ნერსეს ბალიენცი

ნერსეს ბალიენცი, ასევე ნერსეს ბალიენკი (სომხურად: , , ) ან ნერსეს ბაღონი — საუკუნის დასაწყისის ქრისტიანი სომეხი ბერი. იგი ძირითადად ცნობილია კილიკიის სომხეთის სამეფოს ისტორიის დაწერით. მიუხედავად იმისა, რომ მის შრომებს თანამედროვე მეცნიერები მნიშვნელოვან წყაროდ მიიჩნევენ ამ პერიოდისთვის, მას ხშირად მოიხსენიებენ როგორც არასანდო.

ცხოვრება
ნერსეს ბალიენცი დომინიკელებმა კათოლიკე გახადეს და ეს სარწმუნოება მიაღებინეს. იგი იყო ბოლონიის დომინიკელი ბარტელემის, მარაღის ეპისკოპოსის მიერ დაარსებული ,,გაერთიანებული ძმების" (ან ,,უნიტარისტების") წევრი, რომელიც მხარს უჭერდა სომხური ეკლესიის მკაცრ კავშირს კათოლიკურ ეკლესიასთან. მისი თხზულების თანახმად, ნერსესი თავის თავს ,,ურმიის ეპისკოპოსსაც" უწოდებდა.

მან მოინახულა პაპი კლემენტ ავინიონში და იქ ყოფნის დროს დაწერა და თარგმნა სხვადასხვა ნაწარმოები.

ნაშრომები
ნერსეს ბალიენცი არის კილიკიელი სომხეთის მეფეთა ისტორიის ავტორი, რომელიც განსაკუთრებით ორიენტირებულია მონღოლებთან ურთიერთობის აღწერაზე.

სემპადთან გაერთიანება
ნერსეს ბალიენტის ნაშრომის სეგმენტები ჩასმულია სემპადისის – ში, რომლის ვერსია შეადგინა თანამედროვე ისტორიკოსმა ედუარდ დულაურიერმა, რომელმაც დაამატა ინფორმაცია ნერსეს ბალიენცისგან, რომ განევრცო სემპადის შემოქმედება მისი გარდაცვალების პერიოდის შემდეგ.

დაპირისპირება
ამ ნაშრომში ერთი საეჭვო მონაკვეთია, სადაც ნერსემ დაწერა, რომ სომეხთა მეფე ჰეტუმ - მა, სირიაში მონღოლებთან 1299 შეტევის დროს, მცირე ძალებით წავიდა კაიროს განაპირას, შემდეგ კი თხუთმეტი დღე გაატარა იერუსალიმი წმინდა ადგილების მოსანახულებლად.

ზოგი ისტორიკოსი ნერსეს ბალიენცის განცხადებას წარმოადგენს ისე, რომ მონღოლებმა შესაძლოა დაიპყრეს ან, სულ მცირე, იმყოფებოდნენ იერუსალიმში 1299 წელს. კლოდ მუტაფიანი, - ში, ახსენებს ნაწერებსა და საუკუნის სომხურ დომინიკანს, რომლებიც ამტკიცებენ, რომ სომეხი მეფე ეწვია იერუსალიმს, რადგან იგი დროებით იქნა გათავისუფლებული მუსლიმთა მმართველობისაგან. ლენ დემურგერი, ჟაკ დე მოლაში, ახსენებს, რომ მონღოლებმა შეიძლება დაიპყრეს იერუსალიმი,რომელიც სოხურ ნაწარმოებს ეყრდნობა და სადაც აღწერილია, რომ ჰეთუმმა წირვა აღავლინა იერუსალიმში 1300 წლის იანვარში. ზოგი მკვლევარი, მაგალითად, დოქტორი სილვია შეინი, მიიჩნევს, რომ ეს განცხადება მიანიშნებს იმაზე, რომ მონღოლები შესაძლოა იმყოფებოდნენ იერუსალიმში 1299 წელს. 1991 წელს მის წიგნში შეინმა დაწერა, რომ სომხური ინფორმაცია ჰეტუმის ვიზიტის შესახებ დაადასტურეს არაბმა მემატიანეებმა.

ამასთან, სხვა ისტორიკოსებმა მკაცრად გააკრიტიკეს ნერსეს ბალიენცის განცხადება და შეინის ინტერპრეტაცია. დოქტორმა ანგუს დონალ სტიუარტმა თავის წიგნში „სომხური სამეფო და მამლუქები“ 2001 წელს, ნერსეს ბალიენცის განცხადებას უწოდა „აბსურდული პრეტენზია“ არასანდო წყაროდან და თქვა, რომ არაბმა მემატიანეებმა ეს არანაირად არ დაადასტურეს. სხვა ისტორიკოსმა რეუვენ ამიტაიმ ასევე დეტალური შედარება მოახდინა ვადი ალ-ხაზინდარის ბრძოლის გარშემო განვითარებული მოვლენების შესახებ არსებულ ყველა პირველ წყაროზე და დაასკვნა, რომ სომხური ცნობა შეცდომაში იყო, რადგან იგი არ ემთხვეოდა სხვა მსგავს წყაროებს. ტექსტი სავარაუდოდ, სავსე იყო გაზვიადებებით და უზუსტობებით და დაწერილი იყო სომხეთის მეფის ჰეტუმის სადიდებლად. ამიტაიმ ასევე აღნიშნა, რომ მიუხედავად შეინის მიერ წყაროს როგორც ნამდვილი აღიარებისა, ნაწარმოების თავდაპირველმა რედაქტორმა ედუარდ დულაურიემც კი უარყო სომხური ცნობების უტყუარობა.

თავის ნაშრომში ედუარდ დულაურიე სინამდვილეში წერს, რომ ნერსემ შეიძლება დაამატოთ რამდენიმე ფანტასტიკური დეტალი ჰეტუმის მიღწევების გარკვეულწილად გაზვიადებისთვის, კერძოდ, სადავოა ერთი შემთხვევა, რომელშიც ნერსესი ამტკიცებს, რომ ჰეტუმმა კაიროამდე მიაღწია, როდესაც თავად ღაზანმა მხოლოდ 15,000 კაცი გაგზავნა ღაზამდე.