iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აქინ იოზთურქი

აქინ იოზთურქი (; დ. 21 თებერვალი 1952, გუმუშჰანე, თურქეთი) — თურქეთის საჰაერო ძალების ყოფილი გენერალი, რომელიც თურქეთის საჰაერო ძალების 30-ე მეთაური იყო, 2015 წლის 4 აგვისტომდე. სამხედრო სამსახურიდან დათხოვნის შემდეგ, ის მაინც აგრძელებდა თავის მოვალეობის შესრულებას, როგორც უზენაესი სამხედრო საბჭოს წევრი.

იოზთურქი დააკავეს 2016 წლის 16 ივლისს, სახელმწიფო გადატრიალების დროს წამყვანი როლის თამაშის ბრალდებით. მას ჩამოართვეს ყველა მისი სამხედრო წოდება და ბრალი დასდეს საზოგადოებრივი წესრიგის, ტერორიზმის, შეთქმულების და ღალატის გამო. იოზთურქმა უარყო ყველა ბრალდება.

2016 წლის გადატრიალების მცდელობა
აქინ იოზთურქი იმ 2 839 სამხედრო პირებს შორისაა, რომლების 2016 წლის სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის ბრალდებით დააკავეს 2016 წლის 16 ივლისს. გაზეთ -ის ცნობით, მას ბრალად ედება გადატრიალების მცდელობის ლიდერობა.

ჯილდოები
გენერალ იოზთურქს მიენიჭა ნატოს მედალი, თურქეთის შეიარაღებული ძალების პატივცემული სამსახურის მედალი, თურქეთის შეიარაღებული ძალების ღირსების მედალი და პაკისტანის "- "-ის მედალი.
ველდი

ველდი ( — „მინდორი“) — ვრცელი მშრალი პლატო სამხრეთ აფრიკაში, უპირველეს ყოვლისა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში, მდებარე ლიმპოპოსა და ვაალის მდინარეებს შორის და მდინარე ორანჟის ზედა დინებაში. ქმნიან საფეხურების სერიას, რომლებიც მაღლდებიან დრაკონის მთებთან და დაბლდებიან კალაჰარის და ლიმპოპოს ხეობებთან.

განასხვავებენ დაბალ ველდს, საშუალო ველდს, მაღალ ველდს, ასევე ბუშველდს.

აღწერა
საერთო დახასიათება
პლატოს კლიმატი კონტინენტალური სუბტროპიკულია. ნალექების რაოდენობა შეადგენს 600—800 მმ-ს წელიწადში. წლის საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 12—23 °-ს. ზღვის დონიდან 1800 მეტრზე მაღლა ზოგჯერ მოდის თოვლი.

მცენარეულობიდან სჭარბობს ქსეროფიტული ეკლიანი ბუჩქები (ბუშველდი). მდინარეების ხეობებში ხარობს სუბტროპიკული პოდოკარპუსის წიწვოვანი ტყე და სხვა წიწვოვანი სახეობები. ტერიტორიის ნაწილი მოხნულია სიმინდის, ხორბლის, ბამბის, თამბაქოს დასათესად. არსებობს ხილის ბაღები და საძოვრები. მდიდარი ცხოველთა სამყარო (ანტილოპები, ზებრები, ლომები, ჯიქები სხვადასხვა სახეობები) შენარჩუნებულია რეზერვატებში.

პლატოზე მუშავდება ოქროს, ურანის მადნის, ქვანახშირის, ალმასის საბადოები, ასევე პლატინის, რკინის, ტიტანის და ვანადიუმის მადნები, ქრომიტები.

დაბალი ველდი
დაბალი ველდი მდებარეობს მდინარე ლიმპოპოს მარჯვენა სანაპიროზე. ის წარმოადგენს დოკემბრიული ეპოქის კრისტალური ფუნდამენტის ძველ პენეპლენს (დაბალბორცვებიან ვაკეს). დაყოფილია ფართე ხეობებით. სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 300 მეტრიდან 600 მეტრამდე. დაფარულია ბაობაბიანი სავანით და მოპანეს ხით.

შუა ველდი
შუა ველდი მდებარეობს მდინარე ვაალსა და მდინარე ულიფანტსის ზედა დინებას შორის. ის აგებულია თითქმის ჰორიზონტალურად დალექილი ქვიშაქვებით, ფიქლებით და სხვა დანალექი ქანებით. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 800—1300 მეტრს. შუა ველდზე წამოჭიმულია იზოლირებული კოპიესის მთები. დასავლეთით შუა ველდი დაფარულია ქსეროფიტული ბუჩქებით, აღმოსავლეთით — მარცვლოვანი მცენარეებით. ქალაქ კიმბერლის რაიონში მიმდინარეობს ალმასების მოპოვება.

მაღალი ველდი
მაღალი ველდი მდებარეობს მდინარე ორანჟსა და მდინარე ვაალს შორის. მას აქვს შუა ველდის მსგავსი გეოლოგიური აგებულება. პლატოს ამ ნაწილის სიმაღლე ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისკენ 2000 მეტრიდან დაბლდება 1200 მეტრამდე. 1200—2000 მეტრის სიმაღლის ინტერვალში ზედაპირი მთლიანად დაფარულია 1 მეტრამდე სიმაღლის მარცვლოვანი მცენარეებით. მაღალი ველდის ვიტვატერსრანდის მთების ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ოქროს და ურანის მთავარი საბადოები.

ბუშველდი
ბუშველდი მდებარეობს სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის დედაქალაქ პრეტორიიდან ჩრდილოეთით, სადაც ის გადადის დაბალ ველდში. მისი სიმაღლე არ აჭარბებს 900 მეტრს. ბუშველდი აგებულია მაგმური ქანებისგან და დაფარულია ეკლიანი ბუჩქებით (აკაციის სახეობები).
წარწერების ტაძარი

წარწერების ტაძარი (მაია: ; ცხრა გალესილი მახვილის სახლი) — კოლუმბამდელი მაიას ცივილიზაციის უდიდესი საფეხურებიანი პირამიდა პალენკეში, თანამედროვე მექსიკის შტატ ჩიაპასში. საუკუნეში სპეციალურად აიგო მეფე პაკალის დასამარხად, რომელიც 70 წლის მანძილზე მეფობდა პალენკეში. მონუმენტის მშენებლობა მისი სიცოცხლის ბოლო ათწლეულში დაიწყო და დაასრულა მისმა ვაჟმა, ბალამ -მ. წარწერების ტაძარმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა უძველესი მაიას შესწავლაში. ტაძარში არსებულ დაფებზე აღმოჩენილია უნიკალური იეროგლიფური ტექსტები, შთამბეჭდავი სკულპტურული პანელები და მრავალი სხვა მნიშვნელოვანი არტეფაქტი უშუალოდ პაკალის სამარხში.

სტრუქტურა
სტრუქტურა შედგება ტაძრისგან, რომელიც რვა-საფეხურიან პირამიდაზეა აღმართული. შენობის ხუთი შესასვლელი გარშემორტყმულია ბურჯებით, რომლებზეც ასევე ამოკვეთილია სურათები და მაიას წარწერების იეროგლიფური ტექსტები, რომელთა გამოც ეწოდა ტაძარს ამჟამინდელი სახელი. ტაძრის შიგნით აღმოჩენილია კიბე, რომელიც მეფე პაკალის სარკოფაგისაკენ მიემართება.

ისტორია
ტაძრის მშენებლობა 683 წელს დასრულდა. მშენებლობა თავად პაკალმა დაიწყო, თუმცა დაასრულა და ბოლო დეკორაციებით მორთო მისმა ვაჟმა, ბალამ -მ.

მიუხედავად იმისა, რომ მთლიანდ პალენკეს და მათ შორის წარწერების ტაძარსაც ბოლო 200 წლის მანძილზე სწავლობდნენ, პაკალის სამარხის აღმოჩენა მხოლოდ 1952 წელს მოხდა. მექსიკელმა არქეოლოგმა ალბერტო რუს ლუილიერმა ტაძრის იატაკს ერთი ფილა მოაცილა და აღმოაჩინა კიბე. ორი წლის შემდეგ, როდესაც კიბე გაასუფთავეს, აღმოჩნდა, რომ ის პაკალის სამარხისკენ მიემართებოდა.

წარწერებიანი დაფები
ტაძარს სახელი ეწოდა წარწერებიანი დაფების გამო, რომლებიც მასშია განთავსებული. წარწერებში აღწერილია მაიას ხალხის სხვადასხვა მნიშვნელოვანი მოვლენები და მეფე პაკალის ცხოვრება.

პაკალის სამარხი
პირამიდის უზარმაზარი წონის გასაძლებად და სამარხის დასაცავად, არქიტექტორმა ქოხის მსგავსი სარკოფაგი ააგო.

სამარხში აღმოჩენილია არქეოლოგიური არტეფაქტები და ხელოვნების ნიმუშები. მათ შორის ჰადეს ქვისგან დამზადებული პაკალის სიკვდილის ნიღაბი.

2016 წლის ივლისში, მექსიკის ანთროპოლოგიისა და ისტორიის ეროვნული ინსტიტუტის არქეოლოგებმა საზოგადოებას აუწყეს, რომ ამერიკის ყველაზე დიდ სამარხ მონუმენტზე, შენობის შიგნით, მიწისქვეშა წყლის სადინარი სისტემა აღმოაჩინეს, რომელიც მეფე პაკალის სამარხის ქვეშ მდებარეობდა. წყლის ტუნელები გაედინება როგორც უშუალოდ სამარხის, ისე მთელი პირამიდის ქვეშ.

ტუნელები საკმაოდ ვიწორა და მასში ადამიანის შეღწევა შეუძლებელია, რის გამოც არქეოლოგთა ჯგუფმა სპეციალურ მავალებზე დამონტაჟებული კამერები გამოიყენა. საკმაოდ ჩახლართულ არხთა სისტემას რამდენიმე დონე და წყლის სხვადასხვა მიმართულება აღმოაჩნდა. არქეოლოგებს მიაჩნიათ, რომ ეს არხები პირამიდის აშენებამდეც არსებობდა და შესაძლოა ქალაქ პალენკეს სადრენაჟო ან წყალმომარაგების ნაწილს წარმოადგენდა. იმის გამო, რომ მიწისქვეშა არხებში წყალი დღესაც გაედინება, მისი წყარო სავარუადოდ ბუნებრივი ნაკადულია.
ჯერი როლინგსი

ჯერი როლინგსი (, დ. 22 ივნისი 1947 — გ. 12 ნოემბერი, 2020) — განის რესპუბლიკის სამხედრო, სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. სახელმწიფოს მეთაური 1979 და 1981—2001 წწ.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1947 წელს წარმოშობით შოტლანდიელი ფარმაცევტის ოჯახში. დაასრულა განის სამხედრო აკადემია. 1978 წლიდან ლეიტენანტია. 1979 წლის 15 მაისს ჯერი როლინგსმა წარუმატებლად სცადა ამბოხება. დაპატიმრეს და ელოდა სასიკვდილო განაჩენი, მაგრამ მისმა დაპატიმრებამ ქვეყანაში დიდი აჟიოტაჟი გამოიწვია და 4 ივნისს გაათავისუფლეს ჯარისკაცებმა ციხიდან და გამოაცხადეს სახელმწიფო გადატრიალების შესახებ. ხელისუფლებაში მოვიდა შეიარაღებული ძალების რევოლუციური საბჭო, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ჯერი როლინგსი. ჯერი როლინგსმა 1979 წელს აღიარა საჰარის არაბთა დემოკრატიული რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა. 1979 წლის 24 სექტემბერს რევოლუციური საბჭოს მიერ ჩატარებული არჩვენების შემდეგ ხელისუფლება გადაეცა სამოქალქო პირს და პრეზიდენტი გახდა ჰილა ლიმანი.

1981 წლის 31 იანვარს, ღამით ჯერი როლინგსმა გამოაცხადა უსისხლო გადატრიალების შესახებ და ხელისუფლება დაიბრუნა. შეიცვალა ქვეყნის კონსტიტუცია და აიკრძალა ყველა პოლიტიკური პარტია. ხელისუფლება გადავიდა ეროვნული თავდაცვის დროებითი საბჭოს ხელში, რომელსაც კვლავ როლინგსი ჩაუდგა სათავეში. პოლიტიკური პარტიების მოქმედება დასაშვები გახდა მხოლოდ 1992 წელს.

საგარეო პოლიტიკაში მხარს უჭერდა სამხრეთ აფრიკის ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობას და პანაფრიკანიზმს. თავად როლინგს დიდი წვლილი მიუძღვის ლიბერიაში სიტუაციის დარეგულირების საქმეში. სადაც ხუთი წელი მიმდინარეობდა სამოქალაქო ომი. გახდა ნ. აზიკივეს პრემიის ლაურეატი, რომელიც გადაეცა ქვეყნის ეფექტიანი მართვისა და შიმშილის წინააღმდეგ ბრძოლისათვის (1993 წ.). 2000 წელს უარი განაცხადა საპრეზიდენტო არჩევნებზე და წავიდა პოლიტიკიდან. თავის მემკვიდრედ კი დაასახელა ჯონ ატა მილსი.

ამჟამად კითხულობს ლექციებს სხვადასხვა ქვეყნის უნივერსიტეტებში (მათ შორის ოქსფორდში) და აკრიტიკებს თავისი ყოფილი პროტეჟეს ჯონ ატა მილსის პოლიტიკურ კურსს.
დავით რომელაშვილი

დავით რომელაშვილი (დ. 1915 — გ. 1976) — ქართველი მეწარმე.

ბიოლოგია
დაიბადა 1915 წელს. დაამთავრა აგრონომიული ფაკულტეტი. 1940–1941 წლებში სწავლობდა სკკპ ცენტრალურ კომიტეტთან არსებულ უმაღლეს პარტიულ სკოლაში. იყო დიდი სამამულო ომის მონაწილე. ეწეოდა პარტიულ მოღვაწეობას.

1954–1956 წლებში მუშაობდა საბჭოთა მეურნეობების მინისტრის პირველ მოადგილედ; 1956–1958 წლებში – სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილედ; 1958–1961 წლებში – „სამტრესტი"–ს მმართველად; 1961–1966 წლებში – კვების მრეწველობის მინისტრად; 1966–1971 წლებში – სოფლის მეურნეობის სამინისტროს საგეგმო–ეკონომიკური და შემდეგ მარცვლეულის და ტექნიკური კულტურების სამმართველოს უფროსად; 1971–1975 წლებში – მცხეთის რაისაბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარედ. დავით რომელაშვილი რამდენიმეჯერ იყო არჩეული საქართველოს კპ ცენტრალური კომიტეტის წევრად და წევრობის კანდიდატად. ოთხჯერ იყო არჩეული საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად და ერთხელ სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. მიღებული ჰქონდა მთავრობის ჯილდოები – 3 ორდენი და 4 მედალი. დავით რომელაშვილი გარდაიცვალა 1976 წელს.
ნიკოლოზ გაბაშვილი

ნიკოლოზ გაბაშვილი (დ. 1880 — გ. 1957) — ქართველი მეწარმე.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1880 წლის 6 აგვისტოს თბილისში. პირველდაწყებითი სწავლა ოჯახში მიიღო. ბავშვობიდანვე კარგად იცოდა გერმანული, ფრანგული, რუსული ენები. 1890 წელს იგი მიაბარეს თბილისის ვაჟთა კლასიკურ გიმნაზიაში, რომელიც წარჩინებით დაამთავრა 1898 წელს. 1900–1901 წლებში სწავლობს კიევის უნივერსიტეტის ფიზიკისა და მათემატიკის ფაკულტეტის ბუნებისმეტყველების განყოფილებაზე, თუმცა, რევოლუციურ მოძრაობაში მონაწილეობისათვის, 1902 წლის შემოდგომაზე, გარიცხულ იქნა უნივერსიტეტიდან. 1904 წელს მიემგზავრება საფრანგეთში და აბარებს სორბონის უნივერსიტეტის ქიმიის ფაკულტეტზე, რომელსაც ამთავრებს 1907 წელს. უნივერსიტეტის დამთავრებისთანავე, კვლავ შედის კიევის–ნოვოროსიისკის უნივერსიტეტში საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტზე და 1909 წლის მარტში იღებს დიპლომს.

1909 წელს ნიკოლოზი მუშაობს დ. სარაჯიშვილის ფირმის ბაქოს განყოფილებაში, ჯერ კონიაკის საწყობის გამგედ, შემდეგ მოანგარიშედ და ბოლოს მმართველის მოადგილედ. ამის შემდეგ დავით სარაჯიშვილს იგი გადაჰყავს ქ. ორჯონიკიძეში (ვლადიკავკაზი) სპირტის წარმოების სპეციალისტის თანამდებობაზე, ხოლო 1910 წელს გზავნის საფრანგეთში (ქ. შამპანი) ცოდნის გასაღრმავებლად. 1911 წლიდან ნ. გაბაშვილი აგრძელებს მუშაობას ვლადიკავკავის სპირტის ქარხნის მმართველის მოადგილედ. როდესაც დ. სარაჯიშვილი გარდაიცვალა, ეკატერინე სარაჯიშვილმა იგი გადმოიყვანა თბილისის კონიაკის ქარხანაში ჯერ ხელოსან ოსტატის მოადგილედ, ხოლო შემდეგ, 1913–1916 წლებში, ქარხნის მთავარ ოსტატად. ე. სარაჯიშვილის სიკვდილის შემდეგ, 1916 წელს, ყოფილი სარაჯიშვილის ფირმის ბაზაზე შეიქმნა ე.წ. „დ.ზ. სარაჯიშვილის ამხანაგობა", რომელსაც ნ. გაბაშვილი თავმჯდომარეობდა. ამ ამხანაგობამ იარსება 1919 წლის ბოლომდე, შემდეგ მოხდა მისი კონსერვაცია. 1921 წლის სექტემბერში იგი მუშაობას აგრძელებს ყოფილი დ. სარაჯიშვილის კონიაკის ქარხანაში კონიაკის სპირტის მთავარ სპეციალისტად. 1922 წლის 15 მაისს ნ. გაბაშვილი ინიშნება საქართველოს სახელმწიფო ღვინოების ტრესტში („საქღვინტრესტი") კონიაკის ოსტატის თანამდებობაზე. 1923 წლის 20 ივნისიდან გადაჰყავთ საზოგადოება „წინანდლის" გამგეობაში, ხოლო 1924 წლის 1 იანვრიდან კონიაკისა და სპირტის საქმის სპეციალისტად კოოპერატიულ გაერთიანება „წარმოკავშირში". ამავე წლის ოქტომბერში ინიშნება „წარმოკავშირში" შემავალ „ჭაჭის" ქარხნის დირექტორად და მუშაობს ამ თანამდებობაზე 1926 წლამდე.

1926–1930 წლებში ქარხანა „ჭაჭა" გადადის მევენახეობა–მეღვინეობის გაერთიანება „სოფლის კავშირი"–ს გამგეობაში და ნ. გაბაშვილი ინიშნება მის დირექტორად. 1930–1931 წლებში იგი მუშაობს გაერთიანება „ბაღბოსტანკავშირი"–ს სპირტის მთავარ სპეციალისტად. 1931–1932 წლებში – „საქღვინო"–ში არყისა და სპირტის საქმის მთავარ სპეციალისტად. 1932 წლის აპრილში „საქღვინო" გაუქმდა და შეუერთდა „სამტრესტს". ნ. გაბაშვილი დატოვებულ იქნა ტრესტში კონიაკისა და არყის გადამუშავების პასუხისმგებელ სპეციალისტად. 1947 წელს იგი დაინიშნა მთავარ სპეციალისტ ტექნოლოგად კონიაკის წარმოების დარგში. ნ. გაბაშვილი ავტორია მრავალი წერილისა და სტატიისა, რომლებიც გამოქვეყნდა სხვადასხვა ჟურნალ–გაზეთებში. ნიკოლოზ გაბაშვილი გარდაიცვალა 1957 წელს.
ჰილა ლიმანი

ჰილა ლიმანი (, დ. 12 დეკემბერი, 1934, გველო, განა — გ. 23 იანვარი, 1998, აკრა) — განის რესპუბლიკის პოლიტიკური მოღვაწე. სახელმწიფოს მეთაური 1979–1981   წლებში მესამე რესპუბლიკის ერთადერთი პრეზიდენტი. ხელისუფლებიდან გადააყენა ჯერი როლინგსის სამხედრო დაჯგუფებამ.

როგორც პოლიტიკოსი განაში იგი პრაქტიკულად უცნობი იყო, მაგრამ 1979 წელს სამხედრო ხელისუფლების მიერ ხელისუფლების გადაბარების დროს აღმოჩნდა ქვეყნის სათავეში. ორტურიან საპრეზიდენტო არჩევნებში დაამარცხა კონკურენტი და 1979 წლის 24 სექტემბერს დაიკავა პრეზიდენტის თანამდებობა. 1981 წელს ჯერიროლინგსმა კვლავ დაიბრუნა ძალაუფლება უსისხლო გადატრიალებით და ჰილა ლიმანი ჩამოაშორა ქვეყნის სადავეებს.

გარდაიცვალა 1998 წლის 23 იანვარს, აკრაში.
აკანები

აკანები — მეტა-ეთნიკური ჯგუფი, რომელთა უმეტესობაც საუბრობს აკანურ ენებზე და სახლობენ დღევანდელი განის და კოტ-დ’ივუარის ტერიტორიაზე. აკანები ამ ორივე ქვეყნის მოსახლეობის უმეტესობას წარმოადგენენ, მათი რაოდენობა 20 მილიონზე მეტია. აკანების უმეტესობა საუბრობს აკანური ენების დალექტებზე, რომელიც წარმოადგენს ნიგერ-კონგოს ენების ქვეოჯახს.

აკანების ქვეჯ-გუფებს წარმოადგენენ:
ასანტები და აკიემები (ერთად ცნობილი როგორც ტვი), აგონა, კვაუ, ვასა, ფანტე, აბრონი.

აკანების დიდი რაოდენობა მონობით ვაჭრობის დროს ამერიკაში მოხვდა. - საუკუნეებში აკანის ყველა ტყვეებს უწოდებდნენ კორომანტეს.
ვასიფ მეჰმედ-ფაშა (გუჯაბიძე)

ვასიფ მეჰმედ-ფაშა (დ. 1795, ჩოჩხათი, გურიის სამთავრო — გ. 1865) — წარმოშობით ქართველი სამხედრო პირი, მოღვაწეობდა ოსმალეთის იმპერიაში.

ბიოგრაფია
დაბადების გვარი იყო გუჯაბიძე. 1819-1820 წლების აჯანყების დროს ახალგაზრდა ჭაბუკი თავადმა დავით მაჭუტაძემ ოსმალებს მიჰყიდა და აღებული ფულით იარაღი იყიდა, რომ რუსებს შებრძოლებოდა. ტყვედ შეიძინა წარმომავლობით ქართველმა დიდვეზირმა ხოსრო მეჰმედ-ფაშა ჩხეიძე-ერისთავმა, აღზარდა და ხელი შეუწყო, რომ მაღალი თანამდებობები დაეკავებინა.

ვასიფმა სამხედრო სასწავლებელი დაამთავრა და მოქმედ არმიაში დაიწყო სამსახური. ჯერ მაიორი იყო, შემდეგ პოლკოვნიკი და ლივა გახდა. 1830 წელს დივიზიის გენერლის (ფაშა) წოდება დაიმსახურა. 1836 წელს ბოსფორის ციხისთავად დაინიშნა. ბოსფორის ბრძოლებმა მას გვარდიის გენერლობა მოუტანა, ხოლო 1839 წელს ვეზირის წოდება მიიღო და ნიშის გამგებლადაც (ვალი) განამწესეს. შემდეგ მუშაობდა სილისტრის (1840 წ.), ქოსთენდილის (1842 წ.), სალონიკის (1844 წ.), ვადინასა და ტრაპიზონის (1850 წ.) გამგებლის პოსტებზე.

1853 წელს არაბეთის მარშლად დაინიშნა. 1854 წლის ნოემბერში ანატოლიის ჯარების სარდლად გადაიყვანეს. მონაწილეობდა ყარსის ბრძოლებში. 1855 წელს ყარსის დაცვისას რუსებმა ტყვედ ჩაიგდეს, მაგრამ მეომარ ქვეყნებს შორის სამშვიდობო კონვენციის დადების შემდეგ გაანთავისუფლეს. 1856 წელს სულთნის გვარდიის, ხოლო 1857 წელს არსენალის მარშალი გახდა. იმავე წლის ოქტომბერში კვლავ დააბრუნეს გვარდიის მარშლის თანამდებობაზე, 1860 წელს ისევ არაბეთის მარშალი გახდა. მოგვიანებით თანხმობის სამხედრო საბჭოში შეიყვანეს. ვასიფ მეჰმედ ფაშა გარდაიცვალა 1865 წელს. დაკრძალულია უსკუდარში, ჰუდაი-ეფენდის თექეში (სავანეში).

დაქორწინებული იყო წარმოშობით ქართველ აღა-ჰუსრევ ფაშას ქალიშვილზე. ამ ქორწინებიდან მას ქალ-ვაჟი შეეძინა. ვაჟი ადრე გარდაცვლილა, ხოლო ქალიშვილის შთამომავლები დღემდე ცხოვრობენ თურქეთში.
მუნი

მუნი — კანის პარაზიტული დაავადება, რომელსაც მუნის ტკიპა იწვევს.

გამომწვევი მიზეზები და გადაცემის გზები
დაავადების გამომწვევია ტკიპა. დაავადების გავრცელების წყარო- დაავადებული ადამიანი. განასხვავებენ დაინფიცირების პირდაპირ და არაპირდაპირ გზას. პირდაპირი დასნებოვნების დროს გამომწვევი დაავადებული ადამიანიდან ჯანმრთელს გადაეცემა კონტაქტით. არაპირდაპირი გზა გულისხმობს გამომწვევის გადაცემას საყოფაცხოვრებო ნივთებით, თეთრეულით, დასაბანი ღრუბლით, პირსახოცით. ბავშვებში შესაძლოა გადაეცეს რბილი სათამაშოთი.

კლინიკური სურათი
მუნის დროს საინკუბაციო პერიოდი შეადგენს 8-12 დღეს. ძირითადი კლინიკური სიმპტომია ქავილი, რომელიც ღამით ძლიერდება. დაავადებისთვის დამახასიათებელია კვანძოვან-ბუშტუკოვანი გამონაყარის განვითარება. კანზე შეიმჩნევა ნაკაწრები, რომლებიც ძლიერი ქავილის შედეგია და კანში ტკიპის სავალ „გზებს“ წარმოადგენს.

მუნი უმეტესად ვითარდება თითებს შორის ნაკეცებში. ასევე, ხელის თითების გვერდით ზედაპირებზე, მუცელზე, წვივებსა და ბარძაყების არეში და, საერთოდ, მთელ კანზე.

ძლიერი ქავილის შედეგად წარმოქმნილი ნაკაწრები ზოგჯერ ინფექციის შეჭრის ადგილი ხდება. ვითარდება ანთებითი პროცესები: დერმატიტი, პიოდემია, ეგზემა და სხვ.

გალერეა
დიაგნოსტიკა
დიაგნოსტიკის თვალსაზრისით, დიდი მნიშვნელობა ენიჭება კანის დათვალიერებას, დაავადებული ადამიანის ჩივილებს. ხშირია ერთდროულად ოჯახის რამდენიმე წევრის დაავადების შემთხვევები. საჭიროებისამებრ, მიმართავენ ლაბორატორიულ კვლევას მუნის ტკიპის აღმოსაჩენად.

მკურნალობა
პარაზიტის საწინააღმდეგო პრეპარატების არჩევანი ფართოა. მუნის მკურნალობისას ძალზე მნიშვნელოვანია სამკურნალო პრეპარატის ზუსტი და სწორი გამოყენება. დიდი მნიშვნელობა ენიჭება მუნის დროულ დიაგნოსტიკასა და კონტაქტში მყოფი პირებისთვის პროფილაქტიკურ მკურნალობას. ამასთანავე უნდა ჩატარდეს როგორც პაციენტის ნახმარი ტანსაცმლის, ასევე საყოფაცხოვრებო საგნების- რბილი ავეჯის, ლოგინის გადასაფარებლის და სხვ. დეზინფექცია.

დაუშვებელია თვითმკურნალობა. პრეპარატი ინიშნება ასაკის გათვალისწინებით.
ედუარდ დალადიე

ედუარდ დალადიე (; 18 ივნისი, 1884, კარპანტრასი, დეპარტამენტი ვოკლიუზი, საფრანგეთი —  11 ოქტომბერი, 1970, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე. საფრანგეთის პრემიერ-მინისტრი 1933, 1934 და 1938-1940 წლებში.

ბიოგრაფია
მონაწილეობა მიიღო პირველ მსოფლიო ომში. ჰქონდა კაპიტნის წოდება.

1924-1928 წლებში დაიწყო პოლიტიკური კარიერა. იკავებდა პოსტებს სხვადასხვა სამინისტროებში, ხოლო რადიკალური სოციალისტების პარტიაში გაწევრიანების შემდეგ პარტიის ერთ-ერთი ლიდერიც გახდა. 1933 და 1934 წელს დალადიე ხელისუფლებას ედგა თავში. მისი მმართველობის დროს პარიზში ხშირი იყო შეიარაღებული შეტაკებები ულტრამემარცხეენებსა და ულტრამემარჯვენეებს შორის. 1934 წლის 6 თებერვალს, პროფაშისტური ორგანიზაციების მიერ პარლამენტის შენობის წარუმატებელი შტურმის შემდეგ დალადიემ თანამდებობა დატოვა.

სახალხო ფრონტის ახალ ხელისუფლებაში 1936 წელს დალადიემ სამხედრო მინისტრის პოსტი დაიკავა. სახალხო ფრონტის ხელისუფლების დაცემის შემდეგ 1938 წლის 10 აპრილს დალადიე კვლავ პრემიერ-მინისტრი გახდა. „დალადიე სუსტი და გაუბედავია“ — წერდა მასზე სსრკ-ს ელჩი იაკობ სურიცი. 1938 წელს ხელი მოაწერა მიუნხენის შეთანხმებას, რითიც უარი თქვა შეესრულებინა ჩეხოსლოვაკიასთან დადებული შეთანხმება. 1940 წლის მარტში დატოვა თანამდებობა.

საფრანგეთის ნაცისტური გერმანიის მიერ ოკუპაციის შემდეგ დალადიე ფრანგულ მაროკოში გაიქცა, სადაც იგი დაპატიმრებული იქნა და ვიშის რეჟიმის მიერ ინიციცირებულ სასამართლოზე იქნა გასამართლებული. 1943 მოხდა მისი დეპორტაცია გერმანიაში, სადაც ის მეორე მსოფლიო ომის დასრულებამდე ბუხენვალდის კსაკონცენტრაციო ბანაკში იმყოფებოდა.

ომის დასრულების შემდეგ დალადიემ პოლიტიკური მოღვაწეობაა განაახლა და შარლ დე გოლის ოპოზიციაში ჩადგა. იყო ქალაქ ავინიონის მერი 1953-1958 წლებში.

გარდაიცვალა 1970 წლის 11 ოქტომბერს, პარიზში. დასაფლავებულია პერ-ლაშეზის სასაფლაოზე.
ღამურები (ჯგუფი)

ღამურები — ქართული როკ-ჯგუფი თელავიდან, რომელიც შეიქმნა 1988 წელს. სახელწოდება განაპირობა იმან, რომ ჯგუფს ძირითადად ღამის საათებში უწევდა რეპეტიციების ჩატარება.

ისტორია
პირველი კონცერტი ჯგუფმა გამართა 1989 წელს თელავში, ნადიკვრის საზაფხულო თეტრში. რასაც მალევე მოჰყვა სამი დიდი კონცერტი თელავის დრამატულ თეატრში.

1991 წელს ჯგუფმა ჩაწერა პირველი ალბომი . ამავე პერიოდში ჯგუფი შემთხვევით აღმოაჩინა ზურაბ ჟვანიამ და მიიწვია თბილისში გრინპისის საერთაშორისო გალა კონცერტზე , რომელიც გახსნეს და დახურეს „ღამურებმა“.

ჯგუფმა დაიწყო მუშაობა მეორე სტუდიური ალბომის მასალაზე. ამავე პერიოდში იგი დატოვა დრამერმა თაზო ჟორჟოლიანმა, რომლის ადგილზეც მიიწვიეს თემურ ფაციაშვილი. 1993 წლის ნოემბერში, სტუდია „მელოდიაში“, ხმის რეჟისორ ერიკ ქუთათელაძის დახმარებით ჩაიწერა მეორე ალბომი „დირიჟორი“, რომელშიც შესულია შვიდი ინგლისურენოვანი და ერთი ქართულენოვანი კომპოზიცია.

გერმანიის ტურნე და ჯგუფის დაშლა
1994 წლის გაზაფხულზე ჯგუფი მიიწვიეს გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგში, 1987 წლიდან თელავის დაძმობილებულ ქალაქ ბიბერახში საერთაშორისო როკ და მეტალ ფესტივალზე, სადაც ჯგუფს ჰქონდა წარმატებული გამოსვლა და მიიღო რამდენიმე მიწვევა სხვა როკ-ფესტივალებზე, მათ შორის — შვედეთიდან და იტალიიდან. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ ჯგუფის წინაშე წარმოიქმნა ყოფითი პრობლემები — ელექტროენერგიის, სარეპეტიციო პირობების არქონა, რამაც ხელისშემშლელი როლი ითამაშა შემდგომი შემოქმედებითი მუშაობისთვის. ჯგუფის ბასისტი, დუტა სხირტლაძე, რამდენიმე წლის შემდეგ გახდა ცნობილი მსახიობი და ტელეწამყვანი.

ჯგუფის წევრები
მამუკა ხანჯალიაშვილი: გიტარა, ვოკალი
ზაზა კევლიშვილი: გიტარა, ვოკალი
დუტა სხირტლაძე: ბას გიტარა, ვოკალი
თაზო ჟორჟოლიანი: დრამი (1988-დან 1991 წლამდე)
თემურ ფაციაშვილი: დრამი (1991 წლიდან)

დისკოგრაფია
სტუდიური ალბომები
 (1991)
დირიჟორი (1993)
კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი

ძეგლი ფართო გაგებით — რაიმე ობიექტი, რომელიც ქვეყნის, ერის კულტურული მემკვიდრეობის ნაწილია. ტიპოლოგიური ნიშნების მიხედვით შეიძლება დაიყოს ოთხ ძირითად კატეგორიად: არქეოლოგიის, არქიტექტურის და სახვითი ხელოვნების ძეგლები, აგრეთვე წერილობითი ძეგლები, რომელთაც ისტორიულ-შემეცნებითი ან ისტორიულ-მხატვრული მნიშვნელობა აქვს. ვიწრო გაგებით — ხელოვნების (სკულპტურული ან არქიტექტურული) ნაწარმოები, რომელიც შექმნილია ვისიმე ან რისამე ხსოვნის უკვდავსაყოფად. ძეგლისთვის დამახასიათებელია აქტიური საზოგადოების ზემოქმედების ფუნქცია, რომელიც მჟღავნდება როგორც იდეურ პროგრამაში, ისე მხატვრულ განხორციელებაში. ძეგლი ისე იდგმევა, რომ მისი ხილვა მრავალმა ადამიანმა შეძლოს. იგი მნიშვნელოვან როლს უნდა ასრულებდეს გარემოს ორგანიზებაში. ძეგლის პროტოტიპებს ჯერ კიდევ პირველყოფილ საზოგადოებასა და უძველესი აღმოსავლეთის ცივილიზაციებში ვხვდებით (მაგალითები, პირამიდები, ობელისკები და სხვა), პირველი მემორიალური დანიშნულების ძეგლი ანტიკურ სამყაროში შეიქმნა. ჩამოყალიბდა ძეგლის ძირითადი კომპოზიციური ტიპები — ალეგორიული და პორტრეტული ქანდაკებები, სკულპტურული ჯგუფები, ცხენოსანთა ქანდაკებები, სატრიუმფო თაღები, სვეტები, სტელები. შუა საუკუნეების შემდეგ ქრისტიანულ სამყაროში ძეგლის ყველაზე გავრცელებული სახეობა იყო ჯვარი. რენესანსის ეპოქიდან კი ყველა ტიპის ძეგლი ხელახლა გავრცელდა ევროპაში. დაიდგა საერო ხასიათი ძეგლები. საუკუნიდან გაფართოვდა ძეგლის თემატიკა. მონარქებისა და მხედართმთავრების გვერდით გაჩნდა ხელოვანთა, მეცნიერთა, ლიტერატურულ გმირთა ძეგლები. საუკუნეში განსაკუთრებით აქტუალურია არქიტექტურის მემორიულ ნაგებობათა იდეა. იდეური და მხატვრული თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია დიდ სამამულო ომში (1941—1945) გამარჯვებისადმი მიძღვნილი მონუმენტები ყოფილ სსრ კავშირის მრავალ ქალაქში.

საქართველოში პირველი ქანდაკებები საუკუნის ნახევარში დაიდგა. უმთავრესი მიღწევები ამ სფეროში დაკავშირებულია ქართველი მოქანდაკეების (იაკობ ნიკოლაძე, ვალენტინ თოფურიძე, შოთა მიქატაძე, გიორგი ოჩიაური, გურამ კორძახია, ჯუანშერ მიქატაძე და სხვები) შემოქმედებასთან.
აკაკი ჩაჩუა

აკაკი ჩაჩუა (დ. 16 სექტემბერი, 1969, სამტრედია) — ქართველი მოჭიდავე (ბერძნულ-რომაული სტილი). ღირსების ორდენის კავალერი.

მონაწილეობა მიიღო 2000 წლის სიდნეის ოლიმპიურ თამაშებში, 64 კგ. წონით კატეგორიაში, სადაც ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოსა (1997) და ვერცხლის (1999) პრიზიორი. ნორვეგიისა და ფინეთის საერთაშორისო ტურნირების გამარჯვებული.

ძირითადი შედეგები
ნადეჟდა სავჩენკო

ნადეჟდა სავჩენკო (; დ. 11 მაისი, 1981, კიევი, უკრაინის სსრ, სსრკ) — უკრაინელი პოლიტიკოსი, უკრაინის შეიარაღებული ძალების სამხედრო კაპიტნის წოდებით. უკრაინის შეარაღებული ძალების არმიული ავიაციის მესამე პოლკის ვერტმფრენი მი-24-ის შტურმან-ოპერატორი. უკრაინის უმაღლესი რადის მერვე მოწვევის დეპუტატი პარტია „ბატკივშინადან“ 2014 წლის ნეომრბიდან. ევროპის საპარლამენტო ასამბლეის უკრაინის დელეგაციის წევრი 2014 წლის 25 დეკემბრიდან. უკრაინის გმირი (2015).

ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც რუსულმა მხარემ ის ორი რუსი ჟურნალისტის მკვლელობაში დაადანაშუალა და დონეცკის საქალაქო სასამართლომ მას 22-წლიანი პატიმრობა მიუსაჯა. 2016 წლის 25 მაისს ვლადიმერ პუტინმა სავჩენკო შეიწყალა. ამავე დროს უკრაინულმა მხარემ გაათავისუფლა ორი რუსი სამხედრო — ალექსანდროვი და ეროფეევი.
ხალილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ხალილი შეიძლება აღნიშნავდეს:
ხალილი — სოფელი აზერბაიჯანში, აღსუს რაიონი.
ხალილი — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ბაბექის რაიონი.
ხალილი — სოფელი აზერბაიჯანში, ისმაილის რაიონი.
ხალილი — სოფელი აზერბაიჯანში, ქურდამირის რაიონი.
ხალილი — სოფელი აზერბაიჯანში, შაბრანის რაიონი.
ხალილი — სოფელი აზერბაიჯანში, ჯალილაბადის რაიონი.