iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰერკულესის სვეტები

ჰერკულესის სვეტები (აგრეთვე ჰერაკლეს სვეტები) — ორი ერთმანეთის მოპირდაპირე კლდე ახლანდელი გიბრალტარის ორსავე მხარეს. ბერძნებს ისინი მიაჩნდათ დასავლეთით უკიდურეს მიჯნად, რომლის იქითაც მდინარე-ოკეანე მიედინებოდა. მათი რწმენით ჰერაკლემ, რომელიც გერიონის ხარების მოსატაცებლად მიდიოდა, აფრიკის უდაბნოები გაიარა და უკიდურეს დასავლეთ საზღვარს მიაღწია. იქ ვიწრო სრუტის ორსავე მხარეს თავისი მეათე გმირობის უკვდავსაყოფად ქვის ორი უზარმაზარი სვეტი აღმართა (ორი კლდე).
ბერძენი გეოგრაფის სტრაბონის გადმოცემით , ფინიკიელებმა ჰერკულესის სვეტების სრუტე ანუ გიბრალტარის სრუტე გაიარეს ერთ-ერთი მოგზაურობის დროს .
ჰერმაფროდიტი

ჰერმაფროდიტი — ჰერმესისა და აფროდიტეს შვილი, ქალკაცა, ორსქესა არსება. იდელმა ნიმფებმა გაზარდეს, ნაიადებმა. სალკამიდის წყაროს ნიმფამ ნახა მობანავე და შეიყვარა, კარიაში ჩასული ყმაწვილკაცი, ჰერმაფროდიტმა გააწბილა, არ გაიკარა. უარყოფილმა ნიმფამ ცას მიმართა: „შეგვაერთეო სამუდამოდ“. ღმერთებმა სურვილი შეუსრულეს, სამარადისოდ შეახორცეს ორი სხეული. აქედან ეწოდა ორსქესა არსებას ჰერმაფროდიტი.

ნიმფა ძალით ეტმასნება ჰერმესის (მერკურის) და აფროდიტეს (ვენერას) მშვენიერ ვაჟს ატლანტიადეს, რომელიც ტალღებში გაურბის (შეადარეთ ნარცისი და ექო), თან ღმერთებს შესთხოვს ნუ დაგვაშორებთო. ასე შეეზარდა ერთი-მეორეს ორი სხეული. მას შემდეგ სალმაკისში მობანავე ყოველი კაცი ორსქესად იქცევა.

ვარიაციები
ასე იხსნება ტყუპის გაჩენა (პირველი ცნობა თეოფრასტესი). ბევრი ხალხის მითში ცნობილია ორსქესა არსება: იმირი (გერმანული მითოლოგია), დიანი — დიანა, ლიბერი — ლიბერა, იანუსი—იანა, დიუსი — დია, ვოლუმნი—ვოლუმნა, პალესი (რომაული მითოლოგია), აგნი — აგნაი, იამა — იამი, ინდრა — ინდრონი (ვედა) და….

ხელოვნებაში
რომში ინახება პოლიკლეტეს ჰერმაფროდიტის ასლი (1-2 ს.)

თერმების მუზეუმში მწოლარე ჰერმაფროდიტის; აგრეთვე ბერლინის მუზეუმში - ხელაღმართული ტიტველი ფიგურა. ცნობილია ბაროკოს მხატვართა, ალბანის, შპრანგერის და სხვათა სურათები (ორსქესოვნობას მხატვრები თავს არიდებენ).

უფრო ფანტაზიის თამაშის ნაყოფია, ვიდრე ბიოლოგიური სიმბოლო ჰერმაფროდიტიზმისა. ოვიდიუსის მეტამორფოზებში 4, 285. ვარაუდობენ, რომ სახე შექმნილია აღმოსავლური ზეგავლენითაც. ატიკაში სამლოცველოც ჰქონდა ძვ. წ. საუკუნეში.
სასირეთის ბრძოლა

სასირეთის ბრძოლა 1047 — საქართველოს მეფე ბაგრატ -სა და კლდეკარის ერისთავის ლიპარიტ ლიპარიტის ძეს შორის მიმდინარე ხანგრძლივი შინაკლასობრივი ბრძოლის ერთი ეპიზოდი. 1040 წელს, თბილისის ამირასთან ბაგრატ -ის დაზავების შემდეგ კლდეკარის ერისთავი საბოლოოდ გაუორგულდა მეფეს. ლიპარიტმა დახმარებისათვის მიმართა ბიზანტიას. კეისარმა ერისთავს დამხმარე ლაშქარი, დიდძალი ფული და ტახტის მაძიებელი დემეტრე გიორგის ძე გამოუგზავნა. საქმე შეთანხმებით დამთავრდა. ბაგრატ -მ ლიპარიტს ქართლის ერისთავობა უწყალობა. ბერძენთა ჯარი და დემეტრე ბიზანტიაში დაბრუნდნენ, მაგრამ ეს მორიგება დროებითი აღმოჩნდა; ლიპარიტი ბიზანტიის აგენტად დარჩა და განაგრძობდა ბრძოლას მეფის წინააღმდეგ. ლიპარიტს კახელები მიემხრნენ, მან ბიზანტიიდან კვლავ ჩამოიყვანა დემეტრე გიორგის ძე, ბოლოს მაწყვერელიც მის მხარეს გადავიდა.

მეფე და ერისთავი ქართლში, სასირეთის ჭალაში (ახლანდელი კასპის მუნიციპალიტეტი) შეებრძოლენ ერთმანეთს. ბაგრატ -მ ვერ გაუძლო ლიპარიტის მრავალრიცხოვანი ჯარის შემოტევას და დამარცხდა. ლიპარიტმა არტანუჯის ციხე დაიპყრო; ბაგრატ იძულებული გახდა დასავლეთ საქართველოში გადასულიყო და მხოლოდ თურქ-სელჩუკების მიერ 1048 წელს ლიპარიტის დატყვევების შემდეგ შეძლო ხელისუფლების განმტკიცება. სასირეთის ბრძოლა მეფესა და დიდებულებს შორის არსებული შინაკლასობრივი ბრძოლების მნიშვნელოვანი ეპიზოდია.

მეტად საგულისხმოა „მატიანე ქართლისა“-ის ცნობა ამ ბრძოლაში ვარიაგების (ვარანგთა) მონაწილეობის შესახებ. ბაგრატ -ის მხარეზე იბრძოდა 1000 შვედი ვიკინგი, 3000 კაციანი ექსპედიციის ქვედანაყოფი, რომელსაც სარდლობდა ინგვარი.
სასირეთის განძი

სასირეთის განძი — ძვ. წ. საუკუნის ნახევრის ბრინჯაოს ნივთების შემცველი განძი, რომელიც აღმოჩენილია 1930 წელს კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ სასირეთში. განძის შემადგენლობაში იყო : სახეობის კოლხური ცული, ცენტრალური ამიერკავკასიის ტიპის ცული, სატეხი, სატევარი, ლაგამი, გედისა და ჯიხვის თავის სკულპტურული გამოსახულებები, 2 ნაწილისაგან შედგენილი ბალთა; სახურავიანი სამფეხა ჭურჭელი, რომლის ცენტრში ფრინველის სკულპტურული გამოსახულებაა. ნივთები დაცულია სიმონ ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმში.
ძირულა

ძირულა — მდინარე დასავლეთ საქართველოში. მიედინება საჩხერის, ხარაგაულისა და ზესტაფონის მუნიციპალიტეტებში. სათავე აქვს ლიხის ქედის დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1252 მ სიმაღლეზე. მდინარე ყვირილის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 83 კილომეტრი, აუზის ფართობი 1270 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. მთავარი შენაკადებია: დუმალა, ჩხერიმელა და ხელმოსმულა.

წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზაფხულში, წყალმოვარდნები — შემოდგომა-ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი სოფელ წევასთან — 26,6 მ³/წმ. იყენებენ სარწყავად. მდინარე ძირულის ხეობაშია გაშენებული სოფლები: ქვედა წევა, ბორითი, შროშა და სხვა. ძირულასა და დუმალის წყალგამყოფზე შემორჩენილია ფიჭვნარი.

ვახუშტი ბატონიშვილი ასე აღწერს მდინარე ძირულას:
ტბელები

ტბელები — დიდ აზნაურთა საგვარეულო - საუკუნეების საქართველოში. სახელწოდება მიიღეს თავიანთი მამულიდან – შიდა ქართლის ტბეთიდან.

 საუკუნეში ტბელები ყველაზე დიდი ფეოდალური საგვარეულო იყო შიდა ქართლში. საფეოდალო მდებარეობდა ლიახვის ხეობაში (სოფლები: ტბეთი, ერედვი, ნიქოზი, ბორცვისჯვარი, დოდოთი და სხვ.). მათი საგვარეულო ტაძრები იყო ერედვის წმინდა გიორგის, სოფელ დოდოთის ცხრაკარისა და სოფელ ტბეთის ბორცვისჯვრის ეკლესიები. საგვარეულოს ერთ-ერთი წარმომადგენელი ივანე ტბელი ( საუკუნის მეოთხედი) ქართლის ფეოდალ-სენიორი და ერისთავი ყოფილა. შემდეგში ტბელებმა დაკარგეს ერისთავობა (ქართლის ერისთავებად აფხაზეთის მეფეები ნიშნავდნენ დასავლეთ საქართველოს დიდ ფეოდალებს), მაგრამ მაინც ძლიერ ფეოდალურ სახლს წარმოადგენდნენ. ისინი ეწინააღმდეგებოდნენ როგორც აფხაზთა (დასავლეთ საქართველო) მეფეების, ისე ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონების მისწრაფებას, ხელთ ეგდოთ ქართლი.

920-იან წლებში ტბელებმა მხარი დაუჭირეს ქართლის გამგებელს კონსტანტინეს, აფხაზთა მეფის გიორგი -ის ძეს, მამის წინააღმდეგ აჯანყებაში. აჯანყების ჩახშობის შემდეგ მეფე გიორგიმ სასტიკად დასაჯა შვილი, ზოგიერთი ტბელი მშვიდობით გაუშვა, ზოგი კი ვასპურაკანში გადაასახლა. შესაძლოა ვასპურაკანში გადასახლებული ტბელების შთამომავალი იყოს საუკუნეში სტეფანოზ ორბელიანის თხზულებაში მოხსენიებული ივანე ტბელი რომელიც ვასპურაკანის დედაქალაქ დვინში ცხოვრობდა. საუკუნის 80-იან წლებში ტბელები სათავეში ჩაუდგნენ ქართლის აზნაურების ბრძოლას ბაგრატ -ის წინააღმდეგ, მაგრამ დამარცხდნენ 982 წლის ახლოს სოფელ მოღრისთან ბრძოლაში. საგვარეულოში ყველაზე გავრცელებული სახელები იყო ქავთარი და ივანე, გვხვდება ასევე პატრიკი, ოქროპირი და აბაზი. სახელი პატრიკი შესაძლოა, იმის მანიშნებელი იყოს, რომ ტბელებს ან საუკუნეში ჰქონდათ ბიზანტიური ტიტული პატრიკი ( საუკუნეში გამოითქმოდა როგორც „პატრიკოსი“), რომელიც შემდეგ საკუთარ სახელად იქცა ამ საგვარეულოში. სახელი „აბაზი“ გვაძლევს იმის საფუძველს, რომ ვივარაუდოთ მათ კავშირზე აბაზასძეებთან (შესაძლოა ტბეთის ბორცვისჯვრის ეკლესიის ამჟამად დაკარგულ წარწერაში მოხსენიებული აბაზ ტბელის ძე ივანე არის ივანე აბაზასძე). ზოგიერთი მონაცემით ტბელებს უკავშირდება ქართლის მეორე წარჩინებული საგვარეულო – ფავნელები, რომელთა მემკვიდრეები - სურამელებიც ქართლის ერისთავები იყვნენ საუკუნეში. ისტორიკოს ზაზა ალექსიძის აზრით, „მატიანე სუანეთის კრებისაჲ“-ში მოხსენიებულია ტბელიანები და სპანდაღუდიანებიც ტბელების შთამომავლები არიან.

გენეალოგია
ფარერელები

ფარერელები (ფარერულად ) — ხალხი ჩრდილოეთ ევროპაში, ფარერების კუნძულების მკვიდრი მოსახლეობა სკანდინავიური და ბრიტანული წარმოშობით. დაახლოებით 21 ათასი ფარერელი მეზობელ ქვეყნებში დანიაში, ისლანდიასა და ნორვეგიაში ცხოვრობს.

წარმოშობა
ვიკინგების მიერ ფარერების ათვისება მე-9 საუკუნეში დაიწყო. ამ პერიოდის შესახებ ცოტა რამ თუა ცნობილი, ეს საკითხი, მეტწილად, სპეკულაციის საგნად არის ქცეული. ერთადერთი წყარო, რომელიც ადრეული დასახლების შესახებ შეიცავს ინფორმაციას, არის ისლანდიური საგა . საგა დაწერილია დაახლოებით 1200 წელს და 300 წლით ადრინდელ ამბებს ეხება. მონათხრობიდან ირკვევა, რომ ფარერებზე მოსახლეობა ნორვეგიელი მეფეების უნიფიკაციის პოლტიკის შედეგია; გარდა ფარერებისა, მოსახლეობა იმხანად მრავალ უკაცრიელ ადგილზეც გაჩენილა, დასავლეთში მდებარე მიწებზე, რომელთა შესახებ მანამდე არავინ არაფერი იცოდა.

 -ს დასაწყისიდანვე ისტორიკოსები არკვევენ, რომ ვიკინგი გრიმურ კამბანი კუნძულების პირველი მოსახლე იყო. ნორვეგიელებს, რომელთაც დასავლეთით გასცურეს, უნდა სცოდნოდათ კუნძულების შესახებ. თუკი გრიმურ კამბანმა დაასახლა ფარერები, ე.ი. ნორვეგიელებს სცოდნიათ კუნძულის არსებობისა და ცხოვრების შესახებ უფრო მეტი, ვიდრე მატიანემ შემოგვინახა.

როდესაც გრიმური ჩრდილოური სახელია, კამბანი მის კელტურ წარმოშობაზე მიუთითებს.
ამდენად, იგი ან ირლანდიიდან, ან დასავლეთის კუნძულებიდან უნდა ყოფილიყო, სადაც ნორვეგიელებს უკვე ჰქონდათ საკუთარი დასახლებები. ფარერებზე ზოგიერთი კუნძულის სახელიდან დგინდება, რომ აქაურობის პირველი მკვიდრნი ან შოტლანდიის კუნძულებიდან ან ბრიტანეთის სანაპირო ზოლიდან უნდა ყოფილიყვნენ.

დნმ ანალიზებმა ცხადყო, რომ ქრომოსომა, რომელიც მამრობითის წარმოშობას ადასტურებს, 87% სკანდინავიურია. როდესაც მიტოქონდრიული დნმ, რომელიც მდედრობითი სქესის წარმომადგენლებს აღენიშნებათ, 84% შოტლანდიური ან ირლანდიურია.
ფარერული ენა

ფარერული ენა (, წარმოითქმის ან ) — დასავლეთ ნორდიკული ენა, რომელიც ისლანდიურს ენათესავება. საკმაოდ დაშორებული დასავლურ ნორვეგიულ დიალექტებს. ფარერულად ლაპარაკობს 48 000 ადამიანი ფარერებზე და დაახლოებით 12 ათასი დანიაში. ესაა ერთ-ერთი იზოლირებული სკანდინავიური ენა, რომელიც ძველნორდიკული ენიდან წარმოიშვა ვიკინგების ეპოქაში. მეორე ენა ისლანდიურია, ხოლო მესამე გადაშენებული ჩრდილოური ენა, რომელიც, სავარაუდოდ, ახლო ენათესავებოდა ფარერულ ენას.
სურამელები

სურამელები — დიდ ფეოდალთა საგვარეულო - საუკუნეების საქართველოში. სახელწოდება წარმოსდგება მათი საგვარეულო მამულიდან — სურამი (ახლანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტი, შიდა ქართლის მხარე). ზოგიერთი მკვლევრის აზრით, სურამელების წინაპრები იყვნენ ფავნელები; მარი ბროსე და კირილ თუმანოვი კი სურამელებს ორბელთა საგვარეულოს განშტოებად მიიჩნევენ.

სურამელთა საგვარეულო სახლის უფროსები საუკუნის 70-იან წლების ბოლოდან იყვნენ ერისთავთერისთავები და ქართლის ერისთავები, ხოლო საუკუნის 40-იანი წლებიდან საუკუნის პირველ მეოთხედამდე ქართლის ერისთავობასთან ერთად - საქართველოს მეფის მსახურთუხუცესებიც. სურამელების სახლი საუკუნის შუა წლებში დაუნათესავდა ქართლისა და ჯავახეთის დიდ ფეოდალებს - თორელების სახლს, ხოლო საუკუნის ნახევარში - დასავლეთ საქართველოს დიდ ფეოდალურ საგვარეულოს ვარდანისძეებს. მონღოლთა ბატონობის ხანაში სურამელები აქტიურად მონაწილეობდნენ საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში. უმეფობის ხანაში, როდესაც მონღოლებმა საქართველო დუმნებად დაყვეს ( საუკუნის 40-იანი წლები), ქართლის დუმნის თავად გრიგოლ სურამელი დანიშნეს. საუკუნის მეოთხედის შემდეგ ეს საგვარეულო ისტორიულ წყაროებში აღარ მოიხსენიება.

გენეალოგია
სუფსა

სუფსა — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, ყველაზე გრძელი და წყალუხვი მდინარე გურიაში. სუფსა ერთადერთი მდინარეა, რომელიც გურიის მხარის სამივე მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მიედინება. გურიის ქედით გამოყოფილია მდინარე რიონის ხეობისაგან, ხოლო ნასაკირალის სერით მდინარე ნატანების ხეობისაგან. სუფსის ნაპირზე მდებარეობს დაბა ჩოხატაური.

გეოგრაფია
სათავე აქვს მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე მწვერვალ მეფისწყაროსთან, ზღვის დონიდან 2800 მეტრ სიმაღლეზე. ერთვის შავ ზღვას სოფელ გრიგოლეთთან. სიგრძე 117 კილომეტრი, მდინარის აუზის ფართობი 1130 კვ.კმ. მთავარი შენაკადებია გუბაზეული, ბახვისწყალი, ბარამიძისწყალი, შუთი. აუზის ჩრდილოეთი საზღვარი გურიის ქედს გასდევს, სამხრეთი — მესხეთის ქედსა (ზემო დინებაში) და ნასაკირალის სერს (ქვემოწელში). აუზი აგებულია ტუფოგენური ქანებით, ქვაშაქვებით, ქვიშნარ-კონგლომერატული ნალექებით, თიხებით. სათავის მონაკვეთზე აუზი შემოსილია სუბალპური მდელოს მცენარეულობით, 2000 მ-ზე ქვემოთ — ტყით, რომლის შემადგენელია სოჭი, ფიჭვი, წიფელი, რცხილა, მუხა და სხვა. სოფელ ბუკისციხის ქვემოთ აუზის დიდი ნაწილი უკავია სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს. საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. იცის წყალმოვარდნები (წელიწადში 16—27-ჯერ). გაზაფხულის წყალდიდობა შედარებით ხანმოკლეა. მდინარის წყლის რეჟიმი უმთავრესად დამოკიდებულია ატმოსფერული ნალექების რაოდენობასა და ინტენსივობაზე, მაქსიმალური ხარჯი სოფელ ხიდმაღალასთან 700 მ³/წმ აღწევს, მინიმალური ხარჯი ქვემო დინებაში 4 მ³/წმ, საშუალო მრავალწლიური ხარჯი შესართავთან — 46 მ³/წმ.

ისტორია
სახელწოდება სუფსას თავდაპირველი ფორმაა სურ-ფსა. მდინარე სათავეს სურების მთებში იღებს. მისი სახელი სურების წყალს უნდა ნიშნავდეს. მდინარე სუფსა მოგროსის სახელით და ნატანები (ისისი) პირველად მოხსენიებული აქვს ბერძენ გეოგრაფ ფსევდო სკილაქს კარიადნელს, პლინიუს უფროს და ფლავიუს არიანეს. ახ. წ. საუკუნეში გეოგრაფმა კასტორიუსმა ამ მდინარეთა შესართავები დაიტანა რუკაზე „ “. ეს მდინარეები სხვებთან ერთად ანტიკური პერიოდიდან აკავშირებდა რომის აღმოსავლეთ პროვინციებს დასავლეთ საქართველოსთან. ამ გზით გაჰქონდათ ბიზანტიელებს ნედლეული და შემოჰქონდათ ნაწარმი. სუფსაზე ნაოსნობა საუკუნემდე გრძელდებოდა. 1817 წელს რუსეთის არმიის შტაბსკაპიტნის, ენსგოლმის მიერ შედგენილი დასავლეთ საქართველოს აღწერილობის თანახმად სუფსაზე სამდინარო ნავები მდინარე ბახვისწყლის შესართავამდე, ზღვიდან 26 კმ დაშორებით ადიოდნენ. საუკუნის ბოლოსთვის ასეთი 25-30 ბრტყელძირიანი ნავი იყო, თითოეულის ტვირთმზიდაობა 1,5-დან 5 ტონამდე ადიოდა.

გალერეა
ტორსჰავნი

ტორსჰავნი — ფარერის კუნძულების დედაქალაქი. 2007 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 13,000 კაცს. მდებარეობს კუნძულ სტრეიმოის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. დაარსდა საუკუნეში მეხისა და ელვის ღვთაება თორის პატივსაცემად. ტორნსჰავნი, თორნსჰავნი, სიტყვასიტყვით „თორის ნავმისადგომს“ ნიშნავს.

ტრანსპორტი
მოქმედებს საბორნე გადასასვლელი დანიაში, ნორვეგიაში, შოტლანდიასა და ისლანდიაში.

ტორნსჰავნი ჩრდილოეთ ატლანტის საკვანძო პორტია. ბოლო ათწლეულებში რუსული თევზმჭერი ხომალდების შესვლის, გადმოტვირთვის და დასაწყობების ცენტრად იქცა ჩრდილო-დასავლეთ ევროპაში.

სპორტი
ტორნსჰავნში, ისევე როგორც ფარერების უმეტესობასა და სკანდინავიის ქვეყნებში ხელბურთი და ფეხბურთი დიდი პოპულარობით სარგებლობს. ქალაქის არც თუ მოზრდილი მოსახლეობის მიუხედავად, არსებობს რამდენიმე სპორტული კლუბი.

მუსიკა
1983 წლიდან ყოველწლიურად ტარდება ტორსჰავნის ჯაზის ფესტივალი.
სერიკ შეკოიანი

სერიკ იაკობის ასული შეკოიანი ( დ. 27 ოქტომბერი, 1924, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 13 ივნისი, 2015, თბილისი, საქართველო) — სომეხი მსახიობი. სომხეთის სსრ დამსახურებული არტისტი (1962), საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1982). ცნობილი მსახიობის არტემ ლუსინიანის მეუღლე.

ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისის კინოსტუდიის კინომსახიობთა სტუდიაში. 1946 წლიდან თბილისის შაუმიანის სახელობის სომხური თეატრის მსახიობია. ამ თეატრის სცენაზე შეასრულა 100-ზე მეტი როლი, მათ შორის დეზდემონა (უილიამ შექსპირის „ოტლო“), რუსუდანი (ილო მოსაშვილის „ჩაძირული ქვები“), კატარინა (უილიამ შექსპირის „ჭირვეულის მორჯულება“), აქსიუმა (ალექსანდრე ოსტროვსკის „ტყე“), თამრო „გლახის ნაამბობი“ (ილია ჭავჭავაძის მიხედვით), ნინო (მარიკა ბარათაშვილის „ჩემი ყვავილეთი“), ანა (სურენ ავჩიანის „საიათნოვა“), თამარი (ბაბაიანის „გული გვიხმობს“), პარასკა (გალანის „სიყვარული გარიჟრაჟზე“), ელენე (ჩიჯავაძის „ვაჟიშვილები“) და სხვა როლი. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1998).

სერიკ შეკოიანმა მნიშვნელოვანი კვალი დატოვა როგორც საქართველოს, აგრეთვე სომხეთის სამსახიობო ისტორიაში. შესრულებული აქვს 250-ზე მეტი როლი, მეგობრობდა ისეთ ქართველ მსახიობებთან, როგორებიც იყვნენ აკაკი ხორავა, ვერიკო ანჯაფარიძე, ვასო გოძიაშვილი, სოფიკო ჭიაურელი, მედეა ჩახავა და სხვა.

ჯილდოები და აღიარება
1960 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1982 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
1998 — ღირსების ორდენი
რაჩია ქოჩარი

რაჩია ქოჩარის ძე ქოჩარი (ნამდვილი გვარი გაბრიელიანი) (დ. 2 თებერვალი [ ძვ. სტ. 20 იანვარი], 1910, სოფ. კუმპლიპუჩი, ალაშკერტის მაზრა, დასავლეთი სომხეთი (თურქეთი) — გ. 2 მაისი, 1965, ერევანი) — სომეხი მწერალი. სკკპ წევრი 1939 წლიდან.

ბიოგრაფია
მოთხრობის წერა 1930 წელს დაიწყო. ავტორია მოთხრობათა კრებულებისა „გმირთა დაბადება“ (1942), „წინადღეს“ (1943), „წმინდა აღთქმა“ (1946), „თეთრი წიგნი“ (1965); რომანისა „დიდი სახლის შვილები“ (1-2 ანწილი, 1952–1959), პუბლიცისტური სტატიებისა (კრებული „ლიტერატურა და ცხოვრება“, 1949). დაჯილდოებულია წითელი ვარსკვლავის ორდენითა და მედლებით.
ერვანდ ქოჩარი

ერვანდ სიმონის ძე ქოჩარი (დ. 27 ივნისი [ძვ.ს სტ. 15 ივნისი], 1899, თბილისი — გ. 22 იანვარი, 1979, ერევანი) — სომეხი მოქანდაკე, ფერმწერი და გრაფიკოსი. სსრკ სახალხო მხატვარი (1976).

ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისის ფერწერისა და ქანდაკების სკოლასა (1915-1918) და მოსკოვის სახელმწიფო თავისუფალ სამხატვრო სახელოსნოებში (1918-1919). 1923 წლიდან მუშაობდა პარიზში. 1936 წლიდან სომხეთში. ქოჩარის დაზგური და მონუმენტური ქანდაკებისათვის ნიშანდობლივია მოძრაობის ექსპრესიულობა, ზოგჯერ სტილიზაცია. ნამუშევრები: ობელისკი „არწივი“ (ბრინჯაო, 1955, ზვართნოცის გზაზე), დავით სასუნცის ძეგლი (სპილენძი, 1959) და ფ. ძერჟინსკის მონუმენტური ბიუსტი (სპილენძი, 1969 — ორივე ერევანი). ქოჩარი ავტორია ფერწერული ტილოებისა და წიგნის ილუსტრაციებისა. სომხეთის სსრ სახელმწიფო პრემია (1967).
ვაჰრამ ფაფაზიანი

ვაჰრამ ქამერის ძე ფაფაზიანი (; დ. 6 იანვარი/18 იანვარი, 1888, კონსტანტინოპოლი — გ. 5 ივნისი, 1968, ლენინგრადი) — სომეხი მსახიობი. სომხეთის სსრ (1933), აზერბაიჯანის სსრ (1935) და საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი. სსრკ სახალხო არტისტი (1956). ლენინის ორდენის (1967) კავალერი.

ბიოგრაფია
სასცენო განათლება მიიღო იტალიაში (ვენეცია და მილანი), სადაც გამოდიოდა ე. დუზეს, ე. ნოველის, ე. ცაკონის, ჯ. გრასოს და სხვა დასებში. 1907–1922 წლებში მუშაობდა სტამბოლის სომხურ თეატრებში. 1922 წლიდან ცხოვრობდა სსრკ-ში. 1922–1953 წლებში მოღვაწეობდა ერევნის, თბილისის, ბაქოს, ლენინგრადის, სომხურ და რუსულ დასებში. 1954 წლიდან ერევნის გ. სუნდუკიანის სახელობის სომხურ თეატრში იყო. საუკეთესო როლები: ოტელო, ჰამლეტი, რომეო, მაკბეთი (შექსპირის „ოტელო“, „ჰამლეტი“, „რომეო და ჯულიეტა“, „მაკბეთი“), არბენინი (ლერმონტოვის „მასკარადი“), პროტასოვი (ლ. ტოლსტოის „ცოცხალი ლეში“), მეკ-გრეგორი (საროიანის „ჩემი გული მთებშია“). დაჯილდოვდა ლენინის ორდენითა და მედლებით.
წამკითხველი (ფილმი)

„მკითხველი“ — ოქროს გლობუსის მფლობელი და ოსკარის ნომინანტი 2008 წლის ამერიკული ფილმი – დრამა, რომელიც დაფუძნებულია ბერნჰარდ შლინკის ამავე სახელწოდების მქონე 1995 წლის რომანზე. ფილმისთვის ადაპტირებული სცენარი დაწერა დევიდ ჰეირიმ, ხოლო რეჟისორია სტეფენ დალდრი. ფილმში მონაწილეობენ კეიტ უინსლეტი და რეიფ ფაინზი ახალგაზრდა მსახიობ დავიდ კროსთან ერთად. ეს იყო პროდიუსერების ენტონი მინგელასა და სიდნი პოლაკის უკანასკნელი ფილმი, რომლებიც გარდაიცვალნენ მის ეკრანებზე გამოსვლამდე. ფილმზე მუშაობა დაიწყო გერმანიაში, 2007 წლის სექტემბერში და ეკრანებზე შეზღუდულად გამოვიდა 2008 წლის 10 დეკემბერს.

სიუჟეტი
ფილმი მოგვითხრობს მაიკლ ბერგის – გერმანელი იურისტის ისტორიას, რომელსაც თინეიჯერობის პერიოდში, 1950-იანი წლების ბოლოს ჰქონდა რომანი უფროს ქალთან – ჰანა შმიტსთან, რომელიც მოგვიანებით გაუჩინარდა და წლების შემდეგ გამოჩნდა, როგორც ერთ-ერთი ბრალდებული საომარ დანაშაულებში, რომლებიც წარმოიქმნა მისი, როგორც საკონცენტრაციო ბანაკის მცველის, მოქმედებების შედეგად ომში. მხოლოდ მაიკლი ხვდება, რომ ჰანა წერა–კითხვის უცოდინარია და შესაძლოა ამას მალავს თავისი თავისუფლების ფასად.

ჯილდოები
კეიტ უინსლეტმა და დევიდ კროსმა, რომელიც ახალგაზრდა მაიკლს ანსახიერებს, კრიტიკოსებისაგან მიიღეს მაღალი შეფასება თავიანთი თამაშისათვის. ფილმი ნომინირებული იყო რამდენიმე მთავარ კინო-პრემიაზე. უინსლეტმა მოიგო ოსკარის, ოქროს გლობუსისა და -ს ჯილდოები.
სამი სახლი (ფილმი)

სამი სახლი — 2008 წლის ქართული ფილმი, რომლის რეჟისორი და სცენარის ავტორია ზაზა ურუშაძე. ფილმი სამი ნოველისგან შედგება, მათ საერთო იდეა აერთიანებს:

პირველი ისტორია მე-20 საუკუნის დასაწყისში, ძველ საგვარეულო სახლში ვითარდება. ოჯახის უფროსი ცოლის გარდაცვალების შემდეგ ისე იქცევა, თითქოს ის და გარდაცვლილი კვლავ ერთ ჭერქვეშ ცხოვრობენ.

მეორე ნოველაში მოქმედება მე-20 საუკუნის ბოლოს მიმდინარეობს, მოქმედება სოფელში ხდება. აქ ადამიანები ისევ ისე ცხოვრობენ, როგორც მათი მამა-პაპა ცხოვრობდა ოდითგან.

მესამე ნაწილი მსუბუქი და მხიარულია, მასში ჩანს 21-ე საუკუნის ჰუმანიზმი. ფილმი კომედიაა, მისი გმირი თანამედროვე ქალაქელი ბიჭია, რომელიც იძულებული ხდება საკუთარ პრინციპებს უღალატოს.
ანგელოზების ქალაქი (ფილმი)

ანგელოზების ქალაქი — რომანტიკული დრამა, რომელიც რეჟისორ ბრედ ზილბერლინგის მიერ არის გადაღებული. იგი გამოვიდა 1998 წელს. ფილმში მთავარ როლებში მონაწილეობენ ნიკოლას კეიჯი და მეგ რაიანი. მოქმედება მიმდინარეობს ლოს-ანჯელესში (’’ანგელოზების ქალაქი’’ ასევე მისი მეორე სახელწოდებაა). საგულისხმოა, რომ სურათი გადაღებული იქნა ვიმ ვენდერსის 1987 წლის ფილმის „ცა ბერლინის თავზე“ მიხედვით, რომლის მოქმედებაც ბერლინში ვითარდება.
მუსტაფა II

მუსტაფა (, ; დ. 6 თებერვალი, 1664 — გ. 29 დეკემბერი, 1703) — ოსმალეთის იმპერიის სულთანი 1695-1703 წლებში, სულთან მეჰმედ -ის ვაჟი.

მისი ორი წინამორბედისგან განსხვავებით, (ნაგულისხმევია სულეიმან და აჰმედ ) გამეფებამდე ედირნეს სასახლეში ცხოვრობდა და შედარებითი თავისუფლებით სარგებლობდა. იყო ძლიერი მეომარი და მონადირე.

მუსტაფა ოსმალეთის სათავეში აღმოჩნდა 1695 წლის 6 თებერვალს, მას შემდეგ რაც მისი ბიძა, აჰმედ გარდაიცვალა. მისი სულთნობის წლები გამოირჩეოდა ოსმალეთის დასუსტებითა და წმ. ლიგის ქვეყნების აღზევებით. 1697 წელს თავად ჩაუდგა სათავეში ოსმალებს, მაგრამ სასტიკად დამარცხდა ზენტის ბრძოლაში.

მუსტაფა -ის მმართველობის პერიოდის ყველაზე ტრავმატული მოვლენა უნგრეთის, მცირე ვლახეთის, სერბეთის ნაწილის, აზოვისა და სხვა მნიშვნელოვანი ტერიტორიების დაკარგვა იყო 1699 წელს კარლოვიცის კონგრესზე დადებული ზავით. ამ მოვლენით დაიწყო ოსმალეთის იმპერიის ხანგრძლივი დაკნინების პერიოდი.

მუსტაფა 1703 წელს, ედირნეში მომხდარი აჯანყების შედეგად ტახტიდან მისმა ძმამ აჰმედ -მ ჩამოაგდო. გარდაიცვალა თოფქაფის სასახლეში, სტამბოლში.

ოჯახი
ცოლები და ხარჭები
ალიჯენაბი
ჰიუმაშაჰ ჰასეკი
აფიფე ჰასეკი
შეჰსუვარ სულთანი
ჰატიჯე სულთანი
სალიჰა სებქათი სულთანი
ჰაფსა სულთანი
ჰანიფე სულთანი
ფატმა შაჰინ ხათუნი

ვაჟები
მაჰმუდ 
შეჰზადე მეჰმედი
შეჰზადე სელიმი
შეჰზადე მურათი
შეჰზადე აჰმეთი
ოსმან 
შეჰზადე ჰასანი
შეჰზადე ჰიუსეინი
შეჰზადე აჰმეთი
შეჰზადე სულეიმანი

ქალიშვილები
აიშე სულთანი
ემინე სულთანი
საფიე სულთანი
იმეთულაჰ სულთანი
რუკიე, ფატმა, უმიგულსუმი, რუიკიე,ზენები და ესმა გარდაიცვალნენ ადრეულ ასაკში
სამძივრები

სამძივრები — საქართველოს დიდი ფეოდალური საგვარეულო - საუკუნეებში. სახელწოდება მომდინარეობს მათი მამულის — სამძივრის ხევის (სამცხე) სახელისაგან.

არსებობს მოსაზრება, რომ სამძივრების გვარისაგან წარმოდგება თორელების ფეოდალური საგვარეულო. საუკუნის 80-იანი წლებში სამძივრები დამოყვრებიან სამცხის დიდებულებს — ჯაყელებს. კრავაი ჯაყელი ცოლად შეურთავს ერთ-ერთ სამძივარს. სამძივრები როგორც ჩანს, ჯაყელებთან ერთად, მიემხრნენ აჯანყებულ იური ანდრიას ძეს; აჯანყების დამარცხების შემდეგ კი ისინი ამ აჯანყებაში მონაწილე გუზან ტაოსკარელთან ერთად გაიქცნენ შაჰარმენთან (ხლათის მმართველი). საუკუნის შუა წლებში სამძივრები კვლავ ჩანან სამცხეში. ერთ-ერთი სამძივარი შებრძოლებია აბაღა-ხანის წინააღმდეგ აჯანყებულ მონღოლ უფლისწულს თეგუდარს, რომელიც ლიხთ-იმერეთიდან (სადაც დავით ნარინი იყო შეხიზნული) გადმოსულა სამცხე-ჯავახეთის დასარბევად. სამცხე-საათაბაგოს თავადების საუკუნის ნუსხაში მოხსენიებულია, როგორც სამცხის გადაშენებული ფეოდალური საგვარეულო, რომელთა მამული ამ დროს ეპყრა გოგიბაშვილს.
სიუნიქის პროვინცია

სიუნიქი, სივნიეთი — სომხეთის უკიდურეს სამხრეთით მდებარე პროვინცია (მარზი). მას ესაზღვრება ვაიოცძორის პროვინცია ჩრდილოეთიდან, აზერბაიჯანის ნახჭევანის ავტონომიური რესპუბლიკა დასავლეთიდან, ყარაბაღი (აზერბაიჯანი) აღმოსავლეთიდან და ირანი სახმხრეთიდან. მისი დედაქალაქია კაპანი. სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქები და დაბებია: გორისი, სისიანი, მეღრი, აგარაკი და დასტაკერტი.

ისტორიულად, სიუნიქი დიდი სომხეთის 15 პროვინციიდან ერთ-ერთი იყო. სხვადასხვა დროს, დღევანდელი სიუნიქის რეგიონის ტერიტორია ცნობილი იყო, როგორც სიუნია, სისაკანი და ზანგეზური. სიუნიქში მდებარე სომხური კულტურის ძეგლები (როგორიცაა ტათევის მონასტერი) რეგიონის მდიდარი კულტურის დამადასტურებელია.
ჟოზე ედუარდო სანტუში

ჟოზე ედუარდო სანტუში (, დ. 28 აგვისტო 1940, ლუანდა — გ. 8 ივლისი, 2022, ბარსელონა, ესპანეთი) — ანგოლის მეორე პრეზიდენტი 1979 წლის 10 სექტემბრიდან. ანგოლის განთავისუფლების სახალხო მოძრაობის (მპლა) - შრომის პარტიის თავმჯდომარე, ანგოლის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი.

ბიოგრაფია
დაიბადა მუშის ოჯახში. უმაღლესი განათლება მიიღო სსრკ-ში სადაც დაამთავრა აზერბაიჯანის ნავთობქიმიური მრეწველობის ინსტიტუტი ინჟინერ-მენავთობის სპეციალობით.
1961-1975 წლებში საპასუხისმგებლო პოსტები ეკავა ანგოლის განთავისუფლების შეიარაღებულ ძალებში.
1975-1978 წლებში ანგოლის სახალხო რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა მინისტრი.
1978-1979 წლებში დაგეგმვის მინისტრი და ეროვნული საგეგმო კომისიის თავმჯდომარე.

1992 წლის 29-30 სექტემბრის არჩევნებში დაიკავა პირველი ადგილი, მაგრამ ვერ მოაგროვა ხმათა 50 %. დაინიშნა მეორე ტური, რომლის გამართვამდეც მისმა კონკურენტმა ჟონას სავიმბიმ მოხსნა საკუთარი კანდიდატურა. 2001 წელს პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ შემდეგ არჩევნებზე აღარ წამოაყენებს საკუთარ კანდიდატურას.

გარდაიცვალა 79 წლის ასაკში ესპანეთის ქალაქ ბარსელონის კლინიკაში.
ჟონას სავიმბი

ჟონას სავიმბი (; დ. 3 აგვისტო, 1934 — გ. 22 თებერვალი, 2002) — ანგოლის პოლიტიკური მოღვაწე, პარტიზანების ლიდერი, მეამბოხე დაჯგუფების უნიტას დამაარსებელი (1966). დაიბადა რკინიგზელის ოჯახში. 1965 წელს დაამთავრა შვეიცარიის პოლიტიკური და სოციალური მეცნიერებების ინსტიტუტი. თავდაპირველად იყო ანგოლის განთავისუფლების ეროვნული ფრონტის წევრი, ხოლო 1966 წელს დააარსა ეროვნული კავშირი ანგოლის სრული დამოუკიდებლობისათვის (ე.წ. უნიტა). უნიტას იდეოლოგია დამყარებული იყო მაოიზმზე.

ათეულობით თავდასხმის და 15-ჯერ მკვდრად გამოცხადების შემდეგ 2002 წლის 22 თებერვალს მოშიკოს პროვინციაში ანგოლის სამთავრებო ჯარებთან ბრძოლაში დაიღუპა.