iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კონსტანტინე ჯავრიშვილი

კონსტანტინე ვასილის ძე ჯავრიშვილი (დ. 1914 — გ. 1977) — ქართველი გეოლოგი, მთამსვლელი, სპელეოლოგი, ჟურნალისტი, მთარგმნელი, ლიტერატორი.

ჯავრიშვილის პაპის პაპის პაპა — ქაიხოსრო იყო მეფე ერეკლეს ზარბაზნის ოსტატი, მამა, ვასილ ჯავრიშვილი — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის არმიის პოდპოლკოვნიკი. 1936 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. მუშაობდა მთიულეთის საძიებო-გეოლოგიური ექსპედიციის უფროსად, შახტის მთავარ გეოლოგად; ჟურნალ „დროშის“ განყოფილების გამგედ, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმის სწავლულ მდივნად, ქართული ენციკლოპედიის დედამიწის შემსწავლელ მეცნიერებათა რედაქციის გამგედ (1966-1974).

კონსტანტინე ჯავრიშვილი 1930-1940-იან წლებში ხელმძღვანელობდა ალპურ ასვლებს ლაღზწითზე, შინოზე, ქომიტოზე, თებულოსმთაზე, მყინვარწვერზე, გისტოლაზე, კათინთაუზე, თეთნულდზე, ჯანღაზე და სხვა მწვერვალებზე. 1944 წელს ხელმძღვანელობდა სამხედრო ნაწილების ასვლებს ირანის უმაღლეს მწვერვალზე — დემავენდზე. სსრკ-გერმანიის ომის წლებში იყო ამიერკავკასიის ფრონტის შტაბის სამთო-სათხილამურო მომზადების განყოფილების უფროსი. 1947-1956 წლებში იყო რეპრესირებული.

კონსტანტინე ჯავრიშვილმა შეადგინა გეოლოგიის ტერმინოლოგია (1941; გიორგი ლომთათიძესა და მ. ფოფხაძესთან ერთად), თარგმნა რუსულიდან ალექსანდრე ფერსმანის „გასართობი მინერალოგია“ (გიორგი ლომთათიძესთან ერთად), კონსტანტინე სიმონოვის „20 დღე უომრად“ (ა. ცინცაძესთან ერთად) და სხვა, ფრანგულიდან ონორე დე ბალზაკის „მამა გორიო“, ალბერ კამიუს „შავი ჭირი“, ჟიულ ვერნის „კაპიტან ჰატერასის მოგზაურობა და თავგადასავალი“. ავტორია ნარკვევებისა „მთები და ადამიანები“ (1970), „მე თბილისელი ვარ“ (1972).

იყო ქართულ ენაზე გამოსული ჟიულ ვერნის თხზულებათა მრავალტომეულის სარედაქციო კოლეგიის წევრი, საქართველოს მეციერებათა აკადემიის სპელეოლოგიური საბჭოს თავმჯდომარე (1969-1977). რედაქტორი სპელეოლოგიური კრებულებისა — „საქართველოს მღვიმეები და გამოქვაბულები“. საქართველოს ალპური კლუბის გამგეობის თავმჯდომარის მოადგილე, ტურიზმის თბილისის საქალაქო კლუბის გამგეობის თავმჯდომარე. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში.
ანდრეას კეპკე

ანდრეას კეპკე (; დ. 12 მარტი, 1962, კილი) — გერმანელი ფეხბურთელი, მეკარე. 1990 წლის მსოფლიო ჩემპიონი, 1996 წლის ევროპის ჩემპიონი, 1994 და 1998 წლების მსოფლიო ჩემპიონატისა და 1992 წლის ევროპის ჩემპიონატის მონაწილე გერმანიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. გერმანიის წლის საუკეთესო მეკარე და წლის საუკეთესო ფეხბურთელი (1993).

სანაკრებო კარიერა
1987 წლიდან იცავდა გერმანიის 21-წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებისა და გერმანიის ოლიმპიური ნაკრების ღირსებას, რომელთა შემადგენლობაშიც, შესაბამისად, ერთი და ექვსი შეხვედრა ითამაშა.

რაც შეეხება გერმანიის ეროვნულ ნაკრებს, მისი დებიუტი ეროვნულ გუნდში 1990 წლის 30 მაისს, დანიის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ გამართულ საერთაშორისო ამხანაგურ მატჩში შედგა. კეპკე მოედანზე შეხვედრის 46-ე წუთზე რაიმონდ აუმანის ნაცვლად შემოვიდა. ეს იყო ერთადერთი შეხვედრა რომელიც კეპკემ 1990 წელს ეროვნულ ნაკრებში ჩაატარა.

კეპკეს სანაკრებო კარიერის პიკად 1996 წელი ითვლება. გერმანიის ეროვნულ ნაკრებში, რომელმაც ამ წელს ევროპის ჩემპიონის წოდება მოიპოვა, იგი არა მხოლოდ ნაკრების ძირითადი მეკარე, არამედ გუნდის ერთ-ერთი ლიდერიც იყო. ჯგუფური ეტაპის დასკვნით მატჩში მან ჯანფრანკო ძოლას პენალტი აიღო, რითაც იტალია ჯგუფში ჩატოვა, ხოლო ინგლისთან ნახევარფინალში გარეთ საუთგეიტის პენალტი მოიგერია და თავისი გუნდის ევროპის ჩემპიონატის ფინალში გასვლა უზრუნველყო.

იმავე 1996 წელს კეპკე მსოფლიოს საუკეთესო მეკარედ დასახელდა.

1998 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზეც გერმანიის ნაკრების ძირითადი მეკარე იყო. აღნიშნული ჩემპიონატის დაწყებამდე მიღებული გადაწყვეტილებიდან გამომდინარე, ტურნირის შემდეგ ეროვნულ ნაკრებში თამაში დაასრულა. ეროვნული ნაკრებიდან მისმა წასვლამ გზა გაუხსნა ოლივერ კანს. გერმანიის ნაკრებში კეპკემ საერთო ჯამში 59 მატჩი ჩაატარა.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
ნიურნბერგი
მეორე ბუნდესლიგა: 2000–01

სანაკრებო
გერმანია
მსოფლიო ჩემპიონი: 1990
ევროპის ჩემპიონი: 1996
ევროპის ვიცე-ჩემპიონი: 1992

ინდივიდუალური
-ის ბუნდესლიგის სეზონის გუნდის წევრი: 1987–88, 1992–93
გერმანიის წლის საუკეთესო ფეხბურთელი: 1993
ევროპის ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 1996
ევროპის საუკეთესო მეკარე: 1996
-ის მსოფლიოს საუკეთესო მეკარე: 1996
ივანე როსტომაშვილი

ივანე პავლეს ძე როსტომაშვილი (დ. 24 დეკემბერი, 1852, კურდღელაური, თელავის მაზრა — გ. 24 აგვისტო, 1924, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი, ჟურნალისტი, მწიგნობარი, ენციკლოპედისტი.

ბიოგრაფია
პირველდაწყებითი განათლება თელავში მიიღო, შემდეგ დაამთავრა დედოფლისწყაროში არსებული სამხედრო სკოლა. სასწავლებელში გამეფებულმა რეჟიმმა, ქართული ენის აშკარა დევნამ და ყაზარმულმა წესმებმა, სამხედრო კარიერის სურვილი დაუკარგა ახალგაზრდა კურსდამთავრებულს და 1870 წელს შევიდა თბილისის საოსტატო სემინარიაში, რომელიც შემდეგ ალექსანდრეს სახელობის სამასწავლებლო ინსტიტუატდ გადაკეთდა. სწორედ ეს ინსტიტუტი დაამთავრა 1874 წელს და საინგილოში დაინიშნა მასწავლებლად. საინგილოსა და თელავში გახსნა საკვირაო კურსები მოზრდილთათვის, რომელთაც უფასოდ ასწავლიდა წერა-კითხვას; ახალქალაქში, ფოტოაპარატით ხელში აფიქსირებდა გაქრობის პირას მისულ ძეგლებს. ეს მასალა მან გამოსცა ჯერ რუსულად, შემდეგ ქართულად. ამ გამოცემებმა ფართო საზოგადოების და მათ შორის ექვთიმე თაყაიშვილისა და მოსე ჯანაშვილის მაღალი შეფასება დაიმსახურა. ამასთან არც პედაგოგიური მოღვაწეობა მიუტოვებია. ასწავლიდა ქართულ ენასა და ლიტერატურას წმინდა ნინოს სახელობის სასწავლებელში.

იმყოფებოდა ციმბირის ციხეში. 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ დაბრუნდა საქართველოში. მიიწვიეს ახალქალაქში მიიწვიეს და ახლადგახსნილ გიმნაზიაში პირველი დირექტორობა შესთავაზეს. აქ მან სამი წელი დაჰყო. შემდეგ ცოტა ხნით კახეთშიც იყო და ბოლოს თბილისში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. საფლავის ქვა გამოკვეთილია იაკობ ნიკოლაძის მიერ.

ნაშრომები
როსტომაშვილმა გამოსცა „არითმეტიკული ამოცანები სახალხო სკოლებისათვის და მშობლებისათვის“, „შინაური საქონელი და მისი გონიერი მოვლა-მოშენება“, „ახალი მიმართულება სამკურნალო მეცნიერებაში“, მშვენიერი ალბომი „ქართველთა ტომი“, „ქართული კალენდარი“, „რისგან სნეულდებიან და იხოცებიან ჩვენი ბავშვები“ და სხვა. ტყუილად როდი უწოდა ილიამ როსტომაშვილს „ჩვენი ფუტკარი“. მას ეკუთვნის ენციკლოპედიის გამოცემის პირველი ცდები. მანვე შეადგინა და გამოსცა ქართული ენციკლოპედიის რამდენიმე ნაკვეთი, თარგმანები და მისივე წინასიტყვაობით გამოჩენილ მეცნიერთა და პედაგოგთა თხზულებანი. ივანე როსტომაშვილს ეკუთვნის ასევე პირველი სახელმძღვანელოები პედაგოგიკასა და ფსიქოლოგიაში, რომლის შესავალი წერილის ავტორია აკადემიკოსი შალვა ნუცუბიძე.
შალვა რადიანი

შალვა რადიანი ნამდვილი გვარი შეწირული (დ. 30 დეკემბერი, 1904, ოზურგეთი — გ. 23 მარტი, 1977, თბილისი) — ქართველი კრიტიკოსი, ლიტერატურათმცოდნე, ფილოლოგიის დოქტორი (1943), პროფესორი (1944).

ბიოგრაფია
დაიბადა დიმიტრი შეწირულისა და ეკატერინე გიგინეიშვილის ოჯახში. მამამისი წვრილი ხელოსანი იყო. 1918-1920 წლებში სწავლობდა ქუთაისის ქართულ გიმნაზიაში, შემდეგ ოზურგეთის გიმნაზიაში. ქუთაისში მას ასწავლიდნენ სილოვან ხუნდაძე, სამსონ ყიფიანი და სხვები. 1923 წლიდან ეწეოდა ლიტერატურულ მოღვაწეობას, აქვეყნებდა ნამუშევრებს სხვადასხვა ჟურნალ-გაზეთებში. 1924 წელს გადავიდა თბილისში და დაამთავრა თბილისის მეორე ტექნიკუმი. 1929 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. ლიტერატურულ-კრიტიკული მოღვაწეობა დაიწყო 1926 წლიდან. 1930 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში კითხულობდა ახალი და უახლესი ქართული ლიტერატურის ისტორიას. აქტიურად მონაწილეობდა საქართველოს მწერალთა კავშირის შექმნასა და საქმიანობაში. მუშაობდა „მნათობის“ (1930), „პროლეტარული მწერლობის“, „პიონერის“, „დროშის“, „ჩვენი თაობისა“ და სხვა ჟურნალების რედაქციებში. 1929-1932 წლებში იყო საქართველოს მწერალთა კავშირის მდივანი, 1937-1942 წლებში გაზეთ „ლიტარატურული საქართველოს“ რედაქტორი. 1942 წლამდე თსუ-ში კითხულობდა მეოცე საუკუნის ქართული ლიტერატურის კურსს. 1942 წლიდან იყო თსუ-ში ახალი ქართული ლიტერატურის ისტორიის კათედრის გამგე, 1944 წლიდან რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში ახალი ქართული ლიტერატურის ისტორიის განყოფილების ხელმძღვანელი, 1949-1956 წლებში ამავე ინსტიტუტის დირექტორი.

ნამუშევრები
შალვა რადიანი მრავალი ფუძემდებლური ნაშრომის ავტორია. განსაკუთრებით უნდა აღინიშნოს: „თანამედროვე ქართული ლიტერატურა“ (1931), „ლიტერატურული პორტრეტები“ (1934), „ვასილ ბარნოვის ისტორიული რომანები“ (1944), „ნიკოლოზ ბარათაშვილი და ქართული რომანტიზმი“ (1946), „ახალი ქართული ლიტერატურა“ (წგნ. -., 1949-1950), „ქართული ლიტერატურის ისტორია“ (თანაავტორები ა. ბარამიძე, ბ. ჟღენტი. 1958, რუსულ ენაზე), „ საუკუნის ქართული ლიტერატურა“ (1959), „სახეები და შთაბეჭდილებანი“ (1962), „თანამედროვენი“ (1965) და სხვა. მისი რედაქციით გამოიცა ილია ჭავჭავაძისს, რაფიელ ერისთავის, გიორგი წერეთლის, იროდიონ ევდოშვილის, ეგნატე ნინოშვილის, შიო არაგვისპირელის, ჭოლა ლომთათიძის, ვასილ ბარნოვის, გალაკტიონ ტაბიძისა და სხვათა თხზულებათა კრებულები ქართულ და რუსულ ენებზე. რადიანი იყო ქართული ლიტერატურის სახელმძღვანელოების თანაავტორი.

27 წიგნისა და 300-ზე მეტი ლიტერატურულ-კრიტიკული წერილის ავტორი დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშის, „საპატიო ნიშნის“ ორდენებით, ჰეგელის და ლესია უკრაინკას მედლებით. მინიჭებული ჰქონდა საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწის საპატიო წოდება.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. სოფელ დვაბზუში მოქმედებს მისი სახელობის ეთნოგრაფიული მუზეუმი.
ვაჯკარე

ვაჯკარე — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) მერვე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა პირველი გარდამავალი პერიოდის დროს. ეგვიპტის ისტორიაში ფარაონი ვაჯკარე მიჩნეულია, როგორც ერთ-ერთი ყველაზე ბუნდოვანი ფარაონი, მისი მმართველობის შესახებს ძალიან მცირე ინფორმაცია არსებობს. ვაჯკარე მეფობდა დაახლოებით ძვ.წ. 2150 წლისთვის, უცნობია მმართველობის დასაწყისისა და დასასრულის თარიღები, ასევე უცნობია თუ რამდენი წელი იმეფა ვაჯკარემ.
მარიონეტი

მარიონეტი — თეატრალური თოჯინის სახეობა, რომელსაც ამოძრავებენ მის თავსა და ხელ-ფეხზე გამობმული ძაფებით. ზოგჯერ მარიონეტს ძაფის ნაცვლად თავში აქვს დამაგრებული ლითონის მავთული, რომელიც ამოძრავებს ტანს ხელ-ფეხთან ერთად.

მარიონეტი მოხსენიებული აქვთ ანტიკური ეპოქის ავტორებს. პოულობენ არქეოლოგიური გათხრების დროს. მარიონეტული თეატრი, როგორც ხალხური წარმოდგენის სახეობა განვითარდა ევროპის ქვეყნებში — საუკუნეებში.

გადატანითი მნიშვნელობით მარიონეტი არის ადამიანი, მთავრობა, სახელმწიფო, რომელიც ბრმად, უსიტყვოდ ასრულებს სხვის ნება სურვილს.
მაუზერი

მაუზერი — ერთ-ერთი პირველი მძლავრი ავტომატური პისტოლეტი; კალიბრი 7,63 მმ. მზადდება 1896 წლიდან კომპანია „მაუზერის“ მიერ. 1908 წლიდან მოდერნიზებულია. მაუზერით შეიარაღებული იყო ზოგიერთი არმია (გერმანია, დიდი ბრიტანეთი, ჩეხოსლოვაკია და სხვა). მაუზერის მოქმედების პრინციპი დაფუძნებულია ლულის მოკლე სვლისას ლულისა და საკეტის უკუცემის გამოყენებაზე. ადრეულ პისტოლეტს ჰქონდა მუდმივი სავაზნე კოლოფი 6 და 10 ვაზნისათვის, აგრეთვე დამატებითი მისაბნევი სავაზნე კოლოფი 20 ვაზნისათვის. უშვებენ აგრეთვე 6,35, 9 და მეტი მმ კალიბრის მაუზერს.
სიკვდილით დასჯა საქართველოში

1997 წლის 11 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ედუარდ შევარდნაძის სიკვდილით დასჯის გაუქმების ინიციატივას, საქართველოს პარლამენტმა მხარი დაუჭირა და სიკვდილით დასჯა გაუქმებულად გამოაცხადა. 2000 წლის 1 მაისს საქართველო შეუერთდა „ადამიანის უფლებათა ევროპულ კონვენციას“.

ისტორია
ძველ საქართველოში სიკვდილით დასჯას განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულის დროს მიმართავდნენ, უფრო მეფისა და სახელმწიფოს ღალატისთვის, აგრეთვე მეფის პირადი საჯარო შეურაცხყოფისათვის, მეკობრეობისათვის. გიორგი -ის 1170 სიგელის მიხედვით, სიკვდილით დასჯა „მრავალჯერ“ პარვისთვისაც ყოფილა დაწესებული. სიკვდილით დასჯა სხვადასხვა ფორმით სრულდებოდა: ჩამოხრჩობა, მოშთობა, კლდიდან გადმოგდება, ცეცხლზე დაწვა.

1995 წელს მიღებული საქართველოს კონსტიტუცია ცალკე კონსტიტუციური ნორმით განსაზღვრავდა სიკვდილით დასჯის როგორც შეფარდების, ისე გამოყენების წესს. საქართველოს კონსტიტუციის მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, „სასჯელის განსაკუთრებული ღონისძიება – სიკვდილით დასჯა, მის სრულ გაუქმებამდე, შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს ორგანული კანონით სიცოცხლის წინააღმდეგ მიმართული განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისათვის. ამ სასჯელის შეფარდების უფლება აქვს მხოლოდ საქართველოს უზენაეს სასამართლოს“.

1996 წლის მიწურულს საქართველოს პრეზიდენტმა ედუარდ შევარდნაძემ სიკვდილით დასჯაზე მორატორიუმი გამოაცხადა. 1997 წლის 11 ნოემბერს პარლამენტმა საკანონმდებლო გზით გააუქმა სიკვდილით დასჯა. ამ დროიდან მოქმედი სისხლის სამართლის კოდექსი სიკვდილით დასჯას არ ითვალისწინებდა არც ერთი დანაშაულისთვის. საქართველო მეორე პოსტსაბჭოთა ქვეყანა იყო (მოლდოვას შემდეგ), რომელმაც გააუქმა სასჯელის ამ განსაკუთრებული ზომის გამოყენება. სიკვდილით დასჯის გაუქმება ევროპის საბჭოს ერთ-ერთი რეკომენდაცია იყო. საქართველო ამ ორგანიზაციის წევრი 1999 წელს გახდა.

2003 წლის 20 აგვისტოს მთავრობის სხდომაზე პრეზიდენტმა ედუარდ შევარდნაძემ განაცხადა, რომ კანონი უნდა გამკაცრდეს ქვეყანაში დანაშაულებათა დონის შემცირების მიზნით.
რომ არა ევროპის საბჭო, ჩვენ არ გავაუქმებდით სიკვდილის დასჯას. მე ვხედავ, რომ რუსუდან ბერიძე (ეროვნული უშიშროების საბჭოს მდივნის მოადგილე ადამიანთა უფლებების დაცვის საკითხებში) გაკვირვებით მიყურებს. მაგრამ, უნდა აღინიშნოს, რომ კრიმინალებს აღარ ეშინიათ სასჯელის. ციმბირში ხომ ვერ გავასახლებთ - განაცხადა შევარდნაძემ.

2006 წლის 27 დეკემბრის კონსტიტუციური კანონით საქართველოს კონსტიტუციის მე-15 მუხლის მე-2 პუნქტში ჩაიწერა: „სიკვდილით დასჯა აკრძალულია“. სიკვდილით დასჯა კონსტიტუციურად აიკრძალა.
წიკლაური

საკუთარი სახელი წიკლაური შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ანდრია წიკლაური — სტახანოველი მემანქანე-ინსტრუქტორი
გახა წიკლაური — მთამსვლელი
ვალერიან წიკლაური — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი
თემურ წიკლაური — მომღერალი
ლევან წიკლაური — სპორტსმენი (ძიუდო, სამბო)
მამუკა წიკლაური — პოეტი
მარიამ წიკლაური — საბავშვო მწერალი
მევლუდ წიკლაური — პოლიტიკოსი
მირიან წიკლაური — ექიმი-ნევროლოგი, პოლიტიკოსი
ნინო წიკლაური — მოთხილამურე
ნუგზარ წიკლაური — პოლიტიკოსი, ფილოლოგი
შალვა წიკლაური — მხატვარი, პოლიტიკოსი
რაინიჰარო

რაინიჰარო  — მადაგასკარის იმერინის სამეფოს პრემიერ-მინისტრი 1833-1852 წლებში. მადაგასკარის არმიის გენერალი. რანავალუნა -ის მეორე ქმარი.

იგი წარმოშობით მერინას ცნობილი გვარის წარმომადგენელი იყო. 1833 წელს გახდა მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრი. რანავალუნა -ის მმართველობის დროს მადაგასკარს იცავდა ევროპის გავლენისაგან. მისი შვილები რაინივუნინაჰიტრინიუნი და რაინილაიარივონი გახდნენ მისი მემკვიდრეები როგორც მინისტრის ასევე გენერლის თანამდებობებზე. 1835 წელს არქიტექტორმა ჟან ლაბორდმა მისთვის ააშენა საფლავი, სადაც 1852 წელს დაკრძალეს რაინიჰარო.
სამსრის ქარიანი ხვრელი

სამსრის ქარიანი ხვრელი — ბუნებრივი წარმონაქმნი საქართველოში, ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მთა სამსრის ფერდობის ჩრდილო-დასავლეთ ძირში, ბარალეთის იაილოს მიდამოებში, ზღვის დონიდან 2200 მ სიმაღლეზე. ლავებში გამომუშავებული ნაპრალია, რომლებიდანაც ცხელ ამინდში უბერავს ცივი ნიავი, რაც მოწმობს ლავებში ჰაერით გამოვსებული მიწისქვეშა სიღრუეების (ლავური გვირაბების) არსებობას. ცხელი ზაფხულის დღეებში ხვრელთან გასაგრილებლად თავს იყრის ცხვარი. მისასვლელი იწყება ქალაქ ახალქალაქიდან ავტომობილით სოფელ ბარალეთამდე (20 კმ), იქიდან ცხენით ან ფეხით, მეცხვარეთა ბინაზე გავლით ადგილამდე. სამსრის ქარიანი ხვრელი შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“.
რაინივუნინაჰიტრინიუნი

რაინივუნინაჰიტრინიუნი (დ. 1824 – გ. 1868), ასევე მოიხსენიებდნენ როგორც რაჰარო — მადაგასკარის იმერინის სამეფოს პრემიერ-მინისტრი 1852-1865 წლებში. იგი იყო მთავარი ფიგურა მეფე რადამა -ის მკვლელობის მცდელობაში არისტოკრატიული რევოლუციის საფუძველზე. 1865 წელს პრემიერ-მინისტრის პოსტზე შეცვალა მისმა უმცროსმა ძმამ, რაინილაიარივონმა. რაინივუნინაჰიტრინიუნი გარდაიცვალა 1868 წლის 5 მაისს გადასახლებაში დედოფალ რასუხერინას გარდაცვალების შემდეგ პოსტის დასაბრუნებლად მოწყობილი უშედეგო გადატრიალებიდან მცირე ხნის შემდეგ.
აბანოს მინერალური ტბა

აბანოს მინერალური ტბა — ბუნებრივი წარმოშობის მლაშე ტბა საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თრუსოს ხეობაში, მდინარე თერგის მარცხენა ნაპირზე, სოფელ აბანოს აღმოსავლეთით, ზღვის დონიდან 2300 მ სიმაღლეზე. ფართობი 0,04 ჰა. აბანოს მინერალური ტბა ბუნების ძეგლია და შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“. ზოგჯერ უძირო ტბის სახელითაც მოიხსენიება.
ჟან რაველონარივო

ჟან რაველონარივო (დ. 17 აპრილი, 1959) — მადაგასკარის პრემიერ-მინისტრი 2015 წლის 17 იანვრიდან.

დაიბადა 1959 წლის 17 აპრილს მადაგასკარის ქალაქ ბერევოში. მან პრემიერის თანამდებობაზე შეცვალა კოლო როჟე. ოპოზიციამ მისი დანიშვნა გააპროტესტა და აღნიშნა, რომ რაველონარივოს ცოლი არის პრეზიდენტ რაძაუნარიმამპიანინას ახლო მეგობარი.
ბესარიონ ჟღენტი

ბესარიონ (ბესო) დავითის ძე ჟღენტი (დ. 1 ივლისი, 1903, სოფ. ქვაციხე, ახლანდელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტი — გ. 18 ოქტომბერი, 1976, თბილისი) — ქართველი კრიტიკოსი, ლიტერატურათმცოდნე, ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკური ფაკულტეტის იურიდიული განყოფილება. 1932-1937 წლებში იყო საქართველოს მწერალთა კავშირის პასუხისმგებელი მდივანი, კინოსტუდიის სასცენო განყოფილების მთავარი რედაქტორი (1937-1942), საქართველოს ლიტფონდის დირექტორი (1943-1946), გამომცემლობა ზარია ვოსტოკას მთავარი რედაქტორის მოადგილე (1946-1951), საქართველოს მწერალთა კავშირის გამგეობის მდივანი (1958-1976), რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ისტორიის ინსტიტუტის საბჭოთა ლიტერატურის განყოფილების ხელმძღვანელი (1964-1976). კითხულობდა ლექციებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ქუთაისისა და გორის პედაგოგიურ ინსტიტუტებში.

ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო 1922 წელს. იყო „ფუტურისტ-ლეფელთა“ ჯგუფის ერთ-ერთი ორგანიზატორი და თეორეტიკოსი. 20-30-იან წლებში აქტიურად მონაწილეობდა ეროვნული კულტურისა და ხელოვნების პრობლემებთან დაკავშირებით გამართულ დისკუსიებში, იღწვოდა ქართული მწერლობის ორგანიზაციული ერთიანობისათვის, უპირისპირდებოდა „რაპპულ“ შეხედულებებს. ამ მხრივ საინტერესოა 1927-1932 წლებში გამოქვეყნებული წერილები და სტატიები: „ხელოვნება და ოქტომბერი“, „არიფიონი“, „ახალი დრამატურგიისათვის“, „თანამგზავრობის პრობლემა“, „ლიტერატურა და პოლიტიკა“, „კლასიკოსები და თანამედროვეობა“ და სხვა. როგორც თეატრმცოდნესა და კრიტიკოსს დიდი ღვაწლი მიუძღვის ქართული თეატრალური ხელოვნების განვითარების საქმეში.

ბესარიონ ჟღენტის მრავალრიცხოვანი ლიტერატურულ-კრიტიკული და სამეცნიერო გამოკვლევებიდან აღსანიშნავია თანამედროვე ქართული ლიტერატურის პრობლემებისადმი მიძღვნილი ნაშრომები, მონოგრაფიები ე. ნინოშვილზე, დ. კლდიაშვილზე, გ. ტაბიძეზე, ნ. ლორთქიფანიძეზე, კ. გამსახურდიაზე, ლ. ქიაჩელზე და სხვა. გამოჩენილი კრიტიკოსის თხზულებანი თარგმნილია რუსულ და სხვა ენებზე. დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშის „საპატიო ნიშნის“ ორდენებით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ვარლამ ჟურული

ვარლამ ნიკოლოზის ძე ჟურული (დ. 15 სექტემბერი, 1908, ჩიბათი, ოზურგეთის მაზრა — გ. 30 იანვარი, 1965, თბილისი) — ქართველი პოეტი, პუბლიცისტი.

ბიოგრაფია
საშუალო სკოლა დაამთავრა ქუთაისში და შევიდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე, რომელიც დაასრულა 1935 წელს. ამავე პერიოდში წარდგა საზოგადოების წინაშე პოეტური კრებულით „ვარდის ფურცლობა“. იყო ვ. ჟურულის პირველი ნაწარმოებები ჯერ კიდევ 1924 წელს გამოქვეყნდა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში. თავდაპირველად იყო „ფუტურისტ-ლეფელთა“ ჯგუფის წევრი, მაგრამ მალე დაუახლოვდა პროლეტარული მწერლობის წარმომადგენლებს ეგრეთ წოდებულ „ახალთაობელებს“.

ოთხი ათეული წლის მოღვაწეობის შედეგია პოეტური კრებულები: „ვარდის ფურცლობა“, „ნარაზენი“, „ჩრდილოეთის დაპყრობა“ (1940), „ჩვენიგაზაფხული“ (1950), „ლირიკა“ (1956), „ჩემი მერცხლები“ (1960), „ვაზის ცრემლები“ (1962) და სხვა. მისი ლექსები თარგმნილია სხვადასხვა ენებზე. გარდა ამისა მისი მწერლური ნიჭი ქართულ კინოსაც შეეხო. იყო რამდენიმე დოკუმენტური ფილმის სცენარის, სადიქტორო ტექსტის ავტორი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
გიორგი ჟურული

გიორგი ბაგრატის ძე ჟურული (დ. 22 ოქტომბერი, 1899, ბათუმი — გ. 28 მარტი, 1964, თბილისი) — ქართველი რეჟისორი, საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1943).

ბიოგრაფია
ბათუმში დაამთავრა საშუალო სასწავლებელი და უმაღლესი განათლების მისაღებად მოსკოვს გაემგზავრა, სადაც ჩაირიცხა ვ. მჭედლიშვილის ხელმძღვანელობით არსებულ დრამატულ სტუდიაში. 1925 წელს იგი უკვე ვ. მეიერჰოლდის ექსპერიმენტულ თეატრ-სახელოსნოშია. 1933 წლამდე მოღვაწეობს მოსკოვის სხვადასხვა თეატრებში, შემდეგ ინიშნება ფოთის სახელმწიფო თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელად და მთავარ რეჟისორად. ერთი წლის შემდეგ გადმოდის თბილისში და მუშაობს ჯერ კ. მარჯანიშვილის, შემდეგ ზ. ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრში, მოგვიანებით მოზარდ მაყურებელთა თეატრშია, რომლის მთავრი რეჟისორი იყო 1949-1954 წლებში.

საყოველთაო მოწონებით სარგებლობდა რეჟისორის მიერ დადგმული სპექტაკლები: „ვერაგობა და სიყვარული“, „რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ“, „ნაპერწკლიდან“, „კრეჩინსკის ქორწინება“, „წიწამური“, „ტრავიატა“, „ჯავშოსანი პოტიომკინი“, „წყნარი დონი“, „კაკო ყაჩაღი“ და სხვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
კონსტანტინე პიპინაშვილი

კონსტანტინე კონსტანტინეს ძე პიპინაშვილი (დ. 2 ოქტომბერი, 1912, ქუთაისი — გ. 15 აპრილი, 1969, თბილისი) — ქართველი კინორეჟისორი და სცენარისტი. საქართველოს რესპუბლიკის სახალხო არტისტი (1967).

ბიოგრაფია
ხელოვნების სიყვარულმა თბილისის მოძრავ საკოლმეურნეო თეატრში მიიყვანა. მუშაობა დაიწყო ელექტრომექანიკოსად. შემდეგ ორი წელი საქართველოს „სახკინმრეწვის“ ნახატი და მულტფილმების საამქროშია მხატვრად. 1932 წელს შევიდა მოსკოვის საკავშირო კინოინსტიტუტის სასცენარო-სარეჟისორო ფაკულტეტზე, რომელიც 1936 წელს დაამთავრა. რამდენიმე წელი რეჟისორის ასისტენტად მუშაობდა ჯერ „მოსფილმში“, შემდეგ „ქართულ ფილმში“ რეჟისორ-დიპლომანტად.

1937 წელს კ. პიპინაშვილი ისევ აგრძელებს სწავლას იმავე ინსტიტუტში, ამჯერად სარეჟისორო ფაკულტეტზე. აქ მას ხელმძღვანელობდა დიდი ხელოვანი სერგეი ეიზენშტეინი. თბილისში დაბრუნების შემდეგ, 1940 წელს გადაიღო პირველი დამოუკიდებელი მხატვრული ფილმი „ქაჯანა“. ამას მოჰყვა „ხიდი“ (1940), რომელიც დიდი წარმატებით სარგებლობდა ომის დაწყებისთანავე რესპუბლიკურ და საკავშირო ეკრანებზე, „ოქროს ბილიკი“ (1943) და გახმაურებული „აკაკის აკვანი“ (1946). საგულისხმოა ის, რომ უკვე ცნობილი რეჟისორი ეგრეთ წოდებული „მცირე ფილმიანობის“ პერიოდში მუშაობდა სადუბლიაჟო საამქროში, დუბლიაჟის რეჟისორად.

1955 წელს კ. პიპინაშვილმა განაახლა ფილმების გადაღება. მისმა სათავგადასავლო-ფანტასტურმა მხატვრულმა ფილმმა „ორი ოკეანის საიდუმლოება“, 1958 წელს ვენეციის ფესტივალზე ერთ-ერთი პრიზიც დაიმსახურა. ამას მოჰყვა კინოფილმები: „მაიაკოვსკი იწყებოდა ასე“ (1958), „სად არის შენი ბედნიერება, მზია?“ (1959), „ზღვის შვილები“ (1964), „მოლოდინი“ (1969).

იყო კინოსტუდიის შემოქმედებითი სექციის, რეჟისორთა სექციის თავმჯდომარე, მონაწილეობდა ს. ეიზენშტეინის შემოქმედებით მემკვიდრეობის შესწავლა-დამუშავების საქმეში. დაჯილდოებული იყო „საპატიო ნიშნის ორდენით“ და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ოტია პაჭკორია

ოტია მიხეილის ძე პაჭკორია (დ. 5 იანვარი, 1928, თბილისი — გ. 25 ოქტომბერი, 1984, იქვე) — ქართველი კრიტიკოსი და ესეისტი.

ბიოგრაფია
თბილისის უნივერსიტეტის სტუდენტი იყო, როცა მისი და მისი მეგობრების პატრიოტული შემართება დანაშაულად შეფასდა მავანთა მიერ და ჭაბუკები შორეთს გაუყენეს. ოტიას გზა სამშობლოსაკე 8 წელი გრძელდებოდა და მხოლოდ 1956 წელს დაუბრუნდა იგი მშობლიურ უნივერსიტეტს და ფილოლოგიის ფაკულტეტი 1959 წელს დაამთავრა.

ოტია პაჭკორია ოც წელზე მეტ ხანს მუშაობდა „ცისკარსა“ და „მნათობში“, სადაც სულ უფრო ხვეწდა თავის მაღალ ლიტერატურულ გემოვნებას და სხვებსაც უშურველად უზიარებდა საკუთარ გამოცდილებას. მას ჰქონდა დაწერილი ნარკვევები: სერვანტესის, სტენდალის, ვაჟას, პუშკინის, ტოლსტოისა და სხვათა შემოქმედებაზე.

სიცოცხლის ბოლო წლებში ოტია პაჭკორიამ ჟურნალებში გამოაქვეყნა მოთხრობები, რომლებიც ინტელექტუალური პროზის ნიმუშებია.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
უილიამ ჰერშელი

უილიამ ფრიდრიხ ვილჰელმ ჰერშელი (დ. 15 ნოემბერი, 1738 ჰანოვერი — გ. 25 აგვისტო, 1822 სლაუ) — ინგლისელი ასტრონომი და ოპტიკოსი. ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1781 წლიდან), პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი (1789 წლიდან).

ბიოგრაფია
ჰერშელმა ოჯახში შეისწავლა უცხო ენები და მუსიკა. 1757 წელს გადასახლდა ინგლისში, სადაც ცნობილი მუსიკოსი გახდა. დამოუკიდებლად შეისწავლა ასტრონომია, დაამზადა ასობით სარკე ტელესკოპებისათვის. ასტრონომიული დაკვირვებები დაიწყო 1773 წელს.

უილიამმა აღმოაჩინა პლანეტა ურანი (1781), მისი ორი თანამგზავრი, მათი უკუმოძრაობა, სატურნის ორი თანამგზავრი. გაზომა სატურნისა და მისი რგოლების ბრუნვის პერიოდი, აღმოაჩინა მზის მოძრაობა სივრცეში და სხვა. 70-იან წლებში დაიწყო ვარსკვლავთა დათვლა ცის შერჩეულ არეებში, რის შედეგადაც შეაფასა გალაქტიკის ზომები და დაასკვნა სივრცეში მისი იზოლირებულება.

საფუძველი ჩაუყარა ვარსკვლავთა სტატირტპიკას. აღმოაჩინა ფიზიკურად ორჯერადი ვარსკვლავები, 2500-ზე მეტი ახალი ნისლეული და ვარსკვლავთა გროვა. წამოაყენა და 1802 — 11 წლებში განავითარა დიფუზიური მატერიის შეკუმშვით ვარსკვლავებისა და მათი სისტემების წარმოშობის კოსმოგონიური ჰიპოთეზა.