ალეხანდრო ჯამატეი

ალეხანდრო ჯამატეი (დ. 9 მარტი, 1956) — გვატემალელი პოლიტიკოსი, რომელიც იყო გვატემალის 51-ე პრეზიდენტი 2020 წლიდან 2024 წლამდე.

იგი არის გვატემალის პენიტენციური სისტემის ყოფილი დირექტორი და მონაწილეობდა გვატემალის საპრეზიდენტო არჩევნებში 2007, 2011 და 2015 წლებში. მან გაიმარჯვა 2019 წლის არჩევნებში და თანამდებობა დაიკავა 2020 წლის 14 იანვარს.

პოლიტიკური კარიერა
ჯამატეი იყო საარჩევნო პროცესების გენერალური კოორდინატორი 1985, 1988 და 1990 წლებში. მან აღიარება მოიპოვა როგორც ეროვნულ, ისე საერთაშორისო დონეზე.

2000 წლიდან ის იყო რამდენიმე კომპანიის კონსულტანტი. მერის არჩევნებში დამარცხების შემდეგ, 2006 წელს იგი დაინიშნა გვატემალის პენიტენციური სისტემის დირექტორად. მან ეს თანამდებობა 2008 წელს დატოვა. მას ჰქონდა რამდენიმე კონფლიქტი და ბრალდება „პავორეალის საქმესთან“ დაკავშირებით, რამაც მცირე ხნით მისი დაპატიმრება გამოიწვია.

ჯამატეი სამჯერ მონაწილეობდა გვატემალის პრეზიდენტის საყოველთაო არჩევნებში. პირველად 2007 წელს, მაშინდელი მმართველი პარტიით „დიდი ეროვნული ალიანსი“ , სადაც ძლიერი მაჩვენებელი აჩვენა. მეორედ 2011 წელს „სოციალური მოქმედების ცენტრის პარტიით“, თუმცა პარტია დაიშალა -ს (უმაღლესი საარჩევნო ტრიბუნალი) მიერ მოთხოვნილი ხმების მინიმალური პროცენტის ვერმიღების გამო. 2015 წლის არჩევნებში იგი პრეზიდენტობისთვის იბრძოდა პარტიით „“.

პრეზიდენტობა (2020–2024)
ჯამატეი გახდა პრეზიდენტობის კანდიდატი პარტიიდან „“ 2019 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში. 2019 წლის 16 ივნისს, პირველ ტურში მან მეორე ადგილი დაიკავა სანდრა ტორესის შემდეგ ხმების 13,95%-ით, თუმცა 2019 წლის 11 აგვისტოს მეორე ტურში დაამარცხა იგი ხმების 57,96%-ით.

2020 წლის 14 იანვარს ჯამატეიმ დაიკავა გვატემალის რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობა და შეცვალა ჯიმი მორალესი.

პოლიტიკური კრიზისი 2020 წელს
2020 წლის ნოემბერში გვატემალამ პოლიტიკური კრიზისი განიცადა საკამათო ბიუჯეტის მიღების შემდეგ. თანხების უმეტესი ნაწილი გათვალისწინებული იყო კერძო მართვის ქვეშ მყოფი ინფრასტრუქტურისთვის და უგულებელყოფილი იყო ბრძოლა სიღარიბისა და ბავშვთა არასათანადო კვების წინააღმდეგ (რაც ხუთ წლამდე ასაკის ბავშვების თითქმის ნახევარს ეხება), ამავდროულად ბიუჯეტი ზრდიდა სახელმწიფო ვალს. პოლიციის მიერ დემონსტრაციის დარბევის შემდეგ კონგრესის შენობას ცეცხლი წაუკიდეს. იმავდროულად, ვიცე-პრეზიდენტმა, გილერმო კასტილიო რეიესმა, მოუწოდა ალეხანდრო ჯამატეის გადამდგარიყო „ქვეყნის საკეთილდღეოდ“. ეს კრიზისი დაემთხვა დროს, როდესაც მთავრობა კრიტიკის ქვეშ იყო -19-ის პანდემიის მართვის გამოც, რადგან საავადმყოფოები სწრაფად გადაივსო, ხოლო ჯანდაცვის სამინისტრო პანდემიის შესახებ ინფორმაციის დამალვაში დაადანაშაულეს.

რეპრესიული ზომები
2022 წლის ივლისის ბოლოს პოლიციამ დააკავა ჟურნალისტი ხოსე რუბენ სამორა, ყოველდღიური გაზეთის „ “-ს დამფუძნებელი. მათ გაჩხრიკეს გაზეთის სათავო ოფისი, რომელიც პრეზიდენტ ალეხანდრო ჯამატეის და გენერალურ პროკურორ კონსუელო პორასს კორუფციაში ადანაშაულებდა. რეგიონებში ხდებოდა მკვიდრი თემებისა და გლეხთა მოძრაობების რეპრესია, რომლებიც საკუთარ ტერიტორიებს იცავდნენ. წლიდან წლამდე გრძელდებოდა სოციალური ლიდერების (გლეხების, გარემოსდამცველების, პროფკავშირების წევრების) შერჩევითი მკვლელობები, რაზეც მართლმსაჯულების სისტემას რეაქცია არ ჰქონია. არასამთავრობო ორგანიზაციების შესახებ ახალმა კანონმა პრეზიდენტს მისცა უფლება აეკრძალა ნებისმიერი გაერთიანება, რომელსაც „საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევაში“ ეჭვმიტანილად მიიჩნევდა და შექმნა მათი ფინანსური დახრჩობის მექანიზმები.

ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო ფედერაციამ, წამების წინააღმდეგ მსოფლიო ორგანიზაციამ და სხვა არასამთავრობო ორგანიზაციებმა 2022 წელს გააფრთხილეს საზოგადოება გვატემალაში „ავტორიტარული მმართველობის გაძლიერების“ შესახებ და განაცხადეს, რომ ქვეყანა განიცდის „ეკონომიკური და პოლიტიკური ელიტების მიერ საჯარო ინსტიტუტების მიტაცებისა და კონტროლის საგანგაშო ფენომენს“.

კანონმდებლობა აბორტისა და ჰომოსექსუალობის წინააღმდეგ
2022 წელს გვატემალის კონგრესმა მიიღო კანონპროექტი, რომელიც ზრდიდა ციხის სასჯელს აბორტისთვის, კრძალავდა სექსუალურ განათლებას სკოლებში და ჰომოსექსუალებს აცხადებდა „უმცირესობათა ჯგუფებად, რომლებიც შეუთავსებელია ქრისტიანულ მორალთან“. მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველად მხარს უჭერდა, 2022 წლის 11 მარტს ჯამატეიმ პოზიცია შეიცვალა და გამოაცხადა, რომ ვეტოს დაადებდა კანონპროექტს, თუ კონგრესი მას უკან არ გაიწვევდა. მან მიზეზად დაასახელა ის, რომ კანონი არღვევდა ორ საერთაშორისო კონვენციას, რომელთა ხელმომწერიც იყო გვატემალა, ისევე როგორც გვატემალის კონსტიტუციას. 15 მარტს კონგრესმა განუსაზღვრელი ვადით შეაჩერა კანონპროექტის განხილვა.

2022 წლის თავდასხმა უეუეტენანგოში
2022 წლის 30 ივლისს, როდესაც ჯამატეი სტუმრობდა უეუეტენანგოს დეპარტამენტს, მექსიკის საზღვრიდან არც თუ ისე შორს, მოხდა ინციდენტი უსაფრთხოების ძალებსა და ავტომობილში მყოფ შეიარაღებულ პირებს შორის. მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველი ცნობებით ინციდენტი მკვლელობის მცდელობად მიიჩნიეს, მოგვიანებით გავრცელებულმა ინფორმაციამ აჩვენა, რომ ჯამატეი არასოდეს ყოფილა საფრთხის ქვეშ, იგი არ ყოფილა თავდასხმის სამიზნე და არც მის სიახლოვეს იმყოფებოდა.

ეჭვები კორუფციაზე
2021 წლის ივლისში ალეხანდრო ჯამატეის გენერალურმა პროკურორმა, მარია კონსუელო პორასმა, თანამდებობიდან გაათავისუფლა დაუსჯელობის წინააღმდეგ მებრძოლი სპეციალური პროკურატურის ხელმძღვანელი, ხუან ფრანსისკო სანდოვალი, რადგან იგი აპირებდა პრეზიდენტთან დაკავშირებული კორუფციული საქმეების გამოძიებას. მან მალევე დატოვა ქვეყანა „საკუთარი სიცოცხლისა და მთლიანობის დასაცავად“. ამ საკამათო გადაწყვეტილებას მოჰყვა დემონსტრაციები პრეზიდენტის გადადგომის მოთხოვნით. შემდგომში გენერალურმა პროკურორმა გააძლიერა რეპრესიები კორუფციასთან ბრძოლასთან დაკავშირებული მოსამართლეების, იურისტებისა და პროკურორების წინააღმდეგ; 2022 წელს დააპატიმრეს სპეციალური პროკურატურის და გვატემალაში დაუსჯელობის წინააღმდეგ მებრძოლი საერთაშორისო კომისიის რამდენიმე ყოფილი გამომძიებელი, სხვები კი აიძულეს ემიგრაციაში წასულიყვნენ ან მუდმივი დევნის ქვეშ იმყოფებოდნენ.

ამ იურიდიული დევნის კავშირი გამოჩნდა 2022 წლის თებერვალში, როდესაც სალვადორულმა საგამოძიებო ვებსაიტმა „ “ გამოაქვეყნა, რომ ჯამატეის ბრალი ედებოდა „თავისი 2019 წლის კამპანიის დაფინანსებაში სამშენებლო კომპანიისგან აღებული ქრთამით“. ნათქვამია, რომ გვატემალის პრეზიდენტმა მოილაპარაკა ხოსე ლუის ბენიტოსთან (ჯიმი მორალესის მთავრობის მინისტრი) „საარჩევნო კამპანიისთვის 2,6 მილიონი დოლარის შეტანაზე ამ ფულის სანაცვლოდ ჯამატეი დაჰპირდა მინისტრს რომ მას ერთი წლით შეინარჩუნებდა თანამდებობაზე, რათა მას შეძლებოდა გზების მშენებლობისა და მოვლა-პატრონობის კონტრაქტებში მრავალმილიონიანი ქრთამის სქემის განხორციელება“.

შინაგან საქმეთა მინისტრები
ჯამატეის პრეზიდენტობის დროს შინაგან საქმეთა ხუთი მინისტრი შეიცვალა: ედგარ გოდოი, ოლივერიო გარსია, გენდრი რეიესი, ნაპოლეონ ბარიენტოსი და ბაირონ ბორი. ბოლო მინისტრის გარდა, ყველა მათგანი გადადგა.

პრეზიდენტობის დასასრული
ძალადობრივი დანაშაულის მკვეთრმა ზრდამ და ცხოვრების მაღალმა ღირებულებამ ალეხანდრო ჯამატეი უკიდურესად არაპოპულარული გახადა. 2022 წლის იანვარში, მისი ვადის შუა პერიოდში, -ის გამოკითხვის მიხედვით ჯამატეის მოწონების რეიტინგი 27% იყო, რაც ერთ-ერთი ყველაზე დაბალი მაჩვენებელია კონტინენტის პრეზიდენტებს შორის.> 2023 წელს რესპონდენტთა მხოლოდ 2,9%-მა შეაფასა ჯამატეის ადმინისტრაცია დადებითად. მისი პრეზიდენტობის დროს მკვეთრად გაიზარდა ემიგრაცია ამერიკის შეერთებულ შტატებში.