ბუენავენტურა ბაესი

რამონ ბუენავენტურა ბაეს მენდესი, ცნობილი როგორც „ელ ხაბაო“ (დ. 14 ივლისი, 1812 — გ. 14 მარტი, 1884) — დომინიკელი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე. მას დომინიკელთა რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობა ხუთჯერ კონსტიტუციურად, ხოლო ერთხელ არაოფიციალურად ეკავა.

მისი მმართველობის მეორე პერიოდიდან მოყოლებული, ბაესის მთავრობები გამოირჩეოდა მაღალი კორუფციითა და პირადი გამდიდრებისკენ სწრაფვით. ამ მხრივ ყველაზე სკანდალური შემთხვევა 1857 წელს მოხდა, როდესაც მან უფასურებული ვალუტით თამბაქოს სარეკორდო მოსავალი შეისყიდა (რაც ქვეყნის მთავარ საექსპორტო პროდუქტს წარმოადგენდა), მოგვიანებით კი იგი გაყიდა და მიღებული უცხოური ვალუტა თავისთვის დაიტოვა. მთავრობის მიერ გამოშვებული ფული 1000%-ით გაუფასურდა, რამაც თამბაქოს მწარმოებლების სრული გაკოტრება გამოიწვია.

გენეალოგიური კვლევების თანახმად, ბუენავენტურა ბაესი დომინიკის ოლიგარქიის ფუძემდებლად მიიჩნევა, ვინაიდან მისი შთამომავლები დღესაც დომინირებენ დომინიკელთა რესპუბლიკის პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ცხოვრებაში.

ოჯახი
ბუენავენტურა ბაესის მამა პაბლო ალტაგრასია ბაესი გახლდათ. იგი პრესვიტერ ანტონიო სანჩეს დე ვალვერდე ი დიას დე ოკანიასა (დაახლ. 1734–1791) და ხოსეფა მორალესის (სანტიაგოელი სერჟანტის, კაეტანო ფირპოს მეუღლის, რომელიც ასუას რაზმში მსახურობდა) შვილი იყო. დაბადებისას იგი სანტო-დომინგოში, სან-ნიკოლას დე ბარის ეკლესიაში მიატოვეს. პაბლომ ვერცხლისმჭედლობა ფრანგი იმიგრანტისგან შეისწავლა, რომელმაც იგი იშვილა. მოგვიანებით იგი ასუა-დე-კომპოსტელაში გადასახლდა, სადაც მრავალი მონის მფლობელ მდიდარ ვაჭრად იქცა და 1821 წლისთვის ალკალდეს თანამდებობაც დაიკავა. 1822 წლის იანვარში მან ასუას ჰაიტის რესპუბლიკასთან ანექსია გამოაცხადა. მის მეუღლეს, მარია კესადას, შვილები არ შეეძინა, რის გამოც პაბლომ სულ მცირე 10 არაკანონიერი შვილ იყოლია.
ბუენავენტურა ბაესის დედა ხუანა მენდესი გახლდათ, რომელიც პაბლო ბაესის მონა იყო.
ბუენავენტურას 6 ღვიძლი და-ძმა (დამიანი, კარლოსი, ალტაგრასია, ფელიქსი, ირენე და როზა) და სულ მცირე სამი ნახევარძმა (რემიხიო ვალენტინი და ხოსე რამირეს ბაესი) ჰყავდა.
დაქორწინდა ფერმინა ანდუხარზე, რომელთანაც შეეძინა ქალიშვილი ალტაგრასია ამელია ბაეს ანდუხარი (გ. 1879), ცნობილი როგორც ამელია. ამელია დაქორწინდა პრეზიდენტ მარკოს კაბრალ ი ფიგერედოზე (დ. 1842 — გ. 1903), რომელიც იყო მელქორ მარია კაბრალ ი ლუნას (დ. 1815 — გ. ?) ვაჟი, გენერალ დიონისიო კაბრალ ი ლუნასა და პრეზიდენტ ხოსე მარია კაბრალ ი ლუნას (დ. 1816 — გ. 1899) ძმისშვილი, პოეტ ფაბიო ფიალიო კაბრალის ბიძა და ინჩას ალკალდეს, მარკოს კაბრალ მალდონადოს შვილთაშვილის შვილი.
მისმა ქალიშვილმა ამელიამ რამდენიმე შვილი შვა, რომელთა შორის ყველაზე გამორჩეულნი არიან მარიო ფერმინ კაბრალ ი ბაესი (დ. 1877 — გ. 1961) და ხოსე მარია კაბრალ ი ბაესი (დ. 1864 — გ. 1937); ეს უკანასკნელი მარია პეტრონილა ბერმუდეს როშეტზე (დ. 1872 — გ. 1942) დაქორწინდა.

მარიო ფერმინის შვილებს შორის არიან მანუელ დელ კაბრალი (დ. 1907 — გ. 1999), პეგი კაბრალის (დ. 1947) მამა. მარიო ფერმინს ჰყავდა ქორწინების გარეშე შეძენილი ქალიშვილი, სახელად ლუკრესია პიმენტელი. პიმენტელი ამერიკელი კონგრესმენის, ადრიანო ესპაიატის დედის მხრიდან ბებია იყო.

ხოსე მარიას შვილებს შორის ფიგურირებენ ხოსე მარია კაბრალ ბერმუდესი, მანუელ დიეს კაბრალის (დ. 1964 — ) პაპა; აურისტელა კაბრალ ბერმუდესი (დ. 1901 — გ. 1968), დონალდ რეიდ კაბრალის (დ. 1923 — გ. 2006) დედა; ამელია მარია კაბრალ ბერმუდესი (დ. 1899 — გ. 1996), ხუან ბაუტისტა ვისინი კაბრალის დედა და პედრო პაბლო კაბრალ ბერმუდესი (დ. 1916 — გ. 1988), კინორეჟისორ ხოსე მარია კაბრალ გონსალესის (დ. 1988 — ) პაპა.
მან სულ მცირე 9 ბუნებრივი ან უკანონო შვილი აღიარა, რომელთაგან ზოგი დომინიკის რესპუბლიკაში დაიბადა, ზოგი პუერტო-რიკოში, ზოგი კი საფრანგეთში: კარლოს ბაეს ბატისტა, პაბლო ბაეს ბატისტა, მანუელ ბაეს ბატისტა, ფრანსისკო ბაეს სილვერიო, ფელიქს ბაეს კორდერო, თეოდორო ოსვალდო ბაეს მაჩადო, რამონ ბაეს მაჩადო, მარია ბაეს დიუპონი და მანუელ ბაეს დიუპონი, თუმცა იმდროინდელი წყაროები მას უფრო მეტ შვილს მიაწერენ.

რამონ ბაეს მაჩადო (დ. 1858 — გ. 1929), ბუენავენტურა ბაესისა და მარია დე ლა კონსეფსიონ „კონჩიტა“ მაჩადო პერალტას (დ. 1823 — გ. 1902, მარტინ მიურა ლოგრონიოს ქვრივი) ვაჟი, ექიმი იყო. იგი სანტო-დომინგოს უნივერსიტეტის რექტორი გახლდათ, ხოლო 1914 წელს დომინიკელთა რესპუბლიკის დროებითი პრეზიდენტი იყო. 1864 წელს ბაეს მაჩადომ ჯვარი დაიწერა ნატალია დე ლას მერსედეს სოლერ მაჩადოზე, თავისი ბიძაშვილის, კაროლინა მაჩადო ეჩავარიას ქალიშვილზე, რომელთანაც 4 შვილი შეეძინა.
ბაეს მაჩადოს ერთ-ერთი ვაჟი, ბუენავენტურა ბაეს სოლერი, ბიზნესმენ რამონ ბაეს რომანოს რამონ ბაეს ფიგეროა ტელევიზიების, რადიოსადგურებისა და პრესის საშუალებების მფლობელი გახლდათ. ამ მოვლენის საბოლოო შედეგი დომინიკის ფინანსური კრიზისი იყო. 2003 წელს ბაეს ფიგეროას აქციები „ლისტინ დიარიოში“ კონფისკაციას დაექვემდებარა, თუმცა ბაეს რომანო აგრძელებდა „ლისტინ დიარიოს“ პრეზიდენტობას სახელმწიფოს დროებითი მართვის პერიოდშიც და ბაეს ფიგეროას ყოფილი აქციების 2010 წლის პრივატიზაციის შემდეგაც.

რამონ ბაეს ფიგეროამ პირველად ჯვარი დაიწერა (1980) მარია როზა ზელერ ბაროუსზე, რომელთანაც სამი შვილი შეეძინა. მეორედ (1997) იგი დაქორწინდა პატრისია ალვარეს დიუ ბრეილზე, რომელთანაც ერთი შვილი ჰყავდა, მესამედ (2014) კი სანდრა მარტინეს იანგუელაზე დაქორწინდა.

რამონ ბაეს რომანოსა და ანა ამელია ფიგეროა ფაქსასის უმცროსი ვაჟი, ხოსე მიგელ ბაეს ფიგეროა, პირველად მოირა ბრიხიტ რაუხზე დაქორწინდა (ქორწინება გრძელდებოდა 1982 წლის ივლისიდან 1994 წლის მაისამდე). მას ორი შვილი შეეძინა: რაკელ კრისტინა ბაეს რაუხი და ხოსე მიგელ ბაეს რაუხი.

1994 წლის ივნისში ხოსე მიგელ ბაეს ფიგეროამ მეორედ დაიწერა ჯვარი მირიამ როლდოსზე, რომელთანაც ერთი შვილი შეეძინა.

ადრეული წლები
იგი ევროპაში სწავლობდა, სადაც რამდენიმე ენაზე ლაპარაკი ისწავლა, მათ შორის ფრანგულსა და ინგლისურზე, ასევე ესმოდა კრეოლი. იყო ასუას დეპუტატი ჰაიტის დამფუძნებელ კრებაში, მანამდე კი აქტიურად მონაწილეობდა რეფორმისტულ მოძრაობაში, რომელმაც ბოიე დაამხო.

პოლიტიკური ცხოვრება
როგორც ასუას ალკალდე სანტო-დომინგოში დამოუკიდებლობის გამოცხადების მომენტში, იგი თავდაპირველად ქალაქში დამოუკიდებლობის გამოცხადების წინააღმდეგი იყო. ეს პოზიცია მოგვიანებით შეიცვალა, როდესაც დაინახა სეპარატისტული მოძრაობის მასშტაბები და ასუაში ჩართული ადამიანების რაოდენობა. მან თავი გამოიჩინა 1844 წლის 19 მარტის ასუას ბრძოლაში. მისი პოზიცია ქვეყანაში ბევრი სხვისი პოზიციის მსგავსი გახლდათ. იგი „აფრანსესადოს“ (გაფრანგებულთა) ფრაქციას განეკუთვნებოდა, რის გამოც, ხელსაყრელ მომენტში, ქვეყნის საფრანგეთისთვის გადაცემას ცდილობდა. ამ მიზნით 1846 წელს ევროპას ეწვია, რათა დაერწმუნებინა საფრანგეთი, დომინიკელთა რესპუბლიკაზე პროტექტორატი დაემყარებინა, რაზეც საფრანგეთმა უარი თქვა. პრეზიდენტობის პირველ პერიოდში, 1849–1853 წლებში, იგი ამერიკის შეერთებული შტატების დაყოლიებას ცდილობდა, რომ თავისი ქვეყანა საკუთარ მფლობელობაში აეღო.

1-ელი ვადით პრეზიდენტობა (1849–1853)
ბაესმა რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობა 1849–1853 წლების კონსტიტუციური პერიოდისთვის დაიკავა, პრეზიდენტ ხიმენესის გადაყენების შემდეგ. ამ მთავრობას რეპრესიული აქტები არ განუხორციელებია და პრესის თავისუფლებას სცემდა პატივს. მან ხელი შეუწყო განათლების განვითარებასა და ქვეყნის საბიუჯეტო რესურსების მართვაში წესრიგის დამყარებას. 1853 წლის თებერვალში მან მმართველობის ვადა დაასრულა და ძალაუფლება მშვიდობიანად გადასცა გენერალ სანტანას.

მე-2 ვადით პრეზიდენტობა (1856–1858)
თავისი მეორე მმართველობა მან 1856 წელს დაიწყო. ბაესი ქვეყანაში მწვავე ფინანსური კრიზისის დროს დაბრუნდა და პრეზიდენტ მანუელ დე რეგლა მოტასთან და მის მოკავშირეებთან პოლიტიკური შეთანხმების შედეგად, ახალ ვიცე-პრეზიდენტად დაინიშნა. ამას მოჰყვა პრეზიდენტის გადადგომა და ბაესმა ძალაუფლება აიღო. დე რეგლა მოტა, შეთანხმების შესაბამისად, 1856 წლის ოქტომბერში რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობიდან გადადგა და ძალაუფლება 1854 წლის კონსტიტუციის თანახმად ვიცე-პრეზიდენტ ბუენავენტურა ბაესს გადასცა.

ეს მმართველობა გამორჩეული იყო იმ თაღლითობით, რომელიც 1857 წელს სიბაოს ველის თამბაქოს მწარმოებლების წინააღმდეგ განხორციელდა. სარეკორდო მოსავლის ფონზე (თამბაქო ქვეყნის მთავარი საექსპორტო პროდუქტი იყო), მიზანი ქვეყანაში შემოსული მყარი ვალუტის მითვისება გახლდათ. შეიქმნა კომისია, რომელმაც თავდაპირველად თამბაქოს შესყიდვა საბაზროზე მაღალ ფასად შესთავაზა მწარმოებლებს 20 მილიონი პესოს (იმდროინდელი კურსით) სანაცვლოდ, რომელიც ყოველგვარი სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე დაიბეჭდა. თამბაქოს მარაგების ხელში ჩაგდების შემდეგ, მთავრობამ მოსავალი საერთაშორისო ბაზარზე გაიტანა. ყოველგვარი გარანტიის გარეშე გამოშვებული ქაღალდის ფულის ჭარბმა რაოდენობამ ვალუტის 1000%-იანი დევალვაცია გამოიწვია, რამაც თამბაქოს მწარმოებლების გაკოტრება და მძიმე ეკონომიკური კრიზისი განაპირობა. ამ ფაქტორებმა 1857 წლის ივლისში საფუძველი ჩაუყარა რევოლუციას გენერლების — გასპარ პოლანკოს, ხუან ლუის ფრანკო ბიდოსა და დომინგო მალიოლის მეთაურობით. მათ ჩამოაყალიბეს პარალელური მთავრობა პრეზიდენტ ხოსე დესიდარიო ვალვერდეს ხელმძღვანელობით, რომლის შტაბ-ბინაც სანტიაგოში მდებარეობდა. დედაქალაქი სანტო-დომინგო ალყაში იყო 1857 წლის 31 ივლისიდან 1858 წლის 13 ივნისამდე. 1858 წლის მაისში ამერიკის შეერთებული შტატების ჩარევამ (რომელიც გერმანიის შემდეგ დომინიკური თამბაქოს ყველაზე მსხვილი მომხმარებელი იყო) გადამწყვეტი როლი ითამაშა ბაესის დანებებაში.

ალყის დროს ბაესის მთავრობამ გაყიდა სახელმწიფოს ყველა სახის საკუთრება: მიწებიდან და შენობებიდან დაწყებული, სამხედრო გემებით დამთავრებული. მან სამთავრობო სასახლეც კი დააგირავა.

ბაესი მხარს უჭერდა იდეას, რომ დომინიკელთა რესპუბლიკის ანექსია ესპანეთის მიერ უნდა მომხდარიყო. იგი გააძევეს ესპანეთში, სადაც ფუფუნებაში ცხოვრობდა.

მე-3 ვადით პრეზიდენტობა (1865–1866)
1865 წელს მისმა მძახალმა, გენერალმა ხოსე მარია კაბრალმა, სახელმწიფო გადატრიალება განახორციელა, სულ რაღაც ერთ თვეში მას შემდეგ, რაც იმავე წლის ივლისში ესპანეთისგან დამოუკიდებლობა მოიპოვეს. დეკემბერში ბუენავენტურა ბაესი კურასაოდან ჩამოვიდა და ეროვნული ასამბლეის წინაშე პრეზიდენტად გამოცხადდა. 1865 წლის 14 ნოემბერს ეროვნულმა კონვენციამ კონსტიტუციურ პრეზიდენტად დანიშნა ბუენავენტურა ბაესი, რომელიც დევნილობაში იმყოფებოდა; ელ-სეიბოს გუბერნატორი, გენერალი პედრო გილერმო, ბაესის ჩამოსვლამდე პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა. ბაესისთვის ხელისუფლების გადაცემის შესაძლებლობის შესაქმნელად კონსტიტუცია შეიცვალა და მან თანამდებობა 1865 წლის 8 დეკემბერს დაიკავა. კონგრესმა, ბაესის თხოვნით, დაამტკიცა 1854 წლის კონსტიტუციის მოქმედების აღდგენა, რომელიც სახელმწიფოს მეთაურს ფართო უფლებამოსილებებს ანიჭებდა. მან ომის მინისტრად (მაშინდელი შეიარაღებული ძალების მინისტრის ექვივალენტი) თავისი მძახალი (თავისი ქალიშვილის, ამელია კაბრალ დე ბაესის მამამთილი) დანიშნა. 1866 წლის მაისში გენერალი ბაესი გადადგა გენერალ გრეგორიო ლუპერონის მეთაურობით დაწყებული რევოლუციის შედეგად.

მე-4 ვადით პრეზიდენტობა (1868–1874)
ორი წლის შემდეგ იგი კვლავ დაბრუნდა პრეზიდენტის თანამდებობაზე და იქ 1868-დან 1874 წლამდე დაჩაა. ეს პერიოდი დომინიკის ისტორიაში ცნობილია როგორც „ბაესის 6-წლიანი რეჟიმი“. ამ დროს მან სცადა ქვეყნის ანექსია ამერიკის შეერთებულ შტატებთან და ეს მისი მმართველობის ყველაზე დიქტატორული ხანა იყო. ამჯერად მან დაარწმუნა ააშშ-ის პრეზიდენტი ულის გრანტი, რომ კარიბის ზღვის აუზის ამ ქვეყანაში სამხედრო გემები გამოეგზავნა და ხელი მოეწერა ანექსიის ხელშეკრულებაზე. მიუხედავად ამისა, სენატმა აღნიშნული ხელშეკრულების რატიფიცირება არ მოახდინა, რაც ამერიკის პრეზიდენტისთვის სამარცხვინო მარცხი იყო. 1872 წელს ბაესმა გამოსცა ახალი კონსტიტუცია, რომელმაც 1868 წლის დოკუმენტი შეცვალა. 1873 წლის ბოლოს მონტე-კრისტიში დაიწყო სამხედრო ამბოხება გენერალ ხუან ანტონიო პოლანკოს (გასპარ პოლანკოს უფროსი ძმა) და ულისეს ეროს მეთაურობით. მიუხედავად იმისა, რომ აჯანყება ჩაახშვეს, მან საფუძველი ჩაუყარა მისი 6-წლიანი მმართველობის დასასრულს. 1874 წელს პუერტო-პლატაში ჩამოყალიბდა დროებითი მთავრობა გენერალ იგნასიო გონსალესის ხელმძღვანელობით, რომელმაც ბაესის ავტორიტეტი არ აღიარა. აჯანყება მთელ ქვეყანას მოედო და ბაესი იძულებული გახდა, 1874 წლის 2 იანვარს გადამდგარიყო. დომინიკის ისტორია ამ პერიოდის მმართველობას ტერორი ახასიათებდა. 1868–1874 წლებში ბაესი პრეზიდენტი მეოთხედ იყო.

მე-5 ვადით პრეზიდენტობა (1876–1878)
ბაესი პრეზიდენტის თანამდებობაზე 1876 წელს დაბრუნდა და უკანასკნელად 1878 წელს, სახელმწიფო გადატრიალების გზით დაამხეს. 1874–1879 წლების პერიოდში ქვეყანაში დიდი პოლიტიკური არასტაბილურობა სუფევდა, რომლის დროსაც 13 მთავრობა შეიცვალა. ბაესმა 1876 წელს დროებითი მმართველობა ჩაიბარა, მოგვიანებით კი რესპუბლიკის პრეზიდენტობა 1877 წლის ახალი კონსტიტუციის მანდატით დაიკავა. ამ მთავრობის დროს მან იმდროინდელი ლიბერალური „ლურჯი“ მიმდინარეობის ცნობილი ინტელექტუალების მხარდაჭერა მიიღო, რომელთაც დემოკრატიის, მშვიდობისა და წესრიგის დამყარება სურდათ. თუმცა, „ლურჯებმა“ ჩათვალეს, რომ ბაესი დიქტატორულ ზრახვებს მალავდა და ანექსიონისტურ გეგმებს ამზადებდა. 1878 წლის დასაწყისში შეიარაღებული აჯანყება იფეთქა და მალევე ბაესი იძულებული გახდა ქვეყნიდან გაქცეულიყო. მაგრამ სანამ ამას იზამდა, მან სახელმწიფო მოხელეებს ხელფასები დაუკავა, ვაჭრები კი აიძულა გადასახადები წინასწარ გადაეხადათ, რითაც 70,000 პესო შეაგროვა. ამ უზარმაზარი თანხით ბაესი ქვეყნიდან 1878 წლის 2 მარტს გაიქცა, მას შემდეგ, რაც მანამდე კიდევ 300,000 პესო დააგროვა. მთელი ამ ფულით ბაესი დომინიკის პოლიტიკას ჩამოშორდა და მშვიდად საცხოვრებლად ჯერ კიურასაოში, შემდეგ კი პუერტო-რიკოში გადავიდა, სადაც რამდენიმე წლის შემდეგ გარდაიცვალა.

დევნილობა და სიკვდილი
ბუენავენტურა ბაესი გარდაიცვალა გულის სინკოპით (გულის გაჩერებით) 1884 წელს, 71 წლის ასაკში, თავის სახლში, ჰორმიგეროსში, პუერტო-რიკოს დასავლეთ ნაწილში.