მარკო ბასაიტი

მარკო ბასაიტი (იტალ. ; — 1530) — ვენეციელი რენესანსის ეპოქის მხატვარი, რომელიც ძირითადად ვენეციაში მოღვაწეობდა. ის იყო ჯოვანი ბელინისა და ჩიმა და კონელიანოს თანამედროვე. მას სხვადასხვა სახელითაც მოიხსენიებდნენ, მათ შორის: მარკო ბაქსაიტი, მარკუს ბაზიტუსი და მარკუს ბაქსიტი. ჯორჯო ვაზარი ფიქრობდა, რომ მარკო ბაზარინი და მარკო ბასაიტი ორი განსხვავებული მხატვარი იყვნენ, თუმცა მოგვიანებით დადგინდა, რომ ეს ერთი და იგივე პიროვნება იყო. მარკო ბასაიტის შესახებ დოკუმენტური ცნობები მწირია; ძირითად წყაროდ გვევლინება მისი ნამუშევრების ხელმოწერები და 1530 წლის მხატვართა გილდიის ჩანაწერი, სადაც იგი ფიგურების მხატვრად არის მოხსენიებული.

მისი ნამუშევრები ძირითადად პორტრეტებსა და რელიგიურ თემებს მოიცავს. არ არსებობს ბასაიტის არც ერთი ცნობილი ნამუშევარი მითოლოგიურ თემაზე. მიუხედავად იმისა, რომ იგი კვატროჩენტოს სტილში იყო გაწვრთნილი, მისი კარიერა დაიწყო სწორედ ჩინკვეჩენტოს სტილის ჩამოყალიბების პერიოდში, რამაც აიძულა საკუთარი მხატვრული მანერა თანამედროვე ტენდენციებისთვის მოერგო.

პირადი ცხოვრება და განათლება
მარკო ბასაიტი დაახლოებით 1470 წელს დაიბადა, ან ვენეციაში, ან ფრიულიში. მისი ოჯახი, სავარაუდოდ, ალბანური ან შესაძლოა ბერძნული წარმოშობის იყო, როგორც ამას ჯორჯო ვაზარი აღნიშნავდა. 1526 წლით დათარიღებული ანდერძი შესაძლოა მის ოჯახთან კავშირზე მიუთითებდეს, თუმცა ეს საკითხი კვლავ სადავოა. დოკუმენტური წყაროების სიმწირის გამო, ბასაიტის ცხოვრების შესახებ ბევრი არაფერია ცნობილი და მკვლევრები ძირითადად მის ხელოვნებაზე დაყრდნობით აკეთებენ დასკვნებს.

არსებობს მტკიცებულებები, რომ ბასაიტი სწავლობდა ბარტოლომეო ვივარინისთან, რადგან მისი ადრეული ნამუშევრები ბარტოლომეოს სტილსა და კომპოზიციას ასახავს. ბარტოლომეოს გარდაცვალების შემდეგ, 1490-იანი წლების ბოლოს, მიიჩნევა, რომ ბასაიტიმ მუშაობა დაიწყო ალვიზე ვივარინისთან, რომელიც ბარტოლომეოს ძმისშვილი იყო. ამას ადასტურებს ის ფაქტიც, რომ 1505 წელს ალვიზეს გარდაცვალების შემდეგ ბასაიტის დაავალეს დაუმთავრებელი საკურთხევლის — „წმინდა ამბროსი ტახტზე წმინდანებთან ერთად“ — დასრულება.

მსგავსი სამუშაო, როგორც წესი, მხოლოდ სახელოსნოს მთავარ თანაშემწეებს ევალებოდათ, რაც მიუთითებს ბასაიტის მჭიდრო კავშირზე ალვიზესთან.

ბასაიტზე გავლენა მოახდინა იმ ეპოქის არაერთმა დიდმა მხატვარმა. მაგალითად, მან დაიწყო უფრო ფართო პეიზაჟების ჩართვა ფონურ კომპოზიციებში, რისთვისაც შთაგონებას ჯოვანი ბელინისგან იღებდა. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ბელინის ზოგიერთი ნამუშევარი შეცდომით ბასაიტის მიეწერებოდა.

ბასაიტის უფრო რთულ ფონურ პეიზაჟებზე გავლენა მოახდინეს ნიდერლანდელმა მხატვრებმაც. კერძოდ, აღნიშნულია, რომ ალბრეხტ დიურერის ვენეციაში ყოფნის შემდეგ ბასაიტის სტილი შეიცვალა და უფრო დრამატული და კომპლექსური პეიზაჟებით გამოირჩეოდა, სადაც ფიგურებს ნაკლები ყურადღება ეთმობოდათ. ეს ტენდენცია ჩანს ნამუშევრებში „მკვდარ ქრისტეზე გოდება“ და „წმინდა იერონიმე უდაბნოში“. მეორე ნამუშევარი მიიჩნევა ჩიმა და კონელიანოს ტილოს ასლად, რაც კიდევ ერთ მნიშვნელოვან მხატვრულ გავლენას ადასტურებს ბასაიტის ცხოვრებაში.

ადრეული პერიოდი (1495–1510)
ბასაიტის ცნობილი ნამუშევრების ნახევარზე მეტი მისი შემოქმედების ამ პირველ პერიოდს მიეკუთვნება. ეს პერიოდი იწყება მისი სწავლის დასრულების შემდეგ და ხასიათდება მუდმივად ცვალებადი სტილით, რადგან მხატვარი საკუთარი ინდივიდუალური მანერის ძიებაში იყო. ამ ეპოქის საწყის ნიშნად ითვლება „ახალგაზრდა კაცის პორტრეტი“ (1495), რომელიც მის პირველ დამოუკიდებელ დასრულებულ ნამუშევრად მიიჩნევა.