ეკატერინე ფორაქიშვილი-სარაჯიშვილი

ეკატერინე ივანეს ძე ფორაქიშვილი (დ. 27 იანვარი, 1862, თბილისი — გ. 5 აგვისტო, 1916) — ქართველი მეცენატი, ქველმოქმედი. ქართული კონიაკის წარმოების ფუძემდებელ, საზოგადო მოღვაწე და ქველმოქმედ დავით სარაჯიშვილის მეუღლე.

ბიოგრაფია
ეკატერინე ფორაქიშვილი დაიბადა 1862 წლის 27 იანვარს თბილისში შეძლებულ ოჯახში. მისი მშობლები იყვნენ ივანე ადამის ძე ფორაქიშვილი და ნატალია იოსების ასული წილოსანი.

ეკატერინე ჯერ ფაგრის ცნობილ პანსიონში სწავლობდა, შემდეგ საგანგებოდ მოწვეული მასწავლებლები ამეცადინებდნენ. მისი ამღზრდელი იყო ინგლისელი ქალი მისს პოპკინი. ეკატერინეს აღზრდაში დიდი წვლილი მიუძღვის მის მამიდას, მწიგნობარ ნატო სულხანიშვილს, რომლის მეცადინეობითაც გოგონამ წერა-კითხვა შეისწავლა და გაეცნო იმ პერიოდის საქართველოში გავრცელებულ საბავშვო ლიტერატურას. მშობლების მონდომებით ეკატერინემ ზედმიწევნით კარგად შეისწავლა რუსული, ინგლისური, ფრანგული და გერმანული.

1880 წელს ეკატერინე ცოლად გაჰყვა ქართველ მეწარმესა და ქველმოქმედ დავით სარაჯიშვილს. წყვილმა ქორწილი 10 სექტემბერს ბორჯომში გადაიხადა.

სარაჯიშვილების სახლი მდებარეობდა სერგეევის, შემდგომში ივანე მაჩაბლის, ქუჩაზე, სადაც დღეს მწერალთა სახლია განთავსებული. მათი სახლი ლიტერატურული სალონის ფუნქციას ითავსებდა, სადაც იკრიბებოდნენ ცნობილი მწერლები, საზოგადო მოღვაწეები. აქ წაიკითხა პირველად ილია ჭავჭავაძემ „განდეგილი“ და „ოთარაანთ ქვრივი“. სარაჯიშვილების ოჯახი ნაციონალური იდეის განვითარების, საგანმანათლებლო მოძრაობისა და ქართული კულტურის პოპულარიზაციის ასპარეზს წარმოადგენდა.

მეუღლის მსგავსად, ეკატერინეც ჩართული იყო საქველმოქმედო საქმიანობაში. მფარველობდა ქვრივ-ობლებს, ნიჭიერ ახალგაზრდებს. მან თავისი ხარჯით პანსიონში სასწავლებლად მიაბარა ივანე მაჩაბლის ობლად დატოვებული ვაჟი ნიკო. მოსკოვში სასწავლებლად მყოფ ქართველ ქალებს უფინანსებდა განათლებას.

დავით სარაჯიშვილის გარდაცვალების შემდეგ, ეკატერინე უძღვებოდა ოჯახის მდიდარ მეურნეობას, წარმოებას და საქველმოქმედო საქმიანობას.

გარდაცვალება და ანდერძი
1916 წლის ზაფხულში ეკატერინე კისლოვოდსკში იმყოფებოდა სამკურნალოდ, როცა მან გაიგო, რომ თბილისში სახლის ჩამორთმევას უპირებდნენ და მის გამოყენებას სამხედრო საჭიროებისთვის. იგი თბილისისკენ გამოემგზავრა და 5 აგვისტოს დილის ხუთ საათზე გზაში გარდაიცვალა თვისი ძმის ადამ ფორაქიშვილის ხელში.

11 აგვისტოს ეკატერინეს ნეშტი თავისი ქმრის გვერდით, დიდუბის პანთეონში დაკრძალეს.

განსვენებულის ანდერძის თანახმად კუბო გვირგვინებით არ შეუმკიათ. მეუღლის მსგავსად, ეკატერინემ ქონების უდიდესი ნაწილი, რომლის ღირებულება სამ მილიონ მანეთ შეადგენდა, უანდერძა თავის ერს. ანდერძის აღმსრულებელნი იყვნენ ადამ ფორაქიშვილი, ალექსანდრა თევდორეს ასული სარაჯიშვილი და გიორგი ვასილის ძე მაჩაბელი.

ანდერძის მიხედვით გადანაწილებული ქონება:
500 000 მანეთი და 1000 მანეთის პროცენტიანი ქაღალდები წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას.
200 000 მანეთი ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საზოგადოებას.
150 000 მანეთი ქუთაისის თეატრის ასაშენებლად.
25 000 მანეთი დრამატულ საზოგადოებას.
50 000 მანეთი თბილისში პოლიტექნიკური ან სხვა უმაღლესი სასწავლებლის დასაარსებლად.
30 000 მანეთი კავკავის (ორჯონიკიძე) ღარიბ მოსწავლეებს (განურჩევლად ეროვნებისა), სწავლის ქირის გადასახდელად.
25 000 მანეთი საქართველოს საეთნოგრაფიო საზოგადოებას წიგნების გამოსაცემად.
100 000 მანეთი თბილისის ქართულ დრამატულ საზოგადოებას.
10 000 მანეთი სამიწათმოქედო სახელოსნოს ახალშენთა და თავშესაფართა საზოგადოებას.
171 000 მანეთი სარაჯიშვილის ფირმის მუშა-მოსამსახურეებს.
5 000 მანეთი ფილარმონიის საზოგადოებას.
20 000 მანეთი ქართულ სიტყვაკაზმულ მწერალთა საზოგადოებას, ბელეტრისტული ნაწერებისათვის პრემიის დასანიშნავად.
50 000 მანეთი ავლაბარში საპროფესიო სკოლის დასაარსებლად.
10 000 მანეთი მოსკოვის ქართულ საზოგადოებას.
10 000 მანეთი დიდუბის ტაძარს.
5 000 მანეთი რუსეთის მევენახეობისა და მეღვინეობის საზოგადოების სადგურს ოდესაში.
200 000 მანეთი ქირურგიული საავადმყოფოს ასაშენებლად თბილისში.

ამავე ანდერძში ეკატერინემ მიუთითა, რომ ორი მილიონის ღირებულების ქარხნები და დაწესებულებები მათი ლიკვიდაციის შემდეგ წერა-კითხვის გამავრცელებელ, ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ და თბილისის დრამატულ საზოგადოებებს უნდა გადასცემოდა.