სარელსო პირაპირი

სარელსო პირაპირი — ორი რელსის შემაერთებელი ადგილი რკინიგზის ტრანსპორტზე. პირაპირი აუცილებლად შეიცავს ღრეჩოს რელსების თავისუფლად დაგრძელებისათვის ტემპერატურის ცვლილებისას (მეტროპოლიტენებში, სადაც ჰაერის ტემპერატურა ნარჩუნდება მუდმივ დონეზე, რელსები დაგებულია ერთმანეთთან მჭიდროდ, რათა არ დაიშვას არასასურველი მეტროს მატარებლების გვერდი-გვერდ ქანაობა გვირაბში მოძრაობისას, რადგანაც წინააღმდეგ შემთხვევაში მატარებლები შეიძლება კორპუსით შეეხონ გვირაბის კედლებს და დააზიანონ ელექტრომოწყობილობების ელემენტები და ასევე თავისი თავიც). რელსებს წარეკვისგან აკავებენ ლითონის საფენები (იზოლირებულ პირაპირებში — დიელექტრიკის (ტექსტოლიტის, ლითონკომპოზიტის), რელსებისგან იზოლირებული გვერდითი და ბოლო საფენებისა და მილისების კომპლექტები, რომლებიც რელსზე ორივე მხრიდან ეჭირება 4—6 ჭანჭიკით. კლასიკურ სარელსო პირაპირზე ზედებზე მოსაჭერი ჭანჭიკების ნახვრეტებს აქვთ წაგრძელებული ფორმა ერთი ნახვრეტის გამოტოვებით, ანუ ექვსი ნახვრეტიდან სამს აქვს წაგრძელებული ფორმა. ზედებში ერთმანეთის საპირისპირო ნახვრეტები პირაპირის სხვადასხვა მხარეს მიიღება სხვადასხვა ფორმის — მრგვალი ნახვრეტი მდებარეობს ოვალურის მოპირდაპირედ. ოვალურ ნახვრეტს აქვს ასეთი ფორმა პირაპირის ჭანჭიკების სპეციალურად ოვალური თავის ნაწილის გამო, რომლებიც შედიან ოვალურ ნახვრეტში და არ ტრიალებენ მასზე ქანჩის მოჭერის დროს. პირაპირის ჭანჭიკების რელსის ნახვრეტები ჭანჭიკის დიამეტრზე 20 მმ-ით მეტია, ეს იმისთვისაა გაკეთებული, რომ უზრუნველყოფილი იქნას რელსის ბოლოს გადაადგილება ტემპერატურული დაგრძელების/დამოკლების შემთხვევაში ჭანჭიკებში გაწყვეტის ძალის აუცილებლობის წარმოქმნის გარეშე. დაკეტილი ღრეჩო (როდესაც ორ მოპირდაპირე რელს შორის ღრეჩოს სიგანეა 0 მმ) მიუთითებს რელსში ტემპერატურული დაძაბულობის შედეგად გამოწვეულ შეკუმშვაზე, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ლიანდაგის გავარდნა. 20 მმ-ზე მეტი ღრეჩო მიუთითებს პირაპირის ჭანჭიკებში გაწყვეტის ძალის წარმოქმნაზე. 20 მმ-ზე უფრო მეტი სიდიდის ღრეჩოს შემთხვევაში ლიანდაგის მონაკვეთზე იზღუდება მატარებელთა მოძრაობის სიჩქარე. 35 მმ-ზე უფრო მეტი სიდიდის ღრეჩოს შემთხვევაში უბანზე მატარებელთა მოძრაობა იკეტება პირაპირში უწესივრობის აღმოფხვრამდე.

სარკინიგზო ტრანსპორტისგან ხმაურის, გოგორწყვილებისა და რელსების ცვეთის შემცირების მიზნით, ასევე მატარებელთა მოძრაობის სიჩქარის გასაზრდელად ზოგჯერ გამოიყენება რელსები კუთხით დახრილი პირაპირებით.

სითბური ღრეჩოების პრობლემების გადაწყვეტამ განაპირობა ეგრედ წოდებული უპირაპირო ლიანდაგის შემუშავება. ის გამოიყენება რკინიგზებზე. მოსკოვის მეტროპოლიტენის ბუტოვის ხაზის ესტაკადურ ნაწილზე მიმდინარეობდა უპირაპირო ლიანდაგის მოწყობის სამუშაოები. მოცემული ტექნოლოგია ამცირებს ენერგიის დანაკარგებს და რელსების ცვეთას, ასევე მნიშვნელოვნად ამცირებს პირაპირებში რელსზე დარტყმისას განვითარებული დეფექტების რაოდენობას, პირაპირების ქვეშ აღმოფხვრის ამონაშხეფების პრობლემებს და მნიშვნელოვნად ამცირებს ხმაურის დონეს. უპირაპირო ლიანდაგებს ასევე ხშირად იყენებენ ტრამვაის ლიანდაგების მოწყობისას. სალიანდაგო მეურნეობაში უპირაპირო ლიანდაგების გამოყენება მიეკუთვნება რესურსების დაცვის ტექნოლოგიებს.

წნულში ან რგოლში პირაპირების შესაქმნელად გამოიყენება ორი მანქანა — რელსის სახერხი ჩარხი და რელსის საბურღი ჩარხი. რელსის სახერხი ჩარხი შეიძლება იყოს კუთხესახეხი მანქანის ტიპის დიდი დიამეტრის მჭრელი წრე, რომელიც მოქმედებაში მოდის საკუთარი ბენზინის ძრავით და წინ და უკან მოძრავხერხიანი ძრავით. პირაპირის ჭანჭიკების ნახვრეტების გახვრეტა ხორციელდება რელსის საბურღ ჩარხზე მიმაგრებული მყარადჩამოსხმული ბოლოიანი ბურღით. ჩარხების ბოლო ორი სახეობა მოქმედებაში მოდის ელექტრობის საშუალებით, რომელიც გამომუშავდება ხელით გადასატანი ელექტროსადგურებით.