iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
დავით ჭავჭავაძე (ცსს-ის ოფიცერი)

დავით ჭავჭავაძე (დ. 20 მაისი, 1924, ლონდონი — გ. 5 ოქტომბერი, 2014, ვაშინგტონი) — ქართული წარმოშობის ამერიკელი მწერალი-პუბლიცისტი, ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოს ყოფილი ოფიცერი.

დაიბადა ემიგრანტების ოჯახში. მამის, პავლეს, მხრიდან დავით ჭავჭავაძე პოეტ ალექსანდრე ჭავჭავაძის პირდაპირი შთამომავალია; დედამისი ნინა კი რუსეთის მეფეთა დინასტიის, რომანოვების, წარმომადგენელი, დიდ მთავარ, გენერალ-ადიუტანტ გიორგი მიხეილის ძე რომანოვის (1836–1919) ქალიშვილი. პაპა — ალექსანდრე ჭავჭავაძე ბოლშევიკების რეჟიმს ემსხვერპლა. 1927 წელს ოჯახი საცხოვრებლად ამერიკის შეერთებულ შტატებში გადავიდა და ნიუ-იორკში დასახლდა. მეორე მსოფლიო ომის დროს იგი აშშ შეიარაღებულ ძალებში მსახურობდა და 1945 წელს უფროსი ლეიტენანტის წოდება მიენიჭა. 1950 წელს -ის საბჭოთა კავშირის განყოფილების სამსახურში ჩადგა. 1974 წელს ჭავჭავაძე გადადგა და მას შემდეგ რამდენიმე ნაშრომი დაწერა ისტორიისა და პოლიტიკის თემაზე, მ. შ. „დიდი მთავრები“, „ვლასოვის მოძრაობა: გერმანელების მხარეზე მებრძოლი საბჭოთა მოქალაქეები — 1941–1945“ და მოგონებები „გვირგვინები და შინელები სანგრებში: რუსი ბატონიშვილი ცენტრალურ სადაზვერვო სამმართველოში“. კითხულობდა ლექციებს ამერიკის უნივერსიტეტებში, კერძო კომპანიების შეკვეთით დავითი გამოკვლევებს ატარებდა ტერორიზმის შესახებ და ინგლისურ ენაზე რამდენიმე რუსული ნაწარმოებიც გადათარგმნა. დავით ჭავჭავაძის უფროსი ქალიშვილი მარიამი საქველმოქმედო ორგანიზაციის „საქართველოს ამერიკელ მეგობართა ასოციაციის“ აღმასრულებელი დირექტორია.
ვაკუოლი

ვაკუოლი — უჯრედის ორგანოიდი, რომელიც მცენარეულ და ცხოველურ უჯრედებში განსხვავებულ ფუნქციებს ასრულებს. მცენარეულ უჯრედში ვაკუოლს სამარაგო ფუნქცია აქვს, იგი წარმოადგენს უჯრედის წვენით ამოვსებულ ღრუს, რომელიც უჯრედს აძლევს შეფერილობას; ხოლო ცხოველურ უჯრედებში ვაკუოლი ორი სახისაა მფეთქავი და მომნელებელი.
უმარტივესი ორგანიზმები დაშლის პროდუქტებს მფეთქავი ვაკუოლებით გამოყოფენ.
ჭავჭავაძეები

ჭავჭავაძეები — ფეოდალური საგვარეულო კახეთში.

ეტიმოლოგია
გვარს საფუძვლად უდევს მცირე ზომის ფრინველის, ჭივჭავის (ჭავჭავი) დასახელება, რომელიც დროთა განმავლობაში ტანად პატარა კაცის მეტსახელად იქცა.

ისტორია
ისტორიული წყაროები და, აგრეთვე, ხალხში დარჩენილი ზეპირსიტყვიერი გადმოცემები მოწმობენ, რომ ჭავჭავაძეები კახეთის მკვიდრნი არ ყოფილან. ილია ჭავჭავაძის ერთ-ერთი პირველი ბიოგრაფი, გრიგოლ ყიფშიძე 1913 წელს წერდა: „გადმოცემა ამბობს, რომ ჭავჭავაძენი ხევსურეთის მკვიდრნი იყვნენ, იქიდან არიან გადმოსულნი“. ამ ფაქტსავე აღნიშნავს იოანე ბატონიშვილი თავის ცნობილ ლიტერატურულ ძეგლში „კალმასობა“, რომლის ერთ-ერთი პერსონაჟი და ისტორიული პირი გარსევან ჭავჭავაძე ამბობს: „მე მთის კაცი ვარ და რა კაცის მტრობა ჩავა ჩემს გულში, არღა ამოვა.“

ვახუშტი ბატონიშვილი თხზულებაში „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“ კახეთის 13 სათავადო გვარს შორის მე-5 ადგილზე ასახელებს ჭავჭავაძეებს. გეორგიევსკის ტრაქტატს დართულ ქართველ წარჩინბულთა სიაში ჭავჭავაძეები კახეთის 24 სათავადო გვარს შორის მეათე ადგილას იხსენიებიან.

პირველად აღნიშნული გვარის წარმომადგენელი საისტორიო წყაროებში იხსენიება საუკუნეში, კერძოდ 1438 წელს, როდესაც ალექსანდრე დიდის სიგელში ნახსენებია ფაროდი ჭავჭავაძე. ჭავჭავაძეთა გვარის წყაროებში მოხსენიებული შემდეგი წარმომადგენელი არის კათოლიკოს პატრიარქი დავით , რომელიც მოღვაწეობდა საუკუნის შუა ხანებში. ის იხსენიება გიორგი -ის 1447 წლის გუჯარში. ჭავჭავაძეების საგვარეულო დროთა განმავლობაში ძლიერდებოდა და ამ გვარის წარმომადგენლები იკავებდნენ სახლთუხუცესის, მოლარეთუხუცესის, მეჯინიბეთუხუცესის, სუფრაჯის და სხვა თანამდებობებს.

შემდგომში ჩამოყალიბდა საგვარეულოს ორი შტო: ერთი წინანდალში, მეორე — ყვარელსა და შილდში. წინანდლის ჭავჭავაძეთა საგვარეულო საძვალე იყო ახალი შუამთა, ხოლო ყვარლის ჭავჭავაძეთა საგვარეულო საძვალე იყო ყვარლის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია. ორი საგვარეულოს საერთო წინაპარი იყო როშნია ჭავჭავაძე, რომელიც იხსენიება 1470 წელს. ისტორიულ წყაროებში იხსენიებიან როშნიას ვაჟები: ზაალი, დასტანი, მანუჩარი და გიორგი (1517), გიორგის ვაჟები — გარსევანი და ბეჟანი, გარსევანი (1584), სახლთუხუცესი იასონი (1590), მოლარეთუხუცესი მამუკა (1639-51), სულხან მამუჩის ძე ( ს), მამუჩი და მისი შვილები დათუნა და რამაზი, მამუჩის ძმისწულები — გიორგი და გულბაათი, განაყოფები — იასონი და სეფედავლე (1682).

ქართულ ზეპირსიტყვიერებაში შემორჩენილია ლექსი, რომელშიც იხსენიება დაღესტნელების წინააღმდეგ მებრძოლი ვინმე მამუკა ჭავჭავაძე. დაღესტნელების წინააღმდეგ იბრძოდა გარსევან გულბაათის ძე ჭავჭავაძე. 1755 წელს ყვარლის ციხის დაცვისთვის თავი გამოიჩინა ბესპაზ ფარემუზის ძე ჭავჭავაძემ.

იოანე ბაგრატიონის მიხედვით, ჭავჭავაძეებმა დიდგვაროვანთა ტიტული მიიღეს 1680 წელს მეფე ერეკლე -ის დროს. შემდგომ მეფე თეიმურაზმა უბოძა მათ აზნაურობის ტიტული, ყმები და სამეფო მამული. საბოლოოდ, მეფე ერეკლე -მ დაუმტკიცა თავადობა. ჭავჭავაძეების გვარის დაწინაურებაზე მეტყველებს ის, რომ ერეკლე -მ თავის საგანგებო და სრულუფლებიან წარმომადგენლად რუსეთში მიავლინა გარსევან ჭავჭავაძე (1757-1811), რომელიც ამ თანამდებობაზე გიორგი -ის დროსაც მუშაობდა. გარსევანი ამავდროულად იყო ქართლ-კახეთის სამეფოს ეშიკაღასბაში და ბორჩალოსა და ყაზახის მოურავი. მასვე მიანდო ერეკლე -მ გეორგიევკის ტრაქტატის ხელმოწერა. რუსეთის მიერ საქართველოს ანექსიის შემდეგ ჭავჭავაძეთა თავადობა დაადასტურა იმპერატორის 1825, 1828, 1829 და 1850 წწ. ბრძანებებმა.
რელიგია ანტარქტიკაში

რელიგია ანტარქტიკაში მიგრანტული ხასიათისაა. მიუხედავად ამისა რელიგიის მონაცემთა არქივის ასოციაციის მიხედვით ანტარქტიკის მოსახლეობის 72.00% ქრისტიანია, 23.60% არა რელიგიური, 2.71% მუსლიმი, 1.00% ჰინდუისტი და 0.70% ბუდისტი.

ანტარქტიკაში არის ხუთი შენობა რომელიც ღვთისმსახურებისთვის გამოიყენება: თოვლთა კაპელა (არა დენომინაციური ქრისტიანული ეკლესია), სამების ეკლესია (რუსული მართლმადიდებული ეკლესია ბელინგჰაუზენის სადგურთან), წმ. ივან რილსკის კაპელა წმ. კლიმენტ ორდისკის ბაზაში, სან ფრანცისკო დე ასისის კაპელა და სანტა მარია რეინა დე ლა პაზის ეკლესია ვილა ლას ესტრელაში.
ზაქარია ჭავჭავაძე

ზაქარია გულბაათის ძე ჭავჭავაძე (დ. 25 ოქტომბერი, 1825, წინანდალი — გ. 22 ოქტომბერი, 1906, თბილისი) — ქართველი თავადი, რუსეთის არმიის კავალერიის გენერალი (1893).

ადრეული წლები და კარიერა
დაიბადა ჭავჭავაძეების საგვარეულო მამულში, წინანდალში. 1852–1859 წლებში მსახურობდა ნიჟნი-ნოვგოროდის დრაგუნთა პოლკში. 1847 წლიდან მონაწილეობდა კავკასიის მთიელთა წინააღმდეგ ბრძოლებში. ყირიმის ომის (1853–1856) დროს კავკასიის ფრონტზე მეთაურობდა ჯერ ესკადრონს, შემდეგ დივიზიონს. თავი გამოიჩინა 1853 წლის 19 ნოემბრის ბაშკადიკლარისა და 1854 წლის 24 ივლისის ქურუქ-დარის ბრძოლებში. ყირიმის ომის შემდეგ კვლავ იბრძოდა ჩრდილოეთ კავკასიელი ამბოხებულების წინააღმდეგ. 1859–1864 წლებში მეთაურობდა ჯერ დაღესტნის ცხენოსანთა, შემდეგ კი ტვერის დრაგუნთა პოლკს. მონაწილეობდა შამილის უკანასკნელი სიმაგრის — ღუნიბის იერიშში. რუსეთ-ოსმალეთის ომში (1877–1878) სარდლობდა კავკასიის ფრონტზე მოქმედი კორპუსის კავალერიას. მონაწილეობდა ომის მსვლელობისას განხორციელებულ ყველა მნიშვნელოვან სამხედრო ოპერაციაში. 1878–1885 მეთაურობდა კავალერიის დივიზიას, 1885–1893 — კავკასიის არმიის 1-ლ კორპუსს.

გარდაიცვალა თბილისში. დაკრძალულია შუამთაში. მისი უმცროსი ძმა, არჩილ ჭავჭავაძე იყო რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი; ვაჟი, ალექსანდრე — რუსეთისა და საქართველოს არმიების გენერალ-მაიორი.
ტანკსაწინააღმდეგო ძაღლი

ტანკსაწინააღმდეგო ძაღლები იყვნენ ზურგზე ნაღმ მიმაგრებული მშიერი ძაღლები, სათანადოდ გაწვრთნილები რათა საჭმელი მტრის ტანკების ქვეშ ეძებნად, რაც აფეთქებას იწვევდა.

იდეის რეალიზაცია ნაკლებად წარმატებული იყო. ძაღლებს ხანდახან მტრის ტანკების ძრავის ხმა აფრთხობდათ და უკან გამორბოდნენ. ხანდახან კი თვით საბჭოთა ტანკებს უვარდებოდნენ ქვეშ. მიუხედავად ამ და სხვა პრობლემებისა ტანკსაწინააღმდეგო ძაღლებმა სამასამდე გერმანული ტანკი ააფეთქეს.
ალექსანდრე ჭავჭავაძე (გენერალი)

ალექსანდრე ჭავჭავაძე (დ. 4 ივლისი 1870 — გ. 1931) — თავადი, ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთისა და საქართველოს არმიების გენერალ-მაიორი. დახვრიტეს სტალინური რეპრესიების დროს.

დაიბადა თბილისში, გენერალ ზაქარია ჭავჭავაძის ოჯახში. მისი პაპა იყო გულბაათ ჭავჭავაძე. დაამთავრა სანქტ-პეტერბურგის პაჟთა კორპუსი და 1889-1905 წწ. მსახურობდა მთავარ შტაბში. 1905 წელს დაინიშნა კავკასიის მეფისნაცვლის ადიუტანტად. პირველ მსოფლიო ომს პოდპოლკოვნიკის ჩინით შეხვდა. 1914 წ. აგვისტოში ჩააბარეს ჩერქეზული პოლკი, რომელიც „ველურ დივიზიად“ წოდებულ კავკასიის მკვიდრთა ცხენოსან დივიზიაში შედიოდა. თავი გამოიჩინა საბრძოლო მოქმედებების დროს და მიენიჭა იმპერიის არაერთი ორდენი. 1917 წ. თებერვლის რევოლუციის შემდეგ, რუსეთის დროებითმა მთავრობამ გენერალ-მაიორის წოდება უბოძა. საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების (1918 წ. მაისი) შემდეგ, ჭავჭავაძე ეროვნულ არმიაში მსახურობდა. 1921 წ. საქართველოში წითელი არმიის შემოჭრის შემდეგ სამხედრო სამსახურიდან გადადგა. ხელმძღვანელობდა „თეთრი გიორგის“ საქართველოში მოქმედ ერთ-ერთ ჯგუფს. არაერთხელ იყო დაპატიმრებული ბოლშევიკური რეჟიმის მიერ. 1930 წ. თებერვალში კვლავ დააპატიმრეს „კონტრრევოლუციური მიზნებით შეიარაღებული აჯანყების“ ბრალდებით და მალე დახვრიტეს.

ალ. ჭავჭავაძის ვაჟმა, პავლემ (1899-1971), მოახერხა ემიგრაციაში წასვლა. მან ცოლად შეირთო იმპერატორ ნიკოლოზ -ს შვილთაშვილი, დიდ მთავარ გიორგი მიხეილის ძე რომანოვის ასული ნინა რომანოვა (1901-1974). 1927 წელს ისინი ლონდონიდან აშშ-ში გადასახლდნენ. პავლეს ვაჟია აშშ დაზვერვის გადამდგარი ოფიცერი და ისტორიკოსი დავით ჭავჭავაძე.
სექსუალური აქტი თხასა და ადამიანს შორის

სექსუალური აქტი თხასა და ადამიანს შორის არის ზოოფილიის ერთ ერთ შედარებით გავრცელებული სახე. მამრობითი სქესის ზოოფილების 28% აღიარა სექსუალური ლტოლვა თხებისადმი (მეოთხე ადგილი). თუმცა რეალური სექსუალური კონტაქტი ამაზე ნაკლები იყო. მდედრობით ზოოფილებში სექსუალური ლტოლვა თხების მიმართ ძალიან იშვიათია ან არ არსებობს.
სუ-35

-35 — რუსეთის ერთ-ერთ თანამედროვე გამანადგურებლად ითვლება, რომელსაც 4++ თაობას მიაკუთვნებენ. რუსი კონსტრუქტორები ირწმუნებიან, რომ ის არაფრით ჩამორჩება მე-5 თაობის ამერიკულ -22 -ს , გარდა სტელსის ტექნოლოგიისა. მართლაც -35-ს, 22-ისა თუ -35-ებისგან განსხვავებით შეიარაღება ფრთებისა და ფიუზელაჟის ქვეშ,პილონებზე ჰკიდია, რაც ზრდის ამ გამანადგურებლის რადიოლოკაციურ შემჩნევედაობას.

ვიზუალურად ახალი რუსული -35 სხვა არაფერია, თუ არა 30 წლის საბჭოთა სამხედრო-საჰაერო ძალების შეიარაღებაში მიღებული სუ-27 ტიპის გამანადგურებელი.
ზურაბ ჭავჭავაძე

ზურაბ ჭავჭავაძე (დ. 5 თებერვალი, 1953, თბილისი — გ. 21 დეკემბერი, 1989) — ქართველი დისიდენტი, 1980-იანი წლების ეროვნული მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი. ფილოსოფოს ნიკოლოზ ჭავჭავაძის ვაჟი.

განათლებით ფილოლოგი, ჭავჭავაძე ხელმძღვანელობდა საქართველოს სსრ მწერალთა კავშირის მხატვრული თარგმანის კოლეგიის რედაქციას. ამავდროულად ჩართული იყო დისიდენტურ მოძრაობაში. 1987 წელს მერაბ კოსტავასა და თამარ ჩხეიძეთან ერთად დააფუძნა საბჭოთა პერიოდის ერთ-ერთი პირველი ეროვნულ-პოლიტიკური ორგანიზაცია „ილია ჭავჭავაძის საზოგადოება“, რომელიც საქართველოს დამოუკიდებლობას, დემოკრატიის იდეალებსა და კაპიტალიზმზე გადასვლას უჭერდა მხარს. 1988 წელს ჭავჭავაძე ამ საზოგადოების მმართველობის წევრი, ხოლო გიორგი ჭანტურიას მომხრეთა („მეოთხე დასი“) განცალკევების შემდეგ ფაქტობრივი ლიდერი გახდა. ჭავჭავაძე შედარებით ზომიერ, ლიბერალურ პოზიციაზე იდგა; დაძაბული ურთიერთობა ჰქონდა ზვიად გამსახურდიასთან და გია ჭანტურიასთან.

1989 წლის 13 ოქტომბერს სოფელ ბორითთან (ხარაგაულის რაიონი) დაშავდა საეჭვო ვითარებაში მომხდარ ავტოკატასტროფაში, რომელსაც ემსხვერპლა მერაბ კოსტავა. ჭავჭავაძე გარდაიცვალა საავადმყოფოში 69-ე დღეს, ოფიციალური დიაგნოზით „ ჰეპატიტი“. დაკრძალულია ყვარელში იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ჭავჭავაძეთა საგვარეულო ეკლესიაში.

2018 წლის 16 დეკემბერს საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა ჭავჭავაძეს ეროვნული გმირის წოდება მიანიჭა.
მღამიობი

მღამიობი — ძუძუმწოვრების გვარი ღამურასებრთა ქვერიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 3,5—8 სმ აღწევს. აქვთ მუქი, მურა-ყავისფერი შეფერილობა, გრძელი ყურები, ვიწრო, ბოლოში წაწვეტებული ყურსარქველები. გავრცელებული არიან ყველგან, არქტიკის, ანტარქტიდისა და ზოგიერთი ოკეანის კუნძულების გარდა. გვარში 60-ზე მეტი სახეობაა, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება 5. წელიწადში ერთხელ შობენ თითო ნაშიერს. იკვებებიან მწერებით, ზოგიერთი სახეობა — პატარ-პატარა თევზებით და წყლის უხერხემლოებით.
მღერა

მღერა — უძველესი ქართული ხალხური ტერმინი, ადრინდელი მნიშვნელობით — თამაშობა, საუკუნიდან სიმღერაც.

მღერის ორგვარი გაგება მოცემულია ვეფხისტყაოსანში: „ავთანდილ ჯდა მარტო საწოლს, ეცვა ოდენ მართ პერანგი, იმღერდა და იხარებდა, წინა ედგა ერთი ჩანგი“, მაგრამ აქვე, თავში, მღერა თამაშობის სინონიმია:„მეფესა ესე ამბავი უჩს ვითა მღერა ნარდისა...“ საუკუნიდან ამ ტერმინის პირვანდელი მნიშვნელობა მივიწყებულია, თუმცა — საუკუნეებში მხატვრულ ლიტერატურაში მეტად იშვიათად, მაგრამ მაინც გვხვდება მღერის ძველი მნიშვნელობით გამოყენების შემთხვევა. მაგ., არჩილის „საქართველოს ზნეობანის“ მე-17 სტროფი ასე იწყება: „ჭადრაკის მრერა, ნარდისა და სხვა რაც რამა ყუმარ... ხტომა, ქვის გდება, რკინობა, მოგვერდი, ფანდიც რამ არი...“
შიო მღვიმელი (მწერალი)

შიო ილარიონის ძე ქუჩუკაშვილი (ფსევდონიმი შიო მღვიმელი, დ. 12 თებერვალი, 1866, ბრეთი (ქარელის რაიონი) — გ. 29 დეკემბერი, 1933, თბილისი) — ქართველი საბავშვო პოეტი, ქართული საბავშვო მწერლობის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. საქართველოს სსრ დამსახურებული მწერალი (1923).

ბიოგრაფია
დაიბადა შიო მღვიმელის ხსენების დღეს. „მღვიმელი“ ფსევდონიმად ნიკო ლომოურმა უბოძა („ის ბერიც შენსავით წყნარი იყოო“).

1881 წელს მიაბარეს გორის საოსტატო სემინარიასთნ არსებულ სანიმუშო სკოლაში, სადაც სწავლობდა ვაჟა-ფშაველა და მისი ძმები. 1887 წელს გორის სამოქალაქო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ თბილისში მუშაობდა ჯერ „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ წიგნის მაღაზიის გამგედ, ხოლო 1909 წლიდან — ქართულ ჟურნალ-გაზეთბის რედაქციებში კორექტორად. მღვიმელის პირველი ლექსი „დილა“ 1885 წელს გაზეთ „დროებაში“ გამოქვეყნდა, პირველი საბავშვო ლექსები — 1887 წელს. 1891 წელს მისი ლექსები ცალკე გამოიცა პატარ-პატარა წიგნებად.

1933 წლის 24 დეკემბერს ცუდადშექნილი მწერალი საავადმყოფოში გადაიყვანეს, სადაც მას მკურნალობდნენ ექიმები პროფესორი ზაქარაია და დოცენტი კონიაშვილი. ტვინში სისსხლის ჩაქცევის გამო მისი გადარჩენა ვერ მოხერხდა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. დიდუბის პანთეონში მის გვერდით დაკრძალულია მისი მეუღლე — ანა ივანეს ასული ჩივაძე (დ. 1 ივლისი, 1877, სოფ. კავთისხევი (კასპის რაიონი) — გ. 6 თებერვალი, 1975, თბილისი).
პოლ კრუგმანი

პოლ რობინ კრუგმანი (; დ. 28 თებერვალი, 1953) — ამერიკელი ეკონომისტი, მწერალი, 2008 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონიმიკის დარგში; პრინსტონის უნივერსიტეტში ეკონომიკისა და საერთაშორისო ურთიერთობების პროფესორი.

პოლ კრუგმანი დაიბადა ლონგ-აილენდზე (ნიუ-იორკი) ებრაელი დევიდისა და ანიტა კრუგმანების ოჯახში. სწავლობდა იელის უნივერსიტეტში; ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი მიიღო მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში. შემდგომში ასწავლიდა ამავე უნივერსიტეტში, ასევე იელისა და კალიფორნიის უნივერსიტეტებში (ბერკლი), ლონდონის ეკონომიკის სკოლასა და სტენფორდში. ამჟამად პრინსტონის უნივერსიტეტის პროფესორია (2000 წლიდან).
საიდუმლო კუნძული

„საიდუმლო კუნძული“ (ფრანგ. ' ) — ჟიულ ვერნის რომანი, გამოქვეყნებული 1875 წელს. პირველი გამოცემა,რომელიც ჰეცელმა გამოსცა, შეიცავს ჟიულ ფერას ილუსტრაციებს. რომანი არის ვერნის ორი ცნობილი რომანის, „ოთხმოცი ათასი კილომეტრი წყალქვეშ" (1870) და „კაპიტან გრანტის შვილები“ (1867–68), კროსოვერი და გაგრძელება, თუმცა მისი თემები რადიკალურად განსხვავდება ამ ნაწარმოებებისგან. რომანის ადრეულ პროექტს, რომელიც უარყო ვერნის გამომცემელმა და მთლიანად ხელახლა იქნა გადააზრებული გამოქვეყნებამდე, ეწოდებოდა „ჩაძირულთა ოჯახი: უკაცრიელ კუნძულზე ძია რობინზონთან ერთად“, რაც მიუთითებს რომანების „რობინზონ კრუზოს“ და „შვეიცარიელი რობინზონების ოჯახის“ გავლენას. მსგავსი თემა ვერნმა ასევე განავითარა თავის რომანში „გოდფრი მორგანი“ (ფრანგ. ' , 1882).

საიდუმლო კუნძულის ქრონოლოგია შეუთავსებელია „რომანთან ოთხმოცი ათასი კილომეტრი წყალქვეშ“, რომელიც 1866 წელს იწყება, ხოლო საიდუმლო კუნძული ამერიკის სამოქალაქო ომის დროს, მაგრამ სავარაუდოდ უნდა ხდებოდეს რომანიდან „ოთხმოცი ათასი კილომეტრი წყალ ქვეშ“ 16 წლის შემდეგ.

შინაარსი
ამერიკის სამოქალაქო ომის დროს, ხუთი ჩრდილოეთის სამხედრო ტყვე გაიქცა რიჩმონდის ალყის დროს, ვირჯინიაში, წყალბადით სავსე სადამკვირვებლო საჰაერო ბუშტის გატაცებით. გაქცეულები არიან საირუს სმიტი, კავშირის არმიის რკინიგზის ინჟინერი (კინგსტონის თარგმანში სახელად საირუს ჰარდინგი); მისი ყოფილი მონა და ერთგული მიმდევარი ნაბი (ნაბუქოდონოსორის შემოკლება); ბონადვენტურ პენკროფი, მეზღვაური (რომელსაც მხოლოდ გვარით მიმართავენ; კინგსტონის ვერსიით მას პენკროფი ჰქვია); მისი პროტეჟე და ნაშვილები ვაჟი ჰარბერტ ბრაუნი (ზოგიერთ თარგმანში ჰერბერტს ეძახიან); და ჟურნალისტი გედეონ სპილეტი (გიდეონ სპილეტი ინგლისურ ვერსიებში). კომპანიას ავსებს საირუსის ძაღლი "ტოპი".

რამდენიმე დღიან დიდ ქარიშხალში ფრენის შემდეგ, ჯგუფი დაეშვა კლდეებით მიბმულ, ვულკანურ, უცნობ კუნძულზე, რომელიც აღწერილია, რომ მდებარეობს 34°57′ 150°30′ (წყნარი ოკეანის სამხრეთი/აზია: ოკეანის მხარე. ), დაახლოებით 2,500 კილომეტრში (1,600 მილი) ახალი ზელანდიის აღმოსავლეთით. აბრაამ ლინკოლნის პატივსაცემად მას "ლინკოლნის კუნძული" უწოდეს. ბრწყინვალე ინჟინერი სმიტის ცოდნით, ხუთეულს შეუძლია თავი შეინარჩუნოს კუნძულზე, აწარმოოს ცეცხლი, ჭურჭელი, აგური, ნიტროგლიცერინი, რკინა, ელექტრო ტელეგრაფი, გამოქვაბული სახლი კლდოვან კლდეში, სახელად "გრანიტის სახლი" და კიდევ. საზღვაო გემი, რომელსაც ასახელებენ "ბონადვენტურას". ისინი იწყებენ თავს კოლონისტებად და არა მიგდებულებად.

კუნძულზე ყოფნისას „კოლონისტები“ იტანენ უამინდობას და აშინაურებენ ორანგუტანს, იუპიტერს, შემოკლებით ჯუპს (ან ჯოპი, ჯორდან სტუმპის თარგმანში). კუნძულზე არის საიდუმლო უხილავი -ს სახით, რომელიც პასუხისმგებელია ბუშტიდან დაცემის შემდეგ საირუსის გადარჩენაზე, დუგონგიდან ტოპის იდუმალ გადარჩენაზე, აღჭურვილობის ყუთის გამოჩენაზე (იარაღი და საბრძოლო მასალა, ხელსაწყოები). და ა.შ.) და სხვა ერთი შეხედვით აუხსნელ მოვლენებზე.

ჯგუფი აღმოაჩენს შეტყობინებას ბოთლში, რომელიც მიმართავს მათ გადაარჩინოს მიჯაჭვული თაბორის კუნძულზე, რომელიც სხვა არავინაა, თუ არა ტომ აირტონი (დან ). ლინკოლნის კუნძულზე დაბრუნების დროს ისინი კარგავენ გზას ქარიშხლის დროს, მაგრამ იდუმალი ცეცხლის შუქით უბრუნდებიან თავიანთ გზას.
წარჩე

წარჩე — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარეების ოქუმისა და წარჩეს ხეობებში, გალიდან 17 კმ. მანძილზე.

ისტორია
სახელწოდება მეგრულია და ნიშნავს თეთრ წყალს.ასეთი სახელი პირველად უნდა დარქმეოდა მდინარეს, შემდეგ კი მის მიხედვით - სოფელს.

სოფელი წარჩე, რომლის სახელი უნდა მომდინარეობდეს მეგრული სიტყვიდან «წყარ»-წყალი, «ჩე»- თეთრი= თეთრი წყალი. წარჩე დასახელებულია ძველ წყაროებში. ფლავიუს არიანე ახსენებს მდინარე «ტარსურას», რომლის სანაპიროზე არის ქალაქი «ტარშენ». არქანჯელო ლამბერტი საუკუნეში წერდა, რომ ხეთის იქით არის ოქუმი, რომელიც ჩაუდის ტარშენს. ცხადია, «ტარშენ» იგივე წარჩეა და უცხოელები ასე გამოთქვამდნენ მის სახელს. 1654 წლის «კოლხეთის ანუ სამეგრელოს რუკაზე» დასახელებულია წარჩე.

სოფელში შემორჩენილი ძველი არქიტექტურული ძეგლების ნაშთები მიუთითებენ, რომ წარჩე ჩრდილო დასავლეთ საქართველოში თავის დროზე მნიშვნელოვან პოლიტიკურ და კულტურულ კერას წარმოადგენდა. მხარეთმცოდნე ნ. შონიას გადმოცემით, წარჩეში 23 ისტორიული ძეგლია, მათ შორის, ნათლისღების სახელობის ეკლესია, წარჩეს «ფიჭერისთეს» მოგუმბათებული ეკლესია, «მაფაშ ოხუამეს» ორი ეკლესია. ძველად აქვე ყოფილა ოთხი წიგნსაცავი. დღეს ამ წიგნსაცავებიდან არაფერია შემორჩენილი.

წარჩეში დგას - საუკუნეების ხუროთმოძღვრული კომპლექსი «მაფაშ ოხუამე» — მეფის ეკლესია». კომპლექსში შედის ორი ეკლესია, გალავანი და კარიბჭის ნაშთი. «მაფაშ ოხუამეს» ერთ-ერთი დარბაზული ეკლესიის გათხრებისას აღმოჩნდა ადგილობრივ დიდებულთა ფრესკები. აღნიშნული არქიტექტურული ძეგლი შეისწავლა ხელოვნებათმცოდნე ლ. შერვაშიძემ და ვარაუდით საუკუნით დაათარიღა. წარჩეს ეკლესიები საუკუნეში განუახლებია სამეგრელოს მთავარს ლევან დადიანს (1611-1657).

ერთ-ერთი ეკლესიის გათხრების დროს წარჩეს ეკლესიაში აღმოჩნდა ეგუტერი, რომელზეც ამოკვეთილია ძველი ქართული ნუსხური წარწერა, ვინმე ფაშაძის მოხსენიებით. საგულისხმოა, რომ წარჩეს მახლობლად ერთ-ერთ მთას ადგილობრივი მოსახლეობა ფაშაძის მთას ეძახის.
მოწამეთობა

მოწამეთობა, ორწიფობა — სახალხო-რელიგიური დღესასწაული იმერეთში. იმართება ყოველწლიურად მოწამეთას მონასტერში, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ წმინდანებად შერაცხილი არგვეთის მთავართა დავით და კონსტანტინეს ( ს.) ხსენების დღეს, 15 ოქტომბერს. ტრადიცია ცნობილია საუკუნიდან.

გადმოცემის მიხედვით, მოწამეთა სწორედ იმ ადგილზეა აშენებული, სადაც დავითი და კონსტანტინე მურვან ყრუს შემოსევის დროს აწამეს. ამ დღის აღსანიშნავად მორწმუნენი იმერეთში საქართველოს სხვა კუთხეებიდანაც ჩადიან. მათ შეუძლიათ გაიარონ მოწამეთას ტაძრის გვირაბში, სადაც, ტრადიციულად, სურვილის ჩაფიქრების შემდეგ პატივს მიაგებენ დავით და კონსტანტინეს წმინდა ნაწილებს.
იასონ ჭავჭავაძე

იასონ ჭავჭავაძე (დ. 1804, წინანდალი — 18 ივნისი 1857, თბილისი) — თავადი, რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი (1852).

სამხედრო სამსახური დაიწყო 1819 წ. პოდპრაპორშჩიკად შირვანის (შემდეგ პასკევიჩის ქვეითთა პოლკში). 1822 წ. მონაწილეობდა სამხედრო ლაშქრობაში ჭარ-ბელაქანში. 1823 წლიდან მსახურობდა ნიჟნი-ნოვგოროდის დრაგუნთა პოლკში. მონაწილეობდა რუსეთ-ირანის ომში (1826-28). განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი 1826 წ. 13 სექტ. ელიზავეტპოლთან (ახლანდ. განჯა, აზერბაიჯანი) ბრძოლაში, სადაც ხიშტით დაჭრეს ფეხში. რუსეთ-ოსმლეთის ომის (1828-29) დროს მონაწილეობდა ყარსის, ახალქალაქის, ახალციხის, არზრუმისა და ოსმალეთის სხვა ციხესიმაგრეთა აღებაში. შემდეგ ჭავჭავაძე კვლავ მონაწილეობდა ბრძოლებში კავკასიელ მთიელთა წინააღმდეგ. 1849 წ. დაინიშნა პრინც ვიურტემბერგის დრაგუნთა პოლკის მეთაურად. ყირიმის ომის დროს (1853-56) იბრძოდა კავკასიის ფრონტზე, ბებუთოვის ალექსანდროპოლის რაზმის შემადგენლობაში. თავი ისახელა 1853 წ. 19 ნოემბ. ბაშკადიკლარისა და 1854 წ. 24 ივლ. ქურუქ-დარის ბრძოლებში, სადაც მძიმედ დაიჭრა. 1856 წ. ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო სამხედრო სამსახურიდან გადადგა.
ივანე ჭავჭავაძე

ივანე ჭავჭავაძე (დ. 1826 — გ. 1913) — თავადი, რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი.

დაიბადა თავად სულხან ჭავჭავაძის ოჯახში. მონაწილეობდა ყირიმის ომში (1853–1856). რუსეთ-თურქეთის ომის (1877–1878) დროს გენერალ-მაიორის ჩინით მეთაურობდა სევასტოპოლის 75-ე ქვეით პოლკს. ომის შემდეგ სამხედრო სამსახურიდან გადადგა. არჩეული იყო თბილისის გუბერნიის თავადაზნაურობის წინამძღოლად. გარდაიცვალა თბილისში.
ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
1878: წმინდა გიორგის ხარისხის ორდენი
პავლე სუხოი

პავლე ოსიპის ძე სუხოი (რუს. , ) (დ. 22 ივლისი [ ძვ. სტ. 10 ივლისი], 1895, სოფ. გლუბოკოე, ახლანდელი ვიტებსკის ოლქი — გ. 15 სექტემბერი, 1975, მოსკოვი) — საბჭოთა ავიაკონსტრუქტორი, ორგზის სოციალისტური შრომის გმირი (1957, 1965), ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1940), გენერალური კონსტრუქტორი (1956).

ანდრია ტუპოლევის საერთო ხელმძღვანელობით შექმნა გამანადგურებლები: ი-4 (1926-1927) და ი-14 (1932-1934). კონსტრუქტორია თვითმფრინავებისა : რდ (ანტ-25) და „როდინა“ (ანტ-37). შექმნა მრავალმიზნობრივი საბრძოლო თვითმფრინავი სუ-2. 1939 წლიდან იყო საცდელი საკონსტრუქტორო ბიუროს მთავარი კონსტრუქტორი. 1942-1943 წლებში შექმნა ჯავშნიანი მოიერიშე სუ-6. სუხოი რეაქტიული და ზებგერითი ავიაციის ერთ-ერთი ფუძემდებელია. მან დაამუშავა რეაქტიული თვითმფრინავების კონსტრუქციები: სუ-9, სუ-15 და სხვა. ისრისებრ- და სამკუთხედფრთიანი ზებგერითი გამანადგურებლები. სუხოის კონსტრუქციის თვითმფრინავებით (ტ-431 და ტ-405) დამყარებულია სიმაღლის 2 მსოფლიო რეკორდი (1959, 1962) და სიჩქარის 2 მსოფლიო რეკორდი (1960, 1962). სსრკ — მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. მინიჭებული აქვს ლენინური პრემია (1968) და სსრკ სახელმწიფო პრემიები (1943, 1975, სიკვდილის შემდეგ). დაჯილდოებულია 3 ლენინის ორდენით, 4 სხვა ორდენითა და მედლებით.
მყინვარული რელიქტები

მყინვარული რელიქტები — მცენარეები და ცხოველები, რომლებიც ამა თუ იმ ტერიტორიაზე შემორჩენილი არიან გამყინვარების პერიოდიდან. მყინვარული რელიქტებს ვხვდებით მაგ., შუა ევროპის ვაკე და მთების წინა რაიონების ფლორაში. ესენია უმთავრესად ე. წ. არქტიკულ-ალპური მცენარეები. ისინი ნაშთია იმ ფლორისა, რომელიც გვიან პლეისტოცენში არსებობდა სკანდინავიის მყინვარულ ფარსა და ალპებიდან და ცენტრალურ ევროპის სხვა მთებიდან დაშვებულ მყინვარებს შორის. ზოგიერთი არქტიკულ-ალპური მცენარე — ქონდარა არყი, ალპური დათვის კენკრა, დრიადის 2 სახეობა ( და ) და სხვა. ევროპის ზოგიერთ რაიონში გამყინვარების პერიოდიდან შემორჩნენ ცხოველებიც, მაგ., ირმის ბორა, ნემსიყლაპიას რამდენიმე სახეობა, ჩვეულებრივი გველგესლა, ცოცხლადმშობი ხვლიკი.
დისკურსი

დისკურსი — სამეტყველო სისტემის სოციალურად განპირობებული ორგანიზაცია და განსაზღვრული პრინციპები, რომელთა შესაბამისად კლასიფიცირდება და წარმოდგება რეალობა დროის ამა თუ იმ პერიოდებში.

1960-70-იან წლებში დისკურსი განიხილებოდა, როგორც წინადადებათა ან სამეტყველო ქმედებათა ურთიერთდაკავშირებული და შეთანხმებული თანმიმდევრობა.

თანამედროვე მიდგომების პოზიციიდან კი დისკურსი არის რთული საკომუნიკაციო მოვლენა, რომელიც ტექსტის გარდა მოიცავს ასევე ამ ტექსტის გასაგებად აუცილებელ ექსტრალინგვისტურ ფაქტორებს (სამყაროს შესახებ ცოდნა, აზრი, ადრესატის მიზნები).
ჟან-კლოდ იუნკერი

ჟან-კლოდ იუნკერი ( დ. 9 დეკემბერი, 1954) — ლუქსემბურგელი პოლიტიკოსი, ევროკომისიის პრეზიდენტი 2014 წლიდან. იგი იყო ლუქსემბურგის პრემიერ-მინისტრი 1995 წლიდან 2013 წლამდე, ასევე ლუქსემბურგის ფინანსთა მინისტრი 1989-200 წლებში. იუნკერი ექვს-ექვსი თვით ორჯერ 1997 და 2005 წლებში თავმჯდომარეობდა ევროპულ საბჭოს. არის ერთ-ერთი პატივსაცემი პოლიტიკოსი ევროკავშირში. ითვლება მაასტრიხტის ხელშეკრულების ერთ-ერთ არქიტექტორად.