iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
გუგოლპლექსი

გუგოლპლექსი — დიდი რიცხვი, 10, (10 ხარისხად გუგოლი), ანუ 10 ან ჩვეულებრივ თვლის ათობით სისტემაში მისი ჩაწერა შესაძლებელია ერთი 1-იანით და მის შემდეგ გუგოლი (ანუ 10 100) ნულით.

ისტორია
1920 წელს ედვარდ კასნერის ცხრა წლის ძმისშვილმა, მილტონ სიროტამ, გამოიგონა ტერმინი გუგოლი, რომელიც არის 10, შემდეგ კი - შემდგომი ტერმინი გუგოლპლექსი - „ერთი, რომელსაც მოჰყვება ნულების მიწერა, სანამ არ დაიღლები". კასნერმა გადაწყვიტა მიეღო უფრო ფორმალური განმარტება, რადგან „სხვადასხვა შესაძლებლობის ადამიანები იღლებიან სხვადასხვა დროის განმავლობაში და არ იქნებოდა კარგი, რომ პროფესიონალი მოკრივე კარნერა ყოფილიყო უკეთესი მათემატიკოსი, ვიდრე პროფესორი აინშტაინი, უბრალოდ იმიტომ, რომ კარნერას მეტი გამძლეობა ჰქონდა და უფრო დიდხანს შეეძლო წერა“. ამრიგად, რიცხვის ჩანაწერი გახდა სტანდარტიზებული - 10 = 10 , ხარისხის ასოციაციურობის გამო.

რიცხვების შემდგომი ფორმირება
- პლექს სუფიქსის გამოყენებით წარმოიქმნება რიცხვი გუგოლპლექსპლექსი (გუგოლდუპლექსი), ანუ 10 - ათი გუგოლპლექს ხარისხში.

ანალოგიურად, შეიძლება შექმნათ დიდი რიცხვი - გუგოლპლექსპლექსპლექსი (გუგოლტრიპლექსი), ანუ 10 - ათი გუგოლპლექსპლექს ხარისხში და ა. შ.

ზომა
თუ გუგოლპლექსს დავბეჭდავთ სტანდარტულ წიგნებში (დაახლოებით 400 გვერდით, 50 სტრიქონით თითოეულ გვერდზე და 50 ნული თითო სტიქონში), რომელშიც შესაძლებელია დაიბეჭდოს დაახლოებით მილიონი სიმბოლო, მაშინ გუგოლპლექსის ყველა ნულის დასაბეჭდად (ანუ გუგოლის ნულების დასაბეჭდად) საჭიროა 10 ასეთი წიგნი. თითოეული წიგნის მასა 100 გრამი რომ იყოს, ყველა მათგანის საერთო მასა 10 კგ იქნებოდა. შედარებისთვის, დედამიწის მასა არის 5,97 × 10 კილოგრამი , გალაქტიკის ირმის ნახტომის მასა შეფასებულია 6 × 10 კილოგრამად, ხოლო დაკვირვებადი სამყაროს ყველა ვარსკვლავის მთლიანი მასა შეფასებულია. 2 × 10 კგ-ად.

პერსპექტივაში რომ წარმოვიდგინოთ, ყველა ასეთი წიგნის მასა, რომელიც საჭიროა გუგოლპლექსის დასაწერად, 5 × 10-ჯერ მეტი იქნება, ვიდრე დაკვირვებადი სამყაროს მასა.

წმინდა მათემატიკაში
წმინდა მათემატიკაში არსებობს რამდენიმე სანოტაციო მეთოდი დიდი რიცხვების წარმოსადგენად, რომლებითაც შესაძლებელია გუგოლპლექსის სიდიდის წარმოდგენა. ასეთი მეთოდებია: ტეტრაცია, ჰიპეროპერაცია, კნუტის ისრებით აღნიშვნა, სტეინჰაუს-მოზერის აღნიშვნა და კონვეის ჯაჭვური ისრებით აღნიშვნა.

ფიზიკურ სამყაროში
-ის სამეცნიერო პროგრამაში „: “, ეპიზოდი 9: „ვარსკვლავების ცხოვრება“, ასტრონომმა და სატელევიზიო სახემ — კარლ სეიგანმა შეაფასა, რომ გუგოლპლექსის დაწერა სრული ათობითი ფორმით (ანუ, „10,000,000,000...“) ფიზიკურად შეუძლებელია, რადგან ამის გაკეთებას დასჭირდება მეტი სივრცე, ვიდრე ხელმისაწვდომია ცნობად სამყაროში. სეიგანმა მოიყვანა მაგალითი, რომ თუ დაკვირვებადი სამყაროს მთელი მოცულობა გავსებულია წვრილი, დაახლოებით 1,5 მიკრომეტრის ზომის (0,0015 მილიმეტრი) მტვრის ნაწილაკებით, მაშინ სხვადასხვა კომბინაციების რაოდენობა, რომლებშიც ნაწილაკები შეიძლება განლაგებული და გადანომრილი იყოს, იქნება დაახლოებით ერთი გუგოლპლექსი.

10 წარმოადგენს ელემენტარული ნაწილაკების უმაღლეს შეფასებას, რომელიც არსებობს ცნობად სამყაროში (ბნელი მატერიის ჩაუთვლელად), ძირითადად ფოტონები და სხვა უმასო ძალის გადამტანები.

კინემატოგრაფში
ფილმში უკან მომავალში ემეტ ბრაუნი (დოკი) ამბობს კლარაზე, რომ ის ერთადერთია გუგოლპლექსზე.
ანიმაციური სერიალი - „სიმფსონების“ პერსონაჟები ხანდახან დადიან კინოთეატრში, რომლის სახელწოდებაა „ “.
იუპიტერის შიდა თანამგზავრები

იუპიტერის შიდა თანამგზავრები, ამალთეას ჯგუფი — ოთხი თანამგზავრისაგან შემდგარი ჯგუფი, რომლებიც ყველაზე ახლოს მდებარეობენ (მათი ორბიტების დიდი ნახევარღერძი მოქცეულია - კმ-ს შორის) პლანეტა იუპიტერთან. ესენია: 1) მეტიდა, 2) ადრასთეა, 3) ამალთეა და 4) თებე. აღნიშნული ჯგუფის თანამგზავრები გამოირჩევიან პლანეტის ირგვლივ სინქრონული ბრუნვით, ორბიტების მცირე დახრით, დაბალი ექსცენტრისიტეტით და არ მოძრაობენ რეტროგრადული მიმართულებით.

შიდა ორი თანამგზავრი (მეტიდა და ადრასთეა), ორბიტაზე ერთ დღეზე ნაკლებ დროში ბრუნავს, ხოლო ეს უკანასკნელი იუპიტერის სისტემის სიდიდით მეხუთე და მეშვიდე თანამგზავრებია. დაკვირვებები მიუთითებს იმაზე, რომ ჯგუფის ყველაზე დიდი თანამგზავრი, ამალთეა, მის ორბიტაზე კია არა, არამედ ჩამოყალიბდა პლანეტისგან შორს, ან რომ ის არის მზის სისტემის მიერ დატყვევებული სხეული. ეს თანამგზავრები, ისევე როგორც მრავალი ჯერ კიდევ არაიდენტიფიცირებული შიდა პატარა თანამგზავრი, მათგან გამოტყორცნილი მტვრით, ავსებს და მხარს უჭერს იუპიტერის სუსტი რგოლების სისტემას. ასე მაგალითად მეტიდა და ადრასთეა ქმნიან იუპიტერის მთავარ რგოლს, ხოლო ამალთეა და თებე — საკუთარ სუსტ გარე რგოლებს.

ფიზიკური და ორბიტალური მაჩვენებლები
ნიკანდრა

ნიკანდრა — ერთწლოვანი ბალახების გვარი ძაღლყურძენასებრთა ოჯახისა. სახელი ეწოდება ძველი ბერძენი პოეტის, ნიკანდროსის მიხედვით, რომელიც მცენარეების შესახებ წერდა.

ცნობილია 3 სახეობა. 2007 წლამდე აღწერილი იყო მხოლოდ 1 სახეობა: ფიზალისისებრი ნიკანდრა (. ). ღერო 30–100 სმ სიმაღლისაა, წიბოვანი, დატოტვილი; ფოთლები მორიგეობით განლაგებული, ამოკვეთილ-დაკბილული ან დანაკვთული. ყვავილები მსხვილი, მარტოული, თავდახრილი; ყვავილსაფარი 5-ნაკვთიანი, ჯამი 5 ფრთისებრი წიბოთი, გვირგვინის მილი თეთრია, გადანაღუნი კი იისფერი ან მოლურჯო. ნაყოფი სფეროსებრი, თითქმის მშრალი კენკრაა, მოთავსებული ძლიერ გაზრდილ (3,5 სმ-მდე დიამეტრის) ჯამში, რომელიც მწვანედან მუქ იისფრამდე შეფერილობისაა.

ნიკანდრა იზრდება სამხრეთ ამერიკაში (ჩრდილო-აღმოსავლეთი არგენტინა, ბოლივია, ჩილე, პერუ). ცხოველებს აჭმევენ სილოსის სახით. მცენარის მწვანე ნაწილები შეიცავს ფიზალინის ტიპის გლიკოზიდს; თესლებში ნახევრად შრობადი ზეთია. მრავალ ქვეყანაში მოშენებულია, როგორც დეკორატიულ მცენარე; ადვილად ველურდება. ბაღჩების, ვენახებისა და ბოსტნების სარეველაა.

სახეობები
ცნობილია 3 სახეობა:
აგნეშ კელეტი

აგნეშ კელეტი (, ნამდვილი გვარი — კლაინი; დ. 9 ივნისი, 1921, ბუდაპეშტი — გ. 2 იანვარი, 2025, იქვე) — უნგრელი სპორტსმენი. 1950-იანი წლების ერთ-ერთი უძლიერესი ტანმოვარჯიშე. ოლიმპიური თამაშების 5-გზის ჩემპიონი (1952 და 1956). სპორტული ტანვარჯიშით დაკავებული იყო 4 წლის ასაკიდან. 1944–1945 წლებში, უნგრეთის გერმანული ოკუპაციის დროს, იძულებული იყო დამალულიყო ებრაული წარმოშობის გამო (მისი მამა დაიღუპა აუშვიცში).

ჰელსინკის ოლიმპიური თამაშების (1952) ჩემპიონი გახდა თავისუფალ ვარჯიშში. მელბურნის ოლიმპიადაზე (1956) ოქროს მედლები მიიღო 4 დისციპლინაში: ორძელზე, დვირზე, თავისუფალ ვარჯიშსა და საგნით ჯგუფურ ვარჯიშში. ასევე იყო ოლიმპიური თამაშების ვერცხლის პრიზიორი მრავალჭიდსა (1956) და გუნდურ პირველობაში (1952 და 1956), ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს პრიზიორი (1952) ორძელზე ვარჯიშსა და ჯგუფურ ვარჯიშებში საგნით. მსოფლიო ჩემპიონი (1954) ორძელზე ვარჯიშსა და ჯგუფურ ვარჯიშებში საგნით. უნგრეთის 10-გზის ჩემპიონი მრავალჭიდში (1947–1956). 1956 წლის ოლიმპიური თამაშების შემდეგ უარი თქვა უნგრეთში დაბრუნებაზე და პოლიტიკური თავშესაფარი ითხოვა ავსტრალიაში, 1957 წელს გადავიდა ისრაელში, დაკავდა მწვრთნელობით. 2002 წლიდან სპორტული ტანვარჯიშის საერთაშორისო დიდების დარბაზის წევრი. გარდაიცვალა 2025 წლის 2 იანვარს, 103 წლის ასაკში.
დასავლური მართლმადიდებლობა

დასავლური წესის მართლმადიდებლობა, რომელსაც ასევე უწოდებენ დასავლურ მართლმადიდებლობას - მიმდევრობა აღმოსავლური მართლმადიდებლური ტრადიციის ფარგლებში, რომლებიც ასრულებენ თავიანთ ლიტურგიას დასავლურ ფორმებში .

ტრიდენტინის წირვის შეცვლილი ვერსიების გარდა, მიმდევრები იყენებდნენ დასავლურ ლიტურგიკულ ფორმებს, როგორიცაა სარუმის რიტუალი, მოზარაბური რიტუალი და გალიკანური რიტუალი . ზოგიერთი კრება იყენებს იმას, რაც გახდა ცნობილი, როგორც უბრალოდ "ინგლისური ლიტურგია", რომელიც მომდინარეობს ანგლიკანური ლოცვის წიგნიდან, თუმცა გარკვეული "ბიზანტინიზაციით", რომელიც ხაზს უსვამს მართლმადიდებლურ თეოლოგიურ სწავლებას . დასავლურ რიტუალზე, რომელიც დღეს არსებობს, დიდი გავლენა მოახდინა ჯულიან ჯოზეფ ოვერბეკის ცხოვრებამა და მოღვაწეობამ.

დასავლური რიტუალის მისიონერები, სამრევლოები და მონასტრები არსებობენ მართლმადიდებლური ეკლესიის გარკვეულ იურისდიქციებში, ძირითადად რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიის საზღვარგარეთო და ჩრდილოეთ ამერიკის ანტიოქიის მართლმადიდებლურ ქრისტიანული ეპარქიებში .

გარდა ამისა, დასავლური რიტუალს იყენებენ რელიგიურ თემებში, რომლებიც არ არიან მთავარი მართლმადიდებლური ეკლესიის გარეთ. დასავლეთის და საფრანგეთის მართლმადიდებლური ეკლესიების ლიტურგიული წესი მთლიანად დასავლურია. გარდა ამისა, ძველ კალენდრისტებს შორის არის დასავლური რიტუალის თემების მცირე რაოდენობა, როგორიცაა მილანის წმინდა სინოდის ყოფილი დასავლური რიტუალის საეგზარქოსო და ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკის ავტონომიური მართლმადიდებლური სამიტროპოლიტო და ბრიტანეთის კუნძულები. დამოუკიდებელი მართლმადიდებლობის ფარგლებში, მართლმადიდებლური კათოლიკური ეკლესიის მემკვიდრეებს აქვთ დასავლური რიტუალის მიტროპოლიტის იურისდიქცია. ასევე არსებობს მრავალი დამოუკიდებელი დასავლური მართლმადიდებლური ეკლესია და მონასტერი, რომლებიც არ არიან მართლმადიდებლური ეკლესიის ნაწილი.

დასავლური რიტუალის სამრევლოები გვხვდება თითქმის ექსკლუზიურად იმ ქვეყნებში, სადაც დიდია რომის კათოლიკური ან პროტესტანტული მოსახლეობა. ასევე არსებობს მრავალი ერთგული საზოგადოება და საგამომცემლო საწარმოები, რომლებიც დაკავშირებულია დასავლურ რიტუალთან. დასავლური მართლმადიდებლობა ზოგიერთისთვის სადავო საკითხია.

აგრეთვე იხილეთ
კანონიკა
მართლმადიდებლობა
აღმოსავლური კათოლიკური ეკლესიები
ცენტრალური კორდილიერა

ცენტრალური კორდილიერა შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ ქედს:
ცენტრალური კორდილიერა — ბოლივიაში
ცენტრალური კორდილიერა — დომინიკელთა რესპუბლიკაში
ცენტრალური კორდილიერა — ეკვადორში
ცენტრალური კორდილიერა — კოლუმბიაში
ცენტრალური კორდილიერა — კოსტა-რიკაში
ცენტრალური კორდილიერა — კუნძულ ლუსონზე, ფილიპინებში
ცენტრალური კორდილიერა — პერუში
ცენტრალური კორდილიერა — პირენეს ნახევარკუნძულზე, ესპანეთში და ნაწილობრივ პორტუგალიაში
ცენტრალური კორდილიერა — პუერტო-რიკოში
ანდალუსიის დაბლობი

ანდალუსიის დაბლობი — დაბლობი პირენეს ნახევარკუნძულის სამხრეთში, ესპანეთში, ანდალუსიის მთებს, სიერა-მორენასა და ატლანტის ოკეანეს შორის. სიგრძე დაახლოებით 300 კმ. მდებარეობს მთისწინა როფში, რომელიც ფართოვდება დასავლეთისკენ და შევსებულია კაინოზოური ზღვიური და კონტინენტური ნალექებით. მიედინება მდინარე გვადალკვივირი და მისი შენაკადები. მდინარის ქვემო წელში განვითარებულია მომლაშოწყლიანი ზღვისპირა ჭაობები (ესპანურად „ლას-მარისმას“), რომლებიც ზღვისგან გამოყოფილია დიუნების ზოლით.

კლიმატი ხმელთაშუაზღვიურია, ძალიან ცხელი ზაფხულით (ივლისისა და აგვისტოს საშუალო ტემპერატურა 29°-ზე მეტი). ნალექები 400–700 მმ წელიწადში, ძირითადად ზამთარში. გავრცელებულია მაკვისის, პალმიტოს, გარიგის მცენარეულობა. დაბლობის უდიდესი ნაწილი უკავია ხორბლის, სიმინდის, შაქრის ჭარხლის ნათესებს, ციტრუსების, ზეთისხილისა და კორპის მუხის კორომებს, ბაღებს, ვენახებს. მიწების ნაწილი ირწყვება. მოშენებულია არაბული ჯიშის ცხენები, კორიდისთვის განკუთვნილი კუროები. დაბლობზე მდებარეობს დონიანას ეროვნული პარკი. მსხვილი ქალაქებია: კადისი, სევილია, კორდობა, უელვა.
მარიო ადორფი

მარიო ადორფი (; დ. 8 სექტემბერი, 1930, ციურიხი — გ. 8 აპრილი, 2026, პარიზი) — გერმანელი თეატრისა და კინოს მსახიობი, ასევე მწერალი და აუდიოწიგნების ავტორი.

ბიოგრაფია
სწავლის პერიოდში მუშაობდა ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან გერმანულენოვან თეატრში - ციურიხის „შაუშპილჰაუსში“ რეჟისორის ასისტენტად. მიუნხენის ფოლკენბერგის სკოლაში სამსახიობო სკოლის დამთავრების შემდეგ, ითამაშა მიუნხენის კამერულ თეატრში. 1954 წლიდან იღებდნენ ფილმებში და მრავალი წლის განმავლობაში თამაშობდა ბოროტმოქმედების როლს. 50 წლიანი სამსახიობო კარიერის განმავლობაში მან ითამაშა 120-ზე მეტ ფილმში. 1960-იანი წლების დასაწყისში ადორფი რომში გადავიდა. დაწერილი აქვს რამდენიმე წიგნი, ძირითადად - ავტობიოგრაფიული.

გადაღებულია ფილმებში: ვინეტუ (ფრედერიკ სანტერი, 1963), ოპერაცია „წმინდა იანუარი“ (შაშილო; 1966), წითელი კარავი (ჯუზეპე ბიაჯი; 1969), რობინ ჰუდის ისრები (ძმა ტუკი; 1971), რვაფეხა-4 (სალვატორე ფროლო, 1989) და სხვა.

ორჯერ იყო დაქორწინებული, მისი პირველი ცოლი არის მსახიობი და თეატრის რეჟისორი ლის ვერჰოვენი, რეჟისორ პაულ ვერჰოვენის ქალიშვილი. მარიოს ქალიშვილი პირველი ქორწინებიდან ასევე მსახიობი გახდა.

1985 წლიდან ქორწინებაში იყო მონიკა ფაისთან.

2010 წელს მარიო ადორფმა განაცხადა, რომ მისი ყველაზე დიდი სურვილი იყო კარლ მარქსის ცხოვრების კინოადაპტაციაში მთავარი როლის შესრულება. მისი სურვილი ასრულდა 2018 წელს, როდესაც გადაიღეს ფილმში „კარლ მარქსი - გერმანელი წინასწარმეტყველი“.

2018 წლიდან ქალაქი ვორმსი და ნიბელუნგების ფესტივალი ვორმსში გადასცემენ მარიო ადორფის პრემიას მსახიობებს, სცენოგრაფისტებს, რეჟისორებს და სხვა ნიბელუნგების ფესტივალის მონაწილეებს, რომლებიც გამოირჩევიან განსაკუთრებული მხატვრული შესრულებით. თავად ადორფი შედის ფესტივალის მზრუნველთა საბჭოში და ჟიურის შემადგენლობაში. ის იყო 2002 წელს ფესტივალის ინიციატორი და 2002 და 2003 წლებში მასში მონაწილეობდა, როგორც მსახიობი.
ნიბელუნგების ბეჭედი (ფილმი)

ნიბელუნგების ბეჭედი — ორსერიიანი ტელეფილმი, რომელიც დაფუძნებულია შუა საუკუნეების გერმანული ეპოსზე - „სიმღერა ნიბელუნგებზე“. ფილმი გერმანიის, იტალიის, დიდი ბრიტანეთისა და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ერთობლივი ნამუშევარია, რომლის რეჟისორია ული ედელი.

როლებში
ბენო ფიურმანი — ერიკი/ზიგფრიდი
ალისია ვიტი — კრიმჰილდა
კრისტანა ლოკენი — დედოფალი ბრუნჰილდა
სამუელ ვესტი — მეფე გიუნტერი
მაქს ფონ სიუდოვი — ეივინგი
ჯულიან სენდსი — ჰაგენი
რობერტ პატინსონი — გიზელჰერი
ჯორჯ უოქსტეტერი

ჯორჯ უოქსტეტერი (დ. 1911 — გ. 2004) — ამერიკელი ილუსტრატორი და კარიკატურისტი. 1937–1967 წლებში თანამშრომლობდა ჟურნალებთან „ნიუ იორკ ტაიმზი“, „ნიუ იორკ ჰერალდი“, „ნიუ-იორკ ჯერნალ ამერიკანი“, „ნიუ იორკ ვორლდ-ტელეგრამი“, ასევე რადიო- და ტელემაუწყებლებთან „“, „“ და „“ . გვიანდელ 1960-იანებში მხედველობის ადრეულმა დაკარგვამ მისი კარიერა დაასრულა. გარდაიცვალა 2004 წელს. ალ ჰირშფელდის შემდეგ, ის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ამერიკელი კარიკატურისტი იყო 1940–1950-იან წლებში.
ვინიფრედ ალენი

ვინიფრედ ალენი (დ. 26 ივნისი, 1896 — გ. 3 იანვარი, 1943) — ამერიკელი მუნჯი კინოს მსახიობი. 1915 წლიდან 1924 წლამდე რამდენიმე ფილმში მიიღო მონაწილეობა. მოგვიანებით, სახელად ვინიფრედ სპერი ტენი დაირქვა.

ბავშვობა
ვინიფრედი ნიუ-როშელში, ნიუ-იორკში დაიბადა. მან დაამთავრა საჯარო სკოლა და სწავლა ხელოვნების სტუდენტების ლიგაში განაგრძო. მშობლების გარდაცვალებამ უბიძგა, სასწავლებელი დაეტოვებინა და ბედი კინოინდუსტრიაში ეცადა.

კარიერა
ალენი მუშაობდა „ედისონ და რელაიანსის სტუდიისთვის“, სხვა კინო-კომპანიებთან ერთად. მან 1915 წ.-დან 1924 წ.-მდე 11 ფილმში მიიღო მონაწილეობა.

პირადი ცხოვრება
1918 წელს ის ავიაციის პიონერ ლაურენს სპერიზე (1892-1923) გათხოვდა. ჟურნალ „“-მა დაწერა, რომ ეს იყო „პირველი წყვილი, რომელმაც თაფლობის თვე ცაში გადაიხადა“, ამის მიზეზი კი ემიტივილიდან გოვერნორს-აილენდამდე მათი ფრენა გახდა. ლაურენს სპერიზი დაქორწინებიდან 5 წელიწადში, ავიაკატასტროფაში დაიღუპა, ვინიფრედი კი 1929 წელს ვერნონ ე. ტენის გაჰყვა ცოლად.

რჩეული ფილმოგრაფია
„როდესაც ოცდაერთი წლისანი ვიყავით“ (1915)
„ჩვიდმეტი“ (1916)
„გრძელი კვალი“ (1917)
„დაწყევლილი სახლი“ (1917)
„ამერიკელი - სულ ესაა“ (1917)
„ვაჟკაცობისთვის“ (1917)
„კაცთმოძულე“ (1917)
„წარმატებული წარუმატებლობა“ (1917)
„კაცი, რომელიც კარგს იქმდა“ (1917)
„ორიდან ექვსამდე“ (1918)
„მეორე ახალგაზრდობა“ (1924)
ნატუფიის კულტურა

ნატუფიის კულტურა — მეზოლითური ხანის (ძვ. წ. - ათასწლეულები) არქეოლოგიური კულტურა, რომელიც გავრცელებული იყო ძირითადად პალესტინის ისტორიულ ოლქში, ნაწილობრივ ახლანდელი სირიისა და სამხრეთ თურქეთის ტერიტორიაზე. გამოქვაბულ შუკბაში (უადი-ელ-ნატუფის ნაპირას, იერუსალიმის ჩრდილო-დასავლეთით 27 კმ-ზე) 1928-1932 წლებში აღმოჩენილი მასალის მიხედვით ნატუფიის კულტურა გამოჰყო ინგლისელმა არქეოლოგმა დ. ჰეროდმა. ნატუფიელები ცხოვრობდნენ გამოქვაბულებში, ნახევრად მიწურებში ზოგჯერ ღია ცის ქვეშ. კედლები შელესილი იყო ქვიშანარევი თიხით. მისდევდნენ ნადირობას, თევზჭერას, შემგროვებლობას. ამ უკანასკნელის საფუძველზე უკერამიკო ნეოლითის ხანაში განვითარდა ადრინდელი სამიწათმოქმედო კულტურა. ზოგი მკვლევარი ვარაუდობს, რომ უკვე ნატუფიის კულტურის სტადიაში განვითარდა პრიმიტიული მიწათმოქმედება. ნატუფიის კულტურისთვის დამახასიათებელი იყო კაჟის მიკროლითები, კაჟის ნამგლის ჩასართები, სანაყები, სასრესები, ძვლის ჰარპუნები, და თევზსაჭერი კაუჭები.
ნიკო ბექაური

ნიკო ბექაური (დ. 15 ნოემბერი, 1913, ფასანაური — გ. 1933) — ქართველი მეცნიერი, პედაგოგი, ქიმიკოსი.

ბიოგრაფია
თბილისის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში ქიმიური ტექნოლოგიის ფაკულტეტზე სწავლობდა. მესამე კურსიდან სწავლა გააგრძელა ლენინგრადის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში. 1939 წელს ინსტიტუტის დასრულების შემდეგ, დარჩა ასპირანტურაში ნავთობქიმიური ტექნოლოგიის სპეციალობით.

1940 წელს გაიწვიეს საბჭოთა არმიაში, ხოლო 1943 წელს მძიმედ დაიჭრა და დემობილიზებულ იქნა. 1947 წელს ლენინგრადში დაიცვა დისერტაცია. იმავე წელს დაბრუნდა საქართველოში და 1961 წლამდე მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პ. მელიქიშვილის სახელობის ქიმიის ინსტიტუტში, სადაც უფროსი მეცნიერ თანამშრომლის პოზიცია ეკავა. 1962 წელს, აკადემიკოს ნ. შუიკინის ხელმძღვანელობით, დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია. იმავე წლიდან, 25 წლის განმავლობაში, ხელმძღვანელობდა საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში ორგანულ ნივთიერებათა ტექნოლოგიის კათედრას. მისი სამეცნიერო კვლევები ძირითადად უკავშირდებოდა საქართველოს ნავთობის შესწავლასა და გადამუშავებას, ასევე მიღებული ნავთოპროდუქტების გამოყენებას სახალხო მეურნეობის სხვადასხვა დარგში. მისი აღმოჩენილი ლუმინოფორმები – „ნორიოლი“ და „შუბეკოილი“ – საკავშირო მიღწევათა გამოფენაზე ოქროს და ვერცხლის მედლებით დაჯილდოვდა. ამ ნაშრომებმა საერთაშორისო გამოხმაურება ჰპოვა, მათ შორის ინგლისში, იტალიასა და გერმანიაში. მისი ხელმძღვანელობით, საქართველოს ნავთობიდან შეიქმნა ქიმიური ბოჭკოს შემზეთავი „სპიოლი,“ რომელმაც წარმოებაში წარმატებით გაიარა გამოცდა წარმოებაში.

ჯილდოები
საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
ნიკოლოზ ჯანდიერი

ნიკოლოზ ჯანდიერი (დ. 24 ნოემბერი, 1873, ზაქათალა — გ. 22 დეკემბერი, 1964) — ქართველი ექიმი, საზოგადო მოღვაწე.

ბიოგრაფია
ქართული სათავადაზნაურო ბანკის სტიპენდიით ხარკოვის უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტზე ჩაირიცხა და 1899 წელს წარმატებით დაასრულა სწავლა.

ავსტრიაში დახელოვნდა პროფესორ აიზელსბერგისა და ნოტნაგელის კლინიკებში, ხოლო გერმანიაში – პროფესორ ბორისისა და ბერგმანის კლინიკებში. პროფესიული საქმიანობა დაიწყო რუსეთში, კასტორნაიაში, სადაც საექიმო პუნქტის გამგედ მუშაობდა. 1904 წელს დაბრუნდა საქართველოში და დაინიშნა სიღნაღის მაზრის ექიმად. 1904-1917 წლებში სიღნაღში მოღვაწეობისას მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა რეგიონის განვითარების პროცესში. მის ინიციატივით სოფელ ვაქირში, ანაგაში, ბაკურციხეში, დედოფლისწყაროში, კელმეჩურსა და ჭიაურაში გაიხსნა აფთიაქები, ხოლო ნოვოალექსეევკაში – საფერშლო პუნქტი. ბოდბის დედათა მონასტრის სემინარიის მოსწავლეებისა და მონაზვნებისთვის მან ოთხსაწოლიანი სასკოლო საავადმყოფო დააფუძნა.

ასევე მონაწილეობდა კახეთის რკინიგზის მშენებლობაში და 1914 წელს რკინიგზის სადგურის მიმღები კომისიის წევრი იყო. მისი აქტიური მხარდაჭერით სიღნაღში გაიხსნა წიგნის მაღაზია, დაარსდა სასოფლო-სამეურნეო ბანკი და ფოსტა-ტელეგრაფის განყოფილება. იგი იყო ილია ჭავჭავაძის პირადი მკურნალი.

ჯილდოები
საქართველოს დამსახურებული ექიმი
ალექსანდრე ჯავახიშვილი (მეზღვაური)

ალექსანდრე ჯავახიშვილი (დ. 18 თებერვალი, 1932, თბილისი — გ. 1 აგვისტო, 2017) — ქართველი მეზღვაური, სამხედრო პირი.

ბიოგრაფია
წარჩინებით დაამთავრა 35-ე საფეხბურთო სკოლა, რის შემდეგაც სწავლა გააგრძელა ბაქოს სამხედრო-საზღვაო სასწავლებელში.

თავისი სურვილით ჩრდილოეთის ფლოტში გაემგზავრა, სადაც კარიერა ლეიტენანტის პოზიციიდან ატომური წყალქვეშა სარაკეტო კრეისერის მეთაურობამდე განავითარა. სამეთაურო კურსებისა და დახურული ცენტრის დასრულების შემდეგ გახდა პირველი ქართველი, რომელმაც ატომური წყალქვეშა სარაკეტო კრეისერის მეთაურობა ჩაიბარა. მისმა ხელმძღვანელობით განხორციელდა მრავალი წყალქვეშა საბრძოლო მორიგეობა ჩრდილოეთის ყინულოვან და ატლანტის ოკეანეებში. 1972 წლის 15 იანვარს დაიწყო ფარული წყალქვეშა ნაოსნობა ბარენცის ზღვის სამხედრო-საზღვაო ბაზიდან. მან გადალახა ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე, დრეიკის სრუტე და წყნარი ოკეანე. იმავე წლის 31 მარტს კი ბერინგის ზღვასთან ამოყვინთა. საერთაშორისო საზღვაო დებულების მიხედვით, ეს მარშრუტი დედამიწის გარშემო მოგზაურობად ითვლება. 75 დღის განმავლობაში მან განვლო 41,000 კილომეტრი ისე, რომ მისი წყალქვეშა კრეისერი არ შეუმჩნევია არც ერთი ქვეყნის საზღვაო, სახმელეთო, საჰაერო ან კოსმოსური სამეთვალყურეო სამსახურებს. კრეისერის სიგრძე იყო 140 მ, სიგანე 12 მ, ბორტის სიმაღლე 12 მ, წყალწყვა 1400 ტ და მაქსიმალური სიჩქარე 47 კმ/სთ. გარსაქვეყნო მოგზაურობის შემდეგ, იგი 17 წელი მსახურობდა წყნარი ოკეანის ფლოტში, ატომური წყალქვეშა ხომალდების ბრიგადის მეთაურად და ფლოტილიის სარდლის მოადგილედ. 1989 წელს დაბრუნდა საქართველოში და საცხოვრებლად თბილისში გადავიდა. 114 დღე მონაწილეობდა ქართულ-აფხაზურ კონფლიქტში. 1992-1997 წლებში ის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო-საზღვაო ძალების სარდალი იყო, ხოლო 2000 წლიდან საქართველოს თავდაცვის ეროვნული აკადემიის პრორექტორი.

მონაწილე იყო 5 ოფიციალურ მოლაპარაკებაში, რომლებიც სამხედრო-საზღვაო დარგში ორი მნიშვნელოვანი შეთანხმებით დასრულდა. ის ასევე იყო საქართველოს სამხედრო-საზღვაო დოქტრინისა და თავდაცვის სტრატეგიული პროგრამის შემუშავებაში მონაწილე პირი, პირველი სარდალი დამოუკიდებელი საქართველოს სამხედრო-საზღვაო ძალებში, წყალქვეშა სარაკეტო კრეისერის მეთაური და პირველი კონტრ-ადმირალი. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

ჯილდოები
1993 - ვახტანგ გორგასლის ხარისხის ორდენი
შურა ჯაველიძე

შურა ჯაველიძე (დ. 11 აგვისტო, 1923, თბილისი — გ. 1999) — ქართველი არქიტექტორი.

ბიოგრაფია
1941 წელს საბჭოთა არმიაში გაიწვიეს და იყო მსოფლიო ომის მონაწილე. დემობილიზაციის შემდეგ კი დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი არქიტექტურის სპეციალობით. ინსტიტუტის დასრულების შემდეგ მოსკოვში გაემგზავრა სწავლის გასაგრძელებლად, სადაც დაამთავრა ასპირანტურა და დაიწყო პროფესიული მოღვაწეობა. მოსკოვში ყოფნის პერიოდში მუშაობდა საპროექტო ორგანიზაციაში და აქტიურად მონაწილეობდა ქალაქის მნიშვნელოვან ობიექტებზე პროექტების შექმნაში. 1962 წელს დაბრუნდა თბილისში და დაიწყო მუშაობა თბილისის ზონალურ სამეცნიერო-კვლევით, ტიპური და ექსპერიმენტული პროექტების ინსტიტუტში („თბილზნიეპი“), სადაც ხელმძღვანელობდა ტექნიკურ განყოფილებას. აქტიურად მონაწილეობდა საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი დანიშნულების ნაგებობების ახალი კონსტრუქციული სქემების, უნიფიცირებელი ნაკეთობებისა და ტიპური პროექტების შემუშავებაში. 1976-1989 წლებში მუშაობდა საპროექტო ინსტიტუტ „საქკურორტპროექტში“ ტექნიკური განყოფილების გამგედ და მონაწილეობდა საკურორტო დანიშნულების ობიექტებისა და სპორტულ-გამაჯანსაღებელი კომპლექსების პროექტირებაში. მიღებული ჰქონდა სხვადასხვა საპატიო სიგელები და ჯილდოები.
რადი (ერთეული)

რადი ( < ; შემოკლებითი აღნიშვნები: ქართული — რად, საერთაშორისო — ) — მაიონებელი გამოსხივების შთანთქმული დოზის სისტემის გარეშე ერთეული; იყენებენ ნებისმიერი სახის მაიონებელი გამოსხივებისათვის. შეესაბამება 100 ერგ ტოლ გამოსხივების ენერგიას, რომელსაც შთანთქავს 1 გ მასის დასხივებული ნივთიერება.

1 რად = კალ/გ = 0.01 ჯ/კგ.
რენტგენი (ერთეული)

რენტგენი (შემოკლებითი აღნიშვნები: ქართული — რ, საერთაშორისო — ) — რენტგენისა და გამა-გამოსხივეების ექსპოზიციური დოზის სისტემის გარეშე ერთეული, რომელიც განისაზღვრება ჰაერზე მათი მაიონებელი გამოსხივების ზემოქმეიდების მიხედვით. სახელი უწოდეს ვ. რენტგენის პატივსაცემად. რენტგენი არის რენტგენის ან გამა-გამოსხივების ისეთი ექსპოზიციური დოზა, რომლის დროსაც მისი შესაბამისი კორპუსკულური გამოსხივება (ე. ი. ელექტრონების) 0.001293 გ ჰაერში (ნორმალურ პირობებში 1 სმ³ ჰაერში) იმდენ იონს წარმოქმნის, რომ მათი ჯამური მუხტი ტოლია თითოეული ნიშნის ელექტრობის რაოდენობის ელექტროსტატიკური ერთეულისა. განსაზღვრის თანახმად რენტგენი შეიძლება გამოვიყენოთ იმ კვანტის გამოსხივებისათვის, რომლის ენერგია არ აღემატება 3 მეგევ. 1 რენტგენის ტოლ დოზას შეეესაბამება წყვილი იონის წარმოექმნა 1 სმ³ ჰაერში ან წყვილისა — 1 გ ჰაერში. ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში ექსპოზიციური დოზის ერითეულია კულონი კილოგრამზე. „გოსტ“ 88448-63 თანახმად 1 რ = კ/კგ. როცა ჰაერის მოლეკულების იონიზაციის საშუალო ენერგია ≈ 33 ევ-ია, 1 რ. ეკვივალენტურია 85 ერგ/გ. ამ სიდიდეს უწოდეს რენტგენის ფიზიკური ეკვივალენტი.
ტანსიტარო (მუნიციპალიტეტი)

ტანსიტაროს მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი მიჩოაკანის შტატში, მექსიკის დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 33 453 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 13.7%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 714.3 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 46.8 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია მიჩოაკანის შტატის შემადგენლობაში 1831 წლის 10 დეკემბერს შევიდა. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 083.
ტანგამანდაპიო

ტანგამანდაპიოს მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი მიჩოაკანის შტატში, მექსიკის დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 31 716 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 14%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 316.1 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 100.3 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია მიჩოაკანის შტატის შემადგენლობაში 1831 წლის 10 დეკემბერს შევიდა. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 084.
ტანგანსიკუარო

ტანგანსიკუაროს მუნიციპალიტეტი ― მუნიციპალიტეტი მიჩოაკანის შტატში, მექსიკის დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 35 256 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 7.9%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 385.1 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 91.6 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია მიჩოაკანის შტატის შემადგენლობაში 1831 წლის 10 დეკემბერს შევიდა. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 085.