გერტრუდა ბელი

გერტრუდა მარგარეტ ბელი (; დ. 14 ივლისი, 1868 - გ. 12 ივლისი, 1926) — ინგლისელი მწერალი, მოგზაური, პოლიტიკური ოფიცერი, ადმინისტრატორი და არქეოლოგი, რომელმაც საკმაოდ დიდი როლი ითამაშა ბრიტანეთის იმპერიის პოლიტიკაში. სირია-პალესტინაში, მესოპოტამიაში, მცირე აზიასა და არაბეთში მოგზაურობით მან დიდი ცოდნა და საჭირო კონტაქტები შეიძინა. თომას ლოურენსთან ერთად ბელი დაეხმარა ჰაშიმიდურ დინასტიებს დღევანდელ იორდანიაში და ასევე ერაყში.

მან მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ერაყის თანამედროვე სახელმწიფოს ჩამოყალიბებაში და ადმინისტრირებაში.

ადრეული ცხოვრება
გერტრუდა ბელი დაიბადა 1868 წლის 14 ივლისს, ვაშინგტონის ნიუ ჰოლში, ინგლისში, ოჯახში, რომელმაც უზრუნველყო მისი განათლება და მოგზაურობები. იყო საკმაოდ ენერგიული, ინტელექტუალური, ხოლო მოგზაურობებისადმი მისმა წყურვილმა განსაზღვრა კიდეც მისი ცხოვრება. ბაბუამისი, ინდუსტრიალისტი სერ ისააკ ბელი, იყო პარლამენტის ლიბერალი წევრი, ბენჟამინ დიზრაელის დროს. მისმა პოლიტიკურმა ცხოვრებამ, როგორც ჩანს, დიდი გავლენა იქონია ახალგაზრდა გერტრუდაზე, რომელიც სამყაროს ამბებით კიდევ უფრო დაინტერესდა და შემდგომ, საერთაშორისო პოლიტიკაშიც ჩაერთო.

გერტრუდას დედა, მერი შილდ ბელი გარდაიცვალა 1871 წელს, ვაჟის, მორისის მშობიარობისას. გერტრუდა ამ დროს მხოლოდ სამი წლის იყო. დედის სიკვდილმა განაპირობა მთელი ცხოვრების განმავლობაში მამამისთან, ჰიუჯ ბელთან ახლო ურთიერთობა. გერტრუდა მამამისთან, რომელიც ასევე გამოცდილი იყო სამთავრობო საქმიანობაში, ხშირად განიხილავდა პოლიტიკურ საკითხებს.

ზოგიერთი ბიოგრაფის აზრით, დედის დაკარგვამ მას ტრავმა მიაყენა, რაც გამოიკვეთა დეპრესიის და სარისკო ქცევების სახით. თუმცა, როდესაც გერტრუდა 7 წლის იყო, მამამისი დაქორწინდა ფლორენს ბელზე, მოგვიანებით კი ეყოლა 3 ნახევარ და-ძმა. ფლორენსი დრამატურგი და საბავშვო ისტორიების ავტორი იყო. მან დიდი როლი ითამაშა გერტრუდას ინტელექტუალურ განვითარებაში, ხოლო მისმა ურთიერთობებმა ბოლკოუ ვონის ცოლებთან, შესაძლოა განაპირობა კიდეც გერტრუდას მომავალი საქმიანობა: ერაყელი ქალების განათლების ხელშეწყობა.

გერტრუდამ ადრეული განათლება მიიღო ლონდონის ქუინის კოლეჯში, ხოლო 17 წლის ასაკში სწავლა გააგრძელა ლედი მარგარეტის ჰოლში, ოქსფორდის უნივერსიტეტში. ისტორია იმ რამდენიმე საგნებს შორის იყო, რომელთა სწავლაც ქალებისთვის ნებადართული იყო. მან შეისწავლა თანამედროვე ისტორია. მასთან ერთად ათმა სტუდენტმა დაამთავრა იმ წელს სწავლა. აქედან 9-ს, ისიც კაცებს მიენიჭა აკადემიური ხარისხი. ოქსფორდის უნივერსიტეტმა მხოლოდ 1920 წლიდან დაიწყო ამ საკითხში ქალებსა და კაცებთან თანასწორი მოპყრობა.

ბელი არასოდეს დაქორწინებულა და არც შვილები ყოლია. იგი დაუმეგობრდა ბრიტანელ კოლონისტს, ფრენკ სვიტენჰემს, 1903 წელს თავის ძმასთან, ჰიუგოსთან ერთად სინგაპურში ვიზიტისას. მასთან ურთიერთობა 1909 წლამდე გააგრძელა. მას ურთიერთობა ასევე ჰქონდა დაქორწინებულ ჩარლზ დოთი-ვაილისთან, რომელსაც სასიყვარულო წერილებს 1913 წლიდან 1915 წლამდე უგზავნიდა.

მოგზაურობები და ნაწერები
ბელის ბიძა, სერ ფრენკ ლასელესი, იყო ბრიტანეთის მინისტრი (ელჩის მსგავსი) თეირანში, სპარსეთში. 1892 წლის მაისში, ოქსფორდის დატოვების შემდეგ, ბელი გაემგზავრა სპარსეთში მის მოსანახულებლად. შემდგომ აღწერა ეს მოგზაურობა თავის წიგნში, სპარსული სურათები, რომელიც გამოიცა 1894 წელს. მომდევნო ათწლეულის უმეტესი ნაწილი გაატარა მსოფლიოს გარშემო მოგზაურობაში, შვეიცარიაში მთამსვლელობაში და არქეოლოგიისა და ენების სწავლაში. იგი თავისუფლად ფლობდა არაბულ, სპარსულ, ფრანგულ და გერმანულ ენებს, ასევე საუბრობდა იტალიურ და ოსმალურ ენებზე. 1899 წელს ბელი კვლავ გაემგზავრა ახლო აღმოსავლეთში. ის იმ წელს ეწვია პალესტინასა და სირიას, ხოლო 1900 წელს, იერუსალიმიდან დამასკოში მოგზაურობისას, გაიცნო ჯაბალ ალ-დრუზში მცხოვრები დრუზები. მომდევნო 12 წლის განმავლობაში მან ექვსჯერ იმოგზაურა არაბეთში.

მან გამოაქვეყნა თავისი ჩანაწერები ახლო აღმოსავლეთის შესახებ წიგნში სირია: უდაბნო და დათესილი (1907, ლონდონი). ამ წიგნში დაწვრილებით აღწერა თავისი მოგზაურობა დიდი სირიის ისეთ ქალაქებში, როგორიცაა: დამასკო, იერუსალიმი, ბეირუთი, ანტიოქია და ისქენდერუნი. ბელის ნათელმა აღწერამ დასავლურ სამყაროს გააცნო არაბეთის უდაბნოები. 1907 წლის მარტში ბელი გაემგზავრა ოსმალეთის იმპერიაში და დაიწყო მუშაობა სერ უილიამ მ. რამზისთან, არქეოლოგთან და ახალი აღთქმის მკვლევართან.

1907 წელს მათ აღმოაჩინეს ნანგრევების ველი ჩრდილოეთ სირიაში ევფრატის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ყოფილი მდინარის ხეობის ციცაბო ფერდობზე.

ბელი იყო ქალთა ეროვნული ანტი საარჩევნო ლიგის დამფუძნებელი წევრი. ის იყო ლიგის პირველი საპატიო მდივანი და დააარსა მისი ერთ-ერთი ფილიალი.

1909 წლის იანვარში ბელი გაემგზავრა მესოპოტამიაში. მან მოინახულა ხეთების ქალაქი ქარხემიში, გადაიღო რელიეფური ჩუქურთმები ჰალამატას გამოქვაბულში, შექმნა რუკა და აღწერა უხაიდირის ნანგრევები, ასევე მოინახულა ბაბილონი და ნაჯაფი. ქარხემიშში დაბრუნებულმა, ორ არქეოლოგთან კონსულტაცია გაიარა. ერთ-ერთი მათგანი იყო თომას ლოურენსი, რეჯინალდ კემპბელ ტომპსონის თანაშემწე. 1910 წელს ბელი ეწვია მიუნხენის გამოფენას სახელწოდებით, მუჰამედანის ხელოვნების შედევრები. დედინაცვალისთვის მიწერილ წერილში ის ყვება, რომ ჰქონდა კვლევითი ოთახი და ესაუბრებოდა დამასკოელ სირიელებს, რომლებიც იყვნენ გამოფენის ეთნოგრაფიული განყოფილების წევრები.

1924 წელს მან მიიწვია ასირიოლოგი ედვარდ კიერა არქეოლოგიური გათხრების ჩასატარებლად ძველ ნუზიში, კირკუკის მახლობლად, ერაყში, სადაც ასობით წარწერიანი თიხის ფირფიტა აღმოაჩინეს და გაშიფრეს.

1927 წელს, ბელის გარდაცვალებიდან ერთი წლის შემდეგ, მისმა დედინაცვალმა ფლორენს ბელმა გამოაქვეყნა ბელის შეგროვებული კორესპონდენციის ორი ტომი, რომელიც დაწერილი იყო პირველი მსოფლიო ომის წინა 20 წლის განმავლობაში.