iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
როშ ჰაშანა

როშ ჰაშანა — ებრაული ახალი წელი. იგი „მონანიების დღეების“ პირველი დღესასწაულია და თიშრეის (ებრაული კალენდრის თვე) პირველი ორი დღის განმავლობაში აღინიშნება. როშ ჰაშანას დღეებში შოფარს (ცხვრის რქის საკრავი) უკრავენ და სიმბოლურ ხილს მიირთმევენ – მათგან განსაკუთრებით გამორჩეული და აღსანიშნავი მაინც თაფლში ამოვლებული ვაშლი. წლეულს ებრაულ ახალ წელს 17–18 სექტემბერს ვზეიმობთ. ამ დღეებში ღმერთი განსჯის ადამიანს გასული წლის ქმედებებისთვის, ჩაწერს ან არ ჩაწერს მის სახელს სიცოცხლის წიგნში და განსაზღვრავს მის ბედს დამდეგი წლისთვის. როშ ჰაშანადან აითვლება ახალი ებრაული წელიწადი.

"როში" არის ებრაული სიტყვა, რომელიც ნიშანვს "თავს", "ჰა" არის განსაზღვრული ("ის"), ხოლო "" ნიშნავს წელს. ამრიგად, "როშ ჰაშანა" ნიშნავს "წლისუფროსს", რაც გულისხმობს ახალი წლის ებრაულ დღეს. ტერმინი „როშ ჰაშანა“ მისი ამჟამინდელი მნიშვნელობით თორაში არ ჩანს.

დღესასწაული საფუძველს იღებს ლევიანთა წიგნში და მისი ტრადიციები სწორედ აქედან არის განპირობებული: „არაფერი საქმე არ აკეთოთ ამ დღეს, რადგან შენდობის დღეა იგი, რათა მიგეტევოთ უფლის, თქვენი ღვთის წინაშე. ვინც ამ დღეს თავს არ დაიმდაბლებს, მოიკვეთება თავისი ხალხიდან. ვინც ამ დღეს რაიმე საქმეს გააკეთებს, გადავაშენებ მას თავისი ხალხიდან. არაფერი საქმე არ აკეთოთ. ეს გქონდეთ სამარადისო წესად თაობიდან თაობაში, ყველგან თქვენს საცხოვრებლებში.” – ელაპარაკა უფალი მოსეს და უთხრა. ტრადიციულად, როშ ჰაშანას დროს, ასევე იხსენებენ ადამისა და ევას შექმნას. როშ-ჰაშანის ლოცვა იწყება საღამოს დამდეგს, მინხის დასასრულს. ბიბლია ასახელებს როშ ჰაშანას, როგორც ერთდღიან დღესასწაულს, მაგრამ ის ტრადიციულად ორი დღის განმავლობაში აღინიშნება, თუნდაც ისრაელის მიწაზე.

ტაშლიხის რიტუალს ასრულებენ როშ ჰაშანას პირველი დღის მეორე ნახევარში, აშკენაზი და ყველაზე სეპარატისტული იუდეველების მიერ, მაგრამ არა ესპანელი და პორტუგალიელი ებრაელები.

სადღესასწაულო სუფრა
საზეიმო ვახშამი გამოირჩევა განსაკუთრებული მრავალფეროვნებით. ღვინოზე კიდუშის წარმოთქმის შემდეგ, ხალის კურთხევისას, ჭამენ ხალის ნატეხებს თაფლთან, როგორც ტკბილი წელიწადის სიმბოლოს. სუფრაზე ზოგიერთი სიმბოლური დანამატი აღნიშნავს კეთილი წლის დასაწყისს, ამ მხრივ გამოსარჩევია რამდენიმე პროდუქტი: ვაშლი, თევზის თავი, ჭარხალი, ბროწეული, ხურმა, გოგრა და სხვა. როშ ჰაშანას კერძები ჩვეულებრივ შეიცავს თაფლში ჩამოსხმულ ვაშლს, რომ ტკბილ ახალ წელს სიმბოლოს. სუფრაზე გამორჩეულია ბროწეული; შავი ბარდა, გოგრის სავსე პასტებიც. ასევე სუფრაზე გამორჩეული ატრიბუტია კიდუში, ებრაული ღვინო.
ნიკოლოზ ჩერეპნინი

ნიკოლოზ ნიკოლოზის ძე ჩერეპნინი (; დ. 15 მაისი, 1873, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 26 ივნისი, 1945) — რუსი კომპოზიტორი, პიანისტი და დირიჟორი. დაიბადა სანქტ-პეტერბურგში; სწავლობდა ნიკოლოზ რიმსკი-კორსაკოვის ზედამხედველობის ქვეშ მოსკოვის კონსერვატორიაში.

ცხოვრება
ნიკოლოზ ჩერეპნინი დაიბადა 1873 წლის 15 მაისს სანქტ-პეტერბურგში. ნიკოლოზს დედა ბავშვობის ასაკში გარდაეცვალა. ბავშვობაში, ნიკოლოზს მამა რეგულარულად სცემა: იგი მკაცრი დისციპლინის ზოგად კოდექსს აღასრულებდა.

მამის დაჟინით ნიკოლოზმა სამართალი ხარისხი აიღო, თუმცა ამ დროის განმავლობაში იგი სტაბილურად მუშაობდა კომპოზიციებზე. 1895 წელს დაასრულა კანონის სწავლა [[სანქტ-პეტერბურგის სახელმწიფო უნივერსიტეტი|სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტში. [[1898]] წელს [[ნიკოლოზ რიმსკი-კორსაკოვი]]ს ზედამხედველობის ქვეშ კომპოზიციათა, ხოლო კ. კ. ფან-არხის ზედამხედველობის ქვეში ფორტეპიანოს ხარისხი მიიღო. მისმა ნიჭმა და მაღალმა ოჯახურმა სტატუსმა მას სამსახური დააწყებინა: [[1899]] წელს მან მუშაობდა „სასამართლო“ სამლოცველოს ორკესტრის მასწავლებლად დაინიშნა. 6 წლის განმავლობაში იგი აღნიშნულ ადგილას ასწავლიდა. შემდეგ სანქტ-პეტერბურგში დაბრუნდა და სწავლება აქ განაგრძო. 13 წლის განმავლობაში მას მრავალი გამოჩენილი მოსწავლე ჰყავდა, მათ შორისაა: [[სერგეი პროკოფიევი]], [[ალექსანდრ გაუკი]], [[იური შაპორინი]] და [[ლაზარე სამინსკი]].

[[1902]] წელს გახდა რუსეთის სიმფონიური კონცერტების რეგულარული [[დირიჟორი]]. მოგვიანებით იგი გამოჩნდა რუსეთის მუსიკალურ საზოგადოებსთან მოსკოვის ფილარმონიულ ორკესტრთან ერთად; აღსანიშნავია მისი გამოჩენა ალექსანდრე სილოტისა და ივან ვასელინკოს ისტორიულ კონცერტში; ასევე იგი დირიჟორობდა მარიინსკის თეატრში ([[1906]]–[[1909]]). ბალაევის წრის წევრი აგრეთვე ჩართული იყო -ში („თანამედროვე მუსიკალური წრე“) და მუშაობდა („ხელოვნების მსოფლიო“) მოძრაობასთან. ჩერაპენინი იყო მუსიკოლოგი [[ალექსანდრე ოსოვსკი]]ს მეგობარი.

[[1907]] წელს კონსერვატორიაში ყოფნის დროს დაწერა ალბათ მისი ყველაზე ცნობილი ნამუშევარი, [[ბალეტი]] '. ორი წლის შემდეგ დირიჟორობდა სერგეი დიაგილევის ლეგენდარულ „[[ ]]“-ის საპრემიერო შესრულებას. იგი -თან ერთად შესრულებებს ხელმძღვანელობდა [[ბერლინი|ბერლინში]], [[მონტე-კარლო]]ში, [[პარიზი|პარიზში]], [[რომი|რომსა]] და [[კოვენტ-გარდენი]]ს [[სამეფო ოპერის თეატრი|სამეფო ოპერის თეატრში]] ([[ლონდონი]]). პროფესორობისა და ბალეტში ვალდებულებებთან დამატებით იგი [[1908]] წელს იგი [[მარიინსკის თეატრი|მარიინსკის თეატრში]] დირიჟორი გახდა.

[[1905]]-[[1917]] წლებში იგი შედიოდა [[პეტერბურგის კონსერვატორია|პეტერბურგის კონსერვატორიის]] მთავარ სამმართველოაში; აღნიშნულ დაწესებულებაში იგი დირიჟორობას ასწავლიდა. [[1918]] წელს მიიწვიეს [[თბილისის კონსერვატორია|თბილისის ეროვნული კონსერვატორიის]] დირექტორის პოსტზე, [[საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა|საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის]] დედაქალაქში. [[1921]] წელს [[რუსეთ-საქართველოს ომი (1921)|რუსეთ-საქართველოს ომის]] შემდეგ დაბრუნდა [[პარიზი|პარიზში]] და სიცოცხლის დანარჩენი პერიოდი აქვე გაატარა. ნიკოლაი ჩერეპნინი გარდაიცვალა [[1945]] წლის 26 მაისს.

იგი იყო კომოპიტორისა და პიანისტის, [[ალექსანდრ ჩეპერინი]]ს მამა.
კინკაკუ-ძი

კინკაკუ-ძი (, „ოქროს პავილიონის ტაძარი“), ოფიციალური სახელწოდებაა როკუონ-ძი (, „ირმის ბაღის ტაძარი“) — ძენ ბუდისტური ტაძარი კიოტოში, იაპონიაში. ტაძარი იაპონიის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ნაგებობაა და ყოველწლიურად მრავალ მნახველს იზიდავს. კინკაკუ-ძი ეროვნული მნიშვნელობის განსაკუთრებული ისტორიული საიტი, ეროვნული მნიშვნელობის განსაკუთრებული ლანდშაფტი და იუნესკოს მსოფლიოს მემკვიდრეობის ნუსხაში შეტანილი ანტიკური კიოტოს ისტორიული ძეგლების 17 ნიმუშიდან ერთ-ერთია.

ისტორია
კიკაკუ-ძი თავდაპირველად ვილა იყო, რომელსაც კიტაიამა-დაი ეწოდებოდა და ძლიერ სახელმწიფო მოხელეს, საიონძი კინცუნეს ეკუთვნოდა. მისი ისტორია 1397 წლიდან იწყება, როდესაც ვილა საიონძის ოჯახისგან სიოგუნმა აშიკაგა იოშიმიცუმ შეიძინა და კინკაკუ-ძის კომპლექსად გადააკეთა.

ონინის ომის დროს (1467–1477) კომპლექსის ყველა ნაგებობა, გარდა პავილიონისა, დაიწვა. ხანძრის დროს აშიკაგა იოშიმიცუს ქანდაკება განადგურდა, თუმცა შემდეგში აღადგინეს. ეს მოვლენები ლიტერატურულად იუკიო მისიმამ აღწერა 1056 წლის წიგნში ოქროს ტაძარი.

დიზაინი
ოქროს პავილიონი როკუონ-ძის სატაძრო კომპლექსის სამგანყოფილებიანი ნაგებობაა. ზედა ორი განყოფილება წმინდა ოქროფურცლითაა დაფარული. პავილიონი ფუნქციონირებს, როგორც შარიდენი , სადაც ბუდას რელიქვიაა (ბუდას ფერფლი) დაცული. შენობა კიოტოში მდებარე სხვა ნაგებობების, გინკაკუ-ძისა (ვერცხლის პავილიონის ტაძარი) და შიოკოკუ-ძისთვის მნიშვნელოვან მოდელად იქცა. ამ შენობების აგებისას აშიკაგა იოშიმიცუმ კინკაკუ-ძის სტილი გამოიყენა.

არქიტექტურული დიზაინი
პავილიონი სამი არქიტექტურული სტილის, სინდენის, სამურაისა და ძენის ნაზავია. თითოეული სტილი თითო სართულზეა გამოყენებული. პირველ სართულს დრაჰმის წყლების ოთახი ეწოდება და სინდენ-ძუკურის სტილში, საუკუნის ჰეიანის პერიოდის საცხოვრებელ სტილშია აგებული. იგი დაპროექტებულია, როგორც ღია სივრცე, დამატებითი ვერანდებით და აგებულია ბუნებრივი, შეუღებავი ხისა და თეთრი თაბაშირისგან.
ამესტრისი

ამესტრისი (; გ. ძვ. წ. 424) — სპარსეთის დედოფალი ძვ. წ. 486-ძვ. წ. 466 წლებში როგორც მეფე ქსერქსე -ის პირველი ცოლი. სპარსეთის მეფე არტაქსერქსე -ის დედა. იგი ხშირად გაიგივებულია სპარსეთის ბიბლიურ დედოფალ ვაშტისთან.

ბიოგრაფია
ამესტრისის დაბადების თარიღი და ადგილი დღემდე უცნობია. იგი სპარსელი დიდებულის, ოტანესის ქალიშვილი იყო. ძვ. წ. 522 წელს, ოტანესმა სხვა ექვს დიდებულთან ერთად მოკლა მეფე ბარდია, რომელიც შამანებისა და ჯადოქრების ძლიერი გავლენის ქვეშ იყო. ამის შემდეგ სპარსეთის ტახტზე დარიოს დიდი ავიდა. ჰეროდოტეს ცნობებით, ოტანესმა ახალ მეფესთან მეტად მჭიდრო ნათესაური კავშირი შეკრა. კერძოდ: დარიოს -მა ცოლად შეირთო ოტანესის ქალიშვილი ფაედიმია, სანაცვლოდ კი ოტანესმა ცოლად შეირთო დარიოსის და, უცნობი პრინცესა, რომელთანაც შეეძინა ამესტრისი.

ძვ. წ. 486 წელს დარიოს გარდაიცვალა, რის შემდეგაც მამამისმა ამესტრისი ახალ მეფე ქსერქსე -ზე დააქორწინა, რითაც იგი აქემენიანთა სპარსეთის დედოფალი გახდა. ჰეროდოტე დედოფალ ამესტრისს სასტიკ დესპოტად აღწერს და მის ბოროტ ბუნებას ასე აღწერს:

უცნობია, თუ საიდან ჰქონდა ჰეროდოტეს ეს ცნობები, რომელიც დედოფლის მიერ თოთხმეტი დიდგვაროვანი ბავშვის სატანისათვის მსხვერპლშეწირვას მოგვითხრობს, ვინაიდან სპარსული რელიგია მკაცრად კრძალავდა მსხვერპლშეწირვას. იმის გათვალისწინებით, რომ დედოფალ ამესტრისზე მხოლოდ ბერძნული წყაროები საუბრობენ და ამ პერიოდში მიმდინარეობდა ბერძენ-სპარსელთა ომები, შესაძლოა შეგნებულად იყოს ეს ბრალდებები ამესტრისისა და ზოგადად, სპარსელთა სახელის გასატეხად.

ძვ. წ. 478 წელს ტახტის მემკვიდრე პრინცი, ამესტრისის უფროსი ვაჟი — დარიოსი, სარდისში დაქორწინდა თავის ბიძაშვილ ანტაინტეზე. რამდენადაც ცნობილია, ანტაინეტე ერთგული მეუღლე არ აღმოჩნდა და მან რომანი თავისივე მამამთილთან, მეფე ქსერქსესთან გააბა. როდესაც ეს ამბავი დედოფალმა ამესტრისმა შეიტყო, მან არა ანტაინეტე, არამედ დედამისი, მისისტესი დასაჯა, რადგან თვლიდა, რომ ქალიშვილს მრუშობისაკენ მან უბიძგა. ქსერქსეს დაბადების დღისადმი მიძღვნილი ბანკეტის დროს, ამესტრისის გაგზავნილმა მცველებმა მისისტესს ცხვირი, ყურები, ტუჩები, ენა და მკერდი მოჰკვეთეს და მოკვეთილი ორგანოები მისივე თვალწინ აჭამეს ძაღლებს. მისისტესის განრისხებული ქმარი ბაქტრიაში გაიქცა აჯანყების მოსაწყობად, რომელიც ჯერ კიდევ დაწყებამდე ჩაახშო ქსერქსეს ჯარებმა, რის შემდეგაც მათ დახოცეს მისისტესის ქმარიცა და მისი ვაჟებიც.

ძვ. წ. 466 წელს ამესტრისს დედოფლობა ჩამოერთვა. ამ თემაზე საუბარია ბიბლიურ მონაკვეშთი „წიგნი ესთერისა“, სადაც მეფე ქსერქსემ თავის ცოლ ვაშტის (ასე ჰქვია ამესტრისს ნაწარმოებში) სტუმრების წინ გაშიშვლება სთხოვა, რაზეც უარი მიიღო, დაუმორჩილებლობის გამო კი იგი განშორდა მას და ახალი ცოლი შეირთო ებრაელი დიდებულის, ესთერის სახით, რომელმაც აღკვეთა სპარსეთში არსებული ებრაელების მასობრივი დევნა.

თავად ქსერქსე ძვ. წ. 465 წელს გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ტახტი ამესტრისის ვაჟმა არტაქსერქსე -მა დაიკავა, რომელმაც დედა სამეფო კარზე დააბრუნა. იგი სწორედ აქ, ძვ. წ. 424 წელს გარდაიცვალა.
გიორგი სვირიდოვი

გიორგი ვასილის ძე სვირიდოვი (; დ. 16 დეკემბერი, 1915, ფატეზი, კურსკის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 6 იანვარი, 1998) — რუსი ნეორომანტიკოსი კომპოზიტორი. აქტიური იყო საბჭოთა ერაში. ყველაზე მეტად ცნობილია მისი საგუნდო მუსიკით, რომელზეც რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის ტრადიციული გალობა ძლიერი გავლენა ახდენს; აგრეთვე ცნობილია მისი საორკესტრო ნაწარმოებებით, რომლებსაც ხშირად მოიხსენიებენ რუსული კულტურის ელემენტებად. სვირიდოვმა თავის საგუნდო მუსიკაში განსაკუთრებით გამოიყენა მდიდარი და ხშირი ჰარმონიული ტექსტურები (რომანტიკული პერიოდის ტონალობის შერწყმა).

ადრეული ცხოვრება და ახალგაზრდობა
გიორგი სვირიდოვი დაიბადა 1915 წლის 16 დეკემბერს კურსკის გუბერნიის (ახლანდელი კურსკის ოლქი) ქალაქ ფატეზში (რუსეთის იმპერია), ეთნიკურად რუსი მშობლების ოჯახში. მისი მამა ვასილი სვირიდოვი ბოლშევიკების მიმართ სიმპათიის გამო რუსეთის სამოქალაქო ომის დროს, რუსეთის რევოლუციის შემდეგ მოკლეს; გიორგი ამ დროს 4 წლის იყო. შემდეგომ ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა კურსკში, სადაც სვირიდოვმა ჯერ კიდევ დაწყებით სკოლაში ისწავლა თუ როგორ დაეკრა ინსტრუმენტზე (ბალალაიკაზე). მას ისწავლა სმენით დაკვრა; ასეთი ნიჭისა და უნარის გამო იგი რუსეთის ხალხური საკრავების ორკესტრში მიიღეს. მუსიკალურ სკოლაში 1929 წელს ჩაირიცხა და მისი მასწავლებლის, მ. კრუტინსკის რჩევის შემდეგ, 1932 წელს იგი ჩამოვიდა ლენინგრადში, სადაც ფორტეპიანო ლენინგრადის ცენტრალურ მუსიკალურ კოლეჯში სწავლობდა; აღნიშნული სასწავლებელი დაამთავრა 1936 წელს. 1936-1941 წლებში სვირიდოვი სწავლობდა მოსკოვის კონსერვატორიაში პეტრე რაზანოვისა და დიმიტრი შოსტაკოვიჩის ზედამხედველობის ქვეშ. 1941 წელს საბჭოთა შეიარაღებულ ძალებში მობილიზდა; კონსერვატორიის დამთავრებიდან რამდენიმე დღის შემდეგ სვირიდოვი სამხედრო აკადემია უფა-ში გააგზავდეს, თუმცა ჯანმრთელობის გაუარესების გამო წლის დასრულებამდე გაათავისუფლეს.

მუსიკალური მემკვიდრეობა
პოეზია ყოველთვის მნიშვნელოვან ადგილს იკავებდა სვირიდოვის მხატვრულ სამყაროში. იგი წერდა სიმღერებსა და რომანებს მიხეილ ლერმონტოვის, ალექსანდრე ბლოკის, უილიამ შექსპირისა და რობერტ ბერნსის ტექსტებისგან.

მიუხედავად იმისა, რომ სვირიდოვის მუსიკა ნაკლებად ცნობილია დასავლეთში, მისმა ნამუშევრებმა სამშობლოში მაღალი შეფასება დაიმსახურა მისთვის დასამახსოვრებელი ლირიკული მელოდიების, ეროვნული „გემო“ს და ძირითადად, მუსიკაში რუსეთის და რუსული სულის შესანიშნავი გამოხატვისთვის.

გიორგი სვირიდოვს შექმნილი აქვს მრავალი ორკესტრული, სოლო ფორტეპიანო და საგუნდო ნამუშევარი. აღსანიშნავია მის მიერ შექმნილი ერთადერთი ოპერა (1951).

ჯილდოები
1946 წელს სვირიდოვი მისი ფორტეპიანოს ტრიოსთვის სტალინის პრიზით დააჯილდოვეს; აღნიშნულ ნამუშევარში ძლიერ იგრძნობოდა პეტრე ჩაიკოვსკის გავლენა. 1960 წელს კომპოზიტორს პათეტიკური ორატორიისთვის ლენინური პრემია გადაეცა. 1968 და 1980 წლებში გიორგი სვირიდოვი დაჯილდოვდა სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიით; აგრეთვე მიენიჭა სსრკ სახალხო არტისტის წოდება. 1975 წელს გახდა სოციალისტური შრომის გმირი; აგრეთვე ორჯერ დაჯილდოვდა ლენინის ორდენით.

ასტეროიდი 4075 1982 წელს რუსმა ასტრონომერმა ლუდმილა კარაჩკინამ აღმოაჩინა და გიორგი სვირიდოვის საპატივსაცეოდ მისი სახელი ეწოდა.

გარდაცვალება
კომპოზიტორი გარდაიცვალა 1998 წლის 6 იანვარს გულის შეტევით, მოსკოვში; იგი აღნიშნულ ქალაქში 1956 წლიდან ცხოვრობდა.
ბორანდუხტი

ბორანდუხტი (; გ. ივნისი, 632, ქტესიფონი) — სასანიანთა დინასტიის წარმომადგენელი. სპარსეთის მეფე ხოსრო -ისა და დედოფალ მარიას ქალიშვილი. სპარსეთის ორგზის დედოფალი 629-630 და 631-632 წლებში. დაქორწინებული იყო თავის ძმაზე, მეფე კავად -ზე, თუმცა მასთან შვილები არ ჰყოლია.

ბიოგრაფია
ბორანდუხტის დაბადების თარიღი და ადგილი უცნობია. იგი იყო სასანიანთა სპარსეთის მეფე ხოსრო -ისა და მისი პირველი ცოლის, დედოფალ მარიას ქალიშვილი. აღსანიშნავია, რომ დედის მხრიდან იგი ბიზანტიის იმპერატორ მავრიკიოსის შვილიშვილი იყო.

628 წელს მისმა ძმამ, კავად -მ სიკვდილით დასაჯა მამამისი, მეფე ხოსრო და თავიანთი ძმები, რის შემდეგაც ტახტი დაიკავა. გამეფებიდან მალევე კავადს ცოლად გაჰყვა ბორანდუხტი, რომელის სპარსეთის დედოფალ კონსორტად გვევლინება, თუმცა ეს დიდ ხანს არ გაგრძელებულა. მას შემდეგ, რაც კავადი 628 წელს გარდაიცვალა, სულ რამდენიმე თვეში ორი მეფე ავიდა ტახტზე და ორივე მათგანი შეთქმულებმა მოკლეს. ასეთ ვითარებაში, როგორც ხოსრო -ის ასული და კავად -ის ქვრივი, სპარსეთის ისტორიაში პირველად მონარქი ქალი გახდა, ბორანდუხტის სახით.

629 წლის 17 ივნისს, დედაქალაქ ქტესიფონში ბორანდუხტი სპარსეთის დედოფლად ოფიციალურად გამოაცხადეს, თუმცა მისი სქესის გამო ბევრი მტერი გამოუჩნდა, რის გამოც ტახტის უზურპაციის რისკი საკმაოდ მაღალი იყო. მომხრეთა გასაჩენად დედოფალმა ბორანდუხტმა ქვეყანაში სტაბილური სიტუაციის შექმნა განიზრახა, რისთვისაც იგი დაუზავდა ბიზანტიის იმპერიას. ცნობილია, რომ სირიაში, ალეპოს სასახლეში კათალიკოს იშოიაჰბ -ის შუამავლობით დედოფალი ბორანდუხტი პირადად შეხვდა იმპერატორ ჰერაკლეს.

უკან დაბრუნებულმა ბორანდუხტმა მიზნად იმპერიის ხელახლა აღორძინება დაისახა, რისთვისაც მან ბრძოლა გამოუცხადა კორუფციას, მოჭრა ახალი ფულის ერთეული, შეამცირა გადასახადები და დაიწყო ბიზანტიასთან ომის დროს დანგრეული ციხესიმაგრეებისა და სასახლეების აღდგენა. მიუხედავად მცდელობისა, მან ვერ მოახერხა ცენტრალური ხელისუფლების აღდგენა, რომლის მოსპობასაც ყველანაირად ცდილობდა კონსტანტინოპოლი და რომი, რასაც საბოლოოდ სამოქალაქო ომის განახლება მოჰყვა. გუბერნატორებმა უარი განაცხადეს აკრეფილი გადასახადების სამეფო ხაზინაში შეტანაზე, რასაც მათი აჯანყება მოჰყვა.

630 წლის 16 ივნისს, დედოფალი ბორანდუხტი ჩამოაგდეს სპარსეთის ტახტიდან, რის შემდეგაც ტახტს შაპურ იკავებს, რომელიც მალევე ჩაანაცვლა ბორანდუხტის დამ, აზარმედუხტმა. აღსანიშნავია, რომ ისინი სპარსეთის ისტორიაში პირველი და უკანასკნელი ქალი მონარქები გახდნენ. დედოფალ აზარმედუხტის მმართველობამ ძალიან ცოტა ხანს გასტანა.

აზარმედუხტის მმართველობით უკმაყოფილო დიდებულები კვლავ აჯანყდნენ და ტახტზე კვლავ ბორანდუხტი დასვეს. 631 წელს მან საბოლოოდ აღიდგინა თავისი ძალაუფლება, თუმცა ეს დიდ ხანს არ გაგრძელებულა, ვინაიდან ამავე წელს არაბმა დამპყრობლებმა ორჯერ დაამარცხეს სპარსული ჯარები. დედოფალმა ბორანდუხტმა მოახერხა ჯარების ხელახლა შეკრება და არაბების ბრძოლაში დამარცხება, თუმცა მალევე ჯანმრთელობამ უმტყუნა და 632 წლის ივნისში, დედაქალაქ ქტესიფონში უშვილოდ გარდაიცვალა. ამის შემდეგ ტახტი იეზდიგერდ -მ დაიკავა, რომელიც უკანასკნელი სასანიანი მმართველი გახდა, რადგან მის შემდეგ სპარსეთი არაბეთის დაქვემდებარებაში შევიდა, რა დროსაც ამ ქვეყანაში ზოროასტრიზმი ისლამმა ჩაანაცვლა.
იაპონური ბაღი

იაპონური ბაღი — ტრადიციული ბაღები, რომელთა დიზაინი იაპონური ესთეტიკისა და ფილოსოფიური იდეების მიხედვითაა შექმნილი, არ ახასიათებს ხელოვნური ორნამენტებით მორთვა და ყურადღება გამახვილებულია ბუნებრივ ლანდშაფტებზე. იაპონელი ბაღის დიზაინერების იდეებში ყოფიერების მსხვრევადობისა და დროის შეუჩერებელი სვლის იდეებია გამოხატული. ძველი იაპონელი ბაღის დიზაინერებისთვის შთაგონების წყარო იაპონური ხელოვნება იყო.

ბაღის სტილები
ჩისენ-შოუიუ-ტეიენი ან გუბურიანი ბაღი
ისენ-შოიუ-ტეიენი („ტბა-წყარო-ნავის ბაღი“) იაპონიაში ჰეიანის პერიოდში (794-1185) ჩინეთიდან შევიდა. მთავარი შენობის არქიტექტურული სტილიდან გამომდინარე ბაღს ხშირად შინდენი-ძუკურის სტილის ბაღადაც მოიხსენიებენ. მთავარი ნაგებობა ფართო, მორთული საცხოვრებელია, ორი ფრთით, რომელიც ტბაზე და ბაღში გადის. ორივე ფრთის ბოლოში პავილიონია, საიდანაც მნახველებს ტბის ხედით ტკბობა შეუძლიათ. ვიზიტორებისთვის ტბაზე პატარა ნავებით სეირნობა შეუძლიათ. ამგვარ ბაღებს დიდი ტბები აქვთ, რომლებშიც პატარა კუნძულებია, სადაც ფესტივალებისა და ცერემონიების დროს მუსიკოსები უკრავენ. ამ პერიოდის გუბურიანი ბაღები არ არის შემორჩენილი, მაგრამ მათი განახლებული ბაღების ნახვა ჰეიანის სამლოცველოსა და დაიკაკუ-ძის ტაძრებშია შესაძლებელი.

სამოთხის ბაღი
სამოთხის ბაღი ჰეიანის პერიოდის გვიან პერიოდში გაჩნდა და ამიდას ბუდისტური სექტის დიდგვაროვნებმა შექმნეს. ისინი სამოთხის ან წმინდა მიწის სიმბოლიზირებას ახდენდნენ. ამ ბაღების ტბაში მდებარე კუნძულს ნაკაძიმა ეწოდება, სადაც ბუდას დარბაზი მდებარეობდა და ხიდით სათავსოსთანაა დაკავშირებული. სამოთხის ბაღების ყველაზე ცნობილი ნიმუშია ფენიქსის დარბაზი ბიოდო-ინის ტაძარში, რომელიც 1503 წელს აშენდა, უძიში, კიოტოს მახლობლად. სხვა მაგალითება ჯიორური-ძის ტაძარი კიოტოში, ენრო-ძის ტაძარი ნარას პრეფექტურაში, ჰოკონგოინი კიოტოში, მიოციუ-ძის ტაძარი ჰირაიძუმიში და შირამიძუ ამიდადოს ბაღი ქალაქ ივაკიში.

კარესანსუის მშრალი ქვის ბაღები
კარესანსუის ბაღები იაპონური ქვის ბაღებია, რომელიც იაპონიაში საუკუნეში, ბუდისტი ბერის, მუსიო სოსეკის (1275-1351) წყალობით გახდა პოპულარული, რომელმაც კიოტოს 5 მთავარ მონასტერში ძენის ბაღები გააშენა. კარესანსუის ბაღებში წყლის ადგილას თეთრი მიწა ან ხრეშია მოგროვილი, სადაც ქვები, ზოგჯერ კი ქვებთან ერთად ხავსით დაფარული მიწაა მოთავსებული. ბაღების მიზანის მედიტაციისთვის ხელის შეწყობაა და მონასტრის ვერანდიდან მოჩანს. ბაღის ყველაზე ცნობილი ნიმუშია რიოან-ძის ტაძარი კიოტოში.

როძი, ჩაის ბაღები
ჩაის ბაღი მურომაქის პერიოდსა და მონოიამას პერიოდში შეიქმნა, როდესაც იაპონური ჩაის კომპანია დაარსდა. ბაღის სახელწოდება მომდინარეობს როძიდან, რაც ჩაის სახლისკენ მიმავალ ბილიკს აღნიშნავს, რომელიც ვიზიტორთათვის მედიტაციის შთაგონებას ისახავს მიზნად. როძის გარეთ გარე ბაღია, რომელსაც კარიბჭე აქვს. ვიზიტორები შიგნით შესვლამდე აქ ელოდებიან, შემდეგ კარიბჭის გავლით შიდა ბაღში შედიან, სადაც ხელებსა და პირისახეს იბანენ და სინტოს სამლოცველოში შესვლამდე ჩაის სახლში შედიან. ბილიკი ყოვლეთვის ტენიანი და მწვანეა და მთის ბილიკს ჰგავს. ადრეულ ჩაის სახლებს ფანჯრები არ ჰქონდა, მაგრამ მოგვიანებით მათ გასახსნელი კედელი დაემატა, საიდანაც ბაღის დანახვაა შესაძლებელი.
აზარმედუხტი

აზარმედუხტი (; გ. 631, ქტესიფონი) — სასანიანთა დინასტიის წარმომადგენელი. სპარსეთის მეფე ხოსრო -ის ქალიშვილი. სპარსეთის დედოფალი 630-631 წლებში.

ბიოგრაფია
აზარმედუხტის დაბადების თარიღი და ადგილი უცნობია. იგი იყო სპარსეთის მეფე ხოსრო -ის უმცროსი ქალიშვილი. თავად მისი სახელი „აზარმედუხტი“ ძველ სპარსულად „პატივცემული პირის ქალიშვილს“ ნიშნავს.

628 წელს მისმა უფროსმა ძმამ, კავად -მ მამამისი, მეფე ხოსრო და თავისი ძმები სიკვდილით დასაჯა, თავად კი სპარსეთის ახალი მეფე გახდა და საკუთარ დაზე, პრინცესა ბორანდუხტზე იქორწინა. ამ ამბიდან სულ რამდენიმე თვეში კავადი გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ჯერ არდაშირ , ხოლო მის შემდეგ ფარხუნ-შაჰვარაზი ადის. ორივე მათგან 629 წელს მოკლეს შეთქმულებმა. ამგვარ პირობებში, სპარსეთის ისტორიაში პირველად სამეფო ტახტი ქალმა, დედოფალმა ბორანდუხტმა დაიკავა. იგი ყველანაირად ცდილობდა ქვეყანაში წესრიგისა და სტაბილურობის შენარჩუნებას, ასევე ცენტრალური ხელისუფლების აღდგენას, მაგრამ ამაოდ. ამ მიზნით იგი ბიზანტიასაც დაუზავდა, თუმცა 630 წელს იგი დიდებულებმა ჩამოაგდეს და ტახტზე მისი ბიძაშვილი შაპურ შაჰრვარაზი დასვეს.

შაპურის მმართველობა კიდევ უფრო ხანმოკლე გამოდგა, ვინაიდან იგი სულ რამდენიმე თვეში დაამხეს, რის შემდეგაც სპარსეთის დედოფალი აზარმედუხტი გახდა. ტახტზე ასვლისას მან განაცხადა, რომ ქვეყანას მამის, ხოსრო -ის მსგავსად მართავდა. ამ დროს, ერთ-ერთმა გავლენიანმა დიდებულმა — ფარუხ ჰორმიზდმა დედოფალს ქვეყანაში წესრიგის აღსადგენად თავის თავზე ქორწინება შესთავაზა, რაზეც აზარმედუხტისაგან უარი მიიღო. განრისხებულმა ჰორმიზდმა განაცხადა: „დღეიდან მე ვარ ხალხის ლიდერი და ირანული სახელმწიფოს დასაყრდენი“. ამით მან თავი სპარსეთის მეფედ გამოაცხადა, რის დასადასტურებლადაც საკუთარი ფულის ერთეულის მოჭრაც კი დაიწყო. რამდენიმე სპარსულ ქალაქში ხალხმა იგი მართლაც აღიარა მონარქად. მის დასამორჩილებლად აზარმედუხტმა დახმარებისათვის თავის ბიძაშვილ სიავახშს მიმართა მიჰნარიდების დინასტიიდან, რომელიც გამოცდილი მხედართმთავრი იყო. საბოლოოდ, სიავახშმა დაამარცხა ჰორმიზდი და ბრძოლაშივე მოკლა იგი.

ამით პრობლემა არ მოგვარებულა, რადგან ფარუხ ჰორმიზადის ვაჟი, როსტომი ქვეყნის ჩრდილოეთში გაიქცა, სადაც ჯარები შეაგროვა და მამის მკვლელობისათვის შურისძიება განიზრახა. როსტომმა ალყა თავად დედაქალაქ ქტესიფონს შემოარტყა, სადაც იმყოფებოდა დედოფალი აზარმედუხტიც. დედოფლის ჯარები მიწასთან გასწორდა, რასაც ქალაქის დაცემა მოჰყვა. როსტომმა აიღო სამეფო სასახლე, რა დროსაც 631 წელს ჯერ თვალები დასთხარა აზარმედუხტს, შემდეგ კი მოკლა იგი. ამის შემდეგ, გაძლიერებულმა როსტომმა ტახტზე აზარმედუხტის და, დედოფალი ბორანდუხტი დააბრუნა, რომელიც 632 წელს გარდაიცვალა ბუნებრივი სიკვდილით. იგი იეზდიგერდ -მ ჩაანაცვლა, რომელიც სასანიანთა დინასტიის უკანასკნელი მეფე გახდა, რადგან ამის შემდეგ ირანი არაბეთის დაქვემდებარებაში გადავიდა.
ცურუგაოკა ჰაჩიმანგუ

ცურუგაოკა ჰაჩიმანგუ — ყველაზე მნიშვნელოვანი სინტოისტური სამლოცველო იაპონიაში, კანაგავის პრეფექტურის ქალაქ კამაკურაში. სამლოცველო ქალაქ კამაკურას გეოგრაფიულ და კულტურულ ცენტრში მდებარეობს. ქალაქი სწორედ მის ირგვლივ გაშენდა. სამლოცველო მნიშვნელოვან ფესტივალებს მასპინძლობს და ორ მუზეუმს მოიცავს.

ცურუგაოკა ჰაჩიმანგუ ისტორიის მანძილზე არა მხოლოდ ჰაჩიმანის სამლოცველო, არამდე ტენდაის ბუდისტური ტაძარიც იყო, რაც ხსნის მის ზოგად იერსახეს, რომელიც იაპონური ბუდისტური არქიტექტურისთვის იყო დამახასიათებელი.

სამლოცველოს ქვის დიდი საფეხუროვანი კიბის მარცხენა მხარეს 1000 წლოვანი გინკგოს ხე ხარობდა, რომელიც 2010 წლის 10 მარტს ქარიშხალმა ამოძირკვა. შედის იაპონიის მნიშვნელოვანი კულტურული საკუთრების სიაში.

ისტორია
ცურუგაოკა ჰაჩიმანგუ თავდაპირველად 1063 წელს აშენდა, როგორც ივაშიმიზუს სამლოცველოს ნაწილი ძაიმოკუზაში, სადაც ამჟამად პატარა სინტოისტური სამლოცველო დგას და იმპერატორ ოძინისადმი, დედამისის, იმპერატორ ძინგუსა და მისი ცოლის, ჰიმე-გამისადმი იყო მიძღვნილი. 1191 წელს კამაკურას სიოგუნეთის დამაარსებელმა, მინამოტო ნო იორიტიმომ იგი ამჟამინდელ ადგილად გადაიტანა და იქ საცხოვრებლად ჰაჩიმანი მიიწვია. მკვლელს ხშირად ასახავენ გიგანტური გინგკოს ხის უკან ჩასაფრებულად, მაგრამ იმდროინდელ ტექსტებში ხე არ არის მოხსენიებული. აღნიშნული დეტალი მხოლოდ ედოს პერიოდში გამოჩნდა. მკვლელობისთვის კიგიოს რამდენიმე საათის შემდეგ თავი მოჰკვეთეს. ჰონჩი სუიჯაკუს თეორიის მიხედვით, კამი მხოლოდ უნივერსალური ბუდას ადგილბრივი სახე იყო, ხოლო ჰაჩიმანი ერთ-ერთი უძველესი და ყველაზე პოპულარული სინკრეტული ღმერთის სახე.

ღონისძიებები
ცურუგაოკა ჰაჩიმანგუ ბევრი კულტურული ღონისძიების ცენტრია. სამცლოველოს ტერიტორიაზე ტარდება როგორც ცხენის ზურგიდან მშვილდით სროლის, ისე იაპონური მშვილდოსნობის შეჯიბრებები. სამლოცველო მოიცავს იორდასალამის ბაღებს, ყავის სამ მაღაზიას, საბავშვო ბაღს, ოფისებსა და მედიტაციისთვის განკუთვნილ დარბაზს. მის ტერიტორიაზე მდებარეობს ორი მუზეუმი: კამაკურას ეროვნული საგანძურის მუზეუმი, რომელიც ქალაქ კამაკურას მმართველთა დაქვემდებარებაშია და პრეფექტურის დაქვემდებარებაში მყოფი თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი. ჯერ კიდევ საუკუნეში ქალაქ უსაში, კიუსიუზე, ჰაჩიმანს მიროკუ ბოსაცუსთან ერთად ეთაყვანებოდნენ.