iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჭუპრი

ჭუპრი — მწერების განვითარების შუალედური სტადია მეტამორფოზის დროს. ჭუპრის სტადიაში მწერი უძრავია, არ იკვებება, მასში მიმდინარეობს ინტენსიური შინაგანი გარდაქმნა, რის შედეგადაც მწერი მატლიდან იმაგოდ გარდაიქმნება.

არსებობს ჭუპრის 3 ფორმა:
თავისუფალი ჭუპრი — კარგად ემჩნევა სხეულის დანაწევრება, კიდურები და დანამატები.

დაფარული ჭუპრი — სხეულის დანამატები და კიდურები ისე მჭიდროდაა მიკრული კანზე, რომ ოდნავ შესამჩნევია და ჭუპრის სხეული გარედან გარსით დაფარულს ჰგავს.

კასრისებრი ჭუპრი — მალული, ანუ ცრუ ჭუპრი. მატლს დაჭუპრების წინ კანი არ სძვრება, იგი გამოცვლილ და გახევებულ პარკშია მოთავსებული ისე, რომ გარეგნულად ჭუპრის შთაბეჭდილებას არ ტოვებს.

ჭუპრის შინაგანი ცვლილებები 2 პროცესად იყოფა: მატლის ქსოვილისა და ორგანოთა დაშლა და ზრდასრული მწერის ახალი ქსოვილებისა და ორგანოების წარმოქმნა.
ბორის ნემცოვი

ბორის ნემცოვი (; დ. 9 ოქტომბერი, 1959 — გ. 27 თებერვალი, 2015) — რუსი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე.

ბორის ნემცოვი იყო ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქის პირველი გუბერნატორი (1991-97). მოგვიანებით მუშაობდა რუსეთის მთავრობაში, სადაც იყო საწვავისა და ენერგეტიკის მინისტრი (1997), რუსეთის ვიცე-პრემიერი და უშიშროების საბჭოს წევრი (1997-98). გუბერნატორად და ვიცე-პრემიერად მუშაობის მომენტში იყო ამ თანამდებობებზე მყოფი ყველაზე ახალგაზრდა რუსი პოლიტიკოსი. რამდენიმეჯერ იყო არჩეული ქვეყნის პარლამენტში, 1990 წელს აირჩიეს რსფსრ-ის სახალხო დეპუტატად, ხოლო 1993 წელს — რუსეთის ფედერალური კრების ფედერაციის საბჭოში, 1995-1997 წლებში იყო ფედერაციის საბჭოს წევრი გუბერნატორის თანამდებობაზე.

1998 წელს ჩამოაყალიბა მოძრაობა „ახალგაზრდა რუსეთი“. 1998 წელსვე იყო თანადამფუძნებელი ჯგუფისა „მარჯვენა საქმე“, ხოლო 1999 წელს — ჯგუფისა „მემარჯვენე ძალების კავშირი“. ამ ჯგუფის დაშლის შემდეგ, 2008 წელს, დააფუძნა ლიბერალური პოლიტიკური მოძრაობა „სოლიდარობა“ . 1999-2003 წლებში იყო რუსეთის ფედერაციის ფედერალური კრების სახელმწიფო დუმის დეპუტატი, სადაც ეკავა სახელმწიფო დუმის თავმჯდომარის მოადგილისა და ფრაქცია მემარჯვენე ძალების კავშირის ხელმძღვანელის თანამდებობები. 2003 წლის შემდეგ მუშაობდა ბიზნესის სფეროსა და უკრაინის პრეზიდენტის შტატგარეშე მრჩევლად.

ბორის ნემცოვი მოკლეს 2015 წლის 27 თებერვალს, მოსკოვის ცენტრში.
აკაკი წერეთელი (მღვიმე)

აკაკი წერეთელი — კარსტული მღვიმე საქართველოში, საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ სარეკის ტერიტორიაზე. მდებარეობს მდინარე ყვირილის მარცხენა მხარეს. გამომუშავებულია ზედაცარცულ კირქვებში. მღვიმეში შესასვლელი არის კლდოვანი ფარდულით, დაღმავალფსკერიანი და კარსტული გვირაბებისგან შედგება. შემდეგ ეშვება ჩრდილო-დასავლეთით პალეო მდინარის მიმართულებით. მღვიმის შესასვლელის სიმაღლე ზღვის დონიდან 455 მეტრია, ხოლო შეფარდებითი კი მდინარე ყვირილის დონიდან 75 მეტრი. მღვიმის სიღრმე 12 მეტრია, ჯამური სიგრძე 45 მეტრი, სიგანე – მინიმალური 1 მ, მაქსიმალური 2,5 მ, სიმაღლე მინიმალური 0,5 მ, მაქსიმალური კი 5 მ. მღვიმე ოთხსართულიან სიღრუეს წარმოადგენს.

მღვიმეში ჰაერის ტემპერატურა 14 გრადუსია. გაედინება პატარა ნაკადული, გვირაბის გაფართოებაში დიდ როლს თამაშობს დროებითი ღვარების ჭარბი ნაკადები. ქიმიური ნალექებიდან გვხდება სტალაქტიტები, სტალაგმიტები, კალციტის მოფარდაგებანი, მექანიკურიდან – ნგრევის ადგილობრივი მასალა, გამოფიტვის პროდუქტები, დროებითი ნაკადების მიერ შემოტანილია ალუვიონი, აგრეთვე მღვიმეში გვხდება მდინარეული რიყნარი მასალა. ბინადრობენ ობობები, მცირეჯაგრიანი რგოლოვანი ჭიები, მრავალფეხიანები და სხვა ცოცხალი ორგანიზმები.

ჭიათურა-საჩხერის გზატკეცილიდან მღვიმისკენ მიმავალი გზა მიემართება სოფელ სარეკის მიმართულებით. სასოფლო გზიდან მღვიმისკენ 150 მეტრის მანძილზე გრუნტის გზა მიუყვება სოფელ სარეკის მაცხოვრებელ ბიძინა აბჟანდაძის საკარმიდამო ნაკვეთთან ახლოს არსებულ კლდოვან ფარდულში. მღვიმის ბოლომდე გასავლელად საჭიროა სპელეოლოგიური აღჭურვილობა. მღვიმე გამოკვლეული იქნა 2015 წლის 23 თებერვალს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეომორფოლოგია, კარტოგრაფიის კათედრის ასისტენტ პროფესორის გიორგი დვალაშვილის მიერ.

სახელწოდება
ახალ აღმოჩენილ კარსტულ მღვიმეს სახელი აკაკი წერეთლის დაბადებიდან 175 და გარდაცვალებიდან 100 წლისთავთან დაკავშირებით ეწოდა.

გალერეა
ოპერაცია ტორჩი

ოპერაცია ტორჩი (საწყის ეტაპზე ოპერაცია ჯიმნასტი) — ბრიტანულ-ამერიკული ოპერაცია, რომელიც დაიწყო 1942 წლის 8 ნოემბერს მეორე მსოფლიო ომის ჩრდილოეთ აფრიკის კამპანიის დროს და მიზნად ისახავდა ფრანგულ ჩრდილოეთ აფრიკაში შეჭრას.

საბჭოთა კავშირმა დაარწმუნა შეერთებული შტატები და გაერთიანებული სამეფო დაეწყოთ ოპერაცია ევროპაში და ასევე გაეხსნათ მეორე ფრონტი აფრიკაში, რაც წითელ არმიაზე მესამე რაიხის ზეწოლას შეამცირებდა. ამერიკელმა მეთაურებმა დაიწყეს ოპერაცია სლეჯჰამერისთვის მზადება, რომელიც მიზნად ისახავდა ოკუპირებულ ევროპაში რაც შეიძლება სწრაფად დესანტირებას, თუმცა ბრიტანელ მეთაურებს მიაჩნდათ, რომ ამგვარი კურსი საბოლოოდ კატასტროფას გამოიწვევდა.

ნაცვლად ამისა წარდგენილ იქნა ფრანგულ ჩრდილოეთ აფრიკაზე შეტევის გეგმა, მისი დახმარებით შესაძლებელი იყო სრულად გაენთავისუფლებინათ ჩრდილოეთი აფრიკა ღერძის სახელმწიფოებისაგან, ასევე უკეთ გაეკონტროლებინათ ხმელთაშუა ზღვა და მომზადებულიყვნენ 1943 წლისთვის სამხრეთ ევროპაში შეჭრისათვის. აშშ-ის პრეზიდენტი ფრანკლინ რუზველტი ფიქრობდა, რომ ეს ოპერაცია არ იზლეოდა 1943 წლისთვის ევროპაში შეჭრის საშუალებას, თუმცა საბოლოოდ გადაწყვიტა ბრიტანეთის პრემიერისთვის უინსტონ ჩერჩილისთვის დაეჭირა მხარი.
ქობალია

საკუთარი სახელი ქობალია შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ალიო ქობალია — ფილოლოგი, პოეტი
გრიგოლ ქობალია — იურისტი, პოლიტიკოსი
ვერა ქობალია — ეკონომისტი
ზაურ ქობალია — პოლიტიკოსი
ივანე ქობალია — ფილოსოფოსი
ირაკლი ქობალია — სპორტსმენი (ფეხბურთელი)
ლოთი ქობალია — სამხედრო მეთაური
ხვიჩა ქობალია — სპორტსმენი (სუმო)
დანაწილებული დიეტა

დანაწილებული, ან დაყოფილი დიეტა — დიეტის ერთ-ერთი სახეობა, რომლის დროსაც წონაში დაკლების მთავარ პრინციპს წარმოადგენს დღის განმავლობაში მისაღებ საკვები რაციონიდან ცილებისა და ნახშირწყლების დანაწილება და მათი ცალ-ცალკე მიღება.

დანაწილებულ დიეტას საფუძვლად დაედო ამერიკელი ექიმის დრ. ჰოვარდ ჰეის (. ) თეორია, რომლის მიხედვითაც ცილების მონელება ორგანიზმში სრულიად განსხვავებული სახით მიმდინარეობს, ვიდრე ნახშირწყლებისა. აქედან გამომდინარეობს კვების პროდუქტების მკაცრი დაყოფა-დანაწილება. დიეტის სახელიც, - დანაწილებული, ან დაყოფილი დიეტა სწორედ დრ. ჰეის ამ თეორიის მთავარ პრინციპს აღწერს.
მახუნცეთის ჩანჩქერი

მახუნცეთის ჩანჩქერი — ჩანჩქერი საქართველოში, ქედის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სოფელ ზედა მახუნცეთის ჩრდილოეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 335 მეტრზე, მდინარე აჭარისწყლის მარჯვენა მხარეს. პატარა შენაკადზე გამოედინება 50 მეტრის სიმაღლის ჩანჩქერი, რომელიც საკმაოდ მოზრდილ მორევს აჩენს. პორფირიტული ტუფებისა და ტუფბრექჩიების წყებით აგებული, ქედის იმ ნაწილში გამომდინარე ჩანჩქერი ძალზე შთამბეჭდავია და ბევრ მნახველს იზიდავს. აქვეა განლაგებული რესტორნის ტიპის კვების ობიექტები და ასევე საპიკნიკე ადგილები.
ბერთის ვოკლუზი

ბერთის ვოკლუზი — ვოკლუზი საქართველოში, წალკის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სოფელ ბერთაში, ზღვის დონიდან 1600 მეტრ სიმაღლეზე. აქ სოფლის ცენტრში ძველი ეკლესიის ქვეშ, ვულკანური წყებიდან გამოედინება დიდდებიტიანი ანკარა წყარო. უხსოვარი დროიდან ამ წყააროზე მოწყობილ ქვის აუზში ბინადრობს კალმახი. დიდი, მსუქანი, ზურგდახავსებული კალმახები თავისი ჯიშისათვის უჩვეულო სიზანტით დაცურავენ აუზში. მიუხედავად იმისა, რომ აუზს მდინარესთან დიდი გასასვლელი აკავშირებს კალმახები არ ტოვებენ საბინადროს. ეს აიხსნება კალმახების ადამიანთან შეგუებით, დღემდე მსგავსი პრეცედენტი მსოფლიოში დაფიქსირებული არ არის. თავდაპირველად ეს აუზი მასზე დაშენებული ეკლესიითურთ ფეოდალთა საკუთრება უნდა ყოფილიყო. საუკუნის ბოლოს სოფელი იმ მხარეს სხვა დასახლებულ პუნქტებთან ერთად ნასოფლარად იქცა.
ჩანასახი

ჩანასახი — ორგანიზმი განვითარების ადრეულ სტადიაზე.

ადამიანისა და ცხოველების ჩანასახი
იგივე ემბრიონი, ორგანიზმი განვითარების ადრეულ სტადიაზე, განაყოფიერებული კვერცხიდან (ზიგოტა) დამოუკიდებელი კვებისა და მოძრაობის უნარის ჩამოყალიბებამდე. ჩანასახი ვითარდება დედის სპეციალურ ორგანოებში.

მცენარის ჩანასახი
მცენარის ჩანასახი, იგივე ემბრიო, ახალი ინდივიდის ნასახი, რომელიც ზიგოტიდან ვითარდება. ყველაზე მარტივი ემბრიონული განვითარება მწვანე წყალმცენარეებს აქვთ, მაგალითად, სპიროგირას ზიგოტა სპოროფიტული ძაფის გარეშე იწყებს მეიოზურ გაყოფას. ხავსებში ჩანასახი ვითარდება დედა ორგანიზმზე – გამეტოფიტზე და აქვე წარმოქმნის სპორებს. ლიკოპოდიუმის ჩანასახს აქვს 2 სიმეტრიული ბორცვი (საიდანაც წარმოიქმნება ფოთლები), მათ შორის მოთავსებულია ზრდის წერტილი. შვიტებსა და გვიმრებში ზიგოტიდან წარმოიქმნება 4 ზონა, რომელთაგანაც შესაბამისად ვითარდება ყლორტი, პირველი ფოთოლი, ფესვი და ფეხი, შიშველთესლოვანებში ჩანასახის განვითარების საწყის (ე. წ. ცენოციტურ) სტადიაზე მეტნაკლები რაოდენობით ვითარდება თავისუფალი ბირთვები. მოგვიანებით ბირთვებს შორის ჩნდება უჯრედული ტიხარი, ჩაისახება ყლორტი, ფესვი და ლებნები. ფარულთესლოვანებში განვითარების საწყის ეტაპზე თავისუფალი ბირთვების წარმოქმნა (გამონაკლისია იორდასალამი) არ ხდება, ფარულთესლოვანთა უმეტესობაში ზიგოტა წარმოქმნის ორ უჯრედს; აპიკალურიდან ვითარდება საკუთრივ ჩანასახი, ხოლო ბაზალურიდან — საკიდარი ანუ სუსპენზორი. ზიგოტის პირველი დაყოფების თავისებურებანი საფუძვლად უდევს ფარულთესლოვანთა ემბრიონული ტიპების კლასიფიკაციას, ემბრიოგენეზის გვიანდელ სტადიებზე ერთლებნიანებში პროემბრის აპიკალური ზონა იძლევა მხოლოდ ერთ ბორცვს (საიდანაც ერთი ლებანი წარმოიქმნება), ხოლო ორლებნიანებში ასეთი ბორცვი ორი ან ორზე მეტია. ჩანასახის კვებასემსახურება ენდოსპერმი, მოგვიანებით თესლში სამარაგო საკვები ნივთიერებები გროვდება ენდოსპერმში ან ლებნებში. თესლში ზოგჯერ არის სამარაგო საკვები ნივთიერებების შემცველი სხვა ქსოვილიც — პერისპერმი (წარმოქმნილი მუცელუსისგან). ევოლუციურ პროცესში ფარულთესლოვანთა ზოგიერთ ჯგუფში (მაგ., პარაზიტებსა და საპროფიტებში) ჩანასახი რედუცირებულია.
რესპირატორი

რესპირატორი ( — ვსუნთქავ) — ხელსაწყო, რომელიც მოწყობილია მტვრისა და მავნე მინარევებისაგნ ადამიანის სასუნთქი ორგანოების ინდივიდუალური დაცვისათვის.

საიზოლაციო რესპირატორს იყენებენ ჟანგბადის უკმარისობისას, აგრეთვე ჰაერში მავნე მინარევების მაღალი კონცენტრაციისას.

მფილტრავი რესპირატორი მსუბუქი და პორტატულია, მაგრამ ძლიერ და გაბინძურებულ ჰაერში სიაიზოლაციო რესპირატორებთან შედარებით ნაკლებად საიმედოა. რადიოაქტიური მტვრისაგან დამცველი რესპირატორის ფილტრებად იყენებენ ბოჭკოვან მასალას (ფეტრი, ბამბა და სხვა).
ოპოლე

ოპოლე (პოლ. ; ) — ქალაქი სამხრეთ პოლონეთში, მდინარე ოდრაზე; ოპოლეს სავოევოდოს ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქის ფართობი შეადგენს 96,55 კმ2-ს. 2017 წლის მდგომარეობით ქალაქში ცხოვრობს 127 792 ადამიანი. ქალაქში მოქმედებს ოპოლეს ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი.

ისტორია
დაარსდა საუკუნეში. ქალაქის სტატუსი მიენიჭა 1217 წელს. ამ დროს ქალაქის ცენტრი გადაიტანეს ოდრის მარჯვენა ნაპირზე, ხოლო ძველი სიმაგრის ადგილზე ააგეს მთავრის ციხე-დარბაზი. ამავე დროს აშენდა ქვის მრავალი შენობა და ქალაქს შემოერტყა გალავანი. 1532-1740 წლებში დროგამოშვებით ემორჩილებოდა ჰაბსბურგთა მონარქიას. 1740 წლიდან სილეზიის ომების შედეგად მოექცია პრუსიის სამეფოს შემადგენლობაში.

დამეგობრებული ქალაქები
ოპოლე დამეგობრებულია შემდეგ ქალაქებთან:
გეორგ კასტრიოტი

გეორგ კასტრიოტი, ფართოდ ცნობილი, როგორც სკანდერბეგი (დ. 6 მაისი, 1405, დიბრა — გ. 17 იანვარი, 1468, ლეჟა) — ალბანელი მთავარი. ალბანეთის ეროვნული გმირი.

ბიოგრაფია
გეორგ კასტრიოტი ბავშვობაში მძევლად იყო ოსმალეთის სულთან მურად -სთან. მას მიაღებინეს ისლამი და ჩარიცხეს ოსმალთა ლაშქარში. როგორც ნიჭიერმა მხედართმთავარმა, ბეის ტიტული მიიღო და ალექსანდრე მაკედონელის სახელი ისკანდერ-ბეი უწოდეს. იგი არ წყვეტდა კავშირს ალბანელ პატრიოტებთან. 1443 წელს, ბალკანეთში ოსმალური არმიის შემადგენლობაში ყოფნის დროს, მოახერხა გაქცევა თანამოაზრეებთან ერთად და სათავეში ჩაუდგა ბრძოლას ოსმალთა წინააღმდეგ. ისკანდერ-ბეიმ განდევნა ოსმალური გარნიზონები ალბანეთიდან. 24 წლის განმავლობაში, გარდაცვალებამდე იგი წარმატებით იგერიებდა თურქთა შემოტევებს. მისი გარდაცვალების შემდეგ დიდებულთა შორის უთანხმოებამ ძლიერ დაასუსტა ალბანეთი. მიუხედავად ამისა სულთანს კიდევ 11 წელი დასჭირდა ალბანეთის დასამოჩილებლად.

ხსოვნა
1953 წელს საბჭოთა კავშირში გადაიღეს ფილმი ალბანეთის დიადი მეომარი სკანდერბეგი რომელმაც 1954 წლის კანის კინოფესტივალზე სპეციალური პრიზი მიიღო. ფილმში სკანდერბეგის როლს აკაკი ხორავა ასრულებს.
სამოსელი პირველი (კომპანია)

სამოსელი პირველი — ქართული ეროვნული სამოსის საერთაშორისო სტანდარტების პირველი კომპანია.

ისტორია
დაარსდა 2009 წელს, პირველი მაღაზია გაიხსნა 2010 წლის 24 აპრილს. კომპანიის შექმნის იდეა ეკუთვნის ბიზნესმენ ლევან ვასაძეს. სახელწოდება "სამოსელი პირველი" აღებულია იესო ქრისტეს იგავიდან უძღები შვილის შესახებ.

სტრუქტურა
სამოსელი პირველი აერთიანებს თანამედროვე საწარმო-სამკერვალოს, კვლევით ცენტრსა და საერთაშორისო მოთხოვნების მაღაზიას.
კომპანიის ბირთვს შეადგენს პროფესიონალი მკვლევარების, მხატვრების , მკერავებისა და მმართველების გუნდი, რომლებიც უკვე არაერთი წელია მუშაობენ.

საქმიანობა
სახელმწიფო მუზეუუმებსა და საცავებში, ასევე კერძო კოლექციებში დაცული ეროვნული სამოსის, ასევე შესაბამისი სამკაულებებისა და სამშვენისების მოკვლევა და ზედმიწევნით შესწავლას.

საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში ტრადიციული ქსოვილის , სამოსელისა და სამკაულების დამზადების ოსტატთა მოძიება და მათი გამოცდილების გაზიარება.

ისტორიულ წყაროებში,არქივებსა და მუზეუმებში ეროვნული სამოსის შესახებ მხატვრული, ფოტო და წერილობითი მასალების მოძიება-დამუშავება.

მოძიებულ ეთნოგრაფიულ და ისტორიულ მასალებზე დაყრდნობით მამაკაცების, ქალებისა და ბავშვების სხვადასხვა სახეობის ეროვნული სამოსის ნიმუშების აღდგენა.

სხვადასხვა ქვეყნებიდან უმაღლესი ხარისხის ქსოვილის , ასევე თანამედროვე სამკერვალო დანადგარების საქართველოში ჩამოტანა და თბილისში საკუთარი საერთაშორისო დონის სამკერვალო-საწარმოს შექმნა.

ნაწარმის უზადო ხარისხის მისაღწევად კომპანის მართვის თანამედროვე საერთაშორისო დონესთან შესაბამისობაში მოყვანა.კომპანიის ძირითადი პრიორიტეტი და მიზანია ხელი შეუწყოს ქართული ეროვნული სამოსისა და აქსესუარების დამზადების ტრადიციების შესწავლასა და გაცოცხლებას, თანამედროვე ქართველთა ყოფიერებაში ეროვნული საქართველოსა და მის ფარგლებს გარეთ წარმოჩენას.
აივარ ჯაიევერი

აივარ ჯაიევერი ( დ. 5 აპრილი, 1929, ბერგენი, ნორვეგია) — ამერიკელი ფიზიკოსი. ააგო ზეგამტარული გვირაბული დიოდი (1960), აღმოაჩინა არასტაციონარული ჯოუზეფსონის ეფექტი. ბრაიან ჯოუზეფსონსა და ლეო ესაკისთან ერთად მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიკის დარგში 1973 წელს. 1970 წლიდან აგრეთვე მუშაობს ბიოლოგიისა და ბიოფიზიკის დარგში. განავითარა იმუნური რეაქციების აღმოჩენის მეთოდი. 1988 წლიდან არის რენსელერის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის პროფესორი. 1954 წელს ემიგრირებული იყო კანადაში. 1956 წელს გადასახლდა აშშ-ში.
გიორგი ჯაკობია

გიორგი პავლეს ძე ჯაკობია (დ. 1894 — გ. 21 თებერვალი, 1944, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე. თავისი ნამუშევრებით საფუძველი ჩაუყარა ძველი ქართული მწერლობის ძეგლების პუბლიკაციისა და ქართულ-სპარსული ლიტერატურის ურთიერთობათა შესწავლას. გამოაქვეყნა „იოსებზილიხანიანის“ ორი ქართული ვერსიის ტექსტი (1927 წ), თეიმურაზ -ისა და (1934 წ, ა. ბარამიძესთან ერთად) და თეიმურაზ -ის (1939 წ) თხზულებები, „ომაინიანი“ (1937 წ), გალექსილი „ამირანდარეჯანიანი“ (1941 წ), დაურთო სათანადო გამოკვლევები, ლექსიკონები და საძიებლები, ხელნაწერთა აღწერილობა. განსაკუთრებით აღსანიშნავია ჯაკობიას ვრცელი ნარკვევი „თეიმურაზის თარგმანები“.
ალბერტო ჯაკომეტი

ალბერტო ჯაკომეტი (დ. 10 ოქტომბერი, 1901, სტამპა — გ. 11 იანვარი, 1966, კური) — შვეიცარიელი მოქანდაკე და ფერმწერი, მოდერნიზმის წარმომადგენელი. სწავლობდა ჟენევაში ხელოვნების და ხელოსნობის სკოლაში (1919-20 წწ), პარიზში კი ე. ბურდელთან (1922-25 წწ). განიცადა კუბიზმის გავლენა. 1929-1935 წწ მიემხრო სიურრეალიზმს. მისი უმთავრესი ნამუშევრები შესრულებულია 1940 – 60-იან წლებში (დამახასიათებელია ვიწრო, ვერტიკალურად ძლიერ გაწელილი, თითქმის ირაციონალური ფიგურები („მოედანი“, 1948 – 1949 წწ, ბრინჯაო, საჯარო სამხატვრო კოლექცია, ბაზელი), ბიუსტები, ფერწერული და გრაფიკული პორტრეტები, პეიზაჟები, ნატურმორტები.
ჯალაბი

ჯალაბი (არაბულ-სპარსული) — ოჯახი, შინაურობა, საკუთრივ ცოლი ან მთლიანად დედაწული (ცოლ-შვილი) და საერთოდ სახლეულნი (ოჯახის წევრები), აგრეთვე მომსახურენი, „ყოველივე ერთბამად შემოკრებული“ თუ ერთად მყოფი ხალხი ძველ საქართველოში. იხსენიება, კერძოდ, ვახტანგ -ის სამართალში (ოჯახის გაყრასა და სახლ-კარის დაწვასთან დაკავშირებით), „ვეფხისტყაოსანში“, „ვისრამიანში“, „ახალი ქართლის ცხოვრებასა“ და ვახუშტი ბატონიშვილის თხზულებაში. „გარიგება ჴელმწიფის კარისა“ განსაზღვრავს „ჯალაბის გაყრის“ წესს (დარბაზიდან ჯალაბის გასვლა სავაზიროს სხდომის დაწყების წინ). „ჯალაბში მიხდომისა და თავდასხმისათვის“ (ჯალაბის, „დედაწულთა აფუნჩხვა“ ანუ აფორიაქება-შერცხვენა) „სისხლის“, საუპატიოს გადახდევინება იყო დაწესებული. არსებობდა მოჯალაბე გლეხთა კატეგორია (დასავლეთ საქართველოში).
ნოდარ ჯალაღონია (პოეტი)

ნოდარ დიმიტრის ძე ჯალაღონია (დ. 16 ივნისი, 1934, ხაბუმე, ჩხოროწყუს რაიონი) — ქართველი პოეტი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის ბათუმის პედაგოგიური ინსტიტუტი (1960 წ) და მაქსიმ გორკის სახელობის მოსკოვის ლიტერატურის ინსტიტუტთან არსებული მწერალთა უმაღლესი ორწლიანი კურსები (1969). პირველი ლექსი გამოაქვეყნა 1955 წელს. პირველი წიგნი 1959 წ. ძირითადი პოეტური კრებულები: „სიმაღლე“ (1964 წ), „ხმა“ (1972 წ), „ლექსები“ (1974 წ), „ყვავილების მიწა“ (1980 წ), „კამერტონი“ (1983 წ), „გზები და დღეები“ (1984 წ). ჯალაღონიას ლექსები თარგმნილია რუსულ, უკრაინულ, სომხურ და ოსურ ენებზე.
მუსა ჯალილი

მუსა მუსტაფას ძე ჯალილი (დ. 15 თებერვალი 1906, მუსტაფინო, ახლანდელი ორენბურგის ოლქი — გ. 25 აგვისტო, 1944, ბერლინი) — თათარი პოეტი.

ბიოგრაფია
ნაწარმოებებს აქვეყნებდა 1919 წლიდან. პირველი კრებულია „ჩვენ მოვდივართ“ (1925 წ), ავტორია ლიბრეტოებისა ოპერებისათვის „ალთან ჩეჩი“ („ოქროსთმიანი“, 1941 წ; სახელმწიფო პრემია 1948 წ) და „ილდარი“ (1941 წ). ასევე კრებული „მოაბიტის რვეული“.
რაჰიმ ჯალილი

ჯალილი რაჰიმ (დ. 3 ივნისი, 1909 წ, ხოჯენდი) — ტაჯიკი სახალხო მწერალი.

ბიოგრაფია
პირველი კრებული „გამარჯვების ტალღები“ გამოაქვეყნა 1933 წ. მოთხრობების კრებული „ოცნება“ – 1936 წ. აღწერდა ტაჯიკი ხალხის წარმომადგენელთა ცხოვრებას მეორე მსოფლიო ომის დროს, ფრონტზე და ზურგში (კრებული „მეორე სიცოცხლე.“ ეკუთვნის რომანები „უკვდავი ადამიანები (1949 წ), შურაბი (წგნ., 1959 წ), პიესა „სანავბარი“ და სხვა.
ჯალღუზისებრი სხეული

ჯალღუზისებრი სხეული — ეპიფიზი, ხერხემლიანი ცხოველებისა და ადამიანის ორგანო, რომელიც ვითარდება შუა ტვინის (მეზენცეფალონი) დორსალური ნაწილის გამონაზარდის სახით. ადამიანის ჯალღუზისებრი სხეულის მასაა 0,2 გ, სიგრძე - 8 მმ, სიგანე 6 მმ, სისქე 4 მმ. მდებარეობს ტვინის სახურავის (ოთხგორაკი) ზემო გორაკებს შორის ღარში. მხედველობის ბორცვებთან დაკავშირებულია წვრილი მოთეთრო ზოლების - ფეხების საშუალებით. ჯალღუზისებრი სხეული მოთავსებულია სისხლძარღვოვან გარსში. ფიქსირებულია ტვინზე. დიდი სიფრთხილე და ხელოვნებაა საჭირო იმისთვის, რომ დაუზიანებლად გაათავისუფლოს ამ გარსისგან. ორგანოს ფუნქცია საბოლოოდ დადგენილი არ არის. იგი ინტენსიურად ვითარდება 7 წლამდე, შემდეგ იწყება მისი უკუგანვითარება, რაც გამოიხატება ორგანოში შემაერთებელი ქსოვილის ზრდით და მინერალური მარილების (კარბონატები, ფოსფატები, კალციუმი, მანგანუმი) ჩალაგებით. წიწილებში ჯალღუზისებრი სხეულის მოცილება იწვევს ნაადრევ სქესობრივ მომწიფებას, ხოლო ძუძუმწოვრებში - სასქესო სისტემის აქტივაციას.
ალაოტრა

ალაოტრა — მადაგასკარის უდიდესი ტბა. მდებარეობს ტუამასინის პროვინციაში, ჩრდილო-ცენტრალურ პლატოზე, ზღვის დონიდან 750 მ სიმაღლეზე. მისი აუზი შედგება წყალმარჩხი მტკნარწყლიანი ტბებისა და მარშებისაგან, რომლებიც გარშემორტყმულია ხშირი მცენარეულობით. ბრინჯის მოყვანის მნიშვნელოვანი ცენტრია. ქმნის ველური ბუნების მდიდარ ჰაბიტატს, რომელიც შეიცავს ზოგიერთ იშვიათ და საფრთხეში მყოფ სახეობებს და აგრეთვე მნიშვნელოვან თევზსაჭერ მიწა-წყლებს. ტბა და მის მიდამოებში არსებული ვეტლენდების ფართობია 7,223 კმ², რომელშიც გაერთიანებულია ჰაბიტატის გავრცელების ადგილები, ღია წყალი, ლია, მარშები და ბრინჯის მდელოები. საკუთრივ ტბის ფართობი 900 კმ² უდრის, მაქსიმალური სიღრმე 1,5 მ. 2003 წლის თებერვალში გამოცხადდა საერთაშორისო მნიშვნელობის ვეტლენდად რამსარის კონვენციის ფარგლებში.

თევზის სახეობა ალაოტრაში ინტროდუცირებული იქნა კონტინენტური ნაწილიდან 1954 წელს და მალევე გავრცელდა. ტბის ირგვლივ არსებული ბორცვები უწინ ტყეებით იყო შემოსილი, რომელიც შემდეგ სამეურნეო ფართების მიზნით გაასუფთავეს. ბორცვების ფერდობებზე მიმდინარე ეროზიული პროცესები იწვევს სედიმენტაციას, რომელიც მალევე ხდება გაქრობადი. მშრალ სეზონში ტბის სიღრმე მხოლოდ 60 სმ-ია.

მეტი ბრინჯის მდელოების შესაქმნელად ადგილობრივებმა ტბის ირგვლივ არსებული ლიები დაწვეს. სწორედ ამ ადგილებში ბინადრობს ენდემური ალაოტრის ბაბმუკის ლემური , რომელიც გავრცელებულია 220 კმ² ფართობზე ლიებში და ბოლო წლებში მათი პოპულაცია შემცირდა 60%-ით, 7500 ინდივიდიდან 3000-მდე, რაც განპირობებული იყო ჰაბიტატის დაკარგვითა და აგრეთვე ნადირობით.

ბევრია წყლის ფრინველი, რომელთაგან აღსანიშნავია საფრთხეში მყოფი მადაგასკარული გარეული იხვი , მადაგასკარული ყვინთია და აწ გადაშენებული ალაოტრის მურტალა .

ალაოტრის ტბაზე გაედინება მდინარე ამბატო, რომელიც ერთვის ინდოეთის ოკეანეს.
ოვერტონის ფანჯარა

ოვერტონის ფანჯარა — პოლიტიკური თეორია, რომელიც საზოგადოების მიერ იდეების მიმღებლობას „ფანჯრის“ ჭრილში განიხილავს. თეორიის მიხედვით პოლიტიკური იდეის სიცოცხლისუნარიანობა დამოკიდებულია უფრო მეტად იმაზე რამდენად ვარდება ის ამ ჩარჩოში, ვიდრე კონკრეტულად პოლიტიკოსის ქცევაზე. თეორიას სახელი საზოგადოებრივი პოლიტიკის მაკინაკის ცენტრის ყოფილი ხელმძღვანელისა და თეორიის ავტორის ჯოზეფ ოვერტონის (1960–2003) მიხედვით ეწოდება. ნებისმიერ მომენტში ფანჯარა მოიცავს საზოგადოებრივი კლიმატისთვის მისაღები პოლიტიკური თეორიების გარკვეულ რაოდენობას, რომლებიც შეუძლია პოლიტიკოსმა გამოიყონოს რისკის გარეშე, რომ მისი ნათქვამი ან საქციელი აღქმული იქნება როგორც რადიკალური ან რაიმე გამორჩენის მიზნით ჩადენილი.

თეორიის მიმოხილვა
ოვერტონმა მთავრობის ჩარევის "უფრო თავისუფალიდან" – "ნაკლებ თავისუფლამდე" ვერტიკალური სპექტრი აღწერა. იმის მიხედვით სპექტრი მოძრაობს თუ ფართოვდება, იდეა მოცემულ მომენტში შეიძლება გახდეს პოლიტიკურად მეტად ან ნაკლებად მისაღები. საზოგადოების მხრიდან იდეის მიმღებლობა უხეშად შემდეგ ნაირად გამოიყურება:
წარმოუდგენელი
რადიკალური
მისაღები
გონივრული
პოპულარული
პოლიტიკა

იმ სამთავრობო პოლიტიკის დამცველები, რომელიც არ ხვდება ჩარჩოში, ცდილობენ საზოგადოების ცნობიერება შეცვალონ ისე, რომ ოვერტონის ფანჯარა გაიზარდოს ან გადაადგილდეს. არსებული ან მსგავსი პოლიტიკის დამცველები ცდილობენ ფანჯრის მიღმა დარჩენილი იდეები იყოს საზოგადოებისთვის მიუღებელი.

ოვერტონის გარდაცვალების შემდეგ სცადეს ფანჯრის პრინციპი მოერგოთ წინასწარგანზრახული იდეების პოპულარიზაციაზე, განსაკუთრებით, შედარებით ნაკლებად უცნაური იდეების მისაღებად გარდაქმნაზე. სახეზე-კარის მეთოდით დარწმუნება არის ანალოგიური.

პოპულარულ კულტურაში
ნოველაში ბუმისდღე ოვერტონის ფანჯარა გამოყენებულია როგორც ამერიკაში სოციალური დაცვის რეფორმის საგანი. ტექნიკა გამოყენებულია "მოალისეობრივი გადასვლის" აგიტაციაში, რომელიც გარკვეულ ასაკში ბენეფიტებისთვის თვითმკვლელობას გულისხმობს. შედეგად სახელმწიფოს სოციალურ დაცვაზე ხარჯები შეუმცირდებოდა.

2010 წელს გლენ ბეკმა გამოსცა ნოველა ოვერტონის ფანჯარა.

ისტორიული პრეცედენტები
ოვერტონის ფანჯრის მსგავსი იდეა პირველად 1868 წელს გაჟღერდა ნოველაში პინეას ფინელი:
ნუცა ჩხეიძე

ნინო (ნუცა) პლატონის ასული ჩხეიძე (დ. 30 სექტემბერი, 1881, ქუთაისი — გ. 14 აგვისტო, 1963, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი.

ბიოგრაფია
სამსახიობო „სკოლა“ გაიარა ხელოვნების ისეთ მოღვაწეებთან, როგორებიც იყვნენ კოტე მესხი და ლადო ალექსი-მესხიშვილი. 13 წლის გოგონას დებიუტი გაიმართა ქუთაისის თეატრში და მას შემდეგ უნიჭიერესი მსახიობი ლეგენდად იქცა. ნინო ჩხეიძეს განსაკუთრებული ღვაწლი მიუძღვის ქუთაისისა და რუსთაველის თეატრების შემოქმედებით ცხოვრებაში. ქართულ სცენაზე გამოჩენილმა ხელოვანმა შეასრულა 300-მდე როლი. დაუვიწყარია მისი ზინაბი (ა. სუმბათაშვილი-იუჟინის „ღალატი“), მედიდური და ამავე დროს ღრმად ტრაგიკული მედეა (ბურენინისა და სუვორინის „მედეა“), განწირული, მაგრამ ამაყი მარგარიტა გოტიე (ა. დიუმას „მარგარიტა გოტიე“), მაღალი სულის ადამიანი ქეთევანი (ა. ყაზბეგის „ქეთევან წამებული“), ვნებას აყოლილი ბრმად მორჩილი ოფელია (უ. შექსპირის „ჰამლეტი“), კრუჩინინა (ა. ოსტროვსკის „უდანაშაულო დამნაშავენი“) და სხვა.

ნინო ჩხეიძე მონაწილეობდა რამდენიმე ქართულ კინოფილმში. განსაკუთრებით აღსანიშნავია სიკო დოლიძის „დარიკოში“, მსახიობის მიერ განსახიერებული ქართველი დედის განუმეორებელი სახე. დაჯილდეოვებული იყო ლენინის, შრომის წითელი დროშის ორდენებითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ფილმოგრაფია
1927: „გოგი რატიანი“ (გოგის დედა) რეჟ. კოტე მარჯანიშვილი
1929: „საკანი 79“ (მარო – პროკურორის დედა) რეჟ. ზაქარია ბერიშვილი
1930: „უგუბზიარა“ (ჯოტოს ცოლი) რეჟ. დავით რონდელი
1934: „უჟმური“ (მარიამი – ქავთარის დედა) რეჟ. ნუცა (ნინო) ღოღობერიძე
1934: „ნახვამდის“ (სპირიდონის დედა) რეჟ. გიორგი მაკაროვი
1936: „დარიკო“(ბაბალე) რეჟ. სიკო დოლიძე
1937: „არსენა“ (ნენო) რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი
1938: „დიადი განთიადი“ (ღუდუშაურის დედა) რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი
ნათამაშები როლები
ვიქტორ ბურენინისა და ალექსეი სუვორინის „მედეა“ (მედეა)
ალექსანდრე ოსტროვსკის „უდანაშაულო დამნაშავენი“ (კრუჩინინა)
ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“ (ზეინაბი)
კარეევის „უბედური ნაბიჯი“ (ვარვარა)
ჰენრიკ იბსენის„მოჩვენებანი“ (ფრუალვინგი)
ჰენრიკ იბსენის „ნორა“ (ნორა)
ალექსანდრ დიუმა (შვილი) „მარგარიტა გოტიე“ (მარგარიტა გოტიე)
ალექსანდრე ყაზბეგის „ქეთევან წამებული“ ( ქეთევანი)
უილიამ შექსპირის „ჰამლეტი“ (ოფელია)
დავით ერისთავის „სამშობლო“ (ქეთევანი)
ვალერიან გუნიას „და-ძმა“ (მარინე)
მაქსიმ გორკის „ფსკერზე“ (ნატაშა)
უილიამ შექსპირის „ოტელო“ (დეზდემონა)
სოფოკლეს „ანტიგონე“ (ანტიგონე)
სოფოკლეს „ოიდიპოს მეფე“ (იოკასტე)

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1925: საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
ლენინის ორდენი
შრომის წითელი დროშის ორდენი