iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვასილ ჩერქეზიშვილი

ვასილ ნიკოლოზის ძე ჩერქეზიშვილი (დ. 1858, სოფ. ჩაილური, სიღნაღის მაზრა — გ. 14 ივლისი, 1910, თბილისი) — ქალაქ ტფილისის ქალაქისთავი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის რეალური სასწავლებელი და შევიდა სამთო ინსტიტუტში, მაგრამ კურსი ვერ დაასრულა, დაბრუნდა სამშობლოში. ერთხანს მუშაობდა საადგილმამულო ბანკში, შემდეგ დეპუტატთა, საკრებულოს მდივანი იყო. 80-იან წლებიდან თანამშრომლობდა გაზეთ „კავკაზში“.

1898 წელს ვასილ ჩერქეზიშვილი აირჩიეს თბილისის ქალაქის მმართველობის წევრად, შემდეგ ქალაქისთავის მოადგილედ, ხოლო 1907 წელს ქალაქისთავად.

მეოცე საუკუნის დამდეგი აღინიშნა რთული კოლიზიებით: რევოლუციური ტალღის აბობოქრება კავკასიაში და, კერძოდ თბილისში, დაერთო სომეხ-თათართა შეტაკებები. ამ რთულ ვითარებაში მოუწია ჩერქეზიშვილს მოღვაწეობა, მაგრამ მან თავიდან ააცილა ქალაქს სისხლისღვრა. ამასთანავე ისიც უნდა ღინიშნოს, რომ მისი მოღვაწეობის პერიოდში ქალაქი მნიშვნელოვნად გაიზარდა, შეემატა ახალი რაიონები, აშენდა საცხოვრებელი სახლები, მოიკირწყლა ქუჩები, გაიხსნა კულტურულ-საგანმანათლებლო დაწესებულებები, აფთიაქები, საავადმყოფოები და სხვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ლიზა ჩერქეზიშვილი

ელისაბედ (ლიზა) ალექსანდრეს ასული ჩერქეზიშვილი (დ. 14 ნოემბერი, 1863, სოფ. კოშკა, ახლანდ. გორის მუნიციპალიტეტი — გ. 17 ოქტომბერი, 1948, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი. საზოგადო მოღვაწისა და ეთნოგრაფის ნიკოლოზ ხიზანაშვილის (ურბნელი) მეუღლე.

ბიოგრაფია
9 წლის გოგონა მიაბარეს გორის კერძო სასწავლებელში. მამის ახირების გამო 6 თვის შემდეგ მიატოვებინეს სკოლა და 16 წლამდე შინაური განათლების მისაღებად დაჰყავდათ სოფელ-სოფელ ოჯახის ნათესავებთან. იმავე ხანებში მონაწილეობდა პირველ სამოყვარულო წარმოდგენებში, ხოლო პროფესიულ სცენაზე ე. ჩერქეზიშვილის დებიუტი გაიმართა 1886 წლის 15 სექტემბერს ვ. დიაჩენკოს პიესაში „ეხლანდელი სიყვარული“.

თეატრში შესრულებული როლებია: სარა და ხანუმა (აქვსენტი ცაგარელის „ხანუმა“), ელისაბედი (რაფიელ ერისთავის „ჯერ დაიხოცნენ, მერე იქორწინეს“), კატინა (აქვსენტი ცაგარელის „რაც გინახავს, ვერარ ნახავ“), ანა ანდრეევნა (ნიკოლოზ გოგოლის „რევიზორი“) და სხვა.

20-იან წლებში მსახიობმა მუშაობა დაიწყო რუსთაველის თეატრში, ხოლო 1932 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე კოტე მარჯანიშვილის თეატრის წამყვანი იყო. აქ შექმნა მან ასევე დაუვიწყარი სახეები: ნენე (ზურაბ ანტონოვის „მზის დაბნელება საქართველოში“), ხორეშანი (შალვა დადიანის „ჩატეხილი ხიდი“), მაკრინე (ლავრენტი არდაზიანის „სოლომონ ისაკიჩ მეჯღანუაშვილი“), მარიამი (ვასილი შკვარკინის „უბრალო გოგონა“) და სხვები.

ელისაბედ ჩერქეზიშვილს საინტერესო როლები აქვს შესრულებული კინოშიც. მაგალითად, დასამახსოვრებელია მისი ჯუფანა („ვინ არის დამნაშავე?“), ხანუმა („ხანუმა“), დედა („ორი მონადირე“), აგრეთვე ეპიზოდრიროლები „ჯანყი გურიაში“, „ქალი გაღმიდან“, „გიორგი სააკაძე“ და სხვა.

1941 წელს, იოსებ გრიშაშვილის რედაქციით, გამოქვეყნდა ლიზას მოგონებები, მოთხრობები და წერილები: „აღდგომის ღამე“, „მსახიობთა დღე“, „პეტერბურგის თეატრები“, „სცენა სოფლად“, „საბრალო ნენე“, „სამოცი წლის არშიყნი“ და სხვები.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ნიკოლოზ ჩაჩავა

ნიკოლოზ ვლადიმერის ძე ჩაჩავა (დ. 26 ივნისი, 1901, ქუთაისი — გ. 14 აგვისტო, 1974, თბილისი) — ქართველი პოეტი, ჟურნალისტი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ქუთაისის ქართული გიმნაზია და სწავლა გააგრძელა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე. ლექსების წერა ქუთაისში დაიწყო, აქვე აქტიურად მონაწილეობდა ახალგაზრდობის ლიტერატურულ-შემოქმედებით წრეებში. 1922 წელს შევიდა თბილისში დაარსებულ ფუტურის-ლეფელთა ლიტერატურულ გაერთიანებაში და ამ დაჯგუფების ერთ-ერთი ლიდერი გახდა.

ნიკოლოზ ჩაჩავა რამდენიმე პოეტური კრებულის ავტორია: „სიცოცხლეს ვუმღერ“, „სადაც ვშობილვარ“, „ცისა და მიწის“, „რაც განმიცდია“, „ამ ქვეყანაზე“, „ამ თაობიდან იმ თაობამდე“, „მე ისევ ვცოცხლობ“ და სხვები. ის ასევე აქტიურად ეწეოდა მთარგმნელობით საქმიანობას. ქართველ მკითხველს გააცნო რუსი, უკრაინელი, აზერბაიჯანელი, სომეხი და ოსი პოეტების ლექსები. გარდა ამისა დაუცხრომელად იღწვოდა ქართულ ჟურნალ გაზეთებში. იყო ალმანახ „ლიტერატურა და სხვას“ რედაქტორი, გაზეთ „დროულის“ თანარედაქტორი, „ლიტერატურული გაზეთის“, „ჩვენი თაობისა“ და „დროშის“ აქტიური თანამშრომელი.

ღვაწლმოსილი პოეტი და საზოგადო მოღვაწე დაჯილდოვებული იყო იაკობ გოგებაშვილის მედლით. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით დაკრძალულია მისი მეუღლე — ნინო ნიკოლოზის ასული ირემაძე (დ. 25 დეკემბერი, 1917, თბილისი — გ. 21 ივლისი, 1989, იქვე).
მიხეილ ჩაჩავა

მიხეილ კონსტანტინეს ძე ჩაჩავა (დ. 15 ნოემბერი, 1902, ლანჩხუთი — გ. 14 ივნისი, 1983, თბილისი) — ქართველი ქირურგი, პროფესორი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე.

ბიოგრაფია
1928 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი და გახდა ცნობილი ქართველი ქირურგის გრიგოლ მუხაძის მოწაფე, რომლის ხელმძღვანელობითაც დაოსტატდა.

1936 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია, ხოლო ერთი წლის შემდეგ სადოქტორო.

1944–1950 წლებში იყო თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტის ჰოსპიტალური ქირურგიის კათედრის პროფესორი.

1950–1968 წლებში განაგებდა პედიატრიული და სანიტარული ჰიგიენის ფაკულტეტების ჰოსპიტალური ქირურგიის, 1968–1974 წლებში კი სამკურნალო ფაკულტეტის ზოგადი ქირურგიის კათედრას.

1974 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო ამავე კათედრის მეცნიერ-კონსულტანტი. ფართო დიაპაზონის მეცნიერი ხშირად მონაწილეობდა ქირურგთა საერთაშორისო კონგრესებზე, მას ფართოდ უღებდნენ უცხოური კლინიკების კარებს, 1960 წელს ხანგრძლივი ვადით მიიწვიეს ინგლისში.

მიხეილ ჩაჩავა 150-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორია, მათ შორის რვა მონოგრაფიაა და ოთხი სახელმძღვანელო. მას დიდი როლი მიუძღვის წყლულოვან დაავადებათა ქირურგიული მკურნალობის საქმეში. იგი აგრეთვე საყლაპავი მილის, გულკერდის ღრუს ორგანოებისა და ძვალ-სახსარის ტუბერკულოზის, პროქტოლოგიურ დაავადებათა ქირურგიული მკურნალობის ახალი მეთოდების დანერგვის ინიციატორია საქართველოში. თავისი 55 წლის მანძილზე გაკეთებული ჰქონდა 20 ათასზე მეტი ოპერაცია მარტო გულმკერდისა და მუცლის ღრუს ორგანოებზე, მან საქართველოში პირველად შეასრულა გულის მანკის ოპერაციები.

მიხეილ ჩაჩავა დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშისა და „საპატიო ნიშნის“ ორდენებითა და მედლებით. 1985 წელს მშობლიური ლანჩხუთის რაიონულ საავადმყოფოს მიენიჭა მისი სახელი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
კონსტანტინე ჩაჩავა

კონსტანტნიე ვლადიმერის ძე ჩაჩავა (დ. 21 მაისი, 1919, თბილისი — გ. 8 მაისი, 1979, იქვე) — ქართველი მეან-გინეკოლოგი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, სსრ კავშირის მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი.

ბიოგრაფია
1939 წელს დაამთავრა თბილისში საშუალო სკოლა, 1941 წელს — მოსკოვის ი. სეჩენოვის სახელობის პირველი სამედიცინო ინსტიტუტი. 1960 წლიდან გარდაცვალებამდე განაგებდა ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის მეანობა-გინეკოლოგიის კათედრას, 1965 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო პერინატული მედიცინისა და მეანობა გინეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი, რომელიც დღეს მისი სახელს ატარებს.

კონსტანტინე ჩაჩავა იყო მეანობაში კლინიკურ-ფიზიკური და ელექტროფიზიოლოგიური მიმართულების ერთ-ერთი ფუძემდებელი. მან პირველმა დანერგა სამკურნალო საშუალებად გინეკოლოგიაში ლაზერი, რაც დღეს საყოველთაოდ აღიარებულია. მეცნიერის კალამს ეკუთვნის 160-ზე მეტი ნაშრომი ქართულ და უცხო ენებზე, მათ შორის არაერთი მონოგრაფია და გამოგონება.

კონსტანტინე ჩაჩავა იყო ევროპის პერინატოლოგთა ასოციაციის გამგეობის წევრი, ჩეხოსლოვაკიისა და უნგრეთის სამედიცინო საზოგადოების საპატიო წევრი. საქართველოსა და სსრ კავშირის ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს მთავარი მეან გინეკოლოგი, დიდ სამედიცინო ენციკლოპედიის ერთ-ერთი თანარედაქტორი, ჟურნალ აკუშერსტვო ი გინეკოლოგიის სარედაქციო საბჭოს წევრი და სხვა.

დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშისა და „საპატიო ნიშნის“ ორდენებითა და მედლით. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
პლატონ შუშანია

პლატონ გიორგის ძე შუშანია (დ. 17 ოქტომბერი, 1894, ქუთაისი — გ. 21 მარტი, 1971, თბილისი) — ქართველი მეან-გინეკოლოგი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, პროფესორი.

ბიოგრაფია
ქუთაისის სათავადაზნაურო გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო ოდესის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე, ხოლო 1924 წელს დაასრულა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი. ახალგაზრდობიდანვე ჩაება რევოლუციურ მოძრაობაში, 1917 წელს შევიდა პარტიის რიგებში და საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ ეკავა სხვადასხვა ხელმძღვანელი პარტიული თანამდებობები. 1928 წელს მუშაობა დაიწყო თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტში სამეანო-გინეკოლოგიის კათედრაზე და მალე გაემგზავრა გერმანიაში, სადაც მუშაობდა გამოჩენილი მეცნიერის ო. შრედერის კლინიკაში. 1939 წელს დაბრუნდა სამშობლოში და დაინიშნა სამედიცინო ინსტიტუტის დირექტორად. აქვე განაგებდა სამეანო-გინეკოლოგიურ კლინიკას, რომელსაც სათავეში ედგა სიცოცხლის უკანასკნელ დღემდე.

მომდევნო წლებში მეცნიერი პირველი კლინიკური საავადმყოფოს დირექტორი იყო, სამამულო ომის პერიოდში ხელმძღვანელობდა ევაკოჰოსპიტალის ქირურგიულ განყოფილებას. 1944 წლიდან გარდაცვალებამდე საქართველოს გინეკოლოგთა საზოგადოების ტავჯდომარეა, 1967 წელს აირჩიეს ქალის კიბოს წინააღმდეგ მებრძოლ სამედიცინო საზოგადოების მსოფლიო ასოციაციის ეროვნულ პრეზიდენტად, 1969 წელს კი სსრ კავშირის ჯანდაცვის სამინისტროს სამშობიარო დახმარების კომისიის საპატიო წევრად.

დაჯილდოვებული იყო ლენინის ორი ორდენით, ოქტომბრის რევოლუციის, „საპატიო ნიშნის“ ორდენებითა და მედლებით. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ბრიუსელის ვარდკაჭაჭა

ბრიუსელის ვარდკაჭაჭა — ფოთლოვანი ბოსტნეული, რომელიც სიბნელეში მოჰყავთ. მზის შუქზე ქლოროფილის წამოქმნის შედეგად ბოსტნეულის თავი ხდება მწვანე. ბრიუსელის ვარდკაჭაჭას მოჭრილი (მოწყვეტილი) თავი გამოიყენება საკვების დასამზადებლად, როგორც მოხარშული, ასევე ნედლი სახით.

მიეკუთვნება რთულყვავილოვანთა ოჯახის ვარდკაჭაჭას გვარს.

ისტორია
ხალხური გადმოცემით ბრიუსელის ვარდკაჭაჭა შემთხვევით იქნა აღმოჩენილი ნიდერლანდების წინააღმდეგ 1830 წელს მომხდარი ბელგიის აჯანყების პერიოდში ბრიუსელის ახლოს მდებარე პატარა ქალაქ სხაარბეიკში. ადგილობრივმა გლეხმა, ვინმე იან ლამერსმა სარდაფში ჩვეულებრივი ვარდკაჭაჭას ძირები ჩაფლა ქვიშის ფენაში. რბილი ზამთრის რამდენიმე კვირის შემდეგ ნახა, რომ მწარე ფესვებზე ფოთლები ამოვიდა, რომელიც გემოთი მოტკბო, ხოლო შეხებით ნაზი იყო. ლამერსმა გადაწყვიტა ახალი ბოსტნეულის თავი, როგორც ნედლი ბოსტნეული ბაზარზე გასაყიდად გაეტანა. ომის გამო, იმ დროს საზღვარი ნიდერლანდებთან ჩაკეტილი იყო, ამიტომ ადგილობრივ ბაზარზე საკვები პროდუქტის დეფიციტი აღინიშნებოდა . სპეციალისტები ამ ამბავს სერიოზულად არ განიხილვენ და უბრალო ლეგენდად მიიჩნევენ.

სახელი
ბოსტნეულის ოფიციალური ლათინური სახელწოდებაა — . . ფრანგული — ანუ „ბრიუსელის ვარდკაჭაჭა“. ბელგიაში ბოსტნეულს ჰქვია — „ვიტლოოფი„ , ნიდერლანდებში — „ვიტლოფი“ , გერმანიაში — „შიკორეი“ .

გამომდინარე, ლათინურის და ბერძნულის შემდეგ მსოფლიოში გავრცელებული საერთაშორისო ტერმინოლოგიის დიდი უმეტესობა ფრანგულზე მოდის, სავარაუდოდ ქართულად ბოსტნეულის სახელი ფრანგულიდან ითარგმნება.

შემადგენლობა
100 გრ. ნედლი ვარდკაჭაჭა შეიცავს:

ენერგია: 71 კჯ.
ნახშირწყლები: 3 გრამი
ცილა: 1 გრამი
ცხიმი: 0.1 გრამი
ვიტამინი : 5 მგ
ვიტამინი 1: 0.04 მგ
ვიტამინი 2: 0.03 მგ
კალციუმი: 20 მგ
რკინა: 0.5 მგ
ჟან ტიროლი

ჟან ტიროლი (; დ. 9 აგვისტო, 1953, ტრუა) — ფრანგი ეკონომისტი, მრავალი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი, ინდუსტრიული ორგანიზაციის ინსტიტუტის სამეცნიერო ხელმძღვანელი და ტულუზის ეკონომიკის სკოლის პრეზიდენტი. გამოქვეყნებული აქვს ასზე მეტი სამეცნიერო სტატია და 11 წიგნი. მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის მაკროეკონომიკური ანალიზის მრავალ სფეროში. მისი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნაშრომია „კოლექტიური რეპუტაციის თეორია“, რომელშიც ავითარებს ჯორჯ აკერლოფის ბაზრების შესახებ არსებულ ასიმეტრიულ ინფორმაციებს.

2014 წელს მიიღო ნობელის პრემის ეკონომიკის დარგში „საბაზრო ძალაუფლებისა და მის რეგულირებაში შეტანილი წვლილისთვის“.
არსესი

არტაქსერქსე არსესი — სპარსეთის მეფე ძვ.წ. 338 წლიდან ძვ.წ. 336 წლამდე. იგი არტაქსერქსე -ისა და ატოსას უმცროსი ვაჟი იყო, რის გამოც სპარსეთის ტახტზე მისი ასვლა ნაკლებად იყო მოსალოდნელი. სპარსეთის ერთ-ერთი ძლიერი ვეზირის ბაგოის მიერ, არტაქსერქსე -ისა და ოჯახის წევრების დიდი ნაწილის მოკვლის შემდეგ, ძვ.წ. 338 წელს არტაქსერქსე სპარსეთის სამეფო ტახტზე ავიდა. ბაგოიმ გადაწყვიტა არტაქსერქსე მისი ვაჟით არსესით (არტაქსერქსე -ით) ჩაენაცვლებინა, ბაგოი ფიქრობდა, რომ არტაქსერქსე -ის კონტროლი უფრო ადვილი იქნებოდა. ორი წლის მანძილზე არსესი როგორც მარიონეტი შაჰი ისე მეფობდა, ამ დროს კი რეალური ძალაუფლება ბაგოის ხელში იყო. საბოლოოდ, ამ მდგომარეობით უკმაყოფილო და სავარაუდოდ სპარსეთის სამეფო ტახტის დიდებულთა გავლენის ქვეშაც მოქცეულმა არსესმა ბაგოის მკვლელობის დაგეგმვა დაიწყო. ვეზირმა ბაგოიმ კვლავ პირველმა იმოქმედა და საკუთარი თავის დაცვის მიზნით არსესი მოწამლა. ბაგოიმ არტაქსერქსე -ის მოწამლვის შემდეგ სამეფო ტახტზე მისი ბიძაშვილი დარიოს აიყვანა. არსესის ხანმოკლე მეფობის დროს სპარსეთის მთავარი პრობლემა დასავლეთის საზღვარზე მაკედონელთა საომარი მოქმედებები იყო, რომელთაც ფილიპე მაკედონელი და ალექსანდრე მაკედონელი მეთაურობდნენ. ბერძნულ წყაროებში იგი მოხსენიებულია, როგორც არსესი, სავარაუდოდ ეს მისი ნამდვილი სახელი იყო, თუმცა წყაროებში ასევე იხსენიებენ როგორც, არტაქსერქსე , რაც სავარაუდოდ მისი სამეფო სახელი იყო.
კობუნი

იმპერატორი კობუნი (; დ. 648 — გ. 21 აგვისტო, 672) — იაპონიის 39-ე იმპერატორი მემკვიდრეობის ტრადიციული წესის მიხედვით.

ტრადიციული ამბები
1870 წელს მეიჯის მთავრობამ იმპერატორი კობუნი 39-ე იმპერატორად მოიხსენია, ხოლო მის შესახებ ინფორმაცია მეიჯის ისტორიკოსებმა საუკუნის ბოლოს გამოაქვეყნეს.

ტახტზე ასვლამდე ის პრინცი ოტომოს სახელით იყო ცნობილი. ოტომო იმპერატორ ტენჯის საყვარელი შვილი იყო, რომელსაც დაიჯო-დაიჯინის წოდება უბოძა.

თანამედროვე ისტორიკოსები კობუნის მმართველობის წლებს იმპერატორ ტენჯის და ტემუს მმართველობის შუა წლებად მიიჩნევენ. მაგრამ ნიჰონგი, გუკანშო და ჯინო შოტოკო ამ წლებს არ სცნობენ. პრინცმა ოტომო თავისი წოდება და საიმპერატორო სახელი 1870 წელს მიიღო.

მეუღლეები და შვილები
იმპერატორის მეუღლე პრინცესა ტოჩი, იმპერატორ ტემუს ქალიშვილი
პრინცი კადონო

იმპერატორის მეუღლე ფუჯიწარა ნო მიმოტოჯი
პრინცესა იჩიში-ჰიმე

იმპერატრ კობუნს ასევე ჰყავდა სხვა შვილი, პრინცი იოტა, რომლის დედის სახელი უცნობია.
ჯარების ურთიერთმოქმედება

ჯარების ურთიერთმოქმედება — ოპერაციაში (ბრძოლაში), საერთო მიზნის მისაღწევად ამოცანებით, მიმართულებებით, საზღვრებით (რაიონებით) და მოქმედების დროით გაერთიანებული შეიარაღებული ძალების სხვადასხვა სახეობის, ჯარის გვარეობების, ფლოტის ძალებისა და სპეციალური ჯარების შეთანხმებული თანამოქმედება. ჯარების ურთიერთმოქმედების აუცილებლობა არმიის ჩასახვისთანავე წარმოიშვა. იარაღის სრულყოფამ, ჯარის გვარეობების გაჩენამ, არმიის ორგანიზაციული სტრუქტურისა და საბრძოლო წყობის განვითარებამ ურთიერთმოქმედების მნიშვნელობა გაზარდა. პირველ მსოფლიო ომში ავიაციის, ტანკების, ჯარის ახალი გვარეობების, კავშირის ტექნიკური საშუალებების, შემდგომში შეიარაღებული ძალების ახალი სახეობების გამოჩენამ განაპირობა შეიარაღებული ძალებსა და ოპერატიულ გაერთიანებებს (არმიები, არმიათა ჯგუფები, ფრონტები) შორის ურთიერთმოქმედების ორგანიზაციის სრულყოფა. ჯარების ურთიერთმოქმედება საბრძოლო მოქმედების ერთ-ერთი ძირითადი პრინციაპია. საბრძოლო მოქმედების მიზნისა და მასშტაბის მიხედვით ჯარების ურთიერთმოქმედება შეიძლება იყოს ტაქტიკური, ოპერატიული ან სტრატეგიული. ტაქტიკური ჯარების ურთიერთმოქმედების ორგანიზაცია ხდება ადგილზე ან რუკაზე და ითვალისწინებს ბრძოლაში მონაწილე ყველა ძალისა და საშუალების შეთანხმებულ მოქმედებას. ოპერატიული ჯარების ურთიერთმოქმედება ნიშნავს ერთი სტრატეგიული ან საოპერაციო მიმართთულებით მოქმედი შეიარაღებული ძალების ოპერატიული გაერთიანებებისა და შენაერთების შეთანხმებულ მოქმედებას, ხოლო სტრატეგიული ჯარების ურთიერთმოქმედება — ფრონტებისა და შეიარაღებული ძალების სხვადასხვა სახეობის ოპერატიული გაერთიანებების (რომლებიც ოპერაციას ატარებენ ერთი ან რამდენიმე სტრატეგიული მიმართულებით) შეთანხმებულ გამოყენებას.
პავლე შენგელია

პავლე გიორგის ძე შენგელია (დ. 25 მარტი, 1903, ქუთაისი — გ. 26 მაისი, 1971, თბილისი) — ქართველი ჰიდროენერგეტიკოსი, პროფესორი. საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1969), საქართველოს სსრ მეცნიერებისა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე (1962). სკკპ წევრი 1951 წლიდან.

ბიოგრაფია
1930 წელს დაამთავრა საქართველოს სახელმწიფო პოლიტექნიკური ინსტიტუტი.

1922 წლიდან იყო რიონჰესის მშენებლობის სამმართველოს საპროექტო განყოფილების ტექნიკოსი, შემდეგ ინჟინერი და უფროსი ინჟინერი. აქ მან შეადგინა რიონის კომპლექსური გამოყენების ახალი, უფრო სრულყოფილი სქემა, რაც წარმოადგენდა გამოჩენილი გერმანელი სპეციალისის ა. ლუდინის მიერ შედგენილ რიონის გამოყენების სქემის მნიშვნელოვან გაუმჯობესებას.

1932 წელს პ. შენგელიამ მუშაობა დაიწყო ჰიდროენერგეტიკის საპროექტო ინსტიტუტის თბილისის ფილიალში ჯერ უფროს ინჟინრად, შემდეგ ჰესების დაპროექტების ბიუროს მთავარ ინჟინრად. მისი უშუალო ხელმძღვანელობით დამუშავდა მრავალი ათეული სქემა ამიერკავკასიის მდინარეებზე. ამ ინსტიტუტში იგი აგრძელებს მოღვაწეობას (კონსულტანტად) მას შემდეგაც, როცა ის გადაიყვანეს საქართველოს კომისართა საბჭოს საგეგმო კომისიაში ენერგეტიკის განყოფილების უფროსად. აქაც მისი მონაწილეობით შემუშავდა საქართველოს მრავალი ჰიდროენერგომშენებლობის პერსპექტიული გეგმები. პარალელურად იგი სამეცნიერო-პედაგოგიურ მუშაობას ეწეოდა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში (1936–1971), აქვეყნებდა ნაშრომებს საქართველოსა და ამიერკავკასიაში ჰიდროენერგეტიკის განვითარების საკითხებზე. მეცნიერის კალამს ეკუთვნის 40-ზე მეტი ნაშრომი, მათ შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია მონოგრაფია „მთის მდინარეების კასკადური გამოყენების საკითხები“. პავლე შენგელია 20 წლის მანძილზე (1951–1970) ხელმძღვანელობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ენერგეტიკის ინსტიტუტს. 1970–1971 წლებში იყო ენერგეტიკისა და ჰიდროტექნიკურ ნაგებობათა საქართველოს სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილედ.

მას დიდი წვლილი მიუძღვის აგრეთვესაქართველოში მაღალ კაშხლებთან დაკავშირებულ საპროექტო-ექსპერიმენტული სამუშაოების ორგანიზაციის საქმეში. 1961 წელს აირჩიეს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად, 1969 წელს გახდა აკადემიკოსი. დაჯილდოვებული იყო ორი შრომის წითელი დროშის, „საპატიო ნიშნის“ ორდენებით და მედლებით, მინიჭებული ჰქონდა მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწის წოდება.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. პანთეონში მასთან დასაფლავებულია მისი მეუღლე — თამარ ბენედიქტეს ასული კიკნაძე (დ. 21 დეკემბერი, 1921, თბილისი — გ. 25 ივლისი, 1994, იქვე).
ჯარიმა

ჯარიმა — ფულადი გადასახდელი, მატერიალური ზემოქმედების ღონისძიება, რომელსაც იყენებენ კანონით დადგენილი წესით და კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. მათ შორის სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული ფულადი გადასახდელი, რომელიც ინიშნება დღიური ანაზღაურების სისტემით. ჯარიმას იხდიან ფიზიკური ან იურიდიული პირები მოქმედი კანონმდებლობის, დადებული ხელშეკრულების ან დადგენილი წესების დარღვევისათვის. ჯარიმის გადახდა არ ათავისუფლებს გადამხდელს ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებისაგან.

მოქალაქეებისათვის და თანამდებობის პირებისათვის ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა გამო დაკისრებული ჯარიმა არ შეიძლება იყოს შრომის ანაზღაურების მინიმალური ოდენობის ერთ მესამედზე ნაკლები;
ჯარიმა — ფულადი გადასახდელი, მატერიალური ზემოქმედების ღონისძიება, რომელსაც იყენებენ კანონით დადგენილი წესით და კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. მათ შორის სისხლის სამართლის კოდექსით გათვალისწინებული ფულადი გადასახდელი, რომელიც ინიშნება დღიური ანაზღაურების სისტემით. ჯარიმას იხდიან ფიზიკური ან იურიდიული პირები მოქმედი კანონმდებლობის, დადებული ხელშეკრულების ან დადგენილი წესების დარღვევისათვის. ჯარიმის გადახდა არ ათავისუფლებს გადამხდელს ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებისაგან.
მოქალაქეებისათვის და თანამდებობის პირებისათვის ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა გამო დაკისრებული ჯარიმა არ შეიძლება იყოს შრომის ანაზღაურების მინიმალური ოდენობის ერთ მესამედზე ნაკლები.

ჯარიმა ცნობილი იყო ძველ საქართველოში. თვით ტერმინი „ჯარიმა“ უცხოურია (არაბული ჯარიმა - ცოდვა, დანაშაული; სპარსული „ჯარიმა“ - საზღაური;საურავი, ჯურუმი). ქართული სამართლის ძეგლებში იგი საუკუნიდან გვხვდება. "ჯარიმით განტანჯვას" ანუ დაჯარიმებას იწვევდა, კერძოდ, თვითნებობა, ცრუ დასმენა, დავაქარობა, “ლაშქრობის განწესების" დარღვევა, ჩხუბში მახვილის ამოღება. საჯაროსთან ერთად კუთვნილების ჯარიმაც არსებობდა. "მრუდეს კაცს" ჯარიმას მეფე, აგრეთვე სასამართლო და მებატონეც განუსაზღვრავდა. „საჴელმწიფოდ“ (მეფისა და დედოფლის სასარგებლოდ) განწესებულ-გადახდილი ჯარიმა სათანადო სარქარსა თუ „ქარხანას“ (საწყობს) მიებარებოდა. ჯარიმას აზღვევინებდა მოურავი (ან სხვა მოხელე), რომელსაც საზღაურის ნაწილი (სადედოფლო დასტურმალის მიხედვით - „ავკაცობის ჯარიმა“) ერგებოდა.
ალეკო შენგელია

ალეკო სოფრომის ძე შენგელია (დ. 7 ნოემბერი, 1901, სოფ. ხაბუმე, ახლანდ. ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი — გ. 7 მაისი, 1975, თბილისი) — ქართველი პოეტი.

ბიოგრაფია
1930-1933 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე.

მისი პირველი ლექსი გამოქვეყნდა 1938 წელს ჟურნალში „ჩვენი თაობა“, ალეკო შენგელიამ პირველი წიგნი 1940 წელს გამოაქვეყნა. ამას მოჰყვა ლექსებისა და პოემების კრებულები: „გაზაფხულის სიმღერები“, „მე მიყვარს“, „ლექსები“, „რჩეული“, „ლექსები და პოემები“, „დღეები“, „ოცნებები და ნაფეხურები“, „საბავშვო ლექსები და პოემები“ და სხვა. იგი აგრეთვე ავტორია ისტორიულ-რევოლუციური პიესისა „ციმბირის პაპა“, რომელიც ოზურგეთის სახელმწიფო თეატრის სცენაზე დაიდგა 1966 წელს. პოეტის მრავალი ლექსი გაითავისა მკითხველმა, მრავალი მათგანი სიმღერად აქცია და გაახალხურა.

ან

იყო გამომცემლობა „ნაკადულის“ მთავარი რედაქტორი და ლიტფონდის დირექტორი. დაჯილდოვებული იყო „საპატიო ნიშნის“ ორი ორდენით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
მაჰაძანგა

მაჰაძანგა — ქალაქი მადაგასკარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. მაჰაძანგის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2001 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენდა 135 660 ადამიანს. ქვეყნის ერთ-ერთი საპორტო ქალაქი. სასოფლო-სამეურნეო რაიონის (ბრინჯი, პილპილი, ყავა) ცენტრი. განვითარებულია კვების, საფეიქრო და ცემენტის მრეწველობა.
რადამა II

რადამა (დ. 23 სექტემბერი, 1829 — გ. 12 მაისი, 1863, [სავარაუდოდ]) — რანავალუნა -ის ვაჟი და მემკვიდრე. მადაგასკარის მეფე 1861-დან 1863 წლამდე, რომელიც, პრაქტიკულად მთელ კუნძულს აკონტროლებდა. რადამა -ის მმართველობა, მიუხედავად მისი ხანმოკლეობისა, გადამწყვეტი ეტაპი იყო მადაგასკარის სამეფოს ისტორიაში. დედამისის, დედოფალ რანავალუნა -ის 33 წლიანი მტკიცე და გარკვეულწილად მძიმე მმართველობის შედეგად, მადაგასკარმა წარმატებით შეინარჩუნა საკუთარი პოლიტიკური და კულტურული დამოუკიდებლობა ფრანგული და ბრიტანული გავლენისაგან. დედოფლის იზოლაციონიზმისა და ქრისტიანობის დევნის პოლიტიკის გაუქმებითა და რელიგიური თავისუფლების მხარდაჭერით, მადაგასკარი კვლავ გაიხსნა ევროპელთათვის. 1855 წელს, ჯერ კიდევ რანავალუნას მმართველობისას, რადამას მიერ ფრანგ მეწარმე ჟოზეფ-ფრანსუა ლამბერტთან საიდუმლოდ დადებული ლამბერტის ქარტიის პირობების თანახმად, ფრანგებს გადაეცათ დიდი ფართობის შემოსავლიანი მიწების ექსპლუატაციისა და სხვა მომგებიანი პროექტების განხორციელებისა თუ რესურსების გამოყენების ექსკლუზიური უფლება, რაც, მოგვიანებით, მადაგასკარზე ფრანგული პროტექტორატის დამყარების პრეტენზიის, ხოლო 1896 წელს მისი კოლონიად გადაქცევის საბაბი გახდა.

დრამატული განსხვავება რანავალუნას იზოლაციურ და მისი ვაჟის პრო-ევროპულ პოლიტიკას შორის ტრადიციული სოციალურ-პოლიტიკური მდგომარეობისათვის მნიშვნელოვანი საფრთხის შემცველი აღმოჩნდა. რადამას აბსოლუტიზმის მიერ მინისტრების რჩევების უგულვებელყოფით გატარებულმა რეფორმებმა საბოლოოდ, ისინი მეფის წინააღმდეგ განაწყო. პრემიერ-მინისტრის, რაინივუნინაჰიტრინიუნის მოწყობილი ამბოხების შედეგად 1863 წლის 12 მაისს რადამა დაახრჩვეს. მინისტრების თანხმობით, ტახტი მისმა ცოლმა რაბოდომ დაიკავა რასუხერინას სახელით. ხალხს აუწყეს, რომ რადამამ თავი მოიკლა, თუმცა მალევე გავრცელდა ხმები, რომ ის ცოცხალი იყო და ტახტის დაბრუნებისათვის ემზადებოდა. არსებობს გარკვეული ვერსიები, რომ მეფე მართლაც გადარჩა და კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში იმალებოდა.
იბნ ატიია ჯარირი

ჯარირი აბუ ჰაზრა იბნ ატიია იბნ ხუზაიფა ალ ხუტაფი ატ თამამი (დ. 650, იამამა, — გ. 728, 732 ან 733 იემენი) — არაბი პოეტი თამამის ტომისა. ომაიანთა კარის პოეტი. თავის კასიდებში ხოტბას ასხამდა ომაიანთა დინასტიის წარმომადგენლებს. ეკუთვნის აგრეთვე მარსიები (გლოვის ლექსები), სარტფიალო ლექსები და სატირები. სახელი გაითქვა პოეტ ფარაზდაკთან გამართული ლიტერატურული პაექრობით (ნაკაიდი), რომელიც იმდროინდელი არაბი საზოგადოების ცხოველ ინტერესს იწვევდა. მის ლექსებში კარგად აისახა სახალიფოს შიდაპოლიტიკური ვითარება.
ჯარის გვარეობა

ჯარის გვარეობა — შეიარაღებული ძალების სახეობის შემადგენელი ნაწილი, რომელსაც მისთვის დამახასიათებელი იარაღი და საბრძოლო ტექნიკა აქვს. საუკუნიდან საუკუნემდე სხვადასხვა არმიაში არსებობდა სამი ჯარის გვარეობა: ქვეითი ჯარი, კავალერია და არტილერია. თანამედროვე შეიარაღებული ძალების ჯარის გვარეობებს განეკუთვნება: სახმელეთო ჯარების სარაკეტო ჯარები, მოტომსროლელი ჯარები, სატანკო ჯარები, არტილერია, ჰაერსადესანტო ჯარები, საზენიტო სარაკეტო ჯარები, ბომბდამშენი ავიაცია, გამანადგურებელი ავიაცია და სხვა. შეიარაღებული ძალების გვარეობებს — წყალქვეშა ნავები, წყალზედა ხომალდები, საზღვრის ქვეითი ჯარი და სხვა. ყოველ ჯარის გვარეობას სათავეში უდგას სარდალი ან ემორჩილება შეიარაღებული ძალების ამ სახეობის მთავარსარდალს.