iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თეთრი გიორგის ეკლესია

თეთრი გიორგის ეკლესია – წმინდა გიორგის სახელობის კომპლექსი ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ აწყურის სამხრეთით 2 კმ-ზე, მაღალ გორაზე. კომპლექსში შედის ეკლესია, სამრეკლო, გალავანი და დამხმარე ნაგებობანი. ეკლესია და გალავანი განეკუთვნება - საუკუნეებს, სამრეკლო – საუკუნისაა, ხოლო დამხმარე ნაგებობები – - საუკუნეების მიჯნაზეა აშენებული. ეკლესიას თეთრი გიორგისა ეწოდება თეთრი ცხენის გამო, რომელზე ამხედრებულადაც ის არის გამოსახული ხატზე.

ეკლესია გუმბათოვანია, თავისუფალი ჯვრის ტიპისაა, აქვს ძლიერ წაგრძელებული აღმოსავლეთისა და დასავლეთის მკლავები. შენობა სამი სამშენებლო ფენისაგან შედგება, ყველაზე უადრესია აღმოსავლეთის მკლავი, გუმბათი საუკუნისაა და მთლიანად აგურისაა. 1988 წელს ინტერიერი მთლიანად მოუხატავთ. 2016–2017 წლებში საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნულმა სააგენტომ ეკლესიას და სამრეკლოს ჩაუტარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები. ეკლესია მოქმედია და ექვემდებარება ალავერდის ეპარქიას.

თეთრი გიორგისადმი მიძღვნილი დღესასწაული 14 აგვისტოს (ახალი სტილით 28 აგვისტოს) იმართებოდა: ხალხი სამგზის ან შვიდგზის შემოუვლიდა გალავანს, გუნდი დიდებას გალობდა. ეკლესიის ეზოში ცეკვავდნენ თეთრად მორთული „ხატის მონები“. ზოგი ხატის უღლებითა და მძიმე ჯაჭვით დატვირთული ჩოქვით შემოუვლიდა ტაძარს და კედლებზე ანთებულ სანთელს აკრავდა. კარის ზღურბლზე წვებოდა „ხატის მონა“, რომელსაც ყველა შემსვლელი ფეხს ადგამდა. წირვის შემდეგ იკვლებოდა შეწირული საქონელი, ფრინველი, იმართებოდა პურობა, რომელიც ხშირად რამდენიმე დღე გრძელდებოდა.

გალერეა
შავი ისარი

„შავი ისარი“ — რობერტ ლუის სტივენსონის 1888 წელს გამოქვეყნებული რომანი. ნაწარმოები ისტორიულ-სათავგადასავლო და რომანტიკული ჟანრისაა. თავდაპირველად, 1883 წელს ქვეყნდებოდა სერიული სახით ქვესათაურით „ტანსტოლის ტყის მოთხრობები“ („ “). ნაწარმოები დაიწერა 1883 წლის დასასრულისთვის.. მოთხრობა გამოქვეყნდა ჯორჯ ნორსის ფსევდონიმით..

შინაარსი
მოთხრობის მოქმედება ვითარდება წითელი და თეთრი ვარდების ომის პერიოდში და აღწერს ახალგაზრდა რიჩარდ (დიკ) შელტონის ისტორიას. იგი ობოლია და იზრდება გავლენიანი ფეოდალის სერ დენიელ ბრეკლის კარზე. დიკი ხდება მისი მეურვის მეგობრის, ნიკ ეფლიარდის მკვლელობის მოწმე. ეფლიარდი შავი ისრითაა მოკლული „შურისმაძიებლების მიერ“. ერთხელ, ტანსტოლის ტყეში ყოფნის ჟამს იგი შემთხვევით შეესწრება ელის დაკუორთის ყაჩაღთა რაზმის წევრების საუბარს. სწორედ ეს ყაჩაღები უსწორდებიან თავიანთ მოწინააღმდეგეებს შავი ისრებით. საუბრის მოსმენის შემდეგ ახალგაზრდა შელტონს უჩნდება სერიოზული ეჭვი, რომ მამამისი მისივე მეურვემ, სერ დანიელ ბრეკლიმ მოკლა. ეჭვებს ამყარებს დიკის გაცნობა მშვეიერ ჯოან სედლისთან, რომელიც ასევე ობოლია და სერ დენიელმა გაიტაცა, რათა მასზე მეურვეობისა და მისი მამულის გამგებლობის უფლება მოეპოვებინა.

შელტონის ეჭვები საკმარისი ხდება სერ დენიელისთვის, რომ მისი მოკვლა სცადოს.დიკი გარბის და „შავი ისრის“ ყაჩაღებს აფარებს თავს. მისი ამოცანა ხდება, დაიხსნას ჯოანი სერ დენიელისაგან, რასაც ბოლოს ახერხებს კიდეც, მეგობრების დახმარებით, მაგრამ ამის მცდელობის დროს იგი მისდაუნებურად,ომშიც აღმოჩნდება ჩათრეული.

მოთხრობის ერთ-ერთი პერსონაჟია ახალგაზრდა რიჩარდ გლოსტერი, მომავალში ინგლისის მეფე რიჩარდ .

მოქმედი პირები
რიჩარდ (დიკ) შელტონი
ჯოან სედლი
ელის დაკუორთი
სერ დენიელ ბრეკლი
სერ ოლივერი
ბენეტ ჰეტჩი
ეფლიარდი
რიჩარდ 

მოქმედების ადგილი
ტანსტოლის ტყე
საქართველოს ფაუნა

საქართველოს ცხოველთა სამყარო (ფაუნა) საკმაოდ მრავალფეროვანია. საქართველოში ცნობილია ძუძუმწოვრების 100-მდე, ფრინველების 330-ზე მეტი, ქვეწარმავლების 48, ამფიბიების 11, თევზების 160-მდე და უხერხემლო ცხოველების ათასობით სახეობა.

საქართველოს ტერიტორიაზე ფართოდაა წარმოდგენილი ცხოველთა როგორც ენდემური, ისე სხვადასხვა ქვეყნებისათვის დამახასიათებელი სახეობები. მათგან საქართველოში ჭარბობს ევროპული, შუა და წინააზიური სახეობები.

საქართველოში მთიანი ტერიტორიების სიჭარბის გამო ცხოველთა გავრცელებას კარგად გამოხატული სიმაღლებრივი ზონალურობა ახასიათებს. თუმცა, ცალკეული სახეობები ერთდროულად რამდენიმე ზონაშიც შეიძლება შეგვხვდნენ. აქ ძირითადად გამოიყოფა დასავლეთ აღმოსავლეთ საქართველოს მთათაშორისი ბარის, აგრეთვე ტყისა და ალპური ზონები.

დასავლეთ საქართველოს ვაკისა და დაბლობის ზონის მრავალფეროვანი ცხოველთა სამყარო ძლიერ განადგურებულია. თითქმის მოისპო ისეთი მტაცებლები, როგორიცაა მგელი, ტურა, ფოცხვერი. იშვიათად ვხვდებით დედოფალას, მაჩვს. ჯერ კიდევ შემორჩა შველი, გარეული ღორი, ევროპული თხუნელა, ღამურა, კურდღელი, კავკასიური ციყვი, ტყის თაგვი თეთრყელა კვერნა და სხვა.

ზონა მდიდარია ფრინველებით. აღსანიშნავია კოლხური ხოხობი, რომელსაც ამჟამად მდინარე ენგურსა და რიონს შორის მოქცელ ტერიტორიაზე ვხედავთ.

კოლხეთის დაბლობზე აკლიმიზირებული ცხოველებიდან ფართოდ გავრცელდა ძვირფასბეწვიანი მღრნელი ნუტრია (შემოყვანილია სამხრეთ ამერიკიდან).

აღმოსავლეთ საქართველოს ვაკისა და დაბლობი ზონის ფაუნა საკმაოდ მრავალფეროვანია. გარდა ველის სახეობებისა, აქ მრავლადაა წარმოდგენილი ჭალის ტყისათვის დამახასიათებელი ცხოველები.

ძუძუმწოვრებიდან აღსანიშნავია შირაქის ქურციკი, ჭალის გარეული ღორი, შველი, ირემი, ევროპული ზღარბი, კავკასიური თხუნელა. თბილისის მიდამოებშია ცნობილი ყველაზე პატარა ძუძუმწოვარი - ფუღუ, რომელიც წითელ წიგნშია შეყვანილი.

აღმოსავლეთ საქართველოს სტეპები, ნათელი ტყეები და ნახევრადუდაბნოები ხელსაყრელ პირობებს უქმნის ქვეწარმავალთა მრავალსახეობას.

საკმაოდ მრავალფეროვანია მთის ტყის ფაუნა. აქ ძუძუმწოვრებიდან აღსანიშნავია გარეული ღორი, შველი, ირემი, კურდღელი, ციყვი, კავკასიური თრია და სხვ. მტაცებლებიდან კავკასიური მურა დათვი, მგელი, ტურა, მელა, ფოცხვერი და სხვ.

ცხოველთა სამყაროს საკმაო მრავალფეროვნებით გამოირჩევა საქართველოს ალპური ზონა. აქაური ცხოველთა სამყარო ორიგინალურია. რთული რელიეფი, სუსხიანი ჰავა და უტყეობა თავისებურ დაღს ასვამს ცხოველებს - აქ არსებობა შეუძლიათ მხოლოდ თოვლსა და ხანგრძლივი ზამთრის პირობებთან შეგუებულებს. ჩლიქოსნებიდან აღსანიშნავია კავკასიისთვის ენდემური ჯიხვი. იგი ზაფხულობით ალპურ საძოვრებზე ბალახობს, ზამთარში კი ჩამოდის ტყის საზღვრამდე და იკვებება გამხმარი ბალახით, ხავსებით და ლიქენებით.

მაღალმთიან ზონაში დიდი რაოდენობითაა ფრინველი.

 საუკუნის 20-იანი წლებიდან მოყოლებული საქართველოში აკლიმიტიზირებულია მრავალი ცხოველი. მათ შორის: ალთაური ციყვი, გამბუზია, სარკისებრი კობრი, სიგი და სხვა.

საქართველოში ბუნებაზე ადამიანის ზემოქმედების შედეგად, მნიშვნელოვნად შემცირდა ცალკეულ ცხოველთა გავრცელების არეალი, ზოგიერთი მათგანი მოისპო კიდეც. მაგალითად, საუკუნის პირველ მოთხედში მოკლულ იქნა უკანასკნელი დომბა, მეორე ნახევარში - ქურციკი. მნიშვნელოვნად შემცირდა ნიამორისა და ხოხობის როგორც გავრცელების არეალი, ასევე რაოდენობა.
ავისის ორდენი

ავისის ორდენი – კათოლიკური სამხედრო-რელიგიური ორდენი, მოქმედებდა – საუკუნეებში პორტუგალიის ტერიტორიაზე. სხვა პორტუგალიური ორდენების (სანტიაგოს ორდენი, ტომარის ორდენი) მსგავსად, 1789 წელს მოხდა მათი სეკულარიზაცია. 1834 წელს მოახდინეს ორდენის ნაციონალიზაცია, ხოლო 1910 წელს დაიშალა. 1917 წელს აღდგა, როგორც წმინდა სამოქალაქო ორდენი, რომელსაც ხელმძღვანელობს პორტუგალიის პრეზიდენტი.

ისტორია
პორტუგალიის სამეფოს დაარსების მომენტიდან (1128) მონარქია დაინტერესებული იყო გაეძლიერებინა პორტუგალიის სამხედრო ძალა პროფესიონალი მეომარი ჯვაროსნებით, რომელთაც მთელი ცხოვრების მანძილზე ბრძოლის აღთქმა ჰქონდათ დადებული. 1128 წელს პორტუგალია დასავლეთ ევროპის პირველი ქვეყანა გახდა, სადაც დაარსდა ტამპლიერების ორდენი (მოგვიანებით ეწოდა ტომარის ორდენი), ხოლო დაახლოებით 20 წლის შემდეგ შეიქმნა პირველი ადგილობრივი სამხედრო ორდენი – „ევორის ღვთისმშობლის საძმო“, რომლის პირველი დიდი მაგისტრი იყო პედრუ ენრიკეში – პორტუგალიის პირველი მეფის აფონსუ ენრიკეშის ძმა. შემდეგ მათვე მიიღეს ბენედიქტელების წესდება. რაინდის მთავარი რეზიდენცია გახდა ავისი (თანამედროვე ქალაქი ავიში), საიდანაც მათ მიიღეს თავიანთი დასახელება.

რეკონკისტის დამთავრების შემდეგ მრავალრიცხოვანი რაინდი დარჩა სამსახურის გარეშე. ავისის დინასტიის (1385-1580 წწ.) მეფეებმა მათ აფრიკაში ახალი ჯვაროსნული ომებისაკენ მოუწოდეს. 1415 წელს რაინდებმა აიღეს სეუტა, 1437 წელს ალყაში მოაქციეს ტანჟერი. ტომარისა და ავისი ორდენებს ამ პერიოდში ხელმძღვანელობდნენ ძმები მეფე დუარტე , ენრიკე და ფერნანდუ, რომელთაგან უკანასკნელმა თავისი სიცოცხლე მაროკოში დაასრულა.
ხოტევის ციხე

ხოტევის ციხე – ციხესიმაგრე ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხოტევში, სავარაუდოდ აგებული უნდა იყოს საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედში. ციხე ამჟამად ნაწილობრივ დანგრეულია. შემორჩენილ ნაწილს აქვს სათოფურები.

სახელწოდება
ხოტევის სახელწოდების შესახებ ლეგენდა მოგვითხრობს: თითქოს იმერეთის ერთ მეფეს გადმოუსახლებია აქ თავადი წულუკიძეები, რომელთაც ციხე აუშენებიათ, როდესაც ციხის მშენებლობა დაუმთავრებიათ, სწორედ იმ დროს გზად გაუვლია მეფეს: იგი ციხეში შესულა და თავადებისათვის უკითხავს: „ხო ტევიხართ ამ ციხეშიო?“ ამის შემდეგ დაურქმევიათ თავადებს ამ ციხისათვის ხოტევის ციხე, შემდეგ ეს სახელი მთელს სოფელზე გავრცელებულა.

ისტორია
ციხეს გარს ერტყა გალავანი და ორსართულიანი იყო. ხოტევის ციხე ძალზედ მტკიცე და ძნელად ასაღები ყოფილა. ხოტევის ციხეს ვახუშტი ბაგრატიონი იხსენიებს სოფელ ხოტევის აღწერისას:

მას მოიხსენიებს ასევე გერმანელი მეცნიერი, მოგზაური იოჰან გიულდენშტედტი. მისი სიტყვით ხოტევის ციხე მეფემ გადასცა თავად წულუკიძეს, მაგრამ რომელმა მეფემ და როდის, ამის შესახებ მეცნიერი არაფერს გვეუბნება. მისივე ცნობით ციხის ქვემოთ არის გაუვალი ტბა.
კორნელიოს ასისთავი

კორნელიოს ასისთავი – რომაელი მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ძველი სტილით 13 სექტემბერი, ახალი სტილით – 26 სექტემბერი.

ცხოვრება
წმინდა კორნილიოს ასისთავი მაცხოვრის ჯვარცმისა და ამაღლებიდან მცირე ხნის შემდეგ თრაკიის იტალიიდან პალესტინის კესარიაში გადასახლდა.

ერთხელ, როცა კორნილიოსი საკუთარ სახლში ლოცულობდა, ანგელოზი წარდგა მის წინაშე, ახარა, უფალმა შენი ლოცვა შეისმინაო და უბრძანა, იოპიაში, სვიმონ მეპრატაკესთან გაეგზავნა კაცები სვიმონ-პეტრეს მოსაყვანად. კორნილიოსმა დაუყოვნებლივ შეასრულა ზეციური კურთხევა. მოციქული პეტრე წარმოგზავნილების თანხლებით კორნილიოსთან ჩავიდა. აქ მან შეიტყო, რომ სულიწმიდის მადლით კორნილიოსს ერწმუნა განკაცებული მესია და ახლობლებთან ერთად მონათლა იგი.

ამის შემდეგ წმინდანი თან გაჰყვა პეტრე მოციქულს სახარების საქადაგებლად და მისივე ხელით იკურთხა ეპისკოპოსად. როცა პეტრე წმინდა ტიმოთესა და კორნილიოსთან ერთად ეფესოში ჩავიდა, შეიტყო, რომ სკეფსეოსში განსაკუთრებით ძლიერი იყო კერპთაყვანისმცემლობა. წილი ჰყარეს, თუ ვის ექადაგა ამ ქალაქში. უფალმა კორნილიოსი გამოარჩია.

კორნილიოსი დიდხანს ცხოვრობდა სკეფსეოსში, მრავალი სატანჯველი დაითმინა, ბოლოს კი მთელი ქალაქი მოაქცია ჭეშმარიტ სარწმუნოებაზე და ღრმა მოხუცებულობაში შეჰვედრა სული უფალს. მისი წმიდა ცხედარი დარღვეული საკერპოს მახლობლად დაკრძალეს.
კრონიდე, ლეონტი და სერაპიონი

კრონიდე, ლეონტი და სერაპიონი — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები, ხსენების დღე ძველი სტილით 13 სექტემბერი, ახალი სტილით – 26 სექტემბერი.

წმიდა მოწამენი ეგვიპტელები იყვნენ. ისინი დაახლოებით 237 წელს, იმპერატორ მაქსიმინე -ის (235-238) დროს ეწამნენ ქრისტესთვის. მრავალგვარი წამების შემდეგ უღმრთოებმა აღმსარებლები ზღვაში ჩაახრჩვეს. ტალღებმა წმინდა ცხედრები ნაპირზე გამორიყა. ქრისტიანებმა ისინი პატივით მიაბარეს მიწას.
წმინდა სტრატონიკე

წმინდა სტრატონიკე — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ძველი სტილით 13 სექტემბერი, ახალი სტილით – 26 სექტემბერი.

სტრატონიკე საუკუნეში აწამეს ბითვინიის ნიკომიდიაში. ამის შემდეგ იგი ორი გადაზნექილი ხის ტანს გამოაბეს და შუაზე გახლიჩეს. წმინდა სტრატონიკე 22 სექტემბერსაც იხსენიება სტრატორის სახელით.
იულიანე ხუცესი

იულიანე ხუცესი — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ძველი სტილით 12-13 სექტემბერი, ახალი სტილით – 25-26 სექტემბერი.

ცხოვრება
წმინდა მღვდელმოწამე იულიანე საუკუნეში ცხოვრობდა ქალაქ ანკვირიის მახლობლად. დიოკლეტიანეს (284-305) მიერ ქრისტიანთა დევნის დროს მან თავის ორმოც თანამოაზრესთან ერთად ერთ-ერთ გამოქვაბულს შეაფარა თავი და ფარულად აღასრულებდა ღვთისმსახურებას. როდესაც ამის შესახებ გალატიის ოლქის მმართველმა შეიტყო, შეაპყრობინა ნეტარი და უბრძანა, გაეცა მასთან მყოფი სხვა ქრისტიანების ადგილსამყოფელიც, რომელთაც მოესწროთ გადამალვა. როდესაც პასუხად მტკიცე უარი მიიღეს, გააფთრებულებმა, გააშიშვლეს იგი და გახურებულ რკინის ცხაურზე დააყენეს, მაგრამ როდესაც წმინდანმა პირჯვარი გადაისახა, ანგელოზმა ცეცხლის მხურვალება განაქარვა და მოწამე უვნებელი დარჩა. მმართველის შეკითხვაზე, თუ ვინ იყო იგი და როგორ დაშრიტა ცეცხლი, ნეტარმა მიუგო: „მე ღვთისმსახური ვარ!“ ჯალათებმა მოიყვანეს იულიანეს მხცოვანი დედა და დაემუქრნენ, რომ თუ ძეს მსხვერპლშეწირვაზე ვერ დაითანხმებდა, ძალას იხმარდნენ მასზე. ქრისტეს ახოვანმა მხევალმა მიუგო, თუ ჩემი ნების წინააღმდეგ შებილწავთ ჩემს სხეულს, ეს უფლის წინაშე ცოდვად კი არ შემერაცხება, პირიქით, მოწამეობრივ ღვაწლად ჩამეთვლებაო. უსჯულოებმა გაათავისუფლეს ნეტარი დედა, იულიანეს კი სიკვდილით დასჯა გადაუწყვიტეს. უკანასკნელ ლოცვაში წმინდანმა მხურვალე მადლობა შესწირა უფალს, ევედრა, სატანჯველთა დათმენის ძალი მიემადლებინა მისთვის და მახვილს მორჩილად მოუდრიკა ქედი. ამ დროს ზეგარდმო გაისმა ხმა, რომელიც უფლის რჩეულს სასუფევლისკენ მოუწოდებდა. ეს ხმა გამოქვაბულში გახიზნულმა ქრისტიანებმაც გაიგონეს, ნებით გამოცხადდნენ წმინდა იულიანეს წამების ადგილას და თვითონაც ახოვნად აღიარეს ქრისტე. წმინდანები მმართველს მიჰგვარეს, მან კი მარტვილებისთვის თავების მოკვეთა ბრძანა.
პეტრე ატროელი

პეტრე ატროელი - მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ძველი სტილით 13 სექტემბერი, ახალი სტილით – 26 სექტემბერი.

ცხოვრება
ღირსი პეტრე ატროელი აზიის ოლიმპოს მახლობლად, ქალაქ ატროაში მოსაგრეობდა. ნეტარი ყოველთვის რკინის ჯაჭვებს ატარებდა. ღირსმა პეტრემ სიცოცხლეშივე მრავალი სასწაული აღასრულა. ბოლოს, კონსტანტინოპოლელ პატრიარქ ტარასისა (784-806) და იმპერატორ ნიკიფორეს (802-811) დროს, წმინდანმა მშვიდობით შეჰვედრა სული უფალს.
ღირსი იეროთეოსი

ღირსი იეროთეოსი (დ. 1686 — გ. 1745) — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ძველი სტილით 13 სექტემბერი, ახალი სტილით – 26 სექტემბერი.

ცხოვრება
ღირსი იეროთეოსი 1686 წელს დაიბადა საბერძნეთში. იგი ცდილობდა, ღვთაებრივი სიბრძნე მოეძია მეცნიერებებშიც და მონაზვნურ ცხოვრებაშიც. გულისხმიერებითა და გულმოდგინებით გამორჩეული ჭაბუკი ღრმად დაეუფლა რომაულ და ბერძნულ ფილოსოფიას. მშობლების სიკვდილის შემდეგ მან ათონის მთას მიაშურა. თავდაპირველად ერთ განდეგილს დაემოწაფა წმინდა არტემის (ხს. 2 ნოემბერს) სენაკის მახლობლად, შემდეგ კი ივერთა მონასტრის საძმოში დამკვიდრდა და ბერად აღიკვეცა. მალე იეროთეოსი მონასტრის საქმეებზე კონსტანტინოპოლში გაგზავნეს, შემდეგ ვლახეთში მოხვდა, სადაც, უფლის მითითებით, შეწყვეტილი განათლება განაგრძო. ნეტარმა თავისი ღვთისმოშიშებით სოფიელი მიტროპოლიტის, ავქსენტის კეთილგანწყობა მოიპოვა და დიაკვნად იქნა ხელდასხმული. შემდგომ მან ვენეციაში განაგრძო განათლება, ბოლოს კი კვლავ ათონის წმიდა მთას დაუბრუნდა. იეროთეოსი ივერთა მონასტრის მახლობლად, ჰაგის უდაბნოში დამკვიდრდა. თანამედროვეთა მოწმობით, ღირსი მამა საოცრად მკაცრი ცხოვრებით ცხოვრობდა. ივერთა მონასტრის იღუმენის შუამდგომლობით წმიდანი სავანეში დასასვენებლად ჩასულმა ნეოკესარიელმა მიტროპოლიტმა იაკობმა ხუცესად აკურთხა.

მღვდელმსახურთა გარეშე დარჩენილ კუნძულ სკოპელის მკვიდრთა თხოვნით მოსაგრემ დატოვა განმარტოებული ცხოვრება, ღვთისმსახურებას აღასრულებდა მათ შორის და ბევრს ქადაგებდა.

წმინდა მამამ წინასწარ განჭვრიტა საკუთარი აღსასრულის მოახლოება და სამ მოწაფესთან ერთად მიაშურა კუნძულ იურას, რომელიც სამუდამო პატიმრობამისჯილი დამნაშავეებით იყო დასახლებული. ღირსმა იეროთეოსმა აქ შეჰვედრა სული უფალს 1745 წელს. მოწაფეებმა ნეტარის ნეშტი კუნძულზე დაკრძალეს, სამი წლის შემდეგ კი მისი პატიოსანი თავი ივერთა მონასტერში გადააბრძანეს.
აფხაზეთის ეკონომიკური განვითარების პარტია

აფხაზეთის ეკონომიკური განვითარების პარტია (აფხ. , რუს. ) — ოპოზიციური სეპარატისტული პარტია აფხაზეთში. დაარსდა 2007 წელს. პარტიის თავმჯდომარეა ბიზნესმენი, ბიზნეს–კლუბ "სოხუმი"–ს ხელმძღვანელი და აფხაზეთის სეპარატისტული პარლამენტის ყოფილი დეპუტატი, ბესლან ბუტბაპარტიას აქვს 6 რეგიონული და ერთი ცენტრალური განყოფილება ქ. სოხუმში.

ისტორია
აფხაზეთის ეკონომიკური განვითარების პარტია დაარსდა 2007 წლის 26 სექტემბერს მისი პირველი კონგრესის მიმდინარეობის დროს. 25 დეკემბერს მოაწყო სადისკუსიო მრგვალი მაგიდა აფხაზეთში დემოგრაფიული სიტუაციის საკითხზე, რომელშიც მონაწილეობა აფხაზეთის ბევრმა სხვა სეპარატისტულმა პარტიამ მიიღო. 2008 წლის 30 იანვარს პარტიამ ხელი მოაწერა თანამშრომლობის ხელშეკრულებას აფხაზეთის სახალხო პარტიასთან, ერთ–ერთ უძველეს სეპარატისტულ პარტიასთან აფხაზეთში. პარტიამ დააფინანსა ბიბლიოთეკა ჭლოუში (ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი), მწერალ ბაგრატ შინქუბას მშობლიურ სოფელში, რომელიც ხელახლა გაიხსნა 26 აპრილს. 2008 წლის 28 ნოემბერს ჩატარდა პარტიის მეორე კონგრესი, რომელსაც დაახლოებით 400 დელეგატი დაესწრო. კონგრესის მსვლელობის დროს ბესლან ბუტბამ დაგმო კორუფცია და გამჭვირვალობის ნაკლებობა აფხაზეთის მთავრობაში.
2009 წლის 23 იანვარს პარტიამ მოაწყო სადისკუსიო მრგვალი მაგიდა 2009 წელს დაგეგმილ ე. წ. საპრექიდენტო არჩევნების თემაზე; მრგვალ მაგიდაში სხვა მრავალი პარტიის წარმომადგენლებმა მიიღეს მონაწილეობა. 2009 წლის 23 ოქტომბერს ჩატარდა პარტიის მეოთხე კონგრესი, რომლის დროსაც ბუტბა დასახელდა პრეზიდენტობის, ხოლო ყოფილი შინაგან საქმეთა მინისტრი, ალმასბეი კჩაჩი – ვიცე–პრეზიდენტობის კანდიდატად.

პოლიტიკური საბჭოს წევრები
აიდა აგრბა
ვიტალი აჟიბა
რომან აჯბა
ბესლან ბუტბა
ასლან ბარციცი
გიორგი ბასარია
თემურ ღინდია
ნური ქვარჩია
ადგურ კაკობა
ალექსანდრე ნეპროშინი
ლეონიდ ოსია
იური პოპკოვი
ირინა ტკაჩევა
ბათალ ხაგუში
მელიქ ხაჩალიანი
ვიტალი შარია
ჯამალ ეშბა
ვიტალი ამიჩბა
ნურბეი კამკია
პორტუგალიის კომუნისტური პარტია

პორტუგალიის კომუნისტური პარტია ( ან ) — მთავარი მემარცხენე, მარქსისტულ-ლენინისტური პოლიტიკური პარტია პორტუგალიაში..

პარტია დაარსდა 1921 წელს, როგორც კომინტერნის სექცია პორტუგალიაში. იგი მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა ანტონიუ დი სალაზარის დიქტატურის წინააღმდეგ ბრძოლაში. ამ პერიოდში პარტიის წევრები იყვნენ პორტუგალიის პოლიციის მხრიდან დაპატიმრების, წამების და მკვლელობების საფრთხის წინაშე. 1974 წელს მომხდარმა უსისხლო მიხაკების რევოლუციამ დაასრულა 48 წლიანი რეჟიმი, რომლის დროსაც პარტიის ცენტრალური კომიტეტის 36 წევრს ჯამში მოუწიათ 300 წელზე მეტი ხნის ციხეში გატარება.

დიქტატურის დასრულების შემდეგ, ახალ დემოკრატიულ ქვეყანაში, პარტია გახდა ძლიერი პოლიტიკური ძალა, ძირითადად მუშთა კლასში. მიუხედავად სოციალისტური ბანაკის დაცემისა, პარტია მაინც ინარჩუნებს პოპულარობას პორტუგალიის საზოგადოებაში. განსაკუთრებით ალენტეჟუსა და რიბატეჟუს სოფლებში, ასევე ლისაბონისა და სეტუბალის ინდუსტრიულ ზონებში სადაც პარტიას აღებული აქვთ რამდენიმე მუნიციპალიტეტის მმართველობა.

პარტია უშვებს ყოველკვირეულ გამოცემას ( – მოწინავე), რომელიც დაარსებულია 1931 წელს. პარტიის ახალგაზრდული ორგანიზაცია არის პორტუგალიის ახალგაზრდა კომუნისტები, რომელიც დემოკრატი ახალგაზრდების მსოფლიო ფედერაციის წევრია.

პორტუგალიის კომუნისტური პარტიის ისტორია
პარტიის დაარსება
პირველი მსოფლიო ომის დასასრულს 1918 წელს, პორტუგალია ჩავარდა ღრმა ეკონომიკურ კრიზისში. ძირითადად პირველ მსოფლიო ომში პორტუგალიის მონაწილეობის გამო. მუშა კლასმა საცხოვრებელი პირობების გაუარესებას გაფიცვებით უპასუხა, რომელსაც მხარს აღორძინებადი მუშთა მოძრაობა უჭერდა. მშრომელებმა ზოგიერთ მიზანს მიაღწიეს, მაგალითად 8 საათიან სამუშაო დღეს.

1919 წლის სექტემბერში, მუშთა მოძრაობამ დააარსა პირველი პროფკავშირი პორტუგალიაში, მუშთა ერთიანი კონფედერაცია. პოლიტიკური ძალის უქონლობამ, პოლიტიკური სტრატეგიის უქონლობამ და ოქტომბრის რევოლუციის მზარდმა პოპულარობამ, გამოიწვია პორტუგალიის მაქსიმალისტთა ფედერაციის ჩამოყალიბება (რევოლუციური მოძრაობა). პმფ-ის მიზანი იყო სოციალური და რევოლუციური იდეების პოპულარიზაცია.
ჰასან ჰელიმიში

ჰასან ჰელიმიში ( დ. 1907, სოფელი ორთახოფა (თურქეთის ლაზეთი) — გ. 2 მარტი, 1976, სარფი, საქართველო) — ქართველი (ლაზი) მხატვარი, პოეტი.

ბიოგრაფია
ლაზი მხატვარი და პოეტი ჰასან ჰელიმიში დაიბადა თურქეთის ლაზეთის სოფელ ორთახოფაში (შუა ხოფა). იქვე დაამთავრა პირველი საფეხურის თურქული საშუალო სკოლა.

1932 წელს საცხოვრებლად საქართველოში, ქალაქ ბათუმში გადმოვიდა.

1949-1954 წლებში, როგორც არასანდო, „საეჭვო“ პიროვნება, ოჯახთან ერთად გადაასახლეს ციმბირის ქალაქ ვასიუგანში (ტომსკის რაიონი).

1961-1967 წლებში პროფესორ სერგი ჯიქიას მიწვევით თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე თურქულს ასწავლიდა.

ჰასან ჰელიმიში გარდაიცვალა 1976 წლის 2 მარტს. დასაფლავებულია საქართველოში, სოფელ სარფში.

ჰასან ჰელიმიშის ლექსები სხვადასხვა დროს ლაზური ენის მკვლევართა მიერ (არნოლდ ჩიქობავა, სერგი ჯიქია) სხვა ტექსტებთან ერთად გამოქვეყნდა. შედარებით სრული პუბლიკაცია განხორციელდა გამომცემლობა „ინტელექტის“ მიერ პროექტ „100 ლექსის“ ფარგლებში (ლაზური პოეზია, შემდგენელი თეა კალანდია, 2007 წ.).

ჰასან ჰელიმიშის ნამუშევრებს, რომელთაგან საუკეთესოები თავიანთი მხატვრულ-გამომსახველობითი ოსტატობით უახლოვდებიან ნიკო ფიროსმანის ნახატებს, ჯერ კარგად არ იცნობს ქართული საზოგადოება.

ჰასან ჰელიმიშის ნამუშევრები დაცულია სარფის საშუალო სკოლის საექსპოზიციო დარბაზში, ასევე სხვადასხვა კერძო კოლექციებში.
პორტუგალიის მწვანეები

პორტუგალიის მწვანეთა პარტია ( ან ) — პორტუგალიის მწვანეთა და ეკო-სოციალისტთა პარტია. ევროპის მწვანეთა პარტიის წევრი და ევროპის მწვანეთა ფედერაციის დამფუძნებელი.

იგი პირველი პარტიაა პორტუგალიაში, რომელიც მუშაობდა ეკოლოგიურ პრობლემებზე. პარტიას აქვს ახლო ურთიერთობები პორტუგალიის კომუნისტურ პარტიასთან და 1987 წლიდან მასთან ერთად არის კოალიციაში. პარტია ფლობს რამდენიმე მანდატს ადგილობრივ საკრებულოებში და ორ ადგილს პორტუგალიის პარლამენტში.

პარტიის ახალგაზრდული ფრთას წარმოადგენს . ის გამოსცემს გაზეთს სახელად: . მისი შტაბ-ბინა განთავსებულია ლისაბონში.

ისტორია და ძირითადი მონაცემები
პარტია დააარსეს 1982 წელს, პორტუგალიის მოქალაქეებმა რომლებიც დაინტერესებულნი იყვნენ ეკოლოგიური პრობლემებით. მისი საწყისი სახელი იყო. ამ ახალ პარტიას თავიდანვე მხარს უჭერდა პორტუგალიის კომუნისტური პარტია და მისი ერთ-ერთი დამფუძნებელი ზიტა სეაბრა იყო კომუნისტური პარტიის წევრი.

70-იანების ბოლოს მსოფლიო დადგა ისეთი ეკოლოგიუური პრობლემების წინაშე როგორიცაა: სათბურის ეფექტი და ოზონის ხვრელის გათხელება. პორტუგალიის საზოგადოებაში ორგანიზებული ეკოლოგიური მოძრაობის საჭიროებამ გამოიწვია მწვანეების შექმნა, რომლებმაც მსგავსი პრობლემები წამოწიეს პოლიტიკურ ფლანგზე.

პარტიამ დაფუძნების შემდეგ შექმნა რეგიონალური ჯგუფები, რომლებიც დღემდე იზრდებიან. ქვეყნის მასშტაბით პარტიის ზრდამ ხელი შეუწყო წევრების სხვადასხვა პოზიციებზე არჩევას. დღეისთვის (2005 წლის არჩევნების მიხედვით) პარტიას ჰყავს რამდენიმე წევრი მუნიციპალიტეტების საკრებულოებში და ორი წევრი პორტუგალიის პარლამენტში: ჰელოიზა აპოლონია და ფრანცისკო მადეირა ლოპესი.

პარტიას აკრიტიკებენ კომუნისტებთან მათი მჭიდრო კავშირის გამო, მათ ზედმეტ სახელსაც კი ეძახიან "საზამთროები - მწვანე გარედან, წითელი შიგნიდან". მიუხედავად იმისა რომ პარტიას ცალკე (კომუნისტების გარეშე)არჩევნებში არასოდეს მიუღია მონაწილეობა, მათი პოზიციები მაინც განსხვავდებაისეთ საკითხზე როგორიცაა: ატომური ენერგიის მხარდაჭერა.

პარტია ასევე წარმოდგენილია საარჩევნო კომისიაში და განათლების ნაციონალურ საბჭოში.

პარტიის ახალგაზრდული ფრთა არის , რომელიც დაარსებულია 1989 წელს და არის ახალგაზრდა მწვანეების ევროპული ფედერაციის წევრი.

პარტია გამოსცემს გაზეთს, (მწვანე ფოთოლი), რომელსაც აქვ მიღებული რამდენიმე პრიზი უნიკალური დიზაინისა და სტილისათვის.

შედეგები არჩევნებში
არჩევნებზე მწვანეები ერთიანდებიან პორტუგალიის კომუნისტურ პარტიასთან, ერთიან დემოკრატიულ კოალიციაში.

საპარლამენტო არჩევნების შედეგები
შენიშვნა:

რაოდენობაში ნაჩვენებია ერთიანი დემოკრატიული კოალიციის წევრების რაოდენობა, ხოლო ფრჩხილებში მწვანეთა პარტიის წევრების.

ლოკალური არჩევნების შედეგები
ევროპის პარლამენტის არჩევნები
შენიშვნა:

2004 - ში, ევროპის კავშირის გაფართოების შემდეგ, პორტუგალიიდან არჩეული წევრების რაოდენობა შემცირდა 25-დან 24-მდე.
მაასი

მაასი, მეზი (, ვალონ. ) — ევროპის ერთ-ერთი უმთავრესი მდინარე. სათავეს იღებს საფრანგეთში , გაივლის ბელგიასა და ნიდერლანდებს და ჩრდილოეთის ზღვაში ჩაედინება. მდინარის საერთო სიგრძეა 925 კმ (575 მილი). აუზის ფართობია — 36 ათ. კმ².

მდინარე სათავეს ლანგრის ფერდობზე იღებს, იკვებება ძირითადად წვიმის წყლით, ასევე თოვლით. ნაოსნობა ზემო დინებამდეა დასაშვები. მაასი არხებით უკავშირდება მდინარეებს შელდას, სენას, რაინს და სხვ. ქალაქ სედანის ზემოთ კარჭაპირებულია. ქვემო დინებაში მდინარის წყლის დონე ახლომდებარე დაბლობზე მაღალია, ამიტომ, წყალდიდობის თავიდან ასაცილებლად მდინარეს დამბებით აკავებენ.

მაასზე გაშენებულია ქალაქები ვერდენი, ლიეჟი, მაასტრიხტი, ჰეროჰენბოსი და როტერდამი. მდინარეზე ასევე მდებარეობს ბელგიის უმსხვილესი კუნძული დავი.
მიჰრაბი

მიჰრაბი — სალოცავი ნიშა ისლამურ მეჩეთებში, რომელიც უჩვენებს მიმართულებას ქააბასკენ, საითაც მლოცველი უნდა იყურებოდეს ლოცვისას. წარმოადგენს ორი ან მეტი სვეტით კედლისგან გამოყოფილ ნახევარწრიული აფსიდის ფორმის ჭრილს. პირველი მიჰრაბი ვალიდ –ის მიერ მედინაში 709–710 წლებში აგებულ მეჩეთში გაჩნდა, თუმცა არც მას და არც რიგით მესამე მიჰრაბს, რომელიც დამასკოს დიდ მეჩეთში აიგო (705–715, დღემდე არ მოუღწევია. ჩვენამდე მოღწეული უძველესი მიჰრაბი უმარის მეჩეთშია, რომელიც ქალაქ ბუსრაში მდებარეობს და ომაიანების მმართველობის უკანასკნელ პერიოდს განეკუთვნება.
მაჰაჩყალა

მაჰაჩყალა (; ; ; ; ; ; ) — დაღესტნის დედაქალაქი, რუსეთის ფედერაციის სამხრეთით.

ქალაქის ადგილას დასახლება გაჩნდა 1844 წელს, როგორც რუსული სამხედრო სიმაგრე „პეტროვსკოე“. ადგილობრივები ამ ადგილს ყუმუხურ ენაზე უწოდებდნენ ანჯი-ყალას (-, ფქვილის ციხე).

1857 დასახლებამ მიიღო ქალაქის სტატუსი და საპორტო ქალაქ „პეტროვსკ-პორტი“ სახელწოდება, რომელიც დაკავშირებულია ლეგენდასთან, თითქოსდა სპარსეთზე ლაშქრობისას ამ ადგილას პეტრე -ის სამხედრო ბანაკი იყო განლაგებული.

დღევანდელი სახელწოდება ქალაქმა მიიღო 1921 წელს რევოლუციონერ მაგომედ-ალი დახადაევის (1882–1918), ფსევდონიმით — მაჰაჩი, პატივსაცემად. მოგვიანებით, მაჰაჩყალა დაღესტნის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის დედაქალაქი გახდა.

ქალაქი განივრცო კასპიის ზღვის სანაპიროზე 70 კილომეტრის მანძილზე. ქალაქში დაღესტნის, რუსეთისა და ყოფილი სსრკ-ის 60-ზე მეტი ეროვნება ცხოვრობს.