iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ანტს პიიპი

ანტს პიიპი ( /1; ასევე — ანტონი ან ჰანს პიიპი; დ. 28 თებერვალი, 1884 / 16 თებერვალი, 1884, ტუჰალაანე — გ. 1 ოქტომბერი 1942, ნირობსკის ბანაკი, მოლოტოვის ოლქი, რუსეთის სფსრ) — ესტონელი იურისტი, დიპლომატი და პოლიტიკოსი. პიიპმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, პარიზის სამშვიდობო კონფერენციის პროცესში, როდესაც ესტონეთის დამოუკიდებლობის სწრაფვა საერთაშორისო დღის წესრიგში უფრო მკაფიოდ წარადგინა.

განათლება
მცირე დამოუკიდებელი მიწათმფლობელი გლეხის ოჯახში დაბადებულმა პიიპმა საშუალო სკოლის გამოცდები კურესაარის სახელმწიფო გიმნაზიაში ჩააბარა და შემდეგ სწავლა გააგრძელა კულდიგის (წარსულში — გოლდინგენი; დღეს ლატვიაში) მასწავლებელთა სემინარიაში. 1903–1905 წლებში იგი ალუქსნეში პარაფიის მოხელედ და სკოლის მასწავლებლად მუშაობდა, ხოლო 1905–1906 წლებში — კურესაარეში, იმპერატორ ნიკოლოზის სახელობის მართლმადიდებლური სამრევლო სკოლის მასწავლებლად. შემდგომ წლებში ასწავლიდა კურესაარის საზღვაო სკოლაში (1906–1912), სანქტ-პეტერბურგში — იანსონის სავაჭრო სკოლაში (1913–1915).

1908–1913 წლებში პიიპი სწავლობდა სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. უნივერსიტეტის სამეცნიერო სტიპენდიით იგი 1913–1916 წლებში გაძლიერებულ აკადემიურ კვლევას ატარებდა და ამავდროულად მუშაობდა რუსეთის იუსტიციისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროებში. 1912 წელს დამატებითი კურსები ბერლინის უნივერსიტეტში გაიარა.

კარიერა
პიიპი იყო ესტონეთის გუბერნიის კრების — — წევრი; მოგვიანებით მუშაობდა დამფუძნებელ კრებაში , შემდეგ კი — რიიგიკოგუში. 1917–1919 წლებში იგი ესტონეთის საგარეო მისიის შემადგენლობაში სანქტ-პეტერბურგსა და ლონდონში საქმიანობდა და პარიზის სამშვიდობო კონფერენციაშიც მონაწილეობდა. 1919 წელს იყო საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე, ხოლო 1919–1920 წლებში — ესტონეთის დელეგაციის წევრი ტარტუს სამშვიდობო მოლაპარაკებებში რუსეთის სფსრ-სა და ესტონეთს შორის.

1919–1940 წლებში პიიპი იყო ტარტუს უნივერსიტეტის საერთაშორისო სამართლის პროფესორი. 1920 წელს იგი დიდ ბრიტანეთში ესტონეთის რესპუბლიკის დიპლომატიურ წარმომადგენლად დაინიშნა. 1920–1921 წლებში, როდესაც სახელმწიფოს მეთაურის (სახელმწიფო უხუცესის) ფუნქციას ასრულებდა, პიიპი პარალელურად ომის მინისტრიც იყო. სხვადასხვა დროს ხუთჯერ ეკავა საგარეო საქმეთა მინისტრის პოსტი; 1923–1925 წლებში კი ესტონეთის ელჩის/დიპლომატიური წარმომადგენლის მოვალეობას ასრულებდა ამერიკის შეერთებულ შტატებში. 1938–1940 წლებში იყო რიიგივოლიკოგუს წევრი — რიიგიკოგუს პირველი პალატა.

პიიპი ნკვდ-მ დააკავა 30 ივნისი 1941 და მომდევნო წელს გარდაიცვალა საბჭოთა ბანაკში — -ში.

ციტატა
1934 წელს, რიგაში ყოფნისას, პიიპმა ხაზგასმით აღნიშნა რეგიონული თანამშრომლობის მნიშვნელობა ბალტიის დამოუკიდებლობის შესანარჩუნებლად:

ჯილდოები
1920 — ესტონეთის „თავისუფლების ჯვარი“ (/)
1926 — ლატვიის „სამი ვარსკვლავის ორდენი“ 
1932 — ესტონეთის „წითელი ჯვრის ორდენი“ (/)
1934 — ესტონეთის „არწივის ჯვრის ორდენი“ 
1940 — ესტონეთის „თეთრი ვარსკვლავის ორდენი“
კარტოსემიოტიკა

კარტოსემიოტიკა — კარტოგრაფიის ნაწილი, რომელიც ამუშავებს კარტოგრაფიული სახვითი საშუალებების აგებისა და გამოყენების მეთოდებს.

გამოყოფენ: კარტოგრაფიულ სინტაქტიკას, სემანტიკას და პრაგმატიკას. ქართველი გეოგრაფი და კარტოგრაფი, გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი ალექსანდრე ასლანიკაშვილი გამოყოფს: კარტოგრაფიულ სინტაქტიკას, სემანტიკას, სიგმატიკას და პრაგმატიკას.

კარტოგრაფიული სინტაქტიკა შეისწავლის ნიშნობრივი სისტემების ურთიერთობას მათი ფუნქციონირების პროცესში; კარტოგრაფიული სემანტიკა ამყარებს კავშირს კარტოგრაფიულ ნიშანსა და მის შინაარსს შორის; კარტოგრაფიული სიგმატიკა ნიშანს, რომლითაც გამოსახულია ობიექტი – მიაკუთვნებს სახელს; კარტოგრაფიული პრაგმატიკა შეისწავლის ნიშნების, როგორც კარტოგრაფიული კომუნიკაციის საშუალების, ინფორმაციულ ღირებულებას და მათ აღქმას რუკის მკითხველის მიერ. ზოგჯერ კარტოგრაფიულ სემიოტიკაში განიხილავენ კარტოგრაფიულ სტილისტიკას, რაც სახვითი საშუალებებისა და რუკის დანიშნულების ურთიერთობაში ვლინდება. კარტოსემიოტიკის პირველ მკვლევარებად ითვლებიან: მიხეილ ბოჩაროვი (რუსეთი), ჟაკ ბერტენი (საფრანგეთი), ალექსანდრე ასლანიკაშვილი (საქართველო).
მანუელ პარდო (პოლიტიკოსი)

მანუელ ხუსტო პარდო ი ლავალიე (დ. 9 აგვისტო, 1834 – გ. 16 ნოემბერი, 1878) — პერუელი პოლიტიკოსი, რომელიც ასევე პერუს მე-20 პრეზიდენტი იყო. იგი პერუს ისტორიაში პირველი სამოქალაქო პრეზიდენტი იყო.

ბიოგრაფია
ლიმის არისტოკრატულ ოჯახში დაბადებული პარდო იყო ფელიპე პარდო ი ალიაგასა და პეტრონილა დე ლავალი ი კაბეროს ვაჟი.
მამამისი ფუენტეჰერმოსას მარკიზების შვილიშვილი, მწერალი და დიპლომატი იყო. დედამისი პრემიო რიალის მე-2 გრაფის ქალიშვილი და პოლიტიკოსი ხუან ბაუტისტა დე ლავალეს და იყო.

მან ადრეული წლები ჩილეში გაატარა, სადაც მამამისი ზედიზედ მსახურობდა სრულუფლებიან მინისტრად ფელიპე სანტიაგო სალავერისა და რამონ კასტიას მთავრობებში. პარდომ საწყისი განათლება მიიღო ვალპარაისოს კომერციულ სკოლასა და ჩილეს ეროვნულ ინსტიტუტში. ლიმაში დაბრუნების შემდეგ, იგი სწავლობდა გვადალუპეს ღვთისმშობლის პრესტიჟულ კოლეჯსა და სან-კარლოს კონვიქტორიუმში.

პარდომ შემდეგ ბარსელონის უნივერსიტეტში შეისწავლა ფილოსოფია და ლიტერატურა, სადაც 1850 წელს ბაკალავრის ხარისხი მიიღო.
მომდევნო წელს იგი პარიზში დასახლდა და კოლეჟ დე ფრანსში სწავლობდა ლიტერატურასა და ეკონომიკას ფილარეტ შასლისა და მიშელ შევალიეს ხელმძღვანელობით.

პარდო 1865 წლიდან 1867 წლამდე იყო ფინანსთა მინისტრი. იგი იყო ლიმის საზოგადოებრივი სარგებლის საზოგადოების დირექტორი (1868) და ლიმის მერი (1869–1870). 1871 წლის 24 აპრილს მან დააარსა „ცივილისტას პარტია“, არისტოკრატიული რესპუბლიკის ყველაზე მნიშვნელოვანი პოლიტიკური პარტია. იგი პერუს კონგრესმა პრეზიდენტად აირჩია პოლკოვნიკ ტომას გუტიერესის მიერ წამოწყებული წარუმატებელი გადატრიალების შემდეგ. ის პერუს ისტორიაში პირველ თავისუფალ და სამართლიან არჩევნებში აირჩიეს.

მისი პრეზიდენტობის დროს ჩადენილ ერთ-ერთ ყველაზე საკამათო ქმედებას ბოლივიასთან თავდაცვითი ალიანსის ხელშეკრულების ხელმოწერა წარმოადგენდა.

1878 წლის 16 ნოემბერს სენატის პრეზიდენტი მანუელ პარდო ცეცხლსასროლი იარაღით მოკლეს.

პირადი ცხოვრება
პარდოს შვილები იყვნენ ხოსე სიმონ პარდო ი ბარედა — პერუს პრემიერ-მინისტრი და ასევე პრეზიდენტი, ფელიპე პარდო ი ბარედა — ფუენტე ჰერმოსა დე მინარას მეხუთე მარკიზი, და ხუან პარდო ი ბარედა — პერუს დეპუტატთა პალატის პრეზიდენტი.

მისი და, მარიანა პარდო ი ლავალი, დაქორწინდა ხოსე ანტონიო დე ლავალეზე, რომელთანაც შეეძინა შვილები, მათ შორის ხოსე ანტონიო და ერნანდო.
სიგმატიკა

სიგმატიკა — სემიოტიკაში განიხილება სემანტიკასთან ერთად. კარტოგრაფიაში, ქართველი გეოგრაფი და კარტოგრაფი, გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი ალექსანდრე ასლანიკაშვილი მათ განიხილავს ცალკ-ცალკე. რუკის შედგენის დროს სიგმატიკური ურთიერთობა მყარდება მას შემდეგ, როდესაც კარტოგრაფიულ ნიშანში კოდირებული შინაარსეული მნიშვნელობა არ არის საკმარისი რუკის წასაკითხად. მათ დასაკონკრეტებლად ობიექტებს რუკაზე უკეთდება წარწერა ანუ ეძლევა სახელწოდება, მაგალითად: ქალაქი – თბილისი, მდინარე – მტკვარი, ნაკრძალი – ლაგოდეხის. სიგმატიკური ურთიერთობა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს მაშინ, როდესაც რუკაზე წარწერები კონკრეტული გეოგრაფიული ობიექტების გარდა უკეთდება ვრცელ ტერიტორიულ ერთეულებს. ასეთი წარწერები ხშირად გვხვდება ფიზიკურ-გეოგრაფიულ (კავკასიონი, კოლხეთის დაბლობი, შიდა ქართლის ვაკე), ეთნოგრაფიულ (სვანები, თუშები, ჩერქეზები), ისტორიულ (ქიზიყი, განჯის სახანო, ტაო-კლარჯეთის სამეფო) და სხვა რუკებზე.
კოკედალი

კოკედალი — პატარა ქალაქი დანიაში, ჰოვედშტადენის რეგიონში, ჰოერშჰოლმის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ჩრდილოეთ ზელანდიაში, ზღვის სანაპიროზე, ქალაქებს — ნივასა და ჰერსჰოლმს შორის, კოპენჰაგენიდან დაახლოებით 30 კმ ჩრდილოეთით.

2011 წლის მონაცემებით, კოკედალში 9 585 ადამიანი ცხოვრობდა. მოსახლეობის დაახლოებით 56% თურქული და არაბული წარმოშობის იმიგრანტები და მათი შთამომავლები არიან, ხოლო 44% — ადგილობრივი მაცხოვრებლები.

ქალაქში მდებარეობს კოკედალის ციხე, რომელიც 1540 წელს ააშენა ერიკ ბანერმა, რიგსროდის წევრმა და დანიის მეფის ბიძაშვილმა. დღეს ციხესიმაგრეში განთავსებულია სასტუმრო, საკონფერენციო დარბაზი და ღვინის მარანი.
სინტაქტიკა

სინტაქტიკა — სემიოტიკის ნაწილი, რომელიც შეისწავლის სხვადასხვა ენების და ენობრივი სისტემების სინტაქსს.

კარტოგრაფიაში რუკის ენის სინტაქსური ასპექტი არის კარტოგრაფიული ნიშნების განლაგების წესრიგი კარტოგრაფიულ ბადეზე. გრაფიკულად ეს არის რუკის შედგენის მოსამზადებელი ეტაპი, როდესაც მომავალი რუკის შინაარსის ელემენტები კარტოგრაფიულ ბადეზე განლაგდებიან წერტილების, ხაზების და პოლიგონების სახით მათთვის შინაარსეული მნიშვნელობის ახსნისა და სახელწოდების მიკუთვნების გარეშე. ნაწილობრივ ემსგავსება კონტურულ რუკას.
კარტოგრაფიის თეორია

კარტოგრაფიის თეორია — შეისწავლის კარტოგრაფიის საგანს, მეთოდს და ენას, კავშირს სხვა მეცნიერებებთან. ავითარებს რუკების შედგენისა და გამოყენების მეთოდოლოგიას.

კარტოგრაფიის თეორიის განვითარებაში შეტანილი წვლილისათვის (კარტოგრაფიის საგანი, მეთოდი, ენა) ქართველი გეოგრაფმა და კარტოგრაფმა, გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორმა ალექსანდრე ასლანიკაშვილმა საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა.
ზოოტოპია 2

ზოოტოპია 2 — 2025 წლის ამერიკული ანიმაციური ბადი-კოპ კომედიური ფილმია, რომელიც წარმოებულია -ის მიერ და წარმოადგენს ფილმის ზოოტოპია (2016) გაგრძელებას. ფილმის რეჟისორები არიან ჯარედ ბუში და ბაირონ ჰოვარდი, სცენარის ავტორი კი ჯარედ ბუშია. ფილმში მონაწილეობენ ჯინიფერ გუდვინი, ჯეისონ ბეიტმენი, შაკირა, იდრის ელბა, ალან ტიუდიკი, ნეიტ ტორენსი, დონ ლეიკი, ბონი ჰანტი და ჯენი სლეიტი, რომლებიც პირველ ფილმში შესრულებულ როლებს იმეორებენ. ახალ მსახიობებს შორის არიან კე ჰუი ქუანი, ფორჩუნ ფეიმსტერი, ენდი სამბერგი, დევიდ სტრატჰეირნი, პატრიკ უორბერტონი, ქუინტა ბრანსონი და დენი ტრეხო.სიუჟეტი კვლავ ჯუდი ჰოპსსა და ნიკ უაილდს მიჰყვება: ამჯერად ისინი ზოოტოპიის მასშტაბით დევნიან პიტონ გველს, სახელად გარი დე’სნეიქს, და ცდილობენ საკუთარი სახელის გამართლება მოახერხონ მას შემდეგ, რაც მათ დანაშაულში უსამართლოდ დასდეს ბრალი.

ზოოტოპია 2-ის პრემიერა გაიმართა ჰოლივუდში, ლოს-ანჯელესში, -ში 2025 წლის 13 ნოემბერს, ხოლო შეერთებულ შტატებში ფილმი გამოვიდა 26 ნოემბერს. ფილმმა კრიტიკოსებისგან დადებითი შეფასებები მიიღო და მსოფლიო მასშტაბით 1.8 მილიარდი დოლარი გამოიმუშავა. შედეგად, ის გახდა ყველა დროის მეორე ყველაზე მაღალშემოსავლიანი ანიმაციური ფილმი, ყველა დროის მეცხრე ყველაზე მაღალშემოსავლიანი ფილმი და 2025 წლის მეორე ყველაზე მაღალშემოსავლიანი ფილმი.
ფილმი ნომინირებული იყო საუკეთესო ანიმაციური ფილმის კატეგორიაში , ’ , და ოსკარის დაჯილდოებებზე. დამატებით, მან -ზე მიიღო ნომინაცია კატეგორიაში კინემატოგრაფიული და სალარო წარმატება.
სიუჟეტი
ჯუდი ჰოპსი და ნიკ უაილდი უკვე პარტნიორები არიან ზოოტოპიის პოლიციაში. ქალაქში ჩნდება ახალი საფრთხე იდუმალი კრიმინალური სქემა, რომელიც სხვადასხვა ბიომებს შორის დაპირისპირებას იწვევს. საქმე ეხება ტექნოლოგიასა და მანიპულაციას, რაც მტაცებლებსა და ბალახისმჭამელებს შორის უნდობლობას ისევ აღვივებს.
გამოძიება გმირებს მიიყვანს ქარიზმატულ, ინტელექტუალურ გველთან ჩრდილში მოქმედ კრიმინალურ გონებასთან, რომელიც სპეციალურად აძლიერებს შიშსა და უნდობლობას, რათა ქალაქში ქაოსი გამოიწვიოს და ძალაუფლება მოიპოვოს.
საქმის მიმდინარეობისას ჯუდისა და ნიკის შორის უთანხმოება ჩნდება ჯუდი წესებს მკაცრად იცავს, ნიკი კი უფრო მოქნილ გზებს ირჩევს. მათი მეგობრობა გამოცდას გადის, მაგრამ საბოლოოდ ისინი აცნობიერებენ, რომ მხოლოდ ერთად შეძლებენ სიმართლის დადგენას.
აღმოჩნდება, რომ გველი მხოლოდ ფრონტმენია რეალური დამნაშავე მაღალჩინოსანი ფიგურაა, რომელსაც საზოგადოების დაშლა საკუთარი პოლიტიკური მიზნებისთვის სჭირდება. ჯუდი და ნიკი ამხელენ შეთქმულებას და კიდევ ერთხელ ამტკიცებენ, რომ განსხვავებულობა ზოოტოპიის ძალაა.
იულიუს მაადა ბიო

იულიუს მაადა ვონი ბიო (დ. 12 მაისი, 1964 წ.) — სიერა-ლეონელი პოლიტიკოსი და ყოფილი სამხედრო ოფიცერი, რომელიც 2018 წლის 4 აპრილიდან სიერა-ლეონეს მეხუთე პრეზიდენტის თანამდებობაზეა. იგი ქვეყნის არმიის გენერალ-მაიორია და 1996 წლის 16 იანვრიდან 29 მარტამდე ქვეყნის სამხედრო მთავრობის ეროვნული დროებითი მმართველი საბჭოს მეთაური იყო 32 წლის ასაკში.
სახელმწიფო არმიის მეთაურობის პერიოდში ბიომ სიერა-ლეონეს დემოკრატიული მმართველობა დაუბრუნა,როდესაც მან ხელისუფლება გადასცა სიერა-ლეონეს სახალხო პარტიის კანდიდატ აჰმად თეჯან კაბას, მისი 1996 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში გამარჯვების შემდეგ. სამხედრო სამსახურიდან პენსიაზე გასვლის შემდეგ, 1996 წელს ბიო აშშ-ში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც მას პოლიტიკურ თავშესაფარი მიენიჭა; სიერა-ლეონეში დაბრუნება მან მხოლოდ 2005 წელს შეძლო.
ბიო მონაწილეობდა 2012 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში სიერა-ლეონეს სახალხო პარტიის კანდიდატად, მაგრამ დამარცხდა მოქმედ პრეზიდენტ ერნესთ ბაი კორომასთან. მან კვლავ იყარა კენჭი 2018 წლის არჩევნებში და ამჯერად დაამარცხა მმართველი ყველა ხალხის კონგრესის კანდიდატი სამურა კამარა.
ამერიკული ღვინო

ამერიკული ღვინო — ამერიკის შეერთებულ შტატებში წარმოებული ღვინო. 1919-1934 წლებში აშშ-ში მოქმედებდა მშრალი კანონი, რომლის დროსაც ალკოჰოლთ ფარულად ვაჭრობამ და ლოთობამ საგრძნობლად მოიკიდა ფეხი.აშშ-ის მეღვინეობის მთავარი შტატია კალიფორნია, თუმცა ვენახს აშენებენ ნიუ-იორკის, ნიუ-ჯერსის, არიზონის, პენსილვანიის, მიჩიგანის, ილინოისის, ოჰაიოს და მისურის შტატებშიც. კალიფორნიაზე აშშ-ის ღვინის წარმოების 80% მოდის. ყურძნისგან მზადდება როგორც ღვინო, ასევე ქიშმიში. საფრანგეთის, იტალიისა და ესპანეთის შემდეგ ა.შ.შ. ღვინის უდიდესი მწარმოებელია მსფოლიოში.
ემანუელ ბოჯოლე

ემანუელ ბოჯოლე (დ. 1928) — ტოგოელი ყოფილი სამხედრო ოფიცერი, რომელიც ხელმძღვანელობდა ცხრა წევრისგან შემდგარ ამბოხებულთა კომიტეტს. სწორედ ამ კომიტეტმა დაამხო ტოგოს პირველი პრეზიდენტის სილვანუს ოლიმპიოს მთავრობა 1963 წლის 13 იანვარს.

ბიოგრაფია
ბოჯოლე საფრანგეთის არმიის ყოფილი მასტერ-სერჟანტი იყო. იგი იმ 300-მდე ჯარისკაცს შორის აღმოჩნდა, რომლებიც ფრანგული სამხედრო სამსახურიდან დაითხოვეს, თუმცა ტოგოს არმიაში აღარ ჩარიცხეს. ემანუელ ბოჯოლე სათავეში ჩაუდგა შეთქმულებას, რომელშიც ოცდაათამდე სხვა ყოფილი უნტერ-ოფიცერი მონაწილეობდა; მათ სილვანუს ოლიმპიოს მთავრობის მინისტრები დააპატიმრეს. გადატრიალების დროს ყოფილი პრეზიდენტი ოლიმპიო ამერიკის შეერტებული შტატების საელჩოს ჭიშკართან მოკლა ეტიენ ეიადემამ (მოგვიანებით ცნობილი, როგორც გნასინგბე ეიადემა — ტოგოს მომავალი პრეზიდენტი).

ბოჯოლეს მიერ მოწყობილი სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად, ტოგოს ლიდერი ნიკოლას გრუნიცკი გახდა.
Area postrema-ს სინდრომი

-ს სინდრომი — პათოლოგიური ნევროლოგიური მდგომარეობა, გამოწვეული მოგრძო ტვინის ქიმიურ ნაერთებზე მგრძნობიარე ზონის (არეა პოსტრემა) დაზიანებით. ჯანმრთელ პირებში ეს უბანი უზრუნველყოფს სისხლში ტოქსინების, გარკვეული მედიკამენტებისა და ჰორმონების აღქმას, ამის საპასუხოდ კი ღებინების რეფლექსის გააქტიურებას. შესაბამისად, არეა პოსტრემას სინდრომის დროს ვლინდება უწყვეტი ღებინება (ზოგჯერ სლოკინიც) სულ მცირე 48 საათის განმავლობაში. აღსანიშნავია, რომ ამ უბნის დაზიანება (დემიელინაცია) ხშირად შეინიშნება ოპტიკური ნეირომიელიტის მქონე პაციენტებში. რადიოლოგიურ კვლევებზე (კომპიუტერული ტომოგრაფია, მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება) აღინიშნება პათოლოგიური სიგნალი მოგრძო ტვინის შესაბამის უბანში.
მხედველობის ნერვის გლიომა

მხედველობის ნერვის გლიომა (ასევე ცნობილი, როგორც ოპტიკური გლიომა) — თავის ტვინის მეორე წყვილი ნერვის (მხედველობის ნერვი) გლიური უჯრედებისგან წარმოქმნილი სიმსივნე. აღსანიშნავია, რომ მხედველობის ნერვის გლიომის მქონე პაციენტების 30% დაავადებულია ნეიროფიბრომატოზი ტიპი 1-ით. კლინიკური გამოვლინებები დამოკიდებულია სიმსივნის გავრცელებასა და მდებარეობაზე, თუმცა, ძირითადი სიმპტომებია მხედველობის დაქვეითება, ეგზოფთალმი (თვალის წინ წამოწევა), მომატებული ქალასშიგა წნევის ნიშნები (თავის ტკივილი, ღებინება, გულყრა, ცნობიერების დათრგუნვა). რადიოლოგიურ კვლევებზე (კომპიუტერული ტომოგრაფია, მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება) მხედველობის ნერვის გლიომა ხასიათდება თითისტარისებრი ფორმით.
ნათხემის ზედა არტერიის სინდრომი

ნათხემის ზედა არტერიის სინდრომი — პათოლოგიური ნევროლოგიური მდგომარეობა, გამოწვეული ნათხემის ზედა არტერიის დაზიანებით. კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს გულისრევას, ღებინებას, თავის ტკივილს, თავბრუსხვევას, ატაქსიას, დიზართრიას (მეტყველების გაძნელება), ნისტაგმს, თვალის მოძრაობის დარღვევებს. თავის ტვინის არტერიების დაზიანების რისკ-ფაქტორებია ჰიპერტენზია, გულის დაავადებები, დიაბეტი, ქოლესტერინის მომატებული დონე, ჰიპერლიპიდემია, თამბაქოს მოხმარება, ჭარბი წონა, ხანდაზმული ასაკი, გენეტიკური წინასწარგანწყობა, გარკვეული მედიკამენტები (ესტროგენის შემცველი კონტრაცეპტივები, ჰორმონების ჩანაცვლებითი თერაპია).
მრავლობითი სკლეროზი

მრავლობითი სკლეროზი (ასევე ცნობილი, როგორც გაფანტული სკლეროზი) — ცენტრალური ნერვული სისტემის ქრონიკული ავტოიმუნური დაავადება.

მრავლობითი სკლეროზის დროს აღინიშნება ავტოანტისხეულები ცნს-ს ნერვული უჯრედების მიელინის გარსის მიმართ. დაავადების სავარაუდო მექანიზმად მიიჩნევა იმუნური ჯვარედინი რეაქტიულობა (სტრუქტურული მსგავსება) ნეირონულ და პათოგენურ მოლეკულებს შორის. კლინიკური გამოვლინებები დამოკიდებულია დემიელინაციის კერების მდებარეობაზე, თუმცა, ძირითადი სიმპტომებია მხედველობის დარღვევა, ატაქსია, დაბუჟება, მგრძნობელობის დაქვეითება, შარდის შეუკავებლობა, დაღლილობა, სამწვერა ნერვის ნევრალგია.
ტომას იუნგი

ტომას იუნგი, (; დ. 13 ივნისი, 1773, მილვერტონი, სომერსეტშირი — გ. 10 მაისი, 1829, ლონდონი) — ინგლისელი ფიზიკოსი, ექიმი და ასტრონომი, სინათლის ტალღური თეორიის ერთ-ერთი შემქმნელი.

1811 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა ექიმად ლონდონის წმ. გიორგის საავადმყოფოში, ხოლო 1818 წლიდან გრძედების ბიუროს მდივნადაც. შრომები აქვს ფიზიკაში, ქიმიაში, ფიზიოლოგიაში, მედიცინაში, ასტრონომიაში, გეოფიზიკაში, ტექნიკაში, ფილოლოგიაში, მეცნიერებისა და ტექნიკი სხვა დარგებში. მნიშვნელოვანი სამუშაოები ჩაატარა ეგიპტური იეროგლიფების გაშიფვრისას.

კარგი მატერიალური პირობები ჰქონდა და ამიტომაც ბევრ დროს უთმობდა მეცნიერულ გამოკვლევებს. ყველაზე მეტად აინტერესებდა ოპტიკის პრობლემები. ბევრი გაურკვეველი საკითხი ამოხსნა. გაეცნო ნიუტონისა და ჰიუგენსის შრომებს ამ დარგში. ატარებდა ცდებს სინათლის გამტარ თხელ გარსებზე.

საპნის ბუშტების გამოყენებით 1801 წელს აღმოაჩინა ინტერფერენციის მოვლენა, რომელიც ერთნაირი სიხშირის ფაზებით წანაცვლებული ორი ან მეტი ტალღის ზედდებას წარმოადგენს. ეს მოვლენა ძალიან ადვილად შეიძლება ავხსნათ სინათლის ტალღური თეორიით. იუნგმა ინტერფერენციის პრინციპის დახმარებით ახსნა ნიუტონის რგოლების წარმოშობა და პირველად განსაზღვრა სინათლის ტალღების მიახლოებითი სიგრძეები. ამ აღმოჩენას ნამდვილად დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა მეცნიერებისათვის.

იუნგმა ახსნა სინათლის დიფრაქცია, როგორც მადიფრაცირებულ ხვრელში გამავალი სინათლის ტალღებისა და ხვრელის ნაპირებიდან არეკლილი ტალღების ინტერფერენციის შედეგი. მის მიერ აღმოჩენილი ინტერფერენციის მოვლენა, განსაკუთრებით ამ საკითხის გამოქვეყნება, შემდგომი კვლევების თეორიული საფუძველი გახდა.

იუნგი მუშაობდა სხეულთა დრეკადობის საკითხებზეც, მაგალითად, მეტალის გადაღუნვის, გაჭიმვის და გრეხის სიმტკიცეზე. 1807 წელს შემოიტანა ცნება „დრეკადობის მოდული“ - გაჭიმვისა და შეკუმშვის დეფორმაციის რიცხვითი მახასიათებელი. ეს მუდმივი სიდიდე იუნგის მოდულის სახელს ატარებს.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს იუნგი.
რამონ გონსალეს ვალენსია

რამონ გონსალეს ვალენსია ( დ. 24 მაისი, 1851 — გ. 3 ოქტომბერი, 1928) — კოლომბიელი კონსერვატორი, სამხედრო ოფიცერი და სახელმწიფო მოღვაწე. იგი მონაწილეობდა 1876 წლის სამოქალაქო ომებში, 1895 წლის კოლომბიის სამოქალაქო ომსა და „ათასდღიან ომში“.

ბიოგრაფიული მონაცემები
გონსალეს ვალენსია დაიბადა ქალაქ ჩიტაგაში, ნორტე-დე-სანტანდერის დეპარტამენტში, 1851 წლის 24 მაისს.

სამხედრო კარიერა
მიუხედავად იმისა, რომ გონსალეს ვალენსია იყო ახალგაზრდა ფერმერი, რომელიც სოფლის მეურნეობითა და მეცხოველეობით იყო დაკავებული, იგი სამხედრო სამსახურში ჩაეწერა იმდროინდელი სამოქალაქო ომების დროს. მისი სამხედრო კარიერა დაიწყო 1876 წელს, „ატოგრანდეს“ ბრძოლაში, რომელიც იყო კონსერვატორთა ამბოხება პრეზიდენტ აკილეო პარას წინააღმდეგ.

გენერალმა რეიესმა, რომელიც პოლიტიკურად უფრო ამბიციური იყო, ვიდრე გენერალი გონსალეს ვალენსია, ვერ დაივიწყა 1900 წლის 31 ივლისის მოვლენები, როდესაც ვიცე-პრეზიდენტმა ხოსე მანუელ მაროკინმა, სამხედროებისა და კონსერვატიული პარტიის დახმარებით, პრეზიდენტი მანუელ ანტონიო სანკლემენტე თანამდებობიდან გადააყენა.
სოფიო გვეტაძე

სოფიო გვეტაძე (დ. 15 ნოემბერი, 1983, თბილისი) — ქართველი მოჭადრაკე. საერთაშორისო დიდოსტატი ქალთა შორის (2006) და საერთაშორისო ოსტატი (2007).

ბიოგრაფია
სოფიო გვეტაძემ არაერთხელ მიიღო მონაწილეობა მსოფლიო და ევროპის ჩემპიონატებზე. მან ყველაზე დიდ წარმატებას მიაღწია 2001 წელს, როდესაც ის გახდა მსოფლიო ჩემპიონი 18 წლამდე ასაკის გოგონათა შორის. იმავე წელს მან მოიპოვა საქართველოს ჩემპიონის ტიტული ამავე ასაკობრივ კატეგორიაში. 2002 წელს მან ნანა ძაგნიძესთან ერთად გაიყო პირველი ადგილი საქართველოს 20 წლამდე გოგონათა ჩემპიონატზე. 2004 წელს იზმირში, თბილისის გუნდ „“-ის შემადგენლობაში, მოიგო ევროპის ქალთა საკლუბო თასი. 2006 წელს ევროპის ქალთა ინდივიდუალურ ჩემპიონატზე დაიკავა მე-10 ადგილი, რითაც მოიპოვა მსოფლიო ჩემპიონატის საგზური. 2007 წელს საქართველოს ქალთა ჩემპიონატზე მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი. იმავე წელს რუმინეთში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე სწრაფ ჭადრაკში დაიკავა მე-3 ადგილი, ხოლო ბლიცში — მე-2 ადგილი.

სოფიო გვეტაძე მონაწილეობდა მსოფლიო ჩემპიონატებზე:
2008 წელს ნალჩიკში გასამართ მსოფლიო ჩემპიონატზე კვალიფიკაცია გაიარა, თუმცა რუსეთ-საქართველოს ომის გამო სხვა ქართველ მოჭადრაკეებთან ერთად პროტესტის ნიშნად მონაწილეობაზე უარი განაცხადა.
2017 წელს თეირანში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე პირველ ტურში ნინო ბაციაშვილთან დამარცხდა.

2018 წელს ბათუმში გამართულ საჭადრაკო ოლიმპიადაზე გამოდიოდა საქართველოს მეორე ნაკრების შემადგენლობაში, სადაც გუნდმა მე-8 ადგილი დაიკავა, ხოლო სოფიომ 10-დან 6 ქულა დააგროვა.
კორძიანი სხეული დისგენეზია

კორძიანი სხეული დისგენეზია — თავის ტვინის თანდაყოლილი ანომალია, რა დროსაც კორძიანი სხეული ჩამოყალიბებულია არასრულად ან აბნორმულად. კორძიანი სხეულის დისგენეზია ვითარდება ნაყოფის ინფიცირების, გარკვეული ტოქსინებით მოწამვლის, იშემიის, ტრავმის, ნეირონული მიგრაციის დარღვევის ან გენეტიკური ფაქტორების გამო. დაავადება ხშირად უსიმპტომოდ მიმდინარეობს, თუმცა, ზოგჯერ ვლინდება განვითარების დარღვევა, მხედველობის პრობლემები, გულყრა, ქცევითი აშლილობები, მოძრაობისა და მეტყველების შეფერხება. აღსანიშნავია, რომ კორძიანი სხეულის დისგენეზია ასოცირებულია ისეთ დაავადებებთან, როგორიცაა , აიკარდის სინდრომი და დენდი-უოკერის მალფორმაცია. დიაგნოზის დასასმელად ხდება რადიოლოგიური კვლევების (კომპიუტერული ტომოგრაფია, მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება) ჩატარება.
კორძიანი სხეულის აგენეზია

კორძიანი სხეული აგენეზია — თავის ტვინის თანდაყოლილი ანომალია, რა დროსაც აღინიშნება კორძიანი სხეულის არარსებობა. კორძიანი სხეულის აგენეზია ვითარდება ნაყოფის ინფიცირების, გარკვეული ტოქსინებით მოწამვლის, იშემიის, ტრავმის, ნეირონული მიგრაციის დარღვევის ან გენეტიკური ფაქტორების გამო განვითარების 12-22 კვირებში. კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს მხედველობის დარღვევას, მოძრაობის შეფერხებას, გულყრას, მეტყველების დარღვევასა და სმენის დაქვეითებას. აღსანიშნავია, რომ კორძიანი სხეულის აგენეზია ასოცირებულია ისეთ დაავადებებთან, როგორიცაა , აიკარდის სინდრომი, დენდი-უოკერის მალფორმაცია და ჰოლოპროზენცეფალია. დიაგნოზის დასასმელად ხდება რადიოლოგიური კვლევების (კომპიუტერული ტომოგრაფია, მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება) ჩატარება.
სოფიკო გურამიშვილი

სოფიკო გურამიშვილი (დ. 1 იანვარი, 1991, თბილისი) — ქართველი და ნიდერლანდელი მოჭადრაკე, ავტორი და კომენტატორი. საერთაშორისო ოსტატი და ქალთა საერთაშორისო დიდოსტატი. მსოფლიო ჩემპიონი 16 წლამდე გოგონათა შორის (2006).

ბიოგრაფია
სოფიკო გურამიშვილმა ჭადრაკის თამაში ხუთი წლის ასაკში დაიწყო. 2003 წელს მსოფლიო ჩემპიონატზე 12 წლამდე გოგონათა შორის ვერცხლის მედალი მოიპოვა, ხოლო 2006 წელს ბათუმში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე 16 წლამდე გოგონათა შორის პირველი ადგილი დაიკავა (დააგროვა 9,5 ქულა 11-დან).

2009 წელს საქართველოს ქალთა ჩემპიონატზე გაიყო მეორე ადგილი და მოიპოვა დიდოსტატის წოდება ქალთა შორის. 2012 წელს კი მიენიჭა საერთაშორისო ოსტატის ტიტული. 2013 წელს მისმა რეიტინგმა პიკს მიაღწია და 2441 პუნქტი შეადგინა, რითაც მსოფლიოს ქალთა რეიტინგში 42-ე ადგილზე იმყოფებოდა.

წარმატებით გამოდიოდა მსოფლიო ჩემპიონატებზე (ნოკაუტ-სისტემით). 2017 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე თეირანში, მან დაამარცხა მაღალი რეიტინგის მქონე სარასადათ ხადემალშარიე და ნატალია ბუქსა, რის შემდეგაც მერვედფინალში გავიდა, სადაც დრონავალი ჰარიკასთან დამარცხდა.

სოფიკო გურამიშვილი ცნობილია, როგორც საჭადრაკო კომენტატორი და ვიდეო-გაკვეთილების ავტორი პოპულარულ პლატფორმაზე 24. ის ხშირად თანამშრომლობს საერთაშორისო ოსტატ ანა რუდოლფთან ერთად სერიაში „ “. წყვილს სამი შვილი ჰყავს და ნიდერლანდებში ცხოვრობენ.