iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ყვავი (აბორდაჟი)

აბორდაჟის ყვავი (ლათ. - ყვავი) — მოწყობილობა, რომელიც გამოიყენებოდა რომაულ ფლოტში აბორდაჟული ბრძოლებისთვის. პირველად მისი გამოყენება მოხდა პირველი პუნიკური ომის დროს, კართაგენის წინააღმდეგ.

პოლიბიუსი ამ იარაღს ასე აღწერს:

ძვ. წ. საუკუნეში რომაელებს არ ჰქონდათ არც კარგი ფლოტი, არც საზღვაო ბრძოლების გამოცდილება. ხოლო სახმელეთო ბრძოლებში რომაული არმია ერთ-ერთი საუკეთესო იყო ხმელთაშუა ზღვისპირეთში. „ყვავებმა“ კი რომაელებს საშუალება მისცა საზღვაო ბრძოლებში სახმელეთო ბრძოლის ტექნიკა გამოეყენებინათ. პირველად „ყვავი“ გამოყენებულ იქნა მილაის ბრძოლაში ძვ. წ. 260 წელს, რომელიც რომაელებისთვის პირველი წარმატებული საზღვაო ბრძოლა გახდა. აბორდაჟული ტაქტიკით რომაელება ამ ომში რამდენიმე ბრძოლა მოიგეს: მილაის ბრძოლა, სულცის ბრძოლა, ეკნომის კონცხის ბრძოლა და ტინდარისის ბრძოლა.

მიუხედავად რიგი უპირატესობისა, „ყვავებს“ უარყოფითი მხარეებიც ჰქონდათ. როგორც თანამედროვე ექსპერიმენტებიდან გამოვლინდა, „ყვავის“ წონა უარყოფითად მოქმედებს გემის სანავიგაციო თვისებებზე. რომაელებმა ორჯერ თითქმის მთლიანად დაკარგეს ფლოტი შტორმებში ძვ. წ. 255 და ძვ. წ. 249 წლებში. კატასტროფის მიზეზი ნაწილობრივ გახდა „ყვავებით“ გამოწვეული გემების არამდგრადობა. შესაძლოა ეს გახდა იმის მიზეზი, რომ პირველი პუნიკური ომის ბოლოს რომაელებმა „ყვავებზე“ უარი თქვეს. ვინაიდან გემთმშენებლობა რომში განვითარდა და მეზღვაურებიც ბევრად უფრო გამოცდილები გახდნენ, უკვე „ყვავებით“ მიღებული უპირატესობა აღარ ამართლებდა მათი გამოყენებით გამოწვეულ რისკს. ეკნომუსის ბრძოლის შემდეგ წყაროებში აღარ გვხვდება ყვავების გამოყენების შესახებ ცნობები, ხოლო ეგატის კუნძულებთან ბრძოლაში, რომელმაც პირველი პუნიკური ომის ბედი გადაწყვიტა, „ყვავები“ ნამდვილად არ იყო გამოყენებული. მიუხედავად ამისა, სამოქალაქო ომის დროს ნოლას ბრძოლაში გამოყენბულ იქნა მოწყობილობა , რომელიც „ყვავის“ პრონციპით მუშაობდა.
ლოტოსი

ლოტოსი — წყლისა და ხმელეთის მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი ლოტოსისებრთა ოჯახისა (რომელსაც ზოგჯერ დუმფარასებრთა ოჯახთან აერთიანებდნენ). აქვს გრძელყუნწიანი, წყალზე მოტივტივე და წყლის ზემოთ ამოშვერილი დიდი, ფარისებრი ფოთლები და ეული ყვითელი ან ვარდისფერი ყვავილები.

ლოტოსის 2 სახეობა გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელსა და ტროპიკებში. ვარდისფერყვავილებიანი ინდური ლოტოსი გავრცელებულია ავსტრალიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მალაის არქიპელაგზე, ფილიპინების კუნძულებზე, იაპონიის სამხრეთში, შრი-ლანკის კუნძულებზე, ინდოჩინეთისა და ინდოსტანის ნახევარკუნძულებზე, ჩინეთსა და ჩრდილოეთ ირანში, ამიერკავკასიასა (მტკვრის ქვედა დინებაში) და ვოლგის დელტაში.

ინდოეთსა და ჩინეთში ლოტოსი ძველთაგანვე საღვთო მცენარედ არის მიჩნეული. ყვითელი ლოტოსი იზრდება ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკის ატლანტიკურ სანაპიროებსა და ჰავაის კუნძულებზე. ლოტოსის ყველა ნაწილში ვიტამინი და კაუჩუკია, ყუნწებსა და ღივებში — შხამიანი ნივთიერება ნელუმბინი. თესლსა და ფესურებს საჭმელად და საქონლის საკვებად იყენებენ. ე. წ. ეგვიპტური ლოტოსი დუმფარას გვარს განეკუთვნება.
სვენ I

სვენ წვერფიწალა (, , ; დ. დაახ. 960 — გ. 3 თებერვალი, 1014) — დანიის, ინგლისის და ნორვეგიის მეფე. ის იყო ჰარალდ -ის, კნუდ დიდის და დედოფალი ესტრიდის მამა.

980-იანი წლებში სვენმა საკუთარი მამა, ჰარალდ ლურჯკბილას მმართველობა დაამხო და თავად ავიდა ტახტზე. ჰარლადი გაძევებული იქნა ქვეყნიდან. გარდაიცვალა 986 ან 987 წელს. 1000 წელს სვენი უკვე მართავდა ნორვეგიის მთლიან ტერიტორიას. გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე, 1013 წელს ის გახდა პირველი დანიელი, რომელიც ინგლისის ტახტზე ავიდა.
კნუდ I დიდი

კნუდ დიდი (დან. 2. , , ნორვ. ) (დ. დაახლ. 995 — გ. 12 ნოემბერი, 1035, შეფტსბერი) — დანიის მეფე 1018 წლიდან, ინგლისისა 1016 წლიდან და ნორვეგიისა 1028 წლიდან. დანიის მეფის სვენ წვერფიწალას ძე. მამასთან ერთად მონაწილეობდა ინგლისის დაპყრობაში (1013 წლიდან), სადაც გამეფდა ინგლისის ედმუნდ რკინისგვერდიანის სიკვდილის შემდეგ.

დანიაში გამეფდა თავისი ძმის, ჰარალდ -ის სიკვდილის შემდეგ. ნორვეგიიდან გააძევა ოლაფ ჰარალდსონი. ს-ის მიწურულს იწყება დანიელთა ახალი შემოსევები ინგლისში. ამ დროს დანიისა და ნორვეგიის გაერთიანებული სამეფოს მეფე კნუდ დიდი იყო (995-1035). იგი ინგლისის მეფე 1016 წელს გახდა და სატახტო ქალაქად ლონდონი არჩია. მოსახლეობას კნუდმა დიდი გადასახადები დააკისრა. მან ინგლისი დანიის მსგავსად ოთხ რეგიონად დაყო: უესექსად, მერსიად, აღმოსავლეთ ინგლისად და ნოურთუმბრიად. ამგვარად მან საფუძველი ჩაუყარა ინგლისის ტერიტორიულ მოწყობას. მის დროს დაიწყო დანიაში ფულის რეგულარური ჭრა. ეყრდნობოდა წვრილ მიწათმფლობელობას, მფარველობდა სასულიერო წოდებას. შეადგინდა განსაკუთრებული რაზმი ტინგლიდი, რაც იყო რაინდობის ჩანასახი დანიაში. კნუდის გარდაცვალების შემდეგ მისმა მემკვიდრეებმა შინაომები, ძარცვა და მკვლელობები ჩვეულებრივ საქმედ აქციეს, რის გამოც მისი სახელმწიფო მალე დაიშალა. ინგლისში კვლავ უესექსელი მეფეები გაბატონდნენ. ნელ-ნელა მიმდინარეობდა დანიელებისა და ანგლო-საქსების დაახლოება. დანიელები გაქრისტიანდნენ, ხოლო ენითა და კულტურით ისინი დიდად არ განსხვავდებოდნენ ერთმანეთისაგან, რადგან ორივენი გერმანულ-სკანდინავიური სამყაროდან იყვნენ გამოსული.
ედუარდ აღმსარებელი

ედუარდ აღმსარებელი (; დ. დაახლ. 1003 — გ. 5 იანვარი, 1066) — ინგლისის მეფე 1042–1066 წლებში. ინგლისის მეფის ეთელრედ -ისა და ემა ნორმანდიელის უფროსი შვილი. შერაცხულია წმინდანად რომის კათოლიკური ეკლესიის მიერ. მის დროს თითქმის დასრულდა ანგლო-საქსებისა და დანიელების გაერთიანება ერთ ერად. ედუარდი ღვთისმოსავი მეფე იყო და ზრუნავდა ეკლესიაზე. მეფე ედუარდმა ლონდონში ააგო წმინდა პეტრეს ტაძარი, რომელიც ახლა უესტმინსტერის სააბატოს სახელითაა ცნობილი. ედუარდის შემდეგ ინგლისში თითქმის ყველა მონარქი ამ ტაძარში ეკურთხა მეფედ.
კლემენტ I

კლემენტ (დ. უცნობია — გ. 97 ან 99) — რომის ეპისკოპოსი 88 ან 90 წლიდან. მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 25 ნოემბერი, ახალი სტილით — 8 დეკემბერი.

ბიოგრაფია
მღვდელმოწამე კლემენტი რომში დაიბადა იმპერატორ ტიბერიუსის (14–27) დროს. მამამისი, ფავსტო, მდიდარი და დიდებული წარმართი იყო, დედა — საოცრად მომხიბლავი მათიდია კი — იმპერატორის ახლო ნათესავი. ცოლ-ქმარს ორი ტყუპი ძე ჰყავდა, კლიმენტი მათი ნაბოლარა ვაჟი იყო. ოჯახი მშვიდად ცხოვრობდა, მაგრამ რამდენიმე წლის შემდეგ მათთან დასახლდა ფავსტოს ძმა, რომელმაც, მათიდიასადმი ვნებით შეპყრობილმა და ქალის სიმტკიცით გაბოროტებულმა, მისი შეურაცხყოფა დაიწყო. მათიდიამ არ ისურვა ქმრისთვის გაემხილა ავკაცის მზაკვრობა, და გადაწყვიტა, თვითონ განშორებოდა იქაურობას. მან მეუღლეს თხოვა, ათენში გადასულიყო საცხოვრებლად. ხანგრძლივი და დაჟინებული თხოვნის შემდეგ ფავსტომ მდიდრული ხომალდი აუგო მეუღლეს და უფროს შვილებთან ერთად ათენში გაგზავნა. რამდენიმე დღის შემდეგ საშინელი ქარიშხალი ამოვარდა, აბობოქრებულმა ზღვამ ხომალდი იმსხვერპლა, გონდაკარგული მათიდია კი ნაპირზე გამორიყა. აქ იგი შეიფარა ერთმა კეთილმა ქვრივმა დედაკაცმა, რომელიც ცდილობდა, შვილების დაღუპვით გამოწვეული მწუხარება შეემსუბუქებინა მისთვის. მათიდიას უფროსი ძეები — ფავსტო და ფავსტიანე ზღვის მეკობრეებმა თავიანთ გემზე აიყვანეს და კესარიაში მონებად მიჰყიდეს ერთ კეთილმსახურ ქალს, რომელიც ღვიძლი შვილებივით ზრდიდა მათ. ძმებს ყოველგვარ მეცნიერებას ასწავლიდნენ. ისინი ქრისტეს მოძღვრებასაც გაეცნნენ და მოინათლნენ, შემდეგ კი მათ ქვეყანაში საქადაგებლად ჩასულ პეტრე მოციქულს დაემოწაფნენ.

მამამ არაფერი იცოდა მომხდარის შესახებ. სხვადასხვა გარემოებათა გამო მან მხოლოდ რამდენიმე წლის შემდეგ შეიტყო, რომ მისი ცოლ-შვილი ათენში არ ჩასულა და უკვალოდ გაქრა. საშინლად დამწუხრებულმა ფავსტომ პატარა კლემენტი ერთგულ მონებს მიაბარა აღსაზრდელად, თვითონ კი დაკარგული ცოლ-შვილის საძებრად გაეშურა.

მშობლებს მოწყვეტილი კლემენტი რომში იზრდებოდა. მან ბრწყინვალე განათლება მიიღო, ფუფუნებით იყო გარემოცული, მაგრამ ახლობლების დაკარგვით დადარდიანებულმა ყმაწვილმა დაიწყო ფიქრი იმაზე, თუ რა ელოდა ადამიანს სიკვდილის შემდგომ და ცდილობდა ცხოვრების არსს ჩასწვდომოდა. როცა დედაქალაქამდე მიაღწია ცნობებმა ქრისტესა და მის სწავლებაზე, ნეტარმა დატოვა სახლი, მამული და იქით გაეშურა, სადაც მოციქულები ქადაგებდნენ. ალექსანდრიაში კლემენტი მოციქულ ბარნაბას შეხვდა, შემდეგ კი პალესტინაში ჩავიდა, პეტრე მოციქულის ხელით მოინათლა და მისი მოსწავლე, განუყრელი თანამგზავრი და მისი ღვაწლისა და ტანჯვით სავსე ცხოვრების მუდმივი თანაზიარი გახდა. პეტრეს თან ახლდნენ კლემენტის ძმები ფავსტო და ფავსტიანეც, მაგრამ მათ, ბუნებრივია, ერთმანეთი ვერ იცნეს.
ლოქის მასივი

ლოქის მასივი — ძველი კრისტალურ-მეტამორფული დანაოჭებული სუბსტრატის შვერილი, სადაც საქართველოს უძველესი ქანებია გაშიშვლებული. მდებარეობს საქართველოსა და სომხეთის საზღვარზე, მდინარეების ფინეზაურის, ჯანდარის, ლოქისწყლისა და ბოლნისისწყლის შუა და ზემო დინებათა აუზებში. გეოტექტონიკურად წარმოადგენს ლოქ-ყარაბაღის სუსტად დანაოჭებული ზონის აზევებულ, გაშიშვლებულ და ღრმად გადარეცხილ ნაწილს. ლოქის მასივი ალპური ოროგენეზისის დასაწყისისათვის უკვე კონსოლიდირებული სტრუქტურული ერთეული იყო, რასაც მისი ორსართულიანი აგებულება მოწმობს. კამბრიულისწინა (?) — ქვედაპალეოზოურ კრისტალურ და მეტამორფულ ქანებს ტრასგრესიულად ფარავს იურული, ცარცული და პალეოგენური ასაკის სუსტად დანაოჭებული ვულკანოგენური და დანალექი ქანები. სუბსტრატი უმთავრესად აგებულია გრანიტოიდული, ბაზიტური და მეტამორფული კომპლექსებით. მეტამორფული კომპლექსის ქანები იკვეთება ფუძე ქანების და შუა და გვიანპალეოზოური ასაკის გრანიტოიდული ინტრუზივებით.
ევარისტუსი (პაპი)

ევარისტე — რომის მეხუთე ეპისკოპისი, წარმოშობით ანტიოქელი ბერძენი, წმინდანი, 99 წლიდან 105/107 წლამდე. ასევე ცნობილია არსტუსის სახელით. იგი იყო მთელი რომაული თემის არჩეული. იმ დროს რომის ეპისკოპოსს სასულიერო პირებთან ერთად უბრალო მრევლიც ირჩევდა. აუცილებელი პირობა იყო ის, რომ ეპისკოპოსად ადგილობრივი ეკლესიის წარმომადგენელი აერჩიათ.

მისი ხსენების დღეა 26 ოქტომბერი.
გრიგოლ I (პაპი)

გრიგოლ დიდი (; დ. 540 — გ. 12 მარტი 604) — რომის პაპი 590 604 წლებში მართლმადიდებელი (მოიხსენიებენ 25 მარტს) და კათოლიკური (მოიხსენიებენ 3 სექტემბერს) ეკლესიების წმინდანი.

ცხოვრება
დაიბადა რომში, დაახლოებით 540 წელს. გრიგოლის დედა, სილვია, და დიდედები – ტარსილა და ემილიანა, რომის ეკლესიის მიერ წმიდანებად არიან შერაცხულნი.

გრიგოლმა ბრწყინვალე განათლება მიიღო და მაღალ სახელმწიფო თანამდებობას მიაღწია. მამის გარდაცვალების შემდეგ მან მთელი ქონება ექვსი მონასტრის მოწყობას მოახმარა, რომში წმინდა ანდრია პირველწოდებულის მონასტერი დააარსა და ბერად აღიკვეცა. პაპ პელაგიუს -ის დავალებით წმინდა გრიგოლი დიდხანს ცხოვრობდა ბიზანტიაში. აქ დაწერა მან „იობის წიგნის თარგმანები“. პელაგიუსის გარდაცვალების შემდეგ რომის კათედრაზე წმინდა გრიგოლი აირჩიეს. შვიდი თვის განმავლობაში უარობდა იგი ამ მაღალ პატივს, მაგრამ, ბოლოს, საეკლესიო კრებულისა და სამწყსოს დაჟინებულმა თხოვნამ აიძულა, თანხმობა განეცხადებინა.

წმინდა გრიგოლი ბრძნულად განაგებდა ეკლესიას. მან ლათინურ ენაზე შეადგინა პირველშეწირული ლიტურგიის ტიპიკონი, რომელიც მანამდე მხოლოდ ზეპირი გადმოცემით იყო ცნობილი. საეკლესიო კრების დადგენილებით ეს ტიპიკონი სავალდებულო გახდა მთელი მართლმადიდებლური ეკლესიისათვის.

წმინდა გრიგოლი თავდაუზოგავად ებრძოდა დონატელთა ერესს, ქრისტეს სჯულზე მოაქცია ბრიტანეთში მცხოვრები წარმართები და არიოზის მიმდევრები.

წმინდა გრიგოლის კალამს ეკუთვნის „საუბრები ანუ დიალოგები იტალიელ მამათა ცხოვრებასა და სასწაულზე“, რისთვისაც „დიოლოღოსი“ უწოდეს. წმინდა გრიგოლის თხზულებათაგან განსაკუთრებით ცნობილია „სამოძღვრო კანონი, სადაც იგი ყოველმხრივ განიხილავს ჭეშმარიტი მოძღვრის სახეს. ჩვენამდე მოაღწია აგრეთვე წმინდა მამის წერილებმა.

გრიგოლისთვის წერილი მიუწერია ქართლის კათოლიკოს კირიონ -ს. შემონახულია პაპის საპასუხო წერილი (მიხეილ თამარაშვილის აზრით, იგი 596 უნდა იყოს დაწერილი). როგორც ჩანს, კირიონ -ს პაპისთვის ნესტორიანობის გავრცელების გამო მიუმართავს. გრიგოლის „დიალოღონი“ 1011 წელს ქართულად უთარგმნია ექვთიმე მთაწმიდელს.

წმიდა გრიგოლი რომის ეკლესიას ხელმძღვანელობდა ცამეტი წლის განმავლობაში, გარდაიცვალა 604 წელს. მისი წმინდა ნაწილები ინახება ვატიკანში, წმინდა პეტრეს ტაძარში.
ლოქის უღელტეხილი

ლოქის უღელტეხილი — უღელტეხილი საქართველოსა და სომხეთის (ლორეს პროვინცია) საზღვარზე, ქვემო ქართლის მხარეში, დმანისის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ლოქის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1838 მ. აკავშირებს მდინარე ხრამის მარჯვენა შენაკადის — მაშავერისა და დებედის აუზებს. ლოქის უღელტეხილის მიდამო აგებულია ეოცენური ვულკანოგენური ქანებით. შემოსილია ფართოფოთლოვანი ტყით და სუბალპური მდელოთი.
ლოქის ქედი

ლოქის ქედი, სომხითის ქედი — საშუალო სიმაღლის განედური ქედი საქართველოსა და სომხეთში, რომლის ჩრდილო-დასავლეთი კალთა ქვემო ქართლის მხარის ფარგლებშია, დანარჩენი — სომხეთის ლორეს პროვინციის ტერიტორიაზე. მდებარეობს მცირე კავკასიონის მთათა სისტემაში, მდინარეების მაშავერისა და დებედის წყალგამყოფია. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით, რომლებიც დაფარულია ცარცული და პალეოგენური ასაკის ვულკანოგენური წყებებით. უმაღლესი მწვერვალია ლალვარი (2545 მ, სომხეთი). ახასიათებს საშუალო მთიანი რელიეფი სტრუქტურული, ეროზიული და დენუდაციური ფორმებით. კალთები შემოსილია ფართოფოთლოვანი ტყით, რომლის ქვედა ნაწილში ჭარბობს რცხილა და მუხა, ზედაში — წიფელი. გვხვდება აგრეთვე ფიჭვის მცირე კორომები. ქედის ყველაზე მაღალ ნაწილში სუბალპური მდელოებია.
რობერ ბადენტერი

რობერ ბადენტერი (; დ. 30 მარტი, 1928, პარიზი — გ 9 თებერვალი, 2024, პარიზი) — ფრანგი იურისპრუდენციის პროფესორი, ადვოკატი, ავტორი და პოლიტიკოსი (სოციალისტთა პარტია). ჯერ კიდევ იუსტიციის მინისტრად მოვალეობის შედგომიდან, 1981 წელს გამოვიდა საფრანგეთში სიკვდილით დასჯის წინააღმდეგ. იმყოფება ოფიციალურ ქორწინებაში ფემინისტ ქალთან ელიზაბეთ ბადენტერთან და ჰყავს ორი შვილი.

მოკლე ბიოგრაფია
პარიზისა და (ამერიკის) კოლამბიის უნივერსიტეტებში იურისპრუდენციის სწავლის დასრულების შემდეგ იგი პარიზში (1951 წლიდან) დაუშვეს ვექილად. 1965 წელს მან დააფუძნა სადვოკატო საზოგადოება თავის რამდენიმე მეგობართან და პარტნიორთან ერთად, სადაც 1981 წლამდე მუშაობს. 1966 წელს რობერ ბადენტერი პროფესორი გახდა და ასწავლის დიჟონში, ბესანსონსში, ამიანსა და სორბონში . 1994 წლიდან არის ემერიტირებული.

1972 წლის ივნისში რობერ ბადენტერი მარცხს განიცდის სასამართლოს წინაშე და საკუთარი კლიენტის როჟერ ბონტემის სიკვდილის დასჯის მოწმე ხდება. როჟერ ბონტემს მის
თანამზრახველ კლოდ ბუფესთან ერთად ბრალად დასდეს ორი მძევლის მკვლელობა ციხიდან გაქცევის მცდელობის მიზნით, მიუხედავად იმ მტკიცებულებისა, რომ ბონტემს მკვლელობა არ ჩაუდენია. რობერ ბადენტერი იწყებს გამოსვლას მკვეთრი კრიტიკით სიკვდილით დასჯის წინააღმდეგ. ამიერიდან ის იცავს ხშირად იმ ბრალდებულებს, რომელთაც სიკვდილით დასჯა ემუქრებათ, რის გამოც მას ჟურნალისტებმა მეტსახელად „ბატონი აბოლიციაც“ (გაუქმება) შეარქვეს.

1977 წლის ივნისში საზოგადოებრივი ზეწოლის მიუხედავად მან სასამრთლოს წინაშე შთამბეჭდავი გამოსვლით იმას მიაღწია, რომ ბავშვის მკვლელ პატრიკ ანრის სიკვდილით დასჯის ნაცვლად სამუდამო პატიმრობა მიუსაჯეს.

სიკვდილით დასჯის გაუქმება
1981 წელს საარჩევნო კამპანიის დროს ფრანსუა მიტერანმა პირობა დადო, რომ სიკვდილით დასჯას გააუქმებდა. მიტერანმა არჩევნებში გამარჯვების შემდეგ რობერ ბადენტერი, რომელიც მას ორივე საარჩევნო კამპანიაში (1974 და 1981 წლებში) ეხმარებოდა, იუსტიციის მინისტრად დანიშნა. 1981 წლის 18 სექტემბერს იგი სიტყვით გამოვიდა ეროვნული კრების წინაშე და ხმათა ¾–ის მეტობით სიკვდილით დასჯის გაუქმებას მიაღწია. ამ გამოსვლაში მან გამოთქვა და ამით კიდევ ერთხელ გაუსვა ხაზი (საფრანგეთის) უახლესი ისტორიის ერთ-ერთ მთავარ ღირებულებას:

პოლიტიკური კარიერა
რობერ ბადენტერი 1981 წლის 23 ივლისიდან 1986 წლის 18 თებერვლამდე იუსტიციის მინისტრია.
მისი მინისტრობის დროს გაუქმდა ე.წ. " '", ერთგვარი საგანგებო სასამართლო „სახელმწიფოსთვის საშიშ“ სისხლის დამნაშავეთათვის.

მან განახორციელა, ან ხელი შეუწყო სხვა იმ რეფორმათა განხორციელებას, რომლებიც იუსტიციის სფეროში კანონის წინაშე თანაბარუფლებიანობასა და სამოქალაქო თავისუფლებებს განამტკიცებდნენ. 1986 წლის მარტში ფრანსუა მიტერანმა იგი დაასახელა საკონსტიტუციო საბჭოს პრეზიდენტად, რომლის მოვალეობასაც იგი 1995 წლის მარტამდე ასრულებდა.
1995 წლის 24 სექტემბრიდან რობერ ბადენტერი ოტ დე სენის დეპარტამენტის სენატორია, სადაც იგი 2004 წელს ხელახლა აირჩიეს.

1991 წლის 27 აგვისტოს რობერ ბადენტერი ევროპის თანამეგობრობის თაოსნობით შექმნილი კომისიის თამჯდომარედ დაასახელეს. ეს კომისია მოწოდებული იყო საერთაშორისო სამართლის კონტექსტში განესაჯა და შესაბამისი გადაწყვეტილება მიეღო ყოფილი იუგოსლავიის ტერიტორიაზე წარმოშობილ ახალ სახელმწიფოებთან.
თურქეთის შეიარაღებული ძალები

თურქეთის შეიარაღებული ძალები , თურქეთის რესპუბლიკის სამხედრო ძალები არიან. ისინი შეიარაღებულნი არმიის, საზღვაო ფლოტის (საზღვაო საჰაერო და საზღვაო ქვეით), და საჰაერო ძალებისგან. ჟანდარმერია და სანაპირო დაცვა მშვიდობიანი პერიოდის განმავლობაში შიდა უსაფრთხოების ძალების კომპონენტებად ფუნქციონირებენ, და შესაბამისად არმიასა და საზღვაო ძალებს ემორჩილებიან. ომის დროს, მათ ორივე — კანონდაცვითი და სამხედრო ფუნქცია აქვთ. თურქეთის პრეზიდენტი, სამხედრო ხელმძღვანელია

2006 წლის 28 აგვისტოდან, თურქეთის შეიარაღებული ძალების გენერალიტეტს გენერალი იაშარ ბუიუქანითი ხელმძღვანელობს.
ადოლფი (გერმანიის მეფე)

ადოლფ ნასაუელი (; გ. 2 ივნისი, 1298) — გერმანიის მეფე 1292–1298 წლებში.

გერმანიის მეფედ არჩევამდე ადოლფი იყო ნასაუს გრაფი, ცხოვრობდა ვაისბადენში და სხვა დიდებულებს ემსახურებოდა. იგი ლამაზი და ძლიერი მამაკაცი იყო, ძლიერი მეომარი, განთქმული პირდაპირობით და განათლებით.

ადოლფი გერმანიის მეფედ 1292 წლის მაისში აირჩიეს, გარდაცვლილი რუდოლფ ჰაბსბურგის ნაცვლად. გერმანელ დიდებულებს იმედი ჰქონდათ რომ ადოლფი უფრო მორჩილი იქნებოდა ვიდრე რუდოლფ ჰაბსბურგი. იგი მართლაც ბევრს დაპირდა კენჭისყრამდე, მაგრამ არჩევის შემდეგ კურფიურსტებისთვის სრულიად მოულოდნელად მოიქცა. იგი რუდოლფის მსგავსად ცდილობდა შეესყიდა მემკვიდრეობითი მამულები.

მან მოლაპარაკებები დაიწყო ინგლისის მეფე ედუარდ -თან და დაპირდა საფრანგეთის წინააღმდეგ ომის დაწყებას, რისთვისაც 100 000 გირვანქა სტერლინგი მიიღო, მაგრამ ადოლფმა მოატყუა ინგლისის მეფე. ამ ფულით მან აღჭურვა ჯარი და 1294 წელს ჩაერია ტიურინგის ლანდგრაფისა და მისი პირველი ქორწინების შვილების ომში. ამ ომით ადოლფის მტრებმა ისარგებლეს და მის წინააღმდეგ გაილაშქრნენ. 1298 წლის თებერვალში გერმანელი დიდებულები ვენაში შეიკრიბნენ და ავსტრიის ჰერცოგ ალბრეხტთან მოილაპარაკეს ადოლფის ჩამოგდების თაობაზე. ადოლფსა და ალბრეხტს შორის ომი დაიწყო. ივნისში კურფიურსტები მაინცში შეიკრიბნენ და განაცხადეს, რომ ართმევენ მეფეს ძალაუფლებას და დაადანაშაულეს ადოლფი სამოქალაქო ომის გაჩაღებაში, ეკლესიის შეურაცხყოფაში და დიდებულთა უფლებების დარღვევაში. ახალ მეფედ ალბრეხტ ავსტრიელი გამოაცხადეს.

ალბრეხტი გელგეიმის მახლობლად გამაგრდა. 2 ივნისს, გამთენიისას ადოლფმა შეუტია ავსტრიელებს. მათ მოჩვენებით უკან დაიხიეს და მეფის ჯარები მხედრებისთვის არახელსაყრელ პოზიციაზე შეიტყუეს. გაჩაღდა ბრძოლა, ადოლფი ჯარისკაცებთან ერთად იბრძოლა და შუადღისკენ იგი მოკლეს.
ალბრეხტ II ჰაბსბურგი

ალბრეხტ ჰაბსბურგი (1397 - 27 ოქტომბერი 1439) გერმანიის მეფე ჰაბსბურგების გვარიდან, უნგრეთის, და ჩეხეთის მეფე. ზეობდა 1438-1439 წლებში. 1421 წლიდან დაქორწინებული ელისაბეტზე, იმპერატორ სიგიზმუნდის ასულზე (1409 - 1442).

ბიოგრაფია
ალბრეხტი მტკიცე და სასტიკი ხასიათის იყო, თუმცა მან სახელი გაითქვა როგორც, სამართლიანმა მმართველმა. ალბრეხტი, ჯერ კიდევ სიგიზმუნდის ზეობისას გახდა უნგრეთის მეფე და იმპერატორის ნაცვალე ჩეხეთში. ამის გარდა 1438 წლის მარტში კურფიურსტებმა იგი აირჩიეს გერმანიის მეფედ. წერენ რომ მას არ სურდა გერმანიის მეფობა და არჩევის შემდეგაც ყოყმანობდა. ეს ზედმეტი თავმდაბლობით კი არ იყო გამოწვეული, არამედ უამრავი პრობლემით რაც გადასაჭრელი იყო თურქების მიერ აოხრებულ უნგრეთში და ჰუსის მოძრაობით გატაცებულ ჩეხეთში. იგი დათანხმდა გერმანიის ტახტზე იმ პორობით, რომ გერმანიაში მხოლოდ ორი წლის შემდეგ ჩავიდოდა.

ჩეხეთში სიგიზმუნდთან დაპირისპირებული რადიკალი ჰუსიტები არ ცნობდნენ ალბრეხტს, ხოლო სიგიზმუნდის გარდაცვალების შემდეგ, ისინი შეიკრიბნენ ტაბორში და მეფედ პოლონელი პრინცი კაზიმირი გამოაცხადეს. პრაღაში კორონაციის შემდეგ ალბრეხტმა გაილაშქრა ტაბორიტების წინააღმდეგ და დაამარცხა ისინი, და ქალაქ ტაბორს ალყა შემოარტყა. ტაბორი პოლონელმა მხედართმთავარმა გიორგი პოდებრატმა იხსნა, რომელმაც ალბრეხტს აიძულა პრაღისკენ დახევა. თუმცა მალე პოლონეთის მეფე შეურიგდა ალბრეხტს და შეწყვიტა ტაბორიტების მხარდაჭერა.

ჩეხეთში მდგომარეობის დარეგულირებამ ალბრეხტს საშუალება მისცა უნგრეთისთვის მიეხედა, რომელიც თურქების მიერ იყო აოხრებული. თურქები ტრანსელვანიაში შეიჭრნენ და 70 000 ადამიანი მონად წაიყვანეს. ალბრეხტმა ლაშქრობა გამოაცხადა, მაგრამ ლაშქრობამდე მოუწია დიდებულებთან დათმობებზე წასვლა. ამ დათმობების თანახმად მეფეს შეეძლო პალატინების დანიშვნა მხოლოდ მაგნატთა პალატის თანხმობით და მეფის გადაწყვეტილებები სეიმს უნდა დაემტკიცებინა. მიუხედავად დათმობებისა უნგრელები მაინც ძალიან ცუდად იბრძოდნენ. ლაშქარი სამარცხვინოდ გაიფანტა ბრძოლამდე.

ალბრეხტი ავად გახდა და მოკვდა გრანას მახლობლად პატარა დასახლებაში.
ალფონსო I (არაგონი)

ალფონსო (; დ. 1073/1074 — გ. 8 სექტემბერი 1134) — არაგონისა და ნავარის მეფე 1104–1134 წლებში. სანჩო -ის ვაჟი. იქორწინა კასტილიის დედოფალ ურაკაზე, ალფონსო -ის ასულზე (1082–1126).

1114 წელს ალფონსომ აიღო ტულედუს ციხე და იგი გახადა არაგონელთა ფორპოსტი ებროს აუზში. შემდეგ ფრანგი რაინდების დახმარებით დაამარცხა არაბები და 7 თვიანი ალყის შემდეგ, 1118 წლის 18 დეკემბერს აიღო სარაგოსა — მთავარი მუსულმანური ქალაქი ჩრდილო ესპანეთში. ამის შემდეგ მას არაფერი არ უშლიდა ხელს, თავისი სამეფო სამხრეთ-აღმოსავლეთისკენ გაეფართოვებინა.

ალფონსომ დედაქალაქი სარაგოსაში გადაიტანა და 1120 წელს დაამარცხა არაბები კუტანდასთან. 1126 წელს მან მესამედ დაამარცხა არაბები არინსოლთან, ლუსენას მახლობლად და ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროს მიაღწია.

ამ პერიოდში მას მოუწია თავის ცოლთან — კასტილიის დედოფალთან ომი. 1127 წელს მან კასტილიაზე უარი თქვა თავისი გერის ალფონსო -ის სასარგებლოდ.

1134 წლის სექტემბერში მან წააგო ბრძოლა ფრაგასთან. იგი მალე ავად გახდა და მოკვდა. ვინაიდან მას არ ჰყავდა შვილები, მან სამეფო პალესტინურ რაინდულ ორდენებს უანდერძა. არაგონის სამეფოს მეფედ მისი უმცროსი ძმა რამირო გამოაცხადეს.
ალფონსო II (არაგონი)

ალფონსო (1157 - 1196) — არაგონის მეფე 1162 - 1196 წლებში, რაიმუნდ ბერენგარ ბარსელონელისა და დედოფალ პეტრონილას ვაჟი. იქორწინა მატილდა პორტუგალელზე და 1174 წელს სანციაზე, კასტილიის მეფის ალფონსო -ს ასულზე (1154 - 1208).

ალფონსო გულადი მეფე იყო და ტრუბადურებისადმი მოწყალე. იგი წარმატებით იბრძოდა მუსლიმების წინააღმდეგ და სამხრეთ საფრანგეთში, 1167 წელს, თავისი ბიძაშვილის გარდაცვალების შემდეგ მას მემკვიდრეობით ერგო საჰერცოგო პროვანსი. 1172 წელს მან დაისაკუთრა საგრაფო რუსილიონი, ხოლო 1187 წელს მისი ვასალები გახდნენ ბეარნისა და ბიგორის გრაფები. არაბებთან ბრძოლისას მან აიღო კასპე. ხოლო 1170 წელს დააარსა ქალაქი ტერუელი. ალფონსომ მოიგერია მავრთა თავდასხმა ტერაგონას პროვინციაზე. 1179 წელს არაგონმა და კასტილიამ ხელშეკრულება დადეს, რომლითაც იყოფდნენ ესპანეთის ჯერ კიდევ დაუპყრობელ მიწებს.
ალფონსო III (არაგონი)

ალფონსო (; დ. 1265 — გ. 18 ივნისი, 1291) — არაგონის მეფე 1285–1291 წლებში. პერდო -ისა და კონსტანცია სიცილიელის ვაჟი.

ალფონსოს მემკვიდრეობით ერგო სიცილიის გამო ნეაპოლთან ომი და არაგონელ და კატალონელ დიდებულებთან უთანხმოებები, რომლებმაც ქალაქები უნიად გააერთიანეს. ორივეგან მას დათმობებზე წასვლა მოუწია. 1291 წელს ტარასკონში დაიდო სამშვიდობო ხელშეკრულება, რომლითაც სიცილიის მეფე გახდა ალფონსოს ძმა ხაიმე. ხოლო დიდებულებს 1287 წელს მეფემ ახალი პრივილეგიები მისცა, რის შედეგადაც მეფის ხელისუფლება არაგონში საგრძნობლად შეიზღუდა, ყველა მნიშვნელოვანი საქმისთვის მეფეს კორტესების თანხმობა უნდა მიეღო. ამის გარდა მეფეს არ შეეზლო უნიის წევრის დასჯა სასამართლოს და კორტესების დადგენილების გარეშე, წინააღმდეგ შემთხვევაში, უნია მეფეს ძალაუფლებას ჩამოართმევდა.
ალფონსო IV (არაგონი)

ალფონსო თავმდაბალი (; დ. 1299 — გ. 24 იანვარი, 1336) — არაგონის მეფე 1327-1336 წლებში. ხაიმე -სა და ბლანკა ანჟუელის ვაჟი. 1314 წელს იქორწინა ტერეზია ურგელზე, 1329 წელს ელეონორაზე, კასტილიის მეფის ფერდინანდ ს ასულზე.

ვინაიდან ალფონსო ორჯერ იყო დაქორწინებული, მან გადაწყვიტა სამეფოს გაყოფა და ერთი ნაწილის გადაცემა თავისი ვაჟისთვის ელეონორასგან, ფერდინანდისთვის. ამ მიზნით მან შექმნა მარკიზატი ტორტოსუ, რომელშიც ვალენსიის ტერიტორიები შევიდა. ვალენსიელთა უკმაყოფილებამ იგი აიძულა გაეუქმებინა მარკიზატი, მაგრამ მან მაინც მისცა ელეონორას არაგონის ქალაქების ნაწილი, რამაც ამ უკანასკნელს დაეხმარა ალფონსოს უფროსი შვილის პედრო ს წინააღმდეგ ეომა.
ალფონსო V (არაგონი)

ალფონსო (; დ. 1396 — გ. 27 ივლისი, 1458) — არაგონის და სიცილიის მეფე 1416–1458 წლებში. ფერდინანდ -ისა და ელეანორ ალბუკერკეს ვაჟი. 1415 წელს იქორწინა მარიაზე, კასტილიის მეფის ენრიკე -ის ასულზე.

1420 წელს ალფონსო გენუელებს ებრძოდა კორსიკისთვის. მაშინ მას გამოუჩნდა შესაძლებლობა, დროთა განმავლობაში ნეაპოლის გვირგვინიც მოეღო. ნეაპოლის უშვილო დედოფალმა ჟან -ემ ალფონსოს დახმარება სთხოვა ანჟუს ჰერცოგ ლუის წინააღმდეგ ბრძოლაში, სანაცვლოდ კი შვილებას და გარდაცვალების შემდეგ ნეაპოლის გვირგვინს დაპირდა. ალფონსო დათანხმდა და ოქტომბერში ნეაპოლში ჩავიდა. მალე მეფემ საჰერცოგო კოლაბრია მიიღო და გამოცხადდა დედოფლის მემკვიდრედ. მაგრამ მოგვიანებით ჟანისა და მისი გერის ურთიერთობები დაიძაბა და 1423 წელს, როდესაც ალფონსომ სცადა გადატრიალების მოწყობა და ჟანის დატყვევება, მათ შორის ღია ომი დაიწყო. არაგონელები იტალიიდან განდევნეს და ნეაპოლის მემკვიდრედ ჯერ ლუი ანჟუელი გამოცხადდა, შემდეგ კი მისი ძმა რემე.

ჟანის გარდაცვალების შემდეგ, 1435 წელს ალფონსომ დაიწყო ომი რენე ანჟუელთან, რომელიც 7 წელი გრძელდებოდა. 1442 წელს იგი დაეუფლა ნეაპოლის სამეფოს და რენეს აიძულა დაეხია. იგი არ იყო კარგი მმართველი, მაგრამ ნეაპოლელები მას კარგად იხსენებდნენ, რადგან მის დროს აღარ იყო სამოქალაქო ომები. ალფონსოს თავის მამულებში ყველაზე მეტად იტალია უყვარდა, ამიტომ იგი ნეაპოლში დასახლდა და დაიახლოვა მეცნიერები და მხატვრები. მან დაარწმუნა ბევრი არაგონელი და სიცილიელი დიდებული, გადმოსახლებულიყვნენ ნეაპოლში. მას უყვარდა ფუფუნება და სახელი გაითქვა სასიყვარულო თავგადასავლებით.