iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მუტანტი (Marvel Comics)

-ის კომიქსების წიგნებში, მუტანტი ეწოდება ინდივიდს, რომელიც ფლობს გენეტიკურ შტრიხს, ე.წ. იქს-გენს, რისი მეშვეობითაც ბუნებრივად შეუძლია გამოავლინოს ზეადამიანური ძალები და შესაძლებლობები. მუტანტები წარმომადგენლები არიან -ის სახეობისა, რაც -ის ევოლუციური შთამომავალია, და ადამიანის ევოლუციაში მომდევნო საფეხურად მიიჩნევიან.

ომეგა-დონის მუტანტები
ომეგა-დონის მუტანტი მათი ზეადამიანური შესაძლებლობების ერთ-ერთი უძლიერესი გენეტიკური პოტენციალია. ტერმინი შემზარავი იქს-ადამიანების 207-ე ნომრიდან გახდა ცნობილი (1986), თუმცაღა სრულიად განუმარტავი იყო. მას შემდგომ გამოჩნდა 2001 წლის ლიმიტირებულ სერიებში იქს-ადამიანები სამუდამოდ. ომეგა-დონის შესაძლებლობების რიცხვს განეკუთვნება მაგ. უკვდავება, მატერიისა და ენერგიის უკიდურეს დონეზე მართვა, უმაღლესი დონის გონებრივი შესაძლებლობები, ძლიერი ტელეკინეზისი და პოტენცია, რომელიც ცნობილი მატერიალური სამყაროს მიღმა არსებობს. მყარი დეფინიცია ტერმინისა კომიქსებიდან ცნობილი არ არის. ცნება ’ომეგა-დონის მუტანტი’ აერთიანებას უკიდურესაც ძლიერ მუტანტებს, როგორიცაა: ჯინ გრეი, ვულკანი, რეიჩელ სამერსი, ელიქსირი, ფრანკლინ რიჩარდსი და სხვები.
ალიტუსის მაზრა

ალიტუსის მაზრა – მაზრა ლიეტუვაში, ესაზღვრება მარიამპოლეს, კაუნასის და ვილნიუსის მაზრები, ასევე პოლონეთი და ბელარუსის გროდნოს ოლქი.

ადმინისტრაციული დაყოფა
მაზრა მოიცავს:

ქალაქ ალიტუსის თვითმმართველობას.
ალიტუსის რაიონის თვითმმართველობას. (11 მამასახლისი)
დრუსკინინის თვითმმართველობას. (2 მამასახლისი)
ლაზდიის რაიონის თვითმმართველობას. (14 მამასახლისი)
ვარენის რაიონის თვითმმართველობას. (8 მამასახლისი)
იბნ სინა

აბუ ალი იბნ სინა , ლათინიზებული ავიცენა (; დ. 980, სოფ. აფშანა, ბუხარის მახლობლად — გ. 18 ივნისი, 1037, ჰამადანი) — ფილოსოფოსი, ექიმი და პოეტი. მოღვაწეობდა ბუხარაში, ხვარაზმსა და სპარსეთში. ისლამის რელიგიის ჩარჩოებში შეძლო ანტიკური ფილოსოფიისა და მეცნიერების კრიტიკულად ათვისება და თავისი დროის მთელი ცოდნის სისტემატიზაცია. მისი მთავარი შრომაა ფილოსოფიური ენციკლოპედია, რომელიც მოიცავს ლოგიკას, ფიზიკას, მათემატიკასა და მეტაფიზიკას.

იბნ სინას პოეტურმა მემკვიდრეობამ ჩვენამდე ნაწილობრივ მოაღწია (წერდა არაბულად და სპარსულად). თავის ლექსებში გამოხატავდა საკუთარ ფილოსოფიურ შეხედულებებს. ამ მხრივ აღსანიშნავია „სულის კასიდა“. ქადაგებდა მეცნიერებისა და განათლების სიკეთეს. ალეგორიული ხასიათისაა იბნ სინას ფილოსოფიურ-მხატვრულო ნაწარმოებები „სალამან და აბსალი“, „წერილი ფრინველზე“ და „ცოცხალი, ძე ფხიზლისა“, რომელიც სიუჟეტურად დანტეს „ღვთაებრივ კომედიას“ უახლოვდება. იბნ სინა საინტერესოა აგრეთვე როგორც მთაგმნელი და ლიტერატურის თეორეტიკოსი. მას ეკუთვნის არისტოტელეს „პოეტიკისა“ და არაბი პოეტის იბნ ალ-რუმის დივანი კომენტარები. იბნ სინა (ხალხური სახელწოდება_ბუ ალი) იქცა თითქმის მთელი ახლო აღმოსავლეთის ხალხთა ზღაპრების გმირად. იბნ სინას უმნიშვნელოვანესი სამედიცინო თხზულება „სამკურნალო მეცნიერების კანონი“ ლათინურ ენაზე ს-ში ითარგმნა და პირველად 1473 წელს გამოქვეყნდა მილანში, არაბულ ენაზე შედგენილი ორიგინალი კი 1593 წელს დაიბეჭდა რომში. არსებობს ამ ნაწარმოების 30 გამოცემა. მასში ავტორი ეხება მცენარეთა, განსაკუთრებით სამკურნალო მცენარეთა მოშენებასა და ფიზიოლოგიას, მედიცინის ზოგად თეორიას, ანატომიას, ფიზიოლოგიას, ქირურგიას, დიაგნოსტიკას, მწვავე და ქრონიკული დაავადებების განვითარებას, მკურნალობას, პროფილაქტიკას და სხვა; დაავადებების განვითარებაში განსაკუთრებულ როლს ანიჭებდა გარემო პირობებს. მან წამოაყენა ჰიპოთეზა, რომ გადამდებ სნეულებებს რაღაც უჩინარი ორგანიზმები იწვევენ და დაავადებანი ჰაერისა და წყლის საშუალებით ვრცელდება. უარყოფდა მოსაზრებას, თითქოს ფსიქიკურ დაავადებებს ავი სულები იწვევდნენ. იბნ სინამ ზუსტად აღწერა მრავალი დაავადება. იგი დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა ჰიგიენას და კვების რეჟიმს. შექმნა ახალი ფარმაცია. მის ფარმაკოპეაში შეტანილია ხალხური, განსაკუთრებით ჩინური მედიცინის მრავალი საშუალება.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ავიცენა.
შიაულიაის მაზრა

შიაულიაის მაზრა (ლიეტუვ. ) — მაზრა ლიეტუვის ჩრდილოეთში, უკავია ჟემაიტიისა და აუქშტაიტიის ეთნოგრაფიული რეგიონების ნაწილი. ესაზღვრება ლატვიას, ასევე ტელშიაის, ტაუგარის, კაუნასის და პანევეჟის მაზრებს. შექმნილია 1994 წლის 19 ივლისს მიღებული ლიეტუვის რესპუბლიკის კანონით ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული ერთეულების შესახებ.

ადმინისტრაციული დაყოფა
ქალაქ შიაულიაის თვითმმართველობა
შიაულიაის რაიონის თვითმმართველობა (10 მამასახლისი)
აკმიანის რაიონის თვითმმართველობა (6 მამასახლისი)
იონიშკის რაიონის თვითმმართველობა (10 მამასახლისი)
კელმენის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი)
პაკრუის რაიონის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი)
რადვილიშკის რაიონის თვითმმართველობა (14 მამასახლისი)
ძველი ვილნიუსი

ძველი ვილნიუსი — ქალაქ ვილნიუსის უძველესი ნაწილი, რომელიც მდებარეობს მდ. ნერისის მარცხენა სანაპიროზე, გედიმინასის კოშკის და შემორჩენილი კათედრალური ტაძრის ჩრ.-ით.

ერთ-ერთი მსხვილი ურბანიზაციული კომპლექსი აღმოსავლეთ ევროპაში, ფორმირებული შუა საუკუნეების დასაწყისიდან. მისი ფართობია — 3,59 კმ². მოიცავს 74 უბანს 70 ქუჩითა და შესახვევით, 1 487 შენობით და სულ 1 497 000 მ². დაკავებული ფართობით.

ლიეტუვის დედაქალაქის უძველესი ნაწილის ფორმირება ქალაქის ისტორიისა და სხვადასხვა კულტურათა გავლენის აღბეჭდვით საუკენეეთა განმავლობაში ხდებოდა. შენობები, რომლებიც განსხვავებულ არქიტექტურულ სტილებს მიეკუთვნებიან (გოთიკა, რენესანსი, კლასიციზმი, მოდერნიზმი) ძველ ქალაქში მომიჯნაობენ და ერთმანეთს ავსებენ. აქ არის კათოლიკური, ლუთერანული და მართლმადიდებლური ტაძრები, მუზეუმები, სასწავლო დაწესებუებები, საცხოვრებელი სახლები, სასტუმროები, მაღაზიები. ასევე შენობები, რომლებიც წარმოადგენენ კულტურისა და არქიტექტურის ძეგლებს.

იუნესკომ აღიარა ძველი ქალაქის უნივერსალური ფასეულობა და ორიგინალურობა; ძველი ვილნიუსი 1994 წელს მსოფლიო კულტურულ მემკვიდრეობათა სიაში იქნა შეტანილი.

გალერეა
კაუნასის მაზრა

კაუნასის მაზრა (ლიეტუვ. ) — მაზრა ლიეტუვის ცენტრალურ ნაწილში. ესაზღვრება მარიამპოლის, ალიტუსის, ვილნიუსის, შიაულიაისა და ტაუგარის მაზრებს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
მაზრაში შემდეგი ტერიტორიებია:

ქალაქ კაუნასის თვითმმართველობა (10 მამასახლისი)
იონავის რაიონის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი)
ბირშტონასის თვითმმართველობა (ქალაქი ბირშტონასი და ბირშტონასის სამამასახლისო)
კაიშიადორის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი)
კაუნასის რაიონის თვითმმართველობა (23 მამასახლისი)
კედაინიის რაიონის თვითმმართველობა (12 მამასახლისი)
პრენაის თვითმმართველობის რაიონი (10 მამასახლისი)
რასეინიაის რაიონის ტვითმმართველობა (12 მამასახლისი; ქალაქები რასეინიაი და არიოგალა, 7 ადგილი, 597 სოფელი)
პეიზაჟი

პეიზაჟი — სახვითი ხელოვნების ჟანრი, რომელშიც ბუნების სურათია ასახული. იგი ფრანგული სიტყვაა, სიტყვასიტყვით ნიშნავს ბუნების ხედს, ადგილმდებარეობის გამოსახულებას. სხვაგვარად, პეიზაჟი არის ბუნების სახეების პლასტიკური გამოსახვა.

თავდაპირველად პეიზაჟი წარმოადგენდა მხოლოდ ფონს ფიგურულ სურათებში, იგი არ ყოფილა ნაწარმოების მთავარი თემა. დამოუკიდებელი პეიზაჟების ხატვა აღორძინების ხანის დიდმა მხატვრებმა დაიწყეს — გერმანელმა ალბრეხტ დიურერმა (1471-1528), გენიალურმა იტალიელმა ლეონარდო და ვინჩიმ (1452-1519) და სხვებმა.

პეიზაჟური მხატვრობა განსაკუთრებით გაიფურჩქნა ნიდერლანდურ ხელოვნებაში საუკუნეში. ამ საქმის ოსტატები იყვნენ იაკობ რეისდალი (1628-1682), რომელიც გატაცებული იყო ქარიშხლისაგან წაქცეული ხეების, ტყეებისა და ციხეთა ნანგრევების ხატვით, აგრეთვე მეინდენტ გობემა (1638-1709), რომელიც ხატავდა ნათელ, მზის შუქით სავსე პეიზაჟებს.

ფრანჩესკო ფილიპინი (1853–1895) ითვლება ევროპული მხატვრობის ისტორიაში ლანდშაფტის მხატვრობის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს წარმომადგენლად, რომელიც მოქმედებდა მე-19 საუკუნის მეორე ნახევარში. მისი მხატვრული მემკვიდრეობა მნიშვნელოვანი გავლენით გამოირჩევა, რომელიც გაგრძელდა მე-20 საუკუნეშიც.

პარიზში ყოფნისას, ფილიპინი დაუკავშირდა კლოდ მონეს, რის შედეგადაც დაიწყო უშუალო დიალოგი ფრანგულ იმპრესიონიზმთან. მიუხედავად მონესადმი პატივისცემისა, ფილიპინი წინააღმდეგობას უწევდა იმპრესიონიზმის ესთეტიკურ და სენსუალურ მიდგომებს და შექმნა საკუთარი მხატვრული ენა, რომელიც დაფუძნებული იყო სტრუქტურასა და მორალურ პრინციპებზე.

ამ მიდგომამ წარმოშვა უნიკალური სტილი, რომელსაც კრიტიკოსებმა მოგვიანებით უწოდეს ფილიპინიზმი ან იტალიური იმპრესიონიზმი. ფილიპინიზმი არ იყო სტრუქტურირებული მოძრაობა, არამედ ვიზუალური და ეთიკური მიმდინარეობა, რომელიც უარყოფდა ხელოვნების კომერციულიზაციას და ასახავდა აგრარულ შრომას, ქალის როლს და სულისკვეთებას ბუნებრივ ლანდშაფტებში.

ფილიპინის გავლენა შეიმჩნევა უმბერტო ბოჩონის ნამუშევრებში, მათ შორის საღამო. ბოჩონიმ თავისი კომპოზიციური და განათების სტრუქტურა ფილიპინიდან აიღო. ფუტურისტულ სტორიოგრაფიაში ფილიპინი განიხილება როგორც სიმბოლური ფესვი ფუტურისტული მხატვრობისთვის.

დღეს ფილიპინიზმი აღიარებულია როგორც ერთ-ერთი ყველაზე სრულყოფილი და თანმიმდევრული ფორმა ლანდშაფტის მხატვრობისა მე-19 და მე-20 საუკუნეებს შორის, რომელიც მნიშვნელოვანი წინამორბედია მოდერნისტული მხატვრული მოძრაობებისთვის.

თემატურად პეიზაჟური ფერწერა იყოფა რამდენიმე სახედ: არის პეიზაჟები, რომელიც ასახავენ ბუნების რეალურ ან გამოგონილ ადგილებს. არის პეიზაჟები, რომლებშიც ჭარბობს ქალაქის ხედები ანდა არქიტექტურული ანსამბლები. არის პეიზაჟები, რომლებშიც დიდი ადგილი უკავია ზღვის ხედებს, მაგალითად რუსი პეიზაჟისტის ივანე აივაზოვსკის (1817-1900) ტილოებში.

გალერეა
ფენიქსის ძალა

ფენიქსის ძალა — უკვდავი და ცვალებადი გამოვლინება სიცოცხლისა და ვნების უმაღლესი დონის უნივერსალური ძალისა. იგი კავშირია ყოველგვარი გონებრივი ენერგიისა, რომელიც არსებობს და სამუდამოდ იარსებებს მთელი სამყაროს ყველა რეალობაში.

პირველად გამოჩნდა შემზარავი იქს-ადამიანების 101-ე ნომერში (1976 წლის ოქტომბერი). შექმნილია სტენ ლისა და დეივ კოკრუმის მიერ. შავი ფენიქსის საგას მიხედვით, ფენიქსის ძალა მაკრაან კრისტალის ლეგენდარული მცველია. იგი ერთ-ერთი ყველაზე საშიშარი ქმნილებაა, შეუძლია რა მოკვეთოს და ხელახლა გაზარდოს მსოფლიოს ნებისმიერი ნაწილი, აგრეთვე ძალუძს მისი სრულად განადგურება, რაც ფენიქსის დანიშნულებაცაა: ’ფენიქსის განკითხვა’, ცეცხლის ალით დაწვას დროგადასული. ფენიქსის ძალა აღწერილია, როგორც ’ნაპერწკალი, რომელმაც მსოფლიოს უბოძა სიცოცხლე, ალი, რომელიც საბოლოოდ მოსპობს კიდეც მას’.

ფენიქსის ძალა გამოვლინებას -ის სხვადასხვა მუტანტში პოვებს. ე.წ. მასპინძლებს შორის, ჯინ გრეი ყველაზე დიდი ხნის მანძილზე იყო ფენიქსის პარტნიორი, რიგით მეორე გრეის ქალიშვილი, რეიჩელ სამერსია. 2009 წელს ჯინ გრეიმ, როგორც შავმა ფენიქსმა, -ის ყველა დროის საუკეთესო სუპერბოროტმოქმედებს შორის მე-9 ადგილი დაიკავა, გაზეთმა -მა კი 100 საუკეთესო ბოროტმოქმედის სიაში მას 38-ე პოზიცია დაუთმო.
ვილნიუსის მაზრა

ვილნიუსის მაზრა — მაზრა ლიეტუვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ტერიტორიითა და მოსახლეობით უდიდესი ლიეტუვის მაზრებს შორის. ესაზღვრება ალიტუსის, კაუნასის, პანევეჟისის და უტენის მაზრებს, აგრეთვე გროდნენსკის და ვიტებსკის ოლქებს ბელარუსში.

ადმინისტრაციული დაყოფა
მაზრაში შემდეგი ტერიტორიებია:
ქალაქ ვილნიუსის თვითმმართველობა (21 მამასახლისი).
ვილნიუსის რაიონის თვითმმართველობა (23 მამასახლისი).
ტრაკაის რაიონის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი; ქალაქი ტრაკაი).
უკმიარგეს რაიონის თვითმმართველობა (12 მამასახლისი; უკმიარგე, ადგილი ვიაპრაიში).
შალჩინინკის რაიონის თვითმმართველობა (13 მამასახლისი; შალჩინინკი, ეიშიშკესი).
შვენჩიონის რაიონის თვითმმართველობა (14 მამასახლისი; შვენჩიონისი, შვენჩიონელი, პაბრადე).
შირვინტის რაიონის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი; შირვინტოსი, ადგილები ბაგასლავიშკესი, ჩებიშკესი, გელვონაი, კარნავე, მუსნინკაი, 485 სოფელი).
ელექტრენაის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი; ელექტრენაი, ვევისი; ადგილები სეიმელში,276 სოფელი).
დიდი მთავარი

დიდი მთავარი — მთავართა უპირველესის წოდება კიევის რუსეთსა და ფეოდალური დაქუცმაცებულობის პერიოდში ( საუკუნიდან კიევის დიდი მთავარი, საუკუნიდან ვლადიმირის დიდი მთავარი და სხვა). რუსეთის ცენტრალიზებული სახელმწიფოს შექმნის შემდეგ ( საუკუნის მიწურული) ამ ტიტულს მხოლოდ მოსკოვის დიდი მთავარი ატარებდა. 1547 წელს შევიდა რუსეთის მეფის, ხოლო 1721 — იმპერატორის ტიტულში. რუსეთის იმპერიაში დიდი მთავარები ეწოდებოდათ იმპერატორის ოჯახის წევრებს. - საუკუნეებში ამ ტიტულს ლიტვის გამგებლებიც ატარებდნენ. 1569 წელს ლიტვის დიდ მთავრის ტიტული პოლონეთის სამეფო ტიტულსაც მიემატა.
მთავარი

მთავარი — ფეოდალურ-მონარქიული სახელმწიფოს ან პოლიტიკური გაერთიანების მეთაური - საუკუნეებში. თავდაპირველად მთავარი გვარის ბელადი იყო, შემდეგ თანდათან გადაიქცა ადრინდელი ფეოდალურ სახელმწიფოს მეთაურად. მთავრის ძალაუფლება ჯერ არჩევითი იყო, შემდეგ კი მემკვიდრეობით გადადიოდა (რიურიკოვიჩები რუსეთში, გედიმინოვიჩები და იაგელონები ლიტვაში, პიასტები პოლონეთში და სხვა). ლიტვასა და რუსეთში მთავრები იყვნენ მსხვილი ფეოდალური გაერთიანებების მეთაურნი და დიდი მთავრები ეწოდებოდათ. ცენტრალიზებული სახელმწიფოების ჩამოყალიბებასთან ერთად მათ მეფის ტიტული მიიღეს.

ძველ საქართველოში ტერმინ „მთავარს“ ზოგადი პოლიტიკური და სოციალური შინაარსი ჰქონდა. იგი ნაწარმოების ფუძისაგან „თავ“ (თავ-ი) და აღნიშნავს უფროსს, მეთაურს, მმართველს, ხელისუფალს, ხელმწიფეს. ქართლის (იბერიის) სამეფოს არსებობის ხანაში მთავარი უპირატესად ცენტრალური აპარატის დიდ მოხელეს ეწოდებოდა, პროვინციის მმართველი „ერისთავისაგან“ ზოგადი აზრით მთავარი იყო.

- საუკუნეებში ქართული და უცხოური წყაროები საზოგადოების მმართველი წრის წარმომადგენლებს ქართლში მთავრებს უწოდებდნენ, იმისდა მიუხედავად, რომ მათ სხვადასხვა სახელოები ეკავათ. უპირველესი ადგილი მათ შორის ქართლის ერისმთავარს ეჭირა, რომელსაც წყაროებში ხშირად მთავარი ეწოდება. საუკუნეში, როდესაც ქართლის სამეფო პოლიტიკურად საბოლოოდ დაიშალა და ხელისუფლება ცალკეულ, დიდი ფეოდალების ხელში გადავიდა, „ქართლის ცხოვრების“ ცნობით, „იქმნა სიმრავლე მთავართა ქუეყანასა ქართლისასა და შეერია ბრძოლა, იქმნეს მტერ ურთიერთას“. მთავართა ასეთი სიმრავლის სურათია ასახული ბასილი ზარზმელის „სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრებაში“.

 საუკუნის დასასრულსა და საუკუნის დასაწყისში ამ ბრძოლის შედეგად საქართველოს მიწა-წყალზე რამდენიმე მსხვილი პოლიტიკური გაერთიანება წარმოიქმნა, რომელთა სათავეში მთავრები იდგნენ. ქართული საისტორიო წყაროების მიხედვით, მთავრად იწოდებოდნენ, მაგალითად, კახეთის, ჰერეთისა და აფხაზეთის მმართველები.

საქართველოს გაერთიანების შემდეგ მთავარს შეესაბამებოდა დიდებული აზნაური, დიდებული. ჟამთააღმწერელი - საუკუნეების საქართველოს უმაღლესი პოლიტიკური და სოციალური წრის წარმომადგენელთა აღსანიშნავად ხშირად ხმარობს ტერმინს „მთავარს“.

- საუკუნეებში, საქართველოს ერთიანი სამეფოს პოლიტიკური დაშლის შემდეგ, ყოფილი საერისთავო ქვეყნების მოხელე ერისთავები (ათაბაგი, დადიანი, გურიელი, შერვაშიძე) დამოუკიდებელ ხელისუფლებად ანუ მთავრებად გადაიქცნენ, ისინი იშვიათად და ფორმალურად ემორჩილებოდნენ მეფეს. ეს ვითარება გაგრძელდა რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციამდე. ამის შემდეგ მთავრების დამოუკიდებლობას ბოლო მოეღო.
კლაიპედის მაზრა

კლაიპედის მაზრა (ლიეტუვ ) — მაზრა ლიეტუვის დასავლეთში, ბალტიის ზღვის სანაპიროზე. ესაზღვრება ლატვიასა და რუსეთის ფედერაციის კალინინგრადის ოლქს, ასევე ტაურაგისა და ტელშიაის მაზრებს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
მაზრა შემდეგ ტერიტორიებს მოიცავს:
ქალაქ კლაიპედის თვითმმართველობა
ქალაქ ნერინგის თვითმმართველობა (2 მამასახლისი)
ქალაქ პალანგის თვითმმართველობა (1 მამასახლისი)
კლაიპედის რაიონის ტვითმმართველობა (11 მამასახლისი)
კრეტინგის რაიონის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი)
სკუადასის რაიონის თვიტმმართველობა (9 მამასახლისი)
შილუტის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი)
მარიამპოლის მაზრა

მარიამპოლის მაზრა (ლიეტუვ ) — მაზრა ლიეტუვის სამხრეთ-დასავლეთში, სუვალკიის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მხარეში. ესაზღვრება რუსეთის ფედრაციის კალინინგრადის ოლქსა და პოლონეთს, აგრეთვე ალიტუსის, კაუნასისა და ტაურაგის მაზრებს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
მაზრაში შემდეგი ტერიტორიებია:
კალვარიის თვითმმართველობა (4 მამასახლისი, მათ შორის, ქალაქი კალვარია)
მარიამპოლის თვითმმართველობა (ქალაქი მარიამპოლე, 6 მამასახლისი)
ვილკავიშის რაიონის თვითმმართველობა (12 მამასახლისი)
შაკაიის რაიონის თვითმმართველობა (14 მამასახლისი)
ტაურაგეს მაზრა

ტაურაგეს მაზრა (ლიეტუვ. ) — მაზრა ლიეტუვის დასავლეთში, მოიცავს ჟემაიტიის ეთნოგრაფიული რაიონის სამხრეთ ნაწილს. ესაზღვრება რუსეთს, კალინიგრადის ოლქს, ასევე კლაიპედის, ტელშიაის, შიაულიაის და კაუნასის მაზრებს. მდინარე ნემანი ტაურაგეს მაზრას მარიამპოლის მაზრისგან ჰყოფს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
მაზრა შემდეგ ტერიტორიებად იყოფა:
პაგეგიაის თვითმმართველობა (5 მამასახლისი)
ტაურაგეს რაიონის თვითმმართველობა (9 მამასახლისი)
შილალეს რაიონის თვითმმართველობა (14 მამასახლისი)
იურბარკასის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი)
პანევეჟისის მაზრა

პანევეჟესის მაზრა — მაზრა ლიეტუვის ჩრდილოეთ ნაწილში. ესაზღვრება ლატვიას, ასევე შიაულის, კაუნასის, ვილნიუსის და უტენის მაზრებს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
მაზრა მოიცავს შემდეგ ტერიტორიებს
ქალაქ პანევეჟისის თვითმმართველობა
პანევეჟისის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი).
ვირჟაის რაიონის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი).
კუპიშკის რაიონის თვითმმართველობა (6 მამასახლისი).
პასვალის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი).
როკიშკისის რაიონის თვითმმართველობა (10 მამასახლისი).
ტელშიაის მაზრა

ტელიაშიაის მაზრა — მაზრა ლიეტუვის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში და იკავებს ეთნოგრაფიული რეგიონის ჟემაიტიას ნაწილს. ესაზღვრება ლატვიას, აგრეთვე კლაიპედის, ტაურაგეს და შიაულიაის მაზრებს. შექმნილია 1994 წლის 19 ივლისს მიღებული ლიეტუვის რესპუბლიკის კანონით ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული ერთეულების შესახებ.

ადმინისტრაციული დაყოფა
მაზრა მოიცავს შემდეგ ტერიტორიებს:
რატავსის თვითმმართველობა (5 მამასახლისი).
ტელშიაის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი).
მაჟეიკიაის რაიონის თვითმმართველობა (9 მამასახლისი).
პლუნგეს რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი).
ენდოპლაზმური ბადე

ენდოპლაზმური ბადე — ნებისმიერი ეუკარიოტული უჯრედის შემადგენელი ორგანოიდი. მისი დანახვა მხოლოდ ელექტრული მიკროსკოპითაა შესაძლებელი. იგი ერთმანეთთან დაკავშირებული მემბრანით შემოსაზღვრული მილაკებისა და ღრუების სისტემაა.

არჩევენ ენდოპლაზმური ბადის ორ სახეს: გლუვსა და მარცვლოვანს. მარცვლოვანი ენდოპლაზმური ბადის მემბრანებზე რიბოსომები არიან განლაგებულნი, რაც მათ ხორკლიან შეხედულებას აძლევს. მარცვლოვანი ენდოპლაზმური ბადის ძირითადი ფუნქციაა ცილების სინთეზი. გლუვი ენდოპლაზმური ბადის ზედაპირი გლუვია და იგი მონაწილეობს ნახშირწყლებისა და ცხიმების წარმოქმნაში.

გლუვი ენდოპლაზმური ბადის მემბრანებში ჩაშენებული ფერმენტები ასინთეზებენ სხვადასხვა ფოსფოლიპიდს, ცხიმოვან მჟავებს, სტეროიდებს, მონაწილეობენ ნახშირწყლების გარდაქმნაში.

ღვიძლის გლუვი ენდოპლაზმური ბადე შეიცავს დეტოკსიკაციურ ფერმენტებს, რომლებიც აუვნებლებენ როგორც უჯრედში ქიმიური გარდაქმნის დროს წარმოქმნილ ტოქსიკურ ნივთიერებებს, ასევე მედიკამენტებსა და სხვადასხვა ეგზოტოქსინებს.

ენდოპლაზმური ბადის ფერმენტები ტოქსიკურ ნივთიერებებს ჰიდროფილურ ფერმენტებად გარდაქმნიან. ისინი წყალში აბსოლუტურად ხსნადი ხდებიან და თირკმელებით ავდილად გამოიდევნებიან.

გლუვი ენდოპლაზმური ბადე გადამწყვეთ როლს თამაშობს კალციუმის უჯრედშიდა ნორმალური კონცენტრაციის შენარჩუნებაში. ეს მეტად მნიშვნელოვანია უჯრედის ნორმალური ფუნქციონირებისათვის, რადგან კალციუმი გავლენას ახდენს ფერმენტების აქტივობაზე, კუნთის შეკუმშვაზე, ანტიგენების მოქმედებაზე და სხვა პროცესებზე. გლუვი ენდოპლაზმური ბადე კალციუმის ძირითადი ძირითადი საცავია. "ზედმეტი" კალციუმი გლუვ ენდოპლაზმურ ბადეში იხსნება, დეპონირდება. კალციუმი ამ დეპოდან მუდმივად ციტ დიფუზიით ციტოზოლში გადადის. მისი უკან გადატვირთვა კონცენტრაციული გრადიენტის საწინააღმდეგო მიმართულებით ჩაშენებული ++-ატფ-აზით ხდება. ეს ფერმენტი გლუვი ენდოპლაზმური ბადის მთელი მემბრანული ცილების 90%-ს შეადგენს.

ხორკლიანი ენდოპლაზმური ბადე რიბოსომებითაა დაფარული, თუმცა, ისინი ძლიერ, სტაბილურ კავშირს არ წარმოქმნიან. რიბოსომა ბადეს მხოლოდ მაშინ უერთდება, როდესაც ის სეკრეციისთვის ან სხვადასხვა ორგანოიდების მემბრანებში ჩასანერგად განკუთვნილი ცილის სინთეზს აწარმოებს. ასე რომ, ხორკლიანი ენდოპლაზმური ბადის ძირითადი ფუნქცია ცილის სინთეზია.
უტენის მაზრა

უტენის მაზრა — მაზრა ლიეტუვის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. იკავებს ეთნოგრაფიული რეგიონის აუკშტაისიას ნაწილს. ესაზღვრება ლატვიას და ვიტებსის ოლქს ბელარუსში, აგრეთვე პანევეჟესისა და ვილნიუსის მაზრებს. შექმნილია 1994 წლის 19 ივლისს მიღებული ლიეტუვის რესპუბლიკის კანონით ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული ერთეულების შესახებ.

ადმინისტრაციული დაყოფა
მაზრა მოიცავს შემდეგ ტერიტორიებს:
ანიკშიაის რაიონის თვითმმართველობა (10 მამასახლისი).
ზარასაის რაიონის თვითმმართველობა (10 მამასახლისი).
იგნალინსის რაიონის თვითმმართველობა (12 მამასახლისი).
მოლეტსის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი).
უტენის რაიონის თვითმმართველობა (10 მამასახლისი).
ქალაქ ვისაგინასის თვითმმართველობა.
რიბოსომა

რიბოსომა — მომრგვალო ფორმის ორგანოიდი, მისი დიამეტრი 15-20 ნმ-ია. რიბოსომები ბირთვაკში წარმოიქმნებიან, შედგებიან რნმ–სა და ცილისაგან. რიბოსომებს უდიდესი როლი აქვთ ცილის სინთეზში. სწორედ მათში მიმდინარეობს ცილის მოლეკულების აწყობა.

რიბოსომა ორი არაერთგვაროვანი ნაწილისგან შედგება — დიდი და მცირე. უჯრედში რამდენიმე ათასი რიბოსომაა. ისინი განლაგებულია როგორც მარცვლოვან ენდოპლაზმურ ბადეზე, ასევე თავისუფლად — ციტოპლაზმაში. რიბოსომებს არ გააჩნია მემბრანა.
კერნავე

კერნავე — ძველი ლიეტუველების დედაქალაქი თანამედროვე შირვინტოსის რაიონში, ვილნიუსიდან დასავლეთით 50 კმ-ში. მამასახლისთა ადმინისტრაციული ცენტრი, დღევანდელი მოსახლეობა შეადგენს - 307 ადამიანს (2001 წლის აღწერა).

 საუკუნეში კერნავე წარმოადგენდა მსხვილ ქალაქს, სადაც 5 ციხესიმაგრე იყო აშენებული. დღეისათვის კი მხოლოდ ნანგრევებია შემორჩენილი, ყოფილი ქალაქის ადგილას კი ცხოვრობს დაახლოებით 200 ადამიანი. ამის მიუხედავად, ეს დასახლება ტურისტებისათვის დღემდე მიმზიდველია. 2004 წელს კარნავე იუნესკომ შეიტანა მსოფლიო კულტურულ მემკვიდრეობათა სიაში.

სახელი
წერილობით წყაროებში სახელის პირველი ხსენება (ლივონიის გარითმულ ქრონიკებში) 1279 წელს ხდება. გვხვდება ვერსიები (1279 წ.), (1365 წ.), კერნოვო ( საუკუნე), კერნოვ (1689 წ.). „კერნავე“ მომდინარეობს მდ. კიარნავეს სახელიდან, რომელიც მდინარე ვილიას (ნერისი) მარჯვენა შენაკადია.
მიტოზი

მიტოზი — უჯრედის არაპირდაპირი გაყოფა. მისი ხანგრძლივობა მთელი ციკლის 1/7–1/10 ნაწილს შეადგენს.

მიტოზი ოთხი თანმიმდევრული ფაზისგან შედგება:

პროფაზაში ქრომოსომები სპირალურად იხვევა, მოკლდება და პროფაზის ბოლოს მათი დანახვა სინათლის მიკროსკოპში შესაძლებელია.
უჯრედის ცენტრის ორი ნაწილი ცენტრიოლები დაშორდებიან ერთმანეთს და მიემართებიან ერთმანეთის საწინააღმდეგო პოლუსებისაკენ; მათ შორის წარმოიქმნება ცილოვანი ძაფები; ქრომოსომებს კარგად ეტყობა გაორმაგება; ბირთვის გარსი ქრება
მეტაფაზაში ქრომოსომები განლაგდებიან უჯრედის ეკვატორულ სიბრტყეში და მიემაგრებიან ცილოვან ძაფებს. თითო პოლუსიდან წამოსული ცილოვანი ძაფები ემაგრება ქრომოსომის თითო ქრომატიდს.
ანაფაზაში ქრომატიდები ერთმანეთს სცილდებიან და თითისტარას ძაფების მეშვეობით მიემართებიან უჯრედის საწინააღმდეგო პოლუსებისაკენ.
ტელოფაზაში ქრომოსომები დესპირალიზდება და ცუდად ჩანს სინათლის მიკროსკოპში. ციტოპლაზმის მემბრანული სტრუქტურებისგან წარმოიქმნება ბირთვის გარსი და ჩნდება ბირთვაკი (ბირთვში მოთავსებული მცირე ზომის სხეულაკი, რომელშიც ხდება რიბოსომების ნაწილაკების წარმოქმნა). ტელოფაზის დროს ციტოპლაზმაც იყოფა, რის შედეგადაც ორი შვილეული უჯრედი სცილდება ერთმანეთს.
მანანა სანაძე

მანანა ვლადიმერის ასული სანაძე (დ. 28 სექტემბერი, 1953, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი-თურქოლოგი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (2002), პროფესორი (2002).

ბიოგრაფია
1975 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტის აღმოსავლეთის ქვეყნების ქვეყნათმცოდნეობის განყოფილება (თურქეთის ისტორიის სპეციალობით).
1975-1996 თსუ-ს საქართველოს ისტორიის კათედრა. ასპირანტი (1975—1978); კათედრის ლაბორანტი (1979—1982); კათედრის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი (1982—1989); კათედრის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი(1989—1996).
1992-1993 საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის აპარატის მთავარი სპეციალისტი.
1996-2003 თსუ-ს საქართველოს ისტორიის წყაროებისა და ისტორიოგრაფიის შემსწავლელი კვლევითი ლაბორატორიის წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი.
1998-დან შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტის მზრუნველთა საბჭოს წევრი.
1999-2000 სამეცნიერო-ტექნიკური ლიცეუმის პრორექტორი ჰუმანიტარული განხრით.
1999-2000 საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის საქართველოს ისტორიისა და კულტურის კათედრის პროფესორი.
2004-იდან არის საქართველოს უნივერსიტეტის (2007 წლის ოქტომბრამდე საქართველოს საზოგადოებრივ მეცნიერებათა უნივერსიტეტი) რექტორი.
1980 დაიცვა საკანდიდატო, ხოლო 2002 წელს — სადოქტორო დისერტაციები.
გამოქვეყნებული აქვს 50-ზე მეტი სამეცნიერო შრომა , მათ შორის 6 მონოგრაფია.

მნიშვნელოვანი შრომები
გლეხობა დასავლეთ საქართველოში - საუკუნეებში. ”მეცნიერება”, თბ. 1979;
ქართლის ცხოვრება, წიგნი , ”ზვარი”, თბ. 1992 (ნ.შოშიაშვილთან ერთად);
ქართლის ცხოვრება, წიგნი , მეორე შევსებული გამოცემა, ”ნეკერი”, თბ. 1994 (ნ.შოშიაშვილთან ერთად)
ქართლის ცხოვრება, წიგნი , მეორე შევსებული გამოცემა, ”ზვარი”, თბ. 1998 (ნ.შოშიაშვილთან ერთად)
საქართველოს ისტორია. ანტიკური ხანა და შუასაუკუნეები, ”საქართველოს მაცნე”, თბ. 2003 (თამაზ ბერაძესთან ერთად)

ჯილდოები
ახალგაზრდა მეცნიერთა საუნივერსიტეტო პრემია, 1982
ჭადრაკში საქართველოს ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი, 1970
ჭადრაკში საქართველოს ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი, 1969
აკმიანე

აკმიანე (ლიეტუვ. ) — ქალაქი ლიეტუვის ჩრდილოეთში, აკმიანის რაიონში. განლაგებულია მდინარე დაბიკინეს მარჯვენა მხარეს. ფართობი 844 კმ2.

2007 წლის აღწერით მოსახლეობის რაოდენობა 2 813 ადამიანს შეადგენდა, 2005 წელს კი 2 973-ს.

წერილობით წყაროებში პირველად 1511 წელს იხსენიება. 1950—1962 წწ რაიონული ცენტრი იყო, რომელიც შემდგომ ნაუიოიი აკმიანეში გადაიტანეს.