კოგნიტური ქცევითი თერაპია

კოგნიტური ქცევითი თერაპია — ფსიქო-სოციალური ინტერვენცია, რომელიც მიზნად ისახავს სხვადასხვა მენტალური ჯანმრთელობის მდგომარეობის სიმპტომების შემცირებას, პირველ რიგში, დეპრესიისა და შფოთვითი აშლილობების. ყურადღებას ამახვილებს შემეცნებითი დამახინჯებების გამოწვევასა და შეცვლაზე (როგორიცაა აზრები, რწმენა და დამოკიდებულებები), მათთან დაკავშირებულ ქცევებზე, ემოციური რეგულაციის გასაუმჯობესებლად და შეიმუშავებს პერსონალური დაძლევის სტრატეგიებს, რომლებიც მიმართულია მიმდინარე პრობლემების გადაჭრისკენ. მიუხედავად იმისა, რომ იგი თავდაპირველად დეპრესიის სამკურნალოდ შეიქმნა, მისი გამოყენება გაფართოვდა და ახლა მოიცავს მრავალი მენტალური მდგომარეობის მკურნალობას, მათ შორისაა შფოთვა, ნივთიერებების მოხმარების აშლილობა, ოჯახური პრობლემები და კვებითი აშლილობა. მოიცავს უამრავ კოგნიტურ ან ქცევით ფსიქოთერაპიას, რომლებიც მკურნალობენ განსაზღვრულ ფსიქოპათოლოგიებს მტკიცებულებებზე დაფუძნებული ტექნიკისა და სტრატეგიების გამოყენებით.

 არის სასაუბრო თერაპიის გავრცელებული ფორმა, რომელიც დაფუძნებულია ქცევითი და კოგნიტური ფსიქოლოგიის ძირითადი პრინციპების ერთობლიობაზე. ემყარება რწმენას, რომ აზროვნების დამახინჯება და არაადაპტირებადი ქცევები როლს თამაშობს მრავალი ფსიქოლოგიური აშლილობის

მიმოხილვითმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ისეთივე ეფექტურია, როგორც ფსიქოაქტიური მედიკამენტები, დეპრესიის ნაკლებად მძიმე ფორმების, შფოთვის, პოსტტრავმული სტრესული აშლილობის , ნივთიერებების მოხმარების დარღვევების, კვებითი აშლილობების და მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის სამკურნალოდ. ზოგიერთი კვლევა ვარაუდობს, რომ ყველაზე ეფექტურია ფსიქიკური აშლილობის სამკურნალო მედიკამენტებთან ერთად და მკურნალობს ისეთ დარღვევებს, როგორიცაა ძირითადი დეპრესიული აშლილობა. რეკომენდებულია, როგორც მკურნალობის პირველი ეტაპი ბავშვებში და მოზარდებში ფსიქოლოგიური აშლილობის უმრავლესობისთვის, მათ შორის აგრესიისა და ქცევითი აშლილობისთვის. ინტერპერსონალურ ფსიქოთერაპიასთან ერთად, მკურნალობის გაიდლაინებში რეკომენდებულია, როგორც არჩევითი ფსიქოსოციალური მკურნალობა.

ისტორია
ფილოსოფიური ფესვები
-ის გარკვეული ფუნდამენტური ასპექტების წინამორბედები იდენტიფიცირებულია სხვადასხვა ძველ ფილოსოფიურ ტრადიციებში, განსაკუთრებით სტოიციზმში. სტოიკოს ფილოსოფოსებს, განსაკუთრებით ეპიქტეტუსს, სჯეროდათ, რომ ლოგიკა შეიძლებოდა გამოეყენებინათ დისტრუქციული ემოციებს გამომწვევი, ყალბი რწმენის იდენტიფიცირებისა და გაუქმებისთვის, რამაც გავლენა მოახდინა თანამედროვე კოგნიტურ-ქცევითი თერაპევტების მეთოდებზე ამოეცნოთ კოგნიტური დამახინჯებები, რომლებიც ხელს უწყობენ დეპრესიასა და შფოთვას. მაგალითად, აარონ ბეკის დეპრესიის სამკურნალოდ დაწერილ თავდაპირველ სახელმძღვანელოში ნათქვამია: „კოგნიტური თერაპიის ფილოსოფიური საწყისები შეიძლება აღმოჩნდეს სტოიკოს ფილოსოფოსებში“. კოგნიტურ თეორეტიკოსებზე სტოიკური გავლენის კიდევ ერთი მაგალითია ეპიქტეტუსის გავლენა ალბერტ ელისზე. მთავარი ფილოსოფიური ფიგურა, რომელმაც გავლენა მოახდინა -ის განვითარებაზე, იყო ჯონ სტიუარტ მილი.

ქცევითი თერაპიის ფესვები
დღევანდელი -ის ფესვებს შეიძლება მე-20 საუკუნის დასაწყისსა და 1960-იან წლებში მივაკვლიოთ. კოგნიტური თერაპიის განვითარება შემდგომ სწორედ ამ ორის შერწყმამ განაპირობა. ბიჰევიორიზმის ინოვაციური მუშაობა ჯონ ბ. უოტსონისა და როზალი რეინერის კონდიცირების კვლევებით დაიწყო 1920 წელს. ქცევაზე ორიენტირებული თერაპიული მიდგომები გაჩნდა ჯერ კიდევ 1924 წელს მერი ქავერ ჯონსის ნაშრომით, რომელიც ეძღვნებოდა შიშების გაუსწავლას ბავშვებში. ესენი იყვნენ ჯოზეფ ვოლპეს ქცევითი თერაპიის წინამორბედები 1950-იან წლებში.

1950-იან და 1960-იან წლებში ქცევითი თერაპია მკვლევარების მიერ ფართოდ გამოიყენებადი გახდა შეერთებულ შტატებში, გაერთიანებულ სამეფოსა და სამხრეთ აფრიკაში. მათი შთაგონება იყო ივანე პავლოვის, ჯონ უოტსონის და კლარკ ჰალის ბიჰევიორისტული სწავლის თეორია.

ეიზენკის მუშაობის პარალელურად, ბარუს სკინერი და მისი თანამოაზრეები იწყებდნენ გავლენის მოხდენას მათი ნამუშევრით ოპერანტულ განპირობებულობზე.

ქცევით ფაქტორებზე აქცენტი წარმოადგენდა -ის „პირველ ტალღას“.

კოგნიტური თერაპიის ფესვები
ერთ-ერთი პირველი თერაპევტი, ვინც ფსიქოთერაპიაში შემეცნებას მიმართა, იყო ალფრედ ადლერი. აღსანიშნავია მისი წარმოდგენა ძირითად შეცდომებზე და იმაზე, თუ როგორ უწყობენ ისინი ხელს არაჯანსაღი და უსარგებლო ქცევითი და ცხოვრებისეული მიზნების შექმნას. ადლერის ნაშრომმა გავლენა მოახდინა ალბერტ ელისისზე, ელისი ასევე ასახელებს აბრაამ ლოუს, როგორც კოგნიტური ქცევითი თერაპიის დამფუძნებელს.

დაახლოებით იმავე დროს, როდესაც ვითარდებოდა რაციონალურ-ემოციური ქცევითი თერაპია, აარონ ბეკი თავის ფსიქოანალიტიკურ პრაქტიკაში ატარებდა თავისუფალი ასოციაციის სესიებს. ამ სესიების დროს ბეკმა შეამჩნია, რომ აზრები არ იყო ისეთი არაცნობიერი, როგორც ფროიდი ადრე ამტკიცებდა და რომ გარკვეული ტიპის აზროვნებაში შეიძლება ემოციური დისტრესი იყოს დამნაშავე.

სწორედ ამ ორმა თერაპიამ, რაციონალურ-ემოციურმა თერაპიამ და კოგნიტურმა თერაპიამ დაიწყეს -ის „მეორე ტალღა“, რომელიც აქცენტს კოგნიტურ ფაქტორებზე სვამდა. ბიჰევიორიზმი კი თანდათან კარგავდა პოპულარობას კოგნიტური რევოლუციის გამო. ალბერტ ელისისა და აარონ ბეკის თერაპიულმა მიდგომებმა პოპულარობა მოიპოვა ქცევით თერაპევტებში, წარსულში ისეთი მენტალისტური ცნებების, როგორიცაა აზრები და კოგნიცია, უარყოფისდა მიუხედავად.