iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ვაღარშაპატი

ვაღარშაპატი (; 1945 წლიდან 1992 წლამდე ეჩმიაძინი, ) — ქალაქი სომხეთში, სომხური სამოციქულო ეკლესიის კათალიკოსის რეზიდენცია. მდებარეობს არმავირის პროვინციაში, ერევნიდან დასავლეთით 20 კმ-ში.

ისტორია
დასახლება არსებობდა უძველესი დროიდან, რაც დადასტურებულია ქვის, ბრინჯაოსა და რკინის ხანის არქეოლოგიური ძეგლებით, რომლებიც აღმოჩენილია ქალაშია და მის შემოგარენში. უძველესი წერილობითი ცნობა განეკუთვნება ურარტუს მეფე რუსა -ის პერიოდს. ამ დროის ლურსმული წარწერაში ნახსენებია დასახლება კუარლინი. მოვსეს ხორენაცის ცნობით ერვანდუნის მმართველობის დროს ქალაქს ეწოდა არტიმედი შემდეგ კი ვარკესავანი. მეფე ვაღარშ -მა მას სახელი შეუცვალა და ვაღარშაპატი დაარქვა. ქრისტიანობის მიღების შემდეგ გამოიყენებოდა სახელი ეჩმიაძინიც. რამდენიმე ათწლეულში იგი სომხეთის დედაქალაქი გახდა და საუკუნემდე ქვეყნის უმნიშვნელოვანეს ქალაქს წარმოადგენდა.

ისტორიული ძეგლები
ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა ეჩმიაძინის ტაძარი. გადმოცემის თანახმად, იგი თავადპირველად ააგო წმინდა გრიგოლ განმანათლებელმა 301–303 წლებში. საუკუნის სომხური წერილობითი წყაროების მიხედვით, წმ. გრიგოლს გამოეცხადა ქრისტე, რომელმაც ტაძრის ასაშენებელი ადგილის მისათითებლად მიწას მეხი სტყორცნა ოქროს ჩაქუჩით. შესაბამისად, პატრიარქმა ეკლესიასა და თვით ქალაქსაც ეჩმიაძინი დაარქვა, რაც დაახლოებით ნიშნავს: „ადგილი სადაც მხოლოდშობილი დაეშვა“.

480 წელს ვაჰან მამიკონიანის ბრძანებით ნანგრევებად ქცეული ბაზილიკა შეიცვალა ახალი ჯვრის ფორმის ეკლესიით. 618 წელს ხის გუმბათი შეცვალა ქვისამ, რომელიც ოთხ მასიურ საყრდენზე იდგა, რომელიც თავის მხრივ კონსტრუქციის გარე კედლებს აერთიანებდა არკადიებით. ტაძარმა დღემდე სწორედ ამ ფორმით მოაღწია. ეჩმიაძინის სამონასტრო კომპლექსში ინახებოდა შუა საუკუნეების სომხურ ხელნაწერთა უდიდესი კოლექცია, რომელიც მოგვიანებით მატენადარანს გადაეცა.

მთავარი საკათედრო ტაძრის გარდა ქალაქში კიდევ ორი მნიშვნელოვანი ეკლესიაა. წმინდა გაიანეს ეკლესია გამოირჩევა მისი ჰარმონიული პროპორციებით. აგებულ იქნა 630 წელს, ხოლო საუკუნეში საუკუნეში კი მნიშვნელოვნად გაფართოვდა. წმინდა რიფსიმეს ეკლესია 618 წელს აიგო და დღემდე უცვლელის სახით შემორჩა. ეს ორი ეკლესია, საკათედრო ტაძარი და ახლომდებარე არქეოლოგიური ზონა ზვართნოცი იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შეტანილი.

გალერეა
ნობელის პრემიის ლაურეატები მშვიდობის განმტკიცებაში

ნობელის პრემიას მშვიდობის განმტკიცებაში გადასცემს ნორვეგიის ნობელის კომიტეტი იმ პირს რომელმაც უნდა შეასრულოს ყველაზე მეტი ან საუკეთესო სამუშაო ხალხებს შორის ძმობისთვის, მუდმივი ჯარების გაუქმების ან შემცირების, სამშვიდობო კონგრესების გამართვისა და წახალისებისათვის.

ლაურეატები
სიაში ჩამოთვლილია ნობელის პრემიის ლაურეატები მშვიდობის განმტკიცებისათვის:
ნობელის პრემიის ლაურეატები

ნობელის პრემია — ერთ-ერთი ყველაზე პრესტიჟული საერთაშორისო პრემია. გაიცემა მნიშვნელოვანი სამეცნიერო კვლევების, რევოლუციური გამოგონებების ან კულტურასა თუ საზოგადოების განვითარებაში შეტანილი დიდი წვლილისთვის.

ნობელის პრემია დაარსდა ალფრედ ნობელის ანდერძის შესაბამისად.

ნობელის ანდერძში გათვალისწინებული იყო თანხის გამოყოფა მხოლოდ ხუთი მიმართულების წარმომადგენელთა ჯილდოებისთვის:
ლიტერატურა (გაიცემა 1901 წლიდან, შვედეთში);
ფიზიკა (გაიცემა 1901 წლიდან, შვედეთში);
ქიმია (გაიცემა 1901 წლიდან, შვედეთში);
ფიზიოლოგია და მედიცინა (გაიცემა 1901 წლიდან, შვედეთში);
მთელ მსოფლიოში მშვიდობის დამყარების ხელშეწყობისთვის (გაიცემა 1901 წლიდან, ნორვეგიაში).

გარდა ამისა, 1969 წლიდან შვედეთის ბანკის ინიციატივით გაიცემა ნობელის სახელობის პრემია ეკონომიკაში. იგი გაიცემა სხვა ნობელის პრემიების შესაბამისი პირობებით. მომავალში ნობელის ფონდის მმართველობა არ გეგმავს ნომინაციების რაოდენობის გაზრდას.

ლაურეატები
____
----

1900-იანები •
1910-იანები •
1920-იანები •
1930-იანები •
1940-იანები •
1950-იანები •
1960-იანები •
1970-იანები •
1980-იანები •
1990-იანები •
2000-იანები •
2010-იანები

----

1900-იანები
1910-იანები
1920-იანები
1930-იანები
1940-იანები
1950-იანები
1960-იანები
1970-იანები
1980-იანები
1990-იანები
2000-იანები
2010-იანები
----
____

1900-იანები •
1910-იანები •
1920-იანები •
1930-იანები •
1940-იანები •
1950-იანები •
1960-იანები •
1970-იანები •
1980-იანები •
1990-იანები •
2000-იანები •
2010-იანები

----
გიორგი მენაბდე

გიორგი მენაბდე (დ. 24 სექტემბერი, 1957, თბილისი) — ქართველი ექიმი, თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის რექტორის მოვალეობის შემსრულებელი 2009 წლამდე, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, საქართველოს სტომატოლოგთა ასოციაციის პრეზიდენტი, აშშ-ს ფლორიდის შტატის იმპლანტოლოგიის აკადემიის წევრი, მსოფლიო სტომატოლოგთა ასოციაციის გამგეობის წევრი

ბიოგრაფია
1980 დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სტომატოლოგიური ფაკულტეტი. 1986 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ყბა - სახის ქირურგიის კათედრაზე. 1986-1992 წ. მოსკოვის თავისა და კისრის აღდგენითი ქირურგიის და მიკროქირურგიის ცენტრის დოქტორანტი იყო.

კვალიფიკაცია ქ. მოსკოვის ქირურგიის ინსტიტუტში გაიარა მიკროქირურგიის კურსით. 1992 წელს მოსკოვში მიენიჭა მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი. 2001 – მიენიჭა პროფესორის წოდება.

პროფესიული გამოცდილება
1981-1982 წ – მუშაობდა ქ . მახარაძის ბავშვთა რაიონული საავადმყოფოს ყბა-სახის განყოფილების ექიმ - ორდინატორად.

1982-1986 წ – ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის თერაპიული სტომატოლოგიის კათედრაზე უმცროს ლაბორანტად.

1986-1995 წ – ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის თერაპიული სტომატოლოგიის კათედრის ასისტენტად.

2001 წ. – დაინიშნა სახელმწიფო სამედიცინო აკადემიის სტომატოლოგიური დეპარტამენტის უფროსად.

2001 წ – ნოემბერში არჩეულ იქნა სახელმწიფო სამედიცინო აკადემიის ყბა - სახის ქირურგიის კათედრის გამგედ.

პროფ. გიორგი მენაბდე 2004 წლიდან 2006 წლის 23 მარტამდე იყო საქართველოს სახელმწიფო სამედიცინო აკადემიის რექტორი.

2006 წლის 24 მარტიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის რექტორის მოვალეობის შემსრულებელი.

2009 წელს გიორგი მენაბდე გადაყენებულ იქნა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის რექტორის თანამდებობიდან.

სამეცნიერო შრომები
პროფ. გიორგი მენაბდე 4 საავტორო უფლებისა და 50 სამეცნიერო ნაშრომის ავტორია.
სიმონ ხეჩინაშვილი

სიმონ ნიკოლოზის ძე ხეჩინაშვილი (დ. 26 ნოემბერი, 1919, ქუთაისი, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა ― გ. 23 ივნისი, 2010, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ოტორინოლარინგოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1952), პროფესორი (1953), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1965), სსრკ მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1980), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1996-2010), ღირსების ორდენის კავალერი (1998).

ბიოგრაფია
1941 წელს დაამთავრა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტი. 1942-1946 წლებში მუშაობდა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ოტორინოლარინგოლოგიურ კლინიკაში, 1947-1954 — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიოლოგიის ინსტიტუტში ი. ბერიტაშვილთან. 1941 წელს დაამთავრა ქ. თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1941–1942 წლებში მუშაობდა თბილისის # 1 ტუბ-დისპანსერის ორდინატორად. 1942–1946 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის ჯანდაცვის სამინისტროს ცენტრალური კლინიკური საავადმყოფოს ორდინატორად.

1964 წელს მიენიჭა ლენინური პრემია, 1966 წელს ლენინის ორდენი, 1971 წელს წითელი დროშის ორდენი, 1969 წელს საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწის მედალი, 1979 წელს ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი. 2016 წელს თბილისში გაიხსნა სიმონ ხეჩინაშვილის მემორიალური დაფა.

შესრულებული აქვს 180 სამეცნიერო ნაშრომი, აქედან 4 მონოგრაფია.
ინსტიტუტი

ინსტიტუტი (, დაწესებულება ან ჩვევა) — რაიმე ორგანიზაცია, რომელიც შექმნილია სამეცნიერო, სასწავლო, კვალიფიკაციის ამაღლების ან სხვა დანიშნულებით. ხშირად ეს კვლევითი ორგანიზაციაა, რომელიც რაიმე საგნის ან საკითხის შესწავლა/ძიებისთვის შეიქმნა გარკვეულ სფეროში. ტერმინი ლათინური სიტყვიდან მომდინარეობს და ნიშნავს შენებას, შექმნას, გაზრდასა და სწავლებას.
ექექი

ექექი — საუკუნის ნახევრის გუმბათოვანი ეკლესია, ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი თორთომის ხეობაში, ისტორიულ ტაოში (ამჟამად სოფ. ვიშნელი, თურქეთი).

გეგმით „ნახევრად თავისუფალი ჯვრის“ ტიპის ნაგებობა, რომლის აღმოსავლეთი მკლავი აფსიდიანი იყო, დანარჩენი სამი მკლავი კი — სწორკუთხა. საკურთხეველს ორივე მხარეს ასევე აფსიდით დასრულებული თითო პატარა სათავსი — სამკვეთლო და სადიაკვნე ჰქონდა. გუმბათი ეყრდნობოდა კედლების კუთხეებს. კვადრატული ფუძიდან გუმბათის წრეზე გადასვლა ხდებოდა პანდანტივების მეშვეობით, რომლებშიც „ჩახაზულია“ დეკორატიული ტრომპები, შესასვლელები მოწყობილი იყო სამხრეთის მკლავსა და დასავლეთის მკლავის ჩრდილოეთ კედელში. ნათდებოდა რვაწახნაგა გუმბათის ყელში დატანებული 8-თაღოვანი სარკმლით. თითო სარკმელი იყო აგრეთვე აფსიდებში, ჩრდილოეთ და დასავლეთ მკლავებში. ძუნწად მორთული ფასადი და გუმბათის ყელი შემოსილი იყო სუფთად გათლილი ქვის კვადრებით. აღმოსავლეთ ფასადზე საკურთხევლის აფსიდს სადიაკვნესა და სამკვეთლოსაგან ყოფდა გეგმით სამკუთხა ღრმა ნიშები. კარ-სარკმელს აგვირგვინებდა მსუბუქი სათაურები. გუმბათის ყელს და ზოგი სარკმლის სათაურს ამკობდა პოლიქრომული ქვები.

1960 წელს ექექი, რომელიც გვიანდელი შუა საუკუნეების დროს მეჩეთად იყო გადაქცეული, მის ადგილას ახალი მეჩეთის აგებასთან დაკავშირებით დაანგრიეს.
ეხვევის ღვთისმშობლის ეკლესია

ეხვევის ღვთისმშობლის ეკლესია, „დედა ღვთისა“ — საუკუნის დამდეგის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი მდინარე ყვირილის ხეობაში, საჩხერიდან 10 კმ-ზე.

ტაძრის შესახებ წერილობითი წყაროებით არაფერია ცნობილი. მისი აღწერილობა პირველად 1895 წელს გამოაქვეყნა გიორგი წერეთელმა. იმ დროისთვის ეკლესია უკვე დაცარიელებული და დაზიანებული იყო.

ეხვევის „დედა ღვთისა“ ერთნავიანი ეკლესიაა. საყურადღებოა ეკლესიის ჩრდილოეთი და დასავლეთი შესასვლელების მოჩუქურთმებული ტიმპანები და დასავლეთი და აღმოსავლეთი სარკმლების საპირეები, სათაურები და შეწყვილებული გრეხილი „სვეტები“, რომლებიც ტაო-კლარჯეთის - საუკუნეების ძეგლთა მორთულობას ენათესავება. ჩუქურთმები მაღალ პროფესიულ დონეზეა შესრულებული. თავდაპირველად ეკლესიას ეგვტერები ჰქონია, რომლებიც საუკუნის დასაწყისში შენობის შეკეთებისას ძველი სენაკების ნაშთებთან ერთად დაუნგრევიათ.

ეკლესიის აღმოსავლეთი სარკმლის ნახევართაღის მარცხენა (სამხრეთის) სვეტის ბაზისზე ამოკვეთილია ერთსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერა, რომელსაც სპეციალისტები შემდეგნაირად აღადგენენ: „ქ(რისტ)ე, შ(ეიწყალ)ე ლ(ი)პ(არი) [ტ]“ (გ. წერეთელი წარწერის არასწორი წაკითხვის საფუძველზე ფიქრობდა, რომ მასში აფხაზთა მეფეები იყვნენ მოხსენიებული: „ლოგოთეთ (?!), თუ ლეონ, გიორგი?“). ეს ლიპარიტი შეიძლება იყოს დარკვეთის წარწერაში მოხსენიებული ლიპარიტი, ძე გოლიათისა.

ეხვევის ღვთისმშობლის ეკლესიას კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

გალერეა
დავით იოსელიანი

დავით გიორგის ძე იოსელიანი (დ. 30 აგვისტო [ ძვ. სტ. 17 აგვისტო], 1894, სოფელი ქვემო ხვედურეთი, ახლანდელი ქარელის მუნიციპალიტეტი — გ. 25 თებერვალი, 1968, თბილისი) — ქართველი ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1937), პროფესორი (1937), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1942).

ბიოგრაფია
დაიბადა 1894 წლის 30 აგვისტოს ქარელის რაიონის სოფელ ქვემო ხვედურეთში. 1912 წელს წარჩინებით დაამთავრა ქ.თბილისის ვაჟთა პირველი გიმნაზია. 1917 წელს დაამთავრა ქ. პეტროგრადის სამხედრო-სამედიცინო აკადემია. 1918 წელს დაინიშნა ორდინატორად ქ.თბილისის სამხედრო ჰოსპიტალში. 1919 წელს დაიწყო მუშაობა ქ.თბილისის უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტის ოპერაციული ქირურგიისა და ტოპოგრაფიული ანატომიის კათედრაზე ასისტენტად.

1928-1929 წლებში მივლინებულ იქნა ლენინგრადის სამხედრო აკადემიის ოპერაციული ქირურგიისა და ტოპოგრაფიული ანატომიის კათედრაზე. 1931 წელს აირჩიეს ქ.თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ოპერაციული ქირურგიის დოცენტურის გამგედ. 1934-1947 წლებში ხელმძღვანელობდა ქ.თბილისის სასწრაფო დახმარების საავადმყოფოს ქირურგიულ განყოფილებას, ხოლო 1941-1947 წლებში იყო ამ საავადმყოფოს დირექტორი. 1936 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია.

1937 წელს აირჩიეს თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ოპერაციული ქირურგიისა და ტოპოგრაფიული ანატომიის კათედრის გამგედ. ამავე წელს მიენიჭა პროფესორის წოდება. 1934-1947 წლებში განაგებდა ექიმთა დახელოვნების თბილისის სახელმწიფო ინსტიტუტის ოპერაციული ქირურგიისა და ტოპოგრაფიული ანატომიის კათედრას. 1940 წლიდან არჩეულ იქნა ქ. თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის რექტორად. 1947 წელს აირჩიეს თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ზოგადი ქირურგიის კათედრის გამგედ.

გამოქვეყნებული აქვს 80-მდე სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის რამდენიმე მონოგრაფია.

მინიჭებული აქვს საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწის საპატიო წოდება, დაჯილდოებულია ლენინის და შრომის წითელი დროშის ორდენებით და აგრეთვე სხვა მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.
ნიკოლას კეიჯი

ნიკოლას კეიჯი ( ნამდ. სახელი: ნიკოლას კიმ კოპოლა, დ. 7 იანვარი, 1964) — ამერიკის კინო-აკადემიის ოსკარის მფლობელი ამერიკელი მსახიობი.

ბიოგრაფია
დაიბადა ლონგ-ბიჩზე, კალიფორნია, აუგუსტ კოპოლას (იტალიელი ამერიკელი მწერალი და პროფესორი) და ჯოი ვოგელსანგის (გერმანული წარმოშობის ამერიკელი მოცეკვავე) ოჯახში. მშობლებმა მას ნიკოლას კოპოლა დაარქვეს. მაგრამ მან შეცვალა თავის სახელი ნიკოლას კეიჯით, რათა არ ესარგებლა თავისი ცნობილი ბიძის ფრენსის ფორდ კოპოლას სახელით და თავისით დაეწყო მსახიობის კარიერა. 1976 წელს კეიჯის მშობლები განქორწინდნენ და ის ბევერლი-ჰილსში გადადის მამასთან. კეიჯი ფრენსის ფორდ კოპოლასა და ტალია შაირის ბიძაშვილია.

კეიჯი მსახიობობით ადრეული ასაკიდან დაინტერესდა, რისთვისაც საშუალო სკოლა ადრევე მიატოვა და სამსახიობო კარიერას მიჰყვა. სახელი ადრევე შეიცვალა, რათა განთქმული ბიძის სახელის რეპუტაციით არ ესარგებლა. გვარი კეიჯის კაპიტანი მარველის კომიკსების წიგნის გმირის ლუკ კეიჯისგან ისესხა და ასევე ავანგარდისტი კომპოზიტორი ჯონ კეიჯისგან.

1982 წელს მცირე როლი შეასრულა ფილმში „ერთი წელი რიჯმონტის სკოლაში“ (კოპოლას გვარით), რომლის უმეტესობა მონტაჟის შემდეგ იატაკზე დარჩა. შემდეგი როლები იყო 1983 წლის „მებრძოლი თევზი“ და „გოგონა ხეობიდან“, სადაც ის პირველად შენიშნეს.

ამერიკის კინო-აკადემიის ოსკარი საუკეთესო მსახიობისთვის მოიპოვა ფილმში „ლას-ვეგასის დატოვებისას“ (1995). მან მოიხვეჭა სახელი როლების ცვლით მძაფრსიუჟეტიანი ფილმებიდან უფრო სერიუზულ ხასიათობრივ დრამებზე, და შავი იუმორით. მისი ერთ-ერთი ბოლო ნამუშევრები იყო „იარაღის მეფე“, სადაც ის ქარიზმატულ იარაღით მოვაჭრეს ასრულებს და „სინოპტიკოსი“, დეპრესიით დაავადებული განთქმული ამინდის მაცნე.

კეიჯს მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის ჯონი დეპის სამსახიობო კარიერის შექმნაში. ჯონი დეპს ის ჯერ კიდევ იმ პერიოდში დაუმეგობრდა, როცა ეს უკანსაკნელი კარიერაში ფეხს იდგამდა.

ფილმოგრაფია
პირადი ცხოვრება
მას ჰყავს ვაჟი, უესტონ კოპოლა კეიჯი (დ. 1990), მოდელი კრისტინა ფულტონისგან. 1995 წლის 8 აპრილს მან იქორწინა მსახიობ პატრიცია არკეტთან, თუმცა ისინი 2001 წელს განქორწინდნენ. 2002 წელს ის ლიზა მარია პრესლიზე ქორწინდება და ოთხ თვეში ისევ განქორწინებაზე შეაქვს საბუთები; საბოლოოდ 2004 წელს გაეყარა. იმავე წლის ივლისში ქორწინდება ყოფილ მიმტან ელის კიმზე. მისგან ეყოლა მეორე ვაჟი კალ-ელ კოპოლა კეიჯი (დაიბადა 2005 წელს ნიუ-იორკში). კეიჯი კომიქსების წიგნების დიდი ფანია, რომელშიც მისი ფავორიტია მარველის კომიქსებიდან მოჩვენება რაიდერი .
ალექსანდრე წულუკიძე (ექიმი)

ალექსანდრე პეტრეს ძე წულუკიძე (დ. 22 იანვარი, 1888, სოფ. კვახჭირი, ახლანდელი თერჯოლის მუნიციპალიტეტი — გ. 21 იანვარი, 1967, თბილისი) — ქართველი ქირურგი-უროლოგი, მეცნიერული უროლოგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი საქართველოში. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1925), პროფესორი (1930), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1941), ლენინის, წითელი ვარსკვლავის და შრომის წითელი დროშის ორდენების მფლობელი, სსრკ-ის მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1946), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1955).

ბიოგრაფია
1913 წელს დაამთავრა ხარკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (უკრაინა) სამედიცინო ფაკულტეტი. 1916 წლიდან მუშაობს თბილისის ლაზარეთის ორდინატორად. ამავე წლიდან მუშაობდა გრიგოლ მუხაძესთან. 1922–1924 წლებში მივლინებით იმყოფებოდა პარიზის, ბერლინის და ვენის უროლოგიურ კლინიკებში. 1925 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია. 1927 წელს ჩაუდგა სათავეში ახლად გახსნილ თბილისის # 1 კლინიკური საავადმყოფოს უროლოგიურ განყოფილებას. ამავე წელს მიენიჭა დოცენტის წოდება. 1930 წელს მიენიჭა პროფესორის წოდება.

1930–1959 წლებში ხელმძღვანელობდა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კათედრებს. ექიმთა დახელოვნების თბილისის სახელმწიფო ინსტიტუტის ქირურგიის და შემდეგ უროლოგიის კათედრას. ასევე იყო საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის სამეცნიერო განყოფილების თავმჯდომარე. 1949–1953 წლიდან იქნა არჩეული თბილისის ექიმთა დახელოვნების თბილისის სახელმწიფო ინსტიტუტის დირექტორად.

1953–1965 წელს იყო მის მიერ დაარსებული უროლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი (1967-იდან ინსტიტუტს მისი სახელი მიენიჭა). მეორე მსოფლიო ომის (1941–1945) წლებში მუშაობდა საქართველოს ჯანდაცვის სამინოსტროს მთავარ ქირურგად. იყო უროლოგთა საკავშირო საზოგადოების საპატიო წევრი და სხვა. შეისწავლიდა შარდკენჭოვან დაავადებას, უროლოგიის, კურორტოლოგიის, ბაქტერიოლოგიის, მედიცინის ისტორიის საკითხებს. შეიმუშავა რამდენიმე ოპერაციის (ორიგინალური) ტექნიკა. ქართულ ენაზე შეადგინა უროლოგიის პირველი სახელმძღვანელოები.

არის 150-მდე სამეცნიერო ნაშრომის და 20-ზე მეტი მონოგრაფიის ავტორი.
დავით მამამთავრიშვილი

დავით გრიგოლის ძე მამამთავრიშვილი (დ. 30 მაისი [ ძვ. სტ. 7 მაისი], 1905, თბილისი ― გ. 9 ივნისი, 1980, იქვე) — ქართველი ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1941), პროფესორი (1945), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1955). იყო საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს მოწვევის დეპუტატი.

ბიოგრაფია
1929 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი და მუშაობა დაიწყო ასისტენტად პათოლოგიური ანატომიის კათედრაზე, 1932 წლიდან მუშაობდა აკადემიკოს გრიგოლ მუხაძის კლინიკაში.

1941 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია და არჩეულ იქნა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ქირურგიის კათედრის პროფესორად.

1941–1945 წლებში მუშაობდა ამიერკავკასიის ფრონტის მთავარ ქირურგად, ხოლო მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ 1950 წლამდე ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის მთავარ ქირურგი იყო; 1950 წელს დაინიშნა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პრორექტორად; 1951 წლიდან ხელმძღვანელობდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის ქირურგიის კათედრას; 1953 წელს გახდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის დირექტორი; 1955 წლიდან კომუნისტური პარტიის წევრი; 1954–1959 წლებში — საქართველოს სსრ-ის ჯანდაცვის მინისტრი.

მამამთავრიშვილს ეკუთვნის 240 სამეცნიერო ნაშრომი, მათგან 20 მონოგრაფიაა. მისი ძირითად შრომებში განხილულია ჯანდაცვის ორგანიზაციის, სისლძარღვთა, სანაღვლე გზების, ნაწლავების, ჩიყვისა და მწვავე მუცლის ქირურგიული მკურნალობა, კიჭნაწლავისა და ძვლების სიმსივნეების, ანესთეზიოლოგიისა და ქირირგიული ენდოკრინოლოგიის საკითხები.

იყო ქირურგთა საერთაშორისო ასოციაციის ნამდვილი წევრი, საქართველოს ქირურგთა რესპუბლიკური საზოგადოების თავმჯდომარის მოადგილე. თბილისის ქირურგთა სამეცნიერო საზოგადოების თავმჯდომარე. რესპუბლიკის ჯანდაცვის სამინისტროს სამეცნიერო საბჭოს პრეზიდიუმის წევრი. დაჯილდოებულია ოქტომბრის რევოლუციის, წითელი ვარსკვლავის და საპატიო ნიშნის ორდენებით და აგრეთვე სხვა მედლებით.

დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.
გიორგი ხუნდაძე

გიორგი რომანის ძე ხუნდაძე, (დ. 25 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 12 ოქტომბერი], 1906, თბილისი ― გ. 16 მარტი, 1985, იქვე) — ქართველი ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1953), პროფესორი (1955), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

ბიოგრაფია
აკადემიის რექტორი – 1954–1979 წლებში.

1929 დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1933-1941 მუშაობდა ლენინგრადში იუსტინე ჯანელიძესთან და ვიქტორ შევკუნენკოსთან ერთად.

1940-1941 წლებში მუშაობდა ქ. ლენინგრადის # 1 სახელმწიფო ინსტიტუტის ჰოსპიტალური ქირურგიის კლინიკაში, ასისტენტად.

1941-1946 წლებში მუშაობდა # 2309 საევაკუაციო-ჰოსპიტალის წამყვან ქირურგად.

1946-1950 წლებში მუშაობდა ასისტენტად ჰოსპიტალური ქირურგიული კლინიკის რუსეთის ჯანდაცვის სკლიფასოვსკის სახ ინსტიტუტის ბაზაზე.

1950-1952 წლებში მუშაობდა ქ. მოსკოვის სკლიფასოვსკის სახ. # 1 სამედიცინო ინსტიტუტის ქირურგიული კლინიკის ასისტენტად.

1952-1954 წლებში მუშაობდა ქ. მოსკოვის # 1 სამედიცინო ინსტიტუტის დოცენტის მოვალეობის შემსრულებლად და სკლიფასოვსკის სახ. ინსტიტუტის ექსპერიმენტულ-ქირურგიული განყოფილების მოადგილედ.

1937 წელს გახდა მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი, ხოლო 1953 წელს მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი.

1954 წლიდან არჩეულ იქნა ქ. თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის რექტორად და ასევე ქირურგიის კათედრის გამგედ.

1955 წელს მიენიჭა პროფესორის წოდება.

1961 წელს მიენიჭა საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწის საპატიო წოდება.

შესრულებული აქვს 95 სამეცნიერო ნაშრომი, აქედან რამდენიმე მონოგრაფია.

დაჯილდოებული იყო სახელმწიფო ჯილდოებით.
ზაალ კახიანი

ზაალ ნიკოლოზის ძე კახიანი (დ. 5 ივლისი, 1927, თბილისი — გ. 31 ოქტომბერი, 2000, იქვე) — ქართველი ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1967), პროფესორი (1967), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1980). თბილისის საპატიო მოქალაქე (2000)

ბიოგრაფია
1951 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1954 წელს დაამთავრა ასპირანტურა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის ინსტიტუტის ბაზაზე. იმავე წელს დაიწყო მუშაობა თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტში სამეცნიერო საბჭოს მდივნად, შემდგომ კი ქირურგიული ფაკულტეტის დეკანად. 1960 წელს მუშაობას იწყებს თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის გადაუდებელი ქირურგიის კათედრაზე. 1962–1972 წლებში მუშაობდა საქართველოს ჯანდაცვის მინისტრის პირველ მოადგილედ. 1967 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია და იმავე წელს დაინიშნა თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის გადაუდებელი ქირურგიის კათედრის გამგედ. შესრულებული აქვს 300 მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, 36 მონოგრაფია, რამდენიმე დამხმარე სახელმძღვანელო, არის 5 გამოგონების და 4 რაციონალიზატორული გამოგონების ავტორი. 1980 წელს მიენიჭა მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწის წოდება და საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატობა, მოგვიანებით კი ზაზა ფანასკერტელის სახელობის პრემია. 18 წლის მანძილზე ხელმძღვანელობდა თბილისის გრიგოლ მუხაძის სახელობის ქირურგთა საზოგადოებას. ასევე იყო საქართველოს სამედიცინო–სამეცნიერო საზოგადოებათა პრეზიდიუმის თავმჯდომარე. 1989 წელს აირჩიეს თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის, შემდგომ კი თბილისის ექიმთა დიპლომისშემდგომი სწავლების სახელმწიფო სამედიცინო აკადემიის რექტორად. 1994 არჩეული იყო საქართველოს სამედიცინო მეცნიერებათა აკადემიის პირველ პრეზიდენტად. 1997 წელს სომხეთის ქირურგიულმა საზოგადოებამ აირჩია საპატიო ქირურგად და მიანიჭა ა. მიქაელიანის სახელობის ქირურგიის ინსტიტუტის ოქროს მედალი. ასევე ევროპისა და ისრაელის იმპლანტაციის აკადემიის წევრი, ამერიკის კრიოქირურგიის და ამერიკა–საქართველოს მედიცინის აკადემიის წევრი, იტალიისა და ლუიზიანას შტატის პლასტიკური ქირურგიის აკადემიის წევრი, სომხეთის ქირურგიის აკადემიის წევრი, ბაზელის ქირურგთა ინტერნაციონალური და საქართველოს პარენტერალური და ენტერალური კვების საზოგადოების წევრი.

დაჯილდოებულია „ნიკოლოზ პიროგოვის სახელობის“ მედლით, ჰუმანური მოღვაწეობისთვის. პოლონეთის ისტორიის მეცნიერების მე-11 კონგრესის საპატიო მედლით და ნ. კოპერნიკის სამკერდო ნიშნით; აკად.კონსტანტინე ერისთავის სახელობის ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის ინსტიტუტის ოქროს მედლით; საქართველოს სტომატოლოგთა და ყბა-სახის ქირურგთა ასოციაციის მიერ ალექსანდრე ედიბერიძის სახელობის მედლით.

1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).

დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით და მედლებით. 1998 წელს მიენიჭა ღირსების ორდენი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.