iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აზიმ აზიმზადე

აზიმ ასლან-ოღლუ აზიმზადე (დ. 7 მაისი [ ძვ. სტ. 25 აპრილი], 1880, სოფ. ნოვხანი, ბაქოს მახლობლად — გ. 15 ივნისი, 1943, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი გრაფიკოსი. აზერბაიჯანის სსრ სახალხო მხატვარი (1927). აზერბაიჯანული სატირული გრაფიკის ფუძემდებელი.

ბიოგრაფია
სპეციალური განათლება არ მიუღია. მისი კარიკატურები და სატირული ნახატები სოციალურ და პოლიტიკურ თემებზე 1906 ქლიდან ქვეყნდებოდა სხვადასხვა ჟურნალში 1929–1936 წლებში იყო აზერბაიჯანის სამხატვრო ტექნიკუმის დირექტორი. აზიმზადეს მთავარი ნამუშევრებია: „ძველი ბაქოს ტიპები“ (1937), „ღარიბების რამაზანი“, „მდიდრების რამაზანი“ (1938, ყველა — აზერბაიჯანის ხელოვნების მუზეუმი, ბაქო) და სხვა ნამუშევრები. ომის წლებში აზიმზადემ შექმნა მრავალი ანტიფაშისტური კარიკატურა. მუშაობდა თეატრის მხატვრად.
განჯა-ყარაბაღული კულტურა

განჯა-ყარაბაღული კულტურა — გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანის არქეოლოგიური კულტურა აზერბაიჯანის დასავლეთ რაიონებში, ცნობილია ხოჯალი-ქედიბეკური (გადაბეიური) კულტურის სახელწოდებითაც. მისი შესწავლა დაიწყო საუკუნის 90-იან წლებიდან. ძეგლები 3 ჯგუფად იყოფა: ყარაბაღის (მთიანეთი და მთისპირა ადგილები), ქედაბეკის (გადაბეის) (მცირე კავკასიონის ჩრდილოეთი ნაწილი და მთისპირა ზოლი) და კიროვაბად-ხანლარისა (მტკვრის მარჯვენა ნაპირის დაბლობი). ეს ძეგლებია: დიდი და მცირე მიწაყრილიანი, ქვაყრილიანი გორასამარხები, ე. წ. ქვაყუთები და ორმოსამარხები, გამაგრებული (მთისპირას) და ღია ნამოსახლარები (მთისპირას და დაბლობში), ლითონსამსხმელო (ლენინქენდთან) და კაჟის ნაკეთობათა (ქილიქ-დაღზე) სახელოსნოები. ყარაბაღ-ქედაბეკის (გადაბეის) ჯგუფებს განეკუთვნება ციკლოპური სიმაგრეები. მიცვალებულებს უმეტესად ხელფეხმოკეცილს, იშვიათად - გაშოტილს ან მჯდომარეს მარხავდნენ. გვხვდება კრემაციაც, დანაწევრებული სახით დაკრძალვა და სხვა.

ამ კულტურაში გამოიყოფა 3 ეტაპი:
ადრინდელი - ძვ. წ. - საუკუნეები (დამახასიათებელია წვერკაუჭებული დანები, შედგენილტარიანი სატევრები, ლურსმნისებრი საკინძები და სხვა. კიროვაბად-ხანლარის ჯგუფში - ფართოპირიანი დანები, მასრიანი შუბისპირები, საფეთქლე რგოლები, სფერულტარიანი ჭურჭელი, ხელადები, ინკრუსტირებული გეომეტრიული სახეებით შემკული ჯამები და სხვა);
განვითარებული - ძვ. წ. - საუკუნეები (დამახასიათებელის ბრინჯაოს ბრტყელი და ჩუგლუგის ტიპის ცულები, „წინააზიური“ ტიპის სატევრები, მახვილები, მასრიანი ფოთლისებური შუბისპირები, ორთითბი, ღეროიანი ისპირისპირები, ოთხნაწილადი ლაგმები, გრავირებული სარტყლები; ორნამენტებირებული და მოხატული შავი და მონაცისფრო თიხის ჭურჭელი);
გვიანდელი — ძვ. წ. - საუკუნეები (დამახასიათებელია რკინის მასრიანი და ყუნწიანი ვიწრო შუბისპირები, სატევრები, დანები, ბრინჯაოს ორნაწილედი ლაგმები; მონაცრისფრო თიხის ჭურჭელი, იშვიათად - ინკრუსტირებული; შემორჩენილია ადრინდელი ტიპის ბრინჯაოს სატევრები, შუბისპირები, ისრისპირები, ლაგმები, სამკაული).

განჯა-ყარაბაღული კულტურის მატარებელი ტომები დაკავშირებული ყოფილან ადგილობრივ ქედაბეკისა (გადაბეისა) და ყარაბაღოის სპილენძის საბადოებსა და მთის საძოვრებთან; მათ ურთიერთობა ჰქონდათ მეზობელ საწარმოო რაინებთანაც. აშკარაა ყარაბაღის ძეგლების, განსაკუთრებით ხოჯალისა და არჩაძორის მდიდრული სამაროვნების, მჭიდრო კონტაქტი ძველ აღმოსავლეთთან. როგორც ჩანს, მესაქონლეობის აღმავლობასთან ერთად ამ ტომებში დამკვიდრდა პატრიარქატი, გაღრმავდა ქონებრივი უთანასწორობა, სიმდიდრით გამოირჩევა პატრიარქთა, საგვარეულო და სატომო არისტოკრატიის სამარხები - დიდი გორასამარხები, რომლებშიც აღმოჩენილია მრგვალი ოქროს ნივთი. შეწირული მონის, მსახურის და შეიარაღებული რაზმელის ჩონჩხები (ახმახის, ადამიანის გორასამარხები). ამ პერიოდის სამაროვნები მოწმობენ ცალკეულ ტომთა ქონებრივ გამორჩეულობასაც. ამ სოციალურ-ეკონომიკური ძვრებით გამოწვეული საომარი სიტუაციით აიხსნება ციკლოპური ციხესიმაგრეებისა და გამაგრებული ნამოსახლარების გამოჩენა ცენტრალურ ამიერკავკასიაში.
უბის წიგნაკი (ფილმი)

„უბის წიგნაკი“ — 2004 წლის რომანტიკული ფილმი, რომლის რეჟისორია ნიკ კასავეტესი და რომელიც დაფუძნებულია ნიკოლას სპარქსის ამავე სახელწოდების მქონე რომანზე. ფილმში მონაწილეობენ რაიან გოსლინგი და რეიჩელ მაკადამსი, როგორც ნოა და ელი – ახალგაზრდა წყვილი, რომელთაც ერთმანეთი უყვარდებათ ადრეულ 1940–იან წლებში. მათი ისტორია მოთხრობილია თანამედროვე დროს მოხუცი კაცის მიერ, რომლის როლსაც ჯეიმზ გარნერი ასრულებს. ის ამ ამბავს თავის თანაპაციენტ ქალს უამბობს, რომელსაც ჯენა როულენდსი თამაშობს.

როლებში
რაიან გოსლინგი - ნოა კელჰუნი
რეიჩელ მაკადამსი - ალისონ ჰამილტონი
ჯეიმზ გარნერი - მოხუცი ნოა
ჯენა როულენდსი - მოხუცი ელი
სემ შეპარდი - ტომ კელჰუნი
ჰიზერ უალქუისტი - სარა ტაფინგტონი
აზერბაიჯანის დროშა

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დროშა (აზერ. ) - წარმოადგენს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ერთ-ერთ ოფიციალურ სიმბოლოს (ჰიმნთან და გერბთან ერთად). დროშა დამტკიცებული იქნა 1918 წლის 9 ნოემბერს, როგორც აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის (ადრ) სახელმწიფო დროშად, რომელიც არსებობდა 1920 წლამდე . 1991 წლის 5 თებერვალს დროშა დამტკიცდა, როგორც, იმავე წელს დამოუკიდებლობა გამოცხადებული, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო დროშა.
აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის 2009 წლის 17 ნოემბრის ბრძანებულებით, აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის უკვდელსაყოფად, ყოველწელს 9 ნოემბერი აღინიშნება როგორც „სახელმწიფო დროშის დღე“.
დროშის აღნაგობა

აღწერა
აზერბაიჯანის დროშის მხარეების შეფარდებაა — 1:2. აზერბაიჯანის სახელმწიფო დროშა არის მართკუთხა სამი ფერის (სამფეროვანი) ქსოვილი. ცისფერი, წითელი და მწვანე ფერის) ხაზები განლაგებულნი არიან ჰორიზონტალურად. რომლის ცენტრალურ წითელ ნაწილში გამოსახულია რვაქიმიანი ვარსკვლავი და ნახევარმთვარე. ორივე გამოსახულება თეთრი ფერისაა. ცისფერი ფერი განასახიერებს თურქულენოვან მიკუთვნებას (ქვეყნის ძირითადი მოსახლეობა აზერბაიჯანელები მიეკუთვნებიან თურქულენოვან ხალხებს და რესპუბლიკის სახელმწიფო ენაც - აზერბაიჯანულია), წითელი ფერი განასახიერებს საზოგადოების მოდერნიზაციას და დემოკრატიის განვითარებას, ხოლო მწვანე ფერი მიუთითებს მუსულმანურ რწმენისადმი მიკუთვნებას.

ნახევარმთვარე დროშაზე არის ისლამის სიმბოლო, ხოლო რვაქიმიანი ვარსკვლავი ფათალი ხან ხოისკის განმარტებით განასახიერებს „აზერბაიჯანის“ დასახელების 8 ასოს არაბულ ენაზე. ასევე ითვლება, რომ რვა ქიმიანი ვარსკვლავი განასახიერებს თურქულენოვანი ხალხების რვა შტოს: აზერბაიჯანელებს, ოტომანებს(თურქებს), ჯაღათაებს, თათრებს, ყაზახებს, ყიფჩაღებს, სელჩუკებს და თურქმენებს. ზოგიერთი მკვლევარი აღნიშნავს, რომ ყიფჩაღებად იმ დროს იგულისხმებოდნენ ყაზახები და ყირგიზები. აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის არსებობის დროს თურქულენოვანი ეთნოსის კლასიფიკაცია განსხვავდებოდა თანამედროვესგან. კიდევ ერთი განსხვავებული აზრით რვაქიმიანი ვარსკვლავი განასახიერებს აზერბაიჯანში მაცხოვრებელი 8 ეროვნებას.

ისტორია
დროშა დაამტკიცეს 1991 წლის 5 თებერვალს. წარმოადგენს აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დროშის ვარიაციას.
იესოს ლოცვა

იესოს ლოცვა — ფსიქო-სომატური ლოცვა, შემადგენელია ისიხაზმისა ( - მშვიდი). გულისმიერი ლოცვის რთული ასკეტური სისტემა, სუნთქვის რეგულაციით, რომლის დროსაც მონაწილეობას იღებს ადამიანის მთელი არსება (სული და სხეული); მიიღწევა განწმენდა ქვენა ინსტინქტებისგან და ვნებათა დაცხრომა.

ლოცვა
„უფალო, იესუ ქრისტე, ძეო ღმრთისაო, შემიწყალე მე ცოდვილი”.

ისტორია
- საუკუნეებში ეგვიპტელი და სინელი ასკეტების მიერ რელიგიური და ეთიკურ-ასკეტური სწავლების მთელი სისტემა იქნა შემუშავებული. იგი ითვალისწინებდა გარკვეული მეთოდებისა და ხერხების შეთვისებას, რაც ადამიანს ღმერთთან მიაახლებდა, ეს ძალზე თავისთავადი მისტიკური მედიტაცია მოითხოვდა დადგენილი წესის დაცვას ლოცვისას, იესოს ლოცვის მრავალჯერად განმეორებას, სუნთქვის მოწესრიგებულობას, დროულ გალობას და სხვა.

იესოს ლოცვის მნიშვნელობა
იესოს ლოცვის დაუფლება გარეგნულად, ბაგეებით ლოცვის განუწყვეტელ განმეორებას ნიშნავს. შინაგანად კი - გონების, ყურადღების გულში მოკრებას და მუდმივად უფლის წინაშე მყოფობას, რასაც თან ახლავს განსხვავებული ხარისხის გულის სითბო, მხურვალება და ყველა სხვა გულისწადილის განდევნა. იესო ქრისტემ ბრძანა: ”ვერავინ მივა მამასთან, თუ არა ჩემ მიერ” (იოან. 14,6). ამდენად, მართლმადიდებლური თვალსაზრისით, ადამიანი, რომელიც ამ ლოცვას მოიხვეჭს, განხორციელებული უფლის ძალმოსილებასაც ითვისებს.

ღვთისმეტყველება
იესოს ლოცვის საღვთისმეტყველო დასაბუთებები მოცემულია თესალონიკელი მთავარეპისკოპოსის წმ. გრიგოლ პალამას ნაშრომში „ტრიადები წმიდა ისიხასტთა დასაცავად“ (1338).
აზერბაიჯანის გერბი

აზერბაიჯანის გერბი — აზერბაიჯანის ერთ-ერთი ეროვნული სიმბოლო დროშასთან და ჰიმნთან ერთად.

აღწერა
გერბის ცენტრში გამოსახულია ცეცხლი, რომელიც სიმბოლურად აღნიშნავს „ცეცხლის ქვეყანას“, გარდა ამისა იგივე სიმბოლო არაბულად ალაჰს განასახიერებს. უკანა ფონი აზერბაიჯანის დროშის ფერებშია გადაწყვეტილი, რომელზეც რვაქიმიანი ვარსკვლავია გამოსახული, რომლის ქიმებსშორისაც რვა პატარა ასევე რვაქიმიანი ვარსკვლავია ჩასმული (თურქულენოვანი ხალხის რვა შტოს სიმბოლო). ქვემოთ ხორბლის თავთავისა და მუხის რტოს გვირგვინია, რომელთაგან პირველი სიმდიდრისა და ნაყოფიერების სიმბოლოა, ხოლო მეორე — ეროვნული ძლიერებისა.

ისტორია
გერბი დაამტკიცეს აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დროს 1918 წელს.1920 წლის 30 იანვარს აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობამ მიიღო დადგენილება, რომელშიც გამოცხადდა კონკურსი ეროვნული ჰიმნის, სახელმწიფო ემბლემისა და ბეჭდვის წარმოდგენის შესახებ. კონკურსი უნდა დასრულებულიყო 1920 წლის 1 მაისს. თუმცა, 1920 წლის 28 აპრილს აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დაცემის შედეგად, ემბლემა არ მიიღეს. აღსანიშნავია ისიც, რომ გერბის პროექტი, რომელიც ბაქოში მცხოვრებმა ქართველმა თავადმა შერვაშიძემ შეადგინა, დღესაც ინახება. გერბი აღდგა 1991 წელს.

1991 წელს აზერბაიჯანის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, გამოცხადდა კონკურსი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის გერბის წარმოსადგენად. ამ მიზნით შეიქმნა სპეციალური კომისია. მაგრამ არცერთი წარმოდგენილი ესკიზი პარლამენტის წევრების მიერ არ დამტკიცდა. ამის შემდეგ ყურადღება გადაიტანეს ადრ-ის გერბზე. გერბის ორიგინალურმა კომპოზიციამ შეინარჩუნა პირველსახე, მხოლოდ პატარა ცვლილებები ( ცეცხლი, მუხის რტო და ხორბლის თავთავი) შეიტანა მხატვარმა რ. მამედოვმა

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო გერბის აღწერა გამოიყენება:

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ყველა სახელმწიფო ორგანოს პრესაში;
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კანონების ბლანკებში, პარლამენტის გადაწყვეტილებებში, პრეზიდენტის ბრძანებულებებსა და დადგენილებებში;
სახელმწიფო ორგანოების დოკუმენტაციის ფორმებში;
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის მიერ გამოშვებული ქაღალდისა და ლითონის მონეტაზე;
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საჭირო ქაღალდებსა და სახელმწიფო ობლიგაციებში;
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მოქალაქის პასპორტში; დიპლომატიური და სხვა უცხოური პასპორტებში;
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პარლამენტის ოფიციალურ პუბლიკაციებში და ა.შ.

გერბის გამოსახულებები
აზერბაიჯანის კონსტიტუცია

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კონსტიტუცია - აზერბაიჯანის ძირითადი კანონი. მიიღეს 1995 წლის 12 ნოემბერს, საყოველთაო რეფერენდუმის საფუძველზე.

ისტორია
1995 წელს მიღებული კონსტიტუცია არის დამოუკიდებელი აზერბაიჯანის პირველი კონსტიტუცია. აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის 23-თვიანი ისტორიის პერიოდში. კონსტიტუციის მიღება ვერ მოხერხდა, ამის გამო კონსტიტუციური წყობილების ისტორია აზერბაიჯანის სსრკ-ს შემადგენლობაში შესვლის შემდეგ იწყება.

პირველი კონსტიტუცია მიიღეს 1921 წლის 19 მაისს აზერბაიჯანის საბჭოების ყრილობაზე. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კონსტიტუციის ახალი რედაქცია მიიღეს სსრკ-ს 1921 წლის კონსტიტუციის საფუძველზე, 1925 წლის 14 მარტს აზერბაიჯანის საბჭოების ყრილობაზე. ასევე სსრკ-ს კონსტიტუციის საფუძველზე მიიღეს აზერბაიჯანის სსრს კონსტიტუცია 1978 წლის 21 აპრილს. 1995 წლის 12 ნოემბრის საერთო სახალხო რეფერენდუმის საფუძველზე მიიღეს დამოუკიდებელი აზერბაიჯანის პირველი კონსტიტუცია.

კონსტიტუციის შინაარსი
ნაწილი პირველი: საერთო დებულებები
კარი :ხალხის ხელისუფლება
კარი :სახელმწიფოს საფუძვლები.
ნაწილი მეორე: ძირითადი უფლებები, თავისუფლებები და ვალდებულებები
კარი :ადამიანისა და მოქალაქის ძირითადი უფლებები და თავისუფლებები
კარი :მოქალაქის ძირითადი ვალდებულებები
ნაწილი მესამე:სახელმწიფო ხელისუფლება
კარი :საკანონმდებლო ხელისუფლება
კარი :აღმასრულებელი ხელისუფლება
კარი :სასამართლო ხელისუფლება
კარი :ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა
ნაწილი მეოთხე:ადგილობრივი თვითმმართველობა
კარი :მუნიციპალიტეტები
ნაწილი მეხუთე:სამართალი და კანონი
კარი :საკანონმდებლო სისტემა
კარი :ცვლილებები აზერბაიჯანის კონსტიტუციაში
კარი :დამატებები აზერბაიჯანის კონსტიტუციაში
გარდამავალი დებულებები

რესურსები
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კონსტიტუცია
აზერბაიჯანის კონსტიტუციის ისტორიიდან
რაიმუნდუ პერეირა

რაიმუნდუ პერეირა (დ. 9 თებერვალი, 1955) — გვინეა-ბისაუს პოლიტიკური მოღვაწე. პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 2009 წლის 2 მარტიდან ამავე წლის 8 სექტემბრამდე.

განათლებით იურისტი. 2008 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ აირჩიეს პარლამენტის - ეროვნული ასამბლეის თავმჯდომარედ. ქვეყნის პრეზიდენტის ჟოან ბერნარდო ვიეირას მკვლელობის შემდეგ ასრულებდა პრეზიდენტის მოვალეობას. 60 დღის შემდეგ ჩაატარა საპრეზიდენტო არჩევნები, რომლის შედეგადაც ქვეყნის პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა მალამ ბაკაი სანამ.

2012 წლის 9 იანვარს მალამ ბაკაი სანას გარდაცვალების შემდეგ ასევე დაიკავა პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლის თანამდებობა.
ანსუმანე მანე

ანსუმანე მანე (, დ. 1940 — გ. 30 ნოემბერი, 2000) — გვინეა-ბისაუს სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე. პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 1999 წლის 7-დან 14 მაისამდე. 3 სამხედრო გადატრიალების მცდელობის ორგანიზატორი. 1970-იან წლებში ჟოან ბერნარდო ვიეირას ხელმძღვანელობით იბრძოდა პორტუგალიის კოლონიური პოლიტიკის წინააღმდეგ და იყო მისი უახლოესი თანამებრძოლი. 1980 წელს, როდესაც სამხედრო გადატრიალების შედეგად ვიეირა მოვიდა ხელისუფლებაში, დაუჭირა მას მხარი და გაიკეთა სერიოზული სამხედრო კარიერა, 1998 წელს დანიშნეს გენერალური შტაბის უფროსად.

1998 წლის დასაწყისში დაიწყო პოლიტიკური კრიზისი გვინეა-ბისაუში. კრიზისი გამოიწვია მომავალმა საპრეზიდენტო არჩევნებმა და ასევე სამოქალაქო ომმა მეზობელ სენეგალში:პრეზიდენტმა სახალხოდ დაადანაშაულა ანსუმანე მანე სენეგალელი სეპარატისტებისადმი იარაღის მიწოდებაში. მანემ თავის მხრივ დაადანაშაულა პრეზიდენტი და თავდაცვის მინისტრი.

6 ივნისს პრეზიდენტმა ანსუმანე მანე გადააყენა თანამდებობიდან და ბრალი დასდო სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობაში. მეორე დღეს დედაქალაქზე კონტროლი დააწესა გენერლის მხარდამჭერმა ძალებმა. დაიწყო მოლაპარაკებათა სერია. პრეზიდენტი წავიდა დათმობაზე და შეზღუდა თავისი უფლებები.

1999 წლის მაისის დასაწყისში მანეს მხარდამჭერთა მიერ დაკავებულ იქნა საერთაშორისო აეროპორტი და დედაქალაქის იარაღის საწყობები. 7 მაისს ალყაში მოაქციეს პრეზიდენტის რეზიდენცია. ვიეირამ გაქცევა მოასწრო. მანემ როგორც უმაღლესი სამხედრო ხუნტის ხელმძღვანელმა ხელისუფლება ხელში აიღო, მაგრამ 14 მაისს ხელისუფლება გადააბარა სამოქალაქო მმართველს, პარლამენტის თავმჯდომარეს მალამ ბაკაი სანას.

2000 წელს ახალმა პრეზიდენტმა კუმბა იალამ შემოიღო ჯარის უმაღლეს თანამდებობებზე დანიშვნის ახალი წესები მანესთან შეუთანხმებლად, რაც გააპროტესტა მანემ და 2000 წლის 23 ნოემბერს დაიწყო შეტაკებები მანესა და მთავრობის ძალებს შორის. მანე გაიქცა ქვეყნის დასავლეთ პროვინცია ბოიმბოში, სადაც 30 ნოემბერს დაიღუპა მთავრობის ძალებთან შეტაკებისას.
ეთიკა

ეთიკა (, -დან — ეთოსი, „ზნე“) — ფილოსოფიური მეცნიერება ზნეობის, მორალის შესახებ. ტერმინი „ეთიკა“ პირველად იხმარა არისტოტელემ, რომელმაც ზნეობის საკითხებს მიუძღვნა სპეციალური შრომა - „ნიკომაქეს ეთიკა“. უფრო ადრე ეთიკის საკითხები გაარჩია პლატონმა. მანვე შემოგვინახა არსებითი ცნობები სოკრატეს ეთიკურ შეხედულებებზე. სწორედ სოკრატეს მიიჩნევენ პირველ ფილოსოფოსად, რომელიც მთავარ ყურადღებას აქცევდა ზნეობის პრობლემების დასმასა და გადაწყვეტას.

ეთიკის ძირითადი პრობლემები
სიკეთის და ბოროტების კრიტერიუმების პრობლემა.
სიცოცხლის არსის პრობლემა და ადამიანის დანიშნულება.
სამართლიანობის განსაზღვრება.
კუთვნილის პრობლემა.

ეთიკური გზა შემდეგშია, ყოველი არსების უზენაესი საბოლოო მიზანი სრულქმნილების მიღწევაა, რაც იმას გულისხმობს რომ ღმერთს დავემსგავსოთ. ადამიანისთვის სრულქმნილება დაკავშირებულია ნეტარებასთან, რადგან ერთიცა და მეორეც განპირობებულია ადამიანის ბუნების შესაბამისი სიკეთის დაუფლებით.

მოქმედება რომელსაც ეფუძნება ადამიანის ნეტარება, ერთი მხრივ, ყველაზე კეთილშობილური და ამაღლებული უნდა იყოს, იმდენად, რამდენადაც ამის უნარი საერთოდ შესწევს ადამიანს. მეორე მხრივ კი ის ყველაზე კეთილშობილური და ამაღლებული საგნისკენ უნდა იყოს მიმართული. ეთიკური მიდგომით ადამიანი არ არის უსასრულო, მისი საბოლოო ფაზა განვითარებისა არის ღმერთის შემეცნება და ამაღლებული სიკეთე.
ლეოპოლდ სედარ სენგორი

ლეოპოლდ სედარ სენგორი (დ. 9 ოქტომბერი, 1906, ჟოალი, სენეგალი — გ. 20 დეკემბერი, 2001, ნორმანდია, საფრანგეთი) — სენეგალელი პოეტი, ფილოსოფოსი, პოლიტიკოსი, სენეგალის პირველი პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები
ლეოპოლდ სედარ სენგორი დაიბადა 1906 წლის 9 ოქტომბერს ბიზნესმენის ოჯახში, დაკარის სამხრეთით, ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე მდებარე პატარა ქალაქ ჟოალში. მამამისი ეკუთვნოდა სერერის ტომს. მისი მეორე სახელი „სედარი“ სერერის ენაზე ნიშნავს „ის, ვისაც არ უნდა იყოს დამცირებული“, ხოლო გვარი წარმოდგება პორტუგალიური სიტყვისაგან „სენიორ“.

საფრანგეთი
1928 წელს, მას შემდეგ რაც ლეოპოლდმა მიიღო კათოლიკური განათლება, გაემგზავრა საფრანგეთში, დაამთავრა სორბონის უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. უმაღლესი განათლების მიღების შემდეგ დაიწყო პედაგოგიური მოღვაწეობა. 1939 წელს შევიდა საფრანგეთის არმიაში. 1940 წელს ტყვედ ჩაუვარდა გერმანელებს. ომის შემდეგ დაიწყო სახელმწიფო სამსახური საფრანგეთში. 1945-1960 წლებში ეკავა მინისტრების პოსტები საფრანგეთში, იყო დეპუტატი, საფრანგეთის ეროვნული კრების ვიცე-სპიკერი. 1948 წელს დააარსა სენეგალის დემოკრატიული ბლოკი, რომელსაც 1959 წელს ეწოდა სენეგალის პროგრესული კავშირი.

სახელმწიფოს მეთაური
1960 წელს გახდა სენეგალის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი. 1962–1970 წლებში პარალელურად ასრულებდა მთავრობის მეთაურის მოვალეობასაც. დატოვა თანამდებობა მეხუთე საპრეზიდენტო ვადის გასვლის შემდგომ.

1983 წელს გახდა საფრანგეთის აკადემიის პირველი აფრიკელი წევრი.

გარდაიცვალა 2001 წელს საფრანგეთში, სადაც გაატარა სიცოცხლის უკანასკნელი წლები.

კრებულები
„მწუხრის სიმღერები“ (1945)
„სიმღერები ნაეტისათვის“ (1949)
„ლექსები“ (1964)
„შავი მსხვერპლი“ (1948)
„ჩაკა“ (1949)

1948 წელს გამოსცა „ახალი ზანგური და მალაგასიური პოეზიის ანთოლოგია“.
აბდუ დიუფი

აბდუ დიუფი (დ. 7 სექტემბერი, 1935, ლუგა, სენეგალი) — სენეგალის პოლიტიკური მოღვაწე, პრეზიდენტი (1981-2000 წწ.).

ბიოგრაფია
დაიბადა ქალაქ ლუგაში, სერერის ტომის წევრის ოჯახში. დაწყებითი განათლება მიიღო სენტ-ლუის კოლეჯში, ხოლო შემდეგ სწავლობდა სამართალს დაკარის უნივერსიტეტში, რომლის დამთავრების შემდეგაც გაემგზავრა საფრანგეთში და სწავლა გააგრძელა სორბონის უნივერსიტეტში. დაამთავრა 1959 წელს.

პოლიტიკური კარიერა
სორბონის უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ დაბრუნდა სენეგალში. 1960 წელს ხდება მთავრობის გენერალური მდივნის თანაშემწე, ხოლი 1961 წელს თავდაცვის სამინისტროს გენერალური მდივანი. ამავე წელს გაწევრიანდა სენეგალის პროგრესულ კავშირში, რომელსაც შემდეგ ეწოდა სენეგალის სოციალისტური პარტია. 1961 წელს გახდა ერთ-ერთი რეგიონის გუბერნატორი და ამ პოსტზე დარჩა 1962 წლის დეკემბრამდე, როდესაც დაიკავა მაღალი თანამდებობა საგარეო საქმეთა სამინისტროში. 1963-1965 წლებში კი ეკავა პრეზიდენტის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელის თანამდებობა. 1968-1970 წლებში იყო დაგეგმარებისა და ინდუსტრიის მინისტრი. 1970 წელს კი გახდა ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი. სენგორი ძალზედ ენდობოდა დიუფს და მის სასარგებლოდ 1980 წლის 31 დეკემბერს გადადგა თანამდებობიდან.

პრეზიდენტი
დიუფი აგრძელებდა სენგორის მიერ დაწყებული პოლიტიკური ლიბერალიზაციის კურსს. 1983 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებისათვის ჩამოყალიბდა 14 ოპოზიციური პარტია, მაგრამ არჩევნები მოიგო დიუფმა 83,5 %-ით. ოპოზიციამ 1985 წელს შექმნა დიდი კოალიცია. დიუფმა კი საპასუხოდ არასანქცირებული დემონსტრაციის გამართვისათვის დააპატიმრა, მუდმივი პოლიტიკური კონკურენტი, აბდულაი ვადე. 1988 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში დიუფმა მიიღო ხმების 72,3 %, ხოლო ვადემ 25,8 %. ოპოზიცია არ დაეთანხმა სჰედეგებს და დაიწყო აქციები, ქვეყანაში გამოცხადდა საგანგებო მდგომარეობა, ხოლო ამავე წლის მაისში აბდულაი ვადე კვლავ დააპატიმრეს. 1993 წელს დიუფი კვლავ პრეზიდენტად აირჩიეს 58 %-ით, მაგრამ ახლა უყკვე 7 წლის საპრეზიდენტო ვადით (საპრეზიდენტო ვადა გაზარდა 1991 წელს 2 წლით). 2000 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების ტურში მიიღო ხმების 41,3 %, ხოლო ვადემ 30,1 %. 19 მარტის ტურის რეზულტატით აბდუ დიუფიმ მიიღო ხმების 41,5 %, ხოლო აბდულაი ვადემ - 58,5 %. თანამდებობაზე დარჩა 1 აპრილამდე და მმართველობა ჩააბარა მუდმივ კონკურენტს აბდუალი ვადეს.

სენეგამბია
1981 წლის 12 დეკემბერს აბდუ დიუფი შეთანხმდა მეზობელ გამბიასთან , რათა შეექმნათ კონფედერაცია. შეთანხმება ძალაში შევიდა 1982 წლის 1 თებერვალს. 1989 წლის აპრილში მავრიტანიასთან სასაზღვრო ომის დროს რეგიონში დესტაბილიზაციის შედეგად კონფედერაცია დაიშალა.

დიუფი ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი პრეზიდენტია. მისი სიმაღლეა 198 სანტიმეტრი.
კინესტეტიკური სწავლება

კინესტეტიკური სწავლება — სწავლების მეთოდი, რომლის დროსაც მოსწავლეები ასრულებენ ფიზიკურ მოქმედებებს/დავალებებს, ლექციის მოსმენის ან დემონსტრაციის ყურების მაგივრად. ინდივიდის მიდგომა, დამოკიდებულებები და გამოცდილების ინტერპრეტაცია განპირობებულია არა მხოლოდ სწავლის საგანზე, არამედ სწავლების მეთოდებზეც. ზოგადად, სწავლების სამი ფორმა არსებობს: ვიზუალური, აუდიო და კინესტეტიკური. გამოკვლევათა თანახმად, კინესტეტიკური სწავლება მოსახლეობის 15% იზიდავს. სწავლების კინესტეტიკური სტილი ყველაზე მეტად წარმატებულია მაგ. სპორტის, მუსიკის, და სხვ. პრაქტიკული საქმიანობის შესწავლის პროცესში. სწავლების ეს პროცესი ადამიანს საშუალებას აძლევს ერთდროულად ორ მოვლენაზე გაამახვილოს ყურადღება: გონების და სხეულის მოქმედებაზე. იმ ადამიანებს, რომელთაც კინესტეტიკური სწავლის პროცესი იზიდავთ, თვალის-ხელის კარგი კოორდინირება შეუძლიათ და ძალიან სწრაფი რეცეპტორები გააჩნიათ.

კინესტეტიკური სწავლების პროცესი, ზოგადად, ნებისმიერ პიროვნებას ესადაგება და ამყარებს ძველ ჩინურ შეხედულებას: „ვისმენ — მავიწყდება; ვხედავ — მახსოვს; ვაკეთებ — ვაცნობიერებ“. კინესტეტიკური სწავლება აუმჯობესებს ნებისმიერი ადამიანის სწავლის პროცესს.
მანა

მანა — ძველი აღმოსავლეთის სახელმწიფო ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევარში, თანამედროვე აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე. ათასწლეულის დასაწყისში ურმიის ტბის მიდამოებში არსებობდა სახელმწიფო ტიპის რამდენიმე გაერთიანება. ძვ. წ. საუკუნეში მანა გაძლიერდა (პირველად იხსენიება ძვ. წ. 843) და ძვ. წ. საუკუნეში უკვე მსხვილ სახელმწიფოდ ჩამოყალიბდა. მოსახლეობას შეადგენდნენ სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფები, მათ შორის ირანულიც. სახელმწიფოში დიდ როლს თამაშობდა გვაროვნული და მსახურეული არისტოკრატია. ძვ. წ. საუკუნის დამდეგს მანა წარმატებით ებრძოდა ასურეთს, მაგრამ ძვ. წ. 660-659 წლებში დამარცხდა. ამ მარცხს მოჰყვა სახალხო აჯანყება და მანის მეფის ახშერის მოკვლა. ძვ. წ. საუკუნეში მანის ისტორიაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ სკვითები. იმავე და საუკუნეების მიჯნაზე მანა დაიმორჩილა და შეიერთა მიდიამ.
შირვანის ველი

შირვანის ველი — მტკვარ-არაქსის დაბლობის ნაწილი აზერბაიჯანში. მდებარეობს მტკვრის მარცხენა ნაპირის გასწვრივ. სიმაღლე 16-იდან 100 მ-მდე (ტერიტორია დაახლოებით ნახევარზე მეტი ოკეანის დონეზე დაბლა მდებარეობს). ნიადაგი რუხია. ხარობს აბზინდა და მლაშობურები, არის ლიმანური მდელოები. მინგეჩაურის წყალსაცავიდან გაყვანილია ზემო შირვანის სარწყავი არხი. მეცხოველეობა, სარწყავი მიწათმოქმედება (მებამბეობა, მევენახეობა).
ჩერაპუნჯი

ჩერაპუნჯი (დევანაგირი: ेा; ) — მცირე ქალაქი ინდოეთის შტატ მეგჰალაიაში. მოსახლეობა — 10086 ადამიანი (2001), რომელთა უმრავლესობა კჰასია. ქალაქი მდებარეობს შილონგის პლატოზე, ბანგლადეშის საზღვართან სიახლოვეს, ზღვის დონიდან 1313 მ-ზე.

ჩერაპუნჯი ერთ-ერთი ყველაზე წვიმიანი ადგილია დედამიწაზე (11777 მმ ნალექი წელიწადში). ამასთან აქ დაფიქსირებული რეკორდები:
წელიწადში ნალექების უდიდესი რაოდენობა (22987 მმ, 1860 წლის 1 აგვისტო - 1861 წლის 31 ივლისამდე);
თვეში მოსული ნალექების უდიდესი რაოდენობა (9300 მმ, 1861 წლის ივლისი).

ჩერაპუნჯიში მშრალი გრილი სეზონი ნოემბრიდან თებერვლამდე გრძელდება. საშუალო თვიური ტემპერატურაა +11,5° იანვარში და +20,6° აგვისტოში, საშუალო წლიური — +17,3°.
როკ-ენ-როლი

როკ-ენ-როლი, როკ-ენდ-როლი (, სიტყვასიტყვით „იქანავე და იტრიალე“) — პოპულარული ჯაზური მუსიკის სტილი, რომელიც აღმოცენდა აშშ-ში 1950-იანი წლების დასაწყისში. მას ფესვები აქვს რიტმ-ენდ-ბლუზში, ქანთრიში, ფოლკში, გოსპელსა და ჯაზში. სტილი სწრაფად გავრცელდა დანარჩენ მსოფლიოში და დროთა განმავლობაში თანამედროვე როკ-მუსიკაში განვითარდა. ამჟამად როკ-ენ-როლი და როკ-მუსიკა სინონიმებად მოიაზრება.

კლასიკური როკ-ენ-როლი ერთი ან ორი ელექტრო გიტარით (ერთი წამყვანი, მეორე რიტმი), კონტრაბასით ან (1950-იანების შემდეგ) ელექტო ბას-გიტარითა და დასარტყმელი საკრავებით სრულდება.
გოსპელი

გოსპელი — სასულიერო ქრისტიანული მუსიკის ჟანრი, რომელიც აშშ-ში განვითარდა საუკუნის პირველ მესამედში. გამოირჩევა შავკანიანთა და თეთრკანიანთა გოსპელი. მათ ერთმანეთთან აკავშირებს ის ფაქტი, რომ ორივე აშშ-ის სამხრეთ შტატების მეთოდისტური ეკლესიის წრეებში დაიბადა.

თეთრკანიანთა გოსპელი, როგორც რელიგიური მუსიკის ჟანრი, განვითარდა საუკუნის ბოლოს ხალხური მელოდიების ქრისტიანულ ჰიმნებთან შერევით. დროთა განმავლობაში გოსპელმა მუსიკალურ ინდუსტრიაში საკუთარი ადგილი მოიპოვა. გოსპელის ერთ-ერთ პირველ წარმატებულ შემსრულებელთა შორის იყო კოლექტივი „ “, რომელთა გრამფირფიტები 1920-30-იან წლებში დიდი პოპულარობით სარგებლობდა.

შავკანიანთა გოსპელის ჟანრი 1930-იან წლებში განვითარდა აფროამერიკელთა ეკლესიური წრეებში და სპირიჩუელსის ტრადიციას აგრძელებდა. თუმცა ამ უკანასკნელისგან ის საკონცერტო შესრულებითა და საცეკვაო რიტმების გამოყენებით გამოირჩეოდა. მასში მეტი სპონტანური რეპლიკები და იმპროვიზაცია იყო. ამ ჟანრის დედოფლად საყოველთაოდ აღიარებულია მაჰალია ჯექსონი.

პოპულარულ მუსიკაში გოსპელს ასრულებდნენ რეი ჩარლზი, ელვის პრესლი, ლიტლ რიჩარდი და ჯონი კეში.