iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მასნავი

მასნავი, მესნევი (არაბ. — წყვილეული), არაბული პოეტიკის მიხედვით, ორსტრიქონიანი წყვილად შერითმული სალექსო ფორმა (აა, ბბ, გგ). ფართოდ გავრცელდა კლასიკურ სპარსულ პოეზიაში, საგმირო, რომანული და დიდაქტიკური ჟანრის თხზულებებისათვის (რუდაქის „ქილილა და დამანას“ ფრაგმენტები, ფირდოუსის „შაჰნამე“, ნიზამის პოემები და სხვა). „მასნავი“ ჰქვია ჯალალ ალ-დინ რუმის ამ სალექსო ფორმით დაწერილ პოემასაც. იხმარება აგრეთვე თურქულ, აზერბაიჯანულ, უზბეკურ ლიტერატურაში. გვხვდება ქართულ პოეზიაში „მრჩობლედის“ სახელწოდებით.
მასტოდონტები

მასტოდონტები (ბერძნ. — დვრილი და , ნათ. ბრ. — კბილი), ნამარხი ცხოველების ჯგუფი ხორთუმიანთა რიგისა. ცხოვრობდნენ ძირითადად მესამეულ პერიოდში. ჰქონდათ დიდი, მასიური სხეული, რომლის სიმაღლე 1,5-3,2 მ აღწევდა. ძირითადი კბილების გვირგვინის აგებულების მიხედვით არჩევენ ბორცვკბილიან და ქედკბილიან მასტოდონტებს. საჭრელი კბილები ეშვებად ჰქონდათ გადაქცეული. უძველეს ფორმებს ეშვები ჰოქნდათ როგორც ზედა, ისე ქვედა ყბაზე, უფრო გვიანდელ წარმომადგენლებს კი ქვედა ეშვები სულ არ გააჩნდათ ან ჰორიზონტალურად ჰქონდათ გაბრტყელებული. მასტოდონტები ნაპოვნია აზიაში, ევროპაში, აფრიკაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში. ევროპასა და აზიაში ამოწყდნენ ნეოგენის ბოლოს, აფრიკაში და ჩრდილოეთ ამერიკაში — მეოთხეული პერიოდის დასაწყისში.
ალ-მასუდი

აბუ ლ-ჰასან ალი იბნ ალ-ჰუსაინ ალ-მასუდი (დ. საუკუნის დასასრული, ბაღდადი — გ. 956 ან 957, ფუსტატი, ეგვიპტე) — არაბი ისტორიკოსი და მოგზაური. 915-945 წლებში იმოგზაურა ინდოეთში, ირანში, ცეილონში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, აზერბაიჯანში, სომხეთში. შემდეგ ცხოვრობდა სირიასა და ეგვიპტეში. ეკუთვნის 20-ზე მეტი ნაშრომი ცოდნის სხვადასხვა სფეროში (ფილოსოფია, ისტორია, მუსლიმანური ღვთისმეტყველება და სამართალი). ჩვენამდე მოაღწია ორმა ნაშრომმა, რომელთაგან უმნიშვნელოვანესია „ოქროს სამრეცხოები და მარგალიტთა სასაბადოები“. მასში არის საინტერესო ცნობები საქართველოს შესახებაც.
მატამატა

მატამატა — გველკისერა კუსებრთა ოჯახის ფოჩიანი კუს გვარის ერთადერთი სახეობა. ბინადრობს ვენესუელის, გაიანის, ბრაზილიის, გვიანისა და სურინამის მტკნარ წყალსატევებში. აქვს ოვალური ზურგის ფარი (სიგრძეში 40 სმ-მდე სიგრძის, გვერდებიდან დაკბილული, ამოშვერილი 3 დაკბილული ქედით), გრძელი და ვიწრო მუცლის ფარი, სამკუთხა და ბრტყელი თავი, ხორთუმისებრი დინგი; კისერსა და თავზე ჩამოკიდებულია კანის ფოჩები. პირი ძლიერ ფართოა, ყბები სუსტი. ფერად მომწვანო რუხია. იკვებება თევზებითა და ბაყაყებით, მათი ლარვებით, წყლის უხერხემლოებით. ჩაფლულია შლამში, მცენარეებს შორის; ამ დროს ფოჩები წყლის დინებასთან ერთად ირხევა, ფარავს სხეულის მოხაზულობას და იზიდავს მსხვერპლს, რომელსაც პირის ფართოდ გაღებით მთლიანად ყლაპავს.

2020 წელს, ორინიკოსა და რიო-ნეგროს აუზებში და ესეკიბოს წყალშემკრებში გავრცელებული ინდივიდები ცალკე სახეობად, -ად გამოყვეს, გენეტიკური, მორფოლოგიური და გარეგნული განსხვავებების გამო.
მატე

მატე (სიტყვა ნასესხებია სამხრეთ ამერიკის ინდიელების ერთ-ერთი ტომის — კეჩუას ენიდან) — მარადმწვანე პარაგვაული ჩაის გამხმარი, დაფშვნილი ფოთლები. შეიცავს 1,8% კოფეინს, 0,05% თეობრომინს, 9-12% მთრიმლავ ნივთიერებებს, ეთეროვან ზეთებს, , , ვიტამინებს, ლიმონის მჟავასა და სხვა ნივთიერებებს. სამხრეთ ამერიკაში მისგან აყენებენ კოფეინით მდიდარ ჩაის მსგავს სასმელს. განსაკუთრებით პოპულარულია არგენტინაში, სადაც ის კანონით განსაზღვრულია როგორც "ეროვნული სასმელი". მატეს ეძახიან იმ ჭურჭელსაც (აკეთებენ გოგრისაგან), რომლიდანაც სვამენ ჩაის და თვითონ ხესაც. ის ასევე გამოიყენება დრუზების მიერ სირიაში.

ისტორია
მიიჩნევა, რომ მატეს გამოყენება თავიდან დაიწყო გუარანის და ტუპის ტომებმა, რომლებიც დღევანდელი სამხრეთი ბრაზილიის ტერიტორიაზე ცხოვრობდნენ. გვიან საუკუნეში მატეს გამოყენება ფართოდ დაიწყეს ესპანელმა კოლონიზატორებმა. შუა საუკუნეში პირველად მოახერხეს მატეს მცენარის კულტურული ჯიშების შექმნა.
მატერიკი (ჰაგიოგრაფია)

მატერიკი (< ) — ჰაგიოგრაფიული მწერლობის ჟანრი, დედათა ცხოვრების წიგნი. ძველ ჰაგიოგრაფიულ კრებულებში ჩვეულებრივ შეჰქონდათ ორივე სქესის წმინდანთა ცხოვრებისა და წამების ამსახველი ნაწარმოებები. ზოგჯერ დედათა ცხოვრების წიგნებს ცალკე ადგენდნენ, მამათა ცხოვრებისას — ცალკე. პარხლის მრავალთავისა ( ს.) და ბოდლის წიგნსაცავის საუკუნის ქართული მრავალთავის ნაწილი მატერიკია (მამათა ცხოვრებანი გაერთიანებულია ნაწილში).
ცინიკური რეალიზმი

ცინიკური რეალიზმი — თანამედროვე მიმდინარეობა ჩინურ ხელოვნებაში, განსაკუთრებით მხატვრობაში, რომელიც 1990-იან წლებში ჩაისახა პეკინში. ამჟამად ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული მოდერნისტული ხელოვნების მიმდინარეობაა კონტინენტურ ჩინეთში. მიმდინარეობა წარმოიქმნა კულტურული რევოლუციის შემდგომ არსებული კოლექტიური აზროვნებისგან განდგომილი ჩინელი მხატვრების წრეში. მიმდინარეობის მთავარი თემები რევოლუციური ჩინეთის (1911-დღემდე) სოციო-პოლიტიკური საკითხებისა და მოვლენების გარშემო ტრიალებს. ამ მიმდინარეობასთან დაკავშირებულ ხელოვანთა შორის არიან: ფან ლიუნი, ლიუ ვეი და იუ მინჟუნი.
მატიანე

მატიანე, მატიანი — საისტორიო ჩანაწერთა კრებული ძველ საქართველოში. ეს ტერმინი გვხვდება ჯერ კიდევ ბიბლიის უძველეს ნუსხებში. თავდაპირველად აღნიშნავდა მხოლოდ ნუსხის სახით გადოცემულ ამბებს. ბიბლიაში მატიანის სინონიმად იხმარება „წიგნი მეფეთა საჴსენებელთა“. დავით აღმაშენებლის ისტორიკოსთან მოხსენიებულია „ძველი მატიანე ქართლისა“. ივანე ჯავახიშვილის აზრით, აქ იგულისხმება ის საისტორიო თხზულება, რომელიც „ქართლის ცხოვრებაში“ წინ უძვის დავით აღმაშენებლის ისტორიას, ეფრემ მცირის ( ს.) ცნობით, ყოფილა „წმიდათა მატიანეებიც“.

მატიანეები ჰქონდათ ეკლესია-მონასტრებსაც. საუკუნის ერთ-ერთი სამონასტრო წესდება გვაუწყებს, რომ მონასტრებს სწირავდნენ საწერ მასალას მატიანეებისათვის, რომელსაც ბერები ინაწილებდნენ მელქისედეკ კათოლიკოსის საბუთში ( ს.) მოხსენიებულია „მატიანი სააღაპენი“, ე. ი. სააღაპე ჩანაწერების კრებულები.

სამონასტრო მატიანეთა განსაკუთრებული სახე იყო ე. წ. „სულთა მატიანე“ (შემწირველთა მოსახსენიებლების კრებული), რომელსაც ადგენდნენ დიდ და მრავალსაუკუნოვანი ისტორიის მქონე მონასტრებში და საყდრებში. მონასტერი ან საყდარი თითოეულ შემწირველს ჯილდოდ უწესებდა წირვის დროს მოხსენიებას, რაც სათანადო ჩანაწერით — მოსახსენებლით ფორმდებოდა წიგნში, წლებისა და საუკუნეების მანძილზე წიგნებში გროვდებოდა ასობით ასეთი ჩანაწერი, რომელთაც შემდეგ თავს უყრიდნენ ერთ წიგნში — „სულთა მატიანეში“, და კითხულობდნენ ხოლმე წირვის დროს, განსაზღვრულ დღეებში. დიდი „სულთა მატიანეები“ შედგენილი იყო განსაკუთრებული გეგმით; შესავლის შემდეგ მოსახსენებლები იყოფოდა ნაკვეთებად. თითოეულ ნაკვეთში გაერთიანებული იყო ერთნაირი სოციალური მდგომარეობა პირთა (მეფეთა, დედოფალთა, დიდ დეოდალთა, ეპისკოპოსთა, დაბალი რანგის სასულიერო პირთა, დაბალი ფენების წარმომადგენელთა და სხვ) მოსახსენებლები. შემოგვრჩა სინის მთის ქართველთა მონასტრის, ტბეთის საყდრის, იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის, გერგეტის საყდარის, ნიკორწმინდის მონასტრისა და სხვა „სულთა მატიანეები“.

- საუკუნეებში ტერმინი „მატიანე“ იხმარებოდა ყოველგვარი საისტორიო თხზულების აღსანიშნავად. ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, მატიანე იყოფოდა 4 ნაწილად: ადგილის აღწერა (ე. ი. გეოგრაფია), ნათესავთმეტყუელებად (ე. ი. გენეალოგია), წლისმრიცხველობად (ე. ი. ქრონოლიგია) და მოქმედების აღწერად (ე. ი. საკუთრივ ამბების თხრობა).
მატიტელა

მატიტელა — მცენარეთა გვარი მატიტელასებრთა ოჯახისა. ერთწლოვანი და მრავალწლოვანი ბალახებია, იშვიათად ბუჩქბალახები და ბუჩქებია. აქვთ სწორმდგომი ან გართხმული, ზოგჯერ ხვიარა ღერო, 4-6 ფურცლიანი გვირგვინისებრი ყვავილსაფარი და სამწახნაგოვანი ნაყოფი.

გვარში 300-მდე სახეობაა. უმეტესად გავრცელებულია ზომიერ და ტროპიკულ ოლქებში. საქართველოში 28 სახეობა იზრდება, მათ შორის ხალხში კარგად ცნობილია სახეობებია წართხალი , წყლის დვალურა , ჩვეულებრივი მატიტელა , დვალურა , ყანის ჭლექი , ღობისძირა , წალიკა და სხვა სახეობები.

ზოგი მათგანი აბეზარი სარეველაა, ზოგს ხალხურ მედიცინაში იყენებენ, ზოგი კი ცხოველთა (განსაკუთრებით ბატების და ინდაურების) საკვებია.
მატიტელასებრნი

მატიტელასებრნი — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. მეტწილად ბალახები და ბუჩქბალახები, იშვიათად ბუჩქები და უფრო იშვიათად (ტროპიკებში) ხეებია. აქვთ მორიგეობით განლაგებულია ფოთლები, რთულ ყვავილედებში თავმოყრილია წვრილი ორსქესიანი ყვავილები.

ოჯახში 40-მდე გვარის 900 სახეობაა. გავრცელებულია მთელ დედამიწაზე, უმთავრესად კი ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში. საქართველოში გვხვდება 5 გვარი (53 სახეობა): ხორციფერა (2 სახეობა), მატიტელა (28 სახეობა), წიწიბურა (1 სახეობა), ღოლო (21 სახეობა) და (1 სახეობა).

ძნელად მოსასპობი სარეველაა ღოლო. ამ ოჯახიდანაა სათესი კულტურა წიწიბურა (საქართველოში მთიულეთში თესავენ). მებოსტრეობაში მოჰყავთ -ს ტიპის მჟაუნები.
რობერტ დე ნიროს ფილმოგრაფია

რობერტ დე ნიროს ფილმოგრაფია ითვლის 120-მდე ფილმს, ამათგან უდიდეს ნაწილში მთავარი როლი აქვს ნათამაშები, მცირე ნაწილში კი - მეორეხარისხოვანი. პირველი ფილმი, რომელშიც ითამაშა სადილის კლიენტი, იყო სამი ოთახი მანჰეტენში, 10 ნოემბერს, 1965 წელს. დე ნირო ამავდროულად არის 31 ფილმის პროდიუსერი.

სრული ფილმოგრაფია: მსახიობი და რეჟისორი
სრული ფილმოგრაფია: პროდიუსერი
მატნის არქეოლოგიური ძეგლები

მატნის არქეოლოგიური ძეგლები — სხვადასხვა დროის არქეოლოგიური ძეგლები, რომლებიც მდებარეობს ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფ. მატანსა და მისა შემოგარენში. მატნის არქეოლოგიური ძეგლებს შორის საყურადღებოა:
იაღსრის სამაროვანი, - საუკუნეების ძეგლი. მდებარეობს იაღსრის ქედის სამხრეთ ბოლოზე. სამაროვანზე აღმოჩნდა კურქვისა და ქვიშაქვის ფილებით ნაგები ქვის სამარხები და ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხები. ამ უკანასკნელში კიდევ გვხვდება გვერდზე დასვენებული, ხელფეხმოკეცილი მიცვალებული (წინაქრისტიანული წესით დაკრძალვა). სამარხთა უმრავლესობა ინდივიდუალურია. გვხვდება კოლექტიური სამარხებიც. მათში აღმოჩნდა ბრინჯაოს წვრილღერძიანი, მარჯნისთავიანი საკინძები, ბეჭდები და სხვა.
„ერელაანთ ეკლესია“, - საუკუნეების ძეგლი. მდებარეობს მატნის ველზე. იაღსრის სამაროვნის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, დაახლოებით 300 მ-ზე. აღმოჩნდა 1966 წელს. გაითხარა 1967-1968 წლებში. ეკლესია ნაგებია კლდის ნატეხი ქვითა და რიყის ქვით დუღაბზე. ცენტრალური-გუმბათიანი ნაგებობა გეგმით ტოლმკლავება ჯვარს წარმოადგენს. ძლიერ დაზიანებულია. ეკლესიაში და მის ეზოში გამოვლინდა შუა საუკუნეების სამარხები.
იაღსრის მარანი, - საუკუნეების ძეგლი. მდებარეობს იაღსრის სამაროვნის ზემოთ. შემორჩენილია შენობათა ნაშთები, კოშკი და შედარებითგვიანდელი ეკლესია. გაითხარა 1 კომპლექსი. ორსართულიანი სახლის 1 სართული (სარდაფი) მარანია, შედგება 2 სათავსისა და მიშენებული დერეფნისაგან. ერთ სათავსში (55 მ2) აღმოჩნდა 2 საწნახელი და დაახლოებით 2 ქვევრი. ქვევრები მეორე სათავსში და დერეფანშიც იყო. როგორც ჩანს, მარანი გვიანდელი შუა საუკუნეებშიც მოქმედებდა. გაუქმებულია ძლიერი ხანძრის შედეგად, სავარაუდოა შაჰ-აბასის კახეთში ლაშქრობის დროს.
მლაშების გორის მარანი და კოშკი, - საუკუნეების ძეგლი. მდებარეობს სოფ. მატანსა და იაღსრის სამაროვანს შორის მთის ძირში. მარანი სწორკუთხა შენობაა (100 მ2), რომლის კედლები ნაგებია კლდისა და კირქვის ლოდებით დუღაბზე. ჩრდილოეთ კედელზე მიდგმულია ორგანყოფილებიანი საწნახელი (8,6-1,4 მ). ფორმით იყალთოს საწნახელს მიაგავს. იქვე გაითხარა იმავე დროის ოთხკუთხა კოშკის ნანგრევები.
ჟამთა საყდარი (ჯანთა საყდარი). - საუკუნეების ძეგლი. მდებარეობს სოფ. მატნის ჩრდილო-დასავლეთით. გაითხარა 1967-1969 წლებში. დარბაზული ტიპის ეკლესიაა. კამარა ჩაქცეულია. სამხრეთი მინაშენის გასწვრივ აღმოჩნდა სამაროვანი, რომელიც შეიცავდა სხვადასხვა დროის სამარხებს. გათხრილია - საუკუნეების შირიმის ფილებით ნაგები სამარხები. - საუკუნეების ქვის სამარხები, რომლებიც ქვიშაქვითაა ნაგები. გვიანდელი შუა საუკუნეების უინვენტარო სამარხები. საყდრის ჩრდილოეთი კედლის გასწვრივ აღმოჩნდა გალავნიანი ღია ტიპის მარანი.
სასახლის გორის „ნამოსახლარი“, მდებარეობს ჟამთა საყდრის ჩრდილო-დასავლეთით. გაითხარა 1967-1969 წლებში. გამოვლინდა ნამოსახლარი, საჯინიბო, გალავნის ნაშთები და სხვა ნაშთები. 1979 წელს სასახლის გორის ძირში აღმოჩნდა ადრინდელი შუა საუკუნეების სამაროვანი.

მატნის სამხრეთით შემორჩენილია ციხე-გალავნის ნაშთი. იქვეა გვიანდელი არმაზული სამაროვანი. სოფელში არის ჩოლოყაშვილების გვიანდელი შუა საუკუნეების ციხე-დარბაზი, ღვთისმშობლის ეკლესია და სამაროვანი. შემთხვევითი მონაპოვრის მიხედვით აქ სავარაუდოა გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ფენების აღმოჩენა.
გივი ყანდარელი

გივი ლუარსაბის ძე ყანდარელი (დ. 21 თებერვალი, 1933, საგარეჯო ― გ. 7 ივნისი, 2006, თბილისი) — ქართველი მხატვარი, გობელენის ოსტატი, კერამიკოსი. თანამედროვე ქართული გობელენის დამაარსებელი. ჩინური გობელენის სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1980), ღირსების ორდენის და სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1983).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1933 წელს, საგარეჯოში. 1956 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემიის კერამიკის ფაკულტეტი. 1994 წელს პერსონალური გამოფენა პალერმოში, იტალია. 1995 წლიდან მიიწვიეს თბილისის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ხალხური რეწვის სახელოსნოს ხელმძღვანელად. 1998 წელს იგი აირჩიეს საქართველოს პედაგოგიურ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსად. 1999 წელს გაიმართა მისი 40 წლის მოღვაწეობასთან დაკავშირებული პერსონალური გამოფენა. 2000 და 2002 წლებში იგი მიწვეული იყო ჩინეთის შანდუნის პროვინციის გამოყენებითი ხელოვნების ინსტიტუტში და პროვინცია ხელუნძიანის უნივერსიტეტში ლექციების კურსის ჩასატარებლად, მიწვეული პროფესორის რანგით.2003 წელს გაიმართა მისი პერსონალური გამოფენა თბილისში. 2018 წლის 24 აპრილს, ლიტერატურის სახელმწიფო მუზეუმში ჩინელი მხატვრების მიერ შექმნილი მხატვრული ტექსტილის პირველი გამოფენა გაიმართა, რომელიც გივი ყანდარელის დაბადებიდან 85 წლისთავს მიეძღვნა, სადაც წარმოდგენილი იყო 61 ცნობილი ჩინელი მხატვრის ნამუშევრები.

გივი ყანდარელი დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.
მატნისხევი

მატნისხევი – მდინარე ახმეტის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს პანკისის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1185 მ, ერთვის მდინარე ილტოს მარცხნიდან ქალაქ ახმეტის ბოლოდან ჩრდილოეთით 500 მეტრის მანძილზე. სიგრძე 11,8 კმ, აუზის ფართობი 28,1 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში. შუა და ქვემო დინებაში იყენებენ სარწყავად.
მატყლი

მატყლი — ძუძუმწოვრების ბეწვიანი საფარი, რომელსაც აქვს ძაფად დაგრეხისა და მოთელვის თვისებები. მატყლისთვის დამახასიათებელია დაბალი თბოგამტარობა, ტენის ჭარბად შთანთქმა, მაღალი ცვეთამტანობა. მატყლის ბოჭკო რქოვანი წარმონაქმნია. განასხვავებენ მატყლის ბოჭკოს ჯგუფებს: წმინდანს, უხეშს, გარდამავალსა და „მკვდარს“.

წმინდა ყველაზე წვრილი და დაკლაკნილი ბოჭკოა; უხეში უფრო მსხვილი, ნაკლებად კლაკნილია და გულს შეიცავს; გარდამავალს საშუალო ადგილი უკავია წმინდასა და უხეშ ბოჭკოს შორის; „მკვდარი“ ბოჭკო ძალზე უხეში და მტვრევადია.

მატყლის ძირითადი ტექნიკური თვისებებია: სიმსხო, სიგრძე, კლაკნილობა, სიმაგრე, ჭიმვადობა, დრეკადობა, ელასტიკურობა, ფერი, მბზინვარება. ცხვრის მატყლს განასხვავებენ შემადგენელი ბოჭკოების თანაფარდობის მიხედვით. ერთგვაროვანი მატყლი შედგება ერთი ტიპის წმინდა ან ნახევრად წმინდა ბოჭკოსაგან, არაერთგვაროვანი ანუ ნაირბეწვიანი — წმინდა, გარდამავალი, უხეში და ზოგჯერ მკვდარი ბოჭკოებისაგან. ერთგვაროვან მატყლში წმინდა და ნახევრად წმინდა ბოჭკოები ჯგუფდება და შტაპელით იკვრება; არაერთგვაროვანში კულულებად იკვრება წმინდა, ნახევრად წმინდა და უხეში ბეწვები. შტაპელები ან კულულები ცალკეული ბეწვებით კანძად ებმება. მატყლის დიდ უმეტესობას ცხვარი იძლევა, შემდეგ აქლემი, თხა და სხვა ცხოველბი. 1976 წელს ცხვრის მატყლის მსოფლიო წარმოება 2,6 მლნ. ტ შეადგენდა. 1976 წელს საქართველოში აწარმოეს 5,2 ათ. ტ მატყლი. სამრეწველო სტანდარტების მიხედვით არსებობს ნორმალური, გაყვითლებული, ჩეჩქიანი, ბირკიანი, ზადიანი და სხვა მატყლი. ფერის მიხედვით — თეთრი, ღია ნაცრისფერი, ფერადი. პრაქტიკული გამოყენება აქვს აგრეთვე თხისა და აქლემის მატყლს.

წარმოება
მატყლის წარმოების საერთო მაჩვენებელი დაახლოებით შეადგენს 1,3 მილიონ ტონას წელიწადში, რომლისგანაც დაახლოებით 60% მიდის ტანისამოსის საწარმოებლად. მატყლის ყველაზე დიდ მწარმოებელს წარმოადგენს ავსტრალია, სადაც უმეტესად აშენებენ მერინოსის ჯიშის ცხვარს.

მატყლის უმსხვილესი მწარმოებელი ქვეყნებია:
25%
18%
17%
11%
3%
2%
2%
2%
2%
2%
1%
მატყუარა

მატყუარა — უღელტეხილი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ლენტეხისა და ამბროლაურის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ლეჩხუმის ქედზე, მდინარეების ღობიშურისა (ცხენისწყლის მარცხენა შენაკადი) და რიცეულის (რიონის მარჯვენა შენაკადი) ზემო დინებათა წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2977 მ. მატყუარის მიდამოები აგებულია ქვედაიარული თიხაფიქლებით. შემოსილია ალპური მდელოებით.
მაქაონი

მაქაონი — დღის პეპელა აფროსნისებრთა ოჯახისა. მაქაონის ფრთების შლილი 9 სმ აღწევს. აქვს ყვითელი სხეული, წამახვილებული წინა ფრთები. უკანა ფრთები ბოლოვდება კუდებით. მატლი მწვანეა, შავი გასწვრივი ზოლები დასდევს და ყვითელი ლაქები აქვს. იკვებება როგორც ველური, ისე კულტურული ჯვაროსნების ფოთლებით. დაფრინავს მაის-ივნისში და აგვისტო-სექტემბერში (მეორე თაობა). მაქაონი გავრცელებულია ევროპაში, აზიის ზომიერ სარტყელში, ჩრდილოეთ აფრიკაში. საქართველოში გვხვდება როგორც ბარში, ისე მთაში. მაღალმთიანეთში ბინადრობს მაქაონი „რუსთაველი“ , საქართველოში მაქაონს „მერცხალკუდას“ უწოდებენ.
მაღალაძეები

მაღალაძეები — ქართველი მწიგნობარ-კალიგრაფები. სოფ. წინარეხში (კასპის რაიონი) მცხოვრებ აზნაურთა გვარიდან. მაღალაძეებს საგვარეულოდ ჰქონდათ მცხეთის ქადაგის თანამდებობა, სახლთუხეცესობა და მდივანმწიგნობრობა.

თვალსაჩინო პიროვნებები იყო ბერი ნიკოლოზი, სვეტიცხოველის ქადაგი ( ს.), თავისი მამის, პაპუას მსგავსად კოშკებისა და ეკლესიების მაშენებელი და შემკეთებელი, კალიგრაფი. მას გადაუწერია სასულიერო თხზულებათა კრებული (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, — 904). ნიკოლოზის სახელი გვხვდება საუკუნის მიწურულის ხატებზე, მის მიერ შეკეთებული მაღალაანთ ეკლესიისა (წინარეხთან) და სვეტიცხოვლის კედლებზე.

ნიკოლოზის ბიძაშვილი სოლომონი (- საუკუნეების მიჯნა) 1702 წელს კათოლიკოსის მდივან-მწიგნობარ-მგალობელი იყო, წერდა საბუთებს, იყო ცნობილი კალიგრაფი. ლამაზი მხედრულით გადაუწერია ბესარიონ ორბელიანის „გრდემლი“ (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, — 286), აგრეთვე ვახტანგის სამართლის წიგნების ერთ-ერთი უძველესი ნუსხა (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, — 3683) და სხვა. მონაწილეობდა ვახტანგ -ის სტამბის საქმიანობაში (მისი დამზადებული უნდა იყოს ხელნაწერი ნიმუში სასტამბო მხედრული შრიფტისათვის). სოლომონს აუშენებია წელს მაღალაანთ ეკლესიის სამრეკლო.

ამავე ხანებში მოღვაწეობდა ზურაბი, უფრო მოგვიანებით ( ს.) - მეორე ნიკოლოზი, ანტონ კათოლიკოსის კარის პროტოპაპ-მდივან-ქადაგი. 1761 წელს პეტერბურგში მას გადაუწერია „კრებული სამეცნიერო“ (სიტყვანი და სწავლანი სამეცნიერონი; სიტყვისგება სოგრატისი; ხელნაწერთა ინსტიტუტი, — 1053).
მაღალაანთ ეკლესია

მაღალაანთ ეკლესია და მისი ანსამბლი — საუკუნეს ძეგლი. ის შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ წინარეხიდან 2,5 კმ-ითაა დაშორებული და მდებარეობს მდინარე კავთურის მარცხენა ნაპირზე (თბილისიდან დასავლეთით 55 კმ-ზე). ეს მხარე საუკუნიდან ძლიერ აზნაურებს — მაღალაძეებს ეკუთვნოდა (მანამდე ივანიძეების მფლობელობაში იყო); აქედანაა სახელწოდებაც.

გეგმით სწორკუთხა, ერთნავიანი ეკლესია აღმართულია ორსაფეხურიან ცოკოლზე, გადახურულია ცილინდრული კამარით. სამხრეთ ფასადის მთელ სიგრძეზე გასდევს ასევე ცილინდრული კამარით გადახურული ეგვტერი, რომლის აღმოსავლეთი აფსიდით დასრულებული ნაწილი სამლოცველოს წარმოადგენს. ეკლესია ამ ტიპის ნაგებობათა ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუშია საქართველოში. მისი პროპორციები მსუბუქი და ჰარმონიულია. აღმოსავლეთი და დასავლეთი ფასადები დამუშავებულია სამთალედის სისტემით. საერთო დეკორატიული ეფექტისათვის ხუროთმოძღვარს ორი ფერის ქვა გამოუყენებია — ძირითადად ყვითელ-ქვიშისფერი, ხოლო ორნამენტული ფრიზისათვის რომელიც მთელ შენობას უვლის გარს, ლამაზი მწვანე ფერის ქვა ჩაურთავს. ძეგლი შემკულია მაღალი ოსტატობით შესრულებული მდიდარი ჩუქურთმებით (სარკმლებისა და პორტალების საპირეები, კარნიზები, ჯვრისა და ფრინველების კომპოზიცია დასავლეთ ფასადზე). ინტერიერში შემორჩენილია განვითარებული შუა საუკუნეებისა და საუკუნის მოხატულობის ფრაგმენტები.

მაღალაანთ ეკლესიის სამხრეთით აღმართულია სამრეკლო, რომელიც 1716 წელს ააშენა სოლომონ მაღალაძემ. სამრეკლოს ქვემო სართული გალავანში შესასვლელს წარმოადგენს (ახლა ნახევრად დანგრეულია). გალავნის შიგნით - საუკუნეების, კიდევ ერთი სამრეკლოა. იგი პაპუა მაღალაძეს საძვალედ გადაუკეთებია. ინტერიერში შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. ეკლესიისა და კოშკების მთელ ანსამბლს გადმოჰყურებს „ზემო კოშკი“, რომელიც აგრეთვე პაპუა მაღალაძემ ააშენა 1679 წელს.
მაღარო (სიღნაღის მუნიციპალიტეტი)

მაღარო — ახლანდელი სიღნაღის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო მაღაროს ისტორიული დასახელება, საქართველოს თანამედროვე ტერიტორიული დაყოფით — სიღნაღის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ერთეული, რომელიც აერთიანებს სოფლებს: ზემო მაღარო და ქვემო მაღარო.

2000-იან წლებში, ერთხანს, ორივე სოფელი ადმინისტრაციულად გაერთიანებული იყო სოფ. მაღაროს სახელით (ასეა 2014 წლის აღწერაშიც; მოსახლეობა — 1747 მცხოვრები).
2008 წელი მუსიკაში

____
მოვლენები
ჩამოყალიბებული ჯგუფები
იხილეთ 2008 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები

დაშლილი ჯგუფები
იხილეთ 2008 წელს დაშლილი ჯგუფები

აღდგენილი ჯგუფები
იხილეთ 2008 წელს აღდგენილი ჯგუფები

მსოფლიო ტოპ ჰიტი სიგლები
მონაცემები სწორია 12-19 აპრილის მიხედვით (მე-16 კვირა).

წლის გაყიდვადი ჩანაწერები
მონაცემები სწორია 19-26 აპრილის მიხედვით (მე-17 კვირა).
მაღაწალნი

მაღაწალნი — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარეების მთიულეთის არაგვისა და ფშავის არაგვის წყალგამყოფ გუდამაყრის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2608 მ. აგებულია ცარცული ფლიშით. ციცაბო კალთებიანია. შემოსილია სუბალპური მდელოებით. მაღაწალნი ფშაველთა საკულტო ადგილი იყო.
წითელი წიგნი

წითელი წიგნი — იშვიათ და გადაშენების პირას მისულ მცენარეთა და ცხოველთა სახეობების სია, მათი თანამედროვე მდგომარეობის მოკლე დახასიათებით. არსებობს წითელი წიგნის საერთაშორისო, ნაციონალური და ადგილობრივი ვარიანტი.

დედამიწაზე სიცოცხლის შესანარჩუნებლად აუცილებელია, ყურადღება მიექცეს ბიომრავალფეროვნების კლების პრობლემას, რადგან დედამიწაზე სიცოცხლეს სწორედ ეს პრობლემა უქმნის მთავარ საფრთხეს. გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობების დასაცავად აუცილებელია სახეობების მდგომარეობის ცოდნა. სწორედ ამ მიზნით შეიქმნა „წითელი წიგნი“ და „წითელი ნუსხა“. „წითელ ნუსხაში“ გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობებია შეტანილი. ყველაზე ვრცელი და საყოველთაოდ აღიარებული წითელი ნუსხა საერთაშორისო გარემოსდაცვითმა ორგანიზაციამ, -მა მოამზადა. მასში 16 000–ზე მეტი სახეობაა შესული. წითელ ნუსხებს ცალკეული ქვეყნებიც ადგენენ. თავისი „წითელი ნუსხა“ საქართველოსაც აქვს. მასში ქვეყანაში არსებული გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობებია შეტანილი. ჩვეულებრივ, „წითელ ნუსხაში“ თითოეული სახეობის შესახებ მოცემულია შემდეგი ინფორმაცია: გავრცელებული სახელი, მეცნიერული სახელი (რომელიც ყოველთვის ლათინურ ენაზე იწერება), საფრთხის ხარისხი და ა.შ. წითელ ნუსხაში შეტანილ გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობებს შორისაც არის განსხვავება: ზოგიერთი ძალიან იშვიათია, თითქმის გამქრალი, ზოგი კი — ნაკლებ სერიოზული საფრთხის წინაშე მყოფი. ამ განსხვავების აღსანიშნავად, წითელ ნუსხაში შეტანისას სახეობებს მეცნიერების მიერ სხვადასხვა კატეგორია ენიჭება.

ისტორია
წიგნის შექმნის იდეა საუკუნის ნახევარში გაჩნდა. მისი ინიციატორი იყო ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირი, რომელიც 1949 წელს შეუდგა ინფორმაციის მოპოვებას მცენარეთა და ცხოველთა იშვიათ სახეობათა შესახებ. 1966 წელს უკვე მომზადდა პირველი გამოცემები ძუძუმწოვრებისა და ფრინველების იშვიათი სახეობების შესახებ.

წითელი წიგნი საქართველოში
საქართველოში წითელი წიგნი 1982 წელს გამოიცა. მისი ნაწილი მოიცავს იშვიათ ცხოველებს, ნაწილი - მცენარეებს და ნაწილი - არაორგანული ბუნების ძეგლებს.
სეკვოიის ეროვნული პარკი

სეკვოიის ეროვნული პარკი — პარკი აშშ-ში. 1890 წელს დაარსდა პლანეტის ერთ-ერთი უძველესი ტყის დაცვის მიზნით. ცალკეული ხეების ასაკი აქ 3 ათას წელს აღწევს. პარკში მდებაორებს 3500 წლის ხე, რომლის სიმაღლე თითქმის 100 მეტრია, მაქსიმალური დიამეტრი — 8 მ, წონა — დაახლოებით 1500 ტ. ეს ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი ხეა დედამიწაზე.
კელოგ-ბრიანის პაქტი

კელოგ-ბრიანის პაქტი — საფრანგეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის არისტიდ ბრიანისა და აშშ-ის სახელმწიფო მდივან ფრენკ კელოგის მიერ ინიცირებული და 1928 წლის 27 აგვისტოს გაფორმებული საერთაშორისო ხელშეკრულება.

1920-იანი წლების ევროპაში დიდი პოპულარობით სარგებლობდა პაციფიზმის იდეა. ამის ყველაზე ნათელ გამოვლინებად იქცა ბრიან-კელოგის პაქტი. 1927 წლის 6 აპრილს საფრანგეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა არისტიდ ბრიანმა შესთავაზა ამერიკელებს საფრანგეთსა და აშშ-ის შორის ხელშეკრულების დადება, რათა ომი კანონგარეშედ გამოეცხადებინათ. 20 ივნისს კი მან საფრანგეთში აშშ-ის ელჩს გადასცა ოფიციალური ნოტა, რომელშიც იყო საფრანგეთსა და აშშ-ს შორის სამუდამო მეგობრობის შესახებ ხელშეკრულების პროექტი. საფრანგეთი ამ აქტით ცდილობდა გაემაგრებინა საკუთარი სამხედრო-პოლიტიკური პოზიციები ევროპაში, მაგრამ ეს იდეა, უპირველეს ყოვლისა, ამერიკელებმა გამოიყენეს. აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა ფრენკ კელოგმა, რომლის მიზანიც იყო აშშ-სათვის საერთაშორისო არბიტრის პოზიციის მოხვეჭა, 28 დეკემბერს საპასუხო წინადადება გაუგზავნა ბრიანს, რომლითაც ის იწონებდა იდეას, მაგრამ მიაჩნდა, რომ მსგავსი ხელშეკრულების მხოლოდ საფრანგეთთან დადება საკმარისი არ იქნებოდა და მისთვის ხელი უნდა მოეწერა ყველა წამყვან სახელმწიფოს.

საბოლოოდ, 1928 წლის 27 აგვისტოს ხელი მოეწერა ბრიან-კელოგის პაქტს. პაქტის ხელმომწერთა შორის იყვნენ საფრანგეთი, ინგლისი, გერმანია, იტალია, იაპონია, ბელგია, პოლონეთი და ჩეხოსლოვაკია. ცხადდებოდა, რომ პაქტის ხელმომწერ სახელმწიფოებს უარი უნდა ეთქვათ ომზე, როგორც ეროვნული პოლიტიკის გატარების მეთოდზე და რომ მის წევრ სახელმწიფოებს ყველა სახის უთანხმოება მხოლოდ მშვიდობიანი გზით გადაეწყვიტათ. პაქტის მესამე მუხლით კი ცხადდებოდა, რომ მასთან შეერთება შეეძლო ყველა სახელმწიფოს. აღნიშნული პაქტი ძალაში შევიდა 1929 წლის ივნისიდან.