iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მიხეილ ასათიანი (ფსიქიატრი)

მიხეილ მიხეილის ძე ასათიანი (დ. 10 მაისი, 1882, თბილისი ― გ. 20 იანვარი, 1938, იქვე) ― ქართველი ფსიქიატრი და ფსიქოთერაპევტი, მეცნიერული ფსიქიატრიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი საქართველოში.

ბიოგრაფია
1907 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი და მუშაობა დაიწყო იმავე უნივერსიტეტის ფსიქიატრიის კათედრაზე. 1911 წელს თავის მასწავლებელ პროფ. ვ. სერბსკისთან ერთად დატოვა უნივერსიტეტი განათლების მინისტრის კასოს რეაქციულ მოქმედებათა წინააღმდეგ პროტესტის ნიშნად. მუშაობდა მოსკოვის ნევროფსიქიატრუიულ სანატორიუმში და რედაქტორობდა ჟურნალ „პსიხოტერაპიას“. 1917 წელს აირჩიეს მოსკოვის უნივერსიტეტის ფსიქიატრიის კათედრის ასისტენტად. 1920-1938 წლებში მუშაობდა თსუ-ს სამკურნალო ფაკულტეტის (1930-იდან საქართველოს სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის) ფსიქიატრიის კათედრის გამგედ. ერთდროულად, 1925 წლიდან გარდაცვალებამდე, ხელმძღვანელობდა მისივე თაოსნობით დაარსებულ ფსიქიატრიის ინსტიტუტს, რომელსაც 1948 წელს მისი სახელი მიენიჭა. აღსანიშნავია ასათიანის გამოკვლევები ფსიქიატრიის აშლილობათა ფიზიოლოგიის მექანიზმების დასადგენად. ერთ-ერთმა პირველმა გამოიყენა ფსიქიატრიაში მოძღვრება პირობითი რეფლექსების შესახებ. მასვე ეკუთვნის ფსიქოთერაპიის ორიგინალური ე. წ. „რეპროდუქციულ განცდათა“ მეთოდი.

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.
ერიხ ნაუმანი

ერიხ ნაუმანი (გერმ.: ) (დ. 29 აპრილი, 1905, მაისენი, საქსონია — გ. 7 ივნისი, 1951, ლანდსბერგ-ამ-ლეხი, ბავარია) — «სს»-ის ბრიგადენფიურერი და პოლიციის გენერალ-მაიორი.

ბიოგრაფია
ერიხ ნაუმანი დაიბადა ქალაქ მაისენში. სკოლის დამთავრების შემდეგ, 1921 წლიდან იგი სავარო საქმის შესწავლით იყო დაკავებული. 1933 წელს მან ფირმა დატოვა, როგორც პროკურისტის პროფესიამიღებულმა. 1929 წელს ნაუმანი «ნსდაპ»-ის წევრი გახდა. თავდაპირველად ცაეწერა «სა»-ს რიგებში და მხოლოდ "რიომის პუტჩის" შემდეგ გადავიდა «სს»-ში. 1935 წელს იგი «სს»-ის მთავარ სამმართველოში გადაიყვანეს. იმავე წელს მან მუშაობა დაიწყო «სდ»-ში. იგი «რსჰა »-ის ერთ-ერთი განყოფილების უფროსად დაინიშნა. მისი ხელმძღვანელი იყო ჰაინც იოსტი. მოკლე ხანში ნაუმანი გადაიყვანეს ნიურნბერგის "უშიშროების პოლიციისა და სდ-ს ინსპექტორის თანამდებობაზე.

1941 წლის ნოემბერში ნაუმანი დაინიშნა «სპეცჯგუფი "ბ"»-ს შეფად. ამ თანამდებობაზე მან შეცვალა ართურ ნებე. სპეცჯგუფი სსრკ-ში ბელორუსიის ტერიტორიაზე მოქმედებდა. მხოლოდ 1942 წლის მარტში ნაუმანის სპეცჯგუფმა 3500-მდე ებრაელი და ბოშა გაანადგურა. 1942 წლის დეკემბერში ნაუმანის ბერლინს უპატაკა 1 წლის განმავლობაში 134 298 ადამიანის განადგურება.

მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ ნაუმანი დააპატიმრეს და 1948 წელს ნიურნბერგის ტრიბუნალმა მას სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა. 1951 წლის 9 იანვარს გერმანიის ბუნდესტაგის წევრებმა და სახალხო დამცველმა კარლო შმიდმა შუამდგომლობა იკისრეს ამერიკის უმაღლეს კომისართან ჯონ მაკქლოისთან ნაუმანის შეწყალების თაობაზე. შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა.

1951 წლის 7 ივნისს ერიხ ნაუმანი და მისი თანამონაწილენი ოსვალდ პოლი, ოტო ოლენდორფი, პაულ ბლობელი და ვერნერ ბრაუნე ლანდსბერგის ციხეში სიკვდილით იქნენ დასჯილი.
ოტო ოლენდორფი

ოტო ოლენდორფი ('; დ. 4 თებერვალი 1907, ჰოენეგელსენი, ქვემო საქსონია — გ. 7 ივნისი 1951, ლანდსბერგ-ამ-ლეხი, ბავარია) — „სს“-ის გრუპენფიურერი, „სდ-ს სპეცჯგუფის“ მეთაური და „რსჰა “-ის შეფი.

ბიოგრაფია
ოტო ოლენდორფი დაიბადა ჰოენეგელსენში ჰილდესჰაიმის მახლობლად. სამართალმცოდნეობასა და საერთაშორისო ურთიერთობებს ეუფლებოდა ლაიფციგისა და გეტინგენის უნივერსიტეტებში. 1925 წელს 18 წლის ასაკში იგი „ნსდაპ“-ის წევრი გახდა. სტუდენტობის შემდეგ მეცნიერულ მუშაობას ეწოდა კილის მაკროეკონომიკის ინსტიტუტსა და ბერლინის უნივერსიტეტში. 1936 წელს იგი დაინიშნა „სს-ის რაიხსფიურერის უშიშროების სამსახურის“ რეფერნატად ეკონომიკის დარგში. 1939-1945 წლებში ოტო ოლენდორფი „რაიხის უშიშროების მთავარი სამსახურის“-ს განყოფილების (გერმანიის ტერიტორია) უცვლელ შეფად მუშაობდა. მის უშუალო დავალებაში შედიოდა გერმანიის ფარგლებში მოსახლეობის პოლიტგანწყობის შესწავლა და გაანალიზება.

1941 წელს უშუალოდ ჰიმლერის დავალებით მან ჩაიბარა „სპეცჯგუფი "დ"“, რომელიც მოქმედებდა სსრკ-ის ტერიტორიაზე. „სს“-ის სპეცჯგუფების მთავარი ამოცანა დაპყობილ ქვეყნებში მცხოვრები ებრაული მოსახლეობის განადგურება იყო. „სპეცჯგუფი "დ"“ ოლენდორფს 1942 წლის ივნისამდე ებარა და ამ ხნის განმავლობაში მისი ხელმძღვანელობით დაახ. 90.000 ადამიანი იქნა მოკლული.

ნიურნბერგის მთავარ სამხედრო დამნაშავეთა სასამართლო პროცესზე ოლენდორფი ერთ-ერთი მთავარი მოწმე იყო. მას საზოგადოება შოკში ჩააგდო „სპეცჯგუფების“ მიერ ადამიანთა მასობრივი განადგურების დეტალური აღწერის ყოვლად უემოციო გადმოცემით. 1948 წელს სპეცჯგუფების სასამართლო პროცესზე მას სიკვდილით დასჯა მიესაჯა.

1951 წლის 9 იანვარს გერმანიის ბუნდესტაგის წევრებმა და სახალხო დამცველმა კარლო შმიდმა შუამდგომლობა იკისრეს ამერიკის უმაღლეს კომისართან ჯონ მაკქლოისთან ოლენდორფის შეწყალების თაობაზე. შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა. 1951 წლის 7 ივნისს განაჩენი შესრულდა ლანდსბერგის ციხეში. მასთან ერთად სიკვდილით დასაჯეს ოსვალდ პოლი, ერიხ ნაუმანი, პაულ ბლობელი და ვერნერ ბრაუნე.
ვაფენ-სს

„ვაფენ-სს“ — „სს“-ის სამხედრო ფრთა. იგი პოლიტიკური ვითარების შესაბამისად და მანამდე არსებული „სს“-ის სპეცრაზმების გაერთიანებით წარმოიშვა. თავდაპირველად ორგანიზაციის სახელი იყო „სს-ის სარეზერვო რაზმი“. სახელწოდება „ვაფენ-სს“ პირველად 1939—1940 წლის ზამთარში იხმარეს. ომის მომდევნო წლებში „ვაფენ-სს“ „სს“-ის რაიხსფიურერის ჰაინრიხ ჰიმლერის ერთგვარ „ელიტარულ არმიად“ გადაიქცა და გერმანიის შეიარაღებულ ფორმირებათა იერარქიულ კიბეზე ყველაზე მაღალი ადგილი ეკავა. „ვაფენ-სს“-მა თავი გამოიჩინა ბევრ ბრძოლაში, რის გამოც 1943 წლიდან საუკეთესო და თანამედროვე იარაღით აღიჭურვა.

„ვაფენ-სს“ იყო გერმანიის მთავარი დამრტყმელი ძალა ორივე ფრონტზე. ვეფენ სს-ის ზოგიერთი რაზმი დაუნდობლად ექცეოდა ტყვეებს და მშვიდობიან მოსახლეობას.

= დივიზიები და ბრიგადები =
მეორე მსოფლიო ომის დროს შეიქმნა ვაფენ სს-ის 38 დივიზია და 20-მდე ცალკეული ბრიგადა.

ყველაზე ცნობილი დივიზიები იყვნენ:

სს-ის 1-ლი სატანკო დივიზია "სს-ის ლაიბშტანდარტი ადოლფ ჰიტლერი"
სს-ის მე-2 სატანკო დივიზია "დას რაიჰი"
სს-ის მე-3 სატანკო დივიზია "ტოტენკოფი"
სს-ის მე-5 სატანკო დივიზია "ვიკინგი"
სს-ის მე-7 მოხალისეთა სამთო დივიზია "პრინცი ოიგენი"
სს-ის მე-9 სატანკო დივიზია "ჰოჰენშტაუფენი"
სს-ის მე-12 სატანკო დივიზია "ჰიტლერიუგენდი" და ა.შ.

1944 წლის ბოლოს ვაფენ სს-ში შეიქმნა ქართული სს-ის ჯგუფი (გერმ. - ) 400 ოფიცრის და ჯარისკაცის შემადგენლობით, რომლებსაც მეთაურობდა შტანდარტენფიურერი ფრიდონ წულუკიძე. ქვედანაყოფი ომის ბოლოს დისლოცირებული იყო იტალიის ჩრდილოეთში.

გალერეა
ბორის ასაფიევი

ბორის ვლადიმერის ძე ასაფიევი ( ლიტერატურული ფსევდონიმი იგორ გლებოვი; დ. 29 ივლისი [ძვ. სტ. 17 ივლისი], 1884, პეტერბურგი ― გ. 27 იანვარი, 1949, მოსკოვი) — რუსი მუსიკათმცოდნე და კომპოზიტორი. საბჭოთა მუსიკათმცოდნეობის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. სსრკ სახალხო არტისტი (1946), სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1943), ორგზის სტალინური პრემიის ლაურეატი (1943, 1948).

ბიოგრაფია
1908 წელს დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტი, 1910 წელს — კონსერვატორია (ა. ლიადოვის კლასი). 1919-1930 წლებში მუშაობდა ლენინგრადის ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტში. 1925-იდან ლენინგრადის კონსერვატორიის პროფესორია. 1948 წელს ირჩევენ სსრკ კომპოზიტორთა კავშირის თავმჯდომარედ. დაწერილი აქვს მრავალი მნიშვნელოვანი შრომა რუსული და დასავლეთ ევროპის მუსიკის ისტორიის საკითხებზე („ჩაიკოვსკის ინსტრუმენტული შემოქმედება“, 1922; „სიმფონიური ეტიუდები“, 1922; „წიგნი სტრავინსკიზე“, 1929; „ევგენი ონეგინი“, 1944; „ჯადოქარი ქალი“, 1947; „გლინკა“, 1947; „გრიგი“, 1948; „მუსიკალური ფორმა როგორც პროცესი“, წიგნი 1-2, მე-2 გამოცემა, 1963 და სხვა).

ასაფიევის მუსიკალური ნაწარმოებებიდან აღსანიშნავია ბალეტები (სულ 28): „პარიზის ალი“, (1934), „კავკასიის ტყვე“ (1938), 11 ოპერა, ოთხი სიმფონია, კამერული ნაწარმოებები. დაჯილდოებულია 2 ლენინის ორდენით, შრომის წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით.
შერმადინ ასკურავა

შერმადინ (შალვა) მიხეილის ძე ასკურავა (დ. 1897 ― გ. 8 თებერვალი, 1919) ― ქართველი ბოლშევიკი, რუსეთის სამოქალაქო ომის აქტიური მონაწილე.

ბიოგრაფია
1912 წელს დაამთავრა ბათუმის საქალაქო სასწავლებელი. 1913–1914 წლებში მონაწილეობდა ჯერ ბათუმის, შემდეგ თბილისის ბოლშევიკური ორგანიზაციების მუშაობაში. 1915-1916 წლებში იყო რსდმპ თბილისის ბოლშევიკური კომიტეტის წევრი. 1916 წლის 18 აგვისტოს დააპატიმრეს. 1917 წლის ოქტომბრის გადატრიალების შემდეგ იბრძოდა საქართველოში ბოლშევიკების გამარჯვებისათვის. 1918 გაზაფხულზე საშა გეგეჭკორთან ერთად ხელმძღვანელობდა სენაკის მაზრის გლეხთა შეიარაღებულ ამბოხებას. შემდეგ საქართველოს რესპუბლიკის წინააღმდეგ იბრძოდა აფხაზეთის ტერიტორიაზე. 1918 წლის მაისში დანიშნეს სოხუმის მუშათა და გლეხთა დეპუტატების საბჭოს წარმომადგენლად ჩრდილოეთ კავკასიის საბჭოთა რესპუბლიკაში. აფხაზეთში ბოლშევიკური ამბოხების დამარცხების შემდეგ ჩრდილოეთ კავკასიაში დარჩა და სამოქალაქო ომის ფრონტებზე იბრძოდა. 1918 წლის ზაფხულში დანიშნეს მე-11 არმიის პოლიტიკურ კომისრად. მისი აქტიური მონაწილეობით მხილებულ და ლიკვიდირებულ იქნა მე-11 არმიის სარდლის ი. სოროკინის შეთქმულება საბჭოთა ხელისუფლების წინააღმდეგ. ასკურავა დაიღუპა ყიზლარის მიდამოებში. სამოქალაქო ომში დამსახურებისათვის 1928 წლის 29 თებერვალს (სიკვდილის შემდეგ) დაჯილდოვდა წითელი დროშის ორდენით.
ალექსანდრე ასლანიკაშვილი

ალექსანდრე თედორეს ძე ასლანიკაშვილი (დ. 17 მარტი, 1916, თბილისი, საქართველო ― გ. 25 ნოემბერი, 1981, თბილისი, საქართველო) — ქართველი გეოგრაფ-კარტოგრაფი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1969), თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი და კარტოგრაფიისა და გეოდეზიის კათედრის გამგე 1973-1981 წლებში. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1979).

ბიოგრაფია
1939 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფიის ფაკულტეტი. 1957-1981 წლებში ხელმძღვანელობდა ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის კარტოგრაფიის განყოფილება, 1980 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო ამავე ინსტიტუტის დირექტორი. 1966-1975 წლებში ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის კარტოგრაფიის რედაქციის გამგე.

ასლანიკაშვილის ძირითადი ნაშრომები მიეძღვნა კარტოგრაფიის ზოგადი თეორიისა და საქართველოს კარტოგრაფიის საკითხებს. თავისი შრომებით: „კარტოგრაფია. ზოგადი თეორიის საკითხები“ და „მეტაკარტოგრაფია. ძირითადი პრობლემები“ საფუძველი ჩაუყარა მეტაკარტოგრაფიულ კონცეფციას. ეს შრომები კარტოგრაფიული მეცნიერების ზოგად თეორიებს მიეძღვნა. ასლანიკაშვილმა ლოგიკური აზროვნების ფორმები, როგორებიცაა: შედარება, აბსტრაჰირება, განზოგადება, ანალიზი, სინთეზი და მოდელირება კარტოგრაფიულ ასახვას დაუკავშირა და შესაბამისად, დეფინიცია მისცა: შედარების, ანალიზის, სინთეზის, აბსტრაჰირების, განზოგადებისა და მოდელირების კარტოგრაფიულ ფორმებს.

1999 წელს ცნობილმა იაპონელმა კარტოგრაფმა ტოსიტომო კანაკუბომ ქალაქ ტოკიოში გამოსცა ალექსანდრე ასლანიკაშვილის „მეტაკარტოგრაფია“ იაპონურ ენაზე.

„საქართველოს სსრ ატლასის“ შექმნაში მონაწილეობისათვის მინიჭებული აქვს საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1971). დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორი ორდენით და მედლებით.
იოსებ ასლანიშვილი

იოსებ ანტონის ძე ასლანიშვილი (დ. 27 იანვარი, 1891, ქუთაისი ― გ. 11 ნოემბერი, 1955, თბილისი) ― ქართველი ექიმი-ენდოკრინოლოგი, მთამსვლელი და საზოგადო მოღვაწე. საქართველოს დამსახურებული ექიმი (1946), მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი (1936), დოცენტი (1941). საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1946). ენდემური ჩიყვის წინააღმდეგ ბრძოლის ერთ-ერთი ორგანიზატორი საქართველოში.

ბიოგრაფია
1914 წელს დაამთავრა ოდესის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი. მუშაობდა სამრეწველო ტრავმატიზმის, ქირურგიის, ტუბერკულოზის, ფიზკულტურისა და მთამსვლელობის საექიმო კონტროლის დარგში. სწავლობდა მთაში (ზემო სვანეთი, მთა რაჭა, აჭარა) ენდემური ჩიყვის გავრცელებას და მის ბუნებას. დააარსა ენდოკრინოლოგიური ლაბორატორია თბილისში (1932) და წლების მანძილზე ხელმძღვანელობდა მას. 1923 წელს მონაწილეობდა ალ.დიდებულიძის ხელმძღვანელობით მოწყობილ პირველ ქართულ გეოფიზიკურ ექსპედიციაში მყინვარწვერზე, რომელმაც გიორგი ნიკოლაძის ექსპედიციასთან ერთად, საფუძველი ჩაუყარა ქართული ალპინიზმის განვითარებას. ასლანიშვილი საქართველოს ა. ჯაფარიძის სახელობის ალპური კლუბის ერთ-ერთი დამაარსებელია (1936), საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების გამგეობის წევრი, იყო ჟურნალების „შევარდენი“ (1920, 1922), „თეატრი და მუსიკა“ (1919), „ხელოვნება“ (1919–1921), „თანამედროვე მედიცინა“ (1924–1933) და სხვების რედაქტორი. გამოქვეყნებული აქვს ნაშრომები ენდოკრინოლოგიის, მთამსვლელობის, ხელოვნებისა და სპორტის საკითხებზე. ტრაგიკულად გარდაიცვალა 1955 წელს, დაკრძალულია ვაკის სასაფლაოზე.
შალვა ასლანიშვილი

შალვა სოლომონის ძე ასლანიშვილი (დ. 23 მარტი [ ძვ. სტ. 11 მარტი], 1896, არტანუჯი, ართვინის ოკრუგი, რუსეთის იმპერია (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია) ― გ. 13 დეკემბერი, 1981, თბილისი) — ქართველი მუსიკათმცოდნე, ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1964), პროფესორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1943), ზ. ფალიაშვილის სახელობის პრემიის ლაურეატი (1972).

ბიოგრაფია
სწავლობდა ლენინგრადის კონსერვატორიაში.1930–1973 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის მუსიკის თეორიის კათედრის გამგე. 1945–1950 წლებში სათავეში ედგა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტის მუსიკალური ფოლკლორის განყოფილებას. 1927–1950 წლებში აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს მთის რაიონების მრავალი სიმღერა ჩაწერა. ამ მოღვაწეობის შედეგად შექმნილი ნაშრომები საფუძვლად დაედო ქართული ჰარმონიის კურსს, რომელიც იკითხება თბილისის კონსერვატორიაში.

ასლანიშვილი მუშაობდა მუსიკალური თეორიის, განსაკუთრებით ქართული ხალხური და პროფესიული მუსიკის თეორიის საკითხებზე, მან აღზარდა მრავალი მუსიკათმცოდნე, მათ შორის ანზორ ერქომაიშვილი
ტერმინატორი

საკუთარი სახელი ტერმინატორი შეიძლება აღნიშნავდეს:

ტერმინატორი — წირი, რომელიც მზისგან გაუნათებელ და განათებულ ნაწილებს ყოფს;

კინო და ტელევიზია
ტერმინატორი (ფრენჩაიზი), სამეცნიერო ფანტასტიკური ჟანრის ფილმებისა და სხვა ნამუშევრების სერია
ტერმინატორი — 1984 წლის მხატვრული ფილმი;
ტერმინატორი 2: განკითხვის დღე — 1991 წლის მხატვრული ფილმი;
ტერმინატორი 3: მანქანების ამბოხი — 2003 წლის მხატვრული ფილმი;
ტერმინატორი: გადარჩენა — 2009 წლის მხატვრული ფილმი.
ტერმინატორი: წარმოშობა — 2015 წლის მხატვრული ფილმი.
ტერმინატორი: სარა კონორის ქრონიკები, ამერიკული სატელევიზიო სერიალი, მეორე ფილმის მოვლენების გაგრძელება
ჰენრიკ იბსენი

ჰენრიკ იბსენი (; დ. 20 მარტი, 1828, შიენი, ნორვეგია — გ. 23 მაისი, 1906, ქრისტიანია) — ნორვეგიელი დრამატურგი, ნორვეგიული ნაციონალური თეატრის ერთ-ერთი შემქმნელი, მუშაობდა სკანდინავიურ საგებზე დაფუძნებულ დრამებსა და ისტორიულ პიესებზე. ჰენრიკ იბსენი ავტორია ფილოსოფიურ–სიმბოლური დრამატული პოემებისა „ბრანდი (პოემა)“ (1866) და „პერ გიუნტი“ (1867), კრიტიკული სოციალურ–რეალისტური დრამების „თოჯინების სახლი“ (1879), „მოჩვენებები“ (1881). დრამებში „გარეული იხვი“ (1884), „ჰედა გაბლერი“ (1890), „მშენებელი სოლნესი“ (1892) გაძლიერებულია ფსიქოლოგიზმისა და სიმბოლიზმის ნიშნები, რომლებიც აახლოებენ ნაწარმოებებს მე–19 საუკუნის ბოლოსთვის დამახასიათებელ ნეორომანტიკულ ხელოვნებასთან. თავის ნაწარმოებებში იბსენი ცდილობდა გამოეხატა პროტესტი თავისი დროის საზოგადოებრივი წყობილებისთვის და ითხოვდა ადამიანის მაქსიმალურ ემანსიპაციას.

ბიოგრაფია
ჰენრიკ იბსენი დაიბადა 1828 წელს ნორვეგიაში მდიდარი კომერსანტის ოჯახში, რომელიც მომავალი მწერლის ბავშვობაშივე 1836 წელს გაკოტრდა.

1844 წელს ჰენრიკ იბსენმა აფთიაქში დაიწყო მუშაობა. სწორედ მაშინ შექმნა მან პირველი ლექსები და დრამა „კატილინა“ (1850), რომელთა მოტივები ასახიერებენ ევროპაში მიმდინარე 1848 წლის რევოლუციების მოვლენებს. 1850 წელს ქრისტიანიაში დაიდგა იბსენის პიესა „გოლიათთა ბორცვი“. 1852–1857 წლებში ქალაქ ბერგენში ხელმძღვანელობდა პირველ ნაციონალურ ნორვეგიულ თეატრს, ხოლო 1857-1862 წლებში – ნორვეგიულ თეატრს ქრისტიანიაში. ასევე ჰენრიკ იბსენის შექმნილია დრამა პერ გიუნტი, რომლის საფუძველზეც შექმნა ედვარდ გრიგმა მუსიკა სპექტაკლისათვის.

1864—1891 წლებში ცხოვრობდა რომში, დრეზდენსა და მიუნხენში. 1862 წელს ჰენრიკ იბსენმა შექმნა „სიყვარულის კომედია“, რომელშიც იმდროინდელი ნორვეგიის სატირული სურათი გადმოგვცა.

სახალხო–ისტორიულ დრამაში „ბრძოლა სამეფო ტახტისთვის“ (1864) იბსენმა გადმოსცა გამარჯვება გმირისა, რომელიც პროგრესიულ ისტორიულ მისიას ასრულებდა.

ჯილდოები
დაჯილდოებულია დანებროგისა და პოლარული ვარსკვლავის ორდენით, არის წმინდა ოლაფის ორდენის დიდი ჯვრის კავალერი.
ვალენტინ აფაქიძე

ვალენტინ ანდრიას ძე აფაქიძე (დ. 17 მარტი, 1904, სოფ. ფახულანი, ახლანდელი წალენჯიხის რაიონი ― გ. 29 ოქტომბერი, 1969, მოსკოვი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-მაიორი (1945). რუსეთის სამოქალაქო ომისა და მეორე მსოფლიო ომის მონაწილე.

ბიოგრაფია
დაიბადა რუსეთის იმპერიის არმიის ოფიცრის ოჯახში. 1918 წელს მოხალისედ ჩაირიცხა რუსეთის წითელ არმიაში. 1922–1924 წლებში იბრძოდა შუა აზიაში ბასმაჩების წინააღმდეგ. 1928 წელს დაამთავრა თბილისის ქვეითთა სამხედრო სკოლა. 1940 წლიდან მეთაურობდა 112-ე მსროლელთა დივიზიის 524-ე მსროლელ პოლკს. მეორე მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა ბალტიისპირეთში. 1941 წლის ივლისში მძიმედ დაიჭრა. განკურნების შემდეგ იზო პოდოლსკის სამხედრო სასწავლებლის უფროსი. 1947–1948 წლებში დაამთავრა მ. ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემიასთან არსებული დივიზიის მეთაურთა კურსები; 1953-1960 წლებში მუშაობდა სსრკ თავდაცვის სამინისტროს აპარატში. 1960 წლიდან თავდარიგში გავიდა. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 2 წითელი დროშის, სამამულო ომის ხარისხის, წითელი ვარსკვლავის ორდენებითა და მედლებით.
გრიგოლ აფშინაშვილი

გრიგოლ ნადირას ძე აფშინაშვილი (დ. 1866, სოფ. ხოშარა, ახლანდელი დუშეთის რაიონი ― გ. 1960, სოფ. ზემო ხოდაშენი, ახმეტის რაიონი) — ქართველი ეთნოგრაფი, ფოლკლორისტი.

ბიოგრაფია
გრიგოლ აფშინაშვილი დაიბადა უკანა ფშავის სოფელ ხოშარაში, სათემო გვარი გაბიდოური, სათემო სალოცავი, ხოშარის "სათხუთმეტო", წარმოადგენს ფშავის თხუთმეტი თემის მფარველ ანგელოზს. დედა ჰყავდა ჩარგლელი ქალი გოგოჭურთა თემიდან დედიძმათ სალოცავი ცაბაურთის მთავარანგელოზი. დაამთავრა ჩარგლის სკოლა სადაც ბაჩანასთან ერთად სწავლობდა ერთ კლასში. ვაჟას მამის, პავლესგან მალულად, მან და ვაჟამ კანონ დარღვევით შეადგინეს მიმართვა გორის საოსტაო სემინარიის მიმართ, რათა იქ გაეგრძელებინა სწავლა. დაამთავრა აღნიშნული სემინარია. მასწავლებლობდა კახეთსა და საინგილოში, იყო არაერთი სკოლის დამაარსებელი და გამგე მასწავლებელი, წერა კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი. მონაწილეობდა 1905 წლის რევოლუციაში, როგორც ეროვნული თვითმყოფადობის მოსარჩლე. ამის გამო იდევნებოდა რუსის მოხელეთა მიერ და თავს აფარებდა ფშავს.

 საუკუნის 90-იანი წლებიდან აქვეყნებდა ფშაური პოეზიის ნიმუშებსა და წერილებს ჟურნალ-გაზეთებში ("ჯეჯილი", "კვალი", "აკაკის კრებული", "ივერია"). როგორც ფოლკლორისტი და ეთნოგრაფი, ძმები რაზიკაშვილების (ვაჟა, ბაჩანა, თედო) მიმდევარი იყო. წერდა "ფშავლიშვილის"და "ზეზვას" ფსევდონიმებით. მეგობრობდა ილია ჭავჭავაძესთან, აკაკი წერეთელთან, ნიკო ნიკოლაძესთან. ფშავში დევნილობის პერიოდში წერა კითხვა შეასწავლა მიხა ხელაშვილს. 1912 წელს აღსრულებს ილია ჭავჭავაძის ანდერძს და მიდის საინგილოში გამგე მასწავლებლად. საინგილოს გადაცემის შემდეგ მონაწილეობს ქართველთა წინააღმდეგობის მოძეაობაში საქართველოს შემადგენლობაში საინგილოს შენარჩუნების მიზნით. მოძრაობის დამარცხების შემდეგ იძულებული დატოვოს საინგილო და კახეთში აგრძელებს პედაგოგიურ მოღვაწეობას, მაგრამ კომუნისტურ ეპოქაში წყვეტს წერას და ამის შემდეგ მის კალამს თითქმის არაფერი შეუქმნია.
ემანუელ აფხაიძე

ემანუილ ელისეს ძე აფხაიძე (დ. 29 აგვისტო [ ძვ. სტ. 17 აგვისტო], 1899, ქუთაისი — გ. 8 სექტემბერი, 1970, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1946), სტალინური პრემიის ლაურეატი (1951).

ბიოგრაფია
1917 წელს ქუთაისის რეალური სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა სუფლიორად ქუთაისის თეატრში, შემდეგ მსახიობად ბათუმის (1921–1923), ქუთაისის (1923–1924) და 1924 წლიდან თბილისის რუსთაველის სახელობის თეატრში. 1926 წელს დაამთავრა აკაკი ფაღავას დრამატული სტუდია.

აფხაიძე კომედიური ჟანრის მსახიობი იყო. შექმნა მკვეთრი სცენური ფორმითა და არტისტიზმით აღბეჭდილი მრავალფეროვანი რეალისტური სახეები — საქმისაი (შალვა დადიანის „თეთნულდი"), სოლომონ მორბელაძე (დავით კლდიაშვილის „შემოდგომის აზნაურები"), ნესტორი (დადიანის „ნაპერწკლიდან"), გონჯა (სანდრო შანშიაშვილის „არსენა“), ბესო (ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“), მირზა (ილო მოსაშვილის „ჩაძირული ქვები“, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1951), დუდკინი (ალექსანდრე ოსტროვსკის „უდანაშაულო დამნაშავენი“), პანდოლფო (კარლო გოლდონის „საპატარძლო აფიშით“), დიეგო (ჯონ ფლეტჩერის „ესპანელი მღვდელი“), რაგნო (ედმონ როსტანის „სირანო დე ბერჟერაკი“).

აფხაიძემ გარკვეული წვლილი შეიტანა ქართულ საესტრადო ხელოვნებაში — კითხულობდა საკუთარ იუმორისტულ-სატირულ ლექსებს. მონაწილეობდა აგრეთვე ქართულ კინოფილმებში („სურამის ციხე“, „ნარინჯის ველი“, „დაკარგული სამოთხე“, „ფიცი“, „გიორგი სააკაძე“, „ჭრიჭინა“, „მაია წყნეთელი“, „განაჩენი“, „დღე უკანასკენლი, დღე პირველი“). შეასრულა სერგო ორჯონიკიძის როლი „მოსფილმის“ სურათში „სექტემბრის ღამე“.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მასთან ასევე დაკრძალულია მისი მეუღლე თინა კონსტანტინეს ასული ჯაფარიძე-აფხაიძე (დ. 24 თებერვალი, 1904, სოფ. ქვიშხეთი (ხაშურის რაიონი) — გ. 1974, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი. მიჰყავდა არფის კლასი. პარალელურად მუშაობდა თბილისის ოპერისა და ბალეტის, აგრეთვე რუსთაველის თეატრის ორკესტრებში. იყო ცნობილი მთარგმნელის კონსტანტინე ჯაფარიძის ქალიშვილი და ესტრადის გამოჩენილი მომღერლის ქეთევან ჯაფარიძის და.

ჯილდოები და აღიარება
1946 — საქართველოს სახალხო არტისტი
1950 — ლენინის ორდენი
1951 — ხარისხის სტალინური პრემია
1936 და 1958 — საპატიო ნიშნის ორდენი
შალვა აფხაიძე

შალვა ნიკოლოზის ძე აფხაიძე (დ. 20 ივლისი, 1894, ძუყნური, ახლანდელი ტყიბულის მუნიციპალიტეტი — გ. 19 თებერვალი, 1968, თბილისი) — ქართველი პოეტი და ლიტერატურათმცოდნე.

ბიოგრაფია
დაიბადა ოკრიბის ერთ-ერთ სოფელში. ადრე დაობლებული ბაბუამ გაზარდა. დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია და შევიდა პეტერბურგის ს უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. ისმენდა ნიკო მარის, ივანე ჯავახიშვილის და სხვა გამოჩენილ მეცნიერთა ლექციებს. 1917 წელს პეტერბურგის უნივერსიტეტის დამთავრებისთანავე დაბრუნდა სამშობლოში. იმავე წლიდან იყო „ცისფერყანწელთა“ ლიტერატურული ჯგუფის აქტიური წევრი. მუშაობდა განათლების სახალხო კომისარიატთან არსებულ ხელოვნების მთავარ კომიტეტში, გაზეთ „მუშის“ რედაქციაში, გამომცემლობა „ტექნიკა და შორომაში“, იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობის დირექტორი, საქართველოს მწერალთა კავშირის მთავარი კონსულტანტი.

აფხაიძის პირველი კრიტიკული წერილი დაიბეჭდა 1914 წელს, პირველი ლექსი — 1917 (ქუთაისის გაზეთ „მეგობარი“), პირველი კრებული „ლექსები“ — 1941 წელს. მისი ნაწარმოებების შემდგომი კრებულებიდან აღსანიშნავია „ლექსები“ (1949), „ერთტომეული“ (1954), „გაზაფხულის მელოდიები“ (1957), „გაზაფხულის განთიადები“ (1963), „კრიტიკული წერილები“ (1959) და სხვა.

აფხაიძე ავტორია მონოგრაფიებისა ლიტერატურისა და ხელოვნების ქართული მოღვაწეთა შესახებ („ვერიკო ანჯაფარიძე“, 1956; „სანდრო ახმეტელი“, 1958; „აკაკი ხორავა“ 1962 და სხვა). მანვე შეადგინა „აფხაზური პოეზიის ანთოლოგია“ (1957), თარგმნა მ. გორკის, დ. ფურმანოვისა და სხათა ნაწარმოებები. დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მასთან დიდუბის პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — ნინო ალექსანდრეს ასული თოიძე (დ. 1898, თბილისი — გ. 1969, იქვე).
თემიდა

თემიდა — მართლმსაჯულებისა და სამართლიანობის ქალღმერთი ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში. ურანოსისა და გეას ასული, ზევსის ცოლი. თემისი წინასწარმეტყველი იყო და კაცთა მოდგმას ზევსის ნებასურვილს აუწყებდა.) თვალახვეულს გამოსახავდნენ, თემიდა ფართოდგახელილი თვალებით იყო წარმოდგენილი, რათა სიმართლე კარგად დაენახა. იუსტიციასა და თემიდას შორის ამ მნიშვნელოვან განსხვავებაზე დღეს ხშირად მიუთითებენ, როდესაც სამართლისა და სამართლიანობის სხვადასხვაგვარ გაგებაზე საუბრობენ.

თემიდა წარმოდგენილი იყო სიუხვის რქითა და სასწორით ხელში. ხშირად იურისტებსა და მოსამართლეებს თემიდას მსახურს უწოდებენ.
აქტინიები

აქტინიები , ზღვის ანემონები — ზღვის ნაწლავღრუიანების რიგი მარჯნის პოლიპების კლასისა. აქტინიების უმრავლესობა ცალადია, იშვიათად - კოლონიური. მეტი ნაწილი სუბსტრატზეა მიმაგრებული, მაგრამ კუნთოვანი ლანჩით ადგილის მონაცვლებაც შეუძლია. აქვთ ცილინდრული სხეული, რომლის დიამეტრი რამდენიმე მმ-იდან 1,5 მ-მდე აღწევს. ჩვეულებრივ, ჭრელადაა შეფერილი. გავრცელებულია ფართოდ, უფრო მეტად ტროპიკულ და სუბტროპიკულ წყლებში.

აქტინიები იკვებებიან პლანქტონური კიბოსნაირებით, მოლუსკების ლარვებითა და პატარა თევზებით. მსხვერპლს იჭერენ პირის ირგვლივი საცეცებით, რომლებიც აღჭურვილია მსუსხავი უჯრედებით. ამ უკანასკნელთა საშუალებით აქტინიები პატარა ცხოველებს ხოცავენ, ადამიანის კანს კი სუსხავენ. ზოგი აქტინიები სიმბიოზშია კიბო-განდეგილთან. ჩვეულებრივ სქესობრივად მრავლდებიან, ზოგი უსესქესოდ. ცნობილია ცოცხლადმშობი სახეობებიც.