iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ოლომოუცის მხარე

ოლომოუცის მხარე — ჩეხეთის ადმინისტრაციული ერთეული. მდებარეობს ჩეხეთის ისტორიული მხარის მორავიის ჩრდილო-დასავლეთ და ცენტრალურ ნაწილში, ხოლო მისი მცირე ნაწილი სილეზიაში. ოლომოუცის მხარის დედაქალაქია ოლომოუცი.

ოლომოუცის მხარე ესაზღვრება მორავია-სილეზიის მხარეს (აღმოსავლეთით), ზლინის მხარეს (სამხრეთ-აღმოსავლეთით), სამხრეთ მორავიის მხარეს (სამხრეთ-დასავლეთით) და პარდუბიცის მხარეს (დასავლეთით). გარდა ამისა, მხარეს აქვს 104 კილომეტრიანი სიგრძის სახელმწიფო საზღვარი პოლონეთთან (ჩრდილოეთით).

რაიონები
ოლომოუცის მხარე ხუთ რაიონად იყოფა. მხარის ტერიტორიაზე მდებარეობს 13 გაფართოებული უფლებამოსილების მქონე მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციული ოლქი და 20 უფლებამოსილი მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციული ოლქი. მხარეში ფართობით და მოსახლეობის რაოდენობით ყველაზე დიდი რაიონია ოლომოუცის რაიონი

ოლომოუცის მხარის რაიონები
იესენიკის რაიონი
ოლომოუცის რაიონი
პრჟეროვის რაიონი
პროსტეიოვის რაიონი
შუმპერკის რაიონი

მოსახლეობა
2024 წლის იანვრის მდგომარეობით, ოლომოუცის მხარის მოსახლეობა შეადგენდა 632 864 ადამიანს. 2019 წლის მონაცემებით, მხარის მოსახლეობის 50,3% ცხოვრობდა მუნიციპალიტეტებში, რომელთა მოსახლეობა 4 000 ადამიანს აჭარბებდა. რეგიონში მდებარე 402 მუნიციპალიტეტიდან (მათ შორის ერთი სამხედრო ტერიტორია), 30-ს ქალაქის სტატუსი აქვს. მხარის ადმინისტრაციული ცენტრი ოლომოუცი, დაახლოებით 100 ათასი მცხოვრებით ყველაზე დიდი ქალაქია. მხარის მოსახლეობის სიმჭირდოვე 120,1 მცხოვრები/კმ² ახლოსაა ქვეყნის საშუალო მაჩვენებელთან (135 მცხოვრები/კმ²). რეგიონში მოსახლეობის ყველაზე დაბალი სიმჭიდროვე ფიქსირდება იესენიკის რაიონიში.

გრძელვადიან პერსპექტივაში, მხარის მოსახლეობა დაბერების ტენდენციით ხასიათდება. 2019 წლის მონაცემებით, მოსახლეობის საშუალო ასაკი შეადგენდა 42,8 წელს, რაც ჩეხეთის რეგიონებს შორის მე-4 ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი იყო.

ქალაქები
ოლომოუცი
იესენიკი
პრჟეროვი
პროსტეიოვი
შუმპერკი
მორავია-სილეზიის მხარე

მორავია-სილეზიის მხარე — ჩეხეთის ადმინისტრაციული ერთეული. მდებარეობს ჩეხეთის ისტორიული მხარის მორავიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით და მისი ნაწილი სილეზიაში.

რაიონები
ტრადიციულად მორავია-სილეზიის რეგიონი იყოფა ექვს რაიონად , რომლებიც ჯერ კიდევ არსებობენ, როგორც რეგიონული დანაყოფები. ხელისუფლებამ ახალი დაყოფის შემდეგ მუნიციპალიტეტების სტატუსი მიანიჭა და ადგილობრივი მმართველობა დააწესა.

ბრუნტალი
ფრიდეკ-მისტეკი
კარვინა
ნოვი-იიჩინი
ოპავა
ოსტრავა

ქალაქები
ბილოვეცი
ბოჰუმინი
ბრუნტალი
ჩესკი-ტეშინი
ფრენშტატ-პოდ-რადჰოშტემი
ფრიდეკ-მისტეკი
ფრიდლანტ-ნად-ოსტრავიცი
ჰავირჟოვი
ჰლუჩინი
იაბლუნკოვი
კარვინა
კოპრჟივნიცე
კრავარჟე
კრნოვი
ნოვი-იიჩინი
ოდრი
ოპავა
ორლოვა
ოსტრავა
რიმარჟოვი
ტრჟინეცი
ვიტკოვი
ვრბნო-პოდ-პრადედემი
მიოცენი

მიოცენი (სიმბოლო ; ბერძნ. – ნაკლები და – ახალი) — ნეოგენური პერიოდის ეპოქა; დედამიწის ისტორიის მესამეული პერიოდის ერთ-ერთი დიდი მონაკვეთი. დაიწყო 23,03 მლნ. წლის წინ და დასრულდა 5,332 მლნ. წლის წინ. მოსდევს პლიოცენს, წინ უსწრებს ოლიგოცენს. პლიოცენთან შედარებით, მიოცენი შეიცავს 18%-ით ნაკლებ თანამედროვე ზღვის უხერხემლოების სახეობებს. ტერმინის ავტორია ინგლისელი მეცნიერი ჩარლზ ლაიელი, რომელმაც შემოგვთავაზა მესამეული სისტემის დაყოფა 4 გეოლოგიურ ეპოქად. მიოცენში კონტინენტები აგრძელებდნენ მოძრაობას მათი თანამედროვე განლაგების მხარეს. ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკას შორის არსებული ყელი მიოცენში არ იყო ჩამოყალიბებული, თუმცა სამხრეთი ამერიკა უახლოვდებოდა წყნარ ოკეანეში არსებულ სუბდუქციის დასავლეთ ზონას, რომელმაც გამოიწვია ანდების მთების აზევება და სვლა სამხრეთისაკენ, რასაც მოჰყვა მესოამერიკის ნახევარკუნძულის გაფართოება.

მთის ნაგებობები ვრცელდებოდა ჩრდილოეთი ამერიკის დასავლეთით, ევროპასა და აღმოსავლეთ აზიაში. იმ პერიოდში, ინდოეთი აგრძელედბდა აზიასთან შეჯახებას, რასაც თან სდევდა სრულიად ახალი მთათა სისტემების ჩამოყალიბება.
დასავლეთ ევროპის ფართოფოთლოვანი ტყეები

დასავლეთ ევროპის პალეარქტიკული ფართოფოთლოვანი ტყეები — ეკორეგიონი ზომიერ ფართოფოთლოვან და შერეული ტყეების ბუნებრივ ზონაში, რომელიც მოიცავს დასავლეთ ევროპის საკმაოდ დიდ არეალს, მათ შორის ავსტრიის, ჩეხეთის, საფრანგეთის, გერმანიისა და შვეიცარიის ტერიტორიებს.

გეოგრაფია
დასავლეთ ევროპის ფართოფოთლოვანი ტყეების საერთო ფართობი დაახლოებით 490 000 კმ²-ია. ეკორეგიონი განსაკუთრებით წარმოდგენილია ცენტრალურ მასივში, ცენტრალური გერმანიის მთიანეთში, იურის მთებში, ბავარიის ზეგანსა და ბოჰემიის მასივში. ძირითადად შედგება წიფლისა და შერეული წიფლის ტყეებისგან. ასევე მოიცავს ხმელთაშუაზღვის რეგიონის მცირე ნაწილს.

დასახლება
ეს ტერიტორია ათასობით წლის წინ იქნა დასახლებული. ასევე მოიცავს დიდ ქალაქებსა (ლიონი, ნანსი, მიუნხენი) და სასოფლო-სამეურნეო მიწებს. გავრცელებულია ცხოველთა და ფრინველთა სახეობები, მაგრამ მსხვილი ძუძუმწოვრების რაოდენობა მნიშვნელოვნად შემცირებულია.
ჟდანიცეს ტყე

ჟდანიცეს ტყე — ქედი და ტყე ჩეხეთში. გეოლოგიურად მიეკუთვნება ცენტრალური მორავიის კარპატებს.

ტყის ფართობი 470 კმ²-ია. უმაღლესი წერტილის სლეპიცე, ზღვის დონიდან 438 მეტრი. ჟდანიცეს ტყის ბუნების პარკი 1996 წელს შეიქმნა და ის 68 კმ²-ს მოიცავს, მოქცეულია ტყის შიდა მხარეს.

პატარა ქალაქ ბრანკოვიცედან სოფელ ზდოუნკუსკენ მიმავალ საფეხმავლო გზაზე აღმართულია ოლგის პარტიზანული დანაყოფისასდმი მიძღვნილი მონუმენტი. ეს დანაყოფი ამ ტყეში იყო დაბანაკებული და 1940-იან წლებში ნაცისტურ ოკუპაციას ეწინააღმდეგებოდა.
კეპლერ-22

„კეპლერ-22“ — ვარსკვლავი, რომელიც გედის თანავარსკვლავედში მდებარეობს. მის ორბიტაზე პლანეტა აღმოაჩინეს, რომელიც სასიცოცხლო ზონაში ბრუნავს. „კეპლერ-22“ ოდნავ პატარა და ცივია მზეზე, რომელსაც ჰელიუმზე მძიმე ელემენტების დაბალი რაოდენობა გააჩნია. ის 5 სპექტრული ტიპის ვარსკვლავია, ხოლო მისი სიკაშკაშის კლასი ისევ გამოუცნობი რჩება. მისი სიკაშკაზე მზის 79%-ს აღწევს, რომელიც ძირითადად მისი გარე ატმოსფეროდან მოდის, რომლის ტემპერატურაც 5,518 -ს აღწევს. დაახლოებითი მანძილი ამ ვარსკვლავამდე 620 სინათლის წელიწადია (190 პარსეკი)

პლანეტური სისტემა
2011 წლის 5 დეკემბერს კეპლერის მისიაზე მომუშავე მეცნიერებმა განაცხადეს, რომ მათ აღმოაჩინეს დედამიწის მსგავსი პლანეტა, რომელიც ვარსკვლავის სასიცოცხლო ზონაში ბრუნავდა. მათ ამის აღმოსაჩენად კეპლერის კოსმოსური ტელესკოპი გამოიყენეს. ეს იმიტომ არის ასე საყურადღებო, რომ ის არის პირველი პლანეტა, რომელიც დედამიწის ზომისგან დიდად არ განსხვავდება (2-ჯერ დიდი) და დაადასტურეს, როგორც სასიცოცხლო ზონაში მბრუნავი პლანეტა.
კეპლერ-22ბ

„კეპლერ-22ბ“ — ეკზოპლანეტა, რომელიც ტიპის ვარსკვლავს კეპლერ-22 უვლის გარშემო. ის მოთავსებულია 620 სინათლის წლის მანძილზე დედამიწიდან და მდებარეობს გედის თანავარსკვლავედში. მისი აღმოჩენა მოხდა ნასას კეპლერის კოსმოსური ტელესკოპით. კეპლერ-22ბ პირველი პლანეტაა, რომელიც მზის მაგვარი ვარსკვლავის გარშემო სასიცოცხლო ზონაში იმყოფება.

აღმოჩენა
პლანეტის პირველი ტრანზიტი თავისი დედავარსკვლავის წინ დააფიქსირა კეპლერის ტელესკოპმა, როდესაც მეცნიერული ოპერაციების მესამე დღე იყო შუა 2009 წელს. მესამე ტრანზიტი 2010 წლის ბოლოსკენ შენიშნეს. დამატებითი მონაცემები, რათა დაემტკიცებინათ იგი პლანეტად, გაამყარა სპიცერის კოსმოსურმა და დედამიწაზე არსებულმა ტელესკოპებმა. 2011 წლის 5 დეკემბერს, მეცნიერებმა განცხადება გააკეთეს, სადაც კეპლერ-22ბ პლანეტად აღიარეს.

სტრუქტურა
კეპლერ-22ბ-ს რადიუსი დდამიწისად დაახლოებით 2,4-ჯერ აღემატება, ხოლო მისი მასა და ზედაპირის შედგენილობა უცნობი რჩება. მეცნიერების შეფასებით მისი მასა ნეპტუნის მასას უტოლდება (~35 დედამიწის მასა). სხვა ვარაუდებით, კეპლერ-22ბ „ოკეანის მსგავსი“ პლანეტაა. ის შეიძლება შევადაროთ წყლით მდიდარ ეკზოპლანეტას - 1214. თუმცა ეს უკანასკნელი კეპლერ-22ბ-სგან განსხვავებით, სასიცოცხლო ზონაში არ იმყოფება. მას თუ დედამიწის მსგავსი შედგენილობა ექნება, პლანეტის შიგნეულობაში მატერია ისე შეიკუმშებოდა, რომ მას ექნებოდა 40 დედამიწაზე მეტი მასა, რაც იმას ნიშნავს, რომ ასეთი მასის პლანეტას 7-ჯერ ძლიერი გრავიტაცია ექნებოდა, ვიდრე ჩვენს პლანეტას.

ორბიტა
პლანეტის ორბიტის ბევრი პარამეტრი არაა ცნობილი. ცნობილია მხოლოდ მისი ორბიტალური პერიოდი, რომელიც დაახლოებით 290 დღეს შეადგენს და მისი დახრილობა, რომელიც დაახლოებით არის 90°. რაც შეეხება პლანეტის ორბიტის ფორმას, მასზე არანაირი ინფორმაცია არ არსებობს. ეკზოპლანეტათა უმრავლესობა ცნობილია იმით, რომ მათ აქვთ ძალიან ელიფსური ორბიტა. ჩვნ მხოლოდ ვიცით ის, რომ მისი ორბიტის დიდი ნახევარღერძი თავის დედავარსკვლავის სასიცოცხლო ზონაში მდებარეობს. თუ კეპლერ-22ბ-ს აქვს ძალიან წაგრძელებული ორბიტა, ის შეიძლება სასიცოცხლო ზონაში ძალიან ცოტა ხანი იყოს, რაც იმას ნიშნავს, რომ პლანეტაზე ტემპერატურათა უკიდურესი ცვალებადობები იქნება. ეს კი პლანეტას „არასტუმართმოყვარეს“ გახდის. იმისათვის, რომ მეტი ინფორმაცია მივიღოთ პლანეტის ორბიტის ფორმაზე, უნდა გამოვიყენოთ პლანეტის დეტექტირების სხვა მეთოდები, როგორიცაა რადიალური სიჩქარე. მართალია პლანეტის შესწავლისთვის ასეთი მეთოდები უკვე გამოიყენეს, მაგრამ ჯერ კიდევ არ დაუდგენიათ სინამდვილეში რას შეადგენს პლანეტის ორბიტალური ექსცენტრისიტეტი, სამაგიეროდ მიიღეს უფრო ზუსტი მონაცემები ამ პლანეტის მასის შესახებ.

ზედაპირის შედგენილობა და ტემპერატურა
საშუალო მანძილი კეპლერ-22ბ-დან მის დედავარსკვლავამდე დაახლოებით 15%-ით ნაკლებია, ვიდრე მანძილი მზე-დედამიწას შორის. კეპლერ-22-ის სიკაშკაშე მზეზე დაახლოებით 25%-ით ნაკლებია. შედარებით მოკლე საშუალო დაშორებისა და დააბალი ვარსკვლავური სიკაშკაშის შეხამებით, პლანეტის ზედაპირის ტემპერატურა უნდა იყოს ზომიერი თუ ვივარაუდებთ, რომ პლანეტა არ განიცდის უკიდურესად შემწველ სათბურის ეფექტს.
თუ აღმოჩნდა, რომ პლანეტას ძალიან ელიფსური ორბიტა აქვს, მისი ზედაპირის ტემპერატურა მუდმივად შეიცვლება (როდესაც ახლოს იქნება კკეპლერ-22-თან მაშინ აიწევს, ხოლო როცა შორს - დაიწევს). ასეთ შემთხვევაში სიცოცხლის გაჩენაზე ლაპარაკიც კი ზედმეტია.
გლობალური ქალაქი

გლობალური ქალაქი — ქალაქი, რომელიც გლობალურ ეკონომიკურ სისტემაში მნიშვნელოვან კვანძად მიიჩნევა. კონცეფცია გეოგრაფიიდან და ურბანული მეცნიერებებიდან მომდინარეობს. ასეთი ქალაქები გლობალიზაციის პროცესში უმნიშვნელოვანეს როლს ასრულებენ, როგორც სტრატეგიული კვანძები, განსაკუთრებით კი ფინანსებსა და ვაჭრობაში.

ტერმინი „გლობალური ქალაქი“ მეგაქალაქის საპირისპიროდ პირველად 1991 წელს იხმარა სოციოლოგმა სასკია სასენმა თავის ნაშრომში გლობალური ქალაქი: ნიუ-იორკი, ლონდონი, ტოკიო. სადაც მან აღწერა ქალაქები, რომლებიც აკონტროლებდნენ მსოფლიო ბიზნესის შემოსავლების უთანასწორობას.

გლობალური ქალაქის სტატუსი სასურველად და მომგებიანად მიიჩნევა. მიღწეულია კონსენსუსი იმის თაობაზე, თუ რა კრიტერიუმებს უნდა აკმაყოფილებდეს ქალაქი, რომ ეს სტატუსი მიენიჭოს. მათ შორისაა ეკონომიკური, პოლიტიკური, კულტურული და ინფრასტრუქტურული მახასიათებლები.

ცხრილში მოცემულია „გლობალიზაციისა და გლობალური ქალაქების შესწავლის ქსელის“ ( მიერ 2010 წელს გამოქვეყნებული) ალფა, ბეტა და გამა კატეგორიის გლობალური ქალაქები:
შანდუ

შანდუ — ისტორიული ქალაქი ჩინეთში. საუკუნეში წარმოადგენადა იუანის სახელმწიფოს დამაარსებლის, ყუბილაი ყაენის საზაფხულო დედაქალაქს. შანდუს არქეოლოგიური ადგილები მდებარეობს პეკინიდან ჩრდილოეთით 275 კმ-ში.

ქალაქი დაარსდა 1256 წელს კაიპინის სახელწოდებით თუმცა მალევე უწოდეს შანდუ. 1275 წელს ქალაქს სტუმრობდა მარკო პოლო. 1358 წელს ქალაქი დაიპყრეს წითელჩალმიანებმა. დამპყრობლებმა გადაწვეს საიმპერატორო სასახლე. 1368 წელს იუანის უკანასკნელი იმპერატორი თოღონ თემურ-ყაენი გაიქცა პეკინიდან და დაიკავა შანდუ. 1369 წელს შეტევაზე გადავიდა მინის დინასტია და დაიკავა ქალაქი. მინის დინასტიის მმართველობის პერიოდში ქალაქმა დაკარგა დედაქალაქის სტატუსი და უწოდეს კაიპინი.

2012 წელს იუნესკომ შანდუს ისტორიული ადგილები მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში შეიტანა.
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1960

ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1960 — უეფა-ს მიერ ჩატარებული რიგით პირველი საფეხბურთო ჩემპიონატი. ჩატარდა საფრანგეთში 6 ივლისიდან 10 ივლისამდე. გაიმარჯვა საბჭოთა კავშირის ნაკრებმა, რომელმაც ფინალში იუგოსლავია დაამარცხა, ანგარიშით 2–1.

კვალიფიკაცია
საკვალიფიკაციო ეტაპი მიმდინარეობდა 1960 წლის 5 აპრილიდან 29 მაისამდე.

ფინალური ტურნირი
ბადე
ნახევარფინალები
----

ფინალი
ევროპის ერთა თასის პირველი გათამაშების გადამწყვეტ მატჩს პარიზის პარკ დე პრენსი ნახევრად ცარიელი ტრიბუნებით შეხვდა.

გარდა იმისა, რომ ფრანგებს დიდად არც აღელვებდათ საბჭოთა კავშირის და იუგოსლავიის ნაკრებთა პაექრობა, იმ დღეს გაწვიმდა, რამაც სტადიონზე წასვლის სურვილი კიდევ არაერთს გაუქრო.

მე-17 წუთი: ლევ იაშინმა მილან გალიჩის ძალიან სახიფათო დარტყმა მოიგერია.

22-ე წუთი: იაშინმა ამჯერად იუგოსლავიელთა კაპიტანი ბორივოე კოსტიჩი დაამწუხრა – საჯარიმოდან არ გაატანინა.

27-ე წუთი: ვალენტინ ივანოვმა ვიქტორ პონედელნიკი მეკარე ბლაგოიე ვიდინიჩთან პირისპირ გაიყვანა, მაგრამ როსტოვის არმიის სპორტული კლუბის თავდამსხმელმა შანსი ხელიდან გაუშვა.

და როცა ტაიმის დასრულებას ორი წუთი უკლდა, ანგარიში გაიხსნა: დრაჟენ ერკოვიჩმა ანატოლი მასლიონკინი ჩამოიშორა, ბურთი იაშინის საჯარიმოში ჩაჰკიდა, იქ სსრკ ნაკრების კაპიტანმა იგორ ნეტომ ცუდად ითამაშა, ბურთი მილან გალიჩს მიუვიდა და ბელგრადის პარტიზანის ფორვარდმაც ზუსტად დაარტყა – 0:1.

შესვენების შემდეგ გავრილ კაჩალინის გუნდი გააქტიურდა და 49ე წუთზე გაათანაბრა კიდეც ანგარიში: ვალენტინ ბუბუკინის უძლიერესი დარტყმა ვიდინიჩმა ცუდად მოიგერია, ბურთთან პირველი სლავა მეტრეველი გაჩნდა და – 1:1!

მეტრეველს კიდევ ერთხელ შეეძლო გოლის გატანა, მიხეილ მესხმაც ვერ გამოიყენა კარგი შანსი, ივანოვმა კი სულაც ოთხი მეტრიდან ააცილა.

ძირითადი დრო ასეც დასრულდა, 112ე წუთზე კი ისტორიული ბურთი გავიდა: მიხეილ მესხმა ჩვეულად შეუტია ფლანგიდან და პონედელნიკი მოძებნა, რომელმაც დაქანცულ მცველებს ადვილად აჯობა – 2:1!

რამდენიმე წუთში ინგლისელმა მსაჯმა არტურ ელისმა ფინალი დაასრულა, კიდევ ცოტა ხანში კი საბჭოთა კავშირის ნაკრების კაპიტანმა იგორ ნეტომ ევროპის ერთა თასი აღმართა!
ეთერ კაკაბაძე

ეთერ კაკაბაძე (დ. 17 ოქტომბერი, 1926, თბილისი) — ქართველი მოქანდაკე.

ეთერ კაკაბაძემ დაამთავრა სამხატვრო აკადემია 1950 წელს. იყო რეპინის სახელობის სტიპენდიატი. პედაგოგები: იაკობ ნიკოლაძე, სოსო ცაბაშვილი, სერგო ქობულაძე. ცნობილი ნამუშევრებია „ჯაფარიძის პორტრეტი“ (მარმარილო, 1953), „ბიჭის პოტრეტი“ (მარმარილო, 1953), „ნანა“ (ტერაკოტა, 1956), „დემობილიზებული“ (თაბაშირი, 1956). არის მსოფლიო ახალგაზრდობის ფესტივალის ლაურეატი. დამსახურებული მხატვარი, პროფესორი. ღირსების ორდენოსანი. ორგზის მოწვევის საქალაქო საბჭოს დეპუტატი. ხატვის კათედრის გამგე, მოადგილე, ფონდის ხელმძღვანელი. საგამოცდო კომისიის წევრი, რეცენზენტი, მისი ნამუშევრები ინახება კერძო კოლექციებში, მოსკოვის აღმოსავლეთ ქვეყნების მუზეუმში, საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში, ძეგლები საქართველოსა და რუსეთში.
პლიოცენი

პლიოცენი (სიმბოლო ; ძვ. ბერძნ. – მეტი და – ახალი, თანამედროვე) — დედამიწის ისტორიის მესამეული პერიოდის უკანასკნელი ეპოქა; მოსდევს მიოცენს, წინ უსწრებს პლეისტოცენს. დაიწყო 5,332 მლნ. წლის წინ და დასრულდა 2,588 მლნ. წლის წინ. ტერმინის ავტორია ინგლისელი ბუნებისმეტყველი ჩარლზ ლაიელი, რომელმაც შემოგვთავაზა მესამეული სისტემის დაყოფა 4 გეოლოგიურ ეპოქად.

პლიოცენში არსებულ კლიმატს სიცივე და სიმშრალე ახასიათებდა. შუა პლიოცენში გლობალური საშუალო ტემპერატურა 2-3 ° უფრო მეტი იყო დღევანდელთან შედარებით, ზღვის გლობალური დონე კი 25 მეტრით სჭარბობდა თანამედროვე ოკეანის დონეს. გრენლანდია მოექცა გამყინვარების ქვეშ, რომელიც მოხდა პლიოცენის ბოლოს დაახლოებით 3 მლნ. წლის წინ. ზომიერ განედებში გამყინვარება მიმდინარეობდა, როგორც ჩანს, ეპოქის ბოლომდე. პლიოცენში მომხდარმა გლობალურმა გამყინვარებამ ხელი უბიძგა ტყეებისა და სავანების გაქრობას.

პლიოცენში კონტინენტები აგრძელებდნენ დრეიფს. სამხრეთი ამერიკა პანამის ყელის მეშვეობით დაუკავშირდა ჩრდილოეთ ამერიკას. აფრიკის კონტინენტის შეჯახება ევროპასთან ხმელთაშუა ზღვის ფორმირებით დაგვირგვინდა. ზღვის დონის ცვლილებას თან მოჰყვა სახმელეთი ხიდის გაშიშვლება ალასკასა და აზიას შორის.

პლიოცენში არსებული ზღვის კლდეები კარგად არის გამოკვეთილი ხმელთაშუაზღვისპირეთში, ინდოეთსა და ჩინეთში. სხვაგან ასეთი ფორმები ძირითადად გვხვდება სანაპიროების გასწვრივ.

ზედა პლიოცენის დადგომასთან ერთად კავკასიის გეოლოგიურ ისტორიაში იწყება მისი უახლესი ეტაპი, რომელიც მოიცავს ზედა პლიოცენს და პოსტპლიოცენს. ბიოსტრატიგრაფიული ფაქტების ერთობლიობა მიგვითითებს კავკასიის კლიმატური პირობების მკვეთრ ცვლილებაზე ზედა პლიოცენის წინ — ამ დროს გადაგვარებას განიცდიან მცენარეულობის სითბომოყვარული ტროპიკული ელემენტები და ჰიპარიონის ფაუნა, იქმნება გამყინვარებათა წინაპირობები.

გეოლოგიური წარსულის მთელი შემდგომი მონაკვეთი განირჩევა პალეოგეოგრაფიული მაჩვენებლების ერთობლიობით და ბუნების ახალი ელემენტებისა და ფაქტორის — ადამიანის გაჩენით.
შტირიის ალპები

შტირიის ალპები — ქედი აღმოსავლეთ ალპებში. უმეტესწილად ვრცელდება ავსტრიაში, მცირედ სლოვენიასა და უნგრეთში. კალთები დანაწევრებულია მდინარე დუნაის შენაკადების ხეობებით. -ს კლასიფიკაციის თანახმად შტირიის ალპები არის აღმოსავლეთი ალპების ძირითადი ნაწილი. საკუთრივ შტირიის ალპები იყოფა რამდენიმე მონაკვეთად. წარმოიქმნა ალპური დანაოჭების დროს. მაქსიმალური სიმაღლე 2187 მ (მთა ამერინგკოგელი).
ლი იკი

ლი იკი (ფსევდონიმი სონხო; დ. 18 ოქტომბერი, 1681 — გ. 17 დეკემბერი, 1763) — კორეელი მეცნიერი, სირჰაკფხას წარმომადგენელი. წარმოშობით სამეფო კარიდან იყო. დასავლეთ ევროპელი ბუნებისმეტყველების იდეების გავლენით გამოდიოდა ნეოკონფუციანელობის ფეოდალური იდეოლოგიის, ბუდისტური და დაოსური მისტიკის კრიტიკით. თავისი მსოფლმხედველობით უახლოვდება მატერიალიზმს, თუმცა მთლიანად არ ჩამოშორდა კონფუციანელობის სულიერი არსის ინტერპრეტაციას. ლი იკი აუცილებელი რეფორმების გატარების იდეით გამოდიოდა, რის გამოც მძაფრი კრიტიკის ქვეშ მოექცა. შეიმუშავა დემოკრატიული გარდაქმნების პროგრამა აგრარული მხარის მიმართებაში.

ავტორია ასამდე წიგნისა, რომლებიც გამოქვეყნდა საუკუნეში. მეტად მნიშვნელოვანი ნაშრომია: „სხვადასხვა საგნების დასკვნის შესახებ“ („სესოლ იუსონი“), რომელშიც მოცემულია ეთნოგრაფიული, ასტრონომიული და გეოგრაფიული ცნობები. ნეოკონფუციანელებისგან განსხვავებით, ლი იკი თვლიდა, რომ გეოგრაფია და მათემატიკა შესაძლებელია განიხილებოდეს როგორც აკადემიური დისციპლინები.
თევზი და ჩიფსები

თევზი და ჩიფსები — კერძი, რომელიც შედგება თევზისგან და კარტოფილ ფრისგან. არაოფიციალურად, ითვლება ნაციონალურ ინგლისურ კერძად, მიუხედავად იმისა, რომ ბოლო წლებში პოპულარობა დაკარგა.

დამზადება/შემცველობა
თევზი
თევზებს შორის, რომელიც გამოიყენება მოცემულ საკვებში პირველ ადგილას არის ვირთევზა, თუმცა ასევე გამოიყენება სხვა თევზებიც, რომლებსაც აქვთ თეთრი ხორცი, ასევე აუცილებელი პირობაა „ “. სასადილოები მათ შეისყიდიან დილა ადრიან თევზთა ბაზრობებში.

ჩიფსი (კარტოფილი)
გაფქცვნილი კარტოფილი იჭრება 1,58 სმ-იან ნაჭრებად, მომზადების წინ იდება ცივ წყალში ზედმეტი სახამებლის მოსაცილებლად, შემდეგ კარტოფილს ამზადებენ ცხელ ცხიმში ან ზეთში.
მარკგრაფის საოპერო თეატრი

მარკგრაფის საოპერო თეატრი — საოპერო თეატრი გერმანიის ქალაქ ბაიროითში. თეატრის შენობა აგებულია 1744–1748 წლებში, ბაროკოს სტილში, არქიტექტორ ჟოზეფ სენ-პიერის პროექტის მიხედვით.

1994 წლიდან თეატრის შენობაში ყოველწლიურად იმართება ბაიროიტის სააღდგომო ფესტივალი, ხოლო 2000 წლიდან ყოველი წლის სექტემბერში – ბაიროიტის ბაროკოს ფესტივალი.

2012 წელს, იუნესკომ თეატრის შენობა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

გალერეა
თარხუნთი

თარხუნთი, მძლეველი გმირი — ამინდის ღვთაება ლუვიურსა და გვიანდელ ხეთურ სამყაროში (სამხრეთ მცირე აზიასა და ჩრდილოეთ სირიაში ძვ.წ. - - სს). დაკავშირებული იყო სიუხვის მომტან წყლებთან და ქვეყნის ნაყოფიერებასთან. ძირითადი ატრიბუტია — ყურძნის მტევანი და თავთავების კონა. მისი შესატყვისი იყო შუმერული იშქური, სემიტური ადადი, ხურიული თეშუბი. თარხუნთს გენეტიკურად უკავშირდებიან ღვთაებები — კილიკიური ტროკო, ლიკიური , ძველსომხური „ტორქ“ და ეტრუსკული ტარქონი. ძვ.წ. - ათასწლეულში მცირე აზიაში „თარხუნთ-თარხუ“ კომპონენტისგან ნაწარმოები იყო მრავალი თეოფორული საკუთარი სახელი (თარხუნთასა, თარხულარა, თარხუნთაცითი და სხვა.)
ნაირი

ნაირი — ასურეთის ჩრდილოეთით, ვანისა და ურმიის ტბების გარშემო არსებული ტერიტორია. სავარაუდოა, რომ ნაირის ვარიანტია ნაჰარინისა, როგორც ზოგჯერ მითანის სამეფოს უწოდებდნენ. ძვ.წ. - სს ასურეთის მმართველთა წარწერებში გვხვდება ცნობები ნაირის წინააღმდეგ ლაშქრობათა შესახებ. თუქულთი-ნინურტა (ძვ.წ. 1245-09) წერს, რომ ილაშქრა ნაირისა და „ზემო ზღვის პირას მდებარე ქვეყნებზე“, დაიპყრნა ისინი და მათი 40 მეფე დაიმორჩილა. მეფე ტიგლათფილესერ (ძ.წ. 1115-1077) უფრო ვრცლად აგვიწერს თავის ბრძოლას ნაირის 23 ქვეყნის გაერთიანებულ ლაშქართან. ამ დროის წარმოდგენებით „ნაირის ქვეყნები“ იწყებოდა მდინარეების ევფრატისა (ყარასუ) და აღმოსავლეთ ევფრატის (მურადსუ) შესართავთან და ვრცელდებოდა ჩრდილოეთ შუამდინარეთისა და შავი ზღვის მიმართულებით. ნაირის შესახებ ცნობების გვხვდება აგრეთვე ძვ.წ. საუკუნის ასურულ წყაროებში. ამ დროს ეს სახელი თავის ზოგად მნიშვნელობასთან ერთად ვიწრო მნიშვნელობითაც იხმარებოდა და აღნიშნავდა ვანის ტბის სამხრეთით მდებარე ხუბუშქიას სამეფოს მიწა-წყალს. გვიანდელ ხანაში ძველი ნაირის ტერიტორია თითქმის მთლიანად ურარტუს სამეფოს ფარგლებში მოექცა და ტერმინი „ნაირი“ უკვე იშვიათად იხსენიება.
დასავლეთი გატები

დასავლეთი გატები, სახიადრი — ქედი ინდოეთში, ინდოსტანის ნახევარკუნძულის დასავლეთ ნაწილში. დასავლეთი კალთა დეკანის ზეგნის ციცაბო ფლატეა, რომელიც საფეხურებად ეშვება არაბეთის ზღვისკენ. აღმოსავლეთი კალთა დამრეცი ვაკეებია, რომლებიც ინდოსტანის ნახევარკუნძულის შიგა რაიონებისაკენ ეშვებიან. ქედი იწყება გუჯარათისა და მაჰარაშტრის შტატების გასწვრივ, მდინარე ტაპტის სამხრეთით. გადაჭიმულია მაჰარაშტრის, გოას, კარნატაკის, ტამილნადუსა და კერალის შტატების ტერიტორიაზე, დაახლოებით 1600 კმ-ზე. ბოლო კანიაკუმარის სიხლოვესაა, ინდოსტანის სამხრეთ ნაწილში. დასავლეთი გატების ფართობის დაახლოებით 60% მოქცეულია კარნატაკის შტატში.

ფართობი 60 000 კმ². საშუალო სიმაღლეა 1200 მ. მაქსიმალური 2695 მ (მთა ანამუდი). დასავლეთ გატებზე გვხვდება ყვავილოვანი მცენარეების 5000-ზე მეტი სახეობა, გარდა ამისა ძუძუმწოვრების — 139, ფრინველების — 508 და ამფიბიების — 179 სახეობა. სახეობების უმეტესობა ენდემურია. ქედი შედის „ბიომრავალფეროვნების ცხელი ლაქები“-ს სიაში. 325 სახეობა გლობალური თვალსაზრისით გადაშენების პირას იმყოფება.

დასავლეთი გატები არის დეკანის ზეგნის გამოშვერილი მხარე. მიჩნეულია, რომ ქედი ჩამოყალიბდა სუპერკონტინენტის გონდვანის დაშლის შედეგად, დაახლოებით 150 მლნ. წლის წინ. თუმცა, მაიამის უნივერსიტეტის გეოფიზიკოსების მიხედვით, ინდოეთის დასავლეთი სანაპირო ჩამოყალიბდა 100-80 მლნ. წლის წინ, მას შემდეგ, რაც იგი მადაგასკარს მოსწყდა. ხოლო დაშლის შედეგად, ინდოეთის დასავლეთ სანაპიროზე წარმოიქმნა დაახლოებით 1000 მ სიმაღლის ფრიალო ამაღლებები. ბაზალტი მთავარი ამგებელი ქანია, რომელიც 3 კმ-მდე სიღრმემდე ვრცელდება. ჩარნოკიტი, გრანიტული გნაისები, გრანულიტები და სხვ. ქანები აგრეთვე აგებენ დასავლეთი გატების მთებს. სამხრეთ ბორცვნალებში გაბატონებულია ლატერიტები და ბოქსიტები.

დაყოფილია განივი ტექტონიკური ხეობებით, რომლებიც ერთმანეთთან აკავშირებს მალაბარის სანაპიროსა და დეკანის ზეგანს. არის ტბები და წყალსაცავები. ინდოეთის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი წყალგამყოფია. მდინარეებიდან მნიშვნელოვანია: გოდავარი (სიგრძე 1465 კმ), კრიშნა (სიგრძე 1300 კმ) და კავერი (სიგრძე 760 კმ), რომლებიც უმეტესწილად აღმოსავლეთისაკენ მიედინებიან და ბენგალის ყურეს ერთვიან.

ჰავა სუბეკვატორული, მუსონურია. ზღვის დონიდან 1500-2000 მ-მდე ზომიერი კლიმატია. საშუალო წლიური ტემპერატურა უდრის 15 °. ზოგიერთ რაიონში ყინვა ჩვეულებირვი მოვლენაა. წვიმიანი სეზონი ივნისიდან სექტემბრის ჩათვლითაა. ატმოსფერული ნალექები ქარპირა კალთებზე 2000-5000 მმ, ქარზურგა კალთებზე 600-700 მმ წელიწადში.

ტყეებს უკავია 30%. დასავლეთი კალთების ძირში და ჩრდილოეთით შერეული ფოთოლმცივანი მარადმწვანე ტყეებია, სამხრეთით — მარადმწვანე ნოტიო ტროპიკული ტყეები; აღმოსავლეთ კალთებზე — მშრალი სავანა, სადაც ხარობს აკაცია და დელების პალმა. ფაუნის წარმომადგენლებიდან აღსანიშნავია: ვანდერუ, ორრქიანი კალაო და სხვ. არის ეროვნული პარკები.
ანამუდი

ანამუდი — მწვერვალი ინდოეთში, დასავლეთი გატებისა და საერთოდ სამხრეთი ინდოეთის უმაღლესი წერტილი. სიმაღლე 2695 მ. მდებარეობს კერალის შტატში, ერავიკულამის ეროვნული პარკის სამხრეთ ნაწილში. მდინარე პერიიარის აუზის უმაღლესი პუნქტია. 1862 წლის 4 მაისს მწვერვალი პირველად დაიპყრო დაგლას ჰამილტონმა. მოქცეულია კარდამონის მთების, ანაიმალაის ქედისა და პალანის მთების შეერთების ადგილას.
სილჰაკი

სილჰაკი (შილჰაკი; ; სიტყვასიტყვით „რეალურ მეცნიერებათა დაჯგუფება“) — საზოგადოებრივი აზრის მიმდინარეობა კორეაში საუკუნის დასასრულსა და საუკუნის დასაწყისში. ჩამოყალიბდა როგორც კრიტიკული და რეფორმული მიმართულება. სილჰაკის წარმომადგენლები ლიუ ჰიონ ვონი (1622–1673), ლი იკი (1681–1764) და სხვა სოციალურ-ეკონომიკური რეფორმების მომხრენი იყვნენ, ხაზს უსვამდნენ ცხოვრებასთან დაკავშირებულ რეალურ მეცნიერულ განვითარების აუცილებლობას, მხარს უჭერდნენ მოწინავე მეცნიერული ცოდნის გავრცელებას ქვეყანაში.

სილჰაკის მეცნიერებისა და ფილოსოფოსების მთავარი დევიზი იყო რეალური საგნების შესწავლა. ლიუ ჰიონ ვონი იყო სილჰაკის პირველი ყველაზე დიდი წარმომადგენელი, ხოლო მისმა მემკვიდრემ ლი იკმა კორეაში გაავრცელა ევროპული საბუმებისმეტყველო მეცნიერებები.

გამოჩენილმა სილჰაკის წევრმა პაკ ჩი ვონმა (1737–1805) ხელი შეუწყო „პრაქტიკული ცოდნის“ განხორციელებას ცხოვრებაში. სილჰაკის იდეების ცნობილი წარმომადგენელი იყო აგრეთვე ჩოკ იან ეკი (1762–1836) — გეოგრაფიის, ისტორიის, ასტრონომიის, მათემატიკისა და მედიცინის შესანიშნავი მცოდნე.