iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰუსეინ ალა

ჰუსეინ ალა (სპარს. ‎; დ. 13 დეკემბერი, 1882 — 13 ივლისი, 1964) — ირანელი დიპლომატი და სახელმწიფო მოღვაწე, ირანის პრემიერ-მინისტრი 1951 წლის 12 მარტიდან 30 აპრილამდე.

ბიოგრაფია
ჰუსეინ ალა დაიბადა  ირანის ერთ-ერთი უმდიდრესი ადამიანის —  მირზა მუჰამედ ალი ხან ალა უს-სალთანის  ოჯახში, რომელიც გახლდათ ირანის ვეზირი-აზამი (პრემიერ-მინისტრი). სწავლობდა ლონდონში.

საგარეო საქმეთა მინისტრის პოსტზე დამტკიცებამდე მუშაობდა ირანის ელჩად დიდ ბრიტანეთში და ამერიკის შეერთებულ შტატებში. იყო ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრის მრჩევლი. 1943 წელს დაინიშნა ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრის პოსტზე. 1945 წლის 2 მარტს იგი თანამდებობიდან გადააყენა ირანის შაჰმა.

1949 წლის ოქტომბერში 20-მდე ოპოზიციურად განწყობილმა ირანელმა საზოგადო მოღვაწემ (იურისტები, ჟურნალისტები, შიიტი ლიდერები) შაჰის სასახლეში შიმშილობა („ბესთი“) გამოაცხადეს.  მიზეზი გახდა პროტესტი მეჯლისის არჩევნების გაყალბების წინააღმდეგ. მათ ხელმძღვანელობდა დოქტორი მოჰამედ მოსადეყი, რომელიც რეზა შაჰის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ ჩამოშორდა აქტიურ პოლიტიკურ საქმიანობას. ოპოზიციონერებმა მიაღწიეს არჩევნების შედეგების გაუქმებას და შექმნეს ირანის ეროვნული ფრონტის ბირთვი. ის არც ერთი პარტიის კოალიციად არ იყო ჩაფიქრებული, თუმცა, სიტუაციიდან გამომდინარე, გარკვეული ოპოზიციური ძალების მხარდაჭერით სარგებლობდა. 1950 წლის თებერვალში განმეორებით არჩევნებში ირანის ეროვნული ფრონტის რვა წარმომადგენელი შეიყვანა მეჯლისში, რომლებმაც პარლამენტის ქვედა პალატის ტრიბუნა გამოიყენეს ლიბერალური დემოკრატიული რეფორმების იდეების გასაძლიერებლად და მონარქიული ძალაუფლების შეზღუდვის მოთხოვნისთვის.

ირანის ეროვნული ფრონტის ლიდერები გამოდიოდნენ მოწოდებებით   ქვეყნის ეკონომიკური სუვერენიტეტისთვის ბრძოლისთვის, რამაც  გამოიწვია  დემონსტრაციების ახალი ტალღის აფეთქება. დემონსტრანტები მოითხოვდნენ იმ დროისთვის ირანში უცერემონიოდ მოქმედი ინგლის-ირანის ნავთობკომპანიის საქმიანობის შეწყვეტას.  1951 წლის 7 მარტს, ასეთი გადაწყვეტილების აქტიური მხარდამჭერი, ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი, გენერალი ალი რაზმარა, მეჩეთის შესასვლელში მოკლა ფედაიანე ისლამის აქტივისტმა. ოთხი დღის შემდეგ მთავრობის მეთაურად დაინიშნა ირანის ყოფილი ელჩი აშშ-ში ჰუსეინ ალა. ანტიდასავლური გამოსვლების ზეწოლით 1951 წლის 15 მარტს მეჯლისმა მიიღო კანონი ინგლის-ირანის ნავთობკომპანიის ნაციონალიზაციის შესახებ.

1955 წლის 11 ოქტომბერს პრემიერ-მინისტრმა ჰუსეინ ალამ გამოაცხადა ირანის სურვილი,  ბაღდადის პაქტთან (ცენტრალური ხელშეკრულების ორგანიზაცია) შეერთების შესახებ. კანონი ირანის ბაღდადის პაქტთან შეერთებასთან დაკავშირებით მეჯლისმა და სენატმა მიიღეს, ხოლო 23 ოქტომბერს დაამტკიცა შაჰინშაჰმა.1955 წლის 16 ნოემბერს, ჰუსეინ ალას ბაღდადში გამგზავრების წინა დღეს, პაქტის დამფუძნებელ სხდომაში მონაწილეობის მისაღებად, ისლამის ფედაინების წევრების მიერ მასზე წარუმატებელი მკვლელობის მცდელობა განხორციელდა.

პირადი ცხოვრება
ჰუსეინ ალა გარდაიცვალა პნევმონიით 1964 წლის 12 ივლისს 82 წლის ასაკში. მისი მეუღლე გარდაიცვალა 1981 წელს. ჰუსეინ ალას  ვაჟი ფერეიდუნ ალა გახლდათ ირანის სისხლის გადასხმის ეროვნული სამსახურის დამფუძნებელი დირექტორი და ირანის ჰემოფილიის სამკურნალო ცენტრის საპატიო პრეზიდენტი. მისი ქალიშვილი ირანი დაქორწინებულია ესკანდარ ფირუზზე, ცნობილ ირანელ პოლიტიკოსსა და გარემოს დამცველზე.
ხათუნა ლაგაზიძე

ხათუნა ლაგაზიძე (დ. 24 თებერვალი, 1972, თბილისი) — ქართველი პოლიტოლოგი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიისა და სამართალმცოდნეობის ფაკულტეტები და ასპირანტურა, ასევე შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის თეატრმცოდნეობის ფაკულტეტი.

გავლილი აქვს გარმიშ-ჰარტენკირხენის (გერმანია) ჯორჯ მარშალის სახელობის ევროპის უსაფრთხოების ცენტრის „ოცდამეერთე საუკუნის ლიდერთა“ კურსი საერთაშორისო უსაფრთხოებისა და სტრატეგიული მართვის განხრით.1996-2001 წლებში სხვადასხვა დროს პოლიტიკურ მიმომხილველად მუშაობდა გაზეთებში: ჯორჯიან ტაიმსი, 7 დღე, კავკასიონი.

მუშაობდა საქართველოს პრეზიდენტის წამყვან სახელმწიფო მრჩევლად სახელმწიფო უშიშროების საბჭოს ანალიტიკურ დეპარტამენტში. გრიგოლ რობაქიძის სახელობის უნივერსიტეტში ალმა-მატერში ასწავლიდა სახელმწიფო მართვის თეორიისა და სისტემების კურსს.

ავტორია სახელმძღვანელოსი „სახელმწიფო მართვის თეორიის საფუძვლები“. ასწავლის სახელმწიფო მართვის სისტემებსა და პოლიტოლოგიას ბადრი პატარკაციშვილის სახელობის მედიის უმაღლეს სკოლაში.
სტამბოლის ტერაქტი (ნოემბერი, 2022)

აფეთქება სტამბოლის თავისუფლების გამზირზე, 2022 წლის 13 ნოემბერს, ადგილობრივი დროით 16:13 მოხდა. ბოლო მონაცემებით, აფეთქების შედეგად 6 პირი დაიღუპა და 53 პირი დაიჭრა. აფეთქების შემდეგ გამზირი ფეხით მოსიარულე პირებისთვის დაიკეტა, აფეთქების ადგილზე მოხდა ბევრი სასწრაფო, პოლიციის და სახანძრო მანქანის მობილიზება. აფეთქებიდან დაახლოებით 1 საათის შედმეგ, თურქეთის რადიოსა და ტელევიზიის უმაღლესმა საბჭომ დროებით აკრძალა აფეთქების შესახებ ინფორმაციის გავრცელება. შესაბამისად, მედიას არ აქვს უფლება გაავრცელოს აფეთქების ამსახველი ვიდეომასალა.
Cortinarius rubellus

— სოკოს სახეობა კორტინარიუსისებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, აზიასა (იაპონია) და ჩრდილოეთ ამერიკას.

მომაკვდინებლად შხამიანი სოკოა. შეიცავს მომწამვლელ ნივთიერება ორელანინს, რომელიც იწვევს თირკმელების უკმარისობას და ხშირ შემთხვევაში სიკვდილს. იზრდება წიწვოვან და შერეულ, იშვიათად ფოთლლვან ტყეებში, როგორც წესი ჯგუფებად, ზაფხულიდან შემოდგომამდე. მიკორიზას უპირატესად წარმოქმნის ნაძვთან, ფიჭვთან და სოჭთან.

სოკო პირველად აღწერა ინგლისელმა ბუნებისმეტყველმა მორდეკაი კუბიტ კუკმა 1887 წელს როგორც .

სამეცნიერო სინონიმები:

აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 3-8 სმ, ნორჩობაში ზარისებრიდან კონუსურამდე, შემდეგ ამოზნექილი და ბრტყლად ამოზნექილი. ცენტრში ახასიათებს წაწვეტებული ბორცვაკი. ზედაპირი მშრალია, ხავერდოვან-ბოჭკოვანი, კიდეებთან ახლოს ზოგჯერ ქერცლოვანია, წითელ-ყავისფერიდან წითურ-მურამდე.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიტები ფეხთან შეზრდილი, შედარებით მეჩხერი. ნორჩობაში ფირფიტები ღია ჟანგმიწისფერ-ყავისფერია, ასაკთან ერთად ჟანგისფერ-ყავისფერ შეფერილობას იღებს.

რბილობი — მოყვითალო ან მონარინჯისფრო, ბოჭკოვანი, სუსტად გამოხატული ბოლოკის სუნითა და სასიამოვნო გემოთი.

ფეხის სიგრძე — 5-13 სმ, სისქე — 0,5-1,5 სმ, ცილინდრული ან ძირისკენ ოდნავ გასქელებული, ბოჭკოვანი, ნარინჯისფერ-ყავისფერი ზედაპირით. საყელოს გარეშე. ზედაპირზე ზოგჯერ შეიმჩნევა დიაგონალური ზოლები.

სპორების ფხვნილი — ჟანგისფერ-ყავისფერი. სპორები — 8-11×6,5-8,5 მკმ, ფართო ელიფსისებრი ან თითქმის სფეროსებრი, მეჭეჭებიანი ზედაპირით. ბაზიდიუმი — გურზისებრი, ოთხსპორიანი.

ეკოლოგია და გავრცელება
იზრდება ნიადაგზე, როგორც წესი ჯგუფებად, იშვიათად ერთეულებად წიწვოვან და შერეულ ტყეებში. იშვიათად გვხვდება ფოთლოვან ტყეებში მიკორიზას უპირატესად წარმოქნის ნაძვთან, ფიჭვთან და სოჭთან. ურჩევნია მჟავე, ნესტიანი და ტორფიანი ნიადაგი.

 -ის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, ჩრდილოეთ ამერიკასა და აზიას. ევროპაში გავრცელებულია ბრიტანეთის კუნძულებზე, ესპანეთში, გერმანიაში, იტალიაში, ნიდერლანდებში, შვეიცარიაში, ავსტრიაში, რუსეთში, სკანდინავიის ქვეყნებში და ა.შ. ჩრდილოეთ ამერიკაში გავრცელებულია აშშ-სა (ორეგონი, კალიფორნია, ვაშინგტონი) და კანადაში (ბრიტანეთის კოლუმბია, ნიუ-ბრანსუიკი). აზიაში გავრცელებულია იაპონიაში, კერძოდ იაცუგატაკეს მთებში (იამანასის პრეფექტურა).

სეზონი — აგვისტოდან ნოემბრამდე.

მსგავსი სახეობები
ტოქსიკურობა
მომაკვდინებლად შხამიანი სოკოა. შეიცავს დიდი რაოდენობით მიკოტოქსინ ორელანინს. გარდა ამისა, სოკო შეიცავს ფალოტოქსინსა და ამატოქსინს. მოწამვლის სიმპტომები გვიან (5-15 დღის შემდეგ) ვლინდება და დამანგრეველ გავლენას ახდენს თირკმელებზე. ადრეული სიმპტომებია — ღებინება, გულისრევა, ცხელება, კუნთების ტკივილი, დიურეზის (შარდის გამოყოფა) ზრდა ან შემცირება. სპეციფიკური ანდიტოდი არ არსებობს, მკურნალობა განისაზღვრება გრძელვადიანი ან სამუდამო დიალიზით ან თირკმლის გადანერგვით.

1972 წელს ფინეთში სოკოთი 4 ადამიანი მოიწამლა. მას შემდეგ მოწამვლის რამდენიმე ფაქტი დაფიქსირდა შვედეთში, ავსტრიასა და შოტლანდიაში.

გალერეა
გარიფჩე (სტამბოლის პროვინცია)

გარიფჩე — სოფელი სტამბოლის პროვინციის სარიერის რაიონში, თურქეთი.

სოფელი გარიფჩე მდებარეობს ბოსფორის სრუტესა და შავ ზღვას შორის მოქცეულ ბორცვზე, ბოსფორის ევროპული სანაპიროს ჩრდილოეთით, სოფელ რუმელიფენერის სამხრეთით. გარიფჩეს მოპირდაპირე მხარეს, სტამბოლის პროვინციის ბეიქოზის რაიონში მდებარეობს სოფელი ფოირაზქოი. სოფელი გარიფჩე გამოცხადებულია დაცულ ტერიტორიად. სოფელი პოპულარული გახდა 2016 წელს აშენებული სულთან სელიმ იავუზის ხიდის მეშვეობით, რომელიც გადის ბოსფორზე გარიფჩესა და ფოირაზქოის შორის.

სოფლის სამხრეთით დგას გენუელების მიერ 550 წლის წინათ აგებული, ამჟამად დანგრეული კოშკი, რომელიც გადაჰყურებს ბოსფორის სრუტესა და შავ ზღვას.

გარიფჩე არის მეთევზეთა დასახლება, რომელიც პოპულარულია თევზის რესტორნებით. სოფელში მუდმივი მაცხოვრებლები არ არიან.
მირზა ქუჩეკ ხანი

მირზა ქუჩეკ ხანი (დ. 12 ოქტომბერი, 1880 ან 1881, რეშთი — ნოემბერი ან 2 დეკემბერი, 1921, არდებილი) —  მე-20 საუკუნის თალიში სამხედრო ლიდერი, ირანის ისტორიაში ერთ-ერთი პირველი რევოლუციონერი და სპარსეთის საბჭოთა სოციალისტური  რესპუბლიკის პრეზიდენტი. იგი გახლდათ რევოლუციური მოძრაობის დამფუძნებელი, რომელიც განლაგებული იყო გილანის ტყეებში ჩრდილოეთ ირანში. მოძრაობა ცნობილი იყო "ნეჰზატ-ე ჯანგალი"-ს (ჯუნგლების მოძრაობა) სახელით.  აჯანყება დაიწყო 1914 წელს და აქტიური იყო შიდა და გარე მტრების წინააღმდეგ 1921 წლამდე.  მოძრაობა მთლიანად შეჩერდა მირზა ქუჩეკ ხანის გარდაცვალების შემდეგ.

ბიოგრაფია
მირზა ქუჩეკ ხანის დაბადების ზუსტი თარიღი უცნობია. ახალგაზრდობაში სწავლობდ გრამატიკა-თეოლოგიას  ჯერ მშობლიურ რეშთში, შემდეგ თეირანში; საკონსტიტუციო რევოლუციის დროს, როდესაც ის 25 წლის იყო, მიატოვა სწავლა და შეუერთდა ქვეყანაში არსებულ პოლიტიკურ მოძრაობას. 1914 წელს წამოიწყო აჯანყება გილანის ტყეებში ქვეყნის ჩრდილოეთით (კასპიის ზღვის სამხრეთ სანაპიროსთან), მაგრამ ის დიდწილად ჩაახშეს რუსული ჯარების დახმარებით; მიუხედავად ამისა, მირზამ თავიდან აიცილა პატიმრობა.  ჯენგელიელთა ცალკეული ნაწილების წინააღმდეგობა გაგრძელდა. გილანში დაბრუნება მირზა ქუჩეკ ხანმა მხოლოდ 1919 წელს მოახერხა, როცა რუსეთის ჯარებმა ტერიტორია დატოვეს, რის შემდეგაც აქ აჯანყებამ განახლებული ენერგიით იფეთქა.

როდესაც 1920 წლის მაისში საბჭოთა ჯარებმა და ფლოტმა ენზელის ოპერაციის შედეგად, ქალაქი ენზელი დაიკავეს, ადგილობრივი ხელისუფლება და ბრიტანელები ქალაქიდან გაიქცნენ.  ქუჩეკ ხანი იქ ჩავიდა თავისი რაზმით და  საბჭოთა ხელისუფლებასთან მოლაპარაკებები დაიწყო. სთავაზობდა მათ თანამშრომლობას დამოუკიდებელი გილანის რესპუბლიკის აღიარების და რსფსრ-ის მხრიდან შიდა საქმეებში ჩაურევლობის პირობით, რაზეც თავდაპირველად თანხმობა მიიღო.

1920 წლის ივნისიდან ივლისამდე და 1921 წლის მაისიდან სექტემბრამდე ხელმძღვანელობდა ამ სახელმწიფო ფორმირების დროებით მთავრობას; უკვე 1920 წელს დაიწყო უთანხმოება ქუჩეკ ხანს, რომელიც ცდილობდა შეენარჩუნებინა ფეოდალიზმის ელემენტები გილანში და სპარსელ კომუნისტებს შორის, რომლებიც მასიურად მონაწილეობდნენ გილანის სახალხო მოძრაობაში. 1921 წლისთვის განსხვავებები გადაულახავი გახდა და რსფსრ-მ იმ დროისთვის, დიდ ბრიტანეთთან შეთანხმებით, შეწყვიტა მოძრაობის მხარდაჭერა; 1921 წლის 4 აგვისტოს ქუჩეკმა მოაწყო გადატრიალება გილანის რესპუბლიკაში, ხოლო 29 სექტემბერს — თავდასხმა გილანში კომუნისტური პარტიის წარმომადგენლებზე  კომუნისტური აჯანყების ჩახშობის და გილანის ავტონომიის მიღწევის მიზნით სპარსეთის სახელმწიფოს ფარგლებში  ცენტრალურ ხელისუფლებასთან ერთად,  რომლის ძალები აჯანყებულ რეგიონს უახლოვდებოდნენ. აჯანყება ჩაახშეს, მაგრამ რეზა შაჰმა, რომელიც ხელმძღვანელობდა სპარსეთის ჯარებს, მოლაპარაკება არ გამართა ქუჩეკთან და დაამარცხა ჯანგალიელთა ძალები. კუჩეკი გაიქცა თალიშის მთებში. იქ ძლიერი მოყინვა მიიღო. ქუჩეკი ბოლოს  უკვე მომაკვდავი აღმოაჩინეს ერთ-ერთი ადგილობრივი მიწის მესაკუთრის მსახურებმა,  რომლებმაც მესაკუთრის ბრძანებით მას თავი მოჰკვეთეს. ქუჩეკის  თავი რეშთში გაგზავნეს და გამოიტანეს საჯაროდ  ქალაქის ყაზარმებთან.
ჩეფცა

ჩეფცა — მდინარე რუსეთში, პერმის მხარეში, კიროვის ოლქსა და უდმურტეთში; ვიატკის (ვოლგის აუზი) მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 501 კმ, აუზის ფართობი 20 000 კმ². სათავეს იღებს ზემო კამის მაღლობზე, მასზე მიედინება დასავლეთისკენ, ღრმა და ფართო ხეობაში, ქვემოთში კვეთს ვიატკის უვალს. იკვებება უპირატესად თოვლის წყლით. წყლის საშუალო ხარჯი შესართავიდან 85 კმ-ში 130 მ³/წმ. იყინება ნოემბერში, ლღვება აპრილში – მაისის დასაწყისში. იყენებენ დასაცურებლად. სანაოსნოა შესართავიდან 135 კმ-ზე. მდინარეზეა ქალაქები გლაზოვი და კიროვო-ჩეპეცკი.
ვიატკა (მდინარე)

ვიატკა  — მდინარე რუსეთში, უდმურტეთში, კიროვის ოლქსა და თათრეთში (ქვემო დინება); მდ. კამის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 1314 კმ, აუზის ფართობი 129 ათ. კმ². სათავეს იღებს ზემო კამის მაღლობზე. ვიატკისათვის დამახასიათებელია დინების მიმართულების მკვეთრი ცვლილებები (ჩრდილოეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისკენ, შემდეგ სამხრეთ-აღმოსავლეთისკენ) და დიდი დაკლაკნილობა მთელ მანძილზე. ვაკის ტიპური მდინარეა, ძირითადად მიედინება ფართო და დამრეცფერდობებიან ხეობაში. ქვემოთში ხეობის გაფართოებული და შევიწროებული მონაკვეთები ერთმანეთს ცვლის 1–5 კმ-ის მონაცვლეობით. მრავლადაა ჩქერები. იკვებება ძირითადად თოვლის წყლებით. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი 890 მ³/წმ. გაყინულია ნოემბრის 1-ლი ნახევრიდან აპრილის მე-2 ნახევრამდე. ძირითადი შენაკადებია: კობრა, ლეტკა, ველიკაია, მოლომა, პიჟმა (მარჯვენა); ჩეფცა, ბისტრიცა, ვოია, კილმეზი (მარცხენა). მდიდარია თევზით (კაპარჭინა, ნაფოტა, ლოქორია, ჩეხონი, ლოქო, წერი, ქორჭილა, ფარგა და სხვ.). ვიატკის აუზში 4000-ზე მეტი მცირე ზომის ტბაა საერთო ფართობით 192 კმ². დასაცურებელია. ხორციელდება რეგულარული ნაოსნობა ქალაქ კიროვიდან (700 კმ), გაზაფხულზე კირსის ნავმისადგომიდან (1000 კმ-ზე მეტი). მთავარი ქალაქებია: სლობოდსკოი, კიროვო-ჩეპეცკი, კიროვი, ორლოვი, კოტელნიჩი, სოვეტსკი, ვიატსკიე-პოლიანი.
მოლომა

მოლომა  — მდინარე რუსეთში, ძირითადად კიროვის ოლქში (სათავეები ვოლოგდის ოლქში); მდ. ვიატკის (ვოლგის აუზი) მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 419 კმ, აუზის ფართობი 12,7 ათ. კმ². სათავეს იღებს ჩრდილოეთ უვალების ჩრდილოეთ კალთებზე და ფართო ხეობით კვეთს მათ. იკვებება უპირატესად თოვლის წყლებით. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი სოფელ შჩეტინენკისთან 79,1 მ³/წმ. გაყინულია ნოემბრის დასაწყისიდან აპრილის ბოლომდე. დასაცურებელია. სანაოსნოა შესართავიდან 302 კმ-ზე (წყალდიდობის დროს). მოლომის აუზში 115 მცირე ზომის ტბაა საერთო ფართობით 3,6 კმ².
ჩრდილოეთი უვალები

ჩრდილოეთი უვალები  — ბორცვებიანი მაღლობი აღმოსავლეთ ევროპის ვაკის ჩრდილოეთ ნაწილში, რუსეთში, ძირითადად კომის რესპუბლიკასა და პერმის მხარეში. ვოლგისა და ჩრდილოეთის დვინის აუზების ტალღოვანი, ადგილ-ადგილ დაჭაობებული წყალგამყოფია. გადაჭიმულია 600 კმ-ზე — დასავლეთში მდ. კოსტრომის სათავეებიდან აღმოსავლეთში მდ. კამისა და ვიჩეგდის ზემო დინებებამდე. სიმაღლე 270 მ-მდე. აგებულია მყინვარული და ფლუვიოგლაციალური ნალექებით. ფერდობებზე ტაიგის ლანდშაფტებია.
კოსტრომა (მდინარე)

კოსტრომა  — მდინარე რუსეთში, კოსტრომის ოლქში (ნაწილობრივ იაროსლავლის ოლქის საზღვარზეც); მდინარე ვოლგის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 354 კმ, აუზის ფართობი 16 ათ. კმ². სათავეს იღებს გალიჩის მაღლობზე, მიედინება დაჭაობებულ დაბლობზე, წარმოქმნის დიდ კლაკნილებს. გორკის წყალსაცავის შექნასთან დაკავშირებით (მდ. ვოლგაზე), სასოფლო-სამეურნეო სავარგულების დატბორვისაგან დასაცავად კოსტრომის ქვემო წელზე ნაპირები დაფარულია მიწაყრილებით. იკვებება შერეულად, ჭარბობს თოვლის წყლები. წყლის საშუალო მრავალწლოვანი ხარჯი ქალაქ ბუისთან 66,7 მ³/წმ. იყინება ნოემბერში, ლღვება აპრილში – მაისის დასაწყისში. დასაცურებელია. სანაოსნოა შესართავიდან 122 კმ-ზე. კოსტრომაზეა ქალაქი სოლიგალიჩი.
ირაკლი ზედგინიძე

ირაკლი ზედგინიძე (დ. 14 ნოემბერი, 1940 — გ. 1 იანვარი, 2011) თბილისი) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი.

1962 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი.

1972-2011 წლებში იყო საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის საზომი ტექნიკის ექსპერტიზისა და ხარისხის მენეჯმენტის კათედრის გამგე. ირაკლი ზედგენიძის კვლევები ეხება საზომი ექსპერიმენტის მათემატიკური დაგეგმვის, პროდუქციის ხარისხის კონტროლისა და მართვის, მეტროლოგიის, სტანდარტიზაციისა და სერტიფიკაციის საკითხებს. შექმნა ექსპერიმენტის მათემატიკური დაგეგმვის ქართული სკოლა. არის 9 მონოგრაფიის და სახელმძღვანელოების ავტორი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1973), პროფესორი (1979). მეცნიერი ავტომატიკასა და გამოთვლითი ტექნიკის დარგში.

დაიცვა 1973 წელს სადისერტაციო თემა - "ექსპერიმენტის დაგეგმვა რთული ტექნოლოგიური პროცესების გამოკვლევისათვის."
უნჟა

უნჟა  — მდინარე რუსეთში, ვოლოგდისა და კოსტრომის ოლქებში; მდ. ვოლგის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 426 კმ, აუზის ფართობი 28 900 კმ². წარმოიქმნება მდინარეების კემისა და ლუნდონგის შეერთებით, რომლებიც სათავეს ჩრდილოეთ უვალებში იღებს. ჩაედინება გორკის წყალსაცავის უნჟის ყურეში, ქვემო წელი ნატბორშია მოყოლილი. იკვებება უპირატესად თოვლის წყლით. წყლის საშუალო ხარჯი შესართავიდან 50 კმ-ში 158 მ³/წმ, უდიდესი — 2520 მ³/წმ, უმცირესი — 7,82 მ³/წმ. იყინება ოქტომბრის ბოლოს – დეკემბრის დასაწყისში, ლღვება აპრილში – მაისის დასაწყისში. ძირითადი შენაკადებია: ვიგა, ნეა (მარჯვენა); მეჟა (მარცხენა). იყენებენ ხე-ტყის დასაცურებლად. სანაოსნოა ქვემო წელზე. მდინარეზეა ქალაქები კოლოგრივი, მანტუროვო, მაკარიევი.
აბას ალი ხალათბარი

აბას-ალი ხალათბარი (სპარს. ‎, დ. 4 ივნისი, 1912 — გ. 11 აპრილი, 1979) —  ირანელი დიპლომატი, ცენტრალური სახელშეკრულებო ორგანიზაციის გენერალური მდივანი 1962-1968 წლებში, საგარეო საქმეთა მინისტრი 1973-1978 წლებში.

ბიოგრაფია
დაიბადა დიპლომატის ოჯახში, რომელიც გახლდათ ფინანსთა მინისტრი და სენატორი სულთან აჰმად შაჰის დროს.

1936 წელს  პარიზში მიიღო პოლიტიკურ მეცნიერებების მაგისტრის ხარისხი, ხოლო 1938 წელს — იურიდიულ მეცნიერების დოქტორის ხარისხი. 1945 წელს ირანში დაბრუნების შემდეგ მუშაობდა ფინანსთა სამინისტროში, 1947 წლიდან კი საგარეო საქმეთა სამინისტროში. 1950 წლის სექტემბრიდან იყო შვეიცარიაში საელჩოს მეორე მდივანი. შემდეგ მუშაობდა ირანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ცერემონიების განყოფილების უფროსად, 1954 წლიდან — საფრანგეთში საელჩოს მრჩევლად. 1956 წლიდან გახლდათ საგარეო საქმეთა სამინისტროს მესამე პოლიტიკური განყოფილების უფროსი.

1960-1961 წლებში გახლდათ ელჩი პოლონეთში. 1962 წლიდან — ცენტრალური სახელშეკრულებო ორგანიზაციის გენერალური მდივანი.

აბას-ალი ხალათბარი  ხელმძღვანელობდა -ს არაერთი მნიშვნელოვანი საერთაშორისო პოლიტიკური მოვლენის დროს, რომელიც ხდებოდა ახლო და შუა აღმოსავლეთის რეგიონში: ანტიმონარქისტული რევოლუცია ჩრდილოეთ იემენში 1962 წელს; ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის აღმავლობა ომანსა და მასკატში, ასევე ადენსა და სამხრეთ არაბეთის ფედერაციაში 1963-1967 წლებში, რამაც გამოიწვია სამხრეთ იემენის დამოუკიდებლობის გამოცხადება; ექვსდღიანი არაბეთ-ისრაელის ომი და ა.შ.

1968 წლიდან — მოადგილე, 1973 წლიდან — საგარეო საქმეთა მინისტრი ამირ აბას ჰოვეიდას და ჯამშიდ ამუზეგარის მთავრობებში. მისი ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ქმედება იყო 1975 წლის ალჟირის ხელშეკრულების ხელმოწერა, რომლის მიხედვითაც ირანმა და ერაყმა მოაგვარეს თავიანთი ტერიტორიული დავა, დაადგინეს სახელმწიფო საზღვარი მდინარე შატ ალ-არაბის გასწვრივ და შეთანხმდნენ  ორმხრივი დივერსიული საქმიანობის შეჩერებაზე. 1975 წლის 30 დეკემბერს თეირანში ხელი მოეწერა შეთანხმებას ირანის გაზის ექსპორტზე საბჭოთა კავშირში, ავსტრიაში, გერმანიასა და საფრანგეთში.

აბას-ალი ხალათბარი  დახვრიტეს ირანის ისლამური რევოლუციის შემდეგ, 1979 წლის 11 აპრილს, ისლამური რევოლუციური სასამართლოს განაჩენით, რომელსაც თავმჯდომარეობდა სადექ ხალხალი, კორუფციის, ეროვნული სუვერენიტეტის შელახვის, ამერიკის შეერთებული შტატების ცენტრალურ სადაზვერვო ბიუროსთან კავშირის, ალჟირის ხელშეკრულების (დაირღვა რევოლუციის შემდეგ) მომზადებისა და ხელმოწერის ბრალდებით. აგრეთვე  ბუშირის ატომურ ელექტროსადგურთან დაკავშირებით „ქვეყნისთვის არასაჭირო“  კონტრაქტის  გაფორმებით. ხალათბართან ერთად დახვრიტეს რამდენიმე ცნობილი შაჰის გენერალი და პოლიტიკოსი, მათ შორის სავაქის ყოფილი დირექტორები ჰასან ფაქრავანი და ნასერ მოყადამი, შაჰის გვარდიის ყოფილი მეთაური ალი ნეშატი, თეირანის ყოფილი მერი ღოლამ რეზა ნიკპეი.

აბას ალი ხალათბარი დაქორწინებული იყო საფი ასფიას (ირანის დაგეგმარების და საბიუჯეტო ორგანიზაციის ხელმძღვანელი, რომელიც პასუხისმგებელი იყო ირანის ბირთვულ ამბიციებზე) დაზე, წყვილს ჰყავდა ოთხი შვილი.
ზაქარია შავაძე

ზაქარია შავაძე (დ. 28 იანვარი, 1948, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი, პედაგოგი, იყო სსი „თბილქალაქპროექტის“ პროექტის მთავარი არქიტექტორი, სახელოსნოს ხელმძღვანელი.

ბიოგრაფია
1971 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი არქიტექტურის სპეციალობით.

1971 წლიდან მუშაობადა სსი „თბილქალაქპროექტში“ ქალაქის დაგეგმარების სახელოსნოში ტექნიკოსის, არქიტექტორის, ჯგუფის ხელმძღვანელის თანამდებობაზე; 1972 წლიდან სსი „კურორტპროექტის“ საქართველოს ფილიალში ჯგუფის ხელმძღვანელად; 1975-1978 წლებში იყო სსი „საქქალაქმშენსახპროექტში“ ჯგუფის ხელმძღვანელი; 1978 წლიდან ძეგლთა დაცვის მთავარი სამმართველოს ადაპტაციის განყოფილების ხელმძღვანელად 1978-2012 წლებში. იყო სსი „თბილქალაქპროექტის“ პროექტის მთავარი არქიტექტორი, სახელოსნოს ხელმძღვანელი.

1997 წლიდან ეწევა პედაგოგიურ მოღვაწეობას საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი-ს არქიტექტურის ფაკულტეტზე. მის მიერ ძირითადი ნამუშევრებია: სანატორიუმი „კოლხეთი“ კურორტ მენჯში 500 ადგილზე. მრავალბინიანი საცხოვრებელი და მრავალფუნქციური სახლები თბილისში. სავაჭრო დანიშნულების ობიექტი თბილისში. 270-ბინიანი საცხოვრებელი კომპლექსი თბილისში. 64-ბინიანი საცხოვრებელი სახლი ვაზისუბნის დასახლებაში. 200 მოსწავლეზე საჯარო სკოლები სოფელ ნოქალაქევში და სოფელ ხაჟალიაში. საქალაქო სასამართლოს შენობის რეკონსტრუქცია. საცხოვრებელი კომპლექსი სამტრედიის ქუჩაზე და სხვა მის მიერ დაპროექტებულია სხვადასხვა ფუნქციონალური დანიშნულების ობიექტები.
ნატბორი

ნატბორი — წყლის დონის მომატება კალაპოტის გადაღობვის ან შევიწროების შედეგად, ხელოვნური ნაგებობების აღმართვის ან ბუნებრივი დაბრკოლებების წარმოქმნისას. ნატბორი წარმოიქმნება კალაპოტის ვიწრობებში; ჩამონაქცევებთან, მკვეთრ მოსახვევებთან, თოშხერგილებთან და ყინულხერგილებთან წარმოქმნილ ქვების გროვებთან; ქვენა ქარისას და ა.შ. ძირითად მდინარეზე წყალდიდობის ან წყალმოვარდნის ტალღის გასვლისას ნატბორი წარმოიქმნება მის შენაკადებზე. განასხვავებენ ძირითად (მაგ., დამბით შექმნილი) და დროებით ნატბორებს. ყველაზე მაღალი ნატბორები წარმოიქმნება წყალსაცავთა კაშხლებით.

ნატბორს შეუძლია გამოიწვიოს წყალდიდობები, ზოგჯერ კატასტროფული. ისინი წარმოიქმნება, მაგალითად, ადგილებში, სადაც მდინარეები ყინულოვანი საფრის დიდი სისქისა და სიმტკიცის გამო ყოვნდება, ყინულხერგილებთან ზოგჯერ წყალი რამდენიმე მეტრითაც იწევს მაღლა. განსაკუთრებით ხშირად ამგვარი მოვლენები შეიმჩნევა სამხრეთიდან ჩრდილოეთისკენ მიმავალი დიდი მდინარეების (მაგ., ენისეი, ლენა, ობი, ჩრდილოეთის დვინა) გაზაფხულ-ზაფხულის ყინულსვლის დროს, ასევე ისეთ მდინარეებზე, რომელთა ზემო წელი მთებში მდებარეობს, ქვემო წელი კი — ვაკეებზე (ყუბანი) და ა.შ.
წყალდიდობა (წყლის რეჟიმი)

წყალდიდობა — მდინარის წყლის რეჟიმის ფაზა, რომელიც ყოველწლიურად მეორდება მოცემულ კლიმატურ პირობებში ერთსა და იმავე სეზონზე და ხასიათდება ყველაზე მეტი წყალუხვობით, წყლის დონის მაღალი და ხანგრძლივი მომატებით. ხშირად თან ახლავს ჭალებში წყლის გადასვლა და მიწების დატბორვა. წარმოიქმნება მდინარის კვების ძირითადი წყაროთი. ვაკეებზე თოვლის დნობა ყველაზე ხშირად იწვევს გაზაფხულის წყალდიდობებს; მაღალმთის თოვლებისა და მყინვარების დნობა, აგრეთვე ხანგრძლივი და ძლიერი წვიმების მოსვლა (მაგ., მუსონური კლიმატის პირობებში) — წყალდიდობებს წლის თბილ პერიოდში (ე.ი. გაზაფხულ-ზაფხულის ან ზაფხულის წყალდიდობებს). თოვლის დნობით გამოწვეული წყალდიდობები ყველაზე მეტად გავრცელებულია ზომიერი და სუბარქტიკული კლიმატის პირობებში, დამახასიათებელია ვაკის მრავალი მდინარისათვის, რომლებიც ორ ჯგუფად იყოფა: მდინარეები გაზაფხულის (მაგ., ვოლგა, ურალი) და ზაფხულის (მაგ., ანადირი, იუკონი, მაკენზი) ჩამონადენის სიჭარბით. მთის თოვლისა და მყინვარების ზაფხულში დნობით განპირობებული წყალდიდობები ახასიათებს ისეთ მდინარეებს, რომელთა ზემო წელი მდებარეობს მაღალმთიან ალპებში, შუა აზიაში, კავკასიაში; ზაფხულის მუსონური წვიმებით გამოწვეული წყალდიდობები იცის სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის მდინარეებზე (მაგ., იანძი, მეკონგი).
თენგიზ გაჩეჩილაძე

თენგიზ გაჩეჩილაძე — ქართველი პედაგოგი, საქართველოს დამსახურებული სპორტული ჟურნალისტი, სპორტის დამსახურებული მოღვაწე, ასოცირებული პროფესორი.

ბიოგრაფია
დაიბადა 1939 წლის 28 აპრილს ზესტაფონის რაიონის სოფელ წევაში.

1963 წელს დაამთავრა საქართველოს ფიზიკური კულტურის ინსტიტუტი, 1968 წელს — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

თენგიზ გაჩეჩილაძე 1958 წლიდან ჟურნალისტიკაში მოღვაწეობს. იყო ჟურნალ „მართვეს“ რედაქტორი, 30 წლის მანძილზე (1985-2015) კი ქართული სპორტული გაზეთის „ლელოს“ მთავარი რედაქტორი (ამჟამად საპატიო რედაქტორი). „სპორტი ყველასათვის“ საქართველოს ეროვნული ფედერაციის პრეზიდენტი (2005-2013). არის საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, ვიცე-პრეზიდენტი. საერთაშორისო ჯილდოების მფლობელი, არაერთი წიგნისა და გამოცემის ავტორი.

თენგიზ გაჩეჩილაძე ერთადერთი ქართველი ჟურნალისტია, რომელიც აკრედიტირებული იყო ზაფხულისა და ზამთრის 14 ოლიმპიურ თამაშებზე, რაც უნიკალური და სარეკორდო მაჩვენებელია. 1994 წელს საქართველოს პირველი ოლიმპიური მისიის ხელმძღვანელი იყო ლილეჰამერის (ნორვეგია) ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე.

ეწევა პედაგოგიურ და ჟურნალისტურ მოღვაწეობას. 2014 წელს გამოსცა წიგნი „ლელო“-80 — გაზეთ „ლელოს“ დაარსებიდან 80 წლის საიუბილეო თარიღთან დაკავშირებით.

ჯილდოები და აღიარება
2024 — თბილისის საპატიო მოქალაქე
2020 — ქართული სპორტის რაინდის წოდება — საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს უმაღლესი ჯილდო სპორტის დარგში
1998 — ღირსების ორდენი საქართველოში სპორტის განვითარების, მაღალკვალიფიციურ სპორტსმენთა აღზრდის საქმეში შეტანილი პირადი დიდი წვლილისა და ნაყოფიერი ჟურნალისტური მოღვაწეობისათვის
სეოკის მედალი
ნიკო ნიკოლაძის სახელობის პრემია
საქართველოს დამსახურებული ჟურნალისტი
განათლების წარჩინებული მუშაკის წოდება
საქართველოს სპორტის დამსახურებული მუშაკი
მიხეილ კაკაბაძის სახელობის პრემია