iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ფაუსტო კოპი

ანჯელო ფაუსტო კოპი (; დ. 15 სექტემბერი, 1919, კასტელანია — გ. 2 იანვარი, 1960) — იტალიელი ველომრბოლელი. მისი მეტსახელი იყო „ჩემპიონთა ჩემპიონი“. მას მოგებული აქვს ჯირო დიტალია ხუთჯერ (1940, 1947, 1949, 1952, 1953) და ტურ დე ფრანსი ორჯერ (1949, 1952). ასევე არის 118 რბოლის გამარჯვებული პროფესიონალებში და 20 მოყვარულებში. მათ შორის აღსანიშნავია ისეთი კლასიკური რბოლები, როგორიცაა: ჯირო დი ლომბარდია (5-ჯერ), მილან-სან რემო (3-ჯერ), პარიზი-რუბე და ფლეშ-ვალონი.

ადრეული წლები
ანჯელო ფაუსტო კოპი იყო დომენიკო კოპისა და ანჯოლინა ბოვერის ხუთი შვილიდან ერთ-ერთი. დედას სურდა მისთვის დაერქვათ ანჯელო, ხოლო მამას ფაუსტო. საბოლოოდ მან ორივე სახელი მიიღო, თუმცა ცნობილი იყო როგორც ფაუსო კოპი. მის ველოსიპედისტად ჩამოყალიბებაში დიდი როლი ითამაშა ყოფილმა მოკრივემ ჯუზეპე კავანიმ. მას შემდეგ, რაც კავანიმ დაკარგა მხეხველობა, იგი მუშაობდა მასაჟისტად. ერთ-ერთი ველოსიპედისტის რჩევით, კოპი დადიოდა კავანისთან. მისი დახმარებით ფაუსტომ აიღო ლიცენზია, რომლითაც მას შეეძლო როგორც პროფესიონალების ასევე მოყვარულების რბოლებში გამოსვლა. პირველი გამარჯვება მან 1939 წელს ვარციში მოიპოვა. აქედან დაიწყო მისი კარიერული წინსვლა.

სპორტული კარიერა
1940 წელს მან 20 წლის ასაკში პირველად გაიმარჯვა ჯირო დიტალიაზე. მისი კარიერა მეორე მსოფლიო ომის გამო დროებით შეწყდა. ფაუსტო კოპი იყო პირველი ველომრბოლელი, რომელმაც ერთი წლის განმავლობაში ორი დიდი ტურნირი მოიგო. ეს იყო 1949 და 1952 წლის ჯირო დიტალია და ტურ დე ფრანსი. ჯიროზე გამარჯვებათა რაოდენობით იგი რეკორდსმენია ედი მერკსთან და ალბერტო ბინდასთან ერთად. 1953 წელს მან ჯიროსთან ერთად მოიგო მსოფლიო ჩემპიონატიც.
ალიანსი შვედეთისთვის

ალიანსი შვედეთისთვის (შვედ. ) — შვედეთის ოთხი ცენტრისტული და მემარჯვენე ცენტრისტული პარტიის გაერთიანება. კოალიციის ჩამოყალიბებით ცენტრისტებმა 2006 წლის 17 სექტემბერს პარლამენტში გამარჯვება შეძლეს და კოალიციური მთავრობის წევრები გახდნენ. 2010 წლის 19 სექტემბრის არჩევნებზე ალიანსმა მეორე არჩევნებშიც შეძლო გამარჯვება, მაგრამ მემარჯვენე ნაციონალისტური პარტიის — შვედი დემოკრატების წარმატების გამო რიქსდაგში აბსოლუტური უმრავლესობით შესვლა ვერ მოახერხა.
ალიანსის წევრები
ზომიერი კოალიციური პარტია — ლიბერალური კონსერვატიზმი
ცენტრის პარტია — „მწვანე ლიბერალიზმი“
სახალხო პარტია — „მომთხოვნი ლიბერალიზმი“
ქრისტიანულ-დემოკრატიული პარტია — ქრისტიანულ ეთიკაზე დაფუძნებული ლიბერალური კონსერვატიზმი.
2006 წლის 17 სექტემბრის არჩევნები
ზომიერი კოალიციური პარტია — მიიღო 97 სავარძელი (26,23% ხმა).
ცენტრის პარტია — 29 სავარძელი (7,88%).
სახალხო პარტია — 28 სავარძელი (7,54%).
ქრისტიანულ-დემოკრატიული პარტია — 24 სავარძელი (6,59%).
საერთო ჯამში ალიანსმა რიქსდაგში 178 სავარძელი მიიღო (51% საერთო რაოდენობისა).
2010 წლის 19 სექტემბრის
ზომიერი კოალიციური პარტია — მიიღო 107 სავარძელი (30,0% ხმა).
სახალხო პარტია — 24 სავარძელი (7,1%).
ცენტრის პარტია — 22 (6,6%).
ქრისტიანულ-დემოკრატიული პარტია — 19 (5,6%).
აერთო ჯამში ალიანსმა რიქსდაგში 172 სავარძელი მიიღო 349-დან(49,28% საერთო რაოდენობისა).
ცხოვრების ხე (ფილმი)

ცხოვრების ხე — 2011 წლის ამერიკული დრამა ექსპერიმენტული ელემენტებით, რომელიც დაწერა და გადაიღო ტერენს მალიკმა. ფილმში მონაწილეობენ ბრედ პიტი, ჯესიკა ჩესტეინი და შონ პენი. მალიკი ცდილობს ფილმში ასახოს ცხოვრების საწყისი და მნიშვნელობა შუა ხნის კაცის ბავშვობის მოგონებებით. რამდენიმე წელი პროექტის განვითარების შემდეგ, ფილმის პრემიერა საბოლოოდ გაიმართა 2011 წელს კანის კინოფესტივალზე საკონკურსო ნამუშევრებს შორის, სადაც ოქროს პალმის რტო მიიღო.

სიუჟეტი
ჯეკ ო'ბრაიენი იხსენებს საკუთარ ბავშვობას, იმ დროს, როცა ორ ძმასთან ერთად იზრდებოდა. ბიჭს ყველაფერი ჯადოსნური ეჩვენებოდა. მისი დედა სიყვარულისა და გულისხმიერების განსახიერება იყო. მკაცრი მამა კი ბავშვებს ცხოვრების რეალობასთან აბრუნებდა.
სკონე (ლენი)

სკონეს ლენი - შვედეთის ყველაზე სამხრეთით მდებარე ადმინისტრაციული ერთეული - ლენი. ძირითადად ემთხვევა ისტორიული სკონეს პროვინციას. ის ესაზღვრება ჰალანდის, კრუნუბერგის და ბლეკინგეს ლენებს. სკონეს მთავრობის ადგილსამყოფელია - მალმე, ხოლო სკონეს რეგიონული საბჭოს შტაბი მდებარეობს კრისტიანსტადში.

სკონეს ლენი შეიქმნა 1997 წელს, კრისტიანსტადისა და მალმეს ლენების გაერთიანებით. იგი მოიცავს შვედეთის მთელი ტერიტორიის დაახლოებით 3%-ს და მოსახლეობის 13%-ს.

ყველაზე დასახლებული ადგილები
შვედეთის სტატისტიკის სამმართველოს 2005 წლის მონაცემებით ლენის ყველაზე დასახლებული ადგილებია:
პოლ სკოულზი

პოლ სკოულზი (; დ. 16 ნოემბერი, 1974; სელფორდი, დიდი მანჩესტერი) — ინგლისელი ფეხბურთელი, რომელსაც მთელი საფეხბურთო კარიერა გატარებული აქვს პრემიერ ლიგის კლუბ „მანჩესტერ იუნაიტედში“.

დაიბადა სელფორდში, მოგვიანებით წავიდა ლენგლიში, სადაც დადიოდა ფეხბურთზე და კრიკეტზე. ის „მანჩესტერში“ აღმოჩნდა 14 წლის ასაკში მას შემდეგ, რაც შენიშნა სკაუტმა მისი სკოლაში თამაშისას. მისი დებიუტი შედგა 1994-95 წლების სეზონში. მალე ის გახდა კლუბის ერთ-ერთი მთავარი მოთამაშე, მოიგო ოქროს ჰეთ-თრიქი კლუბთან ერთად 1998-99 წლების სეზონში, მოიგო ათი პრემიერ ლიგის, სამი ინგლისის თასის და ორი ჩემპიონთა ლიგის მედლები.

სკოულზი ინგლისის ნაკრებში 1997 წლიდან 2004 წლამდე. ნაკრებთან ერთად იასპარეზა 1998 და 2002 წლების მსოფლიო ჩემპიონატებზე, 2000 და 2004 წლების ევროპის ჩემპიონატებზე. კარიერის მანძილზე სკოულზს მიღებული აქვს 120 ყვითელი ბარათი და გაძევებული იყო მოედნიდან ათჯერ.

სკოულზს „მანჩესტერის“ მაისურით ჩატარებული აქვს 677 შეხვედრა, ამ მაჩვენებლით ის მეოთხე ფეხბურთელია კლუბის ისტორიაში. სკოულზმა დიდი ფეხბურთიდან წასვლა დაგეგმა 2011 წლის 31 მაისს, მაგრამ შემდეგ გადაიფიქრა და გადაწყვიტა, რომ ეთამაშა 2011-12 წლების სეზონის ბოლომდე.
დრაივი (2011 წლის ფილმი)

დრაივი — 2011 წლის ამერიკული დრამა, რომლის რეჟისორია ნიკოლას უინდინგ რეფნი. ფილმში მთავარ როლებს ასრულებენ: რაიან გოსლინგი, კერი მოლიგანი, ბრაიან კრენსტონი და ალბერტ ბრუკსი. მიუხედავად იმისა, რომ დრაივი გარკვეული ელემენტებით ემსგავსება 1978 წლის უოლტერ ჰილის ფილმს, „მძღოლი“, ის სინამდვილეში ადაპტირებულია ჯეიმზ სალისის ამავე სახელწოდების წიგნიდან, „ჰოსეინ ამინის“ სცენარით.

წიგნის მსგავსად, ფილმიც მოგვითხრობს ჰულივუდის დუბლიორის შესახებ, რომელიც ღამღამობით დამნაშავეებს ეხმარება დანაშაულის ადგილიდან გაქცევაში. 2011 წლის სექტემბერში პრემიერამდე, ის უკვე ნაჩვენები იყო რამდენიმე კინოფესტივალზე, მათ შორის 2011 წლის კანის კინოფესტივალზე. კანში რეჟისორმა რეფნიმ მოიგო ფესტივალის ჯილდო საუკეთესო რეჟისორისთვის. ფილმმა დადებითი შეფასებები დაიმსახურა კრიტიკოსებისგან. განსაკუთრებული მოწონება დაიმსახურა გოსლინგისა და ბრუკსის შესრულებამ. ნიკოლას უინდინგ რეფნმა განაცხადა, რომ მის ნამუშევარზე გავლენა მოახდინა ფილმებმა „ბულიტი“ (1968) და „კალიების დღე“ (1975).

დრაივი ალეხანდრო ხოდოროვსკის მიეძღვნა.

როლებში
რაიან გოსლინგი - მძღოლი
კერი მალიგანი - ირენი
ბრაიან კრენსტონი - შენონი
ალბერტ ბრუკსი - ბერნი როუზი
ოსკარ ისააკი - სტანდარტ გაბრიელი
რონ პერლმანი - ნინო „იზი“ პაოლოზი
კრისტინა ჰენდრიკსი - ბლანშე
კადენ ლიოსი - ბენისიო
ჯეიმზ ბიბერი - კუკი
ჯეფ ვოლფე - ტენ სუიტი
რას ტემბლინი - დოკი
ენდი სან დიმასი - მოცეკვავე
საქართველოს რაგბის უმაღლესი ლიგა 2011

პირველი წრე
პირველი რაუნდი
მეორე რაუნდი
მესამე რაუნდი
მეოთხე რაუნდი
მეხუთე რაუნდი
მეექვსე რაუნდი
მეშვიდე რაუნდი
მეორე წრე
მერვე რაუნდი
მეცხრე რაუნდი
მეათე რაუნდი
მეთერთმეტე რაუნდი
მეთორმეტე რაუნდი
მეცამეტე რაუნდი
მეთოთხმეტე რაუნდი
ბზის თასი
გასავარდნი და შესარჩევი ფინალები
წინასწარი ფინალი
დიდი ფინალი
ლა-იგერა

ლა-იგერა ( — ლეღვის ხე) — პატარა სოფელი ბოლივიაში, სანტა-კრუსის დეპარტამენტის ვალიეგრანდეს პროვინციაში. მიეკუთვნება პუკარის მუნიციპალიტეტს.

გეოგრაფია
სოფელი მდებარეობს ქალაქ სანტა-კრუს-დე-ლა-სიერიდან 150 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით, ზღვის დონიდან 1950 მეტრზე. 2001 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 119 ადამიანია და ძირითადად ადგილობრივი გუარანის ხალხისგან შედგება.

ისტორია
იხილეთ აგრეთვე ჩე გევარას შეპყრობა და სიკვდილით დასჯა
1967 წლის 8 ოქტომბერს, აშშ-ის ცენტრალურ სადაზვერვო სააგენტოსთან თანამშრომლობის შედეგად, ბოლივიის არმიამ სოფლის სიახლოვეს, კებრადა-დელ-ჩუროს ღარტაფში შეიპყრო არგენტინელი მარქსისტი რევოლუციონერი ჩე გევარა, რითაც აღკვეთა მისი მცდელობა რევოლუციის დაწყებისა მთელი სამხრეთ ამერიკის მასშტაბით. ჩე გევარა სოფლის სკოლის შენობაში მოათავსეს, სადაც მეორე დღეს სიკვდილით დასაჯეს. გვამი ვალიეგრანდეში წაიღეს, სადაც საჯაროდ გამოფინეს, შემდეგ კი საიდუმლოდ დამარხეს ასაფრენი ზოლის ქვეშ.

ჩე ტურიზმი
არეალის მთავარი ტურისტული ღირსშესანიშნაობებია „ელ ჩეს“ მონუმენტი და სკოლის ყოფილ შენობაში გახსნილი მემორიალი. ლა-იგერა 2004 წელს გახსნილი " "-ს (ჩე გევარას გზა) გაჩერებაა.
ვალიეგრანდე

ვალიეგრანდე ( — დიდი ხეობა) — პატარა, კოლონიური ქალაქი ბოლივიაში. მდებარეობს სანტა-კრუსის დეპარტამენტში, ქალაქ სანტა-კრუს-დე-ლა-სიერიდან 125 კმ-ით სამხრეთ-დასავლეთით. წარმოადგენს ვალიეგრანდეს პროვინციისა და მუნიციპალიტეტის დედაქალაქსა და რეგიონული მნიშვნელობის საბაზრო ქალაქს. პატარა ქალაქი მთელს მსოფლიოშია ცნობილი როგორც რევოლუციონერ ჩე გევარას პირველი განსასვენებელი, 1967 წელს მისი სიკვდილით დასჯის შემდეგ.

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს დიდ ხეობაში (საიდანაც მომდინარეობს მისი სახელი), ზღვის დონიდან 2 030 მეტრზე, მოსახლეობა 6 000 ადამიანია (2001). ხეობაში მდებარეობითა და სიმაღლიდან გამომდინარე, კლიმატი რბილია.

ეკონომიკა
არეალის ინდუსტრიის მთავარი დარგია სოფლის მეურნეობა და მისგან მიღებული პროდუქტები. რეგიონი ძირითადად აწარმოებს მარცვლეულს, მათ შორის ხორბალსა და სიმინდს, ასევე ხილს — ატამს, ვაშლს, ყურძენს, მსხალს, ჩირიმოიასსა და ქლიავს.

ისტორია
ვალეგრანდე 1612 წელს ესპანელებმა დააარსეს და სიუდად-დე-ხესუს-ი-მონტეს-დე-ლოს-კაბალიეროს-დელ-ვალიეგრანდე უწოდეს. ქალაქის ძირითადი დანიშნულება იყო აქ მცხოვრები გუარანის ხალხის მებრძოლების მასიური თავდასხმების აღკვეთა. ვალიეგრანდეს ბევრი თავდაპირველი მცხოვრები კათოლიციზმზე მოქცეული სეფარდი და აშკეზანი ებრაელები იყვნენ, რომლებსაც ინკვიზიცია დევნიდა ესპანეთიდან, ლა-პლატიდან და პოტოსიდან, რადგან მათ იუდაიზმის ფარულ მიმდევრობაში ადანაშაულებდა. დანარჩენი მოსახლეობა ქალაქ სანტა-კრუს-დე-ლა-სიერიდან გადმოსახლდა, ვინაიდან ვალიეგრანდე სანტა-კრუსისა და პერუს მაღაროების დამაკავშირებელი გზის მთავარი სატრანზიტო წერტილი გახდა.

- საუკუნეებში ვალეგრანდე სწრაფად იზრდებოდა და რეგიონის ურბანული და კულტურული ცენტრი გახდა, 1900 წლისთვის მისმა მოსახლეობამ 25 000 ადამიანი შეადგინა. საუკუნეში, ვალიეგრანდემ მზარდ სანტა-კრუსთან კონკურენციას ვერ გაუძლო და მისი მნიშვნელობა თანდათან დაეცა.

ჩე გევარა
სწორედ ვალიეგრანდეს ასაფრენი ზოლის ქვეშ, 1997 წელს აღმოაჩინეს ჩე გევარას ნეშტი, რომელიც შემდეგ კუბაში გადაასვენეს. ამ ადგილას გევარა 1967 წელს, ახლომდებარე სოფელ ლა-იგერაში სიკვდილით დასჯის შემდეგ დამარხეს.

როგორც გევარას პირველ განსასვენებელს, ვალიეგრანდეს ათასობით ტურისტი სტუმრობს მთელი მსოფლიოდან, რათა პატივი მიაგონ თავიანთ მემარცხენე კერპს. ადგილობრივი წვრილი მაღაზიები ყიდიან ჩეს პოსტერებს, გულსაბნევებსა და ქუდებს; სასტუმროების, კაფეებისა და რესტორნების კედლებიდან იყურება გევარას ცნობილი სურათი. ასევე გახსნილია ჩე გევარას ცხოვრების ამსახველი მუზეუმი. როგორც ადგილობრივმა ჩეს თემატიკის რესტორნის მეპატრონე კარლოს რობერტ პენამ 2007 წელს -ს განუცხადა, „რომ არა ჩე, აქ ამდენი უცხოელი ტურისტი არ მოვიდოდა.“

ამასთანავე, ვალიეგრანდეს ზოგიერთი ადგილობრივი მაცხოვრებელი გევარას „წმინდა ერნესტოდ“ მიიჩნევს. ლიხია მორონი, რომელიც ვალიეგრანდეში ათასობით სხვა ბოლივიელის მსგავსად 1967 წლის ოქტომბერში გევარას გვამის სანახავად ჩამოვიდა, განაცხადა, რომ „ამ ქალაქში ჩეს სული ცოცხალია. მე ვფიქრობ, რომ ის წმინდანად შეირაცხება.“
საბედისწერო ლტოლვა

საბედისწერო ლტოლვა — რეჟისორ ედრიენ ლაინის 1987 წლის თრილერი. ფილმში მონაწილეობენ: მაიკლ დუგლასი, გლენ კლოუზი და ენ არჩერი. საბედისწერო ლტოლვა ნამდვილ ჰიტად იქცა და აშშ-ში 1987 წელს გახდა ერთ-ერთი ყველაზე უხვშემოსავლიანი ფილმი. პოპულარობა მოიპოვა საერთაშორისო დონეზე. კინოკრიტიკოსები ფილმს დადებითად შეხვდნენ. ფილმის პრემიერა გაიმართა 1987 წლის 18 სექტემბერს. წარდგენილი იყო ოსკარზე ექვს ნომინაციაში, მათ შორის: საუკეთესო ფილმი, საუკეთესო მსახიობი ქალი და ქალის მეორეხარისხოვანი საუკეთესო როლი.

დენ გალაგერი არის წარმატებული ადვოკატი და ბედნიერად ცხოვრობს მანჰეტენში. დენი გაიცნობს გამომცემლობაში მომუშავე ალექს ფორესტს, რომელთანაც ვნებიან რომანს გააბავს, მაგრამ ამ ჩვეულებრივ ინტრიგას, რომელსაც დენი მნიშვნელობას არ ანიჭებს, წარმოუდგენელი შედეგები მოჰყვება. ალექს ფორესტი სიყვარულითა და საბედისწერო ლტოლვით არის შეპყრობილი, რომელსაც ფსიქოპატური გადახრები აქვს და დენ გალაგერის დევნასა და შანტაჟს იწყებს.

ჯილდოები
ბაფტა
საუკეთესო მონტაჟი

ნომინაცია
ბაფტა
მამაკაცის საუკეთესო როლი (მაიკლ დუგლასი)
ქალის მეორეხარისხოვანი საუკეთესო როლი (ენ არჩერი)
ოსკარი
საუკეთესო ფილმი
ქალის საუკეთესო როლი (გლენ კლოუზი)
ქალის მეორეხარისხოვანი საუკეთესო როლი (ენ არჩერი)
საუკეთესო რეჟისორი (ედრიენ ლაინი)
საუკეთესო სცენარი (ადაპტაცია)
საუკეთესო მონტაჟი
ოქროს გლობუსი
საუკეთესო ფილმი (დრამა)
ქალის საუკეთესო როლი (დრამა) (გლენ კლოუზი)
ქალის მეორეხარისხოვანი საუკეთესო როლი (ენ არჩერი)
საუკეთესო რეჟისორი (ედრიენ ლაინი)
საქურქე მეცხვარეობა

საქურქე მეცხვარეობა — ცხვრის მოშენება მაღალხარისხოცანი საქურქე ტყავის (ტყაპუჭის) მისაღებად. ტყავის ხარისხის მიხედვით ცხვრების ხანგრძლივი, მიზნობრივი გადარჩევისა და შერჩევის შედეგად საუკუნის დამლევს რუსეთში გამოიყვანეს რომანოვული ცხვარი, რომელიც თანამედროვე საქურქე მიმართულების ჯიშია. იგი მრავალნაყოფიანია და შეუძლია 2 წლის განმავლობაში 3 ბატკანი მოგვცეს. შედარებით უკეთესი საქურქე ტყავი მიიღება 5—8-თვიანი მოზარდეულისაგან.
საღებავი მცენარეები

საღებავი მცენარეები — მცენარეები, რომლებიც სხვადასხვა ორგანოსა და ქსოვილში გამოიმუშავებენ და შეიცავენ პლასტიდებში მყოფ ან უჯრედის წვენში გახსნილ საღებავ ნივთიერებებს. ასეთი მცენარე ბევრია. ადრე ქსოვილების შესაღებავად ძირითადად მცენარეულ საღებავებს ხმარობდნენ. შემდეგ ისინი უფრო იაფმა სინთეზურმა საღებავებმა შეცვალა, თუმცა ზოგჯერ (ხალიჩების წარმოებაში და საკვები პროდუქტების შესაფერად) დღესაც მხოლოდ მცენარეულ საღებავებს იყენებენ.

კარგად ცნობილი საღებავი მცენარეებია ინდოგოფერას სახეობები (იძლევიან ინდიგოს და ბასმას); ბაყმის ხე (შეიცავს ჰემატოქსილიმს); ღვია (გირჩები, ანუ „კენკრები“ შეიცავს ყვითელ, ყავისფერ, მომწვანო-მორუხო საღებავის მომცემ ნივთიერებებს); ხახვი (ქერქლის ნახარში ყავისფერი საღებავია); ზაფრანა (ბუტკოს დინგი შეიცავს ფორთოხლისფერ საღებავს, იყენებენ საკვები პროდუქტების შესაფერად); კურდღლისცოცხა (ყვავილსა და ფოთოლში ყვითელი საღებავია, ხმარობენ ხალიჩების წარმოებაში); მათრახა (ნორჩი ფოთლების წვენი შეიცავს ლურჯ საღებავს — ინდიგოს); ენდრო (ფესვში წითელი საღებავია ენდროა); ინა (ფესვში ფორთოხლისფერი საღებავი ინაა). ლიქენის ბევრი სახეობიდან იღებენს ლაკმუსს და სხვა.
აქსელ ოქსენშერნა

გრაფი აქსელ ოქსენშერნა (; დ. 16 ივნისი, 1583, უპლანდი, შვედეთი — გ. 28 აგვისტო, 1654, სტოკჰოლმი, შვედეთი) — შვედი სახელმწიფო მოღვაწე, რიქსკანცლერი (1612-54) გუსტავ ადოლფისა და მისი ქალიშვილის ქრისტინას კარზე. მისი მცდელობით შვედეთი ოცდაათწლიანი ომიდან გამარჯვებული გამოვიდა და თავისი ძლიერების მწვერვალსაც მიაღწია.

ბიოგრაფია
ოქსენშერნა შვედეთის წარჩინებულ ოჯახიდან იყო. ლექციებს გერმანიის უნივერსიტეტებში (როსტოკში, ვიტენბერგში, იენში) ისმენდა ღვთისმეტყველებასა და სახელმწიფო სამართალში. 1609 წელს სენატორად დაინიშნა, გუსტავ ადოლფის ტახტზე ასვლის შემდეგ კი სახელმწიფო კანცლერის წოდებამდე ამაღლდა, რომელსაც საშინაო და საგარეო პოლიტიკის საკითხებში ერთპიროვნული გადაწყვეტილებების მიღების უფლება ენიჭებოდა მეფესთან შეთანხმებით. 1613 წელს დანიის სახელმწიფოსთან სამშვიდობო ხელშეკრულებას მოაწერა ხელი, 1617 წელს სტოლბოვის ზავით რუსეთთან. 1622 წელს კი ოგრში პოლონეთთან დააზავა შვედეთი.

ოცდაათწლიანი ომის პერიოდში ოქსენშერნას ღვაწლი განსაკუთრებით გამოიკვეთა, როდესაც გუსტავ ადოლფი გერმანელ პროტესტანტებს ეხმარებოდა. მან პოლონეთთან 6 წლით დაზავება მოახერხა, რამაც ხელი შეუწყო გერმანელი კათოლიკების წინააღმდეგ მიემართა სახელმწიფო ძალები. როდესაც მთელი რიგი ბრწყინვალე გამარჯვებების შემდეგ შვედური ჯარები გერმანიის შუაგულში შეიჭრნენ, რაინზე განლაგებული ძალების უფროსობა მას მიანდეს. მეფე 1632 წელს გარდაიცვალა, ერთი წლის თავზე კი მისივე ინიციატივით გამართულ ჰაილბრონის კონგრესზე პროტესტანტული კავშირის მეთაურად დასახელდა. მომდევნო წელს საფრანგეთსა და ჰოლანდიას სტუმრობდა, რათა იქაურები იმპერატორთან ომში პროტესტანტების მხარეს გადაებირებინა. 1636 წელს ოქსენშერნამ საომარ ქმედებათა თეატრს საბოლოოდ აქცია ზურგი და შვედეთში დასახლდა. ასრულებდა კანცლერის მოვალეობას და დედოფალ ქრისტინას მეურვეთა შორისაც იხსენიებოდა.
გაიანის პრეზიდენტი

ქვემოთ მოცემულია გაიანას პრეზიდენტების სია. პრეზიდენტი არის გაიანას სახელმწიფოს მეთაური.

როცა გაიანამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა 1970 წელს, პრეზიდენტი აირჩია გაიანას ეროვნულმა ასამბლეამ ხუთი წლის ვადით, რომელსაც ჰქონდა დიდი უფლებები. 1980 წლის რეფერენდუმის შემდეგ, შეიცვალა კონსტიტუცია და პრეზიდენტი გახდა აღმასრულებელი პირი. პრეზიდენტს ირჩევს პარლამენტი ხუთი წლის ვადით.

გაიანას პრეზიდენტები 1970 წლიდან
შენიშვნა — გარდაიცვალა თანამდებობაზე ყოფნის დროს
ოღამი

ოღამი (, გამოთქმა: ) — ადრეული შუა საუკუნეების ევროპული დამწერლობის სისტემა; გამოიყენებოდა - საუკუნეებში ირლანდიასა და ბრიტანეთის ზოგიერთ რეგიონში, მათ შორის შოტლანდიაში. ოღამი ძირითადად მენჰირებზე წარწერების გასაკეთებლად, პიროვნების სახელის ამოსატვიფრად გამოიყენებოდა. დამწერლობის სახელწოდება მჭიდრო ეტიმოლოგიურ კავშირს ამჟღავნებს ძველი ირლანდიური მჭევრმეტყველების ღმერთის, ოღმის ან ოღმიოსის სახელთან.

ქვები, რომლებზეც ტექსტები ოღამის საშუალებითაა ამოკვეთილი, ძირითადად ირლანდიის სამხრეთ რეგიონებშია აღმოჩენილი (დაახლოებით 310 ცალი ქვა). დაახლოებით 40 ქვაა ნაპოვნი უელსში, ხუთი — კორნუოლში, ორი კი — დევონის საგრაფოში. ხუთი ქვა აღმოაჩინეს ასევე კუნძულ მენზე, ორი — შოტლანდიაში და ერთიც ჩრდილოეთ ინგლისში; ამ უკანასკნელი სამის ავთენტურობა დღეს დადგენილი არაა.
საღვთო

საღვთო, სამღვთო — ღვთაებისადმი განკუთვნილი დღეობა, რომელსაც მართავდა სოფლის თემი ან ოჯახი. კოლექტიური საღვთო იცოდნენ დარ-ავდარის, ხვნა-თესვის, ჭირნახულის სიუხვის, თიბვის კარგად დასრულების, გადამდებ სნეულებათა არიდების და სხვა მიზნით. საღვთოს ყოველწლიურად იხდიდნენ ამქრული ორგანიზაციები ხელობასა და ვაჭრობაში ხელის მოსამართავად.

ოჯახი საღვთოს მართავდა სახლის აშენების, ვაჟის შეძენის, ავადმყოფოფის განკურნების და სხვა შემთხვევისას ღვთაებისათვის საღვთოს შეპირების შემდეგ.

კოლექტიურ საღვთოს მართავდნენ სოფელში შეკრებილი სურსასით, საკლავით, ღვინით, სანთლით.

ოჯახი საღვთოსთვის წინასწარ ემზადებოდა. მაგ., ხევსურეთში ლუდს გამოხდიდნენ, მოკეთეებს დაიბარებდნენ, სოფელს დაპატიჟებდნენ მოიწვევდნენ ხუცესს, რომელიც „კოდს გახსნიდა“, სანთელმიკრული ლუდიანი თასით მესაღვთოეს შეავედრებდა „მესაღვთოე ანგელოზს“, შემდეგ ბანზე დაკლავდნენ 3 საკლავს: ერთს მესაღვთოე ანგელოზისთვის, მეორეს — ადგილობრივი მთავარი სალოცავისათვის, მესამეს — აუცილებლად კვირიასათვის, დაამწყალობებდნენ ოჯახს, საღვთოს ობიექტს. სმის შემდეგ დადგამდნენ „სადიდებელთ“ — იმდენ ლუდიან თასს, რამდენი ღვთისშვილიც იცოდა ხუცესმა და მათ უმცროს-უფროსობის რიგის მიხედვით, „მოახსენებდა“.

საღვთოში მხიარულება და სიუხვე უნდა ყოფილიყო, რათა ღვთაებათა კეთილგანწყობა მოეპოვებინათ.
საღირისძენი

საღირისძენი — დასავლეთ საქართველოს დიდებულთა საგვარეულო საუკუნეში. საუკუნის 80-იან წლებში ამ საგვარეულოს წარმომადგენელი იყო ქუთათელი ეპისკოპოსი ანტონი. საღირისძენი დასავლეთ საქართველოს სხვა დიდებულებთან ერთად მონაწილეობდნენ თამარის მეფედ კურთხევის ცერემონიალში (1184); მათ ვარდანისძეებთან და ამანელისძეებთან ერთად ხმალი შემოარტყეს თამარს. საუკუნის შემდეგ წყაროებში აღარ იხსენიებიან.
წყარო
ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 2, თბ., 1959;
პროტო-სემიტური დამწერლობა

პროტო-სემიტური დამწერლობა — სისტემა, რომელიც სავარაუდოდ საფუძვლად დაედო ყველა 22-ასოიან ჩრდილო-აღმოოსავლურ სემიტურ დამწერლობებს. ითვლება, რომ პროტო-სემიტური ანბანი ძვ. წ. საუკუნეში ეგვიპტური იეროგლიფების ზეგავლენით სინაის ნახევარკუნძულზე შეიქმნა.

პროტო-სემიტურიდან წარმოქმნილი ფინიკიური დამწერლობა შემდგომში არამეული, ებრაული და ბერძნული ანბანების საფუძველი გახდა. არამეულისგან სხვადასხვა ინდური და არაბული დამწერლობები შეიქმნა, ბერძნულისგან კი ლათინური და კირილური ანბანები განვითარდა, ასევე, სავარაუდოდ ქართული და სომხური. ამგვარად, დღეს მოქმედი დამწერლობების უმრავლესობა სწორედ პროტო-სემიტური ანბანის შემდგომი განვითარების შედეგია.
მობუტუ სესე სეკო

მობუტუ სესე სეკო კუკუ ნგბენდუ ვა ზა ბანგა (; დ. 14 ოქტომბერი, 1930, ლისალა, ბელგიის კონგო — გ. 7 სექტემბერი, 1997, რაბატი, მაროკო) — კონგოელი პოლიტიკური მოღვაწე. ზაირის (ამჟამინდელი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის) პრეზიდენტი 1965–1997 წლებში.

ხელისუფლების სათავეში მოექცა სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად და 32 წლის განმავლობაში მართავდა ქვეყანას. მან 1971 წელს შეუცვალა ქვეყანას სახელწოდება და უწოდა ზაირი. მისი მმართველობა ხასიათდება მოსახლეობის ცხოვრების დონის მკვეთრი დაცემით და კორუფციის მაღალი დონით.

ბიოგრაფია
დაიბადა ბელგიის კონგოში, ქ. ლისალაში. მიეკუთვნება ნგბანდის ეთნიკურ ჯგუფს. მიიღო კათოლიკური განათლება ლეოპოლდვილში.

1972 წელს ავთენტურობის კამპანიის ფარგლებში მობუტუმ სახელი ჟოზეფ დეზირე გადაირქვა და მობუტუ სესე სეკო კუკუ ნგბენდუ ვა ზა ბანგა დაირქვა, რაც ითარგმნება როგორც „ყოვლისშემძლე და დაუმარცხებელი მებრძოლი, რომელიც თავისი სიმტკიცისა და გამარჯვებისადმი ურყევი ნების წყალობით დაპყრობიდან დაპყრობისკენ მიდის და უკან ცეცხლის კვალს ტოვებს“.
ლორან-დეზირე კაბილა

ლორან–დეზირე კაბილა (; დ. 27 ნოემბერი, 1939, ქალაქი ლიკასი, ბელგიის კონგო — გ. 16 იანვარი, 2001, კინშასა, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა) — კონგოელი პოლიტიკური მოღვაწე. კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პრეზიდენტი 1997-2001 წწ. ამბოხების მეთაური, რომელსაც შედეგად მოჰყვა მობუტუს რეჟიმის დამხობა. განათლება მიიღო საფრანგეთში. იყო პატრის ლუმუმბას კომაპანიონი და პირადად იცნობდა ერნესტო ჩე გევარას (რომელიც ლათინოამერიკელ თანამებრძოლებთან ერთად ხელმძღვანელობდა კონგოელების რევოლუციურ მოძრაობას ადგილზე).

1996 წელს რუანდელი ტუტსის ტომის დახმარებით დაიწყო ამბოხება მობუტუ სესე სეკოს დიქტატურის წინააღმდეგ.

გარდაიცვალა 2001 წლის 16 იანვარს სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის დროს მიღებული ჭრილობით. შემდეგი პრეზიდენტი გახდა მისი 29 წლის შვილი ჟოზეფ კაბილა, რომლის მმართველობის დროსაც შეინიშნება სტაბილიზაცია.
ჟოზეფ კაბილა

ჟოზეფ კაბილა (; დ. 4 ივნისი, 1971, ხევა-ბორა, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა) — კონგოელი პოლიტიკური მოღვაწე. კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პრეზიდენტი 2001 წლიდან. ქვეყნის ყოფილი პრეზიდენტის ლორან-დეზირე კაბილას შვილი. თანამდებობა დაიკავა მამის მკვლელობის შემდეგ. 2006 წელს გახდა ქვეყნის ისტორიაში პირველი დემოკრატიულად არჩეული პრეზიდენტი.
საყარაულოს არქეოლოგიური ძეგლები

საყარაულოს არქეოლოგიური ძეგლები — სხვადასხვა დროის არქეოლოგიური ძეგლები, რომლებიც განლაგებულია ყოფილი სოფელ საყარაულოს (თიანეთის მუნიციპალიტეტი), დასავლეთით, ჩეკურაანთ გორის ხევის მარცხენა ნაპირზე, სიონის წყალსაცავის მარჯვენა ნაპირზე. 1963 წელს გათხარეს (დ. მუსხელიშვილი, რ. რამიშვილი) ორ იარუსად განლაგებული 10 ქვაყრილიანი ორმოსამარხი. მოპოვებული ნივთების (ბრინჯაოს სამაჯურები, საწვივე რგოლი, რკინის შუბისპირი, თიხის ლეგა ჭურჭელი და სხვა) მიხედვით სამაროვანი ძვ. წ. — საუკუნეებს მიეკუთვნება. სამაროვნის ქვეშ 2—2,5 მ სიღრმეზე ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარია.

სოფლის ტერიტორიაზე შემორჩენილია ეკლესიის ნანგრევები, განვითარებული შუა საუკუნის ქვის სამარხები და სხვა.
საყდარგორის არქეოლოგიური ძეგლები

საყდარგორის არქეოლოგიური ძეგლები — შუა საუკუნეების ნასახლარი, სამარხები და ეკლესიები სოფელ ზემო ნაქალაქარის (თიანეთის მუნიციპალიტეტი) სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. საყდარგორის ეკლესიის გალავნიან ეზოში. 1963 წელს გათხარეს (რ. რამიშვილი) ისრულთაღიანი სწორკუთხა აკლდამა. კედლები ნაგები იყო კლდისა და რიყის ქვებით დუღაბზე, კონსტრუქციული ნაწილები — შირიმის ქვათლილებით. ეკლესიის აღმოსავლეთ ფასადზე შირიმის ქვაზე ჯვრის გამოსახულებაა. იქვე ე. წ. თელუბანში, შერჩენილია წმ. გიორგის დარბაზული ტიპის ეკლესიის ნანგრევები (ტოპონიმი თელუბანი გაიგივებულია თხილნარასთან. ეს სახელები გვხვდება და საუკუნეების ისტორიულ წყაროებში მოხსენიებულ სოფელთა შორის). ეკლესიებთან შეიმჩნევა ნასახლარები.

წყარო
ქართული სამართლის ძეგლები, ი. დოლიძის გამოც., ტ. 2, თბ., 1965
პასტორალი

პასტორალი — ზედსართავი სახელი, რომელიც აღნიშნავს ლიტერატურის, მხატვრობის, მუსიკისა და თეატრის ჟანრებს. იგი გადმოსცემს სოფლის მშვიდ ცხოვრებას. პასტორალი შეიძლება ეწოდებოდეს:

პასტორალური მუსიკას, რომელსაც მიეკუთვნება როგორც დიდი, ასევე მცირე მუსიკალური ნაწარმოებები, რომლებიც ასახავენ ბუნებას ან სოფლის ცხოვრებას. მუსიკალური პასტორალისათის დამახასიათებელია 6/8 და 12/8 თვლა და მშვიდი მელოდიები. პასტორალური კომპოზიციების ნიმუშები ჟღერს ანტონიო ვივალდის, იოჰან სებასტიან ბახისა და სხვა კომპოზიტორების შემოქმედებაში. ასევე ცნობილია ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენის „პასტორალური სიმფონია“.
ოპერას, პანტომიმას ან ბალეტს, რომელშიც გადმოცემულია სოფლის ცხოვრების იდეალიზირებული ფრაგმენტები. ასეთი ნაწარმოებები გვხვდება ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის შემოქმედებაში.
თამაში (ფილმი)

თამაში — ამერიკელი რეჟისორის დევიდ ფინჩერის ნეო-ნუარის ჟანრის თრილერი. მთავარ როლებში მონაწილეობენ: მაიკლ დუგლასი და შონ პენი. ფილმი მოგვითხრობს ბანკირის ნიკოლას ვან ორტონის შესახებ, რომელიც დაბადების დღეზე მიიღებს იდუმალ საჩუქარს — ბილეთს „თამაშში“ მონაწილეობისთვის. რამდენადაც უცნაური არ უნდა იყოს თამაში დაკავშირებულია მის ცხოვრებასთან. დროდადრო თამაში გამწვავდება, მალე აშკარა გახდება, რომ ეს შეთქმულებაა. კინოკრიტიკოსებმა ფილმი დადებითად შეაფასეს. ფილმის პრემიერა გაიმართა 1997 წლის 12 სექტემბერს.