წმინდა იოანეს კავალიერი

წმინდა იოანეს კავალიერი (მალტ. ' ) — საუკუნის კავალიერი ვალეტა, მალტა. აშენდა წმინდა იოანეს ორდენის მიერ. იგი გადმოჰყურებს წმინდა იოანეს ბასტიონს – დიდკუთხიან ბასტიონს, რომელიც ვალეტას სახმელეთო გამაგრებების ნაწილია. იოანეს კავალიერი იყო ქალაქში დაგეგმილი ცხრა კავალიერიდან ერთ-ერთი, თუმცა საბოლოოდ მხოლოდ ორი აშენდა, მეორეა იდენტური წმინდა იაკობის კავალიერი. კავალიერი დააპროექტა იტალიელმა სამხედრო ინჟინერმა ფრანჩესკო ლაპარელიმ, ხოლო მისი მშენებლობას ზედამხედველობდა მისი მალტელი ასისტენტი ჯიროლამო კასარი.

კავალიერი მდებარეობს ქალაქის კარიბჭესა და ჰასტინგსის ბაღებთან ახლოს. დღეს, შენობაში განთავსებულია მალტის სუვერენული სამხედრო ორდენის საელჩო — იმ ორდენის მემკვიდრეს, რომელმაც თავდაპირველად ააშენა იგი.

ისტორია
1565 წლის დიდი ალყის შემდეგ, როდესაც ოსმალეთის იმპერია წარუმატებლად შეეცადა მალტის დაპყრობას, წმინდა იოანეს ორდენი საბოლოოდ დასახლდა კუნძულზე. ორდენმა გადაწყვიტა აეშენებინა ახალი გამაგრებული ქალაქი, როგორც ახალი დედაქალაქი და უწოდა მას ვალეტა დიდი მაგისტრის, ჟან პარიზო დე ვალეტის პატივსაცემად. ამისათვის, დე ვალეტმა მოითხოვა ფინანსური დახმარება ევროპელი მმართველებისგან. პაპი პიუს - მხოლოდ ფინანსურად არ დაეხმარა, არამედ მალტაში გაგზავნა იტალიელი სამხედრო ინჟინერი ფრანჩესკო ლაპარელი, რათა დაეპროექტებინა დედაქალაქის ახალი გამაგრებები. მშენებლობა დაიწყო 1566 წლის მარტში და გაგრძელდა 1570-იან წლებამდე. ლაპარელის მალტიდან წასვლისა და გარდაცვალების შემდეგ, მშენებლობა დაევალა მის მალტელ ასისტენტს, არქიტექტორსა და სამხედრო ინჟინერს ჯიროლამო კასარს.

წმინდა იოანეს კავალიერი ვალეტაში ერთ-ერთი პირველი შენობა იყო, რომელიც აშენდა ჩვენი ქალწულის ეკლესიასთან და სხვა გამაგრებებთან ერთად. იგი აშენდა, როგორც ამაღლებული პლატფორმა ქვემეხებისთვის, რომლებიც იცავდნენ ქალაქს სახმელეთო მხრიდან თავდასხმებისგან (იმ ადგილის მიმართულებით, სადაც მოგვიანებით აშენდა ფლორიანა). კავალიერი ასევე უმიზნებდა იმ მტერს, ვინც გაარღვევდა ქალაქის დაცვას. იგი დაკავშირებული იყო წმინდა იაკობის კავალიერთან მიწისქვეშა გვირაბით, რომელიც ახლა დახურულია.

1646 წელს, დიდი მაგისტრი ჯოვანი პაოლო ლასკარისმა კავალიერის ფლანგსა და უკანა მხარეს მიაშენა საწყობები დენთისა და მუშკეტებისთვის. ეს საწყობები საუკუნის 50-იან წლებში დაინგრა, ხოლო მათი ფასადიდან ამოღებული მემორიალური წარწერა ახლა კავალიერის კედელზეა მიმაგრებული.

კავალიერი გამოიყენებოდა მეორე მსოფლიო ომის დროს ბრიტანეთის ძალების მიერ.

საელჩო
1967 წელს, მალტის მთავრობამ კავალიერი 99-წლიანი იჯარით გადასცა მალტის სუვერენულ სამხედრო ორდენს — იმ ორდენის მემკვიდრეს, რომელმაც იგი ააშენა. ორდენმა მასში მოაწყო თავისი საელჩო მალტაში, რომელიც აღადგინა ელჩმა დინო მარაჯენიმ და მალტელმა ინჟინერმა როჯერ დე ჯორჯიომ. ორ წელიწადში სარესტავრაციო სამუშაოები დასრულდა, ხოლო შენობასთან თანამედროვე დამატებების მიუხედავად, შენარჩუნდა მისი ყველა ორიგინალური მახასიათებელი. კავალიერის სახურავზე აშენდა მორგებული პენტჰაუსი ელჩისთვის, საიდანაც იშლება შესანიშნავი ხედი ქალაქსა და მიმდებარე სოფლებზე.

2017 წლიდან ამჟამინდელი ელჩია პრინცი აუგუსტო რუფო დი კალაბრია.

კავალიერი არის კატეგორიის ეროვნული ძეგლი და შეტანილია კულტურული მემკვიდრეობის ეროვნულ ნუსხაში.

არქიტექტურა
წმინდა იოანეს კავალიერი არის დიდი კაზემატური არტილერიის პლატფორმა პენტაგონური გეგმით. მას არ ჰქონდა ესთეტიკური დანიშნულება და წარმოადგენდა სუფთა სამხედრო დანიშნულების სტრუქტურას. მიუხედავად შენობის მოცულობითი გარეგნობისა, ნახევარი მისი შიგნით შევსებულია მკვრივი მიწით, დანარჩენი კი შედგება რამდენიმე სათავსოსა და მორიგე რამპისგან ქვემეხებისთვის.

კავალიერი იკავებს წმინდა იოანეს ბასტიონის უკანა ნაწილს და შექმნილია ისე, რომ შეძლოს ცეცხლის გახსნა ბასტიონის პარაპეტზე მაღლა, ისე რომ არ შეაფერხოს მისი მოქმედება. ტერასაზე მდებარეობს დენთის საცავი.

 საუკუნეში კავალიერზე მიაშენეს საწყობები, თუმცა ისინი 1950-იან წლებში დაინგრა.

არქიტექტურა და სტრატეგიული მნიშვნელობა
წმინდა იოანეს კავალიერი (მალტ. ' ) — საუკუნის სამხედრო ნაგებობაა, რომელიც მდებარეობს ვალეტაში, მალტაზე. კოშკი აგებულია 1560-იან წლებში წმინდა იოანეს ორდენის მიერ, როგორც ვალეტას მიწის მხრიდან თავდაცვის სისტემის ნაწილი. კოშკი განლაგებულია წმინდა იოანეს ბასტიონის უკანა მხარეს და განკუთვნილი იყო ბასტიონის ძირითადი პარაპეტის ზემოთ ცეცხლის გასაშვებად, მისი ცეცხლის ხაზის შეზღუდვის გარეშე. კოშკის ტერასა შეიცავს დენთის საწყობს.

კოშკი წარმოადგენს დიდი ზომის კაზემატირებულ არტილერიულ პლატფორმას, რომელსაც აქვს პენტაგონალური გეგმა. ნაგებობა აშენებულია პრაქტიკული სამხედრო ფუნქციისთვის, ესთეტიკის გათვალისწინების გარეშე. მიუხედავად იმისა, რომ შენობა გარედან დიდია, მისი ნახევარი შევსებულია შეკუმშული მიწით, ხოლო დანარჩენი ნაწილი შედგება რამდენიმე ოთახისგან და რამპისგან, რომლის მეშვეობითაც ქვემეხები გადაჰყავდათ სახურავზე.

კოშკი დაკავშირებული იყო წმინდა იაკობის კავალიერთან მიწისქვეშა გვირაბით, რომელიც ამჟამად დაბლოკილია. 1646 წელს, დიდი მაგისტრის ჯოვანი პაოლო ლასკარისის დროს, კოშკის ფლანგზე და გორჟზე აშენდა საწყობები დენთისა და მუსკეტებისთვის. ეს საწყობები 1950-იან წლებში დაინგრა, ხოლო მათ ფასადზე არსებული სამახსოვრო წარწერა ამჟამად კოშკის კედელზეა მიმაგრებული.

აღდგენა და თანამედროვე გამოყენება
1967 წელს, მალტის მთავრობამ კოშკი 99 წლით გადასცა წმინდა იოანეს სუვერენულ სამხედრო ორდენს, რომელიც თავდაპირველად ააშენა იგი. ორდენმა კოშკში დააარსა თავისი საელჩო მალტაში. აღდგენითი სამუშაოები ჩატარდა ელჩ დინო მარაჯენისის ხელმძღვანელობით და მალტელმა ინჟინერმა როჯერ დე ჯორჯიომ, რომელიც სპეციალიზებული იყო ისტორიული შენობების აღდგენაში. ორი წლის განმავლობაში აღდგენითი სამუშაოები დასრულდა, და მიუხედავად იმისა, რომ განხორციელდა თანამედროვე ცვლილებები, შენარჩუნდა შენობის ყველა ორიგინალური მახასიათებელი. კოშკის სახურავზე აშენდა შეუმჩნეველი პენტჰაუსი, რომელიც ელჩის რეზიდენციად გამოიყენება და საიდანაც იშლება შესანიშნავი ხედი ქალაქზე და მიმდებარე დასახლებებზე.

დღესდღეობით, კოშკი წარმოადგენს წმინდა იოანეს სუვერენული სამხედრო ორდენის საელჩოს და არ არის ღია საზოგადოებისთვის. თუმცა, შესაძლებელია ორგანიზებული ექსკლუზიური ვიზიტები მცირე ჯგუფებისთვის, რომელთა დროსაც ორდენის ექსპერტები აცნობენ სტუმრებს შენობის არქიტექტურას, კულტურასა და ისტორიას.