iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლუდვიგ III (ბავარია)

ლუდვიგ , სრული სახელია ლუდვიგ ლუიტპოლდ იოზეფ მარია ალოის ალფრედ ბავარიელი (; დ. 7 იანვარი, 1845, მიუნხენი, ბავარია, გერმანია ― გ. 18 ოქტომბერი, 1921, შარვარი, უნგრეთი) ― ვიტელსბახების დინასტიის წარმომადგენელი. ბავარიის უკანასკნელი მეფე 1913-1918 წლებში. გამეფებამდე გაიარა სამხედრო სამსახური და იბრძოდა ავსტრო-პრუსო-იტალიურ ომშიც. 1912-1913 წლებში იყო თავისი ბიძაშვილის, მეფე ოტოს რეგენტი, რომლის გარდაცვალების შემდეგაც გამეფდა თავად. პირველ მსოფლიო ომში დამარცხების შემდეგ გერმანიაში მონარქია გაუქმდა, რის გამოც იგი იძულებული გახდა ტახტიდან გადამდგარიყო და ემიგრაციაში წასულიყო.

ადრეული ცხოვრება
ქორწინება და შვილები
ბავარიის რეგენტი
ბავარიის მეფე
დამხობა და ემიგრაცია
წინაპრები
სახე (ჯგუფი)

სახე – ქართული მუსიკალური პოპ-ბენდი, რომელიც თბილისში 1997 წელს დათო ფორჩხიძემ, დათო ხუჯაძესთან და გოგა ხაჩიძესთან ერთად შექმნა. ჯგუფის პროდიუსერი შალვა რამიშვილი გახლდათ.

ჯგუფის ჰიტები 1997-2000 წლებშია დაწერილი და არანჟირებულია დათო ფორჩხიძის მიერ, ესენია: „თოვლი მოსულა”, „შენ რა სექსი ხარ”, „რომ შემეძლოს მე“, „ამაღამ”, „როგორ მინდა მოგეფერო”, „ახლა შენი დროა” , „მაღლა ხელები”, „წვიმად გადავიქეცი“ „ ‘’ ”-თან ერთად. მალევე გაკეთდა ამ ჰიტების რიმეიქები. სახეს გამოუჩნდნენ მიმდევრები, შეიქმნა სხვადასხვა ჯგუფები  და პოპ კულტურის ნამდვილ პიონერებად იქცნენ. „სახემ” ქართულ პოპ მუსიკაში გადატრიალება მოახდინა. ეს იყო პირველი და ყველაზე პოპულარული ბოიბენდი, რომელმაც შეცვალა ქართველი მსმენელის მენტალიტეტი, დაამკვიდრა შესრულების ახალი, პოპ მანერა და არანჟირება.

გამოშვებული აქვთ ალბომი – „ძალიან მაგარი კასეტა“ და სინგლი „შენ რა სექსი ხარ“.

2015 წლამდე ჯგუფი ერთად ფატქობრივად აღარ გამოჩენილა და „სახე“-ს წევრებმა კარიერა სხვადასხვა სფეროში განაგრძეს, თუმცა, 2015 წელს დათო ხუჯაძე და დათო ფორჩხიძე ისევ დაუბრუნდნენ დიდ სცენას ჯგუფის სახელით და „ჰით ბათუმი 2015“ -ზე გამოჩნდენ.

2017 წელს  20 წლის იუბილეზე, ჯგუფს ფილარმონიის დიდი საკონცერტო დარბაზის წინ ვარსკვლავი გაუხსნეს. სახემ მაყურებელს კონცერტი შესთავაზა, სადაც ჯგუფს კვლავ წარმოადგენდა ორი წევრი - დათო ხუჯაძე და დათო ფორჩხიძე, ხოლო გოგა ხაჩიძის ნაცვლად მესამე წევრი კახაბერ ცისკარიძე იყო. კონცერტმა ანშლაგით ჩაიარა, იუბილეს აღსანიშნად თბილისში ჩამოვიდა  და კონცერტში მონაწილეობა მიიღო  ჯგუფმა „’’“, რომელიც „სახესთან“ ერთად ასრულებდა სიმღერას „წვიმად გადავიქეცი“.

ამავე წელს ჯგუფმა მასშტაბური ტურნე მოაწყო.

ახალმა პროექტმა „’’“-თან ერთად ჩაწერა სიმღერა „ჩემო თბილის ქალაქო”, გადაიღეს ვიდეორგოლიც, რომელმაც დიდი პოპულარობა მოიპოვა.

2018 წლის აგვისტოში გამართეს ყველაზე მასშტაბური სოლოკონცერტი „ბლექ სი არენაზე“.
აბასთუმნის საცხოვრებელი სახლი (შოთა რუსთაველის 15)

აბასთუმნის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში.

საერთო განაშენიანებიდან განცალკევებული და მთის ციცაბო კალთას მომიჯნავე, მართკუთხა, წაგრძელებული გეგმარების მქონე შენობა გრძელი ფასადით გამოდის ქუჩაზე და ოდნავ დიაგონალურად არის განთავსებული. ყოველივე ზემოთ თქმული კი შენობის იდეალურად აღქმის საშუალებას იძლევა. კურორტ აბასთუმნის მთავარ, რუსთაველის ქუჩაზე გამომავალი ფასადი ხის ღია, აწ უკვე შემინული გალერეებით არის მოცული. ამჟამად უკვე შუშაბანდში მოქცეული კედლის სიბრტყე შელესილ-შეღებილია, პირველ სართულზე ორი ფართო თაღოვანი ღიობით დანაწევრებული. პირველი სართულის გალერეის ხის დეტალებიდან თითქმის აღარაფერია შემორჩენილი, მეორე სართულის გალერეა, კი ავთენტური, ჭვირული მოაჯირით არის წარმოდგენილი. აღმოსავლეთის ფასადი შელესილ-შეღებილია. დეკორატიული წყობით არის მონიშნული შენობის კუთხეები. მეორე სართულზე ხის შეკიდული აივანია, აივანი შემინულია. შეცვლილია ხის დეტალები, ფიზიკური მდგომარეობის გამო აივანს ლითონის ხიმინჯები იჭერს. დასავლეთის ფასადი ყრუა, შეულესავი. მის ერთადერთ დეკორატიულ ელემენტს ფლეთილი ქვის წყობა წარმოადგენს. უშუალოდ მთასთან მომიჯნავე ფასადი ხის გალერეებიანია. რამდენიმე წლის წინ მომხდარმა ხანძარმა თითქმის მთლიანად შეიწირა ხის ღირებული დეტალები.

იხილდთ აგრეთვე
ადიგენის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია
აბასთუმნის საცხოვრებელი სახლი (ლ. ასათიანის 47)

აბასთუმნის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში. ორსართულიანი შენობა საუკუნის ბოლოსაა აგებული.

წაგრძელებული, მართკუთხა ფორმის შენობა სიღრმეშია შეწეული და ქუჩაზე ვიწრო ფასადით გამოდის. თავად ფასადი ორივე სართულზე ხის გალერეა-შუშაბანდების სისტემით იხსნება ქუჩისკენ. პირველი სართულის გალერეიდან თითქმის არაფერი აღარ არის შემორჩენილი, მასზე მიშენებაა. მეორე სართულის გალერეის ხის ჭვირული მოაჯირი და დეკორატიული ელემენტები ადგილზეა, თუმცა გალერეა შემინულია. ეზოს ფასადი, რომელშიც გვერდით არსებულ სახლთან ერთად გადის ასევე ორსართულიანია, გალერეებითა და შუშაბანდებით დიდი ნაწილი შემინულ შეფიცრულია. გალერეის შემორჩენილი ჭვირულის დეკორი ფასადის ანალოგიურია. ამ მხრიდან სახლს მიდგმული აქვს ხის კიბე. ზურგის ფასადი მოკლებულია ყოველგვარ დეკორს. აქ ჩანს აბასთუმნისთვის სახასიათო ქვის კვადრები, რომლითაც ნაგებია სახლები. თავად სახლის მხატვრული ღირებულება არც თუ ისე მაღალია, არც გეგმარებითი სტრუქტურაა მარტივი. სწორკუთხა წაგრძელებული მართკუთხედი, დეკორატიული ელემენტი რომლითაც გაფორმებულია ხის გალერეები მშრალია, მიუხედავად ამისა სახლს შენაჩუნებული აქვს ავთენტურობა. მნიშვნელოვანია მის გვერდზე არსებული სახლის კონტექსტიც, რომელსაც ცალი კედლით ებჯინება კიდეც იგი, ერთგვარ ფონს უქმნის და თითქოს ზუსტად მის წარმოსაჩენად არის ის ასე მშრალად, მშვიდად დეკორირებული პროპორციით უპრეტენზიო და ქუჩის ხაზიდან უკან ჩაჩოჩებული.
მიკელ ოიარსაბალი

მიკელ ოიარსაბალი (; დ. 21 აპრილი, 1997, ეიბარი, გიპუსკოა, ბასკეთი, ესპანეთი) — ესპანელი ფეხბურთელი. ესპანური „რეალ სოსიედადისა“ და ესპანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების თავდამსხმელი.

სანაკრებო კარიერა
ნათამაშები აქვს ესპანეთის 18, 19, 21 და 23-წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებებში. ესპანეთის ეროვნულ ნაკრებში მისი დებიუტი 2016 წელს შედგა, ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში ორ ევროპის ჩემპიონატზე იასპარეზა. ნაკრებთან ერთად 2024 წლის ევროპის ჩემპიონის წოდება მოიპოვა, რომლის ფინალშიც გადამწყვეტი გოლი გაიტანა.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
რეალ სოსიედადი
ესპანეთის თასი: 2019–20

სანაკრებო
ესპანეთი 21
უეფა-ს ევროპის 21-წლამდელთა ჩემპიონატი: 2019

ესპანეთი
ერთა ლიგა: 2024–25
ევროპის ჩემპიონატი: 2024

ინდივიდუალური
ლა ლიგის თვის საუკეთესო მოთამაშე: 2020 წლის ოქტომბერი
არიელ ანრი

არიელ ანრი (; დ. 6 ნოემბერი, 1949) — ჰაიტელი პოლიტიკოსი და ნეიროქირურგი. ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი და პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 2021 წლის 20 ივლისიდან.

ბიოგრაფია
არიელ ანრი დაიბადა 1949 წლის 6 ნოემბერს, დაამთავრა მონპელიეს ფრანგული უნივერსიტეტი, რის შემდეგაც მუშაობა დაიწყო ნეიროქირურგად.

2015 წლის იანვრიდან სექტემბრამდე ევანზ პოლის მთავრობაში ეკავა შინაგან საქმეთა მინისტრის თანამდებობა, ხოლო 2016 წლის თებერვლამდე იმავე მთავრობის სოციალურ საქმეთა და შრომის მინისტრია.

2021 წლის 5 ივლისს პრეზიდენტმა ჟოვენელ მოიზმა დანიშნა პრემიერ-მინისტრად და მისი კანდიდატურა პარლამენტს წარუდგინა დასამტკიცებლად. მაგრამ ორი დღის შემდეგ პრეზიდენტი მოკლეს, რამაც ჩაშალა არიელ ანრის კანდიდატურის დამტკიცება პარლამენტში. იმ პერიოდში მოქმედმა პრემიერ-მინისტრმა კლოდ ჟოზეფმა სამხედროების დახმარებით ჩაიბარა პრეზიდენტის თანამდებობა და აშშ-ის მთავრობამ იგი კანონიერ პრემიერ-მინისტრად აღიარა. 2021 წლის 19 ივლისს ჟოზეფმა გამოაცხადა, რომ იგი გადადგება პრემიერ-მინისტრის თანამდებობიდან ანრის სასარგებლოდ. ანრი პრემიერად დანიშნეს 20 ივლისს.
გორან პანდევი

გორან პანდევი (; დ. 27 ივლისი, 1983) — ჩრდილოეთმაკედონიელი ფეხბურთელი. თამაშობს თავდამსხმელის პოზიციაზე.

მან კარიერის ყველაზე ტიტულოვანი მონაკვეთი მილანის „ინტერში“ გაატარა. პანდევმა გუნდის რიგებში მოიგო იტალიის სერია ა, იტალიის საფეხბურთო თასი, იტალიის საფეხბურთო სუპერთასი, უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა და ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი. ის იყო გუნდის წევრი 2010 წელს, მაშინ როდესაც „ნერაძურიმ“ ტრებლი მოიგო. პანდევი არის ჩრდილოეთმაკედონიის ნაკრების ყველა დროის საუკეთესო ბომბარდირი. ის იყო ნაკრების კაპიტანი 2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე რის შემდეგაც სანაკრებო კარიერა დაასრულა.
სანთელას ციხე

სანთელას ციხე — არქიტექტურული ძეგლი საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნიგვზარაში.

ციხე აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში, რომელიც წარმოადგენდა სათვალთვალო კოშკს. ციხე პირველი სართულის დონემდე დაინგრა 1991 წლის რაჭის მიწისძვრის დროს. იგი აკონტროლებდა ქართლიდან იმერეთში გადასასვლელ გზას, ქართლის მეფე სიმონ იმერეთში ლაშქრობის პერიოდში სოფელ კორბოულის გავლით გადავიდა.
გოლოვნინის ვულკანი

გოლოვნინის ვულკანი — მოქმედი ვულკანი რუსეთში, კუნძულ კუნაშირის სამხრეთ ნაწილში. კურილის კუნძულების ყველაზე სამხრეთით მდებარე ვულკანი. სიმაღლე 535 მ. წარმოადგენს ბრტყელ ფარს, რომლის მწვერვალზეა დაახლოებით 5 კმ დიამეტრის მქონე კალდერა. შემოსაზღვრულია ძველი კალდერული ზვინულის ნარჩენებით. კალდერის ფსკერზეა ტბა გორიაჩეე, 4 მცირე განცალკევებული ექსტრუზიული გუმბათი და 2 აფეთქების კრატერი, რომელთაგან ერთ-ერთშია ტბა კიპიაშეე, რომლის ნაპირებზე და ფსკერზეა სოლფატარი. არის თერმული ველები. უკანასკნელად ამოიფრქვა 1848 წელს. სახელი ეწოდა რუსი ზღვაოსნის ვასილი გოლოვნინის პატივსაცემად.
რომანოვების სასახლე

რომანოვების სასახლე — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში.

რუსეთის იმპერატორ ალექსანდრე რომანოვის ძის უფლისწულ გიორგის (1871-1899 წწ.) სამი სასახლე კურორტ აბასთუმანში საუკუნის მიწურულში აშენდა. სამივე სასახლე მდინარე ოძრხის ნაპირას, კურორტ აბასთუმნის ზედა ნაწილში, ფალიაშვილის ქუჩის ბოლოში მდებარეობს. ორი ხის, ერთი ქვის სასახლე და მათი დამხმარე ნაგებობები რომანოვების სასახლეთა ერთიან კომპლექსს ქმნიან. სასახლეთაგან ხის ორსართულიანი სასახლე უფლისწულის მუდმივი საცხოვრებელი უნდა ყოფილიყო. აქ ესვენა მისი ნეშთი გარდაცვალების შემდეგ. ეს სასახლეა აღბეჭდილი საარქივო ფოტოებზეც. ბიბლიოგრაფიული წყაროებიც მეტ ცნობას სწორედ ამ ნაგებობაზე იძლევა.

რომანოვების სასახლე საბჭოთა დროს სამივე სასახლეში სანატორიუმი „მესხეთი“ იყო მოთავსებული. დღეს უფლისწულის სასახლეში დედათა მონასტერია განთავსებული. საარქივო ფოტოები მოწმობენ, რომ თავდაპირველად უფლისწულის ხის სასახლე ერთსართულიანი აუგიათ. მოგვიანებით, უფლისწულისვე სიცოცხლეში ნაგებობას მეორე სართული დააშენეს. ეს 1895 წლის ახლო ხანებში უნდა მომხდარიყო. სასახლემ უფლისწულის გარდაცვალებისა და რომანოვების საქართველოდან წასვლის შემდეგ მრავალი ცვლილება განიცადა, მაგრამ გადარჩენილი ნაწილი სავსებით ინარჩუნებს თავდაპირველ სახეს. ნაგებობა, რომელიც ერთიან კომპოზიციაში ევროპული, რუსულ-ხალხური და ადგილობრივი არქიტექტურის ნიშნებს აერთიანებს, ევროპული ნეორომანტიზმის გამოხმაურებად გვესახება. აღსანიშნავია ინტერიერის მორთულობა, რომელიც უფლისწულის თანადროულია. ყურადრებას იპყრობს კედლების ხის მოპირკეთება, კარნიზების სპეციფიკური ჩაღრმავებული დამუშავება, ბუხრების მორთულობა და რკინის აჟურულმოაჯირიანი ორი ხვეული კიბე. სასახლეები სასახლის ნაპირზე. იარეთ სასახლის ნაპირზე. სად ცხოვრობდნენ რომანოვები სასახლის ტერიტორიაზე მხატვრულ-არქიტექტურული ღირებულებით გამოირჩევა ქვის აუზი და წყარო. სასახლის ეზოში, დღევანდელი მონასტრის ტერიტორიაზე მდებარეობს წმინდა პანტელეიმონ მკურნალის ეკლესია, რომელიც ადგილობრივი ძველი ქვების გამოყენებით აშენდა და რომლის მშენებლობაც 2005 წელს დასრულდა (არქიტექტორი ლევან მიქუჭაძე). დღეს ამ შენობაში დედათა მონასტერი ფუნქციონირებს.
ალმაისურის ნამოსახლარი

ალმაისური — არქეოლოგიური ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში, მდინარე კურცხანისა და ოცხეს შესართავთან. ნასოფლარი კონუსისებურად წაგრძელებულ ფერდზეა განთავსებული, რომელიც ერთი მხრიდან მდინარე მამლის წყლის ხეობით ისაზღვრება, ხოლო მეორე მხრიდან მდინარე კურცხანის ხეობით. ნასოფლარის ტერიტორიაზე ფიქსირდება სხვადასხვა ზომისა და ფორმის ნაგებობის ნაშთები. ყველა მათგანი აგებულია მშრალი წყობით. გამოყენებულია კლდის ფლეთილი დაუმუშავებელი ქვები და ხშირ შემთხვევაში ქვის მოზრდილი ლოდები. ნასოფლარი ტერასულადაა განლაგებული. ტერასის კედლები ასევე ნატეხი ქვებითაა ამოყვანილი. ზოგიერთ ადგილას ნაგებობების შემორჩენილი კედლის სიმაღლე 2 მეტრამდე აღწევს. შემორჩენილი კედლების სისქე 60 სანტიმეტრიდან 1 მეტრამდე მერყეობს. დაუმუშავებელი ქვები ერთმანეთზე მჭიდროდაა მორგებული. ნასოფლარის ტერიტორიაზე ეკლესიის ნაშთები არ ფიქსირდება. ნასოფლარზე რამდენიმე ადგილას დაფიქსირდა კერამიკის ფრაგმენტები. მეტყევეების გადმოცემით ამ ადგილს "ნაქალაქარის" სახელწოდებით მოიხსენიებენ. აქ მდებარეობს ხე ტყის დამამუშავებელი პუნქტი ალმაისურის უბანი.
ზურაბ წერეთელი (სახლთუხუცესი)

}) — იმერეთის სამეფოს დიდგვაროვანი, წერეთელთა საგვარეულო სახლის უფროსი, იმერეთის მეფეების, სოლომონ -სა და სოლომონ -ის პირველი ვეზირი და სახლთუხუცესი, რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორი.

ბიოგრაფია
1784 წლის აგვისტოს მიწურულს დავით -მ კათალიკოს მაქსიმე -სა და მდივანბეგ დავით კვინიხიძესთან ერთად გაგზავნა ელჩად სანქტ-პეტერბურგში. დიდი როლი შეასრულა დასავლეთ საქართველოს სამეფო-სამთავროების რუსეთის იმპერიაში შესვლაში. აქტიურად მონაწილეობდა 1810 წელს იმერეთის აჯანყების ჩაქრობაში და სოლომონ -ის იმერეთიდან განდევნაში. ამისთვის რუსეთის იმპერიის მთავრობამ ის იმერეთის მმართველობის წევრად დანიშნა, 1811 წელს კი უბოძა წმინდა ანას ორდენი, გენერალ-მაიორის ჩინი და ჯამაგირი. 1819-1820 წლების იმერეთის აჯანყების შესახებ ცნობებს აწვდიდა გორის ოლქის უფროსს. ამავდროულად ცდილობდა აჯანყების გამოყენებას საკუთარი მიზნებისთვის. აჯანყებულებს გამარჯვების შემთხვევაში იმერეთის მეფედ სთავაზობდა საკუთარი შვილის, გრიგოლის, კანდიდატურას.

ოჯახი
ქალიშვილი მართა წერეთელი — ლევან დადიანის მეუღლე.
ემსის დეპეშა

ემსის დეპეშა — ბისმარკის მიერ განზრახ დამახინჯებული პროვოკაციული დეპეშა, რომელიც საფრანგეთ-პრუსიის ომის საბაბი გახდა. დეპეშაში მოყვანილი იყო პრუსიის მეფე ვილჰელმ -სა და საფრანგეთის ელჩის ვ. ბენედეტის საუბრის ტექსტი, რომელიც ეხებოდა ესპანეთის ტახტის მემკვიდრეობის საკითხს. დეპეშა 1870 წლის 13 ივლისს ემისადნ ტელეგრაფით გადაეცა ბისმარკს ბერლინში. მან ტექსტი თვითნებურად შეამოკლა, საფრანგეთისთვის შეურაცხმყოფელი ელფერი მისცა და დააბეჭვდინა პრესაში, რის შედეგადაც 1870 წლის 19 ივლისს საფრანგეთმა პრუსიას ომი გამოუცხადა.
შოთა ანდღულაძის კარმიდამო

შოთა ანდღულაძის კარმიდამო — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ არალში. დათარიღებულია საუკუნის მეორე ნახევრით. კომპლექსი ყურადღებას იქცევს სამეურნეო ნაგებობებით – მათ შორისაა მასშტაბითაც შთამბეჭდავი და კონსტრუქციულადაც საინტერესო ბეღლები, რომლებიც ტრადიციული სახით დიდ იშვიათობას წარმოადგენს. ამავე კარმიდამოში ჯერ კიდევ დაცულია გვირგვინული გადახურვის ნიმუში, რომელშიც შვიდი „შემოვლა“ დღესაც გადარჩენილია. იგი დამაგრებულია მრავალი დამატებითი საყრდენით, ვინაიდან საფრთხე ექმნებოდა კონსტრუქციის სიმდგრადეს.
აბასთუმნის საცხოვრებელი სახლი (ლ. ასათიანის 18)

აბასთუმნის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში. აგებულია საუკუნეში.

ორსართულიანი, ხის მორებით ნაგები შენობა საკმაოდ მასშტაბურია. ხის მორებით აწყობილი კედლის სიბრტყესა და შუშაბანდების მონაცვლეობაზეა აგებულ საფასადე დეკორი. შენობის ოთხივე მხარე ორქანობა გადახურვითა და დეკორატიული, ჭვირული ფრონტონით ბოლოვდება. ასათიანის მხრიდან შენობა გზის პირიდან ოდნავ უკანაა დაწეული, სახლის წინ მომცრო ზომის ქვით ნაგები დამხმარე ნაგებობაა. ასათიანის ქუჩაზე გამომავალი ფასადზე არსებული ორიარუსიანი გალერეა ძლიერ დაზიანებული და სახეცვლილია. შემორჩენილია ჭვირულ ფარდიანი ოთხკუთხა სვეტები და კუწუბიანი კარნიზი, თითქმის მთლიანად არის დაკარგული მოაჯირი. მთავარ დეკორატიულ ელემენტს ცენტრში არსებული ორქანობა გადახურვით დაბურული სხვენი და მასში ჩასმული ჭვირული ფრონტონი წარმოადგენს. შენობას ამ მხრიდან მიდგმული აქვს ხის გადახურული, ერთმარშიანი კიბე. მდინარე ოცხისკენ გამომავალი ფასადის ცენტრში, ასევე ორქანობა გადახურვით აქცენტრირებული რიზალიტია, რომელიც შუშაბანდებით არის მოცული. გვერდითა ფასადები შუშაბანდიანი და ორქანობა მაღალი გადახურვებითაა აქცენტირებული.
პაოლო იაშვილის სახლ-მუზეუმი

პაოლო იაშვილის სახლ-მუზეუმი − ქართველი პოეტის, მთარგმნელისა და ესეისტის პაოლო იაშვილის სახლ-მუზეუმი იმერეთის მხარის საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ არგვეთში.
სახლი ორ სართულიანია ნაგები აგურით და ბლოკით,პირველი სართული სარდაფი, მეორე სართულზე სამი ერთმანეთის გვერდიგვერდ განლაგებული ოთახია,რომელიც ერთმანეთს უკავშირდება შიდა კარით.ეზოს მხრიდან კარით,და ოთხი ფანჯრითაა გახსნილი,პირველი სართულის გვერდითა კედლები ყრუა,მეორე სართულის მთელ სიგრძეზე აივანია,სადაც ასვლა კიბითაა შესაძლებელი,ყველა ოთახშია ბუხარი.ინტერიერი ხისაა,გადახურვა მეტალო კერამიკა.
სახლს აქვს საგვარეულო ეზო რომელიც ქვის ღობითაა შემოსაზღვრული,ჭიშკარი რკინისაა.
სახლში დაცულია : საოჯახო ტახტი,კარადა და პოეტის საგვარეულო ავეჯი. სახლს პირველი რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა 1991 წელს კერძო მფლობელის მიერ, 2017 წელს გიორგი ნიჟარაძემ სახლი საჩუქრად გადასცა ადგილობრივ მუნიციპალიტეტს, 2017 წელსვე დაიწყო სახლ-მუზეუმის რეაბილიტაცია საჩხერის მუნიციპალიტეტის მიერ.
გიორგი გამყრელიძე (მწერალი)

გიორგი გამყრელიძე (დ. 4 ნოემბერი, 1903, ზოდი, ჭიათურის რაიონი — გ. 1975, მიუნხენი) — ქართველი პოეტი, ჟურნალისტი.

მამა – მიხეილ გამყრელიძე შავი ქვის მრეწველი იყო, ჭიათურაში საკუთარი მაღაროები ჰქონდა და თავად ოჯახთან ერთად ქუთაისში ცხოვრობდა. გიორგი გამყრელიძე სწავლობდა ქუთაისის სათავადაზნაურო გიმნაზიაში. გიმნაზიაში სწავლისას დააარსა ჟურნალი „ბაღდადის წეროები“, რომლის რედაქტორი თვითონვე იყო. მისი უახლოესი მეგობრები იყვნენ ტიციან ტაბიძე და პაოლო იაშვილი.
გიორგი და დავით ერისთავების სახლ-მუზეუმი

გიორგი და დავით ერისთავების სახლ-მუზეუმი — მუზეუმი დუშეთს მუნიციპალიტეტის სოფელ ოძისში, მიძღვნილია დავით და გიორგი ერისთავებისადმი. დაარსდა 1958 წელს შალვა დადიანის, გიორგი ლეონიძის და დავით ერისთავის ასულის, ელისაბედის ინიციატივით ქსნის ერისთავების სასახლეში.

შენობა სამსართულიანია. ნაგებია ნატეხი ქვითა და კვადრატული აგურით. შედგება სწორი კუთხით მიბჯენილი ორი ფრთისაგან. ორივე ფრთას ერთმანეთთან აკავშირებს აივანი, რომლებიც შენობის და სართულებს, ეზოს მხარეს მთელ სიგრძეზე გასდევს. სართული (მარანი) აშენებულია – საუკუნეებში, — – საუკუნეებში, — საუკუნეში. 1930 წლამდე ცხოვრობდა დავით ერისთავის ოჯახი, რომლის გასასხლების შემდეგ შენობა გადაეცა სოფელ ოძისი კოლმეურნეობას. 1960 წელს მოეწყო პირველი ექსპოზიცია, სადაც გამოფენილი იყო მემორიალური და ერისთავების საგვარეულო ნივთები, აგრეთვე ორივე მწერლის შემოქმედების ამსახველი მასალები.
აბასთუმნის საცხოვრებელი სახლი (ზ. ფალიაშვილის 22)

აბასთუმნის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში. აგებულია საუკუნეში. მდებარეობს ზაქარია ფალიაშვილის ქუჩაზე, რომანოვების სასახლეთა კომპლექსამდე, მდინარე ოცხეს მარცხენა ნაპირთან.

ერთსართულიანი სახლი დამოუკიდებლად აგებული საცხოვრებელია, იგი ერთი მფლობელის კარ-მიდამოს შემადგენელი ნაწილია, რომელსაც ახლდა ზედ გზის პირას მდგარი საჯინიბო და დამხმარე ნაგებობა - მომსახურე პერსონალის საცხოვრებლად და სამეურნეო დანიშნულებისათვის განკუთვნილი ხის სახლი. კარ-მიდამო სამეფო ოჯახის ახლობელს ეკუთვნოდა და საჯინიბოც რომანოვების სასახლის კომპლექსს ემსახურებოდა. ნიშანდობლივია, რომ სახლის აივნის მხატვრული გაფორმება სიახლოვეს ავლენს რომანოვების სასახლეების აივნის ცალკეული დეტალების დამუშავებასთან. გზისკენ გვერდითი ფასადით მიმართულ წაგრძელებული გეგმის ქვის სახლს, მდინარისპირა მდელოსკენ - წინა და მეორე გვერდითი ფასადისაკენ ორმხრივად შემოსდევს დახვეწილი შესრულებითა და სისადავით გამორჩეული ხის განიერი აივანი. ფლეთილი კლდის ქვით ნაგები სახლის ცოკოლისა და წყობის ქვედა რიგებისათვის ნარჩენი კვადრებია გამოყენებული, ხოლო კედლების კუთხეები, აზიდული პროპორციის ღიობების სადა საპირეები, საფეხუროვანი პროფილის კარნიზი და აივანზე გვერდის მხრიდან მიდგმული ოთხსაფეხურიანი კიბის განიერი მარში თლილი ქვით არის შესრულებული. სახლის უკანა, ეზოსკენ მიმართულ ფასადზე საინტერესოა თლილი ქვით ამოყვანილი წახნაგოვანი კუთხე, თუმცა გარედან მიდგმული შუშაბანდი და განსაკუთრებით კი, შეუსაბამო გადაწყვეტის ბლოკის მიშენება უხეშად ცვლის შენობის თავდაპირველ გადაწყვეტას და ლახავს ამ ნაწილის მხატვრულ მთლიანობას. როგორც აღვნიშნეთ, შენობის თავისთავადობა დიდად არის დამოკიდებული აივანზე, რომლითაც ის იხსნება გარემოში. აივანი მთელ წინა ფასადს გასდევს, კუთხესთან, მდინარისკენ, ფართო წახნაგებით ტეხილ კონტურს შემოწერს და გვერდით ფასადზეც გადადის. აივნის ხის სვეტების ტანზე ოთხკუთხა და დაწახნაგებული მონაკვეთები მონაცვლეობს, რასაც ზედ ამოკვეთილი არშიები და კაუჭისებრი ნაშვერებიც ემატება. სვეტებს შორის არეებს ზემოთ ფრიზი ავსებს, რომელზეც შუქი ერთმანეთის პარალელურ ძელაკებს შორის გამოსჭვივის. ქვემოთ აივანს სვეტებს შორის ჩასმული მსხვილი ძელაკებით შედგენილი ბადის მოტივიანი მოაჯირი გასდევს, რომელზეც ძელაკების გადაჯვარედინების ადგილას კუბებია გამოკვეთილი, რაც ელემენტთა ულურსმნოდ შემაკავშირებელ ერთგვარ "მოქლონებს" მოგვაგონებს. აივანს მკვეთრად ნაშვერი ხის კარნიზი შემოსდევს, რომელიც სვეტებთან გარე მხრიდან დაკავშირებულ ხის დეკორაციულ, ასევე, კაუჭისებრ კრონშტეინებს ეყრდნობა. სიძველით გაცვეთილი ქვის კედლების კეთილშობილ ფერადოვნებას აივნის დიდი ღიადები და დეკორაციული ელემენტების მსხვილი ფორმები სისადავეს მატებს.
ნატბეური

ნატბეური — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტში. ნასოფლარი მდებარეობს ხეკორძულას ხევში, ნიჩბისი-დიდგორის მემორიალის სამანქანო გზის მარცხენა მხარეს. ადგილზე დასტურდება უმეტესად დაუმუშავებელი ქვიშაქვით ამოყვანილი ნაგებობები, სადაც შემაკავშირებლად გამოყენებულია ტალახის თხელი ფენა. ჰორიზონტალური დიდი შუალედები შევსებულია მცირე ზომის ქვაფილებით. მშენებლობაში შეძლებისდაგვარად დაცულია რიგების წყობა, რასაც წარმოქმნის გვერდებით ერთმანეთთან მორგებული ქვები. გადახურვის კონსტრუქციული ნაწილები ბოლომდეა ჩამოქცეული. ზედაპირულად ჩანს კრამიტისა და აზბოცემენტის ფილის ფრაგმენტები. შედარებით კარგად შემორჩენილი კედლების მაქსიმალური სიმაღლე 2,5 მეტრამდე აღწევს, ნაწილი კედლებისა კი თითქმის საძირკვლის დონემდეა ჩამონგრეული. ნასახლართა შიდა სივრცე და მიმდებარე ტერიტორია დაფარულია მიწით, ნანგრევებით, მრავალწლოვანი ხეებითა და ხშირი მცენარეული საფარით.
წყალსატევს დაწაფული ირმები

წყალსატევს დაწაფული ირმები — ქვაზე კვეთილობა ატენის სიონზე გორის მუნიციპალიტეტის, სოფელ დიდ ატენში. ტიმპანის ფილაზე ამოკვეთილია წყალსატევს დაწაფული ორი ირემი. ქვის კვეთილობა საუკუნით თარიღდება. იგი მოთავსებულია ჩრდილოეთ ფასადზე, შესასვლელის თავზე. ქვის კვეთილობის სცენა გაშლილია ჰორიზონტალურად, სიბრტყის ზედა ნაწილში ქვის სამი ნაჭერია ჩადგმული. კომპოზიციის ცენტრში გამოსახულია წყალსატევი წრის სახით. წრეს სქელი არშია აქვს შემოვლებული და შევსებულია წვრილ-წვრილი წრეებით, ცენტრალურ წრეში ბუყ-ბუყა წყლის დეკორატიული რელიეფია გაკეთებული. კვეთილობის ორივე მხარეს ირმების იდენტური გამოსახულებაა. ისინი, თავდახრილები, წყალს ეწაფებიან. მათი დიდი, განტოტვილი რქები მიჰყვება წყალსატევის მომრგვალებას და ზემოთ იშლება.
შმიდტის ტელესკოპი

შმიდტის ტელესკოპი — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში. თარიღდება საუკუნის დასაწყისით.

აბასთუმნის ობსერვატორიის სამეცნიერო-ტექნიკურ ნაგებობათაგან ერთ-ერთი უადრესი - შმიდტის ორგუმბათიანი ტელესკოპია, რომელსაც ისტორიულთან ერთად არქიტექტურული ღირებულებაც გააჩნია, იგი ტერიტორიის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს. ნაგებობა მკვეთრად დამრეცი ფერდის კიდესთან არის განთავსებული, ისე, რომ ზურგის მხრიდან მისი შესასვლელი ნიადაგის დონეზეა, ხოლო ფერდის მხარეს მას საკმაოდ მაღალი ცოკოლის სართული ემატება. სწორკუთხა მოხაზულობის გეგმის ერთსართულიანი შენობა მაღალი სფერული გუმბათით დასრულებული ორსართულიანი მრგვალი კოშკურა ნაგებობით არის ფლანკირებული. შენობა რკინა-ბეტონის კონსტრუქციებზეა გამართული. ფერდისკენ მიმართული საფასადე კედლის სიბრტყე ტერაზატით არის მოპირკეთებული. ამავე მხარეს განაწილებულია წყვილ-წყვილი სწორკუთხა ცრუ სარკმელი, რომელთაგან ამ უკანასკნელს ნალესობით შესრულებული წვრილსაფეხურებიანი პროფილირებული საპირე შესდევს. ამავე მხარეს შენობის შუა ნაწილის სახურავის სწორხაზოვან ნაშვერს ქვეშ გასდევს გადახურვის ხის კონსტრუქციის პროფილირებული დაბოლოებები. ზურგის მხრიდან, საიდანაც ნიადაგი შენობის პირველ სართულს უთანაბრდება, შუა, ერთსართულიანი ნაწილი სიმეტრიულადაა დაყოფილი შუაში განთავსებული კარითა და შესასვლელის ორსავე მხარეს განლაგებული ფანჯრებით. რაც შეეხება მრგვალი კოშკების დამუშავებას, ქვედა სართულის სწორკუთხა ღიობებს აქაც პროფილირებული საპირეები შემოუყვება, ხოლო ზედა სართულზე, თარო-კარნიზთან ახლოს - მრგვალი ღიობებია განლაგებული.
აბასთუმნის საცხოვრებელი სახლი (შოთა რუსთაველის 76)

აბასთუმნის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბა აბასთუმანში. რთული კონფიგურაციის მქონე ორსართულიანი შენობა საუკუნის დასაწყისშია აგებული. იგი რუსთაველის ქუჩის განაშენიანების შემადგენელი ნაწილია და ურბანული თვალსაზრისით მეტად საყურადღებოა. საკმაოდ წაგრძელებული ნაგებობა ქუჩის პირას ვიწრო ფასადით გამოდის. აბასთუმნის საცხოვრებელი სახლების უმეტესობის მსგავსად სამშენებლო მასალად გამოყენებულია უხეშად დამუშავებული ქვის ბლოკები და ხე. ქუჩის მხარეს არსებული შელესილი და შეთეთრებული ფასადის ცენტრალური ნაწილი, რომელიც ფრონტონითაა დასრულებული და სადა სწორკუთხა ღიობებით გახსნილი, შუშაბანდებითაა ორივე მხრიდან ფლანკირებული. ისინი თავდაპირველად აჟურულმოაჯირიან ღია აივნებს წარმოადგენდა. შუშაბანდი შენობის ერთ მხარეს გვერდითი ფასადის შუა წელამდე აღწევს. მის საპირისპიროდ ნაგებობა ქმნის საფეხურს, რითაც კეთდება მცირე უბე, რომელსაც ასევე გარშემო უვლის შემინული და ღია აივნები. აქედანვეა მოწყობილი მეორე სართულზე ასასვლელი ხის გადახურული აივნებიც.