iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პიტერ ბრეიგელი (უფროსი)

პიტერ ბრეიგელი (, ; დ. დაახლოებით 1525-1530, ბრედა ან სოფ. ბრეიგელი — გ. 5 სექტემბერი, 1569, ბრიუსელი) — ნიდერლანდელი ფერმწერი და გრავიორი. ნიდერლანდური ფერწერის ერთ-ერთი ყველაზე შინაარსიანი პერიოდი დაკავშირებულია მის სახელთან.

ბიოგრაფია
პიტერ ბრეიგელის შემოქმედება განმსჭვალულია ღრმა ტრაგიზმით; მის ადრეულ ნამუშევრებს ფილოსოფიურ-პესიმისტური ელფერი დაჰკრავს („ბავშვთა თამაშობანი“, „მარხვისა და კარნავალის ბრძოლა“)

მიუხედავად თავისი ფანტასტიურობისა, თითოეული მისი ტილო გამოირჩევა რეალობის მძაფრი შეგრძნებით. მხატვარს საწყის წერტილად ყოველთვის ადამიანის ბუნებრივი ასპექტი აქვს გამოყენებული და ცდილობს, ადამიანისა და სამყაროს მასშტაბურ შეფარდებაში მონახოს ერთადერთი სწორი პროპორცია.
1561 წელს ქმნის ტილოს , „სიკვდილის ტრიუმფი“, რომელიც თავისი შემზარავი ფანტასმაგორიულობით გაცილებით ბევრჯერ აღემატება ბოსხს.
შემდგომში მისი ნამუშევრები იძენენ უფრო დამშვიდებულ ფილოსოფიურ ხასიათს - „მაიმუნები“ , „ბაბილონის კოშკი. აღსანიშნავია მისი პეიზაჟების მთელი ციკლი, რომელიც ეძღვნება წელიწადის დროებს – „მონადირეები თოვლში, „მკა“, „ფარის დაბრუნება“, „მოღუშული დღე“.

ერთ-ერთი მისი კაპიტალური ნამუშევარია „გლეხთა ცექვა“, სადაც მხატვარი გადმოსცემს გლეხთა ხასიათს, ჩვევებს, მათ მანერებს, განცდებს; ბრეიგელის ტილოებში თითოეული ფიგურა თითქოსდა შეჩერებულია, ცეკვის, ჩხუბისა თუ კოცნის დროს. კომპოზიციები გამოირჩევა უხეში მონუმენტურობით („გლეხთა ქორწილი“). პიტერ ბრეიგელი იყენებს რეალურ ფაქტებს ადამიანების ცხოვრებიდან და სისასტიკით აღწერს ცხოვრების სიმახინჯის გამოუვალობას –ასეთია მისი ბოლო ტილოები:„მიზანტრიპი“, „დასახიჩრებულნი“, „ბრმები“. მისი ნამუშევრები დაცულია მადრიდის, ბრიუსელის, ვენის, ლუვრის და ანტვერპენის მუზეუმებში.
ვაჰანის ქვაბთა განგება

„ვაჰანის ქვაბთა განგება“ — ვანის ქვაბების მონასტრის წესდება, ქართული საკორპორაციო სამართლის უმნიშვნელოვანესი ძეგლი. წესდება შეუდგენია მონასტრის ახალ პატრონს ერისთავთერისთავს მხარგრძელ-თმოგველს 1225-1230 წლებს შორის. ძეგლი დაზიანებულია, მაგრამ ჯერჯერობით სამონასტრო განგების — ტიპიკონის ერთადერთი დედანია საქართველოს ტერიტორიაზე, რომელიც თითქმის მთლიანი სახით შემორჩენილა. დაწერილია მსხვილი მრგვლოვანი, კლასიკური ხანის ნუსხურით. წარმოადგენს ყუბარზე დახვეულ ეტრატის გრაგნილს (სიგრძე 5,62 მ, სიგანე 19-27 ½ სმ-მდე), რომელიც ამჟამად ძაფით გადაკერებული 13 სხვადასხვა სიგრძე-სიგანის კეფისაგან შედგება. დედანი დაცულია საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკად. კ. კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა ინსტიტუტში.

„ვაჰანის ქვაბთა განგება“ უხვ ცნობებს იძლევა იმდროინდელი სამონასტრო ცხოვრების შესახებ. ძეგლში დადასტურებულია სოციალური უთანაბრობის სურათი (ნახსენები არიან „უთავადესნი ძმანი“, „მეორე დასისა“ და „მესამე დასის“ მონაზვნები), ძველად არსებული მონარქიული წესწყობილების მაგიერ გვხვდება რესპუბლიკური მართვა-გამგეობის ფორმები, მონაზონთათვის საცხოვრებლად „სახლი“ — კლდის სახლის „ქვაბის“ ნაცვლად და სხვა, რაც სამონაზვნო ცხოვრებაში საერო წესების, ჰუმანისტური იდეების შეჭრის შედეგი იყო. ძეგლში მოცემულია საკორპორაციო სასამართლოს ორგანიზაცია და სასჯელთა სისტემა. გარდა ამისა, ხელნაწერზე დართულია სხვადასხვა დროის მინაწერები — აღაპები და სხვა, რაც მნიშვნელოვანი წყაროა ჯავახეთის ეკონომიკის ისტორიისათვის და ისტორიული გეოგრაფიისათვის.
ვედრი

ვედრი — შენახვის ხელშეკრულების ობიექტი, ანაბარი ძველ ქართულ სამართალში (შევედრება-მინდობა, რწმუნება, მიბარება). დაახლოებით ამასვე ნიშნავდა და ვედრთან ერთად იხმარებოდა „ნამარხევი“ (დამარხვა, ე. ი. შენახვა).

ვედრად შეიძლებოდა დადებულიყო ყოველგვარი მოძრავი თუ უძრავი ქონება, კერძოდ, ფული და ყმა-მამული, ასევე წერილობითი საბუთიც. საუკუნეში არაბულიდან შემოსული ამანათიც, მაგრამ შევედრება და ვედრი კიდევ დიდხანს ( ს.) გვხვდება, მეტადრე ლიტერატურაში.
ვეზან ხორნაბუჯელი

ვეზანი — კამბეჩოვანის მმართველი საუკუნეში, ირანელთა მოხელე. მოხსენიებულია საუკუნის მწერლის სუმბატ დავითის ძის ქრონიკაში; სხვა წყაროები მას არ იცნობს.

ვეზანი სასანიანთა ცნობილი მხედართმთავრის, აზერბაიჯანის მარზპანის ბაჰრამ ჩუბინის დანიშნული „ერისთავი“ ყოფილა. კამბეჩოვანს ჩასულ ასამ და ვარაზვარდ ბაგრატიონებს ხალხი ვეზანის წინააღმდეგ აუჯანყებიათ, თავად ვეზანი მოუკლავთ და კამბეჩოვანი დაუპყრიათ.

თ. პაპუაშვილს სუმბატის ცნობის სისწორეში ეჭვი არ შეაქვს. მისი ვარაუდით, ვეზანს რეზიდენცია ხორნაბუჯში უნდა ჰქონოდა და არ გამორიცხავს, რომ ვეზანს ეკუთვნოდა ძველ ანაგასთან გათხრილი აკლდამა, სადაც სასანური ძვირფასი ნივთებია აღმოჩენილი.
ველი

ველი, ტრამალი — მცენარეულობის ტიპი, რომელიც შედგება გვალვა- და ყინვაგამძლე მრავალწლოვანი ბალახოვანი ფიტოცენოზებისაგან. ფართოდ არის გავრცელებული ზომიერად მშრალი ჰავის პირობებში შავმიწა და წაბლა ნიადაგებზე.

მცენარეულ საფარში ჭარბობს მკვრივკორდოვანი მარცვლოვნები — ვაციწვერა, წივანა და სხვა, მრავალწლოვანი მთავარფესვიანი ორლებნიანი მცენარეები, ხანმოკლე განვითარების ერთწლოვნები (ეფემერები) და ბოლქვიანი თუ ფესურიანი მრავალწლოვნები (ეფემეროიდები), რომლითაც ვეგეტაცია ადრე გაზაფხულზე ან შემოდგომაზე ეწყებათ. აქა-იქ გვხვდება ბუჩქები (ქონდარა ნუში, გრაკლა, ყარღანი) და ნახევარბუჩქები, ხავსები, ლიქენები, ხმელეთის წყალმცენარეები, სოკოები.

რუსეთში ველებს სტეპებს უწოდებენ, უნგრეთში — პუშტებს, ჩრდილოეთ ამერიკაში — პრერიებს, სამხრეთ ამერიკაში კი — პამპებს. ველებს დიდი ფართობი უკავია აგრეთვე კავკასიაში, წინა და შუა აზიაში. საქართველოში ის მეტწილად აღმოსავლეთ საქართველოს ვაკეებზე, მთისწინა კალთებსა და სამხრეთ მთიანეთშია გავრცელებული. ამის მიხედვით არის ბარისა და მთიანეთის ველები; მათ მრავალ ფორმაციას შორის მთავარია უროიანი, წივანიანი, ვაციწვერიანი, ნაირბალახოვან-მარცვლოვნიანი და სხვა. ჩვენში ველი ბევრგან მეორეული წარმოშობისაა. ასეთია, მაგ., ჯავახეთის ველი, რომელიც ტყის მოსპობის შედეგად არის წარმოქმნილი, შირაქისა და გარეჯის ველები, რომლებიც ხშირად ნათელი ტყის განადგურების შედეგია. ამჟამად მთისა და ბარის ველების დიდ ნაწილს ამუშავებენ სასოფლო-სამეურნეო კულტურებისათვის, იყენებენ საძოვრად და სათიბად.
ველტყევი

ველტყევი, კვეშლევი — მთა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურისა და იმერეთის მხარის საჩხერის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს რაჭის ქედზე, მდინარეების ჯრუჭულისა (ყვირილის მარჯვენა შენაკადი) და კრიხულის (რიონის მარცხენა შენაკადი) წყალგამყოფ მონაკვეთზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1927 მ.

აგებულია ცარცული ასაკის კირქვებითა და გადოლომიტებული კირქვებით. ველტყევის სამხრეთ-აღმოსავლეთი კალთა ციცაბოა, დანარჩენი — დამრეცი. ყველაზე დამრეცია ჩრდილო-დასავლეთი კალთა, რომელსაც ახასიათებს რელიეფის კარსტული ფორმები. ველტყევის ზედა ნაწილი შემოსილია სუბალპური ბუჩქნარითა და მდელოებით, ქვედა — სოჭისა და წიფლის ტყეებით.

ველტყევის მთაზე მდებარეობდა რაჭის ერთ-ერთი მთავარი მონასტერი — ნათლისმცემლის უდაბნო.
ვენახი

ვენახი — ვაზის ბაღი. მიწის ნაკვეთი, რომელზეც გაშენებულია ვაზის პლანტაცია, სადაც მოყავთ ყურძენი ღვინისთვის, სასუფრე ყურძენი და უბრალო, უალკოჰოლო წვენისთვის. ეს წარმოება მევენახეობის სახელითაა ცნობილი, რომელიც როგორც სოფლის მეურნეობის დარგია, ასევე მეცნიერებაა.

მევენახეობის ყველაზე მაღალმთიანი რაიონებია ბოლივიაში (2500-3000 მეტრი ზღვის დონიდან), დაღესტანში (1400 მეტრი), აზერბაიჯანში (1300 მეტრი). ტროპიკულ სარტყელში ვაზის ვეგეტაცია უწყვეტად მიმდინარეობს, რაც წლის განმავლობაში ორი მოსავლის მიღების საშუალებას იძლევა. გასული საუკუნის 70-80-იან წლებში მთელ მსოფლიოში ვაზის ნარგავების ფართობები სტაბილური სახით 10 მილიონ ჰექტარს აღწევდა, რაც სოფლის მეურნეობისათვის გამოყენებული ფართობის 0,7% შეადგენდა.

ისტორია
ღვინოს, რამდენიმე მტკიცებით, ჯერ კიდევ 6000-5000 წლის წინ აწარმოებდნენ. ღვინის დამზადების ტექნოლოგიების განვითარებაში დიდი წვლილი ძველ ბერძნებს მიუძღვით, მაგრამ ძირითადი, საბოლოო სახე რომის იმპერიაში ჩამოყალიბდა.
პროგრესული როკი

პროგრესული როკი, ან როგორც მას ხშირად მოიხსენიებენ, პროგ როკი — როკ-მუსიკის ქვეჟანრი, რომელიც წარმოიშვა 1960-იანი წლების ბოლოს, მიაღწია წარმატების პიკს 1970-იანებში და კვლავაც ვითარდება დღეს. უფრო მეტად იგი ასოცირებულია სიმფონიურ და არტ როკთან.

პროგრესული როკის ჟანრის კომპოზიციებში, როგორც წესი, შეტანილია კლასიკური ან ჯაზური მუსიკის ელემენტები. პროგრესული როკის კომპოზიციები ხშირად შედგება რამდენიმე ნაწილისგან, მათში ირღვევა ტემპი და რიტმი; ზოგჯერ გამოყენებულია სხვადასხვა ხმის ეფექტი და ა. შ. ამ ტიპის მუსიკალური ნაწარმოები, როგორც წესი, არ მონაწილეობს პოპულარული სიმღერების რეიტინგებში, თუმცა მუსიკოსები ხშირად, სიმღერის სინგლად გამოცემისათვის მიმართავენ სპეციალურ ხერხს — ამოკლებენ სიმღერას, რაც რადიოსადგურებსა და ტელევიზიას საშუალებას აძლევს, მოახდინონ სინგლის/კლიპის დემონსტრირება საკუთარი ეთერით.
ვეჟან ბუზმირი

ვეჟან ბუზმირი — ქართლის მარზპანი საუკუნის 40-იან წლებში. მოხსენებულია ქართულ ჰაგიოგრაფიულ ძეგლში „ევსტათი მცხეთელის მარტვილობა“.

ვეჟან ბუზმირმა მცხეთელი სპარსელების დაბეზღებით შეიპყრო გაქრისტიანებული სპარსელი ევსტათი (რომელიც ქართლის წინანდელმა მარზპანმა არვანდ გუშნასპმა გაათავისუფლა) და სიკვდილით დასაჯა.
ვერბენა ლიმონისა

ვერბენა ლიმონისა ), ლიპია — ეთერზეთოვანი მრავალწლოვანი ბუჩქბალახა მცენარე ვერბენასებრთა ოჯახისა.

სამშობლოა სამხრეთ ამერიკა. 2 მ-მდე სიმაღლის ღერო სწორია, ტიტველი, წაწვეტებულ-ლანცეტისებრი ფოთლები მიპირდაპირედაა განლაგებული. ყვავილები წვრილია, გვირგვინი თეთრი, შიგნიდან მეწამული. ფოთლები და ყვავილები შეიცავს ეთეროვან ზეთს, რომელშიც 30%-ზე მეტი ციტრალია; სასიამოვნო სურნელება აქვს, იყენებენ პარფიუმერიასა და კვების მრეწველობაში.

კულტივირებულია ტაჯიკეთსა და აზერბაიჯანში. ამრავლებენ ძირითადად კალმით. პლანტაციაში ირგვება შემოდგომაზე ან გაზაფხულზე. ყინვისაგან დასაცავად შემოდგომაზე მცენარეს 30 სმ სიმაღლეზე გადაჭრიან და მიწას შემოაყრიან, გაზაფხულზე კი ისევ მოაცილებენ.
ვერა (თბილისი)

ვერა, ვერე — უბანი თბილისში, ქალაქის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, მდინარე მტკვრის მარჯვენა მხარეს (მთაწმინდის რაიონი).

სახელი ეწოდა მდინარე ვერის მიხედვით. ქალაქისპირა ისტორიული დასახლების ვერის ადრინდელი სახელია სკვირეთი (სკორეთი). პირველად სიტყვა „ვერე“ „ვერისხევის“ სახელად საუკუნიდან გვხვდება. საუკუნეში მეფე სიმონ -ის მიერ გაცემულ სიგელში გვხვდება „ვერისხევის“ ტარუღა. სოფელი ვერე (ვერა) მდ. ვერის ქვემოწელზე, მტკვრის შესართავთან საუკუნეში წერილობით წყაროებში იხსენიება. აქ აღმოჩენილი ნუმიზმატიკური მასალა ცხადყოფს, რომ ეს ადგილები უფრო ადრეც უნდა ყოფილიყო დასახლებული.

ვერაზე გადიოდა თრიალეთისაკენ მიმავალი მნიშვნელოვანი სტრატეგიული და სავაჭრო-საქარავნო გზა. საუკუნეში ამ გზას იცავდა საგანგებო რაზმი, ე. წ. „ვერის ხევის ყარაული“. შემოიფარგლებოდა აღმოსავლეთიდან — გაბაანთ ხევით (ახლანდ. მ. ჯავახიშვილისა და ე. გაბაშვილის ქუჩებით), ჩრდილოეთიდან — საბურთალოთი, დასავლეთიდან — ვარაზისხევით, ხოლო სამხრეთიდან — ე. წ. „სემიონოვკის დასახლებით“ (ახლანდ. ზემო ვერით).

ვერე საგაბაშვილო მამული იყო. საუკუნეში შედგენილი ერთი დოკუმენტის („ქალაქის მოურავის სარგო“) მიხედვით, ქალაქის მოურავს თავისი წილი ვერის ბაღებიდანაც ერგებოდა.

 საუკუნეში აქ ახალი უბნები გაჩნდა — ვარდისუბანი, ვაკე. ვერის ინტენსიური განაშენიანება საუკუნის 80-იან წლებში დაიწყო და საუკუნის ბოლოს ქალაქურმა საცხოვრებელმა სახლებმა ვაკის საზღვარს (ვარაზისხევს) მიაღწია.

ვერის ტერიტორიაზე შემორჩენილია საუკუნის ეკლესია — „ლურჯი მონასტერი“, რომლის გვერდით მდებარეობს საუკუნის დასაწყისში აგებული იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია.
ვერის სახალხო თეატრი

ვერის სახალხო თეატრი, ვერის აუდიტორია, მუშათა თეატრი თბილისში. დაარსდა ვერის უბანში მცხოვრები მოწინავე მუშა-ახალგაზრდობის ინიციატივით.

პირველ სპექტაკლად 1907 წლის 30 ივნისს (14 ივლისი) წარმოადგინეს ა. ცაგარლის "ჭკუისა მჭირს" გ. იორდანიშვილის ხელმძღვანელობით. ვერის სახალხო თეატრის სპექტაკლებში გამოდიოდნენ ს. ივანიძე, ა. იმედაშვილი და სხვები. რეჟისორი იყო ვ. მატარაძე. თეატრს დიდად ეხმარებოდნენ ნ. გოცირიძე, ნ. გაბუნია, ე. ჩერქეზიშვილი და სხვები. დაიხურა 1910 წელს.
ვერცხლისფერი ტკიპა

ვერცხლისფერი ტკიპა — ფეხსახსრიანი ცხოველი ოთხფეხიანი ტკიპების ოჯახისა. ციტრუსოვანი კულტურების საშიში მავნებელია. მატლი და ზრდასრული ფორმა აზიანებს ნაყოფს, ფოთოლსა და მწვანე ყლორტებს. ვერცხლისფერი ტყიპას სიგრძეა 0,13-0,16 მმ, თავმკერდი კარგადა აქვს განვითარებული. მუცლის ბოლო შევიწროებულია. სხეულის წინა ნაწილში აქვს ორი წყვილი ფეხი. ზამთრობს მყუდრო ადგილებში (მცენარის კვირტში, ფოთლის ყუნწში და სხვა). გაზაფხულზე ჯერ ფოთლის ქვედა მხარეს აეკვრება და წუწნის, შემდეგ გადადის ნაყოფზე. წელიწადში 13-14 თაობას იძლევა. გავრცელებულია უმეტესად იმ ქვეყნებში, სადაც ციტრუსები მოჰყავთ (გარდა აფრიკისა). ყოფილ სსრკ-ში 1934 წელს შემოყვა საინტროდუქციო მასალას და სწრაფად გავრცელდა საქართველოს, აზერბაიჯანისა და კრასნოდარის მხარის ყველა რაიონში.

ბრძოლის ღონისძიებანი: მცენარეზე კალციუმის პოლისულფიდის ან ცინების სუსპენზიის შესხურება; სარგავი მასალის დეზინფექცია.
ვეს კავკაზი

„ვეს კავკაზ“ (, „მთელი კავკასია“) — ილუსტრირებული კრებული. ერთადერთი ნომერი გამოვიდა თბილისში 1903 წელს. მიძღვნილი იყო კავკასიელ ხალხთა (ქართველები, სომხები, აზერბაიჯანელები) კულტურულ-პოლიტიკური და სოციალურ-ეკონომიკური ისტორიის საკითხებისადმი. კრებული იყოფა 11 განყოფილებად (ქრონოლოგია, ადმინისტრაცია, გეოგრაფია, ისტორია, ეთნოგრაფია, სოფლის მეურნეობა, ვაჭრობა-მრეწველობა, სამთო საქმე, ლიტერატურა, ბიბლიოგრაფია).
ვეტივერია

ვეტივერია — მრავალწლოვან მარცვლოვანთა გვარი. დაახლოებით 10 სახეობაა. გვხვდება აღმოსავლეთ ნახევარსფეროს ცხელ ქვეყნებში.

პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს -ს, რომელიც ველურად იზრდება ინდოსტანში, ინდოჩინეთში, ცეილონზე. აფხაზეთში და აჭარაში მოჰყავთ ერთწლოვან კულტურად. ვეტივერიას ფესვი შეიცავს სურნელოვან ეთეროვან ხეთს, რომელსაც იყენებენ საპარფიუმერიო მრეწველობაში. სოხუმის ეთერზეთოვანი კულტურების საცდელ სადგურში კლონური სელექციით გამოყვანილია ვეტიმერიას კლონი № 11, რომელიც გამოირჩევა ეთეროვანი ზეთის მაღალი შემცველობით (ჰაერმშრალ ფესვებში 3,4-4%-მდე) და კარგი საპარფიუმერიო თვისებებით.
ვეფხისტყაოსნის აკადემიური ტექსტის დამდგენი კომისია

ვეფხისტყაოსნის აკადემიური ტექსტის დამდგენი კომისია — დაარსდა 1962 წელს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმთან. ამზადებს შოთა რუსთაველის პოემის აკადემიურ გამოცემას 10 ტომად. გამოცემა მოიცავს ძირითად და ჩანართ-დანართ ტექსტს ვარიანტებითა და ტექსტოლოგიური შენიშვნებით, ლექსიკონსა და კომენტარებს. მთავარი რედაქციის სხდომათა ოქმები იბეჭდება 1974 წლიდან (ჟურნ. „მაცნე“, ენისა და ლიტერატურის სერია). აქვს ქართული ენის ლექსიკის ამსახველი მდიდარი კარტოთეკა (3 მილიონზე მეტი ბარათი). გამოცემულ შრომათაგან აღსანიშნავია: შოთა რუსთაველი, ვეფხისტყაოსანი (რედ. გ. წერეთელი და ი. აბაშიძე), 1966; ს. ცაიშვილი, ვეფხისტყაოსნის ტექსტის ისტორია, ტ. 1, 1970; მეტრი და რითმა ვეფხისტყაოსანში (გ. წერეთლის რედ.), 1973.

კომისიის თავმჯდომარე იყო ი. აბაშიძე, მთავარი რედაქტორი — 1973 წლამდე აკად. გ. წერეთელი, 1973-1994 აკად. ა. ბარამიძე.
ბოდბის ივერიის ღვთისმშობლის ხატი

ბოდბის ივერიის ღვთისმშობლის ხატი — ათონის ივერიის ღვთისმშობლის ხატის ასლი. მდებარეობს ბოდბის დედათა მონასტერში, წმინდა ნინოს საფლავზე. ეს ხატი ათონის მთაზე დაიწერა 1905 წელს.

ისტორია
საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მონასტერი გაუქმდა და დედები სხვადასხვა მხარეს გაიფანტნენ. მონასტრის ტერიტორიაზე საავადმყოფო გაიხსნა და ივერიის ხატს მისი პერსონალი მაგიდად იყენებდა. რამდენიმე მონაზონი მოწყალების დის სახით მონასტერში დარჩა და ფარულად ემსახურებოდა წმიდა ნინოს საფლავს.
ვექილი

ვექილი (არაბ. ვაქილ) — რწმუნებული, მეურვე, მზრუნველი ფეოდალურ საქართველოში. - საუკუნეებში ტერმინი „ვექილი“ ხშირად იხმარებოდა მოხელის აღსანიშნავად. სამეფო კარის მოხელეების საერთო სახელწოდება იყო „ვექილ-ვეზირები“. „ვექილი“ ეწოდებოდა ირანის მოხელეს, რომელიც ქართლ-კახეთის სამეფოში საფინანსო ფუნქციებს ასრულებდა. ვექილი იყო აგრეთვე ქართლ-კახეთის მეფის წარმომადგენელი ვასალურ სახანოებში (ერევნის ვექილი, განჯის ვექილი). შემოსავალ-გასავლის მოსაქმეს „ვექილ-ხარჯი“ ეწოდებოდა. სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, „ვაქილი“ არის „თანამოსარჩლე სამსჯავროსა შინა ფასითა“. ძველ ქართულ წყაროებში ადვოკატობის ინსტიტუტი, ვექილების კორპორაცია დამოწმებული არ არის. ვექილობის ანუ, როგორც დავით ბატონიშვილი უწოდებს, „მონაცვლე კაცის“ ინსტიტუტი საქართველოში წარმოიშვა საუკუნეში, რუსეთთან შეერთების შემდეგ. ტერმინი „ვექილი“ ადვოკატის მნიშვნელობითაც იხმარება.
ვეშაპისნაირნი

ვეშაპისნაირნი — წყლის ძუძუმწოვრების რიგი. აქვთ 1-2 მ-იდან — 33 მ-მდე სიგრძის თითისტარისებრი სხეული, რომელიც ჰორიზონტალური ორლაპოტიანი კუდით ბოლოვდება. ბალნიანი საფარველი, გარეთა ყური, ოფლისა და თებოს ჯირკვლები რედუცირებულია. ხერხემალში გავის განყოფილება არ გააჩნიათ. აქვთ 17-მდე წყვილი ნეკნი, რომელთაგან მხოლოდ 1-10 წყვილი უკავშირდება მკერდს. ლავიწი არა აქვთ. ბეჭი მარაოსებრია. მხრის ძვალი მოკლე და მსხვილია, წინამხრის ძვლები მოკლეა. თითებში (4 ან 5) ფალანგების რიცხვი გადიდებულია. წინა კიდურები ფარფლებადაა გადაქცეული, ხოლო უკანა არა აქვთ (შემორჩენილია მხოლოდ მენჯის ნაშთები). ვეშაპისნაირთ ჟანგბადის მარაგის განუახლებლად დიდხანს შეუძლიათ წყალქვეშ ყოფნა (კაშალოტებს 1,4 საათამდე), რაც გაპირობებულია სუნთქვის ცენტრის დაქვეითებული მგრძნობელობით სისხლში 2-ის დაგროვებისადმი, ფილტვების დიდი მოცულობით და კუნთოვანი მიოგლობინის დიდი რაოდენობით. ყველაფერი ეს საშუალებას აძლევს ვეშაპისნაირთ წყლის ზედაპირიდან თან ჩაიტანონ დიდი რაოდენობით ჟანგბადი, რომელიც მეტად ეკონომიურად იხარჯება.

ყვინთვის დროს გულის მოქმედება (პულსი) ორჯერ და უფრო მეტჯერ ნელდება, ხოლო სისხლი იმგვარად მოძრაობს, რომ ჟანგბადით უპირველეს ყოვლისა თავის ტვინი და გულის კუნთი მარაგდება. ხანგრძლივად ყვინთვისას ეს ორგანოები ჟანგბადს იღებენ კაპილარების ქსლიდანაც („საოცარი ბადიდან“). გრძნობის ორგანოებს შორის ყველაზე უკეთაა განვითარებული სმენის ორგანო. ჩვეულებრივი ბგერების გარდა ვეშაპისნაირნი აღიქვამენ ინფრაბგერებისა და ულტრაბგერებს, რომლებიც ადამიანის სმენის ორგანოებისათვის მიუწვდომელია. კარგად აქვთ განვითარებული აგრეთვე შეხებისა და გემოვნების ორგანოები. თვალები პატარა აქვთ, ყნოსვის ფუნქცია — დაკარგული. ვეშაპისნაირნი შობენ ერთ ნაშიერს. სქესობრივ სიმწიფეს აღწევენ 2-6 წლის ასაკში. ცოცხლობენ 30-50 წლამდე. ცხოვრობენ ოჯახებად ან ჯოგებად. მნიშვნელოვანი სარეწი ობიექტებია (იხ. ვეშაპსარეწი). ვეშაპებზე ნადირობის რეგულაციას ხელმძღვანელობს საერთაშორისო ვეშაპნადირობის კომისია. ზოგიერთ სახეობაზე (დელფინები, ლურჯი ვეშაპი და სხვა) ნადირობა აკრძალულია ხანგრძლივი დროით, რის შედეგადაც მათმა რაოდენობამ ბოლო დროს მნიშვნელოვნად იმატა. ვეშაპისნაირთა რიგი იყოფა ორ ქვერიგად: უკბილო ვეშაპები და კბილიანი ვეშაპები. პირველს განეკუთვნება 3 ოჯახი: სადა ვეშაპისებრნი, ზოლიანი ვეშაპისებრნი და რუხი ვეშაპისებრნი, ხოლო მეორეს — 4 ოჯახი: კაშალოტისებრნი , დინგნისკარტასებრნი , დელფინისებრნი და მდინარის დელფინისებრნი. ვეშაპისნაირთაგან ცნობილია 38 გვარის 83 სახეობა, რომლებიც გავრცელებული არიან არქტიკიდან ანტრაქტიკამდე ყველა ოკეანესა და ზღვაში. შავ ზღვაში ბინადრობს სამი სახეობა — აფალინა, ზღვის ღორი და დელფინი, რომლებიც მრავლად გვხვდება საქართველოს სანაპიროებთანაც. 1880 წლის მაისში ჩაქვის მახლობლად ზღვის დინებამ გამორიყა მცირე ზოლიანი ვეშაპი , რომლის ჩონჩხი საქართველოს მუზეუმში ინახება.

ვეშაპისნაირნი:
გრენლანდიური ვეშაპი
გრძელდინგა ვეშაპი
თეთრგვერდა ვეშაპი
თეთრი ვეშაპი
ზღვის ღორი
კაშალოტი
კუზა ვეშაპი
ლურჯი ვეშაპი
მცირე ზოლებიანი ვეშაპი
რუხი ვეშაპი
სამხრეთული ვეშაპი
სეივალი
ფინვალი
ჩრდილოური ვეშაპი
სერგეი შამბა

სერგეი შამბა (დ. 15 მარტი, 1951, გუდაუთა) — აფხაზეთის სეპარატისტული მთავრობის „პრემიერ-მინისტრი“ 2010 წლის 12 თებერვლიდან; მანამდე ის მრავალი წლის განმავლობაში იყო დე-ფაქტო „საგარეო საქმეთა მინისტრი“, 1997 წლის 7 მაისიდან 2004 წლის ივნისამდე, ნახევარწლიანი პაუზით. ამ თანამდებობაზე მსახურობდა შვიდი პრემიერ-მინისტრის და ორი პერზიდენტის (ვლადისლავ არძინბა, სერგეი ბაგაფში) მმართველობის პერიოდში.

ბიოგრაგფია
შამბა პოლიტიკაში 24 წლის ასაკიდან მოვიდა და მას შემდეგ აფხაზეთის დამოუკიდებლობის აქტიური მომხრე იყო. „საგარეო საქმეთა მინისტრობამდე“ აფხაზეთის „მინისტრთა საბჭოს“ მეთაური იყო, ხოლო აფხაზეთის სახალხო ფრონტის ხელმძღვანელის სახით კი წამყვანი ოპოზიციური მოძრაობის სათავეში იყო ქართულ-აფხაზური კონფლიქტის პერიოდში.

2004 წლის 14 ივნისს შამბა „საგარეო საქმეთა მინისტრობიდან“ გადადგა, რისთვისაც მრავალი მიზეზი სახელდებოდა, მათ შორის, ხუთი დღით ადრე თანაპარტიელი ოპოზიციის ლიდერი გარი აიბას მკვლელობა და ასევე მომავალი „საპრეზიდენტო არჩევნები“. გადადგომისთანავე მან მთელ „მთავრობასაც“ გადადგომა მოუწოდა.

2004 წლის ოქტომბრის „საპრეზიდენტო არჩევნებში“ შამბა ახლად გაერთიანებული ამწახარა/გაერთიანებული აფხაზეთის ოპოზიციური მოძრაობის ნომინაციის მიღების ერთ-ერთი ფავორიტი იყო. თუმცა 2004 წლის 20 ივლისს მოძრაობამ ყოფილი პრემიერ-მინისტრი სერგეი ბაღაფში დაასახელა, როგორც მათი ერთობლივი კანდიდატი. შამბა მაინც იყრიდა კენჭს „არჩევნებში„, თუმცა ხმების 9,9%-ით მხოლოდ მესამე ადგილზე გავიდა. პირველ და მეორე ადგილზე გასულ კანდიდატებს შორის მოსული უთანხმოების გამო „არჩევნები“ ხელმეორედ ჩატარდა, მაგრამ შამბას მეორე რაუნდში მონაწილეობა არ მიუღია. ახალი „პრეზიდენტის“ არჩევის შემდეგ შამბა ისევ დაინიშნა საგარეო საქმეთა მინისტრად.

2004 წლის 15 დეკემბერს ის ისევ დაინიშნა „საგარეო საქმეთა მინისტრად“. 2010 წლის 13 თებერვალს კი „პრემიერ-მინისტრად“, რომელმაც ამ პოსტზე ალექსანდრე ანქვაბი შეცვალა (გახდა „ვიცე-პრეზიდენტი“). 26 თებერვალს შამბას ნაცვლად „საგარეო სამქეთა მინისტრად“ დაინიშნა მისი ყოფილი მოადგილე მაქსიმ ღვინჯია.

სერგეი შამბა არის თადარიგის პოლკოვნიკი, აფხაზეთის საბრძოლო ხელოვნების ასოციაციის პრეზიდენტი. ჰყავს ცოლი და ორი შვილი
აიონ-ოროსი

აიონ-ოროსი (ბერძნ. , ახალი ბერძნ. — წმინდა მთა), იგივე ათონი — ნახევარკუნძული აღმოსავლეთ საბერძნეთში, ქალკედონის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთი შვერილი. შეჭრილია ეგეოსის ზღვაში. სიგრძე 50 კმ, სიგანე 10 კმ. მის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში აღმართულია მთა ათონი (2033 მ). აიონ-ოროსი კრისტალური ფიქლებით აგებული ჰორსტია. შემოსილია მაქვისით, ფიჭვის, მუხისა და წიფლის ტყეებით. ნახევარკუნძულის ძველი სახელმწიფო იყო აქტე. ძვ. წ. 480 საბერძნეთის წინააღმდეგ გამოლაშქრებამდე ქსერქსეს აქტეს ყელზე გაუჭრია არხი, რომლის კვალი დღემდეა შემორჩენილი. ნახევარკუნძული მართლმადიდებლური მონაზვნობისა და სულიერების უმნიშვნელოვანესი ცენტრია. — საუკუნეებში აქ იწყება განდეგილების, შემდეგ მონაზონთა დამკვიდრება და სამონასტრო მშენებლობა.

 საუკუნის ბოლოს, ქართველ მონაზვნებს აქ მცირე სავანე, „ათო“ დაუფუძნებიათ. შემდეგ არაბთა თავდასხმების შედეგად, აიონ-ოროსი რამდენიმეჯერ გაუკაცრიელებულა. პირველი დიდი მონასტერი — „დიდი ლავრა“ აქ 963 წელს ააგო ათანასე ათონელმა. ათანასე ათონელის წინამძღვრობის დროსვე დაარსდა მონასტერი ვატოპედი და ათონის ივერთა მონასტერი. ბერძნებისა და ქართველების გარდა, აქ მონასტრები ააშენეს სერბებმა (ხილანდარი), ბულგარელებმა (ზოგრაფუ), რუსებმა (როსიკონი) და სხვა; საუკუნეში აიონ-ოროსზე 30 მონასტერი და 30 ათასამდე მონაზონი იყო, 1961 წელს კი 20 მონასტერი და 12 სოფელი (2687 მცხ.).

ბიზანტიის იმპერიის დაცემის ხანაში, კერძოდ, თესალონიკეს დაცემის შემდეგ, (1430) აიონ-ოროსი ოსმალებმა დაიპყრეს და ყოველწლიური გადასახადის პირობით მონასტრეს მმართველობის და კულტის თავისუფლება მიანიჭეს. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, აიონ-ოროსი საბერძნეთის შემადგენლობაში (თესალონიკეს ნომი) შევიდა. აიონ-ოროსის მონასტრებზე უმაღლესი იურისდიქციის უფლება კონსტანტინოპოლის პატრიარქის ხელთ არის, ხოლო მონასტრებს მართავს მათივე 20 წარმომადგენლისაგან შემდგარი საბჭო. აღმასრულებელი ხელისუფლება ეკუთვნის მორიგეობით არჩეულ საბჭოს 4 წევრს და კრების თავმჯდომარეს — პროტოსს, რომლის ადგილსამყოფელია კარიასი ( საუკუნიდან).

აიონ-ოროსის საკულტო არქიტექტურისათვის დამახასიათებელია გუმბათიანი სამაბსიდიანი ტაძრები, ჩვეულებრივ ორმაგი კარიბჭით. მონასტერთან არის სატრაპეზოები, საცხოვრებლები, სენაკები, ბიბლიოთეკა და სამეურნეო ნაგებობანი; ზოგიერთ მონასტერში ფრესკები, მოზაიკა, ხატები, ოქრომჭედლობისა და მინანქრის საუკეთესო ნიმუშებია (ყველაზე ადრინდელი საუკენეს განეკუთვნება). აიონ-ოროსის მონასტრების ძვირფასი საგანძურია 11 ათასამდე ხელნაწერი (ბერძნული, ქართული, სლავური), სიგელ-გუჯრები და სხვა დოკუმენტები. ეს მასალა საუკუნეთა მანძილზე ნადგურდებოდა მტერთა შემოსევის შედეგად. ბევრი ხელნაწერი დაიღუპა ოსმალეთის წინააღმდეგ ბერძენთა ეროვნულ-განმათავისუფლებელი აჯანყების დროს 1821—1829 წლებში. უკანასკნელ ხანს მიღებულია ზომები აიონ-ოროსის ყველა ხელნაწერის აღსანუსხავად და მათ ფოტოპირთა გადასაღებად.
ვეჩერნი ტბილისი

„ვეჩერნი ტბილისი“ — გაზეთი დაარსდა თბილისში 1923 წლის 9 მარტს რუსულ ენაზე. თავდაპირველად გამოდიოდა „რაბოჩაია პრავდის“ სახელწოდებით, 1932 წელს ეწოდა „ტიფლისსკი რაბოჩი“, 1935 წლიდან — „ვეჩერნი ტბილისი“. 1941–1957 წლებში გაზეთი არ გამოდიოდა, განახლდა 1958 წელს. რედაქტორი იყო პ. ასლანიდი (1958 წლიდან). როდესაც საუბარია ქართულ პრესაზე, არ შეიძლება დავივიწყოთ ის ადამიანები ვისაც თავისი წვლილი შეჰქონდათ მის განვითარებაში.

1799 წელს იოანე ბაგრატიონს გაუჩნდა იდეა ქართული გაზეთის დაარსების შესახებ. 1819 წელს გამოვიდა გაზეთი რომელსაც ჯერ საქართველოს გაზეთი ეწოდა, შემდეგ კი ქართული გაზეთის სახელწოდებით გახდა ცნობილი. 1828–1832 წლებში გამოდიოდა გაზეთი თბილისის უწყებანი, რომლის რედაქტორი იყო სოლომონ დოდაშვილი. 1852 წელს ჟურნალი გიორგი ერისთავის რედაქტორობით გამოვიდა.
ვეჯინის განძი

ვეჯინის განძი — თამარ მეფისა და დავით სოსლანის სახელით მოჭრილი სპილენძის მონეტების განძი, სულ 2759 ცალი, აქედან 2656 ცალი თარიღიანია, 103 ცალი უთარიღოა, ნაპოვნია 1924 წელს სოფ. ვეჯინში (გურჯაანის მუნიციპალიტეტი). მონეტების შუბლზე ოთხსტრიქონიანი არაბული წარწერაა: დედოფალი დედოფალთა, შვენება ქვეყნისა და სარწმუნოებისა, თამარ, ასული გიორგისა, მესიის თაყვანისმცემლისა. ზურგზე: თამარისა და დავითის დაქარაგმებული სახელები და მოჭრის თარიღი ქორონიკონით 420 (1200). უთარიღო მონეტები კი მოჭრილი უნდა იყოს თამარისა და დავითის შეუღლებიდან (1189-იდან) დავითის გარდაცვალებამდე (1207).