iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ენოტისმსგავსი ძაღლი

ენოტისმსგავსი ძაღლი — ძუძუმწოვარი ცხოველი ძაღლისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 65-80 სმ. გავრცელებულია იაპონიაში, ჩინეთში, კორეაში, უსურიისა და ამურის მხარეებში. ძვირფასი ბეწვის გამო აკლიმატიზებული იყო საქართველოში (ახმეტის, თიანეთის მუნიციპალიტეტებში, შიდა ქართლში, აფხაზეთში), მაგრამ ვინაიდან სახალხო მეურნეობას მნიშვნელოვან ზიანს აყენებს, მასზე ნადირობა შეუზღუდველია. მძუნაობს ადრე გაზაფხულზე. მაკეობა გრძელდება 63 დღე. ყრის 6-8 თვალაუხელელ და უსუსურ ლეკვს. მისი ძირითადი საკვებია მცირე ზომის ძუძუმწოვრები (მღრღნელები, კურდღლები და ა.შ.), მიწის ზედაპირზე მობუდარი ფრინველები, თევზები, ლოკოკინები, კიბოები. ზოგჯერ ჭამენ ბაყაყებს, ხვლიკებს, მწერებს, ხილი, ბოსტნეული, კენკრა. იკვებება მძორითაც. მისი საკვები განსხვავებულია როგორც სეზონურად, ისე ტერიტორიის მიხედვით. ზაფხულში მის საკვებს ამფიბიები, მოლუსკები და მწერები შეადგენენ. შემოდგომაზე — მღრღნელები და თევზი. ენოტისებრი ძაღლი ზაფხულში იკვებება ცხოველური საკვებით, შემოდგომაზე კი მცენარეულით.
ენტერობიუსი

ენტერობიუსი, ადამიანის მახვილა — მრგვალი ჭია -ს ქვერიგისა. დედალი ენტერობიუსის სიგრძეა 9-12 მმ, მამლისა — 2-5 მმ. დედალს სხეულის ბოლო წაწვეტებული აქვს, მამალს — ბლაგვი და ძლიერ მოხრილი. ენტერობიუსი პარაზიტობს ადამიანის მსხვილ და წვრილ ნაწლავში. დედალი ენტერობიუსი ნაწლავის უკანა ხვრელთან დებს 12000-მდე კვერცხს. ხელებიდან, ფრჩილებიდან, თეთრეულიდან და ტანსაცმლიდან ჭიის კვერცხი შეიძლება ადამიანის პირის ღრუში მოხვდეს და დაახნებოვნოს. ენტერობიუსით დაავადებულ ადამიანს აწუხებს ქავილი, უძილობა, მეხსირებისა და შრომის უნარის დაქვეითება, ნერვული სისტემის მოშლა.
გვიდობალდო და მონტეფელტრო

გვიდობალდო და მონტეფელტრო (იტალ. ) (დ. 1472, გუბიო, იტალია — გ. 11 აპრილი , 1508, ფოსომბრონე, იტალია) — ურბინოს ჰერცოგის ფედერიკო და მონტეფელტროსა და მისი მეუღლის ბატისტა სფორცას ვაჟი და ურბინოს მე-4 ჰერცოგი 1482 წლიდან.

1489 წელს გვიდობალდომ იქორწინა ელიზაბეტა გონძაგაზე (1471–1526), მანტუის ჰერცოგის ფედერიკო -ის ასულზე. ის და მისი მეუღლე ხელგაშლილ ცხოვრებას ეწოდნენ და რენესანსის ეპოქის დიდებულთა ცხოვრების კლასიკურ მაგალითს წარმოადგენდნენ. 1497 წელს ჩეზარე ბორჯამ გვიდობალდო თავისი მამულებიდან განდევნა, 1502 წელს კი საერთოდ ჩამოართვა კიდეც მემკვიდრეობით მიღებული მიწები. მომდევნო 1503 წელს ჩეზარეს მამის, პაპ ალექსანდრე -ის სიკვდილის და ბორჯების დამხობის შემდეგ გვიდობალდომ შეძლო უკან დაებრუნებინა თავისი საჰერცოგო.

მას მემკვიდრე არ შეძენია. ამიტომ თავისი დის, ჯოვანას ვაჟი ფრანჩესკო მარია დელა როვერე იშვილა და ამით ურბინო დელა როვერეს დინასტიის ხელში გადავიდა, ვიდრე ის საუკუნეში პაპის ოლქს არ შეურთდა.
ენძელა

ენძელა — გორგლ-ბოლქვიანი მცენარის გვარი შროშანისებრთა ოჯახისა. აქვს ხაზური ფოთლები, რომლებიც ყვავილებთან ერთად ამოიწვერება ხოლმე მიწიდან. ყვავილები ვარდისფერი, სოსანი, ზოგჯერ თეთრია, ნაყოფი — კოლოფი.

10 სახეობა გავრცელებულია აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთსა და წინა აზიაში; საქართველოში გვხვდება 2 სახეობა. ყველა დეკორატიულია, ყვავის ადრე გაზაფხულზე. ზოგი სახეობა ალკალოიდებს შეიცავს.
ერევნის სახანო

ერევნის სახანო  — სპარსეთის ვასალური დაქვემდებარების ფეოდალური წარმონაქმნი. 1604 წელს დააარსა აბას -მა აღმოსავლეთ სომხეთის ტერიტორიაზე, ცენტრი იყო არარატის ველი ქ. ერევნითურთ. სახანოში მთელი ადმინისტრაციული და სამხედრო ხელისუფლება შაჰის მიერ დანიშნულ სარდალს (მხედაერთმთავარს) ეკუთვნოდა, ის ითვლებოდა ხელმწიფის ნაცვლად და ბეგლარბეგი ეწოდებოდა. ერევნის სახანო წვრილ ადმინისტრაციულ ერთეულებად — მაჰალებად იყოფოდა, საუკუნის დასაწყისისათვის მათი რაოდენობა 15-ს აღწევდა. მაჰალების მმართველებს ნაიბები ან ბეგები ეწოდებოდა. ნაიბებს ხშირად გამაჰმადიანებული სომხებისა და ქართველების წრიდან ნიშნავდნენ. ქართველები თვით ერევნის ხანებიც ყოფილან. მაგ., გარკვეულ დროს ერევნის ხანი იყო კონსტანტინე კახთა მეფე (იგივე მაჰმად ყული-ხანი). ერევნის სახანოს პირველი მმართველი (ბეგლარბეგი) იყო აბას -ის სახელგანთქმული მხედართმთავარი ამირგუნა-ხანი (1604-1622), რომელმაც სახანოს გასაძლიერებლად უკან დააბრუნა საუკუნის დასაწყისში ირანში გადასახლებულ სომეხთა ნაწილი.

 საუკუნის დასაწყისში ერევნის სახანოში ეროვნულ-განმათავისუფლებელმა მოძრაობამ განსაკუთრებული ხასიათი მიიღო. ამ ბრძოლაში სომხებს მხარს უჭერდა ქართლის მეფე ვახტანგ და განჯის მოსახლეობა. ნადირ-შაჰის მოკვლის (1747) შემდეგ ირანი ანარქიამ მოიცვა და ცალკეულმა სახანოებმა, მათ შორის ერევნის სახანომაც, ავტონომია მოიპოვა. საუკუნის ნახევარში გაძლიერებულმა ქართლ-კახეთის სამეფომ ერევნის სახანო თავის ვასალად აქცია. რუსეთ-ირანის ომების (1804-1813, 1826-1828) შედეგად ერევნის სახანო რუსეთის იმპერიაში მოექცა. 1828 წლის 10 თებერვალს ერევანის და ნახიჩევანის სახანოები დაიშალა და 1828 წლის 21 მარტს მათი ტერიტორიების გაერთიანებით შეიქმნა სომხეთის ოლქი.
ერეკლე II-ისა და ანტონ კათოლიკოსის განჩინება

ერეკლე -ისა და ანტონ კათოლიკოსის განჩინება 1767-1768 — მეფისა და კათოლიკოსის ნორმატიული აქტი შელახული სარწმუნოებისა და ეკლესიის მოშლილი საქმეების მოსაწესრიგებლად, აგრეთვე ზოგი სარწმუნოებრივი და სქესობრივი დანაშაულის აღსაკვეთად. შედგება 2 ნაწილისაგან:

„ეპისკოპოსთა მიმართ“, რომელიც ერეკლე -მ და ანტონ -მა ერთობლივად შეადგინეს 1767 წელს;
დანართი, რომელიც საკუთრივ მეფემ დაუმატა ერთობლივ ტექსტს 1768 წელს „თანა-ნება-მყოფითა სრულ ერთიანად... თავადთა, აზნაურთა, დიდვაჭართა და გლეხთათა“.

განჩინება მთლიანად მაშინვე დაისტამბა თბილისში; გვერდებს თავზე აწერია: „მცნება მღუდელთათვის ეპისკოპოსთა მიმართ“. იგი ეხება მღვდლების „ცხოვრებას“ და კვალიფიკაციას, მრევლის სწავლებას, ეკლესიებისა და მათი მოწყობილობის მოვლა-პატრონობას, გამოყენებასა და შეძენა-განახლებას, საეკლესიო ქონების გაუცემლობა-გაუსხვისებლობას, „ნათლისღების“ შესრულებას, კვირა-უქმის შენახვას, კრძალავს ჯერ კიდევ შერჩენილი ქრისტიანობამდელი კულტების თაყვანისცემას, მისნობა-მწამლველობას, პირუტყვის უშვერ გინებასა და მამათმავლობას. განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისათვის საეკლესიო სასჯელს მეფემ დაუმატა უწყალო, ქართული სამართლისათვის თითქმის უჩვეულო სასჯელი — წამებით სიკვდილი. განჩინება ყოველ ეპისკოპოსს თავისი სამწესოს საყდრებში უნდა წაეკითხა და ხალხი გაეფრთხილებინა.

პუბლიკაცია
ქართული სამართლის ძეგლები, ი. დოლიძის გამოც., ტ. 3, თბ., 1970, საბუთი 336;
ერეკლე II-ის სტამბა

ერეკლე -ის სტამბა — დაარსდა თბილისში 1749 წელს, იარსება 1802 წლამდე.

თავდაპირველად მოთავსებული იყო ანჩისხატის ეკლესიის ეზოში, საპატრიარქო პალატის შენობაში, 1763 წლიდან კი ქალაქის ცენტრში — მეფის სასახლეში. 1781-1782 წლებში სტამბას საფუძვლიანი რეკოსტრუქცია გაუკეთეს: დადგეს ახალი საბეჭდი დაზგა, ჩამოასხეს შრიფტი და სხვა. პირველ ხანებში სტამბას მძიმე პირობებში უხდებოდა მუშაობა მისი თავკაცის — ანტონ კათოლიკოსის საქართველოდან განდევნისა და რთული პოლიტიკური ვითარების გამო. 1763 წლიდან წიგნების ბეჭდვა-გამოცემის საქმეს გამოცოცხლება დაეტყო, რასაც მთელ რიგ პირობებთან ერთად ხელი შეუწყო ანტონის სამშობლოში დაბწუნებამ.

1784 წლიდან სტამბას სათავეში ჩაუდგა ერეკლე -ის კარის ეკლესიის მოძღვარი, მარტყოფელი მღვდელი ქრისტეფორე კეჟერაშვილი, რომელმაც იჯარით აიღო სტამბა. არსებითი ცვლილებები შეიტანა ქართული წიგნის ბეჭდვის საქმეში, გაზარდა ტირაჟი, ზრუნავდა მისი სწრაფი რეალიზაციისათვის. წიგნებს კალენდრის სახით დაურთო ცნობები თვეებსა და საეკლესიო დღესასწაულებზე, გაზარდა წიგნების ოდენობა დასახელების მიხედვით. საერთოდ სტამბაში დაიბეჭდა 28 დასახელების წიგნი, მ. შ. „დავითნი“, „სახარება“, „სამოციქულო“, „კონდაკი“, „ლოცვანი“, „კურთხევანი“ და სხვა, ფილოსოფიური და ისტორიული ხასიათის წიგნები „კიტაიის სიბრძე“, დ. ბაგრატიონის „ნარკუევი“ და სხვა. ძველი ქართული ნაბეჭდი ორიგინალური ლიტერატურის უმეტესი ნაწილი გამოცემულია ერეკლეს სტამბაში (ანტონ კათოლიკოსის „ქადაგება“, „შესხმა პირველი ახლისა ამის წიგნი-საბეჭდისა“ და სხვა).

საქართველოს ეროვნულ არქივში დაცულია მუშრიბ დავით ყორღანაშვილის მიერ თავად ციციანოვისთვის (1803 წლის 12 აპრილი) მიწერილი წერილი, რომელშიც მოთხრობილია ერეკლეს სტამბის ისტორია.
ერელაანთ საყდარი

ერელაანთ საყდარი — - საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი. ახმეტიდან 4 კმ-ში, თიანეთის გზატკეცილის მარჯვენა მხარეს. აგებულია რიყის ქვით, შირიმით, ფასადების და კედლების შიგა პირისთვის კი გამოყენებულია კირქვის ფილები.

გეგმით მარტივ, თავისუფალი ჯვრის ფორმის ეკლესიას სამხრეთი და ჩრდილოეთი მკვლავების აღმოსავლეთ კედლებში 2 დამატებითი აფსიდა აქვს, გუმბათქვეშა კვადრატი გუმბათის წრეზე ტრომპების მეშვეობით გადადის. გუმბათის ყელი 8-წახნაგაა, აქვს 4 სარკმელი, შესასვლელი ერთია, სამხრეთიდან დეკორი მარტივია. ეკლესია შიგნიდან შელესილი და მოხატული ყოფილა, შემორჩენილია საუკუნის მოხატულობის მოზრდილი ფრაგმენტები. ეკლესია ძლიერ იყო დაზიანებული.

1969 წელს ჩაუტარდა რესტავრაცია (არქიტ. ოთარ თორთლაძე). ჩამოქცეული გუმბათი და დასავლეთი მკლავი აღდგენილია. ეკლესიას გარს ევლებოდა რიყის ქვით ნაგები გალავანი (დიდი ნაწილი აღდგენილია). ეკლესიასა და ეზოში გამოვლენილია განვითარებული და გვიანი შუა საუკუნეების ორმოსამარხები და ქვისსამარხები, რომლებშიც აღმოჩენილია ბრინჯაოს საყურე, თეთრკეციანი და მოჩალისფროდ გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ნატეხები.

ერელაანთ საყდარს 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
ერვანდუნები

ერვანდუნები — ირანული წარმოშობის მეფეთა და მმართველთა დინასტია ძველ სომხეთში, ხანგამოშვებით მართავდა ქვეყანას ძვ. წ. საუკუნის დასაწყისიდან ძვ. წ. საუკუნის ბოლომდე. სახელი ეწოდა გვარში გავრცელებული სახელისაგან „ერვანდ“ (ბერძნ. „ორონტას“, „ორონტეს“) მიხედვით. პირველად გამეფდა ურარტუს დაცემის შემდეგ (ძვ. წ. საუკუნის დასაწყისი), მის ცენტრალურ რაიონში შექმნილ სომხეთის სამეფოში, რომელსაც მალე არმე-შუფრიაც შეუერთდა. ძვ. წ. საუკუნის ნახევრიდან ძვ. წ. საუკუნის 30-იან წლებამდე ეს სამეფო ჯერ მიდიის, შემდეგ აქემენიდური სპარსეთის შემადგენლობაში იყო. ამ დროს ერვანდუნები სომხეთს განაგებდნენ როგორც მიდიელებისა და სპარსელების ადგილობრივი მმართველები და სატრაპები.

აქემენიდური სპარსეთის დაცემის შემდეგ, ერვანდუნები დამოუკიდებელი სომხეთის მეფეები გახდნენ. ძვ. წ. საუკუნის შუა წლებში სომხეთს გამოეყო წოფქ-კომაგენეს სამეფო, სადაც გამეფდა ერვანდუნების ერთ-ერთი შტო. ყველა ეს სამეფო სელევკიდებმა დაიპყრეს ძვ. წ. საუკუნის ბოლოს. ამის შემდეგ ერვანდუნები აღარ ჩანან სომხეთის სახელმწიფოთა სათავეში.
ერთლებნიანები

ერთლებნიანები (, ანუ ), ფარულთესლოვანი მცენარეების კლასი, რომელთა ჩანასახში ერთი ლებანია განვითარებული. ორლებნიანებისაგან განსხვავებით, ერთლებნიანების გამტარი კონები დახურულია და უწესრიგოდ განლაგებული, არა აქვთ წარმომშობი ქსოვილი - კამბიუმი, რის გამოც ღერო და ფესვი სისქეში არ იზრდება; ფოთლები პარალელურ- ან რკალურძარღვიანია, ყვავილის ნაწილები - სამწევრიანია; ჩანასახის ფესვი კვდება და მთავარი ფესვის მაგივრად დამატებითი ფესვები ვითარდება. ღერო სუსტად არის დატოტვილი, ფოთლის ფირფიტა დაუნაწევრებელი და მარტივია. მხოლოდ ზოგიერთ სახეობას აქვს კამბიუმი, რომელიც მალე წყვეტს მოქმედებას. მცირე ნაწილს აქვს ბადისებრძარღვიანი ფოთლები, ოთხწევრიანი ან ორწევრიანი ყვავილები და სხვა.

ერთლებნიანებს წინათ ყველაზე პრიმიტიული ყვავილოვან მცენარეებად თვლიდნენ და ფარულთესლოვან მცენარეთა სისტემას სათავეში ათავსებდნენ. ამჟამად ბოტანიკოსთა უმრავლესობა ერთლებნიანების წინაპრად მაგნოლიის ტიპის პრიმიტიულს ორლებნიანებს მიიჩნევს. ზოგიერთს კი მიაჩნია, რომ ორივე კლასი წარმოიშვა რომელიღაც საერთო წინაპრისაგან. ერთლებნიანებთა 65 ათასზე მეტი სახეობა გაერთიანებულია 65-70 ოჯახი. გავრცელებულია ყველგან. ჩრდილოეთ და ზომიერ განედებში გვხვდება ბალახოვანი ფორმები, ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში - მერქნიანი. ჭარბობენ მდელოს, ველისა და სავანის ბალახნარში. ერთლებნიანებს შორის ბევრია მნიშვნელოვანი საკვები კულტურა (ხორბალი, ბრინჯი, სიმინდი, ქერი, ჭვავი, ფეტვი, ღომი, შაქრის ლერწამი და სხვა), საკვები ბალახი (ტიმოთელა, წივანა, თივაქასრა და სხვა), პალმა (ფინიკის, ქოქოსის და სხვა), დეკორატიული (ტიტა, შროშანი, სემბული და სხვა), აგრეთვე სამკურნალო, ბოჭკოვანი და სხვა სამეურნეო მნიშვნელობის მცენარე.
ერთსაფრიანები

ერთსაფრიანები — პირველადსაფრიან ორლებნიან მცენარეთა ჯგუფი. ხეები და ბუჩქებია, იშვიათად — ბალახები. მიეკუთვნება ტირიფისებრნი, არყისებრნი, წიფლისებრნი, კაზუარისებრნი, თელასებრნი, თუთისებრნი, კანაფისებრნი და ზოგი სხვა ოჯახი. მათი ყვავილები მეტწილად ერთსქესიანი, უყვავილსაფრო ან მარტო ჯამისებრყვავილსაფრიანია, იშვიათად კი ორმაგყვავილსაფრიანი. ქარითმტვერია მცენარეებია. ადრე ერთსაფრიანებს ყველაზე უფრო პრიმიტიულ ორლებნიანებს აკუთვნებდნენ. თანამედროვე სისტემებში განსაკუთრებულ ჯგუფად არ გამოყოფენ.
ერთსახლიანი მცენარეები

ერთსახლიანი მცენარეები — მცენარეები, რომელთა ერთსქესიანი ყვავილები, მამრობითიც (მტვრიანიანი) და მდედრობითიც (ბუტკოიანი), ერთსა და იმავე მცენარეზეა განვითარებული. ასეთია მაგ., არყი, თხილი, მუხა, ფიჭვი, ნაძვი, სიმინდი, კიტრი. ერთსახლიანი მცენარეებია აგრეთვე მრავალი ხავსი და წყალმცენარე, რომელთა მამრობითი და მდედრობითი სასქესო ორგანოები ერთ ინდივიდზეა განლაგებული. შეადარეთ ორსახლიანი მცენარეები, მრავალსახლიანი მცენარეები.
ერთწლოვანი მცენარეები

ერთწლოვანი მცენარეები — მცენარეები, რომლებიც თავიანთ სასიცოცლო ციკლს ამთავრებენ ერთ სავეგეტაციო პერიოდში (ჩვეულებრივ 2-5 თვე). ასეთია მაგ. სელი, გეტვი, წიწიბურა, საგაზაფხულო ხორბალი, შვრიუკა, ჭიოტა.

ერთწლოვანი მცენარეებს, რომლებსაც განსაკუთრებით მოკლე სავეგეტაციო პერიოდი აქვთ, ეფემერები ეწოდებათ. ერთწლოვანი მცენარეები ხშირია უდაბნოში და ნახევრად უდაბნოში. ისინი ძირითადად იზრდება იქ, სადაც შეკრული მცენარეული საფარი არ არის. შეკრულ მცენარეულ დაჯგუფებაში კი მაგ., მდელოზე, ხშირად გვხვდება ისეთი ერთწლოვანი მცენარეები, რომლებსაც პარაზიტიზმის ან სიმბიოზის შედეგად შეუძლიათ დამატებითი საკვების მიღება. ზოგი ერთწლოვანი მცენარეები მკაცრ პირობებში წლის მანძილზე ვერ ამთავრებს თავის სასიცოცხლო ციკლს და გადაიქცევა მრავალწლოვნად (მრავალწლოვანი მცენარეები). ასეთია, მაგალითად ერთწლოვანი თივაქასრა.
ერთწლოვანი საკვები ბალახი

ერთწლოვანი საკვები ბალახი — მცენარეები, რომლებსაც იყენებენ ცხოველთა საკვებად. ცნობილია 60-ზე მეტი სახეობა. მარცვლოვნებიდან მოჰყავთ სუდანურა, ქვრიმა, ერთწლოვანი კოინდარი და სხვა. პარკოსნებიდან — ცერცველა, ცულისპირა, ბარდა და სხვ. ერთწლოვანი საკვები ბალახს თესავენ ან ძირითად კულტურად ან სხვა ძირითადი კულტურის მოსავლის აღების შემდეგ, როგორც შუალედურს, დამატებითი მოსავლის მისაღებად. იყენებენ მწვანე საკვებად, სილოსად, თივად და სხვა.
ერი (ისტორიული)

ერი — ძველი ქართული ტერმინი, ერთდროულად აღნიშნავდა ხალხსაც და ჯარსაც; წარმოშობილი უნდა იყოს სამხედრო დემოკრატიის ხანაში, როდესაც ხალხი და ჯარი ერთმანეთისაგან განუყრელი იყო. სტრაბონის მესამე გენოსის („მიწისმოქმედნი და მეომარნი“) ქართული სახელწოდება „ერი“ უნდა ყოფილიყო. სტრაბონისდროინდელი ერი იბერიის თავისუფალი მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენდა, მაგრამ განსხვავდებოდა ძველი ერისგან, მას აღარ გააჩნდა სუვერენობის ძირითადი ნიშნები (მმართველობის უმაღლესი ორგანოები, საბჭო და სახალხო კრება). ყოველი თავისუფალი მიწისმოქმედი მეომარიც იყო. იბერიის თავისუფალი მიწისმოქმედი საზოგადოება საჭირო შემთხვევაში ლაშქრობის ვალდებულიც იყო. შემდეგში შეიქმნა მეომართა ფენა, რომელიც მუდმივ სამხედრო სამსახურში იმყოფებოდა. მათგან გამოვიდნენ ანაურ-წარჩინებულებულთა და მხედართა სოციალური წინაპრები. შემდგომში, ფეოდალიზმის განვითარების შედეგად, ერის დაშლის პროცესი უფრო გაღრმავდა. ადრინდელი ფეოდალური ხანის ქართული წყაროებით წინანდელი თავისუფალი ერი უკვე სხვაზეა დამოკიდებული, ამიტომ, როდესაც ამა თუ იმ ფეოდალის სიძლიერეს აღნიშნავდნენ, იტყოდნენ, რომ ის ყველას აღემატებოდა „სიმრავლითა ერთა“ („სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრება“). ამ ვითარების შედეგია, რომ ერის გვერდით ხმარობენ წვრილ ერსაც. ეს სახელწოდება პირველად დამოწმებულია ჯუანშერთან საუკუნის ამბებთან დაკავშირებით. „წურილი ერი“ თავის თავს ერს ეძახდა და თავისი ძველი უფლებებისათვის ბრძოლას განაგრძობდა. ერის ნაშთები „ჰეროვანთა“ სახით მთაში, ხოლო „ერისაგანთა“ სახით ბარში განვითარებული ფეოდალიზმის ხანაშიც გვხვდება.

„ერისთაგანნი“ თავიანთ „უფალთა“ („პატრონთა“) „ყმებად“ ითვლებოდნენ ცალ-ცალკე თუ თემობით და ამის შესაბამისად ემსახურებოდნენ მათ. ისინი ამასთანავე ლაშქრობის მოვალენიც იყვნენ და ამის გამო, ტერმინი „ერისაგანი“, რომელიც სოციალურად „აზნაურს“ უპირისპირდებოდა, ჩვეულებრივ მოლაშქრის მნიშვნელობითაც იხმარებოდა. მას შემდეგ, რაც მატერიალურ დოვლათის მწარმოებელი საზოგადოება ჩვენში ძირითადად „გლეხთა“ კლასში გაერთიანდა, ზეპირი თუ მწიგნობრული ტრადიციით „ერი“ ხალხისა და ლაშქრის აღსანიშნავად დარჩა, მაგრამ დამოუკიდებელი სოციალური შინაარსით აღარ იხმარებოდა. საუკუნის შეცვლილ პოლიტიკურ და სოციალურ-ეკონომიკურ ვითარებაში, როდესაც საქართველოში ჩამოყალიბდა ადამიანთა ახალი სოციალური-ისტორიული ერთობის ფორმა — ნაცია, ერი ამ ცნების აღმნიშვნელ სიტყვად იქცა.
ერი (ჟურნალი)

„ერი“ — ქართული ყოველკვირეული პოლიტიკური, სამეცნიერო და ლიტერატურული ჟურნალი; გამოდიოდა თბილისში 1909 წლის 13 სექტემბრიდან 1910 წლის 22 ნოემბრამდე. ჟურნალში თანამშრომლობდნენ კიტა აბაშიძე, ალექსანდრე ყიფშიძე, აკაკი წერეთელი, ვაჟა-ფშაველა, ფილიპე გოგიჩაიშვილი, ნიკო ლორთქიფანიძე, სანდრო შანშიაშვილი, მიხეილ წერეთელი, ზ. ედილაშვილი და სხვა. 1909 წლის სექტემბრის ბოლოს ( ნომრის გამოსვლის შემდეგ) „ერი“ დროებით დაიხურა ადგილობრივი ხელისუფლების განკარგულებით, განახლდა 1910 წლის თებერვლიდან. შუალედში „ერის“ ნაცვლად გამოდიოდა „ჩვენი ერი“ (1909 წლის 27 სექტემბრიდან 4 ოქტომბრამდე), „ქართველი ერი“ (1909 წლის 11 ოქტომბრიდან 18 ოქტომბრამდე), „საქართველოს მოამბე“ (1909 წლის 1 ნოემბრიდან 1910 წლის 24 იანვრამდე), „მოამბე“ (1910 წლის 31 იანვრიდან თებერვლამდე). რედაქტორ-გამომცემლები — პეტრე სურგულაძე (1909 № 1-25), სოფრომ მგალობლიშვილი (1910 № 1-26).
Hugo Boss

ჰუგო ბოსი — მოდის სახლი, ტანსაცმლის მწარმოებელი გერმანიაში. შტაბ-ბინა მდებარეობს ქალაქ მეტცინგენში (ბადენ-ვიურტემბერგი).

ისტორია
ჰუგო ბოსმა კომპანია დააფუძნა 1923 წელს, პირველი მსოფლიო ომის დასრულებიდან რამდენიმე წელიწადში, პერიოდში, როცა თითქმის მთელი გერმანია ეკონომიკურად განადგურებული იყო. მეორე მსოფლიო ომამდე და ომის პერიოდში კომპანია უნიფორმას კერავდა ვერმახტის ოფიცრებისა და ჯარისკაცებისთვის, ასევე ნაცისტური გერმანიის სხვა სახელმწიფო ორგანოებისთვის, მათ შორის "სს-თვისაც.

კომპანიის დამფუძნებელი 1948 წელს გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ის 1950-იან წლებამდე თითქმის მივიწყებულ იქნა. მსოფლიო მოდის არენაზე ჰუგო ბოსი ისევ 1953 წელს გამოჩნდა, როცა მამაკაცის პირველი კოსტიუმი შეკერა. 1993 წელს კომპანიის დაარსების 70 წლისთავზე ჰუგო ბოსმა პირველი ტუალეტის წყალი გამოუშვა და ამავე დროს პარფიუმერიის განყოფილებაც შექმნა, რომელიც ამჟამად კომპანიის მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენს.
ერისთავთერისთავი

ერისთავთერისთავი, ერისთავთ-ერისთავი — დიდ ფეოდალ მფლობელ-მოხელეთა ტიტული, ერისთავების უფროსი, დიდი ერისთავი. ქართულ წყაროებში ხშირად მკვეთრად არ არის გამიჯნული „ერისთავისაგან“ ნაწარმოებ სხვა ტერმინთაგან (ერისმთავარი, ერისთავთერისთავთა უფალი და სხვა); ზოგჯერ ერისთავთერისთავის მნიშვნელობით გვხვდება „ერისთავი“, ზოგჯერ ერისთავთერისთავს „მეფე“, „ხელმწიფე“, „მთავარი“ ეწოდება. განსაკუთრებით ფართოდ დამკვიდრდა ერისთავთერისთავის ტიტული ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა საგვარეულოში. - საუკუნეებში საქართველოს ფეოდალურ მონარქიაში ერისთავთერისთავები (ქართლის (ერისთავთ-ერისთავი სურამელთა გვარი), კახეთის (ძაგანისძე), სამცხის (სპასალარი ჯაყელი), ოდიშის (ბედიანი), სვანეთის (ვარდანისძე), ცხუმის (შარვაშიძე), რაჭის და თაკვერის (კახაბერისძე), ჰერეთის (გრიგოლის ძე) მეფის მოხელეები იყვნენ, მათ ხელქვეითი ერისთავები არ ჰყავდათ და ამდენად ერისთავთერისთავების პირდაპირი მნიშვნელობა რეალურ ვითარებას არ ასახავდა. - საუკუნეებში ზოგიერთი ერისთავთერისთავი დამოუკიდებელი თუ ნახევრად დამოუკიდებელი სამთავროს მთავარი გახდა.
აბრაჰამ ორტელიუსი

აბრაჰამ ორტელიუსი ( ; დ. 2 აპრილი, 1527 — გ. 28 ივნისი, 1598) — კარტოგრაფი და გეოგრაფი, საზოგადოდ აღიარებული, როგორც პირველი თანამედროვე ატლასის შემქმნელი.

დაიბადა ანტვერპენში, ამჟამად ბელგიაში. აუგსბურგში გავლენიანი ორტელიუსების ოჯახის წევრი, ის ბევრს მოგზაურობდა ევროპაში. განსაკუთრებით ცნობილია ჩვიდმეტ პროვინციაში მოგზაურობით; სამხრეთ, დასავლეთ, ჩრდილო და აღმოსავლეთ გერმანიაში (1560, 1575-76), საფრანგეთში (1559-60), ინგლისსა და ირლანდიაში (1576) და იტალიაში (1578 და სავარაუდოდ 1550 და 1558).

დამწყებმა რუკის გრავიორმა ანტვერპენის წმ. ლუკას გილდიაში დაიწყო მუშაობა, როგორც აფსეტერ ვან კარტენმა. მისი ადრეული კარიერა მეწარმეობასთან იყო დაკავშირებული და მის მოგზაურობათა უმრავლესობა 1560 წლამდე კომერციულ მიზნებს ემსახურებოდა. თუმცა 1560 წელს მერკატორთან ტრიერში, ლორნსა და პუატიეში მგზავრობისას მას ცნობისმოყვარეობა გაუღვივდა, მერკატორის ზეგავლენით, მეცნიერული გეოგრაფიისადმი. სწორედ ამის შემდეგ მიუძღვნა მან თავი, მისი მეგობრის რჩევით, ატლასის ან "მსოფლიოს თეატრის" შექმნას, რითაც მან შემდეგ სახელი გაითქვა.

1564 წელს ორტელიუსმა დაასრულა ე. წ. "", რვაფურცლიანი მსოფლიოს რუკა, რომელიც შემდგომში გამოჩნდა შეკვეცილი ფორმით "თეატრშიც". ამ უნიკალური რუკის ერთადერთი დღემდე შემორჩენილი ასლი დაცულია ბაზლის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკაში (. , , , 1905, გვ. 5). მან ასევე გამოაქვეყნა ეგვიპტის ორგვერდიანი რუკა 1565 წელს, ნიდერლანდის სანაპიროზე ბრიტენბურგის ციხესიმაგრის გეგმა 1568 წელს, აზიის რვაფურცლიანი რუკა 1567 წელს და ესპანეთის ექვსფურცლიანი რუკა მისი განთქმული მსოფლიოს ატლასის გამოცემამდე.

მსოფლიოს ატლასი
1570 წელს (20 მაისს) გამოიცა ჟილს კოპენს დე დისტის მიერ ანტვერპენში ორტელიუსის (მსოფლიოს თეატრი), პირველი თანამედროვე ატლასი (53 რუკისგან შემდგარი). მისი სამი ლათინური გამოცემა (ჰოლანდიური, ფრანგული და გერმანული გამოცემების პარალელურად) გამოჩნდა 1572 წლამდე; ხოლო 1598 წელმს ორტელიუსის გარდაცვალებამდე სულ ოცდახუთი გამოცემა დაიბეჭდა. შემდეგ კიდევ სულ რამდენიმე გამოცემა დაიბეჭდა, ვინაიდან 1612 წლამდე ამ ატლასზე დიდი მოთხოვნა იყო. რუკათა უმრავლესობა რეპროდუქციები უნდა ყოფილიყო (პირველ თეატრუმში 87 ავტორის სახელია მოყვანილი, რაც 183-მდე გაიზარდა 1601 წელს გამოშვებულ ლათინურ ვარიანტში), და მათში მრავალი შეცდომაა გაპარული. შეცდომები იყო როგორც ზოგად რუკებში, ისე დატალებშიც; ასე მაგალითად, სამხრეთ ამერიკა თავდაპირველად სრულიად შეუსაბამო ფორმისაა პირველ გამოცემაში, მაგრამ გასწორებულ იქნა 1587 წელს ფრანგულ ვარიანტში, ხოლო შოტლანდიის რუკაზე გრამპიანსი მდებარეობს ფორტსა და კლაიდს შორის. თუმცა ზოგადად, ეს ატლასი მისი თანმხლები ტექსტითურთ საუცხოო ერუდიციისა და შრომის ნიმუშია. მისი წინამორბედი და პროტოტიპი იყო ოცდათვრამეტი რუკის კოლექცია, რომელშიც შედიოდა ევროპის მიწები, აზია, აფრიკა, თათრეთი და ეგვიპტე. ეს რუკები შეკრებილი იყო ორტელიუსის მეგობრისა და პატრონის ჟილს ჰოოფტმანისა და მისი აგენტების მიერ. მათი უმრავლესობა რომში იყო დაბეჭდილი, და მხოლოდ ცხრა მათგანი იყო ბელგიაში შექმნილი.
იუტას ჩაიდანი

იუტას ჩაიდანი — მოდელი, რომელიც 3-განზომილებიანი სურათების სინთეზში გამოიყენება და რომელიც სტანდარტული ნიმუში გახდა სურათების სინთეზის ერთობლიობაში. ეს არის ჩვეულებრივი ჩაიდნის მათემატიკური მოდელი, მყარი და განსაკუთრებით მომრგვალებული ზედაპირით. შეიქმნა 1975 წელს იუტას უნივერსიტეტში, სურათების სინთეზის პიონერის, მარტინ ნიუველის მიერ.

ისტორია
ნიუველს თავისი სამუშაოებისთვის ესაჭიროებოდა რაღაც მარტივი მათემატიკური მოდელი საოჯახო საგნებიდან. სანდრა ნიუველმა (მეუღლე) ურჩია რომ მოდელირება გაეკეთებინა ჩაის სერვიზისთვის. მან მოიმარჯვა ქაღალდი, ფანქარი და გააკეთა პატარა ჩანახატი-ესკიზი ამ ჩაიდნის. შემდეგ წავიდა თავის ლაბორატორიაში და შეადგინა -ეს კონტროლის წერტილები კათოდურ მილზე. მისი ციფრული ჩანაწერებით გაკეთებული ფინჯანიდან, ლამბაქიდან, კოვზიდან ცნობილი მარტო ჩაიდანი გახდა. რძის ჭურჭელიც გაუკეთებია, მაგრამ მისი მონაცემები დღესდღეობით დაკარგულია.

ამ ჩაიდნის ფორმა შეიცავს ელემენტების განსაზღვრულ რაოდენობას რომლებიც ერთობლიობაში ქმნიან იდეალურ საგანს გრაფიზმისთვის, ეს არის მრგვალი, აქვს დაბოლოებები, აქვს 0-ზე მაღალი დონე რაღაც ხვრელის გამო რომელიც წარმოქმნის მის ქვევით ჩრდილს და ასევე დამაკმაყოპილებელი იერსახე იმის გარეშეც რომ არ გამოვიყენოთ რთული ზედაპირის დამფარავი რაიმე ტექსტურა.

ნიუველი ქმნიდა მათემატიკურ მონაცემებს, რომლებიც აღწერენ ჩაიდნის გეომეტრიულობას.(3 კოორდინატების ერთობლიობას) და რომლებიც საჯაროდ ცნობილი გახდა ისე რომ შემდეგ სხვა მაძებრებმაც დაიწყეს იგივე მონაცემების გამოყენება თავიანთი სამუშაოებისათვის გრაფიზმში. მათაც იგივე საჭიროებები ჰქონდათ რაც ნიუველს და ამ ჩაიდნის გამოყენებამ თავიდან ააცილებინათ სხვა საგნის მოდელირება რომელსაც ექნებოდა იგივე მახასიათებლები. 1975 წლის შემდეგ ციფრულ მდგომარეობაში გადაყვანის ტექნიკა ძალიან განვითარდა და დღეს ეს ძალიან ცოტა სირთულეს თუ წარმოადგენს. ეს ჩაიდანი კვლავ განაგრძობს რომ იყოს სურათების სინთეზის საგანი.

ჩაიდნის ორიგინალს არ სჭირდება ქვედახედით დანახვა და მისი მოდელი არ მოიცავდა ზედაპირს რომ ბაზა წარმოედგინა, მას შემდეგ სხვა მოდელებმა ეს ბაზა შეიმუშავეს.

აპლიკაცია
პროგრამები როგორიცაა , -, , 3 და 3 მათ გამოიყენეს და გაავრცელეს უფასოდ ამ პროგრამებში ეს ჩაიდანი ან სცენა ამ ჩაიდანით. დამატებით გვთავაზობს ფუნქცია თავისი ძირითადი ტრადიციული კუბებით, სფეროებით და ბიბლიოთეკით როგორც გრაფიზმის დასაწყისი. წარმოადგენს ამ ჩაიდნის დემონსტრაცია ბრუნვაში.
რაჯივ განდი

რაჯივ განდი (; დ. 20 აგვისტო, 1944 — გ. 21 მაისი, 1991) — ინდოეთის პოლიტიკური მოღვაწე, ინდოეთის პრემიერ-მინისტრი 1984-1989 წლებში.

ჯავაჰარლალ ნერუს შვილიშვილი და ინდირა განდის უფროსი ვაჟი. სწავლობდა დიდ ბრიტანეთში. პოლიტიკაში ჩაერთო საკმაოდ გვიან, უმცროსი ძმის სანჯეის უეცარი გარდაცვალების შემდეგ. 1980 წელს დაინიშნა ინდირა განდის პარტიის ინდოეთის ეროვნული კონგრესის ახალგაზრდული ფრთის ხელმძღვანელად. 1983 წელს დაინიშნა პარტის გენერალურ მდივნად და ფაქტობრივად დედის შემცვლელად. 1984 წლის ოქტომბერში ინდირას მკვლელობის შემდეგ არჩეულ იქნა მმართველი პარტიის თავმჯდომარედ, სათავეში ჩაუდგა მთავრობას და ამავე დროს 1988 წლამდე ასრულებდა საგარეო საქმეთა მინისტრის მოვალეობას. 1989 წელს მმართველობა დაკარგა, თუმცა რჩება გავლენიან პოლიტიკურ მოღვაწედ ოპოზიციაში.

რიგით წინასაარჩევნო კამპანიის დროს, სადაც მას გამარჯვების მაღალი შანსი ჰქონდა, მადრასთან ახლოს თამილელი ტერორისტი კამიკაძე მკვლელი ქალის მსხვერპლი გახდა.