iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
აკიტა-ინუ

აკიტა-ინუ — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია იაპონიაში საუკუნეში.

იაპონურ ძაღლებს შორის უმსხვილესი აკიტა ოდესღაც ძაღლების ბრძოლისთვის იქნა გამოყვანილი. როდესაც სპორტის ამ სახეობამ პოპულარობა დაკარგა, მისი გამოყენება ნადირობისას დაიწყეს. მიუხედავად იმისა, რომ 1930-იან წლებში აკიტების რაოდენობა შემცირდა და ჯიში პრაქტიკულად ამოწყდა, იაპონური ჯიშების გადარჩენის საზოგადოების ჩამოყალიბების შემდეგ, ამ ჯიშის გადარჩენა უზრუნველყოფილია. იაპონური ჯიშების კლასიფიკაცია ზომის მიხედვით ხდება — დიდი (აკიტა), საშუალო (შიკა) და პატარა (შიბა). მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს საშუალო ზომის მრავალი ჯიში, დიდი მხოლოდ ერთია — აკიტა. ეს ლამაზი მედიდური მანერების მქონე ძაღლი წარმოშობით კუნძულ ჰონსიუს ჩრდილოეთ პროვინცია აკიტადანაა. უმეტესობას გაწონასწორებული ხასიათი აქვს, თუმცა ზოგიერთის მორჯულება ძალიან ძნელია.

აკიტას არ სჩვევია საკუთარი ემოციების ღიად გამოხატვა, ახასიათებს თავშეკავებულობა, ამიტომ მათი გაწვრთნა დამღლელია. სხვა ჯიშებთან შედარებით აკიტას უყვარს ძაღლების ჩხუბის გამოწვევა. კარგად გაწვრთნილი აკიტა შესანიშნავი კომპანიონი და მოდარაჯეა. აკიტა ძნელად ეგუება სხვა ძაღლებს და ბავშვებს, კარგად იტანს სიცივეს, ბეწვი უხეში აქვს და განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება, ბალნის შეფერილობა მრავალნაირია. ყურები მცირე ზომისაა, მკვრივი, სამკუთხა. საკმაოდ პატარა თვალები მუქი-ყავისფერია, მაგარი, ძლიერი კუდი ზურგისკენაა გადახრილი.
გოგონა, რომელსაც შეაწყვეტინეს (ფილმი)

გოგონა, რომელსაც შეაწყვეტინეს — 1999 წლის დრამატული ფილმი. ფილმი მოგვითხრობს ფსიქიკური აშლილობის მქონე პაციენტ სუზანა კეისენის ამბავს და წარმოადგენს კეისენისვე ამავე სახელწოდების ავტობიოგრაფიული წიგნის ეკრანიზაციას. ანჯელინა ჯოლიმ შესრულებული მეორეხარისხოვანი როლისთვის მიიღო ოსკარისა და ოქროს გლობუსისა და კინომსახიობთა გილდიის ჯილდოები.

სიუჟეტი
მოქმედება ვითარდება 1960-იან წლებში. სუზანა კეისენს ფსიქიკური აშლილობის დიაგნოზს დაუსვამენ და გოგონა აღმოჩნდება დახურულ ფსიქიატრიულ დაწესებულებაში. კეისენი სამკურნალოდ ნებაყოფლობით წავა, თუმცა ფსიქიატრიულის დატოვება უკვე მის ნებაზე აღარ არის დამოკიდებული. იქ გაიცნობს სოციოპათ ლისა როუს, რომელიც უკვე რვა წელია, ამავე დაწესებულების პაციენტია და მუდმივად გაქცევას ცდილობს.

როლებში
უინონა რაიდერი - სუზანა კეისენი
ანჯელინა ჯოლი - ლისა როუ
ბრიტანი მერფი - დეიზი რენდონი
კლეა დიუვალი - ჯორჯინა ტასკინი
ელისაბედ მოსი - პოლი კლარკი
ანჯელა ბეტისი - ჯანეტ ვებერი
ჯილიან არმენანტე - სინტია კროულსი
ვუპი გოლდბერგი - ვალერი ოუენსი
ჯეფრი ტემბორი - დოქტორი მელვინ პოტსი
ვანესა რედგრეივი - დოქტორი სონია ვიკი
ჯერედ ლეტო - ტობი ჯეიკობსი

ჯილდოები
ოსკარი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის მეორეხარისხოვან როლში: ანჯელინა ჯოლი
ოქროს გლობუსი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის მეორეხარისხოვან როლში: ანჯელინა ჯოლი
განის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები

განის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები აგრეთვე ცნობილი როგორც შავი ვარსკვლავები 1950 წლიდან წარმოდგენილია როგორც განის ეროვნული ნაკრები. — აფრიკის კონფედერაციისა და ფიფა-ს წევრი საფეხბურთო ნაკრები. ნაკრები იმყოფება განის ფეხბურთის ფედერაციის, განის ფეხბურთის მმართველი ორგანოს და ერთ-ერთი ყველაზე ძველი აფრიკული გაერთიანების კონტროლის ქვეშ (დაარსდა 1920 წელს). 1957 წელს ნაკრებმა ითამაშა, როგორც ოქროს ნაპირი.
ნიგერიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები

ნიგერიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები — აფრიკის კონფედერაციისა და ფიფა-ს წევრი საფეხბურთო ნაკრები. ნაკრები იმყოფება ნიგერიის ფეხბურთის ფედერაციის კონტროლის ქვეშ. 1994 წლის აპრილში ფიფა-ს მსოფლიო ნაკრებების რეიტინგში დაიკავა მე-5 ადგილი, რაც საუკეთესო შედეგია აფრიკის ეროვნულ ნაკრებებს შორის. ნიგერია არის აფრიკის ერთა თასის 2013 წლის გამარჯვებული. ერთა თასი 3-ჯერ მოიგეს, ხოლო მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე სამჯერ შეძლეს მერვედფინალში გასვლა.
შაჰ სულთანი

შაჰ (შაჰ იუბან) სულთანი — ოსმალეთის სულთნის სელიმ იავუზისა და მისი პირველი ცოლის აიშე ჰაფსა სულთნის ქალიშვილი. ოსმალეთის სულთნის სულეიმან -ის და.

ბიოგრაფია
შაჰ სულთანი დაიბადა მანისაში, სადაც გაატარა მთელი თავისი ბავშვობა. 1523 წელს დაქორწინდა ლიუთფი-ფაშაზე. ამ ქორწინებიდან მათ ეყოლათ ორი ქალიშვილი — ესმეჰან ბაჰარნაზ სულთანი და ნელსიჰან სულთანი. 1539 წელს სულთან სულეიმანმა ლიუთფი-ფაშა სასახლის კარზე იხმო, მაშაინ,როდესაც დიდი ვეზირი აიას მეჰმედ-ფაშა ეპიდემიამ იმსხვერპლა. 1539 წლის 13 ივლისს ლიუთფი-ფაშა ოფიციალურად დაინიშნა დიდი ვეზირის პოსტზე და ეს პოსტი 1541 წლამდე შიენარჩუნა. 1541 წელს შაჰ სულთანი გაშორდა ქმარს, რის შედეგადაც ფაშა დიდი ვეზირის პოსტიდან მოხსნეს და დიდიმოტიკაში გაგზავნეს. 1556 წელს სტამბოლის რაოინ ეუპში მისი სახელობის მეჩეთი აშენდა არქიტექტორი მიმარ სინანის ხელმძღვანელობით. შაჰ სულთანი გარდაიცვალა 1572 წელს.
ილაი უოლაკი

ილაი უოლაკი (; დ. 7 დეკემბერი, 1915, ბრუკლინი — გ. 24 ივნისი, 2014, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი კინოს, თეატრისა და ტელევიზიის მსახიობი. უოლაკის კინოკარიერა დაიწყო ელია კაზანის ფილმში „თოჯინა“. უოლაკმა კარიერის მანძილზე არაერთი ბოროტი გმირის სახე შექმნა. სახელი გაითქვა სერჯო ლეონეს ფილმით „კარგი, ცუდი და ბოროტი”, აგრეთვე ჯონ სტარჯესის ვესტერნით „შესანიშნავი შვიდეული”. კინოში შეტანილი წვლილისთვის 2010 წელს უოლაკმა საპატიო ოსკარი მიიღო და გახდა ამ ჯილდოს მფლობელი ყველაზე ასაკოვანი ადამიანი.

ფილმოგრაფია
ფატმა სულთანი (სელიმ I-ის ქალიშვილი)

ფატმა სულთანი (დ. 1500 — გ. 1570) — ოსმალეთის იმპერიის სულთნის სელიმ -ის და აიშე ჰაფსა სულთნის ქალიშვილი. სულთან სულეიმანის, ჰატიჯე სულთნის, ბეიჰან სულთნის და შაჰ სულთნის და. სელიმ -ს მამიდა. დაქორწინებული იყო დიდ ვეზირზე ქარა აჰმედ-ფაშაზე.

ბიოგრაფია
ფატმა სულთანი დაქორწინებული იყო ქარა აჰმედ-ფაშაზე, რომელიც ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირი იყო 1553 წლიდან 1555 წლამდე. ფატმას ჰყავდა ქალიშვილი აიშე ნესლიშაჰ სულთანი, რომელიც სავარაუდოდ ქარა აჰმედ-ფაშაგან შეეძინა. 1555 წელს ქარა აჰემდ-ფაშა სულეიმან დიდებულის ბრძანებით სიკვდილით დასაჯეს. ცნობილია ის ფაქტიც, რომ ფატმა სულთანს ძალიან დიდ პატივს სცემდნენ იანიჩარები. ფატმა სულთანი დაკრძალულია ქმრის გვერდით ქარა აჰმედ-ფაშას სახელობის მეჩეთში. მის პატივსაცემად არქიტექტორმა მიმარ სინანმა 1575 წელს მეჩეთი ააშენა. გარკვეული დროის განმავლობაში მეჩეთი განადგურდა, მაგრამ 1971 წელს იგი აღადგინეს.
კარგი, ცუდი, ბოროტი

კარგი, ცუდი, ბოროტი — სერჯო ლეონეს დოლარების ტრილოგიის მესამე და ყველაზე ცნობილი ფილმი. ფილმის მთავარი გმირი, კაცი სახელის გარეშე, არის ტრილოგიის წინა ფილების „ერთი მუჭა დოლარისთვის“ (1964) და „რამდენიმე დოლარით მეტი“ (1965) მთავარი გმირი.

სიუჟეტი
ფილმი მოგვითხრობს განძეულის სამ მაძიებელზე. მათ მეტსახელად კარგი, ცუდი და ბოროტი ჰქვიათ. „კარგი“ კანონით ძებნილთა დაკავებითა და დაბრუნებით შოულობს ფულს. „ცუდი“ ცივსისხლიანი და მიზანდასახული დაქირავებული მკვლელია, რომელსაც თანაგრძნობა არ გააჩნია. ტუკოს ანუ „ბოროტი“ ხარბი და უპრინციპოა და ხან კარგთან და ხან ცუდთან კრავს ალიანსს.
ადრიანოპოლის ბრძოლა

ტერმინი ადრიანოპოლის ბრძოლა შეიძლება აღნიშნავდეს:

ადრიანოპოლის ბრძოლა (324)
ადრიანოპოლის ბრძოლა (378)
ადრიანოპოლის ბრძოლა (718)
ადრიანოპოლის ბრძოლა (813)
ადრიანოპოლის ბრძოლა (914)
ადრიანოპოლის ბრძოლა (1003)
ადრიანოპოლის ბრძოლა (1094)
ადრიანოპოლის ბრძოლა (1205)
ადრიანოპოლის ბრძოლა (1254)
ადრიანოპოლის ბრძოლა (1255)
ადრიანოპოლის ბრძოლა (1355)
ადრიანოპოლის ბრძოლა (1829)
ადრიანოპოლის ბრძოლა (1912–1913)
ადრიანოპოლის ბრძოლა (324)

ადრიანოპოლის ბრძოლა — რომის სამოქალაქო ომის პერიოდში მიმდინარე ბრძოლა. გაიმართა 324 წლის 3 ივლისს დასავლეთ რომაელ იმპერატორ კონსტანტინე დიდსა და აღმოსავლეთ რომაელ იმპერატორ ლიცინიუსს შორის. ბრძოლაში ლიცინიუსმა მძიმე მარცხი განიცადა.

ადრიანოპოლის ბრძოლის შემდეგ კონსტანტინემ ალყაში მოაქცია ბიზანტიონი, ხოლო მისი შვილი კრისპუსი საზღვაო ძალებს ხელმძღვანელობდა და წყლიდან უტევდა ბიზანტიონს. საზღვაო ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ კრისპუსის არმია კონსტანტინეს ბითინიაში შეუერთდა. გაერთიანებული არმია ლიცინიუსს ხრიზოპოლისთან დაუპირისპირდა. კონსტანტინემ კვლავ დიდებულ წარმატებას მიაღწია.
ლიუთფი-ფაშა

დამატ ჩელები ლიუთფი-ფაშა ( დ. 1488 — გ. 27 მარტი, 1564) — ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირი 1539 წლიდან 1541 წლის ჩათვლით. სულთან სულეიმანის სიძე (დამატი).

ბიოგრაფია
ლიუთფი-ფაშა დაიბადა 1475-1480 წლებს შორის. ნამდვილი წარმოშობა უცნობია. მაგრამ იგი ალბანელად ითვლება. ჯერ კიდევ ბავშვი იყო, როდესაც მოხვდა ედირნეს სასახლეში, სადაც განათლება მიიღო.

კარიერა
ლიუთფი-ფაშა დანიშნული იყო სანჯაყ-ბეიდ კასთამონუში, ბეილერბეიდ კარამანში, ანატოლიაში და სირიაში. მიიღოი მონაწილეობა სულთან სულეიმანის ლაშქრობებში: ბენგრადის, როდოსის, უნგრეთის, ვენის და ბაღდადის ლაშქრობებში. 1534 წელს ლიუთფი-ფაშა დაინიშნა რუმელიის ბეილერბეიდ. 1537 წელს მან ასევე მონაწილეობა მიიღო იტალიისა და ვენეციის ომში.

1539 წელს სულეიმანმა ლიუთფი-ფაშა დედაქალაქში იხმო, მას შემდეგ, რაც დიდი ვეზირი აიას მეჰმედ-ფაშა ეპიდემიამ იმსხვერპლა. 1539 წლის 13 ივლისს ფაშა ოფიციალურად დამტკიცდა დიდი ვეზირის პოსტზე, რომელიც 1541 წლამდე შეინარჩუნა. 1541 წელს შაჰ სულთანი ლიუთფი-ფაშას გაშორდა, რის შემდეგაც იგი მოიხსნა პოსტიდან და დიდიმოტიკაში გაიგზავნა.

ოჯახი
1523 წელს ლიუთფი-ფაშა დაქორწინდა სულეიმან დიდებულის დაზე - შაჰ სულთანზე. ამ ქორწინებიდან მათ ეყოლათ ორი ქალიშვილი - ესმეჰან ბაჰარნაზ სულთანი და ნესლიჰან სულთანი. 1541 წელს შაჰ სულთანი გაშორდა ლიუთფი-ფაშას მათ შორის მომხდარი ინციდენტის გამო.

გარდაცვალება
დამატ ჩელები ლიუთფი-ფაშა გარდაიცვალა 1564 წლის 27 მარტს.
ჩინეთ-ინდოეთის ომი

ჩინეთ-ინდოეთის ომი — სასაზღვრო კონფლიქტი ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკასა და ინდოეთს შორის 1962 წლის შემოდგომაზე.

მიზეზები
საზღვრის საკითხი მოუგვარებელი იყო ჯერ კიდევ ბრიტანეთის ინდოეთსა და ტიბეტს შორის. სადავოდ მიიჩნევდნენ ორ უბანს. ერთ-ერთი მათგანის ფართობი იყო 518 კმ², მდებარეობდა ქაშმირის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ცნობილი ასკაი-ჩინის სახელით. მეორე სადავო ტერიტორია თანამედროვე არუნაჩალ-პრადეშის შტატის ჩრდილოეთ ნაწილს მოიცავდა, ფართობი – 82,88 ათ. კმ². ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობის გამწვავების მიზეზი გახდა ტიბეტის სიახლოვეს გზის მშენებლობა, სადაც სიტუაცია ჯერ კიდევ დაძაბული იყო. მეორე ვერსიით დაძაბულობის მიზეზი გახდა დალაი ლამასათვის ინდოეთში პოლიტიკური თავშესაფრის მიცემა, რომელიც ქვეყნიდან გაიქცა ჩინეთის მიერ ტიბეტის ხელში ჩაგდების შემდეგ.

მსვლელობა
პირველი დაპირისპირება ჯერ კიდვ 1962 წლის ივლისში დაფიქსირდა აღმოსავლეთის სადავო ტერიტორიაზე, ხოლო ოქტომბერში დაპირისპირება გავრცელდა დასავლეთის სადავო ტერიტორიაზეც.

დაპირისპირება განსაკუთრებით გაძლიერდა 1962 წლის 20 ოქტომბერს. ჩინეთი თავს დაესხა ინდოეთის პოზიციებს დჰოლისა და კჰინზემანას მახლობლად. რამდენიმე დღის განმავლობაში ფრონტის ხაზზე სიმშვიდე იყო. 14 ნოემბერს ბრძოლა განახლდა და გავრცელდა აღმოსავლეთით ვალონგისა და ჩრდილოეთით ლადაქის სექტორებში, სადაც ჩუშულისა და რეზენგ-ლას ხეობები ჩინელებმა ალყაში მოაქციეს. 21 ნოემბერს პეკინის რადიომ ომის ცალმხრივად შეწყვეტის შესახებ გამოაცხადა.
სემიზ ალი-ფაშა

სემიზ ალი-ფაშა ( გ. 28 ივნისი, 1565) — ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირი.

ბიოგრაფია
ერთ-ერთი წყაროს თანახმად სემიზ ალი-ფაშა დაიბადა ბოსნიაში. ალი-ფაშამ განათლება ენდერუნში მიიღო. სხვა ცნობით ის იყო ალბანური წარმოშობის. 1549 წლიდან 1554 წლის ჩათვლით იყო ეგვიპტის ბეილერბეი. სულთნის სიძის - რუსტემ-ფაშას გარდაცვალების შემდეგ დაიკავა დიდი ვეზირის პოსტი. სემიზ ალი-ფაშა გარდაიცვალა 1565 წელს.
სელიმიე სულთანი

სელიმიე სულთანი (დ. 1530, ვენეციის რესპუბლიკა — გ. 1596, ტრაპიზონი, ოსმალეთის იმპერია) — ოსმალეთის იმპერიის სულთნის სელიმ -ის მეორე ხარჭა. შეჰზადე აბუდულას და გევერჰან სულთნის დედა.

ბიოგრაფია
სელიმიე სულთნის წარმოშობის შესახებ მხოლოდ ის არის ცნობილი, რომ ის დაიბადა ვენეციაში 1520 / 1530 წლებში. სელიმიემ სელიმს ორი შვილი გაუჩინა. ჰარამხანაში სელიმიეს გავლენიანი მეტოქე — ნურბანუ სულთანი ჰყავდა, რომელიც მოგვიანებით სელიმის კანონიერი ცოლი გახდა. ნურბანუმ მოაშორა სელიმიე სელიმს, რის შემდეგაც იგი ტრაპიზონში გაგზავნეს. სწორედ ტრაპიზონში გარდაიცვალა სელიმიე 1596 წელს.

შვილები
შეჰზადე აბდულა - (1543, მანისა - 1568)
გევერჰან სულთანი - (1544, მანისა - 1580, სტამბოლი)
ავიტუსი

მარკუს მარცელიუს ფლავიუს ეპარქიუს ავიტუსი (დ. 395 — გ. 457) — რომის იმპერატორი (დასავლეთ რომის იმპერია), მართავდა 455–456 წლებში.

ბიოგრაფია
ავიტუსი წარმოშობით მდიდარი გალიური ოჯახიდან იყო. 30 წლის ასაკიდან რომის სახელმწიფო სამსახურშია. იყო აეციუსის თანამოსაგრე (ასრულებდა მნიშვნელოვან დიპლომატიურ მისიებს). იმპერატორმა პეტრონიუს მაქსიმემ გალიის კავალერიისა და ქვეითი ჯარის მხედართმთავრად დანიშნა. თავისი მმართველობის მოკლე პერიოდში მნიშვნელოვნად შეამცირა ბარბაროსების შემოსევები გალიაში.

ავიტუსი ოცნებობდა იმპერატორის ტახტზე, სწორედ ამ მიზნით 455 წლის მაისში გაემგზავრა ტულუზაში. აქ მან შეიტყო იმპერატორის გარდაცვალებისა და ვანდალების მიერ რომის დაპყრობის შესახებ, ამის შემდეგ მიიღო ვესტგოთების მეფე თეოდორიხ -ის მხარდაჭერა და ამავე წლის 10 ივლისს არელატეში, შვიდი გალური პროვინციის წარმომადგენლების კრებაზე იმპერატორად გამოაცხადეს, თუმცა რომის სენატი და თავად რომაელები მას იმპერატორად არ აღიარებდნენ. სენატორებს ნაწილი დაუკავშირდა ბარბაროსების მხედართმთავარ რიციმერს. 456 წელს რიციმერმა აჯანყება დაიწყო. მცირე წინააღმდეგობის შემდეგ ავიტუსმა 456 წლის 6 ოქტომბერს ძალაუფლება დათმო. რიციმერს სურდა ავიტუსის ქვეყნიდან გაძევება, მაგრამ რომის სენატმა სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანა. ავიტუსი გაიქცა რომიდან ერთგულ გალიაში, მაგრამ გზაში დაავადდა და 457 წლის დასაწყისში გარდაიცვალა.
ბეიჰან სულთანი

ბეიჰან სულთანი ( დ. 1497 — გ. 1559) — ოსმალეთის იმპერიის სულთან სელიმ -ის და მისი პირველი ცოლის აიშე ჰაფსა სულთნის ქალიშვილი. სულთან სულეიმანის და. სელიმ -ის მამიდა.

ბიოგრაფია
1515 წელს ბეიჰან სულთანი დაქორწინდა ფერჰათ-ფაშაზე, რომელიც ოსმალეთის იმპერიის მესამე დიდი ვეზირი იყო, შემდეგ კი სმედერევოს გუბერნატორი. ამ ქორწინებიდან მათ ეყოლათ ვაჟი — სულთანზადე ორჰანი. 1524 წელს სულთან სულეიმანის ბრძანებით ფერჰათ-ფაშა სიკვდილით დასაჯეს. 1536 წელს ბეიჰანი მეორედ დაქორწინდა აიას მეჰმედ-ფაშაზე,რომელმაც იბრაჰიმ ფაშას გარდაცვალების შემდეგ მიიღო დიდი ვეზირის პოსტი. ამ ქორწინებიდან მათ ეყოლათ ორი ქალიშვილი — გევერჰან სულთანი და რაფიე სულთანი. 1539 წელს აიას მეჰმედ-ფაშა გარდაიცვალა შავი ჭირით და ბეიჰან სულთანი ისევ დაქვრივდა.

გარდაცვალება
ბეიჰან სულთანი გარდაიცვალა 1559 წელს თავისსავე სასახლეში.
სოკოლუ მეჰმედ-ფაშა

მეჰმედ-ფაშა სოკოლუ ან მეჰმედ-ფაშა ( დ. 1505, სოკოლი, ბოსნია — გ. 11 ოქტომბერი 1579, სტამბოლი) — ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე. 1546 წლამდე სასახლის კარისკაცი,1546 წლიდან 1550 წლამდე ფლოტის ადმირალი, 1554 წლამდე რუმელიის მმართველი, 1565-79 წლებში ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირი.

ბიოგრაფია
ბოიკო სოკოლოვიჩი დაიბადა 1505 წელს სოკოლში (ბოსნიაში). ბავშვობაში ის დევშირმის სახელით მოხვდა თურქეთში, სადაც მოექცა ისლამზე და მრავალი წლის განმავლობაში იანიჩარების კორპუსს მეთაურობდა. 1543 წლიდან ეკავა იმპერიის უმაღლესი თანამდებობები, კერძოდ: 1546-1551 წლებში მეთაურობდა თურქეთის საზღვაო ფლოტს. 1551-1555 წლებში უძღვებოდა ოსმალეთის იმპერიის ევროპულ ნაწილს.

1562 წლებში სულთან სულეიმან დიდებულმა იგი დიდ ვეზირად დანიშნა, ხოლო მისი ვაჟის — სელიმ -ის მეფობის დროს იმპერიის მართვის სადავეები მთლიანად მას ეპყრა ხელში (მურად -ის დროსაც დიდი ვეზირი რჩებოდა). მეჰმედ-ფაშას დროს ოსმალებმა დაიკავეს კვიპროსი, თუმცა მოგვიანებით განიცადეს სასტიკი მარცხი ლეპანტოს ბრძოლაში.

ითვლება, რომ სოკოლუმ სინან-ფაშას დაავალა აეშენებინა ცნობილი ვიშეგრადის ხიდი მდინარე დრინაზე. იგი ყოველნაირად ხელს უწყობდა თავისი ნათესავების დაწინაურებას და მისი პროტექციის წყალობით ორი ძმისშვილი სერბეთის პატრიარქი გახდა.

სტამბოლის ევროპულ ნაწილში დღესაც დგას მეჰმედ-ფაშა სოკოლუს სახელობის მეჩეთი.

დაქორწინებული იყო სელიმ -ის და ნურბანუ სულთნის ქალიშვილზე, ესმეჰან სულთანზე.
ტონინო დელი კოლი

ტონინო დელი კოლი (; დ. 20 ნოემბერი, 1923, რომი — გ. 16 აგვისტო, 2005, რომი) — იტალიელი ოპერატორი.

ბიოგრაფია
კარიერა დაიწყო 1938 წელს ჩინეჩიტაში. მუშაობდა სხვადასხვა რეჟისორებთან, სერჯო ლეონესთან, რომან პოლანსკისთან, ჟან-ჟაკ ანოსთან. კოლიმ აგრეთვე გადაიღო ფედერიკო ფელინის ბოლო სამი ფილმი. განსაკუთრებით ნაყოფიერი იყო კოლის თანამშრომლობა პიერ პაოლო პაზოლინისთან. მათ ერთად გადაიღეს 12 ფილმი. კოლის უკანასკნელი ნამუშევარი იყო რობერტო ბენინის „ცხოვრება მშვენიერია“.

ფილმოგრაფია
ჰენრი ახალგაზრდა

ჰენრი ახალგაზრდა მეფე — მეორე ჰენრი -ისა და ალიენორა აკვიტანიელის ხუთი შვილიდან. ნორმანდიის ჰერცოგი, ანჟუს გრაფი. ინგლისის ნომინალური მეფე 1170-იანი წლების დასაწყისში.

ბიოგრაფია
ჰენრის კორონაცია მოხდა 1170 წლის 14 ივლისს, 15 წლის ასაკში, როცა მამამისი ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო, თუმცა ის არასოდეს მართავდა სახელმწიფოს დამოუკიდებლად და ჩვეულებრივ, არ შედის ინგლისის მონარქების სიაში.

მას ეწოდა მეტსახელი „ჰენრი ახალგაზრდა მეფე“, რათა განესხვავებინათ თავისი ნათესავისაგან, ჰენრი -ისაგან. ახალგაზრდა მეფე წაეჩხუბა მამამისს, შემდეგ კავშირი შეკრა დედასთან, ალიენორა აკვიტანიელთან და თავის ძმებთან, რომლებთან ერთადაც ჩაერთო სამოქალაქო ომში.

ჰენრის არ აინტერესებდა სამეფოს ყოველდღიური მოვლა და სამხედრო ხელოვნება, ურჩევნოდა, დროის დიდი ნაწილი ტურნირებზე დაეხარჯა ან თავისი ძმების პირად საქმეებში ჩარეულიყო.

1172 წელს ჰენრი დაქორწინდა მარგარიტა ფრანგზე, მეფე ლუდოვიკო -ის ქალიშვილზე, ამ ქორწინებიდან დაიბადა ჯონი(1177), რომელიც ჩვილობაში გარდაიცვალა. მისი უმცროსი ძმები, რიჩარდ ლომგული და ჯონ უმიწაწყლო კი შემდგომში მეფეები გახდნენ.
ოლივერ ბირჰოფი

ოლივერ ბირჰოფი (; დ. 1 მაისი, 1968, კარლსრუე) — გერმანელი ფეხბურთელი. ბირჰოფმა გაიტანა ისტორიაში პირველი „ოქროს გოლი“ 1996 წელს ევროპის ჩემპიონატის ფინალში. 1998 წელს გახდა გერმანიის წლის ფეხბურთელი და იტალიის სერია -ს საუკეთესო ბომბარდირი. ბირჰოფი ერთადერთი გერმანელია, რომელიც სერია -ს ბომბარდირი გახდა.

სანაკრებო სტატისტიკა
მიღწევები
საკლუბო
მილანი
სერია : 1998–99

სანაკრებო
გერმანია
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი: 1996
მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი: მეორე ადგილი; 2002

ინდივიდუალური
სერია -ის ბომბარდირი 1997–98
გერმანიის წლის საუკეთესო გოლი: 1996
წლის საუკეთესო გერმანელი ფეხბურთელი: 1998
 (რეზერვი): 1998
მილანის დიდების დარბაზი

პერიოდიკა
კაი

კაი — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია იაპონიაში საუკუნეში.

ეს ჯიში, რომელსაც ტორა ინუს (ვეფხვისებრი ძაღლი) უწოდებდნენ, ჯერ კიდევ შუა საუკუნეებში არსებობდა იაპონური პრეფექტურის იამანასის მთიან ნაწილებში. 1934 წელს კაი „ეროვნულ საგანძურად“ გამოცხადდა. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ იაპონელებმა დაიწყეს სხვადასხვა ევროპული ძაღლის იმპორტირება. ეს დაემთხვა ადგილობრივი ჯიშების მიმართ ინტერესის შემცირებას. თუმცა 1930-იან წლებში მკვლევარმა კინოლოგმა ხარუო ისოგაიმ ჩაატარა წარმატებული სამეცნიერო შრომა, რომლის შედეგად შემუშავდა იაპონური ძაღლების ჯიშების კლასიფიკაცია. კაი საშუალო ზომის ანუ შიკა ინუს ტიპური ძაღლია.

კაი მონოგომია შეიძლება საკმაოდ ჯიუტი იყოს. ეს იაპონურ ჯიშებს შორის ყველაზე ნაკლებად ემოციური ძაღლია ჩრდილოეთ ამერიკაში კაი მხოლოდ რამდენიმე ათეული წლის წინ გამოჩნდა. კაი კარგად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას და სიცივეს. ბალნის შეფერილობა შეიძლება იყოს ჟღალი-ვეფხვისებრი და მუქი-ვეფხვისებრი. სხეულის უკანა ნაწილი და ფეხები უხეში ბალნითაა დაფარული, მაგარი კუდი ზურგისკენაა დახვეული.
მარკ ვილმოტსი

მარკ ვილმოტსი (; დ. 22 თებერვალი 1969, ჟოდუანი) — ბელგიელი ვეტერანი ფეხბურთელი, 2012 წლიდან 2016 წლამდე იყო ბელგიის ეროვნული ნაკრების მწვრთნელი. ვილმოტსი 5 გოლით ბელგიის ბომბარდირია მსოფლიო ჩემპიონატებზე. ვილმოტსი ასევე არის პოლიტიკოსი, ის ორი წლის განმავლობაში იყო ბელგიის სენატის წევრი რეფორმატორული მოძრაობიდან.
მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 2014: პლეი-ოფი

კვალიფიცირებული გუნდები
ბადე
ყველა დრო მოცემულია საქართველოს დროით (+4)

მერვედფინალები
ბრაზილია — ჩილე
კოლუმბია — ურუგვაი
ნიდერლანდები — მექსიკა
კოსტა-რიკა — საბერძნეთი
საფრანგეთი — ნიგერია
გერმანია — ალჟირი
არგენტინა — შვეიცარია
ბელგია — აშშ
მეოთხედფინალები
საფრანგეთი — გერმანია
ბრაზილია — კოლუმბია
არგენტინა — ბელგია
ნიდერლანდები — კოსტა-რიკა
ნახევარფინალები
ბრაზილია — გერმანია
ნიდერლანდები — არგენტინა
მატჩი მესამე ადგილისთვის
გუნდები ამ თამაშამდე ოთხჯერ დაუპირისპირდნენ ერთმანეთს მუნდიალზე. 1974 წელს ჯგუფურ ეტაპზე ნიდერლანდებმა მოიგო 2–0. 1994 და 1998 წლებში, პლეი-ოფის ეტაპზე, ორივეჯერ ბრაზილიამ მოიგო, ხოლო 2010 წელს, ასევე პლეი-ოფის ეტაპზე — ნიდერლანდებმა. ნახევარფინალის მატჩებისგან განსხვავებით, ბრაზილიელებმა სასტარტო შემადგენლობაში ექვსი ცვლილება გააკეთეს, ნიდერლანდებმა კი მხოლოდ ორი. ნიდერლანდელებს არ ჰყავდათ ვესლი სნეიდერი, რომელიც მატჩის წინ დაშავდა და ის ჯონათან დე გუზმანმა შეცვალა. მატჩის დასაწყისშივე ტიაგო სილვამ რობენის წინააღმდეგ იუხეშა და ვან პერსიმ პენალტიდან გაიტანა. დელი ბლინდმა გაზარდა ნიდერლანდების უპირატესობა პირველივე ტაიმში. ბოლო გოლი ვეინალდუმმა გაიტანა მატჩის კომპენსირებულ დროში. ნიდერლანდებმა პირველად მიიღეს ბრინჯაოს მედლები მუნდიალზე. ეს მათთვის 2010 წლის ვერცხლის მედლების შემდეგ ზედიზედ მეორე ტიტული იყო.

ფინალი
ესმეჰან ბაჰარნაზ სულთანი

ესმეჰან ბაჰარნაზ სულთანი ( დ. 1523, სტამბოლი — გ. 1556, სტამბოლი) — შაჰ სულთნის და ლიუთფი-ფაშას ქალიშვილი. შეჰზადე მეჰმედის მეუღლე და მისი ერთადერთი შვილის დედა.

ბიოგრაფია
ესმეჰან სულთანი დაიბადა სტამბოლში.

ის დაქორწინებული იყო შეჰზადე მეჰმედზე. 1540 წელს ესმეჰანს და მეჰმედს შეეძინათ ქალიშვილი - ჰუმაშაჰ სულთანი. 1543 წელს მეჰმედი გარდაიცვალა და ესემჰან სულთანი ქალიშვილთან ერთად სტამბოლში დაბრუნდა. გოგონა მის ცნობილ ბებიასთან აღიზარდა.

ესმეჰან ბაჰარნაზ სულთანი გარდაიცვალა 1556 წელს, სტამბოლში. გარდაცვალების მიზეზი უცნობია. დაკრძალულია მეუღლის გვერდით, შეჰზადეს მეჩეთში.
ჯიჰანგირი (შეჰზადე)

შეჰზადე ჯიჰანგირი ( დ. 9 დეკემბერი, 1531, სტამბოლი — გ. 27 ნოემბერი, 1553, ალეპო) — სულთან სულეიმანის და მისი კანონიერი ცოლის, ჰიურემ სულთნის უმცროსი ვაჟი. სტამბოლის ერთ-ერთი რაიონი შეჰზადე ჯიჰანგირის სახელობისაა.

ბიოგრაფია
შეჰზადე ჯიჰანგირი დაიბადა 1531 წელს სტამბოლში. ის იყო სულეიმან დიდებულის და ჰიურემ სულთნის მეექვსე შვილი და მეხუთე ვაჟი. ტრადიციის მიხედვით ჯიჰანგირი სასახლეში აღიზარდა. შეჰზადეს ჰქონდა თანდაყოლილი ნაკლი — კუზი, ამიტომ ის არ მოიაზრებოდა ტახტის მემკვიდრედ. თუმცა ჯიჰანგირი ძალიან განათლებული იყო, გატაცებული იყო კალიგრაფიით, წერდა ლექსებს ზარიფის სახელით, დიდხანს საუბრობდა მამასთან. ჯიჰანგირის ფიზიკური ნაკლის და სანჯაყში არ გაგზავნის მიუხედავად, ჯიჰანგირს ჰყავდა ხარჭა. არსებობს მოსაზრება, რომ ჯიჰანგირს განსაკუთრებულად და ძალიან უყვარდა უფროსი ძმა მუსტაფა (სულეიმან -ისა და მაჰიდევრან სულთნის შვილი). მაგრამ აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ როდესაც მუსტაფა სანჯაყში წავიდა, მაშინ ჯიჰანგირი 2 წლის იყო.

სიკვდილი
ჯიჰანგირი 21 წლის ასაკში გარდაიცვალა ალეპოში, მუსტაფას სიკვდილით დასჯიდან რამდენიმე კვირის შემდეგ (ლეგენდა გვამცნობს, რომ ჯიჰანგირი მუსტფაზე დარდმა შეიწირა). შეჰზადე ჯიჰანგირი დაკრძალეს სტამბოლში, შეჰზადეს მეჩეთში უფროსი ძმის, მეჰმედის გვერდით.
კოკიჩი მიკიმოტო

კოკიჩი მიკიმოტო (; დ. 10 მარტი, 1858 — გ. 21 სექტემბერი, 1954) — იაპონელი მეწარმე. ცნობილია იმით, რომ პირველმა მიიღო ხელოვნური მარგალიტი, ზღვების მოლუსკებისაგან.

დაიბადა 1858 წელს იაპონიის სოფელ ოსატოში (ამჟამად ქალაქი ტობა, მიეს პრეფექტურა). 1893 წელს მიიღო ხელოვნური მარგალიტი, რომელზეც პატენტი 1896 წლის 27 იანვარს მოიპოვა.

გარდაიცვალა 96 წლის ასაკში 1954 წლის 21 სექტემბერს.
სრებრენიცა

სრებრენიცა — ქალაქი სერბთა რესპუბლიკაში (ბოსნია და ჰერცეგოვინა). სრებრენიცა მეშახტეების მცირე დასახლებული პუნქტია, რომლის მოსახლეობაა 2607 კაცი (2013).

მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე კრლევიცის ხეობაში. ზღვის დონიდან 448 მ. სარაევოდან 160 კმ-ში.

მოსახლეობა
2013 წლის აღწერით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 2607 კაცს, სრებრენიცის თემისა კი — 15 242 კაცს.

1991 წლის აღწერის მიხედვით:

ისტორია
ქალაქი მსოფლიოსთვის ცნობილი გახდა ბოსნიის ომის პერიოდში, როდესაც 1995 წლის 6 ივლისს ბოსნიელი სერბები რატკო მლადიჩის მეთაურობით შეიჭრნენ და ხუთ დღეში მთლიანად დაიკავეს მთელი სრებრენიცა. ქალაქიდან 30 000 ქალისა და ბავშვის დეპორტაცია მოხდა. საერთაშორისო ტრიბუნალმა ყოფილი იუგოსლავიის საკითხებზე და გაეროს საერთაშორისო სასამართლომ აღიარა, რომ 1995 წლის ივლისში 8 000 ბოსნიელი-მუსლიმი დაიღუპა მლატკო მლადიჩის ხელმძღვანელობით. სერბეთის მხარე სადავოს ხდის დაღუპულთა რაოდენობას.
ჰიუმაშაჰ სულთანი

ჰიუმაშაჰ ჰანიმ სულთანი ( დ. 1540, მანისა, ოსმალეთის იმპერია — გ. 1592, სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია) — შეჰზადე მეჰმედის და ესმეჰან ბაჰარნაზ სულთნის ერთადერთი შვილი. სულეიმან -ის და ჰიურემ სულთნის შვილიშვილი.

ბიოგრაფია
ჰიუმაშაჰ სულთანი დაიბადა 1540 წელს მანისაში. 1543 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ ჰუმაშაჰი სტამბოლში ბებიასთან, ჰიურემ სულთანთან გაგზავნეს.

პირველად ჰიუმაშაჰ სულთანი 1556 წელს დაქორწინდა მეჰმედ ფერჰათ-ფაშაზე. მისგან ეყოლა ოთხი ვაჟი და ხუთი ქალიშვილი. 1575 წელს მეჰმედ ფერჰათ-ფაშა გარდაიცვალა.

1581 წელს ჰუმაშაჰი მეორედ დაქორწინდა გაზი მეჰმედ-ფაშაზე. ჰუმაშაჰს მისგან ერთი ვაჟი ეყოლა.

მესამეჯერ ჰუმაშაჰი ლალა მუსტაფა-ფაშაზე დაქორწინდა. ამ ქორწინებიდან მათ ეყოლათ ვაჟი - სულთანზადე აბდულბაკი-ბეი..

ჰიუმაშაჰ ჰანიმ სულთანი გარდაიცვალა 1592 წელს სტამბოლში. დაკრძალულია შეჰზადეს მეჩეთში შეჰზადე მეჰმედის გვერდით..
ორჰან I

ორჰან (, ; დ. 1281 — გ. 1359) — ოსმალეთის იმპერიის სულთანი ოსმანების დინასტიიდან, ქვეყანას მართავდა 1326-1359 წლებში. 1327 წელს მისი მმართველობის პერიოდში მოჭრეს პირველი ოსმალური ვერცხლის ფული (აქჩე), ოსმანების ხელისუფლება ანატოლიაში კიდევ უფრი გაძლიერდა. მოხდა არმიის რეორგანიზაცია, მათი რიგები ქვეითი ჯარით შეივსო, რომლებსაც იანიჩარები უწოდეს. ორჰანის დროს მოეწყო ოსმალთა პირველი ლაშქრობა ევროპაში.
სრებრენიცის ხოცვა-ჟლეტა

სრებრენიცის ხოცვა-ჟლეტა — ერთ-ერთი ყველაზე სისხლიანი დაპირისპირება იუგოსლავიაში მიმდინარე სამოქალაქო ომების პერიოდში (ხორვატიისა და ბოსნიის ომები).

სრებრენიცის ანკლავი, რომელიც გაერომ 1993 წლის აპრილში გამოაცხადა „უსაფრთხოების ზონად“, 1995 წლის 11 ივლისს ბოსნიელმა სერბებმა აიღეს. საერთაშორისოდ აღიარებული ვერსიის თანახმად ბოსნიელმა სერბებმა 8000 ბოსნიელი-მუსლიმი მამაკაცი მოკლეს, რომელთა ასაკი 13-დან 77 წლამდე მერყეობდა.

2007 წელს საერთაშორისო სასამართლომ ამ ფაქტს გენოციდის კვალიფიკაცია მიანიჭა, ხოლო 2009 წლის იანვარში ევროპის პარლამენტმა 11 ივლისი „სრებრენიცის გენოციდის ხსოვნის დღედ“ გამოაცხადა.