iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნურბანუ სულთანი

აფიფე ნურბანუ სულთანი (დაბადებით. სესილია ვენერ-ბაფო; , ; დაახლ. 1525 — 7 დეკემბერი, 1583) — ოსმალეთის სულთან სელიმ -ის ცოლი და მურად -ის დედა, ჰასეკი, პირველი ვალიდე-სულთანი „ქალთა სულთანატის“ პერიოდში.
წარმოშობა
წარმოშობით ვენეციის რესპუბლიკის ორი გავლენიანი საგვარეულოს წარმომადგენელი იყო. მისი სახელი იყო სესილია, ან ოლივია. მამამისი, როგორც ითვლება, იყო ნიკოლო ვენერი, ვენეციის კუთვნილი ბერძნული კუნძულის, პაროსის გუბერნატორი, ხოლო დედა ვიოლანტა ბაფო.

სხვა ვერსიის თანახმად, ძირითადად თურქულ წყაროებზე დაყრდნობით, ნურბანუს ნამდვილი სახელი იყო რაქელი და იგი ვიოლანტა ბაფოს და უცნობი ესპანელი ებრაელის შვილი იყო. თუმცა თანამედროვე ისტორიოგრაფიაში ეს ვერსია სერიოზულად არ განიხილება.

ხარჭა
1537 წელს კაპუდან-ფაშა ხაირ ალ-დინ ბარბაროსამ დაიპყრო კუნძული პაროსი. სწორედ ამ დროს 12 წლის სესილია ტყვედ ჩავარდა. შემდეგ გაყიდეს სულთნის ჰარამხანაში და გახდა შეჰზადე სელიმის ფავორიტი. კონიის სანჯაქ-ბეიდ დანიშვნის დროს სელიმმა საკუთარ ჰარამხანაში გაიყოლა სესილია, სადაც მან ჯერ გოგონა, ხოლო 1546 წელს შეჰზადე მურადი გააჩინა. სავარაუდოდ მისი და სელიმის შვილები არიან: შაჰი, ესმეჰანი და ფატმა.

ჰასეკი
სელიმის მიერ ტახტის დაკავების შემდეგ ნურბანუს მდგომარეობა გართულდა. მას მოუწია სულთნის ჰარამხანის ხელმძღვანელობა გავლენიანი მფარველებისა და დამკვიდრებული კავშირების გარეშე. მალე სელიმმა მამას მიბაძა და ნურბანუ კანონიერ ცოლად შეირთო, მაგრამ ისევე როგორც სულეიმანისა და ჰიურემის კანონიერ ქორწინებაზე, სელიმისა და ნურბანუს ქორწინებაზეც ოსმალური წყაროები არაფერს ამბობენ, ალბათ იმიტომ, რომ ეს ეწინააღმდეგებოდა მათ ტრადიციებს.

ვალიდე
1574 წელს, სელიმის გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე ადის ნურბანუსა და სელიმის 28 წლის შვილი მურადი. ნურბანუ გახდა ვალიდე-სულთანი. ისევე როგორც მამამისმა, სულთან მურადმაც ურთიერთობა დაიჭირა მხოლოდ ერთ ხარჭასთან – საფიესთან.

ნურბანუს შვილი ესმეჰანი ცოლად გააყოლეს დიდ ვეზირს მეჰმედ სოკოლუს, ქვეყანაში მეორე პირს, რამაც გაზარდა ვალიდეს გავლენა. პოლიტიკური საქმეების გადაწყვეტისას მურად ეყრდნობოდა დედის გადაწყვეტილებებს, რომელიც გარდაცვალებამდე დიდი ავტორიტეტით სარგებლობდა. ითვლება, რომ ნურბანუს პოლიტიკა იყო პროვენეციური და აქედან გამომდინარე გენუის საწინააღმდეგო. საუბრობდნენ იმაზეც, რომ მან მოწამლა გენუის ელჩი. დაკრძალულია აია-სოფიაში მეუღლის გვერდით.
ძველი მაკედონელები

მაკედონელები (, მაკედონეს) — საბერძნეთის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთში მცხოვრები ანტიკური ტომი. ალევიური ველების მიხედვით ისინი ცხოვრობდნენ მდინარეების ალიაკმონის და ვარდარის ქვედა წელის მიდამოებში. ეს ბერძნული წარმოშობის ტომი განვითარდა ჩრდილოეთის მიმართულებით და მან იქ მოსახლე ტომები ან შთანთქა ან განდევნა, მათ შორის ფრაკიელები და ილირიელებიც. მაკედონიის სამეფო ჩამოყალიბდა დაახლოებით ქრისტეშობამდე საუკუნეში და მისი შექმნა უკავშირდება არგეადების დინასტიას.

საზოგადოება
მაკედონიურ საზოგადოებას მართავდა არისტოკრატიული ოჯახები, რომელთა სიმდიდრეს და პრესტიჟს წარმოადგენდა მათი ცხვრის ფარები, ცხენები და მსხვილფეხა პირუტყვი. მაკოდონიის წყობა მსგავსი იყო მისი მეზობელი ბერძნული ტომების: თესალიისა და თრაკიისა. თუმცა თესალიისგან განსხვავებით მაკედონიას მის დაარსებიდან რომის მიერ (ძვ. წ. 167 წელს) დაპყრობამდე მართავდა მონარქი. მონარქიის ტიპზე არსებობს განსხვავებული შეხედულებები, თუმცა ისტორიკოსების უმეტესობა მიიჩნევს რომ მეფეს განუსაზღვრელი ძალაუფლება ჰქონდა. მეფობის გადაცემა ხდებოდა მემკვიდრეობით მამაკაცებზე.

კულტურის საინტერესო ასპექტი იყო სიმპოსი, რომელიც ხასიათდებოდა რიტუალური განუზავებელი ღვინის დიდი რაოდენობით სმით და თავაშვებული მოლხენით. ასეთ დღესასწაულებებს ხშირად მოყვებოდა ჩხუბები და მკვლელობებიც კი. მაკედონური სიმპოსის მსგავსი ფორმა განსხვავდებოდა მერძნული კლასიკური სიმპოსისგან. სიმპოსის მსგავსად ნადირობაც წარმოადგენდა მაკედონური ელიტის ცხოვრების მნიშვნელოვან ნაწილს. ახალგაზრდა კაცს მხოლოდ მას შემდეგ შეეძლო სიმპოსსში მონაწილეობა როცა ის მოკლავდა თავის პირველ გარეულ ტახს. მაკედონელებს ჰქონდათ საკუთარი ათლეტური თამაშები, ძვ. წ. საუკუნეში არა სამეფო ოჯახის წარმომადგენელმა მაკედონელებმა მიიღეს მონაწილეობა ოლიმპიურ თამაშებში და გახდნენ გამარჯვებულები.
კრუშევოს რესპუბლიკა

კრუშევოს რესპუბლიკა — ერთ-ერთი პირველი რესპუბლიკა ბალკანეთში. დაარსდა ილინდენის აჯანყების დროს და იარსება მხოლოდ 10 დღე — 1903 წლის 3 აგვისტოდან 13 აგვისტომდე.

ისტორია
აჯანყების დროს, 750 მეამბოხემ ნიკოლა კარევის მეთაურობით, მოახერხა ქალაქ კრუშევოდან თურქების განდევნა. ქალაქში მაშინვე ჩამოყალიბდა თვითმმართველობა და მოიწვიეს რესპუბლიკის საბჭო, რომელიც შედგებოდა 60 წევრისაგან, მათგან 20 იყო ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენელი. რესპუბლიკის დროებითი 6 კაციანი რევოლუციური მთავრობის ხელმძღვანელი გახდა სოციალ-დემოკრატი ნიკოლა კარევი.

ყველაზე ცნობილი დოკუმენტი, რომელიც რესპუბლიკის არსებობის პერიოდში მიიღეს არის კრუშევოს მანიფესტი. 6 აგვისტოს მანიფესტმა მაკედონიის მთელ მოსახლეობას მოუწოდა გაერთიანებულიყვნენ ოსმალეთის იმპერიის ბატონობის წინააღმდეგ.

13 აგვისტოს კრუშევო დაიკავა ოსმალეთის შეიარაღებულმა ძალებმა, ქალაქი დაწვეს, ხოლო აჯანყებულები იძულებული გახდნენ გაქცეულიყვნენ.
ველესის თემი

____

ველესის თემი  — თემი ჩრდილოეთ მაკედონიაში. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. მოსახლეობა შეადგენს 55 108 ადამიანს (2002 წლის აღწერის მონაცემები).

თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ველესი.

თემის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 427,45 კმ²-ს.

ესაზღვრება მაკედონიის შემდეგ თემებს:
ჩრდილო-დასავლეთით — პეტროვეცის თემს;
ჩრდილო-აღმოსავლეთით — სვეტი-ნიკოლეს თემს;
აღმოსავლეთით — ლოზოვოს თემს;
სამხრეთ-აღმოსავლეთით — გრადსკოს თემს;
სამხრეთ-დასავლეთით — ჩაშკის თემს;
დასავლეთით — ზელენიკოვოს თემს.

ქალაქ ველესის გარდა თემის შემადგენლობაში შედის კიდევ 29 დასახლება: ბაშინო-სელო, ბელეშტევიცა, ბუზალკოვო, ვეტერსკო, გორნო-კალასლარი, გორნო-ორიზარი, ჯიდიმირცი, დოლნო-კალასლარი, დოლნო-ორიზარი, ივანკოვცი, კარაბუნიშტე, კრუშიე, კუმარინო, ლუგუნცი, მამუტჩევო, ნოვაჩანი, ნოვო-სელო, ორაოვეცი, ოტოვიცა, რაშტანი, რლევცი, რუდნიკი, სლპი, სლივნიკი, სოიაკლარი, სოპოტი, ცრკვინო და ჩალოშევო.

თემის მოსახლეობის ეთნიკური სტრუქტურა:

მაკედონელები — 84,86 %;
ბოსნიელები — 4,37 %
ალბანელები — 4,17 %;
თურქები — 3,13 %
ბოშები — 1,45 %
სერბები — 0,98 %
არუმინელები — 0,62 %
სხვა — 0,42 %

თემის ტერიტორიაზე გადის ავტომაგისტრალი 75 და სარკინიგზო გზა სალონიკიში. უდიდესი მდინარე — ვარდარი.
გრადსკოს თემი

გრადსკოს თემი — თემი ჩრდილოეთ მაკედონიაში. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. მოსახლეობა შეადგენს 3 760 ადამიანს (2002 წლის აღწერის მონაცემები). მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 15.92 კაცი/კმ²-ზე.

თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — გრადსკო.

თემის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 236.19 კმ²-ს.

ესაზღვრება მაკედონიის შემდეგ თემებს:
ჩრდილო-დასავლეთით — ველესის თემს;
ჩრდილო-აღმოსავლეთით — შტიპის თემს;
ჩრდილოეთით — ლოზოვოს თემს;
სამხრეთ-აღმოსავლეთით — ნეგოტინოს თემს;
სამხრეთით — როსომანის თემს;
დასავლეთით — ჩაშკის თემს.

თემის შემადგენლობაში შედის 16 დასახლება: ვინიჩანი, ვოდოვრატი, გორნო-ჩიჩევო, გრადსკო, გრნჩიშტე, დვორიშტე, დოლნო-ჩიჩევო, ზგროპოლცი, კოჩილარი, კურიდერე, ნოგაევცი, პოდლესი, სვეკიანი, სკაჩინცი, უბოგო და ულანცი.

თემის მოსახლეობის ეთნიკური სტრუქტურა:

მაკედონელები — 2924 ადამ. (77,77 %);
ბოსნიელები — 465 ადამ. (12,37 %);
ბოშები — 127 ადამ. (3,38 %);
ალბანელები — 125 ადამ. (3,32 %);
თურქები — 71 ადამ. (1,89 %);
სერბები — 23 ადამ. (0,61 %);
სხვა — 25 ადამ. (0,66 %).
თურქეთის საფეხბურთო სუპერლიგა

თურქეთის საფეხბურთო სუპერლიგა — პროფესიონალური საფეხბურთო ლიგა თურქული კლუბებისთვის. წარმოადგენს თურქეთის უმაღლეს საფეხბურთო ლიგას. ჩემპიონატი დაარსდა 1959 წელს და მასში მონაწილეობას იღებს 18 გუნდი.

სუპერლიგის ისტორიაში ყველაზე წარმატებული კლუბია სტამბოლის „გალათასარაი“, რომელმაც 21-ჯერ მოიგო ტურნირი. მოქმედი ჩემპიონია სტამბოლის „გალათასარაი“.

ისტორია
ლიგა შეიქმნა 1959 წელს, ქვეყნის რამდენიმე რეგიონული ლიგის გაერთიანების შედეგად. ყოველი ახალი სეზონი იწყება აგვისტოს ბოლოს და მთავრდება მაისში. ზამთრის შესვენება გრძელდება დეკემბრის ბოლოდან იანვრის დასასრულამდე. ჩემპიონატი ტარდება 2 წრედ, ყოველი გუნდი თამაშობს მეტოქესთან 2 შეხვედრას, ერთს სახლში და მეორეს გასვლაზე. ჩემპიონი და ვიცე-ჩემპიონი იღებს უფლებას ითამაშოს უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგაზე, მესამე და მეოთხეადგილოსანი გუნდები ითამაშებენ უეფა-ს ევროპა ლიგაზე. 2005 წლიდან ჩემპიონატის სპონსორი გახდა მობილური კავშირგაბმულობის კომპანია «» და ლიგას დაერქვა « ». 2010 წლის 12 აგვისტოს, ჩემპიონატის სპონსორი საბუკმეკერო კომპანია « » გახდა და ჩემპიონატის ოფიციალური სახელწოდება დღესდღეობით არის « ».

სუპერლიგის ჩემპიონები
სუპერლიგის დაარსებიდან დღემდე, ჩემპიონის ტიტული მხოლოდ 5-მა კლუბმა მოიგო, ესენია: „გალათასარაი“, „ფენერბახჩე“, „ბეშიქთაში“, „ტრაბზონსფორი“ და „ბურსასფორი“. მხოლოდ „ტრაბზონსფორი“ და „ბურსასფორი“ არ არიან ქალაქ სტამბოლიდან.

სტატისტიკა კლუბების მიხედვით
შენიშვნა: ბეშიქთაშმა ოფიციალურად მოითხოვა 1956–57 და 1957–58 წლების თურქეთის ფედერაციის თასის სეზონების ოფიციალურად ჩათვლა თურქეთის ჩემპიონობად. 2002 წლის 25 მარტს, თურქეთის ფეხბურთის ფედერაციამ კლუბს დაუკმაყოფილა მოთხოვნა.
დემირ-კაპიის თემი

დემირ-კაპიის თემი — თემი ჩრდილოეთ მაკედონიაში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. მოსახლეობა შეადგენს 4 545 ადამიანს (2002 წლის აღწერის მონაცემები). მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 14.61 კაცი/კმ²-ზე.

თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი დემირ-კაპია.

თემის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 311.06 კმ²-ს.

ესაზღვრება მაკედონიის შემდეგ თემებს:
ჩრდილო-დასავლეთით — ნეგოტინოს თემს;
ჩრდილო-აღმოსავლეთით — კონჩეს თემს;
აღმოსავლეთით — ვალანდოვოს თემს;
სამხრეთ-აღმოსავლეთით — გევგელიის თემი;
სამხრეთ-დასავლეთით — კავადარცის თემს.

ქალაქ დემირ-კაპიის გარდა თემის შემადგენლობაში შედის 14 დასახლება: ბაროვო, ბესვიცა, ბისტრენცი, დრაჩევიცა, დრენი, იბერლი, კლისურა, კოშარკა, კოპრიშნიცა, კორეშნიცა, პრჟდევო, სტრმაშევო, ჩელევეცი და ჩიფლიკი.

თემის მოსახლეობის ეთნიკური სტრუქტურა:
მაკედონელები — 3997 ადამ.;
თურქები — 344 ადამ.;
სერბები — 132 ადამ.;
ალბანელები — 23 ადამ.;
ბოშები — 16 ადამ.;
ბოსნიელები — 1 ადამ.;
სხვა — 32 ადამ.

თემის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარე ვარდარი. ასევე აქ შემორჩენილია შუა საუკუნეების ციხესიმაგრის ნანგრევები.
კავადარცის თემი

კავადარცის თემი — თემი ჩრდილოეთ მაკედონიაში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში. მოსახლეობა შეადგენს 38 741 ადამიანს (2002 წლის აღწერის მონაცემები). მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 39.04 კაცი/კმ²-ზე.

თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი კავადარცი.

თემის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 992.44 კმ²-ს.

ესაზღვრება მაკედონიის შემდეგ თემებს:
ჩრდილო-დასავლეთით — ჩაშკის თემს;
ჩრდილო-აღმოსავლეთით — ნეგოტინოს თემს;
ჩრდილოეთით — როსომანის თემს;
აღმოსავლეთით — დემირ-კაპიის თემს;
სამხრეთ-აღმოსავლეთით — გევგელიის თემს;
დასავლეთით — პრილეპის თემს.

სამხრეთით ესაზღვრება კილკისის ნომს ცენტრალური მაკედონიის რეგიონში.

ქალაქ კავადარცის გარდა თემის შემადგენლობაში შედის 39 დასახლება: ბეგნიშტე, ბოიანჩიშტე, ბოხულა, ბრუშანი, ბურანჩე, ვატაშა, ვოზარცი, გალიშტე, გარნიკოვო, გლიშიკი, გორნა-ბოშავა, გრბოვეცი, დაბნიშტე, დობროტინო, დოლნა-ვოშავა, დრაგოჟელი, დრადნია, დრენოვო, კესენდრე, კლინოვო, კონოპიშტე, კოშანი, კრნევო, კუმანიჩევო, მაიდენი, მარენა, მრეჟიჩკო, პრავედნიკი, რჟანოვო, რადნია, რაეცი, რესავა, როჟდენი, სოპოტი, სტრაგოვო, ფარიში, ჩემერსკო, შეშკოვო და შივეცი.

თემის მოსახლეობის ეთნიკური სტრუქტურა:

მაკედონელები — 37 499 ადამ.;
ბოშები — 679 ადამ.;
სერბები — 218 ადამ.;
თურქები — 167 ადამ.;
არუმინელები — 27 ადამ.;
ბოსნიელები — 4 ადამ.;
ალბანელები — 2 ადამ.;
სხვა — 145 ადამ.;

თემის ტერიტორიაზე არის საბადო ალშარი, რომელიც ცნობილია იშვიათი მინერალით — ლორანდიტით.
ფაროსი

ფაროსი (არაბ. ‎‎, ბერძ. ) — ხმელთაშუა ზღვის მცირე კუნძული ეგვიპტის სანაპიროსთან, ნილოსის შესართავთან, იქ, სადაც მდებარეობს უძველესი ქალაქი ალექსანდრია.
ამ კუნძულზე მდებარეობს ალექსანდრიის შუქურა, რომელიც წარმოადგენს ძველი მსოფლიოს ერთ–ერთ ცნობილ საოცრებას.

ალექსანდრიის შუქურა
ალექსანდრიის შუქურა აგებულია ძვ. წ. ს. იმისათვის, რომ გემებს თავისუფლად შესძლებოდათ ალექსანდრიისაკენ მიმავალ პორტამდე უსაფრთხოდ მისვლა. ამ გზაზე მდებარეობდა რიფი, რომელიც ხშირად ხდებოდა გემების დაზიანების მიზეზი. ეს იყო პირველი შუქურა და იარსება თითქმის ათასი წელი. 796 წ. მიწისძვრის შედეგად ძლიერ დაზიანდა. არაბები ცდილობდნენ აღედგინათ იგი. საუკუნისათვის მისი სიმაღლე შეადგენდა დაახლოებით 30 მ. საუკუნეში ძლიერი მიწისძვრის შედეგად ის მთლიანად განადგურდა. შუქურის ფრაგმენტები გამოყენებული იქნა ციხის მშენებლობისას.

ის წარმოადგენდა მსოფლიოს შვიდი საოცრებიდან ერთ–ერთს.
ბორის ტრაიკოვსკი

ბორის ტრაიკოვსკი (; 25 ივნისი 1956, სტრუმიცა, მაკედონია — 26 თებერვალი 2004, მოსტარი, ბოსნია და ჰერცეგოვინა) — მაკედონიის პრეზიდენტი 1999–2004 წლებში.

ბიოგრაფია
დაიბადა სოფელ მურტინოში, სტრუმიცასთან ახლოს, მეთოდისტების ოჯახში. 1980 წელს დაამთავრა სკოპიეს უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. შემდეგ მუშაობდა აშშ-ში, სადაც დაოჯახდა და გახდა მეთოდისტი მღვდელი.

კარიერა
1997 წლამდე მუშაობდა სკოპიეს მერიაში. 1998–1999 წლებში საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილეა. გადამწყვეტი როლი ითამაშა მოლაპარაკებებში, რომელიც ეხებოდა კოსოვოდან ალბანელი ლტოლვილების მაკედონიის ტერიტორიაზე განსახლებას. 1999 წლის 5 დეკემბერს საპრეზიდენტო არჩევნების მეორე ტურში პრეზიდენტად აირჩიეს.

გარდაცვალება
2004 წლის 26 თებერვალს პრეზიდენტის თვითმფრინავმა, რომლითაც ბორის ტრაიკოვსკი საერთაშორისო კონფერენციაზე მიფრინავდა, ბოსნია და ჰერცეგოვინის ქალაქ მოსტარის მახლობლად ჰრგუდის მთის კალთებზე, ავიაკატასტროფა განიცადა. მასთან ერთად თვითმფრინავში იმყოფებოდა ადმინისტრაციის რამდენიმე თანამშრომელი.
როსომანის თემი

როსომანის თემი — თემი ჩრდილოეთ მაკედონიაში. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. მოსახლეობა შეადგენს 4 141 ადამიანს (2002 წლის აღწერის მონაცემები). მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 31.16 კაცი/კმ²-ზე.

თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი როსომანი.

თემის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 132.9 კმ²-ს.

თემის მოსახლეობის ეთნიკური სტრუქტურა:
მაკედონელები — 3,694 ადამ. (89.2%)
სერბები — 409 ადამ. (9.9%)
სხვა — 38 ადამ. (0.9%)
ჩაშკის თემი

ჩაშკის თემი — თემი ჩრდილოეთ მაკედონიაში. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. მოსახლეობა შეადგენს 7 673 ადამიანს (2002 წლის აღწერის მონაცემები). მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 9.4 კაცი/კმ²-ზე.

თემის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ჩაშკა.

თემის ტერიტორიის ფართობი შეადგენს 819.45 კმ²-ს.

თემის მოსახლეობის ეთნიკური სტრუქტურა:
მაკედონელები — 4,395 (57.3%)
ალბანელები — 2,703 (35.2%)
თურქები — 391 (5.1%)
სხვა — 1.8%
პაროსი

პაროსი — კიკლადების ერთ–ერთი კუნძული საბერძნეთის შემადგენლობაში. ფართობი 196 კმ², სიმაღლე 724 მ-მდე. ნაქსოსისგან გამოყოფილია 6-კილომეტრიანი სრუტით. ძირითადი მთიანი მასივი წარმოადგენს პაროსის მარმარილოს, რომლითაც შემკულია ელადის დიდებული სასახლეები და გამოქანდაკებულია ცნობილი ნამუშევრები.

ისტორია
ძვ. წ. ს. მარმარილოს ვაჭრობით გამდიდრებულმა პაროსელებმა მოახდინეს მარმარილოს ზღვის ნაპირების კოლონიზაცია. სამასი წლის შემდეგ დასახლდნენ თანამედროვე ხორვატიის ნაპირებთან, ერთ-ერთ კუნძულზე. ბერძენ-სპარსელთა ომების დროს ისინი შეუერთდნენ სპარსელებს, რის გამოც მილტიადე უკიდურესად წარუმატებლად ცდილობდა დაესაჯა ისინი. ელინიზმის ეპოქაში პაროსს ფლობდნენ ეგვიპტელი პტოლემეები. მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობის შემდეგ კუნძული მოწყდა ბიზანტიას და გადავიდა ვენეციელთა ხელში. 1389 წ. დაარსდა ცალკე სამთავრო. 1537—1830 წლებში კუნძული შედიოდა ოსმალეთის იმპერიაში. 1627 წ. კუნძულზე აღმოჩნდა პაროსის ქრონიკა.

დასახლებული პუნქტები
მსხვილ დასახლებულ პუნქტებს წარმოადგენს
ქალაქი პაროსი (პარიკია) — 4522 ადამიანით
ქალაქი აუზა (ნაუსა) — 2316 ადამიანით
სოფელი მარმარა — 543 ადამიანით
სოფელი ლევკესი — 519 ადამიანით
სოფელი მარპისა — 519 ადამიანით
სოფელი ალუკა — 504 ადამოანით
სოფელი პროდრომოსი — 311 ადამიანით
სოფელი აჰკაირია — 271 ადამიანით

ქალაქი პაკირია მდებარეობს ყურის სანაპიროზე კუნძულის ჩრდილო–დასავლეთ ნაწილში, ძველი ქალაქის – პაროსის ადგილას. ქალაქის სიახლოვეს მდებარე პორტი წარმოადგენს მნიშვნელოვან სატრანსპორტო ცენტრს, საიდანაც გადის რეისები თვით ქალაქ ათენამდე, აგრეთვე, ჰერაკლიონამდე (კრეტა) და კუნძულებამდე ნაქსოსი, იოსი, სანტორინი და მიკონოსი.

სოფელ მარპისაში მდებარეობს ნიკოს პარანტინოსის მუზეუმი, სადაც წარმოდგენილია ამ მოქანდაკის ნამუშევრები.

გალერეა
ჯორცხენა

ჯორცხენა — ჰიბრიდი, რომელიც მიღებულია ჭაკი ვირისა და სანაშენე აჯილღის შეჯვარებით. გარეგნულად ცხენს ჰგავს, ვიდრე ვირს. ჩვეულებრივ ჯორზე პატარაა და ნაკლებად ძლიერი. ჩინეთში შანდუნის ჭაკი ვირისა და აჯილღის შეჯვარების შედეგად იღებენ მსხვილ ჯორცხენებს. ამრავლებენ ხმელთაშუაზღვისპირეთისა და აზიის ქვეყნებში. მამალი ჯორცხენა ყოველთვის უნაყოფოა, დედალი — უმეტეს შემთხვევაში. სამეურნეო მნიშვნელობა თითქმის არ აქვს.
მაკედონელები (ბულგარელები)

მაკედონელები ან მაკედონელი ბულგარელები , ხანდახან უწოდებენ მაკედონო-ბულგარელებსაც ან მაკედო-ბულგარელებს — ბულგარელების რეგიონული ეთნოგრაფიული ჯგუფი, ისინი წარმოშობით არიან მაკედონიის რეგიონიდან. დღეისთვის მათი უმეტესობა სახლობს ბლაგოევგრადის ოლქში.

ისტორია
მაკედონიის რეგიონის სლავური მოსახლეობის უმეტესობა -დან -საუკუნის დასაწყისამდე თავს ბულგარელად მიიჩნევდა. ენციკლოპედია ბრიტანიკას მიხედვით საუკუნის დასაწყისში ოსმალეთის იმპერიის მაკედონიის რეგიონის უმეტესობა შეადგენდა მაკედონელ ბულგარელებს. რეგიონში ბულგარული საეგზარქოსოს არსებობა, ასევე ენობრივი და ეთნიკური სხვაობები განსაზღვრავდნენ მაკედონელი ბულგარელების ეროვნულ იდენტობას. ბალკანეთის ომებმა (1912–1913) და პირველმა მსოფლიო ომმა (1914–1918) ოტომანთა იმპერიაში შემავალი მაკედონიის რეგიონი გაანაწილა: საბერძნეთსა, სერბეთსა, ბულგარეთსა და ალბანეთს შორის. სერბეთის და საბერძნეთის კონტროლში მოქცეულ მაკედონიაში ნაწარმოები ნაციონალური პოლიტიკის შედეგი იყო ლტოლვილების ბულგარეთში გადინება. ბულგარულ მოსახლეობას სერბეთში, ვარდარის ბანოვინაში (დღევანდელი მაკედონიის რესპუბლიკის ტერიტორია) უწოდებდნენ „სამხრეთ სერბებს“. ხოლო საბერძნეტის ტერიტორიაზე მაცხოვრებელ ბულგარელებს სლავურად მოლაპარაკე ბერძნებს.
მგლები (ჩრდილოეთი მაკედონია)

მგლები (, რომანიზებულად ) — ჩრდილოეთ მაკედონიის შეიარაღებული ძალების შემადგენლობაში შემავალი სპეციალური დანიშნულების რაზმი. „მგლები“ იყო ძირითადი სამხედრო ძალა 2001 წელს მაკედონიის კონფლიქტში. „მგლები“ ებრძოდნენ ამბოხებულ ალბანურ სეპარატისტულ ჯგუფების წინააღმდეგ. „მგლები“, ასევე, ეხმარებოდა კოალიციური ძალებს ერაყის გათავისუფლების ოპერაციაში, რომელიც დაიწყო 2003 წელს და დასრულდა 2008 წელს.
გალათასარაი (საფეხბურთო კლუბი)

საფეხბურთო კლუბი „გალათასარაი“ (თურ. ) — თურქული საფეხბურთო კლუბი ქალაქ სტამბოლიდან, თამაშობს თურქეთის ჩემპიონატში. დაარსებულია 1905 წელს. გალათასარაი საშინაო შეხვედრებს მართავს „თურქ ტელეკომ არენაზე“, რომელიც 55 662 მაყურებელს იტევს. „გალათასარაი“ ქვეყნის ერთ-ერთი წარმატებული კლუბია, კლუბი არის თურქეთის ჩემპიონი 25-ჯერ, 18-ჯერ არის თურქეთის თასის მფლობელი, 16-ჯერ თურქეთის სუპერთასის მფლობელი, კლუბი ასევე მფლობელია, უეფას თასის და უეფას სუპერთასის.

გალათასარაი ორი გუნდიდან ერთ-ერთია, რომელმაც უეფას თასი მოიგო და ტურნირის განმავლობაში არ დამარცხებულა და პირველი გუნდია, რომელმაც მოიგო ტურნირი მას შემდეგ, რაც მესამე ადგილი დაიკავა ჩემპიონთა ლიგის ჯგუფურ ეტაპზე. უეფას თასის ფინალში 1999-2000 წლის სეზონში „გალათასარაიმ“ 11 მეტრიანების სერიაში 4:1 დაამარცხა ლონდონის „არსენალი“ და გახდა პირველი თურქული კლუბი, რომელიც დაეუფლა ევროთასს. „გალათასარაის“ ასევე ეკუთვნის მსოფლიო რეკორდი სახლში გამარჯვებების ყველაზე დიდ სერიაში. 2001 წლის 13 მაისიდან 2002 წლის 8 დეკემბრამდე მოიგო ზედიზედ 24 შეხვედრა საკუთარ მოედანზე. 2001 წლის იანვარში „გალათასარაი“ მსოფლიო საუკეთესო კლუბების სათავეში იდგა.

ტიტულები
ევროთასები
ოფიციალური ტურნირები
უეფას სუპერთასი
გამარჯვებული (1): 2000
უეფას ევროპა ლიგა
გამარჯვებული (1): 1999–2000
უეფას ჩემპიონთა ლიგა
ნახევარ-ფინალი (1): 1988–1989
მეოთხედ-ფინალი (5): 1962–1963, 1969–1970, 1993–1994, 2000–2001, 2012–2013
თასების მფლობელთა თასი
მეოთხედ-ფინალი (1): 1991–1992

არაოფიციალური ტურნირები
ემირატების თასი
გამარჯვებული (1): 2013
ანტალიის თასი
გამარჯვებული (1): 2014

შიდა შეჯიბრებები
სუპერლიგა
გამარჯვებული (19): (რეკორდი) 1961–62, 1962–63, 1968–69, 1970–71, 1971–72, 1972–73, 1986–87, 1987–88, 1992–93, 1993–94, 1996–97, 1997–98, 1998–99, 1999–2000, 2001–02, 2005–06, 2007–08, 2011–12, 2012–13
მეორე ადგილი (9): 1959, 1960–61, 1965–66, 1974–75, 1978–79, 1985–86, 1990–91, 2000–01, 2002–03
თურქეთის თასი
გამარჯვებული (14): (რეკორდი) 1963, 1964, 1965, 1966, 1973, 1976, 1982, 1985, 1991, 1993, 1996, 1999, 2000, 2005
ფინალისტი (5): 1969, 1980, 1994, 1995, 1998
სუპერთასი
გამარჯვებული (14): (რეკორდი) 1966, 1969, 1972, 1982, 1987, 1988, 1991, 1993, 1996, 1997, 2008, 2012, 2013, 2015
ფინალისტი (8): 1971, 1973, 1976, 1985, 1994, 1998, 2006, 2014
კიკლადები

კიკლადი ან ციკლადის კუნძულები (- „წრიული“, „წრეზე მდებარე“) — არქიპელაგი ეგეოსის ზღვის სამხრეთ ნაწილში, საბერძნეთის ტერიტორიის შემადგენლობაში. 200–ზე მეტი კუნძული, რომელიც ქმნის ჩრდილო–დასავლეთიდან სამხრეთ–აღმოსავლეთით წაგრძელებული გირლანდის ფორმას. საერთო ფართობი 2,6 ათასი კმ²­.

ეტიმოლოგია
ბერძნული სიტყვა სიტყვასიტყვით ნიშნავს „წრიულს“, „წრეზე მდებარეს“. ასე უწოდებენ არქიპელაგის კუნძულებს იმიტომ, რომ ისინი გარს ეკვრიან კ. დელოსს, რომელიც ძველ ბერძენთა კულტურულ და პოლიტიკურ ყოფა–ცხოვრებაში უზარმაზარ როლს ასრულებდა.

გეოგრაფია
შედარებით დიდი კუნძულებია ნაქსოსი (428 კმ²­), ანდროსი (380 კმ²), ტინოსი, პაროსი, მილოსი, კეა, ამორგოსი, იოსი, კიფსოსი, მიკონოსი, სიროსი, ტირა, სერიფოსი, სიფნოსი, სიკინოსი, ანაფი, კიმოლოსი, ანდიპაროსი, ფოლეოგანდროსი. კუნძულები მატერიკული წარმოშობისაა. ისინი ამოზრდილია წყალის ზედაპირზე წყალქვეშა ფუნდამენტიდან, რომელიც ერთმანეთთან აერთებს ბალკანეთის და მცირე აზიის ნახევარკუნძულებს. შედგება ძირითადად კირქვითა და კრისტალური ქანებით. სიმაღლე 1008 მ.–მდეა (კ. ნაკსოსზე), კუნძულები მილოსი და ტირა არის ვულკანური წარმოშობის. ხშირია მიწისძვრები. ჰავა წარმოადგენს ხმელთაშუა ზღვისპირულს ცხელი მშრალი ზაფხულითა და თბილი, ტენიანი ზამთრით (დაახლოებით 500 მმ. ნალექების რაოდენობით წელიწადში). კლდეებზე გავრცელებულია ბუჩქოვანი მცენარეები, ხეობებში გაშენებულია ვენახები, ციტრუსების პლანტაციები, ზეთისხილის ბაღები, ხორბლისა და სიმინდის ყანები. მოსახლეობა მისდევს მესაქონლეობასა და თევზჭერას. კუნძულები წარმოადგენს რკინის მადნის, ბოქსიტების და სხვა ლითონების მდიდარ საცავს.

ისტორია
ძვ. წ. მე–2 ათასწლეულში კუნძულებზე გავრცელებული იყო მინოსური კულტურის მონათესავე კიკლადური კულტურა.

გალერეა
დასავლეთ ქშატრაპების სამეფო

დასავლეთ ქშატრაპების სამეფო — ძველი ინდური სამეფო, მდებარეობდა საურაშტრაში (ჩრდილო–დასავლეთ ინდოეთში). არსებობდა დაახლოებით 110—395 წ.წ.

პრეისტორია
ერთ–ერთი ადრეული ინდო–სკვითური სამეფო საურაშტრაში იყო ადრაშტრას სამეფო. ძვ.წ. ს. ინდისა და ნარბადის შუამდინარეთი შევიდა საკების (ინდური წყაროების მიხედვით შაკების, აგრეთვე სკვითების) მაუეს ბელადის სამეფოში, რომელმაც განდჰარაში დაიკავა ინდო–ბერძნული სამეფოს ტახტი. შემდგომში აქ არსებობდა შაკთა (საკთა) რამდენიმე სამეფო. მათ შორის, ს. გაძლიერდა ქშატრაპების სამეფო, რომელმაც თავისი ხელისუფლება გაავრცელა ჩრდილო–დასავლეთ ინდოეთის მთელ რიგ რაიონებზე. ამ დინასტიის მეტ–ნაკლებად ცნობილი მეფეები იყვნენ ბჰუმაკა და ნაჰაპანა. უკანასკნელი მეფობდა დაახლოებით 119 წ. — 124 წ. შორის პერიოდში და დეკანის უძლიერეს მეფედ ითვლებოდა. თუმცა მისი ხელისუფლება დაამხეს ანდჰრების მეფემ — გაუტამიპუტრა შატაკარნი. ამის შემდეგ დასავლეთ დეკანი მცირე ხნით მოექცა ქუშანის სამეფოს ხელისუფლების დაქვემდებარებაში. მე– ს. მე– ნახევარში დასავლეთ დეკანის მმართველი გახდა ქშატრაპების დინასტია.

ქშატრაპების აღმავლობა
აღნიშნული დინასტიის მეფეები წარმოშობით იყვნენ შაკი (საკი) სატრაპებიდან, რომლებიც ატარებდნენ ქშატრას ტიტულს. ტიტულს ინდოეთის ჩრდილო–დასავლეთ ნაწილში ანიჭებდნენ ადგილობრივ მმართველებს. იგი სიტყვასიტყვით აღნიშნავს მეფისნაცვალს (გუბერნატორს). დინასტიის დამაარსებელი ჩაშტანი თავდაპირველად იყო კუშანების მეფისნაცვალი – ადგილობრივი მმართველი. ს. 30–ან წლებში ის გახდა დამოუკიდებელი სამთავროს მმართველი და მიიღო მაჰარაშტრას ტიტული.

მისი შვილიშვილი რუდრამან იყო უძლიერესი მმართველი, რომელიც აწარმოებდა ომებს აღმოსავლეთ დეკანის მეფესთან (სავარაუდოდ შივა შრი შატაკარნთან, ანდჰრას მმართველთან), რომელიც მან გაანადგურა. რუდრამან –მა დაიპყრო, აგრეთევე, ქუშანის სამეფო, რომელსაც წაართვა ინდის დაბლობი. მან გაანადგურა იაუდჰეები, რომელთა სახელმწიფო მდებარეობდა მდ. სატლეჯის აუზში. რუდრამან –ის მეფობის ბოლო პერიოდში ქშატრაპების ხელისუფლება გავრცელდა მალვაზე, გუჯარათზე, რაჯასტანის სამხრეთ ნაწილზე და აღმოსავლეთ დეკანის ზოგიერთ რაიონზე, რომელიც მანამდე სატავაჰანებს ეკუთვნოდა. ქშატრაპების დედაქალაქი გახდა უჯაინი. რუდრამან მხოლოდ წარმატებული მხედართმთავარი არ ყოფილა. ის იყო უაღრესად განათლებული ადამიანი – გრამატიკის, პოლიტიკური მეცნიერების, ლოგიკისა და მუსიკის შესანიშნავი მცოდნე.

ქშატრაპების დაცემა
რუდრამან –ის მემკვიდრეთა ისტორია თითქმის არ არის ცნობილი. შეიძლება ვიფიქროთ, რომ სამეფო ტახტისათვის ბრძოლებმა, დამორჩილებული ხალხების აჯანყებებმა, ძლიერი მეზობლების თავდასხმებმა (მათ შორის სატავაჰანების) თანდათან დაასუსტეს შაკების სახელმწიფო. ს. პირველ ნახევარში ადგილობრივმა მეფეებმა უარი თქვეს მაჰაქშატრაპების ტიტულის ტარებაზე. სავარაუდოდ, ეს ნიშნავდა ირანელი სასანიდების სიუზერენობის აღარებას.

348 წ. ქშატრაპტა ახალმა მეფემ რუდრასენ –მ კვლავ მიიღო მაჰაქშატრაპის ტიტული, მაგრამ დინასტიის აღორძინება დიდხანს არ გაგრძელებულა. 395 წელს გუპტას იმპერიის მმართველმა ჩანდრაგუპტა –მ, დაიპყრო ქშატრაპთა სამეფო და მოკლა შაკთა უკანასკნელი მეფე რუდრასიმჰა . ამით ქშატრაპთა სახელმწიფომ არსებობა შეწყვიტა.