iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პეტრე გრუზინსკი

პეტრე პეტრეს ძე გრუზინსკი (ოფიციალური სახელი — პეტრე ბაგრატიონი; ფსევდონიმი — თამარაშვილი; დ. 28 მარტი, 1920, თბილისი — გ. 13 აგვისტო, 1984, იქვე) — ქართველი პოეტი და დრამატურგი, საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1979); გიორგი -ის ძის, ბაგრატის შთამომავალი. მისი შვილია რეჟისორი ნუგზარ ბაგრატიონ-გრუზინსკი.

ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1941). ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო 1933 წლიდან. თავდაპირველად წერდა თამარაშვილის ფსევდონიმით. ანტისაბჭოთა ლექსებისათვის 1945 წელს დააპატიმრეს. თანამშრომლობდა კომპოზიტორებთან: ანდრია ბალანჩივაძესთან, ოთარ თაქთაქიშვილთან, რევაზ ლაღიძესთან, ბიძინა კვერნაძესთან, ოთარ თევდორაძესთან, სულხან ცინცაძესთან და სხვ. მის ლექსებზე შეიქმნა პოპულარული სიმღერები, მათ შორის, რევაზ ლაღიძის „გვიხმობს სამშობლო“, „სიმღერა თბილისზე“ (დაიწერა თბილისის 1500 წლისთავისათვის), გოგი ცაბაძის „ჰიმნი სიყვარულს“, „მიმღერე რამე“, „სადაც გინდა, იქ ილოცე“, ბიძინა კვერნაძის „გაზაფხულდა“, ოთარ თევდორაძის „ობელისკები“ და სხვ. მისი ლექსები აჟღერდა აგრეთვე ქართულ ფილმებში: „კეთილი ადამიანები“, „ბაში-აჩუკი“, „დღე უკანასკნელი, დღე პირველი“, „აბეზარა“, „მხიარული რომანი“, „რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ“, „მიმინო“, „განგაში“ და სხვ. პეტრე გრუზინსკის სცენარებზე შეიქმნა ქართული ფილმები: „შეხვედრა მთაში“, „საქართველოს რიტმები“ და „საჩუქარი“. იგი არაერთი მუსიკალური კომედიის ლიბრეტოს ავტორია, რომელთაგან აღსანიშნავია „შურისმაძიებელი“, „საყვარელი დისშვილი“ და სხვ., აგრეთვე დრამატული ნაწარმოებებისა („სასჯელის შიშით“, „შემთხვევა ზღვაში“, „ბრალდებული“) და საოპერო ლიბრეტოებისა. დაკრძალულია მცხეთაში, სვეტიცხოვლის ტაძარში.
არადუ

არადუ (აფხ. ) — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს შავიზღვისპირა დაბლობზე. თემის ცენტრი (სოფლები: არადუ, ცაგერა). ზღვის დონიდან 40 მ. ოჩამჩირიდან 6 კმ.

ისტორია
ჩრდილოეთით არადუს ესაზღვრება სოფლები მოქვი და კოჩარა, აღმოსავლეთით — მერკულა მდ. მოქვზე, სამხრეთით არადუს ტერიტორია გადის შავ ზღვაზე, ხოლო დასავლეთით ესაზღვრება სოფლებს ტამიშსა და ლაბრას.

1989 წლის აღწერის მონაცემებით არადუს მოსახლეობა 2959 ადამიანს შეადგენდა. ამჟამად ეთნიკური უმრავლესობა აფხაზებია.

 საუკუნეში სოფელი მოქვის სოფლის საბჭოს ეკუთვნოდა. 1886 წლის აღწერით არადუში 344 მართლმადიდებელი ქრისტიანი და 11 მაჰმადიანი-შიიტი ცხოვრობდა. ჩამომავლობით არადუში 20 თავადი, 21 აზნაური და 314 გლეხი სახლობდა.

სტალინის პერიოდში არადუს მახლობლად ჩნდება ჩამოსახლებულთა დასახლება ცაგერა, სადაც ლეჩხუმის ცაგერის მუნიციპალიტეტიდან გადმოსახლებული გლეხები დასახლდნენ. მეგრელები ამ არემარეში საუკუნის დასაწყისიდან სახლობდნენ.

1990-იანი წლებისთვის სოფლის აფხაზური მოსახლეობა მეტწილად ასიმილირებული იყო. არადუ, ისევე როგორც ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის ბევრი სხვა ზღვისპირა სოფელი აფხაზურ-ქართული კონფლიქტის პერიოდში ქართველთა კონტროლს ქვეშ იყო. ომის შემდეგ სოფელი ქართულმა მოსახლეობამ დატოვა. დასახლება ცაგერა სრულიად განადგურდა (განადგურებულია 820 საცხოვრებელი სახლი), ასევე დიდწილად განადგურდა თავად არადუ (განადგურებულია 710 საცხოვრებელი სახლი).
სოხუმის ტროლეიბუსი

სოხუმის ტროლეიბუსი — ტროლეიბუსის სისტემა ქალაქ სოხუმში. გაიხსნა 1968 წლის 3 იანვარს. ამჟამად ძირითადად დაკომპლექტებულია -9 მარკის მანქანებით, რომელთა დიდი ნაწილი ქალაქს საჩუქრად გადასცა მოსკოვისა და მაიკოპის ადმინისტრაციამ (2003-2005). დეპოს 2006 წლიდან ხელმძღვანელობს ალექსანდრე ხარაზია.

მარშრუტები
აფხაზურ-ქართულ კონფლიქტამდე ქალაქში ოთხი მარშრუტი იყო:
პირველი მიკრორაინი - კელასური
სკოლა #12 - თხუბუნი
რკინიგზის დასახლება - ბაზარი
პირველი მიკრორაიონი - სკოლა #12

2006 წლისთვის სოხუმში ოთხი მარშრუტი მოქმედებდა:
ბაზარი - ახალი რაიონი
თხუბუნი - შუქურა
ახალი რაიონი - თხუბუნი
რკინიგზის დასახლება - ბაზარი.

2008 წელს მარშრუტი #3 დახურეს. ყოფილი პირველი მიკრორაიონი შეესაბამება ახალ რაიონს, სკოლა #12 - შუქურას, რკინიგზის დასახლება - ძველ დასახლებას.
საქართველოს ტროლეიბუსის სისტემების სია
ბათუმი (გაუქმებულია)
გორი (გაუქმებულია)
ზესტაფონი (შეწყდა მშენებარე)
ზუგდიდი (გაუქმებულია)
თბილისი (გაუქმებულია)
ოზურგეთი (გაუქმებულია)
რუსთავი (გაუქმებულია)
სამტრედია (გაუქმებულია)
სოხუმი (მოქმედია)
ფოთი (გაუქმებულია)
ქობულეთი (შეწყდა მშენებარე)
ქუთაისი (გაუქმებულია)
ცხინვალი (გაუქმებულია)
ჭიათურა (გაუქმებულია)
წყარო
ლოგოგრამა

ლოგოგრამა (ბერძნ. « სიტყვა“ და , „ასო“) — ერთი გრაფემა, რომელიც აღნიშნავს მთელ ლემას და არა მხოლოდ მისი ფონემების ერთ ნაწილს. უმეტეს შემთხვევაში ლოგოგრამაში არაფერი მიანიშნებს მის აღმნიშვნელზე (როგორ უნდა იქნას წარმოთქმული). ეს არის ერთი წერილობითი ნიშანი, რომელიც მთელ სიტყვას აღნიშნავს კონკრეტული ენისგან დამოუკიდებლად.

ლოგოგრამა, რომელიც რეალობის აბსტრაქტულ ელემენტს აღნიშნავს (როგორიცაა ცნება, ლემა, მორფემა) არის იდეოგრამა. ხოლო ნიშანი, რომელიც პირდაპირ, ხატვით წარმოადგენს რეალობის კონკრეტულ ელემენტს არის პიქტოგრამა.

ლოგოგრაფიკული სისტემები
ლოგოგრაფიკული სისტემა დამწერლობის ყველაზე ძველი სისტემაა. მას იყენებდნენ ახლო აღმოსავლეთის, აზიის, სამხრეთ ამერიკის უძველესი ცივილიზაციის წარმომადგენლები, როგორებიცაა:
ანტიკური ეგვიპტის იეროგლიფები
ლუვიტურ ენაში არსებული იტიტური იეროგლიფები.
შუმერულ, აქადურ და სხვა სემიტურ ენებში გამოყენებული ლურსმნული დამწერლობა
ჩინურ, იაპონურ, კორეულ, ვიეტნამურ ენებში არსებული სინოგრამები.
მაიას დამწერლობა, რომელიც გამოიყენებოდა მაიას ენებში.

ევროპულ ენებში გამოყენებული ლოგოგრამები
ლათინური დამწერლობის მქონე ევროპულ ენებში ძალიან მცირე რაოდენობით გვხვდება ლოგოგრამები. თუმცა არის ისეთებიც, რომლებიც ძალიან ხშირად გამოიყენება. ასეთებია, მაგალითად, არაბული ციფრები. მაგ. ლოგოგრამა 1 სხვადასხვა ენაში სხვადასხვა აღმნიშვნელს შეესაბამება: ფრანგულ ენაში , ; ინგლისურში – ; ქართულში - ერთი და ა.შ. ასევეა სხვა ციფრების შემთხვევაშიც.

ციფრების გარდა ცნობილია სხვა ლოგოგრამებიც, როგორიცაა მაგ. & (ქართ. „და“, ინგლ. „”, ფრანგ. „“ და ა.შ); @ (ფრანგ. “”, ინგლ. “”); € და ა.შ.

ლოგოგრამების თავისებურებას წარმოადგენს ის, რომ სხვადასხვა ენის წარმომადგენლებისთვის ერთნაირად გასაგებია.
მისტერ ბლისი

მისტერ ბლისი — ჯ. რ. რ. ტოლკინის საბავშვო წიგნი, რომელიც გამოიცა 1982 წელს. ეს არის ტოლკინის ნაკლებად ცნობილი მოთხრობა, რომელშიც აღწერილია მისტერ ბლისისა და მისი მანქანის ამბავი. სიუჟეტური ხაზი აგებულია გაბრაზებული მეზობლების, დათვების, გამყიდვლებისა და სხვა გმირების მონაწილეობით.

თავად ამ ისტორიის შთაგონებად იქცა ტოლკინის პირადი გამოცდილება მანქანასთან, რომელიც მან 1932 წელს შეიძინა. დათვების სახით წარმოდგენილია მისი შვილების სათამაშოები. ტოლკინი თავად იყო წიგნის გარეკანის ავტორი და ილუსტრატორი.

წიგნი არ გამოცემულა პროფესორის გარდაცვალებამდე. იგი მდიდრულად ილუსტრირებული იყო, ამიტომაც გამოცემა საკმაოდ დიდ თანხებთან იყო დაკავშირებული.

1982 წლის გამოცემაში თითო გვერდი უკავია ტოლკინის ხელნაწერ ვარიანტს და ილუსტრაციებს, ხოლო მეორე — ნაბეჭდ ვერსიას.
სპარსეთის ყურე

სპარსეთის ყურე ( - , - -) — ყურე ირანსა და არაბეთის ნახევარკუნძულს შორის. ჰორმუზის სრუტით უერთდება ომანის ყურეს, არაბეთის ზღვას და ინდოეთის ოკეანეს.

სპარსეთის ყურის მოსაზღვრე ქვეყნებია: ომანი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები, საუდის არაბეთი, კატარი, ბაჰრეინი, ქუვეითი, ერაყი და ირანი. სპარსეთის ყურეში ჩაედინება ტიგროსი და ევფრატი.

სპარსეთის ყურის რეგიონი მდიდარია ნავთობის მარაგებით.

საინტერესო ფაქტები
არაბულენოვან ქვეყნებში არ იყენებენ ტერმინს „სპარსეთის ყურე“; მათთვის ეს „არაბული ყურეა“. ინგლისურენოვან ლიტერატურაში ამ პოლიტიზებული პრობლემის თავიდან ასაცილებლად უბრალოდ „ყურეს“ ახსენებდნენ, რომელსაც მთავრულით წერდნენ . 2006 წლის მარტ–აპრილში გამართულმა გაეროს 23–ე სესიამ ლეგიტიმურად ცნო ტერმინი სპარსეთის ყურე და ის ამჟამად ოფიციალურად გამოიყენება გაეროს წევრი ქვეყნების მიერ.
საიმონ სებაგ-მონტეფიორე

საიმონ სებაგ-მონტეფიორე (; დ. 27 ივნისი 1965, ლონდონი) — ინგლისელი ისტორიკოსი, ჟურნალისტი და მწერალი. რუსეთის ისტორიის სპეციალისტი.

საიმონ სებაგ მონტეფიორე დაიბადა ლონდონში. მამამისი ფსიქოთერაპევტი სტივენ ერიკ სებაგ მონტეფიორე (1926–2014) იყო ბანკირ სერ ჯოზეფ სებაგ-მონტეფიორეს შვილთაშვილი. სერ ჯოზეფი მდიდარი მეცენატის — სერ მოსე მონტეფიორეს ძმისშვილი და მემკვიდრე იყო.

საიმონის დედა - ფილის ეიპრილ იაფე (1927–2019) იყო იაფეს ოჯახის ლიტვური შტოდან. ფილისის მშობლები რუსეთის იმპერიიდან მე-20 საუკუნის დასაწყისში გაიქცნენ. საიმონის ძმა არის მწერალი ნიკოლას ჰიუ სებაგ-მონტეფიორე.

საიმონ სებაგ-მონტეფიორემ განათლება ჯერ ჰეროუს და ლადგროვის სკოლებში მიიღო, შემდეგ კი კემბრიჯის უნივერსიტეტის გონვილისა და კაიუსის კოლეჯში.

1990-იან წლებში, როგორც ჟურნალისტი, ბევრს მოგზაურობდა ყოფილი საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე.

მისი წიგნები მსოფლიო ბესტსელერები გახდა და 34 ენაზეა დამოცემული.

2000 წელს გამოსული მისი ისტორიული წიგნი, „ეკატერინე დიდი და პოტიომკინი“, სამუელ ჯონსონის, დუფ კუპერის და მარშ ბიოგრაფის პრემიებზე იყო წარდგენილი.

2004 წელს „სტალინი: წითელი მეფის კარი“, ინგლისში წლის საუკეთესო ისტორიული წიგნის პრემიის მფლობელი გახდა.

2007 წელს გამოვიდა „ახალგაზრდა სტალინი“, რომელშიც ბელადის ახალგაზრდობა არის აღწერილი. ამ წიგნმა, როგორც საუკეთესო დოკუმეტურმა პროზამ, ბრიტანეთის ლიტერატურული პრემია, „კოსტა“ დაიმსახურა. მასვე გადაეცა საუკეთესო ბიოგრაფიული ნაწარმოებისთვის განკუთვნილი პრემია, „ლა ტაიმსი“ და საუკეთესო პოლიტიკური ლიტერატურისთვის განკუთვნილი ბრუნო კრეისკის პრემია.

დღეისთვის „ახალგაზრდა სტალინის“ ეკრანიზაციაზე მუშაობს „მირამაქს ფილმზი“ და „რაბი ფილმზი“, რომლებმაც ნაწარმოებზე საავტორო უფლება შეიძინეს.

მისი წიგნი „იერუსალიმი: ბიოგრაფია“ იყო -ის ნომერ პირველი არამხატვრული და გლობალური ბესტსელერი. მოიგო წლის ებრაული წიგნის ჯილდო, რომელსაც გასცემს ებრაული წიგნის საბჭო. ასევე მოიპოვა ჩინეთის პრესტიჟული ლიტერატურული პრემია — ვენძინის წიგნის პრემია, რომელიც გაიცემა ჩინეთის ეროვნული ბიბლიოთეკის მიერ. მისი უახლესი ისტორიული ჟანრის წიგნია „მსოფლიო: კაცობრიობის საოჯახო ისტორია“ (2022).

მონტეფიორე ასევე ავტორია რომანებისა „ერთი ღამე ზამთარში“ და „საშენკა“. „ერთი ღამე ზამთარში“ წლის პოლიტიკური რომანის პრემიის მფლობელი გახდა და წარდგენილი იყო ორუელის პრემიაზე. საიმონი არის ლიტერატურის სამეფო საზოგადოების წევრი და ბაკინგემის უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა მოწვეული პროფესორი.

ამჟამად სებაგ-მონტეფიორე ცხოვრობს ლონდონში მეუღლესთან, სანტა მონტეფიორესა და ორ შვილთან ერთად. წყვილი მეგობრობს მეფე მეფე ჩარლზთან და დედოფალ კამილასთან.
სარმანიშვილისკარი

სარმანიშვილისკარი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (ქვიშხეთის თემი), მდინარე მტკვრის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 720 მეტრი, ხაშურიდან 17 კმ. სოფელში 2014 წლის მონაცემებით ცხოვრობს 113 ადამიანი. სოფელში რამდენიმე ნაეკლესიარია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 113 ადამიანი.
სარტყელა

სარტყელა — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (ხალების თემი). თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 880 მეტრი, ხაშურიდან 17 კმ. სოფელში 2014 წლის მონაცემებით ცხოვრობს 1 ადამიანი.

ისტორია
ვახუშტი და იოანე ბატონიშვილები სარტყელას არ იცნობენ, არც სხვა ისტორიულ და ეკონომიკური ხასიათის დოკუმენტებში გვხვდება. შედიოდა ისტორიულ საციციანოში.

1886 წლის აღწერით, აქ 7 კომლი მოსახლეა (36 კაცი და 36 ქალი, სულ 72 კაცი). მოსახლეობა, ეროვნული შემადგენლობის თვალსაზრისით, მთლიანად ქართულია და გადმოსულები არიან დასავლეთ საქართველოდან.

1925 წელს სარტყელაში არის 22 კომლი. ამ დროს აქ სახლობენ გვარები: გოგალაძე (4) გელაშვილი (1), ტაბატაძე (8) და გობოზაშვილი (9).
ტაშისკარი

ტაშისკარი — ისტორიული სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (ქვიშხეთის თემი), ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 720 მეტრი, ხაშურიდან 10 კმ. სოფელში დგას ჩიკორის ეკლესია და ტაუსას ეკლესია.

ისტორია
1609 წელს სოფლის მიდამოებში მოხდა ტაშისკარის ბრძოლა. ქართველთა ლაშქარმა გიორგი სააკაძის სარდლობით გაანადგურა ოსმალთა და ყირიმელ თათართა ლაშქარი. ტაშისკარი ფეოდალურ ხანაში შედიოდა ქართლის აბაშიძეების სათავადოში. აბაშიძეებს ტაშისკარში მოწყობილი ჰქონდათ საბაჟო, რომელშიც გაივლიდა ოსმალეთის იმპერიასთან სავაჭო გზით მიმავალი ან მომავალი საქონელი. საბაჟოსთან აგებული იყო კოშკი. ბაჟს განსაზღვრავდნენ ქართლის მეფე და აბაშიძეები. საუკუნბის შუა წლებში აბაშიძეებმა ტაშისკარის საბაჟოს გამგებლობა ბეჟან ნახუცრიშვილს ჩააბარეს.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 360 ადამიანი.

ღირსშესანიშნავი მოვლენა
ტეზერი

ტეზერი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (ქვიშხეთის თემი), ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 800 მეტრი, ხაშურიდან 7 კილომეტრი. სოფელში 2014 წლის მონაცემებით ცხოვრობს 620 ადამიანი. სოფლის სასაფლაოზე დგას ხახუტის ღვთისმშობლის ეკლესია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 620 ადამიანი.
ნაკვადა

ნაკვადა ფიქციური ზემძიმე ლითონია, რომელიც ფართოდ გამოიყენება ვარსკვლავთკარიბჭის ფიქციურ სამყაროში. მისი სახელი უკავშირდება ეგვიპტურ სოფელს ნაყადა (არაბ. ).
პირველად იგი ნახსენებია საკუთრივ ფილმში „ვარსკვლავთკარიბჭე“ ( 1994 წელი, აშშ), სადაც მის შესახებ ნათქვამია კვარციტისებრი მინერალი.
ცნობილია ნაკვადის სულ მცირე სამი სახეობა: თხევადი ნაკვადა, საიარაღე ნაკვადა და ნაკვადრიუმი (ნაკვადის მძიმე არამდგრადი იზოტოპი). ბუნებრივი ნაკვადა მორუხოდ ბზინავს, ხოლო თხევადი კი — ფოსფორისებრ მწვანეა.

ნაკვადის განსაკუთრებული თვისებაა ენერგიის შთანთქმის, დაგროვებისა და გამოსხივების უნიკალური უნარი, რაც მას უნიკალურ აკუმულატორად ხდის. მისი სულ მცირე რაოდენობაც კი ურთიერთქმედებს ენერგიის სხვა წყაროებთან. ამასთანავე ნაკვადა ზეგამტარია.

ნაკვადის მიერ ენერგიის შთანთქმის უნარი შეზღუდულია, თუ მას ვაიძულებთ ენერგიის დამატებით შთანთქმას, იგი გაჯერდება და ფეთქდება.

ნაკვადა გამოიყენება ენერგიამომთხოვნ ტექნოლოგიებში; ვინაიდან ჰიპერხვრელის გასახსნელად ვარსკვლავთკარიბჭეს სჭირდება ენერგიის ძალიან დიდი რაოდენობის მიწოდება, ამიტომ ვარსკვლავთკარიბჭე თითქმის მთლიანად ნაკვადისაგან შედგება.

ნაკვადა ძველების ტექნოლოგიის საფუძველია. მათ მიერ ირმის ნახტომის მიტოვების შემდეგ, მათი მრავალი ტექნოლოგიური მიღწევა გოა'ულდებმა მიითვისეს და, შესაბამისად, ნაკვადა გოა'ულდური ტექნოლოგიის საფუძვლადაც იქცა.
ანტიკითერას მექანიზმი

ანტიკითერას მექანიზმი — მექანიკური მოწყობილობა, ნაპოვნია 1900 წელს, ბერძნული კუნძული ანტიკითერას სიახლოვეს ჩაძირულ უძველეს ხომალდზე. თარიღდება დაახ. ძვ. წ. 100-150 წლით. ამჟამად ინახება ათენის ეროვნულ არქეოლოგიურ მუზეუმში.

მექანიზმს დიდი რაოდენობით ბრინჯაოს ხრახნიანი თვალი ჰქონდა ხის კორპუსში, რომელზეც აღბეჭდილი იყო ციფერბლატები ისრებით. რეკონსტრუქციის შედეგად დადგინდა, რომ ის გამოიყენებოდა ციური სხეულების მოძრაობის ტრაექტორიის გამოსათვლელად. მსგავსი სირთულის სხვა მოწყობილობები ელინისტურ კულტურაში დღემდე უცნობია. მასში გამოიყენება დიფერენციალური გადამცემი, რომელიც, როგორც ადრე თვლიდნენ, საუკუნეში იყო გამოგონილი. მინიატურიზაციის დონითა და სირთულით მას მხოლოდ საუკუნის საათები შეედრება. მექანიზმის ზომები დაახლოებით 331810 სმ უნდა ყოფილიყო.
ზემო აძვისი

ზემო აძვისი — სოფელი საქართველოში, ხაშურის მუნიციპალიტეტის ალის ადმინისტრაციულ ერთეულში (შიდა ქართლის მხარე).

მდებარეობს დოღლაურის ვაკეზე (შიდა ქართლის ვაკის დასავლეთი ნაწილი), მდ. ჭერათხევის (სურამულის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 700 მ-ზე, ხაშურიდან 19 კმ-ის და გომიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 7 კმ-ის დაშორებით.

სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით ოთხასიოდე მეტრზე ქვიშაქვითა და რიყის ქვით ნაგები შუა საუკუნეების სამების ეკლესიის ნანგრევებია.

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში იყო 88 მცხოვრები.
ვაყა

ვაყა — სოფელი საქართველოში (შიდა ქართლის მხარე), ხაშურის მუნიციპალიტეტში (გომის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს დოღლაურის ვაკეზე (შიდა ქართლის ვაკის დასავლეთი ნაწილი), მდინარე ჭერათხევის (სურამულის მარცხენა შენაკადი) ნაპირას, ზღვის დონიდან 670 მეტრზე, ხაშურიდან 16 კმ-ში. 2014 წლის აღწერით სოფელში 1160 მცხოვრებია. ვაყაში არის საჯარო სკოლა.

ისტორია
სოფლის ტერიტორიაზე მიკვლეულია გვიანდელი ბრინჯაოსა და ანტიკური ხანის არქეოლოგიური ძეგლები. ვაყა ისტორიულ საბუთებში პირველად 1715 წელს, რუისის საკათოლიკოსო დავთარში იხსენიება. ვახუშტი ბატონიშვილთან ( ს.) იგი ალის ფრონის ხეობაში, სომანეთის სამხრეთითაა მითითებული.

ვაყა გვიანდელი შუა საუკუნეების ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით, ზემო ქართლის სადროშოში შედიოდა. მდებარეობდა ქართლიდან იმერეთში მიმავალ გზაზე. 1715 წლის რუისის საკათოლიკოსო დავთრის მიხედვით, აქ ცხოვრობდა 30 კომლი ქართველი გლეხი: ნადირაშვილები, ზემბდაშვილები, კბილაშვილები, ზესელაშვილები, ქოჩორაძეები, მეგრელიშვილები, დალაქიშვილები, საყვარელაშვილები, დათუკიშვილები, იმერლიშვილები, ხუციშვილები, ტატიაშვილები, ბანქუაშვილები, ხოტივრაშვილები, ყიფიანიშვილები, ახბადიშვილები, მამუკაშვილები, ნაცვლიშვილები, ინანაშვილები, გაჩაგედაშვილები, მეხრიშვილები. საუკუნეში ლეკების პერმანენტულმა თავდასხმებმა საგრძნობლად დააზიანა ფრონის ხეობა, რის გამოც მკვიდრი ქართველი მოსახლეობა შეთხელდა, საუკუნის მიწურულში აქ სომხური მოსახლეობაც გაჩნდა. ამ პერიოდში თავად ბეგთაბეგოვების ხელში იყო.

 საუკუნის დასაწყისში, როდესაც ქართლ-კახეთში რუსული მმართველობა დამყარდა, ვაყა გორის მაზრის შემადგენლობაში შევიდა. 1802 წლის აღწერის მიხედვით შერეული მფლობელობის საეკლესიო და სადედოფლო სოფელია და იგი სომხებითა და ქართველებით იყო დასახლებული. 1842–1917 წლებში ვაყა სურამის საპოლიციო უბნის შემადგენლობაში იყო. 1865-1890 წლებში არსებობდა შეიქმნა ვაყის სასოფლო საზოგადოება (სოფლები: ვაყა, ვარდისუბანი, ზემო-გომი, სატივე; შემდეგ ეს სოფლები ნაბახტევის სასოფლო საზოგადოებაში გადავიდა). 1930 წელს ვაყა ხაშურის რაიონის შემადგენლობაში შევიდა.

სოფლის სამხრეთით, განაპირას დგას – საუკუნეების „დედაღვთისას” ხუროთმოძღვრული კომპლექსი, რომელშიც შედის 2 ეკლესია და სხვადასხვა სახის დამხმარე ნაგებობანი. კომპლექსთან ახლოს, სასაფლაოზე, გვიანდელი შუა საუკუნეების ღვთისმშობლის დარბაზული ეკლესიაა. სოფელში არის ასევე ვაყის წმინდა გიორგის ეკლესია|წმინდა გიორგის ეკლესია]]. ღვთისმშობლის მეორე დარბაზული ეკლესია სოფლის სამხრეთითაა, 1,5 კმ-ზე, ნასოფლარ სომანეთის ტერიტორიაზე.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1423 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, სოფელში ცხოვრობს 1160 კაცი, საიდანაც 568 მამაკაცია, ხოლო 592 ქალი.
ზემო ოსიაური

ზემო ოსიაური — სოფელი საქართველოში, ხაშურის მუნიციპალიტეტის ოსიაურის ადმინისტრაციულ ერთეულში (შიდა ქართლის მხარე).

მდებარეობს დოღლაურის ვაკეზე (შიდა ქართლის ვაკის დასავლეთი ნაწილი), მდ. სურამულის მარცხენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 680 მ-ზე, ხაშურიდან 3 კმ-ში.

ზემო ოსიაურის აღმოსავლეთ ნაწილში დგას გვიანდელი შუა საუკუნეების ზღუდერის წმ. გიორგის ერთნავიანი ეკლესია, სოფლის ცენტრში — – საუკუნეების ოსიაურის ციხე.

ისტორია
ქართულ ისტორიულ წყაროებსა და დოკუმენტებში საუკუნის 80-იანი წლებიდან გვხვდება. ხალხში გავრცელებული თქმულების მიხედვით, სოფელს ოსები დასხმიან და „აურევიათ“ (აუკლიათ). მართალია „ამრევ“ ოსებს ბევრი ვერაფერი დაუკლიათ, მოსახლეობა ღირსეულად დახვედრია და გაღმა, მდინარე მტკვრის მარჯვენა მხარეს გაურეკიათ მომხვდურები, მაგრამ სოფელს სახელად - ოსიაური, ოსებისგან არეული, შერჩენია.

პროფ. ალ. ღლონტს მიაჩნია, რომ ოსიაურის ადრინდელი სახელწოდება ზღუდელია (თუმცა ეს მოსაზრება უარყოფილია სხვა მეცნიერების მიერ). ეს მოსაზრება ეყრდნობა იმ გარემოებას, რომ აქ არის სალოცავი, რომელიც ცნობილია ზღუდერის წმ. გიორგის ეკლესიის სახელით, სოფელში იცის სახალხო დღესასწაული ზღუდრობა.

პირველი დოკუმენტი, რომელშიც ოსიაური მოიხსენიება, არის გიორგი ბატონიშვილის შეწირულობის სიგელი იტრიის ეკლესიისადმი. 1584 წელს, დოროთეოზის თხოვნით იტრიის ეკლესიას გიორგი ბატონიშვილმა - სიმონ მეფის შვილმა შესწირა ოსიაურს მალიძე შოშიტაი მისითა შვილითა და მამულითა. აქვე, ოსიაურში იტრიის ეკლესიას სწირავს გიორგი ბატონიშვილი ვენახს ნატბევში, აგრეთვე სამ ხოდაბუნს. ამავე წლის დოროთეოზ კათალიკოსის იტრიის ეკლესიისადმი შეწირულობის სიგელიდან ირკვევა, რომ დოროთეოზს ჯერ კიდევ საუკუნის 20-იან წლებში გიორგი -გან შეუძენია ოსიაურში ხოდაბუნები, ხოლო იტრიის ეკელსიის აშენების შემდეგ ეს ხოდაბუნები მისთვის შეუწირავს. აქვეა დაფიქსირებული გიორგი ბატონიშვილის მიერ ოსიაურში იტრიის ეკლესიისადმი შენაწირიც:

ოსიაურის მსგავსი სახელწოდების სოფელი გვხვდება ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდ. ოსიაურიხევის (ალაზნის აუზი) ნაპირზე. გუდაუთის მუნიციპალიტეტში არის სოფელი ოსიაარხუ.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1354 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, სოფელში ცხოვრობს 1059 კაცი, საიდანაც 522 მამაკაცია, ხოლო 537 ქალი.
ბრილი (ხაშურის მუნიციპალიტეტი)

ბრილი — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (ალის თემი), ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე ბურნეულის (ჭერათხევის მარჯვენა შენაკადი) სათავეში. ზღვის დონიდან 750 მეტრი, ხაშურიდან 24 კილომეტრი. სოფელში 2006 წლის 1 იანვრის მონაცემებით ცხოვრობს 156 კომლი, სულ 468 ადამიანი.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში 475 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, სოფელში ცხოვრობს 313 კაცი, საიდანაც 158 მამაკაცია, ხოლო 155 ქალი.

ღირსშესანიშნაობა
სოფელ ბრილში ნაპოვნია საუკუნის ქართული ოქრომჭედლობის ნიმუში „ბრილის ჯვარი“, რომელიც საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში ინახება. სოფელი მდიდარია არქიტექტურული ძეგლებით: ეკლესია ბერისა, სომხების საყდარი, ქვაბთაკერის წმინდა ნინოს ეკლესია, წმინდა გიორგის ეკლესია, ღვთისმშობლის ეკლესია და ფერისცვალების ეკლესია.
მიქთათ ჯიხაშვილი

მიქთათ ჯიხაშვილი (დ. 9 დეკემბერი, 1929. ბათუმი, აჭარის ასსრ, საქართველოს სსრ — გ. 12 სექტემბერი, 1998. საქართველო) — ქართველი ინჟინერი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1929 წლის 9 დეკემბერს, ქალაქ ბათუმში. 1948 წელს დაამთავრა თბილისის სამშენებლო ტექნიკუმში. 1953-56 წლებში სწავლობდა მოსკოვის საგზაო ინსტიტუტში. 1959 წელს დაინიშნა ქ. ბათუმის რაიონის საგზაო საექსპლუატაციო ნაწილის უფროსად, შემდეგ ხულოს საგზაო საექსპლუატაციო ნაწილის უფროსად. ამის შემდეგ კი დაინიშნა საგზაო-სარემონტო-სამშენებლო სამმართველოს უფროსად. 1972-75 წლებში სწავლობდა ბათუმის მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტში. 1965 წლიდან პარტიის წევრი. დაჯილდოებულია აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელით (1979 წელი), საქართველოს რესპუბლიკის "გზის საპატიო მუშაკის" წოდებით. 1981 წელს მიიღო აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის დამსახურებული ინჟინრის საპატიო წოდება.
მიხეილ მესხის სტადიონი

მიხეილ მესხის სახელობის სტადიონი — ყოფილი „ლოკომოტივის“ სტადიონი, ვაკის პარკის მიმდებარე ტერიტორიაზე. საფეხბურთო კლუბ „იბერიას“ საშინაო არენა.

ისტორია
გაშენდა ყოფილი „ქარიშხალას“ სტადიონის ტერიტორიაზე. ადრინდელი, 26000-ადგილიანი სტადიონი 1952–57 წლებში აიგო იური კასრაძის პროექტით. 1960 წელს არენას რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა (არქიტექტორები — თემურ აბაშიძე, ანრი ყურაშვილი) და 10 400 ადგილი დაემატა.

1999 წელს ძველი სტადიონი მთლიანად დაანგრიეს და ახალი სპორტული კომპლექსის მშენებლობა დაიწყეს (არქიტექტორთა ჯგუფის ხელმძღვანელი ოთარ ვარდანაშვილი, არქიტექტორები — ნიკოლოზ აბაშიძე, ავთანდილ რევაზიშვილი, ოთარ ბერიანიძე), რომელიც დასრულდა 2001 წელს, მთელი კომპლექსი კი 2003 წელს გაიხსნა, ტრიბუნის ტევადობით 27 ათასი (მათ შორის 500 ადგილი გადახურვის ქვეშაა). სტადიონს ცნობილი ქართველი ფეხბურთელის, მიხეილ მესხის სახელი 2005 წელს მიენიჭა. მიხეილ მესხის სახელობის არენა, სიდიდით, ბორის პაიჭაძის სახელობის ეროვნული სტადიონის შემდეგ რიგით მეორე არენაა საქართველოში.

არენა 2011 წლის დასაწყისში გრძელვადიანი იჯარით საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციას გადაეცა, რომელმაც სტადიონის რეკონსტრუქცია დაიწყო. რეკონსტრუქციის პირველი ეტაპი აგვისტოს ბოლოს დასრულდა და სტადიონი 2011 წლის 1 სექტემბერს საქართველოსა და ესპანეთის 21-წლამდელთა მატჩით გაიხსნა. არენის ტერიტორიაზე განთავსებულია დრენაჟის თანამედროვე სისტემა, ელექტროტაბლო, გასახდელის ორი ბლოკი, საპრესკონფერენციო დარბაზები, ტელეკომენტატორთა ჯიხურები, , გამორჩეულ სტუმართა და ჟურნალისტთა ლოჟები, მსაჯთა და დელეგატთა, დოპინგ-კონტროლის ოთახები, ტრენაჟორების დარბაზი, მანქანების პარკინგი. სტადიონის კომპლექსში შედის სათადარიგო მოედანი 1 000-ზე მეტი დასაჯდომი ადგილით. 2011 წლის სექტემბრიდან მიხეილ მესხის სახელობის სტადიონი, ეროვნული ჩემპიონატისა და დავით ყიფიანის სახელობის თასის გათამაშების მატჩებში, საფეხბურთო კლუბ ცხინვალის „სპარტაკის“ საშინაო არენაა.

გალერეა
ფაქტები
2022 წლისთვის დაიწყო ამ სტადიონის სარეაბილიტაციო სამუშაოები „უეფას“ 21 წლამდელთა ევროპის ჩემპიონატისთვის და 31 აგვისტოს -ის კონცერტისთვის. გამოიცვალა სკამები, დაყენდა ციფრული მონიტორები ბალახის საფარის ირგვლივ, რომელიც სტადიონს არასდროს არ ჰქონდა. საბოლოოდ სტადიონის სარეაბილიტაციო სამუშაოები 2023 წლის 21 მაისს დასრულდა, ხოლო სატესტო ეროვნული ლიგა 2-ის მატჩი (ბოლნისის „სიონი“ — დინამო „თბილისი 2“) ახლად რეაბილიტირებულ სტადიონზე 1 ივნისს, გაიმართა.

პერიოდიკა
აგარები

აგარები — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (გომის თემი). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე. ზღვის დონიდან 660 მეტრი, ხაშურიდან 10 კილომეტრი.

დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 137 ადამიანი. 2014 წელს სოფელში ცხოვრობს 139 კაცი საიდანაც 65 მამაკაცია, ხოლო 74 ქალი.