iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კობა წაქაძე

კობა წაქაძე (დ. 19 აგვისტო, 1934, ბაკურიანი, ბორჯომის რაიონი) — ქართველი ტრამპლინიდან მხტომელი, საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი, სსრკ ექვსგზის ჩემპიონი (1953, 1956, 1960, 1962, 1969, 1972), საბჭოთა კავშირის თასის 3-გზის მფლობელი (1968, 1970, 1972).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1934 წლის 19 აგვისტოს ბაკურიანში. თხილამურებზე დგომა ბიძამ ასწავლა. პირველი დიდი წარმატება 40 და 60 მეტრიანი ტრამპლინებიდან ხტომაში სოფლის სპორტსმენთა საკავშირო პირველობაში მოიპოვა 1952 წელს. ერთი წლის შემდეგ კი საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი გახდა.

კობა წაქაძეს, რომელსაც მოგვიანებით „მფრინავი ტორპედო“ შეარქვეს 54 საერთაშორისო შეჯიბრი აქვს მოგებული. 1955 წლის 31 იანვარს ის პირველი საბჭოთა სპორტსმენი გახდა, ვინც ობერსტდორფში (გერმანია) პრესტიჟული საერთაშორისო ტურნირი მოიგო და მას შემდეგ წაქაძე თითქმის 21 წლის მანძილზე საბჭოთა კავშირის ნაკრების უცვლელი ლიდერი იყო. იასპარეზა ზამთრის ოთხ ოლიმპიადაზე (1956, 1960, 1964, 1972).

თავად კარიერის საუკეთესო მიღწევად 1962 წლის წარმატებებს მიიჩნევს. იმ წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე მეხუთე შედეგი აჩვენა, ბაკურიანში კი საერთაშორისო ტურნირი მოიგო. ქართველი გულშემატკივრის წინაშე იშვიათად უწევდა გამოსვლა. ბაკურიანში მაშინ იმ ტურნირს 20 000 ქომაგი დაესწრო.

სპორტული კარიერა 1972 წელს 38 წლის ასაკში დაასრულა. სპორტიდან წასვლის შემდეგ საერთაშორისო ფედერაციის გადაწყვეტილებით ორჯერ ოლიმპიურ თამაშებზე და ასევე ორჯერ მსოფლიო ჩემპიონატზე მსაჯად იმუშავა. სხვადასხვა დროს კობა წაქაძე არაერთი საერთაშორისო ტურნირის საპატიო სტუმარი იყო.

არწივებისგან ნასწავლი ფრენა
ერთხელ, ტრამპლინიდან ხტომისას ახალი ხერხი გამოიყენა — მთის არწივებს მიბაძა, რომლებიც მსხვერპლის მოსატაცებლად ფრთებს სხეულზე მიიკრავდნენ, კისერს წაიგრძელებდნენ და ისარივით ეშვებოდნენ დაბლა. ამ მეთოდით აშკარად უფრო შორს გადახტა. შემდეგში ეს სტილი თანდათან დახვეწა და საკავშირო თუ საერთაშორისო შეჯიბრებებში წარმატებით იყენებდა. ისე იყო ჰორიზონტალურად წინ გადახრილი, რომ სახით ლამის თხილამურების წვერებს ეხებოდა, ხელები სხეულის გასწვრივ ტანზე ჰქონდა მიტყუპებული და ისარივით მიქროდა. უცხოელმა ჟურნალისტებმა ტრამპლინიდან ამგვარ ხტომას „წაქაძის სტილი“ უწოდეს, რადგან მსოფლიოში პირველად ის ქართველმა სპორტსმენმა შეასრულა. საუკუნის ორმოცდაათიან-სამოციან წლებში „მფრინავ ტორპედოს“ სწორედ ამ სტილმა მოუტანა სახელი და დიდება.

ცნობილმა ამერიკელმა მწერლმა — ჯონ აპდაიკმა სახელოვან ქართველ სპორტსმენს ლექსი მიუძღვნა, რომელიც ასეთი სიტყვებით მთავრდება: „, ' , !“ — „ოჰ, რა ლამაზია, როდესაც წაქაძე ჰაერშია!“

ჯილდოები და აღიარება
საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი
ღირსების ორდენი
ხალხთა მეგობრობის ორდენი
ჭყაპა

ჭყაპა, ჭყარტალა, ჭყარტანა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

სახელწოდება მისი მარცვლის თვისებების გამო შეერქვა. ჭყაპას მარცვალი ძალიან წვნიანია და ადვილად სკდება.

სამაჩაბლოს სოფლებში მას შეცდომით „შაბას“ და „თეთრ თქელაფას“ ეძახიან.

მცირედაა გავრცელებული ქართლის ვენახებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო. ზოგჯერ ოვალური, სუსტად დანაკვთულ, ხშირად მთლიანი, იშვიათად სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრ-აბლაბუდისებრად საშუალოდ ან სუსტადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო და საშუალოზე მცირე ზომისაა, ცილინდრული, ხშირად ფრთიანი ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის, იშვიათად თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო მოყვითალო-მომწვანო ელფერის. თხელკანიანია და ადვილად ზიანდება. რბილობი წვნიანი და უხვგამოსავლიანია. გემო სასიამოვნო აქვს, ხილის სუსტი არომატით.

ჭყაპა საშუალო ზრდისა და საშუალოზე მაღალმოსავლიანია. შესაბამისი საძირის შერჩევისას კარგად ვითარდება ყველანაირ ნიადაგზე. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 151 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის წონა 100-260 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8.0-10.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-21.8%-ს, მჟავიანობა — 5.9-8.0 გ/ლ-ს.

ჭყაპას ჯიშური ღვინო დუნეა და მდარე ხარისხის, ამიტომ ძირითადად გამოიყენება საკუპაჟე მასალად სუფრის თეთრი ღვინის მისაღებად. მოსახლეობა ჭყაპას ყურძენს სასუფრედაც იყენება და აკიდოების სახით ზამთარშიც ინახავს. ზედმეტი წვნიანობის მიუხედავად ამგვარად შენახული ყურძენი 4-5 თვეს ძლებს.
წითლანი

წითლანი — ქართული აბორიგენული ვარდისფერყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან.

გავრცელება
სოკოვანი დაავადებების და ფილოქსერას გამოჩენამდე წითლანი მაღლარების სახით იყო გავრცელებული, მხოლოდ სხვა ჯიშებთან ნარევი სახით გურიის მთისწინა სოფლებში. საუკუნის დასაწყისში გავრცელების არეალი იყო სოფლები ამაღლება, აცანა, აკეთი, ნიგოითი და სხვა. საუკუნის შუა წლებში ის იყო შემორჩენილი მხოლოდ კოხნარში, ფარცხმასა და ამაღლებაში.

ისევე როგორც მრავალ ჯიშს საქართველოში ამ ვაზსაც ფერის მაუწყებელი სახელი ჰქვია. წითლანის ყურძნისგან მოსახლეობა ღვინოს ამზადებდა, აგრეთვე სხვა ჯიშებთან შერევით საკუპაჟე მასალად იყენებდა. ზოგ შემთხვევაში კი ყურძენს ვაზზე ტოვებდა და დეკემბერსა და იანვარში საჭიროებისამებრ კრეფდა.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სქლად ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ზოგ შემთხვევაში ფრთიანი, თხელი. მარცვალი საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური. მუქი-ვარდისფერია. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეუფერავი, გემო — ტკბილი.

წითლანი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდი 208 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 100-150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-6.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.5-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10.8 გ/ლ-ს. სუსტია სოკოვანი დაავადებების, განსაკუთრებით ნაცრის მიმართ.

გამოიყენება ადგილობრივი მოხმარების სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო ხასიათდება სასიამოვნო და მომატებული მჟავიანობით.
ანადირი (მდინარე)

ანადირი — მდინარე რუსეთში, ჩუკოტკის ავტონომიურ ოკრუგში. სიგრძე 1150 კმ, აუზის ფართობი 191 ათ. კმ². სათავეს იღებს ანადირის ზეგნის ცენტრალურ ნაწილში, მიედინება ანადირის დაბლობზე, რამდენიმეჯერ იცვლის მიმართულებას და გვერდს უვლის ქედებს; ჩაედინება ანადირის ყურის ომენენის ყურეში (ბერინგის ზღვა). ზემო წელზე ხეობა ვიწროა; შუა და ქვემო წელზე კალაპოტი იყოფა, წარმოქმნის ტოტებისა და ფშანების რთულ სისტემას (შესართავში სიგანე 6–7 კმ-ია). ძირითადი შენაკადებია: იაბლონი, ეროპოლი, მაინი (მარჯვენა); ჩინეივეემი, ბელაია, ტანიურერი (მარცხენა). იკვებება თოვლისა და წვიმის წყლით. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი ქვემო წელზე 1680 მ³/წმ-ია. იყინება ოქტომბერში (ზემო წელზე ხშირად სექტემბერში), ლღვება მაისის ბოლოს – ივნისის დასაწყისში. აუზში 23,5 ათასზე მეტი ტბაა საერთო ფართობით 3231 კმ²; მოიპოვებენ ნახშირს. მცირე ზომის გემებისთვის სანაოსნოა სოფელ მარკოვოდან (570 კმ), წყალდიდობის დროს – უფრო ზემომდეც. ქვემო წელზე მისდევენ თევზაობას.
კამბოჯის დროშა

კამბოჯის დროშა კამბოჯას სამეფოს ერთ-ერთი უმთავრესი სახელმწიფო სიმბოლო, რომლის ამჟამინდელი სახე 1948 წელს დამტკიცდა, შემდგომში კი კვლავ აღდგა 1993 წელს, მონარქიის აღდგენის შემდეგ.

აღწერა
დაახლოებით 1850 წლიდან, კამბოჯის დროშაზე გამოსახულია ანგკორ-ვატი, რომელიც მსოფლიოში ყველაზე დიდ ტაძარს წარმოადგენს. ამჟამინდელი დროშა, რომელიც შეიცავს ორ ლურჯ და ცენტრში გამავალ წითელ ზოლს (რომელთა თანაბარდობაა 1:2:1) მიიღეს კამბოჯის დამოუკიდებლობის შემდეგ 1948 წელს. იგი გამოიყენებოდა 1970 წლის 9 ოქტომბრამდე, სანამ ახალი დროშა შემოიღეს ქმერული რესპუბლიკისთვის, რომელიც გაგრძელდა 1975 წლის ქმერების აღებამდე. შემდგომში, დემოკრატიული კამპუჩიის სახელმწიფო, რომელიც 1975-1979 წლებში არსებობდა, იყენებდა წითელ დროშას სამკოშკიანი ანგკორ ვატის დიზაინით, რომელიც შენარჩუნდა 1976 წლამდე. ამის შემდეგ კამბოჯის ტერიტორიაზე იჭრება ვიეტნამი, რის შედეგადაც ყალიბდება კამპუჩიის რესპუბლიკა.

კამპუჩიის ეროვნულმა გაერთიანებულმა ფრონტმა კვლავ ახალი დროშის შემოღება განიზრახა, რომელიც შეიქმნა ანტიფრანგული მოძრაობის დღეებში. ამ დროშას ჰქონდა იგივე ფერის ნიმუში, როგორც დემოკრატიულ დროშას, თუმცა ამჯერად ხუთკოშკიანი ანგკორ ვატის გამოსახულებით.

1993 წელს, 1948 წლის კამბოჯის დროშის ხმარება განახლდა. კამბოჯის ახლანდელი დროშა, პორტუგალიის, სან-მარინოსა და ესპანეთის დროშებთან ერთად, არის ერთადერთი სახელმწიფო დროშა, რომელზეც გამოსახულია შენობა. წითელი და ლურჯი კამბოჯის ტრადიციული ფერებია.

დროშა, რომელიც დღეს გამოიყენება, იგივეა, რაც დაარსდა 1948 წელს, თუმცა ყოფილ დროშაზე ანგკორ-ვატის გამოსახულება წითელი კონტურითაა შემოსაზღვრული, როცა თანამედროვე ვარიაციაში ეს ფერი შავითაა ჩანაცვლებული. მას შემდეგ გამოიყენეს ხუთი ინტერვენციული დიზაინი, რომელთაგან ყველამ გამოიყენა ანგკორ ვატის განმოსახულება დროშაზე ამა თუ იმ ფორმით. ეს ცნობილი ტაძრის კომპლექსი, რომელიც მე-12 საუკუნით თარიღდება, აშენდა მაჰიდარაპურას მონარქების მიერ. მას აქვს ხუთი კოშკი, თუმცა ეს ყოველთვის სტილიზებული ვერსიით არ იყო გამოყენებული. მონარქია აღდგა 1993 წლის სექტემბერში და 1948 წლის დროშა ხელახლა მიიღეს იმავე წლის ივნისში.

სიმბოლიზმი
ცენტრში გამოსახული ანგკორ-ვატის ტაძრის კომპლექსის კონფიგურაცია ერთობას, სამართლიანობასა და მემკვიდრეობას განასახიერებს, ლურჯი ფერი ასახავს თავისუფლებას, თანამშრომლობასა და ძმობას, ხოლო წითელი ფერი სიმამაცეს, თავდადებასა და ვაჟკაცობას სიმბოლიზირებს.

სამეფო სტანდარტი
კამბოჯის სამეფოს ემბლემა არის კამბოჯის მონარქის პერსონალური დროშა. პირველად მისი გამოყენება 1993 წელს დაიწყო, თუმცა 1941 წელსაც იყო შედგენილი მისი დიზაინი. იგი კამბოჯის ერთ-ერთ ეროვნულ სიმბოლოთაგანია.
2022 წელი აზერბაიჯანში

2022 წელი აზერბაიჯანში ქალაქ შუშას წლად გამოცხადდა.

თებერვალი
22 თებერვალი — მოსკოვის დეკლარაცია რუსეთსა და აზერბაიჯანს შორის დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარების 30 წლის იუბილეს პატივსაცემად.

აპრილი
22—23 აპრილი — მსოფლიო აზერბაიჯანელთა კონგრესი

22—24 აპრილი — რიტმული ტანვარჯიშის მსოფლიო თასი

მაისი
3—4 მაისი — ბაქოს რიტმული ტანვარჯიშის 27-ე ჩემპიონატი[4]

20—27 მაისი — საფორტეპიანო საერთაშორისო ფესტივალი " "

26—29 მაისი — საავიაციო, კოსმოსური და ტექნოლოგიების საერთაშორისო ფესტივალი „“

ივნისი
1—4 ივნისი — ბაქოს ენერგეტიკის კვირა

2—4 ივნისი — ბაქოს 27 ენერგეტიკული ფორუმი

10—12 ივნისი — ფორმულა 1-ის აზერბაიჯანის გრანპრი

16—18 ივნისი — ბაქოს გლობალური ფორუმი

26—29 ივნისი — ისლამური თანამშრომლობის ორგანიზაციის ტურიზმის მინისტრთა მე-11 კონფერენცია

ივლისი
25—29 ივლისი — 

აგვისტო
9—18 აგვისტო — აზერბაიჯანი 2021 წლის ისლამური სოლიდარობის თამაშებზე

სექტემბერი
15—16 სექტემბერი — შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის სამიტში მონაწილეობა

21—24 სექტემბერი — შუშა 2022 (ჭადრაკის ტურნირი)

23 სექტემბერი — ყველაზე მაღალი ტემპერატურა დაფიქსირდა ბაქოსა და აბშერონის ნახევარკუნძულზე სექტემბრის ბოლოს - 37°

ოქტომბერი
2—11 ოქტომბერი — მსოფლიო ახალგაზრდული საჭადრაკო ოლიმპიადა 2022 (ნახიჩევანი)

5—6 ოქტომბერი — ურბანული დაგეგმარების ეროვნული ფორუმი

13 ოქტომბერი — მონაწილეობა აზიაში ურთიერთქმედების და ნდობის აღდგენის ღონისძიებების კონფერენციის მე-6 სამიტში

19 ოქტომბერი — ბაქოს ომბუდსმენთა საერთაშორისო კონფერენცია

ისლამური სავაჭრო-სამრეწველო პალატის გამოფენა

ნოემბერი
1 ნოემბერი — მონაწილეობა არაბული ლიგის 31-ე სამიტში

4—6 ნოემბერი — ძიუდოს დიდი სლემი

11 ნოემბერი — მონაწილეობა თურქულ სახელმწიფოთა ორგანიზაციის სამიტში

კულტურა
18—26 სექტემბერი — უზეირ ჰაჯიბეილის საერთაშორისო მუსიკალური ფესტივალი

27 სექტემბერი —1 ოქტომბერი — ეროვნული წიგნის გამოფენა

სპორტი
23 ოქტომბერი — გოვხარ ბეიდულაევამ და აბდულა გადიმბეილიმ მოიგეს ჭადრაკის მსოფლიო ჩემპიონატი სარდინიაში, იტალია

5—6 ნოემბერი — ჭიდაობის მსოფლიო თასი 2022 (ბაქო)

გარდაიცვალა
ივლისი
17 ივლისი —სევდა იბრაგიმოვა, აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი, აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი.

აგვისტო
16 აგვისტო — ფირანგიზ რაგიმბეკოვა, მსახიობი

27 აგვისტო — ჯამილია ჰასანზადე, ხელოვნებათმცოდნე, ავტორი წიგნისა „თაბრიზის ჯადოსნური ზღაპრები“

ოქტომბერი
9 ოქტომბერი — რუჰანგიზ გასიმოვა, კომპოზიტორი
თბილისის ღვთისმშობლის ეკლესია (ლილო)

ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია თბილისში — საქართველოში, თბილისის რეგიონში, უბან ლილოში. ეკლესია დგას დიდი ლილოს ჩრდილოეთ კიდეში, სასაფლაოზე. იგი დარბაზული ნაგებობაა და აშკარად ეტყობა მშენებლობის მინიმუმ ორი ეტაპი. ნაგებია რიყის, ქვიშაქვის კვადრებისა და აგურის მონაცვლეობით. ფართო თაღოვანი სარკმლები აშკარად მიუთითებს, რომ მე-19 საუკუნეშია განახლებული. შეისრული კამარა და მისი საბჯენი თაღები კი მიანიშნებს, რომ ეკლესია გვიანი შუა საუკუნეების ბოლოს უნდა აგებულიყო. ძეგლის არქიტექტურა სრულად თანხვდება ტაძრის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარე საფლავის წარწერას, რომელშიც ნათქვამია, რომ 1839 წელს გარდაცვლილი იოსებ გაბათაშვილი ლილოში მოსულა მისი მშენებლობის დროს და აუშენებია სახლები, წისქვილი და ეკლესიის სამრეკლო. გამოდის, რომ სოფელი ლილო, გვიან შუა საუკუნეებში არსებული სოფელი შემოსევების შედეგად გაოხრებული ყოფილა და მისი ხელახლა გაშენება - სს. მიჯნაზე დაწყებულა. ეკლესია დარბაზულია. შედგება დასავლეთ-აღმოსავლეთის ღერძზე ერთმანეთზე მიშენებული ორი სრულიად განსხვავებული წყობით ნაგები ნაწილისგან. თავდაპირველი შესასვლელი ტაძარს სამხრეთ კედელში ქონია (ამჟამად ამოშენებულია). დასავლეთიდან მინაშენის გაკეთების შემდეგ კარიც ამ ნაწილში გაჭრეს. კარი სწორკუთხაა. ტაძარს დასავლეთის და აღმოსავლეთის კედლებში თითო სარკმელი აქვს, სამხრეთის კედელში კი მე-19 ს. გაჭრილი სამი თაღოვანი და ფართო სარკმელი. კედლები დასრულებულია აგურის ხერხულა კარნიზით, რომლითაც თავდაპირველი ეკლესიის კალთები აწეულია. ორქანობა სახურავის დასავლეთ ნაწილში აგურის ოთხი თაღით გახსნილი სამრეკლო ფანჩატურია დაშენებული. ნახევარწრიული აფსიდი შეისრულთაღზე დაყრნობილი კონქითაა დასრულებული. ტაძრის დარბაზი ფართო და შეისრულთაღიანი ორი წყვილი პილასტრითაა დანაწევრებული. ასეთივე ნახევარპილასტრია გრძივი კედლების დას. კიდეში. დასავლეთ ნაწილში ხის პატრონიკეა მოწყობილი. ეკლესია მთლიანად მოხატულია.
ჭინათის ნაეკლესიარი

ჭინათის ნაეკლესიარი — ნაეკლესიარი საქართველოში, გურიის რეგიონში, ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტ სოფელ ჭინაათში. ჭინათის ნაეკლესიარი მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთით 100 მეტრში, გორის წვერზე. ადგილობრივების გადმოცემით აქ ხის ეკლესია მდგარა. ტერიტორიაზე იკითხება რელიეფს მორგებული კედლის ფრაგმენტები, რომელიც ნაგებია ფლეთილი ქვებით კირის დუღაბის ხსნარზე. შესაძლოა აღნიშნული კედლის ფრაგმენტები თავდაცვითი ნაგებობის იყოს. ამ ტერიტორიიდან კონტროლდება ჯუმათისკენ მიმავალი გზა. გორა მთლიანად ხშირი მცენარეული დაფარითაა დაფარული და სხვა დეტალები არ იკითხება. საჭიროა არქეოლოგიური სამუშაოების ჩატარება.
ანადირის ზეგანი

ანადირის ზეგანი — ზეგანი რუსეთში, ჩედილო-აღმოსავლეთ ციმბირში, მდინარე ანადირის ზემო წელზე, ჩუკოტკის ავტონომიურ ოკრუგში. გადაჭიმულია თითქმის 400 კმ-ზე, სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით; სიგანე 130 კმ (პოლარულ წრესთან). გამოზიდვის კონუსები უკავია მეჩხერ ფოთლოვან ტყეებს, მდინარის ტერასები — ჭაობებს. არის ირმის საძოვრები.
ქვემო შუხუთის წმინდა გიორგის ეკლესია

ქვემო შუხუთის წმინდა გიორგის ეკლესია — მშენებარე მართლმადიდებლური ტაძარი საქართველოში, ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო შუხუთში.

ეკლესია აშენებულია წმინდა გიორგის სახელობის ძველ ნაეკლესიარზე. ინტერიერში იკითხება ძველი ეკლესიის კედლის წყობა. ძველი ეკლესია ნაგები იყო ფლეთილი ქვებით კირის დუღაბის ხსნარზე. კედლები შიდა მხრიდან კირით იყო შელესილი. ეკლესია იყო დარბაზული ტიპისა წრიული აფსიდით. იატაკზე იკითხებოდა ბათქაშის ფრაგმენტები.

ახალი ეკლესია ნაგებია აგურით. კედლები მოპირკეთებულია რიყის ქვებით. გადახურულია კრამიტით. ეკლესიის ირგვლივ შემორჩენილია ძველი გალავნის ფრაგმენტი, რომლის მაქსიმალური სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს.

გალერეა
წვრიმალა

წვრიმალა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ლეჩხუმიდან.

სახელწოდება მიღებული აქვს წვრილი მარცვლების გამო.

მაღლარების სახით, ერთეული ძირებია ლეჩხუმის სოფლებში: ლაჯანა და ორბელი.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი ან მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თხელი აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მტევანი ჰატარა ან საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, თხელია, ზოგჯერ საშუალო სიკუმსის. მარცვალი მცირე ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ შეზნექილი, მუქი წითელი — თითქმის შავი. კანი თხელი აქვს, რბილობი — წვნიანი.

წვრიმალა საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-21%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
წიწილიანი კაპისტონი

წიწილიანი კაპისტონი, წიწილიანი კაბისტონი, კაპისტონი წვრილი— ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

სახელწოდება შერქმეული აქვს იმის გამო, რომ მტევანში წვრილი, გაუნაყოფიერებელი, დაუმტვერავი (პართენოკარპიული) მარცვლები გვხვდება.

მცირე ნარგავების სახით მხოლოდ რაჭაშია გავრცელებული.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი მცირე ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, მცირედ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თხელი აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ზოგჯერ ფრთიანი, კუმსი, ზოგჯერ მეჩხერი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მუქი წითელი, მკვრივკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი წვნიანი აქვს, წვენი — შეუფერავი.

წიწილიანი კაპისტონი საშუალო ზრდით ხასიათდება. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 164 დღეა. ყურძენი სიმწიფეში სექტემბრის ბოლო რიცხვებში შედის. მტევნის წონა 136-160 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8.4 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.5-21 %-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-9.5 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.
წმინდა თეთრი

წმინდა თეთრი, ძველი თეთრი, ძველი თეთრა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭა-ლეჩხუმიდან.

უძველეს დროში რაჭაში ყოფილა გავრცელებული. გასული საუკუნის 30-იან წლებში ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფლებში ბუგეულსა და აბანოეთში მისი ნარგავებიც არსებობდა. ამ ჯიშის მხოლოდ თითო-ოროლა ვაზია შემორჩენილი ამავე სოფლებში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი პატარა ან საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, მცირედ დანაკვთული, თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად ძლიერაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი პატარა ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური, იშვიათად ფრთიანი, კუმსი ან საშუალო სიკუმსის. ზოგჯერ თხელი. მარცვალი საშუალო ან პატარა ზომისაა, თითქმის მომრგვალო, მომწვანო-მოყვითალო ელფერით. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი საკმაოდ წვნიანია. გემო — სასიამოვნო და ტკბილი.

წმინდა თეთრა სუსტი ზრდა-განვითარებისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 145 დღეა. სრულ სიმწიფეში დაახლოებით სექტემბრის პირველ ნახევარში შედის. მტევნის წონა 80-150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-21%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.5-9 გ/ლ-ს.

მიიღება ხარისხიანი და ჰარმონიული სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო.
წნორის თეთრი

წნორის თეთრი — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან დიდი ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, ფრთიანი ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, კუმსი ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური ფორმის, მომწვანო-მოყვითალო ფერის, მზისკენ მოქცეულ მხარეს სიდამწვრის ლაქები უჩნდება. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, კნატუნა. გემო — სასიამოვნო და ჰარმონიული.

წნორის თეთრი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 157 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მისი მტევნის საშუალო წონა 146 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7.0-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-22%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.0-9.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად და რქაწითელთან ერთად საკუპაჟე მასალად. მიიღება ჯიშური ღვინო საკმაოდ მაღალი ხარისხის. აგრეთვე, გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.
წობენურა

წობენურა, წობანურა, წობანური, ძობენური — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

ივანე ჯავახიშვილის მოსაზრებით, წობენური ადგილის მაუწყებელი სახელი უნდა იყოს. ძველად კახეთში ერწოს ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობდა სოფელი და თემი რომელსაც „წობენი“ ერქვა და „წობენურაც“ ამ ადგილის სახელიდან უნდა იყოს წარმოშობილი.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური ფორმის, სამი. იშვიათად ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საშუალო სიხშირის აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, იშვიათად განივკონუსური და კუმსი ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოდნავ ოვალური, იშვიათად მრგვალი. ზოგჯერ ბოლო შებრტყელებული. მომწვანო-მოყვითალო ფერის, მზის მხარეს სიდამწვრის ლაქები უჩნდება. თხელი და მკვრივკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი საშუალო სიმკვრივის და მდნარია, სასიამოვნო-ჰარმონიული გემოთი. ეტყობა სუსტად გამოხატული ჯიშური არომატი.

წობენურა ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 156 დღეა. მტევნის წონა 100-200 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-21 %-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6-7 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინო. იგი საშუალო ხარისხისაა, მოყვითალო-ჩალისფერი. სუსტად გამოხატული ჯიშური არომატით, საშუალო სხეულითა და სასიამოვნო გემოთი.
ფირუზა ველიხანლი

ფირუზა ორხან ყიზი ველიხანლი (; დ. 26 ოქტომბერი, 1970) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი მოჭადრაკე, დიდოსტატი ქალთა შორის (1994). აზერბაიჯანის ქალთა ნაკრების შემადგენლობაში მონაწილეობა მიიღო -ს ოთხ საჭადრაკო ოლიმპიადაში (1992, 1994, 2002, 2004) და ევროპის ორ გუნდურ ჩემპიონატში (1992,1997).

დაიბადა 1970 წელს. 1990 წელს გახდა ქალთა შორის საერთაშორისო ოსტატი, 1994 წლიდან კი ქალთა დიდოსტატის წოდება აქვს.

1991 წელს მაღალი სპორტული შედეგებისთვის მიენიჭა აზერბაიჯანის სსრ საპატიო დიპლომი.

1992 წელს მან ევროპის გუნდურ ჩემპიონატზე ბრინჯაო მოიპოვა აზერბაიჯანის ქალთა ნაკრების შემადგენლობაში.

1995 წელს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა დაჯილდოვდა მედლით „პროგრესი“ ქვეყანაში სპორტის განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის.
გოვჰარ ბეიდულაევა

გოვჰარ ბეიდულაევა ( ; დ. 23 აპრილი, 2003) — აზერბაიჯანელი მოჭადრაკე, დიდოსტატი ქალთა შორის (2022). ქვეყნის ეროვნული ნაკრების წევრი.

2015 წელს მოიგო აზერბაიჯანის ახალგაზრდული ჩემპიონატი 12 წლამდე გოგონათა ასაკობრივ ჯგუფში. 2016 წელს გაიმეორა საკუთარი წარმატება 14 წლამდე გოგონათა ასაკობრივ ჯგუფში.

ბეიდულაევამ არაერთხელ წარმოადგინა აზერბაიჯანი ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე და ჭადრაკის მსოფლიო ჩემპიონატზე სხვადასხვა ასაკობრივ ჯგუფში, სადაც მოიპოვა სამი მედალი: ოქრო (2017 წელს ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე 14 წლამდე გოგონათა ასაკობრივ ჯგუფში) და ორი ვერცხლი (2014 წელს ჭადრაკში ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე 12 წლამდე გოგონათა ასაკობრივ ჯგუფში და 2015 წელს ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე 12 წლამდე გოგონების ასაკობრივ ჯგუფში).

2013 წელს მან მოიგო ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატი სწრაფ ჭადრაკში 10 წლამდე გოგონათა ასაკობრივ ჯგუფში. 2018 წლის აგვისტოში ბეიდულაევა ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატზე მე-4 ადგილი დაიკავა 16 წლამდე გოგონათა ასაკობრივ ჯგუფში.

2017 წელს რიგაში ბეიდულევამ მონაწილეობა მიიღო ევროპის ქალთა მოჭადრაკეთა ინდივიდუალურ ჩემპიონატში. მან ასევე მოიგო თასი მიხაილ ბოტვინიკის ხსოვნისადმი, მოიგო ყველა მატჩი. ითამაშა აზერბაიჯანის ნაკრებში ბაქოში 42-ე საჭადრაკო ოლიმპიადაზე მესამე დაფაზე.

2022 წლის მსოფლიო ჩემპიონია 20 წლამდე ქალ მოჭადრაკეებს შორის.
დმანისის ნაქალაქარის ზემოუბნის ეკლესია

დმანისის ნაქალაქარის ზემოუბნის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ქვემო ქართლის მხარეში, დმანისის მუნიციპალიტეტში. თარიღდება საუკუნით.

ძეგლის აღწერა
ნაგებია ქვიშაქვის ნაწილობრივ დამუშავებული და ბაზალტის ქვებით. მეტ-ნაკლებადაა დაცული წყობის ჰორიზონტალობა. ეკლესია დარბაზულია. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი არქიტრავულია. სარკმელი სამია: სამხრეთის, დასავლეთის და აღმოსავლეთის, სამივე თაღოვანი და შიგნითკენ წირთხლებგაგანიერებული. კედლები თაროსებრი ლავგარდნით იყო დასრულებული, რომლის კვალი სამხრეთის და ჩრდ. კედლებზეა შერჩენილი.
აფსიდა ნახევარწრიულია მხრით გამოყოფილი. კონქი წვრილი ქვით იყო ნაწყობი. აფსიდის სარკმლის ორივე მხარეს თითო ღრმა და ოთხკუთხა ნიშაა. დარბაზის კედლები დაუნაწევრებელია. წვრილი ქვით გადაყვანილი კამარა პირდაპირ კედლებს ებჯინებოდა. ეკლესია დაზიანებულია, კონქი და კამარა ჩამოშლილია. ეკლესიის ფასადებში ჩართულია ადრეშუა საუკუნეების სტელის სხვადასხვა ნაწილები რელიეფებით და ასევე უფრო გვიანი პერიოდის წითელი ტუფის ორნამენტული ქვები. 1986 წ. არქეოლოგიური გათხრების შედეგად ეკლესიის გვერდით რამდენიმე მეტრში მეორე უფრო მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია გაითხარა, რომლის აღმოსავლეთის ნაწილია შემორჩენილი. ეკლესია ისეთივე წყობითა და ქვით ყოფილა ნაგები, როგორითაც მის გვერდით მდგარი ეკლესია, თუმცა აფსიდა შეღუნული ნახევარწრეა. აფსიდის ღერძზე გაჭრილი სარკმელი შიგნითკენ წირთხლებგაგანიერებული ყოფილა. ზედა ნაწილი შემორჩენილი არაა. სარკმლის ორივე მხარეს სწორკუთხა ნიშებია. საკურთხეველი სტელის ქვებითაა ამაღლებული. ეკლესიის ფასადები მოკლებულია მორთულობას. ეკლესიაზე სამხრეთიდან მიშენებული ყოფილა სათავსები. ორივე ეკლესია საკუთარ გალავანშია ჩართული და ორივე დმანისის ქალაქობის დროინდელი უნდა იყოს.