iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბითლისის პროვინცია

ბითლისის პროვინცია — პროვინცია (ილი) თურქეთში, აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბითლისი. მოიცავს 7 რაიონს.

გეოგრაფია
პროვინციას ესაზღვრება ვანის, სიირთის, ბათმანის, მუშისა და აღრის პროვინციები.

პროვინციის რელიეფი მთაგორიანია. მის ტერიტორიაზეა ვულკანი ნემრუთი. აღმოსავლეთი საზღვარი კი უკავია ვანის ტბას.

პროვინციის ადმინისტრაციული დაყოფა
მოსახლეობა
მოსახლეობა 413 ათ. ადამიანი (2007), უდიდესი ქალაქია: ბითლისი (45 ათ. ადამიანი, 2000). მოსახლეობის ძირითადი ნაწილს შეადგენენ ქურთები.
38 თუთიყუში

38 თუთიყუში — რეჟისორ ივანე უფიმცევის მიერ 1976-1991 წლებში გადაღებული მოკლემეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმების სერია. მისი ოთხი მთავარი პერსონაჟია - მხიარული ანთარი, მორიდებული სპილო, ექსცენტრიული თუთიყუში და ინტელექტუალი მახრჩობელა.

სერიალის ამა თუ იმ სერიაში, როგორც წესი, ცდილობენ, ამოხსნან სხვადასხვა თავსატეხი. მაგალითად, პირველ სერიაში, ’’38 თუთიყუში’’ ცდილობენ გაზომონ მგუდავი და აღმოაჩენენ, რომ მისი სიგრძე შეადგენს 38 თუთიყუშს.

სერიები
38 თუთიყუში (1976)
მგუდავის ბებია (1977)
როგორ მოვარჩინოთ მგუდავი (1977)
სად მიდის სპილო (1977)
იქნებ გამოვიდეს! (1978)
მოკითხვა ანთარს (1978)
ხვალ იქნება ხვალ (1979)
კუდის ვარჯიში (1979)
დიდი დახურვა (1985)
თვალსაჩინო დამხმარე (1991)
ერზურუმის პროვინცია

ერზურუმის პროვინცია — პროვინცია (ილი) თურქეთში, აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ერზურუმი. მოიცავს 20 რაიონს.

გეოგრაფია
პროვინციას აღმოსავლეთით ესაზღვრება აღრის და ყარსის, სამხრეთით მუშისა და ბინგოლის, ჩრდილოეთით არტაანის, ართვინისა და რიზეს, დასავლეთით ბაიბურთისა და ერზინჯანის პროვინციები.

პროვინციის ტერიტორია მიეკუთვნება სპარსეთის ყურის (ევფრატის მდგენელები: ყარასუ და მურატი), შავი ზღვისა (ჭოროხი) და კასპიის ზღვის (არაქსი) აუზებს.

ადმინისტრაციული დაყოფა
მოსახლეობა
მოსახლეობა 958 ათ. ადამიანი (2007), უდიდესი ქალაქია: ერზურუმი (361 ათ. ადამიანი, 2007).

ღირსშესანიშნაობა
ძველი ქართული მონასტერი ოშკი, ფარნაკის ციხე და ეკლესია.
იღდირის პროვინცია

იღდირის პროვინცია — პროვინცია (ილი) თურქეთში, აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — იღდირი. მოიცავს 4 რაიონს.

გეოგრაფია
იღდირი არის თურქეთის ერთადერთი პროვინცია, რომელსაც ერთდროულად აქვს საზღვარი სამ სახელმწიფოსთან: სომხეთთან, აზერბაიჯანთან და ირანთან. პროვინციას სამხრეთით ესაზღვრება აღრის და ჩრდილოეთით ყარსის პროვინციები.

მოსახლეობა
მოსახლეობა 179 ათ. ადამიანი (2007), აქ ცხოვრობენ თურქები, აზერბაიჯანელები, ქურთები... უდიდესი ქალაქია: იღდირი (361 ათ. ადამიანი, 2007).

ისტორია
პროვინციის ტერიტორია შედიოდა სპარსეთის ვასალ ერევნის სახანოს შემადგენლობაში. 1828 წლიდან რუსეთის იმპერიის ერევნის გუბერნიის შემადგენლობაშია. 1918 წლიდან სომხეთის დამოკრატიული რესპუბლიკის შემადგენლობაშია. 1920 წლის სომხეთ-თურქეთის ომის დროს დაიკავა თურქეთის არმიამ. 1921 წლიდან საბოლოოდ შევიდა თურქეთის შემადგენლობაში ყარსის, არტაანის და ართვინის პროვინციებთან ერთად.
ლუკ სკაიუოკერი

ლუკ სკაიუოკერი — ფილმ „ვარსკვლავური ომების“ პერსონაჟი, პადმე ამიდალა ნაბერიეს და ენეკინ სკაიუოკერის (დართ ვეიდერის) შვილი, პრინცესა ლეია ორგანა-სოლოს ტყუპისცალი ძმა.

ლუკი დაიბადა პირველი გალაქტიკური იმპერიის შექმნისთანავე, ასტეროიდ პოლის-მასას მედსადგურზე, მას შემდეგ, რაც მამამისი ძალის ბნელ მხარეზე გადავიდა. დედამისმა მეუღლის დაკარგვას ვერ გაუძლო და მშობიარობისას გარდაიცვალა. მამამისისგან დასაცავად ის და მისი ტყუპისცალი და ლეია ერთმანეთს დააშორეს, ლეია პლანეტა ალდერაანის მმართველმა, ბეილ ორგანამ იშვილა, ხოლო ლუკი, ენეკინის საუკეთესო მეგობარმა, ობი-ვან კენობიმ ბიძამის ოუენს მიაბარა გასაზრდელად პლანეტა ტატუინზე.

კავშირები
ლეია ორგანა

პრინცესა ლეია-ორგანა-სკაიუოკერი (იგივე სენატორი ლეია ორგანა და გენერალი ლეია ორგანა) — „ვარსკვლავური ომების“ ფრენჩაიზის პერსონაჟი, რომლის როლს ფილმებში ასრულებს კერი ფიშერი. იგი პირველად გამოჩნდა 1977 წლის „ვარსკვლავურ ომებში“, როგორც პლანეტა ალდერაანის პრინცესა, იმპერიული სენატის წევრი და აჯანყებულთა ალიანსის აგენტი. პრინცესა ლეია უპირისპირდება ბოროტ დართ ვეიდერს და მონაწილეობს იმპერიის სუპერიარაღის, სიკვდილის ვარსკვლავის განადგურებაში. 1980 წლის „იმპერიის საპასუხო შეტევაში“ იგი მეთაურობს აჯანყებულთა ბაზას და უყვარდება კონტრაბანდისტი ჰან სოლო. 1983 წლის „ჯედაის დაბრუნებაში“ იგი დაიხსნის სოლოს დამნაშავე ჰატ ჯაბასგან. აგრეთვე აღმოჩნდება, რომ ლეია ლუკ სკაიუოკერის ტყუპი და და ვეიდერის ქალიშვილია. წინარეისტორიის ტრილოგიის ფილმიდან „სითების შურისძიება“ (2005) ნათელი ხდება, რომ ტყუპების დედა არის სენატორი (და ყოფილი დედოფალი) ნაბუელი პადმე ამიდალა, რომელიც იღუპება მშობიარობის შემდეგ.

ალდერაანზე ლეიას მეურვეები ხდებიან სენატორი ბეილ და დედოფალი ბრეია ორგანები. „ძალის გამოღვიძებაში“ (2015) ლეია არის წინააღმდეგობის დამაარსებელი და გენერალი და ებრძვის პირველ ორდენს. მას და ჰან სოლოს ჰყავთ შვილი, ბენი, რომელიც უფრო ცნობილია როგორც კაილო რენი, გადასული ძალის ბნელ მხარეს.

„ვარსკვლავური ომების“ გაფართოებული სამყაროს (1977–2014) ფარგლებში, სადაც შედის ალტერნატიული სიუჟეტის მქონე რომანები, კომიქსები და ვიდეო თამაშები, ლეია, ჰანი და ლუკი „ჯედაის დაბრუნების“ შემდეგ ებრძვიან იმპერიის დარჩენილ ელემენტებს და ახალ საფრთხეებს. ლეია ხდება ახალი რესპუბლიკის სახელმწიფოს მეთაური და ჯედაი, აგრეთვე არის ჰანთან სამი შვილის, ჯეინას, ჯეისენის და ენეკინ სოლოების დედა.

როგორც „ვარსკვლავური ომების“ ერთ-ერთ პოპულარულ პერსონაჟს, ლეიას უწოდებენ 1980-იანების სიმბოლოს, ფემინისტ გმირს და ნიმუშს სხვა სათავგადასავლო ფრენჩაიზების გმირი ქალებისთვის. იგი არის მრავალი დამატებითი ნამუშევრის და მერჩანდაიზის ნაწილი, ისევე როგორც ტელევიზიისა და ფილმების ფარგლებში მრავალი პაროდიის ან ციტირების საგანი. კულტურულ სიმბოლოებად აგრეთვე იქცა მისი ვარცხნილობა „ვარსკვლავური ომებიდან“ (1977) და რკინის ბიკინი „ჯედაის დაბრუნებიდან“.

კავშირები
მუშის პროვინცია

მუშის პროვინცია — პროვინცია (ილი) თურქეთში, აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მუში. მოიცავს 6 რაიონს.

გეოგრაფია
პროვინციას ესაზღვრება აღრის, ერზურუმის, ბინგოლის, ბითლისის, ბათმანისა და დიარბაქირის პროვინციები.

მოსახლეობა
მოსახლეობა 488 ათ. ადამიანი (2007), მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენენ — ქურთები. უდიდესი ქალაქია: მუში (68 ათ. ადამიანი, 2000).
ვანის პროვინცია

ვანის პროვინცია — პროვინცია (ილი) თურქეთში, აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ვანი. მოიცავს 13 რაიონს.

გეოგრაფია
პროვინციას აღმოსავლეთით ესაზღვრება ირანი, სამხრეთით შირნაქის და ჰაქარის, ჩრდილოეთით აღრისა დასავლეთით ბითლისისა და სიირთის პროვინციები.

მოსახლეობა
მოსახლეობა 1,012 ათ. ადამიანი (2007), უდიდესი ქალაქია ვანი (284 ათ. ადამიანი, 2007).

ისტორია
თანამედროვე პროვინციის ტერიტორია შეადგენდა ძველი სამეფოს ურარტუს ცენტრალურ ნაწილს, სხვადასხვა დროს შედიოდა დიდი სომხეთის, ვასპურაკანის სამეფოს, ბიზანტიის იმპერიის, სელჩუკების სამეფოში და ოსმალეთის იმპერიაში.

ღირსშესანიშნაობები
ძველი ურარტუს ქალაქ ტუშფას ნანგრევები.
კუნძული აღთამარი — საუკუნის ტაძრით, სადაც იყო სომეხთა კათალიკოსის რეზიდენცია 1116-1895 წწ.
სოჭი

სოჭი — მერქნიან მცენარეთა გვარი ფიჭვისებრთა ოჯახისა. ტანმაღალი, მარადმწვანე ხეებია.

50-მდე სახეობა გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში. საქართველოში ბუნებრივად გავრცელებულია მხოლოდ ერთი სახეობა — კავკასიური სოჭი და ინტროდუცირებულია 13 სახეობა.

სოჭი ჩრდილის ამტანი და სინესტის მომთხოვნია. ახალგაზრდა ხე ნელა იზრდება, ცოცხლობს 500-800 წლამდე. მრავლდება თესლითა და გადაწვენით. მისი მერქანი რბილი, მჩატე და ნაკლებგამძლეა, ძირითადად იხმარება ქაღალდის წარმოებაში, სამშენებლო და სარეზონანსო მასალად.

ლამაზი დეკორატიული ხეა, ბაღებსა და პარკებში აშენებენ უმეტესად მის მტირალა, ხშირტოტიან და ნაირფერწიწვიან ფორმებს.
სოხტოროტი

სოხტოროტი — შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი ისტორიულ ტაოში (ახლანდელი თურქეთის ფარგლებში). გეგმით ოთხკუთხა, დარბაზული ეკლესია. ამჟამად გადაკეთებულია მეჩეთად. კამარა შეცვლილია მიწადყრილი ხის გადახურვით. ნაგებია ნატეხი ქვით, კარი, სარკმლები და პილასტრები სუფთად გათლილი ქვითაა ამოყვანილი. შეინიშნება მოხატულობის კვალი. დასავლეთის მხრიდან ეგვტერის ნანგრევია.
იაკოპო სანსოვინო

იაკოპო სანსოვინო ( დ. 2 ივლისი, 1486 — გ. 27 ნოემბერი, 1570) — რენესანსის ეპოქის იტალიელი მოქანდაკე და არქიტექტორი.

მუშაობდა დანგრეულ ქანდაკებათა აღდგენაზე, სხვადასხვა ეკლესიაზე. 1527 წელს გაიქცა რომიდან, რომელიც დაყაჩაღებული იქნა. გზად საფრანგეთში გაჩერდა ფლორენციაშიმ სადაც იგი ტიციანმა და პიეტრო არეტინომ მიიღეს.

სანსოვინომ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ვენეციის არქიტექტურაში. მისი ხელმძღვანელობით აშენდა ბიბლიოთეკის და სხვა შენობები. მას ეკუთვნის მარსისა და ნეპტუნის ქანდაკებები.

გარდაიცვალა 1570 წლის 27 ნოემბერს.
პომიდვრის ჟანგა ტკიპა

პომიდვრის ჟანგა ტკიპა — მავნებელი ტკიპების ქვეკლასისა. ღია ყვითელი ან ჟანგისფერია, მოგრძო (145-210 მკმ), მრავალსეგმენტიანი. მატლი ზრდასრულ ტკიპას წააგავს. დედალი 50-მდე კვერცხს დებს. ზამთროს სათბურსა და მინდორში. კარგად მრავლდება მაღალი ტენიანობისა და დაბალი ტემპერატურის დროს. აზიანებს აგრეთვე ბადრიჯანს,კარტოფილს, წიწაკას და სხვა მცენარეს. დაზიანებული ღერო და ფოთოლი ხმება, ნაყოფი უხეშდება, მურა ფერს იღებს, სკდება და აღარ იზრდება. ტკიპის სამშობლოა ავსტრალია. საქართველოში გავრცელებულია 1954 წლიდან.

ბრძოლის ღონისძიებანი
ნაკვეთის გაწმენდა ნარჩენებისაგან და დაწვა; დაზიანებული მცენარის დაწვა; შესასხურებლად და შესაფრქვევად იყენებენ 0,2%-იან კელტანს ან კარბოფოსს, ნაყოფის სიმწიფის პერიოდში — გოგირდ-კირის ნახარშს ან დაფქვილ გოგირდს.
ჯელატო

ჯელატო (, ან მრავლ. ) — ნაყინის იტალიური რეგიონული ვარიანტი. როგორც ასეთი, ჯელატო მზადდება მსგავსი ინგრედიენტებით, როგორც ყველა დანარჩენი ნაყინი მსოფლიოს სხვა რეგიონებში, რძით (და ნაღებით), შაქრით (და დამატკბობლებით), გემოს დანამატებით (ხილი, თხილი, ესენციები და მსგავსი) და აირით, როგორც მთავარი ინგრედიენტები. საბოლოო პროდუქტს შეიძლება დაემატოს სხვა ინგრედიენტებიც, რომლებიც სტაბილიზატორებად ან ემულსიფიცირებისთვის გამოიყენება. ჯელატო შეიძლება დამზადდეს ცხელი წესით, რომელიც პასტერიზაციას მოიცავს, და ცივი წესით, რომელიც პასტერიზაციას არ საჭიროებს. ორივე პროცესს სჭირდება სპეციალური ჯელატოს გასაყინი კამერა, რომელიც საბოლოო პროდუქტს ქმნის ინგრედიენტების შერევითა და მისი აირით გაჯერებით. ისევე, როგორც სხვა, შედარებით ძვირ ნაყინებში, ჯელატოს 55%-ით ნაკლები აირი აქვს, რაც მას უფრო მკვრივს ხდის.
ელაზიღის პროვინცია

ელაზიღის პროვინცია — პროვინცია (ილი) თურქეთში, აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ელაზიღი. მოიცავს 11 რაიონს.

გეოგრაფია
პროვინციას ესაზღვრება თუნჯელის, ბინგოლის, მალათიისა და დიარბაქირის პროვინციები.

ადმინისტრაციული დაყოფა
მოსახლეობა
მოსახლეობა 595 ათ. ადამიანი (2007), უდიდესი ქალაქია: ელაზიღი.
თუნჯელის პროვინცია

თუნჯელის პროვინცია — პროვინცია (ილი) თურქეთში, აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი თუნჯელი. მოიცავს 8 რაიონს. 1936 წლამდე ერქვა დერსიმი.

გეოგრაფია
პროვინციას ესაზღვრება ერზინჯანის, ბინგოლისა და ელაზიღის პროვინციები.

მოსახლეობა
მოსახლეობა 76,699 ადამიანი (2010), უდიდესი ქალაქია თუნჯელი. მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენენ ალევიტები, თურქეთის უდიდესი რელიგიური უმცირესობა.
მალათიის პროვინცია

მალათიის პროვინცია – პროვინცია (ილი) თურქეთში, აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მალათია. მოიცავს 14 რაიონს.

გეოგრაფია
პროვინციას ესაზღვრება ერზინჯანის, სივასის, ქაჰრამანმარაშისა და ელაზიღის პროვინციები.

მოსახლეობა
მოსახლეობა 923 ათ. ადამიანი (2007), უდიდესი ქალაქია: მალათია.
ერზინჯანის პროვინცია

ერზინჯანის პროვინცია — პროვინცია (ილი) თურქეთში, აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ერზინჯანი. მოიცავს 9 რაიონს.

გეოგრაფია
პროვინციას ესაზღვრება ერზურუმის, ბინგოლის, თუნჯელის, სივასის, მალათიისა და შავი ზღვის რეგიონის კიდევ 3 პროვინცია.

ადმინისტრაციული დაყოფა
მოსახლეობა
მოსახლეობა 213 ათ. ადამიანი (2007), უდიდესი ქალაქია: ერზინჯანი.
ყარსის პროვინცია

ყარსის პროვინცია — პროვინცია (ილი) თურქეთში, აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ყარსი. მოიცავს 8 რაიონს.

გეოგრაფია
პროვინციას აღმოსავლეთით ესაზღვრება სომხეთი, სამხრეთით აღრის და იგდირის, ჩრდილოეთით არდაჰანის, დასავლეთით ერზურუმის პროვინციები.

მოსახლეობა
მოსახლეობა 287 ათ. ადამიანი (2007), უდიდესი ქალაქია: ყარსი (78 ათ. ადამიანი, 2000), სარიყამიში.

ისტორია
თანამედროვე პროვინციის ტერიტორია შეადგენდა სომხურ ანისისა და ყარსის სამეფოებში, საუკუნეში შევიდა ოსმალეთის იმპერიაში. 1878 წელს შევიდა რუსეთის იმპერიაში სან-სტეფანოს ზავის საფუძველზე. 1918-1920 წწ. სომხეთის შემადგენლობაშია. 1920 წელს დაიკავა თურქეთის არმიამ. 1921 წლის ყარსის ზავის შედეგად თურქეთს გადაეცა. 1990 წელს ყარსის პროვინცია დაიყო ყარსის, არტაანისა და იგდირის პროვინციებად.
პომიდორი

პომიდორი — ერთ ან მრავალწლოვანი (ტროპიკებში), ბალახოვანი და ბუჩქბალახოვანი მცენარის გვარი ძაღლყურძენასებრთა ოჯახისა. ველური ფორმები ნაპოვნია პერუში, ვესტ-ინდოეთში, ეკვადორში, ჩილეში, კანარის კუნძულებზე, ფილიპინებზე. სამშობლოა სამხრეთი ამერიკა. ევროპაში გავრცელდა საუკუნიდან, რუსეთში ცნობილია 1780 წლიდან, საქართველოში საუკუნის ნახევრიდან. მის აღსანიშნავად ხმარობენ აგრეთვე სიტყვა „ტომატს“. საქართველოში „ტომატს“ პომიდვრის სხვადასხვა სახის კონსერვს უწოდებენ. საქართველოში ყველგან მოჰყავთ ზღვის დონიდან 1700 მ-მდე. პომიდვრის გვარში 3 სახეობაა: , და ჩვეულებრივი პომიდორი , რომელშიც 2000-მდე ჯიში და ფორმაა.

ჩვეულებრივი პომიდორი ერთწლოვანია, ღერო ჩამწოლი ან სწორმდგომია, სიმაღლით 0,2-3,0 მ, შიშველი ან ოდნავ შებუსული; ფოთოლი კენტფრთართულია; ყვავილედი — მტევანი; ყვავილი — წვრილი, საშუალო ან მსხვილი, ყვითელი, სხვადასხვა ელფერი დაჰკრავს. უმეტესად თვითდამმტვერავია. ნაყოფი — წვნიანი, ორ- ან მრავალბუდიანი, მრგვალი, მობრტყო-მრგვალი, ბრტყელი, ელიფსური, წაგრძელებულ-ოვალური, ქლიავისებრი და მსხლისებრი. ნაყოფი წითელი, ვარდისფერი და სხვადასხვა ინტენსივობის ყვითელი ფერისაა, მისი მასაა 20-დან 900გ-მდე და მეტიც. სიმწიფეში შედის აღმოცენებიდან 80-140 დღეში. ნაყოფი შეიცავს (%-ობით): მშრალ ნივთიერებას 4,5-8,1, მათ შორის შაქარს (მონოზებს) 50%, ორგანულ მჟავებს 3,5-8,5, ცელულოზას 0,87-1,7, პექტინოვან ნივთიერებას 0,13-0,23 და სხვა, აგრეთვე ნატრიუმს, კალიუმს, კალციუმს, მაგნიუმს, რკინას, სპილენძს, ფოსფორს, გოგირდს, ქლორს, მანგანუმს, 1, 2, , ვიტამინებს, კაროტინს და სხვა ნივთიერებებს. იყენებენ კულინარიაში ნედლად და გადამუშავებულს.

პომიდორი სითბოს მოყვარულია, შედარებით გვალვაგამძლე, მაგრამ ზრდის ფაზაში წყლის ნაკლებობას ძნელად ეგუება. მისი ზრდაგანვითარებოსათვის ოპტიმალური ტემპერატურაა 20-25 °. აღმონაცენი — 1 °-ზე იღუპება. მოჰყავთ თითქმის ყველანაირ ნიადაგზე, რომლის (მჟავიანობა) 4,5-ზე დაბალი არ არის. კარგ მოსავალს იძლევა სტრუქტურულ და ნოყიერ ნიადაგზე. სინათლის მოყვარულია, ჩრდილში ვერ ხარობს. მოჰყავთ ღია გრუნტზე და სათბურში. მრავლდება თესლით და ჩითილით. ჩითილი გამოჰყავთ სათბურში, კვალსათბურებში, გამჭვირვალე ფირის საფარქვეშ და სხვა ადგილებზე. ღია გრუნტზე ჩითილს რგავენ მწკრივად, თესავენ (სამხრეთ რაიონებში) კვადრატულ-ბუდობრივად ან ფართომწკრივად.

საქართველოში ბოსტნის ფართობის 40%-ს აღემატება. მცენარე საჭიროებს ნიადაგის სისტემატურ გაფხვიერებას, მიწის შემოყრას, კვებას, სარეველების მოსპობას, რწყვას, ბუჩქის ფორმირებას (ჩრდილოეთ რაიონებში), მავნებლებ-დაავადებებისაგან დაცვას და სხვა. ნაყოფს კრეფენ 4-5 დღეში ერთხელ.

პომიდვრის დაავადებები: მაკროსპორიოზი, სეპტორიოზი, ფიტოფთოროზი, ფოთლის მურა ლაქიანობა, წვერის სიდამპლე, ქაჩალა, სტრიკი და სხვა დაავადებები. მავნებლები — მავთულა ჭია, მახრა, ხვატარი, გალებიანი ნემატოდა, ბამბის ბუგრი, ფრთათერა (სათბურში) და სხვა მავნებლები. მათ წინააღმდეგ ბრძოლა ითვალისწინებს სხვადასხვა ქიმიური პრეპარატის შესხურება-შეფრქვევას; თესლის შეწამვლას; სათბურებისა და კვალსათბურების დეზინფექციას, კულტურათა მორიგეობას, თესლის აღებას საღი მცენარიდან და სხვა.
ჩვეულებრივი პომიდორი

ჩვეულებრივი პომიდორი — პომიდორის გვარის ყველაზე გავრცელებული სახეობა. ერთწლოვანი მცენარე, ღერო ჩამწოლი ან სწორმდგომია, სიმაღლით 0,2-3,0 მ, შიშველი ან ოდნავ შებუსული; ფოთოლი კენტფრთართულია; ყვავილედი — მტევანი; ყვავილი — წვრილი, საშუალო ან მსხვილი, ყვითელი, სხვადასხვა ელფერი დაჰკრავს.

უმეტესად თვითდამმტვერავია. ნაყოფი — წვნიანი, ორ- ან მრავალბუდიანი, მრგვალი, მობრტყო-მრგვალი, ბრტყელი, ელიფსური, წაგრძელებულ-ოვალური, ქლიავისებრი და მსხლისებრი. ნაყოფი წითელი, ვარდისფერი და სხვადასხვა ინტენსივობის ყვითელი ფერისაა, მისი მასაა 20-დან 900 გ-მდე და მეტიც. სიმწიფეში შედის აღმოცენებიდან 80-140 დღეში.
ზღარბი ნისლში

„ზღარბი ნისლში“ — რეჟისორ იური ნორშტეინის 1975 წლის მოკლემეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმი.

ფილმის სიუჟეტის მიხედვით, ზღარბი გადის სახლიდან და მიემართება დათუნიასთან შესახვედრად, რათა მთელი ღამის განმავლობაში მასთან ერთად ვარსკვლავები ითვალოს.

1976 წელს ფილმმა მიიღო პირველი პრიზები ბიჭკეკსა და თეირანში გამართულ ფესტივალებზე. 2003 წელს, 140 კინოკრიტიკოსისა და მულტიპლიკატორის გამოკითხვით, „ზღარბი ნისლში“ აღიარებული იქნა ყველა დროის საუკეთესო ანიმაციურ ფილმად.

ფილმი დღესდღეობით ბევრი ადამიანისათვის საკულტო ნაშრომად რჩება და, ამ აღიარების გამო, 2009 წლის იანვარში ქ. კიევში მას სპეციალური ძეგლიც კი დაუდგეს.
ოსმანიე

ოსმანიე – ქალაქი თურქეთის ისტორიულ პროვინცია კილიკიაში, ოსმანიეს პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 185,000 ადამიანი (2007).

ისტორია
ქალაქი ოსმანიე მდებარეობდა ახლო აღმოსავლეთის იმ ტერიტორიაზე სადაც დუღდა პოლიტიკური ცხოვრება. სწორედ ამის გამო აქ თავი მოიყარა მრავალი ერის (ხეთების, სპარსელების, რომაელების, ბერძნების, ქურთების, არაბების, თურქების) ცივილიზაციამ და კულტურამ. საუკუნიდან იგი ხელიდან ხელშინ გადადიოდა. საუკუნიდან იგი თურქ-ოსმალების კუთვნილებაა. საუკუნეში მიიღო თანამედროვე სახელწოდება.
ვაყის დედაღვთისა

ვაყის დედაღვთისა — ეკლესია ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაყაში. კომპლექსში შედის 2 ეკლესია, ეგვტერი, სათავდაცვო და დამხმარე ნაგებობები. ერთი ეკლესია ბანურსახურავიანი ორსართულიანი კოშკური ნაგებობაა. მას სამხრეთით ეკვრის დარბაზული ეკლესია, ხოლო დასავლეთით — ორსართულიანი ეგვტერი სათავდაცვო ნაგებობით, მთელი ეგვტერის სიგრძეზე მიშენებულია სათავსი. კოშკური და დარბაზული ეკლესიები სტილისტური ნიშნებით - სს-ებს განეკუთვნება, სხვა ნაგებობები კი უფრო გვიან არის აშენებული. სოფელ ვაყის ბეგთაბეგოვების ხელში გადასვლის შემდეგ ( სს.) ეკლესია სომხურად გადაუკეთებიათ.

ორსართულიანი კოშკური ეკლესია (6,56 მ) ნაგებია თლილი ქვით. ორივე სართულს შესასვლელი დასავლეთიდან, ეგვტერიდან აქვს. სართულზე აღმოსავლეთით სარკმელი და ორი ნიშია, ჩრდილოეთით — სარკმელი და ნიში. სართული მომრგვალებული აფსიდიანი ეკლესიაა. აფსიდის ჩრდლოეთით სამკვეთლოა, ხოლო სამხრეთით ღრმა ნიში. საკურთხეველში და ეკლესიის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სარკმელია .

ორსართულიანი ეგვტერი ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. სართულზე აღმოსავლეთ და სამხრეთ კედლებში თითო ნიშია სართულზე ნიშები ყველა კედელშია.

ორსართულიანი სათავდაცვო ნაგებობა ჩრდილოეთიდან ეგვტერზეა მიდგმული. ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილია ფართო შესასვლელი, ხოლო სამხრეთ კედელში ეგვტერში გასასვლელი. კარის თავზე ჩასმულ ორ ფილაქვაზე ამოკვეთილია მხედრული სამშენებლო წარწერა.

დარბაზული ეკლესიის (7,76 მ) ნახევარწრიული აფსიდის ორივე მხარეს კედელში სწორკუთხა სათავსებია. ეკლესიის აფსიდში და მის სამხრეთ-აღმოსავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ სათავსებში შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები.

მთელ კომპლექსს 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
პანდემია

პანდემია ( — მთელი ხალხი) — ეპიდემია, რომელსაც ახასიათებს ინფექციური დაავადების (მაგ. ქოლერა, გრიპი) გავრცელება ვრცელ რეგიონში (მაგალითად, რეგიონის რამდენიმე ქვეყანაში) ან მთელ მსოფლიოში. ენდემური დაავადების ფართოდ გავრცელება, მაგრამ ინფიცირებულ ადამიანთა სტაბილური მაჩვენებლით, პანდემია არ არის.

გარდა ამისა, მაგალითად, გრიპის პანდემიები როგორც წესი, არ მოიცავს სეზონური გრიპის რეციდივებს. ისტორიის განმავლობაში დაფიქსირებულია რამდენიმე პანდემია, მაგალითად, ყვავილის და ტუბერკულოზის. ერთ-ერთი ყველაზე გამანადგურებელი პანდემია იყო შავი ჭირი, რომელმაც საუკუნეში დაახლოებით 75-200 მილიონი ადამიანი იმსხვერპლა.

2020 წლისთვის მსოფლიოში გავრცელებულია მხოლოდ ორი პანდემია — აივ/შიდსი და ახალი კორონავირუსული დაავადება (-19). და საუკუნეების პანდემიებს შორის არის 1918 წლის გრიპის პანდემია და 2009 წლის გრიპის პანდემია (11).
ვაყის ღვთისმშობლის ეკლესია

ვაყის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაყის სამხრეთით 200 მეტრზე, სასაფლაოზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. დაზიანებულია: მორღვეულია ფასადების ზედა ნაწილი.

ეკლესია დარბაზულია (8,55 მ), ნაგებია ნატეხი ქვიშაქვით, რიყის ქვითა და ნაწილობრივ აგურით. შესასვლელი ჩრდილოეთით და დასავლეთიდანაა. დასავლეთის შესასვლელი შიგნიდან სწორკუთხაა და გარედან შეისრული თაღითაა გადახურული. შეისრული ფორმისაა რიყის ქვით ნაწყობი კამარა და კონქიც.
ბრილის ჯვარი

ბრილის ჯვარი, დავით კურაპალატის ჯვარი — ისტორიული მონუმენტური ხელოვნების ძეგლი, საწინამძღვრო ჯვარი, აღმოჩნდა ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბრილის ცენტრში 1898 წელს, ადგილობრივი გლეხის, ქართველიშვილის მარნის კედელში (მარანი ამჟამად აღარ არსებობს). ჯვარი შუა საუკუნეების ქართული ჭედური ხელოვნების ერთ-ერთი გამორჩეული ნიმუშია. ოქრომჭედელი ასათი, დამკვეთი დავით კურაპალატი. ჯვარი ვერცხლისგანაა დამზადებული და მოოქროვილია. მკლავებს შუა ზოლზე თავად ჯვრის ზომა 27,2 სმ 16,2 სმ-ია, წაგრძელებულ კუთხეებზე კი 30 19 სანტიმეტრს აღწევს, ბურთულას სიმაღლე 6 სანტიმეტრია, ბურთულას ჯვართან 2 სანტიმეტრიანი რგოლი აკავშირებს. ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის შალვა ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების მუზეუმის ოქროს ფონდში.
თეოდორე II (ალექსანდრიის პატრიარქი)

პატრიარქი თეოდორე (, ერისკაცობაში — ნიკოლაოს ხორეფტაკისი, ; დ. 25 ნოემბერი, 1954) — სრულიად აფრიკისა და დიდისა ქალაქის ალექსანდრიის პაპი და პატრიარქი 2004 წლიდან. აირჩიეს საავიაციო კატასტროფაში პატრიარქ პეტრე დაღუპვის შემდეგ.

= ტიტულატურა =
თეოდორე -ის ტიტული განისაზღვრება შემდეგნაირად: მისი ღვთაებრივი უნეტარესობა, პაპი და პატრიარქი დიდისა ქალაქისა ალექსანდრიისა, ლიბიისა, ხუთქალაქისა, ეთიოპიისა, სრულიად ეგვიპტისა და სრულიად აფრიკისა, მამაჲ მამათა, მწყემსი მწყემსთა, მღვდელმთავარი მღვდელმთავართა, მეცამეტე მოციქული და მსოფლიო მსაჯული.

ბიოგრაფია
დაიბადა კუნძულ კრეტაზე, საბერძნეთი. აქვე დაამთავრა საშუალო სკოლა. სწავლა განაგრძო ათენის რიზარიოსის საეკლესიო სკოლაში, რომლის წარჩინებით დასრულების შემდეგ ჩაირიცხა თესალონიკის არისტოტელეს სახელობის უნივერსიტეტის საღვთისმეტყველო ფაკულტეტზე. დაამთავრა სალონიკის სასულიერო სასწავლებელი. სწავლობდა ხელოვნების ისტორიას, ლიტერატურასა და ფილოსოფიას სსრკ-ში (ოდესის უნივერსიტეტში).

1975 წელს ხელდასხმულ იქნა დიაკვნად და დაინიშნა კრეტის სამთავარეპისკოპოსოს ლამბისისა და სფაკიონის სამიტროპოლიტოს მთავარდიაკვნად და სვინგელოზად;

1985 წელს ხელდასხმულ იქნა მღვდლად და დაინიშნა ალექსანდრიის საპატრიარქო ეგზარქოსად რუსეთში;

მან დააარსა ბერძნული კულტურის ინსტიტუტი და ფილიკის მუზეუმი;

1990 წელს ხელდასხმულ იქნა კირენის ეპისკოპოსად და დაინიშნა პატრიარქ პართენიოსის პირად წარმომადგენლად ათენში (1997 წლამდე);

1997 წელს დაინიშნა აწ განსვენებული პატრიარქ პეტრე -ის ქორეპისკოპოსად;

1997 წელს - კამერუნის მიტროპოლიტად; აქ მან ააშენა არაერთი სკოლა, ეკლესია და საავადმყოფო;

2002 წელს გადაყვანილ იქნა ზიმბაბვის მიტროპოლიტად; აქ მიტროპოლიტმა თეოდორემ დააფუძნა 6 სამისიონერო ცენტრი, ასევე სხვა საზოგადოებრივი დაწესებულებები;

2004 წლის სექტემბერში პატრიარქი პეტრე და ალექსანდრიის ეკლესიის რამდენიმე ეპისკოპოსი დაიღუპა საავიაციო კატასტროფაში ეგეოსის ზღვის თავზე. 9 ოქტომბერს სინოდმა თეოდორე აირჩია პატრიარქად, ხოლო ინტრონიზაცია მოხდა 24 ოქტომბერს.
პანაშვიდი

პანაშვიდი (ბერძნ. — მწუხარის ლოცვა), საეკლესიო მღვდელთმსახურება, ლოცვა მიცვალებულთათვის, სრულდება მიცვალებულის დაკრძალვამდე და დაკრძალვის შემდეგ მე-9, მე-40 დღეს, აგრეთვე დაბადების და გარდაცვალების წლისთავზე, ანგელოზის დღეს. პანაშვიდი შედგება 90 ფსალმუნისაგან, ძლისპირებისაგან თავიანთი ტროპარებით (საგალობელი მართლმადიდებელ ეკლესიაში).

საეკლესიო პანაშვიდის პარალელურად გავრცელებულია სამოქალაქო პანაშვიდი სამგლოვიარო პროცესიებით, მიტინგით, საპატიო ყარაულით კუბოსთან.
პერსონა ნონ გრატა

„პერსონა ნონ გრატა“ — ლათინური ტერმინი, რომელიც ნიშნავს არასასურველ პირს. ასე მოიხსენიება დიპლომატიური წარმომადგენლობის მეთაური, სხვა დიპლომატიური აგენტი, რომელმაც დიპლომატიურ საქმიანობასთან შეუთავსებელი ქმედება ჩაიდინა. ამ სახელმწიფოს მიერ დიპლომატიის პნგ-ად გამოცხადება ნიშნავს, რომ მისი ყოფნა მიმღები სახელმწიფოს ტერიტორიაზე არასასურველია. წარმგზავნმა სახელმწიფომ ასეთი პირი უკან უნდა გაიწვიოს რაც შეიძლება მოკლე დროში. თუ წარმგზავნი სახელმწიფო უარს აცხადებს ამ პირის უკან გაწვევაზე, ან არ აკეთებს ამას გონივრულ ვადაში, მიმღებ სახელმწიფოს შეუძლია აღარ ჩათვალოს ეს პირი დიპლომატიური წარმომადგენლობის თანამშრომლად.