iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შერმაზან ჩოლოყაშვილი

შერმაზან ჩოლოყაშვილი — კახეთის თავადი, სახლთუხუცესი. კახეთის მეფეების დავითისა და თეიმურაზ -ის ერთგული ვასალი.

მოღვაწეობდა საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის დასაწყისში. 1604 ქეთევან დედოფლის თხოვნით ირანში გაჰყვა თეიმურაზ ბატონიშვილს. მასთან ერთადვე დაბრუნდა 1606 წელს.

ანტონ ფურცელაძის ცნობით, როდესაც შაჰ-აბასი ლუარსაბისა და თეიმურაზის გადაკიდებას ცდილობდა და ცალ-ცალკე სწერდა მათ ერთმანეთზე მოკვლას გიპირებსო, ამ ამბავს შერმაზანისაგან იგებენ და, როცა შაჰი მეფეებს მაზანდარანს მიიწვევს, „გონიერი და გამოცდილი გამზრდელი თეიმურაზისა და ამორჩეული კაცი ქეთევან დედოფლისა არ გაუშვებს და გადაარჩენს“. ამ ცნობას ადასტურებს ისკანდერ მუნშიც. იგი მოგვითხრობს, რომ, როდესაც ლუარსაბი და თეიმურაზი შაჰმა მაზანდარანს მიიწვია, „შერმაზანის წაქეზებით დასდვეს მათ პირობა და პაემანი, რომ ამიერიდან ერთმანეთთან თანხმობით ყოფილიყვნენ, იმის საწინააღმდეგოდ, როგორც მათი მამები იქცეოდნენ და სანამ შესაძლებელი იქნებოდა, თავის საცხოვრებლიდან არ დაძრულიყვნენდა ყიზილბაშებისათვის არ ჩაეგდოთ თავი ხელში“.

ჩოლოყაშვილის ინიციატივით 1612 თეიმურაზ -მა და ლუარსაბ -მ ხელშეკრულება დადეს და გადაწყვიტეს ერთობლივად ებრძოლათ ირანის აგრესიის წინააღმდეგ.
ჯიმშერ ჩოლოყაშვილი

ჯიმშერ ჩოლოყაშვილი (გ. 1756) — არაგვის საერისთავოს გამგებელი 1743-1756 წლებში. 1743 წელს თეიმურაზ -მ არაგვის საერისთავო სამეფო მამულად გამოაცხადა და ერეკლე -ის ვაჟს, ვახტანგს, საუფლისწულოდ მისცა. ბატონიშვილის მცირეწლოვანების გამო ჩოლოყაშვილი მოურავის უფლებით განაგებდა არაგვის საერისთავოს, თუმცა ზოგჯერ წყაროებში იგი ერისთავად იხსენიება. 1746 წელს ჩოლოყაშვილი მონაწილეობდა გამდგარი ოსებისა და აჯანყებული ქსან-არაგვის მოსახლეობის წინააღმდეგ ბრძოლებში. 1747 წელს ერეკლეს მხარეზე იბრძოდა აჯანყებული აბდულა-ბეგის წინააღმდეგ. 1748 წელს მონაწილეობდა თბილისის ციხეებიდან ყიზილბაშთა გარნიზონების განდევნაში. თავი გამოიჩინა, როგორც მამაცმა მებრძოლმა და ნიჭიერმა სარდალმა. მოკლეს საერისთავოში.
გაბრიელ ჩხეიძე

გაბრიელ ეგორის ძე ჩხეიძე, – საუკუნეების ქართველი მწიგნობარი, მთარგმნელი. მოღვაწეობდა მოსკოვში. თავის თავს „იმერეთის, არჩილის, ვახტანგის შვილის, სახლში გაზრდილსა და დაბერებულს“ უწოდებდა. არჩილ -ის, ვახტანგ -ისა და არჩილის ასულის, დარეჯანის დავალებით გაბრიელ ჩხეიძეს რუსულიდან უთარგმნია „დაუჯდომელი“, დიმიტრი როსტოველის „წვერთა პარსვათათვის“, ესაია კოპინსკის „კიბე სულიერი“, კვინტუს რუფუს კურციუსის „საქმენი ალექსანდრე მაკედონელისა“, თეოფანე პროკოპოვიჩის „პირველი სასწავლო ყრმათა“ და სხვა.
სეხნია ჩხეიძე

სეხნია ჩხეიძე (გ. 1669) — იმერეთის სამეფოს სახლთუხუცესი, ჩხეიძეთა ფეოდალური სახლის მეთაური. დაწინაურდა ალექსანდრე -ის (1639-1660) და განსაკუთრებით ბაგრატ -ის მეფობაში (1660-1681). ჩხეიძის პირადი ინტერესების შესაბამისად წყდებოდა ბაგრატის ტახტზე ყოფნა-არყოფნის საკითხი. 1663 წელს ჩხეიძისა და მისი მომხრე თავადების დახმარებით ბაგრატმა ტახტი დაიბრუნა. 1666 წელს ჩხეიძის ინიციატივით ქუთაისის ციხე ოსმალებმა დაიკავეს. 1668 მან კვლავ გაამეფა ბაგრატ , მაგრამ მალე ისევ განუდგა მას და ქუთაისის ციხე ისევ ოსმალებს ჩააბარა. ჩხეიძე დაიღუპა ბაგრატ -სა და მის მომხრეებთან ბრძოლაში ჩხართან.
ფარსადან ციციშვილი

ფარსადან ციციშვილი — საუკუნის ნახევრის აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, ქართლის დიდებული, საციციანოს მეთაური, გ. სააკაძის მოწინააღმდეგე, დიდ თავადთა ერთ-ერთი მეთაური შადიმან ბარათაშვილთან ერთად. 1615 ციციშვილი ქართლის გამგებლად დანიშნა შაჰ-აბას -მა. 1625 ქართლ-კახეთის აჯანყების წინ შეურიგდა გიორგი სააკაძეს.
ცხრა ძმა ხერხეულიძე

ცხრა ძმა ხერხეულიძე (გ. 1625 წლის 1 ივლისი) — მარაბდის ბრძოლაში გმირულად დაღუპული მებრძოლები. გადმოცემით, დაკრძალული არიან იქვე, სოფელი ძველი მარაბდის განაპირას წმინდა მარინეს ეკლესიის მახლობლად. ცხრა ძმა ხერხეულიძის მამაცური თავდადების ამბავი ფართოდ არის ასახული ქართულ ზეპირსიტყვიერებაში.

მცირერიცხოვან ქართველთა სიმამაცემ ყიზილბაშები უკუაქცია, მაგრამ გამოცდილმა მთავარსარდალმა ისა-ხან ყორჩიბაშმა არ დათმო ბრძოლა. ამასობაში აზერბაიჯანის ბეგლარბეგი შაჰ-ბენდე-ხანიც მივიდა მაშველი რაზმით. ქართველები შედრკნენ. ამას ზედ დაემატა ერთი საბედისწერო შემთხვევაც: მტრის ხელით მკერდშელეწილი დაეცა თეიმურაზ მუხრანბატონი. „განჴდა ჴამდა ჰგონეს ყოველთა კახთ-ბატონის სიკუდილი და ივლტოდენ კახნი და ქართველნი“,მეფის სიკვდილი ხომ ომის დასასრულს ნიშნავდა. გვიან მიხვდნენ ქართველები საბედისწერო შეცდომას. შეთხელდა ივერიელთა რიგები. გულგანგმირულნი დაეცნენ: დავით ჯანდიერი, აღათანგ ხერხეულიძე, ბაადურ ციციშვილი, ეპისკოპოსნი — რუსთველი და ხარჭაშნელი.

ცხრა ძმა ხერხეულიძის ხელში გადაინაცვლა ქართულმა დროშამ, ცხრა ძმა გმირულად დაეცა მარაბდის ველზე, შემდეგ ნაბოლარამ - ერთადერთმა დამ იპყრა ხელთ დიდგორსა და ბასიანში გამოვლილი დროშა და როდესაც იმანაც ჩაიმუხლა, დედამ აღმართა ქართველთა უკვდავების სიმბოლო.

გარიჟრაჟზე დაწყებული ბრძოლა გვიან ღამით ქართველთა მარცხით დამთავრდა.

ბრძოლის ველზე მკერდგანგმირული იწვა ქრისტეს და მამულისთვის თავდადებული ცხრა ათასი ქართველი, მათ შორის: დავით ჯანდიერი, აღათანგ ხერხეულიძე, თეიმურაზ მუხრანბატონი, ბაადურ ციციშვილი, ეპისკოპოსები — რუსთველი და ხარჭაშნლი, ცხრა ძმა ხერხეულიძე, დედა მათი და ერთადერთი და, ცხრა მაჩაბელი, შვიდი ჩოლოყაშვილი. საქართველოს ეკლესიამ წმიდანებად შერაცხა რჯულისა და მამულისათვის თავდადებული მამულიშვილები.

ცხრა ძმა ხერხეულიძე დედითა და დით და მათ თანა ცხრაათასი ქართველნი, მარაბდას ბრძოლის ველზე მომწყდარნი (ჩვ.წ აღ–ით 1625) ხსენების დღე 3 (16) აგვისტო.

გალერეა
პაპუნა წერეთელი

პაპუნა ქაიხოსროს ძე წერეთელი (დ. 1740 ― გ. 1790) — იმერეთის სამეფოს სამხედრო-პოლიტიკური მოღვაწე. ზემო ქვეყნის სარდალი, მოლარეთუხუცესი. სოლომონ -ის პოლიტიკური მიმდევარი და მისი ერთგული თავადი. მონაწილეობდა სოლომონის მიერ როსტომ რაჭის ერისთავის დამარცხებასა და მისი ოჯახის სასტიკად დასჯაში. 1779 წელს იყო იმერთა ჯარის „სპასალარი“ რუხის ბრძოლაში. დიდი როლი შეასრულა დავით გიორგის ძის გამეფებაში, შემდეგ ბერი წულუკიძესთან ერთად მეთაურობდა თავადთა იმ ჯგუფს, რომელმაც დავით გიორგის ძე ტახტიდან ჩამოაგდო და სოლომონ -ის სახელით გაამეფა ტახტის პრედენდენტი დავით არჩილის ძე. პაპუნა წერეთლის სახელთანაა დაკავშირებული მოდინახეს ციხის აშენება.
სიმონ წერეთელი

სიმონ ზურაბის ძე წერეთელი (დ. 1773) — წერეთელთა სათავადო სახლის ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელი. სოლომონ -ის პოლიტიკის მიმდევარი, მისი ამალის წევრი. 1810 წელს თბილისიდან გაქცეულ მეფეს ახალციხის საფაშოში გაჰყვა, შემდეგ კი — ემიგრაციაში თურქეთში. სამშობლოში დაბრუნდა მეფის გარდაცვალების შემდეგ (1816) და შეურიგდა რუსეთის მთავრობას. 1819–1820 წლებში იმერეთის აჯანყების დროს რუსეთის მთავრობის ერთგულებისათვის კაპიტნის ჩინი უბოძეს.
ქაიხოსრო წერეთელი

ქაიხოსრო პაპუნას ძე წერეთელი ( გ. 28 ივლისი, 1828) — იმერეთის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე, საუკუნის 90-იანი წლებისა და საუკუნის მეოთხედის „ზემო ქვეყნის“, „ზემო მხარის“, ანუ ზემო იმერეთის უკანასკნელი სარდალი.

სოლომონ -ის პოლიტიკის მიმდევარი. 1810 რუსი მოხელეების მიერ დაპატიმრებული სოლომონ წერეთლის ინიციატივით თბილისიდან ახალციხის საფაშოში გააპარეს. იმერეთის აჯანყების დამარცხების შემდეგ თვით წერეთელიც ემიგრაციაში გაჰყვა მეფეს. კონსტანტინეპოლში მან საფრანგეთის საქმეთა რწმუნებულს გადასცა სოლომონ -ის წერილი ნაპოლეონისადმი, რომლითაც მეფე მას მფარველობას სთხოვდა. ეს ცდა უშედეგოდ დამტავრდა. 1816 წერეთელი სამშობლოში დაბრუნდა და მალე რუსეთის მთავრობას შეურიგდა. აქტიური მონაწილეობა მიიღო ცარიზმის კოლონიური რეჟიმის წინააღმდეგ მოწყობილ 1819–1820 იმერეთის აჯანყების ჩაქრობაში. ერთგული სამსახურისათვის 1821 იმპერატორმა პოლკოვნიკობა უბოძა.
პაატა წულუკიძე

პაატა წულუკიძე (გ. 1656) — იმერეთის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე, „წუწკად“ წოდებული. იმერთა მეფის გიორგი -ისა და ლევან დადიანის თანამედროვე. 1610-იან წლებში, მეფისაგან შერისხული, ოდიშის სამთავროში გადაიხვეწა. დადიანმა ზუგდიდის მახლობლად ადგილ-მამული უბოძა, რომელსაც შემდეგ „ნაწულუკუ“ (წულუკუძის ნაქონი) ეწოდა. წულუკიძე დადიანის პირველი ვეზირი გახდა. იგი უფრო მეტად ამწვავებდა ურთიერთობას გიორგი -სა და ლევან დადიანს შორის და დადიანს იმერეთის სამეფოს მიმართ აგრესიისაკენ აქეზებდა. წულუკიძე ქართველ პოლიტიკოსთა იმ ჯგუფში იყო, რომელიც კახთა მეფე თეიმურაზ -ისა და მისი მომხრე გიორგი -ის წინააღმდეგ იბრძოდა.

დიდი ღვაწლი მიუძღვის იერუსალიმის ქართველთა ჯვრის მონასტრის მატერიალური უზრუნველყოფაში, რის გამოც ის გამოსახულია ამ მონასტრის კედელზე. ბოლოს კათოლიკობა მიიღო.

მონაწილეობდა ლევან დადიანის წინააღმდეგ შეთქმულებაში, რის გამოც დადიანმა ზარბაზნიდან გასროლით მოაკვლევინა.
სეხნია წულუკიძე

სეხნია წულუკიძე (გ. 1846) — იმერეთის სამეფოს საუკუნის მიწურულისა და საუკუნის დასაწყისში პოლიტიკური მოღვაწე. ერთ ხანს სოლომონ -ის ერთ-ერთი უახლოესი ვეზირი, მდივანბეგი. 1795 იმერეთის იმ ლაშქარში იმყოფებოდა, რომელიც აღა-მაჰმად-ხანთან ბრძოლის დროს ერეკლე -ს მიეშველა. შემდეგ, 1819-1820, მონაწილეობდა მეფის რუსეთის კოლონიური რეჟიმის წინააღმდეგ მოწყობილ იმერეთის აჯანყებაში. 1820 რუსეთს გადაასახლეს. 1821 იმერეთში დაბრუნდა. 1829 რუსეთ-თურქეთის ომში უფროსობდა იმერეთის მილიციას. მონაწილეობდა 1841 გურიის აჯანყების ჩაქრობაში.
ჭიჭაფორისძე

ჭიჭაფორისძე – საუკუნის ქართველი ხუროთმოძღვარი, გუდარეხის მონასტრის ამშენებელი. მოხსენიებულია სამხრეთის კარის წარწერაში. ტაძარი საუკუნის შუა წლების დამახასიათებელი ძეგლია. იგი ჩუქურთმებით უხვად შემკული ერთნავიანი შენობაა. აღმოსავლეთ ფასადზე ოსტატს გამოუყენებია იმ დროის გუმბათოვან ეკლესიებში გავრცელებული სქემა - დიდი მოჩუქურთმებული ჯვარი შუა სარკმლის თავზე, მასთან გადაბმული სარკმლის საპირე და მოჩუქურთმებულივე კვადრატები სარკმლის ქვეშ. გუმბათოვანი არქიტექტურული "გავლენას" მოქმობს სამკუთხა ნიშების მოტივი, რომელიც ერთნავიანი ეკლესიებისათვის უცხოა - სულ ორიოდე შემთხვევაში თუ გვხვდება. ძეგლი კარგ პროფესიულ დონეზეა შესრულებული.
ჭყონდიდელი

ჭყონდიდელი, ჭყონდიდის (ახლანდელი მარტვილი) მთავარეპისკოპოსი საუკუნიდან დღემდე (- საუკუნეებში ჭყონდიდელი ატარებდა აგრეთვე ბიზანტიურ საპატიო ტიტულებს: სვინგელოზი, პროტოუპერტიმოსი). ჭყონდიდელი იყო ოდიშის ეკლესიის მეთაური და აფხაზეთის საკათალიკოსოს დაარსებამდე (წყაროებში პირველად საუკუნეში იხსენიება, ზოგიერთი მკვლევარის მოსაზრებით, აფხაზთა კათალიკოსობა დაწესდა ან საუკუნეებში) ყველაზე გავლენიანი მღვდელთმთავარი დასავლეთ საქართველოში და შესაძლოა მას ექვემდებარებოდნენ დასავლეთ საქართველოს სხვა ეპისკოპოსებიც.

ჭყონდიდელის დიდი გავლენის გამო დავით აღმაშენებელმა (1089-1125) საეკლესიო პოლიტიკის გატარებისას სწორედ მასზე შეაჩერა არჩევანი - ჭყონდიდლობა შეუთავსა მწიგნობართუხუცესობას და ის დანიშნა თავის ვეზირად. შემდეგში დავითმა ჭყონდიდელს დაუქვემდებარა კიდევ ორი ეპარქია: ბედიისა (აფხაზეთში) და ალავერდისა (კახეთში). - საუკუნეებში ჭყონდიდელი ზოგჯერ ქართლის კათოლიკოსიც ხდებოდა და სხვა ეპარქიის მღვდელთმთავრობასაც ითავსებდა (მაგ., საუკუნის ბოლოს მიქაელ კათოლიკოსი იყო ჭყონდიდელ-მწიგნობართუხუცესი და სამთავნელი; არსენ კათოლიკოსი - ჭყონდიდელ-მწიგნობართუხუცესი). უკანასკნელად ჭყონდიდელი ვეზირად წყაროებში იხსენიება საუკუნის შუა წლებში (ბასილი ჭყონდიდელ-მწიგნობართუხუცესი და უჯარმელი). არის მოსაზრება (ნ. ბერძენიშვილი), რომ - საუკუნეებში მოღვაწე გიორგი ჭყონდიდელი ვეზირი იყო. ჭყონდიდელი ვეზირობას ინარჩუნებს საუკუნის ბოლომდე, ე.ი. საქართველოს მონარქიის საბოლოოს დაშლამდე. ამ მოსაზრებას ისიც ადასტურებს, რომ საუკუნის ქართული სამართლის ძეგლი "ჴელმწიფის კარის გარიგება" ჭყონდიდელს ჯერ კიდევ "ვეზირთა უპირველესად" იხსენიებს.

საქართველოს პოლიტიკური დაშლილობის ხანაში (- სს.) ჭყონდიდელი სამეგრელოს ხანაში ეკლესიის მეთაური იყო. ის ამ პერიოდში აქტიურ როლს ასრულებდა სამეგრელოს სამთავროსა და მთლიანად დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში. ეპარქიულად იგი აფხაზთა კათოლიკოსს ექვემდებარებოდა. სამეგრელოს მთავარი მხარდაჭერით ჭყონდიდელი ცდილობდა თავისი საეპარქიო იურისდიქციის ფარგლების გაზრდას, ხშირად იერთებდა დასავლეთ საქართველოს სხვა საეპისკოპოსოებსაც. მაგ., ჭყონდიდელი გაბრიელ ჩიქოვანი ( ს.) ამავე დროს იყო ბედიელ - ცაგერელი (ბედიისა და ცაგერის ეპისკოპოსი), ხოლო ანტონ ჭყონდიდელი ( ს.) - იყო ცაგერელიც და სხვა.

ჭყონდიდელი დოკუმენტებში იხსენიება როგორც "სრულიად სამეგრელოს და ნაწილთა იმერეთისა მწყემსთმთავარი". სამეგრელოს მთავრის პოლიტიკური ექსპანსიას დასავლეთ საქართველოში თან სდევდა ჭყონდიდელის საეკლესიო ექსპანსიაც.

დადიანები (სამეგრელოს მთავრები) და ჭყონდიდელები შეთანხმებულად მოქმედებდნენ. ამასთან, დადიანები ხშირად ჭყონდიდელად თავიანთი საგვარეულოს წარმომადგენლებს სვამდნენ. საუკუნის დასაწყისში სამეგრელოს მთავრის ბეჟან დადიანის მხარდაჭერით ჭყონდიდელმა ევდემონ ღოღობერიძემ აფხაზთა კათოლიკოს გრიგოლ ლორთქიფანიძისაგან მიიღო მიტროპოლიტის პატივი.

ჭყონდიდელი არა მარტო ეპარქიის მღვდელთმთავარი იყო, არამედ - ჭყონდიდის საყდრის სენიორიის გამგებელიც. ჭყონდიდლები აქტიურად მონაწილეობდნენ საქართველოს პოლიტიკურ და კულტურულ ცხოვრებაში. სახელმწიფო და კულტურული მოღვაწეები იყვნენ სტეფანე სანანოის ძე ( ს.), გიორგი ჭყონდიდელი (- სს.), სვიმეონ ჭყონდიდელი და ბედიელ-ალავერდელი ( ს.), ანტონ ჭყონდიდელი (-სს.), არსენ ჭყონდიდელი და კათოლიკოსი ( ს.), ბასილი ჭყონდიდელი და უჯარმელი ( ს.) და სხვა.
ჯავახიშვილი (პოეტი)

ჯავახიშვილი — საუკუნის ქართველი პოეტი ვახტანგ -ის ლიტერატურული წრიდან. მოხსენიებული ჰყავს დ. გურამიშვილს („ჯავახიშვილს გამალექსეს...“). ვახტანგ -ის ამალის წევრთაგან ცნობილი არიან ძმები შიოშ და ერასტი ჯავახიშვილები. ორივე ქართველ ჰუსართა ასეულში (შემდეგ პოლკში) ჩაურიცხავთ, მამულებიც სხვა ქართველ ემიგრანტებთან ერთად უკრაინაში მიუციათ. ერთ-ერთი მათგანი უნდა იყოს იმ ხანებში ცნობილი პოეტი ჯავახიშვილი, რომლის ნაწერებს ჩვენამდე არ მოუღწევია.
გამრეკელ ჯავახიშვილი

გამრეკელ ჯავახიშვილი — საუკუნის ნახევრის ქართლის წარჩინებული ფეოდალი. თეძმის ხეობაში დამკვიდრებული თორელების საგვარეულოდან წარმომდგარი ჯავახიშვილების გვარის პირველი წარმომადგენელი - შვილი ჯავახ თორელისა. ჰყავდა ძმა ივანე, და - ბობა, შვილი სარიჯნა. ჟამთააღმწერლის ცნობით, საუკუნის დასაწყისში, ყაზან-ყაენის სიკვდილის შემდეგ, მეფე ვახტანგ -თან (1298-1308) ერთად მონაწილეობდა მონღოლთა ლაშქრობაში გილანელების წინააღმდეგ. 1345 გიორგი ბრწყინვალემ ურდოში ლაშქრობის დროს ერთგული სამსახურისთვის ჯავახიშვილს ყმა-მამული უწყალობა.
ედინბურგი

ედინბურგი — შოტლანდიის დედაქალაქი. მოსახლეობის მხრივ ედინბურგი შოტლანდიაში მხოლოდ გლაზგოს ჩამორჩება, დიდი ბრიტანეთში კი ამ დასახლებას მეშვიდე ადგილი უკავია. ქალაქ ედინბურგის მუნიციპალური საბჭო არის შოტლანდიის 32 ადგილობრივი მმართველობის საბჭოდან ერთ-ერთი. ედინბურგის მუნიციპალური საბჭოს ტერიტორიაში ქალაქ ედინბურგთან ერთად შედის, მის გარშემო არსებული ურბანული ტერიტორიაც, სულ 78 კმ².

ქალაქი მდებარეობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ შოტლანდიაში, ნორვეგიის ზღვის სანაპირო ზოლში. ედინბურგში არის განსაკუთრებული არქიტექტურა, რის გამოც ეს დასახლება ევროპაში ერთ-ერთ ულამაზეს ქალაქად ითვლება. აქვე მდებარეობს შოტლანდიის პარლამენტის შენება. შოტლანდიის ადმინისტრაციული ცენტრის ტერიტორიაზე არის ედინბურგის უნივერსიტეტი. ქალაქი იყოფა ორ ნაწილად ძველ და ახალ ედინბურგად. 1995 წელს იუნესკომ ეს ტერიტორია მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიყვანა. 2009 წელს ჩატარებული აღწერის შედეგად, აქ ცხოვრობდა 477,660 კაცი.

ედინბრუგში ყოველწლიურად იმართება მრავალი ფესტივალი. ამ დასახლებას ყოველწლიურად მრავალი ტურისტი სტუმრობს, ტურისტების რაოდენობის მხრივ ედინბურგს ქალაქ ლონდონის შემდეგ გაერთიანებულ სამეფოში მეორე ადგილი უკავია.
დავით ჯანდიერი

დავით ჯანდიერი (ასლანიშვილი) (გ. 1 ივლისი, 1625) — კახეთის დიდებული თავადი. 1614 წლის ქართლ-კახეთის თავადთა ერთ ჯგუფთან ერთად განჯაში ეახლა შაჰ-აბას -ს. 1615 შაჰმა იგი ნოდარ ჯორჯაძესთან ერთად კახეთის გამგებლად დანიშნა. 1611-1617 წლებში ხელმძღვანელობდა კახეთის ბრძოლას შაჰ-აბას -ის ლაშქრობების წინააღმდეგ. მარაბდის ბრძოლაში (1625) მეთაურობდა ერთ-ერთ მეწინავე რაზმს, სადაც დაიღუპა.
ხიმშია აბაზასძე

ხიმშია აბაზასძე, ხამშა — თემურლენგის წინააღმდეგ მებრძოლი ქართველი ფეოდალი. ხიმშია და „ხიმშიას (ხამშას) ხეობა“ მოხსენიებულია ქართულსა და სპარსულ ისტორიულ წყაროებში 1399 ზამთარში ჰერეთ-კახეთის წინააღმდეგ თემურლენგის ლაშქრობის ამბებთან დაკავშირებით.

ხიმშიას ვინაობა წყაროებში გაურკვეველია. ფ. გორგიჯანიძის მიხედვით, ხიმშია კახეთისა და შაქის ლაშქრით საომრად მიეგება კახეთს შესეულ თემურლენგს. ზოგიერთი ისტორიკოსი (აბდ ალ-რაზაყ სამარყანდი, მირხონდი) აზრით, იგი ქართველი სარდალია; ხონდემირის ცნობით კი, ხიმშია ხამშა ხეობის (სავარაუდოა სოფელ და ტაძარ ხიმშის მიდამოები) გამგებელი ყოფილა. თემურლენგის ლაშქარს მოუთარეშებია ხიმშას ხეობა, აქედან გადასულა ალაზნის აუზში და ხიმშიას დევნა-ძიებით მისულა მდინარე აღსუმდე, რომელიც საქართველოს უკიდურეს აღმოსავლეთ საზღვრად ითვლებოდა.

თემურლენგთან მებრძოლი ხიმშია გაიგივებულია 1405 წ. მოხსენიებულ ხიმშია აბაზასძე-მარილელთან. როგორც ჩანს, ხიმშია აბაზასძეთა იმ შტოს მიეკუთვნებოდა, რომელიც ქართლიდან კახეთში გადასახლდა და მარილისის ხეობაში დამკვიდრდა.
ხურსი

ხურსი (გ. 1021) — - საუკუნეების საქართველოს წარჩინებული ფეოდალი, გიორგი -ის ერისთავი. დაიღუპა ბიზანტიელებთან შირიმნის ბრძოლაში. ნ. შოშიაშვილის აზრით ხურსი შესაძლოა ახალი ჩორჩანელების გვარის წარმომადგენელი და ხურსისძეთა გვარის დამფუძნებელი იყო. გამოთქმულია მოსაზრება (ვ. სილოგავა) გიორგი -ის ერისთავ ხურსისა და ქორეთისა და სავანის ეკლესიების (ახლანდელი საჩხერის მუნიციპალიტეტი) 1000 და 1046 წლების წარწერებში მოხსენიებული ხურსის იდენტიფიკაციის შესახებ. ამ წარწერების მიხედვით ხურსი ერისთავი არის გულზვიადისა და მარიამის ძე და გიორგი ერისთავთერისთავის ძმა.
გაიუს მარიუსი

გაიუს მარიუსი (; დ. ძვ. წ. 157, არპინუმი — გ. 13 იანვარი, ძვ. წ. 86, რომი) — რომაელი გენერალი და შვიდგზის კონსული. იგი რომის სამხედრო რეფორმის ავტორი იყო.

ადრეული წლები
გაიუს მარიუსი დაიბადა ძვ. წ. 157 წელს ქალაქ არპინუმში, ლაციუმის სამხრეთ ნაწილში. მისი მშობლები უბრალო ხალხი იყო. მამამისს გაიუს მარიუსი ერქვა, ხოლო დედას ფულცინია. პლუტარქეს ცნობებით, მარიუსს არ ჰქონდა მიღებული სრულყოფილი განათლება, მან ბერძნული არც კი იცოდა. სამხედრო სამსახური ახალგაზრდა მარიუსმა კელტიბერიაში დაიწყო, სადაც სციპიონ აფრიკელი ნუმანციას იღებდა. აქ მან მალე მიიპყრო სციპიონის ყურადღება, ვინაიდან გამოირჩეოდა გამძლეობითა და სამხედრო საქმისადმი ნიჭით. ერთხელ ნადიმისას სციპიონს ჰკითხეს ეყოლებოდა თუ არა კიდევ რომს ისეთი გამოჩენილი მხედართმთავარი როგორც იგია, სციპიონმა გვერდზე მწოლ მარიუსს დაადო ხელი და თქვა, რომ შესაძლოა, სწორედ მარიუსი გამხდარიყო ასეთი მხედართმთავარი.

ძვ. წ. 120 წელს მარიუსი კვინტუს ცეცილიუს მეტელუსის დახმარებით სახალხო ტრიბუნად აირჩიეს. ტრიბუნობის დროს მან შემოიღო ხმის მიცემის ახალი კანონი, რომლითაც მდიდრებს არჩევნების პროცესზე ნაკლები გავლენა ექნებოდათ. მისი პოლიტიკა ძმები გრაკჰუსების პოლიტიკას მისდევდა. მის წინააღმდეგ კონსული კოტა გამოვიდა, რომელმაც მარიუსი სენატში დაიბარა საქმის განსახილველად. სენატში მარიუსი თავისი მხრიდან დაემუქრა კოტას ციხით. კოტამ მეტელუსთან იჩივლა და ეს უკანასკნელი დაეთანხმა მას. მარიუსმა ამის პასუხად მეტელუსს ლიქტორები გაუგზავნა დასაპატიმრებლად. მეტელუსმა მხარდაჭერის მოპოვება სხვა ტრიბუნებთან სცადა, მაგრამ უშედეგოდ. ამით მან სენატში პოპულისტის რეპუტაცია მოიპოვა. მარიუსი აქტიურად შეეწინააღმდეგა ხალხისთვის პურის დარიგებას და ამით დაიმსახურა ორივე მხარის პატივისცემა, როგორც მოუდრეკელმა და პრინციპულმა ადამიანმა.

შემდეგ წელს მას ედილობა სურდა, მაგრამ მიზანს ვერ მიაღწია. ცოტა ხანში კი უკვე პრეტორად არჩევა სცადა. იგი უკანასკნელი კანდიდატი იყო, ვინც აირჩიეს და მაშინვე ბრალი დასდეს ამომრჩეველთა მოსყიდვაში. მიუხედავად მძიმე სასამართლო პროცესისა, მარიუსი გაამართლეს. პრეტორად ყოფნისას მას მნიშვნელოვანი არაფერი გაუკეთებია, ხოლო ვადის ამოწურვის შემდეგ მას ერგო გარე ესპანეთი. იმ დროს ეს საკმაოდ ველური რეგიონი იყო. მარიუსმა იგი გაწმინდა ყაჩაღებისგან. ესპანეთიდან დაბრუნების შემდეგ, დაახ. ძვ. წ. 110 წელს, მან ცოლად იულია, სენატორ გაიუს იულიუს კეისრის და, მოიყვანა ცოლად, რომელიც ძველი პატრიციული გვარის წარმომადგენელი იყო.

მარიუსის მტკიცე ხასიათზე მეტყველებს ისიც თუ როგორ გადაიტანა მან ქირურგიული ოპერაცია. მას ვენების გაფართოება ჰქონდა, ოპერაციის გაკეთების წინ მან არ მისცა ექიმს მისი დაბმის უფლება. როდესაც ოპერაცია ერთ ფეხზე ისე დასრულდა, რომ მარიუსს კვნესაც არ დასცდენია და ექიმმა მეორე ფეხზე გადასვლა დააპირა, მარიუსმა გააჩერა იგი და თქვა „როგორც ჩანს განკურნება არ მიღირს ტკივილად“.
ედილი

ედილი — თანამდებობა რომში. ედილები იყვნენ საზოგადოებრივ შენობების მოვლაპატრონობაზე პასუხისმგებელნი. ასევე მათ ევალებოდათ რელიგიური დღესასწაულების და თამაშობების ჩატარება.

ედილების ინსტიტუტი ძვ. წ. 494 წელს დაარსდა, თავდაპირველად ეს პლებეური მაგისტრატურა იყო, ედილები ტრიბუნების თანაშემწეები იყვნენ. მოგვიანებით პატრიციებიც გახდნენ ედილები . ედილუსი 36 წელზე უფროსი უნდა ყოფილიყო.

პატრიციუს ედილებს საკუთარი ხარჯებით უნდა მოეწყოთ თამაშობები. ამ თანამდებობას ბევრი დამწყები პოლიკიტოსი იყენებდა პოპულარობისთვის. პლებეი ედილები აწყობდნენ პლებეურ თამაშობებს. ციცერონი აღნიშნავს რომ ედილების მოვალეობებში ზემოთხსენებულის გარდა შედიოდა ქალაქში სისუფთავის დაცვა, აკვედუკების და საკანალიზაციო სისტემების მომსახურება, ქალაქში მოძრაობის რეგულაცია და ავარიული შენობების შეკეთება/დანგრევა, ხანძარსაწინააღმდეგო ზომების მიღება, აბანოებისა და ტავერნების შენახვა, აფერისტების და თაღლითების დასჯა, და საერთოდ, მოსახლეობის მორალზე ზრუნვა. ისინი ასევე თვაყურს ადევნებდნენ პროდუქტის ხარისხს.

იულიუს კეისარმა ორი პატრიციუსი ედილი დაამატა, რომლებიც ხორბლის იმპორტს ზედამხედველობდნენ. ავგუსტუსის დროს ედილთა ფუნქციები გადანაწილდა პრეტორებდა და პრეფექტებს შორის, ხოლო საუკუნეში ედილთა ინსტიტუტი გაქრა.
პრეტორი

პრეტორი — ძველ რომში ერთ-ერთი მაგისტრატურა. პრეტორი ლათინურად მომდინარეობს სიტყვა --დან რაც წინ მავალს ნიშნავს.

დროთა განმავლობაში პრეტორთა დანიშნულება იცვლებოდა, თავდაპირველად პრეტორებს უწოდებდნენ უმაღლეს მაგისტრატუსებს — კონსულებს და დიქტატორებს.

ძვ. წ. 367 წლიდან კი პრეტორი დაერქვა კონსულზე ქვემოთ მდგომ მაგისტრატუსს. ამ დროიდან პრეტორის ფუნქცია განისაზღვრა სასამართლოებში საქმეების გარჩევით, ხოლო კონსულის ქალაქში არ ყოფნის დროს, პრეტორს ეკუთვნოდა უმაღლესი ხელისუფლება.

თავდაპირველად პრეტორი შეიძლებოდა გამხდარიყო მხოლოდ პატრიციუსი, მას ისევე როგორც კონსულს ცენტურიების კომიციაზე ირჩევდნენ ერთი წლის ვადით. ძვ. წ. 337 წლიდან კი ეს თანამდებობა პლებეებისთვისაც გახდა ხელმისაწვდომი.

ძვ. წ. 246 წლიდან მეორე პრეტორის არჩევაც დაიწყო. პირველ პრეტორს ერქვა - ქალაქის პრეტორი და იგი არჩევდა საქმეებს რომლებიც მხოლოდ რომის მოქალაქეებს ეხებოდათ, მეორე პრეტორი კი იხილავდა საქმეებს რომლებიც რომის მოქალაქეებსა და უცხოელებს, ან მხოლოდ უცხოელებს ეხებოდათ.

იმპერიის ზრდამ გამოიწვია პრეტორების რაოდენობის ზრდა. ძვ. წ. 227 წლიდან პრეტორებს ირჩევდნენ სიცილიაშიც და სარდინიაშიც. ორი ესპანური პროვინციის დამატების შემდეგ, ძვ. წ. 197 წლიდან კი ორივე პროვინციას ჰყავდა თითო პრეტორი. პროვინციული პრეტორი ვადის გასვლის შემდეგ ხშირად ინიშნებოდა პროვინციის პროპრეტორად ან პროკონსულად, ანუ მმართველად.

სულამ პრეტორთა რაოდენობა 8-ს გაუტოლა, ხოლო კეისარის დროს უკვე 16 პრეტორი ირჩეოდა. ავგუსტუსმა რამდენიმე რეფორმის შედეგად პრეტორთა რაოდენობა 12-მდე დაიყვანა. ტიბერიუსმა კი ისევ 16-მდე გაზარდა.

ადრეული იმპერიის პერიოდში პრეტორთა ფუნქციები პრაქტიკულად არ შეცვლილა, შემდგომში მათ აკვედუკებზე მეთვალყურეობაც დაევალათ.
კვესტორი

კვესტორი — თანამდებობის პირი ძველ რომში.
თავდაპირველად კვესტორები კონსულების თანაშემწეები იყვნენ. მათი არჩევა ტრიბების კომიციებში ხდებოდა. დროთა განმავლობაში მათი ფუნქციებში სისხლის სამართლის საქმეების გარჩევა, სახელმწიფო ხაზინის მეთვალყურეობა და სახელმწიფო არქივით განისაზღვრა.

ძვ. წ. 367 წლამდე, სანამ სისხლის სამართლის საქმეების განხილვა კონსულების კომპეტენციაში შედიოდა, კვესტორები მხოლოდ საქმის წინასწარ გამოძიებას აწარმოებდნენ, ხოლო შემდეგ, როდესაც ეს მოვალეობა პრეტორებს დაეკისრათ, კვესტორების ფუნქცია ხაზინის ზედამხედველობით და არქივების მართვით შემოიფარგლა.

თავდაპირველად კვესტორები ორნი იყვნენ, ხოლო ძვ. წ. 421 წლიდან ოთხნი გახდნენ, თან ამ თანამდებობის მიღება უკვე პლებეებსაც შეეძლოთ. სულას რეფორმის შემდეგ ძვ. წ. 81 წელს კვესტორთა რაოდენობამ ოცს მიაღწია, ხოლო კეისრის დროს ორმოცს.

კვესტორების ნაწილი თვითონ რომში განაგებდა ფინანსებს, ნაწილი იგივე მიზნით მოქმედ ლეგიონებში მსახურობდა, ნაწილი - პროვინციებში და ნაწილიც საპორტო ქალაქებში აკონტროლებდა საბაჟო გადასახადებს.

ძვ. წ. 180 წლის კანონის მიხედვით კვესტორს 10 წელი უნდა ემსახურა ჯარში, რადგან ჯარში წასვლა 17 წლიდან შეიძლებოდა, ესე იგი კვესტორი 27 წელზე უმცროსი ვერ იქნებოდა.
მაგისტრატები

მაგისტრატები, მაგისტრატურები — არჩევითი თანამდებობა ძველ რომში. მაგისტრატები უმთავრესად აღმასრულებელ ხელისუფლებას წარმოადგენდნენ. ის ხელშეუხებელი პიროვნება იყო და სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების პერიოდში არ შეიძლებოდა მისი გადაყენება ან სამართალში მიცემა. მაგისტრატად არჩევა დიდი პატივი იყო, მათ არანაირი ანაზღაურება არ ეკუთვნოდათ, პირიქით მოვალეობის შესასრულება ხშირად საკუთარი სახსრებით უწევდათ. მაგისტრატები ორ ტიპად იყოფოდა:
ძირითადი მაგისტრატები 
საგანგებო მაგისტრატები 

ყველა მაგისტრატი ცენზორის და დიქტატორის გარდა თითო წლის ვადით ირჩეოდა. დიქტატორს სენატი და კონსულები 6 თვის ვადით ირჩევდნენ, ხოლო ცენზორებს 5 წლის ვადით.

ძირითადი მაგისტრატები
კონსული
ტრიბუნი
კვესტორი
პრეტორი
ედილი
ცენზორი

საგანგებო მაგისტრატები
დიქტატორი
 
დეცემვირი
სამხედრო ტრიბუნი