iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მერეს ციხე (სამცხე)

მერეს ციხე — საფორტიფიკაციო ნაგებობა, მდებარეობს თურქეთში ფოსოფის რაიონში, ისტორიულ სამცხეში, სოფელ მერესთან, თანამედროვე სოფელ ჩაქირქოჩთან , მდ. ფოცხოვისწყლის მარჯვენა ნაპირზე, კლდოვან ბორცვზე.

ძეგლის აღწერა
ციხე გეგმარებით მთის რელიეფს მიუყვებოდა, დღეს სანახევროდ დანგრეულია და დარჩენილია სამი დიდი ფრაგმენტი, ციხის კედლებში შეიმჩნევა რამდენიმე სამშენებლო ფენა, მათგან ერთ-ერთზე, სამხრეთ-დასავლეთ ფრაგმენტში, შიგნიდან, სქელ კედელში, მოწყობილია სადგომი, რომლის შესასვლელის მარცხენა მხარეს ჩადგმული რუხი ფერის ქვის ლოდზე ამოკვეთილია მხედრული წარწერა (- სს.). წარწერის მოკლე ტექნიკური აღწერილობა: ტექსტის მარჯვენა ნაწილი, ლოდის მარჯვენა კიდის ჩამოტეხვის გამო, სავარაუდოდ, დაკარგულია; სამი სტრიქონი; ქარაგმისა და განკვეთილობის ნიშნები არ ახლავს. წარწერა წაკითხვის გარეშე დაფიქსირებული აქვს დ. ბერძენიშვილს (ბერძენიშვილი 2009). ციხის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, გალავნის გარეთ, ფერდზე, დგას ნახევრად დანგრეული პერანგშემოცლილი და კამარებმორღვეული ეკლესია, რომელსაც სამხრეთიდან მინაშენი ჰქონია. მერეს ციხე და ეკლესია აღწერილი აქვთ მკვლევარებს: ი. გვარამაძეს, ვ. სადოვსკის, პ. უვაროვას, ვ. დევიცკის, ჰ. გუნდოღდუს, ფ. ბაირამს. 2014 წლისთვის შიდა მოპირკეთებიდან დარჩენილია ჩრდილოეთი კედლის მხარე და კამარის ქუსლი. ამ კედელზე, საკურთხევლის მხარეს, ქვის ორ კვადრზე მხატვრობის კვალიც შემორჩა (ძლიერი დაზიანების გამო რაიმეს გარჩევა ჭირს, ჩანს საღებავის მუქი ლურჯი, წითელი და ყვითელი ფერი). ჩრდილოეთი სადგომი მეტად დაზიანებულია, წაქცეულია დუღაბიანი კედლები, დარჩენილია სამხრეთი და დასავლეთი კედლის ნაწილები, თაღის ნაწილი და პილასტრის კაპიტელი.
პირველადი შავი ხვრელები

პირველადი შავი ხვრელები — შავი ხვრელის ჰიპოთეტური ტიპი, რომელიც დიდი აფეთქების შემდეგ წარმოიქმნა. ადრეულ სამყაროში დიდი სიმკვრივეები და არაჰომოგენური გარემოებები განაპირობებდნენ საკმარისად მკვრივი რეგიონების გრავიტაციული კოლაფსის ზემოქმედების ქვეშ ყოფნას, რაც წარმოქმნიდა შავ ხვრელებს. იაკოვ ზელდოვიჩმა და იგორ ნოვიკოვმა 1966 წელს პირველად გამოთქვეს ამგვარი შავი ხვრელების არსებობის ვარაუდი, მაგრამ თეორია მათი წარმოშობის შესახებ პირველად ღრმად შეისწავლა სტივენ ჰოკინგმა 1971 წელს. იმის გამო, რომ პირველადი შავი ხვრელები არ ფორმირდებოდა გრავიტაციული კოლაფსით, მათი მასები შეიძლება ვარსკვლავურ მასებზე მკვეთრად მცირე იყოს. ჰოკინგმა გამოთვალა, რომ პირველადი შავი ხვრელები შეიძლება იწონიდნენ სულ მცირე -ს, რაც დაახლოებით ადამიანის მწიფე კვერცხუჯრედის მასისაა.
ფუჩღულეთის ურარტული წარწერა

ფუჩღულეთის ურარტული წარწერა — ძვ. წ. საუკუნის ლურსმული ეპიგრაფიკული ძეგლი, აღმოჩენილი 1985 წელს . ამჟამად მდებარეობს სტამბოლის არქეოლოგიურ მუზეუმში.

ძეგლი მდებარეობს თურქეთში, ჰანაქის რაიონში, ისტორიულ ერუშეთში, დაბა ჰანაქის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ფუჩღულეთის ნასოფლარიდან მდინარის ხეობის აყოლებაზე, 550 მეტრზე, მდინარის მარჯვენა ნაპირზე, მაღალ ვერტიკალურ კლდეზე, მიწის ზედაპირიდან 6-7 მეტრის სიმაღლეზე. 13-სტრიქონიანი ურარტული წარწერის ფართობია 159×60 სმ. მასში მოხსენიებულია ურარტუს მეფე არგიშთი , რომელსაც წარწერის მიხედვით ომი ჰქონია „თორიუმის“, სხვა ვერსიით „თარიუნის“ ქვეყანასთან და გზად დიაოხი აუოხრებია.

ტექსტი
შტადტემპელი

შტადტტემპელი ასევე სეიტენშტეტტენგასეს ტაძარი — ვენის მთავარი სინაგოგა. ის მდებარეობს შიდა ქალაქში, სეიტენშტეტტენგასეს 4 ნომერში.

ისტორია
სინაგგოა 1824-1826 წლებში აშენდა. რადგან იმპერატორს იოზეფ -ს ჰქონდა ახირება, რომ მხოლოდ კათოლიკური ეკლესიის სალოცავები შეიძლება ყოფილიყო გამოსაჩენ ადგილას აშენებული, სინაგოგა მთავარი ქუჩიდან უცხო თვალს არის მოფარებული. ამ ფაქტმა სინაგოგა 1938 წლის დამსხვრეული ვიტრინების ღამეს განადგურებისგან გადარჩინა, რადგან მისთვის ხენძრის გაჩენა გამოიწვევდა სხვა სახლებზე ცეცხლის გავრცელებას. ის ერთადერთია სინაგოგაა რომელიც მეორე მსოფლიო ომის დროს გადარჩა. ნეცისტებმა გაანადგურეს ვენაში არსებული სხვა ყველა (93) სინაგოგა.

1950 წელს, თეოდორ ჰერცლის და მისი მეუღლის კუბოები ისრაელში გადასვენებამდე ტაძარში გამოასვენეს.

1981 წელს სინაგოგაზე მოხდა თავდასხმა და ცერემონიალის ორი მონაწილე დაიღუპა. თავდასხმაზე პასუხისმგებლობა პალესტინელ არაბთა ტერორისტულმა დაჯგუფებამ აიღო.

დრეისთვის სინაგოგა წარმოადგენს აქტიურ სამლოცველოს და აქვს ისტორიული მონუმენტის სტატუსი.
ჩვეულებრივი შოშია

ჩვეულებრივი შოშია, შოშია, — მგალობელი ფრინველი შოშიასებრთა ოჯახისა. ფართოდაა გავრცელებული ევრაზიის მნიშვნელოვან ნაწილში, ინტროდუცირებულია სამხრეთ აფრიკაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში, ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაში. სამხრეთ და დასავლეთ ევროპაში მობინადრე ფრინველია, ჩრდილოეთსა და აღმოსავლეთში მცხოვრებნი კი მიგრაციებს ასრულებენ და სამხრეთისაკენ ინაცვლებენ. გარეგნულად (ზომები, ყვითელი ნისკარტი და მუქი შეფერილობა) ძლიერ წააგავს შავ შაშვს, მაგრამ მისგან განსხვავებით მიწაზე გადაადგილებისას დადის და არ ხტუნავს.

აღწერა
ჩვეულებრივი შოშია მცირე ზომის ფრინველია, სიგრძით 18,7–21,2 სმ, ფრთის შლილი 38,7 სმ შეადგენს, მასა 75 გრამს აღწევს. ტანი მასიურია, აქვს მოკლე კისერი. ნისკარტი გრძელი, წამახვილებული და ოდნავ ქვედა მიმართულებით მოღუნულია; გამრავლების სეზონზე ფერად ყვითელია, დანარჩენ დროს შავი. შედარებით დიდი ზომის შავი შაშვისაგან განსხვავებით ნისკარტი გვერდებისკენ გაბრტყელებულია და ისეთი მძლავრიც არ არის. თვალის ფერადი გარსი ყავისფერია. ფრთები მოკლე, ძირში განიერი, ხოლო ბოლოში შევიწროებულია. გალობისას ხშირად იქნევს მათ. ზრდასრული დედლისა და მამლის ზურგის, მკერდის და კისრის უკანა მხარის შეფერილობა ერთმანეთისაგან არ განსხვავდება: შავი ბუმბული მეტალისებრი ბზინვარებით, ცალკეულ ქვესახეობებს იისფერი, მომწვანო, მოცისფრო ან ბრინჯაოსფერი იერი დაჰკრავთ. ზამთარში, როდესაც ბუმბულის წვერები იცვითება, ტანზე ჩნდება მრავალი თეთრი ან კრემისფერი წინწკლები, ფრთების გარე მხარესა და მკერდზე უფრო დიდები, ხოლო თავზე მცირენი. გაზაფხულზე, ბუმბულის ცვენის შემდეგ შეფერილობა ერთფეროვანი მურა ხდება. კუდი მოკლეა, 6,2–6,8 სმ სიგრძის,

გავრცელება
არეალი
ჩვეულებრივი შოშია ფართოდაა გავრცელებულია ყველა ბიოგეოგრაფიულ ოლქში, გარდა ნეოტროპიკისა (ცენტრალური და სამხრეთი ამერიკა). ევრაზიაში გვხვდება ვრცელ ტერიტორიაზე: ჩრდილოეთში არეალი განისაზღვრება კოლის ნახევარკუნძულითა და ისლანდიით, სამხრეთში — ჩრდილოეთი ესპანეთით, სამხრეთი საფრანგეთით, იტალიით, ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიითა და ჩრდილოეთი საბერძნეთით, თურქეთით, ჩრდილოეთი ერაყით, ჩრდილოეთი ირანით, ავღანეთით, პაკისტანითა და ჩრდილო-დასავლეთი ინდოეთით; აღმოსავლეთში აღწევს ბაიკალის ტბამდე, დასავლეთში — აზორის კუნძულებამდე. ციმბირში ჩ. გ. 60°-მდე გვხვდება. ადამიანის მიერ შეგნებულად იქნა ინტროდუცირებული სამხრეთ-დასავლეთ აფრიკაში, ავსტრალიაში, ახალ ზელანდიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. საუკუნის მეორე ნახევარში იყო ცდები, მოეშენებინათ ეს სახეობა აშშ-ში. ყველაზე ცნობილი ასეთი ცდა იყო 1890–1891 წლებში, როდესაც ცენტრალ პარკის ტერიტორიაზე გაუშვეს 100 ეგზემპლარი. თუმცა ამ ფრინველებიდან ბოლომდე მხოლოდ 15 გადარჩა, შემდგომში კი ისინი ფართოდ გავრცელდნენ მთელ კონტინენტზე — სამხრეთი კანადიდან ფლორიდასა და ჩრდილოეთ მექსიკამდე.
ეგზოტიკური მატერია

ეგზოტიკური მატერია ფიზიკაში — მატერია რომელიც განსხვავდება ჩვეულებრივი მატერიისგან და აქვს ეგზოტიკური პროპორციები, ეგზოტიკური მატერია არ შედგება სუბატომური ნაწილაკებისგან (პროტონები, ელექტრონები და ნეიტრონები). გააჩნია ნეგატიური მასა (-).

ტიპები
არსებობს ეგზოტიკური მატერიის სხვადასხვა ტიპები.

ჰიპერთეორიული ნაწილაკი რომელიც არღვევს ფიზიკის ჩვენთვის ცნობილ კანონებს და აქვს ნეგატიური მასა
ჰიპერთეორიული ნაწილაკები რომლებიც არ არის აღმოჩენილი მაგრამ თუ არსებობს ის იქნება მოქცეული ფიზიკის კანონების საზღვრებში და არ დაარღვევს მათ.
რამდენიმე ნაწილაკის ერთობლიობა რომლების არსებობაც პრაქტიკულად დამტკიცებულია.
მატერიის ფორმა რომელიც იშვიათად გვხვდება (მაგალითად: ბოსე-აინშტეინის კონდენსანტი).
მატერიის ფორმა რომელიც არ არის გამოკვლეული: შავი მატერია და სარკისებრი მატერია.
ეგზოტიკური ატომი.
ჰენრი კავენდიში

ჰენრი კავენდიში (; დ. 10 ოქტომბერი, 1731, ნიცა — გ. 24 თებერვალი, 1810, ლონდონი) — ინგლისელი ლორდი, ქიმიკოსი და ფიზიკოსი.

ბიოგრაფია
1731 წლის 10 ოქტომბერს ქალაქ ნიცაში, ლორდის ოჯახში, დაიბადა ვაჟი - ჰენრი, რომელსაც შემდეგში წილად ხვდა ფიზიკისა და ქიმიის ისტორიაში შესანიშნავი ფურცლები ჩაეკერებინა. ჰენრის მამა მეტეოროლიგიით იყო გატაცებული და კარგ ექსპერიმენტატორად ითვლებოდა. მამის გავლენით პატარა ჰენრის ადრეულ წლებში შეუყვარდა საბუნებისმეტყველო მეცნიერებანი. ეს ინტერესი დროთა განმავლობაში მეცნიერული კვლევის მიმართ ლტოლვაში გადაიზარდა და კავენდიშის მთელი არსება მოიცვა.
ქავენდიშს მემკვიდრეობით აურაცხელი ქონება დარჩა, ამასთან, ლორდის წოდების გამო მას საზოგადოებაში ერთობ მაღალი ადგილი ეკავა, მაგრამ მიუხედავად მისა, იგი ყოველთვის თავმდაბალი და მორიდებული იყო. მთელი თავისი ქონების უდიდეს ნაწილს სამეცნიერო მუშაობაზე და ახალგაზრდა მეცნიერთა დასახმარებლად ხარჯავდა. იგი თავის მამულში მუშაობდა და იმდენად იყო გატაცებული მეცნიერული კვლევებით, რომ, დროის მოგების მიზნით შინაურებს ერთხელ და სამუდამოდ შემოკლებული ნიშნებით ელაპარაკებოდა. იმის გამო, რომ ქალთა მოძულე იყო, ოჯახს არ მოჰკიდებია.

ჰენრი კავენდიშის მეცნიერული მოღვაწეობა
მეცნიერული მოღვაწეობა კავენდიშმა ქიმიაში დაიწყო. მისი პირველი გამოკვლევა აირებს შეეხო. 1766 წელს მან შეისწავლა მარილმჟავასა და სუსტ გოგირდმჟავას მოქმედება თუთიასა და რკინაზე. შენიშნა, რომ ამ დროს რაღაც აირი გამოიყო. უფრო გვიან, ამ აირს წყალბადი ეწოდა, კავენდიში კი ამას „საწვავ ჰაერს" უწოდებდა. მიუხედავად იმისა, რომ წყალბადის თვისებები და სახელწოდებაც კი მეცნიერთათვის ჯერ უცნობი იყო, მან პირველმა განსაზღვრა მისი კუთრი სითბოტევადობა; ამ გამოკვლევამ დიდი სამსახური გაუწია აერნაოსნობას; 1783 წელს ჟ. შარლმა კავენდიშის მეთოდით მიიღო წყალბადი; რომლითაც გაავსო აეროსტატი და პირველი აფრენა მოაწყო. 1766 წელსვე მიიღო კავენდიშმა სუფთა ნახშირორჟანგა აირი და განსაზღვრა მისი კუთრი წონა. 1779-1783 წლებში კავენდიში სწავლობდა სხვადასხვა აირის შერევის საკითხებს, მათ ნარევში ელექტრონულ ნაპერწკალს ატარებდა და, ამგვარად, 1781-1782 წლებში აღმოაჩინა წყლის რთული ქიმიური შედგენილობა. მანამდე წყალი მარტივ ნივთიერებად იყო აღიარებული. სამი წლის შემდეგ, 1785 წელს, ლავუაზიემ და მენემ წყლის რაოდენობრივი ქიმიური ანალიზი დააზუსტეს. მეორე მხრივ, კავენდიშმა დააზუსტა ლავუაზიეს მიერ ადრე მიღებული შედეგები და განსაზღვრა ატმოსფეროს ჰაერში ჟანგბადის პროცენტული შედგენილობა.

ქავენდიშმა 1771-1773 წლებში პირველმა აღმოაჩინა ელექტროსტატისტიკის ძირითადი კანონი-უძრავი მუხტების ურთიერთქმედების შესახებ. სამწუხაროდ, კავენდიში თავის შრომებს ელექტროობის შესახებ არ ბეჭდავდა. 100 წელზე მეტ ხანს ელაგა ეს შრომები კემბრიჯის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკაში და მეცნიერებისათვის უცნობი დარჩა. მხოლოდ 1878 წელს შეისწავლა ისინი მაქსველმა და გამოაქვეყნა. მაგრამ ანალოგიური რაოდენობრივი გამოთვლები კავენდიშისგან დამოუკიდებლად უკვე შესრულებული ჰქონდა ფრანგ ფიზიკოსსა და ინჟინერს შარლ კულონს, ამ კანონს კულონის კანონი ეწოდა.

კავენდიში არჩეული იყო ინგლისის სამეფო საზოგადოებისა და პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრად. იგი გარდაიცვალა 1810 წლის 10 თებერვალს ლონდოში.

კემბრიჯის უნივერსიტეტში ექსპერიმენტული ბირთვული ფიზიკის კვლევითი ლაბორატორიების კომპლექსს დღემდე კავენდიშის სახელი შემორჩა. ამ ლაბორატორიებში იწვრთნებოდნენ მსოფლიოში გამოჩენილი ფიზიკოსები: რეზერფორდი, ბორი და სხვა.
ჯორჯი (პრინცი)

ჯორჯ ალექსანდერ ლუისი (; დ. 22 ივლისი, 2013, ლონდონი) — ბრიტანეთის სამეფო ოჯახის წევრი, მეფე ჩარლზ -ის შვილიშვილი და პრინც უილიამის უფროსი შვილი.

პრინცი ჯორჯი დაიბადა ლონდონში, წმინდა მერის საავადმყოფოში 2013 წლის 22 ივლისს. მამა — პრინცი უილიამი, დედა — პრინცესა კეთრინი.

იგი უილიამისა და კეთრინის პირველი შვილია. მას ჰყავს და — პრინცესა შარლოტა და ძმა — პრინცი ლუისი.
სახლის ბეღურა

სახლის ბეღური — ბეღურის გვარის ყველაზე გავრცელებული ფრინველი ბეღურასებრთა ოჯახისა. ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ფრინველია. საკმაოდ ახლოს ბინადრობს ადამიანთა სამოსახლოებთან (აქედან მოდის სახელწოდება „სახლის“) და კარგად იცნობენ თავისი გარეგნობით და დამახასიათებელი ჭიკჭიკით.

აღწერა
მისი სხეულის სიგრძეა 14–18 სმ, რომელიც ნიკაპზე, ჩიჩახვზე, ყელზე და მკერდის ზედა მხარეზეა, და აგრეთვე მუქი რუხი (და არა მუქი მურა) თავის ზედა ნაწილით. დედალს თავი და ყელი რუხი აქვს და თვალების ზემოთ გასდევს მკრთალი რუხ-ყვითელი ზოლი.
ორბუხის მეგალითური ნაგებობა

ორბუხის მეგალითური ნაგებობა — არქეოლოგიური ძეგლი თურქეთში. ძეგლი მდებარეობს ჰანაქის რაიონში, ისტორიულ ერუშეთში, სოფელ ვერანასთან, თანამედროვე სოფელ ჩავდარლის სამხრეთ-დასავლეთით 1,5 კმ-ზე, ამჟამინდელი საძოვრების ტერიტორიაზე მდებარეობდა ისტორიული სოფელი ორბუხა. ნასოფლარის სამხრეთ-დასავლეთით 1,2 კმ-ზე, მდინარეების ჩათისწყლისა და მისი მარცხენა შენაკადის ტანეიდანისწყლის შეერთების ადგილას აღმართულ კლდეზე . ის ნაგებია მშრალი წყობის უხეშად დამუშავებული მეგალითებისგან, ზოგიერთი ქვის სიგრძე ერთ მეტრს აღემატება. ნაგებობა მართკურთხა ფორმისაა (9,8×8,6 მ), შემორჩენილი კედლის სიმაღლე 2 მ-ია, გული ამოვსებულია მცირე ზომის ქვებით. ნაგებობის მახლობლად გადის გრუნტიანი გზა, რომელიც ჩადის მდინარის ნაპირზე. ნაგებობა არ არის აღწერილი ჩვენთვის ცნობილ წერილობით წყაროებში.
სობოტის წყალსაცავი

სობოტის წყალსაცავი — ხელოვნური წყალსაცავი ავსტრიაში. შეიქმნა 1990 წელს.

მდებარეობს სოფელ ზობოტის მახლობლად, კორაპეის მთის ქედზე, ლავუმუნდისა და გრაცის დამაკავშირებელი გზის გვერდით, სლოვენია-ავსტრიის საზღვართან მდებარე სობოტის უღელტეხილთან. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 1080 მეტრია. აუზის ფართობია 29,7 კმ². წყალსაცავის სიგრძე დაახლოებით 2 კმ-ია, სიგანე 500 მ, ზედაპირის ფართობი 0,8 კმ², ხოლო სიღრმე 80 მ-მდე.
რუსეთის არქტიკის ეროვნული პარკი

რუსეთის არქტიკა — ეროვნული პარკი არხანგელსკის ოლქში. მდებარეობს ახალი მიწის ჩრდილოეთ ნაწილში. დაფუძნდა 2009 წლის 15 ივნისს.

ეროვნულ პარკში შედის სარეზერვო მიწა 1,426,000 ჰა, რომელთა მიწის ნაკვეთი 632,090 ჰა და საზღვაო აკვატორია არის 793,910 ჰა. რუსეთის არქტიკის ეროვნული პარკი რუსეთის ფედერაციის მთავრობის დადგენილებით "ფრანც იოსების მიწის" ტერიტორია შეტანილი იქნა არქტიკული ეროვნული პარკის საზღვრებში.

პარკის შექმნის მიზეზები
ამ რეგიონში ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს უდიდესი ჩიტების ბაზრობებია განლაგებული.ასევე ცხოვრობენ პოლარული დათვები, ვეშაპები, არქტიკული ყარსაღები, სელაპები და ნერპები. მცენარეულობა წარმოდგენილია ზოგიერთი სახეობის მოცხარის, ლიქენის და მცირე რაოდენობის ყვავილებით. პარკი შეიქმნა იმისათვის, რომ შეინარჩუნონ არქტიკის უნიკალური ბუნება.

ეროვნული პარკის შექმნის ინიციატორი იყო გეოგრაფი და პოლარული ექსპერიმენტატორი პ. ვ. ბოიარსკი.

ეროვნული პარკის ტერიტორია არ არის საინტერესო მხოლოდ მისი ბუნებით. ეროვნული პარკში არსებობს რუსული არქტიკის აღმოჩენისა და ძიების ისტორიასთან დაკავშირებული ადგილები და ობიექტები. ეს პარკი დაარსდა საუკუნეში. რეგიონი წარმოადგენს პოპულარულ ადგილს ტურისტებისთვის.
ავსტრიის საფოსტო შემნახველი ბანკი

ავსტრიის საფოსტო შემნახველი ბანკი — არქიტექტორ ოტო ვაგნერის მიეერ აგებული მოდერნიზმის სტილის შენობა ვენაში. შენობა მოდერნისტული არქიტექტურის ადრეული პერიოდის მნიშვნელოვან ნიმუშს წარმოადგენს. ის ოტო ვაგნერის მიერ არტ-ნუვოსგან და ნეოკლასიციზმისგან დაშორების პირველი შემთხვევა იყო. აშენებულია 1904-1906 წლებში რკინაბეტონის გამოყენებით.

შენობაში განთავსებულია ავსტრიის საფოსტო შემნახველი ბანკის სათაო ოფისი. მდებარეობს შიდა ქალაქში, რინგშტრასეს ბულვარის გვერდოთ, გეორ-კოხის მოედნის 2 ნომერში.
ფიქლობის მეგალითური ნაგებობა

ფიქლობის მეგალითური ნაგებობა — არქეოლოგიური ძეგლი თურქეთში. ძეგლი მდებარეობს ჰანაკის რაიონში, ისტორიულ არტაანში, სოფელ ფიქლობთან, თანამედროვე სოფელ ინჯედერეს ჩრდილოეთ ნაწილში, მდ. ჩოთისწყლის მარჯვენა მხარეს, კლდოვან ფერდზე . ნაგებობა მართკუთხა გეგმისაა (8,9×8,6 მ). კედლის სისქე 2,5 მეტრამდეა, კედლის გული ამოვსებულია ნატეხი ქვით. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 4-5 მეტრია, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში კედლის სიმაღლე 6 მეტრს აღწევს. იგი ნაგებია უხეშად დამუშავებული ქვით, უკეთაა დამუშავებული მხოლოდ შესასვლელისა და არქიტრავის ქვები; ზოგიერთი საშენი ქვის ზომა 1 მეტრს აჭარბებს. ნაგებობა არ არის მოხსენიებული ჩვენთვის ცნობილ წერილობით წყაროებში.
პატარა ვარდოსანის მეგალითური ნაგებობა

პატარა ვარდოსანის მეგალითური ნაგებობა — არქეოლოგიური ძეგლი თურქეთში. ძეგლი მდებარეობს ჰანაქის რაიონში, ისტორიულ ერუშეთში, სოფელ პატარა ვარდოსანის, თანამედროვე სოფელ იამაჩიოლუს განაპირას, დასავლეთით, მდ. ჩოთისწყლის მარჯვენა ნაპირზე, მდინარისკენ მოქცეულ კლდის კონცხზე , ნაგებობა ძლიერაა დანგრეული და შემორჩენილია მხოლოდ საშუალო ზომის უხეშად დამუშავებული ქვით ნაგები მშრალი წყობის ერთი კედლის ფრაგმენტი. ნაგებობა არ არის მოხსენიებული ჩვენთვის ცნობილ წერილობით წყაროებში.
ბოტევგრადი

ბოტევგრადი (, 1934 წლამდე ორხანიე , 1866 წლამდე სამუნჯიევო) — ქალაქი ბულგარეთში. მდებარეობს სოფიას მიდამოებში, შედის ბოტევგრადის თემში. ქალაქის ძველი სახელია (ბულგარეთის დამოუკიდებლობამდე) ორხანიე. მოსახლეობა 22 166 ადამიანია. სახელი პოეტისა და რევოლუციონერის ხრისტო ბოტევის პატივსაცემად დაერქვა.
ბოტევგრადი სარანსკის ტყუპი ქალაქია.

მოსახლეობა
პოლიტიკური სიტუაცია
ბოტევგრადის თემის კმეტი (მერი) — არჩევნების შედეგების მიხედვით გიორგი გიორგის ძე ცვეტანოვი (პარტიული კოალიცია: სამოქალაქო კავშირი ახალი ბულგარეთისთვის, ეროვნული მოძრაობა „სიმეონ მეროე“ (ემსმ), ბულგალური სოციალ-დემოკრატია).

კულტურა
ქალაქის სიმბოლოა 1866 წელს აშენებული 30 მეტრის სიმაღლის და ყველაზე მაღალი სასაათო კოშკი ბულგარეთში. ასევე ქალაქში არის:
ივანე ვაზოვის სახელობის ბიბლიოთეკა
უცნობი ჯარისკაცის ძეგლი
ხრისტო ბოტევის ძეგლი
სტამენ პანჩევის ძეგლი

გალერეა
ვაგიფ სულთანლი

ვაგიფ სულთანლი (ვაგიფ სულთან ოღლი ვერდიევი; ) — აზერბაიჯანელი პროზაიკოსი, ლიტერატურათმცოდნე, მთარგმნელი, 1994 წლიდან აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის წევრი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1997), პროფესორი (1999).

ვაგიფ სულთანლი დაიბადა 1958 წლის 2 მარტს აზერბაიჯანის სსრ-ის ქურდამირის რაიონის სოფელ შაჰსევანში.

დაამთავრა სოფელ ქოჰნაბაზარის საშუალო სკოლა (1964 – 1974). პარალელურად სწავლობდა ქურდამირის რაიონულ მუსიკალურ სკოლაში (1970 – 1975). რაღაც დროის განმავლობაში მუშაობდა მუშად ქურდამირის ელექტროქსელში (1974 – 1976).

1981 წელს წარჩინების დიპლომით დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი, რის შემდეგაც ვ.სულთანლი გააწესეს აზერბაიჯანული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებლად ისმაილლის რაიონის სოფელ კალაჯიგის საშუალო სკოლაში. შემდგომში სწავლა გააგრძელა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის თანამედროვე ლიტერატურის კათედრის ასპირანტურაში.

დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე „ხასიათის პრობლემა აზერბაიჯანულ დრამატურგიაში“ (1984). მუშაოდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში მასწავლებლად, უფროსს მასწავლებლად და დოცენტად (1984 – 1991). ამჟამად პროფესორია (1999) უნივერსიტეტის ისტორიის კათედრაზე. 1997 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „მუჰამედ ამინ რასულზადეს ცხოვრება და ლიტერატურული მოღვაწეობა“ (1997). აქტიურად ეწევა საზოგადოებრივ მოღვაწეობას. 1991 წელს დააარსა აზერბაიჯანთმცოდნეთა ასოციაცია და არჩეულ იქნა მის თავმჯდომარედ.

მუშაობდა ლიტერატურული გადაცემების კორესპონდენტად ამერიკული რადიოსადგურების („თავისუფლება“ და „თავისუფალი ევროპა“) აზერბაიჯანულ რედაქციაში (1995 – 1998). გახლდა რამდენიმე ჟურნალის მთავარი რედაქტორი, რომლებიც გამოდიოდნენ პოლონეთში („ხუდაფარინი“, 1995), შვედეთში („არაზი“, 1996 – 1997), აშშ-ში („მსოფლიოს აზერბაიჯანელები“, 2000 – 2012).

თურქული ლიტერატურის ორგანიზაციის („კვიპროსი-ბალკანეთი-ევრაზია“) კავკასიური ბიუროს ხელმძღვანელია. მსოფლიოს 40-ზე მეტ ქვეყანაში ჩატარებული საერთაშორისო კონფერენციების, სიმპოზიუმებსა და ფორუმების მონაწილე და მომხსენებელია.

ჰასან ბეკ ზარდაბის სახელობის პრემიისა (1995) და თურქული ლიტერატურის ორგანიზაციის („კვიპროსი-ბალკანეთი-ევრაზია“) პრემიის (2002) ლაურეატია. 2014 წელს დაჯილდოვდა ეგვიპტის კულტურის სამინისტროს საპატიო სიგელით.

იყო არჩეული მსოფლიოს აზერბაიჯანელთა კონგრესის საბჭოს წევრად, რომლის ყრილობები ჩატარდა შვედეთში (2001), ნიდერლანდებში (2002), გერმანიაში (2004), ბელგიასა (2008) და დიდ ბრიტანეთში (2010).

2012 წელს დაარსებული საერთაშორისო ეპოსების კვლევების საზოგადოების (ცენტრალური ოფისი მდებარეობს პეკინში) წევრია .

2018 წელს არჩეულ იქნა მწერალთა საერთაშორისო ასოციაციის წევრად, რომელიც მდებარეობს ამერიკის შეერთებულ შტატებში.
ჰასან ბეკ ზარდაბის სახელობის საბუნებისმეტყველო ისტორიის მუზეუმი

ჰასან ბეკ ზარდაბის სახელობის საბუნებისმეტყველო ისტორიის მუზეუმი — 1930 წელს დაარსებული ისტორიული მუზეუმი, რომელიც აზერბაიჯანელი ჟურნალისტის, ინტელექტუალის, განმანათლებლის, პუბლიცისტის, პედაგოგის, დედამიწაზე სიცოცხლის წარმოშობის, ეკოლოგიისა და დარვინიზმის პრობლემებისადმი მიძღვნილ უამრავი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორის, ჰასან ბეკ ზარდაბის სახელს ატარებს.

მუზეუმი ფუნქციონირებს აზერბაიჯანის გეოლოგიის და გეოფიზიკის ინსტიტუტის ეგიდით.

თავდაპირველად მუზეუმი ფუნქციონირებდა, როგორც მხარეთმცოდნეობის პედაგოგიური წრე 1920 წელს. თავად საბუნებისმეტყველო მუზეუმი დაარსდა 1930 წელს აზერბაიჯანის სსრ-ის სახელმწიფო მუზეუმის ბიოლოგიის განყოფილების ბაზაზე.

1945 წელს მუზეუმი შევიდა აზერბაიჯანის სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის გეოლოგიის ინსტიტუტის შემადგენლობაში. 1944 წლიდან დაწესებულებას მიენიჭა ჰასან ბეკ ზარდაბის სახელი.

შემდგომში, რესპუბლიკაში არსებული მუზეუმების რეკონსტრუქციასა და სარესტავრაციო სამუშაოების ჩატარების მიზნით დაარსებულ იქნა სამეცნიერო-სარესტავრაციო ცენტრი. აღნიშნული დაწესებულებები დღესაც ფუნქციონირებენ.

2014 წლის იანვარში მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საბუნებისმეტყველო ისტორიის ეროვნული მუზეუმის დებულების დამტკიცების შესახებ. დებულების თანახმად იგეგმება აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიასთან ეროვნული მუზეუმის შექმნა.

გალერეა
ოზანის მეჩეთი

ოზანის მეჩეთი — საუკუნის ისტორიულ-არქიტექტურული ძეგლი, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის ქალაქ განჯაში.

ოზანის მეჩეთი აიგო ქალაქ გიანჯის ოზანის კვარტალში. კვარტლის მაცხოვრებლები იღებდნენ აქტიურ მონაწილეობას მეჩეთის მშენებლობაში, რომელიც ეკუთვნის 1884 წელს. მეჩეთს სხვანაირად ჰაჯი აბასლის მეჩეთსაც ეძახიან. შესასვლელთან შემონახულია ქითაბე არაბულ ენაზე. ქითაბეს წყალობით შესაძლებელი გახდა მეჩეთის აშენების თარიღის დადგენა, მაგრამ წარწერის დაზიანების გამო არ არის ცნობილი არქიტექტორის ვინაობა.

ჟურნალ „მოლა ნასრედინი“ 1907 წლის მეთორმეტე ნომერში იტყობინებოდა, რომ 1906 წელს ოზანის კვარტლის მაცხოვრებლებმა შეაგროვეს 2000 მანათი მეჩეთის შენობის გასარემონტებლად.

მეჩეთი ფუნქციონირებდა და ემსახურებოდა მორწმუნეებს 1920 წლამდე. 1920 წელს გიანჯის ამბოხების დროს მეჩეთი ნაწილობრივ იქნა დანგრეული. აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მეჩეთი დაიხურა, ისევე როგორც ბევრი სხვა რელიგიური დაწესებულება.

2001 წლის 2 აგვისტოს ოზანის მეჩეთი შეიტანეს ადგილობრივი მნიშვნელობის ისტორიისა და კულტურის უძრავი ძეგლების სიაში.

1979 წელს ოზანის მეჩეთი აღდგენილ იქნა.

2007 წელს ჩატარდა მეჩეთის სარესტავრაციო სამუშაოები.
ილია აბაშიძე

ილია აბაშიძე (დ. 24 მარტი, 1882, გურჯაანი — გ. 1953) — ქართველი ვიოლონჩელისტი, საქართველოს დამსახურებული პედაგოგი.

ბიოგრაფია
ილია აბაშიძე რვა წლის იყო როდესაც თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზიაში მიაბარეს. მეოთხე კლასში ვიოლონჩელოზე დაკვრის შესწავლა დაიწყო. 1902-1904 წლებში თბილისის მუსიკალურ სკოლაში სწავლობდა. 1904 წელს მუსიკალური განათლების მიღება მოსკოვის ფილარმონიულ სასწავლებელში განაგრძო. პარალელურად, მოსკოვის უნივერსიტეტში იურიდიულ ფაკულტეტზეც ისმენდა ლექციებს. შემდგომში სასწავლებლად იყო ფინეთში და გერმანიაში, ლაიფციგის კონსერვატორიაში, შემდეგ ჩეხეთში. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ საკონცერტო მოღვაწეობას შეუდგა. 1918 წელს დამოუკიდებელ საქართველოში მან ითავა ნიკო სულხანიშვილის დავიწყების სივრციდან ხელახლა ასპარეზზე გამოყვანა. ქართველთა სამხედრო კავშირის დახმარებით ფასიანი გუნდი შეადგინა და კომპოზიტორი მის ლოტბარად მოიწვია. ამ გუნდმა ორი ისტორიული მნიშვნელობის ეროვნული კონცერტი ჩაატარა: 9 ივნისს ქართულ კლუბში და 30 ივნისს ოპერის თეატრში. გასაბჭოების შემდეგ, სხვადასხვა დროს იყო თბილისსა და ქუთაისში პირველი საფორტეპიანო ტრიოს ორგანიზატორი და წევრი; მელიტონ ბალანჩივაძის მიერ დაარსებული ქუთაისის მუსიკალური სასწავლებლის გამგე და პედაგოგი; მოსწავლეთა გუნდის დამაარსებელი და ლოტბარი; ანდრია ყარაშვილის სიმებიანი კვარტეტისა კამერულ-ინსტრუმენტული ანსამბლების წევრი.
ჰუსეინიას მეჩეთი

ჰუსეინიას მეჩეთი (თათების მეჩეთი) — საუკუნის ისტორიულ-არქიტექტურული ძეგლი, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის ქალაქ განჯაში. ჰუსეინიას მეჩეთი არის ისტორიულ-არქიტექტურული ძეგლი, რომელიც აშენდა 1825 წელს ირანის პრინცის ბაჰმან მირზას ქალიშვილის, საბია ხანუმის სახსრებით. მეჩეთს ირანიდან ჩამოსული მორწმუნეებიც სტუმრობდნენ, რის გამოც ადგილობრივმა მოსახლეობამ უწოდა მას „თათების მეჩეთი“. მაგრამ არსებული ქითაბეს თანახმად თავდაპირველად მეჩეთს ეწოდებოდა „ჰუსეინია“. მეჩეთში, მიჰრაბის თავზე შემონახულია სამი ქითაბე. ერთ-ერთ მათგანში წერია: „ამ მეჩეთს საფუძველი ჩაეყარა საბია ხანუმის სამფლობელოში მისივე სახსრებით. შენობის მშენებლობაში ინვესტიციები ჩადეს სხვა ადგილობრივმა მიწათმფლობელებმაც“.

 საუკუნის ბოლოს ა.ს.პუშკინის დაბადების მეასე წლისთავთან დაკავშირებით ჰუსეინიას მეჩეთი აქციეს ბიბლიოთეკად, თუმცა ეს დიდხანს არ გაგრძელებულა და მოკლე ხანში მეჩეთმა კვლავ დაიწყო ფუნქციონირებდა. 1920 წელს ბიბლიოთეკის მოღვაწეობა აღდგა, და მას მიენიჭა სახელი „ნიზამი-პუშკინი“. სახალხო მხატვარმა თოღრულ ნარიმანბეკოვმა შეასრულა მოხატულობა შენობის შიგნითა კედელზე ნიზამის წლისთავის წინადღეს. ამჟამად ბიბლიოთეკა ატარებს აზერბაიჯანელი პოეტის ნიზამი განჯევის სახელს. ნიზამი განჯევის სახელობის №19 ბიბლიოთეკა ითვლის დაახლოებით 100000-მდე წიგნს.