iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ბოცოსძენი

ბოცოსძენი — სამცხის დიდგვაროვან ფეოდალთა სახლი (საგვარეულო), ჯაყელთა განშტოება. მათი სამფლობელო მდებარეობდა ფოცხოვის ხეობაში, საგვარეულო მონასტერი - ალში.

საგვარეულოს ფუძემდებელი იყო საუკუნის მიწურულს სამცხის ერისთავთერისთავი და სპასალარი ბოცო ჯაყელი. ბოცოსძენი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ - საუკუნეების სამცხის სოციალურ-ეკონომიკურდა პოლიტიკურ ცხოვრებაში. ამ საგვარეულოს ეკუთვნოდა არაერთი გამოჩენილი პოლიტიკური მოღვაწე და სარდალი. საუკუნის მიწურილს ბოცო ჯაყელმა დაკარგა სამცხის ერისთავთერისთავობა და სპასალარობა თამარ მეფის წინააღმდეგ დიდგვარიანთა აჯანყებაში მონაწილეობის გამო. ამის შემდეგ ერისთავთერისთავობა ჯაყელთა მეორე შტოს — ციხისჯვარელების ხელში გადავიდა, მაგრამ ბოცოსძენი (მემნა, ბოცო, შალვა) შემდეგაც არ ჩამოშორებიან პოლიტიკურ ასპარეზს. ბოცო ჯაყელის ვაჟს ბოცოსძე ბოცოს თამარმა ჩუხჩარხობა უბოძა. საუკუნეში შედგენილი სამცხის ფეოდალთა სიიდან ჩანს, რომ ბოცოსძეთა საგვარეულო იმ დროს აღარ არსებობდა, მათი საფეოდალო კი ოლადასშვილთა ხელში იყო გადასული.
ბოჭორნა

ბოჭორნა — სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, გომეწრის ხეობაში, მაკრატელას ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე თუშეთის ალაზნის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 2345 მ. მდებარეობს თუშეთის (ომალოს) თემის ცენტრ სოფელ ომალოდან 12 კილომეტრში, ხოლო ახმეტიდან 112 კილომეტრში.

სოფელ ბოჭორნაში 1954 წლისათვის მუდმივად ცხოვრობდა 25 კომლი და სოფელში ფუნქციონირებდა დაწყებითი სკოლა. 1980 წლიდან სოფელში მუდმივად მოსახლეობა აღარ რჩებოდა და ამიტომ მან მუდმივი დასახლების სტატუსი დაკარგა. 2014 წლამდე, ბოჭორნა ნასოფლარი იყო და ოფიციალურად ბოჭორმა ერქვა, თუმცა სოფლის სტატუსი მას შემდეგ აღუდგა, რაც მოსახლეობის 2014 წლის საყოველთაო აღწერის მონაცემებით, იქ ერთადერთი მუდმივი მცხოვრები დაფიქსირდა. სოფელი 76 წლის ირაკლი ხვედაგურიძემ გააცოცხლა.

სოფლის სტატუსის დაბრუნებასთან ერთად, ბოჭორნა ევროპის მასშტაბით ზღვის დონიდან ყველაზე მაღლა მდებარე დასახლებული პუნქტი გახდა. აღიმართა შესაბამისი ინფორმაციის შემცველი ბანერიც.

1989 წლის ჩათვლით, ევროპაში ყველაზე მაღალ დასახლებულ პუნქტად მიიჩნეოდა ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, თრუსოს ხეობაში მდებარე სოფელი რესი, რომელიც ზღვის დონიდან 2405 მეტრზეა. მას შემდეგ, რაც რესი მოსახლეობისგან დაიცალა, ევროპის ყველაზე მაღალ დასახლებად მესტიის მუნიციპალიტეტი სოფელი უშგული მიიჩნეოდა (ზღვის დონიდან 2060–2200 მ).

გალერეა
ნახატი

ნახატი — ხელით შესრულებული (კონტურული ხაზის, შტრიხის, ლაქის და სხვა შერწყმით მიღებული) გრაფიკული გამოსახულება. ნახატი იქმნება ერთი ან რამდენიმე ფერის ორგანული შეხამებით. იგი მხატვრობის (ფერწერა, გრაფიკა, რელიეფი) საფუძველია, შეიძლება დამოუკიდებელი მხატვრული ნაწარმოებიც იყოს (დაზგური გრაფიკა). ნახატს ქმნიან მშრალი და თხევადი საღებავებით. მშრალი ნივთიერებაა ნახშირი, რომელსაც ანტიკური ხანიდან იცნობენ. აღორძინების ეპოქაში ხმარობდნენ ე. წ. იტალიურ ფანქარს („შავი ცარცი“) და სანგინს („წითელი ცარცი“). საუკუნიდან იყენებდნენ გრაფიტს, საუკუნის დასასრულიდან - თანამედროვე ტიპის ფანქარს. ტუში, ბისტრი, სეპია, მელანი თხევადი ნივთიერებებია, რომლებიც კალმით (ლერწმის, ფრთის, ლითონის) ან ფუნჯით გადააქვთ ქაღალდსა თუ სხვა მასალაზე. უძველეს პერიოდში ფართოდ იყენებდნენ პაპირუსს, შუა საუკუნეებში - პერგამენტს, რომელიც ზოგჯერ სპეციალური გრუნტით იყო დაფარული. აღორძინების ეპოქაში ძირითადი მასალა იყო ქაღალდი, რომელიც ჩინეთში გამოიგონეს და ევროპაში ცნობილი გახდა - საუკუნეებში. ქაღალდს ზოგჯერ გრუნტავდნენ და სხვადასხვა ფერით ღებავდნენ (ფერად ქაღალდზე ხატავდნენ იტალიური ფანქრით, ნახშირით; ნათელი ადგილები ცარცით ან თეთრათი გამოიყოფოდა). ნახატი ზოგჯერ ზერელეა, სახელდახელოდ შესრულებული (ე. წ. კროკი), არის აგრეთვე გულმოდგინედ დასრულებული დეტალებით დამუშავებული ნახატი.

ნახატი ხელოვნების ერთ-ერთი უძველესი სახეობაა. პირველად მას ვხვდებით პირველყოფილ ხელოვნებაში - კლდისა და გამოქვაბულის მხატვრობაში. ნახატს განსაკუთრებული ადგილი ეჭირა ძველ ეგვიპტეში. წმინდა გრაფიკული ხასიათისაა ძველი ეგვიპტის ახალი სამეფოს (ძვ. წ. - სს.) პერიოდში პაპირუსებზე შესრულებული ნახატები. განსაკუთრებით პლასტიკურია ნახატები კლასიკური პერიოდის ძველ ბერძნულ ლარნაკწერაში, რეალურ ცხოვრებაზე უშუალო დაკვირვება ჩანს აბრეშუმსა და ქაღალდზე ტუშით შესრულებულ ნახატებში, რომელთაც ქმნიდნენ ძვ. წ. საუკუნის ჩინეთში და მოგვიანებით იაპონიასა და შორეული აღმოსავლეთ ქვეყნებში (პეიზაჟი, ადამიანთა, ცხოველთა, ყვავილების გამოსახულება).
ბოხმეჭა

ბოხმეჭა, მყვრელი — პატარა გველი ბოხმეჭასებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 60 სმ აღწევს. ზურგის მხარე მურა-ყავისფერია, მუცლისა — მოშავო. გავრცელებულია მთელ ევროპაში, კავკასიაში, დასავლეთ ციმბირში, მცირე აზიაში, ჩრდილოეთ ირანსა და ალჟირში. საქართველოში თითქმის ყველგანაა. უფრო ტყეებში ცხოვრობს. ცოცხლადმშობია. იკვებება მწერებით, მრავალფეხიანებით, ლოკოკინებით. მავნებლების განადგურებით მნიშვნელოვანი სარგებლობა მოაქვს.
ვალენტინ პავლოვი

ვალენტინ სერგოს ძე პავლოვი (; დ. 26 სექტემბერი 1937, მოსკოვი, რუსეთის სფსრ, სსრკ — გ. 30 მარტი 2003, მოსკოვი, რუსეთი) — საბჭოთა და რუსი პოლიტიკოსი, სსრ კავშირის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე 1991 წლის იანვრიდან აგვისტომდე. ის იყო მიხაილ გორბაჩოვის წინააღმდეგ 1991 წლის აგვისტოში მოწყობილი პუტჩის ერთ-ერთი მთავარი მონაწილე.
მიხეილ კალინინი

მიხეილ ივანეს ძე კალინინი ( დ. 7 ნოემბერი/19 ნოემბერი, 1875, ვერხნაია ტროიცა, ტვერის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 3 ივნისი, 1946, მოსკოვი, სსრკ) — საბჭოთა პოლიტიკოსი, სკკპ-ის უმაღლესი საბჭოს წევრი, სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარე (1938–1946)

ბიოგრაფია
რევოლუციურ მოძრაობაში ჩაება 1896 წლიდან (1903 წლიდან – ბოლშევიკი). ჩამოაყა­ლიბა მარქსისტული წრე, რომელიც შედიოდა პეტერბურგის „მუშათა კლასის განთავისუფლებისათვის ბრძოლის კავშირში“. 1899 წლის ივლისში დააპატიმრეს და 10 თვის პატიმრობის შემდეგ ­თბილისში გადაასახლეს. აქ მუშაობდა ამიერ­კავკასიის რკინიგზის მთავარ სა­ხელოსნოებში, შევიდა თბილისის სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციის ცენტრალურ ჯგუფში, 1900 წლის აგვისტოში მონაწილეობდა მუშათა გაფიცვის მოწყობაში, რისთვისაც დააპატიმრეს და მეტეხის ციხეში ჩასვეს, 1901 წელს კი რეველში (ტალინი) გადაასახლეს. 1917 წლის სექტემბერში ქ. პეტროგრადის სა­ხელმწიფო სათათბიროში აირჩიეს, აქტიურად მონაწილეობდა რუსეთის 1917 წლის ოქტომბრის გადატრიალებაში, რომლის შემდეგ პეტროგრადის ქალაქის თავად დაინიშნა. 1919 წლიდან იყო სრულიად რუსეთის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის (ცაკ) თავმჯდომარე, 1922 წლის დეკემბერში, სსრკ-ის შექმნის შემდეგ, აირჩიეს სსრკ ცაკ-ის თავმჯდომარედ, 1926 წლიდან – საკავშირო კპ (ბ) ცკ-ის პოლიტბიუროს წევრად. 1927 წლის 26 ივნისს დაესწრო ზაჰესის საზეიმო გახსნას, აამუშავა პირველი ტურბინა. 1938-1946 წლებში იყო სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარე. იყო სტალინის უახლოეს პოლიტიკურ გარემოცვაში. 1930-1940-იან წლებში მონა­წილეობდა მასობრივი რეპრესიების სანქცირებაში.

ჯილდოები და აღიარება
წითელი დროშის ორდენი (1928 და 1930)
სოციალისტური შრომის გმირი (1944)
ლენინის ორდენი (1935, 1944 და 1945)
მედალი „მოსკოვის დაცვისათვის“ (1944)
მედალი „გერმანიაზე გამარჯვებისათვის“ (1945)
მედალი „დიდ სამამულო ომში გამოჩენილი ღვაწლისათვის“ (1945)
მოსკოვის უმაღლესი სამხედრო სასწავლებლის საპატიო კურსანტი
ბრაბანტული ცხენი

ბრაბანტული ცხენი, ბრაბანსონი (ისტორიული ოლქის ბრაბანტის სახელისაგან) — ბელგიური მსხვილი ტვირთმზიდი ცხენის ჯიში. გამოყვანილია ადგილობრივი მუშა ცხენის გაუმჯობესებით. თანამედროვე ბრაბანტული ცხენს აქვს გრელი ტანი, განიერი და ღრმა ყურგი, გავაყე მკვეთრი ღარი, დიდქეჩეჩოებიანი, მოკლე და მსხვილი ფეხები, ნაკლებად მკვრივი ჩლიქები. ფერად თაფლა, ქურანა, წაბლა, თრთვილაა, იშვიათად ლურჯა. აჯილღის განაყომები (სმ): სიმაღლე მინდაოში 160-167, ტანის ირიბი სიგრძე 175-176, გულმკერდის ირგვლივი 215-220, ნების ირგელივი 26-28; ფაშატისა შესაბამისად: 160-163, 174-175, 205-210, 24-26. აჯილღის საშუალო ცოცხალი მასა 900 კგ, ზოგჯერ 1200 კგ-მდე; ფაშატისა — 700 კგ. მოითხოვს ჭარბ კვებას, მალმწიფადია — 2 წლისას უკვე იყენებენ სამეურნეო სამუშაოზე. ბრაბანტული ცხენი გავრცელებულია ბელგიაში, გერმანიაში, ნიდერლანდებში, დანიაში, ჩეხეთში, უნგრეთში, ბულგარეთში, იტალიაში, აშშ-სა და სხვა ქვეყნებში. ყოფილ სსრკ ბრაბანტული ცხენის მეშვეობით გამოყვანილია საბჭოური ტვირთმზიდი ცხენი.
ბრაზილიური ხე

ბრაზილიური ხე, პერნამბუკის ხე — ხე ცეზალპინიისებრთა ქვეოჯახისა. აქვს ქაცებით დაფარული ღერო და ტოტები, ორმაგფრთისებრი ფოთლები , წვრილი და სურნელოვანი ყვავილები. ველურად იზრდება ბრაზილიაში.

მის მაგარ და წითელ მერქანს (ე. წ. წითელი ხე) იყენებენ ძვირფასი ავეჯის დასამზადებლად, სახარატო საქმეში, აგრეთვე საღებავის — ბრაზილინის (ბრაზილეინის მისაღბად).
ბრამეა

ბრამეა — პეპლების გვარი ბრამეასებრნთა ოჯახისა. ცნობილია პალეოგენის ბოლოდან. გვარში რამდენიმე სახეობაა შემორჩენილი, თითოეული მათგანი ენდემურია და იზოლირებული არეალით ხასიათდება. საქართველოში გავრცელებულია პონტური ანუ კოლხური ბრამეა . დიდი ზომის (ფრთების შლილი 9-10 სმ) ღამის პეპელაა, მუქი ყავისფერი შეფერილობა აქვს და თეთრი ტალღისებური ზოლები დაჰყვება. დენდროფილია. კვების რეჟიმით დაკავშირებულია ჩვენი ფლორის უძველეს წარმომადგენელთან, წყავმაზასთან. ბინადრობს კოლხეთში, სუბტროპიკული ტყის ტენიან და დახურულ ხეობებში. რელიქტია. კოლხეთის განაშენიანების შემდეგ მისი რაოდენობა მკვეთრად შემცირდა.

კოლხურ ბრამეასთან გენეტიკურად ახლოს დგას ჰირკანული ბრამეა, რომელიც გავრცელებულია აზერბაიჯანში, თალიშში.
იოჰანეს ბრამსი

იოჰანეს ბრამსი (დ. 7 მაისი, 1833, ჰამბურგი, გერმანია — გ. 3 აპრილი, 1897, ვენა, ავსტრია) — გერმანელი კომპოზიტორი, პიანისტი, დირიჟორი.

ბიოგრაფია
იოჰანეს ბრამსი დაიბადა მუსიკოსის ოჯახში. მუსიკას სწავლობდა ჯერ მამასთან, შემდეგ ე. მარქსენთან (ფორტეპიანო). 50-იანი წლების დამლევს ბრამსი გამოდიოდა გერმანიის სხვადასხვა ქალაქში როგორც პიანისტი, მონაწილეობდა ლაიფციგის „გევანდჰაუზის“ სახელგანთქმულ კონცერტებში. მასთან ერთად გამოდიოდნენ რობერტ შუმანი და ი. იოახიმი. 1858–1859 წლებში იყო საგუნდო კაპელის დირიჟორი. 1862 წლიდან დამკვიდრდა ვენაში. აქ იგი გამოდიოდა როგორც პიანისტი და საგუნდო დირიჟორი. 70-იანი წლებიდან დაიწყო ინტენსიური შემოქმედებითი მოღვაწეობა, უკრავდა და დირიჟორობდა საკუთარ ნაწარმოებებს, ბევრს მოგზაურობდა. იგი აირჩიეს ბერლინის ხელოვანთა აკადემიის წევრად, ჰამბურგის „საპატიო მოქალაქედ“. ბრამსს მიენიჭა კემბრიჯისა და ბრესლავლის უნივერსიტეტების მუსიკის დოქტორის ხარისხი.
ფარნავაზ II

ფარნავაზ — ქართლის (იბერიის) მეფე ძვ. წ. საუკუნის 30-იან წწ-ში. ძვ. წ. 36 წელს მარკუს ანტონიუსმა რომაელთა ლაშქარი პუბლიუს კანიდიუს კრასუსის მეთაურობით იბერიაში გაგზავნა. კრასუსმა, დიონ კასიოსის ცნობით, დაამარცხა ქართლის მეფე ფარნავაზი, მოკავშირედ გაიხადა იგი და მასთან ერთად შეიჭრა ალბანეთში. აქ მათ ერთად დაამარცხეს მეფე ზობერი.

არსებობს რამდენიმე მოსაზრება ფარნავაზის პიროვნების შესახებ. სერგი გორგაძე] და პავლე ინგოროყვა ფიქრობდნენ, რომ დიონ კასიოსის „რომის ისტორიაში“ ნახსენები ფარნავაზ მეფე არის იგივე ბრატმანი/ბარტომი. ბრატმანი/ბარტომი ლეონტი მროველის თზულებაში მოხსენიებულია იბერიის მე-7, ხოლო „მოქცევაი ქართლისაიში“ მე-8 მეფედ. მას მიეწერება მცხეთის გალავნის და ქართლის ციხესიმაგრეთა გამაგრება. ინგოროყვა წერს, რომ სახელი ბრაცმანის სრული ვარიანტი უნდა იყოს ბარაცმან-ავაზ, იგივე ფარსმან-ავაზ. მისი აზრით, ქართულ ონომასტიკონში დამოწმებულია, რომ ერთსა და იმავე პირს მიემართებოდა სახელად როგორც ფარსმან-ავაზ (ბრაცმან-ავაზ), ისე ფარნავაზ. გ. მელიქიშვილის აზრით კი ბრაცმანი და ფარნავაზი სხვადასხვა მეფეები იყვნენ.

გუბაზ და ლევან სანიკიძეების მიხედვით, არტაგის ძეა. მან „უმატა ზღუდეთა მცხეთისათა და ყოველთა სიმაგრეთა ქართლისათა“.
ბარტომი და ქართამი

ბარტომი და ქართამი — იბერიის მეფეთა წყვილი ორმეფობის პერიოდში. „მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ მიხედვით მე-12, „მეფეთა ცხოვრების“ მიხედვით მე-11 მეფენი.

მეცნიერთა მოსაზრებანი
მეფეთა ცხოვრება ამ წყვილის მეფობას შეცდომით ახ. წ. საუკუნით ათარიღებს. მას მისდევენ, ს. გორგაძე და პ. ინგოროყვა. ს. გორგაძე ქარძამ/ქართამს მითრიდატე –თან აიგივებს. პ. ინგოროყვამ არმაზის ნეკროპლში აღმოჩენილ ბერსუმა პიტიახშის ლანგარზე ამოკვეთილი ინიციალები ბ.პ.ქ. წაიკითხა, როგორც ბ(ერცუმ) პ(იტიახში) ქ(ართამის ძჱ). ეს ბერცუმი, მისი აზრით, ბრატმან/ბარტომი უნდა იყოს.

გიორგი მელიქიშვილი და გურამ მამულია ქარძამი–ბრატმანის წყვილიდ მეფობას ძვ. წ. საუკუნის 60–იანი წლებით ათარიღებენ, რაც ძირითადად, გაზიარებულია მეცნიერებაში.

ისტორია
ამ მეფეთა დროს ქართლში მოსულან, ვესპასიანეს მიერ იერუსალიმიდან დევნილი ებრაელები და დასახლებულან მცხეთაში. მათ შორის ყოფილან ავაზაკ ბარაბას შთამომავალნი, რომელიც იესო ქრისტეს ჯვარცმისას გაათავისუფლეს ებრაელებმა მაცხოვრის ნაცვლად. ქართამის და ბარტომის მეფობა მშვიდობიანი ყოფილა. მათ ჰყოლიათ ძეები: ბარტომს – კაოსი, ხოლო ქართამს – ფარსმანი.
ფორტეპიანო

ფორტეპიანო — კლავიშებიან-სიმებიანი ინსტრუმენტების კრებითი სახელი, რომელიც მოიცავს მუსიკალურ ინსტრუმენტებს — როიალს და პიანინოს. თანამედროვე ფორტეპიანომ ისტორიული განვითარების დიდი გზა განვლო უძველესი ერთსიმიანი „მონოქორდიდან“. დინამიკურმა და ტემბრულმა შესაძლებლობებმა მრავალხმიანი ფორტეპიანო ერთ-ერთ წამყვან სოლო და თანმხლებ ინსტრუმენტად აქცია.

ტექნიკური მოწყობილობა
ფორტეპიანოს მექანიკა
ფორტეპიანო, ბგერას ანუ ხმას გამოსცემს ჩაქუჩის სიმზე დარტყმით. სიმები გადაჭიმულია რეზონანსულ დეკაზე (პიანინოში დეკა-დაფა განლაგებულია ვერტიკალურად, როიალში კი ჰორიზონტალურად).

პედლები
თანამედროვე ფორტეპიანოს გააჩნია ორი ან სამი პედალი (მარჯვენა, მარცხენა, საშუალო). ძველებურ ინსტრუმენტებში, ამავე დანიშნულებით მოწყობილი იყო ბერკეტები, რომლებსაც შემსრულებელი-პიანისტი მუხლებით მართავდა.

მარჯვენა პედალზე დაჭერით სიმების ჟღერა ხანგრძლივდება, მარცხენა პედალი — პირიქით, ახშობს. მესამე პედალი, რომელიც სრულყო ჰენრი სტენვეიმ, აგრძელებს გარკვეული ბგერის ჟღერადობას, მარჯვენა პედალის შემდგომი მოქმედებისაგან დამოუკიდებლად.
საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო სამართალი

სამოქალაქო საქმეები საქართველოში პირველი ინსტანციით განიხილება რაიონულ ან საქალაქო საერთო სასამართლოებში. დღეს საქართველოში სულ 70 პირველი ინსტანციის საერთო სასამართლოა, აქედან 64 _ რაიონული, 6 კი _ საქალაქო (თბილისის, რუსთავის, ქუთაისის, ბათუმის, სოხუმის და ფოთის).

როგორც წესი, სამოქალაქო საქმეს პირველი ინსტანციით ერთი მოსამართლე იხილავს. თუმცა, თუ საქმე განსაკუთრებით რთულია ან განსაკუთრებული მნიშვნელობისაა, მოსამართლემ შეიძლება მოითხოვოს საქმის განსახილველად 3–კაციანი მოსამართლეთა კოლეგიის დანიშვნა (მისი მონაწილეობით).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილების გასაჩივრება შესაძლებელია ზედა ინსტანციის სასართლოში. აჭარის და აფხაზეთის რაიონული და საქალაქო სასამართლოებისათვის ეს არის შესაბამისად აჭარის და აფაზეთის უმაღლესი სასამართლოები, დანარჩენი დასავლეთ საქართველოსათვის _ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლო, აღმოსავლეთ საქართველოსათვის კი _ თბილისის სააპელაციო სასამართლო.

მეორე ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების გასაჩივრება შესაძლებელია საკასაციო სასამართლოში. საქართველოში ეს არის უზენაესი სასამართლო. უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა. იგი არ საჩივრდება.
დავით ბაღდავაძე

დავით სიმონის ძე ბაღდავაძე (დ. 5 აგვისტო, 1929, სოფ. იანეთი, სამტრედიის რაიონი) — ქართველი მოწინავე მშენებელი, სოციალისტური შრომის გმირი (1974), სკკპ წევრი 1956 წლიდან.

ბიოგრაფია
1947 დაამთავრა სამტრედიის მუშა-ახალგაზრდობის საშუალო სკოლა, 1948 — ტყიბულის № 28 პროფესიული სასწავლებელი. 1948–1963 წლებში მუშაობდა ტყიბულში, 1963 წლიდან საქართველოს სსრ სასოფლო მშენებლობის სამინისტროს № 25 მოძრავ მექანიზებულ კოლონაში კალატოზად, 1973 წლიდან ამ კოლონის მშენებელთა კომპლექსური ბრიგადის ბრიგადირია, საქართველოს კპ ყრილობამ ბაღდავაძე აირჩია ცკ-ის წევრობის კანდიდატად. სკკპ ყრილობის დელეგატი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით და ოქტომბრის რევოლუციის ორდენით.
ეკატერინე ბაღდავაძე

ეკატერინე ნიკოლოზის ასული ბაღდავაძე (დ. 24 ოქტომბერი, 1916, თბილისი — გ. 15 აგვისტო, 1975, იქვე) — ქართველი ფერმწერი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1954).

ბიოგრაფია
1941 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია, იყო მოსე თოიძისა და უჩა ჯაფარიძის მოწაფე. ბაღდავაძის ნამუშევრებისათვის დამახასიათებელია სუფთა კოლორიტი და მაუყე ფერწერული მონასმები. მნიშვნელოვანი ნამუშევრებია: „გიორგი სააკაძე“ (1946, საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი), „მანანა ორბელიანი მეგობარ ქალებს შორის“ (1947, საქართველოს ლიტერატურული მუზეუმი) და სხვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
გიორგი ბახტაძე

გიორგი გიორგის ძე ბახტაძე (დ. 7 იანვარი, 1916, ქ. ხონი ― გ. 7 იანვარი, 1957, თბილისი) — საბჭოთა კავშირის გმირი (3 ივნისი, 1944). სკკპ წევრი 1941 წლიდან.

ბიოგრაფია
1942 წელს ქუთაისის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, გაიწვიეს წითელ არმიაში. მონაწილეობდა ჩრდილოეთ კავკასიისა და ყირიმის განთავისუფლებისათვის ბროლებში. 1944 წელს ასეულმა ბახტაძის მეთაურობით დაიკავა პლაცდარმი ქ. ხურსონის მახლობლად მდინარე დნეპრზე და უზრუნველყო ბატალიონის ორგანიზებული გადასვლა მდინარეზე. დნეპრის გადალახვისა და ხერსონის განთავისუფლებისათვის ბრძოლებში მამაცობისათვის ბახტაძეს მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, წითელი ვარსკვლავის ორდენითა და მედლებით.
ვალერიან ბახტაძე

ვალერიან საბას ძე ბახტაძე (დ. 4 აგვისტო, 1905, ქუთაისი ― გ. 21 ივლისი, 1974, თბილისი) — ქართველი ეკონომისტი, ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1963), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1967). 1928 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალურ-ეკონომიკური ფაკულტეტი. 1928 წლიდან ეწეოდა მეცნიერულ და პედაგოგიურ მოღვაწეობას. ბახტაძის მეცნიერული მოღვაწეობის ძირითადი სფეროა მსოფლიოს ქვეყნების ეკონომიკის ისტორია, საქართველოს სახალხო მეურნეობის და ქართული საზოგადო-ეკონომიკური აზრის ისტორია.
ვალია ბახტაძე

ვალერიან (ვალია) სამსონის ძე ბახტაძე (დ. 27 ივნისი, 1896, დ. ხონი, ქუთაისის მაზრა, ― გ. 4 დეკემბერი, 1930, თბილისი) — რევოლუციური (ბოლშევიკური) მოძრაობის მონაწილე საქართველოში. კომუნისტური პარტიის წევრი 1915 წლიდან.

ბიოგრაფია
რევოლუციურ მოძრაობაში ჩაება ქუთაისის გიმნაზიაში სწავლის პერიოდში (1912-1915), 1916 წელს ჯარში გაიწვიეს და გაგზავნეს პეტერგოფის პრაპორშჩიკთა სკოლაში, აქ სხვებთან ერთად შექმნა სოციალურ-დემოკრატიული წრე. 1917 წელს მონაწილეობდა თებერვლის რევოლუციურ ბრძოლებში პეტერგოფში, შემდეგ ავსტრიის ფრონტზე დროებითი მთავრობის წინააღმდეგ სამხედრო ნაწილის აჯანყებაში. აჯანყების ჩაქრობის შემდეგ დაბრუნდა საქართველოში. იყო ხონის პარტიული ორგანიზაციის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი, ბათუმ-გურიის ბოლშევიკური კომიტეტის მდივანი. მისი ხელმძღვანელობით 1918 იანვრიდან ბათუმში გამოდიოდა გაზეთ „მუშის სიმართლე“. იყო პარტიის ქუთაისის საგუბერნიო კომიტეტის წევრი. 1918 წლის აპრილში აქტიურად მონაწილეობდა ანტისამთავრობო გლეხთა აჯანყებაში სამეგრელოში. იმავე წლის გაზაფხულზე, აფხაზეთის ბოლშევიკური ამბოხების პერიოდში, ხელმძღვანელობდა სამხედრო-საზღვაო რაზმს, შედიოდა სამხედრო-რევოლუციური შტაბის შემადგენლობაში. აჯანყების დამარცხების შემდეგ წავიდა პიატიგორსკში, იქიდან ვლადიკავკაზში, სადაც ხელმძღვანელობდა დენიკინის წინააღმდეგ მებრძოლ კომუნისტურ რაზმს. 1919 წელს თებერვალში დაბრუნდა საქართველოში და განაგრძო რევოლუციური მოღვაწეობა, რისთვისაც რამდენიმეჯერ დააპატიმრეს. განთავისუფლების შემდეგ გაემგზავრა ბაქოში და დაინიშნა წითელი არმიის ცხენოსანი დივიზიის სამხედრო კომისრად. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების იძულებითი დამყარების შემდეგ ბახტაძე მუშაობდა გაზეთ „კომუნისტის“ რედაქტორად, პარტიის ქუთაისის საგუბერნიო კომიტეტის მდივნად, საქართველოს კპ(ბ) ცკ-ის აგიტაციისა და პროპაგანდის განყოფილების გამგედ, გაზეთ „მუშა და გლეხის“ და ჟურნალ „მნათობის“ რედაქტორად. 1926 წელს იყო მოწამეთას მონასტრის აკლდამიდან დავით და კონსტანტინეს ნეშტების ამოღების ინიციატორი.
ქსენია ბახტაძე

ქსენია ერმილეს ასული ბახტაძე (დ. 6 თებერვალი [ ძვ. სტ. 24 იანვარი] , 1899, თბილისი ― გ. 26 სექტემბერი, 1978, დაბა ჩაქვი, ახლანდ. ქობულეთის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სელექციონერი, ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1945), პროფესორი (1949), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის (1955) და საკავშირო სასოფლო-სამეურნეო მეცნიერებათა აკადემიის (1956) აკადემიკოსი, საქართველოს (1960) და აჭარის (1966) მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, სოციალისტური შრომის გმირი (1966).

ბიოგრაფია
1922 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სასოფლო-სამეურნეო ფაკულტეტი მემცენარეობის განხრით. 1921–1926 წლებში მუშაობდა თბილისის ბოტანიკურ ბაღში, ყარაიაზის (გარდაბნის რაიონი) და განჯის საცდელ სადგურებში. 1927 წლიდან მუშაობს ჩაქვის საცდელ სადგურში (ამჟამად ჩაისა და სუბტროპიკული კულტურების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი), სადაც ხელმძღვანელობს ჩაის სელექციისა და მეთესლეობის განყოფილებას. მის მიერ გამოყვანილი ჩაის 19 ჯიშიდან აღსანიშნავია „ქართული სელექციური ჩაი №1“, „ქართული სელექციური ჩაი №2“, რომელთა შექმნისათვის ბახტაძეს მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია (1948) და „სელექციური №8“ - „ზამთრის გმირი“. ბახტაძისეული ჯიშებს მაღალი საგემოვნო თვისებები აქვს და ამავე დროს უხვმოსავლიანია. ბახტაძე დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 2 სხვა ორდენითა და მედლებით.
ოლღა ბახუტაშვილ-შულგინა

ოლღა ალექსანდრეს ასული ბახუტაშვილ-შულგინა (დ. 13 თებერვალი, 1879 (ზოგიერთი წყაროთი 1876), ქუთაისი ― გ. 20 აპრილი, 1950, თბილისი) — ქართველი მომღერალი (სოპრანო), ერთ-ერთი პირველი ქართველი საოპერო მომაღერალი ქალი, ქართული ვოკალური სკოლის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პროფესორი (1921-იდან), საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1941).

ბიოგრაფია
დაიბადა ექიმის ოჯახში, რომელიც თბილისში გადავიდა საცხოვრებლად. დედამ შეაყვარა მუსიკა და შეიყვანა ფორტეპიანოს შესასწავლად პროფესორს მატკოვსკისთან. შემდეგ სწავლობდა მუსიკალურ სასწავლებელში. 19 წლის ასაკში მოწაფედ აიყვანა ე. რიადნოვმა, ხოლო შემდეგ მილანიდან ჩამოსულმა პ. რონციმ. მისი დებიუტი შედგა თბილისის საოპერო სცენაზე 1901 წლის 29 დეკემბერს. ჩაატარა კონცერტები მოსკოვში. სანქტ-პეტერბურგში გაიარა ვოკალის უმაღლესი კურსები იპოლიტე პრიანინშიკოვის ხელმძღვანელობით. 1903 წელს გამოდიოდა პარიზსა და მილანში. პარიზში მეცადინეობდა პროფესორ ტეკისთან, მილანში კი პროფესორ ვიდალთან და ბროჯოსთან. 1904 წელს დაბრუნდა მოსკოვში და მისი დებიუტი შედა მოსკოვის დიდი თეატრში. 1904–1906 წლებში მოღვაწეობდა კიევში. 1906 წელს მიიწვიეს ოდესის ოპერის და ბალეტის თეატრში, სადაც ოთხი წლის განმავლობაში დარჩა სამუშაოდ. პარალელურად კონცერტებს ატარებდა თბილისში, ხარკოვში, ბაქოში, ყაზანში, კისლოვოდსკში, ეკატერინბურგსა და სხვა ქალაქებში.

1917 წელს დაბრუნდა საქართველოში. შემდეგი ათი წლის განმავლობაში მოღვაწეობდა თბილისის საოპერო სცენაზე. ბახუტაშვილ-შულგინა იყო ეთერისა (ზაქარია ფალიაშვილის „აბესალომ და ეთერი“) და გულჩინას (დიმიტრი არაყიშვილის „შოთა რუსთაველი“) პირველი შემსრულებელი. 1918 წლიდან დაიწყო პედაგოგიური საქმიანობა ფილარმონიის მუსიკალურ სასწავლებელში. 1921 წლიდან ხელმძღვანელობდა ვოკალურ კლასს მეორე კონსერვატორიაში. 1926 წელს დაინიშნა კონსერვატორიის ვოკალური ფაკულტეტის დეკანად.

თბილისის საოპერო თეატრის სცენაზე შეასრულა სოპრანოს პარტია: ტატიანა, ლიზა, იოლანტა, მარია (პეტრე ჩაიკოვსკის „ევგენი ონეგინი“, „პიკის ქალი“, „იოლანტა“, „მაზეპა“), თამარი (ანტონ რუბინშტეინის „დემონი“), აიდა (ჯუზეპე ვერდის „აიდა“), ბატერფლაი (ჯაკომო პუჩინის „ჩიო-ჩიო-სანი“) და მრავალი სხვა. ბახუტაშვილ-შულგინა პირველი ქართველი მომღერალი ქალი იყო, რომელსაც მიენიჭა საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტის წოდება. იყო ერთ-ერთი პირველი ქართველი პროფესორი ვოკალის დარგში. მისი მოწაფეები (ეკატერინე სოხაძე, ნადეჟდა ცომაია, პეტრე ამირანაშვილი, მერი ნაკაშიძე, გიორგი გოგიჩაძე, მიხეილ ყვარელაშვილი, ლეილა გოცირიძე, პეტრე თომაძე და სხვა) წარმატებით მოღვაწეობდნენ საოპერო თეატრებსა და ესტრადაზე. ავტორია სამეცნიერო-მეთოდური ხასიათის შრომებისა: „ვოკალური პედაგოგიკის ცდა. ბგერის დასაყენებლი საყოველთაო სავარჯიშოების კრებული“, „კადენციები და მელიზმები“ (1940), „ვოკალიზმები მაღალი ხმისათვის ქართულ ხალხურ თემებზე“ (1942).
ბრაჰმა

ბრაჰმა (სანსკრ. ््ा „შემოქმედი“) — ადრეული ბრაჰმანიზმის უმაღლესი ღვთაება, ინდუისტური სამების ტრიმურტის შემოქმედი ღმერთი — მფარველ ვიშნუსა და გამანადგურებელ შივასთან ერთად.

ბრაჰმას კულტი უნდა წარმოშობილიყო გვიანდელ ვედურ პერიოდში ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევარში კლასობრივი საზოგადოების გაჩენისა და ქურუმთა პრივილეგიური კასტის ბრაჰმანების გაბატონებასთან ერთად.

ჩვეულებრივ ბრაჰმას გამოხატავენ გედზე მჯდომს ოთხი სახითა და ოთხი ხელით.

ვინაიდან ბრაჰმამ მსოფლიოს შექმნა უხსოვარ დროში უკვე დაასრულა, ინდუიზმის მიმდევრებში მის მიმართ ინტერესი იმდენად დაიკარგა, რომ ტაძრებით მოფენილ ინდოსტანის ნახევარკუნძულზე ბრაჰმასთვის მიძღვნილი ორი უძველესი მოუვლელი ტაძარიღა არსებობს. ბრაჰმას კულტი საუკუნეების განმავლობაში შეცვალეს სხვა ღმერთებმა — კრიშნამ, რამამ, განეშამ და სხვა.

ბრაჰმას ცოლია სარასვატი, მეცნიერებისა და ხელოვნების ქალღმერთი.
რუსული ავანგარდი

რუსული ავანგარდი — მრავლისმომცველი ტერმინი, განსაზღვრავს ვრცელ გავლენიან მიმდინარეობას თანამედროვე ხელოვნებაში, რომელიც რუსეთში გავრცელდა დაახ. 1890-1930 წლებში, თუმცა ზოგან ის დაიწყო უკვე 1850 წელს და გრძელდებოდა 1960 წლამდე. ტერმინი მოიცავს მრავალ ცალკეულ თუმცა ერთმანეთთან დაკავშირებულ ხელოვნების მოძრაობას, რომელიც ამ პერიოდში აღმოცენდა, მათ შორის სიმბოლიზმს, ნეოპრიმიტივიზმს, სუპრემატიზმს, კონსტრუქტივიზმსა და ფუტურიზმს. იმის გათვალისწინებით, რომ მრავალი ამ ავანგარდისტ ხელოვნათაგან უკრაინაში იყო დაბადებული და გაზრდილი (მათ შორის კაზიმირ მალევიჩი, ალექსანდრა ექსტერი, ვლადიმერ ტატლინი, ვასილი კანდინსკი, დავიდ ბურლიუკი, ალექსანდრე არხიპენკო, სონია დელუნი-ტერკი), ზოგიერთ წყაროში მას ასევე უკრაინულ ავანგარდსაც უწოდებენ.

რუსულმა ავანგარდმა მის შემოქმედებით და პოპულარობის მწვერვალს 1917 წლის რევოლუციასა და 1932 წელს შორის მიაღწია, რის შემდეგაც ავანგარდისტული იდეებს უპირისპირდება ახლად აღმოცენებული სოციალისტური რეალიზმი, რომელსაც მთავრობა ლობირებდა. ამ პერიოდის გამორჩეული ფიგურები იყვნენ:

მხატვრები
მარკ შაგალი
პაველ ფილონოვი
ვასილი კანდინსკი
ელ ლისიცკი
კაზიმირ მალევიჩი
მიხაილ მატიუშინი
ლიუბოვ პოპოვა
ალექსანდრე როდჩენკო
ოლგა როზანოვა
ვლადიმერ ტატლინი
ნადეჟდა უდალცოვა
ალექსანდრე ჟდანოვი

კინორეჟისორები
ოლექსანდრ დოვჟენკო
სერგეი ეიზენშტეინი
ვსევოლოდ პუდოვკინი
ძიგა ვერტოვი

მწერლები
სერგეი ტრეტიაკოვი