მელჩორ მუსკისი

მელჩორ მუსკისი (დ. 6 აპრილი, 1788 – გ. 14 დეკემბერი, 1844) — მექსიკელი სამხედრო და პოლიტიკოსი, რომელიც მექსიკის მე-5 პრეზიდენტი გახდა მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტი ანასტასიო ბუსტამანტე გადადგა, რათა თავად ჩასდგომოდა სათავეში ჯარებს 1832 წლის ამბოხების წინააღმდეგ, რომელიც „ვერაკრუსის გეგმის“ სახელითაა ცნობილი.

მუსკისი აქტიურ როლს ასრულებდა აჯანყების ჩახშობის მცდელობაში, თუმცა რევოლუციამ გაიმარჯვა და 1832 წლის დეკემბერში მუსკისი იძულებული გახდა თანამდებობა დაეთმო ამბოხებულთა ფავორიტისთვის — მანუელ გომეს პედრასასთვის.

ადრეული ცხოვრება
მელჩორ მუსკისი დაიბადა სანტა-როსაში, კოაუილას შტატში, 1788 წელს. სწავლა დაიწყო მეხიკოს სან-ილდეფონსოს კოლეჯში, რომელიც მიატოვა, რათა 1810 წელს, მექსიკის დამოუკიდებლობისთვის ომის დაწყებისთანავე, ამბოხებულებს შეერთებოდა. იგი ესპანელების წინააღმდეგ იბრძოდა მიჩოაკანსა და ვერაკრუსში. მონტე-ბლანკოს ჰასიენდასთან იგი ტყვედ ჩავარდა იმ დროს, როდესაც უკვე პოლკოვნიკის წოდებას ფლობდა. იგი პუებლაში გადაიყვანეს და დახვრეტის პირას იყო, როდესაც ამნისტიამ გადაარჩინა, თუმცა მან უარი თქვა ფიცის დადებაზე, რომ გათავისუფლების შემდეგ ესპანეთის წინააღმდეგ იარაღს აღარ აიღებდა.

ადრეული პოლიტიკური კარიერა
იგი შეუერთდა აგუსტინ დე იტურბიდეს „იგუალას გეგმას“, რომელმაც 1821 წელს მექსიკას საბოლოოდ მოუტანა დამოუკიდებლობა. 1824 წლისთვის იგი უკვე მექსიკის შტატის გუბერნატორი იყო და სახელი გაითქვა საბიუჯეტო პროფიციტის შენარჩუნებით (ხარჯებზე მეტი შემოსავალი). პრეზიდენტ გვადალუპე ვიქტორიას ადმინისტრაციის დროს მას ბრიგადის გენერლის წოდება მიენიჭა და პუებლას მთავარ კომენდანტად დაინიშნა.

როდესაც 1828 წლის სადავო არჩევნების შემდეგ „აკორდადას რევოლუცია“ იფეთქა არჩეული პრეზიდენტისა და ომის მინისტრის, მანუელ გომეს პედრასას წინააღმდეგ, მუსკისმა უარი თქვა რევოლუციაში მონაწილეობაზე. თუმცა, მას არც მთავრობისადმი გამოუცხადებია ერთგულება, რადგან მიიჩნევდა, რომ ხელისუფლება იმ რევოლუციონერთა ტყვეობაში იყო, რომლებმაც დედაქალაქი დაიკავეს. არჩეული პრეზიდენტი გომეს პედრასა ქვეყნიდან გაიქცა და საბოლოოდ მუსკისმა ვისენტე გერეროს ახალი მთავრობა აღიარა.

სულ რაღაც ერთი წლის შემდეგ, 1829 წელს, მუსკისმა აქტიურად დაუჭირა მხარი „ხალაპას გეგმას“, რომელიც მიზნად ისახავდა პრეზიდენტ გერეროს დამხობას და მის ჩანაცვლებას ვიცე-პრეზიდენტ ანასტასიო ბუსტამანტეთი. აჯანყების ლიდერები მუსკისის საკუთარ სახლში შეიკრიბნენ გეგმის წასაკითხად, სადაც მუსკისმა თითოეულ დამსწრეს ჰკითხა, მიიღებდნენ თუ არა მას. ამ მომენტიდან მუსკისი ბუსტამანტეს „მარჯვენა ხელად“ ითვლებოდა.

ვერაკრუსის გეგმა
1832 წლის 2 იანვარს ვერაკრუსში იფეთქა ლიბერალურმა ამბოხმა მთავრობის წინააღმდეგ, რომელიც პრეზიდენტ ბუსტამანტეს მინისტრების გადაყენებას მოითხოვდა. სანტა-ანა შეუერთდა ამ მოძრაობას და 4 იანვარს მიმართა პრეზიდენტ ბუსტამანტეს შუამავლობის შეთავაზებით, რათა თავიდან აეცილებინათ სისხლისღვრა.

მთავრობამ ვერ შეძლო სანტა-ანას დამარცხება და რევოლუცია ტამაულიპასის შტატში გავრცელდა, სადაც ამბოხებულებმა ტამპიკოსთან მანუელ დე მიერ ი ტერანის ძალები სასტიკად დაამარცხეს. ახლა რევოლუციას უფრო მეტი შტატი შეუერთდა, რომლებიც უკვე არა მხოლოდ მინისტრების დათხოვნას, არამედ თავად ბუსტამანტეს ჩანაცვლებას მოითხოვდნენ მანუელ გომეს პედრასათი (რომელმაც 1828 წლის არჩევნები მოიგო, სანამ ქვეყნიდან გაიქცეოდა). ამასობაში სან-ლუის-პოტოსის, მიჩოაკანის, ჩიუაუას, მექსიკის, პუებლასა და ტაბასკოს შტატები ბუსტამანტეს ერთგულნი რჩებოდნენ, თუმცა რევოლუცია წინსვლას განაგრძობდა.

დროებითი პრეზიდენტობა
მთავრობა შეაძრწუნა ცნობამ იმის შესახებ, რომ აქამდე ერთგული ქალაქი სან-ლუის-პოტოსი 6 აგვისტოს ამბოხებულმა გენერალმა ხოსე ესტებან მოქტესუმამ აიღო. პრეზიდენტმა ბუსტამანტემ ჯარებზე პირადი სარდლობა აიღო მის წინააღმდეგ ექსპედიციის სათავეში ჩასადგომად. ბუსტამანტე გადადგა პრეზიდენტობიდან და 14 აგვისტოს დეპუტატებმა დროებით პრეზიდენტად გენერალი მელჩორ მუსკისი აირჩიეს. პრეზიდენტი მუსკისი დიდ ძალისხმევას ხარჯავდა ომის მინისტრ ხოსე ანტონიო ფასიოსა და ბუსტამანტეს არმიების დასაფინანსებლად, თუმცა სამოქალაქო ომის პირობებში სესხების აღებას ვერ ახერხებდა.

ბუსტამანტემ 18 სექტემბერს დაამარცხა მოქტესუმას ძალები და 30 სექტემბერს სან-ლუის-პოტოსი დაიკავა. თუმცა, მთავრობის საუბედუროდ, გენერალმა გაბრიელ ვალენსიამ მხარი რევოლუციას დაუჭირა, რითაც დედაქალაქს საფრთხე შეუქმნა. ბუსტამანტე მეხიკოსკენ მობრუნდა. ამასობაში ვერაკრუსში, ექვსთვიანი ჩიხის შემდეგ, სანტა-ანამ დაამარცხა ფასიოს სამთავრობო ძალები და 6 ოქტომბერს ტაკუბაიას მიაღწია.

მუსკისის ადმინისტრაცია ერთგულ გუბერნატორებს მოუწოდებდა მხარდაჭერისკენ და ძალებს არ იშურებდა პოზიციების შესანარჩუნებლად. მისი მინისტრების ნახევარს რევოლუციონერები ეწინააღმდეგებოდნენ, თუმცა მუსკისს საკადრო ცვლილებები არ განუხორციელებია. კონგრესმა ასევე უარი თქვა ამბოხებულებთან მოლაპარაკებაზე და მუსკისს საგანგებო უფლებამოსილებები მიანიჭა.

საბოლოოდ, სანტა-ანამ 16 ნოემბერს ქალაქ პუებლასთან ბუსტამანტე დაამარცხა. ამ დროისთვის მთავრობას ქვეყანაზე კონტროლი ფაქტობრივად დაკარგული ჰქონდა და ერთგულებას მხოლოდ ოახაკა და ჩიუაუა ინარჩუნებდნენ. ბუსტამანტემ შეწყვიტა სამხედრო წინააღმდეგობა და დაიწყო მოლაპარაკებები ზავის შესახებ. მუსკისს თავადაც სურდა ზავზე დათანხმება, მაგრამ კონგრესი დანებებაზე უარს ამბობდა. პროტესტის ნიშნად მუსკისი 15 დეკემბერს გადადგა, თუმცა მისი გადადგომა არ მიიღეს. მიუხედავად ამისა, ბუსტამანტე ეურჩა კონგრესს, რათა თავიდან აეცილებინა შემდგომი სისხლისღვრა და 1832 წლის 23 დეკემბერს ხელი მოაწერა „სავალეტას ხელშეკრულებას“. ხელშეკრულების თანახმად, პრეზიდენტობა მანუელ გომეს პედრასას გადაეცა. გამარჯვებული ამბოხებულების წარმომადგენლებმა ყოფილ პრეზიდენტ მუსკისს აცნობეს, რომ მას შეეძლო თავისუფლად დაბრუნებულიყო სახლში.

გვიანდელი ცხოვრება
გარკვეული პერიოდი იგი ჩამოშორებული იყო საჯარო საქმეებს. 1836 წელს, მექსიკის ცენტრალისტური რესპუბლიკის დროს, იგი იყო „უზენაესი მაკონტროლებელი ხელისუფლების“ პრეზიდენტი — ეს იყო საბჭო, რომელიც კონსტიტუციურად პრეზიდენტზე მაღლა იდგა. იგი ატარებდა კონსტიტუციურ რეფორმებს ფინანსების, მართლმსაჯულებისა და დეპარტამენტების უფლებამოსილების სფეროში. მუსკისი 1844 წლის 14 დეკემბერს გარდაიცვალა სრულ სიღარიბეში, მიუხედავად იმ მაღალი თანამდებობებისა, რომლებიც მას ოდესღაც ეკავა. მოგვიანებით მის მშობლიურ ქალაქს მისი სახელი ეწოდა.