iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კოლუმბო (ვულკანი)

კოლუმბო — აქტიური წყალქვეშა ვულკანი ეგეოსის ზღვაში, საბერძნეთში, კუნძულ სანტორინიზე, კოლუმბოს კონცხიდან დაახლოებით 8 კმ-ის დაშორებით ჩრდილო-აღმოსავლეთით. სანტორინიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით გაწოლილი დაახლოებით ოცი წყალქვეშა ვულკანური კონუსის ხაზიდან ის უდიდესია, დაახლოებით 3 კმ დიამეტრის სიგრძისაა, კრატერით, რომლის სიგანეა 1,5 კმ. პირველად ადამიანებმა შეამჩნიეს, როდესაც მან ზღვის ზედაპირზე ამოიწია 1649-1650 წლებში. სმითსონის ინსტიტუტის გლობალური ვულკანიზმის პროგრამა მას სანტორინის ვულკანის ნაწილად განიხილავს, თუმცა სულ მცირე ერთი წყარო ამტკიცებს, რომ ეს ცალკე მაგმური სისტემაა.

ისტორია
1650 წლის ამოფრქვევამ პიროკლასტური ნაკადები გაგზავნა ზღვის ზედაპირზე სანტორინის სანაპიროებისა და ფერდობებისკენ, სადაც დაახლოებით სამოცდაათი ადამიანი და ბევრი ცხოველი (თითქმის ათასამდე) დაიღუპა. თეთრი პემზის პატარა რგოლი, რომელიც წარმოიქმნა, სწრაფად გადაირეცხა ტალღების მოქმედებით. ვულკანი ჩაიშალა თავის კალდერაში, რამაც გამოიწვია ცუნამი, რომელმაც ზიანი მიაყენა ახლომდებარე კუნძულებს 150 კმ-მდე მანძილზე. კრატერის კიდის უმაღლესი ნაწილები ახლა ზღვის დონიდან დაახლოებით 10 მ-ის ქვემოთ არის.

2006 წელს ეგეოსის ორი აფეთქების შედეგად წარმოქმნილი ზღვის ფსკერის პიროკლასტური დანალექები შეისწავლა, ნიმუშები აიღო და რუკაზე დაიტანა -ის ექსპედიციამ, რომელიც აღჭურვილი იყო რობოტიკით.

კრატერის ფსკერი, რომელიც საშუალოდ ზღვის ზედაპირიდან 505 მ-ით დაბლა მდებარეობს, გამოირჩევა თავისი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში ჰიდროთერმული ღრმულების ველით და დაფარულია ბაქტერიების სქელი თანასაზოგადოებით. ის აღმოაჩინა 2006 წლის -ს ექსპედიციამ. გადახურებული (გაზომილია 224°-მდე) ლითონებით გამდიდრებული წყალი, რომელიც გამოდის ღრმულებიდან, პოლიმეტალური სულფიდის/სულფატების საკვამურებს ქმნის მაქსიმუმ 4 მ სიმაღლით, რომლებიც სავარაუდოდ დაგროვდა 1650 წლის მოვლენების შემდეგ.

2006 წლის ექსპედიციამ დანერგა ახალი სეისმური საჰაერო იარაღის ტექნიკა, რათა განესაზღვრა ზღვის ფსკერზე სანტორინის გარშემო პემზისა და ფერფლის წყალქვეშა ვულკანური დანალექის მოცულობა და განაწილება, რომელიც ინტენსიურად შეისწავლება 1975 წლიდან.
მინოსის მოვლენ(ებ)ის მკვრივი ქანების ეკვივალენტის მთლიანი მოცულობის გადასინჯული, უფრო ზუსტი შეფასება, რომელიც შედგება პიროკლასტური ზღვის ფსკერის ნალექებისგან, შორეული ფერფლის დანალექისა და სანტორინის კუნძულზე იგნიმბრიტებისგან, სავარაუდოდ დაახლოებით 60 კმ³-ია, მნიშვნელოვნად გაზრდილი შეფასება, შესადარი ისტორიაში უდიდეს აფეთქებასთან, მაუნთ ტამბორა 1815; გაზრდილი შეფასება გავლენას ახდენს მომდევნო ცუნამის ზომაზე.

2022 წლის ოქტომბერში გამოცხადდა, რომ კოლუმბოს წყალქვეშა ვულკანში აღმოაჩინეს მანამდე შეუმჩნეველი მაგმის კამერა, რომელიც მდებარეობს დაახლოებით 2-იდან 4 კმ-მდე ზღვის დონის ქვემოთ. მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ ის თანდათან ივსება დამდნარი მასით. მიუხედავად იმისა, რომ ამოფრქვევა არ არის მოსალოდნელი უახლოეს მომავალში, ის მაინც საფრთხეს წარმოადგენს, რამაც უბიძგა მათ, რეკომენდაცია გაეწიათ ვულკანის რეალურ დროში მონიტორინგისთვის.
ლევან ბაბუნაშვილი

ლევან ბაბუნაშვილი (დ. 10 ივლისი, 1934, ქუთაისი) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
1957 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი.

მუშაობა დაიწყო საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს 4 სამშენებლო ტრესტის 4 სამშენებლო სამმართველოს ოსტატად, შემდგომ გახდა სამუშაოთა მწარმოებელი, მთავარი ინჟინერი, 1969 წელს კი – სამმართველოს უფროსი. 1985 წელს დაინიშნა 4 სამშენებლო ტრესტის მთავარ ინჟინრად, ხოლო 1992 წელს სამშენებლო–სამრეწველო კომერციული ფირმა „ქუთაისმშენის“ მთავარ ინჟინრად, შემდგომ შპს „მწვანემშენის“ დირექტორად. მონაწილეობდა ათობით საცხოვრებელი სახლის, 20 სკოლის, ამდენივე საბავშვო ბაღის, კინოთეატრ „საქართველოს“, აგრარული ბაზრის, ქუთაისის ცენტრალური არქივის, ბავშვთა საავადმყოფო კომპლექსის, მოსწავლე ახალგაზრდობის სასახლის, ბავშვთა საცურაო აუზის, ქუთაისის საავტომობილო, სატრაქტორო, ელექტრომექანიკური ქარხნების, ქარხანა „ავანგარდის“, ფოთის წყალსათხილამურო კომპლექსისა და ბევრი სხვა ობიექტის მშენებლობაში. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები და სიგელები.

ჯილდოები
საქართველოს დამსახურებული მშენებელი.
ომარ გაბედავა

ომარ გაბედავა (დ. 5 ივლისი, 1950, ზემო ჭალადიდი) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
1976 წელს დაამთავრა ელექტროტექნიკური ინსტიტუტის საინჟინრო ეკონომიკისა და შემდეგ საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტები.

1976–1979 წლებში მუშაობდა საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სისტემაში: ცხაკაიის სამშენებლო–სარემონტო სამმართველოს საგეგმო და საწარმოო–ტექნიკური განყოფილებების უფროს ინჟინრად, 1979–1980 წლებში საწარმოო–ტექნიკური განყოფილების, კომპლექტაციისა მატერიალურ-ტექნიკური მომარაგების კანტორის უფროსად. 1980-1981 წლებში იყო ცხაკაიის სამშენებლო-სარემონტო სამმართველოს უფროსისა და 1981–1986 წლებში 2 სამშენებლო-სარემონტო ტრესტის მმართველის მოადგილე, 1986 წლიდან საქართველოს აგროსამრეწველო გაერთიანება „საქაგრომრეწვის“ 2 სამშენებლო-სარემონტო ტრესტის მთავარი ინჟინერი, შემდეგ ტრესტის მმართველი. უშუალოდ ხელმძღვანელობდა რიგი სასოფლო–სამეურნეო, სამრეწველო, სამოქალაქო და კულტურულ–სოციალური დანიშნულების ობიექტების, ჩაის ფაბრიკების, მეცხოველეობის კომპლექსების, სასოფლო–სამეურნეო პროდუქტების გადამამუშავებელი საწარმოების, დასასვენებელი და საცხოვრებელი სახლების მშენებლობასა და საექსპლუატაციოდ გაშვებას. აქტიურად იყო ჩართული რაჭაში, ზემო იმერეთსა და სომხეთში მომხდარი მიწისძვრის შედეგების სალიკვიდაციო სამუშაოებში.
ნანა თავამაიშვილი

ნანა თავამაიშვილი (დ. 20 სექტემბერი, 1945, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

ბიოგრაფია
1969 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1969–1970 წლებში იყო გორის პოლიკლინიკის თერაპევტი, 1970–1989 წლებში საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის ინსტიტუტის ფუნქციონალური დიაგნოსტიკის ლაბორატორიის უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი, 1990 წლიდან ამავე ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. ავტორია 37 სამეცნიერო ნაშრომის. მისი უშუალო ხელმძღვანელობით მომზადდა ახალგაზრდა კადრები ექოკარდიოგრაფიასა და ელექტროკარდიოგრაფიაში. 1978 წლიდან ქირურგიის ინსტიტუტიში პირველად მის მიერ იქნა დანერგილი ექოკარდიოგრაფიული მეთოდი.

1990 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „მიტრალური კომისუროტომიის შორეული შედეგების ექოკარდიოგრაფიული გამოკვლევა“.
სომხეთის სტუდენტური სპორტული ფედერაცია

სომხეთის სტუდენტური სპორტული ფედერაცია — არის ეროვნული არაკომერციული ორგანიზაცია, რომელიც პასუხისმგებელია სომხეთში სტუდენტური სპორტის და ფიზიკური აქტივობების ინტერესების დაცვაზე, მხარდაჭერაზე და პოპულარიზაციაზე.
ფედერაციის შტაბ-ბინა მდებარეობს ერევანში. ფედერაცია ინარჩუნებს მრავალ კოოპერაციულ შეთანხმებას სომხეთის უნივერსიტეტებთან.

ისტორია
სომხეთის სტუდენტური სპორტული ფედერაცია დაარსდა 1994 წელს, ხოლო მისი მოქმედი პრეზიდენტი არის ჰოვანეს გაბრიელიანი.
ფედერაცია 1995 წელს გახდა საერთაშორისო უნივერსიტეტების სპორტული ფედერაციის სრული წევრი. ფედერაცია ასევე არის ევროპული უნივერსიტეტის სპორტული ასოციაციის წევრი. 2021 წლის სექტემბერში ჰოვანეს გაბრიელიანი აირჩიეს ევროპული უნივერსიტეტის სპორტული ასოციაციის აუდიტორად. მისი არჩევის შემდეგ გაბრიელიანმა განაცხადა: „სომხეთს მეტი შესაძლებლობა ექნება მიიღოს საერთაშორისო სტუდენტური შეჯიბრებები, მათ შორის სხვადასხვა ევროპული სტუდენტური სპორტული ტურნირები.“

აქტივობები
ფედერაცია პასუხისმგებელია სტუდენტ-ათლეტების საერთაშორისო და ევროპული დონის უნივერსიტეტების სპორტულ ჩემპიონატებში მონაწილეობის მისაღებად, მათ შორის მსოფლიოს უნივერსიტეტის ზაფხულისა და ზამთრის თამაშებში, მსოფლიოს უნივერსიტეტის ჩემპიონატებში და პან-ევროპული სტუდენტური თამაშებში. ასევე აწყობს ეროვნული ღონისძიებები, კონკურსები და აქტივობები სტუდენტებისთვის სომხეთში და ხშირად თანამშრომლობს სხვა სპორტულ ფედერაციებთან, როგორიცაა სომხეთის მაგიდის ჩოგბურთის ფედერაცია, სომხეთის ძალოსნობის ფედერაცია, სომხეთის ეროვნული ნავსადგურისა და კანოე ფედერაცია და სომხეთის ფიგურული თხილამურების ფედერაცია, სხვა ფედერაციებთან ერთად.

 ყოველწლიურად აწყობს "სომხეთის რესპუბლიკის სტუდენტურ სპორტულ თამაშებს". 2014 წლის ნოემბერში, 21 სომხური უნივერსიტეტის 3500-ზე მეტი სტუდენტი მონაწილეობდა. თამაშებს აფინანსებს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო.

2017 წელს სომხეთმა პირველად მიიღო მონაწილეობა მსოფლიოს უნივერსიტეტის ზამთრის თამაშებში, რომელიც ჩატარდა ყაზახეთში.

2020 წელს ფედერაციამ გამართა „სომხეთ-გიორგიას“ სპორტული ფესტივალი.

2021 წელს ფედერაციამ გამართა პირველი ელექტრონული სპორტის შეჯიბრი სომხეთის კიბერსპორტის ფედერაციასთან ერთად.

ფედერაცია ხელს უწყობს საერთაშორისო სტუდენტურ შეჯიბრებებს, რათა მიაწოდოს სომხეთის სტუდენტებს მეტი შესაძლებლობები სპორტში და გაზარდოს მათი მიღწევები მსოფლიოს მასშტაბით.

აქვე, მიზნად ისახავს სომხეთში სპორტის კულტურის განვითარებას და ახალგაზრდების ფიზიკური აქტივობის გაზრდას, რაც ჯანმრთელობისა და სოციალური ჩართულობისთვის მნიშვნელოვანია. 2021 წელს ორგანიზაციამ პირველად გამართა ესპორტების კონკურსი, თანამშრომლობით სომხეთის კიბერსპორტის ფედერაციასთან, რამაც ახალი მიმართულება მისცა სომხეთის სტუდენტურ სპორტს.
ბელოვოს ბაზილიკა

ბელოვოს ბაზილიკა — გვიანანტიკური პერიოდის დიდი, ნაწილობრივ შემორჩენილი ქრისტიანული ბაზილიკა სოფელ გოლიამო-ბელოვოს მახლობლად, ბელოვოს თემი, პაზარჯიკის ოლქი, სამხრეთ-დასავლეთი ბულგარეთი. სოფლის მახლობლად ბორცვზე მდებარე ეკლესია თარიღდება საუკუნით და პირველად აღწერეს საუკუნეში. მას აქვს სამი ნავი და სამი აფსიდა, ასევე სანათლავი. აღსანიშნავია, რომ გუმბათის ნაცვლად იგი დაფარული იყო კამარიანი სახურავით.

მდებარეობა და ისტორია
ბაზილიკა მდებარეობს სპასოვიცას ბორცვზე (ან წმინდა მაცხოვრის ბორცვზე) მდინარე იადენიციდან 1 კილომეტრის აღმოსავლეთით, გოლიამო-ბელოვოდან 1,5 კილომეტრით სამხრეთით და ქალაქ ბელოვოდან 10 კილომეტრით სამხრეთით. ეკლესიამდე მისასვლელი გზა იწყება სოფლის აღმოსავლეთით და გადის მის ხილის ბაღებში.

 საუკუნის პირველ ნახევარში აშენებული ეკლესია მხოლოდ ნაწილობრივ არის შემორჩენილი დღემდე. შემორჩენილ ნაწილებს შორისაა ჩრდილოეთის არკადა, ნართექსის სამხრეთის კედელი და მონუმენტური დასავლეთის ფასადი. ეკლესია პირველად აღწერეს საუკუნეში ბულგარული ეროვნული აღორძინების განმანათლებლებმა სტეფან ზახარიევმა და პეტკო სლავეიკოვმა, შემდეგ კი მეცნიერული აღწერა გააკეთა ისტორიკოსმა პეტარ მუტაფჩიევმა 1915 წელს. მას აფინანსებდა ამერიკელი მეცნიერი თომას უიტმორი და ხელმძღვანელობდა ხელოვნების ისტორიკოსი ანდრე გრაბარი. 1994 წელს ბაზილიკამ ნაწილობრივი რეკონსტრუქცია განიცადა. ბულგარელი არქეოლოგი კრასტიუ მიატევი ფიქრობს, რომ იგი რადიკალურად განსხვავდება ბულგარეთის იმავე პერიოდის სხვა შემორჩენილი ბაზილიკებისგან. არქიტექტურის ისტორიკოსი სტეფან სტამოვი ბელოვოს ბაზილიკის გეგმას ამსგავსებს ხმელთაშუაზღვისპირეთის ბაზილიკებს და გამოთქვამს მოსაზრებას, რომ მასზე გავლენა იქონია მცირე აზიიდან წამოსულმა სამშენებლო ტექნიკამ. მშენებლობის მასალები კი ტიპურია ბულგარეთის მიწებისთვის.
ყაზახეთის ეროვნული აგრარული უნივერსიტეტი

ყაზახეთის ეროვნული აგრარული უნივერსიტეტი — უნივერსიტეტი ალმათიში, ყაზახეთში, რომელიც ამზადებს სპეციალისტებს სოფლის მეურნეობის მიმართულებით.

ისტორია
ალმათის ზოოვეტერინალური ინსტიტუტი
1929 წელს ყაზახეთში დაარსდა ვეტერინარული ინსტიტუტი, რათა მოემზადებინა პროფესიონალი ვეტერინარები, ფართო პროფილის ზოოლოგი ინჟინრები, რომლებიც გადამზადებას ასევე გადიოდნენ ასტრახანში, მეფრინველეობის, მეცხენეობის და სხვა სპეციალობების მიმართულებით. მალე სასწავლო დაწესებულება გადაკეთდა ვეტერინარულ-ზოოტექნიკურ ინსტიტუტად. 1933 წელს მას ეწოდა ალმა-ატას ზოოვეტერინარული ინსტიტუტი.

მეორე მსოფლიო ომის დროს 206 სტუდენტი და ინსტიტუტის თანამშრომელი მოხალისედ გავიდა ფრონტზე. საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება მიენიჭა პანფილოვის 28 გვარდიელიდან ერთ-ერთს, ინსტიტუტის თანამშრომელს ალიკბაი ქოსაევს და ინსტიტუტის კურსდამთავრებულს ერდენბეკ ნიეტკალიევს.

1979 წელს ინსტიტუტი დაჯილდოვდა შრომის წითელი დროშის ორდენით. 1981–1982 წლებში ინსტიტუტში სწავლობდა 5 ათასზე მეტი სტუდენტი, მუშაობდა 314 მასწავლებელი, მათ შორის 20 პროფესორი და მეცნიერებათა დოქტორი, 170 ასოცირებული პროფესორი და მეცნიერებათა კანდიდატი. არქიტექტურული თვალსაზრისით, შენობა შედგება სამი ნაწილისაგან და აგებულია კლასიკური სტილის მახასიათებლებითა და ეროვნული დეკორის ელემენტებით.

ცენტრალური სამსართულიანი პროექციის წინ არის მთავარი შესასვლელი. „აღმოსავლური ტიპის“ თაღებს აქვს რთული ორნამენტირებული სტრუქტურა. კარნიზები ფიგურული ფრჩხილების ორი იარუსისგან შედგება. შესასვლელის ცენტრში გამოსახულია ორფიგურიანი სკულპტურული კომპოზიცია გერბით. თაღების კონტურს მიჰყვება ორსართულიანი ვიტრაჟები. შენობის ძირითადი ნაწილი ორსართულიანია სარდაფში გადასული ცოკოლით.

2000-იანი წლების დასაწყისში განხორციელდა უნივერსიტეტის მთავარი შენობის ფართომასშტაბიანი რეკონსტრუქცია ფასადის დიზაინის ძირითადი ელემენტების შენარჩუნებით.

2010 წლის 10 ნოემბერს დამტკიცდა ქალაქ ალმათის ადგილობრივი მნიშვნელობის ისტორიული და კულტურული ძეგლების ახალი სახელმწიფო სია, რომლის პარალელურად ყველა წინა გადაწყვეტილება ამ საკითხთან დაკავშირებით ძალადაკარგულად გამოცხადდა. ამ დადგენილებაში შენარჩუნებულ იქნა მთავარი შენობის ადგილობრივი ძეგლის სტატუსი. დაცული ზონების საზღვრები დამტკიცდა 2014 წელს.
ფილიპოპოლისის ოდეონი

ფილიპოპოლისის ოდეონი — ძველი პლოვდივის მოქალაქეთა საქალაქო საბჭოს (ცნობილი როგორც ბულევტერიონი) შენობა.

ოდეონი ასევე გამოიყენებოდა, როგორც თეატრი, მისი შესაბამისი სტრუქტურის გამო. ოდეონის შენობებს ჰქონდა მშენებლობის ოთხი პერიოდი: საუკუნიდანდან (ადრიანეს მმართველობის დროს), როდესაც ის თავდაპირველად აშენდა, საუკუნემდემდე, როდესაც ის მიტოვებულ იქნა. ასეთი შენობის არსებობა ძველ პლოვდივში არის ფილიპოპოლისის, როგორც კულტურული და პოლიტიკური ცენტრის, მნიშვნელობის ნიშანი.
ოდეონის გარშემო აღმოჩენილია 250/1 წელს გოთების მიერ განადგურების მტკიცებულებები.

მდებარეობა
ფილიპოპოლისის ოდეონი აღმოჩენილ იქნა გენერალ გურკოს ქუჩის ახლოს, პლოვდივის რომაული ფორუმის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში. ოდეონსა და ფორუმს შორის ბუნებრივი კავშირი დაირღვა მარია ლუიზას ბულვარისა და პლოვდივის მთავარი საფეხმავლო ქუჩის ქვეშ გვირაბის მშენებლობის დროს.

ოდეონი
ოდეონი იყო მართკუთხა შენობა, რომელიც შეიცავდა გადახურული თეატრებისთვის ტიპურ ელემენტებს, როგორიცაა სკენე, ორქესტრა და კავეა (თეატრონი). სკენე არის ვიწრო და მისი სიგრძე ვრცელდება თეატრონის მთელ სიგანეზე. პროსკენე (პოდიუმი სკენეს წინ) იყო 1,5 მეტრით მაღალი ორკესტრის დონეზე. სკენე იყო ორსართულიანი და აშენებული კორინთულ ორდერში, რაც ტიპური იყო იმ პერიოდისთვის. თეატრალური შენობების მსგავსად, სკენეს კედელში აღმოჩენილია ვერტიკალური ღარები, რაც მიუთითებს, რომ, სავარაუდოდ, არსებობდა ფარდის აწევისა და დაწევის სტრუქტურა. კავეას მზიდი კონსტრუქციის სიმაღლე მნიშვნელოვანი იყო.

ორქესტრას ჰქონდა ცხენის ნალის ფორმა, რაც ტიპური იყო რომაული პროვინციებისთვის. ოდეონის მშენებლობის ბოლო პერიოდში ორქესტრას ზომა შემცირდა და მისი ფორმა გახდა ნახევარწრიული.

იატაკი შედგებოდა დიდი მარმარილოს ფილებისგან, რომლებიც გარშემორტყმული იყო მარმარილოს ორთოსტატებით თეატრონთან ახლოს. განლაგებული საფეხურისებრ ფორმაში, უკეთესი ხილვადობისთვის. თაღოვან სტრუქტურას, მრავალრიცხოვანი კამარული სივრცით, მოკვეთილი კონუსის ფორმია ჰქონდა და გარს ერტყმოდა თეატრონს. მსგავსი სტრუქტურა გამოიყენებოდა რომში კოლოსეუმის მაყურებელთა ზონის მშენებლობისთვის. კავეა გამოყოფილია სკენესგან პაროდოსების საშუალებით.

კონსერვაცია და რესტავრაცია
ფილიპოპოლისის ოდეონი აღმოაჩინეს 1988 წელს არქეოლოგებმა ზ. დიმიტროვმა და მაია მარტინოვამ. 1995 წელს ძველი ძეგლი შეტანილ იქნა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურულ ფასეულობათა სიაში. 2002 წელს ჩატარდა საკონსერვაციო სამუშაოები ლევენტისის ფონდის ფინანსური მხარდაჭერით.
ვახშამი ემაუსში

ვახშამი ემაუსში (იტალ. ) - ბაროკოს ეპოქის იტალიელი მხატვრის, მიქელანჯელო მერიზი და კარავაჯოს, 1601 წელს შესრულებული ნახატი. ნამუშევარი კარდინალ ჯიროლამო მატეის ძმის, ჩირიაკო მატეის, დაკვეთით შეიქმნა. იგი 1839 წლიდან დღემდე ლონდონის ეროვნულ გალერეაში ინახება. ნახატზე გამოსახულია სახარებისეული სცენა, როდესაც მკვდრეთით აღმდგარი იესო ქრისტე ქალაქ ემაუსში საკუთარ მოციქულებს ეცხადება. ნამუშევარზე დიდი მნიშვნელობა ენიჭება შუქ-ჩრდილებსა და მასში გამოყენებულ ბნელ ფერებს. მასზე უხვად შევხვდებით ქრისტიანულ სიმბოლოებს.

5 წლის შემდეგ, 1606 წელს, ავტორმა ნახატის ახალი ვერსია შექმნა, რომელიც ორიგინალისგან საკმაოდ განსხვავდება და დღეისათვის ბრერას პინაკოთეკაში (მილანი) ინახება.

= აღწერა =
ხელოვნების ნიმუში ასახავს მომენტს, როდესაც მკვდრეთით აღმდგარი იესო ქრისტე ქალაქ ემაუსში უცნობის სახით ეცხადება თავის ორ მოწაფეს, ლუკასა და კლეოპას, მათთან ერთად გატეხავს პურს და დალოცავს მოწაფეებს. მარკოზის სახარების მიხედვით (16:12) იესო მათ "განსხვავებული ფორმით" გამოეცხადა, რაც შეიძლება იყოს მიზეზი იმისა, რომ ნახატზე ქრისტე წვერის გარეშეა გამოსახული. სხვა ვერსიით, მაცხოვრის უწვეროდ გამოსახვით კარავაჯომ ხაზი გაუსვა მის აღდგომას.

ნახატზე ქრისტეს მოწაფეები უბრალო ადამიანების სახით და ღარიბული ტანისსამოსით არიან გამოსახულნი. ერთ-ერთ მათგანს დახეული ტანსაცმელიც კი აცვია, ხოლო მეორე პილიგრიმისთვის დამახასიათებელი სამოსით გვევლინება. კლეოპას გაშლილი ხელები და ჟესტიკულაცია მიგვანიშნებს ნანახით მის მომენტალურ გაოცებაზე. ფეხზე წამომდგარი პერსონაჟის სახეზე კი შესაძლოა მოვლენისადმი გულგრილობა ამოვიკითხოთ.

მაგიდაზე მოთავსებული ხილის კალათის წინა პლანზე არსებული ნაქსოვი ძაფის ფორმა განასახიერებს თევზს, ხოლო კალათის ძირას არსებული ჩრდილი ჰგავს თევზის კუდს, რაც ქრისტიანულ სიმბოლოებს წარმოადგენს.

= მილანის ვერსია =
კარავაჯომ მოგვიანებით, 1606 წელს, ნახატის ახალი ვერსია შექმნა, რომელიც დღეს მილანში, ბრერას პინაკოთეკაში, ინახება. მილანის ვერსია ორიგინალისგან საკმაოდ განსხვავდება: მასზე შევხდებით 5 პერსონაჟს, რომლებიც განსხვავებული, უფრო თავშეკავებული, ჟესტიკულაციებით ხასიათდებიან და ბევრად მუქ, ჩაბნელებულ ფონს. ვერსიებს შორის განსხვავება შესალოა გამოწვეული იყოს კარავაჯოს ცხოვრების იმდროინდელი ქარტეხილებით (რანუჩიო ტომასონის სიკვდილის შემდეგ მას რომიდან კანონგარეშეს სტატუსით გაქცევა მოუწია).
მაია თუხარელი

მაია დიმიტრის ასული თუხარელი (დ. 11 ივნისი, 1960, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1997), პროფესორი (2001).

ბიოგრაფია
1981 წელს დაამთავრა თსუ-ის ფილოლოგიის ფაკულტეტი რუსული ენისა და ლიტერატურის სპეციალობით. იმავე წელს მუშაობა დაიწყო იქვე რუსული ენისა და ლიტერატურის კათედრაზე. 1998-2006 წლებში პარალელურად იყო თსუ-ის ზუგდიდის ფილიალის ფილოლოგიის ფაკულტეტის რუსული ენისა და ლიტერატურის კათედრის ხელმძღვანელი. 2012 წლიდან არის თსუ-ის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ასოცირებული პროფესორი. იკვლევს ფ. დოსტოევსკის, ა. ჩეხოვის, ვ. ბრიუსოვის, მ. ლერმონტოვის და სხვა რუს მწერალთა შემოქმედებას, ქართული რუსისტიკის საკითხებს. აქვეყნებს ნაშრომებს სამეცნიერო პერიოდულ გამოცემებში.
ივან რაშევსკი

ივან გრიგორის ძე რაშევსკი (, დ. 27 იანვარი, 1849, ჩუგუევი, ზმიევის მაზრა, ხარკოვის გუბერნია — გ. 21 ივლისი, 1921, ჩერნიჰივი) — უკრაინელი მხატვარი, სკულპტორი, კრიტიკოსი და ხელოვნებათმცოდნე. ჩერნიჰივის უკრაინული სიძველეების ვასილი ტარნოვსკის სახელობის მუზეუმის დირექტორი, ჩერნიჰივის საჯარო ბიბლიოთეკის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, ჩერნიჰივში ტარას შევჩენკოს პირველი ძეგლის დადგმის ლობისტი.

ბიოგრაფია
ივან რაშევსკი დაიბადა 1849 წლის 27 იანვარს ჩუგუევში, თანამედროვე ხარკოვის ოლქში. რაშევსკების ოჯახს ჰქონდა მამული ჩერნიჰივის ოლქის სოფელ ველიკიე ოსნიაკიში, ამიტომ მხატვრის ცხოვრება დიდწილად გეტმანშინთან იყო დაკავშირებული.

1873 წელს, კიევის წმინდა ვლადიმირის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის დასრულების შემდეგ, ჩაირიცხა იმპერატორის სახვითი ხელოვნების აკადემიაში თავისუფალ მსმენელად. იგი სპეციალობით პეიზაჟის მხატვარი იყო. ამავე პერიოდში რაშევსკი ესტუმრა პარიზს. 1875 წელს ივან რაშევსკი აკადემიას ტოვებს და ბრუნდება უკრაინაში, ჩერნიჰივში.

1876-1879 წლებში იყო ჩერნიჰვის ზემსტვოს სამმართველოს წევრი, ასევე მუშაობდა სამსჯავროს მოსამართლედ. აქტიურად მონაწილეობდა მრავალი გამოფენაში კიევში, სანქტ-პეტერბურგში და ჩერნიჰოვში. დაკავებული იყო კოლექციონერობით. მის კოლექციაში შედიოდა, კერძოდ, ილია რეპინის, ვასილი სურიკოვის, მიხაილ ჟუკის ტილოები, ასევე ჭურჭელი და ნაქარგობა. 1908 წელს რაშევსკი დასასვენებლად გაემგზავრა საზღვარგარეთ და თავის მარშრუტს შავი ზღვიდან საბერძნეთამდე ასახავდა იმ სურათებში, რომლებიც მოგზაურობის დროს შექმნა: „ბოსფორი“ (1908), „სოკრატეს ციხე“ (1908) და სხვა.

1912 წელს გახდა ჩერნიჰოვის უკრაინული სიძველეების მუზეუმის მცველი, მოგვიანებით კი გახდა ამ მუზეუმის დირექტორი.

ცხოვრების ბოლო წლები მიუძღვნა ჩერნიჰოვში თარას შევჩენკოს ძეგლის დამტკიცებული პროექტის განხორციელებას. გარდაიცვალა 1921 წლის 20-21 ივლისის ღამეს და დაკრძალეს ამაღლების ეკლესიის სასაფლაოზე.

ნეკროლოგი ივან რაშევსკის გარდაცვალების შესახებ (ორიგინალური ორთოგრაფიით) — „გუბპოლიტპროსვეტი იუწყება, რომ 20-21 ივლისის ღამეს გარდაიცვალა მხატვარი, პირველი საბჭოთა უკრაინული მუზეუმის გამგე, რაშევსკი ივან გრიგორის ძე. დაკრძალვა გაიმართება 22 ივლისს, საღამოს 8 საათსა და 30 წუთზე, ამაღლების ეკლესიის სასაფლაოზე.“

შემოქმედებითი მემკვიდრეობა
უკრაინის სახვითი ხელოვნების აკადემიის მიერ წარმოდგენილ ივან რაშევსკის ნამუშევრების კატალოგში აღნიშნულია 170-ზე მეტი მის მიერ შექმნილი ნამუშევრები.

ცნობილია ივან რაშევსკის შემდეგი ტილოები: „დესნაზე“ (1889), „დესნა“, „გამოცდამდე“ „ტბორი ბაღში“ (1892), „გლეხის სახლში“, „სააღდგომო დღესასწაულზე“ (1900).

ასევე, მისი ქანდაკებები: „მუსიკოს დლუსკის პორტრეტი“ (1889)
„პოპრიშინი“ (1892), თარას შევჩენკოს ძეგლის პროექტი (1921)
საქართველო-ინდოეთის ურთიერთობები

საქართველო-ინდოეთის ურთიერთობები — ორმხრივი დიპლომატიური ურთიერთობა ამ ორ ქვეყანას შორის. საქართველოს აქვს საკუთარი საელჩო ნიუ-დელიში. ინდოეთის საელჩო ერევანში ერთდროულად არის აკრედიტებული საქართველოშიც.

ისტორია
საქართველოსა და ინდოეთის ხალხებს შორის კავშირები ძველ დროში დამყარდა. ეს ჩანს ქართულ ხალხურ ლეგენდებში, სადაც შესამჩნევია პანჩატანტრას გავლენა. შემონახულია შუა საუკუნეებში ქართველი მისიონერების, მოგზაურებისა და ვაჭრების ინდოეთში მოგზაურობის ცნობები. ზოგიერთი ქართველი დიდ მუღალთა კარზეც მსახურობდა. უდაიპური ბეგუმი, მუღალის იმპერატორ აურანგზების ერთ-ერთი ცოლი, წარმოშობით ქართველი იყო.

1955 წელს სსრკ-ში სამუშაო ვიზიტის დროს თბილისს ეწვია ინდოეთის პირველი პრემიერ-მინისტრი ჯავაჰარლალ ნერუ და შეხვდა ქართველ ინდოლოგ აკა მორჩილაძეს. 1976 წელს ქალაქს ეწვია ინდირა განდი. 1978 წლის ივნისში საქართველოს სსრ-ს ეწვია საგარეო საქმეთა მინისტრი ატალ ბიჰარი ვაჯპაი.

2023 წელს საქართველოში 7,7 მლნ აშშ დოლარის ინდური ინვესტიცია განხორციელდა. ამ მხრივ რეკორდული 2017 წელი იყო, 9,3 მლნ დოლარის ინვესტიციით.

კულტურული კავშირები
საქართველოში პოპულარულია ინდური ფილმები და სამზარეულო. თბილისში რამდენიმე ინდური რესტორანი ფუნქციონირებს, თუმცა ქართველებში ჰინდი ენის მიმართ ინტერესი მცირეა.

2014 წლის 30 ივნისს განდის ფონდის მხარდაჭერით თბილისში გაიხსნა მულტიდისციპლინური დიპლომატიის ინსტიტუტი, რომლის მიზანიც იყო განდის იდეების საქართველოში პოპულარიზაცია.

განათლება
საქართველოს მოქალაქეებს შეუძლიათ მიიღონ სტიპენდიები ინდოეთის ტექნიკური და ეკონომიკური თანამშრომლობის პროგრამის ფარგლებში. კულტურულ ურთიერთობათა ინდოეთის საბჭო ახორციელებს სტიპენდიებს ქართველებისთვის ინდოეთის უნივერსიტეტებში ბაკალავრიატსა და სხვა საფეხურებზე სწავლისათვის.

2023-2024 სასწავლო წლისთვის საქართველოს უმაღლეს სასწავლებლებში უცხოელი სტუდენტების 53% (16,357) ინდოეთის მოქალაქეა. მათგან 3,750 სახელმწიფო უმაღლეს სასწავლებელში სწავლობს, ხოლო 12,607 - კერძო უნივერსიტეტებში. &-ის კვლევის მიხედვით, 2028 წლისთვის ეს მაჩვენებელი შესაძლოა 31,000-მდე გაიზარდოს.

ტურიზმი
2023 წელს საქართველოში ინდოეთიდან 84,688 ვიზიტორი ჩამოვიდა, რაც 2022 წელთან შედარებით 60%-ით მეტია. 2024 წლის პირველი სამი კვარტალის მონაცემებით, საქართველოში 87,491 ინდოეთის მოქალაქის ვიზიტი განხორციელდა, რაც წინა წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით 47,6%-ით მეტია.
ქვედა კატრუხის დიალექტი

ქვედა კატრუხის დიალექტი — აზერბაიჯანული ენის დიალექტი, რომელიც დიალექტების აღმოსავლურ ჯგუფს მიეკუთვნება. დაღესტნის რუტულის რაიონის სოფელ ქვემო კატრუხის ტერიტორიაზე ლაპარაკობენ.

გავრცელება
აზერბაიჯანული ენის ქვედა კატრუხის დიალექტზე ლაპარაკობენ დაღესტნის რუთულის რაიონის პატარა სოფელ ქვემო კატრუხში. 1939 წელს ასზე მეტი ოჯახი სოფლიდან დაღესტნის მაგარამკენტის მხარეში გადავიდა და ლეკებთან ერთად სოფელი ახალი აული ჩამოაყალიბა. სოფლის მცხოვრებთა ნაწილი ასევე ცხოვრობს დერბენტში, მაჰაჩყალასა და დაღესტნის სხვა ქალაქებში. ქვემო კატრუხის დიალექტზე სულ 2000 ადამიანი საუბრობს. მეზობელი ლაკები და რუთულები ერთმანეთს აზერბაიჯანულადაც ესაუბრებიან.

გრამატიკული მახასიათებლები
ფონოლოგია
დიალექტი შეიცავს ისეთ თანხმოვნებს, რომლებიც დამახასიათებელი არაა აზერბაიჯანული ენისთვის, მაგრამ ტიპურია დაღესტნური ენებისთვის, კერძოდ ლაკური ენისთვის, როგორიცაა პლოზივურ-გლოტალური (ეჟექტივები): ველარული , ლაბიალური ̣, წინა ენისმიერი , დენტალური სიბილანტური აფრიკატი ̣, შუა-პალატალური სისინა აფრიკატი ̇.