iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მისტეკები

მისტეკები — ძველი მესოამერიკული ერი, მექსიკის შტატ ოახაკასა და მის ჩრდილოეთით მდებარე შტატებში დასახლებული. დასახელება „მისტეკები“ ნაუატლიდან თარგმანში ნიშნავს „ერი ღრუბლების ქვეყნიდან“. საერთო რაოდენობა — დაახლოებით 270 ათასი ადამიანი. საუბრობენ მისტეკურ ენაზე, ასევე გავრცელებულია ესპანური ენა.

მისტეკები იყვნენ მაღალგანვითარებული კოლუმბამდელი კულტურის მატარებლები სამხრეთ მექსიკაში. საუკუნეში მისტეკებმა თავიანთი კულტურის აყვავებას მიაღწიეს. ისინი ცნობილნი იყვნენ ხშირი ომებით საპოტეკების წინააღმდეგ. 1455 წელს მისტეკები აცტეკებმა დაიპყრეს.

მისტეკები მარჯვე ხელოსნები იყვნენ, მათი ნაკეთობები ძვირად ფასობდნენ მეზობელ ქვეყნებში. ისინი აწარმოებდნენ ნათელი საღებავებით შეღებილ კერამიკის ნაკეთობებს, ქმნიდნენ ძვირფას ფირუზის მოზაიკებს და იყვნენ მეტალის დამუშავების ოსტატები. მრავალრიცხოვანი არტეფაქტების ნამარხები, რომლებიც მოწმობდნენ მეტალების დამუშავების მაღალ ოსტატობაზე, აღმოაჩინეს მონტე-ალბანში. მისტეკების კულტურული გავლენა გავრცელდა ჩოლულაშიც. მისტეკებს ჰქონდათ საკუთარი იდეოგრაფიული დამწერლობა.
ენე ერგმა

ენე ერგმა (; დ. 29 თებერვალი, 1944, რაკვერე, ესტონეთის სსრ) — ესტონელი (ეთნიკურად ბალტიისპირელ-ფინელი) ასტროფიზიკოსი და პოლიტიკოსი, ესტონეთის პარლამენტის თავმჯდომარე 2003-2006 წწ. და 2007 წლიდან. ესტონეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი.

ენე ერგმამ 1962 წელს დაამთავრა ვილიანდის საშუალო სკოლა, ხოლო 1962-1964 წწ. სწავლობდა ტარტუს უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტზე, ხოლო 1969 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი ასტროფიზიკური განხრით.

2002 წელს გახდა პარტია -ს წევრი, 2003 წელს გახდა მეათე მოწვევის რიიგიკოგუს წევრი.
ტოომპეის ციხესიმაგრე

ტოომპეის ციხესიმაგრე — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე ესტონეთში, მდებარეობს ტალინის ცენტრში. წარმოადგენს ესტონეთის უძველეს და უდიდეს არქიტექტურულ კომპლექსს.

ციხესიმაგრე ააგეს - საუკუნეებში ტოომპეის ბორცვის ციცაბო ფერდობზე, ზღვის დონიდან 50 მეტრზე. საუკუნეების განმავლობაში ციხესიმაგრე იყო ქვეყნის ძალაუფლების ერთ-ერთი მთავარი სიმბოლო. საუკუნის ბოლოს ციხესიმაგრის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში ააშენეს 48 მეტრიანი სათვალთვალო კოშკი დიდი ჰერმანი (სახელწოდება მიიღო შუა საუკუნეების გმირის -ის მიხედვით).

საბჭოთა პერიოდში ციხესიმაგრეში მდებარე შენობაში განთავსებული იყო ესტონეთის სსრ-ის უმაღლესი საბჭო. ამჟამად იქ განთავსებულია ესტონეთის პარლამენტი - რიიგიკოგუ დიდ ჰერმანზე კი აღმართულია ესტონეთის დროშა.
ტოოლსეს ციხესიმაგრე

ტოოლსეს ციხესიმაგრე — ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე და ყველაზე „ახალგაზრდა“ შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე ესტონეთში. მდებარეობს ლიაენე-ვირუმაას მაზრაში, ქალაქ კუნდის მახლობლად.

ციხესიმაგრის აგების თარიღად ითვლება 1471 წელი. მისი დამარსებელია ლივონიის ორდენის მაგისტრი იოჰან ვოლთუს ფონ ჰერსე. ციხესიმაგრე სავარაუდოდ რაკვერეს პორტს იცავდა მეკობრეების თავდასხმებისაგან. ლივონიის ომის პერიოდში ციხესიმაგრე დაინგრა. საუკუნეში აღადგინეს თუმცა ჩრდილოეთის ომის პერიოდში კვლავ ნანგრევებად იქცა.
ფაფელაანთ ეკლესია

ფაფელაანთ ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭანდრებში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთით ერთ კილომეტრზე, სიმონის ველის პირას, ტყეში. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (6,3 4,1 მ), ნაგებია ნატეხი ქვიშაქვით; წყობაში ჩართულია სხვადასხვა ფერის (ღვინისფერი, მომწვანო, ღია იასამნისფერი) ქვები; შენობის კუთხეები და სარკმლის წირთხლები ამოყვანილია შირიმით. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდან ყოფილა. შებრტყელებულ ნახევარწრიულ აფსიდში, ღერძიდან ოდნავ სამხრეთით ვიწრო სარკმელია. აქვეა ორი სწორკუთხა ნიში. კონქი დამრეცია. ერთი სწორკუთხა, ბრტყელი ზღუდარით გადახურული სარკმელი დასავლეთ კედელშია. დარბაზის გრძივ კედლებს ცილინდრული კამარა ეყრდნობოდა (მცირე ფრაგმენტია შემორჩენილი დასავლეთ კუთხეში).
ჭანდრების ქაშვეთის ეკლესია

ჭანდრების ქაშვეთის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭანდრებში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 2-2,5 კილომეტრზე, მთაში, სოფელ კოშკებისაკენ (გორის რ-ნი) მიმავალი გზის მარჯვენა მხარეს 300 მეტრზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება ფეოდალური ხანის გარდამავალი პერიოდით.

ეკლესია დარბაზულია (7,2 5,5 მ), შვერილაფსიდიანი, ნაგებია ნატეხი ქვიშაქვით, წყობა ირეგულარულია; შენობის კუთხეები, აფსიდის კიდეები, კონქის გადახურვა (შემორჩენილია ჩრდილოეთ ქუსლის ქვა), დასავლეთ კედლის კუთხის პილასტრები ამოყვანილია შირიმით. შესასვლელი სამხრეთით ყოფილა (შემორჩენილია დასავლეთ მხარის წყობა.) ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. მის ქვემოთ, კედელზე მიდგმულია სატრაპეზო ქვა. საკურთხეველში ორი ნიშია. ერთი ნიში ჩრდილოეთ კედელშია, აფსიდის კუთხესთან. კონქი დამრეცი იყო (შემორჩენილია დასავლეთის წყობა). დასავლეთ კედლის თაღის ძირში გაჭრილია ერთი თაღოვანი სარკმელი. დარბაზის კედლებზე გაირჩევა შელესილობის ორი ფენა. ცილინდრული კამარა ეყრდნობოდა დარბაზის გრძივ კედლებს, დასავლეთის დეკორატიულ თაღს და სატრიუმფო თაღს. დასავლეთ ფასადის წყობაში ჩართულია დიდი ზომის ქვები. საკურთხეველს ორფერდა სახურავი ჰქონდა. შენობა დასრულებული იყო თაროსებრი ლავგარდნით. ეკლესიის პატარა ეზოს შემოვლებული ჰქონდა ნატეხი ქვით ნაგები გალავანი.
ჭანდრების ღვთისმშობლის ეკლესია

ჭანდრების ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭანდრებში. მდებარეობს სოფლის განაპირას, სამხრეთ-აღმოსავლეთით, სასაფლაოზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. 1983 წელს ადგილობრივმა მოსახლეობამ ნაგებობა შეაკეთა -კედლების დანგრეული ნაწილები განახლებულია ბეტონის საფუძველზე ამოყვანილი პემზაბეტონის ბლოკებით. თავდაპირველი ნაგებობიდან შემორჩენილია მხოლოდ დასავლეთის და აღმოსავლეთის კედლების ფრაგმენტები.

ეკლესია დარბაზულია (9 4 მ), ნაგები იყო ნატეხი ქვით. ხის ძელებით გადახურული შესასვლელი დასავლეთითაა. შებრტყელებული ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე ვიწრო თაღოვანი სარკმელია. ასეთივე სარკმელია დასავლეთით. საკურთხეველში ერთი შეისრულთაღიანი ნიშია.
სოლოლის დეპარტამენტი

სოლოლა — დეპარტამენტი გვატემალაში. დედაქალაქია სოლოლა. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ–დასავლეთ ნაწილში. დეპაარტამენტის ტერიტორიაზე მდებარეობს ატიტლანის ტბა.

1838 წლის 2 თებერვალს, რამდენიმე სხვა დეპარტამენტთან ერთად სოლოლა შედიოდა მოკლე ისტორიის მქონე ლოს-ალტოსის სახელმწიფოს შემადგენლობაში, რომელიც 1840 წელს გენერალმა რაფაელ კარერამ დაანგრია და გვატემალის პრეზიდენტი გახდა.

სოლოლის დეპარტამენტი 20 ადმინისტრაციული მუნიციპალიტეტისგან შედგება.
სუჩიტეპეკესის დეპარტამენტი

სუჩიტეპეკესი — დეპარტამენტი გვატემალაში. დედაქალაქია მასეტენანგო. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ–დასავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება კეცალტენენგოს, სოლოლისა და ჩიმალტენანგოს დეპარტამენტები, სამხრეთით — წყნარი ოკეანე, აღმოსავლეთით ესკუინტლას, დასავლეთით კი რეტალულეუს დეპარტამენტები.

2002 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 403 945 ადამიანს შეადგენს.

დეპარტამენტი 20 ადმინისტრაციული მუნიციპალიტეტისგან შედგება.
ჭანდრების წმინდა გიორგის ეკლესია

ჭანდრების წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭანდრებში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთით, სასაფლაოზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (11,2 5,4 მ), ნაგებია ქვიშაქვის დიდი ზომის კვადრებით. დასავლეთით შეისრულთაღიანი შესასვლელია. სამხრეთის შესასვლელი შიგნიდან და გარედან თაღოვანია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია. შესასვლელების ზემოთ თითო სარკმელია. აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზედანის შუა არეში რელიეფია - ჯვრის გვერდებზე ზემოთ ანგელოზებია გამოსახული, ქვემოთ - ადამიანი.
ჭეშმარიტას ეკლესია

ჭეშმარიტას ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭანდრებში. მდებარეობს სოფლის ცენტრში, მდინარე ხვედრულის მარჯვენა ნაპირზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება ფეოდალური ხანის გარდამავალი პერიოდით.

ეკლესია დარბაზულია (10,9 4,6 მ), ნაგებია ნატეხი ქვიშაქვით, წყობა ირეგულარულია; აფსიდის კუთხეები და კარ-სარკმლის ღიობები მოპირკეთებულია შირიმით. სამხრეთით გარედან არქიტრავით გადახურული, შიგნიდან თაღოვანი შესასვლელია, დასავლეთის შესასვლელი სწორკუთხაა. ეკლესიის, საკმაოდ წაგრძელებული დარბაზი, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. სარკმლის ორივე მხარეს ღრმა სწორკუთხა ნიშებია. კონქი დამრეცია. ორი სწორკუთხა სარკმელი სამხრეთ კედელშია. ნახევარცილინდრული კამარა დარბაზის გრძივ კედლებს და სატრიუმფო თაღს ეყრდნობოდა. აღმოსავლეთ ფასადის ფრონტონის კეხზე შემორჩენილია თაროსებრი ლავგარდნის ორი ქვა.

ნაგებობის კედლებში ჩატანებულია რამდენიმე მხატვრულად საინტერესო ქვა. ინტერიერში ჩრდილოეთის კედლის წყობაში ჩასმულია ქვიშაქვის სტელა (მოჩანს ერთი გვერდი და მისი წიბოები). ჩანს ძლიერ დაზიანებული, ვიწრო განივი ზოლით გაყოფილი ორი კომპოზიციის ფრაგმენტები: ზედა მონაკვეთზე ორი ფეხზე მდგომი ფიგურა იყო გამოსახული (დარჩენილია ტანის ქვედა ნაწილები), ქვედაზე შემორჩენილია ორი შარავანდიანი გამოსახულება. წიბოები დამუშავებულია ორ ვიწრო ლილვს შორის მოქცეული ჩაჭრილი სამკუთხედებით. დარბაზის სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში და სამხრეთ ფასადზე ჩასმული ღვინისფერი ქვები შემკულია რელიეფური უჯრედებით.
ვიეტნამისტიკა

ვიეტნამისტიკა (ვიეტნამურად , ან ) — აკადემიური დისციპლინა და სპეციალობა, რომელიც ვიეტთა ენის, ისტორიისა და დღევანდელი ვიეტნამის კულტურის შესწავლითა და მეცნიერული კვლევითაა დაკავებული.

ყოველივეს მიზანი სხვადასხვა თეორიულად და მეთოდოლოგიურად შემუშავებული ვიეტნამისტიკური დისციპლინისა, უპირველეს ყოვლისა კი ჰუმანიტარული და საზოგადოებათმცოდნეობითი კვლევის სფეროში, არის ვიეტნამური ენის, ისტორიის ღრმა წვდომა, მთლიანად ამ ქვეყნის კულტურის უკეთ გაგება.

ვიეტნამისტიკა, როგორც დარგი მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში (ძირითადად მაინც ფილოლოგიური განხრით: ამერიკა, საფრანგეთი, იტალია, გერმანია, რუსეთი) საუნივერსიტეტო სწავლებას ეფუძნება, ხოლო საქართველოში, სადაც მას ჯერ კიდევ იმ ე.წ. დარგებს მიათვლიან, რომელთა დაფუძნება ჯერჯერობით ვერადავერ მოხერხდა.

ზოგიერთი ქვეყნის უნივერსიტეტში ამ ენის სწავლის მსურველთ კლასიკურ საენათმეცნიერო განათლების მიღებასთან ერთად სთავაზობენ ასევე ე. წ. აღმოსავლეთ აზიის „ლათინურს“ — კლასიკური ჩინური (სადამწერლობო) ენის შესწავლას.
გოუმი

გოუმი, გომი, ნათსუგუმი, ვერცხლის ალუბლის კენკრა — ფშატის სახეობა, რომლის სამშობლოა ჩინეთი, კორეა და იაპონია.

გოუმი ფოთლოვანი ან ნახევრად მარადმწვანე ბუჩქი ან პატარა ხე. იზრდება 2-8 მ სიმაღლის, 30 სმ დიამეტრის მუქი ყავისფერი მერქნით; ფოთლებით 3-10 სმ სიგრძის და 2-5 სმ სიგანის, მომწვანო ზემოდან და მოვერცხლისფეროდან ფორთოხლისფერ–მოყავისფრო ქვემოდან. ფერმკრთალი მოყვითალო–თეთრი 1.5 სმ სიგრძის ყვავილები სურნელოვანია და წარმოდგენილია ჯგუფებად; ყვავის შუა გაზაფხულზე.

ნაყოფი გამოაქვს ივნისის შუა რიცხვებში. იწევა შემოდგომით.

ნაყოფი მრგვალი ან ოვალურია. 1 სმ–მდე სიგრძის, ვერცხლისფერი, ფორთოხლისფერი, მღვრიე მოწითალო, მოვერცხლისფრო ან ყავისფერი. ნაყოფი წვნიანია და საკვებად ვარგისი, ტკბილია, მაგრამ ოდნავ მომჟაო.

ისევე, როგორც სხვა ჯიშის კენკროვანი მცენარეები, იზრდება ღარიბი ნიადაგის პირობებშიც.

ჩინელების ტრადიციების მიხედვით, აქვს სამკურნალო ღირებულებები. ის ამცირებს ქოლესტერინის რაოდენობას სისხლში და შეიცავს სხვადასხვა სარგებელო ვიტამინს. თუმცა, მეცნიერული მტკიცებულება აღნიშნულზე, ჯერჯერობით, არ არსებობს.

გოუმი ზოგჯერ იზრდება ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში, როგორც ეგზოტიკური და დეკორატიული სახეობა.
საპოტეკები

საპოტეკები — მექსიკის ინდიური ხალხი. დასახლებულნი არიან ოახაკას შტატსა და ჩიაპასის, გერეროსა და ვერაკრუსის შტატების რაიონებში. მოსახლეობა — 450 ათასი ადამიანი. რელიგიის მიხედვით ფორმალურად კათოლიკეები, მაგრამ ინახავენ ტრადიციულ სარწმუნოებას.

ენა
ენა — საპოტეკი, ეკუთვნის ოტო-მანგური ენების ოჯახის საპოტეკურ ჯგუფს. დიალექტები: სამხრეთ მთიური, ჩრდილოეთ მთიური და ვაკეური.

ძველად საპოტეკებს თავიანთი საპოტეკური დამწერლობა ჰქონდათ. ამჟამად საპოტეკები ხმარობენ ლათინურს ესპანური ორთოგრაფიის საფუძველზე.

ყოფა
ძირითადი საქმიანობა — მიწათმოქმედება (სიმინდი,შაქრის ლერწამი, პარკოსნები, გოგრისებრნი და მარცვლეული კულტურები), მეთევზეობა, მეცხოველეობა (მსხვილფეხა და წვრილფეხა საქონელი, ცხენები, ღორები, ჩიტები), ხელობა (ქსოვა).

სამოსი — საზოგადო-მექსიკური ტიპის. ქალები თავს იხვევენ ტურბანის მსგავსი მოსახვევით ან ფართო შარფით, რომელიც მხრებამდე წვდება.

სოციალური ორგანიზაცია
ორგანიზაციის საფუძველი — მცირე ოჯახია. ნათესავები ხშირად სახლდებიან მეზობლად. ქორწინება - მონოგამური, პატრილოკალური ან ნეოლოკალურია.

რელიგია
საპოტეკების ღმერთებიდან ცნობილია პიტაო-შოო, კოსაანა და უიჩაანა, კოსიჰო-პიტაო („დიდებული კოსიჰო“), პიტაო-კოსობი, პიტაო-სიჰი, პიტაო-პიჰი, პიტაო-შიკალა, კოკი-ლაო, პიშეე.

კულტურა
ყოფასა და ფოლკლორში შეინიშნება ესპანეთამდელი წარსულის ტრადიციების გავლენა. არსებობს საპოთეკური იეროგლიფური დამწერლობა, რომელიც ჰგავს ოლმეკებისა და მაიას დამწერლობას. გამოქვეყნებულია 50 ტექსტზე მეტი. ესენია წარწერები ქვის ძეგლებსა და დაკრძალვის სარდაფებში.

ცნობილი საპოტეკები
ბენიტო ხუარესი
ტარტუს უნივერსიტეტი

ტარტუს უნივერსიტეტი — კლასიკური უნივერსიტეტი ესტონეთში ქალაქ ტარტუში, დააარსა 1632 წელს, შვედეთის მეფე გუსტავ ადოლფმა, ლივონიაში -ს სახელწოდებით. ტარტუს სასწავლებელი გახდა შვედეთის მეორე უნივერსიტეტი - (უპსალის უნივერსიტეტის შემდეგ) — .

მეფე გუსტავ ადოლფმა აკადემიის პირველ რექტორად თავისი პირველი მასწავლებელი და დამრიგებელი, ლივონიის, უნგრეთის და კარელიის გენერალ-გუბერნატორი იოჰან შუტე დანიშნა.

 საუკუნეში, ესტონეთის რუსეთთან შეერთების შემდეგ უნივერსიტეტი დაიხურა, თუმცა ალექსანდრე -მა 1802 წელს კვლავ გახსნა სასწავლებელი.

უნივერსიტეტი გაწევრებულია ევროპის უნივერსიტეტთა ასოციაციაში - უტრეხტის ქსელი.

ფაკულტეტები და დეპარტამენტები
სადღესიოდ უნივერსიტეტში არის 9 ფაკულტეტი (საღვთისმეტყველო, იურიდიული, მედიცინის, ფილისოფიის, ეკონომიკური, მათემატიკა-ინფორმატიკის, ფიზიკური აღზრდის, საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა და ტექნოლოგიის, სოციალური და საგანმანათლებლო მეცნიერებათა ფაკულტეტები) და 5 კოლეჯი (ევროპის, ნარვის, პიარნუს და ტიურის კოლეჯები, აგრეთვე ვილიანდის კულტურის აკადემია). სტუდენტების რიცხვი 2009 წლის ბოლოს 17 000-ზე მეტი იყო (აქედან დაახლოებით 600 უცხოელი სტუდენტი). უნივერსიტეტში მუშაობს 3 200-ზე მეტი ადამიანი (აქედან 180 პროფესორი, აგრეთვე 500-ზე მეტი მკვლევარი).

კამპუსი
ტარტუს უნივერსიტეტის მთავარი კორპუსი — ესტონეთის კლასიკური არქიტექტურის ერთ-ერთი თვალსაჩინო ნიმუშია. შენობა 1804—1809 წლებში არქიტექტორ იოჰან ვილჰემ კრაუზეს პროქტით აშენდა, ძველ მარიამის ტაძრის ადგილზე.

ცნობილი პერსონები
უნივერსიტეტის რექტორი 1892 წელს საიდუმლო მრჩეველი, პროფესორი ოტომარ მეიკოვი იყო.

1821-1853 წლებში უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტის პროფესორი ფრიდრიხ კარლ გერმან კრუზე იყო.

უნივერსიტეტის კურსდამთავრებული იყო იული ფერდინანდ მაციონი (დ. 1817, 22 აპრილი, რიგა - გ.† 1885, 20 დეკემბერი, კიევი) - ექიმი-თერაპევტი და პათოლოგი,წმიდა ვლადიმირის უნივერსიტეტის პათოლოგიის და პათ. ანატომიის პროფესორი, ალექსანდრიული საავადმყოფოს პირველი დირექტორი (1875 - 1885 წწ).

1886-1896 წლებში ფარმაკოლოგიის და ტოქსიკოლოგიის პროფესორი მედიცინის ფაკულტეტიზე იყო გერმანელი სპეციალისტი რობერტ კუბერტი.

გალერეა
ოთომი

ოთომი — ცენტრალური მექსიკის ერთ-ერთი ძირითადი ინდიური ერი. ამჟამად ოთომის მნიშვნელოვანი ნაწილი ცხოვრობს მექსიკის ტლასკალისა და გუანახუატოს შტატებში. ოთომის ზოგიერთი ჯგუფი საკუთარ თავს „ჰნიაჰნიუს“ უწოდებს, მაგრამ ეს თვითდასახელება დამოკიდებულია ოთომის ენის გამოყენებულ სახეობაზე.

ოფიციალური რელიგია — კათოლიციზმი, ასევე გავრცელებულია ქრისტიანული ზეგავლენის მქონე ტრადიციული სარწმუნოებები.

ისტორია
ოთომის დედაქალაქი შალტოკანი ტბა ტესკოკოს ჩრდილოეთით მდებარეობს. დაახლოებით 1399 წელს ოთომი დაიპყრეს აცტეკებმა, რომლებიც შემდგომ მათ დაქირავებულ მებრძოლებად იყენებდნენ. ტლასკალანელი ოთომი იყო პირველი, რომელიც შეებრძოლა ესპანელთა ჯარს. ოთომის რაზმების დამარცხების შემდეგ, ბევრი ტომი გამოეყო აცტეკებს და კონკისტადორებს შეუერთდა. ზოგიერთი ტომი შალტოკანის დასაცავად დარჩა. მოგვიანებით ის ესპანელებმა დაიპყრეს.

ენა
ოთომის ენა ოტო-მანგური ოჯახის დასავლეთ განშტოების ოტო-პამეს ჯგუფს ეკუთვნის. ოტო-მანგურ ოჯახში ასევე ერთიანდებიან მექსიკის მსხვილი ენები: მასაუა, მიჰტეკური, საპოტეკური, ჩინაკტეკური, ტლაპანეკური, მასატექსური და სხვა.

ოთომის ინდიელები ვალე-დე-მასკიტალიდან საუბრობენ : დიალექტზე, ხოლო სამხრეთ ოთომი კერეტაროდან :-ზე. ენის მატარებლების საერთო რაოდენობაა 300 ათასი ადამიანი, აქედან 5-6% ფლობს მხოლოდ ამ ენას.
გიგოს საყდარი

გიგოს საყდარი — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყინწვისში. 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. მდებარეობს სოფელში, მდ. ძამის ხეობაში, მაღლობზე. თარიღდება საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით, სარკმლისა და შესასვლელის წირთხლები თლილი ქვისაა. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე სარკმელია, რომლის ჩრდილოეთით მცირე ნიშია. მეორე სარკმელი დასავლეთითაა, შესასვლელი თავზე. დარბაზის გრძივი კედლები და ცილინდრული კამარა დანაწევრებულია წყვილი პილასტრითა და საბჯენი თაღებით.

მოხატულობა
დასავლეთის ფასადზე შესასვლელის შეისრული თაღი მორთულია ფიგურულ-რელიეფური კომპოზიციით. ცენტრში გამოსახულია შარავანდმოსილი ნახევარფიგურა. მას ცალ ხელში სახარება უჭირავს, მეორეთი კი აკურთხებს. თავთან, ორივე მხარეს, მრგვალი მედალიონებია. მარცხენა მედალიონში ანგელოზის ნახევარფიგურაა, მარჯვენა შეუვსებელია. კომპოზიციის ქვემოთ ფრინველთა რელიეფებია. აღმოსავლეთის სარკმელთან გველეშაპი, ხოლო დასავლეთის სარკმლის ქვემოთ ირემია გამოსახული.
იოჰან ლაიდონერი

იოჰან ლაიდონერი (; დ. 12 თებერვალი [ძვ. სტ. 31 იანვარი], 1884, ფელინსკის საგრაფო, ლივონია, რუსეთის იმპერია — გ. 13 მარტი 1953, ვლადიმირი, რსფსრ, სსრკ) — რუსეთის არმიის ოფიცერი, ესტონეთის სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე, ესტონეთის არმიის მთავარსარდალი.

ბიოგრაფია
დაიბადა მონათა ფერმაში ვიირატსის ოლქში ლივონიის გუბერნიის, ფელინის მაზრაში. ლაიდონერის მშობლიური ფერმა მდებარეობს თანამედროვე ესტონეთის სოფელ ვარდიაში, ამ ტერიტორიაზე 1991 წელს დაარსდა ლივონიის გუბერნიის, ვიირატსის ოლქი (თანამედროვე ვილიანდი-მუსტლას გზატკეცილის მე-4 კილომეტრი). იოჰანი უფროსი შვილი იყო იაკა ლაიდონერისა (1854—1911) და მარი საარსენის (1851—1938)(ფერმის უფროსის მსახურის ქალიშვილი) - ოჯახში.

1901—1902 წლებში იმსახურა კაუნასში, კამსკის 110-ე ქვეით ლეგიონში. 1905 წელს დაასრულა ვილენსკის სამხედრო სასწავლებელი. იმსახურა ერევნის 13-ე გრენადერ პოლკში მანგლისში. მიიღო წოდებები: ლეიტენანტი (1908 წლის 9 აგვისტოს), შტაბს-კაპიტანი (1912 წლის 9 აგვისტოს). 1912 წელს წარჩინებით დაასრულა ნიკოლაევსკის საიმპერატორო სამხედრო აკადემია. მეთაურობდა კავკასიის პირველი ლეგიონის ასეულს.

პირველი მსოფლიო ომის მონაწილე. დაჯილდოებულია წმინდა გიორგის ოქროს იარაღით (1915 წლის 4 ივლისს). 21-ე ქვეითი დივიზიის შტაბის ადიუტანტი. პირველი მსოფლიო ომის დასავლეთის ფრონტის ცენტრალური შტაბის დაზვერვის უფროსის მოადგილე, ვიცე-პოლკოვნიკი (1916 წლის 15 აგვისტოს). თებერვლის რევოლუციის შემდეგ დროებითმა მთავრობამ დაიწყო ეროვნული ნაწილების ფორმირება. ლაიდონერი სათავეში ჩაუდგა ესტონურ დივიზიას, რომელიც ესტონელებისგან ჩამოყალიბდა. გერმანული ძალების ჩრდ. ბალტიისპირეთიდან წასვლის შემდეგ — ესტონეთის არმიის მთავარსარდალი ესტონეთის განმათავისუფლებელი ომში, პოლკოვნიკი (1918 წლის 4 აპრილს).

რუსეთის სამოქალაქო ომის დროს ესტონური დივიზიებთან ერთად მონაწილეობდა პეტროგრადზე შეტევაში. გენერალ-მაიორი (1919 წლის 20 იანვარს), გენერალ-ლეიტენანტი (1920 წლის 26 მარტს). 1920 წელს გადადგა. ესტონეთის სახელმწიფო საბჭოს დეპუტატი. ერთა ლიგის თურქეთ-ერაყის ტერიტორიული დავაზე შექმნილი კომისიის თავმჯდომარე.

1925 წლიდან პენსიაზე გავიდა.

ოჯახი
1911 წელს დაქორწინდა მარია კრუშევსკაზე (დ. 1888). 1940 წელს ქმართან ერთად გადაასახლეს სსრკ-ში და იმყოფებოდა ტყვეთა ბანაკში; გაათავისუფლეს სტალინის სიკვდილის შემდეგ და ქალბატონი უკვე ხანშიშესული, 1978 წელს ჰააფსალუში გარდაიცვალა.
უსტ-კუბინსკის რაიონი

უსტ-კუბინსკის რაიონი — ადმინისტრაციული ერთეული რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში. რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია — სოფელი უსტე. რაიონის სახელწოდება მომდინარეობს მდინარე კუბენის სახელიდან, ხშირად მოიხსენიებოდა, როგორც „კუბინა“.

რაიონს ესაზღვრება ხაროვსკის, ვოჟეგოდსკის, ვოლოგოდსკის, სოკოლსკისა და კირილოვსკის რაიონები. რაიონის ფართობი 2400 კმ² შეადგენს. რაიონის მთავარი მდინარეა — კუბენა, რაიონის სამხრეთით მდებარეობს კუბენის ტბა. 2010 წლის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 8 828 ადამიანს შეადგენდა.
შხელდის უღელტეხილი

შხელდის უღელტეხილი — თოვლ-ყინულიანი უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მწვერვალ შხელდის დასავლეთით. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3950 მ. მდინარეების დოლრაჭალის და მესტიაჭალის ხეობებს (ენგურის აუზი) აკავშირებს მდინარე ბაქსანის ხეობასთან (ყაბარდო-ბალყარეთი). შხელდის უღელტეხილი ძნელად გადასალახია და საჭიროებს ალპინისტური ტექნიკის გამოყენებას.
შხეფია

შხეფია — თევზი ქორჭილასნაირთა რიგისა, პატარა, 20 სმ-მდე სიგრძის თევზია. ბინადროს ინდოეთისა და წყნარი ოკეანეების აუზის ტროპიკული ნაწილის მტკნარ წყლებში. იკვებება ხმელეთის ორგანიზმებით, ძირითადად მწერებით. აქვს კვების უცნაური ხერხი: წყალსატევის ნაპირას ბალახოვან მცენარეებზე მჯდომ ცხოველს (ხოჭო, ობობა, პეპელა, ჭიანჭველა და სხვა.) პირიდან მარჯვედ ამოსროლილი წყლის შხეფით — 1,5 მ მანძილზე — აგდებს წყალში და სწრაფი მოძრაობით იჭერს. ადამიანის საჭმელი თევზია.
ჩიტავაშლა

ჩიტავაშლა — ზაფხულმწვანე, ძლიერ ეკლიანი ბუჩქი ვარდისებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე 1,5-დან 2 (6) მ აღწევს. გაშლილი ვარჯი აქვს.

გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთსა და წინა აზიაში, მათ შორის, ამიერკავკასიაში. საქართველოში ყველგან ვხვდებით მთის შუა სარტყლამდე ბუჩქნარებში, ტყის პირას, ქვეტყედ მეჩხერ მუხნარებსა და ღვიიანებში, ქვიან ფერდობებზე. ყვავილობს მაის-ივნისში, მსხმოიარობს სექტემბერ-ოქტომბერში.

ნაყოფი მცენარეზე რჩება ზამთრამდე, ამიტომ მნიშვნელოვანი საკვებია გარეული ფრინველებისათვის. დეკორაციული ბუჩქია, ზამთარში ფოთლები ზედ რჩება და ფერს იცვლის. იყენებენ ცოცხალ ღობედ (შეკრეჭას კარგად იტანს) და მინდორსაცავი ტყის ზოლების გასაშენებლად. თაფლოვანია. — 25°-მდე ყინვას უძლებს. ამრავლებენ თესლით, კალმით, გადაწვენით და ჩიტაკომშაზე მყნობით.
ვიჰმა

ვიჰმა — ქალაქი ესტონეთის ცენტრალურ ნაწილში ვილიანდიმაას მაზრაში.

ისტორია
ქალაქის დაარსების თარიღად საუკუნე ითვლება. 1928–1996 წლების პერიოდში ის უმეტესად ცნობილი იყო ხორცის წარმოებით. ხორცის გადამამუშავებელი საწარმოს დაკეტვამ უმუშევრობის მატება გამოიწვია, თუმცა ქალაქი ამ მდგომარეობას ცოტათი დაშორდა.

გალერეა
მაარიამიაგის ციხესიმაგრე

მაარიამიაგის ციხესიმაგრე  — გრაფ ანატოლი ორლოვ-დავიდოვის ყოფილი საზაფხულო რეზიდენცია. მდებარეობს ტალინის გარეუბანში, პიტიტის რაიონში. 1975 წლის შემდეგ ციხესიმაგრე წარმოადგენს ესტონეთის ისტორიული მუზეუმის ფილიალს.

ციხესიმაგრის ისტორია
1874 წელს გრაფ ვ. ვ. დავიდოვის ვაჟმა, ასევე გრაფმა ა. ვ. ორლოვ-დავიდოვმა, შეიძინა მიწის ნაკვეთი, სადაც წინათ საფაბრიკო ნაგებობა მდებარეობდა და ააშენა შუა საუკუნეების მსგავსი ციხესიმაგრე.

ციხესიმაგრემ სახელწოდება მომიჯნავე პარკის სახელის მიხედვით მიიღო, „მარიენბერგი“ (, ესტონურ ორიგინალში — მაარიამიაგი ), რომელსაც გრაფმა ა. ვ. ორლოვ-დავიდოვმა თავისი მეუღლისა და ქალიშვილის პატივსაცემად უწოდა (ორივეს მარია ერქვა).

მუზეუმი
ექსპოზიცია საუკუნიდან ეკუთვნის ესტონეთის ისტორიული მუზეუმების.

საინტერესო ფაქტები
ციხესიმაგრე გადაღებულია საბჭოთა ფილმებში: თამაში წესების გარეშე და ბასკერვილების ძაღლი.
ოლბია

ოლბია, ოლვია — ანტიკური ქალაქ-სახელმწიფო მდინარე ბუგზე, დღევანდელ უკრაინაში, მიკოლივის ოლქის ოჩაკოვის რაიონის სოფელ პარუტინოს მახლობლად. ოლბია დააარსეს საბერძნეთის ქალაქ მილეტიდან გადმოსახლებულმა ბერძნებმა ძვ. წ. საუკუნის დამდეგს.

აყვავების პერიოდში (ძვ. წ. - სს.) გადაჭიმული იყო 50 ჰა-ზე. შემოვლებული ჰქონდა კოშკებიანი ქვის კედელი. ზემო ქალაქის ცენტრში მდებარეობდა აგორა – სავაჭრო და საზოგადოებრივი ცენტრი და ტემენოსი – სალოცავი უბანი თავისი ტაძრებითა და საკურთხევლებით. ქვემო ქალაქში განლაგებული იყო ხელოსანთა კვარტალები და ნავმისადგომი. აქ საბერძნეთის ქალაქებიდან შემოჰქონდათ ღვინო, ზეითუნის ზეთი, კერამიკული და ლითონის ნაწარმი, ხელოვნებისა და ფუფუნების საგნები. ოლბია ჭრიდა საკუთარ ფულს – სპილენძის, ვერცხლისა და ოქროს მონეტებს.

უზენაესი ძალაუფლება ეკუთვნოდა სახალხო კრებას და არჩეულ საბჭოს. ოლბია თავის მეტროპოლიასთან – მილეტთან მეგობრობის ხელშეკრულებით იყო დაკავშირებული და დამოუკიდებელ საგარეო პოლიტიკას ატარებდა. ძვ. წ. საუკუნეში დაემორჩილა სკვითებს, ხოლო როდესაც სკვითები პონტოს მეფემ მითრიდატე -მ გაანადგურა, ოლბია მის სამეფოში შევიდა. ძვ. წ. საუკუნეში ოლბია გეტების ტომებმა დაანგრიეს. საუკუნეში ოლბიაში ჩადგა რომაელთა გარნიზონი. როგორც ჩანს, ქალაქმა არსებობა შეწყვიტა საუკუნეში.

ოლბიაში არქეოლოგიური გათხრები დაიწყო საუკუნეში და სისტემატურად მიმდინარეობდს 1901 წლიდან. ქალაქის ტერიტორია გამოცხადებულია ნაკრძალად.

გალერეა
ორთუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია

ორთუბანის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ორთუბანში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით დაახლოებით 200-300 მეტრზე, მთის ფერდობზე, სასაფლაოს ტერიტორიაზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (7,7 5,2 მ), კედლები ძირითადად ნაგებია რიყის ქვითა და ნატეხი ქვიშაქვით, აფსიდის კონქი და კამარის შემორჩენილი ნაწილი მთლიანად აგურისაა. შიგნიდან ხის ძელით, ხოლო გარედან ქვიშაქვის არქიტრავით გადახურული ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთითაა.

ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. მის ორივე მხარეს თითო მაღალი ნიშია. აფსიდს, ნიშების ძირის დონეზე, დაახლოებით 0,1- 0,12 მეტრის სიგანის საფეხური გასდევს. თითო თაღოვანი სარკმელია დასავლეთით, ჩრდილოეთითა და სამხრეთით. თავისებურია აღმოსავლეთის ფასადი. აქ კიდეებზე, კედლის სისქეში, დაახლოებით 1,6 მეტრის სიმაღლის კუთხური ნიშებია. სამხრეთის ფასადის სიბრტყე დასრულებულია კარგად გათლილი მჭიდროდ მიწყობილი შირიმის ქვების რიგით, რომელზეც ქვიშაქვის თაროსებრი ლავგარდნის ქვებია დაწყობილი.