iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პროვალის ყურე

პროვალის ყურე — ყურე ბაიკალის ტბაში. მდებარეობს ბურიატეთში, მდინარე სელენგის დელტის სიახლოვეს. სამკუთხედის მოყვანილობისაა. ფართობი დაახლოებით 200 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 5-6 მ. 1861 წლის დეკემბერში მდინარე სელენგის რაიონში დაფიქსირდა ხმელეთის მნიშვნელოვანი დადაბლება, რომელიც ყურის წარმოქმნით დაგვირგვინდა. იმ დროს ბაიკალის წყლის ქვეშ მოექცა მდინარე სელენგის დელტის ჩრდილოეთი მონაკვეთი (წყლით დაიფარა დაახლოებით 190 კვადრატული კილომეტრი). მანამდე აღნიშნული იყო მიწისძვრა, რომელსაც თან სდევდა ძლიერი ვერტიკალური დარტყმა, რომელიც ნაპრალების შექმნით დასრულდა. სტეპი წყლით დაიფარა, 2 მეტრის სიმაღლის ყოფილი შადრევნებით. მეორე დღეს ბაიკალის წყლით დაიტბორა ყველა დადაბლებული მონაკვეთი ბორტოგოის სტეპამდე. სტეპის ადგილას კი 3 მეტრის სიღრმის პროვალის ყურე შეიქმნა. ყურის ნაპირები დანაწევრებულია. აგებულებაში ჭარბობს ქვიშა და კენჭი. გარკვეული ნაწილი ტყითაა შემოსილი, ზოგან ჭაობებია. სიახლოვეს რამდენიმე დასახლებული პუნქტია. ნაპირთან გაშენებულია სოფელი დულანი.
შვეიცარიის კანტონები

შვეიცარიის 26 კანტონი — შვეიცარიის ფედერაციის შემადგენელი ადმინისტრაციული ერთეულები. 1848 წელს შვეიცარიის ფედერაციის ჩამოყალიბებამდე, ვესტფალიის ზავის (1648) მიხედვით თითოეული კანტონი წარმოადგენდა დამოუკიდებელ სახელმწიფოს, საკუთარი საზღვრებით, ჯარით და ვალუტით. ბოლოს წარმოქმნილი კანტონია იურის კანტონი, რომელიც 1979 წელს ბერნის კანტონს გამოეყო.

დასახელება მომდინარეობს ფრანგული სიტყვიდან , რომელიც კუთხეს ან ოლქს აღნიშნავს.

ისტორია
 საუკუნეში შვეიცარიის კავშირი შედგებოდა 13 კანტონისგან. ისინი იყო ორი ტიპის: ექვსი სოფელის კანტონი და შვიდი ქალაქ კანტონი. ტექნიკურად ისინი წამოადგენდნენ საღვთო რომის იმპერიის ნაწილს, თუმცა 1499 წელს მიაღწიეს დე-ფაქტო დამოუკიდებლობას როდესაც შვეიცარიელებმა დორნახის ბრძოლაში დაამარცხეს მაქსიმილიანე .

სია
კანტონების სია მოცემულია ფედერალური კონსტიტუციის შესაბამისად
ჩივირკუის ყურე

ჩივირკუის ყურე — ყურე ბაიკალის ტბაში. მდებარეობს ტბის აღმოსავლეთ ნაწილში. ფართობი დაახლოებით 300 კმ². ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია 26 კმ-ზე, სიგანე 6-7 კმ-იდან 10-12 კმ-მდე. ერთვის მდინარე დიდი ჩივირკუი. მცირეწყლიანია. მაქსიმალური სიღრმე დაახლოებით 10 მ-მდეა, ბაიკალის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი ტემპერატურები სწორედ ამ ადგილებში აღინიშნება. არის დასახლებული პუნქტები. დანაწევრებულია მრავალრიცხოვანი უბეებით, რომლებიც ტაიგითაა დაფარული. არის 7 კუნძული. ფსკერი წარმოდგენილია წყალმცენარეებით, რომლებიც „ხალიჩებს“ ქმნიან. მდიდარია თევზით. ჩივირკუის ყურე მოქცეულია იმიერბაიკალეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე.
ხორინ-ირგის ნახევარკუნძული

ხორინ-ირგის ნახევარკუნძული — ნახევარკუნძული ბაიკალის ტბაში. მდებარეობს ოლხონის კუნძულზე, „მცირე ზღვასა“ და ოლხონის ჭიშკარს შორის. სიგრძე დაახლოებით 4 კმ. ვიწრო და ბორცვიანი ნახევარკუნძული ღრმად იჭრება ტბაში და მთავრდება ამავე სახელწოდების კონცხით. 1901 წლის ოქტომბერში ხორინ-ირგის ნახევარკუნძულთან მოხდა კატასტროფა — ჩაიძირა გემი „პოტაპოვი“, რომელიც კლდეს შეეჯახა. ხორინ-ირგის ნახევარკუნძული მოქცეულია იმიერბაიკალეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე.
შტუბაის ალპები

შტუბაის ალპები — ქედი ალპებში, ავსტრიასა და იტალიაში. შედის ცენტრალური აღმოსავლეთი ალპების შემადგენლობაში. მაქსიმალური სიმაღლე 3507 (მთა ცუკერჰიუტლი). სახელწოდება მომდინარეობს ალპების შტუბაიტალის ხეობიდან. ვრცელდება ინსბრუკიდან სამხრეთ-დასავლეთით. ჩრდილოეთით შემოზღუდულია მდინარე ინის ხეობით, აღმოსავლეთით მდინარე სილის ხეობით და ბრენერის უღელტეხილით (რომლისგანაც გამოყოფილია ცილერტალის ალპებისაგან), დასავლეთით ეცტალის ალპებითა და ტიმელსიოხის უღელტეხილით, სამხრეთით მდინარეების პასერისა და აიზაკის ხეობებით. ბევრია გადასასვლელი.
ალალინის მყინვარი

ალალინის მყინვარი — 6 კილომეტრი სიგრძის მყინვარი (2005) პენინის ალპებში, შვეიცარიის ვალეს კანტონში, ალალინჰორნის მთის სიახლოვეს. 1973 წელს მისი ფართობი 9,9 კმ² იყო. მყინვარს დასავლეთიდან ესაზღვრება ალალინჰორნი, რიმპფიშჰორნი და შტრალჰორნი. შერწყმული არაა ფეეს მყინვართან, რომელიც ალალინჰორნის ჩრდილოეთ კალთაზე მდებარეობს.
კანტონი (ადმინისტრაციული ერთეული)

კანტონი — ქვეყნის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ტიპი. ზოგადად, კანტონი სხვა ადმინისტრაციული ერთეულებისგან განსხვავებით, როგორიცაა საგრაფო (ინგლისში), დეპარტამენტი ან პროვინცია, ფართობითა და მოსახლეობის რაოდენობით უფრო მცირე ერთეულების აღსანიშნავად გამოიყენება. ყველაზე მეტად ცნობილი და პოლიტიკურად მნიშვნელოვანი შვეიცარიის კანტონებია. შვეიცარიის კონფედერაციის კონსტიტუციის მიხედვით თეორიულად (და ისტორიულადაც) მისი კანტონები ნახევრად სუვერენული სახელმწიფოებია.

დასახელება მომდინარეობს ფრანგული სიტყვიდან , რომელიც კუთხეს ან ოლქს აღნიშნავს.

კანტონები ქვეყნების მიხედვით
კანტონები არსებობს (ან არსებობდა) შემდეგ ქვეყნებში:
ბელგიის კანტონები
ბოლივიის კანტონები
ბოსნია-ჰერცეგოვინის ფედერაციის კანტონები
კოსტა-რიკის კანტონები: სახელმწიფო ადმინისტრაციული დაყოფის მეორე დონის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული, პროვინციების შემდეგ. კანტონები იყოფა მესამე დონის რაიონებად. ყოველ კანტონს მუნიციპალიტეტის მსგავსი ადგილობრივი თვითმმართველობა ჰყავს.
ეკვადორის კანტონები: მეორე დონის ადმინისტრაციული ერთეული პროვინციების შემდეგ.
საფრანგეთის კანტონები
ლიბანის კანტონები
ლუქსემბურგის კანტონები
შვეიცარიის კანტონები

ყოფილი კანტონები
აღმოსავლეთ რუმელიის კანტონები. დეპარტამენტების ქვედა დონის ადმინისტრაციული ერთეულები.
საბჭოთა კავშირის კანტონები
ახალი გრენადის რესპუბლიკის კანტონები — რესპუბლიკის პროვინციების ქვედა დონის ადმინისტრაციული ერთეულები.
დორნახის ბრძოლა

დორნახის ბრძოლა — 1499 წლის 22 ივლისს, შვეიცარიულ სოფელ დორნახის ახლოს შვეიცარიის კავშირსა და საღვთო რომის იმპერატორის მაქსიმილიანე -ის ჯარებს შორის მოხდა. ეს ბრძოლა შვაბიურ ომში გადამწყვეტი აღმოჩნდა და შვეიცარიამ საღვთო რომის იმპერიისგან დე-ფაქტო დამოუკიდებლობა მოიპოვა, რაც მაქსიმიმილიანეს მიერ ბაზელის ხელშეკრულების ხელმოწერაში გამოიხატა.

იმპერატორის ჯარებს ჰეინრიხ ფონ ფურსტენგბერგი ხელმძღვანელობდა, რომელიც ბრძოლის დასაწყისში მოკლეს.
ალექსანდერ ბიუტნერი

ალექსანდერ ბიუტნერი (; დ. 11 თებერვალი, 1989) — ჰოლანდიელი ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს „მანჩესტერ იუნაიტედში“ მარცხენა მცველის პოზიციაზე.

პროფესიონალური კარიერა დაიწყო ჰოლანდიის ერედივიზიის კლუბ „ვიტესში“. პირველი გოლი გაიტანა 2007-2008 წლების სეზონში „ვოლენდამთან“ 3-1 მოგებულ მატჩში.

2012 წლის 6 ივლისს ბიუტნერმა ოთხწლიანი კონტრაქტი გააფორმა „მანჩესტერ იუნაიტედთან“.
მეცხრე არხი (საქართველო)

მეცხრე არხი — ტელეკომპანია საქართველოში. მაუწყებლობდა 2012-2013 წლებში.
ლოგო
ტელეკომპანიის ლოგო სამი ნაწილისგან შედგება. ციფრ ცხრიანის მნიშვნელობა დაკავშირებულია ლათინურ სიტყვასთან , რაც ახალს, სიახლეს ნიშნავს. ლურჯი ფერი ცისა და ზღვის ფერია. იგი ასოცირდება სიღრმესთან, სტაბილურობასა და გამჭვირვალობასთან. წითელი ფერი კი ჩვეულებრივ ასოცირდება ენერგიასთან, ძალასთან, სიმტკიცესთან, შეუპოვრობასთან.
თავისუფალი საქართველო (პარტია)

თავისუფალი საქართველო — კონსერვატიული პოლიტიკური პარტია საქართველოში. შეიქმნა 2010 წლის შემოდგომაზე ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნების შემდეგ. პარტიის ლიდერია კახა კუკავა.

ისტორია
2010 წლის 12 ნოემბერს კოალიცია ეროვნული საბჭოს ბაზაზე ორგანიზაცია „თავისუფალი საქართველო“ დაფუძნდა. ორგანიზაციის ხელმძღვანელად დაინიშნა კახა კუკავა. 2011 წლის მარტში თავისუფალი საქართველო „ეროვნულ საბჭოს“ გამოეყო. კოალიციის დატოვების შემდეგ კუკავამ განცხადა, რომ „ეროვნული საბჭოსთვის“ მიუღებელი აღმოჩნდა „თავისუფალი საქართველოს“, როგორც პარტიული ორგანიზაციის არსებობა. 2012 წლამდე პარტია იყო მიხეილ სააკაშვილის მთავრობის რადიკალურ ოპოზიციაში. პარტია იყო არაერთი საპროტესტო აქციის ორგანიზატორი და მონაწილე.

2016 წლის 8 ივნისს ჩამოყალიბდა საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს პატრიოტთა ალიანსი, გაერთიანებული ოპოზიცია“, სადაც გაერთიანდა 6 პარტია:
საქართველოს პატრიოტთა ალიანსი;
ქართველ ტრადიციონალისტთა კავშირი;
თავისუფალი საქართველო;
თავისუფლება;
ახალი ქრისტიან-დემოკრატები;
ძალოვან ვეტერანთა და პატრიოტთა პოლიტიკური მოძრაობა.
2016 წლის საპარლამენტო არჩევნებში საარჩევნო ბლოკმა გადალახა 5%-იანი ბარიერი და პარლამენტში გაიყვანა 6 დეპუტატი. საარჩევნო ბლოკში მყოფი ყველა პარტია გახდა კვალიფიციური სუბიექტი.
პოლიტიკური პლატფორმა
პარტიის პროგრამაში საშინაო პოლიტიკის ძირითადი მიმართულებებია ავტორიტარული სისტემის დემონტაჟი და ევროპული ტიპის დემოკრატიული რეფორმების გატარება, სამართლიანობის აღდგენა და სამართლებრივი რეფორმა. სოციალურ პოლიტიკაში ძირითადი მიმართულებაა ჯანმრთელობის დაცვისა და განათლების სფეროების სახელმწიფო დაფინანსების ზრდა. პარტიის ეკონომიკური პროგრამა გულისხმობს ეროვნული წარმოებისა და გლეხობის მხარდაჭერას, მონოპოლიებთან ბრძოლას. პარტიის საგარეო პოლიტიკის პრიორიტეტებია საქართველოს თვითმყოფადობის დაცვა, ევროპული ინტეგრაცია და რუსეთთან კონფლიქტების მოწესრიგება. პარტია საქართველოს -ში ინტეგრაციის წინააღმდეგია. პარტია თავს მიიჩნევს საარჩევნო ბლოკ „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოს“ იდეურ მემკვიდრედ.

არჩევნები
„თავისუფალი საქართველო“ მონაწილეობდა 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებში, სადაც აიღო ხმათა 0,27%. რამდენიმე თვეში გამართულ შუალედურ არჩევნებში ნაძალადევის ოლქში „თავისუფალმა საქართველომ“ დაიკავა მეორე ადგილი (17,26%), დამარცხდა „ქართული ოცნების“ კანდიდატთან 39,48% და გაუსწრო ყოფილ სახელისუფლებო პარტიას, „ნაციონალურ მოძრაობას“ (15,11%). 2013 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში „თავისუფალ საქართველოს“ კანდიდატურა არ დაუყენებია. 2014 წლის ადგილობრივ არჩევნებში „ახალ მემარჯვენეებთან“ ერთად ხმათა 2,24% მიიღო. 2020 წლის საპარლამენტო არჩევნებში პარტიამ მოიპოვა 6393 ხმა (0,33%).

ამჟამად პარტია წარმოდგენილია ყაზბეგისა და აბაშის მუნიციპალიტეტების საკრებულოებში.

სტრუქტურა
პარტიის უმაღლესი ორგანოა ყრილობა. ყრილობებს შორის პარტიას მართავს პოლიტიკური საბჭო. პოლიტიკური საბჭოს წევრები არიან: კახა კუკავა (თავმჯდომარე), ზაზა ხატიაშვილი (თანათავმჯდომარე), კახა ლაფერიშვილი, თამარ ფაჩულია, ნანა ხომასურიძე, გია ნემსაძე, დავით ჭაბუკაშვილი, ლალი ფერაძე, დავით მოძღვრიშვილი, ზურაბ ჯინჯოლავა, მალხაზ ფილაური.
მომავალი საქართველო

მომავალი საქართველო — პოლიტიკური პარტია საქართველოში. დაფუძნდა 2008 წლის 16 თებერვალს, ხოლო ოფიციალური რეგისტრაცია გაიარა 2008 წლის 22 თებერვალს.

პარტიის დაფუძნების ერთ-ერთი მთავარი ინიციატორი იყო გიორგი ლაღიძე, რომელიც პარტიის მთავარი კომიტეტის მიერ არჩეულ იქნა პარტიის თავმჯდომარედ. გიორგი ლაღიძე პროფესიით იურისტია.

პარტიის თავმჯდომარე 2010 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნების დროს დედაქალაქის მერობის კანდიდატი იყო, ასევე საქართველოს საკონსტიტუციო კომისიის მრჩეველთა საბჭოს წევრი.

ორგანიზაციული სტრუქტურა
პარტიის უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოა პარტიის ყრილობა.

პარტიის აღმასრულებელი ორგანოა მთავარი კომიტეტი, რომელიც შედგება 7 წევრისგან და არჩეულნი არიან 4 წლის ვადით. პარტიის მაკონტროლებელი ორგანოა საკონტროლო კომისია.

შედეგები არჩევნებში
ალალინჰორნი

ალალინჰორნი — მწვერვალი შვეიცარიაში, პენინის ალპებში, მიჩაბელჰერნერის ჯგუფში. მდებარეობს ცერმატისა და საას-ფეეს მუნიციპალიტეტებს შორის, ვალეს კანტონში. სიმაღლე 4 027 მ.

მთა პირველებმა 1856 წლის 28 აგვისტოს დალაშქრეს ლონდონელმა ადვოკატმა ედვარდ ლევი ეიმესმა, მღვდელმა იოჰან ჯოზეფ იმსენგმა და მისი ოჯახის სხვა წევრებმა.
ალბულის გვირაბი

ალბულის გვირაბი — ალბულის რკინიგზის მთავარი ნაწილი. მდებარეობს შვეიცარიის გრაუბიუნდენის კანტონის ტერიტორიაზე, ზღვის დონიდან 1820 მ სიმაღლეზე. ალპებში არსებული ერთ-ერთი ყველაზე მაღლა მდებარე გვირაბი. ჩრდილოეთი შესასავლელი ბერგიუნშია (რკინიგზის სადგური პრედა), ხოლო სამხრეთი — ბევერში (რკინიგზის სადგური სპინასი). გვირაბის საერთო სიგრძე შეადგენს 5.865 კმ-ს. ერთმანეთთან აკავშირებს ალბულის ხეობას ენგადინის ხეობასთან, შესაბამისად, გაივლის რაინისა და დუნაის წყალგამყოფზე. ემსახურება სამგზავრო და სატვირთო გადაზიდვას. გვირაბი ალბულის უღელტეხილიდან დასავლეთით რამდენიმე კილომეტრში მდებარეობს. სამშენებლო სამუშაოები დაიწყო 1898 წელს, რომლის პროცესი დიდ სირთულეებთან იყო დაკავშირებული. გაიხსნა 1904 წლის 10 ივლისს. მშენებლობაში დაიხარჯა 7,828,000 შვეიცარიული ფრანკი, საერთო ჯამში გვირაბის აშენებით 1316 ადამიანი იყო დაკავებული. მთლიანობაში რეგისტრირებულია 16 უბედური შემთხვევა; ამასთან დაკავშირებით პრედის რკინიგზის სადგურთან გახსნილია მემორიალური დაფა. 2009 წლის ივლისში რეტის რკინიგზის წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ ატარებენ დაკვირვებას გვირაბის რეკონსტრუქციასთან დაკავშირებით.
ინგლისის საფეხბურთო სუპერთასი

ინგლისის საფეხბურთო სუპერთასი — საფეხბურთო გათამაშება ინგლისში, სადაც ინგლისის პრემიერლიგის და ინგლისის თასის გამარჯვებულები ხვდებიან ერთმანეთს. იმ შემთხვევაში, თუ ქვეყნის ჩემპიონატსაც და თასსაც ერთი გუნდი მოიგებს, მაშინ მას სუპერთასზე ჩემპიონატში მეორე ადგილზე გასული გუნდი დაუპირისპირდება.

სუპერთასი თამაშდება 1908 წლიდან. შეხვედრა იმართება ყოველი სეზონის დასაწყისში. 1974 წლიდან სუპერთასი რეგულარულად ტარდება უემბლიზე, გარდა 2001–06 წლებისა, როდესაც უემბლის რეკონსტრუქციის გამო შეხვედრები გაიმართა მილენიუმზე, კარდიფში.

გათამაშების ისტორიაში, ყველაზე წარმატებული კლუბია „მანჩესტერ იუნაიტედი“, რომელმაც 21-ჯერ მოიგო ტიტული. მოქმედი გამარჯვებულია „მანჩესტერ სიტი“.

მატჩები
სტატისტიკა კლუბების მიხედვით
კორბასიერის მყინვარი

კორბასიერის მყინვარი — ხეობის მყინვარი პენინის ალპებში, გრან-კომბენის მასივში, შვეიცარიის ვალეს კანტონის ტერიტორიაზე. მისი სიგრძე 9,8 კმ-ია, საშუალო სისქე 1 კმ, ფართობი კი 17,4 კმ².

გლასიერის მყინვარის სათავე გრან-კომბენის მწვერვალის ჩრდილოეთ კალთაზე მდებარეობს, ზღვის დონიდან დაახლოებით 4 000 მეტრ სიმაღლეზე. მყინვარის ენა ამჟამად ზღვის დონიდან 2 300 მ სიმაღლეზე მთავრდება.

მყინვარის ქვედა სექციის მარჯვენა მხარეს მიეკუთვნება შვეიცარიის ალპურ კლუბს და წარმოადგენს სასტარტო წერტილს მყინვირსა და გრან-კომბენის ტურებში.
ფეეს მყინვარი

ფეეს მყინვარი — 4,7 კილომეტრი სიგრძის მყინვარი (2005) პენინის ალპებში, შვეიცარიის ვალეს კანტონში. 1973 წელს მისი სიგრძე 5 კმ² იყო, ფართობი კი 7,5 კმ. მდებარეობს მიჩაბელჰერნერის ქედის აღმოსავლეთით, დომისა და ალალინჰორნის მწვერვალებს შორის.

მყინვარი ადვილად მისადგომია საბაგიროთი და გამოიყენება სათხილამუროდ.
ფიშერის მყინვარი

ფიშერის მყინვარი — ხეობის მყინვარი ბერნის ალპების სამხრეთ ნაწილში, შვეიცარიის ვალეს კანტონის ტერიტორიაზე. მისი სიგრძე 16 კილომეტრია და ამ მხრივ მეორე უგრძესი მყინვარია ალპებში. მოიცავს 33 კმ²-ს.

მყინვარის საწყისი წერტილი ზღვის დონიდან 4 000 მეტრზე მდებარეობს, მწვერვალ ფიშერჰორნის აღმოსავლეთ კალთაზე. დასავლეთით ერწყმის გრიუნჰორნისა და გროს-ვანენჰორნის მთები, აღმოსავლეთით კი ფინსტერაარჰორნი.

ქვემო სექციაში, მყინვარი სამხრეთით მიემართება, გროს-ვანენჰორნისა და ფინსტერაარჰორნის ღრმა ხეობაში. ზაფხულში, როდესაც თოვლის ფენა დნება, მას ნაცრისფერი დაჰკრავს და დაფარულია გარსშემორტყმული ციცაბო მთებიდან ჩამოშლილი კლდეებით. მყინვარის ენის დასასრული ზღვის დონიდან 1 700 მეტრზე მდებარეობს.
გროს-ფიშერჰორნი

ფიშერჰორნი — მწვერვალი შვეიცარიის ალპებში, ბერნის ალპების ქედზე. 4 049 სიმაღლით, იგი ფიშერჰორნის მასივის უმაღლესი მწვერვალია, რომელიც ასევე შედგება მასზე ოდნავ დაბალი ჰინტერ-ფიშერჰორნისა და კლაინ-ფიშერჰორნის მთებისგან. ჩრდილოეთიდან, ორივე მათგანი კარგადაა დაფარული სხვა მწვერვალებით და მათი დანახვა მხოლოდ სოფელ გრინდელვალიდადნაა შესაძლებელი.

პირველი ასვლა 1862 წლის 23 ივლისს განხორციელდა.
გრიუნჰორნი

გრიუნჰორნი — მწვერვალი შვეიცარიის ალპებში, ბერნის ალპების ქედზე. მდებარეობს ალპების ორ უდიდეს მყინვარს — ალეჩსა და ფიშერს შორის აღმართულ მთაგრეხილზე. მისგან სამხრეთით აღმართულია გროს-ვანენჰორნის მთა, ჩრდილოეთით კი გროს-ფიშერჰორნი.

მწვერვალზე პირველი ასვლა 1865 წლის 7 აგვისტოს განახორციელა შვეიცარიელმა მინერალოგმა წდმუნდ ვონ ფელენბერგმა.
ფინდელის მყინვარი

ფინდელის მყინვარი — ხეობის ტიპის მყინვარი პენინის ალპებში, დიუფურის მასივში, ცერმატის აღმოსავლეთით. სიგრძე 8 კილომეტრია, ფართობი 19 კმ².

მყინვარის საწყისი წერტილი მდებარეობს კიმა-დი-იაზის მთაზე, ზღვის დონიდან 3 803 მეტრ სიმაღლეზე, შვეიცარია-იტალიის საზღვარზე. აქედან მყინვარი დასავლეთით მიემართება, რიმპფიშჰორნსა და შტრაჰლჰორნს შორის. მყინვარის ენის დასასრული 2 500 მეტრ სიმაღლეზე მდებარეობს.

2009 წლის ოქტომბერში, ციურიხის უნივერსიტეტის მეცნიერთა ჯგუფმა მყინვარის სიგრძის გაზომვის ცდა ჩაატარა და მონაცემი 2005 წლის მაჩვენებელს შეადარეს. შედეგმა აჩვენა, რომ 1850 წლიდან მყინვარს დაკარგული ჰქონდა 49 მლნ მ³ ყინული და ფართობის მეოთხედი.
გაულის მყინვარი

გაულის მყინვარი — 6,2 კილომეტრი სიგრძის მყინვარი (2005) ბერნის ალპებში, შვეიცარიის ბერნის კანტონში. 1973 წელს მისი ფართობი 17,7 კმ² იყო. მყინვარი ცნობილია 1946 წლის კატასტროფით, როდესაც მას ავიაგამანადგურებელი -53 შეეჯახა, რის შემდეგ განხორციელებული სამაშველო ოპერაციაც მყინვარზე თვითმფრინავის დაჯდომის პირველი შემთხვევა იყო.
მორტერაჩის მყინვარი

მორტერაჩის მყინვარი (რეტორ. ) — ფართობის მხრივ უდიდესი მყინვარი ბერნინის ქედზე, შვეიცარიაში, ბიუდნერის ალპებში.

პასტერცესა და გეპაჩფერნერის მყინვარების შემდეგ იგი მესამე უდიდესია, ხოლო მოუცლობის მხრივ ყველაზე დიდი აღმოსავლეთ ალპებში. მორტერაჩი ტიპური ხეობის მყინვარია მკვეთრად გამოხატული ყინულის შუბლით. აკუმულაციური ზონა გადაჭიმულია მწვერვალებს — პიც-მორტერაჩის, ბერნინას, პიც-აგიუცას, პიც-არგიენტს, პიც-ცუპოსა და ბელავისტას შორის. მყინვარის ფართობი 16 კმ²-ია, ყინულის მოცულობა დაახლოებით 1,2 კმ³. მყინვარის ნადნობი წყალი მდინარე ინისა და დუნაის გავლით შავ ზღვაში ხვდება.

სიგრძის ყოველწლიურ ცვალებადობას 1878 წლიდან აითვლიან. 1998 წლისთვის, საერთო უკან დახევა 1,8 კმ იყო, საშუალო წლიური უკან დახევის მაჩვენებელი კი 17,2 მ. ეს მაჩვენებელი ბოლო დროს შესამჩნევად გაიზარდა და 1999–2005 წლებში 30 მეტრს მიაღწია.
ობერალეჩის მყინვარი

ობერალეჩის მყინვარი ( ზემო ალეჩის მყინვარი) — ხეობის ტიპის მყინვარი ბერნის ალპების სამხრეთ კალთებზე, შვეიცარიის ვალეს კანტონის ტერიტორიაზე. მისი სიგრძე 9 კილომეტრია, სიგანე 1 კმ, ხოლო ფართობი 22 კმ².

ობერალეჩის მყინვარის სისტემა შედგება ორი დაახლოებით თანაბარი მკლავისგან. მათგან აღმოსავლეთით მდებარის საწყისი წერტილი მდებარეობს ალეჩჰორნის მთის დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 3 700 მ სიმაღლეზე და დასავლეთის მკლავს უერთდება ნესტორნის მთისწინეთის ხეობაში. შემდეგ მყინვარი მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ალეჩის მყინვარის მიმართულებით, თუმცა მას ვერ აღწევს. მყინვარის ენა ზღვის დონიდან დაახლოებით 2 150 მეტრ სიმაღლეზე მთავრდება. საუკუნის შუა წლებში, პატარა გამყინვარების პერიოდში, ობერალეჩი ალეჩის მყინვარის შემადგენელი ნაწილი იყო.

2001 წელს, ალეჩის მყინვართან ერთად, ობერალეჩი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლად გამოცხადდა.
ფურკის საბაზისო გვირაბი

ფურკის საბაზისო გვირაბი — სარკინიგზო გვირაბი შვეიცარიაში. სიგრძე 15,4 კმ. გაიხსნა 1982 წლის 25 ივნისს. ერთმანეთთან აკავშირებს სოფელ ობერვალდს (ზღვის დონიდან 1368 მ) რეალპთან (ზღვის დონიდან 1538 მ). საბაზისო გვირაბმა შეცვალა მანამდე არსებული ძველი სარკინიგზო ლიანდაგი. მაქსიმალური სიმაღლე აღწევს ზღვის დონიდან 2160 მ-ს. საბაზისო გვირაბი მთელი წლის განმავლობაში უზრუნველყოფს მატერჰორნ-გოტარდის რკინიგზას მთელ ქსელზე.
ზემო გრინდელვალდის მყინვარი

ზემო გრინდელვალდის მყინვარი — ხეობის ტიპის მყინვარი შვეიცარიაში, გრინდელვალდის მუნიციპალიტეტის სამხრეთით, ბერნის ალპების ჩრდილოეთ კალთებზე, ბერნის კანტონის ტერიტორიაზე. სიგრძე 6 კილომეტრია, ფართობი კი დაახლოებით 10 კმ²-ს მოიცავს.

მყინვარი მდებარეობს შრეკჰორნის მთის სამხრეთითა და ვეტერჰორნის მთის ჩრდილოეთით გადაჭიმულ თოვლის ფართო მინდვრებზე. მყინვარის ენა ზღვის დონიდან 1 400 მ სიმაღლეზე მდებარეობს და შედეგად, ზემო გრინდელვალდი ალპების ერთ-ერთ ყველაზე დაბლა მდებარე მყინვარს წარმოადგენს.
ფილადელფია სიქსერსის მთავარი მწვრთნელები

ფილადელფია სევენთი სიქსერსი (სიქსერსი) — პროფესიონალური საკალათბურთო კლუბი, რომელიც აშშ-ის ნაციონალურ საკალათბურთო ასოციაციაში გამოდის. სიქსერსი თამაშობს ატლანტიკის დივიზიონში და არის წევრი აღმოსავლეთ კონფერენციის. გუნდის ბაზა მდებარეობს ფილადელფიაში, პენსილვანიის შტატში. თავდაპირველად გუნდი ცნობილი იყო სირაკუს ნეიშენალსით, თუმცა შემდგომ გუნდი გადაბარგდა ფილადელფიაში და სახელიც შეიცვალა.

გუნდის ისტორიაში 23 მთავარი მწვრთნელი იყო. პირველი ჩემპიონის ტიტული გუნდმა მოიგო როგორც სირაკუს ნეიშენალსი 1955 წლის ფინალში ქერვის მწვრთნელობის დროს. მეორე ტიტულის მოპოვება კი გუნდმა როგორც ფილადელფია სიქსერსი, 1967 წელს მოიგო, როდესაც გუნდს სათავეში ალექს ჰენამი ედგა, რომელსაც ყველაზე მაღალი გამარჯვების პროცენტული მაჩვენებელი აქვს სიქსერსის ისტორიაში. ბილი კანინჰემი, რომელიც თამაშობდა გუნდში და ასევე წვრთნიდა სიქსერსს 17 წლის მანძილზე, ყველა დროის გუნდის როგორც რეგულარული სეზონის, ასევე პლეი-ოფის ლიდერია გამარჯვებებით. იგი წვრთნიდა გუნდს, როდესაც უკანასკნელად 1983 წელს მოიგეს ტიტული.

ჰენამი, ჯეკ რამსი და ლარი ბრაუნი არიან მხოლოდ ის სიქსერსის მწვრთნელები, რომლებიც კალათბურთის დიდების დარბაზში იქნენ შეყვანილი, როგორც მწვრთნელები. ქერვი, პოლ სეიმორი და კევინ ლაფერი იყვნენ ის პერსონები, რომლებიც მოთამაშე-მწვრთნელის რანგში ედგნენ გუნდს, მათ შორის ქერვიმ, როდესაც როგორც მოთამაშემ დაანება თავი, კიდევ 5 სეზონის განმავლობაში ედგა გუნდს მწვრთნელის რანგში.

მნიშვნელობები
მწვრთნელები
სტატისტიკა შესწორებულია 2010-2011 წლების სეზონის დამთავრების შემდეგ. ეს სია არ შეიცავს სეზონებს.

აღნიშვნა
სიქსერსის მწვრთნელების ტოტალური რაოდენობა. ასევე ერთ ნომრად ითვლებიან ის მწვრთნელები, რომლებიც ორჯერ წვრთნიდნენ გუნდს.
ყოველი წელი არის აღნიშნული როგორც სეზონი.
ფილადელფია სიქსერსის სეზონები

ფილადელფია სევენთი სიქსერსი (სიქსერსი) — პროფესიონალური საკალათბურთო კლუბი, რომელიც აშშ-ის ნაციონალურ საკალათბურთო ასოციაციაში გამოდის. სიქსერსი თამაშობს ატლანტიკის დივიზიონში და არის წევრი აღმოსავლეთ კონფერენციის. გუნდის ბაზა მდებარეობს ფილადელფიაში, პენსილვანიის შტატში. თავდაპირველად გუნდი ცნობილი იყო სირაკუს ნეიშენალსით, თუმცა შემდგომ გუნდი გადაბარგდა ფილადელფიაში და სახელიც შეიცვალა.

1946 წელს, მფლობელმა დანიელ ბაისოუნმა შექმნა გუნდი როგორც სირაკუს ნეიშენალსი, რომელიც იყო ნაციონალური საკალათბურთო ლიგის წევრი. გუნდმა პლეი-ოფში 3-ჯერ მოახერხა გასვლა, 1949 წელს კი შეუერთდა -ს, რამდენიმე გუნდთან ერთად, რომელიც მის მეტოქე ლიგა - ამერიკის საკალათბურთო ასოციაციას . ნეიშენალსი გავიდა ყველა სეზონის განმავლობაში, ასევე მოახერხეს 3-ჯერ გასვლა ფინალში, ხოლო ერთხელ მოახერხეს დეტროიტ პისტონსის დამარცხება 1955 წლის ფინალში. მას შემდეგ რაც ფილადელფია უორიორსი გადავიდა სან-ფრანცისკოში, სირაკუს ნეიშენალსი გადავიდა ფილადელფიაში, როგორც სევენთი სიქსერსი. სიქსერსმა ფილადელფიაში დაბადებული უილტ ჩემბერლინი აიყვანეს 1964 წელს უორიორსიდან, ხოლო 1967 წლის ფინალში კი ზუსტადაც ჩემბერლინის ყოფილი გუნდი დაამარცხეს.

მნიშვნელობები
სეზონის შედეგები
ყველა დროის შედეგი
შენიშვნა: ყველა დროის ტოტალურ შედეგში, არ არის გუნდის მიერ ჩატარებული წლები შესული.
შუა ალეჩის მყინვარი

შუა ალეჩის მყინვარი — ხეობის ტიპის მყინვარი ბერნის ალპების სამხრეთ კალთაზე, შვეიცარიის ვალეს კანტონის ტერიტორიაზე. 1973 წლისათვის მყინვარის სიგრძე 5,4 კმ-ს აღწევდა, ფართობი 8,31 კმ²-ს. იწყება მწვერვალ ალეჩჰორნის აღმოსავლეთ კალთაზე და დრაიეკჰორნის სამხრეთ ფერდობზე, ზღვის დონიდან 3700 მ სიმაღლეზე, საკმაოდ ფართო ფირნის ველიდან (დახრის კუთხე 36°). შემდეგ სვლას აგრძელებს სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით გისჰორნსა და ოლმენჰორნს შორის არსებულ ხეობაში. გისჰორნის სიახლოვეს იკვებება ფირნული ველით. მყინვარის ენა მდებარეობს ზღვის დონიდან 2350 მ სიმაღლეზე. ენიდან გამომავალ მდნარ წყალს შთანთქავს დიდი ალეჩის მყინვარი. შუა ალეჩის მყინვარი დიდი ხნის მანძილზე იყო დიდი ალეჩის მყინვარის ტოტი. გლობალური დათბობისა და შედეგად ალპების მყინვარების უკან დახევის გამო 1970-იანი წლების დასაწყისში იგი მოწყდა ალეჩის მყინვარს. 2001 წლის დეკემბერში შუა ალეჩის მყინვარი იუნესკომ ალეჩის მყინვართან ერთად მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა (იუნგფრაუ-ალეჩის დაცული ტერიტორია).
ფურკის მაღალმთიანი გვირაბი

ფურკის მაღალმთიანი გვირაბი — სარკინიგზო გვირაბი შვეიცარიის სამხრეთ ნაწილში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2160 მ სიმაღლეზე. გაიხსნა 1926 წლის 3 ივლისს. სიგრძე 1874 მ. აკავშირებს ფურკის სარკინიგზო სადგურს (ურის კანტონი) მუტბახ-ბელვედერეს სადგურთან (ვალეს კანტონი). 1981 წლის 11 ოქტომბერს ფურკის მაღალმთიანი გვირაბი შეცვალა ფურკის საბაზისო გვირაბმა. ხელახლა გაიხსნა 2000 წელს და შედის ფურკის ორთქლისა და კბილა წევის რკინიგზის შემადგენლობაში. განკუთვნილია სამგზავრო მიმოსვლისათვის.
ფურკის ორთქლისა და კბილა წევის რკინიგზა

ფურკის ორთქლისა და კბილა წევის რკინიგზა — მთის რკინიგზის ხაზი შვეიცარიაში. გაიხსნა 1925 წელს. სიგრძე 17.838 კმ. არის ფურკა-ობერალპის რკინიგზის ძველი ვეებერთელა ნაწილი. მარშრუტის საწყის პუნქტად გვევლინება ურის კანტონის სოფელი რეალპი, საიდანაც გზა გრძელდება მდინარე როისის დასავლეთით. მდინარის საზღვრის ხაზი მაღლდება ტიფენბახის სადგურამდე (ზღვის დონიდან 1846 მ), უმაღლესი პუნქტი შემდეგ ფურკის სადგურია (ზღვის დონიდან 2160 მ). მარშრუტის გაყოლებით იწყება მუტბახ-ბელვედერეს სადგური (ზღვის დონიდან 2118 მ), საიდანაც აღწევს ვალეს კანტონის სოფელ ობერვალდს (ზღვის დონიდან 1366 მ). 1981 წელს რკინიგზის ხაზი დაიხურა, ხოლო 1992 წელს იგი ხელახლა აღადგინეს. ხაზის დიდი ნაწილი გაივლის ციცაბო ფერდობებს.