ხუან ხოსე გუსმანი

ხუან ხოსე გუსმანი (დ. ივლისი, 1797, ლა-უნიონი — გ. 19 ოქტომბერი, 1847, სან-ვისენტე) — სალვადორელი სამხედრო მოღვაწე, ლიცენციატი და პოლიტიკოსი. მას ეკავა ელ-სალვადორის პრეზიდენტის თანამდებობა: დროებით 1842 წლის 12 აპრილიდან 26 სექტემბრამდე, ხოლო არჩეული პრეზიდენტის სტატუსით 1842 წლის 26 სექტემბრიდან 1844 წლის 1 თებერვლამდე. ის იყო ელ-სალვადორის პირველი კონსტიტუციური პრეზიდენტი.

ცხოვრება
გენერალი და ლიცენციატი ხუან ხოსე გუსმანი დაიბადა ლა-უნიონის მუნიციპალიტეტში 1797 წელს.[ განათლების მიღება დაიწყო ქალაქ სან-ვისენტე-დე-აუსტრია-ი-ლორენსანაში, მანუელ ანტონიო დე მოლინა ი კანიასის ზედამხედველობის ქვეშ. სწავლა დაასრულა გვატემალის სან-კარლოსის უნივერსიტეტში, სადაც სამოქალაქო სამართლის დოქტორის ხარისხი მიიღო. პარალელურად, მან დაიწყო სამხედრო კარიერა ფიქსირებული რაზმის ბატალიონის კადეტის რანგში.

მან ცოლად შეირთო რიტა გუსმან ი სისნეროსი, რომელიც მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ კოსტა-რიკაში გადასახლდა. მათი ერთ-ერთი ქალიშვილის, მარგარიტა გუსმან ი გუსმანისა და მისი მეუღლის, პედრო ირაეტას ხაზით, სათავეს იღებს კოსტა-რიკული ოჯახი ლარა ირაეტა.

პოლიტიკური კარიერა
ხუან ხოსე გუსმანი მონაწილეობდა დამოუკიდებლობისათვის მოძრაობებში, რის შემდეგაც ელ-სალვადორში დაბრუნდა, რათა ებრძოლა მექსიკისა და გვატემალის არმიების შემოჭრის წინააღმდეგ. აღნიშნული ძალები სან-სალვადორის პროვინციის მექსიკის პირველ იმპერიასთან ანექსიას ისწრაფოდნენ. ომში გამოჩენილი მამაცობისთვის მას ლეიტენანტის წოდება მიენიჭა, ხოლო 1822 წლის ბოლოს, სან-სალვადორში ჩამოყალიბებულ პროვინციულ კონგრესში, იგი სან-მიგელის ოლქის დეპუტატად წარადგინეს.

გარკვეული პერიოდის განმავლობაში იგი მსახურობდა გენერალთან და ცენტრალური ამერიკის ფედერაციული რესპუბლიკის პირველ პრეზიდენტთან, მანუელ ხოსე არსე ი ფაგოაგასთან. მოგვიანებით იგი საცხოვრებლად ქალაქ გვატემალაში გადავიდა, სადაც დაასრულა სადოქტორო ნაშრომი. ამის შემდეგ, იგი საგამოცდო წესით შეაფასა მაშინდელი ელ-სალვადორის სახელმწიფოს იუსტიციის უმაღლესმა ტრიბუნალმა (ამჟამინდელი უზენაესი სასამართლო), რომელმაც 1826 წლის 22 მარტიდან მას პროფესიული საქმიანობის უფლება დართო.

იგი ლიბერალური პარტიის რიგებში გაწევრიანდა და 1827 წელს სალვადორის შტატის მორიგი საკანონმდებლო ორგანოს დეპუტატად აირჩიეს, მოგვიანებით კი ამავე საკანონმდებლო ორგანოს თავმჯდომარედ დაინიშნა. 1828 წლის თებერვალში იგი ელ-სალვადორის სამხედრო საბჭოს მრჩეველი გახდა. ხუაკინ დე სან-მარტინთან ერთად იგი ასრულებდა რწმუნებულის მოვალეობას გენერალ მანუელ დე არსუსთან, რომელიც ცენტრალური ამერიკის სამოქალაქო ომის დროს ფედერალური ჯარების სარდალი იყო. მოგვიანებით იგი შეუერთდა გენერალ ფრანსისკო მორასანის სამხედრო ძალებს და თავი გამოიჩინა მისკოსა და ლას-ჩარკასის ბრძოლებში, რის გამოც პოლკოვნიკის წოდება მიენიჭა.

1829 წლის თებერვალში იგი ელ-სალვადორის უზენაესი სასამართლოს პროკურორად აირჩიეს. მომდევნო წელს მან ცოლად შეირთო რიტა გუსმან ი სისნეროსი. 1832 წლის 15 მაისს იგი ხელმეორედ აირჩიეს სასამართლოს პროკურორის თანამდებობაზე, თუმცა რამდენიმე თვეში გადადგა. 1832 წლის ოქტომბრიდან იგი სან-ვისენტეში დასახლდა, სადაც სან-ვისენტეს დეპარტამენტის პოლიტიკური ხელმძღვანელისა და სამხედრო კომანდანტის მოვალეობას ასრულებდა. ამ პოზიციიდან იგი ცდილობდა დახმარებოდა უზენაეს მეთაურს, მარიანო პრადოს, კონსერვატორ ხუაკინ დე სან-მარტინის მანევრების წინააღმდეგ. მოგვიანებით, 1833 წლის თებერვალში, იგი დამარცხდა ანასტასიო აკინოს ინდიელთა ჯარებთან ბრძოლაში, რის გამოც იძულებული გახდა ქალაქ სან-მიგელში გაქცეულიყო. იქიდან მან მოაწყო აჯანყება ხუაკინ დე სან-მარტინის მთავრობის წინააღმდეგ, რომელიც საბოლოოდ გოასკორანში ჩაახშეს. ამის შემდეგ მან ნებაყოფლობით დატოვა ქვეყანა და გვატემალაში გადასახლდა სან-მარტინის მმართველობის დარჩენილი პერიოდის განმავლობაში. იქ იგი ინარჩუნებდა კავშირს მორასანის ფედერალურ მთავრობასთან, თუმცა ამ თვითგადასახლების პერიოდში იმედგაცრუებული დარჩა ლიბერალური პარტიის გადაწყვეტილებებით და კონსერვატორებს დაუახლოვდა.

1835 წელს იგი დაბრუნდა ელ-სალვადორში, სადაც აირჩიეს დეპუტატად და იმავე წლის მორიგი საკანონმდებლო ორგანოს დროებით თავმჯდომარედ. თუმცა, ყოფილმა თანამებრძოლებმა ლიბერალური პარტიიდან მას მთავრობის წინააღმდეგ შეთქმულებაში დასდეს ბრალი, რის გამოც დააპატიმრეს და 1836 წლის მარტიდან 1838 წლამდე კოსტა-რიკის ციხეში იმყოფებოდა. გათავისუფლების შემდეგ იგი კვლავ დაუბრუნდა არმიას სან-მიგელის სამხედრო კომანდანტისა და გუბერნატორის პოზიციაზე, მოგვიანებით კი აღმოსავლეთის დივიზიის მეთაურადდაწინაურდა. ამ თანამდებობიდან მან 1839 წლის მიწურულს გადადგომა ითხოვა, რათა საკუთარ მამულში, კორლანტიკეში დასახლებულიყო.

1840 წელს იგი აირჩიეს ელ-სალვადორის მეორე დამფუძნებელი ასამბლეის (1840–1841 წწ.) დეპუტატად. იმავე წლის 13 ივლისს ასამბლეამ იგი უზენაესი სასამართლოს მეორე მაგისტრატად დანიშნა, მოგვიანებით კი იმავე ასამბლეამ იგი ამავე კონგრესის დროებით თავმჯდომარედ აირჩია სესიების მეორე პერიოდის განმავლობაში.

პრეზიდენტობა
დროებითი პრეზიდენტობა
1842 წლის 1 თებერვალს საკანონმდებლო ასამბლეამ გამოაქვეყნა ელ-სალვადორის პირველი საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგები, რომელშიც გამარჯვებულად პოლკოვნიკი ანტონიო ხოსე კანიასი გამოცხადდა. ამავდროულად, ასამბლეამ გუსმანი პრეზიდენტის პირველ წარმომადგენლად დაასახელა. ვინაიდან იმავე დღეს კანიასმა თანამდებობაზე უარი თქვა და მისი გადადგომა მიიღეს. ასამბლეამ გადაწყვიტა, პრეზიდენტის მოვალეობის დროებით შესასრულებლად გუსმანი მოეწვია.

რადგან დანიშვნის მომენტში გუსმანი არ იმყოფებოდა სან-ვისენტეში (სადაც კონგრესი იყო განთავსებული) და ამასთანავე შეუძლოდ იყო, ასამბლეამ დროებით პრეზიდენტად ხოსე ესკოლასტიკო მარინი დანიშნა. მარინმა თანამდებობა გუსმანს 1842 წლის 12 აპრილს გადააბარა. გუსმანს ეს თანამდებობა იმავე წლის 30 ივნისამდე ეკავა, რის შემდეგაც იგი სახელმწიფო საქმეებს ჩამოცილდა პირადი ინტერესებისა და სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობის გამო. მან მმართველობა დროებით გადასცა დანიშნულ სენატორს, დიონისიო ვილიაკორტას, ხოლო თანამდებობას კვლავ 1842 წლის 7 სექტემბერს დაუბრუნდა.

არჩეული პრეზიდენტის მმართველობა
ჩატარდა ხელახალი არჩევნები, რომელშიც პრეზიდენტად გუსმანი, ხოლო ვიცე-პრეზიდენტად ანტონიო ხოსე კანიასი აირჩიეს. თუმცა, კანიასმა თანამდებობაზე უარი თქვა და მის ნაცვლად პედრო ხოსე არსე დაინიშნა. გუსმანმა თანამდებობა 1842 წლის 20 სექტემბერს დაიკავა და გახდა სალვადორის სახელმწიფოს პირველი არჩეული კონსტიტუციური პრეზიდენტი.

მისი მმართველობის პერიოდში ეროვნულ უნივერსიტეტს საკუთარი ინფრასტრუქტურა გადაეცა. გუსმანმა ასევე მკაცრი პოზიცია დაიკავა ბრიტანეთის წარმომადგენლის, ფრედერიკ ჩატფილდის პრეტენზიების წინააღმდეგ (რომელიც სალვადორის სუვერენიტეტის შელახვას ლამობდა). მეორე მხრივ, მისი პრეზიდენტობის დროს ემიგრაციიდან დაბრუნდა გენერალი ფრანსისკო მორასანი, თუმცა იგი უარყვეს (რადგან ხუან ხოსე გუსმანი კონსერვატიულ პარტიას განეკუთვნებოდა, მორასანი კი ლიბერალს). მოგვიანებით მორასანმა დატოვა ქვეყანა და კოსტა-რიკაში გაემგზავრა, სადაც პრეზიდენტად აირჩიეს. ამის საპასუხოდ, ხუან ხოსე გუსმანმა გაწყვიტა ურთიერთობა კოსტა-რიკასთან და დაიწყო კავშირების დამყარება ჰონდურასსა და ნიკარაგუასთან ცენტრალური ამერიკის კონფედერაციის ჩამოსაყალიბებლად.

16 დეკემბერს, სან-სალვადორში დაბრუნებისთანავე, გუსმანმა მოიწვია საკანონმდებლო პალატები, რათა ისინი 10 იანვარს სან-ვისენტეში შეკრებილიყვნენ, თუმცა ეს გადაწყვეტილება არ გათვალისწინებულა. ამავდროულად, მალესპინმა ბრძანა მღვდლების — ისიდრო მენენდესისა და ხოსე იგნასიო სალდანიას ქვეყნიდან გაძევება, რაც ეპისკოპოსმა ხორხე დე ვიტერი-ი-უნგომ 24 დეკემბერს აღასრულა. 29 დეკემბერს გუსმანმა მიმართა მალესპინს, რათა მას განეცხადებინა, ემორჩილებოდა თუ არა კანონებს, ხოლო ეპისკოპოსსა და იუსტიციის უმაღლეს სასამართლოს მართლმსაჯულების აღდგენისკენ მოუწოდა. რაკი შედეგს ვერ მიაღწია, გუსმანმა თანამდებობა დატოვა და იგი გადასცა დანიშნულ სენატორ კაიეტანო ანტონიო მოლინა ი ლარას, რომელსაც ეს თანამდებობა 1844 წლის 1 იანვრამდე ეკავა. ამის შემდეგ მმართველობა კვლავ ვიცე-პრეზიდენტ პედრო ხოსე არსეს გადაეცა, რომელმაც დაასრულა გუსმანის არჩევის ვადა იმავე წლის 1 თებერვალს. სწორედ ამ დღეს, არჩეული პრეზიდენტისა და ვიცე-პრეზიდენტის პოსტები გენერალმა ფრანსისკო მალესპინმა და გენერალმა ხუაკინ ეუფრასიო გუსმანმა დაიკავეს.