იაპონიის ეკონომიკა

იაპონიის ეკონომიკა მაღალგანვითარებული თავისუფალი საბაზრო ეკონომიკაა. ნომინალური მშპ-ის მიხედვით იგი მსოფლიოში მესამე უდიდესი, ხოლო მსყიდველობითი უნარის პარიტეტის მიხედვით მეოთხე უმსხვილესი ეკონომიკაა. იგი მსოფლიოში მეორე უდიდესი განვითარებული ეკონომიკაა. იაპონია დიდი შვიდიანისა და დიდი ოცეულის წევრია. მსოფლიო ბანკის მონაცემებით, 2020 წელს ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტი ერთ სულ მოსახლეზე 40 193$-ს შეადგენდა. ვალუტის გაცვლის კურსის არასტაბილურობის გამო, დოლარებში განსაზღვრული ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტი მნიშვნელოვნად მერყეობს. ამ რყევებისგან თავის დასაზღვევად, ატლასის მეთოდით განსაზღვრისას იაპონიის მშპ ერთ სულ მოსახლეზე 39 048$-ს უტოლდება. იაპონიის ბანკი ყოველკვარტალურად აქვეყნებს იაპონიის ეკონომიკის წინასწარ პროგნოზს ტანკანის გამოკითხვის მეშვეობით. 225 ყოველთვიურად წარუდგენს მოხსენებებს იაპონიის საბირჟო ჯგუფს, რომელიც მეხუთე უდიდესი საფონდო ბირჟაა მსოფლიოში საბაზრო კაპიტალიზაციის დონის მიხედვით. 2018 წელს იაპონია მსოფლიოში მეოთხე უდიდესი იმპორტიორი და მეოთხე უდიდესი ექსპორტიორი სახელმწიფო იყო. იაპონიას მსოფლიოში სიდიდით მეორე უცხოური გაცვლითი რეზერვები აქვს, რომელთა ღირებულება 1.4 ტრილიონ ამერიკულ დოლარს შეადგენს. გლობალური კონკურენტუნარიანობის ინდექსის მიხედვით, იაპონია მეექვსე, ხოლო ეკონომიკური კომპლექსურობის ინდექსის მიხედვით პირველ ადგილზეა. იაპონია მსოფლიოში სიდიდით მეოთხე სამომხმარებლო ბაზარს წარმოადგენს.

იაპონია მეორე უდიდესი ავტომწარმოებელი სახელმწიფოა მსოფლიოში. ჩინეთთან და სამხრეთ კორეასთან მზარდი კონკურენციის პირობებში, იაპონიაში წარმოება ამჟამად მაღალ ტექნოლოგიებსა და ძვირფას საქონელზე ფოკუსირდება, როგორიცაა ინტეგრირებული მიკროსქემები, ჰიბრიდული სატრანსპორტო საშუალებები და რობოტექნიკა. გარდა კანტოს რეგიონისა, კანსაის რეგიონიც ერთ-ერთი წამყვანი სამრეწველო კლასტერი და სამრეწველო ცენტრია იაპონიაში. ამომავალი მზის ქვეყანა მსოფლიოში უმსხვილესი კრედიტორი სახელმწიფოა. ქვეყანას ძირითადად დადებითი სავაჭრო ბალანსი აქვს და მნიშვნელოვნად აჭარბებს საერთაშორისო ინვესტიციებსაც. იაპონია მსოფლიოში მესამე ადგილზეა ფინანსური აქტივების მოცულობის მიხედვით. 2020 წელს ფინანსურმა აქტივებმა 12 ტრილიონი ამერიკული დოლარი შეადგინა, რაც მსოფლიოს მთლიანი შიდა პროდუქტის 8.6%-ს შეადგენდა.. 2017 წელს 500-ის კომპანიებიდან 51 იაპონიაში იყო დაფუძნებული, რაც 2013 წლის მონაცემებთან შედარებით 11-ით ნაკლებია. საერთო სიმდიდრის მიხედვით, იაპონია მსოფლიოში მესამე სახელმწიფოა. წარსულში იგი მსოფლიოში მეორე ადგილზე იყო აქტივებისა და სიმდიდრის მიხედვით და მხოლოდ აშშ-ს ჩამორჩებოდა, თუმცა 2015 წლის შემდეგ მას ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკამ გადაუსწრო.

ინფრასტრუქტურა
2018 წელს იაპონიამ მსოფლიო ბანკის ლოჯისტიკის ინდექსის მიხედვით მე-5, ხოლო ინფრასტრუქტურის კატეგორიაში მე-2 ადგილი დაიკავა. 2005 წელს იაპონიის ენერგიის ნახევარი საწვავზე მოდიოდა, მეხუთედი — ნახშირზე, ხოლო 14% — ბუნებრივ აირზე. ატომური ენერგია იაპონიაში ელექტროენერგიის 25%-ს შეადგენდა, თუმცა ფუკუშიმის ატომური ელექტროსადგურის კატასტროფის შემდეგ იაპონიაში ბირთვული პროგრამის შეჩერების ბევრი მოსურნე გამოჩნდა. 2013 წლის სექტემბერისთვის იაპონიაში უკანასკნელი 50 ატომური სადგური დაიხურა და ქვეყანა ბირთვული ენერგიისგან გათავისუფლდა.

იაპონიაში დიდი თანხა იხარჯება გზებზე. 1.2 მილიონი კმ-ის სიგრძის დაგებული გზა ტრანსპორტირების მთავარი საშუალებაა. იაპონიაში მართვა გზის მარცხენა მხარესაა დაშვებული. ახალი და მეორადი მანქანები არ არის ძვირი, თუმცა იაპონიის მთავრობა ხალხს ჰიბრიდული სატრანსპორტო საშუალებების შეძენისკენ მოუწოდებს. მანქანის მფლობელობისა და საწვავზე გადასახადები ენერგოეფექტურობის გასაზრდელადაა შემუშავებული. უდიდესი ადგილობრივი აეროპორტი ტოკიოს საერთაშორისო აეროპორტია, რომელიც აზიის მასშტაბით მეორე ყველაზე დატვირთული აეროპორტია. უდიდესი საერთაშორისო აეროპორტებია ნარიტას საერთაშორისო აეროპორტი (ტოკიოს ტერიტორია), კანსაის საერთაშორისო აეროპორტი (ოსაკა/კობე/კიოტოს ტერიტორია) და ტიუბუს საერთაშორისო აეროპორტი (ნაგოიის ტერიტორია). იაპონიის უდიდესი პორტებია: ნაგოიის პორტი, ტოკიოს პორტი, იოკოჰამის პორტი და კობეს პორტი.

იაპონიაში ენერგიის 84% იმპორტირებულია. ქვეყანას გათხევადებული ბუნებრივი აირის უმსხვილესი იმპორტიორია მსოფლიოში, მეორე ადგილზეა ნახშირის იმპორტით და მესამეზეა ნავთობის იმპორტით. იმპორტირებულ ენერგიაზე დიდი დამოკიდებულების გამო, იაპონია მისი წყაროების დივერსიფიცირებას ისახავს მიზნად. 1970-იან წლებში ნავთობის შოკების შემდეგ იაპონიამ მასზე, როგორც ენერგიის წყაროზე, დამოკიდებულბა შეამცირა. აღნიშნული მაჩვენებელი 1973 წელს 77.4%-ს უტოლდებოდა, ხოლო 2010 წელს 43.7% შეადგინა. შედეგად გაიზარდა ბუნებრივ აირსა და ატომურ ენერგიაზე დამოკიდებულება.

სტატისტიკა
მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის გლობალური კონკურენტუნარიანობის 2018 წლის ანგარიშის მიხედვით, იაპონიას მსოფლიოს 140 სახელმწიფოს შორის მე-5 ადგილი ეკავა, ხოლო 2019 წლის ანგარიშის მიხედვით მსოფლიოს 141 სახელმწიფოს შორის მე-6 ადგილი უკავია. მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის 2019 წლის მონაცემებით, ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტი ერთ სულ მოსახლეზე 39 305.8 ამერიკულ დოლარს შეადგენს. ქვეყნის მშპ მსოფლიოს მშპ-ის 4.14%-ია. ათწლიანი საშუალო წლიური მშპ-ის ზრდა 1.2%-ს შეადგენს. უმუშევრობის დონე 2.4%-ია, გლობალური გენდერული სხვაობის ინდექსი - 0.7, ხოლო განახლებადი ენერგიის მოხმარების წილი 6.3%-ია. ჯინის კოეფიციენტი 32.1-ს უტოლდება.

ინსტიტუტების მაჩვენებლებით, იაპონია მე-6 ადგილზეა: უსაფრთხოების დონით ქვეყანას მე-19 ადგილი უკავია, სოციალური კაპიტალის დონით ― 98-ე, ჩეკებისა და ბალანსების დონით ― 21-ე, საჯარო სექტორის საქმიანობით ― მე-13, გამჭვირვალობით ― მე-18, საკუთრების უფლებებით ― მე-7, კორპორატიული მმართველობით ― 41-ე, მთავრობის სამომავლო ორიენტაციით ―მე-17.

ინფრასტრუქტურის მაჩვენებლებით, იაპონია მსოფლიოს 141 სახელმწიფოს შორის მე-5 ადგილი უკავია: სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის მიხედვით ― მე-4, ხოლო კომუნალური ინსფრასტრუქტურით ― მე-11. საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების ათვისების მიხედვით იაპონია მე-6 ადგილზეა. ქვეყანა მაკროეკონომიკურად საკმაოდ სტაბილურია, 42-ე ადგილზეა: ინფლაციის დონე 0.7%-ია, ხოლო ვალების დინამიკის ინდექსი 89.8-ს უტოლდება.

სასაქონლო ბაზრის მიხედვით იაპონია მე-6 ადგილზეა: შიდა კონკურენციით მე-5 ადგილს იკავებს, ხოლო ვაჭრობის ღიაობით ― მე-8-ს; შრომის ბაზრის მიხედვით ― მე-16 ადგილზეა: მოქნილობის ინდექსით მე-11 ადგილს იკავებს, ხოლო მერიტოკრატიისა და ინიციატივების მხარდაჭერით ― 21-ს.

იაპონიაში ძალიან კარგადაა განვითარებული საფინანსო სისტემა (მე-12 ადგილი): სიღრმით მე-6, ხოლო სტაბილურობით 70-ე ადგილზეა. ბაზრის ზომით ქვეყანა მე-4 ადგილს იკავებს. იაპონიაში კარგადაა განვითარებული ბიზნესის დინამიკის მაჩვენებლები (მე-17 ადგილი): ადმინისტრაციული მოთხოვნილებებით მხოლოდ აშშ-ს ჩამორჩება, ხოლო სამეწარმეო კულტურით ― 35-ე ადგილზეა.