დრაკონი (კანონმდებელი)

დრაკონი — ათენური ტრადიციის მიხედვით, ათენის პირველი კანონმდებელი ძველ საბერძნეთში, რომელიც მოღვაწეობდა დაახლოებით ძვ. წ. 625-დან 600 წლამდე. დრაკონმა ზეპირი სამართლისა და სისხლის აღების სისტემა შეცვალა დრაკონის კონსტიტუციით, წერილობითი კოდექსით, რომელიც უნდა აღსრულებულიყო მხოლოდ სასამართლოს მიერ. დრაკონის კანონები ძალიან მკაცრი იყო და უმეტეს დანაშაულზე სიკვდილით დასჯას ითვალისწინებდა. ტრადიციის თანახმად, დრაკონის ყველა კანონი, გარდა მკვლელობის კანონებისა, გააუქმებულ იქნა სოლონის მიერ. ძვ. წ. 409/8 წლით დათარიღებულ წარწერაზე შემორჩა მოქმედი კანონის ნაწილი და ავტორი მას მოიხსენიებს, როგორც „დრაკონის კანონს მკვლელობის შესახებ”. არაფერია ცნობილი დრაკონის მიერ დადგენილი სხვა კანონების დეტალების შესახებ.

ზოგიერთი მეცნიერის აზრით, დრაკონი შესაძლოა მთლიანად ან ნაწილობრივ, გამოგონილი ფიგურაა. დრაკონის შესახებ ბიოგრაფიული ინფორმაცია თითქმის არ არსებობს; ითვლება, რომ მან თავისი სამართლებრივი კოდექსი დააწესა ძვ. წ. 621/620 წელს. მე-18 საუკუნიდან მოყოლებული, ზედსართავი „დრაკონული“ ( – ) მიუთითებს დაუნდობელ წესებზე ან კანონებზე.

ისტორია
დრაკონის ცხოვრების შესახებ არაფერია ცნობილი, გარდა იმისა, რომ მან თავისი სამართლებრივი კოდექსი დააწესა არქონტ არისტაიქმუსის მმართველობის დროს, ძვ. წ. 621/620 წელს. სვიდა, მე-10 საუკუნის ბიზანტიური ენციკლოპედია, გადმოსცემს ფოლკლორულ ამბავს დრაკონის სიკვდილის შესახებ: იგი ეგინაში წავიდა კანონების დასადგენად და თეატრში გაიგუდა, უამრავ ქუდის და ტანისამოსის ქვეშ, როდესაც მისმა მხარდამჭერებმა ასეთი გზით პატივი მიაგეს მას.

ჰიპოთეზა
ზოგიერთი მეცნიერი ეჭვქვეშ აყენებს, იყო თუ არა დრაკონი რეალური ისტორიული ფიგურა, ან თვლის, რომ იგი შეიძლება ნაწილობრივ გამოგონილი ყოფილიყო. კარლ იულიუს ბელოხმა ჰიპოთეზა გამოთქვა, რომ დრაკონი არ იყო რეალური ადამიანი, რადგან ბერძნულად „გველს” ნიშნავს და აკროპოლზე ათენური რელიგიით, წმინდა გველს თაყვანს სცემდნენ. შესაბამისად, „დრაკონის კანონები” შეიძლება ყოფილიყო კანონები, რომლებიც დაიწერა წმინდა გველის სახელით მისი ქურუმების მიერ; მოგვიანებით ამ სიტყვის მნიშვნელობა მივიწყებას მიეცა და დრაკონი ხელახლა განიმარტა, როგორც კანონმდებელი. თუმცა, მეცნიერთა უმეტესობა მიიჩნევს, რომ დრაკონმა ნამდვილად დააწესა კანონები მკვლელობისა და სხვა დანაშაულების შესახებ, ხოლო ზოგიერთი თვლის რომ დრაკონს მიეკუთვნება ამ კანონდებლობის მხოლოდ ნაწილი.

დრაკონული კონსტიტუცია
კანონები ( – ) რომლებიც დრაკონმა დააწესა, ითვლება ათენის პირველ წერილობით კონსტიტუციად. იმისათვის, რომ ყველას ჰქონოდა წვდომა ამ კანონებისადმი, დრაკონის კანონები განთავსებული იყო ხის ფიცრებზე ( – ) ოთხგვერდიანი პირამიდების ფორმის სტელებზე ( – ), და დაცული იყო თითქმის ორი საუკუნის განმავლობაში. ფიცრებს აქსონებს უწოდებდნენ, და მათ შეეძლოთ პირამიდის ღერძის გარშემო ტრიალი ნებისმიერი მხარის კითხვის გასამარტივებლად.

კონსტიტუცია შეიცავდა რამდენიმე მთავარ სიახლეს:
ზეპირი კანონების ნაცვლად, რომლებიც ცნობილი იყო მხოლოდ გარკვეული სოციალური ფენისთვის და შესაძლებელი იყო მათი თვითნებურად გამოყენება და განმარტება, ყველა კანონი ჩაწერილი იქნა, რითაც მისაწვდომი გახდა ყველა წერა-კითხვის მცოდნე მოქალაქისთვის (რომელთაც შეეძლოთ არეოპაგისთვის მიმართვა უსამართლობის შემთხვევაში): „დრაკონის დროს შექმნილი კონსტიტუცია, იყო როდესაც პირველი კანონთა კოდექსი შედგა”. (არისტოტელე: ათენის კონსტიტუცია, ნაწილი 5, მონაკვეთი 41)

კანონები განასხვავებს განძრახ მკვლელობას და უნებლიე მკვლელობას, რაც ახალი კონცეფცია იყო იმ დროს.

კანონები განსაკუთრებით მკაცრი იყო. მაგალითად, ნებისმიერი მოვალე, რომლის სტატუსიც დაბალი იყო მისი კრედიტორის სტატუსთან შედარებით, იძულებული იყო გამხდარიყო მონა. სასჯელი უფრო რბილი იყო იმათთვის, ვინც თავის თავზე უფრო დაბალი სტატუსის მქონე პირის მოვალე იყო. სიკვდილით დასჯა იყო სასჯელი თუნდაც უმნიშვნელო დანაშაულისთვის, როგორიცაა კომბოსტოს მოპარვა. დრაკონის კოდექსში სიკვდილით დასჯის არაშესაბამისი გამოყენების შესახებ პლუტარქე აცხადებს:

იტყვიან, რომ თავად დრაკონმა, როდესაც ჰკითხეს, რატომ დააწესა სიკვდილით დასჯა უმეტეს დანაშაულზე, უპასუხა, რომ ის თვლიდა, რომ ეს უმნიშვნელო დანაშაულები იმსახურებდა ამას, ხოლო უფრო მნიშვნელოვანი დანაშაულებისთვის არ ჰქონდა უფრო მკაცრი სასჯელი.

სოლონმა ძვ. წ. მე-6 საუკუნის დასაწყისში გააუქმა დრაკონის ყველა კანონი, გარდა მკვლელობის შესახებ კანონისა.

მკვლელობის შესახებ კანონი
ძვ. წ. 409 წელს, ხანგრძლივი განხილვის შედეგად ათენელებმა გადაწყვიტეს გადაეხედათ კანონები, მათ შორის მკვლელობის შესახებ კანონი. მკვლელობის შესახებ კანონის ტექსტი ნაწილობრივ შემორჩენილია ფრაგმენტულ წარწერაში. მასში აღნიშნულია, რომ მკვლელის დასჯა მსხვერპლის ნათესავების გადაწყვეტილებაზეა დამოკიდებული.

წარწერის შემორჩენილი ნაწილის მიხედვით, უნებლიე მკვლელობისთვის სასჯელად გადასახლება იყო გათვალისწინებული. არ არის გარკვეული, დრაკონის კანონი რა სახის სასჯელს ითვალისწინებდა განზრახ მკვლელობისთვის. ძვ. წ. 409 წელს განზრახ მკვლელობას სიკვდილით სჯიდნენ, მაგრამ დრაკონის კანონი იწყება სიტყვებით: " ‘ [][] [][ , ][]." ნაწყვეტის შინაარსი ბუნდოვანია და მისი თარგმნა რთულია, თარგმნის ერთერთი ვარიანტია: „თუნდაც ადამიანი უნებლიე მოკლავს სხვას, იგი გადასახლდება”.

ოთხასწევრიანი საბჭო
განსხვავებით არეოპაგისგან, დრაკონმა შემოიღო ოთხასწევრიანი საბჭო, რომელიც კენჭისყრის წესით უნდა ყოფილიყო არჩეული, საბჭო მოგვიანებით გადაიზარდა კონსტიტუციებში და დიდი როლი ითამაშა ათენურ დემოკრატიაში. არისტოტელე აღნიშნავს, რომ დრაკონმა, კანონების დაწერისას, არსებული დაუწერელი ათენური კონსტიტუციისთვის გამოიყენა კანონმდებლობა, რომელიც თანამდებობისთვის უფლებამოსილების ზუსტ კვალიფიკაციებს აწესებდა.

არისტოტელეს თანახმად, დრაკონმა ხმის უფლება გაავრცელა ყველა თავისუფალ ადამიანზე, ვისაც შეეძლო საკუთარი თავისთვის სამხედრო აღჭურვილობის უზრუნველყოფა. თუმცა, ეს მტკიცება არ ემყარება ავთენტურ ტრადიციას, ამიტომ მცდარია, როგორც 1998 წელს განაცხადა კარლ-ვილჰელმ ველვეიმ.

შემადგენლობა
მათ ოთხასწევრიანი საბჭო აირჩიეს თავიანთი რიცხვიდან; ცხრა არქონტი და ხაზინადარები შერჩეულნი იყვნენ იმ პირებიდან, რომლებიც ფლობდნენ არადაყადაღებულ ქონებას არანაკლებ ათი მინისა, გენერლები და კავალერიის მეთაურები კი იმ პირებიდან, რომლებსაც შეეძლოთ ას მინაზე არანაკლები არადაყადაღებული ქონების დადასტურება და ჰყავდათ კანონიერ ქორწინებაში შობილი ათ წელზე მეტი ასაკის შვილები. ამრიგად, მათი გარდაცვალების შემთხვევაში, მათი ქონება შეიძლებოდა გადასულიყო უფლებამოსილ მემკვიდრეზე. ამ ოფიცრებს ეკისრებოდათ პასუხისმგებლობა პრიტანების (- საბჭოს წევრების), სტრატეგების (გენერლების) და ჰიპარქების (კავალერიის ოფიცრების) წინა წლის ქონებაზე მანამ, სანამ მათი ანგარიშები არ იქნებოდა შემოწმებული.

„არეოპაგის საბჭო იყო კანონების მეურვე და ზედამხედველობდა მაგისტრატებს, რათა დარწმუნებულიყო, რომ ისინი თავიანთ თანამდებობებს ასრულებდნენ კანონის შესაბამისად. ნებისმიერ პირს, ვინც თვლიდა, რომ მას უსამართლოდ მოექცნენ, შეეძლო არეოპაგის საბჭოს მიეწოდებინა ინფორმაცია იმის მითითებით, თუ რა კანონი დაირღვა მის შემთხვევაში და რა ზიანი მიაყენა მას. მაგრამ, როგორც ადრე აღინიშნა, სესხები უზრუნველყოფილი იყო მოვალეთა პიროვნებებით და მიწა იყო მცირერიცხოვანთა ხელში”.

მემკვიდრეობა
თავისი სამართლებრივი კოდექსის გამო, დრაკონი არის ზედსართავი „დრაკონული” ეპონიმი, რომელიც აღწერს არა მხოლოდ გადაჭარბებულად მკაცრ ან სასტიკ კანონმდებლობას, არამედ ნებისმიერ ასეთ სასჯელს ან წესს. კანონმდებლობასთან დაკავშირებით, სიტყვა გამოიყენება ამ მნიშვნელობით ინგლისურენოვან წყაროებში 1777 წლიდან.

ამერიკის შეერთებული შტატების უზენაესი სასამართლოს შენობის სასამართლო დარბაზის სამხრეთ ფრიზზე, რომლის დიზაინიც შექმნა ადოლფ ალექსანდრე ვეინმანმა, დრაკონი გამოსახულია, როგორც ერთ-ერთი „ისტორიის დიდი კანონმდებელი”. მისი სადავო მემკვიდრეობის გამო, დრაკონის ჩართვა ფრიზში -მა კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენა.