iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ნიამეი

ნიამეი — ნიგერის დედაქალაქი და უმსხვილესი ქალაქი. გაშენებულია მდინარე ნიგერზე, თუმცა თავდაპირველად მხოლოდ მის აღმოსავლეთ ნაპირზე დაარსდა. წარმოადგენს ნიგერის ადმინისტრაციულ, კულტურულ და ეკონომიკურ ცენტრს. 2006 წელს ნიამეის მოსახლეობა 774 235 ადამიანს შეადგენდა, თუმცა 2012 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებით ეს რიცხვი 978 029 ადამიანს აღწევს. 1926-1960 წლებში იყო საფრანგეთის სამფლობელო ნიგერის ადმინისტრაციული ცენტრი, ხოლო 1960 წლიდან ნიგერის დედაქალაქია.

ქალაქში განვითარებულია დამუშავებითი მრეწველობა, აწარმოებენ აგურს, კერამიკას, ცემენტს და ქსოვილებს. ქალაქი სატრანსპორტო კვანძია, იქ მდებარეობს საფეიქრო ფაბრიკა და სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის სავაჭრო ცენტრი, ფუნქციონირებს უნივერსიტეტი. ქალაქთან ახლოს მდებარეობს თბოელექტროსადგური და საერთაშორისო აეროპორტი.

ისტორია
 საუკუნის ბოლოს თანამედროვე ნიამეის ადგილას არსებობდა პატარა სოფელი, სადაც რამდენიმე ასეული ადამიანი ცხოვრობდა. იმ პერიოდში დაწყებული ნიგერის დაპყრობის დროს 1892 წელს ამ სოფელში ფრანგმა კოლონიზატორებმა დააარსეს თავიანთი დასაყრდენი სამხედრო პუნქტები. სავაჭრო გზების გზაჯვარედინზე ნიამეის განსაკუთრებულად მოხერხებულმა მდებარეობამ ხელი შეუწყო მის ზრდას.

გეოგრაფია
ნიამეი მდებარეობს მდინარე ნიგერის ორივე ნაპირზე, ქალაქის ტერიტორიას უკავია 239 კმ². ქალაქის საზღვრებში მდინარეში ასევე არსებობს რამდენიმე მომცრო კუნძული.

კლიმატი
ნიამეი მდებარეობს საჰელის სამხრეთით და აქვს მისთვის ტიპური კლიმატი. ის წარმოადგენს რაღაც საშუალოს სუბეკვატორულ და ტროპიკულ კლიმატს შორის. კლიმატი საკმაოდ ცხელია, საშუალო ტემპერატურა მერყეობს იანვარში 24 °-დან 34 °-მდე მაისში, ხოლო წლის საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 29 °-ს. არსებობს გამოკვეთილი ხანმოკლე ნოტიო სეზონი, რომელიც გრძელდება მაისიდან სექტემბრის ჩათვლით და რომლის პიკი აღწევს ივლის-აგვისტოში. მთელი ნალექი მოდის ნოტიო სეზონის დროს. მშრალი სეზონის დროს ნალექები საერთოდ არ მოდის.

მოსახლეობა
ნიამეისთვის, როგორც სხვა დიდი აფრიკული ქალაქებისთვის, დამახასიათებელია მოსახლეობის სწრაფი ზრდა საუკუნის მთელი მეორე ნახევრის განმავლობაში. ქალაქის მოსახლეობის 90 %-ზე მეტი — მუსლიმია. ქალაქის ყველაზე დიდი ეთნიკური ჯგუფებია: სონგაი და ჯერმა, რომლებიც ერთად შეადგენენ მთელი მოსახლეობის 51,1 %-ს; მათ შემდეგ მოდის ჰაუსას ხალხი (34,4 %).

დემოგრაფია
ქალაქის მოსახლეობა წლების მიხედვით:

ადმინისტრაციული დაყოფა
ქალაქი ნიამეი შედგება 5 კომუნისაგან, რომლებიც იყოფიან 44 რაიონად:

დამეგობრებული ქალაქები
ნიამეი იმყოფება მეგობრულ დამოკიდებულებაში შემდეგ ქალაქებთან:
სან-ტომე

სან-ტომე — სან-ტომე და პრინსიპის დედაქალაქი და უმსხვილესი ქალაქი. სახელი დაერქვა თომა მოციქულის პატივსაცემად. სან-ტომე ქვეყნის დედაქალაქია, სან-ტომეს პროვინციის და აგუა-გრანდეს ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია.

ქალაქში მდებარეობს სხვადასხვა სკოლა, ლიცეუმი, პოლიტექნიკური ინსტიტუტი, ორი ბაზარი, სამი რადიოსადგური. ქალაქში მაუწყებლობს არაკომერციული სატელევიზიო სადგური , მუშაობენ კლინიკები და საავადმყოფოები, არსებობს რამდენიმე ქალაქის მოედანი.

ისტორია
დააარსეს პორტუგალიელებმა 1485 წელს. პორტუგალიელები აქ ისეთი მიწების საძებნელად მოვიდნეს, სადაც შაქრის მოყვანა შეიძლებოდა. კუნძული დაუსახლებელი იყო პორტუგალიელების მოსვლამდე, დაახლოებით 1470 წლამდე. რამეთუ სან-ტომე პირდაპირ ეკვატორზე მდებარეობს, აქაური ჰავა მეტად ნოტიო აღმოჩნდა შაქრის მოსაყვანად, რის გამოც ჩამოასახლეს მონები კონგოს სამეფოდან. 1525 წელს პორტუგალიის მეფე ჟუან -მ ამ დასახლებულ პუნქტს ქალაქის სტატუსი მიანიჭა. საუკუნეში აქ აშენდა კათოლიკური საკათედრო ტაძარი. 1575 წელს ქალაქში აიგო სან-სებასტიანის ფორტი , რომელშიც დღეისათვის იმყოფება სან-ტომეს ეროვნული მუზეუმი. 1599 წელს ქალაქი, ისევე როგორც მთლიანად კუნძული, ორი დღით დაიკავეს ნიდერლანდელებმა, ხოლო 1641 წლიდან 1648 წლის ჩათვლით მთელი 7 წლით. შაქრის პლანტაციებში სამუშაოდ აფრიკიდან დიდი რაოდენობით მოჰყავდათ მონები. - საუკუნეებში კუნძული სან-ტომე იყო მონათვაჭრობის მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო ბაზა აფრიკას, ვესტინდოეთსა და ბრაზილიას შორის. დიდი ხნის განმავლობაში იგი იყო პორტუგალიის კოლონიის — სან-ტომე და პრინსიპის დედაქალაქი. 1975 წელს სან-ტომე და პრინსიპი დამოუკიდებელი სახელმწიფო გახდა, ხოლო სან-ტომე — მისი დედაქალაქი.

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს კუნძულ სან-ტომეს ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ეკვატორზე, ატლანტის ოკეანის გვინეის ყურეში. ქალაქი მდებარეობს კუნძულ კაბრაშის სიახლოვეს, ქალაქ ტრინდადიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ქალაქ გვადალუპედან სამხრეთ-აღმოსავლეთით და ქალაქ სანტანიდან ჩრდილო-დასავლეთით. ის ამ ქალაქებთან დაკავშირებულია ავტოგზით. კვირაში ერთხელ ქალაქიდან კაბო-ვერდეში დადის ბორანი.

კლიმატი
ქალაქ სან-ტომეს აქვს სავანების ტროპიკული კლიმატური სარტყელი ხანგრძლივი წვიმიანი სეზონით (ოქტომბრიდან მაისის ჩათვლით) და ხანმოკლე მშრალი სეზონით (ივნისი-სექტემბერი). ნალექების რაოდენობა წელიწადში — 1000 მმ-ზე ცოტათი ნაკლები. ქალაქის ტემპერატურა შედარებით მუდმივია.

მოსახლეობა
ეკონომიკა
სან-ტომე ქვეყნის უდიდესი ქალაქი და ერთ-ერთი უმთავრესი ნავსადგურია. გააქვთ კაკაო, ყავა, პალმის ზეთი, ქოქოსის კაკალი. ქალაქის სიახლოვეს მდებარეობს საერთაშორისო მნიშვნელობის აეროპორტი, რომელიც ასრულებს რეგულარულ რეისებს ანგოლაში, გაბონში, პორტუგალიაში და მეზობელ კუნძულ პრინსიპიზე.

ღირსშესანიშნაობები
ქალაქის ღირსშესანიშნაობებია პრეზიდენტის სასახლე, კათედრალი და კინოთეატრი.
კონაკრი

კონაკრი — გვინეის დედაქალაქი და უმსხვილესი ქალაქი. მდებარეობს ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე და წარმოადგენს გვინეის ეკონომიკურ, ფინანსურ და კულტურულ ცენტრს. 2009 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 1 548 500 ადამიანს შეადგენს. თავდაპირველად ქალაქი კუნძულ ტომბოზე მდებარეობდა, მაგრამ შემდეგ გაფართოვდა და კალუმის ნახევარკუნძულიც მოიცვა.

კონაკრის მოსახლეობის ზუსტი რაოდენობის დადგენა რთულია, თუმცა აშშ-ის აფრიკის საქმეთა სამსახურის მონაცემებით ის 2 მილიონამდე უნდა აღწევდეს. ამ შემთხვევაში, კონაკრიში თავს იყრის გვინეის მოსახლეობის მეოთხედი.

ისტორია
ლეგენდის თანახმად, ქალაქის სახელი მომდინარეობს სახელ „კონადან“, რომელიც ბაგას ხალხის ერთ მეღვინეს ერქვა, დამატებული სიტყვა „ნაკრი“ კი სოსოს ენაზე „სხვა ნაპირს“ ნიშნავს.

ქალაქი მას შემდეგ დაარსდა, რაც 1887 წელს ბრიტანელებმა კუნძული ტომბო ფრანგებს დაუთმეს. მანამდე, 1885 წელს მისი მოსახლეობა 500-მდე ადამიანს ითვლიდა. 1904 წელს კონაკრი საფრანგეთის გვინეის დედაქალაქი გახდა და როგორც საექსპორტო პორტი მალე აყვავდა. ექსპორტზე ძირითადად ქვეყნის შიდა ნაწილიდან გამოგზავნილ მიწისთხილს გზავნიდა.

გვინესი დამოუკიდებლობის მომენტისთვის, 1958 წელს, კონაკრის მოსახლეობა 50 000 ადამიანი იყო. 1980 წელს ამ რიცხვმა 600 000-ს მიაღწია. მიუხედავად იმისა, რომ მისი შედარებით იზოლირებული მდებარეობა ქვეყნის დანარჩენი ნაწილისგან კოლონიზატორებს ხელს აძლევდა, დამოუკიდებლობის შემდეგ დაბრკოლება გახდა ინფრასტრუქტურის განვითარებისათვის.
კოტონუ

კოტონუ — ბენინის ფინანსური დედაქალაქი და ყველაზე დიდი ქალაქი. ლიტორალის დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრი. ოფიციალური მონაცემებით 2013 წლის აღწერის მიხედვით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 679 012 ადამიანს, მაგრამ ზოგიერთი წინასწარი გათვლები აჩვენებენ, რომ ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეიძლება აღწევდეს 1,2 მილიონ ადამიანს. მოსახლეობის რაოდენობა 1960 წელს შეადგენდა 70 000 ადამიანს. ქალაქის ტერიტორია აგრძელებს გაფართოებას, განსაკუთრებით დასავლეთის მიმართულებით. ქალაქი მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთში, ატლანტის ოკეანესა და ნოკუეს ტბას შორის.

მოკლე აღწერა
იმის გარდა, რომ კოტონუ მოსახლეობის რაოდენობის მხრივ ბენინის ყველაზე უფრო დიდი ქალაქია, იქ იმყოფება ქვეყნის მთავრობა დიპლომატიური სამსახურები. ასე, რომ კოტონუ ფაქტიურად არის დედაქალაქი, მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალურად სახელმწიფო დედაქალაქია პორტო-ნოვო. კოტონუ ყველაზე უფრო მეტად ცნობილია, როგორც მთავარი ნავსადგური (კოტონუს ავტონომიური ნავსადგურის გამო), ასევე არსებობს აეროპორტი (კაჯეჰუნი) და პარაკუში მიმავალი რკინიგზა.

დემოგრაფია
1979 წ.: 320 348 (აღწერა)
1992 წ.: 536 827 (აღწერა)
2002 წ.: 665 100 (აღწერა)
2013 წ.: 679 012 (აღწერა)

ღირსშესანიშნაობები
ქალაქ კოტონუს ძირითადი ღირსშესანიშნაობებია: კოტონუს სტადიონი, კოტონუს ტაძარი, ცენტრალური მეჩეთი და 20 ჰექტარი ფართობის დანტოკპას ბაზარი, რომელიც მოიცავს ფეტიშის ბაზარს და აქვს კომერციული ბრუნვა დღე-ღამეში მილიარდ აფრიკულ ფრანკზე მეტი.

კოტონუში მდებარეობს ბენინის ეროვნული უნივერსიტეტი. ქალაქის მეორე ცნობილი ღირსშესანიშნაობაა — მოტოციკლი-ტაქსი, რომელსაც ქვია .
ჯუნა დავითაშვილი

ჯუნა დავითაშვილი (ნამდვილი სახელი და გვარია ევგენია იუშაის ასული სარდისი; დ. 22 ივლისი, 1949 — გ. 8 ივნისი, 2015) — ასურელი ნათელმხილველი, ასტროლოგი და პოეტი. ალტერნატიული მეცნიერებების საერთაშორისო აკადემიის პრეზიდენტი.

ბიოგრაფია
ჯუნა დავითაშვილი დაიბადა 1949 წლის 22 ივლისს კრასნოდარის მხარის სოფელ ურმიაში. როსტოვის სამედიცინო ტექნიკუმის დამთავრებისთანავე მიიღო სამუშაო თბილისში. აქ გაიცნო მომავალი მეუღლე ვიქტორ დავითაშვილი, რომელიც თავის დროზე საქართველოს ყოფილი პრეზიდენტის ედუარდ შევარდნაძის რეფერანტი იყო.

1980 წლიდან ცხოვრობდა და მუშაობდა მოსკოვში. 1990 წელს ორგანიზება გაუწია ალტერნატიული მეცნიერებების საერთაშორისო აკადემიას, ხოლო 1994 წლის ივნისში 5 წლით აირჩიეს არატრადიციული მედიცინის საერთაშორისო ღია უნივერსიტეტის პრორექტორად კოლომბოში. 1997 წელს საკუთარი თავი ასურელი ხალხის დედოფლად გამოაცხადა. ამავე პერიოდში ის რუსეთის პრეზიდენტის ბორის ელცინის მრჩეველი იყო. საპარლამენტო არჩევენებში მონაწილეობის მისაღებად 1995 წელს შექმნა პარტია „ჯუნას ბლოკი“. 2002 წელს 26 წლის ასაკში გარდაეცვალა შვილი — ვახტანგ დავითაშვილი. შვილის გარდაცვალების შემდეგ ეწეოდა კარჩაკეტილ ცხოვრებას. ხანმოკლე დროით ქორწინებაში იმყოფებოდა იგორ მატვიენკოსთან. ჯუნა დავითაშვილი მკურნალობის გარდა დაკავებული იყო ლექსების წერითა და ხატვით. სცენაზე გამოდიოდა იგორ ტალკოვთან და ანდრეი დერჟავინთან ერთად.

მედია წერდა, რომ ჯუნა დავითაშვილის პაციენტებს შორის სხვადასხვა დროს იყვნენ: ლეონიდ ბრეჟნევი, ილია გლაზუნოვი, ანდრეი ტარკოვსკი, ფედერიკო ფელინი, ჯულიეტა მაზინა, მარჩელო მასტროიანი, რობერტ დე ნირო.

1994 წელს დაჯილდოვდა ხალხთა მეგობრობის ორდენით. ჯუნა დავითაშვილი გარდაიცვალა 2015 წლის 8 ივნისს 66 წლის ასაკში. მსახიობ სტანისლავ სადალსკის ცნობით, ჯუნა დავითაშვილი ორი დღის განმავლობაში კომაში იმყოფებოდა.
მბაბანე

მბაბანე — ესვატინის დედაქალაქი და უმსხვილესი ქალაქი, ჰოჰოს რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 94 874 ადამიანს შეადგენს. დაარსდა საუკუნის დასასრული- საუკუნის დასაწყისში, როგორც ციხე-სიმაგრე. ქალაქში მდებარეობს ესვატინის საფონდო ბირჟა.

ისტორია
მას შემდეგ, რაც 1902 წელს ქვეყნის ადმინისტრაციული ცენტრი ბრემერსდორპიდან (ამჟამად მანზინი) მბაბანეში გადმოიტანეს, ქალაქმა სწრაფი ზრდა დაიწყო. სახელი ეწოდა ბელად მბაბანე კუნენეს პატივსაცემად, რომელიც მას ბრიტანელთა გამოჩენამდე მართავდა.

გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე მბაბანესა და მის შენაკად პოლინჯანეზე, მდიმბის მთებში, ზღვის დონიდან 1243 მეტრზე. ავტოგზით და რკინიგზით დაკავშირებულია მოზამბიკის დედაქალაქთან და პორტთან — მაპუტუსთან.

ეკონომიკა
ქალაქში მდებარეობს კვების, სამკერვალო და ლითონგადამამუშავებელი საწარმოები. ხდება სასოფლო-სამეურნეო ნედლეულის გადამუშავება. მბაბანესთან სიახლოვეს მიმდინარეობს ასბესტის დამუშავება.

დამეგობრებული ქალაქები
ფორტ-უერთი, აშშ
ტაიბეი, ტაივანი
მერსინგი, მალაიზია
მელილია, ესპანეთი
მაპუტუ, მოზამბიკი
მასერუ

მასერუ — ლესოთოს დედაქალაქი. მდებარეობს მდინარე კალედონზე, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის სახელმწიფო საზღვარზე. მასერუ ლესოთოს ერთადერთი მოზრდილი ქალაქია, 2006 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 227 880 ადამიანს შეადგენს. ქალაქი დაარსდა როგორც საპოლიციო ბანაკი, ხოლო დედაქალაქად 1869 წელს გაფორმდა, მას შემდეგ, რაც ლესოთო ბრიტანეთის პროტექტორატი გახდა. როდესაც 1966 წელს ქვეყანამ დამოუკიდებლობა მოიპოვა, მასერუმ დედაქალაქის სტატუსი შეინარჩუნა. სახელი სესოთოს ენიდან მომდინარეობს და „წითელ ქვიშაქვიან ადგილს“ ნიშნავს.

ისტორია
ქალაქი 1869 წელს დააარსა მეფე მოშეშ -მა. 1966 წლამდე იყო ბასუტოლენდის ადმინისტრაციული ცენტრი.

გეოგრაფია და კლიმატი
მასერუ მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთში, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის სახელმწიფო საზღვარზე. მდინარე კალედონზე აქ არსებობს ხიდი, რომელიც ამ ორ ქვეყანას ერთმანეთთან აკავშირებს. სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის მხრიდან მასერუსთან ყველაზე ახლოსმდებარე ქალაქია ლედიბრანდი, რომელიც მდებარეობს სამეფოს დედაქალაქიდან 18 კმ-ში. ქალაქი გაშენებულია მალოტის მთების წინ, ზღვის დონიდან 1600 მეტრ სიმაღლეზე. ქალაქის ტერიტორია შეადგენს 138 კმ²-ს. ქალაქის კლიმატი ხასიათდება, როგორც მთის სუბტროპიკული, ცხელი, წვიმიანი ზაფხულით და გრილი ან ცივი ზამთრით. ზაფხულის საშუალო ტემპერატურა (დეკემბრიდან მარტის ჩათვლით) შეადგენს დაახლოებით 22 °-ს, ხოლო ზამთრის საშუალო ტემპერატურა (ივნისიდან სექტემბრის ჩათვლით) შეადგენს დაახლოებით 9 °-ს. ყველაზე თბილი თვეა — იანვარი, როდესაც ტემპერატურა მერყეობს 15 °-დან 33 °-მდე, ხოლო ყველაზე ცივი — ივლისი, ტემპერატურით −3 °-დან 17 °-მდე. ნალექების წლიური დონე შეადგენს 700 მმ-ზე მეტს. მისი დიდი ნაწილი მოდის ზაფხულის თვეებში — ნოემბრიდან აპრილის ჩათვლით.

მოსახლეობა
2006 წლის მონაცემებით მასერუს მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 227 880 ადამიანს, რაც ლესოთოს მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 10 %-ია და ქვეყნის ქალაქის მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით ნახევარია. ყოველ 100 ქალზე მოდის 83 მამაკაცი. ქვეყნის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ მასერუმ განიცადა მოსახლეობის განიცადა მოსახლეობის მკვეთრი ზრდა. 1966 წლის აღწერის თანახმად მისი მოსახლეობა სულ იყო 28 000 ადამიანი, ხოლო 1986 წლის აღწერის მონაცემებით ის უკვე შეადგენდა 110 000 ადამიანს. ქალაქი მასერუს არქიეპარქიის კათოლიკური ცენტრია.

ეკონომიკა
მასერუ — ქვეყნის ეკონომიკისა და კულტურის მთავარი ცენტრია. კვების მრეწველობის საწარმოები; გადამამუშავებელი, სასოფლო-სამეურნეო დარგები, ტანსაცმლის წარმოება. ვაჭრობა თავმოყრილია ორ ცენტრალურ საქმიან რაიონში, რომელიც მდებარეობს კინგსვეის ქუჩის გასწვრივ. დასავლეთის საქმიან რაიონში თავმოყრილია ოფისები, მსხვილი მაღაზიები, რამდენიმე ბანკი. აღმოსავლეთის რაიონში მდებარეობს პატარა მცირე საწარმოები, ბაზრები და კონცენტრირებულია ქუჩის ვაჭრები.

ტრანსპორტი
მოშეშ -ის სახელობის საერთაშორისო აეროპორტი მდებარეობს მასერუდან 18 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით, მაზენოდის გარეუბანში. იგი ასევე სარკინიგზო კვანძია.
ლილონგვე

ლილონგვე — მალავის დედაქალაქი; გაშენებულია ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთით, მდინარე ლილონგვეს ნაპირის დასავლეთით, მოზამბიკის და ზამბიის საზღვართან ახლოს. საავტომობილო გზით უკავშირდება ნავსადგურ სალიმას (ნიასის ტბის სანაპირო). მცხოვრებთა რაოდენობა 902 000 ადამიანი (2009). თამბაქოს მწარმოებელი და გადამამუშავებელი რაიონის ცენტრი.

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს ზღვის დონიდან 1110 მეტრზე, მდინარე ლილონგვეზე, რომელიც მაისიდან ოქტომბრის ჩათვლით პერიოდში, როდესაც ჭარბობს სამხრეთ-აღმოსავლეთის ქარი და თითქმის არ მოდის ნალექები, მეჩხერია. კლიმატი ეკვატორულ-მუსონურია. ყველაზე ცხელი — ნოემბრის თვის საშუალო ტემპერატურაა +25 °, ხოლო ივლისის — +15 °. +30 °-ზე მეტი სიცხე შეიმჩნევა საკმაოდ იშვიათად. ივნის-აგვისტოში იშვიათად დგება სუსხი. ნალექების საშუალო წლიური მაჩვენებლია — 1200 მმ. ქალაქის ტერიტორიაზე ჭარბობს ფოთლოვანი მარადმწვანე ტყეები. ქალაქის 370 აკრი ფართობი ბუნებრივ ნაკრძალს უკავია, სადაც ბევრი სხვადასხვა სახეობის ტროპიკული ფრინველი და ძუძუმწოვარი ბინადრობს, მათ შორის: ვეფხვი, ჯიქი, აფთარი და სხვ. აქვე მოედინება ნიანგებით მდიდარი მდინარე ლინგაძი.

ისტორია
ლილონგვე შედარებით ახალგაზრდა ქალაქია. დააარსეს ინგლისელებმა 1902 წელს. 1975 წელს ქვეყნის დედაქალაქი ზომბიდან ლილონგვეში გადაიტანეს. დღეისათვის ქალაქში გაძლიერებული ტემპებით მიმდინარეობს საცხოვრებელი ბინების მშენებლობა, ასევე ვითარდება განათლების სფერო.

მოსახლეობა, ენა, სარწმუნოება
ლილონგვეში ცხოვრობს დაახლოებით 900 ათასი ადამიანი. უმრავლესობა ეკუთვნის ადგილობრივი წარმოშობის აფრიკელებს: ჩევას, იაოს, ტუმბუკას, ლომვეს, სენას, ტონგას, ნგონდეს, ნგონის ხალხებს. დედაქალაქში ასევე ცხოვრობენ ევროპელები და აზიელები. მაცხოვრებლების თითქმის ნახევარი 15 წელზე ახალგაზრდაა, რაც აიხსნება მოსახლეობის სწრაფი ზრდით და მაღალი შობადობით. ოფიციალურ ენებად ითვლებიან ინგლისური, რომელიც გამოიყენება სახელმწიფო დაწესებულებებში და განათლების სფეროში, და ჩიჩევა. მოსახლეობა სარგებლობს ჩევა და ტუმბუკა ენებით. ქალაქში გავრცელებულია ქრისტიანობა, უფრო მეტად კათოლიციზმი და პრესვიტერიანობა, ნაკლებად ანგლიკანიზმი. დედაქალაქის მოსახლეობის მნიშვნელოვანი რაოდენობა ადგილობრივი აფრიკული სარწმუნოების, ანუ პოლითეიზმის მიმდევარია. მცირე რაოდენობით გავრცელებულია ისლამი.

კულტურული მნიშვნელობა
დედაქალაქის მოზრდილი მოსახლეობის დაახლოებით 44 %, სხვადასხვა შეფასებით, დღემდე გაუნათლებელია. კვალიფიცირებული კადრების უკმარისობის გამო სამედიცინო მომსახურება საკმაოდ ცუდ მდგომარეობაშია. ლილონგვე ძირითადად განაშენიანებულია საკმაოდ უსახური თანამედროვე სახლებით. ახალი ქალაქის ცენტრს სხვადასხვა ადმინისტრაციული შენობები ავსებენ: სამინისტროები, ოფისები, საელჩოები, ტურისტული სააგენტოები. გაცილებით მეტი, მხატვრული თვალსაზრისით საინტერესო და მიმზიდველი ადგილები ეგრეთ წოდებულ ძველ ქალაქში მდებარეობს. მაგალითად, ბაზარი, რომელშიც შეიძლება ყველაზე მრავალფეროვანი საქონლის ყიდვა: ხელით მოხატული ქსოვილები, ვუდუსებური თილისმები, ხის ნიღბები და სხვადასხვა სახის მორთულობები.

დამეგობრებული ქალაქები
ტაიბეი, ტაივანი (1984 წლიდან)
ლუსაკა, ზამბია (2004 წლიდან)
სენ-დენი (რეიუნიონი)

სენ-დენი (არაოფიციალურად: ) — ქალაქი, საფრანგეთის ზღვისიქითა დეპარტამენტ რეიუნიონის ადმინისტრაციული ცენტრი, საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიების ყველაზე დიდი დასახლებული პუნქტი. 2005 წელს სენ-დენიში ცხოვრობდა 133,7 ათასი ადამიანი, 2012 წლის აღწერით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა — 145 238 ადამიანს, ხოლო 2022 წლის აღწერით 156 149 ადამიანს მდებარეობს კუნძულ რეიუნიონზე ინდოეთის ოკეანეში.

კლიმატი
ქალაქში კლიმატი ტროპიკული და ნოტიოა, წლის განმავლობაში ტემპერატურის საკმაოდ მცირე ცვალებადობით. წლის საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 19 °-ს, ნალექების წლიური დონეა – 5109 მმ. ყველაზე უფრო ხშირად წვიმიანი თვეებია – იანვარი და მარტი (ნალექების რაოდენობა 527 მმ), ყველაზე უფრო ნაკლებად წვიმიანი თვეებია – სექტემბერი და ნოემბერი (330 მმ). ყველაზე უფრო მაღალი დაფიქსირებული ტემპერატურაა: 30 °, ყველაზე უფრო დაბალი: 8 °.

ისტორია
სენ-დენი დააარსა ეტიენ რენიომ 1669 წელს კუნძულის ჩრდილოეთში, ხოლო 1738 წელს გახდა კოლონია რეიუნიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

მოსახლეობა
ტრანსპორტი
სენ-დენის ემსახურება როლან გაროსის სახელობის (ფრ. ) აეროპორტი, რომელიც მდებარეობს ქალაქიდან 8 კმ-ით აღმოსავლეთით. აქ მდებარეობს ავიაკომპანია -ის შტაბ-ბინა. სრულდება რეისები პარიზში (ორლი), ანტანანარივუში, ბორდოში, ლიონში, ბანგკოკში, მორონიში, ნანტში, სიდნეიში, იოჰანესბურგში და ზოგიერთ სხვა ქალაქებში.

დამეგობრებული ქალაქები
მეცი 1986 წელი
ნიცა 1961 წელი
ტანჟერი
ტაიუანი 2012 წელი
პორტ-ლუი

პორტ-ლუი — მავრიკის დედაქალაქი. იგი ქვეყნის უმსხვილესი ქალაქი და ქვეყნის მთავარი ნავსადგურია ინდოეთის ოკეანეში. მდებარეობს პორტ-ლუის ოლქში. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქ პორტ-ლუის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 149 226 ადამიანს.

ისტორია
1638 წლისთვის პორტ-ლუის უკვე იყენებდნენ როგორც პორტს. 1735 წელს, ფრანგული მმართველობის ქვეშ იგი მავრიკის ადმინისტრაციული ცენტრი და კეთილი იმედის კონცხის გარშემო მოგზაური გემების მთავარი შესასვენებელი ადგილი გახდა. ქალაქს სახელი მეფე ლუი -ის პატივსაცემად ეწოდა.

მოსახლეობა
ქალაქის მოსახლეობა ძირითადად შედგება მუშების შთამომავლებისგან, რომლებიც კუნძულზე მოხვდნენ ინდოეთიდან საუკუნეში. უფრო ადრე კუნძულზე ცხოვრობდნენ მონები, რომლებიც აქ შემოიყვანეს ინგლისელებმა და ფრანგებმა საუკუნეში. კუნძულის მოსახლეობის 75 %-ზე მეტს შეადგენენ შერეული წარმოშობის ინდოელები, ასევე: ჩინელები, აფრიკელები და ევროპელები.

ეკონომიკა
ქალაქში არსებობს შაქრის, ზეთის და თამბაქოს საწარმოები.

განათლება და კულტურა
ქალაქში არსებობს უნივერსიტეტი და რამდენიმე მუზეუმი.

დაძმობილებული ქალაქები
ლა-პოსესიონი, (რეიუნიონი), 1979 წლიდან.
აჰმადაბადი, ინდოეთი
სენ-მალო, საფრანგეთი 1999 წლიდან
კვებეკი, კანადა
მოცულობა

მოცულობა (აღნიშვნა: ) — ფიზიკური სიდიდე, რომელიც სხეულის სივრცულ ზომას ახასიათებს. მოცულობის ერთეულია კუბური მეტრი (1 მ3). (ასევე, კუბური დეციმეტრი (1 დმ3), კუბური სანტიმეტრი (1 სმ3), კუბური მილიმეტრი (1 მმ3) და ა.შ.). 1 მ3 არის ისეთი კუბის მოცულობა, რომლის წიბოს სიგრძე 1 მეტრია. მოცულობა აღინიშნება ლათინური ასოთი - .

მოცულობის გამოთვლა
სწორი ფორმის სხეულების მოცულობის გამოთვლა მათემატიკური ფორმულით ხდება. არასწორი ფორმის სხეულებისა და სითხეების მოცულობის გამოთვლა ხდება მენზურის საშუალებით. მის სკალას უფრო ხშირად მილიმეტრობით აგრადუირებენ. მყარი სხეულის მოცულობის გასაზომად მენზურაში სითხის გარკვეულ რაოდეენობას ასხამენ და მის მოცულობას სკალაზე აითვლიან (1). შემდეგ მენზურაში მყარ სხეულსაც ჩაუშვებენ და სითხისა და სხეულის საერთო მოცულობას აითვლიან (2). გასაზომი სხეულის მოცულობა გაზომილი ორი სიდიდის სხვაობის ტოლია (=2-1).
სილმარილიონი

სილმარილიონი — ჯ. რ. რ. ტოლკინის ხელნაწერების კრებული, რომლებიც მის სიცოცხლეში დაუსრულებელი დარჩა და მხოლოდ 1977 წელს გამოიცა, მისი შვილის, კრისტოფერ ტოლკინის მიერ, გაი გევრიელ კეის დახმარებით. „სილმარილიონი“, ტოლკინის სხვა ნაწარმოებებთან ერთად, ქმნის ვრცელ, თუმცა არასრულ აღწერას იმ მოვლენებისა, რომლებიც შუახმელეთის ქრონიკიდან არის და წინ უსწრებდა რომანებში „ჰობიტი“ და „ბეჭდების მბრძანებელი“ აღწერილ მოვლენებს.

„ბეჭდების მბრძანებლის“ გამოცემამდე, ტოლკინის გამომცემელი ითხოვა წარმატებული „ჰობიტის“ გაგრძელების შექმნას. ტოლკინმა მას წარუდგინა „სილმარილიონის“ ადრეული ხელნაწერები. მაგრამ გამომცემელმა უარი თქვა მის დაბეჭდვაზე, ვინაიდან შინაარსი მისთვის სრულიად ბუნდოვანი იყო. ამის შემდეგ ტოლკინმა დაიწყო მუშაობა „ბეჭდების მბრძანებლის“ პირველ თავზე, „ნანატრი წვეულება“.

„სილმარილიონის“ არსებული გამოცემა შედგება ხუთი კარისგან. პირველი, „აინულინდალე“, განიხილავს ეას შექმნის ისტორიას. მეორეა „ვალაქუენტა“ - ვალართა და მაიართა აღწერით, რომლებიც ეას ღვთაებები არიან. ძირითადი კარია „ქუენტა სილმარილიონი“, რომელშიც მოთხრობილია პირველ ეპოქამდე და პირველ ეპოქაში მომხდარი მოვლენები, დაკავშირებული სილმარილების ძიებასთან. მეოთხე კარია „აკალაბეთი“, რომელიც მეორე ეპოქაში ნუმენორის განადგურებას აღწერს. ბოლო კარია „ძალაუფლების ბეჭდებისა და მესამე ეპოქის შესახებ“ — შემდგომი და „ბეჭდების მბრძანებელში“ აღწერილი მოვლენების ზოგადი აღწერით.

თავდაპირველად ხუთივე კარი დამოუკიდებელი ნაწარმოებების სახეს ატარებდა, მაგრამ მათი ერთად გამოცემის ჩანაფიქრი კრისტოფერ ტოლკინს ეკუთვნოდა.

წიგნის შესახებ
სილმარილიონმა დიდი როლი ითამაშა ტოლკინის მოყვარულთათვის - მან პასუხი გასცა ბევრ კითხვაზე, რომელიც „ბეჭდების მბრძანებლის“ და „ჰობიტის“ კითხვისას ჩნდებოდა. თავად წიგნი წარმოადგენს არდის ისტორიის ყველაზე მთავარი მოვლენების ქრონოლოგიურ აღწერას, დაწყებული სამყაროს შექმნიდან.
რასა

რასა (ფრანგ. , გვარი, ჯიში, ტომი) — გარკვეულ ტერიტორიაზე ადამიანთა ისტორიულად ჩამოყალიბებული ჯგუფი, რომელსაც აქვს საერთო წარმომავლობა, მსგავსი გარეგნული ნიშნები (კანის, თმის, თვალების ფერი; ცხვირის, სახისა და თავის ქალის ფორმა; სიმაღლე; ასევე სისხლის ჯგუფი და სხვა). ძირითადი რასებია: თეთრი ანუ ევროპეიდული, შავი ანუ ეკვატორულ-ნეგროიდული, ყვითელი ანუ მონღოლოიდური. გამოყოფენ ასევე ორ, ე.წ. წარმოებულ რასას: ამერიკულს (ამერიკანოიდული) და ავსტრალიურს (ავსტრალოიდური). ამერიკანოიდული რასა წარმოქმნილია მონღოლოიდურისგან, თუმცა ზოგიერთი მეცნიერი მას ცალკე რასად მიიჩნევს. ავსტრალოიდური რასა კი წარმოქმნილია ნეგროიდულისაგან. ზოგიერთი მეცნიერი მათაც ცალკე რასად თვლის.

თანამედროვე გეოგრაფიაში რასების საზღვრები პირობითია, მოსახლეობის დიდი ნაწილი წარმოშობილია სხვადასხვა რასის შერევით. ასეთია მაგალითად ამერიკის მოსახლეობა.

ადამიანთა რასობრივი განსხვავება გამოწვეულია გარკვეულ კლიმატურ პირობებში ხანგრძლივი ბინადრობისას ბუნებრივი პირობების ზეემოქმედებით. მაგალითად, თეთრი რასის წარმომადგენლები ძირითადად ზომიერ სარტყელში ცხოვრობენ, რამაც განსაზღვრა ღია ფერის კანი; შავი (ნეგროიდული) რასა ცხელ სარტყელში ჩამოყალიბდა, რამაც განსაზღვრა მუქი ფერის კანი და თვალები, ხუჭუჭა თმა და სხვა. ყვითელი რასის განსახლების ტერიტორიისათვის დამახასიათებელია ხშირი და ძლიერი მტვრიანი ქარები, რასთანაც დაკავშირებულია კანის ფერი, დაპატარავებული ცხვირი, თვალის ვიწრო ჭრილი და სხვა. რასობრივი განსხვავება ძირითადად ფიზიკური ნიშნებით არის გამოხატული და მას არავითარი კავშირი არ აქვს ადამიანის ტვინის განვითარებასთან, სისხლის ხარისხთან. ამ მხრივ ყველა რასის ადამიანი თანასწორია.

დეფინიცია
ბიოლოგიური დეფინიციის მიხედვით, რასა არის პოპულაცია, რომელიც სხვა პოპულაციებისაგან გენების გარკვეული მახასიათებლებით განსხვავდება.

ანთროპოლოგები ადამიანის რასის კლასიფიცირებას კანის ფერზე (პიგმენტაცია) და აღნაგობაზე დაყრდნობით ახდენენ. მიუხედავად იმისა, რომ თანამედროვე ანთროპოლოგები რასის განსაზღვრას გენეტიკური, ბიოქიმიური და იმუნოლოგიური მონაცემების მიხედვით ახდენენ, მივიდნენ დასკვნამდე, რომ „სუფთა რასები“ არ არსებობს და მათი შერევა საუკუნეების განმავლობაში მოხდა.

ბიოლოგიური დეფინიციისაგან განსხვავებით, სოციოლოგები რასას განსაზღვრავენ, როგორც ადამიანთა კატეგორიას, რომელიც მეტნაკლებად გამოირჩევა ისეთი ფიზიკური მახასიათებლებით, როგორიცაა კანის ფერი, თმის ტექსტურა და თვალის ფორმა.

რასა და ეთნოსი
სოციოლოგები განმარტავენ, რომ რასობრივი ჯგუფები განსხვავდებიან ფიზიკური ნიშნების მიხედვით, ხოლო ეთნიკური ჯგუფები კულტურული და ეროვნული მახასიათებლებით.

ეთნიკური ჯგუფი არის ადამიანთა კატეგორია, რომელიც სხვებისაგან გამოირჩევა ძირითადი კულტურული და ეროვნული მახასიათებლებით. გამოყოფენ ეთნიკური ჯგუფის ხუთ ძირითად ნიშანს:

უნიკალური კულტურული თვისებები
თემის შეგრძნება
შეგრძნება, რომ საკუთარი თემი საუკეთესოა
დაბადებიდანვე თემის წევრობა
მიდრეკილება საკუთარი გეოგრაფიული ტერიტორიის პატრონობისაკენ

რასისა და ეთნოსის კლასიფიკაცია წლების განმავლობაში პოლიტიკური, ეკონომიკური და სოციალური მიზნებით გამოიყენებოდა. ჩრდილო-ევროპელები რასის კონცეფციას აფრიკელთა მონობის რაციონალური ახსნისათვის იყენებდნენ - ისინი მიიჩნეოდნენ დამორჩილებულ, დაქვემდებარებულ რასად.