iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
მარიამი (იმერეთის დედოფალი)

მარიამ კაციას ასული დადიანი (დ. 1783/1784 — გ. 19 მარტი, 1841, სანქტ-პეტერბურგი) — იმერეთის სამეფოს უკანასკნელი დედოფალი, სოლომონ -ის მეუღლე, კაცია დადიანის ქალიშვილი. რუსეთის იმპერიის მიერ 1810 წელს იმერეთის დაპყრობის შემდეგ მარიამი რუსეთის ხელისუფლებამ საქართველოდან გაასახლა.

ბიოგრაფია
მარიამი 1783/1784 წელს ოდიშის მთავრის ოჯახში დაიბადა, მამამისი იყო კაცია დადიანი. 1790-იანი წლებში მარიამი დააქორწინეს იმერეთის მეფე სოლომონ -ზე. წყვილს ორივე შვილი სიყრმეშივე გარდაეცვალა. ამიტომ, 1804 წელს, სოლომონმა რუსეთის მთავრობის ზეწოლით თავის მემკვიდრედ მისივე ძველი მეტოქის, დავით -ის ძე კონსტანტინე ბატონიშვილი დაასახელა. იმავე, ელაზნაურის შეთანხმების თანახმად იმერეთის სამეფო იძულებული გახდა რუსეთის ქვეშევრდომობა მიეღო. 1810 წლის თებერვალში რუსეთმა სოლომონი ტახტიდან გადაყენებულად გამოაცხადა და იმერეთის დაპყრობას შეუდგა.

1810 წლის მარტში სოლომონმა რუსთა ტყვეობას თავი დააღწია და იმერეთში სახალხო აჯანყებას ჩაუდგა სათავეში. მარიამი ამ ბრძოლაში მეუღლის გვერდით იდგა. საქართველოს მთავარმართებელის, ალექსანდრე ტორმასოვის ბრძანებით გენერალმა სიმონოვიჩმა მარიამ დედოფალი, მისი და (თავად დავით მიქელაძის მეუღლე) და სოლომონის და მაია (თავად მალხაზ ანდრონიკაშვილის მეუღლე) დააპატიმრა და ციხეში მოათავსა. სამივე დიდგვაროვანი ქალის სურსათით უზრუნველყოფა მათივე მამულებს ეკისრებოდა; მათთვის ფულის გადაცემა იკრძალებოდა. თავად სიმონოვიჩი პატიმრების მიმართ სიფრთხილის გამოჩენის მომხრე იყო, რადგან შიშობდა, რომ ქალბატონების უდიერი მოპყრობა აჯანყებას გაარღმავებდა. გათავისუფლების შემდეგ მარიამმა თავი ოდიშის მმართველს, დედოფალ ნინოს შეაფარა. ამ დროისთვის დამარცხებული სოლომონი იძულებული გახდა ოსმალეთის ტერიტორიაზე გადასულიყო. საბოლოოდ, მარიამი დაითანხმეს რუსებს ჩაბარებოდა და 1810 წლის ნოემბერში სამხედრო ესკორტის თანხლებით თბილისში გადაიყვანეს. მალევე, დედოფალი მარიამი და სოლომონის და — მაია რუსებმა ვორონეჟში გაასახლეს. დეპორტირებულმა დედოფალმა საქართველოს ახალი მთავარმართებლის, ფილიპ პაულუჩის შუამდგომლობით სოლომონს წერილი გაუგზავნა, განწირული ბრძოლის შეწყვეტა და ოსმალეთიდან დაბრუნება სთხოვა. თავად მარიამი 1841 წელს, 58 წლის ასაკში გარდაიცვალა პეტერბურგში, დაკრძალეს იქვე.

მარიამი დედოფალი ცნობილი იყო, როგორც მწიგნობრობის მფარველი. მისი ბრძანებით 1804 წელს გადაიწერა „თიმსარიანი“ და „სიბრძნე სიცრუისა“. დედოფლის კარზე მოღვაწეობდა ცნობილი მწერალი იონა ხელაშვილი, შემორჩენილია მათი მიმოწერაც. რუსეთში ცხოვრების პერიოდში მარიამს ურთიერთობა ჰქონდა ისტორიკოს პლატონ იოსელიანთან, რომელმაც დედოფალს მის მიერ 1838 წელს გამოცემული იოანე შავთელის „აბდულმესია“ მიუძღვნა წარწერით: „მათ უმაღლესობას, მეფისა სოლომონ -სა მეუღლეს დედოფალ მარიამ კაცია დადიანის ასულს მდაბლად მიუძღვნის ტფილისის სემინარიის შინა ფილოსოფოსი და ფიზიკის მასწავლებელი. ღვთის მეტყველების კანდიდატი პლატონ იოსელიანი. აგვისტოს 24-სა 1838 წელსა, ტფილისი“.
მოძრაობა 88

მოძრაობა 88 — პოლიტიკური პარტია ე.წ. „მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკაში.

ისტორია
პარტია თავდაპირველად დაარსდა როგორც საარჩევნო კოალიცია, 2005 წლის საპარლამენტო არჩევნებში პარტიამ 737 ხმა (1,21%) მიიღო. 2010 წელს პარტიამ არჩევნებზე მონაწილეობა არ მიიღო. 2015 წელს კი არჩევნებში 4778 ხმა (6,93%) მიიღო და ეროვნულ ასამბლეაში 2 მანდატი მიიღო.
ნივა (მდინარე)

ნივა — მდინარე რუსეთში, მურმანსკის ოლქში. სიგრძე 36 კილომეტრი, აუზის ფართობი 12 800 კმ². გამოედინება ტბა იმანდრიდან, ზღვის დონიდან 126 მეტრზე, ჩაედინება კანდალაკშის ყურეში, თეთრ ზღვაში (შესაბამისად, მდინარის ვარდნა 126 მეტრს შეადგენს), დახრა — 3,77 ‰. იკვებება თოვლისა და წვიმის წყლით. ჩამონადენი რეგულირდება სათავეში (იმანდრის წყალსაცავი). წყლის საშუალო ხარჯი შესართავიდან 15 კილომეტრში 164 მ³/წმ. ჭორომებში არ იყინება. დასაცურებელია. მდინარეზე აგებულია 3 ჰესი. შესართავთან მდებარეობს ქალაქი კანდალაკშა.
იფიანასა (მითოლოგია)

იფიანასა ( — „ძლიერი დედოფალი“) — ბერძნული მითოლოგიის ნაკლებად ცნობილი წარმომადგენელი. ჰომეროსის ილიადას მიხედვით, აგამემნონისა და კლიტემნესტრას საეჭვო ქალიშვილი, ლაოდიკეს და ქრიზოთემას და, რომელიც ზოგჯერ იგივდება იფიგენიასთან. მისი არსებობა დღესაც სადავო საკითხია და სხვადასხვა წყარო მის შესახებ განსხვავებულ წყაროს გვაძლევს. ტრაგიკოსებთან ლაოდიკეს მაგივრად მის დედად გამოყვანილია ელექტრა. თავის ნაშრომებში აპოლოდორე არ ასახელებს.

მითოლოგია
ესკილესა და ევრიპიდეს შენარჩუნებულ ნაშრომებში ორესტესისა და ელექტრას ისტორიის შესახებ, იფიანასა არ ჩანს პერსონაჟად. ეს აძლიერებს თეორიას, რომ ის და იფიგენია ერთსა და იმავე მითოლოგიურ პერსონაჟს წარმოადგენს. თუმცა, მეორე მხრივ, სოფოკლე ახსენებს მას და მიანიშნებს, რომ ის ცხოვრობს აეგისტოსა და კლიტემნესტრას სასახლეში, ელექტროასთან და ქრიზოთემასთან ერთად. ნაწარმოებში „კვიპროსი“, ავტორი ასახელებს აგამემნონის ოთხ ქალიშვილს, და ამავდროულად განასხვაავებს იფიანასას და იფიგენიას .

ლუკრეციუსი, „ “-ში, იხსენიებს იფიანასას მსხვერპლად შეწირვას მამამისის მიერ, უსაფრთხო მოგზაურობისთვის.

სხვა ვერსიები
სხვა წყაროებზე დაყრდნობით, იფიანასა შეიძლება იყოს არგოსის მეფის, აკრისიოსის ძმის — პროიტეს ასული. გადმოცემით, პროიტეს და მის ცოლს, სთენებოიას (სთენებეის) სულ სამი ასული ჰყავდათ: ლისიპე, იფიონე და იფიანასა. ჰესიოდეს მიხედვით, სამივე ქალწულმა უარი თქვა დიონისეს დღესასწაულებში მონაწილეობაზე, რისთვისაც ღმერთმა სამივე მათგანი გააგიჟა. ამ ინფორმაციას აკუსიელე ასწორებს. ამბობს, რომ მათ ჰერას ძველი ხის ქანდაკება შეურაცხყვეს და სწორედ ამან გამოიწვია მათი ჭკუიდან შეშლა. შეშლილმა პროიტიდებმა ხეტიალი დაიწყეს, მთელი არგოსი და პელოპონესი მოიარეს და უდაბნოში წახეტიალდნენ. მისანმა და ბალახებით მკურნალმა მელამპოდმა პროიტეს სამივე ქალიშვილის განკურნების სანცვლოდ მოსთხოვა სამეფოს ტერიტორიის ერთი მესამედის დათმობა, რაზეც პროიტემ უარი განაცხადა. მაშინ სიგიჟე სხვა ქალებსაც გადაედოთ. დედები შვილებს ხოცავდნენ, შემდეგ კი უდაბნოში გარბოდნენ. პროიტემ ისევ მელაპოდს მიმართა. მისანმა ახლა სამეფოს მეორე მესამედი თავისი ძმისთვის — ბიანტისთვის მოითხოვა. საზღაურის კვლავ მომატების შიშით პროიტემ დათმო მიწები. მელამპოდმა ჭაბუკებს მოუყარა თავი, ქალები ცეკვითა და შეძახილებით მთებიდან ბარად ჩამოიტყუეს, სიკიონში შეყარეს, სადაც მისანმა ისინი განწმენდით განკურნა. ამ გზაზე იფიონე დაიღუპა, ხოლო იფიანასა და ლისპე მეფემ მელამპოდსა და ბიანტს მიათხოვა. სხვა ვერსიით, პროიტემ ოცი უღელში შებმული მოზვერი აღუთქვა ჰელიოსს, არტემიდამ კი ჰერა დაითანხმა, რომ მისნისათვის ქალების განკურნების უნარი ებოძებინა (ბაკქილიდეს ვერსია).
ნივა (ჟურნალი)

„ნივა“ — რუსული ყოველკვირეული ილუსტრირებული ლიტერატურულ-სამხატვრო და სამეცნიერო-პოპულარული ჟურნალი. გამოდიოდა სანქტ-პეტერბურგში 1870–1918 წლებში ადოლფ მარქსის გამომცემლობაში, გათვლილი იყო მასობრივ მკითხველზე. „ნივაში“ იბეჭდებოდა ა. ა. ბლოკის, პ. დ. ბობორიკინის, ი. ა. ბუნინის, ი. ა. გონჩაროვის, ნ. ს. ლესკოვის, დ. ნ. მამინ-სიბირიაკის, დ. ს. მერეჟკოვსკის, ვ. ი. ნემიროვიჩ-დანჩენკოს, ი. ნ. პოტაპენკოს, ლევ ტოლსტოის რომანი „აღდგომა“ 1899 წელს, ა. ა. ფეტის, ა. პ. ჩეხოვის და სხვათა ნაწარმოებები. ქვეყნდებოდა პუბლიკაციური ნარკვევები კულტურის დიდ მოღვაწეებზე, ბიბლიოგრაფიული ცნობები, სტატიები არქეოლოგიაზე, ბუნებისმეტყველებაზე, გეოგრაფიაზე, პედაგოგიკაზე, სპორტსა და სხვ. 1891 წლიდან „ნივაზე“ უფასო დამატებების (დანართების) სახით გამოსცემდნენ მრავალი რუსი და საზღვარგარეთის ქვეყნის მწერლის ნაწარმოებებს, რაც უზრუნველყოფდა ჟურნალის ტირაჟსა და პოპულარობას.
ედნა მილეი

ედნა სენტ ვინსენტ მილეი (დ. 1892, 22 თებერვალი — გ. 1950, 19 ოქტომბერი) — ამერიკელი პოეტი და დრამატურგი, 1923 წლის პულიცერის პრემიის ლაურეატი პოეზიაში (მესამე ქალი, რომელმაც მიიღო ჯილდო პოეზიისთვის). ცნობილი იყო თავისი ფემინიზმით. პროზაული ნაწარმოების წერისას იყენებდა ფსევდონიმს — „ნენს ბოიდი“.

ადრეული ცხოვრება
მილეი დაიბადა როკლენდში, მაინე, სკოლის მასწავლებელ ჰენრი ტოლმან მილეისა და მედდა კორა ლუნელა ბუზელის ოჯახში. მისი საშუალო სახელი მომდინარეობს ნიუ-იორკის წმინდა ვინსენტის საავადმყოფოდან, სადაც ბიძამისს სიცოცხლე ჯერ კიდევ ედნას დაბადებამდე გადაარჩინეს. 1904 წელს, კორა ოფიციალურად გაშორდა ედნას მამას ფინანსური უპასუხისმგებლობისა და ოჯახური ძალადობის გამო. მიუხედავად რამდენიმეწლიანი წერილობითი მიმოწერისა, ჰენრი ოჯახში აღარ დაბრუნებულა. კორა და მისი სამი ქალიშვილი, ედნა, ნორმა ლუნელა (დაიბადა 1893 წელს) და ქეთლინ კალოჩი (დაიბადა 1896), საცხოვრებლად ქალაქიდან ქალაქში გადადიოდნენ, ცხოვრობდნენ სიღატაკეში და იტანჯებოდნენ სხვადასხვა დაავადებებთან ბრძოლისგან. კორა მოგზაურობდა კლასიკური ლიტერატურით სავსე სათავსოთი, სადაც შექსპირის და მილტონის შემოქმედებას ინახავდა და შვილებს უკითხავდა. ოჯახი დასახლდა პატარა სახლში, კორას დეიდის საკუთრებაში, კემბენში, მეინი, სადაც მილეიმ პირველი ლექსების წერა დაიწყო, რამაც მომავალში საყოველთაო აღიარება მოუტანა.

მილამი ვასარის კოლეჯში ჩვეულებრივზე მოგვიანებით, 21 წლის ასაკში შევიდა, 1913. მას თავისი დროის ბევრ კოლეგასთან ჰქონდა ურთიერთობა და ინახავდა ჩანაწერებს, მათ შორის დაწერილი პიესების პროექტებს. სკოლაში ყოფნის დროს მან რამდენიმე ურთიერთობა დაამყარა ქალებთან, მათ შორის ედიტ ვინის მეთინსონთან, რომელიც მუნჯი კინოს მსახიობი გახდა.

ნიუ-იორკი
1917 წელს ვასარის კოლეჯის დამთავრების შემდეგ, მილეი საცხოვრებლად ნიუ–იორკში გადავიდა. იგი ცხოვრობდა ბევრ ადგილას გრინვიჩის სოფელში, მათ შორისაა „ “-ის საკუთრებაში არსებული სახლი და ბედფორდის ქუჩა 75½, რომელიც ცნობილი იყო, როგორც ნიუ–იორკის ყველაზე ვიწრო სახლი . პოეტის კარიერის აწყობის პერიოდში, მილეი თავდაპირველად მუშაობდა „ “-ში, მაკდუგალის ქუჩაზე და თეატრალურ გილდიასთან. 1924 წელს მილეიმ და სხვებმა დააარსეს „ “ და „გააგრძელეს ექსპერიმენტული დრამის დადგმა.“ და კონსტანტინ ბრანციუსი. მალევე დაორსულდა კაცისგან, სახელად დობინი და იმის მაგივრად, რომ უზრუნველყო ქორწინების ლიცენზია, იგი დაბრუნდა ინგლისში, სადაც დედამისი, კორა დაეხმარა აბორტის გაკეთებაში.

შესაძლოა, სწორედ ამის მიზეზი იყო მილეის ხშირი ავადმყოფობა და სისუსტე მომდევნო ოთხი წლის განმავლობაში. ავადმყოფობის დროს მისთვის გამოჩენილი განსაკუთრებული ყურადღების შემდეგ, 1923 წელს, იგი დაქორწინდა 43 წლის ევგენ იან იან ბოისევსზე (1880–1949).

გარდაცვალება
მილეი გარდაიცვალა 58 წლის ასაკში, საკუთარ სახლში, 1950 წლის 19 ოქტომბერს. დაიღუპა კიბეზე დაგორების შედეგად. მისი გვამი დაახლოებით რვა საათის შემდეგ იპოვეს. ექიმმა განაცხადა, რომ ედნამ განიცადა გულის შეტევა. დაკრძალულია მეუღლის გვერდით, ნიუ იორკის სასაფლაოზე, აუსტერლიცში.
მინთრიონის გორა

ბოზთეფე ან მინთრიონის გორა — გორა ქალაქ ტრაპიზონში, თურქეთი. მდებარეობს ქალაქის ცენტრდან 3 კილომეტრში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხარეს. გორის აღმოსავლეთით მდებარეობს დეგიმენდერეს ხეობა. გორის უდიდესი ნაწილი ქეიმაქლის უბანში შედის.

ეს ადგილი ანტიკური დროიდან რელიგიური მნიშვნელობას ატარებდა. გორაზე მდებარეობს შემდეგი სიწმინდეები:

მეჩეთი, ყოფილი საუკუნის ეკლესია. თავად ეკლესია თავდაპირველად მითრას საკურთხეველს წარმოადგენდა, რამაც სავარაუდოდ განაპირობა გორის სახელწოდება – „მინთრიონი“.
ქაიმაქლის მონასტერი.
სკილოლიმნე – ახლა ძირითადად დამშრალ ტბას წარმოადგენს.
დრაკონის წყარო , მდებარეობს ჰოშოღლანის სოფელთან. იოანე ლაზაროპულოსის „ლოგოსი“-ს თანახმად, ტრაპიზონის იმპერატორმა ალექსი -მ აქ განგმირა დრაკონი.
ყოვლადწმინდა თეოსკეპასტოსის მონასტერი.
ჰაჯი გუსი

ქაზიმლი ჰაჯი გუსი ქერბალაი ლიუთფალი ოღლი (; 1839, შუშა — 1898, ასხაბადი (დღევანდელიაშხაბადი)) — აზერბაიჯანული მუსიკის ვოკალური ხელოვნების ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელი, ჰარატ კულის მოსწავლეა.

სიცოცხლე და მოღვაწეობა
პირველად შუშელების თვალწინ, მან ხანდემიროვის თეატრში საქველმოქმედო საღამოზე შეასრულა წარმოდგენა. ჰაჯი გუზი, ცნობილ ტარიკოს სადიხჯიანთან (მირზა სადიხთან) ერთად, ამ საღამოს ბრწყინვალედ მღეროდა მუღამ ჩარგიახს, აუღელვებლად იპყრობდა მაყურებლის გულებს. მისი სახელი სწრაფად გავრცელდა.

ჰაჯი გუსი ასევე იყო მუღამის თეორიის ექსპერტი, იცოდა აღმოსავლეთის ბევრ ქვეყანაში ამ ჟანრის შესრულების პრაქტიკა და აზერბაიჯანის მუღამის მახასიათებლები. მან გააუმჯობესა მრავალი შინაგანი მუგამის ექსპრესიულობა და ფორმირების თვისებები, შექმნა მათი ახალი ვარიანტები. ერთ-ერთი მათგანია ქურდი-შაჰნაზის მუღამი - ტრადიციულ ქურდიამდე, ჰაჯი გუზი დაამატა კიდევ ერთი მონაკვეთი - შაჰნაზი, რომელმაც ფორმას მნიშვნელოვანი მასშტაბები მისცა და გააღრმავა ემოციური და დრამატული შინაარსი. ჰაჯი გუსი ასევე იყო მუჰამ გატარის შემოქმედი.

მან მიიღო მიწვევები არა მარტო აზერბაიჯანის ქალაქებში სადღესასწაულო ღონისძიებებზე - (საყვარელი ხანანდე ნატავა, ჰაჯი გუზი მისი მეჯლისში გახშირებული მონაწილე იყო.მას ხშირად მის საღამოებზე იწვევდნენ ცნობილი მუსიკოსები - მაშადი ბაქოდან, მელიქ მანსუროვი, შამახი ჰმუდ აგა და სხვები. ჰაჯი გუსი ასევე მისასალმებელი სტუმარი იყო ახლო და შუა აღმოსავლეთის ბევრ ქალაქში. ცნობილია, რომ ირანის შაჰმა ნასრედდინმა იგი მიიწვია ტაბრიზში შვილის ქორწილისთვის 1880 წელს. ჰაჯი გუზი თან ახლდა და თან ახლდა ტარისტ სადიხჯანი და კამანისტი ბაღდაგულ ატა. მან მღეროდა ბევრ ცნობილ ირანელ მუსიკოსთან ერთად, ხოლო ჰაჯი გუზი მიენიჭა შაჰის პირველი პრემია.

სიცოცხლის ბოლო წლებში, მექაში მომლოცველთაგან დაბრუნების შემდეგ, ჰაჯი გუსიმ, რელიგიური მოღვაწეების გავლენის ქვეშ, შეაჩერა მუგამების შესრულება და მხოლოდ შუშას მეჩეთის გოვარხარ აღადან გამოცხადებული აზანური გამოცხადება, ლოცვას ეძახდა. მაგრამ მაშინაც კი, მისმა ხმამ უამრავი მსმენელი მიიპყრო არა მარტო შუშის, არამედ მიმდებარე სოფლებისაც.
ელეონორა როის ცუ კოისტრიცი

ელეონორა როის ცუ კოისტრიცი , აგრეთვე ცნობილია როგორც ელეონორა ბულგარელი (; დ. 22 აგვისტო, 1860, ლუბუში, პოლონეთი — გ. 12 სექტემბერი, 1917, ვარნა, ბულგარეთი) — გერმანელი დიდგვაროვანი. ბულგარეთის დედოფალი 1908-1917 წლებში როგორც მეფე ფერდინანდ -ის მეორე მეუღლე.

ბიოგრაფია
ელეონორა დაიბადა 1860 წლის 22 აგვისტოს ლუბუშში, პრუსიის სამეფოში, თანამედროვე პოლონეთის ტერიტორიაზე. იგი იყო როის ცუ კოისტრიცის მთავარ ჰაინრიხ -ისა და მისი მეუღლის, ლუიზა კაროლინა როის ცუ გრაიცის შვილი. ელეონორა იყო როის ცუ კოისტრიცის მთავარ ჰაინრიხ -ის უმცროსი და და ჰერცოგინია მარია მეკლენბურგ-შვერინელის ბიძაშვილი (ელეონორას მამა და მარიას დედა და-ძმანი იყვნენ). ელეონორა აღწერილია, როგორც: „უბრალო, მაგრამ პრაქტიკული... კომუნიკაბელური და გულკეთილი ქალი.“

ჩვიდმეტი წლის ასაკში ელეონორა დანიშნეს რუს დიდგვაროვან მარკ ალექსანდროვიჩ ოსპენიზე. ნიშნობის შემდეგ მისი საქმრო რუსეთში დაბრუნდა, რათა რუსეთ-ოსმალეთის ომში წასულიყო. სოფელ თეშილთან ბრძოლისას თურქებმა ოსპენი მძიმედ დაჭრეს. მართალია ბრძოლას გადაურჩა, თუმცა მალევე გარდაიცვალა მიღებული ჭრილობისგან.

1899 წლის 31 იანვარს, 29 წლის ასაკში გარდაიცვალა ბულგარეთის დედოფალი მარია ლუიზა დე ბურბონ-პარმელი. მიუხედავად იმისა, რომ მის ქვრივს, მეფე ფერდინანდ -ს ცოლისაგან რამდენიმე მემკვიდრე დარჩა, მან მაინც გადაწყვიტა ხელახლა დაოჯახება. იგი ისეთ მეუღლეს ეძებდა, რომელიც გარეგნულადაც მოეწონებოდა და არისტოკრატიც იქნებოდა, თუმცა მას უკვე აღარ ევალებოდა ბავშვების გაჩენა. ამრიგად, მას მეუღლე უბრალოდ ყურადღებისა და სიყვარულისათვის სჭირდებოდა. მისი საცოლეების კანდიდატთა სია საკმაოდ გრძელი იყო, თუმცა ფერდინანდმა არჩევანი ელეონორაზე შეაჩერა, რომელმაც მალევე მოხიბლა თავისი გარეგნობითა და დახვეწილობით. 1908 წლის 28 თებერვალს შედგა ელეონორასა და ფერდინანდის ლუთერანული ჯვრისწერა, რის შემდეგაც იგი მართლმადიდებლად მონათლეს და იმავე წლის 1 მარტს მეორედ, უკვე მართლმადიდებლური წესებით დაიწერეს ჯვარი. იმავე წლის 5 ოქტომბერს ბულგარეთმა ოსმალეთისგან დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, რითაც ელეონორა ბულგარეთის დედოფალი გახდა.

ელეონორა მთელ დროსა და ენერგიას გერების აღზრდა-განათლებასა და ხალხის კეთილდღეობაზე ზრუნვაზე ხარჯავდა. ბალკანეთისა და პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში დედოფალმა ელეონორამ საკუთარ თავზე დიდი პასუხისმგებლობა აიღო და თავად დადიოდა დაჭრილთა მოსავლელად ბანაკებში, როგორც მედდა. როგორც ცნობილია, იგი არა მხოლოდ ფიზიკურად ეხმარებოდა ჯარისკაცებს გამოჯანრმთელებაში, არამედ მათ მორალურადაც ეხმარებოდა და მომაკვდავებს საშუალებას აძლევდათ უკანასკნელად ზიარებოდნენ.

პირველი მსოფლიო ომის უკანასკნელ ეტაპზე ელეონორა ძლიერ დაავადდა. მალევე, 1917 წლის 12 სექტემბერს, 57 წლის დედოფალი ელეონორა გარდაიცვალა ვარნაში. მისი უკანასკნელი სურვილი იყო, რომ ბიონიის საუკუნის დროინდელ ეკლესიაში დაეკრძალათ, სოფიასთან ახლოს. მოგვიანებით, კომუნისტური წყობის დამყარების შემდეგ ბულგარელებმა გაძარცვეს მისი საფლავი და მოიპარეს მთელი ძვირფასეულობა, რაც ჩააყოლეს. 1989 წელს განხორციელებული დემოკრატიული ცვლილებების პირობებში მისი საფლავი პირვანდელ მდგომარეობას დაუბრუნეს.
ისლამ აბდულაევი

ისლამ აბდულ ოღლი აბდულაევი — აზერბაიჯანელი მომღერალი-ხანენდე, მუღამების შემსრულებელი, აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული არტისტი.(1949).

ბიოგრაფია
ისლამი აბდულაევი დაიბადა 1876 წელს ქალაქ შუშაში. მან მუღამი შეისწავლა მუსიკათმცოდნე მირ მუჰსუნ ნავაბის მეთვალყურეობის ქვეშ, ჰაჯი გუსის და ხან ყარაბაღის მუღამის შემსრულებლის სხვა ხანებში. მან შეასრულა ტარიდასი მირზა სადიხ ასად ოღლუსთან ერთად, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სადიხჯანი.

ისლამი აბდულაევი ასევე მუშაობდა შუშაში მუსიკალური სკოლის დირექტორად. მან უზარმაზარი როლი შეასრულა ისეთი ხანენდეს შესრულებაში, როგორებიცაა ხან შუშინსკი, იაგუბ მამედოვი, საჰიბ შუქუროვი. განჯაში მომღერალმა ხალხური საკრავების ორკესტრი მოაწყო. 1949 წელს ისლამ აბდულაევი დასახელდა აზერბაიჯანის დამსახურებულ მხატვრად. სიცოცხლის ბოლოს გადავიდა აღდამში, სადაც ასწავლიდა მუგამის ხელოვნებას.

მომღერალი გარდაიცვალა 1964 წელს ბაქოში.

ხელოვნება
ისლამი აბდულაევი ცნობილია აზერბაიჯანული მუსიკის ისტორიაში, როგორც მუგამ სეგიახის და მისი სხვა სახეობების შემსრულებელი – ზაბულ-სეგიახ , სეგიახ მირზა ჰუსეინი, ორთა სეგიახი, ხარიჯ სეგიახი. ამ სეგიახების საოცარი შესრულებისთვის, მომღერალმა მიიღო მეტსახელი - სეგიახ ისლამი.

ისლამ აბდულაევი ასევე ცნობილი იყო აზერბაიჯანის ფარგლებს გარეთ. ასე 1910-1915 წლებში ჩამწერი კომპანიების “სპორტ რექორდი” და “ექსტრაფონის” მიერ ჩაწერილ იქნა მუღამები: “სეგიახი”, “ბაიათი შირაზ”, “შახნაზ”, “შიუშტერი” და რამდენიმე ტესნიფი ასლამ აბდულაევის შესრულებით, რომლებიც დაფიქსირდა ფონოგრაფიულ ჩანაწერებზე.
მელინდა გეიტსი

მელინდა გეიტსი (დ. 15 აგვისტო, 1964) — ამერიკელი ქველმოქმედი და -ის ყოფილი გენერალური მენეჯერი. 2000 წელს მელინდამ თავის მეუღლესთან, ბილ გეიტსთან, ერთად „ბილ და მელინდა გეიტსების ფონდი“ დააფუძნა. მელინდას და ბილის საქველმოქმედო ორგანიზაცია 2015 წლის მონაცემებით მსოფლიოს უმსხვილესი კერძო საქველმოქმედო ორგანიზაცია იყო. -მა მელინდა გეიტსი მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ ქალად დაასახელა.

ადრეული ცხოვრება
მელინდა გეიტსი 1964 წლის 15 აგვისტოს დალასში, ტეხასის შტატში, დაიბადა. მელინდას ყავს ორი უმცროსი და ერთი უფროსი ძმა. მამამისი, ჯოზეფ ფრენჩ უმცროსი, კოსმოსური ინჟინერი იყო, დედა - ელენ აგნეს ამერლენდი კი დიასახლისი.

მელინდა არის კათოლიკე. დაამთავრა წმინდა მონიკას კათოლიკური სკოლა და იყო სკოლის საუკეთესო მოსწავლე.14 წლის ასაკში მელინდას მამამ -ის კომპიუტერი აჩუქა, რამაც მოგვიანებით გოგოს პროგრამირებისადმი ინტერესი გაუჩინა. მელინდამ შეისწავლა პროგრამირების ენა და დაიწყო კომპიუტერული თამაშების შექმნა.

1986 წელს, დიუკის უნივერსიტეტში სწავლის შემდეგ, ბაკალავრის ხარისხი კომპიუტერულ მეცნიერების და ეკონომიკის დარგში მოიპოვა.

ქორწინება
მელინდას ურთიერთობა -ის აღმასრულებელ დირექტორ ბილ გეიტსთან 1987 წელს დაიწყო. წყვილი ერთმანეთს ნიუ-იორკის სავაჭრო ბაზრობაზე შეხვდა. მელინდა და ბილ გეიტსები 1994 წელს დაქორწინდნენ. ქორწილი ლანაიში (ჰავაი) ჩატარდა. მათ სამი შვილი ყავთ.
დუშეთის მეორე საცხოვრებელი სახლი

დუშეთის მეორე საცხოვრებელი სახლი, მოზდოკიანთ სახლი — არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ დუშეთში, ობსერვატორიის ქუჩაზე, ექვს ნომერში. აგებულია საუკუნის ნახევარში. სახლი ქუჩის მხარეს ერთსართულიანია, ეზოს მხარეს - ორსართულიანი. ნაგებია აგურით.

პირველი სართული სამეურნეო დანიშნულებისაა, სართულზე გრძივი კედლების ორივე მხარეს სამ-სამი ოთახია, რომელთაგანაც შესასვლელები მხოლოდ ეზოს მხარეს მდებარე განაპირა ოთახებს აქვთ.

მეორე სართული საცხოვრებელია. სართული ანფილადურად განლაგებული ორი პატარა და ერთი დიდი ოთახისგან შედგება. ოთახები კაპიტალური კედლებითაა გამიჯნული და თითო კარით უკავშირდება ერთმანეთს. შესასვლელი ქუჩიდანაა, ხის სვეტებიან აივანზე. აივანი, გრძივი ფასადის მთელ სიგრძეზე მოწყობილ განიერ აივანს უერთდება, რომლის გადახურვა აგურით ნაშენ ექვს მასიურ კოლონას ეყრდნობა. ოთახებში შესასვლელები აივნის მხოლოდ ამ ნაწილიდანაა. დიდ ოთახს ორი შესასვლელი აქვს, პატარა ოთახებს - თითო-თითო. დიდ ოთახში ექვსი ფანჯარაა. მათგან ერთი შესასვლელებს შორისაა, სამი ქუჩის მხარეს, ხოლო ორი - ხის სვეტებიან აივანზე გადის. პატარა ოთახებში, ქუჩის მხარეს, ორ-ორი ფანჯარაა გაჭრილი. ერთი ფანჯარა ერთ-ერთ ოთახს აივნის მხარესაც აქვს. ორივე ოთახში ორ-ორი თახჩაა. აივნის მეორე ბოლო მეზობლის ნაკვეთისკენ მიმართული ყრუ კედლითაა შემოზღუდული, რომელშიც სხვენზე ასასვლელი კიბეა დატანებული. აივნის ხის მოაჯირი, რომელიც კოლომებშია ჩამაგრებული, შევსებულია წვრილი მავთულების დიაგონალური ბადით.

სახლის ფასადები რუსული კლასიცისტური არქიტექტურული მიბაძვითაა გაფორმებული. ქუჩის მხარეს მოქცეული შვიდივე ფანჯარა დასრულებულია ფრონტონის მაგვარი თავსართით. მსგავსი თავსართები ეზოს მხარეს, მხოლოდ შესასვლელებს აქვს. ფანჯრების თავსართები კი ჰორიზონტალურია. ქუჩის ფასადს, სარკმლებს ზემოთ, ერთსაფეხურიანი თარო გასდევს. ფასადი დასრულებულია აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდნით. სახლის პირველი სართულის კარ-ფანჯრები მოურთველია. შენობა გადახურულია თუნუქის პირამიდული სახურავით.
ყარანგოზიშვილების კოშკი

ყარანგოზიშვილების კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ დუშეთის განაპირას, ჩრდილოეთით, მთის ფერდობზე. ეკუთვნოდა ადგილობრივ აზნაურებს — ყარანგოზიშვილებს. აგებულია საუკუნეში.

კოშკს ჰქონდა გალავანი, რომლისგანაც შემორჩენილია მხოლოდ აღმოსავლეთი კედლის კვალი. 1981-1982 წლებში სპეციალური სამეცნიერო-სარესტავრაციო საწარმოო სახელოსნომ ძეგლზე ჩაატარა სარემონტო-საკონსერვაციო სამუშაოები. კოშკი გეგმით სწორკუთხაა, ხუთსართულიანი. ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია: ჩანგრეულია სართულშუა გადახურვები, მეხუთე სართულის კედლების მხოლოდ ნაწილია შემორჩენილი. კოშკს შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა, პირველ სართულზე. ამჟამად ამ მხარეს სახლია მიშენებული. პირველი სართული აგურის ცილინდრული კამარითაა გადახურული, დანარჩენი სართულების გადახურვა ხის ყოფილა. კამარა შუაში ჩანგრეულია. პირველ სართულზე, შესასვლელის პირდაპირ ბუხარია, აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში — თითო პატარა სარკმელი. მეორე სართული, რომელზეც კედელში დატანებული ქვის კიბით ადიოდნენ, შედარებით დაბალჭერიანია. მის სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელია, რომლის გვერდებზე მოწყობილია თითო შეწყვილებული სათოფურები. სარკმლის ზემოთ კი, არათანაბრად განლაგებული სამი ვიწრო სათოფურია. მესამე სართულის დასავლეთ კედელში ერთი სარკმელია, დანარჩენ კედლებში — სათოფურები. მეოთხე სართულის კედლებში სათოფურების რაოდენობა მატულობს. ამ სართულს სარკმელი არ აქვს. მეხუთე სართულის შემორჩენილ ჩრდილოეთ კედელში ერთი სარკმელია.
არდოტის ეკლესია

არდოტის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ არდოტის სამხრეთ განაპირას, მთის ფერდობზე. განეკუთვნება საუკუნეს.

ეკლესია ე. წ. „თავისუფალი ჯვრის“ ტიპის ნაგებობაა. ნაშენია სხვადასხვა ზომის ფიქალით, კონსტრუქციულ ნაწილებში გამოყენებულია თლილი ქვა. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია გუმბათის მნიშვნელოვანი ნაწილი, მონგრეულია კედლების ზემოთა ნაწილები. ეკლესიას სამი შესასვლელი აქვს: დასავლეთიდან, აღმოსავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელიც ხუთწახნაგოვან შვერილს ქმნის. აფსიდის წინ ბემაა. აფსიდის ღერძზე გაჭრილი სარკმლის ორივე მხარეს, გეგმით ნახევარწრიული თითო თაღოვანი ნიშაა. დანარჩენი მკლავები სწორკუთხოვანია. ჯვრის მკლავების გადაკვეთაზე, აფრების მეშვეობით დამყარებულ გუმბათის ყელში ექვსი სარკმელი ყოფილა გაჭრილი. გარედან ეკლესიის დასავლეთისა და ჩრდილოეთის მკლავებს კარიბჭეები ეკვროდა.
არბაჩხანის მთავარანგელოზის სალოცავი

არბაჩხანის მთავარანგელოზის სალოცავი, თამარის ნიში — არქიტექტურული, არქეოლოგიური ძეგლი. მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის, სოფელი არბაჩხანის განაპირას ჭალაში, მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირას. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს. 1987 წელს გაითხარა მთიანეთის არქეოლოგიური ექსპედიციით.

გათხრებისას გამოვლენილი ნაცრის სქელი ფენა, სიმხურვალისგან გაწითლებული და დახეთქილი კედლები ადასტურებს, რომ სამლოცველო საგანგებოდ ხანძრით არის განადგურებული.

აღწერა
ნაგებობა გეგმით კვადრატთან მიახლოებული სწოკუთხედია. ნაგებია მოზრდილი ზომის კლდის ნატეხი ქვითა და დუღაბით. ძლიერ დაზიანებულია. კედლები 1 მეტრ სიმაღლეზეა შემორჩენილი. შესასვლელი სამხრეთ კედლის შუაშია. შიგნით, აღმოსავლეთ კუთხეებში, ქვით ნაშენი თითო მართკუთხა ტრაპეზი დგას. ჩრდილოეთ კუთხესთან მდგარი ტრაპეზიდან 0,5 მეტრის სიმაღლეზე, მცირე კვადრატული ნიშია. აღმოსავლეთ კედელს მთელ სიგრძეზე გასდევს დაბალი საფეხური. იატაკი მიწატკეპნილია, მოფენილი ქვის თხელი ფილებით. გათხრებისას აღმოჩენილია სამლოცველოს ფიქლის სახურების ნაწილები. ინტერიერში გამოვლინდა დამწვარ-დანაცრებული 0,5 მეტრი სისქის ფენა, რომელიც შეიცავდა მოუჭიქავი უხეში კერამიკის ფრაგმენტებს და ოსტეოლოგიურ მასალას.

ნაგებობას გარს ევლება თითქმის კვადრატული მოხაზულობის დაბალი გალავანი, რომელსაც აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კუთხეები მომრგვალებული აქვს. გალავანის წყობა ორპირია. გამოყენებულია შვეულად დაყენებული კლდის დიდი ლოდები, შუაში შევსებული წვრილი ქვითა და მიწით. ერთადერთი შესასვლელი გალავნის სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეშია. ნანგრევებში აღმოჩნდა შარიმის რამდენიმე კვადრატი და მარტივპროფილიანი ლავგარდნის ორი ქვა.

გარედან, გალავნის სამხრეთ-დასავლეთ კედელზე, მიშენებულია ნატეხი ქვის მშრალი წყობით ნაგები, სწორკუთხა გეგმის სადგომი. მინაშენი სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხარეს მთელ სიგანეზე გახსნილია. თხრისას დადასტურდა 20-30 სანტიმეტრი სისქის ნაცრიანი ფენა. აღმოჩნდა თიხის ხელადის, ქოთნის, ქილის, ქვევრის ნატეხები, დამახასიათებელი - საუკუნეებისთვის.