iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აზადი (სტადიონი)

აზადი — ირანის ეროვნული სტადიონი, რომელიც მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქ თეირანში. აშენდა 1971 წელს 1974 წლის აზიური თამაშების სამასპინძლოდ და თავდაპირველად 100 000 მაყურებელს იტევდა. სტადიონი აზადის სპორტული კომპლექსის ნაწილია. სიდიდით, აზადი ირანის უდიდესი სტადიონია.

აზადის სტადიონზე თამაშობს ირანის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები, ასევე კლუბები – „პერსეპოლისი“ და „ესტეგლალი“.
ვიქტორ სექსტუს ავრელიუსი

ვიქტორ სექსტუს ავრელიუსი  — საუკუნის რომაელი ისტორიკოსი, მდაბიო წარმოშობისა. დაიბადა აფრიკაში. იმპერატორ იულიანეს დროს (361) განაგებდა ქვემო პანონიის პროვინციას. 392-393 წწ. იყო რომის პრეფექტი. ავტორია ისტორიული თხზულებისა „წიგნები კეისართა შესახებ“, რომელიც შეიცავს რომაელი იმპერატორების (ავგუსტუსიდან კონსტანციუს -მდე) მოკლე ბიოგრაფიებს. ამ ნაწარმოებმა, რომელიც დაწერილია 360 წელს, ჩვენამდე მოაღწია სხვა ავტორების იმ ტრაქტატებთან ერთად რომელსაც ავრელიუსს მიაწერდნენ და რომლებიც მერე დაუმატებიათ მისი თხზულებისათვის.
ამალასუნთა

ამალასუნთა, ამალასვინთა (გ. 30 აპრილი, 535) — ოსტგუთების სამეფოს გამგებელი 526–535 წლებში. მეფე თეოდორიხის ასული. სამეფოს მართავდა მამის გარდაცვალების შემდეგ როგორც მცირეწლოვანი ძის ათალარიხის რეგენტი. მფარველობდა რომაელებსა და მათ კულტურას. შვილის მდგომარეობის განმტკიცების მიზნით ამალასაუნთამ კავშირი დაამყარა ბიზანტიელებთან, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ (534) სამეფო გვირგვინი და თანამმართველობა შესთავაზა თავის ბიძაშვილს თეოდატს, რომელმაც დაამხო ამალასუნთას ხელისუფლება და იგი დაახრჩობინა. ეს მკვლელობა იუსტინიანემ იტალიაში ოსტგუთების წინააღმდეგ ომის დაწყების საბაბად გამოიყენა.
ბილ რასელის NBA ფინალის ყველაზე ღირებული მოთამაშის ჯილდო

ბილ რასელის ფინალის ყველაზე ღირებული მოთამაშის ჯილდო (წინად ცნობილი როგორც ფინალის ყველაზე ღირებული მოთამაშის ჯილდო) - ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციაში მოქმედი ჯილდო, რომელიც 1969 ფინალიდან მოყოლებული გადაეცემა. ჯილდოს ბედს 9 მედიის წევრი გადაწყვეტს, რომელიც ფინალური რაუნდის დასკვნით შეხვედრისას აძლევენ ხმას. მოთამაშე ყველაზე მაღალი ქულებით იგებს ჯილდოს. ასევე ფინალის დროს, გულშემატკივრებიც აძლევენ ხმას .-ზე, რაც მეათე ხარისხად მიდის ხმები. თავდაპირველად, ჯილდო იყო შავი ფერის თასი ოქროსფერი კალათბურთის ფიგურებით დაბოლოვებული ზემოთ, რომელიც თითქმის ლარი ობრაიანის თასის ანალოგიურია, სანამ 2005 წელს უფრო პატარა თასს არ შექმნიდნენ.

დაარსებიდან მოყოლებული, ჯილდო 27 სხვადასხვა მოთამაშეს გადაეცა. მაიკლ ჯორდანი, რომელიც ლიდერობდა ჩიკაგო ბულზს 6 ჩემპიონის ტიტულის მოპოვებაში 1991-1993 და 1996-1998 წლებში, არის ერთადერთი მოთამაშე, რომელმაც ჯილდო 6-ჯერ მოიგო. მეჯიკ ჯონსონი, შაკილ ონილი და ტიმ დანკანი არიან ის მოთამაშეები, რომლებმაც ჯილდოს მოპოვება 3-ჯერ შეძლეს, ხოლო უილის რიდის, კარიმ აბდულ-ჯაბარის, ლარი ბირდის, ჰაკიმ ოლეიუონის და კობი ბრაიანტის მონაგარში ასეთი 2 ჯილდოა. ჯორდანი და ონილი არიან მხოლოდ ის წევრები, რომლებმაც შეძლეს ზედიზედ 3 წელიწადში მოეპოვებინათ ეს ჯილდო (ჯორდანმა 2-ჯერ შეძლო ეს). ოლეიუონმა და ბრაიანტმა ჯილდოს მოპოვება ზედიზედ ორჯერ შეძლეს. კარიმ აბდულ-ჯაბარი არის ერთადერთი გამარჯვებული, რომელმაც ჯილდოს მოპოვება 2 სხვადასხვა გუნდთან ერთად შეძლო, პირველი მათგანი მილუოკი ბაქსის რიგებში 1971 წელს და ლოს-ანჯელეს ლეიკერსის რიგებში 1985 წელს. ჯონსონი არის ერთადერთი ახალბედა, რომელმაც შეძლო ჯილდოს მოგება ლეიკერსში ყოფნის დროს 1980 წელს. ჯერი ვესტი იყო პირველი დაჯილდოებული და ასევე ერთადერთი ჯილდოს გამარჯვებული, რომელიც დამარცხებულ გუნდში იყო ფინალში. პარკერი და ნოვიცკი არიან მხოლოდ ის გამარჯვებულები, რომელიც აშშ ფარგლებს გარეთ ვარჯიშობდნენ. ოლეიუონი კოლეჯის კალათბურთს ჰიუსტონში, ხოლო დანკანი უეიკ ფორესტში თამაშობდა.

2009 წლის 14 თებერვალს, 2009 წლის - მატჩის შესვენების დროს ფინიქსში, -ს რწმუნებულმა დევიდ სტერნმა განაცხადა ჯილდოს სახელის შეცვლის შესახებ, რის შემდეგადაც ჯილდოს „ბილ რასელის ფინალის ყველაზე ღირებული მოთამაშის ჯილდო“ ეწოდება, რაც 11 გზის ჩემპიონის - ბილ რასელის პატივსაცემად დაერქვა.

გამარჯვებულები
NBA All-Star მატჩის MVP-ს ჯილდო

ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის - მატჩის ყველაზე ღირებული მოთამაშის ჯილდო გადაეცემა ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციაში მოთამაშე წევრს, რომელიც - მატჩში საუკეთესოდ წარმოაჩენს თავს. ჯილდო 1953 წლიდან მოყოლებული გადაეცემა, რომელიც -მ ოფიციალურად გადაწყვიტა ყოველ წელს გაეცა. ლიგამ ასევე გადაწყვიტა ძველი მატჩების დაესახელებინა. ედ მაქლი და პოლ ერიზინი დასახელებული იქნენ 1951 და 1952 წლების გამარჯვებულად. ხმის მიცემა ხდება მედიის წევრების მიერ, რომელიც თამაშის დასრულების შემდეგ აძლევენ თავის არჩევანს ხმებს. მოთამაშე ყველაზე მეტი დაგროვილი ხმებით იღებს ჯილდოს. 1999 წელს არ იქნა თამაშის დასახელებული, რადგან ლოკაუტის გამო სეზონი მოგვიანებით დაიწყო, ხოლო - მატჩი კი საერთოდ არ ჩატარდა იმ წელს.

ბობ პეტი და კობი ბრაიანტი არიან მხოლოდ ის 2 მოთამაშე, რომლებმაც ამ ჯილდოს მოპოვება 4-ჯერ შეძლეს. ოსკარ რობერტსონი, მაიკლ ჯორდანი და შაკილ ონილის მონაგარში კი ასეთი 3-3 ჯილდოა. ხოლო ბობ ქასი, იულიუს ირვინგის, ისაია თომასის, მეჯიკ ჯონსონის, კარლ მონროს, ალენ აივერსონის და ლებრონ ჯეიმზის ანგარიშზე ასეთი ჯილდო 2 რიცხვამდეა. ჯეიმზის პირველი ჯილდოს მოპოვება მოხდა 2006 წელს, რითაც ის გახდა ყველაზე ახალგაზრდა კალათბურთელი, რომელმაც მოახერხა ჯილდოს მოპოვება ამ მატჩში 21 წლის ასაკში. ოთხ მატჩში გამარჯვებულის ვინაობა ორზე გაიყო: ელჯინ ბაილორი და პეტის შორის 1959 წელს, ჯონ სტოქტონსა და მელოუნს შორის 1993 წელს, ონილსა და ტიმ დანკანს შორის 2000 წელს და ბრაიანტის და ონილს შორის 2009 წელს. ონილი გახდა პირველი მოთამაშე, რომელმაც ჯილდოს მოპოვება ორჯერ გაყოფით შეძლო. ლოს-ანჯელეს ლეიკერსის წარმომადგენელს 11 ჯილდო აქვთ მოგებული, მაშინ როდესაც ბოსტონ სელტიქსის რიგებში ასეთი 8 ჯილდოს მფლობელია. დანკანი არის ერთადერთი გამარჯვებული, რომელიც აშშ ტერიტორიაზე არ დაიბადა. დანკანს აქვს ამერიკის მოქალაქეობა, თუმცა ის აღიარებულია საერთაშორისო მოთამაშედ -ს მხრიდან. არცერთ გამარჯვებულს არ უვარჯიშია აშშ-ს ფარგლებს გარეთ. უკანასკნელი 2012 წლის გამარჯვებული კევინ დურანტია.

გამარჯვებულები
სალამინის ბრძოლა

სალამინის ბრძოლა — საზღვაო ბრძოლა ბერძნებსა და სპარსელებს შორის, გაიმართა ძვ. წ. 480 წელს თერმოპილეს ბრძოლის შემდეგ.

ბრძოლის მიმდინარეობა
ათენში შეჭრილ ქსერქსე -ს სარდალ თემისტოკლეს აზრით ბერძნები ვერ გაუმკლავდებოდნენ. უმჯობესი იყო ბრძოლის გამართვა არა ხმელეთზე, არამედ ზღვაზე.

ათენის მოსახლეობამ ყურად იღო სარდლის რჩევა და ქალაქი დატოვა. ქალები, ბავშვები და მოხუცები უხიფათო ადგილას გაიხიზნენ. ბრძოლისუნარიანმა მამაკაცებმა ხომალდებით მიაშურეს კუნძულ სალამინს. იქ, თემისტოკლეს ჩანაფიქრით, სპარელებთან გადამწყვეტი ბრძოლა უნდა მომხდარიყო. დამპყრობლებმა დაცარიელებული ათენი ძვ. წ. 480 წელს გაძარცვეს, დაანგრიეს და გადაწვეს. თემისტოკლეს სურდა მტერი სალამინის ვიწრო სრუტეში შეეტყუებინა. გამჭრიახმა მხედართმთავარმა ასეთ ჭკვიანურ ხერხს მიმართა: ქსერქსესთან გაგზავნა თავისი უერთგულესი პირი. მან სპარსელთა მეფეს აცნობა, რომ ვითომ ბერძნები სალამინიდან გაქცევას აპირებდნენ. თემისტოკლეს წარგზავნილმა ქსერქსეს ურჩია შეტევა დაუყოვნებლივ დაეწყო. თუ ბერძნები კუნძულს დატოვებდნენ, მაშინ ქსერქსეს სხვადასხვა მხარეს გაფანტული მოწინააღმდეგის დევნა მოუწევდა და ომი დიდხანს გაგრძელდებოდა. ქსერქსეს არც კი უფიქრია, რომ ატყუებდნენ. მან მეორე დღესვე თავისი ფლოტი სალამინის სრუტეში შეიყვანა. სპარსელების დიდმა და მაღალმა ხომალდებმა ვიწრო სრუტე თითქმის გაავსეს. ელინთა პატარა და დაბალი ხომალდები ტრიერები კი სწრაფად და თავისუფლად დაცურავდნენ. ისინი მახვილი ცხვირით ეჯახებოდნენ სპარსელთა ხომალდებს და ლეწავდნენ.

დამარცხებული ქსერქსე თავისი რაზმის მეომრებთან ერთად სამშობლოში დაბრუნდა.
არავაკული ენები

არავაკული ენები, ან მაიპურეანი — ენათა ოჯახი, რომელიც გავრცელებულია: კარიბებში ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში. მაიპურეანი ჰიპოთეტურად შეიძლება გაერთიანდეს მაკრო-არავაკული ენების გვარში.

ენათა ოჯახს მაიპურე ვენესუელაში გავრცელებული მაიპურეს ენის მიხედვით ფილიპო სალვატორე გილიმ 1782 წელს უწოდა. ოჯახს სახელი გადაერქვა დაახლოებით ერთი საუკუნის შემდეგ, კულტურულად უფრო მნიშვნელოვანი არავაკეს ენის მიხედვით.
დან-დიუ-მიდი

დან-დიუ-მიდი ( სამხრეთის კბილები) — მრავალმწვერვალიანი მთა შაბლეს ალპებში, შვეიცარიის ვალეს კანტონში. შედგება შვიდი განსხვავებული მწვერვალისგან, რომელთა შორის უმაღლესი 3 257 მეტრია. მის სამხრეთით მდებარეობს სალფანის ხელოვნური ტბა. გეოლოგიურად წარმოადგენს ოტ-გიფრის მასივის ნაწილს.

ქანების მოწყვეტა
2006 წლის 30 ოქტომბრის დილას, მთიდან მოსწყდა 1 000 000 მ³ მოცულობის ქანი და ზღვის დონიდან 3 000 მეტრზე ჩამოიშალა. არანაირი საფრთხე არ შეჰქმნია ახლომდებარე დასახლება ვალ-დ’ილიეს, მაგრამ უსაფრთხოების ზომების გამო ჩაიკეტა გზები და ბილიკები. როგორც კანტონის გეოლოგებმა განაცხადეს, მეწყერი გამოწვეული იყო ქანების დადნობით, რაც თავის მხრივ ბოლო რამდენიმე წლის ცხელმა ზაფხულმა გამოიწვია.

2012 წლის 17 აგვისტოს შუადღეს, მთიდან კვლავ მოსწყდა 100 000 მ³ მოუცლობის კლდე.
ნიდერლანდების პოლიტიკური წყობა

ნიდერლანდების პოლიტიკური წყობა — წარმოადგენს საპარლამენტო წარმომადგენლობითი დემოკრატიის ჩარჩოებში მოქცეულ კონსტიტუციურ მონარქიის დეცენტრალიზებულ უნიტარულ სახელმწიფოს. ნიდერლანდები ხასიათდება როგორც კონსოციალური სახელმწიფო. ნიდერლანდების პოლიტიკოსები და მთავრობა გამოირჩევა ძირითად საკითხებზე კონსესუსით.
ვილდჰორნი

ვილდჰორნი — ვილდჰორნის ჯგუფის უმაღლესი მწვერვალი ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში.

მთაზე გაივლის საზღვარი ვალესა და ბერნის კანტონებს შორის. აღმოსავლეთ კალთაზე გაწოლილია ორი პატარა მყინვარი, ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე კი 1,9 კმ სიგრძის ტუნგენგლეჩერის მყინვარი.

მთა პირველად 1843 წელს გოტლიბ სამუელ სტუდერმა დალაშქრა.
რინგელშპიცი

რინგელშპიცი — მთა გლარნის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს სანქტ-გალენისა და გრაუბიუნდენის კანტონების საზღვარზე. ზღვის დონიდან 3 248 მ სიმაღლით, იგი სანქტ-გალენის კანტონის უმაღლესი მწვერვალია.

რინგელშპიცი უმაღლესი წერტილია 12 კილომეტრიანი ქედისა, რომელიც პიც-სარდონისა და პიც-სეგნასის მთებს შორისაა აღმართული.
ათენის საჰერცოგო

ათენის საჰერცოგო, ათენ-თებეს საჰერცოგო — ფეოდალური სახელმწიფო საბერძნეთში 1204-1458 წლებში. დააარსეს მეოთხე ჯვაროსნული ლაშქრობის მონაწილე ფრანგმა ფეოდალებმა. შედიოდა ლათინთა იმპერიაში. მოიცავდა ატიკას, ბეოტიას, მეგარას, კუნძულებს ეგინასა და სალამინს. ათენის საჰერცოგო თავდაპირველად ეპყრა ბურგონულ და დე ლა როშების დინასტიას (1205-1311), შემდეგ კატალონიურ არაგონების დინასტიას (1311-1388), ხოლო 1388-1458 აქ ფლორენციული გვარის აჩაიუოლების წარმომადგენლები გაბატონდნენ. ათენის საჰერცოგოში დასავლეთ ევროპული ტიპის ფეოდალური იერარქიული სისტემა არსებობდა. 1458 წელს საჰერცოგო თურქეთის სულთანმა მეჰმედ -მ დაიპყრო.
აცტეკა

აცტეკა — სტადიონი მექსიკის დედაქალაქ მეხიკოში. მექსიკის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებისა საფეხბურთო კლუბ „ამერიკის“ საშინაო მოედანი. აშენდა 1968 წლის მეხიკოს ოლიმპიური თამაშების სამასპინძლოდ. სტადიონი ოფიციალურად 87,000 ათას მაყურებელს იტევს და ამ მაჩვენებლით მექსიკაში ყველაზე დიდია.

აცტეკა ერთადერთი სტადიონია, რომელმაც ორი მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფინალს უმასპინძლა (1970, 1986).
დრენთე

დრენთე — პროვინცია ნიდერლანდებში, მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. დედაქალაქია ასენი. სამხრეთით ესაზღვრება ოვერეისელი, დასავლეთით — ფრისლანდია, ჩრდილოეთით — გრონინგენი, აღმოსავლეთით კი გერმანია.

პროვინციის ფართობი 2 642 კმ-ია, მოსახლეობა 489 918 ადამიანი (2010). რელიეფში სჭარბობს ვაკეები.

ისტორია
ნიდერლანდების სხვა ნაწილებისგან განსხვავებით, შუა საუკუნეების პერიოდამდე დრენთე მეჩხერად დასახლებული სასოფლო არეალი იყო.

ადამიანთა დასახლება დრენთეს ტერიტორიაზე პრეისტორიული ხანიდან იწყება. 150 000 წლის წინანდელი აღმოჩენილი არტეფაქტები უძველესია მთელ ნიდერლანდებში. ბრინჯაოს ხანამდე ეს ტერიტორია ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ყოფილა ნიდერლანდების ტერიტორიაზე. ამის ყველაზე ხელშესახები გამოვლინებებია ძვ. წ. 3500 წელს აშენებული დოლმენები.

წერილობით წყაროებში დრენთე პირველად 820 წელს იხსენიება. 1024-1025 წლის არქივებში მოხსენიებულია დრენთეს საგრაფო, როდესაც იმპერატორმა ჰაინრიხ -მ ის უტრეხტის ეპისკოპოსს გადასცა.

1528 წელს უტრეხტის საეპისკოპოსომ ის იმპერატორ კარლ ჰაბსბურგს დაუთმო, რომელმაც ტერიტორია ჰაბსბურგების ნიდერლანდში გააერთიანა. 1581 წელს დრენტე ახლადჩამოყალიბებულ გაერთიანებული პროვინციების რესპუბლიკას შეუერთდა.

მეორე მსოფლიო ომის დაწყებიდან სულ მალე, ნიდერლანდების მთავრობამ ქალაქ ჰოჰგალენის მახლობლად, გერმანიიდან დევნილ ებრაელთა შესაფარებლად ბანაკი ააშენა.

ეკონომიკა
დასამქების მნიშვნელოვანი სექტორია სოფლის მეურნეობა, თუმცა ქალაქებში განვითარებულია მრეწველობაც. საგრძნობლად იზრდება ტურიზმის ინდუსტრია.

ზედმეტსახელად დრენთეს „ველოსიპედთა პროვინციასაც“ უწოდებენ. გაყვანიალია ასობით კილომეტრის სიგრძის ველოტრასები.
არბანასი (ბულგარეთი)

არბანასი — სოფელი ბულგარეთში. მდებარეობს ველიკო-ტირნოვოს ოლქში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 331 კაცს. ფართობი 11,881 კმ².

ისტორია
სოფელი დააარსეს საუკუნეში ალბანელებმა, რომლებიც ეპირიდან თურქების მმართველობას გამოექცნენ. სახელწოდებაც აქედან მომდინარეობს. არბანასებს უწოდებდნენ ბიზანტიელი ისტორიკოსები და გეოგრაფები ალბანელებს. 1538 წეს სულთანმა სულეიმან დიდებულმა სოფელი საჩუქრად გადასცა თავის სიძე რუსტემ-ფაშას.

სოფელში ეროვნული მნიშვნელობის 5 კულტურის ძეგლია: ქრისტეს შობის ტაძარი, წმინდა გიორგის, წმინდა ათანასეს, წმინდა დიმიტრისა და მთავარანგელოზების ეკლესიები. გარდა ამისა სოფელში არის კიდევ ორი ეკლესია.
გელდერლანდი

გელდერლანდი — პროვინცია ნიდერლანდებში, მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილში. წარმოადგენს ნიდერლანდების ყველაზე დიდ პროვინციას. დედაქალაქია არნემი.

ისტორიულად, პროვინცია (ტერიტორია) საღვთო რომის იმპერიის პერიოდით თარიღდება, სახელი კი გერმანიის ახლომდებარე ქალაქ გელდერნიდან მიიღო.

ისტორია
თანამედროვე პროვინცია მოიცავს ისტორიული გელდერის საჰერცოგოს ტერიტორიის დაახლოებით სამ მეოთხედს. 1543 წელს, გელდერლანდი ერთ-ერთი გახდა ჰაბსბურგების ნიდერლანდების 17 პროვინციიდან. მეორე მსოფლიო ომის დროს პროვინცია მნიშვნელოვნად დაიბომბა.
როგოზენი

როგოზენი — სოფელი ბულგარეთის ვრაჩანის ოლქში. შედის ხაირედინის თემის შემადგენლობაში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 1052 კაცს.

ისტორია
1985 წელს ტრაქტორისტმა ივან სავოვმა, რომელიც საკუთარ ბოსტანში მუშაობდა, ტრაქტორის სახნავი წამოსდო ქვევრს. მან და მისმა მეუღლემ განაგრძეს ძიება და აღმოაჩინეს სხვადასხვა სახეობის ნივთები (დოქები, თასები, ჭურჭელი). ცოლ-ქმარმა გადაწყვიტეს, რომ ეს საეკლესიო ნივთები იყო, წაიღეს ისინი სახლში და შეატყობინეს სოფლის მამასახლისს.

მამასახლისმა დარეკა საოლქო ცენტრ ვრაცაში და ისტორიულ მუზეუმში. ჩავიდნენ არქეოლოგები დაიწყეს არქეოლოგიური გათხრებისთვის მზადება და დაზვრერვითი ორმოს გათხრის დროს იპოვეს კიდევ 100 ერთეული ჭურჭელი. საერთო ჯამში აღმოაჩინეს 165 ერთეული ჭურჭელი, საერთო ჯამში 20 კგ. ესენი იყო ფიალები, 54 დოქი და 3 თასი.

როგოზენის განძი ამჟამად ინახება სოფიას ეროვნულ ისტორიულ მუზეუმში.
ევროპის ნიდერლანდები

ევროპის ნიდერლანდები ან ნიდერლანდების ევროპული ნაწილი — აღნიშნავს ნიდერლანდების იმ ნაწილს, რომელიც ევროპაში მდებარეობს. ტერმინი გამოიყენება 2010 წლის 10 ოქტომბერს ნიდერლანდების ანტილის კუნძულების დაშლის შედეგად წარმოქმნილი კარიბის ნიდერლანდებისგან (კუნძულები: ბონეირი, საბა და სინტ-ესტატიუსი) ნიდერლანდების ევროპული ნაწილის განსასხვავებლად.

განმასხვავებელი სახელი გამოიყენება გეოგრაფიული მდებარეობის და ასევე იმის გამო, რომ კარიბის ნიდერლანდების კანონმდებლობა განსხვავდება ევროპული ნიდერლანდების კანონმდებლობისგან.

ევროპის ნიდერლანდები შეადგენს მთელი ნიდერლანდების ფართობის 99 %-ს და წარმოადგენს მის ისტორიულ ტერიტორიას.
გრან-გოლია

გრან-გოლია — მთა პენინის ალპებში, შვეიცარიაში. მდებარეობს კოლ-ფერესა და დიდი სენ-ბერნარის უღელტეხილს შორის. ზღვის დონიდან 3 238 მეტრზე აღმართული მწვერვალი შვეიცარია-იტალიის საზღვარზე მდებარეობს და ერთმანეთისგან ჰყოფს შვეიცარიის ვალეს კანტონსა და იტალიის ვალე-დ-აოსტას. სახელი „გოლია“ პატარა ტბებისგან მომდინარეობს, რომლებიც მთის იტალიურ მხარესაა განლაგებული.

გრან-გოლია 3 000 მეტრე მეტი მეტის სიმაღლის შვეიცარიის უკიდურესი სამხრეთი მთაა.
გმირთა ვარამი

გმირთა ვარამი (1958-1962) — ისტორიული რომანი, რომლის ავტორია ლევან გოთუა. წარმოადგენს ოთხნაწილიან ტეტრალოგიას.

რომანი დაიწერა საბჭოთა რეჟიმის პერიოდში მწერლის გადასახლებაში ყოფნისას. ლევან გოთუა იყო 1920-იანი წლების ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის თვალსაჩინო წარმომადგენელი, საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის წევრი. პოლიტიკური შეხედულებების გამო, ლევან გოთუა რეპრესირებული იქნა და სასჯელს იხდიდა რუსეთში, შორეულ ვორკუტაში, სადაც მან თითქმის მეოთხედი საუკუნე (66 წლიდან დაახლოებით 22 წელი) სამშობლოსაგან მოწყვეტილმა გაატარა.

ნაწარმოები იქმნებოდა ფარულად, სიგარეტის ფურცლებზე და ასევე ფარულად, ნაწილ-ნაწილ იგზავნებოდა სამშობლოში.

თხზულების შინაარსი
„გმირთა ვარამში“ აღწერილია - საუკუნეების საქართველოს ყოფა, კერძოდ, კახეთის სამეფოს თავგადასავალი, რომელიც გამომწყვდეული იყო სამ დიდ იმპერიას — ოსმალეთის იმპერიას, ირანს და რუსეთის იმპერიას შორის. ეს არის პერიოდი, როდესაც ქვეყანა ყოფნა-არყოფნის ზღვარზე იდგა. საქართველოს გაერთიანებას ებრძოდა მრავალი შიდა და გარე მტერი. შინააშლილობა, თავადების თავგასულობა და კიდევ მრავალი სხვა ფაქტორი შესანიშნავად აღწერა ლევან გოთუამ. თხზულება მეგობრობის სულისკვეთებითაა გამსჭვალული. მასში ნაჩვენებია ქართველი ხალხის სულიერი სიმტკიცე, პატრიოტიზმი, გლეხობის ცხოვრება და მისი როლი ქვეყნის ისტორიაში ძნელბედობის ჟამს.
NBA-ის ყველაზე ღირებული მოთამაშის ჯილდო

ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის ყველაზე ღირებული მოთამაშის ჯილდო — ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციაში მოქმედი ჯილდო, რომელიც 1955-56 წლების სეზონიდან მოყოლებული გადაეცემა იმ მოთამაშეს, რომელიც რეგულარულ სეზონს ყველაზე კარგად ატარებს. გამარჯვებულს გადაეცემა მაურის პოდოლოფის თასი, რომელიც ლიგის პირველი რწმუნებულის (იმ დროს პრეზიდენტი) პატივსაცემად გადაეცემა. იგი ლიგას 1946 წლიდან ედგა სათავეში 1963 წლამდე. ხმის მიცემა რეგულარული სეზონის დასრულების შემდეგ ხდება. 1979-80 წლების სეზონამდე, გამარჯვებულს მოთამაშეები ირჩევდნენ, ხოლო 1980-81 წლებიდან მოყოლებული გამარჯვებულის ვინაობას სპორტის შესახებ მწერალ კორესპონდენტებს და ტელევიზიის წამყვანებს აშშ-ის და კანადის ტერიტორიაზე, შესაძლებლობა ეცემათ მისცენ ხმა, რომელიც ასახელებს 5 მოთამაშეს, პირველ მათგანს აძლევს 10 ქულას, მე-2 არჩევანს 7 ქულას, მე-3 არჩევანს 5 ქულას, მე-4 არჩევანს 3 და მე-5 არჩევანს 1 ქულას. 2010 წლიდან მოყოლებული, გამარჯვებულის ვინაობას გულშემატკივრები ახდენენ, რომლებიც ხმას ონლაინ საშუალებით აძლევენ. მოთამაშე რომელიც ყველაზე მეტ ქულას დააგროვებს, გადაეცემა ჯილდო. 1982-83 წლების სეზონიდან მოყოლებული, ყოველი მოთამაშე, რომელმაც მოიგო ჯილდო გუნდის გამარჯვების პროცენტული მაჩვენებელი სულ ცოტა .610 ჰქონდა (რაც რეგულარული სეზონის 82 მატჩიდან 50 გამარჯვებას უდრის, გარდა გამონაკლისისა 1998-99 წლებისა, როდესაც სეზონი ლოკაუტის გამო 50 მატჩიანი იყო და გამარჯვებული კარლ მელოუნი დასახელდა და ასევე 2011-12 წლების სეზონი, რომელიც ასევე ლოკაუტის გამო შემოკლებული 66 მატჩიანი იყო და გამარჯვება ლებრონ ჯეიმზს ერგო.)

დიდების დარბაზის წევრი კარიმ აბდულ-ჯაბარი ერთადერთი მოთამაშეა, რომელმაც ჯილდო 6-ჯერ მოიგო. ბილ რასელის და მაიკლ ჯორდანის ანგარიშზე ასეთი ჯილდო 5-ია. ორმა ახალბედამ შეძლეს ამ ჯილდოს მოგება: უილტ ჩემბერლენი 1959-60 წლების სეზონში და უეს ანსილდი 1068-69 წლების სეზონში. ჰაკიმ ოლეიუონი დაბადებული ნიგერიაში,) დანკანი აშშ-ის ვირჯინის კუნძულების ტერიტორიაზე,) ნეში კანადიდან) და დირკ ნოვიცკი გერმანიიდან არიან მხოლოდ ის საერთაშორისო მოთამაშეები, რომლებმაც ჯილდოს მოპოვება შეძლეს. დანკანს აშშ მოქალაქეობა აქვს მაგრამ აღიარებულია საერთაშორისო მოთამაშედ -ს მიერ. ამ მოთამაშეებიდან, მხოლოდ ნოვიცკია ერთადერთი გამარჯვებული, რომელიც სრულად აშშ ფარგლებს გარეთ ვარჯიშობდა. დანარჩენი სამეული კი აშშ კოლეჯის კალათბურთში თამაშობდნენ.

გამარჯვებულები
პეშვა

პეშვა (მარათჰულად – ेे) — ინდური ტიტული, თანამედროვე პრემიერ-მინისტრის ეკვივალენტი მარათებში. სიტყვა „პეშვა” მომდინარეობს სპარსული სიტყვიდან და ცნობილია 1152 წლიდან. იგი შემოიღეს საუკუნეში იმპერატორ შივაჯის მიერ, როგორც თანამდებობა. საუკუნიდან პეშვა ბალაჯი ვისვანათჰას დროიდან თანამდებობა გახდა მემკვიდრეობითი და ფაქტობრივად აღნიშნავდა ქვეყნის უმაღლეს მმართველს. პირველი პეშვა იყო ბრაჰმანი მოროპანტ ტრიმპაკ პინგლი. თანამდებობა გააუქმეს 1818 წელს ინგლისელთა მიერ მარათების სახელმწიფოს დაპყრობის შემდეგ. უკანასკნელი პეშვა ბაჯი რაო (მმართველი 1796-1818 წწ.), ხელისუფლების დაშლის შემდეგ ინგლისელთაგან იღებდა ყოველწლიურ პენსიას.
პელოპონესის ომი

პელოპონესის ომი — ომი ათენსა და სპარტას გარშემო დაჯგუფებულ პოლისთა – დელოსისა და პელოპონესის კავშირებს შორის. ომი განაპირობა ეკონომიკური, პოლიტიკური და სოციალური ხასიათის მიზეზებმა, აგრეთვე ათენსა და სპარტას შორის მეტოქეობამ საბერძნეთში ჰეგემონიისათვის. ამას გარდა, სავაჭრო გზებისა და ბაზრებისათვის ერთმანეთს ექიშპებოდნენ ერთი მხრივ ათენი და, მეორე მხრივ პელოპონესის კავშირში შემავალი კორინთო და მეგარა. ბერძნული პოლისები ცდილობდნენ საკუთარი განუყოფელი მფლობელობის ქვეშ მოექციათ პურით მდიდარი სიცილიისა და იტალიის ოლქები, სპარტელები ხმელეთზე იყვნენ ძლიერები, ათენელები – ზღვაზე.

ომის საბაბი
ომის დაწყების საბაბად იქცა აშკარა შეტაკებანი ჯერ ათენსა და მეგარას შორის. სპარტამ ულტიმატუმით მოსთხოვა ათენს კავშირის დაშლა და სახელმწიფოს თავკაცის პერიკლეს გაძევება. ათენმა ეს არ შეასრულა და საომარი გამოწვევა მიიღო.

ომის მსვლელობა
ომი დაიწყეს სპარტის მოკავშირე თებელებმა, რომლებიც მოულოდნელად დაესხნენ თავს ათენის მოკავშირე პლატეას. ამას მოჰყვა სპარტის მეფის არქიდამეს მაოხარი ლაშქრობა ატიკაში. მისი სახელის მიხედვით ომის პირველ ათწლეულს (ძვ. წ. 431 – 421) ეწოდა „არქიდამოსის ომი“. მტრის შემოჭრისთანავე ატიკის მოსახლეობა თავშესაფარებლად მიაწყდა ქალაქს.

ძვ. წ. 430-429 წლებში ათენში საშინელი ეპიდემია (შავი ჭირი) მძვინვარებდა. მოსახლეობის მეოთხედი დაიღუპა. ათენელებმა მტრის სახმელეთო შემოტევას უპასუხეს ძლიერი საზღვაო თავდასხმებით პელოპონესის ნაპირებზე. 425 წელს ათენელებმა დემოსთენეს სარდლობით ხელთ იგდეს ქალაქი პილოსი, იმავე წელს მათ აიღეს კ. სფაქტერია და დაატყვევეს 300 პელოპონესელი მეომარი, მათ შორის 120 სპარტელი. ეს იყო პირველი შემთხვევა სპარტელთა ტყვედ ჩავარდნისა. 424 წელს სპარტელებმა ბრასიდას სარდლობით ხელთ იგდეს ქალაქი ამფიპოლისი. 422 წელს ათენელებმა კლეონის სარდლობით შეეცადნენ ამფიპოლისის დაბრუნებას. ბრძოლაში დაიღუპა კლეონიც და ბრასიდაც, ათენელები დამარცხდნენ და ამფიპოლისი სპარტელებს დარჩათ.

421 წელს დაიდო დროებითი ზავი („ნიკიასის ზავი“). 418 წელს ბრძოლა განახლდა. ათენელებმა ალკიბიადეს თაოსნობით (ძვ. წ. 415) დიდი საომარი ექსპედიცია მოაწყვეს სიცილიაში. ქალაქი სირაკუსასთან ბრძოლები პირველად წარმატებით მიდიოდა, მაგრამ ალკიბიადე მტრების დახმარებით სირაკუსასთან დამარცხდნენ. ძვ. წ. 411 წელს ათენში მოხდა ოლიგარქიული გადატრიალება და „400-თა ძალაუფლება“ დამყარდა. მაგრამ მალე გადატრიალება გააუქმეს და შემორიგებული ალკიბიადეს მეთაურობით ათენის ფლოტმა ძვ. წ. 411–408 წლებში. მთელ რიგ წარმატებებს მიაღწია იკონიაში. ძვ. წ. 406 წელს ათენელებმა უკანასკნელად გაიმარჯვეს საზღვაო ბრძოლაში არგინიუსის კონცხთან. მომდევნო წელს სპარტელებმა სპარსელთა დახმარებით აღადგინეს ფლოტი და მდინარე ეგეოსპოტამოსთან სასტიკად გაანადგურეს ათენელები. ძვ. წ. 404 წელს ზღვიდან და ხმელეთიდან გარშემორტყმული ათენი მოწინაღმდეგეებს დანებდა.

ომის შედეგები
სპარტელებმა დაშალეს დელოსის კავშირი, ათენს წაართვეს ფლოტი, სავსებით დაანგრიეს ათენის თავდაცვითი ზღუდეები, პერიკლეს გრძელი კედლები და ნავსადგური პირეოსი, ათენი გამოცხადდა სპარტის ქვეშევრდომ ქალაქად, ათენში დამყარდა „ოცდაათი ტირანის“ ოლიგარქიული რეჟიმი. პელოპონესის ომმა მთელ საბერძნეთში საშინელი ნგრევა გამოიწვია. საბერძნეთის პრესტიჟი დაეცა. მოწინავე ათენის განადგურება არსებითად საბერძნეთის განადგურებას ნიშნავდა, ქვეყანა უმძიმესმა პოლიტიკურ, ეკონომიკურ და სოციალურმა კრიზისმა მოიცვა, რამაც გაუადვილა მაკედონიას საბერძნეთის დამორჩილება.
ფლევოლანდი

ფლევოლანდი — პროვინცია ნიდერლანდებში, მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, ზიუდერზეეს ყოფილი უბის ადგილას. შეიქმნა 1986 წლის 1 იანვარს და ქვეყნის მე-12 პროვინცია გახდა. დედაქალაქია ლელისტადი. 2011 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 394 758 ადამიანია, ფართობი 1 419 კმ². პროვინცია 6 მუნიციპალიტეტისგან შედგება.

ისტორია
- საუკუნეებში პროვინციის ამჟამინდელ ტერიტორიაზე ჩრდილოეთის ზღვის ზიუდერზეეს უბე მდებარეობდა, რომელიც დაახლოებით 5000 კმ² ტერიტორიას იკავებდა. 1916 წელს მსხვილმასშტაბიანი დატბორვა მოხდა, რის შემდეგაც უბის დაშრობის გადაწყვტილება მიიღეს. 1927-1933 წლებში აშენებულმა დამბამ ყურე ჩრდილოეთის ზღვისგან გამოყო და შედეგად, თავთხელი ტბა წარმოიქმნა. მეორე დამბის აშენების შემდეგ, ტბა ორად გაიყო. 1975 წელს, ერთ-ერთი მათგანი ამოაშრეს და უკვე 1986 წლის 1 იანვარს, მის ადგილას ფლევოლანდის პროვინცია შექმნეს.
ფრისლანდია

ფრისლანდია — პროვინცია ჩრდილოეთ ნიდერლანდებში. მდებარეობს ძველი, უფრო დიდი ფრიზიის რეგიონის ადგილას.

2010 წლის მონაცემებით, პროვინციის მოსახლეობა 646 000 ადამიანს შეადგენს. დედაქალაქია ლეუვარდენი.

გეოგრაფია
ფრისლანდია ნიდერლანდების უდიდესი პროვინციაა წყლის ტერიტორიის შემცველობის მხრივ, ხმელეთის თვალსაზრისით კი მხოლოდ მესამე. ძირითადად მოიცავს მატერიკის ტერიტორიას, თუმცა ასევე მიეკუთვნება რამდენიმე კუნძული დასავლეთ ფრიზის კუნძულებიდან. პროვინციის უმაღლესი წერტილი კუნძულ ვლილანდზე მდებარეობს, ზღვის დონიდან 45 მეტრზე. შექმნილია ოთხი ეროვნული პარკი.

ისტორია
შუა საუკუნეების დასაწყისში, ფრიზია გადაჭიმული იყო ამჟამინდელი ბელგიის საზღვრიდან გერმანიის მდინარე ვეზერამდე. ფრანკთა იმპერიაში გაერთიანების შემდეგ, ფრისლანდია სამ ნაწილად გაიყო.

დემოგრაფია