iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დატერასება

დატერასება — ფერდობის ზედაპირის ხელოვნური შეცვლა სასოფლო-სამეურნეო და ტყის კულტურების უკეთ გამოსაყენებლად და ნიადაგის ეროზიის წინააღმდეგ საბრძოლველად. დატერასების დროს მთავარი ყურადღება ექცევა ტერასის სიგანეს, გვერდებს, ქანობსა და ტერასებს შორის ადგილს — ბერმას. დატერსაებისთვის იყენებენ ბულდოზერებსა და სხვა მიწასათხრელ მანქანებს, აგრეთვე სპეციალურ დამტერასებელ მანქანებს — ტერასორებს.

არსებობს დატერასების რამდენიმე ტიპი:

ბექობისებრ დატერასებას მაშინ მიმართავენ, როცა ფართობის ქანობი 0,12-ს არ აღემატება. ბუნებრივი ქანობის შეუცვლელად აკეთებენ 18–50 მ სიგანის ტერასებს, რომელთა ბოლოებში თხრილია, მასში გროვდება ზედაპირული ჩამონადენი წყალი და ჩადის წყალმიმღებში. ასეთი დატერასება ფართოდაა გავრცელებული საქართველოში, განსაკუთრებით პატარა მდინარეთა ხეობებში (მდ. ატენის ხეობა, გორის მუნიციპალიტეტი).
საფეხურისებრი დატერასების დროს იცვლება ფართობის ქანობი. მას იყენებენ 0,12–0,25 ქანობიან ფერდობებზე ციტრუსების, ვენახისა და ხეხილის გასაშენებლად. საქართველოში საფეხურისებრ დატერასებას უძველესი დროიდან იყენებენ (მესხეთი).
ტრანშეისებრ დატერასებას მიმართავენ ძლიერ დაქანებულ ფერდობებზე მრავალწლოვანი კულტურების გასაშენებლად.
ტერასა-თხრილს აკეთებენ იმ ადგილებში, სადაც ხშირი კოკისპირული წვიმა იცის და ძლიერი ქანობის (0,3–1) ფერდობებზე მცირე სისქის ნიადაგებია.
დაუსწრებელი განათლება

დაუსწრებელი განათლება — წარმოებისაგან მოუწყვეტლად საშუალო და უმაღლესი კვალიფიკაციის სპეციალისტების მომზადება დაუსწრებელი სწავლების სისტემის საშუალო და უმაღლეს სასწავლებლებში ან მათ დაუსწრებელ განყოფილებებსა და ფაკულტეტებზე.

საბჭოთა კავშირში 1938 წლამდე დაუსწრებელი განათლების ქსელი ვითარდებოდა ერთიანი გეგმის გარეშე, არ იყო დადგენილი მსმენელთა მიღების რაოდენობა, სწავლების ვადა და სასწავლო რეჟიმი. დაუსწრებელ სწავლებაში ჩაბმული მსმენელები არ იყვნენ უზრუნველყოფილი სათანადო სახელმძღვანელოებით, მეთოდური ხასიათის დამხმარე ლიტერატურითა და სასწავლო პროგრამებით. 1938 წლის 29 აგვისტოს დადგენილებით დაწესდა დაუსწრებელი სწავლების რამდენიმე ორგანიზებული ფორმა, უმაღლეს სასწავლებლებში ჩატარდა ბევრი საორიენტაციო ღონისძიება, მსმენელები განთავისუფლდნენ სწავლის ქირისაგან. საქართველოში ამ დროს ჩამოყალიბდა დაუსწრებელი პედაგოგიკური ინსტიტუტი, რომელიც შემდეგ შეუერთდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დაუსწრებელ განყოფილებას. 1990-იან წლებში დაუსწრებელი სწავლების განყოფილებები ჰქონდა თითქმის ყველა წამყვან ქართულ უმაღლეს სახელმწიფო სასწავლებელს, ასევე ჰუმანიტარული პროფილის ზოგიერთ კერძო სასწავლებელს. უმაღლესი განათლების შესახებ კანონის (2004) თანახმად, დაუსწრებელი განათლების ქსელი საქართველოში გაუქმდა.
ავთანდილ დაუშვილი

ავთანდილ პარმენის ძე დაუშვილი (დ. 1 სექტემბერი, 1920, ჭიათურა, — გ. 20 ივლისი, 1984, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი მიწისქვეშა ნაგებობათა მშენებლობის დარგში. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1973), პროფესორი (1973), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1984).

დაამთავრა თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტის ხიდებისა და გვირაბების ფაკულტეტი (1947). 1948–1959 წლებში მუშაობდა თბილისის რკინიგზის ტრანსპორტის ინჟინერთა ინსტიტუტში, 1959–1964 წლებში — საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, გვირაბებისა და მეტროპოლიტენების კათედრაზე. 1964 წლიდან გარდაცვალებამდე ამ კათედრას ხელმძღვანელობდა. დაუშვილმა შექმნა სხვადასხვა დანიშნულების გვირაბების ჰიდროიზოლაციის ახალი ხერხები და კონსტრუქციები, მან პირველმა ჩამოაყალიბა გვირაბების მუდმივი სამაგრის გაანგარიშების მატრიცული ხერხი. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
ალექსანდრე დაუშვილი

ალექსანდრე დაუშვილი (დ. 25 თებერვალი, 1952, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1999).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი 1974 წელს. 1975 წლიდან სხვადასხვა დროს მუშაობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტში ლაბორანტად, შემდგომ უმცროს მეცნიერ და უფროს მეცნიერ თანამშრომლად, ინსტიტუტის სწავლულ მდივნად, დირექტორის მოადგილედ. მისი ძირითადი შრომები შეეხება საქართველოს უახლესი ისტორიის საკითხებს.
არკადი მიქაშავიძე

არკადი (აკაკი) ნიკოლოზის ძე მიქაშავიძე (დ. 10 აპრილი, 1876 — გ. 1971) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალი (1920).

წარმომავლობით ქუთაისის გუბერნიის აზნაურთა ოჯახიდან. დაამთავრა ქუთაისის საქალაქო სასწავლებელი, შემდეგ თბილისის იუნკერთა სამხედრო სასწავლებელი (მე-2 თანრიგით). 1894 წლიდან ირიცხებოდა სამხედრო სამსახურში. მსახურობდა ვარშავის სამხედრო ოლქში პიატიგორსკის 151-ე ქვეით პოლკში, 1904-1915 წლებში — სასაზღვრო უწყებაში, ამურისიქითა ოლქში. მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის ომში (1904-1905). 1915 წელს ამურისიქითა 1-ლ სასაზღვრო ცხენოსან პოლკთან ერთად მსოფლიო ომის დასავლეთის ფრონტზე გაიგზავნა. იმავე წელს დაღესტნის მე-2 ცხენოსან პოლკში გადაიყვანეს. შტაბ-როტმისტრმა მიქაშავიძემ თავი გამოიჩინა 1915 წლის 3-4 ივლისს სოფ. კოლოდრობკის ბრძოლაში, რისთვისაც გიორგის იარაღით (ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის“) დაჯილდოვდა (1917). მიღებული ჰქონდა ასევე წმ. სტანისლავის (1905) და (1912), წმ. ანას (1905), (1906) და (1916), წმ. ვლადიმერის (1915) ხარისხის ორდენებით. 1917 წელს მიენიჭა პოლკოვნიკის წოდება.

1918-1921 წლებში მიქაშავიძე მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის ჯარში. 1920 წელს მიიღო გენერლობა. 1920-1921 წლებში იყო თბილისის სამხედრო კომენდანტი. საბჭოთა რუსეთთან ომის დროს, 1921 წლის მარტში საქართველოს ჯარების ქუთაისიდან ევაკუაციისას მეთაურობდა ლეჩხუმის მიმართულებით მოქმედ დაჯგუფებას. 15-16 მარტის შეტაკების შემდეგ გენერალი და მისი შტაბი ტყვედ ჩაუვარდა თრუსოს ხეობით შემოჭრილი მოწინააღმდეგის მეწინავე რაზმს ბადილა გაგიევის მეთაურობით (ეპიზოდი აღწერილია გაგიევის მოგონებებშიც). ომის შემდეგ მიქაშავიძე სამხედრო სამსახურიდან გადადგა. ცხოვრობდა და მუშაობდა ქუთაისში. დაკრძალულია იქვე.
ნიკოლოზ მიქაშავიძე

ნიკოლოზ მიქაშავიძე (დ. 2 სექტემბერი, 1909, ქუთაისი, — გ. 1988) — ქართველი თეატრის მსახიობი. საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1961), საქართველოს სახალხო არტისტი (1971).

სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო ქ. ქუთაისში 1924 წელს თვითმოქმედ წრეებში. 1928 წლიდან მუშაობდა ქ. ქუთაისის სატირის თეატრში. 1928-1939 წლებში — თბილისის მოზარდ მაყურებელთა ქართული თეატრის, ხოლო 1939 წლიდან გარდაცვალებამდე — სოხუმის ქართულ თეატრში. როლებიდან აღსანიშნავია: ანანია (სუმბათაშვილის „ღალატი“), ლადო კეცხოველი (ნახუცრიშვილის „ლადო კეცხოველი“), გივი ჩოლოყაშვილი (წერეთლის „პატარა კახი“), მედოვსკი (დარასელის „კიკვიძე“), მეფე (ჯაფარიძის „ლამპარი“), პრეზიდენტი (შილერის „ვერაგობა და სიყვარული“) და სხვა. მოხალისედ მონაწილეობდა მსოფლიო ომში. იყო მოყვარული მთამსვლელი. სოხუმის თეატრში მოღვაწეობდა ასევე მისი ქალიშვილი — ლიანა მიქაშავიძე.
ნიკოლოზ ტარსაიძე

ნიკოლოზ ალექსანდრეს ძე ტარსაიძე (დ. 10 ნოემბერი, 1855 — გ. 10 იანვარი, 1917, განჯა, ახლანდ. აზერბაიჯანის რესპუბლიკა; დაკრძალულია თბილისის წმ. ნინოს სასაფლაოზე) — ქართველი იურისტი, საზოგადო მოღვაწე. ოფთალმოლოგ გიორგი ტარსაიძის ძმა.

დაამთავრა თბილისის გიმნაზია, შემდეგ ხარკოვის უნივერსიტეტის იურდიული ფაკულტეტი. 1879-1891 წლებში გამომძიებლად მუშაობდა ეკატერინოდარში (ახლანდ. კრასნოდარი), შემდეგ სტავროპოლში. სტავროპოლში ტარსაიძეს დავალებული ჰქონდა დიმიტრი ყიფიანის მკვლელობის გამოძიება, მაგრამ მალე იგი ჩამოაშორეს ამ საქმეს. 1891 წელს თბილისში გადმოიყვანეს ბრალმდებლის თანაშემწედ. 1901 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო თბილისის საოლქო სასამართლოს წევრი. სასამართლოში პირველად შემოიღო საქმის ქართულ ენაზე წარმოება. მონაწილეობდა საზოგადოებრივ წამოწყებებში; ერთხანს იყო ქართული დრამატული საზოგადოების თავმჯდომარის ამხანაგი (მოადგილე), ქართული კლუბის მამასახლისი. სიცოცხლის ბოლო წლებში განზრახული ჰქონდა ქართველ მგალობელთა გუნდის შედგენა, რომელსაც ყველა ეკლესიაში უნდა ემღერა.
ესტონური სამზარეულო

ტრადიციული ესტონური სამზარეულო ძირითადად ხორცსა და კარტოფილზე იყო დაფუძნებული, ასევე ზღვისპირა და ტბისპირა ადგილებში თევზზეც. მაგრამ დღესდღეობით მასზე ზეგავლენას ბევრი სხვადასხვა ქვეყნის სამზარეულო ახდენს და აქ შეხვდებით როგორც საერთაშორისო კერძებს, ასევე მეზობელი ქვეყნების ტრადიციულ სამზარეულოებს. სკანდინავიურ, გერმანულ, რუსულ, ლატვიურ, ლიეტუვურ და სხვა ქვეყნების გასტრონომიებს ესტონური სამზარეულოს ჩამოყალიბებაში თავისი როლი აქვთ ნათამაშები. ყველაზე ტიპურ ესტონურ საკვებს ჭვავის პური, ღორის ხორცი, კარტოფილი და რძის პროდუქტები მიეკუთვნება. ესტონური კვების ჩვეულებები ისტორიულად წელიწადის დროებთან იყო დაკავშირებული.

ცივი კერძები
ტრადიციული ესტონური სამზარეულოს პირველი კერძი როგორც წესი ცივია. ეს არის კარტოფილის სალათთან ან როსოლიესთან ერთად მორთმეული სხვადასხვა მწნილები, ხორცეული და სოსისები. როსოლიე ეს არის პოპულარული ესტონური სალათი, რომელიც ჭარხლით, კიტრის მწნილით, კარტოფილითა და ქაშაყით მზადდება, შემდეგ კი ეს ყველაფერი მაიონეზთან ერთად ერევა ერთმანეთს. ზოგიერთი ესტონელი ამბობს რომ თუ სალათს არ აქვს ქაშაყი, მას არ შეიძლება როსოლიე ვუწოდოთ, დანარჩენები კი ამ საკითხს შედარებით მსუბუქად უყურებენ, რადგან დღესდღეობით სალათის ბევრი სახესხვაობა არსებობს, მათ შორის ვეგეტარიანულიც. ასევე საკმაოდ პოპულარულია პატარა ღვეზელები, რომლებსაც ესტონურად პირუკასი ეწოდება. ისინი ხორცის, კომბოსტოს, სტაფილოს, ბრინჯის და სხვა შიგთავსის გვხვდება და ხშირად ხორცის ნახარშის ბულიონთან ერთადაა მორთმეული სუფრასთან. ქაშაყი სხვა თევზებთან ერთად ესტონური "ცივი სუფრის" ხშირი წევრია. შებოლილი ან დამარინადებული გველთევზა და კიბო დელიკატესებად ითვლება, ისევე როგორც იმპორტირებული კიბორჩხალები და კრევეტები. ერთ-ერთ ესტონურ ეროვნულ კერძს რაიმი წარმოადგენს, რომელიც ბალტიის ზღვაში მობინადრე ჯუჯა ქაშაყია.

სუპები
სუპი ესტონეთში შესაძლოა მთავარ კერძამდეც მიირთვან, თუმცა ტრადიციულად სწორედ ის არის ესტონურ სამზარეულოში ძირითადი კერძი. ის როგორც წესი საქონლის ან ქათმის ხორცის ნახარშისა და სხვადასხვა ბოსტნეულისგან მზადდება. შემდეგ სუპებს ურევენ არაჟანს, რძესა და იოგურტს. ასევე საკმაოდ პოპულარულია ბარდის სუპიც. უნიკალური ესტონური კერძია ლეივასუპი, რომელიც ითარგმნება როგორც "პურის სუპი". ეს შავი პურითა და ვაშლებით მომზადებული ტკბილი სუპია, რომელიც არაჟანთან ან ათქვეფილ კრემთან ერთადაა მორთმეული. მას დარიჩინითა და შაქრით კაზმავენ.

პური
შავი ჭვავის პური თითქმის ყველა ესტონურ კერძს ახლავს თან. ესტონელები კვლავ აფასებენ თავიანთი შავი ჭვავის პურის ნაირსახეობებს.

სასმელი
ტრადიციული სასმელი სახელად კალი, რომელიც რუსული კვასის მსგავსია, კვლავ იბრუნებს პოპულარობას. მოდუ - ძველად ფართოდ გავრცელებული თაფლის ფერმენტაციით მიღებული სასმელი, დღესდღეობით თითქმის სრულიად გამქრალია ესტონური სამზარეულოდან. სხვადასხვა წვენი ან უბრალოდ წყალი მთავარი არაალკოჰოლური სასმელებია. რაც შეეხება ალკოჰოლურს, ადგილობრივად მოხარშული ლუდი ესტონელებისთვის ნომერ პირველი არჩევანია საკვებთან მისაყოლებლად. მიუხედავად იმისა, რომ ღვინო ჯერ კიდევ არ არის ლუდზე პოპულარული, მისი მოხმარება უფრო და უფრო ხშირი ხდება. არსებობს ასევე სხვადასხვა ესტონური ღვინოები, რომლებიც ვაშლით ან კენკროვნებით მზადდება.

ასევე ფართოდ გამოიყენება რძე როგორც ბავშვებში, ისევე ზრდასრულებში. სხვა რძის პროდუქტებიდან აღსანიშნავია კეფირი, ჰაპუპიმი (ფერმენტირებული რძე) და დო.
ალექსანდრე ტარსაიძე

ალექსანდრე გიორგის ძე ტარსაიძე (დ. 22 ივნისი, 1901, თბილისი, — გ. 25 თებერვალი, 1978, ნიუ-იორკი, დაკრძალულია იქვე, ნოვო-დიდეევოს მართლმადიდებლური მონასტრის ეზოში) — ქართველი მწერალი და ისტორიკოსი, ემიგრანტი. ექიმ გიორგი ტარსაიძის შვილი.

დაიბადა თბილისში. სამხედრო განათლების მისაღებად პეტერბურგში გაგზავნეს. იყო საზღვაო კორპუსის კადეტი. რუსეთის 1917 წლის რევოლუციის და საზღვაო კორპუსის დახურვის (1918) შემდეგ თბილისში დაბრუნდა. მუშაობდა ამიერკავკასიაში მოკავშირეთა სამხედრო წარმომადგენლის, ამერიკელი პოლკოვნიკის უილიამ ჰასკელის ოფისში. 1921 წელს საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ ემიგრაციაში წავიდა. ერთხანს სტამბოლში ამერიკული დახმარების ადმინისტრაციის შტაბში მუშაობდა, 1923 წელს კი აშშ-ში გადასახლდა. მუშაობდა სხვადასხვა კერძო კომპანიაში, მათ შორის გიორგი მაჩაბლის პარფიუმერულ ფირმაში. მსოფლიო ომის (1939-1941) წლებში აშშ-ის არმიის სამხედრო დაზვერვასთან თანამშრომლობდა. ომის შემდეგ დაუბრუნდა ბიზნესს და მუშაობდა სხვადასხვა კომპანიის საზოგადოებასთან ურთიერთობის აგენტად, მონაწილეობდა სახელოვნებო აუქციონებში. ამავდროულად, ეწეოდა სამწერლობო საქმიანობას, აქვეყნებდა სტატიებს ჟურნალ „ლაიფში“. მისი ძირითადი შრომები შეეხება საუკუნის დასაწყისის რუსეთის სამხედრო და პოლიტიკური ისტორიის საკითხებს. ტარსაიძის არქივი ინახება სტენფორდის უნივერსიტეტის ჰუვერის ინსტიტუტში.
თაგისქენი

თაგისქენი — სამაროვანი ყაზახეთში, ამავე სახელწოდების პლატოზე, ყიზილორდის ოლქში. აღმოჩენილ იქნა 1959 წელს და გათხრილ იქნა 19601963 წლებში.

გაითხარა ორი კომპლექსი. ჩრდილოეთ თაგისქენი ძვ. წ. - საუკუნეების ბელადების ნეკროპოლია. მიცვალებულები დაკრძალულნი იყვნენ ალიზის მავზოლეუმებში. აღმოჩენილია სამკაული, იარაღი, ჭურჭელი. განათხარი მასალის მიხედვით თაგისქენის მოსახლეობას კავშირი ჰქონდა შუა აზიის სამხრეთ რაიონების მაღალ კულტურასთან.

სამხრეთი თაგისქენი ძვ. წ. - საუკუნეების საკი ტომების გორსამარხებს წარმოადგენს. დამახასიათებელია მიწისზედა ნაგებობანი, ხითა და ლელით გადახურული ორმოსამარხები. იცოდნენ მიცვალებულის როგორც დამარხვა, ასევე დაწვა. სამარხებში აღმოჩნდა ცხენის მდიდარი აღკაზმულობა, მრგვალი სარკეები, ქვის სამსხვერპლოები, ისრისპირები, ხისქარქაშიანი გრძელი სატევრები, ხელით ნაძერწი თიხის ჭურჭელი და სხვა. ნაკეთობათა უმრავლესობა ბრინჯაოსია.სამარხების კონსტრუქცია და დაკრძალვის რიტუალში ცეცხლის გამოყენება მიუთითებს კავშირზე ჩრდილოეთ თაგისთენურსა და საკურ დაკრძალვის წესებს შორის. სამხრეთ თაგისთენის მატერიალურ კულტურაში შეიმჩნევა კავშირი სამხრეთ ურალისპირეთის სავრომატებთან, ყაზახეთის სტეპების საკებთან და სამხრეთ ციმბირის სკვითური ტიპის კულტურებთან
შოთა შალელაშვილი

შოთა შალელაშვილი (დ. 19 ივნისი, 1959, სამტრედია) — ქართველი თანამდებობის პირი, ინჟინერი, პოლიტიკოსი და ბიზნესმენი. საქართველოს მოწვევის პარლამენტის წევრი. 2023 წლიდან პარტიის „თაობები საქართველოსთვის“ თავმჯდომარე.

ბიოგრაფია
1987 წელს დაამთავრა მოსკოვის კვების მრეწველობის ტექნოლოგიური ინსტიტუტი. 1976–1978 წლებში იყო სამტრედიის რაიკავშირის უნივერმაღის მუშა; 1984–1985 წლებში მოსკოვის ბაკუნინის სახელობის კვების კომბინატის საამქროს უფროსი; 1985–1987 წლებში სამტრედიის საკონსერვო კომბინატის ინჟინერ-ტექნოლოგი; 1987–1989 წლებში სამტრედიის რაიკოოპერატივის თავმჯდომარის მოადგილე.

დირექტორისა და დამფუძნებლის თანამდებობები
1989–1991 წლებში იკავებდა ასოციაცია „საქართველოს“ სამტრედიის ფილიალის დირექტორის თანამდებობას. 1991–1993 წლებში იყო მოსკოვის კომერციული ბანკის „პროგრეს-ბანკის“ ვიცე-პრეზიდენტი. 1993 წლიდან სხვადასხვა კომპანიებში იკავებდა დირექტორის თანამდებობას:
1993–1995 — მრავალდარგობრივი კომპანია „სოფა“;
1995–1999 — კომპანია „ინტერი“;
2000–2002 — „დაგრეგო“;
2002–2005 — შპს „ოპალლი“;
2005–2009 — „ტრანსსერვისი“;
2009–2014 — შპს „სანტრეა“
2014–2015 — შპს „სავინიონი“.

პოლიტიკური საქმიანობა
2016–2019 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. იყო ფრაქცია „ქართული ოცნება - მრეწველების“, საგარეო ურთიერთობათა კომიტეტისა და დიასპორისა და კავკასიის საკითხთა კომიტეტის წევრი. საპარლამენტო საქმიანობის ბოლო პერიოდში საპარლამენტო უმრავლესობის გარკვეული ნაწილის მიმართ კრიტიკული განცხადებებით გამოდიოდა. მანამდე მან მაშინდელი თავმჯდომარე ირაკლი კობახიძე გააკრიტიკა და განაცხადა, რომ „პარლამენტის თავმჯდომარეს დეპუტატებთან ურთიერთობა შესაცვლელი ჰქონდა. 2019 წლის მარტში „მრეწველების“ ფრაქცია დატოვა და ფრაქცია „ქართულ ოცნებას“ შეუერთდა მას შემდეგ, რაც უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეების შერჩევის საკითხზე დაწყებული უთანხმოების გამო მმართველი გუნდი რამდენიმე დეპუტატმა დატოვა. 10 სექტემბერს უფლებამოსილების შეწყვეტის შესახებ პარლამენტს მიმართა და მიზეზად „სამეწარმეო საქმიანობა“ დაასახელა.

2023 წლის 21 მაისს დააარსა პარტია „თაობები საქართველოსთვის“ და განაცხადა, რომ აპირებდა 2024 წლის საპარლამენტო არჩევნებში მონაწილეობას
უღლება

უღლება, უღვლილება — ზმნის ფორმის ცვლილება პირის, რიცხვის, დროის, კილოს და ასპექტის გრამატიკული კატეგორიების მიხედვით. ცვლად ფორმათა ერთობლიობა ქმნის უღვლილების პარადიგმას. ერთი და იმავე დროის და კილოს გამომხატველ ფორმას, რომელიც აერთიანებს მხოლობითი და მრავლობითი ირცხვის სამივე ფორმებს, ეწოდება მწკრივი. ზმნაში შეიძლება აღინიშნოს, და ამდენად, იცვალოს სუბიექტური და ობიექტური პირები. მთის იბერიულ-კავკასიურ ენებში არსებობს აგრეთვე კლასოვანი და პიროვან-კლასოვანი უღვლილება.

თანამედროვე ქართულ ენაში 11 მწკრივია, რომელიც იყოფა სამ სერიად. პირველ სერიაში გამოიყტოფა აწმყოსა და მყოფადის წრე. სერიის აწმყოს წრეში შედის აწმყო, უწყვეტელი, აწმყოს კავშირებითი; მყოფადის წრეში ერთიანდება მყოფადი, ხოლმეობითი, მყოფადის კავშირებითი.; მეორე სერიაში შედის წყვეტილი და კავშირებითი; მესამე სერიაში გაერთიანებულია თურმეობითი, თურმეობითი და კავშირებითი. უღვლილების პარადგიმა განსხვავებულია ძველ ქართულსა და ქართული ენის დიალექტებში. ძველ ქართულში ფუნქციონირებდა ხოლმეობითისა და ბრძანებითის მწკრივები. თხრობითი კილოს მყოფადის გამოსახატავად გამოიყენებოდა კავშირებითის ფორმები. დიალექტებში სხვაობა ორი სახისაა: დაცულია არქაული ვითარება გარკვეული ნაირსახეობებით, ან გვაქვს დიალექტური ინოვაცია, ჩამოყალიბდა სერია.

ქართულში უღვლილების სამი ძირითადი ტიპი გამოიყოფა: მოქმედებითი, ვნებითი და საშუალი გვარის ზმნებისა. მოქმედებითი გვარის ზმნებს აქვთ ყველა მწკრივი და იშვიათი გამონაკლისის გარდა უღვლილებისას ფუძეს ან ძირს არ იცვლიან. სერიაში მათთვის დამახასიათებელია ინვერსია: სუბიექტური და ობიექტური პირის ნიშნების ფუნქციების ურთიერთშენაცვლება. ვნებით გვარში განირჩევა ერთპირიანი და ორპირიანი ზმნების უღვლილება: მათ შორის სხვაობა თავს იჩენს სერიაში. საშუალო გვარის ზმნები დეფექტური უღვლილებით ხასიათდება. ამ ზმნების საკუთარი ფუძის ან მხოლოდ აწმყოს მწკრივი აქვთ, ან აწმყოს წრის მწრიკვები. სხვა მწკრივები ან საერთოდ არა აქვთ, , ანდა ივსებენ შესაბამისი ძირის მოქმედებითი და ვნებითი გვარის ფორმებით.
გიორგი უშაკოვი

გიორგი უშაკოვი (დ. 17 იანვარი, 1901, ლაზარევო, ახლანდელი ამურის ოლქი — 3 დეკემბერი, 1963, მოსკოვი) — რუსი გეოგრაფი, არქტიკის მკვლევარი, დოქტორი (1950). 1926 წელს დააარსა პირველი საბჭოთა დასახლება ვრანგელის კუნძულზე. 1930-1932 წლებში ხელმძღვანელობდა ექსპედიციებს ჩრდილოეთის მიწაზე, 1935 წელს მეთაურობდა პირველ საბჭოთა მაღალგანედურ საზღვაო ექსპედიციას ყინულმჭრელ გემზე „სადკო“. დაკრძალულია კუნძულ დომაშნიზე, ჩრდილოეთის მიწაზე. მისი სახელობისაა უშაკოვის კუნძული.
დიმიტრი უშაკოვი

დიმიტრი უშაკოვი (დ. 12 იანვარი, 1873, მოსკოვი — 17 აპრილი, 1942, ტაშკენტი) — რუსი ენათმეცნიერი. მისი შრომები საფუძვლად დაედო რუსული დიალექტოლოგიის განვითარებას. 1901 წლიდან მონაწილეობდა რუსული მართლწერის გაუმჯობესებისა და რეფორმის სამუშაოებში. 1903 წლიდან იყო მოსკოვი დიალექტოლოგიური კომისიის ერთ-ერთი შემქმნელი, 1915 წლიდან თავმჯდომარე. 1904-1931 წლებში იყო ამ კომისიის შრომების გამოცემათა რედაქტორი. 1935-1940 წლებში მისი რედაქტორობით გამოიცა „რუსული განმარტებითი ლექსიკონის“ 4 ტომი. იყო რუსისტთა მთელი თაობის აღმზრდელი, მისი მოსწავლეები შეადგენდნენ „მოსკოვის ფონოლოგიური სკოლის“ ბირთვს.
თედორე უშაკოვი

თედორე უშაკოვი (დ. 1744, ბურნაკოვო, ახლანდელი იაროსლავლის ოლქი — 2 ოქტომბერი, 1817, ალექსეევკა, ახლანდელი მორდვეთი) — რუსეთის იმპერიის ფლოტის მეთაური, ადმირალი (1799).

ბიოგრაფია
1766 წელს დაამთავრა საზღვაო კადეტთა კორპუსი, მსახურობდა ბალტიის ფლოტში. მონაწილეობდა 1768-1774 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომში. 1780-1782 წლებში მეთაურობდა სახაზო ხომალდ „ვიქტორს“, რომელიც ხმელთაშუა ზღვაში რუსეთის სავაჭრო ხომალდებს ინგლისის ფლოტის თავდასხმებისგან იცავდა. 1783 წლიდან შავი ზღვის ფლოტში თვალყურს ადევდნებდა ხერსონში ხომალდების მშენებლობას, მონაწილეობდა სევასტოპოლში მთავარი ბაზის მშენებლობაში. 1788 წელს ოსმალეთთან ომის დროს კუნძულ ფიდონისისთან მეთაურობდა ესკადრის ავანგარდს და დაამარცხა ოსმალეთის ჭარბი ძალები. 1789 წელს მიიღო კონტრადმირალის ჩინი. 1790 წლიდან მეთაურობდა შავი ზღვის ფლოტს და ბრწყინვალე გამარჯვებები მოიპოვა ოსმალეთის ფლოტზე ქერჩის საზღვაო ბრძოლაში, კუნძულ ტენდრასთან და 1791 წელს კალიაკრის კონცხთან. 1798-1800 წლებში ხმელთაშუა ზღვის ლაშქრობის დროს თავი გამოიჩინა, როგორც ფლოტის მეთაურმა, პოლიტიკოსმა და დიპლომატმა. 1800 წელს მისი ესკადრა სევასტოპოლში დაბრუნდა. ალექსანდრე -მა უშაკოვის დამსახურება სათანადოდ არ დააფასა და 1807 წელს სამსახურიდან გადააყენა. მისი სახელი ეწოდა ყურეს ბარენცის ზღვაში და კონცხ ოხოტის ზღვის სანაპიროზე, აგრეთვე რუსულ და საბჭოთა საზღვაო საბრძოლო ხომალდებს. საბჭოთა კავშირში დაწესებული იყო მისი სახელობის ორდენი და მედალი. მოსკოვში არის მისი სახელობის ბულვარი და მეტროს სადგური. უშაკოვის სახელი ეწოდა 1979 წლის 27 სექტემბერს ასტრონომ ლიუდმილა ჩერნიხის მიერ აღმოჩენილ №3010 ასტეროიდს.

2001 წელს რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიამ აღიარა წმინდანად, როგორც „წმინდა მეომარი თედორ უშაკოვი“. მოსკოვში არის მისი სახელობის ტაძარი.
სემიონ უშაკოვი

სემიონ უშაკოვი (დ. 1626, მოსკოვი — 25 ივნისი, 1686, მოსკოვი) — რუსი ფერმწერი. 1648-1664 წლებში მუშაობდა ოქროსა პალატებში, ასრულებდა ნახატებს დროშებისთვის, ლითონის და ხის ნაკეთობებისთვის. 1664 წლიდან იყო საჭურვლის პალატის ხელფასიანი ხატმწერი., ხატწერის სახელოსნოს ხელმძღვანელი. ასრულებდა პარსუნებს, მინიატურებს, ფერწერულ ხატებს, ფრესკებს. 1660 წელს იყო მთავარანგელოზის და მიძინების ტაძრების მოხატვის ხელმძღვანელი. ხაზავდა გეოგრაფიულ რუკებს და გეგმებს, ქმნიდა ნახატებს გრავიურებისთვის, მუშაობდა ოფორტის ტექნიკით. მისი ცნობილი ნამუშევრებია: „შვიდი მომაკვდინებელი ცოდვა“ (1665), „ვლადიმირის ღვთისმშობელი“ (1668), „სამება“ (1671).
უშაკოვის ლაშქრობა

უშაკოვის ლაშქრობა — რუსეთის იმპერიის სამხედრო ოპერაცია საფრანგეთთან ომის დროს 1798-1800 წლებში ხმელთაშუა ზღვაში. სახელი ეწოდა მეთაურის, თედორე უშაკოვის გამო. 1798 წლის 20 სექტემბერს დარდანელიდან ხმელთაშუა ზღვაში გავიდა რუსეთის და ოსმალეთის გაერთიანებული ესკადრა. მასში შედიოდა რუსეთის 6 სახაზო ხომალდი, 7 ფრეგატი და სამი გემი, 792 ქვემეხი, 7400 კაცი, აგრეთვე ოსმალეთის 4 სახაზო ხომალდი, 6 ფრეგატი, 4 კორვეტი, 14 საკანონერო ნავი. ოსმალეთის ფლოტს სდარდლობდა ვიცე-ადმირალი ქედირბეი. უშაკოვის გეგმა ითვალისწინებდა იონიის კუნძულების გათავისუფლებას. რუსეთ-ოსმალეთის ძალებმა საფრანგეთისგან გაათავისუფლა კუნძულები კითერა (12 ოქტომბერი), ზანტე (14 ოქტომბერი), კეფალინია (17 ოქტომბერი), ლევკასი (3 ნოემბერი). 1799 წლის 18 თებერვალს შტურმით აიღო ციხესიმაგრე კორფუ და შექმნა 7 კუნძულის რესპუბლიკა, რომელიც ოფიციალურად 1800 წლის მარტში გამოცხადდა. 3 აგვისტოს უშაკოვის ესკადრა ადმირალ ჰორაციო ნელსონის ესკადრასთან თანამოქმედებისთვის მესინაში, შემდეგ კი ნეაპოლში გადავიდა.
კონსტანტინე უშინსკი

კონსტანტინე უშინსკი (; დ. 19 თებერვალი, 1823, ტულა — 22 დეკემბერი, 1870, ოდესა)— რუსი პედაგოგი, რუსეთში მეცნიერული პედაგოგიკის ფუძემდებელი

ბიოგრაფია
1844 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი და იქვე დარჩა საპროფესორო მომზადებისთვის. 1846 წელს დაინიშნა პროფესორის მოვალეობის შემსრულებლად იაროსლავლის დემიდოვის იურიდიულ ლიცეუმში. იქვე დაიწყო სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობა, მაგრამ 1849 წელს დაითხოვეს, როგორც პოლიტიკურად არასაიმედო. 1850-იან წლებში თანამშრომლობდა სხვადასხვა ჟურნალებში. 1854 წელს მუშაობდა გატჩინის ობოლთა ინსტიტუტში რუსული სიტყვიერების და იურიდიული საგნების მასწავლებლად. 1855 წელს დაინიშნა ამავე ინსტიტუტის კლასების უფროსად. 1859 წლიდან გადაიწყვანეს სმოლენსკის კეთილშობილ ქალთა ინსტიტუტის ინსპექტორად. 1862 წელს იქაც გაათავისუფლეს პოლიტიკური საბაბით. ამ დროიდან ოფიციალურ სამსახურში აღარ ყოფილა. 1862–1867 წლებში იმყოფებოდა საზღვარგარეთ, სადაც სწავლობდა სასკოლო საქმეს.

უშინსკიმ შექმნა პროგრესულ-დემოკრატიული მოძღვრება მოზარდი თაობის აღზრდის, განათლების და სწავლების შესახებ. იყო მატერიალისტი. აღზრდა მიაჩნდა პიროვნების ფორმირების მთავარ ფაქტორად, თუმცა არ უარყოფდა მემკვიდრეობით მიღებულ უნართა მნიშვნელობას. აკრიტიკებდა ნატივისტურ და ემპირისტულ თეორიებს. აღზრდის ძირითად მიზნად მიიჩნევდა ცხოვრებისთვის პიროვნების მომზადებას. აღნიშნავდა, რომ ბავშვი არა მხოლოდ ემზადება ცხოვრებისთვის, არამედ უკვე ცხოვრობს და ამ ცხოვრებას საკუთარი კანონები და მოთხოვნები აქვს. უშინსკის მოძღვრების საფუძველია ხალხურობის იდეა, რაც ნიშნავს, რომ სკოლა უნდა იყოს თანაბრად ხელმისაწვდომი ორივე სქესისთვის, იყოს სავალდებულო და საყოველთაო, ბავშვის აღზრდა უნდა წარიმართოს ხალხის საზოგადოებრივ-პოლიტიკური და კულტურულ-საგანმანათლებლო ინტერესების შესაბამისად, სწავლება უნდა მიმდინარეობდეს მშობლიურ ენაზე. უშინსკის მოძღვრება უპირისპირდებოდა მის დროს გაბატონებულ სქოლასტიკურ-დოგმატურ თეორიასა და პრაქტიკას. უშინსკის სახელმძღვანელოებმა დიდი როლი ითამაშეს რუსეთში პირველდაწყებითი განათლების ისტორიაში. მათ უმაღლეს შეფასებას აძლევდა იაკობ გოგებაშვილი. მისმა მოძღვრებამ დადებითი ზეგავლენა მოახდინა რუსეთის და სლავური ქვეყნების პედაგოგიკური თეორიის და პრაქტიკის განვითარებაზე.

დაკრძალულია კიევში, ვიდუბიჩის მონასტერში. უშინკის სახელი მინიჭებული ჰქონდა თბილისის ორ სკოლას.
ანდრია მურუსიძე

ანდრია მურუსიძე ' (დ. 31 ოქტომბერი, 1885, ქუთაისი — 23 ივნისი, 1962, ქუთაისი) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1962). 1904 წელს პირველად გამოვიდა ქუთაისის თეატრში სცენაზე. მუშაობდა ქუთაისის, ჭიათურის, ბათუმის, ფოთის, თბილისის მუშათა თეატრებში. 1938 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო ქუთაისის თეატრის მსახიობი.

გადაღებულია ფილმებში „ქალი ბაზრობიდან“ (ფერმერი), „კომუნარის ჩიბუხი“ (მაკმაგონი), „დაკარგული სამოთხე“ (კაბოტი), „მთის გული“ (გულბათი).

ჯილდოები და აღიარება
1940 — საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი