iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ზალდის წმინდა გიორგის ნაეკლესიარი

ზალდის წმინდა გიორგის ნაეკლესიარი — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზალდას ჩრდილო-დასავლეთ განაპირას. აგების თარიღი უცნობია

სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით შემორჩენილია მცირე ზომის ნაეკლესიარი; თავდაპირველად ეკლესია დარბაზული ყოფილა. კედლის ნანგრევები მიწითაა დაფარული. გათხრა-გასუფთავების გარეშე გეგმა არ იკითხება.

მიმობნეულია შირიმის თლილი ქვები. ეკლესიის გვერდით მდგარ მუხაზე ეკიდა დიდი ზომის ზარი. მუხა წაქცეულია.

ძეგლის დათარიღება რთულია.
ცხინვალის კოშკი

ცხინვალის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის ცხინვალის რეგიონში. აგებულია საუკუნეში.

კოშკი, ნაგებია დიდი ზომის რიყის ქვებით სქელ დუღაბზე. გეგმით კვადრატია, სამხრეთით გააჩნია თაღოვანი შესასვლელი. შესასვლელის ორივე მხარეს სწორკუთხა ნიშებია. ასეთივე თითო ნიშა დატანებულია დანარჩენ კედლებში. კოშკი გადახურული იყო შეისრული კამარით. შემორჩენილია კამარის ქვედა წყობის ფრაგმენტები. დასავლეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია. შემორჩენილია მეორე სართულის ჩრდილოეთი კედლის ნაწილი. ჩამონგრეულია კოშკის აღმოსავლეთი კედელი. იატაკი ავსებულია ჩამონაშალი ქვა-ღორღით. კედლებზე შემოხვეულია სურო.
ყორნისის გვერდას ეკლესია

ყორნისის გვერდას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყორნისში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია დიდი ზომის, კარგად თლილი ქვიშაქვის კვადრებით.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის ცენტრში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სამხრეთით სწორკუთხა ნიშია. სატრიუმფო თაღი აფსიდის მხრებს ეყრდნობოდა. საკურთხევლის წინ ქვის კანკელის ფრაგმენტებია შემორჩენილი.

გრძივი კედლები წყვილი პილასტრის საშუალებით სამ, თითქმის თანაბარ ნაწილად იყოფა. პილასტრების კაპიტელებს კამარის საბრჯენი თაღი ებჯინებოდა.

დარბაზი ნათდება დასავლეთის და სამხრეთის თაღოვანი სარკმლებით. ამავე კედელშია გაჭრილი შესასვლელები.

ეკლესიას დასავლეთით და სამხრეთით მინაშენები გააჩნია. დასავლეთ მინაშენსა და ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელს შორის  ნაკერი ჩანს. ჩრდილოეთი ფასადის აღმოსავლეთ მონაკვეთში ნიშია მოწყობილი.

სამხრეთი მინაშენი განიერია და უფრო მოკლე. სამშენებლო ქვა ფლეთილია. მინაშენში შესასვლელი სამხრეთიდანაა იქვე ბუნის ქვა დევს.

ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლები დაბზარულია. მინაშენები ჩამონგრეულია.
ზალდის მარიამწმინდის ნაეკლესიარი

ზალდის მარიამწმინდის ნაეკლესიარი — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზალდაში, უბანი „ღოღაანთი“. აგების თარიღი უცნობია.

„ღოღაანთ” უბანში, მაღალ ბორცვზე შემორჩენილია ეკლესიის ნანგრევები. გაუთხრელად თარიღისა და გეგმის დადგენა არ ხერხდება. მიმობნეულია უამრავი თლილი შირიმის ქვის კვადრები. მის გარშემო ბზის კორომია.
ალიბარის კოშკი

ალიბარის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა, ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ალიბარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.ოთხკუთხა კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. კოშკის კედლები შემორჩენილია 4-5 მეტრის სიმაღლეზე. ალაგ-ალაგ ჩანს სართულშუა გადახურვის კოჭის ბუდეები. კოშკში შესასვლელი სამხრეთიდანაა, დაზიანების გამო მისი ფორმა არ იკითხება.
წყალწმინდის ნაეკლესიარი

წყალწმინდის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის ცხინვალის რეგიონში, სოფელი წყალწმინდა, სოფლიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2 კმ-შიმთაზე.
ეკლესია ნაგებია ფლეთილი ქვით, ალაგ-ალაგ შეიმჩნევა დუღაბი. დიდი ზომის ქვებისგან ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ გაკეთებულია სალოცავი ნიში.

გათხრის გარეშე გეგმის წაკითხვა და დათარიღება შეუძლებელია.
ალიბარის ძველი ნაგებობის ნაშთი

ალიბარის ძველი ნაგებობის ნაშთი — არქიტექტურული ძეგლი, თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ალიბარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.ნაგებობის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა, დუღაბი სქელია. ნაგებობის გეგმა სწორკუთხედს წარმოადგენს, კედლების სიმაღლე 20-25 სმ-ს აღწევს. ძეგლის სახეობის დადგენა არ ხერხდება.
ყუფთის წმინდა გიორგის ეკლესია

ყუფთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყუფთაში, მდ. შამბიეთის მარჯვენა ნაპირზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფიქალით, ალაგ-ალაგ გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. დუღაბი თხელია.

დარბაზული ეკლესია გეგმით კვადრატს უახლოვდება, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სა-რკმელი. ამჟამად ამოქოლილია და დატანებული აქვს მცირე ზომის წრიული ღიობი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. შემორჩენილია სფერული კონქის მცირე ნაწილი და სატრიუმფო თაღის ქვედა ქვები (შირიმის). საკურთხეველი დარბაზისაგან გამოყოფილია ორსაფეხურიანი მხრებით.

ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში თითო განიერი სწორკუთხა ნიშაა, დასავლეთის ნიშის თავზე სარკმელია გაჭრილი. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია მოთავსებული. შესასვლელის თავზე მცირე ზომის სარკმელია. ეკლესიას სამხრეთიდან და დასავლეთიდან სწორკუთხა მინაშენები აქვს. მათგან შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 1-1,5 მეტრს აღწევს. ეკლესიის სამხრეთით 2-3 მეტრში შემორჩენილია გეგმით სწორკუთხა ნაგებობის ნაშთი. ნაგებობა სამი სათავსისაგან შედგებოდა. იგი ძლიერაა დაზიანებული. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფიქალი და ფლეთილი ქვა. ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლები დაბზარულია. ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით.
ზალდის ღვთისმშობლის ეკლესია

ზალდის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზალდაში. აგებულია 1820 წელს.

გუმბათიანი ეკლესია ნაშენია ფლეთილი და რიყის ქვით.

აღმოსავლეთით ღრმა, ნახევარწრიული აბსიდაა, რომლის კონქი სფერულია. აბსიდის კედლის ცენტრში თაღოვანი სარკმელია. აბსიდის ტრიუმფალური თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. ეკლესიის შიდა გეგმას „ჩაწერილი ჯვრის“ ფორმა აქვს. გუმბათი ეყრდნობა ოთხივე მკლავის წიბოებს. გუმბათის ყელზე გადასვლა აფრების საშუალებით ხდება. გუმბათის სამხრეთი და დასავლეთი ნაწილი ჩამონგრეულია. ჯვრის მკლავები ოთხივე მხარეს თაღებით სრულდება. გადარჩენილია ჩრდილოეთი მკლავი და სამხრეთი მკლავის ნახევარი, დასავლეთისა კი მთლიანად დანგრეულია.

ჩრდილოეთ მკლავში ორი, ერთ ვერტიკალურ ხაზზე განლაგებული თაღოვანი სარკმელია. აბსიდს შერჩენილი აქვს შელესილობა. გუმბათის ყელი გარედან წახ-ნაგოვანია. მისგან შემორჩენილ ნაწილს ორი სარკმელი აქვს. გადახურულია თუნუქის სახურავით.
ყუფთის ზურგიანი კოშკი

ყუფთის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყუფთის მიდამოებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
რვასართულიანი კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით დუღაბზე.

გეგმით სწორკუთხა კოშკს, ჩრდილოეთიდან ზურგი აქვს. არქიტრავული შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. კარი ნაოთხალია. დატანებული აქვს საურდულე.
კოშკის სამხრეთი კედლის ცენტრალურ ღერძზე გაჭრილია სათოფურები. მერვე სართულზე სწორკუთხა სარკმელია. დანარჩენი კედლები ყრუა. შემორჩენილია სა-რთულშუა გადახურვის კოჭის ბუდეები.
კოშკის მოცულობა ქვემოდან ზემოთ ვიწროვდება.
ანძისის ეკლესია

ანძისის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ანძისის ჩრდილო-დასავლეთით 1 კმ-ზე. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესია სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით 1 კმ-ზე მდებარეობს. ძეგლი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით. ფასადები შემდეგ შებათქაშებულ-შეთეთრებულია. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია ვიწრო, თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში და ჩრდილოეთ კედელთან ტრაპეზის ქვები დევს. სამხრეთით და ჩრდილოეთით ნიშებია, რომელთაგან სამხრეთის საკმაოდ ღრმაა. კონქი ნახევარსფერულია. სატრიუმფო თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია კანკელის ქვედა ქვები.

ცილინდრული კამარა კედლის წყობაშია ჩართული. ჩრდილოეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლებს ერთსაფეხურიანი ხარისხი მიუყვება. ინტერიერი ნათდება აღმოსავლეთის და სამხრეთის, შიგნით სწორკუთხა გარეთ თაღოვანი სარკმლებით. ყველა კედელი შებათქაშებულ-შეთეთრებულია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ეკლესიის ფასადები სრულიად სადაა. კარნიზი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია შიფერი. სამხრეთით მინაშენის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. ბათქაში მრავალ ადგილას ჩამოცვენილია, დაზიანებულია ხარისხი, სარკმლები და კანკელი.
ზემო აჩაბეთის წმინდა ესტატეს ეკლესია

ზემო აჩაბეთის წმინდა ესტატეს ეკლესია — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო აჩაბეთში, სოფლის აღმოსავლეთ განაპირას. აგებულია - საუკუნეებში.

მცირე ზომის ეკლესია ნაგებია კარგად თლილი ქვიშაქვით, რომელიც შემდეგ შელესილია. სამხრეთიდან და დასავლეთიდან აქვს მინაშენები.

დარბაზული ეკლესია გეგმით კვადრატს უახლოვდება, აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლით. მასში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ორივე მხარეს მაღალი, ღრმა ნიშებია მოთავსებული. კონქი ამოყვანილია აგურის რადიალური რიგებით. გადასვლა აბსიდის სწორი კუთხეებიდან კონქის ნახევარსფეროზე ხდება გვირგვინისებურად დალაგებული აგურით.

აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია მკვეთრად გამოწეული პილასტრებით, რომელსაც ტრიუმფალური თაღი ეყრდნობა. დასავლეთ კედლის კუთხეებში ფართო შვერილებია.

არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა. მინაშენის კედლები შემორჩენილია დაახლოებით 1-2 მეტრის სიმაღლეზე. დასავლეთ მინაშენის აღმოსავლეთ კედელზე და სამხრეთ შესასვლელის ორივე მხარეს კრონშტეინებია. კრონშტეინებს მი-ნაშენების კამარის საბრჯენი თაღები ეყრდნობოდა.

სამხრეთი მინაშენი გახსნილია ერთ მრგვალ სვეტზე დაყრდნობილი თაღედით.

ფასადები სადაა, მხოლოდ აღმოსავლეთი სარკმლის ზემოთ რელიეფური თა-ღია, რომლის ზედა ნაწილში ჯვარია ამოკვეთილი. ფასადის მარცხენა კუთხეში ამოკვეთილია ორი ასომთავრული ასო(ნი). ტექ. მდგ. 1983 წ.

ეკლესიის კამარა და სახურავი დაზიანებულია, კარნიზი მრავალ ადგილას ჩა-მონგრეულია.
ყორნისის ეკლესიის ნანგრევი (შუა საუკუნეები)

ყორნისის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყორნისში, სასაფლაოზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესიიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთ კედლის მცირე ნაწილი, რომლის სიმაღლე 50-60 სმ-ს აღწევს. სამშენებლო მასალა უხეშად თლილი ქვაა. შეინიშნება აღმოსავლეთ კედლის საძირკველი. აქვე დგას ტრაპეზის ქვა. დანარჩენი კედლები მიწის პირზეა გასწორებული.
შამბიეთის ზურგიანი კოშკი

შამბიეთის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შამბიეთის მიდამოებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

რვასართულიანი კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით დუღაბზე.
კოშკი გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, ჩრდილოეთით მომრგვალებული ზურგით. არქიტრავული შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ კედელშია გაჭ-რილი. კარი ნაოთხალია; დატანებულია საურდულე.
კოშკის სამხრეთი კედლის ცენტრალურ ღერძზე გაჭრილია სათოფურები. მერვე სართულზე სწორკუთხა სარკმელია. დანარჩენი კედლები ყრუა. შემორჩენილია სა-რთულშუა გადახურვის კოჭების ბუდეები.
ზემო აჩაბეთის წმინდა კვირიკეს ეკლესია

ზემო აჩაბეთის წმინდა კვირიკეს ეკლესია — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო (საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი) ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო აჩაბეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კომპლექსი შედგება ეკლესიის, კოშკისა და გალავნის ნანგრევებისაგან. მცირე ზომის დარბაზული ეკლესიის მხოლოდ გეგმა იკითხება. აღმოსავლეთით ჩანს აბსიდის რამდენიმე კვადრი და ჩრდილოეთი კედლის თლილი კვადრები სამი მეტრის სიგრძეზე. ირგვლივ მიმობნეულია თლილი შირიმის კვადრები, არის ბუნის ქვაც.

ნაეკლესიარის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 8 მ-ში დგას კოშკის ნანგრევი. იგი ოთხკუთხა ყოფილა. შემორჩენილია ჩრდილო-დასავლეთი კედლის, 6 მეტრის სიმაღლის ფრაგმენტი. კედელში პირველი სართულის დონეზე გადარჩა სამი შეწყვილებული სათოფური. სათოფურებს თავხეებად მუხის ძელები აქვს კედელში ჩატანებული. კოშკის სამი მეოთხედი, ფერდობის ჩაშლის შედეგად დანგრეულია. კოშკი ჩადგმული იყო სწორკუთხა გალავნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში. გალავნისაგან მხოლოდ საძირკველი შემორჩა.

კოშკის და გალავნის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა.
შამბიეთის ეკლესია

შამბიეთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შამბიეთის მიდამოებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ჯვარ-გუმბათოვანი ეკლესია მდებარეობს სოფლის მიდამოებში. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით დუღაბზე. გუმბათი ამჟამად მთლიანად ჩამოქცეულია. მკლავები თანაბარი ზომისაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიულ აბსიდს განიერი ბემა აქვს. შვერილი აბსიდი გარედან წახნაგოვანია. მისი ცენტრალური ნაწილი ჩამონგრეულია. ეკლესიას სამხრეთიდან დიდი ზომის თაღოვანი სარკმელი, ჩრდილოეთით და დასავლეთით კი თაღოვანი შესასვლელები აქვს. სამივე შესასვლელს კარიბჭე აქვს. აქედან ჩრდილოეთი შესასვლელი ამოშენებულია და მოწყობილია სარკმელი. ჩრდილოეთი კარიბჭის მხოლოდ ერთი სვეტია შემორჩენილი. სამხრეთი კარიბჭე მთლიანად მორღვეულია. დასავლეთი კარიბჭის ნახევარწრიუ-ლი თაღები ოთხკუთხა სვეტებს ეყრდნობა. ეკლესიის მკლავები გარედან წახნაგებს ქმნიან. ძეგლის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები.

ძეგლი ძლიერ არის დაზიანებული.
აბოწმინდის ეკლესია

აბოწმინდის ეკლესია — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო აჩაბეთის დასავლეთით 1 კმ-ზე. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში.

პერანგშემოცლილი ეკლესიიდან შემორჩენილია დასავლეთი კედელი, ჩრდილო-დასავლეთი და სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე, აბსიდის ჩრდილო ნაწილი და სამხრეთი კედლის მხოლოდ ქვები.

აბსიდს ნახევარწრიული ფორმა ჰქონდა. ჩრდილო-დასავლეთ და სამხრეთ დასავლეთ კუთხეებში პილასტრების ნაწილი იკითხება.

დასავლეთ კედლის ცენტრში გაჭრილია გარედან არქიტრავული, შიგნიდან კი თაღოვანი შესასვლელი. თაღი გადაყვანილია სოლისებრი ფორმის ქვებით.

ეკლესიის ირგვლივ და ინტერიერში მიწის დონე ძლიერ აწეულია. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით.
ყორნისის არმინდას ეკლესია

ყორნისის არმინდას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყორნისიდან ჩრდილოეთით, ორ კილომეტრზე. აგებულია სოფლიდან ჩრდილოეთით 2 კმ-ზე, - საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია („არმინდა“) ნაგებია სხვადასხვა ზომის მოყვითალო, ფლეთილი ქვით. ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში მაღალი, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმელს ნაოთხალი აქვს. სფერულ კონქზე გადასვლა განხორციელებულია ტრომპების საშუალებით. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია განიერი მხრებით. გრძივი კედლები შემორჩენილია 1-2 მეტრის სიმაღლეზე, აღმოსავლეთის და დასავლეთისა კი 3-4 მეტრზე. სარკმლების კვალი არ შეინიშნება. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. ეკლესიის კამარა ჩამოქცეულია. აღმოსავლეთ ფასადზე შემოცლილია საპირე ქვები.
ყორნისის ძველი ნაგებობის ნაშთი

ყორნისის ძველი ნაგებობის ნაშთი — არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, სოფელ ყორნისში, სასაფლაოზე. ნაგებობიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედელი, რომლის სიმაღლე 1-2 მეტრს აღწევს. კედელზე შეინიშნება ნიშების კვალი. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. შემორჩენილი საძირკვლის მიხედვით, ნაგებობა გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენდა. სავარაუდოა ამ ადგილას ფეოდალის სასახლის არსებობა.
ხუციურის ეკლესია

ხუციურის ეკლესია — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო აჩაბეთის დასავლეთით 1,5 კმ-ზე. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ძეგლი ნაგებია ფლეთილი ქვით დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია ფიქალით.

დარბაზული ეკლესია გეგმით ტრაპეციას წარმოადგენს, აღმოსავლეთით კოლოფა აბსიდით, რომლის ცენტრში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. მის ძირში ტრაპეზის ქვაა. აბსიდის ჩრდილოეთით ღრმა, ოთხკუთხა ნიშაა. კონქი ამოყვანილია აგურის რადიალური რიგებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა, რომელთაგან ჩრდილოეთის, სამხრეთისაზე უფრო ფართოა.

ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლები შემორჩენილია დაახლოებით 4-5 მეტრის სიმაღლეზე, ზოგან უფრო ნაკლები. დასავლეთი კედლის სიმაღლე 6-7 მეტრს აღწევს. მასში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სამხრეთი შესასვლელი ნაოთხალია.

ეკლესია ადგილობრივ მოსახლეობას შიფერით გადაუხურავს. ტექ. მდგ. 1983 წ.

კამარა ჩამოქცეულია. სამხრეთ-დასავლეთი, ჩრდილო-დასავლეთი და ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხეები გარღვეულია. იატაკი სავსეა ნაგვითა და ჩამონაშალი ქვით.
ზემო გორეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

ზემო გორეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო გორეთში, სასაფლაოზე. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ბრტყელაბსიდიანი ეკლესია ნაგებია დიდი ზომის ფლეთილი ქვით დუღაბზე. ძეგლი გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, კედლები შემორჩენილია 1-1,5 მეტრის სიმაღლეზე. სამხრეთიდან მოწყობილი ქვები გვიანდელია. სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე მთლიანად განადგურებულია, ისე, რომ შესასვლელის აღდგენა შეუძლებელია. დათარიღება გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია.

ძეგლი საკმაოდ უსახურია.
ზემო ვილდის კოშკი

ზემო ვილდის კოშკი — არქიტექტურის ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ვილდადან ჩრდილოეთით 5 კმ-ზე, ნასოფლარი „ტბა“, მაღალ მთაზე. აგებულია აინ შუა საუკუნეებში.

კოშკი მდებარეობს სოფლიდან ჩრდილოეთით 5 კმ-ზე, ნასოფლარ „ტბასთან“. ნაგებია თეთრი ფერის ფლეთილი ქვით, წყობა სწორხაზოვანია.

გეგმით ოთხკუთხა კოშკიდან შემორჩენილია ორი სართული და მესამე სართულის მხოლოდ მცირე ნაწილი. სართულშუა გადახურვები ჩამონგრეულია.

კოშკის პირველი სართული ყრუა. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში შე-სასვლელი იყო, რომლის მხოლოდ მარჯვენა წირთხლია შემორჩენილი. ამავე სართულის ჩრდილოეთ კედელში თაღოვანი ბუხარია, ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშით. ასეთივე ნიშებია მოთავსებული დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში.

კოშკის სამხრეთ-აღმოსავლეთი კუთხე მთელ სიგრძეზე ჩამონგრეულია. ჩამონაშალი ქვები იქვე ყრია.
ზემო ვილდის სამების ეკლესია

ზემო ვილდის სამების ეკლესია — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ვილდაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე; ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია შირიმის ქვა და ფიქალი.

მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. აბსიდის იატაკის დონე ერთი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკთან შედარებით. სფე-რული კონქი ამოყვანილია ქვის რადიალური რიგებით. სატრიუმფო თაღი პილასტრებს ეყრდნობა.

ეკლესიის კამარა შეისრულია. სამხრეთის შესასვლელი არქიტრავულია. იატაკი მიწურია.

ეკლესიის ფასადები სადაა. შირიმის კარნიზი მარტივპროფილიანია. დასავლეთის კეხზე სამრეკლოა.

სამრეკლო ღია ფანჩატურს წარმოადგენს. მისი სვეტები შირიმის ქვისაა. ძეგლის საბურავად გამოყენებულია ყავარი.
ნინო კალანდაძე

ნინო კალანდაძე (დ. 1919, ხიდისთავი, ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი — გ. 1942) — ერთ-ერთი პირველი ქართველი მეზღვაური ქალი, მეორე მსოფლიო ომი მონაწილე.

ბიოგრაფია
ნინო კალანდაძე დაიბადა ოზურგეთის მაზრის სოფელ ხიდისთავში. 1936 წელს შევიდა ბათუმის საზღვაო ტექნიკუმში.მასთან ერთად ვაჟების გარდა სწავლობდნენ გოგოები: იულია ფაილოძე, შუშანა თუმანიშვილი და ვაიდე გვარიშვილი.
ივანე მესხი

ივანე სიმონის ძე მესხი (დ. 1849, ქუთაისი — გ. 1931, თბილისი) — ქართველი ექიმი, ჟურნალისტი და საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
ქუთაისის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, ივანე მესხი 1869 წელს შევიდა პეტერბურგის ქირურგიის აკადემიაში. 1871 წლიდან სწავლობდა შვეიცარიაში, ჯერ ციურიხის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე, შემდეგ კი ციურიხის პედაგოგიურ ინსტიტუტში. ამ პერიოდში სხვა ქართველ სტუდენტებთან ერთად ივანემ დააარსა ქართველ სტუდენტთა საზოგადოება „უღელი“ რომლის პასუხისმგებელი მდივანიც თავად იყო.

უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ დაბრუნდა სამშობლოში. მისი ინიციატივით ქუთაისში გაიხსნა პირველდაწყებითი სასწავლებელი, სადაც სწავლა მშობლიურ ენაზე მიმდინარეობდა. იყო ქალაქის თვითმმართველობის წევრი და მდივანი.

1888 წელს ივანე მესხი სამუშაოდ ბათუმში გადაიყვანეს, სადაც ოცდახუთ წელზე მეტი დაჰყო. იგი იყო ქ. ბათუმის თვითმმართველობის მდივანი, იღწვოდა სასკოლო ქსელის გაფართოებისათვის და აქტიურად მონაწილეობდა ბათუმში კლასიკური გიმნაზიისა და ქალთა გიმნაზიის გახსნის საქმეში.

ივანე მესხი ასევე იღწვოდა კულტურული ცხოვრების აღორძინებისათვის. მან ბათუმში შექმნა სცენისმოყვარეთა კოლექტივი, საფუძველი ჩაუყარა დრამატულ საზოგადოებას, რომლის გამგეობის თავმჯდომარეც წლების განმავლობაში თვითონ იყო. იგი აწყობდა სალიტერატურო და თეატრალურ საღამოებს, რომლის შემოსავალიც ძირითადად გადაეცემოდა „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას“ ქართული სკოლებისა და კულტურულ–საგანმანათლებლო დაწესებულებების კეთილმოწყობისათვის. 1879 წლიდან ივანე მესხი ქშწკგ საზოგადოების ნამდვილი წევრი იყო.

1871 წლიდან ივანე მესხი თანამშრომლობდა ქართულ ჟურნალ–გაზეთებში, კერძოდ, „დროებასა“ და „კრებულში“. „ისრელის“ ფსევდონიმით ჟურნალ „კრებულში“ ბეჭდავდა იუმორისტული ხასიათის წერილებსა და სტატიებს. მას ეკუთვნის ვრცელი ნაშრომი „ბათუმის საქალაქო მეურნეობის განვითარების ნარკვევი“ (რუსულ ენაზე), გოგოლის, დობროლიუბოვის, ნეკრასოვის თხზულებათა თარგმანები და სხვა.

1919 წლიდან ივანე მესხმა ცხოვრების უკანასკნელი წლები თბილისში გაატარა.

1932 წელს ივანე მესხი 82 წლის ასაკში თბილისში გარდაიცვალა.
ყორნისის წმინდა გიორგის ეკლესია

ყორნისის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყორნისში. აგებულია საუკუნის ბოლოს. ეკლესიის შესასვლელის თავზე ჩასმულ ქვის ფილაზე მხედრული წარწერაა: „ესე ეკლესია აღაშენა რუსის იმპერატორმა“.

შვერილაბსიდიანი, დარბაზული ეკლესია ნაგებია ფლეთილი და რიყის ქვით. კუთხეებში გამოყენებულია კარგად თლილი კვადრები.

ნაგებობა გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, უწესო ფორმის ნახევარწრიული აბსიდით. ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით თაღოვანი ნიშია. კონქი ამოყვანილია აგურის რადიალური რიგებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობოდა. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია სოლეა.

გრძივი კედლები წყვილი პილასტრის საშუალებით ორ ტოლ ნაწილად იყოფა. პილასტრებს კამარის საბრჯენი თაღი ეყრდნობოდა. ფართო თაღოვანი სარკმლები კედლებზე სიმეტრიულადაა განლაგებული. თაღოვანი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ეკლესიის კედლები შიგნიდან შელესილ-შეთეთრებული იყო. ეკლესიის დასავლეთი ფასადის ფრონტონი აქცენტირებულია აგურის წყობაში ჩაძირული ჯვრით. ამავე ფასადზე შემორჩენილია თარო ლავგარდნის მცირე ფრაგმენტი.

ეკლესიის კამარა და კონქის დიდი ნაწილი ჩამოქცეულია. აღმოსავლეთი კედელი გარღვეულია. ინტერიერში ამოსულია მცენარეები. ეკლესიის გარშემო ყრია ჩამონაშალი ქვა.
წნელისის ნაგებობის ნაშთი

წნელისის ნაგებობის ნაშთი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ წნელისში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ნაგებობიდან შემორჩენილია ჩრდილო-დასავლეთი კუთხე (სიმაღლე 3,5 მ) და დასავლეთი კედლის მცირე ნაწილი.
სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. ტერიტორიაზე მიმობნეულია ჩამონაშალი ქვა.
წნელისის კოშკი

წნელისის კოშკი — საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ წნელისში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის მოყვითალო ფლეთილი ქვით.

ოთხსართულიანი კოშკი გეგმით ოთხკუთხაა. პირველ სართულზე მიწის დონე აწეულია და გადახურვის კოჭების ბუდეებამდე აღწევს. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში სწორკუთხა კარია გაჭრილი. კარი ნაოთხალია. სამხრეთ კედელში მოწყობლია ბუხარი. სამხრეთის, დასავლეთის და ჩრდილოეთის კედლებში სათოფურებია გაჭრილი. ასეთივე სათოფურებია მესამე სართულის ოთხივე კედელში. მეოთხე სართულის დასავლეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია. მეოთხე სართულის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. სარკმლის წირთხლები დაზიანებულია. კოშკის ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა.
ყორნისის კოშკი

ყორნისის ძველი ნაგებობის ნაშთი — არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, სოფელ ყორნისში, სასაფლაოზე.

ნაგებობიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედელი, რომლის სიმაღლე 1-2 მეტრს აღწევს. კედელზე შეინიშნება ნიშების კვალი. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. შემორჩენილი საძირკვლის მიხედვით, ნაგებობა გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენდა. სავარაუდოა ამ ადგილას ფეოდალის სასახლის არსებობა.
ელიზაბეთ ლოთარინგიელი

ელიზაბეთ ლოთარინგიელი (ფრანგ. ; გერმ. ) (დ. 9 ოქტომბერი 1574 — გ. 4 იანვარი 1635) — ლოთარინგიის ჰერცოგ შარლ -ისა და საფრანგეთის პრინცესა კლაუდია ვალუას შუათანა ასული. ბავარიის ჰერცოგინია როგორც მაქსიმილიან -ის მეუღლე.

ბიოგრაფია
ელიზაბეთი იყო ლოთარინგიის ჰერცოგ შარლ -ისა და მისი ცოლის, საფრანგეთის პრინცეას კლაუდია ვალუას შუათანა ასული. დედამისი მისი დაბადებიდან 1 წელიწადში გარდაიცვალა. იგი მეცხრე მშობიარობას გადაჰყვა 27 წლის ასაკში. დედის ხაზით მისი ბებია-პაპა იყვნენ საფრანგეთის იმ დროს უკვე გარდაცვლილი მეფე ანრი და მისი მეუღლე, დედა დედოფალი ეკატერინე მედიჩი. ეკატერინე ყოველთვის ზრუნავდა კლაუდიასა და მის შვილებზე. 1589 წელს, ეკატერინეს მოთხოვნით, ელიზაბეთის უფროსი და, კრისტინა ლოთარინგიელი მიათხოვეს ტოსკანის ჰერცოგ ფერდინანდო მედიჩის.

ელიზაბეთის მამა, ჰერცოგი შარლი კათოლიკობის ერთგული დამცველი და საფრანგეთის ძლიერი მოკავშირე იყო. შარლმა თავისი ტახტისა და ქვეყნის გაძლიერება მოისურვა და ელიზაბეთი მიათხოვა თავის დის შვილს, ბავარიის მომავალ ჰერცოგ მაქსიმილიანს. ისინი დაქორწინდნენ 1595 წლის 6 თებერვალს, ლოთარინგიის დედაქალაქ ნანსში.

მათი ქორწინება კარგად დაიწყო. აღსანიშნავია მათი საერთო საქველმოქმედო საქმიანობები.

1597 წელს ელიზაბეთის მამამთილი გარდაიცვალა, რის შემდგომაც მაქსიმილიანი ბავარიის ჰერცოგი გახდა. ამ დროს ელიზაბეთი 24 წლის იყო.

1619 წელს კურპფალცის მმართველმა ფრიდრიხ -მ იმპერატორს ბოჰემიის ტახტი მოსთხოვა. ბავარიელებმა და ლოთარინგიელებმა ეს გააპროტესტეს და ფრიდრიხს ომი გამოუცხადეს. ბრძოლაში ბავარიელებმა გაიმარჯვეს და ფრიდრიხი ტახტიდან ჩამოაგდეს. ამრიგად მაქსიმილიან -მა კურპფალცის ტახტი მიიღო. ფრიდრიხი საღვთო რომის იმპერიიდან გაიქცა და საზღვარგარეთიდან აწარმოებდა ომს, რომელიც 1648 წლამდე გაგრძელდა.

1634–1635 წლებში ბავარიას შავი ჭირი მოედო, რომელმაც თავად ელიზაბეთის სიცოცხლეც შეიწირა.

წინაპრები