iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შუალედური ფილამენტები

შუალედური ფილამენტები — ციტოჩონჩხის შემადგენელი კომპონენტი. ამ ფილამენტებს შუალედური მათი დიამეტრის გამო ჰქვიათ. შუალედური ფილამენტები დასპეციალებული არიან დაჭიმულობის წარმოქმნაში (მსგავსად მიკროფილამენტებისა). ისინი წარმოადგენენ ციტოჩონჩხის ელემენტების მრავალფეროვან კლასს. თითოეული ტიპი აგებულია განსხვავებული მოლეკულური სუბერთეულებისაგან, რომლებიც მიეკუთვნებიან ცილების იმ ოჯახს, რომლის წევრსაც კერატინი წარმოადგენს.

შუალედური ფილამენტები უჯრედის უფრო მუდმივი მკვიდრნი არიან, ვიდრე მიკროფილამენტები და მიკრომილაკები, რომლებიც ხშირად იშლებიან და ისევ ეწყობიან უჯრედის სხვადასხვა ნაწილებში. თვით უჯრედის სიკვდილის შემდეგაც კი, შუალედური ფილამენტების ქსელი ხშირად ნარჩუნდება, მაგალითად კანის გარეთა შრე შედგება ცილებით სავსე მკვდარი უკრედებისგან. ქიმიური დამუშავება რომელიც მიკროფილამენტებსა და მიკრომილაკებს გამოჰყოფს ცოცხალი უჯრედის ციტოპლაზმისგან, ტოვებს შუალედური ფილამენტების ხლართს, რომელიც თავის საწყის ფორმას ინარჩუნებს. ასეთი ტიპის ექსპერიმენტები მიგვანიშნებენ რომ შუალედური მიკროფილამენტები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია უჯრედის ფორმის განმტკიცებისა და გარკვეული ორგანოიდების პოზიციის დასაფიქსირებლად. ბირთვი, ჩვეულებრივ, ზის შუალედური ფილამენტებისაგან გაკეთებულ გალიაში, სადაც ადგილზე დაფიქსირებულია იმ ფილამენტების ტოტებით, რომლებიც ციტოპლაზმაშია განფენილი. სხვა შუალედური ფილამენტები წარმოქმნიან ბირთვის თხელ ფენას, რომელიც ბირთვის გარსს ეკვრის შიგა მხარეზე.

იმ შემთხვევაში, როდესაც მთელი უჯრედის ფორმა ფუნქციას შეესაბამება, სწორედ შუალედური ფილამენტები ამყარებენ ამ ფორმას. ნერვული უჯრედის გრძელი აქსონები, რომლებიც იმპულსებს ატარებენ, გამყარებულია შუალედური ფილამენტების ერთი კლასის მიერ. ამგვარად, სხვადასხვა სახის შუალედურ ფილამენტებს შეუძლიათ მთელი ციტოჩონჩხის საყრდენის როლი შეასრულონ.
პლაზმოდესმები

მცენარეული უჯრედის კედლები დახვრეტილია არხებით, რომელთაც პლაზმოდესმები ეწოდება. პლაზმოდესმები ციტოპლაზმაში გადის და მეზობელი უჯრედების ქიმიურ გარემოს უკავშირდება. ეს დაკავშირება მცენარე უმეტესობას აერთიანებს ერთ ცოცხალ უწყვეტობად. მეზობელი უჯრედების პლაზმური მემბრანები თითოეული პლაზმოდესმის არხს შიგნიდან ამოფენენ და ასევე უწყვეტები არიან. წყალსა და მცირე ზომის გახსნილ ნივთიერებებს უჯრედიდან უჯრედში თავისუფლად გადასვლა შეუძლიათ.

თანამედროვე ექსპერიმენტებით ირკვევა, რომ გარკვეულ შემთხვევებში, სპეციფიკური ცილები და რნმ-ის მოლეკულებიც შეიძლება მოიქცნენ ასე. მეზობელ უჯრედებში ტრანსპორტირებადი მიკრომოლეკულები პლაზმოდესმებამდე ციტოჩონჩხის ბოჭკოების გასწვრივ მოძრაობით აღწევენ.
ნების ძვლები

ნების ძვლები წარმოადგენენ შუამდებარე სეგმენტს თითს ფალანგებსა და მაჯის ძვლებს შორის. ეს უკანასკნელი უზრუნველყოფს მაჯის კავშირს წინამხართან. ნების ძვლები წინა ტერფის ძვლების ანალოგიურია.

სტრუქტურა
ნების ძვლები განივ რკალს წარმოქმნიან, რომელსაც მაჯის ძვლების მტკიცე რიგი უკავშირდება. პერიფერიული ნების ძვლები (ნეკა და ცერა თითის) უზრუნველყოფენ 'თასის' ფორმირებას, რომელიც ღრმავდება ამ 2 თითის ერთმანეთთან მიახლოებით. საჩვენებელი თითის ნების ძვალი ყველაზე მტკიცედაა ფიქსირებული, ხოლო ცერა თითის ნების ძვალი ტრაპეციულ ძვალთან სახსარს ქმნის და დანარჩენებისგან დამოუკიდებლად მოძრაობს. შუათანა ნების ძვლები, მათი ბუნებრივი, ურთიერთდაკავშირებული ძვლოვანი სტრუქტურების გამო, მაჯასთან მტკიცე კავშირშია.

თითოეული ნების ძვალი წარმოდგენილია სხეულით და 2 ბოლოთი: დისტალურ (თითებთან ახლო) ბოლოს არსებული თავი და პროქსიმალურ (მაჯასთან ახლო) ბოლოს არსებული ფუძე.

სხეული
სხეული პრისმოიდული ფორმისაა და რკალოვანია. მას გააჩნია 3 ზედაპირი: მედიალური, ლატერალური და დორსალური.

მედალური და ლატერალური ზედაპირები შედრეკილია ძვალთაშორისი კუნთების მისამაგრებლად. გამოყოფილნი არიან ერთმანეთისგან წინმდებარე ქედით.
დორსალური ზედაპირის დისტალური ნაწილის 2/3-ზე გლუვი, ბრტყელი, სამკუთხა ფორმისაა და დაფარულია გამშლელი კუნთების მყესებით.

ფუძე
ფუძე კუბოიდური ფორმისაა და უკანა მხრიდან უფრო ფართეა, ვიდრე წინიდან. იგი მაჯის ძვლებთან და გვერდით მდებარე ნების ძვლებთან სახსრებს ქმნის. მისი დორსალური და ხელისმხრივი ზედაპირები უხეშია, იოგების მისამაგრებლად.

თავი
თავი, ანუ თითის ბოლო წაგრძელებული ფორმისაა და გვერდებიდან გაბრტყელებულია. იგი პროქსიმალურ ფალანგებთან სახსარს ქმნის. თავის ორივე მხარეს არის ბორცვაკი ნებ-ფალანგის სახსრის კოლატერალური იოგის მისამაგრებლად.

მისი დორსალურ ზედაპირს, რომელიც ფართო და ბრტყელია, გამშლელი კუნთების მყესები უკავშირდება.

ხელისგულისმხრივი ზედაპირი ღაროვანია, რაც მომჭერი კუნთების მყესებს გავლის საშუალებას აძლევს.

ყელი
ყელი სხეულსა და თავს შორის გარდამავალი ზონაა.

სახსრები
ნეფ-ფალანგის სახსრების გარდა, ნების ძვლები აგრეთვე ქმნიან მაჯა-ნების სახსრებს:

ტრაპეციულ ძვალთან;
ტრაპეციულ, ტრაპეცოიდულ, თავდიდა და ნების მესამე ძვალთან;
თავდიდა, მეორე და მეოთხე ნების ძვალთან;
თავდიდა, კავიან და მესამე და მეხუთე ნების ძვალთან;
კავიან და მეოთხე ნების ძვალთან.

კუნთების შეერთების წერტილები
მაჯის გრძელი/მოკლე გამშლელი სხივისგან (. ): ორივე უკავშირდება ნების მეორე ძვლის ფუძეს. მონაწილეობენ მაჯის გაშლასა და სხივის მოხრაში.

მაჯის გამშლელი იდაყვისკენ (. ): უკავშირდება ნების მეხუთე ძვლის ფუძეს. მონაწილეობს მაჯის გაშლასა და ფიქსაციაში, როდესაც თითები მოხრილია. ეხმარება მაჯის მოხრას იდაყვის მხრიდან.

ნეკის პირისპირ დამყენებელი (. ): უკავშირდება ნების მეხუთე ძვლის მედიალურ ზედაპირს. მის მოხრას უზრუნველყოფს მაჯა-ნების სახსარში. მონაწილეობს ხელისგულის ჩაღრმავებაში.

კლინიკური მნიშვნელობა
თანდაყოლილი დაავადებები
ნების მეხუთე და მეოთხე ძვლები ხშირად დამოკლებულია ფსევდოჰიპოპარათირეოიდიზმის და ფსევდოფსევდოჰიპოპარათირეოიდიზმის დროს.

ტერნერის სინდრომის ერთ-ერთი ნიშანი არის დამოკლებული ნების თითი ნორმალური თითის თანაობისას.

მოტეხილობა
ნების თითის ყელი მოტეხილობის ხშირი წერტილია კრივში.
ანატოლი სობჩაკის ქუჩა

ანატოლი სობჩაკის ქუჩა — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს მთაწმინდის რაიონში (გარეთუბანი); რევაზ თაბუკაშვილის ქუჩიდან გიორგი ათონელის ქუჩამდე. ყოფილ გიორგის (წმინდა გიორგის) ქუჩას (ახლანდელი ჯორჯაძის ქუჩა) გამოეყო საუკუნის ბოლოს.

თავდაპირველად მას — ალექსანდრეს, 1900 წელს კი, აქ მდებარე სახაზინოს გამო, ხაზინის ქუჩა უწოდეს. 2004 წელს ანატოლი სობჩაკის სახელი ეწოდა. ქუჩას მარცხენა მხარეს გიორგი ლეონიძის ბაღი მიუყვება (ყოფილი ალექსანდრეს ბაღის ქვედა ნაწილი).
ხიდისთავის ქუჩა

ხიდისთავის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში. კონსტანტინე ცუცქირიძის ქუჩიდან დუშეთის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში.

1923 წლამდე მირქმის ქუჩა ერქვა. დატანილია თბილისის 1876 წლის გეგმაზე. ხიდისთავის და დუშეთის ქუჩის შესაყარზე დგას საუკუნის წმინდა მარინეს ეკლესია, რომელსაც ერთხანს მირქმის ეკლესია ერქვა. ქუჩაზე და მეორე ჩიხში შემორჩენილია საუკუნის საცხოვრებელი სახლები, აქვს 2 შესახვევი და 3 ჩიხი.
ოგიუსტ როდენის ქუჩა

ოგიუსტ როდენის ქუჩა — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს მთაწმინდის რაიონში (ვერა); პეტრე მელიქიშვილის ქუჩიდან გიორგი ქუჩიშვილის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის ბოლოს. თბილისის 1897 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც წყნეთის შესახვევი. 1925 წელს იაკობ ნიკოლაძის წინადადებით ოგიუსტ როდენის სახელი დაერქვა. №6-ში გახსნილია იაკობ ნიკოლაძის სახლ-მუზეუმი.
ვანო სარაჯიშვილის ქუჩა

ვანო სარაჯიშვილის ქუჩა — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს მთაწმინდის რაიონში (მთაწმინდა); შოთა რუსთაველის გამზირიდან პოლიკარპე კაკაბაძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. დააპროექტა პოლკოვნიკმა ბანოვმა 1809 წელს. თბილისის 1867 და 1884 წლების გეგმებზე დატანილია როგორც ეკლიანი ხევი. 60–70-იანი წლებიდან აქ ჩნდება სამსახურიდან გადამდგარი ჯარისკაცების პატარა სახლები. 1910 წელს ეკლიანი ხევისა და ალექსანდრე გრიბოედოვის ქუჩის შესაყარზე, ყოფილ ფოსტის მოედანზე, აშენდა წმინდა ფეოდოსი ჩერნიგოველის ეკლესია და ქუჩასაც ფეოდოსის ქუჩა დაერქვა. 1923 წელს — ეგორ საზონოვის (ეგორ სოზონოვის), 40-იან წლებში — ივანე პაპანინის, 60-იან წლებში კი ვანო სარაჯიშვილის სახელი ეწოდა. შემონახულია საუკუნის 40–50-იანი წლებისა და საუკუნის დასაწყისის საცხოვრებელი სახლები. აქვს 3 ჩიხი.
ურბნისის ქუჩა

ურბნისის ქუჩა — ქუჩა თბილისში,მდებარეობს ისნის რაიონში (ავლაბარი); ღვინის აღმართიდან ისნის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. თავდაპირველად — ციხის, შემდეგ მაცხოვრის ქუჩა ერქვა. შეტანილია 1903 წელს თბილისის გამგეობის მიერ შედგენილ ქუჩების სიაში. 1923 წელს ურბნისის ქუჩა ეწოდა. ქუჩაზე არის ერეკლე -ის მეუღლის დარეჯანის სასახლის კომპლექსი „საჩინო“ ( საუკუნე, გადაკეთებულია საუკუნეში), ციხის გალავნის ნაშთი ( საუკუნეში).
ჯვრის დაღმართი

ჯვრის დაღმართი — ტოპონიმი გაჩნდა საუკუნეში. 1900 წლის მაგიდის კალენდარზე დართულ თბილისის ქუჩების სიაში შეტანილია ჯვრის ქუჩა, ჯვრის დაღმართი და ჯვრის ხიდი. ჯვრის ქუჩა ერქვა ოლღას (ახლანდელი მერაბ კოსტავას ქუჩის) მონაკვეთს, ჯვრის ხიდი – მდინარე ვერეზე გადებულ ძველ ხიდს, ხოლო დაღმართი — აბრეშუმის საქსოვ ფაბრიკასთან არსებულ დაღმართს. სახელწოდება უკავშირდება ამ დაღმართზე 1846 წელს აღმართულ თუჯის ჯვარს, რომელზეც გამოსახული იყო „ყოვლისა მხედველი თვალი“. 1837 წელს თბილისიდან რუსეთში მიმავალი ნიკოლოზ -ის ეტლი გადაბრუნდა, იმპერატორი სასწაულად გადარჩა და ჯვარი ამ ფაქტის აღსანიშნავად აღიმართა. შემდეგ საგანგებოდ გაიყვანეს გზა, რომელიც მცხეთაში მიმავალ გზას გამოეყოფოდა და დაღმართის მარჯვენა მხარეს აღმართულ ჯვარს ჩაუვლიდა. საუკუნის 20–იან წლებში ჯვარი აიღეს. ქუჩა გასწორდა, ამაღლდა და პირდაპირ დაუკავშირდა საქართველოს სამხრეთ გზას.
ალექსანდრე დიუმას ქუჩა

ალექსანდრე დიუმას ქუჩა — ქუჩა თბილისში, მდებარეობს კრწანისის რაიონში (ზემო უბანი); კოტე აფხაზის ქუჩიდან ვერცხლის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის დასაწყისში. ძველად მაცხოვრის ქუჩა ერქვა, რაც უკავშირდებოდა ქუჩაზე მდგარ მაცხოვრის სახელზე აგებულ სამლოცველოს, სადაც მაცხოვრის ხელთუქმნელი ხატი ესვენა. პლატონ იოსელიანის ცნობით, აქ ძველთაგანვე, ყოველ შაბათს, სალოცავად სომეხი გრიგორიანელებიც კი დადიოდნენ. 1818 წელს საქართველოს ეგზარქოსმა თეოფილაქტემ ხატი საზეიმოდ გადაიტანა სიონის ტაძარში, რის შედეგადაც ქუჩას სახელი შეეცვალა. 1841 წელს შედგენილ თბილისის ქუჩების სიაში დიუმას ქუჩა შეტანილია ტალახიანი ქუჩის სახელწოდებით. თბილისის 1867 წელს გეგმაზე დატანილია როგორც დიდი ტალახიანი ქუჩა, 1900 წელს გეგმაზე — როგორც სოლომონის ქუჩა. სახელი დაერქვა იმერეთის მეფის სოლომონ -ის პატივსაცემად. 1923 წელს — ანდრეი ჟელიაბოვის, 1989 წელს ალექსანდრე დიუმას სახელი ეწოდა. შემონახულია საუკუნის 80-იანი წლების საცხოვრებელი სახლები. აქვს 2 ჩიხი.
სართიჭალის ქუჩა

სართიჭალის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი); ისააკ ალიხანიანის ქუჩიდან ავთანდილ კვეზერელი-კოპაძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. ადრე ერქვა ლაიბგვარდიის ჰუსართა პოლკის როტმისტრის მიხეილ დიმიტრის ძე მასლოვის სახელი. დატანილია თბილისის 1876 წლის გეგმაზე. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წლის შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც შემახის ქუჩა, ასევეა თბილისის 1934 წლის გეგმაზე. შემდეგ სტალინგრადის ქუჩა ერქვა. 1958 წლიდან სართიჭალის ქუჩა ჰქვია. აქვს 1 შესახვევი.
საჩხერის ქუჩა

საჩხერის ქუჩა — ქუჩა თბილისში, ნაძალადევის რაიონში. უსახელო ქუჩიდან შატილის ქუჩამდე. ყოფილი თემქის დასახლების 65-ე ქუჩა. საჩხერის ქუჩა დაერქვა საუკუნის 60-იან წლებში. თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია ამავე სახელწოდების ქუჩა. მდებარეობდა ახალქალაქისა და ახლანდელი ცოტნე დადიანის ქუჩებს შორის. გაუქმდა მიმდებარე ტერიტორიის რეკონსტრუქციის შედეგად.
სურენ სპანდრიანის ქუჩა

სურენ სპანდრიანის ქუჩა — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს ჩუღურეთის რაონში (ჩუღურეთი). ელენე ახვლედიანის ქუჩიდან ვიქტორ გაბესკირიას მოედნამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. ადრე ერქვა სპარტაკის შესახვევი და გრძელდებოდა სპარტაკის ქუჩმდე. თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია მხოლოდ გასასვლის მონაკვეთი, სპარტაკის ქუჩიდან ბახვის შესახვევამდე, დატანილია როორც ბობოთის შესახვევი.
სოლოლაკის ხეივანი

სოლოლაკის ხეივანი — მდებარეობს თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (სოლოლაკი). მარო მაყაშვილის აღმართიდან თბილისის ციხემდე. გაშენდა სოლოლაკის ქედზე 1935 წელს და მას კომკავშირის ხეივანი ეწოდა. სოლოლაკის ხეივანი დაერქვა 1990 წელს.

ხეივნის 1 კმ სიგრძის მოასფალტებული გზა იმ ძველი კერამიკული წყალსადენის ტრასას მიუყვება, რომელსაც სათავე წავკის-ოქროყანის მიდამოებში ჰქონდა და რომლითაც ფეოდალურ პერიოდში სასმელი წყლით მარაგდებოდა თბილისის „დედა ციხე“ (ნარიყალა). სოლოლაკის ხეივნის შუა ნაწილში შემორჩენილია შუა საუკუნეების თბილისის ზღუდის ერთ-ერთი ბასტიონის — შაჰტახტის ნანგრევები. გადმოცემით, თბილისის ერთ-ერთ დამპყრობ შაჰს იგი თავის სადგომად აურჩევია — ტახტი დაუდგამს (აქედან მომდინარეობს სახელწოდება „შაჰტატი“). ვარაუდობენ, რომ ქართლში არაბების ბატონობის ხანაში ციხის ამ ნაწილში მოწყობილი იყო ობსერვატორია. ხეივანზე აგებულია რამდენიმე გადმოსახედი ბაქანი, საიდანაც იშლება ქალაქის შესანიშნავი ხედი. მეორე მხარეს, წავკისისწყლის ხეობის ფერდობზე, გაშენებულია ბოტანიკური ბაღი. ხეივანზე აღმართულია მონუმენტი „ქართვლის დედა“ (მოქანდაკე — ელგუჯა ამაშუკელი, არქიტექტორი — ს. მეგრელიშვილი). აქვეა ხალხური და გამოყენებითი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი. საუკუნის 90-იან წლებში ძველ ნაფუძარზე აშენდა წმინდა ნიკოლოზის ახალი ეკლესია.
ილიკო ქურხულის ქუჩა

ილიკო ქურხულის ქუჩა — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს ისნის რაიონში (ავლაბარი); ნიკოლოზ იზაშვილის ქუჩიდან გუთნის ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნეში. ადრე ეტაპის ქუჩა ერქვა (დატანილია თბილისის 1876 წლის გეგმაზე), საუკუნის 60-იან წლებში ილიკო ქურხულის სახელი ეწოდა. აქვს 1 შესახვევი (თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც დაღესტნის გასასვლელი).
საქანელას დაღმართი

საქანელას დაღმართი — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს მთაწმინდის რაიონში (ვერა); მიხეილ ჯავახიშვილის ქუჩიდან საქანელას ქუჩამდე. წარმოიქმნა საუკუნის ბოლოს. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წლის შედგენილი ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც კარუსელის დაღმართი (აღდგომის დღეებში აქ მოსახლეობა კარუსელით ერთობოდა). 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ანდეზიტის დაღმართი. თბილისის ქუჩების 1960 წლის ცნობარში შეტანილია საქანელას დაღმართის სახელწოდებით.
ყაზანის კონსერვატორია

ნ. გ. ჟიგანოვის ყაზანის სახელმწიფო კონსერვატორია — უმაღლესი მუსიკალური განათლების ინსტიტუტი რომელიც მდებარეობს ყაზანში, რუსეთში. კონსერვატორია დააარსა საბჭოელ-თათარმა კომპოზიტორმა ნაჯიბ ჯიჰანოვმა 1945 წელს. 1945-1988 წლებში იგი აღნიშნული დაწესებულების რექტორი იყო. 2000 წელს კონსერვატორიას დამაარსებელის საპატისაცემოდ მისი სახელი ეწოდა.

2009 წელს კონსერვატორიას ჰყავდა 110 ფაკულტეტის წევრი და 700 სტუდენტი. საგანმანათლებლო პროგრამები მიმდინარეობს შვიდ განყოფილებაში - ფორტეპიანო, ორკესტრი, გუნდის დირიჟორი, ვოკალური, ხალხური საკრავები, თეორია და კომპოზიცია, თათრული მუსიკალური ხელოვნება. 1989 წლიდან ინსტიტუტის რექტორი არის პროფესორი რუბინ აბდულინი (თათრული ეთნიზმის პირველი ორგანიზატორი).

1997 წელს ყაზანის კონსერვატორია გახდა რუსეთის კონკურსის „ფანჯარა რუსეთს“ გამარჯვებული ნომინაციაში „საუკეთესო სახვითი ხელოვნების ინსტიტუტი“.

აღსანიშნავი კურსდამთავრებულები
ვლადა ბოროვკო - ოპერის სოპრანო
ლარისა დიადკოვა - მეცო-სოპრანო (გადავიდა სანქტ-პეტერბურგის კონსერვატორიაში)
იური ეგოროვი - პიანისტი (გადავიდა მოსკოვის კონსერვატორიაში)
სოფია გაბაიდულინა - კომპოზიტორი (1954)
ოლეგ ლუნდსტრემი - ჯაზის კომპოზიტორი და დირიჟორი (1953)
მიხეილ პლეტნევი - პიანისტი, დირიჟორი და კომპოზიტორი (გადავიდა მოსკოვის კონსერვატორიაში)
ჯაჰანგირ ჯაჰანგიროვი

ჯაჰანგირ შირგაშთ-ოღლუ ჯაჰანგიროვი (; დ. 20 ივლისი, 1921— გ. 25 მარტი, 1992) — საბჭოთა და აზერბაიჯანული კომპოზიტორი, დირიჟორი, აზერბაიჯანის სსრ სახალხო არტისტი (1964). მესამე ხარისხის სტალინური პრემიის ლაურეატი (1950).

ბიოგრაფია
ჯაჰანგირ ჯაჰანგიროვი დაიბადა 1921 წლის 20 ივლისს სოფელ ბალახანში. დაამთავრა ა. ზეინალის სახელობის მუსიკალური სკოლა, შემდეგ კი ბაქოს კონსერვატორია. 1944 წლიდან 1960 წლამდე პერიოდში ჯაჰანგიროვი ხელმძღვანელობდა გუნდს აზერბაიჯანის სსრ სამაუწყებლო კომიტეტს. მის მიერ დაწერილი სიმღერების უმეტესი ნაწილი პირველად შეასრულა მისმა მომღერლების გუნდმა. ამის შემდეგ, იგი იყო აზერზაიჯანის სახელმწიფო ფილარმონიის სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლის სამხატვრო ხელმძღვანელი. გარდაიცვალა 1992 წლის 25 მარტს. ის დაკრძალეს ბაქოში საპატიო სამარხის ხეივანი.
აზერ ზეინალოვი

აზერ ზეინაბაბდინ ოღო ზეინალოვი — ცნობილი აზერბაიჯანული საოპერო მომღერალია (ლირიკული და დრამატული ტენორი). აზერბაიჯანისა და დაღესტნის სახალხო არტისტი. პროფესორი

ბიოგრაფია
აზერ ზეინალოვი დაიბადა 1964 წლის 13 დეკემბერს ქალაქ ნახიჩევანში.

დაამთავრა სამი უმაღლესი სასწავლებელი - აზერბაიჯანის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტი (სარეჟისორო განყოფილება), იტალიის აგოსტინო სტეფანის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორია (ვოკალური განყოფილება) და ბაქოს მუსიკალური აკადემია (ვოკალური განყოფილება).

1990 წლიდან - რაშიდ ბეიბუტოვის სახელობის სახელმწიფო სიმღერის თეატრის სოლისტი.

1996 წლიდან - აზერბაიჯანის სახელმწიფო აკადემიური ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი. მთავარი მსახიობია აზერბაიჯანელი და ევროპელი კომპოზიტორების ოპერებში. ასევე ცნობილია როგორც სიმღერების, რომანების და ხალხური სიმღერების შემსრულებელი. მას უამრავი გასტროლები აქვს ჩატარებული მსოფლიოს დიდ საკონცერტო დარბაზებში.

2001 წლიდან - აზერბაიჯანის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტის ვოკალური განყოფილების ხელმძღვანელი.

2016 წლიდან - ვოკალური განყოფილების ხელმძღვანელი აზერბაიჯანის ეროვნულ კონსერვატორიაში.

სახელმძღვანელო „ვოკალური შესრულება“-ს ავტორი.
მამედ ორუჯოვი

მამედ მამედალი-ოღლუ ორუჯოვი (; დ. 20 მაისი, 1920, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ — გ. 9 ივლისი, 1994, მოსკოვი) — აზერბაიჯანელი და რუსი ჰობოიზე დამკვრელი და მასწავლებელი. კომპარტიის წევრი 1946 წლიდან.

ბიოგრაფია
ნიკოლაი სოლოდუევის მოსწავლე. 1945-1977 წლებში მოსკოვის დიდი თეატრის ორკესტრის სოლისტი. 1966 წლიდან არის მოსკოვის კონსერვატორიის პედაგოგი, ხოლო 1981 წლიდან — მისი პროფესორი. სტუდენტებს შორის: ვიაჩესლავ ლუპაჩოვი, ალექსანდრე კორესკოვი და სხვები. კლასიკური ნაწარმოებების ჩანაწერების ავტორი ჰობოისთვის.
იუხარი ბაში

იუხარი ბაში არის ისტორიული და არქიტექტურული ნაკრძალი აზერბაიჯანის ქალაქ შეკის ზედა (ამაღლებულ) ისტორიულ ნაწილში. ეს არის ქალაქ შექის ყველაზე უძველესი ნაწილი. ნაკრძალის ფართობია 283 ჰექტარი, ამ სარეზერვო ნაწილში შედის შექის ციხე, რომელიც მდებარეობს მასში მდებარე შენობის სასახლის სასახლესთან, მთავარი სავაჭრო ქუჩა, რომლის გასწვრივ მდებარეობს ქარავანსარაი და ხელოსნური მაღაზიები. "იუხარი ბაში" არქიტექტურულ ნაკრძალად გამოცხადდა 1968 წლის 6 მარტს, აზერბაიჯანის სსრ მინისტრთა საბჭოს დადგენილებით. 2001 წლიდან ქალაქის ისტორიული

ნაწილი აზერბაიჯანიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში დარეგისტრირდა კანდიდატად, ხოლო 2019 წლის 7 ივლისს, ქალაქის ისტორიული ნაწილი შექის ხანების სასახლესთან ერთად მსოფლიო მემკვიდრეობის კომიტეტის 43-ე სესიაზე შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

ისტორია
მკვლევრები თვლიდნენ, რომ ნუხა იყო უძველესი ქალაქი შეკი. მაგრამ ისტორიული წყაროებისა და ნატურალური განახლების ანალიზის საფუძველზე გამოირკვა, რომ შეკი და ნუხა სხვადასხვა დასახლებული პუნქტებია. ქალაქი შეკი მდებარეობს კიშის ხეობის გაცილებით ქვემოთ. 1772 წელს მდინარე კიშის ადიდების შედეგად ძლიერი დატბორვის გამო ქალაქი შეკი საფუძვლიანად დაინგრა. მისი მაცხოვრებლები ნუხაში გადასახლდნენ, რომელიც მშფოთვარე მდინარის დონიდან ას მეტრზე ზემოთ მდებარეობდა. შედეგად ნუხა ძლიერ განვითარდა და გაფართოვდა. აქვე აშენდა ციხე-სიმაგრე — ციტადელი. ნუხას დაგეგმარებაში (შეკის დასახელება 1968 წლის 15 მარტამდე) 1852 წელს მითითებულია ქალაქის დაყოფა რაიონებად — მეხელე: ა. იუხარი ბაში, ბ. განჯალი მიაგლიასი, გ. დაბახი, დ. პაიდუმლი, ე. ჩაიკრახი, ვ. ტაზაკიანტი, ზ. კოგნიაკიანტი. «იუხარი ბაში» ქალაქის ზედა ნაწილს ეწოდებოდა, სადაც მდებარეობდა ციხე-სიმაგრე. ნაკრძალი შეიქმნა აზერბაიჯანის სსრ ცკ კპ-ის 1967 წლის 23 აპრილის № 206 და აზერბაიჯანის სსრ მინისტრთა საბჭოს 1967 წლის 24 ნოემბრის № 594 განკარგულებების საფუძველზე. ნაკრძალის საზღვრები დამტკიცებულია აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურის და ტურიზმის სამინისტროს, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მიწის მოწყობისა და კარტოგრაფიის კომიტეტის და მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მიერ.
მეჯნუნი ცხოველებს შორის

„მეჯნუნი ცხოველებს შორის“ — აღა მირექ მირზა გიასის მიერ შექმნილი მხატვრული ნაწარმოები, რომელიც შევიდა ნიზამი განჯევის „ხამსის“ ხელნაწერში. 1539 – 1543 წლებში შაჰ თაჰმასიბ -ის დაკვეთით დამზადებული ნაწარმოები გაფორმებულია თებრიზის მინიატურის სკოლის ოსტატების ნახატებით. აღნიშნული ხელნაწერი ამჟამად ინახება ბრიტანეთის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში.

ნიზამი განჯევის პოემის მიხედვით ლეილის მამამ უარი თქვა ქალიშვილის ქორწინებაზე და ამის შემდეგ მეჯნუნმა დაშორდა ადამიანებს და მიიღო უდაბნოში ცხოვრების გადაწყვეტილება. თანდათან იგი დამეგობრდა მტაცებელ ცხოველებს და უზიარებდა მათ თავის დარდს.

აღა მირექის მიერ შექმნილი მინიატურა გამოირჩევა მდიდარი კოლორიტით და თვალისთვის სასიამოვნო პეიზაჟით. მაგრამ ნაწარმოების ეს ღირსება შეუსაბამობაშია პოემის ნაღვლიან სუჟეტთან. მინიატურის მთელი ზედაპირი მოფენილია კლდიანი მთებით, ბობოქარი წყაროებით, კვიპაროსებითა და ჭრელი არყის ხეებით, თეთრი ყვავილებითა და ბუჩქებით. ასეთი ლირიკული პეიზაჟი ქმნის დიდ კონტრასტს ხის ჩრდილში მძინარე „უიღბლო სიყვარულის განსახიერებასთან“ და მის ტანჯვებთან.

მინიატურის ქვედა ნაწილში მოთავსებულია პოემის შესაბამისი სტრიქონები.
სარდარის სასახლე

სარდარის სასახლე - ერევნის ციხესიმაგრი ჩრდილო-აღმოსავლეთში მდებარე ძველი ხანების სასახლე. სასახლე აგებულ იქნა ერევანის ციხესიმაგრის აგების დროს (1510 წელი) ირევნის სარდრის ამირგუნა ხან ყაჯარის მიერ (1605 – 1625).

1760 – 1770 წლებში ირევანის ხან ჰუსეინალი ხანმა (1762 – 1783) გადააკეთა და გაუმჯობესა სასახლე. 1791 წელს ჰუსეინალი ხანის შვილის, მუჰამედ ხანის (1784 – 1805) მიერ აგებულ იქნა სასახლის საზაფხულო რეზიდენცია და სარკიანი დარბაზი, რომელსაც „შუშაბანდს“ უწოდებდნენ.

სარდარის სასახლის დიდი მისაღები ოთახის კედლებზე ჩამოკიდებული იყო ჰუსეინ ხანის, მისი ძმის, ჰასან ხანის, სპარსული ლეგენდების გმირის ფარამაზის, ფათალი შაჰის (1797 – 1834), აბას მირზას (1784 – 1833), რუსტამსა და სოხრაბის პორტრეტები.

1913 – 1918 წლებში სომხების აგრესიის შედეგად სასახლე დანგრეულ იქნა. სასახლეში არსებული პორტრეტები გადაიტანეს თბილისში და ამჟამად ისინი ინახება საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში. 1918 წელს სომხებმა სასახლე მიწასთან გაასწორეს.

სურათები
ენდრიუ ტანენბაუმი

ენდრიუ სტიუარტ ტანენბაუმი (; დ. 16 მარტი, 1944) — ჰოლანდიელ-ამერიკელი პროფესორი კომპიუტერული მეცნიერების განხრით, ნიდერლანდების მეცნიერებისა და ხელოვნების სამეფო აკადემიის წევრი,
რომელიც მოღვაწეობს ამსტერდამის თავისუფალ უნივერსიტეტში.

დაიბადა ნიუ-იორკში, ებრაულ ოჯახში. 1971 წელს, კალიფორნიის უნივერსიტეტში (ბერკლი) დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია ფიზიკის დარგში. მოგვიანებით საცხოვრებლად გადავიდა ნიდერლანდებში.

ტანენბაუმი ყველაზე მეტად ცნობილია როგორც -ის სგავსი ოპერაციული სისტემის -ის ავტორი — უფასო ოპერაციული სისტემა, რომელიც სასწავლო მიზნებისთვისაა გათვლილი. იგი აგრეთვე არის რამდენიმე წიგნის ავტორი.
იური ბარამიძე

იური (იურა) შერმადინის ძე ბარამიძე (დ. 26 აპრილი, 1931, სოფ. ზემო სურები, დღ. ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი — გ. 10 დეკემბერი, 2019, თანიანთკარი) — ქართველი დოკუმენტური კინოს ოპერატორი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1979).

სკოლის დამთავრების შემდეგ თბილისში გადავიდა. 9 თვე სწავლობდა პლეხანოვზე არსებულ კინოსტუდიაში. 1953 წლიდან მუშაობდა კინოში. მისი გადაღებული ფილმებიდან აღსანიშნავია: „დარტყმა ღრუბლებზე“ (1961; მიიღო ლომონოსოვის პრემია), „ობსერვატორია მთებში“ (1962), „ჯიხვი იცვლის ბილიკს“ (1964), „ვარძია“ (1967), „კლდის ვეფხვი“ (1968), „საქართველოს ფლორა და ფაუნა“ (1970), „აბრეშუმი“ (1972), „არ დაიდარდო, დედაო...“ (1975), „კაცობრიობის გაზაფხული“ (1975), „მირზა გელოვანი“ (1976), „ბასკთა ქვეყანაში“ (1976), „კვალი ნათელი“ (1978), ფილმი-დილოგია („ფურცლები ფრანგული დღიურიდან“ და „პირველად იყო სიტყვა“, 1983, გენო რეხვიაშვილთან ერთად), „საქართველოს მეჭურჭლეთუხუცესი“ (1985), „ნაძარცვის კვალდაკვალ“ (1987, გენო რეხვიაშვილთან ერთად), „შორიელთა სიახლოვე“ (1987, გენო რეხვიაშვილთან ერთად).

სიცოცხლის ბოლო წლებში დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თანიანთკარში ცხოვრობდა.
როზალინ კარტერი

ელეანორ როზალინ კარტერი (, ქალიშვილობაში როზალინ სმიტი; დ. 18 აგვისტო, 1927, ჯორჯია, აშშ — გ. 19 ნოემბერი, 2023) — შეერთებული შტატების 39-ე პრეზიდენტის ჯიმი კარტერის მეუღლე, აშშ-ის 41-ე პირველი ლედი 1977-1981 წლებში. ქმრის, ჯიმი კარტერის პრეზიდენტობის პერიოდში იგი აქტიურად იყო ჩართული პოლიტიკაში. ასევე ესწრებოდა მინისტრთა კაბინეტის შეხვედრებს. მას მიღებული აქვს ამერიკის მშვიდობის ჯილდო. ჰყავს 4 შვილი.
იამზე დოლაბერიძე

იამზე დოლაბერიძე (დ. 7 დეკემბერი, 1939, თბილისი) — ქართველი მოცეკვავე, ბალეტის მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1971), ღირსების ორდენის კავალერი (1996).

ბიოგრაფია
1958 წელს დაამთავრა ოპერისა და ბალეტის თეატრთან არსებული ქორეოგრაფიული სასწავლებელი, მოგვიანებით, 1972 წელს — თბილისის სამხატვრო აკადემიის მოდელირების ფაკულტეტი.

1958-1960 წლებში იყო ოპერისა და ბალეტის თეატრის საბალეტო დასის მოცეკვავე; 1960-1975 წლებში ქართული ხალხური ცეკვის სახელმწიფო აკადემიური ანსამბლის წამყვანი მოცეკვავეა, აგრეთვე ანსამბლ „რუსთავის“ სოლისტი და მხატვარი.

იამზე დოლაბერიძე ქმნიდა მოცეკვავეთა სამოსის ესკიზებს. 1979-2010 წლებში პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა სხვადასხვა ქორეოგრაფიულ სტუდიებში, ასევე მისივე დაარსებულ ქორეოგრაფიულ ანსამბლ „იამზეში“; ქართული ხალხური ცეკვის სახელმწიფო აკადემიური ანსამბლში წარმატებით შეასრულა სოლო პარტიები ცეკვებში: „აჭარული“, „ხევსურული“, „ყარაჩოხელი“; ოპერისა და ბალეტის თეატრში ასრულებდა ქართულ ცეკვებს ოპერებში, მათ შორისაა „აბესალომ და ეთერი“, „დაისი“, „ქეთო და კოტე“; აგრეთვე ცეკვავდა ბალეტებში: „ექიმი აიბოლიტი“, „ოტელო“, „მშვიდობისათვის“, „გორდა“.

2015 წლის 10 ივნისს ფილარმონიის დიდი საკონცერტო დარბაზის წინ გაიხსნა იამზე დოლაბერიძის ვარსკვლავი.

ჯილდოები
1971 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
1996 — ღირსების ორდენი „ქართული ქორეოგრაფიული ხელოვნების განვითარებისა და მისი პოპულარიზაციის საქმეში შეტანილი დიდი წვლილისათვის“
2023 — თბილისის საპატიო მოქალაქე