შაქი (აზერბაიჯანი)

შაქი (; 1968 წლამდე – ნუხა, ) — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ აზერბაიჯანში, შაქის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. განლაგებულია კავკასიონის სამხრეთ ნაწილში, ბაქოდან 325 კმ-ში. მოსახლეობა შეადგენს 63 ათას კაცს.

გეოგრაფია
შაქის კლიმატს განსაზღვრავენ ციკლონები და ანტიციკლონები, სხვადასხვა საჰაერო მასები და ადგილობრივი ქარები. საშუალო წლიური ტემპერატურა შაქიში 12 °. ივნისსა და აგვისტოში ტემპერატურა 20-25 ° აღწევს. ქალაქის სიმაღლე 500—850 მ ზღვის დონიდან. ტყეებში იზრდება წიფელი და თხილი. ქალაქის მთავარი მდინარეაბია - ქიში და გურჯანი.

ისტორია
აზერბაიჯანელი ისტორიკოსების მიხედვით, ტოპონიმი უკავშირდება მომთაბარე ტომ საკების ეთნონიმს, რომლებმაც თანამედროვე აზერბაიჯანის ტერიტორიას ძვ. წ. საუკუნეში მოაღწიეს და აქ დასახლდნენ კიდეც. შუა საუკუნეებში შაქი ჯერ ჰერეთის სამეფოს დედაქალაქი იყო, შემდეგ კი ერთიანი საქართველოს შემადგენლობაში შევიდა. 1743 წელს, აჯი-ჩალაბის სეფიანთა ირანის წინააღმდეგ აჯანყების შედეგად, დაარსდა შაქის დამოუკიდებელი სახანო. 1813 წლის გულისტანის ხელშეკრულებით, ქალაქი რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა.

როგორც სახელმწიფო ფორმირება შაქი პირველად საუკუნის ბოლოს იხსენიება. შაქის მფლობელი იყო სიდი აჰმედ ორლათი, რომელიც გათიურქებული მონღოლების ორლათების ტომიდან იყო. 1402 წელს შაქის ჯარებმა მონაწილეობა მიიღეს თემურლენგის ლაშქრობაში სულთან ბაიაზიდ წინააღმდეგ.

აზერბაიჯანელი ისტორიკოსის აბასგული-აღა ბაქიხანოვის მიერ, ნუხა იყო შირვანის ქალაქი, რომელსაც ადრე ეწოდა ნახია ან ნაგია. ქერიმ აღა ფათეჰი წერდა, რომ ნუხა არსებობდა საუკუნეში ნოხუს სახელწოდების ქვეშ.

არქეოლოგიური გათხრებისას ქალაქში იპოვეს მონეტები, რომლებიც საუკუნეს მიეკუთვნოდა.

 საუკუნის აზერბაიჯანელი ისტორიკოსი ჰაჯი სეიდ აბდულ ჰამიდი ადასტურებდა, რომ შაქი და ნუხა სხვადასხვა ქალაქები იყვნენ. ის წერდა, რომ ნუხისა და შაქის მაცხოვრებლებმა კავშირი შექმნეს და აირჩიეს მმართველად ალიჯანი, რომელიც შედეგად გახდა ხანი და შაქის ვილაიეთს მართავდა. იგი იცავდა სახანოს სპარსელებისგან და კარგი მმართველიც იყო (1456—1457).

1840 წელს შექიმნა შაქის მაზრა, რომლის ცენტრიც ქალაქი ნუხა იყო.  ქალაქს ეწვივნენ ისეთი მწერლები, როგორებიც არიან: ლევ ტოლსტოი, ალექსანდრე დიუმა და ასევე გენერალი ნ. რაევსკი.

საბჭოთა წლებში ქალაქი გახდა აზერბაიჯანის სსრ-ს შაქის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქში დაარსდა აბრეშუმის საწარმო, სამკერვალო ფაბრიკა, თამბაქოს ქარხანა, აგურის ქარხნა, ხორცის ქარხანა, კვების მრეწველობის ქარხანა, ტექსტილის, სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკური სკოლები, პედაგოგიური, სამედიცინო და მუსიკალური კოლეჯები, ხალხური თეატრი (დრამატული თეატრი), ადგილობრივი ისტორიის მუზეუმი, აზერბაიჯანელი მწერლისა და განმანათლებლის მირზა ფათალი ახუნდოვის სახლ-მუზეუმი, რომელიც შაქიში დაიბადა, ასევე შაქის ხანების სასახლეც ქალაქში მდებარეობს.

ღირსშესანიშნაობები
შაქის ხანების სასახლე ( ს);
ნუხის ციხესიმაგრე ( ს);
შაქის ხანის მეჩეთი ( ს);
ზედა ქარავან-სარაი ( ს);
ქვემო ქარავან-სარაი ( ს);
შაქიხანოვების სახლი ( ს);
გილეილის მეჩეთის მინარეთი ( ს)
გედექ-მეჩეთი ( ს);
ჯუმა მეჩეთი ( ს);
ომარ ეფენდის მეჩეთი ( ს);
„ქიშლაქის“ მეჩეთი ( ს);
მიწისქვეშა აბანო ( ს);
მრგვალი ტაძარი ( ს);
ციხესიმაგრე გელერსენ გორერსენი;
მირზა ფათალი ახუნდოვის სახლ-მუზეუმი;
რაშიდ-ბეგ ეფენდიევის სახლ-მუზეუმი;
საბით რაჰმანის სახლ-მუზეუმი.

დაძმობილებული ქალაქები
გირესუნი, თურქეთი
ოსმანგაზი, თურქეთი
გაბროვო, ბულგარეთი
სლუცკი, ბელარუსი
ელ-პასო, აშშ
ჟმერინკა, უკრაინა

გალერეა