iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
უკანუბნის კოშკი

უკანუბნის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ უკანუბანში. აგებულია საუკუნეში.

ციხეში ჩართული დიდი, მასიური კოშკი ზურგიანია. ექვსსართულიან კოშკს ორი-სამი მეტრის სისქის კედლები აქვს. კოშკის ექვსივე სართული შიგნითა მოცულობა გარეთა ფორმებს იმეორებს. მისი ქვედა ნაწილი ყრუა, ერთადერთი კარი მოთავსებულია პირველ სართულზე ოთხი მეტრის სიმაღლეზე. ასე მაღლა მოწყობილ კარზე მიდგმული იყო ხის გადასატანი კიბე. კოშკი სამი მხრიდან ყრუა. სარკმლები და კარი განლაგებულია მდინარისაკენ მიქცეულ სწორ კედელში. არც კოშკის ხის სართულშუა ბანური გადახურვა შემორჩენილა. კოშკს თავდაცვითი ელემენტები არ გააჩნია. შესაძლოა, იგი მშვიდობიან დროს საცხოვრებლად იყო გამოყენებული, ან მხოლოდ მტრის შემოსევის დროს შედიოდნენ შიგ. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში წყალსა და სანოვაგეს, ალბათ, პირველი სართულის იატაკ ქვეშ უჯრედებად დაყოფილ სარდაფში ინახავდნენ.
ახალგორის წმინდა გიორგის ეკლესია

ახალგორის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს ახალგორის აღმოსავლეთით 2,5–3 კილომეტრზე, ნასოფლარ „ფიჭვნარის“ თავზე, ტყეში. ეკლესია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა ნაგები. წყობა ქვედა რიგებში ქაოტურია, ჭარბობს დიდი ზომის ქვა. ძეგლი წარმოადგენს მცირე ზომის ცალნავიან დარბაზულ ეკლესიას. აბსიდის მოხაზულობა ასიმეტრიულია და კოლოფისებრს უახლოვდება. აფსიდში ორი სიმეტრიული ნიშაა, ხოლო შუაში გაჭრილია სარკმელი. დარბაზი საკურთხევლისაგან გამოყოფილია მცირე მხრებით. სატრიუმფო თაღი შეისრული ფორმისაა. ჩრდილოეთის კედელში შეიმჩნევა კანკელის ჰორიზონტალური ძელის ბუდე. შესასვლელი სამხრეთიდან ყოფილა. ფასადებზე საპირე ქვები ნაწილობრივ ჩამოცვენილია. ეკლესია გარშემოვლებულია დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ წაგრძელებული, ოვალური გეგმის გალავნით, რომელიც რიყის ლოდებითაა ნაგები. გალავნის დასავლეთ ნაწილში შეიმჩნევა სათავსების კვალი, რომელთა გეგმა ამჟამად არ იკითხება. ძეგლი დაზიანებულია. ჩრდილოეთის კედელი და კამარა ჩამოქცეულია, შემორჩენილია საკურთხევლის ნაწილი კონქითურთ, მორღვეულია აღმოსავლეთის სარკმლის საპირე ქვა.
ქურთის მეორე ნაეკლესიარი

ქურთის მეორე ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქურთაში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ მეტეხის მიდამოებში მდებარე ეკლესიიდან შემორჩენილია მხოლოდ საძირკველი და ჩრდილოეთი კედლის მცირე ნაწილი. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ადგილობრივი წარმოშობის, დიდი ზომის ქვები. გეგმის წაკითხვა სპეციალური გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია.
თოხთის ღვთისმშობლის ნაეკლესიარი

თოხთის ღვთისმშობლის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხთაში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნანგრევებად ქცეული ეკლესიიდან შემორჩენილია საძირკვლის ფრაგმენტები. სამშენებლო ქვა ადგილობრივი წარმოშობისაა და ფლეთილია. ნაგებობის ღერძი ვითარდება აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ.
ძეგლის დათარიღება და აზომვა გათხრა-გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია.
საქორეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

საქორეთის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელი ლარგვისის მახლობად, საქორეთის ნასოფლარზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია.
დარბაზული ეკლესია გეგმით მართკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს ასიმეტრიული ფორმის აბსიდი, რომლის ცენტრში არქიტრავული სარკმელია. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას.
ეკლესიის კამარა და კონქი ოდნავ შებრტყელებულია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა.
ეკლესიას დასავლეთიდან მცირე სამლოცველო აქვს მიშენებული. აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილია შეისრული ნიშა. მის ქვეშ ტრაპეზის ქვა დგას. მინაშენს დასავლეთით სწორკუთხა სარკმელი, ხოლო სამხრეთით არქიტრავული შესასვლელი აქვს. მინაშენის გადახურვა მთლიანად ჩამოქცეულია.
ჩიგოიანის პირველი ეკლესია

ჩიგოიანის პირველი ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

მთაზე მდებარე ეკლესიიდან შემორჩენილია აღმოსავლეთი, ჩრდილოეთი და დასავლეთი კედლები. სამხრეთი კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფიქალი, რომელიც შემდეგ შელესილი იყო. მარკანტული ნაწილები შირიმისაა. დარბაზი გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა. სწორკუთხა საკურთხევლში გაჭრილია მაღალი, შიგნით არქიტრავული, გარეთ თაღოვანი, საფეხურებიანი სარკმელი. სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა მოთავსებული. ჩრდილოეთ კედელში ორი მცირე ზომის ნიშაა, ერთიც დასავლეთ კედელშია. ეკლესიაში მიწის დონე საგრძნობლად არის აწეული, კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლებზე შემორჩენილია ნალესობის კვალი. აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ ფასადებზე შემორჩენილია შირიმის ქვის კარნიზი. აღმოსავლეთ ფრონტონის კარნიზის ქვაზე ჯვრებია გამოსახული. ეკლესიაში დევს დამუშავებული სათაურის ქვა. შესაძლოა ქვა სამხრეთი სარკმლისა იყოს.
უკანუბნის ციხის ეკლესია

უკანუბნის ციხის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ უკანუბანში. აგებულია საუკუნეში.

უკანუბნის ციხი კარის ეკლესია ნაგებია, ადგილობრივი ქვით. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. სარკმელი საფეხურიანია და გარეთ ვიწროვდება. მისძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აღმოსავლეთით და სამხრეთით თითო თაღოვანი ნიშაა. სფერულ კონქზე გადასვლა ხდება ტრომპების საშუალებით. სატრიუმფო თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. აბსიდის იატაკი სამი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკთან შედარებით. საკურთხევლის წინმაღალი ბუნის ქვა დგას. ქვის სამ მხარეს მოწყობილია თაღოვანი ნიშები. ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი იმ პოსტებს ეყრდნობა. დასავლეთი თაღი კრონშტეინებსე ბჯინება. დასავლეთის მაღალი და საფეხურებიანი სარკმელი შიგნით არქიტრავული, ხოლო გარეთ თაღოვანია. ამავე კედელში ერთი თაღოვანი ნიშაა. ეკლესიის ჩრდილოეთის და დასავლეთის კედელს ერთ საფეხურიანი ხარისხი შემოუყვება. სამხრეთის ერთადერთ არქიტრავულ შესასვლელს ნაოთხალები აქვს. კარისთავზე ლუნეტია ამოშენებული. ეკლესიის კედლები შელესილი იყო მოსახატად, თუმცა მოხატულობის კვალი არჩანს. იატაკი მიწაყრილია. ეკლესიას სამხრეთიდან გრძელი კარიბჭე აქვს, რომლის მხოლოდ დასავლეთი კედლის მცირე ნაწილია შემორჩენილი. ეკლესიის კარნიზი მარტივ პროფილიანია. გადახურვა ორ ქანობიანია. საბურავად გამოყენებულია ფიქალი. ციხე სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. კედლები შემორჩენილია 2-2,5 მეტრის სიმაღლეზე. ციხეში შესასვლელი ჩრდილოეთ კედელშია გაჭრილი. იგი გარეთ არქიტრავული, შიგნით კი თაღოვანია.
პავლიანთკარის კოშკი

პავლიანთკარის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ პავლიანთკარში. აგებულია საუკუნის მეორე-ნახევარში — საუკუნის დასაწყისში.

ხუთსართულიანი, გეგმით ოთხკუთხა კოშკი დგას შუა სოფელში, ქარჩოხის ხეობაში. ძეგლი სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები.

არქიტრავული შესასვლელი გაჭრილია მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში. კარი ნაოთხალია.

პირველი სართულის სამ კედელში ოთხი სათოფურია. მეორე სართულზე კარის გარდა ყველა კედელში თითო სათოფურია, ხოლო მესამეზე ყველაზე მეტია. მეოთხეზე სამი სათოფური და ერთი სარკმელია. მეხუთე კი მოქცეულია ორფერდა სახურავქვეშ და ვიწრო კედლებში თითო პატარა სარკმელი აქვს. სართულ შუა ხის გადახურვა ნაწილობრივ შემორჩენილია. კოშკს ადგილობრივმა მოსახლეობამ მიაშენა ხის ფარდულები, რაც ძეგლს ამახინჯებს.
დადიანეთის წმინდა გიორგის სამონასტრო კომპლექსი

დადიანეთის წმინდა გიორგის სამონასტრო კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში.

კომპლექსი მოიცავს დიდ ტერიტორიას და შედგება შემდეგი ნაგებობებისგან: ეკლესია, სამრეკლო, სასახლის ნანგრევი, სენაკები და გალავანი.

ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის, უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. საფასადო წყობა სწორხაზოვანია.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია შეისრულთაღიანი, მაღალი სარკმელი - საფეხურებით. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა, რომელიც შედგება შეწყვილებული თაღედისაგან, რომლებიც მრგვალ სვეტებს ეყრდნობა. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. კონქი სფერულია, სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებში იძირება. მხრებში შემორჩენილია კანკელის ბუდეები.

ეკლესიის გრძივი კედლები პილასტრებით ორ არათანაბარ მონაკვეთად იყოფა. ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი პილასტრების მარტივპროფილიან კაპიტელებს ეყრდნობა. დასავლეთის თაღი კრონშტეინებს ებჯინება. გრძივი კედლები დანაწევრებულია შეისრული თაღედით. დარბაზს სამივე მხარეს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს.

ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის და დასავლეთის შეისრულთაღიანი, ხოლო სამხრეთის სწორკუთხა სარკმლებით.

ჩრდილოეთი შესასვლელი არქიტრავულია, კარი ნაოთხალია. ინტერიერში შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. ფრესკების დიდი ნაწილი ჩამორეცხილია.

ჩრდილოეთიდან ეკლესიას გეგმით, ორი სათავსისაგან შემდგარი სწორკუთხა მინაშენი აქვს, რომლებიც ერთმანეთს არქიტრავული შესასვლელით უკავშირდება. მინაშენს აღმოსავლეთით და დასავლეთით სწორკუთხა სარკმლები აქვს. ნაოთხალი კარი ჩრდილოეთ კედელშია გაჭრილი.

ეკლესიას სადა ფასადები აქვს, კარნიზი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია დიდი ზომის ფიქალი, რომელიც ამჟამად მრავალ ადგილასაა ჩამოცვენილი.

ეკლესიის ჩრდილოეთით 10 მეტრში, ორი სართულის დონეზე შემორჩენილია სასახლის ნანგრევი; ნაგებობა დიდი დარბაზისაგან შედგება. პირველი სართულის ოთხივე კედელში მოწყობილია ნიშები. მოჩანს სართულშუა გადახურვის კოჭის ბუდეები. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია უხეშად თლილი ქვა.

ეკლესიიდან სამხრეთ-დასავლეთით 5 მეტრში დგას მაღალი სამრეკლო, მისი პირველი სართული მთლიანად ამოვსებულია თავისივე ჩამონაშალი ქვით. მეორე სართულიდან შემორჩენილია ორი მასიური ოთხკუთხა სვეტი.

ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით ნაგებობის ნანგრევია, რომელსაც აღმოსავლეთით ნახევარწრიული მოხაზულობა აქვს. შესაძლოა ნაგებობა ეკლესია ყოფილიყო.

კომპლექსს გარშემო მაღალი გალავანი შემოუყვება. გალავანს შესასვლელი აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში აქვს. აქედან დასავლეთის კედელს თავისი კარიბჭე ჰქონდა. კარიბჭიდან მცირე ნაწილია გადარჩენილი.

კომპლექსის ღერძი ვითარდება სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ.
ლარგვისის ამაღლების ეკლესია

ლარგვისის ამაღლების ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელი ლარგვისის მიდამოებში, საქორეთის ნასოფლარზე. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის სხვადასხვა ზომის ქვითაა ნაგები.
დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა.
სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში გაჭრილია არქიტრავული კარი. ამავე კედელში სარკმლის კვალია.
ეკლესიას სამხრეთიდან თანადროული მინაშენი აქვს, კედლების სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს.
დაზიანებულია ძეგლის კამარა, კონქი ჩამოქცეულია, კედლები დეფორმირებულია. ინტერიერი ამოვსებულია ქვით. ძეგლის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია.
ახალგორის კვირაცხოვლის ეკლესია

ახალგორის კვირაცხოვლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნანგრევებად ქცეული, მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია მდებარეობს ახალგორის აღმოსავლეთით 2,5-3 კმ. ნასოფლარ „ფიჭვნარის“ თავზე ჩრდილოეთის მიმართულებით. შემორჩა მისი ჩრდილოეთი კედელი კამარის ქუსლის დონეზე და აღმოსავლეთი კედელი სარკმლით, აფსიდის კონქის გარეშე. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია საშუალო ზომის რიყის ქვა. ეკლესიის ჩრდილოეთით გალავნის კედლის ფრაგმენტებია შემორჩენილი.
თოხთის კვირაცხოვლის ნაეკლესიარი

თოხთის კვირაცხოვლის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხთაში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესიიდან შემორჩენილია სამხრეთი და აღმოსავლეთი კედლების მცირე ფრაგმენტი. ადგილობრივი წარმოშობის ქვა ფლეთილია.
სპეციალური გათხრა-გაწმენდის გარეშე, ძეგლის აზომვა და დათარიღება შეუძლებელია.
დორეთკარის წმინდა გიორგის ეკლესია

დორეთკარის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დორეთკარში, ჭურთის ხეობაში. აგებულია გარდამავალ ხანაში

ეკლესია სამხრეთის მოკლე მინაშენით ადგილობრივი წარმოშობის დიდი ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ღრმა აბსიდი ოდნავ შებრტყელებულია. მის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა. აბსიდის ჩრდილოეთით ერთი, ხოლო სამხრეთით ორი სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი. სამხრეთის ერთ-ერთი ნიშა სამალავს წარმოადგენს. საკურთხეველს ხარისხი შემოუყვება. ოდნავ შებრტყელებული კონქი გადაყვანილია ქვის რადიალური რიგებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა.

ეკლესიის გრძივ კედლებზე შემორჩენილია იმპოსტები. სარკმლები მოთავსებულია სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში, აქედან დასავლეთისა თაღოვანია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედელშია, კარი ნაოთხალია. ინტერიერში შემორჩენილია ნალესობის კვალი. ეკლესიის სამხრეთი მინაშენის კედლების სიმაღლე 1-1,5 მეტრს აღწევს. არქიტრავული შესასვლელი აღმოსავლეთ კედელშია გაჭრილი. ფასადები სადაა, კარნიზი მარტივპროფილიანია. სახურავად გამოყენებულია ფიქალი.
ჩიგოიანის ბერციხის კომპლექსი

ჩიგოიანის ბერციხის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია ადრე შუა საუკუნეებში.

ბერციხის ანსამბლი მდებარეობს მდ. ქსნის სათავეებთან, ჟამურის ხეობაში მჟავე წყლების თავზე, კლდოვან სერზე. ციხისათვის შეურჩევიათ ორ მდინარეს შორის მოქცეული მაღალი კლდოვანი პლატო. მისასვლელად ისედაც ძნელი იყო და აღმოსავლეთიდან კლდეკარის გაჭრით, კიდევ უფრო მიუვალი გაუხდიათ. აქ მდგარი ნაგებობებიდან ყველა დანგრეულია და თავდაპირველი სახის აღდგენა შეუძლებელია. ციხის ღერძის მიმართულება ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ ვითარდება. ამავე მიმართულებით რელიეფი ზევით იწევს. ხელოვნური გალავანი თითქმის არ არის გამოყენებული. ციტადელი ციხის ღერძზე ჩაწეულია სამხრეთით და წარმოადგენს ორსართულიან ნაგებობას. მეორე სართულის დონეზე ეკლესიაა. დარბაზული ეკლესიიდან შემორჩენილია სამხრეთი და აღმოსავლეთი ნაწილები. საკურთხევლის მოხაზულობა ცვალებადია; ძირს ის 1,5 მ სიმაღლემდეა, ზევით კი კუთხეებზე გადებული ქვების მეშვეობით გადადის კოლოფა მოხაზულობაზე. აბსიდის სამხრეთ მხარეს მოხატულობის ძალიან მცირე ფრაგმენტებია. აღმოსავლეთი სარკმელი საკმაოდ მაღალია, მისი რაფა საფეხურისებრად ჩამოდის ძირს. კუთხეებში თითო ნიშაა. სამხრეთ კედელზე შემორჩენილია პილასტრის მცირე ნაწილი, გვერდით შესასვლელია, ღია ლუნეტით. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია თითქმის დაუმუშავებელი ქვა. ციხის ნანგრევებში გამოირჩევა კიდევ ზურგიანი კოშკი, რომლის პირველი სართული მაღლა იწყება. ამ სართულს მხოლოდ კარი აქვს ბრტყელ მხარეს. სამხრეთის მიმართულებით მდგარი ცილინდრული კოშკი საუკუნისა უნდა იყოს.
ქვემო ალევის ღვთისმშობლის ეკლესია

ქვემო ალევის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ალევში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

სასაფლაოს ტერიტორიაზე მდებარე ეკლესია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. შესასვლელი თაღი შირიმითაა გადაყვანილი.
დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. სფერული კონქი გადაყვანილია ქვის რადიალური რიგებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. ეკლესიის დარბაზს ხარისხი გასდევს. სამხრეთი შესასვლელი შიგნით არქიტრავული - გარეთ თაღოვანია. კარი ნაოთხალია. დასავლეთ კედელში სარკმელია გაჭრილი. ინტერიერში შირიმის სამიბუნის ქვა დგას.
ყანჩავეთის ეკლესია

ყანჩავეთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყანჩავეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, რომელიც შემდეგ შელესილი იყო. კუთხეებში გამოყენებულია ქართული აგური. დარბაზული ეკლესია გეგმით წაგრძელებული სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით ორ ნაწილად იყოფა. ნახევარცილინდრული კამარის დასავლეთის საბჯენი თაღი პილასტრებს ეყრდნობა, ხოლო ცენტრალური თაღი კედლის წყობაში იძირება.

დასავლეთი შესასვლელი თაღოვანია, ხოლო სამხრეთისა — არქიტრავული. დარბაზი განათებულია სამხრეთის ორი თაღოვანი და ერთი სწორკუთხა სარკმლით.
ეკლესიის კარნიზი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია კრამიტი. სამხრეთიდან შეიმჩნევა მინაშენის კვალი. ფასადებზე ნალესობა მრავალ ადგილას ჩამოცვენილია. კედლები დაბზარულია. კარ-სარკმლები დაზიანებული.
დადიანეთის ზურგიანი კოშკი

დადიანეთის ზურგიანი კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში. აგებულია - საუკუნეებში.

მდ. დადიანურას მარჯვენა ნაპირზე გაშენებულ კოშკს, სტრატეგიულად მომგებიანი პოზიცია უჭირავს.

აქედან კარგად მოჩანს ახლომდებარე სოფლები და გზები. კოშკს ზურგი ჩრდილოეთით აქვს მიმართული, სამხრეთი მხარე კი ხევისკენ არის მოქცეული. ნაგებობა შემორჩენილია ხუთი სართულის დონეზე.

არქიტრავული შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. შესასვლელის ღერძზე ყველა სართულში სათოფურია მოწყობილი. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია უხეშად დამუშავებული, ადგილობრივი წარმოშობის ქვა.

ზემო სართულის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. გარშემო მიწის დონე აწეულია.
ლარგვისის ეკლესიის ნანგრევი

ლარგვისის ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელი ლარგვისის მიდამოებში. აგებულია გარდამავალ შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ საქორეთის დასავლეთით 2 კმ-ში, მთის სერზე, ძველი სამარხილე გზის მახლობლად, არის ეკლესიის ნანგრევი. ირგვლივ წიფლისა და რცხილის ტყეა, ურევია მუხაც.
საყდრის კედლები შემორჩენილია დაახლოებით 1,5 მეტრამდე, წყობაში ერთმანეთს ენაცვლება დიდი და მცირე ზომის დახავსებული, უხეშად თლილი, ზოგჯერ უფორმო კლდოვანი ქვები. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. სწორკუთხა საკურთხევლის სატრაპეზო ქვა კედლის წყობაშია ჩაშენებული. სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ ნაპირში მცირე ზომის, გეგმაში სწორკუთხა, ნიშაა.
აბრამიანის წმინდა გიორგის ეკლესია

აბრამიანის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დორეთკარის მიდამოებში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნანგრევებად ქცეული მცირე ზომის დარბაზული ეკლესის სამშენებლო მასალადგამოყენებულია ადგილობრივი ჯიშის ფლეთილი ქვა. გეგმით სწორკუთხა ნაგებობა
აღმოსავლეთიდან დასრულებულია ასეთივე სწორკუთხა საკურთხევლით. უკეთესად შემორჩენილ დასავლეთ კედელში ერთი სარკმელი და კარია.

ეკლესიის ირგვლივ სასაფლაოა. შემორჩენილია საუკუნის საფლავის ქვებიც. უფრო ხშირად გვხვდება ილურიძეების გვარი.
ქვემო ალევის მიქელ-გაბრიელის კომპლექსი

ქვემო ალევის მიქელ-გაბრიელის კომპლექსი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ალევში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

მდ. ალეურას მარჯვენა ნაპირზე, მაღალი მთის ფერდობზე შემორჩენილია ეკლესიისა და სხვა ნაგებობათა ფრაგმენტები. ეკლესია მთლიანად ჩახერგილია დიდი ზომის ჩამონაშალი ქვებით, რაც ართულებს მის აზომვას. ქვა უხეშადაა თლილი. გარშემო მიწის დონე აწეულია. ტერიტორია მოფენილია ნაყარი ქვით. ამოსულია დიდი ზომის ხეები.
თოგოიანის კოშკი

თოგოიანის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გარდამავალ შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარი თოგოიანი მდებარეობს მაღალი მთის სერზე, მდ. ქსნის მარჯვენა ნაპირას. მისი განაშენიანების ჯგუფები ძირითადად სერს მიუყვება. კარგად ჩანს გეგმარება. სახლების კედლები საკმაოდ კარგად არის შემორჩენილი. ნასოფლარის თავზე ზურგიანი კოშკია. იგი სწორი პირით მდინარე ქსანს გადმოსცქერის. მისი დიდი ნაწილი ჩამოქცეულია. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია უხეშად დამუშავებული, სხვადასხვა ზომისა და ფორმის დიდი ქვები. ალაგ-ალაგ წყობაში მცირე ზომის ქვაცაა დატანებული.
ველურის კოშკი

ველურის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ველურაში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სამხრეთ-აღმოსავლეთით 3-4 კმ. ტყიანი გორის წვერზე მდებარე ძეგლი საშუალო ზომის რიყის ქვითაა ნაგები, რომელიც თავისი გეგმით ზურგიან კოშკთა ტიპს განეკუთვნება. მისი სამხრეთი კედელი მთლიანად ხევშია ჩაქცეული, თუმცა ეს გარემოება ხელს არ გვიშლის ნაგებობის თავდაპირველი სახის აღდგენაში. გადარჩენილი კედლების წყობაში არსებული კოჭის სამაგრი ბუდეები მიგვანიშნებს, რომ კოშკი ხუთსართულიანი უნდა ყოფილიყო. პირველი სართული ამოვსებულია ქვებით და მცენარეებით.

მეორე სართული დღესდღეობით პირველ სართულს წარმოადგენს. დასავლეთის კედელში ვერტიკალურად ჩაჭრილი ქვის წყობა მიგვანიშნებს კარის არსებობას. ამავე სართულზე ჩრდილოეთი კედლის წყობა გარღვეულია ოვალურად დაახლოებით მეტრნახევარი დიამეტრით. საფიქრებელია, რომ ეს გვიანდელიღიობი განგრეულია და თავდაპირველ გეგმას არ შეესაბამება. აღმოსავლეთ კედელში სამი სარკმელია გაჭრილი — ორი მესამე სართულზე, ერთი კი — მეოთხეზე.

მეხუთე სართული თითქმის დანგრეულია.
ხადის ციხე

ხადის ციხე — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყანჩავეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ვახუშტის მიხედვით:

სოფლიდან დასავლეთით 1 კმ-ზე მდებარე ციხე სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ციხის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში კოშკია, რომელიც შემორჩენილია ოთხი სართულის დონეზე. კოშკის ჩრდილოეთი და დასავლეთი კედლებში თაღოვანი ნიშებია — სათოფურებითურთ, რომელთაგან ერთი ჩრდილოეთითაა, ხოლო სამი დასავლეთით. კოშკის აღმოსავლეთით ორი სათავსია, რომლებიც გვერდიგვერდაა განლაგებული. პირველი სართული ამოვსებულია მიწით და ქვით. სათავსები ერთმანეთს უკავშირდება თაღოვანი გასასვლელით, რომელიც ამჟამად ჩამონგრეულია.

აღმოსავლეთ სათავსში, ჩრდილოეთით გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. აღმოსავლეთით სამი ნიშია, თითო-თითო სათოფურით. მთლიანობაში ციხე დანაწევრებულია პატარ-პატარა სათავსებით, რომელთა გეგმები ძნელად იკითხება.
წითელი ხატის ნიში

წითელი ხატის ნიში — არქეოლოგიური ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში. აგებულია - საუკუნეებში.

ძეგლი შეიძლება დაკავშირებული იყოს „წითელი ხატის“ ორ ეკლესიასთან, რომლებიც ქსნის სათავესთან მდებარეობს. ახალგორიდან ჩრდილო-დასავლეთით 2 კმ, ნასოფლარების — ფიჭვნარისა და კოდის გამყოფ ქედზე დგას მცირე ზომის ნიში  (60 სმ 30 სმ). მსხლისებრი მოყვანილობის ქვის ფილაზე ამოკაწრულია მხედრული წარწერა ოთხ სტრიქონად, რომელიც ასე იკითხება: „ეს ნიშია წითელი ხატის ნიშის შაგვეწიოს“.
აბრამიანის წმინდა გიორგის ნაეკლესიარი

აბრამიანის წმინდა გიორგის ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დორეთკარის მიდამოებში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

მცირე დარბაზული ნაეკლესიარი ნასოფლარ ლევანაანთ კარში მდებარეობს. ძეგლი გაღმა გადაჰყურებს სოფელ მეწყერს. ნაშენია ადგილობრივი ჯიშის ფლეთილი ქვით. ეკლესიიდან შემორჩენილია სწორკუთხა საკურთხეველი ცენტრში სარკმლით. წყობა დეფორმირებულია და კედლები გარედან გადახსნილია. სამხრეთით იკითხება მინაშენის კარიბჭის კვალი.
ახმაჯის ღვთისმშობლის ეკლესია

ახმაჯის ღვთისმშობლის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოდელ ახმაჯში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს ნახევარწრიული, შვერილი აბსიდი, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა. აბსიდის ჩრდილოეთ მხარეს ერთი თაღოვანი ნიშია. კონქი სფერულია. აბსიდის იატაკი მოპირკეთებულია ოთხკუთხა ქვის ფილებით. საკურთხევლის წინ ერთსაფეხურიანი სოლეაა.

ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრული ფორმისაა. დასავლეთის საბრჯენი თაღი კუთხის პილასტრს ეყრდნობა. დარბაზი განათებულია ჩრდილოეთის თაღოვანი სარკმლით. ამავე კედელშია გაჭრილი არქიტრავული შესასვლელი, რომლის თავზე ჩასმულ ფილაზე ტოლმკლავა ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ეკლესიას დასავლეთიდან მიშენებული აქვს სამრეკლო. სამრეკლოს პირველი სართული წარმოადგენს ოთხკუთხა მასიური სვეტებით გახსნილ სივრცეს. მისი ნახევარწრიული თაღები მრგვალ სვეტებს ეყრდნობა. თაღები და სვეტები შირიმის ქვითაა ამოყვანილი. ეკლესიის შელესილი ფასადები დაზიანებულია. კარნიზი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია კრამიტი, რომელიც ბევრგან აყრილია.
ქვემო ალევის წმინდა მარინეს ეკლესიის ნანგრევი

ქვემო ალევის წმინდა მარინეს ეკლესიის ნანგრევი — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ალევში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

მდ. ალეურას მარჯვენა ნაპირზე, მაღალი მთის უკანა ყელზე მდებარეობს დარბაზული, სწორკუთხა საკურთხევლიანი ეკლესია. ძეგლის ხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. სწორკუთხა ნაგებობის კედლები შემორჩენილია 2 მეტრის სიმაღლეზე, აქედან აღმოსავლეთისა თითქმის ჩამონგრეულია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა, ეკლესია მთლიანად დეფორმირებულია და დანგრევის პირასაა მისული.