ბრჟეცლავი

ბრჟეცლავი — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის სამხრეთ მორავიის მხარეში. ქალაქი ბრჟეცლავი ბრჟეცლავის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია. ქალაქი სამი მუნიციპალური ერთეულისგან შედგება, ბრჟეცლავის გარდა მის მუნიციპალიტეტში ერთიანდება ხარვატსკა-ნოვა-ვესი და პოშტორნა.
ჩეხეთ-ავსტრიის სახელმწიფო საზღვარზე და ჩეხეთ-სლოვაკეთის სახელმწიფო საზღვართან ახლოს მდებარე ქალაქი მნიშვნელოვან სარკინიგზო კვანძს წარმოადგენს.

სახელწოდება
ქალაქის დღევანდელი ჩეხური სახელწოდება ციხესიმაგრის პირველი დამაარსებლის, ჰერცოგ ბრეტისლავ -ის სახელიდან მომდინარეობს. ძველი გერმანული სახელწოდება ლუნდენბურგი აქაურ სლავური ტომის ხალხს ლიახებს უკავშირდება, რადგან გერმანულად მათ ლუნდენებს უწოდებდნენ.

გეოგრაფია
ბრჟეცლავი ქალაქ ბრნოდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით დაახლოებით 50 კილომეტრში მდებარეობს. ის ავსტრიის ქალაქ ბერნჰარდსტალს ესაზღვრება. ქალაქი სლოვაკეთის სოფელ კუტიდან 10 კილომეტრში, ხოლო ავსტრიის დედაქალაქ ვენიდან 65 კილომეტრში მდებარეობს.

ბრჟეცლავი ქვეყნის ყველაზე თბილ ნაწილში, ქვედა მორავის ხეობაში მდებარეობს. ქალაქში მდინარე ტაია . მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის სამხრეთ ნაწილში ფართოფოთლოვანი ხშირი ჭალის ტყეა.

ისტორია
ბრჟეცლავის ტერიტორიაზე პირველი სლავური დასახლება უკვე ჩვენი წელთაღრიცხვით საუკუნეში გაჩნდა. საუკუნეში ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში სლავური დასახლების ტიპი გორდი დაარსდა. საუკუნეში ქალაქი დიდი მორავიის მნიშვნელოვანი ცენტრი გახდა, თუმცა საუკუნეში აქაურობა მიატოვეს და გაუკაცრიელდა.

1041 წელს ჰერცოგმა ბრეტისლავ -მა აქ სასაზღვრო ციხესიმაგრე ააგო. ბრჟეცლავი წერილობით წყაროებში პირველად 1046 წელს არის მოხსენიებული და ამ წყაროში მას ლათინური სახელწოდება „ბრეტიზლავე“ ჰქვია. საუკუნის მეორე ნახევარში ციხესიმაგრე რომანული სტილის დიდ ციხესიმაგრედ გადააკეთეს. ისტორიის მანძილზე ციხე ხშირად იცვლიდა მფლობელებს. საუკუნის დასაწყისში ის ლიხტენშტაინების საგვარეულომ შეიძინა.

ომისშემდგომი აღდგენა ნელი ტემპით მიმდინარეობდა. 1742 წელს ქალაქი დიდმა ხანძარმა გაანადგურა. 1830-იან წლებამდე აქ მხოლო პატარა სოფელი შემორჩა. 1836–1839 წლებში ვენიდან ბრნომდე რკინიგზა აშენდა, რამაც ეკონომიკური აღმავლობის დაწყება განაპირობა. დაარსდა ხე-ტყის და საკვების მწარმოებელი ქარხნები და მოსახლეობის ზრდა დაიწყო. 1872 წელს ბრჟეცლავი ქალაქად გამოცხადდა.

1919 წლის, პირველი მსოფლიო ომის დასრულებისა და ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის დაშლის შემდეგ, ბრჟეცლავი ახლადშექმნილი ჩეხოსლოვაკიის ნაწილი გახდა.

1938 წლიდან 1945 წლამდე ბრჟეცლავი ნაცისტურ გერმანიას ჰქონდა ანექსირებული. ჰოლოკოსტის შედეგად ქალაქში ებრაული თემი გაქრა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ გერმანულენოვანი მოსახლეობა ბრჟეცლავიდან გააძევეს. 1974 წელს ხარვატსკა-ნოვა-ვესი და პოშტორნა ბრჟეცლავს შეუერთდნენ.

2021 წელს ბრჟეცლავის მუნიციპალიტეტის ჩრდილოეთ ნაწილი ძლიერად დააზიანა სამხრეთ მორავიის ქარბორბალამ.

ღირსშესანიშნაობები
ბრჟეცლავის ციხე საუკუნის პირველ ნახევარში ამჟამინდელი ნეო-გოთური სახით აშენდა. ის ლიხტენშტაინებმა ლედნიცე-ვალტიცეს კულტურული ლანდშაფტის შექმნის დროს აღადგინეს. დღეს ის ქალაქის საკუთრებაა. მისი ერთ-ერთი კოშკი გადმოსახედი კოშკის ფუნქციას ასრულებს.

მასარიკის მოედანზე მდებარე წმინდა ვაცლავის სამრევლო ეკლესია თანამედროვე არქიტექტურის ნიმუშია, ის 1992-1995 წლებში მეორე მსოფლიო ომის დროს დანგრეული ბაროკოს სტილის ეკლესიის ადგილზე აშენდა. მეორე სამრევლო ტაძარი პოშტორნაში მდებარეობს, ეს ტაძარი ღვთისმშობლის მონახულების სახელობისაა. პოშტორნას ეკლესია უნიკალური ნეო-გოთური ნაგებობაა, რომელიც 1895–1898 წლებში აშენდა ადგილობრივ ქარხანაში წარმოებული აგურით.

1697 წელს აგებული პატარა სინაგოგა 1868 წელს უფრო დიდი სინაგოგით ჩაანაცვლეს. 1888 წელს სინაგოგის ექსტერიერი ნეო-რომანული, ხოლო ინტერიერი ნეომავრიტანული სტილის ელემენტებით გარემონტდა. დღესდღეობით მასში ქალაქის მუზეუმის ნაწილია განთავსებული. ებრაული სასაფლაო საუკუნეში დაარსდა. შემორჩენილი 300 საფლავის ქვიდან ყველაზე ძველი საუკუნით თარიღდება. ყოფილი ებრაული გეტოს შუაგულში მდებარე ებრაული სკოლა დღეს ქალაქის მუზეუმისა და გალერეის მთავარ შენობას წარმოადგენს.

ბრჟეცლავის დასავლეთი და სამხრეთი ნაწილი ლედნიცე-ვალტიცეს კულტურულ ლანდშაფტში მდებარეობს, ეს დაცული ლანდშაფტი 1996 წლიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლია. მისი ბრჟეცლავის ტერიტორიაზე მდებარე ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობა აპოლონის ტაძარია. იგი იოზეფ კორნჰოიზელის პროექტით 1817–1819 წლებში აშენდა.

ლედნიცე-ვალტიცეს კულტურულ ლანდშაფტის ჭალის ტყეში მდებარეობს პოჰანსკოს დიდი მორავიის ხანის არქეოლოგიურ ძეგლი. აქ ნაპოვნი არქეოლოგიური ნიმუშები გამოფენილია პოჰანსკოს ციხესიმაგრეში. ეს პატარა სანადირო ციხესიმაგრეა და ლიხტენშტაინებმა ამპირის სტილში 1810–1812 წლებში ააშენეს.

ცნობილი ადამიანები
იულიუს ლიებანი (1857–1940) — საოპერო ტენორი
რუდოლფ კარლი (1899–1987) — მსახიობი
ზდენკა პოკორნა (1905–2007) — წინააღმდეგობის მებრძოლი
ფრანტიშეკ კობზიკი (1914–1944) — ნიჩბოსანი და ჯარისკაცი
იან შვედა (1931–2007) — ნიჩბოსანი, ოლიმპიური მედალოსანი
ვაცლავ პავკოვიჩი (1936–2019) — ნიჩბოსანი, ოლიმპიური მედალოსანი
ფრიდრიხ კრატოხვილი (დაბ. 1944) — პოლიტიკური მეცნიერი და პროფესორი
ივან კრატოხვილი (1946–2022) — მოტოციკლეტისტი

დაძმობილებული ქალაქები
ანდრიხუვის გმინა, პოლონეთი
ბრეზოვა-პოდ-ბრადლომი, სლოვაკეთი
ლისა-ნად-ლაბემი, ჩეხეთი
ნოვი-ვინოდოლსკი, ხორვატია
პრივერნო, იტალია
ტრნავა, სლოვაკეთი