iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ალეთოლოგიური რეალიზმი

ალეთოლოგიური რეალიზმი — ქართველი მეცნიერის შალვა ნუცუბიძის ფილოსოფიური ნააზრევი, რომელიც მან შეიმუშავა მოღვაწეობის პირველ ნახევარში. ალეთოლოგიური რეალიზმის მიზანი იყო შემეცნების მეთოდის დაფუძნება. ამისათვის ჯერ უნდა დაძლეულიყო ის დაბრკოლებანი, რომლებიც ფსიქოლოგიზმის კრიტიკის დროს ვერ გადაჭრეს ჰუსერლმა, რიკერტმა, ინტუიტივიზმის წარმომადგენლებმა და ა.შ. ამოცანის სწორი გადაწყვეტა მოითხოვდა არა მხოლოდ სპეციალურ-ადამიანურის, არამედ სცეფიკურ-ადამიანურის გადალახვასაც. ვინაიდან სპეციალურ-ადამიანური ეკუთვნის ლოგიკურის სფეროს, ფილოსოფიური აზროვნების ამოსავალი პუნქტი უნდა გამოიძებნოს ლოგიკურის იქით, წინალოგიკურში. ასეთია „ჭეშმარიტება თავისთავად“, რომელიც დაცლილია შინაარსისაგან, წინააღმდეგობათა სფეროს მიღმაა და არ ემორჩილება ლოგიკურ კანონებს, ამავე დროს იგი ირეალაციური (მიმართებათაგან თავისუფალი) და განხორციელებულია (საპირისპიროდ მსჯელობისა, რომელიც განხორციელებისაკენ მიისწრაფვის).

ერთმანეთისაგან უნდა განვასხვაოთ შემეცნების ამოცანა, არსება და სტრუქტურა. შემეცნების ამოცანა საგნის არსის შეცნობა, მისი კვლევა კი შემეცნების თეორიას ევალება. შემეცნების არსება ის არის, რომ იგი ინტენციაა და განიხილება უსაგნოდ. მისი შესწავლა უკვე ფენომენოლოგიის ამოცანაა. შემეცნების სტრუქტურა შემეცნების თეორიისა და ფენომენოლოგიის ფარგლებს გარეთ რჩება და ალეთოლოგიის საგანია. შემეცნების სტრუქტურაში თავს იჩენს შემეცნების ისეთი თავისებურება, როგორიც არის მისი ორგანზომილებიანობა: შემეცნება მიმართულია წინ და ამავე დროს უკან, ჭეშმარიტება თავისთავად არის წანამძღვარი და ამავე დროს მიზანი შემეცნებისა. შემეცნების სტრუქტურის მიხედვით ორად იყოფა შემეცნების მეთოდოლოგიაც – გამომდინარეობის მეთოდად და დაყვანის ანუ რედუქციის მეთოდად, რომელიც ფილოსოფიის ძირითადი მეთოდია. მისი დანიშნულებაა „ჭეშმარიტება ჩვენთვის“ დაიყვანოს „ჭეშმარიტებაზე თავისთავად“.

ალეთოლოგიური რეალიზმი იყო ქართული ფილოსოფიური აზრის ახალი გზების ძიება საუკუნის 20-იან წლებში.
ალეურა

ალეურა — მდინარე ახალგორის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ქსნის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 21 კმ, აუზის ფართობი 95 კმ². სათავე აქვს ალევის ქედის დასავლეთ კალთაზე საფერშეთის მთის მახლობლად. მიედინება ღრმა და ვიწრო ტყიან ხეობაში. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა — გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში.
ალექსანდრე (ოქროპირიძე)

ეპისკოპოსი ალექსანდრე (ერისკაცობაში — ალექსი დავითის ძე ოქროპირიძე; დ. 1824, სოფ. დისევი — გ. 9 ნოემბერი, 1907, შიომღვიმის მონასტერი) — ქართველი საეკლესიო და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
გორის სასულიერო სასწავლებლისა და თბილისის სასულიერო სემინარიის შემდეგ, 1850 წელს, დაამთავრა ყაზანის სასულიერო აკადემია. სამშობლოში დაბრუნებული, ჯერ იყო მასწავლებელი საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში, შემდეგ — აფხაზეთის არქიმანდრიტი, 1862–1869 — აფხაზეთის ეპისკოპოსი, 1869–1882 და 1886–1898 წლებში — გორის ეპისკოპოსი, ქართლ-კახეთის ეპარქიის ქორეპისკოპოსი, 1882–1885 — გურიის ეპისკოპოსი, 1898–1903 — გურია-სამეგრელოს ეპისკოპოსი. იღვწოდა ქართული ენისა და კულტურის დასაცავად. დასვა საკითხი საქართველოს სასულიერო სკოლებში ქართული ენის სავალდებულო საგნად შემოღების შესახებ. 1903 გადააყენეს თანამდებობიდან.

ალექსანდრემ საკუთარი სახსრებით დააბეჭდვინა რამდენიმე ქართული საერო და საეკლესიო ძეგლი, შეაგროვებინა და გამოაცემინა ხალხში გაბნეული ქართული საგალობლები. 90-იან წლებში შეაკეთა და განაახლა ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლები: შიომღვიმე, ზედაზენი, ჯვარი და დავითგარეჯა. დიდძალი ფული შესწირა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას და საეკლესიო მუზეუმს, ღარიბ მოწაფეთა დასახმარებლად დააწესა სტიპენდიები. დასაფლავებულია შიომღვიმის მონასტრის ღვთისმშობლის ეკლესიაში.
ბერნარდ ჩუმი

ბერნარდ ჩუმი (; დ. 25 იანვარი, 1944, ლოზანა, შვეიცარია) — შვეიცარიელი არქიტექტორი, მწერალი და პროფესორი. აშშ-ის მუდმივი რეზიდენტი და 1988–2003 წლებში კოლუმბიის უნივერსიტეტის არქიტექტურის, დაგეგმვისა და ძეგლთა დაცვის უმაღლესი სკოლის დეკანი.

არქიტექტურული ფაკულტეტი დაამთავრა ცურიხის ტექნიკურ უნივერსიტეტში. 1983 წელს პარიზში პარკ დე ლა ვილეტის კონკურსის მოგების შემდეგ დაიწყო მისი არქიტექტურული კარიერა. აქვს სახელოსნოები საფრანგეთში და ამერიკის შეერთებულ შტატებში. პარკ დე ლა ვილეტის გარდა მისი ცნობილი ნამუშევრებია აკროპოლისის მუზეუმი ათენში, რუანის საკოცერტო დარბაზი, საცხოვრებელი სახლი ნიუ იორკში და ბევრი სხვა. ჩუმი არის მრავალი თეორიული ნაშრომის ავტორი.
ეკოტურიზმი

ეკოტურიზმი — მოგზაურობა ტურისტებისა, რომლებსაც გარემოსადმი თავიანთი პასუხისმგებლობა მკაფიოდ აქვთ გათვიცნობიერებული. ასეთი ტურების მიზანია ველურ ბუნებასთან ურთიერთობა. ეკოტურიზმს მინიმუმამდე დაჰყავს გარემოზე ეკოლოგიური და კულტურულ-სოციალური ხასიათის უარყოფითი ზეგავლენის შედეგები, ხელს უწყობს დაცული ტერიტორიებისა და რეგიონების მოსახლეობის ეკონომიკური შემოსავლების ზრდას. ეკოტურისტები შეიძლება იყვნენ ტყის მოყვარულები და აკვალანგისტები, რომლებსაც წყალქვეშა სამყარო აინტერესებთ.
ალექსანდრე ჯაფარიძის მწვერვალი

ალექსანდრე ჯაფარიძის მწვერვალი — მწვერვალი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ცენტრალური კავკასიონის გვერდით ქედზე, ფიტნარგინის ქედის განშტოების ადგილას, მყინვარ დიხსუს მარცხენა ტოტის სათავესთან. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4700 მ. კლდოვან-ყინულოვანია. მწვერვალს 1945 წელს დაერქვა ქართველი მთამსვლელის ალექსანდრე ჯაფარიძის სახელი.
ალექსანდრიანი

„ალექსანდრიანი“ — ქართულად ნათარგმნი ლიტერატურული ძეგლი. მისი პირველწყაროა ფსევდოკალისტენეს თხზულება ალექსანდრე მაკედონელის შესახებ („ალექსანდრეს რომანი“), რომლის კვალი ჩანს ჯერ კიდევ საუკუნის ნახევრის ძეგლში „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“.

ქართულად თარგმნილი უნდა იყოს არა უგვიანეს საუკუნეში. ამ თარგმანს ჩვენამდე არ მოუღწევია. ციტატა „ალექსანდრეს რომანიდან“ გვხვდება ლეონტი მროველის ნაშრომში. საუკუნეში სამხრეთ ევროპაში შეიქმნა და ფართოდ გავრცელდა რომანის ახალი, სერბიული რედაქცია, რომლის ერთ-ერთი უმთავრესი თავისებურებაა ალექსანდრესა და როქსანას ტრაგიკული სიყვარულის თემა. საუკუნეში გაჩნდა სერბიული რედაქციის რუსული ვარიანტი, რომელიც მცირეოდენი ცვლილებებით 1700-1713 წლებში პროზად თარგმნა არჩილ მეფემ. 1713-1724 წლებში არჩილის თარგმანი გალექსა მდივან-მწიგნობარმა პეტრე ჩხატარაისძემ, მანვე ხელახლა პროზაულად გადაამუშავა „ალექსანდრიანი“, სრულიად გადააკეთა ზოგიერთი ეპიზოდი, დაურთო ახალი თემატური დეტალები, გააღრმავა ანტიმუსლიმანური ტენდენცია, გააძლიერა ქრისტიანული მოტივი, შედარებისათვის მიმართა „ამირანდარეჯანიანი“, „ვისრამიანის“, „ვეფხისტყაოსნის“, „ლეილმაჯნუნიანი“, „იოსებზილიხანიანისა“ და სხვა თხზულებათა გმირებს.

„ალექსანდრიანის“ სამივე ქართული ვერსია დაცულია ხელნაწერების სახით: არჩილისა — საქართველოს ცენტრალურ არქივში (№ 123), ხელნაწერთა ინსტიტუტში (-105) და სხვა. პ. ჩხატარაისძისა: გალექსილი — ხელნაწერთა ინსტიტუტში (-736), პროზაული — იქვე (-1204, -1514) და სხვა.
რასელ-აინშტაინის მანიფესტი

რასელ-აინშტაინის მანიფესტი გამოიცა ლონდონში 1955 წლის 9 ივლისს ბერტრან რასელის მიერ ცივი ომის პიკის პერიოდში. მასში ხაზგასმული იყო ბირთვული იარაღის საშიშროებები და მოუწოდებდა მსოფლიო ლიდერებს საერთაშორისო კონფლიქტის მშვიდობიანი გადაწყვეტის გზები მოეძებნათ. მანიფესტს ხელი მოაწერა 11 წამყვანმა ინტელექტუალმა და მეცნიერმა, მათ შორის ალბერტ აინშტაინმა, სიკვდილამდე რამდენიმე დღით ადრე 1955 წლის 18 აპრილს. გამოცემიდან ნამდენიმე დღეში ფილანტროპმა კირუს ეტონმა მანიფესტში მოწოდებული კონფერენციის სპონსორობა ითავა პაგუოში, ნოვა სკოტია. კონფერენცია, რომელიც 1957 წლის ივლისში ჩატარდა იყო პირველი პაგუოშის სამეცნიერო კონფერენციათა სერიაში.
პრაღის ეროვნული თეატრი

ეროვნული თეატრი — ეროვნული თეატრი პრაღაში, ჩეხური ოპერის ალმა-მატერი და ჩეხეთის ისტორიისა და ხელოვნების ეროვნული მონუმენტი.

ეროვნული თეატრი ჩეხური კულტურული ინსტიტუტების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნაწილია თავისი მდიდარი არტისტული ტრადიციით, შექმნილი ჩეხური საზოგადოების ყველაზე გამორჩეული პიროვნებების მხარდაჭერით. ამ ტრადიციის წყალობით შენარჩუნდა და განვითარდა ერის ყველაზე მნიშვნელოვანი ატრიბუტი — ჩეხური ენა და ჩეხური მუსიკისა და დრამატული აზროვნების ხედვა.

დღეს ეროვნული თატრი შედგება სამი სამხატვრო ანსამბლისგან — ოპერა, ბალეტი და დრამატურგია, რომელთა წარმოდგენები იმართება ეროვნული თეატრის ისტორიულ შენობაში, სახელმწიფო თეატრსა და კოლოვრატის თეატრში.
მაგდებურგის საკათედრო ტაძარი

მაგდებურგის საკათედრო ტაძარი, ოფიციალურად წმინდა ეკატერინესა და მორისის საკათდერო ტაძარი იყო პირველი გოტიკური ტაძარი გერმანიაში და 100,98 მ სიმაღლით ყველაზე მაღალი კათედრალია ყოფილ აღმოსავლეთ გერმანიაში. ტაძარი მდებარეობს მაგდებურგში, საქსონია-ანჰალტის დედაქალაქში, გერმანია. ამ ტაძარში დაკრძალულია ოტო დიდი.

კათედრალის ადგილას პირველი ეკლესია აშენდა 937 წელს და ის იყო წმ. მორისის სააბატო. დღევანდელი კათედრალი შენდებოდა 300 წლის განმავლობაში 1209 წლიდან, ხოლო კოშკის ქიმები 1520 წელს დასრულდა. მრავალგზის დარბევის მიუხედავად კათედარლი მდიდარია ხელოვნების ნიმუშებით ანტიკურიდან თანამედროვე პერიოდის ჩათვლით.
ალექსანდროვი

საკუთარი სახელი ალექსანდროვი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ალექსანდროვი, ალექსანდრე — მათემატიკოსი
ალექსანდროვი, ალექსანდრე (კომპოზიტორი) — რუსი კომპოზიტორი და საგუნდო დირიჟორი
ალექსანდროვი, ალექსანდრე (მფრინავი) — საბჭოთა მფრინავი-კოსმონავტი
ალექსანდროვი, ანატოლი (კომპოზიტორი) — რუსი კომპოზიტორი
ალექსანდროვი, ანატოლი — ფიზიკოსი
ალექსანდროვი, ბორის — რუსი კომპოზიტორი და საგუნდო დირიჟორი
ალექსანდროვი, გიორგი — ფილოსოფოსი
ალექსანდროვი, გრიგოლ — კინორეჟისორი
ალექსანდროვი, ვასილი — ბოტანიკოსი
ალექსანდროვი, ივანე — ინჟინერი და მეცნიერი ენერგეტიკისა და ჰიდროტექნიკის დარგში
ალექსანდროვი, პავლე — მათემატიკოსი
ალექსანდროული

ალექსანდროული, კაბისტონი, კაბისტონა — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

ძველად მას კაბისტონის და კაბისტონას სახელით იცნობდნენ, მაგრამ რადგანაც ამ ჯიშის გაშენებას მეფე ალექსანდრეს სახელს უკავშირებენ — ალექსანდროული შეარქვეს.

ძირითადად გავრცელებულია რაჭა-ლეჩხუმში, ტოლა-ხვანჭკარის მიკროზონაში.

ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, სამნაკვთიანი, გვხვდება როგორც ხუთნაკვთიანი, ასევე დაუნაკვთავი ფოთლებიც. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია სქელი აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრი შებუსვით. მთავარ ძარღვებზე კი გასდევს მოკლე ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან მცირე ზომისაა, კონუსური ფორმის, ახასიათებსდატოტვა, თხელია ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო სიდიდისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური. სრულ სიმწიფეში მუქი ლურჯია, თითქმის შავი. თხელკანიანია, ცვილისებრი ნაფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი ოდნავ კნატუნაა, წვნიანი, წვენი შეუფერავი, ძალიან სასიამოვნო ტკბილი გემოთი და სუსტად გამოსახული ჯიშური არომატით.

ვაზი საშუალო ზრდისა და საშუალო ან საშუალოზე მცირემოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან ყურძნის სრულ დამწიფებამდე 150-175 დღეა. მტევნის საშუალო წონა 90-100 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა 4.0-6.0 ტონაა. იგი კარგად ვითარდება თითქმის ყველა ტიპის ნიადაგზე, მაგრამ მაღალხარისხიან ღვინოს კირნარ, ქვათიხნარ და ხირხატ ნიადაგებზე იძლევა შესაბამისი საძირის შერჩევისას. ყურძის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 24-30%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.5-7 გ/ლ-ს.

ხვანჭკარის მიკროზონაში, მუჯურეთულთან ერთად კუპაჟში მაღალხარისხიან, ორიგინალურ და ბუნებრივად ნახევარ ტკბილ ადგილ წარმოშობის ღვინო „ხვანჭკარას“ იღებენ, რომელიც ადრე „ყიფიანის ღვინის“ სახელით იყო ცნობილი. „ხვანჭკარა“ ხასიათდება გემური თვისებებით, მუქი ლალისფერია, კარგად გამოხატული ბუკეტით. გამოირჩევა სირბილითა და ნაზი სასიამოვნო მოტკბო გემოთი.
ალექსეევი

საკუთარი სახელი ალექსეევი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ალექსეევი, ბორის — ჩუვაში მსახიობი
ალექსეევი, ვასილი მიხეილის ძე — რუსი ფილოლოგი
ალექსეევი, ვასილი პეტრეს ძე — ახალგაზრდობის კომუნისტური ორგანიზაციების ერთ-ერთი ფუძემდებელი რუსეთში
ალექსეევი, თედორე — რუსი ფერმქერ-პეიზაჟისტი
ალექსეევი, მიხეილ ვასილის ძე — რუსი სამხედრო მოღვაწე
ალექსეევი, მიხეილ პავლეს ძე — რუსი ლიტერატურათმცოდნე
ალექსეევი, ნიკოლოზ — რევოლუციური მოზღაობის მოღვაწე რუსეთში
ალექსეევი, პეტრე — პირველი რუსი მუშა-რევოლუციონერი
ალექსეევკა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ალექსეევკა შეიძლება აღნიშნავდეს:

აზერბაიჯანი
ალექსეევკა — სოფელი აღსთაფის რაიონში;
ალექსეევკა — სოფელი ხაჩმაზის რაიონში;
ალექსეევკა — სოფელი ყუბის რაიონში.

რუსეთი
ბელგოროდის ოლქი
ალექსეევკა — ქალაქი ბელგოროდის ოლქში.

ბაშკირეთი
ალექსეევკა — სოფელი აურგაზის რაიონში;
ალექსეევკა — სოფელი აურგაზის რაიონში;
ალექსეევკა — სოფელი ბელებეის რაიონში;
ალექსეევკა — სოფელი ბიჟბულიაქის რაიონში;
ალექსეევკა — სოფელი ბიჟბულიაქის რაიონში;
ალექსეევკა — სოფელი ბლაგოვარის რაიონში;
ალექსეევკა — სოფელი კარმასკალის რაიონში;
ალექსეევკა — სოფელი კუმერთაუს საქალაქო ოკრუგში;
ალექსეევკა — სოფელი მიაქის რაიონში;
ალექსეევკა — სოფელი თუიმაზის რაიონში;
ალექსეევკა — სოფელი უფის რაიონში.

ყაზახეთი
ალექსეევკა — ქალაქი ყაზახეთში.

ყირგიზეთი
ალექსეევკა — სოფელი ჯალალაბადის ოლქში.

მოლდოვა
ალექსეევკა — სოფელი უნგენის რაიონში;
ალექსეევკა — სოფელი ედინეცის რაიონში;
ალექსეევკა — სოფელი ფლორეშტის რაიონში.

უკრაინა
ალექსეევკა — სოფელი ბელოგორსკის რაიონში.

საქართველო
ალექსეევკა — სოფელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში;
ალექსეევკა — სოფელი სოხუმის მუნიციპალიტეტში;
ალექსეევკა — დასახლება თბილისში, სამგორის რაიონში.
ალექსი-მესხიშვილები

ალექსი-მესხიშვილები, მესხიშვილები — - საუკუნეების ქართული კულტურის მოღვაწე მწიგნობართა, კალიგრაფთა და მხატვართა გვარი. გადმოვიდნენ მესხეთიდან და თბილისში საუკუნეში დამკვიდრდნენ. დაკავშირებული იყვნენ ანჩისხატის ეკლესიასთან. მღვდელი პეტრე მესხი (გ. 1680) ანჩისხატის კანდელაკი (მნათე) იყო. ანჩისხატის დეკანოზები იყვნენ მისი შვილი, მხატვარი გრიგოლი და გრიგოლის ვაჟი ალექსი — საუკუნის შუა ხანის მოღვაწე, გამოჩენილი კალიგრაფი, ქართველ კალიგრაფთა სახელგანთქმული დინასტიის დამფუძნებელი (მესხიშვილების გვარი მის შემდეგ იწოდება ალექსი-მესხიშვილად). ალექსი ქართული ნუსხური ხელნაწერი წიგნის ერთ-ერთი საუკეთესო ოსტატი იყო, წერდა მხედრულადათაც, გადაწერილი აქვს საერო და სასულიერო შინაარსის მრავალი ათეული წიგნი, რომელთაგან ზოგი დასურათებულია. საერო და სასულიერო წიგნები აქვს გადაწერილი მხედრულად და ნუსხურად აგრეთვე წერის შესანიშნავ ოსტატს სოლომონ ალექსის ძეს (1742–1808). საგანგებოდ აღსანიშნავია დავით ალექსის ძის მოღვაწეობა (დავით რექტორი). მწერალი, მთარგმნელი და კალიგრაფი იყო ქვათახევის მონასტრის არქიმანდრიტი ტარასი სოლომონის ძე (1793–1824).

ალექსი-მესხიშვილების გადაწერილ-გაფორმებული წიგნები ორგანულად უკავშირდება ძველი ქართული ხელნაწერი წიგნის ტრადიციებს. გაფორმებისათვის ისინი იყენებდნენ დიდი ხნის შემუშავებულ ხერხებს (თავსართები და ბოლოსართები, საზედაო ასოები, სინგურის სტრიქონები ტექსტში და სხვა), ალექსის განსაკუთრებით უყვარდა ჩართული წერა დიდი, დეკორატიული მთავრული ასოებით, ორნამენტული მოტივები.

ალექსი-მესხიშვილების გადაწერილ წიგნთა უმრავლესობა დღეს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში ინახება.
ვლადიმერ ალექსი-მესხიშვილი

ვლადიმერ შალვას ძე ალექსი-მესხიშვილი (დ. 28 სექტემბერი [ ძვ. სტ. 15 სექტემბერი], 1915, თბილისი — გ. 21 ივნისი, 1978, იქვე) — ქართველი არქიტექტორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1961).
ბიოგრაფია
1939 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი. 1955 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. მისი შემოქმედებისათვის დამახასიათებელია სისადავე, თანამედროვე ეროვნული ფორმების ძიება. ძირითადი ნამუშევრებია: სანატორიუმი „იმერეთი“ წყალტუბოში (არქიტექტორ ლ. ჯანელიძესთან ერთად, 1948–1957), სააგარაკო სახლები წყნეთში (1956-1962), სპორტის სასახლე თბილისში (არქიტექტორ ი. კასრაძესთან და ინჟინერ დ. ქაჯაიასთან ერთად, 1961), რესტორანი „იორი“ თბილისის ზღვაზე (1962), დასასვენებელი სახლი ბიჭვინთაში (1962), გარაჟი თბილისში (1970), საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი (არქიტექტორ გ. გაბაშვილთან ერთად) და მეტროპოლიტენის ქვედა სადგური „თავისუფლების მოედანი“ (ყოფილი „ლენინის მოედანი“) (ორივე თბილისში — 1967; რუსთაველის სახელობის საქართველოს სახელმწიფო პრემია, 1969), თბილისის ჭადრაკისა და ალპური კლუბის შენობა (არქიტექტორი გ. ღუდუშაურთან ერთად; საქართველოს კომკავშირის პრემია; 1974). დაჯილდოებულია "საპატიო ნიშნის" ორდენით.

დაკრძალულია თბილისის საბურთალოს პანთეონში. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.
პეტერ პაულ რუბენსი

პეტერ პაულ რუბენსი (დ. 28 ივნისი, 1577, ზიგენი, ვესტფალია ― გ. 30 მაისი, 1640, ანტვერპენი) — საუკუნის ფლამანდიელი ფერმწერი. ბაროკოს სტილის წარმომადგენელი.

ბიოგრაფია
პეტერ პაულ რუბენსი ფლანდრიელი ფერმწერი იყო. იგი დაიბადა ფლანდრიელ ემიგრანტთა ოჯახში. 1589 წლიდან რუბენსი ანტვერპენში ცხოვრობდა, სადაც მრავალმხრივი ჰუმანიტარული განათლება მიიღო. 1591 წელს ფერწერას სწავლობდა პეიზაჟისტ ტ. ვერჰახტთან. 1600-08 წლები იტალიაში გაატარა, უმეტესად მანტუის ჰერცოგის კარზე. იყო რომში, ვენეციასა და გენუაში; სწავლობდა მიქელანჯელოს, რაფაელის, ტიციანისა და კარავაჯოს შემოქმედებას, აქტიურად ეცნობოდა თავისი ეპოქაში შექმნილ ნამუშევრებსაც.

იშვიათ ოსტატობას აღწევს ადამიანის შიშველი სხეულისა და მდიდრული სამოსელის ფაქტურის გადმოცემაში. ანტვერპენში დამკვიდრების შემდეგ პირველ ხანებში ასრულებდა მონუმენტურ რელიგიურ კომპოზიციებს. 1612-20 წლებს მიეკუთვნება რუბენსის მრავალი შედევრი. რომლებშიც მისმა ხელოვნებამ შემოქმედებით სიმწიფეს მიაღწია: „პერსევსი და ანდრომედე“, „ლევკიპეს ასულთა მოტაცება“, „მთვრალი სილენე“, „ამორძალთა ბრძოლა“, „ნადირობის სცენები“, გრანდიოზული დეკორაციები, კომპოზიციები, რომლებიც შესრულებული იყო ევროპაში, სხვადასხვა ქვეყნის უმაღლესი არისტოკრატებისა და მეფეთა შეკვეთით; კარტონები ხალიჩებისათვის, რომლებზეც გამოსახული იყო სცენები დეციუს მაუსის ცხოვრებიდან. უზარმაზარი სურათები ანტვერპენის იეზუიტების ამსახველი პანოები ლუქსემბურგის სასახლისთვის. გარეგნული ბრწყინვალებით აღბეჭდილი ვირი ტოზოლი არისტოკრატების პორტრეტები. 1620-იან წლებში ფლამანდრიის მთავრობის დავალებით რუბენსმა რთული დიპლომატიური მისია შეასრულა, იყო ესპანეთში (1628) ინგლისში (1629-30). მას ყველგან დიდი პატივით ხვდებოდნენ.

1626 წ. გარდაიცვალა რუბენსის მეუღლე. 1630 წ. შეირთო მდიდარი ვაჭრის ქალიშვილი, ახალგაზრდა ელენ ფურმანი. სიცოცხლის ბოლო ათწლეული აქტიურ შემოქმედებით მოღვაწეობას მიუძღვნა. ამ დროს რუბენსი ჩამოსცილდა დიპლომატიურ სამსახურს, სასახლის კარს და მთელი თავისი ძალ-ღონე მხატვრობას მიუძღვნა, ეს მისი შემოქმედების უმაღლესი გაფურჩქვნის ხანაა; ყველა სურათს - უმეტესად პორტრეტებს, პეიზაჟებს, მითოლოგიებს, სცენებებს თვითონ ასრულებდა. ახალგაზრდა მეუღლეს ხატავდა ხან შვილებთან ერთად, ხან ცალკე, ზოგჯერ მითოლოგიური და სარწმუნოებრივი სცენების მონაწილედ ხდიდა.

ამ დროინდელი პორტრეტები, განსაკუთრებით მხატვრის მახლობელ პირების, მოკლებულია გარეგნულ ეფექტებს.უფრო თბილი და ღრმაა დახასიათების მხრივ. ბოლო წლებს მიეკუთვნება აგრეთვე რუბენსის საუკეთესო პეიზაჟების უმეტესობა. მხიარულებითა და სიხალისით აღსავსე სურათები, რომლებზედაც გამოსახულია სცენები სახლის ცხოვრებიდან, მითოლოგიური პერსონაჟები და სხვ. დიდი მხატვრული ღირებულება აქვს რუბენსის მრავალრიცხოვან ესკიზებსა და ნახატებს. მისმა კულტურულმა მემკვიდრეობამ დიდი გავლენა იქონია მომავალ ევროპელ მხატვრებზე. რუბენსი გარდაიცვალა 1640 წლის 30 მაისს, ანტვერპენში.

ნამუშევრები
ჯალალ თალაბანი

ჯალალ თალაბანი (; [ ]; დ. 12 ნოემბერი, 1933, ქისანჟარი, ერაყი — გ. 3 ოქტომბერი, 2017, ბერლინი, გერმანია) — ქურთი წარმომავლობის ერაყელი პოლიტიკოსი, ერაყის პრეზიდენტი 2005 წლის 6 აპრილიდან. ხელმეორედ აირჩიეს 2006 წლის 22 აპრილს ერაყის ეროვნული ასამბლეის სხდომაზე. პრეზიდენტად აირჩიეს ასევე 2010 წლის 11 ნოემბერს. თალაბანი არის ერაყის ერთ-ერთი მთავარი ქურთული პოლიტიკური პარტიის - ქურთისტანის პატრიოტთა გაერთიანების დამფუძნებელი და გენერალური მდივანი. იგი ასევე იყო ერაყის დროებითი მმართველი საბჭოს წამყვანი წევრი, რომელიც დაფუძნდა სადამ ჰუსეინის რეჟიმის დამხობის შემდეგ 2003 წელს ერაყში აშშ-ის შეჭრის შედეგად.

2012 წლის 18 დეკემბერს ერაყის სახელმწიფო ტელევიზიის ცნობით, პრეზიდენტი ჯალალ თალაბანი ინსულტით მოათავსეს საავადმყოფოში. ამავე დღეს გავრცელდა ინფორმაცია მისი გარდაცვალების შესახებ, თუმცა ერაყის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ხოშიარ ზაბარიმ აღნიშნული ინფორმაცია უარყო.

გარდაიცვალა 2017 წლის 3 ოქტომბერს, ბერლინში, გერმანია.
ალვანი

ალვანი (ალონი — ქართული საისტორიო წყაროების მიხედვით) — ველი კახეთში (ახლანდელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში). საუკუნის შუა წლებში კახეთის მეფე ლევანმა ალვანის ველი თუშებს უწყალობა საზამთრო საძოვრებად. თეიმურაზ -ისა და ერეკლე -ის მიერ თუშებისათვის 1757 წელს ნაბოძები სიგელიდან ირკვევა, რომ იმხანად ველს მხოლოდ საძოვრებად იყენებდნენ. თუშების მუდმივ საცხოვრებელ ადგილად იგი საუკუნის დასაწყისიდან გადაიქცა. იმ დროს გაჩნდა სოფ. ალვანიც (ახლანდელი ზემო ალვანი და ქვემო ალვანი).
დავით რექტორი

დავით რექტორი, დავით ალექსის ძე (ალექსიშვილი) მესხიშვილი (დ. 1745 — გ. 1824) — ქართველი მეცნიერი, მწიგნობარი, პედაგოგი, კალიგრაფი.

ბიოგრაფია
დაახლოებით 1764-1765 წლებში დაამთავრა თბილისის სემინარია. 70-იანი წლების ბოლოსა და 80-იანი წლების დასაწყისში ერეკლე -ის კარზე მდივან-მწიგნობარი იყო და გაიოზ რექტორთან ერთად ხელმძღვანელობდა განათლების საქმეს. 1783 წელს გაიოზ რექტორის რუსეთში გამგზავრების შემდეგ თელავის სემინარიაში ჯერ რექტორის მოვალეობის შემსრულებელი იყო, 1790 წლიდან სემინარიის გაუქმებამდე (1801) კი მისი რექტორი. ეწეოდა ნაყოფიერ სამეცნიერო-პედაგოგიურ მოღვაწეობას. სემინარიაში ასწავლიდა გრამატიკას, თეორიულ ფიზიკას, ეთიკას, მაგრამ ოფიციალური სასწავლო გეგმები არ აკმაყოფილებდა და ფართოდ გაშალა საგანმანათლებლო მუშაობა — სემინარიაში დააარსა ლიტერატურული-შემოქმედებითი წრე.

დავით რექტორი ავტორია მრავალი სახელმძღვანელოსი („არითმეტიკა“, „სწავლანი ოთხნაწილედნი“, ქართული წერის დედნები და სხვა). მეფე გიორგი -ის დავალებით დავით რექტორს შეუმოწმებია ნათლისმცემლის, კალოუბნის, სიონის, ქაშვეთის, მცხეთისა და ანჩისხატის სკოლები. მან შეადგინა ხელნაწერთა სია, რომელიც ცნობილია 1810 წლის კატალოგის სახელწოდებით. მასვე ეკუთვნის მეორე ბიბლიოგრაფიული ნაშრომი „ძველთა ქართველთა მთარგმნელთათვის“, სადაც თავმოყრილია ცნობები ძველი ქართველი მწერლებსა და მთარგმნელებზე.

დავით რექტორი ეწეოდა ლექსიკოგრაფიულ მუშაობასაც. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სულხან-საბა ორბელიანის ლექსიკონის კომენტარები (დაზუსტებულია ცალკეული სიტყვების მნიშვნელობა, ზოგჯერ კი დამატებულია ახალი სიტყვები თავისი განმარტებით). დავით რექტორის პოეტურ მემკვიდრეობაში შეიმჩნევა ფრანგ განმანათებელთა იდეების კვალი და ანტონ -ის სქოლატიკური სკოლის გავლენა. დავით რექტორი დახვეწილი და ნაყოფიერი კალიგრაფი იყო. მის მიერ გადაწერილ მრავალრიცხოვან ხელნაწერთაგან აღსანიშნავია ქართული სიტყვაკაზმული მწერლობის ორტომიანი ანთოლოგია (ხელნაწერი -1511, 1512, ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი).
ჰაინრიხ IV (სრი)

ჰაინრიხ (დ. 11 ნოემბერი, 1050 — გ. 17 აგვისტო, 1106, ლიუტიხი, ლიეჟი) — გერმანიის მეფე 1056-იდან, იმპერატორი 1084-იდან. ჰაინრიხ -ის ძე. მძიმე ბრძოლები გადაიტანა თავის სრულწლოვანებამდე (1065) უზომოდ განდიდებული მთავრების ასალაგმავად. საქსონიაში სამეფო ხელისუფლების აღდგენას მოჰყვა საქსონიის აჯანყება 1073–1075, რომელიც გაჭირვებით ჩაახშო. ჰაინრიხ გერმანიასა და ჩრდილოეთ იტალიაში საეკლესიო ინვესტიტურის უფლებისათვის ებრძოდა პაპ გრიგოლ -ს. 1076 პაპმა იგი ეკლესიიდან განკვეთა და ტახტიდან გადაყენებულად გამოაცხადა. ჰაინრიხ იძულებული გახდა შენდობისათვის პაპს კანოსაში ხლებოდა (1077 წლის იანვარი), ხოლო შემდეგ ანგარიში გაუსწორა თავის მტრებს გერმანიაში. 1080 პაპმა კვლავ შეაჩვენა იგი. საპასუხოდ ჰაინრიხ -მ გაილაშქრა პაპის წინააღმდეგ (1081), დაიპყრო რომი (1084) და ანტიპაპის კლემენტ -ის ხელით მიიღო საიმპერატორო გვირგვინკურთხევა, მაგრამ გრიგოლ -ის მოკავშირე სამხრეთ იტალიელმა ნორმანებმა იგი რომიდან გააძევეს. მარცხიანი გამოდგა ჰაინრიხ -ის მესამე ლაშქრობაც იტალიაში (1090-1097). სიცოცხლის ბოლო წლები ჰაინრიხ -მ შინააშლილობასთან ომში გაატარა.

დაკრძალულია შპაიერის კათედრალში, შპაიერი, გერმანია.

ოჯახი
მშობლები
იმპერატორი ჰაინრიხ და მისი მეუღლე აგნესა დე პუატუ.

მეუღლეები
∞ 1) ივლისი 1066, ტრიბური.
ბერთა, ტურინის მარკგრაფის ოტოს ასული.
დ. 21 სექტემბერი 1051. გ. 27 დეკემბერი 1087. საფლავი: შპაიერის კათედრალი.

∞ 2) ივნისი 1089, კიოლნი.
ევპრაქსია (პრაქსედისი, ადელაიდა), კიევის მთავრის ვსევოლოდ -ის ასული.
დ. 1071. გ. 11 ივლისი 1109. საფლავი: კიევის ერთ-ერთი მონასტერი.

შვილები
ადელაიდა
დ. 1070. გ. 1079. საფლავი: შპაიერის კათედრალი.
ჰაინრიხი
დ. 1 აგვისტო 1071. გ. 2 აგვისტო 1071, ჰარცბურგი.
აგნესა, ავსტრიისა და შვაბიის მარკგრაფინია.
დ. დაახ. 1072. გ. 24 სექტემბერი 1143. საფლავი: კლოსტერნოიბურგის მონასტერი.
კონრადი, იტალიის მეფე და ქვემო ლოთარინგიის ჰერცოგი.
დ. 12 თებერვალი1074. გ. 27 ივლისი 1101, ფლორენცია. საფლავი: სანტა მარია დელ ფიორე.
ჰაინრიხ , იმპერატორი.
დ. 1086. გ. 23 მაისი 1125, უტრეხტი. საფლავი: შპაიერის კათედრალი.
ანრი I (კვიპროსი)

ანრი (; დ. 3 მაისი, 1217 — გ. 18 იანვარი, 1253) — კვიპროსის სამეფოს მეფე 1218–1253 წლებში. იგი იყო ჰუგო -ისა და ალისა დე შამპანის ვაჟი. 1208 წელს მან იქორწინა შამპანის გრაფის ასულ ალისაზე.

ანრი იერუსალიმის სამეფოს რეგენტი იყო 1246-1253 წლებში კონრად ფონ ჰოენშტაუფენის მეფობის დროს. ანრი სამჯერ იყო დაქორწინებული. მესამე მეუღლე იყო პლეზანსია ანტიოქიელი, ანტიოქიის თავადის ბოემონდ -ის ასული, რომელთანაც შეეძინა მემკვიდრე ჰუგო .
უგო I (ბურგუნდიის ჰერცოგი)

უგო (; დ. 1057 — გ. 29 აგვისტო 1093) — ბურგუნდიის ჰერცოგი 1076–1079 წლებში და 1079 წლიდან კლუნის აბატი. ბურგუნდიის ჰერცოგის, რობერტ -ის შვილიშვილი და მისი მემკვიდრე.

ბიოგრაფია
უგო მამის, ჰენრი დოცელის გარდაცვალების შემდეგ რობერტ -ის მემკვიდრე გახდა, თუმცა მან მალევე ამ თანამდებობაზე უარი თქვა და ჰერცოგად მისი ძმა, ოდო აირჩიეს. უგო სანჩო არაგონელთან ერთად მურებს პირენეს ნახევარკუნძულზე ებრძოდა. უგო ბერად აღიკვეცა და მონასტერში წავიდა. მოგვიანებით იგი კლუნის აბატად დანიშნეს. უგო ბურგუნდიელი დაქორწინებული იყო იოლანდა ნევერელზე, რომელიც 1078 წელს გაურკვეველი მიზეზით გარდაიცვალა.