iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჯოზეფ ჯეიმზ ჩისმენი

ჯოზეფ ჯეიმზ ჩისმენი (დ. 7 მარტი 1843 — გ. 12 ნოემბერი 1896) — ლიბერიის მე-12 პრეზიდენტი. დაიბადა ედინაში, გრანდ ბასას ოლქში; იგი სამჯერ აირჩიეს „ “ (ნამდვილი ვიგების) პარტიის სიით. ჩიზმენმა განათლება ლიბერიის კოლეჯში (ამჟამად ლიბერიის უნივერსიტეტი) მიიღო.

ადრეული ცხოვრება
ჩისმენი კარგად განათლებული იყო და პოლიტიკაში მოსვლამდე კარიერა მასწავლებლობით დაიწყო. პრეზიდენტობამდე იგი მსახურობდა სხვადასხვა სამთავრობო პოზიციაზე, მათ შორის იყო საკანონმდებლო ორგანოს წევრი.

პრეზიდენტობა (1892–1896)
ეკონომიკა
1868 წლის შემდგომ ათწლეულებში მზარდმა ეკონომიკურმა სირთულეებმა შეასუსტა სახელმწიფოს დომინირება სანაპიროს ადგილობრივ მოსახლეობაზე. პირობები გაუარესდა, რადგან იმპორტის ხარჯები ბევრად აღემატებოდა ისეთი პროდუქტების ექსპორტიდან მიღებულ შემოსავალს, როგორიცაა ყავა, ბრინჯი, პალმის ზეთი, შაქრის ლერწამი და ხე-ტყე. ლიბერია სასოწარკვეთილი ცდილობდა თავისი ძირითადად აგრარული ეკონომიკის მოდერნიზებას.

ტერიტორიული კონფლიქტები
1892 წელს საფრანგეთმა აიძულა ლიბერია, სპილოს ძვლის ნაპირისთვის (კოტ-დ’ივუარი) დაეთმო პალმასის კონცხის მიღმა არსებული ტერიტორია, რომელსაც ლიბერია დიდი ხნის განმავლობაში აკონტროლებდა. ამ მოლაპარაკებებზე პასუხისმგებელი პრეზიდენტი ჯონსონი (1884–92) იყო, თუმცა ის თანამდებობიდან ხელშეკრულების ხელმოწერამდე გადადგა. სწორედ ამ წლიდან დაიწყო ლიბერიის საზღვრების ოფიციალური დადგენა. ყოველთვის, როდესაც ბრიტანეთი და საფრანგეთი ლიბერიის ხარჯზე მათი კონტროლის ქვეშ არსებული მეზობელი ტერიტორიების გაფართოებას ცდილობდნენ, აშშ-ის სამხედრო ხომალდების პერიოდული გამოჩენა ხელს უშლიდა ხელყოფას, მიუხედავად იმისა, რომ ამერიკის მომდევნო ადმინისტრაციებმა უარყვეს მონროვიის თხოვნები უფრო ქმედითი მხარდაჭერის შესახებ.

ეთნიკური აჯანყებები
მონტსერადოს ოლქის შიდა რაიონებსა და უფრო ჩრდილოეთით მცხოვრები ზოგიერთი ტომი 1880-იანი წლების შუა პერიოდიდან საომარ მდგომარეობაში იმყოფებოდა, რაც 1890-იანი წლების ბოლომდე გაგრძელდა. ერთი მხრივ, მიმდინარეობდა ომი გოლასა და მანდინგოს ტომებს შორის რეგიონში არსებულ სავაჭრო გზებზე კონტროლისთვის, ხოლო, მეორე მხრივ, გოლას სხვადასხვა ფრაქცია ერთმანეთსაც ებრძოდა.

ჩისმენის მმართველობის დროს რამდენჯერმე მოხდა ეთნიკური დაპირისპირება კრუს , გოლას და გრებოს ტომებთან, რომლებიც აპროტესტებდნენ მათ ტერიტორიებზე შეჭრას. ჩიზმენი თავდაპირველად ცდილობდა ტომთაშორისი კონფლიქტების მოგვარებას მშვიდობიანი მოლაპარაკებების გზით. ერთი გამორჩეული აჯანყება მოხდა 1893 წელს, როდესაც გრებოს ტომი თავს დაესხა ჰარპერის დასახლებას. ტომების დასამარცხებლად გაიგზავნა ჯარები და კატარღა „“.

სიკვდილი
პრეზიდენტი ჩისმენი გარდაიცვალა თანამდებობაზე ყოფნისას, 1896 წლის 12 ნოემბერს. ვიცე-პრეზიდენტმა უილიამ დევიდ კოულმენმა დაასრულა მისი ვადის დარჩენილი ნაწილი და ასევე იმსახურა კიდევ ოთხი წელი 1900 წლამდე. ჩისმენი და მისი მეუღლე დაკრძალულნი არიან ედინაში, მათ სასახლესთან მდებარე მდიდრულ სამარხებში; თავად სასახლე ამჟამად დანგრეულია და მცენარეებითაა დაფარული.
აჰმედ აბდალა სამბი

სეიდი აჰმედ აბდალა მოჰამედ სამბი ( დ. 5 ივნისი, 1958) — კომორის ისლამური ლიდერი და პოლიტიკოსი, რომელიც 2006-დან 2011 წლამდე კომორის კუნძულების მერვე პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა. ხალხში იგი ცნობილია ზედმეტსახელით „აიათოლა“. მას შემდეგ, რაც 2006 წლის 14 მაისის საპრეზიდენტო არჩევნებში ხმების 58.02%-ით აშკარა გამარჯვება მოიპოვა, იმავე წლის 26 მაისს სამბის ინაუგურაცია შედგა. ეს იყო ხელისუფლების პირველი მშვიდობიანი გადაბარება კომორის კუნძულების კავშირის ისტორიაში.

პირადი ცხოვრება
სამბი დაიბადა მუცამუდუში, კუნძულ ნძუანზე. იგი შვიდი შვილის მამაა, მათ შორის არიან ინტისვარე და ფატუმატი. სამბი ფლობს ქარხნებს, რომლებიც აწარმოებენ მატრასებს, ჩამოსასხმელ წყალს და პარფიუმერიას — კომორის კუნძულების ერთ-ერთ მთავარ საექსპორტო პროდუქტს. იგი ცხოვრობს ანჟუანის დედაქალაქ მუცამუდუში, მაღაზიის ზემოთ, რომელსაც „მატრასების სახლი“ ჰქვია. მან ასევე დააფუძნა ტელეკომპანია სახელწოდებით „ულეზი“ (განათლება).

იგი წარმოშობით ჰადრამავთელი სეიდი არაბია და ეკუთვნის იემენის, კერძოდ ჰადრამავთის „ბა ალავი სადაჰის“ საგვარეულოს. ეს ტომი აჰმედ ალ-მუჰაჯირის შთამომავალია, რომელიც თავის მხრივ ალი ალ-ურაიდის შვილიშვილი იყო — იმამ ჰუსეინის, ისლამის წინასწარმეტყველის, მუჰამედის შვილიშვილის მეოთხე თაობის შთამომავლის.

„კომორის აიათოლა“
მან ისლამური განათლება სუდანში, საუდის არაბეთსა და ირანის ქალაქ ყუმში მიიღო. თეირანში ბაზირებული საინფორმაციო სააგენტო „ტაბნაკის“ ცნობით, ირანში ყოფნისას სამბი აიათოლა მესბაჰ იაზდისთან სწავლობდა. მიუხედავად მისი სუნიტური წარმომავლობისა, ირანში გატარებული დროისა და ჩალმის ტარებისადმი მიდრეკილების გამო, მან ზედმეტსახელი „კომორის აიათოლა“ დაიმსახურა.

ბრალდებები კორუფციაში
2018 წელს სამბის ბრალი წაუყენეს ბაშარ კივანთან ერთად „კომორის პასპორტების სქემის“ დაგეგმვაში, რის შედეგადაც მათ არაბთა გაერთიანებული საამიროების მთავრობისგან 200 მილიონი აშშ დოლარი მიითვისეს.

2018 წლის აგვისტოში, კომორის კუნძულების ხელისუფლებამ ყოფილ პრეზიდენტ აჰმედ აბდალა სამბის და ბაშარ კივანს ბრალი წაუყენა კორუფციაში, სახელმწიფო სახსრების მითვისებასა და კომორის პასპორტების გაყიდვასთან დაკავშირებულ გაყალბებაში. სამბი დააპატიმრეს, რის შემდეგაც, 2018 წლის სექტემბერში, მან უზენაეს სასამართლოს მიმართა მოთხოვნით, რომ კორუფციის საქმეზე საკუთარი თავის დასაცავად ადვოკატთან შეუზღუდავი წვდომის უფლება ჰქონოდა. პროკურატურა ყოფილი პრეზიდენტისა და მისი თანამზრახველებისთვის უვადო პატიმრობას ითხოვდა. 2022 წლის 28 ნოემბერს სამბის უვადო თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა.

პოლიტიკური შეხედულებები
სამბის განცხადებით, კომორის კუნძულები არ იყო მზად ისლამურ სახელმწიფოდ ჩამოსაყალიბებლად. ამასთანავე, მისი პრეზიდენტობის პერიოდში არავინ იქნებოდა ვალდებული, ეტარებინა ჩადრი. მან ასევე პირობა დადო, რომ იბრძოლებდა კორუფციასთან, შექმნიდა სამუშაო ადგილებს და ააშენებდა უკეთეს საცხოვრებელ სახლებს სიღარიბეში მცხოვრები კომორელების უმრავლესობისთვის.
ანიბალე დე გასპარისი

ანიბალე დე გასპარისი (; დ. 9 ნოემბერი, 1819, ბუგნარა — გ. 21 მარტი, 1892, ნეაპოლი) — იტალიელი ასტრონომი.

ბიოგრაფია
დე გასპარისი დაიბადა 1819 წელს ბუგნარაში, ანჯელო დე გასპარისისა და ელეონორა ანჯელანტონის ოჯახში. სწავლობდა სულმონასა და კიეტის სემინარებზე, გატაცებული იყო კლასიკური რომანებით და დამოუკიდებლად სწავლობდა მათემატიკას. 1838 წელს ის ნეაპოლში ჩავიდა, რათა ინჟინერია შეესწავლა ხიდებისა და გზების სკოლაში, რომელიც დღეს ნეაპოლის უნივერსიტეტის საინჟინრო ფაკულტეტია, მომდევნო წელს კი დირექტორმა ერნესტო კაპოჩიმ კაპოდიმონტეს ასტრონომიულ ობსერვატორიაში სტუდენტად მიიღო. მან შეისწავლა მათემატიკა და ციური მექანიკა და 1845 წელს გამოაქვეყნა თავისი პირველი სამეცნიერო ნაშრომი მცირე პლანეტა ვესტას ორბიტაზე. ამ კვლევებისთვის მან ჯერ კიდევ 1846 წელს მიიღო ნეაპოლის უნივერსიტეტის მათემატიკის საპატიო ხარისხი.

1848 წელს მან მონაწილეობა მიიღო ლიბერალურ მოძრაობებში, თავი აარიდა ბურბონების რეპრესიებს და მეფე ფერდინანდ -ს მიუძღვნა თავისი პირველი აღმოჩენა: ასტეროიდი ჰიგიეა, რომელიც 1849 წლის 12 აპრილს რაიხენბახისა და უცშნაიდერის ეკვატორული ტელესკოპით იქნა აღმოჩენილი და მას იგეა ბორბონიკა უწოდა. 1850 წელს კაპოჩი ლიბერალურ აჯანყებებში მონაწილეობის გამო ობსერვატორიის დირექტორის თანამდებობიდან გაათავისუფლეს. დე გასპარისმა უარი თქვა ობსერვატორიის დირექტორის თანამდებობის დაკავებაზე, თავისი მენტორისა და მეგობრის, კაპოჩის პატივისცემის ნიშნად.

1858 წელს იგი ნეაპოლის უნივერსიტეტში ასტრონომიის პროფესორად დაინიშნა. კაპოჩის გარდაცვალების შემდეგ, 1864 წლის 6 იანვარს, იგი ნეაპოლში, კაპოდიმონტეს ასტრონომიული ობსერვატორიის დირექტორად დაინიშნა. ავადმყოფობის გამო მან ობსერვატორია 1889 წელს დატოვა და ობსერვატორიიდან არც თუ ისე შორს მდებარე აგარაკზე გადავიდა საცხოვრებლად.

დე გასპარისმა გამოაქვეყნა 200-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი მათემატიკაზე, ციურ მექანიკაზე, ასტრონომიასა და მეტეოროლოგიაზე.

ჯილდოები და მედლები
1851 წელს მან მიიღო სამეფო ასტრონომიული საზოგადოების ოქროს მედალი.

ხსოვნა
მის პატივსაცემად,
მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს დე გასპარისი;
მთავარი სარტყლის ერთ-ერთ ასტეროიდს დაარქვეს (4279) დე გასპარისი.
გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 661

გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 661 მიღებულია 1990 წლის 6 აგვისტოს, ადასტურებს რეზოლუციას 660 (1990), რომლის შესრულებაზე ერაყმა უარი განაცხადა. რეზოლუცია ცნობს ქუვეითის თავდაცვის უფლებას. ერაყის წინააღმდეგ საერთაშორისო სანქციების განსახორციელებლად საბჭომ გაეროს წესდების თავის შესაბამისად გადადგა ნაბიჯები.

საბჭომ მიიღო გადაწყვეტილება, რომ სახელმწიფოებმა აღკვეთონ:

(ა) ერაყსა და ქუვეითში წარმოებული ყველა პროდუქტისა და ნედლეულის იმპორტი;

(ბ) მათი მოქალაქეების მიერ ან მათ ტერიტორიებზე განხორციელებული ნებისმიერი საქმიანობა, რომელიც ხელს შეუწყობს ერაყში ან ქუვეითში წარმოებული პროდუქციის ექსპორტს, ასევე, მსგავსი საქმიანობის მიზნით, ორივე ქვეყანაში თანხების გადარიცხვა;

(გ) იარაღის ან სხვა სამხედრო აღჭურვილობის გაყიდვა ერაყსა და ქუვეითში, გარდა ჰუმანიტარული დახმარებისა;

(დ) ფინანსური რესურსების ხელმისაწვდომობა ორივე ქვეყნისთვის ან მათ ტერიტორიაზე მოქმედი ნებისმიერი კომერციული, სამრეწველო ან საზოგადოებრივი დაწესებულებისთვის, გარდა სამედიცინო ან ჰუმანიტარული მიზნებისა.

რეზოლუცია 661 მოუწოდებდა როგორც გაეროს ყველა წევრ, ასევე, არაწევრ სახელმწიფოს, მკაცრად ემოქმედათ რეზოლუციის შესაბამისად. საბჭომ მიიღო გადაწყვეტილება უშიშროების საბჭოს კომიტეტის შექმნის თაობაზე. რეზოლუცია მიღებულ იქნა 13 ხმით არცერთის წინააღმდეგ, ხოლო კუბამ და იემენმა თავი შეიკავეს კენჭისყრისგან.

661 კომიტეტი
რეზოლუციის ფარგლებში შექმნილი კომიტეტი ფართოდ გახდა ცნობილი, როგორც 661 კომიტეტი ან ერაყის სანქციების კომიტეტი. ჯოი გორდონი, ერაყის სანქციების მკვლევარი წერდა, რომ:
,,661 კომიტეტმა განსაზღვრა, ჰუმანიტარული შეღავათების სახით თუ რა სახის საქონელის იმპორტირება შეეძლო ერაყს. განიხილა ფრენის აკრძალვის ზონებთან დაკავშირებული საკითხები".
ნახშირბადის მონოოქსიდით მოწამვლა

ნახშირბადის მონოოქსიდით მოწამვლის ყველაზე მძიმე და პოტენციურად ფატალური შედეგები დაკავშირებულია ცენტრალურ ნერვულ სისტემასთან. კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს თავის ტკივილს, თავბრუსხვევას, ცნობიერების დათრგუნვას, გულყრას, გონებრივ ჩამორჩენას, სიარულის დარღვევებს, განავლის შეუკავებლობას. თავის ტვინის რადიოლოგიურ კვლევებზე (მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება, კომპიუტერული ტომოგრაფია) აღინიშნება პათოლოგიური კერები ბაზალური განგლიის მკრთალ სფეროში ორმხრივად. მკურნალობა მოიცავს 100%-იანი ჟანგბადის მიწოდებას, რაც აჩქარებს კარბოქსიჰემოგლობინის (ჰემოგლობინთან დაკავშირებული ნახშირბადის მონოოქსიდი) გამოყოფას.
ფელიქს მალუმი

ფელიქს მალუმ ნგაკოუტუ ბეი-ნდი (არაბ. ; დ. 10 სექტემბერი, 1932 - გ. 12 ივნისი, 2009), უფრო ცნობილი როგორც ფელიქს მალუმი, — ჩადელი სამხედრო ოფიცერი და პოლიტიკოსი, რომელიც ჩადის მეორე პრეზიდენტის თანამდებობას 1975 წლიდან 1979 წლამდე იკავებდა.

სამხრეთ ჩადის მკვიდრი მალუმი ჩადის სამხედრო ძალებში მაღალი რანგის ოფიცერი გახდა ქვეყნის პირველი პრეზიდენტის, ფრანსუა ტომბალბაის მმართველობის დროს. ჩადის პირველი სამოქალაქო ომის კონტექსტში, იგი 1972 წელს ტომბალბაიმ დააპატიმრა გადატრიალების დაგეგმვის ბრალდების შემდეგ. 1975 წლის ჩადის სახელმწიფო გადატრიალების დროს ტომბალბაის დამხობისა და მკვლელობის შემდეგ, იგი ქვეყნის ახალი პრეზიდენტი გახდა, რომელმაც მემკვიდრეობით მიიღო ჩრდილოეთის ამბოხებულების წინააღმდეგ სამოქალაქო ომი.

1978 წელს მან თავის სამხედრო ძალებში გააერთიანა აჯანყებულთა ლიდერის, გუკუნი უედეის წინააღმდეგ საბრძოლველად დანიშნული ჰისენ ჰაბრეს ძალები. მათი ალიანსი ხანმოკლე აღმოჩნდა და ჰაბრე მალევე, 1979 წელს, მალუმის წინააღმდეგ წავიდა. კანოს შეთანხმების პირობების თანახმად, მალუმი გადადგა, ხოლო ჰაბრესა და გუკუნის შორის ძალაუფლების გაყოფის შეთანხმების საფუძველზე შეიქმნა ახალი გარდამავალი მთავრობა. ნიგერიაში 23 წლიანი დევნილობის შემდეგ, 2002 წელს ჩადში დაბრუნდა და შვიდი წლის შემდეგ საფრანგეთში, საავადმყოფოში გარდაიცვალა.

ბიოგრაფია
ის სწავლობდა საფრანგეთის სამხედრო აკადემიაში და მონაწილეობდა ინდოჩინეთსა და ალჟირში მიმდინარე ბრძოლებში. მოგვიანებით მსახურობდა ჩადის სამხედრო ძალებში ოფიცრად და მმართველი ჩადის პროგრესული პარტიის წევრად. 1966 წელს დაქორწინდა ხალიე ბრაჰიმ ჯადარაბზე, რომელთანაც ვაჟი შეეძინა. 1971 წელს იგი პოლკოვნიკის წოდებით გენერალური შტაბის უფროსი გახდა, ხოლო 1972 წელს შეიარაღებული ძალების მთავარსარდლად დაინიშნა. 1973 წლის ივლისში იგი დააპატიმრა პრეზიდენტმა ფრანსუა ტომბალბაიმ მთავრობის წინააღმდეგ შეთქმულების ბრალდებით. ის ასევე ნათესავი იყო პოლიტიკოს კალტუმა ნგემბანგის, რომელიც ტომბალბაის რეჟიმის მიერ აწამეს.

მალუმი 1975 წლის 13 აპრილს წარმატებული სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ გაათავისუფლეს. ის ჩადის პრეზიდენტისა და პრემიერ-მინისტრის თანამდებობებს 1978 წლის 29 აგვისტომდე იკავებდა, სანამ ჰისენ ჰაბრე პრემიერ-მინისტრად არ დაინიშნა, რათა შეიარაღებული ჩრდილოეთელი ამბოხებულები მთავრობაში ინტეგრირებულიყო. თუმცა, მან ეს ვერ შეძლო და 1979 წლის 23 მარტს (საგარეო საქმეთა მინისტრის, კამუგეს ზეწოლის ქვეშ) კანოს შეთანხმების ხელმოწერის შემდეგ, რომელმაც ამბოხებულებს დროებითი მთავრობის შექმნის საშუალება მისცა, პრეზიდენტის თანამდებობიდან გადადგა. მალუმი სამუდამოდ გადადგა პოლიტიკიდან და კანოს შეთანხმების დასრულებისთანავე ნიგერიაში დასახლდა.

2002 წლის 31 მაისს, 23-წლიანი ემიგრაციის შემდეგ, ის ჩადის დედაქალაქ ნჯამენაში დაბრუნდა. დაბრუნების შემდეგ მას უფლება მიეცა ყოფილი პრეზიდენტებისთვის მინიჭებული სხვადასხვა შეღავათებით სარგებლობა; ეს შეღავათები მოიცავდა ყოველთვიურ სტიპენდიას 3,000,000 აფრიკული ფრანკის ოდენობით, საცხოვრებელს და ჯანმრთელობის ხარჯების დაფარვას, ორ ავტომობილსა და მძღოლს.

მალუმი გულის შეტევით გარდაიცვალა 76 წლის ასაკში, 2009 წლის 12 ივნისს, პარიზის ამერიკულ საავადმყოფოში, საფრანგეთში.
ლიანდაგისა და ხელოვნური ნაგებობების შემომვლელი

ლიანდაგისა და ხელოვნური ნაგებობების შემომვლელი — რკინიგზის ტრანსპორტის მუშაკი, რომლის მოვალეობაა ლიანდაგის ზედნაშენის მდგომარეობის, ხელოვნური ნაგებობების, მიწის ვაკისის შემოწმება-დათვალიერება, უწესივრობების აღმოჩენა და შესაძლებლობის მიხედვით მათი გამოსწორება.

სატელეგრაფო შიფრი: პნ

უფლება-მოვალეობები
შემომვლელის ძირითადი მოვალეობაა რკინიგზის ლიანდაგის, ნაგებობების და სალიანდაგო ნაგებობების დათვალიერება, ასევე მიმაგრებულ ადგილას ლიანდაგების მოვლა-შენახვის შესასრულებელი სამუშაოები. ლიანდაგებში უწესივრობების აღმოჩენისას, ლიანდაგის შემომვლელი აკეთებს ჩანაწერს რკინიგზის ლიანდაგის შემოწმების ჟურნალში და ფორმაში პუ-35. თუ ლიანდაგის შემომვლელს აქვს შესაძლებლობა და თვითონვე გამოასწორა ლიანდაგში უწესივრობა, მაშინ იგი აკეთებს აღნიშვნას უწესივრობის აღმოფხვრის შესახებ.

ლიანდაგში უწესივრობის აღმოჩენისას, რომელიც საფრთხეს უქმნის მატარებელთა მოძრაობის უსაფრთხოებას და ითხოვს სიჩქარის შეზღუდვას ან მატარებელთა მოძრაობისათვის ლიანდაგის დაკეტვას, ლიანდაგის შემომვლელი, როგორც ნებისმიერი რკინიგზის ტრანსპორტის თანამშრომელი, ვალდებულია მიიღოს ყველა სახის ღონისძიება მატარებლის გასაჩერებლად ან მატარებელთა მოძრაობის სიჩქარის დაყვანა ლიანდაგის შესაბამის მდგომარეობაში ყოფნის შესაბამისად.

ლიანდაგის შემომვლელის შესასრულებელი ძირითადი სამუშაოების ჩამონათვალი:

საპირაპირე ჭანჭიკებზე ქანჩების გადაჭერა;
 ტიპის სამაგრებზე საკლემე და ჩასადგმელი ჭანჭიკების ქანჩების გადაჭერა;
სამაგრი ნაწილების შეცვლა და დამატება (საპირაპირე ჭანჭიკები, კლემები, საკლემე და ჩასადგმელი ჭანჭიკები, ომბოხები);
ომბოხების ბოლომდე დაჭედვა;
საშპლე ყუთების შევსება ღორღით;
პიკეტის ბოძების შეღებვა და ა.შ.;
ისრის ბალიშების გაპოხვა;

ისტორია და მოვალეობები
შემომვლელები მალევე გამოჩნდნენ პირველი რკინიგზის ლიანდაგების დაგების შემდეგ და თვალს ადევნებდნენ მატარებელთა მოძრაობის უსაფრთხოებას, აკონტროლებდნენ და აუცილებლობის შემთხვევაში ასწორებდნენ ლიანდაგებში აღმოჩენილ უწესივრობებს (რელსი, შპალი, მიწის ვაკისი). რუსეთის იმპერიაში პირველი შემომვლელები გამოჩნდნენ  საუკუნეში. მათ ქონდათ რამდენიმე ვერსის სიგრძის მქონე უბნები. ლიანდაგის შემომვლელებზე მიმაგრებული იყო სარკინიგზო გადასარბენების განსაზღვრული მონაკვეთები. ლიანდაგის შემომვლელები ცხოვრობდნენ აგარაკის ტიპის სახლებში, ლიანდაგის გვერდზე, მოგვიანებით აღჭურვილი სამომსახურეო ტელეფონებით.

საბჭოთა კავშირის გზათა მიმოსვლის სამინისტრომ აღნიშნული პროფესიის გაუქმება რკინიგზაზე დაიწყო 1964 წლიდან, გზათა მიმოსვლის მინისტრ ბ. პ. ბეშევის ბრძანებით და ფაქტიურად დამთავრდა 1960-იანი წლების ბოლოს. ლიანდაგის შემომვლელები შეიცვალენ ლიანდაგის მონტიორების მობილური ბრიგადებით.

საქართველოში დაახლოებით 2010 წლიდან კვლავ აღდგა ლიანდაგის შემომვლელების პროფესია და ისინი პრაქტიკულად აკეთებენ იგივე სამუშაოს, რაც მათ ევალებოდათ მათი პროფესიის გაუქმებამდე.

კულტურაში
ლიანდაგის შემომვლელი (ფილმი)

წყარო
ვიდეო
 « » (1953) — ლიანდაგის შემომვლელი ათვალიერებს რკინიგზის ლიანდაგს (5:52).
ხოჯაბეგი

ხოჯაბეგი, ხოჯაბეკი — ქალაქ ნინოწმინდის უბანი, ყოფილი სოფელი (ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტი).

მდებარეობს ქალაქ ნინოწმინდის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ახალქალაქის პლატოს უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთში, მდ. აღრის (ფარავნის მარცხენა შენაკადი) ნაპირას, ზღვის დონიდან 1940 მ-ზე.

სოფელი ხოჯაბეგი 1830 წელს დააარსეს ერზურუმიდან გადმოსახლებულმა სომხებმა. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა სათხის სასოფლო საბჭოში, შემდეგ — ბოგდანოვკის (ახლანდ. ნინოწმინდის) საქალაქო საბჭოში. საუკუნის ნახევარში ხოჯაბეგი ტერიტორიულად შეერწყა ბოგდანოვკას, 1988 წელს კი სოფელი ოფიციალურად გაუქმდა და ქალაქს შეუერთდა.

ხოჯაბეგის დასავლეთით, ხანჩალის ტბის აღმოსავლეთ ნაპირიდან 2 კმ-ში, დგას „სურბ სარგის“ ქვის დარბაზული ეკლესია (დაარსდა 1830 წელს, ახლანდელი შენობა აგებულია 1882-1884 წლებში).
რივო რაკოტოვაო

რივო რაკოტოვაო (დ. 12 მაისი, 1960) — მადაგასკარელი პოლიტიკოსი, მადაგასკარის მოქმედი პრეზიდენტი 2018 წლიდან 2019 წლამდე. მადაგასკარის სენატის პრეზიდენტი 2017 წლიდან 2021 წლამდე.

პოლიტიკური კარიერა
7 სექტემბერს, 2018 წელს, პრეზიდენტმა ერი რაძაუნარიმამპიანინამ წარადგინა პრეზიდენტობიდან გადადგომის საბუთი, კანონით მოთხოვნილი აქტი მოახლოებულ საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობის მისაღებად. შედეგად, რივოტოვაომ, სენატის პრეზიდენტმა, დაიკავა მადაგასკარის მოქმედი პრეზიდენტის თანამდებობა, რომელიც რივომ შეინარჩუნა არჩეული პრეზიდენტის, ანდრი რაძოელინას ინაუგურაციამდე. 9 სექტემბერს გაეროს გენერალურმა მდივანმა, ანტონიუ გუტერეშმა, კვლავ დაადასტურა რივო რაკოტოვაოს მხარდამჭერობა.

14 ივნისს, 2022 წელს რივო რაკოტოვაო გამოძახებული იქნა კორუფციასთან ბრძოლის დამოუკიდებელი ოფისის მიერ, კორუფციის, საჯარო სახსრების გაფლანგვისა და თანამდებობრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენების ეჭვის გამო.

რივო ყოფილი პრეზიდენტის ერი რაძაუნარიმამპიანინას პარტიის "ახალი ძალა მადაგასკარისთვის" პრეზიდენტია.
ტაირუ კონასუ

ტაირუ კონასუ (დ. 1911 — გ. 15 ივნისი, 1993) — ბენინელი პოლიტიკოსი, რომელიც ყველაზე აქტიური 1960-იან წლებში იყო, როდესაც მისი ქვეყანა დაგომეის სახელით გახლდათ ცნობილი. იგი მსახურობდა ეროვნული ასამბლეის პრეზიდენტად 1964-დან 1965 წლამდე, და ამ სტატუსით ასრულებდა ბენინის პრეზიდენტის მოვალეობას 1965 წლის 29 ნოემბრიდან 1965 წლის 22 დეკემბრამდე. იგი ასევე მსახურობდა საგარეო საქმეთა მინისტრის მოვალეობის შემსრულებლად 1965 წლის განმავლობაში.

ადრეული პოლიტიკური კარიერა
კონასუ დაიბადა დენდის ეთნიკურ ოჯახში 1913 წელს და იყო ჯუგუს სამეფო საგვარეულოს შთამომავალი. მისი წინაპრები ჯუგუს სამეფოში ზეპირსიტყვიერი ტრადიციების მცველები იყვნენ. კოლონიალურ დაგომეაში კონასუ ნიკიში სუბპრეფექტად მსახურობდა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ იგი დაგომეის გენერალური საბჭოს დეპუტატი იყო. იგი ასევე მსახურობდა დაგომეის ტერიტორიულ ასამბლეაში 1952-დან 1957 წლამდე. როდესაც ჰუბერტ მაგა 1963 წელს გადააყენეს, კონასუ აირჩიეს ეროვნული ასამბლეის ხელმძღვანელად, ისევე როგორც ახალი ნაციონალური პარტიის, „დაგომეის დემოკრატიული პარტიის“ , გენერალური მდივნის თანაშემწედ. კონასუს დაევალა ეროვნული კოალიციის ფორმირება, რათა ბოლო მოეღო რეგიონალიზმისთვის, რომელიც იმ დროს დაგომეის პოლიტიკაში დომინირებდა.

შემდგომი ცხოვრება
ემილ დერლინ ზინსუს პრეზიდენტობის დროს, კონასუ იყო 1968 წლის ოქტომბერში დაარსებული სოციალური და ეკონომიკური საბჭოს პრეზიდენტი. კონასუ გარდაიცვალა 1993 წლის 15 ივნისს.
ლოპესი (ჩიუაუა)

ლოპესის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ჩიუაუის შტატში, მექსიკის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 4,122 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 2.4 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 1,350.25 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 3.1 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ჩიუაუის შტატის შემადგენლობაში 1844 წლის 21 ნოემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ვილია-ლოპესი. სახელი ეწოდა ოქტავიანო ლოპესის პატივსაცემად. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 08039.
უეხოტიტანის მუნიციპალიტეტი

უეხოტიტანის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ჩიუაუის შტატში, მექსიკის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 824 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 21.4 %-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 854.34 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 1 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ჩიუაუის შტატის შემადგენლობაში 1844 წლის 21 ნოემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია უეხოტიტანი. ნაუატის ენაზე მუნიციპალიტეტის სახელწოდება „ტირიფების ადგილს“ ნიშნავს. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 08033.
იგნასიო-სარაგოსის მუნიციპალიტეტი

იგნასიო-სარაგოსის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ჩიუაუის შტატში, მექსიკის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 5,196 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 25.1 %-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 2,864.2 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 1.8 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ჩიუაუის შტატის შემადგენლობაში 1941 წლის 24 მაისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია იგნასიო-სარაგოსა. სახელი ეწოდა იგნასიო სარაგოსას პატივსაცემად. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 08034.
ხანოსის მუნიციპალიტეტი

ხანოსის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ჩიუაუის შტატში, მექსიკის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 11,005 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 0.5 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 7,420.46 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 1.5 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ჩიუაუის შტატის შემადგენლობაში 1837 წლის 16 თებერვალს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ხანოსი. სახელი ეწოდა რეგიონის ტერიტორიაზე მცხოვრები ტომის მიხედვით. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 08035.
ხიმენესის მუნიციპალიტეტი (ჩიუაუა)

ხიმენესის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ჩიუაუის შტატში, მექსიკის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 40,85 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 1 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 10,789.58 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 3.8 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ჩიუაუის შტატის შემადგენლობაში 1824 წლის 14 დეკემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია სიუდად-ხიმენესი. სახელი ეწოდა ხოსე მარიანო ხიმენესის პატივსაცემად. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 08036.
ხუარესის მუნიციპალიტეტი (ჩიუაუა)

ხუარესის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ჩიუაუის შტატში, მექსიკის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1,512,450 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 13.5 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 3,550.43 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 426 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ჩიუაუის შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 5 იანვარს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ხუარესი. სახელი ეწოდა ბენიტო ხუარესის პატივსაცემად. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 08037.
ხულიმესის მუნიციპალიტეტი

ხულიმესის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ჩიუაუის შტატში, მექსიკის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 4,980 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 0.5 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 4,125.54 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 1.2 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ჩიუაუის შტატის შემადგენლობაში 1833 წლის 28 აგვისტოს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ხულიმესი. სახელი ეწოდა რეგიონის ტერიტორიაზე მცხოვრები ტომის მიხედვით. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 08038.
ლა-კრუსის მუნიციპალიტეტი (ჩიუაუა)

ლა-კრუსის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ჩიუაუის შტატში, მექსიკის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3,704 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 7 %-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 1,054.64 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 3.5 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ჩიუაუის შტატის შემადგენლობაში 1868 წლის 21 აპრილს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ლა-კრუსი. სახელი ეწოდა ქრისტიანული სიმბოლოს, ხის ჯვრის მიხედვით. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 08016.
მადერის მუნიციპალიტეტი

მადერის მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი ჩიუაუის შტატში, მექსიკის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 25,144 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 15.1 %-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 8,748.41 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 2.9 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ჩიუაუის შტატის შემადგენლობაში 1911 წლის 13 ივლისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია მადერა. სახელი ეწოდა მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე ტყეების სიუხვის გამო. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 08040.