iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დინამოს სტადიონი (კრასნოდარი)

დინამო — არის სტადიონი კრასნოდარში. ერთ-ერთი უძველესი სპორტული ობიექტი კრასნოდარის მხარეში. მდებარეობს ცენტრალურ მიკრორაიონში. 2012 წლიდან მიმდინარეობს მისი სარეკონსტრუქციო სამუშაოები. დინამოს სტადიონი ცნობილია მსოფლიო ჩემპიონის მარია აბაკუმოვას წყალობით.

ისტორია
სტადიონი აშენდა 1932 წელს. იმ წლებში ეს იყო უდიდესი სპორტული ობიექტი ჩრდილოეთ კავკასიაში, რომლის ტრიბუნებიც დაახლოებით 6 ათას ადამიანს იტევდა.

დიდი სამამულო ომის დროს აქ შეიქმნა მებრძოლების ბატალიონები, რომლებსაც წვრთნიდნენ ფაშისტურ დესანტთან საბრძოლველად.

ნაცისტების მიერ 1942 წლის აგვისტოში ქალაქის აღების შემდეგ, სამხედრო ტყვეთა ბანაკი ნომერ 162-ე განთავსებული იყო სწორედ დინამოს სტადიონის ტერიტორიაზე, სადაც ათი ათასამდე წითელი არმიელი იყო დატყვევებული .

ომის დასრულების შემდეგ, კრასნოდარში დანგრეული სტადიონის აქტიური აღდგენა დაიწყო. ეს სამუშაოები დასრულდა 1951 წელს.

აღნიშნული რეკონსტრუქციის შედეგად, სტადიონის ტევადობა 11 ათასამდე გაიზარდა. სტადიონი ყოველწლიურად მასპინძლობდა სპორტის სხვადასხვა სახეობების ღონისძიებებს, ძირითადად კი ფეხბურთის მატჩებს.

1958 წელს, ნიკიტა ხრუშჩოვის კრასნოდარში, დინამოს სტადიონზე ვიზიტის დროს, მან მონაწილეობა მიიღო ხალხმრავალ მიტინგზე, რომელიც გადაღებული იყო საკავშირო ჟურნალის ჟურნალ „დღის ამბების თვის“ .

2004 წელს კრასნოდარის ყუბანის სარეზერვო გუნდმა საშინაო მატჩები გამართა სტადიონზე. 2009 წელს სტადიონზე ინვესტორი გამოჩნდა, რომელსაც სურდა მის მაგივრად სავაჭრო ცენტრის აშენება, თუმცა საბოლოო ჯამში ეს არ მოხდა.

რეკონსტრუქცია
 საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისიდან სტადიონი არ გარემონტებულა. 2010 წელს ის საგანგებო მდგომარეობაში იყო. დინამოს სტადიონის რეკონსტრუქცია 2012 წელს დაიწყო მას შემდეგ, რაც მემორანდუმი გაფორმდა კრასნოდარის ტერიტორიის ადმინისტრაციასა და სს „დინამო-ყუბანს“ შორის.

რეკონსტრუქციის პროექტის თანახმად, სტადიონის ტერიტორიაზე უნდა აშენდეს სპორტსმენების დასასვენებელი ადგილი, სამედიცინო რეაბილიტაციის ცენტრი, დახურული არენა აკადემიისთვის, საცურაო აუზი და მანქანებისთვის მიწისქვეშა პარკინგი.

2012 წელს დაანგრიეს ყველა ძველი შენობა და სტენდი, თავიდანვე დაიწყო ფუნდამენტურად ახალი ობიექტის მშენებლობა.

ამ დროისთვის უკვე აღმართულია ახალი სტენდები, ქვესადგურები, განათების ანძები, მიწისქვეშა პარკინგი და ასევე დასრულებულია ფასადის მოპირკეთებაც. საერთო ჯამში, 2017 წელს ობიექტის მშენებლობაში განხორციელდა 1,8-დან 2 მილიარდ რუბლამდე, საწყისი შეფასებით 1,5 მილიარდი ინვესტიცია.
თენგიზ გოგიჩაშვილი

თენგიზ გოგიჩაშვილი (დ. 25 ივნისი, 1965, ქარელი) — ქართველი ეკონომისტი, პოლიტიკოსი.

1991 წელს დაამთავრა სანქტ-პეტერბურგის სავაჭრო-ეკონომიკური ურთიერთობების ინსტიტუტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „მემარჯვენე ოპოზიცია, მრეწველები, ახლები“.
ბლანკა ნავარელი (1137-1156)

ბლანკა გრასეს ნავარელი (; დ. 1137, ალავა, ნავარის სამეფო — გ. 12 აგვისტო, 1156, კასტილიის სამეფო) — ხიმენესების დინასტიის წარმომადგენელი. ნავარის მეფე გარსია რამირესის ასული. კასტილიის დედოფალი 1151-1156 წლებში როგორც სანჩო -ის ცოლი. მეფე ალფონსო -ის დედა.

ბიოგრაფია
ბლანკა დაიბადა 1137 წელს ალავაში. იგი იყო ნავარის მეფე გარსია რამირესისა და მისი პირველი ცოლის, დედოფალ მარგარიტა დე ლ’ეგილეს ქალიშვილი. მისი უმცროსი და, მარგარიტა შემდეგში სიცილიის დედოფალი გახდა, უფროსი ძმა, სანჩო კი ნავარის მეფე იყო.

1150 წელს მამამისი გარდაიცვალა და ძმამ პოზიციების გასამყარებლად ბლანკას გათხოვება მოისურვა. 1151 წლის 30 იანვარს ქალაქ პალენსიაში იგი მიათხოვეს კასტილიის მეფე სანჩო -ს, მეფე ალფონსო -ისა და დედოფალ ბერენგარია ბარსელონელის ვაჟს, რითაც იგი კასტილიის დედოფალი ხდება.

მათი ქორწინება მიზნად ისახავდა ორი მეზობელი ესპანური სამეფოს, ნავარისა და კასტილიის დაახლოვებას. ქორწინებისას ბლანკა მხოლოდ 14 წლის იყო, რის გამოც მათი ქორწინების კონსუმაცია, ისტორიული წყაროების თანახმად, 1155 წლამდე არ მომხდარა, რის შედეგადაც დედოფალი დაორსულდა და იმავე წლის ნოემბერში პირველი ვაჟი, მომავალი მეფე ალფონსო გააჩინა.

პირველი ორსულობის შემდეგ ბლანკა საგრძნობლად დასუსტდა, თუმცა სულ მალევე მეორედ დაფეხმძიმდა. იგი 1156 წლის 12 აგვისტოს მეორე ბავშვზე მშობიარობას გადაჰყვა. მან ვაჟი გააჩინა, სახელად გარსია, რომელიც სუსტი იყო და ჩვილობაშივე აღესრულა. აღსანიშნავია, რომ სანჩო მთელი დარჩენილი ცხოვრება გლოვობდა დედოფალ ბლანკას, რის გამოც მიუხედავად დედის თხოვნისა, ახალი ცოლი აღარ შეურთავს.

შვილები
ალფონსო (1155-1214), კასტილიის მეფე, ცოლად შეირთო მეფე ჰენრი -ის ასული ელეონორ ინგლისელი, რომელთანაც შეეძინა შვილები: კასტილიისა და ლეონის დედოფალი ბერენგარია, პორტუგალიის დედოფალი ურაკა, საფრანგეთის დედოფალი ბლანკა, არაგონის დედოფალი ლეონორა და კასტილიის მეფე ენრიკე ;
გარსია (1156), გარდაიცვალა დაბადებიდან მალევე, ჩვილობაში;
რამინ გოგოხია

რამინ გოგოხია (დ. 25 იანვარი, 1950, წალენჯიხა) — ქართველი პოლიტიკოსი, ფილოსოფოსი.

1974 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფია-ფსიქოლოგიის ფაკულტეტი და საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“.
თენგიზ გონგაძე

თენგიზ გონგაძე (დ. 19 ივლისი, 1962, ოზურგეთი) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

1990 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ჰიდროტექნიკის ფაკულტეტი და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სამეცნიერო-კვლევითი და სასწავლო-საკონსულტაციო ცენტრი სპეციალობით საგარეო ეკონომიკური საქმიანობის მენეჯერი. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა - დემოკრატები “.
მეგი გოცირიძე

მეგი გოცირიძე (დ. 29 აპრილი, 1970, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი, პოლიტიკოსი.

1993 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი სპეციალობით ელექტროქიმიურ წარმოებათა ტექნოლოგია. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“.
გოქჩაის ბრძოლა

გოქჩაის ბრძოლა (აზერ: ; რუს: ; თურქ: / ) ან გოქჩაის დარბევა (აზერ: ; თურქ: / ) - შეტაკებათა სერია 1918 წლის 27 ივნისიდან 1 ივლისამდე ოსმალეთისა და აზერბაიჯანის კოალიციასა, რომელსაც ნური ქილიგილი მეთაურობდა და საბჭოთა კავშირის მეთერთმეტე არმისა და სომეხ დაშნაკთა ძალებს შორის. თავდაპირელი ბრძოლა 30 ივნისს დასრულდა, მაგრამ მცირე შეტაკებები 1 ივლისამდე გაგრძელდა. მიუხედავად იმისა, რომ ძალთა შეფარდება 6-1-თან იყო, ცენტრალურმა ძალებმა სომხურ-საბჭოთა არმიის დამარცხება შეძლო, სანამ ისინი განჯამდე მიაღწევდნენ, სადაც კავკასიის ისლამური არმიის შტაბ-ბინა მდებარეობდა. ოსმალ-აზერბაიჯანთა შეიარაღებულმა ძალებმა გოქჩაიდან შემახამდე კონტროლი დაამყარეს. ბრძოლის შემდეგ რეგიონში სომხურ-საბჭოური მმართველობა დამთავრდა.

ბრძოლის წინა პერიოდი
სტეფანე შაუმიანმა, რომელიც ბაქოს კომისრებს მეთაურობდა, გადაწყვიტა, ოსმალთა არმიის შესაჩერებლად სამხედრო ოპერაცია წამოეწყო. ბაქოს სახალხო კომისართა სამხედრო და საზღვაო საქმეთა კომიტეტის მეთაურმა, გრიგორი კორღანოვმა 1918 წლის 4 ივნისის ორდერით წითელ არმიას საბრძოლო მოქმედებების დაწყების შესახებ ჰკითხა. მან სომხურ-ბოლშევიკურ ძალებს ევლახისაკენ მიმავალი ვაკისა და ევლახის ხიდის დაკავება უბრძანა. 6 ივნისს სომხური და რუსული ბოლშევიკური სამხედრო ძალები ბაქოდან კაზი-მაგომედისკენ დაიძრნენ. მათ ჰაჯიყაბული და მახლობელი სოფლები გაძარცვეს.

წითელმა არმიამ კაზი-მაგომედის სადგურზე დაიწყო შეკრება და 10 ივნისს განჯისკენ გაემართა, რომელიც იმ დროისთვის აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დედაქალაქი იყო. იქ პატარა სამხედრო ერთეულს ქართული წარმოშობის ლევან მაკალოვი ხელმძღვანელობდა. ერთეული ქართველებითა და აზერბაიჯანელებით იყო დაკომპლექტებული. 10 ივნისისთვის შაუმიანმა გაიგო, რომ ოსმალთა სამხედრო ძალებს განჯაში ჯერ კიდევ ვერ ჩაეღწიათ, სადაც სომეხ ბინადრებსა და აზერბაიჯანისა და სომალეთის სამხედრო შენაერთებს შორის შეტაკებები უკვე მომხდარიყო. შაუმიანს ამ სიტუაციის თავის სასარგებლოდ გამოყენება სურდა. სიღირის სადგურის აღებამ ბაქოს კომისარი უფრო შეაგულიანა. ვლადიმირ ლენინისადმი გაგზავნილ წერილში იგი წერდა: „11 ივნისს ფრონტის სამხედრო ძალებმა სიღირის სადგური დაიკავეს. ჩვენი სადაზვერვო ძალები ამჟამად ცეცხლის ქვეშ არიან კარარის სადგურზე. ჩვენი სამხედრო ძალები წინ მიიწევენ. - სტეფანე შაუმიანი.“

სამხედრო ძალების შედარება
საბჭოთა ისტორიკოსების მტკიცებით, ოსმალთა არმიას ბოლშევიკებზე გაცილებით დიდი რიცხობრივი უპირატესობა ჰქონდათ, მაგრამ მუსტაფა გორიურილმაზი აღნიშნავს, რომ სინამდვილეში საპირისპირო იყო მართალი. იგი წერს: „ბრძოლის დასაწყისში თურქული სამხედრო ძალები, რომლებმაც აზერბაიჯანს მიაღწეის, 5 000-ზე ნაკლები იყო, ხოლო წითელი არმიის ჯარისკაცთა რაოდენობა სომეხთა ჯგუფებთან შეერთების შემდეგ 30 000-ს აღემატებოდა.“ ბრძოლაში მონაწილე აზერბაიჯანელ მეომართა რაოდენობა უცნობია, თუმცა მათი რაოდენობა 5000-ზე ნაკლები უნდა ყოფილიყო. პირველი სამხედრო შენაერთი, აზებრაიჯანის სპეციალური ძალები, რომელსაც ალი-აღა შიხლინსკი მეთაურობდა, 26 ივნისს შეიქმნა და 5 000-ზე ნაკლებ კაცს ითვლიდა, თუმცა შემდგომი განვითარების მონაცემები უცნობია. ბრძოლაში ალი-აღა შიხლინსკის მცირე ჩართულობა იმაზე მიუთითებს, რომ აზერბაიჯანის სპეციალური ძალები ოსმალთა არმიის გვერდით იბრძოდნენ. გარდა ამისა, უცნობია იმ მოხალისეთა რაოდენობაც, რომლებიც ოსმალებისა და აზერბაიჯანის კოალიციურ ძალებს განჯიდან, შაქიდან, ევლახიდან, ზაქათალადან, ბარდიდან, აღსთაფადან, აღდაშიდან და სხვა ქალაქებიდან შეუერთდნენ.
ყარაბაღის ბრძოლა (1469)

ყარბაღის ბრძოლა - ბრძოლა აყ-ყოიუნლუს მეთაურ უზუნ-ჰასანსა და სამარყანდის თემურიდებს შორის, რომელთაც აბუ-სეიდ მირზა ხელმძღვანელობდა. ბრძოლა გაიმართა 1469 წლის 4 თებერვალს და თემურიდების დამარცხებითა და აბუ-სეიდის შეპყრობითა და სიკვდილით დასჯით დამთავრდა. ბრძოლის შემდეგ თემურიდებმა ერაყის ან ირანის თავიანთ სამეფოში მოქცევის იმედი საბოლოოდ დაკარგეს.

ბრძოლის წინა ფონი
კონფლიქტი ჯეჰან-შაჰის მმართველობის ქვეშ მყოფი ყარა-ყოიუნლუსა (შავბატკნიანი თურქმენები) და უზუნ-ჰასანის მმართველობის ქვეშ მყოფი აყ-ყოიუნლუს შორის გადამწყვეტი წერტილი იყო საუკუნეში. ჯეჰან-შაჰის მმართველობის პერიოდში ყარა-ყოიუნლუს საზღვრებმა ანატოლიის, თანამედროვე ერაყის, ცენტრალური ირანისა და საბოლოოდ ქერმანის ტერიტორიები მოიცვა. ჯეჰან-შაჰი და მისი წინამორბედები სამარყანდის თემურიდების დინასტიის ქვეშევრდომები იყვნენ. საუკუნის შუა ხანებში თემურიდების დინასტია დასუსტდა. ჯეჰან-შაჰი ხორასანში 1458 წლის ზაფხულში შეიჭრა. მას შემდეგ რაც ჯეჰან-შაჰმა ჰერათი დაიაკვა, აბუ-სეიდ მირზა რთულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა, რასაც ყარა-ყოიუნლუს შიგნით აჯანყებებიც დაემატა. 1458 წლის 22 დეკემბერს ხორასანი, მაზანდარანი და გორგანი თემურიდებს დაუბრუნდა და აბუ-სეიდ მირზამ ჰერათი ხელმეორედ დაიკავა.

უზუნ-ჰასანმა მემკვიდრეობა აღმოსავლეთ ანატოლიაში ტახტისთვის მებრძოლი მისი მეტოქეების დამარცხების შედეგად მიიღო. იგი ოსმალთა იმპერიისა და ყარა-ყოიუნლუს მხრიდან დიდ წინააღმდეგობას წააწყდა და მათ წინააღმდეგ მიმართული ფართო კამპანიის მეშვეობით მრისხანე მებრძოლის სახელი მოიხვეჭა. 1467 წლის 30 ოქტომბერს (ან 11 ნოემბერს) მან სანჯაკის მახლობლად (ბინგოლის პროვინცია), ჩაპაქჩურის ბრძოლაში ჯეჰან-შაჰი დაამარცხა. უზუნ-ჰასანმა მომენტით ისარგებლა და ჯეჰან-შაჰის ვაჟი, ჰასან-ალიც დაამარცხა მერენდის მახლობლად.

ჰასან-ალი ხორასანში გაიქცა და დახმარება აბუ-სეიდ მირზას სთხოვა, რომელიც იმ დროისთვის მერვში იმყოფებოდა. უზუნ ჰასანი მოვლენების ამგვარი განვითარების გამო წუხდა და თემურიდების მეფეს წერილი მისწერა, რომელშიც ხაზს უსვამდა, რომ თემურიდების დინასტიის მიმართ ლოიალურად იყო განწყობილი, ხოლო ყარა-ყოიუნლუს მიმართ არა. აბუ-სეიდ მირზას უზუნ-ჰასანის განზრახვებთან დაკავშირებით თავისი მოსაზრებები ჰქონდა. მას ტერიტორიების გაფართოება და დიდი ბაბუისდროინდელი დიდების დაბრუნება სურდა, თუმცა ყარაბაღის ბრძოლაში უზუნ-ჰასანთან დამარცხდა და ტყვედ ჩავარდა, ხოლო მისი არმიის დიდი ნაწილი ასევე ტყვედ ჩაბარდა ან უკან დახევისას დაიღუპა.

შედეგები
სამი დღის შემდეგ აბუ-სეიდ მირზას იადიგარ-მუჰამად მირზამ თავი მოკვეთა ან მოწამლა. მოგვიანებით, იმავე წელს უზუნ-ჰასანმა იადიგარ-მუჰამადი აბუ-სეიდის მემკვიდრედ დაასახელა და მას სამხედრო ძალები ჩააბარა, რომლითაც ხორასანი უნდა აეღო, რომელსაც სულთანი ჰუსეინ ბაიქარა მართავდა. თემურიდების დამარცხება გადამწყვეტი აღმოჩნდა. მალე მათი იმპერია რამდენიმე ნაწილად გაიყო. თემურიდების სამეფო გაიყო ორ ნაწილად: ხორასნად და მავერანაჰრიდ და მათ მიმდებარე პროვინციებად. ხორასნის დედაქალაქი ჰერათი იყო და სულთან ჰუსეინ ბაიქარას ხელში აღმოჩნდა. მავერანაჰრი კი აბუ-სეიდ მირზას ოთხ შვილს შორის გაიყო: სულთან აჰმედ მირზა სამარყანდისა და ბუხარის მეფე იყო; სულთან მაჰმუდ მირზა - ბალხის, ყუნდუზის, ხატლონის რეგიონის, ჰისარის, ბადახშანისა და ჩაღანიანის მეფე; ულუღ-ბეგ მირზა - ქაბულისა და ღაზნის მეფე; უმარ-შაიხ მირზა - ფერგანისა და ხოჯენდის მეფე. ამ პროვინციათა მმართველები ხშირად ებრძოდნენ ერთმანეთს.
კასპიისკი

კასპიისკი — ქალაქი დაღესტანის რესპუბლიკაში, რუსეთის სამხრეთში. ქალაქი რესპუბლიკური მნიშვნელობისაა, ქალაქი სარგებლობს ოკრუგის სტატუსით.

გეოგრაფია
ქალაქი კასპიის ზღვის სანაპიროზე მდებარეობს. არის ქალაქ მაჰაჩყალის თანამგზავრი (დაშორება 14 კმ).

კლიმატი
კასპიისკს ზომიერი კონტინენტური კლიმატი ახასიათებს. ზამთარი მოკლე და რბილია, ზაფხული მშრალი და ცხელია. საშუალო წლიური ნალექიანობა — 385 მმ.

ისტორია
1932 წელს სოფლის საბჭო დვიგატელსტროი შეუერთდა დაღესტნის უმაღლეს საბჭოში.

1947 წლამდე დასახლებას ერქვა დვიგატელსტროი, ამის შემდეგ გადაერქვა კასპიისკი.

რუსეთის ფედერაციის მთავრობის ბრძანებით 2014 წლის 29 ივლისიდან მონოქალაქების ჩამონათვალის დამტკიცების შესახე ქალაქი შედის „რუსეთის ფედერაციის ყველაზე მეტად რთულ სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობის მქონე მონოპროფილური მუნიციპალიტეტების (მონოქალაქების)“ კატეგორიაში.

2017 წელს რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ მიიღო გადაწყვეტილება, რომ კასპიისკი უნდა გახდეს რუსეთის ფლოტის მთავარი ბაზა კასპიის ზღვაში. 2019 წელს დასრულდა სანაპირო ინფრასტრუქტურისა და საცხოვრებელი სახლების მშენებლობის პირველი ეტაპი, დანარჩენი სამუშაოების შესრულება დაგეგმილია 2020 წლისთვის.

მოსახლეობა
1-ლი იანვრის 2019 წლისთვის კასპიისკი რუსეთის 1115 ქალაქიდან, მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით, 143-ე ადგილზეა.

ეროვნული შემადგენლობა
კასპიისკი დაღესტნის ახალგაზრდა სწრაფად მზარდ ქალაქებს შორისაა. საუკუნის შუა რიცხვებამდე კასპიისკში ჭარბობდნენ რუსები (65,5% 1959 წლისთვის), მაგრამ 2010 წლის აღწერის მიხედვით მთის ხალხის დაბლობებში გადმოსახლებამ რუსების წილი 9,0%-მდე შეამცირა. ამჟამად ქალაქი მრავალეროვანია და უპირატესობით არც ერთი მათგანი გამოირჩევა.

2010 წლის აღწერის მიხედვით.
ელისტა

ელისტა (, , ელსტ) — რუსეთის ყალმუხეთის რესპუბლიკის დედაქალაქი. ქალაქის მოსახლეობა 2010 წლის აღწერის მიხედვით 103 749 ადამიანს შეადგენს; 1989 წელს კი ქალაქში 89 695 ადამიანი ცხოვრობდა. 1944 - 1957 წლებში ცნობილი იყო როგორც სტეპნოი.

ისტორია
ელისტა დაარსდა 1865 წელს, როგორც პატარა დასახლება. მისი სახელწოდება ყალმუხურად ,,ქვიშიანს“ ნიშნავს. 1920 წლის ნოემბერში ელისტა გახდა ყალმუხეთის ავტონომიური ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. 1930-იანი წლების დასაწყისისთვის ელისტა პატარა ქალაქად გადაკეთდა, რადგან იოსებ სტალინის კოლექტივიზაციის პოლიტიკამ აიძულა მრავალი ყალმუხი მიეტოვებინათ თავიანთი ტრადიციული მომთაბარე ცხოვრების წესი და თანამედროვე, მჯდომარე და ურბანული ცხოვრების წესი მიეღოთ. 1935 წლის ოქტომბერში ელისტა აღიარეს ყალმუხეთის ასსრ-ის დედაქალაქად. 1942 წლის ბოლოს ქალაქი მცირე ხნით დაიპყრო გერმანიის არმიამ. ეთნიკურ ყალმუხებსა და გერმანელებს შორის სავარაუდო თანამშრომლობის გამო, 1943 წლის 27 დეკემბერს ყალმუხეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლია დაიშალა და მისი ეთნიკური ყალმუხი მოსახლეობა იძულებით გადაასახლეს ციმბირში. მათ სანაცვლოდ ქალაქში რუსი მოსახლება ჩამოიყვანეს. შეიცვალა ელისტას სახელიც და მას სტეპნოი (́) დაერქვა. ქალაქს სახელწოდება 1957 წლამდე შეუნარჩუნდა, მანამ სანამ გადასახლებულ ყალმუხებს, რომლებიც ცოცხალი გადარჩნენ, უკან დაბრუნების ნება არ მისცეს.

დასავლეთელმა ტურისტებმა ელისტას მონახულება 1990–იანი წლების შუა პერიოდიდან დაიწყო და ისინი მას შემდეგ მეტად გააქტიურდნენ, რაც ქალაქმა 1998 წელს საჭადრაკო ოლიმპიადას უმასპინძლა.
მახასიათებლები
1991 წლიდან მოყოლებული, ქალაქში დაიწყო საბჭოთა კავშირის პერიოდში აშენებული ნაგებობების დაშლადა რესპუბლიკის მილიონერი პრეზიდენტმა, კირსან ილუმჟინოვმა საკუთარი სამშენებლო პროექტების განხორციელება.

ქალაქის ცენტრში არაერთი კეთილმოწყობილი საზოგადოებრივი პარკია განთავსებული, სადაც გვერდიგვერდ ლენინისა და ბუდას ქანდაკებები დგას. ქალაქის აღმოსავლეთით მდებარეობს 1998 წლის საჭადრაკო ოლიმპიადის ოლიმპიური სოფელი, რომელიც ადგილობრივად ცნობილია როგორც „ქალაქი-ჭადრაკი“. ქალაქში მდებარეობს საზოგადოებრივი საცურაო აუზი და ყალმუხური ბუდისტური ხელოვნების შესანიშნავი მუზეუმი.

1998 წელს, დალაი-ლამას ქალაქში მე-14 ვიზიტის შემდეგ მან ქალაქის ცენტრში აირჩია ტერიტორია ბუდისტური ტაძრის ასაშენებლად. ეს ტაძარი 2005 წლის დეკემბერში გაიხსნა.

ტრანსპორტი
ელისტას აქვს მცირე რეგიონალური აეროპორტი, რომელიც კვირის განმავლობაში ყოველდღე მუშაობს და ფრენებს ახორციელებს მოსკოვსა და რუსეთის ფედერაციის სამხრეთ ნაწილებს შორის. აეროპორტი ფედერალური საავიაციო ხელისუფლების მიერ დაიხურა 2006 წლის შემოდგომაზე, მაგრამ იგი ხელახლა გაიხსნა 2007 წელს. სტავროპოლის მიმართულებით მოძრაობს რკინიგზაც.

საჰაერო მიმოსვლის მაღალი ფასის გამო, ხალხს ჩვეულებრივ ურჩევნია ავტობუსით ისარგებლოს ელისტას და მოსკოვს შორის. მგზავრობა დაახლოებით 18 საათს შეადგენს და მარშრუტის გასწვრივ რამდენიმე გაჩერებას მოიცავს. დღესდღეობით არსებობს ავიაკომპანია , რომელიც უზრუნველყოფს ავიაბილეთებს მოსკოვის, სანქტ-პეტერბურგის, სოჭის, ყირიმისა და დონის როსტოვის მიმართულებით ხელმისაწვდომი ღირებულებით, პირდაპირი ფრენებით ელისტას აეროპორტიდან. ფასი იწყება 2500 რუბლიდან ერთი მიმართულებით და ბევრად უფრო მცირე დრო იხარჯება მოგზაურობისას. თავად ელისტაში, კერძო კომპანიები მართავენ ათამდე სამარშუტო ქსელს. მიკროავტობუსები ხელმისაწვდომია ყოველ ხუთ წუთში, რომელთა ღირებულებაც 10 რუბლს შეადგენს.
აზერბაიჯანის სამედიცინო უნივერსიტეტი

ნარიმან ნარიმანოვის სახელობის აზერბაიჯანის სამედიცინო უნივერსიტეტი — ნარიმან ნარიმანოვის სახელობის საჯარო სამედიცინო სასწავლებელი, რომელიც მდებარეობს ბაქოში, აზერბაიჯანში. თარგმანთან დაკავშირებული სირთულეების გამო, სკოლას ზოგჯერ მოიხსენიება როგორც: აზერბაიჯანის სამედიცინო უნივერსიტეტი, აზერბაიჯანის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი, აზერბაიჯანის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი, ან უბრალოდ სამედიცინო უნივერსიტეტი. სასაწავლებელი ნარიმან ნარიმანოვის სახელს ატარებს, რომელიც საბჭოთა კავშირში ცნობილი აზერბაიჯანელი მოღვაწეა. ის განსაკუთრებით ცნობილია, როგორც საბჭოთა კავშირის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის პარტიის თავმჯდომარე.

1930 წელს დაარსებული სკოლა დროთა განმავლობაში დაიხვეწა და გაიზარდა. სკოლაში 8000 სტუდენტი სწავლობს 74 აკადემიურ განყოფილებაში. მათი რიცხვი ფიზიკისა და მეცნიერების ფაკულტეტებზე 1000- ს კი აღწევს. უნივერსიტეტში ფუნქციონირებს 4 კლინიკა, საგანმანათლებლო-სტომატოლოგიური, ონკოლოგიური, სასწავლო-თერაპიული კლინიკა და სასწავლო-ქირურგიული განყოფილება.

ისტორია
აზერბაიჯანში მაღალკვალიფიციური სამედიცინო პერსონალის მომზადება დაიწყო 1919 წლის ნოემბერში, აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის პირველი პარლამენტის გადაწყვეტილებით, როდესაც ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი დაარსდა. ის შედგებოდა ოთხი ფაკულტეტისაგან, მათ შორის სამედიცინო ფაკულტეტისაგანაც. მეორე მსოფლიო ომის დროს უნივერსიტეტმა 2082 ექიმი გადაამზადა.

1957 წლის 29 აპრილი ინსტიტუტისთვის მნიშვნელოვანი თარიღია. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს განკარგულების თანახმად, ინსტიტუტს ეწოდა ცნობილი საზოგადო მოღვაწის, ექიმისა მწერლის ნარიმან ნარიმანოვის სახელი. სწორედ ამ დღის შემდეგ უნივერსიტეტის ყველა საქმიანობა სწორედ მის სახელს უკავშირდება. მომდევნო წლებში გაძლიერდა ინსტიტუტის მატერიალურ-ტექნიკური ბაზა. გაიხსნა ახალი განყოფილებები და კურსები. აშენდა ისტიტუტის მესამე კორპუსიც.

აზერბაიჯანის სამედიცინო ინსტიტუტის 50 წლის იუბილესთან დაკავშირებით იგი დაჯილდოვდა შრომის წითელი დროშის ორდენით ჯანმრთელობის, სამედიცინო მეცნიერების განვითარებისა და სამედიცინო პერსონალის მომზადებაში გაწეული დახმარებისთვის.

2016 წლიდან უნივერსიტეტის რექტორი გარაი გარაიბეილია.
2013 წლის მიწურულს უნივერსიტეტის ქირურგიული და გადასამზადებელი კლინიკა ოფიციალურად გაიხსნა.

საერთო საცხოვრებელი
აზერბაიჯანის სამედიცინო უნივერსიტეტს ექვსი საერთო საცხოვრებელი აქვს. ორი მათგანი ბიჭებისთვისაა, ორი გოგონებისთვის და დანარჩენი ორი საერთო საცხოვრებელი უცხოელ სტუდენტებზეა გათვლილი. საერთო საცხოვრებლები აღჭურვილია სამკითხველო დარბაზებით, ბიბლიოთეკით, ტელევიზორებით, რომლებსაც წვდომა აქვთ უცხოურ არხებზე. საერთო საცხოვრებლის შენობების თითოეულ სართულზე არის დასასვენებელი ოთახები და სტუდენტების ოთახები, ასევე სპეციალური შეხვედრების ოთახები.

საგარეო პოლიტიკა
უნივერსიტეტი კავკასიის უნივერსიტეტების ასოციაციის წევრია. 2017 წლის გაზაფხულზე აზერბაიჯანის სამედიცინო უნივერსიტეტმა და კოჩის უნივერსიტეტმა (თურქეთი თანამშრომლობის მემორანდუმი გააფორმეს. მემორანდუმის პუნქტების თანახმად უნივერსიტეტებს შორის მოეწყობა სტუდენტების გაცვლითი პროგრამები.
მალგობეკი

მალგობეკი (ინგუშ. , ჩეჩ. ) — ქალაქი რუსეთის ფედერაციის ინგუშეთის რესპუბლიკაში.

მალგობეკი რესპუბლიკური მნიშვნელობის ქალაქია, რომელიც ქმნის ამავე სახელწოდების მუნიციპალურ ფორმირებას, ქალაქ მალგობეკს, რომლის შემადგენლობაში ერთადერთი დასახლებული პუნქტი ურბანული ოლქის სტატუსის მქონე არის.

ტოპონიმი
ტოპონიმი „მალგობეკი“ ტერკის ქედის დასავლეთი ნაწილისთვის უმთავრესად ითვლება და ერთ-ერთი ვერსიით, ყაბარდოული ენიდან მომდინარეობს. მელგებეგი არის რთული სიტყვა, რომელიც შედგება მელისგან - „ცხვარი“, გამომწვევი -ის პრეფიქსი და ზმნის ფესვი - „ადიდება“ (ნიშნავს „შხამისგან ადიდება“) ..

სხვა ვერსიით, ქალაქის სახელწოდება მოდის მაგიალ-ბეკის ტრაქტის სახელიდან, რომლის ადგილას სავარაუდოდ გაჩნდა ქალაქი. ინგუშურიდან ეს ტოპონიმი ითარგმნება, როგორც „ჯარის უმაღლესი მეთაური“ და ამ მიწების ყოფილი მფლობელის ტიტულამდე აიყვანება.

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს ალხანჩურტის ხეობაში, ტერსკის ქედის სამხრეთ კალთაზე, რესპუბლიკის დედაქალაქიდან - ქალაქ მაგასთან 40 კილომეტრში (სწორი ხაზით).

მალგობეკი მდებარეობს ხეობის დასავლეთ ნაწილში, ქალაქის დასავლეთით ვიწროვდება, ჩრდილოეთიდან ზეწოლა ტერსკის ქედით, ხოლო სამხრეთიდან სუნჟას ქედით და მისი ერთ-ერთი წახნაგით (მთა არიკ-პაპცა - 510,9 მ), სოფელ „ნიჟნი კურპისკენ“ (ყაბარდო-ბალყარეთი).

ქალაქის ტერიტორია (და შესაბამისი ურბანული უბანი) მოიცავს არა მხოლოდ თავად მალგობეკს, არამედ მალგობეკ-გორსკის ზეთის საბადოზე მდებარე ყველა მიმდებარე ნავთობპროდუქტების მწარმოებელ სოფლებს და ტერიტორიებს, რომლებიც მდებარეობს ტერსკის ქედის მწვერვალზე, ჩრდილოეთით და ჩრდილო-დასავლეთით.

კომპანია „ინგუშნეფტეგაზპრომის“ ნავთობპროდუქტების გარდა, ქალაქის ინდუსტრიაში შედის ხის და საკვებთან დაკავშირებული ინდუსტრიები.

ისტორია
მეორე მსოფლიო ომის დროს, მალგობეკი გერმანულმა ძალებმა დაიპყრეს 1942 წლის 12 სექტემბრიდან შაბათს, 1943 წლის 3 იანვრამდე, როდესაც იგი წითელმა არმიამ დაიბრუნა. 2007 წლის ოქტომბერში მალგობეკს მიენიჭა სამხედრო დიდების ქალაქის სტატუსი რუსეთის პრეზიდენტის ვლადიმერ პუტინის ბრძანებით, მიზეზი კი აღნიშნული ქალაქის საზღვრებთან ადგილობრივებმა გერმანული ძალების გმირულა შეჩერება შეძლეს.

1990-იან წლებში მეზობელი ომით განადგურებული ჩეჩნეთის რესპუბლიკიდან ლტოლვილთა ნაკადის გამო ქალაქის მოსახლეობა გაორმაგდა.

კლიმატი
მალგობეკში მოქმედებს ტენიანი კონტინენტური კლიმატი.

მოსახლეობა
2019 წლის 1 იანვრის მონაცემებით, მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით, ქალაქი რუსეთის ფედერაციის 1115 ქალაქიდან 406-ე ადგილზე იყო.

რუსეთის ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს პროგნოზის მიხედვით, მოსახლეობა იქნება:
2024 - 39,69 ათასი ადამიანი
2035 - 41,89 ათასი ადამიანი
მალგობეკი სიდიდით მეოთხე დასახლებაა ინგუშეთში ნაზრანის, სუნჯას და ყარაბულაკის შემდეგ.

რესურები ინტერნეტში
ოფიციალური საიტი