მერი რიტერ ბერდი

მერი რიტერ ბერდი (; დ. 5 აგვისტო, 1876 – გ. 14 აგვისტო, 1958) — ამერიკელი ისტორიკოსი, ავტორი, ქალთა საარჩევნო უფლების აქტივისტი. როგორც პროგრესული ეპოქის რეფორმატორი, აქტიური იყო როგორც შრომით, ასევე ქალთა უფლებების მოძრაობებში. დაწერა რამდენიმე წიგნი ქალების როლზე ისტორიაში, მათ შორისაა: ქალების გაგების შესახებ (1931), ამერიკა ქალთა თვალით (რედაქტორი, 1933) და ქალი, როგორც ძალა ისტორიაში: კვლევა ტრადიციებსა და რეალობაში (1946), რომელიც მისი მთავარი ნაშრომია. გარდა ამისა, მან თავის მეუღლესთან, ისტორიკოს ჩარლზ ოსტინ ბერდთან ერთად თანაავტორობა გაუწია რამდენიმე წიგნს, მათ შორისააა: ორტომიანი ამერიკული ცივილიზაციის აღზევება (1927), ამერიკა შუაგასასვლელში: ცივილიზაციის იდეის შესწავლა (1939) და ამერიკული სული (1942), სერიის, ამერიკული ცივილიზაციის აღზევების მესამე და მეოთხე ტომი. წიგნი, შეერთებული შტატების ძირითადი ისტორია, მათი ყველაზე გაყიდვადი ნაშრომი იყო.

მეოცე საუკუნის ადრეულ ათწლეულებში ბერდი აქტიურად უჭერდა მხარს შეერთებული შტატების მეცხრამეტე შესწორების მიღებას და ჩართული იყო ქალთა საარჩევნო უფლებების დაცვის რამდენიმე ორგანიზაციაში, მათ შორის: ქალთა პროფკავშირის ლიგასა და თვითმხარდამჭერ ქალთა თანასწორობის ლიგაში (მოგვიანებით ეწოდა ქალთა პოლიტიკური გაერთიანება); ასევე იყო ქალთა ხმის უფლებების კონგრესის კავშირის მრჩეველთა საბჭოს წევრი (მოგვიანებით ეწოდა ქალთა ეროვნული პარტია). გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ის არედაქტირებდა პუბლიკაციებს ქალთა ხმის უფლებათა შესახებ ჟურნალებში: და .

დაინტერესებული იყო ქალების ისტორიებით, რამაც გადააწყვეტინა, რომ დაეარსებინა ქალთა არქივების მსოფლიო ცენტრი, 1935 წელს, ნიუ-იორკში. მიუხედავად იმისა, რომ ცენტრი 1940 წელს დაიხურა, რაც ძირითადად განპირობებული იყო შიდა პრობლემებისა და დაფინანსების ნაკლებობით, მისმა ინიციატივამ წაახალისა რამდენიმე კოლეჯი და უნივერსიტეტი, რომ დაეწყოთ მსგავსი ჩანაწერების შეგროვება ქალთა ისტორიაზე. რედკლიფისა და სმიტის კოლეჯებში იყო ქალთა ისტორიის კონსულტანტი, რის შემდეგაც დააარსეს არტურ და ელიზაბეტ შლეზინგერის ბიბლიოთეკა, ჰარვარდის უნივერსიტეტში და სოფია სმიტის კოლექცია სმიტის კოლეჯში.

ბიოგრაფია
ადრეული ცხოვრება
მერი რიტერი დაიბადა 1876 წლის 5 აგვისტოს ინდიანაპოლისში, ინდიანას შტატში, ნარცისა (ლოკვუდი) და ელი ფოსტერ რიტერის ოჯახში. იყო ოჯახის მეოთხე შვილი და უფროსი ქალიშვილი. მერის დედა, ნარცისა (ლოკვუდ) რიტერი დაიბადა კენტუკის ქალაქ პარიზში, დაამთავრა ბრუკვილის აკადემია თორნტონში, კენტუკიში. მუშაობდა მასწავლებლად, სანამ ოჯახთან ერთად 1861 წელს გადავიდოდა გრინკასლში, ინდიანაში.

ელი რიტერი, მარიამის მამა, იყო რეიჩელის (ჯესაპის) და ჯეიმზ რიტერის ვაჟი. ის დაიბადა და გაიზარდა მშობლების ფერმაში, ინდიანაპოლისის დასავლეთით, ჰენდრიქსის ოლქში. 1859 წლიდან 1861 წლამდე ინდიანაპოლისში ჩრდილო-დასავლეთის ქრისტიანულ უნივერსიტეტში (დღევანდელი ბატლერის უნივერსიტეტი) სწავლის შემდეგ, ჩაირიცხა კავშირის არმიაში და შეუერთდა მე-16 ინდიანას ქვეითთა პოლკს ამერიკის სამოქალაქო ომის დაწყებიდან მალევე. ელი რიტერი მოგვიანებით გადაიყვანეს 79-ე ინდიანას ქვეითთა პოლკში, ხოლო 1863 წელს სამხედრო სამსახურიდან გაათავისუფლეს. სამხედრო სამსახურის შემდეგ იგი ჩაირიცხა ასბურის უნივერსიტეტში, რომელიც დაამთავრა ბაკალავრის ხარისხით 1865 წელს. იგი 1866 წლის ივნისში დაქორწინდა გრინკასლის მცხოვრებ ნარცისა ლოკვუდზე.

განათლება და ინტელექტუალური განვითარება
მერი რიტერი დადიოდა ინდიანაპოლისის საჯარო სკოლებში, დაამთავრა შორტრიჯის საშუალო სკოლა 1893 წელს. დაახლოებით თექვსმეტი წლის ასაკში, იგი 1893 წელს ჩაირიცხა დეპაუს უნივერსიტეტში და გახდა კაპა ალფა თეტას წევრი. ასევე იყო მისი კლასის პრეზიდენტი. დეპაუს უნივერსიტეტი დაამთავრა 1897 წელს, ბაკალავრის ხარისხით.

კოლეჯში სწავლის დროს რიტერმა გაიცნო და დაიწყო ურთიერთობა ჩარლზ ოსტინ ბერდთან, თანაკლასელთან და მის მომავალ მეუღლესთან. ჩარლზ ბერდი, ინდიანას შტატის მკვიდრი, მდიდარი ფერმერის და უძრავი ქონების ინვესტორის შვილი იყო. სპაისლენდის აკადემიაში (კვაკერების სკოლა) სწავლის შემდეგ, ბერდი ჩაირიცხა დეპაუს უნივერსიტეტში 1894 წელს და გახდა ფი ბეტა კაპას კურსდამთავრებული 1898 წელს.

ქორწინება და ოჯახური ცხოვრება
1897 წელს დიპაუს უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, რიტერი საჯარო სკოლაში დასაქმდა გერმანული ენის მასწავლებლად, ხოლო ჩარლზ ბერდი, გაემგზავრა ინგლისში, 1898 წლის აგვისტოში, რათა ოქსფორდის უნივერსიტეტში მაგისტრატურაზე სწავლა გაეგრძელებინა. სანამ შეერთებულ შტატებში დაბრუნდებოდა 1899 წელს, ჩარლზმა ხელი შეუწყო უფასო უნივერსიტეტის, -ის (დღევანდელი რასკინის კოლეჯი) დაარსებას, რომელიც განკუთვნილი იყო მუშათა კლასისთვის.

ჩარლზი და მერი 1900 წლის მარტში დაქორწინდნენ. ერთი თვის შემდეგ ისინი გადავიდნენ ინგლისში, სადაც ჯერ ოქსფორდში ცხოვრობდნენ, ხოლო შემდეგ გადავიდნენ მანჩესტერში. ჩარლზმა განაგრძო სწავლა და მუშაობდა რასკინ ჰოლის გაფართოების განყოფილების დირექტორად. მათი ქალიშვილი, მირიამი, დაიბადა მანჩესტერში 1901 წელს.

1902 წელს, შეერთებულ შტატებში დაბრუნების შემდეგ, ბერდები დასახლდნენ ნიუ-იორკში, სადაც ორივე ჩაირიცხა კოლუმბიის უნივერსიტეტის პოლიტიკური მეცნიერებების სკოლაში. 1904 წლისთვის მერი რიტერ ბერდმა მიატოვა სოციოლოგიის სწავლა და უფრო აქტიური გახდა ქალთა საარჩევნო უფლებებების მოძრაობაში. მათი ვაჟი, უილიამი, დაიბადა 1907 წელს, იმავე წელს მათ იყიდეს თექვსმეტოთახიანი სახლი ნიუ-მილფორდში, კონექტიკუტში, სადაც მოგვინებით ხშირად უმასპინძლდებოდნენ სტუმრებს.

ჩარლზ ბერდმა დაასრულა ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი ისტორიაში და გახდა კოლუმბიის უნივერსიტეტის ფაკულტეტის წევრი. 1917 წელს პროფესორის თანამდებობა პროტესტის ნიშნად დატოვა, ვინაიდან პირველი მსოფლიო ომის დროს, ომის მოწინააღმდეგე ფაკულტეტის სამი წევრი გაათავისუფლეს სამსახურიდან.

ევროპული გავლენა
1900 წლიდან 1902 წლამდე ინგლისში ცხოვრებისას მერი ბერდი სწავლობდა ისტორიას და ასწავლიდა გერმანულს. აკვირდებოდა მუშათა კლასის მდგომარეობას ბრიტანეთის ინდუსტრიულ საზოგადოებაში. ბერდი ჩაერთო ბრიტანეთის შრომით და ქალთა საარჩევნო უფლების მოძრაობებში რადიკალურ სუფრაჟისტებთან და სოციალისტ რეფორმატორებთან, ემელინ პანხურსტთან და მის ქალიშვილებთან, კრისტაბელ პანხურსტთან და სილვია პანხურსტთან ერთად, რომლებიც იყვნენ დამოუკიდებელი ლეიბორისტული პარტიის წევრები.