ხუან ბაუტისტა ხილი

ხუან ბაუტისტა ხილი (დ. 28 ოქტომბერი, 1840 — გ. 12 აპრილი, 1877) — პარაგვაის პრეზიდენტი 1874 წლის 25 ნოემბრიდან 1877 წლის 12 აპრილამდე, სანამ მას ხუან სილვანო გოდოი და მაიორი ხოსე დოლორეს მოლასი მოკლავდნენ.

იგი პარაგვაის ერთადერთი პრეზიდენტია, რომელიც თანამდებობაზე ყოფნისას მოკლეს.

პირადი ცხოვრება
იგი დაიბადა ასუნსიონში, ხუან ანდრეს ხილისა და ესკოლასტიკა გარსია დელ ბარიო ბედოიას გავლენიან ოჯახში. იგი იყო დონ ხუან მიგელ ხილის შვილიშვილი, რომელიც პარაგვაის დამოუკიდებლობის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, „კაბილდოს“ (თვითმმართველობის ორგანო) წევრი და კელტური სისხლის მქონე პიროვნება გახლდათ. ხუან ბაუტისტა დაქორწინებული იყო მარია კონსეფსიონ დიას დე ბედოიაზე. მისი წინაპარი მამის მხრიდან, ჯონ თომასი წარმოშობით ირლანდიიდან იყო და ლათინურ ამერიკაში ძმასთან ერთად გადასახლდა. ოჯახმა გვარი დაამოკლა და დატოვა ფორმა „“ მას შემდეგ, რაც დიქტატორმა ხოსე გასპარ როდრიგეს დე ფრანსიამ გამოსცა ბრძანებულება, რომლის მიხედვითაც უცხოური სახელების პრეფიქსების გამოყენება აიკრძალა.

1854 წელს იგი გაემგზავრა ბუენოს-აირესში, სადაც მიიღო საშუალო განათლება და დაიწყო სამედიცინო მომზადება, თუმცა სწავლა არ დაუსრულებია. პარაგვაიში იგი 1863 წელს დაბრუნდა. როდესაც არგენტინის წინააღმდეგ პარაგვაული ომი გამოცხადდა, იგი ჩაირიცხა მე-40 ბატალიონში, რომელიც მაღალი სოციალური ფენის ახალგაზრდებისგან შედგებოდა. მედიცინაში არსებული ცოდნის გამო, იგი სამხედრო-სამედიცინო განყოფილებაში დანიშნეს და სამედიცინო სანიტრად მსახურობდა. ხილი ტყვედ ჩავარდა 1868 წლის დეკემბრის ბოლო დღეებში, ლომას-ვალენტინასის ბრძოლის შემდეგ. 1869 წლის იანვრის შუა რიცხვებში იგი დაბრუნდა ასუნსიონში, სადაც მოკავშირეებმა ის და სხვები იმ პირობით გაათავისუფლეს, რომ არმიას აღარასოდეს შეუერთდებოდნენ.

პოლიტიკური კარიერა
1869 წლის 25 იანვარს ხილმა მონაწილეობა მიიღო დონ-სერაპიო მაჩაინის მიერ მოწვეულ შეხვედრაში, რომლის მიზანიც იყო მოკავშირეთა საოკუპაციო ძალებისთვის დროებითი მთავრობის ჩამოყალიბების მოთხოვნით მიმართვა. ამ შეხვედრას ესწრებოდნენ ხოსე სეგუნდო დეკუდი, კაიო მილტოსი, კარლოს ლოისაგა, ხუან ანტონიო ხარა და სალვადორ ჯოველანოსი. ყველა მათგანმა მალევე დაიკავა მაღალი სახელმწიფოებრივი პოსტები. ხილი ბრაზილიის ინტერესების მხარდამჭერი იყო და პოლიტიკური ბრძოლების დროს მათ სამხედრო მხარდაჭერაზე ამყარებდა იმედებს. შესაბამისად, იგი ემხრობოდა ბრაზილიასთან „ლოისაგა-კოტეჟიპეს ხელშეკრულების“ ხელმოწერას.

1870 წლიდან 1871 წლამდე მას პარაგვაის ფინანსთა მინისტრის პოსტი ეკავა, ხოლო 1872 წელს სენატის თავმჯდომარე იყო. ხილს ბრალი დასდეს საბიუჯეტო სახსრების არამიზნობრივ გამოყენებაში და 1872 წლის მარტში სენატმა იგი თანამდებობიდან გადააყენა. საპასუხოდ, პრეზიდენტმა სირილო ანტონიო რივაროლამ კონგრესი დაითხოვა, თუმცა საბოლოოდ თავადვე აიძულეს გადამდგარიყო. რივაროლას გადაყენება ორგანიზებული იყო ხილის მიერ ბრაზილიელებთან თანამშრომლობით, რომელთაც სურდათ მისი გაპრეზიდენტება.

პრეზიდენტობაა
ჯოველანოსი ხელისუფლებიდან გადააყენეს მას შემდეგ, რაც 1874 წელს ნაციონალისტი გენერლის, ბერნარდინო კაბალიეროსა და კანდიდო ბარეიროს მეთაურობით აჯანყება დაიწყო, მანამდე კი ხილი 1874 წლის თებერვლიდან ნოემბრამდე კვლავ პარაგვაის ფინანსთა მინისტრის პოსტს იკავებდა, საბოლოოდ კი პრეზიდენტი გახდა 1874 წლის 25 ნოემბერს და ქვეყანას 1877 წლის 12 აპრილამდე მართავდა, რა დროსაც მისი ბიძაშვილი, ხოსე იგინიო ურიარტე გარსია, ვიცე-პრეზიდენტად მსახურობდა, ხოლო ხილის მკვლელობის შემდეგ პრეზიდენტის მოვალეობას მისი ვადის ამოწურვამდე ასრულებდა, მისი კაბინეტი კი შედგებოდა ფინანსთა მინისტრებისგან ემილიო ხილის, ადოლფო საგიერისა და გარკვეული პერიოდი კანდიდო ბარეიროს შემადგენლობით, შინაგანი საქმეთა მინისტრები იყვნენ გერმან სერანო და ხოსე ურდაპილეტა, იუსტიციის, კულტურისა და განათლების მინისტრები — ბერნარდინო კაბალიერო და ბენხამინ ასევალი, ომისა და საზღვაო საქმეთა მინისტრი — პატრისიო ესკობარი, ხოლო საგარეო საქმეთა მინისტრების პოსტებს ფაკუნდო მაჩაინი და ბენხამინ ასევალი იკავებდნენ.

მისი მმართველობის პერიოდში მიმოქცევაში შემოვიდა ქაღალდის ფული, დედაქალაქში დაარსდა ეროვნული კოლეჯი და საგრძნობლად გაიზარდა გადასახადები. ასევე მიიღეს არგენტინის სამოქალაქო კოდექსი.

ეროვნული ეკონომიკის სტაბილიზაციის მიზნით, ხილმა 1875 წლის 22 აპრილის კანონით დააწესა თამბაქოს მონოპოლია. მთავრობამ საკუთარ თავზე აიღო თამბაქოს ექსპორტი ხუთი წლის ვადით და კერძო პირებს თამბაქოს პროდუქტების ექსპორტ-იმპორტი აუკრძალა. მოგვიანებით იგივე კანონი სამი წლის ვადით საპნითა და მარილით ვაჭრობაზეც გავრცელდა.

ხილი ეწინააღმდეგებოდა 1875 წლის „სოსა-ტეხედორის ხელშეკრულებას“, რომელიც ჩაკოს რეგიონზე არგენტინის პრეტენზიებს აღიარებდა. 1876 წლის 3 თებერვალს არგენტინასთან საბოლოოდ მოეწერა ხელი შეთანხმებას საზღვრების, მშვიდობის, ვაჭრობისა და ნავიგაციის შესახებ. საგარეო საქმეთა მინისტრმა ფაკუნდო მაჩაინმა არგენტინის მინისტრ ბერნარდო დე ირიგოიენთან აწარმოა მოლაპარაკება და ხელი მოაწერა „მაჩაინ-ირიგოიენის ხელშეკრულებას“, რომლის მიხედვითაც პარაგვაიმ ოფიციალურად დათმო მისიონესის პროვინცია, მდინარე პარანას სამხრეთი ნაწილი და გრან-ჩაკოს ტერიტორიის ნაწილი, თუმცა შეინარჩუნა გრან-ჩაკოს უდიდესი ნაწილი. ამან ასევე შესაძლებელი გახადა 1876 წლის 3 ივლისისთვის პარაგვაიდან მოკავშირეთა საოკუპაციო ძალების გაყვანა.

ხილის მთავრობას, ისევე როგორც მის წინამორბედებს, არც რევოლუციური მოძრაობები დაჰკლებია. 1875 წლის დეკემბერში კააკუპეში იფეთქა ამბოხებამ გენერალ სერანოს, მისი ყოფილი შინაგან საქმეთა მინისტრის ხელმძღვანელობით. ინსურექცია ბრაზილიური ძალების მხარდაჭერით სარგებლობდა და სერანოსა და სხვა მეამბოხეების სიკვდილის შემდეგ ჩაახშვეს.

მკვლელობა
შიდა პოლიტიკურმა არასტაბილურობამ ხუან სილვანო გოდოის მიერ მოწყობილ შეთქმულებამდე მიიყვანა საქმე, რომლის მიზანიც ხილის მკვლელობა იყო. 1877 წლის 12 აპრილს, დილის დაახლოებით 10 საათზე, ხილი ორი მაღალი რანგის ოფიცრის (ედეკანის) თანხლებით ვილიარიკას ქუჩაზე (ამჟამინდელი პრეზიდენტ ფრანკოს ქუჩა) გადაადგილდებოდა. „ “-ის გადაკვეთისას მას სამმა შეიარაღებულმა პირმა ესროლა და იგი ადგილზევე გარდაიცვალა. მკვლელებს შორის იყვნენ ნიკანორ სილვანო გოდოი (ხუან სილვანო გოდოის ძმა) და კიდევ ორი პირი — მოლასი და გოიბურუ. მოგვიანებით, იმავე დღეს, მოკლეს ხილის ძმაც, გენერალი ემილიო ხილი.

ხუან სილვანო გოდოი არგენტინაში გაიქცა, საიდანაც მხოლოდ 1895 წელს დაბრუნდა და პარაგვაის ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორად დაინიშნა. გოდოი გეგმავდა, რომ მისი ქმედებები პრეზიდენტ რივაროლას ხელისუფლებაში დაბრუნებას გამოიწვევდა, თუმცა ამის ნაცვლად, ამ მოვლენებმა ფაკუნდო მაჩაინისა და სხვა ეჭვმიტანილების დაპატიმრება და მკვლელობა გამოიწვია.

კოლუმბიელმა პოეტმა, დოქტორმა პროსპერო პერეირა გამბამ, რომელიც არგენტინაში ემიგრაციაში ცხოვრობდა, პრეზიდენტის მიერ გამოვლილი ეს ტრაგიკული მომენტი თავის ნაწარმოებ „ “-ში ასახა.