iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შტეფი ხოტივარი-იუნგერი

შტეფი ხოტივარი-იუნგერი (დ. 24 მარტი, 1952, ლაიფციგი) — გერმანელი ქართველოლოგი, ლიტერატურათმცოდნე, მთარგმნელი.
ბიოგრაფია
შტეფი ხოტივარი-იუნგერი დაიბადა 1952 წელს ქალაქ ლაიფციგში. დაამთავრა ბერლინის ჰუმბოლდტის სახელობის უნივერსიტეტი რუსულ-ტაჯიკური ენებისა და ლიტერატურის განხრით.

 საუკუნის 70-იან წლებში დაინტერესდა ქართული ენითა და ლიტერატურით. ქართული ენა შეისწავლა იენის უნივერსიტეტში გერმანელი ქარ­თველოლოგის გერტრუდ პეჩის ხელმძღვანელობით; 1973 წელს სა­ქარ­თვე­ლოში ჩა­მო­ვი­და და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში სტაჟირება გაიარა; 1979 ბერლინის უნივერსიტეტში დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: "კონსტანტინე გამსახურდია და მისი შემოქმედების ადრინდელი რომანები (1912–1935)", ხოლო 1994 თსუ-ში – სადოქტორო დი­სერტაცია თემაზე: "ქართული ისტორიული რომანის განვითარების გზები".

შტეფი ხოტივარი-იუნგერი 1990 წლიდან ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტის მეცნეირ-თანამშრომელია, 1994 წლიდან ასწავლის ქართულ ენას ბერლინის თავისუფალ უნივერსიტეტში. იგი 1992-1995 წლებში რედაქტორობდა პერიოდულ გამოცემას „საქართველოდან და საქართველოზე“.

გერმანელი ქართველოლოგის ნაშრომთა შორის არის პუბლიკაციები მეოცე საუკუნის ქართველ მწერლებზე, ქართული ლიტერატურის განვითარებაზე, გერმანიაში ქართული ლიტერატურის გავრცელებაზე, რუსულ და ქართულ ისტორიულ რომანებზე, გერმანიაში მყოფ ქართველებზე და ა.შ.

იგი გერმანულ პრესაში სისტემატურად აქვეყნებს ქართული ლიტერატურის და ქართველი მწერლების შესახებ სტატიებს, რეცენზიებს, ქართველ მწერალთა ნაწარმოებების თარგმანებს (ი. ჭავჭავაძე, ვაჟა-ფშაველა, ა. წერეთელი, გ. ტაბიძე, ა. კალანდაძე, ნ. დუმბაძე, ი. აბაშიძე და სხვ.); მისი სტატიები იბეჭდებოდა ქართულ ჟურნალებშიც ("კრიტიკა", "ცისკარი").

მისი პირველი სამეცნიერო გამოკვლე­ვა "კონსტანტინე გამსახურდია გერმანიაში (1912-13წწ.)" გამოქვეყნდა საქართველოში 1978 წელს; პირველი მონოგრაფია "ქართული ისტორიული რომანის განვითარება (მ. ჯავახიშვილი, კ. გამსახურდია, გ. აბაშიძე, ო. ჭილაძე, ჭ. ამირეჯიბი)" – ბერლინში 1993 წელს. აღნიშნული ნაშრომისთვის 1994 წლის 25 მარტს გერმანელ ქართველოლოგს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტმა მიანიჭა ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი.

მან ელგუჯა ხინთიბიძის დახმარებით მოიპოვა და მასთან ერთად 2005 წელს საქართველოში გამოსცა ს. 50-იან წლებში მარიამ პრიტვიცის მიერ გერმანულ ენაზე შესრულებული "ვეფხისტყაოსნის" თარგმანი. იგივე თარგმანი 2011 წელს გამოიცა ბერლინში; 2010 წელს გამოსცა წიგნი "ქართული სახელმძღვანელო სპეციალურად უცხოელებისათვის", რომლის პრეზენტაციაც თბილისში გაიმართა. იგი ერთ-ერთი მთარგმნელთაგანია 2016 წელს გერმანიაში გამოცემული ქართული პოეზიის ანთოლოგიისა. განსაკუთრებული ადგილი მის მეცნიერულ მემკვიდრეობაში უჭირავს 2003 წელს გამოცემულ ფუნდამენტურ გამოკვლევას " " (კავკასიის ხალხთა ლიტერატურა).

2005-2012 წლებში იყო გერმანულენოვანი ქართველოლოგიური ჟურნალ "გეორგიკის" რედაქტორი (მარიკა ლორთქიფანიძესთან ერთად).

შტეფი ხოტივარი-იუნგერი გერმანიაში ქართული კულტურის ელჩია.

მისი მეუღლე არის გერმანისტი და მთარგმნელი არჩილ ხოტივარი.
ჯემალ ბუშატი

ჯემალ ბუშატი (; დ. 1880, შკოდერის ვილაიეთი, ოსმალეთის იმპერია — გ. 1 აგვისტო, 1941, შკოდერი, ალბანეთი) — საუკუნის ალბანელი პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა შკოდერში, ბუშატების ოჯახში, რომელიც ოსმალეთის იმპერიის დროს შკოდერის ვილაეთს მართავდა. მონაწილეობდა შკოდერში ჩერნოგორიელების წინააღმდეგ გამართულ ორ ომში — 1912-1913 წლებში (ბალკანეთის პირველი ომი) და 1920 წელს.

მან პოლიტიკოსად თავი პირველად 1913-1914 წლებში გამოიჩინა, როცა ალბანეთის დამოუკიდებლობის მოწინააღმდეგე პროთურქულ მოძრაობას — ორგანიზაცია „სეიადი მილეტს“ დაუპირისპირდა. ის ასევე ეწინააღმდეგებოდა ესად-ფაშას და მის პროსერბულ გეზს. 1916 წლის 26 ივლისს შკოდერის რაიონს მონტენეგროს საზღვრიდან ყოველგვარი გაფრთხილების გარეშე შეუტიეს. ბუშატი ვრაკის რაიონში მოქმედ სამოქალაქო წინააღმდეგობის ძალებს შეუერთდა.

1919 წელს ის ქალაქ ბუშატში გამართულ ალბანურ შეხვედრაზე შკოდერს წარადგენდა. იქ მან ალბანეთის ხელისუფლების სხვა წარმომადგენლებთან, სასულიერო პირებსა და ხალხთან ერთად მონაწილეობა მიიღო მემორანდუმის მომზადებაში, რომელიც პარიზის სამშვიდობო კონფერენციაზე გაიგზავნა. ამ დოკუმენტის ავტორები ალბანეთის ტერიტორიების შემდგომ დაყოფას ეწინააღმდეგებოდნენ.

ბუშათი მონაწილეობდა ლუშნაში გამართულ ყრილობაში. 1920 წლის 13 თებერვალს, ალბანეთის ახალ დედაქალაქ ტირანაში ახალი სამთავრობო ინსტიტუტების ოფიციალურად ჩამოყალიბებიდან ორი დღის შემდეგ, ახალი პარლამენტის წევრებმა: ჯემალ და საბრი ბუშატიმ, ჰილე მოსიმ და ნდოც ჩობამ პარლამენტში შკოდერის მოსახლეობის სახელით წარადგინეს დეკლარაცია, რომელშიც უპირობოდ დამტკიცდა ლუშნიას ყრილობაზე მიღებული ყველა გადაწყვეტილება. 1921 წლის არჩევნებში ბუშატი ალბანეთის პარლამენტის წევრად არიჩიეს. 1921-1924 წლებში ის ლუიდე გურაკუჩისთან ერთად ალბანეთის საპარლამენტო ოპოზიციის მთავარ ლიდერს წარმოადგენდა. 1923 წლის მარტში პარლამენტში აქტიურად აპროტესტებდა კორჩაში აჯანყების მონაწილეთა ჩაგვრასა და დევნას.

ივნისის რევოლუციის დახმარებით, ბუშატი ფან ნოლის მთავრობაში მოხვდა. აჰმედ ზოგუს ხელისუფლებაში დაბრუნების შემდეგ მან ქვეყანა დატოვა და იტალიაში, ქალაქ ბარში გადაიხვეწა. ლუი გურაკუჩის მკვლელობის შემდეგ ბუშატი ჯერ პარიზში, რამდენიმე თვის შემდეგ - ვენაში, შემდგომ კი სარაევოში გაემგზავრა. იგი 1925 წელს ვენაში დაარსებული ანტიზოგუსტური ორგანიზაციის „ეროვნული კავშირის“ ერთ-ერთი წამყვანი წევრი იყო. ორგანიზაციაში ასევე შედიოდნენ სოტირ პეცი, სეიფი ვლამასი, ანჯელინ სუმა და ალი კლისურა. ისინი ფინანსურ დახმარებას იუგოსლავიიდან იღებდნენ.

იტალიის მიერ ალბანეთის ოკუპაციის დროს ბუშატი სამშობლოში დაბრუნდა, მაგრამ ხელისუფლებაში ადგილი არ დაიკავა. 1941 წლის აგვისტოში იგი მოულოდნელად გარდაიცვალა.

კომუნისტების დროს ბუშატის სახელი ისტორიიდან წაიშალა. 1993 წელს ალბანეთის პრეზიდენტმა სალი ბერიშამ მას „დემოკრატიის ჩირაღდნის“ ჯილდო მიანიჭა.
კლავიხოს ბრძოლა

კლავიხოს ბრძოლა — მითური ბრძოლა, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში ნამდვილად მიაჩნდათ. შესულია ესპანურ ფოლკლორში, რომელიც ესპანეთიდან მუსლიმების განდევნას ეხება. ისტორიები ბრძოლის შესახებ პირველად გაჩნდა თითქოს მისი მოხდომის თარიღიდან რამდენიმე საუკუნის შემდეგ; ამ ამბების მიხედვით, კლავიხოსთან ბრძოლა გაიმართა ქრისტიანებსა და მუსლიმებს შორის, სადაც რამირო ასტურიელი მეთაურობდა ქრისტიანებს, ხოლო მუსლიმებს კორდოვის ამირა. ესპანეთის ისტორიის ლექსიკონში (1968) აღნიშნულია: „სერიოზული ისტორიკოსისთვის კლავიხოს ბრძოლის არსებობა განხილვის საგანიც კი არ არის“.
ალბელდის ბრძოლა

ალბელდის ბრძოლა — გაიმართა 851 წელს, კორდოვის საამიროსა და ფრანკთა სახელმწიფოს შორის. კორდოველებს ხელმძღვანელობდა მუსა იბნ მუსა ალ-კასავი, რომელიც უპირისპირდებოდა ფრანკებისა და გასკონის არმიებს. მუსლიმებმა, რომლებიც, სავარაუდოდ, ბრძოლის ინიციატორები იყვნენ, გაიმარჯვეს. ბრძოლა დაკავშირებულია ასტურიის ორდონიო -ის კამპანიასთან ბასკების აჯანყების ჩასახშობად და შესაძლოა უკავშირდებოდეს აგრეთვე ზოგიერთი ფრანკი და გასკონელი ლიდერის დატყვევებას. წარსულში მას აერთიანებდნენ მონტე-ლატურსის ბრძოლასთან, რომელიც მოხდა 859 ან 860 წელს.
ლუკა გუგეშაშვილი (ფეხბურთელი)

ლუკა გუგეშაშვილი (დ. 29 აპრილი, 1999) — ქართველი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „ატრომიტოსის“ (იჯარით „პაოკიდან“) და საქართველოს ეროვნული ნაკრების მეკარე. 2024 წლის ევროპის ჩემპიონატის მონაწილე საქართველოს ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში.

საკლუბო კარიერა
ლუკა გუგეშაშვილმა ეროვნულ ლიგაში პირველი შეხვედრა გორის „დილას“ შემადგენლობაში 2018 წლის 3 ოქტომბერს, ქუთაისის „ტორპედოს“ წინააღმდეგ ჩაატარა. საქართველოს პირველობის მე-19 ტურის შეხვედრა რამაზ შენგელიას სტადიონზე გაიმართა და მასპინძელთა გამარჯვებით 2–0 დამთავრდა.

2018–2019 წლებში გორული კლუბის რიგებში სულ 34 მატჩი ითამაშა. 2019 წლის ნოემბერ-დეკემბერში ხუთი მატჩი ითამაშა გრანადის „რეკრეატივოში“, რის შემდეგაც ისევ „დილას“ დაუბრუნდა და 2020 წლის მარტიდან 2021 წლის ბოლომდე გორელთა მაისურით ეროვნული ლიგის ფარგლებში 51 შეხვედრა ჩაატარა.

2022 წლიდან „ყარაბაღში“ განაგრძო საკლუბო კარიერა. მისი დებიუტი აზერბაიჯანული კლუბის რიგებში იმავე წლის 1 თებერვალს, „შამახის“ წინააღმდეგ გამართულ დაპირისპირებაში, აზერბაიჯანის თასზე შედგა.

2022 წლის 3 მაისს „ყარაბაღი“ საკუთარ მოედანზე „საბაჰს“ დაუპირისპირდა და ქულის აღება შეძლო (1–1), რაც საკმარისი აღმოჩნდა იმისთვის, რომ ლუკა გუგეშაშვილის კლუბს ქვეყნის ჩემპიონობა ისტორიაში მეცხრედ მოეპოვებინა.

„ყარაბაღმა“ აზერბაიჯანის პირველობა 2024 წლის სეზონშიც არავის დაუთმო. ქართველი ფეხბურთელის გუნდმა მიზანს ჩემპიონატის დასრულებამდე 8 ტურით ადრე მიაღწია და „კაპაზთან“ მოგებული შეხვედრის შემდეგ, ქვეყნის ჩემპიონის ტიტული ისტორიაში მეთერთმეტედ მოიპოვა.

2024 წლის ივლისში „ყარაბაღიდან“ საბერძნეთის სუპერლიგის მონაწილე „პანსერაიკოსში“ გადავიდა, რომელთანაც ორწლიანი კონტრაქტი გააფორმა.

2026 წლის თებერვლის დასაწყისში ლუკა გუგეშაშვილმა საბერძნეთის სუპერლიგაში გუნდი შეიცვალა და პაოკიდან იჯარით „ატრომიტოსში“ გადავიდა. გუგეშაშვილი „პანსერაიკოსში“ შთამბეჭდავი სეზონის (33 მატჩი) შემდეგ 2025 წლის ზაფხულში პაოკში გადავიდა, თუმცა სალონიკის გუნდში მხოლოდ ერთი მატჩი ჩაატარა (თასზე „ლევადიაკოსთან“).

სანაკრებო კარიერა
2015 წლიდან იცავდა საქართველოს სხვადასხვა ასაკობრივ ნაკრებთა ღირსებას. რაც შეეხება საქართველოს ეროვნულ ნაკრებს, მისი დებიუტი ეროვნულ გუნდში 2023 წლის 23 მარტს, ბათუმში გამართულ საერთაშორისო ამხანაგურ მატჩში, მონღოლეთის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ შედგა. გუგეშაშვილი მოედანზე შეხვედრის მეორე ნახევარში, გიორგი ლორიას ნაცვლად შემოვიდა.

მიღწევები
საკლუბო
ყარაბაღი
აზერბაიჯანის პრემიერლიგა: 2021–22, 2022–23, 2023–24
აზერბაიჯანის თასი: 2021–22
ჯილდოები
ღირსების ორდენი: 2024
საავედრის ეტიუდი

საავედრის ეტიუდი — ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი საჭადრაკო ეტიუდი, რომელიც დაკავშირებულია ესპანელი სასულიერო პირის ფერნანდო საავედრას (1849–1922) სახელთან. მან ჟორჟ ბარბიეს მიერ გამოქვეყნებულ პოზიციაში იპოვა მომგებიანი სვლები. მანამდე კი აღნიშნული პოზიცია საყაიმოდ ითვლებოდა.

ეტიუდი
ამოხსნა:
1.7  ე6+  
2.მფ5  ე5+  
3. მფ4  ე4+  
4. მფ3  ე3+  
5. მფ2   ე4
6. 8ე! ე4
7. მფ3

ქართველი საჭადრაკო კომპოზიტორის, ველიმირ კალანდაძის თქმით, „ეს უნიკალური ეტიუდია საჭადრაკო კომპოზიციის მატიანეში, სადაც ერთადერთი პაიკი წარმატებით იბრძვის ეტლის წინააღმდეგ, თეთრი მეფის დახვეწილი მოძრაობა, ეტლის მოხდენილი გაცოცხლება, და ბოლოს, ორმაგი დარტყმა თითქოსდა საყაიმო პოზიციაში, მართლაც წარუშლელ შთაბეჭდილებას ტოვებს“.

საინტერესო ფაქტები
აღნიშნულ ეტიუდს ქართველმა პოეტმა და საჭადრაკო კომპოზიტორმა რუზველტ მარცვალაშვილმა მიუძღვნა ლექსი სახელწოდებით „საავედრას ეტიუდი“:
ვინმე მღვდელმა საავედრამ
ღმერთს ერთი სვლა შეავედრა
შავმა ეტლმა ცე-ექვს პაიკს
ეტლში გასვლა დააყვედრა

„თავს ვწირავდი მეფისათვის,
ბედმა ეს რა შემახვედრა“
ისტორიის კუთვნილებად
იქცა მღვდელი საავედრა
სელიორიგოს ბრძოლა

სელიორიგოს ბრძოლა — გაიმართა 881 წელს, კორდოვის საამიროსა და ასტურიის სამეფოს შორის, სელიორიგოს ციხის მიმდებარე ტერიტორიაზე. კორდოვის ჯარებს მეთაურობდა ალ-მუნზირი, ხოლო ასტურიის სამეფოს ალფონსო .

ბრძოლა დაიწყო ალ-მუნზირის შეტევით სელიორიგოს ციხეზე, რომელიც წარუმატებელი გამოდგა, რამაც ორივე მხარეს დიდი დანაკარგები გამოიწვია. კორდოვის ჯარებმა უკანდახევა დაიწყეს. ეს რომ შეამჩნია ასტურიის მეფემ, თავის გენერლებს დიეგო როდიგესს და ველა ხიმენესს უკან დადევნება უბრძანა. ამ მოქმედებამ შედეგი გამოიღო და კორდოველებმა მშვიდობიანი მოლაპარაკებები დაიწყეს.
G7-ის მე-2 სამიტი

}; 27-28 ივნისი, 1976) — შვიდი უდიდესი ინდუსტრიული სახელმწიფოს არაოფიციალური შეხვედრა პუერტო-რიკოს ქალაქ დორადოში. სამიტის ჩატარების ადგილი იყო დორადო ბიჩ ჰოტელი, სან-ხუანთან ახლოს.

წინა წელს გაიმართა დიდი ექვსიანის (6) პირველი არაოფიციალური შეხვედრა, რომელიც აერთიანებდა უმდიდრესი ინდუსტრიული ქვეყნების: საფრანგეთის, დასავლეთ გერმანიის, იტალიის, იაპონიის, გაერთიანებულ სამეფოსა და აშშ-ის ხელმძღვანელებს. დიდი შვიდიანი (7), რომელიც პირველად შეიკრიბა მიმდინარე წელს, ფორმირდა კანადის დამატებით. ეს და მომდევნო სამიტები, არ იყო თავდაპირველად ჩაფიქრებული, როგორც მისი უფრო ფართო საერთაშორისო ინსტიტუტებთან დაკავშირების მცდელობა. აღნიშნული სამიტები მოიტანა აუცილებლობამ, რომელთა ინიციატორები იყვნენ საფრანგეთის პრეზიდენტი — ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენი და დასავლეთ გერმანიის კანცლერი — ჰელმუტ შმიდტი. სწორედ მათი ინიციატივით შედგა დიდი ექვსიანის (6) პირველი არაოფიციალური შეხვედრა 1975 წელს.

ლიდერები სამიტზე
7 იყო არაოფიციალური ყოველწლიური ფორუმი, კანადის, საფრანგეთის, დასავლეთ გერმანიის, იტალიის, იაპონიის, გაერთიანებული სამეფოსა და შეერთებული შტატების ლიდერებისთვის.

სამიტის პირველი სესია 16:15 საათზე დაიწყო და დასრულდა 19:05 საათზე, ხოლო მეორე და უკანასკნელი გაიმართა დილის 9:00-დან 11:30 საათამდე, თუმცა ლიდერებმა გამოსვლები 15:00 საათამდე გამართეს.

განხილული საკითხები
სამიტი ჩაფიქრებული იყო, როგორც მის წევრებს შორის არსებული უთანხმოების მოგვარების საშუალება. წმინდა პრაქტიკული თვალსაზრისით, სამიტის წევრებს მიეცათ საშუალება გაეწიათ ერთმანეთისთვის დახმარება რთული ეკონომიკური პრობლემების მოსაგვარებლად.

გალერეა
ჯუბლეტა

ჯუბლეტა — ტალღოვანი, ზარის ფორმის ხალხური ქვედაკაბა, რომელსაც ალბანელი ქალები ატარებენ. ის ჩვეულებრივ მხრებზე ეკიდება ორი თასმის გამოყენებით. ალბანური ტრადიციული სამოსის ნაწილია, მას აქვს 13-დან 17 ზოლი და 5 ცალი თექა. მკერდი და წინსაფრით დაფარული ჯუბლეტის ნაწილი დამზადებულია ნაქსოვი შავი მატყლისგან. უკანა ნაწილში ხაზგასმულია ზარის ფორმა.

ჯუბლეტა არის უნიკალური ტიპის კაბა მისი განსაკუთრებული ფორმის, სტრუქტურისა და დეკორატიული სისტემისთვის. მას ატარებენ ალბანელები ჩრდილოეთ ალბანეთში, კოსოვოში, ჩრდილოეთ მაკედონიასა და მონტენეგროში. ჯუბლეტას ორი ტიპი არსებობს: ერთი ვიწროა, მეორე კი დიდი. რაც შეეხება ფერებს, დღესდღეობით მხოლოდ ორი ფერი გამოიყენება: თეთრი გაუთხოვარი ქალებისთვის და შავი დაქორწინებულებისთვის, თუმცა წარსულში მრავალი ფერი გამოიყენებოდა, რასაც მოწმობს საუკუნის ავტორი, რომელიც ამტკიცებდა, რომ ფარშევანგს არ ჰქონდა იმდენი ფერი, რამდენიც ქსუბლეტას ატარებდნენ კელმენდის ქალები. ითვლება, რომ ბოლო ორი საუკუნის განმავლობაში ფერების შემცირება განპირობებულია მისი გამოყენების შეზღუდვით მხოლოდ შორეულ მთიან რაიონებში.

ჯუბლეტა 2022 წელს შეიტანეს იუნესკოს მიერ გადაუდებელ დაცვაში საჭირო არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის სიაში

ისტორია
ჯუბლეტას უძველესი წარმოშობა აქვს. იგი წარმოადგენს მსგავსებას ბოსნიაში ნაპოვნი ზოგიერთი ნეოლითის ფიგურის ტარებასთან, მაგრამ ასევე ხმელთაშუა ზღვის რეგიონის სხვა რაიონებში, რომლებიც მიეკუთვნება ჩვენს წელთაღრიცხვამდე ათასწლეულს და შესაბამისად აკავშირებს ძველ ხმელთაშუა ზღვის ცივილიზაციას. მას ჩვეულებრივ ამშვენებს უძველესი წარმართული წარმოშობის ალბანური სიმბოლური ელემენტები, როგორიცაა მზის, მთვარის, ვარსკვლავების, არწივების და გველების სიმბოლოები. ძირითადად გეომეტრიული ორნამენტები გვიჩვენებს ამ კოსტუმის არქაულ ხასიათს.
აბრაამ ადელსბერგერი

აბრაამ ადელსბერგერი (დ. 23 აპრილი, 1863, ჰოკენჰაიმი - გ. 24 აგვისტო, 1940, ამსტერდამი) იყო გერმანელი სათამაშოების ქარხნის მფლობელი, ბიზნეს კონსულტანტი და ხელოვნების ენთუზიასტი.

სათამაშოების მწარმოებელი
ადელსბერგერი ნიურნბერგში დასახლდა 1897 წელს მეუღლესთან კლოთილდა ნეე რაიხჰოლდთან (1872-1954), რომელიც ჩამოვიდა ფიურთიდან . წყვილს ორი შვილი ჰყავდა, პოლი და სოფი. ადელსბერგერი 1930-იან წლებამდე ამუშავებდა მაღაზიას. მან შექმნა მსოფლიოში ერთ-ერთი პირველი სათამაშოების ქარხანა " & ". ექსპორტზე ორიენტირებული კომპანია 300-მდე თანამშრომლით, ძირითადად, აწარმოებდა მოძრავ სათამაშოებს ბორბალით ან საათის მექანიზმით. 1909 წელს იგი მიიღეს ნიურნბერგის მასონურ ლოჟაში ალბრეხტ დიურერში.

ხელოვნების კოლექცია
ადელსბერგერის წარმატებულმა ბიზნესმა მას საშუალება მისცა აეშენებინა ვილა და შეექმნა შესანიშნავი ხელოვნების კოლექცია, რომელშიც წარმოდგენილი იყო ფაიფური, მე-19 საუკუნის ნამუშევრები და ისეთი ცნობილი მხატვრების ღირებული ნახატები, როგორებიც არიან პიტერ პოლ რუბენსი, გუსტავ შონლებერი, გეორგ იაკობიდესი, კარლ შპიცვეგი და პოლ ვებერი. აღსანიშნავია, რომ მის კოლექციაში ასევე იყო ჰოლანდიელი მხატვრის ჰენდრიკ გოლციუსის ნახატი სახელწოდებით "იუპიტერი და ანტიოპა".

აბრაამ ადელსბერგერისა და მისი ოჯახის ისტორია ნაცისტების ეპოქაში არის ტრაგიკული შეხსენება იმ საშინელებებისა და დევნისა და დანაკარგების შესახებ. ებრაული მემკვიდრეობის გამო დევნის მიუხედავად, ოჯახი იძულებული გახდა დაეტოვებინა სახლი და ბიზნესი ნიურნბერგში, ადელსბერგერი საბოლოოდ გარდაიცვალა ამსტერდამში 1940 წელს.

მათი ქონების იძულებითი გაყიდვა, მათ შორის მათი სათამაშოების ქარხნის არიანიზაცია და შემდგომში მათი ნივთების შეძენა ნაცისტების მაღალი რანგის ოფიციალური პირების მიერ, როგორიცაა ჰერმან გორინგი, კიდევ უფრო ასახავს უსამართლობას, რომელიც განიცადა ბევრმა ებრაელმა ოჯახმა ჰოლოკოსტის დროს.

ნახატის "იუპიტერი და ანტიოპა" მოგზაურობა, რომელიც ადელსბერგერმა გადაიღო, როდესაც ის გაიქცა და მოგვიანებით შეიძინა გერინგმა, ხაზს უსვამს რთულ და ხშირად გულის ამაჩუყებელ ისტორიებს მეორე მსოფლიო ომის დროს გაძარცული ხელოვნების უკან. ნახატის საბოლოო დაბრუნება ადელსბერგერის მემკვიდრეებს და მისი შემდგომი გაყიდვა აუქციონზე 2010 წელს ემსახურება როგორც მწარე გადაწყვეტას მათი ოჯახის ისტორიის თავში, რომელიც ნათელს ჰფენს ჰოლოკოსტის გრძელვადიან გავლენას ინდივიდებზე და მათ მემკვიდრეობაზე.

ნაცისტების მიერ გაძარცული ხელოვნების აღდგენა
ეს შესანიშნავი ამბავია, რომ ნახატი დაუბრუნდა ადელსბერგერის სიძის მემკვიდრეებს. მნიშვნელოვანია დაინახოს ძალისხმევა წარსულის შეცდომების გამოსასწორებლად და მოპარული ხელოვნების კანონიერ მფლობელებს დაუბრუნოს. ბერლინის -ის კვლევითი პროექტი ღირებული ინიციატივაა ადელსბერგერის ხელოვნების კოლექციის შემდგომი შესწავლისა და გასაგებად. მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს და ვისწავლოთ ჰოლოკოსტის ტრაგიკული გავლენა ინდივიდებზე და მათ მემკვიდრეობაზე.
იშტვან ჩუკაში

იშტვან ჩუკაში ( ; დ. 2 აპრილი 1936, კიშუისალაში, იას-ნადიკუნსოლნოკი — გ. 24 თებერვალი, 2020, ბუდაპეშტი, უნგრეთი) — უნგრელი მწერალი, ლიტერატურული პრემიის ლაურეატი.

დაიბადა კიშუისალაშში მჭედლის ოჯახში (უფროსი ვაჟი).

დაამთავრა მუსიკალური სკოლა ბეკესტარჰოსში ვიოლინოს განხრით. მუსიკის აკადემიაში გამოცდების გარეშე შეეძლო შესულიყო, მაგრამ საბუთები იურიდიულ ინსტიტუტში შეიტანა. გარკვეული პერიოდის შემდეგ იგი გადავიდა ხელოვნების ფაკულტეტზე, მაგრამ 1956 წელს მიატოვა სასწავლებელი და საბოლოოდ უმაღლესი განათლება არ მიუღია.

1953 წელს მეგობრის მაგალითზე მან რამდენიმე ლექსი წარადგინა უნგრეთის რადიოს სტუდენტი-პოეტების კონკურსზე და მიიღო პირველი პრემია. 1962 წელს გამოიცა მისი პირველი პოეტური კრებული " !" („მითხარი, მომეცი ძალა!“), 1967 წელს გამოსცა პირველი მოთხრობა ბავშვებისთვის „ “ („ნაცრისფერი კისკაჩი“).

უნივერსიტეტის მიტოვების შემდეგ მუშაობდა უნგრეთის სახალხო რესპუბლიკის ხელოვნების ფონდში, გარკვეული პერიოდის განმავლობაში შრომის სამინისტროს უწყებრივ გაზეთში, შემდეგ კი ორი წლის განმავლობაში — გაზეთ -ის ჟურნალისტად. 1968 წლიდან 1971 წლამდე იყო უნგრეთის ტელევიზიის დრამატურგი (საბავშვო განყოფილება). შემდეგ — საბავშვო საინფორმაციო გამოშვების -ს თანამშრომელი. 1978 წლიდან 1985 წლამდე იკავებდა ახალგაზრდული წიგნის გამომცემლობის — „მორა ფერენცის“ მთავარი რედაქტორი.

1985 წლიდან ცხოვრობდა თავისი ნაწარმოებებიდან მიღებული ჰონორარებით.

2014 წელს მუშაობდა საბავშვო ოპერაზე სეგედელი კომპოზიტორის იმრე ნაგისთან ერთად სახელწოდებით " " და მესამედ გამოჩნდა ასტრიდ ლინდგრენის მემორიალურ პრიზზე ნომინირებული ავტორების საერთაშორისო სიაში, რომელიც გამოქვეყნდა ოქტომბერში.

2015 წელს, უნგრული დრამის დღეს, იშტვან ჩუკაშმა მიიღო სპეციალური ჯილდო ერნო სეპისგან სასცენო მითების შექმნისთვის ახალგაზრდა თაობისთვის.

ავტორია 25 პოეტური კრებულის, 55 რომანისა და მოთხრობის, 5 პიესის, 20 ფილმის სცენარის.

ჰოლივუდის მე-10 სატელევიზიო ფესტივალზე მის ნამუშევრებზე დაფუძნებულმა მხატვრულმა ფილმმა " " მიიღო მთავარი პრიზი და 1975 წლის საუკეთესო საბავშვო ფილმის ტიტული.

იშტვან ჩუკაში იყო არაერთი პრემიის ლაურეატია, მათგან აღსანიშნავია: ატილა იოზეფის პრემია (1977, 1987), ანდერსენის პრემია (1984), წლის წიგნი (1987), ტიბორ დერის პრემია (1989, 1995) და უნგრეთის მთავარი ლიტერატურული პრემია — კოშუტის პრემია (1999). იყო ბუდაპეშტის საპატიო მოქალაქე (2011). დააჯილდოვეს უნგრეთის ღირსების ორდენის შუა ჯვრით (2016 წ.).

მწერალი გარდაიცვალა 2020 წლის 24 თებერვალს 83 წლის ასაკში. იმავე დღეს, საღამოს, მედიამ პატივი მიაგო მის ხსოვნას მისი ნაწარმოებების მიხედვით გადაღებული ფილმების და მისი მონაწილეობით გასული პროგრამების ჩვენებით. ის დაკრძალეს ბუდაპეშტის ფარკაშრეტის სასაფლაოზე მხატვრების ნაკვეთში.
ჰერტა რეგინა ლენგი

ჰერტა რეგინა ლენგი (დ. 24 თებერვალი 1903, ვენა, ავსტრია-უნგრეთის იმპერია — გ. 17 ივლისი, 1997, ტროი, ნიუ-იორკის შტატი, ამერიკის შეერთებული შტატები) — ავსტრიული წარმოშობის ამერიკელი ფიზიკოსი, რენსელერის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის პროფესორი.

ბიოგრაფია
ჰერტა რეგინა ლენგი დაიბადა 1903 წლის 24 თებერვალს ვენაში, ავსტრიაში. ის იყო არტურ ლენგისა და პაულა ლენგის ქალიშვილი და ლეოპოლდ იგნაზ ლენგის და. 1939 წელს დატოვა ავსტრია და საბოლოოდ ემიგრაციაში წავიდა ამერიკის შეერთებულ შტატებში 1940 წელს. გარდაიცვალა 1997 წლის 17 ივლისს ტროიში (ნიუ-იორკის შტატი)94 წლის ასაკში.

დაამთავრა ვენის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი (1922-1926 წწ.). 1926 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „ “ („აბსორბაციის შესწავლა რადიოაქტიური ელემენტების გამოყენებით“).მას სურდა მუშაობის დაწყება რადიოაქტიური კვლევის ინსტიტუტში, თუმცა მისი მცდელობა უშედეგო არმოჩნდა.

1928 წლიდან ასწავლიდა ფიზიკასა და მათემატიკას სხვადასხვა დონის საგანმანათლებლო დაწესებულებებში. იგი ასევე დაკავებული იყო სამეცნიერო კვლევებით უნივერსიტეტის ლაბორატორიაში. 1938 წელს, ანშლუსის შემდეგ, იძულებული გახდა სამსახური დაეტოვებინა არაარიული წარმოშობის გამო.

1939 წლის იანვარში დედასთან ერთად (მამა უკვე გარდაცვლილი იყო) ემიგრაციაში წავიდა დიდ ბრიტანეთში, ამერიკელი კვაკერების მიერ ორგანიზებული ბავშვთა საევაკუაციო ჯგუფის შემადგენლობაში. იმავე წლის ნოემბერში, როგორც 16 ბავშვისგან შემდგარი ჯგუფის ლიდერი გაემგზავრა აშშ-ში. პერდიუს უნივერსიტეტში (ლაფაიეტი, მასაჩუსეტსი) დაენიშნა უნივერსიტეტის ქალთა ამერიკული ასოციაციის სტიპენდია მედიცინაში რადიოაქტიური იზოტოპების გამოყენების შესახებ კვლევების ჩასატარებლად პროფესორ კარლ ლარკ-ჰოროვიცის ( -) ხელმძღვანელობით. მასთან ერთად გამოაქვეყნა ორი სამეცნიერო სტატია. ძირითადი კვლევები ეხებოდა ნატრიუმს და კალიუმს ადამიანის ორგანიზმში და მათ ათვისებას, განაწილებასა და ექსკრეციას; ნატრიუმის და კალიუმის განაწილებას ადამიანის სისხლის უჯრედებში და მედიკამენტების ნაწლავური საფარის ანალიზს. 1941 წლიდან 1943 წლამდე მუშაობდა ველესლის დანა ჰოლის სკოლაში.

1943 წელს იგი მიიღეს ნიუ-იორკის შტატის ქალაქ ტროის რენსელერის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში ასოცირებული პროფესორის თანამდებობაზე. 1966 წლიდან გახდა სრული პროფესორი (იგი ინსტიტუტში იყო პირველი ქალი ამ სტატუსით), ხოლო 1969 წლიდან ემერიტუსი პროფესორი.

ჰერტა ლენგი იყო ამერიკულ და ავსტრიულ სამეცნიერო ჟურნალებში გამოქვეყნებული არაერთი სტატიის ავტორი.

ჰერტა ლენგი გარდაიცვალა 1997 წლის 17 ივლისს. მისი და მის მიერ გაწეული დამსახურების საპატივსაცემოდ რენსელერის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში 1998 წლიდან ტარდება ლექციების სერია ( .
ვაშინგტონის დეკლარაცია

ვაშინგტონის დეკლარაცია (სრული სათაური— ჩეხოსლოვაკიის დროებითი მთავრობის მიერ გამოცხადებული ჩეხოსლოვაკიის ხალხის დამოუკიდებლობის დეკლარაცია ) ( , — ემიგრაციაში მყოფი ჩეხი და სლოვაკი ლიდერების დეკლარაცია, რომელიც დაწერა ტომაშ გარიგ მასარიკიმ 1918 წლის 13 - 16 ოქტომბერს ვაშინგტონში. პირველად გამოქვეყნდა 1918 წლის 18 ოქტომბერს პარიზში. . დეკლარაციის მიხედვით გამოცხადდა ჩეხო-სლოვაკიის სახელმწიფოს დამოუკიდებლობა.

ვაშინგტონის დეკლარაციამ უარყო ავსტრია-უნგრეთის ფედერალური რეორგანიზაციის შესაძლებლობა და გამოაცხადა ჩეხო-სლოვაკეთის სახელმწიფოს დამოუკიდებლობა, რომლის ძირითადი პრინციპები იყო თანამედროვე დემოკრატიის იდეალები. დეკლარაციის მიხედვით, ახლადშექმნილი სახელმწიფო იქნებოდა რესპუბლიკა, რომელიც უზრუნველყოფდა სინდისის, რწმენის, სიტყვის, პრესისა და შეკრების სრულ თავისუფლებას, აგრეთვე პეტიციის უფლებას. რელიგია სახელმწიფოსგან დამოუკიდებელი უნდა ყოფილიყო. დეკლარაცია ორივე სქესისთვის თანაბარი ხმის უფლების გარანტიას იძლეოდა, ასევე გარანტირებული იქნებოდა უმცირესობების პროპორციული წარმომადგენლობა მთავრობაში, განისაზღვრა საპარლამენტო დემოკრატიის პრინციპები, მუდმივი არმიის ჩანაცვლება მილიციით და აცხადებდა გეგმას ფართო სოციალური და ეკონომიკური რეფორმისთვის, მათ შორის გულისხმობდა თავადაზნაურთა წოდების გაუქმებას.

დეკლარაციაში გამოყენებული იყო ტერმინი „ ჩეხოსლოვაკი ხალხი “, რითაც განსხვავდებოდა კლივლენდისა და პიტსბურგის წინა შეთანხმებებისაგან, სადაც ნახსენები იყო ორი — ჩეხი და სლოვაკი ხალხი.

დეკლარაციას ხელს აწერდნენ:

ტომაშ გარიგ მასარიკი — როგორც პრემიერ-მინისტრი და ფინანსთა მინისტრი;
მილან როსტისლავ სტეფანიკი — როგორც ეროვნული თავდაცვის მინისტრი;
ედვარდ ბენესი — როგორც საგარეო და შინაგან საქმეთა მინისტრი.

ვაშინგტონის დეკლარაციის გამოქვეყნების პარალელურად, ავსტრია-უნგრეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა იულიუს ანდრასმა გაუგზავნა ნოტა ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტ ვუდრო ვილსონს, სადაც გამოაცხადა საკუთარი ქვეყნის მზადყოფნა ამერიკის შეერთებული შტატებისგან სამშვიდობო პირობების მიღებაზე და თანხმობა განაცხადა ჩეხოსლოვაკებისა და იუგოსლავების უფლებების აღიარებაზე. იმავე დღეს ავსტრია-უნგრეთის იმპერატორმა ჩარლზ -მა გამოსცა მანიფესტი „ჩემს ერთგულ ავსტრიელ ხალხებს,“ სადაც აქცენტი გააკეთა ავსტრია-უნგრეთის მთლიანობის შენარჩუნებასა და მომავალი ავსტრიისთვის ფედერალური სტრუქტურის შეთავაზებაზე. თუმცა იმ დროს ავსტრია-უნგრეთის იმპერია უკვე დაშლის პირას იმყოფებოდა.