iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
სამშენებლო მასალა

სამშენებლო მასალა — ნებისმიერი სახის მასალა, რომელიც გამოიყენება მშენებლობის მიზნით. მრავალი ბუნებრივად არსებული ისეთი მასალა, როგორიცაა თიხა, ქვა, ქვიშა, ხე, ტოტები და სხვა, გამოიყენებოდა და გამოიყენება მშენებლობისათვის. ბუნებრივის გარდა ბევრი ხელოვნური და სინთეზურად მიღებული მასალა გამოიყენება მშენებლობაში. ზოგიერთ ქვეყანაში სამშენებლო მასალების მანუფაქტურა განვითარებული ინდუსტრიაა. ამ მასალების გამოყენება ტრადიციულად ცალკეულ სეგმენტებად და სპეციალობებად იყოფა, მაგ.: დურგლობა, სანტექნიკა, თბოიზოლაცია, გადახურვა, გაყვანილობა და ა.შ. ეს სპეციალობები უზრუნველყოფენ შენობებში, მათ შორის სახლებში შესაფერისი ჰაბიტატის შექმნას.
ანსემბურგის ციხესიმაგრე

ანსემბურგის ციხესიმაგრე (, , ) ცნობილი, როგორც ანსემბურგის ძველი ციხესიმაგრე — ცენტრალურ ლუქსემბურგში, რომელიც ერთ-ერთი იმ ციხეთაგანია, რომელიც შედის ვალეის შვიდი ციხესიმაგრის შემადგენლობაში. მდებარეობს პატარა სოფლის ანსემბურგის შემაღლებულ ადგილას. შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე არის კერძო რეზიდენცია ანსემბურგის გრაფისა და გრაფინიის.

ისტორია
საკუთრების უფლებაზე პირველად ნახსენები იყო 1135 წელს, როდესაც ციხესიმაგრის ლორდი იყო ჰაბერტ დ'ანსემბურგი. ფორტიფიკაციები აიგო დაახლოებით შუა საუკუნეში. სამხრეთ-დასავლეთის კოშკის კარიბჭე და ჩრდილოეთის მთავარი გოდოლი აშენდა ჯოფროიტ დ'ანსემბურგის მიერ საუკუნის დასაწყისში. ჯეიკობ დე რავილეს დროიდან, როგორც ჩანს ციხესიმაგრე მნიშვნელოვნად არ შეცვლილა. მთავარი შესასვლელი თარიღდება 1565 წლით. 1683 წელს ციხესიმაგრე დაანგრია საფრანგეთის მარშალ დე ბუფლერსის ჯარმა. საუკუნეში სარემონტო სამუშაოები განხორციელდა ბიდარტისა და მარჩანტ ერ დ'ანსემბურგის ოჯახების მიერ, რომელთაც ააგეს ანსემბურგის ახალი ციხესიამგრე.

ბოლოდროინდელი განვითარება
დღესდღეობით ციხესიმაგრის მფლობელია გასტონ-გეტანი გრაფი დე მარჩანტ ეტ დ'ანსემბურგი, რომელსაც გადაეცა ქონება მამის სიკვდილის შემდეგ. 2008 წლის დასასრულში ლუქსემბურგის მთავრობამ შეიძინა მათი საოჯახო ბიბლიოთეკა (დაახლოებით 6000 წიგნამდე), ასევე შესთავაზეს საოჯახო არქივი. ინტერესი კოლექციაზე გაიზარდა მარიენდალენსის გრაგნილის შემდეგ, სადაც მოთხრობილი იყო ვიანდენის მმართველის იოლანდას ამბავი, რომელიც ნაპოვნი იქნა 1999 წელს ენათმეცნიერის გუი ბერგის მიერ. გრაგნილი თარიღდება საუკუნის დასასრულით ან საუკუნის დასაწყისით, ის დაწერილი იყო მოსელე ფრანციონიანურ დიალექტზე (ეს ხელნაწერს განსაკუთრებულობას სძენს), რომელიც მჭიდროდაა დაკავშირებული თანამედროვე ლუქსემბურგულ ენასთან.

ციხესიმაგრე დღესდღეობით
ციხესიმაგრე მკაცრად კერძო საკუთრებაა და არაა ღია ვიზიტორებისთვის.

ცოტა ხნის წინ (2016 წლის მაისში) ანსემბურგის გრაფმა გახსნა მეტად განსაკუთრებული მოდური სასტუმრო ციხესიმაგრის მიმდებარე ერთ-ერთ შენობაში.

გალერეა
დონის როსტოვის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია

იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია — მართლმადიდებლური ტაძარი დონის როსტოვში. მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს როსტოვისა და ნოვოჩერკასკის ეპარქიას. აგებულია 1872-1873 წლებში გ. ვასილევის პროექტის მიხედვით.

ისტორია
ქალაქ როსტოვის მცხოვრებლებისთვის გარკვეული პერიოდის განმავლობაში იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ტაძარი ცნობილი იყო როგორც ძველი ეკლესია. იოანე ნათლისმცემლის სახელი ტაძარს მიენიჭა 1872 წლის 6 ივლისს, რომელიც მდებარეობდა ქალაქის ერთ-ერთ რაიონში ე. წ „არაკეთილსინდისიერ გარეუბანში“ ეკლესიის ქუჩა ნომერ ორში (ამჟამად სობინოს ქუჩა) ტაძარი აკურთხეს 1873 წლის 24 ივნისს. ტაძრის მშენებლობა მიმდინარეობდა ადგილობრივი ვაჭრის მოსე იაკოვლევის ძე გორბენკოს შეწირულობით. არქიტექტორი იყო გ. ნ. ვასილევი.

სამსაკურთხევლიან იოანე ნათლისმცელის სახელობის ტაძარს ჰქონდა ორი სამლოცველო ერთ-ერთი იყო ეთიოპიელი ქრისტიანი წმინდანი მეუფის მოსე მურინის სახელობის. ტაძარი იყო ხის, რომელიც იდგა ქვის ფუნდამენტზე. 1880 წელს ტაძართან ააშენეს აგურის სახლი მღვდლებისათვის, ხოლო 1885 წელს აშენდა ერთსართულიანი შენობა საეკლესიო სამრეკლო სკოლა.

იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ტაძრის სიახლოვეს მოედანზე განთავსებული იყო ტემერნიცკის ბაზარი. 1905 წლის პირველი რუსული რევოლუციის დროს აღნიშნული ბაზარი გადაიქცა ბრძოლებს ადგილად, სადაც აშენდა ბარიკადები. 1917 წელს ტერმენიცკის ბაზარზე ვაჭრობდნენ იარაღით და სამხედრო აღჭურვილობით.

1913 წელს 18 აპრილის ღამეს იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ტაძარი ხანძარმა გაანადგურა. მის ადგილზე მოეწყო დროებით ხის სამრეკლო, ხოლო სამრევლოს სკოლის შენობა გადაკეთდა სამღვდლო-სახლად თავისივე საკურთხეველით.

სამოქალაქო ომის შემდეგ 1924 წელს იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ტაძრის დარჩენილ ნანგრევებზე დაიწყეს ლენინის სახელობის შრომის სასახლის მშენებლობა. 1927 წლის 6 ნოემბერს ოქტომბრის სოციალისტური რევოლუციის ათი წლის თავზე სასახლის მშენებლობა დასრულდა. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში სასახლე დაიწვა, რომელიც 1960 წელს აღადგინეს.

გალერეა
სანაგა

სანაგა (ზედა დინებაში ჯერემი (დიერემი) ) — მდინარე კამერუნის ცენტრალურ ნაწილში. მიედინება სანაპირო, ცენტრალური, აღმოსავლეთის და ადამავის რეგიონების ტერიტორიებზე.

მორფომეტრია
წარმოქმნილია მდინარე ჯერემის და მდინარე ლომის ერთმანეთთან შეერთების შემდეგ. მდინარის სიგრძე ჯერემთან ერთად შეადგენს 918 კმ-ს, ხოლო მის გარეშე 525 კმ-ს. წყალშემკრები აუზის საერთო ფართობი შეადგენს დაახლოებით 130—135 ათას კმ²-ს.

სამეურნეო გამოყენება
მდინარე სანაგას კვეთს რამდენიმე მთავარი სარკინიგზო ხაზი და ავტომაგისტრალი.

1891 წელს ქალაქ ედეაში მდინარე სანაგაზე გერმანელმა კოლონიზატორებმა ააშენეს ხიდი, მოგვიანებით ასევე აშენდა სარკინიგზო ხიდი; ეს ხიდები მდინარე სანაგაზე სანაპირო რეგიონში დიდი ხნის განმავლობაში (1980-იან წლებამდე) იყვნენ ერთადერთები. ასევე ქალაქ ედეადან სიახლოვეს მდინარე სანაგაზე მდებარეობს ჰიდროელექტროსადგური, რისი საშუალებითაც ქალაქი ედეა გახდა პირველი ელექტროფიცირებული ქალაქი კამერუნში.

ქალაქ ედეას ქვემოთ მდინარე სანაოსნოა. კაშხალი და წყალსაცავი ქალაქ მბაკაუსთან არეგულირებს მდინარეულ ჩამონადენს.

დასახლებული პუნქტები
მდინარის ნაპირების გასწვრივ მდებარეობს ბევრი დასახლებული პუნქტი, რომელთაგან ყველაზე უფრო დიდია შესართავიდან დაახლოებით 70 კმ-ში მდებარე ქალაქი ედეა.
კამენი-ბროდის პეტრე-პავლეს ეკლესია

პეტრე-პავლეს ეკლესია — მართლმადიდებლური ტაძარი კამენი-ბროდში, როსტოვის ოლქი. მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს როსტოვისა და ნოვოჩერკასკის ეპარქიას.

ისტორია
1780 წელს სოფელ კამენი-ბროდის გარეუბანში კაზაკები დასახლდნენ. კაზაკებს აღელვებდათ ის ფაქტი, რომ მორწმუნეებს სალოცავი ადგილი არ ჰქონდათ ამიტომ ამ მიზნით 1781 წელს აიგო წმინდა ბარბარეს სახელობის ეკლესია სოფელ გრუშევსკაიაში..

1862 წელს საფუძველი ჩაეყარა წმინდა პეტრესა და პავლეს სახელობის ეკლესიის აგებას, რომელიც შენდებოდა ხის მასალით. ეკლესია 1864 წლის 27 აპრილს აკურთხეს, თუმცა 1881 წლის 20 მაისს მეხის დაცემის შედეგად მთლიანად დაიწვა.

1885 წელს კვლავ მოხერხდა მისი აღდგენა და ეკლესია აკურთხეს იმავე წლის 10 ნოემბერს. 1905 წელს კი გაფართოვდა და აშენდა სამრევლო სკოლები ქალებისთვის და ვაჟებისთვის.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ეკლესია დახურეს. ცნობილია, რომ მეორე მსოფლიო ომის დროს ეკლესია აღარ ფუნქციონირებდა, საბოლოოდ კი 1961 წელს დაიხურა ნიკიტა ხრუშჩოვის მიერ გატარებული ანტირელიგიური კამპანიის პერიოდში. ეკლესიის შენობა ჯერ გამოიყენებოდა სპორტულ დარბაზად, ხოლო შემდეგ შხამ-ქიმიკატები საწყობად.

1990-იან წლებში მიტოვებული ეკლესიის აღდგენა სცადეს თუმცა უსახსრობის გამო ეს იდეა ვერ განხორციელდა. 1997 წელს დაიწყო ტაძრის რეკონსტრუქცია , მაგრამ მალევე შეწყდა და მხოლოდ 2008 წელს განახლდა საბოლოოდ კი მისი აღდგენა მხოლოდ 2013 წელს მოხერხდა.
კიროვის ძეგლი (დონის როსტოვი)

კიროვის ძეგლი — სერგეი კიროვის ძეგლი დონის როსტოვში. დგას პუშკინის ქუჩისა და კიროვის პროსპექტის გადაკვეთაზე. ძეგლი გაიხსნა 1939 წელს. აგებულია ზინოვი ვილენსკისა და ვიქტორ ბარინოვის პროექტის მიხედვით. კიროვის ძეგლს გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

აღწერა
ძეგლი შექმნა მოქანდაკე ზინოვი ვილენსკიმ და არქიტექტორმა ვიქტორ ბარინოვმა. ძეგლი, რომელსაც მარჯვენა ხელი მაღლა აქვს აწეული, დგას წითელი გრანიტის კვარცხლბეკზე, რომელიც აიღეს 1930 წელს. როგორც შემდგომში გაირკვა ძეგლის ასაგებად გამოყენებული იყო სწორედ ეკლესიის ნანგრევებიდან დარჩენილი მარმარილო.

მეორე მსოფლიო ომის დროს როსტოვის მცხოვრებლებმა ძეგლი მიწაში ჩაფლეს და ამით დანგრევას გადაარჩინეს, 1945 წელს კი კვლავ აღადგინეს..

2003 წელს კაზაკების საზოგადოებამ „დონის უდიდესი მებრძოლები“ წამოაყენეს წინადადება, რომ სკვერში ეკლესია აღედგინათ და ძეგლი სხვა ადგილას გადაეტანათ. ამ იდეას მხარი დაუჭირა როსტოვისა და ნოვოჩერკასკის მთავარეპისკოპოსმა პანტელეიმონმა და მორწმუნეებმა, ვინაიდან ისინი აღშფოთებულები იყვნენ ძეგლზე არსებული წარწერით „ეშმაკი“. ძეგლის გადატანის წინააღმდეგი მხოლოდ კომუნისტები და როსტოვის ერთ-ერთი პარტიის წარმომადგენლები იყვნენ. საბოლოოდ გაიმართა სახალხო ბჭობა და გადაწყვეტილება მიიღეს ძეგლი გადაეტანათ კიროვის პროსპექტის კუთხეში, პუშკინის ქუჩაზე.
ანსემბურგი

ანსემბურგი — სოფელი ტუნტანგეს კომუნაში, დასავლეთ ლუქსემბურგში. 2001 წლის მონაცემებით სოფლის მოსახლეობა 40-ს შეადგენდა.

ანსემბურგი არის ეიშ ვალეის ნაწილი, რომელიც ცნობილია, როგორც შვიდი ციხესიმაგრის ვალეი. სოფლის ტერიტორიაზე მდებარეობს ორი ციხესიმაგრე ამ შვიდი ციხესიმაგრიდან. ანსემბურგის ახალი ციხესიმაგრე მდებარეობს ერთ კილომეტრზე ან ძველი ციხესიმაგრის მხოლოდ ნახევარი მილით დაბლა, რომელიც ააგო მეწარმე ტომას ბიდარტმა 1639 წელს, დღესდღეობით კი ცნობილია უფრო თანამედროვეობით და ტერასული ბაღებით.

გალერეა
პარამონოვის სახლი

პარამონოვის სახლი — შენობა დონის როსტოვში. აგებულია 1914 წელს წიგნის გამომცემლის ნიკოლაი პარამონოვისათვის არქიტექტორ ლეონიდ ებერგის პროექტის მიხედვით. ამჟამად ნაგებობაში განთავსებულია სამხრეთის ფედერალური უნივერსიტეტის ი. ჟდანოვის სახელობის ზონალური სასწავლო ბიბლიოთეკა. შენობა აგებულია ნეოკლასიციზმის სტილში და გააჩნია ფედერალური მნიშვნელობის არქიტექტურის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
ცნობილი როსტოველი წიგნის გამომცემლისა და ქველმოქმედის ნიკოლაი პარამონოვის სახლი აგებულია 1914 წელს, არქიტექტორ ლეონიდ ებერგის პროექტით. სახლში პარამონოვი ცხოვრობდა მეუღლესთან და შვილებთან ერთად.

1918 წლის დასაწყისში ეს შენობა იყო რეკვიზირებული, რის შემდეგ იქ განთავსდა როსტოვ-ნახიჩევანის რევკომი. 1918 წლის მაისში, როსტოვიდან ბოლშევიკების განდევნის შემდეგ სასახლეში განთავსდა ნებაყოფლობითი ჯარის შტაბი. ამავე 1918 წელს შენობაში მოხდა ხანძარი. სასახლე აღადგინეს მხოლოდ 1923 წელს.

სასახლის აღდგენის შემდეგ აქ განთავსდა ჯერ მშენებელთა კლუბი, შემდეგ სისხლის გადასხმის ინსტიტუტი. 1930 წელში აქ იყო მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი.

არქიტექტურა
შენობა აშენებულია ნეოკლასიციზმის სტილში და აქვს რუსეთის ფედერაციის ფედერალური მნიშვნელობის არქიტექტურის ძეგლის სტატუსი.
ჰაირაბეტოვების სახლი

ჰაირაბეტოვების სახლი , აგრეთვე ცნობილი როგორც ისკიდაროვის სახლი — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს თავისუფლების მოედანზე. აგებულია 1880 წელს. თავდაპირველად ეკუთვნოდა ვაჭარ კარპ ჰაირაბეტოვის ნათესავებს. საუკუნის დასაწყისში გადაეცა მეწარმე ფრანკ ისკიდაროვს. 2011 წლიდან შენობაში განთავსებულია რუსულ-სომხური მეგობრობის მუზეუმი. შენობა აგებულია კლასიციზმისა და მოდერნის სტილში და გააჩნია რეგიონალური მნიშვნელობის არქიტექტურის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
სახლი ააშენეს 1880 წელს დონის ნახიჩევანში (ამჟამად დონის როსტოვის პროლეტარის რაიონი) ვაჭარ კარპ ჰაირაბეტოვის მემკვიდრეების დაფინანსებით. საუკუნის დასაწყისში სახლი გადაეცა მეწარმეს, ნახიჩევანის საქალაქო საზოგადოების ბანკის დირექტორს მარკ ისკიდაროვს, რომელმაც რეკოსტრუქცია ჩაუტარა შენობას.

1920 წელს მოახდინეს სახლის ნაციონალიზაცია. მასში განათავსეს ვრუბელის სახელობის დონის ნახიჩევანის სამხატვრო სკოლა, რომელიც დააარსა მწერალმა მარიეტა შაგინიანმა და მისმა დამ მაგდალინამ. 1920-იანი წლების ბოლოს ნაგებობის პირველ სართულზე განათავსეს პუშკინის სახელობის საქალაქო ბიბლიოთეკა, ხოლო მეორე სართულზე პიონერთა კლუბი. მეორე მსოფლიო ომის დროს ნაწილობრივ დაზიანდა ნაგებობის სახურავი და ფასადის გარკვეული ნაწილი. 1947 წელს შენობა გადაეცა ბიბლიოთეკას. 1950-იან წლებში დაშალეს აივანი, რომელიც მთელი ტროტუარის სიგრძეზე გამოდიოდა. 2000-იანი წლების ბოლოს შენობა იმყოფებოდა ავარიულ მდგომარეობაში და საჭიროებდა რემონტს.

2007 წელს დონის როსტოვის სურბ-ხაჩის ეკლესია დაუბრუნდა სომხეთის სამოციქულო ეკლესიას და რუსეთ-სომხეთის მეგობრობის მუზეუმი, რომელიც ადრე მდებარეობდა ამ ტაძრის შენობაში, გადმოიტანეს ჰაირაბეტოვების სახლში. დაიწყეს შენობის რესტავრაცია, რომელიც დასრულდა 2011 წელს. 2011წლის 25 ნოემბერს რუსეთ-სომხეთის მეგობრობის მუზეუმი კვლავ გაიხსნა.

არქიტექტურა
ორსართულიან აგურის სახლს აქვს -ფორმის გეგმა. არქიტექტურაში და ფასადების გაფორმებაში გამოიყენება სხვადასხვა სტილი. მარმარილოს გაფორმება, რკინა-ბეტონის კონსტრუქცია, პირველი სართულის დიდი ფანჯრები დამახასიათებელია ტიპური მოდერნისათვის. ფასადების რთული რიტმული გაფორმება კი - კლასიციზმისათვის.
ბენუე

ბენუე (, ბანტუს ენები — წყლების დედა) — მდინარე დასავლეთ აფრიკაში (კამერუნი, ნიგერია). მდინარე ნიგერის ყველაზე დიდი მარცხენა შენაკადი. სიგრძე — 1400 კმ (სხვა მონაცემებით 960 კმ). მდინარის აუზის ფართობი — 441 ათასი კმ². წყლის საშუალო ხარჯი 3170 მ³/წმ. სანაოსნოა ქალაქ იბიდან (წვიმების პერიოდში ქალაქ გარუადან). თავისი ხასიათით — დაბლობის მდინარეა, მიედინება ვრცელ ხეობაში და ნოტიო სავანების მჭიდროდ დასახლებულ რაიონებში.

მდინარის სათავე მდებარეობს კამერუნის მთიანეთის აღმოსავლეთის ფერდოებზე. ყველაზე დიდი შენაკადებია: ოკვა, მადა, ანკვე, შემანკარი, პაი, გონგოლა (მარჯვენები) და კაცინა-ალა, დონგა, ტემბა, ფარო (მარცხენები).
ევა შპილრეინის სახლი

ევა შპილრეინის სახლი — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს პუშკინის ქუჩაზე (სახლი 83). აგებულია 1897 წელს. ნაგებობას გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
სახლი ააშენეს 1897 წელს. სახლში ცხოვრობდა შპილრეინის ცოლი სამ ქალიშვილთან ერთად. შენობა ეკუთვნოდა კბილის ექიმ ევა შპილრეინს (1863-1922 წწ.). აქვე მდებარებდა სტომატოლოგიური კლინიკაც. ამ სახლში გაატარა ბავშვობა და ახალგაზრდობა საბინა შპილრეინმა, რომელიც შემდგომში ცნობილი ფსიქოანალიტიკოსი გახდა.

1914 წლის მონაცემებით ევა შპილრეინის სახლში განთავსებული იყო ბელგიის საკონსულო, ხოლო ერთი ნაწილი იჯარით ჰქონდა თურქეთის კონსულს. სხვა ბინები ნაქირავები ჰქონდათ იურისტებს, ინჟინრებსა და ბიზნესმენებს.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მოახდინეს სახლის ნაციონალიზაცია. ევა შპილრეინი გოგონებთან ერთად საზღვარგარეთ წავიდა ემიგრაციაში. მისი ქმარი დარჩა პატარა ოთახში კიბის ქვეშ, სადაც ცხოვრობდა გარდაცვალებამდე.

მეორე მსოფლიო ომის დროს ნაწილობრივ დაზიანდა ნაგებობის სახურავი. ომის დამთავრებისთანავე, ძალიან მალე მოახდინეს სახლის რესტავრაცია და კვლავ დაასახლეს.

არქიტექტურა
საცხოვრებელი სახლის არქიტექტურასა და ფასადის გაფორმებაში ჭარბობს ბაროკოს, რენესანსისა და კლასიციზმის ელემენტები.

მემორიალური დაფა
2002 წელს შენობის ფასადზე დაკიდეს მემორიალური დაფა წარწერით:
მემორიალური დაფა დაამზადა როსტოველმა მოქანდაკემ ბ. კონდაკოვმა.
სანგა

სანგა  — მდინარე ცენტრალურ აფრიკაში, მდინარე კონგოს შენაკადი. წარმოიქმნება ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის სანგა-მბაერეს ეკონომიკურ პრეფექტურაში მდინარეების — კადეის და მამბერეს შეერთების შემდეგ. მდინარე სანგის და მისი შენაკადების წყალშემკრები აუზის ტერიტორია მოიცავს კამერუნის აღმოსავლეთის რეგიონს, ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის დასავლეთის პრეფექტურებს (ნანა-მამბერე, მამბერე-კადეი და სანგა-მბაერე) და კონგოს რესპუბლიკის სანგის და კიუვეტის დეპარტამენტებს. მდინარის სიგრძე შეადგენს 785 კმ-ს.

მორფომეტრია
მდინარე სანგა წარმოიქმნება მდინარეების — კადეის და მამბერეს შეერთების შემდეგ. მდინარის სიგრძე შეერთების ადგილიდან შეადგენს დაახლოებით 790 კმ-ს და დაახლოებით 1300 კმ-ს მდინარე კადეისთან ერთად. წყალშემკრები აუზის საერთო ფართობი შეადგენს დაახლოებით 200 ათას კმ²-ს.

ჰიდროგრაფია
ორივე საწყისი მდინარე, კადეი და მამბერე, სათავეს იღებენ კამერუნის მთიანეთის სამხრეთის ფერდოებზე. მარჯვენა შენაკადის სახით ჩაედინება მდინარე კონგოში.

შენაკადები
ნდაკი
კადეი
მამბერე

წყლის რეჟიმი
წყლის საშუალო ხარჯი იცვლება 700 მ³/წმ-დან (მარტი) 4250 მ³/წმ-მდე (ოქტომბერი — ნოემბერი). სანაოსნოა მთელ სიგრძეზე საწყისი მდინარეების შეერთების ადგილიდან (კადეი და მამბერე) მდინარე კონგოსთან შეერთებამდე.

ნაკრძალები
მდინარის გასწვრივ მდებარე ნაკრძალები ლობეკე, ძანგა-სანგა და ძანგა-ნდაკი, ბუნებაში ერთ-ერთი უკანასკნელი შემონახული ბუნებრივი საბინადრო ადგილია ისეთი ცხოველებისა, როგორებიცაა ველური ტყის სპილო და დასავლეთის დაბლობის გორილა, ველური აფრიკული კამეჩი და ჯუჯა ბეჰემოთი.
ეგორ კრასილნიკოვის სახლი

}.

ისტორია
სახლი სოფიის 1-ელ ქუჩაზე (ამჟამად პირველი მაისის ქუჩა) ააშენეს ვაჭარ ეგორ კრასილნიკოვის დაკვეთით. სახლში იგი ცხოვრობდა თავის ოჯახთან ერთად. სახლში ზოგჯერ იმართებოდა ბალ-მასკარადები და მიღებები. დარბაზის ფანჯრები გადიოდა სოფიის პირველ ქუჩაზე. იქ მდებარეობდა გალერეა ბალუსტრადით სადაც იმყოფებოდნენ მუსიკოსები. მეთვრამეტე ქუჩის გასწვრივ მდებარეობდა საძინებლები, საბავშვო ოთახები, კაბინეტი და სხვა სათავსოები. ნახევრად სარდაფულ სართულზე განთავსებული იყო სამზარეულო, სამრეცხაო და მოსამსახურეების ოთახი. თავლა, ეტლების ფარდული და საყინულე განთავსებული იყო ეზოში. 2015 წლის 29 მარტს სახლს ხანძარი გაუჩნდა.

არქიტექტურა
ეგორ კრასილნიკოვის სახლი აგებულია ეკლექტიკის სტილში. ერთსართულიანი ნაგებობის მთავარი ფასადი გადის პირველი მაისის ქუჩაზე. მისი შუა ნაწილი აღდგენილია და სრულდება ატიკით. სახურავის კუთხეებში დგას ოთხფერდა გუმბათები. სახლი მდიდრულადაა შემკობილი რელიეფური და თაბაშირის ფიგურებით. მთელი გაფორმება შეიცავს ბაროკოსა და რენესანსის ელემენტებს. სახლს გააჩნია დაგეგმარების კორიდორული სისტემა.
ქეჩეკიანის სახლი

ქეჩეკიანის სახლი — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს თავისუფლების მოედანზე. აგებულია საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედში დონის ნახიჩევანის (ამჟამად დონის როსტოვის პროლეტარის რაიონი) ცენტრალურ მოედანზე. ამჟამად შენობაში განთავსებულია ა. პუშკინის სახელობის საბავშვო ბიბლიოთეკა. ქეჩიკიანის სახლს გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
ქეჩეკიანის სახლი დონის ნახიჩევანის ბულვარის მოედანზე ააგეს საუკუნის მესამე მეოთხედში. მის მშენებლობას ზედამხედველობდა არქიტექტორი ნიკოლაი დურბახი. დოკუმენტებიდან ცნობილი ხდება, რომ როგორც მინიმუმ 1886 წლიდან სახლი ეკუთვნოდა ოლღა ხოჯაევას. 1894 წელს ოლღამ გაყიდა სახლი და იგი იყიდა ისკუგი ქეჩეკიანმა, ექიმ თევდორე ქეჩეკიანის ცოლმა.

ქეჩეკიანის ცოლი სახლში ცხოვრობდა თავის შვილებთან ერთად. ისკუგი ქეჩეკიანი იყო სომეხ ქალთა საქველმოქმედო ორგანიზაციის წევრი. მისი ძმა იყო მხატვარი მ. ალაჯალოვი, ხოლო მეუღლე თევდორე ქეჩეკიანი ქალაქის ექიმი და დონის როსტოვის საკრებულოს ხმოსანი წევრი, საკრებულოს ფინანსური კომისიის წევრი, საკრებულოს სამედიცინო კომისიის წევრი, „ნახიჩევანის სომეხთა საქველმოქმედო საზოგადოების“ წევრი, მესამე ხარისხის წმინდა ანას ორდენის კავალერი.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მოახდინეს სახლის ნაციონალიზაცია. 1926 წელს (ზოგიერთი მონაცემებით 1929 წელს) შენობაში განათავსეს ა. პუშკინის სახელობის საბავშვო ბიბლიოთეკა.

არქიტექტურა
ქეჩეკიანის სახლი ერთსართულიანია, მაღალი სარდაფით. სახლს აქვს შიდა ეზო, სადაც ადრე მდებარეობდა სამეურნეო ოთახები: საყინულე, თავლა და ეტლების სარდაფი. სახლის ფანჟრების მიმდებარე ადგილები გაფორმებულია ბაროკოს სტილში. მთავარი შესასვლელი მდებარეობს სახლის მარცხენა მხრეს. ჩვენამდე შემონახულია ორიგინალური ხის კარი. საუკუნის დასაწყისში დაადგეს გუმბათი.

სახლის ოთახები განლაგებულია ორ რიგად. ეზოს მხრიდან სახლს აქვს მცირე ვერანდა.
ლუსეგენა პოპოვას სახლი

ლუსეგენა პოპოვას სახლი — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს კარლ მარქსის მოედანზე. აგებულია 1890-1891 წლებში დონის ნახიჩევანის ცენტრალურ მოედანზე. სახლი ეკუთვნოდა მიწისმფლობელსა და საქონლითმოვაჭრე ლუსეგენა პოპოვას. 1928 წლიდან შენობაში განთავსებულია სამშობიარო სახლი. 2012 წელს სამშობიარო დახურეს რემონტის გამო. ლუსეგენა პოპოვას სახლს გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
ორსართულიანი სახლი ააგეს 1890-1891 წლებში დონის ნახიჩევანის (ამჟამად დონის როსტოვის პროლეტარის რაიონი) ცენტრალურ მოედანზე. სახლი ეკუთვნოდა ქალაქში ცნობილ მიწისმფლობელსა და საქონლითმოვაჭრე ლუსეგენა პოპოვას. პროექტის ავტორი, სავარაუდოდ, უნდა იყოს არქიტექტორი ნიკოლაი დურბახი. სახლის პირველი სართული გაქირავებული იყო სხვადასხვა კანტორებზე და სავაჭრო დახლებზე. მფლობელის აპარტამენტები განთავსებული იყო მეორე სართულზე.

1907 და 1916 წლის მონაცემებით სახლი ეკუთვნოდა მანუკ პოპოვს, პირველი მფლობელის მემკვიდრეს. მანუკ პოპოვი აქტიურად იყო დაკავებული სავაჭრო საქმიანობით და იყო ცნობილი ქველმოქმედი.

1920 წელს, საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მოახდინეს სახლის ნაციონალიზაცია და მასში განთავსდა სამხედრო-რევოლუციური კომიტეტი. 1928 წელს სახლში გაიხსნა სამშობიარო სახლი. მეორე მსოფლიო ომის დროს სამშობიაროში მუშაობდა სამი ექიმი. მათ სარდაფში გახსნეს სამშობიარო დარბაზი სადაც ღებულობდნენ ფეხმძიმეებს. ომის შემდეგ სამშობიარო სახლი გაარემონტეს და ხელახლა გახსნეს. 2012 წელს დაიხურა სარესტავრაციო სამუშაოების გამო.

არქიტექტურა
ლუსეგენა პოპოვას სახლი აგებულია ეკლექტიკის სტილში და გაფორმებულია ბაროკოსა და კლასიციზმის სტილში. სახლს გააჩნია დაგეგარების კორიდორული სტილი.
პავლე კრამერის სახლი

პავლე კრამერის სახლი — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს პუშკინის ქუჩაზე (სახლი 114). აგებულია დაახლ. 1914 წელს მეცენატ პავლე კრამერის დაკვეთით . პავლე კრამერის სახლს გააჩნია რუსეთის ფედერაციის ადგილობრივი მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი. 2000-იან წლებში შენობაში განათავსეს რესტორანი.

ისტორია
პავლე კრამერის სახლი, სავარაუდოდ, აგებულია 1914 წელს პავლე კრამერის მიერ, რომელიც ცნობილი იყო, როგორც ხელნაწერების კოლექციონერი. რეკონსტრუქციის დასრულების შემდეგ სახლი გადაეცა მწერალთა და კომპოზიტორთა სახლს.

1999 წელს ნაგებობას ჩაუტარდა რესტავრაცია არქიტექტორ გ. შევჩენკოს პროექტის მიხედვით. რემონტის შემდეგ შენობაში გაიხსნა რესტორანი „“.

არქიტექტურა
ორსართულიან სახლი დგას ქუჩის სიღრმეში. მის გეგმას აქვს -ფორმა. ფასადი გადაწყვეტილია ნეოკლასიკურ სტილში. ფასადის ცენტრში მრავალკუთხა ერკერია. ფასადის გასაფორმებლად გამოიყენება კარნიზი, თაბაშირი და სხვ.
პეტროვის სახლი (დონის როსტოვი)

პეტროვის სახლი — შენობა დონის როსტოვში. მდებარეობს პუშკინის ქუჩაზე (სახლი 115). აგებულია საუკუნის ბოლოს, არქიტექტორ ნიკოლაი დოროშენკოს პროექტის მიხედვით. 1959 წლიდან შენობაში განთავსებულია როსტოვის სახვითი ხელოვნების საოლქო მუზეუმი. პეტროვის სახლს გააჩნია რუსეთის ფედერაციის რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ისტორია
პეტროვის სახლი ააშენეს საუკუნის ბოლოს. სახლის პირველი მფლობელი იყო ა. დომბროვსკი, თუმცა მან იგი მალევე გაყიდა. ცნობილია, რომ 1898 წელს სახლი გადაეცა ვლადიკავკაზის რკინიგზას. საუკუნის ბოლოს ვლადიკავკაზის რკინიგზამ გამოიწვია ხანგრძლივი სასამართლო პროცესი, რომლის პერიოდშიც ითხოვდა რკინიგზის ხაზის ქვეშ მდებარე მიწის შესყიდვას. მაშინ გზის უფროსმა განაცხადა, რომ ადვოკატმა, რომელმაც მოიგო პროცესი, დომბროვსკისაგან მიიღო საჩუქარი. საკუთარი ინტერესების დასაცავად რკინიგზამ ადვკატად აიყვანა როსტოველი ადვოკატი აპოლონ პეტროვი, რომელმაც ბრწყინვალედ მოიგო აღნიშნული პროცესი. წარმატების გამო იგი დაინიშნა ვლადიკავკაზის რკინიგზის იურისტ-კონსულტანტად და საჩუქრად მიიღო დომბროვსკის სახლი.

შენობაში პეტროვი ცხოვრობდა მეუღლესთან და შვილებთან ერთად. 1913 წლიდან სახლს ოფიციალურად ფლობდა მისი ცოლო სოფია. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ პეტროვები გადასახლდნენ საფრანგეთში. 1920 წელს კი საბჭოთა ხელისუფლებამ მოახდინა სახლის ნაციონალიზაცია. 1920-იან წლებში აქ განტასდა საბავშვო კომუნა, შემდეგ განათლების მუშაკთა სახლი და შემდეგ მეშახტეთა კავშირი. 1930-იან წლებში შენობაში განთავსდა ფიზკულტურული საზოგადოება „“. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ შენობაში განთავსდა მშენებლობისა და არქიტექტურის საქმეთა საოლქო განყოფილება. 1959 წელს კი შენობაში განათავსეს დონის როსტოვის სახვითი ხელოვნების საოლქო მუზეუმი.

არქიტექტურა
პეტროვის სახლი აგებულია ეკლექტიკის სტილში. ხოლო ფასადის გასაფორმებლად გამოყენებულია ბაროკოს, კლასიციზმისა და რენესანსის ელემენტები. მთავარი (სამხრეთის) ფასადი გადის პუშკინის ქუჩაზე. მას ასიმეტრიული კომპოზიცია გააჩნია. მთავარი შესასვლელის თავზე ჰერალდიკური ნიშანია გამოსახული.

გალერეა
ლოგონი

ლოგონი, ლოგონე  — მდინარე ჩადში და კამერუნში, მდინარე შარის მარცხენა შენაკადი.

მდინარე ლოგონის დასავლეთი განშტოების სათავე მდებარეობს კამერუნის აღმოსავლეთ ნაწილში, აღმოსავლეთის განშტოების — ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე. აქედან მდინარე მიედინება ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის და ჩადის ტერიტორიებზე. მის ქვედა დინებაში მდინარე ლოგონზე გადის სახელმწიფო საზღვარი ჩადსა და კამერუნს შორის. კამერუნის ქალაქ კუსერისთან სიახლოვეს მდინარე ლოგონი უერთდება მდინარე შარის, რომელიც შემდეგ ჩაედინება ჩადის ტბაში.

მდინარე ლოგონის სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 1000 კმ-ს. მისი აუზის ფართობია — 78 ათასი კმ². ყველაზე უფრო დიდი შენაკადებია — მდინარეები მაიო-კები და ტანჯილე. მდინარის დინებაზე დაკვირვებები სწარმოებს 38 წლის (1951-1984) განმავლობაში ჩადის ქალაქ ბონგორში, დაახლოებით 450 კმ-ით ზემოთ მდინარე შარის შესართავიდან. ამ პერიოდში ბონგორში დაფიქსირებულმა საშუალო წყლის ხარჯმა შეადგინა 492 მ³/წმ.

— საუკუნეებში მდინარე ლოგონის ქვედა დინების აღმოსავლეთ ნაპირზე კოტოკოს ტომის ხალხმა შექმნა რამდენიმე სასულთნო, რომლებიც დამოკიდებულები იყვნენ ბორნოს და ბაგირმის იმპერიებზე. დღეისათვის ეს ტერიტორიები შედიან კამერუნის შემადგენლობაში.

მდინარე ლოგონის სახელი დარქმეული აქვთ ჩადის ადმინისტრაციულ რეგიონებს — აღმოსავლეთი ლოგონი და დასავლეთი ლოგონი.