პაპის გადადგომა

პაპის გადადგომა , ასევე ეწოდება პაპის აბდიკაცია — პროცესი, როდესაც კათოლიკური ეკლესიის მოქმედი პაპი საკუთარი ნებით ტოვებს თანამდებობას. რადგან პაპი ტრადიციულად ამ თანამდებობას უვადოდ იკავებს, პაპის გადადგომა იშვიათ მოვლენად მიიჩნევა. საუკუნემდე ისტორიული სიზუსტით უდავოდ მხოლოდ ხუთი პაპის გადადგომაა დადასტურებული, და ყველა ეს შემთხვევა -დან საუკუნემდე პერიოდს განეკუთვნება. ამასთანავე, არსებობს სადავო ცნობები კიდევ ოთხი პაპის გადადგომის შესახებ, რომლებიც -დან საუკუნემდე პერიოდით თარიღდება; მეხუთე სადავო შემთხვევა კი, შესაძლოა, ანტიპაპს უკავშირდებოდეს.

გარდა ამისა, ე. წ. -ის პერიოდში რამდენიმე პაპი „გადააყენეს“, ანუ ძალის გამოყენებით ჩამოაშორეს თანამდებობას. ამ საკითხის როგორც ისტორიული, ისე კანონიკური მხარე საკმაოდ რთულია. ზოგადად, ვატიკანის მიერ აღიარებული პაპების ოფიციალური სია, როგორც ჩანს, ასეთ „გადაყენებებს“ ნამდვილ გადადგომად მხოლოდ იმ შემთხვევაში მიიჩნევს, თუ პაპი ამას დათანხმდა, და არა მაშინ, როდესაც იგი თანხმობას არ აცხადებდა. მოგვიანებით განვითარებული კანონიკური სამართალი პაპის უზენაესობის სასარგებლოდ ჩამოყალიბდა რაც პაპის იძულებით გადაყენების სამართლებრივ შესაძლებლობას აღარ ტოვებს.

ბოლოს პაპის თანამდებობა დატოვა ბენედიქტე -მ, რომელმაც წმინდა საყდარი 2013 წლის 28 თებერვალის დატოვა — ეს იყო მისი გადადგომის ძალაში შესვლის დღე. იგი პირველი პაპი იყო, რომელმაც ეს ნაბიჯი გადადგა გრიგოლ -ის შემდეგ, 1415 წელს.

მიუხედავად იმისა, რომ პაპის გადადგომის განხილვისას ტერმინი აბდიკაცია ხშირად გამოიყენება, ეკლესიის ოფიციალურ დოკუმენტებში პაპის მიერ თანამდებობის დატოვების აღსანიშნავად ეს ტერმინი არ გამოიყენება.

თანამედროვე წესი
კათოლიკური ეკლესიის ლათინურ ეკლესიაში ყველა საკითხთან დაკავშირებული ოფიციალური ნორმები კოდიფიცირებულია 1983 წლის კანონიკური სამართლის კოდექსის ლათინურ გამოცემაში. პაპის გადადგომას არეგულირებს კანონი 332 §2, რომელშიც ნათქვამია:

 , , . (ინგლისურად: თუ მოხდება, რომ რომის პონტიფიკოსი თავის თანამდებობაზე უარს იტყვის, ამ უარის ნამდვილობისთვის აუცილებელია, რომ იგი თავისუფალი ნებით იყოს გაკეთებული და სათანადო წესით იყოს განცხადებული, მაგრამ აუცილებელი არ არის, რომ იგი ვინმემ მიიღოს.)

ეს შეესაბამება 1917 წლის კანონიკური სამართლის კოდექსის 221-ე კანონს, რომელიც ლათინურად ასეა ჩამოყალიბებული:

 , . (ინგლისურად: თუ მოხდება, რომ რომის პონტიფიკოსი გადადგება, ამ გადადგომის ნამდვილობისთვის აუცილებელი არ არის, რომ იგი კარდინალებმა ან სხვა ვინმემ მიიღოს.)

როგორც 1983 წლის, ისე 1917 წლის კოდექსი პირდაპირ მიუთითებს, რომ არ არსებობს არც ერთი კონკრეტული პირი ან კოლექტიური ორგანო, რომლის წინაშეც პაპი ვალდებული იქნებოდა, თავისი გადადგომა განეცხადებინა. ეს პასუხობს იმ ეჭვს, რომელიც ადრინდელ საუკუნეებში, განსაკუთრებით კი საუკუნეის კანონისტის, ლუციუს ფერარისის მიერ, გამოითქვა. ფერარისს მიაჩნდა, რომ ინფორმაცია აუცილებლად უნდა მიეწოდოს კარდინალთა კოლეგიას ან, სულ მცირე, მის დეკანს, რადგან კარდინალები აბსოლუტურად დარწმუნებული უნდა იყვნენ, რომ პაპმა ამ ღირსებაზე ნამდვილად თქვა უარი, ვიდრე მისი მემკვიდრის არჩევას კანონიერად შეუდგებოდნენ.

1996 წელს იოანე პავლე -მ თავის სამოციქულო კონსტიტუციაში წინასწარ გაითვალისწინა პაპის გადადგომის შესაძლებლობა, როდესაც დაადგინა, რომ ამ დოკუმენტში ჩამოყალიბებული წესები უნდა დაცულიყო „მაშინაც, თუ სამოციქულო საყდარი უზენაესი პონტიფიკოსის გადადგომის შედეგად ვაკანტური გახდება“.

ისტორია
კათოლიკური ენციკლოპედია მოიხსენიებს პონტიანეს (230–235) და მარცელინუსის (296–308) ისტორიულად ბუნდოვან გადადგომებს, აგრეთვე ლიბერიუსის (352–366) ისტორიულად ნავარაუდევ გადადგომას. ამავე წყაროში აღნიშნულია, რომ პაპების ერთ-ერთ (დაუსახელებელ) კატალოგში იოანე მოხსენიებულია იმ პაპად, რომელმაც 1009 წელს დატოვა თანამდებობა და სიცოცხლის დარჩენილი წლები ბერად გაატარა.

 საუკუნე
ისტორიულად უდავოდ დადასტურებული პირველი პაპის გადადგომა უკავშირდება ბენედიქტე -ს, რომელმაც პაპის ტახტი 1045 წელს დატოვა. მანამდე, 1044 წელს, ბენედიქტე სილვესტერ -მ გადააყენა. მიუხედავად იმისა, რომ მომდევნო წელს ბენედიქტე კვლავ დაბრუნდა და პაპის თანამდებობა ისევ დაიკავა, ვატიკანი სილვესტერ -ს იმ შუალედური თვეების განმავლობაში კანონიერ პაპად მიიჩნევს. ეს კი ნიშნავს, რომ 1044 წელს ბენედიქტე -ის გადაყენება, მისი თანხმობის გამო, ნამდვილ გადადგომად უნდა ჩაითვალოს.

შემდეგ, 1045 წელს, როდესაც მან პაპობა კვლავ დაიბრუნა და რამდენიმე თვის განმავლობაში იკავა, ეკლესიისთვის ბენედიქტესთან დაკავშირებული სკანდალის თავიდან ასაცილებლად, გრიგოლ -მ მას პაპობაზე უარის თქმის სანაცვლოდ „ძვირფასი ქონება“ გადასცა.

თავად გრიგოლმაც 1046 წელს დატოვა პაპის ტახტი, რადგან ბენედიქტესთან დადებული შეთანხმება შესაძლოა სიმონიად ყოფილიყო მიჩნეული. გრიგოლის შემდეგ პაპი გახდა კლიმენტი . კლიმენტის გარდაცვალების შემდეგ ბენედიქტე კვლავ დაბრუნდა და მესამედ აირჩიეს პაპად, თუმცა მოგვიანებით ისევ გადადგა, ვიდრე მონასტერში გარდაიცვლებოდა. ამგვარად, იგი პაპი იყო სამ არათანმიმდევრულ პერიოდში, და სამჯერ ან გადადგა, ან გადააყენეს.

ცელესტინე 
პაპის გადადგომის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მაგალითია ცელესტინე -ის შემთხვევა, 1294 წელს. პაპად ყოფნის მხოლოდ ხუთი თვის შემდეგ მან გამოსცა ოფიციალური დადგენილება, რომლითაც დაადასტურა, რომ პაპისთვის გადადგომა დასაშვები იყო, და შემდეგ თვითონვე გადადგა. ამის შემდეგ მან კიდევ ორი წელი იცოცხლა — თავდაპირველად როგორც განდეგილი, ხოლო შემდეგ, თავისი მემკვიდრის, ბონიფაციუს -ის ბრძანებით, როგორც პატიმარი. მოგვიანებით იგი წმინდანად შერაცხეს. ცელესტინეს დადგენილებამ, რომელსაც ბონიფაციუსიც დაეთანხმა და არ გააუქმა, კანონისტებს შორის პაპის გადადგომის კანონიერების შესაძლებლობის შესახებ არსებული ყოველგვარი ეჭვი გააქარწყლა.

დასავლეთის სქიზმა
გრიგოლ (1406–1415) 1415 წელს გადადგა, რათა დაესრულებინა დასავლეთის სქიზმა, რომელმაც იმ დონეს მიაღწია, რომ პაპის ტახტზე სამი პრეტენდენტი არსებობდა: რომში — გრიგოლ , ავინიონში — ანტიპაპი ბენედიქტე , ხოლო პიზაში — ანტიპაპი იოანე . გადადგომამდე მან ოფიციალურად მოიწვია უკვე მოქმედი კონსტანცის კრება და მას თავისი მემკვიდრის არჩევის უფლებამოსილება მიანიჭა.

ბენედიქტე 
ბენედიქტე -ის მიერ პაპობაზე უარის თქმა ძალაში შევიდა 2013 წლის 28 თებერვალს, ცენტრალური ევროპის დროით 20:00 საათზე (19:00 ), მას შემდეგ, რაც მისი ეს გადაწყვეტილება იმავე წლის 11 თებერვლის დილით ვატიკანმა საჯაროდ გამოაცხადა.

იგი პირველი პაპი იყო, რომელმაც პაპის ტახტი დატოვა მას შემდეგ, რაც გრიგოლ 1415 წელს დასავლეთის სქიზმის დასასრულებლად გადადგა. ამავე დროს, იგი იყო პირველი პაპი, რომელმაც ეს ნაბიჯი საკუთარი ნებით გადადგა 1294 წელს ცელესტინ -ის შემდეგ.

მისმა გადაწყვეტილებამ ფართო გაოცება გამოიწვია, რადგან თანამედროვე ეპოქაში პაპები, ჩვეულებრივ, ამ თანამდებობას არჩევიდან სიცოცხლის ბოლომდე იკავებდნენ.

მისი მემკვიდრის ასარჩევად კონკლავი 2013 წლის 12 მარტს დაიწყო და პაპად აირჩია ბუენოს-აირესის არქიეპისკოპოსი, კარდინალი ხორხე მარიო ბერგოლიო, რომელმაც სახელად ფრანცისკე მიიღო.

პაპების გადადგომების სია
პირობითი გადადგომები, რომლებიც არ განხორციელებულა
1804 წელს, როდესაც პაპი პიუს პარიზში მიემგზავრებოდა ნაპოლეონ -ის კორონაციის მიზნით, მან წინასწარ შეადგინა და ხელი მოაწერა გადადგომის აქტს, რომლის ამოქმედებაც იმ შემთხვევაში უნდა მომხდარიყო, თუ იგი საფრანგეთში დაპატიმრებას დაექვემდებარებოდა. აღნიშნული ნაბიჯი პირდაპირ უკავშირდებოდა იმდროინდელ პოლიტიკურ არასტაბილურობასა და პაპის უსაფრთხოების რეალურ საფრთხეს, რის პირობებშიც მისი იძულებითი იზოლაცია სრულიად შესაძლებლად მიიჩნეოდა.

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში პიუს -მაც შეიმუშავა დოკუმენტი, რომლის თანახმადაც მისი გადადგომა დაუყოვნებლივ უნდა ამოქმედებულიყო იმ შემთხვევაში, თუ იგი ნაცისტური რეჟიმის მიერ გატაცებას დაექვემდებარებოდა, რაც განსაკუთრებით რეალურ საფრთხედ მიიჩნეოდა 1943 წლის აგვისტოში. ამ სცენარის მიხედვით, ვარაუდობდნენ, რომ კარდინალთა კოლეგია გადაყვანილ იქნებოდა ნეიტრალურ სახელმწიფოში — სავარაუდოდ პორტუგალიაში — სადაც პაპის მემკვიდრის არჩევის პროცესი უზრუნველყოფილად და დამოუკიდებლად განხორციელდებოდა.

ვატიკანის კურიის მრავალწლიანი მაღალჩინოსნის, კარდინალ ჯოვანი ბატისტა რე-ს ცნობით, პაპმა პავლე -მ 1960-იანი წლების მიწურულსა და 1970 წლის დასაწყისში, სიცოცხლის უკანასკნელ პერიოდამდე დიდი ხნით ადრე, საკუთარი ხელით შეადგინა ორი წერილი, რომლებშიც მძიმე და ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემთხვევაში გადადგომის შესაძლებლობას წინასწარ განიხილავდა. ერთ-ერთი წერილი განკუთვნილი იყო კარდინალთა კოლეგიასთვის, ხოლო მეორე — სახელმწიფო მდივნისთვის, რომლის ვინაობა სპეციალურად არ იყო მითითებული. აღნიშნული დოკუმენტები მოგვიანებით იოანე პავლე -მა რე-ს წარუდგინა, ხოლო ბენედიქტე -ს ისინი 2003 წელს გააცნეს. 2018 წელს გამოქვეყნდა პავლე -ის წერილი, დათარიღებული 1965 წლის 2 მაისით, რომელიც მიმართული იყო კარდინალთა კოლეგიის დეკანისადმი; მასში პაპი აღნიშნავდა, რომ იმ შემთხვევაში, თუ განუკურნებელი ან ხანგრძლივი ავადმყოფობა, ან სხვა სერიოზული და ხანგრძლივი დაბრკოლება ხელს შეუშლიდა მისი სამოციქულო მსახურების სრულყოფილად განხორციელებას, იგი უარს განაცხადებდა როგორც რომის ეპისკოპოსის, ასევე კათოლიკური ეკლესიის მეთაურის სტატუსზე.

იოანე პავლე -მაც 1989 წელს შეადგინა წერილი, რომელშიც გადადგომის მზადყოფნა გამოთქვა იმ შემთხვევაში, თუ ჯანმრთელობის მდგომარეობა მის ქმედუნარიანობას მნიშვნელოვნად შეზღუდავდა; ტექსტში ხაზგასმული იყო, რომ მძიმე ავადმყოფობის ან სხვა გაუთვალისწინებელი გარემოების არსებობისას, რომელიც ხელს შეუშლიდა მისი სამოციქულო მისიის სათანადოდ შესრულებას, იგი უარს განაცხადებდა პაპის თანამდებობაზე. მოგვიანებით, 1994 წელს შედგენილ დოკუმენტში, მან მკაფიოდ აღნიშნა, რომ ასაკი თავისთავად არ შეიძლებოდა გამხდარიყო გადადგომის საფუძველი და ასეთი გადაწყვეტილება მხოლოდ განუკურნებელი ავადმყოფობის ან სერიოზული შეზღუდვის შემთხვევაში უნდა მიღებულიყო. მის მიერ 2000 წელს შედგენილ ანდერძშიც ჩანს, რომ იგი სერიოზულად განიხილავდა ამ შესაძლებლობას, რადგან ღმერთს სთხოვდა დახმარებას იმის განსაზღვრაში, თუ რამდენ ხანს უნდა გაეგრძელებინა ეს მსახურება. მისი სიცოცხლის ბოლო პერიოდში მედიაში აქტიურად ვრცელდებოდა ვარაუდი, რომ ჯანმრთელობის მკვეთრი გაუარესების ფონზე პაპის გადადგომა რეალურად შესაძლებელი იყო.

პაპმა ფრანცისკე-მაც დაადასტურა, რომ თავისი პონტიფიკატის დასაწყისშივე შეადგინა გადადგომის წერილი, რომლის ამოქმედებაც იმ შემთხვევაში უნდა მომხდარიყო, თუ ჯანმრთელობის მდგომარეობა მის საქმიანობას მნიშვნელოვნად შეაფერხებდა; თუმცა აღნიშნული დოკუმენტი პრაქტიკაში არასოდეს გამოყენებულა და იგი თანამდებობაზე ყოფნისას გარდაიცვალა 2025 წელს.

ქმედუუნარობა
კანონიკური სამართალი არ შეიცავს კონკრეტულ რეგულაციას იმ შემთხვევისთვის, როდესაც პაპი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო დროებით ან მუდმივად ქმედუუნარო ხდება; ამასთანავე, არ არის განსაზღვრული, თუ რომელ ორგანოს ან ინსტიტუციას ეკისრება მისი ქმედუუნარობის დადასტურების უფლება. მიუხედავად ამისა, სამართლებრივი ნორმა მკაფიოდ ადგენს, რომ იმ შემთხვევაში, როდესაც წმინდა საყდარი ვაკანტურ მდგომარეობაშია ან მისი ფუნქციონირება სრულად არის შეზღუდული, ეკლესიის მმართველობით სისტემაში რაიმე ახალი ცვლილების განხორციელება დაუშვებელია.