ატომური რაკეტული ძრავა

ატომური რაკეტული ძრავა — ბირთვული ენერგიით მომუშავე რაკეტული ძრავა. მიმდინარეობს მუშაობა ასეთი ძრავას შესაქმნელად კოსმოსური რაკეტებისათვის. ატომური რაკეტული ძრავას ყველაზე პერსპექტიული მუშა სხეულია წყალბადი. გათხევადებული წყალბადი ტუმბოს მიერ შექმნილი წნევით რეზერვუარიდან მიდის ბირთვულ რეაქტორში, სადაც ბირთვული ჯაჭვური რეაქციის შედეგად გამოყოფილი სითბოს ხარჯზე აირად მდგომარეობაში გადადის და 2000-2500°-მდე ცხელდება. წნევიანი გაცხელებული წყალბადი რეაქტორიდან საქშენში ხვდება, ფართოვდება და წნევისა და რეაქტორში მიღებული სითბოს ხარჯზე კოსმოსურ სივრცეში გამოიტყორცნება. ჭავლის გამოტყორცნისას რაკეტაზე მოქმედებს წევის ძალა, რომელიც მას ჭავლის საწინააღმდეგო მიმართულებით ამოძრავებს. გაცხელებული წყალბადის ნაწილი გადადის აირის ტურბინაში, რომელიც ტუმბოს ამუშავებს; აირის ტურბინიდან გამოსული წყალბადი დამხმარე საქშენიდან კოსმოსურ სივრცეში გამოიტყორცნება და ქმნის დამატებით წევის ძალას. განხილული ტიპის ატომური რაკეტული ძრავას მუშაობა შემოწმებულია სპეციალურ პოლიგონებზე სტაციონარულ პირობებში. რეაქტიული წევის ძალა მით უფრო მეტია, რაც უფრო ნაკლებია საქშენიდან გამოტყორცნილი მუშა სხეულის მოლეკულური წონა. ქიმიური სათბობით მოქმედი ჩვეულებრივი რაკეტული ძრავებისათვის ერთ-ერთი საუკეთესო მუშა სხეულია ჟანგბადისა და წყალბადის ქიმიური შეერთების შედეგად წარმოქმნილი წყლის ორთქლი, რომლის მოლეკულური წონა უდრის 18. ვინაიდან წყალბადის მოლეკულური წონა 2-ს უდრის, სხვა თანაბარ პირობებში ჩვეულებრივ ქიმიური რაკეტულ ძრავასთან შედარებით ატომური რაკეტული ძრავას მეტი წევის ძალის შექმნა შეუძლია. კოსმოსური ატომური რაკეტული ძრავას პრაქტიკული გამოყენება უახლოესი მომავლის საქმეა. დედამიწის ზედაპირიდან გაშვების მომენტში ატომურმა ძრავამ შეიძლება გარემოს რადიოაქტიური გაჭუჭყიანება გამოიწვიოს; ამის გამო ითვალისწინებენ რაკეტის მხოლოდ მეორე ან მესამე საფეხურის აღჭურვას ატომური რაკეტული ძრავათი, ასეთი რაკეტის პირველი საფეხური, თანამედროვე კოსმოსური რაკეტის მსგავსად, იმუშავებს ქიმიური სათბობით. როდესაც რაკეტა დედამიწას დაახლოებით 1500 კმ დაშორდება, ჩაირთვება ატომური რაკეტული ძრავა, რომელიც უზრუნველყოფს რაკეტის შემდგომ მოძრაობას. ვინაიდან ამუშავებამდე ატომური ძრავა უსაფრთხოა, ატომურძრავიანი საფეხურის მქონე რაკეტა დედამიწიდან ჩვეულებრივი რაკეტის მსგავსად გაიშვება. თუ ატომური რაკეტული ძრავას ამუშავების შემდეგ თავს იჩენს რაიმე უწესივრობა და რაკეტა დედამიწაზე დაიწყებს ვარდნას, ატმოსფეროს მკვრივ ფენებში შესვლისას იგი დიდ სიმაღლეზე მთლიანად დაიწვება და ვერ შეძლებს რაიმე ზიანის მოტანას.

ადამიანის ხანგრძლივი მოგზაურობა შორეულ კოსმოსში განუხორციელებელია ქიმიური სათბობით მომუშავე რეაქტიული ან ზემოთ განხილული ტიპის ატომური რაკეტული ძრავათი აღჭურვილი რაკეტების საშუალებით. მიმდინარეობს მუშაობა უფრო სრულყოფილი (ატომურ-იონური, ატომურ-ელექტრული, ფოტონური და მაგნიტოჰიდროდინამიური) კოსმოსური ძრავების შესაქმნელად. შორეულ პერსპექტივაშია კოსმოსურ ხომალდების ძრავებში თერმობირთვული ენერგიის გამოყენება. ფოტონური, მაგნიტოჰიდროდინამიური და სხვა სახის კოსმოსური ძრავებისათვის საჭირო ელექტროენერგიის გამომუშავება შეიძლება ატომური ენერგიით მოქმედი თერმოელექტრული და თერმოემისიური გენერატორების საშუალებით, ასეთ გენერატორებში ბირთვული ჯაჭვური რეაქციის დროს გამოყოფილი სითბო უშუალოდ ელექტროენერგიად გარდაიქმნება. თერმოელექტრულ და თერმოემისიურ გენერატორებში გამომუშავებული ელექტროენერგია მთლიანად უზრუნველყოფს კოსმოსურ ხომალდზე დადგმული აპარატურისა და ხელსაწყოების ელექტრომომარაგებას.