iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ამირანის გორა

ამირანის გორა, თავშან-თაფა — ენეოლით-ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ნასოფლარი ქ. ახალციხის მახლობლად, მდინარე ფოცხოვისწყლის მარცხენა ნაპირას.

გათხრები დაიწყო 1953 წელს (ხელმძღვანელი ტ. ჩუბინიშვილი). ამირანის გორის სამხრეთ კალთაზე აღმოჩნდა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. ათასწლეული) ტერასურად განლაგებული ნასოფლარი. მადნის გამოსადნობი სახელოსნო, მსხვერპლის შესაწირავი მოედნები, სამაროვნები. საშენად გამოყენებულია კლდისა და რიყის ქვა, თიხის ხსნარი, ზოგჯერ ალიზი და ხის მასალა. ნაგებობანი გადახურულია ბანურად. ოთხკუთხა საცხოვრებელ ოთახების შუაში კერებია. გვხვდება სამეურნეო დანიშნულების მოგრძო ნაგებობაბი. სახლების იატაკქვეშ ან კედლებს შორის ჩვილ ბავშვთა სამარხებია. აღმოჩენილია სხვადასხვა დანიშნულების შავი, ნაცრისფერი და მოწითალო, ორნამენტიანი და სადა თიხის ჭურჭელი, კერის სადგარები, რომლებიც ასახიერებენ კერის გამანაყოფიერებელ მამრობითი სქესის ღვთაებას, ქვის იარაღი, ძვლის კვირისტავი, ბრინჯაოს ნამგალი, სპილენძის სადგისები, ისპირისპირი, სატევრისპირი, სამკაული.

ამირანის გორაზე ორი ტიპის სამარხია: ნალისებრი ან ოვალური საოჯახო სამარხი-აკლდამა და ქვყუთები, რომელთაგან ზოგიერთი შედგენილია ფილაქვებისაგან, უმეტესობის კედლები კი აკლდამის მსგავსად ქვებითაა ამოყვანილი. მიცვალებულები ასვენია თავით სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ, მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე, მოხრილი. ჩატანებული აქვთ თითო თიხის ჭურჭელი. ლითონის იარაღი და სამკაული მხოლოდ ზოგიერთი მამაკაცის სამარხში აღმოჩნდა.

ამირანის გორის ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარზე აღმოჩენილია მტკვარ-არაქსის კულტურისათვის დამახასიათებელი ძეგლები. აქ ნაპოვნი ნივთები მიგვითითებს, რომ მიწათმოქმედების, მესაქონლეობისა და მეტალურგიის განვითარების კვალდაკვალ ყალიბდებოდა პატრიარქალური წყობილება.

ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარის ქვეშ ენეოლითური კულტურის (ძვ. წ. - საუკუნეები) ნიშნებია. ამირანის გორის გათხრებმა ხელი შეუწყო სამხრეთ კავკასიის უძველესი კულტურათა ახლებური პერიოდიზაციის შემუშავებას.
ამირთა ამირა

ამირთა ამირა, ამირთამირა — ქალაქის თავი ფეოდალურ საქართველოში. საუკუნის ბოლოდან, როდესაც ეს მოხელეობა დაწესდა, საუკუნამდე ასე ეწოდებოდა მხოლოდ თბილისის გამგებელს (გამონაკლისის სახით საუკუნის დასაწყისში კარის, ახლანდელი ყარსის, ამირთამირობა მიიღო ივანე ახალციხელმა). ამირთა ამირა იყო მეჭურჭლეთუხუცესის „ქვეშე დაწესებული“ მოხელე, მისი მოადგილე ანუ „ნაცვალი“. სავარაუდოა, რომ მას ექვემდებარებოდნენ სხვა „ქალაქის ამირები“ (ქუთაისის, დმანისის, რუსთავის, ჟინვანისა და სხვა). ამირთა ამირას ევალებოდა ქალაქის მოვლა-პატრონობა, მოქალაქეთა გასამართლება და „ქალაქის პირის სოფლებზე“ (ქალაქის შემოგარენი) მზრუნველობა. საუკუნის შემდეგ, საქართველოს ერთიანი სამეფოს დაშლის პერიოდში, „ქალაქის ამირთამირები“ ჩნდებიან საქართველოს სხვა ქალაქებშიც (ახალციხე, ქუთაისი). საუკუნიდან ამირთა ამირას უკვე „ქალაქის მოურავი“ ეწოდება, თბილისის უკანასკნელი ამირთა ამირა იყო დიდი მოურავი - გიორგი სააკაძე.
ამირთკარი

ამირთკარი — ძველი სოფელი მთიულეთის არაგვის მარჯვენა მხარეს, ახლანდელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში (სოფლები ზემო ამირნი და 1972 წლამდე ქვემო ამირნი). სოფელს სახელი შეერქვა აქ მოსახლე ამირიძეების მიხედვით.

შედიოდა არაგვის საერისთავოში. საუკუნეში ამირთკარი მთიულეთის ნაწილთან ერთად ქსნის ერისთავის მფლობელობაში მოექცა, საუკუნიდან კვლავ არაგვის საერისთავოს დაუბრუნდა. შემორჩენილია - საუკუნეების ზურგიანი კოშკი და ორი დარბაზული ეკლესია.
დემოგრაფია
ამომავალი მზე

„ამომავალი მზე“ — ქართული სამეცნიერო-ლიტერატურული ჟურნალი. ქართველ სტუდენტთა ორგანო. ერთადერთი ნომერი გამოვიდა 1909 წელს თბილისში. მასში დაბეჭდილია სტუდენტთა სტატიები, რეცენზიები, ინფორმაციები და მხატვრული ნაწარმოებები, პეტერბურგის უნივერსიტეტის სტუდენტთა ქართული წრის საზაფხულო მუშაობის გეგმა და სხვა. რედაქტორ-გამომცემელი — ბ. ტყემალაძე.
ამისოსი

ამისოსი — ძველი ქალაქი შავი ზღვის სამხრეთ სანაპიროზე, თანამედროვე სამსუნის მახლობლად. დააარსეს ძვ. წ. საუკუნის დასაწყისში იონიელმა ბერძნებმა. არქეოლოგიურად შეუსწავლელია. შემთხვევით და არქეოლოგიური დაზვერვებით მოპოვებული მასალები ინახება სტამბოლისა და დასავლეთ ევროპის მუზეუმებში. მითრიდატე ევპატორის დროს ამისოსი პონტოს სამეფოს ერთ-ერთი მთავარი ქალაქი იყო და ურთიერთობა ჰქონდა საქართველოსთან. დასავლეთ საქართველოში (ვანში) ხშირად პოულობენ ამისოსში მოჭრილ მონეტებს. ბიზანტიელებმა საუკუნეში ამისოსის რაიონს ქალდიის თემი უწოდეს, რადგან იქ ხალდები (ქალდები) ანუ ხალიბები სახლობდნენ. ეს ტერიტორია სხვა მეზობელ რაიონებთან ერთად საუკუნის დამდეგს შევიდა ტრაპიზონის იმპერიაში. თურქეთის ადმინისტრაციული დანაწილების მიხედვით, ყოფილი ტრაპიზონის იმპერიის დასავლეთ რაიონს ეწოდა ჭანიკე (იქ მოსახლე ჭანების გამო). შემდეგში ამ ტერიტორიას თურქებმა სამსუნი უწოდეს.
ამისოსის მონეტა

ამისოსის მონეტა, ვერცხლისა და სპილენძის სხვადასხვა ტიპის მონეტები, რომლებსაც ჭრიდნენ ქ. ამისოსში (მცირე აზია, შავი ზღვის სანაპიროზე) ძვ. წ. საუკუნის უკანასკნელი მეოთხედიდან ახ. წ. საუკუნის შუა ხანებამდე. საქართველოში (ქობულეთი) აღმოჩენილია ძვ. წ. საუკუნეში ვერცხლის ამისოსის მონეტა, რომლის შუბლზე გამოსახულია ქალის (ჰერას ან ნიმფა ამისოს) პროფილი, ზურგზე - ფრთაგაშლილი ბუ და ბერძნული წარწერა "პეირა" (ქ. ამისოსის სახელწოდება ძვ. წ. - საუკუნეები). უფრო ხშირად გვხვდება ძვ. წ. 105-90 მოჭრილი სპილენძის ამისოსის მონეტები (ვანი, სოხუმი, მცხეთა და სხვა). მონეტის შუბლზე გამოსახულია ეგიდა - მედუზა, ზურგზე კი - გამარჯვების ქალღმერთი ნიკე და ბერძნული წარწერა "ამისო".
კონსტანტინე ამირაჯიბი

კონსტანტინე მიხეილის ძე ამირაჯიბი (დ. 30 დეკემბერი [ძვ. სტ. 18 დეკემბერი], 1869,თბილისი — გ. 14 ივლისი, 1948, იქვე) — ქართველი მეცნიერი სოფლის მეურნეობის მექანიზაციის დარგში, პროფესორი (1927), მეცნიერებისა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე (1934).

ბიოგრაფია
დაიბადა მიხეილ ამირაჯიბისა და სოფიო ამირაჯიბის (დაქორწინებამდე ართუთაშვილ-მხარგრძელი) ოჯახში. 1893 წელს დაამთავრა ოდესის უნივერსიტეტი და იქვე დატოვეს ქიმია-ტექნოლოგიის კათედრის ასისტენტად პროფესორ კ. პეტრიაშვილთან. 1894 წელს მიავლინეს საზღვარგარეთ (საფრანგეთსა და გერმანიაში), 1897 დაბრუნდა საქართველოში. 1907 წელს დააარსა სასოფლო-სამეურნეო სკოლა,1919 წელს ამირაჯიბი მიიწვიეს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში დოცენტის თანამდებობაზე და სასოფლო-სამეურნეო მანქანათმცოდნეობის კათედრის გამგედ. 1927 წელს ამირაჯიბის ინიციატივით ჩამოყალიბდა სასოფლო-სამეურნეო მანქანა-იარაღების საცდელი სადგური, რომელსაც შემდგომში მისი სახელი მიენიჭა. 1931 წელს ამ სადგურის ბაზაზე შეიქმნა სოფლის მეურნეობის მექანიზაციის კვლევითი ინსტიტუტი, რომლის დირექტორიც 1934 წლამდე ამირაჯიბი იყო (შემდგომში ამ ინსტიტუტს ამირაჯიბის სახელი მიენიჭა). პროფესორ ა. დიდებულიძესთან ერთად შექმნა და გამოცადა ელექტროტრაქტორი. 1920 წელს გამოიცა ამირაჯიბის სასოფლო-სამეურნეო მექანიკის ლექციების კურსი. ამირაჯიბი დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით და შრომის წითელი დროშის ორდენით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. პანთეონში მასთან ასევე დაკრძალულები არიან:
ქეთევან ჯაბრაილის ასული აბაშიძე (დ. 1877, სოფელი ცხრამუხა, ახლანდელი გორის მუნიციპალიტეტი — გ. 1969, თბილისი) — პროფესორ კონსტანტინე ამირაჯიბის მეუღლე.
ბარბარე კონსტანტინეს ასული ამირაჯიბი (1896-1965) — პროფესორ კონსტანტინე ამირაჯიბის უფროსი ქალიშვილი. თეატრალური მოღვაწე. მუშაობდა ავლევის სცენისმოყვარეთა თეატრში რეჟისორად.
ბარბარე მიხეილის ასული ამირაჯიბი (1872-1939) — პროფესორ კონსტანტინე ამირაჯიბის და. პედაგოგი, ეწეოდა საკომპოზიციო მოღვაწეობას. პროფესორ კონსტანტინე ამირაჯიბის უმცროსი და ანასტასია მიხეილის ასული ამირაჯიბი იყო გამოჩენილი მხატვრის ვალენტინ სეროვის მოწაფე, რომელიც ხშირად სტუმრობდა ოჯახს. დიდ ფერმწერს დაუხატავს ტილო „ვარვარა როიალთან“, რომელსაც ერთ-ერთ პრესტიჟულ გამოფენაზე მედალიც დაუმსახურებია.

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.
მიხეილ ამირაჯიბი

მიხეილ ქაიხოსროს ძე ამირაჯიბი (დ. 2 სექტემბერი, 1833 ― გ. 25 ნოემბერი, 1903, თბილისი) — რუსეთის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი (1899).
ბიოგრაფია
სამხედრო სამსახური დაიწყო თბილისის გრენადერთა პოლკში რიგით ჯარისკაცად (1851). ყირიმის ომის (1853–1856) დროს კავკასიის ფრონტზე ოსმალეთის წინააღმდეგ მონქწილეობდა ს. ბაიანდურის, ბაშკადიკლარისა და ყარსის ბრძოლებში. 1877 წელს ამირაჯიბი დაინიშნა ელიზავეტპოლის (ახლანდელი განჯა) 156-ე პოლკის მეთაურად. ამირაჯიბმა განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი რუსეთ-ოსმალეთის 1877–1878 ომის დროს, იერიშით აიღო გელიავერდის სიმაღლეები, რამაც განაპირობა არდაჰანის დაცემა. თავი ისახელა დევე-ბოინუსთან ბრძოლაში. 1877 ამირაჯიბმა გენერალ-მაიორის ჩინი მიიღო. 1893 წელს იგი 39-ე ქვეითი დივიზიის უფროსად დაინიშნა, 1899 წლიდან, გენერალ-ლეიტენანტის ჩინით - კავკასიის საარმიო კორპუსის მეთაურად. ამირაჯიბი დაჯილდოებული იყო მრავალი საბრძოლო ორდენითა და მედლით.
ასი დღე

ასი დღე — იმპერატორ ნაპოლეონ -ის მეორე მმართველობის პერიოდი, მისი ელბადან დაბრუნების შემდეგ, ბურბონების პირველსა და მეორე რესტავრაციას შორის, გაგრძელდა დაახლოებით 111 დღეს, 1815 წლის 20 მარტიდან 8 ივლისამდე.

ასი დღე დაიწყო ნაპოლეონის მიერ მცირერიცხოვანი გვარდიის თანხლებით კუნძულ ელბას დატოვების შემდეგ პარიზში დაბრუნებით და დასრულდა პარიზში პრუსიის ჯარის შემოსვლით.

ტერმინი ასი დღე პირველად გამოიყენა მონარქიის მეორედ აღდგენისას პარიზის პრეფექტმა, გრაფ დე შაბროლმა, ლუი –სადმი მისასალმებელ სიტყვაში.
ეჟენ დელაკრუა

ფერდინან ვიქტორ ეჟენ დელაკრუა (; დ. 26 აპრილი, 1798, სენ-მორისი, პარიზთან — გ. 13 აგვისტო 1863, პარიზი) — ფრანგი ფერმწერი და გრაფიკოსი. ფრანგული რომანტიზმის ფუძემდებელი.

ბავშვობა და სიყმაწვილე
ეჟენ დელაკრუა დაიბადა პარიზის გარეუბანში 1798 წლის 26 აპრილს. ოფიციალურად მის მამად ითვლება საშუალო რანგის მოხელე შარლ დელაკრუა, თუმცა დადიოდა ჯიუტი ხმები, რომ სინამდვილეში ეჟენი ყოვლისშემძლე ტალეირანის უკანონო შვილი იყო.

ფრანგული რომანტიზმი 1820 წლის დასაწყისში აღმოცენდა, ახალი რევოლუციური აღმავობის წინაპერიოდში. ფრანგ მხატვრებს აინტერესებდათ ძლიერი და აქტიური გმირები, ღრმა განცდებისა და მგზნებარე ტემპერამენტის ადამიანები. ამ გმირებს ისინი ეძებდნენ თავიანთ თანამედროვეებს შორის, ლიტერატურაში, თავისი ქვეყნის ისტორიაში. „ბუნების, სამართლისა და შთაგონების მორჩილება“, – ეს იყო რომანტიკოსების ძირითადი კანონი.

ფერწერაში ფრანგული რომანტიზმის მამამთავარი იყო ეჟენ დელაკრუა (1798-1863). ამ მხატვრის უსაზღვრო წარმოსახვის უნარმა შექმნა მთელი სამყარო მებრძოლი, ვნებათაღელვით აღსავსე სახეებისა, აქ ნახავთ სცენას დანტეს ჯოჯოხეთიდანაც, ძლიერი განცდებით შეპყრობილ გმირებს გოეთეს, შექსპირისა და ბაირონის ნაწარმოებებიდან. დელაკრუამ მრავალი აღმოსავლელის სახე შექმნა, განსაკუთრებით ალჟირელებისა და მაროკოელებისა, რომლებსაც აფრიკაში მოგზაურობისას ხვდებოდა. ტილოზე „სისხლისღვრა კუნძულ ქიოსზე“ დელაკრუამ ასახა ბერძენთა ბრძოლა თურქეთის ბატონობის წინააღმდეგ, რომელიც მაშინ მთელ ევროპას აღელვებდა. სურათის წინა პლანზე ტანჯულ ბერძენ ტყვეთა ჯგუფს, რომელთა შორისაა შეშლილი ქალიც, ბავშვიც მკვდარი დედის მკერდისაკენ რომ მიიწევს, მხატვარმა დაუპირისპირა დამცინავ, გულქვა ჯალათთა ფიგურები. სურათმა განაცვიფრა თანამედროვენი ადამიანური ტანჯვის ასახვის სიძლიერით.

ახალგაზრდობა
1830 წელს საფრანგეთში ჩამოაგდეს ხალხისათვის საძულველი ბურბონთა დინასტიის უკანასკნელი წარომომადგენელი შარლ . ივლისში მომხდარმა მოვლენებმა ააღელვა ფრანგი მხატვარი ეჟენ დელაკრუა. ცნობილი მწერლის ა. დიუმას გადმოცემით, ღვთისმშობლის ტაძარზე მოფრიალე რესპუბლიკის ალამმა მხატვარს სურვილი აღუძრა „სამი ღირსშესანიშნავი დღე“ დიდ ტილოზე აღებეჭდა.

მხატვარმა მუშაობა დაიწყო 1830 წლის 20 სექტემბერს, ხოლო მომდევნო წლის აპრილში სურათი უკვე გამოფინა კიდეც. ასე შეიქმნა „თავისუფლება ბარიკადებზე“ — დელაკრუას ერთ-ერთი ყველაზე სახელგანთქმული ნაწარმოები, მიძღვნილი 1830 წლის რევოლუციისადმი.

მოქმედება ვითარდება პარიზის შუაგულში. დენთის ბოლში გახვეულ ბარიკადებზე ადის მშვენიერი ქალი. მას ანტიკური ქიტონი მოსავს, თავზე ფრიგიული ქუდი ახურავს — თავისუფლების უძველესი სიმბოლო. ივლისის კაშკაშა მზის სხივებში ქალის ფიგურა, მისი კლასიკური პროფილი განსაკუთრებულად დიდებულია. ქალი თავისუფლებას განასახიერებს. რესპუბლიკის სამფერი ალამი ხელში მაგრად უჭირავს და ამბოხებულთ მიუძღვის წინ. და თუმცა გასავლელი გზა მათ წამებასა და სიკვდილს უქადის, მას მოჰყვებიან დაჭრილი კაცი, იარაღმომარჯვებული მაღალქუდიანი სტუდენტი, ხალათიანი მუშები და პარიზელი ბიჭუნა. ქარში ფრიალებს ალამი და მისი სამი ფერი — წითელი, ლურჯი და თეთრი, კიაფობს სურათის სხვადასხვა კუთხეში, დაჭრილის ტანსაცმელზე და შორს, ტაძრის კოშკზე აღმართულ პატარა დროშაზე.

ფრანგ რევოლუციონერთა მრავალი თაობისათვის დელაკრუას სურათი რჩება რესპუბლიკის სიმბოლოდ, რევოლუციური ტრადიციებისა და ფრანგი ხალხის ვაჟკაცობის შესანიშნავ ძეგლად.
მარკუს იუნიუს ბრუტუსი (უმცროსი)

მარკუს იუნიუს ბრუტუს კეპიონი ( დ. ძვ. წ. 85 — გ. ძვ. წ. 42) — რომაელი სენატორი და იულიუს კეისრის ერთ-ერთი მკვლელი. რესპუბლიკური ტრადიციების დამცველი; ღრმად განსწავლული ფილოსოფიასა და ისტორიაში.

იულიუს კეისარსა და პომპეუსს შორის ატეხილ ბრძოლაში ამ უკანასკნელის მხარეზე იდგა (მიუხედავად იმისა, რომ მან მამა მოუკლა), რადგან ეგონა, რომ იგი რესპუბლიკის დროშით იბრძოდა. ფარსალოსის ბრძოლაში (ძვ. წ. 48) პომპეუსის განდაგურების შემდეგ კეისარმა შეირიგა და დაიახლოვა. ძვ. წ. 46 წელს ციზალპური გალიის მმართველობა ჩააბარა, ძვ. წ. 44 წელს კი — რომის პრეტორობა. მალე ბრუტუსი (კასიუსთან ერთად) იულიუს კეისრის წინააღმდეგ მიმართული სენატორულ-რესპუბლიკური შეთქმულების მოთავე გახდა.

44 წელს კეისარი მოკლეს (გადმოცემის თანახმად, როდესაც მას მკვლელთა შორის ბრუტუსი დაუნახვს, შუძახია: „შენც ჩემო ბრუტუს!“
თუ „შენც, შვილო ჩემო!“). ამის შემდეგ ბრუტუსმა რომი დატოვა და კასიუსთან ერთად სათავეში ჩაუდგა რესპუბლიკელების ბრძოლას მეორე ტრიუმვირატის (ანტონიუსი, ოქტავიანე, ლეპიდუსი) წინააღმდეგ, დაეუფლა საბერძნეთს, მაკედონიას, მცირე აზიასა და სირიას.

ფილიპის ბრძოლაში (ძვ. წ. 42) დამარცხების შემდეგ მარკუს ბრუტუსმა თავი მოიკლა.
სოფიო ამირაჯიბი

სოფიო ვასილის ასული ამირაჯიბი (ქალიშვილობის გვარია არღუთაშვილი-მხარგრძელი) (დ. 14 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 1 ოქტომბერი], 1847, თბილისი — გ. 27 ივნისი [ ძვ. სტ. 14 ივნისი], 1906, მოსკოვი) — ქართველი მთარგმნელი და ქველმოქმედი. კონსტანტინე ამირაჯიბის დედა.

ბიოგრაფია
დაიბადა წარჩინებული თბილისელი სომხის, ვასილ არღუთინსკის (არღუთაშვილი) ოჯახში. პირველდაწყებით განათლება შინ მიიღო, შემდეგ სწავლობდა თბილისში ფავრის პანსიონში. დამოუკიდებლად შეისწავლა რუსული და ფრანგული ენები. სოფიო ადრე გათხოვდა გენერალ მიხეილ ამირაჯიბზე. ჰყავდა სამი შვილი: ანასტასია, ბარბარე და კონსტანტინე. რუსულად თარგმნა გრიგოლ, ვახტანგ და ნინო ორბელიანის, მ. თუმანიშვილის, ნ. ბარათაშვილის, ი. ჭავჭავაძის, რ. ერისთავის, ა. წერეთლის, ვაჟა-ფშაველას, შ. არაგვისპირელის, განდეგილის, ი. ევდოშვილის, დუტუ მეგრელის, მ. გურიელის, ია ეკალაძისა, ე. მიქელაძის და ლ. ციციშვილის ნაწარმოებები. ამირაჯიბის თარგმანები იბეჭდებოდა თბილისის იმდროინდელ რუსულ პრესაში („კავკაზსკი ვესტნიკი“, „არგონავტი“, „ნოვოე ობოზრენიე“, „ტიფლისსკი ლისტოკი“), ცალკე წიგნად კი სათაურით „ქართველი პოეტების ლექსთა კრებული“ გამოიცა მოსკოვში 1909 წელს.

სიცოცხლის უკანასკნელი წლები სოფიო ამირაჯიბმა მოსკოვში გაატარა. მის სახლში არბატზე ხშირად იყრიდნენ თავს ხელოვნებისა და კულტურის გამოჩენილი მოღვაწეები. მათ შორის, პეტრე ჩაიკოვსკის ძმა მოდესტი, რუსული თეატრის მშვენება მარია ერმოლოვა, ანასტასია ამირაჯიბის პედაგოგი ხატვაში ვალენტინ სეროვი და სხვები.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
თენგიზ ამირეჯიბი

თენგიზ (გიზი) კონსტანტინეს ძე ამირეჯიბი (დ. 30 სექტემბერი, 1927, თბილისი — გ. 9 მარტი, 2013, თბილისი) — ქართველი პიანისტი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1961). საქართველოს სახალხო არტისტი (1982), სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი, თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პროფესორი და სპეციალური ფორტეპიანოს კათედრის გამგე. თენგიზ ამირეჯიბი მრავალი ქართველი პიანისტის აღმზრდელია, მათ შორის ოცზე მეტი პრესტიჟული საერთაშორისო კონკურსის ლაურეატისა (მანანა დოიჯაშვილი, ალექსანდრე კორსანტია, ელისო ბოლქვაძე, მ.ნადირაძე, თამარ ლიჩელი, ხატია ბუნიათიშვილი და სხვ.).

ბიოგრაფია
1950 წელს დაამთავრა მოსკოვის კონსერვატორია (კ. იგუმნოვისა და ლ. ობორინის კლასები). 1951 წელს ახალგაზრდობისა და სტუდენტთა მე-3 მსოფლიო ფესტივალზე (ბერლინში) ამირეჯიბი საპატიო სიგელით დააჯილდოვეს.

ამირეჯიბი თბილისის კონსერვატორიის ასპირანტურის (ფორტეპიანოს კათედრა, ხელმძღვანელი ანა თულაშვილი) დამთავრების შემდეგ ეწევა პედაგოგიურ და საკონცერტო მოღვაწეობას. კონცერტებით გამოდიოდა რუსეთში, გერმანიაში, კანადაში, პოლონეთში, იუგოსლავიაში, აშშ-ში. განსაკუთრებული ადგილი მის რეპერტუარში უჭირავს შოპენის ნაწარმოებებს, რომელთა ინტერპრეტაციაში ნათლად ჩანს პიანისტის არტისტული ბუნების თავისებურება.

მნიშვნელოვანია თენგიზ ამირეჯიბის დამსახურება თანამედროვე ქართული მუსიკის შესარულების თვალსაზრისითაც; ის მრავალი ქართული საფორტეპიანო ნაწარმოების პირველი ინტერპრეტატორია.

კონკურსი
2015 წელს დაარსდა თენგიზ ამირეჯიბის სახელობის პიანისტთა ბორჯომის საერთაშორისო კონკურსი.

კონკურსის დამაარსებელი და სამხატვრო ხელმძღვანელია გამოჩენილი ქართველი პიანისტი თამარ ლიჩელი. პირველი ორი კონკურსი ჩატარდა საქართველოს მასშტაბით, მაგრამ კონკურსის მიმართ ინტერესმა და მონაწილეთა უხვმა რაოდენობამ განაპირობა კონკურსისთვის საერთაშორისო სტატუსის მინიჭება.
1982 — საქართველოს სახალხო არტისტი
1992 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია
1997 — ღირსების ორდენი
ძვ. წ. IV საუკუნე

ათწლეულები და წლები
----

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები
----

პირველი სამნიტური ომი (ძვ. წ. 343 - ძვ. წ. 341)
ლათინური ომი (ძვ. წ. 340 - ძვ. წ. 338)
მეორე სამნიტური ომი - (ძვ. წ. 326 - ძვ. წ. 304)

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი
----

ძვ. წ. 399 -
ძვ. წ. 398 -
...
ძვ. წ. 302 -
ძვ. წ. 301 -
ძვ. წ. V საუკუნე

ათწლეულები და წლები
----

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები
----
ბუდიზმის წარმოშობა ძველ ინდოეთში
ძვ. წ. 496 - რეგილის ტბასთან ბრძოლა, რომაელებმა დაამარცხეს ეთრუსკები ან ლათინები
ძვ. წ. 495 - დიდ ცირკში, რომში მერკურის ტაძარი ააშენეს.
ძვ. წ. 494 - რომში პირველად მოხდა ორი პლებეი სახალხო ტრიბუნის და ორი პლებეი ედილუსის არჩევა.
ძვ. წ. 459 – სახალხო ტრიბუნების რაოდენობა ორიდან ათამდე გაიზარდა.
ძვ. წ. 449 – დეცემვირებმა გამოსცეს თორმეტი ტაბულის კანონები
ძვ. წ. 447 – შეიქმნა სახალხო კრებები, პირველად იქნენ არჩეულნი ორი კვესტორი
ძვ. წ. 445 - პლებეებსა და პატრიციებს შორის ქორწინებები დაიშვა.
ძვ. წ. 443
კონსულების ნაცვლად სამხედრო ტრიბუნების არჩევა მოხდა.
შეიქმნა ცენზორის თანამდებობა.
ძვ. წ. 421 – კვესტორების რაოდენობა 4 გახდა. ახლა ბლებეებსაც შეეძლოდ არჩეულიყვნენ კვესტორებად.
ძვ. წ. 408 – კონსულების ნაცვლად ისევ სამხედრო ტრიბუნების არჩევა მოხდა.

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი
----

ძვ. წ. 563 - ძვ. წ. 483 - სიდჰართა გაუტამა - ბუდიზმის ფუძემდებელი
ძვ. წ. 498 -
...
ძვ. წ. 402 -
ძვ. წ. 401 -
ძვ. წ. VI საუკუნე

ათწლეულები და წლები
----

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები
----

ძვ. წ. 588 - ნაბუქოდონოსორ -მ, ბაბილონის მეფემ ალყა შემოარტყა იერუსალიმს
ძვ. წ. 587 - იერუსალიმის დაცემა და იუდეის სამეფოს დამხობა ბაბილონელების მიერ ებრაელები ეფრატის ნაპირებზე გადასახლება
ძვ. წ. 582 - დელფოსში პითიური თამაშები გაიხსნა
ძვ. წ. 580 - კორინთოში ისთმიური თამაშები გაიხსნა
ძვ. წ. 579 - რომში მოკლული მეფის ლუციუს ტარკვინიუს პრისკუსის ნაცვლად სერვიუს ტულიუსი გამეფდა
ძვ. წ. 573 - ნემეაში ნემეას თამაშები გაიხსნა
ძვ. წ. 550-ები - კართაგენმა დაიპყრო სიცილია, სარდინია და კორსიკა
ძვ. წ. 539 - ბაბილონი დაიპყრო კიროს დიდმა, სპარსეთის მეფემ
ძვ. წ. 537 - ბაბილონში გადასახლებულ ებრაელებს სამშობლოში დაბრუნების უფლება მიეცათ
ძვ. წ. 536 - ტრადიციისამებრ ბიბლიურ წინასწარმეტყველ დანიელს ანგელოზი მოევლინა
ძვ. წ. 535 - რომის მეფე ლუციუს ტარკვინიუს სუპერბუსი გახდა
ძვ. წ. 528 - გაუთამა ბუდამ ინდოეთში დაიწყო ახალი რელიგიის ბუდიზმის ქადაგება
ძვ. წ. 522 - ბაბილონში სპარსთა მმართველობის წინააღმდეგ აჯანყება
ძვ. წ. 521 - ბაბილონში სპარსთა მმართველობის წინააღმდეგ აჯანყების ჩახშობა
ძვ. წ. 510 - რომში ლუციუს ტარკვინიუს სუპერბუსის დამხობა და გაძევება. რომის სამეფოს დასასრული და რესპუბლიკის შექმნა
ძვ. წ. 508 - რომში დიდი პონტიფიკუსის ინსტიტუტი შეიქმნა
ძვ. წ. 501 - რომში დიქტატორის ინსტიტუტი შეიქმნა

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი
----

ნაბუქოდონოსორ - ბაბილონის მეფე
პითაგორე სამოსიდან ბერძენი მათემატიკოსი
კიროს დიდი სპარსეთის მეფე
სიდჰართა გაუთამა მოგვიანებით ცნობილი როგორც გაუთამა ბუდა ბუდიზმის ფუძემდებელი
დარიუს სპარსეთის მეფე
ლუციუს იუნიუს ბრუტუსი რომის რესპუბლიკის ფუძემდებელი
ძვ. წ. VII საუკუნე

ათწლეულები და წლები
----

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები
----

ძვ. წ. 674 - ნუმა პომპილიუსი, რომის მეფე გარდაიცვალა
ძვ. წ. 673 - ტულუს ჰოსტილიუსი გახდა რომის მეფე
ძვ. წ. 648 - 6 აპრილი ბერძნების მიერ ჩაწერილი პირველი მზის დაბნელება
ძვ. წ. 642 - ტულუს ჰოსტილიუსის გარდაცვალება და ანკუს მარციუსის გამეფება რომში
ძვ. წ. 616 - ლუციუს ტარკვინიუს პროსკუსი გახდა რომის მეფე
ძვ. წ. 609 - ასურეთის სახელმწიფომ საბოლოოდ შეწყვიტა არსებობა.
კაპუას დაარსება
მილანის დაარსება
მარსელის დაარსება
სკვითების აზიაში ჩამოსახლება

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი
----

ძვ. წ. 753 - ძვ. წ. 674 - ნუმა პომპილიუსი
ძვ. წ. VIII საუკუნე

ათწლეულები და წლები
----

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები
----

ძვ. წ. 780 - მზის დაბნელების ისტორიაში ცნობილი პირველი დაკვირვება ჩინეთში
ძვ. წ. 776 - ოლიმპიური თამაშების შესახებ პირველი ჩანაწერი. ითვლება რომ ოლიმპიადების ისტორია იწყება ძვ. წ. 13 საუკუნიდან მაგრამ უფრო ადრეული თამაშების შესახებ ჩანაწერებს ჩვენამდე არ მოუღწევია
ძვ. წ. 756 - 15 ივნისი მზის დაბნელება რომელიც გამოიყენებოდა ახლო აღმოსავლეთში დროის ასათვლელად.
ძვ. წ. 753 - 21 აპრილი რომულუსმა დააარსა რომი
ძვ. წ. 722 - ისრაელის დაპყრობა ასურეთის მეფე სარგონ -ს მიერ
ძვ. წ. 716 - რომულუსის გარდაცვალება
ძვ. წ. 715 - რომში ნუმა პომპილიუსის გამეფება
ძვ. წ. 713 - ნუმა პომპილიუსის კალენდრის რეფორმა
ძვ. წ. 712 - ნუმა პომპილიუსმა -ის ინსტიტუტი შექმნა
ბერძნების მიერ შავი ზღვის კოლონიზაცია

საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი
----

ძვ. წ. 771 - ძვ. წ. 716 რომულუსი რომის დამაარსებელი და პირველი მეფე
ძვ. წ. 753 - ძვ. წ. 674 ნუმა პომპილიუსი რომის მეორე მეფე
ფასცები

ფასცები ( „კონა“) — უმაღლესი მაგისტრატუსების ძალაუფლების სიმბოლო ძველ რომში. შედგებოდა წითელი ფერის ლენტით შეკრული წკეპლების ცილინდრული კონისა და შიგ მოთავსებული ნაჯახისგან.

ანტიკური მნიშვნელობა
ძველ რომში ფასცები წარმოადგენდა უმაღლესი მაგისტრატუსების ძალაუფლების სიმბოლოს. ფასცებს ატარებდნენ ლიქტორები როდესაც კონსულებს, პრეტორებს და დიქტატორებს უძღვებოდნენ, ეს იყო მათი ნების ძალის გამოყენებით აღსრულების უფლების სიმბოლო. კონსულების ლიქტორები ქალაქში ფასცებს ნაჯახების გარეშე ატარებდნენ, ვინაიდან კონსულს არ შეეძლო სასიკვდილო განაჩენის გამოტანა ხალხის თანხმობის გარეშე, ხოლო ქალაგარეთ (მაგალითად სამხედრო ბანაკში) კონსულს ეძლეოდა დამნაშავის დასჯის უფლება.

დიქტატორებს კონსულებისგან განსხვავებით ქალაქშიც შეეძლოთ ნაჯახებიანი ფასცების ტარება რაც მათ აბსოლუტურ ძალაუფლებაზე მიუთითებდა.

ტრიუმფის ცერემონიის დროს გამორჩეული დაჭრილი ჯარისკაცები ფასცებს თავდაცვის მიზნით ატარებდნენ.

წკეპლების შეკვრა არის „ძალა ერთობაშია“ სიმბოლო, ერთი წკეპლა ადვილად ტყდება ხოლო შეკვრა არა, ამრიგად რომის ძალის სიმბოლო გახდა ფასცები.

თანამედროვე სიმბოლიკა
რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ ფასცების სიმბოლიკა შემდეგი სახით იყო გამოყენებული:

ნაპოლეონის დროს ფასცები საფრანგეთის მოქალაქის პასპორტის გარე გარეკანზე იყო ასახული.
ფასცები იყო ესპანური სამხედრო პოლიციის ემბლემაზეც.
იტალიაში ბენიტო მუსოლინის პარტიის ემბლემაც ფასცები იყო, რის შედეგადაც პარტიას ფაშისტური დაერქვა. ეს იყო მათი ძველ რომთან კავშირის სიმბოლო.
კოლუმბის რაინდების ემბლემის ნაწილი
ნორვეგიის და შვედეთის პოლიციის ლოგოტიპი
ამპურა

ამპურა, მაპურა, პურა-პურა, დათვი-ბაბა — მცენარე ვარდისებრთა ოჯახისა. ბუჩქი ან მცირე ზომის ხე. აქვს მომრგვალო, ქვედა მხრიდან თეთრი, ქეჩისებრბუსუსიანი ფოთლები, ვაშლის ფორმის ჟოლოსფერი ნაყოფი.

გავრცელებულია დასავლეთ ევროპის სამხრეთ-აღმოსავლეთში, მცირე აზიასა და ბალკანებში, ყირიმსა და კავკასიაში. საქართველოში — თითქმის ყველგან. ამპურაიზრდება სუბალპურსა და ტყის ზედა სარტყელში კლდეებზე, ქვიან ადგილებში და ჩამონაზვავებზე, უმეტესად მზვარე ადგილებში, ზოგან ზღვის დონიდან 2 500 მ-მდე. საქართველოში კი — 1200-1500 მ სიმაღლემდე.

თაფლოვანი და დეკორატიული მცენარეა, აქვს მაგარი მაღალხარისხოვანი მერქანი, რომელსაც სხვადასხვა ნაკეთობისათვის იყენებენ. ფოთლებისაგან მზადდება მოყავისფრო-შავი საღებავი. ამპურას ნაყოფს ძველად საქართველოში პურის გულად ხმარობდნენ, ან ფქვავდნენ და ხორბლის ფქვილს ურევდნენ.
ძველი რომი

ტერმინში ძველი რომი მოისაზრება ანტიკური ზესახელმწიფო რომის იმპერია, რომლის ისტორია იწყება იტალიური ქალაქ-სახელმწიფოს დაარსებით; რომი წარმატებული სამხედრო ექსპანსიის შედეგად იქცა თავისი დროის უდიდეს ზესახელმწიფოდ, შემდეგ კი რიგი სამოქალაქო ომებისა და შიდა პოლიტიკური არასტაბილურობის შედეგად დაიწყო მისი დაკნინება, რამაც 476 წელს იმპერიის სრული კრახი გამოიწვია.

ძველი რომი არ იყო პირველი იმპერია, მას არაერთი წინამორბედი ჰყავდა. მკვლევარების აზრით რომაელთა კულტურაც არ ყოფილა ორიგინალური, მაგრამ რომაული სახელმწიფო წყობა და სამართალი იმდენად სრულყოფილი აღმოჩნდა, რომ ის დღევანდელი მსოფლიოსთვისაც ძალიან მნიშვნელოვანია.

რომაული ცივილიზაციის გარეშე წარმოუდგენელია დასავლური ცივილიზაციის განვითარება. რომის ოფიციალური ენა იყო ლათინური, რომელიც გავრცელდა რომის იმპერიის მთელ ევროპულ ნაწილზე და ჩამოაყალიბა რომანული ენების ოჯახი.
ამრანი

ამრანი, აბრანი, ავრანი, არუანი, მთავარი გმირი ოსური დარეჯანიანთა ეპოსისა, რომლის სიუჟეტები, მკვლევართა აზრით (ვ. მილერი, ნიკო მარი, ვასილ აბაევი, ა. თიბილოვი, მ. ჩიქოვანი და სხვა) ამირანის თქმულებასთან ერთად საქართველოდან გავრცელდა ჩრდილოეთ კავკასიაში. ოსურ ფოლკლორში ამრანის თავგადასავალს დაუკავშირდა ნართების ეპოსის რამდენიმე ეპიზოდი.