iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გურჯაანის ღვინის ფესტივალი

გურჯაანის ღვინის ფესტივალი — ღვინის ფესტივალი, რომელიც იმართება ქალაქ გურჯაანში, კახეთის რეგიონში. იგი დაარსდა 2017 წელს და მას შემდეგ ყოველწლიურად ტარდება

ფესტივალის კონცეფცია ყოველწლიურად იცვლება. 2024 წლის ფესტივალის კონცეფცია ეძღვნება ქართული ღვინისა და ქართული კულტურის თანაარსებობისა და ურთიერთობის მრავალსაუკუნოვან ისტორიას.

ღონისძიებები
ფესტივალი იმართება გურჯაანის ახტალის პარკის ტერიტორიაზე, სადაც ეწყობა ეთნოგრაფიული ექსპოზიციები, კულინარიული პავილიონები, ღვინის დეგუსტაცია, თათარობა, ყურძნის დაწურვა საწნახელში, თონეში პურის ჩაკვრა, მწვადის შეწვა და სხვა გასართობები.

ჩატარებული ფესტივალები
ანაკლიის განვითარების კონსორციუმი

ანაკლიის განვითარების კონსორციუმი იყო ერთ-ერთი ყველაზე ამბიციური და სტრატეგიულად მნიშვნელოვანი პროექტი საქართველოსთვის, რომელიც მიზნად ისახავდა ქვეყნის ეკონომიკური და გეოპოლიტიკური მდგომარეობის გაუმჯობესებას შავი ზღვის სანაპიროზე ღრმაწყლოვანი პორტის მშენებლობით.

კონსორციუმის შექმნა და მისი სტრუქტურა
 შეიქმნა 2013 წელს, სპეციალურად ანაკლიის პორტის ტენდერისთვის. იგი შედგებოდა ორი პარტნიორისგან: ქართული " " და ამერიკული " ". " " არის ერთ-ერთი წამყვანი ბიზნეს-ჯგუფი საქართველოში, რომელიც მოიცავს ისეთ ცნობილ ბრენდებს, როგორებიცაა "თიბისი ბანკი", "ბორჯომი", "" და სხვები. მეორე მხრივ, " " ამერიკული სამშენებლო და საინჟინრო კომპანია, რომელსაც მრავალი წარმატებული პროექტი აქვს განხორციელებული მსოფლიოში.

კონსორციუმმა ტენდერი 2016 წელს მოიგო და საქართველოს მთავრობამ მას 52-წლიანი (--) კონცესია მიანიჭა. ეს ნიშნავდა, რომ კონსორციუმი იქნებოდა პასუხისმგებელი პორტის დიზაინზე, განვითარებაზე, დაფინანსებაზე და ოპერირებაზე მომდევნო 52 წლის განმავლობაში, რის შემდეგაც პორტი გადავიდოდა სახელმწიფოს მფლობელობაში.​

ანაკლიის პორტის პროექტი და მისი მიზნები
ანაკლიის პორტის პროექტი შედგებოდა 9 ფაზისგან, რომელთაგან პირველი ფაზა მოიცავდა $550-$600 მილიონი დოლარის ინვესტიციას და პორტის ტევადობის გაზრდას, რათა შესაძლებელი გამხდარიყო პოსტ-პანამაქსის ტიპის გემების მიღება. გრძელვადიანი მიზანი იყო პორტის განვითარება ისე, რომ ის გამხდარიყო ცენტრალური კვანძი ევრაზიის სავაჭრო ქსელში, რაც მნიშვნელოვნად გააუმჯობესებდა საქართველოს სტრატეგიულ მნიშვნელობას რეგიონში.

პროექტი ასევე ითვალისწინებდა თავისუფალი ინდუსტრიული ზონის შექმნას, რომელიც ხელს შეუწყობდა რეგიონის ეკონომიკურ ზრდას და ახალი სამუშაო ადგილების შექმნას. პორტის შემუშავებული გენერალური გეგმა 50 წლის განმავლობაში საქართველოსთვის $60 მილიარდის ეკონომიკურ სარგებელს წარმოადგენდა​​.

გამოწვევები და მარცხი
მიუხედავად მასშტაბური გეგმებისა და სტრატეგიული მნიშვნელობისა, კონსორციუმს არაერთი სირთულე შეექმნა. ერთ-ერთი მთავარი პრობლემა იყო ინვესტორების მოზიდვა და საჭირო ფინანსების მობილიზება, რაც -ს არ გამოუვიდა. ამასთან, საქართველოს მთავრობასა და კონსორციუმს შორის ურთიერთობები დაიძაბა, რაც საბოლოოდ პროექტის შეჩერებით და კონტრაქტის ცალმხრივად შეწყვეტით დასრულდა 2020 წელს.

პროექტის შეჩერებამ გამოიწვია საერთაშორისო არბიტრაჟში დავის დაწყება. არბიტრაჟის გადაწყვეტილებით, რომელიც 2024 წელს გამოცხადდა, -ის მარცხი მათი საკუთარი ვალდებულებების შეუსრულებლობით იყო განპირობებული, და არა სახელმწიფო ჩარევით​.

პროექტის მომავალი და ახალი ტენდერი
საქართველოს მთავრობამ 2021 წელს განაცხადა, რომ ახალი ტენდერი გამოცხადდებოდა ანაკლიის პორტის პროექტის განსახორციელებლად. 2024 წელს ჩინურ კონსორციუმთან თანამშრომლობით გადაწყდა პროექტის გაგრძელება. მიუხედავად ამისა, პროექტის მომავალზე ჯერ კიდევ არსებობს კითხვები, რაც მოითხოვს განახლებულ სტრატეგიულ გეგმას და ინვესტორების მხარდაჭერას.

მთავრობამ განაცხადა, რომ ახალი ტენდერი იქნება უფრო ხელსაყრელი და პრიორიტეტულად განიხილება დასავლური ბიზნესის ჩართულობა, თუმცა, საბოლოოდ ჩინური კომპანიები მიიღეს მონაწილეობა პროექტში. პორტის მშენებლობა კვლავაც რჩება საქართველოს სტრატეგიულ მიზნად, თუმცა, მისი რეალიზაციის პროცესი მრავალ გამოწვევას აწყდება​.

წყარო
ოლსტერულ-შოტლანდიური ენა

ოლსტერული შოტლანდიური დიალექტი (-, ) — შოტლანდიური ენის დიალექტი, რომელზეც საუბრობენ ოლსტერის სხვადასხვა ნაწილში (ჩრდილოეთ ირლანდიასა და ირლანდიის დონეგალის საგრაფოში). ის ჩვეულებრივ განიხილება დიალექტად ან დიალექტთა ჯგუფად, თუმცა ზოგიერთი ადგილობრივი ორგანიზაცია მას სრულუფლებიან ენად თვლის და იყენებენ ტერმინს ოლსტერულ-შოტლანდიური ენა. ზოგჯერ სტანდარტული ინგლისურის ოლსტერულ-შოტლანდიურ აქცენტსაც უწოდებენ.
აუდიტი

აუდიტი არის სისტემატური, დამოუკიდებელი და დოკუმენტირებული პროცესი მტკიცებულებების მოპოვებისა და ობიექტური შეფასების მიზნით, რათა დადგინდეს, რამდენად არის შესრულებული აუდიტის კრიტერიუმები. აუდიტის მიზანია შეაფასოს ფინანსური ჩანაწერების სიზუსტე და სისრულე, კანონებთან და რეგულაციებთან შესაბამისობა ან ორგანიზაციის შიგნით შიდა კონტროლის ეფექტურობა.

მიზანი
ფინანსური გარანტია: უზრუნველყოს გარანტია იმისა, რომ ფინანსური ანგარიშგება არის ზუსტი და თავისუფალი არსებითი შეცდომისგან, თაღლითობის ან შეცდომის გამო.

შესაბამისობა: იმის უზრუნველსაყოფად, რომ ორგანიზაცია იცავს შესაბამის კანონებს, რეგულაციებს და შიდა პოლიტიკას.

ოპერატიული ეფექტურობა: ოპერაციების ეფექტურობისა და ეფექტურობის შეფასება, გაუმჯობესების სფეროების იდენტიფიცირების ჩათვლით.

რისკების მართვა: რისკების შეფასება და შერბილება, რამაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს ორგანიზაციის უნარზე, მიაღწიოს მიზნებს.

აუდიტები შეიძლება დაიყოს რამდენიმე ტიპად, მათ შორის ფინანსური აუდიტი, შიდა აუდიტი, ოპერატიული აუდიტი, შესაბამისობის აუდიტი და სასამართლო აუდიტი და სხვა. მათ ატარებენ აუდიტორები, რომლებიც შეიძლება იყვნენ ორგანიზაციის შიდა თანამშრომლები ან გარე პროფესიონალები, რომლებიც დაქირავებულნი არიან ამ ამოცანისთვის.
თენგიზ ჯაფარიძე

თენგიზ ჯაფარიძე (დ.27 იანვარი, 1925, თბილისი — გ.1998) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
1951 წელს სწავლობდა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტზე, თბოაირმომარაგებისა და ვენტილაციის სპეციალობით.
1943 წელს მოხალისედ წავიდა წითელ არმიაში. იბრძოდა 52-ე გვარდიული სატანკო ბრიგადის შემადგენლობაში. მონაწილეობდა უკრაინისა და პოლონეთის განთავისუფლებაში. ომის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა სამშენებლო დაწესებულებებში რუსთავსა და თბილისში. 1967 წლიდან ტრესტ "მექანომონტაჟის" თბილისის სპეცმონტაჟის სამმართველოს უფროსი ლეიტენანტი იყო.

ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება
საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი
წითელი ვარსკვლავის ორდენი
ლენინის ორდენი
წყვდიადის გული

წყვდიადის გული (ინგლ. ) — პოლონელ-პრიტანელი მწერლის, ჯოზეფ კონრადის 1899 წლის ნოველა. ნაწარმოებში მეზღვაური ჩარლზ მარლოუ ჰყვება თავისი ახალგაზრდობის ისტორიას, როცა აფრიკის სიღრეებში ბელგიური კომპანიისთვის მუშაობდა, მდინარე კონგოზე ორთქმავლით მოგზაურობისას მან გაიცნო სახელგანთქმულ სპილოს ძვლით მოვაჭრე კურცს, რომელიც ევროპული იმპერიალიზმის ორაზროვნებას და ბრუტალურობას განასახიერებს

ნოველა განიხილება, როგორც აფრიკაში ევროპული კოლონიალური მმართველობის კრიტიკა; ამასთანავე იგი იკვლევს ისეთ თემებს, როგორიცაა ძალაუფლების დინამიკა და მორალი. მიუხედავად იმისა, რომ კონრადი კონკრეტულად არ ასახელებს მდინარეს, რომელზეც ნაწარმოების უდიდესი ნაწილის მოქმედება მიმდინარეობს, მიიჩნევა, რომ ესაა კონგო, რადგან ნაწარმოების შექმნის პერიოდში, კონგოს თავისუფალი სახელმწიფო ბელგიის მეფე ლეოპოლდ -ის პირადი კოლონია იყო.

კონრადის შემოქმედებაში ცენტრალური ადგილი უკავია იმ იდეას, რომ „ცივილიზებულ“ და „ველურ“ ადამიანებს შორის მხოლოდ მცირედი განსხვავებებია. „წყვდიადის გულში“ ავტორი კომენტარებს აკეთებს იმპერიალიზმისა და რასიზმის ბუნებაზე. აგრეთვე იგი ავლებს პარალელებს ლონდონსა და აფრიკას შორის, როგორც წყვდიადის სამფლობელოებზე.

ნოველა თავდაპირველას სამ სერიალიზებულ ნაწილად გამოიცა ჟურნალში ' , ხოლო სრულად გამოქვეყნდა 1902 წელს. -ის 1998 წლის სიაში „წყვიადის გული“ მსოფლიოს 100 საუკეთესო რომანს შორის 67-ე ადგილს იკავებს.

ნოველა მსოფლიოს მრავალ ენაზეა თარგმნილი. ქართულ ენაზე იგი პაატა და როსტომ ჩხეიძეებმა თარგმნეს.

შინაარსი
სიუჟეტი მიჰყვება პერსონაჟს, სახელად ჩარლი მარლოუს, რომელიც უყვება თავის თავგადასავალს ადამიანთა ჯგუფს, რომელიც ჩერდება გემზე. ისტორია მოგვითხრობს მის ადრეულ ცხოვრებაზე, როგორც ბორანი კაპიტანი. მიუხედავად იმისა, რომ მისი სამუშაო იყო სპილოს ძვლის მდინარეზე ტრანსპორტირება, ჩარლი ინტერესდება სპილოს ძვლის შესყიდვის აგენტის, კურცის ინვესტიციით, რომელიც მთავრობაშია დასაქმებული. მისი ბრწყინვალე ემისრის რეპუტაციით, კურცი ახლა დამკვიდრდა ღმერთად ადგილობრივ მოსახლეობაში „დედამიწის ერთ-ერთ ყველაზე ბნელ ადგილას“.
ვოსხოდი (კოსმოსური პროგრამა)

„ვოსხოდი“ — გეოცენტრულ ორბიტაზე გასაფრენი საბჭოთა მრავალადგილიანი კოსმოსური ხომალდების სერიის სახელწოდება.

„ვოსხოდ-1“ — სამადგილიანი კოსმოსური ხომალდი, მასა 5320 კგ. ორბიტაზე გაიყვანეს 1964 წლის 12 ოქტომბერს ვ. კომაროვის მეთაურობით. ხომალდში იყვნენ აგრეთვე მეცნიერი თანამშრომელი კ. ფეოქტისტოვი და ექიმი ბ. ეგოროვი. ორბიტის პერიგეუმის სიმაღლე იყო 177.5 კმ, აპოგეუმისა — 408 კმ. იფრინა 1 დღე-ღამე და დაეშვა კუსტანაიდან 312 კმ-ზე ჩრდილო-აღმოსავლეთით. კონსტრუქციისა და მოწყობილობის მიხედვით „ვოსხოდ-1“ განსხვავდებოდა „ვოსტოკის“ სერიის კოსმოსური ხომალდებისაგან. „ვოსხოდს“ ჰქონდა რბილად დაჯდომის სისტემა, აგრეთვე სარეზერვო სამუხრუჭო ძრავიანი ხელსაწყო, ახალი აპარატურა (იონურგადამწოდიანი დამატებითი საორიენტაციო სისტემა, გაუმჯობესებული სატელევიზიო და რადიოტექნიკური აპარატურა და სხვა). ფრენის მიზანი იყო მრავალადგილიანი პილოტირებული კოსმოსური ხომალდის გამოცდა ჯგუფური ფრენის დროს, კოსმონავტთა შრომისუნარიანობის გამოკვლევა, ფიზიკურ-ტექნიკური და სამედიცინო-ბიოლოგიურ გამოკვლევათა გაფართოებული პროგრამის ჩატარება და სხვა.

„ვოსხოდ-2“ — ორადგილიანი კოსმოსური ხომალდი. კოსმოსში იფრინა 1965 წლის 18-19 მარტს, ჯამში 26 საათი. მისი ორბიტის აპოგეუმის სიმაღლე იყო 498 კმ, პერიგეუმისა — 173 კმ. ხომალდს ჰქონდა რაბის ნაკვეთური და კოსმოსში ადამიანის გამოსასვლელად საჭირო მოწყობილობა. მეთაურობდა პ. ბელიაევი, მეორე პილოტი იყო ა. ლეონოვი. ამ ფრენის დროს პირველად კოსმონავტიკის ისტორიაში კოსმონავტი (ა. ლეონოვი) ღია კოსმოსურ სივრცეში გავიდა. იგი იმყოფებოდა სიცოცხლის უზრუნველყოფის ავტომატური სისტემით აღჭურვილ სკაფანდრში, კოსმოსური ხომალდის კაბინის გარეთ დაჰყო 20 წთ, აქედან რაბის გარეთ ღია კოსმოსში — 12 წთ, რითაც დაამტკიცა კოსმოსური ხომალდის გარეთ კოსმონავტის ყოფნისა და მუშაობის შესაძლებლობა. ეს პროცესები გადაიღო ხომალდზე მოთავსებულმა კინოკამერებმა. ხომალდი ხელის მართვის სისტემის გამოყენებით რბილად დაეშვა პერმის მახლობლად.
ბესარიონ წერედიანი

ბესარიონ წერედიანი (დ.1901, მესტია, ლატალი — გ.1938, 14 იანვარი) — ქართველი მათემატიკოსი, პედაგოგი, ფილოსოფოსი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის, მათემატიკის ფაკულტეტი, ფილოსოფიის ფაკულტეტი. იგი პირველი ლატალელი და ზემო სვანეთიდან ერთ-ერთი პირველთაგანია, ვინც უმაღლესი განათლება მიიღო და დაამთავრა ორი ფაკულტეტი. იგი ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. მან დაწერა ვრცელი გამოკვლევა სპინოზას ფილოსოფიაზე, რომლის ძირითადი ნაწილი ჩეკას დროს განადგურდა, გადარჩა მხოლოდ რამდენიმე ფრაგმენტი. 1937 წელს დააპატიმრეს ანტისაბჭოთა საქმიანობის ბრალდებით და დახვრიტეს 1938 წლის 14 იანვარს. იგი ცნობილი იყო, როგორც "მთის არწივი" ეროვნული მოძრაობის გარიჟრაჟზე.
ბორის ეგოროვი

ბორის ბორისის ძე ეგოროვი (; დ. 26 ნოემბერი, 1937, მოსკოვი — გ. 12 სექტემბერი, 1994, იქვე) — საბჭოთა კოსმონავტი მფრინავი, საბჭოთა კავშირის გმირი (1964), მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1979), პროფესორი (1984).

ბიოგრაფია
1961 წელს დაამთავრა მოსკოვის სამედიცინო ინსტიტუტი. 1964 წლიდან კოსმონავტთა რაზმშია. 1964 წლის 12-13 ოქტომბერს ვ. კომაროვთან და კ. ფეოქტისტოვთან ერთად იფრინა კოსმოსში მრავალადგილიან ხომალდ-თანამგზავრ „ვოსხოდ-1“-ით. ეგოროვი იყო ბერლინის ჰუმბოლდტის სახელობის უნივერსიტეტის მედიცინის დოქტორი (1965).

დაჯილდოვებულია ლენინის ორდენით და მედლებით.
კონსტანტინე ფეოქტისტოვი

კონსტანტინე პეტრეს ძე ფეოქტისტოვი (; დ. 7 თებერვალი, 1926, ვორონეჟი, რსფსრ, სსრკ — გ. 21 ნოემბერი, 2009, მოსკოვი, რუსეთი) — საბჭოთა კოსმონავტი მფრინავი, საბჭოთა კავშირის გმირი (1964), ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1967), პროფესორი (1969).

ბიოგრაფია
მონაწილეობდა დიდ სამამულო ომში. 1949 წელს დაამთავრა ნ. ბაუმანის სახელობის მოსკოვის უმაღლესი ტექნიკური სასწავლებელი. მუშაობდა სამეცნიერო-კვლევით ორგანიზაციებში. 1964 წლიდან კოსმონავტთა რაზმშია. 1964 წლის 12-13 ოქტომბერს ვ. კომაროვსა და ბ. ეგოროვთან ერთად იფრინა კოსმოსში მრავალადგილიან ხომალდ „ვოსხოდ-1“-ით. იყო მეცნიერი თანამშრომელი. 16-ჯერ შემოუფრინა დედამიწას. ასტრონავტიკის საერთაშორისო აკადემიის წევრ-კორესპოდენტი.

ჯილდოები და მედლები
იყო ლენინური პრემიის ლაურეატი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, სხვა ორდენებით და მედლებით.

სხვა წოდებები
ქალაქ ბაიკონურის საპატიო მოქალაქე
ქალაქ კალუგის საპატიო მოქალაქე
ქალაქ ვორონეჟის საპატიო მოქალაქე

ხსოვნა
მის პატივსაცემად მთვარის უკანა მხარის ერთ-ერთ კრატერს უწოდეს ფეოქტისტოვი.
მის პატივსაცემად ვორონეჟის ერთ-ერთ ქუჩას მისი სახელი უწოდეს.
პავლე ბელიაევი

პავლე ივანეს ძე ბელიაევი (; დ. 26 ივნისი, 1925, სოფელი ჩელიშჩევო, ვოლოგდის ოლქი — გ. 10 იანვარი, 1970, მოსკოვი) — საბჭოთა კოსმონავტი მფრინავი, საბჭოთა კავშირის გმირი (1965), სკკპ წევრი (1949-დან).

ბიოგრაფია
1942 წელს საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ მუშაობა დაიწყო ქარხანაში. 1943 წელს მოხალისედ წავიდა საბჭოთა არმიის რიგებში. ჩარიცხეს ეისკის საზღვაო მფრინავ-გამანადგურებელთა საავიაციო სასწავლებელში, რომელიც დაამთავრა 1945 წელს. მონაწილეობდა იაპონიასთან ომში. 1959 წელს დაამთავრა სამხედრო-საჰაერო აკადემია. 1965 წლის 18 მარტს ა. ლეონოვთან ერთად გაფრინდა კოსმოსში „ვოსხოდ-2“-ით (იყო ხომალდის მეთაური). გაიყვანა ხომალდი ორბიტაზე. 26 სთ იფრინა კოსმოსში, 17-ჯერ შემოუარა დედამიწას და დაფარა 720 ათას კმ-ზე მეტი.

დაჯილდოვებულია ლენინის ორდენით და მედლებით.
რაული ჩაგუნავა

რაულ ჩაგუნავა (დ. 24 ოქტომბერი, 1938, თბილისი — გ. 2014) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, ქიმიკოსი.

ბიოგრაფია
სწავლობდა მოსკოვის დიმიტრი მენდელეევის სახელობის ქიმიურ-ტექნოლოგიური ინსტიტუტის ფიზიკური ქიმიის კათედრაზე. დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ქიმიკოს-ტექნოლოგის სპეციალობით 1962 წელს. 1962-1963 წლებში მუშაობდა რუსთავის აზოტოვანი სასუქების ქარხნის ცენტრალურ ლაბორატორიაში ქიმიკოს - ინჟინრის თანამდებობაზე. 1963-1979 წლებში საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არაორგანული და გამოყენებითი ქიმიის ინსტიტუტის დენის წყაროების ლაბორატორიაში. 1979 წელს სათავეში ჩაუდგა მის მიერვე შექმნილ ქიმიის ინსტიტუტის ლაბორატორიას. ავტორია მრავალი სამეცნიერო ნაშრომის, მათ შორის 6 მონოგრაფიის. 2005 წელს მიიღო იუნესკოს მედალი. ასევე მიღებული აქვს ქიმიის მეცნიერებათა დოქტორის წოდება.
ვირშა

ვირშა — ისტორიული სოფელი შიდა ქართლში. ვირშაში იყო მთავარანგელოზის სახელობის მონასტერი, რომელიც ცნობილია - საუკუნეების დოკუმენტებით.

ვირშის ზუსტი ლოკალიზება რთულია; სავარაუდოა, რომ ის პატარა ლიახვის ხეობაში მდებარეობდა, სოფელ ქორდთან ახლოს. ვირშის მონასტერი პირველად მოიხსენიება 1392 წლის საკათოლიკოსო მამულების სითარხნის გუჯარში („ვირშას მონასტერი მთავარანგელოზისა, თჳსითა შესავლითა“). 1431 წლით დათარიღებული სიგელით „მთა ვირშისა, მონასტერი და მისი შესავალნი ბადასშვილნი და ქორდი“ მეფე ალექსანდრე -მა სვეტიცხოვლის განახლებულ საკათოლიკოსო ტაძარს უწყალობა. აქვე აღნიშნულია, რომ ვირშა „ძუელითგან მეფეთაგან შემკობილი და აღშენებული და გადიდებული“ ყოფილა. ამავე დოკუმენტში ნახსენები „ვირშისა სახლი“, ისტორიკოს გიორგი სოსიაშვილის აზრით, წარსულში ვირშელთა საგვარეულოს არსებობაზე უნდა მიუთითებდეს.

ვირშა სხვა დოკუმენტებშიც იხსენიება. 1447 წლის საკათოლიკოსო მამულების სითარხნის გუჯრის მიხედვით ალექსანდრე -ის ძემ გიორგიმ სხვა მამულებთან ერთად საპატრიარქოს ხელახლა დაუმტკიცა მამულები, მათ შორის „ვირშა მისითა შესავლითა“. 1559 წლის გუჯრითაც ვირშა საკათოლიკოსო მამულებში შედიოდა. 1574 წლის 14 მარტით დათარიღებული წყალობის წიგნის თანახმად, კათოლიკოსმა ნიკოლოზმა სოფელ ყურისუბნის სანაცვლოდ ქართლის მეფე სიმონ -ის ძმას, ვახტანგ ბატონიშვილს ლიახვის ხეობის რამდენიმე სოფელი გადასცა, მათ შორის „მონასტერი და სოფელი ვირშა მისითა შესავლითა“.
მოხისის სამების ეკლესია

მოხისის სამების ეკლესია — შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში, სოფელ მოხისში. ეკლესია დგას სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ე. წ. აგარაკების ტერიტორიაზე.

ეკლესია სტილისტური ნიშნებით - საუკუნეებით თარიღდება. საუკუნის ბოლოს ეკლესია განუახლებია ვინმე იოსებ ყავრიშვილს, რომელიც ამავე ტაძარშია დაკრძალული საფლავის ქვის წარწერის მიხედვით (ჩაშენებულია დასავლეთ კედელში). ეკლესიაზე სარეაბილიტაციო სამუშაოები განხორციელდა 1983-1984 წლებში.

ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, ზომით 9,3 5,4 მეტრი. ნაგებია სრულიად განსხვავებული ზომის და ფორმის სხვადასხვა ჯიშის ქვით. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. კარი გარედან არქიტრავითაა დასრულებული (თავდაპირველი არქიტრავი დაკარგულია), შიგნიდან თაღოვანია. განათებულია აღმოსავლეთის, დასავლეთის და სამხრეთის ვიწრო და თაღოვანი სარკმლებით. აფსიდა ნახევარწრიულია. ფასადების გაფორმება ძუნწია.

ტაძრის აღმოსავლეთის ფასადზე, სარკმლის რელიეფური წარბის გარშემო, მოთავსებულია ქვა ნუსხურნარევი ასომთავრული სამშენებლო წარწერით, რომელიც გვამცნობს, რომ ტაძარი აუგიათ კვირიკე, თევდორე და ბეშქენ ალმაოტისძეებს და მისთვის ჭალას ნაყიდი ვენახიც შეუწირავთ საზედაშეოდ:
კორნული ენა

კორნული ენა, კორნუოლური ენა ( ან ) — კელტურ ენათა ოჯახის ბრიტული შტოს ერთ-ერთი ენა, რომელზეც საუბრობდნენ ბრიტანეთის, ახლანდელი ინგლისის ტერიტორიის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილებში. უელსურ და ბრეტონულ ენებთან ერთად, კორნული წარმოიშვა საერთო ბრიტული ენიდან, რომელიც ფართოდ იყო გავრცელებული დიდ ბრიტანეთში. კორნული ენა კორნუოლის მთავარ ენად ითვლებოდა მანამ, სანამ იგი ინგლისურმა არ ჩაანაცვლა, და კუნძულის უკიდურეს დასავლეთისკენ არ განდევნა. კორნული ენა ახლო კავშირებს ინარჩუნებდა ბრეტონულ ენასთან და ამ ენების მატარებლებს ადვილად ესმოდათ ერთი-მეორის. კორნუოლის სხვადასხნა ნაწილში საერთო სასაუბრო ენა იყო საუკუნის შუა ხანებამდე და არსებობს გარკვეული მტკიცებულებები, რომ ამ ენის ტრადიციული მოლაპარაკეები საუკუნეშიც არსებობდნენ. დღეისათვის კორნულ ენაზე ძალიან მცირე რაოდენობის ადამიანი საუბრობს, იყენებენ როგორც მეორე ენას.
იონდერი (არდეშენის რაიონი)

იონდერი — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 69 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 19 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 100 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი, 2009 წელს გამოქვეყნებულ ლაზური ადგილთა სახელების ლექსიკონში გვხვდება როგორც კვაშუბა, რაც ლაზურად ნიშნავს „ქვის უბანს“ ან „ქვის გულს“. 2011 წელს იგი გამოეყო სოფელ იუქარიდურაქის .
ორთაალანი (არდეშენის რაიონი)

ორთაალანი — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 58 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 12 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 326 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
ცნობილია, რომ სოფელი ორთაალანი ოსმალეთის პერიოდში დაარსდა და სოფლის დამფუძნებლად ტირიაკიოღლუ ჰაჯი მურთაზა ითვლება. სოფელი ორთაალანი გეოგრაფიულად გალავნის მსგავს გორაკებით გარშემორტყმულ ვაკეს წააგავს. სწორედ ამიტომ იგი თავდაპირველად ორთაქოის, შემდეგ კი სოფელი ორთაალანის სახელწოდებას ატარებდა. არდეშენის სოფლებს შორის ეს არის ერთადერთი სოფელი, რომლის ძველი სახელი თურქული იყო. ამასთან, სოფლის უბნების სახელები ლაზურია. სოფელში შემდეგი უბნებია: სულუზენი, ბაღუქუჩე, ქორზატი და შემრონა.
ოზგური (არდეშენის რაიონი)

ოზგური — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 67 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 17 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 166 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფელი ოზგური ადრე სოფელი ქვედა დურაქის მუშკალეს უბანს წარმოადგენდა. 1993 წელს სოფელი ქვედა დურაქისგან გამოიყო და მიიღო „თავისუფალი სოფლის“ სახელი, რითაც სოფლის სტატუსი მოიპოვა. სოფლის სახელი 2009 წელს გამოქვეყნებულ ლაზურ ტოპონიმთა ლექსიკონში მუშქალა/მუშქალე სახით არის მოხსენიებული.
იენიქიოი

იენიქიოი (ბოლუს რაიონი)
იენიქიოი (თურქ,)—სოფელი თურქეთში,ბოლუს პროვინციაში,
ბოლუს რაიონში.

ისტორია
1943 წლის ჩანაწერებში სოფლის სახელწოდება იენიცაა მოხსენიებული.მიუხედავად იმისა, რომ ადრე იყო სოფელ ჩუკურორენის იენიცე უბანი, მან მოიპოვა სოფლის სტატუსი სახელწოდებით ახალი სოფელი 1956 წლის 13 იანვარს.

გეოგრაფია
სოფელი ქალაქის ცენტრიდან 5 კმ-ით არის დაშორებული.

მოსახლეობა
ფირინჩლიქი (არდეშენის რაიონი)

ფირინჩლიქი — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 45 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 4 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 433 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი 1681 წლის ოსმალურ წყაროში მოხსენიებულია როგორც ღათვანი (ლაზურად), ხოლო 1928 წელს დაწერილ თურქულ წყაროში როგორც სიფატი (ლაზურად). სოფელს ფირინჩლიქის (ბრინჯის) სახელი მიენიჭა იმის გამო, რომ 1850-იან წლებამდე ამ რეგიონში დიდი რაოდენობით ბრინჯი მოჰყავდათ. სოფელში არის მეჩეთი, რომელიც 1789 წელს აშენდა.
სესლიქაია (არდეშენის რაიონი)

სესლიქაია — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 53 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 430 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი 1928 წელს გამოქვეყნებულ თურქულ წყაროში არის „აღვანი“, ხოლო 2009 წლის ლაზური ტოპონიმების ლექსიკონში მოიხსენიება სახელით „ამგვანი“. სოფელში მდებარეობს სესლიქაიის ხიდი და 1801 წელს აშენებული მეჩეთი.
სინანქოი (არდეშენის რაიონი)

სინანქოი — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 63 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 18 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 52 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი 1955 წელს გამოქვეყნებულ თურქულ წყაროში ლაზურად „ქაზიქლილარ“ (სიტყვასიტყვით: „სვეტიანი“), ხოლო 2009 წელს გამოქვეყნებულ ლაზური ტოპონიმების ლექსიკონში პ'ალივათის სახელით მოიხსენიება.
შეჰითლიქი (არდეშენის რაიონი)

შეჰითლიქი — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 59 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 14 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 321 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
1994 წლის შემდეგ, როდესაც ის იყო უბანი, რომელიც მიეკუთვნებოდა დუიგულუს სოფელს რიზეს პროვინციის არდეშენის რაიონში, გამოეყო სოფელს და გახდა სოფელი სახელად „შეჰითლიქი“. სახელი შეჰითლიქი მომდინარეობს უცნობი ჯარისკაცის მემორიალისგან, რომელიც მდებარეობს სოფლის შესასვლელში. სოფლის სახელი ლაზური ადგილების სახელების ლექსიკონში, რომელიც გამოიცა 2009 წელს, მოხსენიებულია როგორც „დობირა“, რაც ლაზურად ნიშნავს კარგ მიწას.
იოენოქოი (არდეშენის რაიონი)

იოენოქოი — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 59 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 14 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 167 ადამიანი ცხოვრობს.

ისტორია
სოფლის სახელი, რომელიც ადრე იწოდებოდა მაჰატტობად, რაც ლაზურად ნიშნავს „ჩრდილოეთ ტბას“,სოფლის რწმუნებულების მოთხოვნით შეიცვალა და გახდა იოენოქოი. 2009 წელს გამოქვეყნებულ ლაზური ტოპონიმების ლექსიკონში სოფლის სახელი მოხსენიებულია როგორც მახატობა.
ვახტანგ აბაშიძე (ფიზიკოსი)

ვახტანგ აბაშიძე (დ. 9 სექტემბერი, 1928, ისლარი — გ. 25 ივლისი, 2019) — ქართველი მათემატიკოსი, ფიზიკოსი.

ბიოგრაფია
1951 წელს დაამთავრა პუშკინის სახელობის თბილისის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი ფიზიკოსის სპეციალობით.

1952 წელს მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გეოფიზიკის სპეციალობით. 1952-1954 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტის გეოფიზიკის კათედრის ლაბორანტი, 1954-1958 წლებში ამავე კათედრის ასისტენტი. 1958-1965 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გეოფიზიკის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ თამანშრომელი. 1965-1969 წლებში კი უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი. 1969-2005 წლებში იყო ინსტიტუტის მეცნიერ-კონსულტანტი. მისი შრომები ეხება კავკასიის ტერიტორიის გრავიტაციული ველის, დროის მიხედვით მისი ცვალებადობის და ენგურჰესის რაიონში გეოდინამიკური პროცესების გეოფიზიკური მეთოდების კვლევებს. გამოქვეყნებული აქვს 130-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის, 2 მონოგრაფია და 2 სახელმძღვანელო.

ჯილდოები
2002 - მერაბ ალექსიძის სახელობის პრემია
2000 - ღირსების ორდენი
საქართველოს სახელმწიფო პრემია, მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში (ერთობლივი გამარჯვება)
ივანე პაატაშვილი

ივანე პაატაშვილი (დ. 14 მარტი, 1881, თელავი, რუსეთის იმპერია — გ. უცნობია) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი. აქტიურად იყო ჩართული თელავის საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. მისი თაოსნობით და უახლოეს პირთა დახმარებით დაარსდა ბიბლიოთეკა, საკვირაო სკოლა, სახალხო წარმოდგენების დრამწრე, საქველმოქმედო საზოგადოება, ქალაქის საბჭო, შემნახველ-გამსესხებელი ამხანაგობა, კახეთის კავშირი და სხვ.

ბიოგრაფია
დაიბადა თელავში, 1881 წლის 14 მარტს. 1898 წელს, სწავლის დამთავრების შემდეგ, მუშაობა დაიწყო თელავის კულტურულ-საგანმანათლებლო და საქალაქო დაწესებულებებში, რის გამოც შეძლო თელავის საზოგადოებრივი ცხოვრების გაუმჯობესება. მის სახელს უკავშირდება თელავის ბიბლიოთეკის გახსნა, საკვირაო სკოლის, სახალხო წარმოდგენების დრამწრის, საქველმოქმედო საზოგადოებისა და ქალაქის საბჭოს დაარსება. 1908 წლიდან ივანე პაატაშვილი იყო „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ წევრი. მისი დამსახურებაა ამ საზოგადოების თელავის განყოფილების გახსნა. მომავალში, არჩილ ჯორჯაძესა და ილია ზარაფიშვილთან ერთად, თელავში საძირკველი ჩაუყარა სოციალ-ფედერალისტთა მოძრაობას. 1917 წელს, თებერვლის რევოლუციის შემდეგ, იგი თელავის მაზრის პირველი აღმასრულებელი კომიტეტის წევრად იქნა არჩეული. 1918 წლიდან, საზოგადოებრივ ასპარეზზე გამოსვლისთანავე იმდროინდელ პრესაში წერილებს აქვეყნებდა პროვინციის ყოფა-ცხოვრების შესახებ. ივანე პაატაშვილის გარდაცვალების და დაკრძალვის ადგილი უცნობია.