ქართველების დეპორტაცია რუსეთიდან (2006)

ქართველების დეპორტაცია რუსეთიდან — რუსეთის მთავრობის მიერ რამდენიმე ათასი ეთნიკური ქართველის უკანონო დაპატიმრება, გაძევება, ზოგადად არასათანადო მოპყრობა და ამის შედეგაც რიგ შემთხვევებში გადარცვალებები 2006 წელს საქართველო-რუსეთის ჯაშუშობის დავის დროს. რუსეთის ოფიციალური პოზიცია იყო, რომ აღნიშნული ქართველები არღვევდნენ რუსეთის მიგრაციის კანონს და რომ მათი გაძევება და პატიმრობაში მოპყრობა მხოლოდ სტანდარტული სამართალაღსრულება. საქართველოს პრეტენზიებს მხარი დაუჭირა -მა, რომელმაც აღწერა „რუსეთის მთავრობის მიერ ქართველების თვითნებური და უკანონო დაკავებისა და გაძევების შემთხვევები, მათ შორის ბევრი, ვინც ლეგალურად ცხოვრობდა და მუშაობდა რუსეთში...“ შემდგომში საქართველომ რუსეთის მთავრობა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში უჩივლა.

რუსმა ადამიანის უფლებათა დამცველებმა ფართოდ გააკრიტიკეს ეს ნაბიჯი. ადამიანის უფლებათა ცენტრმა „მემორიალმა“ მოითხოვა საქართველოში დაბადებული ადამიანების წინააღმდეგ კამპანიის დაუყოვნებლივ შეჩერება. რადიო „ეხო მასკვიმ“ დაიწყო კამპანია „მე ვარ ქართველი“, რომელშიც რუსეთის მოქალაქეებს მოუწოდებდნენ სოლიდარობის ნიშნად სამკერდე ნიშნის ტარებისკენ.

2014 წელს ევროპულმა სასამართლომ საქართველოს სასარგებლოდ გამოიტანა გადაწყვეტილება და დაასკვნა, რომ რუსეთის 2006 წლის ქმედებები არღვევდა ადამიანის უფლებათა ევროპულ კონვენციას. გადაწყვეტილებამ რუსეთის მთავრობას 12-თვიანი ვადა მისცა, რათა საქართველოსთან მოლაპარაკება გაემართა საქართველოს მოქალაქეებისა და მათი ოჯახებისათვის მიყენებული ზიანის კომპენსაციის ზუსტ პირობებზე; 2015 წელს საქართველომ ოფიციალურად მოითხოვა 70 მილიონ ევროზე მეტი დაზარალებულებისთვის ზიანის ანაზღაურების სახით. 2019 წელს ევროპულმა სასამართლომ საქართველოს 10 მილიონი ევროს ოდენობის ზიანის კომპენსაცია მიანიჭა.

სიკვდილიანობა და არასათანადო მოპყრობის ბრალდებები
რუსეთში ეთნიკური ქართველების დაპატიმრებებისა და დეპორტაციების სერიას თან ახლდა ადამიანის უფლებების სერიოზული დარღვევების ბრალდებები. მოსკოვში ორი ქართველი გარდაიცვალა პატიმრობის დროს. 48 წლის მიგრანტი მუშაკი, თენგიზ ტოგონიძე, მწვავე ასთმით გარდაიცვალა მოსკოვის აეროპორტში, დეპორტაციის მოლოდინში. მოსკოვში საქართველოს საელჩოს ცნობით, ტოგონიძეს ხუთი დღის განმავლობაში არ მიეწოდა სამედიცინო დახმარება ექიმთან ვიზიტის მოთხოვნის მიუხედავად. რუსეთის ხელისუფლება აცხადებს, რომ ტოგონიძისთვის ყველაფერი გაკეთდა. მანანა ჯაბელია, საქართველოს მოქალაქე, რომელიც აფხაზეთის ომის შემდეგ რუსეთში ცხოვრობდა, გულის შეტევით გარდაიცვალა მოსკოვში პატიმრობის დროს, მას შემდეგ, რაც დააკავეს პირადობის ან საიმიგრაციო დოკუმენტების არქონის გამო. იმ დროს მისი პასპორტი მოსკოვში საქართველოს საკონსულოში განახლებისთვის იყო დატოვებული.

საერთაშორისო რეაქცია
2007 წლის 1 ოქტომბერს, - მა გამოაქვეყნა ანგარიში რუსეთში მცხოვრები ქართველი მიგრანტების შესახებ, რომელშიც დოკუმენტირებული იყო „რუსეთის მთავრობის მიერ ქართველების, მათ შორის ბევრის, ვინც ლეგალურად ცხოვრობდა და მუშაობდა რუსეთში, თვითნებური და უკანონო დაკავება და გაძევება“ და რომ რუსეთსა და საქართველოს შორის მზარდი პოლიტიკური დაძაბულობის შემდეგ, „რუსეთის ხელისუფლებამ დაიწყო ფართომასშტაბიანი რეპრესიები ეთნიკური ქართველების, საქართველოს მოქალაქეების და ქართული საკუთრებაში არსებული ან ქართული თემატიკის ბიზნესებისა და ორგანიზაციების წინააღმდეგ ... მთავრობის მაღალი თანამდებობის პირები ღიად ამცირებდნენ ქართველებს სამთავრობო ტელევიზიებით და მთავრობისადმი მეგობრული ტელევიზიებით და სხვა მედია საშუალებებით, მედიის დიდმა ნაწილმა იგივე გაიმეორა ... პოლიციამ და სხვა სახელისუფლებო ძალებმა დაკავებულთა უმეტესობას ადამიანის ძირითადი უფლებები დაურღვია“ და ხაზი გაუსვა, რომ „რუსეთის მთავრობის მიერ ქართველების წინააღმდეგ კამპანია რუსეთში გავრცელებული რასიზმისა და ქსენოფობიის კონტექსტში მიმდინარეობდა“.

სასამართლო პროცესები
საქართველომ რუსეთის წინააღმდეგ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში სარჩელი შეიტანა და მოსკოვს მატერიალური და არამატერიალური ზიანის ანაზღაურება მოსთხოვა. 2009 წლის 3 ივლისს, -მა განაცხადა, რომ მან რუსეთის წინააღმდეგ დეპორტაციებთან დაკავშირებით საქართველოს სარჩელი განსახილველად დასაშვებად ცნო და გადაწყვეტილებას „მოგვიანებით“ გამოაცხადებდა.

2014 წელს ევროპულმა სასამართლომ საბოლოოდ დაადგინა, რომ რუსეთის 2006 წლის ქმედებები არღვევდა ადამიანის უფლებათა ევროპულ კონვენციას და მოსკოვს 12 თვე მისცა საქართველოსთან მოსალაპარაკებლად საქართველოს მოქალაქეებისთვის მიყენებული ზიანის კომპენსაციის ზუსტი პირობების შესახებ; 2015 წელს საქართველომ ოფიციალურად მოითხოვა 70 მილიონ ევროზე მეტი დაზარალებულებისთვის.

2019 წლის იანვარში, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ 2014 წლის განაჩენისა და საქართველოს მიერ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის მოთხოვნის საფუძველზე, რუსეთმა საქართველოს 10 მილიონი ევრო უნდა გადაუხადოს.