iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჩეჩნური ენა

ჩეჩნური ენა, ჩაჩნური ენა — ნახურ-დაღესტნური ენათა ოჯახის ნახური ჯგუფის ვაინახური ქვეჯგუფის ენა. მასზე 1 354 705 კაცი ლაპარაკობს, რომელთა უმრავლესობა ჩეჩნეთში, ჩრდილო კავკასია (ამჟ. რუსეთის ფედერაციის ნაწილი) სახლობს.

კლასიფიკაცია
ლინგვისტურად ჩეჩნური ენა ნახურ-დაღესტნურ ენათა ოჯახის ნახურ ჯგუფს მიეკუთვნება ახლომონათესავე ინგუშურ და ბაცბურ ენებთან ერთად. ინგუშურსა და ჩეჩნურს შორის შუალედური დიალექტები არსებობს.

გავრცელების არეალი
ჩეჩნურად მოსაუბრე ადამიანთა უმრავლესობა ჩრდილო კავკასიაში - ჩეჩნეთსა და ინგუშეთში, ნაწილობრივ დაღესტანში, საქართველოში - პანკისის ხეობაში და ახლო-აღმოსავლეთის ქვეყნებში (ჩეჩენთა დიასპორა), განსაკუთრებით კი იორდანიაში ცხოვრობს.

ოფიციალური სტატუსი
ჩეჩნური ენა ჩეჩნეთის (ავტ. რესპუბლიკა რუსეთის ფედერაციაში) ოფიციალური ენაა.

დიალექტები
ჩეჩნურის დიალექტებია:
ბარის დიალექტი
გალაჲნ-ჭაჟური (ა̈ჴჴური, ქისტური, მა̈ლხური, ნაშხური, ორსტხური, ტერლური)
ითონ-ჴალლური
ჭებერლოური
ოუხური
შაროული

ბგერითი შედგენილობა
ჩეჩნურს აქვს ხმოვანთა და თანხმოვანთა რთული სისტემა. ხმოვანთა სისტემაში, გარდა ხუთი მარტივი ხმოვნისა, მოიპოვება გრძელი, უმლაუტიზებული, უმლაუტიზებულ-გრძელი და ვიწრო ხმოვნები. თანხმოვანთა სისტემით ჩეჩნური ახლოს დგას ქართულთან. ჩეჩნურს, ქართულისგან განსხვავებით აქვს სამი სპეციფიკური თანხმოვანი: ფარინგალური მჟღერი ჵ, ფარინგალური ყრუ ჰ' და ლარინგალური აბრუპტივი ' (იგივეა, რაც მეგრული ' სიტყვაში 'უდე „სახლი“)

მორფოლოგიური მიმოხილვა
ჩეჩნურში არსებობს ხუთი გრამატიკული კლასი: 1) მამაკაცის (ნიშანია ვ-), 2) ქალის (ნიშანია ჲ-), 3) ნივთის (ნიშანია დ-), 4) აბსტრაქტულ ცნებათა (ნიშანია ჲ-) და 5) ცხოველთა (ნიშანია ბ-), თუმცა გრამატიკულ კლასთა სისტემისადმი ცნებათა კუთვნილების პრინციპები ჯერ არაა დადგენილი. ძირითადი ბრუნვებია: სახელობითი, მოთხრობითი, ნათესაობითი, მიცემითი, გამსჭვალვითი, მოქმედებითი:

სახ. სთაგ „კაცი“
მოთხ. სთაგა „კაცმა“
ნათეს. სთაგან „კაცის“
მიც. სთაგანა „კაცს“
გამსჭ. სთაგახ „კაცში“
მოქმ. სთაგაცა „კაცით, კაცთან“

ჩეჩნურს აქვს აგრეთვე თხუთმეტამდე ლოკატიური (ადგილობითი) ბრუნვა.

ჩეჩნური ზმნა იუღლვის კლასთა მიხედვით. გარდამავალ ზმნაში აღინიშნება ობიექტის კლასი: სან ვოშას ზუდა ჲიგირა „ჩემმა ძმამ ცოლი მოიყვანა“, გარდაუვალში - სუბიექტისა: სუო წა ვე'ანა „მე (მამაკაცი) სახლში მოვედი“. ზმნას აქვს რთული დრო-კილოთა სისტემა - როგორც სინთეზური ('ოოხუ „ხნავს“) ისე ანალიზური ('ოოხუშ ვუ „ხნავს, ხვნის პროცესშია“) ფორმები.

ბრუნვები
ლექსიკა
ჩეჩნურს მდიდარი საკუთარი ლექსიკური ფონდი აქვს. გვხვდება ნასესხები სიტყვები ქართულიდან, ოსურიდან, არაბულ-სპარსულიდან, თურქულიდან, დაღესტნური ენებიდან და რუსულიდან

ისტორია
თანამედროვე ჩეჩნური სალიტერატურო ენა შეიქმნა 1917-ის ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ. ჩეჩნური ანბანი ლათინურ გრაფიკაზე შექმნა ხალიდ ოშაევმა 1925 წელს. მანამდე გამოიყენებოდა არაბული გრაფიკა - ე.წ. „აჯამური დამწერლობა“, რომელიც შეიხ შამილის დავალებით შეიმუშავა დაღესტნელმა მოლამ დიბირ-ყადი ხუნძახელმა. 1938 წლიდან ჩეჩნური გრაფიკა შეიცვალა - ახალი ანბანი კირილიცაზე დაყრდნობით შეიმუშავეს (რუსულ ანბანს ემატებოდა ასოთშეერთებები და ლათინური ერთიანი). 1992 წელს, ჩეჩნეთის რესპუბლიკა-იჩქერიის გამოცხადების შემდეგ, დამწერლობა გადაიყვანეს ისევ ლათინურ გრაფიკაზე, რომელსაც დღესაც იყენებენ კირილიცის პარალელურად

დამწერლობა
ევფემიზმი

ევფემიზმები ( — შელამაზებული სიტყვების გამოყენება, „კარგად“ + „ვლაპარაკობ“) — ამა თუ იმ ენობრივ კოლექტივში სააუგოდ, საჩოთიროდ და სახიფათოდ მიჩნეულ სიტყვა-თქმათა ნაცვლად ხმარებული უფრო ნატიფად, ზრდილობიანად და უვნებლად მიჩნეული სიტყვა-თქმები.

ტერმინის ანტონიმია — დისფემიზმი.

ეტიმოლოგია
რიგ მიზეზთა გამო ხშირად ადამიანები შეგნებულად გვერდს უხვევენ გარკვეული ობიექტური მონაცემების აღმნიშვნელი სიტყვებისა და გამოთქმების ხმარებას. მათ ან სრულიად არ ასახელებენ ანდა ამბობენ არაპირდაპირ, შემოვლით, აღწერით, შთაბეჭდილების შენელებით, რათა მისაღები გახადონ ადრესატისათვის.

ამგვარი მოვლენის სახელწოდება — „ევფემიზმი“ ბერძნული ენიდან მომდინარეობს. სიტყვა ჯერ კიდევ ჰომეროსთან გვხვდება და გულისხმობს ძველ წარმართულ ჩვეულებას, რომლის მიხედვითაც მსხვერპლის შეწირვის და ლოცვების წარმოთქმის დროს მხოლოდ „კარგი მნიშვნელობის“ სიტყვები უნდა ეხმარათ. შემდგომ ეს ჩვეულება ისე გაიზარდა, რომ წარმართული მღვდელმსახურების დროს საერთოდ აიკრძალა ლაპარაკი, რადგან ხშირი იყო შემთხვევები, როდესაც ამ საქმის თვით ყველაზე მორწმუნე და პედანტი შემსრულებელნიც კი შეცდომას უშვებდნენ და შესაფერის სიტყვებს ვერ ირჩევდნენ (ეს აზრია სწორედ ჩაქსოვილი რომაელთა ცნობილ გამოთქმაში — „ “). თვით მსხვერპლად შესაწირავ ცხოველის ბღავილსაც კი ახშობდნენ საკრავთა ხმებით, რადგან წარმართთა აზრით, მასაც ისევე, როგორც უხეში გამოთქმების ხმარებას, შეეძლო გაენაწყენებინა მათი ღვთაება.

ამჟამად სიტყვა „ევფემიზმი“ საერთაშორისო ენათმეცნიერებაში მიღებული ტერმინია და ეწოდება სიტყვას (ან გამოთქმას), რომელიც ისეთი სიტყვის (ან გამოთქმის) შემცვლელად იხმარება, რომელიც მოცემულ ენობრივ კოლექტივში სახიფათოა, უსიამოვნოდ, უხეშად, სათაკილოდ ან უზრდელად მიიჩნევა. ევფემიზმი და ის სიტყვა (ან გამოთქმა), რომელსაც იგი ენაცვლება, ერთსა და იმავე ობიექტურ მონაცემზე მიუთითებენ. განსხვავდებიან კი იმით, რომ ერთნაირ შთაბეჭდილებას არ ახდენენ მსმენელზე.
დისფემიზმი

დისფემიზმი (ბერძნ. „დის“ = არა, და „ფემე“ = თქმა) და კაკოფემიზმი (ბერძნ. „კაკოს“ = ცუდი) — ევფემიზმის ანტონიმებად გამოიყენება, რაც ნიშნავს განზრახულად უხეში სიტყვისა ან გამოთქმის გამოყენებას ზრდილობიანის ნაცვლად. კაკოფემიზმი უფრო ხშირად გამოიყენება რაიმე განზრახ შეურაცმყოფელის მნიშვნელობით, ხოლო დისფემიზმი შეიძლება იყო შეურაცმყოფელი ან ირონიულად დამაკნინებელი.

დისფემიზმი ისევე ხშირია ყოველდღიურ ხმარებაში, როგორც ევფემიზმი. მაგ. „ესა თუ ის სპორტული გუნდი თამაშში მოწინააღმდეგეს ანადგურებს“ არ ნიშნავს სიტყვასიტყვით ფიზიკურ განადგურებას, ანდა „კომპანიამ კონკურენტები გააცამტვერა“ ასევე გაზვიადებულია და ორივე შემთხვევაში დისფემიზმია.

ერთი და იგივე საგანი შეიძლება დისფემიზმის ან ეუფემიზმის მნიშვნელობით გამოითქვას, მაგალითად „სიკვდილი“: ყველას მიერ პატივცემული ადამიანის სიკვდილი „გარდაცვალებად“ (ევფემიზმი) მოიხსენიება, ხოლო მოძულებული ადამიანისა კი „მოჭამა ჭირით“ (დისფემიზმი) და ა.შ. ერთი და იგივე გამოთქმა, ასევე შეიძლება ევფემიზმიც იყოს და დისფემიზმიც, კონტექსტის მიხედვით. მაგ. „მიიღო უფალმა“ ან კიდევ „გავიდა გაღმა მარილზე“ შეიძლება კონტექსტის მიხედვით ან შერბილებული ევფემიზმი ან ირონიზებული დისფემიზმი იყოს.
ანტონიმი

ანტონიმი ( — საწინააღმდეგოს აღმნიშვნელი წინსართი + — სახელი) — სიტყვა, რომელსაც სხვა სიტყვის საპირისპირო მნიშვნელობა აქვს, როგორებიცაა, მაგ. ცხელი და ცივი, მსხვილი და წვრილი, მაღლა და დაბლა. სიტყვებს შეიძლება სხვადასხვა ანტონიმი გააჩნდეს, მნიშვნელობის მიხედვით. მაგ: ორივე სიტყვა - გრძელი და მაღალი - არის მოკლეს ანტონიმები. სიტყვები - ანტონიმი და სინონიმი - ანტონიმებია.

მიუხედავად იმისა, რომ ტერმინი ანტონიმია ფილოლოგთა მიერ მხოლოდ მე-19 საუკუნიდან გამოიყენება, სიტყვათა ამგვარი ურთიერთობა ენის ფუნდამენტური ნაწილია, განსხვავებით სინონიმებისგან, რომლებიც ისტორიის და განსაზღვრებების ჩამოყალიბების შედეგია, ან ომონიმების, რომლებიც ძირითადად ეტიმოლოგიური შემთხვევითობაა (ან დამთხვევებია).
სინონიმები

სინონიმები (ძვ.ბერძ. სინ '' = პლუს, ონომა '' = სახელი) — იდენტური მნიშვნელობის, საგნობრივი მიმართებით ერთგვარი, სხვადასხვა სიტყვები. (შეადარეთ ანტონიმები; სინონიმი და ანტონიმი ანტონიმებია). მაგ., სინონიმებია სიტყვები: „პროსპექტი“ და „გამზირი“, რადგან ორივე ერთსა და იმავეს აღნიშნავს. აგრეთვე სინონიმებია „მოსწავლე“ და „მოწაფე“, „ავადმყოფი“ და „სნეული“, „ლამაზი“ და „მომხიბლავი“ და ა.შ.

სინონიმები ერთმანეთისგან შეიძლება განსხვავდებოდნენ ემოციური ელფერით (მაღალი, ახოვანი, აყლაყუდა), შეხამებულობით(სიტყვას მინა ყოველთვის ვერ ჩავანაცვლებთ სიტყვით შუშა; მაგ., ლამპის შუშა), ხმარების მეტ-ნაკლები სიხშირით (მაგ., ყალიონი და ჩიბუხი), ხმარების სფეროს მიხედვით(მაგ., ციება და მალარია) და სხვა. სინონიმებს რომლებიც ერთმანეთისგან არაფრით განსხვავდებიან დუბლეტები ეწოდებათ (ასეთებია: არქიტექტურა და ხუროთმოძღვრება).

სინონიმების თავმოყრისას ენაში შეინიშნება მათი თავიდან აცილების ტენდენცია — ერთ-ერთი იკარგება (მაგ., „ასანთი“ და „წუმწუმა“) ან მნიშვნელობას იცვლის (მაგალითად, სიტყვა ასლი თავდაპირველად დედანს ნიშნავდა).

სინონიმები მიახლოებულ მნიშვნელობას კონტექსტის მიხედვით იძენენ და ამგვარი კონტექსტის შეცვლის შედეგად შესაძლოა ხშირად სინონიმის მნიშვნელობა დაკარგონ. ამგვარად, ზოგი ლექსიკოგრაფი ამტკიცებს, რომ არ არსებობენ სინონიმები რომელთაც შეიძლება ზუსტად ერთი და იგივე მნიშვნელობა ჰქონდეს ეტიმოლოგიის, ორთოგრაფიის, ფონეტიკური მახასიათებლების, ორაზროვნებისა და გამოყენების სპეციფიურობის გამო. სხვადასხვა სიტყვას, რომელთაც მსგავსი მნიშვნელობა აქვს ხშირად რაღაც მიზეზის გამო განსხვავდება. სინონიმები ხანდახან ევფემიზმების წყაროა.
მიჰოს მუზეუმი (შიგა)

მიჰოს მუზეუმი (・) — მდებარეობს ქალაქ შიგარაკი-ნო-სატოსთან შიგას პრეფექტურაში, იაპონია, კიოტოდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით. მუზეუმი მიჰოკო კოიამას ოცნება იყო (ვის სახელსაც ის ამჟამად ატარებს), რომელიც ტოიობოს ტექსტილის ბიზნესის მემკვიდრე და იაპონიის ერთ-ერთი უმდიდრესი ქალბატონი ბრძანდებოდა. 1970 წელს მან სპირიტუალური მოძრაობა „შინჯი შუმეიკაი“ დააფუძნა, რომელსაც ამჟამად, როგორც ამობობენ, 300 000 მიმდევარი ჰყავს მსოფლიოს მასშტაბით. 1990-იანებში მან შუმეის ტაძართან და შიგას მთებთან ახლოს მუზეუმის მშენებლობისთვის თანხები გამოჰყო.

კოლექცია
მიჰოს მუზეუმში მიჰოკო კოიამას აზიური და დასავლური ანტიკური ხანის ექსპონატების პირადი კოლექციაა $1 მილიარდამდე ღირებული მსოფლიო აუქციონებზე შუმეის მიერ მუზეუმის 1997 წელს განხსნამდე შესყიდულ სხვა ხელოვნების მიმუშებთან ერთად. სულ 2.000-მდე ექსპონატია, რომელთა შორის დაახ. 250 პერმანენტული ექსპოზიციის ნაწილია.

ექსპოზიციისთვის ყოველი ექსპონატის შერჩევას განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა არა მხოლოდ მათი არტისტული სილამაზის, არამედ ისტორიული მნიშვნელობის მიხედვით და მთელი კოლექციისთვის ბრწყინვალე განლაგება და განათებაა შერჩეული.

არქიტექტურა
ჩინელ არქიტექტორ იუჰ მინ პეის ადრე მიჰოს მუზეუმის ამჟამინდელ ადგილსამყოფელთან სამრეკლოს კოშკი, შუმეის საერთაშორისო შტაბ-ბინა და სპირიტუალური ცენტრი ჰქონდა დაპროექტებული. თანამშრომლობით კმაყოფილი მიჰოკო კოიამა და მისი ქალიშვილი, ჰიროკო კოიამა, არქიტექტორს მუზეუმისთვის შენობის დაპროექტებას უკვეთავენ.

იეოჰ მინგ პეის პროექტი არქიტექტორული შედევრი გამოვიდა - შენობა მდებარეობს მთაგორიან და ტყით გარშემორტყმულ ზედაპირზე. 45.000 კვ. მ.-ის სასარგებლო ფართობის შენობის სამი მეოთხედი მიწის ქვეშაა, შიგას მთების ქვიან ნიადაგში. სახურავი უზარმაზარი მინისა და რკინის კონსტურქციაა, ხოლო ფასადისა და ინტერიერის კედლები და იატაკი თბილი რძისფერი ტონების ფრანგული კალციტის ქვითაა ნაგები - იგივე მასალა გამოიყენა არქიტექტორმა ლუვრის მისაღები ჰოლის მოსაპირკეთებლად. მარმარილოსთან შედარებით ეს ქვა უფრო თბილ და დამამშვიდებელ ატმოსფეროს ქმნის. ქვის ფერი, ტექსტურა, ვერცხლისფერი კარკასი და გარე გამწვანება ერთმანეთს ჰარმონიულად ერწყმის და აბალანსებს.

შესაძლოა ყველაზე მომხიბლავი ნაწილი პეის დიზაინისა მისი ე.წ. მთაგორიანი „სამოთხის“ იდეაა. კომპლექსთან მიახლოებისას პირველად სადა მისაღებ პავილიონს ხედავთ კედრის ხეებს მიღმა, რომელიც წრიულ ეზოს უყურებს და შეიძლება ჩათვალოთ, რომ მუზეუმს მიადექით. შენობის მოპირდაპირედ განიერი მორკალული ბილიკია ატმის ხეებით გარდიგარდმო, რომელსაც მოელვარე უჟანგავი ლითონით მოჭედილ მთაში ნაკვეთ გვირაბთან მივყავართ. უზომოდ განიერ, უხმაურო გვირაბში, რომელიც თითქმის სამი სამანქანო გზის სიგანისაა, 200 მეტრის გავლისას უეცრად მზის შუქი ჩნდება და 120 მეტრიანი ნახევრად დაკიდული ხიდის კაბელთა შორის ჩანს ვიწრო, ღრმა ხევი, რომლის გადაღმაც იშლება მუზეუმის პავილიონში შესასვლელი ჩინური სტილის მთვარის კარიბჭე.
რიხარდ ფონ ვაიცზეკერი

რიხარდ კარლ ფრაიჰერ ფონ ვაიცზეკერი (; დ. 15 აპრილი, 1920, შტუტგარტი — გ. 31 იანვარი, 2015, ბერლინი) — გერმანელი პოლიტიკური მოღვაწე, გერმანიის რიგით მეექვსე ბუნდესპრეზიდენტი 1984–1994 წლებში.

ბიოგრაფია
ვაიცზეკერი დაიბადა 1920 წელს შტუტგარტში. მისი მამა — ერნსტ ფონ ვაიცზეკერი ცნობილი დიპლომატი იყო, ხოლო ძმა კარლ ფრიდრიხ ვაიცზეკერი — ფიზიკოსი და ფილოსოფოსი.
რომან ჰერცოგი

რომან ჰერცოგი (; დ. 5 აპრილი, 1934, ლანდსჰუტი, ბავარია — გ. 10 იანვარი, 2017, ბერლინი, გერმანია) — გერმანელი იურისტი და პოლიტიკური მოღვაწე, გერმანიის საკონსტიტუციო სასამართლოს პრეზიდენტი 1987-1994 და გერმანიის ბუნდესპრეზიდენტი 1994–1999 წლებში.

ბიოგრაფია
დაიბადა პროტესტანტის ოჯახში. იურიდიული განათლება მიიღო მიუნხენში და რამდენიმე ხნის განმავლობაში მუშაობდა მიუნხენის უნივერსიტეტის ასისტენტად. 1987–1994 წლებში იყო გერმანიის საკონსტიტუციო სასამართლოს პრეზიდენტი .1994 წელს აირჩიეს გერმანიის პრეზიდენტად. ამ თანამდებობაზე დარჩა 1999 წლამდე.

გარდაიცვალა 2017 წლის 10 იანვარს მძიმე ავადმყოფობის შედეგად.
გერმანიის პრეზიდენტი

ბუნდესპრეზიდენტი არის გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკის მეთაური და პირველი პირია, თუმცა ნაკლები პოლიტიკური გავლენა აქვს ბუნდესკანცლერთან შედარებით. წარმოადგენს ქვეყანას საერთაშორისო ურთიერთობებში. მისი კომპეტენციის ფარგლებში შედის აგრეთვე საშინაო პოლიტიკის საკითხები: როგორიცაა ფორმალური მხარდაჭერა საკანონმდებლო აქტების მიღებისას; მთავრობების, მინისტრების, მოსამართლეების და სხვათა დანიშვნა; პრეროგატივა პარლამენტის დათხოვნის და ახალი არჩევნების დანიშვნის. აირჩევა 5 წლის ვადით სპეციალურად მოწვეული ფედერალური კრების მიერ. 2017 წლიდან ბუნდესპრეზიდენტი არის ფრანკ-ვალტერ შტაინმაიერი.

ბუნდესპრეზიდენტის რეზიდენცია მდებარეობს ბელევიუს სასახლეში ბერლინში და ჰამერშმიტის ვილაში ბონში.
თავისუფალი ქალაქი

თავისუფალი ქალაქი — ქალაქი საღვთო რომის იმპერიაში, რომელიც გათავისუფლებული იყო სენიორის, მაგალითად ეპისკოპოსის, არქიეპისკოპოსის, ფეოდალის, ან მეფის ძალაუფლებისა და ვასალობისგან. ასეთი ქალაქები იყვნენ: კიოლნი, ზიოსტი, მაინცი, აუგსბურგი, ვორმსი, შპაიერი, სტრასბურგი, ბაზელი.

თავისუფალი ქალაქები იპოვებდნენ თვითმმართველობას. განსხვავებით საიმპერიო ქალაქებისგან თავისუფალი ქალაქები ვალდებულები არ იყვნენ გადასახადები ეხადათ და სამხედრო დახმარება მიეწოდებინათ წმინდა რომის იმპერიის იმპერატორისთვის. სამხედრო სამსახური თავისუფალი ქალაქის მოქალაქეებს ევალებოდათ მხოლოდ თვითონ ქალაქის დაცვის ან ჯვაროსნული ლაშქრობების დროს. თავისუფალი ქალაქები წარმოადგენდნენ ფაქტობრივად ქალაქ-რესპუბლიკებს.

თავისუფალი ქალაქების სტატუსმა იარსება საუკუნემდე. საუკუნიდან თავისუფალი ქალაქის სტატუსი ქალაქს ეძლეოდა საერთაშორისო ხელშეკრულებით და მისი სტატუსი გარანტირებული იყო საერთაშორისო ორგანიზაციის მიერ. ამ პერიოდის თავისუფალი ქალაქებისთვის დამახასათებელი იყო დემილიტარიზაცია და ნეიტრალიტეტი. თავისუფალი ქალაქის ამ კლასიკურ განსაზღვრებას არ შეესაბამება გერმანულ კავშირში 1815-1866 შემავალი ქვეყნების 4 „თავისუფალი ქალაქი“: ბრემენი, ფრანკფურტ-ამ-მაინი, ჰამბურგი და ლიუბეკი. 1815 წელს ვენის კონგრესის მიერ თავისუფალ ქალაქად გამოცხადდა კრაკოვი, 1919 წელს თავისუფალ ქალაქად გამოცახდდა დანციგი რომელიც 1939 წლამდე ერთა ლიგის პროტექტორატის ქვეშ იყო.1947 წელს უნდა შექმნილიყო ტრიესტის თავისუფალი ტერიტორია, რომელიც გაეროს კონტროლქვეშ იქნებოდა, მაგრამ საკითხი გადაწყდა იტალია-იუგოსლავიის შეთანხმებით. თავისუფალი ქალაქის სტატუსი ჰქონდა ტანჟერს (1923-1940, 1945-1956) და საარს (1919-1935, 1945-1955). 1947 წლის გაეროს რეზოლუცია ითვალისწინებდა თავისუფალი ქალაქის სტატუსის მინიჭებას იერუსალიმისთვის. სსრკ ითხოვდა თავისუფალი ქალაქის სტატუსის მინიჭებას დასავლეთი ბერლინისთვის.
ფრანკფურტი

მაინის ფრანკფურტი ან უბრალოდ ფრანკფურტი — ქალაქი გერმანიაში, ჰესენის მხარის უდიდესი ქალაქი.
მდებარეობს მდინარე მაინზე, ქალაქ მაინცთან მაინისა და რაინის შესართავიდან დაახლოებით 30 კილომეტრში. მოსახლეობის რაოდენობა არის 756021 ადამიანი. მოსახლეობის რაოდენობის მხრივ მას მეხუთე ადგილი უჭირავს გერმანიაში. ფრანკურტის ურბანული აგლომერაციის მოსახლეობა 3 მილიონს აჭარბებს. ფრანკფურტი მსოფლიო ქალაქთა რიცხვს მიეკუთვნება. იგი ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი ქალაქია და ლიტერატურისა და კულტურის ცენტრია. ქალაქში მოქმედებს მეტროპოლიტენი, რომელზეც 8 ხაზი და 86 სადგურია. დიდი ქალაქი გახდა 1875 წელს.

განათლება
ფრანკფურტის სასწავლებელებია
ფრანკფურტის გოეთეს უნივერსიტეტი
ფრანკფურტის ფინანსური კვლევების ცენტრი
მაინის ფრანკფურტის მუსიკისა და საშემსრულებლო ხელოვნების უმაღლესი სკოლა

არქიტექტურა
მნიშვნელოვანი არქიტექტურული ძეგლებია ფრანკფურტის ტაძარი, საუკუნეში გერმანიის ერთიანობის სიმბოლო და გროსმარქტჰალე — ექსპრესიონისტული არქიტექტურის ნიმუში, ასევე ფრანკფურტის წმინდა პავლეს ტაძარი, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ხელახლა ააშენეს.
გერმანიის ქრისტიან-დემოკრატიული კავშირი

გერმანიის ქრისტიან-დემოკრატიული კავშირი (გქდკ) — პოლიტიკური პარტია გერმანიაში. იგი მოიაზრება როგორც ქრისტიან-დემოკრატიული, ლიბერალ-კონსერვატიული, მემარჯვენე-ცენტრისტული პარტია. განსხვავებით კათოლიკური ცენტრისტული პარტიისაგან „გქდკ-ის“ მიზანია ყველა ქრისტიანული აღმსარებლობის ერთ პოლიტიკურ ძალად გაერთიანება. ბავარიის ქრისტიან-სოციალურ კავშირთან ერთად ქმნის საერთო ქდკ/ქსკ ფრაქციას ბუნდესტაგში.

შედეგები არჩევნებში
ფედერალური პარლამენტი (ბუნდესტაგი)
ევროპის პარლამენტი
გერმანიის სოციალ-დემოკრატიული პარტია

გერმანიის სოციალურ-დემოკრატიული პარტია — გერმანიის ყველაზე ძველი პოლიტიკური პარტია, რომელიც მემარცხენე-ცენტრისტული მიმართულებისაა. დაარსდა 1863 წლის 23 მაისს, როგორც საერთოგერმანული მუშათა ასოციაცია. კონსერვატიულ ქრისტიან-დემოკრატიულ კავშირთან ერთად არის ერთ-ერთი გერმანიის ორ ძირითად პარტიას შორის.

პარტიას 495 000 წევრი ჰყავს, რომელთა 31% ქალია. სოციალ-დემოკრატებს 206 წარმომადგენელი ჰყავს გერმანიის ბუნდესტაგში, ასევე მნიშვნელოვან როლს თამაშობენ პარლამენტის მეორე პალატაშიც ბუნდესრატშიც. პარტიას თავმჯდომარეობს ყოფილი გარემოს, ბუნების დაცვისა და ატომური უსაფრთხოების მინისტრი ზიგმარ გაბრიელი. სოციალ-დემოკრატები გერმანიის 16 ფედერალური მხარიდან 7-ში მთავრობის მეთაურები არიან (მათ შორის ბერლინში, რაინლანდ-პფალცში, ბრანდერბურგში), დამატებით 4 მხარეში კი კოალიციის „უმცროსი მონაწილენი“ არიან. პარტიასთან დაახლოვებული საერთაშორისო ფონდია – ფრიდრიხ ებერტის ფონდი.

პოლიტიკური პლატფორმა
პარტიის პლატფორმა მხარს უჭერს სოციალ-დემოკრატიის მიზანს საზოგადოებრივ მოწყობაზე, რომელშიც თავისუფლება და სოციალური სამართლიანობა უმთავრესია. პარტიის პლატფორმის მიხედვით, პოლიტიკური თავისუფლება, სამართლიანობა და სოციალური სოლიდარობა ქმნის სოციალ-დემოკრატიის საფუძველს.

კოორდინირებული სოციალური საბაზრო ეკონომიკა უნდა გაძლიერდეს და მისი პროდუქცია სამართლიანად გადანაწილდეს. პარტია ამ ეკონომიკურ სისტემას საჭიროდ თვლის, რათა უზრუნველყოფილი იყოს მთელი მოსახლეობის კეთილდღეობა.
პარტია მხარს უჭერს კეთილდღეობის სახელმწიფოს.
პარალელურად, მხარს უჭერს მდგრად ფისკალურ პოლიტიკას, რომელიც არ აყენებს ტვირთს მომავალ თაობებზე ბიუჯეტის დეფიციტის აღმოფხვრისას.
სოციალურ პოლიტიკაში სოციალ-დემოკრატები იცავენ სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებებს ღია საზოგადოებაში.
საგარეო პოლიტიკაში პარტია მიზნად ისახავს გლობალური მშვიდობის უზრუნველყოფას დემოკრატიული საშუალებებით გლობალური ინტერესების დაბალანსებით; ევროინტეგრაცია უმთავრესი პრიორიტეტია.
პარტია მხარს უჭერს ეკონომიკურ რეგულაციებს ბანკებისა და ხალხისთვის პოტენციური ზარალის შეზღუდვის მიზნით. ისინი მხარს უჭერენ საერთო ევროპულ ეკონომიკურ და ფინანსურ პოლიტიკას ეკონომიკური ბუშტების თავიდან ასაცილებლად და ეკოლოგიურად მდგრადი ზრდის ხელშეწყობისთვის.

შედეგები არჩევნებში
ფედერალური პარლამენტი (ბუნდესტაგი)
ევროპის პარლამენტი
გერმანიის ფედერალური მხარეები

გერმანიის ფედერალური მხარეები ― გერმანიის ფედერალური სუბიექტები. გერმანიაში 16 ფედერალური მხარეა , მათ შორის 5 შეიქმნა აღმოსავლეთ გერმანიის ტერიტორიაზე გერმანიის გაერთიანების შემდეგ.

ფედერალური მხარეების სია
გერმანიის მხარეებია (ფრჩხილებში დედაქალაქები):

ბადენ-ვიურტემბერგი (შტუტგარტი)
ბავარია (მიუნხენი)
ბერლინი (მხარე) (ბერლინი)
ბრანდენბურგი (პოტსდამი)
ბრემენი (ბრემენი)
თიურინგია (ერფურტი)
მეკლენბურგ-წინა პომერანია (შვერინი)
რაინლანდ-პფალცი (მაინცი)
ზაარლანდი (ზაარბრიუკენი)
საქსონია (დრეზდენი)
საქსონია-ანჰალტი (მაგდებურგი)
შლეზვიგ-ჰოლშტაინი (კილი)
ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალია (დიუსელდორფი)
ქვემო საქსონია (ჰანოვერი)
ჰამბურგი (ჰამბურგი)
ჰესენი (ვისბადენი)
ორგანი (საკრავი)

ორგანი ( < ) — კლავიშიანი სასულე მუსიკალური საკრავი. შედგება ერთ კორპუსში მოთავსებული სხვადასხვა ზომის ხისა და ლითონის მილებისა და პნევმატური სისტემისაგან. საკრავს მიდგმული აქვს სამართავი ანუ საშემსრულებლო კათედრა, რომლის პულტზედაც ხელისა (მანუალი) და ფეხის (პედალი) კლავიატურებთან ერთად თავმოყრილია ყველა რეგისტრის სახელურები. ეს სახელურები ამოძრავებს სათანადო ბერკეტებს, აკავშირებს მათ ერთმანეთთან და დამატებითი მილების ჩართვა-გამორთვასა და ხმოვანების გაძლიერება-შესუსტებას ემსახურება. ორგანს შეიძლება ჰქონდეს 1-7 მანუალი (თითოეულს 72-მდე კლავიში აქვს) და პედალი (32-კლავიშიანი). ზოგიერთ თანამედროვე ორგანს 2 პედალი აქვს. ორგანს რეგისტებად დაყოფილი რამდენიმე ათასი მილი აქვს. რეგისტრების რაოდენობა საკრავის სიდიდით განისაზღვრება (საშუალოს — ათამდე, გიგანტურს — რამდენიმე ასეული რეგისტრი). თითოეულ რეგისტს მისთვის დამახასიათებელი ტემბრი აქვს. ირთვება ბერკეტით ან ღილაკით. საორგანო მუსიკა იწერება სამ სანოტო დგანზე რეგისტრის მიუთითებლად. ორგანს შეიძლება ჰქონდეს სამი სახის გადაცემათა სისტემა (ტრაქტურა): მექანიკური, პნევმატიკური და ელექტრული ტრაქტურების შეთანხმება. ორგანის წინამორბედებია: სოლინკა, ძვ. ჩინური შენი, ევროპული პანის ფლეიტა. ძვ.წ. საუკუნეში საბერძნეთში გამოიგონეს წყლის ორგანი — ჰიდრავლოსი. გიგანტური ორგანები დგას მოსკოვის, სანქტ-პეტერბურგის, რიგის, კიევის, თბილისის, ტალინის, ტაშკენტის საკონცერტო დარბაზებში.
ალექსანდრე III (რუსეთი)

ალექსანდრე (რუს.: ) (დ. 10 მარტი, 1845, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 20 ოქტომბერი, 1894, ლივადია, უკრაინა) — რუსეთის იმპერატორი 1881—1894 წლებში, რომანოვების დინასტიიდან. ალექსანდრე -ის შვილი.

ბიოგრაფია
ალექსანდრე დაიბადა 1845 წლის 10 მარტს ქ. სანქტ-პეტერბურგში, ზამთრის სასახლეში. ის იყო რუსეთის იმპერატორ, ალექსანდრე -ის მეორე ვაჟი. მან მიიღო იმდროისთვის უმაღლესი განათლება. ფლობდა გერმანულ, ფრანგულ და ინგლისურ ენებს.

საიმპერატორო ტახტზე ასვლა მოუწია მამამისის მკვლელობის შემდეგ, 1881 წლის 13 მარტს, ესტონეთში ყოფნის დროს. ალექსანდრე მისი წინამორბედის მსგავსად თვლიდა, რომ რუსეთის წყნარად სამართავად და ყოველგბარი რევოლუციისა თუ აჯანყების თავიდან ასაცილებლად საჭირო იყო ცენტრალური ხელისუფლების განმტკიცება, სახელმწიფოს ყველა წერტილში მართლმადიდებლობის გავრცელება და ეროვნულობა. პოლიტიკური შეხედულებით ნაციონალი იყო. 1884 წელს გამოსცა კანონი რუსული ენის ფართო მასშტაბით გავრცელების შესახებ იმპერიის ტერიტორიაზე. მას კარგი ურთიერთობა ჰქონდა პრუსიის პრემიერ-მინისტრთან, ოტო ფონ ბისმარკთან, ასევე საფრანგეთის ხელისუფლების წევრებთან.

1894 წელს ნეფრიტით დაავადდა. იმავე წლის ბოლოს, 1 ნოემბერს გარდაიცვალა ყირიმში სტუმრობის დროს. ალექსანდრეს შემდეგ საიმპერატორო ტახტი დაიკავა მისმა უფროსმა ვაჟმა, ნიკოლოზ -მ.

წინაპრები
ალექსანდრე -ის წინაპრები

ოჯახი
ალექსანდრე -ს ჰყავდა ექვსი შვილი. იმპერატორის მეუღლე იყო მარია თეოდორეს ასული

(იმპერატორის შვილები)

}
ალექსანდრე II (რუსეთი)

ალექსანდრე ( დ. 29 აპრილი 1818, მოსკოვი — გ. 13 მარტი 1881, სანქტ-პეტერბურგი) — რუსეთის იმპერატორი 1855-1881 წლებში. ნიკოლოზ -ის შვილი.

ბიოგრაფია
ალექსანდრე იყო რუსეთის იმპერატორ ნიკოლოზ -ის უფროსი ვაჟი.1855 წელს ავიდა რუსეთის საიმპერატორო ტახტზე. 1856 წელს, ყირიმის ომში განცდილი მარცხის შემდეგ მან ირწმუნა, რომ იმდროინდელ ევროპულ ქვეყნებთან შედარებით რუსეთი ჩამორჩენილი იყო, რის გამოც შეუდგა ქვეყანაში ფართომასშტაბიანი რეფორმების განხორციელებას. იგი მიიჩნევდა, რომ რუსეთის გასაძლიერებლად აუცილებელი იყო ბატონყმობის გაუქმება და გლეხთა გათავისუფლება. ალექსანდრეს განზრახვამ არისტოკრატიის გაღიზიანება გამოიწვია. დიდი წინააღდმეგობის მიუხადავად,1861 წლის 19 თებერვალს იმპერატორმა გამოსცა ბრძანება ბატონყმობის გაუქმების შესახებ. მან ასევე გაატარა სასამართლო რეფორმა: ამიერიდან სასამართლოებში უკვე ადვოკატები იცავდნენ ბრალდებულებს. განათლების რეფორმის შედეგად სასწავლო დაწესებულებები გამოვიდა ეკლესიის დაქვემდებარებიდან და მასზე პასუხისმგებლობა საკრებულოებს დაეკისრა. 1863 წელს უნივერსიტეტებს მიენიჭა ფართო ავტონომია: ამიერიდან პროფესორებს, დეკანებსა და რექტორებს ირჩევდნენ მათი კოლეგები და არა სამინისტრო. უნივერსიტეტებში ჩაბარება შეეძლო საზოგადოების ყველა ფენის წარმომადგენელს. დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა სამხედრო რეფორმას. ამ რეფორმების მიუხედავად ალექსანდრე უძლური აღმოჩნდა მთლიანად რუსეთის გარდასაქმნელად. მას მტკიცედ სწამდა, რომ მეფის თვითმპყრობელობა ყველაზე მეტად შეეფერებოდა რუსეთის მმართველობას. ამ არათანმიმდევრული პოლიტიკის გამო, ხელისუფლება სულ უფრო არაპოპულარული ხდებოდა, რის გამოც იმპერატორი ტერორისტთა სამიზნედ იქცა. მასზე 6 თავდასხმა განახორციელეს. საბოლოოდ, 1881 წელს, მეექვსე თავდასხმა ალექსანდრესთვის საბედისწერო გამოდგა. „ნაროდნიკებმა“ იმპერატორი სასიკვდილოდ დაჭრეს. მის შემდეგ რუსეთის იმპერიის იმპერარატორი გახდა მისი ვაჟი, ალექსანდრე .

წინაპრები
ალექსანდრე -ის წინაპრები

ფოტო გალერეა