iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჯორჯო ვაკარო

ჯორჯო ვაკარო ( დ. 12 ოქტომბერი, 1892, სან-მარცანოტო, იტალია — გ. 25 სექტემბერი, 1983, რომი, იტალია) — იტალიელი პოლიტიკოსი, იტალიის სპორტული მენეჯერი და რომის ლაციოს უდიდესი ფანი და გადამრჩენელი.

ბიოგრაფია
ჯორჯო ვაკარო დაიბადა რომში. ბავშვობიდან იგი სპორტით იყო დაკავებული, განსაკუთრებით კი ფეხბურთის გულშემატკივარი იყო. გულშემატკივრობდა საფეხბურთო კლუბ ლაციოს. მას ბენიტო მუსოლინის მოღვაწეობის დროს მოუწია მსახური იტალიისთვის. იგი ასევე იტალიის რაგბის კავშირის პრეზიდენტიც იყო და აგრეთვე იტალიის ნაკრების წარმომადგენელი მსოფლიო ჩემპიონატზე 1934 და 1938 წლებში, ასევე ოლიმპიურ თამაშებზე 1936 წელს. თუმცა მან თავისი დიდი წვლილი ფეხბურთში დატოვა, კერძოდ კი ლაციოს ისტორიაში. 1927 წელს ბენიტო მუსოლინის იდეა იყო, რომ რომის ყველა საფეხბურთო კლუბი გაერთიანებულიყო და რომის ერთი ძლიერი კლუბი ჩამოყალიბებულიყო. ეს იდეა ლაციოსაც ეხებოდა, თუმცა ჯორჯო სიტყვით გამოვიდა: ბენიტო მუსოლინის იდეა მაინც მიიყვანეს ბოლომდე და რომის რამდენიმე გუნდი მაინც გააერთიანეს. ამის მერე ვაკაროს სურათი და ბანერი არაერთხელ აფრიალებულა რომის ოლიმპიურ სტადიონზე ლაციოს თამაშის დროს.
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდონეზიაში

2012 წლის მონაცემებით ინდონეზიაში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის 8 ძეგლია. იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მსოფლიოს მასშტაბით 962 ძეგლია შეტანილი, მათ შორის დაახლოებით 1 % ინდონეზიის ძეგლებია.

მათ შორის:
4 კულტურის ობიექტი
4 ბუნების ძეგლი

2 მათგანი ადამიანის გენიის შედევრია (კრიტერიუმი ), 3 კი ბუნების ქმნილებაა (კრიტერიუმი ).

ცხრილი
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა
აჩეჰის ომი

აჩეჰის ომი  — შეიარაღებული კონფლიქტი ნიდერლანდებსა და დამოუკიდებელ აჩეჰის (აჩეს) სასულთნოს შორის, კუნძულ სუმატრის ჩრდილოეთით. მიმდინარეობდა 1873-1904 წლებში და დამთავრდა ნიდერლანდების არმიის გამარჯვებით.

1873 წელს კუნძულ სუმატრაზე დაიწყო ნიდერლანდების მმართველობის წინააღმდეგ მიმართული მასობრივი საპროტესტო აქციები. აჯანყებულთა ხელმძღვანელობა ითავა ეროვნულმა ლიდერმა, სულთანმა მაჰმუდ შაჰ -მ. ამავე წლის მარტში ნიდერლანდების 3000-კაციანმა სადამსჯელო რაზმმა მოახდინა აჩეჰის სასულთნოს დედაქალაქის ბანდა-აჩეხის ოკუპაცია და გამოაცხადეს ნიდერლანდების კოლონიურ მმართველობასთან აჩეხის შეერთება. ამბოხებულები აგრძელებდნენ წინააღმდეგობის გაწევას 1904 წლის კამპანიამდე.

ადგილობრივი მოსახლეობის აჯანყებები გაგრძელდა 1913 წლამდე, თუმცა გავლენას ვერ ახდენდა რეგიონში მიმდინარე მოვლენებზე.
მარსელ შმელცერი

მარსელ შმელცერი (; დ. 22 იანვარი, 1988) — გერმანელი ფეხბურთელი, გერმანიის ეროვნული ნაკრების და დორტმუნდის „ბორუსიას“ მარცხენა მცველი. მას უთამაშია გერმანიის ეროვნულ ნაკრებშიც.

საკლუბო კარიერა
დაიბადა მაგდებურგში, საქსონია-ანჰალტში. პროფესიონალური კარიერა დაიწყო დორტმუნდის „ბორუსიაში“, დებიუტი ჰქონდა 2008 წლის 9 აგვისტოს, გერმანიის თასის მატჩში, „როტ-ვაის ესენთან“. ბუნდესლიგაში მისი დებიუტი შედგა მომდევნო კვირას, ლევერკუზენის „ბაიერთან“ 3-2 მოგებულ მატჩში, სადაც მან ითამაშა მატჩის ბოლო ოცი წუთი.

სანაკრებო კარიერა
შმელცერი გამოძახებული იყო გერმანიის 21-წლამდელთა ნაკრებში 2009 წლის ევროპის ჩემპიონატზე, სადაც ყველა მატჩში მიიღო მონაწილეობა.

ტიტულები
საკლუბო
ბორუსია დორტმუნდი
ბუნდესლიგა: 2
2010–11, 2011–12
გერმანიის თასი: 1
2011–12
სუპერთასუ:
ვერცხლის მედალი (2): 2011, 2012

გერმანია
ევროპის 21 წლამდელთა ჩემპიონატი: 1
2009

საკლუბო სტატისტიკა
ერზაცი

ერზაცი ან სუროგატი — რამის არასრულფასოვანი შემცვლელი.

მცნება „ერზაცი“-ს ფართო გამოყენება დაიწყო პირველი მსოფლიო ომის დროს, როდესაც გერმანიაში სტრატეგიული საქონლის სიმცირის გამო დაიწყეს სხვადასხვა პროდუქტის ჩანაცვლება. მაგ: კარაქი შეცვალეს მარგარინით, შაქარი — სახარინით, ხოლო ყავა — ვარდკაჭაჭით.

ერზაცები ნაკლებად დეფიციტურები არიან და წარმოებისთვისაც შედარებით იაფნი, რადგან კეთდებიან იმ მასალისგან, რომელიც ხელმისაწვდომია. ამ პერიოდს ეკუთვნის ერთ-ერთი ისეთი ერზაცი პროდუქტის შექმნა, როგორიც სინთეთიკური კაუჩუკია.

ერზაცი პროდუქტის მაგალითები
ერზაცი ჩექმები
იმ მიზეზის გამო, რომ თავდაპირველად ფაშისტური გერმანიის საომარი გეგმა ბლიცკრიგი იყო, ვერმახტისთვის ზამთრის ფორმების მომზადება არ მიმდინარეობდა. მას შემდეგ, რაც ელვისებური შეტევის გეგმა ჩავარდა, გერმანული არმიის აღმოსავლეთ ფრონტზე ზამთრის ფორმის მოთხოვნა გაჩნდა, განსაკუთრებულად კი ზამთრის ფეხსაცმლების. ამ პრობლემის მოგვარება დაპყრობილი ადგილობრივი მოსახლეობისთვის ზამთრის ჩექმების ჩამორთმევით და რუსული ტიპის ჩექმების წარმოებით წყდებოდა. თუმცა მთელი არმიის ამ სახეობის ფეხსაცმლით უზრუნველყოფა მოკლე პერიოდში, შეუძლებელი იყო საჭირო მასალის, დროის და საწარმოო ძალის სიმცირის გამო. არმიის მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად ინტენდანტის სამსახურმა დაპრესილი თივისგან დაწნული ერზაცი ჩექმების მიწოდება დაიწყო, რომლებსაც გერმანელი ჯარისკაცები უბრალო ფეხსაცმლების ზემოდან იცვამდნენ. როგორც წესი ამ ერზაც ჩექმას მეომრები ყარაულობის დროს იცმევდნენ, რადგან ამ ფეხსაცმლით გადაადგილება შედარებით რთული იყო.
ლუიჯი ბიჯიარელი

ლუიჯი ბიჯიარელი ( დ. 20 აგვისტო, 1876, რომი, იტალია — გ. 16 თებერვალი, 1908, ბრიუსელი, ბელგია) — იტალიელი სპორტსმენი და საფეხბურთო კლუბ რომის „ლაციოს“ დამაარსებელი.

ბიოგრაფია
ლუიჯი ბიჯიარელი რომში დაიბადა და იგი ბავშვობიდანვე სპორტით იყო დაკავებული და არაერთ სპორტის სახეობაში იყო ცნობილი, როგორებიცაა ცურვა, სირბილი და მსუბუქი მძლეოსნობა. მას არაერთი მედალი და ჯილდო აქვს აღებული ამ სახეობებში, თუმცა მისი მთავარი მიღწევა და ცხოვრების მთავარი არსი ის იყო, რომ მან თავის რვა მეგობართან ერთად 1900 წლის 9 იანვარს პიაცა დი ლიბერტა-ს მოედანზე სპორტული კლუბი ჩამოაყალიბა, რომელსაც „ლაციო“ დაარქვეს. გუნდის სიმბოლოდ რომაული ლეგიონის არწივი აირჩიეს, ხოლო ფერებად კი თეთრი და ლურჯი, როგორც საბერძნეთის დროშა, ოლიმპიური თამაშების სამშობლო.

ლუიჯი ბიჯიარელი თავის შექმნილ კლუბს მხოლოდ 8 წელი მოესწრო, რადგან 1908 წლის 16 თებერვალს იგი გარდაიცვალა. ყოველ 9 იანვარს მას დიდ პატივს მიაგებენ როგორც რომში, ასევე ბრიუსელში.
V.S.O.P.

... (; ძალიან განსაკუთრებული დაძველებული ფერით) — ფრანგული ბრენდების დაძველების ოფიციალური სკალა.

ეს შკალა გამოიყენება კონიაკისთვის, რომელიც იწარმოება კონიაკის რეგიონში და არმანიაკისთვის რომელიც შესაბამისად იწარმოება არმანიაკის რეგიონში.

შკალაში ასევე გამოიყენება შემდეგი კოდები:
.. (, ძალიან ძველი) - რომელიც აღნიშნავს მინიმუმ 2 წლიან დაძველებას.
. (; ძალიან განსაკუთრებული; იგივე *** (3 ვარსკვლავი)) - მინიმუმ სამ წლიანი დაძველებით.
... (, ძალიან განსაკუთრებული დაძველებული ფერით) - აღნიშნავს მინიმუმ 4 წლიან დაძველებას.
.... (, ძალიან ძალიან განსაკუთრებული დაძველებული ფერით) - მინიმუმ 5 წლიანი დაძველებით.
 .. (ნაპოლეონი) (; უმაღლესი დაძველების) - მინიმუმ 6 წლიანი დაძველების.
ბაჰარუდინ იუსუფ ჰაბიბი

(დ. 25 ივნისი 1936 , პარე-პარე, ჰოლანდიის ოსტ-ინდოეთი — გ. 11 სექტემბერი, 2019, ჯაკარტა) — ინდონეზიელი პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე. სუჰარტოს გადადგომის შემდეგ ეკავა ინდონეზიის პრეზიდენტის თანამდებობა 1998-1999 წწ.

1998 წელს აზიის ფინანსური კრიზისის შედეგად ინდონეზიაში სწრაფად გაუარესდა ეკონომიკური მდგომარეობა. ამავე პერიოდში სუჰარტო მეშვიდედ აირჩიეს პრეზიდენტის თანამდებობაზე. 1998 წლის მარტში ჰაბიბი დანიშნეს ვიცე-პრეზიდენტად. ქვეყანაში განვითარებული მასობრივი მღელვარებების გამო 21 მაისს სუჰარტო იძულებული გახდა თანამდებობიდან გადამდგარიყო, იმავე დღეს ჰაბიბი გახდა ქვეყნის ახალი პრეზიდენტი.

ახალი პარლამენტის არჩევის შემდეგ პრეზიდენტ ჰაბიბის პარტიამ მიიღო ხმების მხოლოდ 20 %. 1999 წლის 20 ოქტომბერს პარლამენტმა ახალ პრეზიდენტად აირჩია ისლამური ოპოზიციის ცნობილი ლიდერი აბდურაჰმან ვაჰიდი. ბაჰარუდინ იუსუფ ჰაბიბი გადადგა თანამდებობიდან. თანამდებობის დატოვების შემდეგ დიდი ხნის მანძილზე ცხოვრობდა გერმანიაში.
აბდურაჰმან ვაჰიდი

აბდურაჰმან ვაჰიდი (დ. 7 სექტემბერი, 1940, ჯომბანგი, ჰოლანდიის ოსტ-ინდოეთი — გ. 30 დეკემბერი, 2009, ჯაკარტა, ინდონეზია) — ინდონეზიელი პოლიტიკური მოღვაწე. ინდონეზიის პრეზიდენტი 1999–2001 წლებში.

1990-იანი წლების დასაწყისში მისი ურთიერთობა სუჰარტოსთან საკმაოდ გაუარესდა. აზიის ფინანსური კრიზისის შემდეგ სუჰარტომ დაკარგა კონტროლო ქვეყანაზე. 21 მაიის გადადგა თანამდებობიდან. ამავე წელს აბდურაჰმან ვაჰიდიმ დააარსა ეროვნული გამოფხიზლების პარტია. 1999 წელს ქვეყნის პარლამენტმა აირჩია პრეზიდენტად, ხოლო ამავე პარლამენტის მიერ იმპიჩმენტის საფუძველზე 2001 წელს გადაყენებული იქნა თანამდებობიდან.

საინტერესო ცნობები
სხვა მრავალი ინდონეზიელის მსგავსად, მას არ გააჩნია გვარი „აბდურაჰმანი“ მისი სახელია, „ვაჰიდი“ მამის სახელი.
მარინიანოს ბრძოლა

მარინიანოს ბრძოლა — იტალიური ომების (1494-1559 წწ.) ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ბრძოლა საფრანგეთის მეფე ფრანსუა -ის არმიასა და მილანის ჰერცოგ მაქსიმილიან სფორცას შვეიცარიელ დაქირავებულ ჯარს შორის. ბრძოლა გაიმართა 1515 წლის 13-14 სექტემბერს ქ. მარინიანოს (თანამედროვე მელინიანო, ჩრდილოეთი იტალია, მილანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 16 კმ.) რაიონში. ორდღიანი გააფთრებული ბრძოლების შემდეგ, აქამდე დაუმარცხებლად ცნობილი შვეიცარიელთა ქვეითი ჯარი განადგურებულ იქნა, ფრანგები ლობარდიაში დროებით დამკვიდრდნენ.
მარის არქივი

მარის არქივი — ლურსმული დოკუმენტების მდიდარი კოლექცია; აღმოჩნდა მარის არქეოლოგიური შესწავლის დროს გამოვლენილ მეფე ზიმრილიმის სასახლის ნანგრევებში. არქივი შეიცავს 20 ათასზე მეტ ლურსმულ დოკუმენტს. არქივის მასალა იყოფა 2 მთავარ ჯგუფად: საქმიან წერილებად და სამეურნეო დოკუმენტებად. მცირე რაოდენობით გვხვდება ისტორიული, იურიდიული, ლიტერატურული და რელიგიური ხასიათის ტექსტებიც. ისინი დაწერილია ძირითადად აქადურ, აგრეთვე შუმერულ და ხურიტულ ენებზე. დოკუმენტები განეკუთვნება ძვ. წ. საუკუნის ბოლოსა და საუკუნის ნახევრის, დაახლოებით 70-წლიან მონაკვეთს. მარის არქივი ძვირფას მასალას წარმოადგენს როგორც ძველი შუამდინარეთის სინქრონული ქრონოლოგიის დასადგენად, ასევე მარის სამეფოს პოლიტიკურ-ეკონომიკური ურთიერთობის არეალის განსასაზღვრავად.
მარკომანები

მარკომანები — ძველ გერმანელთა ტომი. ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევარში სახლობდნენ თანამედროვე საქსონიისა და თიურინგიის ტერიტორიაზე. ძვ. წ. საუკუნის დამლევს - საუკუნის დამდეგს შუა და ზემო მაინისკენ წაიწიეს. ვარაუდობენ, რომ ძვ. წ. საუკუნის დასაწყისში მარკომანები შედიოდნენ არიოვისტის ხელმძღვანელობით შექმნილ ტომთა კავშირში. ძვ. წ. 8 წელს რომაელების მიერ ჩრდილოეთ გერმანიის დაპყრობის შემდეგ გადასახლდნენ ახლანდელი ჩეხეთის ტერიტორიაზე, სადაც მარობოდის მიერ შექმნილ ტომთა კავშირში შევიდნენ, როდესაც მარობოდი ხერუსკების ბელადმა არმინიუსმა დაამარცხა (ახ. წ. 17 წელი), მარკომანებმა დუნაისკენ დაიხიეს. - საუკუნეებში მარკომანები და კვადები ხშირად ერთად უქმნიდნენ საფრთხეს რომაელებს დუნაის საზღვარზე, რასაც 166-180 წლებში მარკომანთა ომი მოჰყვა. საუკუნეში ხალხთა დიდი გადასახლების ტალღას შეუერთდნენ, ხოლო საუკუნეში ახლანდელი ბავარიის ტერიტორიაზე დასახლდნენ.
პოსტოინსკა-იამა

პოსტოინსკა-იამა ( იგივეა რაც პოსტოინის მღვიმე, ადელსბერგის მღვიმე) — კარსტული მღვიმე სლოვენიაში, კარსტის პლატოზე. მდებარეობს დინარის კარსტში, ქალაქ პოსტოინის სიახლოვეს. წარმოადგენს დარბაზებისა და დერეფნების რთულ სისტემას, რომელთა საერთო სიგრძეა 20,570 მ; სიღრმე 115 მ. შესასვლელი ზღვის დონიდან 554 მ სიმაღლეზეა. კეთილმოწყობილია. ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე მონახულებადი ობიექტი. არის განათება; გაყვანილია რკინიგზა. განთქმულია ეხების, სტალაქტიტებისა და სტალაგმიტების სილამაზით. მღვიმეში 800 მ სიგრძეზე გაედინება მდინარე პივკა. პოსტოინსკა-იამა პირველად აღწერა ისტორიკოსმა ივან ვარკჰარდ ვალვასორმა საუკუნეში. დეტალურად გამოიკვლია და ახალი ადგილები აღმოაჩინა ლუკა ჩეხმა 1818 წელს. 1884 წელს გაკეთდა ელექტროგანათება. 1872 წელს გაიყვანეს მსოფლიოში პირველი მღვიმური რკინიგზა. მთელი წლის განმავლობაში ჰაერის ტემპერატურა აქ დაახლოებით 10°-ის ტოლია. ცნობილია 1213 წლიდან.
პივკა

პივკა — კარსტული მიწისქვეშა მდინარე სლოვენიაში, სიგრძე 27 კმ. სათავე აქვს სოფელ ზაგორიეს მახლობლად, ზღვის დონიდან 555 მ სიმაღლეზე. გაედინება კარსტულ მხარეებში, კვეთს პოსტოინსკა-იამას 800 მ სიგრძეზე. მიწის ქვეშ ქმნის ჩქერებსა და სიფონებს. ბოლოს პოულობს პლანინის მღვიმეში, სადაც ერთვის რაკს. ევროპის ერთ-ერთი უდიდესი მიწისქვეშა მდინარეა. წყალუხვია იანვარში და მაისში, ჩამონადენის სიმცირე შეინიშნება აგვისტოსა და ოქტომბერში. მდინარის ქვემო წელში გაშენებულია სლოვენიის დედაქალაქი ლიუბლიანა.
როლანდო ბიანკი

როლანდო ბიანკი ( დ. 15 თებერვალი, 1983, ბერგამო, იტალია) — იტალიელი ფეხბურთელი, რომელიც ამჟამად თამაშობს სერია ა-ს კლუბ ტორინოში.

საკლუბო კარიერა
როლანდომ კარიერა ატალანტაში დაიწყო, სადაც დიდი ვერაფრით გამოირჩა. იგი ერთი სეზონით სერია ბ-ს გუნდ კალიარიში გაანათხოვრეს, სადაც მან თავისი წვლილიც შეიტანა იმაში რომ სარდინიული კლუბი სერია ა-ში დაბრუნდა. 2005 წელს როლანდო რეჯინაში გადავიდა, სადაც კარიერა ცუდად დაეწყო, რადგან მან სერიოზული ტრავმა მიიღო და მხოლოდ სეზონის ბოლოს შეუერთდა გუნდს. მომდევნო სეზონი კი როლანდოსთვის უფრო უკეთ აეწყო და რეჯიოელთა დამრტყმელი ძალა გახდა. მისმა კარგმა თამაშმა ინგლისური მანჩესტერ სიტი მოხიბლა და სეზონის ბოლოს 13 მილიონ ევროდ იგი ქალაქელი გახდა.

მანჩესტერ სიტიში კარიერა თითქოს კარგად დაეწყო, დებიუტშივე მან ვესტ ჰემის კარში გოლი გაიტანა და ასევე კარლინგის თასის გათამაშებაზე ბრისტოლ სიტის კარიც დალაშქრა. მართალია როლანდო თითქოს გუნდს მოერგო, მაგრამ სვენ-გორან ერიქსონი სხვა არზე იყო და მან განუცხადა როლანდოს რომ მას შეეძლო ახალი გუნდი მოენახა. ზამთარში როლანდო იჯარით რომის ლაციოში გადავიდა, სადაც დებიუტშივე მოედნიდან გაძევებული იქნა. სადებიუტო გოლი კი მან თავის ყოფილ კლუბს რეჯინას გაუტანა. მთლიანობაში რომის გუნდში როლანდო კარგად მოერგო და მას იმედი ჰქონდა რომ რომაელები მას გამოისყიდნენ, თუმცა მისი რომაული ოცნება არ გამოდგა ნამდვილი და მანჩესტერ სიტიში დაბრუნდა. ზაფხულს კი როლანდო ტორინოში იქნა გაყიდული 7.3 მილიონ ევროდ.

ტურინული კარიერა როლანდოსთვის კარგად დაიწყო, დებიუტშივე მან გოლის გატანა შეძლო ლეჩეს კარში. ნელ-ნელა როლანდო ტურინული კლუბისთვის იდოლი ხდებოდა და მალევე მას კაპიტნის საკმკლაურიც გადასცეს. იგი არ იყო ერთი რიგითი ფეხბურთელი ტორინოში, იგი უკვე ლეგენდა იყო კლუბის და მისმა კარგმა თამაშმა და ბრწყინვალე გოლებმა ტორინო ძალზედ ძლიერ გუნდათ გახადა, თუმცა ეს მხოლოდ სერია ბ-ში და 2011/12 სეზონში როგორც იქნა ასრულდა ტურინული ოცნება და ტორინო სერია ა-ს დაუბრუნდა, რაშიც როლანდომაც დიდი წვლილი შეიტანა. ახალ 2012/13 სეზონში როლანდოს ჯერჯერობით 4 გოლი აქვს გატანილი და რაც მთავარია გუნდის ნამდვილი კაპიტანია.

სანაკრებო კარიერა
მართალია თითქმის ყველა ასაკობრივი მოიარა როლანდომ, მაგრამ მთავარ ნაკრებში თამაში ჯერ არ მოუწია. საუკეთესო წლები ახალგაზრდულ ნაკრებში კი 21-ის გუნდში ჰქონდა, სადაც უდავოდ ლიდერი იყო ნაკრების.
ინდონეზიის პროვინციები

ინდონეზიის პროვინციები წარმოადგენს ინდონეზიის უმსხვილეს ადმინისტრაციულ ერთეულს. თითოეულ პროვინციას ჰყავს საკუთარი მთავრობა და საკანონმდებლო ორგანო. ადგილობრივი მთავრობები ირჩევა საყოველთაო არჩევნების გზით, ხუთი წლით. ინდონეზიას აქვს 33 პროვინცია, რომელთაგან 7 1999 წლის შემდეგ შეიქმნა, ხოლო 5-ს აქვს სპეციალური სტატუსი. პროვინციები თავის მხრივ იყოფა სარეგენტოებად და ქალაქებად.
კატასტროფა

კატასტროფა ( — გადატრიალება, ჩამოგდება, სიკვდილი) — ბუნებრივი ან ტექტოგენური საგანგებო მდგომარეობის შედეგად წარმოქმნილი მოვლენები, რომელსაც თან სდევს ადამიანთა მსხვერპლი ან რაიმე გამოუსწორებელი შედეგი ამა თუ იმ ობიექტის ისტორიაში. ტერმინი კატასტროფა მეცნიერებაში დაამკვიდრა ფრანგმა მათემატიკოსმა რენე ტომმა. განისაზღვრება როგორც ტრაგიკული მოვლენა, რომელიც მიწისძვრის, წყალდიდობის, კატასტროფული ავარიის, ხანძრისა და აფეთქების შემდეგ გამომდინარეობს. ეს ცნება ასე განისაზღვრება: ობიექტის ხარისხობრივი ცვლილება ამ ობიექტზე მოქმედი პარამეტრების თანაბარი, თანდათანობითი ცვლილებებისას. ჟორჟ კიუვიემ განავითარა „კატასტროფების თეორია“ — ცოცხალი ორგანიზმების ფორმების ცვალებადობის ახსნა გლობალური კატასტროფებითა და ახალი ღვთაებრივი შემოქმედებითი აქტებით. არსებობს გაგება ეკოლოგიური კატასტროფა, რომელიც გულისხმობს 1) ბუნებრივ ანომალიას; 2) ატომური ელექტროსადგურის, ტანკერის და სხვა ავარიას; 3) სასიცოცხლო გარემოში ანთროპოგენურ საზიანო ჩარევას. ფართოდ არის ცნობილი მაგალითად ჩერნობილის კატასტროფა.
ცელულოზა-ქაღალდის მრეწველობა

ცელულოზა-ქაღალდის მრეწველობა — მრეწველობის დარგი, რომელიც ამზადებს სხვადასხვა სახეობის ქაღალდსა და მუყაოს და სხვადასხვა ნაწარმს მათგან, აგრეთვე ცელულოზას, საიზოლაციო ბოჭკოვან და მყარ მერქანბოჭკოვან ფილებს. დარგის თანაპროდუქტებია: ეთილის სპირტი, საკვები საფუარი, კანიფოლი, სკიპიდარი და ცხიმიანი მჟავები. ცელულოზა-ქაღალდის მრეწველობა სახალხო მეურნეობის უძველესი დარგია. ევროპაში ქაღალდი პირველად გაჩნდა - საუკუნეებში, რომელმაც შეცვალა პაპირუსი და პერგამენტი. საქართველოში ცელულოზა-ქაღალდის მრეწველობის ძირითადი საწარმოა ენგურის ცელულოზა-ქაღალდის კომბინატი, რომელიც მდებარეობს ზუგდიდში, მდინარე ენგურის მარცხენა ნაპირზე.
ბაიკალის ცელულოზა-ქაღალდის კომბინატი

ბაიკალის ცელულოზა-ქაღალდის კომბინატი — საწარმოო საქმიანობა რუსეთის ქალაქ ბაიკალსკში. მდებარეობს ირკუტსკის ოლქში, ბაიკალის ტბის სანაპიროზე. კომბინატის მშენებლობა დაიწყო 1961 წლის 17 აპრლის. აქციის 49 % ეკუთვნის სახელმწიფოს, ხოლო 51 % საინვესტიციო კომპანია „კონტინენტალინვესტს“. 2008 წლის შემოდგომამდე ძლიერ აბინძურებდა ბაიკალის წყლებს. გრინპისის ცნობით, ბაიკალის ცელულოზა-ქაღალდის კომბინატს ყოველწლიურად ტბაში შეჰქონდა 100 ათ. მ³ ბინძური წყალი.
თედორე ხიტრუკი

თედორე ხიტრუკი (; 18 აპრილი (1 მაისი), 1937 — 3 დეკემბერი, 2012) — რუსი ანიმატორი, რეჟისორი, სცენარისტი, პედაგოგი და მთარგმნელი. იყო სსრკ-ის სახალხო არტისტი (წოდება მიენიჭა 1987 წელს). აგრეთვე სსრკ-ის ორი სახელმწიფო პრემიის (1976, 1982) და გდრ-ის ეროვნული პრემიის ლაურეატი. 1949 წლიდან იყო საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრი.

ხიტრუკი ცნობილია, როგორც მთელი რიგი საბჭოთა ანიმაციური ფილმების რეჟისორი. მათ შორის არის „ერთი დანაშაულის ამბავი“, „ბონიფაციუსის არდადეგები“, „ფილმი, ფილმი, ფილმი“, „ვინი პუჰი“, „ლომი და ხარი“ და სხვა.

ფილმოგრაფია
რეჟისორი
1962 — ერთი დანაშაულის ამბავი
1964 — ტოპტიჟკა
1965 — ბონიფაციუსის არდადეგები
1966 — ადამიანი ჩარჩოში
1967 — ოტელო-67
1968 — ფილმი, ფილმი, ფილმი
1969 — ვინი პუჰი
1970 — ყმაწვილი ფრიდრიხ ენგელსი
1971 — ვინი პუჰი სტუმრად მიდის
1972 — ვინი პუჰი და საზრუნავის დღე
1973 — კუნძული
1974 — გჩუქნი ვარსკვლავს
1976 — იკაროსი და ბრძენები
1982 — ოლიმპიელები
1983 — ლომი და ხარი
ვინი პუჰი

ვინი პუჰი (, აგრეთვე ცნობილი როგორც დათუნია ვინი, --) — მწერალ ალან მილნის წიგნების პერსონაჟი წიგნებიდან „ვინი პუჰი“ (1926) და „სახლი პუჰის კუთხეში“ (1928). პუჰის შესახებ ლექსი მილნმა აგრეთვე გამოაქვეყნა საბავშვო წიგნში „როდესაც ძალიან პატარები ვიყავით“ (1924) და უფრო მეტი — წიგნში „ახლა ექვსი წლის ვართ“. ოთხივე წიგნის ილუსტრატორია ერნესტ შეპარდი.

პუჰის შესახებ ისტორიები ნათარგმნია მრავალ ენაზე. არსებობს მისი თავგადასავლების ეკრანიზაციები. ძირითადად ცნობილია უოლტ დისნეის სტუდიების ფილმები და სატელევიზიო სერიალები და თედორე ხიტრუკის მიერ გადაღებული სამი მოკლემეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმი.

დათუნია ვინიმ თავისი სახელი, ისევე როგორც პერსონაჟების უმეტესობამ, ალან მილნის ვაჟიშვილის — კრისტოფერ რობინ მილნის სათამაშოებისაგან მიიღო (გამონაკლისები არიან ბუ და კურდღელი). თავად ალანის ვაჟიშვილი კი, კრისტოფერ რობინის პერსონაჟის პროტოტიპი იყო. ამჟამად კრისტოფერ რობინის სათამაშო დათვი გამოფენილი არის ნიუ იორკის საჯარო ბიბლიოთეკის მთავარ ფილიალში.
სუსილო ბამბანგ იუდჰოიონო

სუსილო ბამბანგ იუდჰოიონო (დ. 9 სექტემბერი 1949, პაჩიტანი, ინდონეზია) — ინდონეზიელი პოლიტიკური მოღვაწე. ინდონეზიის მეექვსე და ხალხის მიერ პირდაპირ არჩეული პირველი პრეზიდენტი 2004-2014 წლებში.

2009 წლის 8 ივლისს ხელმეორედ აირჩიეს პრეზიდენტად და შეუდგა ქვეყნის მეთაურის მოვალეობის შესრულებას მეორე საპრეზიდენტო ვადით.

საინტერესო ცნობები
სხვა მრავალი ინდონეზიელის მსგავსად, მას არ გააჩნია გვარი „სუსილო ბამბანგ იოდჰოიონო“ მისი სახელია.
ლისტვიანკა

ლისტვიანკა — დაბა რუსეთში, ირკუტსკის ოლქში. მდებარეობს მდინარე ანგარის ნაპირებზე, ბაიკალის ტბის სანაპიროსთან. სახელი მიიღო მცენარე ლარიქსისაგან , რომელიც იზრდება ამ დასახლების შემოგარენში. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით ლისტვიანკაში ცხოვრობდა 1 834 ადამიანი. პირველად იხსენიება 1772 წელს. 1934 წლიდან აქვს ქალაქის ტიპის დასახლების სტატუსი. ეკონომიკას განსაზღვრავს ტურიზმი. ვაჭრობენ ბაიკალის ომულითა და სხვადასხვა სუვენირებით. არის ეკლესიები; სასტუმროები. დამუშავების პროექტშია „ბაიკალ-სიტი“. სახმელეთო და სანაოსნო გზით უკავშირდება ქალაქ ირკუტსკს. არის მრავალი ღირსშესანიშნავი ობიექტი. აღსანიშნავია ბაიკალის ლიმნოლოგიური მუზეუმი, ბაიკალის ასტროფიზიკური ობსერვატორია.
მარნის ბრძოლა (1914)

მარნის ბრძოლა, ბრძოლა მარნაზე — დიდი ბრძოლა მდინარე მარნაზე ინგლის-საფრანგეთის და გერმანიის ჯარებს შორის. გაიმართა 1914 წლის 5-12 სექტემბერს პირველი მსოფლიო ომის დროს; დამთავრდა გერმანიის ჯარების დამარცხებით. მარნის ბრძოლაში ორივე მხრიდან მონაწილეობდა 117 დივიზია, სულ 2 მლნ. კაცი, 6 600-ზე მეტი ქვემეხი. გერმანელთა დამარცხების მთავარი მიზეზები იყო ძალთა თანაფარდობის შეცვლა ფრონტის დასავლეთ ფრთაზე ანტანტის სასარგებლოდ, გერმანული რეზერვის უკმარისობა, აღმოსავლეთ პრუსიაში რუსული ჯარების გადამწყვეტი შეტევა, რომელმაც აიძულა გერმანელთა სარდლობა დასავლეთი ფრონტიდან აღმოსავლეთ ფრონტზე გადაესროლა 2 საარმიო კორპუსი და ერთი კავალერიის დივიზია.

მარნის ბრძოლაში დამარხების შედეგად გერმანელებს ჩაეფუშათ ომის წარმოების საერთო გეგმა, რომელიც ეფუძნებოდა სწრაფ გამარჯვებას.
ხე-ტყის დაცურება

ხე-ტყის დაცურება — ტყის ტრანსპორტირების სახეობა წყალზე; ხის მასალის მდინარეებით გადატანა შეტივტივებულ მდგომარეობაში; ხე-ტყის გადასაზიდი ყველაზე გავრცელებული და მასობრივი საშუალება. დაცურება შეიძლება როგორც ცალკეული მორებისა, ისე ტივებად შეკრული ან სპეციფიკური მოტივტივე გადამღობი მორებით შემოფარგლული შეუკრავი მასალისა, რომელსაც თბომავალი ეწევა. როგორც ტექნოლოგიური პროცესი შედის ხე-ტყის დამზადების სამუშაოების შემადგენლობაში. ხე-ტყის დამზადება ეწოდება ხეების მოჭრას, სამანქანო გზამდე გადაზიდვასა და დახარისხებას. ხე-ტყის მრეწველობა წარმოადგენს მრეწველობის იმ დარგების ერთობლიობას, რომელთა დანიშნულებაა ხე-ტყის დამზადება მისი დამუშავება და გადამუშავება.
მასტაბა

მასტაბა (, სიტყვასიტყვით ქვის მერხი) — ადრინდელ (ძვ. წ. დაახლ. 3000-2800 წწ.) და ძველ (ძვ. წ. დაახლ 2 800-2250 წწ.) სამეფოთა პერიოდის ძველი ეგვიპტური სამარხების თანამედროვე სახელწოდება. მასტაბა შედგება ერთმანეთთნ ვერტიკალური შახტით დაკავშირებული, გეგმით სწორკუთხა, დამრეცკედლებიანი მიწისზედა ნაგებობისა და მიწისქვეშა სამარხი სათავსისაგან. ადრინდელი სამეფოს პერიოდის მასტაბა გარედან მოპირკეთებული იყო აგურით ( დინასტია) ან ქვით ( დინასტია). ძველი სამეფოს მასტაბის მიწისზედა ნაგებობის კედლები გლუვია, შიდა დაგეგმარება — რთული.
ინდონეზიის დროშა

ინდონეზიის ეროვნული დროშა ( – წმინდა თეთრი და წითელი) ეფუძნება აღმოსავლეთ იავაზე საუკუნეში არსებულ მაჯაპაჰიტის იმპერიის დროშას. აღნიშნული დროშა საზოგადოების წინაშე წარდგა და სახალხოდ აღიმართა ინდონეზიის დამოუკიდებლობის დღის ცერემონიალზე 1945 წლის 17 აგვისტოს. დროშის მონახაზი იგივე დარჩა და არასდროს შეცვლილა.

მონახაზი მოიცავს უბრალო ორი თანაბარი ზომის ზონარს, მაღლა წითელსა და დაბლა თეთრს შეფარდებით 2:3. ინდონეზიის დროშა პოლონეთისა და სინგაპურის დროშების მსგავსია. იდენტურია ჰესენისა (გერმანიის მხარე) და მონაკოს დროშებისა, განსხვავება მხოლოდ პროპორციაშია. წითელი განასახიერებს მამაცობას, თეთრი კი ყოველმხრივ სიწმინდეს.

ინდონეზიის ფლოტი იყენებს საზღვაო დროშას.
ინდონეზიის გერბი

ინდონეზიის სახელმწიფო გერბი — ინდონეზიის ერთ–ერთი ეროვნული სიმბოლო. მისი ძირითადი ნაწილი უჭირავს მითოლოგიურ ფრინველ გარუდას ჰერალდიკური ფარითა და ფეხებით დაჭერილი გრაგნილით. ფარის ხუთი ემბლემა განასახიერებს პანჩასილას — ინდონეზიის ეროვნული ფილოსოფიის ხუთ ძირითად პრინციპს. გარუდას ბრჭყალებით უჭირავს თეთრი ლენტის გრაგნილი, რომელზეც ინდონეზიის სახელმწიფო დევიზი წერია შავი ტექსტით, რაც დაახლოებით ითარგმნება როგორც „ერთიანობა მრავალფეროვნებაში“. გერბის ავტორია პონტიანაკის უკანასკნელი სულთანი ჰამიდ . იგი მოწონებულ იქნა სუკარნოს მიერ, რომელმაც ის 1950 წლის 11 თებერვალს სახელმწიფო გერბად დაამტკიცა.
პანტიანის წმინდა გიორგის ეკლესია

პანტიანის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ პანტიანში. მდებარეობს სოფლის აღმოსავლეთით, ერთ კილომეტრზე, პანტიანის ხევის მარჯვენა ფერდობზე. თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (8 5,15 მ), ნაგებია რიყის ქვით. რიგებს შუა წყობაში ჩართულია ქვიშაქვის ნატეხი ქვებიც. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ნახევარწრიული აფსიდი გადახურულია დადაბლებული კონქით, რომელიც დარბაზის მხარეს შემოფარგლულია კოლოფა თაღით. აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის მრუდხაზოვან გადახურვას გარედან, ხვრელობთან პატარა „შუბლი“ აქვს. სარკმლის მარცხნივ პატარა ნიშია, რომელსაც ორსაფეხურიანი გადახურვა აქვს. სამხრეთ კედელში (შემორჩენილია მხოლოდ ქვედა ნაწილი) ერთი სარკმელია. აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმელს აქვს ქვიშაქვის მრგვალი არქიტრავი, რომელზეც გამოსახულია წრეში ჩასმული რელიეფური ჯვარი.