ლილიანა კავანი

ლილიანა კავანი (; დ. 12 იანვარი, 1933) — იტალიელი კინორეჟისორი და სცენარისტი, რომელსაც საყოველთაო ცნობადობა მოუტანა 1974 წლის ფილმმა ღამის პორტიე. რეჟისორის ფილმები ისტორიულ თემებზეა. მხატვრული და დოკუმენტური ფილმების გარდა მას დადგმული აქვს ოპერები.

კავანი ბერნარდო ბერტოლუჩთან და პიერ პაოლო პაზოლინთან ერთად მიეკუთვნება ემილია-რომანიელ იტალიელ კინორეჟისორთა დაჯგუფებას, რომლებმაც პოპულარობა 1970-იან წლებში მოიპოვეს.

ადრეული ცხოვრება
კავანი ემილია-რომანიის რეგიონის ქალაქ კარპში დაიბადა. მისი მამა, პროფესიით არქიტექტორი, მიწათმფლობელთა ბურჟუაზიული ოჯახიდან იყო. „არქიტექტორი მამაჩემი ქალაქის განვითარებით იყო დაინტერესებული. მას მუზეუმებში დავყავდი. 1956 წელს იგი ბაღდადის ურბანულ დაგეგმარებაზე მუშაობდა, როცა ირანი ჯერ კიდევ ბრიტანეთის კონტროლის ქვეშ იმყოფებოდა. დედაჩემი ძალიან ძლიერი, ნიჭიერი და მოსიყვარულე იყო,“ – იხსენებს კავანი მშობლების შესახებ ერთ-ერთ ინტერვიუში. დედამისი კინოთი იყო გატაცებული და ადრეული ასაკიდანვე ქალიშვილი ყოველ კვირა დღეს კინოში დაჰყავდა. იგი მუშათა კლასის ანტიფაშისტთა ოჯახიდან იყო. მისმა მამამ, რომელიც სინდიკალისტი იყო, კავანის ენგელსის, მარქსისა და ბაკუნინის ნაშრომები გააცნო.

კავანი ლიტერატურასა და ფილოლოგიას სწავლობდა ბოლონიის უნივერსიტეტში, რომელიც 1960 წელს ბაკალავრის ხარისხით დაამთავრა. სადისერტაციო ნაშრომი მან საუკუნის იტალიელ პოეტზე, მარსილიო პიოზე დაწერა. ფილმი ტელეეკრანებზე გასულ გერმანული ტოტალიტარიზმის პირველ ისტორიულ კვლევას წარმოადგენს. ასევე აღსანიშნავი ფილმია სტალინის წლები, რომელიც საბჭოთა ლიდერის შესახებ მოგვითხრობს.

ფრანცისკე ასიზელი
1966 წელს კავანმა პირველი სრულმეტრაჟიანი მხატვრული ფილმი ფრანცისკე ასიზელი გადაიღო. მასში რობერტო როსელინისა და პიერ პაოლო პაზოლინის შემოქმედების ძლიერი გავლენა იგრძნობა. პოლიტიკური არეულობის პერიოდში შექმნილი ფრანცისკე ასიზელი დისიდენტური კათოლიციზმის მანიფესტად იქცა. ფილმმა წარმატება მოიპოვა, თუმცა არაერთი უარყოფითი შეფასება დაიმსახურა. მას „ერეტიკული, მკრეხელური და იტალიელი ხალხის რწმენის შეურაცხმყოფელი“ უწოდეს.

გალილეო
კავანის მომდევნო ფილმი, გალილეო (1968), საუკუნეში მეცნიერებასა და რელიგიას შორის არსებულ დაპირისპირებაზე მოგვითხრობს. ფილმი თავდაპირველად ტელევიზიისთვის შეიქმნა, თუმცა იტალიური ცენზურის მიერ ღვთისგმობად იქნა მიჩნეული და აიკრძალა, რის შემდეგაც იგი თეატრებში გამოვიდა.

კანიბალები
მომდევნო ფილმში, კანიბალები (1969), რეჟისორმა ანტიგონეს მითის საშუალებით იტალიის თანამედროვე პოლიტიკური მდგომარეობა ასახა. სოფოკლეს ტრაგედიით შთაგონებულ ფილმში მოქმედება ინდუსტრიულ მილანში მიმდინარეობს. კანიბალები ახალგაზრდა გოგონას ავტორიტარულ ძალებთან დაპირისპირების შესახებ მოგვითხრობს, რომლებიც მოსახლეობის გაფრთხილების მიზნით პოლიციის მიერ დახოცილ აჯანყებულთა გვამების დამარხვას კრძალავენ. ფილმმა საზოგადოებაში დადებითი გამოხმაურება ვერ მოიპოვა.

ღამის პორტიე
კავანის ცნობადობა მოუტანა 1974 წლის ფილმმა ღამის პორტიე, რომელიც მის ყველაზე გახმაურებულ ნამუშევრად მიიჩნევა. მასში მთავარ როლებს დირკ ბოგარდი და შარლოტ რემპლინგი ასრულებენ. ფილმში, რომელშიც მოქმედება 1957 წლის ვენაში ხდება, ესესის ყოფილი ოფიცერი და საკონცენტრაციო ბანაკის ყოფილი პატიმარი ერთმანეთთან სადომაზოხისტურ ურთიერთობას ამყარებენ.

ღამის პორტიეს არაერთგვაროვანი გამოხმაურება მოჰყვა. ცნობილმა ამერიკელმა კრიტიკოსმა, რობერტ ებერტმა, მას „ამაზრზენი“ უწოდა. ფილმი ასევე დაიწუნეს -ისა და -ის კრიტიკოსებმა, ხოლო ევროპაში ღამის პორტიე ომის შედეგად გამოწვეული სექსუალური და ფსიქოლოგიური გაურკვევლობის კვლევის მცდელობად მიიღეს.

ბოროტსა და კეთილს მიღმა
1977 წელს რეჟისორმა გადაიღო ფილმი ბოროტსა და კეთილს მიღმა, რომელიც გერმანელ ფილოსოფოს ფრიდრიხ ნიცშეს, მის მეგობარ მწერალ პოლ რისა და რუს მწერალსა და ფემინისტ ლუ ანდრეას-სალომეს შორის ურთიერთობის შესახებ მოგვითხრობს. ფილმში მთვარი როლები დომინიკ სანდამ, ერლანდ იოსეფსონმა და რობერტ პაუელმა შეასრულეს. კინოსურათის შეფასებებმა აზრთა სხვადასხვაობა გამოიწვია.

1979 წელს კავანმა ოპერების დადგმა დაიწყო. მისი რეჟისორობითა და პროდიუსერობით ევროპის თეატრებში რამდენიმე ოპერა დაიდგა.

კანი
კავანის 1981 წლის ფილმი კანი მეორე მსოფლიო ომის თემატიკაზეა. მასში მოქმედება 1944 წელს ამერიკელების მიერ ნეაპოლის ოკუპაციისას მიმდინარეობს. ფილმში მთავარ როლებს მარჩელო მასტროიანი, ბერტ ლანკასტერი და კლაუდია კარდინალე ასრულებენ. კინოპრემიერა კანის კინოფესტივალზე, ოქროს პალმის რტოს კონკურსში შედგა.

ბერლინური რომანი
ბერლინური რომანი, რომელიც კავანმა 1985 წელს გადაიღო, იუნიჩირო ტანიძაკის რომანზეა დაფუძნებული. ფილმში, რომელშიც მოქმედება 1938 წლის ბერლინში ხდება, ნაცისტი დიპლომატი და მისი ცოლი იაპონელი ელჩის ქალიშვილთან სასიყვარულო ურთიერთობაში აღმოჩნდებიან ჩაბმულნი. ბერლინური რომანი კავანის გერმანული ტრილოგიის მესამე ფილმია, რომელიც ღამის პორტიეთი დაიწყო და გაგრძელდა ფილმით ბოროტსა და კეთილს მიღმა. ტრილოგიაში რეჟისორი ტრანსგრესიულ ურთიერთობებს იკვლევს.

ფრანცისკე
1989 წელს ფილმით ფრანცისკე კავანი ფრანცისკე ასიზელის ცხოვრების თემას დაუბრუნდა. რეჟისორმა ფილმისთვის მთავარ როლებში მიკი რურკი და ჰელენა ბონემ კარტერი შეარჩია. ფრანცისკე დოკუმენტური დრამაა, რომელშიც ასახულია ფრანცისკე ასიზელის ცხოვრების გზა დიდგვაროვანი ოჯახის შვილობიდან რელიგიურ ჰუმანისტობამდე და წმინდანობამდე. ფილმი დაფუძნებულია ჰერმან ჰესეს რომანზე ფრანცისკე ასიზელი.