iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვარდისუბანი (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი)

ვარდისუბანი — სოფელი საქართველოში (კახეთის მხარე), ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში, ვარდისუბნის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ვარდისუბანი, მშვიდობიანი, საქობო, სვიდება).

მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, ლაგოდეხი–წნორის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 240 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 15 კმ-ში.
ისტორია
გვიანდელ შუა საუკუნეებში ვარდისუბნის მიდამოები ჭიაურის მოურავთა — ჩოლოყაშვილთა მიწებში შედიოდა. თანამედროვე სოფელი - საუკუნეების მიჯნაზე რუსეთიდან ჩამოსახლებულმა კოლონისტებმა შექმნეს ნოვო-ვორონცოვკის (შედგომში — ვორონცოვკა) სახელწოდებით. 1908 წელს სოფელში 172 მცხოვრები იყო, ეთნიკურად რუსები. 1918 წლისთვის სოფელში მნიშვნელოვანი ქართულენოვანი მოსახლეობა გაჩნდა და სოფელს ვარდისუბანი ეწოდა. 1923 წელს ვარდისუბნის მოსახლეობა უკვე 553 იყო, ძირითადად ქართველები.

სოფლის აღმოსავლეთ ნაწილში ნაწილში შემორჩენილია გვიანდელი შუა საუკუნეების დარბაზული ეკლესიის ნანგრევი მინაშენით — შესაძლოა ჩოლოყაშვილების მოღვაწეობის კვალი. სოფლის ცენტრში დგას საუკუნის დასაწყისის ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია, რომელიც გოთიკურ სტილში აშენებული კუპელჰალეს ტიპის ნაგებობაა. ზოგჯერ მას, ქართული არქიტექტურისთვის უჩვეულო ფორმების გამო, შეცდომით კირხედ (გერმანულ ეკლესიად) მოიხსენიებენ.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1036 ადამიანი.
ზემო მსხალგორი

ზემო მსხალგორი — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ბაისუბნის ადმინისტრაციულ ერთეულში (კახეთის მხარე).

მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდ. ბაისუბნისხევის (ალაზნის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 380 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 15 კმ-ში. სოფელი საუკუნის დასაწყისში შექმნეს იმერელმა ახალმოსახლეებმა.

ზემო მსხალგორის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 5 კმ-ზე, 2015-2018 წლებში გაითხარა - საუკუნეების სამონასტრო კომპლექსის ნანგრევები. კომპლექსისკენ მიმავალ გზაზე, სოფლიდან 4 კმ-ზე მდებარეობს განვითარებული შუა საუკუნეების ნამოსახლარი, რომელიც გაშლილია 600 მ²-ზე. სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, 3 კმ-ზე ადგილ ნატრუსში შემორჩენილია განვითარებული შუა საუკუნეების „ლაკოს“ დარბაზული ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 513 ადამიანი.
ზემო ხეჩილი

ზემო ხეჩილი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ფონის ადმინისტრაციული ერთეულში (კახეთის მხარე).

მდებარეობს მდინარე კაბალის (ალაზნის მარცხენა შენაკადი) ნაპირზე, ზღვის დონიდან 440 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 21 კმ-ში.

ისტორია
სოფელი ხეჩილი აღმოცენდა საიჯარო გარიგებათა საფუძველზე საუკუნის პირველ წლებში. მანამდე ტყით დაფარული ალაზანსგაღმა მდებარე ამ მიწის დიდი ნაწილი თავად ვაჩნაძეების მამული იყო. ძირითადი თავდაპირველი მოსახლეობა იყო ოსი მოახალშენეები (მ. შ. ვლადიკავკაზიდან). სოფლის სახელი მომდინარეობს კაბალის ხეობის ზემო ნაწილის ადგილობრივი სახელწოდებიდან (ქვემოთს ეწოდებოდა „ფონა“). მომდევნო წლებში აქ ჩამოყალიბდა 2 სოფელი — ზემო ხეჩილი და ქვემო ხეჩილი.

ზემო ხეჩილის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ტყეში, შემორჩენილია გვიანდელი შუა საუკუნეების ციხის „მზეთა მარიამის“ ნანგრევები.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 47 ადამიანი.
ხიზა

ხიზა (ყოფ. ზემო ხიზა) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ნინიგორის ადმინისტრაციულ ერთეულში (კახეთის მხარე).

მდებარეობს მდებარეობს მდინარე ნინოსხევის (ალაზნის აუზი) ორივე ნაპირზე, ზღვის დონიდან 390 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 10 კმ-ში. ხიზის მოსახლეობა ძირითადად 1918 წელს ახალქალაქის მაზრიდან გადმოსახლებული ქართველი კათოლიკეების შთამომავლებია. სოფლის სახელწოდებაც სამცხე-ჯავახეთის ისტორიული ტოპონიმიკიდან მომდინარეობს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 75 ადამიანი.
თამარიანი (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი)

თამარიანი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ჭიაურის ადმინისტრაციულ ერთეულში (კახეთის მხარე).

მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე სვიდების (ალაზნის მარცხენა შენაკადი) ნაპირას, ზღვის დონიდან 220 მ-ზე, ქ. ლაგოდეხიდან 17 კმ-ში.

სოფელი წარმოიქმნა 1908 წელს ალაზნისგაღმა ტერიტორიებზე რუსეთის იმპერიის ცენტრალური გუბერნიებიდან სლავური მოსახლეობის ჩასახლების შედეგად. ახალ დასახლებას მეფისნაცვალ გრაფ ვორონცოვ-დაშკოვის საპატივსაცემოდ დაშკოვკა უწოდეს. 1918-1919 წლებში სოფელში ქართულენოვანი მოსახლეობაც დამკვიდრდა (ძირითადად ქიზიყიდან) და სოფელს თამარიანი ეწოდა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 694 ადამიანი.
თელა (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი)

თელა — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში (ცოდნისკარის თემი), მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე ბაისუბნისხევის ორივე ნაპირზე. ზღვის დონიდან 280 მეტრი, ლაგოდეხიდან 12 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 779 ადამიანი.

2011 წლის 16 ნოემბერს სოფელში ჩამოწოლილი მეწყერის შედეგად ძვ. წ. და საუკუნეების უნიკალური ნივთები აღმოჩნდა. კერძოდ ელინისტური შავპრიალა თიხის ჭურჭელი, დოქები, ბრინჯაოს სამაჯურები და კალმის სამკაულები, რომლებიც ოქროს მტვრით არის დაფარული.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 779 ადამიანი.
ედისა

ედისა — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ხარულის ქედის დასავლეთ კალთაზე. მდინარე დიდი ლიახვის ზემოთში. ჯავა–როკა–ედისის საავტომობილო გზის ბოლო პუნქტი. საკრებულოს ცენტრი (სოფლები: ბრითათა, ედისა, კაბუზთა, ქვემო ერმანი, შუა ერმანი, ჭელიათა, ხოძი). ზღვის დონიდან 1960 მეტრი. ჯავიდან დაშორებულია 40 კმ-ით.

ისტორია
ედისა მდებარეობს ისტორიულ მაღრან-დვალეთში. განვითარებულ შუა საუკუნეებში იგი ამ მხარის ცენტრი იყო. ედისას ქალაქსაც („ქალაქა") უწოდებდნენ – ასე მოიხსენიებს მას გერმანელი მოგზაური ი. გიულდენშტედტი ( ს.). ედისის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს „ცარციათების" ნაქალაქარი, რომელსაც დაახლოებით 3 ჰა ფართობი უჭირავს. მასზე განლაგებული შენობების ნანგრევებში განირჩეოდა ვიწრო ქუჩის ნაკვალევი. ნაგებობების გარდა გაითხარა სამაროვანი. გამოთქმულია მოსაზრება, რომ „ცარციათების" ქალაქი განადგურდა – საუკუნეებში, ქსნის ერისთავებისა და დვალების ბრძოლების დროს. შემორჩენილია ადრინდელი შუა საუკუნეების ქობეთის ზურგიანი კოშკის ნანგრევები, ასევე ედისის და ტბაუაცილის ეკლესები.

დემოგრაფია
ვიქტორია (ბრიტანეთის კოლუმბია)

ვიქტორია (ინგლ. ) — საპორტო ქალაქი კანადაში, პროვინცია ბრიტანეთის კოლუმბიის დედაქალაქი. მდებარეობს კუნძულ ვანკუვერის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ქალაქის მოსახლეობა არის დაახლოებით 83,250 ადამიანი.

დაძმობილებული ქალაქები
ვიქტორიას ჰყავს ხუთი დამეგობრებული ქალაქი:
ხაბაროვსკი, რუსეთი
ნეიპირი, ახალი ზელანდია
მორიოკა, იაპონია
სუჩჟოუ, ჩინეთი
ანაკორტესი, ამერიკის შეერთებული შტატები
დიპლომატიკა

დიპლომატიკა — დამხმარე ისტორიული დისციპლინა, რომელიც შეისწავლის საბუთების (აქტების) ფორმასა და შინაარსს. შუა საუკუნეების დასავლეთ ევროპაში საბუთების კვლევა დაიწყეს იმ მიზნით, რომ ყალბი საბუთები ნამდვილისაგან გაერჩიათ.

მეცნიერული დიპლომატიკის, როგორც ისტორიის დამხმარე დისციპლინის, ჩამოყალიბება და ამ მეცნიერების აღსანიშნავად ტერმინ „დიპლომატიკის“ შემოღება დაკავშირებულია ფრანგი მეცნიერის, ბენედიქტელი ბერის ჟან მაბილიონის (1632-1707) სახელთან, რომელმაც დიპლომატიკის კლასიკური ნაშრომი („ “, 1681 წელი) შექმნა.

აქტში, როგორც დიპლომატიკის საგანში, იგულისხმება დოკუმენტები, რომლებშიც განსაზღვრული იურიდიული ნორმის ფორმით დაფიქსირებულია ეკონომიკური, ან პოლიტიკური გარიგება, ხელშეკრულება „კერძო პირებს“ შორის, „კერძო“ (იურიდიულ ან ფიზიკურ) პირსა და სახელმწიფოს (ან ეკლესიას) შორის, ეკლესიასა და სახელმწიფოს შორის და სახელმწიფოებს შორის.

ამრიგად, დიპლომატიკა არის სააქტო წყაროთმცოდნეობა, რომლის მიზანია, ჯერ ერთი, განსაზღვროს სხვადასხვა ჯგუფის აქტების წარმოშობა და მათი როლი საზოგადოებრივი ურთიერთობის სისტემაში, და მეორეც, მოამზადოს წყარო ისტორიული მიზნით გამოყენებისათვის.

ქართული პრაქტიკული დიპლომატიკა შუა საუკუნეებში წარმოიშვა. საუკუნეში საქართველოში უკვე არსებობდა სახელმძღვანელოები, რომელთა მიხედვითაც ხდებოდა საბუთების შედგენა. - საუკუნეებში მათ სამდივნო წიგნებს უწოდებდნენ.

- საუკუნეების ქართულ სამეფო სიგელ-გუჯართა („მეფეთა წერილთა“) ზოგადი დახასიათება მოგვცა ვახუშტი ბატონიშვილმა ნაშრომში „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“, რომელიც საქართველოში მეცნიერული დიპლომატიკის შექმნის პირველი ცდა იყო.

დიპლომატიკის განვითარებისათვის საკმაოდ დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა საუკუნის ნახევარსა და საუკუნის დასაწყისში ქართული საბუთების კრებულთა გამოცემას.

ქართულ მეცნიერულ დიპლომატიკას საფუძველი ჩაუყარა ივანე ჯავახიშვილის ნაშრომმა „ქართული სიგელთმცოდნეობა, ანუ დიპლომატიკა“ (1926 წ.), სადაც მოცემულია ქართული და უცხოური დიპლომატიკის ზოგადი მიმოხილვა. ნიკო ბერძენიშვილმა შეისწავლა რამდენიმე ძველი ქართული დიპლომატიკური ტერმინი („სიგელი“, „დაწერილი“, „წიგნი“) და ეპიგრაფიკული საბუთების ერთი სახე – „ხელი“. – სს-ის. დასავლეთ საქართველოს საბუთების აგებულება შეისწავლა კონსტანტინე გრიგოლიამ და ა.შ.
ვანელი (ჯავის მუნიციპალიტეტი)

ვანელი — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში (ყოფ. სამხრეთ ოსეთის აო).

ვანელი მდებარეობს ჯავის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე დიდი ლიახვის მარჯვენა მხარეს, ჯავა–როკის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 1340 მ-ზე, ჯავიდან 16 კმ-ში, ცხინვალიდან 40 კმ-ში.
ისტორია
 საუკუნის ნახევარში სოფელი იყო ლიახვის ხეობის ოსების დასამორჩილებლად მოწყობილი რუსული სამხედრო ექსპედიციების (1823, 1830) მარშრუტის ერთ-ერთი პუნქტი. საუკუნის განმავლობაში და საუკუნის დასაწყისისთვისაც ვანელში ეწყობოდა პერიოდული ბაზრობები, სადაც სავაჭრო-გაცვლით საქმიანობისთვის იკრიბებოდნენ როგორც ოსური სოფლებიდან, ასევე ქართლის სხვა მხარეებიდან.

1922 წლიდან ვანელი შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ჯავის რაიონში. საბჭოთა პერიოდში იყო სასოფლო საბჭოს ცენტრი (სოფლები: ბაგიათა, ბაჯიგათა, ზემო კოშკა, თლია, ლიწი, როკათა, სამხრეთი ჩიფრანი, სიდანი, ქვემო ბაქართა, ქვემო კოშკა, ჩრდილო ჩიფრანი, წარითა). 1989 წლის აღწერით სოფელში იყო 37 მცხოვრები. ოლქის გაუქმების (1990) შემდეგ ჯავის მუნიციპალიტეტშია. 1990-იანი წლების დასაწყისიდან, ცხინვალის რეგიონში მიმდინარე კონფლიქტის გამო, სოფელს საქართველოს ხელისუფლება ვერ აკონტროლებს.

ვანელში დგას კავკასიაში მართლმადიდებელი ქრისტიანობის აღდგენის საზოგადოების მიერ საუკუნის ბოლოს აშენებული ეკლესია. სოფლის მიდამოებში შემორჩენილია ტრადიციული კოშკების ნანგრევები.

დემოგრაფია
თანდელთა

თანდელთა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტის მსხლების თემში.

მდებარეობს მდინარე დიდი ლიახვის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1150 მ-ზე, ჯავიდან 1 კმ-ში. 1922-1990 წლებში შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის შემადგენლობაში. 1990-იანი წლების დასაწყისიდან საქართველოს ცენტრალური ხელისუფლების კონტროლს მიღმაა. 1989 წლის აღწერით სოფელში იყო 56 მცხოვრები, ძირითადად ოსები. სოფელში შემორჩენილია გვიანდელი შუა საუკუნეების ქვის კოშკის ნანგრევები.
ზემო როკა

ზემო როკა — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში (როკის თემი).

მდებარეობს კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე დიდი ლიახვის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1800 მ-ზე, ჯავიდან 34 კმ-ში.

სოფელი როკა წყაროებში („ძეგლი ერისთავთა“) პირველად საუკუნეში იხსენიება ვირშელ ქვენიფნეველის დვალებზე ლაშქრობასთან დაკავშირებით. 1922–1990 წლებში იყო სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ჯავის რაიონის ნაწილი. 1989 წლის აღწერით ზემო ხვწეში იყო 93 მცხოვრები, ეთნიკურად ოსები. სოფელში შემორჩენილია გვიანდელი შუა საუკუნეების გეგმით ოთხკუთხა კოშკების ნანგრევები.
ზემო ჯომაღა

ზემო ჯომაღა — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტის როკის თემში.

მდებარეობს კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდ. ლიახვის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 2050 მ-ზე, ჯავიდან 37 კმ-ში. მინიჭებული აქვს მაღალმთიანი დასახლების სტატუსი.

1922–1990 წლებში იყო სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ჯავის რაიონის ნაწილი. 1989 წლის აღწერით სოფელში მუდმივი მოსახლეობა არ იყო.
ზემო ხვწე

ზემო ხვწე — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტის ხვწის თემში (შიდა ქართლის მხარე).

მდებარეობს მდინარე ლიახვის (დიდი ლიახვის) ხეობაში, ზღვის დონიდან 1300 მ-ზე, დაბა ჯავიდან 4 კმ-ში.

ისტორია
სოფელი ხვწე წერილობით წყაროებში ცნობილია საუკუნიდან. 1922–1990 წლებში შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის შემადგენლობაში. 1989 წლის აღწერით ზემო ხვწეში იყო 92 მცხოვრები, ეთნიკურად ოსები.
აჰმეთ ნეჯდეთ სეზერი

აჰმეთ ნეჯდეთ სეზერი (; დ. 13 სექტემბერი, 1941, აფიონყარაჰისარი, თურქეთი) — თურქი პოლიტიკური მოღვაწე. თურქეთის პრეზიდენტი 2000–2007 წლებში.

ბიოგრაფია
აჰმეთ ნეჯდეთ სეზერი დაიბადა ქალაქ აფიონ-ყარაჰისარში, 1941 წლის 13 სექტემბერს. 1958 წელს სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო ანკარის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე და დაიწყო მისი კარიერა ანკარის მოსამართლის თანამდებობაზე დანიშვნით, ხოლო სამხედრო აკადემიაში სამსახურის შემდეგ მუშაობა განაგრძო ანკარის სააპელაციო სასამართლოში, 1983 წელს კი აირჩიეს უმაღლესი სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლედ. 1998 წელს გახდა საკონსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარე. 2000 წელს თურქეთის დიდმა ეროვნულმა ყრილობამ აირჩია პრეზიდენტად. თანამდებობა დაიკავა 26 მაისს.
პალეოგრაფია

პალეოგრაფია ( ძველი და მნიშვნელოვანი, წერა) — ისტორიულ-ფილოლოგიური დისციპლინაა, რომელიც შეისწავლის წერილობითი წყაროების გარეგან მხარეს. კერძოდ, პალეოგრაფია იკვლევს დამწერლობის წარმოშობა-განვითარებას, წერის პროცესთან დაკავშირებულ საკითხებს — საწერ მასალასა და იარაღს, ხელნაწერის მხატვრულ შემკობას, ხელნაწერი წიგნის მომზადებას, დაქარაგმების (შემოკლებით წერის) წესებს, განკვეთილობისა და სასვენ ნიშნებს, პირობით ნიშნებს, ჭვირნიშნებს, კრიპტოგრაფიას (საიდუმლო დამწერლობას).

პალეოგრაფია, როგორც სამეცნიერო ცოდნის სპეციალური სფერო, გაჩნდა საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის დასაწყისში, როგორც ლათინურისა და ბერძნულის, ე.ი. „ნამდვილად ძველი“ დამწერლობის შემსწავლელი მეცნიერება.

 საუკუნის ბოლოდან პალეოგრაფიას გამოეყო დამოუკიდებელი განშტოებები: ეპიგრაფიკა და პაპიროლოგია (პაპირუსზე ტექსტების შესწავლა), აგრეთვე შედარებით ახალი დარგები — ფილიგრანოლოგია და კოდიკოლოგია. ამგვარ ცვლილებებს შესაბამისი კორექტივები შეჰქონდა თავად პალეოგრაფიის განმარტებაში.

 საუკუნის შუა წლებიდან პალეოგრაფიაში გამოიკვეთა ტენდენცია, კვლევის სფეროში ჩაერთოთ ყველა სახის ძეგლების დამწერლობა, მიუხედავად მათი მასალისა. ე.ი. პალეოგრაფიის შესწავლის ობიექტი გახდა არა მხოლოდ დამწერლობა სანთლის დაფებზე, პერგამენტზე, ქაღალდზე, არამედ წარწერები მყარ საგნებზე, პაპირუსზე.

 საუკუნის 50-იან წლებამდე პალეოგრაფია თავისი მნიშვნელობის შესაბამისად მხოლოდ ძველ ხელნაწერებს შეისწავლიდა. მეცნიერები სულ უფრო ხშირად აყენებდნენ საკითხს ახალი დროის დოკუმენტების პალეგრაფიული შესწავლის აუცილებლობის შესახებ. ამასთანავე, მეცნიერთა ნაწილს მიზანშეწონილად მიაჩნდა, ეს სფერო ახალ დისციპლინად გამოყოფილიყო — „ნეოგრაფიის“, „ნეოტეროგრაფიის“ ან „დამწერლობათმცოდნეობის“ სახელწოდებით.

პალეოგრაფიაში შემუშავებულია კვლევის სპეციფიკური მეთოდები, გრაფიკული მონაცემების ანალიზის ტექნიკა, ხელნაწერთა დათარიღების მეთოდიკა პალეოგრაფიული ნიშნების ერთიანობით და სხვა.

პალეოგრაფიულ მონაცემებზე დაყრდნობით შეიძლება დაუთარიღებელი წერილობითი ძეგლების დათარიღება, ზოგჯერ გადამწერის ვინაობის დადგენაც.

სხვადასხვა დამწერლობას სწავლობს სათანადო პალეოგრაფია, ქართულს — ქართული პალეოგრაფია, ბერძნულს — ბერძნული და ა.შ.

ქართული პალეოგრაფიით დაინტერესება საუკუნეში იწყება. ქართულ პალეოგრაფიას მეცნიერული საფუძველი ივანე ჯავახიშვილმა ჩაუყარა წიგნით — „ქართული დამწერლობათმცოდნეობა, ანუ პალეოგრაფია“ (1926 წ.).
კორტანეთი

კორტანეთი — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტში (ყვიბისის ადმინისტრაციული ერთეული). მდებარეობს ბორჯომის ხეობაში, მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 820 მეტრზე, ბორჯომიდან დაშორებულია 9 კილომეტრით. სოფელში არის საბავშვო ბაღი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 333 ადამიანი.
კალაური (გურჯაანის მუნიციპალიტეტი)

კალაური — სოფელი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. თემის ცენტრი. ზღვის დონიდან 550 მეტრი, გურჯაანიდან 18 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1976 ადამიანი. სოფელში შემორჩენილია საუკუნის წმინდა იოანე ნათლისმცემლის სახელობის სამონასტრო კომპლექსის ნანგრევები.

2017 წლის 23 აგვისტოს ნათლისმცემლის სამონასტრო კომპლექსში აღმოაჩინეს „რანთა და კახთა მეფის“ საფლავი, როგორც სპეცილისტები ვარაუდობენ ეს საფლავი ეკუთვნის კახეთის მეფე კვირიკე -ს.

ისტორია
კალაური კახეთის ერთ-ერთი უძველესი სოფელია. წყაროებში ხშირად მეზობელ სოფელ შაშიანთან ერთად იხსენიება, როგორც შაშიან-კალაურის თემი. სოფელი მდებარეობს გურჯაანი-თელავის დამაკავშირებელ მნიშვნელოვან გზაზე, რამაც ხელი შეუწყო მის განვითარებას. სოფელში ოდითგანვე მისდევდნენ მევენახეობა-მემინდვრეობას. საუკუნეში განვითარებული ყოფილა მექვევრეობაც. ცნობილი მექვევრეები ყოფილან ზაქარა ხიხაძე და ისიდორე ჩუბინიძე. შემორჩენილია ზაქარა ხიხაძის კუთვნილი, ქვევრის საბეჭდი და ისიდორე ჩუბინიძის გაკეთებული ქვევრების პირები წარწერით — ისიდორე ჩუბინიძე. საუკუნის შუა ხანებიდან კახეთის სამეფოს წარმოქმნის შემდეგ, სოფლის ყმა-მამულის ნაწილზე სამეფო გავლენა გავრცელდა და კალაური სხვა სოფლებთან ერთად „საზირონი არიან მეფისა და კათალიკოსის“. ამავე დროს იგი ეპარქიულად ჭერემის ეპისკოპოსს დაუქვემდებარეს. ჭერემის საეპისკოპოს გაუქმების შემდეგ, საუკუნის შუა წლებში, თეიმურაზმა და ერეკლე -მ კალაური ნინოწმინდელ ეპისკოპოსს არგუნეს, მოურავ საბა ტუსისშვილის გამგებლობის ქვეშ. ამავე დროს სოფლის ყმა-მამულის ნაწილს თავადი ვაჩნაძეებიც ფლობდნენ, რომლებიც ნინოწმინდელ მოურავს მორჩილებდნენ. მოურავს სოფლის ყმა-მამულზე და ბეგარა-გამოსაღებზე დიდი უფლებები ჰქონდა მინიჭებული. მეფე და ეპისკოპოსი ცალკეული დავებისა და გაუგებრობების მოსაგვარებლად, უშუალოდ მოურავს მიმართავდნენ. 1799 წელს, კათალიკოსი ანტონ უბრძანებდა სახლთუხუცეს ამილაბარს: „როგორც მეფის სახლთუხუცესს ახლავან მსახურები სახასოს სოფლებიდან, შენც ისე უნდა იახლო მსახურები, ერთი საგარეჯოდან, ერთი ჯიმითიდან და ერთი შაშიან-კალაურიდან. - საუკუნეებში კალაურში მოსახლეობის ჩამოსახლება დაიწყო, როგორც კახეთის მთიანეთიდან, ისე იმერეთიდან. ლეკიანობის დროს სოფელს ხშირად უწევდა მტრის მოგერიება.

სოფლის დღესასწაულებიდან აღსანიშნავია „კვირაცხოვლობა“ და კალაურობის დღესასწაული, რომელიც 29 აგვისტოს აღინიშნება.

დემოგრაფია
სოფელში გავრცელებული გვარებია: ქევხიშვილი, პაპოსვილი, ნაპირელი, ზარდიაშვილი, კალატოზიშვილი, მაზანაშვილი, ბასოშვილი და სხვა.
კაჭრეთი

კაჭრეთი — სოფელი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს გომბორის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე. თემის ცენტრი. ზღვის დონიდან 700 მეტრი, გურჯაანიდან 35 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1958 ადამიანი.

სოფელში ფუნქციონირებს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს საზოგადოებრივი ცენტრი.

ისტორია
სოფლის ტერიტორია უძვეელესი დროიდან წარმოადგენდა ადამიანთა სამოსახლოს. ივანე ჯავახიშვილის მიხედვით მისი სახელწოდება მომდინარეობდეს კაჭარიდან, საბას განმარტებით „კაჭარად“ იყოდება „უწყლოს ალაგს რიყის მსგავსი ქვა“.

კაჭრეთი მდებარეობს ქართლ-კახეთის დამაკავშირებელ მნიშვნელოვან გზაზე. აქ გათხრილ ადრინდელი ფეოდალური ხანის სამარხთა ინვენტარი სრულ თანხვედრაშია მცხეთის და სამთავროს - საუკუნეების სამარხთა ინვენტრათან, რაც სპეციალისტთა აზრით მცხეთასთან უშუალო მეზობლობას და მოკლე დამაკავშირებელი გზის არსობობაზე მიუთითებს. საქართველოს ერთიანობის ხანაში, როგორც მნიშვნელოვან გზაზე მდებარე პუნქტი, კაჭრეთი უშუალოდ სამეფო ხელისულფების კონტროლს ექვემდებარებოდა. კახეთის სამეფოს წარმოქმნისთანავე კი კახეთის მეფის დაქვემდებარებაში გადავიდა. - საუკუნეებში სოფლის ყმა-მამულზე წილი ანდრონიკაშვილებმა და ერასტიშვილებმა დაიდეს და კაჭრეთი სათავადო სოფელი გახდა. ამ ორ საგვარეულოს შორის ძალზე ხშირი იყო სასამართლო დავა სოფლის მამულებზე. კახეთის სამხრეთ-ადმინისტრაციული დაყოფის მიხედვით კაჭრეთი რუსთველი ეპისკოპოსის მემარცხენე სადროშოში შედიოდა.

აქ სოფლის მოსახლეობა უძველესი დროიდან მისდევდა მევენახეობასა და მემინდვრეობას.

სოფლის არქეოლოგიური ძეგლებიდან აღსანიშნავია „სადუღას“ ველის ყორღანები (გორასამარხები), რომლებიც თარიღდება ძვ.წ ათასწლეულის დასაწყისით. მათში აღმოჩნდა სხვადასხვა ოქროს სამკაულები, კერამიკა, სპილენძის ქვაბები, ბრინჯაოს მახვილები და სხვა არტეფაქტები რომლებიც დაცულია საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში.

დემოგრაფია
მუღანლო (საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი)

მუღანლო (2014 წლამდე იორმუღანლო) — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს ივრის ზეგანზე. მდინარე ივრის მარჯვენა ნაპირას. თემის ცენტრი (სოფლები: ქეშალო). ზღვის დონიდან 460 მეტრი, საგარეჯოდან 33 კილომეტრი.

სოფელში, მწარე ხევად წოდებულ ადგილას არის ბუნებრივი აირის საბადო, სავარაუდოდ 42 მილიარდი კუბური მეტრის მოცულობისა

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2169 ადამიანი.
კაკაბეთი

კაკაბეთი — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს გომბორის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 700 მეტრი, საგარეჯოდან 23 კილომეტრი.

ისტორია
კაკაბეთი და საუკუნეების ისტორიულ დოკუმენტებში იხსენიება. სოფელი თავდაპირველად ჩერქეზიშვილთა სამკვიდრო ყოფილა. 1675 წლიდან კი, ალავერდელ ეპისკოპოსს გადაეცა. როცა მეფე ერეკლე -მა ალავერდის წმინდა გიორგის ეკლესიას ბოქაულთუხუცესი გოჯასპი ზაალიშვილი შესწირა მისი ყმითა და მამულით, მათ შორის იყო კაკაბეთის მამულებიც. 1693 წელს კახეთის ბატონმა და ყარაბაღის ბეგლარბეგმა — აბასყული-ხანმა სოფელი უბოძა თუშთა მოურავს მამუკა ჩოლოყაშვილს, სახლთუხუცესს დურმიშხანსა და მათ შვილებს.

კაკაბეთი იყოფა უბნებად. მათი სახელწოდება მომდინარეობს სოფელში მცხოვრები ძირითადი გვარებისგან, გარდა უკიდურეს აღმოსავლეთ განაპირა უბნის ვერხვიანისა (ამჟამად სოფელია).

1800 წლის 7 ნოემბერს, სოფლის მახლობლად, მდინარე ივრის მარჯვენა ნაპირზე, ნიახურის ველზე, გაიმართა დიდი ბრძოლა ომარ-ხან ავარიელის 20 ათასიანი ლაშქრის წინააღმდეგ. საისტორიო ლიტერატურაში ეს ბრძოლა იხსენიება როგორც კაკაბეთის, ისე ნიახურის ბრძოლის სახელით.

რუსეთისგან ქართლ-კახეთის სამეფოს ჩამოშორებას, ირანთან ერთად, ავარიის მფლობელი ომარ-ხანიც ცდილობდა. გეგმის მიხედვით, დაღესტნელებსა და ყიზილბაშებს თბილისისთვის ორი მხრიდან უნდა შეეტიათ, მაგრამ, ირანში შინააშლილობისა და მაშინდელი გამგებლის ბაბა-ხანის პოლიტიკური მოსაზრების შეცვლის გამო, ირანელებმა გადაიფიქრეს და დასახული მიზნის შესრულება ომარ-ხანის ლაშქარს დაეკისრა. დაღესტნელთა მოსალოდნელი შემოსევის მოსაგერიებლად, იოანე და ბაგრატ ბატონიშვილების მეთაურობით, შეიქმნა ქიზიყელ მოხალისეთა რაზმი. მათ რუსთა 2 ბატალიონიც დაეხმარა.

ბრძოლა ომარ-ხანის ლაშქრის სრული განადგურებით დამთავრდა. თვით ომარ-ხანმა ძლივს დააღწია თავი ტყვეობას. ქვეყანა აოხრებას გადაურჩა.

1812 წლის კახეთის აჯანყების დროს კაკაბელებმა სოფელში განლაგებული რუსთა საეგზეკუციო რაზმი გაანადგურეს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2771 ადამიანი.
კაბალი (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი)

კაბალი — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: კაბალი, განჯალა, უზუნთალა, ყარაჯალა). მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარეების კაბალისა და ბაისუბნისხევს შორის, ზღვის დონიდან 330 მეტრი, ლაგოდეხიდან 15 კილომეტრი. სოფელში ფუნქციონირებს საზოგადოებრივი ცენტრი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 3238 ადამიანი.
კავშირი (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი)

კავშირი — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის შრომის ადმინისტრაციულ ერთეულში (კახეთის მხარე).

მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე შრომისხევის (ალაზნის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს ზღვის დონიდან 400 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 3 კმ-ში.

სოფელი დააარსეს საუკუნის პირველ წლებში იმერეთიდან მოსულმა მოიჯარეებმა, რომლებმაც აქ მიწები თავად დ. ე. ჩოლოყაშვილისგან შეიძინეს. 1921 წელს სოფელში აღმოჩნდა მონეტების განძი — 36 არაბული დირჰემი და 2 სასანური დრამა.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 433 ადამიანი.
კიცხი

კიცხი — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ბორი, თეთრაწყარო, კიცხისიგორეთი, საქარიქედი).

მდებარეობს მდინარე ბორიმელას (ძირულის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 400-500 მეტრი. ხარაგაულიდან 10 კილომეტრი. ზესტაფონიდან 11 კილომეტრი.

სოფელში მდებარეობს ეკლესია, საჯარო სკოლა, ბიბლიოთეკა, ღვინის ქარხანა, საექიმო ამბულატორია, საფეხბურთო მოედანი.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 729 ადამიანი.

ფოტოგალერეა