გენდერული თანასწორობა აზერბაიჯანში

აზერბაიჯანში გენდერული თანასწორობა გარანტირებულია ქვეყნის კონსტიტუციითა და კანონმდებლობით. ქვეყანამ გაეროს კონვენცია 1995 წელს რატიფიცირება გაუკეთა, ხოლო გენდერული ინფორმაციის ცენტრი 2002 წელს გაიხსნა. ქალთა საკითხებზე მომუშავე კომიტეტი 1998 წელს შეიქმნა.

აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა იყო მსოფლიოში ერთ-ერთი პირველი ქვეყანა, რომელმაც ქალებს ხმის მიცემის უფლება მისცა. 20 წლის ასაკს მიღწეულ ქალებს არჩევის უფლება მიენიჭათ.

გაეროს წარმომადგენლის ბრუნო პუეზატის განცხადებით, 1918 წელს აზერბაიჯანის პარლამენტმა პირველივე სხდომაზე განიხილა გენდერული თანასწორობის საკითხი, ხოლო 1919 წელს მიიღო კანონი მამაკაცებისა და ქალების თანასწორ უფლებებზე.

საბჭოთა კავშირის დროს ქალების როლი საზოგადოებრივ ცხოვრებაში გაიზარდა.

მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის 2016 წლის გლობალური გენდერული თანასწორობის ინდექსის მიხედვით, აზერბაიჯანი 144 ქვეყანას შორის 86-ე ადგილზე იყო განთავსებული, რაც მის გენდერულ თანასწორობის მაჩვენებელს 0.684 ქულით აფასებდა. შეფასება ეფუძნებოდა ოთხ ძირითად სფეროს, სადაც აზერბაიჯანის პოზიციები ასე გამოიყურებოდა: განათლების მიმართულებით ქვეყანა 83-ე ადგილს იკავებდა, რაც მიუთითებს ქალებისა და მამაკაცების შედარებით თანაბარ წვდომას განათლებაზე; ეკონომიკის სფეროში აზერბაიჯანს შედარებით მაღალი პოზიცია – 38-ე ადგილი ჰქონდა, რაც ქალთა ეკონომიკურ ჩართულობას ასახავდა; ჯანდაცვის სფეროში კი ქვეყანა 138-ე ადგილზე იყო, რაც სისტემაში გენდერული უთანასწორობის მნიშვნელოვან პრობლემებზე მიუთითებს; პოლიტიკის სფეროში აზერბაიჯანი 124-ე ადგილზე განთავსდა, რაც ხაზგასმით აჩვენებს ქალების დაბალ წარმომადგენლობას სახელმწიფო მმართველობაში.

მიუხედავად აღნიშნული ინდექსის გამოწვევებისა, თანამედროვე აზერბაიჯანში ქალები მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ ზოგიერთ სექტორში. კერძოდ, განათლების სფეროში ქალთა მონაწილეობა დაახლოებით 80%-ს შეადგენს, რაც მათი აქტიური როლისა და პროფესიული ჩართულობის მაჩვენებელია. ჯანდაცვის სექტორში კი ქალების წილი დაახლოებით 60%-ს უტოლდება, რაც მიანიშნებს მათ გადამწყვეტ მონაწილეობაზე ქვეყნის სოციალური სისტემის ფუნქციონირებაში.

კანონმდებლობა
აზერბაიჯანის კონსტიტუციის თანახმად, მამაკაცები და ქალები თანასწორები არიან კანონის წინაშე. კონსტიტუცია კრძალავს სქესის ნიშნით დისკრიმინაციას.

„ქალთა და მამაკაცთა თანასწორობის გარანტიების შესახებ“ კანონი, რომელიც 2006 წელს მიიღეს 21 მუხლისაგან შედგება. მისი მიზანია გენდერული დისკრიმინაციის აღმოფხვრა და პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, სოციალურ სფეროებს მოიცავს.

„ოჯახური ძალადობის პრევენციის შესახებ“ კანონი განსაზღვრავს სამ ტიპს: ფიზიკური, ფსიქოლოგიური და სექსუალური ძალადობა.

საერთაშორისო თანამშრომლობა
1995 წელს აზერბაიჯანმა რატიფიცირება გაუკეთა ქალთა მიმართ დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის შესახებ კონვენციას.

საერთაშორისო დონეზე, აზერბაიჯანში განხორციელებულმა მნიშვნელოვანმა ინიციატივებმა განსაკუთრებული ადგილი დაიკავა გაეროს ქალთა განვითარების ფონდთან თანამშრომლობით. 2001-2007 წლებში -ის ფარგლებში განხორციელდა რეგიონული პროექტი „ქალები კონფლიქტების პრევენციისა და მშვიდობის მშენებლობისთვის სამხრეთ კავკასიაში“ – მნიშვნელოვანი პროგრამა, რომელიც მიზნად ისახავდა ქალების მონაწილეობის გაძლიერებას კონფლიქტების პრევენციისა და მშვიდობის შენარჩუნების პროცესებში, განსაკუთრებით სამხრეთ კავკასიის კონტექსტში.

აზერბაიჯანში მოქმედი ინსტიტუციებიდან განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა აზერბაიჯანის გენდერული ინფორმაციის ცენტრს , რომელიც 2002 წელს დაარსდა. ცენტრი რამდენიმე ადგილობრივ ქალთა ორგანიზაციას აერთიანებს და ითვლება სამხრეთ კავკასიაში პირველ საინფორმაციო-ანალიტიკურ ცენტრად, რომელიც სპეციალიზირებულია ქალთა საკითხებზე. -ს აქვს მნიშვნელოვანი როლი გენდერული კვლევების, ანალიტიკური მასალების მომზადებასა და საზოგადოებაში ქალთა საკითხების პოპულარიზაციაში.

გარდა ამისა, სახელმწიფოს დონეზე 1998 წელს ჩამოყალიბდა ოჯახის, ქალთა და ბავშვთა საკითხთა სახელმწიფო კომიტეტი. 2006 წელს სტრუქტურა ინსტიტუციურად გარდაიქმნა და დღეს წარმოადგენს ცენტრალურ აღმასრულებელ ორგანოს, რომელიც პასუხისმგებელია ოჯახის, ქალთა და ბავშვთა საკითხებზე სახელმწიფო პოლიტიკის ფორმირებასა და განხორციელებაზე. კომიტეტი ასრულებს მნიშვნელოვან ფუნქციებს გენდერული თანასწორობის მხარდაჭერის, ქალთა უფლებების დაცვისა და ოჯახური ინსტიტუტების განვითარების კუთხით.