ლირას ბრძოლა

ლირას ბრძოლა- ერთ-ერთი ბოლო ბრძოლა უგანდა-ტანზანიის ომში, რომელიც გაიმართა ტანზანიასა და უგანდის ეროვნული განმათავისუფლებელი ფრონტის მოკავშირეებსა და იდი ამინის ლოიალისტ უგანდის არმიას შორის, 1979 წლის 15 მაისს.

1971 წელს იდი ამინმა უგანდაში ძალაუფლება ჩაიგდო ხელში და დაამყარა სასტიკი დიქტატურა. შვიდი წლის შემდეგ მან სამხრეთით მდებარე მეზობელ ტანზანიაში შეჭრა სცადა. ტანზანიელებმა შეტევა მოიგერიეს და უგანდის ტერიტორიაზე კონტრშეტევა წამოიწყეს. მთელი რიგი ბრძოლების შემდეგ, ამინის რეჟიმი დიდწილად დაინგრა, რის შემდეგაც ტანზანიამ და მისმა უგანდელმა მოკავშირეებმა -ში დაიწყეს ამინის უკანასკნელი თავშესაფრების გასუფთავება უგანდას აღმოსავლეთსა და ჩრდილოეთში. ერთ-ერთი მათგანი იყო ქალაქი ლირა, რომლის აღებაც ტანზანიის 201-ე ბრიგადისა და -ის კიკოსი მაალუმის ძალებს დაევალათ

ლირასთან მიახლოებისას ტანზანია- ძალები ორ ჯგუფად გაიყო. ძირითადი ძალები ქალაქს სამხრეთიდან უტევდნენ. მეორე ძალას დაევალა დასავლეთის მისადგომებთან ჩასაფრება, რათა გაენადგურებინათ უგანდას არმიის ჯარები, რომლებიც ცდილობდნენ ქალაქიდან გაქცევას. 1979 წლის 15 მაისს ტანზანიის ხელმძღვანელობით ჯარებმა დაიწყეს შეტევა ლირაზე და გარნიზონმა დაიწყო უკანდახევა. უკანდამხევი ჯარისკაცების ერთი კოლონა ლირასკენ მიმავალ ტანზანიურ--ის ჯარებს შეხვდნენ და თითქმის მთლიანად განადგურდნენ. შესაბამისად, ტანზანიელებმა და -ის მებრძოლებმა ლირა ძლიერი წინააღმდეგობის გარეშე დაიკავეს.

წინაპირობა
1971 წელს იდი ამინმა წამოიწყო სამხედრო გადატრიალება, რომელმაც დაამხო უგანდას პრეზიდენტი მილტონ ობოტეს მმართველობა. ამან გამოიწვია ურთიერთობის გაუარესება მეზობელ ტანზანიასთან. ამინმა თავი პრეზიდენტად გამოაცხადა და მართავდა ქვეყანას რეპრესიული დიქტატურის პირობებში.1978 წლის ოქტომბერში ამინი შეიჭრა ტანზანიაში. მაშინაც კი, როდესაც ის ემზადებოდა გასაქცევად. უგანდას არმიის ქვედანაყოფების უმეტესობამ აირჩია დანებება, დეზერტირება ან ტანზანიის ხელმძღვანელობით ძალებისთვის დამორჩილება, მებრძოლები შედგებოდნენ კიკოსი მაალუმის წევრებისაგან, რომლებიც ყოფილი პრეზიდენტის ობოტის ლოიალისტები იყვნენ. მათ ხელმძღვანელობდა ლეიტენანტი პოლკოვნიკი დევიდ ოიტე-ოჯოკი. მთელი ძალები შედგებოდა დაახლოებით 5000 ჯარისკაცისაგან.ლირაში იყო უგანდის არმიის ერთ-ერთი უდიდესი ყაზარმა ქვეყანაში.1979 წლის გაზაფხულის განმავლობაში ამინის ლოიალისტები ავიწროებდნენ, იტაცებდნენ და კლავდნენ მიმდებარე ტერიტორიაზე მცხოვრებლებს, რადგან ბევრს ჰქონდა ტომობრივი კავშირი ობოტთან და შესაბამისად, ეჭვმიტანილად ითვლებოდნენ.მათ ასევე შეინარჩუნეს საგზაო ბლოკი ქალაქში და ავიწროებდნენ გამვლელ სამოქალაქო პირებს. კამპალას დაცემის შემდეგ, უგანდის არმიის ჯარები სამხრეთიდან გადავიდნენ ლირაში და ამან ადგილობრივი მოსახლეობის გაქცევა გამოიწვია. ჯარისკაცებმა გაძარცვეს ქალაქის ყველა მაღაზია და ბანკი.

შემდგომი
ლირა იყო ბოლო ადგილი, სადაც დაშლილი უგანდის არმია ცდილობდა მოეწყო ორგანიზებული სტენდი, თუმცა ამინის ლოიალისტების მიმოფანტული ჯგუფები განაგრძობდნენ ბრძოლას ტანზანია- ძალებთან, სუდანის საინფორმაციო სააგენტომ, რომელიც ცდილობდა კონფლიქტის ანტიისლამურ კამპანიად ჩათვლას, შეცდომით გაავრცელა ინფორმაცია, რომ -მა (ტანზანიის სახალხო თავდაცვის ძალები) დახოცა მუსლიმები ლირას ოკუპაციის შემდეგ. კომბემ ჩაჩის ბატალიონს საშუალება მისცა ქალაქში ოთხი დღე დარჩენილიყო გამოჯანმრთელების მიზნით. ომის საბოლოო მოქმედებაში, 201-ე ბრიგადამ შემდგომში მშვიდობიანად დაიკავა კიტგუმი, რომელიც დაიპყრეს ანტი-ამინის მილიციელებმა. ამით თეთრი ნილოსის აღმოსავლეთით მდებარე ყველა ქალაქი ამოიღო ამინის მომხრეთა კონტროლის ზონიდან. ომი დასრულდა 3 ივნისს, როდესაც -მა მიაღწია სუდანის საზღვარს და განდევნა უკანასკნელი ამინის მომხრე ძალები უგანდადან. უგანდის არმიის ნარჩენებმა შემდგომში რეორგანიზაცია მოახდინეს ჩრდილო-დასავლეთის სასაზღვრო რეგიონებში და 1980 წელს წამოიწყეს აჯანყება უგანდის ახალი მთავრობის წინააღმდეგ.

ამავდროულად, კიკოსი მაალუმმა წამოიწყო მასობრივი დაქირავების კამპანია ლირასა და მიმდებარე რაიონებში. ამინის დამარცხების შემდეგ, სხვადასხვა მეამბოხე ფრაქციები, რომლებმაც შექმნეს , ემზადებოდნენ ერთმანეთთან დაპირისპირებისთვის. ლანგოს ხალხი, რომელიც ცხოვრობდა ლირას ირგვლივ რეგიონში, ითვლებოდა ობოტის მიმართ სიმპათიურად განწყობილად და ამრიგად, ფარულად აიყვანეს, გაწვრთნილი, შეიარაღებული და ორგანიზებული მებრძილები (კიკოსი მაალუმის ხელმძღვანელობით) იმისთვის, რომ დახმარებოდნენ ობოტს ძალაუფლების ხელში ჩაგდებაში და მისი მეტოქეების განადგურებაში. ამ ომის სამზადისის გასაიდუმლოების მიზნით, კიკოსი მაალუმმა ძალით განდევნა ლირადან და აპაკიდან ყველა არალანგოს მცხოვრები. ერთი ჯგუფი, რომელიც, როგორც ცნობილია, ყველაზე მეტად დაზარალდა ამ პოლიტიკისგან, იყვნენ რეგიონის ნუბიელები, რომელთაც მიწები და ქონება ჩამოართვა ახალმა ხელისუფლებამ. ნუბიელები ითვლებოდნენ იდი ამინის პარტიზანებად. სუდანის მთავრობის თანახმად, ლირაში ნუბიელების წინააღმდეგ განხორციელებულმა ძალადობრივმა თავდასხმებმა აიძულა მათი ნაწილი ლტოლვილად გაქცეულიყო სუდანში.