iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბუდაპეშტი

ბუდაპეშტი — უნგრეთის დედაქალაქი და მოსახლეობის რაოდენობით ქვეყნის ყველაზე დიდი ქალაქი. მოსახლეობის მიხედვით ის ევროკავშირის სიდიდით მეცხრე ქალაქია, სადაც 525კმ² ფართობის ტერიტორიაზე 1 752 286 ადამიანი ცხოვრობს.

ბუდაპეშტის ისტორია იწყება მაშინ, როდესაც ადრეული კელტური დასახლება რომაულ ქალაქ აკვინკუმად გარდაიქმნა და ქვემო პანონიის დედაქალაქი გახდა. უნგრელები ამ ადგილზე საუკუნის ბოლოს გამოჩნდნენ, მაგრამ 1241–42 წლებში ტერიტორია მონღოლების შემოსევის დროს გაიძარცვა და განადგურდა. აღდგენილი ბუდა საუკუნისთვის რენესანსული ჰუმანიზმის ერთ-ერთ მთავარ ცენტრად გადაიქცა. 1526 წელს მოჰაჩის ბრძოლას ოსმალების თითქმის 150 წლიანი მმართველობა მოჰყვა. 1686 წელს ბუდას გათავისუფლების შემდეგ, რეგიონი განვითარების ახალ ეპოქაში შევიდა და პეშტ-ბუდა გლობალური ქალაქი გახდა, ხოლო 1873 წლის 17 ნოემბერს ბუდას, ობუდასა და პეშტის გაერთიანების შემდეგ ახალ დედაქალაქს „ბუდაპეშტი“ ეწოდა. ბუდაპეშტი, ასევე, ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის თანადედაქალაქი გახდა, რომელიც 1918 წელს პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ დაიშალა. ქალაქი იყო 1848 წლის უნგრეთის რევოლუციის, 1945 წლის ბუდაპეშტის ბრძოლისა და 1956 წლის უნგრეთის რევოლუციის ეპიცენტრი.

ბუდაპეშტი არის ბეტა + გლობალური ქალაქი რომელსაც აქვს ძლიერი კომერცია, ფინანსები, მედია, ხელოვნება, მოდა, კვლევები, ტექნოლოგიები, განათლება და გართობა. უნგრეთის ფინანსური ცენტრი, 2014 წელს ევროპის რიგით მეორე სწრაფად განვითარებად ურბანულ ეკონომიკად დასახელდა. ბუდაპეშტში მდებარეობს ინოვაციისა და ტექნოლოგიის ევროპული ინსტიტუტის, ევროკავშირის პოლიციის კოლეჯისა და ჩინეთის საინვესტიციო ხელშეწყობის სააგენტოს პირველი საგარეო ოფისის შტაბ-ბინები. ბუდაპეშტში წარმოდგენილია 40-ზე მეტი კოლეჯი და უნივერსიტეტი, მათ შორის, ეტვეშ ლორანდის უნივერსიტეტი, ბუდაპეშტის კორვინუსის უნივერსიტეტი, ზემელვაისის უნივერსიტეტი და ბუდაპეშტის ტექნოლოგიისა და ეკონომიკის უნივერსიტეტი. 1896 წელს გახსნილი ბუდაპეშტის მეტროთი ყოველდღიურად 1,27 მილიონი ადამიანი, ხოლო ბუდაპეშტის ტრამვაის მომსახურებით კი 1,08 მილიონი ადამიანი სარგებლობს.

ბუდაპეშტის ცენტრალური რაიონი, მდინარე დუნაის გასწვრივ, გამოცხადებულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ნაწილად და წარმოდგენილია კლასიკური არქიტექტურის რამდენიმე ცნობილი ძეგლით, მათ შორისაა უნგრეთის პარლამენტი და ბუდას ციხესიმაგრე. ქალაქს ასევე აქვს 80-მდე გეოთერმული წყარო, თერმული წყლის გამოქვაბულების უდიდესი სისტემა, სიდიდით მეორე სინაგოგა და სიდიდით მესამე პარლამენტის შენობა მსოფლიოში. ბუდაპეშტი ყოველწლიურად 12 მილიონამდე ტურისტს მასპინძლობს, რაც მას ევროპის ერთ-ერთ ყველაზე მოთხოვნად მიმართულებად აქცევს. ის ასევე 7-ს „ევროპის 2020 წლის საუკეთესო მიმართულებების“ სიის სათავეშიც მოექცა. კომპანია ?-ის მიერ ჩატარებულ ანალოგიურ გამოკითხვაში ბუდაპეშტმა მესამე ადგილი დაიკავა.

გეოგრაფია
კლიმატი
ვილი სანიოლი

ვილი დავიდ ფრედერიკ სანიოლი (; დ. 18 მარტი, 1977, სენ-ეტიენი, საფრანგეთი) — ფრანგი მწვრთნელი და ვეტერანი ფეხბურთელი. საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების მთავარი მწვრთნელი.

სანიოლის პროფესიონალური საფეხბურთო კარიერა დაიწყო 1995 წელს საფრანგეთის ლიგა 1-ის კლუბ „სენტ-ეტიენში“. 1997-2000 წლებში თამაშობდა ფრანგულ კლუბ „მონაკოში“. კარიერის უმეტესი წლები გაატარა გერმანულ კლუბ „ბაიერნში“ (2000-2009).

მისი დებიუტი საფრანგეთის ეროვნულ ნაკრებში შედგა 2000 წლის 15 ნოემბერს თურქეთის ნაკრების წინააღმდეგ გამართულ მატჩში, სადაც საფრანგეთმა თურქეთის ნაკრებს 4-0 სძლია. საფრანგეთის ნაკრების შემადგენლობაში ყოფნისას მონაწილეობა მიიღო მსოფლიოს 2002, ევროპის 2004, მსოფლიოს 2006 და ევროპის 2008 წლის ჩემპიონატებში.

საფეხბურთო კარიერის დასრულების შემდეგ სანიოლმა სამწვრთნელო საქმიანობას მიჰყო ხელი. 2011-2014 წლებში იყო საფრანგეთის ნაკრების ტექნიკური დირექტორი. 2013 წელს დაინიშნა საფრანგეთის 21-წლამდელთა ნაკრების მთავარ მწვრთნელად; 2014-2016 წლებში „ბორდოს“ მთავარი მწვრთნელი; 2017 წელს ბაიერნის მწვრთნელის ასისტენტი. იმავე წლიდან, კარლო ანჩელოტის კლუბიდან წასვლის შემდეგ სანიოლი ბაიერნის მთავარი მწვრთნელის მოვალეობას ასრულებდა. 2021 წელს საქართველოს ეროვნული ნაკრების მწვრთნელად დაინიშნა.

მიღწევები
საკლუბო
მონაკო
1-ლი დივიზიონი: 1999–2000
საფრანგეთის სუპერთასი: 1997

ბაიერნი
ბუნდესლიგა: 2000–01, 2002–03, 2004–05, 2005–06, 2007–08
გერმანიის თასი: 2002–03, 2004–05, 2005–06, 2007–08
გერმანიის ლიგის თასი: 2000
უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 2000–01
საკონტინენტთაშორისო თასი: 2001

სანაკრებო
საფრანგეთი
ფიფა-ს კონფედერაციის თასი: 2001, 2003
მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის მეორე ადგილოსანი: 2006
ჯილდოები
2024 — საქართველოს ღირსების ორდენი
2024 — თბილისის საპატიო მოქალაქე
ალტერ ეგო

ალტერ ეგო (ლათ. - სხვა მე) — სხვა პირადობა, მეორე პერსონალია ან პერსონა ადამიანში. ტერმინი ხშირად გამოიყენება ლიტერატურულ ანალიზში და ფსიქოლოგიურად იდენტური ხასიათების შედარებისას. ეს ტერმინი, და საერთოდ კონცეფცია, ხშირია პოპულარულ თხზულებებში, როგორიცაა მაგ. კომიკსების წიგნები, სუპერგმირების, ბოროტებასთან მებრძოლების საიდუმლო იდენტიფიკაციისთვის.

ალტერ ეგო თხზულებებში
კლარკ კენტი არის სუპერმენის ალტერ ეგო (კრიზისამდე),
სუპერმენი არის კლარკ კენტის ალტერ ეგო (კრიზისის შემდეგ),
ბეტმენი არის ბრუს უეინის ალტერ ეგო,
კაპიტანი მარველი არის ბილი ბეტსონის ალტერ ეგო,
სპაიდერმენი არის პიტერ პარკერის ალტერ ეგო,
თორი არის დოქტორ დონ ბლეიკის ალტერ ეგო,
ჰალკი არის ბრუს ბენერის ალტერ ეგო,
ენჯელ (ვამპირი) არის ენჯელუსის ალტერ ეგო
ლორდ ვოლდერმორი არის ტომ რიდლის ალტერ ეგო
ბილი ბლეიზი'ს ალტერ ეგოა კომანდერ კინი
ვარიო-მენისა -- ვარიო
ბივისის -- კორნჰოლიო
სუპერძროხა არის ალტერ ეგო ძროხის („ძროხა და ქათმები“-დან)
დოქტორ რეგინა ფალანგა ალტერ ეგოა ფოებ ბაფეის
ანასტასია ბივერჰაუზენი არის ალტერ ეგო კერენ უოლკერის (სიტკომი „უილ & გრეისი“-დან)

ნამდვილ ადამიანთა ალტერ ეგოები
სპაიკ ლის ალტერ ეგოა „მარს ბლაკმონი“.
გერთ ბრუკსისა არის კრის გეინზი.
დევიდ იოჰანსენისა არის „ბასტერ პოინდექსტერი“.
სპაიკ ჯონზს რამდენიმე აქვს, მათ შორის, „რიჩარდ კუფი“.
მერაია კერისა არის „ბიანკა“.
სლიმ შეიდი ალტერ ეგოა ემინემის.
დევიდ ბოუისა არის ზიგი სტარდასტი და „თხელი თეთრი დუკი“.
ბონოსი არის „ბუზი“, „მრ. მაკფისტო“, „მირორბოლ მენი“ და „ალტონ დალტონი“.
ჯიმ მორისონისა არის „ლიზარდ კინგი“.
პერ კაპიტა

პერ კაპიტა (ლათ. - ყოველ სულზე/თავზე) — როგორც წესი, მიუთითებს საშუალოდ თითო ადამიანზე რაიმე სტატისტიკურ მონაცემზე, როგორიცაა მაგ. შემოსავალი (პერ კაპიტა ეშპ - ერთ სულზე გაანგარიშებული ერთობლივი შიდა პროდუქტი).

ტერმინი ასევე გამოიყენება ანდერძებში და მიუთითებს ყველა ბენეფიციარისთვის მემკვიდრეობის თანაბარ ნაწილებად გაყოფას.
მთლიანი შიდა პროდუქტი

მთლიანი შიდა პროდუქტი (მშპ) , ასევე ერთობლივი შიდა პროდუქტი (ეშპ) — ერთი წლის განმავლობაში ქვეყნის საზღვრებში წარმოებული მთლიანი საბოლოო პროდუქციისა და მომსახურების საერთო ღირებულება. მშპ ეროვნული შემოსავლებისა და წარმოების ზომის გამოთვლის ერთ-ერთი მეთოდია. ის შეიძლება გამოყენებულ იქნას როგორც ქვეყნის ცხოვრების სტანდარტის ერთ-ერთი ინდიკატორი, თუმცა ამ მეთოდს გარკვეული ნაკლოვანებებიც აქვს. ეკონომიკურ ფორმულებში მშპ-ს ხშირად აღნიშნავენ ლათინური -ით.

განსაზღვრება
მშპ ყველა იმ საბოლოო საქონლისა და მომსახურების საბაზრო ღირებულებაა, რომელიც იწარმოება ქვეყნის შიგნით დროის მოცემულ პერიოდში.

ზომის ერთეული
მშპ შეიძლება გამოიხატოს ეროვნული ვალუტით და, თუ საჭიროა გადაანგარიშდება გაცვლითი კურსის მიხედვით უცხოურ ვალუტაში, და შეიძლება წარმოდგენილი იყოს მსყიდველობითი უნარით (უფრო ზუსტი საერთაშორისო შედარებებისათვის).

მშპ და ცხოვრების სტანდარტი
ქვეყანათა ჩამონათვალი მშპ-ს მიხედვით
ალმა-მატერი

ალმა-მატერი (, მსაზრდოებელი დედა) — თანამედროვე მნიშვნელობით გამოიყენება აკადემიის, უმაღლესი განათლებისა და კვლევის ცენტრის, უნივერსიტეტის მნიშვნელობით. ამერიკულ ინგლისურში ხშირად მიუთითებს საშუალო ან დაწყებით სკოლაზე. ძველ რომში გამოიყენებოდა დედა ღვთის, მოგვიანებით, შუა საუკუნეების ქრისტიანობაში კი ქალწული მარიამის ეპითეტად.
პორტ-ო-პრენსი

პორტ-ო-პრენსი (კრეოლ. , ) – ჰაიტის რესპუბლიკის დედაქალაქი და უდიდესი აგლომერაცია 1,9 მილიონიანი მოსახლეობით (2003). ბოლო აღწერის შემდეგ მოსახლეობის სწრაფი ზრდა შეინიშნება ქალაქის შემოგარენის უღარიბეს კვარტლებში, რამაც პორტ-ო-პრენსის აგლომერაციის მოსახლეობა თითქმის 3 მილიონამდე გაზარდა. ქალაქი მდებარეობს გონავის ყურის უბეში, 18°32′ 72°20′ კოორდინატთა გადაკვეთაზე. ქალაქის ლანდშაფტი ამფითეატრის მსგავისა: კომერციული კვარტლები წყალთან ახლოსაა, ხოლო საცხოვრებელი უბნები კი ახლომდებარე მთების ფერდობებზეა შეფენილი.

ისტორია
კოლუმბის ჩამოსვლამდე რეგიონი, რომელიც ამჟამად პორტ-ო-პრენსს უჭირავს ადამიანთა რაიმე მუდმივი დასახლების ადგილი არ ყოფილა. საუკუნის ბოლოსთვის რეგიონი ამერინდიელთა მმართველის, სახელად ბოჰეჩიოს, გავლენის ქვეშ ყოფილა, და მას, ისევე როგორც მის წინამორბედთ, ვერ გაუბედავს სანაპიროსთან ახლოს ჩამოსახლება, ვინაიდან სანაპირო ზოლი კარიბების (მეზობელ კუნძულთა მცხოვრები ტომები) ხშირი თავდასხმების სამიზნე ყოფილა. სამოსახლოს მაგივრად ეს რეგიონი სანადირო მიწად იყო მიჩნეული.

ეკონომიკა
ქალაქის მთავარი ექსპორტი ყავა და შაქარია, თუმცა წარსულში გაცილებით მეტი პროდუქციით ვაჭრობდა, მათ შორის ძირითადად ფეხსაცმლითა და ბეისბოლის ბურთებით. პორტ-ო-პრენსში რამდენიმე საკვებ-გადამმუშავებელი წარმოებაა, საპნის, ტექსტილისა და ცემემენტის ქარხნებთან ერთად. ქალაქი ასევე ეყრდნობა ტურიზმის ინდუსტრიასა და სამშენებლო კომპანიებს.

თუმცა ოფიციალური მონაცემებით უმუშევრობა პორტ-ო-პრენსში ძალიან მაღალია, შეუძლებელია არ შენიშნო ქალაქის ქუჩებში საქმიანად მოფუსფუსე ადამიანთა რაოდენობა, რაც იმის მიმანიშნებელია, რომ მოსახლეობა ძირითადად არასაკმარისადაა დასაქმებული. განსაკუთრებით თვალშისაცემია ქუჩაში მოვაჭრეთა რაოდენობა. სიმონ ფასის კვლევაში: ”ჰაიტის პოლიტიკური ეკონომიკა: გადარჩენის დრამა”, ის ასკვნის, რომ ფაქტობრივად პორტ-ო-პრენსის ღარიბ უბნებში თითქმის არავინაა დაუსაქმებელი, ვინაიდან ამგვარად ვერცერთი მათგანი გადარჩებოდა.
ალექსი I (რუსეთი)

ალექსი მიხეილის ძე ( დ. 19 მარტი, 1629, მოსკოვი — გ. 8 თებერვალი, 1676, იქვე) — რუსეთის ცარი 1645–1676 წლებში.

შვილები
დიმიტრი ალექსეის ძე რომანოვი (1648–1649)
ევდოკია ალექსეის ასული რომანოვა (1650–1712)
მართა ალექსეის ასული რომანოვა (1652–1707)
ალექსეი ალექსეის ძე რომანოვი (1654–1670)
ანა ალექსეის ასული რომანოვა (1655–1659)
სოფია ალექსეის ასული რომანოვა (1657–1704)
ეკატერინე ალექსეის ასული რომანოვა (1658–1718)
თედორე (1661–1682)
თეოდოსია ალექსეის ასული რომანოვა (1662–1713)
სიმეონ ალექსეის ძე რომანოვი (1665–1669)
ივანე (1666–1696)
მარია ალექსეის ასული რომანოვა (1669–1723)
ევდოკია რომანოვა (1669–1669)
პეტრე დიდი (1672–1725)
ნატალია ალექსეის ასული რომანოვა (1673–1716)
თეოდორა ალექსეის ასული რომანოვა (1674–1678)
კრიგსმარინე

კრიგსმარინე (გერმ. ) ეწოდებოდა გერმანიის სამხედრო ფლოტს მესამე რაიხის ხანაში. 1935 წლის 1 ივლისს გერმანიის იმპერიის დროინდელ „რაიხსმარინეს“ გადაერქვა სახელი და ეწოდა „კრიგსმარინე“. ამ დღიდან ფლოტმა ოფიციალურად მიიღო სვასტიკიანი დროშა, რომლის მარცხენა ზედა კუთხეში რკინის ჯვარი იყო გამოსახული.

= შეიარაღება =

წყალზედა გემები
სახაზო ხომალდები:
ბისმარკი, ტირპიცი

მძიმე კრეისერები
ადმირალ ჰიპერი, ბლუხერი, პრინც ეუგენი

კრეისერები, გამანადგურებლები, სატორპედო კატარღები და სხვ.

წყალქვეშა გემები
ნაცისტური გერმანიის საზღვაო ძალების მთავარი არტერია იყო წყალქვეშა ფლოტი, რომლის შეიარაღებაშიც შედიოდა რამდენიმე ტიპის წყალქვეშა ნავები:
, , , და სხვ.

ფლოტილიები
მნიშვნელოვანი სამხედრო ოპერაციები
ლუქსორი

ლუქსორი — ქალაქი ზემო (სამხრეთ) ეგვიპტეში. ტაძრების ნანგრევების კომპლექსით კარნაკთან, ლუქსორის ტაძრითა და მონუმენტებით, ასევე ნილოსის დასავლეთ სანაპიროს სამეფო სამარხებით (მეფეთა და დედოფალთა ხეობების ჩათვლით), მას ხშირად მსოფლიოს უდიდეს ღია ცის ქვეშ მუზეუმს უწოდებენ.

ლუქსორი საუკეთესო ბაზაა ზემო ეგვიპტის ტურებისთვის და პოპულარული მისამართია დამსვენებლებისთვის, როგორც თავად ქალაქი, ასევე ნილოსის კრუიზების საწყისი ან საბოლოო წერტილი. ეს არის ასევე ისტორიული ქალაქი თებეს ადგილსამყოფელი. ქალაქის მოსახლეობა ამჟამად დაახ. 200.000-ია.

ოთხი ათასი წლის ქალაქი
იმჟამად ცნობილი, როგორც ვასეტი, ძვ. ეგვიპტელებისთვის ძვ.წ. მე-2, 1-ელ ათასწლეულებში უბრწყინვალესი ქალაქი იყო. მისი მნახველებისთვის ის იმ დროისთვის ცნობილი სამყაროს ცენტრი იყო. სასახლეთა უბანი, დება - სახელი, რომელიც ბერძნებმა თებაი-დ, შემდგომში კი თებედ გადააკეთეს - განუმეორებელი ფუფუნების, იმპერიული ავტორიტეტის, განათლებისა და სიბრძნის, რელიგიისა და პოლიტიკური ძალაუფლების, ხელოვნებისა და გრანდიოზული გეგმების ეპიცენტრი იყო.

თებემ პოლიტიკური ძალაუფლების კულმინაციას ძვ.წ. მე-2 ათასწლეულის შუა საუკუნეებში მიაღწია და მისი ექსტრავაგანტური სიმდიდრე ახალი სამეფოს ფარაონების მიერ იყო მოპოვებული შესაძლოა მათ მიერ განოხორციელებული ექსპედიციების შედეგად სამხრეთის კუშის უკიდეგანო მიწებზე (დღევანდელი ჩრდ. სუდანი) და ჩრდილოეთით ქანაანში, ფინიკიასა და სირიაში. თუტმოს პირველი ფარაონი იყო, რომელმაც იმ დროს შორეულ ევფრატს მიაღწია მესოპოტამიაში.

იმჟამად მსოფლიოს არც ერთ სხვა ქალაქს არ ძალუძდა შედრებოდა ვასეტს სამხედრო ძლიერებითა და სილამაზით. ძველი ქალაქის სასახლეებისა და საცხოვრებელი უბნების ძირითადი ნაწილის გათხრები ჯერაც არაა სათანადოდ წარმოებული, თუმცა ყველაფერი მიუთითებს იმაზე, რომ ვირწმუნოთ ამ ქალაქის სიმშვენიერეზე დღემდე მოღწეული ძველ ეგვიპტური ნახატებით, რომელიც ნილოსის ამ სამოთხის სახლებს, ბაღებს, მინდვრებს, სასახლეებსა და ნადიმებს ასახავს.

ღირსშესანიშნაობანი
აღმოსავლეთ სანაპირო
ლუქსორის ტაძარი
კარნაკის ტაძარი
ლუქსორის მუზეუმი
მუმიფიკაციის მუზეუმი
სასტუმრო ზამთრის სასახლე (ლუქსორი)

დასავლეთ სანაპირო
მეფეთა ველი
დედოფალთა ველი
მედინეთ ჰაბუ (რამზეს -ის მემორიალური ტაძარი)
რამესეუმი (რამზეს -ის მემორიალური ტაძარი)
დეირ ალ-მედინა (მუშათა სოფელი)
დიდგვაროვანთა სამარხები
დეირ ელ-ბაჰრი (ჰაცეფსუთის ტაძარი)
მალკატა (ამენოფის -ის სასახლე)
მემნონის კოლოსი (ამენოფის -ის ტაძარი)

კლიმატი
დაძმობილებული ქალაქები
კაზანლიკი, ბულგარეთი
ბალტიმორი, მერილენდი, აშშ

ფოტო გალერეა
მაქსიმილიან II (ბავარია)

მაქსიმილიან (; დ. 28 ნოემბერი, 1811 — გ. 10 მარტი, 1864) — ბავარიის მეფე 1848–1864 წლებში.

ბიოგრაფია
მაქსიმილიან ვიტელსბახების დინასტიის წარმომადგენელი იყო. მისი მეუღლე იყო პრუსიელი პრინცესა მარია.

21 წლის ასაკში ჯერ კიდევ კრონპრინცმა მაქსმა შეიძინა ჰოენშვანგაუს ნანგრევები და სასახლის აგება დაიწყო. სასახლე მისი მემკვიდრის, ლუდვიგის სასახლეების შთაგონების წყარო გახდა.

1848 წელს მამის ტახტიდან გადადგომის შემდგომ იგი ბავარიის მეფე გახდა. საგარეო პოლიტიკური კურსი გერმანიის კავშირში ბავარიის დამოუკიდებლობის შენარჩუნება იყო. ქვეყნის საშინაო პოლიტიკაში მისთვის მნიშვნელოვანი იყო კულტურისა და მეცნიერების განვითარების ხელშეწყობა. მის მიერ მიუნხენის უნივერსიტეტში მოწვეულ იქნენ გერმანიის ცნობილი პროფესორები (მათ შორის იუსტუს ფონ ლიბინგი), რომლებთან ერთად 1854 წლიდან მეფე ყოველკვირეულად სიმპოზიუმებს მართავდა.

მის მიერ დაარსებულ იქნა მაქსიმილიანეუმი, საზოგადოება რომელიც ნიჭირერ პიროვნებათა მეცენობას ეწეოდა. დრეს მაქსიმილიანეუმის შენობაში ბავარიის ლანდტაგი ატარებს სხდომებს. მაქსიმილიან მფარველობდა ასევე ბავარიულ სახალხო ხელოვნებას და ჩვეულებებს.
იერუსალიმი

იერუსალიმი (ებრ. ְִַָּׁ — იერუშალაიმ, არაბ.: ُ — ალ-ყუდსი (ქართ. — წმინდა); ან َُُِ -— ურ[უ]შალიმ — მხოლოდ ფორმალური, ებრაული სახელმწიფოსადმი ლოიალობის გამომხატველი სახელი) — ისრაელის სახელმწიფოს დედაქალაქი, წმინდა ქალაქი სამი მონოთეისტური რელიგიის - იუდაიზმის, ქრისტიანობისა და ისლამის — მიმდევართათვის. მოსახლეობა: 981,711 (დაახ. 2/3 ებრაელი, 1/3 არაბი). მდებარეობს იეჰუდის (იუდეის) მთების გულში, ზღვის დონიდან 800 მეტრის სიმაღლეზე. იყოფა ძველ და ახალ (ძველზე გაცილებით დიდ) ქალაქად.

ძველი ქალაქი
ძველი ქალაქი, რომელსაც თურქების მიერ საუკუნეში აღდგენილი გალავანი აკრავს, სამადაა გაყოფილი: ებრაულ, ქრისტიანულ და მუსულმანურ კვარტლებად. ამ ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეშია მორიის, იგივე ტაძრის მთა, სადაც თავდაპირველად შლომო (სოლომონ) მეფემ ააგო ებრაული ტაძარი ძვ. წ. 950 წელს. (პირველად იერუსალიმი მოხსენიებულია ძვ. წ. - სს.-ის ძველ-ეგვიპტურ წყაროში, რომელიც „მტრულ ქალაქთა წყევლის“ სახელითაა ცნობილი და მას აქ „რუშალინუმი“ ეწოდება. ძვ. წ. ს.-ის თელ-ამარნას ნუსხა ქალაქს „ურუსალიმის“ სახელწოდებით მოიხსენიებს, ფარაონ სანქერიბის (ან სენაქერიბის, ძვ. წ. ს.) წარწერაში კი სახელწოდება „ურუსალიმ(მ)უ“ გვხვდება). ახლა ამ მთაზე მხოლოდ მუსულმანური მეჩეთებია. ძველებრაული ტაძრის კომპლექსიდან მხოლოდ მთის ნიადაგის გასამაგრებელი ქვემო გალავნის დასავლეთი მხარე შემორჩა, რომელსაც გოდების კედელსაც უწოდებენ. ძველ ქალაქშივეა ვია დოლოროსა და მრავალი ეკლესია, მათ შორის გოლგოთისაც - ქრისტიანული ტრადიციის მიხედვით იესო ქრისტეს ჯვარცმის ადგილზე აგებული.

ახალი ქალაქი
ახალი ქალაქი უბნებადაა დაყოფილი. თითოეული მათგანი აშენებულია საკუთარი სავაჭრო და ადმინისტრაციული ცენტრის ირგვლივ. არაბული უბნები მხოლოდ ისრაელის მიერ 1967 წელს შემოერთებულ აღმოსავლეთ ნაწილშია. ექვსდღიან ომში გამარჯვების შემდეგ ისრაელმა ქალაქის აღმოსავლეთ ნაწილში მრავალი ებრაული უბანი ააშენა, სადაც დღესდღეობით 200,000-ზე მეტი ებრაელი ცხოვრობს. იერუსალიმის არაბები, რომლებიც უარობენ ისრაელის მოქალაქეობის მიღებას, სარგებლობენ მოქალაქეთათვის განკუთვნილი სოციალური დახმარებით. მეორე მხრივ, რადგან მათ არც მუნიციპალურ არჩევნებში სურთ მონაწილეობის მიღება, მერიაში არ ჰყავთ წარმომადგენლები; ამის გამო ქალაქის ხელისუფლება გულგრილად ეკიდება არაბულ მოსახლეობას, რაც ძირითადად მათი უბნების ინფრასტრუქტურის დაბალ დონეში გამოიხატება. ქალაქის დასავლეთი ნაწილი სრულებით ებრაულია. იერუსალიმის ებრაელები იყოფიან ხილონებად და ხარედებად (ცხოვრების დასავლური სტილის მიმდევრებად და ღრმად მორწმუნეებად). ამ ჯგუფებს შორის დაძაბულება სუფევს რელიგიური და ზნეობრივი საკითხების ირგვლივ, რაც ზოგჯერ უსიამოვნო ინციდენტებს იწვევს. ხილონები და ხარედები ცალ-ცალკე უბნებში ცხოვრობენ.

სტატუსი
იერუსალიმს ისრაელის დედაქალაქად ქვეყნების ნაწილი არ სცნობს და ამ ქვეყნების საელჩოები თელ-ავივში მდებარეობს. 2017 წლის 6 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, აშშ-ის პრეზიდენტმა — დონალდ ტრამპმა იერუსალიმი ისრაელის დედაქალაქად სცნო და შესაბამისად მოითხოვა საელჩოს გადატანა თელ-ავივიდან იერუსალიმში.

პანორამა
ეთელრედ I (უესექსი)

ეთელრედ (; ანგლო-საქს. ; დ. დაახლ. 837 — გ. 23 აპრილი, 871, მერტონი, ინგლისი) — უესექსის სამეფოს მეფე 865–871 წლებში.

ბიოგრაფია
ეთელრედი იყო უექსის მეფე ეთელვულფ -ის და მისი მეუღლის ოსბურგას ძე. 865 წელს ძმის ეთელბერტ -ის სიკვდილის შემდგომ უესექსის მეფე გახდა. მეფობა ძირითადად დანიელი ვიკინგების შემოსევების წინააღმდეგ ბრძოლაში გაატარა. 871 წლის 4 იანვარს რიდინგის ბრძოლაში მან შეძლო ვიკინგების დამარცხება, თუმცა იმავე წლის 23 აპრილს მერტონის ბრძოლაში დამარცხდა და დაიღუპა კიდეც.

ეთელრედი დამარხულია უიმბორნის კათედრალში. იგი წმინდანად იქნა გამოცხადებული, თუმც არასდროს ყოფილია კანონიზირებული ეკლესიის მიერ. ეთელრედს ჰყავდა მეუღლე ვულფრიდა და 2 ვაჟი: უფროსი ეთელვალდი და უმცროსი ეთელჰელმი. მისი სიკვდილის შემდეგ ტახტზე ავიდა ალფრედ დიდი.
ეთელბალდი (უესექსი)

ეთელბალდი (ინგლ. ; ანგლ.-საქს. ) (დ. 834 — გ. 20 დეკემბერი, 860) — უესექსის მეფე 856-860 წლებში.

ეთელბალდი იყო ეთელვულფისა და ოსბურგას უფროსი ვაჟი. 856 წელს როდესაც მამამისი ტახტიდან იქნა გადაყენებული იგი უესექსის მეფე გახდა. მან გვირგვინი ქალაქ კინგსტონში დაიდგა და 858 წელს დაქორწინდა დაქვრივებულ დედინაცვალ იუდითზე. ქორწინება მალე გაუქმებული იქნა სისხლის აღრევის პრეცედენტის გამო. ეთელბალდი დაკრძალულია შერბორნის სააბატოში დორსეტში.
მაკტუმ ბინ რაშიდ ალ მაკტუმი

შეიხი მაკტუმ ბინ რაშიდ ალ მაკტუმი (; დ. 15 აგვისტო, 1943, შინდაღა, არაბთა გაერთიანებული საამიროები — გ. 4 იანვარი, 2006, გოლდ-კოსტი, ავსტრალია) — არაბთა გაერთიანებული საამიროების ვიცე-პრეზიდენტი და პრემიერ-მინისტრი. 1990 წლიდან დუბაის ამირა.

ბიოგრაფია
იგი შეიხ რაშიდ ბინ საიდ ალ მაკტუმის უფროსი ვაჟი იყო. 1971 წლის 9 დეკემბერს პირველად იქნა არჩეული ემირატების პრემიერ-მინისტრად. 1979 წლის 25 აპრილს მან ეს პოსტი საკუთარ მამას დაუთმო, რომლის გარდაცვალების შემდგომ 1990 წლის 7 ოქტომბრიდან იგი ხელახლა იქნა დანიშნული პრემიერ-მინიტრად და მთავრობის მეთაურად.

შეიხი გარდაიცვალა 2006 წლის 4 იანვარს ავსტრალიაში საქმიანი მოგზაურობის დროს.
კერტისის მუსიკის ინსტიტუტი

კერტისის მუსიკის ინსტიტუტი — სამუსიკო სკოლა ფილადელფიაში, პენსილვანია, რომელშიც ისწავლება სადიმპლომო, საბაკალავრო და სამაგისტრო კურსები მუსიკაში და პროფესიული პროგრამა საოპერო ხელოვნებაში. კერტისი აშშ-ის ერთ-ერთ წამყვან სამუსიკო კონსერვატორიად ითვლება.

დაფუძნდა 1924 წელს მერი ლუიზ კერტის ბოკის მიერ როგორც სარეპეტიციო/მოსამზადებელი დარბაზი ფილადელფიის ორკესტრის შემსრულებელთა რანგთა შესავსებად, ვენის სამუსიკო სკოლის მსგავსად, რომელიც იგივე ფუნქციას ასრულებდა ვენის ფილარმონიისთვის. აქვე არსებობდა სასწავლო კურსები პიანისტებისთვის, მომღერლებისთვის, ორგანისტებისადა კომპოზიტორებისთვის.

ყველა მოსწავლეს სრული სტიპენდია ეძლევა, თუმცა კურსებზე მოსახვედრად ძალიან დიდი კონკურსია. მომღერალთა, პიანისტთა, ორგანისტთა, დირიჟორთა და კომპოზიტორთა გარდა მხოლოდ იმდენი სტუდენტი ხვდება ყოველწლიურად, რამდენიც ერთი ორკესტრის შევსებას სჭირდება. შესაბამისად, წლიური კონტინგენტი მხოლოდ 200-მდე სტუდენტია.

კერტისის წარსულ დირექტორთა შორის იყვნენ პიანისტი ჯოზეფ ჰოფმანი, კომპოზიტორი რანდალ თომპსონი, ვიოლინისტი ეფრემ ზიმბალისტი, უფრ., პიანისტი რუდოლფ სერკინი, ჯონ დე-ლანსი, უფრ. (ფილადელფიის ორკესტრის მთავარი ობოისტი მრავალი წლის განმავლობაში). ამჟამად დირექტორია გარი ჰოფმანი (1995-დან).

კერტისის სახელგანთქმულ კურსდამთავრებულთა შორის არიან ჰაროლდ ბენეტი (გ. 1985) მეტროპოლიტენ ოპერის ორკესტრის ყოფილი მთავარი ფლუიტისტი; პიანისტი რიჩარდ გუდი, ვიოლინისტი ჰილარი ჰანი, დირიჟორი ლეონარდ ბერნსტაინი, სოპრანო ბენიტა ვალენტე, სოპრანო ანა მოფო და ასევე ექსტრაორდინალური პიანისტი ლანგ ლანგი. აქვე სწავლობდა ასევე ლეგენდარული კუბელი პიანისტი ხორხე ბოლეტი. კურსდამთავრებულები იყვნენ აგრეთვე ამერიკელი კომპოზიტორები სემიუელ ბარბერი, დერონ ჰაგენი, ჯიან კარლო მენოტი და ნედ რორემი.
ინდოეთის სუბკონტინენტი

ინდოეთის სუბკონტინენტი — აზიის სამხრეთი რეგიონი და ნახევარკუნძული (ინდოსტანის ნახევარკუნძული). ძირითადად განლაგებულია ინდოსტანის ფილაზე და მოიცავს ტერიტორიას ჰიმალაიდან სამხრეთით ინდოეთის ოკეანემდე. გეოლოგიურად, სუბკონტინენტი დაკავშირებულია ხმელეთის იმ ნაწილთან, რომელიც დაახლოებით 55 მილიონი წლის წინ მოსწყდა გონდვანას და შეუერთდა ევრაზიის ფილას. გეოგრაფიულად, არის რეგიონი სამხრეთ-ცენტრალურ აზიაში, რომელიც შემოსაზღვრულია ჩრდილოეთიდან ჰიმალაით, დასავლეთიდან — ჰინდუქუშით და აღმოსავლეთიდან — არაკანის მთებით. პოლიტიკურად, ინდოეთის სუბკონტინენტი მოიცავს ქვეყნებს: ბანგლადეშს, ბჰუტანს, ინდოეთს, მალდივებს, ნეპალს, პაკისტანსა და შრი-ლანკას. ტერმინი „ინდოეთის სუბკონტინენტი“ ურთიერთშენაცვლებით გამოიყენება ტერმინ „სამხრეთ აზიასთან“.

შემოკლებით მას სუბკონტინეტსაც ეძახიან, რადგან ასეთი მოვლენა დედამიწის ისტორიაში არ ყოფილა და ასეთი წარმონაქმნი მხოლოდ ერთია.
კარლომან I

კარლომან (, ; დ. 751 — გ. 4 დეკემბერი, 771) — ფრანკთა მეფე 768–771 წლებში. პიპინ მოკლესა და ბერტრადა ლაონისას მეორე ვაჟიშვილი.

ძმა კარლოს დიდთან ერთად, კარლომანი პაპი სტეფან -ის მიერ მეფედ დაინიშნა 754 წელს. 768 წელს პიპინის გარდაცვალების შემდეგ კარლომანი და შარლემანი სამეფოს ერთმანეთში იყოფენ, რომელშიც კარლომანს სამეფოს აღმოსავლეთი ნაწილი — ავსტრაზია შეხვდა. ძმებს შორის საკმაო უთანხმოება უნდა ყოფილიყო და სავარაუდოდ ამის გამო კარლომანის გარდაცვალების შემდეგ მისი მეუღლე გერბერგა ვაჟებითურთ დეზიდერიუსის, ლომბარდთა მეფის, კარს გაიხიზნა. ვინაიდან ზოგიერთი წყაროს თანახმად გერბერგა დეზიდერიუსის ქალიშვილი იყო, ძნელია იმის დადგენა თუ რამდენად სერიოზული იყო ძმებს შორის დაძაბულობა. კარლომანის გარდაცვალების შემდგომ მისი სამეფო კარლოს დიდმა შემოიერთა, შემდგომ კი საკუთარ ვაჟებს გადაუნაწილა.
ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტი

ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტი — კერძო, არასექტარული უნივერსიტეტია ჩიკაგოს გარეუბანში, ილინოისი. უნივერსიტეტის მთავარი კამპუსი 240 აკრზეა (970.000 კვ.მ.) ევანსტონში, მიჩიგანის ტბის სანაპიროზე. ნორზვესტერნის რამდენიმე პროფესიული სკოლა ქალაქ ჩიკაგოშია 25 აკრიან კამპუსზე მიჩიგანის ავენიუს “დიდებულ მილთან” ახლოს. 2004 წლის 31 აგვისტოსთვის ნორზვესტერნის ნაბოძები ფონდები $4.34 მილიარდს შეადგენდა.

ნორზვესტერნში დაახ. 14 000 სტუდენტი სწავლობს (მათ შორის 8000 საბაკალავრო) და მას 7000 მასწავლებელი და საშტატო წევრი ჰყავს. უნივერსიტეტი პრესტიჟული ამერიკის უნივერსიტეტთა ასოციაციის 60 არჩეულ წევრთაგანია.

რანგი
იუ-ეს-ნიუს ენდ უორლდ რიპორტის მიხედვით 2005 წელს ნორზვესტერნის საბაკალავრო პროგრამა რანგით მე-12-ეა ამერიკის მსგავს პროგრამებში. მსგავსად, ნორზვესტერნის სამაგისტრო პროგრამებიც გამუდმებით საუკეთესოთა შორისაა. მაგ. ნორზვესტერნის კელოგის მენეჯმენტის სკოლა მსოფლიოს საუკეთესო ბიზნეს სკოლათა რიცხვშია, ნორზვესტერნის იურისპრუდენციის სკოლა კი ამერიკის ათ საუკეთესო იურიდიულ სკოლათა შორისაა, ფაინბერგის სამედიცინო სკოლა საუკეთესო ოცეულშია, ხოლო ნორზვესტერნის მედილის ჟურნალიზმის სკოლა ბევრთა მიერ მიჩნეულია ამერიკის სამ საუკეთესო ჟურნალისტურ სკოლებში. იგივე ანგარიშის მიხედვით ნორზვესტერნის მატერიათა მეცნიერების პროგრამა რანგით მეორეა, სოციალურ მეცნიერებათა სელექციური მათემატიკური მეთოდების პროგრამა, ინტეგრირებული მეცნიერება, თეატრი, კომუნიკაციები და მუსიკის პროგრამები გამუდმებით საუკეთესოთა შორის არიან.

ისტორია
უნივერსიტეტი 1851 წელს ჩიკაგოელ მეთოდისტთა მიერ დაფუძნდა (მათ შორის ჯონ ევანზის მიერ, რომლის სახელიც ევანსტონს დაერქვა) და გაიხსნა 1855 წელს ორი ფაკულტეტის წევრითა და 10 სტუდენტით. უნივერსიტეტის სახელი - ჩრდილოდასავლეთი (ნორზვესტერნ) მოდის დამფუძნებელთა სურვილის გამო, ჩრდილოდასავლეთ ტერიტორიის შტატების (ოჰაიო, ინდიანა, ილინოისი, მიჩიგანი, უისკონსინი, მინესოტა) სტდენტებს მომსახურებოდნენ.

ნორზვესტერნის სკოლის ფერებია იასამნისფერი და თეთრი. (ამ მიზეზის გამო ჩიგაკოს ტრანზიტის გამგეობის მიწისზედა მატარაბლის ხაზს, რომელიც ევანსტონში გადის იასამნისფერი ჰქვია). იასამნისფერი ხაზის სადგურები, რომელიც ნორზვესტერნის უნივერსიტეტს ემსახურება არის დეივისი, ფოსტერი, ნოისი და სენტრალი).