iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჰუნ ჰუნაჰპუ

ჰუნ ჰუნაჰპუ — მაიას მითოლოგიაში ჰუნ ჰუნაჰპუ იყო სახელგანთქმული მოთამაშე. (ნაგულისხმებია უძველესი მესოამერიკული თამაში, რომელიც თანამედროვე კალათბურთს წააგავდა). მისი ისტორია აღწერილია პოპოლ ვუს გრძელ ნაწილში.

მითის თანახმად ჰუნ ჰუნაჰპუ და მისი ძმა -ვუკუბ ჰუნაჰპუ ხშირად თამაშობდნენ ბურთს მაიას ქვესკნელის - შიბალბას მახლობლად. როდესაც ხმაურმა მეტად შეაწუხა ქვესკნელის მმართველები, მათ ძმების მოკვლა გადაწყვიტეს. შიბალბას მბრძანებლებმა (ერთი სიკვდილი და შვიდი სიკვდილი) გააგზავნეს ბუები (მაიას მითოლოგიაში - სიკვდილის მომასწავლებელი დემონები. იხილეთ მუან), რათა ძმები ქვესკნელში შეეტყუებინათ. ასეც მოხვდა. შიბალბაში შესვლის შემდგომ ჰუნ ჰუნაჰპუ-სა და მის ძმას უნებლიეთ ჩაეძინათ, დემონებმა ძმები შეიპყრეს და მსხვერპლად შესწირეს. მოთამაშეთა თავები ხეზე (რომელსაც გოგრები ესხა) ჩამოკიდეს, სხეულები კი შიბალბას სათამაშო მოედანზე დამარხეს (მითის თანახმად მოედანი ქვესკნელის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობდა). მითის თანახმად, როდესაც ქვესკნელის ერთ-ერთი მმართველის ქალიშვილი მიუახლოვდა ხეს, ჰუნ ჰუნაჰპუ-ს მოკვეთილმა თავმა მას ხელზე დააფურთხა, რის შედეგადაც ახალგაზრდა ქალი დაორსულდა და ტყუპი ძმა შობა (იგულისხმება იქსბალანქი და ჰუნაჰპუ).

ტყუპებმა სრულიად შემთხვევით იპოვეს მამისა და ბიძის სათამაშო აღჭურვილობა და თავად დაიწყეს ბურთის თამაში. შიბალბას მბრძანებლები კვლავ შეაწუხა ხმაურმა და ძმებს მოკვლა გადაწყვიტეს. დემონებმა ტყუპები ბურთის სათამაშოდ შიბალბას მოედანზე მიიწვიეს. პოპოლ ვუს თანახმად შეჯიბრის დროს ქვესკნელის დემონებმა ჰუნაჰპუ-ს თავი მოკვეთეს, თამაში კი, ბურთის ნაცვლად, მისი თავით განაგრძეს. ჰუნაჰპუ-მ დროებით ძმას თავის ადგილას გოგრა დაადგა, შემდგომ კი სხეულის ნაწილი დემონებისაგან იხსნა და ძმა სიკვდილს გადაარჩინა. საბოლოოდ, ტყუპებმა შიბალბას მმართველები დაამარცხეს, თუმცა მამისა და ბიძის გაცოცხლება ვერ შეძლეს და მათი ნეშტები ქვესკნელში დატოვეს.

მიუხედავად იმისა, რომ პოპოლ ვუს მიხედვით ძმებმა ვერ შეძლეს ჰუნ ჰუნაჰპუს მკვდრეთით აღდგენა, როგორც ჩანს პრეკლასიკური პერიოდის მაიას გაცილებით ოპტიმისტური ხედვა გააჩნდა ამ საკითხთან მიმართებაში. სან ბარტოლოში უძველესი ფრესკების აღმოჩენის შემდგომ მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ჰუნ ჰუნაჰპუ პრეკლასიკურ პერიოდის მაიას სიმინდის ღმერთს წარმოადგენდა, რომელიც სიკვდილის შემდგომ აღდგა და სამყაროს ახლანდელი სახე, იერი მისცა. თუმცა ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ ჰუნ ჰუნაჰპუს სიმინდის ღვთაებასთან გაიგივება უბრალოდ თეორიაა, ვინაიდან პოპოლ ვუში არავითარი ცნობები არ მოგვეპოვება ამის შესახებ.

ბურთით თამაშს მაიას ტომისათვის უდიდესი რელიგიური და კულტურული დატვირთვა გააჩნდა - იმართებოდა წარმოდგენები, სხვადასხვაგვარი რელიგიური (მათ შორის ადამიანთა მსხვერპლშეწირვის) რიტუალები, რადგან მაიას ტომს სწამდა, რომ ყოველი სათამაშო მოედნის ახლოს მდებარეობდა შიბალბას კარიბჭე, შესასვლელი. თამაში კი სიმბოლურად იყო ბრძოლა სიკეთესა და ბოროტებას, სიცოცხლესა და სიკვდილს, დღესა და ღამეს შორის.
იუბერალი

გაზეთი იუბერალი (გერმანულად ან აგრეთვე , ქართულად „ყველგან“ ან „ყოველგან“) პირველად შემდეგი ქვესათაურით გამოვიდა „გერმანიის საფლოტო გაერთიანების გაზეთი“, მოგვიანებით კი „ჯარისა და საზღვაო ფლოტის ილუსტრირებული გაზეთი“.

გარდა სათაურებში გამოტანილი თემებისა გაზეთი თავის სტატიებს უძღვნიდა გერმანიის კოლონიებს და ლაშქართმცოდნეობას.

გაზეთის პასუხისმგებელი რედაქტორი იყო კაპიტანი ჰერმან გერკე (ბერლინში).

„იუბერალი“ დაარსდა 1899 წელს. 1919 წელს შეჩერდა მისი გამოცემა.

გაზეთს შემდეგი დანართები ჰქონდა: „შპორტ-იუბერალი“, „ფრაუენ-იუბერალი“, „ერცლიხეს იუბერალი“.

გერმანიის ლაშქართმცოდნეობის საზოგადოება ამ გაზეთს იყენებდა ლაშქართმცოდნეობითი პუბლიკაციების გამოსაქვეყნებლად. 1929 წლიდან კი „ლაშქარმცოდნეობითი გაზეთი“ გამოდიოდა როგორც დამოუკიდებელი მედია-საშუალება.
იქსბალანქი

იქსბალანქი — მაიას მითოლოგიაში იქსბალანქი, ჰუნ ჰუნაჰპუს ვაჟი, მოიხსენიება როგორც ”წმინდა სისხლის მთვარე”. მისი ტყუპის ცალი იყო ჰუნაჰპუ. ძმები - მაიას გმირი ტყუპების სახელით არიან ცნობილნი. ცხოვრებაში ისინი სრულიად განუყრელნი იყვნენ. ძმები ჭკუით ჯობნიდნენ ქედმაღალ, მედიდურ ქვესკნელის (შიბალბას) ღმერთებსა და დემონებს. პოპოლ ვუში დანამდვილებით არაა დაზუსტებული, თუმცა როგორც ჩანს ჰუნაჰპუ იყო ტყუპებს შორის უზენაესი, მაგრამ არც იქსბალანქი იყო ცუდი პარტნიორი, მან ძმა სიკვდილს სულ მცირე ერთხელ გადაარჩინა. სიკვდილის შემდეგ იქსბალანქი ამაღლდა ზეცაში და ასოცირებული შეიქმნა სავსე მთვარესთან. იგი ზოგჯერ მოხსენიებულია, როგორც მაიას მთვარის ქალღმერთი, რადგან მითის ერთ-ერთი ვერსიის თანახმად მან შეიცვალა სქესი.
რობერტ პატინსონი

რობერტ ტომას პეტინსონი ( დ. 13 მაისი, 1986) — ინგლისელი მსახიობი, მოდელი და მუსიკოსი. მან ითამაშა ედვარდ კალენის როლი „ბინდის საგაში“, რომელიც დაფუძნებულია სტეფანი მეიერის ამავე სახელწოდების რომანზე, ასევე - სედრიკ დიგორი ჰარი პოტერის შესახებ ორ ფილმში.

ბიოგრაფია
პეტინსონი დაიბადა ლონდონში, ინგლისში. ის ჩაერთო სამოყვარულო თეატრის საქმეში „ბარნეს თეატრალური კომპანიის“ მეშვეობით. კულისებს მიღმა სამუშაოების შემდეგ მან მიიღო სამსახიობო როლები. ამის მერე ის თამაშობდა „მაკბეტის“ სამოყვარულო ვერსიაში „ “-ში, ასევე სცადა ბედი მოდელადაც.

პატინსონმა მიიღო მეორეხარისხოვანი როლები ტელეფილმში „ნიბელუნგების ბეჭედი“ (2004) და რეჟისორ მირა ნაირის ფილმში „ამაოების ბაზარი“ (2004), სადაც მისი სცენები ამოჭრეს და მხოლოდ ვერსიაზე გამოჩნდა. 2005 წლის მაისში მონაწილეობა უნდა მიეღო „წინა ქალის“ ინგლისურ საპრემიერო ჩვენებაზე -ში, მაგრამ გახსნით საღამომდე დაითხოვეს და ჩაანაცვლა მსახიობ ტომ რილეიმ. იმავე წელს, მოგვიანებით მან განასახიერა სედრიკ დიგორი ფილმში „ჰარი პოტერი და ცეცხლოვანი თასი“ და ამის შედეგად ის იქნა დასახელებული, როგორც ამავე წლის „მომავლის ბრიტანელი ვარსკვლავი“ „ -ის“ მიერ. ასევე მასზე ბევრჯერ ამბობდნენ, რომ ის იქნებოდა შემდეგი ჯუდ ლოუ.

პეტინსონი გამოჩნდა „-ის“ 2007 წლის კოლექციის სარეკლამო კამპანიაში. ის თამაშობს ედვარდ კალენს ფილმში „ბინდი“, რომელიც დაფუძნებულია სტეფანი მეიერის ამავე სახელწოდების ბესტსელერ რომანზე და რომელიც 2008 წლის 21 ნოემბერს გამოვიდა ჩრდილოეთ ამერიკაში.

პატინსონს აქვს მთავარი როლები ფილმებში: „წვრილმანი ნარჩენები“, სადაც ის სალვადორ დალის თამაშობს და „როგორ იარსებო“ - ბრიტანული კომედია.

ფილმოგრაფია
ნაჩერქეზევი

ნაჩერქეზევი — ადგილი საჩხერის დასავლეთ ნაწილში, სადაც აღმოჩენილია ადრინდელი ბრინჯაოს (ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევარი და შუა წლები) სამაროვანი.

გათხრები ჩატარდა 1939, 1951 (ბორის კუფტინი) და 1955 (ოთარ ჯაფარიძე) წლებში. სამაროვანი წარმოადგენს გორასამარხს, რომლის ყრილში ჩაშვებული იყო ცალკეული სამარხები. ნაჩერქეზევის გორასამარხი ხელოვნურია, შექმნილია რიყის ქვების ყრილისაგან. ძირითადი სამარხები მოთავსებული ყოფილა ბორცვის ძირზე და წარმოადგენდა საგანგებოდ ამოღებულ სამარხ ორმოებს საკუთარი ქვაყრილებით, რომელთა შერწყმის შედეგად შეიქმნა მთლიანი ბორცვი.

სამარხები ინდივიდუალური იყო (ერთგან ორი მიცვალებულია). ქალები ესვენენ მარჯვნივ გვერდზე. მამაკაცები — მარცხენაზე, თავით აღმოსავლეთისკენ. აღმოჩენილია ე. წ. მტკვარ-არაქსის კულტურის ტიპის კერამიკა, სპილენძ-ბრინჯაოს მრავალნაირი იარაღი და სამკაული. ანალოგიური ძეგლები ცნობილია საქართველოს სხვა ადგილებშიც (ცარცის გორა, პასიეთის გორასამარხი და სხვა). ნაჩერქეზევის სამაროვანი გვაროვნული საზოგადოების რიგითი წევრების საგვარეულო სამარხებია. როგორც ჩანს, ქონებრივი დიფერენცია ჯერ კიდევ არ იყო ღრმად წასული. აღმოჩენილი მასალა მიუთითებს ბრინჯაოს მეტალურგიის მაღალ დონეზე და მჭიდრო კულტურულ ურთიერთობაზე იმ დროის მოწინავე რაიონებთან (თრიალეთი, წინა აზია და სხვა).
ნაცარგორა (ცხინვალი)

ნაცარგორა — ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი ქ. ცხინვალის სამხრეთ-დასავლეთით 1,5 - 2 კმ-ზე. გათხარეს 1945-1948 წლებში (ხელმძღვანელი გ. გობეჯიშვილი). მდებარეობდა ბუნებრივ ბორცვზე. ძირითადად გამოვლინდა 3 კულტურული ფენა და მათ ქვეშ მდებარე ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის 5 ორმოსამარხი. სამარხებში აღმოჩნდა მიცვალებულთა ჩონჩხები და ღარიბული ინვენტარი. ქვედა კულტურული ფენა (ძვ. წ. - ათასწლეულის მიჯნა) შეიცავდა ხელით ნაძერწ მორუხო-მოვარდისფრო თიხის ქოთნების ფრაგმენტებს, ცხოველის ძვლებს, ობსიდიანის ნატეხებს და სხვა. კულტურულ ფენაში (ძვ. წ. ათასწლეულის შუა წლები) აღმოჩნდა ხით ნაგები და თიხით შელესილი საცხოვრებელი ნაგებობის, პირველყოფილი ტაძრებისა და საკულტო შენობების ნაშთები, რიყის ქვის საძირკვლები, თიხით შელესილი საკურთხეველ-სამსხვერპლოები, ჩარხზე ნაძერწი შავპრიალა თიხის ჭურჭლის ნატეხები, ბრინჯაოს იარაღი და სამკაული, ბრინჯაოს სატეხის ჩამოსასხმელი ყალიბი, კაჟის ნამგლისპირები, ძვლის ნივთები, თიხის ქანდაკებები და ურმის ბორბლის მოდელები, შინაური ცხოველებისა და ირმის ძვლები და სხვა. ჭურჭლის ნაწილი თრიალეთის შუა ბრინჯაოს ხანის კერამიკას უკავშირდება, ნაწილი კი — კოლხურ კერამიკას. კულტურული ფენა უშუალოდ აგრძელებს ფენის კულტურას. მასში აღმოჩნდა რიყის ქვის საძირკვლებზე ხის მსხვილი ძელებით ან ფაცხისებურად ნაგები და ბზენარევი თიხით შელესილი სამლოცველოების ნაშთები. ისინი ნაგები იყო სპეციალურად მოწყობილ მოედანზე. მათში საფეხურებიანი საკურთხევლები და შეწირულებანი იყო. გამოვლენილია რქისგამოსახულებიანი ნალისებური და ოთხკუთხა კერები, გამოუწვავი თიხისაგან ნაძერწი ხარის დიდი ზომის ქანდაკებანი, მინიატურული ცულის, სატევრისა და სატეხის ყალიბები, ხორბლის, ქერისა და ფეტვის დანახშირებული ფრაგმენტები, შავპრიალა კერამიკა და სხვა. თიხის ჭურჭლის შემკულობაში გაჩნდა კოლხურისა და ცენტრალურ-ამიერკავკასიის კერამიკისათვის დამახასიათებელი ორნამენტი. ამ ფენის კერამიკა ძირითადად დაკავშირებულია წარმართულ ტაძრებთან და საკულტო სენაკებთან. ზოგი მეცნიერი (გ. გობეჯიშვილი) ფენას ძვ. წ. ათასწლეულის მიწურულითა და ათასწლეულის ნახევრით ათარიღებს. უკანასკნელი აღმოჩენების მიხედვით კი ძვ. წ. 1350-1250-ით თარიღდება (კ. ფიცხელაური). ნაცარგორის ნამოსახლარი განეკუთვნება ბრინჯაოს ხანის დაწინაურებული მიწათმოქმედების, მესაქონლეობის, მეჭურჭლეობის, მელითონეობისა და სხვა დარგების მქონე ხალხს. ფენაში ჩაშვებული იყო ადრინდელი ქრისტიანული ხანის 10-მდე უინვენტარო სამარხი.
ნაცარი (დაავადება)

ნაცარი — მცენარის დაავადება, რომელსაც იწვევს ნაცროვანი სოკოები. ნაცარი მცენარეს უვითარდება ზაფხულის დასაწყისიდან ფოთოლზე, ყლორტზე, ყვავილებზე. ნაყოფზე აჩენს ნაცრისფერ ფიფქს (აქედან სახელწოდება). ფიფქი იზრდება და ხშირად მთლიანად ფარავს დაავადებულ ორგანოს. დაავადებული ფოთოლი ყვითლდება, მალე ხმება და ნაადრევად ცვივა. ნაყოფი მაგრდება და სკდება. ნაცარი დიდ ზიანს აენებს სასოფლო-სამეურნეო კულტურებსა და ტყის ჯიშებს. განსაკუთრებით მავნეა ვაზის ნაცარი, მარცვლოვნების, ატმის, ვაშლის, მუხის, თხილის ნაცარი და სხვა.

ბრძოლის ღონისძიებები: გამძლე ჯიშების შერჩევა, ტოტების შეჭრა და დაწვა. პროფილაქტიკის მიზნით დაავადების გამოჩენისთანავე 1%-იანი კოლოიდური გოგირდის შესხურება ან წმინდა გოგირდის შეფრქვევა, რომელიც უნდა გამეორდეს საჭიროების მიხედვით.
ნაცვალი

ტერმინს ნაცვალი ჰქონდა რამდენიმე მნიშვნელობა:

გაერთიანებულ ფეოდალურ საქართველოში ვეზირის მოადგილე;
გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში ადმინისტრაციულ-საპოლიციო მოხელე. ნაცვლები ჰყავდათ როგორც საერო, ისე სასულიერო ხელისუფალთ. იყვნენ ქალაქისა და სოფლის ნაცვლები. თბილისში ერთდროულად 2 ნაცვალი (მეფის მოხელე ნაცვალი და მოურავის ნაცვალი) საქმიანობდა. თბილისისა და გორის მელიქების, ეშიკაღასბაშის, ყორიასაულბაშის და ზოგიერთი სხვა მოხელის ნაცვლებს ნაიბები ეწოდებოდათ. ქალაქის ნაცვალი მოურავთაბ ერთად იხილავდა მცირემნიშვნელოვან დავას, მეთვალყურეობდა საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვას და სხვა.
დოიჩე მილიტერცაიტშრიფტი

დოიჩე მილიტერცაიტშრიფტი (გერმანულად — გერმანული სამხედრო ჟურნალი, გერმანული აბრევიაციით დეემცეთი) არის 1995 წლიდან გამომავალი ჟურნალი და იგი განკუთვნილია მეორე მსოფლიო ომის მომსწრე თაობისათვის, ბურდესვერის ჯარისკაცებისა და რეზერვისტებისათვის. გარდა ამისა, ჟურნალის რედაქცია ითვალისწინებს ყოფილი გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის ნაციონალურ სახალხო არმიაში (გერმანული აბრევიაციით ენჶაუა) ნამსახურევი ხალხის, ან უბრალოდ დღეს მიმდინარე მოვლენებით დაინტერესებული ადამიანების სამხედრო და პოლიტიკურ ინტერესებს. რედაქცია თავის თავს კონსერვატიულ სპექტრში მოიაზრებს. გერმანიის ფედერალური მთავრობა კი ამ სამხედრო ჟურნალს მემარჯვენე ექსრემისტული მიმართულებისად განიხილავს.

ისტორია
ჟურნალი დააარსა ჰარალდ თომასმა (ბრიული) 1995 წლის აპრილში, მაგრამ 1997 წლის დასაწყისში „დოიჩე მილიტერცაიტშრიფტი“ გადამდგარმა ობერლეიტენანტმა ვოლფგანგ დიშერტმა (კიოლნი) შეისყიდა. 2003 წლიდან გაჭიანურდა ამ პროექტის რეალიზაცია იმის გამო, რომ გამომცემლობა გაკოტრების წინაშე დადგა. შემდგომში ჟურნალის გამოცემა დიტმარ მუნიერმა განაგრძო.

თემები
სამხედრო საქმის ისტორია
ომი
ტყვეობა
ხიზნობა და განდევნა
სამხედრო მეცნიერება
კრიზისის კერა
ბუნდესვერი და მსოფლიოს სახელმწიფოთა ჯარები
ჯარისკაცის პორტრეტი
უსაფრთხოების პოლიტიკა
ბაკაბები

ბაკაბები (ოთხი ძმა) — ზეცის ღმერთები, რომლებიც წარმოადგენდნენ ცის საყრდენს. განაწილებულნი იყვნენ კომპასის 4 ძირითად მხარეზე. (4 ძმა შესაძლოა ერთი ღვთაების განსახიერებაც ყოფილიყო). ისინი იყვნენ ღვთაება - იხამნისა და იშჩელის შთამომავლები. თითოეული ძმა ყოველ 4 წელიწადში ერთ წელიწადს წარმართავდა. მაიას ტომი ყოველთვის დიდი სიხარულით ელოდა წელიწადს, რომლის წარმართვაც ძმებს შორის უზენაესს ხვდებოდა წილად. ღვთაებათა განლაგება და მათი შესაბამისი ფერები (აღმ. - წითელი, ჩრდ. - თეთრი, დას. - შავი, სამხ. - ყვითელი) უდიდეს როლს თამაშობდნენ მაიას კულტურასა და რელიგიაში.
ნაციხარი

ნაციხარი — ციხის ნაშთები, ნანგრევები. ნაციხრების არქეოლოგიურ გათხრებს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება სამხედრო ხელოვნების, კერძოდ, ფორფიკაციის ისტორიის შესასწავლად. ნაციხარი ხშირად მნიშვნელოვან მასალას იძლევა წარსული ეპოქების სულიერი და ნივთიერი კულტურების სხვა სფეროების შესასწავლადაც.

საქართველოში წარმატებით სწავლობენ შუა საუკუნეების ნაციხრებს (რუსთავის ნაციხარი, თბილისის შიდა ციხე და სხვა). მნიშვნელოვანი იყო ჭაქვინჯის ციხის გათხრები. ანტიკური ხანის მცხეთის აკროპოლისის, არმაზციხის გათხრამ (დაიწყო 1946) გამოავლინა პირველხარისხოვანი არქეოლოგიური ძეგლები.
ნაცროვანი სოკოები

ნაცროვანი სოკოები — სოკოების რიგი ჩანთიანი სოკოების კლასისა. შეიცავს 20 გვარის 100-მდე სახეობას; ჩვეულებრივ პარაზიტებია. მრავალუჯრედიანი მიცელიუმი მოთეთრო-მონაცრისფრო ფიფქის სახეით ვითარდება მცენარის სხვადასხვა ორგანოს ზედაპირზე (ექტოტროფული), იშვიათად ფოთლის ძირითად ქსოვილში — მეზოფილში (ენდოტროფული). სოკო იკვებება მიცელიუმის სპეციალური გამონაზარდებით — ჰაუსტორიებით. ნაცროვანი სოკოების უმრავლესობა მშრალ პირობებში ვითარდება. იწვევენ როგორც ველურ, ისე კულტურულ მცენარეთა დაავადებას, რომელიც ჩვენში „ნაცრის“ სახელითაა ცნობილი. აღსანიშნავია ვაზის, მარცვლეული კულტურების, გოგროვანების, მუხის, ვაშლის ნაცარი და სხვა.
გუკუმაცი

გუკუმაცი — ”ფრთოსანი გველი”, მაიას მითის თანახმად გუკუმაცმა, ღვთაება ჰურაკანთან ერთად დედამიწას ახლანდელი იერი მისცა: მან შექმნა ცხოველები, ფრინველები და ადამიანიც კი. მაიას სწამდა, რომ სწორედ გუკუმაცმა ასწავლა კაცობრიობას მიწათმოქმედება, თევზაობა, მედიცინა. ადამიანებს მისცა კანონთა კრებული.

მითი მოგვითხრობს ”იგი (გუკუმაცი) მოვიდა ოკეანიდან და საბოლოოდ ისევ ოკეანეში დაბრუნდა, თუმცა იგი კვლავ დაბრუნდება ხმელეთზე - კაცობრიობის დასასრულს”.

გუკუმაცი ასევე იყო ოთხი ელემნტის - ცეცხლის, მიწის, წყლისა და ჰაერის ღვთაება. თითოეული ეს ელემენტი ასოცირდებოდა წმინდა ცხოველთან ან მცენარესთან:
ჰაერი - ფასკუნჯი;
მიწა - სიმინდი;
ცეცხლი - ხვლიკი;
წყალი - თევზი.

სამყაროს შექმნის მითი
პოპოლ ვუს დასაწყისში უზენაესი ღმერთი გუკუმაცი აღწერილია, როგორც დიდი, ლამაზი გველი - მომწვანო-მოცისფრო ბუმბულებით დაფარული. მაიას მითის თანახმად თავდაპირველად არაფერი არსებობდა წყლის გარდა - არც ხმელეთი და შესაბამისად არც ცოცხალი არსებანი.

ღმერთი ჰურაკანი წარდგა უზენაესი ფრთოსანი გველის წინაშე, რათა ერთად განეხილათ ადამიანის შექმნის საკითხი. უპირველეს ყოვლისა ღმერთებმა გადაწყვიტეს, რომ წყლის ადგილი უნდა დაეკავებინა მიწას, ხმელეთს. ისინი იმეორებდნენ სიტყვა ”მიწას” მანამ, სანამ წყლის სიღრმიდან არ ამოიზიდნენ უზარმაზარი მთები. გუკუმაცი ძლიერ მოხარული იყო მათი ერთობლივი ნამუშევრით.

ამის შემდგომ ღმერთებმა შექმნეს ცხოველები, ფრინველები. ღვთაებებს სჯეროდათ, რომ ახლად შექმნილი არსებანი სიტყვით ყოველდღე განადიდებდნენ მათ, თუმცა ღმერთები მალე დარწმუნდნენ, რომ ცხოველებსა და ფრინველებს ლაპარაკი არ შეეძლოთ. გუკუმაცი მიხვდა, რომ მათი პირველი მცდელობა უშედეგო აღმოჩნდა.
ღმერთებმა უბრძანეს ცხოველებს ეცხოვრათ ჯუნგლებში, მათ ხორცს კი ისინი შეჭამდნენ, რომელნიც ღმერთთათვის ყოველდღე შეძლებდნენ ხოტბა-დიდების შესხმას.

ღვთაებებმა პირველად ადამიანი ტალახისგან გამოძერწეს, თუმცა მას არც მოძრაობა შეეძლო, არც ლაპარაკი.
შემდეგ ღმერთებმა ხისგან შექმნეს ადამიანი, თუმცა ახლადშექმნილი არსებანი არასრულფასოვნები და უემოციონი აღმოჩნდნენ. ქარიშხლისა და გრიგალის ღმერთმა - ჰურაკანმა წარღვნით გაანადგურა მათი დიდი ნაწილი. გადარჩენილებმა კი ჯუნგლებს შეაფარეს თავი, მაიმუნებად გადაიქცნენ და სხვა ცხოველებთან ერთად დაიწყეს ცხოვრება.
მალე ღმერთებმა წარმატებას მიაღწიეს, ვინაიდან მათ ადამიანი სიმინდისაგან შექმნეს. ახლადდაბადებულ არსებებს ყველაფერი ესმოდათ, ისინი მეტად გონიერები იყვნენ, ამიტომ ღმერთებს შეეშინდათ - ახლადშექმნილ, განვითარებულ არსებებს პირველობა არ წაერთმიათ მათთვის და ადამიანებს სიბრძნე წაართვეს.
იტცამნა

იტცამნა — უზენაესი ღვთაება მაიას მითოლოგიაში. ზეცის მბრძანებელი, დღისა და ღამის მმართველი. ხშირად ასოცირდებოდა ოთხ ღმერთთან, სახელად იტცამნსნი, რომელნიც, მაიას სხვა ღვთაებათა მსგავსად, განლაგებულნი იყვნენ კომპასის 4 ძირითად მხარეზე. (შესაბამისი ფერები - აღმ. - წითელი, ჩრდ. - თეთრი, დას. - შავი, სამხ. - ყვითელი). იტცამნა ასევე ხშირად ასოცირდებოდა უზენაეს ღვთაება - ჰუნაბ კუ-სთან, მზის ღვთაება - კინიჩ აჰაუ-სთან, მთვარის ქალღმერთი - იშჩელი ასევე იყო მისი ერთ-ერთი განსახიერება. იტცამნა იყო მედიცინის მფარველი ღმერთი, რომელმაც კაცობრიობას მისცა დამწერლობა და კალენდარი.
ნაძალადევი

ნაძალადევი — ძველი უბანი თბილისში, ქალაქის ჩრდილოეთ-დასავლეთ ნაწილში, ახლანდელი ნაძალადევის რაიონში. საქართველოში რევოლუციური მოძრაობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კერა. თბილისსა და ფოთს შორის რკინიგზის გახსნის (1872) შემდეგ დიდუბის ტერიტორიაზე 2 ნაწილად გაიყო; რკინიგზის გაღმა, აღმოსავლეთით, მუშახელი საცხოვრებლად უნებართვოდ იკავებდა მიწებს და სახლდებოდა, ახალ უბანმაც აქედან მიიღო სახელწოდება. ნაძალადევის რკინიგზის სახელოსნოები გახდა თბილისის პროლეტარიატის საბრძოლო სკოლა. აქ 1900 წლის ზაფხულში რევოლუციურად განწყობილი მუშის ს. აზმაიფარაშვილის სახლის სარდაფში მოეწყო ამიერკავკასიაში პირველი არალეგალური სტამბა, სადაც იბეჭდებოდა საბრძოლო მოწოდებები და პროკლამაციები. 1905 წლის დეკემბერში საყოველთაო პოლიტიკური გაფიცვის პირველი დღეებიდან ნაძალადევში ხელისუფლება აჯანყებული პროლეტარიატის ხელში გადავიდა. მუშური ნაძალადევი მოკლე დროით „რესპუბლიკა“ გახდა. მუშები იარაღდებოდნენ, გაფიცვა შეიარაღებულ აჯანყებაში უნდა გადაზრდილიყო. მეფის მთავრობამ რეპრესიებს მიმართა — რკინიგზაზე სამხედრო წესები გამოცხადდა. 17 დეკემბერს ჯარებმა ნაძალადევს ალყა შემოარტყეს. ხელისუფლებამ ცხენოსანი ნაწილები და არტილერია გამოიყენა. მუშების თავგანწირული წინააღმდეგობის მიუხედავად, აჯანყება დამარცხდა.
ჩვეულებრივი კატისთვალა გველი

კატისთვალა გველი — გველი ანკარასებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 70 სანტიმეტრს აღწევს. ზურგის მხრიდან მოშავო-მონაცრისფრო ფერისაა. ზურგზე გასდევს შავი ზოლები, რომლებიც ერთმანეთისგან გამოყოფილნი არიან ღია ფერის არეებით.

გავრცელების არეალი: აზერბაიჯანი, ნახიჩევანი, დაღესტანი, საქართველო. ცხოვრობს მშრალ, ქვა-ღორღიან ადგილებში. იკვებება ხვლიკებით, პატარა ფრინველებით, რომლებსაც პირდაპირ ბუდიდან იტაცებს. ნადავლს ჯერ შხამავს, შემდგომ სხეულით ძვლებში ამტვრევს და ყლაპავს. კარგად ადის ხეებზე. საშიშროების დროს იღებს დამახასიათებელ პოზას: სხეულის უკანა ნაწილს დაიხვევს, წინას კი მიწიდან ზევით აღმართავს, აკეთებს გამაფრთხილებელ მოძრაობებს.
ჯენიფერ გარნერი

ჯენიფერ ენ გარნერი (; დ. 17 აპრილი, 1972), უფრო უკეთ ცნობილი როგორც ჯენიფერ გარნერი — ამერიკელი მსახიობი. გარნერმა აღიარება მოიპოვა ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს აგენტ სიდნი ბრისტოუს როლის შესრულებით ფილმში „ჯაშუში“. დაქორწინებული იყო მსახიობ ბენ აფლეკზე. წყვილი ერთმანეთს 2017 წელს დაშორდა. ჰყავთ სამი შვილი.

ფილმოგრაფია
ნაძალადევის სახალხო თეატრი

ნაძალადევის სახალხო თეატრი — თეატრი. გაიხსნა ნაძალადევში მწიგნობარ გ. ჩარკვიანის თაოსნობით. პირველ წარმოდგენად 1896 წელს უჩვენეს ალექსანდრე ყაზბეგის „არსენა“. სპექტაკლში მონაწილეობდნენ სცენისმოყვარე მსახიობები: ს. ციციშვილი, ო. ხავთასი, ს. ყალაბეგაშვილი, გ. გაბინაშვილი, გ. ჯაბაური და სხვები; რეჟისორი ბ. საფაროვი. შემდგომ წლებში ნაძალადევის სახალხო თეატრი რევოლუციური იდეების პროპაგანდის კერად გადაიქცა. რეპერტუარსაც ამავე მიზნით არჩევდნენ. რევოლუციურ პერიოდში დაიდგა: ი. გომართელის „ქოხში“, ტ. რამიშვილის „მეზობლები“, პოლიო ირეთელის „დამარცხებულნი“ და სხვა წარმოდგენები. 1912 წლის 12 იანვარს საზეიმოდ გაიხსნა თეატრის ახალი შენობა და ჩამოყალიბდა სცენისმოყვარეთა მუდმივი წრე; რეჟისორად დაინიშნა მსახიობი ს. სვიმონიძე (გოგოლაშვილი). სპექტაკლებში პროფესიონალი მსახიობებიც მონაწილეობენ (ლ. მესხიშვილი, ვ. აბაშიძე, გ. არადელი-იშხნელი, მ. საფაროვა-აბაშიძე, ნ. გაბუნია-ცაგარელი და სხვები). სხვადასხვა დროს წრეს ხელმძღვანელობდნენ: შ. ბერიშვილი, პ. ფრანგიშვილი, ვ. ნინიძე, გ. სულიაშვილი. წრის წევრები იყვნენ გ. პავლიაშვილი, ვასო კუდუხაშვილი, ვერა კუდუხაშვილი, გ. გაბინაშვილი, ა. ჩიტაძე, ქ. კამკამიძე, ს. გოგაშვილი. წრე განაგრძობდა მაშაობას პლეხანოვის სახელობის კულტურის სახლში.

1924 წლის 10-19 მარტს თეატრის დარბაზში მიმდნარეობდა კათოლიკოს-პატრიარქ ამბროსის და საქართველოს საკათალიკოსო საბჭოს წევრების სასამართლო პროცესი.
ნაძვის დიდი ლაფნიჭამია

ნაძვის დიდი ლაფნიჭამია — ხოჭო ქერქიჭამიების ოჯახისა (ლაფნიჭამიების ქვეოჯახი). იმაგო შავია (ახალგაზრდა — ღია ყავისფერი), მისი სიგრძე 6,5-8 მმ აღწევს, დაფარულია მურა ჟანგისფერი ბეწვით, ზედა ფრთებზე შავი წერტილები მწკრივადაა განლაგებული. მატლი თეთრია, მოხრილი, 11—13 მმ სიგრძის. ნაძვის, იშვიათად ფიჭვის მავნებელია. ფართოდ არის გავრცელებული. საქართველოში პირველად 1956 შეამჩნიეს ბორჯომში. ის ყოფილი სსრკ-ის ჩრდილოეთ რაიონებიდან შემოყვა გაუქერწავ ნაძვის მორებს და ადვილად განიცადა აკლიმატიზაცია. ამჟამად საქართველოში (აფხაზეთის გარდა) ყველგანაა გავრცელებული. აზიანებს როგორც საღ, ისე მექანიკურად დაზიანებულ ხეებს. ეტანება გამეჩხერებულ კორომებს. სახლდება ნიადაგით დაუფარავ ზემომდებარე ფესვებზე, ფესვის ყელის მიდამოში და ღეროზე 5 მ სიმაღლემდე (კენწეროსკენ თანდათან მცირდება). ხოჭო ქერქში შესასვლელ ვერტიკალურ ხვრელს (სიგანით 4-5 მმ) იკეთებს. ხვრელის ირგვლივ გამოიყოფა ფისი, რომელიც ნაღერღ ფქვილთან ერთად ძაბრისებრ წარმონაქმნს იძლევა. ქერქში ხოჭო და მატლი აკეთებს სადედე, სანაღმე და საოჯახო სამატლე სავალს. სადედე სავალში ხოჭო 250-მდე კვერცხს დებს; ზამთრობს ქერქის ქვეშ განვითარების ყველა ფაზაში. ზღვის დონიდან 1000 მ-ზე მას ერთწლიანი გენერაცია აქვს, ხოლო 1600-1800 მ-ზე სრული განვითარება ორ წლამდე გრძელდება.

ბრძოლის ღონისძიებანი: ინტეგრირებული მეთოდის გამოყენება, რომელიც გულისხმობს სატყეო-სამეურნეო, სანიტარულ-ჰიგიენური, ბიოლოგიური და ქიმიური ღონისძიებების კომპლექსური შეთანხმებულ გატარებას.
ნაძვნარი

ნაძვნარი — ნაძვის წმინდა და შერეული კორომი (ტყე). გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში ნაძვის წმინდა კორომები შედარებით იშვიათია, უფრო ხშირია შერეულ ნაძვნარები, სადაც ნაძვთან ერთად იზრდება კავკასიური სოჭი, კავკასიური კაუჭა ფიჭვი , წიფელი, რცხილა და სხვა.

საქართველოსათვის დამახასიათებელია ნაძვნარები კოლხური ქვეტყით (შქერით, წყავით, ბაძგით, მოცვით), ბალახოვანი საფრით და ხავსით. ეს ტყეები მეტწილად ნაირხნოვანია, იშვიათად ერთხნოვანიც. მაღალი წარმადობის კორომები ნაძვისა და სოჭის სარტყელშია, ზღვის დონიდან 1500-1800 მ-ზე (სვანეთში, აფხაზეთში, აჭარაში, რაჭაში, ბორჯომის ხეობაში). მაღალი ბონიტეტის ნაძვნარები ჰა-ზე 800-1000 და ზოგჯერ 15003 მერქანს იძლევა, რომელიც გამოირჩევა კარგი ფიზიკური-მექანიკური თვისებებით და მრავალმხრივი გამოყენება აქვს წარმოებაში.

საქართველოში ნაძვნარებში, რომლებიც უმთავრესად მთის ფერდობებზეა გავრცელებული, დასაშვებია მხოლოდ სანიტარული და ნებითი ამორჩევითი ჭრა ისე, რომ ტყე ძალიან არ გამეჩხერდეს და არ დაიკარგოს საკურორტო, წყალშემნახავი და ნიადაგდაცვითი მნიშვნელობა. ნაძვნარებში გავრცელებული მავნებლებიდან განსაკუთრებით საშიშია ექვსკბილა ქერქიჭამია და ნაძვის დიდი ლაფნიჭამია.
მარანტა

მარანტა (; ქართ. მლოცველი) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარე, მარანტისებრთა ოჯახისა. სახელწოდება მიიღო საუკუნის იტალიელი მედიკოსი — ბარტოლომეო მარანტას პატივსაცემად.

ოჯახში შედის მცენარეების 400-მდე ჯიში. მარანტა ევროპაში ცენტრალური და სამხრეთი ამერიკიდან შემოვიდა. იზრდება ძალიან ნესტიან ადგილებში, მდინარეებისა და ტბების ნაპირებზე.
ნაწვერალი

ნაწვერალი — მარცვლოვანი კულტურების ღეროს ქვედა ნაწილის გადანაჭრები, რომელიც მომკის შემდეგ ფესვზე რჩება. ნაწვერალთან ერთად მინდორზე რჩება აგრეთვე სარეველები, რომლებიც აგრძელებენ ვეგეტაციას. ნაწვერალი და სარეველები წარმოადგენს სოკოვანი დაავადებებისა და მავნებლების გამრავლება-გავრცელების კერას, ამიტომ საჭიროა მინდვრის აჩეჩვა ზერელად — 6-8 სმ-ზე, ხოლო 1-1,5 თვის შემდეგ მოხვნა სრულ სიღრმეზე.
ნაწიდრისწვერი

ნაწიდრისწვერი — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში, თელავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კახეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მდინარე ორწყლის მარცხენა შენაკადის — საბაკუნისხევის სათავეში, საქართველოსა და რუსეთის დაღესტნის საზღვარზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3102 მ. აგებულია ლიასური თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. სამხრეთი და აღმოსავლეთი კალთები ციცაბოა, ქარაფოვანი, ჩრდილოეთი და დასავლეთი კალთები — დამრეცი. ნაწიდრისწვერი შემოსილია ალპური მდელოებით.
ხანტი-მანსის ავტონომიური ოკრუგი

ხანტი-მანსის ავტონომიური ოკრუგი — რუსეთის ფედერაციიის სუბიექტი ტიუმენის ოლქის შემადგენლობაში. შედის ურალის ფედერალურ ოკრუგში . ადმინისტრაციული ცენტრი — ქ. ხანტი-მანსიისკი.

ოკრუგი ესაზღვრება იამალ-ნენთა ავტონომიური ოკრუგს, კრასნოიარსკის მხარეს, ტომსკის, ტიუმენის, სვერდლოვსკის ოლქებს და კომის რესპუბლიკას. შეიქმნა 1930 წლის 10 დეკემბერს. მთავარი მდინარეებია ობი და მისი შენაკადი ირტიში.