iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
The Truth

— „ბეიტსის მოტელის“ პირველი სეზონის მეექვსე ეპიზოდი, რომელიც ეთერში 2013 წლის 22 აპრილს გავიდა.

მოკლე შინაარსი
ნორმა ემას აფრთხილებს, რომ ზოგიერთი საიდუმლო აჯობებს, რომ მათ შორის დარჩეს, ამასობაში კი დილანი ნორმანს სთხოვს, რომ საცხოვრებლად მასთან ერთად გადავიდეს.

სიუჟეტი
იმის გაგების შემდეგ, რომ გოგონა შელბის ჰყავდა, აღშფოთებული ნორმა მასთან წასვლას შეეცდება, თუმცა ნორმანი შეაჩერებს. გოგონას მოტელში დარჩენის საშუალებას აძლევენ და გადაწყვეტენ, რომ შელბის შესახებ პოლიციას მომდევნო დღეს აცნობონ. ნორმას მისი დასმენა კით სამერსის ქამრის პოვნამდე არ შეუძლია. დილანი და ნორმანი კითის ნავზე ქამარს იპოვნიან და ყურეში აგდებენ.

ნორმანი და დილანი ჯერ კიდევ არ დაბრუნებულან, რა დროსაც სახლში შელბი მოდის და ამბობს, რომ ნორმასთან ერთად ყოფნა უნდა. ისინი მოტელში მიდიან და სექსი აქვთ. სწორედ ამ დროს ის გაიგონებს მილებში წყლის მოძრაობის ხმას. შელბი ამის მიზეზის გაგებას შეეცდებაა და ჯიაოს იპოვის. შეძრწუნებული გოგონა ტყეში გაიქცევა, შელბი მას ესვრის, თუმცა ნორმა ხელს შეუშლის. შელბი ჯიაოს ტყეში აედევნება. ნორმანი და დილანი სახლში ბრუნდებიან და ნორმას ქამრის შესახებ ეტყვიან.

შელბი ბრუნდება და იარაღის მუქარით დილანს მის იარაღს გამოართმევს, შემდეგ კი ამბობს, რომ მათთან გასაუბრება უნდა. სახლში ის ნორმას სცემს, რის გამოც ნორმანი მწყობრიდან გამოდის და მას თავს ესხმის. შელბი ნორმანს ბუფეტს შეაჯახებს, რის შედეგადაც შუშები იმსხვრევა და ნორმანი იატაკზე უგონოდ ეცემა, ამ მომენტით დილანი ისარგებლებს, იარაღს აიღებს და შელბის სროლას დაუწყებს. ამასობაში, ნორმა ნორმანის მანქანამდე მიყვანას ცდილობს. შელბი და დილანი ერთმანეთს ესვრიან, ხოლო ნორმა აღმოაჩენს, რომ მანქანის გასაღები სახლში დარჩა. ამ დროს სახლიდან შელბი გამოდის, რომელიც სახეში ერთხელ და მუცლის არეში მრავალჯერ არის დაჭრილი. ის ნორმას და ნორმანს იარაღს დაუმიზნებს, თუმცა მიწაზე ენარცხება და კვდება.

დილანი სახლიდან გამოიქცევა და ის და ნორმა ერთმანეთს გადაეხვევიან. დილანი ამბობს, რომ აპირებს, პოლიციას ყველაფერი მოუყვეს, რა დროსაც ნორმა ნორმანის მამის სიკვდილის შესახებ სიმართლეს უმხელს: ნორმას ცემისას ნორმანი მწყობრიდან გამოვიდა და მამამისი მოკლა, თუმცა ამის შესახებ მას არაფერი ახსოვს. ბოლოს, ნორმა დილანს უცხადებს, რომ ან ნორმანის დაცვაში დაეხმაროს, ან გზიდან ჩამოეცალოს, სწორედ ამ დროს კი პოლიცია მოდის.

მსახიობები
მთავარი
ვერა ფარმიგა — ნორმა ბეიტსი
ფრედი ჰაიმორი — ნორმან ბეიტსი
მაქს ტირიოტი — დილან მასეტი
ოლივია კუკი — ემა დეკოდი
ნიკოლა პელცი — ბრედლი მარტინი

მოწვევით
დიანა ბანგი — ჯიაო
დევიდ კაბიტი — სემ ბეიტსი
ვინსენტ გეილი — გილ ტერნერი
იენ ტრეისი — რემო უოლესი
მაიკ ფოგელი — ზაკ შელბი
შამახის კარიბჭე

შამახის კარიბჭე (აზერბ. ) — აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში მდებარე ნაგებობა. ბაქოს ციხის გალავნის ორმაგი გადასასვლელი კარიბჭე. ბოიუკ გალას და კიჩიკ გალას ქუჩები ციხესიმაგრიდან კარიბჭემდე იკვრება, გარედან კი აზიზ ალიევის და ისტიგლალაიატის ქუჩებია.

ისტორია
ბაქოს ციხის კედლები უძველესი წარმოშობისაა. შემთხვევით ნაპოვნია 1954 წელს კედლის ჩრდილოეთ მონაკვეთის ერთ-ერთ კოშკში ჩამონგრევის შედეგად, დიდი ქვის ფილა, რომელიც თარიღდება საუკუნით, მასზე დატანილია არაბულ ენაზე სამსტრიქონიანი წარწერა, შესრულებულია ქუფური დამწერლობით (ეს არის უძველესი კალიგრაფიული ფორმა, რომელიც განვითარდა სინაიტური დამწერლობისაგან). აღნიშნული არაბულ ენაზე შესრულებული სამსტრიქონიანი წარწერა გვაწვდის უნიკალურ ინფორმაციას შირვანშაჰ მანუჩაჰრ - ის მიერ ქალაქის კედლის მშენებლობის შესახებ (1120-1160 წლები) საუკუნის პირველ ნახევარში.

წარწერის შედეგად დგინდება ასევე კარიბჭის სახელი, რომელიც ქალაქი შემახაა, კარიბჭის უძველესი გზა მიუახლოვდა სწორედ ამ კარიბჭეს.

 საუკუნის მოგზაურთა ილუსტრაციებისა და ფოტოებზე დაყრდნობით, ციხე ორმაგი კედლისგან შედგებოდა. პირველი კედელი ააშენა შირვანშაჰ მანუჩაჰრ , ხოლო მეორე კედელი აშენდა შირვანშაჰ ახსითან -ის დროს .

1806 წლის 8 თებერვალს რუსეთის მთავარსარდალი, თავადი პავლე ციციანოვი, რომელიც მიდიოდა ბაქოს რუსული ჯარების მშვიდობიანი ჩაბარების მოსალაპარაკებლად, სწორედ ღალატით მოკლეს ქალაქის კედლის ქვეშ შემახას კარიბჭესთან. 1846 წელს პრინცი ციციანოვის მკვლელობის ადგილი, ჭიშკრიდან 100 ნაბიჯში, აღინიშნა საბჭოთა კავშირის დროს დაკარგული ძეგლი-ობელისკით.

 საუკუნის დასაწყისში ციხე-სიმაგრის კედლების შიდა გარშემოწერილობაზე დაიგო ქუჩა (ახლანდელი მალაია კრეპოსტნაია, ან კიჩიკ გალა). საუკუნის 80-იან წლებში ქალაქის კეთილმოწყობის მიზნით დაანგრიეს კედლების მეორე რიგი, რომლებმაც დროთა განმავლობაში სრულიად დაკარგეს თავიანთი თავდაცვითი მნიშვნელობა.

1870 წელს მიიღეს ნებართვა ციხის კედლების გარე იარუსის დანგრევაზე. 1886 წელს ეს საკითხი დუმას სხდომაზე კიდევ ერთხელ დაისვა და შედეგად, გარე კედლები დაანგრიეს და ზულფიგარ ხანის მიერ დანგრეული გარე ციხესიმაგრის კედლებიდან აშენებული კარიბჭეები კედლების პირველი იარუსის შემახის კარიბჭის გვერდით მოათავსეს. დღეს კი ამ ჭიშკრებს ხალხი „შეწყვილებულ ციხე-კარიბჭეს“ („ “) უწოდებს.
ბუიუქ გალა

ბუიუქ გალა (აზერბ. — დიდი ციხე) — ისტორიულ უბანში მდებარე ქუჩა აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში. მდებარეობს იჩერი-შეჰერში (ძველი ქალაქი), ასაფ ზეინალის ქუჩიდან კიჩიკ გალას ქუჩამდე (შამახის კარიბჭე).

ის არის ძველი ქალაქის ერთ-ერთი მთავარი ტურისტული მარშრუტი.

ისტორია
ბუიუქ გალა წარმოადგენს აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოს ერთ-ერთი უძველეს ქუჩას. აღსანიშნავია, რომ აღნიშნული ქუჩა ნაწილობრივ მიჰყვება ქარავნის უძველეს მარშრუტს . ძველ ქალაქში გადის რთული მარშრუტი, რომელიც მას ფეოდალურ-არისტოკრატიულ ზედა და კომერციულ და ხელოსნობის ქვედა ნაწილებად ყოფს. ილია ბერეზინმა, რომელიც ბაქოში იმყოფებოდა 1840-იან წლებში, აღწერს ქუჩას შემდეგნაირად: „როგორც მიუკერძოებელი აღწერილი, შემიძლია გირჩიოთ მხოლოდ ერთი ქუჩა ბაქოში, რომელიც უცნობი გეომეტრიის ხაზებში მიდის შემახას კარიდან და გადალახავს თითქმის მთელ ქალაქს ზღვისკენ“.

1850 წლის მარტში, ბაქოს წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიის მშენებლობა დაიწყო შამახის კარიბჭესთან მდებარე ქუჩის დასაწყისში. ეკლესიის მშენებლობისთვის შეირჩა არქიტექტორ ბელოვის პროექტი, რომელმაც ის შეასრულა ბერძნულ-ბიზანტიური სტილით. აღნიშნული შენობის სიმაღლე, რომელიც დასრულდა 1858 წელს, დაახლოებით 45 მეტრი იყო.

ბაქოს წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია აკურთხეს მირლიკელი წმინდა ნიკოლოზის პატივსაცემად. 1930 წელს ეკლესია ნაწილობრივ განადგურდა და იგი ადაპტირებული იქნა, როგორც სამოქალაქო საჭიროებებისთვის .

1970-იან წლებში ნაწილობრივ დაანგრიეს ქუჩის ძველი შენობები (კერძოდ, ანიფა ტაგიევის სახლი) და აღმართეს ეროვნული ენციკლოპედიის შენობა.

ნაგებობები
აღნიშნულ ქუჩაზე მდებარეობს არაერთი ცნობილი შენობა, მათ შორის:

№9 - შვეიცარიის საელჩო;

№28 - აზერბაიჯანის მშვიდობის კომიტეტი;

№39 - ევროპის საბჭოს ოფისი აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში;

№41 - სამეცნიერო ცენტრი აზერბაიჯანის ეროვნული ენციკლოპედია

№42 - არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის მუზეუმი

№44 - ბაქოს ხანების სასახლის კომპლექსი

ბუიუქ გალაზე მდებარე არაერთი სახლი გამოცხადებულია, როგორც ადგილობრივი არქიტექტურული ძეგლი .

ფაქტები
ფილმში „თეირანი-43“, მუსტაფას სტუდია მდებარეობდა ქუჩაზე, აქ გადაიღეს ფილმის გმირების სროლის ეპიზოდები .

ფილმში „ამფიბია ადამიანი“, იხტიანდრი აფრქვევდა ქუჩას აუზში (სპეციალურად გადაღებული ფილმისთვის) .

აღნიშნულ ქუჩაზეა გადაღებული ასევე რამდენიმე ეპიზოდი ცნობილი ფილმიდან ბრილიანტის ხელი.
ყიზლარის კონიაკის ქარხანა

ყიზლარის კონიაკის ქარხანა (რუსულად: ) — ალკოჰოლური სასმელების რუსული კომპანია, რომელიც მდებარეობს ყიზლარში, დაღესტანში. ეს არის რუსული კონიაკის მწარმოებლებიდან ერთ- ერთი უდიდესი.

ისტორია
რუსეთის იმპერია
მევენახეობა და მეღვინეობა მე -18 საუკუნის მეორე ნახევრიდან ყიზლარის ეკონომიკის ძირითად შემოსავალს წარმოადგენს. 1884 წლის ხილისა და ღვინის წარმოებამ ხელი შეუწყო კონიაკის სამრეწველო წარმოებას ყიზლარში.

1880-იან წლებში ქართველმა ბიზნესმენმა დავით სარაჯიშვილმა დაიწყო ალკოჰოლური სასმელების წარმოება ყიზლარში. ის იყო პირველი რუსეთის იმპერიაში, ვინც კონიაკი აწარმოა ყურძნის არაყისგან, რომელიც მოგვიანების მუხის კასრებში ინახავდა. პირველად წარმოებული პროდუქტიდან 236 შეკვრა ყურძნის არაყი მოსკოვში გაიგზავნა 1885 წელს. 1889 წელს სარაჯიშვილმა ოფიციალურად დაიწყო კონიაკის წარმოება ყიზლარში. 1885 წელი რუსეთში კონიაკის ინდუსტრიის წარმოების წლად ითვლება.

საბჭოთა კავშირი
კონიაკის წარმოებას საბჭოთა მთავრობამ ნება დართო 1924 წელს, ყიზლარის კონიაკის სრული წარმოება კი- მეორე მსოფლიო ომის დაწყებამდე არ აღდგენილა. 1942 წელს გერმანელების შეტევის თავიდან ასაცილებლად ქარხალა სომხეთში გადაიტანეს. ყველაზე დიდი რაოდენობით კონიაკით ამ პერიოდში თბილისის კონიაკის ქარხანა მარაგდებოდა.

ქარხანა ყიზლარში 1947 წელს დაბრუნდა. აღდგენა გაგრძელდა 1950-იანი წლების შუა პერიოდამდე, 1955 წელს კონიაკის ახალი პარტიის დამზადება დაიწყო, რაც 6-7 წლის არყისგან მზადდებოდა. ქარხნების და თანამშრომლების განსახლების რეკონსტრუქცია და გაფართოება მზარდი მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად 1960 წლამდე გაგრძელდა.

საბჭოთა პერიოდში ქარხანაში წარმოებული ძლიერი ალკოჰოლის ნახევარი გადიოდა ექსპორტზე, ძირითადად დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში.

ქარხანა აწარმოებდა ყურძნის წვენს ალკოჰოლის ნაცვლად, აკრძალვის პერიოდში, 1985 წლიდან. ქარხანამ ასევე მოითხოვა ახალი მომწოდებლები 1985 წელს ყიზლიარისა და ტარუმოვსკის რაიონის ვენახების დახურვის გამო.

რუსეთის ფედერაცია
1990 წელს ქარხანა გახდა საიჯარო კომპანია ,,დაგვინო". ნედლეულის დეფიციტის გამო კომპანიამ ყურძნის ყიდვა დაიწყო ესპანეთში, ან მოსავლის აღების წლებში, კრასნოდარისა და სტავროპოლის რეგიონებში. 1998 წელს ქარხანამ მიიღო ფრანგული სერთიფიკატი, რომლის თანახმად, მისი პროდუქციას ,,კონიაკი" ეწოდა.

1998 წელს, ჩეჩნეთ-რუსეთის კონფლიქტის დროს, ქარხნის დირექტორი ვლადიმერ გრიგორიანცი და მისი მეუღლე გაიტაცეს და რვა თვის განმავლობაში ჩეჩნეთში ტყვეობაში იყვნენ.

2008 წელს ევგენი დრუჟინინი გახდა ქარხნის დირექტორი. მისი ხელმძღვანელობის პერიოდში კომპანიამ განახორციელა საკუთარი ხარჯებით მოდერნიზაცია და გაზარდა წარმოების მოცულობები, რის შედეგადაც გახდა დაღესტნის ბიუჯეტის ძირითადი წყარო. ასევე 2008 წელს ქარხანამ აღადგინა კრემლის მომწოდებელთა გილდიის სტატუსი.

2014 წლის 28 აგვისტოს, რუსეთის პრემიერ მინისტრის დიმიტრი მედვედევის ბრძანებით, ყიზლარის კონიაკის ქარხანა გადაეცა ფედერალურ საკუთრებაში და გახდა ალკოჰოლის ბაზრის რეგულირების ფედერალური სამსახურის საგანი.

2015 წლის ზაფხულში ქარხნის ხელმძღვანელობამ შექმნა კონიაკის მწარმოებელთა კავშირი, რომელიც მოიცავდა მოსკოვის ღვინისა და კონიაკის ქარხანას და კონიაკისა და ღვინის ალიანსს.

2015 წლის 1 სექტემბერს კომპანია გადაკეთდა სააქციო საზოგადოებად.
ალესანდრო მანძონი

ალესანდრო მანძონი (დ. 7 მარტი, 1785, მილანი — გ. 22 მაისი, 1873, მილანი) — იტალიელი მწერალი, რისორჯიმენტოს ეპოქის წარმომადგენელი, იტალიურ ლიტერატურაში ისტორიული რომანის ფუძემდებელი.

ბიოგრაფია
დაიბადა მდიდარი გრაფის ოჯახში. წერა დაიწყო 15 წლისამ. 1801 წელს გამოაქვეყნა პირველი ნაწარმოები, ტერცინებით დაწერილი მითოლოგიური ალეგორია „თავისუფლების ტრიუმფი“. წერდა ჰიმნებს, პოლიტიკურ და პატრიოტულ ლექსებს. 1820 წელს გამოაქვეყნა დრამა „გრაფი კარამანოლა“, რომელიც აღიარებულ იქნა იტალიური რომანტიზმის მანიფესტად. დაუპირისპირდა კლასიციზმს როგორც ამ დრამაში, ასევე დრამაში „ადელგიზში“ (1822) და თეორიულ შრომებში „წერილი ტრაგედიაში დროისა და ადგილის ერთიანობის თაობაზე“ და „წერილი რომანტიზმის შესახებ“ (1823). მისი რომანი „დანიშნულები“, რომელიც დაიწერა 1821 წელს, გამოქვეყნდა 1827 წელს და პირველი იტალიური ისტორიული რომანია. მასში კვლავ ძლიერი იყო რომანტიზმის გავლენა, მაგრამ უკვე შეინიშნებოდა რეალიზმის კვალიც. მანძონიმ განაახლა ლიტერატურული ნორმები, შემოიღო მარტივი სინტაქსური კონსტრუქციები, გამოიყენა სალაპარაკო ენა, გაამდიდრა ლექსიკა.

გარდაიცვალა 1873 წლის 22 მაისს წმინდა ფედელეს ტაძარში, კიბეზე ფეხის დაცურების გამო. მანძონის მიუთხვნა ჯუზეპე ვერდიმ ოპერა რეკვიემი“.
რომანოზ ბჟალავა

რომანოზ ბჟალავა (დ. 10 იანვარი, 1959, სოფ. ძველი აბაშა, აბაშის რაიონი) — ქართველი ეკონომისტი, იურისტი, პოლიტიკოსი.

1982 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სახალხო მეურნეობის დაგეგმვის ფაკულტეტი, აგრეთვე — თბილისის დამოუკიდებელი უნივერსიტეტი „აჭარა“. 2008-2012 წლებში იყო საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი (აბაშის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გამარჯვებული საქართველოსთვის“.
შამხალი

შამხალი ან შამვუალი — მე –8 – მე –19 საუკუნეების დაღესტანში და ჩრდილო – აღმოსავლეთ კავკასიაში კუმიკი ხალხის მმართველების ტიტული. მე-16 საუკუნიდან შამხალატის დედაქალაქი არის ტარკი, ხოლო სახელმწიფო ცნობილია როგორც ტარკის საშამხალო.

სახელწოდება
არაბული ვერსია
ისტორიკოსების ვ. ვ. ბარტოლდისა და მ. პოლიევქტოვის აზრით, ტიტული ,,შამხალი" შეიძლება მომდინარეობდეს არაბების მიერ კუმიხში დანიშნული მმართველი შახბალის სახელიდან. დაუდგენელი ავტორის ქრონიკის თანახმად, დარბანდნამაჰი, ხალიფა ჰისამ იბნ აბდ ალ-მალიქის ძმა, სახელად მოსლიმი, მუსლიმანთა ძალების მეთაური დაღესტანში, ტყვედ ჩავარდნილი კუმუხი დანიშნა შახბალი მმართველად. ტარიჰ-დაღისტანში სახელი შამხალი აღნიშნავს არაბთა პირველი დანიშნულის სახელს კუმიხში, მთიან დაღესტანში.

ვ. ბარტოლდმა ასევე აღნიშნა, რომ ტერმინი ,,შამხალი" თავდაპირველი ფორმის გვიანდელი ფორმაა შავუხალი, რომელიც ნახსენებია როგორც რუსულ, ასევე სპარსულ (ნიზამ ად-დინ შამი და შერეფ ად-დინ ეზიდი) წყაროებში. აღესტნის ისტორიკოსმა შიხსაიდოვმა დაწერა, რომ არაბული წარმოშობის პრეტენზიები დინასტიისა და სასულიერო პირების სასარგებლოდ (წინასწარმეტყველი მუჰამედის შთამომავლები) იყო. კანდაუროვმა დაწერა, რომ არაბული ვერსია შემუშავებულია თავად შამხალების მიერ. ასევე, სათაური შამხალები არ არის ნახსენები შუა საუკუნეების არაბი ისტორიკოსებისა და გეოგრაფების ნაშრომებში.

თურქული ვერსია
შამხალიის სახელმწიფოს შექმნის თურქული ვერსიის მომხრეებს შორის არის ლაკი ისტორიკოსი ალი კაიაევი, რომელიც ამბობს: ,,შამხალი არა აბას ჰამზას შთამომავალი, არამედ თურქი იყო, რომელიც თავის თანამოაზრეებთან ერთად მოვიდა. მის შემდეგ შამხალატი გახდა მემკვიდრეობითი სახელმწიფო.". ამას მხარს უჭერდნენ ისტორიკოსი ფაჰრეტინ კირზიოღლუ, მე -20 საუკუნის დასაწყისის ისტორიკოსი დ. ჰ. მამაევი, ჰალიმ გეირი სულთანი, მეჰმეტ-ეფენდი, და სხვები. დაღესტნელი ისტორიკოსი რ. მაგომედოვი ამბობს, რომ: ,,არსებობს ყველა საჭირო მტკიცებულება, რომ ტერმინი ოქროს ურდოს დაუკავშირდეს, მაგრამ არა არაბებს. შეიძლება ვიფიქროთ, რომ მონღოლ-თათრების პერიოდში მათ ამ სტატუსში დააყენეს კუმიკი მმართველი".

აღმოსავლეთმცოდნეობის რუსი პროფესორი, ისტორიულ მეცნიერებათა დოქტორი ი. ზაიცევი ასევე იზიარებდა მოსაზრებას, რომ შამხალატე იყო კუმიკის სახელმწიფო, რომლის დედაქალაქი იყო ქალაქ კუმუკი (ასე წერია შუასაუკუნეების წყაროებში). თურქული ვერსიის ერთ-ერთი არგუმენტი ისაა, რომ შამხალები აირჩიეს ისე, როგორც ეს ტრადიციულია თურქი ხალხებისთვის - წითელი ვაშლის გადაყრით. კუმუკის [დღევანდელი კუმუხ] მკვიდრთა უძველესი მაჰმადიანური სახელები, როგორც ხუდუკის წარწერაში ფიქსირდება - ბუდულაი, აჰსუვარი, ჩუპანი და სხვები, რომლებიც თურქული წარმოშობისაა. უმუხში შამხალების საფლავებზე არის თურქული წარწერები, როგორც აღნიშნა ჯავკასიის მკვლევარმა, ლავროვმა. ანდი ხალხის მმართველს ალი-ბეგს, რომელმაც დააფუძნა ახალი მმართველი დინასტია, ასევე ჰქონდა ,,შამხალის" ტიტული. ადგილობრივი ამბის თანახმად, ალი-ბეგიდან ხაჯიკამდე დაწყებული, მათი ქვეყნის მმართველები საუბრობდნენ ,,ბარის ენაზე", ანუ კუმიკურად.

ფრანგი ისტორიკოსის, შანტალ ლემერსიერ-კველკეჟაიას ​​თანახმად, შამხალატეში დომინირებდნენ თურქი კუმიკები. ამას გარდა, შამხალატს ჰქონდა ყარაჩა-ბეკების ფეოდალური კლასი, ტიტული, რომელიც მხოლოდ მონღოლურ-თურქულ სახელმწიფოებს მოიცავდა.

ვასილი ბარტოლდმა ასევე აღნიშნა, რომ არაბული ვერსია ადგილობრივი ისტორიკოსების შედგენილია, რომლებიც ცდილობენ, რომ ლეგენდები ისტორიას დაუკავშირონ.
ზანგილანი

ზანგილანი — ქალაქი აზერბაიჯანში. ზანგილანის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქი მდებარეობს მდინარე ოხჩუჩაის მარჯვენა ნაპირზე. ქალაქზე გადის უმოქმედო რკინიგზის ხაზი მინჯევანი-კაპანი.

ისტორია
1993 წლის 29 ოქტომბერს ყარაბაღის ომის დროს ზანგილანის რაიონი გადავიდა სომხური ძალების დაქვემდებარების ქვეშ და აქედან მოყოლებული დე-ფაქტო აკონტროლებდა არაღიარებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა.

2020 წლის 20 ოქტომბერს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა განაცხადა, რომ აზერბაიჯანის შეიარაღებულმა ძალებმა კონტროლი დაამყარეს ქალაქზე.
ნატუხაჯები

ნატუხაჯები (ნატუხაი; ადიღეურად: -, სოტყვასიტყვით თეთრი თვალით, რაც „ღია თვალებას“ უნდა ნიშნავდეს) — თორმეტი ძირითადი ადიღეური ან ჩერქეზული ტომიდან ერთ-ერთი. მათი ტერიტორიები ისტორიულად ვრცელდებოდა შავი ზღვის სანაპიროს გასწვრივ ჩრდილოეთიდან ანაპადან სამხრეთით წემეს ყურამდე (ახლანდელი ნოვოროსიისკი) და მთების ჩრდილოეთი მხრიდან მდინარე ყუბანის ქვედა ნაწილამდე.

ამჟამად ნატუხაჯების ოჯახები დიასპორაში ცხოვრობენ და ადიღეის სხვა ტომებში, უფრო სწორედ შაფსუღში აირიენ მათთან მჭიდრო კავშირის გამო. მათი მცირე ნაწილი რუსეთში, ადიღეს რესპუბლიკაში ცხოვრობს (ძირითადად ტახტამაუკაისკის რაიონში, ნატუხაის სოფლად (რუს. ) და ტუჩეჟსკის რაიონში).

ისტორია
ნატუხაის ტომი შედგებოდა 10 არისტოკრატული ოჯახისგან და 44 თავისუფალი გვარისგან (ადიღეური: ) და კლასიფიცირებული იყო როგორც ადიღეელთა დემოკრატიული ტომი. იმის გამო რომ მათ მთები არ ესაზღვრებოდათ ნატუხაი აქტიურად მონაწილეობდა ოსმალეთის იმპერიასა და ყირიმის სახანოსთან ვაჭრობაში, რაც მათ ბევრის უკეთეს ცხოვრებას აძლევდა.

კულტურის, ენისა და ხასიათის მიხედვით ისინი ყველაზე ახლოს აღმოჩნდებიან ქვედა შაფსუგთან და საკუთარ თავს იგივე სახელით აგუჩიფსს უწოდებენ. (მცირე შაფსუგი ცხოვრობდა ნატუხაის სამხრეთით, სანაპიროზე, ხოლო დიდი შაფსუგი მთების ჩრდილოეთით ცხოვრობდა). ასევე ნატუხაელები არიან გოაის ტომის წარმომადგენლებიც, რომელიც, ლეგენდის თანახმად, ერთ-ერთი უძველესი ჩერქეზული ტომია. მათ შორისაა ჟანეი ტომის გაუჩინარებული ნარჩენები. კეთილშობილთა ოჯახებში შედიოდა ჩახ, დედი, ერიკუ, ყაზი, მეგუ, სიუპაკო და ზანი. გოაის ტომს შემდეგი კეთილშობილური სახელები ჰქონდა: ბირჟი, ჩერჩი, კერზეჟი, ხატირამე და კუიტსუკი.

ნატუხაიმ, შაფსუღისა და აბაძეხის მსგავსად, მოახერხა თავიანთი ტომის კეთილშობილი კაცების ძალაუფლების შეზღუდვა. მათ სოფლებს ასევე არჩეული სოფლის მმართველები მართავდნენ. ნატუხაი იყო ერთ- ერთი უიშვითესი ტომი, რომელიც ყველაზე მეტად მიისწრაფოდა მშვიდობიანი შრომისკენ. მათ დაამყარეს სავაჭრო კავშირები თურქეთთან, რამაც ნატუხაის მატერიალური გაუმჯობესების შესაძლებლობა მისცა. ნატუხაი ერთ-ერთი ყველაზე გვიანდელი ტომია ჩრდილოეთ კავკასიაში, რომელმაც ისლამი მიიღო. ისინი მუდმივად იცავდნენ ქრისტიანობას, მიუხედავად იმისა, რომ რელიგიური განსხვავებები ხშირად ხდებოდა მეზობელ შაფსუღთან ჩხუბის მიზეზი. მხოლოდ მე -19 საუკუნის დასაწყისისთვის, დაპირებებით თუ მუქარით, თურქმა ფაშამ მოახერხა მათი მაჰმადიანობის მიღება. ამის მიუხედავად, ნატუხაიმ მწარე წინააღმდეგობა გაუწია რუსეთის გაფართოებას ჩრდილოეთ კავკასიაში. ისინი ერთმანეთთან იბრძოდნენ შაფსუგისა და აბაძეხის წინააღმდეგ, რომლებიც იმ დროისთვის თვითონ იყვნენ რუსეთის იმპერიის ძალების წინააღმდეგ. ომის შედეგად მხოლოდ 175 ნატუხაელი დარჩა სამშობლოში.

1860 წლის ბოლოს შეიკრიბა ჩერქეზთა პარლამენტი (ადიღეური: ), რომელიც გააერთიანებდა შაპსუღს, უბიხს და ნატუხაის და განიხილავდა სოჭს (დაბლობის ადიღეური: ; უბიხ ადიღეური: -, სიტყვასიტყვით „ზღვისპირა“) ჩერქეზთა წინააღმდეგობის ბოლო დედაქალაქად.

1864 წელს ნატუხაის ძირითადი ნაწილი ხოცვა-ჟლეტას მოჰყვა, ხოლო დანარჩენი იძულებული გახდა ჩერქეზი სხვა ადიღური ტომების მსგავსად გაქცეულიყო ოსმალეთში რუსეთის არმიის მიერ ჩერქეზეთის ოკუპაციის გამო.

ენა
ნატუხაელები ლაპარაკობენ ნატუხაის ქვე-დიალექტზე (ადიღეური: ,), დიალექტი, რომელიც ძალიან ჰგავს შაპსუღის ქვე-დიალექტს.
კონსტანტინე გამსახურდია (უმცროსი)

კონსტანტინე გამსახურდია (დ. 24 ივნისი, 1961, თბილისი) — ქართველი დიპლომატი, მეცნიერი, პოლიტიკოსი, საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის გენერალური დირექტორი 2024 წლის 15 იანვრიდან. საქართველოს პირველი პრეზიდენტის, ზვიად გამსახურდიას ვაჟი.

ბიოგრაფია
კონსტანტინე (კოკო) გამსახურდია დაიბადა 1961 წლის 24 ივნისს ზვიად გამსახურდიასა და დალი ლოლუას ოჯახში. 1983 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი, ხოლო 1986 წელს — ასპირანტურა. 1986–1992 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გიორგი წერეთლის სახელობის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის მეცნიერ თანამშრომელი. 1992–2005 წლებში სახელმწიფო მთარგმნელი და ევრაზიის ექსპერტი; 1997–2004 წლებში შვეიცარიის ლტოლვილთა ფედერალური სამსახურის ექსპერტი. 2004–2015 წლებში პოლიტიკური მოძრაობა „თავისუფლების“ თავმჯდომარე. 2007 წელს გაერთიანებული ოპოზიციის ერთ-ერთი ლიდერი. 2008–2012 წლებში იყო საქართველოს მე-7 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „გაერთიანებული ოპოზიცია (ეროვნული საბჭო, მემარჯვენეები)“. ამავე წლებში, საქართველოს პირველი პრეზიდენტის, ზვიად გამსახურდიას გარდაცვალებასთან დაკავშირებული საკითხების შემსწავლელი დროებითი კომისიის თავმჯდომარე. 2011 წელს საქართველოს პარლამენტმა კონსტანტინე გამსახურდია გაეროს ჟენევის ოფისის ეგიდით მოქმედი ტელეკომუნიკაციების საერთაშორისო კავშირსა და მეტეოროლოგიის მსოფლიო ორგანიზაციაში საქართველოს მუდმივ წარმომადგენლად (ელჩად) დაამტკიცა. 2019 წლის ნოემბერში იგი დაინიშნა საქართველოს დესპანად გერმანიაში, სადაც იგი 2024 წლის იანვრამდე მუშაობდა. 2024 წლის იანვარში კი საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის გენერალურ დირექტორად დაინიშნა (2025 წლიდან ეწოდება საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა).
ზაპორიჟიის ატომური ელექტროსადგური

ზაპორიჟიის ატომური ელექტროსადგური — ატომური ელექტროსადგური უკრაინაში, მდებარეობს სტეპურ ზონაში კახოვკის წყალსაცავის ნაპირზე, ზაპორიჟიის ოლქში, ქალაქ ენერჰოდარში. ყველაზე მსხვილი ატომური ელექტროსადგური ევროპაში.

1996 წლიდან ზაპორიჟიის ატომური ელექტროსადგური წარმოადგენს უკრაინის ეროვნული ატომური ენერგოკომპანია „ენერგოატომის“ განცალკევებულ ქვეგანყოფილებას.

ინფორმაცია ენერგობლოკების შესახებ
გალერეა
რეფორმები აზერბაიჯანში

აზერბაიჯანმა დამოუკიდებლობა 1991 წელს მოიპოვა. დამოუკიდებელი სახელმწიფოს ჩამოყალიბებას ეკონომიკის, განათლებისა და ჯანდაცვის სფეროში ქაოსი და რეგრესი ახლდა თან.. ამასთან დაკავშირებით აზერბაიჯანის მთავრობამ ხელი მოაწერა „საუკუნის შეთანხმებას“ და ამ სფეროების განვითარებისთვის რეფორმების განხორციელება დაიწყო.

საუკუნის შეთანხმება
1994 წლის 20 სექტემბერს ბაქოში, გულისტანის სასახლეში აზერბაიჯანმა ხელი მოაწერა „საუკუნის შეთანხმებას“. შეთანხმების მნიშვნელობიდან გამომდინარე, მას ხშირად „საუკუნის კონტრაქტს“ უწოდებენ. სახელმწიფოს მიზნები 4 ენაზე შესრულებულ 400 გვერდიან დოკუმენტში აისახა. აღნიშნულ შეთანხმებას ცამეტმა კომპანიამ (ამოკო, , , , , , , , , , , , ) და რვა ქვეყანამ (აზერბაიჯანი, აშშ, დიდი ბრიტანეთი, რუსეთი, თურქეთი, ნორვეგია, იაპონია, საუდის არაბეთი) მოაწერა ხელი. კონტრაქტის შესაბამის 26 სხვა ხელშეკრულებას საერთო ჯამში 19 ქვეყნის 41-მა ნავთობკომპანიამ მოაწერა ხელი.

ჯანდაცვა
აზერბაიჯანსა და სომხეთს შორის მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტის შემდეგ დაშავებულთა დასახმარებლად სამედიცინო მომსახურების გაუმჯობესება გახდა საჭირო. ამასთან დაკავშირებით 1998 წელს ქვეყანაში ჯანდაცვის სფეროში რეფორმების გატარების შესახებ სისტემატური დისკუსია დაიწყო, რასაც ჯანდაცვის სფეროში რეფორმების სახელმწიფო კომისიის შექმნა მოჰყვა. 1999 წელს კომისიამ ჯანდაცვის სფეროში რეფორმების პირველი კონცეფტუალური დოკუმენტი გამოაქვეყნა. 1999 წლიდან 2010 წლამდე პერიოდში აზერბაიჯანში ჯანდაცვის სფეროს გასაუმჯობესებლად არაერთი კანონი მიიღეს, მათ შორის: „კანონი სამედიცინო დაზღვევის შესახებ“ (1999), „კანონი კერძო სამედიცინო პრაქტიკის შესახებ“ (2000), „კანონი ტუბერკულოზის კონტროლის შესახებ“ (2000), „კანონი ინფექციურ დაავადებათა იმუნიპროფილაქტიკის შესახებ“ (2000), „კანონი იოდის დეიფიციტის მასობრივი პრევენციისთვის მარილის იოდიზაციის შესახებ“ (2001), „კანონი დიაბეტიანი ადამიანების სახელმწიფო მზრუნველობის შესახებ“ (2003), „კანონი ჰემოფილიითა და თალასემიით დაავადებულთა სახელმწიფო მზრუნველობის შესახებ“ (2005), „კანონი სისხლის მომსახურებისა და სისხლის დონორების შესახებ“ (2005), „კანონი ონკოლოგიური მზრუნველობის შესახებ“ (2006) და სხვ. 2007 წელს დაარსდა ჯანმრთელობის სავალდებულო დაზღვევის სახელმწიფო სააგენტო.

დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ აზერბაიჯანი სამხედრო აღჭურვილობას სხვა ქვეყნებისგან იძენდა. 2000-იანი წლების დასაწყისში აზერბაიჯანმა სამხედრო აღჭურვილობისა და მანქანების თავად წარმოება გადაწყვიტა. ამ მიზნით, პრეზიდენტის ბრძანებით, 2005 წლის 16 დეკემბერს აზერბაიჯანის თავდაცვის ინდუსტრიის სამინისტრო ჩამოყალიბდა.

აზერბაიჯანსა და ჩრდილოეთ ატლანტიკური ხელშეკრულების ორგანიზაციას შორის ინდივიდუალური პარტნიორობის სამოქმედო გეგმას 2005 წლის მაისში მოეწერა ხელი. ინდივიდუალური პარტნიორობის სამოქმედო გეგმის ფარგლებში აზერბაიჯანი უამრავ ვალდებულებას იღებს.