iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენი

ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენი (; დ. 2 თებერვალი 1926, კობლენცი, გერმანია — გ. 2 დეკემბერი, 2020) — ფრანგი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე, საფრანგეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტი და ანდორის კო-პრინცი 1974–1981 წლებში.

ბიოგრაფია
მეორე მსოფლიო ომის დროს მონაწილეობდა წინააღმდეგობის მოძრაობასა და საფრანგეთის არმიის საომარ მოქმედებებში ჰიტლერული გერმანიის წინააღმდეგ. 1952 წლიდან მნიშვნელოვანი პოსტები ეკავა საფრანგეთის სახელმწიფო დაწესებულებებში. 1956 წლიდან რეგულარულად ირჩევდნენ ეროვნული კრების დეპუტატად. 1962–1966 და 1969–1974 წლებში იყო ეკონომიკისა და ფინანსთა მინისტრი. 1974-1981 წლებში — საფრანგეთის პრეზიდენტი.

გარდაიცვალა 2020 წლის 2 დეკემბერს, კორონავირუსის შედეგად, 94 წლის ასაკში.
სპორტული შეჯიბრებები

სპორტული შეჯიბრებები — სპორტსმენების შეხვედრის ორგანიზებული ფორმა, სადაც ვლინდება სპორტსმენის მაქსიმალური შესაძლებლობები-ძალა, სისწრაფე, გამძლეობა, სიმარჯვე, უმაღლესი სპორტული მიღწევებისაკენ სწრაფვა, ტაქტუიკური და ფსიქოლოგიური მომზადება. არსებობს შემდეგი სახის სპორტული შეჯიბრებები:

ოლიმპიური თამაშები;
მსოფლიო ჩემპიონატები;
თასების გათამაშებები;
უნივერსიადები;
კონტინენტური ჩემპიონატები;
სპარტაკიადები.

არსებობს სპორტული შეჯიბრებების ჩატარების სამი ძირითადი სისტემა: წრიული (ყველა მოთამაშე ერთმანეთს ხვდება ერთხელ ან რამდენმეჯერ), სათასო (წაგებული გადის თამაშიდან) და შერეული.
ჯონ ნოქსი

ჯონ ნოქსი (ინგლ. ; დაახ. დ. 1513 — გ. 24 ნოემბერი, 1572) — საუკუნის შოტლანდიელი რელიგიური რეფორმატორი, რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა პრესვიტერიანულ ეკლესიას.

განათლება წმინდა ანდრიას უნივერსიტეტში მიიღო და ნოტარიუს-მღვდლად მუშაობდა. ადრეული საეკლესიო რეფორმატორების (მათ შორის ჯორჯ უიშარტის) გავლენით, შეუერთდა მოძრაობას, რომლის მიზანი შოტლანდიის ეკლესიის რეფორმა იყო. 1546 წელს კარდინალი ბიტონის მკვლელობის მოვლენებში მონაწილეობის ბრალდებით ფრანგებმა ტყვედ აიყვანეს მომდევნო წელს, 1549 წელს კი გათავისუფლების შემდეგ ინგლისში გაიხიზნა.
არტაქსერქსე I

არტაქსერქსე (ფარსი ,ბერძნ. „მართალთა სამეფოს მეუფე“; ? — გ. ძვ. წ. 424) — სპარსეთის მეფე აქემენიდების დინასტიიდან ძვ. წ. 465 - ძვ. წ. 424 წლებში. ქსერქსე -ს ვაჟი. იქორწინა დამასპიაზე.

ართახშასა გამეფდა მას მერე, როდესაც შეთქმულებმა, არტაბანის მეთაურობით, მოკლეს მამამისი. დიოდორეს ცნობებით, შეთქმულებმა იგი დაარწმუნეს, რომ მკვლელობა მისმა უფროსმა ძმამ დარიავახუშმა ჩაიდინა. დარიავახუში შეიპყრეს და სიკვდილით დასაჯეს, იმის მიუხედავად, რომ ეს უკანასკნელი იფიცებოდა, რომ არ იყო დამნაშავე. მასთან ერთად მისი შვილებიც მოკლეს.

პლუტარქე წერს, რომ გადატრიალების შემდეგ, 7 თვის მანძილზე ძალაუფლება არტაბანს ჰქონდა და იგი ართახშასას წინააღმდეგ შეთქმულებას აგებდა, სურდა მეფის მოკვლა და თავად გამეფება. მაგრამ ართახშასა უფრო ცბიერი აღმოჩნდა, მან დაღუპა ატრაბანი, შემდეგ კი გაწყვიტა მთელი მისი გვარი.

ძვ. წ. 464 წელს ართახშასას მისი უმცროსი ძმა ვიშტაპსა აუჯანყდა, რომელიც იმ დროს ბაქტრიის სატრაპი იყო. მაგრამ იგი ორ ბრძოლაში დამარცხებული იყო და იგი მოკლეს. ახალი გადატრიალებების თავიდან ასაცილებლად ართახშასამ ბრძანა თავისი ცოცხალი ძმების დახოცვა. ასე გახდა ართახშასა აქემენიდების იმპერიის ერთპიროვნული მმართველი.

მისი მმართველობა საერთო ჯამში მშვიდი იყო, მაგრამ არა უდარდელი. ძვ. წ. 460 წელს სპარსებმა დაკარგეს ეგვიპტე, სადაც ლივიელი ინარი გაბატონდა. ეგვიპტის სატრაპი ხახამანიში პაპრემისთან იყო მოკლული. ირანმა კავშირი დადო ათენელებთან, რომლებმაც ძვ. წ. 459 წელს დასახმარებლად 200 გემი გამოუგზავნეს. მალე მემფისი დაეცა და ალყა შემოერტყა მის ციტადელს „თეთრ კედელს“. მხოლოდ ძვ. წ. 456 წელს სირიის სატრაპმა ბაგაბუხშმა მოახერხა აჯანყებულთა და მათ მოკავშირეთა დამარცხება. გადარჩენილმა ბერძნებმა და ეგვიპტელებმა თავი კუნძულ პროსოპიტიდას შეფარეს, დელტის დასავლეთით და აქ წელიწადნახევარი ებრძოდნენ სპარსებს. მხოლოდ მდინარის სხვა კალაპოტში გადაყვანის შემდეგ შეძლეს სპარსებმა კუნძულის აღება. ეგვიპტე ისევ დაიმორჩილეს სპარსებმა.

რაც შეეხება ათენელებს, ისინი განაგრძობდნენ ბრძოლას. ძვ. წ. 449 წელს მათმა ესკადრამ კიმონის მეთაურობით კვიპროსთან დაამარცხა სპარსული არმია. მალე ზავი დაიდო, რამაც დაასრულა ნახევარსაუკონოვანი ბერძნულ-სპარსული ომი.

აჯანყება ეგვიპტეში
ძვ. წ. 460 წელს აჯანყებამ იფეთქა ეგვიპტეში, რომელმაც მალევე მიიღო საბრძოლო ხასიათი. ამბოხებას ხელმძღვანელობდა ლივიელი ინარი. იგი შეიჭრა ნილოსის ხეობაში და მალე მას შეუერთდნენ სხვა ამბოხებულებიც. ინარმა დასახმარებლად ათენელებსაც მიმართა და სთხოვა რომ მისთვის გემები გამოეგზავნათ, მართლაც ძვ. წ. 459 წელს ეგვიპტისაკენ 200 გემი დაიძრა.

ეგვიპტის დედაქალაქი მემფისი კი ჯერ კიდევ სპარსელების კონტროლის ქვეშ იყო, თუმცა როგორც კი ათენელები თავს დაესხნენ მემფისს, დედაქალაქი მათ ხელში აღმოჩნდა და მას ვეღარ აკონტროლებდნენ სპარსები. ათენელებმა ალყაში მოაქციეს ,,თეთრი კედელი".

ძვ. წ. 456 წელს არტაქსერქსე -მა ამბოხებულების წინააღმდეგ სირიის სატრაპი ბაგაბუხშმი გაგზავნა და ამდენი წლის შემდეგ სწორედ მან მოახერხა ამბოხებულებისა და მათი მოკავშირეების დამარცხება. ბრძოლამ კუნძულ პროსოპიტიდაზე, დელტის დასავლეთით გადაინაცვლა. თითქმის წელიწადნახევარი გასტანა ორ მხარეს შორის დაპირისპირებამ და საბოლოოდ სპარსებმა მოახერხეს მტრის მოგერიება. ეგვიპტე კვლავ სპარსების ხელში აღმოჩნდა.
არტაქსერქსე III

არტაქსერქსე (ფარსი ,ბერძნ. "მართალთა სამეფოს მეუფე") (ძვ. წ. 425 - ძვ. წ. 338) — სპარსეთის მეფე აქემენიდების დინასტიიდან ძვ. წ. 359 - ძვ. წ. 338 წლებში. ართახშასა -ს ვაჟი.

არტაქსერქსე იყო არტაქსერქსე -ს და სტატირას მესამე ვაჟი და გამეფებამდე ერქვა ვახაუხა. მამას იგი არ უყვარდა და მას მოუწია ძალაუფლების მისაღებად ბევრი ბრძოლა. უფროსი ძმის, დარიახუშის შეთქმულების შემდეგ, რომელიც ამ უკანასკნელიც სიკვდილით დასრულდა, მემკვიდრედ მეორე ძმა - არიასპი ითვლებოდა, მაგრამ ვახაუხამ შანტაჟით მოახერხა მისი თვითმკვლელობამდე მიყვანა. მაშინ მეფემ მემკვიდრედ უკანონო შვილი გამოაცხადა, მაგრამ ისიც მალე ვახაუხამ მოაკვლევინა. ამრიგად მან მოიშორა ყველა მეტოქე და 359 წელს გამეფდა როგორც არტაქსერქსე .

ახალმა მეფემ, მომავალში შეთქმულებების თავიდან ასაცილებლად ამოწყვიტა თავისი უახლოესი ნათესავები. მხოლოდ ერთ დღეს მოკლულ იქნენ მისი 80 ძმა (არტაქსერქსე -ს 366 ქალისგან 150 ვაჟი ჰყავდა). მეფობის პირველივე წლებში არტაქსერქსე შეუდგა აქემენიდების იმპერიის პირვანდელ საზღვრებში აღდგენას. სპარსეთის მეტოქეები მალე მიხვდნენ რომ პოლიტიკური კურსი შეიცვალა. დაიწყო სატრაპიებში აჯანყებების სასტიკი ჩახშობა. მან დაიმორჩილა კადუსიების ტომები, რომლებიც წინა მეფობისას მიდიისთვის ნამდვილ უბედურებად იქცნენ.

ძვ. წ. 356 მეფემ მცირე აზიის სატრაპებს, რომლებიც დამოუკიდებელი მეფეებივით იქცეოდნენ, უბრძანა დაქირავებული ჯარების დათხოვნა. ფრიგიის სატრაპი არტაბაზი არ დაემორჩილა და აჯანყდა. მას მისიის მმართველი ორონტი შეუერთდა. არტაქსერქსემ გაილაშქრა მათ წინააღმდეგ. ომი ძვ. წ. 352 წელს დასრულდა მეფის გამარჯვებით. ძვ. წ. 349 წელს აჯანყდნენ ეგვიპტის მიერ წაქეზებული ფინიკიური ქალაქები. ორმა სპარსულმა არმიამ გაილაშქრა ამბოხის ჩასახშობად, მაგრამ დამარცხდნენ. აჯარყება მოედო კილიკიას, იუდეას და კვიპროსს. ძვ. წ. 345 წელს ართახშასა თავად გაუძღვა ფინიკიელების წინააღმდეგ უდიდეს არმიას (დიოდორეს თანახმად 300 000 ჯარისკაცი და 300 გემი). სიდონი მეფე ტენესის ღალატის გამო უბრძოლველად აიღეს სპარსებმა და მისი 40 000 მაცხოვრებელი სიკვდილით დასაჯეს. ამ სისასტიკემ ისე შეაშფოთა ფინიკიელები, რომ ძვ. წ. 344 წელს მათ შეწყვიტეს წინააღმდეგობა.

ძვ. წ. 343 წლის ზამთარში არტაქსერქსე ეგვიპტის საზღვრებს მიადგა. არმიის ნაწილმა ალყა შემოარტყა პელუსიას, ხოლო მეორე ნაწილი გადმოსხდა ნილოსის დელტასთან, ეგვიპტელების ზურგში. ფარაონ ნეკტანებ -ს ბერძენი დაქირავებული ჯარები სპარსეთის მხარეზე გადავიდნენ. ძვ. წ. 342 წელს არტაქსერქსემ აიღო მემფისი, შემდეგ კი მთელი ეგვიპტე დაიკავა. ნეკტანები თავისი განძით ნუბიაში გაიქცა. აჯანყებისთვის ეგვიპტელები სასტიკად დაისაჯენ – ქალაქები და ტაძრები გაიძარცვა, ციხეები დაინგრა და ქვეყანა დაჩაჩანაკდა. დამოუკიდებლობის 60 წლის შემდეგ ეგვიპტე ისევ სპარსეთის სატრაპიად იქცა.

ძვ. წ. 338 წელს საჭურის ბაგოას წაქეზებით მეფე მისმა პირადმა ექიმმა მოწამლა.
არშაკიდების დინასტია

არშაკიდების დინასტია, არშაკიანები პართიული დინასტია ირანში ძვ. წ. 250 - ახ. წ. 228 წლებში. არშაკიდები იყვნენ პართიული მოდგმის პარნების ტომისა, რომლებიც ადრიდანვე დამკვიდრდნენ კასპიის ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში (ახლანდელი ხორასანი). ძვ. წ. 250 წელს პარნებმა მეფედ აირჩიეს არშაკი, რომელმაც დასაბმი მისაცა არშაკიდების დინასტიას. ამ დინასტიის ყველა მეფე საკუთარ სახელთან ერთად არშაკის სახელსაც ატარებდა. ტახტის მემკვიდრეობის წესი არშაკიდების დინასტიაში არჩევითი იყო. მეფეს დიდებულთა საბჭო ირჩევდა, რომელშიც სამეფო ოჯახის წევრებთან ერთად მოგვებიც შედიოდნენ, ანგარიში ეწეოდა მეფის ანდერძსაც. მთელ ირანზე გაბატონებამდე არშაკიდების რეზიდენცია ქალაქ ნისაში იყო, შემდგომ კი ჰეკატომპილოსში (ახლანდ. დამგანის მახლობლად აშხაბადის ჩრდილო-დასავლეთით18 კმ-ზე). „ქართლის ცხოვრებაში“ ასახულია არშაკიდების გამოჩენა ირანში: ამ დინასტიიის მეფეებს შორის გამორჩეულნი იყვნენ მითრიდატე (ძვ. წ. 171-138 წწ.), რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა პართული სახელმწიფოს ძლიერებას, და მითრიდატე (ძვ. წ. 123-88 წწ.), რომელმაც საბოლოოდ განამტკიცა პართელების ბატონობა მთელ ირანზე და წინა აზიაზე. 224 წელს არშაკიდების უკანასკნელი წარმომადგენელი არტაბან (დაახლ. 216-224) დაამარცხა სასანიანმა არდაშირმა და ბოლო მოუღო არშაკიდების დინასტიას ირანში. არშაკიდების უმცროსი შტო მეფობდა სომხეთში არშაკუნიანების სახელწოდებით.

გენეალოგია
ასა

ასა (ივრ. ) — იუდეის მეფე ძვ. წ. 913-873 წლებში, მეფე აბიასა და მახეას ვაჟი.

ასას მმართველობის მეათე წელს იუდეას ეთიოპიელები შემოესივნენ, მაგრამ ასამ დაამარცხა ისინი. მან ასევე წარმატებით დაამარცხა ისრაელის მეფე ბააში მმართველობის ოცდამერვე წელს. იოსებ ფლავიუსის ცნობით, ასა ღვთისმოსავი კაცი იყო. მისი ყველა ქმედება ადასტურებდა ამას.
ჰაერი

ჰაერი — დედამიწის ატმოსფეროს შემადგენელი აირების, ძირითადად აზოტისა და ჟანგბადის, ბუნებრივი ნარევი.

ჰაერისა და წყლის ზემოქმედებით სრულდება დედამიწის ზედაპირზე მნიშვნელოვანი გეოლოგიური პროცესები, ფორმირდება ამინდი და კლიმატი. ჰაერი არის ჟანგბადის ის ძირითადი წყარო, რომელსაც საჭიროებს ყველა ცოცხალი ორგანიზმი. ჰაერზე სათბობის წვით კაცობრიობა ძველთაგანვე ღებულობს სიცოცხლისა და საწარმოო საქმიანობისათვის საჭირო სითბოს.

ქიმიური შემადგენლობა
1754 წელს ჯოზეფ ბლეკმა ექსპერიმენტულად დაამტკიცა, რომ ჰაერი წარმოდგებოდა გაზების ნაერთისაგან და არაერთგვაროვანი მასისაგან.

ჰაერის შემადგენლობა იცვლება იმისდა მიხედვით თუ როგორ არის დაბინძურებული ჰაერი. დიდ ქალაქებში სადაც გამონაბოლქვი მეტია შესაბამისად მაღალია ნახშირორჟანგის ხვედრითი წილი.

ჰაერი როგორც წესი შეიცავს წყლის ორთქლსაც. მაგალითად 0 ° ტემპერატურაზე 1 მ³ შესაძლებელია შეიცავდეს მაქსიმუმ 5 გრამ წყალს, ხოლო +10 °-ზე — უკვე 10 გრამს.

ფიზიკური თვისებები
}
ბესლეთის ხიდი

ბესლეთის ხიდი (ასევე თამარის ხიდი) — საუკუნის თაღოვანი ხიდი აფხაზეთში, მდინარე ბესლეთზე. მდებარეობს სოხუმიდან 5 კილომეტრში, სოფელ ბესლეთში.

ასომთავრული წარწერა
პირველად ქართული ასომთავრული წარწერა ხიდზე შემჩნეულ იქნა 1935 წელს ადგილობრივი მხარეთმცოდნის იოსებ აძინბას მიერ. მანვე გაწმინდა ხიდი მავნე დამანგრეველი მცენარეებისაგან. 1939 წელს ხიდს პირველად ჩაუტარდა რესტავრაცია.

აკადემიკოსი ნ. პ. სევეროვი აღნიშნავდა: სართავი თაღის შემკრავ ბოლოებზე ამოჭრილი ქართული ასოები ზომით 25 სმ. სიდიდის პალეოგრაფიული ნიშნებით ნაწერი ეკუთვნის - საუკუნეებს. იმავე აზრის იყო აკადემიკოსი გ. ჩუბინიშვილი, რომელმაც ამოიკითხა ხსენებული ტექსტი.

დასავლეთ კიდეზე მოთავსებულია ერთსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერა წარწერაში დასახელებულია საქართველოს მეფე ბაგრატ (978-1014), ან ბაგრატ (1027-1072).

ხიდის აღწერა
პალეოგრაფიული ნიშნების, კედლის წყობისა და სამშენებლო მასალების თვისებურებების მიხედვით ძეგლი მიეკუთვნება საუკუნეს. ხიდი თაღურადაა გადაწყვეტილი, რომლის მალი შეადგენს 6 მეტრს, სიგრძე — 13,2 მეტრს. მდინარის უშუალო დონიდან თაღის სიმაღლე 8,4 მეტრია, ხოლო სუფთად თაღის კი — 5,9 მეტრი.

ხიდი აგებულია დიდი ზომის მაგარი ჯიშის კირქვებისაგან, რომელთა სიგრძე ერთ მეტრამდე აღწევს, განი — 0,35 მეტრს. ქვებზე ორნამენტული სიფაქიზით ამოკვეთილია ქართული ასოები — ასომთავრული. ქვებს შორის ორ რიგად ჩრთულია თხელი ოთხკუთხური მეტად მტკიცე სიმაგრის კარგად გამომწვარი აგური.

ხიდისთვის შერჩეულია, როგორც ესტეთიკურად, ისე ტექნიკურად მოხერხებული ადგილი — მდინარის ვიწრო ყელი, კლდოვან ფენებზე. კირის ხსნარი, რომლითაც აგებულია ხიდი, საუკუნეების განმავლობაში ქვაზე მტკიცე გამხდარა.

ხიდთან ადრე ბესლეთის ციხე მდგარა, რომელიც ვიწრო ხეობაში ქალაქის შემოსასვლელს მთის ტომების თავდასხმებისგან იცავდა. ხიდის თავთან ბოლო დრომდე შემონახული იყო მონუმენტური ქვა-სტელა ქართული ტექსტით. 1990-იანი წლების დასაწყისში სტელა დაიკარგა.

ვინაიდან ტერიტიტორია ამჟამად ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, ბესლეთის ხიდის შესწავლა და რესტავრაცია შეუძლებელია, ხიდი საჭიროებს მცენარეული საფარისგან გასუფთავებას.

ბესლეთის ხიდს 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ფოტოგალერეა
ატალია

ატალია ღოთოლია (ივრ. ) — იუდეის დედოფალი ძვ. წ. 842 - ძვ. წ. 837 წლებში. ისრაელის მეფის აჰავის ასული. იუდეის მეფის იორამის მეუღლე.

როდესაც ატალიამ შეიტყო თავისი ძმის, ისრაელის მეფის, იორამის და თავისი ვაჟის, იუდეის მეფის ახაზიის მკვლელობის და მხედართმთავრის იეჰუს მიერ ისრაელის სამეფო ოჯახის გაწყვეტის შესახებ, იგი შეუდგა იუდეაში დავითის ჩამომავლების, თავისი ქმრის ნათესავების, განადგურებას, რათა ვერცერთი მათგანი ვერ გამხდარიყო მეფე. მას მხოლოდ აქაციას ვაჟი იოაში გადაურჩა, რომელიც მთავარ მღვდელთმსახურმა იოდაიმ შეიფარა და გაზარდა. რამდენიმე წლის შემდეგ ატალიამ შეიტყო რომ, იოაში ტაძარში იოდაიმ მეფედ აკურთხა. იგი თავისი დაცვითურთ მივიდა ტაძარში იოაშის მოსაკლავად, მაგრამ შეიარაღებულმა მღვდლებმა შეიპყრეს იგი და კედრონის ველზე სიკვდილით დასაჯეს. ვისაც კი მისი დაცვა სურდა - ჩახოცეს.
ჰორ აჰა

ჰორ აჰა — ეგვიპტის ფარაონი დინასტიიდან ძვ. წ. საუკუნეში.

გვიანდელი წყაროები აჰას მინას სახელით იცნობენ და მის მმართველობას უკავშირებენ ქვეყნის გაერთიანებას — ზემო ეგვიპტის მიერ ქვემო ეგვიპტის დაპყრობას. თუმცა ეს გაერთიანება რამდენიმე თაობის წინ მოხდა. სამაგიეროდ, მეორე ქმედება, რომელსაც აჰას აწერენ მართლა მას ეკუთვნის - ეგვიპტის პირველი დედაქალაქის მემფისის დაარსება. ჰეროდოტეს თანახმად, აჰამ დამბის მეშვეობით ნილოსის დინება შეცვალა და ძველი კალაპოტის ადგილზე ააშენა ქალაქი. ეს მოვლენა გახდა შთამომავლებისთვის პირველი დინასტიის მმართველობის დასაწყისი.
აქაბი

აქაბი (ივრ. ) — ისრაელის მეფე ძვ. წ. 869 - ძვ. წ. 850 წლებში. ომრის ვაჟი.

იოსებ ფლავიუსის თანახმად აქაბი, ისევე, როგორც მისი წუნამორბედნი უწმინდური კაცი იყო. იგი არ ცნობდა იერუსალიმის ტაძარს და თაყვანს ოქროს ვერძს სცემდა. მისი მეუღლე იყო ტირის მეფის, იეოვალის ასული იეზაბელი, რომლისგანაც მან ფინიკუი ღმერთების თაყვანისცემა ისწავლა. იეზაბელი ჭკვიანი და ენერგიული ქალი იყო, მას ქმარზე დიდი გავლენა ჰქონდა. მისი მოთხოვნით მეფემ ააგო ვაალის ტაძარი და გარს ბაღი შემოარტყა. აქაბის მმართველობისას ისრაელში თითქმის სრულებით შეწყვიტეს ისრაელის ღმერთის თაყვანისცემა, რამაც ბევრი უბედურება გამოიწვია. დაიწყო გვალვა, შემდეგ კი ისრაელს სირიის მეფე ბენ-ხადად შემოესია და მეფეს სამარიაში შეუტია. აქაბმა მოახერხა სირიელებისთვის უეცრად შეტევა, როდესაც ისინი ბანაკში ქეიფობდნენ და დაამარცხა ისინი. ფლავიუსის გადმოცემით ამ შეტევაში მეფეს წინასწარმეტყველი მიქეა დაეხმარა. ბენ ხადადი ტყვედ ჩაბარდა და აქაბმა იგი გაუშვა. ებრაული წყაროების თანახმად ღმერთი განარისხა ამ საქციელმა და მიქეამ მეფეს უთხრა, რომ მისი სიკვდილის მიზეზი ბენ ხადადი გახდება. მალე აქაბი შეხვდა იუდეის მეფეს იოსაფატს და შესთავაზა ბენ ხადადის წინააღმდეგ ერთად ომის დაწყება. ვაალის წინასწარმეტყველები ებრაელებს გამარჯვებას პირდებოდნენ, მიქეამ კი იწანასწარმეტყველა, რომ ებრაელები ბრძოლის ველიდან გაიქცევიან და მხოლოდ აქაბი დაიღუპება. მართლაც ასე მოხდა, როდესაც ორივე მხარე შეხვდა ერთმანეთს არამათასთან, სირიელების მიერ ნასროლი ისარი მოხვდა მეფეს და სასიკვდილოდ დაჭრა.
იუდეველთა სამეფო

იუდეველთა სამეფო (ივრ. ְַּ ְָּ) ან იუდეა (ივრ. ְָּ) — გაერთიანებული ისრაელის სამეფოს დაშლის შედეგად, ძვ. წ. საუკუნეში, წარმოშობილი სახელმწიფო, დედაქალაქით იერუსალიმში. სოლომონის გარდაცვალების შემდეგ იუდას ტომმა (ბენიამინელებთან ერთად) მეფედ გამოაცხადა მისი ძე რობოამი (დაახლოებით ძვ. წ. 928 - ძვ. წ. 911), რასაც მტრულად შეხვდნენ ისრაელის და მისი მეზობელი სხვა ებრაელთა ტომები. მათ თავის მხრივ მეფედ აღიარეს - იერობოამი, რომელიც ეგვიპტეს აფარებდა თავს.

იუდეა ცდილობდა თავი დაეცვა დიდი მეზობლებისგან-ასურეთისგან,ეგვიპტისგან, ბაბილონისგან რომლებიც რიგრიგობით ესხმოდნენ თავს და მორჩილებას სთხოვდნენ. განსაკუთრებით დიდი აურზაური მოყვა ბაბილონის მეფის ნაბუქოდოროსორის შემოტევას. რომლის დროსაც მოხდა დარბევა და სოლომონის ტაძრის დანგრევა. ასევე ბაბილონური ტყვეობა. მაგრამ ირანის მეფემ მოახერხა ბაბილონის დამორჩილება. ტყვეები გაუშვა და ტაძრის აღდგენის უფლება მისცა. მათ ამით ისარგებლეს და ტაძრის მშენებლობა გააჭიანურეს. მაგრამ ისინი ავტონომიას ინარჩუნებდნენ მაკედონიელის ლაშქრობის დროსაც. ებრაელებმა სამი დიდი აჯანყება მოაწყვეს რომის წინააღმდეგ რაც ახ. წ. 135 წელს ქვეყნისა და ქალაქის სახელწოდებების შეცვლით დასრულდა
ახაზი

ახაზი (ივრ. ) (ძვ. წ. 751 — ძვ. წ. 715) — იუდეის მეფე ძვ. წ. 735 - ძვ. წ. 715 წლებში. იოათამის ვაჟი.

იოსებ ფლავიუსის თანახმად ახაზი ღმერთისგან განდგომილი იყო. იგი თაყვანს სცემდა ჯერ სირიულ ღმერთებს, შემდეგ ასირიულს და ადამიანებსაც სწირავდა მსხვერპლად. მან ბრძანა იერუსალიმის ტაძრის დაკეტვა და შეწირულობები მიითვისა.

არცერთ გარე ომში ახაზს არ ჰქონდა წარმატება. იგი დაამარცხეს დამასკოს მეფემ რეცინმა, შემდეგ კი ისრაელის მეფემ პეკახმა. მტრებლა აიღეს ბევრი იუდეური ციხესიმაგრე და ჩახოცეს გარნიზონები, მაგრამ იერუსალიმის აღება ვერ შეძლეს. ახაზი შეურიგდა სირიელებს და განაგრძო ისრაელთან ომი, რომელშიც მხედართმთავარმა ზაქარიამ დაამარცხა. როდესაც პალესტინაში ასურეთის მეფის, ტუკულტიაპალ-ეშარ -ს ჯარი შემოვიდა, ახაზმა სცნო მათი ბატონობა და დიდი ხარკი გადაუხადა.
პერსეპოლისი

პერსეპოლისი (ბერძნ. – „სპარსელთა ქალაქი“; სპარს. /, თახთე-ჯემშიდი, აგრეთვე ცნობილი როგორც ჩეჰელ მინარი) — სპარსეთის იმპერიის უძველესი დედაქალაქი. მდებარეობს 70 კმ-ში თანამედროვე ქალაქ შირაზის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ირანის ფარსის პროვინციაში. დააარსა დარიოს -მა. აქემენიდების სამეფო ქალაქი, სადაც ხდებოდა მეფეთა კურთხევა და დაკრძალვა, ფიქრობენ იგი წმინდა ქალაქი იყო, სადაც უბრალო მოკვდავთ შესვლა ეკრძალებოდათ. თავის მნიშვნელობას პერსეპოლისი სასანიანთა დროსაც ინარჩუნებდა, რაზედაც მეტყველებს ნაყშე-როსთამის კლდეებზე ამოკვეთილი მრავალი რელიეფი. ძვ. წ. 330 წელს პერსეპოლისი ალექსანდრე მაკედონელმა აიღო და გადაწვა.

პერსეპოლისის ძეგლთა კომპლექსი აქემენიდური ხელოვნების და არქიტექტურის გვიანდელ სტილს ასახავს. თეთრი ქვებით ნაგებ ბაქანზე გალავნით გარშემორტყმული სასახლის – აპადანას – ნაშთია. მაღალი, თხელი სვეტნარების რიგი ოდესღაც საზეიმო დარბაზებს ამშვენებდა. სვეტის კაპიტელად ხარის თავია. შენობებს სწორკუთხედის ფორმა აქვს. სასახლის დასავლეთით ქალაქის ნანგრევებია. სასახლის კომპლექსის უკან კლდეში გამოკვეთილია აქემენიდთა უკანასკნელი მეფეების აკლდამები; დარიოსი, ქსერქსე და სხვა ორი მეფე დაკრძალულია იქვე, ნაყშე-როსთამში.

პერსეპოლისში განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს დეკორატიული დანიშნულების სკულპტურული ქვის რელიეფებს. შემორჩენილია სასანური მრგვალი ქალაქის დარაბგერდის ნაშთი, ქ. ისტახრის ნანგრევები (დააარსეს აქემენიანებმა, გაუკაცრიელდა საუკუნეში); ათასწლეულის ნამოსახლარის - თალი-ბაქუნის ნაშთები. მრავლად არის აღმოჩენილი აქემენიდი მეფეების წარწერები და ათასობით თიხის ფირფიტა ელამური ტექსტებით.

პანორამა
აშურბალიტ I

აშურბალიტ — ასურეთის მეფე ძვ. წ. 1365 - ძვ. წ. 1329 წლებში.

აშურბალიტი პირველი იშიაკუმი იყო, ვინც „ასურეთის მეფის“ ტიტული აიღო. ეგვიპტის ფარაონთან მიმოწერაში, იგი მას ძმას უწოდებდა. იგი წარმატებით ომობდა მითანთან და ხურიტულ სახელმწიფოს ახაპხის წაართვა კაბრა. აშურბალიტი აქტიურად ერეოდა ბაბილონის საქმეებში და მოახერხა იქ თავისი შვილიშვილის კარაინდაშ შემდეგ კი ძვ. წ. 1333 წელს კურიგალზა .
ბააშა

ბააშა ( „ვაალს ესმის“) — ისრაელის მეფე ძვ. წ. 900-ძვ. წ. 877 წლებში.

ბააშა ტახტს ნადაბის და მთელი მისი ოჯახის ვერაგული მკვლელობის შედეგად დაეუფლა. დედაქალაქდ მან ქალაქი ფარსი აქცია. მმართველობის უკანასკნელ წელს იგი იუდეის მეფეს ასას დაესხა თავს და იერუსალიმის მახლობლად ქალაქი არამაფი აიღო. მაგრამ ასას მოკავშირე სირიელები შეიჭრნენ ისრაელში და აიძულეს ბააში უკან დაეხია. მალე იგი გარდაიცვალა.
In Trance

— გერმანული როკ-ჯგუფ სკორპიონსის მესამე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1975 წელს. მისი პროდიუსერი იყო დიტერ დირკსი.

სიმღერების სია
პერსონალი
სკორპიონსი
კლაუს მაინე — მთავარი ვოკალი;
ულრიხ როთი — მთავარი გიტარა, ბეკ-ვოკალი;
რუდოლფ შენკერი — რიტმული გიტარა, ბეკ-ვოკალი;
ფრანსის ბუხჰოლცი — ბას გიტარა;
რუდი ლენერსი — დასარტყმელი საკრავები.
მიწვეული მუსიკოსები
ახიმ კირშნინგი — კლავიშებიანი საკრავები
Virgin Killer

— გერმანული როკ-ჯგუფ სკორპიონსის მეოთხე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1976 წელს.

ალბომის სახელწოდების შესაბამისად დისკის ორიგინალურ გარეკანზე წარმოდგენილი იყო შიშველი არასრულწლოვანი გოგონა. ეს ყდა არ მოიწონეს ბრიტანეთში, აშშ-ში და სხვა ქვეყნებში. შედეგად, ალბომი ამ ტერიტორიებზე განსხვავებული ყდით გამოიცა.

2008 წლის დეკემბერში ინტერნეტის ზედამხედველობის ბრიტანულმა ფონდმა მოითხოვა ვიკიპედიაში ალბომის ამ გარეკანის დაბლოკვა, თუმცა ოთხი დღის შემდეგ გადაწყვეტილება შეცვალა.

სიმღერების სია
პერსონალი
სკორპიონსი
კლაუს მაინე — მთავარი ვოკალი;
ულრიხ როთი — მთავარი გიტარა, ბეკ-ვოკალი;
რუდოლფ შენკერი — რიტმული გიტარა, ბეკ-ვოკალი;
ფრანსის ბუხჰოლცი — ბას-გიტარა;
რუდი ლენერსი — დასარტყმელი საკრავები.
მიწვეული შემსრულებლები
ახიმ კირშნინგი — კლავიში
იულიუსის ალპები

იულიუსის ალპები — კირქვიანი ალპების სამხრეთით მდებარე მთათა მასივი, რომელიც შედგება ორი ნაწილისაგან — სლოვენიის ზემო და შიდა კრაინასა და იტალიის რეგიონის ფრიული-ვენეცია-ჯულიასაგან.

იულიუსის ალპები გაიუს იულიუს კეისრის სახელს უკავშირდება. სწორედ იულიუს კეისარს ფრიულისა და დასავლეთ კრაინას შორის დაუარსებია პროვინცია და მისი დედაქალაქი ჩივიდალე-დელ-ფრიული. ანტიკურ ხანაში ეს სახელი ერქვა ასევე სამხრეთით მთებს და ასე მოიცავდა ტირნოვისა და ხრუშიცას ტყეებს. დღესდღეობით ისინი დამოუკიდებელ რეგიონებს წარმოადგენენ.
ზოგადი დახასიათება
იულიუსის ალპები არის ციცაბო მთათა მასივი, რომლის სიმაღლე არის დაახლ. 2.750 მ. ყველაზე მაღალი მთა არის ტრიგლავი (2.864 მ.). ტრიგლავი წარმოადგენს ყველაზე მაღალ მთას სლოვენიაში და შესაბამისად ყოფილ იუგოსლავიაში. აქა–იქ გვხვდება მყინვარი. იულიუსის ალპებს შუაზე – აღმოსავლეთ და დასავლეთ ჯგუფად ჰყოფს დიდი პრედილის, ან რაბელის ხეობა (იტალ.: , ) და ნევეას უნაგირა მთა (იტალ.: ).

სხვა მნიშვნელოვანი მწვერვალები არის მოტაში, ვიშბერგი, კანინი, მანგარტი, იალოვეცი, პრისოინიკი, რაზორი და სკრლატიცა.

მოსახლეობა და ისტორია
იულიუსის ალპებზე გადიოდა და გადის საზღვარი სლოვენურ და ფრიაულურ ენობრივი სივრცეებს შორის. იმის გამო, რომ ეს ტერიტორია ერთ ხანს ჰაბსბურგთა მონაქიას ეკუთვნოდა გერმანულმა მოიკიდა ფეხი, კერძოდ კი ცარცსა და კანალტალში.

1866 წელს ავსტრიისაგან იტალიას ერგო ფრიულის ნაწილი.

პირველ მსოფლიო ომის ერთი ფრონტი იულიუსის ალპებშიც იყო, სადაც ბუნებრივი პირობების გამო უსასტიკესი პოზიციური ბრძოლები გაიმართა, რომლის მასშტაბების წარმოდგენა დღემდე შემორჩენილი მავთულხლართების და აუფეთქებელი ჭურვების გამო არც ახლაა რთული. (შდრ. სამთო ომი 1915–1918)

პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ იტალიას დარჩა იულიუსის ალპების დიდი ნაწილი, თუმცა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ერთი მხრივ ტალიამენტოსა და ჟილიცას, ხოლო მერეს მხრივ კი სავესა და ისონცოს შორის არსებულ წყალგამყოფთან უკანდახევა მოუწიათ ისევ იტალიელებს და ერთი ნაწილი იუგოსლავიას ხვდა წილად (იხ. ტრიესტის თავისუფალი მხარე).

სწორედ იმის გამო, რომ ეს მიწები გამუდმებით დიდ სახელმწიფოთა შორის ხელიდან ხელში გადადიოდა ისტორიულად მრავალენოვან მხარედ ჩამოყალიბდა.

ტურისტული ცენტრები
ბლედი (ზაფხულში; სამორინე, ტბა)
ბოჰინი (ზაფხულსა და ზამთარში; სამთო–სათხილამურო მხარე
კრანისკა გორა (ზაფხულსა და ზამთარში; სათხილამურო მხარე სამორინე)
რატეჩე (სათხილამურო კურორტი პლანიცაში)
თარვისი (გაზაფხულსა და ზამთარში)
ნევეას უნაგირა მთა (სათხილამურო მხარე)
ძველი სომხური ენა

ძველი სომხური ენა ანუ გრაბარი (სომხ. გრაბარ) სამწერლობო ენას წარმოადგენს არაუგვიანეს საუკუნიდან, მას შემდეგ, რაც შეიქმნა სომხური ანბანი.

სხვადასხვა წყაროებში არსებობს მინიშნებები იმის თაობაზე, რომ მანამდე სომხები სხვა ანბანს იყენებდნენ. გრაბარს სომხური ეკლესია ბოლო დღემდე იყენებს. ის არის სომხური სამოციქულო ეკლესიის ღვთისმსახურების ოფიციალური ენა. ამ ენაზეა შემონახული უაღრესად მდიდარი და საინტერესო ლიტერატურა თეოლოგიური და ისტორიოგრაფიული ხასიათის თემებზე, პოეზიასა და ეპიკაზე.