iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ქრიზოსტომოს II (კვიპროსის მთავარეპისკოპოსი)

მთავარეპისკოპოსი ქრიზოსტომოს (, ერისკაცობაში — იროდოტ დიმიტრიუსი, ; დ. 10 აპრილი, 1941, სოფ. ტალა, პაფოსი — გ. 7 ნოემბერი, 2022) — ეპისკოპოსი; კვიპროსის მართლმადიდებელი ეკლესიის მთავარეპისკოპოსი 2006 წლის 5 ნოებრიდან 2022 წლის 7 ნოემბრამდე (გარდაცვალებამდე).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1941 წლის 10 აპრილს, სოფ. ტალაში, ქ. პაფოსის მახლობლად. სკოლის დამთავრების შემდეგ გახდა მორჩილი წმიდა ნეოფიტეს მონასტერში. 1963 წელს დაამთავრა ქ. პაფოსის გიმნაზია. 1963 წლის 3 ნოემბერს ხელდასხმულ იქნა დიაკვნად. 1968–1972 სწავლობდა ათენის უნივერსიტეტის საღვთისმეტყველო ფაკულტეტზე. 1972 წელს არჩეულ იქნა წმიდა ნეოფიტეს მონასტრის იღუმენად. 1972 წლის 12 ნოემბერს ხელდასხმულ იქნა პრესვიტერად და მაკარიო -ემ აკურთხა იღუმენად. 1978 წლის 26 თებერვალს ებოძა მიტროპოლიტობა. 2006 წლის 5 ნოემბერს არჩეულ იქნა მთავრეპისკოპოსად ახლისა იუსტინიანასი და სრულიად კვიპროსისა. 2006 წლის 12 ნოემბერს შედგა ქრიზოსტომოს -ის ინთრონიზაცია.

გარდაიცვალა 2022 წლის 7 ნოემბერს, 81 წლის ასაკში. სიცოცხლის ბოლო ოთხი წლის განმავლობაში სიმსივნის უკიდურეს ფორმას ებრძოდა.

რესურსები ინტერნეტში
ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები და მათი მეთაურები
კვიპროსის მართლმადიდებელი ეკლესიის ოფიციალური საიტი
ტრირ-ნორდი

ტრირ-ნორდი არის ქალაქ ტრირის (რაინლანდ-პფალცის მხარე, დასავლეთი გერმანია) 19-დან ერთ-ერთი უბანი. ქალაქ ტრირის ამ უბნის მოსახლეობა 2009 წლის მდგომარეობით 13 539 კაცს შეადგენს.

გეოგრაფია
ტრირ-ნორდი ეწოდება უბანს, რომელიც ტრირის ისტორიულად ჩამოყალიბებული ძველი ურბანული ნაწილის ჩრდილოეთით მდებარეობს და რუვერ/აიტელსბახის უბნამდე მონაკვეთს წვდება. უბნის ფართობი მოიცავს 376,9 ჰექტარს. ტრირ-ნორდი უშუალოდ პორტა ნიგრასთან იწყება და მოიცავს (ისტორიულად არსებული) რომაული სასაფლაო ტერიტორიას.

ქალაქის ეს ნაწილი მოიცავს ასევე პაულინისა და მაარის უბნებს და ცურლაუბენის სანაპირო ზოლსაც. ნელსის მამულს პარკითურთ („ნელსის პარკი“) და წრიული გამანაწილებელი გზით. აქვეა ყოფილი სამხედრო ქალაქი „კასტელფორტე“, რომელსაც აქ დაბანაკებული საფრანგეთის არმია გამოიყენებდა 1999 წლამდე.

კულტურა და ღირსშესანიშნაობანი
ტრირის სიმბოლოა ქალაქის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარე სანქტ. პაულინის ეკლესია, რომელიც ბაროკოს ეპოქის ერთ-ერთი საუკეთესო ძეგლია. ეკლესია საუკეთესო მდგომარეობაშია შემონახული. გარედან შენობა ყვითლადაა შეღებილი და შორიდანაც კარგად ჩანს. იქვე ახლოს მდებარეობს დასავლეთ ევროპაში ერთ-ერთი უძველესი წმ. მაქსიმინეს სააბატო, რომელიც ტრირის ბენედიქტინელთა ორდენს ეკუთვნის. სულ მთლიანად კი ბენედიქტინელების საკუთრებაში არსებული ოთხი ასეთი ეკლესიაა ქალაქ ტრირში.
ვარსკვლავიერი სიდიდე

ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე — ციური სხეულის (ვარსკვლავის, პლანეტის და ა. შ.) მიერ დედამიწაზე, მხედველობის სხივის მართობულ სიბრტყეში შექმნილი განათებულობის ზომა. ახასიათებს მნათობის ბრწყინვალება. ვარსკვლავიერი სიდიდის განსაზღვრისას გათვალისწინებულია მნათობის სხივთა შესუსტება დედამიწის ატმოსფეროს განჭოლვისას. გამოისახება, როგორც რიცხვი, „“ ხარისხში (მაგალითად: 5; ).

პირველად შემოიღო ჰიპარქემ (ძვ. წ. ს.), რომელმაც შეუიარაღებელი თვალით ხილვადი ყველა ვარსკვლავი 6 კლასად დაყო. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავებს მიაწერა 1-ლი სიდიდე, ხოლო ყველაზე მკრთალებს — მე-6. ვარსკვლავიერი სიდიდე დაკავშირებულია შესაბამის განათებულობასთან:

=\{+_0},

სადაც _0 ვარსკვლავიერ სიდიდეთა სკალის ნულპუნქტია. იგი განისაზღვრება ე. წ. სტანდარტულ ვარსკვლავებზე ჩატარებული დაკვირვებებით კოეფიციენტის მნიშვნელობად ინგლისელ ასტრონომის ნ. პოგსონის წინადადებით მიღებულია — 2.5. ვარსკვლავიერ სიდიდეთა განსხვავებას 5 ერთეულით შეესაბამება განათებულობათა განსხვავება 100-ჯერ. გაზომვის მეთოდიკის მიხედვით ვარსკვლავიერი სიდიდე შეიძლება იყოს ვიზუალური (რომელსაც ვიზუალური ფოტომეტრის მეშვეობით თვალით განსაზღვრავენ), ფოტოგრაფიული (ადგენენ ფოტოფირფიტაზე მნათობის გამონასახის მიხედვით), ფოტოელექტრული (საზღვრავენ ფოტოელექტრული ფოტომეტრით) და რადიომეტრული (განსაზღვრავენ ბოლომეტრით). ეს სხვადასხვაობა შეესაბამება მნათობის ბრწყინვალების გაზომვას სპექტრის სხვადასხვა დიაპაზონში. ვიზუალურთან ახლოსაა ე. წ. ფოტოვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე; ვარსკვლავიერ სიდიდეს საზღვრავენ სტანდარტებად შერჩეული ვარსკვლავების ბრწყინვალებასთან მოცემული ვარსკვლავის ბრწყინვალების შედარების საფუძველზე. სტანდარტებად შერჩეულია ვარსკვლავთა ჯგუფები ცის სხვადასხვა უბანში და მათი ბრწყინვალება საგანგებოდაა განსაზღვრული. ფართოდ იყენებენ სტანდარტების ე. წ. სისტემას, რომელშიც ვარსკვლავიერი სიდიდეები მოცემულია სპექტრის ულტრაიისფერ (3500), ლურჯ (4350) და ყვითელ (5550) უბნებში. სხვადასხვა სისტემაში განსაზღვრულ ვარსკვლავიერ სიდიდეთა სხვაობები სპექტრში ენერგიის განაწილებას გვიჩვენებს და ფერის მაჩვენებლებს განსაზღვრავს.

ისეთ ვარსკვლავიერ სიდიდეს, რომელიც ექნებოდა მნათობს 10 პს მანძილზე, ეწოდება აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე; ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდისაგან განსხვავებით, რომელიც ვარსკვლავის მანძილზეა დამოკიდებული, აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე ცალსახად განსაზღვრავს მნათობის გამოსხივების სიდიდეს ანუ მის ნათობას. დაკავშირებულია ხილულ ვარსკვლავიერ სიდიდესთან თანაფარდობით: =+5-5\{}, სადაც არის პს-ობით გამოხატული მანძილი მნათობამდე.
შოვი

შოვი — კურორტი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ონის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს მდინარე ჭანჭახის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში, ოსეთის სამხედრო გზაზე. ზღვის დონიდან 1520 მეტრი, ონიდან 30 კილომეტრი.

შოვი რესპუბლიკური მნიშვნელობის კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტია. არის ნოტიო ჰავა, იცის ცივი ზამთარი (იანვრის საშუალო ტემპერატურა -6 °) და გრილი ზაფხული (აგვისტოს თვის საშუალო ტემპერატურა 16 °). სამკურნალო ფაქტორი: მთის ჰავა და ნახშირმჟავა-ჰიდროკარბონატული ნატრიუმ-კალციუმიანი მინერალური წყაროების წყალი. სამედიცინო ჩვენება: სუნთქვის ორგანოთა, კუჭ-ნაწლავის, სანაღველე და საშარდე გზების დაავადებანი, ლიმფადენიტი, მეორეული სისხნაკლებობა და სხვა. შოვში არის სანატორიუმები, დასასვენებელი სახლები, პანსიონატები, ტურბაზა და სხვა. საკურორტო სეზონი გრძელდება — ივნის-ოქტომბერში.
ისტორია
კურორტი შოვი დაარსდა ექიმ-კურორტოლოგ და საბჭოთა პარტიული მოხელის შამშე ლეჟავას ინიციატივით 1925 წელს. არქიტექტორად მოსკოვიდან მოიწვიეს ი. კოლჩინი. 1925 წელს 15 ივლისს საძირკველი ჩაეყარა პირველი სანატორიუმის მშენებლობას. 1928 წლის 18 სექტემბერს კურორტი ოფიციალურად გაიხსნა და მისი დამაარსებლის პატივსაცემად, საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის მდივნის მიხეილ კახიანის წინადადებით, „შამშოვი“ ეწოდა. ლეჟავა კურორტის დირექტორად დაინიშნა. 1938 წელს ის საბჭოთა რეპრესიებს ემსხვერპლა, რის შემდეგაც კურორტს შოვი დაარქვეს.
შოვის ტრაგედია
2023 წლის 3 აგვისტოს, 16:00 საათზე, კურორტ შოვის ტერიტორიაზე ჩამოწვა გლაციალური ღვარცოფი, რასაც მსხვერპლი მოჰყვა. ტრაგედიას 33 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა (აქედან ერთი უგზო-უკვლოდ დაიკარგა).
შოდა-კედელას ქედი

შოდა-კედელას ქედი (ორბოძალის ქედი, რუბოძალის ქედი) — ქედი საქართველოში, ონის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს რაჭა-ლეჩხუმის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ შტოქედს. გამოეყოფა ლეჩხუმის ქედს მწვერვალ ლუხუნისწვერთან. გადაჭიმულია დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის გასწვრივ დაახლოებით 56 კილომეტრზე და უერთდება მას მწვერვალ კოზი-ხოხთან. საშუალო აბსოლუტური სიმაღლე ზღვის დონიდან 3050-3080 მ, უმაღლესი მწვერვალია შოდა (3609 მ). აგებულია ზედაიურული და ქვედაცარცული კარბონატული ქანებით. სამხრეთი მხრიდან გამოეყოფა ქვაციხის, საკაოსმთის, ხეორისწვერის, გორმაღალის, საუხოხისა და სხვა შტოქედები. მდინარე რიონის ხეობით იყოფა ორ ნაწილად — შოდად და კედელად. შოდა-კედელას ქედის თხემური ნაწილისათვის დამახასიათებელია ტიპური ალპური რელიეფი (მოკლე ტროგული ხეობები, ცირკები და სხვა). 1900-2000 მეტრზე ზემოთ კალთები შემოსილია სუბალპური და ალპური ბალახეულობით. იყენებენ საძოვრად და სათიბად.
მელა და ძაღლი (ფილმი)

მელა და ძაღლი — -ის 1981 წლის ანიმაციური ფილმი, -ის დისტრიბუციით. ეს არის უოლტ დისნეის სტუდიების რიგით 24-ე სრულმეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმი. იგი ეფუძნება დენიელ პრეტ მენიქსის ამავე სახელწოდების მოთხრობას. სიუჟეტით, ორი მეგობარი, მელა და ძაღლი, ცდილობს ურთიერთობის შენარჩუნებას მიუხედავად იმისა, რომ ინსტინქტურად მტრობა აკავშირებთ.

ფილმი თავისი გამოსვლის დროისთვის ყველაზე დიდი ბიუჯეტის მქონე იყო, რაც წარმოადგენდა 12 მილიონ აშშ დოლარს. მას აგრეთვე მოჰყვა პირდაპირ ვიდეოზე გამოცემული გაგრძელება - „მელა და ძაღლი 2“ (2006). „მელა და ძაღლის“ პრემიერა გაიმართა კიდევ ერთ ანიმაციურ ფილმთან, „ “ ერთად, ხოლო კინოთეატრებში მასშტაბური ჩვენება დაიწყო 1988 წლის 25 მარტს.

სიუჟეტი
მას შემდეგ რაც პატარა მელა ობლად რჩება, ბუ სახელად „დიდი დედა“ მას მიუყვანს ქვრივ ტვიდს. ტვიდი მელას „ტოდს“ შეარქმევს. ამასობაში, ტვიდის მეზობელი, ეიმოს სლეიდი, იყვანს ლეკვს სახელად „კოპერი“ და აღსაზრდელად თავის ასაკოვან ძაღლს მიაბარებს. მალე ტოდი და კოპერი მეგობრები ხდებიან, მაგრამ ერთ დღეს ბებერი ძაღლი შეიტყობს ამის შესახებ და, პატრონთან ერთად დაედევნება ტოდს. მელას მხოლოდ ტვიდი გადაარჩენს, ხოლო სლეიდი შეჰპირდება ტვიდს, რომ ოდესმე მაინც მოკლავს ტოდს. სანადირო სეზონის დაწყებისთანავე სლეიდს ძაღლები ტყეში გაჰყავს. ამასობაში კი ტვიდი უხსნის ტოდს, რომ კოპერთან მეგობრობა ვერ გაგრძელდება, რადგან ორივე ბუნებით ერთმანეთის მტერია - თუმცა ტოდი მას არ უჯერებს.

თვეების შემდეგ ტოდი და კოპერი უკვე წამოზრდილები არიან. ერთ დღეს ტოდი შეეცდება მეგობრის მონახულებას, მაგრამ კოპერი უხსნის, რომ ის უკვე მონადირე ძაღლია და ამიტომ ბევრი რამ მათ ურთიერთობაშიც უნდა შეიცვალოს. ბებერი ძაღლი იღვიძებს, აღვიძებს სლეიდსაც, იწყება დევნა და ბებერ ძაღლს მატარებელი ეჯახება. იგი ამიერიდან ხეიბარია. კოპერიც და მისი პატრონიც ამიერიდან ტოდის დაჭერას განიზრახავენ, რათა შური იძიონ.

ტვიდი ხვდება, რომ ტოდის მასთან დარჩენა უკვე საშიშია და მას გააცნობს მელას სახელად „ვიქსი“, რომელიც ტოდს უყვარდება. სლეიდი და კოპერი კი ორივეზე ნადირობენ. მაგრამ მოულოდნელად ყველას თავს ესხმის დიდი დათვი. სლეიდი საკუთარ ხაფანგში ეგება, ხოლო კოპერი ცდილობს, გაუმკლავდეს დათვს. საბოლოოდ მას უერთდება ტოდი და, დათვთან ერთად, ეცემა ჩანჩქერის დინებაში. კოპერი იპოვნის ტოდს, რომელიც თავს იკატუნებს, თითქოს მკვდარია. მოახლოებული სლეიდი ცდილობს, ესროლოს ტოდს, მაგრამ ხედავს რა, რომ მელა ისედაც არ ინძრევა, თან მიჰყავს კოპერი. ბოლოს, კოპერი უკან იხედება და ტოდს უღიმის. ტოდი გარბის, ხვდება ვიქსის და ბორცვიდან ორივე ათვალიერებს კოპერისა და ტვიდის სახლებს.

გახმოვანება
მიკი რუნი - ტოდი
კურტ რასელი - კოპერი
სენდი დანკანი - ვიქსი
პერლ ბეილი - დიდი დედა
რიჩარდ ბაკალიანი - დინკი
პოლ უინჩელი - ბუმერი
პეტ ბატრემი - შეფი, ბებერი ძაღლი
ჟანეტ ნოლანი - ტვიდი
ჯეკ ალბერტსონი - ეიმოს სლეიდი
კით კუგენი - პატარა ტოდი
კორი ფელდმანი - პატარა კოპერი
ჯონ ფიდლერი - მაჩვზღარბი
ჯონ მაკინტაირი - მაჩვი

საუნდტრეკი
ფილმის საუნდტრეკული ალბომი, 5 სიმღერით, გამოვიდა 1981 წელს, ლეიბლზე .
გიორგი ლომაია

გიორგი ლომაია (დ. 8 აგვისტო, 1979, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, თამაშობდა მეკარის პოზიციაზე. გიორგის ძმა, დავით ლომაია ასევე ფეხბურთელია.

კარიერა
ადრეული წლები
ახალგაზრდული წლები გიორგიმ საფეხბურთო კლუბ მთვარის გლობუსში გაატარა.

საკლუბო
გიორგი ლომაიამ თავისი საკლუბო კარიერა 18 წლის ასაკში, თბილისის „დინამოში“ დაიწყო. საქართველოს ყველაზე ტიტულოვან გუნდში ლომაიამ ერთი სეზონი გაატარა. 1998-99 წლის სეზონში ლომაია საფეხბურთო კლუბ „მერანში“ გადავიდა. შემდეგ იყო ისევ თბილისის „დინამო“ და ყველაზე ხანგრძლივი პერიოდი თბილისის „ლოკომოტივში“. გიორგიმ ამ კლუბში 104 თამაში ჩაატარა და ერთი გოლიც გაიტანა. 2003 წლიდან გიორგი ლომაიამ კარიერა რუსეთის პრემიერ ლიგაში გააგრძელა. ჯერ იყო მოსკოვის „სპარტაკი“, შემდეგ საფეხბურთო კლუბი „ხიმკი“ და ბოლოს ვლადივოსტოკის ლუჩ-ენერგია.

2007 წელს გერმანიის მეორე ბუნდესლიგის კლუბ იენის „კარლ ცაისში“ გადავიდა. ამ გუნდში მის გარდა კიდევ 4 ქართველი: ილია კანდელაკი, გიორგი სეთურიძე, გიორგი ონიანი და რევაზ ბარაბაძე ირიცხებოდა. აქ მან კარგად მოიკიდა ფეხი და ერთ-ერთი საუკეთესო სეზონი ჩაატარა, თუმცა იმ სეზონში „კარლ ცაისი“ მეორე ბუნდესლიგას დაემშვიდობა და ლომაიამაც კარიერა უკრაინაში, ლვივის „კარპატში“ განაგრძო.

2008 წელს გიორგი ლომაია საქართველოში დაბრუნდა, ჯერ იყო რუსთავის „ოლიმპი“, შემდეგ თბილისის „ლოკომოტივი“, 2009 წლის ზაფხულიდან კი აზერბაიჯანულ ბაქოს „ინტერის“ ღირსებას იცავს.

სანაკრებო
გიორგო ლომაიას სანაკრებო დებიუტი 1998 წელს, ესტონეთის ეროვნულ ნაკრებთან გამართულ შეხვედრაში შედგა. მაშინ ნაკრებს ვლადიმერ გუცაევი წვრთნიდა, სწორედ მან შეამჩნია ახალგაზრდა, პერსპექტიული მეკარე და ამხანაგურ თამაშში გამოსცადა. გიორგიმ ნაკრებში რეგულარული თამაში 2002 წელს დაიწყო. მის კარიერაში ერთ-ერთი საუკეთესო სანკრებო მატჩი იყო რუსეთთან, რომელიც ქართველმა ფეხბურთელებმა მალხაზ ასათიანის ერთადერთი გოლის წყალობით მოიგეს. ამ მატჩის მოგებაში დიდი წვლილი შეიტანა სწორედ გიორგი ლომაიამ.

ნაკრებში ალენ ჟირესის მწვრთნელობის დროს ლომაიას თითქმის არ ეძლეოდა ნაკრებში თამაშის შანსი, რადგანც მის ადგილს ვეტერანი აკაკი დევაძე იკავებდა.

2006 წლის შემოდგომაზე ლომაია კვლავ დაბრუნდა ეროვნულ ნაკრებში. სწორედ ამ ერთ-ერთ თამაშში, მსოფლიოს ჩემპიონ იტალიელებთან დაუშვა შეცდომა, რომელიც ქართველებს გოლის ფასად დაუჯდათ. ზუსტად ერთი წლის შემდეგ, ისევ იტალიასთან დაშვებული შეცდომის გამო საქართველოს ნაკრების მაშინდელმა მწვრთნელმა კლაუს ტოპმიოლერმა ნაკრებიდან მოკვეთა.

2008 წელს ლომაია ისევ დაბრუნდა ნაკრებში. ამ დროის გამორჩეული შეხვედრა იყო კვიპროსელ ფეხბურთელებთან, რომელშიც ქართველები მარცხს სწორედ ლომაიამ გადაარჩინა.

ტიტულები
საქართველოს ჩემპიონი (2): 1997/1998, 1998/1999.
აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგა ჩემპიონი (1): 2009/2010
აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგა მეორე ადგილი (1): 2013/2014
საქართველოს თასი გამარჯვებული (2): 1999/2000, 2001/2002.
აზერბაიჯანის თასი ფინალისტი (1): 2010/2011
საქართველოს სუპერთასი გამარჯვებული (1): 1998/1999
სანგულე ლამიზანა

სანგულე ლამიზანა (დ. 31 იანვარი, 1916, ტუგანის ოლქი, ბურკინა-ფასო — გ. 25 მაისი, 2005) — ბურკინა-ფასოს რესპუბლიკის სახელმწიფო მოღვაწე. კადრის ოფიცერი. 1936–1961წლებში მსახურობდა საფრანგეთის არმიაში, 1961 წლის ოქტომბერში მაიორის ჩინით გადაიყვანეს ზემო ვოლტის არმიაში. 1962 წლიდან ზემო ვოლტის არმიის გენერალური შტაბის უფროსია, 1973 წლიდან კორპუსის გენერალი. 1966 წლიდან კი ზემო ვოლტის (შემდეგ ბურკინა ფასოს) პრეზიდენტია. 1980 წელს ნოემბრის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, რომელსაც გენერალი საიე ზერბო მეთაურობდა, გადაყენებულ იქნა თანამდებობიდან.

გარდაიცვალა 2005 წელს.
ავალონი (Marvel Comics)

ავალონი — გამოგონილი განზომილება -ის სამყაროშიკურსივის ტექსტი. სახელი ეწოდა კელტური და ვალიური მითოლოგიის ავალონის მიხედვით.

პირველად გამოჩნდა ფანტასტიკური ოთხეულის 54-ე ნომერში (1966 წლის სექტემბერი). შექმნილია სტენ ლისა და ჯეკ კირბის მიერ. ავალონის განზომილება, როგორც ’სხვა სამყარო’, პირველად მოხსენიებულია კომიქსში კაპიტანი ბრიტანეთი #1 (1976 წლის ოქტომბერი) კრის კლერმონის, ჰერბ ტრიმფესა და ფრედ კიდას მიერ.
პლაზმოდიუმი

პლაზმოდიუმი — პარაზიტული უმარტივესების გვარი ჰემოსპორიდიების რიგისა. შეიცავს 60-ზე მეტ სახეობას, რომლებიც ხერხემლიანებისა და ადამიანის პარაზიტებია და იწვევენ მალარიას. პლაზმოდიუმის გადამტანია მალარიის კოღო -თა ოჯახისა. კოღოს კბენისას ნერწყვთან ერთად მასპინძლის ორგანიზმში ხვდებიან პლაზმოდიუმები სპორპზოიტების სახით. ისინი იჭრებიან სისხლძარღვთა ენდოთელიუმში ან ღვიძლში, სადაც შიზოგონიის გზით იძლევიან უამრავ პატარა ერთუჯრედიან მეროზოიტს, რომლებიც იჭრებიან ერითროციტებში. აქ ისინი მრავალჯერ განიცდიან შიზოგონიას და შემდეგ გამოდიან სისხლში. მეროზოიტების ნაწილი იჭრება ახალ ერითროციტებში და გარდაიქმნება მდედრ (მაკრო-) და მამრ (მიკრო-) გამეტოციტებად.

მაკროგამეტოციდები მასპინძლის ორგანიზმშივე გარდაიქმნება მაკროგამეტებად, მიკროგამეტოციტების განვითარება კი მხოლოდ კოღოს ორგანიზმში მიმდინარეობს. მაკროგამეტები მიკროგამეტოციტებთან ერთად სისხლის წოვის დროს ხვდება კოღოს კუჭში; აქ მიკრო გამეტოციტი იძლევა რამდენიმე მიკროგამეტას, რომლებიც ერწყმიან მაკროგამეტებს და იქცევიან მოძრავ ზიგოტებად — ოოკინეტებად. ესენი იფარებიან გარსებით და გარდაიქმნებიან ოოცისტებად (ზიგოცისტებად). მათი მრავალჯერადი გაყოფით მიიღება მრავალი (10 ათასამდე) აქტიურად მოძრავი სპოროზოიტი, რომლებიც ხვდებიან სანერწყვე ჯირკვლებში და სისხლის წოვის დროს კვლავ მასპინძელში ხვდებიან. ადამიანის პარაზიტია პლაზმოდიუმის 4 სახეობა: , , და , რომელთა გადამტანია -ის გვარის კოღოები. პრიმატების პარაზიტებია , და სხვა. დანარჩენი ხერხემლიანებისა — , , , და სხვა.
როზა როგომბე

როზა როგომბე (დ. 20 სექტემბერი, 1942, ლამბარენე, გაბონი — გ. 10 აპრილი, 2015, პარიზი, საფრანგეთი) — გაბონელი პოლიტიკური მოღვაწე, გაბონის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 2009 წლის 10 ივნისიდან ამავე წლის 16 ოქტომბრამდე.

დაიბადა ქალაქ ლამბარენეში, საფრანგეთში სწავლის შემდეგ დაბრუნდა სამშობლოში და მუშაობა დაიწყო მოსამართლედ. 1980-იან წლებში მუშაობდა ქალთა მოძრაობისა და ადამიანის უფლებების სამინისტროში, 2007 წელს მიიღო თეოლოგიის დოქტორის წოდება.

2008 წელს ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებში აირჩიეს მშობლიური ქალაქის კანცლერად. 2009 წლის იანვარში კი სენატორად ამავე ქალაქიდან. 16 თებერვალს აირჩიეს სენატის პრეზიდენტად.

2009 წლის 8 ივნისს გარდაიცვალა გაბონის პრეზიდენტი ომარ ბონგო. გაბონის საკონსტიტუციო სასამართლომ კონსტიტუციის საფუძველზე დროებით პრეზიდენტად როზა როგომბე გამოაცხადა და დაევალა 45 დღეში საპრეზიდენტო არჩევნების მომზადება.

გარდაიცვალა 2015 წლის 10 აპრილს პარიზში, სადაც იგი წავიდა სამკურნალოდ რამდენიმე დღით ადრე.
ვახტანგ ორბელიანი (საგარეჯოს მოურავი)

ვახტანგ დიმიტრის ძე ორბელიანი (დ. 1769 — 3 მარტი, 1812) — თავადი, ორბელიანთა სახლის წევრი, საგარეჯოს მოურავი.

1800 წელს ცოლად შეირთო ერეკლე -ის ასული თეკლე ბატონიშვილი; პოეტების ვახტანგ და ალექსანდრე ორბელიანების მამა. რუსეთის მიერ ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსიის შემდეგ მიიღო რუსეთის არმიის პოლკოვნიკის წოდება. დაიღუპა აჯანყებულ კახელებთან შეტაკებაში.
ბერი ეგნატაშვილი

ბერი ეგნატაშვილი (გ. დაახლოებით საუკუნის 60-იანი წლების დასაწყისში) — ქართველი ისტორიკოსი, ჩამომავლობით აზნაური. იყო ვახტანგ -ის მიერ „ქართლის ცხოვრების“ გაგრძელების დასაწერად შედგენილი კომისიის ერთ-ერთი მონაწილე (სწავლულ კაცთა კომისია), შესაძლოა ხელმძღვანელიც. „ახალი ქართლის ცხოვრების“ ხელნაწერის აშიაზე გაკეთებული ორი მინაწერი (1779) მოწმობს, რომ ეგნატაშვილი ამ თხზულების ერთ-ერთი ავტორი იყო.

ამავე დროს ძეგლის ჯანაშვილისეული ხელნაწერის ერთი მინაწერი გვაუწყებს „ამას ქვემოთ ამ წიგნში ყველა სწორედ არ უწერიათ. ღმერთმან მიუტეოს ეგნატაშვილს ბერს იმდენი შურით და მტრობით სიცრუე“. ივანე ჯავახიშვილი „ახალ ქართლის ცხოვრებას“ კოლექტიურ ნაშრომად მიიჩნევდა, ხოლო ეგნატაშვილის შესახებ წერდა: „ის ან კომისიის მეთაური და ხელმძღვანელი იქნებოდა, ან მისი მდივანი და საერთო ნამუშევარისა და კვლევა ძიების აღმწერელი“.

გარდა ამისა, ეგნატაშვილის ავტორობის კვალი თხზულების ტექსტშიც ჩანს. ვარაუდობენ, რომ ეგნატაშვილი მჭიდროდ უნდა ყოფილიყო დაკავშირებული ერეკლე -ის მოწინააღმდეგე პირებთან, რომლებიც შემდეგში 1765 წლის შეთქმულებაში მონაწილეობდნენ.
თხზულება
„ახალი ქართლის ცხოვრება“. საუკუნის დამდეგი, . ტექსტი, ივ. ჯავახიშვილის წინასიტყვაობა და რედაქტირება, თბ., 1940
დიმიტრი ჩრდილელი

დიმიტრი (მიტო) ნიკოლოზის ძე ჩრდილელი (დ. ნოემბერი 1894 — გ. 20 მაისი, 1923, თბილისი) — ქართველი ოფიცერი, საქართველოს ეროვნული გმირი.

ქართლელ აზნაურთა საგვარეულოდან. დაამთავრა თბილისის კადეტთა ქვეითი სასწავლებელი. მსოფლიო ომის (1914-1918) წლებში პოდპორუჩიკის ჩინით რუსეთის იმპერიის არმიის 1-ლ გრენადერთა საარტილერიო ბრიგადის რიგებში იბრძოდა დასავლეთის ფრონტზე. ორჯერ დაიჭრა უკრაინის ტერიტორიაზე ბრძოლებისას. ტყვედ იყო გერმანელებთან.

1918-1921 წლებში ჩრდილელი მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის არმიაში. ჰქონდა მაიორის წოდება. 1921 წლის თებერვალში თბილისის დაცვის დროს ტაბახმელის პოზიციებზე მეთაურობდა საარტილერიო ნაწილებს. საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ ემიგრაციაში არ წასულა. მსახურობდა საქართველოს წითელ არმიაში მე-2 ქართული გაერთიანებული საარტილერიო დივიზიონის 1-ლი ბატარეის უფროსად. ამავდროულად მონაწილეობდა წინააღმდეგობის იატაკქვეშა მოძრაობაში. იყო ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის სამხედრო ორგანიზაციისა და საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის „სამხედრო ცენტრის“ წევრი. დახვრიტეს „სამხედრო ცენტრის“ სხვა მეთაურებთან ერთად თბილისში, ვაკის პარკის ტერიტორიაზე.
კრეტინგა

კრეტინგა (ლიეტუვ , გერმ. , ასევე ) 1915 წლამდე ოფიციალურად კრეტინგენი) — ქალაქი ლიეტუვის ჩრდილო-დასავლეთში, კლაიპედის მაზრაში კრეტინგის რაიონის თვითმმართველობის ცენტრში.

მდებარეობა და აღწერილობა
ჟემაიტიის რიგით მეექვსე ქალაქი. განლაგებულია მდინარე აკმიანეზე (ლიეტუვ ) ბალტიისპირა კურორტ პალანგიდან 13 კიმლომეტრში, საპორტო ქალაქ კლაიპედადან 35 კილომეტრში.
ქალაქში განთავსებულია შალეულის ფაბრიკა, კარაქმრეწვი, სატყეო, ცხოველთა ფერმა (ეწევიან მოშავო-მოვერცხლისფრო მელიების და წაულების მოშენებას.

მოსახლეობა
 საუკუნის დამლევს დაახლოებით 1600 მოსახლე იყო, 1959 — 9690 მცხოვრები, 1970 — 13 ათასი, 1989 — 19 200 ადამიანი; დღეისათვის 21,4 ათასი (2005).

ისტორია
განვითარება

პირველად კურლანდიის ეპისკოპოს ჰენრიხის სიგელში იხსენიება 1253 წელს. 1534 წლიდან სოფელიცა და მამულიც ლიტვის დიდი მთავრების საკუთრება გახდა. 1572-დან მამულს გრაფები - ჰოკდევიჩები ფლობდნენ. ლიტვის დიდი სამთავროს ჰეტმანმა იან მეფე ჰოდკევიჩმა აქ 1603 წელს ბერნარდის ტაძარი დააარსა, 1610-1617 წწ საყდარი ააგო. 1621 წლიდან მამულის მფლობელები საპეგები გახდნენ. 1652 წელს კრეტინგენში ხის აკლესია აიგო. დასახლების მესაკუთრეები რამდენიმეჯერ შეიცვალნენ, სანამ მისმა მფლობელმა გრაფმა ზუბოვმა 1875 წელს გრაფ ტიშკევიჩს არ მიჰყიდა.

 საუკუნეში პრუსიის საზღვართან საბაჟოს ფუნქციასაც ასრულებდა.

1924 წელს კრეტინგამ ქალაქის უფლება მოიპოვა; გახდა მაზრისა და თემის ცენტრი. 1950 წლიდან რაიონული ცენტრია.
პლაკოდერმები

პლაკოდერმები, ჯავშნიანი თევზები — ნამარხი თევზების ჯგუფი. მათი სხეულის სიგრძე 5-6 მ აღწევდა. თავი და სხეულის წინა ნაწილი ჯანისეული წარმოშობის ძვლოვანი ფირფიტების ჯავშნით იყო დაფარული, ტანის უკანა ნაწილი კი ქერცლიანი ან შიშველი ჰქონდათ. თავისა და გულმკერდის ძვლოვანი ჯავშანი ერთმანეთს 2 მოძრავი სახსრით უკავშირდებოდა. პლაკოდერმების ყბები კიდეწამახვილებული ძვლოვანი ფირფიტებისაგან იყო აგებული. ძირითადად ფსკერის ცხოველები იყვნენ. ცხოვრობდნენ დევონურ პერიოდში.
მერკისი

მერკისი (ასევე მიარკისი, ლიეტ. , ბელარ. , ) — მდინარე ლიეტუვის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მდინარე ნიამუნასის მარჯვენა შენაკადი.

მდინარის სათავე ბელარუსში, ოშმიანის მაღლობზეა, ლიეტუვის საზღვართან. ერთვის მერკინეს დრუსკინინკაიადან 20 კილომეტრში ჩრდილო-აღმოსავლეთით.

მდინარე ზემო და ქვემო დინებებში დაკლაკნილია, საერთო სიგრძე 206 კმ-ია, აქედან ლიეტუვის ტერიტორიაზე 190 კმ, აუზის ფართობით 4.440 კმ², წყლის დანაკარგი შესართავიდან 14 კილომეტრში 35,2 მ³/წმ, უმეტესი — 49,8 მ³/წმ-მდე.

მერკისის შევსება შერეულად ხდება, ძირითადად ნიადაგიდან. წყალდიდობა მარტიდან მაისამდე იცის. იყინება დეკემბერში, მარტში ყინულცურვა იწყება. ყინული მდინარეზე არამყარია.

მერკისი ხე-ტყის დასაცურებლად გამოიყენება, სამეურნეო დანიშნულების ნაოსნობა არ ფიქსირდება.
შეშუპე

შეშუპე (შეშუპა, შიაშუპე, ლიეტ. ) — მდინარე პოლონეთში, ლიეტუვასა და კალინინგრადის ოლქში (რფ) მდინარე ნიამუნასის მარცხენა შენაკადი. შეშუპეს მონაკვეთი კალინინგრადის ოლქსა და ლიეტუვას შორის საზღვარზე მდებარეობს.

ჰიდროგრაფია
მდინარის სიგრძე — 298 კმ-ია (27 კმ პოლონეთის, 158 კმ — ლიეტუვის, 62 კმ — რუსეთის ტერიტორიაზე, მათ შორის, 51 კმ რუსეთ-ლიეტუვის საზღვარზე. აუზის ფართობი 6.100 კმ²-ია. სათავეს ბალტიისპირეთის მთაგრეხილიდან იღებს, ივსება შერეულად, მეტწილად წვიმით. წყლის საშუალო დანაკარგი შენაკადიდან 43 კმ-ში — 33,2 მ³/წმ. იყინება ზამთრობით, ნოემბრის ბოლოდან იანვრამდე, ლღვება თებერვლის ბოლოდან ან მარტის დასაწყისიდან. შეშუპეზე გაშენებულია ქალაქები კალვარია, კაპსუკასი, კუდირკოს-ნაუმესტისი, კრასნოზნამენსკი (კალინინგრადის ოლქში).
შუშვე

შუშვე (ლიეტ. ) — მდინარე ცენტრალურ ლიეტუვაში, მდინარე ნევეჟისის მარჯვენა შენაკადი. სათავეს იღებს კელმენის რაიონში, ქალაქ ტიტუნევაიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 6 კმ-ში. მიედინება სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით, გაედინება ტიტუვენისა და სულინკის ჭაობებში. ჩაედინება მდინარე ნეჟევისში სოფელ გრაუჟაისთან ახლოს (კედაიანის რაიონი).

სიგანე: ზემო დინებაში 2-3 კმ , ხოლო ქვემო დინებაში 350—450 მ. ფერდობების სიმაღლე 6—15 მ. იყინება დეკემბერში, ლღვება მარტში.

მთავარი შენაკადებია: ბერჟე, ჟიედუპე, სრაუტასი, სარვა (მარცხენა), ჰომერტა, ჟადიკე, აჟიტე, ლიედასი, ლაფსკოიისი, ვიქშრუპისი, პუტნუტისი (მარჯვენა).

მდინარე შუშვეზე განლაგებულია დასახლებები: შიაულენაი, პაშუშვისი, გრინკიშკისი, ვაიტეკუნაი, ანგირაი, იოსვაინიაი.
სმილგა

სმილგა (ლიეტუვ. ) — მდინარე ლიეტუვის ცენტრალურ ნაწილში, კედაინის რაიონში, მდინარე ნევეჟისის მარჯვენა შენაკადი. სათავეს ადგილ კრაკესიდან იღებს. მიედინება სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. ნეჟევისს ქალაქ კედაინიაიში ერთვის.

კალაპოტი ქვემო დინებაში დარეგულირებულია. ზაფხულობით ალაგ-ალაგ შრება.

მთავარი შენაკადებია: სმილგაიტისი, კლაპუტისი (მარჯვენა), ტრაინისი, გრაისუპისი, იაუგილა, ვიშტუპისი (მარცხენა).
დრისვიატი

დრისვიატი (ლიეტუვ. , ბელარ. ) — ტბა ლიეტუვის ზარასაის რაიონსა და ბელაორუსის ვიტებსკის ოლქის ბრასლავის რაიონში. ლიეტუვის სამხრეთით, ბალტიისპირეთის მთაგრეხილის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაპირში. ბრასლავის ტბათა ჯგუფში ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანესი. იგნალინის აესისთვის წყლის მიმწოდებელი წყაროა.

ტბის 44.79 კმ² ფართობიდან დაახლოებით 34 კმ² ლიეტუვაშია, 10 კმ²-მდე ბელარუსში. მყინვარების მოძრაობის დროს ორი სამხრეთიდან ჩრდილოეთში და აღმოსავლეთიდან დასავლეთში გადაჭიმული ჩაღრმავებაა წარმოქმნილი. პირველის მაქსიმალური სიღრმე 29 მ-ია, მეორისა 33,3 მ. სიღრმეები ტბის ცენტრშია. ნაპირების უმეტესი ნაწილი ქვიშიანია.

ტბას მასში მოხვედრილი მცირე ზომის მდინარეები ავსებს. დრისვიატიდან მდინარე პრორვა გამოედინება, რომელიც ობოლის ტბისა და მდინარე დრისვიატკის გავლით ტბას მდინარე დისნასთან აერთებს (დასავლეთ დვინის შენაკადი).