iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პინჩეირის ციხესიმაგრე

პინჩეირის ციხესიმაგრე და ნაკრძალი წარმოადგენს დაცულ ბუნებრივ ტერიტორიას არგენტინაში. მდებარეობს მენდოსის პროვინციაში, ქალაქ მალარგუედან 27 კმ-ით დასავლეთით.

აქ მდებარეობს ეროზიისა და მყინვარების მოქმედებით წარმოქმნილი ბუნებრივი მონუმენტი, რომელიც ძალიან ჰგქვა უზარმაზარ ციხესიმაგრეს. მდებარეობს მდინარე მალარგუეს ნაპირთან. ამ არეალის გარშემო აღმოჩენილია წარსულში აქ მცხოვრები უარპეს ეთნიკური ჯგუფის კუთვნილი ისრის წვერები.

არსებობს გადმოცემა, რომ საუკუნის დასაწყისში ეს ციხესიმაგრე ჩილელი ყაჩაღების თავშესაფარი იყო, რომლებსაც პინჩეირის ძმებს ეძახდნენ.
მუსიკალური ინსტრუმენტი

მუსიკალური ინსტრუმენტი — მოწყობილობა, რომელიც შექმნილი ან/და გამოყენებულია მუსიკალური ხმის მისაღებად. ამ თვალსაზრისით, ყველაფერი შეიძლება მუსიკალურ ინსტრუმენტს მივაკუთვნიოთ, რაც მუსიკალურ ხმას გამოსცემს. ესაა ის მიზეზი, რის გამოც სხვადასხვა ობიექტი მუსიკალურ ინსტრუმენტად იქცევა. მუსიკალური ინსტრუმენტების ისტორია იწყება კაცობრიობის კულტურულ ცხოვრების დაწყებასთან ერთად. მუსიკალური ინსტრუმენტების სწავლების აკადემიურ დისციპლინას ორგანოლოგია ჰქვია.

სადავო სტატუსის პირველი მუსიკალური ინსტრუმენტის წარმოშობა თარიღდება ქრისტეს შობამდე 65 000 წლით. არტიფაქტების მიხედვით, რომელიც საყოველთაოდ აღიარებულია, პირველი ადრეული ფლეიტა თარიღდება ქრისტეს შობადე 35 000 წლით. თუმცა, ზოგიერთი ისტორიკოსი თვლის, რომ მუსიკალური ინსტრუმენტების წარმოშობის სპეციფიკური დროის განსაზღვრა შეუძლებელია, თავად ამ ტერმინის სუბიექტური განსაზღვრების გამო.

მუსიკალური ინსტრუმენტები ვითარდებოდა დამოუკიდებლად მსოფლიოს სხვადასხვა დასახლებულ რეგიონში. თუმცა, ცივილიზაციების კონტაქტმა გამოიწვია მუსიკალური ინსტრუმენტების სწრაფი გავრცელება და ადაპტირება ისეთ რეგიონებშიც, რომელიც შორსაა კონკრეტული საკრავის წარმოშობის ადგილიდან. შუა საუკუნეებში ინსტრუმენტებს მესოპოტამიიიდან აღმოვაჩენდით მალაის არქიპელაგზე, ხოლო ევროპელები უკრავდნენ ჩრდილო-აფრიკული წარმოშობის ინსტრუმენტებზე. განვითარება ამერიკაში შედარებით ნელი ტემპებით ხასიათდება, მაგრამ უნდა აღინიშნოს, რომ აქ დივერსიფიკაციას ადგილი არ აქვს: ჩრდილოეთი, ცენტრალური და სამხრეთი ამერიკა ხასიათდება ერთი და იმავე მუსიკალური ინსტრუმენტებით.
ეგზორციზმი

ეგზორციზმი — დემონის ან სულის განდევნა ადამიანისგან ან რაიმე ადგილიდან. ტერმინი გახდა ცნობილი ადრეულ ქრისტიანობაში მეორე საუკუნიდან. მიუხედავად ამისა მისი გამოყენება საკმაოდ ძველი დროით თარიღდება და არის ბევრი კულტურისა და რელიგიის რწმენის ნაწილი.

ქრისტიანობაში, ადამიანს, რომელიც ახორციელებს ეგზორციზმს, ეწოდება ეგზორცისტი და ხშირად არის ეკლესიის წევრი, ან დაჯილდოებულია სპეციალური თვისებებითა და ძალით. ეგზორცისტი ბოროტი ძალის განდევნისთვის იყენებს ლოცვებს, რელიგიურ მასალებს, როგორიცაა ხატები, სიმბოლოები, ჟესტიკულაცია, თილისმა და ა.შ. ამ დროს იგი მოუწოდებს დახმარებისთვის ღმერთს, იესოს ან რამდენიმე ანგელოზს ან მთავარანგელოზს.
ბეზპრიმი

ბეზპრიმი (; 987—1032) — პოლონეთის მთავარი 1031-დან 1032-მდე, ბოლესლავ მამაცის და იუდიტა უნგრელის ვაჟი.
ქრონიკების მიხედვით, მამა ცდილობდა რომ ის ბერი გამხდარიყო და 1001 ან 1003 წლებში ის იტალიაში მონასტერში გააგზავნა სასწავლებლად. ამას ადასტურებს ბერის „წმ. რომუალდის ცხოვრება“, რავენის წმ. პეტრეს მონასტრიდან,რომელიც აღნიშნავს რომ იქ იმყოფებოდა პოლონეთის მთავრის ვაჟი რომელმაც მას 1001 წ. ცხენი აჩუქა. ეს ჩანაწერი მკვლევარების უმრავლესობის აზრით უდავოდ ბეზპრიმს მიეკუთვნება. თუმცა არის სხვა მოსაზრებებიც, მათ შორის თითქოსის ლამბერტი იყო. ზოგი კი თვლიდა რომ ეს იყო ბოლესლავ მამაცის ვაჟი პირველი ქორწინებიდან.

„წმ. რომუალდის ცხოვრებაში“ ასევე აღნიშნულია რომ რომაულთან მეცნიერების დაუფლებისას ის განათლებული პირი იყო.

მიიჩნევენ რომ ბეზპრიმი ესწრებოდა მამამისის კორონაციას
მიუხედავად ყველაფრისა ბეზპრიმი ბერი არ გამხდარა.

ხელისუფლებაში მოსვლა
ალბათ თავისი ორი ძმა მიეშკო ლამბერტისთან კავშირში კიდევ ცოტა ხანი იყვნენ პოლონეთში, მაგრამ 1025 წელს, მისი უმცროსი ძმის მიეშკოს კორონაციის შემდეგ, თავის მეორე ძმასთან ოტტოსთან ერთად, ბეზპრიმი გაძევებულ იქნა პოლონეთიდან რადგან მიეშკომ აღმოაჩინა რომ მის წინააღმდეგ შეთქმულებას აწყობდნენ იმპერატორ კონრად -ს მხარდაჭერით. მან თავშესაფარი იპოვა კიევის რუსეთში. მიეშკო -ს წინააღმდეგ კიევის რუსეთის და წმინდა რომის იმპერიის ერთობლივი ქმედების შედეგად ის იძულებული შეიქნა ჩეხეთში გაქცეულიყო. მისი ძმის მიეშკო ლამბერტის ჩამოგდების შემდეგ 1031 წელს ბეზპრიმმა დაიკავა პოლონეთის ტახტი. ამაში მას კიევის დიდი მთავარი იაროსლავ ბრძენი ეხმარებოდა.

ხელისუფლებაში მოსვლისთანავე მან იმპერატორს გაუგზავნა პოლონეთის კორონაციის რეგალიები, რითაც მან უარი განაცხადა მეფის ტიტულზე და აღიარა დასავლეთ მეზობლის პრიმატი. მან პირადად გადასცა გერმანელებს მიეშკო -ის ცოლი დედოფალი რიხეზა.

სპეციალისტების აზრით ბეზპრიმმა ყოფილი მმართველის მომხრეების მიმართ რეპრესიები დაიწყო, რის გამოც სოციალური ელიტის ერთი ნაწილი იძულებული იყო თავი მაზოვიისთვის შეეფარებინა, ასევე შესაძლებელია, რომ მის მსხვერპლთა შორის ორი ეპისკოპოსიც ყოფილიყო, რომელთა სიკვდილი ჩაწერილია 1032 წლით: ლამბერტი და რომანი. მის 1031-1032 წწ. მართველობას ემთხვევა პოლონეთში არეულობების დაწყება რაც მკვლევარების აზრით შემთხვევითი აე იყო, და მოიცვა როგორც სამოქალაქო ისე სასულიერო ფენები. ბეზპრიმის მმართველობამ საბოლოოდ გამოიწვია სახელმწიფო სტრუქტურების შესუსტება და შეილახა ხელისუფლების ავტორიტეტი.

მაგრამ 1032 წელს ბეზპრიმი ჩამოაგდეს ტახტიდან და მოკლეს, მკვლელობა ძმების მიერ იყო ორგანიზებული. რის შემდეგ ტახტზე ისევ მიეშკო ავიდა, თუმცა თავიდან მიეშკო, ოტტო და დიდრიკი (თიედრიკი) მართავდნენ პოლონეთს. ბეზპრიმის ცოლისა და მემკვიდრეების შესახებ არავითარი ინფორმაცია არ არსებობს. ასევე უცნობია მისი დასაფლავების ადგილი.

ბეზპრიმის მმართველობის შედეგები
როგორც ზევით ავღნიშნეთ მისი მმართველობისას ქვეყანა საკმაოდ დასუსტდა, და მისი სიკვდილის შემდეგ ქვეყანა ფაქტობრივად გაყოფილი იყო სამ ნაწილად სადაც მართავდნენ მიეშკო , ოტტო და დიტრიკი (თიეტრიკი). ძალიან დაეცა ხელისუფლების ავტორიტეტი. საკმაოდ გაიზარდა იმპერიის გავლენა და გერმანიის ჩარევა პოლონეთის შინა საქმეებში. თითქმის ნახევარი საუკუნის განმავლობაში პოლონეთმა დაკარგა მეფის ტიტული.

გალ ანონიმის ქრონიკებში თავი 17 რომელიც ეძღვნება მიეშკო -ს ბეზპრიმი საერთოდ არაა მოხსენიებული.
პარმენიონი

პარმენიონი (ბერძნ. ) (დ. ძვ. წ. 400 - გ. ძვ. წ. 330) — მაკედონელი გენერალი, რომელიც მსახურობდა ფილიპე -ის და ალექსანდრე დიდის მმართველობის ხანაში. მან ორივე მეფის კარზე წარმატებით შეძლო დაემკვიდრებინა თავი, როგორც მეფის მარჯვენა ხელად სამხედრო საქმეში.

წარმოშობით ის იყო მაკედონელი დიდებულის, ფილოტას შვილი. ფილიპე -ის დაქვემდებარებაში ძვ. წ. 356 წელს მან დაამარცხა ილირიელები დიდ ბრძოლაში. ათი წლის შემდეგ გაანადგურა სტრატეგიული ქალაქი თესალიაში, ჰალოსი. ძვ. წ. 336 წელს ფილიპემ პარმენიონი გააგზავნა მცირე აზიაში 10,000 მეომრით. ამ არმიის დანიშნულება იყო მოემზადებინა პლაცდარმი მთავარი არმიისთვის, რომლითაც ფილიპე თავად აპირებდა აზიაში შეჭრას. თავდაპირველად ყველაფერი კარგად წარიმართა, თუმცა იმავე წელს ფილიპე -ის სიკვდილის შემდეგ მაკედონელები მემნონ როდოსელმა მაგნეზიასთან დაამარცხა, შემდეგ კი უკან დაახევინა. ამის მიუხედავად არმია შეძლო აზიაში დარჩენა.

ძვ. წ. 334 წელს ფილიპეს მემკვიდრემ, ალექსანდრე დიდმა წამოიწუო მამამისის მიერ დაგეგმილი ლაშქრობა აქემენიდების სპარსეთის წინააღმდეგ, რითიც დაიწყო ალექსანდრეს სპარსეთის კამპანია. პარმენიონს კვლავ მნიშვნელოვანი როლი ეჭირა მაკედონელთა სამხედრო ძალაში. გრანიკოსის, ისოსის და გავგამელის ბრძოლების დროს ის არმიის მარცხენა ფლანგს მეთაურობდა. ძვ. წ. 330 წელს პარმენიონის შვილი, ფილოტა, რომელიც არმიის ელიტარულ რაზმს, ჰეტაირებს მეთაურობდა, ალექსანდრეს წინააღმდეგ შეთქმულებაში მონაწილეობდა. შეთქმულება გამოაშკარავდა და ალექსანდრემ ფილოტა მოაკვლევინა. ამასთან ხალხი გაგზავნა ეკტაბანაში, სადაც პარმენიონი იმყოფებოდა, რომელმაც არაფერი იცოდა თავისი შვილის შესახებ და მათ დაავალა მოეკლათ ის იქამდე, საცამ ფილოტას შესახებ შეიტყობდა. გაურკვეველია მიუძღვოდა თუ არა ბრალი პარმენიონს ალექსანდრეს წინააღმდეგ შეთქმულებაში.
ქვემო რიეთის ეკლესია

ქვემო რიეთის ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო რიეთის ჩრდილოეთით, ბორცვზე შემორჩენილია დარბაზული ეკლესიის ნანგრევები (6,3 4,4 მ). ეკლესია ნაგებია დიდი ზომის ლოდებისაგან. 1920 წლის მიწისძვრამ შენობა ძლიერ დააზიანა. შესასვლელი სამხრეთითაა, ნახევარწრიულ აფსიდში ერთი სარკმელია. დარბაზი გადახურულია კამარით.
ქვემო რიეთის ნათლისმცემლის ეკლესია

ქვემო რიეთის ნათლისმცემლის ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო რიეთის ქვემოთ, სკრის ხეობის მარჯვენა ნაპირზე. ე.თაყაიშვილის ცნობით, ეკლესიის დასავლეთ ფასადიდან ჩამოვარდნილი ქვის (დაკარგულია) მხედრულ წარწერაში მოხსენიებულია კტიტორი შალიკაშვილი. ამ ცნობის საფუძველზე ნაგებობა საუკუნის დასაწყისით თარიღდება. ეკლესია დარბაზულია (8,65 7,75 მ), ნაგებია აგურით. შენობა 1920 წლის მიწისძვრის დროს ძლიერ დაზიანდა. შემორჩენილია ჩრდილოეთის, აღმოსავლეთისა და სამხრეთ კედლების ქვედა ნაწილები და აფსიდი. შესასვლელები სამხრეთით და დასავლეთითაა. შეისრული ფორმის სარკმელი მხოლოდ საკურთხეველშია შემორჩენილი.
ოსროჰენა

ოსროჰენა, ოსროენა, ოსროენი (; ') — ასურელთა ისტორიული სახელმწიფო შუამდინარეთის ტერიტორიაზე ძვ. წ. 132–244 წლებში, მდებარეობდა ტიგროსის ზემო წელზე. ოსროეჰენის დედაქალაქი იყო ქალაქი ედესა, ამიტომ ხშირად ედესის სამეფოდაც არის მოხსენებული.

ალექსანდრე მაკედონელის გარდაცვალების შემდეგ მესოპოტამიის ეს ოლქი სელევკიდების იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა. აქ ძვ. წ. 120-იანებისთვის დამკვიდრდნენ არაბული ტომები ოროი. სახელწოდება ოსროჰენა კი წარმოიშვა ოსროჰეს ორჰაელისაგან, რომელიც ძვ. წ. 120 წელს სელვეკიდთა იმპერიის ერთ-ერთი ოლქის, სირიის მმართველად იყო დაყენებული.

ქრისტიანობა
ქრისტიანობის მიღებას უკავშირდება აბგარ -ისა და იესო ნაზარეველის ურთიერთმიმოწერის აპოკრაფიული ფაქტი, თუმცა ქრისტიანობის ოფიციალურ რელიგიად გამოცხადება უკავშეირდება აბგარ -ისა (177-212) და აბგარ -ის (212 - 216) სახელებს. შემდგომ წლებშ ედესა ქრისტიანობის მნიშვნელოვან ცენტრად გადაიქცა. ოსროჰენა გახდა პირველი სახელმწიფო მსოფლიოში, რომელმაც ქრისტიანობა ოფიციალურ რელიგიად ცნო.

ოსროჰენის მმართველები
არიუ (ძვ. წ. 132-127)
აბდუ ბარ მაზური (ძვ. წ. 127-120)
ფრადჰაშტ ბატ ჯებარი (ძვ. წ. 120-115)
ბაქრუ (ძვ. წ. 115-112)
ბაქრუ (ძვ. წ. 112-92)
მანუ (ძვ. წ. 94)
აბგარ (94-68)
აბგარ (ძვ. წ. 68-52)
მანუ (ძვ. წ. 52-34)
პაქორი(ძვ. წ. 34-29)
აბგარ (ძვ. წ. 29-26)
აბგარ (ძვ. წ. 26-23)
მანუ (ძვ. წ. 23-4)
აბგარ უქქამა (ძვ. წ. 4 - 7, 13-50 წწ.)
მანუ (7-13 წწ.)
მანუ (50-57 წწ.)
მანუ (57-71 წწ.)
აბგარ (71-91 წწ.)
სანატრუკ (91-109 წწ.)
აბგარ (109-116 წწ.)
იალური (118-122 წწ.)
პარფამასპატი (118-123 წწ.)
მანუ (123-139 წწ.)
მანუ (139-163, 165-177 წწ.)
ვაილ (163-165 წწ.)
აბგარ (177-212 წწ.)
აბგარ დიდი (212-216 წწ.)
მანუ (217-240 წწ.)
აბგარ (240-242 წწ.)
აბგარ (242-244 წწ.)
ქვემო ხვითის სამების ეკლესია

ქვემო ხვითის სამების ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ხვითის განაპირას, ჩრდილო-დასავლეთით. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (6 4,5 მ), ნაგებია რიყის ქვით, კუთხეები, კარი და სარკმლები ამოყვანილია ნაცრისფერი ტუფის ქვით. სამხრეთით არქიტრავით გადახურული კარი და სარკმელია. თითო ასეთივე სარკმელია აღმოსავლეთითა და დასავლეთით, აფსიდის სარკმლის ორივე მხარეს თითო ოთკუთხა ნიშია. დარბაზის გრძივი კედლები წყვილი პილასტრით დაახლოებით ორ ტოლ ნაწილადაა გაყოფილი. კამაროვანი გადახურვა ეყრდნობა შუა საბჯენ, დასავლეთის კედლის თაღებსა და აფსიდის მარტივპროფილიან იმპოსტებზე დამყარებულ სატრიუმფო თაღს. სამხრეთ ფასადზე, კარის თავზე ასომთავრული წარწერაა (იკითხება ნაწილობრივ). ეკლესიას შემოვლებული აქვს ტუფის ქვის თაროსებრი ლავგარდანი. მოგვიანებით ეკლესიის დასავლეთ ნაწილში, სახურავზე დაუშენებიათ ოთხივე მხარეს თაღებით გახსნილი სამრეკლო, რომელიც ნაგებია კვადრატული აგურით.
ქვემო ხვითის ღვთისმშობლის ეკლესია

ქვემო ხვითის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ხვითის განაპირას, სასაფლაოზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (11,8 7,3 მ), ნაგებია რიყის ქვით. შენობა დაზიანებულია: მნიშვნელოვანი ბზარია გაჩენილი კამარის შუაში, ეკლესიის მთელ სიგრძეზე, აფსიდის კონქში და აფსიდის კედლის ღერძზე იატაკამდის; ჩამოშლილია ჩრდილოეთის ფასადის საპირე წყობა და ლავგარდანი; ჩამორღვეულია ჩრდილო-აღმოსავლეთის კუთხეც. დაზიანებული ეკლესია შეუკეთებიათ. დასავლეთის შესასვლელის ზღურბლში გამოყენებულია ორი ჩუქურთმიანი ქვა. ორივე მხრიდან შეისრულთაღიანი შესასვლელები დასავლეთ კედლის შუაში და სამხრეთი კედლის (ამოქოლილია) დასავლეთ მონაკვეთშია. ორივე შესასვლელი გარედან თაღოვან შეღრმავებაშია მოთავსებული. შიგნიდან, შეღრმავების თაღის ქუსლების დონეზე, არქიტრავებია ჩადგმული. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. აფსიდის ჩრდილოეთით კონქით დახურული ნიშია, სამხრეთით კი მცირე თაღოვანი ნიში. შიგნიდან შეისრული, გარედან ნახევარწრიული თაღოვანი სარკმლები - თითო დასავლეთით, შესასვლელის თავზე და ჩრდილოეთ კედლის შუა ნაწილშია, ორი - სამხრეთით შუა და აღმოსავლეთ ნაწილშია. დარბაზის გრძივი კედლები წყვილ-წყვილი ორსაფეხურიანი პილასტრით და დასავლეთ კედლის კუთხის პილასტრით სამ თანაბარ ნაწილად იყოფა. პილასტრების პირველ საფეხურებზე გადადის კედლის დეკორატიულად შეისრული თაღები. პილასტრები და აფსიდის მხრები დასრულებულია იმპოსტებით (თარო და ირიბად ჩაჭრილი სიბრტყე), რომლებზეც დაბჯენილია კამარის აგურით ნაწყობი საბჯენი თაღები. დარბაზის იატაკი კვადრატული აგურითაა გაწყობილი. აღმოსავლეთ ფასადის სარკმლის თავსართზე გამოსახულია განედლებული ჯვარი, რომელსაც ნახევარწრიული მოჩარჩოება აქვს. სამხრეთ კარის თავზე ჩადგმულია მოზრდილი წარწერიანი ფილა. შენობას გასდევს აგურის ოთხ რიგად ნაწყობი ლავგარდანი. სახურავი ორფერდაა, გადახურულია მიჭიქული ცისფერი კრამიტით. ეკლესიის დასავლეთ ფრონტონის კუთხეზე დგას აგურის სამრეკლო, რომელიც სწორკუთხა შეღრმავებაში მოთავსებული, ოთხივე მხრიდან ნახევარწრიული თაღებითაა გახსნილი. სამრეკლოს გუმბათოვანი გადახურვა და აგურის პირამიდული სახურავი აქვს.
ქვემო ხვითის წმინდა გიორგის ეკლესია

ქვემო ხვითის წმინდა გიორგის ეკლესია – ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ხვითის განაპირას, აღმოსავლეთით. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (12,2 7,2 მ), ნაგებია რიყის ქვით, კუთხეები, კარი და სარკმლები ამოყვანილია ტუფის ქვით. არქიტრავით გადახურული შესასვლელი დასავლეთითაა, თითო თაღოვანი სარკმელი - აღმოსავლეთითა და დასავლეთით, ორი სამხრეთით. აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს, თითო ოთკუთხა ნიშია. დარბაზის გრძივ კედლებზე ორი წყვილი ორსაფეხურიანი პილასტრია. კამაროვანი გადახურვა ემყარება დარბაზის შუა საბჯენ და დასავლეთ კედლის თაღებს და აფსიდის ორსაფეხურიან იმპოსტებზე დაყრდნობილ სატრიუმფო თაღს. ეკლესიაზე დასავლეთის მხრიდან მიდგმულია ოთხ სვეტზე დაყრდნობილი კვადრატული აგურით ნაგები ორსართულიანი სამრეკლო.
კანიბალიზმი

კანიბალიზმი (-დან, კარიბების ესპანური სახელი) – მოქმედება, როდესაც ორგანიზმები თავისივე სახეობის სხვა ინდივიდებს ჭამენ. თუ ეს ადამიანებს ეხება, მაშინ შეგვიძლია გამოვიყენოთ ტერმინი ანთროპოფაგია.

კანიბალიზმი იყო ფართოდ გავრცელებული უძველესი დროის ადამიანებში. კანიბალიზმი საუკუნეშიც გვხვდებოდა ავსტრალაზიის იზოლირებულ კულტურებში. ფიჯი ერთ დროს იყო ცნობილი როგორც „კანიბალების კუნძული“. კანიბალიზმის მსოფლიოს მასშტაბით გავრცელება კარგადაა დოკუმენტებით დადასტურებული: ფიჯიდან ამაზონის დაბლობში, კონგოს ღრმულსა და მაორის ტომებში ახალ ზელანდიაში. ნეანდერტალელებზე არის ვარაუდები, რომ მათში კანიბალიზმის აქტები ხდებოდა, და შემდეგ ისინი შეჭამეს თანამედროვე ადამიანებმა.

არაადამიანურ სახეობებში კანიბალიზმი საკმაოდ ხშირია, მაგალითად ობობებსა და მორიელებში. ამ შემთხვევაში, სექსუალური აქტის შემდეგ მდედრი ჭამს მამრს.
ქვემო ხვითის კოშკი

ქვემო ხვითის კოშკი – კოშკი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ხვითიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით ერთი კილომეტრის მოშორებით, ადგილზე, რომელსაც გალავნებს ეძახიან. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 7,5 მ), ნაგებია რიყის ქვით და კვადრატული აგურით. შენობა დაზიანებულია: შემორჩენილია პირველი სართული. კოშკში შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთის მახარესაა. მის დასავლეთით ღრმა, თაღოვანი თახჩაა, ხოლო აღმოსავლეთით, კედელში დატანებულია მეორე სართულზე ასასვლელი კიბე. სამხრეთის, აღმოსავლეთისა და დასავლეთის კედლებში თითო ერთმაგი და ორმაგი თახჩიანი სათოფურებია. კოშკი შიგნიდან შელესილია. პირველი სართულის გადახურვა გუმბათოვანი იყო.
ქორდის მთავარანგელოზის ეკლესია

ქორდის მთავარანგელოზის ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქორდის განაპირას, აღმოსავლეთით. თარიღდება - საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (7 5 მ), ფასადები წითელი ქვისაა. სახურავი დაზიანებულია. შენობა შიგნიდან შელესილი ყოფილა. ეკლესიის სამხრეთ კედელში გაჭრილია შესასვლელი და ერთი სარკმელი, აღმოსავლეთისა და დასავლეთისაში - თითო სარკმელი. დარბაზის გრძივ კედლებზე პილასტრებია, რომლებსაც ეყრდნობა შეისრული კამარის საბჯენი თაღი. კონქიც შეისრული ფორმისაა. ფასადებზე სარკმლების სათაურები დეკორირებულია. აღმოსავლეთის ფასადის კეხის ქვეშ ჩაშენებულია აქ ადრე მდგარი (- სს.) ეკლესიის კანკელის ფრაგმენტები. აღმოსავლეთის სარკმლის ზემოთ გამოსახულია დიდი რელიეფური ჯვარი, მარჯვნივ ადამიანის ფიგურაა, რომელსაც მარცხენა ხელში მოზრდილი ჯვარი უჭირავს. ეკლესიაზე სამხრეთით მიდგმულია კარიბჭე, რომელსაც სამხრეთით შეწყვილებული ლილვებით მორთული შესასვლელი აქვს. ნაგებობას ბრტყელი, შვერილი ლავგარდანი აქვს შემოვლებული. სახურავი ორფერდაა, გადახურულია კრამიტით.
ქორდის ღვთისმშობლის ეკლესია

ქორდის ღვთისმშობლის ეკლესია — ეკლესია გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქორდის განაპირას, სამხრეთით, მდინარე ლიახვის მარჯვენა ნაპირზე. თარიღდება – საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (5 × 8 მ), ნაგებია რიყის ქვით, კონსტრუქციის ნაწილები, კუთხეები და კარ-სარკმლის წირთხლები თლილი ქვისაა. კამაროვანი გადახურვა ჩანგრეულია. შენობის ნახევარწრიული, ტიმპანებიანი შესასვლელები სამხრეთითა და დასავლეთითაა. აღმოსავლეთით ერთი სარკმელია, სამხრეთით — ორი. დარბაზის გრძივ კედლებზე ორ-ორი ნახევარწრიული თაღია. საკურთხეველი, რომელიც თავდაპირველად ერთი საფეხურით ყოფილა აწეული, შემდეგში კიდევ უფრო აუმაღლებიათ და აქ აგურისა და ქვის ორკარიანი კანკელი დაუდგამთ. აღმოსავლეთის ფასადზე, კეხის ქვემოთ, მომწვანო ქვაზე დაბალრელიეფიანი ჯვარია გამოსახული. დანარჩენ ფასადებს მარტივი ფორმის გრეხილი გასდევს. დასავლეთის კედელზე სამსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერაა. იკითხება პირველი სტრიქონი: „ქრისტე შეიწყალე გიორგი…“. მოგვიანებით ეკლესიისათვის სამხრეთისა და დასავლეთის მხრიდან მიუშენებიათ სწორკუთხა სათავსები, რომლებიც ნაგებია რიყის ქვით. სამხრეთის მინაშენს, რომელიც ეკლესიის სამხრეთ სარკმლებს ფარავდა, შესასვლელი სამხრეთით აქვს, დასავლეთისას — დასავლეთით.
ადამიანი-სპილო (ფილმი)

„ადამიანი-სპილო“ — 1980 წლის ამერიკული დრამატული ფილმი, რომელიც დაფუძნებულია საუკუნეში, ლონდონში მცხოვრები სხეულის დეფორმაციის გამომწვევი დაავადების მქონე ჯოზეფ მერიკის (ფილმში ჯონ მერიკი) ნამდვილ ამბავზე. ფილმის რეჟისორია დევიდ ლინჩი, ხოლო როლებს ასრულებენ ენტონი ჰოპკინზი, ჯონ ჰარტი, ენ ბენკროფტი და სხვა მსახიობები. ლინჩმა, კრისტოფერ დე ვორმა და ერიკ ბერგრენმა სცენარი დაწერეს ფრედერიკ ტრივზის წიგნის „ადამიანი-სპილო და სხვა მოგონებები“ (1923) მიხედვით. ფილმი გადაღებულია შავ-თეთრ ფორმატში.

სიუჟეტი
ადამიანი, სახელად ჯონ მერიკი მისი საშინელი შესახედაობის გამო ცნობილია, როგორც ადამიანი-სპილო. მის გარეგნულ საშინელებას იყენებს ბეიტსი, რომელიც ბაზრობაზე ფულის საფასურად აჩვენებს მერიკს ადამიანებს, იყენებს რა მერიკის უსუსურობას. ექიმი ტრევისი დაინახავს მერიკს და გადაწყვეტს, დაეხმაროს მას და წაიყვანს საავადმყოფოში. თუმცა სამეცნიერო ინტერესს მალე ჩაანაცვლებს გულწრფელი ადამიანური გრძნობა. აღმოჩნდება, რომ მერიკი იმბეცილი არ არის და წერა-კითხვა შეუძლია და ფსალმუნებიც იცის. მის ამბავს გაიგებს ლონდონის არისტოკრატული წრეები და თავად დედოფალი ვიქტორია. მას საავადმყოფოში ტოვებენ. ყოფილი მფლობელი მერიკის გატაცებას ახერხებს, თუმცა მერიკი საავადმყოფოში მაინც დაბრუნდება.

როლებში
ენტონი ჰოპკინზი — ფრედერიკ ტრევისი
ჯონ ჰარტი — ჯონ მერიკი
ენ ბენკროფტი — მაგდა კენდალი
ჯონ გილგუდი — კარ გომი
უენდი ჰილერი — მისის მაზერსჰედი

ჯილდოები
ადამიანი-სპილო მიჩნეულია როგორც კრიტიკულად და კომერციულად წარმატებული ფილმი. ფილმი ოსკარზე წარდგენილი იქნა რვა ნომინაციაში, მათ შორის 1981 წლის საუკეთესო ფილმი.

საუკეთესო ფილმი: ჯონათონ სანგერი
საუკეთესო მსახიობი კაცი: ჯონ ჰარტი
საუკეთესო დიზაინი: სტიუარტ კრეიგი

სეზარი
საუკეთესო უცხოური ფილმი: დევიდ ლინჩი
ქორდის კოშკი

ქორდის კოშკი – კოშკი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქორდის განაპირას, მდინარე ლიახვის მარჯვენა ნაპირზე. თარიღდება საუკუნის შუა პერიოდით. კოშკი ცილინდრული და ორსართულიანია (დიამეტრი 8,4 მ). ნაგებია რიყის ქვით გამოყენებულია აგურიც. შენობა დაზიანებულია. პირველი სართული დამხმარეა, მეორე კი - საცხოვრებელი. შესასვლელი სწორედ, აქ არის, მეორე სართულზე, ჩრდილოეთის მხრიდან. იქვე, კარის არეში, იწყება კიბეები. ერთ მათგანს ჩადის პირველ სართულზე, მეორე კი ზემოთ მიემართება.
კოშკის პირველ სართულს ნახევარსფერული გუმბათი ხურავს, მეორეს კი - რვაწახნაგა. თუ ქვედა სართულის კედლები სწორზედაპირიანია, მეორე სართული დეკორატიულადაა გადაწყვეტილი. მეორე სართულზე, კარის პირდაპირ, როგორც ეს მეტწილად გვხვდება, ბუხარია მოთავსებული; ამავე სართულზე, კედლებში განლაგებულია დიდი და პატარა ნიშები, მარტივი და რთული სათოფურები და სხვა.
ფასადებიდან მორთულია შესასვლელის მხარე. კარის თავზე აგურის წყობით გამოყვანილია ჯვარი, გვერდებზე კი - ვერტიკალურად განლაგებული რომბები.
ეპულაფკენის ტბა

ეპულაფკენის ტბა — ტბა არგენტინაში, ნეუკენის პროვინციაში, არგენტინის პატაგონია. ეს მყინვარული ტბა მდებარეობს ანდების მთებში, ლანინის ეროვნულ პარკში. ჰიდროლოგიურად, ის ერთ ტბად მოიაზრება უეჩულაფკენის ტბასთან ერთ მთლიანობაში, რომელთანაც ვიწრო არხითაა დაკავშირებული. ტბებს დელტას ფორმა აქვს, რომელიც მას ვულკან უანკუიუედან ამოფრქვეულმა ლავამ მისცა. ტბის ფართობია 895 მ².
უეჩულაფკენის ტბა

უეჩულაფკენის ტბა — ტბა არგენტინის პატაგონიაში, ნეუკენის პროვინციაში. ეს მყინვარული ტბა მდებარეობს ანდებში, ლანინის ეროვნულ პარკში, ქალაქ სან-მარტინ-დე-ლოს-ანდესიდან 60 კმ-ის მოშორებით. უეჩულაფკენი არგენტინის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ანდური ტბაა. იკვებება ჩამდინარე ნაკადულებით და ეპულაფკენის ტბით.

მისი სახელი მაპუჩეს ხალხის ენაზე "გრძელ ტბას" ნიშნავს. მართლაც, მისი სიგრძე 30 კმ-ია, სიგანე 5 კმ, ზედაპირის ფართობი 104 კმ².
ზაბულონი და სოსანა

ღირსი ზაბულონი და სოსანა — წმინდა მოციქულთასწორი ნინოს მშობლები . საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანნი, ხსენების დღე ახალი სტილით 2 ივნისი (20 მაისი).

წმინდა ზაბულონი და სოსანა, წმინდა ნინოს მშობლები იყვნენ.

წმინდა ზაბულონი დაიბადა კაბადოკიაში დაახ. 280 წელს. წმინდა ზაბულონის მშობლები ღრმადმორწმუნე ქრისტიანები იყვნენ. ამ დროს კაბადოკიაში მრავლად ცხოვრობდნენ ქართველური ტომები. მეცნიერთა ვარაუდით წმინდა ზაბულონი ქართველთა ტომიდან იყო. ფიქრობენ, რომ წმინდა დიდმოწამე გიორგი წმინდა ზაბულონის დისშვილი იყო. როგორც წყაროები გვამცნობენ, წმინდა გიორგის წამების დროს რომში ჩავიდა „კაცი ვინმე მთავართა შესაბამი, მონა ღვთისა სახელით ზაბულონი“ და რომის იმპერატორის არმიაში დაიწყო სამსახური, მან მალე გაითქვა სახელი, როგორც ნიჭიერმა მხედარმა და უბადლო მეომარმა. ფრანგებთან ბრძოლის დროს „მოსცა უფალმან ძალი ზაბულონს“, შეიპყრო ფრანგთა მეფე და მთავარნი და რომის იმპერატორს მიჰგვარა. იმპერატორმა სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანა ტყვეებს.

წმინდა ზაბულონის ქადაგების გავლენით სიკვდილის წინ ტყვეებმა ქრისტიანული ნათლისღება ითხოვეს. ზაბულონმა იმპერატორს სთხოვა შეესრულებინა ტყვეთა ბოლო სურვილი. სიკვდილმისჯილებს „მისცეს ნათელი ხელსა ქვეშე ზაბულონისა“. წმინდა ზაბულონმა თავისი ნათლულების შეწყალება ითხოვა და იმპერატორმა მიჰმადლა მას მისი სულიერი შვილების სიცოცხლე.

წმინდა ზაბულონის ღვაწლით მთელი მაშინდელი საფრანგეთი ეზიარა ქრისტეს წმინდა ნათელს. საუკუნის უცნობი ქართველი ჰიმნოგრაფი წმინდა ნინოს შესხმისას წერს: „ზაბულონ მამამან მისმან ფრანგნი უკუე მოაქცივნა მახვილითა, ხოლო ნეტარმან ნინო მოაქცივნა ქართველნი, ჯვრითა ცხოველითა“.

წმინდა ზაბულონი იერუსალიმში წავიდა წმინდა ადგილების მოსალოცად. იქ მან მთელი მონაგები გლახაკებს დაურიგა და იერუსალიმის პატრიარქ იუბენალთან დაიწყო მსახურება. პატრიარქმა ფრანგთა „მამასა და ემბაზს“, „ღვთისმოშიშებითა და სიბრძნით სრულ“ ზაბულონს თავისი და, სოსანა მიათხოვა. წმინდა ზაბულონი და სოსანა ზაბულონის სამშობლოში - კაბადოკიაში წავიდნენ. აქ მათ შეეძინათ ქალიშვილი ნინო, რომელსაც ღვთისმოშიშებითა და სიყვარულით ზრდიდნენ „მსახურებასა შინა გლახაკთასა“.

როდესაც ნინო თორმეტი წლის გახდა, მშობლებმა ყველაფერი გაყიდეს და იერუსალიმში წავიდნენ. ზაბულონმა პატრიარქ იუბენალისგან აიღო კურთხევა და უდაბნოში წავიდა სამოღვაწეოდ, „სადა ყოფა მისი უწყის ღმერთმან“. წმინდა სოსანა - „დედა იგი წმიდა ნინოსი მისცა პატრიარქმან მსახურად გლახაკთა დედათა და უძლურთა“. ცნობა წმინდა ნინოს მშობლების შესახებ მხოლოდ ქართულმა წყაროებმა შემოგვინახა.

1996 წლის 10 (23) დეკემბერს საქართველოს ეკლესიის წმინდა სინოდის სხდომაზე მიღებულ იქნა განჩინება:

„სახელითა მამისათა და ძისათა და წმიდისა სულისათა, ამინ!

ქართველი ერის განმანათლებლის, წმინდა ნინოს მშობლები, ზაბულონ და სოსანა, ოდეს მძლავრობდა წარმართთა სარწმუნოება და მრავალნი ეწამებოდნენ ქრისტესთვის, იყვნენ დაუფარავი აღმსარებელნი ჭეშმარიტი ღმერთისა და ნათლისმცემელ მრავალთა, შემდგომად კი, დაუტევეს რა ყოველი მონაგები, შეუდგნენ ღმერთსა, ზაბულონ - უდაბნოსა შინა, ხოლო სოსანა - გლახაკთა მსახურებასა შინა.

საქართველოს ეკლესიის წმინდა სინოდი განაჩინებს, რათა წმინდა ნინოს მშობლები მოციქულთა სწორის აღზრდისათვის და ღვთივსათნო მოსაგრე ცხოვრებისათვის შერაცხილ იქნენ წმინდანთა დასში და ეწოდოთ: ზაბულონს - ღირსი მამა ზაბულონი და სოსანას - ღირსი დედა სოსანა“.
ლაკარის ტბა

ლაკარის ტბა — მყინვარული წარმოშობის ტბა არგენტინაში, ნეუკენის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 630 მეტრზე, პატარა ქალაქ სან-მარტინ-დე-ლოს-ანდესის შემოგარენში. არგენტინის ანდების სხვა არაერთი ტბის მსგავსად, ამ ტბიდანაც ჩილეს ტერიტორიაზე გაედინება მდინარე (მდინარე უაუმი). 1902 წლამდე, ამ ტბას დაჟინებით მოითხოვდა ჩილე.

ტბის ფართობია 55 კმ², საშუალო სიღრმე 167 მ, მაქსიმალური სიღრმე 277 მ.