iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მიხეილ ქორელი

მიხეილ ფილიმონის ძე ქორელი (ქორიძე) (დ. 8 ნოემბერი, 1876, მილანი — გ. 27 მაისი, 1949, თბილისი) — ქართველი რეჟისორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1941).

ბიოგრაფია
დაიბადა საუკუნის ქართული მუსიკალური კულტურის ცნობილი მოღვაწის ფილიმონ ქორიძის ოჯახში. შემოქმედებითმა ატმოსფერომ იმთავითვე განსაზღვრა ნიჭიერი ახალგაზრდის მომავალი. ყმაწვილი სწავლობდა ჯერ პეტერბურგის უნივერსიტეტში, შემდეგ მოსკოვის ლაზარევის სახელობის აღმოსავლური ენების ინსტიტუტში. პარალელურად მსახიობობდა და როდესაც 1092 წელს ერუდირებული აღმოსავლეთმცოდნე სამშობლოში დაბრუნდა, მას 8 წლის სასცენო გამოცდილებაც ჩამოჰყვა რუსეთიდან.

თბილისში მიხეილ ქორელმა განაგრძო მსახიობობა, შემდეგ გადავიდა ბაქოს ქართულ თეატრში. 1910 წლიდან როგორც რეჟისორი, ხელმძღვანელობდა თეატრებს და დგამდა სპექტაკლებს ქუთაისში, თბილისში, ბათუმში, ჭიათურასა და რესპუბლიკის სხვა ქალაქებში. მანვე დიდი წარმატებით განახორციელა უ. შექსპირის „მაკბეტი“, იბსენის „ნორა“, ე. ტოლერის „კაცი-მასა“, ჰ. ჰერანსის „იმედის დაღუპვა“, სოფოკლეს „ოიდიპოს მეფე“, შ. დადიანის „გუშინდელნი“ და სხვა პიესები. რეალისტი ხელოვანი თანმიმდევრულად იცავდა მოსკოვის სამხატვრო აკადემიური თეატრის შემოქმედებით პრინციპებს.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ვალერიან ქაშაკაშვილი

ვალერიან სარდიონის ძე ქაშაკაშვილი (დ. 3 მაისი, 1898, ბაღდათი — გ. 18 ივლისი, 1954, თბილისი) — ქართველი საოპერო მომღერალი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, პროფესორი.

ბიოგრაფია
1923 წელს წარმატებით დაამთავრა თბილისის კონსერვატორია. 1925 წელს განათლების სახალხო კომისარიატმა კვალიფიკაციის ასამაღლებლად გაგზავნა იტალიაში. სამი წლის მანძილზე ოსტატობას იმღლებდა მარიო სამარკოსთან, მილანის თეატრ „ლა სკალაში“. რომისა და გენუას საოპერო თეატრების სცენაზე დიდი წარმატებით გამოდიოდა ქაშელისა და თორელის ფსევდონიმით. 1928 წელს დაბრუნდა სამშობლოში. დიდს შემოქმედებით და ნაყოფიერ პედაგოგიურ მუშაობას ეწეოდა. თავგამოდებით ემსახურებოდა ახალგაზრდა ქართველი ვოკალისტების აღზრდის საქმეს, ჯერ მუსიკალურ ტექნიკუმში, ხოლო შემდეგ ვ. სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორიაში.

ვ. ქაშაკაშვილმა თბილისის საოპერო სცენაზე შეასრულა წამყვანი პარტიები: კიაზო („დაისი“), ვალენტინი („ფაუსტი“), ტონიო („ჯამბაზები“), ამონასრო („აიდა“), რიგოლეტო („რიგოლეტო“), ტორეადორი („კარმენი“) და სხვა. შესანიშნავი ხმა და სცენური მომხიბვლელობა საშუალებას აძლევდა მომღერალს ჩასწვდომოდა მსოფლიო მუსიკალური შედევრებს და მსმენელ-მაყურებლისათვის გადაეშალა მთელი მათი სიღრმე და სიდიადე. დიდი ქართველი ვოკალისტისა და პედაგოგის დავით ანდღულაძის აზრით ვალერიან ქაშაკაშვილის მიერ შესრულებულ „რიგოლეტოს“ ბადალი არ ჰყავდა. დაჯილდოვებული იყო „საპატიო ნიშნის“ ორდენით და მედლით „შრომითი მამაცობისათვის“.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ნიკოლოზ ქართველიშვილი

ნიკოლოზ გიორგის ძე ქართველიშვილი (დ. 30 მაისი, 1872, თბილისი — გ. 30 მაისი, 1922, იქვე) — ქართველი მუსიკალური მოღვაწე.

ბიოგრაფია
მუსიკოსის მამამ, ცნობილმა ქველმოქმედმა და მეცენატმა გიორგი ქართველიშვილმა, პირველმა შესანიშნავად გამოსცა მიხაი ზიჩის მიერ ილუსტრირებული „ვეფხისტყაოსანი“. ნიკოლოზმა მუსიკალური განათლება მიიღო პარიზის კონსერვატორიაში, თუმცა თბილისის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ ერთხანს სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე.

პარიზიდან ქართველიშვილი დაბრუნდა თბილისში და მთლიანად მიეცა საზოგადოებრივ მოღვაწეობას. კერძოდ, თავისი ხარჯით შეადგინა ახალგაზრდობისაგან გუნდი, რომელიც კონცერტებს მართავდა საქართველოსა და ამიერკავკასიის სხვადასხვა ქალაქებში. ამ გუნდში დადიოდა შემდგომში ცნობილი მომღერალი სანდრო კავსაძე. წლების მანძილზე ხელმძღვანელობდა ქართული დრამატულ საზოგადოებას. აღსანიშნავია, რომ მისი დირიჟორობით დაიდგა კომპოზიტორ გოგნიაშვილის პირველი ქართული ოპერა „ქრისტინე“. 1920-1921 წლებში იყო თბილისის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრის კომისარი. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. ნიკოლოზ ქართველიშვილის მეუღლე იყო მსახიობი ალექსანდრა (საშა) კარგარეთელი-ქართველიშვილისა.
დიმიტრი ფურცელაძე

დიმიტრი პეტრეს ძე ფურცელაძე (დ. 1825, სიღნაღი — გ. 19 მაისი, 1891, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი.

ბიოგრაფია
1849 წელს დაამთავრა კიევის სასულიერო აკადემია და გაანაწილეს თბილისის სასულიერო სასწავლებლის უმაღლესი განყოფილების მასწავლებლად. ორი წლის შემდეგ მიანიჭეს კანდიდატის ხარისხი და გაამწესეს თბილისის სასულიერო სემინარიის პროფესორად.

1853 წელს დ. ფურცელაძე თავისი თხოვნით გაანთავისუფლეს სასულიერო წოდებიდან, დანიშნეს ტიტულოვან მრჩევლად და უბოძეს მაგისტრის ხარისხი. 1860 წლიდან კავკასიისა და ამიერკავკასიის სამოქალაქო მოწყობის მოხელეა. იგი ზედამხედველობას უწევდა ეკლესიებს და სასულიერო საქმიანობას მთიან რეგიონებში. მოგვიანებით შეიყვანეს მთიელთა შორის დამწერლობის შეტანის კომისიის წევრად. 1864 წლიდან მუშაობს კავკასიის მეფისნაცვალთან, სადაც დიდი მთავრის დავალებით განაგებს კავკასიაში ქრისტიანობის გამავრცელებელი საზოგადოების საქმეებს. 1868 წელს დაინიშნა შტატის მრჩევლის თანამდებობაზე განსაკუთრებულ დავალებათა კლასის მოხელედ. მოგვიანებით კი კავკასიის საცენზურო კომიტეტის თავჯდომარეა. ამ თანამდებობიდან გადადგომის შემდეგ ინტენსიურად ჩაება მეცნიერულ საქმიანობაში.

დიმიტრი ფურცელაძის შრომებიდან აღსანიშნავია: „ქართული საეკლესიო გუჯრები“, „სათავადაზნაურო გუჯრები“, „საგლეხო გუჯრები“, „კახეთის უმთავრესი საჭიროებანი და მოთხოვნილებანი“, „ბოდბის მონასტრის აღწერა“, „დღესასწაულნი საქართველოს ეკლესიისა“, „ანდერძი ანტონ კათალიკოსისა“, „საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსი ვახტანგ მეფის სამართლის მიხედვით“ და სხვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ღვინის ეროვნული სააგენტო

ღვინის ეროვნული სააგენტო — საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს მმართველობის სფეროში შემავალი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, რომელიც შექმნილია „ვაზისა და ღვინის შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე. ღვინის ეროვნული სააგენტო თავის საქმიანობას ახორციელებს სოფლის მეურნეობის სამინისტროსთან მუდმივი კონტაქტისა და საქართველოს შესაბამის სახელმწიფო და მეღვინეობის სფეროში მოქმედ კერძო კომპანიებთან თანამშრომლობის რეჟიმში.

2014 წელს სააგენტომ დაიწყო ქართული ვაზისა და ღვინის კულტურის კვლევისა და პოპულარიზაციის პროგრამის განხორციელება, რაც საქართველოს ღვინის კულტურის უძველეს კერად დადასტურებას, მევენახეობა-მეღვინეობის უწყვეტი ისტორიის რეკონსტრუქციასა და ქართული ღვინის პოპულარიზაციას ისახავს მიზნად. ქართული ღვინის პოპულარიზაციისა და ცნობადობის გაზრდის მიზნით, სააგენტოს ხელშეწყობითა და მხარდაჭერით ქართული ღვინის მწარმოებელი კომპანიები მონაწილეობას იღებენ ღვინის საერთაშორისო გამოფენებში, კონფერენციებში, კონკურსებსა და დეგუსტაციებში.

სააგენტო ორგანიზებას უწევს საქართველოში საერთაშორისო მასშტაბის კონფერენციების, ღვინისა და მედია ტურების მოწყობას ღვინის მწერლების, ჟურნალისტების, სომელიეებისა და პროფესიონალებისათვის, ქართული ღვინის დღეების გამართვას, საიმიჯო და სარეკლამო სტატიების განთავსებას მიზნობრივი აუდიტორიისთვის, სოციალური მედიის გამოყენებას, რაოდენობრივ-ხარისხობრივი კვლევების ჩატარებას.
ნათელა ფოცხვერაშვილი

ნათელა კონსტანტინეს ასული ფოცხვერაშვილი (ბერიძე) (დ. 9 სექტემბერი, 1920, თბილისი — გ. 20 იანვარი, 1963, იქვე) — ქართველი ლოტბარი, ქართული ხალხური სიმღერების შემსრულებელი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1956). საქართველოს სსრ სახალხო არტისტის — კონსტანტინე ფოცხვერაშვილის ქალიშვილი.

ბიოგრაფია
1941 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი, მაგრამ მან, რომ იგი იზრდებოდა მუსიკალურ გარემოში და უსაზღვროდ იყო გატაცებული ხელოვნების ამ დარგით, განსაზღვრა მისი მომავალი. 13 წლის გოგონა უკვე მღეროდა მეჩონგურე ქალთა ანსამბლში, რომელსაც დედამისი, ალექსანდრა ფოცხვერაშვილი ხელმძღვანელობდა, ხოლო 1940 წლიდან უფრო აქტიურად ამოუდგა გვერდში დედას და მოგვიანებით ამ ანსამბლის მხატვრული ხელმძღვანელი და დირექტორიც გახდა.

ამ დროისათვის მას უკვე დამთავრებული (1947) ჰქონდა თბილისის ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორიის ვოკალური განყოფილება პროფესორ ოლღა ბახუტაშვილ-შულგინას კლასით. პარალელურად ეწეოდა ნაყოფიერ პედაგოგიურ მოღვაწეობასაც. იყო მუსიკალური სასწავლებლის დირექტორი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
სიკო ფაშალიშვილი

სვიმონ (სიკო) ილიას ძე ფაშალიშვილი (დ. 11 დეკემბერი, 1894, მაჩხაანი, ახლანდელი სიღნაღის მუნიციპალიტეტი — გ. 18 მარტი, 1970, თბილისი) — ქართველი მწერალი, ჟურნალისტი და მთარგმნელი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ღარიბი გლეხის ოჯახში. უსახსრობის გამო სკოლას მალე თავი დაანება. მაგრამ განსაკუთრებულმა ბეჯითობამ და წიგნის სიყვარულმა, შეაძლებინა 1919 წელს ჩარიცხულიყო ახლადდაარსებულ თბილისის უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტზე.

ლიტერატურით სიკო ფაშალიშვილი ჯერ კიდევ სიყმაწვილეში დაინტერესდა. პირველი ლექსი 1909 წელს დაბეჭდა „ივერიაში“. მისი პიროვნების ჩამოყალიბებაზე დიდი გავლენა იქონია ისეთმა ადამიანებმა როგორებიც იყვნენ აკაკი წერეთელი, ვაჟა-ფშაველა, იროდიონ ევდოშვილი, შიო მღვიმელი და სხვანი. მათთან ურთიერთობა და შეხვედრები მწერალმა ცოცხლად აღწერა მოგვიანებით თავისი მოგონებების წიგნში. ამასთანავე იგი იყო აღიარებული მოქართულე და შესანიშნავი მთარგმნელი. მან ქართველ საზოგადოებას გააცნო შექსპირის „ჭირვეული ცოლოს მორჯულება“, „მეთორმეტე ღამე“, ლოპე დე ვეგას „ცეკვის მასწავლებელი“, ა. გრიბოედოვის „ვაი ჭკუისაგან“, პუშკინის, ნეკრასოვის, მიცკევიჩის და სხვათა ლექსები და პიესები. მანვე თარგმნა ეჟენ პოტიეს „ინტერნაციონალი“. ქართულ სცენას ამშვენებდა მისი ორიგინალური პიესებიც „საიქიო“, „თავი სიზმარში მგონია“, „ჩაჩანაკი კაკანათში“. სიკო ფაშალიშვილი კინოფილმ „ქეთო და კოტეს“ სცენარის ავტორია. განსაკუთრებით საგულისხმოა მწერლის მოღვაწეობა „ნიანგში“. მან დიდი ამაგი დასდო ქართული იუმორისტული ლიტერატურის განვითარებას. „ფარსადანის“ ფსევდონიმით გამოქვეყნებული მრავალი მისი იუმორისტული თუ სატირული ნაწარმოები დიდი პოპულარობით სარგებლობდა მკითხველში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ლიმფა

ლიმფა ( — წმინდა წყალი, ნამი) — სითხე, რომელიც მოძრაობს ადამიანისა და ხერხემლიანი ცხოველების ლიმფურ სისტემაში.
ლიმფის ძირითადი კომპონენტია გამჭვირვალე სითხე, რომელიც ძალიან ჰგავს სისხლის პლაზმას. მისი სიბლანტე სისხლის პლაზმისაზე ნაკლებია, მასში ცილის რაოდენობაც ნაკლებია (3%). ლიმფის შედგენილობა განსხვავებულია სხეულის სხვადასხვა ნაწილში და იცვლება ფუნქციური მდგომარეობის შესაბამისად. ლიმფა შეიცავს ლეიკოციტებს და ერთეულ ერითროციტებს. ლიმფა დედება ოღონდ სისხლზე ნელა. ადამიანის სხეულში 1 — 2 ლიტრია. სისხლის პლაზმა კაპილარებიდან იფილტრება ქსოვილებში, იქ შედგენილობას იცვლის და იქცევა ლიმფად. ლიმფის მთავარი ფუნქციებია: ქსოვილებიდან ნივთიერებათა ცვლის ზოგიერთი პროდუქტის გამოტანა, იქიდანვე სისხლში ცილების დაბრუნება, ორგანიზმში წყლის გადანაწილება და სხვა.
ძიშრას მაჩიტა

ძიშრას მაჩიტა — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე მაჩიტასებრთა ოჯახისა. წარმოდგენილია დატოტვილი ფესვურითა და როზეტად შეკრებილი ფოთლებით.

ითვლებოდა აფხაზეთის კირქვიანების ენდემად, მეტად იშვიათი სახეობაა. საქართველოს გარდა გვხვდება აგრეთვე რუსეთის ფედერაციის კრასნოდარის მხარეში, კერძოდ, ტუაფსე-ადლერის ფლორისტიკულ რეგიონში. კრასნოდარის მხარეში მცენარეს ახლახან მიაგნეს. მნიშვნელობა აქვს კოლხეთის კირქვიანების რელიქტური ფლორის ისტორიის შესასწავლად. საყურადღებოა დეკორატიული მებაღეობისთვისაც.

იზრდება კირქვიანი კლდეების ნაპრალებში, ალპურ სარტყლეში. გვხვდება მცირე პოპულაციებად. მრავლდება თესლითა და ვეგეტაციურად. შეიძლება განადგურდეს დეკორატიულობის და ადგილსამყოფელის პირობების დარღვევის გამო. ძალზე იშვიათად კულტივირებულია ბოტანიკურ ბაღებში. დაცვის აუცილებელი ღონიეშიძებაა აღკვეთილის გამოყოფა ძიშრის მთაზე და კულტივირება.

სახეობა აღწერა რუსმა ბოტანიკოსმა ალფრედ კოლაკოვსკიმ. ძიშრას მაჩიტა შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“.
უკანასკნელი ბრძანება (1928 წლის ფილმი)

უკანასკნელი ბრძანება — 1928 წლის ამერიკული მუნჯი ფილმი. ემილ იანინგსმა მიიღო ოსკარი საუკეთესო მსახიობი კაცისთვის.

სიუჟეტი
რუსეთის იმპერიის დაცემის შემდეგ ცარის გენერალი, არისტოკრატი სერჟ ალექსანდერი რუსეთიდან გარბის. მისი ძველი მეტოქე, ამჟამად ცნობილი რუსი რეჟისორი ჰოლივუდში ფილმს იღებს. ფილმი რუსეთის რევოლუციას ასახავს და მასში გენერლის როლზე რეჟისორი სწორედ ალექსანდერს აიყვანს.

როლებში
ემილ იანინგსი — სერჟ ალექსანდერი
ეველინ ბრენტი — ნატალი დაბროვა
უილიამ პაუელი — ლეო ანდრევიევი
ჯეკ რეიმონდი — რეჟისორის ასისტენტი
ნიკოლაი სუსანინი — ადიუტანტი
მაიკლ ვისაროვი — მცველი
ძალადობა

ძალადობა — ძალის აშკარა ან ფარული გამოყენება ადამიანის ან ადამიანთა ჯგუფისაგან ისეთი რამის მისაღწევად, რაზედაც ისინი თავისი ნებით არ თანხმდებიან. სინონიმებია: აგრესია, სასტიკი მოპყრობა, შეურაცხყოფა, იძულება, ხელყოფა, წამება, მუქარა. ძალადობა არის ყოველგვარი ქმედება ან სიტყვა, რომელსაც შეუძლია ადამიანი შეურაცხჰყოს, ზიანი მოუტანოს მას ან შეულახოს კანონით მინიჭებული უფლებები. ძალადობის დროს ითრგუნება ადამიანის ნება, შელახულია მისი ხელშეუხებლობა, ღირსება და თავისუფლება. ესენი კი ადამიანის განუყოფელი უფლებებია.

არსებობს პირდაპირი და არაპირდაპირი (ანუ სტრუქტურული) ძალადობა. პირდაპირი ძალადობა ნიშნავს ფიზიკურ ძალადობას, ფიზიკური ძალის ან ძალაუფლების წინასწარგამიზნულ გამოყენებას მიმართულს საკუთარი თავის, სხვა ადამიანის ან საზოგადოების წინააღმდეგ, რომლის შედეგადაც ადგილი აქვს (ან არსებობს დიდი ალბათობა) სიკვდილს, სხეულის დაზიანებას, ფსიქოლოგიურ ტრავმას, ნორმალური განვითარებიდან გადახრას ან სხვადასხვა სახის ზარალს. არაპირდაპირი ძალადობა კი ნიშნავს სიღატაკეს, ექსპლუატაციას, სოციალურ უსამართლობას, დემოკრატიის უქონლობას და ა.შ.

ძალადობა შედგება სამი კომპონენტისაგან: მსხვერპლი, დამნაშავე და თვით ქმედება. თავისი ხასიათისა და შედეგების გათვალისწინებით, იგი ხშირად მოიაზრება როგორც კრიმინალი. ძალადობა მოიცავს უკანონო ქმედებათა ყველა სახეს, გამოხატულს მუქარით ან ქმედებით, რომელსაც შედეგად მოჰყვება ქონების დაზიანება ან განადგურება, ანდა პიროვნების შეურაცხყოფა ან სიკვდილი. ძალადობის ყველაზე ფართოდ გამოხატული ფორმაა ძალადობა ოჯახში. ოჯახში ძალადობის ფორმებია: ფიზიკური ძალადობა (ცემა), სექსუალური ძალადობა, მუქარა, ემოციური ძალადობა (სისტემატური ყვირილი, გინება), საზოგადოებისგან იზოლაცია, რაიმე ქმედების მუქარით აკრძალვა, დაშინება და ა.შ. ოჯახში ძალადობის მსხვერპლი შეიძლება იყოს ქალი, ბავშვი, შშმ პირი, მოხუცი და, იშვიათად, მამაკაცი. ყველაზე გავრცელებული ფორმაა ქმრის ძალადობა ცოლზე და მშობლების — შვილებზე.
დურ-შარუქინი

დურ-შარუქინი (აქად. სარგონის ციხესიმაგრე) — ასურეთის დედაქალაქი სარგონ -ის მმართველობის ბოლო პერიოდში. ქალაქი ააშენეს ძვ. წ. 713-707 წლებში. მეფის მოულოდნელი გარდაცვალების გამო მშენებლობა შეჩერდა და დედაქალაქი გადაიტანეს ნინევიაში. ძვ. წ. საუკუნის ბოლოს ქალაქი დაანგრიეს მიდიელებმა. ამჟამად ქალაქის ადგილზე მდებარეობს დასახლება ხორსაბადი, სადაც დღემდე ცხოვრობენ ასურელები.
ორეხოვკის ჩანჩქერი

ორეხოვკის ჩანჩქერი — ჩანჩქერი რუსეთში, კრასნოდარის მხარეში. მოქცეულია სოჭის ეროვნული პარკის ფარგლებში. სიმაღლით მეორე ჩანჩქერია სოჭის ტერიტორიაზე. მდებარეობს მდინარე ბეზუმენკაზე. სახელწოდება მომდინარეობს ახლოს მდებარე ორეხოვკის დასახლებიდან. ოქტომბრის რევოლუციამდე ეწოდებოდა მელნიჩნი. სიმაღლე — 27,5 მ. ეროვნული მნიშვნელობის ბუნების ძეგლია. ჩანჩქერის ირგვლივ იზრდება მუხნარ-წაბლნარი, აგრეთვე გვხვდება ბზა, პონტოს როდოდენდრონი, სიახლოვეს კაკლის კორომებია. ფართო საზოგადებისთვის ჩანჩქერი ცნობილი გახდა ადგილობრივი ფოტოგრაფ-მოყვარულის ივანე სუტკოვოის წყალობით, რომელმაც ჩანჩქერის ფოტოგრაფია 1910 წელს გამოაქვეყნა. 1996 წელს ჩანჩქერის ტერიტორია კეთილმოწყობილი იქნა, 2014 წლის ზამთრის ოლიმპიური თამაშების წინადღეს რუსეთში გამოუშვეს მარკა, რომელზედაც ორეხოვკის ჩანჩქერია გამოსახული.
მთავარ მიმდევრობამდელი ვარსკვლავი

მთავარ მიმდევრობამდელი ვარსკვლავი (მმვ) იმ ეტაპზე მყოფია, როდესაც ჯერ კიდევ არ მიუღწევია მთავარ მიმდევრობას. პროტოვარსკვლავი აკრეციით იზრდება და მასას მის გარშემო არსებული ვარსკვლავთშორისი გაზისა და მტვრის გარსიდან იღებს. იმ დროს, როდესაც ის ხილული გახდება, მთავარი აკრეციის ფაზა დამთავრებული იქნება და მას უკვე ვირტუალურად მთელი თავისი მასა მოგროვებული აქვს, მაგრამ ჯერ არ დაუწყია წყალბადის წვა (ე.ი. წყალბადის ბირთვული სინთეზი). მთავარი აკრეციის ფაზის დასრულება, რის შემდეგაც წყალბადის წვა იწყება (ე.ი. ნულოვანი ასაკის მთავარი მიმდევრობა), არის მთავარ მიმდევრობამდელი ეტაპი. მმვ ვარსკვლავი შესაძლოა იყოს ან ვარსკვლავი (2 მზის მასაზე მცირე) ან ჰერბიგ / ვარსკვლავი (2-8 ☉). უფრო მასიური ვარსკვლავები (>8 ☉) მთავარ მიმდევრობამდელ ეტაპზე არ აღმოუჩენიათ, რადგან ისინი ძალიან სწრაფად ვითარდება: როდესაც ისინი ხილული ხდება, წყალბადი ცენტრში უკვე სინთეზირდება და ამიტომ ისინი მთავარი მიმდევრობის ობიექტებია.
კამილ მიუფა

კამილ მიუფა (; დ. 28 ოქტომბერი, 1989 — გ. 9 მარტი, 2015) — ფრანგი მოცურავე და ოლიმპიური ჩემპიონი.

2012 წლის ლონდონის ოლიმპიურ თამაშებზე მოიგო სამივე სინჯის მედალი (ოქროს, ვერცხლისა და ბრინჯაოსი). მსოფლიოსა და 4-გზის ევროპის ჩემპიონი.

დაიღუპა 2015 წლის 9 მარტს ავიაკატასროფაში, არგენტინის პროვინცია ლა-რიოხაში.
აკაკი ფაღავა

აკაკი ნესტორის ძე ფაღავა (დ. 15 თებერვალი, 1887, სოფ. ნახუნავო, ახლანდელი მარტვილის მუნიციპალიტეტი — გ. 27 ივნისი, 1962, თბილისი) — ქართველი რეჟისორი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1962).

ბიოგრაფია
დაწყებითი განათლება მიიღო სენაკში და 1899 წელს სწავლა განაგრძო ქუთაისის ქართულ გიმნაზიაში. 1908 წელს შევიდა მოსკოვის უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტის რუსული ენისა და სიტყვიერების განყოფილებაზე, პაალელურად სწავლობდა მოსკოვის სამხატვრო თეატრის სტუდიაში სარეჟისორო განხრით, რომლის კურსის დასრულების შემდეგ მიიღეს სამხატვრო თეატრში რეჟისორის თანაშემწედ. 1913 წელს კ. სტანისლავსკის, ა. ბენუასა და ვლ. ნემიროვიჩ-დანჩენკოსთან ერთად მონაწილეობდა მოლერის „ეჭვით ავადმყოფის“, და „ძალად დაქორწინების“ დადგმაში. მალე სამხატვრო თეატრის კოლეგიის წევრადაც შეიყვანეს.

1915 წელს ა. ფაღავა სამშობლოში დაბრუნდა და მუშაობა დაიწყო ქუთაისის ქართულ გიმნაზიაში რუსული ენისა და ლიტერატურის მასწავლებლად. შემდეგ, რეჟისორულ მოღვაწეობას ეწეოდა ქუთაისის, ბათუმისა და თბილისის თეატრებში, მთელ ენერგიას ახმარდა მისი განვითარების საქმეს.

მართალია, ამ დროისათვის საქართველო განიცდიდა პოლიტიკურ და ეკონომიკურ კრიზისს, მაგრამ ახალგაზრდა ხელოვანი არ შეუშინებია სიძნელეებს, 1920 წელს შეაგროვა დაქსაქსული მსახიობები, შეადგინა დასი, სპექტაკლების მოსამზადებლად დაბა სურამში წაიყვანა, იქიდან დაბრუნებულნი ძალით შეიჭრნენ არტისტული საზოგადოების (დღევანდელი რუსთაველის თეატრი) შენობაში და „ტარტოს“ სპექტაკლების პარალელურად შეუდგნენ ქართული წარმოდგენების გამართვას. ასე განაგრძო იმ თეატრმა არსებობა, რომელიც დღეს რუსთაველის სახელით არის ცნობილი. 1922 წელს აკაკი ფაღავამ თბილისში საფუძველი ჩაუყარა თეატრალურ სტუდიას, რომელსაც 1924 წელს თეატრალური ინსტიტუტის უფლებები მიენიჭა, ხოლო 1939 წელს შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალურ ინსტიტუტად გადაკეთდა. ღვაწლმოსილი რეჟისორი წლების მანძილზე იყო ამ ინსტიტუტის პრორექტორი და თეატრის ისტორიის კათედრის გამგე სიცოცხლის ბოლომდე. აღსანიშნავია ისიც, რომ ა. ფაღავამ 1924 წელს თბილისის კონსერვატორიასთან ჩამოაყალიბა საოპერო სტუდია და ხელმძღვანელობდა საოპერო კლასს. მასვე ეკუთვნის საქართველოში თეატრალური საზოგადოების დაარსების პრიორიტეტი.

ფასდაუდებელია ა. ფაღავას, როგორც რეჟისორის, თეატრმცოდნეობის ღვაწლი. მან ჯერ კიდევ 21 წლისამ გამოაქვეყნა ბროშურა „ქართული თეატრი“. საინტერესო ნაშრომმა ქართულ საზოგადოებაში ცხოველი ინტერესი გამოიწვია. ქართული თეატრალური ხელოვნების გამოჩენილ მოღვაწეს, 1962 წელს მიენიჭა რესპუბლიკის სახალხო არტისტის საპატიო წოდება, დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშისა და „საპატიო ნიშნის“ ორდენებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — ტერეზა ფარნაოზის ასული გრიგალაშვილი (დ. 14 მაისი, 1888, ქუთაისი — გ. 5 აპრილი, 1976, თბილისი).
ივანე ურჯუმელაშვილი

ივანე (ვანო) გიორგის ძე ურჯუმელაშვილი (დ. 16 ივნისი, 1920, გორი — გ. 8 ივლისი, 1984, თბილისი) — ქართველი მწერალი.

ბიოგრაფია
გორში დაამთავრა საშუალო სკოლა და აქვე განაგრძო სწავლა გორის პედაგოგიურ ინსტიტუტში, მაგრამ 1941 წელს გაწვეულ იქნა მეორე მსოფლიო ომში. 1945 წელს გადაყვანილ იქნა შორეულ აღმოსავლეთში და ჯერ იაპონელებს ებრძოდა და საბოლოოდ კი, კორეაში მოხვდა. საბოლოოდ ინსტიტუტი დაამთავრა 1949 წელს. 1952 წელს „ლიტერატურულ გაზეთში“ გამოქვეყნდა პირველი მოთხრობა „დღეები კორეაში“. იმავე წელს გამოვიდა მწერლის პირველი წიგნი „მორანბონი“. შემდგომ გამოქვეყნდა მოთხრობების კრებულები: „სუვოროველები“ (1954, 1968), „გზააბნეული“ (1956), „დედაშვილობა“ (1983), „უცნობი ჯარისკაცი“, „თანატოლები“, „არაბულა“, „სამხრეთის ვარსკვლავი“ (1963, 1971), „ერთ ზაფხულს“, „ჭიამაია“ (1966), „ფერისცვალება“ (1971, 1981), „მოსკოვი ქვეყნად ერთია“ (1975), „ჯვარცმა“ და სხვა. ცხინვალის სახელმწიფო და თბილისის მუსკომედიის თეატრებში წლების მანძილზე წარმატებით იდგმებოდა მისი პიესები „ვახშამზე“ და „მძახალი“. მანვე თარგმნა გიორგი მარკოვის დიდტანიანი რომანი „ციმბირი“ და სხვა რუსი ავტორების თხზულებანი. თავად მისი ნაწარმოებები თარგმნა რუსულ. სომხურ, აზერბაიჯანულ, ოსურ, კორეულ, რუმინულ ენებზე.

დაჯილდოვებული იყო წითელი ვარსკვლავის ორდენით და მედლებით. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
იონა ტუსკია

იონა ირაკლის ძე ტუსკია (დ. 24 დეკემბერი, 1901, ოზურგეთი — გ. 8 ოქტომბერი, 1963, პარიზი) — ქართველი კომპოზიტორი, პროფესორი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1962).

ბიოგრაფია
1926 წელს დაამთავრა თბილისის კონსერვატორია მ. იპოლიტოვ-ივანოვის საკომპოზიციო და მ. ვასილიევის სავიოლინო კლასებით. მოგვიანებით, 1931 წელს, ლენინგრადის კონსრევატორია. ი. ტუსკია, შ. თაქათაქიშვილთან და გრ. კილაძესთან ერთად, პირველი კომპოზიტორი იყო, რომლებმაც საფუძველი ჩაუყარეს საქართველოში კამერულ-ინსტრუმენტალურ ჟანრს.

ჯერ კიდევ 1922 წელს დაარსდა ახალგაზრდა ქართველ მუსიკოსთა საზოგადოება, რომელიც მიზნად ისახავდა ფართო მასებში ეროვნული პროფესიული მუსიკის პროპაგანდას. ამ საზოგადოებამ ჩამოაყალიბა სიმებიანი ორკესტრი, რომლის ინიციატორები იყვნენ ახალგაზრდა კომპოზიტორები, ჯერ კიდევ კონსერვატორიის სტუდენტები: გრიგოლ კილაძე, შალვა თაქთაქიშვილი და მასთან ერთად იონა ტუსკაია. თავდაპირველად ისინი უკრავდნენ ორკესტრში, შემდგომ დირიჟორობდნენ. სწორედ ამ ორკესტრისათვის შექმნა ახალგაზრდა კომპოზიტორმა ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ნაწარმოები „ჩელა“. მისივე „გველისმჭამელი“ და „მარშ-გროტესკი“, ქართული მუსიკალური კულტურის მნიშვნელოვანი შენაძენია.

განსაკუთრებით აღსანიშნავია ხელოვანის დიდი ღვაწლი თეატრსა და კინოში. მან მუსიკალურად გააფორმა სპექტაკლები: „ლამარა“, „არსენა“, „ოტელო“, „დიდი ხელმწიფე“ და სხვა. ასევე კინოფილმები: „დარიკო“, „ნარინჯის ველი“ და სხვა.

წლების განმავლობაში იონა ტუსკაია იყო თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის რექტორი და საქართველოს კომპოზიტორთა კავშირის თავმჯდომარე. მან აღზარდა დღეს საყოველთაოდ ცნობილი კომპოზიტორები: რევაზ გაბიჩვაძე, გრიგოლ კოკელაძე, სულხან ნასიძე, ოთარ გორდელი და სხვები.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით პანთეონში დაკრძალულია მისი მეუღლე ირინე ნიკოლოზის ასული მდივანი (დ. 23 ნოემბერი, 1907, თბილისი — გ. 20 ივლისი, 1964, იქვე).

ჯილდოები და აღიარება
1936 — საპატიო ნიშანი
1946 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
1958 — საპატიო ნიშანი
1962 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
ლინჩის წესით გასამართლება

ლინჩის წესით გასამართლება — სასამართლოგარეშე სასჯელი რომელსაც არაოფიციალური დაჯგუფება ახორციელებს. ლინჩის წესს ყველაზე ხშირად მიმართავს ბრბო, რომელიც არაოფიციალურ საზოგადო დასჯას ახორციელებს. ლინჩის წესი ძირითადად გამოიყენება ეკონომიკური ან პოლიტიკური არეულობების დროს, როდესაც დომინანტი ჯგუფი ცდილობს გარკვეული წარმოდგენის გამართვას და საზოგადოების დაშინებას.

სიტყვა ლინჩის წარმოშობა არ არის ცალსახად ცნობილი. ერთი მოსაზრებით ის სათავეს ამერიკის რევოლუციიდან იღებს. გამოიყენებოდა ფრაზა „ლიონჩის კანონი“, რაც გასამართლების გარეშე დასჯას აღნიშნავდა. ფრაზა ამ ეპოქის ორ ამერიკელთან შეიძლება იყოს დაკავშირებული: ჩარლი ლინჩი (მოსამართლე) და უილიამ ლინჩი. 1780-იან წლებში ორივე მათგანი ცხოვრობდა ვირჯინიაში.
მერინა (ხალხი)

მერინა — მადაგასკარში მცხოვრები მალაგასიელების უმთავრესი და ქვეყნის ოფიციალური 18 ეთნიკური ჯგუფიდან ერთ-ერთი. მათი ძირითადი საცხოვრებელი არეალია ქვეყნის ცენტრში მდებარე ანტანანარივუს პროვინცია. საუკუნის ბოლოდან მერინებმა თავიანთი ძალაუფლება დანარჩენ ტერიტორიებზეც გაავრცელეს და შექმნეს იმერინის სამეფო. 1895–96 წლებში საფრანგეთმა მოახდინა მადაგასკარის კოლონიზაცია და 1897 წელს მერინას მონარქია გააუქმა.
იოსებ ტატიშვილი

იოსებ გრიგოლის ძე ტატიშვილი (დ. 25 დეკემბერი, 1886, თბილისი — გ. 21 ივლისი, 1952, იქვე) — ქართველი მწერალი და ენათმეცნიერი.

ბიოგრაფია
პირველდაწყებითი განათლება ოჯახში მიიღო. შემდეგ დაამთავრა თბილისის ქართული გიმნაზია, ხოლო 1915 წელს — მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი.

თავისი პირველი მოთხრობა „წვიმაში“, ი. ტატიშვილმა დაბეჭდა 1908 წელს გაზეთ დროებაში. აქედან მოყოლებული, მას კალამი არ გაუგდია. მწერლის საუკეთესო ნაწარმოებებია: „დედაკაცის ბედი“, „იაღლუჯა“, „მტერთა სასძლო“, „ქალის გული“, „ძველი გმირი“. ზოგი მოთხრობა თარგმნილია უკრაინულად.

ი. ტატიშვილს აქვს მრავალი ტარგმანი რუსულიდან და სომხურიდან. აღსანიშნავია რომ იგი იყო ქართული ენის შესანიშნავი მცოდნე და თავისი წვლილი შეიტანა „ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონის“ რვატომეულის მომზადებაში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — სოფიო ლევანის ასული მაკროპულო (დ. 4 აპრილი, 1888, დაბა ალავერდი, ახლანდელი სომხეთი — გ. 21 იანვარი, 1963, თბილისი).