iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გელათის აკადემია

გელათის აკადემია — შუა საუკუნეების ქართული სასულიერო სასწავლებელი. დაარსდა 1106 წელს გელათის მონასტერთან დავით აღმაშენებლის ინიციატივითა და ხელშეწყობით. დავითმა გელათის აკადემიაში სამოღვაწოდ შეკრიბა სწავლული ქართველები, რომელთა შორის იყვნენ იოანე პეტრიწი და არსენ იყალთოელი. თანამედროვენი გელათის აკადემიას „ასუად ათინად“, „აღმოსავლეთის მეორე იერუსალიმად“ იხსენიებდნენ. აკადემიის სათავეში იდგა მოძღვართ-მოძღვარი. სასწავლო პროგრამა ძირითადად ტრივიუმის (გეომეტრია — „ქვეყნის საზომლოჲ“, „არითმეტიკა“ — „რიცხუნი“, მუსიკა — „სამოსოჲ“) და კვადრიუმის (ფილოსოფია სამი სახის — „საქმეთი, მხედველობითი და განმსიტყუელობითი“, რიტორიკა სამი სახის — „თანამზრახველობისა, მეპაექრობისა და დღესასწაულობისა“, გრამატიკა და ასტრონომია — „ვარსკვლავთმრიცხველობაჲ“) ციკლის საგანთა შესწავლას ითვალისწინებდა.

გელათის აკადემიაში დაუწერია არსენ იყალთოელს სჯულისკანონი, იოანე პეტრიწს — ნემესიოს ემესელის თხზულება „ბუნებისათჳს კაცისა“. განსაკუთრებით აღსანიშნავია ბერძნულიდან თარგმნილი იოანე ქსიფილინოსის ჰაგიოგრაფიული კრებული, რომლის ორიგინალი დაკარგულია. სამეცნიერო-მთარგმნელობითი მოღვაწეობა გელათის აკადემიაში მომდევნო საუკუნეებშიც არ შეწყვეტილა, თუმცა საგრძნობლად შენელდა. საუკუნეში აქ მოღვაწეობდნენ ჰიმნოგრაფი არსენ ბულმაისიმისძე, ფილოსოფოსი და რიტორი პეტრე გელათელი. საუკუნეში გელათში შეიქმნა მნიშვნელოვანი იურიდიული ძეგლი „გარიგება ჴელმწიფის კარისა“ და ჩვენამდე მოუღწეველი საისტორიო თხზულება „გელათური ქორონიკონი“, რომელიც დასახელებული აქვს ვახუშტი ბატონიშვილს თავის ერთ-ერთ წყაროდ.
გელათის მოზაიკა

გელათის მოზაიკა — ქართული კედლის მხატვრობის ძეგლი (1125-1130), ამკობს გელათის ტაძრის საკურთხევლის აფსიდის კონქს. ძირითადად კარგად არის შენახული, დაზიანებულია მხოლოდ კომპოზიციის ქვედა ნაწილი. ჩამოცვენილი კენჭების ადგილი მოხატულია საუკუნეში. მოზაიკისა და ტაძრის ფრესკების ამგვარი შერწყმა საქართველოში სხვაგან არსად არ გვხვდება. კომპოზიციის ცენტრში გამოსახულია ფეხზე მდგომი ღვთისმშობელი ჩვილით ხელში, აქეთ-იქით მთავარანგელოზები — გაბრიელი და მიქაელი უდგანან, საკოსი და ლორონი აცვიათ, ცალ ხელში სფერო უჭირავთ, მეორეში — ლაბარუმი. ფიგურები გამოსახულია ოქროსფერ ფონზე. ღვთისმშობელს ჯვრებით დამშვენებული მუქი ლურჯი მაფორიუმი აცვია. სამოსის ნაოჭები მოშავო-ლურჯი ფერისაა და მუქი ტონები რბილად გადადის განათებული ნაწილებისაკენ. სახის კონტური მწვანე კენჭებით არის შემოწყობილი. წარბებისა და ცხვირის ჩრდილები ნუშის ფერია, წარბები და თვალის ჭრილი — შავი, მწვანე და რუხი კენჭებითაა შემოწერილი. ჩვილს ოქროს ქიტონი აცვია, ნაოჭები შესრულებულია აგურისფერი კენჭებით, ჰიმატიონიც ოქროსფერია. მისი სახე ღვთისმშობლის სახეზე უფრო მუქია, რაც კონტრასტს ქმნის ბრწყინვალე სამოსთან და მკავრ იერს ანიჭებს ჩვილს. მიქელ მთავარანგელოზს აცვია მწახე მწვანე ფერის საკოსი და ფერადი ქვებით მორთული, მდიდრულად მოქარგული ლორონი. გაბრიელ მთავარანგელოზის ტანსაცმელი შედარებით ერთფეროვანია. მჭიდროდ მოწყობილი ფერადი სმალტისა და ადგილობრივი კირქვის სხვადასხვა ზომის ოთხკუთხი კენჭებით. კომპოზიციის ყველა დეტალი, პლასტიკურიც და ფერადოვანიც გულმოდგინედ არის მოფიქრებული.

გელათის მოზაიკა დავით აღმაშენებლის ეპოქის მონუმტური ხელოვნების მაღალმხატვრული, დახვეწილი გემოვნებითა და ვირტუოზული ტექნიკით შესრულებული ნაწარმოებია.
გელათის საეპისკოპოსო

გელათის საეპისკოპოსო — ერთ-ერთი დიდი ეპარქია ფეოდალურ საქართველოში. დააარსა იმერეთის მეფე ბაგრატ -მ საუკუნის 20-იან წლებში. მოიცავდა ტერიტორიას ქუთაისიდან, მდ. რიონიდან, მდ. ყვირილის გადაღმა კაცხამდე. ხრეითიდან რაჭის მთამდე და ოკრიბას. გელათის ეპისკოპოსი (გენათელი) მეფის რწმუნებულად ითვლებოდა გელათის მონასტერში. კათოლიკოს ევდემონ ჩხეტიძის დროს (1557-1578) დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის რეზიდენცია ბიჭვინთიდან გელათის მონასტერში გადმოიტანეს. კათოლიკოსს საკუთრებად გადაეცა წმ. გიორგის ეკლესია. საუკუნის 20-იან წლებში გელათის საეპისკოპოსო გაუქმდა და იმერეთის საეპისკოპოსოში შევიდა. უკანასკნელი გენათელი ეპისკოპოსი იყო ეფთვიმე გენათელი, რომელიც 1776-1820 წლებში მართავდა ეპარქიას.

ეპისკოპოსები
მელქისედეკ საყვარელიძე, 1529
გენერალ-ადიუტანტი

გენერალ-ადიუტანტი — ერთ-ერთი უმაღლესი სამხედრო წოდება რუსეთში ( საუკუნე- საუკუნის დასაწყისი). შემოიღეს 1716 წელს სამხედრო წესდებით. გენერალ-ადიუტანტები მეფის, გენერალ-ფელდმარშლებისა და მათი თანაშემწეების, აგრეთვე სრული გენერლების სამსახურში იდგნენ, ადიუტანტის მოვალეობას ასრულებდნენ და წარმართავდნენ შტაბის საქმის წამოებას. ეკატერინე -ის დროს მორიგე გენერალ-ადიუტანტი განაგებდა არმიის პირად შემადგენლობას.
გენერალ-ადმირალი

გენერალ-ადმირალი — უმაღლესი სამხედრო-საზღვაო ჩინი რუსეთში. უთანაბრდებოდა სახმელეთო ჯარების გენერალ-ფელდმარშალს. გენერალ-ადმირალის წოდება პირველად 1708 წელს მიეცა თედორე აპრაქსინს, რომელიც პეტრე -მა სამხედრო-საზღვაო ფლოტის მეთაურად დანიშნა. 1904-1908 წლებში რუსეთ-იაპონიის ომის შემდეგ გენერალ-ადმირალის წოდებას მხოლოდ საპატიო მნიშვნელობა ჰქონდა, 1908 წლიდან კი რუსეთის ფლოტში აღარ გვხვდება.
გენერალ-ანშეფი

გენერალ-ანშეფი — საუკუნის რუსეთში გენერლის წოდება. 1716 წელს სამხედრო წესდებით — მთავარსარდალი (უთანაბრდება ფელდმარშალს), რომელიც გენერლების „კონსილიას“ მეთაურობდა. 1796-1797 წლებში წესდებებით გენერალ-ანშეფის წოდების ნაცვლად შემოიღეს წოდებები გენერლებისა ჯარების გვარეობათა მიხედვით (ინფანტერიის გენერალი, კავალერიის გენერალი, არტილერიის გენერალი, ინჟინერ-გენერალი).
გენერალისიმუსი

გენერალისიმუსი — უმაღლესი სამხედრო წოდება ზოგი ქვეყნის შეიარაღებულ ძალებში. ენიჭებოდათ მხედართმთავრებს, რომლებიც ომის დროს სარდლობდნენ რამდენიმე არმიას (უფრო ხშირად მოკავშირეთა არმიებს) ან სამეფო დინასტიის ოჯახის წევრებს და სახელმწიფო მოღვაწეებს, როგორც საპატიო წოდება.

ტერმინი სათავეს იღებს ლათინური სიტყვიდან (ყველაზე მთავარი). პირველად, 1569 წელს საფრანგეთის მეფე შარლ -მ გენერალისიმუსის წოდება მიანიჭა თავის 18 წლის ძმას (შემდეგ მეფე ანრი ). მას შემდეგ ეს წოდება ჰქონდათ: საფრანგეთში — ჰერცოგ ა. დე გიზს (1550—1588), პრინც ლ. კონდეს (1621—1688), ჰერცოგ კ. ლ. ვილარს (1653—1734), ჰერცოგ ა. რიშელიეს (1696—1788); ავსტრიაში — თავად რ. მონტეკუკოლის (1609—1680), პრინც ოიგენ (ევგენი) სავოიელს (1663-17369, გრაფ ლ. დაუნს (1705—1766), ერცჰერცოგ კარლს (1771—1847), თავად ფ. შვარცენბერგს (1771—1820); გერმანიაში — გრაფ ა. ვალენშტაინს (1583—1634); რუსეთში — მხედართმთავარ ა. შეინს (1662—1700), თავად ა. მენშიკოვს (1673—1729), პრინც ანტონ ულრიხ ბრაუნშვაიგელს (1714—1774), ა. სუვოროვს (1729—1800); სსრკ-ში საბჭოთა კავშირის გენერალისიმუსის წოდება შემოიღეს სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1945 წლის 26 ივნისის ბრძანებულებით და 1945 წლის 27 ივნისს მიანიჭეს ი. ბ. სტალინს.
გენეტა

გენეტა — მტაცებელი ძუძუმწოვრების გვარი ვივერისებრთა ოჯახისა. აქვთ 55 სმ-მდე სიგრძის მეტად მოქნილი სხეული, მოკლე და უხეში ბალანი. კუდის ძირში განვითარებული ჯირკვლები გამოყოფენ მკვეთრი სუნის სითხეს — მუშკს. გვარში შემავალი 6 სახეობაა გავრცელებულია სავანებსა და აფრიკის ტროპიკულ ტყეებში. იკვებებიან მცირე ზომის ცხოველებით, ფრინველის კვერცხებით. გენეტები მეღამური ცხოველები არიან. ადვილად შინაურდებიან.
ფრანკ-ვალტერ შტაინმაიერი

ფრანკ-ვალტერ შტაინმაიერი ( დ. 5 იანვარი, 1956, დეტმოლდი, ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალია, გერმანია) — გერმანელი პოლიტიკოსი, გერმანიის საგარეო საქმეთა მინისტრი 2005–2009 და 2013–2017 წლებში, ვიცე-კანცლერი 2007–2009 წლებში. გერმანიის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი. 2009 წლის არჩევნებზე, კანცლერობის კანდიდატი სოციალ-დემოკრატიული პარტიიდან. 2017 წლის 12 თებერვალს, აირჩიეს გერმანიის პრეზიდენტად.
გენუის სამხატვრო სკოლა

გენუის სამხატვრო სკოლა — ფერწერის ერთ-ერთი სკოლა საუკუნის იტალიაში. შეიქმნა საუკუნის ნახევრის იტალიის ფერწერის ტრადიციებისა და გენუაში მომუშავე ფლამანდური მხატვრების პ. რუბენსისა და ანტონის ვან დეიკის გავლენით. ფლამანდური ხელოვნების დამახასიათებელი მსუყე ფერწერულობა და მგრძნობიარობა თავს იცენს უკვე ამ სკოლის უფროსი თაობის წამყვანი მხატვრის ბ. სტროცის ადრეულ ნამუშევრებში. გენუელი მხატვრები ქმნიდნენ პარადულ არისტოკრატიის პორტრეტებს, რელიგიურ კომპოზიციებსა და დკორატიულ მოხატულებებს, მაგრამ ყველაზე თავისებური, რაც მათ შექმნეს, იყო პასტორალური ჟანრი (მასში დიდი ყურადღება ჰქონდა დათმობილი პეიზაჟისა და ცხოველთა გამოსახვას).
გეორგიკა (კრებული)

„გეორგიკა“ — ბიზანტიელ მწერალთა ცნობების კრებული საქართველოს შესახებ (8 წიგნად); გამოქვეყნდა 1934-1970 წლებში. ტექსტები, ქართული თარგმანითურთ, გამოსცა და განმარტებები დაურთო სიმონ ყაუხჩიშვილმა ( ტომის მასალის მომზადებაში მონაწილეობდა ა. გამყრელიძე). თემატურად „გეორგიკა“ აშუქებს შემდეგ საკითხებს: ქართველთა წარმომავლობისა და მათი გაქრისტიანების ისტორია, რიტორიკული სკოლა კოლხეთის სამეფოში, პეტრე იბერის მოღვაწეობა, ეგრისის დიდ ომს, ქართველ ბაგრატიონთა წარმომავლობა და მოღვაწეობა, საქართველო-ბიზანტიის ურთიერთობა, თურქ-სელჩუკთა აგრესია და ბრძოლა მის წინააღმდეგ, ტრაპიზონის სამეფოს შექმნა და ქართველთა ბრძოლა იქ გავლენის შენარჩუნებისათვის და ა. შ.

ბიზანტიელ მწერალთა ცნობების ერთი ნაწილი ისეთ მოვლენებს ეხება საქართველოს ისტორიიდან, რომელთა შესახებ სხვა წყაროებში არავითარი ცნობა არ მოგვეპოვება. მეორე ნაწილს კი მნიშვნელობა აქვს ქართულ, სომხურ, არაბულ და სხვა წყაროების შესამოწმებლად. გარკვეული ტენდენციურობის მიუხედავად, ბიზანტიელ ავტორთა ცნობები წარმოადგენს ძვირფას წყაროს შუა საუკუნეების საქართველოს ისტორიისათვის.
გერანი

გერანი, ზეთის ნემსიწვერა — მრავალწლოვანი, ძლიერ დატოტვილი ბუჩქ-ბალახა ეთერზეთოვანი მცენარე ნემსიწვერასებრთა ოჯახისა. აქვს 5-7 ნაკვთად დაყოფილი, გულისებრი და ღეროზე მოგირეობით განლაგებული ფოთოლი.

გერანის სამშობლოა სამხრეთი აფრიკა. გავრცელებულია საქართველოში, სომხეთსა და ტაჯიკეთში. მოჰყავთ როგორც ერთწლოვანი კულტურა, რადგან 3-იდან 5° ტემპერატურაზე იღუპება.

საქართველოში კულტივირებულია ლაგოდეხის, თელავის, ყვარლის, მარნეულის, აბაშის, გალისა და სხვა რაიონებში და 600 ჰა-ზე მეტი ფართობი უკავია. 1929 წლიდან სოხუმში დაიწყო გერანის პირველი სამრეწველო რგვა; აქვე ეთერზეთოვანი კულტურების საცდელ სადგუეში გამოიყენეს უხვზეთოვანი ჰიბრალები № 24 და № 7, რომლებიც 1969 წლიდან სარაიონებულია აფხაზეთში, ლაგოდეხისა და ყვარლის რაიონებში. გერანის შებუსული ღეროსა და ფოღლებისაგან ღებულობ ვარდის სურნელების მქონე, გამჭვირვალე, მომწვანო, ზოგჯერ კი მოყვითალო ეთეროვან ზეთს, რომელიც შეიცავს ციტრონელოლის სპირტს; (42-47%), გერანიოლს (20-25%), ლინალოოლსა და მენთოლს. გერანის ზეთს იყენებენ პარფიუმერიაში, საპნის წარმოებაში, კოსმეტიკასა და კვების მრეწველობაში.
გერბი

გერბი (; ; ) — ემბლემა მემკვიდრეობითი განმასხვავებელი ნიშანი, საგანგებოდ განლაგებული ფიგურები და საგნები, რომელთაც სიმბოლური მნიშვნელობა ენიჭებათ და მფლობელის ისტორიულ ტრადიციებს გამოხატავენ.

გერბები იყოფა შემდეგ ძირითად ჯგუფებად: სახელმწიფო გერბი, სამიწაწყლო გერბი — შუა საუკუნეების ამქრების; საგვარეულო გერბები — თავადაზნაურული და ბურჟუაზიული გვარების. გერბი სპეციფიკური ისტორიული წყაროა, რომელსაც დამხმარე ისტორიული დისციპლინა — ჰერალდიკა შეისწავლის. გერბი გამოსახულია დროშაზე, მონეტებზე და სხვ.
საქართველო
საქართველოში უძველესი დროიდან იქმნება ემბლემები (ლომი, გველეშაპი, მთვარის ღვთაება — შემდეგში წმ. გიორგი, ჯვარი წრეში და სხვ.), რომლებმაც შემდეგ ჰერალდიკური მნიშვნელობა მიიღეს. ს-ის საბუთზე არის სამეფო საბეჭდავის საგერბო ანაბეჭდი; ვახტანგ -ის დროშაზე (1711 წ.) გამოსახულია ბაგრატიონთა გერბის ემბლემები, დაკავშირებულია ბიბლიური მეფის დავითის ლეგენდასა და სვეტიცხოვლის თქმულებასთან; — საუკუნეებისაა აღმოსავლეთი საქართველოს კათალიკოსთა საბეჭდავები სვეტიცხოვლის თქმულების ამსახველი ემბლემით. ვახუშტის ნაშრომში მოთავსებულია ქართული სამეფოებისა და სამთავროების გერბები.
გერგეთი

გერგეთი, ორწვერი — ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მწვერვალ მყინვარწვერის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე თერგის მარცხენა შენაკადის — ჩხერის სათავეში. მდინარე ჩხერის აუზში ფართობით ყველაზე დიდი მყინვარია. მისი ფართობი 6,00 კმ², ხოლო სიგრძე 8,92 კილომეტრია. მაღალი თოვლიანი ქედებით გარშემორტყმული ფირნის აუზი მდებარეობს ზღვის დონიდან დაახლოებით 3900 მ-ზე. მყინვარებს გერგეთსა და დევდარაკს გააჩნიათ საერთო ყინულგამყოფი, ამიტომ იმ მყინვარების ფართობი, რომლებიც იწყებიან ყაზბეგ-მაილის მყინვარულ პლატოზე, განისაზღვრება მიახლოებით.

ფირნის აუზიდან მყინვარი მოედინება სამხრეთით, შემდეგ მწვერვალ ორწვერიდან უხვევს აღმოსავლეთით და ქმნის ყინულვარდნილს. ქვემოთ მყინვარის ენა თანდათან ვიწროვდება და ზღვის დონიდან 3200 მეტრზე მთავრდება. მდინარე თერგის ხეობაში მყინვარწვერის წინ კარგად მოჩანს გვერდითი და ბოლო სტადიური მორენები.

მისი უმეტესი ნაწილი მოქცეულია ძველ დანგრეულ ვულკანურ კალდერაში, რომლის ჩრდილოეთ კიდეზე ამართულია მყინვარწვერის კონუსი, სამხრეთ კიდეზე — მთა ორწვერი. მასობრივი ტურიზმის ობიექტია. მასზე გადის მყინვარწვერზე ასასვლელი სამი მარშრუტი. მყინვარის მარცხენა მხარეს, 3650 მ სიმაღლეზე, ყაზბეგის მაღალმთიანი მეტეოსადგურია.
გერგეტი (სტეფანწმინდა)

გერგეტი — უბანი დაბა სტეფანწმინდაში, ყოფილი სოფელი, მდებარეობს მდინარე ჩხერის (თერგის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 1800 მ.

ისტორია
გადმოცემის მიხედვით ანდრია მოციქულმა აქ აღმართა ჯვარი. გერგეტი ისტორიული ხევის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი დასახლება იყო. ის გაშენებული იყო დარიალის გზის მნიშვნელოვანი მონაკვეთის გასწვრივ და ჩართული იყო ხევის სათავდაცვო სისტემაში. გერგეტში შემორჩენილია - საუკუნეების სათავდაცვო კოშკები. მის ტერიტორიაზეა გალავნით შემოზღუდული ხუროთმოძღვრული კომპლექსი — გერგეტის სამების ეკლესია, რომელიც საუკუნეს განეკუთვნება. ბაგრატ -მ ტაძრის დაცვა გერგეტელებს ჩააბარა და მათ საყდრისშვილობა უბოძა. 1966 წელს გერგეტი შეუერთდა დაბა ყაზბეგს.

ისტორიული ძეგლები
გერგეტის დასავლეთით, ტყეში დგას ოხარეშის წმინდა გიორგის ეკლესია. ესაა გეგმით მოკლე ოთხკუთხედის ფორმის შენობა. ნაგებია მოზრდილი ქვებით და ალაგ-ალაგ გამოყენებულია ფიქალი. აღმოსავლეთის კირით შელესილი კედელი დაზიანებულია. სახურავის და კედლების დიდი ნაწილი ჩაქცეულია. კარი დასავლეთიდან აქვს, თუმცა ადრე ვიწრო კარი სამხრეთიდანაც ჰქონია და შემდგომ ამოუშენებიათ. ეკლესიას შიგნიდან, აღმოსავლეთის კედლის გაყოლებით აქვს თარო, რომელიც გამოიყენებოდა სასანთლედ.

გერგეტის დასავლეთით მდებარეობს ნინოწმინდას ნიში. ესაა ფიქალით ნაშენი და კირით შეთეთრებული ოთხკუთხა სვეტის ფორმის მასიური ნაგებობა, ფასადით ჩრდილოეთისკენ. კედელში არის მაღალი თაღოვანი თახჩა. მის შიდა მხარეს აქვს ორნამენტი და წარწერა, რომელიც არ იკითხება.

გერგეტის დასავლეთით, მაღალი მთის დავაკებაზე, სათიკნიაის ადგილზე იდგა ორი კოშკი. შემდეგ იქ ქალთა სალოცავი მოუწყვიათ. ერთმანეთის გვერდით მდგარ ორ პატარა ნაგებობას ოთხკუთხა სვეტის ფორმა აქვთ. ერთი ოდნავ უფრო დიდია. ისინი ფიქალის მშრალი წყობითაა ნაშენები. მოზრდილ ნაგებობას ფასადი დასავლეთით აქვს. მეორე ნაგებობის კედლები ყრუა.

დემოგრაფია
1926 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 464 კაცი.
გია ბუღაძე

გია (გიორგი) უშანგის ძე ბუღაძე (დ. 24 სექტემბერი, 1956, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მხატვარი. თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის რექტორი 2003 წლიდან 2012 წლამდე.

ბიოგრაფია
გია ბუღაძე დაიბადა 1956 წლის 24 სექტემბერს, თბილისში, ექიმების ოჯახში. სწავლობდა პიონერთა და მოსწავლეთა სასახლეში, იაკობ ნიკოლაძის სახელობის სასწავლებელში, შემდეგ კი აპოლონ ქუთათელაძის სახელობის თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიაში (1977–1981). გიორგი თოთიბაძე და კონსტანტინე მახარაძის სტუდიაში, სახვითი ხელოვნების ფაკულტეტზე.

1980-იანი წლების ბოლოს გია ბუღაძის სახლი რუსთაველის გამზირზე გახდა მხატვართა (კარლო კაჭარავა, მამუკა ჯაფარიძე, მამუკა ცეცხლაძე, ნიკო ცეცხლაძე, გოგა მაღლაკელიძე და სხვები) შეკრების ადგილი. ამავე პერიოდში ის იყო ჯგუფ „არქივარიუსის“ სულისჩამდგმელი და აქტიურად იყო ჩართული მხატვრების არაფორმალურ გაერთიანებაში — „ სართული“. ის მონაწილეობდა სხვადასხვა ინოვაციურ გამოფენებსა და აქციებში. მისი სახელი ასოცირდება თანამედროვე ხელოვნების ცენტრის დაარსებასთან „ქარვასლაში“.

2003-2012 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის რექტორი იყო.
ნუკლეოზიდი

ნუკლეოზიდი არის გლიკოზილამინი, რომელიც აზოტოვანი ფუძის და რიბოზის ან დეზოქსირიბოზის შეერთების შედეგად არის წარმოქმნილი. ნუკლეოზიდის მაგალითებია ციტიდინი, ურიდინი, ადენოზინი, გუანოზინი, თიმიდინი და ინოზინი.

უჯრედში ფერმენტი კინაზა ნუკლეოზიდების ფოსფორილირებას ახორციელებს, რის შედეგადაც წარმოიქმნება ნუკლეოტიდები, რომლებიც დნმ–ის და რნმ–ის ასაგებად გამოიყენება.
ღურზულის განძი

ღურზულის განძი — ვერცხლის მონეტების განძი (გადარჩენილი ნაწილი 469 ერთეულს შეიცავდა). აღმოჩნდა 1926 წელს სოფ. ღურზულში (გულრიფშის მუნიციპალიტეტი). 467 წელს მონეტა კაპადოკიის კესარეაში მოჭრილი დრაქმები და დიდრაქმებია, 1 — ავგუსტუსის დენარი, 1 — ლისიმაქეს სტატერის მინაბაძის ნატეზი, განძის ყველაზე ადრინდელი მონეტა ნერონის (54—68) დროისაა გვიანდელი — ლუციუს ვერუსისა (161—169). განძი ჩაფლული უნდა იყოს 168 წელს, კავკასიაში კაპადოკიის ნაცვლის — მარციუს ვერუსის ლაშქრობის დროს.
კომპლემენტარობა

წყალბადური ბმები კომპლემენტარულ აზოტოვან ფუძეებს შორის.
კომპლემენტარობა არის ნუკლეინის მჟავაში შემავალ აზოტოვან ფუძეთა თვისება წარმოქმნან წყალბადური ბმები ორმაგი სპირალის მოპირდაპირე ჯაჭვის მხოლოდ ერთ გარკვეული ტიპის ფუძესთან. ასეთ კავშირებს გუანინი წარმოქმნის მხოლოდ ციტოზინთან (მაშასადამე გუანინი ციტოზინის კომპლემენტარულია), ადენინი კი _ თიმინთან . გუანინსა და ციტოზინს შორის 3 წყალბადური ბმა წარმოიქმნება, ადენინსა და თიმინს შორის კი მხოლოდ ორი. ამიტომ კავშირი უფრო მყარია, ვიდრე კავშირი.
ბაში-აჩუკი (ფილმი)

„ბაში-აჩუკი“ — ლეო ესაკიას ისტორიულ სათავგადასავლო ფილმი, აკაკი წერეთელის ამავე სახელწოდების ნაწარმოების მიხედვით. გადაღებულია 1956 წელს.

ფილმი თავისი პატრიოტული შინაარსით და განსაკუთრებით ოთარ კობერიძის გმირი ბაში-აჩუკი ქართველი ახალგაზრდობისათვის იქცა გმირობის, ვაჟკაცობის, თავდადების, სამშობლოსა და მოყვასის სიყვარულის ნათელ მაგალითად. ფილმი „ბაში-აჩუკი” ქართული კინემატოგრაფიის ერთ-ერთი ბრწყინვალე ნიმუშია, რაც განაპირობა კინორეჟისორის — ლეო ესაკიას შეკრებილმა მსახიობთა თამაშმა.

სიუჟეტი
ფილმი „ბაში-აჩუკი” შექმნილია აკაკი წერეთლის ამავე სახელწოდების მოთხრობის მიხედვით. სიუჟეტი სათავგადასავლო-ისტორიულია და ვითარდება საუკუნის საქართველოში.

შიდა ომებით გაპარტახებულ საქართველოს თავს ესხმიან სპარსელები. უცხოელი დამპყრობლები დაუზოგავად არბევენ და აოხრებენ ქვეყანას; აწამებენ მოსახლეობას, მონებად მიჰყავთ ახალგაზრდობა. ყიზილბაშების წინააღმდეგ კახეთში იფეთქებს აჯანყება, რომელსაც ბიძინა ჩოლოყაშვილი მეთაურობს. ჩოლოყაშვილი ქსნის ერისთავებთან აგზავნის ბაში-აჩუკს და დახმარებას სთხოვს მათ. მალე აჯანყება მთელს საქართველოს მოედება.
შეუპოვრად ებრძვის დამპყრობლებს ბაში-აჩუკი, რომლის დები სპარსეთის შაჰის ჰარამხანისათვის მიჰყავთ ყიზილბაშებს. ბაში-აჩუკი თავს ესხმის მტაცებლებს და ათავისუფლებს ტყვეებს. იგი მოულოდნელად გამოჩნდება ყიზილბაშების ბანაკში, მონაწილეობას მიიღებს სპარსელი ფალავნების შეჯიბრში და ამარცხებს ყიზილბაშების ფალავანს, გოლიათ აბდუშაჰილს. აქვე კლავს სამშობლოს მოღალატე მაყაშვილს და შემდეგ მთებში გადაიხვეწება. აბდუშაჰილი ეძებს მოწინააღმდეგეს, რათა ერთხელ კიდევ შეებრძოლოს. ამ ძებნაში შეხვდება ბაში-აჩუკის დას — მზისას, მათ ერთმანეთი შეუყვარდებათ. ამასობაში აჯანყებულთა რაზმები, ჩოლოყაშვილის მეთაურობით, თავს ესხმიან სპარსელების ციხე-სიმაგრეს. მტრის ცხენოსანი ლაშქარი, რომელსაც აბდუშაჰილი მეთაურობს, დანებდა ქართულ მხედრობას. ეს გადაწყვეტს ბრძოლის ბედს. ყიზილბაშები გარბიან. ბაში-აჩუკი გაუსწორდება შაჰის ნაცვალს — სელიმხანს.

როლებში
ოთარ კობერიძე — ბაში-აჩუკი
ლია ელიავა — მზისა და მთვარისა
დოდო აბაშიძე — აბდუშაჰილი
მედეა ჩახავა — მელანო
დოდო ჭიჭინაძე — ნინო
კონსტანტინე დაუშვილი — სელიმხანი
იუსუფ კობალაძე — ბიძინა ჩოლოყაშვილი
მერი დავითაშვილი — თიმსალ-მაკო
გურამ საღარაძე — ფეიქარ მირზა
მარინა თბილელი
თამარ ციციშვილი — ერისთავის ქალი
გიორგი შავგულიძე — ზაალ ერისთავი
მიხეილ მგელაძე — სიმონ მაყაშვილი
ალექსანდრე ეძგვერაძე — გაფრინდაული
გივი თოხაძე
გიორგი ტატიშვილი
ნიკოლოზ წიკლაური — ყორჩიხანი
შალვა ბეჟუაშვილი
ირაკლი ქოქრაშვილი — მოურავი
გიორგი ჟუჟუნაშვილი — მოხუცი მეომარი
გრიგოლ კოსტავა — ფარნა
მიხეილ ჩიხლაძე — გლეხი

კადრები ფილმიდან
გერმანე მღვდელმონაზონი

გერმანე მღვდელმონაზონი (გ. 1739 წელი) — საეკლესიო მწერალი, თბილისის სიონის ეკლესიის მსახური, ვახტანგ -ის თანამშრომელი კულტურულ-მწიგნობრულ საქმიანობაში. 1710 წელს მისი რედაქტორობით დაიბეჭდა „კონდაკი“ (საეკლესიო საგალობლები). 1711 წელს მხედრული შრიფტით დაიბეჭდა მისივე წიგნი „სწავლა“ — ღვთისმეტყველების პირველი ქართული სახელმძღვანელო, რომელსაც საუკუნემდე იყენებდნენ და ხელნაწერებითაც ამრავლებდნენ. გერმანე მღვდელმონაზონმა დიდი შრომა გასწია ქართული წერილობითი ძეგლების შეკრებისა და დაცვისათვის. მან მოიპოვა და განაახლა ვარძიის ხელნაწერი (მათეს თავის თარგმანება იოანე ოქროპირისა, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტი, -365). 1724 წელს გერმანე მღვდელმონაზონი ვახტანგ -ს გაჰყვა რუსეთში, სადაც განაგრძობდა სასტამბო მწიგნობრულ მოღვაწეობას. 1738 წელს მოსკოვში მისი რედაქტორიბით დაიბეჭდა „ზატიკი“.
გერმანოზიშვილები

გერმანოზიშვილები — თავადთა საგვარეულო - საუკუნეების ქვემო ქართლში, ბარათაშვილთა ერთი შტო.

გვარის ფუძემდებლად ითვლება 1523 წელს ბარათაანთ გაყრის წიგნში მოხსენიებული გერმანოზ ქავთარაძის ძე ბარათაშვილი. გერმანოზიშვილების სათავადო მამულები — საგერმანოზიშვილო ძირითადად ალგეთის ხეობაში იყო, მამულები ჰქონდათ ქვემო ქართლის სხვა კუთხეებშიც. საგვარეულო საძვალე გუდარეხის მონასტერში ჰქონდათ. საუკუნის დასაწყისში გერმანოზიშვილებს 150-მდე კომლი გლეხი და რამდენიმე ვასალი აზნაური ჰყავდათ. პირველად გაიყარნენ საუკუნის ბოლოს, მეორედ — 1756 წელს, რის შედეგადაც თანდათან დამცირდნენ და წვრილ მფლობელებად იქცნენ. ქვემო ქართლის გაჩანაგებასთან ერთად საუკუნის ბოლოს გერმანოზიშვილების ნაწილი თბილისში გადავიდა საცხოვრებლად.

გერმანოზიშვილების სათავადო სახლის უფროსი მეორე, ხოლო სახლიკაცები მესამე ხარისხის თავადებად ითვლებოდნენ. ეკავათ ბოქაულთუხუცესის, მეჯინიბეთუხუცესისა და სამეფო სოფლების მოურავთა (ახალქალაქი, ტამალია) თანამდებობები.
გერმუხის ქედი

გერმუხი — ქედი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარეში. მდებარეობს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, ხარულის ქედის დასავლეთი ტოტი. დიდი ლიახვის, პატარა ლიახვისა და გუდისისწყლის აუზების წყალგამყოფი.

იწყება მთა ქნოღოსთან, მიმართულია სამხრეთ-დასავლეთისაკენ და ებჯინება დიდი ლიახვის ხეობას მდინარეების თლიდონისა და გუდისისწყლის შესართავებს შორის. ქედის უმაღლესი მწვერვალია მანგაავცაგი (3338 მ). აგებულია ზედაიურული და ქვედაცარცული ფლიშური წყებებით. ძველი გამყინვარების კვალი განსაკუთრებით ჩრდილოეთ კალთისათვისაა დამახასიათებელი. თხემზე ალპური მდელოებია, კალთებზე — ტყეები (დასავლეთ ნაწილში გვხვდება წიწვიანებიც).
გესნერიასებრნი

გესნერიასებრნი — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ბალახები, იშვიათად ბუჩქები ან ხეები, ზოგჯერ ლიანები. ტროპიკული გესნერიასებრთაგან ბევრი ეპიფიტია. აქვს დიდი, მკვეთრად შეფერილი ორსქესიანი ყვავილები.

აერთიანებს 1800-ზე მეტ სახეობას, რომლებიც უმთავრესად ტროპიკებსა და სუბტროპიკებშია გავრცელებული. გენერიასებრთა ზოგიერთი სახეობა, განსაკუთრებით გლოქსინია და უზამბარის ია, ოთახისა და ორანჟერეის დეკორატიული მცენარეებია.
ამინები

ამინები — ამიაკის (3) წარმოებული ნივთიერებები, რომელშიც ამიაკის სამი წყალბადის ატომიდან ერთი, ორი, ან სამივე ორგანული რადიკალებით არის ჩანაცვლებული. აქ ერთი მნიშვნელოვანი გამონაკლისია: თუ ერთ–ერთი რადიკალი კარბონილის ჯგუფს შეიცავს, ნივთიერებებს არა ამინები, არამედ ამიდები ეწოდება. ამიდებია აგრეთვე ამიაკის ის წარმოებულები, რომელშიც წყალბადის ერთი ატომი ორგანული რადიკალითაა ჩანაცვლებული, მეორე კი — მეტალით (მაგ: (3)2 ლითიუმის დიმეთილამიდია).

იმის მიხედვით, თუ წყალბადის რამდენი ატომი არის ჩანაცვლებული ამიაკში, განასხვავებენ პირველად, მეორად და მესამეულ ამინებს. შესაძლებელია აზოტის ატომს მეოთხე რადიკალიც შეუერთდეს. ამ შემთხვევაში წარმოიქმნება ამონიუმის მსგავსი იონი, ე.წ. მეოთხეული ამონიუმი. უარყოფით იონებთან შეერთებისას იგი მეოთხეული ამონიუმის მარილებს წარმოქმნის.

იმის მიხედვით, თუ მოლეკულაში ამიაკის რამდენი ნაშთია, განასხვავებენ მონოამინებს, დიამინებს, ტრიამინებს და ა.შ.
გვანდრა (მთა)

გვანდრა — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გულრიფშისა და სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, საქართველოსა და რუსეთის ყარაჩაი-ჩერქეზეთის საზღვარზე, მდინარე გვანდრისა (კოდორის ერთ-ერთი სათავე) და უჩკულანის (ყუბანის მარცხენა შენაკადი) წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან — 3985 მეტრი. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. დამახასიათებელია ალპური, სუბნივალური და ნივალური ლანდშაფტები.
გვანდრის მყინვარი

გვანდრის მყინვარი — ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, მდინარე კოდორის აუზში. სიგრძე 1,3 კმ, ფართობი 0,6 კმ². ფირნის საზღვრის სიმაღლე ზღვის დონიდან 3100 მ-ია, მყინვარის ენისა — 2730 მ. ასაზრდოებს მდინარე გვანდრას.
გვანდრის უღელტეხილი

გვანდრის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2950 მ. აგებულია კაბრიულისწინა და ქვედა პალეოზოური ფიქლებით. მოქცეულია თოვლისა და მყინვარების ზონაში. საცალფეხო ბილიკით აფხაზეთს აკავშირებს ყარაჩაი-ჩერქეზეთთან.
გვანდრა (მდინარე)

გვანდრა — მდინარე აფხაზეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, კოდორის ერთ-ერთი სათავე. სიგრძე 26 კმ, აუზის ფართობი 204 კმ². სათავე აქვს მთა გვანდრის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2370 მ-ზე. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლებით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე და ზაფხულში, წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალო მრავალწლიური ხარჯი 19,8 მ³/წმ.