iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
შირბახტისებრნი

შირბახტისებრნი — ყვავილოვან, ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ძირითადად, ერთწლიანი ან მრავალწლიანი ბალახები, უფრო იშვიათად — ბუჩქები და მცირე ზომის ხეები; ხასიათდებიან მცენარის ყველა ნაწილზე წებოვანი ჯირკვლოვანი ბეწვების არსებობით. ამ ოჯახის მცენარეები მწერებით დამტვერვას არის შეგუებული, რაზეც მიუთითებს ყვავილის კაშკაშა ფერებში შეფერილი გვირგვინი და მათი ფურცლების ქვედა ნაწილებზე ზოლებისა და ხალების არსებობა. ნაყოფები მრავალგვარია, მაგრამ ყველაზე ხშირად ესაა ხოლმე ცილინდრული კოლოფი, რომელიც წვეროზე იხსნება.

აერთიანებს 12 გვარის 90-მდე სახეობას, უმთავრესად გავრცელებულია ტროპიკულ და სამხრეთ აფრიკაში, აგრეთვე მადაგასკარზე, სოკოტრის კუნძულზე, სამხრეთ და აღმოსავლეთ აზიაში, ახალ გვინეასა და ჩრდილოეთ ავსტრალიაში. პრაქტიკული მნიშვნელობა გააჩნია სახეობა შირბახტს.

ამ ოჯახის სისტეტიზაციაში იყო პრობლემები, ახლო წარსულში მათ ათავსებდნენ რიგში კრონქვისტის სისტემით და ფარულთესლოვნების ფილოგენეზური ჯგუფების სისტემით კი — რიგში .

კრონქვისტი ოჯახს აგრეთვე ათავსებდა ოჯახში , მაგრამ ფილოგენეზურმა კვლევებმა აჩვენეს, რომ ეს ოჯახები არაა ახლო მონათესავე და ფარულთესლოვნების ფილოგენეზური ჯგუფების სისტემით ისინი ცალ-ცალკე განიხილება.

ორივე ამ ოჯახს ახასიათებს ლორწოვანი ბუსუსების არსებობა, რაც მათ ღეროებსა და ფოთლებს შეხებაზე წებოვანს ხდის, ასევე ორივე ამ ოჯახს ხშირად გააჩნიათ კაუჭებიანი ან რქებიანი ნაყოფები.

სეზამი ერთ-ერთი წარმომადგენელია შირბახტისებრთა ოჯახისა, რომელსაც დიდი ეკონომიკური მნიშვნელობა გააჩნია.

გალერეა
ლაფანყურელი მოლექსეები

ლაფანყურელი მოლექსეები — 1991 წელს 1000 ეგზემპლარად გამოცემული წიგნი. რომელშიც მოცემულია თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაფანყურის პოეტთა და ხალხურ მთქმელთა ბიოგრაფიები და მათი შემოქმედება. წიგნში ასევე ვაწყდებით მნიშვნელოვან ისტორიულ ცნობებს ლოპოტის ხეობის შესახებ. წიგნის შემდგენლები არიან იოსებ მთიბელაშვილი და ზინა მჭედლური.
კულა გლდანელი

კულა გლდანელი (ნამდვილი სახელი და გვარია: ივანე ბეროს ძე ყირიმელაშვილი; დ. 1858, სოფელი გლდანი — გ. 1934, თბილისი) — ქართველი ფალავანი. ერთ-ერთი უძლიერესი ფალავანი. როგორც მოჭიდავემ სახელი გაითქვა თბილისის უბნებში (ორთაჭალა, ფიქრისგორა, დიდუბე, ჩუღურეთი და სხვა). არაერთხელ დაამარცხა იმ დროისათვის ცნობილი ფალავნები, მათ შორის რენელი, თიანელი, ღაღაძე, გონგაძე და სხვები. პირველმა დააარსა თბილისში ეგრეთ წოდებული საჭიდაო წრე, სადაც თავს იყრიდნენ ამიერკავკასიის საუკეთესო ფალავნები. წლების მანძილზე ნესტორ ესებუასთან შეხვედრამდე, კულა გლდანელს საქართველოს დაუმარცხებელი ფალავნის სახელი ჰქონდა. იგი ღონიერი, მარდი და მოქნილი ათლეტი იყო, ქართული ჭიდაობის ნამდვილი ოსტატი. წარმატებით გამოდიოდა ამიერკავკასიისა და რუსეთის სხვადასხვა ქალაქში გამართულ ჩემპიონატებში. არაერთი ცნობილი ფალავანი გამოზარდა.

1883 წელს მეგობრების დახმარებით თიანეთში მოაწყო დიდი შეჯიბრება ქართულ ჭიდაობაში და შემოსული თანხა მთლიანად ვაჟა-ფშაველას გადასცა, რამაც პოეტს საშუალება მისცა პეტერბურგში წასულიყო სწავლის გასაგრძელებლად. განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევდა გლდანელისა და ნესტორ ესებუას პაექრობა, რასაც აკაკი წერეთელმა უძღვნა პოემა „გლდანელი და ესებუა“. 1925 წელს საზოგადოებრიობამ კულა გლდანელს იუბილე გადაუხადა.

გაზეთი დროება ( 202, 1882 წელი) კულა გლდანელზე წერდა:
ჰიფომიცეტები

ჰიფომიცეტები — უსრული სოკოების რიგი. აერთიანებს 10 ათასზე მეტ სახეობას. აქვთ მრავალუჯრედიანი მიცელიუმი. მრავლდებიან უსქესოდ, კონიდიუმებით. კონიდიუმებიანი კონიდიოფორები ვითარდებიან უშუალოდ მიცელიუმზე ან ცალ-ცალკე პატარ-პატარა კონებად. ჰიფომიცეტებს შორის არიან პარაზიტები (რომლებიც ბევრ სასოფლო-სამეურნეო მცენარეს აავადებენ) და საპროფიტები.
ტომაშ გარიგ მასარიკი

ტომაშ გარიგ მასარიკი (; დ. 7 მარტი, 1850, გოდონინი, მორავია, — გ. 14 სექტემბერი, 1937, ლანი, ჩეხოსლოვაკია) — ჩეხი სოციოლოგი და ფილოსოფოსი, საზოგადოებრივი და სახელმწიფო მოღვაწე, ჩეხოსლოვაკიის დამოუკიდებლობისათვის მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი. სახელმწიფოს ჩამოყალიბების შემდეგ კი მისი პირველი პრეზიდენტი (1918–1935).

დაიბადა უბრალო გლეხის ოჯახში. სწავლობდა ბრნოში, ვენაში, ლაიფციგში. 1882 წელს გახდა პრაღის უნივერსიტეტის პროფესორი. 1915 წლიდან მონაწილეობს ჩეხოსლოვაკიის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაში. პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში იმყოფებოდა შვეიცარიაში, იტალიაში, დიდ ბრიტანეთში, საფრანგეთში, რუსეთში, აშშ-ში, სადაც აქტიურად ეწეოდა პროპაგანდას ჩეხოსლოვაკიის დამოუკიდებლობისათვის. ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის დაცემის შემდეგ 1918 წელს დაუსწრებლად აირჩიეს ჩეხოსლოვაკიის პრეზიდენტად. ერთი თვის შემდეგ დაბრუნდა სამშობლოში.

ჯერ კიდევ მის სიცოცხლეში არსებობდა პრეზიდენტის კულტი, მას „პრეზიდენტ-განმათავისუფლებელს“ უწოდებდნენ. 1935 წელს მისი გადადგომის შემდეგ პრეზიდენტად აირჩიეს საგარეო საქმეთა მინისტრი ედუარდ ბენეში.

გარდაიცვალა 1937 წელს.
ედუარდ ბენეში

ედუარდ ბენეში (; დ. 28 მაისი, 1884, კოჟლანი, ავსტრია-უნგეთი, — გ. 3 სექტემბერი, 1948, სეზიმოვო-უსტი, ჩეხოსლოვაკია) — ჩეხოსლოვაკიის პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. ჩეხოსლოვაკიის მეორე პრეზიდენტი 1935–1948 წლებში (1938–1945 წლებში იმყოფებოდა დევნილობაში, თუმცა პრეზიდენტის ტიტული არ შეწყვეტია). ჩეხოსლოვაკიის დამოუკიდებლობისათვის მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი. ჩეხოსლოვაკიის საგარეო საქმეთა მინისტრი 1918–1935 წლებში. ჩეხოსლოვაკიის წინააღმდეგობის მოძრაობის ლიდერი საზღვარგარეთ მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში.
მაირონ შოულზი

მაირონ სემუელ შოულზი (; დ. 1 ივლისი, 1941, ტიმინსი) — კანადური წარმოშობის ამერიკელი ეკონომისტი. ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკის დარგში (1997) „წარმოებული ფასიანი ქაღალდების ღირებულების განსაზღვრის ახალი მეთოდისთვის“. ბლეკ-შოულზის მოდელის თანაავტორი.

სწავლობდა მაკმასტერისა (ჰამილტონი, კანადა) და ჩიკაგოს უნივერსიტეტებში, რომელშიც მიიღო დოქტორის ხარისხი. მუშაობდა მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში, ასევე ჩიკაგოსა და სტენფორდის უნივერსიტეტებში, სადაც მინიჭებული აქვს ფრენკს ე. ბაკის საპატიო პროფესორის სტატუსი.
ემილ ჰახა

ემილ ჰახა (; დ. 12 ივლისი, 1872, ბემიშ-შვაინიცი, ავსტრია-უნგრეთი — გ. 26 ივნისი, 1945, პრაღა, ჩეხოსლოვაკია) — მემარჯვენე ორიენტაციის ჩეხი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. ჩეხოსლოვაკიის მესამე პრეზიდენტი 1938-1939 წლებში. 1939–1945 წლებში ბოჰემიისა და მორავიის პროტექტორატის პრეზიდენტია. 1945 წელს დააპატიმრეს გერმანელებთან თანამშრომლობის ბრალდებით. გარდაიცვალა ციხეში განაჩენის მოლოდინში.
კლიმენტ ოჰრიდელი

კლიმენტ ოჰრიდელი (, , ; დ. დაახლ. 840 — გ. 17 ივლისი, 916) — სლავთა განმანათლებელი, ადრეული სლავური ლიტერატურის ერთ-ერთი ფუძემდებელი და წმინდანი. ხსენების დღეა 9 აგვისტო (ძველი სტილით 27 ივლისი).

ცხოვრება და მოღვაწეობა
კლიმენტი იყო კირილე და მეთოდეს მოწაფე. ასევე მათი მოწაფეები იყვნენ ნაუმი, ანგელარი, გორაზდი და საბა. გორაზდიმ შეცვალა მეთოდე ხოლო დანარჩენები ხუცესებად მსახურობდნენ. სლავ განმანათლებლებს წინ აღუდგა პაპი სტეფანე , რომელმაც სლავურ ენაზე ღვთისმსახურება აკრძალა. წმინდა მეთოდეს მოწაფეები მათ შორის ნეტარი კლიმენტიც, სამსჯავროს გადასცეს.

886 წელს ტყვეთა ერთი ნაწილი, ახალგაზრდები, ებრაელ მონებით მოვაჭრეებს მიჰყიდეს და ისინი ვენეციის ბაზარზე აღმოჩნდნენ. წმინდა გორაზდი, საბა, ნაუმი და ანგელარი სხვა ხანდაზმულ ტყვეებთან ერთად განდევნეს. ნაუმი და ანგელარი ბულგარეთში ჩავიდნენ. წმინდა მამები დაუყოვნებლივ შეუდგნენ ბულგარელ დიდებულთა მიერ შეკრებილი სლავური წიგნების შესწავლას. მალე წმინდა კლიმენტი კი მაკედონიის სამხრეთ-დასავლეთ ოლქში, კუტმიჩივიცაში მოძღვრად დანიშნეს. 893 წელს კლიმენტი დრემვიცის ანუ ველიცის ეპისკოპოსად აკურთხეს.

მღვდელმთავარი კლიმენტი პირველი იყო ბულგარელ მღვდელმთავართაგან, რომელიც სლავურ ენაზე მსახურებდა, ქადაგებდა და წერდა. გარდაიცვალა 916 წელს.

წმინდა კლიმენტი ითვლება პირველ სლავ მწერლად: მან არა მარტო განაგრძო კირილესა და მეთოდეს მიერ დაწყებული მთარგმნელობითი მოღვაწეობა, არამედ დაგვიტოვა ორიგინალური ნაწერებიც - სლავური სასულიერო მწერლობის პირველი ნიმუშები.
ნაუმ ოჰრიდელი

} და ,ასევე ცნობილია, როგორც ნაუმ პრესლაველი; 830-იანი წლები — 23 დეკემბერი 910, ოჰრიდი) — ბულგარელი წმინდანი. განსაკუთრებულ პატივს მიაგებენ ბულგარეთსა და მაკედონიაში. ხსენების დღეა 9 აგვისტო (ძველი სტილით 27 ივლისი).

ცხოვრება და მოღვაწეობა
წმინდა ნაუმი კირილე და მეთოდესა და კლიმენტ ოჰრიდელთან ერთად ითვლება ბულგარული რელიგიური ლიტერატურის დამფუძნებლად. 886-893 წლებში ცხოვრობდა პრესლავში, სადაც დააარსა ლიტერატურული სკოლა. 905 წელს დააარსა მონასტერი ოჰრიდის ტბის ნაპირზე, რომელიც დღეს მისი სახელობისაა. აქვეა დაკრძალული მისი სხეული.
გიორგი გადრანი

გიორგი გადრანი (დ. 30 სექტემბერი, 1994, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, „სამტრედიის“ ცენტრალური მცველი.

საკლუბო კარიერა
საკლუბო კარიერის განმავლობაში თამაშობდა „გაგრაში“, ოდესის „ჩერნომორეცში“, თბილისის „დინამოში“, გორის „დილაში“, ბათუმის „დინამოში“, ქუთაისის „ტორპედოში“, „სამტრედიაში“, ბოლნისის „სიონსა“ და „სპაერში“, ასევე ტაჯიკური „ხოსილოტის“ და ყაზახური „ატირაუს“ რიგებში. 2025 წლის ივლისიდან „სამტრედიის“ ღირსებას იცავს.
ჩორნომორეცი ოდესა (საფეხბურთო კლუბი)

„ჩორნომორეცი“ ოდესა — უკრაინული საფეხბურთო კლუბი, ქალაქ ოდესიდან. ჩამოყალიბდა 1936 წლის 26 მარტს. ასპარეზობს უკრაინის პირველ ლიგაში.

მიღწევები
უკრაინის სსრ
უკრაინის სსრ-ის საფეხბურთო ჩემპიონატი
გამარჯვებული (1): 1961
მეორე ადგილი (3): 1936 (გაზაფხული), 1939, 1962
უკრაინის სსრ-ის საფეხბურთო თასი
ფინალისტი (4): 1937, 1939, 1944, 1947
1/2 ფინალისტი (5): 1938, 1945, 1951, 1955, 1972

სსრ კავშირი
სსრკ-ის ჩემპიონატი (უმაღლესი ლიგა)
მესამე ადგილი (1): 1974
სსრკ-ის თასი
1/2 ფინალისტი (1): 1965/1966
ფეხბურთის ფედერაციის თასი
გამარჯვებული (1): 1990 (ბოლო გათამაშება)

უკრაინა
უკრაინის ჩემპიონატი (უმაღლესი ლიგა / პრემიერ-ლიგა)
მეორე ადგილი (2): 1994/95, 1995/96
მესამე ადგილი (3): 1992/93, 1993/94, 2005/06
უკრაინის თასი
გამარჯვებული (2): 1992 (პრიზის პირველი გამარჯვებული), 1993/94
ფინალისტი (1) : 2012/13
1/2 ფინალისტი (4): 1994/1995, 2003/2004, 2007/2008, 2013/2014
უკრაინის სუპერთასი
ფინალისტი (1): 2013

უეფა-ს საკლუბო ტურნირები
ინტერტოტოს თასი
ფინალისტი (1): 2007
უეფა-ს თასი / ევროპის ლიგა
უეფა-ს თასის 1/16 ფინალისტი (4): 1985/1986, 1990/1991, 1995/1996, 2013/2014
თასების მფლობელთა თასი
1/6 ფინალისტი (2): 1992/1993, 1994/1995

შემადგენლობა 2014/2015
გუაიაკილი

გუაიაკილი — ეკვადორის უდიდესი ქალაქი და ნავსადგური, ქვეყნის ეკონომიკური ცენტრი. მდებარეობს სამხრეთი ამერიკის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. გუაიასის პროვინციის და თანამოსახელე კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

ქალაქი ზღვის დონიდან 4 მეტრზე მდებარეობს, მდინარე გუაიასის და წყნარი ოკეანის (გუაიაკილის ყურე) შესართავთან.
იან პალახი

იან პალახი (; დ. 11 აგვისტო, 1948, ვშეტატი — გ. 19 იანვარი, 1969, პრაღა) — კარლის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტის სტუდენტი. 1969 წლის 16 იანვარს პრაღაში ვაცლავის მოედანზე, საბჭოთა ჯარების და ვარშავის პაქტის სხვა ქვეყნების მიერ ჩეხოსლოვაკიის ოკუპაციის წინააღმდეგ პროტესტის ნიშნად თავი დაიწვა.

თავის დაწვისას სხეულის 85 %-ზე მიიღო მესამე ხარისხის დამწვრობა. გადაიყვანეს კარლის უნივერსიტეტის კლინიკაში სადაც გარდაიცვალა სამი დღის შემდეგ. 25 იანვარს დაკრძალეს ოლშანის სასაფლაოზე. 1991 წელს პალახი სიკვდილის შემდეგ დააჯილდოვეს ტომაშ გარიგ მასარიკის ორდენით.

პალახის გარდაცვალების შემდეგ 1969 წლის აპრილამდე კიდევ 26 ადამიანმა სცადა თავის დაწვა იმავე მიზეზით, მათგან შვიდი გარდაიცვალა.
ექტორ სკარონე

ექტორ სკარონე (, 26 ნოემბერი 1898 – 4 აპრილი 1967) — ურუგვაელი ფეხბურთელი, თავდამსხმელი. 1917-1931 წლებში ასპარეზობდა ურუგვაის ნაკრებში, სადაც 52 თამაში ჩაატარა და 31 გოლი გაიტანა, რაც სარეკორდო მაჩვენებელი იყო 2011 წლამდე, სანამ ჯერ დიეგო ფორლანმა და შემდეგ ლუის სუარესმა არ გააუმჯობესეს მისი რეკორდი.

1930 წელს გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე სკარონემ ურუგვაის ნაკრებთან ერთად მოიპოვა ჩემპიონობა, ნაკრების რიგებში სკარონე გამორჩეული ფეხბურთელი იყო და ჩემპიონატის სიმბოლურ ნაკრებში დაასახელეს, მიუხედავად იმისა, რომ მან მხოლოდ ერთი გოლი გაიტანა ტურნირზე.

მიღწევები
საკლუბო
ნასიონალი
ურუგვაის პრიმერა დივიზიონი: (8) 1916, 1917, 1919, 1920, 1922, 1923, 1924, 1934

სანაკრებო
ურუგვაი
კოპა ამერიკა: (4) 1917, 1923, 1924, 1926
კოპა ამერიკა: ვერცხლი (2) 1919, 1927
კოპა ამერიკა: ბრინჯაო (1) 1929
ოლიმპიური თამაშები: (2) 1924, 1928
მსოფლიო ჩემპიონატი: 1930
მოსტარი

მოსტარი (, , ) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბოსნია და ჰერცეგოვინაში, ჰერცეგოვინა-ნერეტვანის კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსტარი ისტორიული ჰერცეგოვინის არაოფიციალურ ცენტრად ითვლება. მდებარეობს მდინარე ნერეტვაზე და წარმოადგენს მოსახლეობის რაოდენობით ქვეყნის სიდიდით მე-5 ქალაქს.

ძველი ხიდი
ქალაქის სახელწოდება „ხიდის მცველს“ ნიშნავს და მჭიდროდაა დაკავშირებული მდინარე ნერეტვაზე ოსმალების მიერ 1566 წელს აგებულ ძველ ხიდთან, რომელიც ამჟამად იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლს წარმოადგენს. 1992-1995 წლებში მიმდინარე ბოსნიის ომის დროს ხიდი მთლიანად განადგურდა. 2004 წელს იგი თავიდან აღადგინეს და ქვეყნის მშვიადობიან ცხოვრებასთან დაბრუნების სიმბოლოს წარმოადგენს.

დაძმობილებული ქალაქები
იზმირი, თურქეთი (1996)
კლემენტ გოტვალდი

კლემენტ გოტვალდი (; დ. 23 ნოემბერი, 1896, ვიშკოვი, ავსტრია-უნგრეთი — გ. 14 მარტი, 1953, პრაღა, ჩეხოსლოვაკია) — ჩეხოსლოვაკიის პოლიტიკური მოღვაწე. ჩეხოსლოვაკიის კომუნისტური პარტიის გენერალური მდივანი (1929-1953 წწ.), მთავრობის მეთაური (1946-1948 წწ.) და პრეზიდენტი 1948-1953 წლებში.

ბიოგრაფია
იგი იყო ღარიბი გლეხის მარია გოტვალდოვას უკანონო შვილი. 1921 წელს გახდა ჩეხოსლოვაკიის კომუნისტური პარტიის ერთ-ერთი დამაარსებელი. 1921–1926 წლებში პარტიული გაზეთის რედაქტორია სლოვაკეთში. 1929-1953 წლებში კომპარტიის გენერალური მდივანია. 1948 წლის თებერვალში ჩეხოსლოვაკიის ხელისუფლებაში მოვიდნენ კომუნისტები, რომლებმაც მაისში მიიღეს ახალი კონსტიტუცია. ედუარდ ბენეშმა მას ხელი არ მოაწერა და 7 ივნისს გადადგა (სამი თვის შემდეგ გარდაიცვალა). 14 ივნისს ეროვნულმა კრებამ კლემენტ გოტვალდი პრეზიდენტად აირჩია.

პრეზიდენტად არჩევის შემდეგ დაიწყო სოფლის მეურნეობის კოლექტივიზაცია, ტანამდებობიდან გაათავისუფლა არაკომუნისტები.

1953 წლის 12 მარტის დაბრუნდა სტალინის დაკრძალვიდან, თავს საკმაოდ შეუძლოდ გრძნობდა და ორი დღის შემდეგ გარდაიცვალა აორტის გასკდომის შედეგად. მისი შემცვლელი გახდა ანტონინ ზაპოტოცკი.
ზენიცა

ზენიცა (, , ) — ბოსნია და ჰერცეგოვინის სიდიდით მეოთხე ქალაქი, ზენიცა-დობოის კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქ სარაევოდან 70 კმ-ით ჩრდილოეთით და გაშენებულია მდინარე ბოსნაზე. ქალაქის მთლიანი მოსახლეობა 115 134 კაცს შეადგენს'.

დაძმობილებული ქალაქები
პორსგრუნი, ნორვეგია
გელზენკირხენი, გერმანია
ჰუნედოარა, რუმინეთი
იუსქიუდარი, თურქეთი
ქარშიიაქა, თურქეთი
კრანი, სლოვენია
ლულეო, შვედეთი
ტემირტაუ, ყაზახეთი
ფიორენცუოლა-დ’არდა, იტალია
ზალაეგერსეგი, უნგრეთი
მაჰმუთლარი, თურქეთი
ანტონინ ზაპოტოცკი

ანტონინ ზაპოტოცკი (; დ. 19 დეკემბერი, 1884, კლადნო, ავსტრია-უნგრეთი — გ. 13 ნოემბერი, 1957, პრაღა, ჩეხოსლოვაკია) — ჩეხოსლოვაკიის პოლიტიკური მოღვაწე. ჩეხოსლოვაკიის კომუნისტური პარტიის გენერალური მდივანი (1922-1925 წწ.), მთავრობის თავმჯდომარე (1948-1953 წწ.) და პრეზიდენტი 1953-1957 წლებში.

დაიბადა ჩეხი სოციალ-დემოკრატის ლადისლავ ზაპოტოცკის ოჯახში. 1921 წელს კლემენტ გოტვალდთან ერთდ გახდა ჩეხოსლოვაკიის კომუნისტური პარტიის ერთ-ერთი დამაარსებელი. გოტვალდის გარდაცვალების შემდეგ ქვეყნის პრეზიდენტია გარდაცვალებამდე.

გარდაიცვალა 1957 წლის 13 ნოემბერს.
ბატიკალოა

ბატიკალოა — ქალაქი და ნავსადგური შრი-ლანკის რესპუბლიკაში. 2011 წლის მონაცემებით ქალაქში 92 ათასე მეტი ადამიანი ცხოვრობს. გაშენებულია ლაგუნაში მდებარე კუნძულზე, კუნძულ შრი-ლანკის აღმოსავლეთ სანაპიროსთან, რომელსაც უკავშირდება რკინიგზით, ხიდით, ჯებირით და ბორნით. წარმოადგენს სასოფლო-სამეურნეო ცენტრს. ქალაქში განვითარებულია თევზჭერა და მეტეოროლოგია.
ანტონინ ნოვოტნი

ანტონინ ნოვოტნი (; დ. 10 დეკემბერი, 1904, ლეტნიანი, ავსტრია-უნგრეთი — გ. 28 იანვარი, 1975, პრაღა, ჩეხოსლოვაკია) — ჩეხოსლოვაკიის პოლიტიკური მოღვაწე. ჩეხოსლოვაკიის პრეზიდენტი 1957-1968 წლებში.

დაიბადა ღარიბ ოჯახში. 1921 წელს შევიდა ჩეხოსლოვაკიის კომუნისტურ პარტიაში. მეორე მსოფლიო ომის დროს იატაკქვეშა მორვაწეობას ეწეოდა. 1941-1945 წლებში მაუტჰაუზენის საკონცენტრაციო ბანაკშია. 1951 წლიდან ჩეხოსლოვაკიის კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრია, ხოლო 1953 წლიდან პირველი მდივანი. 1968 წელს კულტურის მღვაწეებმა და ახალგაზრდებმა მოითხოვეს მისი გადადგომა. 28 მარტს ნოვოტნი გადადგა, ახალ პრეზიდენტად აირჩიეს ლუდვიკ სვობოდა. ნოვოტნის გადადგომა გახდა პრაღის გაზაფხულის დასაწყისი.

გარდაიცვალა 1975 წლის 28 იანვარს.
როსალია დე კასტრო

როსალია დე კასტრო (; დ. 24 თებერვალი, 1837 — გ. 15 ივლისი, 1885) — გალისიელი მწერალი და პოეტი. რომანტიზმის ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელი.

წერდა გალისიურ ენაზე. (ბნელი საუკუნეები) გამოქვეყნების შემდეგ როსალია გახდა გალისიური რომანტიზმის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წევრი, რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა გალისიურ რენესანსს. მისი ნაწარმოებები სავსეა ნოსტალგიით, სევდით და მელანქოლიური ხასიათით.

სიღარიბემ და სევდამ მის ცხოვრებას დიდი დაღი დაასვა. იყო ქალთა უფლებების დამცველი. გარდაიცვალა სიმსივნის შედეგად.
ლუდვიკ სვობოდა

ლუდვიკ სვობოდა (; დ. 25 ნოემბერი, 1895, გროზნატინი, ავსტრია-უნგრეთი — გ. 20 სექტემბერი, 1979, პრაღა, ჩეხოსლოვაკია) — ჩეხოსლოვაკიის პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე.ჩეხოსლოვაკიის სოციალისტური რესპუბლიკის არმიის გენერალი, ჩეხოსლოვაკიის პრეზიდენტი 1968-1975 წლებში.

დაიბადა ჩეხი გლეხის ოჯახში. 1915 წლიდან სამხედრო სამსახურშია. 1921 წლიდან ჩეხოსლოვაკიის არმიის ოფიცერია. 1945 წლიდან დივიზიის გენერალი. მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა 1948 წლის ჩეხოსლოვაკიის სამხედრო გადატრიალებაში. გადატრიალების შემდეგ აირჩიეს ჩეხოსლოვაკიის პარლამენტში. 1950 წელს გახდა ეროვნული თავდაცვის მინისტრი. 1950 წეელს დაინიშნა ვიცე-პრემიერად. 1951 წლიდან დატოვა ყველა თანამდებობა და დაბრუნდა მშობლიურ ქალაქ გროზნატინში, სადაც მუშაობა დაიწყო სასოფლო-სამეურნეო კოოპერატივში. 1952 წელს დააპატიმრეს, თუმცა რამდენიმე დღის შემდეგ გაათავისუფლეს. 1954 წელს ჩეხოსლოვაკიაში ნიკიტა ხრუშჩოვის ვიზიტისას შეხვდა მას და მალევე დაუბრუნდა სამხედრო კარიერას. 1954-1959 წლებში სამხედრო აკადემიის ხელმძღვანელია.

1968 წელს აირჩიეს ჩეხოსლოვაკიის პრეზიდენტად. მხარს უჭერდა ალექსანდრე დუბჩეკის რეფორმებს. 1968 წელს საბჭოთა ჯარების და ვარშავის პაქტის სხვა ქვეყნების მიერ ჩეხოსლოვაკიის ოკუპაციის დროს ეწინააღმდეგებოდა „მუშათა და გლეხთა მტავრობას“. 1975 წელს გადადგა და ქვეყნის პრეზიდენტად აირჩიეს გუსტავ ჰუსაკი.

გარდაიცვალა 1979 წლის 20 სექტეემბერს.
ედინ ჯეკო

ედინ ჯეკო (; დ. 17 მაისი, 1986; სარაევო, იუგოსლავიის სფრ) — ბოსნიელი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „ინტერისა“ და ბოსნია და ჰერცეგოვინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების თავდამსხმელი.

ტიტულები
ვოლფსბურგი:(1)
გერმანიის ბუნდესლიგა (1): 2008–09

მანჩესტერ სიტი:(5)
პრემიერ ლიგა (2): 2011–12, 2013–14,
ინგლისის ლიგის თასი (1): 2013–14
ინგლისის ასოციაციის თასი (1): 2011
ინგლისის სუპერთასი (1): 2012
გუსტავ ჰუსაკი

გუსტავ ჰუსაკი (; დ. 10 იანვარი, 1913, დუბრავკა, ავსტრია-უნგრეთი — გ. 18 ნოემბერი, 1991, ბრატისლავა, ჩეხოსლოვაკია) — ჩეხოსლოვაკიის პოლიტიკური მოღვაწე. ჩეხოსლოვაკიის სოციალისტური რესპუბლიკის უკანასკნელი პრეზიდენტი 1975-1989 წლებში. ეროვნებით სლოვაკი.

დაიბადა მუშის ოჯახში. 16 წლისა გახდა ახალგაზრდა კომუნისტური ორგანიზაციის წევრი. 1933 წლიდან კომუნისტური პარტიის წევრია. მეორე მსოფლიო ომის დროს გამოდიოდა მარიონეტი სლოვაკეთის ფაშისტური მთავრობის წინააღმდეგ. დააპატიმრეს ოთხჯერ. ამ ყველაფრის ფონზე გაუგებარია მისი მეგობრობა სლოვაკეთის ფაშისტ ლიდერ ალექსანდრე მახთან და კატინში ერთად გამგზავრება. ამის შესახებ ჰუსაკმა შემდეგ განაცხადა რომ მახმა იგი დააშინა. 1948 წლის კომუნისტური გადატრიალების შემდეგ დაიწყო მისი კარიერული აღმასვლა, თუმცა 1950 წელს დაადანაშაულეს „ბურჟუაზიულ ნაციონალიზმში“ და 1951 წლის თებერვალში დააპატიმრეს. 1954 წელს მიუსაჯეს სამუდამო პატიმრობა, დანაშაული არ უღიარებია. სასჯელს იხდიდა ალექსანდრე მახთან და სხვა ფაშისტ დამანშავეებთან ერთად. 1960 წელს პრეზიდენტმა ნოვოტნიმ შეიწყალა, ხოლო 1963 წელს მოხდა მისის სრული რეაბილიტაცია.

1969 წელს გახდა კომპარტიის პირველი, ხოლო 1971 წელს გენერალური მდივანი. ჰუსაკის პოლიტიკურმა კურსმა მიიღო „ნორმალიზაციის“ სახელი. 1987 წელს დატოვა გენერალური მდივნის თანამდებობა, თუმცა შეინარჩუნა პრეზიდენტობა. ხავერდოვანი რევოლუციის შემდეგ მარიან ჩალფას დაავალა ახალი მთავრობის ფორმირება და გადადგა. ახალ პრეზიდენტად აირჩიეს დისიდენტი ვაცლავ ჰაველი.

გარდაიცვალა 1991 წლის 18 იანვარს.
მატარა

მატარა — ქალაქი და ნავსადგური შრი-ლანკის სამხრეთ სანაპიროზე. 2012 წლის მონაცემებით ქალაქში 47 420 ადამიანი ცხოვრობს. მატარა წარმოადგენს ქვეყნის სატრანსპორტო კვანძს, ვაჭრობისა და ხელოსნობის ცენტრი. რაიონში აშენებენ ქოქოსის პალმას და სანელებლებს. ქალაქის ტერიტორიაზე მოიპოვება გრაფიტი და ძვირფასი ქვები. როგორიცაა საფირონი, ლალი, აკვამარინი და სხვა.
ცენტრალური ბალკანეთის ეროვნული პარკი

ცენტრალური ბალკანეთის ეროვნული პარკი — ეროვნული პარკი ბულგარეთში. მდებარეობს ბალკანეთის მთების ცენტრალურ ნაწილში. ცენტრალური ბალკანეთის ეროვნული პარკი სიდიდით მესამე დაცული ტერიტორიაა ბულგარეთში. მოიცავს ქვეყნის 5 ოლქის ტერიტორიებს, ესენია: ლოვეჩი, გაბროვო, სოფია, პლოვდივი და სტარა-ზაგორა.

ეროვნული პარკი შეიქმნა 1991 წელს და მისი ფართობი 716.69 კმ²-ია.

შექმნის მიზანი
ეროვნული პარკი შეიქმნა აქ არსებული უნიკალური ეკოსისტემის დასაცავად.
აია-სოფიას ტაძარი (ტრაპიზონი)

აია-სოფიას ტაძარი ან მცირე აია-სოფია — გვიანი ბიზანტიური არქიტექტურის შესანიშნავი ძეგლი ტრაპიზონში. ცნობილია საუკუნის ფრესკებით. ტაძარი მდებარეობს ტრაპიზონის ისტორიული ცენტრიდან დასავლეთით. ტაძარი გადაკეთებულია მეჩეთად. ამჟამად იქ მდებარეობს მუზეუმი.

ისტორია
ტაძარი აგებულია ტრაპიზონის იმპერიის იმპერატორ მანუელ -ის მმართველობის პერიოდში (1238-1263 წწ.). სამრეკლოს მშენებლობა დაიწყო 1426 წელს, ალექსი -ის მმართველობის დროს და დაასრულა მისმა მემკვიდრემ, იოანე -მ (1429-1459 წწ.). 1461 წელს მეჰმედ -მ დაიპყრო ტრაპიზონის იმპერია და ტაძარი მეჩეთად გადააკეთა. ტაძრის შენობა პირველი მსოფლიო ომის დროს ასრულებდა სამხედრო ჰოსპიტალის დანიშნულებას. 1964 წლამდე ტაძარში კვლავ მეჩეთი მოქმედებდა. 1964 წელს დასრულდა 1958 წელს დაწყებული რესტავრაცია და ტაძარში მუზეუმი გაიხსნა.

2012 წლის ივლისში ქვეყნის ვიცე-პრემიერმა ბიულენთ არინჩმა ტაძარი გადასცა ადგილობრივ მუსლიმთა გაერთიანებას მეჩეთის გასახსნელად. 2013 წლის აპრილში ტაძარში კვლავ მეჩეთი გაიხსნა.
გიორგი დავითაშვილი

გიორგი მიხეილის ძე დავითაშვილი (დ. 27 თებერვალი [ძვ. სტ. 15 თებერვალი], 1893, ბათუმი — გ. 4 ივლისი, 1966, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი, სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი.

ბიოგრაფია
1913 წელს დაამთავრა ბათუმის გიმნაზია და სწავლა განაგრძო პეტერბურგის ა. პეტროვსკის სასცენო ხელოვნების სკოლაში. 1915–1918 წლებში მუშაობდა ტაგანროგის თეატრში, სადაც გამოდიოდა დავიდოვის გვარით. 1918 წელს დაბრუნდა ბათუმში, ხოლო მომდევნო წელს მოღვაწეობდა თბილისის რუსულ თეატრში. აქ შესრულებული აქვს რასკოლნიკოვის („დანაშაული და სასჯელი“ ფიოდორ დოსტოევსკის მიხედვით), ჟადოვის, პარატოვის (ალექსანდრე ოსტროვსკის „შემოსავლიანი ადგილი“, „უმზითვო“) და სხვა მნიშვნელოვანი როლები.

1920 წლიდან დავითაშვილი ქართულ დრამატულ თეატრშია (ამჟამად რუსთაველის თეატრი). ეს ის დროა როდესაც ქართულ სცენაზე მკვიდრდებოდა რევოლუციურ-რომანტიკული სულისკვეთება. კოტე მარჯანიშვილისა და ალექსანდრე ახმეტელის საუკეთესო სპექტაკლებმა ახალ ეპოქის სული შემოიტანეს და დავითაშვილიც, ისევე როგორც თეატრის სხვა მოღვაწენიც იღწვოდნენ სცენაზე ახალი იდეებისა და ფორმების დამკვიდრებისათვის.

დავითაშვილი ეკუთვნოდა ქართველ მსახიობთა იმ თაობას, რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა რუსთაველის სახელობის თეატრს. ამ თეატრის სცენაზე შექმნა 80-მდე როლი. მათ შორის: ზაალ ბარათაშვილი (სანდრო შანშიაშვილის „არსენა“), ლევან ხიმშიაშვილი (დავით ერისთავის „სამშობლო“), ოთარბეგი (ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“), ნეზნამოვი (ალექსანდრე ოსტროვსკის „უდანაშაულო და დამნაშავენი“), ფრონდოსო (ლოპე დე ვეგას „ცხვრის წყარო“), გოდუნოვი (ვლადიმერ სოლოვიოვის „დიდი ხელმწიფე“ სახელმწიფო პრემია 1946), ჰამლეტი (უილიამ შექსპირის „ჰამლეტი“), მინდია (გრიგოლ რობაქიძის „ლამარა“), ფრანც მოორი (ფრიდრიხ შილერის „ყაჩაღები“) და სხვა მრავალი.

გიორგი დავითაშვილმა ხარკი ქართულ კინოსაც მიუზღო. მან დასამახსოვრებელი სახეები შექმნა ფილმებში: „არსენა ჯორჯიაშვილი“, „მოძღვარი“, „თავადის ასული მერი“, „დავით გურამიშვილი“ და სხვა.

დაჯილდოვებული იყო ლენინის ორი ორდენით, შრომის წითელი დროშის, „საპატიო ნიშნის“ ორდენებითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ფილმოგრაფია
1921: „არსენა ჯორჯიაშვილი“ რეჟ. ივანე პერესტიანი
1922: „სურამის ციხე“ (თავადი წერეთელი) რეჟ. ივანე პერესტიანი
1922: „მოძღვარი“ (ონისე) რეჟ. ვლადიმერ ბარსკი
1926: „თავადის ასული მერი“ (გრუშნიცკი) რეჟ. ვლადიმერ ბარსკი
1943: „გიორგი სააკაძე“ (კათოლიკოსი) რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი
1943: „უჩინარი იანი“ (პროფესორი) რეჟისორები ვლადიმერ პეტროვი, ისიდორე ანენსკი
1946: „დავით გურამიშვილი“ (სულხან-საბა ორბელიანი) რეჟისორები ნიკოლოზ სანიშვილი, იოსებ თუმანიშვილი
1956: „ჩვენი ეზო“ რეჟ. რევაზ (რეზო) ჩხეიძე
1957: „ოთარაანთ ქვრივი“ რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი
1957: „ქალის ტვირთი“ რეჟ. ნიკოლოზ სანიშვილი