iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ილია ტოლსტოი

ილია ტოლსტოი (, დ. 22 მაისი, 1866, იასნაია-პოლიანა — გ. 11 დეკემბერი, 1933, ნიუ ჰევენი) — რუსი მწერალი, ჟურნალისტი და მასწავლებელი. ლევ ტოლსტოის ვაჟი.

ბიოგრაფია
ილია ტოლსტოი დაიბადა 1866 წლის 22 მაისს. მიუხედავად იმისა, რომ ის ძალინ ნიჭიერი ბავშვი იყო, საშუალო სკოლა არ დაუმთავრებია და სუმის დრაგუნის პოლკში სამხედრო სამსახურში შევიდა. 1888 წელს იგი დაქორწინდა სოფია ფილოსოფოვაზე. მონაცვლეობით მუშაობდა საჯარო მოხელედ, ბანკის თანამშრომელად, რუსეთის სოციალური დაზღვევის კომპანიის აგენტად და კერძო საკუთრების ლიკვიდაციის აგენტად. მე-20 საუკუნის დასაწყისში ილია ტოლსტოიმ კალუგაში სახლი იყიდა ქალაქის ცენტრში და ცოლ-შვილთან ერთად იქ დასახლდა. ოჯახის ფინანსური მდგომარეობის როგორმე გაუმჯობესების მიზნით, 1909 წელს ილიას მეუღლე სოფია სამუშაოდ წავიდა სალოვაში, გოგონების კერძო გიმნაზიაში, სადაც ხელმძღვანელობდა გოგონების გუნდს – კლასებში. პირველი მსოფლიო ომის დროს მუშაობდა წითელ ჯვარში. ცდილობდა ჟურნალისტი გამხდარიყო და 1915 წელს დააარსა გაზეთი „ახალი რუსეთი“.

1916 წელს ილია ტოლსტოიმ დატოვა რუსეთი და გაემგზავრა აშშ-ში. ამერიკაში დაქორწინდა თეოსოფისტ ნადეჟდა კატულსკაიაზე. საარსებო წყაროს შოულობდა ლევ ტოლსტოის შემოქმედებისა და მსოფლმხედველობის შესახებ ლექციების წაკითხვით და მონაწილეობა მიიღო რომანების „ანა კარენინასა“ და „აღდგომის“ კინოადაპტაციებში, რომლებიც წარუმატებელი აღმოჩნდა. 1923 წელს მან მიწა იყიდა საუთბერის გარეუბანში, კონექტიკუტის შტატში, სადაც მოგვიანებით დააარსა დასახლება რუსი მწერლების, მხატვრებისა და მეცნიერებისთვის, რომლებიც ცნობილია როგორც ჩურაევკა.

ილია ტოლსტოი გარდაიცვალა 1933 წლის 11 დეკემბერს ნიუ-ჰევენში, კონექტიკუტის შტატში.

შემოქმედება
ილია ტოლსტოის ლიტერატურულ მემკვიდრეობაში ცენტრალური ადგილი უჭირავს მემუარებს სახელწოდებით „ჩემი მოგონებები“. შეერთებულ შტატებში ემიგრაციაში წასვლის შემდეგ, მან მემუარები ინგლისურ ენაზე თარგმნა. „მამის აზრით, ყველა შვილს შორის, ილია იყო ყველაზე ნიჭიერი ლიტერატურის მიმართულებით..მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი და უნიჭიერესი წიგნის მემუარების გარდა, ის არის მრავალი სტატიისა და მოთხრობის ავტორი, რომელთაგან ერთ-ერთი, „ერთი ნაძირალით ნაკლები“, ტოლსტოიმ მიიჩნია შესანიშნავად“ — აღნიშნავს ლეო ტოლსტოის შვილიშვილი ს. ტოლსტოი თავის წიგნში „ტოლსტოის შვილები“.

ოჯახი
პირველ ქორწინებაში (1888 წლის 28 თებერვლიდან) იყო სოფია ფილოსოფოვასთან (1867-1934). მათი შვილები არიან:

ანა (დ. 24 დეკემბერი, 1888 — გ. 3 აპრილი, 1954).
მიხეილი (დ. 10 ოქტომბერი, 1893 — გ. 28 მარტი, 1919).
ანდრეი (დ. 1 აპრილი, 1895 — გ. 3 აპრილი, 1920).
ილია (დ. 16 დეკემბერი, 1897 — 7 აპრილი, 1970), ნიკიტა ტოლსტოის მამა, ფიოკლა ტოლსტაიას ბაბუა.
ვლადიმერ (დ. 18 აპრილი , 1899 — გ. 24 ნოემბერი, 1967), ილია ტოლსტოის მამა, პეტრე ტოლსტოის ბაბუა.
ვერა (დ. 19 ივნისი, 1903 — გ. 5 ნოემბერი, 1999).
კირილე (დ. 18 იანვარი, 1907 — გ. 1 თებერვალი, 1915).

მეორე ქორწინებაში (1920 წლიდან) იყო ნადეჟდა კატულსკაიასთან (პირველი ქმრი პარშინა).
ფიჯის კონსტიტუცია

ფიჯის კონსტიტუცია ― ფიჯის უზენაესი კანონი. მოქმედი კონსტიტუცია 2013 წლით თარიღდება და რიგით მეოთხეა ფიჯის ისტორიაში. პირველი კონსტიტუცია 1970 წელს მიიღეს, დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, მაგრამ 1987 წელს, ორი სამხედრო გადატრიალების შემდეგ, კონსტიტუცია გააუქმეს. მეორე კონსტიტუცია, ფიჯის სუვერენული დემოკრატიული რესპუბლიკის კონსტიტუცია, 1990 წელს მიიღეს. კონსტიტუცია დისკრიმინაციულ დებულებებს მოიცავდა, რისი მეშვეობითაც პრემიერ-მინისტრის თანამდებობას და წარმომადგენელთა სახლში უმრავლესობას აბორიგენ ფიჯელებს უტოვებდა, მიუხედავად იმისა, რომ იმ დროისთვის ისინი მოსახლეობის უმცირესობას წარმოადგენდნენ. ამით ინდური წარმოშობის ფიჯელების თემი იყო უკმაყოფილო, რომელიც ქვეყნის მოსახლეობის თითქმმის ნახევარს შეადგენდა და 1990-იანი წლების შუა ხანებში მთავრობა კონსტიტუციის გადაწერას დათანხმდა. მესამე კონსტიტუცია, ფიჯის კუნძულების რესპუბლიკის კონსტიტუცია, 1997 წელს მიიღეს. მოქმედი კონსტიტუცია 2013 წელსაა მიღებული.

ისტორია
ფიჯის პირველი კონსტიტუცია 1970 წელს მიიღეს, გაერთიანებული სამეფოსგან დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ. კონსტიტუციაში შეტანილი იყო ის დებულებები, რომლებიც აბორიგენი უმცირესობის პოლიტიკურ უზენაესობას უზრუნველყოფდა. როცა 1987 წლის არჩევნების შემდეგ მთავრობაში უმრავლესობა ინდური წარმომავლობის პოლიტიკოსებმა დაიკავეს, ამას სამხედრო გადატრიალება მოჰყვა, რასაც შედეგად 1990 წლის კონსტიტუცია მოჰყვა, რომელიც კიდევ უფრო მკაცრ დებულებებს მოიცავდა.

1997 წელს ფიჯიში რიგით მესამე კონსტიტუცია მიიღოს. 1999 წლის არჩევნებში პირველად ფიჯის პრემიერ-მინისტრი ინდური წარმომავლობის მაჰენდრა ჩაუდრი გახდა, რასაც 2000 წელს გადატრიალების მცდელობა მოჰყვა. მოქმედი კონსტიტუცია 2013 წელსაა მიღებული და ინდური წარმოშობის ფიჯელებს თანაბარი სტატუსი აქვთ.

1970 წლის კონსტიტუცია
ფიჯის 1970 წლის კონსტიტუცია 1970 წლის 9 ოქტომბერს შევიდა ძალაში, რითიც ბრიტანეთისგან დამოუკიდებლობას გაესვა ხაზი (თუმცა თანამეგობრობაში დარჩა).

კონსტიტუციის მიხედვით, წარმომადგენელთა პალატაში 22 ადგილი ფიჯელი ამომრჩევლისთვის იყო განკუთვნილი, 22 ადგილი ― ინდური წარმოშობის მქონეთათვის, ხოლო 8 ― იმ ამომრჩეველებისთვის, რომლებიც ამ ჯგუფებს არ მიეკუთვნებოდნენ.

1987 წელს პრემიერ-მინისტრი ტიმოჩი ბავადრა გახდა, რომლის კაბინეტის უმრავლესობა ინდური წარმოშობის წევრებმა დაიკავეს. მანამდე პრემიერ-მინისტრის კაბინეტში ყოველთვის მცირე რაოდენობით ინდური წარმოშობის ფიჯელები იყვნენ. ფიჯის არმია წარმომადგენელთა პალატაში შეიჭრა, კაბინეტის რამდენიმე წევრი დააპატიმრა, მათ შორის, პრემიერ-მინისტრიც. გადატრიალების შემდეგ 1970 წლის კონსტიტუციის მოქმედება შეჩერდა.
სალამანკის მუნიციპალიტეტები

სალამანკის პროვინცია შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიურ გაერთიანებაში და შედგება 362 მუნიციპალიტეტისაგან. ესპანეთის ადგილობრივი თვითმმართველობის კანონის თანახმად მუნიციპალიტეტი წარმოადგენს სახელმწიფოს ტერიტორიული მოწყობის ძირითად სუბიექტს, რომლის ძირითადი ელემენტებია ტერიტორია, მოსახლეობა და ადგილობრივი ადმინისტრაცია. თითოეულ მუნიციპალიტეტს აქვს საბჭო, კომისია (მინისტრთა კაბინეტის მსგავსი) და ყავს მერი (ალკალდი). მუნიციპალური საბჭოს წევრებს ირჩევენ პროპორციული არჩევნების გზით.

სალამანკის მუნიციპალიტეტები ერთიანდებიან 12 კომარკაში: ვიტიგუდინო, გიხუელო, კამპო-დე-პენიარანდა, კამპო-ჩარო, ლა-არმუნია, ლას-ვილიასი, სიერა-დე-ბეხარი, სიერა-დე-ფრანსია, სიუდად-როდრიგო, ტიერა-დე-ალბა, ტიერა-დე-კანტალაპიედრა, ტიერა-დე-ლედესმა.

სალამანკის პროვინციის ფართობია 12 349 კმ² და 2020 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 329 245 მაცხოვრებელს. დედაქალაქია სალამანკა, რომელიც ასევე მოსახლეობის მიხედვით ყველაზე დიდი მუნიციპალიტეტია. ფართობის მიხედვით ყველაზე დიდი მუნიციპალიტეტია სიუდად-როდრიგო (240,11 კმ²), ხოლო ფართობით ყველაზე პატარაა — ლას-კასას-დელ-კონდე (1,26 კმ²).

მუნიციპალიტეტების სია
რუკა
ჯვარი ვაზისა (ჟურნალი)

„ჯვარი ვაზისა“ — საქართველოს საპატრიარქოს ჟურნალი. გამოდის თბილისში 1978 წლიდან წელიწადში 2-ჯერ. მისი წინამორბედი ჟურნალები იყო „მწყემსი“ (1883-1910), „ჯვარი ვაზისა“ (1906), „სვეტიცხოველი“ (1917). ჟურნალში იბეჯდება ოფიციალური ინფორმაცია, საქართველოს ეკლესიის სინოდის დადგენილებები, მიმოწერა სხვადასხვა ეკლესიის პატრიარქებთან და მამამთავრებთან, აშუქებს ღვთისმეტყველების საკითხებს, ფართო ადგილს უთმობს ქართული ეკლესიის ისტორიას, ძველი ქართული ენის სწავლებას, ისტორიული ძეგლების დაცვასა და რესტავრაციას, ქართული საგალობლების აღდგენასა და სხვა საკითხებს.
ჯერადი ვარსკვლავი

ჯერადი ვარსკვლავი — სივრცეში ერთმანეთის ახლოს განლაგებული და მასათა საერთო ცენტრის გარშემო მოძრავი 3-7 ვარსკვლავის სისტემა. ვარსკვლავთა უფრო მრავალრიცხოვანი ჯგუფები ხშირად ვარსკვლავთა გროვების ბირთვებია. ჯერადი ვარსკვლავის კომპონენტები შეიძლება მჭიდრო ორჯერადი ვარსკვლავებიც იყოს. ამ დროს ჯერად ვარსკვლავში ვარსკვლავთა საერთო რაოდენობა 7-ზე მეტია.
სიუდად-როდრიგო

სიუდად-როდრიგო — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების სალამანკის პროვინციის სიუდად-როდრიგოს კომარკის შემადგენლობაში. ფართობი — 240 კმ². მოსახლეობა — 12 261 კაცი (2020 წ.).

ადგილი, რომელიც მდებარეობს მდინარე აგუედის მარჯვენა ნაპირის კლდოვან ამაღლებაზე, დასახლებული იყო ნეოლითური ხანიდან მოყოლებული. იგი ასევე ცნობილია „მირობრიგის“ სახელით, რადგან ვარაუდობენ, რომ თანამედროვე ქალაქის შემოგარენში არსებობდა ძველი კელტური სოფელი ამ სახელწოდებით.

იგი მნიშვნელოვანი საზღვრისპირა ციხე-სიმაგრე იყო და უელინგტონის ჰერცოგის მიერ 10-დღიანი ალყის ობიექტი გახდა.
ანდრეი ტოლსტოი

გრაფი ანდრეი ილიჩ ტოლსტოი ( , დ. 13 აპრილი, 1895, გრინევო, ჩერნსკის ოლქი, ტულას გუბერნია — გ. 16 აპრილი, 1920, ფეოდოსია, ყირიმი) — რუსეთის გვარდიის დრაგუნის პოლკის შტაბის კაპიტანი, პირველი მსოფლიო ომის გმირი, თეთრი მოძრაობის მონაწილე. მწერალ ლევ ტოლსტოის შვილიშვილი.

ბიოგრაფია
ანდრეი ტოლსტოი დაიბადა ტულის გუბერნიის ჩერნსკის რაიონის სოფელ გრინევოში. იგი გრაფი ილია ტოლსტოის (1866-1933) და მისი მეუღლის სოფია ფილოსოფოვას (1867-1934) ვაჟი და მწერალ ლევ ტოლსტოის შვილიშვილია.

მან დაამთავრა კალუგას სასწავლებელი. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე იგი მოხალისედ გაწევრიანდა მაშველთა დრაგუნთა პოლკში და იმყოფებოდა პოლკის მე-4 ესკადრილიის შემადგენლობაში. დაჯილდოებულია წმინდა გიორგის მე-4 ხარისხის, შემდეგ კი — მე-3 ხარისხის ჯვრით.

1915 წლის 12 მარტს იგი დააწინაურეს ჩრდილო-დასავლეთის ფრონტის ჯარების მთავარსარდალად „მტრის წინააღმდეგ გამოჩენილი სიმამაცისთვის“ (წარმოება დამტკიცდა 1915 წლის 6 ნოემბრის უზენაესი ბრძანებით). 1916 წლის 8 თებერვალს იგი დააწინაურეს და მიანიჭეს კორნეტის წოდება „მტრის წინააღმდეგ მოქმედებებში გამორჩეულობისთვის“. 1916 წლის 11 მაისს იგი გადაიყვანეს მაშველთა დრაგუნის პოლკში. მოგვიანებით იგი დაინიშნა მე-3 მაშველთა მსროლელ პოლკში. მას გადაეცა წმინდა გიორგის იარაღი.

1917 წლის 26 იანვარს დააწინაურეს ლეიტენანტად. სამოქალაქო ომის დროს შტაბის კაპიტანი, გრაფი ტოლსტოი მონაწილეობდა თეთრ მოძრაობაში, როგორც მოხალისეთა არმიისა და რუსეთის სამხრეთის შეიარაღებული ძალების შემადგენელი ნაწილი. კერძოდ, 1919 წლის აპრილში — ლაიფ გვარდიის დრაგუნთა პოლკის ესკადრილიაში მე-2 გვარდიის კომბინირებულ საკავალერიო პოლკში, 1920 წლის იანვარში — ყირიმში გვარდიის რაზმის გაერთიანებულ კუირასიეს ესკადრილიაში.

ანდრეი ტოლსტოი დაიღუპა 1920 წლის 3 აპრილს პერეკოპში ფილატოვის მეურნეობასთან ახლოს ბრძოლის დროს. გრაფ ტოლსტოის დასაფლავების ზუსტი ადგილი უცნობია, მაგრამ 2020 წელს მისი ძეგლი აღმართეს ყირიმის სოფელ პლოდოროდნოიეს (ყოფილი გერმანიის კოლონია ბერლინში) სასაფლაოზე.

ჯილდოები
გიორგის ჯვარი — მე-4 ხარისხი (. 134152)
გიორგის ჯვარი — მე-3 ხარისხი (. 16296)
წმინდა ანას ორდენი მე-4 ხარისხის წარწერით "მამაცობისთვის" ( 4.07.1916 წ.)
წმინდა სტანისლავის მე-3 ხარისხის ორდენი ხმლებითა და მშვილდით ( 10.09.1916)
წმინდა ანას ორდენი მე-3 ხარისხის ხმლებითა და მშვილდით ( 6.02.1917)
წმინდა გიორგის იარაღი ( 05/22/1917)
მარინა შერემეტევა

), დაბადებული 1933 წელს, ცხოვრობს რაბატში, მაროკოში რუსული თემის ისტორიის შესახებ პუბლიკაციების ავტორი, ალაუის ტახტის ორდენის კავალერი მაროკოში თანამედროვე ხელოვნების განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის (2014).

ნატალია შერემეტევა გარდაიცვალა 1,5 წლის ასაკში 1939 წელს და დაკრძალეს სეილის ქრისტიანულ სასაფლაოზე.
მიხეილ კოსტენკო

}, სოფ. ვეიდელიოვკა, რუსეთის იმპერია — გ. 18 დეკემბერი, 1976, ლენინგრადი, სსრკ) — საბჭოთა ელექტროტექნიკოსი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1953), სოციალისტური შრომის გმირი (1969).

ბიოგრაფია
1918 წელს დაამთავრა პეტროგრადის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. მუშაობა დაიწყო ამავე ინსტიტუტში (1933 წლიდან – პროფესორი). 1951-1966 წლებში იყო საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ელექტრომანქანათმშენებელი ინსტიტუტის დირექტორი; 1957-1963 წლებში — სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმის წევრი.

კოსტენკოს ძირითადი შრომები ეძღვნება ელექტრული მანქანების თეორიას და მათ ექსპერიმენტულ კვლევასა და დაპროექტების მეთოდებს, იყო სსრკ უმაღლესი საბჭოს მოწვევის დეპუტატი.

ჯილდოები და მედლები
სსრკ სახელმწიფო პრემია (1949, 1951);
ლენინური პრემია (1958).
4 ლენინის ორდენი
2 სხვა ორდენითა და მედლებით.
ასტრონომიული კალენდარი

„ასტრონომიული კალენდარი“ — წელიწდეული, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორიის, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასტრონომიული კათედრისა და ასტრონომიულ-გეოდეზიური საზოგადოების თბილისის საქალაქო განყოფილების გამოცემა. გამოდის თბილისში 1961 წლიდან (რედაქტორი ე. ხარაძე). სტრუქტურით უახლოვდება საზღვარგარეთის ანალოგიურ კალენდრებს, ოღონდ, ციურ მოვლენათა მომენტებს იგი იძლევა იმ სახით, როგორც მოხერხებულია საქართველოს ტერიტორიის საზღვრებში გამოსაყენებლად.

ისტორია
1961-2008 წლებში მას ერთობლივად გამოსცემდა ე. ხარაძის სახელობის ეროვნული ასტროფიზიკური ობსერვატორია და ივ. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

2009-2020 წლების ასტრონომიული კალენდრები გამოსცა ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტმა.

2021 წლის ატრონომიულ კალენდარს გამოცემულია სსიპ საქართველოს ევგენი ხარაძის ეროვნული ასტოფიზიკური ობსერვატორიის მიერ.

შიგთავსი
„ასტრონომიული კალენდარი“ შეიცავს 3 ძირითად განყოფილებას: ცვალებად ნაწილს, მუდმივ ნაწილს და დამატებას.

ცვალებადი ნაწილი იძლევა ციურ მოვლენათა მსვლელობის წინასწარ გამოთვლილ პარამეტრებს საქართველოს სხვადასხვა გეოგრაფიულ პუნქტისთვის, სახელდობრ, წლის სხვადასხვა დროს მზის, მთვარისა და კაშკაშა პლანეტების ამოსვლისა და ჩასვლის მომენტებს და სათანადო წერტილთა აზიმუტებს, აგრეთვე კულმინაციათა მომენტებს, მზისა და მთვარის დაბნელების, აგრეთვე მთვარის მიერ კაშკაშა ვარსკვლავებისა და პლანეტების დაფარვის მომენტებსა და დამზერით მახასიათებლებს; მზისა და მთვარის ფიზიკურ კოორდინატებს წლის სხვადასხვა დღისთვის; განსაკუთრებით საინტერესო მონაცემებს მცირე ცთომილების, კომეტების, ცვალებადი ვარსკვლავების შესახებ; თანავარსკვლავედების და ზოგიერთი ციური სხეულის ხილვადობის პირობებს სხვადასხვა თვეში და სხვა.

მუდმივი ნაწილი შეიცავს რეფრაქციის ცხრილებს, აგრეთვე ცნობებს უკაშკაშესი ვარსკვლავების, ორჯერად ვარსკვლავთა სისტემების, ვარსკვლავთა გროვების, ნისლეულებისა და გალაქტიკების შესახებ, ვარსკვლავიერი დროისა და საშუალო დროის ურთიერთგადასაყვან ცხრილებს.

დამატებაში რეგულარულად ქვეყნდება წერილები უახლეს ასტრონომიულ აღმოჩენებზე, პასუხები მკითხველთა შეკითხვებზე, საზღვარგარეთ ქართველ მეცნიერთა მონაწილეობით ჩატარებული ასტრონომიული კონფერენციების ანგარიშები, საზოგადოდ, ასტრონომიული ცხოვრების ქრონიკა და მნიშვნელოვანი ასტრონომიული თარიღები.

„ასტრონომიული კალენდარი“ განკუთვნილია პედაგოგების, მოსწავლეების და ასტრონომიული მოვლენებით დაინტერესებული ყველა პირისათვის. პრაქტიკულად იყენებენ ობსერვატორიებში, პლანეტარიუმებში, მეტეოროლოგიურ სადგურებში, აგრეთვე სკოლებში ასტრონომიის სწავლებასთან დაკავშირებული პრაქტების სავარჯიშოების შესასრულებლად.
სახაზავი

სახაზავი — ხაზვისთვის განკუთვნილი ხელსაწყო, რომელიც გვეხმარება სწორი ხაზების გავლებაში. ვიწრო, სწორკიდეებიანი ფირფიტა მილიმეტრიანი და სანტიმეტრიანი დანაყოფებით.
ვარიაციები
ისტორიის განმავლობაში სახაზავებს ამზადებდნენ სხვადასხვა მატერიით. როგორც წესი, ძირითადად გვხვდებოდა ხისგან დამზადებული სახაზავები, მაგრამ, პლასტმასიც ხშირად გამოიყენებოდა. მეტალიც ასევე გამოიყენება მეტად მტკიცე და გამძლე სახაზავებისთვის, რომლებიც ძირითადად სახელოსნოებში გვხვდება. 12 ან 30 სმ. სიგრძის (ზოგჯერ 100 სმ.-ის), სახაზავი სამუშაო მაგიდის განუყოფელი ნაწილია ხატვისას ან ხაზვისას. შედარებით გრძელი სახაზავები, მაგალითად, 46 სმ, საჭიროა სხვადასხვა შემთხვევისთვის.
გეომეტრიაში გამოყენება
გეომეტრიაში, სწორი ხაზები წერტილებს შორის შესაძლოა გაევლოს ისეთი სახაზავითაც, რომელსაც აღნიშვნები არ გააჩნია. შესაბამისად, ის ასევე გამოიყენება გრაფიკებისა და ცხრილების დახაზვისას, მაქსიმალური სიზუსტის დაცვით.
ტრანსპორტირი ისეთი კონსტრუქციაა, რომელიც იყენებს სახაზავსაც და კომპასსაც. შესაბამისად, მისი გამოყენებით კუთხის შუაზე გაყოფაა შესაძლებელი.
ზღვის მარილი

ზღვის მარილი − ზღვის წყლის აორთქლების შედეგად მიღებული მარილი, რომელიც განსხვავებულია მოპოვების ადგილმდებარეობაზე დამოკიდებულებით. გამოიყენება მედიცინასა და ქიმიურ მრეწველობაში.

ზღვის მარილს ზღვის წყლიდან ან ბუნებრივად მლაშე ტბებიდან იღებენ. ის, გარდა ნატრიუმისა და ქლორისა, სხვა ნივთიერებებსაც შეიცავს, მათ შორის – კალიუმს, კალციუმს, რკინას, სულფატებს, მაგნიუმს, მანგანუმს. ზღვის წყალში მარილის შემცველობა საშუალოდ 34-35 გრამია ერთ კილოგრამზე (დაახლოებით 976 მლ-ზე).

წყაროები ინტერნეტში
საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
.
კირიბატის კონსტიტუცია

კირიბატის კონსტიტუცია ― კირიბატის უზენაესი კანონი. მიიღეს 1979 წელს. კონსტიტუციაში შესწორებები შევიდა 1995, 2016 და 2018 წლებში. კონსტიტუცია აცხადებს უფლებათა ბილის პრინციპებს და იცავს ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებებსა და თავისუფლებებს.

ისტორია
1979 წელს კირიბატმა გაერთიანებული სამეფოსგან დამოუკიდებლობა მოიპოვა. კირიბატის რესპუბლიკა დამოუკიდებელი კონსტიტუციური რესპუბლიკა, სუვერენული და დემოკრატიული სახელმწიფო და ერთა თანამეგობრობის 41-ე წევრი გახდა. ქვეყნის დამოუკიდებლობამ იმავე წელს კირიბატის კონსტიტუციისა და სხვა კანონების მიღებას შეუწყო ხელი.

სტრუქტურა
კირიბატის კონსტიტუცია მოიცავს 10 თავსა და 2 ნაწილს.
ნაურუს კონსტიტუცია

ნაურუს კონსტიტუცია ― ნაურუს რესპუბლიკის უზენაესი კანონი. მიიღეს 1986 წლის 31 იანვარს. 2007 წლიდან დღის წესრიგში დგას კონსტიტუციაში შესწორებების შეტანის საკითხი. ერთ-ერთი უმთავრესი საკითხი პრეზიდენტის არჩევის წესია. კონსტიტუციის მიხედვით, პრეზიდენტს არაპირდაპირი წესით ნაურუს პარლამენტი ირჩევს. ახალი ვერსიით, ნაურუს პრეზიდენტი პირდაპირი წესით ხალხმა უნდა აირჩიოს, რადგანაც უნდობლობის ვოტუმის გამო ნაურუს პრეზიდენტი ძალიან ხშირად იცვლება (მაგალითად, ბერნარდ დოვიიოგო 1976-2003 წლებში ნაურუს პრეზიდენტად შვიდჯერ აირჩიეს).

სტრუქტურა
ნაურუს კონსტიტუცია 11 ნაწილად იყოფა:
ნაწილი (მუხლები 1-2) — ნაურუს რესპუბლიკა და ნაურუს უზენაესი კანონი
ნაწილი (მუხლები 3-15) — ფუნდამენტურ უფლებათა და თავისუფლებათა დაცვა
ნაწილი (მუხლები 16-25) — პრეზიდენტი და აღმასრულებელი ხელისუფლება
ნაწილი (მუხლები 26-47) — საკანონმდებლო ხელისუფლება
ნაწილი (მუხლები 48-57) — სასამართლო ხელისუფლება
ნაწილი (მუხლები 58-67) — ფინანსები
ნაწილი (მუხლები 68-70) — საჯარო სერვისები
ნაწილი (მუხლები 71-76) — მოქალაქეობა
ნაწილი (მუხლები 77-79) — საგანგებო მდგომარეობა
ნაწილი (მუხლები 80-84) — ზოგადი დებულებები
ნაწილი (მუხლები 85-100) — გარდამავალი დებულებები
ტოლერანტობის პარადოქსი

ტოლერანტობის პარადოქსი — ფილოსოფიური კონცეფცია, ლოგიკური პარადოქსი, რომლის თანახმად, თუ საზოგადოება იქნება ტოლერანტული მათ მიმართ, ვინც თავად არ არიან ტოლერანტები, იგი რისკავს შეუწყნარებლობის დომინირების დაშვებას, რითაც ძირი ეთხრობა ტოლერანტობის პირველსაწყის პრინციპს. ეს პარადოქსი ჩამოაყალიბა ფილოსოფოსმა კარლ პოპერმა ნაშრომში „ღია საზოგადოება და მისი მტრები“ (1945), , სადაც იგი ამტკიცებდა, რომ ჭეშმარიტად ტოლერანტულმა საზოგადოებამ უნდა შეინარჩუნოს უფლება უარი თქვას ტოლერანტობაზე მათ მიმართ, ვინც ქადაგებს შეუწყნარებლობას. პოპერის მოსაზრებით, თუ შეუწყნარებელ იდეოლოგიებს მიეცემა გზა ფართო და შეუზღუდავი გამოხატვის უფლება, მათ შეუძლიათ გამოიყენონ ღია საზოგადოების ღირებულებები, რათა შეასუსტონ ან გაანადგურონ ტოლერანტობა ავტორიტარული ან მჩაგვრელი პრაქტიკით.
შერგილ დადიანი

შერგილ დადიანი - ოდიშის ერისთავი დაახლ. ს-ის 90-იანი-1310-იანი წწ-ის შუა ხანები. გიორგი დადიანის შემდეგ ოდიშის ერისთავობა, ჩვენთვის უცნობი მიზეზების გამო, გადადის დადიანთა მეორე შტოს ხელში. ამ შტოს პირველი ერისთავია შერგილი, როგორც ჩანს, ძე კოხტასთავის გმირის, ცოტნე დადიანისა. იგი ერისთავთ-ერისთავად დედოფალთ-დედოფალ ნათელთან და ძესთან, ცოტნესთან ერთდ მოიხსენიება ჯვრის მონასტრის აღაპში და ხობის ეკლესიის ფრესკულ წარწერაში. შერგირ დადიანის ოჯახში მოხვედრილა თამარ მეფის გულსაკიდი ჯვარი, რომლის ჩასასვენებლადაც მას დაუმზადებინებია ოქროთი შეჭედილი ხატი წარწერით: „ხატო არსებისაო უცვალებელო, მეოხ და მფარველ ექმენით აქა და საუკუნოსა, ერისთავთ-ერისთავი დადიანი შერგირ და მეუღლე ჩემით დედოფალ-დედოფალი ნათელით, ძითურთ ჩემით ცოტნეთურთ“.

წყაროები და ლიტერატურა
ვახუშტი 1973: 801;
თაყაიშვილი 1914: 134, 153;
მეტრეველი: 1962: 145, 102;
ბერაძე 1999: 136-137;
ბახტაძე 2003: 243.

წყარო
ცენტრალური და ადგილობრივი სამოხელეო წყობა შუა საუკუნეების საქართველოში
ალ-ნასლაა

ალ-ნასლაა — ქვიშაქვის კლდე საუდის არაბეთში, რომელიც გეოლოგიურ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს. კლდე ტაიმას ოაზისიდან სამხრეთით დაახლოებით 50 კმ-ში მდებარეობს. მისი სიგანე დაახლოებით 9 მეტრია, ხოლო სიმაღლე - 6 მეტრი. კლდის უნიკალურობა მდგომარეობს მის შუაში არსებული სწორი ჭრილში, რომელიც მას ორ ნაწილად ყოფს . ორივე ნაწილი პატარა „კვარცხლბეკებზე“ დგას.

ალ-ნასლაას ჭრის წარმოშობის ზუსტი მიზეზი მეცნიერებისთვის უცნობია და ის გეოლოგიური კვლევის საგანია. რამდენიმე ჰიპოთეზა მიიჩნევს, რომ ეს შეიძლება იყოს ამინდის ზემოქმედება- ქარის, წვიმის, ტემპერატურის ცვლილებებისა და გეოლოგიური ძალების კომბინაცია; ტექტონიკური მოძრაობები- დედამიწის ქერქის აქტივობა, რაც რეგიონს ხდის მგრძნობიარეს სტრესული ბზარების მიმართ.; ქიმიური პროცესები კლდის სუსტი წერტილების დაშლა ქიმიური რეაქციებით.

გარდა მეცნიერული ახსნისა, პოპულარულია შეთქმულების თეორიებიც, რომლებიც კლდის ჭრის მიზეზად ადამიანურ ან უცხოპლანეტელთა ჩარევას განიხილავენ.

პეტროგლიფები
კლდის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი დაფარულია პეტროგლიფებით, რომლებიც პრეისტორიულ პერიოდს განეკუთვნება. ეს ნახატები ასახავს ცხოველებსა და ნადირობის სცენებს; ადამიანურ ფიგურებს; რელიგიურ ან სულიერ სიმბოლოებს, რომლებიც იმდროინდელი კულტურებისთვის სავარაუდოდ, წმინდა იყო.

ზოგიერთი მკვლევარი მიიჩნევს, რომ პეტროგლიფებს შესაძლოა ასტრონომიული მნიშვნელობა ჰქონოდა და ისინი ნავიგაციისთვის ან ციურ მოვლენებზე დაკვირვებისთვის იყენებდნენ.

ალ-ნასლაა, თავისი გეოლოგიური და კულტურული უნიკალურობით, რჩება საიდუმლოსა და ინტერესის საგნად, რაც დამატებით იზიდავს როგორც მეცნიერებს, ისე ტურისტებს.
ტაიმა

ტაიმა —  უძველესი დასახლება და ოაზისი არაბეთის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ის მდებარეობს საქარავნო გზების გადაკვეთაზე, რაც მას მნიშვნელოვან ცენტრად აქცევდა რეგიონში.

ტაიმა იყო მნიშვნელოვანი პუნქტი საქარავნო მარშრუტზე, რომელიც დასავლეთსა და სამხრეთს სპარსეთის ყურის ზემო ნაწილთან და დამასკოს მედინასთან აკავშირებდა.

ეს ადგილი მოხსენიებულია ძველ აღთქმასა და ასურულ წარწერებში.

ბაბილონის მეფე ნაბონიდუსმა ტაიმაში რამდენიმე წელი გაატარა, თუმცა ამის ზუსტი მიზეზები უცნობია. მისი ერთ-ერთი წარწერა ტაიმას მოიხსენიებს, როგორც ქალაქს, რომელიც მნიშვნელოვანი იყო საქარავნო მარშრუტებისთვის.

ტაიმას ოაზისის მახლობლად, ტაას ალ-ღადჰას ტერიტორიაზე, აღმოჩენილია ადამიანის ხელის შუა თითის მეორე ფალანგა, რომლის ასაკი დაახლოებით 90 ათასი წელია. ეს აღმოჩენა რეგიონში უძველესი ადამიანის დასახლების კვალი იყო.

 საუკუნეში ძვ. წ. ტაიმაში გავრცელებული იყო ცენტრალური სემიტური ენების ერთ-ერთი კილო. ადგილობრივი მოსახლეობა იყენებდა ტაიმანის დამწერლობას, რომელიც რეგიონის სემიტური კულტურის უნიკალურ გამოხატულებას წარმოადგენდა.

ტაიმა მნიშვნელოვან ადგილს იკავებს არაბეთის ნახევარკუნძულის უძველესი ისტორიასა და არქეოლოგიაში. ის ნათელს ჰფენს რეგიონის სავაჭრო გზების, კულტურული ურთიერთობების და უძველესი ადამიანის დასახლების ისტორიას.
მარშალის კუნძულების კონსტიტუცია

მარშალის კუნძულების კონსტიტუციები — მარშალის კუნძულების რესპუბლიკის უზენაესი კანონი. ძალაშია 1979 წლის 1-ელი მაისიდან.

კონსტიტუციის ტექსტი ინგლისურ და მარშალურ ენაზეა შედგენილი.

ისტორია
მარშალელებმა დამოუკიდებლობის მოპოვებამდე (1986) გადაწყვიტეს, რომ საკუთარი კონსტიტუციური კანონი ჰქონოდათ. 1976 წელს შეიქმნა 46 წევრისგან შემდგარი საკონსტიტუციო კრება. ამ კრებამ 1979 წელს კონსტიტუციის პროექტი მოამზადა, რომელშიც სამომავლო დამოუკიდებლობის სტატუსიც იყო განჭვრეტილი.

სტრუქტურა
მარშალის კუნძულების კონსტიტუციაში ბრიტანული და ამერიკული კონსტიტუციური პრინციპებია გაერთიანებული. კონსტიტუცია მეტწილად უესტმინსტერის სისტემაზეა დაფუძნებული, საკანონმდებლო შტო აყალიბებს აღმასრულებელ შტოს, ხოლო სასამართლო შტო დამოუკიდებელია.

საკანონმდებლო ორგანოა ნიტიჯელა. მასში 33 პარლამენტარი შედის, რომლებსაც 4 წლის ვადით ირჩევენ. ნიტიჯელა მისი წევრებიდან ირჩევს მარშალის კუნძულების პრეზიდენტს და პრეზიდენტის წარდგინებით, ირჩევს მარშალის კუნძულების მთავრობის წევრებს. კაბინეტი აღმასრულებელი შტოა და პასუხისმგებელია ნიტიჯელას წინაშე.