iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვარლამ მახარობლიძე

ვარლამ ბესარიონის ძე მახარობლიძე (დ. 4 სექტემბერი, 1890, ს. მუჟალი, მესტიის რაიონი — გ. 1972, თბილისი) — ქართველი თვითნასწავლი მხატვრი, პედაგოგი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
ვარლამ ბესარიონის ძე მახარობლიძე დაიბადა მესტიის რაიონის ს. მუჟალში, დედულეთში, გიორგი მარგიანის ოჯახში. დაწყებითი განათლება მიიღო ს. იფარის სამრევლო სკოლაში, რომლის დამთავრების შემდეეგ სწავლა გააგრძელა ქუთაისის სასულიერო სემინარიაში. სემინარიაში სწავლისას ვარლამი გალაკტიონ ტაბიძეს დაუმეგობრდა, და მასთან ერთად ნაქირავებ ბინაში კარგა ხანს იცხოვრა. მათი მეგობრობა მთელი სიცოცხლის განმავლობაში გაგრძელდა.

სწავლის დასრულების შემდეგ ლეჩხუმში დაბრუნებული ახალგაზრდა ვარლამ მახარობლიძე იწყებს აქტიურ პედაგოგიურ და საზოგადო მოღვაწეობას. 1909 წელს ცაგერში დააარსა სცენის მოყვარულთა დასი და თეატრალური წარმოდგენებისა და ლიტერატურული საღამოების გამართვა დაიწყო. მოგვიანებით სოფ. ლაჯანაში გახსნა ასევე პირველი სამრევლო სკოლა. 1910-11 წწ. ასწავლიდა ცაგერის ორკლასიან სასწავლებელში, 1911-13 წწ. ლენტეხის რაიონის ს. ყვედრეშის სამრევლო სკოლაში. 1913-18 წწ. ცაგერის საქალაქო სასწავლებელში, 1918-24 წწ. ლაილაშის უმაღლეს დაწყებით სასწავლებელში, 1926-29 წწ. ორბელის სკოლაში, 1933-34 წწ. ცაგერის პედაგოგიურ ტექნიკუმში, ხოლო 1936-37 წწ. ცაგერის სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკუმში. უსახსრობის გამო მას ფეხით სიარული უწევდა, რამაც დიდი გამოცდილება შესძინა ლეჩხუმის ისტორიული გეოგრაფიის და ეთნოგრაფიის ცოდნაში, ამიტომ საჭირო ხდებოდა წლების განმავლობაში დაგროვილი მასალების შესწავლა და მეცნიერულად დამუშავება, რაც შესაძლებელი გახდებოდა ცაგერში მუზეუმის დაარსების შემთხვევაში. დიდი ძალისხმევისა და ბრძოლის შემდეგ 1937 წელს დააარსა ცაგერის მუზეუმი, რომელსაც 1958 წლამდე ხელმძღვანელობდა.
ვარლამ მახარობლიძე გარდაიცვალა 1972 წ. და დაკრძალულია ს. ლაჯანაში. 2000 წ. ცაგერის მუნიციპალიტეტის 53 გადაწყვეტილებით ცაგერის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმს მიენიჭა ვარლამ მახარობლიძის სახელი.

შემოქმედება
მიუხედავად პედაგოგიური და მრავალმხრივი საზოგადოებრივი მოღვაწეობისა ვარლამ მახარობლიძე თავს უპირველესად მხატვრად თვლიდა. პირველად 1911 წელს მხატვარ ივანე პაევსკისთან ერთად გამოფინა თავისი ნამუშევრები ქუთაისის კლასიკური გიმნაზიის შენობაში, შემდგომ წლებშიც აქტიურად მონაწილეობდა გამოფენებში, განსაკუთრებით აღსანიშნავია 1916-19 წწ. ცაგერსა და სოფ. ლაილაშში, 1924 წ. თბილისში, 1929 წ. ქუთაისში, ხოლო 1930 წ. მოსკოვში მოწყობილი გამოფენები. როგორც თვითნასწავლი მხატვარი, ოსტატობის და ცოდნის გასაღრმავლებლად სამხატვრო აკადემიაში ჩააბარა, თუმცა სტუდენტობამ მხოლოდ სამ წელიწადს გასტანა, უსახსრობის გამო ის იძულებული გახდა სწავლა შეეწყვიტა. მიუხედავად ამისა, ვარლამ მახარობლიძე აქტიურად მონაწილეობს მხატვართა ჯგუფურ გამოფენებში.იყო საქაერთველოს რევოლიციურ მხატვართა ასოციაციის, საქართველოს სსრ მხატვართა კავშირის (1932), მოგვიანებით კი საბჭოთა კავშირის მხატვართა კავშირის წევრი (1958). ვარლამ მახარობლიძეს როგორც მხატვარს ოთხასამდე ფერწერული ტილო და გრაფიკული ნახატი აქვს შექმნილი, მისი შემოქმედება მრავალფეროვანია თემატურად და ჟანრობრივად ("ყეენობა", "სისხლის აღება", "ბაზრობა", "ქორწილი ლეჩხუმში", "მშენებლობა სვანეთში", "პურის ლეწვა", "პირველი ტრაქტორი ლეჩხუმში").
სტამბოლის ქალთა მუზეუმი

სტამბოლის ქალთა მუზეუმი — მუზეუმი სტამბოლში, თურქეთი. ონლაინ მუზეუმი, რომელიც ეძღვნება ქალების მიერ ქალაქის ისტორიაში ნათამაშებ როლს. 2012 წელს ონლაინ რეჟიმში გაშვებული, მუზეუმი არის თურქეთის პირველი და მსოფლიოს მესამე ქალაქის მუზეუმი, რომელიც ეძღვნება ქალებს. სტამბოლის ქალთა მუზეუმის მუდმივი გამოფენა წარმოადგენს იმ ქალების ბიოგრაფიებს, რომლებმაც არჩიეს განსხვავებული ცხოვრების სტილი იმისგან, რაც მოსალოდნელი იყო მათ ეპოქაში. მუდმივი გამოფენის ინსტალაციებთან ერთად მოცემული მოკლე ტექსტები ასახავს თითოეული ცხოვრების სოციალურ, კულტურულ, ეკონომიკურ და პოლიტიკურ დინამიკას.

ისტორია
სტამბოლის ქალთა მუზეუმი არის ონლაინ მუზეუმი, რომელიც ეძღვნება ქალების მიერ ქალაქის ისტორიაში ნათამაშებ როლს. 2012 წელს ონლაინ რეჟიმში გაშვებული სტამბოლის ქალთა კულტურული ფონდის მიერ, მუზეუმი არის თურქეთის პირველი და მსოფლიოს მესამე ქალაქის მუზეუმი, რომელიც ეძღვნება ქალებს. თურქეთში მეორე ქალთა მუზეუმი არის იზმირის ქალთა მუზეუმი, რომელიც 2014 წელს გაიხსნა. ინაუგურაციული კურატორი არის მერალ აქკენტი. მუზეუმის სხვა საქმიანობა მოიცავს ღონისძიებებს, განათლებით პროგრამას სკოლებში და საკვლევი არქივის შექმნას. „ჰერსთორის“ აკადემიური არქივი არის თურქ ქალთა ისტორიის შესახებ აკადემიური კვლევების ჩანაწერი. მუზეუმმა ასევე წამოიწყო ყოველწლიური პრიზების სერია ქალთა ისტორიის კვლევითი პრიზები, რომლებიც ენიჭება თურქ ქალთა ისტორიის თემაზე კვლევების ავტორებს.

გალერეა
ჩილანტაიზავრი

ჩილანტაიზავრი — დიდი თეროპოდისებრი დინოზავრის გვარი, შესაძლოა ნეოვენატორიდი ან პრიმიტიული კოელუროზავრი, ჩინეთის გვიანი ცარცული ულანსუჰაის ფორმაციიდან ( ტურონის ხანა, დაახლოებით 92 მილიონი წლის წინ). ტიპიური სახეობა, ჩილანტაისავრუს ტაშუიკუენსისი, აღწერილია ჰუს მიერ 1964 წელს.

აღწერა
ჩილანტაიზავრი დიდი თეროპოდი იყო, რომლის სიგრძე 11 მეტრი იყო (36 ფუტი) და წონა 2.5–4 მეტრიკული ტონა (2.8–4.4 მოკლე ტონა).მიუხედავად იმისა, რომ ბრუსატმა და სხვებმა (2010) შეაფასეს, რომ ქილანტაიზავრი შესაძლოა დაახლოებით 6 მეტრიკული ტონა (6.6 მოკლე ტონა) იწონიდა ტირანოზავრის მსგავსი ბარძაყის ძვლის სიგრძის საფუძველზე, პერსონსი და სხვები (2020) ამტკიცებდნენ, რომ ბარძაყის უფრო დიდი გარშემოწერილობა მიუთითებს უფრო დიდ ლოკომოტორულ დატვირთვაზე და არა სხეულის უფრო დიდ მასაზე.

კლასიპიკაცია
ჩილანტაიზავრს ალოზავრის მონათესავე კარნოზავრად მიიჩნეოდა, თუმცა ზოგიერთი შემდგომი კვლევა ვარაუდობდა, რომ ის შეიძლება იყოს სპინოზავროიდი, შესაძლოა სპინოზავრიდების ოჯახის პრიმიტიული წევრი (სერენო, 1998; ჩურე, 2000; რაუჰუტი, 2001), რადგან მას წინა კიდურებზე დიდი ბრჭყალები ჰქონდა, რაც, სავარაუდოდ, ამ ჯგუფისთვის უნიკალური იყო. სხვა კვლევები ვარაუდობდნენ, რომ ის შეიძლება ნეოტეტანურული თეროპოდების ალტერნატიული შტოს წევრი ყოფილიყო, გარკვეული მსგავსებით ალოზავროიდებთან, სპინოზავროიდებთან და კოელუროზავრიებთან.

2009 წელს ჩატარებულმა კვლევამ აღნიშნა, რომ ძნელი იყო იმის გამორიცხვა, რომ ჩილანტაიზავრი იგივე ცხოველი იყო, რაც კარნოზავრ შაოჩილონგი, რომელიც, სავარაუდოდ, იმავე გეოლოგიური წარმონაქმნიდან იყო (მოგვიანებით ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ეს უკანასკნელი გვარი სინამდვილეში ადრეული ცარცული მიაოგოუს წარმონაქმნიდან მომდინარეობს). თუმცა, მათ შენიშნეს უზარმაზარი ზომური სხვაობა ამ ორს შორის.ბენსონის, კარანოს და ბრუსატის შემდგომმა კვლევამ აჩვენა, რომ ის შაოჩილონგთან ისეთი მჭიდროდ დაკავშირებული არ იყო, როგორც თავდაპირველად ეგონათ, მაგრამ ის იყო კარნოზავრი ( ნეოვენატორიდას ოჯახიდან ), მჭიდროდ დაკავშირებული ალოზავრთან, როგორც თავდაპირველად ეგონათ. პორფირის და სხვების მიერ 2018 წელს გამოქვეყნებულმა ფილოგენეტიკურმა ანალიზმა ჩილანტაიზავრი პრიმიტიულ კოელუროზავრად აღიარა.

ძალიან მწირი ნაშთების საფუძველზე რამდენიმე სახეობაა აღწერილი. სახეობა „ჩილანტაიზავრი“ სიბირიკუსი დაფუძნებულია ერთ დისტალურ მეტატარსალურ ძვალზე, რომელიც 1915 წელს აღმოჩენილ იქნა ბურიატის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის ტურგინსკაიას სვიტაში, რუსეთში, და თარიღდება ადრეული ცარცული პერიოდით ( ბერიასიდან ჰაუტერივიანის სტადიამდე). ის ცუდად არის აღწერილი, ამიტომ მისი ნათესაური კავშირების ზუსტად დადგენა შეუძლებელია და მისი, როგორც ჩილანტაიზავრის სახეობის, კუთვნილება ძალიან საეჭვოა. ჩილანტაიზავრი 2009 წელს ხელახლა კლასიფიცირდა, როგორც შაოჩილონგ მაორტუენსისი.

ტერფისა და წვივის ნაწილობრივი ნაწილის ძვლების საფუძველზე, 1979 წელს დასახელებული დამატებითი სახეობა, ჩილანტაისაურუს ჟეზიანგენსისი, სინამდვილეში თერიზინოზავრის ტაქსონია.

ქვემოთ მოყვანილი კლადოგრამა მიჰყვება 2016 წლის ანალიზს სებასტიან აპესტეგიას, ნათან დ. სმიტის, რუბენ ხუარეს ვალიერის და პიტერ ჯ. მაკოვიკის მიერ კარანოს და სხვების მონაცემთა ბაზაზე დაფუძნებულ ფაქტებს. (2012).
პინელოს სახლი

პინელოს სახლი — რენესანსის ეპოქის შენობა, რომელიც მდებარეობს ესპანეთში, სევილიის ცენტრში. იგი დასახელებულია მისი ყოფილი მფლობელის - ფრანსისკო პინელოს - ბოროტი ვაჭრის საპატივცემულოდ.

სახლი თარიღდება საუკუნით და ცენტრირებულია ეზოს გარშემო, რეგიონში რომაული პერიოდიდან გამოყენებული ტრადიციული განლაგების შესაბამისად. სახლი აერთიანებს რამდენიმე არქიტექტურულ სტილს, როგორიცაა პლატერესკის მოტივები თაბაშირში, მუდეხარული ჭერი და გოთური სტილის აივანი ზედა სართულზე.
სალასის ციხე

სალასის ციხე — ციხესიმაგრე ქალაქ სალასში, ასტურიის რეგიონში, ესპანეთში. იგი პირველად დოკუმენტაციაში 1124 წელს გამოჩნდა.

გარე ფასადი
იგი დაკავშირებულია ვალდეს სალასის სასახლესთან, რომელიც ამჟამად პატარა სასტუმროა. ციხე არის დიდი კვადრატული კოშკი ოთხი სართულით: სარდაფი, სადაც ტყვეთა ციხეებია, და სამი სართული კასრიანი თაღით. სართულები ერთმანეთთან დაკავშირებულია ვიწრო სპირალური კიბით. აქვს სულ სამი ფანჯარა, დანარჩენი ისრის ფორმის ჭრილებია, რომლებიც მხოლოდ თავდაცვითი მიზნებისთვისაა განკუთვნილი. ანალოგიურად, მეორე სართულზე, მთავარი კარიბჭის ზემოთ მდებარე მახიკოლაციაა, რომელზეც თხრილის გავლით შესვლა იყო შესაძლებელი.

შიდა აგებულება
კოშკის შიგნით არის პრერომანული ხელოვნების მუზეუმი, რომელიც წარმოადგენს სან მარტინის ეკლესიიდან მოტანილი ნაწარმოებებისა და საფლავის ქვების ღირებულ კოლექციას, აქედან გამომდინარეობს სახელწოდება „მუსეო პრერრომანიკო დე სან მარტინ დე სალასი“. ეს ნაწარმოები იძლევა წარმოდგენას საუკუნის პრერომანული ხელოვნების დეკორატიული სიმდიდრის შესახებ ესპანეთში.
ჯოზეფ ენდრიუ სტარკი

ჯოზეფ ენდრიუ სტარკი (დ. 4 ნოემბერი, 1993) — ამერიკელი მსახიობი. კარიერა დაიწყო მეორეხარისხოვანი როლებით თინეიჯერული დრამების ფილმებში , და (ორივე 2018 წელს). აღიარება მოიპოვა პრობლემური თინეიჯერის რეიფ კამერონის როლის შესრულებით -ის სათავგადასავლო სერიალში (2020-დან დღემდე).

ადრეული ცხოვრება და განათლება
სტარკი ტოდ სტარკის შვილია, რომელიც კოლეჯის კალათბურთის მწვრთნელია. მისი ოჯახი ბლუ რიჯის მთების რაიონში გადაადგილდებოდა, მაგრამ ძირითადად ჰიკორიში, ჩრდილოეთ კაროლინაში გაიზარდა.
ბავშვობაში თამაშობდა ბეისბოლს და კალათბურთს, და ისწავლა გიტარისა და ფორტეპიანოს დაკვრა. სწავლობდა წმინდა სტეფანეს საშუალო სკოლაში, ჰიკორიში. საშუალო სკოლის პირველ კურსზე, მსახიობობაში სერიოზულად ჩაერთო დრამის კლასში გაწევრიანების შემდეგ.
სტარკიმ 2016 წელს დაამთავრდა დასავლეთ კაროლინის უნივერსიტეტი, სადაც ორმაგი სპეციალობა ჰქონდა ინგლისურ ლიტერატურაში და თეატრალურ შესრულებაში. კოლეჯის დამთავრების შემდეგ, ატლანტაში შუერთდა ორ მეგობარს, რომლებიც საპროდიუსერო კომპანიას ქმნიდნენ და დაიწყო როლებისთვის ტესტირება.
ნაპაიედლა

ნაპაიედლა — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ზლინის მხარეში. მდებარეობს ზლინის რაიონში. ისტორიული ქალაქის ცენტრი კარგად არის შემონახული და დაცულია, როგორც ჩეხეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი.
სახელწოდება
ქალაქის სახელი მომდინარეობს ჩეხური ენის ზმნიდან „ნაპოიტ“, რაც „ცხენების დაწყურებას“ ნიშნავს. ეს უკავშირდება აქ ადრე არსებულ ფონს მდინარეზე, სადაც სავაჭრო გზა გადიოდა და დასასვენებელი ადგილი იყო.

გეოგრაფია
ნაპაიედლა ქალაქ ზლინიდან სამხრეთ-დასავლეთით დაახლოებით 7 კილომეტრში მდებარეობს. ის მეზობელ ოტროკოვიცესთან ერთიან ურბანულ სივრცეს ჰქმნის. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი ვიზოვიცეს მთიანეთში მდებარეობს, თუმცა მდინარე მორავის მარჯვენა სანაპიროზე არსებული ტერიტორია ხრჟიბის ქედამდე ვრცელდება. ქალაქის ადმინისტრაციულ საზღვრებში მდებარე ყველაზე მაღალი წერტილი მაკოვას გორაა, რომელიც ზღვის დონიდან 338 მეტრზეა. ქალაქში მიედინება მდინარე მორავა.

ისტორია
ნაპაიედლას ისტორიულ წყაროებში პირველად 1355 წელსაა მოხსენიებული. საუკუნეში აქ არსებული პატარა დასახლება სავაჭრო ქალაქად იქცა. დიდი ხნის განმავლობაში ის ჟეროტინების გვარის თავადებს ეკუთვნოდა, შემდეგი როტალების ოჯახის მფლობელობაში გადავიდა. მათი მმართველობის დროს მამული მნიშვნელოვნად გაიზარდა და ტერიტორიაზე წმინდა ბართლომეს ტაძარი ააგეს.
ნაპაიედლას ქალაქის სტატუსი 1898 წელს მიენიჭა.

კულტურა
ნაპაიედლა მორავიის ვლახეთის, მორავიის სლოვაკეთის და ჰანას კულტურულ-თნოგრაფიული რეგიონების გზაჯვარედინზე მდებარეობს.
ქალაქის მნიშვნელოვან ძეგლს წარმოადგენს ცხენების საჯინიბო, რომელიც 1886 წელს მამულის მაშინდელმა მფლობელმა არისტიდეს ბალტაციმ დააარსა. თავლის მახლობლად მდებარეობს სხვადასხვა დროს საცხენოსნო სპორტში წარმატებული ცხენების სასაფლაო. სუფთა სისხლის ცხენებს აქ 2023 წლამდე აშენებდნენ.
ქალაქის წმინდა ბართლომეს ტაძარი 1710–1712 წლებში აშენდა. მან პატარა ძველი ეკლესია ჩაანაცვლა.
სლანიცას მინერალური წყალი ერთადერთი შემორჩენილი მინერალური წყაროა ნაპაიედლაში.

ცნობილი ადამიანები
ვინცენც პრასეკი (1843–1912), ისტორიკოსი, ენათმეცნიერი; მოღვაწეობდა ნაპაიედლაში
ბოჟენა ბენეშოვა (1873–1936), პოეტი და მწერალი; გაიზარდა ნაპაიედლაში
იოზეფ შნეიდარეკი (1875–1945), არმიის გენერალი
ლეოშ ფირკუშნი (1905–1950), მუსიკოლოგი
რუდოლფ ფირკუშნი (1912–1994), პიანისტი
ზდენეკ რიჰაკი (1924–2006), არქიტექტორი
იოზეფ ბულვა (1943–2020), პიანისტი; სწავლობდა ნაპაიედლაში

დაძმობილებული ქალაქები
ბორსკი-მიკულაში, სლოვაკეთი
კლაკი, სლოვაკეთი
ოსტრი-გრუნი, სლოვაკეთი
გრაფი კასიუსი

კასიუსი (; საუკუნის მიწურული – საუკუნის პირველი ნახევარი) — ვესტგუთების სამეფოს გრაფი, რომელიც მოგვიანებით ომაიანთა სახალიფოს გრაფი გახდა. ბანუ კასის მუვალადური დინასტიის დამფუძნებელი.

ბიოგრაფია
კასიუსის შესახებ ინფორმაცია შემორჩენილია მხოლოდ ესპანელ-მუსლიმი ავტორების წყაროებიდან. მამამისის ვინაობა უცნობია, თუმცა ზოგიერთ ტრადიციაში იგი ბორჯას გრაფი ფორტუნის ვაჟად მოიხსენიება. ვესტგუთების ეპოქაში მისი ზუსტი თანამდებობაც უცნობია. მისი ტერიტორიები ებროს ზემო დინების მიდამოებში მდებარეობდა — არნედოში, ეჯეასა და ბორჯაში. ზოგიერთი ისტორიკოსი მიიჩნევს, რომ იგი შეიძლებოდა ყოფილიყო ბასკური მარშის გრაფი ოლიტეში, რომლის ამოცანა ბასკებისგან ჩრდილოეთი საზღვრების დაცვა იყო. ზოგიერთი არაბული წყარო მას ვიტიზის მეფის მხარდამჭერად მოიხსენიებს.

არაბების მიერ პირენეს ნახევარკუნძულის დაპყრობის შემდეგ, კასიუსი მუსა იბნ ნუსაირს დაემორჩილა. მუსლიმი ავტორები მას კუმის კასს უწოდებენ. 714 წელს ისლამი მიიღო.

იმავე წელს კასიუსი სხვა ვესტგუთ დიდგვაროვნებთან ერთად მუსასთან ერთად გაემგზავრა დამასკოში ხალიფასთან. აუდიენციის შემდეგ მან ერთგულების ფიცი დადო და ქრისტიანობა უარყო. ხალიფის მიერ ყოფილ სამფლობელოებზე მმართველად დანიშვნის შემდეგ, კასიუსი ესპანეთში დაბრუნდა. მუსას გაძევების მიუხედავად, მან მასთან კავშირი შეინარჩუნა. ამ კავშირების განმტკიცებისთვის მისი უფროსი ვაჟი ფორტუნ იბნ კასი დაქორწინდა მუსას შვილიშვილზე აიშაზე.

კასიუსის შემდგომი ბიოგრაფია უცნობია. ცნობილია მხოლოდ ქალაქები, რომლებსაც მმართველობდა: არნედო, ტარასონა, ტუდელა და ნაჯერა.
ტიკტაალიკი

ტიკტაალიკი — სარკოპტერიგული (წილფარფლიანი თევზების) მონოსპეციფიკური გვარი, რომელსაც ტეტრაპოდების (ოთხფეხა ცხოველების) მსგავსი მრავალი მახასიათებელი აქვს.

კანადის არქტიკაში აღმოჩენილი ტიკტაალიკი ოსტეიხთიესის (ძვლოვანი თევზი ) არატეტრაპოდური წევრია, ქერცლითა და ლაყუჩებით, თუმცა მას სამკუთხა, გაბრტყელებული თავი და უჩვეულო, ჭრილის ფორმის ფარფლები აქვს. მის ფარფლებს თხელი სხივისებრი ძვლები აქვს, რომლებიც თევზების უმეტესობის მსგავსად ნიჩბოსნობისთვისაა განკუთვნილი, თუმცა მათ ასევე აქვთ მყარი შიდა ძვლები, რაც ტიკტაალიკს საშუალებას მისცემდა, არაღრმა წყალში დამდგარიყო და კიდურები საყრდენად გამოეყენებინა, როგორც ამას ოთხფეხა ცხოველების უმეტესობა აკეთებს. ეს ფარფლები და სხვა შერეული მახასიათებლები ტიკტაალიკს გარდამავალ ნამარხად აქცევს, რომელიც ევოლუციის ერთ-ერთი რგოლია მოცურავე თევზიდან ოთხფეხა ხერხემლიან ცხოველებამდე. ეს და მსგავსი ცხოველები შესაძლოა ყველა ხერხემლიანი ხმელეთის ფაუნის საერთო წინაპრები იყვნენ : ამფიბიები, ქვეწარმავლები, ფრინველები და ძუძუმწოვრები.

ტიკტაალიკის პირველი ნამარხები 2004 წელს აღმოაჩინეს კანადაში, ნუნავუტში, ელსმერის კუნძულზე. აღმოჩენა, რომელიც გააკეთეს ბუნების მეცნიერებათა აკადემიის წარმომადგენელმა ედვარდ ბ. დეშლერმა, ჩიკაგოს უნივერსიტეტის წარმომადგენელმა ნილ ჰ. შუბინმა და ჰარვარდის უნივერსიტეტის პროფესორმა ფარიშ ა. ჯენკინს უმცროსმა, გამოქვეყნდა ჟურნალ „“ -ის 2006 წლის 6 აპრილის ნომერში და სწრაფად იქნა აღიარებული, როგორც გარდამავალი ფორმა.

კლადოგრამა
სვარცის მიერ 2012 წელს ჩატარებული ანალიზით დადგინდა, რომ ელპისტოსტეგე ტიკტაალიკის დაძმობილებული ტაქსონია. ორივე მათგანი ელპისტოსტეგალიის ჯგუფის პრიმიტიული წევრები აღმოჩნდა, სხვა განვითარებულ ღერო-ტეტრაპოდებთან ერთად.

პალეონტოლოგია
ტიკტაალიკის ნამარხები აღმოაჩინეს ფრემის ფორმაციაში, ეკვატორთან ახლოს მდებარე მეანდრირებული ნაკადულის სისტემების დეპოზიტებში, რაც მიანიშნებს ბენთოსურ ცხოველზე, რომელიც ცხოვრობდა არაღრმა წყლების ფსკერზე და შესაძლოა, მოკლე პერიოდებით წყლიდანაც კი. ჩონჩხი მიუთითებს, რომ მას შეეძლო სხეულის დაჭერა გრავიტაციის ძალის ქვეშ, როგორც ძალიან არაღრმა წყალში, ასევე ხმელეთზე. [ 59 ] ამ პერიოდში, პირველად, ფოთლოვანი მცენარეები აყვავდნენ და ყოველწლიურად ცვიოდა ფოთლები წყალში, რაც იზიდავდა პატარა მსხვერპლს თბილ, ჟანგბადით ღარიბ არაღრმა წყლებში, სადაც დიდი თევზებისთვის ცურვა რთული იყო. [ 31 ]
კულტურული მნიშვნელობა
ტიკტაალიკი სხვადასხვა ინტერნეტ-მიმის თემად გამოიყენებოდა. სურათები ტიკტაალიკს ევოლუციური ადაპტაციების გამო აკრიტიკებენ, მაგრამ ამავდროულად ინტერნეტ-მიმებმა გააცნო მსოფლიოს ტიქტაალიკი და აამაღლა ხალხში ცნობიერება.
იულია სვირიდენკო

იულია სვირიდენკო (; დ. 25 დეკემბერი, 1985) — უკრაინელი პოლიტიკოსი. უკრაინის მე-19 პრემიერ-მინისტრი 2025 წლის 17 ივლისიდან. მანამდე უკრაინის პირველი ვიცე-პრემიერ-მინისტრი და ეკონომიკური განვითარებისა და ვაჭრობის მინისტრი 2021 წლის 4 ნოემბრიდან 2025 წლის 17 ივლისამდე.

2025 წლის 14 ივლისს პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ შესთავაზა, რომ უხელმაძღვანელოს მთავრობას, და შეცვალო პრემიერ-მინისტრი დენის შმიგალი. უკრაინის კონსტიტუციის 114-ე მუხლის თანახმად, ზელენსკიმ უნდა წარადგინოს მისი კანდიდატურა ვერხოვნა რადაში, რომელიც შემდეგ კენჭისყრას გამართავს.

განათლება
2008 წელს მან დაამთავრა კიევის ვაჭრობისა და ეკონომიკის ეროვნული უნივერსიტეტი, ანტიმონოპოლიური მართვის ხარისხით.
ოტროკოვიცე

ოტროკოვიცე — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ზლინის მხარეში. მდებარეობს ზლინის რაიონში. ის ერთ-ერთი სამრეწველო ცენტრია რეგიონში. ქალაქი ოტროკოვიცესა და კვიტკოვიცეს ადმინისტრაციულ ერთეულებად იყოფა.
სახელწოდება
ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს სიტყვიდან „ოტროკ“, რაც ძველ ჩეხურ ენაზე „ბავშვს“ ან „არასრულწლოვანს“ ნიშნავს. არსებობს რამდენიმე თეორია იმის შესახებ, თუ როგორ წარმოიშვა ქალაქის სახელწოდება. შესაძლოა ოტროკოვიცე შორეულ წარსულში არასრულწლოვან მესაკუთრეს ეკუთვნოდა. აღსანიშნავია, რომ თანამედროვე ჩეხურში სიტყვა „ოტროკ“ მონას ნიშნავს.

გეოგრაფია
ოტროკოვიცე ზლინიდან დასავლეთით დაახლოებით 8 კილომეტრში მდებარეობს. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის აღმოსავლეთი ნაწილი ვიზოვიცეს მთიანეთში, ხოლო დასავლეთი ნაწილი ზემო მორავას ხეობაში მდებარეობს. ქალაქის ტერიტორიაზე არსებული ყველაზე მაღალი წერტილი ზღვის დონიდან 325 მეტრ სიმაღლეზეა. ქალაქი მდინარე მორავისა და დრჟევნიცეს შესართავთანაა გაშენებული.

ისტორია
ოტროკოვიცე პირველად ოლომოუცის ეპისკოპოს ინდრჟიხ ზდიკის სიგელში 1141 წელსაა მოხსენიებული. 1570 წლამდე ის მალენოვიცეს მამულს ექვემდებარებოდა. 1570 წლიდან 1649 წლამდე მან დამოუკიდებელ ერთეულად განაგრძო არსებობა, რა დროსაც ქალაქის ციხესიმაგრე აშენდა. 1649 წლიდან ოტროკოვიცეს მამული ნაპაიედლას შეუერთდა და მის შემადგენლობაში დარჩა 1848 წელს ავსტრიის იმპერიაში ბატონყმობის გაუქმებამდე.
ოტროკოვიცეში რკინიგზა 1841 წელს აშენდა, თუმცა რკინიგზის სადგური მოგვიანებით, 1882 წელს ააგეს. ქალაქის განვითარებაზე დადებითად იმოქმედა 1899 წელს ზლინთან და ვიზოვიცესთან დამაკავშირებელი ახალი რკინიგზის მშენებლობამ.

მიქაელ მთავარანგელოზის ტაძარი ქალაქის მოედანზე მდებარეობს. აქ პატარა ტაძარი 1769 წელს ააგეს, დაახლოებით ასი წლის შემდეგ კი დიდ ეკლესიად გადააკეთეს.
ოტროკოვიცეს წმინდა ვოიტეხის ეკლესია 1995 წელს აშენდა. წმინდა ვოიტეხი პრაღის ეპისკოპოსი იყო და ლათინურად მას ადალბერტის სახელით მოიხსენიებენ.
ოტროკოვიცეში მდგარი ტომაშ ბატას ქანდაკება ინგლისურ ქალაქ ტილბურიში მდებარე ორიგინალი ქანდაკების მიხედვით არის ჩამოსხმული. ავიაკატასტროფის ადგილზე, რომელშიც 1932 წელს ტომაშ ბატა დაიღუპა, მოწყობილია მისი მემორიალი.

ცნობილი ადამიანები
იოზეფ ოდლოჟილი (1938–1993), სპორტსმენი, ოლიმპიური მედალოსანი
პაველ სვოიანოვსკი (1943–2024), ნიჩბოსანი, ოლიმპიური მედალოსანი
ოლდრჟიხ სვოიანოვსკი (დაბ. 1946), ნიჩბოსანი, ოლიმპიური მედალოსანი
პაველ ვალოუშეკი (დაბ. 1979), ავტორბოლის მრბოლელი
იან კამენიკი (დაბ. 1982), საფეხბურთო მწვრთნელი
პავლა გაიდოშიკოვა (დაბ. 1991), მსახიობი
იაკუბ იუგასი (დაბ. 1992), ფეხბურთელი

დაძმობილებული ქალაქები
დუბნიცა-ნად-ვაჰომ, სლოვაკეთი
ვაცი, უნგრეთი
ზავაძკიეს გმინა, პოლონეთი
ჰაცეგოპტერიქსი

ჰაცეგოპტერიქსი — აჟდარქიდი პტეროზავრების გვარი, რომელიც აღმოჩენილია ზედა მაასტრიხტულ დანალექებში, კერძოდ, დენსუშ ჩიულას ფორმაციაში, რომელიც ტრანსილვანიის (რუმინეთი) ტერიტორიაზე მდებარეობს. ის ცნობილია მხოლოდ ტიპური სახეობით, , რომელსაც სახელი პალეონტოლოგებმა ერიკ ბაფეტომ, დან გრიგორესკუმ და ზოლტან ჩიკიმ 2002 წელს დაარქვეს, ქალისა და მხრის ძვლის ნაწილებზე დაყრდნობით. მოგვიანებით, დამატებითი ნიმუშები, მათ შორის კისრის მალა, ამ გვარს მიაკუთვნეს, რაც სხვადასხვა ზომის ნიმუშებს მოიცავს. ყველაზე დიდი ნაშთები მიუთითებს, რომ ის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი პტეროზავრი იყო, დაახლოებით 10-დან 12 მეტრამდე ფრთების შლილით.

გიგანტურ აჟდარქიდებს შორის, ჰაცეგოპტერიქსს ჰქონდა უჩვეულოდ ძალიან ფართო ქალა დიდი კუნთოვანი დანართებით, მოკლე, მძლავრი, ძლიერად დაკუნთული კისერი, რომლის სიგრძე 1.5 მეტრს აღწევდა. ეს დაახლოებით ორჯერ მოკლე იყო სხვა აჟდარქიდების კისერთან შედარებით, რომლებსაც მსგავსი ფრთების შლილი ჰქონდათ. ჰაცეგოპტერიქსი ბინადრობდა ჰაცეგის კუნძულზე, რომელიც ცარცული პერიოდის სუბტროპიკებში, პრეისტორიულ ტეთისის ზღვაში მდებარეობდა. დიდი თეროპოდების არარსებობის პირობებში, ჰაცეგოპტერიქსი სავარაუდოდ ჰაცეგის კუნძულის მტაცებელთა ჯაჭვის სათავეში იყო, რომელიც სხვა აჟდარქიდებთან შედარებით პროპორციულად უფრო დიდ ნადავლს (მათ შორის ჯუჯა ტიტანოზავრები და იგუანოდონტები) ნადირობდა.

ეტიმოლოგია
გვარს სახელი 2002 წელს ფრანგმა პალეონტოლოგმა ერიკ ბაფეტომ და რუმინელმა პალეონტოლოგებმა დან გრიგორესკუმ და ზოლტან ჩიკიმ უწოდეს. მისი სახელი რუმინეთის ქალაქ ჰაცეგიდან მომდინარეობს, ხოლო ბერძნული სიტყვა ნიშნავს „ფრთას“. ჰაცეგოპტერიქსის ძვლები აღმოჩენილია მეზოზოური კუნძულის, ჰაცეგის მიდამოებში.

აღწერა
ჰაცეგოპტერიქსის ნაშთები 2002 წელს, ზედა მაასტრიხტულ დენსუშ ჩიულას ფორმაციაში, დასავლეთ რუმინეთში აღმოაჩინეს. ჰოლოტიპი 1083 შედგება ქალის უკანა ნაწილისა და მარცხენა მხრის ძვლის დაზიანებული პროქსიმალური ნაწილისგან. 38,5-სანტიმეტრიანი ბარძაყის ძვლის დიაფიზი, რომელიც ახლოს იპოვეს ( 1625), ასევე შესაძლოა ჰაცეგოპტერიქსს ეკუთვნოდეს.

ვარაუდობენ, რომ -ს ჰქონდა მტკიცე, უკან გაფართოებული ქალა და მასიური ყბები. ამ სახეობის მრავალი ნამარხი ძვალი ძლიერ წააგავს კეცალკოატლისას, მაგრამ ჰაცეგოპტერიქსს გაცილებით მძიმე ქალა და ყბების სხვაგვარი შეერთება ჰქონდა, რაც პტერანოდონის მსგავსი იყო. სხვა პტეროზავრებთან – ნიკტოზავრსა და ანანგუერასთან – შედარებისას, ერიკ ბაფეტოსა და მისი კოლეგების შეფასებით, თავის ქალის სიგრძე 3 მეტრს აღწევს, რაც კეცალკოატლისაზე მეტია. მათ ჰაცეგოპტერიქსის ზომა მხრის ძვლის 23,6 სმ სიგრძის ფრაგმენტის კეცალკოატლის მხრის ძვალთან შედარებით შეაფასეს, რომელიც ყველაზე დიდ ცნობილ პტეროზავრად ითვლება. კეცალკოატლის ნიმუშს 41450-3 აქვს 54,4 სმ სიგრძის მხრის ძვალი. ჰაცეგოპტერიქსის მხრის ძვლის ფრაგმენტი მთლიანი ძვლის ნახევარზე ნაკლებია, ამიტომ ის, სავარაუდოდ, კეცალკოატლის ძვალზე ოდნავ გრძელი იყო. ამ უკანასკნელის ფრთების შლილი 1981 წელს 12–13 მეტრით შეფასდა, ადრინდელი შეფასება კი 15–20 მეტრი იყო. 2003 წლის შეფასებით, ფრთების შლილი — დაახლოებით 12 მეტრი, ხოლო ქალის სიგრძე — 2,5 მეტრზე მეტი. 2010 წელს მარკ უიტონმა განაცხადა, რომ ჰაცეგოპტერიქსის მხრის ძვლის ზომებში აშკარა უპირატესობა გამოწვეულია მისი დეფორმაციით ქანში მოხვედრის შემდეგ, ასე რომ, სავარაუდოდ, მისი ფრთების შლილი არ აღემატებოდა კეცალკოატლის ფრთების შლილს, რომელიც ამჟამად 10–11 მეტრომდეა შეფასებული.
მუვალადები

მულადი ან მუვალადები — სახელი, რომელიც ეძლეოდა იმ ადგილობრივ ქრისტიანებს, რომლებმაც ისლამი მიიღეს საუკუნის დასაწყისში, როცა მუსლიმებმა იბერიის ნახევარკუნძული დაიპყრეს. საუკუნისთვის ისინი ალ-ანდალუსის საზოგადოების დიდ ნაწილს შეადგენდნენ.

ისტორია
სიტყვა მომდინარეობს არაბული „მუვალადი“-დან, რაც ნიშნავს „შერეული წარმოშობის ადამიანს“, განსაკუთრებით მუსლიმი მამებისა და უცხოელი დედების შვილებს. ესპანური ენის სამეფო აკადემიის ლექსიკონის მიხედვით, მულადი ნიშნავს „ქრისტიანს, რომელმაც ესპანეთში არაბების ბატონობის დროს ისლამი მიიღო და მუსლიმებს შორის ცხოვრობდა“.

ადგილობრივი ქრისტიანები რამდენიმე მიზეზის გამო იღებდნენ ისლამს. ბევრი მათგანი ცდილობდა თავი აერიდებინა ჯიზიას გადახდისგან - ეს იყო სპეციალური გადასახადი, რომელსაც ქრისტიანები იხდიდნენ. ისლამზე მოქცევამ ასევე გაუხსნა მათ ახალი ჰორიზონტები, გაუმჯობესა სოციალური მდგომარეობა და მისცა უკეთესი საცხოვრებელი პირობები.

ზოგიერთი მათგანი გახდა „მავალი“, ანუ არაბული ტომების მფარველობის ქვეშ მოექცნენ, და სრულად ისლამიზდნენ - მიიღეს არაბული ჩაცმულობა, წეს-ჩვეულებები და ენა. მათ ასევე მუსლიმებს („ისლამიზებულებს“) და ელჩებს უწოდებდნენ.

- საუკუნეებში, კულტურული არაბიზაციისა და ქორწინების გამო, სხვადასხვა მუსლიმურ ჯგუფებს შორის განსხვავება გაქრა. მოსახლეობა იმდენად სწრაფად შეერია ერთმანეთს, რომ მალე შეუძლებელი გახდა ადგილობრივი და უცხო ელემენტების გარჩევა. ისინი გაერთიანდნენ ანდალუსიელი არაბების ერთიან ჯგუფად, რომლებსაც ზოგადად მავრებსაც უწოდებდნენ.

მუვალადებს, მათი რწმენის მიუხედავად, სძულდათ არაბები, რომლებსაც კოლონიალისტებად და უცხოელ დამპყრობლებად თვლიდნენ. ეს სიძულვილი ხშირ აჯანყებებს იწვევდა. ყველაზე ცნობილს ხელმძღვანელობდა უმარ იბნ ჰაფსუნი მალაგასა და რონდას რეგიონში, რომელიც თითქმის 40 წლის განმავლობაში მართავდა მთის ხეობებს ბობასტროს ციხესიმაგრიდან. მან გააერთიანა უკმაყოფილო მუვალადები და მოსარაბები.

მუვალადებმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს ალ-ანდალუსის ისტორიაში, რადგან საუკუნის ბოლოსთვის ისინი მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენდნენ და მთავარ როლს ასრულებდნენ ამ საზოგადოების ეკონომიკურ, კულტურულ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში.