iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კონკორდის მოედანი

კონკორდის მოედანი, საფრანგეთში მეორე უდიდესი მოედანი. მდებარეობს პარიზში, შანზ-ელიზეს დასაწყისში, მე-8 ოლქში.

ისტორია
1748 წელს პარიზის მმართველობამ კონკურსი გამოაცხადა ლუი -ის ქანდაკების აღსამართავად ადგილის შესარჩევად. გადაწყდა ქანდაკება აღემართად ტუილერის ბაღის ბოლოს მდებარე უბრალო მოედანზე, რომელსაც არავითარი სხვა დანიშნულება არ ჰქონდა. ამ მოედანს მაშინ "მბრუნავი ხიდის მოედანი" ეწოდა.
1753 წელს მოედნის მოსაწყობად გამოცხადდა კიდევ ერთი კონკურსი. კონკურსანტების მიერ მიწოდებული იდეებისგან არქიტექტურის სამეფო აკადემიის დირექტორმა, ანჟ-ჟაკ გაბრიელმა შეადგინა პროექტი, რომელიც დამტკიცებულ იქნა 1755 წელს.
ლუი -ის ქანდაკების მშენებლობა დაიწყო ედმონ ბუშარდონმა და დაასრულა ჟან-ბატისტ პიგალმა. მისი ინაუგურაცია მოხდა 1763 წლის 20 ივნისს. საკუთრივ მოედნის მოწყობა კი დასრულდა 1772 წელს და მას ლუი -ის მოედანი დაერქვა.

რევოლუცია
საფრანგეთის რევოლუციის პერიოდში მოედანმა განსაკუთრებული როლი ითამაშა. 1789 წლის 13 ივლისს აქედან დაიწყო ბასტილიისკენ მსვლელობა. 6 ოქტომბერს ამ მოედნიდან შემოვიდნენ პარიზში დაბრუნებული ლუი , მარი-ანტუანეტა და მემკვიდრე უფლისწული.

1792 წელს ლუი -ის მოედანს რევოლუციის მოედანი დაერქვა. მეფის ქანდაკება დაამსხვრიეს და მის მაგივრად თავისუფლების უზარმაზარი ქანდაკება აღმართეს.

1792 წელს ამ მოედანზე აღიმართა გილიოტინა, რომლითაც შედგა ლუი -ის, შემდგომში რობესპიერისა და მისი თანამზრახველების სიკვდილით დასჯა.

1795 წლიდან ადგილს კონკორდის მოედანს უწოდებენ, ეს სახელი ოფიციალურად მკვიდრდება 1830 წელს.

კონკორდის მოედანი - საუკუნეებში
ბაზალეთის ტბა

ბაზალეთის ტბა — ტბა საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ დუშეთის სამხრეთით 5 კმ-ზე. ზღვის დონიდან 879 მ. ზედაპირის ფართობი 1,22 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 7 მ, წყლის მოცულობა 5,55 მლნ. მ³. ტბის ქვაბული წარმოიშვა ბაზალეთის პლატოს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილის მულდისებრი გაღუნვის შედეგად.

გამოირჩევა სამკურნალო თვისებებით. ტბის თვითგაწმენდისა და შევსების პროცესს მიწის წიაღიდან წარმოქმნილი წყლები ახდენენ, ხოლო წყალმცენარეები, რომლებიც ტბაში იზრდებიან უამრავ გამაჯანსაღებელ თვისებას ფლობენ. ბაზალეთის ტბის წყალი სამკურნალოა დერმატოლოგიური და გინეკოლოგიური დაავადებებისთვის, ასევე რევმატიული და ძვალ-სახსროვანი პათოლოგიებისთვისაც. ბაზალეთის ჰაერი კი სასარგებლოა გულ-სისხლძარღვთა და იშემიური დაავადებებისათვის.

ბაზალეთის სასტუმრო კომპლექსი 27 ჰექტარზეა გაშენებული, სადაც ულამაზესი ხეივნები სასტუმროს კოტეჯებსა და კორპუსებს ერთმანეთისაგან ჰყოფს და ჰარმონიულად აკავშირებს მათ. კომპლექსს განსაკუთრებულ ლაზათს ტერიტორიის შუაგულში მდებარე შადრევანი და ხეივნის პირას გაშენებული თეთრსვეტებიანი კოლონადა ანიჭებს, რომელიც სიმბოლურად ქართველი და ებრაელი ხალხის 2500 წლოვან მეგობრობასა და სიყვარულს მიეძღვნა.

მითი
ბაზალეთის ტბა მნიშვნელოვანი ადგილია ქართულ მითოლოგიაში. მითის მიხედვით ტბის ძირას დაკარგული სამოთხეა, მის შუაგულში კი დგას ოქროს აკვანი, რომელშიც წევს მძინარე ყრმა. როდესაც ის ადგება, მხსნელად მოევლინება ქვეყანას. ბაზალეთის ტბის მითი ასახულია ილია ჭავჭავაძის ლექსში „ბაზალეთის ტბა“.

გალერეა
ბაზარი (ქალაქი)

ბაზარი (ძეგამი, ზაგემი) — ისტორიული ქალაქი ფეოდალურ საქართველოში. უცხოურ წყაროებში გვხვდება ძეგამისა და ზეგამის სახელწოდებითაც. მდებარეობდა დღევანდელ ქ. ბელაქნიდან 16 კმ-ის დაშორებით (ახლანდელი აზერბაიჯანი). წყაროებში პირველად მოხსენიებულია 1392 წელს. - საუკუნეებში ბაზარი კახეთის სამეფოს მნიშვნელოვანი სავაჭრო-ეკონომიკური ცენტრი იყო. ბაზარის ეკონომიკურ დაწინაურებაში დიდი როლი შეასრულა მისმა სიახლოვემ აბრეშუმის სავაჭრო გზასთან. ამ გზით აღმოსავლეთ საქართველოს გაცხოველებული ურთიერთობა ჰქონდა შაქსა და შემახასთან. ბაზარი დიდად დააზარალა შაჰ-აბას -ის ლაშქრობებმა ( ს.). ამის შემდეგ ბაზარმა თანდათან დაკარგა ადრინდელი მნიშვნელობა, გაუკაცრიელდა და ნანგრევებად იქცა.
პეტი პალე

პეტი პალე (; მცირე სასახლე) — პარიზში, მე-8 ოლქში მდებარე მუზეუმი. აიგო 1900 წელს უნივერსალური გამოფენისათვის არქიტექტირ შარლ-ლუი ჟიროს გეგმის მიხედვით. 1902 წლიდან იგი გახდა „პარიზის ქალაქის ხელოვნების დარბაზი“. აქ თავსდება ხელოვნების ნიმუშების კოლექციები და ეწყობა აგრეთვე დროებითი გამოფენები. 2001-2005 იგი დაკეტილი იყო განახლებითი სამუშაოების გამო. იგი ხელახლა გაიხსნა 2005 წლის 10 დეკემბერს.
ბაზი (გვარი)

ბაზი — ბუდის მშენებელი საზოგადო მწერების გვარი ფუტკრისებრთა ოჯახისა. საკმაოდ მსხვილი, 3,5 სმ-მდე სიგრძის სხეული ხშირი ბუსუსით აქვს დაფარული. ამჟამად ცნობილია ბაზის 300-მდე სახეობა, რომლებიც ფართოდაა გავრცელებული ზომიერსა და ცივ სარტყელში. ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაში ბაზი შეყვანილია ევროპიდან წითელი სამყურას დამტვერვის მიზნით. ბუდეს აშენებს დედალი ბაზი, კვერცხების დაყრიდან 20-25 დღის შემდეგ იჩეკებიან პირველი „მუშები“, ზაფხულის მიწურულში კი — დედლები და მამლები. განაყოფიერება შემოდგომაზე ხდება, რის შემდეგ მამლები იღუპებიან, დედლები კი მყუდრო ადგილებში იზამთრებენ. ბაზი სასარგებლო მწერია, ითვლება მრავალი მცენარის (მაგ., წითელი სამყურას) საუკეთესო დამმტვერავად (ამის გამო ბოლო დროს ცდილობენ მის მოშინაურებას). ზოგი ბაზი ფაკულტატური პარაზიტია საკუთარ და მონათესავე სახეობის ბუდეში.
ბაზიდიუმიანი სოკოები

ბაზიდიუმიანი სოკოები, ბაზიდიომიცეტები ( „ფუძე, ძირი“ და „სოკო“) — უმაღლესი სოკოების კლასი, რომელთა გამრავლების ორგანოა ბაზიდიუმი. ტიპობრივ მომწიფებულ ბაზიდიუმს 4 ერთუჯრედიანი სპორა (ბაზიდიოსპორა) აქვს, რომლებიც განსაკუთრებულ გამონაზარდებზე — სტერიგმებზე სხედან. გაღივების დროს თითოეული ბაზიდიოსპორა იძლევა პირველად ჰაპლოიდურ მიცელიუმს, რომელიც ჩვეულებრივ მალე იცვლება დიპლოიდურით, რასაც ბაზიდიუმიანი სოკოების უმრავლესობაში წინ უძღვის ერთი და იმავე ან სხვადასხვა (ჰეტეროთალიზმი) მიცელიუმის უჯრედების შერწყმა. მიცელიუმზე ვითარდება ნაყოფსხეულები. შემდეგ მიმდინარეობს მეიოზი, რაც უმეტესად 4 ბირთვის წარმოქმნით მთავრდება. თითოეული ბირთვი ამ დროისთვის უკვე ჩამოყალიბებულ ბაზიდიოსპორებში გადადის.

ბაზიდიუმიანი სოკოების კლასი 15 ათასზე მეტ სახეობას შეიცავს. მრავალი მათგანი იჭმება (ბებერასოკო, დათვისსოკო, არყასოკო და სხვები), ზოგი შხამიანია (შხამასოკო, თეთრი შხამასოკო და სხვა); ზოგიერთი იწვევს მერქნის ლპობას, ზოგიც აზიანებს სასოფლო-სამეურნეო კულტურებს. ნაყოფსხეულებისა და სასპორე სხეულების მიხედვით ბაზიდიუმიანი სოკოები ორ ქვეკლასად იყოფა: ჰოლობაზიდიომიცეტებად და ფრაგმობაზიდიომიცეტებად .
ბაზიერი

ბაზიერი, ბაზიარი (სპარს.) — ქორ-შავარდენთა სანადიროდ დამგეშავ-მწვრთნელი და მეთვალყურე ფეოდალურ საქართველოში. ევალებოდა აგრეთვე შავარდნის ბუდის დაცვა და საშავარდნო გადასახადის აკრეფის თვალყურის დევნება. ვახტანგ მეფის დასტურლამალის მიხედვით (კარი 59, პ. 193-195), იყვნენ ქორის, შავარდნისა და გავაზის ბაზიერები. სამეფო კარის ბაზიერი სანადირო უწყებას ეკუთვნოდა და ბაზიერთუხუცესს ემორჩილებოდა.
ენტონი კარო

სერ ენტონი კარო ( ; დ. 8 მარტი, 1924, ნიუ-მალდენი, ინგლისი — გ. 23 ოქტომბერი, 2013, ლონდონი, ინგლისი) — ინგლისელი აბსტრაქტული სტილის მოქანდაკე, რომელიც ძირითადად „ნაპოვნი“ ინდუსტრიული ობიექტების ლითონის კონსტრუქციებზე მუშაობდა.

კარომ მოდერნიზმი აღმოაჩინა ჰენრი მურის თანაშემწედ მუშაობისას 1950-იან წლებში. ამერიკელ მოქანდაკე დევიდ სმითთან შეხვედრის შემდეგ ადრეულ 1960-იან წლებში კარო მის ადრეული ფიგურულ სტილს თავს ანებებს და იწყებს სკულპტურების შექმნას მზა ლითონის ნაწილების კოლექციების შედუღებითა და ჭანჭიკებით აწყობით. აწყობილ, დასრულებულ ნახელავს შემდგომში იგი ერთ მკვეთრ ფერში ღებავდა.

კარო საერთაშორისო ასპარეზზე პოპულარული 1950-იან წლების ბოლოს გახდა. ამ პერიოდში ის ასევე ასწავლიდა სენტ-მარტინის ხელოვნების სკოლაში (ამჟამად სენტ-მარტინის ხელოვნებისა და დიზაინის კოლეჯი ლონდონში), სადაც შთაგონების წყარო გახდა ბრიტანეთის აბსტრაქციონისტ სკულპტორთა მთელი თაობისთვის, რომელთა შორის იყვნენ ბრიუს მაკლინი, ბარი ფლანაგანი, რიჩარდ ლონგი და გილბერტ ენდ ჯორჯი.

მას ხშირად მიაწერენ პირველად ქანდაკებისთვის კვარცხლბეკის გამოცლას, თუმცა სმითი და ბრინკუში ორივე გაცილებით ადრე იმავე მიმართულებით მოღვაწეობდნენ. კაროს სკულპტურები როგორც წესი საკუთარ თავს ეყრდნობა და პირდაპირ იატაკზე და მიწაზე დევს. ამგვარად ისინი ხსნიან ბარიერს ნამუშევარსა და მაყურებელს შორის, იწვევს რა ამ უკანასკნელს მიუახლოვდეს სკულპტურას და გაეცნოს მას ყველა მხრიდან.

კაროს დაბადების 80 წლისთავის აღსანიშნავად მის ნამუშევართა რეტროსპექტივა მოეწყო ლონდონის ტეიტ მოდერნში 2005 წელს.
ათასწლეულის ხიდი

ლონდონის ათასწლეულის ხიდი — რკინის დაკიდებული საცალფეხო ხიდი მდინარე თემზაზე ლონდონში, ინგლისი, საუზუარკისა და ბლაფრაირსის ხიდებს შორის და ლონდონის ბენკსაიდს სიტისთან აერთებს. ეს იყო პირველი ახალი ხიდი თემზაზე ლონდონში 1894 წელს ტაუერის ხიდის აგების შემდეგ.

ხიდის სამხრეთი ბოლო ახლოა გლოუბ თეატრთან, ბენკსაიდ გალერეასა და ტეიტ მოდერნთან; ჩრდილოეთი ბოლო კი სიტი ოვ ლონდონ სქულთან არის წმინდა პავლეს ტაძრის ქვეშ. ხიდი იმგვარად არის განლაგებული, რომ მდინარის მოპირდაპირე მხრიდან წმ. პავლეს ტაძრის სამხრეთის ფასადი იხსნება და მისი ყველაზე ფოტოგენური ხედია მთელს ქალაქში.
ივანე არგუნოვი

ივანე პეტრეს ძე არგუნოვი (; დ. 1727 — გ. 1802) — რუსი ფერმწერი, რუსული პორტრეტული მხატვრობის სკოლის ერთ-ერთი დამფუძნებელი.

ბიოგრაფია
ივანე არგუნოვი გრაფი შერემეტიევის ყმა იყო და გაიზარდა მისი ბიძის, სემიონ არგუნოვის ოჯახში, რომელიც თავადის ასული ჩერკასკაიას პირადი მოსამსახურე იყო, მოგვიანებით კი გრაფი შერემეტიევის სახლთუხუცესი. მრავალი წლის განმავლობაში სემიონი შერემეტიევის სახლს უვლიდა მილიონნაიას ქუჩაზე სანქტ-პეტერბურგში და სწორედ ამ სახლში გაიზარდა ივანე.

1746-1749 წლებში არგუნოვი ფერწერას სწავლობდა გერმანელ მხატვართან სახელად გეორგ გროოთი, რომელიც იმხანად დედოფალი ელისაბედის კარზე მსახურობდა. ივანე პარალელურად მხატვრულ ტექნიკას სწავლობდა მისი ბიძაშვილებისგან — ფიოდორ ლეონტიევიჩ და ფიოდორ სემიონოვიჩ არგუნოვებთან, რომლებიც სანქტ-პეტერბურგის საიმპერატორო რეზიდენციების დეკორაციებზე მუშაობდნენ.

არგუნოვის პირველი ნამუშევრები იყო ხატები სასახლის ეკლესიისთვის ცარსკოე-სელოში (1753) და ახალი იერუსალიმის მონასტრისთვის (1749). ამავე პერიოდში შექმნა მისი ერთადერთი ისტორიული ფერწერული ტილო `მომაკვდავი კლეოპატრა~. მის ადრეულ პორტრეტთა შორის იყო თავადი ივანე ლობანოვ-როსტოვსკის (1752) და თავადის ქალი ეკატერინა ალექსანდროვნა ლობანოვა-როსტოვსკაიას (1754). ამ ნამუშევრებში შეიმჩნევა ტრადიციული რუსული პარსუნას ხელოვნების შერწყმა ახალი ბაროკოს გავლენასთან.

გალერეა
გრან პალე

გრან პალე ( — დიდი სასახლე) მდებარეობს პარიზში, მე-8 ოლქში, შანზ-ელიზეს განაპირას. მისი ფართობია 40 000 მ2 მუდმივი დარბაზების გარდა მუზეუმში ეწყობა დროებითი გამოფენები.

ისტორია
„ხელოვნების დიდი დარბაზი“ აიგო 1897 წელს ფართო, მაგრამ არაკომფორტული ინდუსტრიის სასახლის ადგილას. იგი გამიზნული იყო 1900 წლის 15 აპრილიდან 12 ნოემბრამდე ჩატარებული მსოფლიო უნივერსალური ექსპოზიციისთვის. შენობის ერთ-ერთ ფრონტონზე არსებული წარწერა გვამცნობს, რომ ამ ძეგლს რესპუბლიკა უძღვნის ფრანგული ხელოვნების სიდიადეს. თავიდან იგი განკუთვნილი იყო დედაქალაქში გამართული დიდი ოფიციალური მანიფესტაციებისთვის.

1975 წელს შენობის ნეფი მიჩნეულ იქნა ისტორიულ მონუმენტად, 2000 წელს კი მთლიანად შენობა ჩაითვალა ისტორიულ ძეგლად.
კიევ-პეჩერის ლავრა

კიევ-პეჩერის ლავრა , აგრეთვე ცნობილი როგორც კიევის ქვაბულთა ლავრა — უძველესი ქვაბულთა მონასტერი კიევში, უკრაინა. დაფუძნდა 1051 წელს ბერების ანტონი და თეოდოსიუსის მიერ და კიევის რუსეთის მართლმადიდებელი ქრისტიანობის უმნიშვნელოვანესი ცენტრი გახდა.

ამჟამად, კიევ-პეჩერის ლავრა, ასევე უკრაინის მართლმადიდებელი ეკლესიის მთავარის მიტროპოლიტ ვოლოდიმირის რეზიდენციის დანიშნულებას ასრულებს.

პირველადი ქრონიკების მიხედვით, ადრეულ მე-11 საუკუნეში, ანტონი, ბერძენი ორთოდოქსი ბერი, მთა ათოს ესფიგმენონის მონასტრიდან, რომელიც წარმოშობით ჩერნიგოვის სამთავროდან იყო, რუსეთში დაბრუნდა და კიევში დაფუძნდა, როგორც კიევის რუსეთის სამონასტრო ტრადიციის მისიონერი. საცხოვრებლად მან მერესტოვის მთის ქვაბულის საკანი აირჩია, რომელიც მდ. დნეპრს გადმოჰყურებდა. მის მოწაფეთა რაოდენობა მალე გაიზარდა. მცირე ხანში კიევის კნიაზმა იზიასლავმა მთელი მთა დაუთმო ანტონის ბერებს, რომელთაც აქ მონასტერი დააარსეს. კომპლექსი კონსტანტინოპოლიდან მოწვეულმა ხუროთმოძღვრებმა ააგეს.

კიევ-პეჩერის ლავრაში მსახურობდა და იქვეა დაკრძალული ქართველი ეპისკოპოსი ანტონი (აბაშიძე).
პალე დე ლა დეკუვერტი

პალე დე ლა დეკუვერტი (ფრანგ. - აღმოჩენის სასახლე), პარიზის მუზეუმი და კულტურულ-სამეცნიერო ცენტრი. მდებარეობს მე-8 ოლქში, ფრანკლინ დელანო რუზველტის გამზირზე. იგი შეიქმნა 1937 წელს ჟან პერენის მიერ ხელოვნებისა და ტექნიკის საერთაშორისო გამოფენისათვის.

აქ იმართება სამეცნიერო კონფერენციები, ექსპერიმენტების ჩვენება . მთავარი მიზანია არა მეცნიერების ვულგარიზება, არამედ მისადმი ინტერესის გაღვივება.

სასახლეში არსებობს რამდენიმე თემისადმი მიძღვნილი დარბაზი, ეს თემებია:
ასტრონომია და ასტროფიზიკა
ქიმია
მათემატიკა
ფიზიკა
ბუნებისმეტყველება

არსებობს ასევე:
ფსიქოტექნიკური ტესტების დარბაზი
მათემატიკასა და ფიზიკაში მცირე სამუშაოებისათვის განკუთვნილი ოთახები.
კიპერმეტროპოლის დარბაზი, რომელმაც ფუნქციონირება შეწყვიტა 2003 წელს.
უნივერსალური ექსპოზიცია (1900)

1900 წლის მსოფლიოს უნივერსალური ექსპოზიცია — საფრანგეთის დედაქალაქ პარიზში ჩატარებული მსოფლიო გამოფენა საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მიღწევების აღსანიშნავად და მომავალი საუკუნის განვითარების დასაჩქარებლად. ექსპოზიცია 50 მილიონზე მეტმა ადამიანმა მოინახულა (იმ დროის მსოფლიო რეკორდი), თუმცა ორგანიზატორებისთვის მომგებიანი არ ყოფილა და საფრანგეთის მთავრობას 2 მილიონი ფრანკი დაუჯდა. ექსპოზიციაზე 76 000 საგამოფენო სტენდი იყო და 1,12 კვ. კმ ფართობი ეჭირა.

ამ ექსპოზიციაზე მოხდა პირველად ხმოვანი კინოსა და ესკალატორის პრეზენტაცია. აქვე გამოფენილი იყო პანორამების და პანორამული ტექნოლოგიების დიდი რაოდენობა, როგორიცაა სინეორამა, მარეორამა და ტრანს-ციმბირული რკინიგზის პანორამა.

ექსპოზიცია გრძელდებოდა 14 აპრილიდან 10 ნოემბრამდე. სპეციალურმა კომიტეტმა გუსტავ ეიფელის ხელმძღვანელობით ოქროს მედალი მიანიჭა ლავრ პროსკურიაკოვის პროექტს ენისეის ხიდისთვის კრასნოიარსკში.

სპეციალურად ექსპოზიციისთვის აგებულ იქნა პარიზის მრავალი დღეისთვის ღირსშესანიშნავი შენობა-ნაგებობა, მათ შორის ლიონის სადგური, ორსეს სადგური (ამჟამად ორსეის მუზეუმი), ალექსანდრე -ის ხიდი, გრან პალე, ლა რუში, და პეტი პალე.
ენდი უორჰოლი

ენდი უორჰოლი ( დ. 6 აგვისტო, 1928 — გ. 22 თებერვალი, 1987) — ამერიკელი მხატვარი, ავანგარდისტი კინოხელოვანი, მწერალი და საზოგადო მოღვაწე. ასევე მოღვაწეობდა როგორც გამომცემელი, მუსიკის პროდიუსერი და მსახიობი. პოპ-არტის მიმდინარეობის ერთ-ერთი დამფუძნებელი აშშ-ში 1950-იან წლებში.

ენდი უორჰოლი იყო პირველი მხატვარი, რომელმაც აღიარა ტრაფარეტული ბეჭდვის შემოქმედებითი პოტენციალი, რომელიც ადრე მხოლოდ სამრეწველო შეფუთვებზე გამოიყენებოდა.

უორჰოლი ყველაზე უკეთ ცნობილია მისი სავაჭრო პროდუქტების შეფუთვების გაფორმებით, ყოველდღიური ობიექტების, როგორიცაა კემპბელის სუპის ქილების, ყაყაჩოს ყვავილების გამოსახულებებით და ბანანით ჯგუფ ველვეტ ანდეგრაუნდის როკ-ალბომზე, ასევე საუკუნის პოპულარული ვარსკვლავების მერილინ მონროს, ელვის პრესლის, ჟაკლინ კენედის, ჯუდი გარლანდისა და ელისაბედ ტეილორი მისი სტილიზებული პორტრეტებით. უორჰოლის ეკუთვნის აგრეთვე ცნობილი სასმელის --ს ეტიკეტის დიზაინი.

ხელოვნების სამყაროს გარეთ უორჰოლი ცნობილია ციტატით „მომავალში ყველა გახდება მსოფლიოში ცნობილი 15 წუთით“. მოგვიანებით რეპორტიორებს მან განუცხადა: „ჩემი ახალი ფრაზაა: თხუთმეტ წუთში ყველა ცნობილი გახდება“.

ენდი უორჰოლი არა მარტო თავისი ნახატებით და ფილმებით არის ცნობილი, არამედ თავისი სტუდიით „“, რომელიც ნიუ-იორკის ბომონდის თავშეყრის ადგილი და 70-იანი წლების ცხოვრების სტილის განსახიერება გახდა.
ყივჩაყები

ყივჩაყები, ასევე ყივჩაღები — თურქულენოვანი ტომი შუა საუკუნეებში (რუსეთში „პოლოვცებს“ უწოდებენ, ხოლო ევროპაში — „კუმანებს“). პირველსაცხოვრისი ვოლგის აღმოსავლეთით ჰქონდათ, საუკუნეში შავიზღვისპირეთში გადასახლდნენ. მისდევდნენ მომთაბარე მესაქონლეობას, ცხოვრობდნენ კარვებში (იურტები). ჰქონდათ წარმართული რწმენები. გავრცელებული იყო სისხლის აღების წესი.

 საუკუნეში პირველყოფილი თემური წყობილება დაიშალა და ფეოდალური საზოგადოება ჩამოყალიბდა. ფეოდალურ ზედაფენას ბაებს უწოდებდნენ. ცხოვრობდნენ ოჯახებად. ოჯახები ერთიანდებოდნენ გვარებად. გვარები ურდოებად, რომელთაც სულთნები ედგნენ სათავეში. რამდენიმე ურდო ქმნიდა ტომს, რომელსაც ხანი მართავდა. ჰყავდათ ცხენოსანი ჯარი. ლაშქრობებში ქალებიც მონაწილეობდნენ. ყივჩაყებმა გაილაშქრეს კიევის რუსეთზე (1068, 1092, 1093, 1096), უნგრეთზე (1070, 1091, 1094), ბიზანტიაზე (1087, 1095). მშვიდობიანობის დროს რუსი მთავრები უნათესავდებოდნენ ყივჩაყ მთავრებს. რუსეთის ბრძოლა ყივჩაყებთან დამთავრდა მათი დიდი ნაწილის განადგურებით (1103-1116). ამის შემდეგ დონის ნაპირებზე დარჩა მხოლოდ სარჩაქ-ხანის პატარა ურდო, რომელსაც მისი ძმა ათრაქა მართავდა. დავით აღმაშენებელმა 1118 წელს საქართველოში 40 ათასი ყივჩაყი გადმოასახლა. აღმაშენებელმა ცოლად შეირთო ყოვჩაყთა ერთ-ერთი მთავრის, ათრაქა შარაღანის ძის ასული გურანდუხტი.

 საუკუნის 80-იან წლებში ყივჩაყები მომძლავრდნენ და რუსეთს შეუტიეს, მაგრამ რუსეთის მთავრების ლაშქრისგან, ხოლო 1223 წელს კალკასთან ბრძოლაში მონღოლებისაგან განცდილი მარცხის (რუსებთან ერთად) შემდეგ დაკარგეს ძალა და გავლენა. ყივჩაყების ნაწილი უნგრეთში გადასახლდა, სხვები ოქროს ურდოს შემადგენლობაში გაითქვიფნენ. რუსების ბრძოლას ყივჩაყებთან აღწერს „ამბავი იგორის ლაშქრობისა“.
ბათმანი

ბათმანი, საწყაო და წონის ერთეული ირანში, ოსმალეთში, რუსეთსა და კავკასიაში, კერძოდ საქართველოში. შემოიღო აყ-ყოიუნლუს თურქმანთა ტომების გამგებელმა უზუნ-ჰასანმა ( საუკუნის ნახევარში). იყენებდნენ აბრეშუმის, მარცვლეულისა და სხვა ასაწონად და საწყაოდ. საუკუნეში საქართველოში გავრცელებული იყო ირანული ბათმანი (საშუალო 3 კგ) და ოსმალური ბათმანი (საშუალო 7,3 კგ). ოსმალურ ბათმანს აღმოსავლეთ საქართველოში თილანის ბათმანი ან თილანი ეწოდებოდა. საუკუნეში საქართველოში ბათმანის წონა ცვალებადი იყო.
ბათო-ყაენი

ბათო-ყაენი, ბათუ, საინ-ხანი (დ. 1208 — გ. 1255) — მონღოლი ხანი (ყაენი), ჯუჩის ძე, ჩინგიზ-ყაენის შვილიშვილი.

მამის სიკვდილის შემდეგ (1227) სათავეში ჩაუდგა ჯუჩის ულუსს. 1236 წელს დაიპყრო დეშთი-ყივჩაყი (ყივჩაყთა ველები), 1237-1243 წლებში მეთაურობდა აღმოსავლეთ ევროპაში ლაშქრობას, რომლის დროსაც უკიდურესი სისასტიკით გაითქვა სახელი. რუსი ხალხის წინააღმდეგობამ, რიაზანის, მოსკოვის, ვლადიმირის, კოზელსკის, კიევისა და სხვა ქალაქების გმირულმა დაცვამ საგრძნობლად დაასუსტა მისი ლაშქარი. 1240 წელს ბათო-ყაენმა აღმოსავლეთ ევროპაში — პოლონეთში, ჩეხიაში, უნგრეთსა და დალმაციაში ილაშქრა. ამ ქვეყნების ხალხთა წინააღმდეგობამ და ზურგში დარჩენილი რუსეთის შიშმა აიძულა იგი 1242 წლის გაზაფხულზე უკან გაბრუნებულიყო. მონღოლთა დიდი ხანის უგედეის სიკვდილის (1241 წლის დეკემბერი) შემდეგ ბათო-ყაენი თავისი მდგომარეობის განსამტკიცებლად ჯუჩის ულუსში დაბრუნდა. 1243 წელს მდ. ვოლგის ქვემოწელზე მან დააარსა ფეოდალური სახელმწიფო ოქროს ურდო (სატახტო ქალაქი სარაი-ბათუ). 1251 წელს მისი მხარდაჭერით ყურულთაიმ იმპერიის დიდ ხანად მუნქე აირჩია. ბათო-ყაენთან ურთიერთობა ჰქონდა საქართველოს, რომელიც ამ დროს მონღოლთა დიდ ყაენს ემორჩილებოდა.
ლეტრიზმი

ლეტრიზმი — ლიტერატურული მიმდინარეობა, რომელიც ჩამოყალიბდა 1945 წელს საფრანგეთში. მის ფუძემდებლად ითვლება იზიდორ იზუ.

ლეტრიზმი ინტერესდება ბგერების პოეტიკით, ონომატოპეებით, ბგერათა შემთხვევითი, მაგრამ მუსიკალური განლაგებით. მისთვის მეორეხარისხოვანია აზრი.
ლეტრიზმი არ უპირისპირდება სიურეალიზმს, არამედ მიზნად ისახავს გააგრძელოს ის, რაც სიურეალისტებმა წამოიწყეს: კაპიტალიზმის წყალობით დამკვიდრებული ცხოვრების წესისადმი გათავისუფლებული მეტყველების მთელი შესაძლებლობების დაპირისპირება.

ლეტრიზმმა ხელოვნების ყველა დარგში შეაღწია, მათ შორის კინემატოგრაფიაში, ცეკვასა და მხატვრობაში.
ლეტრიზმი უარყოფს მეტყველების ორგანიზაციის ყველანაირ კრიტერიუმს, რამაც გამოიწვია ფორმალური ჩიხი, ერთგვარი ელიტიზმი, რომელსაც ზოგჯერ დიქტატორულსაც კი ეწოდებდნენ.
მეცხრე კარიბჭე

„მეცხრე კარიბჭე“ — ესპანურ-ფრანგული ინგლისურენოვანი ფილმი, გადაღებული არტურო პერეზ-რევერტეს მოთხრობის, „დიუმას კლუბის“ მიხედვით. ფილმი გადაღებულია რომან პოლანსკის მიერ. მთავარ როლებში: ჯონი დეპი, ლენა ოლინი, ფრენკ ლანჯელა და ემანუელ სენიე. პირველი ჩვენება ევროპაში შედგა 1999 წლის 25 აგვისტოს.

სიუჟეტი
ლუციფერის მიერ დამზადებული ცხრა გრავიურა დამალულია ძველი წიგნის „წყვდიადის სამეფოს ცხრა კარიბჭე“ სამ ერთნაირ ეგზეპლარში, რომლებიც 1667 წელს გამოიცა და კერძო კოლექციებში გაიბნა ევროპაში. ამ წიგნში დამალულია რთული თავსატეხი, რომლის გამომცნობს შეუძლია გავიდეს ჯოჯოხეთის ცხრავე კარიბჭეში და დედამიწაზე თვით წყვდიადის მეუფეს გამოუძახოს.

დემონოლოგიური წიგნების მდიდარი კოლექციონერი აშშ-იდან ბორის ბოლკანი დაიქირავებს წიგნებით მოვაჭრეს დინ კორსოს (ჯონი დეპი), რათა მან ამ წიგნის ორი დარჩენილი ეგზემპლარი (ერთის მფლობელი თვითონ ბოლკანია) მოიძიოს და დაადგინოს მათგან რომელია ნამდვილი. კორსო კი ძიებისას გადაწყვეტს, თავად დაეუფლოს წინგს. კორსოს ევროპაში მოგზაურობას და წიგნების მოძიებას, მათ შედარებას თან სდევს წიგნების მფლობელების საიდუმლოებით მოცული მკვლელობები და უშედეგო თავდასხმები თვითონ კორსოზე. კორსოსათვის თანდათან ნათელი ხდება, რომ ეს ხდება ლიანა ტელფერის ჩარევით ლიანა ტელფერი ბორის ბოლკანის კუთვნილი ეგზემპლარის წინა მეპატრონის ცოლია. კორსო აღმოაჩენს, რომ მის გარშემო მიმდინარე მოვლენები იმეორებს წიგნის სიუჟეტებს, რომლებიც გამოსახულია გრავიურებში. მაგალითად წიგნში არსებული პირველი გრავიურა გამოხატავდა ცალი ფეხით ჩამოკიდებულ მამაკაცს და სწორედ ასეთ მდგომარეობაში იპოვა კორსომ თავისი მოკლული მეგობარი, რომელთანაც კორსომ „წყვდიადის სამეფოს ცხრა კარიბჭის“ ბოლკანისეული ეგზემპლარი დროებით დამალა.

კორსო სატანისტების კვალზე გადის. მას მთელი ფილმის განმავლობაში ეხმარება საიდუმლოებით მოცული ქალიშვილი (ემანუელ სენიე). დინ კორსო გაიგებს, რომ ამ წიგნის სამივე შემონახული ეგზემპლარი ნამდვილია, მაგრამ მათი ძალა მდგომარეობს გრავიურებში რომელთაგან ზოგიერთი თვით სატანის დაწერილია. ამიტომ საჭიროა სამივე წიგნის ქონა რათა გაიხსნას ჯოჯოხეთის ბჭენი. ბოლკანი ატარებს ცერემონიალს ჯოჯოხეთის ბჭეების გასაღებად, მაგრამ კვდება, რადგან წიგნის მეცხრე გრავიურა ყალბი აღმოჩნდა. ნამდვილი გრავიურა კი ესპანელი ძმების, წიგნის მკინძავების ხელთაა. ნამდვილ გრავიურაზე გამოსახული იყო ლამაზი ქალიშვილის და მწიგნობრის სქესობრივი კავშირი. კორსომ სქესობრივი კავშირი დაამყარებს თავის იდუმალებით მოცულ თანამგზავრთან და სწორედ კორსო გააღებს საბოლოოდ ჯოჯოხეთის ცხრავე კარებს.

როლებში
ჯონი დეპი — დინ კორსო
ლენა ოლინი — ლიანა ტეფლერი
ფრენკ ლანჯელა — ბორის ბალკანი
ემანუელ სენიე — ირენ ადლერი
ბარბარა ჯეფორდი — ბარონეს ფრიდა კესლერი
ჯეკ ტეილორი — ვიქტორ ფარგასი
ნეორეალიზმი

მიმდინარეობისთვის კინემატოგრაფიაში იხილეთ: იტალიური ნეორეალიზმი.

ნეორეალიზმი, ლიტერატურული და კინემატოგრაფიული მიმდინარეობა, რომელიც განვითარდა იტალიაში 1940-1950-იან წლებში.

ნეორეალიზმის მიზანია ასახოს რეალობა ისეთად, როგორიცაა, ყველანაირი შელამაზების, პრობლემათა მიჩქმალვის გარეშე. ეს მიმდინარეობა გამოჩენას იწყებს 1930-იანი წლებიდან ერთი მხრივ ფაშისტური კულტურის, მეორე მხრივ კი დეკადენტური თემების წინააღმდეგ.

ნეორეალისტები მიიჩნევენ, რომ მათი ვალია შეულამაზებლად გადმოსცენ ისტორიული ვითარება, ხალხის მგდომარეობა და ცხოვრება. ისინი ირჩევენ უბრალო, პირდაპირ, ყოველდღიურ სალამაპარკო ენას. თემატიკაში დომინირებს პარტიზანთა ბრძოლის, მშრომელთა მოთხოვნებისა და მოქალაქეების ამბოხების თემები.

ტერმინი ნეორეალიზმი პირველად ამ ეპოქის კინემატოგრაფიას უკავშირდებოდა. ეს იყო ფილმები, რომლებიც იტალიაში არსებულ რეალობასა და სოციალურ პრობლემებს გამოხატავდა. ნეორეალისტური კინოს ყველაზე ცნობილი რეჟისორები არიან: რობერტო როსელინი, ვიტორიო დე სიკა, ლუკინო ვისკონტი. მოგვიანებით ტერმინი გავრცელდა ლიტერატურაშიც.

ნეორეალისტი მწერლები
ელიო ვიტორინი
ჩეზარე პავეზე
ბეპე ფონოლიო
იტალო კალვინო
ალბერტო მორავია
ვასკო პრატოლინი
ფრანჩესკო ჯოვინე
დომენიკო რეა
კარლო ლევი
მარიო ტობინო
კარლო კასოლა

:
: