iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
უზეირ ჰაჯიბეკოვი

უზეირ აბდულ ჰუსეინ-ოღლუ ჰაჯიბეკოვი (დ. 17 სექტემბერი [ძვ. სტ. 5 სექტემბერი], 1885, სოფ. აღჯაბადი, შუშის მახლობლად — გ. 23 ნოემბერი, 1948, ბაქო) — აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი და საზოგადო მოღვაწე, სსრკ სახალხო არტისტი (1938), აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1945). აზერბაიჯანის პროფესიული მუსიკის ფუძემდებელი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა მოსკოვის ფილარმონიული საზოგადოების სამუსიკო კურსებზე და პეტერბურგის კონსერვატორიაში (1914). ჰაჯიბეკოვის პირველმა ოპერამ „ლეილა და მეჯნუნი“ (1908) საფუძველი ჩაუყარა მუღამური ოპერის ჟანრს აზერბაიჯანულ მუსიკაში. მასვე ეკუთვნის ოპერები: „ასლი და ქერემი“ (1912), „შაჰ აბასი და ხურშიდ ბანუ“ (1912, ორივე მუღამური), აგრეთვე მისი შემოქმედების მწვერვალი ოპერა „ქოროღლუ“ (1937, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1941); ოპერეტები: „ცოლი და ქმარი“ (1900), „ეს თუ არა, ის“ (1910), „არშინ მალ ალან“ (1913, ამავე სახელმწიფო ფილმისათვის სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1946). ჰაჯიბეკოვი ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას, 1938-1948 იყო აზერბაიჯანის კონსერვატორიის (ჰაჯიბეკოვის სახელობისაა 1949-იდან) პროფესორი და დირექტორი. 1931 ჩამოაყალიბა ხალხურ საკრავთა ორკესტრი, 1936 — სახელმწიფო გუნდი. 1945-იდან ხელმძღვანელობდა აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის ხელოვნების სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტს. ჰაჯიბეკოვს ეკუთვნის აგრეთვე კანტატა „სამშობლო და ფრონტი“, რომანს-ღაზალების ნიზამის ლექსებზე: „სენსიზი“ („უშენოდ“) და „სევგილი ჯანანი“ („სატრფო“). ჰაჯიბეკოვი ავტორია აზერბაიჯანის სახელმწიფო ჰიმნისა (1945), სსრკ და მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, შრომის წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით.
ჰაჯი-ისმაილი

ჰაჯი-ისმაილი (დაბადების და გარდაცვალების წლები უცნობია), შეიხი, ეფენდი, იმამი სოფ. ქურდემირიდან (შირვანი). აღმოსავლეთ კავკასიაში მიურიდიზმის (ტარიკათის) ერთ-ერთი პირველი იდეოლოგი. მუსლიმანური თეოლოგიური განათლება ბაღდადში მიიღო. აქედან დაბრუნებული, საუკუნის 20-იანი წლების დასაწყისში შექმნილი ვითარების შესაბამისად, თავის მოწაფე-მიმდევრებთან ერთად (ზოგი მათგანი თვალსაჩინო რელიგიური და სამხედრო-პოლიტიკური მოღვაწე გახდა) ქადაგებდა "კავკასიურ " მიურიდიზმს, რომელმაც მეფის რუსეთის წინააღმდეგ ბრძოლაში ღაზავათი მთავარ პოლიტიკურ-რელიგიურ დოქტრინად გაიხადა.
ჰაჯი-მურატი

ჰაჯი-მურატი (დ. საუკუნის 90-იანი წლების დასასრულს ხუნძახი, ახლანდელი დაღესტანი — გ. 23 აპრილი, 5 მაისი, 1852, ქ. ნუხის მახლობლად, ახლანდელი ქ. შაქი, აზერბაიჯანი) — დაღესტნისა და ჩეჩნეთის მთიელთა გამათავისუფლებელი ბრძოლის მონაწილე. ავარიის სახანოს ერთ-ერთი მმართველი, შამილის ნაიბი. მიაღწია რიგ გამარჯვებას რუსულ ჯარზე. 1851 რუსების მხარეზე გადავიდა; მათგან მთებში გაქცევის მცდელობისას მოკლეს.

ლევ ტოლსტოის ეკუთვნის ამავე სახელწოდების რომანი „ჰაჯი-მურატი“, გამოქვეყნებული 1912 წელს და რომელიც რუსების წინააღმდეგ კავკასიელთა ბრძოლის ისტორიის მხატვრული ასახვაა.
პიერ ჟანსენი

პიერ ჟიულ სეზარ ჟანსენი (დ. 22 თებერვალი, 1824, პარიზი — გ. 23 დეკემბერი, 1907, მედონი) — ფრანგი ასტრონომი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის (1873) და ლონდონის სამეფო საზოგადოების (1875) წევრი. ციურ სხეულთა სპექტრული ანალიზის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. 1868 (ჯ. ლოკიერისგან დამოუკიდებლად) შეიმუშავა სპექტრული დაკვირვების მეთოდი, რომლითაც შეიძლება მზის პროტუბერანცების შესწავლა მზის კიდეზე მაშინ, როდესაც დაბნელება არ არის.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ჟანსენი.
ალფრედ ჟარი

ალფრედ ჟარი (დ. 8 სექტემბერი, 1873, ქ. ლავალი, მაიენის დეპარტამენტი ― გ. 1 ნოემბერი, 1907, პარიზი) — ფრანგი მწერალი. სათავეში ედგა სიმბოლისტ და მოდერნისტ პოეტთა ჯგუფს. სახელი გაითქვა მარიონეტების თეატრისათვის დაწერილი გროტესკული ფარსით "მეფე იუბიუ" (1888), რომელშიც სამყარო წარმოდგენილია ერთმანეთთან დაუკავშირებელი ფაქტების პარადოქსულ შერწყმად, უაზრობად და ძალადობის ზეიმად. ეკუთვნის ლექსების კრებულები: "ქვიშის საათის წუთები" (1894), "კეისარი ანტიქრისტე" (1895). ეროტიკულ-ფანტასტიკური რომანი "ზემამაკაცი" (1902) და სხვა. მისი შემოქმედების ზოგიერთი მხარე შემდგომში განავითარეს კუბისტებმა, დადაისტებმა და სიურრეალისტებმა.
ალექსანდრე ჟაროვი

ალექსანდრე ალექსის ძე ჟაროვი (დ. 13 აპრილი [ ძვ. სტ. 31 მარტი], 1904, სოფ. სემიონოვსკაია, ახლანდელი მოჟაისკის რაიონი, მოსკოვის ოლქი — გ. 7 სექტემბერი, 1987, მოსკოვი) — საბჭოთა პერიოდის რუსი პოეტი. სკკპ წევრი 1920-იდან. ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო 1921-იდან. მისი ლექსების პირველი კრებულია „ყინულმჭრელი“ (1925). ჟაროვს ეკუთვნის პოემები: „კომკავშირელი“ (1924), „ოსტატი იაკობი“ (1924), „გარმონი“ (1926), „ვარია ოდინცოვა“ (1938) და სხვა. ბევრი მისი ლექსი სიმღერად იქცა. დაჯილდოებულია 4 ორდენითა და მედლებით.
მიხეილ ჟაროვი

მიხეილ ივანეს ძე ჟაროვი (დ. 27 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 14 ოქტომბერი], 1900, მოსკოვი — გ. 16 დეკემბერი, 1981, მოსკოვი) —საბჭოთა ეპოქის რუსი მსახიობი და რეჟისორი. სსრკ სახალხო არტისტი (1949). სოციალისტური შრომის გმირი(1974), სკკპ წევრი 1950-იდან. 1919 წელს დაამთავრა მუშათა ორგანიზაციების სამხატვრო-საგანმანათლებლო კავშირის თეატრთან არსებული სტუდია. სხვადასხვა დროს იყო მოძრავი საფრონტო თეატრის, მეიერხოლდის სახ. საცდელ-ჰეროიკული თეატრის, მოსკოვის კამერული თეატრის და სხვა თეატრების მსახიობი. 1938-იდან მოღვაწეობს მოსკოვის მცირე თეატრში. თავდაპირველად წარმატებით ასრულებდა კომიკურ როლებს. მისი თამაში გამოირჩეოდა ხალხური, ხალისიანი იუმორით, მომხიბვლელობით. შემდგომ წლებში ასევე წარმატებით გამოდიოდა სახასიათო და დრამატულ როლებში. კომედიური სიმსუბუქე ამ როლებში შერწყმულია ფსიქოლოგიურ სიღრმესთან. თეატრში ითამაშა: პროხორი (გორკის „ვასა ჟელეზნიოვა“), ლებედევი ( ჩეხოვის „ივანოვი“), დიკი (ოსტროვსკის „ჭექა-ქუხილი“) და სხვა. ჟაროვი საბჭოთა კინოს გამოჩენილი მსახიობია. როლებში:ჟიგანი („ცხოვრების საგზური“, 1931), ზაიცევი („სამი ამხანაგი“, 1935), სმირნოვი („დათვი, 1938), მენშიკოვი („პეტრე “, 1937-1939), დიაკი გავრილა („ბოგდან ხმელნიცკი“, 1941), ანისკინი („სოფლის დეტექტივი“, 1969) და სხვა. სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1941, 1942, 1947). დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, ოქტომბრის რევოლუციის ორდენით, 3 სხვა ორდენითა და მედლებით.
ტაირ ჟაროკოვი

ტაირ ჟაროკოს ძე ჟაროკოვი (დ. 5 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 22 სექტემბერი], 1908, სოფ. ურდა, ახლანდელი ჯანიბექის რაიონი, ურალსკის ოლქი — გ. 11 მარტი, 1965, ალმა-ათა) — ყაზახი პოეტი.

ნაწარმოებებს აქვეყნებდა 1928-იდან. ლექსების პირველი კრებული "ვარსკვლავთნათება" 1932 გამოსცა. ავტორია პოემებისა: "მზე ამეტყველდა" (1934), "ნიაღვარი" (1937), "გრიგალი უდაბნოში" (1957) და სხვა. დაჯილდოებულია 2 ორდენითა და მედლებით.
ზახარია ჟანდოვი

ზახარია ჟანდოვი (დ. 1 ოქტომბერი, 1911, რუსე — გ. 2 თებერვალი, 1998) — ბულგარელი კინორეჟისორი. ბულგარეთის სრ დამსახურებული არტისტი (1963). კინოში მოღვაწეობა დაიწყო 1942-იდან როგორც ოპერატორმა-დოკუმენტალისტმა. გადაიღო ფილმები. "ერთი დღე სოფიაში" (1946), "ხალხი ღრუბლებში" (1948). 1950-იდან მუშაობს მხატვრულ კინოში. რეჟისორია ფილმებისა: "განგაში" (1951), "სექტემბრის გმირები" (1954), "შავი მდინარე" (1963) და სხვა. ჟანდოვი ბულგარეთის სოციალისტური კინოხელოვნების ერთ-ერთი ფუძემდებელია. დიმიტროვის პრემიის ლაურეატი (1951, 1959).
ჟან პაული

ჟან პაული (ნამდვილი სახელი და გვარი იოჰან პაულ ფრიდრიხ რიხტერი; დ. 21 მარტი, 1763, ვუნზიდელი — გ. 14 ნოემბერი, 1825, ბაიროითი) — გერმანელი მწერალი, პუბლიცისტი და პედაგოგი. მის შემოქმედებაში აღსანიშნავია რომანები „ჰესპერუსი...“ (1795), „კვინტუს ფიქსლაინის ცხოვრება“ (1796), „ზიბენკეზი...“ (1796-1797), „ტიტანი“ (ტ. 1-4, 1800-1803), „ცელქობის წლები“ (1804-1805). მნიშვნელოვანია აგრეთვე იდილია „ცხოვრება კმაყოფილი მსაწავლებლისა აუენთალელი მარიავუცისა“ (1793), პედაგოგიური რომანი „ლევანი ანუ მოძღვრება აღზრდაზე“ (ტ. 1-3, 1805) და „ესთეტიკის შესავალი“ (ტ. 1-3, 1804).
ჟან II კეთილი

ჟან , მეტსახელად „კეთილი“ (დ. 16 აპრილი, 1319, გე-დე-მოლუის ციხე-დარბაზი, მანსის მახლობლად— გ. 8 აპრილი, 1364, ლონდონი) — საფრანგეთის მეფე 1350–1364 წლებში, ვალუას დინასტიიდან.

მის დროს მიმდინარეობდა ასწლიანი ომი; კრესის ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ საფრანგეთის სამხედრო და ფინანსური მდგომარეობა მეტად დამძიმდა. საომარ მოქმედებათა გასაგრძელებლად საჭირო თანხების მისაღებად ჟან -მ 1355 გენერალური შტატები მოიწვია, რომელიც დათანხმდა მიეცა მისთვის სუბსიდია, თავისი კონტროლის ქვეშ. მაგრამ ჟან -მ საჭირო თანხის მხოლოდ ნაწილი მიიღო. პუატიეს ბრძოლაში (1356) ჟან ტყვედ ჩაუვარდა ინგლისელებს. 1359 ხელი მოაწერა ლონდონის ხელშეკრულებას, რომლითაც ნახევარ სამეფოს ინგლისელებს უთმობდა და გამოსასყიდ თანხას (4 მლნ. ოქროს ეკიუ) ჰპირდებოდა. 1360 საფრანგეთში დაბრუნდა, მაგრამ გამოსასყიდის მთლიანად გადაუხდელობისა და მისი მძევლის (ჟან -ის ძე) ინგლისიდან გაქცევის გამო 1364 დაბრუნდა ლონდონში, სადაც მალე გარდაიცვალა.
ჟანა დ’არკი

ჟანა დ’არკი , ორლეანელი ქალწული (დ. 6 იანვარი, 1412, სოფ. დომრემი, ზემო მაასი — გ. 30 მაისი, 1431, რუანი) — საფრანგეთის სახალხო გმირი, რომელიც ასწლიანი ომის (1337—1453) დროს 1429—1430 ხელმძღვანელობდა ფრანგი ხალხის ეროვნულ-განმათავისუფლებელ ბრძოლას ინგლისელთა წინააღმდეგ, დაიბადა გლეხის ოჯახში.

ბიოგრაფია
ფანატიკურად მორწმუნე ჟანა დ’არკს 13 წლიდან ჩაესმოდა ხმა, რომ მისი ამქვეყნიური დანიშნულებაა საფრანგეთის ხსნა. 1428 წლის 12 ოქტომბერს ინგლისელებმა ალყა შემოარტყეს საფრანგეთის მეფის ხელში მყოფ უკანასკნელ ქალაქს მდინარე ლუარის ჩრდილოეთით, ორლეანს, რომლის დაცემა გზას უხსნიდა მტერს სამხრეთისკენ. 1429 წლის 13 თებერვალს მამაკაცის ტანსაცმელში გამოწყობილი ჟანა გაემგზავრა დოფინთან შინონის ციხეში. თავისი ჭკუითა და მოსაზრებულობით ჟანა დ’არკმა მეფის ნდობა დაიმსახურა და დაინიშნა საფრანგეთის ჯარების სარდლად. 29 აპრილს მან თავისი ჯარით შეაღწია გარემოცულ ორლეანში. 1429 წლის 8 მაისს ინგლისელებმა მოხსნეს ალყა ორლეანს. ინიციატივა ფრანგების ხელში გადავიდა. ჟანა დ’არკმა რამდენიმე ბრწყინვალე გამარჯვება მოიპოვა, აიღო ქალაქები ჟარჟო, ბოჟანსი და სხვა.

1429 წლის 18 ივნისს პატესთან ბრძოლაში გაანადგურა ინგლისელთა არმია. ჟანა დ’არკს უბრძოლველად დანებდნენ ქალაქები ოსერი, ტრუა, შალონი, რეიმსი, სადაც 1429 წლის 17 ივლისს შარლ მეფედ აკურთხეს.

მისმა უდიდესმა პოპულარობამ შეაშინა მეფე, არისტოკრატია და უმაღლესი სამღვდელოება. იგი, ფაქტობრივად, ჩამოაშორეს სამხედრო მოქმედებათა ხელმძღვანელობას. 1430 წლის 23 მაისს კომპიენის კომენდანტის ღალატის შედეგად იგი ტყვედ ჩაიგდეს ინგლისის მომხრე ბურგუნდოელებმა და 6 თვის შემდეგ დიდ თანხად მიჰყიდეს ინგლისელებს. შარლ -მ არაფერი იღონა ჟანას დასახსნელად, ქალაქ რუანში მოწყობილ საეკლესიო სასამართლო პროცესზე (1431 იანვარი-მაისი) ჟანა დ’არკი „ჯადოქრად“ და „მწვალებლად“ ცნეს და რუანის ძველი ბაზრის მოედანზე კოცონზე დაწვეს.

1456 წლის 7 ივლისს ჟანა დ’არკი რეაბილიტირებულად გამოცხადდა, კათოლიკურმა ეკლესიამ 1920 — წმინდანად შერაცხა. მისი ხსოვნის დღედ დაწესდა 8 მაისი, ორლეანის განთავისუფლების დღე — საფრანგეთის ეროვნული დღესასწაული.
ჟაკო

ჟაკო, რუხი თუთიყუში — ფრინველი თუთიყუშისნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 30 სმ აღწევს. გავრცელებულია ეკვატორული აფრიკის ტყეებში. ბუდობს მაღალი ხეების ფუღუროებში, დებს 2 კვერცხს. ერთიანდება მრავალრიცხოვან გუნდებად (გამრავლების პერიოდის გამოკლებით) და დიდი ზიანი მოაქვს სიმინდისა და ბრინჯის ყანებისათვის. ჟაკოს აქვს ბგერათმბაძველობის უნარი, რის გამოც ტიპობრივ „გალიურ ფორმად“ იქცა. ტყვეობაში ცოცხლობს 70 წლამდე.
ჟოზეფ მარი ჟაკარი

ჟოზეფ მარი ჟაკარი ( დ. 7 ივლისი, 1752, ლიონი — გ. 7 აგვისტო, 1834, ულენი, რონა) — ფრანგი ფეიქარი და გამომგონებელი. დაახლოებით 1800 წელს შექმნა მსხვილსახიანი ქსოვილების გამოსამუშავებელი სამარჯვი, რითაც სრულყო ხელის საქსოვი დაზგა. 1801 წელს პარიზში სამრეწველო გამოფენებზე ყურადღება მიაქციეს მის მოდელს და ჟაკარი მიიწვიეს პარიზის ხელოვნებისა და ხელოსნობის მუზეუმში სამუშაოდ.1808 წელს ჟაკარმა შექმნა სახიანი ქსოვილისათვის განკუთვნილი ახალი მოდელი, რომელიც ფართოდ გავრცელდა საფეიქრო წარმოებაში (ჟაკარდის მანქანა).
ემილ ჟაკ-დალკროზი

ემილ ჟაკ-დალკროზი (ნამდვილი გვარი ჟაკი) (დ. 6 ივლისი, 1865, ვენა — გ. 1 ივლისი, 1950, ჟენევა), შვეიცარიელი კომპოზიტორი და პედაგოგი. სწავლობდა ჟენევის კონსერვატორიაში, შემდეგ - ვენაში (რ. ფუქსსა და ა. ბრუკნერთან) და პარიზში (ლ. დელიბთან). 1892- 1910 იყო ჟენევის კონსერვატორიის პედაგოგი. აქ შექმნა მუსიკალური-რიტმული აღზრდისა (რიტმული გიმნასტიკა) და მუსიკალური და რიტმული შესაძლებლობების განვითარების სისტემები (ვარჯიში აბსოლუტური სმეისა და მუსიკალური იმპროვიზაციის უნარის გამომუშავებისათვის). 1911-1914 რიტმული აღზრდის კურსს კითხულობდა ჯერ ჰელერაუს სპეციალურ სკოლაში, 1915-იდან კი მის მიერვე ჟენევაში დაარსებულ ინსტიტუტში. ამგვარი სკოლები შეიქმნა სტოკჰოლმში, ლონდონში, პარიზში, ვენასა და ბარსელონაში. ჟაკ-დალკროზის მოწაფეები იყვნენ: მ. რამბერი, ვ. ნიჟინსკი, მ. ვიგმანი, რ. სენ-დენი და სხვები. 1920 მოსკოვსა და პეტროგრადში შეიქმნა რიტმის ინსტიტუტები ჟაკ-დალკროზის მეთოდის მიხედვით. ჟაკ-დალკროზმა დაწერა 7 ოპერა, ნაწარმოებები სიმფონიური ორკესტრისათვის, 3 კანტატა, 2 კონცერტი ვიოლინოსა და ორკესტრისათვის და სხვა.
ჰაინრიხ მიულერი

ჰაინრიხ მიულერი (დ. 28 მაისი, 1900, მიუნხენი, გერმანია — გ. უცნობია, 1945 წლის მაისიდან ითვლება დაკარგულად) — გერმანელი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე, გესტაპოს შეფი 1939 - 1945 წლებში.

ბიოგრაფია
მიულერი დაიბადა მიუნხენში (ბავარია), ჟანდარმერიის მოხელის კათოლიკურ ოჯახში. საშუალო განათლების მიღების შემდეგ სწავლა განაგრძო საავიაციო-საინჟინრო სასწავლებელში. 1917 წელს იგი მოხალისედ წავიდა პირველ მსოფლიო ომში. 1919 წელს მიულერი სამხედრო სამსახურიდან დაითხოვეს უნტეროფიცრის წოდებით. ომის შემდგომ პრაქტიკას გადიოდა მინხენის პოლიიცის განყოფილებაში და 1929 წელს იგი პოლიტიკური პოლიციის მდივნად ინიშნება. მის დანიშნულებაში შედის კომუნისტური ორგანიზაციების წინააღმდეგ ბრძოლა. 1934 წელს მიულერი სს-ის წევრი გახდა და გადაყვანილ იქნა ბერლინში საიდუმლო პოლიციის განყოფილებაში სამუშაოდ.

1936 წელს მიულერი დაინიშნა რაიხის უშიშროების პოლიციის მთავარი სამმართველოს პოლიტიკური პოლიციის განყოფილების უფროსის მოადგილედ. 1939 წლიდან იგი გადაიყვანეს ებრაელთა გასახლების საქმეთა მმართველის თანამდებობაზე. იმავე წლის ოქტომბერში მიულერი დაინიშნა რაიხის უშიშროების მთავარი სამმართველოს განყოფილების (საიდუმლო პოლიცია) შეფად და მიენიჭა სს-ის გრუპენფიურერის და პოლიციის გენერალ-ლეიტენანტის წოდება.

იმყოფებოდა რა გესტაპოს შეფის თანამდებობაზე, მიულერი იყო თითქმის ყველა იმ დანაშაულის თანამონაწილე, რომელიც რაიხის უშიშროების მთავარ სამმართველში დაიგეგმა, მომზადდა და შესრულებული იქნა. 1939 წლის სექტემბრიდან მისი ბრძანებით დაიწყო პოლიტიკური მოწინააღმდეგეების მიამართ ე.წ. "საგანგებო მოპყრობა" , რაც მიზნად ისახავდა მათ საკონცენტრაციო ბანაკებში ჩასმას და ფიზიკურ განადგურებას. მიულერის დაქვემდებარებაში იყო და მისი უშუალო თანამონაწილეობით გატარებულ იქნა ადოლფ აიხმანის მიერ მომზადებული „ებრაელთა რეფერატი 4“. მიულერი პასუხისმგებელი იყო სს-ის მიერ სსრკ-ის ტერიტორიაზე ჩატარებული გენოციდის შედგების დეტალურ დამუშავებაზე, შეჯამებაზე და მოხსენებაზე, შეფების რაინჰარდ ჰაიდრიხის და შემდგომში ერნსტ კალტენბრუნერის წინაშე.

1945 წლის მაისიდან მიულერი უგზო-უკვლოდ დაკარგულად ითვლება. მითები იმის თაობაზე, თითქოს მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ იგი ერთი მხრივ აშშ-ის, მეორე მხრივ სსრკ-ის აგენტად მუშაობდა არ დასტურდება.
მაქს ჟაკობი

მაქს ჟაკობი (დ. 12 ივლისი, 1876, კემპერი, ფინისტერის დეპარტამენტი — გ. 5 მარტი, 1944, დრანსის საკონცენტრაციო ბანაკი) — ფრანგი მწერალი და მხატვარი.

ბიოგრაფია
წარმოშობით ებრაელი; 1915 წელს კათოლიკე გახდა. მეგობრობდა პაბლო პიკასოსთან, გიიომ აპოლინერთან, ჟორჟ ბრაკთან. ლიტერატურულ ასპარეზზე გამოვიდა საბავშვო ზღაპრებით "მეფე კაბული და პაწაწა გოვენი" (1902), "მზიური გოლიათი" (1904). ჟაკობის ესთეტიკური შეხედულებები წარმოდგენილია მის წიგნში "პოეტური ხელოვნება" (1922), რომრლშიც იგი ირაციონალიზმის პოზიციებზე დგას, უარყოფს სიუჟეტს. თავის ლექსებსა და პროზაულ ნაწარმოებებში ჟაკობი მიმართავს ფანტასტიკურ ბუნდოვან მითოლოგიურ სახეებს, ალიტერაციას, კალამბურს. მეტად ტიპობრივია რომანები: "ფილიბიუთი ანუ ოქროს საათი" (1923), ჟანრობრივად ძნელად განსასაზღვრავია ნაწარმოებები: "წმინდა მატორელი" (1909), "ძმა მატორელის ბურლესკური და მისტიკური ნაწარმოებები" (1911), "ტარტიუფის დაცვა..." (1919) და სხვა, რომლებშიც მწერალი უგულებელყოფს როგორც ფრანგული სტილისტიკის ნორმებს, ისე ვერსიფიკაციის კანონებს. ჟაკობის სიკვდილის შემდეგ პიკასომ დააარსა "მაკ ჟაკობის" საზოგადოება, რომელიც აწესებს ჯილდოებს საუკეთესო ლექსებისათვის და აქვეყნებს მის ნაწარმოებებს.
ოლეგ ჟაკოვი

ოლეგ პეტრეს ძე ჟაკოვი (დ. 1 აპრილი [ ძვ. სტ. 19 მარტი], 1905, სარაპული, ახლანდელი უდმ. ასსრ — გ. 4 მაისი, 1988, პიატიგორსკი) — საბჭოთა ეპოქის რუსი მსახიობი. სსრკ სახალხო არტისტი (1960). სტალინური პრემიის (1946) და სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის (1971) ლაურეატი.

1929 წელს დაამთავრა ლენინგრადის სასცენო ხელოვნების ტექნიკუმის კინოს განყოფილება. 1925-იდან იღებენ კინოში. პირველი მნიშვნელოვანი როლია რადისტი კურტ შეფერი ფილმში „შვიდი მამაცი“ (1936). სხვა როლები: იან დრაუნი („ჩვენ კრონშტადტიდან ვართ“, 1936), „როლფი“ („პროფესორი მამლოკი“, 1938), პაული („ჭაობის ჯარისკაცები“, 1938), დუდირიოვი („სასამართლო“, 1962). ჟაკოვის საუკეთესო როლია თედორე ტალანოვი ფილმში „შემოსევა“ (1945; სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1946). 1970 წელს შეასრულა ბარმინის როლი ფილმში „ტბასთან“ (სსრკ სახელმწიფო პრემია). დაჯილდოებულია 3 ორდენით.
იონ ჟალია

იონ ჟალია ; დ. 19 მაისი, 1887, კასიმჩა, ტულჩის მაზრა — გ. 7 ნოემბერი, 1983) — რუმინელი მოქანდაკე. რუმინეთის სახალხო მხატვარი, რუმინეთის აკადემიის წევრი. სწავლობდა ბუქარესტში, ნატიფი ხელოვნების სკოლაში (1907–1911), ჟიულიანის აკადემიაში (1915–1916) და პარიზში, ე. ი. ბურდელის სტუდიაში. შექმნა პლასტიკურად საინტერესო ღრმა ფსიქოლოგიური პორტრეტები („მეცხვარე“, თაბაშირი, 1938; ჯ. ენესკუს პორტრეტი, თაბაშირი, 1958, რუმინეთის სახალხო რესპუბლიკის ხელოვნების მუზეუმი, ბუქარესტი), მონუმენტური-დეკორატიული ქანდაკებები. 1968-იდან რუმინეთის მხატვართა კავშირის პრეზიდენტია.
ჟალე

ჟალე (ნამდვილი გვარი სოლთანი, ქმრის გვარი ბადი) (დ. 1922, ისპაანი), ირანელი პოეტი. შაჰის რეჟიმთან კონფლიქტის გამო 1946-იდან ცხოვრობდა სსრკ-ში.

1952 დაამთავრა აზერბაიჯანის უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი. ჟალეს ლექსების პირველი კრებულია "მინდვრის ყვავილები" (1944). ავტორია კრებულის "დედები ითხოვენ მშვიდობას" (1956), პოემისა "მერცხალი" (1960) და სხვები. ჟალე წარმომადგენელია სპარსული ლიტერატურის ახალი მიმდინარეობისა - " შე‘რე ნოუ", რომლის დამახასიათებელი თვისებაა ტრადიციული ნორმებიდან გადახვევა, თავისეფალ რიტმიკასა და ახალ პოეტურ სახეებზე აგებული ლექსი.
ფრანსის ჟამი

ფრანსის ჟამი (დ. 2 დეკემბერი, 1868, ტურნე — გ. 1 ნოემბერი, 1938, ასპარენი) — ფრანგი პოეტი. მის პოეზიაში აისახა პროვინციის სადა, მარტივი ყოფა-ცხოვრება. ხშირად მის ლექსს მანერულობის ელფერიც დაჰკრავს და ძალზე უახლოვდება ლოცვებს. მისი კრებულებია: "ექვსი სონეტი" (1891), "პოეტის დაბადება" (1897). ბევრ წიგნს კათოლიციზმის დაღი ატყვია ("ცისკრის ზარებიდან მწუხრის ზარებამდე", 1895; "გაზაფხულთა ძაძები", 1901, "ღვთისმშობელი და სონეტები", 1919; "ეპიტაფიები", 1921 და სხვ.); სამყაროსთან შერწყმის განცდა მისთვის "ღვთაებრის საწყისს" უთანბრდება ("ქრისტიანული გეორგიკები", ტ. 1-3, 1911-1912). ჟამს ეკუთვნის ლირიკული და ფსიქოლოგიური რომანები: "კურდღლის რომანი" (1903), "ჟანო-პოეტი" (1924), მორალიტეს ტიპის პიესა "ღატაკი" (1911), მოგონებები. თავისი პოეტიკის პრინციპები გადმოგვცა თხზულებაში "პოეზია" (1901).
ოთარ გიგინეიშვილი

ოთარ ისიდორეს ძე გიგინეიშვილი (დ. 27 სექტემბერი, 1916, ქუთაისი, — გ. 10 თებერვალი, 1990, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, აღმოსავლეთმცოდნე, საზოგადო მოღვაწე, ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნების ახალი და უახლესი ისტორიის ქართული სამეცნიერო სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1986), პროფესორი (1989).

ბიოგრაფია
1940 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი, 1947 — სსრკ საგარეო საქმეთა სამინისტროს უმაღლესი დიპლომატიური სკოლა. 1947 წლიდან გარდაცვალებამდე კითხულობდა ლექციებს თსუ აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე. 1947–1954 წლებში მუშაობდა სსრკ საგარეო საქმეთა სამინისტროში ატაშედ, საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს ექსპერტ-კონსულტანტად, მინისტრის თანაშემწედ. 1956–1958 წლებში იყო საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს პირველი მდივანი, 1958 წლიდან საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სისტემაშია: 1960 წლამდე ისტორიის ინსტიტუტში, 1960 წლიდან — აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტში ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნების ახალი და უახლესი ისტორიის განყოფილების ხელმძღვანელი; ერთდროულად, 1974–1990 წლებში დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო მუშაობის დარგში. იკვლევდა თურქეთის სოციალურ-ეკონომიურ და პოლიტიკურ ისტორიას; თურქეთის, ირანისა და რუსეთის პოლიტიკას საქართველოს მიმართ; თურქეთში მიმდინარე ეთნო-რელიგიურ პროცესებს. 1968–1990 წლებში იყო უცხოეთში მცხოვრებ თანამემამულეების მეგობრობისა და კულტურის ურთიერთობის საქართველოს საზოგადოების პრეზიდიუმის თავმჯდომარე, 1963–1983 წლებში საქართველოს მთასვლელთა ფედერაციის პრეზიდიუმის თავმჯდომარე. იყო სსრკ დამსახურებული მწვრთნელი. მიღებული ჰქონდა სახელმწიფო ჯილდოები.
ვლადიმერ აბაევი

ვლადიმერ დავითის ძე აბაევი (დ. 22 მარტი, 1886 — გ. 24 აგვისტო, 1968) — ბოლშევიკური მოძრაობის მონაწილე საქართველოსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში, საბჭოთა სახელმწიფო მოღვაწე, ეროვნებით ოსი. ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1967). საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1967).

ბიოგრაფია
რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა (ბოლშევიკური) პარტიის წევრი 1918 წლიდან. 1920 წლის მაისში მონაწილეობდა საქართველოს სახელმწიფოს წინააღმდეგ მიმართულ ამბოხებაში და იყო პირველი რევკომის თავმჯდომარე ცხინვალში. ამბოხების დამარცების შემდეგ იყო ჩრდ. კავკასიელ მთიელთა რესპუბლიკის სახალხო კომისართა საბჭოს მდივანი (1921), შემდეგ გაზეთ "გორსკაია ბედნოტის" რედაქტორი. 1931-1934 წლებში მუშაობდა სსრკ სავაჭრო წარმომადგენლობაში დანიასა და საფრანგეთში, 1934 წლიდან — ყირიმის ბოტანიკური ბაღის დირექტორად. 1943-1951 წლებში სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი იყო ცხინვალში. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
იზა გიგოშვილი

იზა შალვას ასული გიგოშვილი (დ. 16 თებერვალი, 1938, თბილისი — გ. 17 იანვარი, 2003) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1981). სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1979).

ბიოგრაფია
1963 წელს დაამთავრა საქართველოს რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. 1963–1967 იყო თბილისის რუსთაველის სახელობის თეატრის მსახიობი, 1967–1969 — მარჯანიშვილის სახელობის თეატრისა, 1969-იდან კვლავ რუსთაველის თეატრშია. 1997 წელს დააარსა სამეფო უბნის თეატრი.

გიგოშვილის თამაში გამოირჩევა სინატიფით, პლასტიკით, მოხდენილობითა და გარდასახვის უნარით; შექმნა მომხიბლავი და გულწრფელობით აღსავსე თავგანწირულ, შეუპოვარ ქალთა სახეები: ძაბული (კონსტანტინე გამსახურდიას „მთვარის მოტაცება“), კაბილა (ალფრედ დე მიუსე „სიყვარული სახუმარო არ არის“), ჰერმია (უილიამ შექსპირის „ზაფხულის ღამის სიზმარი"), ქსენია (ბორის ლავრენიოვის „რღვევა“), ნატო (ალექსანდრე ჩხაიძე „ხიდი“), გრუშე ვაჩნაძე (ბერტოლტ ბრეხტი „კავკასიური ცარცის წრე“), ზიტა (გოტჰოლდ ეფრაიმ ლესინგი „ნათან ბრძენი“), შუშანიკი (იაკობ ცურტაველი „შუშანიკის წამება“), თამარი (კარლო გოლდონი „მშვენიერი ქართველი ქალი“) და სხვა.

იზა გიგოშვილის მეუღლე იყო რეჟისორი და მსახიობი მერაბ თავაძე; მათი შვილია მსახიობი და რეჟისორი ნიკა თავაძე.
ფილმოგრაფია
გადაღებულია ფილმებში
1968: „ქერათმიანი ქალიშვილი“ რეჟ. დიმიტრი ბათიაშვილი
1974: „ანარეკლი“ (ირმა) რეჟ. ოთარ აბესაძე
1977: „ამაღლება“ რეჟ. ნოდარ მანაგაძე
1978: „დათა თუთაშხია“ (ბუდარას ცოლი) რეჟისორები გრიგოლ (გიგა) ლორთქიფანიძე, გურამ (გიზო) გაბესკირია
1979: „მთის ნოველა“ რეჟ. მერაბ თავაძე
1982: „მარადისობის კანონი“ (მარგო) რეჟ. ვალერიან კვაჭაძე
1982: „მე დავბრუნდები“ რეჟ. მერაბ თავაძე
1984: „ქართველები ცაში“ (მგზავრი) რეჟ. ომარ გვასალია
1992: „თვინიერი“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი
2001: „ხვეული კიბით“ რეჟ. მერაბ თავაძე

ნათამაშები როლები
რუსთაველის თეატრი
„კავკასიური ცარცის წრე“ (გრუშე ვაჩნაძე) რეჟ. რობერტ სტურუა
მარჯანიშვილის თეატრი
ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1976: საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
1979: სსრკ სახელმწიფო პრემია
1979: შოთა რუსთაველის სახელობის პრემია
1981: საქართველოს სახალხო არტისტი
მიხეილ გიგოლოვი

მიხეილ გიორგის ძე გიგოლოვი (დ. 17 მარტი, 1885,თბილისი — გ. 18 აგვისტო, 1963, იქვე) — ქართველი ქირურგი. დოცენტი (1935), საქართველოს დამსახურებული ექიმი (1942).

1911 წელს დაამთავრა ოდესის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი და მუშაობა დაიწყო თბილისის საავადმყოფოში (1931 წლიდან ქირურგიის განყოფილების გამგე). 1934 წელს განაგებდა თბილისის ჯანდაცვის განყოფილების სისხლის გადასხმის სადგურს. 1935 წელს დაინიშნა ექიმთა დახელოვნების თბილისის ინსტიტუტის ტრავმატოლოგიის კათედრის გამგედ. მეორე მსოფლიო ომის წლებში იყო თბილისის საევაკუაციო ჰოსპიტლების კონსულტანტი. 1960–1963 წლებში — ექიმთა დახელოვნების თბილისის ინსტიტუტის გადაუდებელი ქირურგიის კათედრის დოცენტი. გიგოლოვის შრომები ეხება ფილტვისა და ღვიძლის ექინოკოზის, სამხარეო პათოლოგიის, სისხლის გადასხმის, კუჭის ქირურგიის და სხვა საკითხებს. ქირურგთა რესპუბლიკური სამეცნიერო საზოგადოების საპატიო წევრი. დაჯილდოებულია წითელი ვარსკვლავის ორდენითა და მედლებით.