iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქობულ ხევისუფლის წარწერა

ქობულ ხევისუფლის წარწერა — ძველი ქართული ასომთავრული წარწერა თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ დაღეთ-ხაჩინის მახლობელი ტერიტორიიდან. სამსტრიქონიანი წარწერა, რომელიც მოთავსებულია წყაროს ქვაზე, იპოვა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ქვემო ქართლის ექსპედიციამ ნიკო ბერძენიშვილის ხელმძღვანელობით.

წარწერა
ქ~ე შე ქობულ
ჴევს ოფლჲ
ესე დაკრკნილჲ წყ~რჲ მნ ქნ

ანუ:
ქრისტე, შეიწყალე ქობულ
ჴევისუფალჲ,
ესე დაკრკნილჲ წყაროჲ მან ქნა.

დახასიათება
წარწერას ახასიათებს ასოთა მიდრეკილება ნუსხურობისაკენ. ე, ვ, ლ გრაფემებს აქვთ დამატებითი ხაზები. ჲ გამოხატავს ი ხმოვანს (უფალჲ, დაკრკნილჲ). ქნა < ქმნა მ–ს დაკარგვის გზით. წარწერაში გვხვდება საინტერესო ლექსიკური ერთეული – დაკრკნილჲ.

დათარიღება
ნ. შოშიაშვილი წარწერას საუკუნით ათარიღებს.
არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტი

არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტი — სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი, რომელიც 1936 წელს შეიქმნა „აკად. ნ. მარის სახელობის ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტის“ (ენიმკი) ბაზაზე. 1941 წელს, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის დაარსებასთან დაკავშირებით, „ენიმკის“ გაყოფის შემდეგ შეიქმნა თავდაპირველად „აკად. ნ. მარის სახელობის ენის ინსტიტუტი“. 1950 წლიდან მას ეწოდა „საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერების ინსტიტუტი“, 1988 წლიდან – „საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არნ. ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტი“, ხოლო 2006 წლიდან – „საჯარო სამართლის იურიდიული პირი – არნ. ჩიქობავას ენათმეცნიერების ინსტიტუტი“. ამჟამად იგი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის შემადგენლობაშია.

ინსტიტუტის ძირითადი მიმართულებაა ქართული ენის შესწავლა როგორც ნორმატიული, ისე ისტორიული თვალსაზრისით, სხვა ქართველური და კავკასიური ენების – მათი ფონეტიკის, გრამატიკის სტრუქტურის, სინტაქსის, ლექსიკისა და დიალექტოლოგიის საკითხების კვლევა სინქრონიულ და დიაქრონიულ ასპექტში, აგრეთვე ტიპოლოგიური თვალთახედვით, ამ ენათა სხვა ჯგუფის ენებთან კონტაქტები და ამ თვალსაზრისით თანამედროვე ზოგადი ენათმეცნიერების ძირითადი პრობლემატიკა.

ინსტიტუტის სამეცნიერო პერიოდული ორგანოებია: „იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერება“ (დაარსდა 1946 წელს), „ქართველურ ენათა სტრუქტურის საკითხები“, „ქართული სიტყვის კულტურის საკითხები“, „ეტიმოლოგიური ძიებანი“, „ქართველოლოგიური კრებული“, „დიალექტოლოგიური კრებული“, „თანამედროვე ზოგადი ენათმეცნიერების საკითხები“. ინსტიტუტის ბაზაზე საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია გამოსცემდა „იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების წელიწდეულს“ (დაარსდა 1974 წელს, ბოლო ტომი გამოიცა 2003 წელს). 1950–1964 წლებში ინსტიტუტმა გამოსცა „ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონის“ რვატომეული (1971, საქართველოს სახელმწიფო პრემია). 2008 წლიდან მიმდინარეობს ლექსიკონის ახალი რედაქციის გამოცემა.

დირექტორები
სიმონ ჯანაშია (1941–43)
ვარლამ თოფურია (1943–49)
გიორგი ახვლედიანი (1949-50)
არნოლდ ჩიქობავა (1950–52)
ივანე გიგინეიშვილი (1952-53)
ქეთევან ლომთათიძე (1953–63, 1975–87)
ვლადიმერ ფანჩვიძე (1963–75)
ბესარიონ ჯორბენაძე (1987–93)
გუჩა კვარაცხელია (1993–2006)
ლალი ეზუგბაია (2006–2013)
ავთანდილ არაბული (2014–2018)
ნანა მაჭავარიანი (2018 წლიდან დღემდე)
მაისის რევოლუცია

მაისის რევოლუცია − ერთკვირიანი რევოლუციურ ქმედებათა სერია, რომელსაც ადგილი ჰქონდა 1810 წლის 18-25 მაისს ბუენოს-აირესში, რიო-დე-ლა-პლატის ვიცე-სამეფოს დედაქალაქში. თავის მხრივ, ეს ვიცე-სამეფო წარმოადგენდა ესპანეთის იმპერიის კოლონიას და მოიცავდა თანამედროვე არგენტინის, ბოლივიის, პარაგვაისა და ურუგვაის ტერიტორიებს. რევოლუციის შედეგად ჩამოგდებულ იქნა ვიცე-მეფე ბალთასარ იდალგო კისნეროსი და 25 მაისს შეიქმნა ადგილობრივი მთავრობა, პირველი ხუნტა. ამ მოვლენებს არგენტინაში ხშირად „მაისის კვირასაც“ უწოდებენ.
დრუპჩენი

დრუპჩენი (ტიბ: ྒྲུ་ེ་ ვაილი: - „დიდი შესრულება“) — მედიტაციური პრაქტიკა ტიბეტურ ბუდიზმში, რომელიც დაახლოებით 10 დღე გრძელდება. მასში ერთვება ბევრი საერო და სასულიერო პირი, რომელთაც მინიმუმ ერთი ლამა ხელმძღვანელობს. ითვლება ძალიან ძლიერ პრაქტიკად მსოფლიო, პიროვნული და საზოგადო მშვიდობისთვის.

პრაქტიკისას, პრაქტიკოსები კითხულობენ მანტრებს, აკეთებენ ტორმებს, ქმნიან დიდი ზომის ქვიშის თანგკებს.
ფედერალური ლიგა

ფედერალური ლიგა ან თავისუფალ ხალხთა ლიგა - ყოფილი კონფედერაციული სახელმწიფო სამხრეთ ამერიკაში, მონტევიდეოს გარშემო. არსებობდა 1815 -1820 წლებში. მოიცავდა თანამედროვე ურუგვაის ტერიტორიას მთლიანად და მის მოსაზღვრე არგენტინის გარკვეულ ტერიტორიას.

შეიქმნა რიო-დე-ლა-პლატის ვიცე-სამეფოს დაშლის შემდეგ. მისი არსებობა კი იმით დამთავრდა, რომ ტერიტორიის ნაწილი ბრაზილიის იმპერიამ დაიპყრო, ნაწილი კი რიო-დე-ლა-პლატის გაერთიანებულმა პროვინციებმა.

მიუხედავად იმისა, რომ ამ სახელმწიფოს გეგმებში შედიოდა მთელი თანამედროვე არგენტინის ტერიტორიის მიერთება, ეს გეგმა განუხორციელებელი აღმოჩნდა და ის ძირითადად მონტევიდეოსა და ე.წ. " "-ის გარშემო დარჩა კონცენტრირებული.

დღეისათვის, ფედერალური ლიგა თანამედრეოვე ურუგვაის წინაპრად მიიჩნევა.
დავით მუსხელიშვილი

დავით მუსხელიშვილი (დ. 19 ოქტომბერი, 1928, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, აკადემიკოსი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2021).

ბიოგრაფია
1956-1960 წლებში იყო ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, ხოლო 1960 წლიდან — უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1967 წლიდან იმავე ინსტიტუტის ისტორიული გეოგრაფიის განყოფილების ხელმძღვანელი. 1999-2006 წლებში იყო ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი.

2001 წლიდან არის საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიასთან არსებული ქრისტიანული კვლევის საერთაშორისო ცენტრის გამგეობის თავმჯდომარე. 2006 წლიდან — ისტორიის, ეთნოლოგიისა და რელიგიის შესწავლისა და პროპაგანდის ცენტრის გამგეობის თავმჯდომარე.

2007 წლიდან — საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოლოგიის კომისიის თავმჯდომარეა.
Syncopy Films

(აგრეთვე ცნობილი როგორც სინკოპი) — ბრიტანულ კინოკომპანია, რომელიც დააარსა რეჟისორმა, სცენარისტმა და პროდიუსერმა კრისტოფერ ნოლანმა თავის მეუღლესთან ემა თომასთან ერთად. „სინკოპის“ ეკუთვნის კრისტოფერ ნოლანის ყველა ფილმი გარდა სურათებისა „ინსომნია“ და „მემენტო“, ასევე ზაკ სნაიდერის „ფოლადის ადამიანი“, რომელიც 2013 წელს გამოვიდა.

ფილმები
ზემოლისის ეკლესიის წარწერა

ზემოლისის ეკლესიის წარწერა — ნუსხურნარევი ასომთავრული წარწერა ქარელის მუნიციპალიტეტის ზემოლისის ციხის (1991 წლამდე შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ზნაურის რაიონში) ეკლესიაზე. წარწერა ამოღარულია ეკლესიის სამხრეთის კარის თავზე.

წარწერა
წარწერა ხუთსტრიქონიანია:
ნებითა ღმრთისაჲთა
მე ფბრნია თოალოისა ასოლმნ
აღვაშენე წა ესე ეკლესია ვკთხ
საფარველად ძმისა ჩემისა აბლთ
...

ანუ:
ნებითა ღმრთისაჲთა
მე ფებრონია, თუალოისა ასულმან
აღვაშენე წმიდა ესე ეკლესია, ვაკურთხ[ე]
საფარველად ძმისა ჩემისა აბულეთ–
ის[ა]

დახასიათება
წარწერას ახასიათებს /უ/–ს ო–თი გადმოცემა. ყურადღებას იქცევს ჲ–ს კლება სახელობითში (წმიდა ესე ეკლესია), რაც ცოცხალ მეტყველებას ასახავს. საინტერესოა საკუთარი სახელი თუალა.

დათარიღება
ნ. შოშიაშვილის აზრით წარწერა საუკუნისაა.
ჭყონდიდის ტაძრის წარწერები

ჭყონდიდის ტაძრის წარწერები — ორი ძველი ქართული წარწერა ჭყონდიდის ტაძრიდან.

პირველი წარწერა
ტაძრის დასავლეთ დასავლეთ ფასადზე ამოკვეთილი ყოფილა ასომთავრული წარწერა, რომელიც 1850 წელს ტაძრის შეკეთებისას დაიღუპა. მისი ფრაგმენტები გამოაქვეყნა მარი ბროსემ:

წარწერას ასე კითხულობენ:

«[† ადიდენ ღმერთმან ბაგრატ] მეფჱ აფხაზთა[ჲ ორთავე შინ]ა ცხორებათა. აღაშენა წმიდაჲ ესე სანათლა[ვი] დასაბამითგან[თა] წელთა [ხ]ქ (=6600), ქრონიკონსა სივ (=216)».
დათარიღება
წარწერა თარიღდება 996 წლით (780+216=996). დასაბამითგან უნდა აღდგეს ხქ (6600–5604=996).

მეორე წარწერა
ეკლესიის დასავლეთ ფასადზე მოთავსებულ ქვის ფილაზე შესრულებული ქრისტეს გამოსახულების ორივე მხარეს გვაქვს ასომთავრული წარწერა:

ანუ:

დათარიღება
წარწერა პირველი წარწერის თანადროული ჩანს.
ქორეთის ეკლესიის წარწერა

ქორეთის ეკლესიის წარწერა — ძველი ქართული ასომთავრული წარწერა საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქორეთის ღვთაების ეკლესიიდან. წარწერა სამშენებლო ხასიათისაა. იგი მიკვლეულ იქნა 1958 წელს გ. გაფრინდაშვილის მიერ.

წარწერა
წარწერა ექვსსტრიქონიანია:
†. სმ~ბო წო შე დ
ა ადიდე მ~რმ დე
ოფალი და შვილნი მ
ისნი გ~ი და ხურსი ესე ბ
ლჰ ... დაიდვა ქრნ~კნ
სა სკ–სა

ანუ:
†. სამებაო წმიდაო, შეიწყალე დ–
ა ადიდე მარიამ დე–
ოფალი და შვილნი მ–
ისნი: გიორგი და ხურსი. ესე ბ–
ლაჰ[ვარი] დაიდვა ქრონიკონ–
სა სკ (=220)–სა

დახასიათება
ენობრივი თავლსაზრისით საყურადღებოა დეოფალ < დედოფალ დ–ს დისიმილაციური დაკარგვა. ასევე საყურადღებოა ანთროპონიმი ხურსი.

დათარიღება
წარწერა თარიღდება 1000 წლით (780+220=1000).
ზემო ნიქოზის ღვთაების ტაძრის წარწერები

ზემო ნიქოზის ღვთაების ტაძრის წარწერები — ორი ძველი ქართული ასომთავრული წარწერა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ნიქოზის ღვთაების ტაძარზე.

პირველი წარწერა
წარწერა ორსტრიქონიანია:
წო სმო ზრა
პრლეპკი შე

ანუ:
წმიდაო სამებაო, ზაქარია
პირველეპისკოპოსი შეიწყალე

დახასიათება
პალეოგრაფიული თვალსაზრისით წარწერა არქაულია. შ ასოს ზემოთა რკალი შეკრულია, ასევე შეკრულია წ გრაფემის ორივე რკალი. ქარაგმის ნიშნები არ გვხვდება.

დათარიღება
სპეციალისტთა აზრით წარწერა საუკუნისაა.

მეორე წარწერა
წარწერა ამოკვეთილია საყდრის სამხრეთ ფასადზე. დაზიანებულია. წარწერა სამსტრიქონიანია:
...ეპი
სკპზმნ აღვ
შნე წჲ ეკლსჲ

ანუ:
...ეპი–
სკოპოზმან აღვ–
აშჱნე წმიდაჲ ეკლესიაჲ

დახასიათება
პალეოგრაფიული თვალსაზრისით წარწერას ახასიათებს გრაფემების გაკუთხოვნება.

დათარიღება
სპეციალისტთა აზრით, წარწერა საუკუნისაა.
სოლომონ ლაფაური

სოლომონ ლაფაური-იობაშვილი (დ. 4 ოქტომბერი, 1929 — გ. 12 აპრილი, 2007) — ქართველი მუსიკათმცოდნე, ჟურნალისტი, საზოგადო მოღვაწე. საქართველოს ტელევიზიის და რადიომაუწყებლობის გუნდის დამაარსებელი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე. დატოვებული აქვს მდიდარი არქივი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თელავის იაკობ გოგებაშვილის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტი 1951 წელს; 1959 წელს ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია.

1947–1951 წლებში მღეროდა ფირუზ მახათელაშვილის გუნდში. საქართველოს ტელე-რადიო მაუწყებლობის დაარსების დღიდან (1956 წლის 30 დეკემბერი) მისი თანამშრომელი. მისი ხელმძღვანელობით მუსიკის რედაქციაში შეიქმნა სხვადასხვა სატელევიზიო ფორმატები. ხალხური რედაქციის დამაარსებელი (1979 წლიდან) და ხელმძღვანელი. მისი იდეით და ხელმძღვანელობით დაარსდა და შეიქმნა სხვადასხვა სახალხო დღესასწაულები „გარეჯობა“, „საბაობა“, „აფხაზეთი ტელეეკრანებზე“, „სულიკო, სსრკ–ში პირველი ქართული ტელეოპერა „გამზრდელი“ (1960 წელი, კომპოზიტორი ნოდარ გიგაური) და სხვა. რაიონებში მუშაობის შედეგად მისი იდეით შეიქმნა და ტარდებოდა თბილისის ფილარმონიაში „ხალხური შემოქმედების საღამოები“, რომელსაც ვახუშტი კოტეტიშვილი მოდერირებდა. 1967 წლის 27 დეკემბერს, სოლომონ ლაფაურის ინიციატივით მოეწყო პირველი ქართული ტელერეპორტაჟი და ტრანსლაცია ქუთაისიდან. (მანამდე მოძრავი ტელესადგურები არ არსებობდა, იმ დროისათვის მოსკოვმა გადასცა საქართველოს ნახმარი ტელესადგური, რომელიც თბილისში შეკეთებული იქნა) ქუთაისის ოპერის თეატრის გახსნასთან დაკავშირებით (დაიდგა „აბესალომ და ეთერი“).

2017 წლის 14 აპრილს, თბილისში, მიცკევიჩის 11-ში სოლომონ ლაფაურის მემორიალური დაფა გაიხსნა.
ვანაძეები (ხულოს მუნიციპალიტეტი)

ვანაძეები — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში (ღორჯომის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ღორჯომისწყლის (აჭარისწყლის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 1200 მ-ზე, ხულოდან 15 კმ-ში.

სოფელს სახელი ეწოდა ვანაძეების საგვარეულოს მიხედვით. საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის დასაწყისის ოფიციალურ დოკუმენტებში ეწოდებოდა ვანაძე. საბჭოთა პერიოდში სოფელში განვითარებული იყო მეთამბაქოეობა. სოფლის სამხრეთით, ჩრდილაქედის („საკაჟიქედი“) შემაღლებულ ადგილზე, შემონახულია შუა საუკუნეების ეკლესიის ნანგრევები. მოსახლეობა ამ ქედს საყდრისქედს, ეკლესიის ადგილს — ნასაყდრალს, ხოლო თვით ეკლესიას აგარის ეკლესიას უწოდებს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 196 ადამიანი.
ხიხაძირი

ხიხაძირი — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ხიხაძირი, ახალშენი, კალოთა, სკვანა). მდეობარეობს მდინარე სხალთის ორივე ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1240 მეტრის სიმაღლეზე. იგი 41 კილომეტრითაა დაშორებული დაბა ხულოდან და 116 კილომეტრით ბათუმიდან. ეს უძველესი ქართული სოფელი გაშენებულია ხიხანის ციხის ქვემოთ.

ისტორია
სოფელში მდებარეობს საუკუნის ეკლესია თიკანაური და ორი ციხე: ციხისყელი და ვარდციხე. ეს ციხეები თავის დროზე ხიხანის ციხეს იცავდა დასავლეთიდან. სოფელი ხიხაძირი - საუკუნეებში სამხრეთ საქართველოს ერთ-ერთი მოწინავე კუთხე და დიდმნიშნელოვანი კულტურული ცენტრი ყოფილა. საუკუნეში ხიხაძირში მოღვაწეობდა ცნობილი ქართველი ჰიმნოგრაფი ტბელ აბუსერისძე.

ცნობილია, რომ ხიხაძირის ხეობაში იმოგზაურეს და ადგილობრივ მკვდრთა ყოფა-ცხოვრება სხვადასხვა კუთხით აღწერეს: ჟურნალ „ცისკრის“ რედაქტორმა ივანე კერესელიძემ 1869 წელს, ცნობილმა ისტორიკოსმა დიმიტრი ბაქრაძემ 1873 წელს, გეოგრაფმა და საზოგადო მოღვაწემ - გიორგი ყაზბეგმა 1874 წელს, ეთნოგრაფმა თედო სახოკიამ 1896 წელს და აკადემიკოსმა გიორგი ჩიტაიამ 1933 წელს. საბჭოთა პერიოდში სოფელში განვითარებული იყო მეთამბაქოეობა. დღეისათვის ხიხაძირში ფუნქციონირებს საშუალო სკოლა, კულტურის სახლი, საავადმყოფო, აფთიაქი და კავშირგამბულობის განყოფილება.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 455 ადამიანი.

ცნობილი ადამიანები
ხიხაძირში დაიბადნენ:
დავით გაბაიძე — იურისტი, პოლიტიკოსი, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე;
გიორგი გაბაიძე — პოეტი;
უჩხო

უჩხო — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში, დეკანაშვილების თემში. მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე უჩხოსწყლის (აჭარისწყლის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 1120 მ., ხულოდან 8 კმ. საბჭოთა პერიოდში გავრცელებული იყო მეთამბაქოეობა, სოფელი შედიოდა ხულოს სადაბო საბჭოში. სოფელში არის საუკუნის უჩხოს ქვისთაღოვანი ხიდი და ბეგოშვილების ციხე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 328 ადამიანი.
კალოთა

კალოთა — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში (ხიხაძირის თემი), მდინარე ხიხანისწყლის (სხალთის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1430 მ. ხულოდან 48 კმ. სოფელში კალოთის სამსხვერპლოს ნანგრევები. მოქმედებს საჯარო სკოლა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 132 ადამიანი.
ქეთა თოფურია

ქეთევან (ქეთა) თოფურია (დ. 9 სექტემბერი, 1986, თბილისი) — რუსეთში მოღვაწე ქართველი მომღერალი, ჯგუფ „ა-სტუდიოს“ ვოკალისტი.

ბიოგრაფია
მისი მამა, ამჟამად გარდაცვლილი, ანდრო თოფურია იყო კანონიერი ქურდი, ხოლო დედა – ნატალია თოფურია — ინჟინერ–ქიმიკოსი. ქეთას მუსიკასთან ბავშვობიდანვე ჰქონდა ურთიერთობა. 1998 წელს დაამთავრა გოგი სუდრაძის სახელობის თბილისის მუსიკალური სკოლა, ხოლო 2003 წელს  — მუსიკალური სასწავლებელი ვოკალის მასწავლებლის სპეციალობით. 2003 წელს ჩააბარა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ფსიქოლოგიის ფაკულტეტზე, მაგრამ შეწყვიტა სწავლა მას შემდეგ, რაც მიიღო მოწვევა ჯგუფ ა-სტუდიოსაგან იმის თაობაზე, რომ შეეცვალა ჯგუფის იმჟამინდელი ვოკალისტი პოლინა გრიფიტსი. მოწვევაზე დათანხმების შემდეგ ის საცხოვრებლად მოსკოვში გადავიდა. 2005 წელს ის წარადგინეს ა-სტუდიოს ახალ ვოკალისტად, რითაც ამჟამადაცაა დაკავებული.
გამზრდელი (ოპერა)

„გამზრდელი“ — პირველი ქართული ტელე-ოპერა. დაიდგა სოლომონ ლაფაურის ინიციატივით და ხელმძღვანელობით 1960 წელს, აკაკი წერეთლის პოემის მიხედვით.

ითვლება სსრკ-ში პირველ ტელე-ოპერად. იმავე წელს ნაჩვენები იყო სსრკ მუსიკალური რედაქციების საკავშირო სემინარზე, როგორც ნოვატორული ფორმატი.

1961 წლის 1 ივნისის საკავშირო კომიტეტის თავმჯდომარის ბრძანებულებით დაჯილდოებული იქნა 25 კაციან შემოქმედებითი ჯგუფი.

პირველი წარმატებული ფორმატის შემდეგ შეიქმნა ოთარ თაქთაქიშვილის სატელევიზიო ოპერა „ჯილდო“ (1964). ეს ოპერა ლევან თაქთაქიშვილის მიერ გადატანილი იქნა კინოფირზე და ინახება საქ.ტელეარქივში.

შემოქმედებითი ჯგუფი
სერგო ევლახიშვილი – რეჟისორი
ლილე კილაძე – დირიჟორი და რედაქტორი
ნოდარ გიგაური – კომპოზიტორი
სოლომონ ლაფაური – მუსიკალური რედაქტორი
ჯ. ნანიტაშვილი, რ. არცივაძე, რ. გაბაშვილი – ოპერატორები
თენგიზ სამსონაძე – მხატვარი
ლევან ქიშმიშევი – ხმის რეჟისორი
დალი ღოღელიანი, რამაზ ჩხიკვაძე, ირაკლი უჩანეიშვილი, ტარიელ საყვარელიძე – გახმოვანება
პეტრე თომაძე, ვახტანგ გლუნჩაძე, ნათელა ტუღუში, შოთა კიკნაძე – სოლისტები
კუშჩუ (მარნეულის მუნიციპალიტეტი)

კუშჩუ კუშჩი — სოფელი საქართველოში, მარნეულის მუნიციპალიტეტში (კასუმლოს თემი), მარნეულის ვაკეზე, მდინარე დებედის (ხრამის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 320 მ სიმაღლეზე, მარნეულიდან დაშორებულია 20 კილომეტრით.

სოფლის ტერიტორიაზე არის გაგის ციხე.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 404 ადამიანი.
ფასილ-გების ციხესიმაგრე

ფასილ-გების ციხესიმაგრე – ციხესიმაგრე ეთიოპიაში, მდებარეობს ამჰარის რეგიონის ქალაქ გონდერში. – საუკუნეებში ციხესიმაგრე წარმოადგენდა ეთიოპიის მეფის ფასილიდასის და მისი მემკვიდრეების რეზიდენციას.

ძველი ქალაქი გარშემორტყმულია 900-მეტრიანი გალავნით, რომლის მიღმაც მდებარეობს სასახლეები, ტაძრები, მონასტრები და უნიკალური საზოგადოებრივი და კერძო ნაგებობები. არქიტექტურა ინდური და არაბული სტილის ნაზავია. მოგვიანებით სასახლე ბაროკოს სტილში შეცვალეს, რაც მისიონერი იეზუიტების დამსახურებაა.

1979 წელს ფასილ-გების ციხესიმაგრე შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.
ეთიოპია-საქართველოს ურთიერთობები

ეთიოპია-საქართველოს ურთიერთობები წარმოადგენს ურთიერთობებს ეთიოპიასა და საქართველოს შორის. ეთიოპიასთან დიპლომატიური ურთიერთობები დამყარდა 1993 წლის 29 ივნისს. ეთიოპია-საქართველოს შორის თანამშრომლობა ძირითადად საერთაშორისო ორგანიზაციების ფარგლებში მიმდინარეობს.

ეკონომიკური თანამშრომლობა
ეთიოპიასა და საქართველოს შორის 2000 წელს ექსპორტის ღირებულებამ შეადგინა 21.2 ათასი აშშ დოლარი, ხოლო იმპორტმა
1,1 ათასი აშშ დოლარი.
ნეგუსი

ნეგუსი („მეფეთა მეფე“) — ეთიოპიის იმპერატორის ტიტული. არსებობდა 1975 წლამდე, მონარქიის დამხობამდე. ნეგუსი იყო სახელმწიფოს და მთავრობის მეთაური. მის ხელში იყო კონცენტრირებული საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლება. წლების განმავლობაში ამ ტიტულს ატარებდნენ ეთიოპიის ფეოდალური კლასის წარმომადგენლები. იმპერატორმა მენელიკ -მ ხელისუფლების ცენტრალიზაციის გამო აღნიშნული ტიტული მხოლოდ იმპერატორის უფლებად გამოაცხადა. 1928 წელს იმპერატორ ზაუდიტუს მმართველობის დროს ეს ტიტული მიიღო რას ტაფარი მეკონინმა, რომელიც ზაუდიტუს გარდაცვალების შემდეგ გახდა იმპერატორი ჰაილე სელასიე -ის სახელით.
ალჟირის უდაბნო

ალჟირის უდაბნო — უდაბნო ჩრდილოეთ აფრიკაში, წარმოადგენს საჰარის უდაბნოს ნაწილს. მისი ფართობია 3 500 000 კმ² და ალჟირის ტერიტორიაზე მდებარე მისი ნაწილი ამ ქვეყნის მთლიანი ტერიტორიის 80%-ს იკავებს. როგორც ზოგიერთ მეცნიერს მიაჩნია, ეს უდაბნო ბოლო 3 000 წლის მანძილზე დედამიწის ყველაზე მშრალი ადგილია.

უდაბნოს ტერიტორიაზე სახლობდნენ უძველესი მომთაბარე ტომები, ხოლო დღეისათვის, მის სასაზღვრო რაიონებში 2,5 მლნ ადამიანი ცხოვრობს. სამხრეთ ალჟირის ტერიტორიაზე შექმნილია ეროვნული პარკი, სადაც მთათა სისტემებიცაა წარმოდგენილი, პარკი გამოირჩევა უნიკალური ეკოსისტემით, რაც გამონაკლისია მთელი უდაბნოს მასშტაბით. პრეისტორიულ ხანაში, უდაბნოს აღმოსავლეთ საზღვართან იზრდებოდა მირტისებრნი და კვიპაროზი.
ეთიოპიის რეგიონები

ეთიოპია ადმინისტრაციულად იყოფა 9 რეგიონად (კილილოჩი; მხოლობითი კილილი) და რეგიონებთან გათანაბრებულ 2 ქალაქის თვითმმართველობის ადმინისტრაციად (ასტედადერ აკაბაბივაჩი, მხოლობითი ასტედადერ აკაბიბი). რეგიონები იყოფა ზონებად, ისინი კი თავის მხრივ ოლქებად (ვორედები). ეს 9 რეგიონი (და მათთან გათანაბრებული 2 ქალაქი) არის:

ადის-აბება*
აფარი
ამჰარა
ბენიშანგულ-გუმუზი
დირე-დაუა*
გამბელა
ჰარარი
ორომიია
სომალი
სამხრეთის ერების, ეროვნებების და ხალხების რეგიონი
ტიგრაი

რეგიონების სია
დანაკილის უდაბნო

დანაკილის უდაბნო — უდაბნო აფრიკაში. მდებარეობს ეთიოპიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ, ერიტრეის სამხრეთ და ჯიბუტის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილებში. უდაბნო ცნობილია იქ მცხოვრები აფარის ხალხითა და ზღვის დონიდან 100 მეტრზე მდებარე აფარის გეოლოგიური დეპრესიით.

უდაბნოში მრავლადაა მარილის საბადო, ასევე ბინადრობენ ველური ბუნების წარმომადგენლები, მათ შორისაა აფრიკული გარეული ვირი.

რეგიონი გამოირჩევა ვულკანების სიუხვით, რომელთა შორისაც აღსანიშნავია ერტა-ალე და დაბაჰუ. -მა ამ რეგიონს „დედამიწის უმკაცრესი ადგილი უწოდა“.
გასტონ ბუაჩიძე

გასტონ სერგოს ძე ბუაჩიძე (დ. 21 ოქტომბერი, 1935, თბილისი — გ. 13 ივლისი, 2022) — მწერალი, მთარგმნელი, ლიტერატურადმცოდნე. წერდა ქართულ და ფრანგულ ენებზე.

ბუაჩიძე დაიბადა თბილისში. მამამისი იყო ქართველი, ხოლო დედა ფრანგი. დედა 1934 წელს საბჭოთა კავშირში ჩამოსვლამდე ცხოვრობდა საფრანგეთში. ბუაჩიძემ 1958 წელს დაამთავრა ლვოვის უნივერსიტეტის (უკრაინის საბჭოთა რესპუბლიკა), ფრანგული ენისა და ლიტერატურის სპეციალობით. 1960 წლიდან 1990 წლამდე იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფრანგული ლიტერატურის პროფესორი და 1991 წლიდან 2001 წლამდე ნანტის უნივერსიტეტის, შედარებითი ლიტერატურის სწავლების ასოცირებული პროფესორი. ის თარგმნიდა ქართულ ლიტერატურას ფრანგულად და პირიქით. მისი კვლევების ძირითადი თემა იყო ქართული და ფრანგული ლიტერატურის კონტაქტები. ის იყო თბილისის და ნანტის დაძმობილების ინიციატორი, ასევე ნანტის ხელოვნების მუზეუმში ფიროსმანის ნამუშევრების 1999 წლის გამოფენის ორგანიზატორი.
მენგისთუ ჰაილე მარიამი

მენგისთუ ჰაილე მარიამი ( დ. 21 მაისი, 1937) – ეთიოპიის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, ვიცე-პოლკოვნიკი (1976). ეთიოპიის რევოლუციის ერთ-ერთი ლიდერი. ეთიოპიის პრეზიდენტი 1987–1991 წწ. თანამდებობა ეკავა 1987 წლის 10 სექტემბრიდან, 1991 წლის 21 მაისამდე.

სწავლობდა აშშ-ში. მაიორის წოდების მიღების შემდეგ გადატრიალება მოაწყო და 1974 წელს ტახტიდან ჩამოაგდო იმპერატორი ჰაილე სელასიე , რომელიც მომდევნო წელს მისივე ბრძანებით გაგუდეს. ამავე წლის ნოემბერში მოაკვლევინა დროებითი სამხედრო ადმინისტრაციული საბჭოს თავმჯდომარე და იმპერიული მმართველობის 60 ლიდერი.

1977 წელს მკვლელობების სერიის შემდეგ ხელისუფლების სათავეში მოექცა და დაიწყო „წითელი ტერორის“ კამპანია, რომელიც მიზნად ისახავდა კუბელი და საბჭოელი ჯარისკაცების დახმარებით სომალურენოვანი რეგიონებიდან სომალელების განდევნას.

1984 წელს დააფუძნა ეთიოპიის მუშათა პარტია. დაწერა ახალი კონსტიტუცია და 1987 წელს ეთიოპიის პარლამენტის მიერ არჩეულ იქნა ქვეყნის პრეზიდენტად.

მას შემდეგ რაც დაიშალა სსრკ და ქვეყანას მოაკლდა საბჭოური დახმარება, გაიქცა ქვეყნიდან და თავი შეაფარა ზიმბაბვეს.
გირმა უოლდ-გიორგის ლუჩა

გირმა უოლდ-გიორგის ლუჩა (, ; დ. 28 დეკემბერი, 1923 (ან 1924), ადის-აბება, ეთიოპია — გ. 15 დეკემბერი, 2018, იქვე) – ეთიოპიის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. ეთიოპიის პრეზიდენტი 2001 წლის 8 ოქტომბრიდან 2013 წლის 7 ოქტომბრამდე.

ეკუთვნის ორომოს ეთნიკურ ჯგუფს. იმპერიის პერიოდში მსახურობდა სამხედრო ავიაციაში. 1961 წლიდან პარლამენტის წევრია, გარკვეული პერიოდის მანძილზე ეკავა სპიკერის თანამდებობა. მუშაობდა რამდენიმე საერთაშორისო ორგანიზაციაში. მენგისთუ ჰაილე მარიამის დიქტატურის პერიოდში მსახურობდა ერიტრეის წითელ ჯვარში. 2000 წელს აირჩიეს ეთიოპიის პარლამენტის წევრად.

იტალიურის, ინგლისურის, ფრანგულისა და ამჰარულის გარდა საუბრობდა რამდენიმე ადგილობრივ ენაზე.

გარდაიცვალა 2018 წლის 15 ოქტომბერს, 94 წლის ასაკში, დაბადების დღემდე 13 დღით ადრე.
ტვიბერი

ტვიბერი — მყინვარი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა შენაკადის — მულხრას აუზში. სიგრძე 9,5 კმ, ფართობი 24,7 კმ². მყინვარის ენის სიმაღლეა ზღვის დონიდან 2150 მ. ტვიბერი ხეობის ტიპის პოლისინთეზური მყინვარია. აქვს მრავალი შენაკადი: ლასხედარი, ირითი, ასმაში, თოთი, სერი და სხვა. მთავარ ტოტს სათავეში ეწოდება ლიჭადი, შუაში — ძინალი, ქვემოთ — ტვიბერი. ზედაპირის უმეტესი ნაწილი დაფარულია მორენული მასალით. საზრდოობს მწვერვალების კულაკთაუს, ბაშილის, თოთის, სვეტღარის, ასმაშისა და ბანგურიანის კალთებიდან ჩამონადენი მყინვარული ნაკადებით და თოვლის ზვავებით. მყინვარიდან გამოდის მდინარე ტვიბერი (მულხრის მარჯვენა შენაკადი).

მყინვარი ასიოდე წლის წინ რამდენიმე მყინვარული ნაკადისგან შედგებოდა და უდიდესი იყო კავკასიაში. მყინვარის ენა ინტენსიურად იხევს უკან, რასაც ხეობის რთული ტიპის მყინვარის დაშლა მოჰყვა.
Twitter

, 2023 წლიდან ოფიციალურად ცნობილი, როგორც — საიტი, რომელსაც ფლობს ., .-ის მემკვიდრე. იგი მოიცავს სოციალური ქსელისა და მიკრობლოგინგის სერვისებს. მომხმარებლებს შეუძლიათ გაგზავნონ და წაიკითხონ შეტყობინებები — „ტვიტები“ . ტვიტი არის 280-ამდე (ან 140-მდე — ჩინური, იაპონური და კორეული დამწერლობებისთვის; ასევე, 2017 წლამდე — ყველა დამწერლობისთვის) სიმბოლოსგან შემდგარი ტექსტური პოსტი, რომელიც მომხმარებლის გვერდზე ჩანს.

მომხმარებლებს შეუძლიათ მიიღონ და გაგზავნონ ტვიტები ტვიტერის ვებგვერდის, თავსებადი გარე აპლიკაციების, ან მოკლეტექსტური შეტყობინების სერვისის მეშვეობით. ვებსაიტის მთავარი ოფისი მდებარეობს სან-ფრანცისკოში, კალიფორნიის შტატში. ტვიტერს ოფისები და სერვერები აქვს აგრეთვე სან-ანტონიოსა და ბოსტონში.

2006 წლიდან ტვიტერმა მოიპოვა მსოფლიო პოპულარობა. დღესდღეობით მას ჰყავს დაახლოებით 190 მილიონი მომხმარებელი და ყოველდღიურად აგენერირებს 65 მილიონ შეტყობინებას. ზოგჯერ მას „ინტერნეტის “-ს უწოდებენ.