iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სიენგიუნი (იღბლიანი ღრუბლები)

სიენგიუნი — სტილიზებული ღრუბლები ტრადიციულ, ჩინურ დეკორაციაში. აგრეთვე ცნობილი, როგორც იუნვენი , სიხარულის ღრუბლები, ან იღბლიანი ღრუბლები.

სიენგიუნი ჩინური ხელოვნების ყველაზე ხშრად გამოყენებული, იღბალთან ასოცირებული ნიმუშია. ღრუბლების ორნამენტის ჩანასახები ჯერ კიდევ შანგისა და აღმოსავლეთ ჭოუს დინასტიის დროს ჩნდება და წარმოადგენს ერთ-ერთ უძველეს დეკორაციის ელემენტსა და ორნამენტს, რომელსაც ვხვდებით ჩინურ ხელოვნებაში, არქიტექტურაში, ტექსტილსა და ტანისამოსში. ჩინურ ტექსტილზე გამოყენებულ სიენგიუნს გააჩნია მრავალი, ერთმანეთისაგან განსხვავებული ფორმა. ღრუბლების ეს გამოსახულება ჩინეთში მრავალი საუკუნის მანძილზე, თაობიდან თაობას გადაეცემა და დღემდე ფასობს, როგორც ჩინური, ტრადიციული კულტურის მნიშვნელოვანი გადმონაშთი.

მისი ისტორიის საწყის ეტაპზე, ღრუბლები მოქცეული იყო რიტუალური და ლიტურგიული ჩარჩოს ფარგლებში, სადაც სიენგუნი ხშრად ასოცირდებოდა ღვთაებებთან და იღბლის მომტანად აღიქმებოდა. ჩინურ მითოლოგიაში მითოლოგიური არსებები და ღვთაებები ცხოვრობდნენ ღრუბლებში. დაკავშირებული იყო ჩინელ უკვდავებთან და მათ რეზიდენციასთან მთა ფენგლაიზე.
ყიზყალასის წყალსაცავი

ყიზყალასის წყალსაცავი — წყალსაცავი მდინარე არაქსზე. ირანისა და აზერბაიჯანის საზღვარზე. აშენებულია 1999-2008 წლებში.

ისტორია
აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ჰეიდარ ალიევის ირანში პირველი ოფიციალური ვიზიტის დროს, რომელიც შედგა 1994 წლის ზაფხულში, ხელი მოეწერა მემორანდუმს წყალსაცავის მშენებლობის პროექტის განხორციელების შესახებ.

წყალსაცავის მშენებლობის მიზანი იყო ჰიდროელექტროენერგიის წარმოება და სარწყავის სისტემის ჩამოყალიბება.

2016 წლის თებერვალში აზერბაიჯანისა და ირანის მთავრობებს შორის ხელი მოეწერა შეთანხმებას ხუდაფერინის და ყიზყალასის წყალსაცავების მშენებლობის, ექსპლუატაციისა და წყლის რესურსების გამოყენების სფეროში თანამშრომლობის შესახებ.

2022 წლის თებერვალში ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობის ფარგლებში წყალსაცავზე დასრულდა ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობა და დაიწყო ტურბინების მონტაჟი.
შირვან-სალიანის ეკონომიკური რეგიონი

შირვან-სალიანის ეკონომიკური რეგიონი — აზერბაიჯანის რესპუბლიკის 14 ეკონომიკური რეგიონიდან ერთ-ერთი. მოიცავს ქალაქებს შირვანს, ბილასუვარს, ჰაჯიყაბულს, ნეფთჩალისა და სალიანის ადმინისტრაციულ რეგიონებს.

1991 წლიდან 2021 წლამდე ზემოაღნიშნული ადმინისტრაციული ოლქების ტერიტორია შედიოდა არანის ეკონომიკური რეგიონის (ამჟამად ცენტრალური არანის ეკონომიკური რეგიონის) შემადგენლობაში.

შირვან-სალიანის ეკონომიკური რეგიონი შეიქმნა აზერბაიჯანის პრეზიდენტის 2021 წლის 7 ივლისის „აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში ეკონომიკური რეგიონების ახალი დაყოფის შესახებ“ ბრძანებულებით .
გალის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი

გალის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტის ქალაქ გალში. დაარსდა 1978 წელს. პირველი ექსპოზიცია გაიხსნა 1979 წელს. მუზეუმის ფონდში 800-მდე ექსპონატი იყო, მ. შ. გვიანდელი ბრინჯაოს და ანტიკური ხანის არქეოლოგიური მასალა, მხარის ისტორიის ამსახველი დოკუმენტები და ფოტომასალა.

ამჟამად მუზეუმი რუსეთის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიაზეა.
დანდანაქანის ბრძოლა

დანდანაქანის ბრძოლა — 1040 წელს თურქ-სელჩუკებსა და ღაზნევიდების სახელმწიფოს შორის ქალაქ მერვის მახლობლად (ახლანდელი თურქმენეთი) გამართული ბრძოლა. დასრულდა სელჩუკთა გადამწყვეტი გამარჯვებით, რამაც დაასრულა ღაზნევიდების ბატონობა ხორასანში.

წინაპირობები
1034 წელს ყარახანიდების მიერ ტრანსოქსიანადან გამოძევებული სელჩუკები დასახლდნენ ხვარაზმში ღაზნევი მმართველის ჰარუნის მფარველობის ქვეშ. 1035 წელს ჰარუნის მკვლელობამ ისინი აიძლა გაქცეულიყვნენ ყარაყუმის უდაბნოში მერვისკენ, მაგრამ გადავიდნენ ხორასნის მიმდებარედ ნასაზე. საფრთხის გამო სულთანმა მასუდმა ილთუღდი დიდი ჯარით გაგზავნა ნასაში. სელჩუკთა ძალების განდევნის შემდეგ, ღაზნევიდების არმიამ დაიწყო კამათი ნადავლის გამო. სელჩუკები ჩაღრი-ბეგის მეთაურობით დაბრუნდნენ, დაესხნენ ღაზნევიდებს და დაამარცხეს. შედეგად, მასუდმა სელჩუკებს გადასცა ხორასნის სამი ქალაქი: დიჰისტანი, ნასა და ფარავა. ბალხამდე ლაშქრობების შემდეგ მთელი ხორასანი თურქ-სელჩუკებს დაექვემდებარა.

ბრძოლა
1040 წლის 23 მაისს, დაახლოებით 16 000 სელჩუკი ჯარისკაცი ჩაერთო ბრძოლაში მშიერი და დემორალიზებული ღაზნევიდების არმიის წინააღმდეგ დანდანაქანში და დაამარცხა ისინი ქალაქ მერვის მახლობლად. ბრძოლაში განადგურდა ღაზანავიდების ძალების დიდი ნაწილი.

შემდეგ
სელჩუკებმა დაიკავეს ნიშაპური, ჰერათი და ალყა შემოარტყეს ბალხს. 1047 წლისთვის თოღრული ნიშაპურში ჭრის მონეტას, რომლის წარწერაზეც იგი მოხსენიებულია როგორც შაჰანშაჰი.

მასუდი გაიქცა ინდოეთში და საბოლოოდ ციხეში მოკლეს.
ბორჯომის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი

ბორჯომის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი საქართველოში, ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ქალაქ ბორჯომში. დაარსდა 1926 წელს საკურორტო სამმართველოსთან სატყეო მუზეუმის სახელწოდებით (მ. მურვანიშვილისა და გ. სალარიძის ინიციატივით). მუზეუმი განთავსებულია რუსეთის საიმპერატორო ოჯახის, რომანოვების, ყოფილი სასახლის კანცელარიის შენობაში, რომელიც 1890 წელს გერმანელმა არქიტორმა ვ. შვეიერმა ფსევდოგოთურ სტილში ააგო. პირველ ექსპოზიციაში იყო ხის ჯიშები, ცხოველთა ფიტულები, პეპლების კოლექციები, დაზიანებული ხეების ნიმუშები, ტყის, როგორც კურორტის განვითარების ერთ-ერთი ძირითადი ფაქტორის, ამსახველი მასალა.

1936 წელს იგი გადაკეთდა ბორჯომის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმად. ჩატარდა საორგანიზაციო სამუშაოები (1952, 1964, 1986), ექსპედიციები, ახალი ექსპონატების შეგროვება-შენახვა. მუზეუმში 4 სტაციონარული განყოფილებაა: მხარის ბუნების, 1921 წლამდე პერიოდის, უახლესი ისტორიის პერიოდისა და მხატვრული. ფონდებში დაცულია გეოლოგიური, ბოტანანიკური, ზოოლოგიური, არქეოლოგიური, მინერალოგიური, ნუმიზმატიკური, ეთნოგრაფიული კოლექციები, ფოტოსურათები, დოკუმენტები, ფერწერა და სხვა. სულ 2 ათასი ექსპონატი, რომელთა შორისაა: მზის ღვთაებასთან დაკავშირებული ჭვირული დისკოები (ძვ. წ. ათასწლეული), ბრინჯაოს ბალთები, ფიბულები და სხვა; რომანოვების საიმპერატორო ოჯახის პირადი ნივთები – გამოყენებითი და სახვითი ხელოვნების ნიმუშები (მე-19 საუკუნე) და სხვა. მუზეუმის ფართობი მოიცავს 584 მ²-ს, აქედან მუდმივ ექსპოზიციას უჭირავს 297 მ², პერიოდულ გამოფენებს — 36 მ², საცავს — 110 მ².

მუზეუმში ტარდება ლექცია-საუბრები, სამეცნიერო სესიები, შეხვედრები და სხვა.
ახალქალაქის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი

ახალქალაქის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი საქართველოში, ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის ქალაქ ახალქალაქში.

მუზეუმი დაარსდა 1956 წელს. 1973 წელს გაიხსნა პირველი ექსპოზიცია. მუზეუმში ორი განყოფილებაა. 2020 წლისთვის ფონდში იყო 4 ათასზე მეტი ექსპონატი, რომელთა უმრავლესობა ასახავს ჯავახეთის ისტორიის წარსულსა და თანამედროვეობას. აქ დაცულია მხარისთვის დამახასიათებელი ყოფის (ხალხური ავეჯისა და სამოსელის ნიმუშები, ფარდაგები) და ეთნოგრაფიის მასალები (– საუკუნეების დასაწყისი), აგრეთვე არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მოპოვებული მასალა (გვიანი ბრინჯაოს ხანიდან შუა საუკუნეების ჩათვლით. მუზეუმი ატარებს შემგროვებლობით მუშაობას, ლექცია-მოხსენებებს, თანამშრომლები მონაწილეობენ საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ი. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ეთნოგრაფიული განყოფილების მიერ გამართულ სამეცნიერო სესიებში, ეწყობა გამოჩენილ მოღვაწეთა საიუბილეო გამოფენები. მუზეუმს უკავია 321 კვ.მ ფართობი, საექსპოზიციო სივრცეს — 245 კვ. მ., საცავს – 32 კვ. მ.
აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმი

აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმი — მუზეუმი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში ქალაქ სოხუმში.

მუზეუმი დაარსდა 1915 წელს სოხუმში. პირველი ექსპოზიცია გაიხსნა 1917 წელს. მის ფონდში იყო სამხარეთმცოდნეო მასალები (610 ექსპონატი), იარსება 1920 წლამდე. 1922 წელს დაარსდა აფხაზეთის სამეცნიერო საზოგადოება, რომლის გადაწყვეტილებით ხელახლა გაიხსნა მუზეუმი დ. გულიას, ა. ჭოჭუას, ა. ჩუკბარის, ვ. ზუხბას, მ. ივაშჩენკოს, გ. ბარაჩის ინიციატივითა და მოღვაწეობით. 1928 წელს მიენიჭა სახელმწიფო მუზეუმის სტატუსი. მუზეუმს ჰქონდა 5 საექსპოზიციო განყოფილება (18 დარბაზი), ბუნებისმეტყველების ისტორიის,არქეოლოგიის, ძველი ისტორიის, ეთნოგრაფიის, აფხაზეთის სოციალურ-ეკონომიკური, ისტორიული და სამხატვრო-გასაფორმებელი განყოფილებები.

1990 წელს ფონდში დაცული იყო 164 ათასზე მეტი ექსპონატი, მ. შ. არქეოლოგიური (ადრინდელი აშელის ეპოქის ძვლის იარაღი იაშთხვიდან, ბრინჯაოს ხანის ძეგლები ოჩამჩირის ნამოსახლარიდან, ეშერის ოსარიუმიდან და დოლმენებიდან, ლიხნის რიტუალური სატევრები, ტარიანი ცულები და სხვა; ბაღლანის სამარხეული ოქროს ნივთები, სოხუმის ყურის ფსკერიდან ამოღებული ძვ. წ. - საუკუნეების მარმარილოს სტელა, ქალის სკულპტურული ბიუსტი ეშერიდან, გვიანდელი ანტიკური და ადრინდელი ფეოდალური ხანის კერამიკისა და მინის კოლექციები წებელდიდან და სხვა), ნუმიზმატიკური (კოლხური თეთრი, ბერძნული, რომაული, ბიზანტიური, ქართული მონეტები, ვამეყ დადიანის უნიკალური მონეტა და სხვ.) და ეთნოგრაფიული კოლექციები (რიტუალური ჭურჭელი, ხალიჩები, საყოფაცხოვრებო ნივთები, შუა საუკუნი ოქროს ჯვრები და სხვა).

მუზეუმის ფილიალებია: ახალი ათონის პანტელეიმონის ტაძარი, სამხატვრო გალერეა (სოხუმი).

მუზეუმი ამჟამად მდებარეობს რუსეთის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიაზე.
თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის მუზეუმი

თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის მუზეუმი — მუზეუმი თბილისში, თბილისის სამხატვრო აკადემიის შემადგენლობაში.

დაარსდა 1990-იან წლებში აკადემიის რექტორის ალექსანდრე დუდუჩავას თაოსნობით 1928 წელს შექმნილი სტუდენტთა და ასპირანტ-სტაჟიორთა ფონდის ბაზაზე. საფონდო კოლექციები წლების განმავლობაში გაამდიდრა პროფესორ-მასწავლებელთა და მათ საკუთრებაში არსებულმა სხვა გამოჩენილი ოსტატების ტილოებმა. დროთა განმავლობაში ფონდს შეემატა გამოყენებითი ხელოვნების სხვადასხვა დარგის (მინა, კერამიკა, თექა, ჭედურობა, ტიხრული მინანქარი და სხვ.) ნიმუშები. მუზეუმი განთავსებულია სამხატვრო აკადემიის სათავო შენობის მეორე სართულზე, გვიანირანული მხატვრული სტილით მორთულ „სარკეებიან დარბაზში“. მუზეუმის ფონდში დაცულია სხვადასხვა დარგის გამოჩენილ ხელოვანთა 1000-ზე მეტი ნამუშევარი.
ვასილ ლიტვინენკო

}, სოფელი საველიევკა, სამარის გუბერნია, ჩრდილოეთ ვოლგის მხარე, რუსეთის იმპერია — გ. 3 თებერვალი, 1967, მოსკოვი, რსფსრ) — რუსი ბალეტმაისტერი, საოპერო მომღერალი, პედაგოგი. საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1941).

ბიოგრაფია
1915 წლიდან იყო სარატოვის ოპერისა და ბალეტის თეატრის მსახიობი, 1916 წლიდან — ესტრადის მოცეკვავე, 1917-1921 წლებში – ამავე თეატრის სოლისტი. 1921-1922 წლებში სწავლობდა თბილისის გ. მორდკინის სტუდიაში, პარალელურად 1921-1924 წლებში იყო თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი. 1924 წელს დაამთავრა თბილისის კონსერვატორია ვოკალის განხრით (ხელმძღვანელი ე. რიადნოვი). მუშაობდა ბაქოში, მოსკოვში (დიდი თეატრი), ხარკოვში, კიევში. 1935-1947 წლებში კვლავ თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტია. დგამდა ცეკვებს რუსთაველის თეატრში. ამიერკავკასიის სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლში. ბალეტმაისტერ დ. ჯავრიშვილთან ერთად მონაწილეობდა ბალეტ „მალთაყვას“ შექმნაში (თანადამდგმელი და მთავრი როლის შემსრულებელი). თბილისის ოპერის თეატრში შესრულებული აქვს შემდეგი როლები: ჯარჯი (ა. ბალანჩივაძის „მთების გული“), ახალკაცი (შ. თაქთაქიშვილის „მალთაყვა“) და სხვ.

ჯილდოები და აღიარება
1941 — საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
იუნ ფოსე

იუნ ოლაფ ფოსე (დ. 29 სექტემბერი, 1959) ― ნორვეგიელი ავტორი და დრამატურგი, 2023 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ლიტერატურაში. პრემია მიენიჭა „მისი ინოვაციური პიესებისა და პროზისთვის, რომელიც (გამო)უთქმელსაც ხმას ანიჭებს“. ჰენრიკ იბსენის შემდეგ ნორვგიელი დრამატურგებიდან ყველაზე მეტჯერ ფოსეს პიესებია დადგმული. მას ხშირად „ახალ იბსენადაც“ მოიხსენიებენ, რადგანაც ფოსეს ნაშრომებში საუკუნეში იბსენის მიერ დამკვიდრებული დრამატული ტრადიციების თანამედროვე გაგრძელებას ხედავენ.

ბიოგრაფია
იუნ ფოსე ჰიოუგესუნში, ნორვეგიაში დაიბადა და სტრანდებარმში აღიზარდა. მწერლის შემოქმედებაზე დიდი გავლენა იქონია შვიდი წლის ასაკში მომხდარმა შემთხვევამ, როდესაც კინაღამ დაიღუპა. ჩაირიცხა ბერგენის უნივერსიტეტში, სადაც შედარებით ლიტერატურას სწავლობდა. ლიტერატურული კარიერა ნიუნორსკიზე წერით დაიწყო, რომელიც ერთ-ერთია ნორვეგიული ენის ორი წერითი სტანდარტიდან. მისი სადებიუტო რომანი „წითელი, შავი“ 1983 წელს გამოქვეყნდა. პირველი პიესა, , 1994 წელს დაიბეჭდა და დაიდგა. მისი შემოქმედება მოიცავს რომანებს, მოთხრობებს, პოეზიას, საბავშვო წიგნებს, ესეებსა და პიესებს. ფოსეს ნაშრომები თარგმნილია ორმოცზე მეტ ენაზე. რომანებზე მუშაობის გარდა ფოსე სხვა ავტორთა ნაშრომებსაც თარგმნის.
ლიტურგიკული დრამა

ლიტურგიკული დრამა — შუა საუკუნეების რელიგიურ-მისტიკურ წარმოდგენათა სახეობა, სასულიერო დრამა. წარმოიშვა საუკუნეში. დაკავშირებული იყო საშობაო და სააღდგომო კათოლიკურ ღვთისმსახურებასთან. იწერებოდა ლათინურ ენაზე. იყო ხალხურ სანახაობით ფორმათა ერთგვარი ანტითეზა (სახარების ეპიზოდთა, წმინდანთა და მოციქულთა შესახებ თქმულებების ინსცენირება).

ქრისტიანული ეკლესია საეკლესიო მსახურებაში ფართოდ იყენებდა თეატრალიზაციის ხერხს, რაც განაპირობებდა ეკლესიის საიდუმლოებასთან მიახლოებას და ღვთის მსახურების დროს ექსტაზის განცდას. ფაქტობრივად ლიტურგიკული დრამის მიზანი იყო კათარზისის, განწმენდის მიღწევა. საშემსრულებლო თვალსაზრისით, ლიტურგიკული დრამას ახასიათებდა მკაცრი ფორმალიზმი, რიტუალურ-სიმბოლისტური სტილი. საუკუნიდან ლიტურგიკული დრამაში შეიჭრა საერო მოტივები, ხალხური ინტონაციები; მეტი ადგილი დაიჭირა კომედიურმა ელემენტებმა, გაძლიერდა სანახაობითი მხარე, სასულიერო პირებთან ერთად მონაწილეობდნენ საერო პირებიც; წარმოდგენამ ტაძრიდან მოედნებზე გადაინაცვლა და რელიგიურ დღესასწაულთა ნაცვლად იმართებოდა ბაზრობის დღეებში; ლათინური ენა შეცვალა ადგილობრივმა ევროპულმა ენებმა. ამის შემდეგ მას ნახევრად ლიტურგიკული დრამა ეწოდება, ხოლო მოგვიანებით მისტერიის სახე მიიღო.

საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიაში საუკუნიდან დღემდე სრულდება ლიტურგიკული დრამა – „განგება ფერხთა ბანისა“ (სახარების ერთ-ერთი ეპიზოდის ინსცენირება).
ფოლგენის შეღებვა

ფოლგენის შეღებვა — შეღებვის ტექნიკა, რომელიც შეიმუშავა რობერტ ფოლგენმა და გამოიყენებოდა ჰისტოლოგიაში უჯრედის ნიმუშებში ქრომოსომული მასალის ან დნმ-ის იდენტიფიცირებისთვის. მეთოდი დამოკიდებულია დნმ-ის მჟავა ჰიდროლიზზე, ამიტომ თავიდან უნდა იქნას აცილებული ფიქსატორების გამოყენება, რომლის შემადგენლობაშიც შედიან ძლიერი მჟავები.

ნიმუში მუშავდება თბილი (60 °) მარილმჟავათი, შემდეგ შიფის რეაგენტით. საბოლოოდ, იგი დეჰიდრატირდება ეთანოლით, იწმინდება ქსილენით და მონტირება ხდება ფისოვან მედიუმში.

დნმ იღებება წითლად, ფონი, თუკი ხდება კონტრასტირება - მწვანედ.

აღნიშნული ტექნიკის გამოყენებით დადგინდა, რომ ინტერფაზური უჯრედები შესაძლოა შედგებოდეს ჰაპლოიდური ან დიპლოიდური გენომისგან, რა დროსაც ბირთვები იდენტური ჩანს, თუმცა მათი ნაწილი შეიცავს ორჯერ მეტ დნმ-ს. აღნიშულიდან გამომდინარე უჯრედული ციკლის ინტერფაზური პერიოდის დაიყო 1, და 2 ფაზებად.
მილ-მუღანის ეკონომიკური რეგიონი

მილ-მუღანის ეკონომიკური რეგიონი — აზერბაიჯანის 14 ეკონომიკური რეგიონიდან ერთ-ერთი. მოიცავს ბეილაგანის, იმიშლის, საათლისა და საბირაბადის ადმინისტრაციულ რაიონებს.

1991 წლიდან 2021 წლამდე ზემოაღნიშნული ადმინისტრაციული ოლქების ტერიტორია შედიოდა არანის ეკონომიკური რეგიონის (ამჟამად ცენტრალური არანის ეკონომიკური რეგიონი) შემადგენლობაში.

მილ-მუღანის ეკონომიკური რეგიონი შეიქმნა აზერბაიჯანის პრეზიდენტის 2021 წლის 7 ივლისის ბრძანებულებით „აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში ეკონომიკური რეგიონების ახალი დაყოფის შესახებ“.
ვახტანგ ლიჩელი

ვახტანგ ლიჩელი (დ. 16 აპრილი, 1948, ბორჯომი) — ქართველი არქეოლოგი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1991).

ბიოგრაფია
1971 წელს დაამთავრა თსუ-ის ისტორიის ფაკულტეტი. 1970 წლიდან მონაწილეობს ან ხელმძღვანელობს საქართველოს ტერიტორიაზე ჩატარებულ გათხრებს – ვანი, ნასტაკისი, ძალისა, აბასთუმანი, წნისი, ბენარა, ასპინძა, წაღვერი, მზეთამზე, იგოეთი და სხვ. 2015 წლიდან დღემდე ხელმძღვანელობს ქართულ არქეოლოგიურ მისიას კვიპროსზე. 2010 წლიდან არის თსუ-ის ჰუმანიტარული ფაკულტეტის არქეოლოგიის ინსტიტუტისა და არქეოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი.

ლიჩელის სამეცნიერო მოღვაწეობა მოიცავს როგორც საველე არქეოლოგიურ სამუშაოებს, ისე თეორიული სახის გამოკვლევებს. 1977 წელს მან საქართველოში პირველმა გამოიყენა კომპიუტერული ტექნიკა არქეოლოგიური კლასიფიკაციის პრობლემების გადასაჭრელად. 1987 წელს დაამუშავა ფენის თეორიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საკითხი – არტეფაქტების კულტურულ ფენებში განფენის რაოდენობრივი შეფასების მათემატიკური კრიტერიუმი („ფენის ნაჯერობა“). ფიზიკოსებთან ერთად ამუშავებს დათარიღების თანამედროვე მეთოდებს (ელექტროპარამაგნიტური რეზონანსი და კერამიკის დეჰიდრატაცია). 1994 წლიდან ინტენსიური სამეცნიერო ურთიერთობები აქვს მსოფლიოს სხვადასხვა უნივერსიტთან და ინსტიტუტთან, არის სხვადასხვა საერთაშორისო ორგანიზაციისა და კომისიის წევრი, მ. შ. 2010 წლიდან იუნესკოს საქართველოს კომისიის „ადამიანი და გარემო“ წევრი.

შრომები
ლიჩელი არის სამეცნიერო ნაშრომების ავტორი, მათ შორისაა:
„საველე არქეოლოგიური კვლევის მეთოდოლოგია“ (2010);
„არქეოლოგიის მართვის საკითხები“ (2013);
„საუბრები არქეოლოგიაზე“ (2021).

ჯილდოები
ლიჩელს მიღებული აქვს:
ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი (2013)
წმ. გრიგოლ ფერაძის პრემია (პოლ., 2016)
თსუ-ის საიუბილეო მედალი (2018)
ივ. ჯავახიშვილის სახელობის მედალი (2018)
თსუ-ის ოქროს მედალი (2021)
ბორჯომის საპატიო მოქალაქე (2011)
ჰენრიეტა ლეჟავა

ჰენრიეტა ლეჟავა (დ. 26 თებერვალი, 1918, ჭიათურა — გ. 6 აგვისტო, 1977) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1961).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1918 წლის 26 თებერვალს ჭიათურაში. 1935 წელს დაამთავრა თბილისის შრომის მე–9 სკოლა, 1941 წელს — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. სწავლის პერიოდში გამოდიოდა დრამწრის სცენაზე. 1944 წელს მუშაობა დაიწყო თბილისის სანკულტის თეატრში, ხოლო 1953 წლიდან მოღვაწეობდა მარჯანიშვილის თეატრში მსახიობად. შესრულებული აქვს როლები: დარეჯანი (ი. ჭავჭავაძის „კაცია ადამიანი?!“), ევა (ვ. გაბესკირიას „უფსკრულიდან“), თამარი (რ. თაბუკაშვილის „რას იტყვის ხალხი“), ეფროსინე, მაკრინე (მ. ბარათაშვილის „მარინე“, „ჩემი ყვავილეთი“), მაშიკო (კ. ლორთქიფანიძის „კოლხეთის ცისკარი“) და სხვა. გადაღებულია მხატვრულ ფილმებშიც.

ფილმოგრაფია
1958 — მანანა — ეპიზოდი
1961 — უდიპლომო სასიძო — ზოსიმეს ცოლი
1961 — ბურთი და მოედანი — ჭაჭულის მეზობელი
1970 — ქვევრი — მარო
1971 — მოიტაცეს თამარ ქალი აგრაფინა
1976 — ქალაქი ანარა — დონა
რობერტ კავთელაძე

რობერტ კავთელაძე (დ. 15 აგვისტო, 1936, ზედა საზანო) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1960 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული ფაკულტეტი.

1960–1964 წლებში იყო ახალციხის რაისაავადმყოფოს ქირურგი. 1964–1966 წლებში „ახალციხნახშირის“ მედ. სანნაწილის ქირურგიული განყოფილების გამგე. 1966–1978 წლებში კლინიკური ორდინატურა გაიარა მოსკოვის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტიში. 1968–1970 წლებში იყო მოსკოვის ოლქის ლუბერცის რაიონის ბერეჟინსკის სახელობის საავადმყოფოს ქირურგი. 1970–1972 წლებში ბოტკინის სახელობის საავადმყოფოს ორდინატორი. 1972–1975 წლებში მოსკოვის 36–ე საავადმყოფოს ქირურგიული განყოფილების გამგე. 1975–1982 წლებში მოსკოვის სტომატოლოგიური ინსტიტუტის ქირურგიული კათედრის ასისტენტი. 1982 წლიდან ზესტაფონის ცენტრალური საავადმყოფოს ქირურგიული განყოფილების გამგე.

1970 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ოპერაციის შემდგომი პერიტონიტები.“
ტალღების ზღვა

ტალღების ზღვა  — მთვარის ზღვა, მდებარეობს მთვარის ხილულ მხარეს.

ტალღების ზღვა კრიზისის ზღვის აუზში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი ტბაა (დიამეტრი 243 კმ). ზღვის მიმდებარე აუზი აგებულია ნექტარული პერიოდის ქანებისგან, ხოლო ბაზალტები, რომლებიც ზღვას ქმნიან, ადრეიმბრიულ პერიოდს მიეკუთვნება. ზღვის სამხრეთ ნაწილში არის დუბიაგოს კრატერი 53 კმ დიამეტრით.

1830-იან წლებში, როდესაც გერმანელი ასტრონომი იოჰან მედლერი მთვარის ამ უბანს აკვირდებოდა, ტალღების ზღვის ზედაპირზე მუქი მრუდე ზოლები შენიშნა, რამაც მეცნიერი ცრუ დასკვნებამდე მიიყვანა მთვარის ზედაპირზე მცენარეულობის არსებობის შესახებ.
ლიხნის განძი (1983)

ლიხნის განძი — ქართული ვერცხლისა და ბიზანტიური ოქროს მონეტების განძი. აღმოჩენილია 1983 წელს საქართველოში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლიხნში, შუა საუკუნეების სასახლის კომპლექსის გათხრების დროს. მოთავსებული იყო თიხის კოჭობში. ბიზანტიური მონეტები ჩაღრმავებული ტიპისაა და მოჭრილია იმპერატორების – კონსტანტინე -ის (1059–67) – 9 ც., მისი მეუღლის, ევდოკიას – 1 ც., რომანოზ დიოგენისა (1067–71) – 17 ც. და კონსტანტინე მონომახის (1042–55) სახელით – 1 ც. (ვერცხლი) (სულ 28 ც). ყველა მათგანი მოჭრილია კონსტანტინოპოლის ზარაფხანაში.
43 მონეტა ქართულია. მიეკუთვნება ბაგრატ -ს (1027–72) – 31 ც. და გიორგი -ს (1072–89) – 12 ც.
სილვანი ბარტონი

სილვანი ბარტონი — დომინიკელი პოლიტიკოსი, დომინიკის მოქმედი პრეზიდენტი 2023 წლის 2 ოქტომბრიდან. დომინიკის რესპუბლიკის პირველი ქალი და პირველი ინდიელი პრეზიდენტი.

სილვანი ბარტონი გათხოვილია და ჰყავს 2 შვილი. 2023 წლის აგვისტოში 58 წლის იყო, ამიტომ დაიბადა დაახლოებით 1964 ან 1965 წელს. მას აქვს მაგისტრის ხარისხი პროექტების მენეჯმენტში და ბაკალავრის ხარისხი სოფლის მეურნეობაში.
კრისტიანე ლიხტენფელდი

კრისტიანე ლიხტენფელდი (დ. 1944, ნოიშტეტენი, გერმანია) — გერმანელი სლავისტი და მთარგმნელი.

დაამთავრა ბერლინის ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტის სლავისტიკის ფაკულტეტი. თარგმნის რუსული, პოლონური, ქართული ენებიდან. გერმანულ ენაზე ნათარგმნი აქვს: მ. ჯავახიშვილის „კვაჭი კვაჭანტირაძე“ (1986, 1991), ო. ჭილაძის „რკინის თეატრი“ (1988), „აველუმი“ (1998), ი. ჭავჭავაძის „კაცია-ადამიანი?!“ (1996), თ. ჭილაძის „სამოთხის კვარტეტი“ (რადიოპიესა, 1996, 2000).

ლიხტენფელდმა ნომინაციაში – ქართული ნაწარმოების საუკეთესო უცხოური თარგმანი – 2015 წელს წელს მიიღო ლიტერატურული პრემია „საბა“ ო. ჭილაძის რომანის „გზაზე ერთი კაცი მიდიოდა“ გერმანული თარგმანისათვის.
გია ლობჟანიძე

გია ვარდენის ძე ლობჟანიძე (დ. 11 მაისი, 1957, თბილისი) — ქართველი ქირურგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1994), პროფესორი (1998). საქართველოს სამედიცინო-ბიოლოგიურ მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი (1996).

ბიოგრაფია
1979 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი; 1982–1983 წლებში მუშაობდა გარდაბნის რაიონულ საავადმყოფოში ქირურგად. 1983–2002 წლებში იყო თსსი-ის საფაკულტეტო ქირურგიის კათედრის თანამშრომელი. 2002–2006 წლებში — თსსუ-ის ქირურგიის №4 კათედრის პროფესორი; 2006–2009 წლებში — თსსუ-ის მედიცინის ფაკულტეტის კერძო ქირურგიის მიმართულების სრული პროფესორი; 1998–2002 წლებში — თსსუ-ის სამკურნალო ფაკულტეტის დეკანი; 2002–2004 წლებში — თსსუ-ის ცენტრალური კლინიკის დირექტორი; 2009–2012 წლებში — პ. შოთაძის სახელობის სამედიცინო აკადემიის ქირურგიის დეპარტამენტის სრული პროფესორი; 2010 წლიდან — თსუ-ის მედიცინის ფაკულტეტის სამეცნიერო კვლევებისა და განვითარების დეპარტამენტის უფროსი; 2012 წლიდან ამავე ფაკულტეტის ზოგადი ქირურგიული კათედრის გამგე, პროფესორი; 2018–2019 წლებში — აკადემიკოს ო. ღუდუშაურის სახელობის ეროვნული სამედიცინო ცენტრის გენერალური დირექტორი; 2012 წლიდან – შპს საქართველოს დაზღვეულ მედიკოსთა სააგენტოს გენერალური დირექტორი.

1999–2009 წლებში – საქართველოს ექიმთა ასოციაციის პრეზიდენტი; 2009 წლიდან — ამავე ასოციაციის დირექტორთა საბჭოს თავმჯდომარე.

შრომები
ლობჟანიძის სამეცნიერო ნაშრომები ეხება თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულოვან და გასტროეზოფაგურ რეფლუქსურ დაავადებებს, ქირურგიულ ინფექციებს, კუჭის რეზექციის შემდგომ გართულებებს და სხვ.
კუჭის წყლული, თბ., 1998; თორმეტგოჯა ნაწლავის პოსტბულბალური წყლულები, თბ., 1998.

ჯილდოები და მედლები
მიღებული აქვს სახელმწ. ჯილდოები, მ. შ. ღირსების ორდენი (2011).

ლობჟანიძე არის ქ. ატლანტის (აშშ) საპატიო მოქალაქე (1991).
თედორე ლობჟანიძე

თედორე დომელას (დომენტის) ძე ლობჯანიძე (დ. 4 თებერვალი, 1906, სოფელი ღები, რუსეთის იმპერია – გ. 10 იანვარი, 1975, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ეკონომისტი. ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1966), პროფესორი (1970).

ბიოგრაფია
1933 წელს დაამთავრა ამიერკავკასიის 26 ბაქოელი კომისრის სახელობის კომუნისტური უნივერსიტეტი. 1933-1946 წლებში მუშაობდა სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1946-1950 წლებში იყო თსუ-ის პოლიტეკონომიის კათედრის თანამშრომელი, 1968-1973 წლებში ეკავა პროფესორის თანამდებობა, 1973 წლიდან იყო ამავე კათედრის კონსულტანტი.

ლობჟანიძე მრავალი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორია, რომლებიც ეხება კაპიტალისტურ კვლავწარმოებისა და სოციალიზმის გეგმაზომიერი განვითარების პრობლემებს. მონაწილეობდა მსოფლიო ომში (1939-1945). მიღებული აქვს საბრძოლო ჯილდოები.

შრომები
გონებრივ და ფიზიკურ შრომას შორის არსებითი განსხვავების დაძლევის პრობლემა სსრ კავშირში, თბ., 1959;
შრომის მიხედვით განაწილება და მატერიალური დაინტერესების პრინციპი კომუნიზმის გაშლილი მშენებლობის პერიოდში, თბ., 1966.
ჯემალ პაჭკორია

ჯემალ პაჭკორია (დ. 1935, თბილისი — გ. 1997) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
1959 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი.

1959-1963 წლებში იყო კომკავშირულ სამუშაოებზე. 1963-1964 წლებში მუშაობდა თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასკომის ასფალტ-ბეტონის ქარხნის დირექტორად. 1964-1966 წლებში იყო სამშენებლო ტრესტ „საქჰიდროენერგომშენის“ საწარმოო კომბინატის დირექტორი. 1966-1969 წლებში მუშაობდა საქართველოს კპ თბილისის საქალაქო კომიტეტის მშენებლობის განყოფილების ინსტრუქტორად. 1969-1975 წლებში ქალაქ თბილისის ლენინის რაისაბჭოს აღმასკომის კეთილმოწყობის სამმართველოს უფროსად, თავმჯდომარის პირველ მოადგილედ. 1975-1979 წლებში იყო თბილისის სატრანსპორტო გაერთიანების უფროსის მოადგილე მშენებლობის დარგში. 1979-1981 წლებში საქართველოს პროფკავშირების კაპიტალური მშენებლობის სამმართველოს უფროსი. 1981-1983 წლებში ტრესტ „საქკურორტმშენის“ მმართველი. 1983-1996 წლებში მუშაობდა საქართველოს კვების მრეწველობის სამინისტროს თბილისის რძის კომბინატში დირექტორის მოადგილედ მშენებლობის დარგში. მონაწილეობდა მედიცინის მუშაკთა პროფკავშირებისა და სატრანსპორტო გაერთიანების ადმინისტრაციული შენობების (თბილისში), სატრანსპორტო, საკურორტო დანიშნულებისა და სხვა საწარმოო ობიექტების მშენებლობაში. მიღებული ჰქონდა სახელმწიფო ჯილდოები.