iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კალი (კოლუმბია)

სანტიაგო დე-კალი ან უბრალოდ კალი — ქალაქი დასავლეთ კოლუმბიაში, ვალიე-დელ-კაუკის დეპარტამენტის დედაქალაქი. 2,5 მლნ მცხოვრებით იგი კოლუმბიის მესამე უდიდესი ქალაქია. წარმოადგენს სამხრეთ-დასავლეთ კოლუმბიის მთავარ ურბანულ, კულტურულ და ეკონომიკურ ცენტრს. ხელსაყრელი გეოგრაფიული მდებარეობის წყალობით, კალის ეკონომიკა ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად მზარდია მთელ ქვეყანაში. ქალაქი 1536 წლის 25 ივლისს ესპანელმა კონკისტადორმა სებასტიან დე ბალალკასარმა დააარსა. იუხედავად იმისა, რომ კალი ამერიკის კონტინენეტზე დაფუძნებულ პირველ დასახლებებს შორის იყო, მისი რეალური განვბითარება მხოლოდ საუკუნის შუა წლებიდან დაიწყო.

კალი კოლუმბიის მთავარი სპორტული ცენტრია. ის ერთადერთი კოლუმბიური ქალაქია, რომელმაც პანამერიკულ თამაშებს უმასპინძლა (1971 წელს) და 2013 წელს უმასპინძლებს მეცხრე მსოფლიო თამაშებს, 2014 წელს მსოფლიოს ველოჩემპიონატს და 2015 წელს მსოფლიო ახალგაზრდული ათლეტიზმის ჩემპიონატს.

ესპანელების მოსვლამდე, რეგიონი დასახლებული იყო ადგილობრივი ტომებით, რომლებიც ძირითადად კარიბულ ენებზე საუბრობდნენ.

დაძმობილებული ქალაქები
ლუიზიადის არქიპელაგი

ლუიზიადის არქიპელაგი — არქიპელაგი მარჯნის ზღვაში, კუნძულ ახალი გვინეის სამხრეთ-აღმოსავლეთით (მელანეზია). შედის პაპუა-ახალი გვინეის ტერიტორიის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციულად მიეკუთვნება რეგიონ პაპუას პროვინცია მილნ-ბეის.

გეოგრაფია
ლუიზიადის არქიპელაგი წარმოადგენს ათი დიდი ვულკანური კუნძულების ჯგუფს, გარშემორტყმული მარჯნის რიფებით, და კიდევ დაახლოებით 90 უფრო მცირე მარჯნის კუნძულებს, რომლებიც მდებარეობენ დაახლოებით 200 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით კუნძულ ახალი გვინეიდან. აექიპელაგი გადაჭიმულია 105 კმ მანძილზე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ და 420 კმ-ზე აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ, რომელსაც უკავია დაახლოებით 26 ათასი კმ² ზღვის სივრცე სოლომონის ზღვის ჩრდილოეთსა და მარჯნის ზღვის სამხრეთს შორის. არქიპელაგი მთაგორიანია, სიმაღლე — 806 მეტრი. ლუიზიადის არქიპელაგის ხმელეთის საერთო ფართობი შეადგენს დაახლოებით 1790 კმ²-ს. მათ შორის ყველაზე დიდებია:
ვანატინაი (ტაგულა) — 865,7 კმ²,
როსელი — 260 კმ²,
მისიმა — 202,5 კმ²,
სიდეია — 107 კმ²,
ბასილაკი — 100 კმ²,
პანა ტინანი — 78 კმ²,
პანაეტე — 30 კმ².

ლუიზიადის არქიპელაგზე კლიმატი ნოტიოა, ტროპიკულია, ამიტომ არქიპელაგის კუნძულები დაფარულია ხშირი მცენარეულობით, მათ შორის წვიმიანი ტყეებით. ადგილობრივი ფლორა და ფაუნა განსხვავებულია დიდი მრავალფეროვნებით. გვხვდება რამდენიმე ენდემური სახეობა., თუმცა შეიძლება დავუშვათ, რომ მანამდე გაცილებით ადრე არქიპელაგზე იყვნენ მალაელი და ჩინელი ზღვაოსნები. 1768 წელს კუნძულები ხელახლა აღმოაჩინა უკვე ფრანგმა მოგზაურმა ლუი ანტუან დე ბუგენვილმა, რომელმაც კუნძულებს საფრანგეთის მეფის ლუი -ის პატივსაცემად დაარქვა ეს სახელი (მან პირველმა აღმოაჩინა კუნძული როსელი).

1975 წლიდან ლუიზიადის არქიპელაგი დამოუკიდებელი სახელმწიფო პაპუა-ახალი გვინეის ნაწილია.

ეკონომიკა
არსებობს ოქროს მცირე საბადოები. გაშენებულია ქოქოსის პალმა. მისდევენ თევზჭერას.
სინინი

სინინი — ქალაქი ჩინეთში, ცინხაის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.

გეოგრაფია
ქალაქი განლაგებულია ცინხაი-ტიბეტის პლატოს აღმოსავლეთ ნაწილზე, მდინარე ხუანშუის სანაპიროზე. საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან — 2260 მ. საშუალო წლიური ტემპერატურა — 6°.

მოსახლეობა
2010 წლის აღწერით, სინინში ცხოვრობენ ხუნელები — 74,04 %, ხუეიელები — 16,26 %, ტიბეტელები — 5,51 %, მონღოლები, ტუელები და სხვა ეროვნების ხალხები.

ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული დაყოფა
მოიცავს 5 რაიონს:
რაიონი ჩენჯუნი 
რაიონი ჩენდუნი 
რაიონი ჩენსი 
რაიონი ჩენბეი 

მათ შორის არის ახალი რაიონი ხაიხუ

ეკონომიკა
მეტალურგია, მანქანათმშენებლობა, ქიმიური მრეწველობა. სინანის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს დათუნის ქვანახშირის აუზი. სარკინიგზო ტოტით უკავშირდება ლუნხაის რკინიგზას. მოქმედებს თბოელექტროსადგური.

ღირსშესანიშნაობები
დუნგუანის დიდი მეჩეთი — ყველაზე დიდი მეჩეთი ქალაქში და ერთ-ერთი დიდი ჩინეთში.
ტარის ტაძარი (')
ცინხაის ტბა — ყველაზე დიდი მარილიანი ტბა ჩინეთში.

გზები
ცინხაი-ტიბეტის სარკინიგზო მაგისტრალი
გოდაო 214
გოდაო 315

სპორტი
ქალაქში მდებარეობს საფეხბურთო კლუბი "ცინხაი სენკე".

სინანის დაძმობილებული ქალაქები
იჟევსკი, რუსეთი —2002 წლის 13 მაისიდან.
იბაგე

იბაგე — ქალაქი კოლუმბიაში, ტოლიმის დეპარტამენტის დედაქალაქი, კოლუმბიის მუსიკალური დედაქალაქი. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, კოლუმბიის ანდების ვულკან ნევადო-დე-ტოლიმის სიახლოვეს. მოსახლეობა 650 000 ადამიანს შეადგენს და ამ მხრივ ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე ხალხმრავალი ქალაქია. იგი 1550 წლის 14 ოქტომბერს ესპანელმა კაპიტანმა ანდრეს ლოპეს დე გალარსამ დააარსა. როგორც ტოლიმის დეპარტამენტის დედაქალაქში, იბაგეში განთავსებულია ადგილობრივი მმართველი ორგანოები.

იბაგეს ეკონომიკა ერთ-ერთი უდიდესია მთელ კოლუმბიაში და დაგეგმილია ასევე ერთ-ერთი უდიდესი გახდეს მთელ ამერიკის კონტინენტზე, რაც განპირობებულია განვითარების უდიდესი პოტენციალით. მსოფლიო ბანკის ბიზნესის კეთების სიმარტივის რეიტინგში, იბაგე მეორე ადგილზეა კოლუმბიაში, მანისალესის შემდეგ.

იბაგეს ხშირად „კოლუმბიისა და ამერიკის მუსიკალურ დედაქალაქს“ უწოდებენ, რაც ძირითადად ტოლიმის კონსერვატორიის დამსახურებაა. ქალაქში იმართება მრავალი მუსიკალური ფესტივალი.

დაძმობილებული ქალაქები
ვილიავისენსიო

ვილიავისენსიო — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, მეტის დეპარტამენტის დედაქალაქი. 2005 წლის მონაცემებით, მოახლეობა 361 058 ადამიანს შეადგენს. მდებარეობს დედაქალაქ ბოგოტის სამხრეთ-დასავლეთით.

ვილიავისენსიო გაშენებულია დიდი კოლუმბიურ-ვენესუელურ ვაკეზე, რომელსაც ლიანოსს უწოდებენ, ტროპიკული კლიმატის ზონაში. უზარმაზარ მთებთან და დიდ ვაკესთან სიახლოვის გამო, ვილიავისენსიო კოლუმბიის გეოლოგიური მრავალფეროვნების საუკეთესო მაგალითია. დილას და საღამოს ქალაქში ცივი ბრიზი ქრის, მაშინ, როდესაც დღე საშინლად ცხელია.
მანისალესი

მანისალესი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, კალდასის დეპარტამენტის დედაქალაქი. მიეკუთვნება კოლუმბიის მეყავეობის რეგიონს. მდებარეობს ვულკან ნევადო-დელ-რუისის სიახლოვეს.

ამჟამად, მანისალესი კოლუმბიის ყავის წარმოების მთავარი ცენტრი და უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების მნიშვნელოვანი კვანძია.

მანისალესი დაარსდა 1849 წლის 12 ოქტომბერს, ლიბერალებსა და კონსერვატორებს შორის მიმდინარე სამოქალაქო ომის დროს. დააარსა ოცმა ანტიოკიელმა. მძლავრად იგრძნობა ესპანური გავლენა კულტურასა და მოსახლეობაში.

დაძმობილებული ქალაქები
როსარიო, არგენტინა
მონრეალი, კანადა
ლისაბონი, პორტუგალია
ოქსფორდი, ინგლისი
ბარსელონა, ესპანეთი
ვალენსია, ესპანეთი
ბელიო

ბელიო — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი კოლუმბიაში, ანტიოკიის დეპარტამენტში, დეპარტამენტის დედაქალაქ მედელინის გარეუბანი. მიეკუთვნება აბურის ხეობის მეტროპოლიურ არეალს.

2009 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 532 973 ადამიანს შეადგენს და ამ მაჩვენებლით დეპარტამენტის მეორე უდიდესი ქალაქია მედელინის შემდეგ.

ბელიო 1679 წელს დაარსდა და ატო-ვიეხო ეწოდა, 1913 წელს კი ქალაქის სტატუსი მიენიჭა და ამჟამინდელი სახელი ვენესუელელი საზოგადო მოღვაწის ანდრეს ბელიოს პატივსაცემად ეწოდა.

ძირითადი ეკონომიკური საქმიანობა კონცენტრირებულია ტექსტილის, კონცენტრატების, ორგანიზებული ვაჭრობისა და საინფორმაციო ვაჭრობის ირგვლივ.

კლიმატი
უილიამ კრუქსი

უილიამ კრუქსი (; დ. 17 ივნისი, 1832, ლონდონი — გ. 4 აპრილი, 1919, ლონდონი) — ინგლისელი ფიზიკოსი და ქიმიკოსი. ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1863), პრეზიდენტი (1913-1915). აღმოაჩინა ელემენტი თალიუმი (1861) და გამოყო იგი სუფთა სახით (1862). შეისწავლა რადიომეტრული ეფექტი და შექმნა რადიომეტრი (1873-1874). გამოიკვლია ელექტრონული განმუხტვა აირში და აღმოაჩინა მრავალი მოვლენა აირგანმუხტვის მილებში. 1904 წელს გამოიგონა სპინტარისკოპი — ალფა-ნაწილაკების სარეგისტრაციო ხელსაწყო.
თეთრი ამური

თეთრი ამური — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია ამურის აუზსა და ჩინეთის მდინარეებში. 122 სმ-მდე სიგრძის წაგრძელებული სხეული აქვს და 32 კგ-მდე იწონის. დაფარულია სქელი ქერცლით. სწრაფად იზრდება. ყრის 1 მლნ-მდე კვერცხს. იკვებება უმთავრესად წყლის უმაღლესი მცენარეებით. მოზარდს ბრინჯის პლანტაციებში სარეველების მოსასპობად იყენებენ. აკლიმატიზებულია საქართველოს მრავალ ტბასა და ტბორში (მ. შ. კუმისის ტბაში).
ჩვეულებრივი ბლიკა

ჩვეულებრივი ბლიკა — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. ბლიკას მონოტიპიური გვარის ერთადერთი წარმომადგენელი. ახლოს დგას კაპარჭინასთან. სხეულის სიგრძე 16-19 სმ აღწევს, იშვიათად — 35 სმ-ს. წონა 100 გრ. (ზოგჯერ 1,2 კგ). გავრცელებულია ჩრდილოეთის, ბალტიის, შავი, აზოვისა და კასპიის ზღვების აუზებში. გვხვდება მდინარეებში, ტბებსა და წყალსაცავებში. ტოფობს აპრილის ბოლოდან ივლისამდე. დიდი სარეწაო მნიშვნელობა არ აქვს.
ჩვეულებრივი ციმორი

ჩვეულებრივი ციმორი — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძეა 12–15 სმ (აღწევს 22 სმ-მდე), მასა 80 გ. ზურგი მომწვანო-მურაა, გვერდები ვერცხლისფერი, გასდევს მომწვანო ან მოშავო ლაქები, მუცელი ვერცხლისფერი, ოდნავ მოყვითალოა. ფართოდ არის გავრცელებული ევროპაში. გვხვდება მდინარეებში. წარმოქმნის დიდ გუნდებს. სქესობრივ სიმწიფეს აღწევს 2-4 წლისა. ტოფობს აპრილ-ივნისში პორციებად; ქვირითს ფსკერზე ყრის. იკვებება ფსკერის წვრილი უხერხემლოებით, სხვა თევზების ქვირითით (გაზაფხულზე). წარმოადგენს მრავალი მტაცებელი სარეწაო თევზის საკვებს. სამოყვარულო და სპორტული თევზჭერის ობიექტია. არალის ზღვის აუზის მდინარეებში, ისიქ-ქოლის ტბაში, ციმბირის მდინარეებში (ობიდან ენისეიმდე), ამურის აუზსა და პრიმორიეს მხარეში წარმოქმნის რიგ ქვესახეობებს.
ჭრელი სქელშუბლა

ჭრელი სქელშუბლა — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. პელაგიური სახეობაა. სწრაფად იზრდება. სხეულის სიგრძე 60 სმ აღწევს, წონა 40 კგ. ზოგიერთი ეგზემპლარის სიგრძე 1 მ-ს, ხოლო წონა 70 კგ-ს აღწევს. გვხვდება შორეული აღმოსავლეთის მდინარეებში. 1950-იანი წლებიდან მოყოლებული განხორციელდა ჭრელი და თეთრი სქელშუბლის მასიური განსახლება. ჭრელი სქელშუბლა ინტროდუცირებულია და გავრცელებულია მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. საქართველოში 1962 წლიდან არის აკლიმატიზებული.
იარი ლიტმანენი

იარი ლიტმანენი (; დ. ) — ვეტერანი ფინელი ფეხბურთელი. ფინეთის ყველა დროის ერთ-ერთი ყველაზე ტიტულოვანი ფეხბურთელი და ეროვნული ნაკრების ყოფილი კაპიტანი. ლიტმანენი ცხრაჯერ იყო დასახელებული ფინეთის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად, ხოლო 1995 წელს დაასახელეს ფინეთის წლის საუკეთესო სპორტსმენად, იგი ერთადერთია ფინელ ფეხბურთელებს შორის, სამი ჰიუპიასთან ერთად, ვინც ეს აღიარება მოიპოვა.

საკლუბო კარიერის განმავლობაში ლიტმანენმა ათი სხვადასხვა კლუბის შემადგენლობაში იასპარეზა, მათ შორის ევროპული ფეხბურთის ისეთ გრანდებში, როგორებიც არიან — ბარსელონა, ლივერპული და აიაქსი. სწორედ ჰოლანდიურ აიაქსში გაატარა ლიტმანენმა კარიერის უდიდესი ნაწილი, სადაც მოიპოვა მსოფლიო აღიარება და უამრავი ტიტული მოიპოვა. იგი აიაქსის შემადგენლობაში ოთხჯერ გახდა ქვეყნის ჩემპიონი, 1993–1994 წლების სეზონში ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი, 1995 წელს მოიგო ევროპის ჩემპიონთა თასი, 1996 წელს კი — ფინალში იასპარეზა, 1995 წელს გახდა ევროპის სუპერთასის და საკონტინენტთაშორისო თასის გამარჯვებული, ამავე წელს დასახელებული იყო ოქროს ბურთის ევროპის საუკეთესო ფეხბურთელების სამეულში.
ევროპული ქვაქვეშია

ევროპული ქვაქვეშია — თევზი ქვაქვეშიასებრთა ოჯახისა. ოჯახის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი წარმომადგენელია, რომლის სხეულის სიგრძე 60 სმ აღწევს. გავრცელებულია გრენლანდიის, ისლანდიის, ბრიტანეთის კუნძულების სანაპიროებთან და სხვა. უპირატესობას ანიჭებს ქვიან-ქვიშიან და მღვრიე ფსკერს. მრავლდება დეკემბრიდან მარტის ჩათვლით.
მაგდალენა (მდინარე)

მდინარე მაგდალენა — კოლუმბიის მთავარი მდინარე, მისი სიგრძე შეადგენს 1528 კმ-ს

ბიოლოგია
მდინარე მაგდალენა კვეთს სხვადასხვა ტიპის ეკოსისტემებს, როგორებიცაა: პარამოსი მის სათავეებთან, მშრალი ტყეები მისი ხეობის ზედა ნაწილში, წვიმიანი ტყეები მისი დინების შუა ნაწილში და ჭაობნარს მის ქვედა წელში. მის აუზში უხვად მინადრობს: კაიმანები, იგუანასებრნი, ვარხვისებრნი და ლოქოსებრნი, თუმცა გადაშენების პირას არიან: , კროკოდილი და წითელ-ფეხება კუ. ასევე დამატებით საფრთხეს ქმნის ბეჰემოთის ინვაზიური სახეობა, რომელიც თავიდან შემოიყვანა პაბლო ესკობარმა.
ორნამენტი

ორნამენტი ( — მორთულობა) — თარგი, რომელიც დამყარებულია მისი შემადგენელი ელემენტების გამეორებასა და მონაცვლეობაზე; განკუთვნილია სხვადასხვა ნივთების (ავეჯი, იარაღი, ქსოვილური ნაკეთობები, წიგნები და ა.შ.), არქიტექტურული ნაგებობების (როგორც გარედან, ასევე ინტერიერში), პლასტიკური ხელოვნების ნიმუშების დეკორირებისთვის. პირველყოფილი ადამიანები ორნამენტებს ადამიანის სხეულის მოსახატადაც იყენებდნენ (შეღებვა, ტატუირება). ორნამენტი, როგორც წესი, ავლენს და აქცენტს უკეთებს არქიტექტონიკას ნივთისა, რომელზეც იგია გამოსახულია.
სუბალპური მაღალბალახეულობა

სუბალპური მაღალბალახეულობა — ბალახოვანი მცენარეულობის ტიპი კავკასიისა (განსაკუთრებით მის დასავლეთ ნაწილში) და პალეარქტიკის მთიან რაიონებში. შექმნილია უხეშღეროიანი, ფესურიანი, ბოლქვიანი, დიდფოთლებიანი და კაშკაშაყვავილებიანი მცენარეებით, რომელთა სიმაღლე 1,5 — 3 მ აღწევს. სუბალპური მაღალბალახეულობა ვითარდება ტენიანი ჰავის პირობებში და ნათელ ადგილებში, ზღვის დონიდან 1500—2200 მ სიმაღლეზე. სუბალპური მაღალბალახეულობა ან არყნარ-წიფლნარში, ნეკერჩხლიან ტანბრეცილ და პარკულ ტყეებში, ნაძვნარ-სოჭნარის ველობებზე გვხვდება, ან წმინდა რაყას ქმნის. სუბალპური მაღალბალახეულობის ცენოზების თავისებურება პირველად აღწერეს ფრანგმა მოგზაურებმა და ბოტანიკოსებმა სომიემ და ლევიემ სვანეთში, მდინარე ნენსკრის სათავეებთან.
ევროპული სარდინი

ევროპული სარდინი — ზღვის პატარა თევზი ქაშაყისებრთა ოჯახისა. სხეულის მაქსიმალური სიგრძე 27,5 სმ აღწევს, ჩვეულებრივ 15–20 სმ. აქვს წაგრძელებული, თითქმის ცილინდრული ფორმა, მომრგვალო მუცელი. სიცოცხლის მაქსიმალური ხანგრძლივობა 15 წელი. სქესობრივ სიმწიფეს აღწევს 2 წლისა. ნაყოფიერება 22–53 ათ. ქვირითი. გავრცელებულია ატლანტის ოკეანეში, მათ შორის შავი ზღვის საქართველოს სანაპიროებთან.
ნიტროფენოლები

ნიტროფენოლები — ფენოლის 65 ბირთვში წყალბადის ატომების ნიტროჯგუფებით (2) ჩანაცვლების პროდუქტები. ნიტროფენოლები კრისტალური ნივთიერებებია. მრეწველობაში მონონიტროფენოლების (ო-ნიტროფენოლების და პ-ნიტროფენოლები) მისაღებად შესაბამის ნიტროქლორბენზოლებს აცხელებენ წყალხსნართან ერთად. ნიტროფენოლები შხამებია, მოქმედებენ ნერვულ სისტემაზე. იწვევენ ლორწოვანი გარსისა და კანის გაღიზიანებას. ზღვრული დასაშვები კონცენტრაცია, მაგ, 2,4 დინიტროფენოლისა, ჰაერში 0,05 მგ/მ³-ია.
დიტერ ნოლი

დიტერ ნოლი (; დ. 31 დეკემბერი, 1927, რიზა — გ. 6 თებერვალი, 2008) — გერმანელი მწერალი. გერმანიის კომპარტიის წევრი 1946 წლიდან. იყო გერმანიის ხელოვნების აკადემიის წევრი 1969 წლიდან. წერდა რეპორტაჟებსა და მოთხრობებს. ნოლს ეკუთვნის ნარკვევების კრებულები: „სიახლენი ძველსა და კეთილ მიყრუებულ ქალაქში“ (1952), „ქალბატონი პერლონი“ (1953) და სხვა რეპორტაჟები. ცნობილია მისი რომანი „ვერნერ ჰოლტის თავგადასავალი“. იგი წერდა კინოსცენარებსაც.
ჯორჯ მაქსველ რიჩარდსი

ჯორჯ მაქსველ რიჩარდსი (, დ. 1 დეკემბერი, 1931 — გ. 8 იანვარი, 2018) — პოლიტიკური მოღვაწე, ტრინიდადი და ტობაგოს მეოთხე პრეზიდენტი (2003—2013). განათლებით — ქიმიური მრეწველობის ინჟინერი. 1996 წელს ტრინიდადზე არსებული წმინდა ავგუსტინის უნივერსიტეტის მმართველი იყო. 2003 წლის 17 მარტს აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად ხუთი წლის ვადით, ასევე რიჩარდსი მეორე ვადითაც აირჩიეს და საპრეზიდენტო პოსტი ეკავა 2013 წლის 18 მარტამდე.
პიერ-სენ-მარტენი

პიერ-სენ-მარტენი — კარსტული უფსკრული დასავლეთ პირენეებში, საფრანგეთისა და ესპანეთის საზღვარზე. 1953-1954 და 1966-1979 წლებში ჰქონდა მსოფლიოს უღრმესი მღვიმის სტატუსი. ამჟამად მისი სიღრმე 1408 მ აღწევს. ჯამური სიგრძე დაახლოებით 80 კმ. შესასვლელთა რაოდენობა უდრის 11-ს, რომელთაგან 7 საფრანგეთის, ხოლო 4 ესპანეთის ტერიტორიაზეა. გამომუშავებულია კირქვებში. მასივი თავის დროზე შეისწავლეს ეჟენ ფურნიემ და ედუარდ ალფრედ მარტელმა. მღვიმე ცნობილი გახდა 1950 წლიდან. ერთი წლის შემდეგ, ბელგიელი ფიზიკოსის, მაქს კოზინსის ხელმძღვანელობით, 320 მ-იან ნიშნულზე ჩავიდნენ ჟორჟ ლეპინე, მარსელ ლუბანი და გარუნ ტაზიევი. 1952 წელს გაიმართა მასშტაბური ექსპედიცია, თუმცა მღვიმის შესასვლელ ჭაში ტრაგიკულად დაიღუპა მარსელ ლუბანი. 1953 წელს სპელეოლოგებმა აღმოაჩინეს უზარმაზარი დარბაზი (255 × 245 × 180 მ³). იმ დროისათვის მისი სიღრმე 734 მ აღწევდა.

1954 წელს ნორბერ კასტერემ და სხვებმა აღმოაჩინეს დარბაზი, სადაც ქარის სიჩქარე 40 კმ/სთ აღწევდა. 1955-1956 წლებში კომპანია -მ მიწისქვეშა მდინარის წყლის მოტაცების მიზნით გათხარა 1 კილომეტრიანი გვირაბი, თუმცა პროექტი დიდი ხნით იქნა მივიწყებული. 1973 წლისათვის გამოკვლეული ნაწილის სიღრმე უდრიდა 1332 მ-ს. 1979 წელს პიერ-სენ-მარტენმა სიღრმის მიხედვით პირველობა დაუთმო ჟან-ბერნარის მღვიმეს (1358 მ). 2006 წელს განახლდა ჰესის მშენებლობის პროექტი, 2008 წლის 4 აპრილს გაეშვა 4 მგვტ-იანი ჰიდროელექტროსადგური.
მდინარე მაგდალენას ხეობა

მდინარე მაგდალენას ხეობა — ანდების მასივში, კოლუმბიის ტერიტორიაზე მდებარე ხეობა. ის მდებარეობს ცენტრალური და აღმოსავლეთ კორდილიერებს შორის, მდინარე მაგდალენას გასწვრივ.

საინტერესო ფაქტი
ცნობილია, რომ ევროპელებმა პირველი კარტოფილი 1537 წელს ზუსტად მდინარე მაგდალენას ხეობაში ნახეს, ხოლო ესპანელების მიერ ევროპაში კარტოფილის პირველად ჩატანა მოხდა 1570 წელს.

გეოლოგია
მდინარე მაგდალენას ხეობა წარმოიშვა ტექტონური აქტივობის დროს, რომელსაც ადგილი ჰქონდა მესამეული სისტემის პერიოდში. იგივე მოვლენებმა გამოიწვიეს ცენტრალური კორდილიერების წარმოქმნაც.
ფრედერიკე კაროლინე ნოიბერი

ფრედერიკე კაროლინე ნოიბერი (; დ. 9 მარტი, 1697, რაიხენბახი — გ. 30 ნოემბერი, 1760, დრეზდენი) — გერმანელი მსახიობი ქალი, გერმანული სცენის რეფორმატორი. მისი სასცენო მოღვაწეობა 1717 წელს დაიწყო. გამოდიოდა სასახლის კარის თეატრებში. 1727–1743 და 1744–1750 წლებში ხელმძღვანელობდა საკუთარ დასს ლაიფციგში. იბრძოდა სცენაზე გაბატონებული უხეში ნატურალიზმის, ზღვარგადასული პათოსის, ბუფონადის წინააღმდეგ. დგამდა ფრანგი კლასიცისტების ტრაგედიებს, განმანათლებელთა ტრაგედიებს, განმანათლებელთა დრამებსა და გოტჰოლდ ეფრაიმ ლესინგის ადრინდელ ლიტერატურულ კომედიებს.
ადოლფ ერიკ ნორდენშელდი

ნილს ადოლფ ერიკ ნორდენშელდი (; დ. 18 ნოემბერი, 1832, ჰელსინკი — გ. 12 აგვისტო, 1901, მალმე) — შვედი გეოლოგი და გეოგრაფი. არქტიკის მკვლევარი, ზღვაოსანი, ისტორიკოს-კარტოგრაფი, სტოკჰოლმის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1858). 1864, 1868 და 1872-1873 წლების ექსპედიციებში გამოიკვლია შპიცბერგენის ნაპირები. 1870, 1883 წლებში იკვლევდა გრენლანდიას. 1875, 1876 წლებში მდინარე ენისეის შესართავს. 1878-1879 წლებში ნორდენშელდმა გემ „ვეგათი“ პირველმა გაიარა ჩრდილოეთ საზღვარი ატლანტის ოკეანიდან წყნარ ოკეანეში და სუეცის არხის გავლით 1880 წელს დაბრუნდა შვედეთში. ეს იყო ევრაზიის პირველი შემოვლა. ნორდენშელდის სახელს ატარებს არქიპელაგი, ყურეები, ზღვა, ნახევარკუნძული და სხვა. ნორდენშელდი იყო სანქტ-პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1879). იყო აგრეთვე რუსეთის გეოგრაფიული საზოგადოების საპატიო წევრი (1881).
ნორმანდიის კუნძულები

ნორმანდიის კუნძულები (, , ) — კუნძულთა ჯგუფი ლა-მანშის სრუტეში, კოტანტენის ნახევარკუნძულის დასავლეთ სანაპიროსთან. ეკუთვნის დიდ ბრიტანეთს. ფართობი 196 კმ². შედგება 2 დიდი (ჯერზი, გერნზი) და რამდენიმე მცირე კუნძულისაგან. უმთავრესად აგებულია გნაისებითა და გრანიტებით. სიმაღლე 148 მეტრს აღწევს. გავრცელებულია მდელოები. მისდევენ მებოსტნეობას. განვითარებულია თევზჭერა. მთავარი ქალაქია სენტ-ჰელიერი.
თეორია

თეორია ( — განხილვა, გამოკვლევა) — მოძღვრება, იდეებისა და პრინციპების სისტემა. თეორია გაერთიანებაა განზოგადებული მდგომარეობებისა, რომლებიც ქმნის მეცნიერებას ან მის რომელიმე განყოფილებას. იგი წარმოადგენს სინთეზური ცოდნის ფორმას, რომლის ფარგლებშიც ცალკეული წარმოდგენები, ჰიპოთეზები და კანონები კარგავენ პირვანდელ ავტონომურობას და ხდებიან გლობალური სისტემის ელემენტები. თეორიაში ყოველი დასკვნა გამომდინარეობს სხვა დასკვნებისგან ლოგიკური აზროვნების ზოგიერთ წესზე დაყრდნობით. პროგნოზირების შესაძლებლობა თეორიული კონსტრუქციების შედეგია.
ცენტრალური კორდილიერები (კოლუმბია)

ცენტრალური კორდილიერები — კოლუმბიის ანდების სამი განაყოფისგან ყველაზე დიდი. მასივი გაწოლილია სამხრეთიდან ჩრდილოეთით, კაუკის დეპარტამენტიდან ბოლივარის დეპარტამენტამდე. მასივის უმაღლესი მწვერვალია ნევადო-დელ-უილა, მისი სიმაღლე შეადგენს 5750 მეტრს.

მასივი შემოსაზღვრულია, კაუკას და მაგდალენას მდინარეებით.
სუბალპური სარტყელი

სუბალპური სარტყელი — სიმაღლებრივი ბუნებრივი სარტყელი ზომიერი და სუბტროპიკულ განედების მთებში, სადაც ძირითადად სუბალპური მცენარეულობა და ჰავაა. მდებარეობს ალპური სარტყელსა და მთა-ტყის (ნოტიო რაიონებში) ან მთა-სტეპის (მშრალ რაიონებში) სარტყელს შორის. სუბალპური სარტყლის სიმაღლებრივი მდებარეობა დამოკიდებულია ადგილის განედზე, კალთის ექსპოზიციასა და ჰავის კონტინენტურობაზე. ალპებსა და დასავლეთ კავკასიონზე სუბალპური სარტყელი მდებარეობს 1700—2300 მ სიმაღლეზე, ჰიმალაის სამხრეთ კალთებზე — 3200—400 მ-ზე. დამახასიათებელია მთა-მდელოს ლანდშაფტები (სუბალპური მაღალბალახეულობა განვითარებული მთა-მდელოს ნიადაგებზე) და თოვლის სქელი საბურველი 6—8 თ განმავლობაში, რაც აბრკოლებს ხემცენარეულობის განვითარებას. სუბალპური სარტყელში საუკეთესო საზაფხულო საძოვრებია.
IRB-ის თბილისის თასი 2013

თბილისის თასი 2013 — საერთაშორისო სარაგბო ტურნირის თბილისის თასის პირველი გათამაშება. მატჩები გაიმართა საქართველოს დედაქალაქ თბილისში, ავჭალის სტადიონზე.

მასპინძელი საქართველოს ეროვნული ნაკრების გარდა, ტურნირში მონაწილეობა აგრეთვე მიიღო ურუგვაის ნაკრები, მზარდი ირლანდია და სამხრეთ აფრიკის საპრეზიდენტო .

ცხრილი
მატჩები
1 რაუნდი
2 რაუნდი
3 რაუნდი
ამბროლაურის სახვითი ხელოვნების მუზეუმი

ამბროლაურის ხელოვნების მუზეუმი — სახვითი ხელოვნების მუზეუმი საქართველოში, ქალაქ ამბროლაურში, თამარ მეფის ქუჩის 4 ნომერში. დაფუძნებულია 1965 წელს. მუზეუმში დაცულია ლ. გუდიაშვილის, ელ. ახვლედიანის, დ. კაკაბაძის, უ. ჯაფარიძის, ა. ვარაზის, ბ. ქუთათელაძის, ე. ბაღდავაძის, ქ. მაღალაშვილის, დ. ერისთავის, ზ. ნიჟარაძის, რ. სტურუას, ნ. მეტონიძის, კ. გურულის, ნ. ბოტკოველის, შ. ჩლაიძის და სხვა ქართველ მხატვართა ფერწერული, გრაფიკული, კერამიკული, სკულპტურული ნამუშევრები, ჭედური ხელოვნების ნიმუშები. მუზეუმში დაცულია 565 ექსპონატი. წლის განმავლობაში მუზეუმს 800 დამთვალიერებელზე მეტი სტუმრობს.

სხვა მონაცემები
მუზეუმის ფართობი: 250 კვ/მ
მუდმივი ექსპოზიცია: 150 კვ/მ
პერიოდული გამოფენები: 25 კვ/მ
საცავები: 50კვ/მ

მუზეუმი მუშაობს ყოველდღე, ორშაბათის გარდა, 10 სთ-დან 17 სთ-მდე. მუზეუმში შესასვლელი ბილეთების ფასი უფროსებისათვის 1 ლარს, ხოლო ბავშვებისა და სტუდენტებისათვის 0.50 ლარს შეადგენს.
ვალიედუპარი

ვალიედუპარი — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ჩრდილო-აღმოსავლეთ კოლუმბიაში, სესარის დეპარტამენტის დედაქალაქი. 1550 წელს იგი ესპანელმა კონკისტადორმა ერნანდო დე სანტანამ დააარსა. მდებარეობს სიერა-ნევადო-დე-სანტა-მარტასა და სერანია-დელ-პერიხის მთებს შორის, ხეობაში, მდინარე გუატაპურისა და სესარის ნაპირებთან.

ვალიედუპარი რეგიონისა და სესარის დეპარტამენტის მნიშვნელოვანი სასოფლო-სამეურნეო და აგრო-სამრეწველო ცენტრია, ყოველწლიურად ქალაქი მასპინძლობს ვალიენატო-ლეგენდის ფესტივალს.

1980-ან, 1990-იან და 2000-იანი წლების დასაწყისში ქალაქი ჩართული იყო კოლუმბიის შეიარაღებულ კონფლიქტში, რამაც მას მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა.

ვალიედუპარში მდებარეობს კოლუმბიის ერთ-ერთი ყველაზე თანამედროვე და უსაფრთხო ციხეები.
არმენია (კოლუმბია)

არმენია — ქალაქი კოლუმბიაში, კინდიოს დეპარტამენტის დედაქალაქი. მდებარეობს კოლუმბიის სამ უდიდეს ქალაქს — ბოგოტას (290 კილომეტრით დასავლეთით), მედელინსა და კალის შორის. საშუალო წლიური ტემპერატურა 8 °- 22 °-ს შეადგენს.

ისტორია
ქალაქი 1889 წლის 14 ოქტომბერს ხესუს მარია ოკამპომ დააარსა. იაგუარებზე ნადირობის სიყვარულის გამო მას ზედემტსახელად „ტიგრეროს“ (ვეფხვის მკვლელი) ეძახდნენ. მიწა მან ანტონიო ერერასგან შეიძინა, რაშიც ასი პესო გადაუხადა ოქროს მონეტებში. ოკაპომ ჯერ სავაჭრო ცენტრი ააშენა, შემდეგ კი ტერიტორია მოსახლეებს მიჰყიდა. დაარსებიდან ექვსი თვის შემდეგ, 1890 წლის აგვისტოშო, მოსახლეობამ 100 ადამიანს მიაღწია, რის შემდეგაც ის მთავრობამ კანონიერად სცნო. თავდაპირველად ქალაქს ვილია-ოლგინი ერქვა, იმჟამინდელ პრეზიდენტ კარლოს ოლგინ მალიარინოს პატივსაცემად. ამჟამინდელი სახელი სავარაუდოდ იმ სომხების პატივსაცემად ეწოდა, რომლებიც 1894-97 წლებში, დასავლეთ სომხეთში ოსმალეთის იმპერიის მიერ მოწყობილ მასობრივ ხოცვა-ჟლეტას ემსხვერპლნენ. ხშირად ქალაქს ზედემტსახელად „სიუდად-მილაგროს“ (სასწაულების ქალაქი) უწოდებენ.

ეკონომიკა
საკმაოდ სწრაფად ხდება არმენიის ურბანული ზრდა-განვითარება. ადგილობრივი ეკონომიკა დღემდე ეფუძნება ყავისა და ბანანის წარმოებას. მნიშვნელოვნად ვითარდება ტურიზმი.

გალერეა
დენიელ ო’კონელი

დენიელ ო’კონელი (; დ. 6 აგვისტო, 1775, კერი — გ. 15 აგვისტო, 1847, გენუა) — ირლანდიის ეროვნული მოძრაობის მოღვაწე, მისი ლიბერალური ფრთის ლიდერი. 1823 წელს დააარსა კათოლიკური ასოციაცია, რომელიც სათავეში ჩაუდგა კათოლიკეებისათვის პასიური საარჩევნო უფლების მოპოვებისათვის ბრძოლას. კათოლიკეების ემანსიპაციის აქტის ჩატარების (1829) შემდეგ ირლანდიის ფრაქციას მეთაურობდა ინგლისის პარლამენტში, მხარს უჭერდა ინგლის-ირლანდიის 1801 უნიის გაუქმების მოთხოვნას. 1840 წელს მონაწილეობდა რიპილერების ასოციაციის დაარსებაში.
ბუენავენტურა (კოლუმბია)

ბუენავენტურა — საპორტო ქალაქი კოლუმბიაში, ვალიე-დელ-კაუკის დეპარტამენტში. წარმოადგენს კოლუმბიის მთავარ პორტს წყნარ ოკეანეზე.

2011 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 362 625 ადამიანს შეადგენს. ფართობით დაახლოებით ლოს-ანჯელესის ტოლია.

ქალაქი 1540 წელს ესპანელმა კონკისტადორებმა დააარსეს. ამ დროისთვის ეს ტერიტორია ადგილობრივი ბუსკახას ხალხით იყო დასახლებული. 1600 წელს ის ინდიელებმა დაანგრიეს, თუმცა მოგვიანებით კვლავ აღდგა. ბუენავენტურის აყვავება 1914 წელს პანამის არხის გახსნის შემდეგ დაიწყო.