iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დისტრიბუტორი

დისტრიბუტორი ( – განაწილება) — კომპანია, მეწარმე, რომელსაც მინიჭებული აქვს გარკვეული სახის საქონლის შესყიდვისა და გასაღების უფლება წინასწარ განსაზღვრული ბაზრის ან ცალკე ტერიტორიის მონაკვეთზე.

დისტრიბუტორის ფუნქციაში მოიაზრება შუამავლის ყველა ვალდებულება, რომელიც უკავშირდება მარკეტინგულ საქმიანობას — ბაზრის მოთხოვნას, ლოგისტიკას, ფასის დადგენას, რეკლამის ორგანიზაციას, მომხმარებელზე კრედიტის გაცემას და სხვ.

დისტრიბუტორი განსაზღვრავს სარეალიზაციო საქონლისა და მომსახურების ღირებულებას, ქმნის საჭირო ასორტიმენტისა და ოდენობის დამატებით ღირებულებას, მიდის ფინანსურ რისკზე, როდესაც საქონელში აბანდებს კაპიტალს, ინახავს ან ყიდის საქონელს, აკრედიტებს საქონელმწარმოებლებს. დისტრიბუტორები იკვლევენ და აფართოებენ პროდუქციის შეძენის ახალ და ალტერნატიულ წყაროებს, აღრმავებენ კავშირს მომწოდებლებთან და აწვდიან მათ ინფორმაციას სამომხმარებლო მოთხოვნის შესახებ, ხელს უწყობენ საქონლის წარმოების გადიდებას და ასორტიმენტის გაფართოებას.
რემონ დიუგე

რემონ დიუგე (; დ. 22 აპრილი, 1881, პარიზი, — გ. 1967) — ფრანგი მწერალი.

მიღებული ჰქონდა იურიდიული განათლება. მსახურობდა საფრანგეთის ჯარში. 1910-იანი წლების ბოლოს აქტიური სამხედრო სამსახურიდან გადადგა პოლკოვნიკის წოდებით. ცხოვრობდა პარიზის გარეუბან შატუში, შემდეგ— ლუქსემბურგში. ურთიერთობა ჰქონდა ბოლშევიკურ რეჟიმს გამოქცეულ და საფრანგეთში მცხოვრებ რუს და ქართველ ემიგრანტებთან, მათ შორის, გენერალ გიორგი კვინიტაძესთან, რომელმაც დიუგეს საქართველოს ისტორია გააცნო და დააკავშირა ქართულ ემიგრანტულ წრეებთან.

დიუგე ავტორია ორი საყურადღებო წიგნისა. 1927 წელს მან გამოსცა „მოსკოვი და წამებული საქართველო", რომელშიც დეტალურად და ქართველი ხალხის ბედის მიმართ დიდი თანაგრძნობითაა მოთხრობილი საქართველოში 1917-1925 წლებში მომხდარი ამბები. იმავე წელს გამოქვეყნდა დიუგეს „კატორღა წითელ რუსეთში“, რომლითაც ავტორმა თვითმხილველთა მონათხრობის საფუძველზე პირველად გააცნო დასავლეთევროპელ მკითხველს სოლოვეცკის კუნძულებზე მდებარე პატიმართა ბანაკი.
ემბრიონული ღეროვანი უჯრედები

ემბრიონული ღეროვანი უჯრედები — პლურიპოტენტური ღეროვანი უჯრედი, რომელიც მიღებულია ბლასტოციტის შიდა უჯრედული მასიდან, ადრეული სტადიის წინასწარი იმპლანტაციის ემბრიონი. ადამიანის ემბრიონები ბლასტოციტის სტადიას აღწევს განაყოფიერებიდან 4-5 დღის შემდეგ, ამ დროს ისინი შედგება 50-150 უჯრედისგან. უჯრედული მასის (ემბრიობლასტის) იზოლირება იმუნოქირურგიის გამოყენებით იწვევს ბლასტოციტის განადგურებას, პროცესი, რომელიც ბადებს ეთიკურ საკითხებს, მათ შორის, აქვთ თუ არა ემბრიონებს იგივე მორალური მოსაზრებები, როგორც ემბრიონებს განვითარების შემდგომი იმპლანტაციის ეტაპზე.

მკვლევარები ამჟამად დიდ ყურადღებას აქცევენ ემბრიონის ღეროვანი უჯრედების თერაპიულ პოტენციალს, კლინიკური გამოყენება მრავალი ლაბორატორიის მიზანია. პოტენციური გამოყენება მოიცავს დიაბეტისა და გულის დაავადებების მკურნალობას. მიმდინარეობს უჯრედების შესწავლა კლინიკური თერაპიის, გენეტიკური დარღვევების მოდელების და უჯრედული/დნმ-ის შეკეთების მიზნით. თუმცა, ასევე დაფიქსირდა არასასურველი ეფექტები კვლევასა და კლინიკურ პროცესებში, როგორიცაა სიმსივნე და არასასურველი იმუნური რეაქციები.

გამოყენება
მათი პლასტიურობისა და თვითგანახლების პოტენციურად შეუზღუდავი შესაძლებლობების გამო, შემოთავაზებულია ემბრიონის ღეროვანი უჯრედების თერაპია რეგენერაციული მედიცინისა და ქსოვილების ჩანაცვლებისთვის ტრავმის ან დაავადების შემდეგ. პლურიპოტენტურმა ღეროვანმა უჯრედებმა დაგვანახეს მრავალი სხვადასხვა მდგომარეობის მკურნალობის მეთოდი, როგორიცაა: ზურგის ტვინის დაზიანებები, ასაკთან დაკავშირებული მაკულარული დეგენერაცია, დიაბეტი, ნეიროდეგენერაციული დარღვევები (როგორიცაა პარკინსონის დაავადება), შიდსი და ა.შ. გარდა მათი პოტენციალისა რეგენერაციულ მედიცინაში, ემბრიონის ღეროვანი უჯრედები წარმოადგენენ ქსოვილის/ორგანოების შესაძლო ალტერნატიულ წყაროს, რომელიც ხელს შეუწყობს დონორის დეფიციტის დილემის პრობლემის შესაძლო გადაჭრას. თუმცა არის გარკვეული ეთიკური დაპირისპირება ამის ირგვლივ. გარდა ამ გამოყენებისა, -ები ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას ადამიანის ადრეული განვითარების, გარკვეული გენეტიკური დაავადების და ვიტრო ტოქსიკოლოგიური ტესტირებისთვის.
ჰასტინგის ბრძოლა

ჰასტინგის ბრძოლა — გაიმართა 1066 წლის 14 ოქტომბერს, ნორმანულ-ფრანგული არმიასა და ინგლისის არმიას შორის. ნორმანულ-ფრანგულ ჯარს მეთაურობდა უილიამ დამპყრობელი, ხოლო ინგლისის ჯარს ანგლო-საქსების მეფე ჰაროლდ გოდვინსონი. ბრძოლის შემდეგ დაიწყო ნორმანების მიერ ინგლისის დაპყრობა. ბრძოლა მოხდა ქალაქ ბეტლიდან ჩრდილო-დასავლეთით 11 კილომეტრში, აღმოსავლეთ სასექსის ტერიტორიაზე. ეს იყო ნორმანების გადამწყვეტი ბრძოლა.

ბრძოლის საფუძველი იყო უშვილო მეფის ედუარდ აღმსარებლის სიკვდილი 1066 წლის იანვარში, რამაც გამოიწვია მემკვიდრეების ბრძოლა მისი ტახტისთვის. ჰაროლდი მეფედ აკურთხეს ედუარდის გარდაცვალებიდან მალევე, მაგრამ მალევე დაიწყო უილიამის, მისი საკუთარი ძმის ტოსტიგის და ნორვეგიის მეფე ჰარალდ ჰარდრადას (ნორვეგიის ჰაროლდ ) შემოსევები. ჰარდრადამ და ტოსტიგმა 1066 წლის 20 სექტემბერს დაამარცხეს ინგლისელების ნაჩქარევად შეკრებილი არმია ფულფორდის ბრძოლაში, მაგრამ ხუთი დღის შემდეგ დამარცხდნენ ჰაროლდის მიერ სტამფორდ ბრიჯის ბრძოლაში. ტოსტიგის და ჰადრადის სტემფორდ ბრიჯის ბრძოლაში სიკვდილის შემდეგ, უილიამი დარჩა ჰაროლდის ერთადერთ ოპონენტად. სანამ ჰაროლდი და მისი ჯარები გამოკეთდებოდნენ, უილიამმა თავისი ჯარები გადმოსხა სამხრეთ ინგლისის ტერიტორიაზე. ჰაროლდი იძულებული გახდა დაძრულიყო სამხრეთისკენ და თან გზაში ჯარი შეეკრიბა.

ბრძოლაში არსებული ზუსტი რიცხვები უცნობია, რადგან თანამედროვე შეფასებებიც კი მნიშვნელოვნად განსხვავდება. ჯარის შემადგენლობის გამოკვლევა უფრო მკაფიოა: ინგლისის არმია თითქმის მთლიანად ქვეითებისგან შედგებოდა და მშვილდოსნების ნაკლებობას განიცდიდნენ, ხოლო ნორმანების ძალების მხოლოდ ნახევარი იყო ქვეითი, დანარჩენი თანაბრად იყოფოდა კავალერიასა და მშვილდოსნებს შორის. როგორც ჩანს, ჰაროლდმა სცადა უილიამის გაოცება, მაგრამ სკაუტებმა იპოვეს მისი ჯარი და შეატყობინეს მისი ჩამოსვლა უილიამს, რის შემდეგაც ჰასტინგსიდან ბრძოლის ველზე გაემართა ჰაროლდის დასაპირისპირებლად. ბრძოლა დილის 9 საათზე დაიწყო და დაღამებამდე გაგრძელდა. ნორმანებმა სცადეს ინგლისელების ხაზის გარღვევა მაგრამ ვერ შეძლეს. ამიტომაც ნორმანებმა ცრუ უკანდახევის მანევრი განახორციელეს და შემდეგ დადევნებულ ინგლისელებს უკან შეუტიეს. ჰაროლდის სიკვდილმა, სავარაუდოდ, ბრძოლის დასასრულს, გამოიწვია მისი ჯარის უმეტესი ნაწილის უკანდახევა და დამარცხება. შემდგომი ლაშქრობისა და გარკვეული შეტაკებების შემდეგ, უილიამი მეფედ აკურთხეს 1066 წლის შობის დღეს.

გრძელდებოდა აჯანყებები და წინააღმდეგობა უილიამის მმართველობის წინააღმდეგ, მაგრამ ჰასტინგსმა ფაქტობრივად დაასრულა უილიამის მიერ ინგლისის დაპყრობის კულმინაცია. დაღუპულთა რიცხვი ძნელი დასადგენია, მაგრამ ზოგიერთი ისტორიკოსის შეფასებით, 2000 ნორმანი დაიღუპა და დაახლოებით ორჯერ მეტი ინგლისელი. უილიამმა დააარსა მონასტერი ბრძოლის ადგილზე, სააბატო ეკლესიის მაღალი საკურთხეველი, სავარაუდოდ, იმ ადგილას, სადაც ჰაროლდი გარდაიცვალა.
აფხაზეთის სახელმწიფო ფილარმონია

რაჟდენ გუმბას სახელობის აფხაზეთის სახელმწიფო ფილარმონია — აფხაზეთის ფილარმონია, რომელიც აფხაზი კომპოზიტორის, აფხაზეთის ასსრ-სა და საქართველოს სსრ სახალხო არტისტის, რაჟდენ გუმბას (1926-2007) სახელს ატარებს და სოხუმში მდებარეობს.

ფილარმონია 1947 წელს განთავსდა 1940-იან წლებში გადაკეთებულ სოხუმის საკათედრო ტაძრის შენობაში (არქიტექტორები: ს. ცინცაბაძე და ნ. კამოევი). ოფიციალურად გაიხსნა 1949 წლის 15 აპრილს.

1965-1987 წლებში შეიქმნა და ფილარმონიაში წარმატებით მოღვაწეობდა სხვადასხვა ჟანრისა და მიმართულების 19 შემოქმედებითი კოლექტივი. მათ შორის: საბავშვო თოჯინების თეატრი, აფხაზეთის სატირისა და იუმორის თეატრი „ჩარირამა“ და სხვა.

1990-იან წლებში, აფხაზეთის ომის დროს, ფილარმონიის შენობა ძლიერ დაზარალდა. 2009 წელს მოხდა შენობის რეკონსტრუქცია.

სხვადასხვა დროს ფილარმონიის სოლისტები იყვნენ აფხაზეთის სახალხო არტისტები: ა. ოთირბა, მ. შამბა, ნ. ბჟანია, ბ. ამიჩბა, ვ. ჩაკმაჩ-იპა, ლ. ლოგუა; აფხაზეთის დამსახურებული არტისტები: გ. ტატევოსიანი, ლ. გადელია, ა. შაკაია, გ. ავიძბა და სხვები.

ფილარმონიასთან ფუნქციონირებს: საესტრადო ჯგუფი „აფსნი“ (რომელიც შეიქმნა 1967 წელს) და ხალხური ინსტრუმენტების (ქალთა) ანსამბლი „გუნდა“ (ჩამოყალიბდა 1977 წელს).

ფილარმონიის ბაზაზე ტარდება აფხაზეთის ანსამბლ „რაიდას“ რესპუბლიკური დათვალიერება-კონცერტები, ფესტივალი „აძიხი“, ჯაზ-ფესტივალი და სხვა.
ფრანგული ინსტიტუტი

ფრანგული ინსტიტუტი — საჯარო სამეწარმეო და კომერციული ორგანიზაცია საფრანგეთში, საფრანგეთის საგარეო საქმეთა და კულტურის სამინისტროების ზედამხედველობის ქვეშ. მისი ძირითადი მისიაა ფრანგული ენისა და კულტურის პოპულარიზაცია მსოფლიოს მასშტაბით და კულტურათაშორის დიალოგის ხელშეწყობა. ამ მიზნით მჭიდროდ თანამშრომლობს სხვადასხვა კულტურულ დაწესებულებასთან საფრანგეთსა და მის საზღვრებს გარეთ.

ფრანგული ინსტიტუტის ქსელის პირველი ორგანიზაცია 1907 წელს შეიქმნა ფლორენციაში. 2011 წლიდან ინსტიტუტი აერთიანებს საზღვარგარეთ მოქმედი სხვადასხვა კულტურული ორგანიზაციას და ამჟამად წარმოდგენილია 150 ფილიალის სახით, რომელიც მჭიდროდ დაკავშირებულია ფრანგული კულტურული ინსტიტუტების და პროექტების ფართო ქსელთან, მ. შ. „ალიანს ფრანსეზსთან“ .

საქართველოს ფრანგული ინსტიტუტი 2002 წლიდან არსებობს თბილისში. ის წარმოადგენს ალექსანდრე დიუმას სახელობის ფრანგული კულტურის ცენტრის (დაარსდა 1998) მემკვიდრეს. მისი საქმიანობა გულისხმობს ფრანგული ენის სწავლების ხელშეწყობას (მ. შ., ფრანგული ენის შემსწავლელი კურსების გზით), საფრანგეთში სასწავლო სტიპენდიების და საუნივერსიტეტო თანამშრომლობის მხარდაჭერას, ფრანგული კულტურის პოპულარიზაციას საქართველოს მნიშვნელოვან კულტურულ ღონისძიებებში მონაწილეობის გზით. ინსტიტუტი ასევე ატარებს საერთაშორისო გამოცდებს ფრანგული ენის მცოდნის დიპლომების გასაცემად (/, , , ).
ადრიან დიუპრე

ადრიან დიუპრე (; გ. 1831, ქ. სმირნა, ახლანდ. იზმირი, თურქეთი) — ფრანგი მოგზაური, დიპლომატი.

მამამისი პიერ-ჟერომ დიუპრე (გ. 1820) ასევე დიპლომატი იყო, მსახურობდა საფრანგეთის ვიცე-კონსულად, შემდეგ კონსულად ტრაპიზონში (1803-1820). ადრიან დიუპრე დიპლომატიურ სამსახურს უმთავრესად აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთში ეწეოდა, მ. შ. კორფუზე (1796), კოტორის სანაპიროზე (1797-1798), სალონიკში (1826), სმირნაში (1830-1831) და სხვ. 1807-1809 წლებში მონაწილეობდა გენერალ კლოდ-მატიე გარდანის მისიაში ირანში. დიუპრეს თხზულებები ძირითადად მის დიპლომატიურ მოღვაწეობას ეხება. თხზულებაში „მოგზაურობა სპარსეთში“ კავკასიაც იხსენიება. ნაწყვეტში „შავი ზღვის ზოგიერთი ქალაქისა და პორტის აღწერა“ მოცემულია ბათუმის, ახალციხისა და მიმდებარე მხარეების — რიზეს, არზრუმის, ტრაპიზონის, თოქათისა და სინოპის გეოგრაფია, სავაჭრო-ეკონომიკური აღწერილობა. ზოგან დართულია ისტორიული მიმოხილვაც.
არტაკ გულიანი

არტაკ გულიანი (, დ. 28 დეკემბერი, 1958, გულისტანი, შაუმიანოვსკის რაიონი) — საბჭოთა და სომეხი არქიტექტორი და დიზაინერი. სომხეთის რესპუბლიკის დამსახურებული არქიტექტორი (2013), სომხეთის რესპუბლიკის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (2013, პროექტისთვის ეჩმიაძინში ვაჩე და თამარ მანუკიანების ხელნაწერთა ბიბლიოთეკისთვის.)

ბიოგრაფია
დაიბადა 1958 წლის 28 დეკემბერს აზერბაიჯანის სსრ შაუმიანოვსკის რაიონის სოფელ გულისტანში, მასწავლებლის ოჯახში. 1976 წელს ოქროს მედალზე დაამთავრა ადგილობრივი საშუალო სკოლა. 1976-1981 წლებში სწავლობდა ერევნის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტზე (ახლანდელი ერევნის არქიტექტურისა და მშენებლობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი). 1981-1988 წლებში მუშაობდა ასისტენტად ამავე უნივერსიტეტის არქიტექტურის ფაკულტეტზე. 1988-1991 წლებში მუშაობდა სომხეთის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ხელოვნების ინსტიტუტში არქიტექტურის ფაკულტეტზე. პარალელურად, 1988-2010 წლებში მუშაობდა ერევნის არქიტექტურისა და სამშენებლო სახელმწიფო უნივერსიტეტის არქიტექტურის ფაკულტეტზე მასწავლებლად.

1991 წლიდან 1994 წლამდე არტაკ გულიანი მუშაობდა სომხეთის რესპუბლიკის შუა საუკუნეების ძეგლების განყოფილების ძეგლთა დაცვის დეპარტამენტის უფროსად. 1994 წელს გახდა სომხეთის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ხელოვნების ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი. 1999 წელს დაიცვა დისერტაცია თემაზე „არცახისა და სიუნიკის მელიქური ნაგებობები“, მიიღო არქიტექტურის მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი. 2002 წელს გულიანი გახდა ასოცირებული პროფესორი და 2006 წელს მიიღო არქიტექტურისა და სამშენებლო უნივერსიტეტის არქიტექტურის დოქტორის ხარისხი. 2014 წელს, არქიტექტურის საერთაშორისო აკადემიის მოსკოვის ფილიალის გადაწყვეტილებით, არტაკ გულიანი აირჩიეს აკადემიის წევრად და მიენიჭა პროფესორის ხარისხი.

დაქორწინებულია ჰასმიკ სტეპანიანზე, ერევნის ენებისა და სოციალურ მეცნიერებათა სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულზე და ჰყავთ ორი შვილი.

ნამუშევრები
გულიანი მრავალი სამოქალაქო შენობისა და ძეგლის ავტორია, მაგრამ მისი დიდება ძირითადად ეფუძნება ახალი სომხური სამოციქულო ეკლესიების გამორჩეულ დიზაინს. მის ნამუშევრებს შორის:

მოსკოვის სომხური სამონასტრო კომპლექსი: ფერისცვალების საკათედრო ტაძარი და წმიდა ჯვრის ეკლესია
იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია აბოვიანში
არტაშატის წმინდა იოანე მახარებლის ეკლესია
ბერდის წმინდა იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია
წმინდა მთავარანგელოზის ეკლესია სევანში
წმინდა ამენაფრქიჩის ეკლესია ნორ-ჰაჩინში
ერევნის წმინდა მოწამეთა ტაძარი
წმინდა კარაპეტის ეკლესია იორდანიაში
კალენიკე დიხამინჯია

კალენიკე სიკოს ძე დიხამინჯია (დ. 15 ივლისი, 1902, სოფ. ლეძაძამე, ახლანდ. სენაკის მუნიციპალიტეტი, — გ. 25 თებერვალი, 1978, თბილისი) — ქართველი ქირურგი, მედიცინის მეცნიერების დოქტორი (1957), პროფესორი (1966).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის (თსსი) სამკურნალო ფაკულტეტი (1931). 1931 წლიდან მუშაობდა იქვე, ქირურგიის კათედრაზე. მეორე მსოფლიო ომში იყო ფრონტის წამყვანი ქირურგი (ამ პერიოდში გამოაქვეყნა 8 სამეცნიერო ნაშრომი). 1945–1948 წლებში მსახურობდა გერმანიაში საბჭოთა საოკუპაციო ზონაში, დრეზდენის ერთ-ერთი ჰოსპიტლის და საქსონიის მხარის მთავარ ქირურგად. დემობილიზაციის შემდეგ, 1948 წლიდან კვლავ თსსი-ის ზოგადი ქირურგიის კათედრის თანამშრომელი იყო.
ოთარ დიხამინჯია

ოთარ ბუხუტის ძე დიხამინჯია (დ. 15 სექტემბერი, 1911, ქუთაისი, — გ. 9 ნოემბერი, 1997, იქვე) — ქართველი ლოტბარი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1986).

1935 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი, იმავდროულად სწავლობდა თბილისის ვ. სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორიასა და ხალხური შემოქმედების რესპუბლიკურ სახლთან არსებულ საგუნდო-სადირიჟორო კურსებზე. ინსტიტუტში სწავლის დროს ხელმძღვანელობდა მომღერალ სტუდენტთა გუნდს, 1948 წლიდან — მარტვილის რაიონში მოქმედ სხვადასხვა გუნდს.

დიხამინჯია სიმღერების („მერცხალი", „მდინარე", „ბულბული", „სულის ყვავილო", „გახსოვს, მერი", „თერგი რბის") ტექსტების ავტორიცაა, შემსრულებლები იყვნენ დები იშხნელები, სხვა მხატვრული კოლექტივები. აღადგინა და დაამუშავა მრავალი ხალხური სიმღერა.
ფიგურა (გეომეტრია)

ფიგურა — ტერმინი გეომეტრიაში, რომელსაც იყენებენ წერტილთა სხვადასხვა სიმრავლის მიმართ. ჩვეულებრივ ფიგურას უწოდებენ ისეთ სიმრავლეს, რომელიც შეიძლება წარმოვადგინოთ წერტილთა, წირებისა და ზედაპირების სასრული რაოდენობის გაერთიანებით (კერძოდ, თვით წერტილები, წირები და ზედაპირები).

ყველა გეომეტრიული ფიგურა წერტილებისგან შედგება უმარტივესი გეომეტრიული ფიგურის მაგალითია წრფე.

ბრტყელი ფიგურა სიბრტყის ნაწილს წარმოადგენს. სივრცითი გეომეტრიული ფიგურები, გეომეტრიული სხეულებია. გეომეტრიის ნაწილს რომელიც, ერთ სიბრტყეზე მოთავსებულ ბრტყელ ფიგურებს შეისწავლის — პლანიმეტრია ეწოდება. ხოლო სივრცითი ფიგურების შემსწავლელ დარგს — სტერეომეტრია.
სტერეომეტრია

სტერეომეტრია (სტერეო... და ...მეტრია) — ელემენტარული გეომეტრიის ნაწილი, რომელიც სწავლობს სივრცით ფიგურებს, განსხვავებით პლანიმეტრიისაგან, რომელიც შეისწავლის სიბრტყეზე მდებარე ფიგურებს.

სტერეომეტრიის აქსიომები
თითოეულ წრფესა და თითოეულ სიბრტყეზე შეიძლება მდებარეობდეს მინიმუმ ორი წერტილი.
სივრცე შედგება სიბრტყეებისაგან. სივრცის თითოეულ სიბრტყეში პლანიმეტრიის ყველა აქსიომა დაკმაყოფილებულია.
თუ ორ სხვადასხვა წრფეს საერთო წერტილი აქვს, მაშინ ამ წრფეებზე შეიძლება სიბრტყის გავლება და, ამანსთანავე, მხოლოდ ერთის.
როგორიც არ უნდა იყოს სიბრტყე, არის წერტილები, რომლებიც ეკუთვნის ამ სიბრტყეს და წერტილები, ასევე ისეთებიც რომლებიც მას არ ეკუთვნის.
თუ წრფის ორი წერტილი დევს სიბრტყეში, მაშინ წრფის ყველა წერტილი დევს ამ სიბრტყეში.
თუ ორ სხვადასხვა სიბრტყეს აქვს საერთო წერტილი, მაშინ მათ აქვთ საერთო წრფე, რომელზედაც დევს ამ სიბრტყის ყველა საერთო წერტილი.
ნებისმიერი სიბრტყე ყოფს წერტილების სიმრავლეს სივრცეში, რომელიც არ ეკუთვნის მას ორ არაცარიელ სიმრავლედ ისე, რომ:
სეგმენტი, რომელიც გადის ნებისმიერ ორ წერტილს, რომელიც მიეკუთვნება სხვადასხვა სიმრავლეს, კვეთს სიბრტყეს;
სეგმენტი, რომელიც გადის რომელიმე ორ წერტილს, რომელიც მიეკუთვნება იმავე სიმრავლეს, არ კვეთს სიბრტყეს.
სივრცის ნებისმიერ ორ წერტილს შორის მანძილი ერთნაირია ამ წერტილების შემცველ ნებისმიერ სიბრტყეზე.
T-კვარკი

} < ; აღნიშვნა: ) — ფუნდამენტური ელემენტარული ნაწილაკი, კვარკი. შედის ფერმიონების მესამე თაობის ჯგუფში, აქვს მუხტი +(2/3).

როგორც ყველა კვარკი, ის მონაწილეობს ოთხივე სახის ურთიერთქმედებაში: ძლიერში, სუსტში, ელექტრომაგნიტურსა, გრავიტაციულში. ცოდნის ამჟამინდელ დონეზე, -კვარკი არის უსტრუქტურო ნაწილაკი, ანუ ფუნდამენტური, ისევე როგორც სხვა კვარკები და ლეპტონები.

მესამე თაობის კვარკების არსებობა, მათ შორის - და -კვარკები, იწინასწარმეტყველეს 1973 წელს მაკოტო კობაიაშიმ და ტოშიჰიდე მასკავამ -სიმეტრიის დარღვევის ფენომენის ასახსნელად.

-კვარკის ძიება დაახლოებით 20 წელი გაგრძელდა. იგი აღმოაჩინეს 1994-1995 წლებში ამერიკულ ფერმილაბის ლაბორატორიაში ტევატრონის კოლაიდერის ექსპერიმენტებში და 0 თანამშრომლობით. ექსპერიმენტული მონაცემების უმეტესობა დაგროვდა 1994 წელს. და 0 თანამშრომლობის ნაშრომები, რომლებიც აღმოჩენაზე აცხადებდნენ პრეტენზიას, გადაეგზავნა ჟურნალ -ს 1995 წლის 26 თებერვალს. სტატიების შინაარსი არ იყო გამჟღავნებული აღმოჩენის ოფიციალურ განცხადებამდე, რომელიც მოხდა 1995 წლის 2 მარტს ფერმილაბის სემინარზე.

დიდი ადრონული კოლაიდერის გაშვებამდე, ტევატრონი იყო ერთადერთი ექსპერიმენტული კომპლექსი მსოფლიოში, სადაც წყვილი -კვარკების წარმოება შეიძლებოდა. პროტონ-ანტიპროტონული წყვილის შეჯახების ენერგია ამ ამაჩქარებლის მასის ცენტრში შეადგენს 1.96 ტევ. ამ ენერგიაზე წარმოიქმნება -კვარკისა და -ანტიკვარკის წყვილი 7 პიკობარნის ფართობზე, რაც შეესაბამება სტანდარტული მოდელის პროგნოზს (6.7-7.5 პიკობარნი -კვარკის მასისთვის 175 გევ/ც2).

-კვარკის აღმოჩენამ, რომლის მრავალი თვისება ნაწინასწარმეტყველი იყო სტანდარტული მოდელით, საბოლოოდ დაადასტურა კვარკების რეალობა.
საათქოი

საათქოი — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 70 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 10 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 206 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის ძველი სახელწოდება ლაზურ ენაზე „გოქიურთი“ იგივე ცაათია. კულტურის ისტორიკოსი ნიკო მარი, რომელმაც სახელწოდება ჩაწერა „ცაათის" ფორმით, 1910 წელს აღნიშნავდა, რომ ეს დასახლება აბუ დერესის ზღვიდან ზემოთ პირველი სოფლის - სუმლეს - უბანს წარმოადგენდა. სინამდვილეში, 1876 წლის ტრაბზონის საოლქო წლიწდეულში და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში „სუმლე“ ან „სიუმლე“ მოიხსენიება, თუმცა ცაათი ცალკე სოფლად არ იყო მითითებული. ნიკო მარი წერდა, რომ სუმლეს სოფლის უბანი ცაათი მდებარეობდა ხოფადან ვიცემდე და დასავლეთით გაწოლილი მთების მაღალ ზონაში.

ცაათი თურქულ წყაროებში პირველად სოფლის სტატუსით 1955 წლის საყოველთაო აღწერაში გვხვდება სახელწოდებით "საათ". ამ დროს საათი იყო რიზეს პროვინციის ფინდიქლის რაიონის ცენტრალური ოლქის სოფლებიდან ერთ-ერთი. მისი მოსახლეობა 221 ადამიანს შეადგენდა. სოფელ სუმლეს სოფლის მოსახლეობა 1950 წელს 1.409 ადამიანი იყო, ხოლო 1955 წელს 1.037-მდე შემცირდა, რაც მიუთითებს, რომ ცაათი მოკლე ხნით ადრე გამოეყო სუმლეს და დამოუკიდებელ სოფლად იქცა. ამ დასახლების სახელი შემდგომ დაწერილ იქნა როგორც „საათქოი“.
სულაქი (ფინდიქლის რაიონი)

სულაქი — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 68 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 307 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
ძველი სახელი არის ქვემო მზუღუ. კულტურის ისტორიკოსმა ნიკო მარმა, ეს დასახლება, რომელიც ლაზური სოფელია, 1910 წელს ჩაწერა როგორც მზუღუ-ი სუფლა. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში ქვემო მზუღუ და ზემო მზუღუ მოხსენიებულია როგორც ერთი სოფელი სახელწოდებით ზუღუ . 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში, ქვემო მზუღუ სოფელი ჩაწერილია როგორც ზუღუ-ი სუფლა , ხოლო ზემო მზუღუ როგორც ზუღუ-ი ულია .

ქვემო მზუღუ მდებარეობს ანტიკური ხანის სამეფო კოლხეთის საზღვრებში. ოსმალებმა ეს რეგიონი, სადაც სოფელი მდებარეობს, დაიპყრეს 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ. ტრაპიზონის სამხედრო ოლქის საზღვრებში მყოფი ქვემო მზუღუ, ზემო მზუღუსთან ერთად, როგორც ერთი სოფელი, 1867 წელს დაარსებული ტრაპიზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის საზღვრებში შედიოდა. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში „ზუღუ“-დ მოხსენიებული სოფელი, ამ სანჯაყის ჰოპას რაიონის არჰავის უბნის ნაწილი იყო. სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 93 ოჯახში მცხოვრები 241 ადამიანისგან. თითო ოჯახზე საშუალოდ 2.6 ადამიანის მოსვლა მიუთითებს, რომ სოფელში მხოლოდ მამაკაცთა რაოდენობა იყო დადგენილი. როდესაც დავამატებთ იმდენივე ქალს, რამდენიც მამაკაცია, ზუღუს მოსახლეობა შეადგენს 482 ადამიანს. სოფძლიო სამეურნეო მიზნით ზუღუში აღრიცხულია 450 ცხვარი და თხა, 232 ძროხა და 6 ხარი.

ქვემო მზუღუ, 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში, „ზუღუ-ი სუფლა“ სახელწოდებით შედიოდა რიზეს პროვინციის ჰოპას რაიონის ვიჩეს უბანში. ქვემო მზუღუ, 1940 წლის საყოველთაო აღწერაში ჩაწერილია როგორც „ზუგუსუფლა“,ხოლო 1950 წლის აღწერაში როგორც „სულაქი“.ამ ორ თარიღს შორის სოფლის სახელი, როგორც ჩანს, შეიცვალა სულაკად. 1940 წელს სოფელი ეკუთვნოდა ჩორუჰის პროვინციის ჰოპას რაიონის ვიჩეს უბანს, ხოლო 1950 წელს ჩორუჰის პროვინციის ფინდიკლის რაიონის ცენტრალურ უბანს. 1940 წელს ქვემო მზუღუში ცხოვრობდა 478 ადამიანი, ხოლო 1950 წელს - 568 ადამიანი.მიუხედავად სახელის შეცვლისა, სოფლის ძველი სახელი ახალ სახელთან ერთად კიდევ გარკვეული დროის განმავლობაში გამოიყენებოდა ოფიციალურ ჩანაწერებში, როგორც „სულაქი (აშაღიზუღუ)“.
სიუმერი (ფინდიქლის რაიონი)

არილი — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 69 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 9 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 838 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
ძველი სახელია სუმლე. კულტურის ისტორიკოსი ნიკო მარი წერს, რომ მდინარე აბუს მარჯვენა შენაკადზე, ზღვიდან ზევით, პირველი სოფელი სუმლე იყო. ეს დასახლება 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულსა და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში ასევე სუმლედ/სუმლე იხსენიება.

სუმლე მდებარეობს ანტიკური ეპოქის კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში. ოსმალებმა ეს რეგიონი დაიპყრეს 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ. ოსმალურმა ადმინისტრაციამ სუმლე 1583 წელს ორი ტიმარის წილის მქონე სოფლად დაარეგისტრირა. საუკუნის ბოლო მეოთხედში (1681/1682) კი, იგი უკვე ხუთი უბნის მქონე სოფელი იყო.

ტრაპიზონის ეიალეთის საზღვრებში მყოფი სუმლე 1867 წელს ახლად დაარსებული ტრაპიზონის პროვინციის ლაზეთის სანჯაყის სოფელი გახდა. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში იგი მოხსენიებულია ამ სანჯაყის ხოფის რაიონის [[არჰავის თემის სოფლად. სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 157 ოჯახში მცხოვრები 358 ადამიანისგან. ოჯახზე საშუალოდ დაახლოებით 2.3 ადამიანის მოდენა მიუთითებს, რომ აღრიცხული იყო მხოლოდ მამრობითი სქესის მოსახლეობა. თუ მამაკაცების რაოდენობას დავუმატებთ ამდენივე ქალს, სუმლეს მოსახლეობა შეადგენდა 716 ადამიანს. სუმლეში, რომელიც სოფლის მეურნეობაზე იყო დამოკიდებული, დაფიქსირდა 84 ცხვარი და თხა, 2 ცხენი და 3 ფაშატი, 450 ძროხა და 4 ხარი.

სუმლე 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში [[რიზეს პროვინცია|რიზეს პროვინციის]] [[ხოფი]]ს რაიონის [[ფინდიქლი|ვიჩეს]] თემს ეკუთვნოდა. 1935 წლის საყოველთაო აღწერაში „სუმლე“-დ დაწერილი სოფელი რიზესა და არტვინის პროვინციების ნაცვლად შექმნილი ჩორუხის პროვინციის [[ხოფი]]ს რაიონის [[ფინდიქლი|ვიჩეს]] თემის ერთ-ერთი სოფელი იყო და მისი მოსახლეობა 1394 ადამიანს შეადგენდა. სახელის შეცვლის მიუხედავად, სოფლის ძველი სახელი ახალთან ერთად „სიუმერი (სუმლე)“ ფორმით გარკვეული პერიოდი კვლავ გამოიყენებოდა ოფიციალურ ჩანაწერებში.
იაილაჯილარი (ფინდიქლის რაიონი)

იაილაჯილარი — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 75 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 15 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 120 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი, 1928 წლით დათარიღებულ თურქულ წყაროში მოხსენიებულია როგორც იაილაჯილარი, ხოლო 2009 წლით დათარიღებულ ლაზური ადგილთა სახელების ლექსიკონში როგორც ხემშილათი, რაც ნიშნავს „ჰემშინელების სოფელს“.