iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
თავსაბურავი

თავსაბურავი — ჩაცმულობის ერთ-ერთი კომპონენტი. ქალისა და მამაკაცის თავზე მოსახვევი ან დასახურავი.

უძველესი ხანიდანვე ადამიანის სოციალური მდგომარეობის მაჩვენებელი ნიშანი (ცნობილია ტომთა ბელადების, ქურუმთა და სხვა თავსაბურავები და თავსამკაულები). თავსაბურავის ფორმას განსაზღვრავდა გეოგრაფიული გარემო, სამეურნეო-ეკონომიკური პირობები და ეთნოგრაფიულ ერთეულთა კულტურულ-ისტორიული ტრადიციები. დროთა ვითარებაში შემუშავდა თავსაბურავის განსხვავებული ტიპები: სამუშო, საუქმო, საქორწილო, სამგლოვიარო, სამეფო, სამხედრო, სასულიერო, საკარისკაცო და სხვა. ძველი ქართული წერილობით წყაროებში, თავსაბურავის მნიშვნელობით გვხვდება ტერმინები "საბურავი", "სარქმელი", "ქუდი" და სხვა.

ისტორია
სხვადასხვა ისტორიულ ხანაში თავსაბურავის ფორმაც იცვლებოდა; არსებობდა ქალის "კუბასტი", "მანდილი", "ლეჩაქი" და სხვა, სამეფო და საქორწილო - "გვირგვინი", სასულიერო - "კუნკული", "მიტრა", "ჩაცი", საომარი - "ჩაფხუტი", "ჩაჩქანი", "მუზარადი", "ზეჩი" და სხვა. საუკუნიდან თავსაბურავის აღსანიშნავად ფართოდ გავრცელდა ტერმინი ქუდი. იმ დროს ქუდს გარდა მამაკაცებისა ქალებიც ატარებდნენ (უმთავრესად ცხენით მგზავრობის დროს). ქუდი ცალკეული კუთხეების მიხედვითაც განსხვავებული ყოფილა. ფეოდალურ ხანის საქართველოში ქუდის მრავალი სახეობაა ცნობილი, მ. შ. ბეწვისა და ნაბდისა. წყაროებში ნახსენებია ტყავ-ბეწვისაგან შეკერილი "საჩეხიანი" (კიდეებიანი) და "აფროსანი" (აკეცილკიდეებიანი) ქუდები: "თალფაქი" (საბას მიხედვით, "ქართული ქუდი"), "გრძელბეწოსანი", "ყარყუმის ქუდი", "კვერნის ქუდი", "ვეფხის ტყავისა" და სხვა. საუკუნეში თავად-აზნაურები, თბილისელი მოქალაქეები და ყარაჩოხელები კრაველის მაღალ ქუდებს ატარებდნენ.

ქართული თავსაბურავები
საქართველოს ეთნოგრაფიულ ყოფაში შემონახულია ქალისა და მამაკაცის მრავალფეროვანი თავსაბურავი. უპირველეს ყოვლისა, აღსანიშნავია ქალის რთული თავსაბურავი კომპლექსი "თავხურა", რომელიც ქართველი ქალის ეროვნული ჩაცმულობის-ქართული კაბის აუცილებელ ელემენტს წარმოადგენდა და თითქმის მთელს საქართველოში იყო გავრცელებული. ამ კომპლექსში შედიოდა ჩიხტი-კოპი, თავსაკრავი, ლეჩაქი, ბაღდადი, შუბლის ქინძისთავები და სხვა. ქალის ამ საერთო ქართულ თავსაბურავთან ერთად შემონახულია ადგილობრივი თავსაბურავები: ფშაური ჩიქოლა, ხელსახოცი, თავჩითა; ხევსურული სათაურა და მანდილი; თუშური კუჭურა, შუბლსაკრავი, კოპენა, ჩიქილა, თავსაკონი; აჭარული თეფელუღი და სხვა. მამაკაცის თავსაბურავიდან გვხვდება თუშური, იმერული, რაჭული, სვანური და სხვა. ნაბდის, კრაველის და ტყავ-ბეწვის ქუდები, თივთივის ყაბალახები და სხვა.

კაპიტალიზმის განვითარებამ არსებითად შეცვალა ტრადიციული ქართული ჩაცმულობა. ამჟამად მამაკაცის ტრადიციული თავსაბურავებიდან შემონახულია უმთავრესად თუშური და სვანური ნაბდის ქუდები. ქალის თავსაბურავის ტრადიციული ელემენტებს კი უმთავრესად დღესასწაულებზე იყენებენ.
თავფარავნელი ჭაბუკი

„თავფარავნელი ჭაბუკი“ — ქართული ხალხური ბალადა. პირველად 1882 წელს ჩაიწერა. გავრცელებულია უმთავრესად აღმოსავლეთ საქართველოში. ბალადა მოგვითხრობს „წყალგაღმა“ მცხოვრები ქალისა და თავფარავნელი ჭაბუკის სიყვარულის ამბავს: ღამით ჭაბუკი მიცურავს სატრფოსკენ, ქალის მიერ ანთებული სანთელი გზას უნათებს, „ავსული ბებერი“ აქრობს სინათლეს, ვაჟი წყალში იხრჩობა. ვ. კოტეტიშვილის აზრით, ბალადა მოარულ სიუჟეტზეა აგებული მსგავსად ბერძნული მითისა ჰეროსა და ლეანდრეს შესახებ. „თავფარავნელი ჭაბუკში“ შემორჩენილია ძველისძველი მითური წარმოდგენები.
თავფეხიანები

თავფეხიანები , უხერხემლოთა კლასი მოლუსკების ტიპისა. კარგად აქვთ განვითარებული სისხლის მიმოქცევის სისტემა, თავის ტვინი, გრძნობის ორგანოები (განსაკუთრებით თვალები). თავზე, პირის ირგვლივ 8 ან 10 კუნთოვანი საცეცი („ხელები“) აქვთ მისაწოვრებით, ზოგჯერ — რქოვანი კაუჭებით. მოძრაობენ რაკეტის პრინციპით. მანტიის ღრუში წყალი კუნთების შეკუმშვით გადაიდენება კუნთოვან ძაბრში, წარმოიქმნება ბიძგი და ცხოველი უკუსვლით მოძრაობს. თანამედროვე თავფეხიანებიდან გარეგანი ნიჟარა აქვს მხოლოდ ნაუტილუსს. დანარჩენების სხეული შიშველია, ზოგს ნიჟარის ნარჩენები კიროვანი ფირფიტების სახით კანქვეშ აქვს შემორჩენილი. თავფეხიანების ზომა 1 სმ-იდან 18 მ-მდე აღწევს.

თავფეხიანები ცალსქესიანი ცხოველებია. კვერცხიდან უკვე ფორმირებული პატარა ცხოველი გამოდის. ცხოვრობენ უმთავრესად თბილი ზღვების სანაპიროებთან, აგრეთვე დიდ სიღრმეზე, მტაცებლებია, იკვებებიან უმთავრესად თევზებით, კიბოსნაირებითა და მოლუსკებით, თვითონ კი ზღვის ძუძუმწოვრებისა (განსაკუთრებით კაშალოტის) და ფრინველების საკვებს წარმოადგენენ. მრავალი თავფეხიანები (კალმარები, სიპინი, რვაფეხა) რეწვის ობიექტია.

თანამედროვე ფაუნაში თავფეხიანების 600-მდე სახეობა 2 ქვეკლასშია გაერთიანებული: ოთხლაყუჩიანები , რომელთაც მხოლოდ ნაუტილუსი და, შესაძლებელია, ამომწყდარი თავფეხიანების — ამონიტების დიდი ჯგუფი მიეკუთვნება და ორლაყუჩიანები , რომელთაც სიპინი, კალმარი, რვაფეხა, აგრეთვე ამომწყდარი ჯგუფი — ბელემნიტები — ეკუთვნის.

უძველესი თავფეხიანების ნამარხები (1000-მდე სახეობა) ცნობილია კამბრიული ნალექებიდან. ფართო გავრცელების, სახეობათა სიმრავლისა და მათი სწრაფი ცვლის გამო თავფეხიანები ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ჯგუფია პალეოზოური და მეზოზოური შრეების სტრატიგრაფიისათვის.
თავშანთაფა

თავშანთაფა — ვულკანური მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში.

მდებარეობს ჯავახეთის ზეგანზე, ფარავნის ტბის სამხრეთით, მდინარე ფარავნის მარცხენა მხარეს, სოფლების ფოკისა და განძანის შუაში, ფოკის რკინიგზის სადგურის ბოლოში (ახალქალაქისკენ). სიმაღლე ზღვის დონიდან 2179 მ. აგებულია პლიოცენური ასაკის ანდეზიტ-ბაზალტური და დაციტური ლავებით. თავშანთაფის კალთები დამრეცია. შემოსილია სუბალპური მდელოებით.
სინაფსი

სინაფსი (ბერძნ. — შეერთება, კავშირი) — ნეირონის კონტაქტის ადგილი მეორე ნეირონთან, კუნთთან ან სხვა ორგანოსთან, რომლის საშუალებითაც ხდება აგზნების ან შეკავების გადაცემა.

აგზნება ან შეკავება გადაეცემა მხოლოდ ერთი მიმართულებით, კერძოდ, ნეირონის სინაფსური დაბოლოებიდან (პრესინაფსიდან) მეორე ნეირონის სხეულზე, მის მორჩებზე ან ეფექტორული ორგანოს მემბრანაზე (პოსტსინაფსზე). პრესინაფსურ და პოსტსინაფსურ მემბრანებს შორის არს სინაფსური ნაპრალი. რომლის სიგანე სხვადასხვა სინაფსში რამდენიმე ათეულიდან რამდენიმე ასეულ ანგსტრემამდე მერყეობს. სინაფსის პრესინაფსური დაბოლოება, როგორც წესი, ნეირონის აქსონის გაფართოებული ნაწილისგან შედგება. აქ თავმოყრილია მიტოქონდრიების დიდი რაოდენობა, რაც მეტყველებს აქ მიმდინარე პროცესების მაღალ ენერგეტიკულ აქტივობაზე. არსებობს ამგზნები სინაფსები რომლებშიც ხდება პოსტსინაფსთა პოლარიზაცია, და შემაკავებელი სინაფსები, რომლებშიც მიმდინარეობს პოსტსინაფსური მემბრანის ჰიპერპოლარიზაცია.

ცხოველთა უმრავლესობაში აგზნების ან შეკავების სინაფსური გადაცემა სპეციალური ქიმიური ნივთიერებების - მედიატორების საშუალებით ხდება. ასეთ სინაფსებში პრესინაფსურ დაბოლოებაში მოთავსებულია მედიატორით გავსებული ბუშტუკები - ვეზიკულები. მედიატორი სინაფსურ ნაპრალში ვეზიკულებიდან მცირე ულუფების, ქვანტების სახით გამოიყოფა პრესინაფსულ დაბოლოებაში სპაიკური პოტენციალის აღმოცენებისას. მედიატორის გამოყოფა პრესინაფსის მცირედი დეპოლარიზაციის დროსაც ხდება. ასეთ შემთხვევაში გამოყოფილი მედიატორის რაოდენობა მხოლოდ მინიატიურულ პოსტსინაფსურ პოტენციალებს იწვევს და ეფექტიანი გადაცემა არ ხდება. სინაფსურ ნაპრალში გამოყოფილი მედიატორი პოსტსინაფსურ მემბრანაზე სპეციფიკურად მოქმედებს. ყოველი სინაფსი შეიცავს მხოლოდ ერთი სახის მედიატორს, ხოლო ამ უკანასკნელის მოქმედება განპირობებულია პოსტსინაფსური მემბბრანის ქიმიური თავისებურებებით. მაგალითად: მედიატორი აცეტილქოლინი ჩონჩხის კუნთებზე ამგზნებად მოქმედებს, ხოლო გულის კუნთზე - შემაკავებლად. სინაფსში ინფორმაციის მედიატორულ გადაცემას უზრუნველყოფს რთული ქიმიური გარდაქმნების ციკლი. ერთი მხრივ, პრესინაფსულ დაბოლოებაში ყოველთვის ხდება მედიატორის საკმარისი მარაგის სინთეზი, ხოლო, მეორე მხრივ, სინაფსურ ნაპრალში არსებობს სპეციალური ნივთიერება, რომელიც მედიატორის სწრაფ დაშლას იწვევს და ამით უზრუნველყოფს გადაცემის ხანმოკლე მიმდინარეობას. აცეტილქოლინისთვის ასეთ ნივთიერებას წარმოადგენს აცეტილქოლინესთერაზა. ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში დადგენილია რამდენიმე სახის ამგზნები მედიატორი: აცეტილქოლინი, სერიტონინი, ნორადრენალინი და სხვა. ნავარაუდევია აგრეთვე ზოგიერთი ამინომჟავას როგორც სპეციალური შემაკავებელი მედიატორის როლი. ასეთებია გამა-ამინომჟავა, გლიცინი და ტაურინი. ქიმიურ სინაფსში გადაცემის მედიატორულ ბუნებას ადასტურებს სინაფსური დაყოვნება.

გარდა ქიმიური სინაფსისა, ზოგიერთ უხერხემლო ცხოვველში (კიბოსნაირებში, რგოლოვან ჭიებში) დადგენილია ისეთი სინაფსის არსებობა, სადაც ინფორმაციის გადაცემა უშუალოდ ელექტრული დენის მოქმედებით ხორციელდება. ასეთ სინაფსში სინაფსური დაყოვნება პრაქტიკულად ნულის ტოლია. გარდა წმინდა ქიმიური და ელექტრული სინაფსებისა ვარაუდობენ ისეთი სინაფსის არსებობასაც, სადაც გადაცემა შეიძლება ორივე გზით.
თათაბო

თათაბო — მცენარეთა გვარი ჯიჯლაყასებრთა ოჯახისა. ერთწლოვანი ან მრავალწლოვანი ბალახები, ბუჩქბალახები ან ბუჩქებია. ფოთლები და ღერო დაფარულია ფქვილოვანი ნაფიფქით. ყვავილები თავმოყრილია თავთავისებრ ან საგველასებრ ყვავილედებში.

200-მდე სახეობა გავრცელებულია ზომიერ და სუბტროპიკულ სარტყელში. საქართველოში 8–9 სახეობა იზრდება. თითქმის ყველა ერთწლოვანი ბალახია, მხო­ლოდ ერთი სახეობაა ბუჩქბალახი. უფრო აღმ. და სამხრ. საქართველოში გვხვდება.

ბიცობიანი უდაბნოებისა და ნახევრად უდაბნოების მცენარეებია. მინდვრებზე, ბაღებსა და ბოსტნებში გვხვდება სარეველადაც. რამდენიმე სახეობის ნორჩ ფოთლებსა და ღეროს მხალად ხმარობენ, ზოგი კარგი საკვები ბალახია აქლემის, ცხვრისა და ძროხისათვის. ზოგიერთს აშენებენ დეკორატიულ მცენარედ.
თათელისმაღალი

თათელისმაღალი — მწვერვალი საქართველო რუსეთის (ინგუშეთი) საზღვარზე, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონზე, მდინარეების არმხისა და ასის წყალგამყოფ კიდეგანის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3755 მ.

თათელისმაღალი აგებულია ლიასური თიხაფიქლებითა და წვრილმარცვლოვანი ქვიშაქვებით. კალთები დაღარულია ღრმა ხევებით. მთის ძირში მყინვარებიდან გამოდის მდინარეები არმხი და არხოტისწყალი. მთის კალთები შემოსილია სუსტად განვითარებული ნიადაგ-მცენარეული საფრით.
უიმბლდონის ტურნირი

უიმბლდონის ტურნირი — უძველესი საჩოგბურთო ტურნირი მსოფლიოში, რომელიც 1877 წლიდან ყოველწლიურად ტარდება ლონდონის უბან უიმბლდონში. მიიჩნევა ყველაზე პრესტიჟულ ტურნირად ჩოგბურთში.

უიმბლდონი არის ოთხიდან ერთ-ერთი დიდი სლემის ტურნირებიდან და ერთადერთი, რომელიც ტარდება ბალახის საფარის კორტებზე. ქრონოლოგიურად უიმბლდონი წელიწადის მესამე დიდი სლემის ტურნირია, რომელიც ტრადიციულად იწყება ივლისის დასაწყისში და ორი კვირის განმავლობაში მიმდინარეობს. ქალთა ფინალი შაბათ დღეს, ხოლო მამაკაცთა ფინალი კვირას იმართება.

უიმბლდონი მამაკაცთა ერთეულებში ყველაზე მეტჯერ როჯერ ფედერერმა მოიგო, რომელიც 8-ჯერ გახდა ჩემპიონი, ხოლო ქალებში მარტინა ნავრატილოვამ 9-ჯერ იზეიმა გამარჯვება.

უიმბლდონის ჩემპიონები მამაკაცთა ერთეულებში
სამოყვარულო ეპოქა
პროფესიონალური ეპოქა
სტატისტიკა
ჩემპიონები, რომლებმაც რამდენჯერმე მოიგეს ტურნირი
ჩემპიონები ქვეყნების მიხედვით
უიმბლდონის ჩემპიონები ქალთა ერთეულებში
სამოყვარულო ეპოქა
პროფესიონალური ეპოქა
სტატისტიკა
ჩემპიონები, რომლებმაც რამდენჯერმე მოიგეს ტურნირი
ჩემპიონები ქვეყნების მიხედვით
გალერეა
ვინუს უილიამსი

ვინუს ებონი სტარ უილიამსი (; დ. 17 ივნისი, 1980, ლინვუდი, კალიფორნია, აშშ) — ამერიკელი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი. ერთეულთა თანრიგში დიდი სლემის ტურნირების 23-გზის გამარჯვებულის – სერენა უილიამსის უფროსი და.

უილიამსს ერთეულებში 7 დიდი სლემის ტურნირი აქვს მოგებული – 5 უიმბლდონი და 2 აშშ-ის ღია პირველობა. მან ასევე ერთი წლის შემაჯამებელი ტურნირი მოიგო. ჯამში ამერიკელს -ის 49 ტურნირი აქვს ერთეულთა თანრიგში მოგებული. იგი 11 კვირის განმავლობაში იკავებდა ერთეულთა რეიტინგში პირველ ადგილს. მას კაცთა თუ ქალთა ჩოგბურთში ყველაზე მეტ – 80 ერთეულთა დიდი სლემის ტურნირზე აქვს ნათამაშები.

წყვილებში ვინუსს სერენასთან ერთად 14 დიდი სლემის ტურნირი აქვს მოგებული – 6 უიმბლდონი, 4 ავსტრალიის ღია პირველობა, 2 საფრანგეთის ღია პირველობა და 2 აშშ-ის ღია პირველობა. იგი 8 კვირის განმავლობაში იკავებდა წყვილთა რეიტინგში პირველ ადგილს.

უილიამსს ასევე 2 დიდი სლემის ტურნირი აქვს შერეულ წყვილებში მოგებული – 1 ავსტრალიის ღია პირველობა და 1 საფრანგეთის ღია პირველობა ამერიკელ ჯასტინ გიმელსტობთან ერთად. ოლიმპიურ თამაშებზე, უილიამსმა ერთეულებში 1 ოქროს მედალი, წყვილებში 3 ოქროს მედალი და შერეულ წყვილებში 1 ვერცხლის მედალი მოიპოვა. ბრიტანელ კეტლინ მაკ-კეინ გოდფრისთან ერთად, მას ყველაზე მეტი ოლიმპიური მედალი აქვს ჩოგბურთში მოგებული. უილიამსი ერთადერთი ჩოგბურთელია ისტორიაში, რომელსაც 4 სხვადასხვა ოლიმპიადაზე აქვს ოლიმპიური მედლები მოპოვებული. სანაკრებო დონეზე, მან ერთხელ მოიგო ფედერაციის თასი აშშ-ის ნაკრებთან ერთად.

სტატისტიკა და მიღწევები
დიდი სლემის ტურნირების ფინალები
ერთეულები: 16 (7–9)
წყვილები: 14 (14–0)
შერეული წყვილები: 3 (2–1)
წლის შემაჯამებელი ტურნირის ფინალები: 3 (1–2)
(დ) – დახურული კორტი

ოლიმპიური ფინალები
ერთეულები: 1 (1–0)
წყვილები: 3 (3–0)
შერეული წყვილები: 1 (0–1)
პარტნიორობა მშვიდობისთვის

პარტნიორობა მშვიდობისთვის (, შემოკლ. ) — ჩრდილოატლანტიკური ხელშეკრულების ორგანიზაციის (ნატო) პროექტი, რომელიც მიზანი ნატოსა და ევროპის სხვა ქვეყნებს შორის ნდობისა და ურთიერთგაგების ჩამოყალიბებაა; პროგრამაში 23 ქვეყანა მონაწილეობს. შეიქმნა 1994 წელს, აღმოსავლეთის ბლოკის დაშლიდან მცირე ხანში. ათი საწყისი წევრი (ბულგარეთი, ჩეხეთი, ესტონეთი, უნგრეთი, ლატვია, ლიეტუვა, პოლონეთი, რუმინეთი, სლოვაკეთი და სლოვენია) ამჟამად უკვე ნატოს წევრები აარიან. 1995 წლის 26 აპრილს, პროექტს შუერთდა მალტაც, თუმცა 1996 წლის ოქტომბერში ნეიტრალურობის შენარჩუნების მიზნით გამოვიდა. 2006 წლის 29 ნოემბრის ნატოს სამიტზე რიგაში ბოსნია და ჰერცეგოვინა, მონტენეგრო და სერბია მოწვეულ იყვნენ პროექტში, რის შემდეგაც ისინიც გაწევრიანდნენ 2006 წლის 14 დეკემბერს.
თაკვერი

თაკვერი, თაკუერი — ისტორიული მხარე დასავლეთ საქართველოში.

დამოწმებულია საუკუნის ანონიმურ სომხეთის გეოგრაფიაში. ქართული წყაროებიდან თაკვერი პირველად გვხვდება ლეონტი მროველის თხზულებაში („ცხოვრება ქართველთა მეფეთა“). ჯუანშერი იხსენიებს ვახტანგ გორგასლის თანამედროვე ბაკურ „მარგჳსა და თაკუერის“ ერისთავს, საუკუნის ამბების გადმოცემისას კი დასავლეთ საქართველოში ჩამოთვლის ეგრისის, სვანეთის, თაკვერის, არგვეთისა და გურიის ერთეულებს.

როგორც ჩანს, ადრინდელ შუა საუკუნეებში სახელწოდება „თაკვერი“ ორი მნიშვნელობით იხმარებოდა: ფართო მნიშვნელობით ახლანდელი რაჭა-ლეჩხუმს მოიცავდა, ვიწრო მნიშვნელობით კი — ცხენისწყლის აუზის შუა წელსა და მდინარე ლაჯანურას (რიონის შენაკადი) ხეობას შორის მდებარე ტერიტორიას. განვითარებულ შუა საუკუნეებში „თაკვერს“ მხოლოდ მეორე მნიშვნელობით ხმარობდნენ.

ვახუშტი ბატონიშვილის ( ს.) მიხედვით, თაკვერი იგივე ლეჩხუმია: „გორდიდამ ვიდრე კავკასამდე არს ჴეობა ლეჩხუმისა, რომელსა უწოდებენ თაკუერად“. ვახუშტი ამ მხარის სახელწოდებას კვერის, ე. ი., ჩაქუჩის ფორმის მთებს უკავშირებს: „არამედ მოიგო სახელი ესე გარემოსთა მთათაგან, კუერსავით მდებარისა — იხილე ესე მთა კუერი, — ანუ ციხისაგან ფრიად მაგრისა მუნვე თაკუერისა“.

 საუკუნეში თაკვერი სვანეთის ერისთავს ემორჩილებოდა, - საუკუნეებში — რაჭის ერისთავს, გვიანდელ შუა საუკუნეებში — ლეჩხუმის მფლობელებს.

თეოდოსი განგრელის ( საუკუნე) „მაქსიმე აღმსარებლის ცხოვრებაში“ (არსებობს ექვთიმე მთაწმინდელისეული ქართული თარგმანიც) იხსენიება „თაკჳრიის ციხე“. ვარაუდობენ, რომ ეს უნდა იყოს დეხვირის ან ზუბის ციხე.
თალგამი

თალგამი — კომბოსტოს გვარის ორწლოვანი ბოსტნეული კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. პირველ წელს ივითარებს ფოთლების როზეტსა და ძირხვენას, მეორე წელს — საყვავილე ყლორტებს და იძლევა თესლს. ყვავილედი ფარისებრია, ყვითელხორციანი ჯიშების გვირგვინის ფურცლები მოყვითალო-ოქროსფერია, თეთრხორციანისა და მოყვითალო-ლიმონისფერი. ნაყოფი თვითხსნადი გრძელი ჭოტია. თესლი წვრილი და მრგვალია, ფერად ღია ან მუქი. თალგამი ყინვაგამძლეა (უძლებს 4-5° ყინვას), ტენის მოყვარულია, ამასთან საკმაოდ სიცხეგამძლეცაა. მისი ზრდა-განვითარებისათვის ოპტიმალური ტემპერატურაა 12-20°, სავეგეტაციო პერიოდი მოკლეა — 60-85 დღე.

მოჰყავთ ყველანაირ ნიადაგზე. მოსავლიანობა 150-350 ც/ჰა. ძირხვენა შეიცავს 8,5-16,9% მშრალ ნივთიერებას (მათგან ნახევარი შაქრებია). (22-73 მგ%), 1, 2 ვიტამინებს, კაროტინს, მდოგვის ზეთს, რომელიც აძლევს თალგამს სუნსა და გემოს.

თალგამი იჭმება ნედლი, მოხარშული და შემწვარი. არსებობს თალგმი სუფრისა და პირუტყვის საკვები ჯიშები. სუფრის ჯიშებიდან ცნობილია პეტროვსკაია 1, მაისის ყვითელი მწვანეთავიანი 172, მილანის თეთრი წითელთავიანი 283. საქართველოში გავრცელებულია ადგილობრივი ჯიში „მესხური“, რომელსაც მოიისფრო ძირხვენა და გემრიელი, ნაზი, წვნიანი რბილობი აქვს. საკვები ჯიშებიდან, რომლებსაც „ტურნეფსს“ ეძახიან, ცნობილია ოსტერზუნდოვსკი და ბორტფელდსკი. საქართველოში ითესება „სკოროსპელი ვიკი“ და მოსკოვური.
ჰოლივუდი

ჰოლივუდი — ლოს-ანჯელესის უბანი (კალიფორნია, აშშ), რომელიც დაუნტაუნის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს. მისი სახელგანთქმულობისა და კულტურული იდენტურობის გამო კინო სტუდიებთან და ვარსკვლავებთან, სიტყვა „ჰოლივუდი“ ამერიკის კინო და სატელევიზიო ინდუსტრიასთან ასოცირდება. დღესდღეობით კინო ინდუსტრია გარშემო მდებარე ადგილებშია მიმოფანტული, როგორიცაა ბერბანკი და ვესტსაიდი, მაგრამ დამატებითი ინდუსტრიები (როგორიცაა სამონტაჟო, ეფექტების, პოსტ-წარმოების, და განათების კომპანიები) ჰოლივუდში რჩება.

ჰოლივუდის ბევრი ისტორიული თეატრი საკონცერტო სცენებად და ძირითადი თეატრალური პრემიერებისთვის გამოიყენება, ისინი ასევე მასპინძლობს ხოლმე კინოაკადემიის დაჯილდოების ცერემონიას. იგი პოპულარული ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა და მასთანაა განლაგებული სახელგანთქმული დიდების ხეივანი.

იმისდა მიუხედავად, რომ ლოს-ანჯელესში არაა მიღებული რომელიმე უბნისთვის ან დასახლებისთვის საზღვრების დადგენა, ჰოლივუდი აქ გამონაკლისია.
რეზისტორი

რეზისტორი ( ~ = \ 

რეზისტორის წინაღობის სიდიდე ყოველთვის დატანილია კორპუსზე. საბჭოთა პერიოდში გამოიყენებოდა ტექსტური მარკირება, რომელზედაც ნომინალი პირდაპირ ეთითებოდა. დღესდღეობით გამოიყენება ფერის კოდი, რომელიც საშუალებას იძლევა დადგინდეს მისი წინაღობის სიდიდე, პლატაზე რეზისტორის ნებისმიერი მდებარეობის მიუხედავად.

რეზისტორის მეორე მთავარი მაჩვენებელია მისი სიმძლავრე. იქიდან გამომდინარე, რომ ელექტრული წინაღობისას რეზისტორი იწყებს სითბოს გამოყოფას, მასზე მოდებული დენის სიმძლავრიდან გამომდნარე არჩევენ შესაბამისი გაბარიტის რეზისტორებს.

რეზისტორები არსებობს მუდმივი და ცვლადი.
თამადა

თამადა — ქართული პურობის, სუფრის გამძღოლი. ჩვეულებრივ, მასპინძელი ან თანამეინახენი თამადად ირჩევენ ჭარმაგ პატივსაცემ მამაკაცს, რომელიც სუფრის თადარიგის მცოდნედ და მჭევრმეტყველად ითვლება.

სუფრის დანიშნულების (ქორწილი, ძეობა, დღეობა, ქელეხი და სხვა) მიხედვით, თამადას ევალება ტრადიციული სადღეგრძელოების წარმოთქმა, სმის წესების, სუფრის წესრიგის, ცეკვა-სიმღერისა და ლხინის მთელი მსვლელობის რეგულირება. ეთნოგრაფიული მონაცემებით, ძველად ოჯახებში თამადობას ბავშვობიდანვე აჩვევდნენ. საქართველოს მთიანეთის საკულტო დღეობა-წვეულებებზე თამადას არ ირჩევდნენ - მის მოვალეობას ხევისბერი ან გვარ-ხატის რომელიმე მსახური ასრულებდა, საოჯახო სარიტუალო პურობას კი ოჯახის უფროსი მამაკაცი უძღვებოდა. ზემო სვანეთში „თაამადა“, „თამათა“ ერქვა თიბვის მესვეურს, წინამძღოლს, რომელიც მუშაობისას სიმღერას იწყებდა.

სიტყვა „თამადა“ ასევე გვხვდება ჩერქეზულ ენებში; ადიღურად („თჰამადა“) ის „უფროსს“ და ასევე „სიძეს“ ნიშნავს, აფხაზურად („ა-თამადა“) — „მოხუცს“. საფუძველია სპარსული „დამად“ — „სიძე“. ჩანს, კავკასიაში სიძეს აკისრებდნენ სუფრის წაძღოლას, აქედან სემანტიკური გადასვლა სიძე > თამადა. ვასო აბაევის აზრით, სიტყვა თავდაპირველად ჩერქეზულ ენებში შევიდა, შემდეგ — ქართულში, აქედან კი — რუსულსა და ოსურში.

აღმოსავლეთ საქართველოში „თამადის“ ნაცვლად ზოგჯერ თურქულიდან შემოსულ სიტყვას „ტოლუმბაშსაც“ (თურქ. – თავყრილობის/შეკრების უფროსი/თავი/ მეთაური) ხმარობდნენ. ალექსანდრე ჯამბაკურ-ორბელიანის ცნობით, „ტოლუმბაში“ „ამხანაგების თავს“ ნიშნავს.
MP3

-1 აუდიო ფენა 3, უფრო ხშირად ცნობილი როგორც მპ3 (3), პოპულარული აუდიო კოდირების ფორმატია.

ის იყენებს დანაკარგულ კომპრესირების ალგორითმს, რომელიც გათვლილია იმისთვის, რომ დიდად შეამციროს აუდიო ჩანაწერის წარმოდგენისთვის საჭირო მონაცემების რაოდენობა და ამავე დროს ჩვეულებრივი მსმენელისთვის ისევე ჟღერდეს როგორც ორიგინალური, არა შეკუმშური ჩანაწერი. ის გამოგონებულ იქნა ევროპელი ინჟინრების ჯგუფის მიერ ფილიფსში.
თამაზ I

თამაზ , შაჰ-თამაზი (; დ. 3 მარტი, 1514, სოფ. შაჰაბადი, ისპაანის ახლოს — გ. 14 მაისი, 1576, ყაზვინი) ― ირანის შაჰი 1524–1576 წლებში, სეფიანთა დინასტიის წარმომადგენელი, ისმაილ -ის ვაჟი. მასზე დიდხანს სეფიანთა იმპერია არავის უმართავს.

ბიოგრაფია
თამაზი ტახტზე ავიდა 10 წლისა. მამამისის გარდაცვალების შემდეგ იმპერია ქაოსმა მოიცვა. სახელმწიფოს ფაქტობრივად განაგებდნენ ყიზილბაშურ ტომთა ბელადები. მის კარზე დაწინაურდნენ თურქმენული ტომები: რუმლუ, შამლუ, უსთაჯლუ, თექეულუ, ავშარი და ყაჯარი. 1532 წელს თამაზ შეებრძოლა მათ და განამტკიცა ცენტრალური ხელისუფლება. სეფიანთა სახელმწიფოს შეუერთა შირვანი (1538) და შაქი (1551). 1555 წელს მიეხმარა დიდ მოგოლ ჰუმაიუნს ტახტის დაბრუნებაში, რისთვისაც მიიღო ყანდაარი.

თამაზ -ს ხანგრძლივი ომი ჰქონდა ოსმალეთთან (1532–1555). ამის გამო მან 4-ჯერ (1541,1547,1551 და 1554 წ.წ) ილაშქრა ქართლის სამეფოში. ბოლო ლაშქრობის დროს, 1554 წელს 30 000 ტყვე წაიყვანა სეფიანთა ირანში. 1555 წელს ოსმალეთთან დადო ამასიის ზავი, რომლის მიხედვითაც სეფიანებმა და ოსმალებმა გაინაწილეს კავკასია, ხოლო ერაყი თურქების ხელში გადავიდა. ტერიტორიის შემცირების გამო თამაზმა დედა-ქალაქი იმპერიის დასავლეთ ნაწილში მდებარე თავრიზიდან ყაზვინში გადაიტანა. ამავე დროს თითქმის განუწყვეტლად ებრძოდა ხორასანში უზბეკ ხანებს. 1565 წელს მან გააუქმა გადასახადი თამღა. საინტერესოა თამაზ -ისა და ოსმალეთის ელჩების საუბრის ჩანაწერი (შაჰ-თამაზ -ის თეზქერე).

შაჰ-თამაზი 1576 წელს გარდაიცვალა ყაზვინში, რის შემდეგაც სეფიანთა ირანში დაიწყო დინასტიური ომი მის ვაჟებს შორის. შიდა დაპირისპირება 4 თვით გაიწელა და აგვისტოში დასრულდა. სეფიანთა მე-3 შაჰი გახდა თამაზის მესამე ვაჟი, ისმაილ , რომელმაც ძალაუფლების ხელში ჩაგდების შემდეგ დახოცა 9 ძმა და ბიძაშვილები.

შვილები
ვაჟები
1. შაჰზადე სულთან ალი-ყული მირზა (1528–1529).

2. მუჰამად ხუდაბანდა 1532–1595

3. ისმაილ 1537–1577.

4. შაჰზადე სულთან მურად მირზა 1538–1545, ყანდაჰარის გუბერნატორი 1545 წელს.

5. შაჰზადე სულთან სულეიმან მირზა (1553 – მოკლეს 2 ნოემბერი, 1576, შირაზის გუბერნატორი 1555–1558 წლებში, მეშჰედის გუბერნატორი 1567–1573 წლებში.

6. შაჰზადე სულთან ჰეიდარ მირზა 1554 – მოკლეს აგვისტო, 1576.

7. შაჰზადე სულთან მუსტაფა მირზა (1556 – მოკლეს 2 ნოემბერი, 1576.

8. შაჰზადე სულთან მაჰმუდ მირზა 1557 – მოკლეს 24 თებერვალი, 1577, შირვანის გუბერნატორი 1566–1567 წლებში, ლაჰიჯანის გუბერნატორი 1567–1571 წლებში.

9. შაჰზადე სულთან ალი მირზა 1559–1642, განჯის გუბერნატორი 1570–1577 წლებში.

10. შაჰზადე სულთან აჰმად მირზა (1560 – მოკლეს 24 თებერვალი, 1577.

11. შაჰზადე იმამ–ყული მირზა 1562 – 24 თებერვალი, 1577.

12. შაჰზადე სულთან ზეინალ აბედინ მირზა (მოკლეს 24 თებერვალი, 1577.

13. შაჰზადე სულთან მუსა მირზა (მოკლეს 24 თებერვალი, 1577.

ქალიშვილები
1. გევჰერ სულთან ბეგუმი (1540–1577), დაქორწინდა იბრაჰიმ მირზაზე.

2. ფერიჰან ხანუმი (1548–1578), დაქორწინდა ბადი–ალ ზამან მირზაზე, ბაჰრამ მირზას ვაჟზე.

3. ჰატიჯე სულთან ბეგუმი, დაქორწინებული იყო ორჯერ:

პირველად ჯამშიდ ხან გილანზე,

მეორედ მირ ნიმეთულაჰ იაზდი ზულ–ნურაინზე.

4. ზეინაბ ბეგუმი (1550–1641).

5. მერიემ სულთან ბეგუმი (1551–1608), დაქორწინდა ხან აჰმად ხანზე.

6. ბეგუმ ხანუმი, დაქორწინდა მუსიბ ბეგ ხანზე, მუჰამედ ხან თაქაჰის ვაჟზე.

7. ხანიშ ბეგუმი (გარდაიცვალა 1590).

8. ფატიმა სულთან ბეგუმი.

9. შაჰბანუ ხანუმი, დაქორწინდა ემირ სალმან ხან უსტაჯლუზე, ალი–ყული მირზა უსტაჯლუს ვაჟზე.
ნისლეულები

ნისლეული — ვარსკვლავთაშორისი ღრუბელი, რომელიც მტვრის, გაზისა და პლაზმისაგან შედგება, გამოირჩევა თავისი გამოსხივებით ან მისი შთანთქმით გარე სამყაროსთან შედარებით.

ვარსკვლავთა გარდა სამყაროში დიდი რაოდენობით გვხვდება გაზმტვეროვანი, კოსმოსური ღრუბლები. მათი უმრავლესობა ბნელია და შეუიარაღებელი თვალისათვის უხილავია. საერთოდ ყველა ნისლეული ბნელია, თუმცა იმ შემთხვევაში თუ მის ახლოს გვხვდება ვარსკვლავი, მაშინ ღრუბელი იწყებს სხვადასხვა ფერში ციალს. ხშირად ბნელი ნისლეულების აღმოჩენა ოპტიკური ტელესკოპით ჭირს, ამიტომ მათზე დაკვირვებები რადიო და რენტგენული ხელსაწყოებითაც მიმდინარეობს ხოლმე.

გარდა ამისა, ცნობილია, რომ ვარსკვლავთა წარმოშობის პროცესი ასეთ კოსმოსურ ნისლეულებში მიმდინარეობს. ერთ-ერთ ასეთ ვარსკვლავთ მშობელ არეს წარმოადგენს, ერთადერთი, შეუიარაღებელი თვალით ხილული, ორიონის ნისლეული.