ანა ტერ-ავეტიკიანი

ანა ტერ-ავეტიკიანი (; ; დ. 23 ოქტომბერი, 1908 — გ. 16 იანვარი, 2013) — პირველი სომეხი ქალი, რომელიც გახდა არქიტექტორი. მან დააპროექტა მრავალი მნიშვნელოვანი შენობა მთელი ქვეყნის მასშტაბით და იყო რამდენიმე ეროვნული ჯილდოს მფლობელი თავისი საქმიანობისთვის.

ადრეული ცხოვრება
ანა ტიგრანოვნა ტერ-ავეტიკიანი დაიბადა 1908 წლის 23 ოქტომბერს ერევანში, რომელიც იმ დროს იყო რუსეთის იმპერიის ერევნის გუბერნია. იმ დროს, როდესაც სომხეთი ოსმალეთის იმპერიის რუსეთს შეუერთდა, მის წინაპრებს მიენიჭათ კეთილშობილური წოდება ნიკოლოზ -ისგან, გენერალ ივან პასკევიჩის ჯარების დახმარებისა და სამედიცინო აღჭურვილობისთვის. იგი დაიბადა არქიტექტორების და ქალაქის დეველოპერების ოჯახში, რომლებიც გამოირჩეოდნენ ისეთი ნამუშევრების შექმნით, როგორიცაა ერევნის პირველი სასმელი წყლის სისტემა, ქალაქის პირველი საავადმყოფო, ისევე როგორც სხვა ღირსშესანიშნაობები. მამამ, ტიგრან ტერ-ავეტიკიანმა და მისმა ძმამ, ერვანდმა, შექმნეს ერევნის ფილარმონიის დარბაზი, საკრებულოს შენობა შაჰუმიანის მოედანზე და სხვა მნიშვნელოვანი ნამუშევრები.

საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ, 1924 წელს, ტერ-ავეტიკიანმა ჩააბარა ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამშენებლო სკოლაში, არქიტექტურის ფაკულტეტზე. 1926 წელს, სწავლის პარალელურად, მან დაიწყო მუშაობა ნიკოღაიოს ბუნიათიანის და ალექსანდრე თამანიანისთვის. ესენი იყვნენ არქიტექტორები, რომლებმაც ერევნის ქალაქის ბევრი შენობა დააპროექტეს. ტერ-ავეტიკიანმა სწავლა დაამთავრა 1930 წელს და ცოტა ხნის შემდეგ, დაქორწინდა არქიტექტორზე, კონსტანტინე ოვანესიანზე, რომელიც ასევე დადიოდა ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტში და მუშაობდა ბუნიათიანთან და თამანიანთან.

კარიერა
ქმართან ერთად, ტერ-ავეტიკიანმა შექმნა ერევნის სახანძრო და საპოლიციო განყოფილებები და კინოთეატრი „სასუნცი ტავიტი“, თუმცა კინოთეატრი მოგვიანებით განადგურდა. 1938 წელს, მისმა ერთ-ერთმა დიზაინმა მოიპოვა აღიარება პარიზის საერთაშორისო გამოფენაზე „ქალი ხელოვნებაში და ხალხურ ხელოვნებაში“ და იმავე წელს გახდა ქალ არქიტექტორთა ტექნიკური შემოქმედების ლაურეატი. 1941-1943 წლებში ის იყო სომხეთის არქიტექტორთა კავშირის თავმჯდომარე. კინორეჟისურის შენობის მისმა დიზაინმა მოიპოვა პირველი პრიზი 1948 წლის ყველა საბჭოთა ქალის არქიტექტორთა კონკურსში. შენობა, ხშირად ცნობილია როგორც პონჩიკანოცის შენობა, რადგან მასში განთავსებული იყო პონჩიკები, რომელიც ერთგვარი საკონდიტრო ნაწარმია.

მისი კარიერის განმავლობაში, ტერ-ავეტიკიანმა, რომელმაც შემდეგ მუშაობა დაიწყო სხვა არქიტექტურულ კომპანიებთან ერთად, ააშენა საცხოვრებელი და საოფისე შენობები, ასევე სკოლები და საავადმყოფოები. მის დიზაინებს შორისაა: სომხეთის ფილმების კინოსტუდია ლენინის პროსპექტისა და კიროვის ქუჩების კუთხეში; ვაჭრობის სამინისტროს შენობა; შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის შენობა აბოვიანისა და კიროვის ქუჩებში; რ. აჩარიანის სახელობის ენის ინსტიტუტი; სკოლები ეჩმიაძინში, კიროვაკანში, ლენინაკანში, სტეფანავანსა და ერევანში; საავადმყოფო ნორ ბაიაზეტში. მისი დიზაინები ცნობილი იყო კლასიკური კომპოზიციით და დეკორატიული ელემენტებით, მაგრამ სომხური არქიტექტურის აშკარად ნაციონალისტური მახასიათებლებით.

1945 წელს ტერ-ავეტიკიანი იქნა აღიარებული სომხეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს მიერ და 1956 წელს იგი კვლავ დასახელდა ლაურეატად. 1968 წელს ტერ-ავეტიკიანი გახდა ემერიტუს არქიტექტორი და იგი პენსიაზე გავიდა 1972 წელს. მას შემდეგ რაც სომხეთმა საბჭოთა კავშირიდან დამოუკიდებლობა მოიპოვა, სომხეთის რესპუბლიკამ აღიარა ტერ-ავეტიკიანი, რომელმაც მიიღო ალექსანდრე თამანიანის ოქროს მედალი 2002 წელს. 2008 წელს მან მიიღო ერევნის ოქროს მედალი, 100 წლის იუბილესთან დაკავშირებით. ის იყო ჟურნალის არქიტექტურა, მშენებლობის ერთ-ერთი განსახილვევი სუბიექტი, 2012 წელს, სადაც ის და მისი ნამუშევრები შეადარეს ცნობილ ბრაზილიელ არქიტექტორს, ოსკარ ნიმაიერს.

გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
ტერ-ავეტიკიანი გარდაიცვალა 2013 წლის 16 იანვარს, ერევანში, სომხეთში. მან დააპროექტა ორმოცზე მეტი შენობა სომხეთში, მათ შორის პონჩიკანოცის შენობა.