iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნოზაძე

საკუთარი სახელი ნოზაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ— ერთს შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გაიოზ ნოზაძე — პოლიტიკოსი
გიორგი ნოზაძე — ჟურნალისტი, პოლიტიკური ემიგრანტი
ვიქტორ ნოზაძე — პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი, რუსთველოლოგი
თემურ ნოზაძე — სპორტსმენი (ძიუდო)
თენგიზ ნოზაძე — კინორეჟისორი-დოკუმენტალისტი, ჯაზ-მუსიკოსი
ივანე ნოზაძე — საბჭოთა უშიშროების პოლკოვნიკი
მამუკა ნოზაძე — სტუდენტი, 9 აპრილის ტრაგედიის მსხვერპლი
მანანა ნოზაძე — აღმოსავლეთმცოდნე, ეგვიპტოლოგი
მიხეილ ნოზაძე — სპორტსმენი (სამბო)
ნანა ნოზაძე — ფილოლოგი
ნუგზარ ნოზაძე — კინოოპერატორი
პავლე ნოზაძე — მსახიობი
რამაზ ნოზაძე — სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)
სიმონ ნოზაძე — უშიშროების ოფიცერი, პოლიტიკოსი
შოთა ნოზაძე — მსახიობი
შოთა ნოზაძე — მსახიობი
შოთა ნოზაძე — სპორტსმენი (სამბო, თავისუფალი ჭიდაობა)
ნუცუბიძე

საკუთარი სახელი ნუცუბიძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

აპოლონ ნუცუბიძე — ეკონომისტი
გია ნუცუბიძე — პოლიტიკოსი, ფილოლოგი
გიორგი ნუცუბიძე — მსახიობი
ნოდარ ნუცუბიძე — ბიოქიმიკოსი
ილია ნუცუბიძე — პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი
ლილი ნუცუბიძე — პოეტი, ბიბლიოთეკარი, ფილოლოგი
ნიკოლოზ ნუცუბიძე — სპორტსმენი (უშუ)
ნოდარ ნუცუბიძე — ბიოქიმიკოსი
შალვა ნუცუბიძე — ფილოსოფოსი, პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე
ობოლაძე

საკუთარი სახელი ობოლაძე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ალექსანდრე ობოლაძე — რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე საქართველოში
გრუზო ობოლაძე — სოციალისტური შრომის გმირი
დიმა ობოლაძე — ქართველი ტელეწამყვანი, სპორტული ჟურნალისტი და კომენტატორი
დიმიტრი ობოლაძე — გეოგრაფი, ალპინისტი
ირაკლი ობოლაძე — სოციალისტური შრომის გმირი
უშანგი ობოლაძე — პედაგოგი
ონიანი

საკუთარი სახელი ონიანი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ალექსანდრე ონიანი — უმცროსი სერჟანტი, რუსეთ-საქართველოს ომის (2008) გმირი
გიორგი ონიანი — მათემატიკოსი
გიორგი ონიანი — ფეხბურთელი
ესმა ონიანი — მხატვარი, პოეტი
ვასილ ონიანი — ეკონომისტი, მეცნიერი
ვახტანგ ონიანი — მოქანდაკე, გრაფიკოსი
ესმა ონიანი — მხატვარი, პოეტი
თენგიზ ონიანი — ფიზიოლოგი, მწერალი, პოლიტიკოსი
ოთარ ონიანი — აგროქიმიკოსი
ტარიელ ონიანი — კრიმინალი, „კანონიერი ქურდი“
შურმან ონიანი — ინჟინერი
ორბელი

საკუთარი სახელი ორბელი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ელიგუმ ორბელი — მოღვაწე
ელიგუმ ლიპარტის ძე ორბელი — სახელმწიფო მოღვაწე
ივანე ორბელი — მოღვაწე
ივანე სუმბატის ძე ორბელი — სახელმწიფო მოღვაწე
იოსებ ორბელი — ეთნიკურად სომეხი საბჭოთა აღმოსავლეთმცოდნე-არმენოლოგი და აკადემიკოსი
ლეონ ორბელი — ფიზიოლოგი
ლიპარიტ ორბელი — სახელმწიფო მოღვაწე
ლიპარიტ სუმბატის ძე ორბელი — პოლიტიკური მოღვაწე
რატი ორბელი — ჰიმნოგრაფი
რუბენ ორბელი — პროფესორი, ჰუმანიტარულ დისციპლინათა მასწავლებელი, არქეოლოგი
რუსუდან ორბელი — საბჭოთა აღმოსავლეთმცოდნე, ქართველოლოგი და არმენოლოგი, მწერალი
სუმბატ ორბელი — სახელმწიფო მოღვაწე
სუმბატ ლიპარიტის ძე ორბელი — პოლიტიკური მოღვაწე
ტარსაიჭ ორბელი — სახელმწიფო მოღვაწე
ორბელიანი

საკუთარი სახელი ორბელიანი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ორბელიანები — ფეოდალური საგვარეულო
ალექსანდრე ორბელიანი — პოეტი, დრამატურგი, პუბლიცისტი, ისტორიკოსი
გიორგი ორბელიანი — პოეტი, მთარგმნელი
გრიგოლ ორბელიანი — პოეტი და საზოგადო მოღვაწე
დავით ორბელიანი — ქართლის მეფის სახლთუხუცესი
დიმიტრი ორბელიანი — სახელმწიფო მოღვაწე
დიმიტრი ორბელიანი — რუსეთის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი
ელისაბედ ორბელიანი — პოეტი, მთარგმნელი
ერასტი ორბელიანი — ქართლის ბოქაულთუხუცესი
ვახტანგ ორბელიანი — პოეტი
ვახტანგ ორბელიანი — მწერალი
ვახტანგ ორბელიანი — საგარეჯოს მოურავი, პოლკოვნიკი
ვახტანგ ორბელიანი — ქართლის მდივანბეგი
ზაალ ორბელიანი — თოფანქჩიაღასი
ზაალ-ზოსიმე ორბელიანი — მწიგნობარ-კალიგრაფი
თამაზ ორბელიანი — ეშიკაღაბაში, გენერალ-მაიორი
ილია ორბელიანი — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი
იოვანე ორბელიანი — ორბელიანთა სახლის უფროსი
იოსებ ორბელიანი — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი
მამუკა ორბელიანი — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი
მანანა ორბელიანი — მირმანოზ ქსნის ერისთავის ასული
მარიამ ჯამბაკურ-ორბელიანი — საზოგადო მოღვაწე
მზეჭაბუკ ორბელიანი — პოეტი, მწიგნობარი
ნინო ორბელიანი — პოეტი
პაპუნა ორბელიანი — ისტორიკოსი და პოლიტიკური მოღვაწე
სულხან-საბა ორბელიანი — მწერალი, მეცნიერი, პოლიტიკური მოღვაწე
ქაიხოსრო ორბელიანი — ორბელიანთა სახლის უფროსი
ორჯონიკიძე

საკუთარი სახელი ორჯონიკიძე შეიძლება აღნიშნავდეს:

პიროვნებები
გივი ორჯონიკიძე — მუსიკათმცოდნე და მუსიკის კრიტიკოსი
გივი ორჯონიკიძე — საბჭოთა გენერალ-მაიორი
გრიგოლ (სერგო) ორჯონიკიძე — საბჭოთა სახელმწიფო და პარტიული მოღვაწე
იზა ორჯონიკიძე — პოეტი
იოსებ ორჯონიკიძე — რუსეთში მოღვაწე ბიზნესმენი
პავლე (პაპულია) ორჯონიკიძე — საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოხელე
სერგო ორჯონიკიძე — ექიმი-კარდიოლოგი, მსახიობი
შოთა ორჯონიკიძე — ინჟინერი, მეცნიერი სპეციალური ტრანსპორტის დარგში

დასახლებული პუნქტები
საქართველო
ორჯონიკიძე — დაბა საქართველოში, ამჟამად „ხარაგაული“
ორჯონიკიძის რაიონი — რაიონი საქართველოს სსრ-ში, ამჟამად „ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი“
ორჯონიკიძე — სოფელი მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ამჟამად „საიმერლო“
ორჯონიკიძე — სოფელი ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში, ამჟამად „ყულიშკარი“
ორჯონიკიძე — სოფელი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში, ამჟამად „გიორგეთი“
ორჯონიკიძე— სოფელი წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, ამჟამად „ეწერი“
აზერბაიჯანი
ორჯონიკიძე — სოფელი აზერბაიჯანში, ბეილაგანის რაიონში
ორჯონიკიძე — სოფელი აზერბაიჯანში, გადაბეის რაიონში, ნარიმანქენდის ძველი სახელწოდება
ორჯონიკიძე — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქის რაიონში, თურანის ძველი სახელწოდება

რუსეთი
ორჯონიკიძე — ქალაქი ჩრდილოეთ ოსეთში, ამჟამად „ვლადიკავკაზი“

ტაჯიკეთი
ორჯონიკიძეაბადი — ქალაქი ტაჯიკეთში, ამჟამად „ვაჰდათი“
ორჯონიკიძეაბადის რაიონი — ქალაქი ტაჯიკეთში, ამჟამად „ვაჰდათის რაიონი“
უკრაინა
ორჯონიკიძე — უკრაინის ქალაქ პოკროვის ძველი სახელწოდება

სხვა
ორჯონიკიძის პიკი - მწვერვალი პამირში
პაპუაშვილი

საკუთარი სახელი პაპუაშვილი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

გიორგი პაპუაშვილი — ლეიტენანტი, საბჭოთა კავშირის გმირი
გიორგი პაპუაშვილი — პოლიტიკოსი, იურისტი
გიორგი პაპუაშვილი — ფეხბურთელი
დავით პაპუაშვილი — მსახიობი
თენგიზ პაპუაშვილი — ისტორიკოსი
ზაზა პაპუაშვილი — მსახიობი, პოლიტიკოსი
რევაზ პაპუაშვილი — არქეოლოგი
შალვა პაპუაშვილი — პოლიტიკოსი, იურისტი
შალვა პაპუაშვილი — მთარგმნელი
პეტრე

საკუთარი სახელი პეტრე შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

პეტრე - ქართლის პირველი კათოლიკოსი
პეტრე - საქართველოს მწიგნობართუხუცესი
პეტრე გელათელი - ჰიმნოგრაფი
პეტრე იბერი - თეოლოგი და ფილოსოფოსი
პეტრე — რუსეთის იმპერატორი
პეტრე - ალექსანდრიის პატრიარქი
პეტრე ბულგარელი - ბულგარეთის მეფე
პეტრე - რომის პირველი პაპი
პეტრე — ანტი-პაპი.
პეტრე — რუსეთის იმპერატორი
პეტრე — რუსეთის იმპერატორი
ჟორდანია

საკუთარი სახელი ჟორდანია შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ანდრო ჟორდანია — ფეხბურთელი, მწვრთნელი
გივი ჟორდანია — ისტორიკოსი, მედიევისტი
გიზო ჟორდანია — რეჟისორი
გიორგი ჟორდანია — იურისტი, საზოგადო მოღვაწე
გიორგი ჟორდანია — დირიჟორი
ეთერ ჟორდანია — მსახიობი
ვახტანგ ჟორდანია — დირიჟორი, პედაგოგი
ვახტანგ ჟორდანია — ქართველი პიანისტი
თევდორე ჟორდანია — ისტორიკოსი
იოსებ ჟორდანია — გინეკოლოგი
ირაკლი ჟორდანია — მეტალურგი
მერაბ ჟორდანია — ფეხბურთელი, ბიზნესმენი
მინდია ჟორდანია — ეთნომუსიკოლოგი
ნოე ჟორდანია — პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე
ოთარ ჟორდანია — ისტორიკოსი, პედაგოგი
რეჯებ ჟორდანია — მწერალი, მუსიკოსი, საზოგადო მოღვაწე
ჰადესი

ჰადესი ( ან , ) — ქთონური ღვთაება ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში, ქვესკნელის მბრძანებელი, მცენარის ძირთა და წიაღის სიმდიდრეთა უხილავი მეუფე. კრონოსის და რეას ძე, (ჰესიოდე, თეოგონია), ზევსის და პოსეიდონის ძმა. ტიტანების დამხობის შემდეგ ძმებმა ძალაუფლება გაიყვეს და ქვესკნელი ჰადესს ერგო. მიცვალებულთა სულების სამეფოს განაგებდა თავის ცოლთან პერსეფონესთან ერთად. ჰადესის წმინდა მცენარეებია კვიპაროზი და ნარგიზი. მსხვერპლად სწირავდნენ შავ ცხვარს. გამოსახავდნენ ზევსისა და პოსეიდონის მსგავსად, ოღონდ პირქუში სახისას, შუბლზე თმებჩამოყრილს და განიერ სამოსში, ხელში სულეთის გასაღებით და გვერდით ცერბერის გამოსახულებით. მეორე მნიშვნელობით: ქვესკნელის, მიცვალებულთა სამყოფელის სახელი. მას ჰყავდა სამთავიანი ძაღლი, რომელსაც გველის კუდი ჰქონდა და კარიბჭეს იცავდა, რათა სულები არ გაქცეულიყვნენ. ჰადესის სამეფოში იყო მდინარე მლეთე, რომელზეც იყო ნავით ადამიანი და სულები მდინარეზე გადაყავდა.. ამის გამო იგი გასამრჯელოს ითხოვდა და ამიტომ ბერძნები მიცვალებულებს თვალის გუგებზე მონეტას ადებდნენ.

მითოლოგია
ჰესიოდეს მოსაზრებით, როდესაც ჰადესი დაიბადა იგი მამამ შთანთქა როგორც დანარჩენი შვილები. სამი ძმის ტიტანებზე გამარჯვების შემდეგ მსოფლიო გაიყო სამ ნაწილად. ჰადესს წილად შეხვდა ქვესკნელი და ძალაუფლება მკვდართა ჩრდილებზე და სულებზე. ჰადესი ითვლებოდა მიწისქვეშა სიმდიდრის, ნაყოფიერების ასევე დედამიწაზე მოსავლის ღვთაებად. ჰომეროსის გადმოცემით, ჰადესი თვითონ იცავს თავის სამეფოს. ჰომეროსი მოიხსენიებს ჰადესს, როგორც გონიერს და სტუმართმოყვარეს. ოლიმპიურ მითოლოგიაში, ჰადესი არის ერთ-ერთი თორმეტ ოლიმპიელს შორის, ასევე შედის იმ მეფეთა სამეულში, რომლებმაც გაიყვეს მსოფლიო ტიტანებთან გამარჯვების შემდეგ. ჰომეროსი გვაცნობს მას, როგორც სიკვდილის ღმერთს, დამცველს თავისი ქვესკნელის სამეფოსი. როგორც სიკვდილის ღმერთი, იგი იყო საშინელი, რომლის ხსენებისაც კი ეშინოდათ და მის სახელს ანაცვლებდნენ სხვადასხვა ეპითეტებით, მათ შორის სახელი პლუტონით, რომელიც მეხუთე საუკუნის ბოლოს გამოიყენებოდა. საბოლოოდ ამან შეცვალა მისი ორიგინალური დასახელება, რომლითაც ჰომეროსი მოიხსენიებდა. ასეთი მეთოდით ჰადესმა პლუტონში გააერთიანა დამოუკიდებელი ღვთაების სიმდიდრე და ნაყოფიერება. სახელის შეცვლასთან ერთად, მოხდა ჰადესზე წარმოდგენის შეცვლა და ასევე მის სისასტიკეზე შეიცვალა წარმოდგენა. ჰადესის მეუღლეს პერსეფონეს ასევე მოიხნეიებენ, ნაყოფიერების და ქვესკნელის ქალღმერთად. სხვადასხვა თქმულებებში აღნიშნულია ჯადოსნური ქუდი, რომელსაც ჰქონდა თვისება გამხდარიყავი უხილავი. ეს ქუდი, რომელსაც ზევსი იყენებდა ტიტანებთან შერკინების დროს, ციკლოპებმა ჰადესს აჩუქეს მათი ტყვეობიდან განთავისუფლების სანაცვლოდ. პლუტონი გამოსახულია სამ თავიან ძაღლში. ჰადესი გაიგივებულია დიონისესთან.
მუჰამედ ჰადი

მუჰამედ ჰადი (ნამდვილი სახელი აღა მუჰამედ ჰაჯი აბდუსალიმ-ოღლუ) (დ. 1879, შემახა ― გ. მაისი, 1920, განჯა) — აზერბაიჯანელი პოეტი. რომანტიკოსი. ფლობდა სპარსულ და არაბულ ენებს, შეისწავლა აღმოსავლური ლიტერატურა, თეოლოგია, ფილოსოფია, პირველი ლექსები 1905 გამოაქვეყნა. ჰადის შემოქმედებაში ჭარბობს სოციალური და ფილოსოფიური მოტივები. ტრადიციული ფორმის მის ლექსებს ახასიათებს აღმოსავლური ფიგურალობა. ენა გადატვირთულია სპარსულ-არაბული ლექსიკით. შემოქმედებითი ურთიერთობა ჰქონდა ცნობილ აზერბაიჯანელ პოეტებთან საბირსა და საჰათთან. ეწეოდა პუბლიცისტურ და მთარგმნელობით მოღვაწეობას.
კარელ ჰავლიჩეკ-ბოროვსკი

კარელ ჰავლიჩეკ-ბოროვსკი, ჰავლიჩეკ (ფსევდონიმი ჰაველ ბოროვსკი) (დ. 31 ოქტომბერი, 1821, ბოროვი, ახლანდელი ქ. ჰავლიჩკუვბროდის მახლობლად — გ. 29 ივლისი, 1856, პრაღა) — ჩეხი პოეტი, პუბლიცისტი.

ეკუთვნის სატირული ნაწარმოებები: "ტიროლური ელეგიები" (1852, გამოქვეყნდა 1861), "წმინდა ვლადიმერის ნათლობა" (1848-1854, გამოქვეყნდა 1876), "მეფე ლავრა" (1854, გამოქვეყნდა 1870). ჰავლიჩეკ-ბოროვსკის შემოქმედებამ ხელი შეუწყო ჩეხურ ლეტერატურაში რეალიზმის, სამოქალაქო და სატირული პოეზიის განვითარებას, გაახალხურა ჩეხური სალიტერატურო ენა.
ელეფთერ ღვალაძე

ელეფთერ ღვალაძე (დ. 1879, სოფელი მორძგვეთი, ჭიათურის მუნიციპალიტეტი — გ. 1955, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი და საზოგადო მოღვაწე, საქართველოს დამსახურებული მასწავლებელი, გამოჩენილი მეცნიერ-ბიოქიმიკოსის, პროფესორ ვარლამ ღვალაძის (1893-1944) უფროსი ძმა.

დაიბადა ზემო იმერეთის სოფელ მორძგვეთში, სადაც მსახურობდა მამამისი, დეკანოზი ზაქარია ღვალაძე. წარმოშობით ელეფთერ ღვალაძე იყო სოფელ სვერიდან (ჭიათურის მუნიციპალიტეტი).

1900 წელს დაამთავრა ქუთაისის სასულიერო სემინარია და იმავე წლიდან ნაყოფიერ პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა ჭიათურასა და თბილისში. იგი იყო ჭიათურის სამოქალაქო სასწავლებლის ინსპექტორი (ამ სასწავლებელში ასწავლიდნენ ცნობილი პედაგოგები და საზოგადო მოღვაწეები ივანე (ვანო) გომელაური, ნიკო ჯაყელი, ანტონ ჟორჟოლიანი და სხვ.). ელ. ღვალაძე არჩეული იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრად და ამ საზოგადოების ჭიათურის განყოფილების მდივნად. მას ახლო ურთიერთობა ჰქონდა ილია ჭავჭავაძესთან, იაკობ გოგებაშვილთან, აკაკი წერეთელთან, ვასილ წერეთელთან, კიტა აბაშიძესთან, გიორგი ზდანოვიჩთან (მაიაშვილი) და სხვა გამოჩენილ მოღვაწეებთან. 1907 წელს ხელმძღვანელობდა ჭიათურის პედაგოგთა დელეგაციას ილია ჭავჭავაძის დაკრძალვაზე.

1920–იანი წლების დამლევიდან მოღვაწეობდა თბილისში. არჩეული იყო საქართველოს პედაგოგიური საზოგადოების წევრად.
ვალტერ ჰაზენკლევერი

ვალტერ ჰაზენკლევერი (; დ. 8 ივლისი, 1890, აახენი — გ. 21 ივნისი, 1949, ლე-მილი, საფრანგეთი) — გერმანელი პოეტი, დრამატურგი, ექსპრესიონიზმის წარმომადგენელი. აღსანიშნავია მისი ლექსების კრებული „ყრმა“ (1913), დრამები „ვაჟიშვილი“ (1914), „ანტიგონე“ (1917), „მხსნელი“ (1919), „მკვლელობა“ (1926). ჰაზენკლევერის კომედია „საქმის კაცი“ (1926) დაიდგა რუსთაველის თეატრში 1927. მასვე ეკუთვნის ფარსები, კინოსცენარი, ანტიფაშისტური ტრაგიკომედია „მიუნხჰაუზენი“ (1933, გამოქვეყნდა 1947, დაიდგა 1948) და სხვ.
ჰაზირა

ჰაზირა (ნამდვილი სახელი და გვარი აბრამ აბრამოვი; დ. 1845, შულავერი — გ. 12 იანვარი, 1922, თბილისი) — თბილისელი მგოსანი, დაირის დაკვრის ოსტატი, აშუღი. ეროვნებით სომეხი, საიათნოვას ცნობილი მემკვიდრე.

ჰაზირას პოეზიისათვის დამახასიათებელია პატრიოტული და სოციალური თემატიკა. როგორც ამქრის უსტაბაშს, ჰაზირას არაერთი შეგირდი დაულოცავს ოსტატად. ისინი დადიოდნენ საქართველოს დაბა-სოფლებში და ავრცელებდნენ თავისი მასწავლებლის სიმღერებს, რომელთაგან აღსანიშნავია „აღზდექ, თამარ დედოფალო, შენთვის ტირის საქართველო“, „სადაც არის გათენდება, აღზდექ, მუშავ, შენ!“ და სხვა. ქართულ თეატრში წარმოდგენის აქტებს შორის ჰაზირას „დარფა“ უკრავდა და მღეროდა პიესის შესაბამის ლექსებს, რითაც აძლიერებდა წარმოდგენის ემოციურ ზეგავლენას.
ნაბი ჰაზრი

ნაბი ჰაზრი (; ნამდვილი სახელი და გვარი ნაბი ალექბეროღლუ ბაბაევი) (დ. 10 დეკემბერი, 1924, ხურდალანი — გ. 15 იანვარი, 2007, ბაქო) — აზერბაიჯანელი პოეტი. სკკპ წევრი 1955-იდან.

ბიოგრაფია
დაამთავრა მ. გორკის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტი. ლექსებს აქვეყნებს 1944-იდან. პირველი კრებული „ოცნებათა ყვავილები“ გამოსცა 1950. წერს პოემებს („სუმგაითის დღიური“ და სხვა). უმღერის სამშობლოს, სიყვარულს, მეგობრობას (ლექსი „ქართველ ძმებს“). ეკუთვნის კრებული „სამშობლო და უცხო მხარე“ (1958), „მუხა კლდეზე“ (1959), „დროის კალაპოტი“ და სხვა. თარგმნა ალექსანდრე პუშკინის, მიხეილ ლერმონტოვის, შანდორ პეტეფის, ჰოვანეს თუმანიანის, დავით გურამიშვილის ლექსები.

ჯილდოები და პრემიები
ლენინის ორდენი
სსრკ-ის სახელმწიფო პრემია (1973)
ჰათეფი

აბდულაჰ ჰათეფი (დ. 1453, ხარჯირდი — გ. 1520, ჰერათი) — სპარსულ-ტაჯიკური ლიტერატურის წარმომადგენელი. ცნობილი პოეტისა და პროზაიკოსის აბდ ალ-რაჰმან ჯამის დისწული და მოწაფე იყო. მისი რჩევით შეადგინა 5 პოემის კრებული („ხამსე“): „ლეილი და მაჯნუნი“, „შირინი და ხოსროვი“, „შვიდი სასახლე“, „თემურნამე“ („წიგნი თემურლენგის შესახებ“) და „შარაფნამე“ („დიდების წიგნი“). ნიზამის მიბაძვით დაწერილ ამ კრებულში ჰათეფიმ გამოავლინა დამოუკიდებელი პოეტური ოსტატობა. მასვე ეკუთვნის ლირიკული ლექსების „დივანი". ჰათეფის შემოქმედება საინტერესოა აღორძინების ეპოქის ქართული მწერლობის ზოგიერთი საკითხის გასარკვევად.
ჰაიდარ ალი

ჰაიდარ ალი (დ. 1722 — გ. 7 დეკემბერი, 1782, ჩიტურის ახლოს, კარნატაკა) — მაისურის სახელმწიფოს გამგებელი, ინგლისელი დამპყრობლების წინააღმდეგ მოძრაობის ორგანიზატორი სამხრეთ ინდოეთში.

ჩაატარა არმიის რეორგანიზაცია: გააუქმა ჯაგირების სისტემა, ჯარისკაცებისათვის შემოიღო ხელფასი, რომელსაც ხაზინა იხდიდა, შექმნა ევროპის ყაიდაზე გაწვრთნილი ქვეითი ნაწილები, გააძლიერა არტილერია. 1761–1764 წლებში მნიშვნელოვნად გააფართოვა მაისურის სამფლობელოები. მოიგერია მარათების რამდენიმე თავდასხმა. 1780 დადო მათთან კავშირი, რომლის მიზანი იყო ინგლისელების ბატონობის მოსპობა ინდოეთში. ინგლის-მაისურის ომში (1780–1784) ჰაიდარ ალიმ ინგლისელებს წაართვა თითქმის მთელი კარნატიკი, მაგრამ 1781 რამდენიმე დამარცხება განიცადა, რამაც ინგლისელებს საშუალება მისცა მაისურისათვის ჩამოეშორებინა მოკავშირეები. ჰაიდარ ალი მარტო იბრძოდა. დაიღუპა ომში.
ჰაიდარ ამუოღლუ

ჰაიდარ-ხან ამუოღლუ ტარივერდიევი (დ. 20 დეკემბერი, 1880, ურმია (რეზაიე) — გ. 15 ოქტომბერი, 1921, ფოუემენის ახლოს) — ირანის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი და მუშათა მოძრაობის მოღვაწე.

1898 წელს შევიდა რსდმპ-ში. 1900–1903 წლებში მუშაობდა ბაქოში. 1903 წელს დაბრუნდა ირანში. 1905 წელს თეირანში ჩამოაყალიბა პირველი სოციალ-დემოკრატიული წრე. ატიურად მონაწილეობდა 1905–1911 წლებში ირანის რევოლუციაში. რევოლუციის დამარცხების შემდეგ ემიგრაციაში წავიდა ჯერ ერაყში, შემდეგ დასავლეთ ევროპაში. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ პეტროგრადში ჩავიდა. 1920 წლის ნოემბრიდან ირანის კომპარტიის ცკ-ის გენერალური მდივანი. მოკლეს ქუჩექ-ხანის დავალებით.
რუდოლფ ჰაიდენჰაინი

რუდოლფ პეტერ ჰაინრიხ ჰაიდენჰაინი (დ. 29 იანვარი, 1834, მარიენვერდერი — გ. 13 ოქტომბერი, 1897, ბრესლაუ) — გერმანელი ფიზიოლოგი და ჰისტოლოგი. ბრესლაუს უნივერსიტეტის პროფესორი (1859-იდან).

1856 წელს დაადგინა მუდმივი დენის ძალის გავლენა მამოძრავებელი ნერვების გაღიზიანების ეფექტზე. ე. წ. ტონომოტორული ფენომენის ანალიზისას (ენის მგრძნობიარე ნერვის პერიფერიული ბოლოს გაღიზიანებით გამოწვეული ენის კუნთების ნელი შეკუმშვა მამოძრავებელი ნერვის გადაჭრის შემთხვევაში) ჰაიდენჰაინმა დაამტკიცა, რომ იგი განპირობებულია სისხლძარღვების გაფართოების დამატებითი მოქმედებით. აღმოაჩინა, რომ დიდი ნახევარსფეროების ქერქის გარკვეული წერტილების გაღიზიანება შემაკავებელ გავლენას ახდენს ჩონჩხის კუნთების გაღიზიანებაზე. დაადგინა კუნთებში სითბოს წარმოშობის დამოკიდებულება მათი მოქმედების პირობებზე — სისხლის მიმოქცევაზე, დატვირთვაზე, გაღიზიანების ინტენსივობაზე და სხვ. აღრიცხა კუნთის ერთხელობრივი შეკუმშვისას სითბოს გამოყოფა. დაადგინა თირკმლის ეპითელიუმის აქტიური როლი შარდის წარმოშობაში და აგრეთვე ორგანიზმის გარკვეული უჯრედული ელემენტების აქტიური მნიშვნელობასა და ნაწლავების მიერ შეწოვის პროცესში. საჭმლის მომნელებელ ჯირკვლებზე, ჰაიდენჰაინის მიხედვით, გავლენას ახდენს სეკრეტორული და ტროფიკული ნერვები. ჰაიდენჰაინმა დაამტკიცა, რომ პეფსინი და მარილმჟავა გამოიყოფა კუჭის სხვადასხვა ჯირკვლოვანი უჯრედიდან; დაამუშავა იზოლირებული კუჭის მეთოდი, რომელიც შემდგომში გააუმჯობესა ივანე პავლოვმა.
იოზეფ ჰაიდნი

ფრანც იოზეფ ჰაიდნი (; დ. 31 მარტი, 1732, რორაუ, ქვემო ავსტრია — გ. 31 მაისი, 1809, ვენა) — ავსტრიელი კომპოზიტორი, ვენის კლასიკური სკოლის პირველი წარმომადგენელი.

შემოქმედება
1740-1749 წლებში ჰაიდნი ვენაში მღეროდა წმ. სტეფანეს ტაძრის გუნდში. აქვე სწავლობდა სხვადასხვა საკრავზე დაკვრას. ერთხანს იტალიელი კომპოზიტორისა და სიმღერის მასწავლებლის ნ. პორპორას აკომპანიატორი იყო. საუკუნის 50-ან წლებში ჰაიდნმა დაწერა ზინგშპილი „კოჭლი ეშმაკი“ (დაიდგა 1752 ვენაში) და მთელი რიგი სხვა ნაწარმოებები, რომელთაც პირველად მოუპოვეს მას სახელი. 1759-1761 წლებში ჰაიდნი გრაფ მორცინის კარის კაპელმაისტერი იყო. აქ შექმნა მან თავისი პირველი სიმფონიები. 1761-1790 წლებში მსახურობდა უნგრელი თავადების ესტერჰაზების კარზე, რომელთა ორკესტრისა და საშინაო თეატრისათვის დაწერა მრავალი სიმფონია (მათ შორის ცნობილი „გამოსათხოვარი“, 1772) და ოპერა. ჰაიდნის შემოქმედებითი მოღვაწეობა აღმავლობას განიცდის საუკუნის 80-90-იან წლებში, როდესაც შექმნა საუკეთესო კვარტეტები (დაწყებული ოპუს 33-ით), 6 პარიზული (1785-1786) და 12 ლონდონური (1791-1792, 1794-1795) სიმფონია, ორატორიები, მესები და ა. შ. ინგლისში მოგზაურობამ გააფართოვა ჰაიდნის შემოქმედებითი თვალსაწიერი, 1791 წელს მიანიჭეს ოქსფორდის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორის წოდება.

ჰაიდნის უაღრესად დემოკრატიული ხელოვნება დაკავშირებულია ხალხურ შემოქმედებასთან. მისი მუსიკა გამსჭვალულია ავსტრიული, სლავური, უნგრული ფოლკლორის რიტმებითა და ინტონაციებით, ხალხური იუმორით, ცხოველმყოფლობით. ცენტრალური ადგილი ჰაიდნის შემოქმედებაში უკავია სიმფონიებსა (100-ზე მეტი) და სიმებიან კვარტეტებს (83); ორივე ამ ჟანრში ჰაიდნის მოღვაწეობას ისტორიული მნიშვნელობა ჰქონდა. ზოგიერთი თავისი მხატვრული თვისებით, ფილოსოფიური გააზრებითა და კომპოზიციური ხერხებით (მოტივურ-თემატიკური დამუშავება) ჰაიდნმა შეამზადა ბეთჰოვენის შემოქმედება. განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს ჰაიდნის შემოქმედებაში მის ორატორიებს „სამყაროს შექმნა“ (1798) და „წელიწადის დრონი“ (1801). ჰაიდნს ეკუთვნის 24 ოპერა, მრავალი საკრავიერი კონცერტი და ანსამბლი (200-მდე), 52 საფორტეპიანო სონატა, საკრავიერი პიესები და სხვა.

ჰაიდნის ძირითადი ნაწარმოებები
104 სიმფონია
83 კვარტეტი
21 სიმებიანი ტრიო
41 საფორტეპიანო ტრიო
52 საფორტეპიანო სონატა
24 ოპერა
14 მესა და კანტატები
რაჟდენ ხუნდაძე

რაჟდენ ხუნდაძე (დ. 1845, კალაგონი ― გ. 1929, ქუთაისი) — ქართველი სასულიერო მოღვაწე, ქართული საეკლესიო საგალობლების ცნობილი შემკრები და შემსრულებელი, ლიტერატორი, დეკანოზი, გამოჩენილი პედაგოგის სილოვან ხუნდაძის (1860-1928) უფროსი ძმა.

ბიოგრაფია
დაიბადა ოზურგეთის მაზრის სოფელ კალაგონში, მღვდელ თომა ხუნდაძის ოჯახში. დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია. ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა ქუთაისში, სადაც 1901-1907 წლებში იყო წმინდა გიორგის ეკლესიის მღვდელი.

რაჟდენ ხუნდაძეს დიდი დამსახურება მიუძღვის ქართული საეკლესიო საგალობლების და ხალხური სიმღერების შეკრებასა და პოპულარიზაციაში. მისი საგალობლები შევიდა 1896 წელს ფილიმონ ქორიძის მიერ გამოცემულ „ქართულ გალობაში“. იყო ცნობილი ლოტბარი. საღვთო სჯულს და საეკლესიო გალობას ასწავლიდა ქუთაისის გიმნაზიებში. 1885-1912 წლებში ქუთაისში გამოსცა ქართული საეკლესიო საგალობლების 10-ზე მეტი მნიშვნელოვანი კრებული. მათგან აღსანიშნავია: „შემოკლებული საეკლესიო ტიბიკონი“ (ქუთაისი, 1887), „ღვთისმშობლის მიძინების სვინაქსარი“ (ქუთაისი, 1894), „ქართული საეკლესიო გალობა გურულ-იმერულ კილოზე“ (ქუთაისი, 1902), „ქართული გალობა (ლიტურღია იოანე ოქროპირისა, ვასილ დიდისა და გრიგოლ ღვთის-მეტყველისა. პარტიტურა, ნოტებზე გადაღებული გურულ-იმერულ სადა კილოზე)“ (ტფილისი, 1911), „საეკლესიო ტიბიკონი“ (ქუთაისი, 1910) და სხვა. რ. ხუნდაძე არჩეული იყო იმერეთის ეპარქიის სარწმუნოებრივ-საგანმანათლებლო ძმობის წევრად.

ეწეოდა აქტიურ ლიტერატურულ და პუბლიცისტურ მოღვაწეობას. „საჯავახოელის“, „საჯაოხელის“, „ქართველიშვილის“ ფსევდონიმებით ლექსებს და პუბლიცისტურ წერილებს აქვეყნებდა ქართულ პერიოდულ პრესაში („ივერია“, „მწყემსი“, „კოლხიდა“, „განათლება“, „ჩვენი ქვეყანა“ და ა.შ.). 1905 წელს ქუთაისში გამოიცა მისი ლექსების კრებული.

ხუნდაძეს ეკუთვნის, აგრეთვე, რამდენიმე მუსიკალური ნაწარმოები, მათ შორის ოპერა „უცნაური ქორწილი“.

რაჟდენ ხუნდაძე ეწეოდა აქტიურ საზოგადოებრივ მოღვაწეობას: არჩეული იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების და საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრად. მას ახლო მეგობრობა აკავშირებდა ილია ჭავჭავაძესთან, აკაკი წერეთელთან, ნიკო ნიკოლაძესთან, იმერეთის ეპისკოპოს გაბრიელთან (ქიქოძე), ვასილ წერეთელთან, მამია გურიელთან და სხვა გამოჩენილ მოღვაწეებთან.

ხუნდაძე გარდაიცვალა 84 წლის ასაკში, დაკრძალულია ქუთაისში.
ნიკოლოზ I გულაბერისძე

ნიკოლოზ გულაბერისძე — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლ. 1149-1178 წლებში, გიორგი -ის დროს; მწერალი და ფილოსოფოსი. იყო კათოლიკოს-პატრიარქის სვიმონ -ს ძმისწული.

მისი პატრიარქად კურთხევა უნდა მომხდარიყო 1149 წელს. ნიკოლოზ პროგრესულად მოაზროვნე იყო და სამეფო ხელისუფლების ცენტრალიზაციას ემხრობოდა. დაახლოებით 1178 იგი კათალიკოსობოდან გადამდგარა და იერუსალიმში წავიდა. 1184 წელს ნიკოლოზ თამარ მეფემ იერუსალიმიდან მოიწვია საქართველოში საეკლესიო საქმეების მოსაგვარებლად. იგი თამარის თხოვნით ანტონ ქუთათელთან ერთად ხელმძღვანელობდა საეკლესიო კრებას, რომელიც მიქელ მირიანის ძის მღვდელთმთავრობის მიზანშეწონილობას იხილავდა.

ნიკოლოზ მიჩნეულია ავტორად თხზულებისა "საკითხავი სუეტისა ცხოველისაჲ, კუართისა საუფლოჲსა და კათოლიკე ეკლესიისა". მასში აღწერილია საუფლო კვართისა და წმინდა ნინოს მიერ ქართველთა გაქრისტიანების ამბავი, აგრეთვე სვეტიცხოვლის ძველი და ახალი სასწაულთმოქმედება, რომელსაც ბოლოში დართული აქვს შესხმა "გიხაროდენ".
პაულ ფონ ჰაიზე

პაულ იოჰან ლუდვიგ ფონ ჰაიზე (დ. 15 მარტი. 1830, ბერლინი — გ. 2 აპრილი. 1914, მიუნხენი) — გერმანელი მწერალი. ნობელის პრემიის ლაურეატი (1910); იყო ფილოსოფიის დოქტორი (1852), ერთ-ერთი ლიდერი მიუნხენის წრისა, რომელიც ემხრობოდა პრინციპს „ხელოვნება ხელოვნებისათვის“. მნიშვნელოვანია ჰაიზეს რომანები: „საუკუნის შვილები“ (1873), „სამოთხეში“ (1858), აგრეთვე ნოველები „არაბიატა“ (1858), „უკანასკნელი კენტავრი“ (1871) და სხვა. ნოველა „ტრეპელი ქალიშვილი“ (1868) თარგმნა ე. გაბაშვილმა 1880 წელს, სათაურით „სოფელი ტრეპი“ და დაბეჭდა კრებული „ქართველი ქალებისაგან ნათარგმნი მოთხრობანი“, „ჟან ბენუა“ თარგმნა ელ. ვაჩნაძემ და დაბეჭდა 1884 წელს, „ივერიაში“ (№ 167).
ვერნერ ჰაიზენბერგი

ვერნერ კარლ ჰაიზენბერგი (; დ.5 დეკემბერი, 1901, ვიურცბურგი — გ. 1 თებერვალი, 1976,მიუნხენი) — გერმანელი ფიზიკოსი, კვანტური მექანიკის ერთ-ერთი შემქმნელი. 1923 დაამთავრა მიუნხენის უნივერსიტეტი, სადაც ისმენდა ა. ზომერფელდის ლექციებს. 1923-1927 იყო მ. ბორნის ასისტენტი, 1927-1941 - ლაიფციგისა და ბერლინის უნივერსიტეტების პროფესორი, 1941-იდან - მაქს პლანკის ინსტიტუტის პროფესორი და დირექტორი ბერლინსა და გეტინგენში, ხოლო 1955-იდან - მიუნხენში.

1925 ნ. ბორთან ერთად დაამუშავა ე. წ. მატრიცული მექანიკა (კვანტური მექანიკის პირველი ვარიანტი), რომელმაც შასაძლებელი გახადა ჰელიუმის ატომის მახასიათებლების კვანტურ-მექანიკური გამოთვლა. 1927 ჩამოაყალიბა განუზღვრელობის პრინციპი. კვანტური მექანიკის საკითხებზე შექმნილი შრომებისათვის მიენიჭა ნობელის პრემია (1932). დაამუშავა ფერომაგნეტიკების სპონტანური დამაგნიტებისა და გაცვლითი ურთიერთქმედების თეორია. შრომები აქვს ატომბირთვის თეორიის, რელატივისტური კვანტური მექანიკისა და ველის ერთიანი თეორიის საკითხებზე.