ჩერქეზული დიასპორა

ჩერქეზული დიასპორა — ჩერქეზი მოსახლეობის სათვისტომო, რომლებიც რუსეთის ფედერაციის გარეთ ცხოვრობენ. ჩერქეზებმა საცხოვრებელის შეცვლა განსაკუთრებით მე-19 საუკუნის ბოლოს და მეოცე საუკუნის დასაწყისში დაიწყეს. რუსეთ- ჩერქეზეთის ომის შემდეგ აქ მცხოვრებთა დიდი ნაწილი გადაასახლეს ოსმალეთის იმპერიასა და მის მიმდებარე ტერიტორიებზე, ზოგი კი რუსეთის შორეულ ნაწილებში დასახლდა. ჩერქეზები ორმოცდაათზე მეტ ქვეყანაში ცხოვრობენ, ადიღეს ავტონომიური რესპუბლიკის გარდა. მოსახლეობის მთლიანი რაოდენობა დაუზუსტებელია. ზოგიერთი წყაროს თანახმად, დაახლოებით ორი მილიონი ჩერქეზი ცხოვრობს თურქეთში, იორდანიაში, სირიასა და ერაყში. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით კი მხოლოდ თურქეთში მათი რაოდენობა 1-დან 4 მილიონამდეა.

ახლო აღმოსავლეთი
თურქეთი
ბოლო ათწლეულების განმავლობაში თურქეთში ჩერქეზი მოსახლეობა მკვეთრად გაიზარდა. ეს მკვეთრად ჩანს ჩერქეზების მზარდ ინტერესში მათი კულტურული წარსულის, ტრადიციებისა და მიგრაციის ისტორიის დეტალებისადმი.
ჩერქეზების რაოდენობა თურქეთში 200 ათასიდან 2 მილიონამდე მერყეობს. ისინი თურქეთში ერთ- ერთი ყველაზე მრავალრიცხოვანი ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენლები არიან.

ირანი
ჩერქეზები ირანში მე -15 საუკუნის ბოლოს გამოჩნდნენ, როდესაც აყ-ყოიუნლუს წარმომადგენელმა ჯონაიდმა დაარბია ჩერქეზეთის რეგიონები და იქიდან ტყვეები წაიყვანა. თამაზ -ის დროს, მისი ოთხი ლაშქრობის შედეგად 30 000 ჩერქეზი და ქართველი გადაასახლეს ირანში. მრავალი საუკუნის განმავლობაში ირანში ჩერქეზებს მნიშვნელოვანი და გადამწყვეტი როლი ჰქონდათ ჯარში, სამოქალაქო ადმინისტრაციაში და სამეფო ჰარემებში. დღეს ისინი სიდიდით მესამე კავკასიური ჯგუფია ირანში ქართველებისა და სომხების შემდეგ.

ეგვიპტე
ეგვიპტეში ჩერქეზები მე-19 საუკუნიდან ცხოვრობენ. ისინი ეგვიპტეში მამლუქების პერიოდში იძულებით შეიყვანეს.

სირია
1987 წელს სირიაში ცხოვრობდა დაახლოებით 100 000 ჩერქეზი, რომელთაგან ნახევარზე მეტი ჰაურანის პროვინციაში სახლობდა. სირიასა და ლიბანში საფრანგეთის მანდატის პერიოდში (1920–1946) ჩერქეზები ფრანგულ ჯარში მსახურობდნენ. სირიელი ჩერქეზები აქტიურად მონაწილეობდნენ 1948 წლის არაბეთ-ისრაელის ომში. 1967 წლის ექვსდღიანი ომის შემდეგ, ისინი სირიაში, განსაკუთრებით დამასკოსა და ალეპოში გადაიყვანეს. ისრაელის საოკუპაციო ძალებმა მათ ხელი შეუშალეს გოლანის მაღლობებზე დაბრუნებაში. ზოგიერთმა მათგანმა ეს მოახერხა და ისინი დღესაც ორ სოფელში, ბეერ აჯამსა და ბარიქაში ცხოვრობენ.

სირიაში მცხოვრებ ჩერქეზებს ძალიან კარგი ურთიერთობა აქვთ უმცირესობებთან, როგორიცაა ალავიტები, დრუზები, ქრისტიანები და ებრაელები. ბევრი მათგანი მთავრობაში, სახელმწიფო ან სამხედრო სამსახურში მუშაობს. სირიის შინაგან საქმეთა ყოფილი მინისტრი და სამხედრო პოლიციის დირექტორი ბასამ აბდელ მაჯეედი ჩერქეზული წარმოშობის იყო. ყველა ჩერქეზი სკოლაში სწავლობს არაბულსა და ინგლისურს; ბევრი ლაპარაკობს ადიღეურ ენაზე, მაგრამ მათი რიცხვი თანდათან მცირდება.

იორდანია
იორდანიის დედაქალაქი ამანი, რომელიც სტიქიური მოვლენის შედეგად განადგურდა, ჩერქეზული ტომებით, შაფსუღებით ხელმეორედ დასახლდა 1878 წელს. მას შემდეგ ჩერქეზებს დიდი წვლილი აქვთ იორდანიის განვითარებაში. ისინი მაღალ თანამდებობებს იკავებენ იორდანიის მთავრობაში, შეიარაღებული ძალებში, საჰაერო ძალებსა და პოლიციაში. 1921 წელს ჩერქეზებს მიენიჭათ მეფე აბდულა პირველის პირად დაცვაში ყოფნის უფლება, რაც მათ სანდოობზე მეტყველებს. 1950 წელს გაიხსნა კლუბი ალ ჯეე ალ ჯადეედი, რომლის მიზანი იყო ჩერქეზული კულტურის შენარჩუნება. 2009 წელს დაარსდა ჩერქეზული კულტურის აკადემია, რომლის მიზანი ჩერქეზული ენის შენარჩუნებაა.

2011 წლის 21 მაისს იორდანიის ჩერქეზულმა საზოგადოებამ მოაწყო საპროტესტო აქცია რუსეთის საელჩოსთან სოჭის 2014 წლის ზამთრის ოლიმპიადის საპასუხოდ, რადგან საოლიმპიადო ტერიტორია ჩერქეზების გენოციდის შედეგად დაღუპული ჩერქეზების საფლავების ადგილას შენდებოდა.

ევროპაში
მცირე რაოდენობით ჩერქეზი 1880-იანი წლების ბოლოს ცხოვრობდა კოსოვოში, მაგრამ 90-იანი წლებიდან ისინი ადიღეში, რუსეთში დაბრუნდნენ.