iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
წმინდა ვალენტინის დღე

წმინდა ვალენტინის დღე, ან შეყვარებულების დღე, სიყვარულის დღე — დღესასწაული, რომელიც 14 თებერვალს აღინიშნება მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში, თუმცა უმეტესგან არც საერო და არც საეკლესიო დღესასწაული არაა. როგორც წესი, ამ დღეს ერთად ატარებენ შეყვარებულები. ისინი ერთმანეთს ულოცავენ და ჩუქნიან ყვავილებს, რომანტიკული შინაარსის ღია ბარათებს — „ვალენტინებს“, სხვადასხვანაირ საჩუქარს. ამ დღეს ხშირად უხსნიან სიყვარულს, ცოლობას სთხოვენ ან ქორწინდებიან.

ვალენტინობის დღის აღნიშვნა საუკუნის რომში დაიწყო, როგორც წმინდა ვალენტინის ხსენების დღე და მას მთელი ქრისტიანული სამყარო აღნიშნავდა. ახლა 14 თებერვალს, როგორც წმინდა ვალენტინის ოფიციალურ საეკლესიო დღესასწაულს, მხოლოდ პროტესტანტები აღნიშნავენ ლუთერანულ და ანგლიკანურ ეკლესიებში.

მართლმადიდებელ ეკლესიაში წმინდანის ხსენების დღეა 19 ივლისი (ძველი სტილით, 6 ივლისი). 1969 წლის საეკლესიო რეფორმის შემდეგ კათოლიკური ეკლესია ამ დღეს აღარ აღნიშნავს. 14 თებერვლის რომანტიკულ საყვარულთან ასოცირებას სათავე დაუდო ჯეფრი ჩოსერმა შუა საუკუნეების მიწურულს.

ისტორია
ძველ რომში 14 თებერვალს აღინიშნებოდა ლუპერკალია — ქალღმერთ იუნონასა და ღმერთ ფავნისადმი (ლუპერკისადმი) მიძღვნილი ეროტიკული დღესასწაული.

როგორც ჩანაწერებიდან ვგებულობთ, ამ დღეს ღმერთებს მსხვერპლად სწირავდნენ ცხოველებს, რომლებსაც ტყავს აძრობდნენ და მათრახებს აკეთებდნენ. მერე ამ მათრახებით ახალგაზრდა, შიშველი მამაკაცები ქალებს ცემით მიერეკებოდნენ ქალაქის ქუჩებში. ქალებს იმედი ჰქონდათ, ამ ცემის რიტუალის შემდეგ უფრო ნაყოფიერი გახდებოდნენ და შვილებს ადვილად გააჩენდნენ. ეს ძალზე გავრცელებული ტრადიცია იყო რომში, რომელშიც დიდგვაროვნებიც კი მონაწილეობდნენ. ამ რიტუალის პოპულარობის მიზეზად უნდა მივიჩნიოთ ის, რომ 276 წელს ჩვილთა სიკვდილიანობა, მკვდრადშობა და მუცლის მოშლა ძალიან გახშირდა.

494 წელს რომის პაპმა — გელასიუს -მა ლუპერკალიის აღნიშვნა აკრძალა. ძველი დღესასწაული ჩაანაცვლეს წმინდა ვალენტინის დღით. გადმოცემის მიხედვით, ვალენტინი უბრალო მღვდელი იყო, რომელიც 269 წლის 14 თებერვალს რომის იმპერატორმა — კლავდიუს -მ სიკვდილით დასაჯა ქრისტიანული წმინდა საიდუმლოებების აღსრულების გამო.

ლეგენდის თანახმად, მრისხანე კლავდიუსს მტკიცედ სწამდა, რომ მარტოხელა მამაკაცი, რომელსაც არც ოჯახი ჰყავდა და არც საყვარელი ქალი, უკეთ იბრძოდა და ემსახურებოდა სამშობლოს, ვიდრე დაოჯახებული და წვრილშვილიანი. ამიტომ კლავდიუსმა ქორწინება აკრძალა, მაგრამ ვალენტინი ამ წმინდა ქრისტიანულ საიდუმლო წესს რომის იმპერატორისგან მალულად მაინც აღასრულებდა. მისი ამბავი ქალაქში გავრცელდა.

წმინდა ვალენტინმა უამრავი წყვილის დაქორწინება მოასწრო, სანამ ციხეში აღმოჩნდებოდა. სიკვდილით დასჯის მოლოდინში მყოფმა, ზედამხედველის ქალიშვილი — ჯულია გაიცნო და გულში ჩაუვარდა. შეყვარებულმა მღვდელმა სიკვდილის წინ ქალიშვილს სასიყვარულო ბარათი მისწერა, რომელიც შემდგომში ვალენტინობის სიმბოლოდ იქცა.

269 წლის 14 თებერვალს წმინდა ვალენტინი სიკვდილით დასაჯეს. მისი წმინდა ნაწილები სხვადასხვა ქვეყნის ეკლესია-მონასტრებში დაკრძალეს. წმინდანი სიყვარულისა და ოჯახური კეთილდღეობის მფარველად ითვლება.
მამაკაცთა საერთაშორისო დღე

მამაკაცთა საერთაშორისო დღე [( ' ] — ყოველწლიური დღესასწაული, რომელიც აღინიშნება 19 ნოემბერს. ის დაარსდა 1992 წლის 7 თებერვალს პროფესორ თომას ოსტერის ინიციატივით. ამ დღის დაწესების მიზანი იყო საზოგადოების მიერ ყურადღების მიქცევა მამაკაცების მიმართ გენდერულ დისკრიმინაციასა და სქესთა თანასწორობაზე; მამაკაცებისა და ჭაბუკთა ჯანმრთელობის ზრუნვაზე; აგრეთვე ოჯახში მამაკაცების დადებით გავლენასა და ბავშვთა აღზრდაზე.

ამჟამად ეს დღე აღინიშნება 70 -ზე მეტ ქვეყანაში, მათ შორის არის აშშ, კანადა, ავსტრალია, დასავლეთ და ცენტრალური ევროპის სახელმწიფოები, აფრიკისა და აზიის განვითარებადი ქვეყნები. მამაკაცთა საერთაშორისო დღეს მოსდევს ბავშვთა საყოველთაო დღე, რომელიც მეორე დღეს, 20 ნოემბერს აღინიშნება.
პეროზ I

პეროზი ( - გამარჯვებული; გ. 484) — სასანიდური ირანის მე-18 შაჰინშაჰი 459—484 წლებში, იეზდიგერდ -ის უფროსი ვაჟი.

მამამისის გარდაცვალების დროს იმყოფებოდა სისტანის პროვინციაში. მისმა უმცროსმა ძმამ, ჰორმიზდ -მ მიიტაცა ტახტი, რის გამოც პეროზის განცვიფრება გამოიწვია. მან მალევე შემოიკრიბა იმპერიის მოსახლეობის დიდი ნაწილი და ჰუნები. აჯანყების შედეგად ტახტიდან ჩამოაგდო ჰორმიზდ და სიკვდილით დასაჯა. ძმის დატყვევებაში პეროზს ჰუნები დაეხმარნენ. იმავე ჰუნებთან ომში გაიარა მისმა მთელმა მეფობამ. დაიღუპა მათ წინააღმდეგ ბრძოლაში, 484 წელს.

პეროზი და საქართველო
როგორც აღწერილია ჰაგიორგაფიულ ნაწარმოებში „წამებაჲ წმიდისა შუშანიკისი დედოფლისაჲ“ პეროზ მეფის მეფობის მერვე წელს (467 წ.) ესტუმრა ქვემო ქართლის პიტიახში ვარსქენი, რომელმაც შემდგომ ატროშანი მიიღო და პეროზის ქალიშვილი შეირთო ცოლად.

მას აქტიურად და შეუპოვრად ებრძოდა ქართლის მეფე — ვახტანგ გორგასალი. 484 წელს აჯანყებული ქართლის ასაოხრებლად გაგზავნილი სპარსული ჯარი სწორედ პეროზის ომში დაღუპვის ამბავმა გააბრუნა ირანში.

მოიხსენიება ბოლნისის სიონის ტაძრის ერთ-ერთ წარწერაში.
სისტოლა

სისტოლა — გულის კუნთის, ანუ მიოკარდიუმის შეკუმშვა; შედგება წინაგულების სისტოლისა და პარკუჭების სისტოლისაგან. ურთიერთმიმდევარი სისტოლა და დიასტოლა შეადგენენ გულის მოქმედების ციკლს. თუ ადამიანის გულის შეკუმშვათა რაოდენობა 1 წთ-ში არის 75, წინაგულების სისტოლის ხანგრძლივობა 0,1 წმ იქნება, პარკუჭებისა კი 0,3 წმ.

წინაგულების სისტოლის დროს სისხლი გადადის პარკუჭებში. პარკუჭთა სისტოლისას სისხლი გადაისროლება მარცხენა პარკუჭიდან აორტაში, ხოლო მარჯვენა პარკუჭიდან ფილტვის არტერიაში.
ახატელი

ახატელი — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში (რუისპირის თემი). მდებარეობს მდინარე თურდოს (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 500 მეტრი, თელავიდან 13 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 271 ადამიანი.

ისტორია
ამ ადგილზე დასახლება უფრო ძველია ვიდრე საკუთრივ რუისპირში. კახეთიდან (თელავიდან) ქართლში გადამავალ, მნიშვნელოვან გზასთან სოფლის სიახლოვემ ადრევე დააჩნია კვალი მის სამეურნეო-ეკონომიკურ ყოფას. საისტორიო წყაროებში ასახული საუკუნიდან იხსენიება: „მეუფემან კათალიკოს-პატრიარქმან მელიქსედეკ მოიგო ნათქვამი „მატიანე ქართლისაიში“, ესენი კათალიკოსმა სვეტიცხოვლის მონასტერს შესძინოთ სოფელ ახატლის ყმა-მამული“. საქართველოს კათალიკოსს ამ დროიდან საუკუნემდე შეუნარჩუნებია აქ თავისი სამფლობელოები. ახატელი, როგორც განვითარებული მეურნეობისა და მევენახეობის ადგილი კახეთში, მოიხსენიება - საუკუნეების საბუთებში. ამ პერიოდში სოფელში ადგილი ჰქონდა ყმა-მამულის ხშირ ყიდვა-გაყიდვას. წლების განმავლობაში სვეტიცხოვლის ყმა-მამულის რაოდენობამ თანდათან იკლო. 1447 წლისთვის მას მხოლოდ გლეხობის 6 კომლიღა შერჩა. 1579 წელს ალექსანდრე -მ სვეტიცხოველს მამულების მფლობელობა განუახლა კახეთში. მათ შორის ახატელშიც, სადაც იმჟამად სვეტიცხოველს „ხუთი მთელი გლეხი და საგლეხო მამული ჰქონდა“. 1616 წლის ერთ-ერთ საბუთში მოხსენიებულია მცხეთის აზნაური ელიოზის ძე, რომელიც ახალ წელში დარჩენილ სვეტიცხოვლის ოთხ კომლ გლეხს განაგებდა. საუკუნიდან სოფელში ყმა-მამულის დიდ ნაწილს კახეთის თავადები — მაყაშვილები დაეპატრონენ. - საუკუნეებში შაჰ-აბასისა და სხვა დამპყრობთა დამანგრეველმა შემოსევებმა, მათ შორის „ლეკიანობამ“, სოფლის სამეურნეო ცხოვრება რამდენადმე დააკნინა. მოსახლეობის ნაწილი საუკუნეში რუისპირში გადასახლდა. ვინც დარჩა, შიშიანობის ჟამს, რუისპირის ციხესიმაგრეს აფარებდა თავს. ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმების შემდეგ, ახატელი ტფილისის გუბერნიის თელავის მაზრაში შედიოდა. დღეს სოფელში მოსდევენ მევენახეობას, მებაღეობას და მემინდვრეობას.

დემოგრაფია
გულგულა

გულგულა — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფელი გულგულა).

მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე თურდოს (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 425 მ-ზე, თელავიდან დაშორებულია 6 კმ-ით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 108 ადამიანი.

ისტორია
სოფლის ტერიტორია დასახლებული იყო გვიანდელი ბრინჯაოს ხანიდან, რასაც ადასტურებს სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ე. წ. ოლიების ტყეში გამოვლენილი სამაროვანი, რომელიც გაითხარა 1956-1972 წლებში. 29 ორმოსამარხში აღმოჩენილი თიხის ჭურჭლის სიმრავლე მიანიშნებს, რომ მოსახლეობის ერთ-ერთი საარსებო წყარო მეთუნეობა უნდა ყოფილიყო. სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ე. წ. სათვალისწყალზე გაითხარა 20 ორმოსამარხი, რომლებიც არქეოლოგიური მასალის ზოგიერთი თავისებურებით რამდენადმე ადრეული ჩანს.

გეოგრაფიულ პუნქტ გულგულას იხსენიებს „ცხოვრება ქართუელთა მეფეთა“, რომლის მიხედვით, ზოგიერთი მოსაზრებით, ამ ადგილს ადრე ტყე-ტბა ერქვა. ტყე-ტბა ჰერეთისა და კახეთის სასაზღვრო ადგილზე მდებარეობდა.

1906 წლის 8 იანვარს სოფელში დაარსდა კომუნა, რომელიც ლევ ტოლსტოის იდეების მიმდევარმა ივანე კოლელიშვილმა დააარსა. მასში 190-დან 70 ოჯახი გაწევრიანდა, თუმცა მალე კომუნის წევრთა რაოდენობა გაიზარდა 100-120 კომლამდე. 1906 წლის 7 ოქტომბერს მთავრობამ კომუნა დაშლილად გამოაცხადა, მისი ხელმძღვანელი კოლელიშვილი კი დააპატიმრა და გადასახლება მიუსაჯა.

სოფელში შემორჩენილია სხვადასხვა დროის არქიტექტურული ძეგლები: დიმიაანთ კოშკი ( ს.), გვიანდელი შუა საუკუნეების კვირაცხოვლისა და ყველაწმიდის (განახლებულია ს-ში) ეკლესიები, წმ. გიორგის ეკლესია (– სს.).

დემოგრაფია
თეთრი წყლები

თეთრი წყლები — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. თელავი-თბილისის საავტომობილო გზაზე. საკრებულოს ცენტრი (სოფლები: კობაძე, ნადიკვარი, პანტიანი, სეროდანი). ზღვის დონიდან 1200 მეტრი, თელავიდან 18 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 93 ადამიანი. სოფლის მიდამოებშია გოგირდოვანი წყლები.

დემოგრაფია
იყალთო (თელავის მუნიციპალიტეტი)

იყალთო — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. თემის ცენტრი. ზღვის დონიდან 700 მეტრი, თელავიდან 7 კილომეტრი. სოფლის მახლობლად დგას იყალთოს მონასტერი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2034 ადამიანი.

ისტორია
შუა საუკუნეებში წარმოადგენდა მძლავრ, კულტურულ-საგანმანათლებლო ცენტრს საქართველოში, რასაც საფუძველი ჩაუყარა ერთ-ერთი ასურელი მამის — ზენონის მიერ დაწყებულმა სამონასტრო კომპლექსმა. - საუკუნეებში აქ არსებობდა საქართველოს ერთ-ერთი უმაღლესი სასწავლებელი — იყალთოს აკადემია, რომელიც ცნობილი ქართველი სასულიერო მოღვაწის, ფილოსოფოსის, მწერლისა და ჰიმნოგრაფის არსენ ვაჩეს ძე იყალთოელის მეურვეობისა და დავით აღმაშენებლის ხელშეწყობით დაარსდა. არსენივე იყო აკადემიის პირველი რექტორიც. სოფელში მისდევენ მევენახეობას. მოქმედებს ღვინის პირველადი გადამუშავების ქარხანა, ფუნქციონირებს რუსთაველის სახელობის სახალხო უნივერსიტეტი.

დემოგრაფია
გალერეა
კონდოლი

კონდოლი — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე კისისხევის მარცხენა ნაპირას. თემის ცენტრი. ზღვის დონიდან 460 მეტრი, თელავიდან 6 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2188 ადამიანი.

სოფლის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს საუკუნის ძეგლი — ნათლისმცემლის ბაზილიკა.

ისტორია
კონდოლი საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი დასახლებაა, კულტურულ-სამეურნეო და პოლიტიკურ ცხოვრებაში. მდინარე კისისხევის ხეობაში კონდოლი, სოფელ კისისხევთან ერთად, მნიშვნელოვანი ობიექტი იყო, როგორც სამეურნეო, ისე სამხედრო-სტრატეგიული თვალსაზრისით. სამეფოს წერითა და გარკვეული გადაჯგუფებით კონდოლის შუამთის მხარის სოფლადაც განიხილებოდა. იოანე ბატონიშვილი აღნიშნავდა შუამთაზე „მიწერილ“ სამეფო, სათავადო, სააზნაურო და საეკლესიო სოფლებსა და ადგილებს, რომელთა შორის კონდოლსაც მოიხსენიებდა.
ისტორიულ წყაროებში ცნობილია კისისხევ-კონდოლის მოურავის თანამდებობა. გვიანდელ შუა საუკუნეებში კონდოლის ყმა-მამულის დიდი ნაწილი ალავერდელი ეპისკოპოსის გავლენის ქვეშ იყო, რომელსაც სოფლის სამართავად თავისი მოურავი, ნაცვალი და მოურავის მდივანიც ჰყავდა დანიშნული. თავის მხრივ, ეს მოხელეები აქ საკუთარ ყმა-გლეხებსაც ფლობდნენ. საუკუნის მეორე ნახევარში კონდოლის მოურავსა და მის ნაცვლად გარკვეული სამართლებრივი დავაც ჰქონიათ. ნიკოლოზ ალავერდელი (ანდრონიკაშვილი), მოურავის ფუნქციებში და სარგოში ნაცვლის ნაზიარების საპასუხოდ,ყველამ უყურა ახლებს მისი საყდრის პირველ აზნაურიშვილს დავით გელოვანიძეს კონდოლის მოურავობას, რომელიც მათ მამით და პაპი სამკვიდროდ ჰქონიათ ბოძებული. ამასთან, იგი საგანგებოდ მიუთითებს ნაცვალს, რომ „საყდრონის სხვა ნაცვალთა მსგავსად თავის განწესებით იმოქმედოს“. ეპარქიულად კონდოლი ჭერემის საეპისკოპოსოში შედიოდა, მაგრამ მტერთა შემოსევებისგან მორჩილი საეპისკოპოსო ვეღარ ფუნქციონირებდა და 1757 წელს თეიმურაზ -მ იგი კისისხევთან ერთად ეპარქიულადაც ამბა ალავერდელს დაუქვემდებარა. შემდგომში კონდოლში, ალავერდის მონასტერთან ერთად, ხმა მამულს დაეუფლნენ ჩოლოყაშვილები, თუმანიშვილები, ესიტაშვილები, ჯორჯაძეები და სხვა. სამეურნეო თვალსაზრისით, კონტროლის საკმაოდ ძლიერი დასახლება იყო. სოფლის მიწები კარგად ირწყვებოდა მდინარე კისისხევით. დოკუმენტური მასალების მიხედვით აქტიურად მისდევდნენ მემინდვრეობას, მებაღეობა და მევენახეობა-მეღვინეობას.შეძლებულ ფეოდალებისა და მოვაჭრეებს ხორბლის დიდი საწყობების ჰქონიათ. კონდოლში დაყენებული ღვინო განსაკუთრებული თვისებებითა და ხარისხით გამოირჩეოდა. ვახუშტი ბატონიშვილი საგანგებოდ აღნიშნავს: „იქაც ღვინო კონდოლისა წარჩინებულიო“. კონდოლელები მოგვიანებითაც აქტიურად ეხმაურებოდა ამ ქვეყანაში მომხდარ მოვლენებს. 1905 წლის 27 მარტს კონდოლელმა გლეხებმა, კისისხეველებთან ერთად, გაილაშქრეს მემამულე კუბლაშვილის წინააღმდეგ და მისგან მოითხოვეს გლეხებისა და ხიზნების ვალდებულებების გაუქმება, ტყეებისა და საძოვრების გაერთიანება.იმავე დღეს ისინი შეიკრიბნენ სოფლის კანცელარიასთან და დამატებით მოითხოვეს რეფორმებით ჩამორთმეული მიწების დაბრუნება, სოფლის საჭიროებისათვის „სამაღაზიო“ ფულის გაცემა. მთავრობამ ვერ შეძლო მათ წინააღმდეგ დამსჯელი ღონისძიებების გატარება.

დემოგრაფია
კურდღელაური

კურდღელაური — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, ზღვის დონიდან 530 მეტრი, თელავიდან 3 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 3962 ადამიანი. სოფელში მდებარეობს შუა საუკუნეების ძეგლი - ღვთისმშობლის ეკლესია.

ისტორია
სოფელს საკმაოდ დიდი ისტორია აქვს. ერთ-ერთი თქმულების თანახმად, თავდაპირველად იგი სამხრეთით, დაბლა, მდინარე ალაზნის მახლობლად ყოფილა განლაგებული, მაგრამ მტერთა შემოსევების გამო, გასახლება იძულებული გამხდარა უფრო მაღლა, ჩრდილოეთით, თელავის ახლოს დასახლებულიყო. მეორე თქმულება ამჟამინდელი სოფლის პირველი დასახლების ადგილმდებარეობად სოფელ გულგულის მოპირდაპირე მხარეს, ფოხორაულად წოდებულ ადგილზე მიგვითითებს, რომელსაც ადრე ბოხვერაული ან ფოხვერაული რქმევია. შესაძლოა ამ თქმულებას მხარს უმაგრებდეს აქ 1956 წელს არქეოლოგიური გათხრების დროს გამოვლენილი, გვიანდელი ბრინჯაო-ადრინდელი რკინის ხანის ნამოსახლარი. ლეგენდის თანახმად ამ ახალ ადგილსამყოფლის სანახები კურდღლებით ყოფილა სავსე. ამიტომ ამ ადგილზე მაცხოვრებლებს კურდღელაურლებლად მოიხსენიებდნენ. სოფლის ამჟამინდელი სახელწოდებაც აქედან მომდინარეობს.

კურდღელაურის მოსახლეობა მონაწილეობდა ზოგადად ქვეყანაში და საკუთრივ კახეთში მიმდინარე მოვლენებში. 1903 წლის 3 აპრილს მათ სოფელში გამართეს არსებული მდგომარეობით უკმაყოფილო გლეხების ყრილობა, რომელსაც ახლომახლო სოფლების მაცხოვრებლებიც გლეხებმა თავიანთი მოთხოვნილება წაუყენეს მემამულეებს და ქვეყნისგლეხებმა თავიანთი მოთხოვნილება წაუყენეს მემამულეებს და ქვეყნის მმართველებსაც. მოთხოვნები ითვალისწინებდა: დროებით ვალდებული გლეხების გათავისუფლებას, მიწის, ტყისა და საძოვრის საერთო საკუთრებაში გადაცემას, საყოველთაო, უფასო სწავლებას, სასამართლო საქმეების ქართულ ენაზე წარმოებას, საყოველთაო თანასწორ არჩევნებს და სხვა. მოთხოვნებზე გლეხებმა ძალით მოაწერინეს ხელი მემამულეებს 27 აპრილს, სოფელში, თელავიდან ჩამოვიდა მაზრის უფროსი და დამსჯელი ღონისძიებების გატარებით დაემუქრა გლეხობას, მაგრამ მღელვარების შეწყვეტა ვერ მოახერხა.

კურდღელაური ამჟამადაც ერთ-ერთი გამორჩეული სოფელია თელავის მუნიციპალიტეტში. გარდა იმისა, რომ მას ვრცელი ტერიტორია უკავია, მოსახლეობის რაოდენობითაც ერთ-ერთი დიდია, სოფელში განთავსებულია 2 აეროპორტი: ერთი — სამოქალაქო, მეორე — სამხედრო დანიშნულებისა. ფუნქციონირებს 110 წლის ისტორიის მქონე საჯარო სკოლა. ასევე ღვინის ქარხანა „თელავის ღვინის მარანი“. სხვადასხვა წესით დამზადებული აქაური ღვინოები (დაჯილდოებულია მრავალგზის) იყიდება მსოფლიოს 30 ქვეყანაში, როგორც ევროპაში, ასევე აშშ-ში.

დემოგრაფია
მალტის პრეზიდენტი

მალტის პრეზიდენტი (მალტურ ენაზე ' ) — თანამდებობა დაარსდა 1974 წლის 13 დეკემბერს, მას შემდეგ, რაც მალტა გამოცხადდა რესპუბლიკად ბრიტანეთის ერთა თანამეგობრობაში. მალტის კონსტიტუციის მიხედვით პრეზიდენტი არის სახელმწიფოს მეთაური, ხოლო აღმასრულებელი ხელისუფლება ეკუთვნის პრემიერ-მინისტრს. პრეზიდენტს ირჩევს პარლამენტი — წარმომადგენელთა პალატა — 5 წლის ვადით. 1989 წლიდან 4 აპრილი იქცა ოფიციალურ თარიღად, როდესაც პრეზიდენტი იწყებს და ამთავრებს ხუთწლიან საპრეზიდენტო ვადას.

უფლებები
პრეზიდენტი:
აქვეყნებს კანონებს.
ითხოვს პარლამენტს პრემიერ-მინისტრთან შეთანხმების საფუძველზე.
იღებს რწმუნებათა სიგელებს ელჩებისაგან.

მალტის პრეზიდენტების სია
ანტონი მამო

ანტონი ჯოზეფ მამო (დ. 9 იანვარი, 1909, ბირკირკარა, მალტა — გ. 1 მაისი, 2008, მოსტა, მალტა) — მალტის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. პრეზიდენტი (1974–1976), მალტის უკანასკნელი გენერალ-გუბერნატორი (1971–1974).

ბიოგრაფია
ანტონი მამო დაიბადა ქალაქ ბირკირკარაში, ჯოზეფ მამოსა და კარლა ბრინკატის ოჯახში. განათლება მიიღო მალტის უნივერსიტეტში. 1934 წელს კი დაეუფლა სამართლის დოქტორის ხარისხს.

კარიერა
თავდაპირველად იგი მცირე პროფესიულ პრაქტიკას გადიოდა. 1955–1971 წლებში კი იყო უზენაესი სასამართლოს მოსამართლე. 1974 წელს, მალტის მიერ ბრიტანეთის ერთა თანამეგობრობის ფარგლებში რესპუბლიკად გამოცხადების შემდეგ არჩეულ იქნა ქვეყნის პირველ პრეზიდენტად.

ჯილდოები
დაჯილდოებულია ბრიტანეთის იმპერიის ორდენით (1955 წელი) და მიღებული აქვს რაინდის წოდება (1957 წელი) .

გარდაცვალება
გარდაიცვალა 99 წლის ასაკში 2008 წლის 1 მაისს. მას შემდეგ, რაც 2007 წლის 8 ივნისს გარდაიცვალა სომალის ექს-პრეზიდენტი ადენ აბდულა ოსმან დაარი გახდა მსოფლიოში ყველაზე ხანდაზმული ყოფილი პრეზიდენტი.
ალბერტ ჰიზლერი

ალბერტ ვიქტორ ჰიზლერი (დ. 20 ნოემბერი, 1916, ვალეტა — გ. 26 ოქტომბერი, 1993) — მალტის პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. ქვეყნის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი. პროფესორ ჯუზეპე ჰიზლერისა და მარიეტა მუსკატ ფენეჩის შვილი. ასრულებდა პრეზიდენტის მოვალეობას 1981 წლის 27 დეკემბრიდან 1982 წლის 15 თებერვლამდე.
ფრინველმენჯა დინოზავრები

ფრინველმენჯა დინოზავრები — ამომწყდარი ქვეწარმავლების რიგი დინოზავრების ზერიგისა. ჰქონდათ ოთხსხივიანი მენჯი, ბოქვენის ძვალზე უკანა მორჩი, რითაც ფრინველებს ემსგავსებოდნენ. ყბების წინა, უკბილო ნაწილს ზოგჯერ ნისკარტის მოყვანილობა ჰქონდა და დაფარული იყო რქოვანი შალითით. კბილები გვერდებიდან შებრტყელებული იყო ხშირად ფოთლისებრი ფორმის გვირგვინით. უფრო გვიანდელი ხანის ფრინველმენჯა დინოზავრებს თითების ბოლო ფალანგები ჩლიქისებური აგებულების ჰქონდათ. იკვებებოდნენ მცენარეებით. სხეულზე ჰქონდათ ფარები, ეკლები, რქები. ცხოვრობდნენ იურულსა და ცარცულ პერიოდებში. ცნობილია 6 (4) ქვერიგი, მ.შ. სტეგოზავრები, ანკილოზავრები, რქოსანი დინოზავრები.
სტეგოზავრები

სტეგოზავრები — ფრინველმენჯა დინოზავრების ქვერიგი. ბინადრობდნენ იურულ პერიოდში და ცარცული პერიოდის დასაწყისში. ადრინდელი სტეგოზავრები — სცელიდოზავრები, როგორც ჩანს, უმთავრესად უკანა ფეხებზე დადიოდნენ, უფრო გვიანდელი სტეგოზავრები კი მეორეულად დაუბრუნდნენ 4 ფეხზე სიარულს. სტეგოზავრების სიგრძე 6 მ აღწევდა. იკვებებოდნენ მცენარეებით. ზურგი და კუდი ზემოდან დაფარული ჰქონდათ ძვლოვანი ეკლებით. სტეგოზავრების ნამარხები ნაპოვნია ჩრდილოეთ ამერიკაში, დასავლეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ აფრიკაში.
ნუსხა

ნუსხა (სამართლეებრივი ისტორია), ქონების, ხარჯის, ვალის, ბეგარა-გამოსაღების სია, აღწერილობა თუ რეესტრი, დავთრის ამონაწერი ძვ. საქართველოში (ბეგრის ნუსხა, მზითვის ნუსხა და სხვა). სააღრიცხვო-საანგარიშსწორებო საბუთის, წერილობითი მტკიცებულების მნიშვნელობით „ნუსხა“. უფრო ხშირად გვხვდება საუკუნის და შემდგომი დროის საკანონმდებლო და სასამართლო მასალებში. როგორც მტკიცებულება, ნუსხა ხელმოწერილი და დაბეჭდილ-დამოწმებული უნდა ყოფილიყო ანდა მისი ნამდვილობა ფიცით დადასტურებულიყო.
მიგ-31

მიგ-31 (ნატოს კლასიფიკაციით არის ორადგილიანი ზებგერითი შორი მოქმედების გამანადგურებელ-გადამტაცი. იგი იყო პირველი საბჭოთა მეოთხე თაობის საბრძოლო თვითმფრინავი. მიგ-31-ს დანიშნულებაა საჰაერო მიზნების განადგურება ძალიან დაბალ, დაბალ, საშუალო და მაღალ სიმაღლეზე, დღისით და ღამით, ნებისმიერ მეტეოროლოგიურ პირობებში.
რუანდის პრეზიდენტი

რუანდის პრეზიდენტი — პრეზიდენტის თანამდებობა დაარსდა 1961 წლის 28 იანვარს, მას შემდეგ, რაც რუანდამ დამოუკიდებლობა მოიპოვა ბელგიისაგან. რუანდის 2003 წლის 26 მაისის კონსტიტუციის მიხედვით პრეზიდენტს ირჩევს მოსახლეობა 7 წლით და ერთი საპრეზიდენტო ვადით.

უფლება
პრეზიდენტი:
არის სახელმწიფოს მეთაური.
შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი.

რუანდის პრეზიდენტების სია
ნუტრია

ნუტრია — ძუძუმწოვარი ცხოველი მღრღნელების რიგისა. მისი მასა 12 კგ-ს აღწევს. აქვს მომრგვალო, გრძელვიბრისებიანი ცხვირი. უკანა კიდურების თითები აპკითაა შეერთებული. გავრცელებულია სამხრეთ ამერიკის ზომიერ და სუბტროპიკულ სარტყელში. საქართველოში შემოყვანილია 1932 წელს და ამჟამად გვხვდება აფხაზეთიდან ქობულეთამდე, აღმოსავლეთით კი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტამდე აღწევს. ბინადრობს მდინარეებისა და ტბების დაჭაობებულ სანაპიროებზე, მურყნიან-ლაქაშიან ჭაობებში. კარგად ცურავს და ყვინთავს. იკვებება როგორც მცენარეული, ისე ცხოველური საკვებით. შობს 4-6, იშვიათად 1-12 ნაშიერს.

აქვს ძვირფასი ბეწვი, იყენებენ ხორცსაც (გემოთი კურდღლისას წააგავს).
ნუტრიასებრნი

ნუტრიასებრნი — ძუძუმწოვრების ოჯახი მღრღნელების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 20-60 სმ (ყველაზე მოზრდილი სახეობის — ნუტრიისა ზოგჯერ 85 სმ აღწევს); სხეული დაფარული აქვთ უხეში ბეწვით და თივთიკით. საჭრელი კბილები მოზრდილია და დაფარულია ნარინჯისფერი მინანქრით. გავრცელებულია არიან სამხრეთ ამერიკაში. ოჯახში 5 გვარის 11 სახეობაა (მათგან 2 მთლიანად განადგურებულია, ხოლო 1 განადგურების გზაზეა); ყველაზე მეტად ცნობილია ნუტრია და ხუტია.
გერჰარდ რიხტერი

გერჰარდ რიხტერი ( დ. 9 თებერვალი, 1932, დრეზდენი) — გერმანელი მხატვარი.

სამხატვრო განათლება მიიღო დრეზდენის ხელოვნებათა აკადემიაში (1951). მისი მასწავლებლები იყვნენ კარლ ფონ აპენი, ულრიხ ლომარი და უილ გროჰმანი. კარიერის ამ ადრეულ პერიოდში აქვს მას შექმნილი მიურალი „ზიარება პიკასოსთან“ (1955), როგორც აკადემიის საბაკალავრო ნაშრომი. მას მოჰყვა მეორე მიურალი გერმანიის ჰიგიენის მუზეუმისთვის სახელწოდებით „ლებენსფროიდე“ (სიცოცხლის სიხარული), როგორც სადიპლომო ნაშრომი.

ორივე ნაშრომი საღებავით დაფარეს იდეოლოგიური მოსაზრებით, მას შემდეგ რაც რიხტერი აღმოსავლეთიდან დასავლეთ გერმანიაში გაიქცა (2 თვეში ბერლინის კედლის აღმართვიდან); გერმანიის გაერთიანების შემდეგ კედლის ნახატი „ლებენსფროიდე“ შემთხვევით აღმოაჩინეს მუზეუმის კიბის უჯრედის ერთ-ერთ კედელზე.

1957-61 წლებში რიხტერი მთავარ შეგირდად მუშაობს აკადემიაში და გდრ-ის მთავრობის დავალებებს ასრულებდა. ამ პერიოდში ის ინტენსიურად მუშაობდა მიურალზე „არბაიტერკამპფ“ (მუშის ბრძოლა), ზეთის ტილოებზე (მათ შორის აღმოსავლეთ გერმანელი მსახიობი ანგელიკა დომროსისა და რიხტერის პირველი მეუღლის პორტრეტებზე), რამდენიმე ავტოპორტრეტსა და დრეზდენის პანორამაზე სახელწოდებით „შტადტბილდ“ (ქალაქის პანორამა, 1956).

რიხტერი მოწვეული პროფესორი იყო სახვითი ხელოვნების უმაღლეს სკოლაში, ჰამბურგი, და ნოვა სკოტიას ხელოვნებისა და დიზაინის კოლეჯში რამდენიმე წელი, სანამ დიუსელდორფის ხელოვნების აკადემიის პროფესორი გახდებოდა 1971 წელს. 1983 წელს რიხტერი კელნში გადადის, სადაც ის დღემდე ცხოვრობს.
ნუცელუსი

ნუცელუსი (ლათ. < (პატარა) კაკალი) — თესლოვან მცენარეთა თესლკვირტის ცენტრალური ნაწილი; გვიმრანაირების მეგასპორანგიუმის ჰომოლოგი. ნუცელუსში დიფერენცირდება მეგასპოროციტი, რომლის ბირთვი იყოფა ოთხად და წარმოიქმნება 4 მეგასპორა. მათგან 3 — იღუპება, 1 კი წარმოშობს მდედრობით გამეტოფიტს (პირველადი ენდოსპერმი შიშველთესლოვან მცენარეებში და ჩანასახის პარკი — ფარულთესლოვანებში), თესლში შემორჩენილ ნუცელუსს პერისპერმი ეწოდება.
ისტორიკოსი

ისტორიკოსი — პიროვნება, რომელიც სწავლობს ისტორიას და წერს მასზე. ისტორიკოსები შეისწავლიან ისტორიას, ფაქტებს, საუბრობენ ისტორიულ მოვლენებზე, ზოგჯერ კი საკუთარ შეხედულებებსაც გვამცნობენ. ისევე როგორც წერილობითს, ასევე დაუწერელს. თუ ისტორიკოსი შეისწავლის დაუწერელ მოვლენებს, იგი პრეისტორიას სწავლობს. იმის მიუხედავად, რომ სიტყვა ისტორიკოსს იყენებენ პროფესიონალ და არაპროფესიონალ მოყვარულთა აღსანიშნავად, ამ სიიტყვის ძირითადი აღნიშვნა არის მხოლოდ ის, ვისაც გააჩნია აკადემიური ხარისხი.
მადისონი (უისკონსინი)

მადისონი — ქალაქი აშშ-ში. უისკონსინის შტატის დედაქალაქი და დეინის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. სიდიდით მეორე ქალაქი უისკონსინში მილუოკის შემდეგ და 82-ე აშშ-ში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 233 209 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 1,172.6 კაცი/კმ².

გეოგრაფია
აშშ-ის ბიუროს აღწერის მონაცემებით, ქალაქის ფართობი 243.54 კმ²-ს შეადგენდა, აქედან ხმელეთს 198.89 კმ², ხოლო წყალს 44,65 კმ² უჭირავს.
ეონუე

ეონუე — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. იგი პირველად ჩნდება რომანში „სილმარილიონი“. ამასთან, ეს პერსონაჟი ნახსენები იყო სხვადასხვა ნაშრომში, რომელიც „სილმარილიონის“ გამოცემამდეც არსებობდა.

ბიოგრაფია
ეონუე მანუეს მედროშეა, მაიარების მეთაური, ილმარესთან ერთად. „სილმარილიონში“ კრისტოფერ ტოლკინი ამატებს ინფორმაციას, რომ ეონუე იყო არდაში უდიდესი მებრძოლი და სწორედ ამიტომ მიუძღოდა ვალარებს ბრძოლაში. სწორედ ეონუე იყო პირველი, ვინც ეარენდილის გემს შეეგება, როდესაც უკანასკნელი ამანს მიადგა. როდესაც მანუე დათანხმდა დახმარებაზე, ეონუე შუახმელეთში გაემგზავრა, რათა ვანიარების წინამძღოლი ყოფილიყო რისხვის ომში.

როდესაც მორგოთი დამარცხდა, ეონუე ორი დარჩენილი სილმარილი თან წაიღო. ფეანორის ორმა დარჩენილმა ძემ მოიპარა სილმარილები.

მორგოთის დამარცხების შემდეგ საურონი სცადა ეონუესთან საერთო ენის შერჩევა. იმედი ჰქონდა, რომ მას აპატიებდნენ, მაგრამ ვინაიდან ეონუე მაია იყო, ისევე, როგორც საურონი, უკანასკნელს უბრძანა, ვალინორში წასულიყო, სადაც ვალარები თავად განსჯიდნენ მას. საბოლოოდ, საურონი შუახმელეთში დაიმალა.