iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ანა ჩხიკვაძე

ანა ესტატეს ასული ჩხიკვაძე-ენა (; დ. 1910, მაკეევკა — გ. 5 ოქტომბერი, 1988, თბილისი) — საბჭოთა მხატვარი, დეკორატორი. საქართველოს მხატვართა კავშირის წევრი.

ბიოგრაფია
1935 წელს შევიდა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის გრაფიკის ფაკულტეტზე. 1938 წელს იგი სწავლას აგრძელებს მოსკოვის საფეიქრო ინსტიტუტისნსამხატვრო ფაკულტეტზე. ოჯახური პირობების გამო და მოსკოვის ევაკუაციასთან დაკავშირებით მხატვარი იძულებული იყო სწავლა შეეწყვიტა. 1960 წლიდან იწყება ა. ჩხიკვაძის ინტენსიური შემოქმედებითი მოღვაწეობა დეკორატიულ-გამოყენებით ხელოვნებაში. მისი პალიტრა — ბუნებრივი მასალაა, რომელსაც მხატვარი აგროვებდა ყველგან. შეგროვილი მასალა მხატვრის ხელში გარდაიქმნებოდა, ცოცხლდებოდა და აგრძელებდა სიცოცხლეს ბრწყინვალე მინიატურებში.

ა. ჩხიკვაძის ნამუშევრები იქცევდნენ ყურადღებას თავისი განუმეორებელი გამომსახველობით, კომპოზიციის ორიგინალობით, სიუჟეტისა და ჟანრის მრავალფეროვნებით. მხატვარმა ნამუშევრები მიუძღვნა ყოფით თემებს — („გოგონა დოქით“, „უხვი მოსავალი“, „მრთველები“, „ბოლო ჩართვა“, „წყაროსთან“, „იყიდეთ გეთაყვა“ და სხვა); ხელოვნებას, მუსიკას, ცეკვას („მზიური“, „ოქროს სიმები“, „ცეკვა“, „ცეკვა მარაოთი“, „კარმენი“ და სხვა); პორტრეტის ჟანრს („ჯარისკაცის მამა“, ფიროსმანი“, „გურულები“, „კვაზიმოდო“, „მოხუცი კაპიტანი“, „ოცნება“, „არაბი მწერალი“, „მოსე“, „მოლა-ნასრედინი“, „ბატონი — ორი სოკო“ და სხვა).

მხატვარი ა. ჩხიკვაძე სიტემატურად მონაწილეობდა რესპუბლიკურ და საკავშირო სამხატვრო გამოფენებზე. 1967 წელს ქ. თბილისში მოეწყო მხატვრის ნამუშევართა პირველი პერსონალური გამოფენა — „ბუნება და ფანტაზია“. 1973 წელს ბუნების დაცვის სრულიადრუსეთის საზოგადოების მიწვევით ა. ჩხიკვაძემ მონაწილეობა მიიღო გამოფენაში ქ. მოსკოვში. ამავე წელს იქვე მოეწყო მისი ნამუშევრების მეორე პერსონალური გამოფენა. იგი მონაწილეობდა აგრეთვე ბუნების დაცვის სრულაიდრუსეთის საზოგადოების 50 წლისთვისადმი მიძღვნილ გამოფენაში. 1979 წელს მონაწილეობდა ბუნების დაცვის ლენინგრადის ორგანიზაციის მიერ მოწყობილ გამოფენაზე „ბუნება და მხატვარი“. 1980 წელს საქართველოს სსრ მხატვართა კავშირის მიერ მოწყობილ გამოფენაში „მხატვარი და ბუნება“, ექსპონირებული იყო მხატვრის მინიატურებიც.

მხატვარი ა. ჩხიკვაძე არაერთხელ იყო დაჯილდოვებული დიპლომებით, საპატიო სიგელებით, სამახსოვრო სამკერდე ნიშნებითა და ფულადი პრემიებით. გამოცემულია მხატვარ ა. ჩხიკვაძის მინიატურების ფერადი ღია ბარათების 3 ბუკლეტი.

გარდაიცვალა 1988 წლის 5 ოქტომბერს. დაკრძალულია თბილისში კუკიის სასაფლაოზე.
დავით კვიცარიძე

დავით კვიცარიძე (დ. 2 მაისი, 1920, ქუთაისი — გ. 1998) — ქართველი მწერალი, პოეტი, დრამატურგი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
დავით კვიცარიძე დაიბადა ქუთაისში, 1920 წლის 2 მაისს. დიდი სამამულო ომის დროს (1941-1943 წლებში) იყო ბელორუსიაში მოქმედი ერთ-ერთი პარტიზანული რაზმის დაზვერვის უფროსი და რაზმის მეთაურის მოადგილე. 1943 წელს, ბრძოლაში მიღებული მძიმე ჭრილობის შედეგად დაბრუნდა სამშობლოში. 1957-1989 წლებში იყო საქართველოს მწერალთა კავშირის ქუთაისის განყოფილების პასუხისმგებელი მდივანი. მისი პირველი ლექსი 1947 წელს გამოაქვეყნა, პირველი პროზაული წიგნი (მოთხრობა პარტინაზებზე) „ორდიშევის ტყეში“ — 1957 წელს. ლექსების პირველი კრებული „გზა“ 1959 წელს გამოსცა. ავტორია ლექსისა „ქუთაისო“ (შენთან არის გული ჩემი), რომელზეც შექმნილია კომპოზიტორ ნუნუ დუღაშვილის პოპულარული სიმღერა. მისი ნაწარმოებები თარგმნილია რუსულ, უკრაინულ, ბელარუსულ, სომხურ, ოსურ, აფხაზურ და პოლონურ ენებზე.

გარდაიცვალა 1998 წელს 77 წლის ასაკში. დაკრძალულია ქუთაისში, მწვანეყვავილას მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

ჯილდოები და აღიარება
1995 - ღირსების ორდენი ქართული ლიტერატურის განვითარების საქმეში მნიშვნელოვანი წვლილისა და ნაყოფიერი საზოგადოებრივი მოღვაეწობისათვის
საპატიო ნიშნის ორდენი
წითელი ვარსკვლავის ორდენი
გოლკონდა (მაგრიტი)

გოლკონდა — ბელგიელი სიურრეალისტი მხატვრის, რენე მაგრიტის ზეთით შესრულებული 1953 წლის ტილო. დღესდღეობით, ის ტეხასში, მენილის მუზეუმშია განთავსებული.

ნახატზე გამოსახულია წითელსახურავიაში შენობა, ამ უკანასკნელის თავზე არსებული თეთრი ცა და, მაგრიტისთვის დამახასიათებელი აღნაგობის, – პიჯაკსა და ე.წ. ბოულერის ქუდში გამოწყობილი მამაკაცების – მქონე ათობით ადამიანი, რომლებიც ჰაერში, სტატიკურ მდგომარეობაში, არიან განლაგებულნი. ისინი თანაბრად დაშორებულ, ე.წ. სამგანზომილებიან გისოსებში იმყოფებიან.

აღსანიშნავია, რომ თავად მაგრიტი მსგავს სუბურბანულ გარემოში ცხოვრობდა და თავადაც მსგავსი ჩაცმულობის აქტიური თაყვანისმცემელი იყო, რაც არაა გასაკვირი თუ გავიხსენებთ მის სხვა, არანაკლებ ცნობილ ტილოებს, მათ შორის – ძე კაცისა.

ერთ-ერთი ყველაზე ფართო ინტერპრეტაციის თანახმად, მაგრიტი ცდილობს ასახოს გარდამავალი კვანძი ინდივიდუალურ და კოლექტიურ ასოციაციებს შორის, და თუ როგორ ბუნდოვანებას იწვევს ეს ადამიანის გონებაში. ნახატზე ასახულ მამაკაცთა შორის ყოველი მათგანი ერთნაირი თვისებების მატარებელია – ერთნაირი ჩაცმულობა, ერთნაირი ქუდი და ერთნაირი, ჰაერში მყოფი კონდიცია. მნახველში მსგავსი ვიზუალიზაცია იწვევს კაცების აღქმას, როგორც ინდივიდთა ჯგუფი. იმავდროულად, თუ ერთ კონკრეტულ მამაკაც დააკვირდება მნახველი, შესაძლოა აღმოაჩინოს, რომ ის შესაძლოა სრულებით განსხვავდებოდეს დანარჩენებისგან.

მაგრიტის შემოქმედებისთვის დამახასიათებლად, სათაური „გოლკონდა“ მისი მეგობარი სიურრეალისტი პოეტის - ლუი სკუტენირი - გავლენით შეარჩია. გოლკონდა, ესაა ტელანგანას რეგიონში არსებული უძველესი ქალაქი, რომელიც, თავის დროზე, ორი უძველესი იმპერიის ინდუსტრიულ და პოლიტიკურ ცენტრს წარმოადგენდა. თავისი არსებობის მანძილზე კი ამ ქალაქმა იმდენად მოიხვეჭა სახელი, როგორც ცენტრი ინდუსტრიულობისა და სიმდიდრისა, რომ, ოქსფორდის ინგლისური ლექსიკონის განმარტების თანახმად, გოლკონდა წარმოადგენს „სიმდიდრის მაღაროს“ სინონიმს.

მაგრიტმა გამოიყენა საკუთარი მეგობრის სახეც – ეს უკანასკნელი მან მარჯვენა მხარეს, სახლის წვეროში მყოფ მამაკაცში ასახა.
სოკოლ ციკალეში

სოკოლ ციკალეში(დ. 27 ივლისი, 1990) — ალბანელი პროფესიონალი ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს თავდამსხმელის პოზიციაზე, ამჟამად თურქულ საფეხბურთო კლუბ კონიასპორსა და ალბანეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში.

მისი დებიუტი პროფესიონალურ ფეხბურთში 2007 წელს შედგა, 17 წლის ასაკში, მან მშობლიურ კლუბ ბესაში დაიწყო თამაში, შემდეგ კი იჯარით წავიდა სკანდერბეუში, ტირანასა და სამხრეთ კორეის საფეხბურთო კლუბში, ინჩხონის იუნაიტედში 2011-2012 წლებში. 2013 წელს ის შეუერთდა კუკშის და 2013-14 სეზონზე 22 გოლის გატანა მოახერა, პარალელურად მან მიიპყრო ალბანეთის ეროვნული ნაკრების ყურადღება. ამ პერიოდში მისით ხორვატიის კლუბი დაინტერესდა, რომელმაც 2014 წელს ციკალეში 100,000 ევროდ შეისყიდა. ის იყო კლუბის საუკეთესო ბომბარდირი 2014-15 წლების სეზონში, მან ყველა ტურნირზე ჯამში 13 გოლი გაიტანა, შემდეგ კი იგი თურქულ კლუბ -ს შეუერთდა 2015 წელს, კლუბმა სოკოლის სანაცვლოდ 1,8 მილიონი ევროს გადაიხადა.

ალბანელი ფეხბურთელი, ციკალლეში, არისალბანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ერთ-ერთი ყვეალაზე მეტად აქტიური მოთამაშე, მას 13 გოლი აქვს გატანილი და საუკეთესო ბომბარდირთა შორის, არმანდო სადიკუსთან ერთად და მე-4 ადგილზეა საერთო რეიტინგში. იგი ალბანეთის ეროვნული საფეხბურთო ახალგაზრდული ნაკრების წარმომადგენელი გახლდათ 21 წლამდე, აქ მან 4 მატჩი ჩაატარა და მხოლოდ 1 გოლის გატანა შეძლო. იგი ალბანეთის ნაკრებში პირველად გამოძახებული იქნა ჯანი დე ბიასის მიერ და მისი დებიუტი შედგა 2014 წლის 31 მაისს რუმინეთის წინააღმდეგ, ამდროისთვის ის უკვე ეროვნული ნაკრების რეგულარულ წევრად ითვლებოდა. სანაკრებო კარიერაში მას 50-ზე მეტი მატჩი აქვს ჩატარებული, იგი ასევე ასპარეზობდა უეფას ევრო 2016-ზე.

თამაშის სტილი
ციკალეში არის მრავალმხრივი შემტევი მოთამაშე, რომელიც ცნობილია თავისი გოლის გატანის უნარითა და საჰაერო ორთაბრძოლების ოსტატობით. მას აქვს ძალიან ძლიერი კონტაქტი ბურთზე და შეუძლია ძლიერი დარტყმა როგორც მარჯვენა, ისე მარცხენა ფეხით განახორციელოს. ციკალეში ძალიან ძლიერი მოთამაშეა ჰაერში და იგი ხშირად განიხილება როგორც საჰაერო საფრთხე.

პირადი ცხოვრება
2017 წლის 12 ოქტომბერს, ციკალეში გახდა მამა, როდესაც მისმა მეუღლემ წყვილის პირველი შვილი, მის შემთხვევაში კი ქალიჩვილი გააჩინა, სახელად რაჯნა.
ანდრეი პავლინოვი

}, მოსკოვი) — რუსი არქიტექტორი, არქეოლოგი, რესტავრატორი, არქიტექტურის ისტორიკოსი, იარაღის პალატის მცველი, რუსეთის სამხატვრო საიმპერატორო აკადემიის აკადემიკოსი.

ბიოგრაფია
ანდრეი მიხეილის ძე პავლინოვი დაიბადა 1852 წლის 10 (22) ოქტომბერს, ირკუტსკში, ჩინოვნიკის ოჯახში. მე-3 კლასამდე სწავლობდა ირკუტსკის გიმნაზიაში; საშუალო განათლების დამთავრების ადგილი უცნობია.

სწავლობდა მოსკოვის საიმპერატორო ტექნიკურ სასწავლებელში და 1873 წელს დაიწყო პეტერბურგის მხატვრობის სკოლაში სწავლა სამხატვრო აკადემიაში, შემდეგ სწავლობდა აკადემიაში, სადაც 1875 და 1876 წლებში მიიღო ვერცხლის მედლები; 1877 წელს — არქიტექტურის მე-3 ხარისხის მხატვრის წოდება, „ხის ლუთერანული ეკლესიის პროექტისთვის“ და 1878 წელს მე-2 ხარისხის მხატვრის წოდება „საწარმოო მუზეუმის პროექტისთვის ხატვის სკოლაში“; 1879 წელს მიიღო არქიტექტურის კლასის მხატვრის წოდება 1-ლი ხარისხის „ინვალიდთა სახლის პროექტისთვის“.

1879 წელს აკადემიის დამთავრების შემდეგ იგი გაგზავნილ იქნა რუსეთის სამხატვრო აკადემიის მიერ ძველი რუსული ხელოვნების შესახებ მასალების შესაგროვებლად (1880–1881). მოგზაურობის დროს მან დაათვალიერა კრემლები და ტაძრები რუსეთის ბევრ უძველეს ქალაქში, უძველესი მონასტრები; ჩაიხატა უძველესი მონასტრები და სხვადასხვა პროვინციის ჭურჭელი; ძველი რუსული ხუროთმოძღვრების ძეგლების შესწავლისას მან დაწერა არაერთი ნარკვევი მათზე. 1882 წლიდან — წევრ-კორესპონდენტი, ხოლო 1885 წლიდან — მოსკოვის არქეოლოგიური საზოგადოების ნამდვილი წევრი.

1883 წლის 6 მარტს ჩერნიგოვის ფერისცვალების ტაძრის აღდგენის პროექტისთვის მან მიიღო არქიტექტურის აკადემიკოსის წოდება. იგი ხელმძღვანელობდა კოლომნას კრემლის რესტავრაციას, დაასრულა პსკოვის მიროჟსკის მონასტრის საკათედრო ტაძრის, პოლოცკის წმინდა სოფიას ტაძრის, ვლადიმირის მიძინების ტაძრის, მოსკოვის კრემლის ეკლესიებისა და ტაძრების აღდგენის პროექტები.

1888 წლიდან მსახურობდა მცველად, შემდეგ იარაღის პალატის განყოფილების უფროსად. 1888 წელს ფოტოგრაფ ი. ბარშჩევსკისთან ერთად არქეოლოგიური ექსპედიციის მისიით იმყოფებოდა კავკასიაში.

მონაწილეობდა კრემლში ალექსანდრე -ის ძეგლის დიზაინის კონკურსებში, მოსკოვის საქალაქო სათათბიროს შენობაში და სხვა.

ავტორია პირველი პროფესიული კურსის „რუსული არქიტექტურის ისტორია“ (1894). ეს ნამუშევარი წარდგენილი იყო უვაროვის 37-ე პრემიაზე. მისმა მიმომხილველმა ნ.ვ. სულთანოვმა გააკრიტიკა ავტორის რუსული არქიტექტურის ახალი დაყოფა ისტორიულ პერიოდებად ზოგადად მიღებულის ნაცვლად, ხოლო დადებითად აღნიშნა პავლინოვის სხვა ნაშრომი, „იაროსლავისა და როსტოვის სიძველენი“ (1892). ამ მოსაზრებებიდან გამომდინარე, მეცნიერებათა აკადემიამ გადაწყვიტა პავლინოვის ნამუშევრები დაგვირგვინებულიყო საპატიო რეცენზიით. პავლინოვის შრომები დადებითად აღინიშნა ვ. სტასოვის მიერაც.

ა. პავლინოვი გარდაიცვალა 1897 წლის 13 (25) ნოემბერს მოსკოვში; დაკრძალულია პიატნიცკოეს სასაფლაოზე.
მარტის იდები

მარტის იდები — მარტის შუა რიცხვები რომაულ კალენდარში, გრიგორიანული კალენდრით ემთხვევა 15 მარტს.

რომაელები თვის შუა რიცხვებს იდებს უწოდებდნენ, მას იუპიტერს უძღვნიდნენ და მსხვერპლად სწირავდნენ ცხვარს. გრიგორიანული კალენდრით ეს იყო მარტის, მაისის, ივლისისა და ოქტომბრის 15, ხოლო დანარჩენი თვეების — 13 რიცხვი.

მარტის იდები ცნობილია ძველი რომის ისტორიაში მომხდარი გარდამტეხი მოვლენით: იულიუს კეისრის მკვლელობით ძვ. წ. 44 წელს. პლუტარქეს მიხედვით, კეისარს სიკვდილამდე რამდენიმე დღით ადრე უწინასწარმეტყველეს, რომ მარტის იდები მისთვის საბედისწერო აღმოჩნდებოდა. სენატის გზაზე კეისარი წინასწარმეტყველს გადაეყარა და დაცინვით უთხრა: „მარტის იდებიც დადგა“, რაზეც მიიღო პასუხი: „დადგა, მაგრამ ჯერ არ ჩაუვლია“. რამდენიმე წუთის შემდეგ კეისარი შეთქმულებმა მოკლეს. ფრთიან ფრაზად არის ქცეული ციტატა უილიამ შექსპირის პიესიდან „იულიუს კეისარი“ (მოქმედება , სცენა ): „უნდა უფრთხილდე მარტის იდებს“ (, თარგმანი ივანე მაჩაბლისა).
ჯონ არბათნოტი

ჯონ არბათნოტი (მოინათლა 29 აპრილი, 1667, ინვერბერვი, შოტლანდია, — გ. 27 თებერვალი, 1735, ლონდონი) — შოტლანდიელი ექიმი, მათემატიკოსი და მწერალი.

სამედიცინო განათლება მიიღო სენტ-ენდრიუს უნივერსიტეტში (დაამთავრა 1696 წელს). იყო სამეფო საზოგადოების წევრი (1704) და დედოფალ ანას კარის ერთ-ერთი ექიმი (1705 წლიდან). ჰქონდა ნაშრომები მათემატიკურ მეცნიერებებშიც. უფრო ცნობილია თავისი მახვილგონივრული პოლიტიკური პამფლეტებით და სატირული თხზულებებით. პამფლეტებით ენათესავება თავის თანამედროვეს და მეგობარს ჯონათან სვიფტს, რომელთან ერთად დააფუძნა ლიტერატურული „სკრიბლერუსის კლუბი“ (სხვა წევრები იყვნენ პოეტი ალექსანდრ პოუპი, ჯონ გეი, თომას პარნელი). მრავალმხრივი განსწავლულობითა და სატირის ხასიათით არბათნოტი უკავშირდება რენესანსულ, რაბლეზიანურ ტრადიციას.

არბათნოტის მთავარი ნაწარმოებია პამფლეტების კრებული „ამბავი ჯონ ბულისა“ (1712), სადაც გამოყენებულია ალეგორიის ხერხი: ჯონ ბული ინგლისია, მისი ცოლი — პარლამენტი, დედა — ეკლესია და ა. შ. დროთა განმავლობაში ჯონ ბული ტიპური ინგლისელის აღმნიშვნელ საზოგადო სახელად, ასევე პოლიტიკურ კარიკატურასა და სატირაში ინგლისის პერსონიფიკაციად იქცა.
იანოშ არანი

იანოშ არანი (დ. 2 მარტი, 1817, ნადსალონტა, ახლანდ. ბიჰორის ჟუდეცი, რუმინეთი, — გ. 22 ოქტომბერი, 1882, ბუდაპეშტი) — უნგრელი პოეტი.

აქტიურად მონაწილეობდა უნგრეთის 1848-1849 წლების რევოლუციაში. საბრძოლო სულისკვეთებით გამსჭვალულ მის ბევრ ლექსს იმ დროს მთელ უნგრეთში მღეროდნენ. რევოლუციის დამარცხება არანიმ ეროვნულ კატასტროფად აღიქვა და თავისი მეგობრის, პოეტ შანდორ პეტეფის სიკვდილთან ერთად მის შემოქმედებას სევდისა და წუხილის განწყობილებად გაჰყვა („ბუდას სიკვდილი“, 1864; „უელსელი ბარდები“, 1857 და სხვ.). რევოლუციის შემდეგ არანი მასწავლებლად მუშაობდა, რედაქტორობდა პეშტში გამომავალ ლიტერატურულ გაზეთს, იყო უნგრეთის აკადემიის წევრი და ერთხანს გენერალური მდივანიც. არანის უმთავრესი ნაწარმოებია ეპიკური პოემა-ტრილოგია: „ტოლდი“ (1846), „ტოლდის საღამო“ (1848), „ტოლდის სიყვარული“ (1878). პოემაში საუკუნის სახალხო გმირის მიკლოშ ტოლდის თავგადასავალია აღწერილი. გარდა ორიგინალური პოეტური თხზულებებისა, არანის ეკუთვნის ასევე შექსპირისა და არისტოფანეს თარგმანები. ქართულად თარგმნილია არანის ზოგიერთი ლექსი (მთარგმნელი დალილა ბედიანიძე).
ალექსანდრე შჩერბაკოვი

}, რუზა, მოსკოვის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 10 მაისი, 1945, მოსკოვი, რსფსრ) — საბჭოთა სახელმწიფო და პარტიული მოღვაწე, გენერალ-პოლკოვნიკი (1943).

1918 წლიდან იყო რკპ(ბ) წევრი, რკპ(ბ) ცკ წევრი (1939-1945), ცკ პოლიტბიუროს წევრობის კანდიდატი (1941-1945). მოსკოვის ქალაქკომისა და სრულიად რუსეთის კპ(ბ) ობკომის პირველი მდივანი. სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი (1937-1945).
ცაგერის ისტორიული მუზეუმი

ვარლამ მახარობლიძის სახელობის ცაგერის ისტორიული მუზეუმი, (ყოფილი ცაგერის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი) — ისტორიული მუზეუმი საქართველოში, ცაგერის მუნიციპალიტეტში.

მუზეუმის საერთო ფართობია 431.3 მ², მ. შ. საექსპოზიციო-საგამოფენო — 250 მ², საფონდო — 52 მ². მუზეუმში დაცულია დაახლოებით 11 ათასი ექსპონატი.

მუზეუმში დაცულია ქვემო სვანეთსა და ლეჩხუმში არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილი მასალა, რომელიც ძირითადად მოიცავს ადრეულ და გვიანი ბრინჯაოს ხანას, ანტიკურ პერიოდს. მათ შორისაა: ბრინჯაოს მხედარი, ბრინჯაოს განძი, აღმოსავლური და კოლხური ბრინჯაოს სტილიზებული ცულები, კავკასიური სიკილი, ხეთური ლაგამი, ქვის ხანის იარაღები: ცულ-წერაქვი, ისრისპირები, სახნისი, დანები; ნუმიზმატიკის ნიმუშები (ალექსანდრე მაკედონელის მონეტა, ლიზიმაქეს ოქროს სტატერი, კეისრების ოქტავიანესა და ადრიანეს მონეტები, არაბული და თურქული მონეტები და სხვ.), - სს-ის საეკლესიო ნივთები, ე. წ. ვაველის ტიპის მუზარადი, იშვიათი ბიბლიოგრაფიული გამოცემები, დ. ერმაკოვისა და ალ. როინიშვილის უნიკალური ფოტომასალა ლეჩხუმზე. მუზეუმის ფილიალები: ლადო ასათიანის სახლ-მუზეუმი (ს. ბარდნალა), სევერიან ისიანის სახლ-მუზეუმი (ზოგიში), არჩილ გელოვანის სახლ-მუზეუმი (ს. სპათაგორი).

ისტორია
1937 წელს მუზეუმი, როგორც ცაგერის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი დაარსდა, მხატვრის, პედაგოგისა და საზოგადო მოღვაწის ვარლამ მახარობლიძის ძალისხმევით. მანვე მოიძია და შეიძინა მუზეუმის ექსპონატების დიდი ნაწილი. 1943 წლის ოქტომბერში გაიხსნა მუდმივმოქმედი გამოფენა, რომელზეც წარმოდგენილი იყო ბუნებისმეტყველებისა და არქეოლოგიის განყოფილებები.

1996 წლის 2 დეკემბერს გაჩენილმა ხანძარმა გაანადგურა მუზეუმში დაცულ ექსპონატთა ნაწილი, მიუხედავად ამისა, ძირითადი ნაწილი ექსპონატებისა გადარჩა. 2000 წელს ცაგერის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმს მიენიჭა მისი დამაარსებლის ვარლამ მახარობლიძის სახელი.

2011 წელს ცაგერის მუნიციპალიტეტმა გამოყო თანხა ნახანძრალი შენობის აღსადგენად, მუზეუმი დაბრუნდა თავის შენობაში. 2012 წელს მუზეუმის დაარსებიდან 75 წლისთავზე საქართველოს ეროვნული მუზეუმისა და ცაგერის ისტორიული მუზეუმის ერთობლივი თანამშრომლობით განხორციელდა პროექტი ცაგერის ისტორიული მუზეუმი - ლეჩხუმის კულტურულ საგანმანათლებლო ცენტრი. პროექტის ფარგლებში მოწესრიგდა მუზეუმის ფონდები, მოხდა ექსპონატების დალაგება პერიოდების მიხედვით, გაიმიჯნა კოლექციები: გეოლოგიის, პალეონტოლოგიის ქვის ხანის, ბრინჯაო-რკინის ხანის, ანტიკური, შუა საუკუნეების, ნუმიზმატიკის, საეკლესიო, ეთნოგრაფიული და დიმიტრი ერმაკოვის ფოტოკოლექციის. მოეწყო ახალი ექსპოზიცია; შემუშავდა კულტურულ-საგანმანათლებლო პროგრამა, სამეცნიერო ბიბლიოთეკით აღიჭურვა სათანადო სივრცე.
ნიკოლოზ ბუკრეტოვი

ნიკოლოზ ადრიანეს ძე ბუკრეტოვი (დ. 25 მარტი, 1876, თბილისი, — გ. 8 მაისი, 1930, ნიუ-იორკი) — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1916), წარმოშობით თბილისის გუბერნიის ებრაელთა თემიდან.

დაამთავრა თბილისის რეალური სასწავლებელი, მოსკოვის ქვეით იუნკერთა სასწავლებელი, გენერალური შტაბის აკადემია თანრიგით (1903). 1911–1914 წლებში ასწავლიდა თბილისის სამხედრო სასწავლებელში. მონაწილეობდა მსოფლიო ომში. 1916 წლიდან მეთაურობდა ყუბანის პლასტუნთა მე-2 ბრიგადას, 1917–1918 წლებში იყო ყუბანის ჯარების სარდალი და მთავრობის წევრი. 1918 წელს სამსახურიდან გადადგა. რუსეთის სამოქალაქო ომის დროს მოხალისეთა არმიის მიერ ყუბანის დაკავების შემდეგ, 1919 წელს ყუბანის რადამ ატამანად აირჩია. წითელი არმიის წინსვლასთან ერთად, 1920 წლის აპრილში ყუბანის კაზაკთა ჯარით სოჭისკენ დაიხია. საქართველოს ხელისუფლებამ უკანდახეულ კაზაკებს საზღვრის გადმოკვეთაზე უარი უთხრა. ყუბანელთა დიდი ნაწილი ბოლშევიკებს დანებდა, ხოლო ბუკრეტოვი ყუბანის რადის სხვა წევრებთან ერთად საქართველოში გაიქცა. აქედან ის ჯერ თურქეთში, შემდეგ კი ამერიკის შეერთებული შტატებში ემიგრირდა. დაჯილდოებული იყო სხვადასხვა ჯილდოთი, მ. შ., წმ. გიორგის ხარისხის ორდენით (1915).
ანზორ გაბიანი

ანზორ ალექსანდრეს ძე გაბიანი (დ. 12 ივნისი, 1935, თბილისი, — გ. 2016) — ქართველი სოციოლოგი. ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1974), პროფესორი (1981), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1990).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი (1960). იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკისა და სამართლის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი (1960-1969), თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) გამოყენებითი სოციოლოგიის კათედრის დოცენტი (1969–1974). გაბიანი სამეცნიერო მუშაობის ძირითადი სფერო იყო დამნაშავეობის სოციოლოგია, ნარკომანიისა და ნარკოდანაშაულის პრობლემები. ითვლებოდა დარგის ერთ-ერთ წამყვან ექსპერტად საბჭოთა კავშირში. მისი ინიციატივითა და ხელმძღვანელობით თსუ-ში სოციოლოგიის კათედრასთან 1974 წელს შეიქმნა დამნაშავეობის სოცილოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორია, რომლის ბაზაზეც 1992 წელს დაარსდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დამნაშავეთა წინააღმდეგ ბრძოლის პრობლემათა სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი.
ვარლამ გაბლია

ვარლამ ალექსის ძე გაბლია (დ. 12 ნოემბერი, 1902, სოფ. ტამიში, ახლანდ. ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი, — გ. 28 დეკემბერი, 1982, ოჩამჩირე) — საბჭოთა კავშირის გმირი (15 მაისი, 1946), უფროსი სერჟანტი, ეროვნებით აფხაზი.

მუშაობდა აფხაზეთში სამეურნეო დარგში. 1941 წლიდან გაწვეული იყო წითელ არმიაში. მეორე მსოფლიო ომის დროს, მდ. დუნაის მარჯვენა ნაპირზე გამართულ ბრძოლებში (1945 წლის 19–24 მარტი) გამოჩენილი მამაცობისათვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. არჩეული იყო აფხაზეთის ასსრ მოწვევის უმაღლესი საბჭოს (1967-1971) დეპუტატად. დაჯილდოებული იყო ასევე ლენინის ორდენით (1946) და სხვა სახელმწიფო ჯილდოებით.
არასის ხელშეკრულება (1482)

არასის ხელშეკრულებას ხელი მოაწერეს 1482 წლის 23 დეკემბერს ქალაქ არასში (საფრანგეთი) საფრანგეთის მეფემ ლუი -მ და ჰაბსბურგთა ერცჰერცოგმა მაქსიმილიან -მა, როგორც ბურგუნდიის ნიდერლანდების მემკვიდრემ, ბურგუნდიის მემკვიდრეობის კრიზისის დროს.

ჰერცოგები ვალუა-ბურგუნდიის სახლიდან, საფრანგეთის სამეფო სახლის ვალუას გვერითი შტოდან, განაგებდნენ ტერიტორიების მნიშვნელოვან რაოდენობას საფრანგეთის სამეფოსა და საღვთო რომის იმპერიის საზღვრის ორივე მხარეს. როდესაც 1477 წლის 5 იანვარს ბოლო ბურგუნდიის ჰერცოგი შარლ გულადი დაიღუპა ნენსის ბრძოლაში , მისი ტერიტორიები საფრანგეთში, მათ შორის ბურგუნდია, ფლანდრია, არტუა და პიკარდია, საფრანგეთის მეფემ დაიპყრო, როგორც დაბრუნებული ფეოდები. თუმცა, სიკვდილამდე შარლმა წამოიწყო ქორწინების პროცესი ჰაბსბურგთა იმპერატორ ფრიდრიხ -თან მათი შვილების მარია მდიდარისა და ერცჰერცოგ მაქსიმილიანის შორის, რომელიც შედგა 1477 წლის 19 აგვისტოს.

მაქსიმილიანმა დაიწყო ბრძოლა თავისი მეუღლის მემკვიდრეობისთვის, რაც დასრულდა 1479 წლის გვინეგეტის ბრძოლაში, სადაც მან დაამარცხა ლუი -ის ჯარები. თუმცა, 1482 წლის 27 მარტს, მას შემდეგ, რაც მარია ბურგუნდიელი გარდაიცვალა, ბურგუნდიის მემკვიდრეობა დაუტოვა ფილიპს, მათ შვილს. მაქსიმილიანს მოუწია სირთულეებთან გამკლავება, რათა გაემარჯვებინა, როგორც მათი შვილის რეგენტი. საფრანგეთთან კონფლიქტის მოსაგვარებლად, ის არასის ხელშეკრულებით დათანხმდა დაქორწინებულიყო თავისი ქალიშვილი, ერცჰერცოგინია მარგარეტა ავსტრიელი, საფრანგეთის დოფინზე, მოგვიანებით მეფე შარლ -ზე, ბურგუნდიის საიმპერატორო საგრაფო საფრანგეთის გვირგვინზე მიიყვანა. საფრანგეთმა შეინარჩუნა თავისი ბურგუნდიული სამთავროების უმეტესი ნაწილი, გარდა მდიდარი ფლანდრიის ოლქისა, რომელიც გადავიდა მაქსიმილიანეს (მაგრამ მალე აჯანყდა არქიჰერცოგი).

მიუხედავად იმისა, რომ, მოგვიანებით, შარლ -მ ნიშნობაზე უარი თქვა და დაქორწინდა ჰერცოგინია ანა ბრეტონელზე, ბურგუნდიის ტერიტორია, ფაქტობრივად, დარჩა საფრანგეთის კონტროლის ქვეშ, რითაც ერთხელ და სამუდამოდ დასრულდა ოცნება ბურგუნდიის სამეფოზე ან ბურგუნდიის დამოუკიდებელ საჰერცოგოზე. თუმცა მაქსიმილიანი უკმაყოფილო დარჩა შეთანხმებით და 1493 წელს აიძულა მეფე შარლ ხელი მოეწერა სენლისის ხელშეკრულებაზე, რომლითაც მან ხელახლა შეიძინა ბურგუნდიის საგრაფო, ასევე საფრანგეთის საგრაფოები შაროლა და არტუა.
გია ნადარეიშვილი

გია ნადარეიშვილი (დ. 22 სექტემბერი, 1921, სოფ. ონტოფო, ახლანდ. აბაშის მუნიციპალიტეტი — გ. 2 ოქტომბერი, 1991, თბილისი) — ქართველი ნევროპათოლოგი და საჭადრაკო ეტიუდისტი, საერთაშორისო დიდოსტატი საჭადრაკო კომპოზიციაში, ქართული საეტიუდო სკოლის ფუძემდებელი. საერთაშორისო ოსტატი (1969), საერთაშორისო დიდოსტატი (1980), საერთაშორისო არბიტრი საჭადრაკო კომპოზიციაში (1960). სსრკ ჩემპიონი ეტიუდების შედგენაში (1976). საქართველოს ჭადრაკის ფედერაციის კომპოზიტორთა კომისიის თავმჯდომარე (1989-1991), ფიდეს კომპოზიტორთა კომისიის ვიცე-პრეზიდენტი (1990), მრავალი წიგნის ავტორი საჭადრაკო კომპოზიციაში.1938 წლიდან გამოაქვეყნა 400-მდე ეტიუდი, მათგან 75 კონკურსებზე პრიზით აღინიშნა. ნადარეიშვილის ეტიუდები გამოირჩევა ნათელი სიუჟეტური აგებულებით, მწვავე თამაშითა და ეფექტური ფინალით.

გია ნადარეიშვილის ეტიუდი
ამოხსნა:
1. ე1+!  1=მ+  (2. 1=ლ?-ის შემდეგ თეთრები იყვანენ შავ ეტლს და თამაში მალე სრულდება შავი მეფის დაშამათებით)
2. ე1+  ე1  3. ე2!!  კ5  (სხვა სვლის შემთხვევაში შავების მეფე დაუყოვნებლივ დაშამათდება)
4. ე2+!  კ2  5. მ2#.
ტატიანა შჩერბატოვა-შევიაკოვა

ტატიანა სერგეის ასული შჩერბატოვა-შევიაკოვა (დ. 1905 — გ. 1 აპრილი, 2000) — რუსი ხელოვნებათმცოდნე, მხატვარი-კოპიისტი. 1936-1987 წლებში ცხოვრობდა და მუშაობდა საქართველოში. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

დაიბადა სმოლენსკელი თავადის სერგეი შჩერბატოვის ოჯახში. დაამთავრა ლენინგრადის ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტი (ლიდია დურნოვოს სახელოსნო). მონაწილეობდა არაერთ ექსპედიციაში რუსეთსა და საქართველოში ძველი ფრესკების პირების გადმოღების მიზნით. მეუღლის, ხელოვნებათმცოდნე ბორის შევიაკოვის დაპატიმრებისა და გადასახლების (მოგვიანებით დახვრიტეს) შემდეგ, 1936 წელს საქართველოში გადმოსახლდა და აქ 1987 წლამდე მუშაობდა. სწავლობდა შუა საუკუნეების ქართული მონუმენტალური ხელოვნების ნიმუშებს; საქართველოს და სომხეთის მუზეუმების დაკვეთით შექმნა მრავალი ფრესკის ასლი-ფაქსიმილე, რომელიც გამოირჩეოდა როგორც მაღალმხატვრული ღირებულებით, ასევე დოკუმენტური სიზუსტით. მისი ნამუშევრები ინახება საქართველოს, სომხეთისა და რუსეთის მუზეუმებში.
რერო მასპინძლობს

„რერო მასპინძლობს“ — რეჟისორ გენო წულაიას მიერ 1971 წელს გადაღებული მუსიკალური მხატვრული ფილმი.

სიუჟეტი
ფილმში ერთიანი სიუჟეტური ხაზითაა დაკავშირებული საესტრადო ნომრები ანსამბლ „რეროს“ შესრულებით. გამოყენებულია ქართველ კომპოზიტორთა სიმღერები, რამდენიმე მუსიკალურ ნომერს საფუძვლად უდევს ქალაქური ფოლკლორი.

როლებში
ფილმში მონაწილეობენ: გია ჭირაქაძე, მაყვალა და არჩილ ჩიხლაძეები, თემურ ცაგურია, ალა და რობერტ ზალინაშვილები, მანანა მენაბდე, გიორგი პუსეპი, კარლენ სარქისიანი და სხვები.
გადახვეული ხორუმი

გადახვეული ხორუმი — საბრძოლო შინაარსის ძველი ქართული ხალხური ცეკვა. საფერხულო წყობის მასობრივი ცეკვის „ხორუმის“ დასკვნითი ნაწილი — გამარჯვებისა და ზეიმის გამომხატველი როკვა.

სრულდებოდა დამარცხებული მტრის მოკვეთილი თავის გარშემო. მოცეკვავენი ასრულებენ ისეთ ილეთებს, თითქოს აგორებენ და ქოლავენ წრეში მოქცეულ დამარცხებული მტრის მოჭრილ თავს. ამ ცეკვაში ფეხით ჩაკვრის ილეთს უწოდებენ ბასმას, რომელიც შეიძლება იყოს სხვადასხვა სახის: ორმაგი, სამმაგი, მოტყუებული. გადახვეული ხორუმის მუსიკალური ზომა და რიტმი სრულიად განსხვავდება „ხორუმის“ რიტმისაგან („ხორუმს“ შერეული რიტმი ახასიათებს), იგი დამოუკიდებლადაც სრულდება ჭიბონის თანხლებით.

გადახვეულ ხორუმს წააგავს ძველი ბერძენი ისტორიკოსის ქსენოფონტეს (ძვ. წ. – სს.) მიერ აღწერილი მოსინიკების ჩვეულება. ისინი მტერზე გამარჯვების შემთხვევაში, ასრულებდნენ მსგავს ცერემონიალს თავისებური ჰანგის თანხლებით.