ვინიცის ხოცვა-ჟლეტა

ვინიცის ხოცვა-ჟლეტა — 1937–1938 წლებში უკრაინის სსრ-ის ქალაქ ვინიციაში საბჭოთა საიდუმლო პოლიციის — ენკავედეს — მიერ განხორციელებული 9,000-ზე მეტი ადამიანის მასობრივი დახვრეტა დიდი წმენდის პერიოდში.

ეს მასობრივი სამარხი 1943 წელს აღმოაჩინა ნაცისტურმა გერმანიამ უკრაინის ოკუპაციის დროს.

ადგილის გამოძიება, რომელიც პირველად საერთაშორისო კატინის კომისიამ ჩაატარა, დაემთხვა პოლონელი ომის ტყვეების ანალოგიური მასობრივი მკვლელობის ადგილის — კატინის — აღმოჩენას.

გერმანელების მიერ 1943 წელს იდენტიფიცირებულ 679 გარდაცვლილს შორის იყვნენ როგორც რუსები, ისე 28 პოლონელი. ნაცისტურმა პროპაგანდამ ეს ტრაგედია გამოიყენა, რათა საბჭოთა კავშირის მიერ განხორციელებული კომუნისტური ტერორი ეჩვენებინა.

ისტორია
ხოცვა-ჟლეტა
ვინიციაში დაკრძალულ მსხვერპლთა უმეტესობა მოკლული იყო 22 კალიბრის ტყვიებით, რომლებიც კისრის უკანა ნაწილში იყო გასროლილი.

ტყვიის მცირე კალიბრის გამო მსხვერპლთა უმეტესობას ორჯერ ესროლეს, ხოლო სულ მცირე 78 ადამიანს სამჯერ ჰქონდა მიყენებული სასიკვდილო ჭრილობა; აღმოჩენილ მსხვერპლთაგან 395-ს, ცეცხლსასროლი დაზიანებების გარდა, თავის ქალაც ჰქონდა გატეხილი.

პროფესორ შრედერის ჯგუფის მიერ ჩატარებული წინასწარი გამოძიების შემდეგ მოიწვიეს ორი სამედიცინო ექსპერტთა ჯგუფი — ერთი საერთაშორისო, ხოლო მეორე შედგებოდა ნაცისტური გერმანიის უნივერსიტეტების 13 სპეციალისტისგან.

საერთაშორისო კომისია, რომელიც შედგებოდა ანატომიისა და სასამართლო მედიცინის ექსპერტებისგან, ჩამოყვანილ იქნა ევროპის 11 ქვეყნიდან, უმთავრესად გერმანიის მოკავშირე ან ოკუპირებული სახელმწიფოებიდან. მათ შორის იყვნენ:

დოქტორი სონენი — გენტის უნივერსიტეტი, ოკუპირებული ბელგია
დოქტორი მიხაილოვი — სოფიის უნივერსიტეტი, ბულგარეთის სამეფო
დოქტორი ნიილო პესონენი — ჰელსინკის უნივერსიტეტი, ფინეთი
დოქტორი დიუვუარი — პარიზის უნივერსიტეტი, ოკუპირებული საფრანგეთი
დოქტორი კაცანიგა — მილანის უნივერსიტეტი, იტალია
დოქტორი ლიუდევიტ იურაკი — ზაგრების უნივერსიტეტი, ხორვატიის დამოუკიდებელი სახელმწიფო
დოქტორი ტერ პორტენი — ამსტერდამის უნივერსიტეტი, ოკუპირებული ნიდერლანდები
დოქტორი ალექსანდრუ ბირკლე — სასამართლო მედიცინისა და კრიმინოლოგიის ინსტიტუტი, ბუქარესტი, რუმინეთი
დოქტორი გიოსტა ჰეგკვისტი — კაროლინსკის ინსტიტუტი, სტოკჰოლმი, შვედეთი
დოქტორი კრშეკი — ბრატისლავის უნივერსიტეტი, სლოვაკეთის რესპუბლიკა
დოქტორი ფერენც ორშოში — ბუდაპეშტის უნივერსიტეტი, უნგრეთის სამეფო

ჯგუფმა მასობრივი სამარხები მოინახულა 1943 წლის 13–15 ივლისს. გერმანულმა კომისიამ საბოლოო ანგარიში 29 ივლისს დაასრულა. ორივე კომისიამ დაადგინა, რომ მსხვერპლთა თითქმის ყველა წარმომადგენელი მოკლული იყო 1937–1938 წლებში ორი გასროლით თავის უკანა ნაწილში.

468 ცხედარი იდენტიფიცირებული იქნა ვინიციისა და მიმდებარე ტერიტორიის მცხოვრებთა მიერ; დამატებით 202 პიროვნება ამოიცნეს სამარხებში აღმოჩენილი დოკუმენტებისა და სხვა მტკიცებულებების საფუძველზე.

ამ გზით იდენტიფიცირებულთა უმეტესობა უკრაინელი იყო; ასევე აღმოჩნდა 28 ეთნიკურად პოლონელი.

მოგვიანო ისტორია
საწყისი ცამეტკაციანი ჯგუფის გარდა, 1943 წლის შუა პერიოდში ადგილი კიდევ რამდენიმე დელეგაციამ მოინახულა. მათ შორის იყვნენ პოლიტიკოსები და სხვა ოფიციალური პირები ბულგარეთის სამეფოდან, ოკუპირებული დანიისგან, ოკუპირებული საბერძნეთისგან, ფინეთიდან და შვედეთის სამეფოდან.

გამოძიების ფოტოები და შედეგები ევროპის მრავალ ქვეყანაში გამოქვეყნდა და ნაცისტური გერმანიას მიერ გამოყენებულ იქნა საბჭოთა კავშირის წინააღმდეგ მიმართულ პროპაგანდისტულ ომში.

ხელახალი დაკრძალვის პერიოდში შეგროვდა სახსრები დროებითი ობელისკის ასაგებად წარწერით: „აქ დაკრძალულნი არიან სტალინიზმის მსხვერპლები“.

მას შემდეგ, რაც საბჭოთა ძალებმა 1944 წლის მარტში ვინიცია კვლავ დაიკავეს, ხელისუფლებამ ძეგლი გადააკურთხა, როგორც ფაშიზმის მსხვერპლთა მემორიალი, ხოლო მოგვიანებით იგი სრულად მოხსნეს და მის ადგილზე გასართობი პარკი შექმნეს.

ბოლო ათი წლის განმავლობაში პარკის ტერიტორიაზე მდებარე სამარხის ადგილზე აშენდა ახალი მემორიალი; თუმცა მასზე მხოლოდ ზოგადი წარწერაა — „ტოტალიტარიზმის მსხვერპლნი“.

საბჭოთა პერიოდში ამ ხოცვა-ჟლეტის შესახებ ინფორმაცია დასავლეთში ძირითადად უკრაინული დიასპორის მიერ ვრცელდებოდა და იკვლეოდა. ვინიცის მასობრივი მკვლელობა უკრაინაში კვლავ აქტუალურ საკითხად დაბრუნდა 1988 წელს.