 ნოემბერი, 1896, სანქტ-პეტერბურგი) — რუსი მოხელე, ადვოკატი, მწერალი.

დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი (1848). შემდეგ მსახურობდა საგანგებო დავალებათა მოხელედ იაროსლავსა და სიმბირსკში, 1853 წელს გაამწესეს კავკასიის მეფისნაცვლის კანცელარიაში. 1854 წლის აპრილიდან იყო სამეგრელოს მმართველის ეკატერინე დადიანის შვილების აღმზრდელი, 1857 წლიდან სენაკის, 1860 წლიდან კი თელავის მაზრის უფროსი. 1865-1867 წლებში მსახურობდა გლეხთა საქმეების საგუბერნიო სადამსწრებო დაწესებულების წევრად. 1867 წლიდან ცხოვრობდა მოსკოვსა და პეტერბურგში. იყო ადვოკატთა წოდების წევრი. აქვს მოგონებები სამეგრელოსა და სვანეთზე. ეს ნაშრომი საუკუნის საქართველოს ისტორიის მნიშვნელოვანი წყაროა.
ახალი ციმბირი

ახალი ციმბირი — კუნძული ახალი ციმბირის კუნძულების არქიპელაგში, ანჟუს კუნძულების ჯგუფში. ფართობი დაახლ. 6,2 ათასი კმ². დასავლეთით ბლაგოვეშენსკის სრუტით (უმცირესი სიგანე 32 კმ) გამოყოფილია კუნძულ კოტელნისგან, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან აკრავს სანიკოვის სრუტე. სანაპირო ხაზის უდიდესი ნაწილი ფლატოვანია (სიმაღლე 10–25 მეტრი). რელიეფში ჭარბობს დაჭაობებული ვაკე მზრალურ- სოლიფლუქციური ფორმებით. სიმაღლე 62 მეტრი (არქიპელაგის ერთ-ერთი ყველაზე დაბალი კუნძული). ფართოდაა გავრცელებული ნამარხი ყინული. გაბატონებულია არქტიკული უდაბნოს ლანდშაფტები. შედის უსტ-ლენის ნაკრძალში. ახალი ციმბირი 1806 წელს აღმოაჩინეს რუსმა მრეწველებმა, 1886 წელს გამოიკვლია ედუარდ ფონ ტოლმა.
ალექსანდრე წივწივაძე

ალექსანდრე წივწივაძე - ქართველი ტიტულოვანი სპორტსმენი, ნიჩბოსანი. 18-წლამდელთა ტურნირზე მსოფლიოს ორგზის ჩემპიონი 500 მეტრიან დისტანციაზე. ასევე, 18-წლამდელთა შორის ევროპის სამგზის ჩემპიონი, ორჯერ 1000 მეტრიან და ერთხელ 200 მეტრიან დისტანციაში.

კარიერა და ჯილდოები
ალექსანდრე წივწივაძე ნიჩბოსნობის საერთაშორისო ფედერაციის ყურადღების ცენტრში მას შემდეგ მოექცა, რაც 2019 წელს, -ის შეჯიბრის სამივე დისტანციაში გაიმარჯვა. გარდა საერთაშორისო აღიარებისა, აღსანიშნავია, რომ ის პირველი ქართველია, რომელმაც ეს მოახერხა.

წივწივაძემ წარმატებით იასპარეზა უნგრეთის ოლიმპიური იმედების შეჯიბრებაზე და ორი ოქროს მედალი მოიპოვა. 16 წლის ქართველმა ნიჩბოსანმა თავის ასაკში 500 და 1000-მეტრიან დისტანციაზე პირველობა დაიმსახურა. - 2020 წელი.

ამასთან ერთად, უნგრეთში, პარალელურად მსოფლიო თასი მაღალ ასაკობრივ ჯგუფშიც გაიმართა, სადაც ალექსანდრემ 1000-მეტრზე ფინალში მოხვედრა შეძლო, ხოლო 500-მეტრზე ფინალში მე-7 ადგილიც დაიკავა. 2020 წელი.

2021 წელს ალექსანდრე იუნიორთა და 23-წლამდელთა მსოფლიოს ჩემპიონატის გამარჯვებული (პორტუგალიური მონტემორ-ო-ველიო) გახდა, ხოლო 2022 წელს ალექსანდრემ იუნიორთა შორის (18 წლამდე) მსოფლიო ჩემპიონატზე კვლავ საუკეთესო შედეგი დააფიქსირა და მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული მეორეჯერ მოიპოვა. ახალგაზრდა ქართველმა სპორტსმენმა 500-მეტრიანი დისტანცია წუთსა და 53 წამში დაფარა.

2022 წელს ალექსანდრე წივწივაძემ სერბეთის დედაქალაქ ბელგრადში მიმდინარე 18 და 23-წლამდელთა ევროპის ჩემპიონატზე კანოეთი შეჯიბრში 2 ოქროს მედალი მოიპოვა 1000 მეტრიან გაცურვაში, რაც საქართველოს ნიჩბოსნობის ისტორიაში პირველი შემთხვევაა .

მანამდე კი 2021 წელს ალექსანდრე ევროპის ჩემპიონი პირველად გახდა. ნიჩბოსანმა პოლონეთის ქალაქ პოზნანში მიმდინარე 18 და 23-წლამდელთა ევროპის ჩემპიონატზე ოქროს მედალი მოიპოვა.

ტიტულები
კაიაკი (ბაიდარა) და კანოე - 18 და 23 წლამდელებს შორის მსოფლიო ჩემპიონატი 2022, სეგედი, უნგრეთი - პირველი ადგილი
კაიაკი (ბაიდარა) და კანოე - 18 და 23 წლამდელებს შორის ევროპის ჩემპიონატი 2022, ბელგრადი, სერბია - პირველი ადგილი
კაიაკი (ბაიდარა) და კანოე - 18 და 23 წლამდელებს შორის ევროპის ჩემპიონატი 2022, ბელგრადი, სერბია - პირველი ადგილი
კაიაკი (ბაიდარა) და კანოე - 23 წლამდელებს შორის მსოფლიო ჩემპიონატი 2021, მონტემერ-უ-ველიუ, პორტუგალია - პირველი ადგილი
კაიაკი (ბაიდარა) და კანოე - 18 და 23 წლამდელებს შორის ევროპის ჩემპიონატი 2021, პოზნანი, პოლონეთი - მესამე ადგილი
კაიაკი (ბაიდარა) და კანოე - 18 და 23 წლამდელებს შორის ევროპის ჩემპიონატი 2021, პოზნანი, პოლონეთი - პირველი ადგილი
კაიაკი (ბაიდარა) და კანოე - ჭაბუკების საერთაშორისო რეგატა 2019, პიეშტანი, სლოვაკეთი - პირველი ადგილი
კაიაკი (ბაიდარა) და კანოე - ჭაბუკების საერთაშორისო რეგატა 2019, პიეშტანი, სლოვაკეთი - პირველი ადგილი
კანოე - ოლიმპიური იმედის რეგატა 2019, ბრატისლავა, სლოვაკეთი - პირველი ადგილი
კანოე - ოლიმპიური იმედის რეგატა 2019, ბრატისლავა, სლოვაკეთი - პირველი ადგილი
კანოე - ოლიმპიური იმედის რეგატა 2019, ბრატისლავა, სლოვაკეთი - პირველი ადგილი
სანიკოვის სრუტე

სანიკოვის სრუტე — სრუტე ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანეში, კუნძულებს კოტელნისა და პატარა ლიახოვს შორის, ახალი ციმბირის კუნძულების არქიპელაგის სამხრეთ ნაწილში. აერთებს ლაპტევებისა და აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვებს. სიგრძე 238 კმ, უმცირესი სიგანე 55 კმ; უმცირესი სიღრმე ფარვატერში 14 მეტრი. მთელი წლის განმავლობაში ყინულითაა დაფარული. სახელი ეწოდება იაკოვ სანიკოვის პატივსაცემად.
ბელკოვის კუნძული

ბელკოვის კუნძული  — კუნძული ლაპტევების ზღვაში (რუსეთის ტერიტორია, იაკუტია). ანჟუს კუნძულების ჯგუფის ყველაზე დასავლეთით მდებარე კუნძული (შედის ახალი ციმბირის კუნძულების არქიპელაგში). ფართობი დაახლ. 500 კმ². ნაპირები მოსწორებულია, ადგილ-ადგილ კლდოვანი. ზედაპირი ვაკეა (სიმაღლე 127 მეტრამდე). გავრცელებულია მრავალწლოვანი მზრალობა. ჭარბობს არქტიკული ტუნდრის მცენარეულობა. მრავლადაა ფრინველთა ბაზრები; სევერნის კონცხის ნაპირებზე ლომვეშაპთა თავშესაყარია (ამიტომ ლომვეშაპის კონცხსაც ეძახიან). კუნძულს სახელი ეწოდება რუსი მრეწველის, ბელკოვის პატივსაცემად, რომელმაც ის 1808 წელს აღმოაჩინა.