iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნიგერიული სამზარეულო

ნიგერიული სამზარეულო შედგება კერძებისაგან ასობით ეთნიკური ჯგუფისგან, რომლებიც ნიგერიაში ცხოვრობენ. დასავლეთ აფრიკის სხვა სამზარეულოს მსგავსად, იგი იყენებს სანელებლებს და მწვანილებს, პალმის ან მიწისთხილის ზეთს, რათა შექმნას ღრმად არომატული სოუსები და წვნიანები . ნიგერიის დღესასწაულები ფერადი და მდიდრულია, ხოლო არომატული ბაზარი და გზისპირა საჭმლის საცხობები უხვი და მრავალფეროვანია.

საჭმელები
ბრინჯზე დაფუძნებული
ქოქოსის ბრინჯი არის ბრინჯი, რომელიც მზადდება ქოქოსის რძით.

ჯოლოფის ბრინჯი არის ბრინჯის კერძი, რომელიც მზადდება პომიდვრისა და სკოჩის ბონების სოუსით

შემწვარი ბრინჯი ჩვეულებრივ ერევა კვერცხის, ბოსტნეულის, ხორცის, შინაური ფრინველის ან კრევეტების ასორტიმენტს.

პაშტეტს ამზადებენ დაფქული მშრალი სიმინდით, ბრინჯით ან აჩით. ძირითადად შერწყმულია ბოსტნეულთან ( ისპანახი ), პომიდორთან, ხახვთან, წიწაკასთან, ბადრიჯანთან, ნიგოზთან.

 არის სიმინდის ფქვილის კერძი, რომელსაც მიირთმევენ ჩრდილოეთ ნიგერიაში.
ტუვო შინკაფა, ბრინჯის სქელი პუდინგი.

თეთრი ბრინჯი - უცხო თეთრი ბრინჯისა და ადგილობრივი ბრინჯის ნაზავი.

ლობიოზე დაფუძნებული
აკარა

გბეგირი (ლობიოზე დაფუძნებული კერძი, ნიგერიის სამხრეთ-დასავლეთიდან)

მოი მოი

ეკურუ

ევა აგანინი

კიარუ ბატონუ კვარის შტატში

 (მზადდება თხილის ფქვილისგან სამხრეთ ნიგერიის სამხრეთ ნაწილში)

ადალუ (ლობიო და სიმინდი)

ხორცი
ხორცს იყენებენ უმეტეს ნიგერიულ კერძებში.

სუია, ნიგერიის ჩრდილოეთიდა., შემწვარი ხორცი არის დაფარული დაფქული ჩილი წიწაკით, არაქისის ფხვნილით და სხვა ადგილობრივი სანელებლებით. იგი მზადდება მწვადის სტილში ჯოხზე. ეს არის ერთ – ერთი ყველაზე ცნობილი ნიგერიული დელიკატესი და შეგიძლიათ იხილოთ მთელი ქვეყნის მასშტაბით.

 - ხორცი, რომელიც არის არაქისის / ჩილის ფხვნილში უხვად დაფარული. ხორცი შეიძლება იყოს ან არ იყოს შამფურზე.

კილიში, მზადდება ხორცისგან, რომელიც დაჭრილია ძალიან თხელ ნაჭრებად, რომლებიც შემდეგ იდება გასაშრობად.

 აღნიშნავს ხორცს, რომელიც შემწვარი იყო ხის / ნახშირის ცეცხლზე.

: მოხარშული ძროხის ფეხები. შებოლილი სქელი, პიკანტური პალმის სოუსით; ნიგერიის სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან წარმოშობილი კლასიკური კერძი.

ასუნ (ცხარე შემწვარი თხა): სასიამოვნო პიკანტური შემწვარი თხა, დაჭრილი ჩასაკბეჩი ზომის ნაჭრებად, . დასავლეთ ნიგერიაში იორუბაზე მყოფი ონდოელი მკვიდრი ხალხისთვის დამახასიათებელი .

წვნიანები და სუპები
გარნირი
დოდო არის მცენარეული ან პალმის ზეთში შემწვარი მცენარე, სასურველია მწიფე.

ფუნკასო, ფეტვიანი ბლინები

მოზა, სიმინდის ფერმენტირებული სქელი პასტა, შემწვარი, შემდეგ კი შაქრით მოფენილი.

პუდინგები, პასტები და ფაფები
 ორთქლზე მომზადებული ლობიოს პუდინგი, რომელიც მზადდება გაწმენდილი შავი თვალის ლობიოს ნარევიდან და შეფუთულია ფოთოლში (ბანანის ფოთლის მსგავსად).

მცენარეული პუდინგი, რომელიც ჩვეულებრივ ცნობილია როგორც .

სიმინდის პუდინგი, რომელიც ადგილობრივად ცნობილია როგორც .

ასმელი
 არის პოპულარული სასმელი დამზადებული ფეტვის, სორგოს და სიმინდისგან .

ფურა პოპულარული სასმელია, განსაკუთრებით ჩრდილოეთ ნიგერიის მასშტაბით, დამზადებულია მოხარშული, შემდეგ დაფქული ფეტვიდან ან სორგოთი და ძროხის ცოტა რძით.

პალმის ღვინო, რომელიც შეიძლება გამოიხადოს ოგოგოროში.

ზობო (ჰიბისკუსის ფოთოლი) არის როზელის წვენით დამზადებული სასმელი (იორუბები თეთრ ჯიშს უწოდებენ ისაპას)

სოიოს რძე არის სასმელი, რომელიც მზადდება გაჟღენთილი, დაფქული და გაცრილი სოიოს მარცვლისგან.
ოთარ ღორჯომელაძე

ოთარ ღორჯომელაძე (დ. 15 მაისი, 1955) — ქართველი მეცნიერი, პოლიტიკოსი, სოფლის მეურნეობის მუშაკი.

1982 წელს დაამთავრა საქართველოს სუბტროპიკული ინსტიტუტი. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ხულოს მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი საინიციატივო ჯგუფი . 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ხულოს მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „დემოკრატიული აღორძინების კავშირი “.
ირაკლი ღუდუშაური

ირაკლი ღუდუშაური (დ. 15 მაისი, 1924, სოფელი სნო, ყაზბეგის რაიონი — გ. იანვარი, 2009) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი, პოლიტიკოსი.

1950 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“.
ზეზვა ღუღუნიშვილი

ზეზვა ღუღუნიშვილი (დ. 9 ივლისი, 1940, თბილისი — გ. 1 ნოემბერი, 2008) — ქართველი პოლიტიკოსი, ჯანმრთელობის დაცვის მუშაკი.

1965 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თბილისის ჩუღურეთის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “.
ვახტანგ ყანჩაველი

ვახტანგ ყანჩაველი (დ. 27 ოქტომბერი, 1946, გორი — გ. 4 დეკემბერი, 2020) — ქართველი ინჟინერი.

1976 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი (გორის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკიდან „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“.
ბორის დემეტრაძე

ბორის დავითის ძე დემეტრაძე (დ. 5 იანვარი, 1934, თბილისი, — გ. 17 ივლისი, 2000, იქვე) — ქართველი სამთო ინჟინერი. პროფესორი (1985), საქართველოს საინჟინრო აკადემიის ნამდვილი წევრი (2000).

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი (1957). 1957–1959 წლებში მუშაობდა დონბასის შახტებში, 1960–1972 წლებში — სხვადასხვა პარტიულ-სამეურნეო სამუშაოზე საქართველოში. 1984–1989 წლებში იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამთო ფაკულტეტის დეკანი, 1989 წლიდან გარდაცვალებამდე — სასარგებლო წიაღისეულის საბადოთა დამუშავების კათედრის გამგე. საქართველოს სამთო საზოგადოების თავმჯდომარე (1998), „სამთო ჟურნალის“ დამაარსებელი და მთავარი რედაქტორი (1998). 1993 წელს საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში სასწავლო შახტი-ლაბორატორიის შექმნისათვის ავტორთა ჯგუფს, რომელსაც იგი ხელმძღვანელობდა, მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია. დაჯილდოებულია სახელმწიფო ჯილდოებით, მათ შორის, ღირსების ორდენით (1997).
ნიკოლოზ დემეტრაძე

ნიკოლოზ ივანეს ძე დემეტრაძე (დ. 6 დეკემბერი, 1888, წითელხევი, ახლანდ. ბაღდათის მუნიციპალიტეტი, — გ. 7 აპრილი, 1954, თბილისი) — ქართველი ქირურგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1937).

დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი (1919). 1924-1929 წლებში ქირურგად მუშაობდა თბილისში. 1937-1947 წლებში იყო თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ტოპოგრაფიული ანატომიისა და ოპერაციული ქირურგიის კათედრის პროფესორი, 1947 წლიდან გარდაცვალებამდე — ამავე კათედრის გამგე. წლების მანძილზე იყო სამედიცინო ინსტიტუტის სანჰიგიენური ფაკულტეტის დეკანი. იკვლევდა ოპერაციული ქირურგიის და ტოპოგრაფიული ანატომიის სხვადასხვა საკითხს, მ. შ. ბარძაყის არხის თიაქარკვეთის ანატომიურ საფუძვლებს, ნერვებისა და სისხლძარღვების ვარიაციებს, ოსტეომიელიტის მკურნალობას, კანის პლასტიკა და სხვ.
იოჰან გეორგ გიხტელი

იოჰან გეორგ გიხტელი (; დ. 14 მარტი, 1638, რეგენსბურგი — გ. 21 იანვარი, 1710, ამსტერდამი) — გერმანელი მისტიკოს-თეოლოგი და სპირიტუალისტი.

ბიოგრაფია
დაიბადა საგადასახადო ინსპექტორის ოჯახში. თავდაპირველად სტრასბურგში სწავლობდა თეოლოგიას, შემდეგ დაკავდა იურისპრუდენციის შესწავლით; სწავლის დასრულების შემდეგ, იგი მცირე ხნით მუშაობდა შპეიერში იურისტად, მაგრამ 1664 წელს გიხტელი დაბრუნდა რეგენსბურგში. ახალგაზრდობიდანვე მას სჯეროდა, რომ ოცნებებსა და ხედვებში მას შეეძლო პირდაპირ ურთიერთობა ჰქონოდა ზეციურ სამყაროსთან. უნგრელი ბარონ იუსტინიან ფონ ვოლცის ნახვისა და მისი გეგმების, რომლებიც პროტესტანტული ეკლესიის რადიკალურ რეფორმას უკავშირდებოდა, გაცნობის შემდეგ , მან ლუთერანობა „მკვდრად“ ჩათვალა და მასთან ერთად შეეცადა განეხორციელებინა პროექტი „ “ ქრისტიანთა ცხოვრების გასაუმჯობესებლად და წარმართთა მოქცევისთვის.

სხვა „მეოცნებებთან“ დაახლოებით (მათ შორისაა ფრიდრიხ ბრეკლინგი ჰოლანდიიდან), გიხტელი სულ უფრო და უფრო გამსჭვალული ხდება იმ რწმენით, რომ „ღმერთი არ არის ჩვენს გარეთ, საკუთარ თავში უნდა ვეძიოთ“. ლუთერანული დოგმატიკის მთელი სქოლასტიკა მას ყალბად მიაჩნდა; პირველ რიგში, ის ეწინააღმდეგებოდა გამართლების დოქტრინას. ნიურნბერგის სამღვდელოებსთან კონფლისქტის შემდეგ ის ანაბაპტიზმში დაადანაშაულეს და დააპატიმრეს, ხოლო 1665 წელს იგი რეგენსბურგიდან გააძევეს. ამის მას შემდეგ, ის ორი წლის განმავლობაში დაეხეტებოდა გერმანიის მიწებზე, სანამ 1667 წელს მას არ შეაფარებდა ზვოლესთან ახლოს მდებარე თავშესაფარი, სადაც მან ჩაიბარა პასტორის პოსტი. 1668 წელს ამსტერდამის კონსტრატორთან კონფლიქტის შემდეგ მან დაკარგა ეს პოსტი და ის გააძევეს ზვოლედან. ამის შემდეგ ის გადავიდა ამსტერდამში, სადაც ის ცხოვრობდა რამდენიმე მის მიმდევართან ერთად. ის გარდაიცვალა გაჭირვებაში. სიკვდილამდე ის ძირითადად მხოლოდ შემოწირულობებით ცხოვრობდა, რადგან განიხილავდა ნებისმიერი შფოთვათ, რომელიც დაკავშირებულია ამქვეყნიურ საქმეებთან, ეშმაკისეული ცდუნებად. 1682 წელს მან პირველმა გამოაქვეყნა მისტიკოსი იაკობ ბემეს შრომები (ამსტერდამი, 2 ტომი).

ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონის შეფასებით, გიხტელის სწავლებები წარმოადგენს „მხოლოდ შემდგომ პრაქტიკულ დასკვნას ბოემის თეოსოფიიდან“. მისი თეორიის ძირითადი ასპექტები იყო ქრისტიანის უშუალო კავშირი ღმერთთან, ნებაყოფლობითი სიღარიბე, აგრეთვე მიწიერი სიყვარულის უარყოფა და ქორწინებაზე უარი, რადგან, მისი აზრით, ჭეშმარიტი ქრისტიანი დაქორწინებულია ზეციურ სოფიაზე; კერძოდ, ამ მიზეზით მან გააკრიტიკა მარტინ ლუთერი სასულიერო პირების უბიწოების გაუქმების გამო. მისი სწავლების მიმდევრებს უწოდებდნენ გიხტელიანებს, ანუ ანგელოზთა ძმებს . ზოგიერთი ცნობით, საუკუნის დასაწყისში მათი თემები, თუმც მცირე რაოდენობით, არსებობდნენ ამსტერდამსა და ლეიდენში, ზოგან კი გერმანიაში (ბერლინი, მაგდებურგი, დრეზდენი და ნორდჰაუზენი). გიხტელის ზოგიერთი წერილი მისგან დაუკითხავად გამოაქვეყნა გოტფრიდ არნოლდმა 1701 წელს, სხვები 1708 წელს; შემდეგ მთელი კრებული გამოჩნდა სათაურით „პრაქტიკული თეოსოფია“ ( . . , ლეიდენი, 1722).
რაჩია დემირხანოვი

რაჩია არამის ძე დემირხანოვი (დ. 24 დეკემბერი, 1914, თბილისი, — გ. 29 ოქტომბერი, 1956, სოხუმი) — საქართველოში მოღვაწე ფიზიკოსი. ფიზიკამათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1964), პროფესორი (1968).

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტი (1938). მუშაობდა ბაქოს ნავთობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტსა (1938–1942) და თბილისია ამიერკავკასიის საინჟინრო-სამშენებლო ინსტიტუტში (1942–1946), 1946 წელს მივლინებულ იქნა სოხუმის „ობიექტზე“ (1956 წლიდან სოხუმის ფიზიკა-ტექნიკის ინსტიტუტი). ურანის იზოტოპების განცალკევების ელექტრომაგნიტური მეთოდის დამუშავებისათვის მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია (1951, სხვებთან ერთად). იყო მნიშვნელოვანი შრომების ავტორი პლაზმისა და ამჩქარებლების ფიზიკაში. დაამუშავა პლაზმური გაწმენდისა და რექტიფიკაციის მეთოდები, რომლებმაც საფუძველი ჩაუყარა ზესუფთა აირების მიღების ეფექტურ ტექნოლოგიებს ბირთვული რეაქტორებისათვის. მართვადი თერმობირთვული რეაქციის პრობლემის კვლევის პროცესში პლაზმაში დამატებითი ენერგიის შესაყვანად პირველმა გამოიყენა მაღალსიხშირული ელექტრომაგნიტური ველი.
რიკოტა

რიკოტა — იტალიური შრატის ყველი, რომელიც მზადდება ცხვრის, ძროხის, თხის ან იტალიური კამეჩის რძის შრატისგან. ყველი მზადდება იმ ცილების შედედებით, რომლებიც რჩება მას შემდეგ, რაც რძისგან სხვა სახის ყველი მზადდება. ასეთებია: ალბუმინი და გლობუმინი.

რიკოტა (სიტყვასიტყვით „ხელმეორედ მომზადებული“) რძის ხელმეორედ ადუღების შედეგად წარმოიქმნება, მას შემდეგ რაც შრატს ოთახის ტემპერატურაზე 12-დან 24 საათამდე ტოვებენ. დაბალი და მაღალი ტემპერატურის კომბინაცია ახდენს ცილის დენატურაციას და ჭურჭლის ზედაპირზე ხაჭოს წარმოქმნის. გაცივების შემდეგ ყველს თხელი ნაჭრით წურავენ და ხაჭოსაგან ანცალკევებენ.

რიკოტას ყველი კრემისფერია და მისი გემო ოდნავ მოტკბოა. ცხიმის შემცველობა იცვლება ბრენდისა და გამოყენებული რძის ტიპის მიხედვით. ამ ყველაფრის გათვალისწინებით, იგი გარკვეულწილად ჰგავს ხაჭოს ზოგიერთ ვარიანტს, მაგრამ მათგან განსხვავებით მეტად ნაზია.
ისტორია
იტალიის ნახევარკუნძულზე რიკოტას წარმოება ბრინჯაოს ხანიდან იწყება. ძველი წელთაღრიცხვით მეორე ათასწლეულით თარიღდება ის რძის ჭურჭელი, რომელიც აქაა აღმოჩენილი და რომელიც ცალსახად მხოლოდ ამ ტერიტორიისთვის იყო დამახასიათებელი. ჭურჭელი გამოიყენებოდა მაღალ ტემპერატურაზე რძის მოსახარშად და ასადუღებლად. ამ ქვაბებით წარმოებული მჟავით შედედებული ყველი, სავარაუდოდ, მზადდებოდა მთლიანი რძით.

ეტრუსკული ელიტის საფლავებში ნაპოვნი ბრინჯაოს ყველის მადუღარები ამტკიცებს, არისტოკრატთა საზოგადოებაში გახეხილი ყველი ძალზე პოპულარული იყო. ყველის მადუღარას ასევე იყენებდნენ ძველ რომაულ სამზარეულოებში.

ყველის მოთხოვნის გაზრდის გამო, მათმა მწარმოებლებმა ახალი რეცეპტის გამოყენება დაიწყეს, სადაც რძისა და შრატის ნაზავს იყენებდნენ ტრადიციული რიკოტის დასამზადებლად.

ძველი რომაელები ამზადებდნენ რიკოტას, მაგრამ მწერლები, რომლების სოფლის მეურნეობის პროდუქტებზე მუშაობდნენ როგორიცაა კატო უფროსი, მარკუს ტერენტიუს ვარო და კოლუმელა, რიკოტას არსად არ ახსენებენ. . სავარაუდო მიზეზი ის არის, რომ რიკოტა არ იყო მომგებიანი, რადგან მისი შენახვის მოკლე ვადა კერძს გავრცელების საშუალებას არ აძლევდა. სავარაუდოდ, რიკოტა ყველაზე მეტად მწყემსებში იყო გავრცელებული, რომლებმაც ის შექმნეს. ნახატები და ლიტერატურული წყაროები მიუთითებენ იმას, რომ რიკოტა არისტოკრატებისთვის საყვერელ კერძს წარმოადგენდა.

მე –19 საუკუნეში აპენინის მწყემსებმა გამოიყენეს კერამიკული ქვაბები რძის ასადუღებლად, სადაც რიკოტას დამზადება დაიწყეს. დღეს რკინის ქვაბები გამოიყენება, რის გამოც კერძის მომზადების ტექნიკა მცირედით შეიცვალა.

მომზადების პროცესი
შრატის ცილა ერთგვარი რძის ცილაა თავად შრატი შეიცავს რძის საერთო ცილის 1% -ზე ნაკლებს, წონის მიხედვით. რის გამოც, რიკოტას მომზადება დიდი რაოდენობით რძეს მოითხოვს. წარმოების პროცესი გულისხმობს სითბოს და მჟავის გამოყენებას შრატის შესადედებლად. შრატის ხსნარი თბება ადუღების ტემპერატურამდე, ის გაცილებით ცხელია, ვიდრე რძე ჩვეულებრივი ყველის წარმოების დროს.

კულინარიული გამოყენება
მასკრაპონეს მსგავსად, რომელიც ჩრდილოეთ იტალიის სამზარეულოში გამოიყენება, რიკოტა ბევრი იტალიური დესერტის საყვარელი კომპონენტია, როგორიცაა ჩიზქეიქები და კანოლი. რიკოტა გამოიყენბა სხვადასხვა ორცხობილების შიგთავსშიც. კვერცხთან და მოხარშულ მარცვლეულთან ერთად, რიკოტა ნეაპოლიტური კონდიტერიის მთავარ ინდგრედიენტს წარმოადგენს. ის გამოიყენება ,,სააღდგომო ღვეზელში".
ჩეხური ლუდი

ჩეხური ლუდი — გრძელი ისტორიის მქონე ლუდის ინდუსტრია ჩეხეთის რესპუბლიკაში, რომელიც სათავეს იღებს 993 წელს ბრევნოვის მონასტერში. საუკუნიდან ქალაქ ბრნოს ჰქონდა ლუდის ხარშვის უფლება, ხოლო პლზენსა და ჩესკე-ბუდეიოვიცეს ( და გერმანულად) საუკუნიდან ჰქონდათ ლუდსახარში.

ყველაზე გავრცელებული ჩეხური ლუდი არის პილსნერის ტიპის მკრთალი ლაგერები, რომელთათვისაც დამახასიათებელია გამჭვირვალე ოქროსფერი, მაღალი ქაფითა და მსუბუქი არომატით. ჩეხეთის რესპუბლიკაში მსოფლიოში ერთ სულ მოსახლეზე ყველაზე მეტ ლუდს მოიხმარენ.

უდიდესი ჩეხური ლუდის ქარხნებია პილსნერ ურქელი , სტაროპრამენი და ბუდვაისერ ბუდვარი .

ისტორია
ლუდის ისტორია თანამედროვე ჩეხეთში, ძველად კი ბოჰემიაში, მორავიაში და სილეზიაში, ჯერ კიდევ საუკუნეში, სლავურ მიგრაციამდე დაიწყო, თუმცა ინგრედიენტები განსხვავდებოდა დღევანდელი შემადგენლობისაგან.

სვიას იყენებდნენ ლუდის დასამზადებლად და ექსპორტს უკვე აწარმოებდნენ საუკუნეში. ქალაქების უმეტესობაში მინიმუმ ერთი ლუდსახარში იყო, ბოჰემიის ყველაზე ცნობილი ლუდსახარში ქალაქებია ჩესკე-ბუდეიოვიცე, პლზენი და პრაღა .

ლუდის კატეგორიები
ჩეხეთის რესპუბლიკაში წარმოებული ლუდის უმეტესობა ლაგერია. ჩეხური ლუდი ერთმანეთისგან განსხვავდება ფერის მიხედვით და არსებობს: მკრთალი , ქარვისფერი , მუქი და შავი . მათი სიმძლავრე 3 - 9 % ალკოჰოლის შემცველობითაა. ასევე შესაძლებელია დაამზადონ ზედა ფერმენტირებული ხორბლის ლუდი .

ჩეხეთში კვლავ ჩვეულებრივია ლუდის სიძლიერის ეტიკეტირება ეგრეთ წოდებული ხარისხის მასშტაბით (ჩეხურად: ). იგი გამოიხატება საქაროზის წონით პროცენტულ წილში და უთითებენ მის პროცენტულ მაჩვენებლს.

ჩეხეთის კანონის თანახმად, ლუდის კატეგორიები, განურჩევლად ფერისა და სტილისა, არის:

მსუბუქი - ლუდი, რომელიც იხარშება 8 ° -ზე დაბლა და 100 მლ-ზე 130 კჯ-ზე ნაკლები.

დაწურული - რომელიც შესაძლებელია ჩამოისხას ბოთლებში,იხარშება 8 ° –დან 10 ° –მდე.

ლაგერი - ლუდი, რომელიც იხარშება 11 ° და 12,99 °-ს შორის.

სპეციალური - ლუდი, რომელიც მზადდება 13 ° -ზე ზემოთ.

თავდაპირველად, პილსნერი სპეციფიკური ტერმინი იყო პლზეში მოხარშული ლუდისთვის ( დარეგისტრირდა სავაჭრო ნიშნის მიხედვით, როგორც პირველი ლუდსახარში). ამ ტერმინში იგულისხმება ნებისმიერი მკრთალი, სვიის ლაგერი ორიგინალი ლუდის იმიტაციის შედეგად, განსაკუთრებით გერმანიაში. ამ კუთხით ჩეხეთსა და გერმანიას საერთო სტილი აქვთ.

ფესტივალები
ჩეხეთში უამრავი ლუდის ფესტივალია. ერთ-ერთი მათგანია პილსნერ ფესტი , ორდღიანი ლუდის ფესტივალი, რომელიც ყოველწლიურად ტარდება ლუდსახარშ პილსნერ ურქელის მიერ პლზენ-ში ადგილობრივი მუსიკალური ჯგუფების მუსიკით, ქალაქის ოთხ სცენაზე .

ჩეხეთის ლუდის ფესტივალი პრაღაში არის ყველაზე დიდი ლუდის ფესტივალი ჩეხეთში, რომელიც მაისში ყოველწლიურად 17 დღის განმავლობაში ტარდება. ფესტივალის სტუმრებს შეუძლიათ დააგემოვნონ 70 ბრენდზე მეტი ჩეხური ლუდი.

ექსპორტი
ორმოცზე მეტი სამრეწველო ლუდსახარში და სამოცდაათი მცირე და საშუალო საოჯახო ლუდსახარში არსებობს ჩეხეთში. ლუდს ჩეხეთის რესპუბლიკის ექსპორტში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი წილი აქვს. 2016 წელს ევროკავშირში დაახლოებით 3,68 მილიონი ჰექტოლიტრი ლუდი გავიდა. 2017 წლის მონაცემებით, ჩეხეთის რესპუბლიკა მეათე ადგილზეა მსოფლიოში ლუდის ყველაზე მსხვილ ექსპორტიორთა სიაში, ექსპორტის მოცულობამ 273,9 მლნ დოლარს მიაღწია და მსოფლიო ლუდის ექსპორტის 1,9 პროცენტია. ევროპის მასშტაბით ჩეხეთი ლუდის ყველაზე დიდ მწარმოებლებში მეშვიდე ადილს იკავებს.
რევაზ ყიფიანი

რევაზ (სოსო) ყიფიანი (დ. 26 ნოემბერი, 1927, ზესტაფონი — გ. ოქტომბერი, 2009) — ქართველი თანამდებობის პირი, იურისტი, პოლიტიკოსი.

1952 წელს დაამთავრა მოსკოვის იურიდიული ინსტიტუტი. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ტყიბულის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “.
ლამინგტონი

ლამინგტონი - ავსტრალიური ნამცხვარი, რომელიც მზადდება კარაქის კვადრატებისგან, გარედან დაფარულია შოკოლადის სოუსითა და ქოქოსით. შეიცავს კრემის რამდენიმე ფენას და სხვადასხვა ხილს, ძირითადად, მარწყვს. შოკოლადის მოსხმის შემდგომ მას აყოვნებენ, რათა შედგეს კარგი ტექსტურა. ლამინგტონის ბისკვიტი ინამება სხვადასხვა საშუალებით, ხშირად ალკოჰოლითაც. იგი შესაძლოა შეგვხვდეს ისეთი ვარიაციებით, როგორებიცაა თხილი ქოქოსის მაგივრად ან შედედებული რძე შოკოლადის მაგივრად, აგრეთვე იგი შესაძლოა სულ სხვა ფორმისა და ზომის იყოს განსხვავებით ტრადიციული ლამინგტონისა.

წარმოშობა
ლამინგტონს უწოდეს ლორდ ლამინგტონის სახელი, რომელიც მსახურობდა კუინზლენდის გუბერნატორად 1896 - 1901 წლებში.

ასევე განიხილეს რეცეპტის გამომგონებლის ვინაობა. ვერსიების უმეტესობა ლორდ ლამინგტონის შეფს უკავშირებს რეცეპტის გამოგონებას, ფრანგ არმანდ გალანდს, რომელსაც მოულოდნელად მოუწოდა მოულოდნელი სტუმრების გამოკვება. მხოლოდ შეზღუდული ინგრედიენტების გამოყენებით, გალანდმა მოჭრა წინა დღეს გამომცხვარი ფრანგული ვანილის ღრუბელი, ნაჭრები შოკოლადში ჩაყარა და ქოქოსში ამოავლო. გალანდის დესერტით აღფრთოვანებულმა სტუმრებმა, როგორც ამბობდნენ, ლამინგტონის რეცეპტიც კი მოითხოვეს. ქოქოსი იმ დროს ევროპულ სამზარეულოში ფართოდ არ გამოიყენებოდა, მაგრამ გალანდისთვის ეს ყოველივე ნაცნობი იყო, რადგან ცოლი ტაიტიდან ჰყავდა, სადაც ქოქოსი ჩვეულებრივი ინგრედიენტი იყო.

თანამედროვე დღეს
ლამინგტონი კვლავაც დიდი პოპულარობით სარგებლობს ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაში. ზოგიერთი ავსტრალიერი მას შემოკლებით უწოდებს ,,"-ს. იგი გვხვდება ავსტრალიის თითქმის ყველა კაფესა თუ რესტორანში და დიდი ყურადღებით სარგებლობს ყურადსაღებ ღონისძიებებზე. დიდ ბრიტანეთში მას ყოველდღიურ ცხოვრებაში ძალიან ხშირად შეხვდებით, ძირითადად ოჯახში და ახლო წრეში.

სახეობები
მსგავსი, მაგრამ უფრო მცირე ზომის საკონდიტრო ნაწარმი სამხრეთ აფრიკაში ცნობილია, როგორც ,,(პატარა ფაფუკები), ხოლო აშშ-ის ქალაქ კლივლენდში მათ ქოქოსის ზოდებს უწოდებენ. კიდევ ერთ მსგავს დესერტს, რომელიც ცნობილია ან ქოქოსის კუბებად, მიირთმევენ სლოვენიაში, სერბეთში, ბოსნია-ჰერცეგოვინაში, ხორვატიაში, უნგრეთსა და რუმინეთში. სამხრეთი ბრიტანეთის საზღვარგარეთის პატარა კუნძულ წმინდა ელენეს კუნძულს აქვს მსგავსი ვარიანტი, რომელსაც ქოქოსის თითები ეწოდება, რომელიც ტრადიციულად მზადდება სპეციალური შემთხვევებისთვის, როგორიცაა ქორწილები და დაბადების დღეები.

ახალ ზელანდიაში პოპულარულია ჟოლოს ვარიანტი.
ართხმოს სამაროვანი

ართხმოს სამაროვანი — ფეოდალური ხანის არქეოლოგიური ძეგლი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფელ ართხმოში. გათხარეს საუკუნის 80-იან წლებში (ფ. ბაიერნი). გამოვლინდა კოლექტიური ქვის სამარხი, რომელშიც მიცვალებულებს ჩატანებული ჰქონდათ სასაფეთქლე რგოლები, ბრინჯაოს ორნამენტირებული სამაჯური, საკინძები, ბეჭდები, ღილები, მოჭიქული ავგაროზი, რომბისებრი ფორმის გრძელმასრიანი რკინის ისრისპირები. ეს უკანასკნელი ქართლში (ურბნისი, დმანისი) აღმოჩენილი ანალოგიური მასალის მსგავსია.
ფეტა

ფეტა (ბერძნულად: ) — მარილიანი ხაჭოს თეთრი ყველი, რომელიც დამზადებულია საბერძნეთში ცხვრის რძისგან ან ცხვრისა და თხის რძის ნარევისგან. ყველს ოდნავ მარცვლოვანი ტექსტურა აქვს სხვა ყველებთან შედარებით. ფეტას იყენებენ როგორც სუფრის ყველს, ასევე სალათებსა და საკონდიტრო ნაწარმში. მრავალი ცნობილი ბერძნული კერძია, რომელიც სწორედ ფეტასაგან მაზდდება, ასეთია: სპანაკოპიტა (,,ისპანახის ღვეზელი") და ტიროპიტა („ყველის ღვეზელი“). მას ხშირად მიირთმევენ ზეითუნის ზეთთან ან ზეთისხილთან ერთად და ასხამენ სხამენ არომატულ მცენარეებს, მაგალითად, როგორიცაა ორეგანო. მა ასევე მიირთმევენ გრილზე შემწვარ მდგომარეობაში, განსაკუთრებით სენდვიჩებში. პოპულარულია ომლეტებში და ისეთ კერძებში, სადაც ფეტა მარილის შემცვლელს წარმოადგენს.

2002 წლიდან ფეტა ევროპის კავშირის დაცვის ქვეშ იმყოფება. ევროკავშირის შესაბამისი კანონმდებლობის თანახმად, საბერძნეთის კონკრეტულ ადგილებში ტრადიციულად წარმოებული ყველები, რომლებიც მზადდება ცხვრის რძისგან, ან ცხვრისა და თხის რძის ნარევიდან მოიხსენიება როგორც ზოგადი სახელწოდება, ფეტა. ამასთან, მსგავსი თეთრი, მარილიანი ყველი (რომელსაც ხშირად სხვადასხვა ენაზე ,,თეთრ ყველს" უწოდებენ) ტრადიციულად მზადდება აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთში და შავი ზღვის სანაპიროზე.

აღწერა
ფეტა არის რბილი მარილიანი თეთრი ყველი, მცირე ზომის, ხვრელების გარეშე, რომელსაც არ გააჩნია კანი. იგი ჩვეულებრივ იქმნება დიდ ბლოკებად, რომლებიც მარილიან წყალში ეწყობა. ისი გემო არომატული და მარილიანია. ფეტას წყლის შემცველობა 56%-ია, ცხიმიანობა 43%, ხოლო ჩვეულებრივ მერყეობს 4,4-დან 4,6-მდე. ფეტა, ტრადიციულად ორ ტიპად, მყარად და რბილად იყოფა. მყარი სახის ფეტა უფრო მეტად მაღალი ხარისხის ყველად ითვლება. რბილი სახის ფეტა ძირითადად გამოიყენება ღვეზელებში და იყიდება იაფ ფასად.

მაღალხარისხოვან ფეტას გასინჯვისას უნდა ჰქონდეს კრემისებრი ტექსტურა და ცხვრის რძის, კარაქისა და იოგურტის არომატები. პირში ეს არის წვნიანი, ოდნავ მარილიანი და მსუბუქად მჟავე ყველი, რომელის ბოლოში ცხარე შეგრძნებას ტოვებს. 230

მომზადება
ტრადიციულად ფეტა მზადდება მხოლოდ ცხვრის რძის ან ცხვრისა და თხის რძის ნაზავის გამოყენებით, რომლის შემადგენლობაშიც თხის რძე მაქსიმუმ 30% უნდა იყოს. რძე შეიძლება იყოს პასტერიზებული ან არა ეს მწარმოებელზეა დამოკიდებული. პასტერიზებული რძის გამოყენების შემთხვევაში, ნელ-თბილ რძეს ემატება სპეციალური მიკროორგანიზმები, რომლებიც რძეში მჟავიანობასა და არომატის განვითარებას უწყობენ ხელს. როდესაც პასტერიზებული რძე გაცივდება დაახლოებით 35 ° - მდე, მას ემატება სპეციალური შემადედებლები. მიღებულ მასას ტკეპნიან, ჭრიან და ატავსებენ სპეციალურ ნაჭრის ტომარაში, რის გამოც ის სითხისგან იცლება. რამდენიმე საათის შემდეგ მასა დასაჭრელად და დასამარილებლად უკვე მზადაა. მარილის პროცენტილი წილი დაახლოებით 3%-მდე იზრდება. დამარილებულ მასალას ლითონის ჭურჭელში ან ხის კასრებში ათავსებენ და რამდენიმე დღით ტოვებენ. მარილის კონცენტრაციის 7%-მდე გაზრდის შემდეგ 2 კვირა ოთახის ტემპერატურაზე და შემდეგ ერთი თვე მაცივარში რჩება. ამ ვყელაფრის შემდეგ კონტეინერებს გზავნიან სუპერმარკეტებში სადაც ყველს უშუალოდ კონტეინერებიდან ყიდიან, რადგან ფეტა ძალიან სწრაფად შრება. თუ ფეტა მაცივარში ერთ კვირაზე მეტხანს ინახება ის ძალიან გამომშრალი ხდება. იგი უნდა ინახებოდეს მარილწყალში ან მსუბუქად დამარილებულ რძეში.