აზერბაიჯან-იტალიის ურთიერთობები

იტალია-აზერბაიჯანის ურთიერთობები — წარმოადგენს ურთიერთობებს აზერბაიჯანსა და იტალიას შორის. აზერბაიჯანს აქვს საელჩო რომში. იტალიას აქვს საელჩო ბაქოში. ორივე ქვეყანა არის სრულუფლებიანი წევრი ევროსაბჭოსი და ევროპის უსაფრთხოებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციისა.

ისტორია
აზერბაიჯანსა და იტალიას შორის პირველი დიპლომატიური კონტაქტები დამყარდა აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის (1918-1920) დროს, როდესაც ბაქოში იტალიის მისია მოქმედებდა. საბჭოთა პერიოდში ურთიერთობები კულტურულ სფეროში განვითარდა. 1972 წელს ბაქო და ნეაპოლი დაძმობილებული ქალაქები გახდნენ, რამაც ხელი შეუწყო ორ ქვეყანას შორის კულტურული და ჰუმანიტარული კავშირების გაფართოებას.

იტალიამ აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობა 1992 წლის 1-ლ იანვარს აღიარა. ორ ქვეყანას შორის დიპლომატიური ურთიერთობები 1992 წლის 8 მაისს დამყარდა. 1997 წელს ბაქოში იტალიის საელჩო გაიხსნა, ხოლო 2003 წელს რომში აზერბაიჯანის საელჩო.

2014 და 2020 წლებში ხელმოწერილი სტრატეგიული პარტნიორობის ერთობლივი დეკლარაციები თანამედროვე ურთიერთობების საფუძველს ქმნის.

დიპლომატიური ურთიერთობები
1992 წლის 1 იანვარს იტალიამ აღიარა აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობა და იმავე წლის 8 მაისს ორ ქვეყანას შორის დიპლომატიური ურთიერთობები დამყარდა.

1997 წლის 25-დან 28 სექტემბრამდე ჰეიდარ ალიევი იტალიაში პირველი ოფიციალური ვიზიტით იმყოფებოდა. ვიზიტის დროს ხელი მოეწერა შვიდ შეთანხმებას პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, კულტურულ და ტექნიკურ სფეროებში, მათ შორის შეთანხმებებს ტურიზმის, საჰაერო ტრანსპორტისა და ინვესტიციების სფეროში თანამშრომლობის შესახებ. ასევე ხელი მოეწერა დოკუმენტს -სა და იტალიურ კომპანია -ს შორის ქურდაშის საბადოს კვლევისა და განვითარების შესახებ. ჰეიდარ ალიევის ვიზიტის შემდეგ ქვეყნებს შორის კონტაქტები გაძლიერდა. 1998 წლიდან 2003 წლამდე იტალიის მთავრობისა და საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენლები არაერთხელ სტუმრობდნენ აზერბაიჯანს, რამაც ახალი თანამშრომლობის შეთანხმებები გამოიწვია.

1997 წელს აზერბაიჯანში გაიხსნა იტალიის საელჩო, ხოლო 2003 წელს - აზერბაიჯანის საელჩო იტალიაში. 2023 წლის 16 ნოემბერს ბაქოში გაიხსნა იტალიის ვიზების განაცხადის ცენტრი, რომელიც იტალიისა და მალტის ვიზებს გასცემდა.

2005 წლის 24-26 თებერვალს ილჰამ ალიევი ოფიციალური ვიზიტით იტალიას ეწვია. ვიზიტის დროს ხელი მოეწერა თანამშრომლობის შეთანხმებებს საბაჟო, ტელეკომუნიკაციების, სპორტის, კულტურის, მუნიციპალური ადმინისტრირებისა და იუსტიციის სფეროებში.

1992 წლის მარტში იტალია გახდა ეუთოს მინსკის ჯგუფის პირველი თავმჯდომარე, რომელიც შეიქმნა ყარაბაღის კონფლიქტის მშვიდობიანი გზით მოგვარებისთვის. 2005 წელს იტალიის სენატის წარმომადგენლებმა მხარდაჭერა გამოუცხადეს აზერბაიჯანის პოზიციას ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეაში.

2018 წლის 18-19 ივლისს იტალიის პრეზიდენტი სერჯო მატარელა ოფიციალური ვიზიტით ეწვია აზერბაიჯანს. ეს იყო იტალიის პრეზიდენტის პირველი ვიზიტი აზერბაიჯანში.

2020 წლის თებერვალში, პრეზიდენტისა და პირველი ვიცე-პრეზიდენტის ხელმძღვანელობით აზერბაიჯანის დელეგაცია იტალიას ეწვია. ვიზიტის ფარგლებში, რომში გაიმართა აზერბაიჯანულ-იტალიური ბიზნეს ფორუმი.

2022 წლის სექტემბერში ილჰამ ალიევი სახელმწიფო ვიზიტით იტალიაში იმყოფებოდა, სადაც ის სერხიო მატარელას და პრემიერ-მინისტრ მარიო დრაგის შეხვდა. ვიზიტის დროს იტალიაში აზერბაიჯანის საელჩოს ახალი შენობა გაიხსნა. და იტალიურ-აზერბაიჯანული უნივერსიტეტის დაარსების შესახებ დოკუმენტებს ხელი მოეწერა.

2022 წლის 2 და 2024 წლის 6 სექტემბერს ილჰამ ალიევმა მონაწილეობა მიიღო ჩერნობიოში გამართულ საერთაშორისო ფორუმში, რომელიც გლობალურ ეკონომიკასა და საერთაშორისო ურთიერთობებს ეძღვნებოდა.

2023 წლის 13 თებერვალს, საწარმოებისა და იტალიაში წარმოებული პროდუქციის მინისტრი ადოლფო ურსო აზერბაიჯანს ეწვია. 2025 წლის 24 ივნისს მან მონაწილეობა მიიღო მინგაჩევირში 8 ნოემბერს აშენებული ელექტროსადგურის გახსნაში, რომელიც იტალიური კომპანია -ს მონაწილეობით აშენდა.

2026 წლის 4 მაისს, იტალიის პრემიერ-მინისტრი ჯორჯია მელონი ოფიციალური ვიზიტით ბაქოში ჩავიდა. ვიზიტის დროს მან ხაზი გაუსვა აზერბაიჯანის მნიშვნელობას, როგორც ევროპასა და აზიას შორის დამაკავშირებელი ხიდის. ეს იყო იტალიელი მთავრობის მეთაურის პირველი ვიზიტი აზერბაიჯანში 13 წლის განმავლობაში.

ეკონომიკური თანამშრომლობა
2010-იან და 2020-იან წლებში იტალია აზერბაიჯანული ნავთობისა და გაზის უმსხვილესი იმპორტიორი და აზერბაიჯანის მთავარი სავაჭრო პარტნიორი იყო. 2012 წლის მაისში რომში დაარსდა იტალიურ-აზერბაიჯანული სავაჭრო პალატა, რომლის წარმომადგენლობითი ოფისიც ბაქოში ფუნქციონირებს. აზერბაიჯანში ასევე ფუნქციონირებს იტალიის სავაჭრო სააგენტო.

იტალიური კომპანიები აქტიურად არიან ჩართულნი აზერბაიჯანის სამრეწველო განვითარებაში. ახორციელებს სატვირთო მანქანების ქარხნის მშენებლობის პროექტს. -მა მონაწილეობა მიიღო სოკარ პოლიმერის ქარხნის მშენებლობაში, რომელიც 2018 წლის 18 ივლისს ამოქმედდა.

2023 წლის თებერვალში -მ, -სთან ერთად, მინგაჩაურში 1,280 მეგავატიანი 8 ნოემბრის თბოელექტროსადგურის მშენებლობა დაიწყო. იტალიურმა კომპანიამ სადგურისთვის გაზის ტურბინები და გენერატორები მიაწოდა. ელექტროსადგური 2025 წლის 24 ივნისს ამოქმედდა.

2023 წელს იტალიის პირდაპირმა ინვესტიციებმა აზერბაიჯანის ეკონომიკაში 865 000 აშშ დოლარი შეადგინა, ხოლო 2024 წელს - 6.8 მილიონი აშშ დოლარი. აზერბაიჯანის ინვესტიციებმა იტალიის ეკონომიკაში 2023 წელს 33.4 მილიონი აშშ დოლარი, ხოლო 2024 წელს 72.3 მილიონი აშშ დოლარი შეადგინა.

იტალიურმა კომპანიებმა ყარაბაღსა და აღმოსავლეთ ზანგეზურში 20-ზე მეტი პროექტი განახორციელეს.

იტალიური კომპანია , რომელსაც საუკუნის კონტრაქტის 5%-იანი წილი ეკუთვნოდა, 1994 წლიდან მონაწილეობს აზერბაიჯანის ნავთობისა და გაზის პროექტებში, მათ შორის ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის მილსადენის მშენებლობაში. კომპანია ასევე მონაწილეობს შაჰ-დენიზისა და ქურდაშის პროექტებში. 2005 წელს აზერბაიჯანის ნავთობის ექსპორტის დაახლოებით 50% იტალიაში მოდიოდა.

აზერბაიჯანი იტალიაში გაზს ტრანსადრიატიკული მილსადენის მეშვეობით ექსპორტს უწევს. 2023 წელს მიწოდების მოცულობამ 10 მილიარდ კუბურ მეტრს მიაღწია.

2022 წლის 4 ნოემბერს აზერბაიჯანში იტალიურ კომპანია -სთან ერთად ზეითუნის ზეთისა და სუფრის ზეთისხილის გადამამუშავებელი ქარხანა გაიხსნა.

აზერბაიჯანი ასევე ავითარებს თანამშრომლობას კომპანია -სთან მევენახეობის სფეროში. ამ თანამშრომლობის ფარგლებში, აზერბაიჯანელმა სპეციალისტებმა გამოცდილება გაცვალეს იტალიაში.

აზერბაიჯანის იტალიაში ექსპორტში დომინირებს ნავთობი, გაზი და საკვები პროდუქტები, ხოლო იტალია აზერბაიჯანში სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკას, ოქროს და სამკაულებს ექსპორტს უწევს. 2025 წელს აზერბაიჯანმა ასევე დაიწყო მეთანოლის ექსპორტი იტალიაში.

სამხედრო-ტექნიკური თანამშრომლობა
აზერბაიჯანი და იტალია თავდაცვის, უსაფრთხოების, აერონავტიკისა და მაღალი ტექნოლოგიების სფეროებში თანამშრომლობენ.

2020 წელს მხარეებმა ხელი მოაწერეს შეთანხმებას აზერბაიჯანის მიერ -346 საბრძოლო სასწავლო თვითმფრინავების ინტეგრაციის სისტემების შეძენის შესახებ. ასევე განიხილება იტალიური ტექნოლოგიებისა და აზერბაიჯანული ინვესტიციების საფუძველზე ერთობლივი წარმოების პერსპექტივები.

განათლება და კულტურა
2022 წლის 1-ლ სექტემბერს, უნივერსიტეტსა და რამდენიმე წამყვან იტალიურ უნივერსიტეტს შორის, მათ შორის ლუის გუიდო კარლის, რომის საპიენცას უნივერსიტეტს, ტურინის პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტს, ბოლონიის უნივერსიტეტსა და მილანის პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტს შორის, ხელი მოეწერა შეთანხმებას იტალიურ-აზერბაიჯანული უნივერსიტეტის დაარსების შესახებ. უნივერსიტეტი მდებარეობს უნივერსიტეტის ცალკეულ კამპუსში.

უნივერსიტეტი მოიცავს სოფლის მეურნეობისა და კვების მეცნიერებათა ინსტიტუტს და დიზაინისა და არქიტექტურის ინსტიტუტს. აკადემიური პროგრამები მოიცავს სოფლის მეურნეობას, ინჟინერიას, არქიტექტურას, დიზაინს, ბიზნესის მენეჯმენტს და იტალიურ კვლევებს.

2023 წლის 27 ნოემბერს, მილანის პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტთან თანამშრომლობით, შაქიში დიზაინისა და არქიტექტურის ფაკულტეტი გაიხსნა. ფაკულტეტი განთავსებულია ისტორიულ ზულფუგაროვის სასახლეში და მოიცავს არქიტექტურის, ურბანული დაგეგმარებისა და დიზაინის მიმართულებით პროგრამებს.

ჰუმანიტარული თანამშრომლობა
აზერბაიჯანი და იტალია კრიზისულ სიტუაციებში ურთიერთდახმარებას უწევენ. კერძოდ, ირანში სიტუაციის ესკალაციის დროს, აზერბაიჯანმა ხელი შეუწყო იტალიის მოქალაქეების ევაკუაციას და დროებით ბაქოში თეირანში იტალიის საელჩოს უმასპინძლა.