ბიკივნიას სამარხები

ბიკივნიას სამარხები — ეროვნული ისტორიულ-მემორიალური კომპლექსი ყოფილი სოფელ ბიკივნიას მიმდებარედ, კიევის ტყიან ზონაში, ბიკივნიას ტყეში. სტალინური რეჟიმის პერიოდში საბჭოთა კავშირში ეს ადგილი ერთ-ერთი უმნიშვნელოებლად მონიშნული მასობრივი სამარხი იყო, სადაც ენკავედე — საბჭოთა საიდუმლო პოლიცია — ათასობით მოკლული „საბჭოთა სახელმწიფოს მტრად“ გამოცხადებული პირის ცხედარს ფარულად მარხავდა.

ბიკივნია, როგორც საცხოვრებელი ადგილი, დღესაც არსებობს ამავე სახელწოდების ტყის ტერიტორიაზე მდებარე ლოკალიტეტად. ეროვნული მემორიალი მდებარეობს ბიკივნიას მოპირდაპირედ, ბროვარის პროსპექტის გადაღმა, ყოფილი რიბნეს საბჭოთა თევზსაშენი მეურნეობის მახლობლად, ტყის სიღრმეში.

აქ დაკრძალულთა რაოდენობა სხვადასხვა შეფასებით მერყეობს რამდენიმე ათეულ ათასსა და დაახლოებით 30,000-ს შორის, ხოლო ზოგიერთი შეფასებით მათი რაოდენობა 100 000-ს აღწევს. ზოგიერთი მკვლევარი ამ რიცხვს 200 000-მდეც კი ზრდის.

სამარხის ტერიტორია
1920-იანი წლების დასაწყისიდან 1940-იანი წლების ბოლომდე, განსაკუთრებით სტალინური წმენდების პერიოდში, საბჭოთა ხელისუფლება ნაწამები და მოკლული პოლიტიკური პატიმრების ცხედრებს ბიკივნიას სოფლის გარეთ მდებარე ფიჭვნარში გადაჰქონდა და მათ დაახლოებით ფართობის მასობრივ სამარხში მარხავდა. დღემდე ამ ტერიტორიაზე მომუშავე პოლონელი და უკრაინელი არქეოლოგების მიერ გამოვლენილია 210 ცალკეული მასობრივი სამარხი. ოპერაცია „ბარბაროსას“ საწყის ეტაპზე საბჭოთა არმიის უკან დახევისას წითელი არმიის ნაწილებმა სოფელი მიწასთან გაასწორეს.

მასობრივი სამარხის ადგილი გერმანელებმა აღმოაჩინეს საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე არსებულ სხვა მსგავს ადგილებთან ერთად. თუმცა, კატინის ხოცვა-ჟლეტის აღმოჩენის შემდეგ, ბიკივნიას სამარხები გერმანული პროპაგანდის ნაწილად აღარ გამოიყენებოდა. 1943 წელს, ტერიტორიის საბჭოთა ძალების მიერ ხელახლა დაკავების შემდეგ, კიევის მეორე ბრძოლის დროს, ეს ადგილი კვლავ ენკავედეს მიერ გასაიდუმლოებულ ობიექტად გამოცხადდა. 1950-იან წლებში სოფელი ხელახლა აშენდა, როგორც კიევის გარეუბანი. 1970-იან წლებში საბჭოთა ხელისუფლება გეგმავდა მასობრივი სამარხის ტერიტორიაზე დიდი ავტოსადგურის მშენებლობას, თუმცა ეს გეგმა საბოლოოდ გაუქმდა.

ომის შემდეგ, ნაცისტური გერმანიის არქივების შესწავლისას, პოლონელმა ემიგრანტმა ისტორიკოსებმა აღმოაჩინეს დოკუმენტი, რომელიც ბიკივნიას მსხვერპლთა წარმომავლობას ადასტურებდა.

პოლონელი მკვლევრების შეფასებით, დიდი ტერორის საბჭოთა მსხვერპლების გარდა, ეს ადგილი შესაძლოა საბოლოო განსასვენებელი იყოს 1939 წელს პოლონეთში საბჭოთა შეჭრის დროს წითელი არმიის მიერ ტყვედ აყვანილი 3,435 პოლონელი ოფიცრისთვის. მათი უმეტესობა 1940 წლის გაზაფხულზე დახვრიტეს კატინის ხოცვა-ჟლეტის ფარგლებში, როდესაც 20,000-ზე მეტი პოლონელი ოფიცერი და ინტელექტუალი იქნა მოკლული.

ვინაიდან საბჭოთა ხელისუფლება პასუხისმგებლობას უარყოფდა, დიდი ხნის განმავლობაში შეუძლებელი იყო დადასტურება, რომ სტალინური წმენდების მსხვერპლები სწორედ აქ იყვნენ დაკრძალულნი. საბჭოთა ეპოქაში ამ ადგილის არსებობის საკითხი ხელისუფლებასთან არაერთხელ დაისვა, მათ შორის ყველაზე ცნობილი შემთხვევა 1962 წელს მოხდა, როდესაც ამის შესახებ უკრაინელმა პოეტმა ვასილ სიმონენკომ ისაუბრა. ამის შემდეგ იგი საბჭოთა სამართალდამცავი ორგანოების წარმომადგენლებმა სასტიკად სცემეს, ხოლო მალევე საავადმყოფოში თირკმლის უკმარისობით გარდაიცვალა.

ხსოვნა
მხოლოდ 1990-იან წლებში დაადასტურა დამოუკიდებელი უკრაინას ხელისუფლებამ, რომ ამ ტერიტორიაზე ათასობით პოლიტიკური რეპრესიის მსხვერპლი იყო დაკრძალული. 1994 წლის 30 აპრილს ბიკივნიაში გაიხსნა კომუნისტური ტერორის მსხვერპლთა დიდი მემორიალი. დაახლოებით იმავე პერიოდში დაიწყო არქეოლოგიური სამუშაოებიც, რომელშიც მონაწილეობას როგორც უკრაინელი, ისე პოლონელი მეცნიერები იღებდნენ. 2001 წელს ვიქტორ იანუკოვიჩის მთავრობამ გამოაცხადა განზრახვა, ბიკივნიას ტყე გადაექცია სახელმწიფო ისტორიულ-მემორიალურ კომპლექსად „ბიკივნიას სამარხები“. ეს გეგმა საბოლოოდ განხორციელდა ვიქტორ იუშჩენკოს მიერ 2006 წლის 17 მაისს.

უკრაინის ისტორიის ამ ნაწილის გამოკვეთისა და საზოგადოებისათვის გაცნობის მიზნით, ვიქტორ იუშჩენკო გახდა პირველი უკრაინელი პრეზიდენტი, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო ყოველწლიურ ხსოვნის ცერემონიაში 21 მაისს, რათა პატივი მიეგო კიევის გარეუბანში მდებარე მასობრივ სამარხში დაკრძალული სავარაუდოდ 100,000 ადამიანის ხსოვნისთვის. 2006 წლის ღონისძიებაზე იუშჩენკომ განაცხადა: „ჩვენ უნდა ვიცოდეთ სიმართლე. რატომ დაკარგა ჩვენმა ერმა 10 მილიონზე მეტი ადამიანი ომის გარეშე?“

2006 წლიდან პოლონელმა მკვლევრებმა აღმოაჩინეს არაერთი პოლონელის ნეშტი — იმ პატიმრებისა, რომლებიც 1940 წლის გაზაფხულზე კატინის ხოცვა-ჟლეტის დროს მოკლეს. ნეშტებთან ერთად პოლონელმა მკვლევრებმა ყოველდღიური მოხმარების ნივთებიც იპოვეს, მათ შორის სავარცხელი, რომელზეც მფლობელს — უცნობ პოლონელ ოფიცერს — ამოკვეთილი ჰქონდა რამდენიმე სახელი, მათ შორის: ფრანციშეკ სტშელეცკი, ლუდვიკ დვორაკი და შჩირადი. ეს შესაძლოა უკავშირდებოდეს პოლკოვნიკ ბრონისლავ მიკოლაი შჩირადლოვსკის, ლვოვის თავდაცვის მოადგილის 1939 წლის სექტემბერში.

იმავე ადგილზე აღმოჩნდა საიდენტიფიკაციო ჟეტონი სერჟანტ იოზეფ ნაგლიკის სახელზე, რომელიც სასაზღვრო დაცვის კორპუსის -ის ბატალიონის სამხედრო მოსამსახურე იყო. ყველა ეს სახელი შედის „უკრაინული კატინის სია“-ში და წარმოადგენს დამატებით მტკიცებულებას იმისა, რომ ბიკივნია უშუალოდ არის დაკავშირებული კატინის დანაშაულთან.

გამორჩეული მსხვერპლები
ანდრიი ბანდერა
მიხაილ სემენკო
მაიკ იოჰანსენი
მიკოლა ივასიუკი
მიხაილო ბოიჩუკი
ვასილ ვერხოვინეცი
ვერონიკა ჩერნიახივსკა
სტეპან შაგაიდა