ნიდა (ლიეტუვა)

ნიდა კურორტი აპირზე, ქალაქ ნერინგის ნაწილი და ადმინისტრაციული ცენტრი. ნიდას გარდა, ქალაქი ნერინგა მოიცავს იუდკრანტეს, პრეილას და პერვალკას.

გეოგრაფია
კურორტი ნიდა მდებარეობს ბალტიის ზღვისა და კურონის ლაგუნის სანაპიროებზე, ქვიშიანი კურონის სპიტის ცენტრალურ ნაწილში, რომელიც გადაჭიმულია კალინინგრადის რეგიონის ქალაქ ზელენოგრადსკიდან ქალაქ კლაიპედამდე. ნიდა მდებარეობს რუსეთის საზღვრიდან 4 კმ, კლაიპედადან 50 კმ, კაუნასიდან 270 კმ და ლიეტუვის დედაქალაქ ვილნიუსიდან 350 კმ-ზე მეტი.

ისტორია
სახელწოდება
სახელი ნიდა (ნიდენი) ტევტონთა ორდენის აღწერილობაში მე-14 საუკუნის ბოლოდან მოიხსენიება. ლიეტუველმა ენათმეცნიერმა კაზიმიერას ბუგამ სოფლის სახელწოდება პრუსიის მდინარე ნეიდეს სახელს დაუკავშირა. კ.ბუგა თვლიდა, რომ სიტყვა „ნიდა“ დაკავშირებულია სანსკრიტულ სიტყვასთან, რაც ნიშნავს „დინებას“.

ისტორია
თავდაპირველად, ნიდა, ისევე როგორც მთელი კურონის სპიტი, დასახლებული იყო ბალტიისპირელი ხალხი კურშიაიებით. ამ სახელწოდების დასახლების პირველი ნახსენები ტევტონთა ორდენის ქრონიკებში თარიღდება 1385 წლით, მაგრამ მაშინდელი ნიდა 1675 წლამდე მდებარეობდა ამჟამინდელი სოფლიდან დაახლოებით ხუთ კილომეტრში სამხრეთით. მეთევზეთა სოფელი პრუსიის საჰერცოგოს ნაწილი გახდა 1525 წელს და რამდენიმე წლის შემდეგ მიიღო მაგდებურგის უფლებები. ნიდას მეორე დასახლება 1675 წლიდან 1730-იან წლებამდე მდებარეობდა ამჟამინდელი მდებარეობიდან ორი კილომეტრის სამხრეთით, ბალტიის ზღვასთან უფრო ახლოს. 1709 წელს ნიდას თითქმის მთელი მოსახლეობა გარდაიცვალა ბუბონური ჭირის ეპიდემიით. მოხეტიალე დიუნების საფრთხის გამო 1732 წელს დასახლება გადაიტანეს ახლანდელ ადგილას. 1874 წელს ურბასის დიუნაზე აშენდა ნიდას შუქურა. 1944 წელს შუქურა ააფეთქეს გერმანულმა ჯარებმა, მაგრამ 1945 წელს იგი აღადგინეს და მუშა მდგომარეობაში მოიყვანეს.

1919 წლამდე ნიდა აღმოსავლეთ პრუსიის ნაწილი იყო. ვერსალის ხელშეკრულების თანახმად (1919 წ.) კურონის შპიტის ჩრდილოეთი ნაწილი 1920 წელს კლაიპედას რაიონთან ერთად ანტანტის კონტროლს გადაეცა, ხოლო 1923 წელს ეს ტერიტორია ლიტვამ შეიერთა. 1939 წლის მარტში იგი ანექსირებული იქნა გერმანიის მიერ, ხოლო მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ გახდა ლიტვის სსრ ნაწილი. ნიდა და სხვა სოფლები ლიეტუვურ ტერიტორიაზე (, და ) გაერთიანდნენ ქალაქ ნერინგაში სოფლების ადმინისტრაციული მართვის გასამარტივებლად, რომლებიც, რომ რამდენიმე კილომეტრის დაშორებით მდებარეობდნენ ერტმანეთისაგან, არასოდეს არ გაერთიანებულან ერთ ქალაქად. საბჭოთა პერიოდში სოფელი გაფართოვდა დიდი დიუნებისკენ არქიტექტორ რ. კრანიაუსკასის პროექტით. 1970-იან წლებში ნიდა და კურონის სპიტის სხვა სოფლები საბჭოთა პარტიული ნომენკლატურის დახურულ კურორტად იქცა.

1990 წლიდან ნიდა დამოუკიდებელი ლიეტუვის ნაწილია. წარმატებით განხორციელდა ძველი არქიტექტურის რეკონსტრუქცია და რესტავრაცია. 1997 წელს დამტკიცდა ახალი გერბი. განვითარების მკაცრი შეზღუდვისა და სამრეწველო საქმიანობის აკრძალვის წყალობით, ნიდა და მიმდებარე ტერიტორიები დარჩა სუფთა და დაუბინძურებელი. 2000 წელს კურონის სპიტი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

სამხატვრო კოლონია
მე-19 საუკუნის ბოლოდან ნიდაში დუნის ლანდშაფტი პოპულარული გახდა კენიგსბერგის სამხატვრო სკოლის მხატვრებს შორის. მხატვრები მოხიბლული იყვნენ ბუნებით, არქიტექტურითა და კურონის სპიტის ცხოვრების რიტმით. ჰერმან ბლოდის ადგილობრივი სასტუმრო იყო ექსპრესიონისტი მხატვრების კოლონიის ბირთვი . აქ რჩებოდნენ საცხოვრებლად ლოვის კორინთი, მაქს პეხშტეინი, კარლ შმიდტ-როტლუფი, ალფრედ პარტიკელი, პრანას დომშაიტისი, ლუდვიგ დეტმანი და მრავალი სხვა. აქ ცხოვრობდა გერმანელი მწერალი თომას მანიც, რომელმაც 1930 წელს სახლი ააგო ნიდაში. საერთო ჯამში აქ 200-ზე მეტი მხატვარია ნამყოფი. მეორე მსოფლიო ომმა დაასრულა ნიდას მხატვართა კოლონიის ისტორია, ბევრი მხატვრის ნამუშევარი განადგურდა ან დაიკარგა.

კლიმატი
ლიეტუვის ზღვისპირა სხვა კურორტებზე მსგავსად, კლიმატი ზომიერია, გარდამავალი საზღვაოდან კონტინენტურზე. ზამთარი ნიდაში თბილი და ხანმოკლეა. ყველაზე ცივი თვის, თებერვლის საშუალო ტემპერატურაა -2 °. ზაფხული ზომიერად თბილია. ივლისის საშუალო ტემპერატურაა 17°, დღისით ტემპერატურა 23-25°-მდე იზრდება. ზღვის წყლის საშუალო ტემპერატურა ზაფხულში მერყეობს 17°-დან 21-22°-მდე. ნალექები წელიწადში დაახლოებით 750-800 მმ-ია. ყველაზე დიდი რიცხვი მაისიდან სექტემბრამდეა..

თანამედროვე ცხოვრება
მოსახლეობის ძირითადი პროფესია ტურიზმი და თევზაობაა. კურორტს აქვს საბავშვო ბაღი, საშუალო სკოლა, -ის პროფესიული მომზადების ცენტრის ფილიალი, საჯარო ბიბლიოთეკა, ფოსტა, სატყეო განყოფილება, პოლიციის განყოფილება და საავადმყოფო.

ტრანსპორტი
ნიდაში დიდი ყურადღება ეთმობა ველოსიპედს; შეგიძლიათ იმგზავროთ ავტობუსით, ტაქსით ან პირადი მანქანით, შესაბამისი გადასახადის გადახდის შემდეგ. ყველაზე მნიშვნელოვანი და ერთადერთი გზა გადის კურონის შპიტის მთელ სიგრძეზე, რომელიც აკავშირებს ზელენოგრადსკსა და სმილტინს. ამ გზაზე არის ავტობუსის მომსახურება ნიდასა და სმილტინის საბორნე ტერმინალს შორის. საქალაქათაშორისო ავტობუსები მიდიან სხვადასხვა ქალაქებში, როგორიცაა კალინინგრადი, კლაიპედა, კაუნასი და ვილნიუსი.

ნიდას აქვს საზღვაო პორტი, რომლითაც სარგებლობენ ბორანები, იახტები და სათევზაო ნავები. ზაფხულში კატამარანი კლაიპედადან ნიდამდე გადის. ქალაქთან ახლოს მდებარეობს აეროპორტი, სადაც შესაძლებელია პატარა კერძო თვითმფრინავების განთავსება. პალანგას საერთაშორისო აეროპორტი კურორტიდან 80 კილომეტრში მდებარეობს.

ტურიზმი
ნიდა ლიეტუვაში პრესტიჟულ კურორტად ითვლება, ყოველ ზაფხულს მასპინძლობს დაახლოებით 300 000 ტურისტს. ტურისტები ჩამოდიან ლიეტუვიდან, გერმანიიდან, სკანდინავიიდან და ბალტიისპირეთის სხვა ქვეყნებიდან. კურორტს აქვს განვითარებული გასტრონომიული ინფრასტრუქტურა და სხვადასხვა ფასების კატეგორიის მრავალი სასტუმრო. ასევე არის ბანაკი და საფეხმავლო ბილიკების და ველოსიპედის ბილიკის დიდი ქსელი. დაბაში და მის შემოგარენში შეგიძლიათ იხილოთ დიუნები (ზოგიერთი ყველაზე მაღალი ევროპაში), დიდი მზის საათი და ნეო-გოთიკური ეკლესია. 2000 წლიდან ნიდაში ყოველწლიურად იმართება ჯაზ-ფესტივალი. ქალაქში ბევრი ადგილია, სადაც ქარვის პროდუქციის შეძენა შეგიძლიათ.

ნიდას სანაპიროს „ლურჯი დროშის“ სტატუსი მიენიჭა.

ღირსშესანიშნაობები
დიუნები
ნიდას მთავარი ღირსშესანიშნაობაა კურონის სპიტის სანაპიროს თვალწარმტაცი ლანდშაფტი. ნიდას ირგვლივ ბევრი ქვიშის დიუნია. პარნიდის დიუნა ერთ-ერთი უდიდესია ევროპაში (52 მეტრი ზღვის დონიდან).

თომას მანის საზაფხულო სახლი
1929 წელს, ლიტერატურის დარგში ნობელის პრემიის ლაურეატმა თომას მანმა ააგო დასასვენებელი სახლი ნიდას ჩრდილოეთით, საიდანაც იშლება შესანიშნავი ხედი კურონის ლაგუნაზე. 1930-1932 წლების ზაფხულის სეზონები მწერალმა ოჯახთან ერთად ნიდაში გაატარა. ნაცისტების ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ ოჯახმა გერმანია დატოვა. 1995 წელს სახლს დაუბრუნდა ორიგინალური არქიტექტურული დიზაინი. იმავე წელს გაიხსნა თომას მანის მუზეუმი და კულტურის ცენტრი.

არქიტექტურა და კურიონის ვიმპელები
კურორტზე მდებარეობს ევანგელურ-ლუთერანული ეკლესია, რომელიც აშენდა 1888 წელს. ნიდას სიმბოლოა „კურიონის ვიმპელები“ - მოჩუქურთმებული მოჩუქურთმებული დროშები, რომლებიც დამახასიათებელია კურიონის ნაპირზე მცხოვრები ადგილობრივი ოჯახებისთვის.

ეთნოგრაფიული სასაფლაო
ნიდას ევანგელურ-ლუთერანული ეკლესიის გვერდით არის მე-19-20 საუკუნეების ნიდას ეთნოგრაფიული სასაფლაო. ეთნოგრაფიულ სასაფლაოზე დღემდე შემორჩენილია ორიგინალური ფორმის ხის საფლავის „ქვები“ — „კრიკშტი“.

„კრიკშტი“ ლიეტუვაში საფლავის ქვების ერთ-ერთი უძველესი ფორმაა. ისინი მზადდებოდა სქელი პროფილირებული დაფებისგან. „კრიკშტის“ სილუეტი ხეს წააგავს. კრიკშტას გვერდებზე ხშირად იყო ამოკვეთილი ჩიტების გამოსახულებები. მათი ფუნქცია ბევრად უფრო ფართოა, ვიდრე უბრალოდ გარდაცვლილის იდენტიფიკაციის ნიშანი. ისინი უნდა წარმოადგენდნენ მითოლოგიური სამყაროს ხეს, რომელიც აკავშირებს სამყაროს ყველა ნაწილს. სულიერი თვალსაზრისით ეს არის სულის ანუ ლოცვის გზა ზეცისკენ, ციური სფეროსკენ. საინტერესოა ისიც, რომ მამაკაცებისთვის „კრიკშტის“ დამზადებისას გამოიყენებოდა მამრობითი ხე: მუხა, არყის ხე, იფანი, ქალებისთვის კი ქალური: ნაძვი, ცაცხვი. მამაკაცის „კრიკშთა“ ცხენის თავების, მცენარეებისა და ფრინველების მოტივებით იყო ამოკვეთილი, ხოლო ქალთა საფლავის ქვებს ფრინველებთან ერთად მცენარეები და გულები. ლიეტუვის მაცხოვრებლები ყოველთვის აყენებდნენ „კრიკშტს“ მიცვალებულის ფეხებთან, რათა „უკანასკნელი განკითხვის დღეს, ამაღლებული სული რაღაცას დაეჭირა“. „კრიკშტვს“ აღდგენის პროექტის ავტორია ედუარდას იონუშასი. სასაფლაოს შორეულ კუთხეში დამონტაჟებულია აღდგენილი „კრიკშთა“.

სასაფლაო ღიაა ვიზიტორებისთვის. აქ დაკრძალულია ხელოვნების ცნობილი მეცენატი ჰერმან ბლოდი, ნიდას ევანგელურ-ლუთერანული ეკლესიის მშენებელი, მღვდელი გუსტავ ეხტერნახი და ქალაქის საპატიო მოქალაქეები - არქიტექტორი ალგიმანტას ზავიშა, მხატვარი ედუარდას იონუშასი და ქალაქის მერი სტესის მიკელისი.

მუზეუმები
თომას მანის სახლ-მუზეუმი
ნიდელი მეთევზის ეთნოგრაფიული კარ-მიდამო
კურონის ქარვის ისტორიის მუზეუმი და გალერეა
ჰერმან ბლოდის მუზეუმი და სასტუმრო

ბუნება
პარნიდისის დიუნა
სიკვდილის ველი
ურბას მთა და ნიდას შუქურა
ვეცეკრუგის მთა
სანაპირო

ნიდასთან დაკავშირებული ცნობილი ადამიანები
თომას მანი (1875–1955) — გერმანელი მწერალი, ნობელის პრემიის ლაურეატები ლიტერატურაში ლიტერატურაში.
ჰერმან ბლოდე (1862–1934) — გერმანელი მეწარმე, კოლექციონერი და მეცენატი
რეიხარდ ჰენკისი (1928–2005) — გერმანელი პუბლიცისტი და ჟურნალისტი
ნერინგა აბრუტიტე (დაიბადა 1972) — ლიეტუველი პოეტი
ტადას სედერკერსკის (დაიბადა 1998) — ლიეტუველი პროფესიონალი კალათბურთელი

გალერეა