იზაბელა სადოვიანუ-ევანი

იზაბელა სადოვიანუ-ევანი ( რუმინ: [ ̯ ], დ. 24 თებერვალი, 1870 – გ. 6 აგვისტო, 1941) — რუმინელი ლიტერატურათმცოდნე, განათლების სპეციალისტი, ჟურნალისტი, პოეტი და ფემინისტი მებრძოლი. მან გაატარა თავისი ახალგაზრდობა სოციალიზმის ადვოკატირებაში და სიცოცხლის ბოლომდე ახორციელებდა მემარცხენე პოლიტიკას, ძირითადად, როგორც პოპორანისტური წრეების წარმომადგენელი და კულტურის კრიტიკოსის, გარაბეტ იბრაილეანუ, პირადი მეგობარი. იბრაილეანუს ხელმძღვანელობით, სადოვიანუმ დაწერა მიმოხილვა , სადაც იგი ცდილობდა ეთნიკური ნაციონალიზმისა და ტრადიციონალიზმის ესთეტიზმთან შერიგებას. ლიტერატურათმცოდნე იზაბელა მხარს უჭერდა სიმბოლიზმის, როგორც დამოუკიდებელი კულტურული ფენომენის აღიარებას და მიმოიხილა ინგლისური ლიტერატურის თანამედროვე განვითარება.

სადოვიანუ წარმოადგენდა რუმინულ ფემინიზმს ქალთა საერთაშორისო ალიანსის კონგრესებზე. ის თანდათანობითი მიემხრო ქალთა საარჩევნო უფლების და, ომის შუა პერიოდში, დაინტერესდა ფემინიზმისა და ევგენიკას შორის კავშირების შექმნით. სკოლის მასწავლებლად და მებრძოლად ყოფნისას, მან მხარი დაუჭირა განათლების რეფორმას და კვალიფიკაცია მიიღო მონტესორის მეთოდის პროპაგანდაში. სიცოცხლის ბოლოს მან თავის პოლიტიკურ და სოციალურ ჩართულობათა სიას დაამატა ფემინისტური ანტიფაშიზმი.

სოციალისტური პოლიტიკოსის, ვასილ მორტუნის ბიძაშვილი, იზაბელა იყო რომანისტი და პოლიტიკური მოღვაწის მიხაილ სადოვიანუს სიდედრი. იგი ასევე დაკავშირებული იყო რუმინეთის პოლიტიკურ ისტორიაში მნიშვნელოვან ოჯახებთან.

ბიოგრაფია
იზაბელა მორტუნი წარმოშობით მოლდოვის ისტორიული რეგიონიდან იყო: მისი დაბადების ადგილი არის საუჩესტი, ბაკეუს ოლქი, , მაგრამ შესაძლოა მისი დაბადების ადგილი ყოფილიყო ჰერცას რეგიონი. მისი მშობლები იყვნენ გეორგე გრიგორი და ელეონორა მორსუნი, სოციალისტი ვასილ მორტუნის ბიძა და დეიდა.

იზაბელა სწავლობდა ბუქარესტის უნივერსიტეტის ფილოსოფიურ ფაკულტეტზე.

პოპორანისტის დებიუტი
სადოვიანუ კვალიფიცირებული იყო სკოლის მასწავლებლად, მოგვიანებით კი მასწავლებლის თანამდებობა დაიკავა ბრაილაში. 1898 წელს იგი დაქორწინდა რომაელ ოფიცერ ალექსანდრუ სადოვიანზე (დ. 1866), დამწყები მწერლის მიხაილ სადოვიანუს უფროს ძმაზე. იგი დაბრუნდა იასის გოგონების პედაგოგიურ ინსტიტუტში, შემდეგ კი ბუქარესტის ელენა კუზას სკოლაში დირექტორის კაბინეტში. დაინტერესებული იყო მონტესორის მეთოდის გამოყენებით მან მოგვიანებით შექმნა საკუთარი (სკოლა პუერიკულტურისა და ქალთა პედაგოგებისთვის). ასევე, ის იყო რუმინეთის ინსპექტორი საბავშვო ბაღებში. ფაქტობრივად, სპრიჯინულმა გააერთიანა პოლიტიკით დაინტერესებული ქალები (მათ შორის მისი პრეზიდენტი, სმარანდა „ემა“ ბელდიმანი) და მამაკაცი პროფემინისტები (სოციალისტი იურისტი თომა დრაგუ ). მარგარიტა მილერ ვერგისთან, ბუკურა დუმბრავასთან და სხვა მწერალ ქალებთან ერთად, სადოვიანუ ასევე იყო ასოციაციის დამფუძნებელი წევრი.

სადოვიანუ თავს კონსერვატიულ ფემინისტად მოიხსენიებდა. მისი აზრით, ფემინისტები, რომლებიც ითხოვდნენ ხმის უფლებას, უნდა გამოირჩეოდნენ „ფემინინებისგან“, რომლებსაც სურდათ პოლიტიკური ბერკეტები სხვა სქესის წინააღმდეგ.

ომთაშორის პერიოდი
1927 წლისთვის სადოვიანუ ჩაერთო ევგენიკისა და ფემინიზმის შესახებ მთავარ დებატებში, რომელიც განხორციელდა -ის (ასტრას საზოგადოებაში მოქმედი ევგენიკოსების რუპორი) გვერდებზე. ეს სტატიები ამტკიცებდნენ, რომ ფემინიზმის მთავარი მიზეზი იყო ქალების გაძლიერება, იქნებოდნენ ისინი დიასახლისები თუ აღმზრდელები, ზრუნავდა მათთვის პოლიტიკური უფლებებისა და წარმომადგენლობის მინიჭებაზე. კონსტანცა ევოლჩეანუსთან ერთად მან ხელი შეუწყო ქალი მისიონერების მოსამზადებელი სკოლის ორგანიზებას (1927). მან ასევე წაიკითხა ლექციები განათლების რეფორმის განხორციელების შესახებ.

ბოლო წლები
ევროპის საზოგადოებებზე ფაშისტური მოძრაობების გავლენის გაძლიერების შემდეგ, სადოვიანუ-ევანმა გააერთიანა თავისი ფემინისტური პოზიცია ანტიფაშიზმის მიზეზით. მსახიობ ლუსია სტურძა ბულანდრასთან ერთად ის აქტიურობდა ქალთა უფლებების დასაცავად ულტრამემარჯვენე საფრთხისგან . სადოვიანუ გაემგზავრა საზღვარგარეთ და დაესწრო პარიზში გამოფენას სიმბოლისტური მანიფესტის 50 წლის აღსანიშნავად.

1937 წლის განმავლობაში, ალბათ სადოვიანუ-ევანის თხოვნით, ადევარულმა დაიწყო სპეციალური რუბრიკის გამოქვეყნება სახელწოდებით („ქალები საკუთარ თავში“), რომელიც მოიცავდა თავისი და კოლეგების წვლილს ფემინისტურ მოძრაობაში. იზაბელა სადოვიანუს საკუთარი ნაწარმოებები მოიცავდა მიმოხილვას სუფრაჟისტული მოძრაობის შესახებ და პოზიტიურ მოხსენებას სოროპტიმისტური ინტერნაციონალის შესახებ, რომლის თვითდახმარების იდეების პოპულარიზაციასაც იგი ცდილობდა რუმინეთში, და სარკასტულ პასუხს არჩიპის მტკიცე ანტიფემინისტურ პოზიციაზე. ერთი წლის შემდეგ, მან უარი თქვა მასწავლებლობაზე სახელმწიფო პენსიის მიღების შემდეგ და თავისი ენერგია მიუძღვნა სარედაქციო მუშაობას, სანამ ადევარულების მთელი ოჯახი აიკრძალა მეფე კაროლ - ის ავტორიტარული რეჟიმის მიერ. 1939 წელს ტრანსილვანიის მემარცხენე ჟურნალმა გამოაქვეყნა მისი მოკლე ისტორია რუმინული ფემინისტური ორგანიზაციების შესახებ. გარდაიცვალა 1941 წელს.