iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მადურაი

მადურაი (ტამილ. ுை) — ქალაქი ინდოეთში, ტამილნადუს შტატის მესამე უდიდესი ქალაქი დაახლოებით 1,7 მლნ მცხოვრებით. მდინარე ვაიგაის ნაპირებზე გაშენებული მადურაი ორი ათასწლეულის მანძილზე მთავარი დასახლება იყო. იგი მსოფლიოში ერთ-ერთი უძველესი უწყვეტად დასახლებული ქალაქია. წარმოადგენს მადურაის რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს.

მადურაი ცნობილია პანდიისა და მადურაი ნაიაკის მეფეთა მიერ აგებული დრავიდული არქიტექტურის სტილის ტაძრებით. ამავე დროს ის ინდოეთში ინდუს პილიგრიმთა გამორჩეული სამომლოცველო ადგილია.

მადურაის ხშირად უწოდებენ „გზაჯვარედინების ქალაქს“, „ჟასმინის ქალაქს“, „ქალაქ-ტაძარს“, „ქალაქს, რომელსაც არასოდეს სძინავს“ და „ოთხი გზაჯვარედინის ქალაქს“.

მადურაის ჩანაწერებში დაფიქსირებული ისტორია ძვ. წ. საუკუნეში იწყება და ის მოხსენიებულია ბერძენი ელჩის ინდოეთსა და ჩანაკიაში — მეგასთენეს მიერ, რომელიც ამავე დროს მავრ იმპერატორ ჩანდრაგუპტა მაურიას მინისტრიც იყო. ქალაქი ძირითადი ადმინისტრაციული და კულტურული ცენტრი იყო პანდიის დინასტიისთვის, რომელიც ტამილნადუსა და კერალის შტატების სამხრეთ ნაწილებზე ახ. წ. საუკუნემდე ბატონობდა. 1311 წელს, პანდიის დინასტია დელის სასულთნომ დაამხო, რომელმაც მაბარის პროვინცია დააარსა, ეს უკანასკნელი კი მოგვიანებით დამოუკიდებელი მაბარის სულთანატი გახდა. როდესაც საუკუნის ბოლო წლებში მაბარის სულთანატი დასუსტდა, მადურაი ვიჯაიანაგარის იმპერიამ მიიერთა. ამ იმპერიის ვიცე-მეფეებმა მადურაი ნაიაკის სამეფო შექმნეს და მას 1559-1736 წლებში მართავდნენ როგორც დამოუკიდებელი მეფეები. ჩანდა-საჰიბისა და კარნატიკის სამეფოების მცირეხნიანი ბატონობის შემდეგ, 1801 წელს მადურაის ანექსია ბრიტანეთის ოსტ-ინდოეთის კომპანიამ მოახდინა.
ნაგპური

ნაგპური (მარათჰი ाू) — ქალაქი ინდოეთში, მაჰარაშტრის შტატის ზამთრის დედაქალაქი, უდიდესი ქალაქი ცენტრალური ინდოეთში და სიდიდით მესამე შტატში მუმბაისა და პუნას შემდეგ. 2 405 421 მცხოვრებით (2011), ნაგპურის მეტროპოლიური არეალი მე-13 უდიდესი ურბანული აგლომერაციაა ინდოეთში. ბოლო დროს, მას ინდოეთის ყველაზე სუფთა და ბენგალორეს შემდეგ მეორე ყველაზე მწვანე ქალაქის სტატუსი მიენიჭა. ნაგპურში იმართება მაჰარაშტრის შტატის ასამბლეის წლიური ზამთრის სესია, ამავე დროს, იგი ვიდარბჰის რეგიონის კომერციული და პოლიტიკური ცენტრია, რომელიც მთელი ქვეყნის მასშტაბით ცნობილია როგორც „ფორთოხლების ქალაქი“, ვინაიდან იგი რეგიონში მოწეული ფორთოხლით ვაჭრობის მთავარი ცენტრია. ქალაქში განთავსებულია ინდუსი ნაციონალისტური ორგანიზაცია -ის სათავო ოფისი, ასევე მოქმედებს დალიტის ბუდისტური მოძრაობა.

ნაგპური გაშენებულია ინდოეთის ზუსტ გეოგრაფიულ ცენტრში, რასაც აქ აღმართული „ნული მილის“ მონუმენტი აღნიშნავს. ქალაქი გონდებამა დააარსეს, მაგრამ მოგვიანებით ბჰონსლეს კლანის მართული მარათჰის იმპერიის ნაწილი გახდა. საუკუნეში ნაგპური ბრიტანეთის ოსტინდოეთის კომპანიამ აიღო და იგი ცენტრალური პროვინციისა და ბერარის დედაქალაქად აქცია. შტატების პირველი რეორგანიზაციის შემდეგ, ნაგპურმა დედაქალაქის სტატუსი დაკარგა, მაგრამ პოლიტიკურ ლიდერებს შორის დადებული არაოფიციალური „ნაგპურის პაქტის“ თანახმად, იგი მაჰარაშტრის შტატის მეორე დედაქალაქი გახდა. ნაგპურს ხშირად „ინდოეთის ვეფხვების დედაქალაქს“ უწოდებენ, რადგან იგი ინდოეთის ვეფხვების მრავალ ნაკრძალს აკავშირებს მსოფლიოსთან.
მეტაბოლიზმი

მეტაბოლიზმი ( — „გარდაქმნა, გადაქცევა“) — ქიმიური რეაქციები, რომელიც ხდება ცოცხალი არსების ორგანიზმში. ეს პროცესი ორგანიზმებს საშუალებას აძლევს გაიზარდნონ და გამრავლდნენ, თავიანთი სტრუქტურა შეინახონ და აღადგინონ, და უპასუხონ გარემოს ზემოქმედებებს. ჩვეულებრივ მეტაბოლიზმი იყოფა ორ ჯგუფად: კატაბოლიზმად და ანაბოლიზმად.
სინათლის წელიწადი (ჯგუფი)

სინათლის წელიწადი — ქართული პროგრესული და სიმფონიური როკ-ჯგუფი, რომელიც შეიქმნა 2004 წელს.

სახელწოდება
ჯგუფის სახელწოდება დაკავშირებულია ქართველი მწერლის — ოთარ ჭილაძის პოემასთან „სინათლის წელიწადი“ (1967).

ისტორია
ჯგუფი „სინათლის წელიწადი“ ჩამოაყალიბა გიგი გეგელაშვილმა 2004 წელს, თუმცა როკ-ჯგუფის ჩამოყალიბებას და საკომპოზიტორო მოღვაწეობას გიგი უკვე 2000 წლიდან იწყებს. 2001 წელს გიგიმ დაწერა სიმღერები კონცეპტუალური ალბომისთვის და ჩამოაყალიბა თავდაპირველი ჯგუფი პირობითი სახელწოდებით „საბა“ შემდეგი შემადგენლობით: გიგი გეგელაშვილი (ვოკალი), დავით ყეინაშვილი (კლავიში), ლაშა ივანიაშვილი (გიტარა) და ზაზა ცერცვაძე (დასარტყამი). შემდგომ წლებში ჯგუფის შემადგენლობა რამდენიმეჯერ იცვლება.

2004 წლის 8 აპრილს ჯგუფი ატარებს კონცერტ-პრეზენტაციას თბილისის მერიის შენობაში. ჯგუფს ერქმევა საბოლოო სახელწოდება: „სინათლის წელიწადი“. ამავე წელს ჯგუფმა ჩაწერა თავისი პირველი მუსიკალური დისკი, კონცეპტუალური საკონცერტო ალბომი სახელწოდებით „გზა ცისკენ“.

„ეს არის პროგრესული როკი, გნებავთ ავანგარდულიც, რომელიც ინტელექტუალურ მუსიკად მიიჩნევა და ინსტრუმენტალიზმისა და ვოკალის თანაბარ სინთეზს წარმოადგენს. შემოქმედის მთავარი დანიშნულება ისაა, რომ მსმენლის გემოვნება აამაღლოს და არა თავად დავიდეს მასის გემოვნების დონემდე“ - მუსიკოსი კაკო ვაშალომიძე ალბომის შესახებ.

„სინათლის წელიწადმა“ შექმნა როკ კანტატა სახელწოდებით „თაობა “ და შეასრულა იგი პირველად 2006 წელს თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრში სიმფონიურ ორკესტრთან, კაპელასთან და სოლისტ მომღერლებთან ერთად, სულ 150 მუსიკოსის მონაწილეობით. როკ კანტატა „თაობა “ განმეორებით შესრულდა 2009 წელს შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრში, გაკეთდა კონცერტის ვიდეო და აუდიო ჩანაწერი, რომელიც გამოცემულ იქნა ჯგუფის მეორე საკონცერტო ალბომის სახით.

დისკოგრაფია
საკონცერტო ალბომები
გზა ცისკენ (2004)
როკ კანტატა (2009)

სტუდიური ალბომები
 (2015)

შემადგენლობა
გიგი გეგელაშვილი - ავტორი, მუსიკალური/მხატვრული ხელმძღვანელი, ვოკალი, კლავიშები, ფლეიტა, აკუსტიკური გიტარა
გიორგი ღამბაშიძე - კლავიშები
გუჯა მჭედლიშვილი - ელ. გიტარა
კობა მანჯგალაძე - ელ. გიტარა
გია სურგულაძე - ბას გიტარა
გიორგი ლომიძე - დასარტყმელი საკრავები
სისხლი (სამართალი)

„სისხლი“ — სასჯელის სახე, ქონებრივი საზღაური სისხლის სამართალდარღვევისათვის ძველ საქართველოში. „სისხლი“ სხვადასხვაგვარი დანაშაულისათვის იყო დაწესებული; ჩვეულებრივ, მკვლელობისა და სხეულის დაზიანებისათვის, აგრეთვე ცოლის უმიზეზოდ დაგდებისა თუ„განტევებისათვის“, ვისიმე დანიშნული ქალის მოტაცებისათვის, მიხდომისა და ციხის დაქცევისათვის და სხვა.

„სისხლმა“ შეცვალა შურისძიების, სისხლის აღების ჩვეულება. იგი კომპოზიციის ფართოდ გავრცელებულ, ძირითად ფორმას, ვერგელდის ანალოგს წარმოადგენდა ქართულ სამართალში (არსებობდა კომპოზიციის სპეციალური სახეობანიც, კერძოდ, განსაკუთრებული ქონებრივი საზღაური ჭრილობისათვის — გერში, შეურაცხოფისათვის — საუპატიო თუ უარზანგობა, ქურდობისათვის — შვიდეული, მესისხლეთა დაზავებისათვის — საპირო, „სისხლის“ ზღვევის საწინდარი — სანახშირო).

„სისხლი“ დამნაშავეს დაზარალებულის სასარგებლოდ სასამართლოს მეშვეობით ეკისრებოდა. ასეთი საზღაურის გადახდას „სისხლის დაურვება“ ეწოდებოდა. თავდაპირველად საზრაურის გადახდაში მონაწილეობა დამნაშავის მთელ გვარს, შემდეგ კი ნათესავთა შედარებით უფრო ვიწრო წრესა და, ბოლო, მხოლოდ ოჯახს ევალებოდა. დანაშაიულებრივი თვითგასწორების შემთხვევაში სათანადო საზღაურის გადახდა თავ-თავიანთი დანაშაეულისათვის ორივე მხარეს ეკისრებოდა და „სისხლი“ ურთიერთშეფარდებით მიეცემოდა. „სისხლს“ ითვალისწინებს სამართლის წიგნები და სიგელგუჯრები. კანონმდებლობაში „სისხლი“ ჩვეულებითი სამართლის სფეროდან შევიდა.

საზღაურის ოდენობა დაზარალებულის სოციალური-წოდებრივი მდგომარეობით („გვარობის სისხლი“) და დანაშაულის სიმძიმით განისაზღვრებოდა. წოდებებისა თი სოციალური ჯგუფების წარმომადგენელთა „სისხლის ფასი“ წინასწარ იყო გათვალისწინებული ჩვეულებით თუ კანონმდებლობაში. მაგ., „ძველად დადებული“ და ვახტანგ -ის სამართლის წიგნში შეტანილი „სისხლის განაჩენების“ მიხედვით, დიდებული თავადის „მთელი სიკუდილის სისხლი“ 1536, „გადიდებულის აზნაურისა“ — 192, მსახურისა — 24, გლეხკაცისა კი 12 თუმანს შეადგენდა. საერთოდ, „სისხლს“ იხდიდნენ გვარისა და ღირსების, ფეოდალურ-წოდებრივ იერაარქიაში დაკავებული ადგილის კვალობაზე — შესაბამისად „ჩინებისა მათისა... ზეიდან ქუეით ნახევრად, ანუ ქუეიდამ ზევით ერთორად“ (ვახუშტი ბატონიშვილი). „სისხლის დაურვების“ სისტემა კაზუისტიკურ პრინციპზე იყო აგებული. დანაშაულის ჩადენა შემამსუბუქებელ ან დამამძიმებელ გარემოებებში შესაბამისად ამცირებდა ან ადიდებდა საზღაურის რაოდენობას, სახელდობრ, გიორგი ბრწყინვალის „ძეგლის დადებაში“ ვითარებისდა მიხედვით დადგენილია ორმაგი, 1, 1/2, !73, 1/4, 1/5 და 1/6 „სისხლის დაურვება“. სასაფლაოზე თავდასხმით მკვლელობისათვის დამნაშავე „სისხლს“ სამკეცად იხდიდა (ვახტანგ -ის სამართალი, მ. 50). ხელმწიფის მოხელის მკვლელობისა თუ დაჭრისათვის დამნაშავეს დამატებით„საჴელოს სისხლიც“ უნდა გადაეხადა. სამართლის ძეგლებში საგანგებოდაა განსაზღვრული „კაცის აგებულობის სისხლი“ ანუ ცალკეული ორგანოს დაშავების საზღაური.ორთავ თვალის (ასევე ხელების ან ფეხების) სრულიად წახდენა კაცის სიკვდილად მიიჩნეოდა და დამნაშავე „მთელ სისხლს“ იხდიდა. ფათერაკის საზღაურს „საფათერაკო სისხლი“ ერქვა. „სისხლი“, მართალია, ფულადი სახით განისაზღვრებოდა, მაგრამ მისი გადახდა პირუტყვით, სხვადასხვანაირი ნივთეულობითა და ყმა-მამულითაც შეიძლებოდა. „სისხლის“ ანგარიშში აღებულ ქონებას „ნასისხლი“ („ნასისხარი“) ეწოდებოდა. საზღაურად დაზარალებულს ზოგჯერ თვით დამნაშავეც გადაეცემოდა („ჴელთა მიცემა“).

წყარო
ქართული სამართლის ძეგლები, ი. დოლიძის გამოც., ტ. 1-6, თბ., 1963-1977
ნაშიკი

ნაშიკი (მარათჰი ाि) — ქალაქი ინდოეთში, მაჰარაშტრის შტატში. მდებარეობს შტატის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, მუმბაიდან 180 და პუნადან 202 კმ-ის დაშორებით. წარმოადგენს ნაშიკის რაიონისა და დივიზიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს. ნაშიკს ხშირად „ინდოეთის ღვინის დედაქალაქს“ უწოდებენ და იგი გაშენებულია დასავლეთ გჰატებში, დეკანის პლატოს დასავლეთ კიდეზე, მდინარე გოდავარის ნაპირებზე. ნაშიკი მაჰარაშტრის შტატის ყველაზე სწრაფადმზარდი ქალაქია. განსაკუთრებით აყვავდა ბოლო 20 წლის მანძილზე. სახელი მიიღო მითიდან, რომლის მიხედვითაც მეფე რამას ძმამ, ლუხმამამ მის დას, სურპანაკჰას ცხვირი მოაჭრა, „ნაშიკა“ კი სანსკრიტზე ცხვირს ნიშნავს. საქვეყნოდაა ცნობილი ნაშიკის ალმასი, ქალაქის პეიზაჟური გარემომცველი არე და სასიამოვნო კლიმატი. 2010 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 1 585 444 ადამიანია, რის შედეგადაც ნაშიკი შტატის მეოთხე უდიდესი ურბანული არეალია. ამავე დროს, იგი შტატის მესამე ყველაზე ინდუსტრიალიზებული ქალაქია მუმბაისა და პუნას შემდეგ.

ნაშიკი ინდუისტებისთვის მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე უწმინდესი ქალაქია. 12 წელიწადში ერთხელ, იდნოეთის ოთხ სხვა ქალაქთან ერთად, აქ იმართება მომლოცველობითი დღესასწაული კუმბჰ-მელა. საუკუნეში ქალაქი მოგოლთა იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა და მას გულშანდაბადი ეწოდა. აღსანიშნავია მისი მონაწილეობა ინდოეთის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაში.
პატნა

პატნა — ინდოეთის ბიჰარის შტატის დედაქალაქი და მეორე უდიდესი ქალაქი აღმოსავლეთ ინდოეთში (მოსახლეობის მხრივ). პატნა უწყვეტად დასახლებული ერთ-ერთი უძველესი ქალაქია მსოფლიოში. პატალიპუტრის სახელით ცნობილი ძველი პატნა რამდენიმე დინასტიის დროს მაგადჰის იმპერიის დედაქალაქი იყო, ისლამურ პერიოდში კი სურის დინასტიის ცენტრი.

პატალიპუტრა ამავე დროს საგანმანათლებლო დახელოვნების ცენტრიც იყო. მაურების დროს (დაახლ. ძვ. წ. 300 წ.) მისი მოსახლეობა 400 000 ადამიანს ითვლიდა.

თაბამედროვე პატნა მდინარე განგის სამხრეთ ნაპირზეა გაშენებული. მას ასევე გადაკვეთს მდინარე სონი, განდაკი და პუნპუნი. ქალაქის სიგრძე დაახლოებით 35 კმ-ია, სიგანე კი 16 - 18 კმ.

2009 წლის ივნისში, მსოფლიო ბანკმა პატნა ინდოეთში მეორე ქალაქად დაასახელა დელის შემდეგ ბიზნესის წამოწყების სიმარტივის მხრივ. საშუალო წლიური ზრდის მიხედვით, პატნა 21-ე ყველაზე სწრაფად მზარდი ქალაქია მსოფლიოში და მე-5 ინდოეთში. 2006-2010 წლებში 3,72%-იანი ზრდა დაფიქსირდა.

პატნასა და მის შემოგარენში მდებარეობს ბუდისტების, ინდუისტების, ჯაინისტების და სიქების წმინდა ადგილები, რომლებსაც მრავალი პილიგრიმი სტუმრობს.
პუნა

პუნა (მარათჰი ुे) — მერვე უდიდესი მეტროპოლიური არეალი ინდოეთში და მეორე უდიდესი მაჰარაშტრის შტატში, მუმბაის შემდეგ, უდიდესი ქალაქი დასავლეთ გჰატებისს მთის სისტემაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 560 მეტრზე, დეკანის ზეგანზე, მდინარე მულასა და მუთჰას შერწყმის ადგილზე.. ქალაქი, რომელიც ერთ დროს მარათჰის იმპერიის დედაქალაქი იყო, დღეს პუნეს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია.

პუნე, როგორც ქალაქი ახ. წ. 937 წლიდან არსებობს. თავდაპირველად მას პუნავადის ეძახდნენ. 1730 წელს, პუნა პეშვას (თანამედროვე გაგებით პრემიერ-მინისტრი) სარეზიდენციო ქალაქი გახდა, ამ პერიოდში პუნე ინდოეთის პოლიტიკური ცენტრი ხდება. 1817 წელს ქალაქის ანექსია ბრიტანეთის ინდოეთმა მოახდინა და ქალაქი-კანტონმენტის ფუნქციებს ასრულებდა. ინდოეთის დამოუკიდებლობამდე ასევე ითავსებდა ბომბეის ოლქის „მუსონური დედაქალაქის“ ფუნქციებს.

დღეისათვის, პუნე ცნობილია თავისი საგანმანათლებლო შესაძლებლობებითა და შედარებითი კეთილდღეობით. იგი მაჰარაშტრის შტატის კულტურული დედაქალაქია. 1950-60-იანი წლებიდან გააჩნია კარგად განვითარებული მანუფაქტურა, მინის, შაქრის და ჭედვითი წარმოებები. მისი ცენტრი მზარდი ჰინტერლანდია (შიდა რაიონი), მრავალი საინფორმაციო ტექნოლოგიითა და საავტომობილო კომპანიით. ქალაქი გამოირჩევა მრავალგვარი კულტურული აქტივობებით, მაგალითად კლასიკური მუსიკით, სპირიტუალობით, თეატრით, სპორტითა და ლიტერატურით. ეს საქმიანობები და სამუშაოს შოვნის შესაძლებლობები მთელი ინდოეთიდან და დანარჩენი მსოფლიოდან მრავალ მიგრანტსა და სტუდენტს იზიდავს, რომლებიც ქალაქში მრავალ საზოგადოებასა და კულტურას ქმნიან.

პუნას გამა გლობალური ქალაქის კატეგორიას ფლობს.
რაჯკოტი

რაჯკოტი (გუჯარათ. ાો ) — მესამე უდიდესი ქალაქი ინდოეთის გუჯარათის შტატში. იგი ინდოეთის 23-ე უდიდესი აგლომერაციაა 1,6 მილიონ (2012) მოსახლეზე მეტით. მინიჭებული აქვს მსოფლიოს 22-ე ყველაზე სწრაფადმზარდი ქალაქის კატეგორია 2006 - 2020 წლებში. წარმოადგენს რაჯკოტის რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს.

მდებარეობს შტატის დედაქალაქ განდინაგარიდან 245 კმ-ს დაშორებით, მდინარე აჯისა და ნიარის ნაპირებზე. 1948 წლის 15 აპრილიდან 1956 წლის 31 ოქტომბრამდე რაჯკოტი საურაშტრის რეგიონის დედაქალაქი იყო სანამ ეს უკანასკნელი 1956 წლის 1 ნოემბერს ბომბეის შტატს შეერწყმებოდა. 1960 წლის 1 მაისიდან რაჯკოტი გუჯარათის შტატის შემადგენლობაში გადავიდა.

რაჯკოტი 1607 წელს დაარსდა და არსებობის განმავლობაში, მრავალი მმართველის ხელში იმყოფებოდა. თავის დროზე, იგი საურაშტრის მთავარი კომერციული ცენტრი იყო. ქალაქს დიდი ისტორია გააჩნია და მან მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ინდოეთის დამოუკიდებლობის მოძრაობაში.
სურატი

სურატი (გუჯარათ. ુ), აგრეთვე ცნობილი როგორც სურიაპური — კომერციული ქალაქი ინდოეთის გუჯარათის შტატში. სურატის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი და ერთ-ერთი სწრაფადმზარდი ქალაქი ინდოეთში. წარმოადგენს ინდოეთის მესამე ყველაზე სუფთა ქალაქს. მოსახლეობის რაოდენობის მხრივ მეორეა შტატში 4,5 მილიონი მცხოვრებით. ქალაქის მერთა საერთაშორისო ურბანულ საქმეთა ფონდის კვლევების თანახმად, სურატი მსოფლიოში მეოთხე ყველაზე სწრაფადგანვითარებადი ქალაქია და ეკონომიკური კეთილდღეობის მხრივ ყველაზე სწრაფადმზარდი ინდოეთში. 2001 - 2008 ფისკალური შვიდი წლის მანძილზე, მთლიანი შიდა პროდუქტის 11.5 %-იანი ზრდა დაფიქსრიდა.

მდებარეობს შტატის დედაქალაქ განდინაგარიდან 306 კმ-ით სამხრეთით, მდინარე ტაპტის მარცხენა ნაპირზე. ჰყოფს ქალაქის ძველ ნაძილს, ვიწრო ქუჩებითა და კოხტა სახლებით უახლესი გარეუბნებიდან მიწის თხრილი გამოყოფს. სურატი საქვეყნოდაა ცნობილი ტექსტილის წარმოებითა და ალმასების ინდუსტრიით. ხშირად მას მსოფლიოს ბრილიანტების დედაქალაქს უწოდებენ. მსოფლიო ბრილიანტების 92%-ს სურატში ჭრიან და აპრიალებენ. ასევე ცნობილია „ინდოეთის ქარგვის დედაქალაქის“ სახელით, საქარგი მანქანა-დანადგარების ყველაზე მაღალი რიცხვით სხვა ყველა ქალაქთან შედარებით. მოგოლთა პერიოდში, იგი ინდოეთის უმთავრესი პორტი იყო, მაგრამ ეს სტატუსი აღმოსავლეთ ინდოეთის კომპანიის ზრდის პროცესში მუმბაიმ ჩამოართვა.
ლავური ნაკადი

ლავური ნაკადი ან ლავური ღვარი — ლავის განლაგების ფორმა, რომელიც წარმოიქმნება ლავის ამონთხევის შედეგად. წარმოადგენს სიგრძეში გადაჭიმულ გეოლოგიურ სხეულს, რომლის სიგრძე და სიგანე დამოკიდებული ლავის სიბლანტეზე და ტერიტორიის დახრილობაზე. ჩვეულებრივ, მჟავა ლავური ნაკადის სიგრძე უმნიშვნელოა (1-10 კმ) თუმცა დამახასიათებელია დიდი სისქე (25-30 მ). ბაზალტური ლავური ნაკადებისთვის ნიშანდობლივია დიდი სიგრძე (რამდენიმე ათეული კილომეტრი), შედარებით მცირე სიგანე და სისქე. ნაკადის სიჩქარე აგრეთვე დამოკიდებულია ლავის სიბლანტეზე და რელიეფზე. ლავური ღვარების ყველაზე დიდი სიჩქარე შეინიშნება ვულკანური კრატერიდან ლავის გადმოდინებისას, ხოლო შემდეგ გზის გაგრძელებისას სიჩქარე თანდათანობით იკლებს.

ყველაზე დიდი სიჩქარე ახასიათებთ აა-ს ლავებს (24 კმ/სთ). ბლანტი ლავის სიჩქარე შედარებით უმნიშვნელოა. პრეისტორიულ პერიოდში ისლანდიის ვულკან ტროლია-დანგიადან (სიმაღლე 1468 მ) ლავის ამონთხევის შედეგად შეიქმნა ლავური ნაკადი, რომლის სიგრძეა 120 კმ.

ჩვენში მოიპოვება სხვა ლავური ღვარებიც, რომლებიც შედარებით პატარა სიგრძით გამოირჩევიან. მეოთხეულში ჯავახეთის ქედის ჩრდილო-დასავლეთის ტერიტორიიდან ჩამოწოლილია ღვარი, რომელიც დაახლოებით ასპინძამდე მიდის. რამდენიმე ლავური ნაკადია წამოსული ასევე ყელის ზეგნის სხვადასხვა ნაწილებიდან, მ. შ. გერმუხის ქედიდან ჩამოსულ ლავურ ღვარს 3 კმ სიგრძე აქვს და რომელიც სოფელ ქნოღომდე მიდის. ან მაღრან-დვალეთის ლავური ღვარი (სიგრძე 15 კმ), რომლის ზედაპირი ქვებითაა გართულებული. ლავური ღვარები არსებობს აგრეთვე მცირე კავკასიონზე (თორის რაიონი).
სეპტიმერის უღელტეხილი

სეპტიმერის უღელტეხილი (, , ) — უღელტეხილი ალპებში. სიმაღლე 2310 მ. გადადის გზა ბრეგალიის ხეობიდან ობერჰალბშტაინის ხეობაში. უახლოესი დასახლებული პუნქტებია: კასაჩია (1458 მ, ბრეგალის ხეობა, მანძილი 6 კმ) და ბივიო (1769 მ, ობერჰალბშტაინის ხეობა, მანძილი 4 კმ). სეპტიმერის უღელტეხილი ცნობილია რომის იმპერიის პერიოდიდან. მალოიას უღელტეხილზე გზის გაყვანის შემდეგ სეპტიმერმა დაკარგა თავისი მნიშვნელობა.
რეალაქტი

რეალაქტი — ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის ისეთი საჯაროსამართლებრივი ღონისძიება, რომელიც მიმართულია არა სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ, არამედ ფაქტობრივი შედეგების დადგომისაკენ.

რეალაქტსა და ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის სხვა სამართლებრივ ფორმებს შორის განსხვავება ის არის, რომ რეალაქტი წარმოადგენს ფაქტობრივ, რეალურ მოქმედებას, ხოლო დანარჩენი კი — წერილობით აქტებს, დოკუმენტებს. რეალაქტის ცნების ქვეშ იგულისხმება ყველა ის მმართველობითი ღონისძიება, რომელიც მიმართულია არა სამართლებრივი (წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ), არამედ ფაქტობრივი შედეგის დადგომისაკენ. სწორედ ეს ნიშანია მთავარი განმასხვავებელი ამ ინსტიტუტისა და ადმინისტრაციული ორგანოს საქმიანობის სხვა სამართლებრივი ფორმების შორის. მაგალითად, საპატრულო პოლიციის (ადმინისტრაციული ორგანოს) მიერ პატრულირება წარმოადგენს რეალაქტს. მართალია, ეს არის პოლიციის მიერ საჯაროსამართლებრივი უფლებამოსილების განხორციელება, თუმცა იგი ფაქტობრივი მოქმედებაა, რომელიც არ არის მიმართული სამართლებრივი შედეგის დადგომისაკენ (უფლება-მოვალეობების წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ). მაგრამ თუკი საპატრულო პოლიცია მოაწესრიგებს საგზაო მოძრაობას, ეს უკვე აღარ იქნება რეალაქტი, რადგან საგზაო მოძრაობის მონაწილეს წარმოეშობა ვალდებულება, შეასრულოს პოლიციის მიერ მისთვის მითითებული კანონიერი მოთხოვნა.
მიტ რომნი

უილარდ მიტ რომნი (; დ. 12 მარტი, 1947) — ამერიკელი ბიზნესმენი და პოლიტიკოსი. მასაჩუსეტსის შტატის გუბერნატორი 2003-2007 წლებში. აშშ-ის პრეზიდენტობის კანდიდატი 2012 წლის არჩევნებში რესპუბლიკური პარტიიდან. სენატორი იუტას შტატიდან 2019 წლიდან. მიჩიგანის შტატის ყოფილი გუბერნატორის ჯორჯ რომნის ვაჟი. უკანასკნელი დღეების წმინდანთა იესო ქრისტეს ეკლესიის წევრი (მორმონი).
ინი (მდინარე)

ინი — მდინარე შვეიცარიაში, ავსტრიასა და გერმანიაში. მდინარე დუნაის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 517 კმ, აუზის ფართობი 25.700 კმ². სათავე აქვს შვეიცარიის ალპებში, ზღვის დონიდან 2484 მ სიმაღლეზე. ქალაქ როზენჰაიმის ქვემოთ კვეთს ბავარიის პლატოს და მდინარე დუნაისთან შეერთებამდე ჭრის ბავარიის ტყის შტოქედს. ქალაქ პასაუს სიახლოვეს შეერთვის მდინარე დუნაის. თითქმის 2/3 მოქცეულია ალპების ფარგლებში. წყალდიდობა იცის გაზაფხულსა და ზაფხულში, წყალმცირეა შემოდგომასა და ზამთარში. სანაოსნოა მდინარე ზალცახის შესართავიდან. იყენებენ ხე-ტყის დასაცურებლად.

ინის ნაპირზე გაშენებულია არაერთი ქალაქი, მათგან აღსანიშნავია ინსბრუკი. წყლის საშუალო ხარჯი ქალაქ პასაუსთან შეადგენს 738 მ³/წმ-ს.
ტროლი (ინტერნეტი)

ტროლი — ინტერნეტსლენგი, რომელიც აღნიშნავს ინტერნეტპორტალის მომხმარებელს, რომელიც ყალბ იდენტობას ამოფარებული აქვეყნებს ინფორმაციას (როგორც წესი, არაადეკვატურს და პროვოკაციულს) ფორუმზე, ჩატში, ბლოგზე და ა.შ. ან ურთიერთქმედებს სხვა მომხმარებლებთან (მათ მიერ გამოქვეყნებული ინფორმაციის მოწონებით/არმოწონებით ან კომენტირებით) საზოგადოებრივი აზრის გაყალბების მიზნით.

სიტყვა „ტროლი“ ქართულში (ისევე როგორც ინგლისურში, თუმცა ინგლისურში სხვა მნიშვნელობებიც აქვს) აღნიშნავს ზებუნებრივ არსებას სკანდინავიური მითოლოგიიდან. სიტყვის ამ მნიშვნელობით გამოყენება ინგლისურ ენაში ოქსფორდის ლექსიკონის მიხედვით პირველად 1992 წელს მოხდა.
გროსე-შაიდეგის უღელტეხილი

გროსე-შაიდეგის უღელტეხილი — უღელტეხილი ბერნის ალპებში, შვეიცარიაში. სიმაღლე 1962 მ. ერთმანეთთან აკავშირებს გრინდელვალდისა და მაირინგენის კომუნებს. აღმართულია ვეტერჰორნისა (3692 მ) და შვარცჰორნის (2928 მ) მწვერვალებს შორის. უღელტეხილზე გადადის საავტომობილო გზა, რომელიც ზაფხულობით ემსახურება ავტობუსით მიმოსვლას გრინდელვალდსა და მაირინგენს შორის. კერძო ტრანსპორტით მოძრაობა შეზღუდულია.

ზაფხულში უღელტეხილი ველოტურისტების პოპულარული ადგილია. გადასასვლელის უნაგირის სიახლოვეს მდებარეობს სასტუმრო, რესტორანთან ერთად, რომელიც მხოლოდ ზაფხულის პერიოდში ფუნქციონირებს. აქვეა კლაინე-შაიდეგის უღელტეხილი (2061 მ), რომელიც 99 მეტრით მაღალია გროსე-შაიდეგზე.
გრიგოლ დიაკონი

გრიგოლ დიაკონი — ქართველი საეკლესიო მწერალი, ავტორი თხზულებისა „მოკლედ აღწერილი წიგნი ქართლის მოქცევისა“, რომლის ფრაგმენტებიც დაცულია ნინოს შატბერდული ცხოვრების თავსა („აღმართებაჲ პატიოსნისა ჯუარისა მცხეთისაჲ და მერმე კუალად გამოჩინებაჲ“) და კლარჯულ მრავალთავში. ამ წიგნის არსებობას ადასტურებს „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“. გრიგოლის თხზულება მცხეთის ჯვრის დღესასწაულის „საკითხავადაა“ შესული „იერუსალიმის განჩინებაში“ ანუ კანონარში. მასში მცხეთაში ჯვრის აღმართვის ამბავი იყო გადმოცემული.

სარგის კაკაბაძე გრიგოლს საუკუნის მეორე ნახევრის ავტორად მიიჩნევდა, მიხეილ თარხნიშვილი საუკუნის მეორე ნახევრისად, კორნელი კეკელიძე - საუკუნეთა შორის ათავსებდა, ამ ბოლო ხანებში „ქრონიკის“ ძირითადი ნაწილი პირველი ქრისტიანი მეფის მირიანის თანადროულად, ანუ ს-ის 20-იან წლებში შექმნილად არის მიჩნეული (ვახტანგ გოილაძე).
ზმა

ზმა — ქართული ლექსწყობის ტერმინი; სიტყვის ან მათი ნაწილების საგანგებო მიჯრით წარმოქმნილი სხვა სიტყვა, რომელიც გამოხატავს ავტორის შეფარულ აზრს, ჩანაფიქრს. მას ხშირად მიმართავდნენ იოანე შავთელი, ჩახრუხაძე, თეიმურაზ , დავით გურამიშვილი, ბესიკი, დავით რექტორი, აკაკი წერეთელი და სხვ. ქართულ პოეზიაში მიღებული იყო სალაღობოდ, საპაექროდ, შემდგომ — ცენზურის თვალის ასახვევად.

ზმის მაგალითია: „მაღლით წვიმა მოდიოდა, ნაბადმა ვერ დამფარაო, დამასველა მან თავიდან ფეხებამდე მასხა რაო“ (ა. წერეთელი). აქ ზმის მეშვეობით მოწინააღმდეგე მხარე შეფარვით თავიდან ფეხებამდე მასხარადაა გამოყვანილი.
ფარიდაბადი

ფარიდაბადი — ქალაქი ინდოეთში, ჰარიანის შტატის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ფარიდაბადის რაიონში. მოსახლეობის ძირითად ნაწილს სიქები და ინდუსები შეადგენენ.

ისტორია
ქალაქი 1607 წელს შეიხმა ფარიდმა დააარსა ამ ტერიტორიაზე გამავალი გზის დაცვის მიზნით. შეიხმა ააშენა ციხესიმაგრე, წყლის რეზერვუარი და მეჩეთი, რომელთა ნანგრევები დღესაცაა შემორჩენილი. 1979 წლის 15 აგვისტოს, ფარიდაბადი შტატის მე-12 რაიონი გახდა.

გეოგრაფია
ფარიდაბადი დელიდან დაახლოებით 25 კმ-ით სამხრეთით მდებარეობს. ჩრდილოეთით სწორედ დედაქალაქის ოლქი ესაზღვრება, დასავლეთით — გუარონის რაიონი, აღმოსავლეთით და სამხრეთით კი უტარ-პრადეშის შტატი.

ქალაქი გაშენებულია ვაკეზე, რომელსაც აღმოსავლეთით მდინარე იამუნა ესაზღვრება, დასავლეთით და სამხრეთ-დასავლეთით კი არავალის ბორცვები.
ჰაიდარაბადი

ჰაიდარაბადი (ტელუგუ ైాాు; ურდუ ; ) — ქალაქი ინდოეთში, ანდჰრა-პრადეშისა და ტელანგანის შტატების დედაქალაქი . მეტსახელად მას მარგალიტების ქალაქსაც უწოდებენ. იგი ინდოეთის ერთ-ერთი უდიდესი მეტროპოლიაა 650 კმ² ფართობითა და 6 809 970 მცხოვრებით ქალაქში, მეტროპოლიურ არეალში კი 7 749 334-ით. შედეგად, ჰაიდარაბადი მეოთხე ყველაზე ხალხმრავალი ქალაქია ინდოეთში და მეექვსე ყველაზე დიდი აგლომერაცია მსოფლიოში.

ჰაიდარაბადი ახ. წ. 1591 წელს სულთანმა მუჰამედ ქული ქუთბ შაჰმა დააარსა მდინარე მუსის ნაპირებზე, დეკანის ზეგნის ჩრდილოეთ კიდეზე.

ერთ დროს ჰაიდარაბადი ბრილიანტებითა და მარგალიტებით ვაჭრობის გლობალური ცენტრი იყო. ბოლო დროს ქალაქი წარმოჩნდა როგორც საინფორმაციო ტექნოლოგიების ინდუსტრიის , ფარმაცევტული და ბიოტექნოლოგიების ცენტრი, რის გამოც მას „ინდოეთის გენომის ველს“ უწოდებენ. ქალაქში მდებარეობს ტელუგუური ფილმების ცენტრი ტოლივუდი.

2012 წლის მარტის მონაცემებით, ჰაიდარაბადი „ინდოეთის საუკეთესო მემკვიდრეობის ქალაქადაა აღიარებული“, სადაც განთავსებულია მრავალი ისტორიული ძეგლი, რომელთა შორისაცაა იუნესკოს აზია-ოკეანიის მემკვიდრეობის სიაში შესული ჩოვმაჰალის სასახლე. ქალაქს ტურისტების განსაკუთრებით დიდი რაოდენობა სტუმრობს. ჩრდილოეთ და სამხრეთ ინდოეთის გზაჯვარედინზე მდებარე ეს ქალაქი გამოირჩევა თავის უნიკალური კულტურით, ხელოვნებითა და არქიტექტურით.
ობიექტი (პროგრამირება)

ობიექტი — რაიმე არსი ვირტუალურ სივრცეში, რომელსაც აქვს მდგომარეობა, თვისებები და მოქმედებების უნარი. ობიექტი ეკუთვნის ერთ-ერთ კლასს რომელიც მას დანიშნულებას აძლევს და არის მისი მოდელი.

მაგალითი
ობიექტის შექმნის მაგალითი პროგრამულ ენა ჯავაში:

აქედან გამომდინარე ვხვდებით რომ კლასი "" უკვე არსებობს, და ის აღწერილია კოდში.