iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მირზა გელოვანი

მირზა (რევაზ) გედეონის ძე გელოვანი (დ. 2 მარტი, 1917, ნაქალაქარი, ახლანდელი თიანეთის მუნიციპალიტეტი ― გ. ივლისი, 1944, ვიტებსკის ოლქი, ბელორუსიის სსრ) — ქართველი პოეტი, შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1975, სიკვდილის შემდეგ).

ბიოგრაფია
მირზა გელოვანი დაიბადა 1917 წლის 2 მარტს სოფელ ნაქალაქარში (ახლანდელი თიანეთის მუნიციპალიტეტი). 1936-1939 წლებში ცხოვრობდა თბილისში, თავისუფალ მსმენელად დადიოდა უნივერსიტეტში. მუშაობდა გამომცემლობა „ფედერაციაში“, „საბჭოთა აფხაზეთის“ რედაქციაში. მისი ლექსები 1935 წლიდან იბეჭდებოდა ჟურნალში „ჩვენი თაობა“ და სხვა ჟურნალ-გაზეთებში. 1939 წელს წითელ არმიაში გაიწვიეს. მირზა გელოვანი იმ ახალგაზრდა პოეტთა თაობას ეკუთვნოდა, რომელმაც თვითმყოფადი, ხალასი და ალალ-მართალი ლექსებით თავისებური ხიბლი შემატეს თბილისის ლიტერატურულ ცხოვრებას. მირზა გელოვანმა შექმნა თავისთავადი პოეტური სამყარო. მისი ლექსები (განსაკუთრებით სამიჯნურო) გამოირჩევა ნათელი სახეებით, ლაკონიზმით, ემოციურობითა და ექსპრესიულობით. აღიარება მოუტანეს ლექსებმა: „თუშის ქალი წყაროზე“, „ცხრაკარა“, „შავლეგო“, „მელოდე“, „მთაწმინდიდან სმოლენსკამდე“, „იჯექი წყნარად“, „მთვარე“, „შემოღამება საბადურზე“, „მახსოვს“, „ხრეშად დაცვივდა სიტყვები“; ასევე აღსანიშნავია ბალადა „აონი“, პოემა „შავნაბადა“ და სხვა. მირზა გელოვანმა სულ სამიოდე წელი იტრიალა დედაქალაქის ლიტერატურულ წრეებში, ხოლო შემდეგ, ომში წასული პოეტი, დროდადრო სამშობლოში აგზავნიდა ნაჩქარევად დაწერილ ლექსებსა და წერილებს, რომლებშიც თბილისის მონატრება ჩანდა:

„წუხელ ვებრძოდი ცეცხლს და ურაგანს
და საშინელი ბრძოლების ნისლში
მე მომეჩვენა, სადღაც, ჩემს უკან
აელვებული იდგა თბილისი“.
გამოცემულია მისი ლექსების კრებულები: „ლექსები“ (1954), „შავნაბადა“ (1956), „ცხრაკარა“ (1960), „უბის წიგნაკიდან“ (1964), „თეთრი მიწა“ (1972), „ფრონტული ლექსები“ (1975).
მირზა გელოვანს სიკვდილის შემდეგ მიენიჭა საქართველოს კომკავშირის პრემია (1973). თბილისში, ვაჟა-ფშაველას პროსპექტზე, არის მირზა გელოვანის სახელობის ბიბლიოთეკა. თელეთში, თბილისის მახლობლად, დგას მისი ძეგლი.

მირზა გელოვანი გარდაიცვალა ომის მიწურულს, 1944 წლის ივლისში, როდესაც უკანგაქცეულ მტერს დადევნებული დასავლეთ დვინის სამდინარო დაბრკოლებაზე გადადიოდა. დაკრძალულია ბელარუსში, ვიტებსკის ოლქის ბერენკოვიჩის რაიონის სოფელ სანიკის საძმო სასაფლაოზე.
ვალერიან გაფრინდაშვილი

ვალერიან ივანეს ძე გაფრინდაშვილი (დ. 2 იანვარი, 1889 [ძვ. სტ. 21 დეკემბერი, 1888], ქუთაისი — გ. 31 იანვარი, 1941, თბილისი) — ქართველი პოეტი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია, 1914 წელს კი - მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. ლექსების წერა სტუდენტობიდან დაიწყო. წერდა რუსულ ენაზე. პირველი ქართული ლექსი 1915 წელს გამოაქვეყნა გაზეთ „მეგობარში“. 1916 წელს იყო „ცისფერყანწელების“ ორდენის ერთ-ერთი დამაარსებელი და ლიდერი. 1918 წლიდან ცხოვრობდა თბილისში, 1919—1924 წლებში რედაქტორობდა ჟურნალ „მეოცნებე ნიამორებს“. წლების მანძილზე თავმჯდომარეობდა საქართველოს მწერალთა კავშირის მთარგმნელობით სექციას და გაზეთ „ზარია ვოსტოკას“ მხატვრული ლიტერატურისა და ხელოვნების განყოფილებას. მის შემოქმედებაში გამოვლინდა ქართული სიმბოლისტური პოეზიის იდეურ-თემატიკური და მხატვრული მოტივები. ლექსების პირველი კრებული „დაისები“ 1919 წელს გამოსცა. ეს იყო ქართული სიმბოლისტური პოეზიის ყველაზე ტიპური ლექსების კრებული. 1920-იანი წლების დამდეგიდან პოეტის შემოქმედებაში დაიწყო „მიწასთან დაბრუნების“ ხანა, მან ახლებურად გაიაზრა პოეტური ხელოვნების პრინციპები. საგულისხმოა გაფრინდაშვილის წერილები შოთა რუსთაველზე, დავით გურამიშვილზე, ნიკოლოზ ბარათაშვილზე. ქართულად თარგმნა ეჟენ პოტიეს, იოჰან ვოლფგანგ გოეთეს, ჰაინრიხ ჰაინეს, ვიქტორ ჰიუგოს, ედგარ ალან პოს, ალექსანდრე პუშკინის, მიხაილ ლერმონტოვის, ალექსანდრე ბლოკის, ვლადიმერ მაიაკოვსკის ნაწარმოებები. რუსულად თარგმნა და 1923 წელს ცალკე წიგნად გამოსცა ნიკოლოზ ბარათაშვილის ლექსები. თბილისში გამოიცა ვალერიან გაფრინდაშვილის კრებულები: „ლექსები“ (1926), „ლექსები“ (1937), „რჩეული“ (1956), ხოლო 1990 — კრებული, სადაც ლექსებთან ერთად შევიდა პოემა, თარგმანები, ესეები, წერილები მწერლის არქივიდან.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მასთანვე პანთეონში დასაფლავებული არიან:
მეუღლე — ირინა ირაკლის ასული ჭავჭავაძე (დ. 1892, ყვარელი — გ. 8 მარტი, 1958, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი.
ქალიშვილი — ნანა ვალერიანის ასული გაფრინდაშვილი (დ. 27 ოქტომბერი, 1928, თბილისი — გ. 4 მაისი, 1992, იქვე).
ტროის ომი

ტროის ომი — ლეგენდის თანახმად, წარმოებდა მცირე აზიაში ქალაქ ტროის წინააღმდეგ აქეველთა მიერ, ტროელი პარისის მიერ სპარტის მეფის მენელაოსის ცოლის – უმშვენიერესი ელენეს მოტაცების გამო. ელენეს შეურაცხყოფილმა მეუღლემ, მენელაოსმა დახმარებისათვის მიმართა თავის ძმას, მიკენის მბრძანებელ აგამემნონს და სხვა ბერძენ მეფეებს. მათ შორის იყვნენ ბრძენი ნესტორი, ცბიერი ოდისევსი და უბადლო მეომარი აქილევსი. აქაველთა გაერთიანებულ ლაშქარს აგამემნონი სარდლობდა. ეს ომი ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მოვლენა იყო ბერძნულ მითოლოგიაში და აღწერილია ეპიკურ პოემათა ციკლში, რომელთა შორის ჩვენამდე მხოლოდ ორმა — ჰომეროსის ილიადა და ოდისეა — მოაღწია. ილიადაში აღწერილია ომის გვიანდელი პერიოდი, ხოლო ოდისეა აღწერს ერთ-ერთი ბერძენი ლიდერის ოდისევსის შინ დაბრუნების თავგადასავალს. ამ ისტორიის დანარჩენი ნაწილი, სხვადასხვა ვერსიაში, აღწერეს გვიანდელმა ბერძენმა პოეტებმა და რომაელმა პოეტმა ვირგილიუსმა მის ენეიდაში.

ძველ ბერძნებს სწამდათ, რომ ჰომეროსის მიერ აღწერილი მოვლენები სინამდვილეს შეესაბამებოდა. მათი მოსაზრებით, ეს ომი ძვ.წ. მე-13 ან მე-12 საუკუნეში უნდა მომხდარიყო და რომ ტროა მდებარეობდა დარდანელის სრუტის მიდამოებში, რაც ამჟამად თურქეთის ჩრდილო-დასავლეთი ტერიტორიაა. ამჟამად ეს ომიც და თავად ქალაქიც მითოლოგიურად მიიჩნევა. თუმცა, 1870 წელს გერმანელმა არქეოლოგმა ჰაინრიხ შლიმანმა ამ მიდამოებში გათხრები აწარმოა და მითოლოგიური ქალაქის გარკვეულ მინიშნებებს მიაკვლია. მიუხედავად ამისა, არ არსებობს რაიმე დოკუმენტური ნივთმტკიცება, რაც ჰომეროსის ტროის ან იქ მომხდარი ომის არსებობას დაასაბუთებდა.
მიზანსცენა

მიზანსცენა (ფრანგ.: [̃]) მრავლისმომცველი ტერმინია და მას კინოკრიტიკაში "უდიდეს განუმარტავ ტერმინს" უწოდებენ მისი მრავალი განსხვავებული განსაზღვრებისა და მათზე კონსენსუსის უქონლობის გამო.

ტერმინი მომდინარეობს თეატრიდან, სადაც, ფრანგულში ნიშნავს "სცენაზე დადგმულს". კინემატოგრაფიაში მიზანსცენა მიუთითებს ყველაფერზე რაც კი ხდება კამერამდე, ანუ სამზადისი - სცენები, მსახიობები, კოსტიუმები და განათება. მიზანსცენა ასევე მოიცავს მსახიობთა განლაგებასა და მოძრაობას გადაღების მოედანზე, რასაც კოლოქვიალურად "ბლოკინგს" უწოდებენ.

ტერმინის ამგვარი ვიწრო განსაზღვრება ყველა კრიტიკოსის მიერ მიღებული არ არის. ზოგიერთის აზრით, ის ასევე მოიუთეითებს ვიზუალური სტილის ყველა ელემენტზე, ანუ სცენის, მოედნის ელემენტებთან ერთად კამერაზეც. სხვათათვის, როგორიცაა ენდრიუ სარისი, ის ასევე იღებს მისტიურ მნიშვნელობებსაც, რაც ფილმის ემოციურ ტონალობასთან არის დაკავშირებული.

მასვე უკავშირდება სტილი, რომლითაც სცენის ინფორმაცია გადმოცემულია ძირითადად ერთი კადრით - ხშირად მოძრავი კამერით. მას განასხვავებენ მონტაჟური სტილის კინოგადაღებისგან, სადაც მრავალი კუთხიდან გადაღებული სცენა ერთმანეთს უკავშირდება მონტაჟის პროცესში.

1910-20-იანი წლების გერმანულ კინემატოგრაფიაში განწყობის, მნიშვნელობისა და ხმოვანი ონფორმაციის გადმოცება მიზანსცენის მეშვეობით ხდება. შესაძლოა ყველაზე განთქმული მაგალითი ამისა იყოს "ექიმი კალიგარის კაბინეტი" (1920), სადაც პერსონაჟის შინაგანი სულიერი განწყობა გამოხატულია გადასაღები მოედნის დიზაინითა და ბლოკინგით.
ქარჩოხის ციხე

ქარჩოხის ციხე, ცხმორის ციხე — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე აღმოსავლეთ საქართველოში, მდინარე ქსნის ზემოთში, კლდოვან კონცხზე, იქ, სადაც ოხირისხევი მდ. ქსანს უერთდება (ახლანდელი ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე). აქ უძველესი დროიდან გადადიოდა გზები მთიულეთიდან ქსნის ხეობაში, რამაც განაპირობა ციხესიმაგრის დაარსება. საუკუნის დასაწყისში მეფე დავით -მ შალვა ქსნის ერისთავის წინააღმდეგ ლაშქრობის დროს სცადა ქარჩოხის ციხის აღება, მაგრამ უშედეგოდ. ვახუშტი ბაგრატიონის ( ს.) მიხედვით, ქარჩოხის ციხე საუკუნის ნახევარში მოქმედი სიმაგრე იყო. საუკუნის დასასრულს ქსნის საერისთავოს გაუქმების შემდეგ, ქარჩოხის ხეობა თავისი ციხითურთ მეფე ერეკლე -ის ერთ-ერთ შვილს - იულონს გადაეცა.

ქარჩოხის ციხის კომპლექსში თავდაპირველია ადრინდელი შუა საუკუნის ზურგიანი კოშკი და უაფსიდო ბაზილიკური ეკლესია, შემდეგი პერიოდისა - გალავანი და რეკონსტრუირებული კოშკი.
ქაქუთი

ქაქუთი — ისტორიული სოფელი საქართველოში, გურიაში.

ისტორია
სოფელი ქაქუთი შედიოდა ლიხაურის სასოფლო საზოგადოებაში.სახელწოდება ქაქუთი სავარაუდოდ სვანური წარმოშობისაა. ერთ-ერთი გადმოცემის მიხედვით კი გურიელებს ჰყავდათ ოდიშიდან დაქირავებული მეჯოგე გვარად ქაქუთია, რომელიც ამ ადგილებში აძოვებდა ნახირს. მდინარე ჩოლოქი მას ყოფდა გაღმა და გამოღმა ქაქუთად. ისტორიულ წყაროებში ის მეზობელ სოფელ ჭანიეთზე უფრო ადრე მოიხსენიება. სოფელი ორად გაიყო მას შემდეგ, რაც 1829 წელს ადრიანოპოლის საზავო ხელშეკრულებით ოსმალეთმა მიიღო ტერიტორია მდინარე ჩოლოქის სამხრეთით. სოფლები ერთმანეთთან დაკავშირებულია საცალფეხო ხიდით. 1854 წელს ქაქუთის მიდამოებში გაიმართა ჩოლოქის ბრძოლა. 1874 წელს ქაქუთი მოინახულა და აღწერა დიმიტრი ბაქრაძემ. იმ პერიოდში ქაქუთის მოსახლეობა შეადგენდა 20 კომლს.

ამჟამად საკუთარი სახელი ქაქუთი შეიძლება აღნიშნავდეს.

ქაქუთი, იგივე გამოღმა ქაქუთი - სოფელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში
ქაქუთი, იგივე გაღმა ქაქუთი - სოფელი ქობულეთის მუნიციპალიტეტში
ჯეიმზ მაკჰენრი

ჯეიმზ მაკჰენრი (; დ. 16 ნოემბერი, 1753 — გ. 3 მაისი, 1816) — ამერიკელი სახელმწიფო მოღვაწე.

დაიბადა 1753 წელს, ბრიტანელების ოჯახში, ქალაქ ბეილიმენაში, (ულსტერი). დუბლინში სწავლის დამთავრების შემდეგ 1771 წელს იგი გადავიდა ფილადელფიაში. აქ მაკჰენრი ექიმად მუშაობდა და ასევე ძმასთან ერთად იმპორტ-ექსპორტის ბიზნესში იყო ჩართული.

მაკჰენრი იყო მერილენდის შტატის დელეგატი კონტინენტალურ კონგრესზე, აშშ ომის მესამე მდივანი, ჯორჯ ვაშინგტონის და ჯონ ადამსის პრეზიდენტობისას.

როგორც მერილენდის წარმომადგენელმა ხელი მოაწერა აშშ-ს კონსტიტუციას. მისი სახელი ჰქვია ფორტ მაკჰენრის, საარტილერიო წერტილს, სწორედ აქ გამართულმა ბრძოლებმა შთააგონა ავტორს დაეწერა აშშ-ის სახელმწიფო ჰიმნი.
ლოკომოტივი თბილისი (საფეხბურთო კლუბი)

ლოკომოტივი თბილისი — ქართული საფეხბურთო კლუბი თბილისიდან. დაარსდა 1936 წელს. ასპარეზობს საქართველოს ლიგა 3-ში. უეფა-ს თასის გათამაშებაში პირველად მონაწილეობა მიიღო 1999 წელს (3, სეზონი 1999/2000).

ისტორია
საფეხბურთო კლუბი „ლოკომოტივი“ სსრ კავშირის სახკომსაბჭოს დადგენილებით 1936 წლის 14 აგვისტოს დაარსდა. იგი რკინიგზის ტრანსპორტის მუშაკთა საკავშირო ნებაყოფლობით სპორტულ საზოგადოებას წარმოადგენდა, რომელშიც გაერთიანდნენ დარგის მუშაკები, ინჟინერ-ტექნიკური პერსონალი, რკინიგზის წარმოება-დაწესებულებათა, სატრანსპორტო მშენებლობისა და მეტროპოლიტენის მოსამსახურეები. აგრეთვე, რკინიგზის სამინისტროს სისტემაში შემავალი უმაღლესი და საშუალო სასწავლებლების სტუდენტები და მოსწავლეები.

გამოდიოდა ომც „ლოკომოტივი“ (1988-89), „მერანის“ (1990-93), „მერანი-ბაჩოს“ (1993-95) სახელწოდებით. თამაშობდა სსრკ ჩემპიონატების უმაღლეს (1938, 40), პირველ (1939, 1946-48, 1959-70), მეორე (1936-37, 1981-82, 1984-86, 1988-89) ლიგებში და საქართველოს სსრ ჩემპიონატის პირველ ჯგუფში (1937, 1943, 1945, 1955-56, 1971-75, 1983). 1990 წლიდან მონაწილეობს საქართველოს ეროვნულ ჩემპიონატებში: უმაღლეს (1997 წლიდან), პირველ (1991-95, 1996-97) და მეორე (1990-91) ლიგებში. საქართველოს ჩემპიონატის ორგზის მეორე (2001, 02) და მესამე (1999) პრიზიორი. საქართველოს თასის სამგზის მფლობელი (2000, 02, 05) და ფინალისტი (2001). ევროპის საკლუბო ტურნირებში მონაწილეობს 1999 წლიდან. უეფას თასზე ითამაშა 10 მატჩი (1 მოგება, 3 ფრე, 6 წაგება).

სტადიონი
მიხეილ მესხის სახელობის სტადიონი — სტადიონი თბილისში, ყოფილი „ლოკომოტივი“. აქ ტარდება შეჯიბრებები ფეხბურთსა და მსუბუქ ათლეტიზმში. საფეხბურთო კლუბი „ლოკომოტივის“ საშინაო მოედანია. სტადიონი 24 680 მაყურებელს იტევს. აქვე ხშირად ტარდება საქართველოს შიდა ჩემპიონატის მატჩები. სტადიონს განთქმული ქართველი ფეხბურთელი მიხეილ მესხის სახელი ჰქვია. სტადიონი ტევადობით მეორეა საქართველოში, ბორის პაიჭაძის ეროვნული სტადიონის შემდეგ.

შემადგენლობა 2021
მონაცემები აღებულია „კრისტალბეთ ეროვნული ლიგის“ ოფიციალური საიტიდან 2021 წლის 9 ნოემბრის მონაცემებით.

2017 წლის ტრანსფერები
მოვიდნენ
— იჯარით
— იჯარიდან

წავიდნენ
— იჯარით
— იჯარიდან

ტიტულები
საქართველოს საბჭოთა ჩემპიონატი
ჩემპიონი: 1937, 1945
საქართველოს უმაღლესი ლიგა
მეორე ადგილი: 2001, 2002
მესამე ადგილი: 1999
საქართველოს თასი
ჩემპიონი: 2000, 2002, 2005
ფინალისტი: 2001
საბჭოთა პირველი ლიგა
ჩემპიონი: 1961
მეორე ადგილი: 1939, 1960
მესამე ადგილი: 1969, 1947
საბჭოთა მეორე ლიგა
ჩემპიონი: 1963
პირველი ლიგა
მეორე ადგილი: 1997, 2013

ლოკომოტივის მწვრთნელები
ლოკომოტივის ბომბარდირები
ევროთასებზე
ლუვრი

ლუვრის მუზეუმი — არქიტექტურული ძეგლი პარიზში. თავდაპირველად სამეფო სასახლე, შემდგომში მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი სამხატვრო მუზეუმი. მდებარეობს, მდინარე სენასა და რუ-დე-რივოლის შორის. მისი მთავარი მოედანი, რომელზეც ამჟამად ლუვრის პირამიდაა აღმართული, ერთ ხაზზეა შანზ-ელიზეს გასწვრივ და ამგვარად ქმნის ისტორიულ მონაკვეთს , რომელზეც პარიზის მრავალი ისტორიული მონუმენტია განლაგებული. ლუვრის სამეფო სასახლის ნაწილი საზოგადოებისთვის პირველად გაიხსნა 1793 წლის 8 ნოემბერს, საფრანგეთის რევოლუციის დროს.

ისტორია
აგებულია საუკუნის დასაწყის — საუკუნეში ციხე-დარბაზის ადგილას. 1546-1574 წლებში პ. ლესკომ ააშენა რენენსანსის სტილის სასახლე, სკულპტურული დეკორი შეასრულა ჟ. გუჟონმა. ლუვრი გააფართოვეს ჟ. ლემერსიემ (1624 წლიდან, დასავლეთი კორპუსი და ჩრდილოეთი კორპუსის ნაწილი), ლ. ლევომ (1661-1664 წლებში, ე. წ. „ოთხკუთხა ეზო“), კ. პერომ (1667-1674 წლებში, კლასიცისტური აღმოსავლეთი ფასადი სვეტებით) და სამხრეთის ფასადი. ინტერიერის გაფორმებაში მონაწილეობდა შ. ლებრენი (1661 წლიდან, აპოლონის გალერეა). ლუვრი პარიზის ისტორიული ცენტრის ხუროთმოძღვრული დომინანტია. მისი გადაკეთება დაასრულეს საუკუნის 50-იან წლებში ლ. ვისკონტიმ და ე. ლეფიუელმა, რომელთაც ძირითად შენობას მიაშენეს ე. წ. ახალი ლუვრი (შემდგომში სურათებიანი გალერეა). საუკუნის ნახევარში ლუვრი გადაეცა ფერწერისა და ქანდაკების სამეფო აკადემიას. 1791 წელს რევოლუციური კონვენტის დეკრეტით ლუვრი ეროვნულ სამხატვრო მუზეუმად იქცა. საჯაროდ გაიხსნა 1793 წლის 8 ნოემბერს. მუზეუმში თავმოყრილია სამეფო, ეკლესია-მონასტრებისა და კერძო პირთა კოლექციები, შემდეგ შეივსო ნაპოლეონის ლაშქრობათა ნადავლით, მრავალრიცხოვანი საჩუქრითა და ნაყიდი კოლექციებით. 1960-იან წლებში ლუვრის ფერწერისა და ქანდაკების კატალოგში 20 000 ნომერი იყო აღნიშნული.

მუზეუმში 6 განყოფილებაა. განსაკუთრებით მდიდარია სურათებისა და ქანდაკებების გალერეა, სადაც დაცულია ხელოვნების საქვეყნოდ ცნობილი ნიმუშები: „ვენერა მილოსელი“, „ნიკე სამოთრაკიელი“, მიქელანჯელოს ქანდაკებები („მონები“), ლეონარდო და ვინჩის „ჯოკონდა“ და „მადონა მღვიმეში“, რაფაელის, ტიციანის, ჯორჯონეს, ვერონეზეს, ა. ვან დეიკის, პ. რუბენსის, რემბრანდტისა და სხვათა ნამუშევრები.

ლუვრს ექვემდებარება იმპრესიონიზმის მუზეუმი და სხვა გალერეები.
თეირანის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი

თეირანის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი — ირანის ერთ-ერთი საუკეთესო მუზეუმთაგანი, მდებარეობს თეირანში.

მუზეუმი საზოგადოებისთვის 1977 წელს გაიხსნა და მდებარეობს ლალეს პარკთან. შენობის პროექტი ეკუთვნის ირანელ არქიტექტორ კამრან დიბას, რომელმაც შენობის ელემენტებში ტრადიციული სპარსული არქიტექტურული სტილი გამოიყენა.

მუზეუმში ინახება საუკუნის ევროპელ მხატვართა მნიშვნელოვანი კოლექცია, მათ შორის აღსანიშნავია კლოდ მონეს, კამილ პისაროს, ვან გოგის, ანდრე დერენის, პაბლო პიკასოს, ფრენსის ბეკონის, რენე მაგრიტის, დიეგო რივერას, ჯასპერ ჯონსის, ენდი უორჰოლის, ჟოან მიროს, ადოლფ გოთლიბის, ჟორჟ ბრაკის, ედგარ დეგას, მარი კასატის, მარსელ დუშამისა და სხვათა ნამუშევრები.
ქვათახევი

ქვათახევი, ან ქვაბთახევი — - საუკუნეების ქართული მონასტერი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ წინარეხიდან 5 კმ-ზე, მდ. კავთურის სათავესთან.

ქვათახევის სამონასტრო კომპლექსში შედის მთავარი ტაძარი, სატრაპეზო, კოშკი და სენაკები. თავდაპირველად დედათა მონასტერი იყო. ქვათახევის ტაძარი ხუროთმოძღვრული ფორმებითა და მორთულობით ახლოს დგას ბეთანიის ტაძართან. იგი - საუკუნეების მიჯნით თარიღდება და მიეკუთვნება იმ ძეგლთა ჯგუფს, რომლებშიც საბოლოოს შემუშავდა ქართული გუმბათოვანი ეკლესიის კანონიკური ფორმები (დამოკლებული და კვადრატს მიახლოებულია გეგმა, გუმბათი საყრდენად 4 თავისუფლად მდგარი ბოძის ნაცვლად დარჩენილია ბოძების ერთი წყვილი, მეორე - აღმოსავლეთით წყვილი კი საკურთხევლის კედლებთანაა შერწყმული; აღარ არის პატრონიკეები, შენობის კორპუსი რამდენადმე დადაბლებულია, გუმბათის ყელი კი წაგრძელებული).

ქვათახევის ტაძარში შიგა სივრცე შექმნილი ჯვრის მკლავებითა და მათ გადაკვეთაზე აღმართული გუმბათით. სამხრეთიდან და დასავლეთიდან კარიბჭეებით გაფორმებული თითო შესასვლელია. ფასადები შემოსილია სუფთად გათლილი თეთრი ქვის კვადრატებით. ტაძარი უხვადაა შემკული მდიდრული ჩუქურთმებით. მორთულობა თავმოყრილია სარკმლის ირგვლივ, აღმოსავლეთ ფასადზე გამოსახულია კუთხით დაყენებული კვადრატები, დიდი ჯვარი. სარკმლები შემკულია მოჩუქურთმებული საპირეებით. ასევე უხვადაა მორთული ჩრდილოეთი, დასავლეთი და სამხრეთი ფასადებიც. გუმბათის ყელი დაგვირგვინებულია მდიდრული ჩუქურთმებით შემკული მაღალი ფრაზითა და ორმაგი კარნიზით, მოჩუქურთმებული სარკმლებით, რომლების ერთიანად მორთულ ზედაპირს ქმნის. სამრეკლო აშენებულია 1872 წელს. ეკლესია ძლიერ დაზიანდა საუკუნეში, თემურლენგის შემოსევათა დროს. 1854 ძეგლი კაპიტალურად შეაკეთებინა გიორგი -ის შვილიშვილმა იოანე თარხან-მოურავმა. 1854-1874 წლებში ქვათახევის არქიმანდრიტი იყო ტარასი ალექსი-მესხიშვილი.

ქვათახევი ძველი ქართული მწიგნობარის კერაც იყო. სხვადასხვა დროს აქ მოღვაწეობდნენ მწერლები და კალიგრაფები: ფილიპე ბარათაშვილი ( ს.), იოანე ავალიშვილი (- სს.), იოანე ხელაშვილი ( ს. დამდეგი), დოსითეოზ ფიცხელაური , ტარასი ალექსი-მესხიშვილი (ორივე ს.) და სხვა. ჩვენამდე მოღწეულია ქვათახევის ბიბლიოთეკის რამდენიმე ხელნაწერი.

ტაძარს 2006 წელს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია
ქველი

ქველი — ქართველი ხუროთმოძღვარი, რომელსაც საუკუნის ნახევარში აუგია შეპიაკის ეკლესია თრიალეთში, ახლა მოქცეულია ხრამჰესის ხელოვნური ტბის ფსკერზე). ეკლესია გამოირჩეოდა მდიდრული მორთულობით. ქველი ორ წარწერაში იყო მოხსენიებული, ერთი სამხრეთ ფასადზე, მეორე კარნიზის ქვაზე. წყლით დაფარვამდე ძეგლი გამოიკვლია ლ. რჩეულიშვილმა. მისი აზრით, წარწერებში მოხსენიებული ქველი ძეგლის მშენებელი ხუროთმოძღვარია.
ქვედა სიმონეთი

ქვედა სიმონეთი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის თერჯოლის მუნიციპალიტეტში (თემის ცენტრი). მდებარეობს მდინარე ყვირილის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 250 მეტრზე. სოფელში გადის ქვედა სიმონეთი-ნავენახევის საავტომობილო გზა. ქვედა სიმონეთი ადგილობრივი მნიშვნელობის ბალნეოლოგიური კურორტია. სოფელში არის შუა საუკუნეების ეკლესია. 1926 წლისთვის სვირის თემი შედგებოდა ორი სოფლისგან და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 6001 ადამიანს, ხოლო ფართობი 33,1 კმ²-ს. სოფელში არის 2 საჯარო სკოლა და საბავშვო ბაღი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2027 ადამიანი.
ქვედა ბერეთისა

ქვედა ბერეთისა — სოფელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტში (ნიგოზეთის თემში).
სოფელში არის საჯარო სკოლა. სოფლის ტერიტორიაზე, მდინარე დუმალას ხეობაში შემორჩენილია ბერეთისას ციხე.

გეოგრაფია
სოფელი მდებარეობს ჭიათურის პლატოზე, მდინარე დუმალის ნაპირას. ქვედა ბერეთისა ყველაზე დაბალი ადგილია მდინარე დუმალას ხეობაში, (ზღვის დონიდან 840 მეტრი). სოფელი მდებარეობს ჭიათურიდან 17, ნიგოზეთიდან 6 კილომეტრის დაშორებით.

სოფელს ჩრდილოეთით ესაზღვრება სოფლები უსახელო და წყალშავი, რომელთაგან გამოყოფს მდინარე რკვიანასა და დუმალას წყალგამყოფი სერი. სამხრეთით მას ესაზღვრება სოფელი ქბილარი, რომლისგანაც გამოყოფილია დუმალასა და ახაშმულას წყალგამყოფით. დასავლეთის საზღვარი გადის მდინარე დუმალას ხეობაზე, აქედან ქვედა ბერეთისას ესაზღვრება სოფელი მანდაეთი. ხოლო აღმოსავლეთით კი მას ესაზღვრება სოფელი ზედა ბერეთისა. ქვედა ბერეთისა ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ ვრცელდება საშუალოდ 5 კმ-ზე, ხოლო დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ 4 კმ-ზე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 495 ადამიანი.

არქეოლოგია
ქვედა ბერეთისას ტერიტორიაზე აღმოჩენილია ორი არქეოლოგიური ძეგლი: საწურბლიის შახტი და პირაღია კლდის მღვიმე. მღვიმეები მდებარეობს მდინარე ახაშმულის აუზში, ზღვის დონიდან 895-920 მეტრზე, გამომუშავებულია ზედაცარცულ კირქვებსა და მერგელებში.

ეკონომიკა
ეკონომიკის ძირითადი დარგია სოფლის მეურნეობა. გავრცელებულია მემინდვრეობა, მემცენარეობა, მესაქონლეობა. სოფელში ასევე არის ქვის კარიერი, მდინარე დუმალაზე კი აგებულია ხელოვნური წყალსაცავი.
რეალიზმი

რეალიზმი (ლათ. ნამდვილი) — მხატვრული შემეცნების მეთოდი. ხელოვნებასა და ლიტერატურაში გამოიხატება საგანთა და მოვლენათა აღწერაში მათი პირდაპირი მნიშვნელობით, შეულამაზებლად ან ინტერპრეტაციის გარეშე. რეალიზმი ასევე შუა საუკუნის კულტურული მიმდინარეობა იყო, რომელსაც დასაბამი საფრანგეთში დაედო.

კულტურული მიმდინარეობა
რეალიზმი ხელოვნებაში პირველად ქალაქ ლოთალში (ამჟამად ინდოეთის ტერიტორიაზე) გაჩნდა, დაახ. ძვ. წ. 2400 წლებისთვის. ვიზუალურ ხელოვნებასა და ლიტერატურაში რეალიზმი უფრო ყოვლისმომცველი კულტურული მიმდინარეობა გახდა საფრანგეთში, როგორც რეაქცია საუკუნის შუა წლების რომანტიზმის იდეალიზმზე, რომელიც ვითარდებოდა სოციალური და პოლიტიკური რეფორმებისა და დემოკრატიზაციის მოთხოვნათა კულტურული კლიმატის ფონზე. ის ხელოვნების გაბატონებული ფორმა საფრანგეთში, ინგლისსა და აშშ-ში დაახ. 1840-80 წლებში გახდა.

მხატვრობა
რეალისტები ცდილობდნენ ყოველდღიურ ხასიათთა, სიტუაციების, დილემებისა და მოვლენების აღწერას „აკურატული“ (ან რეალისტური) მანერით. ის ეწინააღმდეგებოდა რომანტიზმს, რომელიც საგნებსა თუ მოვლენებს იდეალისტურად უდგებოდა. რეალისტები უკუაგდებდნენ თეატრალურ დრამასა და ხელოვნების კლასიკურ ფორმებს, რათა გამოეხატათ უფრო საყოველთაო ან „რეალისტური“ თემები. ამასთან რეალისტები ეყრდნობოდნენ მეცნიერულ ფაქტებს და ბუნებასა და ცხოვრებას მათ ირგვლივ. ამ პერიოდში მოღვაწე ფრანგი პეიზაჟისტების ჯგუფი, რომელთა შთაგონების საგანი ბუნებისგან შექმნილი ხელოვნება იყო ბარბიზონის სკოლად იწოდებოდა. ასევე აღსანიშნავია, პრე-რაფაელიტთა საძმო, რომლებიც განადიდებდნენ რაფაელამდე არსებულ ხელოვნებას (რაფაელის პერიოდში ხელოვნება საკმაოდ გაიდეალიზებული იყო).

მნიშვნელოვან რეალისტთა შორის არიან:
კარლ ბრიულოვი
კამილ კორო
ილია რეპინი
გიუსტავ კურბე
ონორე დომიე
ედგარ დეგა (მოგვიანებით იმპრესიონისტი)
მანე, ედუარ
ჟან-ფრანსუა მილე
ალექსანდრ გიერიმსკი
ნიკოლაი გე

კინემატოგრაფია
იტალიური ნეორეალიზმი იყო კინემატოგრაფიული მიმდინარეობა რეალიზმის ელემენტებით, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ იტალიაში განვითარდა. ცნობილ ნეორეალისტთა შორის იყვნენ ვიტორიო დე სიკა, ლუკინო ვისკონტი, და რობერტო როსელინი.

გალერეა
იტალიური ნეორეალიზმი

იტალიური ნეორეალიზმი -- მიმდინარეობა კინემატოგრაფიაში, რომელიც დაიწყო 1943 წელს ფილმით „შეპყრობილობა“ და დასრულდა 1952 წელს „უმბერტო დ.“-თი.

მიმდინარეობისთვის დამახასიათებელი იყო ისტორიები ღარიბი და მუშა კლასის შესახებ, არაპროფესიონალი მსახიობების მონაწილეობით მეორეხარისხოვან და ხშირად მთავარ როლებშიც. იტალიური ნეორეალიზმის ფილმების ძირითადი თემა ომისშემდგომი იტალიის მძიმე ეკონომიკური და მორალური ვითარება იყო, რაც აისახა იტალიელების კოლექტიური ფსიქოლოგიაზე. ყოველიდღიური ცხოვრების მდგომარეობა მკვეთრად გაუარესდა, რაც განპირობებული იყო დამარცხებით, სიღარიბითა და უკიდურესი გაჭირვებით. ჩინეჩიტა (კინოსტუდიათა კომპლექსი რომში - იტალიის კომერციული კინოს ცენტრი 1936 წლიდან) ლტოლვილთა მიერ იყო დაკავებული. მიუხედავად ამისა და განადგურებული ინფრასტრუქტურისა, კინოფილმების გადაღება სტუდიის გარეთ მაინც მიმდინარეობდა,

მიმდინარეობა განვითარდა კინოკრიტიკოსთა წრეში, რომელიც ჟურნალ „სინემას“ ირგვლივ ტრიალებდა, მათ შორის იყვნენ მიქელანჯელო ანტონიონი, ლუკინო ვისკონტი, ჯანი პუჩინი, ჯუზეპე დე-სანტისი და პეტრო ინგრაო. ვინაიდან პოლიტიკაზე წერა აკრძალული იყო (ჟურნალის მთავარი რედაქტორი თავად ვიტორიო მუსოლინი - ბენიტო მუსოლინის ვაჟი იყო), კრიტიკოსები თავს ესხმოდნენ ე.წ. „ტელეფონო ბიანკო“ ფილმებს, რაც იმ დროინდელ კინოინდუსტრიაში დომინირებდა. პოპულარული ფილმების მდარე ხარისხის დასაპირისპირებლად ზოგიერთი კრიტიკოსი თვლიდა, რომ იტალიური კინო საუკუნის დასაწყისის რეალისტ ავტორებს უნდა მიბრუნებოდა.

ნეორეალისტები ფრანგი პოეტური რეალისტების ძლიერ გავლენას განიცდიდნენ. მიქელანჯელო ანტონიონი და ლუკინო ვისკონტი მჭიდროდ თანამშრომლობდნენ ჟან რენუართან. ამასთან, მრავალი ნეორეალისტი კინორეჟისორი საკუთარ ხელწერას ავითარებდა კალიგრაფისტურ ფილმებზე მუშაობისას (ეს ხანმოკლე მიმდინარეობა აღმოჩნდა, თუმცა ნეორეალიზმისგან საკმაოდ განსხვავდებოდა). ნეორეალიზმის ელემენტები შეინიშნება ალესანდრო ბლასეტის ფილმებში და ფრანჩესკო დე რობერტისის დოკუმენტურ ფილმებში. ნეორეალიზმის ორი ყველაზე მნიშვნელოვანი წინამორბედი იყო „ტონი“ (რენუარი, 1935) და „1860“ (ბლასეტი, 1934).

წინამორბედები და გავლენა
ჯოვანი ვერგას ნამუშევრები
„1860“ (ალესანდრო ბლასეტი, 1934)
„ტონი“ (ჟან რენუარი, 1935)
„თეთრი გემი“ (ფრანჩესკო დე რობერტისი, 1941)

მნიშვნელოვანი ნამუშევრები
ცდუნება (ლუკინო ვისკონტი, 1943)
რომი - ღია ქალაქი (რობერტო როსელინი, 1945)
ფეხსაცმლის მწმენდავი (ვიტორიო დე სიკა, 1946)
პაიზა (როსელინი, 1946)
გერმანია, ნულოვანი წელი (როსელინი, 1948)
ველოსიპედების გამტაცებლები (დე სიკა, 1948)
მიწის ცახცახი (ვისკონტი, 1948)
მწარე ბრინჯი (ჯუზეპე დე სანტისი, 1949)
სტრომბოლი, ღმერთის მიწა (როსელინი, 1950)
უმბერტო დ. (ვიტრიო დე სიკა, 1952)