პეტრე ტატალაშვილი

პეტრე სტეფანეს ძე ტატალაშვილი (დ. 19 ნოემბერი, 1888, სოფელი არალი, ახალციხის მაზრა — გ. 28 მარტი, 1961, სტამბოლი) — ქართველი სასულიერო და საზოგადო მოღვაწე, კათოლიკე მღვდელი, სტამბოლის ქართული სავანის ბოლო ქართველი წინამძღვარი.

ბიოგრაფია
ადრეული წლები და განათლება
პეტრე ტატალაშვილი დაიბადა 1888 წლის 19 ნოემბერს ახალციხის მაზრის სოფელ არალში (ამჟამინდელი ადიგენის მუნიციპალიტეტი), სტეფანე ტატალაშვილისა და კეკე ჩილინგარაშვილის მრავალშვილიან ოჯახში (კეკე ჩილინგარაშვილი, რომლის ფუძე-გვარი ვარდოსანიძე იყო, გაჩილინგარაშვილდნენ დაახლოებით 1900-1905 წ.წ). ტატალაშვილის წინაპრები (გელხვიძეთა შტო) საუკუნის მიწურულს სოფელ ფხეროდან არალში დასახლებულან.

დაწყებითი განათლება სამშობლოში მიიღო, რის შემდეგაც, 1896 წელს, რვა წლის ასაკში, სასულიერო მოღვაწე ბენედიქტე ვარდიძის ხელშეწყობით, სწავლის გასაგრძელებლად სტამბოლის ქართველთა სავანეში გაიგზავნა. 1900-1906 წლებში განათლებას იღებდა წმინდა ლუის სემინარიაში, ხოლო 1908-1911 წლებში რომში, ბენედიქტელ მამათა წმინდა ანსელმოს კოლეჯში სწავლობდა, რომელიც ფილოსოფიისა და თეოლოგიის განხრით წარჩინებით დაასრულა. რომში ყოფნისას იგი მიხეილ თამარაშვილის მოწაფე და შიო ბათმანაშვილის თანამოწაფე იყო.

გვარის წარმოშობა და იდენტობა
ტატალაშვილის მშობლიური სოფელი არალი ისტორიულ წყაროებში 1595 წლიდან („გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი“) იხსენიება. საუკუნის მიწურულს მკვლევარი ზაქარია ჭიჭინაძე აღნიშნავდა, რომ სოფელში მცხოვრები ქართველი კათოლიკეები, მიუხედავად იმჟამინდელი სომხური ტიპიკონისა, მტკიცედ ინარჩუნებდნენ ქართულ ენასა და ეროვნულ იდენტობას.

მესხ კათოლიკეთა ცნობიერებაში კათოლიკობა მჭიდროდ იყო დაკავშირებული განათლებასთან და ევროპულ კულტურულ სივრცესთან. მამა პეტრე ტატალაშვილის ბიოგრაფია ამ მსოფლმხედველობის პრაქტიკული განსახიერებაა: მისი ჩამოყალიბება სტამბოლისა და რომის საგანმანათლებლო ცენტრებში წარმოადგენდა ქართველი კათოლიკეების სტრატეგიას — ეროვნული იდენტობის დაცვას კულტურულ-საგანმანათლებლო უპირატესობის მოპოვების გზით.

სასულიერო და საგანმანათლებლო მოღვაწეობა
1909 წელს პეტრე ტატალაშვილი დიაკვნად, ხოლო 1912 წელს მღვდლად ეკურთხა. 1911 წლიდან სტამბოლში დაბრუნებულმა მოღვაწეობა მონასტრის მდივნისა და სასწავლო პროცესების ხელმძღვანელის პოზიციაზე გააგრძელა. ფლობდა ფრანგულ, ლათინურ, გერმანულ და იტალიურ ენებს.

1929 წელს, როდესაც სტამბოლის ქართულ მონასტერს წმინდა საყდრის სამოციქულო ლეგატი ანჯელო რონკალი (შემდგომში რომის პაპი იოანე ) ეწვია, მამა პეტრე მონასტრის მდივნის მოვალეობას ასრულებდა. რონკალი თავის ანგარიშებში ტატალაშვილს ახასიათებდა როგორც მაღალი ზნეობისა და ორგანიზატორული ნიჭით დაჯილდოებულ მოღვაწეს. სასულიერო საქმიანობის პარალელურად, მამა პეტრე ცნობილი იყო როგორც ნიჭიერი მგალობელი და ორღანისტი.

წინამძღვრობა და ბოლო წლები
1950-იანი წლებიდან სტამბოლის სავანის მდგომარეობა საგრძნობლად დამძიმდა. 1955 წლის 6-7 სექტემბრის მოვლენებმა („სტამბოლის პოგრომი“), რომელიც ქრისტიანული მოსახლეობის წინააღმდეგ იყო მიმართული, სავანის ინფრასტრუქტურა დააზიანა.

1956 წელს პეტრე ტატალაშვილი ოფიციალურად დაინიშნა სავანის წინამძღვრად. მისი მმართველობის პერიოდს დაემთხვა მწვავე ფინანსური კრიზისი და კადრების დეფიციტი. მიუხედავად მძიმე ავადმყოფობისა, იგი სიცოცხლის ბოლომდე სავანის ერთგული დარჩა. მამა პეტრე გარდაიცვალა 1961 წლის 28 მარტს სტამბოლში. დაკრძალულია შიშლის რაიონში, ლათინ კათოლიკეთა სასაფლაოზე, ქართველ მამათა საძმო საფლავში.

სავანის როლი და გადარჩენა
სტამბოლის სავანის არქივში შემონახული მასალები ცხადყოფს, რომ მონასტერი წარმოადგენდა ეთნიკური ცნობიერებისა და განათლების მნიშვნელოვან ცენტრს. მამა პეტრე ტატალაშვილი, მიჰყვებოდა რა პეტრე ხარისჭირაშვილისა და მიხეილ თამარაშვილის გზას, მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა კათოლიკობის კონსოლიდაციაში საქართველოს ფარგლებს გარეთ.

1960-იან წლებში, როდესაც სავანეს გაუქმების საფრთხე დაემუქრა, მონასტრის გამგემ — პავლე აკობაშვილმა დახმარებისათვის ქართველ ემიგრაციას მიმართა. 1966 წელს პავლე ზაზაძის ოჯახის ინიციატივით ჩამოყალიბდა „ქართველ კათოლიკეთა ეკლესიის ფონდი“ , რომელმაც დღემდე შეუნარჩუნა სავანეს არსებობა.

მკვლევართა (მათ შორის ევგენი დალეჯიო დ’ალესიოს) შეფასებით, სტამბოლის სავანე ემიგრაციისთვის წარმოადგენდა „სამშობლოს სიმბოლურ შემცვლელს“. სავანის ეროვნულ მისიაზე მიუთითებს საკურთხეველზე არსებული წარწერები: „მარიამ — ქართველთა მხსნელი“ და „მარიამ ღვთისმშობელო, ივერიის მოციქულო, მეოხ მეყავნ ჩვენ“. ამდენად, მამა პეტრეს საქმიანობამ უზრუნველყო საგანმანათლებლო სისტემის სტაბილურობა და ქართული ტიპიკონის დაცვა, რამაც მისიონერული ინიციატივა ორგანიზებულ ეროვნულ მოძრაობად გარდაქმნა.