სატურნინო ლისანო გუტიერესი

სატურნინო ლისანო გუტიერესი (დ. 29 ნოემბერი, 1826 — გ. 19 აპრილი, 1905) — კოსტა-რიკელი ბიზნესმენი და პოლიტიკოსი, რომელიც იყო კოსტა-რიკის მე-12 პრეზიდენტი 1882 წლის ივლისიდან აგვისტომდე. მან თანამდებობა დაიკავა, როგორც პრეზიდენტის პირველმა ნაცვალმა , პრეზიდენტ ტომას გვარდია გუტიერესის ავადმყოფობით გარდაცვალების შემდეგ. თავისი პოლიტიკური კარიერის განმავლობაში, 1876-დან 1881 წლამდე, ლისანოს ეკავა სხვადასხვა მინისტრის პოსტი ანიცეტო ესკიველ საენსის, ვისენტე ჰერერა ზელედონისა და ტომას გვარდიას ადმინისტრაციებში. იგი ასევე ოთხჯერ, არათანმიმდევრული ვადებით, მსახურობდა პუნტარენასის გუბერნატორად 1863-დან 1900 წლამდე.

გვარდიას გარდაცვალების შემდეგ, ლისანო ზედამხედველობდა 1882 წლის საყოველთაო არჩევნებს, რომელშიც ერთადერთ კანდიდატად გენერალი პროსპერო ფერნანდეს ორეამუნო (მინისტრთა კაბინეტის წევრი და პრეზიდენტის მეშვიდე ნაცვალი) მონაწილეობდა. შედეგების გამოცხადების შემდეგ, ვინაიდან ფერნანდესი შეიარაღებული ძალების მხარდაჭერით სარგებლობდა, ლისანომ დათმო ძალაუფლება და იგი 1882 წლის 20 ივლისს პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად დანიშნა, მის ოფიციალურ ინაუგურაციამდე (10 აგვისტო).

ადრეული ცხოვრება და ოჯახი
სატურნინო ლისანო გუტიერესი დაიბადა 1826 წლის 29 ნოემბერს ესპარზაში, პუნტარენასი, კოსტა-რიკა. იგი იყო ადგილობრივი მერისა და სკოლის მასწავლებლის, დამასო ლისანო ი ავენდანიოსა და დამასა გუტიერეს ი ფლორესის შვილი (ორივე წარმოშობით ერედიადან იყო). ლისანო ადრეულ ასაკში დაობლდა, როდესაც მისი ორივე მშობელი ერთდროულად დაიღუპა მოწამვლის შედეგად. ამ გარემოებების გამო, მან ვერ მიიღო ფორმალური განათლება.

1875 წლის 4 აპრილს ლისანომ ცოლად შეირთო ანჟელიკა გვარდია სოლორზანო, პრეზიდენტ ტომას გვარდია გუტიერესის ქალიშვილი. წყვილს ორი შვილი შეეძინა: გონსალო ლისანო გვარდია და მარია დელ როსარიო ლისანო გვარდია.

ქორწინებამდე ლისანოს ურთიერთობა ჰქონდა პროკოპია კასარეს ი მორენოსთან, რომელთანაც სამი ვაჟი შეეძინა: ფრანსისკო, ნიკოლასი და ბენიტო ლისანო კასარესი; მან სამივე მათგანი ოფიციალურად აღიარა. აღსანიშნავია, რომ ნიკოლას ლისანო კასარესი იყო ესტრელა ზელედონ ლისანოს პაპა დედის მხრიდან, რომელიც მოგვიანებით ცოლად გაჰყვა როდრიგო კარაზო ოდიოს, კოსტა-რიკის პრეზიდენტს 1978-1982 წლებში.

1874 წელს ლისანო კოსტა-რიკის მასონთა „გულწრფელი მეგობრობის“ ლოჟაში იყო ინიცირებული.

კერძო საქმიანობა
იგი ეწეოდა სოფლის მეურნეობასა და კომერციას, განსაკუთრებით ქალაქ პუნტარენასში.

ადრეული პოლიტიკური კარიერა (1863–1882)
სატურნინო ლისანო გუტიერესმა პოლიტიკური კარიერა 1863 წლის 5 ოქტომბერს დაიწყო, როდესაც პრეზიდენტმა ხესუს ხიმენეს სამორამ იგი 37 წლის ასაკში პუნტარენასის პროვინციის გუბერნატორად დანიშნა. თანამდებობაზე მუშაობისას მან ზედამხედველობა გაუწია პუნტარენასის პორტში პირველი საზოგადოებრივი აბანოების მშენებლობას და მხარი დაუჭირა ადგილობრივი სამრევლო ეკლესიის რეკონსტრუქციას. იგი გუბერნატორის პოსტიდან 1866 წლის 14 მაისს გადადგა.

1868 წელს ლისანო პუნტარენასის საარჩევნო საბჭოს წევრად მსახურობდა, ხოლო 1869 წელს აირჩიეს პროვინციის წარმომადგენლად დეპუტატთა პალატაში, თუმცა მას საპარლამენტო მანდატი არ დაუკავებია. 1870 წელს იგი აირჩიეს ეროვნული დამფუძნებელი კონვენციის დელეგატად, რომელიც 9 აგვისტოს შეიკრიბა, თუმცა ასამბლეა მალევე დაშალა პრეზიდენტმა ტომას გვარდიამ.

ლისანო მცირე ხნით კვლავ მსახურობდა პუნტარენასის დროებით გუბერნატორად 1870 და 1871 წლებში გვარდიას ადმინისტრაციის დროს. 1873 წლის 2 სექტემბერს პრეზიდენტმა გვარდიამ იგი კვლავ დანიშნა პუნტარენასის გუბერნატორად. ამ ვადის განმავლობაში მან შემოიღო წესები სან-ლუკასის კუნძულის ციხისთვის და დაუპირისპირდა რევოლუციურ მცდელობას 1874 წლის ოქტომბერში.

მისი პირველი მინისტრის პოსტი ეროვნულ დონეზე 1876 წლის 8 მაისს დაიწყო, როდესაც ახლად არჩეულმა პრეზიდენტმა ანიცეტო ესკიველ საენსმა იგი ომის, საზღვაო ფლოტის, შინაგან საქმეთა, პოლიციის, სოფლის მეურნეობისა და მრეწველობის სახელმწიფო მდივნად დანიშნა. მას ეს პოსტი ესკიველის დამხობამდე ეკავა. ხელისუფლების შეცვლის შემდეგ, პრეზიდენტმა ვისენტე ჰერერა ზელედონმა ლისანო მთავრობის გენერალურ მდივნად დანიშნა, რომელიც ყველა სახელმწიფო სამდივნოს ზედამხედველობდა.

1877 წლის 7 აპრილს ლისანო დაინიშნა ფინანსურ კომისრად ევროპაში, რათა ეწარმოებინა მოლაპარაკებები კოსტა-რიკის ვალებზე, რომლებიც დაკავშირებული იყო რკინიგზის მშენებლობის სესხებთან. ამ როლში ყოფნისას იგი ეწვია დიდ ბრიტანეთს და დაესწრო რამდენიმე მნიშვნელოვან საერთაშორისო ღონისძიებას, მათ შორის ესპანეთის მეფე ალფონსო -ის ქორწილს, რომის პაპ პიუს -ის დაკრძალვას და პაპ ლეო -ის აღსაყდრებას.

1880 წლის 19 ივლისს პრეზიდენტმა გვარდიამ იგი შინაგან საქმეთა, პოლიციის, სოფლის მეურნეობისა და მრეწველობის მდივნად დანიშნა. მოგვიანებით, 1881 წლის 23 აპრილს, გვარდიამ იგი პრეზიდენტის პირველ ნაცვლად დანიშნა. სწორედ ამ სტატუსით მოუწია მას პრეზიდენტის მოვალეობის შესრულება 1882 წლის 17 ივნისს, პრეზიდენტის ჯანმრთელობის გაუარესების გამო.

პრეზიდენტობა (1882)
1877 წლის სექტემბერში ტომას გვარდია გუტიერესი დაუბრუნდა პრეზიდენტობას და დაამყარა სამხედრო დიქტატურა, შეაჩერა 1871 წლის კონსტიტუციის მოქმედება და შეწყვიტა როგორც საპრეზიდენტო, ისე საპარლამენტო არჩევნები. იგი ამ პირობებში მართავდა ქვეყანას 1882 წლამდე, სანამ ტუბერკულოზით მძიმედ დაავადდებოდა. ჯანმრთელობის გაუარესებამდე გვარდიამ აღადგინა კონსტიტუცია გარკვეული რეფორმებით, მათ შორის სიკვდილით დასჯის გაუქმებით.

ვინაიდან გვარდიას მდგომარეობა სწრაფად გაუარესდა, ლისანოს რომელიც მაშინ პრეზიდენტის პირველი ნაცვალი და შინაგან საქმეთა მინისტრი იყო დეკრეტით მოუწია პრეზიდენტის მოვალეობის შესრულება. გვარდიას გარდაცვალების შემდეგ, 1882 წლის 6 ივლისს, ლისანო ოფიციალურად გახდა რესპუბლიკის პრეზიდენტი. ლისანოს ადმინისტრაცია ხანმოკლე იყო. საპრეზიდენტო არჩევნების მეორე ტური 1882 წლის 9 ივლისს გაიმართა, სადაც დამაჯერებლად გაიმარჯვა გენერალმა პროსპერო ფერნანდეს ორეამუნომ.

ლისანოს მმართველობის მცირე პერიოდში განხორციელდა რამდენიმე ადმინისტრაციული ღონისძიება. გარდაცვლილ პრეზიდენტ გვარდიას მოეწყო სახელმწიფო დაკრძალვა დიდი ცერემონიით. მიწის ნაკვეთები გადაეცათ ალახუელას, ერედიასა და სან-ხოსეს მუნიციპალიტეტებს; ასევე განხორციელდა რეფორმები საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მხარდასაჭერად.

1882 წლის 20 ივლისს ლისანომ, ოფიციალური გადადგომის გარეშე, აღმასრულებელი ხელისუფლება გადასცა გენერალ ფერნანდესს, რითაც აღიარა როგორც მისი საარჩევნო გამარჯვება, ისე კონტროლი სამხედრო ძალებზე. ფერნანდესი პრეზიდენტის მოვალეობას ასრულებდა 10 აგვისტოს ოფიციალურ ინაუგურაციამდე.

შემდგომი პოსტები
წასვლის შემდეგ, 1886-დან 1890 წლამდე იგი ალახუელას დეპუტატის შემცვლელად მსახურობდა. მოგვიანებით, 1894 წლის საყოველთაო არჩევნებზე, იგი პუნტარენასის დეპუტატად აირჩიეს „კათოლიკური კავშირის პარტიიდან“, თუმცა თანამდებობიდან გადადგა. შემდგომში იგი დაუბრუნდა პუნტარენასის გუბერნატორის პოსტს 1894-1896 წლებში და კვლავ 1898-1900 წლებში.

გარდაცვალება
იგი გარდაიცვალა სან-ხოსეში, კოსტა-რიკა, 1905 წლის 19 აპრილს. მისი პორტრეტი 1996 წელს საკანონმდებლო ასამბლეის ყოფილი პრეზიდენტების დარბაზში განათავსეს.