მარკუს ემილიუს ლეპიდუსი (ტრიუმვირი)

მარკუს ემილიუს ლეპიდუსი , (დ. ძვ. წ. 89 ან 88 — გ. ძვ. წ. 13 წლის ბოლოს ან ძვ. წ. 12 წლის დასაწყისში) — ძველი რომაელი პატრიციუსი, მეორე ტრიუმვირატის წევრი ოქტავიანესა (შემდგომში ავგუსტუსი) და მარკუს ანტონიუსთან ერთად და რომის რესპუბლიკის უკანასკნელი პონტიფექს მაქსიმუსი. თავდაპირველად, ლეპიდუსი იულიუს კეისრის ახლო მოკავშირე იყო.

მიუხედავად იმისა, რომ ლეპიდუსი ნიჭიერი სამხედრო მეთაური იყო და კეისრის გამოსადეგი მიმდევარიც, მას ყოველთვის ტრიუმვირატის ყველაზე სუსტ წევრად წარმოაჩენდნენ. თავისი ეპოქის მოვლენათა ასახვისას, როგორც წესი, იგი წარმოჩინდება, როგორც მარგინალური ფიგურა, განსაკუთრებით, შექსპირის პიესებში. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი მკვლევარი იწონებს ამ შეხედულებას, სხვები ამტკიცებენ, რომ ამის დამამტკიცებელი საბუთები საკმარისი არაა საიმისოდ, რომ გათვალისწინებული არ იქნას ლეპიდუსის მტრების, ძირითადად, ციცერონისა და შემდეგ უკვე ავგუსტუსის მიერ მის წინააღმდეგ წარმოებული პროპაგანდა.

ოჯახი
ლეპიდუსი იყო მარკუს ემილიუს ლეპიდუსის ძე; დედამისი კი შესაძლოა, ლუციუს აპულეიუს სატურნინუსის ქალიშვილი ყოფილიყო. მამამისი სულას სიკვდილის შემდეგ, ხელახლა აღორძინებული პოპულარების ფრაქციის პირველი ლიდერი იყო და ოპტიმატების წინააღმდეგ მოწყობილ წარუმატებელ ამბოხებას მეთაურობდა. ლეპიდუსს ჰყავდა ძმა — ლუციუს ემილიუს ლეპიდუსი.

ლეპიდუსი დაქორწინებული იყო იუნია სეკუნდაზე, მარკუს იუნიუს ბრუტუსისა და იუნია ტერტიას, კასიუს ლონგინუსის ცოლის დაზე. მას და იუნიას სულ მცირე, ერთი შვილი მაინც ჰყავდათ — მარკუს ემილიუს ლეპიდუს უმცროსი.

ბიოგრაფია
კეისრის მოკავშირე
ლეპიდუსი პონტიფიკთა კოლეგიას ჯერ კიდევ ბავშვობაში შეუერთდა. მან თავისი დაიწყო, როგორც -მა, მონეტების მოჭრის ზედამხედველმა, ძვ. წ. 62-58 წლიდან. სულ მალე, ლეპიდუსი იულიუს კეისრის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი მხარდამჭერი გახდა. ძვ. წ. 49 წელს იგი პრეტორად დაინიშნა და სანამ კეისარი საბერძნეთში პომპეუსს დაამარცხებდა, რომსაც განაგებდა. მან უზრუნველყო კეისრის დიქტატორად არჩევა, რაც ამ უკანასკნელმა კონსულად გახდომისათვის გამოიყენა და თერთმეტი დღის შემდეგ დიქტატორობაზე უარი თქვა. ლეპიდუსი ესპანეთის პროვინციის პროკონსულის თანამდებობით დაჯილდოვდა.

ესპანეთში ყოფნისას, ლეპიდუსს მოუწოდეს ჩაეხშო მეზობელი ჰისპანია ულტერიორის გუბერნატორის, კვინტუს კასიუს ლონგინუსის წინააღმდეგ მოწყობილი ამბოხება. ლეპიდუსმა უარი განაცხადა მხარი დაეჭირა კასიუსისათვის, რომელიც კეისრის რეჟიმის ოპონენტს წარმოადგენდა. მან მეამბოხე ლიდერთან, კვესტორ მარცელუსთან მოლაპარაკება გამართა და მავრიტანიის მეფე ბოგუდსაც დაეხმარა მის დასამარცხებლად მოწყობილ თავდასხმაში. კასიუსსა და მის მომხრეებს წასვლის ნება მისცეს და წესრიგი აღდგა. კეისარსა და სენატზე ლეპიდუსის მოლაპარაკებისა და სამხედრო ქმედებების სამართლებრივმა ნაზავმა იმხელა შთაბეჭდილება მოახდინა, რომ მათ ეს უკანასკნელი ტრიუმფით დააჯილდოვეს.

ძვ. წ. 46 წელს, აღმოსავლეთში პომპეუსის განადგურების შემდეგ, ლეპიდუსმა კონსულის თანამდებობა მიიღო. კეისარმა იგი, აგრეთვე, მხედართა მეთაურადაც, ფაქტობრივად, კი საკუთარ მოადგილედ დანიშნა. როგორც ჩანს, კეისარი რომში წესრიგის შენარჩუნების საკითხში ლეპიდუსს მარკუს ანტონიუსზე მეტად ენდობოდა, მას შემდეგ, რაც ძვ. წ. 47 წელს ამ უკანასკნელის ემოციურმა ქმედებებმა არეულობები გამოიწვია. ლეპიდუსი გულწრფელად შოკირებული ჩანდა, როდესაც ლუპერცალიის ფესტივალზე ანტონიუსმა კეისარს პროვოკაციულად შესთავაზა გვირგვინი. ამ ქმედებამ ბიძგი მისცა კეისრის მოსაკლავად ნაჩქარევი შეთქმულების მოწყობას.

როდესაც ძვ. წ. 44 წლის თებერვალში სენატმა კეისარი სამუდამო დიქტატორად აირჩია, მან ლეპიდუსი კიდევ ერთხელ დანიშნა მხედართა მეთაურად.

კეისრის სიკვდილის შემდეგ
როგორც კი ლეპიდუსმა კეისრის მკვლელობის შესახებ შეიტყო, მან გაბედული ქმედება წამოიწყო წესრიგის შესანარჩუნებლად და კამპუს მარტიუსისკენ ჯარი გაგზავნა. თავის არმიაზე დაყრდნობით მან მკვლელების დასჯის წინადადებაც წამოაყენა, თუმცა მარკუს ანტონიუსმა და ავლუს ჰირციუსმა გადაათქმევინეს. მომდევნო დღეს, ლეპიდუსი და ანტონიუსი სენატში სიტყვით გამოვიდნენ და თავიანთი თანამდებობებისა და კეისრის რეფორმების შენარჩუნების სანაცვლოდ, მკვლელებისათვის ამნისტიას დასთანხმდნენ. ლეპიდუსმა პონტიფექს მაქსიმუსის თანამდებობაც მიიღო.

ამ მდგომარეობაში, პომპეუსის გადარჩენილმა ვაჟმა, სექსტუს პომეუსმა, სცადა ესარგებლა არეულობით და ესპანეთს დამუქრებოდა. ლეპიდუსი მასთან მოსალაპარაკებლად გაიგზავნა. მან წარმატებით შეძლო სექსტუსთან შეთანხმების მიღწევა, რითაც მშვიდობა შენარჩუნდა. სენატმა ლეპიდუსს საჯარო სამადლობელი ფესტივალი მიუძღვნა. ამის შემდეგ, იგი მართავდა ესპანეთსაც და ნარბონის გალიასაც.

როდესაც ანტონიუსმა ციზალპურ გალიაზე (ჩრდილოეთი იტალია) ძალის გამოყენებით კონტროლის აღება და დეციმუს ბრუტუსის ჩანაცვლება სცადა, სენატმა, ციცერონის მეთაურობით, ლეპიდუსი ბრუტუსის — კეისრის ერთ-ერთი მკვლელის მხარდასაჭერად გამოიძახა. მან ორჭოფულად უპასუხა და მათ ანტონიუსთან მოლაპარაკების რეკომენდაცია მისცა. მუტინის ბრძოლაში ანტონიუსის დამარცხების შემდეგ, სენატმა ლეპიდუსს შეატყობინა, რომ მისი ჯარები უკვე აღარ იყო საჭირო. მიუხედავად ამისა, ანტონიუსი თავისი გადარჩენილი ძალებით ლეპიდუსის პროვინციისაკენ გაემართა. ლეპიდუსი განაგრძობდა სენატის დარწმუნებას თავის ერთგულებაში, თუმცა ანტონიუსთან მოლაპარაკება დაიწყო. როდესაც მათი არმიები ერთმანეთს შეხვდნენ, ლეპიდუსის ძალების დიდი ნაწილი ანტონიუსს შეუერთდა. ლეპიდუსმა მასთან მოლაპარაკების გზით შეთანხმებას მიაღწია, სენატს კი უმტკიცებდა, რომ მას არჩევანი არ ჰქონდა. ბუნდოვანია იგი თავისმა ჯარმა აიძულა ანტონიუსს შეერთებოდა, ეს მისივე გეგმა იყო თუ მან უბრალოდ აწონ-დაწონა სიტუაცია და საუკეთესო გამოსავალი იპოვა.

მეორე ტრიუმვირატი
ანტონიუსსა და ლეპიდუსს ახლა უკვე ოქტავიანესთან, კეისრის დის შვილიშვილსა და შვილობილთან ჰქონდათ საქმე მოსაგვარებელი. იგი იმ ძალების ერთადერთი გადარჩენილი სარდალი იყო, რომლებმაც ანტონიუსი მუტინასთან (თანამედროვე მოდენა) დაამარცხეს. სენატმა მას ამ ძალების დეციმუს ბრუტუსისათვის გადაცემა მოსთხოვა, მაგრამ ოქტავიანემ უარი განაცხადა. ანტონიუსი და ლეპიდუსი ოქტავიანეს შეხვდნენ მდინარის კუნძულზე, შესაძლოა მუტინასთან ახლოს, თუმცა უფრო სავარაუდოა, რომ ბოლონიის მახლობად. მათი არმიები მოპირდაპირე ნაპირებზე განლაგდნენ. მათ ჩამოაყალიბეს მეორე ტრიუმვირატი და ლეგალიზება მოიპოვეს, როგორც რესპუბლიკის დამადასტურებელმა ტრიუმვირებმა კონსულარული ძალაუფლებით ძვ. წ. 43 წელს გამოცემული საგანგებო კანონით . რადგანაც ტრიუმვირები რიცხობრივ უპირატესობას ფლობდნენ, დეციმუს ბრუტუსის შემორჩენილი ძალები დაიშალა და ტრიუმვირატმა დასავლეთის პროვინციებზე სრული კონტროლი მოიპოვა.

კეისრის, პომპეუსისა და კრასუსის მიერ შექმნილი პირველი ტრიუმვირატისაგან განსხვავებით, მეორე ტრიუმვირატი სამართლებრივად იყო ჩამოყალიბებული. ფაქტობრივად, იგი ჩამოშორდა კონსულებსა და სენატს და რესპუბლიკის აღსასრულის მაცნედ იქცა. მან განაცხადა, რომ სიცილია მისი გავლენის სფეროში უნდა შესულიყო. მოლაპარაკების შემდეგ, მან ალტერნატივა შესთავაზა: ოქტავიანე მიიღებდა სიცილიასა და აფრიკას, თუ იგი დასთანხმდებოდა ლეპიდუსისათვის მისი ძველი პროვინციების დაბრუნებას ესპანეთსა და გალიაში, რომლებიც -ის მიხედვით, სამართლებრივად, ისედაც მისი უნდა ყოფილიყო.

ლეპიდუსს, რომელმაც თავისი ცხოვრების დარჩენილი წლები გაურკვევლობაში გაატარა, პერიოდულად ნებას რთავდნენ რომში დაბრუნებულიყო, რათა მონაწილეობა მიეღო სენატის ზოგიერთ საქმეში. უკვე ავგუსტუსის სახელით ცნობილი ოქტავიანე, გადმოცემის მიხედვით, ლეპიდუსს ამცირებდა ხოლმე, რადგანაც მის ხმას ყოველთვის ყველაზე ბოლოს კითხულობდა. ლეპიდუსი სიმშვიდეში გარდაიცვალა ძვ. წ. 13 წლის ბოლოს ან ძვ. წ. 12 წლის დასაწყისში.