iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბაბილაშენის ნასახლარი

ბაბილაშენის ნასახლარი — არქიტექტურული ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტის დაბა კაზრეთში, რომელიც ხეობის მფლობელთა ზურაბიშვილთა რეზიდენციას წარმოადგენდა

ნასახლარი გაშლილია ჩრდილო-სამხრეთის ხაზზე ორ ტერასად: დასავლეთით, ზედა ტერასაზე საცხოვრებელი ნაგებობებია, ხოლო აღმოსავლეთით, ქვედა ტერასაზე ეკლესია დგას. საერო დანიშნულების ნაგებობები ექვსია, ერთი აგურისა და ნატეხი ქვითაა ნაგები, დანარჩენები კი - ნატეხი ქვით. ნაგებობებიდან ორი სასახლეა. ერთი სასახლე ორსართულიანი ყოფილა და მინიმუმ სამი დარბაზისგან შედგებოდა. დასავლეთით პირველი სართული შემჯდარი იყო მიწაში სადაც მარანი ან სატრაპეზო უნდა ყოფილიყო. კედლებში ჩართულია ოთხკუთხა ნიშები და ბუხრები. სენაკი ფართო თაღოვანი ღიობით აღმოსავლეთის დარბაზს უკავშირდებოდა. ამ დარბაზისგან მხოლოდ დასავლეთის კედელი სამხრეთისა და ჩრდილოეთის კედლების დასავლეთის კიდეები შემორჩა თაღოვანი თაღჩებით. ასევე არაფრის თქმა არ შეგვიძლია მეორე სართულის შესახებ, რომელზეც ასასვლელი კიბე სასახლეს ჩრდილოეთიდან ქონია მიდგმული. მეორე სასახლე ორსართულიანი სასახლის ჩრდილოეთით დგას. ის აგურითა და ქვითაა ნაგები და ანფილადურ ნაგებობას წარმოადგენს. სულ ოთხი ოთახია, რომელთა კედლებში აგურითვე გამოყვანილი სწორკუთხა ნიშები და ბუხრებია გაკეთებული. ოთახებს ქონიათ აგურის იატაკი. სასახლეთა გარდა ნასახლარში ოთხი ორსენაკიანი ნაგებობა დგას, რომლებიდანაც ერთი სასახლეებს შორისაა, დანარჩენი კი ორსართულიანი სასახლის სამხრეთით. ამ შემთხვევაშიც, ნაგებობები დასავლეთიდან მიწაშია შემჯდარი და კედლებში ნიშა-თახჩები და ბუხრებია დატანებული. ერთში შემორჩენილია ქვევრები, ხოლო მის დასავლეთით დიდი ზომის ჭაა ამოჭრილი. ეკლესია, რომელიც ღვთაების სახელობის ყოფილა, 1697 წელსაა აგებული რევაზ ზურაბიშვილისა და მისი მეუღლის მიერ. დარბაზულია, ნატეხი ქვით ნაგები დუღაბზე. შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდან აქვს. სარკმლებიდან ამჟამად მხოლოდ აღმოსავლეთის სარკმლის არსებობა დგინდება. ნახევარწრიული აფსიდა მხრითაა გამოყოფილი. აფსიდის კედლებში ორი სწორკუთხა ნიშია გაკეთებული. ასეთივე ნიშაა ჩრდილოეთ კედელში, მხართან. საუკუნის ბოლოს ეკლესიის შესასვლელის არქიტრავზე ჯერ კიდევ ყოფილა მხედრული წარწერა, რომელიც ექვთიმე თაყაიშვილის მიხედვით, გვამცნობდა, რომ ტაძარი 1697 წელი აუგიათ რევაზ ზურაბიშვილსა და მის მეუღლე თამარ ფალავანდიშვილს:
ოფშკვითის ღვთისმშობლის ეკლესია

ოფშკვითის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი წყალტუბოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ოფშკვითში.

დარბაზული ეკლესია გეგმაში სწორკუთხაა, აღმოსავლეთიდან გაშლილი, ნახევარწრიული აფსიდით. მასში თაღოვანი სარკმლის ორსავე მხარეს თითო ნიშია მოთავსებული. საკურთხეველი დარბაზიდან გამოიყოფა განიერი მხრებით. მათზე გადაყვანილი სატრიუმფო თაღი, რომელიც სადა პროფილის იმპოსტებს ეყრდნობოდა. ამათგან განსაკუთრებულია ჩრდილოეთ მხარეს სატრიუმფო თაღის ქვედა ქვა და იმპოსტი. შიდა ტერიტორიის გადამხურავი კამარა შემაგრებული იყო ერთი საბრჯენი თაღით. გრძივ კედლებზე შემორჩენილია საბრჯენი თაღის ქვედა ქვები და კრონშტეინები. დასავლეთ კედლის თაღიც კრონშტეინებს ეყრდნობა. ეკლესია განათებულია აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში დატანებული თითო თაღოვანი ფორმის სარკმლით და გრძივ კედლებში მოთავსებული ორი წყვილი ფართო, თაღოვანი სარკმლებით. შესასვლელი სამივე კედელშია ჩაყოლებული. შიგნიდან მათ სარკმლების მაგივრად თაღოვანი, გარედან კი ფორმა აქვს. ნაგებობის ასაშენებლად გამოყენებულია შერეული მასალა. გვხვდება ფლეთილი ქვა და უხეშად დამუშავებული კვადრები. ძირითადად კედლებისთვის, ხოლო კვადრები კონსტრუქციული ნაწილებისა და კუთხეებისთვის. ეკლესიის კედლები გარედან და შიგნიდანაც დაფარული ყოფილა სქელი ნალესობით.
მალიბეილი

მალიბეილი — სოფელი აზერბაიჯანში, ზემო ყარაბაღის რეგიონში, ხოჯალის რაიონში, სოფელ მალიბეილის ადმინისტრაციულ თემში.

1992 წლის 11 თებერვლიდან 2023 წლამდე იყო ოკუპირებული სომხეთის შეიარაღებული ძალების მიერ.

ისტორია
სოფელი მალიბეილი ჩამოყალიბდა საუკუნის ბოლოს და საუკუნის დასაწყისში, მალიბეილითა ოჯახის ჩამოსახლების შედეგად, რომლებიც სოფელ მალიბეიდან გადმოვიდნენ და ამ მხარეში დასახლდნენ. სოფლის სახელი მომდინარეობს სიტყვებიდან „“ (საკუთარი სახელი) და „-“ (სუფიქსი). 1912 წელს გამოქვეყნებულ ჟურნალში „კავკასიის კალენდარი“, ელიზავეტპოლის გუბერნატორის შუშის რაიონში შემავალი სოფლის მოსახლეობა შეადგენს 1060 ადამიანს, უმეტესობა აზერბაიჯანელები არიან, რომლებიც მოხსენიებული იყვნენ, როგორც თათრები. 1921 წლის აღწერის შედეგებით, სოფელში ცხოვრობდა 942 ადამიანი და ყველა აზერბაიჯანელი იყო. 1986 წლის აღწერის შედეგებით, სოფელში ცხოვრობდა 1224 ადამიანი და ყველა აზერბაიჯანელი იყო.

ყარაბაღის ომის დროს სოფელი ძლიერ დაზიანდა, სომხური სამხედრო ძალები სოფელს არაერთხელ შეუტიეს.

1992 წლის 25 იანვარს შუშის რაიონის სოფელ ხალფალსა და მალიბეილაზე შეიარაღებული თავდასხმის შედეგად 4 ადამიანი დაიღუპა.

1992 წლის 8 თებერვლიდან 12 თებერვლამდე მალიბეილიზე 366-ე პოლკი და ხანქენდში მცხოვრები სომხური ნაწილები თავს დაესხნენ. შეტევა 5 დღე გაგრძელდა. საბოლოოდ, 1992 წლის 10-11 თებერვლის ღამეს, სოფელი სომხებმა აიღეს და მთლიანად გადაწვეს. შედეგად 50 მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა. 1992 წლის 10 ოქტომბერს აზერბაიჯანის საჰაერო ძალების კუთვნილი სუ-25 თვითმფრინავი, სომხეთის არმიის საზენიტო დანაყოფებმა სოფელ მალიბეილის თავზე ჩამოაგდეს. პილოტი პარაშუტის ვერ გახსნის გამო დაიღუპა.

კულტურა
ხალიჩების ქსოვა ოდითგანვე ამ სოფლის ქალების მთავარ საქმიანობას წარმოადგენდა. სოფელი განთქმული იყო ხალიჩის ნაწარმის წარმოებით, რომელსაც ფართოდ იყენებდნენ ყოველდღიურ ცხოვრებაში და სოფლის მეურნეობაში.

გეოგრაფია და კლიმატი
სოფელი მალიბეილი გარგარჩაის სანაპიროზე, ქალაქ შუშიდან 15 კმ ჩრდილოეთით, მთისწინეთში მდებარეობს. სოფელი ხანქენდიდან 2,5 კმ დაშორებულია, ხოლო აღდამიდან 51 კილომეტრით. სოფლის ოთხი მხარე სომხური სოფლებით იყო გარშემორტყმული.

მოსახლეობა
სოფელი ძირითადად აზერბაიჯანელებისგან შედგებოდა. მოსახლეობის უმრავლესობა ამჟამად საბუნჩუს რაიონში, 2007 წელს აშენებულ „-450“ დასახლებაში ცხოვრობს.

ცნობილი პირები
მალიბეილი ჯუმშუდი — მომღერალი
მალიბეილი ჰამიდი — მომღერალი
მირ მეჰდი აგამიროვი — პედაგოგი
ნაიბ შირინოვი — გეოგრაფიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი

ეკონომიკა
საბჭოთა ხელისუფლების დროს სოფელში ჟანგბადის ქარხანა ფუნქციონირებდა.
მამიშლარი (შუშა)

მამიშლარი — სოფელი აზერბაიჯანში, ზემო ყარაბაღის რეგიონში, შუშის რაიონში, სოფელ საფიხანლარის ადმინისტრაციულ თემში.

ისტორია
1992 წლიდან ოკუპირებულია სომხეთის შეიარაღებული ძალების მიერ.

სოფელი მდებარეობს სარიბაბას მთის ძირში. მთელი რიგი კვლევების მიხედვით, სოფელი საუკუნის შუა პერიოდში დაარსდა. სხვა მოსაზრებით, მამიშლარის დასახლება საუკუნის დასაწყისში, ყარაბაღის ხან მეჰდიგულის კუთვნილი ხალფალის ტომის შთამომავლების ჩამოსახლების შედეგად დაარსდა.
ანანურა

ანანურა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე-სასუფრე ვაზის ჯიში ანანურიდან.

მის ადგილწარმოშობას მისივე სახელი განაპირობებს — სოფელი ანანური.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან დიდი ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, დაუნაკვეთავი ან საშუალოდ დანაკვეთებული. ხუთნაკვეთიანია. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თხელი ჯაგრისებრ-აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი მდედრობითი სქესის აქვს, მტევანი დიდი ზომის, მხრიანი, კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური, შავი ფერის, წვენი შეუფერავი.

ვაზი ძლიერი ზრდისაა. მიეკუთვნება სიმწიფის საშუალო პერიოდის სასუფრე-საღვინე ვაზის ჯიშს.
ანდრეული თეთრი

ანდრეული თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ოვალური ფორმის, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად საშუალოდაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრული ფორმის. კუმსია ან საშუალო სიკუმსის. აქვს თხელი მტევვნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური ან მომრგვალო, თეთრი — ოქროსფერი ელფერით. მარცვლის კანი თხელია, შავწერტილებიანი, ცვილისებრი ნაფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, გემო — სასიამოვნო.

ანდრეული თეთრი საშუალო ზრდისაა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებიდან შედის. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 169 დღეა, მტევნის საშუალო წონა 180 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 6.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში შაქრიანობა აღწევს 18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.6 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო, რომელიც დაბალხარისხიანია და ნაკლებექსტრაქტული.
მიხეილ ჭიაურელი (რეჟისორი, დაბადებული 1943)

მიხეილ (მიშა) ჭიაურელი (დ. 16 ივნისი, 1943, თბილისი) — ქართველი კინორეჟისორი და სცენარისტი.

ბიოგრაფია
1964 წელს დაამთავრა თბილისის სოფლის მეურნეობის ინსტიტუტის მექანიზაციის ფაკულტეტი, 1971 წელს — საქართველოს სამხატვრო აკადემია, 1977 წელს — სსრკ სახელმწიფო კინემატოგრაფიის სააგენტოს სცენარისტებისა და რეჟისორების ორწლიანი უმაღლესი კურსები.

1973 წლიდან მუშაობდა საქართველოს ტელერადიო კომიტეტში რეჟისორის ასისტენტად, 1976 წლიდან — საქართველოს კინოსტუდიის რეჟისორად. არის სცენარის ავტორი და დამდგმელი რეჟისორი ფილმებისა: „ჭიდაობას რა უნდა", „მე, პელეს ნათლია!", „სოფიკო" და სხვა. მისი დოკუმენტური ფილმი —„უბედურების ზონა, ანუ არაჩვეულებრივი ფაშიზმი", მანას ფესტივალის გამარჯვებული გახდა. ავტორია წიგნისა — „ჩემი ცხოვრების აბლაბუდაში".

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1996 — ღირსების მედალი (საქართველოში დემოკრატიის მშენებლობისა, სტაბილიზაციის განმტკიცებისა და ახალი ეკონომიკური რეფორმების განხორციელების საქმეში შეტანილი წვლილისათვის)

ფილმოგრაფია
ფილმების დამდგმელი რეჟისორი
1975 — რულონი
1975 — ლილეო
1980 — სიყვარული ყველას უნდა (რეჟ. გიორგი შენგელაიასთან ერთად)
1986 — ჭიდაობას რა უნდა
1991 — მე, პელეს ნათლია!
1996 — ბზარი
2008 — სოფიკო
სცენარის ავტორი
1975 — რულონი
1975 — ლილეო
1982 — ვის უცდიან თოვლიანი მთები
1986 — ჭიდაობას რა უნდა
1991 — მე, პელეს ნათლია!
1996 — ბზარი
2008 — სოფიკო

კომპოზიტორი
1975 — რულონი
ანდრეული ვარდისფერი

ანდრეული ვარდისფერი, ანდრიანი, ანდრიული წითელი — ქართული აბორიგენული ვარდისფერყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე დიდია, მომრგვალო, ძლიერ დანაკვთული, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრად ძლიერაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, განივკონუსური ფორმის. ძლიერ კუმსია ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური ფორმის, ვარდისფრად ან წითლად შეფერილი. კანი თხელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი ოდნავ შეფერილი.

ანდრეული ვარდისფერი საშუალო ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე საშუალოდ 174 დღეა. მტევნის საშუალო წონა 250 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 10.0-12.0 ტონა ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 15.0-16.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6-7 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის ვარდისფერი მშრალი ღვინო, იგი ნაკლებსხეულიანი, დუნე და დაბალალკოჰოლიანია. ანდრეული ვარდისფრის გამოყენება შეიძლება საბრენდე სპირტის მისაღებად.
ანდრეული შავი

ადრეული შავი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ამპელოგრაფიული ნიშნებით ძალიან ჰგავს ანდრეულ ვარდისფერს.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მრგვალი, შავი ფერის. მკვრივკანიანია, რბილობი ხორციანი და წვნიანი აქვს. წვენი უფერულია, გემო — სასიამოვნო, ხილის არომატით.

ანდრეული შავი საშუალო ზრდისაა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 176 დღეა. მტევნის საშუალო წონა 300 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 17.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.9 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის მშრალი წითელი ღვინო. გამოიყენება საკუპაჟე მასალად და საბრენდე სპირტის მისაღებად.
აჟკვაკვა

აჟკვაკვა, აჟშკვაკვა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.

აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მრგვალი, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სუსტადაა ქეჩისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა. კონუსური, იშვიათად ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, კუმსი, ზოგჯერ მხრიანი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მომწვანო-მოყვითალო ფერის, მზის მხარეს ყავისფერი ლაქებით დაფარული. სქელი კანი ადვილად შორდება რბილობს. ცვილისებრი ფიფქით ზომიერადაა დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეუფერავი, სასიამოვნო გემოთი.

აჟკვაკვა ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 200-220 დღე გრძელდება, ხოლო სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის საშუალო წონა 130 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 15.0-20.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 11.4 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო.
ნაბილარი (შუშა)

ნაბილარი — აზერბაიჯანში შუშის რაიონში, ზარისლის ადმინისტრაციულ თემში.

ისტორია
1991 წლის 7 თებერვალს ფაქტობრივად არსებული სოფელი ნაბილარი დაშალთის სოფლის საკრებულოს შემადგენლობაში შედიოდა, შემდეგ კი სოფელი ზარისლის საკრებულოს შემადგენლობაში შევიდა. .

1992 წლიდან ოკუპირებულია სომხეთის შეიარაღებული ძალების მიერ.
ხანლიგფაია

ხანლიგფაია  — სოფელი აზერბაიჯანში, შუშის რაიონში, საფიხანლარის ადმინისტრაციულ თემში.

1992 წლიდან ოკუპირებულია სომხეთის შეიარაღებული ძალების მიერ.

გეოგრაფია
სოფელი ხანლიგფაია მთისწინეთში მდებარეობს. სოფლის ტერიტორია ოდესღაც ყარაბაღის ხანების საცხოვრებელი იყო. სოფელს ასე ეწოდა, რადგან აქ ინახავდნენ ხანების კუთვნილ ცხენებს.
აჟხჰვატა

აჟხჰვატა , აჟიხვატა, აჟშხვატა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საკმაოდ დიდი ზომისაა, მომრგვალო, სუსტად დანაკვთული, სამნაკვთიანი, თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საშუალო სიხშირის აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, განიერ-კონუსური ფორმის, მხრიანი, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მტევანში დაახლოებით 5% განუვითარებელი მარცვალია. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მომწვანო-მოყვითალო ფერის. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი ნაკლებად წვნიანია და მდნარი, ოდნავ შესამჩნევი სასიამოვნო გემოთი.

აჟხჰვატა საშუალო ზრდისაა. სრულ სიმწიფეში ოქტობრის ბოლოს შედის. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 182 დღეა. მტევნის წონა 150-200 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 6.0-10.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20.8%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.2 გ/ლ-ს.

ძირითადად მიიღება სუფრის თეთრი ღვინო, რომელიც ხასიათდება სპირტის საკმაო შემცველობით და ენერგიულობით. აჟხჰვატას ღვინო უახლოვდება ნახევარტკბილ ღვინო „ტვიშს“.
არაბეული თეთრი

არაბეული თეთრი, ალაბეური თეთრი, თეთრი არაბეული— ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭა-ლეჩხუმიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი მცირე ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ ოვალური, მცირედ დანაკვთული, სამ-ხუთნაკვთიანი, ზოგჯერ მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, იშვიათად ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მომწვანო-მოყვითალო ფერის. თხელკანიანი, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი წვნიანი აქვს, გემო სასიამოვნო და ჰარმონიული.

ვაზი საშუალო ზრდისაა. ჯიშის სავეგეტაციო პერიოდი გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 150 დღეა, სრულ სიმწიფეში სექტემბრის პირველ ნახევარში შედის. მტევნის საშუალო წონა 150-170 გრამია, საჰექატრო მოსავლიანობა — 9.0-13.0 ტონა. ყურძნის სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-24%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-8 გ/ლ-ს.
მახვატელი

მახვატელი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ გულისმაგვარი ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი, ზოგჯერ მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ხშირ აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ზომისაა, ფართოდ კონუსური, თითქმის ბურთისმაგვარი, იშვიათად ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ძლიერი ზეწოლლისაგან დეფორმირებული, შავი ფერის, სქელ და მკვრივკანიანია, სქელი ცვილისებრი ფიფქით დაფარული, რაც მარცვალს მოლურჯო-მოიისფრო ელფერს აძლევს. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, წვენი — შეუფერავი.

მახვატელი საშუალო ზრდა-განვითარებისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 170-185 დღეს შორის მერყეობს. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 60-80 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10-11 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო მუქი ვარდისფერია, არასაკმარისად სრული და სპეციფიკური გემოსი.
ომი ყველასთვის ომია

ომი ყველასთვის ომია (სტალინის შვილი) — 1990 წლის ქართული საბჭოთა ფილმი-დრამა. რეჟისორი დევი აბაშიძე.

სიუჟეტი
ფილმის მთავარი გმირია საბჭოთა სახელმწიფოს მეთაურის, იოსებ სტალინის ვაჟი — უფროსი ლეიტენანტი იაკობ ჯუღაშვილი, რომელიც მეორე მსოფლიო ომში ნაცისტების საკონცენტრაციო ბანაკში ტყვედ ჩავარდა. ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ზეწოლის მიუხედავად იაკობი არ გატყდა, ტყვეობაში დაიღუპა, როგორც რიგითი მეომარი.

ფილმის პრემიერა შედგა 1990 წელს თბილისში.

როლებს ასრულებენ
ზაზა კოლელიშვილი — იაკობ ჯუღაშვილი
ევგენი ჯუღაშვილი — იოსებ სტალინი
გერბერტ შტორმი — ფელდმარშალი კლიუგე
ალექსანდრე მეძმარიაშვილი — გერმანელი გამომძიებელი
ლევ გავრილოვი — ჟიტომირი
ვაჟა ფირცხალაიშვილი — გერმანელი ოფიცერი
ია ნინიძე — იულია
ლიანა ასათიანი — სეფორა
იმედა კახიანი — სვიმონი
მურმან ჯინორია — რეჟისორი
ქართლოს მარადიშვილი — ქართველი ემიგრანტი
მალხაზ ჯიბლაძე — პატარა იაკობი
ია ფარულავა
მიხეილ ვაშაძე
ლეო ფილფანი
გივი თოხაძე
ლაკვაჟი

ლაკვაჟი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ გულისებრი ფორმის, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარის შებუსვა თხელი აბლაბუდისებრია. აბლაბუდის ქვეშ მოფენილია ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მტევანი პატარა ზომისა, კონუსური ფორმის, კუმსი. მარცვალი არის საშუალო ზომის მომრგვალო ფორმის და მუქი ლურჯი. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ადვილად შორდება რბილობს, ცვილისებრი ფიფქით სქლადაა დაფარული. კანი ხასიათდება მაღალი საერთო მღებავი ნივთიერებების შემცველობით. რბილობი წვნიანი და ლორწოვანია. წვენი სუსტადაა შეფერილი, გემო — სასიამოვნო.

ლაკვაჟი ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 200-205 დღეა, ხოლო სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის საშუალო წონა 60 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-20.4%-ს, მჟავიანობა — 10.7 გ/ლ-ს.

გამოიყენება საკუპაჟედ, სუფრის წითელი ღვინის დასამზადებლად და პერსპექტიულია საბრენდე სპირტის მისაღებად.
აცხოუჟი

აცხოუჟი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.

აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, წაგრძელებული, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია აბლაბუდისებრი და თხელი ჯაგრისებური შებუსვით. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა (თუმცა ორსქესიანი ძირებიცაა ნაპოვნი). მტევანი დიდი ზომისაა, დატოტვილი და უფორმო, გვხვდება ცილინდრულ-კონუსური ფორმის მტევნებიც. მტევანი თხელია. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, შავი, მონაცისფრო ელფერით. სქელკანიანია, ცვილისებრი ნაფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი წვნიანია, მდნარი, სასიამოვნო მომჟავო გემოთი, წვენი — შეუფერავი.

აცხოუჟი ძლიერი ზრდისა და უხმოსავლიანი ვაზის ჯიშია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს, ნოემბრის დასაწყისში შედის. მტევნის წონა 200-250 გრამია.

მიირება სყფრის წითელი ღვინო, რომელიც ხასიათდება სირბილით და ჰარმონიულობით.
აღბიჟი (მდედრობითი)

აღბიჟი ( < — „გემი“ და — „ყურძენი“) — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, იშვიათად გულისებური ან თირკმლისებური ფორმის, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე უმნიშვნელოდაა დაფარული აბლაბუდისებრი და თხელი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი მდედრობითია. მტევანია საშუალო ზომის აქვს, კონუსური, იშვიათად ცილინდრული ფორმის, კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო-ოვალური, მუქი ლურჯი შეფერილობის. უხვადაა დაფარული ცვილისებრი ფიფქით. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეფერილი. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 26%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.4 გ/ლ-ს.

იძლევა ალუბლისფერ ღვინოს, საშუალო სხეულითა და სასიამოვნო არომატით. შესაძლებელია ბუნებრივად ნახევრადტკბილი ღვინის დამზადებაც.
აშუღაში

აშუღაში, ათვიჟი, ათპიჟი, ათპიუჟი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.

ჯიშჯის სახელწოდება ქართულად „საფერავს“ ან შემფერავს“, ხოლო მისი ერთ-ერთი სინონიმი ათვიჟი „სავსე (მსუქან) ყურძენს“ ნიშნავს.

აღმოჩენილია საქართველოს მებაღეობისა და მევენახეობის ინსტიტუტის მიერ აფხაზეთის ტერიტორიაზე, სოფლებში: აჩანდარა, აბგარხუკი და დურიფში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი, მცირედ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საშუალო სიხშირის აბლაბუდისებრი და შერეული ხშირი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ფრთიანი, იშვიათად კონუსური, კუმსი ან ძლიერ კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, შავი ფერის, დაჰკრავს მონაცრისფრო ელფერი. კანი თხელი აქვს ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ დაფარული. რბილობი წვნიანია, მდნარი, წვენი ღია ვარდისფრადაა შეფერილი.

აშუღაჟი საშუალო ზრდისაა. კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 185-190 დღე სჭირდება. მტევნის წონა 100-120 გრამს შორის მერყეობს. მცირემოსავლიანი ჯიშია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 22%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.2 გ/ლ-ს.

მიიღება ინტენსიურად შეფერილი, ექსტრაქტული, რბილი და ჯიშური, არომატიანი სუფრის წითელი ღვინო.
ანა (ვაზის ჯიში)

ანა — ქართული თეთრყურძნიანი სელექციური სასუფრე-საღვინე ვაზის ჯიში.

გამოყვანილია საქართველოს მებაღეობა-მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში ლ. სიხარულიძის მონაწილეობით. მშობელი წყვილებია მუსკატ დესენავლიე და რქაწითელი.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზომისაა, მომრგვალო ფორმის, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ძალიან თხლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული, თხელი ან მეტად თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მრგვალი, მომწვანო-მოყვითალო ფერის. კანი თხელია და ადვილად სცილდება რბილობს. რბილობი საკმაოდ ხორციანი და წვნიანია, ნაზი მუსკატური გემოთი.

ანა მიეკუთვნება სიმწიფის საშუალო პერიოდის სასუფრე ვაზის ჯიშს. ვაზის ძლიერი ზრდისაა, მისი საჰექტარო მოსავლიანობა 18.4 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.5 გ/ლ-ს.

ყურძნის მაღალი გეგმური მაჩვენებლები განაპირობებს მაღალხარისხიანი თეთრი სადესერტო ღვინის მიღებას.
ანნა ბესტი

ანნა ბესტი — ქართული წითელყურძნიანი სელექციური საღვინე ვაზის ჯიში.

მიღებულია სელექციონერ ვასილ ბესტავაშვილის მიერ 1950 წელს საფერავისა და განჯურის შეჯვარებით.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მცირედ წაგრძელებული, ხშირად ასიმეტრიულიც. ფოთლის ქვედა მხარე საკმაოდ თხლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი კონუსური ფორმისაა, ხშირად ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის ან კუმსი. მარცვალი საშუალოზე დიდი ზომისაა, ოვალური, მუქი-ლურჯი იისფერში გარდამავალი, დაფარულია თხელი ცვილისებრი ფიფქით. კანი თხელია და ადვილად სცილდება რბილობს. რბილობი საშუალო სიმკვრივის და წვნიანია. წვენი ტკბილია, სასიამოვნო გემოთი.

ანნა ბესტი სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს, ოქტომბრის დასაწყისში შედის. საჰექტარო მოსავლიანობა საშუალოდ 26 ტონაა.

ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.1 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო ალუბლისფერია, მაღალალკოჰოლიანი, საშუალო სხეულით, გამჭვირვალე, სასიამოვნო გემოთი და ჯიშური არომატით. რთველის ადრე ჩატარების პირობებში შესაძლებელია ცქრიალა ღვინის დამზადება.
ნახიდურის ნასოფლარი

ნახიდურის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში სოფელ ნახიდურში, რომელიც გაშლილია მდინარე ხრამის მარჯვენა მხარეს მდებარე კლდოვანი მასის აღმოსავლეთ ნაწილში.

ნასოფლარი კლდის მასივის სამხრეთ და აღმოსავლეთ ექსპოზიციაზე ტერასულად გაშლილი განვითარებული შუა საუკუნეების დასახლებაა. ნაგებობები ნაგებია ნატეხი ადგილობრივი ქვის მშრალი წყობით და დუღაბით. შეინიშნება ორ ნაწილად გაყოფილი დასახლება, რომელსაც შუაში დასავლეთიდან აღმოსავლეთით ქუჩა კვეთს. სახლები მიწურის ტიპის უნდა ყოფილიყო რამდენიმე სენაკიანები. ქვედა ტერასაზე, სამხრეთ ექსპოზიციაზე მდებარეობს ნასოფლარის ეკლესია თავისი გალავნით. გალავანი მხოლოდ ჩრდილოეთიდან აქვს შემორჩენილი. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ბაზალტის ნატეხი ქვით დუღაბზე. დგას დაბალ და ფართო ცოკოლზე. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე ვიწრო სარკმელია გაჭრილი. ტაძარს კირით მოგებული იატაკი ქონია. ტაძარს სამხრეთიდან შემდგომი პერიოდის ვიწრო ეკვდერი აქვს, რომლის კარი ტაძრის კარის გასწვრივ, სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. ეკვდერის იატაკი ერთი საფეხურით მაღლაა, ვიდრე ტაძრისა. ნასოფლარის აღმოსავლეთ ექსპოზიციაზე, მდინარე ხრამის ფლატეზე განლაგებულია რვასენაკიანი საცხოვრისი, რომლის ოთახების ნაწილი კლდეში ნაწილობრივ შემჯდარი კედლებითაა ნაგები, ნაწილი კი ცალკე ამოყვანილით. კედლების სისქე 80-1 მეტრს შორის მერყეობს. სახლის ერთი ოთახი როგორც ჩანს ერდოიანი დარბაზი უნდა ყოფილიყო, დანარჩენები სამეურნეო დანიშნულების. სახლი ტერასულადაა განლაგებული. აღნიშნული ნაგებობა გაითხარა 1974-1975 წლებში ქვემო ქართლის არქეოლოგიური ექსპედიციის მიერ.