iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქსნის მეორე ნამოსახლარი

ქსნის მეორე ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტს სოფელ ქსანში, გორაზე, ნასტაკისის ველის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე ქსნის მარცხენა ნაპირზე. ნაგებობა მრავალფენიანია. თარიღდება პერიოდით: ბრინჯაოს ხანიდან ადრინდელი ფეოდალურ ხანამდე.

ნამოსახლარი 1971 წელს დაიზვერა ისტორიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის მცხეთის სადაზვერო არქეოლოგიურმა ექსპედიცის მიერ. გორანამოსახლარის ამხრეთ კალთის ცენტრალურ ნაწილში გავლებული იქნა საკონტროლო თხრილი. კულტურული ფენები შემონახულია კარგად. ნაწილი გორისა ამჟამად გადარეცხილია, ნაწილი მშენებლობის დროს დაინგრა, ნაწილი კი ნაყარი ნიწითაა დაფარული. მოპოვებული მასალა ინახება მცხეთის მუზეუმში.
სანდრო კანდელაკის ძეგლი

სანდრო კანდელაკის ძეგლი — მონუმენტური ხელოვნის ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტში, დაიდგა 1970 წელს მოქანდაკე ბიძინა ავალიშვილის, არქიტექტორები - მ. ლაითაძესა, ვ. ქობულიას მიერ.

დაბალპარაპეტიან ბაზალტის ფილებით მოგებულ ბრგვალ ბაქანზე აღმართულია გრანიტით მოპირკეთებული კვარცხლბეკი (სიმაღლე 3 მეტრი), რაზეც დგას ცნობილი ქართველი მოჭიდავის სანდრო კანდელაკის ბაზალტისაგან ნაკვეთი ბიუსტი (სიმაღლე 1 მეტრი). ათლეტური აგებულების ახალგაზრდა მამაკაცის ბიუსტი, ფართოდ გაშლილი მხრებით, სცილდება კვარცხლბეკის საზღვრებს. ბიუსტის ქვედა ნაწილი უხეშად გათლილი ქვის ბლოკს წარმოადგენს.
ზედაზნის სამარხი

ზედაზნის სამარხი — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზედაზენში. თარიღდება საუკუნით. აღმოაჩინეს 1924 წელს, ზაჰესის მშენებლობისას. აგურით ნაგებ სამარხში ნაპოვნია ცისფერი პასტის მძივები, ბრინჯაოს ბეჭდის ნატეხი, მინის მომცრო ჭურჭელი, წითლად გამომწვარი თიხის კოჭობი და მონეტები; კეისარ ავგუსტუსის (ძვ. წ. 40-14 წწ.), 2 ცალი ვერცხლის ფული და გოტარზის (40-51 წწ.) ვერცხლის ორი დრაქმა. ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
ზემო ნიჩბისის პირველი სამაროვანი

ზემო ნიჩბისის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ნიჩბისის განაპირას, სოფელ დიდგორისკენ მიმავალი გზის ორივე ნაპირზე. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. სამაროვანი გათხარა მცხეთის მუდმივმა არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ა. აფაქიძე). აღმოჩნდა მიწაში 0,45-1,15 მ სიღრმეზე ჩადგმული უხეშად დამუშავებული ქვიშაქვის ფილებისაგან შედგენილი ქვაყუთები. სამარხები უმეტესად საოჯახო-კოლექტიურია. დაკრძალვის წესი ქრისტიანულია. სამარხთა უმეტესობა უინვენტაროა.
მიხეილ მამულაშვილის ბაღი

მიხეილ მამულაშვილის ბაღი — ისტორიული ძეგლი მცხეთის მუნიიპალიტეტში. კომპლექსში შედის ბაღი, საცხოვრებელი სახლი და საფლავი.

სახლი ბაღითურთ ეკუთვნოდა ცნობილ დეკორატორს, საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის ხელოვნების დამსახურებულ მოღვაწეს მიხეილ ალექსანდრეს ძე მამულაშვილს (1873–1973). შენობა ერთსართულიანია, ნაგებია კირქვით. დეკორატორის სამუშაო ოთახი ცოკოლის სართულზეა. ამავე სართულის მეორე ოთახში გამოფენილია მიხეილ მამულაშვილის ოჯახის წევრების, ქართველ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა სურათები.

ეზოში მიხეილ მამულაშვილის საფლავია. საფლავის ქვაზე ამოკვეთილია: „1873–1973“ .
ზემო ნიჩბისის მეორე სამაროვანი

ზემო ნიჩბისის მეორე სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ნიჩბისის ჩრდილოეთით 1,5 კმ-ზე, ადგილ ფეიქრიანთ სათიბში. თარიღდება ფეოდალური ხანით.ნიაღვრისაგან გაშიშვლებულია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ დამხობილი ქვიშაქვის ფილებით ნაგები ქვაყუთები. აქვე შემორჩენილია ნასახლარი ბუდეები.
ბაჭყალას სამაროვანი

ბაჭყალას სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თელოვანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ორ კილომეტრზე, დიდგორის მთის ძირას, დამრეც ველზე. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. 1971 წელს ძეგლი გათხარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის დიღმის ხეობის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. აბრამიშვილი). გაითხარა ორი ტიპის ინდივიდუალური სამარხები: ქვიშაქვის ფილებით შედგენილი ქვაყუთები და ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხები.მიცვალებულები დაკრძალულია გულაღმა გაშოტილი, თავით დასავლეთისაკენ, ორმო სამარხებში კი მიცვალებულები წვანან გვერდზე, ხელფეხმოხრილი. სამარხებში აღმოჩნდა ნახევრად ძვირფასი ქვებით შემკული ბრინჯაოს და რკინის სხვადასხვა ტიპის საკინძები, მძივები და სხვა სამკაულები. ბაჭყალა სამაროვანის მსგავსი სამარხები აღმოჩენილია მცხეთაში, სამთავროს ველზე. მოპოვებული მასალა ინახება ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის რესპუბლიკურ არქეოლოგიურ კვლევის ცენტრში.
მოგვთაკარის სამაროვანი და ნამოსახლარი

მოგვთაკარის სამაროვანი და ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის რკინიგზის სადგურის მოპირდაპირე მხარეს, მთაქართლის ჩრდილო კალთის ძირას.

წერილობითი წყროებისა და არქეოლოგიური მონაცემების მიხედვით მოგვთაკარი მცხეთის დედაქალაქობის ხანაში მისი ერთ-ერთი მჭიდროდ დასახლებული უბანი იყო. ამ უბნის გაჩენა დაკავშირებულია ქართველთა მეოთხე მეფის ფარნაჯომის სახელთან. მან „მოიყვანნა სპარსეთით ცეცხლის მსახურნი და მოგუნი, და დასხნა იგინი მცხეთას, ადგილსა მას, რომელსა აწ ჰქვან მოგუთა“.

არქეოლოგიური გათხრები მოგვთაკარში 40-იანი წლებიდან დაიწყო. 1977 წელს მცხეთის მუდმივმოქმედმა არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, ა. აფაქიძის ხელმძღვანელობით, გათხარა სამაროვანი და ნამოსახლარი, სამაროვანი თარიღდება - საუკუნით, ხოლო ნამოსახლარი — - საუკუნით. მოპოვებული მასალა ინახება მცხეთის მუზეუმში.

სამაროვანზე გათხრილ სამარხთა უმეტესობა წაგრძელებული ოთხკუთხედის ფორმის კრამიტყუთებია, ნაგებია ბრტყელი, გვერდებაკეცილი და ღარიანი კრამიტებით, სახურავი ბანური ან ორფერდაა. ძირი თიხატკეპნილი ან ბრტყელი, გვერდებაკეცილი კრამიტითაა მოგებული. ხელფეხმოკეცილი მიცვალებულები მარჯვენა გვერდზე ესვენა, მარჯვენა ხელი თავქვეშ ჰქონდათ ამოდებული, მარცხენა კი მუცელზე ედოთ. სამარხებში აღმოჩნდა: თიხის თხელკეციანი, ვარდისფრად ან ჩალისფრად გამომწვარი, კოპებით შემკული თუ სადაგვერდებიანი, ცალყურა, ყელწიბოიანი, გვერდებშეზნექილი ან ნაჭდევებიანი სამტუჩა სასმისები და კოჭობები, ავგუსტუსისა და გოტარზის მონეტები, ოქროს საყურეები, ვერცხლისა და ბრინჯაოს რგოლები, სხვადასხვა ზომის, ფორმისა და მასალის მძივები, რკინის დანები, სამფრთიანი ისრისწვერი, ბრინჯაოს ზარაკები და მძივსაკიდები, ირმის სახის საკიდები, რკინის ძეწკვი, ბრინჯაოს სარკე, ფერ-უმარილის სასრესი ნიჟარა ძვლის კოვზითურთ, ავგაროზი, რკინისა და ბრინჯაოს ბეჭდები. ერთი რკინის ბეჭდის სარდიონის თვალზე ამოკვეთილია ორსიტყვიანი ბერძენი ასომთავრული წარწერა. სამარხი ნაგებობები, სამარხეული ინვენტარი და დაკრძალვის წესი (ქარონისათვის განკუთვნილი მონეტები მიცვალებულებს პირსა და ხელში ედოთ) გვიჩვენებს, რომ მოგვთაკარის სამაროვანზე დაკრძალულები უცხოელები (ბერძნები) ან ელინიზებული იბერიელები იყვნენ.

ნამოსახლარი უშუალოდ სამაროვანის სამხრეთითაა. გაიწმინდა ნაგებობათა ნაშთები. კედელის ზღუდე (შემორჩენილი სიმაღლე 1,2 მეტრი, სიგრძე 80 მეტრი, სისქე 1,05 მეტრი) ნაგებია მოზრდილი ზომის ნატეხი ქვით და ტალახით. მის აღმოსავლეთით გამოვლინდა ნაგებობის ნაშთი (სახლი 1), რომელშიც აღმოჩნდა დამსხვრეული, გარუჯული თიხის ხელადები და ქოთნები, დანახშირებული ძვლები და ბათქაშის გამომწვარი ნატეხები, სახლის გარეთ 4 მოზრდილი ქვევრი იყო, სახლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს — კერა.
პოლესიეს დაბლობი

პოლესიეს დაბლობი — დაბლობი აღმოსავლეთ ევროპის ვაკის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარეების დნეპრის, პრიპიატისა და დესნის აუზში; შედის ბელარუსის, რუსეთის, უკრაინისა და პოლონეთის შემადგენლობაში. საერთო ფართობი დაახლოებით 270 ათ. კმ². რელიეფში განვითარებულია სუსტტალღოვანი დახრილი დაჭაობებული ვაკეები, რომლებიც აგებულია ტბიური და მყინვარული ნალექებით, ისინი ერთმანეთისაგან გამოყოფილია ცალკეული მაღლობებით (სლოვეჩნო-ოვრუჩის ჭიუხი, სიმაღლე 316 მეტრამდე). 1960–1980-იან წლებში მიწის ამოშრობის მნიშვნელოვანი სამუშაოები ჩატარდა.
მცხეთის გორა

მცხეთის გორა — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის ქალაქ მცხეთის ჩრდილო ნაწილში, ძეგლი დაზიანებულია.

მცხეთის გორაზე 1957 და 1962 წლებში მცხეთის მუდმივმოქმედმა არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, ა. კალანდაძის ხელმძღვანელობით, გათხარა თლილი ქვითა და კირის ხსნარით ნაგები გვიან ანტიკური ხანის მცხეთის ზღუდის ნაწილი, გვიან ანტიკური ხანის ადრიან ფეოდალურ ხანაზე გარდამავალი პერიოდის დაგანვით, ფეოდალური ხანის ნაგებობის ნაშთი და მარანი. 1975-1980 წლებში მცხეთის მუდმივმოქმედმა არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, ა. აფაქიძის ხელმძღვანელობით, გორაზე გათხარა ალიზის ზღუდისა და თიხატკეპნილი იატაკის მქონე ნატეხი ქვით ნაგებ სათავსთა ფრაგმენტები და სამაროვანი, აღმოჩნდა რამდენიმე თიხის თონე-სათბური, ღარიანი და ბრტყელი კრამიტების, ჩალისფრად გამომწვარი თიხის ყელწიბოიანი ჭიჭლა-ხელიდების ნატეხები, რკინისა და ბრინჯაოს წვრილი ნივთები, შინაურ ცხოველთა ძვლები, ნაცარი, ნახშირი, ბათქაშისა და ალიზის ნამტვრევები. სამაროვანი ორფენიანია. ფენა ძირითადად შედგება ფილაქვით ნაგები ქვაყუთებისაგან, რომლებშიც ქრისტიანული დაკრძალვის წესი დადასტურდა. თარიღდება ადრიან ფეოდალური ხანით, ფენა წარმოდგენილია ორმოსამარხებით, რომლებიც ადრიან ბრინჯაოს ხანას განეკუთვნება.

მოპოვებული მასალა ინახება მცხეთის მუზეუმში.
ოზერნას მღვიმე

ოზერნას მღვიმე — მღვიმე უკრაინაში, ტერნოპილის ოლქში. მდებარეობს პოდოლსკის მაღლობზე, სოფელ სტრილკივცის მიდამოებში. წარმოადგენს დიდი კარსტული ძაბრის (დიამეტრი 200 მ-ზე მეტი, სიღრმე დაახლ. 18 მ) ფსკერზე განლაგებულ ლაბირინთიან ორსართულიან სისტემას შესასვლელით. საერთო სიგრძე 130 კმ-ზე მეტია, ცალკეული დარბაზებისა 100 მ-ზე მეტი (ალიგატორის ეხი). დამახასიათებელია ე.წ. ორგანული მილები (სიმაღლეში 18 მ-მდე); გამოხატულია თაბაშირის კრისტალების ნალექები, სტალაქტიტები და სტალაგმიტები; მარგალიტის ეხში აღმოჩენილია მღვიმური მარგალიტი. ჰაერის ტემპერატურაა დაახლოებით 10°, ტენიანობა 80–100%. აღმოჩენილია 20-მდე მცირე ზომის არაღრმა მუდმივად გამდინარე ტბა, რომელთა მინერალიზებული წყლის ტემპერატურა დაახლოებით 8°-ია. პერიოდულად, 10–15 წელიწადში ერთხელ, ხდება წყლის დონის აწევა, რის შედეგადაც იტბორება მიწისქვეშა ღრმულები და მღვიმე რამდენიმე წლის მანძილზე მიუწვდომელი ხდება (მაგალითად, 1991–1995 წლებში). ცნობილია საუკუნის პირველი ნახევრიდან. შესწავლილია 1963–1972 წლებში. ტურიზმის პოპულარული ობიექტია.
კრემენჩუკის წყალსაცავი

კრემენჩუკის წყალსაცავი — წყალსაცავი უკრაინაში. აგებულია მდინარე დნეპრზე. წარმოიქმნება ამავე სახელწოდების ჰესის (სიმძლავრე 625 მგვტ) კაშხლით. შეივსო 1959–1961 წლებში. ფართობი 2250 კმ², ამ პარამეტრით ქვეყანაში უდიდესია. მოცულობა 13,5 კმ³, სიგრძე 185 კმ. ხორციელდება ჩამონადენის სეზონური რეგულირება, დონე მერყეობს 5,25-მდე მეტრით. გამოიყენება ენერგეტიკის, გასარწყავების, წყალმომარაგებისა და რეკრეაციის მიზნით.
ნავდარაანთკარის წმინდა გიორგის ნიში

ნავდარაანთკარის წმინდა გიორგის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნავდარაანთკარის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, წმინდა გიორგის ეკლესიიდან 10-15 მეტრზე. თარიღდება ფეოდალური ხანით. ეკლესია (2,52,1 მეტრი) ნაგებია რიყის ქვით. დაზიანებულია. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთ კედელში პატარა სწორკუთხა ნიშია. ეკლესია გადახურულია დაბალი კამარით.
ნაბაღრების გორა

ნაბაღრების გორა — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიწამურში, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე, ბებრისციხის პირდაპირ, ხელოვნური თხრილით გამოყოფილ გორაზე. თარიღდება - საუკუნეებით. 1968 წელს, გათხარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ა. კალანდაძე). აღმოჩნდა უხეშად გათლილი ქვითა და რიყის ქვით ნაგებ შენობათა საძირკვლები და კრამიტის ნამტვრევები.
წიწამურის ნასოფლარი

წიწამურის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიწამურში, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე, წიწამურის ველზე, ადგილ ნაბაღრებში. ძეგლი 1968 წელს, გათხარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ა. კალანდაძე). გაითხარა საწნახლები მიწაში ამოშენებული ღვინის აუზებით. ძეგლი თარიღდება - საუკუნეებით.
წიწამურის ობელისკი

წიწამურის ობელისკი — მონუმენტური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიწამურში, მცხეთა-საგურამოს გზაზე, ქალაქ მცხეთიდან 3 კილომეტრზე, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე. 1907 წლის 12 სექტემბერს, თბილისიდან საგურამოში ეტლით მიმავალ ილია ჭავჭავაძეს და მის მეუღლეს თავს დაესხნენ მეფის ხელისუფლების დაქირავებული აგენტები. მათ მოჰკლეს მწერალი, სცემეს მის მეუღლეს და გაძარცვეს ისინი. მკვლელობის ადგილზე იდგა ქვის ჯვარი. ილია ჭავჭავაძის დაბადების 100 წლისთავზე ამ ადგილის მახლობლად ააგეს ობელისკი (არქიტექტორი — მ. შავიშვილი, მოქანდაკე — ი. ნიკოლაძე), რომელიც გაიხსნა 1937 წლის 12 სექტემბერს. შავი ლაბრადორის დაბალ, სამსაფეხურიან კვადრატულ (4,754,75 მეტრი) ცოკოლზე დგას ბოლნისის ქვით მოპირკეთებული მასიური ბაზისი (1,751,75 მეტრი), რომელზეც აღმართულია ასევე ბოლნისის ქვით მოპირკეთებული ობელისკი (სიმაღლე 13 მეტრი). სვეტის წინა მხარეს ამოკვეთილია ილია ჭავჭავაძის ბარელიეფი პროფილში და წარწერა: „ილია ჭავჭავაძე 1837-1907“, ხოლო ბაზისზე — პოეტის ლექსის ერთი სტროფი:

ბაზისის მარჯვენა და მარცხენა მხარეს წარწერებია ქართულ და რუსულ ენაზე. „1907 წლის 12 სექტემბერს (3 აგვისტოს, ძველი სტილით) თვითმპყრობელობის დაქირავებულმა აგენტებმა აქ ვერაგულად მოჰკლეს ქართველი ხალხის დიდი მწერალი ილია ჭავჭავაძე“. ობელისკის გარშემო ტერიტორია გამწვანებული და კეთილმოწყობილია.
წიწამურის პირველი სამაროვანი

წიწამურის პირველი სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიწამურში, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე, წიწამურის ველის აღმოსავლეთ ნაწილში, ადგილ მუხიმიწაზე. სამაროვანი 1968 წელს, გათხარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ა. კალანდაძე). აღმოჩნდა გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანების კულტურულ ფენაში ჩადგმული ქვიშაქვის ლოდებით შედგენილი ადრინდელი ფეოდალური ხანის სამარხები და გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ორმოსამარხები.
წიწამურის მეორე სამაროვანი

წიწამურის მეორე სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიწამურის სამხრეთით, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე, ადგილ პირდაპირებში. ძეგლი 1953 წელს გათხარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ა. აფაქიძე). აღმოჩნდა გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანის ორმოსამარხი (მსგავსია სამთავროს გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ორმოსამარხებისა). მომდევნო სტრატიგრაფიულ ფენებში გაითხარა ადრინდელი ანტიკური ხანის სამაროვანი. მოპოვებული მასალა ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.
წიწამური (ნაქალაქარი)

წიწამური — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიწამურის ჩრდილოეთით, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე, ბებრისციხის აღმოსავლეთით. თარიღდება ელინისტური ხანით.

ძეგლი 1953 წელს, გათხარა მცხეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ა. აფაქიძე). გათხრილი ნაგებობანი დაკონსერვებულია. წიწამური (სისამორა) მოხსენებული აქვს სტრაბონს არმაზციხესთან ერთად. წიწამურის გორაზე აღმოჩნდა თლილი ქვით ნაგები მრგვალი ნაგებობა. ქვათლილთა წყობა ისეთივეა, როგორიც არმაზციხისა, ოღონდ წიწამურის ქვათლილები უფრო დიდებია. ქვათლილები ერთმანეთზე, როგორც თარაზულად, ისე შვეულად, ხის სოლების „უწყვეტებითაა“ გადაბმული. შვეულად ჩაყენებული ერთი „უწყვეტით“ ერთმანეთზე გადაბმულია სამი ქვათლილი, თარაზულად ჩასმულით კი — ორი. თარაზული „უწყვეტები“ ფორმით ერთნაირია — ისრისპირისებური, სიდიდით კი სხვადასხვანაირი. ასეთი თარაზული „უწყვეტები“ დიდი მცხეთის სხვა უბნებზე არ გვხვდება. შვეული „უწყვეტები“ გამოყენებულია წიწამურის უძველესი ფენის (წიწამური ) მრგვალი შენობის ცოკოლისა და მასზე დაწყობილი პირველი მწკრივის ქვათლილთა ერთმანეთზე გადასაბმელად. შვეული „უწყვეტები“ შემორჩენილი ბუდეების მიხედვით ბრტყელი, პრიზმული მოყვანილობის ყოფილა. წიწამურის გორაზე გამოვლინდა აგრეთვე დუღაბზე ნაგები შენობის (წიწამური ) ფრაგმენტები. წიწამურის გორასა და მის კალთებზე დიდი რაოდენობით აღმოჩნდა მცხეთური კრამიტი.
ხეკორძის ნამოსახლარი

ხეკორძის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხეკორძის ჩრდილოეთით, ზარიძიანთ უბნიდან 0,5 კილომეტრზე, მდინარე ხეკორძულას მარჯვენა ნაპირზე, სოფელ სათოვლისაკენ მიმავალ გზაზე. თარიღდება ფეოდალური ხანით. ჭრილში ჩანს რიყისა და კლდის ნატეხი ქვით ნაგები კედლების ფრაგმენტები და მძლავრი ნაცროვან-ნახშიროვანი ფენა.
კამიანსკეს წყალსაცავი

კამიანსკეს წყალსაცავი (2017 წლამდე — დნეპროძერჟინსკის წყალსაცავი) — წყალსაცავი უკრაინაში, დნიპროპეტროვსკის, კიროვოჰრადისა და პოლტავის ოლქების ტერიტორიაზე. წარმოიქმნა 1963–1965 წლებში დნეპროძერჟინსკის ჰესის კაშხლით, მდინარე დნეპრზე. ფართობი 567 კმ², მოცულობა 2,45 კმ³, სიგრძე 140 კმ, უდიდესი სიგანე 20 კმ, საშუალო სიღრმე 4,3 მეტრი. აქ ჩაედინება მდინარეები ვორსკლა, ფსიოლი და სხვ., რომლებიც წარმოქმნიან დიდ ყურეებს. წყალსაცავის დონე პრაქტიკულად ერთ ნიშნულზეა დაჭერილი. მისი დახმარებით ხორციელდეაბა ჩამონადენის დღე-ღამური რეგულირება. ნაპირებზე განლაგებულია ქალაქები: კრემენჩუკი, ვერხნოდნიპროვსკი.
ხეკორძის ნასოფლარი

ხეკორძის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხეკორძის ჩრდილო-აღმოსავლეთი, 1 კილომეტრზე, მდინარე ხეკორძულას მარჯვენა ნაპირზე, სოფელ სათოვლეში მიმავალი გზის მარცხენა მხარეს. თარიღდება ფეოდალური ხანით. შემორჩენილია ნასახლარი ბუდეები (86,43,64 მეტრი) და რიყისა და ნატეხი ქვის მშრალი წყობით ნაგები კედლების ფრაგმენტები. ნასოფლარის ცენტრში შემორჩენილია რიყისა და კლდის ნატეხი ქვით ნაგები ეკლესიის კედლების წყობის 2-4 რიგი.
კიევის წყალსაცავი

კიევის წყალსაცავი — წყალსაცავი უკრაინაში, კიევისა და ჩერნიჰივის ოლქების ტერიტორიაზე. წარმოიქმნა კიევის ჰიდროელექტროსადგურის (სიმძლავრე 551 მგვტ) კაშხლით, მდინარე დნეპრზე. შეივსო 1964–1966 წლებში. ფართობი 925 კმ², მოცულობა 3,7 კმ³, სიგრძე 110 კმ, უდიდესი სიგანე 12 კმ, საშუალო სიღრმე 4,1 მეტრი. წყალსაცავის დონე მერყეობს 1,5 მეტრის საზღვრებში, მისი საშუალებით ხორციელდება ჩამონადენის სეზონური რეგულირება. შეიქმნა წყლის ტრანსპორტის განვითარების, ენერგეტიკის, წყალმომარაგებისა და საირიგაციო მიზნებისთვის. განვითარებულია თევზჭერა (კობრი, კაპარჭინა, ფარგა, წერი და სხვ.). ნაპირებზე ტურისტული დანიშნულების ობიექტებია.
კაჰულის ტბა

კაჰულის ტბა — ტბა უკრაინაში, ოდესის ოლქის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ფართობი 103 კმ², სიგრძე 13 კმ, სიგანე 6–11 კმ, უდიდესი სიღრმე 7 მეტრი. შედგება ვიწრო ძაბრისებრი ჩრდილოეთ და ფართო სამხრეთ მუხლისაგან. იკვებება წვიმისა და თოვლი წყლით. წყლის დონე მნიშვნელოვნად მერყეობს. სიღრმე წყალმცირობის დროს 1,5–2,0 მეტრი. ფსკერი აგებულია წმინდა რუხი შლამით, ნაპირები ქვიშიანია. ტბაში ჩაედინება მდინარე კაგული. სამხრეთით ფშან ვეკიტათი უკავშირდება დუნაის და მის დელტაში მდებარე ტბებს — კუგურკუისა და იალპუგს.
რონალდ არაუხო

რონალდ ფედერიკო არაუხო და სილვა (; დ. 7 მარტი, 1999) — ურუგვაელი ფეხბურთელი. საფეხბურთო კლუბ „ბარსელონასა“ და ურუგვაის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ცენტრალური მცველი.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
ბარსელონა:(7)
ლა ლიგა (2): 2022–23, 2024–25
ესპანეთის თასი (2): 2020–21, 2024–25
ესპანეთის სუპერთასი (3): 2022–23, 2024–25, 2025–26
ჰაფუთი

ჰაფუთი — სოფელი აზერბაიჯანში ყუბა-ხაჩმაზის რეგიონის ყუბის რაიონში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარი ქედის ფერდობზე. ეს ერთ-ერთი სოფელია აზერბაიჯანში, სადაც ცხოვრობენ ეთნიკური ჯგუფი ჰაფუტები. 2009 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 505 კაცი. სოფლის მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობა მეცხოველეობა არის.
ბექნუ ხერგიანი

ბექნუ ხერგიანი (დ. 1912 — გ. 27 ნოემბერი, 1990) — ქართველი მთამსვლელი. სპორტის ოსტატი (1940), საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1951), მთამსვლელობის უფროსი ინსტრუქტორი (1937), ფიზკულტურის მასწავლებელი, მესტიის სამთო-სამაშველო სამსახურის უფროსი.

ბიოგრაფია
საბჭოთა კავშირში პირველად, თანაგუნდელებთან ერთად განახორციელა კედლოვანი ასვლა სამხრეთ უშბაზე, რითაც სათავე დაუდო კედლოვანი ასვლების კლასს მთამსვლელობაში (1937).

წლის საუკეთესო ასვლად ჩაითვალა შხელდა-უშბისა (1950) და შხარა-რუსთაველი-ჯანღა-კათინთაუ-თეთნულდის (1952) ტრავერსები. ოქროს მედალი მოიპოვა პამირში დარვაზის ქედის ტრავერსისათვის (1957), ვერცხლის მედალი ზულუმარტისა და იმიერალაის ქედის ტრავერსისათვის (1960). პამირისა და კავკასიონის მწვერვალებზე განახორციელა ასზე მეტი ასვლა.

იალბუზის დასავლეთი მწვერვალიდან ჩამოხსნა გერმანელ ფაშისტთა მიერ აღმართული ნაცისტური დროშა (1943). ალ. ჯაფარიძის სახელობის საქართველოს ალპური კლუბის საბჭოს წევრი. დაჯილდოებულია სამამულო ომის ორდენით და ოთხი მედლით, მათ შორის „მამაცობისათვის“, „კავკასიის დაცვისათვის“.
ხერგიანი

საკუთარი სახელი ხერგიანი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ბექნუ ხერგიანი — ქართველი მთამსვლელი
გაბრიელ ხერგიანი — ქართველი მთამსვლელი
თინათინ ხერგიანი — ქართველი მთამსვლელი
ირაკლი ხერგიანი — ქართველი სამბოისტი
მიხეილ ხერგიანი — ქართველი მთამსვლელი
მირონ ხერგიანი — ქართველი მწერალი
ნესტორ ხერგიანი — ქართველი ძიუდოისტი
ალექსანდრე კანდელაკი

ალექსანდრე კანდელაკი (დ. 17 აპრილი 1885, ქუთაისი — გ. 14 ივლისი, 1966, თბილისი) — ქართველი თერაპევტი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული ექიმი, საქართველოში საექიმო-შრომითი ექსპერტიზის ერთ-ერთი ფუძემდებელი.

ბიოგრაფია
1912 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი. მუშაობდა სანქტ-პეტერბურგში ჰოსპიტალური თერაპიის კლინიკაში. პირველი მსოფლიო ომის დროს განაგებდა სპეტროგრადის ჰოსპიტლის თერაპიულ განყოფილებას. 1922-1966 წლებში ხელმძღვანელობდა თბილისის საავადმყოფოს თერაპიულ განყოფილებას.
ბალუნგაო

ბალუნგაო (ოფიციალურად ბალუნგაოს მუნიციპალიტეტი; ტაგ: ) ― მეოთხე კლასის მუნიციპალიტეტი პანგასინანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2015 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 31 106 ადამიანს შეადგენს.

ბალუნგაო პროვინციის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს. სამხრეთიდან ნუევა-ესიხის პროვინცია ესაზღვრება. მუნიციპალიტეტის ფართობი 7 325 ჰექტარია და ნაწილობრივ ურბანული დასახლებაა.

ბარანგაები
ბალუნგაო პოლიტიკურად 20 ბარანგაიდ იყოფა.

ჩდილოეთი ანგაიანი
სამხრეთი ანგაიანი
კაპულანი
ესმერალდა
კიტა-კიტა
მაბინი
მაუბანი
პობლასიონი
პუგარო
რახალი
სან-ანდრესი
სან-აურელიო (პირველი)
სან-აურელიო (მეორე)
სან-აურელიო (მესამე)
სან-ხუაკინი
სან-ჯულიანი
სან-ლეონი
სან-მარსელინო
სან-მიგელი
სან-რაიმუნდო
ვოლგოგრადის წყალსაცავი

ვოლგოგრადის წყალსაცავი — ვოლგის ჰესის კაშხლით წარმოქმნილი წყალსაცავი რუსეთში, მდინარე ვოლგაზე, ვოლგოგრადისა და სარატოვის ოლქების ტერიტორიაზე. ქვეყანაში ერთ-ერთი უდიდესია. შეივსო 1958–1961 წლებში. ფართობი 3117 კმ², მოცულობა 31,5 კმ³, სიგრძე 540 კმ, უდიდესი სიგანე 17 კმ, საშუალო სიღრმე 10,1 მეტრი. მისი საშუალებით ხორციელდება ჩამონადენის სეზონური რეგულირება. გამოიყენება ენერგეტიკის, წყლის სპორტის, ირიგაციისა და წყალმომარაგების მიზნებით. განვითარებულია თევზჭერა (კაპარჭინა, ფარგა, კობრი). წყალსაცავის ნაპირებზეა ქალაქები: სარატოვი, ენგელსი, კამიშინი, დუბოვკა, ვოლსკი, მარქსი და სხვ.
ბანი (პანგასინანი)

ბანი (ოფიციალურად ბანის მუნიციპალიტეტი; პანგ: ; ტაგ: ) ― მეორე კლასის მუნიციპალიტეტი პანგასინანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2015 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 50 306 ადამიანს შეადგენს.

ისტორია
ბანი 1769 წლის 18 მარტს დაარსდა. 1903 წლის 21 ნოემბერს იგი ალამინოსთან, ბოლინაოსთან, ინფანტასა და სან-ისიდრო-დელ-პოტოტთან ერთად პანგასინანის შემადგენლობაში შევიდა. 1918 წელს ალამინოსსა და ბანის შორის გზის გაყვანა დაიწყეს. სამხედრო მდგომარეობის დროს ბანის მერი ლიბერალური პარტიის წევრი მარსელო ნავარო იყო.

გეოგრაფია
ბანი ტამბაკის ყურიდან დასავლეთ ფილიპინის ზღვამდე, ალამინოსიდან ბოლინაომდეა გადაჭიმული. მუნიციპალიტეტის ფართობი 19 243.6075 ჰექტარია.
ბაუტისტა (პანგასინანი)

ბაუტისტა (ოფიციალურად ბაუტისტის მუნიციპალიტეტი; პანგ: ; ტაგ: ) ― მეოთხე კლასის მუნიციპალიტეტი პანგასინანის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2015 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 32 307 ადამიანს შეადგენს.

გეოგრაფია
ბაუტისტა პანგასინანის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს და პროვინციის მეხუთე საკონგრესო რაიონს მიეკუთვნება. მუნიციპალიტეტის ფართობი 8 213 ჰექტარია და დაგუპანიდან 32 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს. ბაუტისტის ჩრდილოეთით ალკალა მდებარეობს; სამხრეთით - ბაიამბანგი, ხოლო აღმოსავლეთით - მონკადა.

ბარანგაები
ბაუტისტა პოლიტიკურად 18 ბარანგაიდ იყოფა.

არტაქო
ბალუიოტი
კაბუაანი
კაკანდონგანი
დიასი
ნანდაკანი
ჩრდილოთი ნიბალივი
სამხრეთი ნიბალივი
პალისოკი
აღმოსავლეთი პობლასიონი
დასავლეთი პობლასიონი
პოგო
პოპონტო
პრიმისიასი
კეტეგანი
სინაბაანი
ვაკანტე
ვილანუევა

კლიმატი
კრახუნა შავი

კრახუნა შავი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

სახელწოდება მიღებული აქვს მუქი კრახუნა რბილობისა და კრახუნა თეთრის მსგავსი მარცვლების ფორმის გამო.

ჯერ კიდევ ნახევარი საუკუნის წინ, გვხვდებოდა დღევანდელი ზესტაფონისა და ბაღდათის მუნიციპალიტეტებში ცალკეული ძირების სახით. არის საკოლექციო ჯიში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი, იშვიათად თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია სქელი აბლაბუდისებრ-ქეჩისებრი შებუსვით. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდია, კონუსური, ზოგჯერ ცილინდრული ფორმის, დატოტვილი, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი დიდი ან ძალიან დიდია, ოვალური, მუქი-ვარდისფერი. ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. კანი უხეში აქვს, საშუალო სიმკვრივის, რბილობს ადვილად სცილდება. რბილობი მკვრივი და კნატუნაა, გემო — სასიამოვნო.

კნატუნა შავი საშუალო ზრდისაა, სავეგეტაციო პერიოდი 160-170 დღეა, სრულსიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს, ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის წონა 125-150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7.0-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-21%, ხოლო მჟავიანობა — 8.5 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო. გამოიყენება სხვა ჯიშებთან ერთად დასაწურად და სასუფრე ყურძნად.