iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შუაეკლესია

შუაეკლესია — ისტორიულ სოფელი არტაანის მხარეში, დღეს არდაჰანის პროვინციის ცენტრალურ რაიონთან დაკავშირებული სოფელ აჩიქიაზის საზღვრების ფარგლებში გამქრალი სოფელია.

ისტორია
შუაეკლესია ქართული ტოპონიმია და ნიშნავს „შუა ეკლესიას“. 1595 წლის ოსმალური რეესტრში გადმოცემულია შუაი კილისას სახით. ამ ჩანაწერში „შუა“ მნიშვნელობის „შუაი“ ან „შუაჲ“ სიტყვა შენარჩუნებულია, „ეკლესია“ სიტყვა კი „კილისა“ სახით არის ნაწერი.

არტაანი, იქ სადაც შუაეკლესია მდეებარეობს შუა საუკუნეებში საქართველოს შემადგენელი რეგიონებიდან ერთ ერთი იყო. ნამდვილად, ოსმალებმა ეს მხარე საუკუნეში, 1549 წლის საქართველოშო ლაშქრობის შემდგომ პერიოდში ქართველებს ჩამოართვეს.

სოფელი შუაეკლესია, 1595 წლის ოსმალური მუფასალ რეესტრის მიხედვით, არდაჰან-ი ბუზურგის ლივას სამხრეთ ნაჰიეს ეკუთვნოდა. მოსახლეობა 38 ქრისტიანული ოჯახისგან შედგებოდა და ოჯახების მეთაურები ქართულ სახელებს ატარებდნენ. სოფელში ხორბლისა და ქერის მიწათმოქმედება და მეფუტკრეობა იყო განვითარებული, ცხვარი და ღორი იზრდებოდა. ორი წყლის წისქვილი იყო.

სოფელი შუაეკლესია, ჩილდირის ეიალეთის 1694-1732 წლების პერიოდის ოსმალურ ჯებე რეესტრშიც შუაი კილისას სახით არის გადმოცემული. ამ თარიღითაც იგივე ადმინისტრაციული მდგომარეობის მქონე სოფლის ჰასილათი ჰიჯრი 1116 (1704-1705) წელს 6000 აქჩე იყო და სოფელი ისმაილის სახელი ერთ პიროვნებაზე იყო გამზადებული.

ოსმალური რეესტრის გამომცემელი ქართველი თურქოლოგი სერგი ჯიქიას მოცემული ინფორმაციით, სოფლის სახელი გვიან პერიოდში რუსულ რუკაზე შუაკილისა სახელით სოფელ ალაბალა მახლობლად იყო აღნიშნული. თუმცა 1886 წლის რუსული აღწერის დროს არდაჰანის სანჯაღის არდაჰანის ყაზაში მისი სახელის არ მოხსენიება იმას აჩვენებს, რომ ამ დასახლება ამ თარიღამდე სოფლად ყოფნა შეწყვიტა.
ოვირაპტორი

ოვირაპტორი — მეტსახელად „კვერცხების ქურდი“. დინოზავრის გვარი, რომელიც აზიაში გვიან ცარცულ პერიოდში ცხოვრობდა. იყო ხორცის მჭამელი. პირველად მონღოლეთის ჯადოხტას ფორმაციიდან 1923 წელს შეგროვდა ნეშთები როი ჩეპმენ ენდრიუსის ხელმძღვანელობით ჩატარებული პალეონტოლოგიური ექსპედიციის დროს, ხოლო მომდევნო წელს გვარსა და ტიპურ სახეობას,ოვირაპტორ ფილოცერატოპსი, სახელი ჰენრი ფერფილდ ოსბორნმა დაარქვა. გვარის სახელწოდება კვერცხების მოპარვის საწყის აზრს ეხება და კონკრეტული სახელწოდება ამ შეხედულების განმტკიცებას ისახავდა მიზნად, რაც ცერატოპსის კვერცხებზე უპირატესობაზე მიუთითებს. მიუხედავად იმისა, რომ გვარს მრავალი ნიმუში მიეკუთვნება, ოვირაპტორი ცნობილია მხოლოდ ერთი ნაწილობრივი ჩონჩხით, რომელიც ჰოლოტიპად ითვლება, ასევე დაახლოებით თხუთმეტი კვერცხისგან შემდგარი ბუდიდან და ახალგაზრდა ინდივიდის რამდენიმე მცირე ფრაგმენტიდან.

ოვირაპტორი საკმაოდ პატარა, ბუმბულიანი დინოზავრი იყო, რომლის სიგრძე, სავარაუდოდ, 1.6–2 მ (5.2–6.6 ფუტი) იყო, წონა კი 33–40 კგ (73–88 ფუნტი) მერყეობდა. მას ჰქონდა ფართო ქვედა ყბა თავის ქალათი, რომელსაც, სავარაუდოდ, ქედი ჰქონდა. როგორც ზედა, ასევე ქვედა ყბა კბილების გარეშე იყო და ჰქონდათ რქოვანი ნისკარტი, რომელიც გამოიყენებოდა კვების დროს ქვედა ყბების მყარი მორფოლოგიის შესაბამისად. მკლავები კარგად განვითარებული და წაგრძელებული იყო, ბოლოვდებოდა სამი თითით მოხრილი ბრჭყალებით. სხვა ოვირაპტორიდების მსგავსად, ოვირაპტორს ჰქონდა გრძელი უკანა კიდურები, რომლებსაც ოთხთითიანი ტერფები ჰქონდათ, პირველი თითი კი შემცირებული. კუდი, სავარაუდოდ, დიდად წაგრძელებული არ იყო და ბოლოვდებოდა პიგოსტილით, რომელზეც დიდი ბუმბული იდგა. ოსბორნმა ადრე ეს ტაქსონი მოიხსენია, როგორც „ფენესტროსავრუს ფილოცერატოპსი“, თუმცა მოგვიანებით ეს ინფორმაცია დისკრედიტირებული იქნა.

კლასიპიკაცია
ოვირაპტორი თავდაპირველად ოსბორნმა ორნითომიდებთან დააკავშირა მისი უკბილო ნისკარტის გამო. ოსბორნმა ასევე აღმოაჩინა მსგავსება ქიროსტენოტებთან, რომელიც დღემდე ოვირაპტორის ახლო ნათესავად ითვლება. 1976 წელს ბარსბოლდმა შექმნა ახალი ოჯახი, რომელშიც შედიოდა ოვირაპტორი და მისი ახლო ნათესავი, რამაც ოვირაპტორი ოვირაპტორიდების ტიპურ გვარად აქცია. 2002 წელს კლარკმა და მისმა კოლეგებმა ჰოლოტიპის თავის ქალის ხელახალი აღწერისას აღნიშნეს, რომ ოვირაპტორს შედარებით წაგრძელებული ზედა ყბა და კბილანა ჰქონდა. ეს ნიშნები ნაკლებად არის გამოხატული წარმოებულ ოვირაპტორიდებში და მიუთითებს, რომ ოვირაპტორი ოვირაპტორიდების ახლო ფუძეს მიეკუთვნება.

ქვემოთ მოცემული კლადოგრამა გრეგორი ფ. ფანსტონის და მისი კოლეგების მიერ 2020 წელს ჩატარებულ ანალიზს ასახავს :
როჟნოვ-პოდ-რადჰოშტემი

როჟნოვ-პოდ-რადჰოშტემი — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ზლინის მხარეში. მდებარეობს ვსეტინის რაიონში. ქალაქი მორავიის ვლახეთის ერთ-ერთი კულტურული ცენტრია.

სახელწოდება
ქალაქის სახელწოდების წარმოშობის მრავალი ვერსია არსებობს. ერთი ვერსიით ქალაქის დასახელება გერმანული წარმოშობისაა ( – „ვარდების მდელო“). აგრეთვე არსებობს სახელწოდების ჩეხური წარმოშობის ვერსიაც, რომელიც ოდესღაც ამ ადგილის მფლობელის სახელს უკავშირდება. როჟნოვის სახელწოდებას 1913 წელს „პოდ-რადჰოშტემი” დაემატა, რაც ქართულად „რადჰოშტის ძირში”-ს ნიშნავს. რადჰოშტი სიმბოლური მთაა მორავიაში, სწორედ ამ მთაზე სახლობდა აქაური სლავების ქრისტიანობამდელი ღმერთი რადეგასტი.

გეოგრაფია
როჟნოვ-პოდ-რადჰოშტემი ვსეტინის ჩრდილო-აღმოსავლეთით დაახლოებით 17 კილომეტრში მდებარეობს. ის ქალაქ ოსტრავიდან 38 კილომეტრითაა დაშორებული. ქალაქი გაშენებულია მდინარე როჟნოვის ბეჩვას ხეობებში. როჟნოვ-პოდ-რადჰოშტემის მუნიციპალური ტერიტორიის ჩრდილოეთ ნაწილი მორავია-სილეზიის ბესკიდების ფერდობებზე მდებარეობს. მორავია-სილეზიის ბესკიდები არის ქედი აღმოსავლეთ ჩეხეთში.
ქალაქის უმაღლესი წერტილი 980 მეტრია ზღვის დონიდან, ამ ადგილს ველკა-პოლონიას მთა ჰქვია. ქალაქის დასახელებაში არსებული მთა რადჰოშტი კი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის გარეთაა და მისი სიმაღლე 1 129 მეტრია ზღვის დონიდან.

ისტორია
როჟნოვ-პოდ-რადჰოშტემი წერილობით წყაროებში პირველად 1267 წელსაა მოხსენიებული. ერთი ვერსიით აქ სოფელი გერმანული წარმოშობის თავადმა და კათოლიკე მღვდელმა ბრუნო ფონ შაუენბურგმა დააარსა. ის ოლომოუცის ეპისკოპოსი იყო. ბრუნო ფონ შაუენბურგი აქ 1246-1267 წლებში მოღვაწეობდა, თუმცა არსებობს მეორე მოსაზრება, რომ ეპისკოპოსის ამ ადგილზე მოსვლამდე აქ უკვე არსებობდა პატარა დასახლება. ქალაქში ჰრადისკოს ბორცვზე მდებარე ციხესიმაგრე პირველად 1310 წელს გვხვდება ისტორიულ წყაროებში. ციხე საუკუნეში გაუკაცრიელდა და 1538 წელს დაანგრიეს, დღეს მხოლოდ ციხის ნანგრევებია შემორჩენილი. 1411 წელს კი როჟნოვი პირველად არის ქალაქად მოიხსენიებული.
 საუკუნემდე ქალაქმა რამდენიმე მფლობელი გამოიცვალა, 1548 წელს კი აქაურობა ჟეროტინების გვარის თავადებმა შეიძინეს. ისინი ქალაქს საუკუნემდე ფლობდნენ.
მათი მმართველობის დროს როჟნოვი ეკონომიკურად განვითარდა. ქალაქში მნიშვნელოვანი გახდა მინის წარმოება. როჟნოვი მთელ ჰაბსბურგთა მონარქიაში ცნობილი იყო სელისა და ბამბის ქსოვილებით.
როჟნოვის ევანგელისტური ხის ტაძარი 1950 - 1953 წლებში აშენდა და მას კულტურული ძეგლის სტატუსი აქვს.
ქალაქის ღია ცის ქვეშ არსებული ვლახეთის მუზეუმი უდიდესი მსგავსი სახის მუზეუმია ჩეხეთში. მუზეუმში წინაპართა ცხოვრების წესი და ხალხური არქიტექტურაა წარმოდგენილი. მუზეუმი ერთ-ერთი ყველაზე მონახულებადი ადგილია ჩეხეთში.

ცნობილი ადამიანები
ნაფტალი კელერი (1834–1865), ავსტრიელი განმანათლებელი; მოღვაწეობდა და გარდაიცვალა ამ ქალაქში
ლეო კაცი (1887–1982), ამერიკელი მხატვარი და ფოტოგრაფი
გუსტავ ბრომი (1921–1995), ბიგ-ბენდის ლიდერი და არანჟირების შემსრულებელი
ემილ ზატოპეკი (1922–2000), ათლეტი
ალენა ვარმუჟოვა (1939–1997), მათემატიკოსი
მარკეტა შტუსკოვა (დაბ. 1974), ჩოგბურთელი
ალენა ვაშკოვა (დაბ. 1975), ჩოგბურთელი
მარტინა ჰინგისი (დაბ. 1980), ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი
პეტრა მანაკოვა (დაბ. 1989), ხელბურთელი

დაძმობილებული ქალაქები
ბერგენი, გერმანია
კორმენდი, უნგრეთი
პოვაჟსკა-ბისტრიცა, სლოვაკეთი
შრემის გმინა, პოლონეთი
იშაგომი

იშაგომი — ისტორიული სოფელი ერუშეთის რეგიონში, არდაჰანის ვილაიეთის ჰანაქის რაიონში.

ისტორია
სახელწოდება იშაგომის მეორე ნაწილი „გომი“ ქართულ ენაზე მსხვილფეხა რქიანი საქონლის ზამთრის სადგომს ნიშნავს. ამ ადგილის სახელი თურქულში შევიდა ფორმით „“. შესაბამისად, 1595 წლის გურჯისტანის ვილაიეთის დავთარშიც იგი ამავე სახელით გვხვდება.

ერუშეთი, სადაც მდებარეობდა სოფელი იშაგომი, შუა საუკუნეებში საქართველოს ერთ-ერთი რეგიონი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი საუკუნეში, 1549 წლის ლაშქრობის შემდეგ პერიოდში დაიპყრეს.

1595 წლის გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარში აღნიშნულია, რომ სოფელი იშაგომი არდაგან-ი-ბუზურგის ოლქის მეშის რაიონში შედიოდა. მოსახლეობა 58 ქრისტიანული ოჯახისგან შედგებოდა და ოჯახის მეთაურთა უმეტესობა ქართულ სახელებს ატარებდა. სოფელში ხდებოდა ხორბლისა და ქერის მიწათმოქმედება, იშენებდნენ ცხვრებსა და ღორებს. მოქმედებდა სამი წყლის წისქვილიც.

იშაგომის სოფელი ჩილდირის აიალეთის 1694-1732 წლების პერიოდის ოსმალურ ჯებე დავთერში სახელით იგივე ადმინისტრაციულ მდგომარეობას ფლობდა.

სოფელი იშაგომი 1595 წლის დავთარის მიხედვით მდებარეობდა სოფელ საზლიჩაირსა და ბიორქს(პატარა ბურდოსანი) შორის. ის ფაქტი, რომ ეს დასახლება 1886 წლის რუსული აღწერაში არტაანის ოკრუგის არტაანის კაზაში არ იყო მოხსენიებული, აჩვენებს, რომ ამ დროს მას სოფლის სტატუსი მოეხსნა.
Paleobiology Database

, აბრევიატურა ) — ონლაინ-მონაცემთა ბაზა, სადაც წარმოდგენილია ინფორმაცია ნამარხი ცხოველების, მცენარეებისა და მიკროორგანიზმების გავრცელების, აღმოჩენის ადგილის, დათარიღებისა და კლასიფიკაციის შესახებ.

მონაცემთა ბაზა ჩამოყალიბდა ეკოლოგიური ანალიზისა და სინთეზის ეროვნული ცენტრის დაფინანსებით . 2000-2015 წლებში ეროვნული სამეცნიერო ფონდის მიერ ფინანსდებოდა. პროექტმა აგრეთვე მიიღო ავსტრალიის კვლევითი საბჭოს მხარდაჭერა.

2000-2010 წლებში ის განთავსებული იყო ეკოლოგიური ანალიზისა და სინთეზის ეროვნულ ცენტრში, რომელიც დისციპლინათშორისი კვლევითი ცენტრია სანტა ბარბარას კალიფორნიის უნივერსიტეტის ფარგლებში. ამჟამად ის განთავსებულია ვისკონსინ-მედისონის უნივერსიტეტში.
კაბუშიკი-გაიშა

კაბუშიკი-გაიშა — კორპორაციის ან კომპანიის ერთ-ერთი სახეობა, რომელიც განსაზღვრულია იაპონური კანონმდებლობის ფარგლებში. აგრეთვე გამოიყენება „კაბუშიკი-კაიშა“, რომელიც ლექსიკონებში 1960-იან წლებამდე ჭარბობდა.

ტერმინი შეიძლება გამოყენებულ იქნას როგორც კომპანიის სახელის წინ (მაგ. კაბუშიკი გაიშა კონამი), ასევე მის შემდეგ (მაგ. — ტოიოტა ჯიდოშია კაბუშიკი-გაიშა). თავად იაპონიაში კაბუშიკი-გაიშა ყველაზე ხშირად ითარგმნება როგორც ., . უცხოურ ტექსტებში ტერმინი ითარგმნება როგორც „სააქციო კომპანიები“ ან „სააქციო საზოგადოებები“. მიუხედავად იმისა, რომ იაპონიის მთავრობის მიერ შემოთავაზებული ოფიციალური თარგმანი არის „სამრეწველო კორპორაცია“ ან „სავაჭრო კორპორაცია“, ამჟამად ლექსიკონებში გამოიყენება „სააქციო კომპანიები“.
სეფისხევი

სეფისხევი — ისტორიული არტანის მხარეში, დღეს არდაჰანის ოლქის ცენტრალურ რაიონში გამქრალი სოფელი.

ისტორია
სეფისხევი ქართული „სეფე“ და „ხევი“ სიტყვებისგან შედგება და „სამეფო ხევის“ მსგავს მნიშვნელობას იძლევა.

სოფელი სეფისხევის მდებარე არტანის მხარე შუა საუკუნეებში საქართველოს შემადგენელი მხარეებიდან ერთ-ერთი იყო. ოსმალებმა ეს მხარე საუკუნეში, 1549 წლის საქართველოს ლაშქრობის შემდეგ პერიოდში ქართველებისგან ჩამოართვეს.

სეფისხევის სახელი 1595 წლის ოსმალურ დეტალურ მაცხოვრად რეგისტრში სეფისხევ-ის სახით გვხვდება. ამ დროს ეს დასახლება არდაჰან-ი ბიუზურგის ლივის ჩრდილოეთ ნაჰიეს ექვემდებარებოდა. მოსახლეობა 19 ქრისტიანი ოჯახისგან შედგებოდა და ოჯახთმთავრები ქართულ სახელებს ატარებდნენ. სოფელში ხორბლისა და ქერის მეურნეობა აგრეთვე ფუტკრის მეშენეობა ეწარმოებოდა, ცხვრები და ღორები იშენებოდა.

სოფელი სეფისხევი ჩილდირის საფაშოს 1694-1732 წლების ოსმალურ ჯამურ რეგისტრში სეფისხევ-ის სახელით იგივე ადმინისტრაციულ მდგომარეობას ფლობდა. სოფელი ჰიჯრი 1115 (1703/1704) წელს 6.000 აქჩეს გადასახადის სანაცვლოდ ზულფიქარ სახელის ვინმეს ეძლეოდა.

სოფელი სეფისხევი 1595 წლის დეტალურ რეგისტრში გოგაშენსა და პატარა ბურდოსანს შორის მდებარეობდა. ამ დასახლების 1886 წლის რუსული მოსახლეობის აღწერილობაში არდაჰანის სანჯაღის არდაჰანის კაზაში ვერ მოხვედრა იმაზე მეტყველებს, რომ ამ თარიღამდე სოფელი გამქრალი იყო.
სობა

სობა — იაპონური კერძი, რომელიც წიწიბურას ფქვილისგან მზადდება. ლაფშის ისტორია 1574 წელს იწყება, როცა იგი ჩინეთიდან იაპონიაში შემოვიდა.

ისტორია
სობის ისტორია დაკავშირებულია იაპონიის მთიან რეგიონებთან, სადაც ფერმერები წიწიბურას აგროვებდნენ იმ ადგილებში, სადაც ბრინჯის მოსავლისთვის ძალიან ციოდა ან ნიადაგი საკმარისად ნაყოფიერი არ იყო. კამაკურას პერიოდში წიწიბურა ღარიბი ადამიანის საკვებად ითვლებოდა, და 1254 წლის ანთოლოგიაში ფუძივარას კლანის ბერი დომიო ზიზღით საუბრობდა წიწიბურას კერძებზე.

ტოკუგავას ეპოქაში სობას ლაფშამ ნამდვილი პოპულარობა მოიპოვა. ედოს ყველა რაიონში იაფი დაწესებულებები გაიხსნა, სადაც სობას გასინჯვა შეიძლებოდა. საინტერესო ის, რომ ედოს მოსახლეობა, რომელიც სიღარიბის გამო ძირითადად თეთრ ბრინჯს მიირთმევდა, ბერიბერის დაავადებისკენ მეტად მიდრეკილი იყო, ვინაიდან თეთრი ბრინჯი ცოტა თიამინს შეიცავდა. სობა კი მდიდარია თიამინითა და 1, 2 ვიტამინებით, ამით კი დაავადების რისკი მცირდებოდა. ამან კიდევ უფრო გაზარდა წიწიბურას ლაფშის პოპულარობა.

მომზადების წესი
სობის მომზადება საკმაოდ რთული პროცესია. ვინაიდან წიწიბურას ფქვილი გლუტენს არ შეიცავს, მისი ლაფშად გარდაქმნისთვის ხორბლის ფქვილი უნდა დაემატოს, რათა ის არ დაიშალოს. ალტერნატიულად, ბრინჯის ფქვილიც შეიძლება გამოიყენოს. ცომს აბრტყელებენ და სპეციალური დანით ვიწრო ზოლებად ჭრიან, შემდეგ კი ადუღებენ.

დროთა განმავლობაში სობას მრავალი ვარიანტი განვითარდა. ჩა სობას მომზადებისას ინგრედიენტები მწვანე ჩაის ფხვნილით იღებება, ხოლო ჰეგი სობას მომზადებისას ზღვის მცენარეებს იყენებენ. ინაკა სობა „სოფლის სობაა“ - სქელი ვარიანტი, რომელიც მთლიანი წიწიბურას მარცვლებისგან მზადდება. ნი-ჰაჩი სობა სპეციალური თანაფარდობით - 20% ხორბლისა და 80% წიწიბურისგან - იქმნება. ჯუვარის სობა კი 100% წიწიბურის ფქვილისგან მზადდება.

დღეს სობა განსაკუთრებით პოპულარულია როგორც სწრაფი კვების კერძი, თუმცა მას სახლში და ძვირადღირებულ რესტორნებშიც ამზადებენ. ყველაზე ხშირად მას გაცივებულ მდგომარეობაში მიირთმევენ ცუიუს სოუსთან ერთად, ან ცხელ ბულიონთან ერთად წვნიანის სახით. ასი გრამი მოხარშული სობა შეიცავს 99 კკალ ენერგიას და რვავე აუცილებელ ამინომჟავას, ანტიოქსიდანტებსა და მნიშვნელოვან საკვებ ნივთიერებებს.
ხოშვანი

ხოშვანი — ისტორიული ტაოს მხარეში, დღეს ერზურუმის ოლქის ოლურის რაიონის სოფელ იეშილბაღლარის საზღვრებში გამქრალი სოფელი.

ისტორია
ხოშვანი სახელი ქართული ხოშ-ოვანი-დან მოდის. ქართულ ენაში „ხიში“ სპარსულიდან შემოსული სიტყვაა.

სოფელი ხოშვანი შუა საუკუნეებში საქართველოს ნაწილი ყოფილ ტაოს მხარეში მდებარეობდა. ოსმალებმა ეს მხარე საუკუნეში, 1549 წლის საქართველოს ლაშქრობის შემდეგ ქართველებისგან ჩამოართვეს. სოფლის ეკლესია - ხოშვანის ეკლესია - ასევე ამ პერიოდიდან უნდა იყოს დარჩენილი.

სოფელი ხოშვანი 1574 წლის ოსმალურ დეტალურ რეესტრში საქართველოს ვილაიეთში, არდაჰან-ი ბიუზურგის ლივის ფანასკერტის ნაჰიეს ექვემდებარებოდა. მოსახლეობა 3 ქრისტიანი ოჯახისგან შედგებოდა. 1595 წლის ოსმალურ დეტალურ რეესტრში ხოშვან-ის სახით ჩაწერილი სოფელი ამ დროს ფენექის ლივის ფანასკერტის ნაჰიეს ექვემდებარებოდა. სოფლის მოსახლეობა იგივე იყო. სოფელში ხორბლის, ქერისა და ფეტვის მეურნეობა აგრეთვე მეღვინეობა იყო განვითარებული, მისდევდნენ მეცხვარეობას.

სოფელი ხოშვანი შემდეგ წყაროებში აღარ გვხვდება. ქართველი ისტორიკოსი და არქეოლოგი ექვთიმე თაყაიშვილი 1907 წელს „ხოშევანქი“-ს სახელით მხოლოდ სოფლის ძველ ეკლესიას ახსენებს. თაყაიშვილი წერს, რომ ხოშევანქის ეკლესია სოფლელ ნორპეტიდან სამი კილომეტრის მანძილზე პატარა ხეობაში მდებარეობდა, ნორპეტის ეკლესია სრულად დანგრეული ყოფილა, ხოლო აქ ძველი ეკლესია უკეთ ყოფილა შენარჩუნებული.
ქამრასორი

ქამრასორი — ისტორიული სოფელია ტაოს მხარეში, დღეს ერზურუმის ოლქის ოლურის რაიონში გამქრალი სოფელი.

ისტორია
ქამრასორი სახელი 1595 წლის ოსმალურ დეტალურ რეგისტრში ქამრასორ-ის სახით გვხვდება. იმავე რეგისტრში არდაჰან-ი ბიუზურგის ლივის ჩრდილოეთ ნაჰიეში ქამრასორ-ი ულია (ზემო ქამრასორი) და ქამრასორ-ი სუფლა (ქვემო ქამრასორი) სახელით ორი სოფელი იყო.

ქამრასორის სოფლის მდებარე ტაოს მხარე შუა საუკუნეებში საქართველოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს მხარე 1549 წლის საქართველოს ლაშქრობის შემდეგ ქართველებისგან ჩამოართვეს.

სოფელი ქამრასორი 1574 წლის ოსმალურ დეტალურ რეგისტრში საქართველოს ვილაიეთში, არდაჰან-ი ბიუზურგის ლივის პანასკერტის ნაჰიეს ექვემდებარებოდა. მოსახლეობა 35 ქრისტიანი ოჯახისგან შედგებოდა. 1595 წლის ოსმალურ დეტალურ რეგისტრის თანახმად, სოფელში 18 ქრისტიანი ოჯახი რჩებოდა. ამ თარიღით ქამრასორი პენეკის ლივის პენეკის ნაჰიეს ექვემდებარებოდა. სოფელში ხორბლის, ქერისა და ფეტვის მეურნეობა აგრეთვე ფუტკრის მეშენეობა ეწარმოებოდა, ცხვრები და ღორები იშენებოდა. ერთი წყლის წისქვილი იყო.

სოფელი ქამრასორი ჩილდირის საფაშოს 1694-1732 წლების ოსმალურ ჯამურ რეგისტრში ქამრასორ-ის სახით ჩაწერილა. იგივე ადმინისტრაციულ მდგომარეობაში მყოფი სოფლისთვის ჰიჯრი 1126 (1714/1715) წელს 10.000 აქჩეს გადასახადი განისაზღვრა.

1595 წლის ოსმალურ დეტალურ რეგისტრს გამომცემელი ქართველი თურქოლოგი სერგი ცაგარეიშვილი აღნიშნავს, რომ გვიან პერიოდის რუსულ რუკაზე სოფლის სახელი კიამრასორ-ის სახით გვხვდება.
ბობასტროს ციხესიმაგრე

ბობასტროს ციხესიმაგრე — ესპანეთის მალაგის პროვინციაში, ისტორიული არდალესის მახლობლად, ძველი ციხესიმაგრის ნანგრევები. ადგილმა საუკუნეში განსაკუთრებული მნიშვნელობა შეიძინა, როდესაც კორდოვის სახალიფოს წინააღმდეგ აჯანყდნენ.

880 წელს ციხესიმაგრეში უმარ იბნ ჰაფსუნი დასახლდა, რომელმაც მისი ნანგრევები მუვალადებისა და მოსარაბებისთვის წინააღმდეგობის სიმბოლოდ აქცია. იგი მოსახლეობას აბდ ალ-რაჰმან -ისა და მისი მემკვიდრეების მხრიდან უსამართლო, მძიმე გადასახადებისა და დამამცირებელი მოპყრობის წინააღმდეგ ბრძოლისკენ მოუწოდებდა. ამ აჯანყების დროს, 888 წელს კორდოვის ამირი ალ-მუნზირი საკუთარმა ძმამ აბდულა იბნ მუჰამედ ალ-უმავიმნა მოკლა. აჯანყებულებმა ციხესიმაგრეში ეკლესია ააშენეს, რაც მათი ავტონომიის სიმბოლოდ იქცა. ეს ავტონომია 928 წლის 19 იანვრამდე გაგრძელდა. ციხესიმაგრე 1147 წლამდე ფუნქციონირებდა. საუკუნისთვის უკვე ნანგრევებად იყო ქცეული.

რესურსეიბ ინტერნეტში
̲̲
ესპანური ენის სამეფო აკადემია

ესპანური ენის სამეფო აკადემია — აკადემიური დაწესებულება მადრიდში, რომელიც ესპანური ენისა და ლიტერატურის შესწავლასა და თანამედროვე ესპანური ენის ენობრივი და ლიტერატურული ნორმის მარეგულირებას უზრუნველყოფს. აკადემიის დღევანდელი ხელმძღვანელია პროფესორი სანტიაგო მუნიოს მაჩადო.

ისტორია
დაწესებულება 1713 წელს დაარსდა. 1780 წლიდან აკადემიამ გამოაქვეყნა ესპანური ენის სრული განმარტებითი და ეტიმოლოგიური ლექსიკონი, რომელიც ამჟამად ონლაინ რეჟიმშიც არის ხელმისაწვდომი.

ყველა ესპანურენოვან ქვეყანასთან ურთიერთობების გამარტივების მიზნით, 1951 წელს შეიქმნა ესპანური ენის აკადემიების ასოციაცია, რომელიც 21 ქვეყანას აერთიანებს.

წესდების თანახმად, აკადემია შედგება 46 აკადემიური პერსონალისგან, 60-მდე ესპანელი წევრ-კორესპონდენტისგან, უცხოელი წევრები-კორესპონდენტებისგან, ამერიკელი აკადემიკოსებისგან და საპატიო აკადემიკოსებისგან. მმართველთა საბჭო ახორციელებს კონტროლსა და ხელმძღვანელობას, მათ შორის დირექტორი, მოადგილე, მდივანი, ცენზორი, ბიბლიოთეკარი, ხაზინადარი, სახელმწიფო მდივნის თანაშემწის მოადგილე და ორი წევრი.

აკადემია მოქმედებს პლენარულ სხდომებში და კომიტეტებში, რომლებიც ყოველკვირეულად იკრიბებიან. სასწავლო წლის განმავლობაში ხუთშაბათობით შუადღისას იკრიბება ყველა მეცნიერის მიერ შექმნილი პლენარული სესია. არსებობს რამდენიმე კომიტეტი: მიმდინარე ლექსიკონი, გრამატიკის ისტორიული ლექსიკონი, ენობრივი ინფორმაცია, სამეცნიერო და ტექნიკური ლექსიკა, ჰუმანიტარული მეცნიერებები, პუბლიკაციები და ჯილდოები. ასევე არსებობს ლოპე დე ვეგას სახლ-მუზეუმის შენარჩუნების კომისია.

აკადემია მუშაობს პლენარულ სხდომაზე ან ლექსიკოგრაფიის ინსტიტუტში, რომელიც შედგება ფილოლოგებისა და ლექსიკოგრაფებისგან, რომლებიც ასრულებენ დამხმარე ამოცანებს აკადემიური ლექსიკონების შემუშავებისთვის.
განჯის ციხესიმაგრის კარიბჭე (მონუმენტური კომპლექსი)

მონუმენტური კომპლექსი „განჯის ციხესიმაგრის კარიბჭე“ — არქეოლოგიური და ეთნოგრაფიული მუზეუმის კომპლექსი აზერბაიჯანის ქალაქ განჯაში.

ისტორია და აღწერა
მუზეუმის მშენებობა 2012 წლის იანვარში დაიწყო და 2014 წელს კომპლექსმა ფუნქციონირება დაიწყო. აღდგენილი მონუმენტური კომპლექსი წარმოადგენს ისტორიული განჯის ყოფილი ხუთი კარიბჭისგან მხოლოდ ერთის - „მაგბარას კარიბჭის" რეკონსტრუქციას.

განჯა-ბაქოს გზატკეცილის ორივე მხარეს აშენებული ციხესიმაგრის ძირითადი ნაწილი 50 მეტრის სიგრძისაა, ხოლო კოშკი 22 მეტრის სიმაღლეს აღწევს. ნაგებობა ხუთსართულიანია, მთავარი სვეტიანი ნაწილი კი შვიდსართულიანი. მონუმენტური კომპლექსის წინ აღმართულია აზერბაიჯანის ეროვნული დროშა 75 მეტრის სიმაღლით, ხოლო მის გარშემო პარკია გაშენებული.

პირველ ციხესიმაგრეზე გამოსახულია განჯის გერბი და ლომები - სიმამაცის სიმბოლოები, ხოლო მეორე ციხის თანავარსკვლავედზე განჯის სახელის წარწერაა. კოშკებიდან ქალაქის ხედი იშლება. ორივე კარიბჭეს 62 მეტრის სიგრძის მიწისქვეშა გვირაბი აკავშირებს.

კომპლექსში შეიქმნა მუზეუმი, სადაც განთავსებულია ნიზამი განჯევის წინამორბედებისა და მემკვიდრეების ფოტოების გალერეა, განჯის სამხედრო ისტორიის მუზეუმი, განჯელთა ცხოვრება და კულტურა.

შენობის მარჯვენა მხარეს განთავსებულ პანელებზე, რომლებიც ირან-თურანის ომის ქრონოლოგიურ თანმიმდევრობას ასახავს, ნაჩვენებია შემდეგი სცენები: სპარსეთის მმართველი ქაიხოსროს დამარცხება თურქი სარდლის, აფროსიაბის მიერ; რომაელების თავდასხმა განჯაზე; ხალხის გმირული ბრძოლა ხორეზმელებისა და ჯავად ხანის წინააღმდეგ, აგრეთვე ბრძოლები რუსული აგრესიის წინააღმდეგ. ციხესიმაგრის მარცხენა მხარეს ასახულია კავკასიის ისლამური არმიის განჯაში ნური ფაშას ხელმძღვანელობით ჩასვლა; 1920 წლის მაისში ბოლშევიზმის წინააღმდეგ განჯის ისტორიული აჯანყება და ბოლოს, ჰეიდარ ალიევის მიერ განჯაში სამოქალაქო ომის თავიდან აცილება.

მემორიალური კომპლექსის მეორე სართულზე მდებარეობს სამხედრო ისტორიის მუზეუმი, სადაც წარმოდგენილია საბრძოლო იარაღი, ბრძოლებში გამოყენებული ტანსაცმელი, საფლავის ქვები და განჯის სახანოს დროშა. ციხის მეორე სართულზე განთავსებულ არქეოლოგიურ მუზეუმში კი გამოფენილია 120-ზე მეტი არქეოლოგიური ექსპონატი — მათ შორის კერამიკის ნიმუშები, საყოფაცხოვრებო და დეკორატიული ქვის ნივთები, შავი გაპრიალებული ჭურჭელი, სასანთლეები, ნათურები და სუნამოების კონტეინერები.

ეთნოგრაფიული მუზეუმი მესამე სართულზე გამოფენილია ექსპონატები, რომლებიც დაკავშირებულია განჯაში განვითარებულ სხვადასხვა ხელნაკეთობებთან, მათ შორის სპილენძთან და კერამიკასთან.

მეოთხე სართულზეა გამოფენა „აზერბაიჯანის ეროვნული სამოსი“, სადაც წარმოდგენილია აზერბაიჯანის სხვადასხვა რეგიონის ტანსაცმელი და სამკაულები.
წმინდა რელიქვიების მუზეუმი

წმინდა რელიქვიების მუზეუმი — დაწესებულება აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში, სადაც ისლამური რელიგიის წმინდა რელიქვიები, ყურანის ნიმუშები, სხვადასხვა პერიოდის უძველესი წიგნები და გამოყენებითი ხელოვნების ნიმუშებია გამოფენილი. მუზეუმი იჩერი-შეჰერის ბეგლარის მეჩეთში მდებარეობს.

მუზეუმის ფუნქციონირება 2016 წელს ბეგლარის მეჩეთის რესტავრაციისა და კონსერვაციის შემდეგ დაიწყო.

მუზეუმში წარმოდგენილია ყურანის 73 გამოცემა, 7 რელიგიური წიგნი, 19 რელიგიური ატრიბუტი - სულ 99 ექსპონატი, რომლებიც სხვადასხვა პერიოდისა და წარმოშობისაა. ექსპონატებს შორისაა ხანძრისგან გადარჩენილი წიგნების გვერდები, დერბენტის მეჩეთის ყურანი.
გობუსტანის პეტროგლიფების მუზეუმი

გობუსტანის პეტროგლიფების მუზეუმი — მუზეუმი, გობუსტანში, აზერბაიჯანი.

ისტორია
2010 წელს მუზეუმის მშენებლობა აზერბაიჯანის კულტურის სამინისტრომ დააფინანსა. მუზეუმი დააპროექტა და ააშენა ლატვიურმა კომპანია -მ. 2011 წლის 26 დეკემბერს მუზეუმი აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა გახსნა.

მუზეუმის საგამოფენო დარბაზი სხვადასხვა სექციისგან შედგება, მათ შორის განყოფილება „გობუსტანი: იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობა“ შეიცავს ინფორმაციას მსოფლიოს მასშტაბით 200 მსგავსი ძეგლის შესახებ.

მუზეუმს გააჩნია თანამედროვე ტექნოლოგიური აღჭურვილობა — 45 ადგილიანი 3 კინოთეატრი, რომელიც აღჭურვილია 7 ხმის გამაძლიერებლით, მონიტორებითა და პროექტორებით. საკონფერენციო დარბაზს აქვს ყველა პირობა სხვადასხვა კონფერენციების, ეროვნული და საერთაშორისო მნიშვნელობის ღონისძიებების ჩასატარებლად.

მუზეუმის ექსპოზიცია მოიცავს 12 ოთახს, რომლებიც აჩვენებს და ხაზს უსვამს გობუსტანის პეტროგლიფების ისტორიის მნიშვნელობას.

2013 წელს მუზეუმმა მიიღო სპეციალური ჯილდო ევროპის მუზეუმების ფორუმისგან, რაც მისი კულტურული მნიშვნელობის საერთაშორისო აღიარებას ნიშნავს.
მლაშეთი

მლაშეთი — ისტორიული სოფელი თურქეთის მხარეს სამცხის დარჩენილ ნაწილში, დღეს არდაჰანის პროვინციის პოსოფის რაიონთან დაკავშირებული სოფელ ულუჩამის (ვარხანა) მახლობლად გამქრალი სოფელია.

ისტორია
ქართული ტოპონიმი მლაშეთი მარილიანი წყალი ან მწარე წყლის მნიშვნელობის „მლაშე“ სიტყვისგან მომდინარეობს და მარილიან ადგილს ნიშნავს. მარილიანი წყლის შემცველობის გამო თურქულად მარილის ტბად წოდებულ ტბის ტიპსაც ქართულად „მლაშე ტბა“ ეწოდება.

სოფელი მლაშეთი მდებარეობდა ისტორიული სამცხის მხარეს და დღესაც საქართველოს საზღვრებშია. ოსმალებმა ეს მხარე და სოფელი 1578 წელს სრულად ჩაიგდეს ხელში.

სოფელი მლაშეთი, 1595 წლის ოსმალური მუფასალ რეესტრში მლაშეთის სახით არის გადმოცემული. ამ დროს ეს დასახლება საქართველოს ვილაიეთის შიგნით, პოსოფის ლივას სამხრეთ ნაჰიეს ეკუთვნოდა. ხსენებულ რეესტრში აღნიშნულია, რომ მლაშეთი სოფელ ვარხანას (ულუჩამი) მახლობლად მდებარეობდა. ამ დროს სოფელი ცარიელად იყო აღრიცხული, მიუხედავად ამისა, 4000 აქჩე გადასახადი იყო განსაზღვრული.

სოფელი მლაშეთი ჩილდირის ეალეთის 1694-1732 წლების პერიოდის ოსმალურ ჯებე დეფთერში იგივე სახელით იყო რეგისტრირებული და იგივე ადმინისტრაციული მდგომარეობა ჰქონდა. ჰიჯრით 1141 (1728/1729) წელს სოფელი იდრის სახელის მქონე პიროვნებას ჰქონდა მინიჭებული და 4000 აქჩე გადასახადი იყო განსაზღვრული.

ოსმალური რეესტრის გამომცემელი ქართველი თურქოლოგი სერგი ჯიქია წერდა, რომ სოფელი მლაშეთი რუსულ წყაროებში მულაშეთის სახით გვხვდება. ირკვევა, რომ მლაშეთი და მულაშეთი ამ თარიღისთვის უკვე აღარ იყო სოფელი.