ჯონ ბრაუნი

ჯონ ბრაუნი (; დ. 13 ნოემბერი, 1735 — გ. 17 ოქტომბერი, 1788) — შოტლანდიელი მედიკოსი, ნატურფილოსოფოსი, პედაგოგი და თავისი დროისთვის ნოვატორული სამედიცინო სისტემის, „ბრაუნიზმის“ ავტორი, რომელიც მის სახელს ატარებს.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1735 წლის 13 ნოემბერს შოტლანდიის ბერვიკშირის საგრაფოში. თავდაპირველად სწავლობდა ფეიქართან, მოგვიანებით კი სწავლა ქალაქ დენსის ლათინურ სკოლაში განაგრძო. ამის შემდეგ გაემგზავრა ედინბურგში ღვთისმეტყველების შესასწავლად, თუმცა მალევე, 1759 წელს, მედიცინის შესწავლაზე გადაერთო. სწავლობდა უილიამ კალენის ხელმძღვანელობით, მის მიერ გლაზგოში გახსნილ სამედიცინო სკოლაში. 1779 წელს, კურსის დასრულების შემდეგ, ლექციებს კითხულობდა ედინბურგის უნივერსიტეტში. 1780 წელს ნაშრომში „ “ ბრაუნმა ჩამოაყალიბა თეორია, რომელიც უპირისპირდებოდა ჰუმორული პათოლოგიის მოძღვრებას და დაავადებას განიხილავდა სხეულის მყარ ნაწილებში მიმდინარე ცვლილებების ჭრილში. ამ ნაშრომში გადმოცემული ახალი სამედიცინო თეორია გახდა მისი კონფლიქტის მიზეზი ედინბურგის მედიცინის ყველა ლექტორთან. დაპირისპირება ედინბურგელ პროფესორებსა და ბრაუნის მიმდევრებს შორის 1782-1783 წლებში იქამდე მივიდა, რომ სტუდენტებს სადისერტაციო ნაშრომებში ბრაუნის ნაწარმოებების ციტირებაც კი აეკრძალათ.

ინგლისში ბრაუნის ცუდმა რეპუტაციამ, მისმა მტრობამ კალენთან, მონროსთან, დანკანთან და თავისი დროის სხვა მედიკოსებთან, ასევე მისი პირველი ნაშრომის ქაოტურმა სტილმა და მძიმე ლათინურმა ენამ, ხელი შეუშალა „ბრაუნიზმის“ გავრცელებას განათლებულ ინგლისელ ექიმებს შორის. ამ თეორიამ ბევრად უფრო დიდ წარმატებას მიაღწია იტალიაში, სადაც ბრაუნის ნაშრომი 1792 წელს ჯოვანი რაზორიმ თარგმნა. გერმანიაში ეს სისტემა უფრო ახლოს გაიცნო ვეიკარდმა (, ფრანკფურტი, 1798), მოგვიანებით კი — მარკუსმა და როშლაუბმა. ოპიუმის მოხმარებამ ბრაუნის ჯანმრთელობა სრულიად შეარყია. ბრაუნი საკუთარ თავს ასთენიკად (სუსტი აგებულების ადამიანად) მიიჩნევდა, ამიტომ ლექციის კითხვას არასდროს იწყებდა მანამ, სანამ ერთ ჭიქა არაყში გახსნილ 40-50 წვეთ ლაუდანუმს არ მიიღებდა. როგორც ჩანს, ბრაუნი ზედმეტად „დასუსტებული“ იყო, რადგან ამ საშუალების განმეორებით მიღებას საკუთარი „ასთენიის“ ხარისხზე დამოკიდებულებით განსაზღვრავდა. იგი ამბობდა, რომ ლექციის განმავლობაში რამდენჯერმე უწევდა საკუთარი თავის გამხნევება ამ სასმლით. ვალების გამო იგი ციხეშიც კი ჩასვეს, თუმცა ამას ხელი არ შეუძლია მისთვის სტატიების წერაში. 1786 წელს ლონდონში დასახლების შემდეგ, მან კვლავ განაგრძო არეული ცხოვრება, რის გამოც საუკეთესო მეგობრებმაც კი ზურგი აქციეს. იგი გარდაიცვალა დამბლისგან (ინსულტისგან), ლონდონში, 1788 წლის 7 ოქტომბერს.

წვლილი მედიცინაში
ბრაუნის სისტემა, რომელიც თავისი სიმარტივით გამოირჩევა, დინამიკურ პრინციპს ეფუძნება. ბრაუნის მიხედვით, სიცოცხლის ყველა მოვლენა დამოკიდებულია ერთ ძირითად თვისებაზე, რომელიც ყველა ორგანულ სხეულს ახასიათებს — კერძოდ, აგზნებადობაზე. გარეგან გამღიზიანებლებზე რეაგირების ამ უნარით განსხვავდება ორგანული სხეულები არაორგანულისგან, ხოლო სიცოცხლე ნარჩუნდება მხოლოდ აგზნების გამომწვევთა (სტიმულატორების) მუდმივი მოქმედებით. ორგანული წონასწორობა ექსკლუზიურად დამოკიდებულია აგზნების ხარისხზე, რომელსაც სხეული ექვემდებარება. როგორც გაძლიერებული, ისე შესუსტებული აგზნების შედეგად წარმოიშობა დაავადებები: პირველ შემთხვევაში — სტენიკური, ხოლო მეორეში — ასთენიკური. ყველა პათოლოგიური მდგომარეობა ერთმანეთისგან სტენიისა თუ ასთენიის ხარისხით განსხვავდება და მათი განლაგება შესაძლებელია 80-დანაყოფიან სკალაზე. ნორმალური მდგომარეობა შეესაბამება 30–50 გრადუსს (40° — სრული ფიზიკური კეთილდღეობაა). აქედან გამომდინარე, თერაპია უნდა გულისხმობდეს აგზნების შესუსტებას სტენიკური დაავადებების დროს და, პირიქით, აგზნების გაძლიერებას ასთენიკური დაავადებებისას. ბრაუნისეული მკურნალობა, დაავადების გამომწვევ მიზეზებზე მისი ზედაპირული წარმოდგენების შესაბამისად, მოიცავდა ისეთი საშუალებების გამოყენებას, რომლებიც აქვეითებდნენ ან აძლიერებდნენ აგზნებადობას, რისთვისაც, პირველ რიგში, ნარკოტიკული საშუალებები გამოიყენებოდა.

ამრიგად, ბრაუნმა მხედველობაში მიიღო მხოლოდ ორგანიზმში მიმდინარე რაოდენობრივი ცვლილებები და უგულებელყო ხარისხობრივი მხარე, რის შედეგადაც შექმნა ცალმხრივი, თვითნებური და ზუსტ სამეცნიერო გამოცდილებაზე დაუფუძნებელი პათოლოგიურ-თერაპიული სისტემა, რომელიც ამჟამად მივიწყებულია. თუმცა, მის საფუძველში არსებულმა დინამიკურმა პრინციპმა, ისევე როგორც ამ სისტემის მიერ გამოწვეულმა მწვავე პოლემიკამ, მნიშვნელოვნად წასწია წინ როგორც უშუალოდ მედიცინა, ისე ზოგადად ბიოლოგიური მეცნიერება.

მემკვიდრეობა
ბრაუნის ვაჟმა, უილიამ კალენ ბრაუნმა, 1804 წელს გამოსცა მამის თხზულებები და ბიოგრაფია.

ჯონ ბრაუნი იყო პრერაფაელიტი მხატვრის, ფორდ მადოქს ბრაუნის პაპა და რომანისტ ფორდ მადოქს ფორდის პაპის პაპა.