iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მარგარეტ ბერტი

მარგარეტ ბერტი — ( 4 ივნისი, 1896 წელი, — 1 მაისი,1971 წელი, ) ამერიკელი მეორეხარისხოვანი როლების მსახიობი, რომელიც აქტიური იყო 1930-იანი წლებიდან 1950-იანი წლების ჩათვლით.

იგი დაიბადა 1896 წლის 4 ივნისს ბლეკბერნში, ლანკაშირში. კინოკარიერა დაიწყო მუნჯი კინოს ეპოქაში, პატარა, უსახელო როლით 1926 წლის ფილმში „შავი ჩიტი“, სადაც მთავარ როლს ასრულებდა ლონ ჩეინი. თავისი ხანგრძლივი კარიერის განმავლობაში ბერტმა ითამაშა 150-ზე მეტ მხატვრულ ფილმში, მოკლემეტრაჟიან ფილმსა და სატელევიზიო შოუში, უმეტესწილად ტიტრებში მიუთითებელ როლებში, მათ შორის ბევრი უსახელო პერსონაჟის როლში. ზოგჯერ მას უფრო მნიშვნელოვანი მეორეხარისხოვანი როლი ენიჭებოდა, როგორიცაა მისის როჯერსის როლი 1947 წლის კომედია-დრამაში „სერჟანტი კოლეჯში მიდის“. ტელევიზიის გაჩენასთან ერთად ის რამდენჯერმე გამოჩნდა ტელესერიალებში, მათ შორის „როი როჯერსის შოუში“, „ჯიმ ბოუის თავგადასავლებში“ და „უოლტერ უინჩელის საქმეში“. მისი ბოლო გამოსვლა იყო პატარა როლი სიტკომში „ქვედაკაბის გზაჯვარედინი“ 1964 წელს.

ბერტი იყო კინომსახიობთა გილდიისა და ეკრანის ეპიზოდური როლების მსახიობთა გილდიის წევრი.

ბერტი გარდაიცვალა 1971 წლის 1 მაისს საკრამენტოში, კალიფორნიაში. მას ჩაუტარდა კრემაცია.
ბაკი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ბაკი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა გერმანელი ექსპერიმენტული ფიზიკოსის, ერნსტ ბაკის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1976 წელს). კრატერის ფორმირება გვიანიმბრიული ეპოქით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 34.63 კმ, სიღრმე — 2.10 კმ.

სატელიტური კრატერები
ბაკის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
თბილისის ჩემპიონატი ჭადრაკში ვაჟთა შორის 1961

თბილისის 32-ე ჩემპიონატი ჭადრაკში ვაჟთა შორის გაიმართა 1961 წლის დეკემბერში. ტურნირის გამარჯვებული გახდა გიორგი ეგიაშვილი.

ტურნირის შესახებ
ეს იყო პირველი თბილისის ჩემპიონატი, რომელიც შვეიცარიული სისტემით ჩატარდა. ტურნირში სულ 40 მოჭადრაკე მონაწილეობდა. გამარჯვებულის შემდეგ, მომდევნო ადგილებზე გასულმა მოჭადრაკეებმა – ვ. ლობჟანიძემ, ემილ მიქაელიანმა, არჩილ წერეთელმა, გურამ მაჭავარიანმა, ვ. დუგლაძემ, ს. ელბაქიძემ და ს. გერსამიამ მოიპოვეს საქართველოს 1962 წლის ჩემპიონატში თამაშის უფლება. მეტი ცნობა ამ ტურნირზე არ არსებობს.
ბეკო (მთვარის კრატერი)

კრატერი ბეკო — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ინგლისელი ოპტიკოს-ფიზიკოსისა და ფილოსოფოსის, როჯერ ბეკონის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 65.31 კმ, სიღრმე — 2.74 კმ.

სატელიტური კრატერები
ბეერი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ბეერი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა გერმანელი ასტრონომის, ვილჰელმ ბეერის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს).

სახელწოდება
კრატერის სახელწოდება მომდინარეობს, მისი ეპონიმის — ვილჰელმ ბეერის მიხედვით. შესაბამისად, კრატერის ქართული სახელწოდებაა „ბეერი“ (ორ ხმოვანს ვინარჩუნებთ) და არა „ბერი“, როგორც ეს 2009 წლის მთვარის ზედაპირის სახელწოდების რუსული ნომენკლატურული რიგის მიხედვითაა .

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 9.06 კმ, სიღრმე — 1.5 კმ.

სატელიტური კრატერები
ბრიჯი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ბრიჯი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ცენტრალურ ნაწილში. სახელი ეწოდა, აპოლო 15-ის მთვარეზე დაშვების სახსოვრად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1973 წელს).

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 0.69 კმ, სიღრმე — 0.09 კმ.

სატელიტური კრატერები
ბრიჯის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
ბირმინგემი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ბირმინგემი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილოეთ პოლარულ ნაწილში. სახელი ეწოდა ირლანდიელი ასტრონომის, ჯონ ბირმინგემის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს). კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება.

სახელწოდება
კრატერს სახელი ეწოდა მისი ეპონიმის ჯონ ბირმინგემის მიხედვით. ინგლისურად კრატერის სახელწოდება შეესატყვისება ეპონიმს, ისევე როგორც რუსულიც . ქართულადაც ეპონიმის შესატყვისი უნდა იყოს კრატერის სახელწოდება.

კრატერის აღწერა
ბირმინგემის კრატერი მდებარეობს მთვარის ჩრდილოეთ კიდურთან ახლოს და ამიტომ დედამიწიდან დაბალი კუთხით ჩანს. თავდაპირველი წარმონაქმნიდან მხოლოდ დაბალი, ჩაღრმავებული ქედების არარეგულარული პერიმეტრია შემორჩენილი, რომელიც ლავით აღდგენილ ინტერიერს აკრავს გარს. შიდა ფსკერი რამდენიმე პაწაწინა კრატერით არის მონიშნული და ზედაპირი უჩვეულოდ უხეშია კედლებიანი ვაკესთვის. განათების დაბალი კუთხე საშუალებას იძლევა, უფრო ნათლად დავინახოთ ამ ლოდებით მოფენილი ველის წვრილი დეტალები. ბირმინგემის წარმონაქმნი მდებარეობს მარე ფრიგორისის ჩრდილოეთით და დასავლეთ ბონდის კედლებიანი ვაკეს აღმოსავლეთით.

კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 89.92 კმ, სიღრმე — 2.83 კმ.

სატელიტური კრატერები
ეფი კონლი

ეფი კონლი (დ. 7 ნოემბერი, 1882 — გ. 8 აგვისტო, 1967) — ამერიკელი მოცეკვავე და მსახიობი, რომელიც ვოდევილის ტურნეებს ატარებდა პარტნიორ ფრედ უორენთან ერთად, აგრეთვე თამაშობდა მუნჯ კინოში. მათი ვოდევილის წარმოდგენები დადებითი შეფასებით სარგებლობდა საზოგადოებაში.

ადრეული ცხოვრება და ოჯახი
კონლი დაიბადა მასაჩუსეტსში 1882 წელს. მისი და, ენ კონლი, მაქსველ კარგერზე გათხოვდა.

ვაშინგტონის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკებში ინახება მისი და ფრედ უორენის 1916 წლის ფოტო, აგრეთვე მათი 1923 წელს გამოყენებული სასცენო კოსტიუმი. ეფი და მისი ქმარი ერთად მონაწილეობდნენ 1919 წლის ფილმში „მეგობრის დახმარება“.

გარდაცვალება და მემკვიდრეობა
კონლი გარდაიცვალა 1967 წელს ვან-ნაისში, კალიფორნიაში.

რჩეული ფილმოგრაფია
„მეგობრის დახმარება“ (1919) — გლორია მორნინგის როლში;
„სამართლიანი და თბილი“ (1919) — ტესის როლში;
„ოთხი ბლეფერი“ (1919) —სენიორა ფლორას როლში;
„ბრმა კაცის თვალები“ (1919);
„გასვლები“ (1920) — კაროლინ რუთერფორდის როლში;
„იღბალს გისურვებ“ (1920) — მსახურის როლში;
„გადამწყვეტი საათი“ (1920) — სალის როლში;
„ჭეშმარიტების სამოსი“ (1921 წლის ფილმი) (1921);
ბენჩი (მთვარის კრატერი)

კრატერი ბენჩი — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ცენტრალურ ნაწილში. სახელი ეწოდა, აპოლო 12-ის მთვარეზე დაშვების სახსოვრად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1973 წელს).

კრატერის აღწერა
აპოლო 12-ის ასტრონავტებმა, პიტ კონრადმა და ალან ბინმა, 1969 წლის 19 ნოემბერს, ბენჩის კრატერის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მთვარის მოდული -ით დაეშვნენ. ბენჩის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს უფრო დიდი ჰედისა და მზომიორის კრატერები. დასავლეთით კი შარპის კრატერია (ახლანდელი შარპ-აპოლო).

კრატერს ბენჩი ეწოდება კრატერში არსებული ტერასების (სკამების) გამო. მისიის დაგეგმვისას კრატერის დასავლეთ მხარეს მდებარე ფართო ტერიტორიას „დაბალ სკამს“ უწოდებდნენ, ხოლო აღმოსავლეთ მხარეს მდებარე უფრო პატარა ტერიტორიას „მაღალ სკამს“ უწოდებდნენ.

სატელიტური კრატერები
ბენჩის კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
პუერტო-რიკო (მრავალმნიშვნელოვანი)

პუერტო-რიკო შეიძლება აღნიშნავდეს:

პუერტო-რიკო — არაინკორპორირებული ორგანიზებული სტატუსის მქონე ამერიკის შეერთებულ შტატებთან თავისუფლად ასოცირებული ტერიტორია ცენტრალურ ამერიკაში;
პუერტო-რიკო — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, მეტის დეპარტამენტში;
პუერტო-რიკოს ღარი — ღრმა ზღვის ღარი ატლანტის ოკეანის დასავლეთ ნაწილში.
ბოუენ-აპოლო (მთვარის კრატერი)

კრატერი ბოუენ-აპოლო — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის მატერიკულ ნაწილში. კრატერს, აპოლო 17-ის ასტრონავტებმა სახელი დაარქვეს, კანადელი გეოლოგის ნორმან ლევი ბოუენის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1973 წელს). კრატერის ფორმირება გვიანიმბრიული ეპოქით ივარაუდება.

კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 0.3 კმ, სიღრმე — 0.04 კმ.

სატელიტური კრატერები
ბოუენ-აპოლოს კრატერს, სატელიტური კრატერები არ გააჩნია.
გიორგი ბაბაკინი

} – გ. 3 აგვისტო, 1971) — საბჭოთა რაკეტულ-კოსმოსური სისტემების კონსტრუქტორ-ინჟინერი. იყო ლავოჩკინის კონსტრუქტორული ბიუროს მთავარი კონსტრუქტორი (1965–1971). სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1970 წლის 24 ნოემბრიდან). ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1968). სოციალისტური შრომის გმირი (1970). ლენინის პრემიის ლაურეატი (1966).

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ბაბაკინი.
იოჰან ბაიერი

იოჰან ბაიერი (; დ. 1572, რაინი, ბავარია — გ. 7 მარტი, 1625, აუგსბურგი) — გერმანელი ასტრონომი, იურისტი და ასტრონომიის ისტორიკოსი.

ბიოგრაფია
მან ფილოსოფიის შესწავლა ინგოლშტადტში 1592 წელს დაიწყო და მოგვიანებით აუგსბურგში გადავიდა იურისპრუდენციის პრაქტიკის გასაგრძელებლად. აუგსბურგში ყოფნისას ასტრონომიით დაინტერესდა. საბოლოოდ, 1612 წელს, აუგსბურგის საქალაქო საბჭოს იურიდიული მრჩეველი გახდა.

მისი ყველაზე ცნობილი ნაშრომი იყო ვარსკვლავური ატლასი „ურანომეტრია“, რომელიც 1603 წელს გამოიცა და რომელიც პირველი ატლასი იყო, რომელმაც მთელი ციური სფერო მოიცვა. მან შემოიღო ვარსკვლავების სახელდების სისტემა ბერძნული ასოების გამოყენებით, ასევე რამდენიმე ახალი თანავარსკვლავედი.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ბაიერი.
სამხრეთ პოლუსი-ეიტკენის აუზი

სამხრეთ პოლუსი-ეიტკენის აუზი — მთვარის უდიდესი დეპრესია, მდებარე მთვარის უკანა მხარის, სამხრეთ ნახევარსფეროში. ის მთელ მზის სისტემაში ერთ-ერთი უდიდესი ცნობილი კრატერია. ეს მთვარეზე, ყველაზე ღრმა და უძველესი ცნობილი შეჯახების სტრუქტურაა. მისი კიდე დედამიწიდან ჩანს, როგორც მთის ქედი, რომელიც მთვარის სამხრეთ კიდურთან (ლაიბნიცის მთები) ახლოს მდებარეობს. აუზის ზედაპირი მიმდებარე მაღალმთიანეთისგან გამოირჩევა უფრო მუქი ფერით, მაგრამ არა ისეთი მუქი, როგორც მთვარის ზღვის ვაკეები. კრატერის ფორმირება პრე-ნექტარული პერიოდით ივარაუდება. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი 1500 კმ, სიღრმე — 3.94 კმ.

სამხრეთ პოლუსი-აიტკენის აუზი დასახელებულია მის ორივე მხარეს არსებული ორი მახასიათებლის გამო: მთვარის სამხრეთი პოლუსი და კრატერი ეიტკენი. ეს სამუშაო სათაურია. ამ ობიექტს ოფიციალური (საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ დამტკიცებული) სახელწოდება არ გააჩნია.
ბოჭკოვანა

ბოჭკოვანა — სოკოების გვარი ბოჭკოვანასებრთა ოჯახისა, რომელშიც გაერთიანებულია 1000-ზე მეტი სახეობა. მიკორიზას წარმოქმნიან სხვადასხვა სახოების ხეებთან. სახელწოდება მიიღო ბოჭკოვანი ფეხის წყალობით.

გვარში შემავალი თითქმის ყველა სახეობა შხამიანია, მათ შორის არის სასიკვდილოდ შხამიანები, მაგ., ისეთი როგორიცაა წვეტიანი ბოჭკოვანა, რომელიც შეიცავს დიდი რაოდენობით ტოქსინ მუსკარინს, ხოლო ზოგიერთი სახეობა აგრეთვე შეიცავს ფსილოციბინსაც, მაგალითად, .

ნაყოფსხეული ქუდ-ფეხიანია, ცენტრალური. ქუდი — კონუსური ან ზარისებრი, ცენტრში ხშირად ბორცვაკით, აბრეშუმისებრ-ბოჭკოვანი, ზოგჯერ ქერცლოვანი, ხშირად რადიალურად დახეთქილი. ფეხი აბრეშუმისებრია, ხშირად ქერცლოვანი. ფირფიტები შეზრდილია, მკრთალ-მურადან ყავისფრამდე. სპორების ფხვნილი — ყვითელ-მურა.

როგორც წესი, იზრდებიან ჯგუფებად ნესტიან ნიადაგზე, წიწვოვან, ფოთლოვან და შერეულ ტყეებში, გზის პირებზე, პარკებში, ბაღებსა და მდელოებზე. სეზონი — მაისიდან ნოემბრამდე. ტიპური სახეობაა .
კოპერნიკული პერიოდი

კოპერნიკული პერიოდი (; 1.1 მლრდ. წლის წინ — დღემდე) — მთვარის გეოლოგიურ ისტორიაში ბოლო პერიოდი. იგი 1.1 მილიარდი წლის წინ დაიწყო და დღემდე გრძელდება. ეს პერიოდი ხასიათდება მთვარეზე შინაგანი გეოლოგიური აქტივობის გარეგანი გამოვლინებების სრული არარსებობით, რაც, როგორც ჩანს, მისი ბირთვის გაგრილების და ლითოსფეროს მზარდი სისქის გამოა, რომელიც ამ პერიოდის დასაწყისისთვის უკვე ასობით კილომეტრს აღწევდა. ამრიგად, კოპერნიკული პერიოდის განმავლობაში მთვარის ზედაპირი პრაქტიკულად უცვლელი რჩება.

მთვარის ლანდშაფტის ტრანსფორმაციის ერთადერთი ფაქტორი ბოლო მილიარდი წლის განმავლობაში ასტეროიდების და კომეტების ფრაგმენტების ზემოქმედებაა მთვარის ზედაპირზე. ყველაზე ახალგაზრდა დარტყმითი კრატერები, რომლებიც ხასიათდება ხელუხლებელი, კაშკაშა სხივური სისტემებით, რომლებიც წარმოიქმნება გამოტყორცნილი მასალისგან, რომლის ასაკი, სავარაუდოდ, 0.8–1.3 მილიარდი წელია, კოპერნიკის პერიოდს მიეკუთვნება. ამ ახალგაზრდა კრატერებიდან ერთ-ერთი, კოპერნიკი, ამ პერიოდს თავის სახელს აძლევს. დიდი კოპერნიკის კრატერების ფსკერი და კიდეები შეიცავს ვულკანურ სტრუქტურებს, რომლებიც შეიძლება კრატერების ქვეშ მასშტაბური დარტყმითი დნობის შედეგი იყოს.
ედუარდ ბენიამინ ბაიო

ედუარ ბენიამინ ბაიო (; დ. 14 თებერვალი, 1848, შალონ-სიურ-სონი — გ. 8 ივლისი, 1934, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი ასტრონომი.

ბიოგრაფია
დაიბადა შალონ-სიურ-სონში, სადაც მიიღო უმაღლესი განათლება. 1879-1908 წლებში იყო ტულუზის ობსერვატორიის დირექტორი და ასწავლიდა ტულუზის უნივერსიტეტში, სადაც ასევე მსახურობდა მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანად. 1908-1926 წლებში იყო პარიზის ობსერვატორიის დირექტორი.

მან ძირითადად წვლილი შეიტანა ციურ მექანიკაში, განსაკუთრებით სატურნის ბუნებრივი თანამგზავრების მოძრაობის შესწავლაში, ასევე დროის სტანდარტიზაციის პროცედურებში. ის იყო მსოფლიო დროის ბიუროს პრეზიდენტი და გრძედების ბიუროს წევრი.

1919 წელს მან დააარსა საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი და იყო მისი პირველი პრეზიდენტი (1919–1922).

ჯილდოები და მედლები
პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1908), სანქტ-პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრ-კორესპონდენტი (1913). კეტრინ ბრიუსის მედალი (1923).

ხსოვნა
მის პატივსაცემად:
მთვარის ერთ ერთ კრატერს დაარქვეს ბაიო;
ასტეროიდებს ეწოდათ (11764) და (1280) .
კირხერის მუზეუმი

კირხერის მუზეუმი — საზოგადოებისთვის ღია ანტიკვარიატის და იშვიათი საგნების კოლექცია, დაარსებული 1651 წელს ათანასე კირხერის მიერ. ხშირად ითვლება მსოფლიოს პირველ მუზეუმად. მუზეუმში თავმოყრილი იყო მრავალფეროვანი საგნები — ბუნებისმეტყველების, არქეოლოგიის, ხელოვნების, მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის სფეროებიდან. კოლექცია ეტაპობრივად დაიშალა და ოფიციალურად გაუქმდა 1916 წელს.

ისტორია
კირხერმა, რომელიც რომის კოლეჯში ასწავლიდა მათემატიკას, ფიზიკას და აღმოსავლურ ენებს, კოლექცია მნიშვნელოვნად გააფართოვა — დაამატა მოგზაურობებიდან (სიცილია, 1630; მალტა, 1636) წამოღებული საგნები, ასევე ეგზოტიკური ობიექტები, რომლებიც მისთვის საზღვარგარეთის იეზუიტური მისიებიდან იგზავნებოდა. მუზეუმი ფართოდ ცნობილი გახდა მისი მრავალფეროვანი შინაარსითა და თავად კირხერის გამომგონებლობით.

მუზეუმის პირველი კატალოგი გამოიცა 1678 წელს ჯორჯო დე სეპიბუსის მიერ. კირხერის გარდაცვალების (1680) შემდეგ მუზეუმი დროებით გაჩერდა, თუმცა მოგვიანებით ფილიპო ბონანიმ(1709) ახალი კატალოგი გამოსცა და განაახლა მუშაობა. მოგვიანებით მუზეუმი კვლავ გაიზარდა — მიიღეს მნიშვნელოვანი შემოწირულობები, მათ შორის მარკიზ ალესანდრო გრეგორიო კაპონისა და პოლონეთის მეფე ავგუსტ -ის მხრიდან.არქეოლოგიური კოლექცია განსაკუთრებით გააფართოვა კონტუჩიო კონტუჩიმ, რომელიც მუზეუმს 1741–1761 წლებში ხელმძღვანელობდა.

დაშლა
1773 წელს იეზუიტების ორდენის გაუქმების შემდეგ, რომის კოლეჯი საერო სამღვდელოებას გადაეცა და მუზეუმის კოლექციის გადანაწილება დაიწყო: ბევრი ნიმუში ვატიკანის პიო-კლემენტინის მუზეუმში აღმოჩნდა. 1814 წელს იეზუიტები აღადგინეს, და 1824 წელს ლეო -მ კოლეჯი და მუზეუმი მათ დაუბრუნა.

2001 წელს ვენეციაში გაიმართა გამოფენა, რომელიც კირხერის მუზეუმს მიეძღვნა. გამოიცა კატალოგი, რომელშიც წარმოდგენილია სხვადასხვა მუზეუმში განთავსებულ კირხერის კოლექციის ექსპონატების ფოტოები. მის ისტორიული განლაგების იმიტაცია.
სანტა-მარია-ინ-არაჩელი

სანტა-მარია-ინ-არაჩელი — ეკლესია კაპიტოლიუმის ბორცვზე რომში, იტალია. 1250 წლიდან 1798 წლამდე იყო ფრანცისკანული ორდენის გენერალური კურიის შტაბ-ბინა და დღემდე რომის საქალაქო საბჭოს ოფიციალურ ეკლესიად რჩება, რომელიც იყენებს ტიტულს „სენატუს პოპულუსკე რომანუს“. ამჟამინდელი კარდინალი მღვდელია სალვატორე დე ჯორჯი.

რელიქვიები და ლოცვები
ეკლესიაში ინახება იმპერატორ კონსტანტინეს დედის, წმინდა ელენეს რელიქვიები. მასში ინახება მადონა არაკოელის (1636) და არაკოელის სანტო ბამბინოს (1897) პაპის გვირგვინოსანი გამოსახულებები, ჩვილი ქრისტეს ხის ქანდაკება, რომელსაც, სავარაუდოდ, სამკურნალო ძალა აქვს. ორიგინალი 1994 წელს მოიპარეს.

წარმოშობა და სტრუქტურა
კაპიტოლიუმის ბორცვის ჩრდილოეთ მწვერვალზე აშენებული ეკლესიის საძირკველი, რომელიც ოდესღაც იუნო მონეტას ტაძრის ადგილას იდგა, 574 წელს მოხსენიებულ ბიზანტიურ სააბატოს უკავშირდება. თავდაპირველად ეკლესია ბერძნულ რიტუალს მისდევდა, რაც ბიზანტიურ გავლენას ასახავდა, მაგრამ მოგვიანებით ბენედიქტელებს, შემდეგ კი 1249 წელს ფრანცისკანელებს გადაეცათ.

ხელოვნება და არქიტექტურა
არაჩოელის აქვს ხის ჭერი, რომელიც 1571 წლის ლეპანტოს ბრძოლის შემდეგ აშენდა და გამარჯვებისთვის მადლიერების ნიშნად არის მორთული. მის სამლოცველოებში ინახება ხელოვნების მნიშვნელოვანი ნიმუშები, განსაკუთრებით პინტურიკიოს ფრესკები ბუფალინის სამლოცველოში, რომელიც ასახავს სცენებს სიენელი წმინდა ბერნარდინოს ცხოვრებიდან. ბაზილიკას ასევე აქვს კოსმატესკის იატაკი, არნოლფო დი კამბიოს უძველესი სამარხი და - საუკუნეების ბიზანტიური ღვთისმშობლის ხატი.
ვილი ბენცი

ვილი ბენცი (; დ. 6 ივლისი, 1955, ნევშატელი, შვეიცარია) — შვეიცარიელი ასტროფიზიკოსი.

ბიოგრაფია
ასტროფიზიკის დოქტორი, სპეციალიზირებული პლანეტარული სისტემების მოდელირებაში, ის არის ბერნის უნივერსიტეტის ფიზიკის ინსტიტუტის პროფესორი, სადაც ასევე დირექტორია. ამ თანამდებობაზე, ის ასევე არის კვლევის ეროვნული კომპეტენციის ცენტრის „ – პლანეტების წარმოშობის, ევოლუციისა და დახასიათების“ დირექტორი სტეფან უდრისთან ერთად, რომელიც -ის თანადირექტორია. კერძოდ, ვილი ბენცი ხელმძღვანელობს -ის მე-5 პროექტს „ფორმირება და ევოლუცია“. უფრო ზოგადად, ვილი ბენცი ცნობილია იმით, რომ მან თავის გუნდთან ერთად შეიმუშავა პლანეტების ფორმირების მოდელი, რომელიც ცნობილია როგორც „ბერნის მოდელი“.

საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის ფარგლებში, 2012 წლამდე ის იყო დივიზიის „ვარსკვლავების“ წევრი. 2012 წელს -ს დივიზიების რესტრუქტურიზაციის შემდეგ, იგი იყო დივიზიის „პლანეტარული სისტემები და ბიოასტრონომია“, დივიზიის „ვარსკვლავები და ვარსკვლავური ფიზიკა“ და ამ უკანასკნელის „ვარსკვლავური კონსტიტუციის“ 35-ე კომისიის წევრი. ის არის კავშირის არჩეული პრეზიდენტი 2021-2024 წლების ტრიენუმისთვის, შემდეგ კი პრეზიდენტი 2024-2027 წლების ტრიენუმისთვის.

ის 2015 წლიდან არის საფრანგეთის საჰაერო და კოსმოსური აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი.

2018 წლის 1 იანვრიდან, იგი შეცვლის პატრიკ როშს (ოქსფორდის უნივერსიტეტი) ევროპის სამხრეთ ობსერვატორიის საბჭოს პრეზიდენტის თანამდებობაზე. ერთი წლით არჩეული, მას ექნება ორჯერ ხელახლა არჩევის უფლება.
ხრისტოფ ჰენდრიკ დიდერიკ ბაის-ბალოუ

ხრისტოფ ჰენდრიკ დიდერიკ ბაის-ბალოუ (; დ. 10 ოქტომბერი, 1817 — გ. 3 თებერვალი, 1890) — ნიდერლანდელი ქიმიკოსი და მეტეოროლოგი. სანქტ-პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრი-კორესპონდენტი (1887). 1854 წელს მან შეადგინა სინოპტიკური ქარის რუკები. ის იყო ნიდერლანდების მეტეოროლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი. მან ემპირიულად გამოიტანა ქარის ბრუნვის კანონი დაბალი წნევის არეალის გარშემო, რომელსაც მისი სახელი ჰქვია. მან ჰოლანდიაში შექმნა, შტორმის გამაფრთხილებელი სისტემა.

ბიოგრაფია
ბაის-ბალოუ კლუტინგში დაიბადა, მღვდელი ენტონი იაკობუსის ოჯახში. მისი დედა იყო გერტრუდ ფრანცისკა ლიქს რავენი. ის სწავლობდა მინერალოგიას, გეოლოგიას და თეორიულ ქიმიას უტრეხტის უნივერსიტეტში. მან დაასრულა ასპირანტურა 1844 წელს. 1847 წელს მან დაიწყო მათემატიკის სწავლება იმავე უნივერსიტეტში, ხოლო 1867 წელს - ფიზიკის.

ბაის-ბალოუ მეტეოროლოგიით დაინტერესდა ტელეგრაფისა და დისტანციური შეტყობინების სისტემების გამოგონების შემდეგ. 1850-იანი წლებიდან ის იწერდა ტელეგრაფით მიღებულ ამინდის მონაცემებს. 1854 წელს იგი გახდა მეტეოროლოგიის ინსტიტუტის ხელმძღვანელი. ის იყო ერთ-ერთი პირველი, ვინც აღიარა საერთაშორისო თანამშრომლობის საჭიროება. 1873-1879 წლებში იყო საერთაშორისო მეტეოროლოგიური კომიტეტის პირველი თავმჯდომარე, რომელიც მსოფლიო მეტეოროლოგიური ორგანიზაციის წინამორბედი იყო.

ბაის-ბალოუ უფრო პრაქტიკოსი იყო, ვიდრე თეორეტიკოსი. მისი სახელობის კანონი პირველად 1790 წელს აღწერა გერმანელმა მეცნიერმა გენრიხ ვილგელმ ბრანდესმა. თუმცა, სწორედ ბაის-ბალოუმ დაადასტურა კანონი და დაიწყო მისი გამოყენება საზღვაო ნავიგაციაში. 1850-იანი წლებიდან, ბაის-ბალოუს ხელმძღვანელობით, მეტეოროლოგიურმა ინსტიტუტმა დაიწყო პირველი საზღვაო რუკების გამოქვეყნება, რომლებიც მოიცავდა ინფორმაციას ქარის მიმართულების, შტორმების გავრცელების, წვიმისა და ნისლის შესახებ წყლებში. 1860 წლის ივნისში მან შტორმების შესახებ გამაფრთხილებელი სისტემა შექმნა.

ბაის-ბალოუ, შესაძლოა, ერთ-ერთი პირველი იყო, ვინც გამოიყენა იზობარული რუკები, რომლებიც აჩვენებდნენ მაღალი და დაბალი წნევის ზონებს (ციკლონები და ანტიციკლონები). მან გამოსცადა ამერიკელი მეცნიერის უილიამ ფერელის და ავსტრიელი მეცნიერის კრისტიან დოპლერის თეორიები.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ბაის-ბალოუ.
გეტბოლი

გეტბოლი — ვატები, ანუ მოქცევის ველები, სანაპირო დანალექი სისტემები. იგი მნიშვნელოვანი ჰაბიტატია სხვადასხვა ტიპის ორგანიზმებისთვის, მათ შორის მიგრირებადი ფრინველებისა და ზღვის ფაუნისთვის, როგორიცაა მოლუსკები, კიბოები, რვაფეხები და ლოკოკინები. 2021 წელს სამხრეთ კორეის ოთხი გეტბოლი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში გამორჩეული ბუნებრივი თვისებების გამო. ამ გეტბოლებიდან თითოეული წარმოადგენს ოთხ განსხვავებულ ტიპს (ესტუარული ტიპი, ღია ბუხტის ტიპი, არქიპელაგის ტიპი და ნახევრად დახურული ტიპი).

აღწერა
იუნესკოს სიაში შეტანილი ოთხი გეტბოლის სახელებია სოჩონის, გოჩანგის, შინანის და ბოსონგ-სუნჩონის გეტბოლები. სამი გეტბოლი მდებარეობს კორეის დასავლეთ სანაპიროზე, ხოლო ბოსონგ-სუნჩონის გეტბოლი მდებარეობს სამხრეთ სანაპიროზე. ისინი შეფასებული იყო კრიტერიუმის
მიხედვით, რომელიც მოიცავს საიტებს, რომლებიც „შეიცავენ ბიოლოგიურ მრავალფეროვნებას ინ-სიტუ კონსერვაციისთვის ყველაზე მნიშვნელოვან და უმნიშვნელოვანეს ბუნებრივ ჰაბიტატებს, მათ შორის მათ, რომლებიც შეიცავენ მეცნიერების ან კონსერვაციის თვალსაზრისით გამორჩეული უნივერსალური ღირებულების მქონე საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობებს.“ გეტბოლებში არსებულ ზოგიერთ სახეობას მიეკუთვნება ტალახის რვაფეხა, იაპონური ტალახის კიბო, ვიოლინო კიბო, მრავალჯაგრიანი ჭიები, სტიმპსონის მოჩვენების კიბო და ყვითელი ზღვის ქვიშის ლოკოკინა. ასევე მოლუსკების რამდენიმე სახეობა. გეტბოლები ხელს უწყობენ მიგრირებადი ფრინველების საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობებს რომ გაჩერდნენ რომელიმე გეტბოლში საფრენ გზაზე. დაფიქსირდა -ის წითელი სიის 22 სახეობა, რომლებიც ვიზიტორები იყვნენ გეტბოლისა, მათ შორის კრიტიკულად საფრთხის ქვეშ მყოფი ნისკარტნიჩაბა. გარდა ამისა, დაცულ ტერიტორიებზე დაფიქსირდა ბენთოსური დიატომების 375 სახეობა, 118 წყლის ფრინველი, 857 მაკრობენთოსი, 152 ზღვის მაკროწყალმცენარე, 47 ენდემური და 5 საფრთხის ქვეშ მყოფი ზღვის უხერხემლო სახეობა.

მოქცევის ველები განვითარდა ბოლო გამყინვარების შემდეგ, მდინარეების მიერ დანალექების დაგროვებისა და მათი გაფანტვის ურთიერთქმედების შედეგად, ტალღების მოქმედებით და ქარით გამოწვეული დინებებით. იგი ჩამოყალიბა დიდი მდინარების ესტუარებში და კუნძულების სანაპიროებზე. მუსონური კლიმატის შედეგად, ეროზია და ქიმიური ამოვარდნა სანაპიროზე ხდება ზამთარში, ხოლო დანალექების დაგროვება ხდება ზაფხულში.

საფრთხეები
ოთხივე ძეგლი მკაცრად იმართება ჭაობების კონსერვაციის კანონის შესაბამისად. მიუხედავად ამისა, არსებობს გარკვეული რისკები, რომლებსაც უქმნის გარემოს ისეთი აქტივობები, როგორიცაა პორტებისა და საზღვაო გზების გაღრმავება, ნაპირიდან კუნძულზე და კუნძულიდან კუნძულზე ხიდების მშენებლობა, ოფშორული ქარის ენერგიის წარმოების განვითარება, ზღვის აგრეგატების მოპოვება, მავნე ან ზღვის ეკოსისტემის დამაშლელი სახეობების შემოტანა და ადგილობრივების თევზაობის საქმიანობა. ყველაზე დამაზიანებელი საქმიანობა მიწის აღდგენაა, მაგრამ ასეთი ქმედებები მკაცრად აკრძალულია მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლებზე. შესაძლო გარემოსდაცვითი ზეწოლა მოიცავს ზღვის და სანაპიროს დაბინძურებას, კლიმატის ცვლილებას, სანაპიროს ეროზიას და ნავთობის დაღვრას.
ჩლებიჩეკი

ობლოჟენი ჩლებიჩეკი ან უბრალოდ ჩლებიჩეკი ( ლიტ. „პატარა პური“) — ჩეხური და სლოვაკური წარმოშობის კერძი, რომელიც ასევე გავრცელებულია სხვა ყოფილ ავსტრო-უნგრეთის ქვეყნებში. ეს არის ღია სენდვიჩის სახეობა სხვადასხვა ინგრედიენტითა და გარნირით. ხშირად მიირთმევენ აპეტაიზერად ან წასახემსებლად

.

სერვირება
ჩლებიჩეკი ღია სენდვიჩის სახეობაა. ის წარმოადგენს დაჭრილ პურს, რომელსაც კარაქი ან სხვა სახის სპრედი აქვს გადასმული და ადევს სხვადასხვა გარნირი, მაგ. შებოლილი ხორცი, როგორიცაა ლორი, სალამი და ძეხვი, დაჭრილი მოხარშული კვერცხი, ყველი, კრემ-ყველი, კიტრი, პომიდორი, თევზის პასტა, სალათები და ა. შ.

გარნირად შეიძლება გამოიყენონ ზოგიერთი ბოსტნეულიც, როგორიცაა ბულგარული წიწაკა, მწნილი, პომიდორი, ბოლოკი და ოხრახუში. ჩლებეჩეკის მთავარი ინგრედიენტია ვეკას ან ბაგეტის პური. ისინი ზოგჯერ იყიდება ფესტივალების დროს, საკვების დახლებსა და ბარებში.
ვლადიმირ არტემიევი

ვლადიმირ ანდრიას ძე არტემიევი (; დ. , სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთის იმპერია — გ. 11 სექტემბერი, 1962, მოსკოვი, სსრკ) — საბჭოთა, რაკეტულ-კოსმოსური სისტემების კონსტრუქტორი და პირველი საბჭოთა უკვამლო დენთის რაკეტების შემუშავებისა და ტესტირების მონაწილე. ის იყო გაზის დინამიკის ლაბორატორიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და კატიუშას რაკეტის გამშვებისთვის რაკეტული ჭურვების შემქმნელი. მან ასევე შექმნა პირველი სამამულო რაკეტა სიღრმისეული მუხტით. ის იყო ორი სტალინური პრემიის ლაურეატი: მე-2 (1941) და მე-1 (1943).

ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს არტემიევი.