კაკავა

კაკავა — თურქეთში მცხოვრები ბოშების დღესასწაული. მისი წარმოშობის ადგილი თურქეთის აღმოსავლეთი თრაკიაა.

ტრადიცია
ბოშური ფოლკლორის თანახმად, უკვდავია რწმენა იმაზე, რომ ერთ დღეს მხსნელი სახელად ბაბა ფინგო მოვა და მათ გაათავისუფლებს. მიიჩნევა, რომ იგი იყო ძველი ეგვიპტის არმიის მეთაური.

მიუხედავად იმისა, რომ თურქეთში მცხოვრები ბოშები ოფიციალურად მუსულმანები არიან, კაკავა — როგორც ისლამამდელი ტრადიცია — შემონახულია აღმოსავლეთ თრაკიაში. დღესასწაული აღინიშნება 5–6 მაისს ედირნეში დიდი დღესასწაულით და იზიდავს უცხოელ სტუმრებსაც. დღესასწაულის ძირითადი იდეა უკავშირდება რწმენას, რომ მხსნელი ბაბა ფინგო ოდესღაც მოსესთან და ებრაელებთან ერთად ბოშებს ეგვიპტიდან გამოიყვანს — რაც დაკავშირებულია ლეგენდარულ ეგზოდუსთან და ერევ რავის თეზასთან.

თურქი ბოშები 5–6 მაისის ღამეს მიდიან ტუნჯას მდინარის ნაპირზე, რომელიც მიჩნეულია „განსხვავების დღის“ ადგილად. ისინი მდინარეში ანთებენ სანთლებს და იბანენ ხელებს, სახესა და ფეხებს — სასწაულებრივი გათავისუფლების დღის ხსოვნის ნიშნად. მთავარი სიხარულის წყარო რწმენაა ბაბა ფინგოს უკვდავებაზე. თურქულ ენაში გავრცელებულია ფრაზა: „ , “ („ბაბა ფინგო მოვა — ყველა ჭირი დამთავრდება“). სწორედ ამ რწმენის საფუძველზე დღესასწაულს თან ახლავს გაუჩერებელი გართობა.

კაკავა თურქეთში
თურქეთის დასავლეთ ქალაქებში — ედირნესა და ქირკლარელიში — კაკავა აღინიშნება დიდი სიხარულით. თანამედროვე პირობებში, ედირნეში კაკავას დღესასწაული უკვე იქცა საერთაშორისო ფესტივალად, რომელსაც მხარს უჭერენ ქალაქის გუბერნატორი და მერი. ფესტივალის ოფიციალური ნაწილი იმართება სარაიიჩში — იმავე ტერიტორიაზე, სადაც ყოველწლიურად ტარდება ტრადიციული ქირქპინარის ზეთის ჭიდაობა.

საღამოს ანთებენ კოცონს და მასზე ხტებიან. მიმდინარეობს მუსიკალური წარმოდგენები და მუცლის ცეკვა. ოფიციალური ნაწილი სრულდება დაახლოებით 5000 მონაწილეზე პილავის დარიგებით.

შემდეგი დღე იწყება ადრე დილით ტუნჯას ნაპირას სამახსოვრო რიტუალებით.

კაკავას ფსიქო-სოციალური ფუნქცია თანამედროვე ბოშურ საზოგადოებებში
კაკავა, როგორც დღესასწაული, რომელიც ბოშურ მეხსიერებაში განსახიერებულია როგორც გათავისუფლების, მხსნელის მოლოდინისა და კოლექტიური რწმენის დღესასწაული, თანამედროვე პირობებში ასრულებს ფსიქო-სოციალური სტაბილურობის მნიშვნელოვან ფუნქციას. ბოშურ თემებში, რომლებიც დღემდე ხშირად განიცდიან სოციალურ მარგინალიზაციას, ეკონომიკურ გაუცხოებასა და ეთნიკურ დისკრიმინაციას, კაკავა მოქმედებს როგორც სიმბოლური დაცვითი მექანიზმი, რომელიც აერთიანებს ჯგუფურ იდენტობას და ამცირებს კოლექტიური დაუცველობის განცდას.

ცეცხლზე გადახტომა, ტუნჯას მდინარეში განბანვის რიტუალი და ბაბა ფინგოს მოლოდინი ქმნის ერთგვარ რიტუალურ წრეს, რომელიც იძლევა კათარზისის შესაძლებლობას — გარე სამყაროსთან დაპირისპირების პირობებში. ფსიქოლოგიური თვალსაზრისით, ეს წარმოადგენს კოლექტიური ტრავმის შერბილების მოდელს, რომელშიც რიტუალის მონაწილეები საკუთარ მენტალურ დაძაბულობას კულტურულ ფორმებში გარდაქმნიან.

კაკავას დღე, გარდა მორალურ-მითოლოგიური ღირებულებების მატარებლობისა, პარადოქსულად გადაქცეულია ერთგვარად შემოსავლის გენერირების წყაროდაც — განსაკუთრებით ედირნეში, სადაც ფესტივალს ყოველწლიურად ათასობით ტურისტი ესწრება. შედეგად, დღესასწაულს უკვე არა მხოლოდ რელიგიური ან ეთნოკულტურული, არამედ ეკონომიკური და ქალაქმცოდნეობითი დატვირთვაც ენიჭება. ბოშური ხელოვნება, მუცლის ცეკვა, მუსიკა და სამზარეულო წარმოდგენილია, როგორც კულტურული კაპიტალი, რომელსაც მოაქვს სარგებელი არა მხოლოდ თემისთვის, არამედ მთლიანად ქალაქისთვისაც.

ასე, კაკავა აღარ არის მხოლოდ წინაპართა მეხსიერებაზე დაფუძნებული რიტუალი — იგი თანადროულ პირობებში იქცა ერთგვარ „საზოგადოებრივ თეატრად“, რომელშიც მონაწილეები ერთდროულად არიან მსახიობებიც და მაყურებლებიც. ამგვარი დინამიკა აძლიერებს კულტურულ თვითდამკვიდრებას და ბოშური იდენტობის შემდგომ შინაარსობრივ განვითარებას.

საბჭოთა და პოსტკომუნისტური მეხსიერება კაკავას აღქმაში
მიუხედავად იმისა, რომ კაკავა სტრუქტურულად ეკუთვნის ბოშურ ფოლკლორულ და ეთნორელიგიურ სივრცეს, მის თანამედროვე სახეს მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა პოსტკომუნისტურმა მეხსიერებამ და საბჭოთა ეპოქაში ჩამოყალიბებულმა სოციალური სივრცეების სტანდარტიზაციამ. საუკუნეს სოციალისტური რეჟიმების დროს, ბოშების რიტუალური პრაქტიკები ან გაუქმდა, ან გადატანილ იქნა „ფოლკლორული შოუს“ ჩარჩოებში — შედეგად, ამ ტრადიციების ემოციური და კულტურული ღირებულება მნიშვნელოვნად დაიკარგა.

თურქეთში მცხოვრები თურქი ბოშები — რომელთა დიდი ნაწილი აღმოსავლეთ ევროპიდან ემიგრირებულ წინაპრებს წარმოადგენს — ამ მეხსიერებას ნაწილობრივ განიცდიან. კაკავას რიტუალებში ცხადად იკვეთება მცდელობა მეხსიერებითი წყვეტის შევსებისა და რეპრესირებული იდენტობის აღდგენისაკენ. განსაკუთრებით ედირნესა და ქირკლარელიში ჩატარებული კაკავას ფესტივალები მიზნად ისახავს არა მხოლოდ მხსნელის მითოლოგიის გადმოცემას, არამედ ბავშვებსა და ახალგაზრდებს შორის კოლექტიური მეხსიერების გენერაციას.

ცეცხლზე ხტომისა და მდინარეში განბანვის აქტები, რომელთაც საბჭოთა ეპოქაში აკრძალული ან დევნილი რიტუალების ფორმა ჰქონდათ, კაკავაში გადაკეთებულია როგორც „კულტურული რეაბილიტაციის“ ნაწილი. ეს პროცესები აშკარად ასახავს კოლექტიური მეხსიერების თეორიულ მატრიცას, რომლის თანახმად, წარსულის უარყოფილი კომპონენტები თანამედროვე რეალობაში რიტუალის, სიმბოლოს ან ზღაპრის სახით ბრუნდებიან.

ასე, კაკავა მხოლოდ ადგილობრივი რელიგიური ტრადიცია კი არ არის, არამედ პოსტკოლონიალურ და პოსტსოციალისტურ სივრცეში დაბადებული დღესასწაულია, რომელიც წარმოაჩენს ბოშების მიერ თვითიდენტობის გადამუშავების მცდელობას — იმ პირობებში, სადაც სახელმწიფოებრივი წარსული მათ ეთნიკურ რიტუალებს ღიად ან ფარულად ეწინააღმდეგებოდა.