iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აზერბაიჯანის ტურიზმის სახელმწიფო სააგენტო

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტურიზმის სახელმწიფო სააგენტო (აზერბაიჯანულად: ) — სამთავრობო ორგანო, რომელიც შეიქმნა აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ბრძანებულებით კულტურისა და ტურიზმის სფეროში სახელმწიფო მმართველობის გაუმჯობესების მიზნით.

ისტორია
სააგენტო შეიქმნა 2018 წლის 20 აპრილს, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურისა და ტურიზმის სამინისტროს ბაზაზე.

2018 წლის 21 აპრილს პრეზიდენტის ბრძანებით ,,აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის ახალი შემადგენლობის შესახებ" ფუად ნაგიევი დაინიშნა სახელმწიფო ტურიზმის სააგენტოს თავმჯდომარედ.

სტრუქტურა
პრეზიდენტის 2018 წლის 21 სექტემბრის განკარგულებით, სააგენტო მოიცავს: აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტურიზმის სახელმწიფო სააგენტოს აპარატურას (განყოფილებები და სექტორები) და რეგიონალური ტურიზმის სამსახურებს.

პრეზიდენტის 2018 წლის 21 სექტემბრის „აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტურიზმის სახელმწიფო სააგენტოს საქმიანობის უზრუნველყოფის შესახებ“ პრეზიდენტის ბრძანებულებით, დასაქმებულთა რაოდენობა განისაზღვრა 55 საშტატო ერთეულით.

საქმიანობის სფეროები
პრეზიდენტის 2018 წლის 21 სექტემბრის ბრძანებით სააგენტოს განსაზღვრული საქმიანობებია:

მონაწილეობა მიიღოს შესაბამის სფეროში ერთიანი სახელმწიფო პოლიტიკის ფორმირებაში და უზრუნველყოს ამ პოლიტიკის განხორციელება;

შესაბამის სფეროში ნორმატიული საქმიანობის განხორციელება;

განახორციელოს სახელმწიფო რეგულირება, სახელმწიფო კონტროლი და კოორდინაცია შესაბამის სფეროში;

ტურიზმის განვითარების მიზნით სხვა სამთავრობო უწყებებთან, საწარმოებსა და ორგანიზაციებთან, აგრეთვე ფიზიკურ და იურიდიულ პირებთან, მათ შორის საერთაშორისო და არასამთავრობო ორგანიზაციებთან დაკავშირებული საქმიანობის უზრუნველყოფა;

ორგანიზება გაუწიოს ზემოთ აღნიშნული ტერიტორიის მიზანმიმართულ გამოყენებას და უზრუნველყოს მათი შენარჩუნება;

ეროვნული კულინარიული მაგალითების დაცვა და პოპულარიზაცია.

ამავე განკარგულებით, სააგენტოს მოვალეობებში შედის:
ხუდაფერინის ხიდები

ხუდაფერინის ხიდები (, , ) — შუა საუკუნეების (დაახლოებით — საუკუნეების) ორი საფეხმავლო ხიდი, რომლებიც კვეთენ მდინარე არაქსს სოფელ კუმლაქსა და ხუდაფერინთან. მარჯვენა ნაპირზე მდებარეობს ირანი, ხოლო მარცხენა ნაპირზე მდებარეობს აზერბაიჯანის ჯაბრაილის რაიონი. 2020 წლის 18 ოქტომბრამდე, მარჯვენა ნაპირი მდებარეობდა ოკუპირებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ჰადრუთის რაიონში.

ხიდებიდან ერთ-ერთი, 15 თაღიანი, სამუშაო მდგომარეობაშია, ხოლო მეორე 11 თაღიანი დანგრეულია (შემორჩა მხოლოდ სამი შუა თაღი). მიუხედავად იმისა, რომ წერილობითი წყაროები 15 თაღიანი ხიდის მშენებლობას საუკუნეს მიუთითებს, მას მაინც საუკუნეს მიაკუთვნებენ, რომელიც შემდგომში აღადგინეს და გაარემონტეს. 11 თაღიანი ხიდი სავარაუდოდ საუკუნეში, ჰულაგუიანების ეპოქაში აშენდა.
ნოდარ ტურძელაძე

ნოდარ ტურძელაძე (დ. 1 დეკემბერი, 1986) — ქართველი პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1986 წლის 1 დეკემბერს. დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ-ტექნიკური ფაკულტეტი, სახელმწიფო მართვის სპეციალობით. დაამთავრა ზურაბ ჟვანიას სახელობის საზოგადოებრივ საქმეთა ინსტიტუტის სახელმწიფო მმართველობის სკოლის ქალაქის მართვის სერთიფიცირებული პროგრამა და ამავე სკოლის ადგილობრივი თვითმართველობის სამაგისტრო პროგრამა, სადაც მას მიენიჭა სახელმწიფო მმართველობის მაგისტრის ხარისხი. 2005-2014 წლებში მუშაობდა „საქრუსენერგოს“ სამეურნეო საქმიანობის ინსპექტორად, სამეურნეო სამსახურის უფროსად და ლოჯისტიკისა და ტრანსპორტის სამსახურის უფროსის მოადგილედ. 2014-2015 წლებში იყო თბილისის მერიის ზედამხედველობის საქალაქო სამსახურის უფროსის მოადგილე. 2015 წელს გახდა ვაკის რაიონის გამგებლის მოადგილე. ამავე წელს გახდა ვაკის რაიონის გამგებელი.

2020 წელს „ქართულმა ოცნებამ“ წარადგინა ვაკის მაჟორიტარობის კანდიდატად. 2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ვაკის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.
აზერბაიჯანის საკონსტიტუციო სასამართლო

აზერბაიჯანის საკონსტიტუციო სასამართლო (აზერბაიჯანულად: ) —აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დამოუკიდებელი სახელმწიფო ორგანო, რომლის იურისდიქცია განსაზღვრულია აზერბაიჯანის კონსტიტუციით. საკონსტიტუციო სასამართლო იძლევა კონსტიტუციისა და კანონების ინტერპრეტაციას, რომელიც ემყარება რესპუბლიკის პრეზიდენტის, მილი მაჯისლის, მინისტრთა კაბინეტის, უზენაესი სასამართლოს, პროკურატურისა და ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის ალი მეჯლისის შუამდგომლობებს.

საკონსტიტუციო სასამართლო დამოუკიდებელი სახელმწიფო ორგანოა და არ არის დამოკიდებული საკანონმდებლო, აღმასრულებელ და სხვა სასამართლო ორგანოებზე, ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებზე, აგრეთვე იურიდიულ და ფიზიკურ პირებზე ორგანიზაციული, ფინანსური და სხვა თვალსაზრისებით.

ზოგადი მიმოხილვა
აზერბაიჯანის კონსტიტუციის უზენაესობის უზრუნველყოფა და პირთა ძირითადი უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვა აზერბაიჯანის საკონსტიტუციო სასამართლოს მთავარი მიზნებია.

აზერბაიჯანის კონსტიტუცია (მიღებულია 1995 წლის 12 ნოემბერს), სახელმწიფოთაშორისი შეთანხმებები (აზერბაიჯანიც მონაწილეა), კანონი ,,საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ" (მიღებულია 2003 წლის 23 დეკემბერს), სხვა კანონები და საკონსტიტუციო სასამართლოს რეგლამენტი, ესენი საკონსტიტუციო სასამართლოს საქმიანობის სამართლებრივი საფუძვლებია.

აქტიურობა
საკონსტიტუციო სასამართლოს საქმიანობის პრინციპებია შემდეგი:

უზენაესობა

დამოუკიდებლობა

კოლეგიალურობა

მტკიცებულება.

საკონსტიტუციო სასამართლო ამოწმებს კანონების, გადაწყვეტილებებისა და სხვა ნორმატიული სამართლებრივი აქტების შესაბამისობას აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კონსტიტუციასა და კანონებთან.

სახელმწიფო დროშა, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო გერბი და საკონსტიტუციო სასამართლოს ოფიციალური ემბლემა არის საკონსტიტუციო სასამართლოს სიმბოლოები.

საკონსტიტუციო სასამართლოს აპარატი მოქმედებს საკონსტიტუციო სასამართლოს აპარატის შესახებ დებულების შესაბამისად, რომელსაც ამტკიცებს საკონსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარე.

2018 წლის ივლისში აღინიშნა აზერბაიჯანის საკონსტიტუციო სასამართლოს დაარსებიდან 20 წლისთავი.

საერთაშორისო ურთიერთობები
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საკონსტიტუციო სასამართლოსა და თურქეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს შორის ოქმი შეთანხმების შესახებ 10 მაისს შედგა.
ლერმონტოვის ძეგლი (პიატიგორსკი)

ლერმონტოვის ძეგლი — პოეტ მიხეილ ლერმონტოვის სკულპტურული გამოსახულება პიატიგორსკის ცენტრში. ძეგლი გაიხსნა 1889 წლის 16 (28) აგვისტოს. ძეგლის ავტორები არიან მოქანდაკე ალექსანდრე ოპეკუშინი, ხოლო არქიტექტორი ნიკოზ დოროშენკო. ძეგლს ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი აქვს . ეს არის პოეტის პირველი ძეგლი რუსეთში და პიატიგორსკის ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობა.

ისტორია
მიხეილ ლერმონტოვი რამდენჯერმე იყო პიატიგორსკში. 1837 წელს ის კავკასიაში გადაასახლეს ლექსისთვის „პოეტის სიკვდილი“. ბოლოს ის ამ ქალაქში 1841 წლის გაზაფხულზე ჩამოვიდა. ივლისის შუა რიცხვებში შედგა მისი დუელი ნიკოლაი მარტინოვთან .

პიატიგორსკში პოეტის ძეგლის დადგმის იდეა 1870 წელს გაჩნდა. იგი ეკუთვნოდა ლერმონტოვის ერთ-ერთ პირველ ექსპერტს, ლეიტენანტ მარტიანოვს და კავკასიის მინერალური წყლების მთავარ მოიჯარეს, ანდრეი ბაიკოვს.

1871 წლის ივლისში იმპერატორმა ალექსანდრე - მ მისცა ნებართვა ფართო მასშტაბის ხელმოწერის ჩატარების შესახებ ქალაქ პიატიგორსკში, მალე ტამბოვის პროვინციის ორი უცნობი გლეხისგან მიიღო პირველი შენატანები 2 მანეთის ოდენობით, სამწუხაროდ, მათი სახელები არ არის მითითებული. თანხა გადარიცხეს უსაფრთხოებისა და პიატიგორსკის ქალაქის საზოგადოებრივი ბანკისადმი ინტერესის გაზრდისთვის .

1883 წლის 12 აპრილს კომისიამ მიიღო გადაწყვეტილება მესამე ტურის დანიშვნის შესახებ, მაგრამ ახალი პირობებით: პროექტები წარმოდგენილი უნდა იყოს მხოლოდ სკულპტურული ესკიზების სახით (მინიმუმ ერთი ეზოს ზომით) და თავად ძეგლის სავარაუდო ღირებულება 25000 რუბლს არ აღემატება, ხოლო გამარჯვებული პროექტისთვის დაწესდა პრიზი 1000 რუბლი.

კონკურსის ვადა დასრულდა 1883 წლის 15 ოქტომბერს. პროექტები განიხილებოდა ხელოვნების წამახალისებელი საზოგადოების შენობაში, პეტერბურგში, სადაც მათ ორი კვირის განმავლობაში ამოწმებდნენ და აფასებდნენ.

მესამე ტურისთვის 15 პროექტი იქნა წარმოდგენილი. გამარჯვებული გახდა აკადემიკოსი ოპეკუშინი (იაროსლავის პროვინცია), რომელიც იმ დროისთვის უკვე ცნობილი იყო, როგორც ალექსანდრე პუშკინის ძეგლის ავტორი მოსკოვში.

ძეგლის გარშემო გაშენდა მწვანე პარკი, რომელსაც ერქვა ლერმონტოვსკი. პოეტის დაბადების დღეს აქ ტარდება პოეზიის დღესასწაულები .

1946 წლის აპრილში ძეგლისთვის გაიხსნა ქვის კიბე ოქტიაბრსკაიას ქუჩის მხრიდან, რომელიც მხატვარ-არქიტექტორმა პისარენკომ შექმნა .

მრავალი შეფასებით, პიატიგორსკში ლერმონტოვის ძეგლი არა მხოლოდ ოპეკუშინის ერთ-ერთი საუკეთესო ნამუშევარია, არამედ ლერმონტოვის საუკეთესო ძეგლია რუსეთში .

აღწერა
პოეტის ბრინჯაოს ქანდაკება დამონტაჟებულია გრანიტის კვარცხლბეკზე, რომელიც თავისი ფორმებით კლდეს ჰგავს. პოეტის ზურგს უკან მაშუკი დგას, რომლის ძირას დასრულდა ლერმონტოვის მიწიერი გზა. პოეტის მზერას კი - კავკასიონის ქედი და იალბუზი. ლერმონტოვი გამოსახულია შთაგონების მომენტებში. მის ფეხებთან ღია წიგნია, ხოლო კვარცხლბეკის წინა მხარეს არის ბრინჯაოს გვირგვინი, ლირა და ბუმბული. კვარცხლბეკის თავზე არის წარწერა: „მიხეილ ლერმონტოვი", ხოლო ბოლოში -„1889 წლის 16 აგვისტო" .
კუცაი

კუცაი — გარე მთა კავკასიაში, სტავროპოლის რაიონის პეტროვსკის რაიონში. ის კალაუსკის სიმაღლეების ნაწილია.

გეოგრაფიული აღწერილობა
კუცაის მთა წარმოადგენს კალაუსკის მარჯვენა სანაპიროს ციხესიმაგრეს, რომელიც ჩამოყალიბდა ნეოგენური ქვიშაქვების და კირქვების ფენებით, თიხის ფენებით დაფარულ ფხვიერ მსუბუქ ქვიშებზე და ჩამოყალიბებულია ეროზიის პროცესებით.

მთა გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთის მიმართულებით 3 კილომეტრზე. მთის ბრტყელი მწვერვალის სიგანე საშუალოდ 2 კილომეტრია და სამხრეთში საგრძნობლად იზრდება. კუცაის მთის კალთები ციცაბოდ ეშვება სამხრეთ – დასავლეთით, მდინარე კალაუსის ხეობისა და მარილის ტბისკენ და ჩრდილო–აღმოსავლეთით.

 საუკუნეში, სოფელ პეტროვსკოეს აქტიური განვითარებით, მთის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობდა ქვის კარიერები. ქვიშაქვები და კირქვები გამოაშკარავდა და სარმატული წვრილმარცვლოვანი ქვიშები ამოიფრქვა. ამ რეგიონში გაბატონებული აღმოსავლეთის მშრალი ქარები ქვიშას მოძრაობაში აყენებს და ამ ტერიტორიისთვის უჩვეულო ქვიშიან უდაბნოს ქმნის.

კუცაის მთის აბსოლუტური სიმაღლე 302 მეტრია. კარგ, ნათელ დღეს, მთაზე იშლება ხედი მთავარი კავკასიონის ქედზე და იალბუსზე.

დასახელება
სტავროპოლელი ეთნოგრაფის გააზოვის თანახმად, მთის სახელი მიენიჭა 1750-იან წლებში ქალაქის ერთ-ერთი პირველი მკვიდრის - მოღვაწის კუცეგოს (კუცაგო) პატივსაცემად, რომელიც მთაზე მდებარე ქოხში ცხოვრობდა.

ფლორა და ფაუნა
ფლორა და ფაუნა არ განსხვავდება პრიალაუსკის დანარჩენი სიმაღლისგან. მთაზე ცხოვრობს კურდღელი, თხუნელა და ზღარბი. სამოქალაქო ომის დაწყებამდე მუხის ხეები ჭარბობდა. მთის მწვერვალზე მდებარე პატარა უდაბნოში იზრდება წითელი ღეროვანი ბუჩქი - შელიუგა.

გეოლოგია
მთის რამდენიმე ადგილას ასევე არის მსხვილმარცვლოვანი ქვიშები, რომლებშიც შეგიძლიათ ნახოთ უძველესი ცხოველების ნაშთები - დელფინების, მარტორქების, პატარა მღრღნელებისა და ზუთხების ძვლები. ალბათ წარსულში იყო ძველი სარმატიული ზღვის არაღრმა ყურე.

კვანძები გვხვდება მთის ჩრდილოეთ ქვიშიან ნაწილში ცალკეულ ნაკრებში და გადაჭიმულია ჩრდილო–აღმოსავლეთით, როგორც ცალკეული ფენა 1,5 კილომეტრი სიგრძის.

მთა ძირითადად ქვიშისგან შედგება. მთის კალთები ტყითაა დაფარული. ზედა ნაწილში ქვიშიანი უდაბნოა, პრაქტიკულად მცენარეულობას მოკლებულია. მთაზე განთავსებულია სატელევიზიო კოშკი, სამხედრო ნაწილი, ასევე მობილური ოპერატორების სამი ანძა.

ბოლო პერიოდში, არაერთხელ გამოითქვა წინადადება მთაზე კუცაის ქვიშის პარკის შექმნის შესახებ, როგორც ერთიანი ბუნების დაცული ზონისა.
კარამიკი

კარამიკი — მდინარე სტავროპოლის მხარის პეტროვსკის რაიონში, მდინარე კალაუსის მარჯვენა შენაკადი.

სახელწოდება
სავარაუდოდ, ეს თურქულიკიდან მომდინარეობს და ნიშნავს ერთი საქმიანობის შესრულებას, დანარჩენის შემჩნევას.

მას თავისი სახელი მიენიჭა თურქული სიტყვებისგან „“ - შავი და "თაგვი" - სიტყვიერი აფიქსი, რომელიც შეესაბამება რუსულ ნაწილობრივ სუფიქსს. ან უძველესი მონღოლურიდან „“ - ყვავილი და „“ - ზეპირი აფიქსი, რომელიც შეესაბამება რუსულ ნაწილობრივ სუფიქსს.

გეოგრაფიული მდებარეობა
მდინარის სათავე კუცაის მთის ჩრდილოეთ კალთაზეა. მდინარე კარამიკი მდინარე კალაუსის მარჯვენა შენაკადია და მიედინება ქალაქ სვეტლოგრადში. სიგრძე - 14 კილომეტრი , აუზის ფართობი 55,6 კმ².

მას აქვს მრავალი შენაკადი. ეს ძირითადად წყაროები არიან, რომლებიც ქუცაის მთის ჩრდილოეთ კალთიდან მიედინება. ახლა ეს ტერიტორია მჭიდროდ არის აშენებული და წყალდიდობის ზონაში მცირე ტბები რჩება, რომლებიც ხშირად შრება. ამ ტბებიდან წყლის დრენაჟი ხორციელდება სადრენაჟე სისტემის მეშვეობით, მაგალითად, კავკასიისა და პარტიზანის ქუჩებს შორის.

მდინარის შენაკადების სიგრძე საკმაოდ მცირეა: სუხოი კარამიკთან - 39 კილომეტრი, მოკრა საბლთან - 46, სუხოი საბლთან - 35 კილომეტრი. ზემო წელში კარამიკი მიედინება რამდენიმე არხში, სოფელ ნოულოლიანოვსკის გეორგიევსკის რაიონის მახლობლად, შენაკადები ერწყმის ერთ არხს.

თევზის ზოგიერთი სახეობა მდინარეში ცხოვრობს.

ისტორია
სანამ პიტერ ბურლაკი ამ მხარეში მოვიდოდა, მდინარის ხეობაში უღრანი ტყე იზრდებოდა. წყლისა და სამშენებლო მასალების არსებობამ წინასწარ განსაზღვრა ამ რეგიონის ბედი. ჩამოსულმა დასახლებულებმა თავიანთი სახლები ააშენეს. მდინარის ხეობაში ორი ფერმა გამოჩნდა: დოლგო და ხუტუნი.

მოგვიანებით, სოფლები გაფართოვდა. მას შემდეგ, რაც მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობა სახნავი მიწათმოქმედება იყო, მდინარეზე წყლის ქარხნები სწრაფად გამოჩნდა. მათი საძირკველი დღემდე შემორჩა 2011 წელი. კერძოდ, პირველი გიმნაზიის უკან.

ამჟამად, მდინარეზე მიკრორაიონში აშენდა სატუმბი სადგური, რომელიც მიკრორაიონს წყლით უზრუნველყოფს.

ეკოლოგიური ვითარება
მდინარის დინება ქალაქში იზღუდაება, ამის მიზეზი მის მწვავე დაბინძურებაა არაორგანიზებული ნაგავსაყრელების გაჩენის გამო. ქალაქის ხელისუფლების მიერ გარემოსდაცვითი პრობლემის მოგვარება კი საკმაოდ გაჭიანურდა.

ხიდები
ხიდები სვეტლოგრადში წყაროდან პირამდე:

საგზაო ხიდი შევჩენკოს ქუჩაზე;
საგზაო ხიდი კალინინის ქუჩაზე;
საგზაო ხიდი კომსომოლსკაიას ქუჩაზე;
საგზაო ხიდი სოფლის მეურნეობის ქუჩაზე;
საფეხმავლო ხიდი მე-2 ჩიხი ნიკოლაენკოს და კალაუსკაიას ქუჩებს შორის.
კალაუსი

კალაუსი — რუსეთის მდინარე ჩრდილოეთ კავკასიაში სტავროპოლის ტერიტორიაზე.

სახელწოდება
ყაბარდო-ჩერქეზულ ენაზე კალაუსს ბავუკოს უწოდებდნენ - „ნაყოფიერ, მდიდარ ხეობას“.

გეოგრაფიული მდებარეობა
მდინარე კალაუსი სათავეს იღებს სულთანის მაღლობებზე, ბრიკის მთის ფერდობიდან, მიედინება სტავროპოლის მაღლა, დასავლეთ მანიჩის მარცხენა შენაკადი . მდინარე კალაუსის საერთო სიგრძეა 436 კილომეტრი, მანძილი პირიდან დასავლეთის მანიშის შესართავამდე არის 141 კილომეტრი, ხოლო საშუალო ფერდობზე 0,0015, არხის სიგანე 40-50 მეტრს აღწევს, სიღრმე 1,5 მეტრამდეა. მდინარის ამჟამინდელი სიჩქარე 1-2 მ/წმ.

კალაუსს აქვს 81 შენაკადი, რომელთა საერთო სიგრძეა 936 კილომეტრია. წყალშემკრები აუზის ფართობია 9700 კმ². მდინარე იკვებება შერეული წყლით: თოვლი, წვიმა.

გაზაფხულის მაღალი წყლის სიმაღლე დაბალი წყლის პერიოდში აღწევს 2.5-დან 2.6 მეტრამდე. ხეობის სიგანე 50-დან 100 მეტრამდეა. ნაპირები ციცაბოა, ზოგან სიმაღლე 15 მეტრსაც კი აღწევს. ეს არის ტალახიანი მდინარე რეგიონში და მესამე ყველაზე მღვრიე მდინარე რუსეთში, ერთი კუბური მეტრი შეიცავს 8 კგ-მდე მყარ ნაწილაკს. არსებობის განმავლობაში მან შექმნა პრიკალაუსკის სიმაღლეები სტავროპოლის მაღლობზე.

წლიური ჩამონადენი არის 0,06 კმ³.

კალაუსის წყაროსთან მდებარეობს მაიკოპის თიხები, ამიტომ წყალი საკმარისად მარილიანი და სასმელისთვის შესაფერისი არ არის, თუმცა სოფელ პეტროვსკოეში წყალმომარაგების სისტემის გახსნამდე გლეხები მას მაინც იყენებდნენ.

წარსულში, მდინარე კალაუსი, კუმო-მანიშის დეპრესიის თალვეგამდე მიაღწია, განშტოდა, როგორც მანიშის სხვა შენაკადი - დიდი ეგოლიკი. ამ წერტილიდან (45 ° 43 ′ 44 ° 06 ′ ) მიმავალი არხი ჩრდილოეთით და დასავლეთით, მანიჩ-გუდილოს ტბამდე მიემართებოდა დასავლეთ მანიშის დასაწყისში; სამხრეთით და აღმოსავლეთით მიმავალი არხი გახდა აღმოსავლეთის მანიშის დასაწყისი.

ამის შემდეგ, ამ ადგილას ააშენეს კალაუსის კაშხალი, რაც ხელს უშლიდა კალაუსის წყლის ნაკადს აღმოსავლეთ მუნჩში; ამრიგად, კალაუსი მხოლოდ დასავლეთ მანიშის შენაკადი გახდა.

მდინარე კალაუსზე არის ორი დიდი ქალაქი, სვეტლოგრადი და იპატოვო, ასევე მრავალი სოფელი, როგორიცაა მაღალი კალაუსი და სერგიევსკოე.

ეკოლოგიური ვითარება
მდინარის კალაპოტი სვეტლოგრადისა და იპატოვოს საზღვრებში ძლიერ არის დაბინძურებული ნაგვით და საყოფაცხოვრებო ნარჩენებით და მას ხშირად იყენებენ მიმდებარე სახლების მაცხოვრებლები, როგორც უფასო ნაგავსაყრელს . ასევე ხდება ქვიშის და მისი არხის გამტარუნარიანობის შემცირება, რაც იწვევს მიმდებარე ტერიტორიების დატბორვას და დამუშავებული ტერიტორიების შემცირებას და სოფელ ვოზდვიჟენსკოეს წყალდიდობით ემუქრება. უახლოეს მომავალში რეგიონალური მთავრობა აპირებს გამოყოს თანხები მდინარის კალაპოტის გასასუფთავებლად .
ფერისცვალების ეკლესია (პიატიგორსკი)

ფერისცვალების ეკლესია — კათოლიკური ეკლესია ქალაქ პიატიგორსკში, არქიტექტურული ძეგლი, შეტანილია კულტურული მემკვიდრეობის სიაში . ადმინისტრაციულად იგი მიეკუთვნება წმინდა კლიმენტის ეპარქიას, რომლის ცენტრი სარატოვში მდებარეობს. ეკლესია მდებარეობს ანისიმოვას ქუჩის პირველ ნომერი.

ისტორია
 საუკუნის 30-იან წლებში პიატიგორსკის საერთო მოსახლეობით დაახლოებით 1000 ადამიანი, მასში 400-ზე მეტი კათოლიკე იყო , ძირითადად მონაწილეობდნენ 1830 წლის პოლონეთის აჯანყების კავკასიაში გადასახლებაში. იმპერატორ ნიკოლოზ -ის მიერ 1837 წელს კავკასიაში მოგზაურობის დროს ქალაქის კათოლიკეებმა ტაძრის აშენების ნებართვა მიიღეს.

კლასიციზმის სტილში ტაძარი 1840-1844 წლებში აშენდა არქიტექტორების, ბერნარდაზის დინასტიის წევრების, ძმების ჯოზეფ და იოჰან ბერნარდაზების პროექტის მიხედვით, რომლებმაც მრავალი არქიტექტურული ძეგლი შექმნეს კავკასიის მინერალურ წყლებზე. ძმებმა ბერნარდაცებმა ვერ შეძლეს მშენებლობის დასრულება; იგი დასრულდა კიდევ ერთი ცნობილი არქიტექტორის, წარმოშობით ინგლისელის, სამუელ აპტონის მიერ.

უფლის ფერისცვალების ეკლესიის საზეიმო კურთხევა მოხდა 1844 წლის 6 აგვისტოს. კურთხევის შემდეგ, ტაძარი გახდა ტირასპოლის ეპარქიის ჩრდილოეთ კავკასიის დეკანოზის ცენტრალური ტაძარი, რომლის ცენტრი იყო სარატოვი.

პირველი მსოფლიო ომის წინა დღეს ეკლესიაში 1738 მრევლი იმყოფებოდა. საღმრთო მსახურება გაგრძელდა 1937 წლამდე, 1938 წლის იანვარში, დახვრიტეს ტაძრის ბოლო წინამძღვარი იოჰან როთი, ხოლო ტაძარი დაიხურა.

1938 წლიდან 1980 წლამდე შენობა გამოიყენებოდა საამქროებად და საწყობებად, 1980 წელს იგი რესტავრირდა და გადაიქცა ორგანოს დარბაზად.

1991 წელს ადგილობრივი კათოლიკეების თხოვნით, სტავროპოლის რეგიონის გუბერნატორს, ბოჰდან სევერინიაკმა პირველი წირვა აღნიშნა ეკლესიაში 1937 წლის შემდეგ.

კათოლიკური ეკლესიის ნორმალური საქმიანობის აღდგენა რუსეთში საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისში დაიწყო. როდესაც 90-იან წლებში, კომუნიზმის დაცემის შემდეგ, რელიგიებთან ურთიერთობა ნორმალიზდა, 1992 წელს კათოლიკური მრევლის რეგისტრაციის შემდეგ, მან ტაძრის დაბრუნების ძიება დაიწყო. ჩატარდა აღდგენითი სამუშაოები. ეკლესია კვლავ ფილარმონიის ორკესტრის საკონცერტო დარბაზის ფუნქციას ასრულებს და ამავე დროს ღიაა საეკლესიო ცერემონიებისთვის. 2005 წლამდე შენობა ფილარმონიის საზოგადოებას ერთობლივად მართავდა და მრევლი მონაცვლეობით ატარებდა კონცერტებს და წირვას. 2005 წლიდან შენობა მთლიანად დაუბრუნდა ეკლესიას.
წითელი ლამბაქა

წითელი ლამბაქა — ჩანთაინი სოკო პეზიზასნაირთა რიგისა.

სხვადასხვა სისტემატიკა ალევრიას გვარს და -ის ოჯახებს მიაკუთვნებს.

სამეცნიერო სინონიმები

აღწერა
ადვილად შესამჩნევი სოკოა. ნაყოფსხეული ლამბაქის ფორმისაა, 3-6 სმ-მდე დიამეტრის, შიდა ზედა ნაწილი კაშკაშა მორანჯისფრო-წითელია, გარედან ღია ფერის, მოყვითალო ელფერი დასდევს.

რბილობი — თხელი, ცვილისებრი, მყიფე. გემო და სუნი სუსტი, სასიამოვნო. სპორები ელფისებრია 15-208-12 მკმ, მარცვლოვან-ხორკლიანი, შემდეგ — ბადისებრი ზედაპირით. ჩანთები ცილინდრულია და 8 სპორაა მოთავსებული.

საკვებად გამოიყენება ახალი.

გავრცელება
გავრცელებულია მთელ ჩრდილოეთ ზომიერ სარტყელში, როგორც ვაკეზე, ისე მთიან ადგილებში. იზრდება ნესტიან შიშველ ნიადაგზე ტყეში, პარკებში, გზების გასწვრივ, გაზაფხულიდან შემოდგომამდე.

მსგავსი სახეობები
— არასაჭმელი ან გასტრონომიული კუთხით არასაინტერესო სოკოა. ზომით პატარაა, დიამეტრი 1-2 სმ-მდე (იშვიათ შემთხვევაში 3 სმ), მოწითალო-ნარინჯისფერი.

ილუსტრაცია
ჰასან ალიევი

ჰასან ალირზა-ოღლუ ალიევი (; დ. 15 დეკემბერი, 1907, ჯომარდლი, ელიზავეტპოლის გუბერნია — გ. 2 თებერვალი, 1993, ბაქო) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი მეცნიერი, აზერბიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, აზერბაიჯანის მესამე პრეზიდენტის ჰეიდარ ალივის უფროსი ძმა.

ბიოგრაფია
სიჭაბუკე
ჰასან ალიევი დაიბადა 1907 წლის 15 დეკემბერს ზანგეზურის მაზრის სოფელ ჯომარდლიში (ამჟამად ს. თანაჰატი, სიუნიქი). 1922 წლის მიწურულს ნახიჩევანში პიონერული მოძრაობის ფორმირებისას, ჰასან ალიევი გ. თაგიევის წრეში აღმოჩნდა, რომელიც ნახიჩევანში პიონერული წრეების ერთ-ერთი ორგანიზატორი გახდა. 1924-1930 წწ. ის ქალაქ ნახიჩევანში სოფლის საღამოს სკოლაში სწავლობდა.

სამეცნიერო მოღვაწეობა
1932 წელს აზერბაიჯანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი დაამთავრა. 1934 წელს ალიევმა კიროვაბადში (განჯა) აზერბაიჯანის ბამბის წარმოების სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში ასპირანტურა დაასრულა. დიდი სამამულო ომის დაწყების გამო ჰასან ალიევი წყვეტს თავის სამეცნიერო კვლევით საქმიანობას და მიემგზავრება ფრონტზე. 1943 წელს ერთ-ერთი ბრძოლისას მძიმედ დაიჭრა და ფრონტიდან იქნა დემობილიზებული. სამეცნიერო საქმიანობაში დაბრუნებულმა, 1944 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე „მდინარეთა ქვედა დინებების ნიადაგები დიდი კავკასიონის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფერდობებზე“.

1944-1949 წლების განმავლობაში ის მუშაობდა აზერბიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის ნიადაგთმცოდნეობისა და აგროქიმიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილედ, ხოლო 1945-1949 წლებში — აზერბაიჯანის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის უფროს მასწავლებლად, შემდგომ 1952 წლამდე — აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის ბოტანიკის ინსტიტუტის დირექტორად. 1952 წელს ალიევი აირჩიეს აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილ წევრად. იყო აზერბაიჯანის კპ ცკ-ის მდივანი 1952, აზერბაიჯანის კპ ცკ-ის წევრი (1952–1954), აზერბაიჯანის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. 1968-1987 წლებში აზერბიაჯანის მეცნიერებათა აკადემიის გეოგრაფიის ინსტიტუტის დირექტორად მუშაობდა. ამავდროულად, 1946-დან 1962 წლამდე, ის იყო ნიადაგთმცოდნეობის საერთაშორისო საზოგადოების აზერბაიჯანული ფილიალის თავმჯდომარე. 1980 წელს ჰასან ალიევი აირჩიეს აზერბაიჯანის გეოგრაფიული საზოგადოების პრეზიდენტად, ხოლო 1986 წელს აზერბაიჯანის ბუნების დაცვის კომისიის თავმჯდომარედ.

ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის ორდუბადის რაიონში მდებარე ზანგეზურის ეროვნული პარკი ჰასან ალიევის სახელს ატარებს.
ჰუსეინ ალიევი

ჰუსეინ ალირზა ალიევი (; დ. 22 აპრილი, 1911, ჯომარდლი, ელიზავეტპოლის გუბერნია — გ. 25 მაისი, 1991, ბაქო) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი მხატვარ-ფერმწერი. აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მესამე პრეზიდენტის ჰეიდარ ალიევის უფროსი ძმა.

1922-1931 წლებში თანამშრომლობდა ჟურნალ „მოლა ნასრედინთან“, რომელშიც მის მიერ შექმნილი კარიკატურები ქვეყნდებოდა. 1927-1932 წლებში ბაქოს სამხატვრო ტექნიკუმში სწავლობდა. 1932-1935 წლებში სწავლა განაგრძო ლენინგრადის სახვითი ხელოვნების, სკულპტურისა და არქიტექტურის ინსტიტუტში. ის იყო პირველი აზერბაიჯანელი, რომელიც ამ სასწავლო დაწესებულებაში სწავლობდა. არის დიდი სამამულო ომის მონაწილე. 50 წლის განმავლობაში, პენსაიში გასვლამდე, მუშაობდა მხატვრად, შემდგომ აზერბაიჯანის რესპუბლიკური გაზეთ „კომუნისტის“ მთავარ მხატვრულ გამფორმებლად. არის 250-ზე მეტი ნახატის ავტორი.
2004 წელს ჰუსეინ ალიევის ნაშრომები გამოფენილი იყო აბუ-დაბიში.
დაჯილდოებული იყო ხალხთა შორის მეგობრობის ორდენითა და მედლებით.
მეშადი ჯამილ ამიროვი

მეშადი ჯამილ ამიროვი (; დ. 1875, შუშა — გ. 1928, განჯა) — აზერბაიჯანელი მეთარე და კომპოზიტორი, კომპოზიტორ ფიქრეთ ამიროვის მამა.

მეშადი ჯამილ ამირასლან-ოღლი ამიროვი დაიბადა 1875 წელს შუშაში. 1910 წელს მუსიკალურ ჯგუფთან ერთად მოწვევა მიიღო რიგიდან, კომპანია „გრამაფონიდან“. აქ მან ჩაწერა რამდენიმე მუღამი და ხალხური სიმღერა.

1911 წელს მუსიკალური განათლების მისაღებად მიემგზავრება თურქეთში. ორი წელიწადი ცხოვრობდა და სწავლობდა სტამბოლში. თურქეთში ამიროვი აზერბაიჯანული მუსიკის პროპაგანდით იყო დაკავებული. სწორედ მეშადი ჯამილის შესრულებით ნახეს თურქებმა თარზე დაკვრა.
ამიროვი არის ოპერა „სეიფალმულუქის“ (1915) და მუსიკალური დრამა „პატიოსანი ქალიშვილის“ (1923) ავტორი. 1923 წელს განჯაში ჩამოაყალიბა მუსიკალური სკოლა. გარდაიცვალა 1928 წელს, დაკრძალულია აქვე.
ზაქირ ბაღიროვი

ზაქირ ჯავად ოღლი ბაღიროვი (; დ. 1916 — გ. 1996) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა კომპოზიტორი, აზერბაიჯანის სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1962).

ზაქირ ბაღიროვი დაიბადა 1916 წლის 16 მარტს ქალაქ შუშაში. 1949 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო კონსერვატორია. 1949 წლიდან აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში პედაგოგობა დაიწყო. 1970 წლიდან მუსიკის თეორიის კათედრის გამგე იყო.
ზაქირ ბაღიროვი არის ავტორი ოპერებისა „აიგიუნი“ (1972) და „მოხუცი ხატაბიჩი“, ოპერეტებისა „ჩვენი სოფლის სიმღერა“ (1958) და „დედამთილი“ (1964), სიუიტისა ხალხური ინსტრუმენტების ორკესრისათვის (1956, 1969), ფორტეპიანოსა და ორკესტრისათვის კონცერტის (1970), ორღანისა და ფუგისთვის იმპროვიზაციის (1973), კამერულ-ინსტრუმენტული ნაწარმოებებისა და რომანსების. დაწერილი აქვს მუსიკები მრავალი დრამატული ნაწარმოებისა და კინოფილმისათვის. ოპერების „ლეილა და მეჯნუნისა“ და „ასლი და ქერემის“, ასევე მუღამ „ჩაჰარგიაჰის“ საფუძველზე დაწერა ნაწარმოები არფისათვის.