iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მემარცხენეობა (ჟურნალი)

„მემარცხენეობა“ — ქართული ლიტერატურული ჟურნალი, „ფუტურისტ-ლეფელების“ ორგანო. გამოვიდა თბილისში 1927 № 1, 1928 № 2. ჟურნალში დაბეჭდილია ბ. ჟღენტის, ბ. აბულაძის, დ. გაჩეჩილაძის, შ. ალხაზიშვილის, დ. კაკაბაძის, ვ. ჟურულის, ა. ბელიაშვილის, ლ. ასათიანის, ა. გაწერელიას, მ. კალატოზიშვილის, დ. შენგელაიას, ს. კასრაძის, ს. ჩიქოვანის, ლ. ესაკიას, ს. დოლიძის და სხვათა ნაწარმოებები. გამოსცედმა სარედაქციო კოლეგია (ბ. ჟრენტი, დ. შენგელაია, ნ. ჩაჩავა).
მემდელოეობა

მემდელოეობა — სოფლის მეურნეობის დარგი და მეცნიერება.

მემდელოეობას, როგორც სოფლის მეურნეობის (მემცენარეობის) დარგს, აქვს ამოცანად თივის მწვანე საკვების, ბალახის ფქვილის დასამზადებლად ნედლეულისა და სხვა საკვების წარმოება ბუნებრივ და ნათეს სათიბ-საძოვრებზე. მემდელოეობას უაღრესად დიდი მნიშვნელობა აქვს საზოგადოებრივ მეცხოველეობისათვის მტკიცე საკვები ბაზის შესაქმნელად. სამეურნეო-ორგანიზაციული თვალსაზრისით მემდელოეობა მჭიდროდ დაკავშირებულია მემინდვრეობასა და მეცხოველეობასთან.

მემდელოეობა, როგორც მეცნიერება, იკვლევს მემდელოეობის თეორიულ საფუძვლებს. იკვლევს ბუნებრივი სათიბ-საძოვრების გაუმჯობესების ტექნოლოგიას და კულტურულ სათიბ-საძოვრების შექმნის, მათი რაციონალურად გამოყენების მეცნიერულ საფუძვლებს. მემდელოეობის საბუნებისმეტყველო-მეცნიერული საფუძველი არის მდელოთმცოდნეობა.
ჯონი და მერი (ფილმი)

ჯონი და მარი — 1969 წელის ამერიკული ფილმი. დასტინ ჰოფმანმა მიიღო -ს ჯილდო კაცის როლის საუკეთესო შესრულებისთვის.

სიუჟეტი
ჯონი დიზაინერია, მარი სამხატვრო გალერეის თანამშრომელი. ისინი ერთმანეთს ბარში გაიცნობენ და ღამეს ერთად გაატარებენ. მეორე დილით ორივე იწყებს ერთმანეთის შესწავლასა და უკეთ გაცნობას.

როლებში
დასტინ ჰოფმანი - ჯონი
მია ფეროუ - მერი
მაიკლ ტოლანი - ჯეიმზი
ოლიმპია დუკაკისი - ჯონის დედა
სტენლი ბეკი - სტენლი.
ლემონი სნიკეტი: 33 უიღბლობა

„ლემონი სნიკეტი: 33 უიღბლობა“ — 2004 წლის ფილმი, რომლის რეჟისორია ბრედ სილბერლინგი.

სიუჟეტი
ერთ საშინელ, მოღრუბლულ დღეს, პატარა ბოდლერებს უბედურება დაატყდათ თავს: საშინელმა ხანძარმა მათ სახლი და მოსიყვარულე მშობლები წაართვა. ობლების ცხოვრებაში მეურვე გამოჩნდა — გრაფი ოლაფი, რომელიც, როგორც გაირკვა, სულაც არ იყო გრაფი.
სუნამო: ერთი მკვლელის ისტორია (ფილმი)

სუნამო: ერთი მკვლელის ისტორია — 2006 წლის ფილმში, რომელშიც მონაწილეობენ ბენ უიშოუ, დასტინ ჰოფმანი, ალან რიკმანი, რეიჩელ ჰერდ-ვუდი, ანდრეს ჰერერა, საიმონ ჩანდლერი და სხვები. ფილმი გადაღებულია პატრიკ ზიუსკინდის ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით.

სიუჟეტი
მოქმედება 18-ე საუკუნის საფრანგეთში ვითარდება. ჟან ბაპტისტ გრენუი, რომელსაც სურნელის ამოცნობის გენიალური ნიჭი აქვს, მსოფლიოში საუკეთესო სუნამოებს ქმნის. მის ახალ გეგმებში ისეთი სუნამოს შექმნა შედის, რომელსაც დედამიწაზე კონკურენტი არ ეყოლება. ეს უნდა იყოს ახალი, შეუცნობადი სურნელი, რომელსაც ადამიანის მოჯადოება შეეძლება. სანამ გრენუი სუნამოს იგონებს, 12 მოკლულ გოგონას პოულობენ. მკვლელობებს ერთი ხელწერა ეტყობათ.
ოქროს ჟოლოს დაჯილდოება

ოქროს ჟოლოს ჯილდო — ამერიკული დაჯილდოება, რომელიც ავლენს ყველაზე ცუდ ფილმს, მსახიობს, სცენარს, რეჟისორს, კომპოზიტორს. პირველი დაჯილდოების ცერემონიალი გაიმართა 1981 წელს.

კატეგორიები
ოქროს ჟოლოს ჯილდოს ოფიციალური კატეგორიები:
ყველაზე ცუდი ფილმი
ყველაზე ცუდი რეჟისორი
ყველაზე ცუდი მსახიობი კაცი
ყველაზე ცუდი მსახიობი ქალი
ყველაზე ცუდი მეორეხარისხოვანი მსახიობი კაცი
ყველაზე ცუდი მეორეხარისხოვანი მსახიობი ქალი
ყველაზე ცუდი მონტაჟი
ყველაზე ცუდი გადაღება
ყველაზე ცუდი ან 
ყველაზე ცუდი გადამუშავება
ყველაზე ცუდი ახალი ვარსკვლავი
ყველაზე ცუდი ორიგინალური სიმღერა
ყველაზე ცუდი ოჯახური ფილმი
ყველაზე ცუდი საშინელებათა ფილმი
ჰინუხური ენა

ჰინუხური ენა — ნახურ-დაღესტნური ენების ოჯახის დაღესტნურ ენათა ხუნძურ-ანდიურ-დიდოური ქვეჯგუფის ენობრივი ერთეული. იგი შეიძლება განხილულ იქნეს ასევე, როგორც დიდოური ენის დიალექტი.

ჰინუხურ ენაზე ლაპარაკობენ რუსეთის ფედერაციის დაღესტნის რესპუბლიკის წუნტის რ-ნის ერთ აულში — ჰინუხში (ჰინუხურად: ჰინუჴო). მოლაპარაკეთა რიცხვი 500 კაცამდე აღწევს. ჰინუხელები (ჰინუზიბე) სამწერლობო ენის სტატუსით იყენებენ ხუნძურ და ქართულ ენებს.
დიდოური ენა

დიდოური ენა, ცეზური ენა — დაღესტნური ენების ხუნძურ-ანდიურ-დიდოურ ენათა ჯგუფის დიდოური ქვეჯგუფის ენა. იგი გავრცელებულია დაღესტნის რესპუბლიკის (რუსეთის ფედერაცია) წუნტის რაიონში — ისტორიულ დიდოეთში. დიდოურად ლაპარაკობს 20 ათასამდე კაცი — დიდოელები. გარდა ამისა, ამ ენით მოლაპარაკე მოსახლეობა არის თურქეთში (2 ათასამდე კაცი, გადასახლდნენ დიდოეთიდან მუჰაჯირობის დროს საუკუნის 70-იან წლებში) და საქართველოში - ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფლებში, ჩანთლისყურესა და სარუსოში (ასამდე კაცი).

დიდოურში გამოიყოფა ქიდიროულ-ასახური და საჰადური დიალექტები. მათ შორის განსხვავება უმნიშვნელოა. ხსენებულ ენას ასევე ფლობენ სხვა დიდოური ტომებიც: ჰინუხელები, კაპუჭელები (ბეჟიტელები) და ჰუნზიბელები, რომლებიც ლაპარაკობენ დიდოურის მონათეესავე ენებზე.

დიდოური ენაში გამოიყოფა ორი დიალექტი: საკუთრივ დიდოური და საჰადური. საჰადურ დიალექტზე ლაპარაკობენ აულების – საჰადის, მითლუდისა და თლაცუდის მცხოვრებნი. სხვა დიდოური აულების მცხოვრებნი მეტყველებენ საკუთრივ დიდოურ დიალექტზე, რომელიც იყოფა კილოკავებად: ქიდიროული, შაიტლური, ასახური, შაფიხური, ელბოყური. დიდოური ენის ფონეტიკაში თავისებურებას ქმნის სადა ხმოვნებისა (ა, ე, ი, ო, უ) და მათი გრძელი სახეობის (ა̄. ე̄, ი̄, ო̄, უ̄) გვერდით წარმოდგენილი ვიწრო ხმოვნების (ა′, ე′, ი′, ო′, უ′ – თავისი გრძელი ვარიანტებით: ა, ე, ი, ო, უ), ნუნისმიერი ლატერალებისა (ლ‘ ლ ტ‘) და ე. წ. ფარინგალიზებული თანხმოვნების (ღ‘, ხ‘, პ‘, ყ‘) არსებობა. ხმოვანთა შერწყმაში ნათლად ჩანს დიალექტური სხვაობანი. სახელთა მორფოლოგიაში ძირითად ბრუნვებს (სახ., ერგატივი, მიც., ნათ.) შორის აღსანიშნავია ინსტრუმენტალისი (რომელიც ადამიანთა სახელებთან არ დასტურდება). დიდოური ენაში, ძირითად ბრუნვათა გარდა, წარმოდგენილია ერთ- და რამდენიმე თანდებულიანი ბრუნვა, ერთდა ორფუძიანი ბრუნება, განსაზღვრული და განუსაზღვრელი ფორმების გარჩევა ბრუნებაში. ზმნის ინფინიტივი ორი სახისაა: – ა და – დ – ა მორფემიანი. ზმნის უღვლილებაში დროთა ძირითადი ფორმებისა და კითხვითობაუარყოფითობის წარმოება დიალექტურ სხვაობათა მტკიცე სისტემას იძლევა. დიდოური ენაში წინადადების შემდეგი კონსტრუქციებია: ნომინატიური, ერგატიული, დატიური, ლოკატიური და პოსესიური. დიდოური ენაში მრავლადაა ზმნის საგარემოებო ფორმები, რაც რთული დამოკიდებული წინადადების გადმოცემის ძვ. საშუალებაა. ლექსიკაში ბევრია ხუნძურიდან შეთვისებული სიტყვები. შეიმჩნევა ქართული ენის გავლენაც.

დიდოური უმწერლობო ენაა. დიდოელები სამწერლობო ენის სტატუსით იყენებენ ხუნძურს და ქართულს. ამ ბოლო დროს დაღესტანში არის ტენდენცია, შეიქმნას სამწერლობო ენა. ამ ენაზე ქმნიან საკუთარ ნაწარმოებებს ახალგაზრდა ავტორები: მუჰამედ ლაბაზან-ჰაჯი, რომალიავზას არსენი, აბაქარეს ხალილი და ა.შ. სხვათა შორის, დიდოური ანბანი ქართული გრაფიკის საფუძველზე შექმნა მუჰამედ ლაბაზან-ჰაჯიმ, თუმცა უფრო მეტად გავრცელებულია ხუნძურ კირილიცაზე დაყრდნობით შექმნილი ანბანი.
მემინდვრიები

მემინდვრიები — ძუძუმწოვრების ქვეოჯახი მღრღნელების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე საშუალოდ 10-12 სმ-ია, ზოგიერთისა 36 სმ აღწევს. კუდი სხეულის სიგრძის ნახევარია, ზოგჯერ უფრო მოკლე. აქვთ მოკლე ყურები, პატარა თვალები, მომრგვალო ცხვირი. გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. აერთიანებს 15-20 გვარის 100-მდე სახეობას, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება 8. ბინადრობენ ველზე, ტყეში, ჭაობში, მთებში და სხვა ადგილებში. მცენარეთა მიწესზედა ნაწილებით, ზოგიერთი სახეობა მარაგს იკეთებს. მრავლდებიან წლის თბილ პერიოდში. ზოგი — ზამთარშიც. უმრავლესობა სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მავნებელია. იყენებენ ზოგიერთი მოზრდილი სახეობის (ონდატრა) ტყავს. მემინდვრიები მრავალი მტაცებელი სარეწაო ცხოველის ძირითადი საკვებია. ადამიანისა და ცხოველებისათვის ინფექციური დაავადების (შავი ჭირი, ტულარემია, ენცეფალიტი, ლეპტოსპიროზი და სხვა) რეზერვატორები არიან. მავნებლობის მხრივ, საშიშია საზოგადოებრივი და ჩვეულებრივი მემინდვრიები.

ბრძოლის ღონისძიებანი
ნიადაგის მოხვნა 25-30 სმ-ზე, მემინდვრიების ბუნებრივი მტრების მიზიდვა, ბაქტერიული პრეპარატის მობნევა თვითმფრინავიდან და სხვა.
ყადორის უღელტეხილი

ყადორის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (დაღესტანი) საზღვარზე, კახეთის მხარის ყვარლის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კახეთის კავკასიონზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2366 მ. ყადორის უღელტეხილის მიდამოები აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. მდინარე ინწობის (ალაზნის აუზი) ხეობიდან მდინარე ორწყლის (ანდის ყოისუს აუზი) ხეობაში გადადის საჭაპანო გზა (კახეთის მხარეს აკავშირებს დაღესტანთან).
მონანიება (2007 წლის ფილმი)

„მონანიება“ — ოსკარის მფლობელი 2007 წლის ფილმი, რომელიც გადაღებულია იენ მაკიუენის ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით, ის დაფუძნებულია კრისტოფერ ჰამპტონის ეკრანულ ნოველაზე და მისი რეჟისორია ჯო რაიტი. გადაღებები მიმდინარეობდა 2006 წლის ზაფხულში. ფილმში მთავარ როლებს ასრულებენ ჯეიმზ მაკევოი და კირა ნაიტლი. ფილმის პრემიერა გაიმართა 2007 წლის 7 სექტემბერს დიდ ბრიტანეთში, ხოლო 2007 წლის 7 დეკემბერს - ამერიკის შეერთებულ შტატებში.

„მონანიებამ“ გახსნა 2007 წლის ვენკუვერის საერთაშორისო კინო-ფესტივალი, ასევე 64-ე ვენეციის საერთაშორისო კინო-ფესტივალი. ამის წყალობით, ჯო რაიტი 35 წლის ასაკში გახდა ყველაზე ახალგაზრდა რეჟისორი, რომლის ფილმმაც გახსნა ცერემონიალები.

კინო-აკადემიის მე-80 დაჯილდოების ცერემონიალზე ფილმმა აიღო ოსკარი ნომინაციისათვის „საუკეთესო ორიგინალური მუსიკა“. ასევე იყო წარდგენილი 6 სხვა ნომინაციაზე. ბრიტანული აკადემიის კინო-დაჯილდოების 61-ე ცერემონიალზე მან გაიმარჯვა ნომინაციაში „წლის საუკეთესო ფილმი“.
მისტერ მაგორიუმის ჯადოსნური მაღაზია (ფილმი)

მისტერ მაგორიუმის ჯადოსნური მაღაზია — 2007 წლის ფილმში, რომელშიც მონაწილეობენ: დასტინ ჰოფმანი, ნატალი პორტმანი, ტედ ლუდზიკი და სხვები.

ფილმის შესახებ
ჯადოსნური მაღაზიის მფლობელი ედვარდ მაგორიუმი, აპირებს თავისი პოსტის დატოვებას და მთელი თავისი საქმე გადააბაროს, ამავე მაღაზიის მენეჯერს მოლლის. მოლლის ცხოვრება სიურპრიზებით აღსავსეა, მაგრამ მას მაინც დეპრესია აქვს, რის გამოც მაღაზიაც ბნელ ადგილად გადაიქცევა და გაკოტრების პირას დადგება.
მენადირეობა

მენადირეობა — მეცხოველეობის დარგი, რომლის დანიშნულებაა ძვირფასბეწვიაბი ნადირის ტყვეობაში მოშენება ბეწვის მისაღებად. მენადირეობის ობიექტია წაულა, მოშავო-მოვერცხლისფერო მელა, ნუტრია, თახვი, შინშილა, სიასამური.

ყოფილ სსრკ-ში მენადირეობის განვითარება 1928-1929 წლებში დაიწყო. მენადირეობაში სანაშენე მუშაობა ტარდება ტანად დიდი, ნაყოფიერი, სიცოცხლისუნარიანი, ძვირფასბეწვიანი ნადირის გადარჩენა-შერჩევის გზით. სანაშენე მუშაობაში გენეტიკური ხერხების გამოყენებით მიღებული მრავალრიცხოვანი ფერადი ნადირი: 34 ტიპის ფერადი წაულა, რამდენიმე ტიპის ფერადი მელა და ცისფერი ყარსაღი. მელისა და ყარსაღის სამეურნეო, გამოყენების ვადა 9-10 წელია, წაულისა — 5-6, ნუტრიისა — 3-4, სიასამურისა — 12-14.

მენადირეობა, როგორც სამეცნიერო დისციპლინა, ისწავლება უმაღლესი და საშუალო სასოფლო-სამეურნეო სასწავლებლების ზოოტექნიკურ ფაკულტეტზე.

საქართველოში ბაკურიანი ვერცხლისფერი მელიის საბჭოთა მეურნეობამ 1976 დაამზადა 2681 ვერცხლისფერი მელიის ტყავი, რომლის ღირებულება 272 ათას მანეთს შეადგენდა. მენადირეობის კურსი იკითხებოდა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის სატყეო ფაკულტეტზე.
მენაღმე ბუზისებრნი

მენაღმე ბუზისებრნი — მწერების ოჯახი ორფრთიანთა რიგისა. პატარა მწერებია, რომელთა სიგრძე 1-3 მმ აღწევს. მსოფლიოში ცნობილია 600 სახეობა. ფართოდ არიან გავრცელებული. მკვეთრად გამოხატული ფოტოფაგებია. მატლი ცხოვრობს ცოცხალ მცენარეების ქსოვილებში, სასვლელებს იკეთებს ფოთლებსა და ყლორტებში, რის შედეგადაც წარმოიქმნება ნაღმები (აქედან სახელწოდებაც). ყველაზე დიდი ზიანი მოაქვს -ის მატლებს, რომლებიც აზიანებენ ბარდას, კომბოსტოს, კიტრის, ჭარხლის, გოგრისა და სხვა კულტურების ფოთლებს.
მენაღმე ჩრჩილები

მენაღმე ჩრჩილები — მწერები ქერცლფრთიანთა რიგისა. განვითარების დიდ პერიოდს ფოთლის პარენქიმაში ატარებენ. მატლი იკვებება ფოთლის პარენქიმით და არ აზიანებს ზედა და ქვედა ეპიდერმისს, რის გამოც იქმნება სხვადასხვა ფორმის იზოლირებული გარემო, რომელსაც „ნაღმი“ ეწოდება. საქართველოში განსაკუთრებით დიდი ზიანი მოაქვს ვაშლის მენაღმე ჩრჩილებს. ვაშლის ფოთლის ქვედა მხარეს მენაღმე ჩრჩილებს, ციცქნა მენაღმე ჩრჩილებს და სხვა.

ბრძოლის ღონისძიებანი: მავნებლის მატლების გამოჩენისთანავე ფოსფორორგანული კონტაქტური (სიღრმული) მოქმედების პრეპარატების შესხურება (განმეორებით 10-12 დღის შემდეგ).
ანდიურ-დიდოური ხალხები

ანდიურ-დიდოური (ცეზური) ხალხები — ხუნძების მონათესავე ხალხების ორი ჯგუფი: ანდიური (ანდიელები, ბოთლიხელები, ღოდობერიელები, ჭამალალები, ბაგვალალები, ტინდიელები, კარატაელები, ახვახელები) და დიდოური (დიდოელები, ხვარშიელები, ბეჟიტელები, ჰუნზიბელები). ცხოვრობენ დაღესტანში, მდინარე ანდის ყოისუს ხეობაში. ანდიური ჯგუფი ძირითადად — გუმბეთის რაიონში, ჩაჩნეთის გვერდით, ხოლო დოდოური — წუნტის რაიონში, საქართველოს (თუშეთი, კახეთი) მეზობლად. ეთნიკურად ენათესავებიან ხუნძებს, თუმცა შემონახული აქვთ კულტურისა და ყოფის თავისებური ფორმები. ხუნძებთან ურთიერთობის მთავარ საშუალებას წარმოადგენდა ე. წ. ჯარის, თემის ენა (ბოლმაწ), რომელიც საფუძვლად დაედა ხუნძურ ლიტერატურულ ენას. ანდიურ-დიდოური ხალხები საქართველოს (კახეთს) უმთავრესად ყადორის ზეკარით უკავშირდებოდნენ. ძირითადი საქმიანობაა მესაქონლეობა, მიწათმოქმედება, მებაღეობა.
მენახირის ბალი

მენახირის ბალი — ბუჩქი ვარდისებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე 1-2 მ აღწევს. ძლიერ დატოტვილი ბუჩქია. ყლორტები ნაცრისფრად აქვს შებუსვილი. ფოთლები მოგრძო ლანცეტაა და ქვემოდან თეთრ-ქეჩისებრია. ვარდისფერი მოკლეყუნწიანი ან თითქმის მჯდომარე ყვავილები ტოტებზე ჯგუფ-ჯგუფად (4-8 ერთად) სხედან. ნაყოფს მომჟავო-მოტკბო გემო აქვს. გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთში, მცირე აზიასა და კავკასიაში. საქართველოში მხოლოდ მის აღმოსავლეთ ნაწილში იზრდება. მისი ჩვეულებრივი ადგილსამყოფელია ქვაღორღიანი და კლდოვანი ადგილები. ყვავილობს მაისში, ნაყოფი მწიფდება ივნისსა და ივლისში, მრავლდება თესლით, მწვანე კალმით და ამონაყრით. გამოსადეგია მშრალი ფერდობების შესამაგრებლად, ალუბლის საძირედ.

გალერეა
მენექტრიასებრნი

მენექტრიასებრნი — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 9-25 სმ, გავრცელებული არიან აფრიკაში, სამხრეთ აზიასა და ავსტრალიაში. ბინადრობენ ტყეებში, ბაღებში, ხშირ ბუჩქნარებში. ვერტიკალურად აღწევენ 4200 მ. ბუდეს იკეთებენ ხეთა ტოტების წვერებზე. დედალი 2-3 კვერცხს დებს. მენექტრიასებრნი იკვებებიან ობობებით, მწერებით და ყვავილების ნექტარით. მასობრივ ყვავილობასთან დაკავშირებით შეუძლიათ სეზონური ნომადობა. მენექტრიასებრნი ხელს უწყობენ მცენარეთა დამტვერვას. ცნობილია ამ ოჯახის 116 სახეობა.
მენჯი (კურორტი)

მენჯი — ბალნეოლოგიური კურორტი სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის სენაკის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ცივის ხეობაში, ზღვის დონიდან 29 მ. ჰავა სუბტროპიკულია, რბილი, იცის რბილი უთოვლო ზამთარი (იანვრის საშუალო ტემპერატურა 5,2 °), ძლიერ თბილი, ზომიერად ნოტიო ზაფხული (აგვისტოს საშუალო ტემპერატურა 23,0 °), შეფარდებითი სინოტივე -73 %; ნალექების წლიური რაოდენობა — 1480 მმ, მზის ნათების ხანგრძლივობა 2160 სთ წელიწადში. ძირითადი სამკურნალო ფაქტორია გოგირდწყალბადიანი ქლორიდულ-ნატრიუმიანი მინერალური წყალი, რომელსაც იყენებენ აბაზანებისათვის სახსრების, პერიფერიული ნერვული სისტემის, გინეკოლოგიური და გულ-სისხლძარღვთა სისტემის ზოგიერთი დაავადების დროს. მენჯში არის სანატორიუმი, სანატორიუმის ტიპის რკინიგზის საავადმყოფო, საკურორტო პოლიკლინიკა. სეზონი — მთელი წელი.
მეოთხეული სისტემა

მეოთხეული სისტემა (პერიოდი), ანთროპოგენური სისტემა (პერიოდი) — კაინოზოური ჯგუფის უკანასკნელი სისტემა (დედამიწის გეოლოგიის ისტორიის უკანასკნელი პერიოდი, რომელიც დღესაც გრძელდება). სახელი „მეოთხეული სისტემა (პერიოდი)“ უწოდა 1829 წელს ჟ. დენუაიემ, „ანთროპოგენი“ — ალექსი პავლოვმა 1922 წელს. მეოთხეული სისტემა (პერიოდი)-ის ქვედა საზღვარი და დანაწილება დავას იწვევს. ტრადიციულად მეოთხეული სისტემა (პერიოდი)-ში არჩევენ პლეისტოცენსა და ჰოლოცენს და მეოთხეული სისტემა (პერიოდი)-ის ქვედა საზღვარი პლეისტოცემის ძირში გაჰყავთ. ამ შემთხვევაში მეოთხეული პერიოდის ხანგრძლივობა დაახლოებით 700 ათ. წელია, მაგრამ ზოგიერთი მკვლევარი, საერთაშორისო გეოლოგთა კონგრესის რეკომენდაციის თანახმად, საზღვრის ხაზს უფრო ქვევით ატარებს - ნეოგენური სისტემის ზღვიური კალაბრიული სართულისა და მისი კონტინენტური ანალოგის - ვილაფრანკული სართულის (ზოგი მკვლევრის აზრით, მისი ზედა ქვესართულის) ძირში (ყოფილ სსრკ-ში - აფშერონული, ზოგჯერ აქჩაგილური სართულის ძირში), რის გამოც ხანგრძლივობა 1,5-2 მლნ. წლამდე იზრდება. ვინაიდან მეოთხეული პერიოდის ნალექების ჩამოყალიბების ხანგრძლივობა სხვა სისტემების სართულების ჩამოყალიბების დროზე ნაკლებია, მას სართულების ნაცვლად, პირობიტად ყოფენ ქვესისტემებად. უფრო დეტალური დანაწილება (ჰორიზონტები) რეგიონულია და მათი კორელაცია სავარაუდოა.

მეოთხეული სისტემის ნალექები უმთავრესად კონტინენტურია (მყინვარული, მდინარეული და სხვა); მცირე ნაწილი ზღვიურია. მეოთხეული პერიოდის ცოცხალი ბუნება არსებითად თანამედროვის მსგავსია (ზღვიური ფაუნა, ფლორა), მხოლოდ ხმელეთის ძუძუმწოვრებში გვხვდება ზოგიერთი ახლა უკვე გადაშენებული ფორმა (მაგ., ხორთუმიანებში, მარტორქებში, ცხენისმაგვარებში, აგრეთვე ადამიანის წინაპრები). ამიტომ მეოთხეული სისტემის დანაწილებაში პალეონტოლოგიური მეთოდის გამოყენება შეზღუდულია და ემყარება კლიმატის ცვალებადობასთან (გამყინვარებები და გამყინვარებათშორისი ეპოქები) დაკავშირებული ცხოველთა და მცენარეთა მიგრაციებს.

მეოთხეული სისტემას ახასიათებს ჰავის მკვეთრი ცვალებადობა, რაც იწვევდა ვრცელი კონტინენტური გამყინვარებისა და გამყინვარებათშორისი ეპოქების ურთიერთმონაცვლეობას. გამყინვარება განსაკუთრებით ძლიერი იყო ევროპაში და ჩრდილოეთ ამიერკავკასიაში. ევროპაში გამყინვარების უმთავრესი ცენტრები ფინეთ-სკანდინავიასა და კუნძულ ახალ მიწაზე მდებარეობდა. აქედან წამოსული კონტინენტური ტიპის მყინვარები ჩრდილოეთ ევროპის დიდ ნაწილს ფარავდა. გარდა ამისა გამყინვარების ლოკალური ცენტრები ალპებში (განსაკუთრებით ძლიერი), კარპატებსა და კავკასიონზე ვითარდებოდა. გამყინვარების ეპოქებში ადგილი ჰქონდა ზღვებში გლაციოევსტატიკურ რეგრესიებს (წყლით დიდი რაოდენობის შეკავება მყინვარების სახით), ხოლო გამყინვარებათშორის ეპოქებში - ტრანსგრესიებს (გამდნარი ყინულის წყლის ოკეანეში ჩაბრუნება). გამონაკლისს წარმოადგენდა კასპიის ზღვა, როგორც დახშული აუზი. გამყინვარების ეპოქებში აქ აორთქლების შემცირება იწვევდა ტრანსგესიებს (მტკვრისა და თერგის დაბლობებში, ვოლგის აუზში), ხოლო გამყინვარებათშორის ეპოქებში, როდესაც აორთქლება იზრდებოდა, ხდებოდა რეგრესიები.

მეოთხეულ ნალექებში გვხვდება საშენი მასალები (სააგურე თიხა, ქვიშა, ხრეში და სხვა მასალები), ტორფი, ოქროს, პლატინის, ძვირფასი ქვებისა და სხვა ქვიშრობული საბადოები.
მეორე დასი

მეორე დასი — განმათავისუფლებელი მოძრაობის რადიკალურ-დემოკრატიული მიმდინარეობა საუკუნის ნახევრის საქართველოში, ქართველ განმათავისუფლებელთა იდეურ-ლიტერატურული ჯგუფი. მეორედასელები გიორგი წერეთლის, ნიკო ნიკოლაძის, სერგეი მესხის (1883-მდე) მეთაურობით რევოლუციურ-დემოკრატიულ და უტოპიურ-სოციალისტური იდეების პროპაგანდას ეწეოდნენ გაზეთებში: „დროება“, „დროშა“, „სასოფლო გაზეთი“, „ტიფლისსკი ვესტნიკი“, „ობზორი“, „ნოვოე ობოზრენიე“, „კვალი“, ჟურნალებში: „კრებული“, „ჯეჯილი“, „მოამბე“ და სხვა.
მეოცნებე ნიამორები

„მეოცნებე ნიამორები“ — ქართული ყოველთვიური ჟურნალი, „ცისფერყანწელთა“ ლიტერატურული ჯგუფის ერთ-ერთი ბეჭდვითი ორგანო. გამოდიოდა 1919—1924 წლებში თბილისში (გამოიცა 1919 — №№ 1, 2, 3; 1920 — № 4; 1921 № 5, № 6; 1922 — № 7, № 8; 1923 № 9, № 10; 1924 — № 11; ბოლო ნომერი გამოვიდა „ნიამორების“ სახელწოდებით).

ჟურნალში თანამშრომლობდნენ ვალერიან გაფრინდაშვილი, ტიციან ტაბიძე, პაოლო იაშვილი, გიორგი ლეონიძე, შალვა აფხაიძე, სერგო კლდიაშვილი, სანდრო ცირეკიძე, კოლაუ ნადირაძე, რაჟდენ გვეტაძე და სხვები. რედაქტორი — ვ. გაფრინდაშვილი.
სინოლოგია

სინოლოგია („ჩინეთმცოდნეობა“; გამარტივებულად ; ტრადიციულად ; ფინინზე: [ ] ხან სიუე) — მრავალდარგოვანი სამეცნიერო დისციპლინა, რომელიც მეცნიერულად შეისწავლის და იკვლევს ჩინურ ენას და ლიტერატურას, ჩინეთის ისტორიას, ეკონომიკას, პოლიტიკას, ფოლკლორს და საერთოდ ჩინელებთან და მათ ქვეყანასთან და კულტურასთან დაკავშირებულ ყველა საკითხს.

სინოლოგია სამეცნიერო დარგად საუკუნეში ჩაისახა; სინოლოგიის პირველი ევროპული კათედრა 1814 წელს სწორედ პარიზში ჩამოყალიბდა. 1887 წელს ბერლინში გიხსნა აღმოსავლური ენების სემინარი, რასაც 1909 წელს პირველი ჰამბურგის აღმოსავლური ენების კათედრის გახსნა მოჰყვა.
სინოლოგია საქართველოში
თბილისის აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტი
საქართველოში სინოლოგია, როგორც დარგი, პირველად 1991 წელს დაარსებული თბილისის აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტის ბაზაზე ჩნდება, სხვა აღმოსავლურ ენებთან ერთად. 2004 წელს შედგა თანამშრომლობა თბილისის აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტსა და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის ორ, სიენ-ძიათუნგისა და ლანჭოუს უნივერსიტეტებთან, სადაც ცოდნის გაღრმავების მიზნით სწავლის გაგრძელების შესაძლებლობა ჰქონდათ ამავე ინსტიტუტის წარჩინებულ ჩინური ენის შესაბამისი დონის მცოდნე სტუდენტებს.
2007 წელს თბილისის აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტი თავისუფალი უნივერსიტეტის შემადგენლობაში შევიდა. 2018 წლიდან კი ის კვლევითი ცენტრის სახით აგრძელებს საქმიანობას.
კონფუცის ინსტიტუტი
კონფუცის ინსტიტუტების გლობალური ქსელი — საერთაშორისო კულტურულ-საგანმანათლებლო ცენტრთა ქსელი, დაარსებული სახელმწიფოს კანცელარიის მიერ ჩინური ენის საზღვარგარეთ გავრცელების მიზნით, ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის საზღვარგარეთ არსებული უცხოურ ცენტრებთან ერთად. კონფუცის ინსტიტუტების მისია არის ჩინეთისა და ჩინური კულტურის გაგება-განვითარების ზრდის ხელშეწყობა მთელს მსოფლიოში.
საქართველოში კონფუცის ინსტიტუტი პირველად 2010 წელს, თავისუფალი უნივერსიტეტის ბაზაზე გაიხსნა. თბილისის თავისუფალი უნივერსიტეტის კონფუცის ინსტიტუტი იყო საქართველოში ჩინური ენის შემსწავლელი პირველი კურსი, ნებისმიერი ასაკის მსურველისთვის. კონფუცის ინსტიტუტთან ერთად, გაიხსნა / ჩინური ენის საერთაშორისო საგამოცდო ცენტრიც. ამავე წელს საქართველოში საფუძველი ეყრება "ჩინური ენის ხიდის" ყოველწლიურ საერთაშორისო სტუდენტურ კონკურსს.
თავისუფალი უნივერსიტეტის, კონფუცის ინსტიტუტის პარტნიორი უნივერსიტეტი ამჟამად ჭენგჭოუს უნივერსიტეტია. კონფუცის ინსტიტუტს ჰყავს მაღალკვალიფიციური ქართველი და ჩინელი პედაგოგები. კონფუცის ინსტიტუტს ჰყავს დირექტორები ქართული მხრიდან - პროფ. მარინე ჯიბლაძე, ჩინური მხრიდან - პროფ. სუ კუოინგი.
დღეის მდგომარეობით კონფუცის ინსტიტუტი საქართველოს არაერთი უნივერსიტეტის ბაზაზე ფუნქციონირებს.

ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი
2023 წლის 16 თებერვალს, ივანე ჯავახიშილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის, ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის შორეული აღმოსავლეთის რეგიონმცოდნეობის პროგრამამ წარმატებით გაიარა აკრედიტაცია და მიენიჭა ძირითადი საბაკალავრო საგანმანათლებლო სტატუსი ორი სპეციალობით – სინოლოგია და იაპონისტიკა. კურსის ხელმძღვანელია პროფ. ნანა გელაშვილი.
პროგრამა მოიცავს როგორც ჩინური ენის 7 დონეს, აგრეთე ფონეტიკას, ჩინურ კულტურასა და ლიტერატურას, მითოლოგიას, რელიგიებსა და ჩინეთის ისტორიას.
მერინოსი

მერინოსი (ესპ. ) — ცხვრის ჯიში, რომლის ერთგვაროვანი შტაპელური აგებულების კანძი შედგება ერთგვაროვანი წმინდა ბეწვისაგან. სამშობლო ესპანეთია. საუკუნესა და საუკუნის დასაწყისში რუსეთში შეიყვანეს რამდენიმე ტიპის მერინოსი. მეცხვარეებმა გამოიყვანეს მერინოსული ცხვრის მაღალპროდუქტიული ჯიშები: ასკანიური, საბჭოური მერინოსი, აზერბაიჯანული მთის მერინოსი, კავკასიური, ალთაური, სალსკური, სტავროპოლური, გროზნოული და სხვა ჯიშები.

მერინოსის მატყლი შედგება წმინდა (15-20 მკმ), რბილი წმინდა ბოჭკოსაგან. ერთი წლის მერინოსის მატყლის სიგრძეა 6-8 სმ. მატყლის წონა — ერკემლისა — 8-12 კგ, რეკორდული — 30,6 კგ (ასკანიური ჯიშის); ნერბისა — 4-6 კგ. სუფთა მატყლის გამოსავალი 35-45%. მერინოსს ამრავლებენ მსოფლიოს მეტწილ ქვეყნებში. სულადობით ყველაზე მეტია ავსტრალიაში, ყოფილ სსრკ-სა და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკებში. ყოფილ სსრკ-ში მერინოსის მოშენების რაიონები იყო უკრაინა, ჩრდილოეთ კავკასიის სტეპის რაიონები, ქვემო და შუა ვოლგისპორეთი, ციმბირის სამხრეთი რაიონები, ყაზახეთი და ყირგიზეთი, ამიერკავკასიის ზოგიერთი რაიონი.
მერისი

მერისი, აკავრეთა — მდინარე საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში ქედის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს შავშეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2236 მ. ერთვის მდინარე აჭარისწყალს დაბა ქედის მახლობლად. სიგრძე 19 კმ, მდინარის აუზის ფართობი 134 კმ², საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლებით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზაფხულსა და ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი 6,86 მ³/წმ.
სიჩუანი

სიჩუანი (ჩინ.: ; ასევე შეჩუანი) — პროვინცია სამხრეთ-დასავლეთ ჩინეთში, მდინარე იანძის შუა დინებაში. ტერიტორიის დიდი ნაწილი უჭირავს სიჩუანის ქვაბულს, პროვინციის დასავლეთ ნახევარში ჩინეთ-ტიბეტის მთებია. ფართობი 560 ათ. კმ2. მოსახლეობა — 87,25 მლნ ადამიანი (მესამე ადგილი პროვინციებს შორის; 2004 წლის მონაცემებით. დედაქალაქი ჩენდუ. მნიშვნელოვანი ქალაქებია: ჩუნცინი, ჩენდუ, ძიგუნი, ლუჯოუ, უტენციაო, ნეიძიანი, იბინი, ნანჩუნი, ვანსიანი.

დამეგობრებული ქვეყნები და რეგიონები
ვაშინგტონი, აშშ (1982)
მიჩიგანი, აშშ (1982)
ჰიროსიმის პრეფექტურა, იაპონია (1984)
იამანასის პრეფექტურა, იაპონია (1985)
ფხენიან-ნამდო, ჩრდილოეთ კორეა (1985)
სამხრეთი პირენეები, საფრანგეთი (1987)
ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალია, გერმანია (1988)
ლესტერშირი, დიდი ბრიტანეთი (1988)
პიემონტი, იტალია (1990)
პერნამბუკუ, ბრაზილია (1992)
ტოლნის მედიე, უნგრეთი (1993)
ვალენსიის ავტონომიური გაერთიანება, ესპანეთი (1994)
ბრუსელი, ბელგია (1995)
ბარინასის შტატი, ვენესუელა (2001)
ფრისლანდია, ნიდერლანდები (2001)
ალმაატის ოლქი, ყაზახეთი (2001)
მპუმალანგა, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა (2002)
სუფანბური, ტაილანდი (2010)