iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გუარაიბა

გუარაიბა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 97 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაბირის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 55 326 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 333,8 კმ²-ზე. ფართობი 165 744 კმ²-ია.
ლაგოა-დი-დენტრუ

ლაგოა-დი-დენტრუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 154 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაბირის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 370 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 87,21 კმ²-ზე. ფართობი 84 508 კმ²-ია.
ლოგრადორუ

ლოგრადორუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 140 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაბირის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 942 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 103,75 კმ²-ზე. ფართობი 37 996 კმ²-ია.
პილოინზინიუსი

პილოინზინიუსი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 133 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაბირის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 155 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 117,42 კმ²-ზე. ფართობი 43 901 კმ²-ია.
პირპირიტუბა

პირპირიტუბა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 99 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაბირის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 326 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 129,33 კმ²-ზე. ფართობი 79 844 კმ²-ია.
სერა-და-რაისი

სერა-და-რაისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 331 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაბირის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 204 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 110,17 კმ²-ზე. ფართობი 29 082 კმ²-ია.
სერტანზინიუ (პარაიბა)

სერტანზინიუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 135 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ გუარაბირის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 395 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 134 კმ²-ზე. ფართობი 32 798 კმ²-ია.
პერსევსის მკლავი

პერსევსის მკლავი — გალაქტიკა ირმის ნახტომის ერთ-ერთი სპირალური მკლავი ორი ძირითადი მკლავიდან. მეორეა ფარი-კენტავრის მკლავი. პერსევსის მკლავი იწყება ირმის ნახტომის პერიფერიული დასასრულიდან. ადრე მიიჩნეოდა, რომ იგი მზის სისტემიდან 13 000 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობდა, თუმცა აღმოჩნდა, რომ რეალური დაშორება ჩვენგან 6400 სინათლის წელია.

ირმის ნახტომი შემოსაზღვრული სპირალური გალაქტიკაა ორი ძირითადი მკლავითა და რამდენიმე მცირე დეზით. პერსევსის მკლავის რადიუსი დაახლოებით 10,7 კილოპარსეკია და მდებარეობს გედისა და მშვილდოსნის მკლავებს შორის. სახელი ეწოდა პერსევსის თანავარსკვავედისგან, რომლის მიმართულებითაც ის დედამიწიდან ჩანს.

არსებობს ვარაუდი, რომ ჩვენი ადგილობრივი რეგიონი, რომელშიც მზის სისტემა მდებარეობს, ორიონი-გედის მკლავის სახელითაა ცნობილი, უშუალოდ პერსევსის მკლავშია განთავსებული.

პერსევსის სპირალური მკლავი შეიცავს მესიეს რამდენიმე ობიექტს:

კიბორჩხალსახის ნისლეული
ღია ვარსკვლავთგროვა 36
ღია ვარსკვლავთგროვა 37
ღია ვარსკვლავთგროვა 38
ღია ვარსკვლავთგროვა 52
ღია ვარსკვლავთგროვა 103
ჭონქაძე

ჭონქაძე — თემი დუშეთის მუნიციპალიტეტში. აერთიანებს 21 სოფელს: ყვავილი, არაგვისპირი, არღუნი, ახალაანი, ახალი ტონჩა, ბოდორნა, დუდაურები, ველთაურთკარი, ვეძათხევი, თანიანთკარი, იორი, მგლიანი, მეზვრიანთკარი, მჭედლიანთკარი, ნანიანი, ოქრუაანი, ფრიდონაანთკარი, ქარაულები, ქერანა, ქვემო აში, ჯავახიანთკარი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1818 ადამიანი.
წილოსანი

საკუთარი სახელი წილოსანი შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

ვანო წილოსანი — ქართველი ფეხბურთელი
ვლადიმერ წილოსანი — ქართველი მხატვარ-გრაფიკოსი, არქიტექტორი
ზურაბ წილოსანი — ქართველი ინჟინერი
იოსებ წილოსანი — ქართველი აღმოსავლეთმცოდნე, ყოფილი მამლუქი
ლადიკო წილოსანი — ქართველი სამხედრო პირი
ნიკოლოზ წილოსანი — სამხედრო ტოპოგრაფი, არქეოლოგი
ნინო წილოსანი — ქართველი პოლიტიკოსი
ხატია წილოსანი — ქართველი პოლიტიკოსი
კერსტი კალიულაიდი

კერსტი კალიულაიდი (; დ. 30 დეკემბერი 1969, ტარტუ, ესტონეთის სსრ, სსრკ) — ესტონელი პოლიტიკოსი. 2016 წლის 3 ოქტომბერს აირჩიეს ესტონეთის პრეზიდენტის თანამდებობაზე. თანამდებობა დაიკავა ამავე წლის 10 ოქტომბერს. იგი ქვეყნის ისტორიაში პირველი ქალი-პრეზიდენტი გახდა.

ბიოგრაფია
კერსტი კალიულაიდი დაიბადა 1969 წელს ტარტუში და არის დაბადებით ესტონეთის მოქალაქე. 1987 წელს დაასრულა ტარტუს 44-ე საშუალო სკოლა, ხოლო 1992 წელს ტარტუს უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტი.

2001 წელს მიენიჭა ბიზნესის ადმინისტრირების მაგისტრის ხარისხი ტარტუს უნივერსიტეტში.

2011 წელს ის ტარტუს უნივერსიტეტის მმართველთა საბჭოს წევრი გახდა. 2016 წელს აირჩიეს ესტონეთის პრეზიდენტად და გახდა ამ ქვეყნის პირველი ქალი-პრეზიდენტი. მისი გადაწყვეტილებით პრეზიდენტის თანამდებობის დაკავების შემდეგ ცხოვრებას განაგრძობს საკუთარ სახლში და არ გადავა საპრეზიდენტო სასახლეში. პირველ ვიზიტს გეგმავს ფინეთსა და ლატვიაში.

ფლობს ესტონურ, რუსულ და ინგლისურ ენებს.
ლევან ტვირთაშვილი

ლევან ტვირთაშვილი (დ. 15 აგვისტო, 1926, სოფ. ლაფანყური, თელავის მუნიციპალიტეტი, საქართველოს სსრ — გ. 5 მარტი, 1975, იქვე) — ქართველი პოეტი. დაიბადა 1926 წლის 15 აგვისტოს თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაფანყურში. მისი მშობლები ივრის ხეობიდან, სოფელ არტანიდან ჩამოსახლდნენ საუკუნის ათიან წლებში. ლევანი მათი მეორე შვილი იყო. მან დაამთავრა სამკლასიანი სკოლა და დაიწყო შრომითი საქმიანობა კოლმეურნედ. გარდაიცვალა 1975 წლის 5 მარტს. დაკრძალულია ლაფანყურში. მისი ლექსები 1991 წელს დაიბეჭდა იოსებ მთიბელაშვილის წიგნში „ლაფანყურელი მოლექსეები“.
კალდას-ბრანდანი

კალდას-ბრანდანი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 75 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იტაბაიანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 637 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 100,92 კმ²-ზე. ფართობი 55 854 კმ²-ია.
გურინიენი

გურინიენი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 97 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იტაბაიანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 13 872 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 40,08 კმ²-ზე. ფართობი 346 067 კმ²-ია.
ინგა (პარაიბა)

ინგა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 18 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იტაბაიანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 18 180 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 67,93 კმ²-ზე. ფართობი 267 630 კმ²-ია.
იტაბაიანა (პარაიბა)

იტაბაიანა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იტაბაიანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 24 481 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 111,86 კმ²-ზე. ფართობი 218 848 კმ²-ია.
იტატუბა

იტატუბა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 117 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იტაბაიანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 201 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 41,77 კმ²-ზე. ფართობი 244 222 კმ²-ია.
ჟუარის-ტავორა

ჟუარის-ტავორა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 145 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იტაბაიანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 459 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 105,29 კმ²-ზე. ფართობი 70 841 კმ²-ია.
მოჟეირუ

მოჟეირუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 117 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იტაბაიანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 12 491 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 58,29 კმ²-ზე. ფართობი 214 306 კმ²-ია.
რიაშან-დუ-ბაკამარტი

რიაშან-დუ-ბაკამარტი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 300 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იტაბაიანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 264 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 111,13 კმ²-ზე. ფართობი 38 370 კმ²-ია.
სალგადუ-დი-სან-ფელისი

სალგადუ-დი-სან-ფელისი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 58 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იტაბაიანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 976 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 59,33 კმ²-ზე. ფართობი 201 854 კმ²-ია.
ფარი-კენტავრის მკლავი

ფარი-კენტავრის მკლავი — ვარსკვლავებისა და მტვრის გრძელი ხვეული, რომელიც სპირალურად მიემართება გალაქტიკა ირმის ნახტომის ცენტრიდან გარეთ. 1950-იანი წლებიდან მიიჩნეოდა, რომ ირმის ნახტომს ოთხი ძირითადი სპირალური მკლავი ჰქონდა, თუმცა ნაკლები იყო მტკიცებულებები. 2014 წელს, მასიური ვარსკვლავების სიცოცხლის ხანგრძლივობისა და ეტაპების, ასევე მაზერებისა და ღია ვარსკვლავთგროვების გადანაწილების 12-წლიანი კვლევის შემდეგ, ოთხი სპირალური მკლავის არსებობის დამამტკიცებელ ფაქტებს მიაგნეს.

ფარი-კენტავრის მკლავი მდებარეობს შედარებით მცირე მშვილდოსნის მკლავსა და პერსევსის ძირითად მკლავს შორის. ფარი-კენტავრის ვარსკვლავები ფარის მკლავის ცენტრის სიახლოვეს იწყება და თანდათან გადადის კენტავრის მკლავში.

რეგიონი, სადაც ფარი-კენტავრის მკლავი გალაქტიკის ცენტრს უერთდება, ვარსკვლავთწარმომქმნელი რეგიონების სიმდიდრით გამოირჩევა. 2006 წელს, ასტრონომებმა აღმოაჩინეს დიდი ვარსკვლავთგროვა, რომელიც 14 წითელ სუპერგიგანტს შეიცავს; გროვას 1 უწოდეს. 2007 წელს 1-დან რამდენიმე ასეული სინათლის წლის მოშორებით აღმოაჩინეს ვარსკვლავთგროვა 2, რომელიც ახლად ჩამოყალიბებულ დაახლოებით 50 000 ვარსკვლავს შეიცავს. მკვლევართა ვარაუდით, ამ ვარსკვლავების ასაკი 20 მილიონ წელზე ნაკლებია, თავად გროვა კი 26 წითელ სუპერგიგანტს შეიცავს; შედეგად, ვარსკვლავთგროვა ყველაზე დიდია დღემდე ცნობილთა შორის, მსგავსი ვარსკვლავების შემცველობის თვალსაზრისით. რეგიონის სხვა ვარსკვლავთგროვებს შორისაა 3 და ალიკანტე 8.
Sturmabteilung

, მოიერიშე რაზმები , შემოკლებით — , მოიერიშეები, ასევე ცნობილნი როგორც ყავისფერპერანგიანები — ნაცისტური პარტიის 1921–1945 წლებში არსებული სამხედრო ფორმირებები.

ორგანიზაცია შეიქმნა 1921 წლის 3 აგვისტოს „ნებაყოფლობითი კორპუსის“ რამდენიმე ქვედანაყოფის ბაზაზე. იმავე წლის 4 ნოემბერს ორგანიზაციამ თავისი სახელი — „მოიერიშე რაზმები“ მიიღო. ლუდის პუტჩის შემდეგ აკრძალეს, თუმცა, ორგანიზაციამ სხვა სახელით გააგრძელა მუშაობა 1925 წლამდე — აკრძალვის მოხსნამდე. აღსანიშნავია, რომ -ს ლიდერებს მუდმივად ჰქონდათ უთანხმოებები ნაცისტური პარტიის ლიდერებთან, რაც 1930 წელს შტენესის ამბოხში გადაიზარდა, რის შემდეგაც ადოლფ ჰიტლერი პირადად ჩაუდგა სათავეში -ს და ორგანიზაციის უმაღლესი ფიურერი გახდა (თანამდებობას 1945 წლამდე იკავებდა).

მოიერიშეები დიდ როლს თამაშობდნენ ნაცისტური პარტიის აღზევებაში, თუმცა, 1934 წელს მომხდარი გრძელის დანების ღამის შემდეგ, რომელშიც -ს ელიტის „წმენდა“ მოხდა, ორგანიზაციამ თავისი ძველებური მნიშვნელობა დაკარგა, ნაცისტური პარტიის ძირითადადი სამხედრო ორგანიზაცია კი შუცშტაფელი გახდა.

-მ 1945 წლამდე იარსება. 1943 წლამდე მას სათავეში ედგა ჰიტლერის მიერ დანიშნული ვიქტორ ლუტცე, მისი ავიაკატასტროფაში გარდაცვალების შემდეგ კი ვილჰელმ შეპმანი, მაგრამ, არსებობის ბოლო 10 წელიწადში მოიერიშეებს დიდი როლი არ ჰქონიათ. შესაძლებელია, რომ ნიურნბერგის პროცესზე -ს წევრები ზუსტად ამიტომ არ შერაცხეს დანაშაულებრივ ჯგუფად (შუცშტაფელისგან განსხვავებით), თუმცა, როგორც ნაცისტურ პარტიასთან დაკავშირებული ყველა ორგანიზაცია, აკრძალეს.
ისიდორე კვიცარიძე

ისიდორე გრიგოლის ძე კვიცარიძე (დ. 11 აგვისტო, 1870, ოფურჩხეთი — გ. დეკემბერი, 1937) — საზოგადო მოღვაწე, მწერალი, გამომცემელი. „მესამე დასის“ წევრი 1893-1897 წლებში. რეპრესირებული. მამა — მღვდელი გრიგოლ სამსონის ძე კვიცარიძე. წერდა ფსევდონიმებით: „ისო“, „ქუთათური მწიგნობარი“, „არიძე“, „ის-არიძე“. მეგობრობდა ქართველ მწერლებსა და პოეტებთან, მათ შორის აკაკი წერეთელთან, ცისფერყანწელებთან.

1899 წელს ქუთაისში სხვებთან ერთად დააარსა სამრეწველო-სავაჭრო ამხანაგობა „კოლხიდა“, რომელიც სოფლის მეურნეობის რამდენიმე სფეროში მუშაობდა, მათ შორის არის: მეაბრეშუმეობა, მებამბეობა, მეხილეობა, მეღვინეობა. 1900-იან წლებში ისიდორე კვიცარიძემ ამავე სახელწოდებით საგამომცემლო და პრესის გავრცელების კანტორა შექმნა. „კოლხიდა“ ბეჭდავდა პერიოდულ გამოცემებს, საგანმანათლებლო და ლიტერატურული ჟანრის წიგნებს. პრესას და გამოცემებს ავრცელებდა ქუთაისის გუბერნიის მთელ ტერიტორიაზე.

1907 წლის 22 მარტს ხელისუფლებამ „კოლხიდა“ დახურა და მისი გამოცემების კონფისკაცია მოახდინა. მოგვიანებით, 1908 წელს ისიდორე კვიცარიძე ჟანდარმერიამ დააპატიმრა. ეროვნულ არქივში დაცულ ჟანდარმერიის ბარათში დაკავების მიზეზი მითითებული არ არის, თუმცა იმდროინდელ პრესაში დაკავების მიზეზად არალეგალური ლიტერატურის გავრცელებაა დასახელებული. კვიცარიძეს ერთწლიანი პატიმრობა მიესაჯა.
პატიმრობიდან გათავისუფლების შემდეგ ის საგამომცემლო და პრესის გავრცელების საქმეს დაუბრუნდა და პრესის კანტორა „იმერეთი“ დააფუძნა. ამ კანტორას ხშირად სტუმრობდნენ ქართველი მწერლები და საზოგადო მოღვაწეები. დღემდე არაერთი საინტერესო ფოტოა შემორჩენილი. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ, 1922-1923 წლებში ისიდორე კვიცარიძემ ათწლეულების განმავლობაში ნაგროვები გამოცემები საქართველოს მუზეუმს გადასცა.

ისიდორე კვიცარიძე 1934 წლის 17 ივნისს დააპატიმრეს და მისი ქონების კონფისკაცია მოახდინეს. 1937 წელს კიდევ ერთხელ დააპატიმრეს 1902 წლიდან „მენშევიკების“ პარტიის წევრობის ბრალდებით. მის წინააღმდეგ გამოიყენეს ჩხრეკის დროს აღმოჩენილი მიმოწერა ემიგრანტებთან - საფრანგეთში მცხოვრებ ზაქრო ჩაჩუასა და გერმანიაში მცხოვრებ გელაზანიასთან. მისი სახლიდან ამოიღეს ნოე ჟორდანიას წიგნი „ვეფხისტყაოსნის კრიტიკა“, რომელიც, ბრალდების თანახმად, მას ჩაჩუამ გამოუგზავნა. 1937 წლის დეკემბერში ისიდორე კვიცარიძეს შინაგან საქმეთა სახელმწიფო კომისარიატის „ტროიკამ“ დახვრეტისა და ქონების კონფისკაციის განაჩენი გამოუტანა. განაჩენი მალევე აღსრულდა.

საარქივო წყარო
საქართველოს ეროვნული არქივის საისტორიო ცენტრალური არქივის ფონდი 153, აღწერა 3, ბარათი 2159
დამოუკიდებლობის პიკი

დამოუკიდებლობის პიკი — მწვერვალი ტაჯიკეთში, მთიანი ბადახშანის ავტონომიური ოლქის ცენტრალურ ნაწილში. მდებარეობს პამირში, იაზგულემის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილში, სიმაღლე 6940 მ.

დაფარულია თოვლითა და ყინულით. სიმაღლით პამირის მწვერვალებს შორის მე-4 ადგილზეა. მწვერვალის ძირში მდებარეობს გრუმ-გრჟიმაილოს მყინვარი. ჩრდილო-დასავლეთი კალთა მიმართულია ფედჩენკოს მყინვარისაკენ, ხოლო სამხრეთი ციცაბოდ ეშვება მდინარე ბართანგის ხეობისაკენ.

დამოუკიდებლობის პიკი აღმოაჩინა საბჭოთა-გერმანულმა ექსპედიციამ 1928 წელს და უწოდა დრაიშპიცი. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ მწვერვალს უწოდეს რევოლუციის პიკი, ხოლო 2006 წლის ივლისში — დამოუკიდებლობის პიკი. 1954 წელს მწვერვალზე მოეწყო პირველი ასვლა ალპინისტ ალექსი უგაროვის ხელმძღვანელობით.
ნიანგი (ფარაონი)

ნიანგი (შენდიუ) — ეგვიპტის წინარედინასტიური ხანის მმართველი, რომელიც, შესაძლოა, ნაქადა -ის პერიოდში მართავდა სამეფოს. რამდენიმე წარწერაში ფარაონის სახელი ძალიან დახრილად და მკრთალად წერია, რის გამოც მეფე ნიანგის არსებობა ეჭვს იწვევს. ფარაონის სამარხი უცნობია.
მეფე ნიანგის არსებობის შესაძლებლობა დაფუძნებულია გიუნტერ დრიუერისა და ედვინ ვან დენ ბრინკის ესეებზე. ისინი დარწმუნებულები არიან, რომ ფარაონი ნიანგი თარხანის რეგიონს მართავდა. დრიუერის მიხედვით, ფარაონ ნიანგის სახელი ჩნდება გამომწვარი გრუნტის შავი მელნის წარწერებში, რომლებიც აბიდოსში, სამარხ 1549-სა და სამარხ -414-ში აღმოჩნდა. დრიუერი მცოცავ ნიანგს ხედავდა და წარწერას კითხულობდა, როგორც „შენდიუ“. ბრინკიც იმავეს ფიქრობდა.
ლუბუმბაში

ლუბუმბაში (, 1966 წლამდე — ელიზაბეტვილი) — კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სიდიდით მეორე ქალაქი, ზემო კატანგის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი (1971 წლიდან 1997 წლის ჩათვლით პროვინციას ერქვა შაბა). სპილენძის მოპოვების და გამოდნობის ცენტრი. მოსახლეობა — 1 786 397 ადამიანი (2012 წელი) (1994 წელს ცხოვრობდა 851 ათასი).

ბელგიელი კოლონიზატორებისა და მეწარმეების ყოფნა რეგიონში დაკავშირებულია სპილენძის საბადოების დამუშავებასთან და სამხრეთ აფრიკიდან რკინიგზის მშენებლობასთან. რკინიგზა 1908 წელს მიუახლოვდა კონგოს საზღვრებს (დღევანდელი ზამბიის მხრიდან) და მომავალ ქალაქში შემოვიდა 1910 წლის 27 სექტემბერს, ხოლო მეზობელ შახტა «’ »-ში (« », «კონგოს ვარსკვლავი»; ადრე, კალუკულუკუ ) იმავე წლის 1 ოქტომბერს. შესაბამისად, 1910 წლის 1 ოქტომბერს ბელგიის კოლონიალურმა ხელისუფლებამ იმ დროს მდინარე ლუბუმბაშიზე მშენებარე ახალი ქალაქი გამოაცხადა კატანგის პროვინციის დედაქალაქად. ქალაქს სახელად დაერქვა ელიზაბეტვილი, მაშინ სულ ახლახან კორონირებული ბელგიის მეფის ალბერტ -ის მეუღლის, ელიზაბეტ ბავარიელის (1876—1965 წლები) პატივსაცემად. ელიზაბეტმა ალბერტ -თან ერთად ეს ადგილები მოინახულა 1909 წელს, მხოლოდ რამდენიმე თვით ადრე ალბერტ -ის მამის სიკვდილამდე და ბელგიის ტახტზე ალბერტ -ის ასვლამდე.

თავისი დღევანდელი დასახელება, რომელიც დაფუძნებულია ქალაქში ჩამდინარე მდინარის სახელზე, მან პრეზიდენტ მობუტუ სესე სეკოს კონგოს თვითმყოფად დასახელებებზე გადასვლის პოლიტიკის შესაბამისად მიიღო 1966 წელს. თავის მხრივ მდინარის დასახელება წარმოშობილია სიტყვისგან , რაც ადგილობრივ ბემბას და მის სხვა ნათესავ ენებზე ნიშნავს თიხას.

ლუბუმბაში — სარკინიგზო კვანძია (თუმცა რკინიგზა იმყოფება საკმაოდ ცუდ მდგომარეობაში). აქ ფუნქციონირებს საერთაშორისო აეროპორტი.

ქალაქში არსებობს უნივერსიტეტი, ცენტრალური აფრიკის სამრეწველო განვითარების კვლევის ცენტრი, აფრიკული ენების შესწავლის და ეთნოგრაფიის ცენტრი.

ქალაქში არსებობს სპილენძის გამოსადნობი, საფეიქრო, ქიმიური მრეწველობის საწარმოები.
გოჩა შალიკაშვილი

გოჩა შალიკაშვილი (დ. 1965 — გ. 7 ოქტომბერი, 2016) — ქართველი მსახიობი.

დაიბადა საქართველოს სახალხო არტისტი მაესტრო ამირან შალიკაშვილისა და ნათელა ფირცხალავა-შალიკაშვილის ოჯახში. 1981–1988 წლებში პანტომიმის სახელმწიფო თეატრში მუშაობდა მსახიობად. მონაწილეობდა სპექტაკლებში „ელექტრა“, „უკვდავნი“, „კიდევაც დაიზრდებიან“, „ფიროსმანი მეფე“, „სტუმარ-მასპინძელი“. 1988–1994 წლებში მუშაობდა პანტომიმის თეატრში დირექტორის მოადგილედ, 2004–2009 წლებში საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციაში მთავარ ადმინისტრატორად. 2014 წლიდან გარდაცვალებამდე კვლავ პანტომიმის თეტრის ადმინისტრატორი იყო.
არუეირასი (პარაიბა)

არუეირასი — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 363 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ უმბუზეირუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 19 082 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 50,93 კმ²-ზე. ფართობი 374 697 კმ²-ია.
გადუ-ბრავუ

გადუ-ბრავუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 400 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ უმბუზეირუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 376 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 43,53 კმ²-ზე. ფართობი 192 406 კმ²-ია.
ნატუბა

ნატუბა — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 551 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ უმბუზეირუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 566 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 51,95 კმ²-ზე. ფართობი 203 387 კმ²-ია.
სანტა-სესილია (პარაიბა)

სანტა-სესილია — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ უმბუზეირუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 658 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 29,68 კმ²-ზე. ფართობი 224 303 კმ²-ია.
უმბუზეირუ

უმბუზეირუ — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 541 მეტრზე. მიეკუთვნება პარაიბის შტატის აგრარულ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ უმბუზეირუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 9 298 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 49,84 კმ²-ზე. ფართობი 186 554 კმ²-ია.
კოლვეზი

კოლვეზი  — ქალაქი და ადმინისტრაციული ცენტრი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ლუალაბის პროვინციაში, ქალაქ ლიკასიდან დასავლეთით. ქალაქში მდებარეობს სარკინიგზო კვანძი და აეროპორტი. მოსახლეობა — 453 147 ადამიანი (2012 წელი).

კოლვეზი სპილენძის და კობალტის მოპოვების მთავარი ცენტრია. აქ ასევე მდებარეობენ ურანის, რადიუმის და კირქვის საბადოები.

ისტორია
ქალაქი დაარსდა 1937 წელს, როგორც კორპოტაცია -ის შტაბ-ბინა.

1960-იანი წლების შუა პერიოდიდან ქალაქში მუშაობდა გრიგორიატის მონასტრის ბერძენი ბერის კოსმა გრიგორიატის მართლმადიდებლური მისია, 1978 წელს ის ხელდასხმული იქნა მღვდლად და იმავე წლის ოქტომბერში დაბრუნდა ზაირში და თავისი სიცოცხლის დარჩენილი ნაწილი გაატარა ამ ქალაქში. კოლვეზიში აქტიურად მუშაობდა ინტერნატი ბიჭებისათვის, გახსნილი იქნა 55 მრევლი, მონათლული იქნა 1500-ზე მეტი აბორიგენი; მას შემდეგ, რაც 1989 წლის 27 იანვარს კოსმა დაიღუპა ავტოკატასტროფაში, მისიონერული მოღვაწეობა გააგრძელა მღვდელმა მელეტიამ.

1978 წლის 13 მაისს აჯანყებულებმა, რომლებსაც ანგოლის ხელისუფლება უჭერდა მხარს, დაიპყრეს ქალაქი. წესრიგის აღსადგენად ზაირის ხელისუფლებამ დახმარება სთხოვა აშშ-ს, საფრანგეთს, მაროკოს და ბელგიას. აჯანყებულების გასადევნად და მძევლების გასათავისუფლებლად ამ რაიონში გაიგზავნა საფრანგეთის უცხოური ლეგიონის დესანტი პოლკოვნიკ ფილიპ ერულენის მეთაურობით. ბელგიის ჯარმა ასევე გააგზავნა 750 ჯარისკაცი. ბრძოლების შედეგად დაიღუპა 700 აფრიკელი, მათ შორის 250 აჯანყებული, 170 ევროპელი მძევალი და 6 მოდესანტე.
მბუჟი-მაიი

მბუჟი-მაიი (, 1966 წლამდე — ბაკვანგა) — ქალაქი კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. აღმოსავლეთ კასაის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქვეყანაში სიდიდით მესამე ქალაქი (კინშასის და ლუბუმბაშის შემდეგ), ალმასების მოპოვების მთავარი ცენტრი.

გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე სანკურუზე, ზღვის დონიდან 549 მეტრ სიმაღლეზე. არსებობს აეროპორტი, რომელიც იღებს რეგულარულ რეისებს კინშასიდან და ლუბუმბაშიდან.

მოსახლეობა
2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 1 559 073 ადამიანს.

ისტორია
1960 წლის 8 აგვისტო — ქალაქი ბაკვანგა (მბუჟი-მაიი) გამოცხადდა სეპარატისტული სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნის — სამხრეთი კასაის დედაქალაქად.
1997 წლის 5 აპრილი — ქალაქი დაიპყრეს ლორან-დეზირე კაბილას აჯანყებულებმა.
2000 წლის 20 ნოემბერს აჯანყებულებმა ქალაქის შემოგარენში გაანადგურეს მაიორ სტეფან მადეზოკორეს ზიმბაბვის ბატალიონი, თუმცა იმავე რაიონში ბრძოლის შესახებ ინფორმაცია (კაბინდის პროვინცია) მოდიოდა 1999 წლის 11 ივლისსაც.
2002 წლის სექტემბერში ქალაქიდან დაიწყო ზიმბაბვეს ჯარის გასვლა.
კისანგანი

კისანგანი (1966 წლამდე — სტენლივილი, ) — ქალაქი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ჩრდილო-აღმოსავლეთში, ჩოპოს პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ისტორია
დაარსდა 1883 წელს ჰენრი მორტონ სტენლის მიერ. თავდაპირველად ქალაქს ერქვა სტენლივილი.

1961 წელს კონგოს კრიზისის დროს სტენლივილში მდებარეობდა პატრის ლუმუმბას ცენტრალური ხელისუფლების ოპოზიციური დაჯგუფების მობუტუ სესე სეკოს შტაბი. 1964 წელს სტენლივილში ბელგიელი პარაშუტისტების ძალებით თეთრკანიანი მძევლების გასათავისუფლებლად, რომლებიც ტყვედ აიყვანეს სიმბას მოძრაობის შავკანიანმა აჯანყებულებმა, ჩატარდა ოპერაცია «წითელი დრაკონი». კონგოს მეორე ომის დროს ქალაქი გახდა საბრძოლო მოქმედებების არენა. 1998 წლის 23 აგვისტოს კისანგანი დაიპყრო მოძრაობა კონგოს დემოკრატიისათვის აჯანყებულებმა, რომლებმაც აქ 1999 წელს განალაგეს საკუთარი რეზიდენცია. 2002 წლის 14 მაისს მოხდა სისხლისღვრა კისანგანიში — ომის ერთ-ერთი ყველაზე უფრო სისხლიანი მოვლენა.

გეოგრაფია
პორტი მდინარე კონგოზე, ბოიომის ჩანჩქერის ქვემოთ. მდებარეობს 324 კმ-ით სამხრეთით ქალაქ ბუტადან, 572 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით ქალაქ ისიროდან და 696 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით ქალაქ ბუნიადან, ზღვის დონიდან 447 მეტრ სიმაღლეზე.

მოსახლეობა
2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 868 672 ადამიანს.

ეკონომიკა
ქალაქში არსებობს სარკინიგზო ვაგზალი, უნივერსიტეტი და საერთაშორისო აეროპორტი. კისანგანიში მდებარეობს უნივერსიტეტი, რეგიონული მუზეუმი. კისანგანი — სასოფლო-სამეურნეო რაიონის ცენტრია, ხდება სასოფლო-სამეურნეო ნედლეულის პირველადი გადამუშავება (ბრინჯის და ბამბის). ქალაქში არსებობს კვების, საფეიქრო, ქიმიური მრეწველობის; ხის გადამამუშავებელი, სამშენებლო მასალების დამამზადებელი საწარმოები.
ანდრეი ვორობიოვი

ანდრეი ვორობიოვი (; დ. 17 აპრილი, 1970, კრასნოიარსკი, სსრკ) — რუსი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე. 2013 წლიდან მოსკოვის ოლქის გუბერნატორი, 2012–2013 წლებში იყო მოსკოვის ოლქის გუბერნატორის მოვალეობის შემსრულებელი. 2003–2012 წლებში — სახელმწიფო დუმის დეპუტატი, დუმის მეექვსე მოწვევაში კი „ერთიანი რუსეთის“ ფრაქციის ლიდერი. ასევე რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო საბჭოს პრეზიდიუმის წევრი, პარტია „ერთიანი რუსეთის“ ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის ხემზღვანელი და ამავე პარტიის გენერალური საბჭოს პრეზიდიუმის წევრი.