მარია კუბაშეცი

}: ; დ. 7 მარტი, 1890, სოფელი ჰასოუ, ბუდიშინის მახლობლად, საქსონია, გერმანია — გ. 13 აპრილი, 1976, ბაუსენი, გერმანია) — ზორბი მწერალი, რომელსაც ლიტერატურის ისტორიკოსები მიიჩნევენ პირველ ქალად, რომელმაც რომანები დაწერა ზემო ზორბულ ენაზე. მუშაობდა სკოლის მასწავლებლად და წერდა თეატრალურ პიესებს, მოთხრობებს, ბიოგრაფიებსა და რომანებს, რომლებიც ზორბი ხალხის ისტორიას ეხებოდა.

ცხოვრება
მარია კუბაშეცი დაიბადა 1890 წლის მარტში ფერმერთა ოჯახში სოფელ კვოოსის (ამჟამად რადიბორის ნაწილი), ზემო ლუჟიცაში, საქსონიის სამეფოში (მაშინდელი გერმანიის იმპერიის ნაწილი). მისი მშობლები იყვნენ კათოლიკე ფერმერები და ზორბი უმცირესობის წარმომადგენლები, დასავლეთ სლავური ეთნიკური ჯგუფისა, რომელიც ცხოვრობდა გერმანულ-პოლონური საზღვრის რეგიონში, ლუჟიცაში.
1902-1909 წლებში, რადიბორის სკოლის დამთავრების შემდეგ, მან მიიღო პედაგოგიური განათლება ისტორიისა და უცხო ენების მიმართულებით ერფურტის ურსულინების მონასტერში. შემდეგ იგი გადავიდა დუისბურგში, სადაც ასწავლიდა გაჭირვებული ქარხნის მუშების შვილებს. კუბაშეცი იყო პირველი ზორბი ქალი, რომელმაც სრული პედაგოგიური განათლება მიიღო. ამ პერიოდში მასზე გავლენა მოახდინეს სორბელმა მწერლებმა არნოშტ მუკამ და ოტა ვიჩაზმა.
1911 წელს ლუჟიცაში დაბრუნების შემდეგ, მან დაიწყო სწავლება სორბულ სკოლაში კროსტვიცში, პოზიცია, რომელსაც იგი 1925 წლამდე ინარჩუნებდა. კროსტვიცში მუშაობისას, იგი სხვადასხვა ლიტერატურულ საქმიანობას ეწეოდა: იგი წერდა ყოველწლიურ თეატრალურ პიესას თავისი მოსწავლეებისთვის, წერდა სტატიებს სორბული ჟურნალისთვის „ლუჟიცა“ და რედაქტირებას უწევდა სტუდენტურ ჟურნალს „სერბსკი სტუდენტ“. 1923 წელს მან თარგმნა „იანოტა ვიჩაზი“, ჩეხურენოვანი პიესა ზორბი იძულებითი მუშის შესახებ, ზემო ზორბულ ენაზე.
1925-დან 1939 წლამდე იგი ასწავლიდა პულსნიცის სკოლაში. 1933 წელს, ადოლფ ჰიტლერის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ, იგი მიჰყვა თავისი სკოლის მთელ პედაგოგიურ პერსონალს და შეუერთდა ჰიტლერის ნაცისტურ პარტიას. 1939 წელს იგი გადაიყვანეს გროსრორსდორფის სკოლაში; ჟურნალისტ ანდრეას კირშკეს თანახმად, გადაყვანა მოხდა როგორც სასჯელი ებრაელებისა და ზორბების დევნის უარყოფის გამო .
მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ, კუბაშეცი დროებით გადააყენეს მასწავლებლის თანამდებობიდან ნაცისტურ პარტიაში წევრობის გამო და სანაცვლოდ დაიწყო მუშაობა „დომოვინაში“, ორგანიზაციაში, რომელიც ზორბების ინტერესებს წარმოადგენდა. მისი დროებითი გადაყენება დასრულდა 1949 წელს, როდესაც მან დაიკავა პოზიცია ბაუცენის სკოლაში. 1952 წელს იგი დაინიშნა სორბული და გერმანული ლიტერატურის ლექტორად სორბული მასწავლებელთა განათლების ინსტიტუტში რადიბორში. ეს პოზიცია მას ეკავა სამუშაო ცხოვრების დასრულებამდე 1956 წელს. თავის მშობლიურ ქალაქში, კვოოსში ცხოვრობდა და პენსიაზე გასვლის შემდეგ თავი წერას მიუძღვნა. კუბაშეცი გარდაიცვალა 1976 წლის 13 აპრილს ბაუსენში.

ლიტერატურული მოღვაწეობა
როდესაც კუბაშეცი დაბრუნდა დუისბურგიდან, იგი შეუერთდა „მაჩიცა სერბსკას“, ორგანიზაციას ზორბული კულტურული ცხოვრების წახალისებისთვის. სორბელ ინტელექტუალებთან ურთიერთობით მან ინტერესი გამოიჩინა საგუნდო მუსიკისა და თეატრის მიმართ. მისი პირველი ლიტერატურული ნაწარმოები იყო „ვუსადნი“ („გარიყული“), სერიული ნოველა, რომელიც გაზეთ „ლუჟიცაში“ 1922-1923 წლებში გამოქვეყნდა. 1926 წელს მან გამოაქვეყნა პირველი დრამატული ნაწარმოები ზრდასრულებისთვის, ისტორიული პიესა სახელწოდებით „ჩოდოიტა“ („ჯადოქარი“). მან ეს პიესა წარადგინა 1925 წლის „შაჯოვანკაზე“, სორბელი სტუდენტების ყოველწლიურ შეკრებაზე. ამას მოჰყვა პაუზა გამოქვეყნებაში მეორე მსოფლიო ომის დასრულებამდე.
ომის შემდეგ, მისი ნამუშევრები ფოკუსირებული იყო ახლო წარსულის საკითხებზე და სორბელი ხალხის ისტორიაზე. 1949 წელს მან გამოაქვეყნა „როვ ვ სერბსკეი ჰოლი“ („საფლავი სორბულ ვაკეზე“), მოთხრობების კრებული. კრებულის სათაურით წარმოდგენილი მოთხრობა მოგვითხრობს პოლონელი იძულებითი მუშის სიკვდილით დასჯაზე, რომელიც ომის დროს სორბელ ქალს შეუყვარდა. 1960-იან წლებში იგი დაინტერესდა ორი სორბელის ცხოვრებით, რომლებიც ადოლფ ჰიტლერის მთავრობას ეწინააღმდეგებოდნენ: მისი ბიოგრაფიები მწერალ მარია გროლმუსის (1960) და კათოლიკე მღვდლის ალოის ანდრიცკის (1967) შესახებ რამდენიმე გამოცემა გამოვიდა სორბულ და გერმანულ ენებზე.
პენსიაზე გასვლის შემდეგ, კუბაშეცმა გამოაქვეყნა რამდენიმე ნარატიული ნაწარმოები. მისი ტრილოგია „ბოსჩიი სერბინ“ („სებასტიან სორბელი“, 1963-1965) მოგვითხრობს მე-18 საუკუნეში სორბელი არალეგალური მასწავლებლის ცხოვრებას. განათლების თემა ასევე წარმოდგენილი იყო რომანების ნაკრებში, „ლეტო ვულკიხ ვოჰენიოვ“ („დიდი ცეცხლის ზაფხული“, 1970) და „ნალეტნიე ვეტრი“ („გაზაფხულის ქარები“, 1978), რომლებიც სორბებს შორის ფორმალური განათლების წარმოშობას ეხება.

აღიარება
1962 წელს კუბაშეცს მიენიჭა ჩიშინსკის პრემია, ჯილდო, რომელიც გადაეცემა მათ, ვინც მუშაობს სორბელი ხალხის ენის, კულტურისა და ლიტერატურის წახალისებისთვის. 1965 წელს „დომოვინას“ ლიტერატურული პრემიის მოპოვების შემდეგ, 1975 წელს მას გადაეცა იოჰანეს რ. ბეხერის მედალი, რომელსაც გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის კულტურის ასოციაცია ანიჭებდა. ლიტერატურის ისტორიკოსები კუბაშეცს მიიჩნევენ პირველ ქალად, რომელმაც რომანები დაწერა ზემო სორბულ ენაზე, გერმანიაში მცხოვრები სორბების ენაზე.