iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ლეკური (ცეკვა)

ლეკური — ხალხური ცეკვა. გავრცელებულია კავკასიის ხალხებში: ქართველებში, ჩეჩნებში, ინგუშებში,ხუნძებში, ლეკებში, ასევე ადიღეს, ყარაჩაი-ჩერქეზეთსა და ყაბარდო-ბალყარეთის რესპუბლიკებში. ცეკვას ჩრდილოეთ კავკასიაში, აზერბაიჯანსა და რუსეთში მოიხსენიებენ როგორც ლეზგინკა, ხოლო საქართველოში უფრო პოპულარული სახელია მხედრული ან უბრალოდ ქართული. მამაკაცების ცეკვას ჩქარი, ენერგიული მოძრაობები ახასიათებს, ხოლო ქალთა საცეკვაო მოძრაობები გამოირჩევა მოქნილობით და გრაციოზულობით. ლეკური მუსიკისათვის დამახასიათებელია 6/8 ზომა, სწრაფი ტემპი და ერთი და იგივე მელოდიის მრავალჯერ გამეორება. ლეკურის ჟანრი მრავალმა კომპოზიტორმა გამოიყენა თავის შემოქმედებაში.
კუჭი

კუჭი — საჭმლის მომნელებელი ტრაქტის მეტ-ნაკლებად გაფართოებული ნაწილი, რომელშიც ხდება საკვების ქიმიური და მექანიკური გადამუშავება. ბევრი ცხოველის კუჭი მხოლოდ ნაწლავის მეტ-ნაკლებად გაფართოებული უბანია (უხერხემლოთა მრავალი ჯგუფი, ხერხემლიანთაგან მრგვალპირიანები, თევზების მრავალი ფორმა). ხერხემლიანთა კუჭი წინა ნაწლავის გაფართოებული ნაწილია. უფრო ხშირად იგი მოდრეკილია და დიდი და მცირე სიმრუდე აქვს. კუჭის კედელი შიგნიდან ამოფენილია ერთშრიანი ენტოდერმული ეპითელიუმით, რომელიც მილაკოვან ჯირკვლებს ქმნის. ეს ჯირკვლები წარმოქმნიან კუჭის წვენს და ლორწოს. ხშირად კუჭის სულ წინა, ე. წ. საყლაპავისეული ნაწილი ძლიერაა განვითარებული (ასეთია მაგ., ზოგი მცოხნელის რთული კუჭის წინა 3 განყოფილება — ფაშვი, ბადურა, წიგნარა. ნამდვილი კუჭი აქ მარტო მაჭიკია). კუჭის მექანიკურ ფუნქციას ასრულებენ მისი კედლის გლუვი კუნთოვანი ქსოვილის შრეები. კუჭისა და ნაწლავის საზღვარზე ირგვლივ ჩამკეტი კუნთია (პილორუსის სპინქტერი). ზოგჯერ (ზოგიერთი მოლუსკი, კიბოები, მწერები, ფრინველები, ზოგი არასრულკბილიანი ძუძუმწოვარი) კუჭის ქიმიურ და მექანიკურ ფუნქციას ასრულებენ მისი განცალკევებული ნაწილები ან სულაც 2 კუჭია განვითარებული (ე. წ ჯირკვლოვანი და კუნთოვანი ან საღეჭი კუჭი).

ადამიანის კუჭი
ადამიანის კუჭი — რეტორტის ფორმის ღრუ ორგანო. კუჭის 3/4 მარცხენა ფერდქვეშა მოდამოში, 1/4 კი მუცლის ზემო (ეპიგასტრიუმი) მიდამოში მდებარეობს. განარჩევენ კუჭის შემდეგ ნაწილებს: შესავალი (კარდია), ფსკერი (ფუნდუსი), ტანი (კორპუსი) და გასავალი (პილორუსი). კუჭს აქვს წინა და უკანა ზედაპირი; იქ, სადაც ზედაპირები ერთიმეორეში გადადის, წარმოიქმნება კუჭის მცირე და კუჭის დიდი სიმრუდეები. კუჭის შესავალი ხერხემლის მარცხნივ, გულმკერდის მე-11 მალის დონეზე მდებარეობს, გასავალი მარჯვნივ, წელის 1-ლი მალის დონეზეა, კუჭის ძირი შუასაძგიდის მარცხენა გუმბათის ქვეშაა მოთავსებული. მოზრდილი ადამიანის კუჭის სიგრძეა 15-18 სმ, სიგანე 12-14 სმ, მისი კედლის სისქე 3-4 მმ. ახალშობილის კუჭის ტევადობაა 30 კუბ/სმ, მოზრდილისა 2.5-3 ლიტრს აღწევს. კუჭის კედელი 3 გარსისაგან შედგება: ლორწოვანი, კუნთოვანი და სეროზული. კუჭის ლორწოვანი მორუხო-მოვარდისფროა და საყლაპავის ლორწოვანასაგან მკაფიოდაა გამოყოფილი დაკბილული ხაზით.
უწლევი

უწლევი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (ალის თემი), მდინარე ჭერათხევის (სურამულას მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 800 მეტრზე, ხაშურიდან 29 კმ. სოფლის სასაფლაოზე დგას ღვთისმშობლის ეკლესია.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 23 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, სოფელში ცხოვრობს 15 კაცი, საიდანაც 10 მამაკაცია, ხოლო 5 ქალი.
ქინძათი

ქინძათი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (ალის თემი), შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე ჭერათხევის (სურამულას მარცხენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 820 მეტრზე, ხაშურიდან 22 კმ. სოფლიდან 1,5 კმ-ზე დგას წმინდა გიორგის ეკლესია.

ისტორია
ქინძათი ერთ-ერთი უძველესი სოფელია. მას იცნობს ვახუშტი ბატონიშვილი და დატანილი აქვს რუკაზე. ასევე იცნობს იოანე ბატონიშვილიც. იგი აფიქსირებს ქინძათს ალის წყლის ხეობის სოფლებში, თუმცა ამ დროს ( საუკუნის 90-იანი წლები) აქ მოსახლეობა არ ჩანს.

ქინძათი მოიხსენიება ისტორიული და ეკონომიკური ხასიათის არაერთ დოკუმენტში. ალექსანდრე დიდის (1412-1442 წწ.) სიგელის მიხედვით, „ქინძათს მურაჩაშვილს ივანეზას თექვსმეტი კოკა ღვინო და ორი ზურგიელი და ათი კოდი პური“ უნდა გაეღო ულუმბის
მონასტრისათვის. იგი ბაგრატიონ-დავითიშვილების მამულია. 1715 წლის 27 თებერვალს, ქართლის მეფე იესე ელიზბარ დავითიშვილისა და გიორგი რამაზიშვილის (დავითიშვილების ერთ-ერთი შტოა) მამულის საქმეზე განჩინებით ქინძათს აკუთვნებს ელიზბარ დავითიშვილს. ელიზბარ და კონსტანტინე დავითიშვილების გაყრის განჩინებით (1716-1724 წწ.) „...ქინძათის ზუარი ელისბარს დარჩა“.

რუისის სამწყსოს 1715 წლის დავთარში აქ დაფიქსირებულია 6 კომლი გლეხი (გოშვარიშვილი, მრაჭველი (2), ქოჩორაძე (3).

ქინძათი გვხვდება უფრო ადრინდელ აღწერებშიც. ზემო ქართლის სადროშოს აღწერის დავთრის ( ს. დამდეგი) მიხედვით, ქინძათში 11 კომლი მოსახლეა (მრაჭველი, ზურაბაშვილი, დათაშვილი, შერმაზანაშვილი, ალუმასშვილი, ტაგანაშვილი...). გვხვდება აყრილი გლეხიც (ალექსიშვილი).

 საუკუნის მეორე ნახევრის ზემო ქართლის სადროშოს აღწერის დავთრის მიხედვით, ქინძათი საუფლისწულო მამულია. აქ სახლობენ ქართველები და სომხები. დავთარში 13 კომლია აღწერილი (მაისურაძე (2), ტერტერაშვილი, ბიბილური, ზღუდრელისშვილი (2), პარუბეგაშვილი, ქოჩორაძე, ქიმერიძე, ტაგანაშვილი, ჯანიასშვილი, ინასარიძე...).

ქინძათი გვხვდება აღწერის სხვა დოკუმენტებშიც, რომლებშიც თითქმის იგივე გვარები და კომლთა რაოდენობაა (11-დან 14-მდე) დაფიქსირებული. ზემოთ აღნიშნულ გვარებთან ერთად დოკუმენტებში გვხვდება რამდენიმე სხვა გვარიც, კერძოდ, შავალაშვილი, ნურალაშვილი, გურაბანიძე, მურადაშვილი...

ქინძათში 1728 წელს დაფიქსირებული 17 კომლი, ყველა იხდის ოსმალურ გადსახადს 7820 ახჩის ოდენობით.

1865 წელს ქინძათში 9 კომლი ცხოვრობს (8 სახელმწიფო და 1 დროებით ვალდებული), 1886 წლის აღწერით, აქ უკვე 29 კომლი მოსახლეა (105 კაცი და 89 ქალი, სულ 194 კაცი). აქედან 20 კომლი ქართველია, ხოლო 9 კომლი - სომეხი.

ქინძათში ამჟამად სახლობენ გვარები: ბარბაქაძე, გაგნიძე, დარბაიძე, ენჯიბაძე, ინასარიძე, კურტანიძე, მიქელაძე, მულაძე, ნოზაძე, საყვარელიძე, ტეფნაძე, ქიტიაშვილი, ხაჩიძე...

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 374 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, სოფელში ცხოვრობს 304 კაცი, საიდანაც 150 მამაკაცია, ხოლო 154 ქალი.
ტარია ჰალონენი

ტარია კაარინა ჰალონენი (; დ. 24 დეკემბერი, 1943, ჰელსინკი, ფინეთი) — ფინეთის პირველი ქალი პრეზიდენტი 2000-2012 წლებში (ორი ვადით). პროფესიით ადვოკატი. მშობლიური ფინურის გარდა ფლობს შვედურ, ინგლისურ და გერმანულ ენებს.

კარიერა
1971 წლიდან ფინეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი.
1974-1975 პრემიერ-მინისტრ კალევი სოისას საპარლამენტო მდივანი.
1977 - აირჩიეს ჰელსინკის მუნიციპალური საბჭოს წევრად.
1979 - აირჩიეს ფინეთის პარლამენტის, ედუსკუნტას, წევრად.
1984-1987 სოციალურ საკითხთა საპარლამენტო კომიტეტის თავმჯდომარე.
1987-1990 კონსერვატორი ჰარი ჰოლკერის მთავრობის ჯანდაცვისა და სოციალურ საკითხთა მინისტრი.
1990-1991 კონსერვატორი ჰარი ჰოლკერის მთავრობის იუსტიციის მინისტრი.
1991-1995 ესკო აჰოს მთავრობის იუსტიციის მინისტრი.
1995-2000 სოციალ-დემოკრატი პაავო ლიპონენის მთავრობის საგარეო საქმეთა მინისტრი.

საპრეზიდენტო კარიერა
ფინეთის სოციალ-დემოკრატიულმა პარტიამ 2000 წლის 16 იანვრის საპრეზიდენტო არჩევნებზე წამოაყენა ტარია ჰალონენის კანდიდტურა. არჩევნების პირველ ტურში, რომლის 7 კანდიდატიდან 4 ქალი იყო, ტარიამ მიიღო ხმების 40 %, ხოლო მისმა უახლოესმა კონკურენტმა ყოფილმა პრემიერ-მინისტრმა ესკო აჰომ 34,4 %. 6 თებერვლის მეორე ტურში კი ქალბატონმა ტარიამ მიიღო ხმების 51,6 %. 2006 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში კვლავ მიიღო მონაწილეობა და კვლავ მეორე ტურის საშუალებით (ხმათა 51,6 %) დაამარცხა საული ნიინისტე. 2005 წელს ოფიციალური ვიზიტით იმყოფებოდა საქართველოში.

ოჯახი
ქალბატონი ტარია მეორედაა გათხოვილი. მისი მეუღლეა მასზე 5 წლით უმცროსი პენტი არაიარვი. პირველი ქორწინებიდან ჰყავს ქალიშვილი - ანა, რომელიც სწავლობს საერთაშორისო პოლიტიკას კენტის უნივერსიტეტში (დიდი ბრიტანეთი) და ცხოვრობს მამამისთან.
Ѥ

, — კირილური არქული ასო–ნიშანი, რომელიც არსებობდა ძველი საეკლესიო (სლავური) ენაში. არის -სა და -ეს შერწყმის შედეგად მიღებული ლიგატურა. სავარაუდოდ ასოთა ამგვარი შერწყმა უნდა ყოფილიყო ბგერათა შერწყმის ერთგვარი ისტორიული პროცესის შედეგი, რაც ე-ს წინამდებარე ი-ს განახევარხმოვნებას უნდა გამოეწვია: დროთა განმავლობაში იე უნდა გადასულიყო ჲე-ში. სიტყვის დასაწყისში, ან ხმოვნის შემდეგ იკითხება როგორც ჲე, ხოლო გარკვეული თანხმოვნების შემდეგ კი როგორც ე.
ანუსი

ანუსი (ქართულად: ყითა ან უკანა ნაწლავის ღრუ; — რგოლი, ბეჭედი) — საჭმლის მომნელებელი ტრაქტის ბოლოში არსებული ხვრელი, რომლის საშუალებითაც ხდება განავლის გამოყოფა. მის მოქმედებას აკონტროლებს ორი სფინქტერი: გარეთა და შიგნითა. დეფეკაციის აქტის გარდა, ანუსი ყოველთვის დახურულია. განავალი და გაზი ორგანიზმიდან ნაწლავების გავლით ანუსიდან გამოიყოფა — სწორედ ესაა ანუსის ბიოლოგიური დანიშნულება. სწორი ნაწლავის მომჭერი ფუნქციის წყალობით (ჰიდრავლიკური მექანიზმი, ასევე ჰემოროიდული სტრუქტურა აქტიურად მონაწილეობს აირებისა და შიგთავსის შეკავებაში, სწორი ნაწლავის მომჭერი ფუნქციის ჰერმეტიზაციაში) ადამიანს შეუძლია დაარეგულიროს დეფეკაციის პროცესი. მას შემდეგ, რაც ფეკალიები გადადის ანალურ არხში, ე.წ. ანალური სფინქტერების მოდუნების ხარჯზე ხდება მათი სწორი ნაწლავიდან გარეთ გამოყოფა.

სწორ ნაწლავში, ანუსის ირგვლივ უამრავი ინფექციის გადამტანი ბაქტერია ბინადრობს, სწორედ ამიტომ საპნითა და თბილი წყლით ანუსის ხშირი გასუფთავება მნიშვნელოვანია და აუცილებელი. თუმცა ისიც უნდა გავითვალისწინოთ, რომ ანუსის გარშემო კანი მეტად ნაზი და მგრძნობიარეა, ამიტომ იოლად ღიზიანდება — იწყება ქავილი, წვა და ა.შ. ასეთ შემთხვევაში აუცილებელია ბუნებრივი ზეთის გამოყენება, რომელიც დაარბილებს და დაატენიანებს კანს. ანუსის გაღიზიანება შესაძლოა უამრავმა ფაქტორმა გამოიწვიოს.

გარდატეხის ასაკის დაწყებისთანავე ანუსის ირგლივ თმა ამოსვლას იწყებს. ადამიანები, რომლებიც თავს მათ გარეშე გაცილებით კომფორტულად გრძნობენ, სხვადასხვა საშუალებებით ებრძვიან არასასურველ თმას. გავრცელებული მეთოდი — საპარსი საშუალებების გამოყენებაა, თუმცა, პროცესი, ხშირ შემთხვევაში, კანის გაღიზიანებას იწვევს. ამის თავიდან ასაცილებლად, დასრულებისთანავე აუცილებელია გაპარსულ არეალზე კანის დამანოტივებელი კრემისა თუ ზეითუნის ზეთის წაცხება.

გავრცელებული დაავადებებია: ჰემოროი (ბუასილი), აბსცესი, ფისტულა, კიბო (ანალური), ქავილი. დაუცველი ანალური სექსის დროს შესაძლოა სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციებით დაინფიცირება, სწორედ ამიტომ უმჯობესია სპეციალურად ანალური სექსის მოყვარულ მამაკაცთათვის განკუთვნილი პრეზერვატივების გამოყენება.
ხცისი

ხცისი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში, მდინარე მტკვრის მარჯვენა მხარეს. თემის ცენტრი (სოფლები: კრისხევი, მიწობი; ნასოფლარები დიდი თხინალა, პატარა თხინალა). ზღვის დონიდან 705 მეტრი, ხაშურიდან 9 კმ.

ისტორია
1919 წლის 7 ნოემბერს ოსების შეიარაღებულმა რაზმმა აიდაროვის მეთაურობით იერიშით აიღო სოფელი, ჩამოაგდო ადგილობრივი ხელისუფლება და გამოაცხადა საბჭოთა ხელისუფლება.

ღირსშესანიშნაობა
სოფლიდან დაახლოებით 1,5 კმ-ზე დგას ხცისის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია. სოფლის ცენტრში კი – წმინდა გიორგის ეკლესია.
ჩორჩანა

ჩორჩანა — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (წაღვლის თემი), მდინარე ლოპანისწყლის (დასავლეთის ფრონის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 900 მეტრი, ხაშურიდან 33 კმ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 62 ადამიანი.

2019 წლის ინციდენტი
2019 წლის 28 აგვისტოს საქართველოს სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურმა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩორჩანას მახლობლად ოკუპირებულ ტერიტორიაზე, საოკუპაციო ძალის სამხედრო ტექნიკის გადაადგილება შეინიშნებოდა. ეს საკითხი 29 აგვისტოს ერგნეთში ინციდენტების პრევენციისა და მათზე რეაგირების მექანიზმის 95-ე შეხვედრაზე უნდა განხილულიყო, თუმცა ცხინვალის წარმომადგენლებმა შეხვედრა ჩაშალეს.

ცხინვალის საოკუპაციო რეჟიმის წარმომადგენლის, ეგორ კოჩიევის განცხადებით, ოსურმა მხარემ საქართველოს ცენტრალურ ხელისუფლებას ულტიმატუმი წაუყენა და სოფელ წნელისთან განთავსებული საგუშაგოს ასაღებად დრო პარასკევს დილის 6 საათამდე მისცა.

საქართველოს საგარეო სამინისტროს განცხადებაში ნათქვამია: „მსგავსი დესტრუქციული ქმედება, ისევე როგორც საოკუპაციო რეჟიმის ხელმძღვანელობის ყოვლად მიუღებელი განცხადებები, წარმოადგენს მორიგ პროვოკაციას, რაც კიდევ უფრო ამძიმებს უსაფრთხოების გარემოს და მიზნად ისახავს ვითარების დესტაბილიზაციას. საქართველო პირნათლად ასრულებს აღებულ ვალდებულებებს, მტკიცედ ადგას კონფლიქტის მშვიდობიანი მოგვარების გზას და იყენებს მის ხელთ არსებულ ყველა დიპლომატიურ ინსტრუმენტს ვითარების დეესკალაციისა და უკანონო პროცესების შეწყვეტისთვის.“

ქართულმა მხარემ ოკუპირებული ცხინვალის დე ფაქტო მთავრობის ულტიმატუმი არ შეასრულა, საგუშაგო სოფელ ჩორჩანასთან არ დაშლილა და მისი გამაგრება მთელი ღამის განმავლობაში გრძელდებოდა.
ხიდისყური (ხაშურის მუნიციპალიტეტი)

ხიდისყური — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (გომის თემი), შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე ჭერათხევის (სურამულას მარცხენა შენაკადი) ნაპირას. ზღვის დონიდან 670 მეტრი, ხაშურიდან 12 კმ.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 93 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, სოფელში ცხოვრობს 55 კაცი, საიდანაც 20 მამაკაცია, ხოლო 35 ქალი.
მინეაპოლისი

მინეაპოლისი ( //) — ქალაქი აშშ-ის შტატ მინესოტაში. ამ შტატის უდიდესი ქალაქი მდებარეობს მდ. მისისიპის ორივე ნაპირზე, მდ. მინესოტას შესართავთან, შტატის დედაქალაქ სენტ-პოლის გვერდით. ცნობილი როგორც ტყუპი ქალაქები, ეს ორი ქმნის აშშ-ის სიდიდით მე-16 აგლომერაციას, 3.2 მილიონი მოსახლეობით. 2006 წელს აშშ-ის ცენზის ბიუროს მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენდა 369.051 ადამიანს.

დამეგობრებული ქალაქები
მენეაპოლისს ჰყავს შემდეგი დამეგობრებული ქალაქები
ნაჯაფი (ერაყი) 2009-დან
კუერნავაკა (მექსიკა) 2008-დან
უპსალა (შვედეთი) 2000-დან
ელდორეტი (კენია) 2000-დან
ჰარბინი (ჩინეთი) 1992-დან
ტური (საფრანგეთი) 1991-დან
ნოვოსიბირსკი (რუსეთი) 1988-დან
იბარაკი (იაპონია) 1980-დან
კუოპიო (ფინეთი) 1972-დან
სანტიაგო (ჩილე) 1961-დან
ტუსონი (არიზონა)

ტუსონი ( -) — არიზონის შტატის პიმას ოლქის ცენტრალური ქალაქი. ქალაქი მდებარეობს ფინიქსიდან 188 კილომეტრში სამხრეთით. და 98 კილომეტრში, ამერიკა-მექსიკის საზღვრიდან ჩრდილოეთით. 2014 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობა შეადგენდა 527,972 ადამიანს, ხოლო აგლომერაციის მოსახლეობა 996,544 ადამიანს. 2014 წლის მიხედვით ის ამერიკაში მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით 33-ე ქალაქი იყო. ის არის უდიდესი ქალაქი არიზონას სამხრეთში და შტატის მასშტაბით მეორე ფინიქსის შემდეგ. ის არის არიზონას უნივერსიტეტის მშობლიური ქალაქი.

დაძმობილებული ქალაქები
ერმოსილიო, სონორა, მაქსიკა
ალმათი, ყაზახეთი
როსკომონის საგრაფო, ირლანდია
ლიუპანშუი, ჩინეთი
ნუაქშოტი, მავრიტანია
პეჩი, უნგრეთი
სეგოვია, კასტილია და ლეონი, ესპანეთი
სულეიმანია, ერაყი
ტაიჩუნი. ტაივანი
ტრიკალა, საბერძნეთი
ჟუან-პესოა, ბრაზილია
პანგეა

პანგეა ( — „მთელი დედამიწა“; პან — მთელი, მთლიანი; გეა — დედამიწა) — სუპერკონტინენტი, რომელიც არსებობდა დაახლოებით 250 მილიონი წლის წინ, პალეოზოურ და მეზოზოურ ეპოქაში, სანამ ის გაიყოფოდა დღეს არსებულ კონტინეტებად.

სახელი პირველად ახსენა კონტინენტური დრიფტის თეორიის შემქმნელმა, გერმანელმა მეცნიერმა, ალფრედ ვეგენერმა თავის წიგნში „კონტინენტებისა და ოკეანეების წარმოშობა“ .
ექსტრაპოლაცია

ექსტრაპოლაცია (ლათ. — გარეშე და — განახლება, შეცვლა) მათემატიკაში არის ახალი მონაცემების მიღება არსებულ მონაცემებზე დაკვირვების შედეგად.

ექსტრაპოლაციის მეთოდი ასევე ფართოდ გამოიყენება სტატისტიკაში და დარგებში, სადაც დაგეგმვა არის საჭირო. მეთოდი გულისხმობს არსებულ მონაცემებიდან გამომდინარე, ტენდეციის აღმოჩენას, და მის გაგრძელებას მომავალში.
დიოდი

დიოდი (დი... და ელექტრ[ოდი]) — ორელექტროდიანი ელექტრონული კომპონენტი, დამზადებული ნახევარგამტარი კრისტალის (გერმანიუმის, სილიციუმის, სელენისა და სხვათა) ფუძეზე და გამოიყენება ელექტრული დენის ცალმხრივად გასატარებლად.

დიოდის მუშაობა ემყარება უმთავრესად - გადასვლის თვისებებს. ატარებს დენს ერთი მიმართულებით, ანოდიდან კათოდისაკენ. ანოდი მიერთებულია დენის წყაროს დადებით პოლუსთან, კათოდი — უარყოფით პოლუსთან. თანამედროვე ტექნიკაში ძირითადად ნახევარგამტარულ დიოდებს იყენებენ. მათ ამზადებენ ძირითადად გერმანიუმისაგან, ან სილიციუმისაგან.

დანიშნულების მიხედვით დიოდი არსებობს სხვადასხვა სახის: გამმართველი დიოდი, სტაბილიტრონი (ზენერის დიოდი), ტუნელური დიოდი, შუქდიოდი, ფოტოდიოდი, ვარიკაპი.
ომაჰა

ომაჰა — ქალაქი აშშ-ში, ნებრასკის შტატის უდიდესი ქალაქი. მდებარეობს შტატის ავმოსავლეთ საზღვართან, მდინარე მისურის სანაპიროზე, მდინარე პლატის შესართავიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 30 კილომეტრში.

ქალაქის დასახელება მომდინარეობს ინდიელთა ტომის სახელიდან „ომაჰა“. „ომაჰას“ ტომი საუკუნიდან ცხოვრობდა ნებრასკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში.
ბოჰემისტიკა

ბოჰემისტიკა წარმოადგენს სამეცნიერო-კვლევითი და საუნივერსიტეტო დისციპლინას, რომელიც ჩეხური ენისა და ლიტერატურის შესწავლითაა დაკავებული.

ბოჰემისტიკა არის სლავისტიკური, კერძოდ კი დასავლეთსლავისტიკური მეცნიერების ერთ-ერთი დარგი, ანუ ამ დარგს ჩეხურ ფილოლოგიაც ჰქვია, თუმცა თავისი უფრო ფართო მნიშვნელობით შეიძლება მოიცავდეს ჩეხი ერის ისტორიულ, ქვეყანათმცოდნეობით, კულტუროლოგიურსა და სხვადასხვაგვარ მეცნიერულ შესწავლასა და კვლევას.

სახელწოდების შესახებ
სიტყვა ბოჰემისტიკა წარმოდგა ლათინური სახელწოდებიდან. ბოჰემია ერქვა უწინ დღევანდელი ჩეხეთის ტერიტორიის სამხრეთ ნაწილში არსებულ ბოჰემიის სამეფოს.

ცნობილი მეცნიერები
ცნობილი ბოჰემისტები იყვნენ;

იოზეფ დობროვსკი
იოზეფ იუნგმანი
იან გებაუერი
ბოჰუსლავ ჰავრანეკი
Ѧ

, — პატარა ჲუსი, ძველი კირილური ასო. სამოქალაქო შრიფტში (გრაჟდანკაში) მეცნიერებმა მას , [ჲა] შეუსაბამეს, თუმცა მეცნიერთავე ვარაუდით ეს მხოლოდ იმის გამო, რომ სლავურმა ენებმა დროთა განმავლობაში დაკარგეს ეს ფონემა და იგი დღესდღეობით მხოლოდ პოლონურს შემორჩა. უწინ ძველ სლავურში უნდა წაეკითხათ დაახლ. როგორც თანამედროვე პოლონური ნაზალური ,.
Ѩ

, — იოტირებული პატარა ჲუსი. ძველ საეკლესიო სლავურში არსებული კირილური ასო. არის ლიგატურა, რომელიც მიღებულია -სა და -ს შეერთებით, რაც თავის მხრივ ბგერათა შერწყმის შედეგი უნდა ყოფილიყო; ია დროთა განმავლობაში გადაიქცა ჲა. საქმე ის არის, რომ ამ ბგერათკომპლექსის ზუსტი გადმოცემა შეუძლებელია არათუ ქართულ, არამედ საკუთრივ თანამედროვე სლავურ ენებშიც კი. სწორედ ამ მიზეზის გამო ლამის მთელ სლავეთში ამ ასო-ნიშანს არასწორად ჲა-ს უწოდებენ.ენათმეცნიერთა მტკიცებით კი, უწინ -ს წარმოთქვამდნენ დაახლოებით როგორც -ს. ხმოვანი -ს რაც შეეხება მისი ადეკვატი დღესდღეობით სლავური ენებიდან მხოლოდ პოლონურშია შემორჩენილი და ცხვირისმიერად წარმოითქმის, ანუ დაახლ. ჲენ; -ს შემთხვევაში მივიღებთ არა ჲა-ს, არამედ იოტირებულ ცხვირისმიერ ჲე-ს.

ბულგარული ენიდან წელს ეს ასო-ნიშანი 1910 ამოიღეს ფონეტიკური ფუნქციის დაკარგვის გამო.
ბუტერბროდი

ბუტერბროდი (გერმ. - კარაქი, - პური) — ერთ-ერთი ცივი კერძი. ბუტერბროდის კვებითი ღირებულება განისაზღვრება იმით, თუ როგორი ხარისხის პროდუქტისაგან არის დამზადებული. ისინი მრავალფეროვანია: ხორცის, თევზეულის, ტკბილეულის, ხილისა და ბოსტნეულის. ბუტერბროდი ორგვარია: ღია და დახურული. ბუტერბროდი უნდა დავამზადოთ მაგარი, მდგრადი პროდუქტისაგან.
საბერძნეთის რევოლუცია

საბერძნეთის რევოლუცია, ასევე საბერძნეთის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლა (ბერძნ. 1821) — ბერძენი ხალხის შეიარაღებული ბრძოლა ოსმალეთის იმპერიისგან დამოუკიდებლობისთვის (1821-32 წწ.), რომელიც დასრულდა კონსტანტინოპოლის სამშვიდობო ხელშეკრულებით, რომელმაც საბერძნეთი დაამკვიდრა, როგორც დამოუკიდებელი სახელმწიფო. ბერძნები პირველი ერი იყო, რომელიც ოსმალეთის იმპერიის დაქვემდებარებიდან გათავისუფლდა. საბერძნეთი საკუთარი დამოუკიდებლობის დღეს ყოველწლიურად 25 მარტს აღნიშნავს.

გალერეა
რევოლუციონერები
ფობოსი

ფობოსი — პლანეტა მარსის უახლოესი თანამგზავრი (საშუალო მანძილი 9380 კმ). კრატერებით დაფარული არაწესიერი ფორმის სხეული. გარემოქცევის პერიოდია 7 სთ 39 წთ და 14 წმ, რაც მარსის ბრუნვის პერიოდზე მცირეა, რის გამოც ფობოსი ამოდის დასავლეთიდან და ჩადის აღმოსავლეთის მხარეს. ალბედო ≈5%. აღმოჩენილია 1877 წლის 11 აგვისტოს ამერიკელი ასტრონომის ასაფ ჰოლის მიერ.

ფობოსი ბრუნავს თავის ღერძის გარშემო იგივე პერიოდით რაც მარსის გარშემო, ამიტომაც, როგორც მთვარე, ერთი მხრით არის მიმართული ზედაპირისკენ. მისი ორბიტა მდებარეობს როშის ზღვრის შიგნით და არ იშლება მხოლოდ თავისი შიდა სიმაგრის გამო. ასეთი ორბიტის გამო მისი ზედაპირიდან ცვივა ქვები, რომლებიც ხშირად ტოვებენ შესამჩნევ ზოლებს ზედაპირზე. მარსის გრავიტაციული ზემოქმედება იწვევს ფობოსის სიჩქარის შენელებას, რაც 20 მილიონი წლის შემდეგ გამოიწვევს მის მარსთან შეჯახებას.

ფობოსის ზომებია 26.6×22.2×18.6 კმ, მის ზედაპირს აღენიშნება უამრავი კრატერი, რომელთაგან ყველაზე დიდია სტიკნი 9 კმ დიამეტრით. სავარაუდოდ, ამ კრატერის წარმოქმნამ გამოიწვია მის მიდამოებში პარალელური ზოლების შექმნაც. ეს ზოლები აღენიშნება 30 კმ მანძილზე და 100-200 მეტრის სიგანისა და 10-20 მეტრის სიღრმისაა.

ფობოსის შესწავლა
ფობოსის სურათები გადაიღეს რამდენიმე კოსმოსური აპარატის მეშვეობით, რომელთა მიზანს მარსის ფოტოგადაღება წარმოადგენდა. პირველი - 9 - 1971 წელს, შემდეგ 1 - 1977 წელს, ფობოსი - 1989 წელს, - 1998 და 2003 წლებში, - 2004 წელს და - 2007 და 2008 წლებში. ატმოსფეროს ნიშნები შემჩნეული არ არის.

წინასწარმეტყველება ორ თანამგზავრზე
მარსის ორი თანამგზავრის არსებობის ვარაუდი 1610 წელს იოჰან კეპლერმა გამოთქვა. ის ეფუძნებოდა იმ ლოგიკას, რომ თუ დედამიწას აქვს ერთი თანამგზავრი, ხოლო იუპიტერს — ოთხი (იმ დროს ცნობილი), ე.ი. მზისგან დაშორების გამო თანამგზავრთა რაოდენობა იზრდება გეომეტრიული პროგრესიით. ამ ლოგიკის მიხედვით მარსს უნდა ჰყოლოდა ორი თანამგზავრი.

ჯონატან სვიფტის „გულივერის მოგზაურობის“ წიგნის მე-3 თავში, რომელიც მფრინავ კუნძულ ლაპუტას აღწერს, ნათქვამია, რომ ლაპუტას ასტრონომებმა აღმოაჩინეს მარსის ორი თანამგზავრი, რომლებიც 3 და 5 მარსის დიამეტრის მანძილზე ბრუნავენ. სინამდვილეში კი ფობოსი და დეიმოსი მდებარეობენ 1.4 და 3.5 დიამეტრის მანძილზე მარსის ცენტრიდან.
დეიმოსი

დეიმოსი — პლანეტა მარსის ყველაზე პატარა და შორი თანამგზავრი. მისი დიამეტრია დაახლოებით 6 კილომეტრი. პლანეტის ცენტრიდან დაშორებულია 23.5 ათასი კილომეტრით. აღმოჩენილია 1877 წლის 12 აგვისტოს ამერიკელი ასტრონომის ასაფ ჰოლის მიერ.

სახელი მომდინარეობს დეიმოსიდან, რომელიც არის შიშის განსახიერება ბერძნულ მითოლოგიაში.
სულორი (ვანის მუნიციპალიტეტი)

სულორი (ყოფ. დვალიშვილების თემი) — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი. მდებარეობს მდინარე სულორის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 250 მეტრი. ვანიდან 11 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 702 ადამიანი.

ისტორია
სოფელი ისტორიულად შედიოდა დვალიშვილების თემში. სოფელში დგას ისტორიული კოშკი — გორმაღალის ციხე.

კურორტი
სულორი ადგილობრივი მნიშვნელობის კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტია. უშუალოდ კურორტის დაქვემდებარებაშია 3 ჰექტარი ტერიტორიაა. ჰავა ნოტიო სუბტროპიკულია. იცის რბილი უთოვლო ზამთარი (იანვრის საშუალო ტემპერატურა 5 °) და ცხელი ზაფხული (აგვისტოს საშუალო ტემპერატურა 23 °). ნალექები 1600 მმ წელიწადში. სამკურნალო ფაქტორია დაბალი მინერალიზაციის სუსტი სულფიდური, სულფატურ-ჰიდროკარბონატული ნატრიუმიანი მინერალური წყალი (ტემპერატურა 35 °), რომელსაც იყენებენ აბაზანებისათვის საყრდენ-სამოძრაო აპარატის, პერიფერიული ნერვული სისტემის და გინეკოლოგიური დაავადებების სამკურნალოდ. სეზონი ივნისიდან ოქტომბრის ჩათვლით.

კურორტს აქვს საკუთარი პოლიკლინიკა და ბალნეოთერაპიული მკურნალობისათვის განკუთვნილი 32 ინდივიდუალური აბაზანა.
ამაღლება (ვანის მუნიციპალიტეტი)

ამაღლება — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ამაღლება და ინაშაური). მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე მდინარე კვინისწყალის ორივე ნაპირზე. სოფელში დგას შუა საუკუნეების ორი ეკლესია, მათ შორის ერთი აშენებულია 1619 წელს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1052 ადამიანი.

მოსახლეობის უმრავლესობა ეთნიკურად ქართველია, ყველაზე მრავალრიცხოვანი გვარებია: ხურციძეები, ხელაძეები და სხვ.

ეკონომიკა
სოფლის ეკონომიკის ძირითადი დარგია სოფლის მეურნეობა. სოფელში განვითარებულია მეღვინეობა, ამაღლებაში არის ღვინის საწარმო და საკონიაკო საამქრო.

კურორტი
სოფელი წარმოადგენს ადგილობრივი მნიშვნელობის ბალნეოლოგიურ კურორტს, რისი მიზეზიც იქ არსებული თერმული წყლებია. მინერალური თერმული წყლები შეიცავს ნატრიუმს, ქლორს, ნახშირორჟანგს და კაჟმჟავას. მისით მკურნალობენ: ქრონიკულ ართრიტს, ჰიპერტონულ დაავადებებს, ათეროსკლეროზს, რადიკულიტს, კარდიოსკლეროზს და სხვა.

განათლება
სოფელში მოქმედებს 1 საჯარო სკოლა, რომელიც შოთა რუსთაველის სახელს ატარებს. ასევე მოქმედებს ერთი დაწყებითი სკოლა. სოფელ ამაღლებაში უკვე საუკუნეში არსებობდა კერძო სასწავლო დაწესებულება. საუკუნის 30-იან წლებში სოფელში აშენდა ხის სკოლა. 1963 წელს სკოლას რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა. დღეს სკოლაში 200-მდე მოსწავლე სწავლობს. სოფელში მოქმედებს კლუბი და ბიბლიოთეკა.

ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადნენ:
სერგო ამაღლობელი ― ქართველი დრამატურგი,
კალისტრატე გაბუნია ― ქართველი გეოლოგი.