iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კნოლევის საცხოვრებელი სახლი

კნოლევის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი, ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ კნოლევის ცენტრში. აგებულია საუკუნის ნახევარში. მოგვიანებით მასში რვაწლიანი სკოლა გახსნეს, ამიტომ სახლის გეგმა მთლიანად გადაკეთებულია. აივნების რიკულები შეცვლილია. სახლი ნაგებია აგურითა და ქვით, ქვედა ცოკოლის სართული ნახევარსარდაფია სამეურნეო სათავსებით. ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით სახლს ხის ღია აივნები აქვს. ჩრდილოეთ აივნის აღმოსავლეთ კუთხეში, სვეტებს შორის აივნის პორტალია. პორტალის შიგნით იატაკი აივნის იატაკზე დაბალია და აქაც ექვსსაფეხურიანი კიბეა, აივნის ამ ნაწილს ხის მოაჯირი აქვს. ქვის კაპიტალური კედლით სახლი შუა ნაწილში მთელ სიგრძეზე ორ მონაკვეთადაა გაყოფილი. ოთახები და დერეფნები 0,15 მეტრ სიგანის ტიხრებით იყო გაყოფილი. სახლს ხის ნივნივებზე გაწყობილი კრამიტის სახურავი ჰქონდა.
მოხისის კოშკი

მოხისის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ მოხისის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, წმ. გიორგის ეკლესიასთან. თარიღდება საუკუნით.

კოშკის პირველი სართული მოგვიანებით ეკლესიად გამოუყენებიათ, რის გამოც ადგილობრივი მოსახლეობა მას ღვთისმშობლის კოშკს უწოდებს. კოშკი ნაგებია რიყის ქვით; დაზიანებულია, შემორჩენილია 2 სართული. მოგვიანებით დამატებულ და შეკეთებულ ნაწილებში გამოყენებულია აგური, კოშკს გარედან მთელ სიმაღლეზე წაკვეთილი აქვს. ინტერიერი სწორკუთხოვანია. ორივე სართული ნახევარწრიული კამარებითაა გადახურული. კოშკის პირველი სართული შელესილი და შეთეთრებულია. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთ კედლის ღერძზეა, ჩრდილოეთის კედელში ორი, ხოლო სამხრეთ კედელში ერთი შეწყვილებული სათოფურია. ორი სწორკუთხა სარკმელი აღმოსავლეთისა და დასავლეთის კედლების ღერძებზეა გაჭრილი. აღმოსავლეთ სარკმელი მოგვიანებით მოურთავთ. დასავლეთ სარკმლის ძირი საფეხუროვანია და შიგნიდან გარეთ მაღლდება. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვეშ და ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში თითო სწორკუთხა ნიშია. ამავე სართულის აღმოსავლეთ ნაწილში აგურის კანკელი დგას. კამარის შუაგულში ამოჭრილი სწორკუთხა ღიობი. ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ კიდეში თაღოვანი კარია, კიბის ზედა ნაწილში სწორკუთხა სარკმელი და სათოფურია. მეორე სართული მთლიანად გადაკეთებულია: გაჭრილია ორი კარი და სამი ფართო სწორკუთხა სარკმელი. თავდაპირველი სამხრეთის ორი სარკმელი ამოქოლილია. სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთში ფართო თაღოვანი ნიშია შუაში სათოფურით, ხოლო აღმოსავლეთ კედლის ჩრდილოეთ კიდეში კიბის უჯრედის თაღოვანი შესასვლელი. ამ კიბით ადიოდნენ კოშკის ზედა სართულზე. ზედა სართულის კედლები მთლიანად დანგრეულია. კოშკს ხის ნივნივებზე გამართული კრამიტის ორფერდა სახურავი აქვს.
მოხისის სამაროვანი

მოხისის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი, ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ მოხისიდან 1,5 კილომეტრზე, ადგილ ნაომრების ფერდაზე. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. აღმოჩენილი ქვაყუთი შეკრულია ოთხი უხეშად დამუშავებული ქვის ფილისგან. ფილები მიწის ზედაპირიდან 0,2 მეტრზეა ამოწეული. ქვაყუთის სახურავი დაკარგულია.
რუისის ნასოფლარი

რუისის ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ რუისის ჩრდილოეთით 1 კილომეტრზე, ადგილ სერებზე. მიეკუთვნება გვიანდელ ფეოდალურ ხანას. ნასოფლარზე იპოვება წითლად გამომწვარი, უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები, დიდი ზომის ქვევრის ფრაგმენტები. შემორჩენილია რიყის ქვით ნაგები რამდენიმე შენობის საძირკვლის ნაშთი.
სანებელის ნაეკლესიარი

სანებელის ნაეკლესიარი — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ სანებლის ჩრდილო-დასავლეთით სამ კილომეტრზე, შემაღლებულ ბორცვზე, სარკის გორაზე. თარიღდება ფეოდალური ხანით. ფართობი 300 კვადრატული მეტრი. ბორცვის წვერზე დევს დანგრეული ეკლესიის მოწითალო ფერის ქვა, რომლის ზედა ნაწილი დამუშავებულია და ექვსწახნაგაა, ხოლო ქვედა ნაწილს შენარჩუნებული აქვს ძველი ფორმა.
საღოლაშენის ნაეკლესიარი

საღოლაშენის ნაეკლესიარი — არქეოლოგიური ძეგლი, ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ საღოლაშენის ბოლოს. მდინარის აღმოსავლეთის ფრონის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილზე, შემაღლებულ ადგილზე. საავტომობილო გზიდან 50 მეტრზე, სოფლის სასაფლაოზე. თარიღდება ფეოდალური ხანით. ფართობი 500 კვადრატული მეტრი. ჩანს გალავნის და ეკლესიის საძირკვლის ნაშთები.
საციხურის ნამოსახლარი

საციხურის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი, ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ საციხურის სამხრეთ-დასავლეთით ერთ კილომეტრზე, საციხურის, ანუ ზაქას ტყეში. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს და ადრინდელი რკინის ხანით. სამხრეთის მხრიდან კარგად ჩანს განმხოლოებული მოზრდილი გორის ხელოვნურად გადაჭრილი ყელი. ზედაპირზე იპოვება თიხის ჭურჭლის ნატეხები.
ტყემალის საცხოვრებელი სახლი

ტყემალის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტყემალას სასაფლაოს მახლობლად. აგებული საუკუნის დასაწყისში. ეკუთვნის საჩინო ზახოსაშვილს. საცხოვრებელი სახლი ორსართულიანია, ქვედა სართულის სამი კედელი ქვისაა, საფასადო კედელი კი ხის ნაგვერდულებითაა ნაშენი და გარედან თიხითაა შელესილი. მეორე სართული ხისაა. საკედლე ფიცრები ერთმანეთთან ჭდობითაა დაკავშირებული. ორივე სართულზე ორ-ორი თანაბარი ფართობის ოთახია. ერთმანეთისაგან იზოლირებულ პირველი სართულის სამეურნეო ოთახებს მთავარი ფასადის მხარეს შესასვლელი და თითო პატარა სარკმელი აქვს. მეორე სართულზე ხის კიბე ადის. სართულს ფასადის მხარეს მთელ სიგრძეზე, ღია აივანი აქვს. აივანზე გამოდის ორივე ოთახის კარი და ორ-ორი სარკმელი. აივნის მოაჯირი და სვეტებს შორის დეკორატიული თაღები ჭვრული ორნამენტებითაა მოხარატებული. სახლს ხის ნივნივებვზე გამართული ყავრის ოთხფერდა სახურავი აქვს.
ტყემლოვანის ნაეკლესიარი და ნასოფლარი

ტყემლოვანის ნაეკლესიარი და ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტყემლოვანიდან 4 კილომეტრზე, მთის ზეგანზე. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. ფართობი არის 3 ჰექტარი. შეინიშნება ნაგებობის ნაშთები და ნაეკლესიარი, რომელსაც შემოვლებული ჰქონია ქვის ციკლოპური წყობის გალავანი. კულტურული ფენები დაფარულია მიწის სქელი ფენით.
ავლევის პირველი ნამოსახლარი

ავლევის პირველი ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი, ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ავლევის ჩრდილოეთით 400 მეტრზე, გორაზე. ნამოსახლარზე იპოვება შავზედაპირიანი და წითელსარჩულიანი, შავად გამომწვარი, შავპრიალა და ლეგაპრიალა ზედაპირიანი და წითლად გამომწვარი თიხის ჭურჭელი, ძირითადად პირგაშლილი ქოთნები და პროფილირებულპირიანი ჯამები. ანტიკური ხანის ჭურჭელზე გადასმულია მოყვითალო ანგობი და ზედ შავი საღებავით დატანილია წვეთისებრი ორნამენტი.
ავლევის ნაეკლესიარი

ავლევის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული და არქეოლოგიური ძეგლი, ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ავლევის აღმოსავლეთით 1,5 კილომეტრზე. შუა ფრონის მარცხენა ნაპირზე, ძველ სასაფლაოზე ნაეკლესიარია და სასაფლაო დაფარულია ხეებითა და ბუჩქნარით. იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია ყოფილა დარბაზული, ქვიშაქვის უსწორო კვადრებით ნაგები. შემორჩენილია სამხრეთის შესასვლელის წირთხლის, ნახევარწრიული აფსიდის, გლუვი უპილასტრო გრძივი კედლების ნაშთები.
ფცის კოშკი

ფცის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფცის ცენტრში, მდინარე დასავლეთის ფრონის მარცხენა ნაპირზე. ერთი ხელნაწერი საბუთის ცნობით, კოშკი აგებულია 1799-1800 წლებში.

კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 0,2 მეტრი) ნაგებია რიყის ქვით, ზოგან გამოყენებულია აგური. შემორჩენილია სამი სართული. ერთადერთი შესასვლელი მეორე სართულზეა. პირველი სართული (დამხმარე სათავსი) შიგნით წრიულია (დიამეტრი 5,6 მეტრი) და გადახურულია კონუსური მაკარით. კედლებში დატანებულია კიბე, ნახევარწრიული ბუხარი, სამი სწორკუთხა ნიში და სამი სარკმელი. მეორე სართული საცხოვრებელი და სათავდაცვოა. იგი რვაგვერდაა და გადახურულია რომბებით მორთული შეკრული კამარით, რომლის ძირში ორი სარკმელია. კედლებში, კარისა და ბუხრის გარდა, დატანებულია სათოფურები, ოთხ წახნაგში და ნიშებია ორმაგი სათოფურებით. მესამე სართულიც წრიულია, გადახურვა ხის ჰქონდა. კედლებში ბუხარი და პატარა სწორკუთხა ნიშნებია ცალმაგი და ორმაგი სათოფურებით. ჩრდილოეთ ფასადზე, კარის თავზე გამოსახულია ჯვარი.
ფცის ნასახლარი

ფცის ნასახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფცის საჯარო სკოლის ეზოში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. მიწის სამუშაოების დროს აღმოჩნდა წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლისა და ქვევრის ნამტვრევები, წყალსადენის თიხის მილები, რიყის ქვით ნაგები შენობათა საძირკვლის ნაშთები.
ქვემო ხვედურეთის საცხოვრებელი სახლი

ქვემო ხვედურეთის საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურულ-ისტორიული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ხვედურეთში, საჯარო სკოლის მახლობლად. ამ სახლში 1888 წელს დაიბადა ქართული კონიაკის ცნობილი სპეციალისტი ვახტანგ ციციშვილი (გარდაიცვალა 1965 წელს).

სახლი გადაკეთებულია: ფლიგელის მეორე სართული განახლებულია; მეორე სართულზე ასასვლელი ძველი ორმარშიანი კიბის ნაცვლად ფლიგელზე მიშენებულია ერთმარშიანი კიბე; მოშლილია ჩრდილოეთ ფასადის ხის აივანი; აღმოსავლეთ ფასადზე მიშენებულია კლუბისათვის საჭირო სათავსები. ამჟამად სახლში მოთავსებულია კლუბი, ბიბლიოთეკა და სატელეფონი სადგური.

საცხოვრებელი სახლი (23,218,5 მეტრი) ორსართულიანია, ნაგებია კვადრატული აგურით. სამხრეთით ხის განიერი რიკულებიანი აივანია, რომელიც ფლიგელთან მთავრდება. მეორე საცხოვრებელ სართულზე ოთახები აივნის პარალელურად ორ რიგადაა განლაგებული. ჩრდილოეთ მხარეს, შენობის მთელ სიგრძეზე ერთი გრძელი და დიდი (109 კვ.მ) ოთახია. დანარჩენი სამი ოთახი და ორი დერეფანი აივანზე გამოდის. განაპირა დასავლეთ დერეფნის დასავლეთ კედელში გასასვლელის კვალია, რომლითაც, ადგილობრივ მცხოვრებთა ცნობით, სახლი საბრძოლო კოშკს (დანგრეულია) უკავშირდებოდა. დიდი ოთახის ჩრდილოეთ კედლის შუა ნაწილში იყო კარი, რომელიც ხის აივანზე (მოშლილია) გადიოდა. ამავე კედელში, კარის ორივე მხარეს, ოთხ-ოთხი ფანჯარაა. ფლიგელში ერთი ოთახია, რომელშიც აივნიდან შეიძლება შესვლა. ქვედა, პირველი სართული სამეურნეო დანიშნულებისა იყო. აქ მეორდება ზედა სართულის გეგმარება. დიდ სათავსში მარანი იყო. მის გრძივ კედელში შეისრულთაღიანი ნიშებია. სახლი გადახურულია ხის ნივნებიზე გაწყობილი კრამიტის სახურავით.
ცერონისის სამარხი

ცერონისის სამარხი — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცერონისში. სამარხი აღმოაჩინეს 1973 წელს სოფლის საშუალო სკოლის ეზოში, მიწის სამუშაოების დროს. თარიღდება ანტიკური ხანით. მიცვალებული ესვენა ხელფეხმოკეცილი, მარცხენა გვერდზე, თავით ჩრდილო-დასავლეთისკენ. სამარხში აღმოჩნდა წითლად გამომწვარი წმიდაკეციანი თიხის მაღალყელიანი სფერულტანიანი პატარა სასმისი და მინის მაღალტელიანი ბრტყელგვერდებიანი სანელსაცხებლე. მასალა დაცულია ცერონისის საჯარო სკოლის მხარეთმცოდნეობის კუთხეში.
ვახტანგ ციციშვილი (მეწარმე)

ვახტანგ ციციშვილი (დ. 12 დეკემბერი, 1888, ქვემო ხვედურეთი — გ. 1965) — ქართველი მეწარმე, კონიაკის წარმოების დარგის სპეციალისტი.

1907-1910 წლებში სწავლობდა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბუნებისმეტყველების ფაკულტეტზე, მაგრამ ავადმყოფობის გამო მესამე კურსზე თავს ანებებს სწავლას, 1915 წელს დაამთავრა ქალაქ დიჟონის (საფრანგეთი) სამეურნეო ინსტიტუტის სამეურნეო ტექნოლოგიის ფაკულტეტი.

1915-1920 წლებში მუშაობდა „დ. ზ. სარაჯიშვილის ფირმის“ კონიაკის ქარხანაში, ჯერ ოსტატის თანაშემწედ, შემდეგ ოსტატად. 1920 წელს მუშაობას იწყებს კოოპერატიული ამხანაგობის „ქართლის გამგეობის“ წევრად. 1924-1949 წლებში იყო თბილისის კონიაკის ქარხნის ტექნოლოგი. 1949-1953 წლებში თბილისის კონიაკის კომბინატის დირექტორის მოადგილე და მთავარი ტექნოლოგი. 1953 წლიდან მუშაობდა „სამტრესტის“ კონიაკის წარმოების მთავარ ტექნოლოგად. მისი ხელმძღვანელობით შეიქმნა ქართული კონიაკის მრავალი მარკა. მის მიერ შექმნილი ქართული სამარკო კონიაკებს („ენისელი“, „ვარციხე“, „გრემი“, „საიუბილეო 40 წელი“) საერთაშორისო კონკურსებზე არაერთხელ მიენიჭა ოქროსა და ვერცხლის მედლები. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

დაკრძალულია თბილისის კონიაკის ქარხნის ეზოში, იქვე დგას მისი მარმარილოს ბიუსტი.
წვერის ნასახლარები და ნაეკლესიარი

წვერის ნასახლარები და ნაეკლესიარი — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ წვერში, აღმოსავლეთის ფრონის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, შემაღლებულ ადგილზე. თარიღდება ფეოდალური ხანით. ფართობი 1,5 ჰექტარი. ნასახლარებზე (გადახნული და დათესილია) იპოვება თიხისა და კრამიტის ნატეხები. თხემის თავზე შემორჩენილია ეკლესიის ნანგრევები (წვერის სამება). გალავნით შემოზღუდულ ეკლესიის ეზოში სასაფლაო იყო.
ჭანდრების კოშკი

ჭანდრების კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭანდრების განაპირას, ჩრდილო-დასავლეთით, სოფელ ორხევისაკენ მიმავალი გზის პირას, შემაღლებულ ადგილზე. კოშკი სწორკუთხაა (98 მეტრი), ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყისა და ქვიშაქვის ნატეხი ქვებით. ძლიერ დაზიანებულია, შემორჩენილია სამხრეთ-დასავლეთის კუთხის წყობა (დაახლოებით 2-3 მეტრის სიმაღლეზე), ჩრდილო-დასავლეთის კუთხის ნაწილი და კედლის კვალი (სისქე 1,3 მეტრი) მთელ პერიმეტრზე.
გულო, არ გასტყდე! (ლექსი)

გულო, არ გასტყდე! — ქართველი პოეტის, ვაჟა-ფშაველას ლექსი, რომელიც დაიწერა 1904 წელს. მკვლევართა აზრით, 1905 წლის რევოლუციის წინა წლებში ვაჟა-ფშაველას შემოქმედებისთვის დამახასიათებელი იყო შემოვლითი გზით შეუდრეკელი ბრძოლის სურვილისა და დაუშრეტელი ენერგიის გამომჟღვნება. სწორედ ამ ხანებში დაიწერა მისი ეს ლექსი, რომელიც დასაწყისშივე შეიცავს სიმტკიცისკენ მოწოდებას:

ხოლო, ბოლოს, ეს იმედით ავსებული ლექსი შემდეგი სტრიქონებით მთავრდება:
გრიგოლ წინამძღვრიშვილი

გრიგოლ წინამძღვრიშვილი (დ. 1823 — გ. 1901) — ქართველი მთარგმნელი. მსახურობდა მეფისნაცვლის კანცელარიაში, იყო თბილისის საოლქო სასამართლოს წევრი. მოღვაწეობდა „ცისკარში“. უმეტესად თარგმნიდა სომხურ თხზულებებს. ითვლება ალექსანდრე გრიბოედოვის „ვაი ჭკუისაგან“ (1853) და მიხეილ ლერმონტოვის „მასკარადის“ (1864) ერთ-ერთ პირველ მთარგმნელად.
ცდა (ალმანახი)

„ცდა“ — ყოველწლიური ლიტერატურული ალმანახი. გამოდიოდა 1889–1891 წლებში ქუთაისში. გამომცემლები – ალექსანდრე გარსევანიშვილი (წიგნი ) და საზოგადოება „ქართული მწერლობის მოყვარენი“ (წიგნი და ). ალმანახთან თანამშრომლობდნენ: გიორგი წერეთელი, დუტუ მეგრელი, სილოვან ხუნდაძე, გრიგოლ ვოლსკი, დავით კარიჭაშვილი, პ. კვიცარიძე. მხატვრული ნაწარმოების გვერდით მასში ქვეყნდებოდა ისტორიული წერილი, სოციოლოგიური გამოკვლევა, ბიბლიოგრაფიული მიმოხილვა. „ცდაში“ დაიბეჭდა ქართული ხალხური სიტყვიერების ნუმუშები, ჰომეროსისა და უილიამ შექსპირის ნაწარმოებთა თარგმანები.
წიგნის გამომცემელ ქართველთა ამხანაგობა

წიგნის გამომცემელ ქართველთა ამხანაგობა — ქართული წიგნების გამომცემელი და გამავრცელებელი ორგანიზაცია საუკუნის მიწურულსა და საუკუნის დამდეგს. საუკუნის საქართველოში საგამომცემლო საქმემ აღმავლობა განიცადა. ქართული სტამბები დაარსდა როგორც საქართველოში, ისე რუსეთსა და ევროპის ქვეყნებში. ამ საუკუნეში პირველი — ქუთაისის სტამბა — 1803 წელს შეიქმნა სოლომონ -ის თაოსნობით. ეს სტამბა შემდეგ გადაიტანეს სოფელ წესში, მერე – საჩხერეში. 1811 წელს სტამბამ არსებობა შეწყვიტა და 1821 წელს კვლავ განახლდა. 30-იანი წლებიდან სტამბები (როგორც სახელმწიფო, ისე კერძო) თბილისშიც იქმნება: მთავარმართებლის სტამბა, დუბლერის (1846), არზამანოვების, გულოიანცის, გ. ერისთავის (1850), მუნთოევის (1855), ი. კერესელიძის (1856), ნ. ავალიშვილის (1861), ს. მელიქიშვილისა და ამხანაგობის (1864), კრამჩენკოს ანუ ავლაბრის (1870), ექ. ხელაძის (1874), მარტიროსიანცის, მ. ვართანიანცის (1877), ჩარკვიანის (1881), ვ. გუნიას (1896) სტამბები. წიგნის გამოცემა დაიწყო აგრეთვე საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში — ქუთაისში (გამრეკელისა და წულუკიძის სტამბა, 1880; ი. ხელაძის, 1890), ბათუმში (ა. მახარაძის, 1880), ფოთსა და ზუგდიდში (ლ. ტუღუშის, 1892-93), სენაკსა და ოზურგეთში (კ. თავართქილაძის, 1891), თელავში (1890), სიღნაღში (1892), ხონში (1890). საუკუნის დასაწყისიდან ქართული სტამბები არსებობდა მოსკოვსა და პეტერბურგში. ამავე საუკუნის მეორე ნახევრიდან ქართული წიგნები გამოიცა აგრეთვე ვენეციაში, კონსტანტინოპოლში, პარიზსა და ტრიესტში.

ქართული წიგნების გამოცემა-გავრცელების საქმეს ემსახურებოდა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების მიერ დაარსებული „წიგნის გამომცემელ ქართველთა ამხანაგობა“, რომელიც ამ საზოგადოების შექმნის პირველივე წლებიდან მოქმედებდა. ამხანაგობა ყოველწლიურად გამოსცემდა ათეული სახელწოდების წიგნს (მხატვრულ თუ სამეცნიეროს), შექმნილი ჰქონდა ფართო და მობილური ქსელი, რომლის მეშვეობითაც საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში ავრცელებდა, როგორც საკუთრივ ამხანაგობის, ისე სხვა გამომცემლობათა პროდუქციას. 1892 წელს მსგავსი ორგანიზაცია ქუთაისშიც შეიქმნა საკუთარი სტამბითურთ.
მიწის შავი ხვატარი

მიწის შავი ხვატარი — მწერი პეპლების რაზმისა. მათი ფრთების შლილი აღწევს 36-38 მმ-ს. წინა ფრთები შავი ან მუქი ყავისფერია, უკანა — მუქი ნაცრისფერი. კვერცხები თეთრია, მატლი — ნაცრისფერი, ჭუპრი — მუქი ყავისფერი. ზამთრობს ნიადაგში მატლის ფაზაში, აზიანებს ბოსტნეულ და მინდვრის კულტურებს. პეპლები ივლისის ბოლოდან სექტემბრამდე ფრენენ. კვერცხებს დებენ ნიადაგში. საქართველოში წელიწადში ერთ თაობას იძლევა.
ართურ ლეონარდ შავლოვი

ართურ ლეონარდ შავლოვი (; დ. 5 მაისი, 1921 — გ. 28 აპრილი, 1999)— ამერიკელი ფიზიკოსი. დაამთავრა კოლუმბიის უნივერსიტეტი. 1958 წელს ჩ. ტაუნზთან ერთად დაასაბუთა ლაზერის შექმნის შესაძლებლობა. 1961 წლიდან იყო სტენფორდის უნივერსიტეტის პროფესორი. 1981 წელს ნიკოლას ბლუემბერგენთან ერთად მიენიჭა ნობელის პრემია.
მუხტარ შავლოხოვი

მუხტარ შავლოხოვი (დ. 1 ივლისი, 1915, ზღუბირი — გ. 6 იანვარი, 1946, ცხინვალი) — ოსი მწერალი, პოეტი, მთარგმნელი, მსახიობი და საზოგადო მოღვაწე. საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1940).

1933 წლიდან სწავლობდა თბილისის თეატრალურ სტუდიაში, შემდეგ დაამთავრა ლენინგრადის თეატრალური სასწავლებელი. მუშაობდა სტალინირის კ. ხეთაგუროვის სახელობის სახელმწიფო თეატრში.

1930 წელს დაიწყო ლიტერატურული მოღვაწეობა. 1940 წლიდან იყო სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მწერალთა კავშირის მდივანი. ავტორია პოემებისა „გოლიათი მებრძოლი“, „მათე ბაბუა“ (ორივე 1944). ოსურ ენაზე თარგმნა „ვეფხისტყაოსანი“ და ნიკოლოზ ბარათაშვილის ლექსები.

ჯილდოები და აღიარება
1940 — საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
ოსეთის სახალხო არტისტი
შავფხა

შავფხა — საქართველოს მაგარი ხორბლის, თავთუხის ადგილობრივი ჯიშ-პოპულაცია. გამოირჩევა მრავალფეროვნებით და მკვეთრად განსხვავდება სხვა მაგარი ხორბლისგან. სითბოს მოყვარული და პლასტიკურია., შავთავთავიანი და შავფხიანი. აქვს მაღალი და არამტკიცე ღერო. 1000 მარცვლის მასა 45 გ-ს შეადგენს. საგაზაფხულო მცენარეა, თუმცა თესავენ შემოდგომითაც. საქართველოში მისი სიჭარბე და სპეციფიკურობა მეცნიერებს აფიქრებინებს, რომ ის უძველესი ჯიშია და ავტოქტონურად წარმოიშვა.
ქართული ზამბახი

ქართული ზამბახი — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარე ერთლებნიანთა ოჯახისა. ყვავილსაფრის გარეთა ფოთლებს შიგნიდან სიგრძეზე ბანჯგვლიანი ზოლი ჩასდევს, ან მრავალი გაფანტული ბეწვითაა მოფენილი. ყვავილსაფრის გარეთა ფოთლები მომრგვალოა, ქვევით დახრილი, ჩაზნექილი, მკრთალ ყვითელ ფონზე ხშირი მღვრიე წაბლისფერი ზოლებითაა დაქსელილი. ყვავილსაფრის შიგნითა ფოთლები თეთრია ან ოდნავ მოცისფრო, ხშირად მკრთალი სოსანი ძარღვებით დაქსელილი. ფოთლები ლეგაა, ნამგალივით მოღუნული. იზრდება გაშლილ ადგილებზე ქართლსა და აზერბაიჯანში. კახეთში მისი ნახვა შესაძლებელია ივრის აღკვეთილში.
ქართული კაბა

ქართული კაბა — ქართველი ქალის ეროვნული კოსტუმის ძირითდი სახეობა. მის კომპლექტში ძირითადად შედის აბრეშუმის ან შალის ძვირფასი ქსოვილისგან შეკერილი წელში გამოყვანილი კაბა, გულმკერდზე შემოტმასნილი ზედატანი, გრძელი, კალთაგანიერი ქვედატანი, ოქრომკერდით ნაქარგი სარტყელი, ჩადგმული გულისპირი და სახელოები, აბრეშუმის გრძელი პერანგი, ტოტებნაქარგი შეიდიში, ხავერდის მოკლებეწვიანი ქათიბი, წინდები, ტყავის ფეხსაცმელი, რთული შედგენილობის თავხურა (ლეჩაქი, ჩიხტი-კოპი, ბაღდადი და სხვა), სამკაულები. ქართული კაბა მაღალი წრის ქალისთვის ყოველდღიური სამოსელი იყო, გლეხისთვის კი საუქმო. უმეტესად გავრცელებული იყო საქართველოს ბარში, სადაც ცნობილი იყო წელიანი, ყურთმანჯიანი, სარტყელ-გულისპირიანი კაბები.
ნებულას პრემია

ნებულას დაჯილდოება — ყოველწლიური დაჯილდოება, რომელიც აშშ-ში სამეცნიერო ფანტასტიკისა და ფენტეზის ჟანრის საუკეთესო ნამუშევრების გამოსავლენად იმართება. დაჯილდოების ორგანიზატორი სამეცნიერო ფანტასტიკისა და ფენტეზის ჟანრის ამერიკელ მწერალთა არაკომერციული ორგანიზაციაა.

ნებულას პრემია სამეცნიერო ფანტასტიკისა და ფენტეზის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და პრესტიჟული ჯილდოა. ყოველწლიურად პრემია დაჯილდოების წინა წელს გამოცემული ნამუშევრებისთვის გადაეცემათ.

ნებულას პირველი დაჯილდოება 1966 წელს ჩატარდა. დღესდღეობით ჯილდოები 7 სხვადასხვა კატეგორიაში გაიცემა, რომელთაგან 4 პრემიის დაარსების დღიდან არსებობს. ესენია: საუკეთესო რომანი, საუკეთესო ნოველა, საუკეთესო ნოველეტა და საუკეთესო მოთხრობა. დაჯილდოება ნებულას კონფერენციის ფარგლებში ტარდება, რომელიც ყოველ გაზაფხულზე აშშ-ში სხვადასხვა ადგილას იმართება.
ნებულას პრემია საუკეთესო რომანისთვის

ნებულას პრემია საუკეთესო რომანისთვის ყოველწლიურად სამეცნიერო ფანტასტიკისა და ფენტეზის ჟანრის ამერიკელ მწერალთა ასოციაციის მიერ სამეცნიერო ფანტასტიკის ან ფენტეზის ჟანრის რომანებს გადაეცემა. პრემიაზე წარდგენილი ნაშრომის მოცულობა არანაკლებ 40,000 სიტყვას უნდა შეადგენდეს. ნაშრომი გამოქვეყნებული უნდა იყოს ინგლისურ ენაზე აშშ-ში და ხელმისაწვდომი უნდა იყოს ამერიკელი მკითხველისთვის. ელექტრონული ვერსიის სახით წარმოდგენის შემთხვევაში დასაშვებია აშშ-ის გარეთ გამოქვეყნებული და ინგლისურ ენაზე თარგმნილი ნაშრომები. პრემიაზე დასაშვებია აგრეთვე ის რომანები, რომლებიც ადრე გამოქვეყნებული მოთხრობების განვრცობილი ვერსიებია. ავტორის სურვილის შემთხვევაში რომანებად შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ინდივიდუალურად გამოქვეყნებული ნოველებიც. პრემია 1966 წლიდან გაიცემა.

ყველა მეტ ნებულას პრემიას საუკეთესო რომანისთვის ფლობს ურსულა ლე გუინი, რომელმაც ექვსი ნომინაციიდან ოთხი გამარჯვება მოიპოვა. მეორე ადგილი უკავია ჯო ჰალდემანს, რომელსაც ოთხი ნომინაციიდან სამი გამარჯვება აქვს მოპოვებული. ყველაზე მეტ, თორმეტ ნომინაციას ფლობს ჯეკ მაკდევიტი, რომელმაც ერთი გამარჯვება მოიპოვა.

გამარჯვებულები
იარქენდი (მდინარე)

იარქენდი ( იექენ დარიასი, ; ზემო წელზე ეწოდება რასქემ-დარია) — მდინარე დასავლეთ ჩინეთში, ტარიმის შემდგენელი. სიგრძე 1068 კმ. სათავეს იღებს ყარაყორუმის მყინვარებში; მთებიდან გამოსვლისას წარმოქმნის გამოზიდვის კონუსს მრავალი ტოტით, შემდეგ, მდინარეებთან აქსუსა და ხოთანთან შეერთებამდე (ტარიმის სხვა შემდგენლები), მიედინება ტარიმის ღრმულის ჩრდილო დასავლეთ განაპირა მხარეს, არამდგრად კალაპოტში. წყალდიდობა იცის ზაფხულში, რომელიც გამოწვეულია თოვლისა და მყინვარების დნობით და წვიმით; ზაფულში ვაკეზე შრება. წყლის საშუალო ხარჯი 170 მ³/წმ. რწყავს იარქენდის ოაზისს.
აბიბოს ნეკრესელის მარტვილობა

აბიბოს ნეკრესელის მარტვილობა (მოქალაქობაჲ და წამებაჲ წმიდისა აბიბოს ნეკრესელ ეპისკოპოსისაჲ) — ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება, რომელიც მოგვითხრობს ცამეტ ასურელ მამათაგან, ერთ-ერთის, აბიბოს ნეკრესელის ღვაწლსა და მოწამეობრივ აღსასრულზე.

ჩვენამდე შემონახულია აბიბოსის შედარებით მოკლე „მარტვილობა“, რომელსაც მეტაფრასტის ხელში გაუვლია. მეტაფრასტს მარტვილობის თავდაპირველი, კიმენური რედაქცია, ალაგ-ალაგ შეუმოკლებია, ზოგი რამ დაუმატებია მისთვის. მაგალითად, მას დაუმატებია დედნისთვის შესავალი, ეპილოგი, შუაში ჩაურთავს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ ცეცხლი არ არის ღმერთი. მეტაფრასული რედაქციის ავტორი პირდაპირ აღნიშნავს მარტვილობის კიმენური, ძველი რედაქციის არსებობას, როდესაც ამბობს: აბიბოსმა ბევრი რამ გააკეთა „ვითარცა წერილ არს წიგნსა მას წამებისა მისისასაო“.

ეს თავდაპირველი კიმენური რედაქცია, რომელიც არ შემონახულა, მისი სათაურის მიხედვით არის „თქუმული არსენი დიდისა, ქართლისა კათალიკოზისა“. არსენის მარტვილოლოგიურ ნაშრომში აღწერილი ყოფილა, იმდროინდელი ქართულ-ირანულ-ბიზანტიური პოლიტიკური ურთიერთობის ფონზე, აბიბოსის საქმიანობა. მეტაფრასტს, სამწუხაროდ, ყველაფერი არ შეუტანია თავის ნაწარმოებში. ის შენიშნავს: „ამას რა გითხრობ თქუენ ნეტარისა ეპისკოპოსისა აბიბოსისა[თჳს], არა თუ ყოველთა საქმეთა და შრომათა და ღუაწლთა მისთა გაუწყებ თქუენ: ანუ ვითარ იგი დალეწნა კერპნი და უღმრთოთა მათ არწმუნა ქრისტე და ნათელსცა მათ, ანუ ვითარ დედაკაცსა მას უწინაჲსწარმეტყუელა შემდგომად მისა მოსვლაჲ ბერძენთაჲ და დაპყრობაჲ ქუეყანისა ამის ჩუენისაჲ, რომელიცა იგი იქმნა მსწრაფლ: მისსავე დედაკაცისაზე მოვიდეს ბერძენნი და განასხნეს უსჯულონი იგი სპარსნი, მიერითგან ერისთავნი იქმნნეს მპყრობელ ქართლისა, და სხუანი მრავალნი, ვითარცა წერილ არს წიგნსა მას წამებისა მისისასა“. მეტაფრასტის წყალობით მეცნიერებას დაკარგვია ძვირფასი ცნობები უძველესი ისტორიიდან.

კორნელი კეკელიძის მოსაზრებით, ამ თხზულების დაწერისას არსენს ხელთ ექნებოდა წყაროები, რომელთა ნაწილი მაინც, სავარაუდოდ, აღმოცენებულნი იყვნენ სამონასტრო ზეპირსიტყვიერებისა და ტრადიციათა ნიადაგზე; ისინი გატარებულნი ჩანან იმ ბრძოლის ქარცეცხლში, რომელიც - საუკუნეების მანძილზე მიმდინარეობდა საქართველოში ქალკედონისტთა და ანიტიქალკედონისტთა შორის. მკვლევარისვე აზრით, ამ წყაროებში ჭეშმარიტება ტენდენციურადაა წარყვნილი გამარჯვებული დიოფიზიტობის მიერ, თუმცა მას შემოუნახავს ისტორიულად სწორი ცნობების ელემენტებიც.

ვარაუდობენ, რომ ის მეტაფრასტი, რომელმაც არსენის შრომა გადააკეთა, უნდა იყოს ნეკრესის კათედრის ერთ-ერთი ეპისკოპოსი, რაც მისი შემდეგი სიტყვებიდან ჩანს: „ჩემი არს მოწამე ესე და არა სხჳსაჲ, ჩემისა ამისაგან საყდრისა ნაყოფი მშუენიერი, მხიარულებისა ჩემდა მომღებელი“. თავისი მეტაფრასტული შრომის დაწერისას მას გამოუყენებია, სხვათა შორის, ქართული თარგმანი გიორგი ამარტოლის „ხრონოგრაფისა“. ეს იმ ნაწილში, სადაც მსჯელობაა იმაზე, რომ ცეცხლი არ არის ღმერთი.
რაჟდენ პირველმოწამის მარტვილობა

რაჟდენ პირველმოწამის მარტვილობა (წამებაჲ და ღუაწლი წმიდისა დიდისა მოწამისა რაჟდენისი) — ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება, რომელიც მოგვითხრობს სპარსი რაჟდენის მოღვაწეობასა და მარტვილობაზე, რომელიც ქართლში მოვიდა ვახტანგ გორგასლის დროს და ქრისტიანობის მიღებისათვის აწამეს თანამემამულეებმა, რომლებიც იმ ხანებში შემოესიენ ქართლს. როგორც ნაშრომიდან ჩანს, რაჟდენის „სიმხნე და მოთმინება“, ძველად აღწერილი, მალე დაკარგულა, ამიტომ ავტორს ახალი თხზულება დაუწერია. რადგანაც, მის პერიოდში გავრცელებული ყოფილა მეტაფრასული მიმართულება, თავისი ნაშრომი მას ამ მიმართულებით განუვითარებია. ავტორს ხელთ ჰქონია ქართული მატიანეების პირველი კრებული — „ცხოვრებანი ქართველთანი“, რომელსაც ის ძველ მატიანეს უწოდებს. აქედან მას ამოუღია უმთავრესი ფაქტები ვახტანგისა და სპარსელების ურთიერთდამოკიდებულებისა, რომელმაც იმსხვერპლა რაჟდენი. აგრეთვე, ხელთ ჰქონია დავით და კონსტანტინეს მარტვილობა. მაშასადამე, თხზულების დაწერის თარიღად მიჩნეულია საუკუნის მეორე ნახევარი. მისი ავტორი უცნობია.