iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰეიდარის მეჩეთი

ჰეიდარის მეჩეთი — აზერბაიჯანის ყოფილი პრეზიდენტის ჰეიდარ ალიევის სახელობის მეჩეთი. მდებარეობს ბინაგადის რაიონში, ბაქო.

ისტორია
ჰეიდარის მეჩეთის მშენებლობის განკარგულება გასცა აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა და ჰეიდარ ალიევის ვაჟმა ილჰამ ალიევმა 2012 წელს. სამშენებლო სამუშაოები დაიწყო 2012 წლის სექტემბერში და დასრულდა 2014 წლის ბოლოს.

2014 წლის 26 დეკემბერს შედგა მეჩეთის გახსნის ოფიციალური ცერემონია. მასში მონაწილეობა მიიღეს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა, ქვეყნის პირველმა ლედიმ მეჰრიბან ალიევამ, ჩრდილოეთ კავკასიის მუფტისის საკოორდინაციო საბჭოს თავმჯდომარე და ყარაჩაი-ჩერქეზეთის მუფტი ისმაილ ბერდიევი, რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ბაქოს და აზერბაიჯანის ეპარქიის ხელმძღვანელი მამა ალექსანდრე, ბაქოს მთიელი ებრაელების რელიგიური გაერთიანების თავმჯდომარე მელიჰ ევდაევი, რუსეთის ფედერაციის კავკასიის მუსულმანთა სამმართველოს სრულუფლებიანი წარმომადგენელი შაფიკ ფშიახაჩევი და კავკასიის მუსლიმთა სამმართველოს თავმჯდომარე შეიხ ალაჰშუქურ ფაშაზადე.

არქიტექტურა
მეჩეთის საერთო ფართობია 12.000 კვ მეტრი. თვით მეჩეთი შეადგენს 4200 კვ მეტრს. ფასადი სპეციალური ქვით არის მოპირკეთებული შირვან-აბშერონის არქიტექტურის სტილში. თითოეული მინარეთის სიმაღლე 95 მეტრია. მეჩეთს სულ 4 მინარეთი აქვს. მეჩეთის შიგნით, სპეციალური დეკორატიული ელემენტები გამოიყენება და გუმბათის კიდეებზე წმინდა ყურანიდან აიათებია მოჩუქურთმებული. მთავარი გუმბათის სიმაღლე 55 მეტრია, მეორე გუმბათი კი 35 მეტრია.

მეჩეთი მდებარეობს მისამართზე: ქალაქი ბაქო, ბინაგადის რაიონი, გამზი ბაბაშოვის ქუჩა.

გალერეა
ალაჰვერდი ბაღიროვი

ალაჰვერდი თეიმურ ოღლუ ბაღიროვი (დ. 22 აპრილი, 1946 — გ. 12 ივნისი, 1992) — აზერბაიჯანელი ოფიცერი, აღდამის საფეხბურთო კლუბ “ყარაბაღის” ყოფილი უფროსი მწვრთნელი. აზერბაიჯანის ეროვნული გმირი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1946 წლის 22 აპრილს ქალაქ აღდამში.

1965 წელს სკოლის დამთავრების შემდეგ სპორტში წავიდა. ის იყო აღდამის საფეხბურთო კლუბ “ყარაბახის" მთავარი მწვრთნელი, ასევე აზერბაიჯანის ეროვნული ფრონტის წევრი.

იგი დაოჯახებული იყო. ჰყავს ვაჟი ელშანი და ორი ქალიშვილი აინური და ზუმრუდი.

საფეხბურთო კარიერა
ბავშვობიდან ალავერდის უყვარდა ფეხბურთი, მძლეოსნობა და ფრენბურთი.

1976 წელს ყარაბაღის საფეხბურთო კლუბის მთავარ მწვრთნელად დაინიშნა. 1991 წელს მან მონაწილეობა მიიღო თამაშში “ყარაბაღისა" და "ნეფთჩის" ვეტერანებს შორის, რომლებიც ანგარიშით 1:1 დასრულდა. ამ მატჩში გოლი ბაღიროვმა გაიტანა.

ყარაბაღის ომი
ალაჰვერდი მონაწილეობდა ყველა ბრძოლებში აღდამისთვის. იგი სახალხო ფრონტის თავმჯდომარედ აირჩიეს. აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ ალაჰვერდი ბაღიროვმა პირველად აღმართა აზერბაიჯანის დროშა. ბაღიროვმა დიდი როლი შეასრულა აღდამის დაცვის პირველი ქვედანაყოფების ფორმირებაში.

1990 წლის შავი იანვრის მოვლენების შემდეგ, ალაჰვერდიმ  მოხალისე ბატალიონი შექმნა. ხოჯილის ხოცვა-ჟლეტის დროს მან ბევრი ადამიანი გადაარჩინა.

1991 წლის 1 ოქტომბერს, ალაჰვერდი ბაღიროვისა და მისი ძმის ელდარ ბაღიროვის ბრძანებით, აღდამში შეიქმნა აზერბაიჯანის ეროვნული არმიის სამხედრო ნაწილები. ელდარ ბაღიროვი 845-ე სამხედრო ბანაკის მეთაურად დაინიშნა. იმავე წელს, ელდარ ბაღიროვი საკუთარი სახლის წინ მოკლეს. მისი გარდაცვალების შემდეგ, ბანაკს ელდარ ბაღიროვის სახელი მიენიჭა და ალაჰვერდი ბატალიონის მეთაური გახდა.

1992 წლის იანვარში ბატალიონი, რომელსაც ალაჰვერდი ბაღიროვი მეთაურობდა 150 ჯარისკაცს შეადგენდა. მათ სოფელი ნახიჩევანლი მტრებისგან გაათავისუფლეს და სოფელ ფირჯამალამდე მივიდნენ. ოპერაციის დასრულების შემდეგ ყველა სომხური დროშები შეიცვალა აზერბაიჯანულ დროშებზე. გმირობისთვის, რაც ალაჰვერდიმ ამ ოპერაციების დროს აჩვენა, მას “გენერალ მოჰამედ ასადოვის" ჯილდო გადაეცა.

1992 წლის 3 მაისს, სომხეთის სამხედრო ძალებმა ბაღიროვს შეატყობეს, რომ 8 რიცხვში ისინი შუშას დაიპყრობდნენ. სახელმწიფოს ინფორმირების შემდეგ, ბაღიროვმა დაიწყო თავდაცვითი გეგმის შემუშავება.

1992 წლის 12 ივნისს მონაწილეობა მიიღო სოფლების არანზამინის, ნახიჩევანლი, დაჰრაზის, მირკენდის, ფირჯამალის დაბრუნების ოპერაციებში. მას მიაჩნდა, რომ ის შეძლებდა ხანკენდის ბატალიონამდე მისვლას. თუმცა, 14 ივნისს, ნახიჩევანიკიდან დაბრუნების დროს  ავტომობილი, რომელშიც ალაჰვერდი იჯდა მინაზე აფეთქდა- სამი ცოცხალი დარჩა, მაგრამ ის და მძღოლი გარდაიცვალნენ. დაკრძალეს მშობლიურ აღდამში.

ხსოვნა
1992 წელს შეიქმნა საარტილერიო განყოფილება, რომელსაც ალავერდი ბაღიროვის სახელი მიენიჭა.
აღდამში, სოფელ გუზანლიში, აზერბაიჯანის ეროვნული გმირის ბარელიეფი დგას.
2014 წლის 25 თებერვალს, ბაქოში მდებარე ბინგადის რაიონში, ეროვნული გმირების პარკში დაიდგა ალაჰვერდი ბაღიროვის ბიუსტი.

ჯილდოები
1992 - “გენერალ მოჰამედ ასადოვის" ჯილდო
1993 - "აზერბაიჯანის ეროვნული გმირი"
1998 - მედალი „ოქროს ვარსკვლავი”
მირა (ვარსკვლავი)

მირა (ვეშაპის ) — აღმოჩენის რიგის მიხედვით პირველი ცვალებადი ვარსკვლავი. მისი ბრწყინვალება საშუალოდ 331,5-დღე-ღამიანი პერიოდით ცვალებადობს 2-დან 10,1 ვიზუალურ ვარსკვლავიერ სიდიდემდე, რაც აიხსნება ვარსკვლავის რადიალური პულსაციით (დიამეტრი იცვლება ≈ 10%-მდე) და ამით გამოწვეული ტემპერატურის ცვალებადობით. მირას ცვალებადობა აღმოაჩინა დ. ფაბრიციუსმა 1596 წელს. დიამეტრი ≈ 500 მილიონი კმ, მზიდან მანძილი 77 პს.
ე̄

ე̄ — დამატებითი ასო ქართული დამწერლობისათვის. წარმოადგენს ქართული ასო „ე“-სა და დიაკრიტიკული ნიშანის მაკრონის ერთობლიობას. გამოიყენება სვანურ ენაში.

კოდების ცხრილი
აღნიშნული გრაფემა წარმოადგენს, ორი გრაფემის, „ე“-სა და „დიაერეზი“-ს კოდების ერთობლიობას, რომელიც მაკრონის სიმბოლოებით შემდეგნაირად ჩაიწერება:
განათლება ავღანეთში

განათლება ავღანეთში
განათლება ავღანეთში მიმდინარეობს -12 და უმაღლესი განათლებით, რომელსაც დიდწილად ზედამხედველობს ქაბულში მდებარე განათლებისა და უმაღლესი განათლების სამინისტრო. ავღანეთი ქვეყნის მასშტაბით აღდგენის პროცესს გადის და, მიუხედავად იმისა, რომ ჩამორჩენილია, ქვეყნის მასშტაბით იქმნება ინსტიტუტები. 2013 წლისთვის ავღანეთში 10,5 მილიონი სტუდენტი სწავლობდა, როცა ქვეყნის მოსახლეობა 27,5 მილიონი ადამიანია.

ისტორია
ავღანეთში ერთ-ერთი უძველესი სკოლაა ქაბულში ჰაბიბიის საშუალო სკოლა, რომელიც ერის ელიტარული კლასის მოსწავლეებისათვის 1903 წელს არის აშენებული მეფე ჰაბიბულჰან ხანის მიერ. 1920-იან წლებში ქაბულში გერმანიის მიერ დაფინანსებული ამანის საშუალო სკოლა გაიხსნა და დაახლოებით ათი წლის შემდეგ დაიწყო ლიცეუმები, საბაზო სკოლები. 1932 წელს დაარსდა ქაბულის უნივერსიტეტი.

განათლება გაუმჯობესდა 1933-1973 წლებში მოჰამედ ზაჰირ შაჰის მმართველობის დროს, დაწყებითი სკოლები ხელმისაწვდომი იყო დაახლოებით ნახევარი მოსახლეობისთვის, რომლებიც იყო 12 წლამდე ასაკის. მთავრობამ გააფართოვა საბაზო სკოლის სისტემა და დააარსა ქაბულის უნივერსიტეტი.

ავღანეთის დემოკრატიული რესპუბლიკის დროს, განათლების სისტემის რეფორმა გაატარა ავღანეთის სახალხო დემოკრატიული პარტიის მთავრობამ. განათლების მიღების შესაძლებლობა ხაზგასმით გამოიხატა ორივე სქესისთვის და შეიქმნა პროგრამები ცოდნის გასაფართოვებლად . 1978 წლისთვის ქაბულში სამედიცინო უნივერსიტეტის 40 % და პედაგოგთა 60 % შეადგენდა ქალებს; 440 000 მდედრობითი სტუდენტი ჩაირიცხა საგანმანათლებლო დაწესებულებაში და 80 000-ზე მეტი გაერთიანდა წიგნიერების პროგრამებში.

გაუმჯობესების მიუხედავად მოსახლეობის დიდი ნაწილი მაინც უწიგნური იყო

2011 წლის ივნისში ამერიკის შეერთებული შტატების ოფიციალურმა პირებმა ხელი მოაწერეს ერთობლივ განცხადებას განათლების მინისტრთან ერთად, რათა ხელი შეუწყონ აშშ-ს საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს ავღანეთის განათლების სამინისტროს პირდაპირი ფინანსური მხარდაჭერის შესაძლებლობისთვის.

2013 წლის მაისში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ 16 500 სკოლა ავღანეთში 10,5 მილიონი მოსწავლით იყო დატვირთული. განათლების მინისტრმა ვარდაკმა განაცხადა, რომ 3 მილიონი ბავშვი განათლების გარეშე დარჩა და 3 მილიარდ დოლარს ითხოვდა, რათა მომდევნო ორი წლის განმავლობაში 8000 დამატებითი სკოლა აეშენებინათ.

ავღანეთის მაგალითი განათლებაში კვლავ დიდი გამოწვევაა. სამ-ნახევარი მილიონი ბავშვი და მათ შორის 75 % გოგონა ჯერ კიდევ სკოლის გარეშეა. სიღარიბე, კვალიფიციური ქალი მასწავლებლების ნაკლებობა სასკოლო სკოლებში (რაც, განსაკუთრებით, გოგონების განათლებას უკავშირდება) და დაბალი ხარისხის სკოლის მოწყობა დაკავშირებილია სკოლებში დაბალ რეგისტრაციასთან. გარდა ამისა, სკოლების თითქმის ნახევარს არ აქვს შენობა-ნაგებობა და აღწურვილობა.

2015 წელს ქაბულის უნივერსიტეტში დაიწყო პირველი გენდერული სამაგისტრო კურსი ავღანეთში და ქალთა განათლება დაიწყო.
ტრაპიზონის ვილაეთი

ტრაპიზონის ვილაეთი — ოსმალეთის იმპერიის ადმინისტრაციული ერთეული 1867–1922 წლებში, რომელიც მდებარეობდა შავი ზღვის სამხრეთ სანაპიროზე. ადმინისტრაციული ცენტრი — ტრაპიზონი.

 საუკუნის დასაწყისში ვილაეთი იყოფოდა 6 სანჯაყად: სამსუნის, ტრაპიზონის, ლაზისტანის, გუმუშჰანეს, ორდუს და გირესუნის.

1885 წლის მოსახლეობის აღწერის თანახმად, პროვინციაში ცხოვრობდა 1.587.164 კაცი, რომელიც შედგებოდა მუსულმანი მოსახლეობისაგან — თურქები, ლაზები, ქურთები, ჩერქეზები (800.789 კაცი), ბერძნები (700.000 კაცი), სომხებისაგან (80.000 კაცი) და ასირიელებისაგან (20.000 კაცი).
შიშმარიოვის აგარაკი

შიშმარიოვის აგარაკი — ხის აგარაკი ქალაქ სანქტ-პეტერბურგის პრიმორსკის რაიონში. შენობა მდებარეობს მისამართზე პრიმორსკის პროსპექტი 87, მდინარე დიდი ნევკის სანაპიროზე, მეტროსადგურ სტარაია-დერევნიას ახლოს. სააგარაკო ნაგებობა მიმდებარე მწვანე ზოლთან ერთად დაცულია, როგორც არქიტექტურის ფედერალური ძეგლი.

აგარაკის შენობა წარმოადგენს დღემდე შემონახულ კლასიციზმის ეპოქის ხის არქიტექტურის ნიმუშს. შენობის მთავარი ფასადის ცენტრი შემკულია ოთხსვეტოვანი კორინთული პორტიკით. მის წინ განლაგებულია მცირე ბაღი.

ისტორია
აგარაკი აგებულია 1824-1825 წლებში არქიტექტორ აბრაამ მელნიკოვის პროქტის მიხედვით. იგი ეკუთვნოდა შტაბ-კაპიტან ათანასე შიშმარიოვს, რომელიც შიშმარიოვების თავადთა საგვარეულოს წარმომადგენელი იყო. ამ მსხვილი სახლის მფლობელის სახელისაგან წარმოიქმნა შიშმარიოვის შესახვევის სახელი, რომელიც მდებარეობს პრიმორსკის პროსპექტსა და სკოლის ქუჩას შორის.

შიშმარიოვის აგარაკში მუდმივად იკრიბებოდნენ განათლებული ინტელიგენციის წარმომადგენლები: მხატვრები, მსახიობები, მუსიკოსები. ზოგჯერ აგარაკს სტუმრობდა ბალერინა ეკატერინა ტელეშევა, მხატვარი ორესტ კიპრენსკი (მისთვის სპეციალურად ააშენეს სპეციალური საზაფხულო სახელოსნო) და კარლ ბრიულოვი. აგარაკის ტერიტორიაზე ბრიულოვმა დახატა ცნობილი ნახატი „დები შიშმარიოვები“, რომელიც ამჟამად ინახება რუსეთის სახელმწიფო მუზეუმში. მასზე გამოსახულია სახლის პატრონის ქალიშვილები ალექსანდრა და ოლღა.

დიდი სამამულო ომის პერიოდში აგარაკი სერიოზულად დაზიანდა. იგი გაარემონტეს 1959-1962 წლებში. 2012 წელს დაიწყო შენობის ახალი სარესტავრაციო სამუშაოები.

2017 წლის მონაცემებით შიშმარიოვების აგარაკის შენობაში განთავსებულია „სანქტ-პეტერბურგის საბავშვო სამხატვრო სკოლა № 17“. 1986 წელს აგარაკი გადაეცა კულტურის კომიტეტს. საბავშვო სამხატვრო სკოლის გახსნა შედგა ქალაქის ადმინისტრაციის გადაწყვეტილებით.

რუსეთის მთავრობის 2001 წლის 10 ივლისის დადგენილებით შიშმარიოვის აგარაკი, ასევე მიმდებარე ბაღი და გალავანი შეიტანეს სანქტ-პეტერბურგში რუსეთის ისტორიული და კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ძეგლების სიაში.
ზეინაბ კედია

ზეინაბ კედია (დ. 8 ივლისი, 1921, სტამბოლი — გ. 20 თებერვალი, 2016, პარიზი) — ქართველი ემიგრანტი საფრანგეთში, ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრის, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის უშიშროების სამსახურის (განსაკუთრებული რაზმის სამმართველოს) ხელმძღვანელის მელქისედეკ კედიას ქალიშვილი, პარიზის ქართული სათვისტომოს მერვე თავმჯდომარე ლევან ზურაბიშვილის მეუღლე, საქართველოს მე-5 პრეზიდენტის - სალომე ზურაბიშვილის დედა.

ბიოგრაფია
ზეინაბ კედია აგრაფინა თავართქილაძისა და ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრის, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის უშიშროების სამსახურის (განსაკუთრებული რაზმის სამმართველოს) ხელმძღვანელის მელქისედეკ კედიას ქალიშვილი იყო.

კედიების ოჯახი საქართველოში ბოლშევიკური წითელი არმიის შემოსვლის შემდეგ ემიგრაციაში წავიდა, ამ დროს მელქისედეკ კედიას მეუღლე - აგრაფინა თავართქილაძე ზეინაბზე ფეხმძიმედ იყო. ოჯახი 4 წლის მანძილზე ჯერ სტამბოლში ცხოვრობდა. აქვე, 1921 წლის 8 ივლისს სტამბოლში დაიბადა ზეინაბ კედია. ოჯახი თურქეთიდან პარიზში გაემგზავრა. ზეინაბ კედიამ საფრანგეთში ემიგრაციაში მყოფ „ეროვნულ-დემოკრატიული“ პარტიის ერთ-ერთ წარმომადგენელზე, ნიკო ნიკოლაძის შვილიშვილზე, ლევან ზურაბიშვილზე იქორწინა. ზეინაბ კედია საქართველოში პირველად ქალიშვილთან, სალომე ზურაბიშვილთან ერთად, 1986 წელს ჩამოვიდა.

ზეინაბ კედია 2016 წლის 20 თებერვალს, 94 წლის ასაკში, პარიზში გარდაიცვალა.
ბეზობრაზოვების აგარაკი

ბეზობრაზოვების აგარაკი — მინიატურული ვილა ან აგარაკი, მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგის ჟერნოვკის რაიონში, მისამართზე: ირინოვსკის პროსპექტი, სახლი 9.

ისტორია
 საუკუნის შუა წლებში მდინარე ლაპკის გაყოლებაზე მიწები ეკუთვნოდა ანდრეი ნარტოვს. ქვის შენობები ააშენეს 1780-იან წლებში მიხეილ დონაუროვის ხელმძღვანელობით, რომელიც ერთ ხანს მდივნად მუშაობდა იმპერატორ პავლე -თან. მშენებლობა მიმდინარეობდა პალადიანიზმის მოტივებით და შეიმუშავა ჯაკომო კვარნეგიმ.

საზეიმო ინტერიერი და ღუმელი გადაღებულია რევოლუციამდელ ფოტოებზე. თაბაშირის კედლები უკავია დიდ პანოს, რომელზეც გამოსახულია გატჩინოს სასახლე, მოხატული იყო ასევე საძინებლის კედლები. აგარაკი გარშემორტყმული იყო პეიზაჟური ბაღით და ჭაობით.

1838 წელს ქონება შეიძინა გენერალმა ეკატერინა ალექსანდრეს ასულმა სუხოზანეტმა (თავად ალექსანდრე ბელოსელსკი-ბელოოზერსკის ქალიშვილმა), საკუთარი ქალიშვილის ანასათვის, რომელიც ცოლად გაჰყვა ნიკოლაი ბეზობრაზოვს. ახალი მფლობელების მიხედვით აგარაკმა მიიღო დღევანდელი სახელწოდება.

 საუკუნის დასაწყისში ბეზობრაზოვები არ ცხოვრობდნენ აგარაკზე, ხოლო მიწის ნაკვეთები დამსვენებლებზე გააქირავეს. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ აგარაკი დაცემას განიცდის. თებერვლის რევოლუციის შემდეგ დაზარალდა ბაღები.

საბჭოთა პერიოდში შენობა ჯერ კლუბად გადააკეთეს, შემდეგ მასში განათავსეს „ნარკომპროსის“ სამუზეუმო განყოფილება. 30-იან წლებში კი აგარაკი სხვადასხვა უტილიტრული ფუნქციებით გამოიყენებოდა, შენობა ნაწილობრივ გადააკეთეს და 1940 წელს დაცვა მოუხსნეს, თუმცა 1950 წელს კვლავ აიყვანეს დაცვის ქვეშ და ორჯერ გაარემონტეს. უკანასკნელი რესტავრაცია დასრულდა 1980-იან წლებში.

აგარაკი წარმოადგენს სანქტ-პეტერბურგის ტერიტორიაზე მდებარე ფედერალური მნიშვნელობის არქიტექტურულ ძეგლს რუსეთის ფედერაციის მთავრობის 2001 წლის 10 ივლისის № 527 ბრძანების თანახმად.
გრიგორი რაევი

გრიგორი ივანეს ძე რაევი (დ. 1863, პიატიგორსკი — გ. 1957) — რუსი ფოტოგრაფი. მოღვაწეობდა ჩრდილოკავკასიაში.

ბიოგრაფია
გრიგორი რაევი დაიბადა პიატიგორსკში 1863 წელს და იქვე 15 წლის ასაკში დაიწყო ფოტოგრაფიის დაუფლება.

რაევის პირველი დამრიგებელი იყო ფოტოგრაფი და კავკასიის მცოდნე ალექსანდრე ენგელი, „ჩემი მასწავლებელი ვენადან“, როგორც ამბობდა მასზე მისი მადლიერი მოწაფე. ის თან ახლდა ენგელს კავკასიაში მოგზაურობისას. მას ასევე მოუწია მუშაობა ი. ლანგეს ხელმძღვანელობითაც.

გრიგორი რაევმა ფოტოგრაფიას მიუძღვნა თავისი ცხოვრების 75 წელი. მან სახელი გაითქვა როგორც კავკასიის ფოტოისტორიკოსმა და მხატვრული ფოტოს დიდოსტატმა.

1887 წელს რაევმა თავისი ფოტოატელიეები გახსნა პიატიგორსკში და კისლოვოდსკში. იღებდა მხოლოდ თვითონ. 1895 წელს ის დააჯილდოვეს მედალით „შრომისმოყვარეობისთვის და ხელოვნებისთვის ფინანსთა სამინისტროსგან“. თავისი პირველი ჯილდო, საიმპერატორო რუსული ტექნიკური საზოგადოების ვერცხლის მედალი, 25 წლის გრიგოლ რაევმა მიიღო 1888 წელს. მის ჯილდოებს შორისაა 1909 წელს მიღებული გეგოგრაფიული საზოგადოების ვერცხლის მედალი, 4 ოქროს და 9 ვერცხლის მედალი, მრავალი დიპლომი და საპატიო ლეგიონის ფრანგული ორდენი.

რუსი ბუნებისმეტყველების და ექიმების ყრილობის დროს გამართულ ალპინიზმის გამოფენაზე წარმოდგენილი იყო კავკასიის მთის საზოგადოების სამკერდე ნიშანი და დროშა, მთის სღჭურვილობა, რაევის მიერ გადაღებული ფოტოების დიდი კოლექცია რომელიც მან საჩუქრად გადასცა საზოგადოებას.

კავკასიის მთის საზოგადოების ერთ-ერთი პირველი და აქტიური წევრი, ამ საზოგადოების თავმჯდომარის ამხანაგი საექსკურსიო კომისიის წევრი გ. რაევი კარგად იცნობდა კავკასიის ყველაზე შორეულ კუთხეებსაც, ფოტოებს იღებდა ყრუ ხეობებშიც და ბუმბერაზი იალბუზის მწვერვალებზეც. დაუღალავმა მოგზაურმა რაევმა კარგად შეისწავლა ყირიმი, მოიარა ევროპის და აზიის მრავალი ქვეყანა, ფოტოებზე აღბეჭდა ისტორიის და კულტურის მრავალი ძეგლი.

რაევს ეკუთვნის ლერმონტოვის ხსოვნასთან დაკავშირებული მრავალი უნიკალური ნაწარმოები. 1881 წელს მან გადაიღო პიატიგორსკში პოეტის დაღუპვიდან 40 წლისთავის აღნიშნვა. 1889 წელს ის ავიდა სპასის ეკლესიაზე და იქიდან გადაიღო რუსეთში ლერმონტოვის პირველი ძეგლის გახსნა. მის ნამუშევრებს შორისაა პოეტის სახლის პირველი ფოტოები, მაშუკის ძირში საბედისწერო დუელის ადგილის ფოტო, ლერმონტოვის მიერ შექებული ადგილების ფოტოები.

გ. რაევმა იცხოვრა ხანგრძლივი და საინტერესო ცხოვრება, "კავკასიის ფოტოგრაფიის ბაბუამ" თავისი 90 წლის იუბილე გადაიხადა პიატიგორსკის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში, მეგობრებსა და კოლეგებს შორის. კიდევ 4 წლის შემდეგ მან განასრულა თავისი მიწიერი გზა.

გრიგორი რაევი ითვლება ჩრდილოკავკასიის ფოტოგრაფად, თუმცა არაერთი ფოტო აქვს გადაღებული საქართველოს სამხედრო გზაზე საქართველოშიც. მის ფოტოკოლექციაში დაცულია ასევე სტერეოფოტოებიც.
ჩერნოვის აგარაკი

ჩერნოვის აგარაკი — ეკლექტიკის პერიოდის არქიტექტურული ძეგლი სანქტ-პეტერბურგის ნევის რაიონში, მდინარე ნევის მარჯვენა სანაპიროზე, ვოლოდარის ხიდის ზემოთ, სამდინარო ვაგზლის პირდაპირ. მისამართი: სანქტ-პეტერბურგი, ოქტომბრის სანაპირო, სახლი № 72.

აგარაკი ააშენეს 1889-1893 წლებში ალექსანდრე გოგენის პროექტის მიხედვით, გენერალ ალექსანდრე ჩერნოვისათვის. შენობა გადაწყვიტეს აეშენებინათ ფსევდორუსულ სტილში. მშენებლობაში მონაწილეობდნენ არქიტექტორები ალექსი კუზნეცოვი და გრიგორ ლიუცედარსკი

ბაღი
ჩერნოვის აგარაკი მდებარეობს ბაღებისა და პარკების სამმართველოს დაქვემდებარებაში.

2003 წელს სანქტ-პეტერბურგის წრიული საავტომობილი გზის მიმდებარე ტერიტორიის კეთილმოწყობისათვის მიმდინარე სამუშაოებთან დაკავშირებით შეიცვალა ოქტომბრის სანაპიროს ვერტიკალური ნიშნულები. პარკი აღმოჩნდა ცენტრალური გზის დაბლა და გაჩნდა ბაღის დატბორვის რეალური საფრთხე. ბაღებისა და პარკების სამმართველომ მოამზადა ფინანსური პროექტი ბაღის კაპიტალური რემონტისათვის.

ქალაქის საინვესტიციო და სატენდერო კომისიამ მიიღო პროექტი ოქტომბრის სანაპიროს რეკონსტრუქციისთვის და ბაღის გასარემონტებლად.

2007 წლის რესტავრაცია
პარკის მდგომარეობის არადამაკმაყოფილებლად გამოცხადების შემდეგ, 2003 წელს დაიწყეს კოსმეტიკური რემონტი, რომელიც მოიცავდა ასევე გზების საკითხსაც. 2007 წელს წარიმართა სარემონტო სამუშაოები. სამუშაო გეგმა ითვალისწინებდა იმ ხეების მოჭრას, რომლებმაც დაკარგეს თავისი დეკორატიული დანიშნულება, ხეების და ბუჩქების ახალი ჯიშების გაშენებას ძირძველ ადგილებზე. ასევე უნდა მომხდარიყო ტერიტორიის კეთილმოწყობა. კერძოდ: გაზონების მოწყობა, საფეხმავლო ბილიკების რესტავრაცია, ღობის რემონტი, წყლის სისტემის აღდგენა და სხვა.
ენტომოფილია

ენტომოფილია ( — მწერი და — მიყვარს) — მცენარის ჯვარედინი დამტვერვა, რომლის დროსაც ყვავილის მტვერი ბუტკოს დინგზე მწერებს გადააქვთ. ენტომოფილური მცენარეების მტვერის მარცვალი დიდი ზომისაა, ზედაპირი წებოვანია და ადვილად ეკვრის მწერის სხეულს. ყვავილი კაშკაშაა, ძლიერი სუნი და კარგად განვითარებული სანექტრეები აქვს. ზოგი მცენარე მხოლოდ გარკვეული სახეობის მწერებით იმტვერება. ენტომოფილებს განეკუთვნება ყვავილოვან მცენარეთა უმრავლესობა.
ენური ენა

ენური ენა — სამოდიურ ენათა ჯგუფის ენა. გავრცელებულია კრასნოიარსკის მხარის ტაიმირის ნაციონალურ ოლქში. ლაპარაკობს დაახლოებით 350 კაცი (1968).

ენური ენის ფონეტიკური სისტემისათვის დამახასიათებელია დიფთონგები და გაორმაგებული თანხმოვნები (გემინატები). გრამატიკული წყობა აგლუტინაციურია. იყოფა სამ კილოკავად: მადუ, ბაი და მოგადი.

ანბანი
ანბანი შეიქმნა 1980—1990-იანი წლებში (პირველი პროექტი გამოქვეყნდა ნ. მ. ტერეშენკოს მიერ 1986 წელს). ანბანი ოფიციალურად ჯერ არაა მიღებული თუმცა უკვე გამოიცა რამდენიმე წიგნი (მათ შორის რუსულ-ენური ლექსიკონი და სკოლის მოსწავლეებისათვის დედაენა). 2018 წლიდან ციმბირის ფედერალური უნივერსიტეტმა პროექტის ფარგლებში დაიწყო ენური ენისათვის ოფიციალური დამწერლობის შექმნა.

ანბანს აქვს შემდეგი სახე:
ოლეგ პენკოვსკი

ოლეგ პენკოვსკი (; დ. 23 აპრილი, 1919, ვლადიკავკაზი — გ. 16 მაისი, 1963, მოსკოვი, რსფსრ, სსრკ) — საბჭოთა კავშირის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის მთავარი სადაზვერვო სამმართველოს პოლკოვნიკი (ჩამოერთვა ეს წოდება 1963 წელს). 1963 წელს დაადანაშაულეს ჯაშუშობაში ამერიკის შეერთებული შტატების და დიდი ბრიტანეთის სასარგებლოდ და სამშობლოს ღალატში. საბჭოთა კავშირის უზენაესი სასამართლოს სამხედრო კოლეგიის გადაწყვეტილებით მიესაჯა სასჯელის უმკაცრესი ზომა, სიკვდილით დასჯა დახვრეტის გზით.

პენკოვსკის სასამართლო პროცესი, პირველად პოსტ-სტალინისტურ ეპოქაში ფართოდ გაშუქდა ტელევიზიაში, რადიოში და საბჭოთა გაზეთებში, სადაც აქვეყნებდნენ რეპორტაჟებს სასამართლო დარბაზიდან, კომენტარებს და „მშრომელთა წერილების“ კრებულებს, რომლებშიც ხალხი კიცხავდა „ვერაგ ჯაშუშს“. სასამართლო პროცესის დასრულებისთანავე, მისი სტენოგრამა 100 000-იანი ტირაჟით გამოაქვეყნა სახელმწიფო გამომცემლობამ. სასამართლოს შედეგებს განიხილავდნენ სკოლებში, უმაღლეს სასწავლებლებში, კოლექტივებში. წლების განმავლობაში, საბჭოთა კავშირში პენკოვსკის სახელი შეურაცხყოფად ითვლებოდა და იყო ღალატის სიმბოლო.

ჯაშუშობა
გადაბირება
გამოძიების მსვლელობისას დადგინდა, რომ პენკოვსკი საკუთარი ინიციატივით სთავაზობდა საკუთარ მომსახურებას მოსკოვში მოქმედ ამერიკულ დაზვერვას. ერთი მონაცემებით, 1960 წლის ივნისში, მდინარე მოსკოვის ხიდზე პენკოვსკიმ მიმართა ორ ამერიკელ სტუდენტს ტურისტული ჯგუფიდან და სთხოვა, გადაეცათ შეერთებული შტატების საელჩოში წერილი, სადაც იგი დეტალურად, მხოლოდ სპეცსამსახურებისთვის დამახასიათებელი დეტალებით, აღწერდა, თუ როგორ ჩამოაგდეს 1 მაისს ამერიკული სადაზვერვო თვითმფრინავი სვერდლოვსკის თავზე, რომლის პილოტიც პაუერსი იყო. სხვა მონაცემებით, პენკოვსკიმ თავად გადასცა პაკეტი თავისი შეთავაზებებით მოსკოვში მდებარე ამერიკელი ელჩის რეზიდენციას. ბრიტანულ დაზვერვასთან კავშირზე გასვლა, პენკოვსკიმ, გამოძიების ინფორმაციით, სცადა 1960 წლის ნოემბერში, მოსკოვში მდებარე კანადის საელჩოს დახმარებით. აგრეთვე არსებობს ინფორმაცია, რომ მისი პირველი კონტაქტი დასავლურ სპეცსამსახურებთან ჯერ კიდევ 1958 წელს შედგა. პენკოვსკიმ დასავლეთთან თანამშრომლობა პირველი დღეებში აღიარა, სინანული გამოხატა და საბჭოელებს შესთავაზა, ორმაგი აგენტი გამხდარიყო და მათთვის ემუშავა.

პენკოვსკის საქმეს განიხილავდა საბჭოთა კავშირის უზენაესი სასამართლოს სამხედრო კოლეგია, ღია სასამართლო პროცესის ფარგლებში 1963 წლის 7 მაისიდან 11 მაისამდე. პროცესისას, პენკოვსკი ცნობილი იყო როგორც საბჭოთა ჯარის თადარიგის პოლკოვნიკი, ჩაცმული იყო შავ კოსტუმში, ეკეთა ჰალსტუხი. ინფორმაცია, რომ ის მთავარ სადაზვერვო სამმართველოში მუშაობდა, გასაიდუმლოებული იყო და მხოლოდ 30 წლის შემდეგ, 1990-იან წლებში გახდა ცნობილი. საბჭოთა გაზეთებში ქვეყნდებოდა პროცესის სტენოგრამები, არსებობს მდიდარი კინოქრონიკაც. .

1963 წლის 11 მაისს საბჭოთა კავშირის უზენაესი სასმართოს სამხედრო კოლეგიამ პენკოვსკი დამნაშავედ ცნო და მას დახვრეტის გზით სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა.
ოლეგ გორდიევსკი

ოლეგ გორდიევსკი (; დ. 10 ოქტომბერი, 1938, მოსკოვი – გ. 4 მარტი, 2025, სარი) — საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის პირველი სამართველოს (საგარეო დაზვერვა) ყოფილი პოლკოვნიკი, რომელსაც საბჭოთა სასამართლომ დაუსწრებლად მიუსაჯა სასჯელის უმაღლესი ზომა, დახვრეტა, სახელმწიფო ღალატისთვის. 1974-1985 წლებში საიდუმლოდ მუშაობდა ბრიტანულ დაზვერვაზე (ფსევდონიმ -ის ქვეშ). სპეციალური დანიშნულების სამსახურების ისტორიკოსის და კემბრიჯის უნივერსიტეტის პროფესორის, კრისტოფერ ენდრიუ ოლეგ გორდიევსკის უწოდებს „ბრიტანეთის დაზვერვის ყველაზე მსხვილ აგენტს საბჭოთა დაზვერვის რიგებში ოლეგ პენკოვსკის შემდეგ“.

ბიოგრაფია
დაიბადა შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის თანამშრომლის ოჯახში.

იხსენებდა, რომ ანტისაბჭოთა პოზიციებზე მისი გადასვლის მიზეზი იყო „სტალინისეუი და საერთოდ საბჭოთა დანაშაულების გაცნობიერება, რომელიც დაიწყო ხრუშჩოვის 1956 წლის გამოსვლიდან. ამან ჩემზე ძალიან დიდი გავლენა მოახდინა, უბრალოდ გასაოცარი“.

1996-1970 წლებში (პენკოვსკის პირველი მივლინება საზღვარგარეთ

გამოაშკარავების შემდეგ, საბჭოთა სასამართლომ მას დაუსწრებლად მიუსაჯა სიკვდილით დასჯა (დახვრეტის გზით) და ქონების კონფისკაცია.

გარდაიცვალა 2025 წლის 4 მარტს სარიში, დიდ ბრიტანეთში.
ბორმანის აგარაკი

ბორმანის აგარაკი — აგარაკი სანქტ-პეტერბურგის საკურორტო რაიონ კომაროვოში. მისამართი: სანქტ-პეტერბურგი, კომაროვო, საზღვაო ქუჩა, სახლი № 8.

გიორგი ბორმანი ასევე იყო მეზობელი ქალაქგარე აგარაკის (ბორმანის სახლი) მფლობელი, რომელიც მდებარეობს საზღვაო ქუჩაზე № 14 სახლში.

ისტორია
ზოგიერთი წყარო მიუთითებს გ. გ. ბორმანის კავშირზე აღნიშნულ აგარაკთან.

საზღვაო ქუჩის 8 ნომერში შემონახულია ძველი ნაგებობის ფუნდამენტი და კარის ბოძები, თავად კარი კი ინახება ერთ-ერთ მუზეუმში.

„კელომიაკის სააგარაკო რაიონის გეგმის“ მიხედვით, რომელიც სახანძრო საზოგადოებისათვის შექმნა მხატვარმა ი. ა. ვლადიმიროვმა 1913 წელს — აგარაკი ეკუთვნოდა ჩიჟოვს. ამის შემვეგ აღნიშნულ აგარაკს ზამთრის ომამდე (1939-1940 წწ.) ფლობდა რენოს ოჯახი, რომლებიც ენათესავებოდნენ ორეშნიკოვების ვაჭრების ოჯახს.

მფლობელებმა გამოიყენეს ტერიტორიის რელიეფური და ბუნებრივი მცენარეულობა და ზედა და ქვედა ტერასაზე მოაწყეს პარკი ოთხი ხელოვნური რეზერვუარით, რომელთა ნაპირებიც ქვისგან იყო გაფორმებული.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ 1917 წელს პანსიონატის მფლობელი გახდა ივან პავლოვის ოჯახი. 1945 წლის შემდეგ ვილაში განთავსებულია საბავშვო ბაღი.

2013 წლის 18 ნოემბერს დაიწვა უკანასკნელი შემონახული შენობა, ხოლო 2017 წელს მიწის ნაკვეთზე ააშენეს დანგრეული შენობის კოპიო.