iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
კარმე ჩაკონი

კარმე ჩაკონ ი პიკერასი (, დ.13 მარტი, 1971 - გ.9 აპრილი, 2017, მადრიდი) — ესპანელი პოლიტიკოსი, იურისტი და ლექტორი. კატალონიის სოციალისტური პარტიის წევრი. 2008 წლის აპრილიდან 2011 წლის დეკემბრამდე ხოსე ლუის საპატეროს უწყებაში იკავებდა ესპანეთის თავდაცვის მინისტრის თანამდებობას.

ბიოგრაფია
კარმე ჩაკონი დაიბადა 1971 წლის 13 მარტს, ესპულაგას-დე-ლობრეგატში, ბარსელონა, მეხანძრის, ბალთაზარ ჩაკონისა და კატალონიელი იურისტის ესტერ პიკერასის ოჯახში.

მან იურიდიული განათლება მიიღო ბარსელონის უნივერსიტეტში, შემდეგ სწავლა განაგრძო ასპირანტურაზე იორკის უნივერსიტეტის იურიდიულ სკოლაში, ლავალისა და კინგსტონის უნივერსიტეტებში. 1994-2004 წლებში იყო საკონსტიტუციო სამართლის ლექტორი ჟირონის უნივერსიტეტში.

1994 წელს იგი შეუერთდა კატალონიის სოციალისტურ პარტიას. 2000 წლიდან იყო ესპანეთის პარლამენტის ქვედა პალატის დებუტატი და წარმოადგენდა ბარსელონის პროვინციას; 2004-2007 წლებში ასრულებდა პალატის თავმჯდომარის ფუნქციებს.

ხელისუფლების რეორგანიზების შედეგად კარმემ 2007 წლის 6 ივლისს ჩაანაცვლა საბინაო მინისტრი მარია ტრიუხილო. 2008 წლის აპრილიდან 2011 წლის დეკემბრამდე იყო ესპანეთის თავდაცვის მინისტრი და იყო პირველი ქალი აღნიშნულ თანამდებობაზე. იგი პოზიციაზე დანიშვნისას შვიდი თვის ორსული იყო, ამიტომაც დეკრეტის პერიოდში მის ფუნქციებს შინაგან საქმეთა მინისტრი, ალფრედო პერეს რუბალკაბა ასრულებდა.
თანამდებობაზე ყოფნისას ჩაკონმა კოსოვოდა გამოიყვანა ესპანეთის ჯარი და დაიწყო მათი გამოყვანა ავღანეთიდანაც. 2011 წელს ესპანეთის კონგრესის დეპუტატებმა მისი სახელის მქონე კანონი მიიღეს სამხედრო მოსამსახურეთა უფლებებისა და ვალდებულებების შესახებ.

2011 წელს საპარლამენტო არჩევნებში ესპანეთის სოციალისტური მუშათა პარტიის დამარცხების შემდეგ კარმე ჩაკონმა საკუთარი თავი პარტიის გენერალური მდივნის თანამდებობაზე წამოაყენა და ამ არჩევნებში 2012 წლის 4 თებერვალს ალფრედო პერეს რუბალკაბესთან დამარცხდა ოცდაორი ხმით.

2013 წლის 28 აგვისტოს დატოვა პარლამენტის დეპუტატის თანამდებობა, რადგანაც გადავიდა აშშ-ში, მაიამიში, საგანმანათლებლო საქმიანობის განსახორციელებლად.

2014 წელს პარტიის კონგრესის შემდეგ დაიკავა საერთაშორისო ურთიერთობათა მდივნის თანამდდებობა.

2016 წლის 26 ივნისს მან უარი განაცხადა არჩევნებში პარტიის სიით დეპუტატად წარდგენაზე. იგი მაიამიში შეუერთდა იურიდიულ ფირმას , რომელშიც შემდგომ მუშაობდა. პარტიის აღმასრულებელი ორგანოდან მისი წასვლა განპირობებული იყო, იმ დროინდელი, პარტიის გენერალური მდივნის, პედრო სანჩესის თანამდებობიდან გადადგომის პროვოცირებით. ჩაკონი იყო იმ ჩვიდმეტ წევრთაგან, რომლებიც ამავე მიზეზით გადადგნენ თანამდებობებიდან. საბოლოოდ კი სანჩესმა ადგილი 2016 წლის 1 ოქტომბერს დატოვა.

პირადი ცხოვრება
2007-2016 წლებში იგი ქორწინებაში იყო ჟურნალისტ მიგელ ბაროსოსთან, რომლისგანაც ჰყავდა ვაჟიშვილი - მიგელი.
ჩაკონს ჰქონდა გულის თანდაყოლილი დეფექტი, რაც დექსტროკარდიასა და ანტრიოვენტრიკულარულ ბლოკადაში გამოიხატებოდა, რის გამოც ადრეული ასაკიდან კარდიოსტიმულატორს სულ თან ატარებდა. იგი თავის ავადმყოფობას არ მალავდა და ამაზე ისეთ გადაცემებშიც საუბრობდა როგორიცაა „ “. სწორედ ამ პრობლემის გამო იგი გარდაცვლილი იპოვეს 2017 წლის 9 აპრილს, თავის საცხოვრებელ ბინაში, მადრიდში.
ჰილდა ინგოლდი

ედიტ ჰილდა, ლედი ინგოლდი ( დ. 21 მაისი, 1898, ინგლისი, ლონდონი — გ. 1988) — ინგლისელი ქიმიკოსი. ედიტ ჰილდას, მეუღლე იყო ცნობილი ბრიტანელი ქიმიკოსი კრისტოფერ კელკ ინგოლდი. სწორედ მისმა კარიერამ გარკვეულწილად დაჩრდილა ედიტი და მან საზოგადოების დიდი აღიარება ვერ მოიპოვა, მიუხედავად იმისა, რომ არაორგანული ქიმიის საკითხებზე ნოვატორი ქიმიკოსი გახლდათ . ჰილდა აგრეთვე ცნობილი იყო, როგორც ლედი ინგოლდი, მეუღლისთვის რაინდის წოდების მინიჭების შემდეგ.

ახალგაზრდობა
ჰილდა ინგოლდი დაიბადა მუშათა კლასის ოჯახში ინგლისში, ქალაქ კატფორდში, ლონდონის სამხრეთ-აღმოსავლეთით .

განათლება
ინგოლდი თავდაპირველად სწავლობდა ლევიშამის ქალთა გრამატიკულ სკოლაში, შემდგომ კი ორი წლის განმავლობაში ჰორშამში კერძო განათლება მიიღო. მას შემდეგ ჰილდა ლონდონის ჩრდილოეთ კოლეგიის სკოლაში გადავიდა, სადაც მან მიიღო საფეიქრო პროდუქციის მწარმოებელთა სტიპენდია.

ჰილდამ დაამთავრა სამეფო ჰოლოუეის კოლეჯის ქიმიის ფაკულტეტი (1916-1920), ხოლო დოქტურანტურა კი დაამთავრა ლონდონის საიმპერატორო კოლეჯში 1923 წელს. მას შემდგომ, რაც დოქტორანტურის ხარისხი ბრიტანეთის უნივერსიტეტებში მხოლოდ 1917 წელს იქნა შემოღებული , ჰილდა იყო ერთ–ერთი პირველი სტუდენტთაგანი, რომელმაც მიიღო აღნიშნული კვალიფიკაცია.

მისი სადოქტორო თემა ეხებოდა ტაუტომერებს, მოლეკულების იზომერებს, ხოლო სადოქტორო თემის ხელმძღვანელი იყო მართა ენი უაიტლი .

ჰილდას დამხმარე საგანი იყო ფიზიკა და სწორედ ამან გამოიწვია ფიზიკური, ორგანული ქიმიისა და კვანტური მექანიკის კვლევა .

პირადი ცხოვრება
ჰილდას მამა იყო ინჟინერ მექანიკოსი - ტომას უშერვუდი, ხოლო დედა კი ედიტ ჰოვარდი.
ედიტ ჰილდა დაქორწინდა ქიმიკოს სტუდენტ კრისტოფერ კელკ ინგოლდზე 1923 წელს და სამი შვილი გააჩინა. მათ ორი ქალიშვილი და ვაჟი ჰყავდათ: სილვია (1927), ქეითი (1929) და დილი (1931). მათი შვილებიდან ცნობილია, ქიმიკოსი ქეით ინგოლდი, რომლის საქმიანობაც ბოლო წლების განმავლობაში ფოკუსირებულია რადიკალების შემგროვებელ ანტიოქსიდანტებზე, განსაკუთრებით ვიტამინზე, და აგრეთვე მათ გავლენაზე დაბერებასა და ასაკთან დაკავშირებულ ისეთ დაავადებების პრევენციაზე, როგორიცაა სიმსივნე.
ფრიდრიხ ფრანც III

ფრიდრიხ ფრანც (; დ. 19 მარტი, 1851, მეკლენბურგ-შვერინი, გერმანია ― გ. 10 აპრილი, 1897, კანი, საფრანგეთი) ― მეკლენბურგ-შვერინის დიდი ჰერცოგი 1883-1897 წლებში. დანიის დედოფალ ალექსანდრინას მამა, მეფე ფრედერიკ -ის პაპა და ნიდერლანდების დედოფალ იულიანას ბიძა.

ბიოგრაფია
ფრიდრიხ ფრანცი დაიბადა 1851 წლის 19 მარტს შლოს ლუდვიგზლოსტში. იგი იყო მეკლენბურგ-შვერინის დიდ ჰერცოგ ფრიდრიხ ფრანც -ისა და მისი მეუღლის, დიდ ჰერცოგინია ავგუსტა როის ცუ კოისტრიცის პირველი შვილი. სახელი დაარქვეს დიდი პაპის, ფრიდრიხ ფრანც -ის პატივსაცემად.

1885 წლის 15 აპრილს, მამის გარდაცვალების შემდეგ იგი მეკლენბურგ-შვერინის ახალი დიდი ჰერცოგი ხდება ფრიდრიხ ფრანც -ის სახელით. ადრეული ასაკიდანვე იგი ასთმითა და სუნთქვასთან დაკავშირებული პრობლემებით იტანჯებოდა. ამის გამო მას არ შეეძლო მისი მშობლიური ჩრდილოეთ გერმანიისათვის დამახასიათებელ ნესტიან ჰავაში მუდმივად ცხოვრება, რის გამოც ექიმთა რჩევით ხშირად დადიოდა სამოგზაუროდ სამხრეთ ევროპაში, ხმელთაშუა ზღვისპირეთში. ცნობილია ისიც, რომ იგი ცდილობდა დაემალა თავისი ჰომოსექსუალობა. ამ საიდუმლოს გამჟღავნებამაც მასზე ცუდად იმოქმედა.

ფრიდრიხ ფრანც გარდაიცვალა 1897 წლის 10 აპრილს საფრანგეთის ქალაქ კანში, 46 წლის ასაკში. მან სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა ― ხიდიდან გადახტა. თუმცაღა, სკანდალის თავიდან ასაცილებლად მისი ოჯახის წევრებმა გარდაცვალების ოფიციალურ მიზეზად ასთმისაგან გაგუდვა გამოაცხადეს. მის შემდეგ ტახტი მისმა ძემ, ფრიდრიხ ფრანც -მ დაიკავა, რომელიც უკანასკნელი დიდი ჰერცოგი გახდა, რამეთუ 1918 წელს გერმანიაში მონარქია დაემხო.

ქორწინება და შვილები
1879 წლის 24 იანვარს ფრიდრიხ ფრანცმა სანქტ-პეტერბურგში ცოლად შეირთო დიდი მთავარი ანასტასია მიხაილოვნა რომანოვა, დიდ მთავარ მიხეილ ნიკოლაევიჩისა და პრინცესა სესილია ბადენელის ერთადერთი ასული, იმპერატორ ნიკოლოზ -ის შვილიშვილი, ალექსანდრე -ის ძმისწული და ალექსანდრე -ის ბიძაშვილი, რომელთანაც შეეძინა სამი შვილი:

ალექსანდრინა (1879-1952), ცოლად გაჰყვა დანიის მეფე კრისტიან -ს, რომელთანაც შეეძინა მომავალი მეფე, ფრედერიკ ;
ფრიდრიხ ფრანც (1882-1945), მეკლენბურგ-შვერინის უკანასკნელი დიდი ჰერცოგი, ცოლად შეირთო პრინცესა ალექსანდრა ჰანოვერელი, რომელთანაც ხუთი შვილი შეეძინა;
სესილია (1886-1954), ცოლად გაჰყვა გერმანიის იმპერატორ ვილჰელმ -ის უფროს ძეს, კრონპრინც ვილჰელმს, რომელთანაც შეეძინა ექვსი შვილი.
ანასტასია მიხეილის ასული

ანასტასია მიხეილის ასული (; დ. 28 ივლისი, 1860, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი ― გ. 11 მარტი, 1922, ეზა, საფრანგეთი) ― რომანოვების დინასტიის წარმომადგენელი. იმპერატორ ნიკოლოზ -ის შვილიშვილი, დიდ მთავარ მიხეილ ნიკოლაევიჩისა და პრინცესა სესილია ბადენელის ასული. მეკლენბურგ-შვერინის დიდი ჰერცოგინია 1883-1897 წლებში, როგორც ფრიდრიხ ფრანც -ის მეუღლე.

ბიოგრაფია
ანასტასია დაიბადა 1860 წლის 28 ივლისს სანქტ-პეტერბურგში. იგი იყო რუსეთის იმპერატორ ნიკოლოზ -ის ძისა და მაშინდელი მოქმედი იმპერატორის, ალექსანდრე -ის ძმის, დიდ მთავარ მიხეილ ნიკოლაევიჩისა და მისი მეუღლის, პრინცესა სესილია ბადენელის მეორე შვილი და ერთადერთი ქალიშვილი. მისი დაბადებიდან მალევე, 1862 წელს მამამისი კავკასიის მეფისნაცვლად დაინიშნა, რის გამოც მათი ოჯახი თბილისში გადასახლდა. ამის გამო ანასტასია და მისი ძმები საქართველოში აღიზარდნენ, რის გამოც მან თავისი გათხოვებამდელი ცხოვრება თითქმის მთლიანად აქ გაატარა.

1878 წელს მამამისს მეფისნაცვლობა ჩამოერთვა და ანასტასიას ოჯახიც პეტერბურგში დაბრუნდა. იქ მალევე დაიწყეს მისი საქორწინო მოლაპარაკებები და 1879 წელს ცოლად შერთეს მეკლენბურგ-შვერინის პრინც ფრიდრიხ ფრანცს, რომელიც ანასტასიას ბიცოლის, მარიას ძმა იყო. 1883 წლის აპრილში გარდაიცვალა მისი მამამთილი, ამიტომაც დიდი ჰერცოგი ანასტასიას ქმარი, ფრიდრიხ ფრანც გახდა, რამაც ის დიდ ჰერცოგინიად აქცია.

ანასტასიასა და ფრიდრიხ ფრანცის ქორწინება არც ისე ბედნიერი იყო, რასაც მრავალი მიზეზი ჰქონდა. პირველ რიგში ის, რომ დიდი ჰერცოგი ჰომოსექსუალი იყო და ცოლს ხშირად ღალატობდა, ამასთან, იგი ასთმით იყო დაავადებული და დროის უმეტეს ნაწილს საზღვარგარეთ, უფრო მცხუნვარე ადგილებში ატარებდა გამოსაჯანმრთელებლად. თუმცაღა, ამის მიუხედავად მათ მაინც შეეძინათ სამი შვილი: ორი გოგონა და ერთი ვაჟი.

1897 წელს ფრიდრიხ ფრანც -მ საფრანგეთში ყოფნისას თავი მოიკლა, რის გამოც ახალი დიდი ჰერცოგი მათი ძე, ფრიდრიხ ფრანც გახდა. აღსანიშნავია, რომ ანასტასია მეორედ აღარ გათხოვილა, თუმცა არაერთი რომანი ჰქონდა. 1902 წელს იგი დიდ სკანდალში გაეხვა, რადგან თავისი საყვარლისაგან დაფეხმძიმდა და უკანონო შვილიც გააჩინა. უკვე პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ, როდესაც გერმანიაში მონარქია და მასთან ერთად მისი ვაჟის მმართველობაც დაემხო, ანასტასიამ ქვეყანა დატოვა და საფრანგეთში გადასახლდა. იგი სწორედ იქ, 1922 წლის 11 მარტს, 61 წლის ასაკში გარდაიცვალა ინსულტის შეტევის შედეგად.

შვილები
ანასტასიას ქმრისაგან სულ სამი შვილი ჰყავდა:

ალექსანდრინა (1879-1952), ცოლად გაჰყვა დანიის მეფე კრისტიან -ს, რომელთანაც შეეძინა მომავალი მეფე, ფრედერიკ ;
ფრიდრიხ ფრანც (1882-1945), მეკლენბურგ-შვერინის უკანასკნელი დიდი ჰერცოგი, ცოლად შეირთო პრინცესა ალექსანდრა ჰანოვერელი, რომელთანაც ხუთი შვილი შეეძინა;
სესილია (1886-1954), ცოლად გაჰყვა გერმანიის იმპერატორ ვილჰელმ -ის უფროს ძეს, კრონპრინც ვილჰელმს, რომელთანაც შეეძინა ექვსი შვილი;

გარდა ამისა, მას თავისი საყვარლის, ვლადიმირ ალექსანდროვიჩ პალტოვისაგან ასევე ჰყავდა ერთი უკანონო ვაჟი:

გრაფი ალექსი ლუი დე ვენდენი (1902-1976), ცოლად შეირთო პაულეტა სოქსი, რომელთანაც შეეძინა ორი გოგონა: ქსენია და ანასტასია;

წინაპრები
მართა ენი ვითლი

მართა ენი ვითლი ( დ. 11 ნოემბერი, 1866, ინგლისი, ლონდონი — გ. 24 მაისი, 1956) — ინგლისელი ქიმიკოსი და მათემატიკოსი. ის აქტიურად იღებდა მონაწილეობას და უჭერდა მხარს ქალთა ქიმიურ საზოგადოებაში შესვლის პროცესს და აგრეთვე განსაკუთრებით ცნობილი იყო ქიმიის სფეროში ქალთა თანასწორობის განვითარების საქმეში შეტანილი წვლილით და მისი ერთგულებით. მართა ენი უაიტლი არის ასევე ქიმიის სამეფო საზოგადოების ერთ – ერთი სახე.

ბიოგრაფია
მართა ენი ვითლი დაიბადა 1866 წლის 11 ნოემბერს, ჩელსიში, ლონდონი მამამისის, უილიამ სედგევიკ ვითლისა და დედის, ჰანა ბარგის ოჯახში . მართას დედა გარდაიცვალა 1870-იან წლებში, ამის შემდეგ მამამისმა ხელახლა იქორწინა მერი ბარგ ტერნერ კლარკზე 1880 წელს .

ვითლის კვლევაში მნიშვნელოვნად დაეხმარა პროფესორ სერ უილიამ ტილდენი, სწორედ ამ უკანასკნელის ძალისხმევით მართამ მოიპოვა დოქტორის ხარისხი 1902 წელს, სამეცნიერო სამეფო კოლეჯში (საიმპერატორო კოლეჯის შემდგომი ნაწილი) . მისი დისერტაციის თემა ეხებოდა ამიდების და ოქსიმების მომზადებასა და მათ თვისებებს. ამავე დროს ვითლი მუშაობდა ნახევარ განაკვეთზე, როგორც მეცნიერების ლექტორი კამბერველის წმინდა გაბრიელის სასწავლო კოლეჯში, ქალ მასწავლებელთა საგანმანათლებლო დაწესებულებაში.

საუნივერსიტეტო კარიერა
დოქტორანტურის დასრულების შემდგომ, 1902 წელს, ვითლი მიწვეულ იქნა ტილდენის მიერ, სამეცნიერო კოლეჯში. 1907 წლისთვის, როდესაც იგი მიწვეულ იქცა, აღნიშნულ კოლეჯში მოღვაწეობდა მხოლოდ ორი ქალი . მართა იყო პირველი ქალი, ვინც გახდა ლონდონის იმპერიული კოლეჯის მკითხველი .

1912 წელს მართა ვითლიმ დააარსა საიმპერატორო კოლეჯის ქალთა ასოციაცია რექტორის სერ ალფრედ კეოგის რეკომენდაციით.

ვითლი პენსიაზე გავიდა ლონდონის იმპერიული კოლეჯიდან 1934 წელს, მაგრამ განაგრძო მუშაობა სარედაქციო საქმიანობაში და წვლილი შეიტანა „თორპის გამოყენებითი ქიმიის ლექსიკონში“ თავის თანაავტორთან ჟოზელინ ფილდ თორპთან ერთად. მას შემდეგ, რაც ჟოზელინ ფილდ თორპი გარდაიცვალა 1939 ვითლი გახდა თორპის გამოყენებითი ქიმიის ლექსიკონის მეოთხე გამოცემის თორმეტი ტომის მთავარი რედაქტორი.

მართა ვითლის ცხოვრება და მოღვაწეობა აღწერილია 2011 წლის პუბლიკაციის დეტალურ თავში „ევროპელი ქალები ქიმიაში“.

საომარი სამუშაოები
პირველი მსოფლიო ომის დროს საიმპერატორო კოლეჯის ქიმიური ლაბორატორიები გამოიყენებოდა ბრძოლის ველებიდან და დაბომბული ტერიტორიებიდან შეგროვებული ნიმუშების ანალიზისთვის. მან და მისმა კოლეგებმა ყურადღება გაამახვილეს გამაღიზიანებლების ანალიზზე. ვითლი მუშაობდა ფრენსის მიკლეთვეისთან და სხვა 6 მეცნიერ ქალთან საიმპერატორო კოლეჯის ექსპერიმენტულ ლაბორატორიაში იპრიტსა და ასაფეთქებელი ნივთიერებების შესამოწმებლად . სამუშაო ნამდვილად საფრთხის შემცველი იყო. მან ხელი დაიჭრა, ხოლო იპრიტი კი თავის თავზე გამოსცადა. მართა ასევე მუშაობდა ნარკოტიკების სინთეზების შემუშავებაზე, რომლებიც ადრე შემოიტანეს გერმანიიდან ბეტა-ევკაინის, ფენაცეტინისა და პროკაინის ჩათვლით.

1920 წელს ვითლიმ მიიღო ბრიტანეთის იმპერიის ორდენი, ომში მეცნიერული წვლილისთვის.
კაჭარი

კაჭარი — დამრგვალებული ქანის ნატეხები, რომელთა განივკვეთი 0,2 მ აღემატება. წარმოშობის მიხედვით შეიძლება იყოს კონტინენტური (მყინვარული, დელუვიური, პროლუვიური და ალუვიური) და ზღვიური. სიდიდის მიხედვით: მსხვილი (500–1000 მმ); საშუალო (250–500 მმ) და წვრილი (100–250 მმ-მდე).
ცნობილია მყინვარული წარმოშობის კაჭარი ზომით 7–9 მ.

დამრგვალებულ ფორმას კაჭარი იღებს მყინვარებისა და წყლის ნაკადების გადატანის დროს, უდაბნო პირობებში ლოდების ქარისმიერი დამუშავებისას. კაჭარი გვხვდება მყინვარულ დანალექებში, ალუვიონის, პროლუვიონის, კოლუვიონის, ეოლურ-ელუვიური დანალექების შემადგენლობაში. მყინვარული კაჭარი მოპრიალებულია, ზოგჯერ მყინვარული ნაკაწრით.

კაჭარი გამოიყენება აგრეთვე ლანდშაფტურ დიზაინში. ცალკეულ შემთხვევებში წარმოადგენს მოსაპირკეთებელი ქვის ნედლეულს. დიდ კაჭარზე ასვლას ბოულდერინგი ეწოდება. პრუსიაში არსებობდა „კაჭარის შესწავლის საზოგადოება“.
დურუჯის ლოდი

დურუჯის ლოდი — გადაადგილებული ლოდი საქართველოში, ყვარლის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე დურუჯის რიყეზე, ქალაქ ყვარლის თავში, ზღვის დონიდან 430 მ სიმაღლეზე. ღვარცოფის მიერ 1899 წელს ჩამოტანილი, გაფიქლებული ქვიშაქვის ლოდი, რომლის სიდიდეა 5,84,24 მ, რამდენადაც ცნობილია, კახეთის რეგიონის ფარგლებში არსებულ გადაადგილებულ ლოდებს შორის უდიდესია. გადაადგილებულია 6–8 კმ მანძილზე. წონა დაახლოებით 224 ტონა. ღვარცოფი, რომელმაც კავკასიონიდან ჩამოიტანა ეს ლოდი, კატასტროფულ ხასიათს ატარებდა (წაილეკა ყვარელი, დაიღუპა 6 ადამიანი). ლოდის მახლობლად გადის ღვარცოფსაწინააღმდეგო ჯებირი, რომელიც 1907 წელს ააგეს ილია ჭავჭავაძის თაოსნობით. მისასვლელი გზაა ყვარლის ცენტრიდან 2,5 კმ საავტომობილო გზით.
ფრენსის ვუდი

ფრენსის ვუდი ( დ. 25 დეკემბერი, 1883, ინგლისი, ლონდონი — გ. 12 ოქტომბერი, 1919) — ინგლისელი ქიმიკოსი და სტატისტიკოსი. მისი სახელი მიენიჭა სამეფო სტატისტიკური საზოგადოების მედალსაც.

ცხოვრება
ფრენსის ვუდ ჩიკი დიდ ოჯახში გაიზარდა, ის იყო მაქმანების დილერის სამუელ ჩიკის და ემა ჰული ჩიკის ქალიშვილი. სამუელ და ემა ჩიკებს თორმეტი შვილი ჰყავდათ, რომელთაგან ათი ბავშვობის შემდეგ გადარჩა. ათი შვილიდან შვიდი გოგონა იყო. მის დებს შორის აგრეთვე ცნობილია დიეტოლოგი ჰარიეტ ჩიკი. ფრენსის ვუდ ჩიკი სწავლობდა ნოტინგ ჰილის საშუალო სკოლაში 1897 - 1903 წლებში; შემდეგ მან შეისწავლა ქიმია ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯში 1904–დან 1908 წლამდე.

1908–1912 წლებში ფრენსის ვუდი მუშაობდა ლისტერის პროფილაქტიკური მედიცინის ინსტიტუტში, როგორც მკვლევარ ქიმიკოსი, მაგრამ ამ პერიოდში მისი ინტერესები შეიცვალა და სამედიცინო სტატისტიკის მიმართულებით განაგრძო მუშაობა. ფრენსისი 1912 წელს გახდა ლისტერში სასურსათო სამეცნიერო მეცნიერ-თანამშრომელი, 1914 წლის ომისთვის სავაჭრო საბჭოში გადავიდა, მოგვიანებით კი შეიარაღების სამინისტროში მუშაობდა, სწორედ იქ დარჩა 1919 წლის მარტამდე, სანამ თანამდებობას დატოვებდა ორსულობის გამო.

ფრენსის ვუდი დაქორწინდა სიდნეი ვუდზე, საგანმანათლებლო საბჭოს ინსპექტორზე, 1911 წლის ივლისში. მათი ქალიშვილი ბარბარე დაიბადა 1919 წლის სექტემბერში საკეისრო კვეთის შედეგად, მაგრამ ფრენსი გარდაიცვალა ორი კვირის შემდეგ სეფსისით.

წვლილი
ფრენსის ვუდის ადრეული ნამუშევრები ქიმიაში მოიცავს პოლიმერიზაციას და დუღილს სერ უილიამ რამსეის და შემდგომ ართურ ჰარდენის ხელმძღვანელობით. ვუდი, როგორც სამედიცინო სტატისტიკოსი საკმაოდ ცნობილია: მან შეადარა სურსათის ფასები ხელფასსა და ქირაზე, სტატისტიკური კორელაციების განზოგადება სიკვდილიანობის და სიკვდილიანობის მაჩვენებლებზე კიბოსა და დიაბეტზე.

მისი ნამუშევრები ომის დროს კვლავ გამოუქვეყნებელი რჩება.

1913 წლებში ლონდონში ხელფასების ტენდენციების შესახებ მისი ერთადერთი ავტორის ნაშრომი წაიკითხეს სამეფო სტატისტიკის საზოგადოების შეხვედრის წინ კერძოდ 1913 წლის 18 ნოემბერს, რომელზეც კომენტარი გააკეთა პრეზიდენტმა ფრანცის ედგევორდმა. ფრენსის ვუდმა გამოაქვეყნა კიდევ ერთი სტატია ჟურნალებში, 1915 წელს მუშა და მაღალი კლასის წარმომადგენლების მიერ საკვების ფასის ცვლილების შესახებ.

ჯილდოები და წოდებები
ვუდი გახდა სამეფო სტატისტიკური საზოგადოების სტიპენდიატი 1913 წელს. აგრეთვე მასვე მიენიჭა ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის წევრის სტატუსი 1917 წელს და ოფიცრის წოდება 1918 წელს. მისი გარდაცვალებიდან მალევე საზოგადოებამ მოიძია თანხები ორწლიანი ესეების კონკურსისთვის „მისი მეხსიერება“. 2017 წელს საზოგადოებამ დააარსა ვუდის მედალი, რომელიც გაიცემა მის პატივსაცემად - ეკონომიკური ან სოციალური სტატისტიკის სფეროში შეტანილი წვლილისთვის.
შუშხუთის ეკლესია

შუშხუთის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ გორგულთან.

ეკლესია ერთნავიანია (4,8 2 მ), ნაგებია თლილი ქვისაგან. ეკლესიას შესასვლელი აქვს დასავლეთით, ხოლო ერთი სარკმელი აღმოსავლეთით. სარკმლის თავის ქვის მარჯვენა მხარეს გამოსახულია პიროვნების თავი. შემონახულია მხოლოდ თავის მოყვანილობა მკრთალად. დასავლეთის კარის თავზე. ქვაზე გამოსახულია დაზიანებული ჯვარი. მის ზემოთ მდებრე სანათური შემკულია ჩუქურთმით. დასავლეთის კედელზე შემონახულია ორსტრიქონიანი წარწერა. გიორგი ბოჭორიძის მიხედვით წარწერა ასე იკითხება:

გალერეა
შავი ზღვის ფლოტი

შავი ზღვის ფლოტი — რუსეთის სამხედრო ფლოტი შავ ზღვაზე.

ისტორია
რუსეთის იმპერიაში
ფლოტი შეიქმნა 1783 წელს რუსეთის იმპერიაში. 1785 წელს მასში შედიოდა 12 სახაზო ხომალდი, 20 ფრეგატი, 5 შხუნა და 23 სატრანსპორტო გემი. პრადი შემადგენლობა 13,5 ათასი კაცი. ფლოტი მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის ომში 1787-1791 წლებში. თედორე უშაკოვის სარდლობით ფლოტმა მნიშვნელოვანი გამარჯვევები მოიპოვა ფიდონისის (1788), ქერჩის საზღვაო ბრძოლაში (1790), ტენდრის (1790) და კალიაკრის (1791) ბრძოლებში. 1798-1800 წლებში უშაკოვის ლაშქრობის შედეგად შავი ზღვის ფლოტმა საფრანგეთისგან გაათავისუფლა იონიის კუნძულები და კუნძული კორფუ. 1804 წელს შავი ზღვის ფლოტის მთავარი საადმირალო პორტი ხერსონის ნაცვლად გახდა სევასტოპოლი. 1807 წელს ადმირალ დიმიტრი სენიავინის ესკადრამ დარდანელისა და ათონის ბრძოლებში გაანადგურა ოსმალეთის ფლოტი. 1853 წლიდან ფლოტს ხელმძღვანელობდა ადმირალი მ. ლაზარევი. მის დროს განახლდა ხომალდების შემადგენლობა, სევასტოპოლში ააგეს საადმირალო. ყირიმის ომის დროს ვიცე-ადმირალ პ. ნახიმოვის ესკადრამ სინპის ბრძოლაში 1853 წელს გაანადგურა ოსმალეთის ესკადრა. 1854-1855 წლებში მონაწილეობდა სევასტოპოლის დაცვაში. 1905 წლის რევოლუციის დროს შავი ზღვის ფლოტში დაიწყო რევოლუციური გამოსვლები. ჯავშნოსან „პოტიომკინზე“ და კრეისერ „ოჩაკოვზე“ იფეთქა აჯანყებებმა, რომლებიც ჩახშობილ იქნა. პირველი მსოფლიო ომის დროს შავი ზღვის ფლოტი მოქმედებდა შავ ზღვაში გერმანიის და ოსმალეთის ძალების წინააღმდეგ და მხარს უჭერდა კავკასიის ფრონტის ჯარებს ზღვისპირა მიმართულების შეტევების დროს. 1916 წელს მონაწილეობდა ტრაპიზონის აღებაში.

საბჭოთა კავშირში
1936 წელს გაერთიანდა შავი ზღვის და აზოვის საზღვაო ძალები. მეორე მსოფლიო ომის დროს ფლოტში შედიოდა 1 სახაზო ხომალდო, 6 კრეისერი, 16 ლიდერი და საესკადრო ნაღმოსანი, 47 წყალქვეშა ნავი, 600 თვითმფრინავი. ფლოტი მონაწილეობდა ოდესის ბრძოლაში (1941), სევასტოპოლის დაცვაში (1941-1942), ქერჩ-ფეოდოსიის სადესანტო ოპერაციაში (1941-1942), კავკასიისთვის ბრძოლაში, ნოვოროსიისკ-ტამანის ოპერაციაში (1943).

რუსეთის ფედერაციაში
2008 წელს რუსეთ-საქართველოს ომის დროს ფლოტი მონაწილეობდა აფხაზეთის სანაპიროს ბრძოლაში. 2010 წლის 21 აპრილს უკრაინისა და რუსეთის პრეზიდენტებმა ხარკოვში ხელი მოაწერეს შეთანხმებას, რომლითაც შავი ზღვის ფლოტი სევასტოპოლში დარჩება კიდევ 25 წლით, ბუნებრივ გაზზე შეღავათის სანაცვლოდ.
ჰარიეტ ჩიკი

ჰარიეტ ჩიკი ( დ. 6 იანვარი, 1875, ინგლისი, ლონდონი — გ. 9 ივლისი, 1977,ინგლისი, კემბრიჯი ) — ინგლისელი მიკრობიოლოგი, ცილების მეცნიერი და დიეტოლოგი. ის ყველაზე მეტად დასამხსოვრებელია თავისი ღვაწლით და მეთოდოლოგიით, ეჩვენებინა მზისა და თევზის (ვირთევზა) ქონის გავლენა რაქიტის პრევენციისთვის.

ბიოგრაფია
ჰარიეტ ჩიკი ინგლისში, ლონდონში, სამუელ ჩიკისა და ემა ჰულის ოჯახში დაიბადა. მას ჰყავდა 6 და და 5 ძმა. მამამისი დიდძალ ქონებას ფლობდა და მაქმანებს ყიდდა. ჩიკები ბავშვების აღზარდას დიდ ყურადღებას აქცევდნენ და საკმაოდ მკაცრად ზრდიდნენ. შვიდივე გოგონა დადიოდა ნოტინგ ჰილის ქალთა საშუალო სკოლაში, რომელიც ცნობილი და გამორჩეული იყო მეცნიერებათა სწავლებით . მისი დებიდან კიდევ ერთი მათგანი, ფრენსის ვუდი, გახდა ცნობილი სტატისტიკოსი . ჰარიეტი ჩაირიცხა ბედფორდის კოლეჯში . 1894 წელს გახდა მეცნიერების ფაკულტეტის სტუდენტი ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯში . სწორედ ამავე უნივერსიტეტში გააგრძელა სწავლა სადოქტორო პროგრამაზე - ბაქტერიოლოგიაში .

მოღვაწეობა
1898–1901 წლებში „1851 წლის გამოფენის სამეფო კომისია“-მ მას საშუალება მისცა დაეწყო კვლევა პროფესორ მაქს ფონ გრიუბერთან ვენაში ჰიგიენის ინსტიტუტში და პროფესორ რუბერტ ბოისთან უნივერსიტეტის კოლეჯში, ქალაქ ლივერპულში .

1902 წელს იგი დაინიშნა ჰიუსტონის თანაშემწედ, ბაქტერიოლოგად. 1903 წელს იგი გრუბერთან სამუშაოდ დაბრუნდა მიუნხენში. 1904 წელს მას მიენიჭა მეცნიერებათა დოქტორის წოდება ლონდონის უნივერსიტეტიდან - "დაბინძურებულ წყლებში მწვანე წყალმცენარეებზე მუშაობისთვის" .

1905 წელს ჩარლზ სკოტ შერინგტონის წინადადებით, ჰარიეტმა შეიტანა განცხადება ჯენერის მემორიალის კვლევის სტუდენტობისთვის ლისტერის ინსტიტუტში. მისმა განცხადებამ არაერთი წინააღმდეგობა გამოიწვია, რადგან ადრე არცერთ ქალს არ მიუღია აღნიშნული სტიპენდია, თუმცა შემდგომში მისი ურთიერთობა ლისტერთან ხანგრძლივი იყო. აღნიშნულ ინსტიტუტში ის 1945 წლამდე მუშაობდა. ჰარიეტი 25 წლის განმავლობაში ამავე უნივერსიტეტის საპატიო თანამშრომელიც იყო.

ჩიკიმ და ლისტერის ინსტიტუტის დირექტორმა ჩარლზ ჯეიმზ მარტინმა აღმოაჩინეს, რომ ცილის დენატურაციის პროცესი განსხვავდებოდა ცილის კოაგულაციისგან (ან ფლოკულაციისგან) . 1908 წელს ჩამოყალიბდა ჩიკის კანონი, რომელიც აძლევდა ურთიერთობას ორგანიზმების მკვლელობის ეფექტურობასა და სადეზინფექციო საშუალებებთან კონტაქტის დროს შორის . მოგვიანებით ჩიკის კანონი შეცვალა დოქტორმა უოტსონმა. ჩიკ-უოტსონის განტოლება კვლევაში კვლავ გამოიყენება. ასევე შეიქმნა ახალი და თავის დროზე, უფრო რეალისტური ტესტი სადეზინფექციო საშუალებების ეფექტურობისთვის, ჩიკ-მარტინის ტესტი.

მიღწევები და ჯილდოები
ჰარიეტ ჩიკი იყო ერთა ლიგის ჯანმრთელობის განყოფილების კომიტეტის მდივანი 1934–1937 წლებში და მუშაობდა კვების ფიზიოლოგიურ საფუძვლებზე. 1941 წელს იგი გახდა კვების საზოგადოების დამფუძნებელი წევრი, რომლის პრეზიდენტიც იყო შემდგომში 1956–1959 წლებში. 1960 წელს მიიღო მედიცინის სამეფო საზოგადოების საპატიო სტიპენდია. 1918 წელს იგი აირჩიეს ფიზიოლოგიურ საზოგადოებაში. ჰარიეტ ჩიკი აგრეთვე იყო ჯვების ფაქტორების კომიტეტის მდივანი 1918–1945 წლებში.

სიკვდილი
ჰარიეტ ჩიკი გარდაიცვალა კემბრიჯში, ინგლისში 1977 წელს, 102 წლის ასაკში .