iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ტურარ რისკულოვი

ტურარ რისკულოვი ( დ. 1894 — გ. 10 თებერვალი, 1938) — ყაზახი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
1919 წელს იყო თურქესტანის ასსრ-ს ცაკ-ისა და სახკომსაბჭოს თავმჯდომარე, თურქესტანის მუსლიმური ბიუროს თავმჯდომარე. 1921 წელს იყო რსფსრ-ს ნაციონალურ საკითხთა კომისარიატის სრულუფლებიანი წარმომადგენელი აზერბაიჯანში. წევრი. 1921-22 წლებში იყო ამავე კომისარიატში კომისრის მოადგილე. 1922-24 წლებში იყო კომინტერნის სრულუფლებიანი წარმოამდგენელი მონღოლეთის სახალხო რესპუბლიკაში. 1926-37 წლებში იყო რსფსრ-ს სახკომსაბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე. პარტიაში მხარს უჭერდა ხალხთა თვითგამორკვევის პრინციპებსა და პარტიულ თანამდებობებზე ეროვნული კადრების მოზიდვას, იყო პარტიის მემარჯვენე ფრთის წარმომადგენელი. 1937 წელს დაადანაშაულეს მარქსიზმისა და ლენინიზმის პრინციპებიდან და პარტიის გენერალური ხაზიდან გადახვევაში, გამოაცხადეს ხალხის მტრად, დააპატიმრეს და დახვრიტეს ანტისაბჭოთა შეთქმულებაში მონაწილეობის ბრალდებით.
ფაიზულა ხოჯაევი

ფაიზულა ხოჯაევი ( დ. 1896 — გ. 13 მარტი, 1938) — უზბეკი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე, რევოლუციონერი

ბიოგრაფია
1917 წელს იყო ტაშკენტში გამომავალ გაზეთ „უჩკუნის“ რედაქტორი. 1920 წლიდან ალიანსში შედის ბოლშევიკებთან, ხდება რკპ(ბ) პარტიის წევრი და ბუხარის რევკომის თავმჯდომარე. 1920-24 წლებში იყო ბუხარის სახალხო საბჭოთა რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარე. 1922 წლიდან იყო საკავშირო კომუნისტური პარტიის შუა აზიის ბიუროს წევრი. 1925 წლიდან ხდება უზბეკეთის სსრ-ს სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარე და ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი. 1937 წელს უზბეკეთის სსრ კომპარტიის მე-7 ყრილობაზე გადააყენეს ყველა სახელმწიფო და პარტიული თანამდებობიდან და გარიცხეს პარტიიდან. იმავე წლის 9 ივლისს დააპატიმრეს და მოსკოვის მესამე პროცესზე გაასამართლეს ტროცკისტული ჯგუფის წევრობის, შეთქმულების მოწყობის და გერმანიის, იაპონიის, აშშ-სა და პოლონეთის სასარგებლოდ ჯაშუშობის ბრალდებით. მასთან ერთად გაასამართლეს ნიკოლაი ბუხარინი, ალექსეი რიკოვი, ჰენრიხ იაგოდა, ნიკოლაი კრესტინსკი. დახვრიტეს 1938 წელს.
ლევ კამენევი

ლევ ბორისოვიჩ კამენევი, ნამდვილი გვარი როზენფელდი ( დ. 1883, თბილისი — გ. 13 მარტი, 1936) — საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე, ბოლშევიკი და რევოლუციონერი, ლენინის თანამოაზრე.

ბიოგრაფია
1901 წელს დაამთავრა თბილისის გიმნაზია. 1903 წელს ამზადებდა თბილისის რკინიგზელთა გაფიცვას. 1903 წლიდან პარიზშია, სადაც ეცნობა ლენინს. 1904 წელს ლენინის დავალებით კვლავ თბილისში ჩადის და ამიერკავკასიის მასშტაბით ეწევა აგიტაციას რსდმ პარტიის ახალი ყრილობის მოსაწვევად. 1907 წელს რსდმპ მე-5 ყრილობაზე ირჩევენ პარტიის ცეკა-ს წევრად. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ირჩევენ რუსეთის ცაკ-ის პირველ თავმჯდომარედ. მონაწილეობდა ბრესტ-ლიტოვსკის საზავო მოლაპარაკებებში. 1919 წლის მარტიდან რუსეთის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პოლიტბიუროს წევრია. 1922 წლის 3 აპრილს სწორედ მისი რეკომენდაციის დაინიშნა სტალინი პარტიის ცენტრალური კომიტეტის გენერალურ მდივნად. 1922 წლის 14 სექტემბერს ინიშნება რსფსრ სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ. 1922 წლიდან იყო სსრკ ცაკ-ის პრეზიდიუმის წევრი. 1917-23 წლებში რუსეთის სამოქალაქო ომის დროს იყო ბოლშევიკთა ერთ-ერთი ლიდერი.
ბექირ სამი კუნდუხი

ბექირ სამი კუნდუხი ( დ. 1864, სოფ. სანიბა, თერგის ოლქი, რუსეთის იმპერია, დღევანდელი ჩრდილოეთი ოსეთი, — გ. 13 მარტი, 1932, სტამბოლი, თურქეთი) — ოსური წარმოშობის თურქი პოლიტიკოსი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ოსეთში მეფის ოფიცრის, სარწმუნოებით მუსლიმ გენერალ-მაიორ მუსა კუნდუხოვის ოჯახში. რუსეთის მიერ ჩრდილოეთ კავკასიის დაპყრობის შემდეგ მუჰაჯირების სახით ოჯახი გადასახლდა ოსმალეთის იმპერიაში. დაამთავრა გალათასარაის ლიცეუმი, შემდეგ პოლიტიკურ მეცნიერებათა სკოლა პარიზში. იყო სირიის გუბერნატორი. თავიდანვე მიემხრო ქემალისტურ მოძრაობას. იყო სივასის კონგრესის მონაწილე. 1920 წელს დაინიშნა ანკარის მთავრობის საგარეო საქმეთა მინისტრად. იყო ქემალისტთა მიერ მოსკოვში გაგზავნილი პირველი დელეგაციის ხელმძღვანელი. დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე მოსკოვმა ფინანსური, სამხედრო და ტექნიკური დახმარება გაუწია ქემალის მთავრობას. 1921 წელს ხელმძღვანელობდა ანკარის სამთავრობო დელეგაციას ლონდონში, ასევე აწარმოებდა საიდუმლო მოლაპარაკებებს ლოიდ-ჯორჯთან სევრის ხელშეკრულების პირობების შემსუბუქების მოთხოვნით. მანვე მოაწერა ხელი 9 და 11 მარტს საფრანგეთთან და იტალიასთან დადებულ ხელშეკრულებებს. 922 წლიდან ოპოზიციაში უდგება მუსტაფა ქემალს. 1924-25 წლებში იყო ოპოზიციური „პროგრესული დემოკრატიული პარტიის“ წევრი. მუსტაფა ქექმალის მიერ ოპოზიციის მიმართ გატარებული რეპრესიების შემდეგ თავს ანებებს პოლიტიკურ საქმიანობას. გარდაიცვალა 1932 წელს.
აბსოლუტური მოძრაობა

აბსოლუტური მოძრაობა — მოძრაობა ათვლის აბსოლუტური სისტემის მიმართ. სივრცისა და დროის მეტაფიზიკური თეორია ასეთ სისტემებად თვლიდა აბსოლუტურ სივრცესა და დროს, რომელთა მიმართ მოძრაობას იგი აბსოლუტურს უწოდებდა. „აბსოლუტური მოძრაობა, — წერდა ნიუტონი, — არის სხეულის გადაადგილება მისი ერთი აბსოლუტური ადგილიდან მეორეზე“. აბსოლუტურ მოძრაობას მეტაფიზიკური აზროვნება ნამდვილ ჭეშმარიტ მოძრაობად თვლიდა, ხოლო ფარდობით მოძრაობას — მოჩვენებითად. ფარდობითობის თეორიამ უარყო აბსოლუტური მოძრაობის არსებობის მეტაფიზიკური თვალსაზრისი. ამ თეორიის თანახმად, რეალური მოძრაობა მხოლოდ ფარდობითად უძრავი ათვლის სისტემის მიმართ სრულდება.
აბსოლუტური უძრაობა

აბსოლუტური უძრაობა — უძრაობა ათვლის აბსოლუტური სისტემის მიმართ. სივრცისა და დროის მეტაფიზიკური თეორია ასეთ სისტემებად თვლიდა აბსოლუტურ სივრცესა და დროს, რომელთა მიმართ უძრაობას იგი აბსოლუტურს უწოდებდა. აბსოლუტურ უძრაობას მეტაფიზიკური აზროვნება ნამდვილ ჭეშმარიტ უძრაობად თვლიდა, ხოლო ფარდობით უძრაობას — მოჩვენებითად. ფარდობითობის თეორიამ უარყო აბსოლუტური უძრაობის არსებობის მეტაფიზიკური თვალსაზრისი. ამ თეორიის თანახმად, რეალური მოძრაობა მხოლოდ ფარდობითად უძრავი ათვლის სისტემის მიმართ სრულდება.
თერმოდინამიკური ტემპერატურა

თერმოდინამიკური ტემპერატურა, აბსოლუტური ტემპერატურა (აღნიშვნა: ) — ფიზიკური სიდიდე, რომელიც ახასიათებს აბსოლუტური ნულიდან ათვლილი ტემპერატურა. ცნება „აბსოლუტური ტემპერატურა“ 1848 წელს შემოიღო უ. ტომსონმა თერმოდინამიკის მეორე კანონის საფუძველზე. აბსოლუტური ტემპერატურა შეიძლება გაიზომოს სხვადასხვა სკალით. საერთაშორისო აღიარება პოვა თერმოდინამიკურმა და საერთაშორისო პრაქტიკულმა სკალებმა. ორივე სკალის მიხედვით აბსოლუტური ტემპერატურის ერთეულია კელვინი .

ტემპერატურების გადაყვანის ტაბულა
ერქან მერიჩი

ერქან მერიჩი (; დ. 26 ივლისი, 1986, ადანა, თურქეთი) — თურქი მსახიობი და მოდელი.

ბიოგრაფია
ერქან მერიჩი ქალაქ ადანაში დაიბადა. მის შესახებ თურქულ წყაროებში ძალიან მწირი ცნობები მოიპოვება. უცნონია, ვინ არიან მისი მშობლები. ცნობილია ის, რომ მსახიობს უფროსი ძმა ჰყავს.

დაწყებითი და საშუალო განათლება მან მიიღო მერსინში, სადაც ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა. 2008 წელს დაამთავრა მერსინის ტექნიკური უნივერსიტეტის ელექტრონიკისა და ავტომატიზაციის ფაკულტეტი. თუმცა სპეციალობით მუშაობაზე მან უარი განახცხადა და სამოდელო ბიზნესით დაკავდა. ერქანი საუკეთესო მოდელი გახდა, როგორც საკუთარ ქვეყანაში, ისე მსოფლიოში. ის ხშირად ჩანს თურქული ჟურნალების წინა ყდებზე და მონაწილეობს პრესტიჟული სამოდელო სახლების ჩვენებებში. ერქანმა მთელი ყურადღება და ენერგია კარიერის აწყობისკენ მიმართა.

ის თავდაპირველად საკუთარი საოჯახო სამოდელო სააგენტოს მოდელი გახდა. ის მონაწილეობდა ბოდი-არდის კონკურსებში.
2008 წელს „თურქეთის საუკეთესო მოდელის“ კონკურსში. აქ მან მიიღო თურქეთის მამაკაც მოდელთა შორის საუკეთესოს ტიტული და მომდევნო წელს წარადგინა ქვეყანა მსოფლიოს მამაკაც მოდელთა კონკურსზე.
2009 წელს „მსოფლიოს საუკეთესო მოდელის“ კონკურსში მან მოიპოვა „მსოფლიოს საუკეთესო მამაკაცი მანეკენის ტიტული“. კონკურსი ჩატარადა ბულგარეთში. ერქანი, ქენან იმირზარიოღლუსა და კივანჩ ტატლიტუღის შემდეგ, გახდა მესამე თურქი, რომელმაც მოიგო ეს ტიტული.

სამსახიობო კარიერა
ჯერ კიდევ სწავლის პერიოდში ერქანი მონაწილეობდა სამოყვარულო თეატრში. სამოდელო ბიზნესთან შედარებით, ფილმოგრაფიით, დღეს ერქანი, მაინცდამაინც ვერ დაიკვეხნის, რადგან სულ რამდენიმე სურათშია გადაღებული. თუმცა, საკუთარი უბადლო გარეგნობისა და სამსახიობო გარდასახვის ჩინებული ცოდნის წყალობით, მან არამარტო თურქი ტელემაყურებლის ყურადღება მიიპყრო. აღსანიშნავია, რომ მის მიერ განსახიერებულმა ყველა როლმა, კრიტიკოსებისგან დადებითი შეფასება დაიმსახურა, რომ არაფერი ვთქვათ მაყურებელზე.
ფილმები და როლები
2012 წელი. სატელევიზიო პროექტი „ “ / „უცნაური ისტორიები“. თარიქის როლი.
2014 წელი. მხატვრული ფილმი „’ “ / „ზეინების ამბავი“. ჰაკანის როლი.
იმავე წელს, სერიალი „ “ / „თეთრი მიხაკი“. ერქანის როლი.
2015 წელი. სერიალი „“ / „ფასი“ — ჯენგიზის როლი.
იმავე წელს. კინოფილში — „ “ / „ერთი სამყარო ორისთვის“.
2016 წელი. სერიალი „ “ / „ტყუილი“. ომერ ქერვანჯიოღლუს როლი.
პარალელურად, მხატვრული ფილმი „სიცოცხლის ხაზი“.

სპორტი და პირადი ცხოვრება
ერქან მერიჩი 1999 წლიდან 2008 წლამდე სერიოზულ ფეხბურთს თამაშობდა. კვირაში ერთხელ, ის საფეხბურთო კლუბ „გალათასარაიში“ დადიოდა სავარჯიშოდ. მწვრთნელი ყოველთვის ამბობდა, რომ მას ბრწყინვალე მომავალი ექნებოდა, მაგრამ მშობლების გადაწყვეტილებით, ტრავმების შიშის გამო, მოულოდნელად შეწყდა მისი საფეხბურთო კარიერა. ფეხბურთთან გამომშვიდობების შემდეგ, მსახიობმა ბედი სამოდელო ბიზნესში სცადა.

ფეხბურთის გარდა, ერქანი ჩართული იყო სპორტის სხვა სახეობებში. კერძოდ,
წყალბურთი
ფრენბურთი
ცურვა
ბოდიბილდინგში

ეს მისი საყვარელი სახეობებია. რაც შეეხება ბოდიბილდინგს, ერქანი მისით დღემდეა დაკავებული და განსაკუთრებულად უვლის საკუთარ სხეულს. მოხდენილი ფიგურის შესანარჩუნებლად ერქანი უმაკაცრეს დიეტას იცავს.
აბსორბერი

აბსორბერი — აბსორბაციისათვის განკუთვნილი დანადგარის ძირითადი აპარატი. იყენებენ აირების ნარევის შემადგენელ ნაწილებად დასაყოფად, ერთ-ერთი ან რამდენიმემათგანის გახსნით სითხეში. აბსორბერის საშუალებით სამრეწველო აირების ნარევისაგან გამოყოფენ მავნე მინარევებს ან საჭირო კომპონენტს. აბსორბერი ლითონის ან კერამიკის კოშკია, რომელსაც ხვრელებიანი ჰორიზონტალური თაროები აქვს. აირთან სითხის შეხების ზედაპირის გასადიდებლად თაროებზე ათავსებენ ჩანაწყობებს — კერამიკულ რგოლებს, ფაიფურის, კოქსის ან ხის ნაჭრებს. ზემო ნაწილში გაფრქვეული აბსორბენტი ჩანაწყობებს მოჰყვება და თანდათან ქვემოთ მოედინება, ქვემოდან ზევით კი აირების ნარევი ადის და სითხის დიდ ზედაპირს ეხება, სითხე აირებით გაჯერდება და გამოედინება აპარატის ქვემო ნაწილიდან, სითხეში გაუხსნელი აირები კი — ზემოდან. შეხების ზედაპირის გასადიდებლად ზოგჯერ აბსორბერში მიმართავენ აირის ბუშტებსა და ჭავლს, ან აირს გაატარებენ სითხის თხელი ფენის ზედაპირზე. იყენებენ მექანიკურ საშუალებებსაც. ზოგჯერ საჭირო ხდება აბსორბციისას წარმოქმნილი სითბოს არინება, რისთვისაც თბომცვლელებს იყენებენ.
აბსორბცია

აბსორბცია — აირის შთანთქმა სითხის ან მყარი სხეულის მიერ. ადსორბციისაგან განსხვავებით, აბსორბციის დროს შთანმთქმელია აბსორბენტის მთელი მოცულობა. აბსორბცის მოვლენა გახსნის ანალოგიურია: შთამნთქმელში იხსნება აირების ნარევის ან ხსნარის შემადგენელი ერთ-ერთი კომპონენტი. წნევის გაზრდა და ტემპერატურის შემცირება აბსორბციას მნიშვნელოვნად ზრდის. პრაქტიკაში გამოიყენაბა სითხეებით აირების აბსორბცია, ხსნარებიდან კომპონენტების გამოწვლილვა. აბსორბციაზე დაფუძნებულია მრეწველობისათვის მნიშვნელოვანი მრავალი საწარმოო პროცესი. მაგ., აზოტის, მარილის და გოგირდმჟავას წარმოება (აირადი აზოტის ორჟანგის, ქლორწყალბადის შთანთქმა წყლით), აირების ერთმანეთისაგან დაცილება და სხვა.
აბსორბციული მიკროსკოპია

აბსორბციული მიკროსკოპია — ცხოველურ და მცენარეულ ორგანიზმთა უჯრედების სტრუქტურისა და ქიმიზმის მიკროსკოპით შესწავლის მეთოდი, რომელიც დამყარებულია უჯრედშიგა სტრუქტურების მიერ სინათლის შერჩევით შთანთქმის უნარზე. ულტრაიისფერ სხივებს შთანთქავს ნუკლეინის მჟავებისა და სხვა ნუკლეოტიდების, ცილების, ზოგადი ვიტამინისა და სტეროლების ციკლური დაჯგუფებანი, ხილულ სხივებს — პიგმენტები. გარკვეული ნივთიერების შთანმთქმელ ზონას ანათებენ სპექტრის ვიწრო ნაკვეთის სხივებით და აკვირდებიან უჯრედში აღნიშული ნივთიერების განაწილებასა და მისი შემცველი სტრუქტურების აგებულებას. სტრუქტურაში გამავალი სინათლის ნაკადის შესუსტების ხარისხის მიხედვით განსაზღვრავენ სინათლის შთანმთქმელი ნივთიერების კონცენტრაციას. მეთოდის ეფექტურობის გასაძლიერებლად იყენებენ საღებრებს.
აბსტენციონისტები

აბსტენციონისტები — ბოიკოტისტები, საპარლამენტო არჩევნებისათვის ბოიკოტის გამოცხადების მომხრეები. სახელი ეწოდათ 1919-1920 წლებში იტალიის სოციალისტური პარტიის მემარცხენე ფრთის წარმომადგენლებს (ლიდერი ა. ბორდიგა). აბსტენციონისტებმა ამხილეს სოციალისტური პარტიის საპარლამენტო კორუფცია და მოითხოვეს სოციალისტური პარტიიდან რეფორმისტების განდევნა. ამავე დროს მათ არ ესმოდათ მუშაოთა მოძრაობაში ბრძოლის ლეგალური მეთოდების მნიშვნელობა და უარს ამბობდნენ საპარლამენტო არჩევნებში მონაწილეობაზე. ამგვარი სექტანტურ-იზოლაციური პოლიტიკა საფრთხეს უქმნიდა იტალიის მუშათა მოძრაობას.
ვეჰიბ-ფაშა

მეჰმედ ვეჰიბ-ფაშა ( დ. 1877 — გ. 1940) — ალბანური წარმომავლობის ოსმალო სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-ლეიტენანტი, თურქეთ-იტალიის (1911), ბალკანეთის (1912-13), პირველი მსოფლიო ომისა და იტალია-აბისინიის (1935-36) ომების აქტიური მონაწილე.

ბიოგრაფია
1899 წელს ამთავრებს სამხედრო-საინჟინრო სკოლას, შემდეგ იმპერიის სამხედრო კოლეჯს. კაპიტნის ჩინით სამსახურს იწყებს იემენში დისლოცირებულ ოსმალოთა მე-4 არმიაში. 1909 წელს სამსახურს აგრძელებს იმპერიის სამხედრო სამინისტროში. იმავე წელს იღებს მაიორის წოდებას და ინიშნება კადეტთა სკოლის უფროსად. ბალკანური ომების დროს მსახურობდა თავისი უფროსი ძმის, გენერალ ესად ფაშას, საარმიო კორპუსის შემადგენლობაში. 1913 წლის 20 თებერვალს ბერძნებთან ბრძოლის დროს ტყვედ ვარდება. ტყვეობიდან გათავისუფლების შემდეგ იგზავნება ჰიჯაზის არმიაში, სადაც იღებს პოლკოვნიკის სამხედრო წოდებას. პირველ მსოფლიო ომში მონაწილეობდა გალიპოლის ბრძოლაში, სადაც სარდლობდა საარმიო კორპუსს, შემდეგ მე-2 არმიას. აქვე იღებს ბრიგადის გენერლის წოდებას. 1917 წლისთვის ოსმალთა კავკასიის ფრონტის სარდალი და გენერალ-ლეიტენანტია. კავკასიის არმიათა ჯგუფში გაერთიანდა მე-9 (გენერალი იაყუბ შევქი ფაშა), მე-3 (გენერალი ესად ფაშა) და მე-6 (გენერალი ჰალილ ფაშა ქუთი) არმიები. 1918 წლის თებერვალ-მარტში წარმატებული შეტევითი კამპანიის შედეგად იღებს პირველი მსოფლიო ომის მსვლელობაში რუსული შენაერთების მიერ დაკავებულ ერზინჯანს, არზრუმსა და ტრაპიზონს. იმავე წლის აპრილს-მაისში მისი არმიების შენაერთები ახდენენ არტაანის, ყარსის, ბათუმის და ალექსანდროპოლისის ოლქების და ახალციხისა და ახალქალაქის მაზრების, ოზურგეთის ოკუპაციას. 1918 წლის ივნისში წამოიწყო შეტევა თბილისზე, რაც ეწინააღმდეგებოდა ოსმალეთის იმპერიასა და საქართველოს დრ-ს შორის გაფორმებულ ბათუმის სამშვიდობო ხელშეკრულებას. ამის გამო გადაყენებულ იქნა თანამდებობიდან. ვეჰიბ-ფაშა კონსტანტინოპოლში არ დაბრუნებულა, დარჩა ბათუმში. აქედან ის სოჭის კონფლიქტის დროს შეეცადა აფხაზეთის აღებს 800 კაციანი დესანტით. 1918 წლის ოქტომბრიდან ინიშნება სრუტეების რაიონში გაშლილი ოსმალთა 1-ლი არმიის სარდლად. პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ ბრიტანელები აპატიმრებენ, მაგრამ ახერხებს ციხიდან გაქცევას და ემიგრაციაში მიდის საზღვარგარეთ. თავს აფარებს ჯერ იტალიას, შემდეგ გადადის გერმანიაში, რუმინეთში, საბერძნეთსა და ეგვიპტეში. ოპოზიციაში უდგება გენერალ მუსტაფა ქემალის მიერ ანატოლიაში დაწყებულ წინააღმდეგობის მოძრაობას. აქტიურად მონაწილეობდა იტალია-აბისინიის ომში (1935-36) აბისინიელთა მხარეს. ომის დასრულების და იტალიური ოკუპაციის შემდეგ ტოვებს ეთიოპიას და გადადის ეგვიპტეში. 1938 წელს ათათურქის გარდაცვალების შემდეგ ბრუნდება თურქეთში და ფუძნდება სტამბოლში. გარდაიცვალა 1940 წელს.
აჰმედხან აბუ-ბაქარი

აჰმედხან აბუ-ბაქარი (ნამდვილი სახელი აჰმედხან აბაქაროვიჩ აბაქაროვი, ; დ. 12 დეკემბერი, 1931, კუბაჩი — გ. 23 ოქტომბერი, 1991, მაჰაჩყალა, დაღესტანის ასსრ) — დარგუელი საბჭოთა მწერალი.

ბიოგრაფია
1954 წელს გამოაქვეყნა ლექსების კრებული „გარიჟრაჟი“, შემდეგ — პოემა „მწარე თქმულება“ (1955), მოთხრობები „თემირ-ბულათი“ (1957), „ძეგლი გზის პირას“ (1958), „დარგუელი ქალიშვილები“ (1962), „თოვლის კაცები“ (1966), „გოდეკანის ყელსაკიდი“ (1967) და სხვა. პიესები „ნაბდიანი ხალხი“ (1959), „ოქროსხელიანი ნურ-ედ-დინი“ (1964). აჰმედხან აბუ-ბაქარის ერთ-ერთი მოთხრობის მიხედვით კინოსტუდია „ქართულმა ფილმმა“ შექმნა მხატვრული ფილმი „სამკაული ჩემი სატრფოსათვის“ (რეჟისორი თ. აბულაძე). დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენით.
ცხოვრების ხარისხის ინდექსი

ცხოვრების ხარისხის ინდექსი — ეკონომისტის დაზვერვის განყოფილების მიერ შემუშავებული მეთოდოლოგია, რომელიც აკავშირებს კვლევის შედეგებს ცხოვრების სუბიექტური შეფასების შესახებ ამ ქვეყნებში ცხოვრების ხარისხის ობიექტურ რეალობასთან მიმართებაში. ინდექსი გამოთვლილია 2013 წელს. იგი მოიცავს 80 ქვეყნის მონაცემს

მეთოდოლოგია
ქვეყნის შეფასებისთვის კვლევა იყენებს ცხოვრების ხარისხის 9 ფაქტორს. ქვემოთ მოცემულია იმ მაჩვენებლების აღწერა, რომლებიც გათვალისწინებული იყო რეიტინგის შედგენაში.
ჯანმრთელობა: სიცოცხლის ხანგრძლივობა (წლებში). წყარო: აშშ აღწერის ბიურო.
ოჯახური ცხოვრება: განქორწინების დონე (ათას ადამიანზე), სავარაუდოა, რომ 1 (რამდენიმე განქორწინების) 5-მდე (ბევრი განქორწინების). წყაროები: გაერო;
საზოგადოებრივი ცხოვრება: ცვლადი 1-ს მიაღწევს, თუ ქვეყანას აქვს მაღალი დონის დასწრება ეკლესიაში ან პროფკავშირის წევრობაზე. წყარო: მსოფლიო ღირებულებები კვლევა.
მატერიალური კეთილდღეობა: ერთ სულ მოსახლეზე მშპ, შესყიდვების ძალაუფლების პარიტეტი. წყარო: ეკონომისტის დაზვერვის განყოფილება.
პოლიტიკური სტაბილურობა და უსაფრთხოება: პოლიტიკური სტაბილურობისა და უსაფრთხოების რეიტინგები. წყარო: ეკონომისტის დაზვერვის განყოფილება.
კლიმატი და გეოგრაფია: გრძედი, ცივი და ცხელი კლიმატის გამოყოფა. წყარო: .
სამუშაო გარანტია: უმუშევრობის დონე (პროცენტი). წყარო: ეკონომისტის დაზვერვის განყოფილება.
პოლიტიკური თავისუფლება: პოლიტიკური და სამოქალაქო თავისუფლების საშუალო მაჩვენებელი. მასშტაბი 1 (სრულიად უფასოა) 7-მდე (არ არის თავისუფალი). წყარო: .
გენდერული თანასწორობა: ქალთა ხელფასის მიხედვით მამაკაცის საშუალო ხელფასის გაზომვით. წყარო: - ის ადამიანური განვითარების ანგარიში.

ეკონომისტის გამოქვეყნებული 2013 წლის ცხოვრების ხარისხის ინდექსი
80 ქვეყანა და ტერიტორია, რომელიც შესულია 2013 წლის ცხოვრების ხარისხის ინდექსში.
აბუ ბაქარ ქელევი

აბუ ბაქარ ქელევი (გ. 1366) — სარბედართა აჯანყების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი სამარყანდში. ხელოსანი ბამბის მპეტნავი. თავი გამოიჩინა მავერანაჰრზე მოგოლისტანის ხანის ილიას-ხოჯას თავდასხმის დროს. სამარყანდის ამირების ჰუსაინისა და თემურლენგის დამარცხებისა და გაქცევის შემდეგ ქალაქის მოსახლეობამ აბუ ბაქარ ქელევსა და მავლანა ზადეს მეთაურობით მედგარი წინააღმდეგობა გაუწია მონღოლებს და უკუაგდო ისინი.
ალევიზმი

ალევიზმი — ისლამის ერთ-ერთი მიმდინარეობა.

შიიტების მსგავსად ეთაყვანებიან ალისა და თორმეტ იმამს. თაყვანს სცემენ ტრიადას: ალაჰი, მუჰამედი და ალი. რელიგიურ ღვთისმსახურებას ატარებენ არა მეჩეთებში, არამედ სახლებში. ცერემონიებს გარდა მამაკაცებისა, ესწრებიან ქალები, სრულდება მისტიკური მუსიკა და სარიტუალო სიმღერები. ალევიტები სვამენ ალკოჰოლურ სასმელს, არ მარხულობენ, არ მოილოცავენ მექას. ღვთისმსახურების ენა არის ქურთული და თურქული და არა არაბული. ალევიზმი ახლოს დგას შიიზმთან ალის თაყვანისცემის გამო, შეიცავს ქრისტიანობის ელემენტებს, მაგალითად ნათლობას. გავრცელებული იყო ოსმალეთის იმპერიაში, ალბანეთსა და ბოსნიაში, ძირითადად გამუსლიმებულ ქრისტიანებში. რიტუალური საკვებია პური, ღვინო და ყველი. ალევიზმში, იმისათვის, რომ ადამიანი ალევის სახელით ჩაითვალოს, ის ალევი დედისგან უნდა იყოს დაბადებული, რადგან ეს ასევე ეთნო-რელიგიური იდენტობაა.

ალევიტები მჭიდროდ არიან დაკავშირებულნი ბექთაშთა სუნიტურ ორდენთან, რომელიც დაარსებულია ჰაჯი ბექთაშის მიერ საუკუნეში. ბექთაშის ორდენის წევრები წარმოადგენდნენ თავისუფლად მოაზროვნეთა კასტას, რომელიც ტრადიციული ისლამის საყოველთაო წესებს გარეთ იყო გასული. ოსმალეთის იმპერიაში ბექთაშის ორდენის წევრებს განეკუთვნებოდნენ ჯარის ელიტარული ნაწილის მეომარ იანიჩართა კორპუსის წევრები. 1826 წლიდან, იანიჩართა კასტის გაუქმებასთან ერთად ორდენის წევრები კარგავენ პრივილეგირებულთა სტატუსს. 1925 წლიდან კი, მუსტაფა ქემალის სეკულარული რეფორმებისა და ალევიტების და ბექთაშის ორდენის დევნის შემდეგ იძულებულნი დახდნენ დაეტოვებინათ თურქეთი და გადასულიყვნენ ბულგარეთსა და ალბანეთში.
სემიონ არალოვი

სემიონ ივანოვიჩ არალოვი ( დ. 1880 — გ. 1969) — რუსი სამხედრო მოღვაწე, რევოლუციონერი, დიპლომატი.

ბიოგრაფია
1902 წლიდან იყო რსდმპ წევრი, მენშევიკი. 1905 წლის გაზაფხულზე გაიწვიეს სამხედრო სამსახურში როსტოვის მე-2 გრენადერთა პოლკში პრაპორშჩიკად. რუსეთ-იაპონიის ომის დროს იბრძოდა ხარბინში, მანჯურიაში. 1905 წლის რევოლუციის პერიოდში დეზერტირობს და ბრუნდება მოსკოვში. ხდება რსდმპ მოსკოვის სამხედრო ორგანიზაციის წევრი. შემდგომ სამოქალაქო სამსახურშია. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებასთან დაკავშირებით ისევ იწვევენ სამხედრო სამსახურში. მსახურობდა მე-7 გრენადერთა პოლკში, შემდეგ 54-ე ქვეით დივიზიაში. იბრძოდა დასავლეთის ფრონტზე, პრუსიაში, შტაბსკაპიტნის ჩინით. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის დროს ეწეოდა აქტიურ რევოლუციურ მოღვაწეობას. მენშევიკთა პარტიიდან აირჩიეს მე-3 არმიის რევკომის წევრად. 1918 წლის დასაწყისში ბრუნდება მოსკოვში და მსახურობს მოსკოვის სამხედრო ოლქში ოპერატიული განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე. 1918 წლის მარტიდან არის რსდმ ბოლშევიკური პარტიის წევრი. ინიშნება რსფსრ სამხედრო საქმეთა კომისარიატის ოპერატიული განყოფილების უფროსად. 1918-21 წლებში იყო სხვადასხვა სამხედრო საბჭოების წევრი.

1921 წლის ბოლოდან დიპლომატიურ სამსახურშია, ინიშნება ლიტვაში რსფსრ-ს ელჩად. 1922 წლის 5 იანვრიდან 1923 წლის აპრილამდე არის ელჩი თურქეთში, 1923 წლიდან სსრკ-ს ელჩი ჩეხოსლოვაკიაში, 1927 წლიდან კი ჩინეთში.

1936 წელს დააპატიმრეს და მიუსაჯეს დახვრეტა. შინაგან საქმეთა სახალხო კომისრად ლავრენტი ბერიას მოსვლის შემდეგ მისი საქმე გადაიხედა. 1939 წელს გაათავისუფლეს. მეორე მსოფლიო ომის დროს 60 წლის ასაკში მოხალისედ მიდის ფრონტზე, ირიცხება სახალხო ლაშქრის 21-ე დივიზიაში, დივიზიის შტაბის ოპერატიული განყოფილების უფროსად. 1946 წლიდან პარტიულ სამუშაოზეა. გარდაიცვალა 1969 წელს. .
ბელარუსის უმაღლესი საფეხბურთო ლიგა

ბელარუსის უმაღლესი საფეხბურთო ლიგა — პროფესიონალური საფეხბურთო ლიგა ბელარუსული კლუბებისთვის. წარმოადგენს ბელარუსის უმაღლეს საფეხბურთო ლიგას. სეზონი გაზაფხული–შემოდგომა ფორმატით მიმდინარეობს. ჩემპიონატში მონაწილეობას იღებს 16 კლუბი. სეზონის ბოლოს, მე-15 და მე-16 ადგილებზე გასულ გუნდებს ანაცვლებს პირველი ლიგაში პირველ და მეორე ადგილებზე გასული გუნდები.

ბელარუსის ჩემპიონატი შეიქმნა 1992 წელს საბჭოთა კავშირის დაშლის და მისი ჩემპიონატის გაუქმების შემდეგ. ყველაზე მეტჯერ ქვეყნის ჩემპიონი ბორისოვის „ბატე“ გახდა, რომელმაც 15-ჯერ მოიპოვა ტიტული. მოქმედი გამარჯვებულია „ბატე“.

უმაღლესი ლიგის ჩემპიონები
სტატისტიკა კლუბების მიხედვით
აბუ დაჰბალ ალ-ჯუმაჰი

ვაჰბ იბნ ზამა აბუ დაჰბალ ალ-ჯუმაჰი (; დ. 640 — გ. 716) — არაბი პოეტი კურაიშის გვარისა. მოღვაწეობდა მექაში. ხალიფატის შინააშლილობაში ომაიანების წინააღმდეგ გამოდიოდა. იყო ე. წ. ახალი მიმართულების წინამორბედი პოეტი. სახელი გაითქვა როგორც ლირიკოსმა. მისი პოეზიის მთავარი თემაა სიყვარული. წერდა ოდებსაც და პოლიტიკური შინაარსის ელეგიებსაც.
ღაზი

ღაზი — ისლამურ სამყაროში მოხალისე მეომარი, რომელიც სარწმუნოების, სიმართლისა და სამართლიანობის დასაცავად იბრძვის. ისლამურ წყაროებში პირველად ეს ცნება - საუკუნეში ჩნდება. განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს მოგვიანებით, - საუკუნეებში, ბიზანტიურ-სელჯუკური და ბიზანტიურ-ოსმალური ომების პერიოდში. იგი განსხვავდებოდა იანიჩარის ცნებისგან, რომელიც ღაზისგან განსხვავებით წარმოადგენდა რეგულარული ჯარის მებრძოლს. შემდგომში, ოსმალეთის იმპერიაში ღაზის მნიშვნელობა დაკონკრეტდა და მან მიიღო ომში გამარჯვებულის მნიშვნელობა. სულთან მეჰმედ -ის დროიდან მოყოლებული ამ ტერმინმა საპატიო ტიტულის მნიშვნელობაც შეიძინა. ღაზის ტიტული იმ მონარქებსა და უმაღლეს მმართველებს ენიჭებოდათ, რომლებიც ურჯულოთა წინააღმდეგ ბრძოლებში გამარჯვებას მიაღწევდნენ. უბრალო მოხალისე მეომრებს კი ბაშიბუზუკები ეწოდათ.
აბუ თამამი

ჰაბიბ იბნ ავს აბუ თამამი (; დ. 804, 805, ან 807, ჯასიმი, დამასკთან — გ. 846, მოსული) — არაბი პოეტი, აბასიანების კარის მეხოტბე. მისი პოეტური დივანი შეიცავს ტრადიციულ ჟანრებს: ხოტბას, სატირას, დატირებასა და სხვა. ბუნების აღწერის ოსტატია. აბუ თამამის მცირე ზომის ლექსებისა და აფორიზმების სათავე ძველი არაბული ფოლკლორია. მის ფილოსოფიურ ლირიკას ბერძნული ფილოსოფიის გავლენა ატყვია. შეკრიბა არაბული პოეზიის ნიმუშები და შეადგინა ცნობილი ანთოლოგიები, მათ შორის „წიგნი სიმამაცისა“ („ქითაბ ალ-ჰამასა“), რომელშიც შევიდა როგორც ისლამამდელი, ისე აბასიანტა ხანის პოეტების საუკეთესო ლექსები.
აბუ იუსუფი

იაკუბ იბნ იბრაჰიმ ალ-ანსარი ალ-ქუფი აბუ იუსუფი (; დ. 731 — გ. 13 სექტემბერი, 798) — არაბი სამართალმცოდნე, აბუ ჰანიფას მოწაფე და მიმდევარი. სახალიფოს პირველი ყადი ალ-ყუდათი. ცნობილია ჰარუნ ალ-რაშადის დავალებით დაწერილი მისი „ხარაჯის წიგნი“ („ქათიბ ალ-ხარაჯი“), რომელშიც მოცემულია პასუხები ხალიფის მიერ აბასიანთა სახალიფოს პოლიტიკურ-ადმინისტრაციული და ეკონომიკური ცხოვრების სხვადასხვა საკითხთან დაკავშირებით დასმულ საკითხებზე. წიგნი - საუკუნებში სახალიფოს სოციალურ-ეკონომიკური ისტორიის ძვირფასი წყაროა.
აბუ ლ-ათაჰია

აბუ ისჰაკ ისმაილ იბნ ალ-კასიმ იბნ სუვაიდ იბნ ქაისანი აბუ ლ-ათაჰია (; დ. 748, ქუფა — გ. 826, ან 828 ბაღდადი) — არაბი პოეტი, ფილოსოფიური ლირიკის პირელი წარმომადგენელი, ზუჰდიას ჟანრის ფუძემდებელი არაბულ პოეზიაში. ახალგაზრდობაში თიხის ჭურჭლით ვაჭრობდა. შემდეგ ბაღდადში აბასიანი ხალიფების (ალ-მაჰდის, ჰარუნ ალ-რაშიდის, ალ-მამუნის, ალ-ამინის) კარის პოეტი იყო. განიცადა მანიქევლური იდეების გავლენა, ერეტიკოსობა დასდეს ბრალად. მის ღაზალებსა და ე. წ. ღვინის ლექსებს იმ დროის გამოჩენილი მომღერლები ასრულებდნენ. ღაზალებში ასახულია პოეტის უიღბლო სიყვარული სამეფო კარის მხევალ უთბასადმი. ასკეტურ ლექსებში („ზუჰდიათი“) მსჯელობს სიცოცხლის აზრზე, სიკვდილის გარდაუვალობის, ამქვეყნიური ცხოვრების ამაოებისა და საოციალური უსამართლოების შესახებ. აბუ ლ-ათაჰია იყო პოეტური მეტრიკის ნოვატორი. გავლენა მოახდინა არაბული ფილოსოფიური ლირიკის უდიდეს წარმომადგენელ ალ-მაარიზე.