iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
ჯიენი

}და , — "კრება") — თათრების, ბაშკირების, ყირიმელი თათრებისა და ზოგიერთ სხვა თურქ ხალხთა სახალხო კრება პოლიტიკური და სოციალური საკითხების გადასაჭრელად, ასევე ტომის ან კლანის თვითმმართველობის ორგანო, ეროვნული დღესასწაული.

აღწერა
სადღესასწაულო ფორმის მატარებელი საზოგადოებრივი შეკრებები, რომლებიც ასახავენ რიტუალურ კულტურას და სოციალურ ურთიერთობებს, განვითარდა თურქებში პრიმიტიული კომუნალური სისტემის სიღრმეში. ჯიენი წარმოიშვა, როგორც თემის ტომობრივი თვითმმართველობის ორგანო, რომლის ფუნქციებში შედიოდა ომისა და მშვიდობის საკითხების გადაჭრა, ტომობრივი ტერიტორიების საზღვრების გარკვევა, მიგრაციის წესრიგი, ტომთაშორისი დავები და უთანხმოების მოგვარება.

ჯიენის მუშაობაში მხოლოდ ზრდასრული მამაკაცები მონაწილეობდნენ. განსაკუთრებული როლს ასრულებდნენ კლანის უხუცესები — აქსაკალები. მათ სიტყვას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა. უხუცესები ნიშნავდნენ ფესტივალის დღეს, რომელიც ემთხვეოდა მიგრაციის დროს, აგროვებდნენ ფულს მის ჩასატარებლად და ასრულებდნენ მსაჯის ფუნქციებს გამარჯვებულების გამოვლენისას. მოგვიანებით, უმოძრაო ცხოვრების წესზე გადასვლისას, ჯიენების ძირითადი ფუნქციები შენარჩუნდა.

ჯიენს წინ უძღოდა აქსკალთა ( ყურულთაი ) საბჭო გადამწყვეტი ხმის უფლებით. ჯიენი სრულდებოდა სტუმრების საზეიმო მიღებით. მე-16 საუკუნის შუა ხანებიდან ვოლოსტური მთავრობის შემოღებასთან ერთად ჯიენმა დაკარგა თვითმმართველობის ფუნქციები.

მე-18 საუკუნისთვის ჯიენი გახდა ფესტივალი, რომელიც იმართებოდა წლის გარკვეულ პერიოდში. სადღესასწაულო მოედანს წრის სახეს აძლევდნენ. კლანის წევრებს შორის თანასწორობის სიმბოლოს წარმოადგენდა ერთობლივი ტრაპეზი საერთო ქვაბიდან. ბაშკირები იცავდნენ საკვების თანაბარი განაწილების პრინციპს: სვამდნენ კუმისს ერთი თასიდან, რომელსაც წრეზე ჩამოატარებდნენ. ხორცს თანაბარ ნაჭრებად ანაწილებდნენ და ა.შ. ფესტივალზე ახალგაზრდებს შორის შეჯიბრებები გაიმართა. გამარჯვებამ ხელი შეუწყო ახალგაზრდას საზოგადოების პატივცემულ წევრად. საღამოს ახალგაზრდები აწყობდნენ კინჩე უენს (სიტყვასიტყვით "საღამოს თამაშები").

სამხრეთ ბაშკირებში საქორწინო ზეიმის სახელია, რა დროსაც, პატარძლის გამგზავრებამდე მასპინძლობენ სტუმრებს. ჩრდილოეთ ბაშკირეთში ამ ზეიმის დროს იმართება ბაზრობა.

ამჟამად ჯიენების ტარების ტრადიციის არორძინება ხდება თათრეთში, ბაშკირეთში, ტიუმენსა და ორენბურგის რეგიონებში. ყოველ ზაფხულს,ტობოლსკიდან 20 კილომეტრში, ტარდება "ისკერ ჯიენი". ეს მოვლენა ძალიან წააგავს თათრების „იზგე ბოლგარ ხიენს“. ტიუმენის რეგიონის თათრები მოდიან ციმბირის სახანოს ყოფილი დედაქალაქის ტერიტორიაზე, რათა პატივი მიაგონ თავიანთი წინაპრების ხსოვნას, ილოცონ მათთვის და გაიხსენონ თავიანთი ისტორია.

ყირიმელი თათრების უახლეს ისტორიაში ტერმინი ჯიენი ბრუნდება როგორც შეხვედრის, შეკრების, თუნდაც ოფიციალური ღონისძიებების სინონიმი. მაგალითად, 2016 წლის 23 სექტემბერს ყირიმის ისტორიულ მუზეუმ-ნაკრძალი მასპინძლობდა თათრული ფოლკლორის რუსულენოვანი ფესტივალის „ტუგერეკ უენის“ მონაწილეებს. ვიზიტს ესწრებოდა შემოქმედებითი დელეგაციის 90 წარმომადგენელი რუსეთის ფედერაციის 20 რეგიონიდან: თათრეთის რესპუბლიკა, ბაშკირეთის რესპუბლიკა, ასტრახანი, ტიუმენი, ულიანოვსკის ოლქები და სხვა რეგიონები. მათ მონაწილეობა მიიღეს ყირიმელი თათარი განმანათლებლის ისმაილ გასპრინსკის საფლავზე ყვავილების დაწყობაში. ღონისძიებას ეწოდა ბახჩისარაი-ჯიენი.
მარგი ქმედების კოეფიციენტი

მარგი ქმედების კოეფიციენტი, მქკ (სიმბოლო: ) — სისტემის (მოწყობილობის, მანქანის) ეფექტურობის მახასიათებელი ენერგიის გარდაქმნის ან გადაცემის თვალსაზრისით. განისაზღვრება სასარგებლოდ გამოყენებული ენერგიის შეფარდებით სისტემის მიერ მიღებულ ენერგიის ჯამურ რაოდენობასთან.

გამოისახება ფორმულით:
\ = \{}{},
სადაც  — სასარგებლო მუშაობა (ენერგია), ხოლო  — ჯამურად დახარჯული ენერგია.

თუ მქკ გამოსახულია პროცენტებში, მაშინ აღნიშნული ფორმულა შემდეგნაირად ჩაიწერება:
\ = \{}{}\100\%.

მქკ-ს გამოსათვლელად ენერგიის სხვადასხვა სახეობასა და მექანიკურ მუშაობას გამოსახავენ ერთნაირი ერთეულებით, რომლებიც ემყარება სითბოს მექანიკურ ექვივალენტს და მისთ. ეს საშუალებას იძლევა ერთმანეთს შედარდეს და შეფასდეს სხვადასხვაგვარი სისტემა.

მქკ ყოველთვის არის 1-ზე ნაკლები (გამოისახება წესიერი წილადით ან %-ით) და უგანზომილებო სიდიდეა. მაგალითად: თბოელექტროსადგურების მქკ 35-40%-ია, შიგაწვის ძრავებისა — 40-50%, დიდი სიმძლავრის გენერატორებისა და დინამომანქანებისა — 95%, ტრანსფორმატორებისა — 98%. თბურ ძრავებში ყველაზე დიდი მქკ აქვს კარნოს ციკლით მომუშავე ძრავას.

განასხვავებენ მანქანის ან მოწყობილობის ცალკეული ელემენტის (საფეხურის) მქკ-ს და სისტემაში ენერგიის გარდაქნათა მთელი ჯაჭვის მახასიათებელ მქკ-ს. სისტემის საერთო მქკ ტოლია კერძო ან საფეხურების მქკ-ების ნამრავლისა.

ტექნიკურ ლიტერატურაში მქკ-ს ზოგჯერ ისეთნაირად განსაზღვრავენ, რომ იგი 1-ზე მეტია (მაგალითად თბური ტუმბოს შემთხვევაში).
ობინიცა

ობინიცა , ასევე ობინისტე, აბინიცა, კირიკმეე — სოფელი ესტონეთში, ვირუმაას მაზრის სეტომაას მუნიციპალიტეტში. ისტორიულად ეკუთვნოდა მოკორნულკის ნულკს.

ესტონეთის 2017 წლის ადგილობრივი თვითმმართველობის ადმინისტრაციულ რეფორმამდე სოფელი მერემეეს სოფლის მუნიციპალიტეტის ნაწილი იყო.

გეოგრაფია
ობინიცა მდებარეობს მდინარე პიუსას ხეობის ფერდობებზე, ვოლოსტის ადმინისტრაციული ცენტრიდან — სოფელ ვარკასადან — 19 კმ-ში და ტალინიდან 280 კმ-ში.

მოსახლეობა
2011 წლის აღწერის მიხედვით, სოფელ ობინიცაში ცხოვრობდა 135 ადამიანი, აქედან 128 (94,8). %) იყვნენ ესტონელები ( ეროვნებათა ჩამონათვალში სეტუს ეთნიკური ჯგუფი არ ფიგურირებდა). სოფელში ასევე ცხოვრობს რამდენიმე რუსი, ხანტი და უდმურტი. ისინი ძირითადად ქრისტიანები არიან.

2021 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 147 კაცი (64 კაცი და 83 ქალი), აქედან 127 (86,4). %) — ესტონელები; 17 წლამდე ასაკის ბავშვების რაოდენობა 20 პირს შეადგენდა საპენსიო ასაკის (65 წლის და უფროსი ასაკის) 44 პირია.

სოფელ ობინიცას მოსახლეობა სსრკ-ისა და ესტონეთის სტატისტიკის დეპარტამენტის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით:

2021 წლის აღწერის მონაცემებზე დაყრდნობით

ისტორია
პირველი წერილობითი წყარო 1652 წლით თარიღდება, თუმცა არქეოლოგებმა აქ 1600 წლით დათარიღებული საცხოვრებელი აღმოაჩინეს. მთაზე ადამიანის საცხოვრებლის კვალის არსებული კვლევები ასევე თარიღდება - საუკუნეებით, აღმოჩენილია ბალტიისპირელ-ფინურ ტომებთან დაკავშირებული არქეოლოგიური ობიექტები. ათას ხუთასი წლის წინ ადგილობრივი მოსახლეობის ძირითად საქმიანობას თახვებზე ნადირობა, მეცხოველეობა და სოფლის მეურნეობა წარმოადგენდა. შემდეგ მოსახლეობამ მინდვრის მიწათმოქმედებას, სელის მოყვანას და მეფუტკრეობას მიჰყო ხელი.

1652 წლის წერილობით წყაროებში მოხსენიებულია ავინჩიშცე, 1686 — ოვინჩიშჩე, დაახლოებით 1790 წელს — ავინჩიშჩა, 1849 — ობინიცა, 1874 — , 1897 — პოდოვინჩიშჩე (უდაბნო), დაახლოებით 1904 წელს — . რუსეთის იმპერიის სამხედრო ტოპოგრაფიულ რუკებზე (1866–1867), რომელიც მოიცავდა ლივონიის გუბერნია. სოფელი მონიშნულია როგორც ოვინჩიშჩე.

დღეს მოსახლეობა სოფლის მეურნეობით, ცხვრის მოშენებით, ხე-ტყის გაყიდვით, ტურიზმითა და მეწარმეობით არის დაკავებული. ისინი ასევე აქტიურად უჭერენ მხარს ხალხურ ხელოვნებას: ამზადებენ ვერცხლის ჭურჭელს, მისდევენ ქარგვას, ქსოვას, იცავენ ეროვნული სამზარეულოს ტრადიციებს.

2015 წელს ობინიცა, ორ სხვა დასახლებასთან ერთად (უდმურტის სოფელი სტარიე ბიგი და კარელიური სოფელი ვეშკელიცა) გახდა ფინო-უგიური სამყაროს კულტურული დედაქალაქის ტიტულის მოპოვების კანდიდატი. თუმცა ობინიცა უკვე ესტონეთის ერთ-ერთი სავიზიტო ბარათია. ყოველ 8 წელიწადში ერთხელ აქ აღინიშნება სეტუს სამეფოს დღეები (" "). ობინიცას წელიწადში საშუალოდ 10 000 ტურისტი სტუმრობს.

ღირსშესანიშნაობები
ობინიციდან კილომეტრში მდებარეობს ესტონეთის სამოციქულო მართლმადიდებლური უფლის ფერისცვალების ეკლესია (1952);
სეტუს სახალხო მუზეუმის ქოხი;
სეტუს საზოგადოებების სახლი, სადაც შესაძლებელია სოციალიზაცია და სეტუს ხალხური კერძების დაგემოვნება;
ატელიე-გალერეა „ჰალას კუნი“ („მწვანე ბაყაყი“), სადაც იმართება ფინო-უგიური გამოფენები, ხალხური თეატრის სპექტაკლები, ტარდება ხალხური ხელოვნების გაკვეთილები ვერცხლის ხალხური სამკაულების და პენოგრაფიის დასამზადებლად;
ჰილანა ტაარკას ძეგლი.

გალერეა
სტეფან შტილიანოვიჩი

სტეფან შტილიანოვიჩი (სერბული კირილიცა: ; დ. 1498 – გ. 1543) — უკანასკნელი სახელგანთქმული დიდგვაროვანი ოსმალეთს დაქვემდებარებულ სერბეთში. ზეპირსიტყვიერი გადმოცემის თანახმად, იგი სერბეთის უკანასკნელი დესპოტი იყო. სტეფანი მართავდა ვრცელ ტერიტორიას უნგრეთის გვირგვინის სახელით და ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ წარმოებული სამხედრო ოპერაციების გამო. შტილიანოვიჩი შერაცხულია წმინდანად სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ 4 ოქტომებრს (იულიუსის კალენდრით) ან 17 ოქტომებრს (გრიგორიანული კალენდრით), რაც ერთი და იმავეს ნიშნავს.

ცხოვრება
სტეფან შტილიანოვიჩი დაიბადა პაშტროვიჩიში (თანამედროვე მონტენეგრო). 1377 წელს პასტროვიჩი ნახსენებია, როგორც ერთ-ერთი სერბული ოპშტინა. ისინი მოექცნენ ვენეციის რესპუბლიკის დაქვემდებარებაში მას შემდეგ, რაც 1423 წელს ოსმალების ექსპანსიის გამო ხელი მოეწერა შეთანხმებას. იგი აირჩიეს პასტროვიჩის კნიაზად რეზევიჩის მონასტერში. სტეფანი მომავალში გახდება უკანასკნელი და ყველაზე სახელგანთქმული დიდგვაროვანი. 1527 წლის 3 ნოემბერს, ფერდინანდის მეფედ კურთხევის შემდეგ, იგი ნოვიგრადისა და ორანჰოვიცას მმართველი გახდა. ასევე, მან დაიკავა დონჯი მიჰოლჯაცის და გლოგოვნიცას სოფლები, ვიროვიტიცას ოლქის მამულები და ვალპოვოს ქალაქი, რომელშიც მას ჰქონდა საკუთარი რეზიდენცია. სტეფანე მართავდა მნიშვნელოვან ქალაქებს, რომლებიც ადრე იყვნენ იოვან ნენადის მმართველობის ქვეშ. მას ჰყავდა საკუთარი ფლოტილია.

შტილიანოვიჩი იყო სასაზღვრო ზონაში მცხოვრები სლავონიელი მეთაური, რომელიც იბრძოდა ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ. 1543 წელს, იგი ოსმალებმა დაამარცხეს და შეიპყრეს, მაგრამ მურათ-ბეგმა გაათავისუფლა მისი ცოლი გმირობის გამო და წასვლის უფლება მისცა. სტეფანმა დატოვა სლავონია და თავისი უკანასკნელი წლები გაატარა სიკლიოსში, სადაც გარდაიცვალა 1543 წელს.

1634 წელს, სერბი პატრიარქი პაისი იანიევაცი დროებით იმყოფებოდა შიშატოვაცის მონასტერში, სადაც მან დაწერა სტეფან შტილიანოვიჩის ბიოგრაფია სერბეთის ტრადიციული ჰაგიოგრაფიული ლიტერატურის თანამედროვე აღორძინების კონტექსტში. მეორე მსოფლიო ომის დროს, სერბეთის კულტურული მემკვიდრეობისა და ისტორიის ორგანიზებული სახით განადგურების პერიოდში, ხორვატმა უსტაშებმა გაძარცვეს შტილიანოვიჩის საფლავი. მნიშვნელოვნად დაზიანდა ნაშთები, ხოლო ძვირფასეულობა, როგორიცაა მისი გვირგვინი, მოიპარეს და ზაგრებში წაიღეს. სერბმა საეკლესიო პირებმა შეძლეს ნაშთების გადარჩენა, რომელიც მოგვიანებით გადაიტანეს და დაკრძალეს გიონტერის გორაზე.

ოსმალების ვეზირი სკედერ-ფაშა მიჰაილოვიჩი იყო მისი ძმიშვილი (დედამისის ხაზით).

წმინდანობა
მოგვიანებით, სტეფანის ცხედრის ნაწილები გადაიტანეს შიშატოვაცის მონასტერში, შემდეგ კი, მეორე მსოფლიო ომის დროს, ბელგრადის წმ. მიქაელის კათედრალში.

ტრადიციის თანახმად, მისმა ქვრივმა ჯელენამ (რომელიც ასევე წმინდანია) დააარსა პეტკოვიცას მონასტერი ფრუშკა-გორაზე. სტეფანისა და მისი მეუღლის სახელები ეწოდა გერმანიის ქალაქ აუგსბურგში არსებულ ეკლესიას: „წმინდა სტეფანისა და წმინდა ჰელენა შტილიანოვიჩის მართლმადიდებელი მრევლი“.
ედუარდ კალვე

ედუარდ კალვე (; დ. 22 სექტემბერი, 1895, მარსელი — გ. 2 აპრილი, 1966, იქვე) — ფრანგი ფიზიკოს-ქიმიკოსი, მიკროკალორიმეტრიის დარგის სპეციალისტი, კალორიმეტრების კონსტრუქციის შემქმნელი. მიკროკალორიმეტრიისა და თერმოგენეზის ინსტიტუტის საპატიო პროფესორი და საპატიო დირექტორი. ფიზიკურ მეცნიერებათა ასოცირებული და ფიზიკურ მეცნიერებათა დოქტორი.
კალორიმეტრია

კალორიმეტრია ( და ...მეტრია) — აირის, სითხისა და მყარი სხეულის კუთრი თბოტევადობის, აგრეთვე სხვადასხვა ფიზიკურ-ქიმიური პროცესების სითბური ეფექტის გაზომვის მეთოდების ერთობლიობა. კალორიმეტრიული გაზომვებისათვის იყენებენ კალორიმეტრებს, რომელთა კონსტრუქციას განსაზღვრავს გაზომვის პირობები (პირველ რიგში ტემპერატურული ინტერვალი 0.1-4000 ) და საჭირო სიზუსტე. კალორიმეტრია მაღალტემპერატურულია, თუ პროცესი მიმდინარეობს 400 -სა და მეტი ტემპერატურის დროს, ხოლო თუ გაზომვა თხევადი აზოტის, წყალბადისა და ჰელიუმის ტემპერატურის ფარგლებში მიმდინარეობს, კალორიმეტრია დაბალტემპერატურულია.

კალორიმეტრიული გაზომვების შედეგებსფართოდ იყენებენ თბოტექნიკაში, მეტალურგიაში, ქიმიურ ტექნოლოგიაში.

კალორიმეტრიას ბიოლოგიაში იყენებენიმ სითბური ეფექტების დასადგენად, რომლებიც თან ახლავს ცხოველმოქმედების პროცესებს. ორგანიზმში გამუდმებით მიმდინარეობს ენდოთერმული (სითბოს შთანთქმით) და ეგზოთერული (სითბოს გამოყოფით) პროცესები. მაგალითად, დადგენილია, რომ ნაწლავის ჩხირი საათში გამოყოფს ~4·10⁻⁹ ჯ (~10⁻⁹ კალ) სითბოს, ადამიანი კი — ~2·10⁵ ჯ (~5·10⁻⁴ კალ). როცა პირდაპირი კალორიმეტრია შეუძლებელია, სითბურ ეფექტს ადგენენ არაპირდაპირი მეთოდებით (არაპირდაპირი კალორიმეტრიით), მაგალითად აირცვლის ინტენსივობის მიხედვით. ამასთან სუნთქვის კოეფიციენტის მიხედვით ადგენენ ორგანულ ნაერთების დაჟანგვაზე დახარჯული 2-ოს რაოდენობას.
მანოლის კალომირისი

}, სმირნა — გ. 3 აპრილი, 1962, ათენი) — ბერძენი კომპოზიტორი, ეროვნული საკომპოზიტორო სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი; ათენის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1945).

ბიოგრაფია
სწავლობდა ათენსა და კონსტანტინოპოლში, 1901-1906 წლებში — კონსერვატორიაში, 1906-1910 წლებში ასწავლიდა ხარკოვის მუსიკალურ სასწავლებელში. 1911 წლიდან ათენის კონსერვატორიის „ელინიკონ ოდიონის“ პედაგოგი, 1919-1926 წლებში — დირექტორი. 1926 წელს ათენში დააარსა ეროვნული კონსერვატორია, რომლის უცვლელი დირექტორი იყო სიკვდილამდე. 1955-1957 წლებში იყო საბერძენეთის კომპოზიტორთა კავშირის თავმჯდომარე. კალომირისი თანამედროვე ბერძნული მუსიკალური სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელია. მისმა ოპერამ „უფროსი ოსტატი“ (1915) საფუძველი ჩაუყარა ბერძნულ საოპერო ხელოვნებას. დაწერილი აქვს ოპერები, სიმფონიები და კამერულ-საფერტეპიანო ნაწარმოებები, სიმღერები, მუსიკალური თეორიის სახელმძღვანელო, კრიტიკული წერილები.
დათიკო მაჭავარიანი

დავით (დათიკო) მაჭავარიანი (დ. 1 მაისი, 1892, თბილისი — გ. 23 ივნისი, 1932) — ქართველი სამხედრო პირი, რუსეთის იმპერიის არმიის არტილერიის კაპიტანი, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეროვნული არმიის არტილერიის კაპიტანი, პოლონეთის არმიის მაიორი.

ბიოგრაფია
დათიკო მაჭავარიანის ოჯახი წარმოშობით გორის რაიონის სოფელ ჯარიაშენიდან იყო, თავად 1892 წლის 1 მაისს დაიბადა თბილისში.

მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში. 1915 წლის 3 მაისს გაზეთ "სახალხო ფურცლის" სურათებიან დამატებაში დაიბეჭდა მისი ფოტო წარწერით: "პოდპორ. დავით მაჭავარიანი (დაჭრილია)". პირველი მსოფლიო ომის ბოლოს მინიჭებული ჰქონდა რუსეთის იმპერიის არმიის არტილერიის კაპიტნის სამხედრო წოდება.

1919 წელს დავით მაჭავარიანი ელენე სუხიაშვილზე დაქორწინდა და 1920 წლის 6 ნოემბერს ვაჟი – ნოდარი შეეძინათ.

1918 წლიდან დავით მაჭავარიანი აქტიურ მონაწილეობას იღებდა ქართული ეროვნული არმიის შექმნაში. იმავე წლიდან იყო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეროვნული არმიის არტილერიის კაპიტანი. ჯერ კიდევ 1917 წელს იყო არჩეული ქართველ მხედართა კავშირის წევრად.

1918-1921 წლებში დათიკო მაჭავარიანმა მონაწილეობა მიიღო ყველა იმ ბრძოლაში, რომელსაც აწარმოებდა საქართველო თავისი საზღვრებისა და სახელმწიფოებრიობის დასაცავად. 1919-1921 წლებში იყო თბილისის იუნკერთა სკოლის სამწყობრო ნაწილის ნაცვალთა (უნტერ-ოფიცერთა) ათასეულის პირველი ასეულის უფროსი (ამის შესახებ თავის მოგონებებში "სამხედრო სკოლა" მიუთითებს სკოლის ყოფილი უფროსი, შემდგომში პოლონეთის არმიის გენერალი ალექსანდრე ჩხეიძე).

1921 წელს დავით მაჭავარიანი იუნკერთა სკოლის ნაცვალთა ასეულს მეთაურობდა ტაბახმელასთან წითელი არმიის წინააღმდეგ ბრძოლაში.

რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ ემიგრაციაში მიმავალი საქართველოს მთავრობა დათიკო მაჭავარიანმა ბათუმამდე გააცილა, თვითონ გემზე ასვლას არ აპირებდა. გენერალმა გიორგი კვინიტაძემ ეს რომ შეიტყო, გემიდან კატერი გამოუგზავნა: მაჭავარიანი აქ მომგვარეთ, მაგას ხომ პირველივე დღეს დახვრეტენო!

ემიგრაციაში დათიკო მაჭავარიანი პოლონეთში, ქალაქ ვილნოში (ვილნიუსი მაშინ პოლონეთს ეკუთვნოდა) ფრიად გაჭირვებულ მდგომარეობაში ცხოვრობდა. ყველაფრის მიუხედავად, ცოლ-შვილის მოსანახულებლად ძალისხმევას არ იშურებდა და 1927 წელს გორკის ქალიშვილის დახმარებით ისინი მოსკოვში ნახა, თუმცა მათი წაყვანა ვერ მოახერხა.

1920-იანი წლების დამლევამდე დათიკო მაჭავარიანი მსახურობდა პოლონეთის ეროვნული არმიის არტილერიაში. მიენიჭა ჯერ კაპიტნის, შემდეგ მაიორის წოდება. მიღებული ჰქონდა რამდენიმე მნიშვნელოვანი ჯილდო.

1932 წლის 23 ივნისს ბრმანაწლავის ოპერაციის გაკეთებიდან მესამე დღეს დათიკო მაჭავარიანი გარდაიცვალა. ეს ამბავი ოჯახს წერილით აცნობა კონსტანტინე ტუღუშმა. დასაფლავებულია ვილნიუსის ცენტრში სამხედრო სასაფლაოზე, ლიტვის თავისუფლებისათვის დაცემულთა მემორიალის მახლობლად. მისი საფლავის კვარცხლბეკზე დგას შავი გრანიტის ჯვარი პოლონური წარწერით: "დათიკო მაჭავარიანი, დაბადებული თბილისში 1--1892 საქართველოს თავისუფლებისათვის ომის მონაწილე კაპიტანი. 23 ივნისი 1932 წ."
მოგვიანებით საქართველოს საელჩომ ლიეტუვაში დათიკო მაჭავარიანის საფლავს ქართული წარწერაც გაუკეთა.
მიშა ანასტასიევიჩი

მიხაილო „მიშა“ ანასტასიევიჩი (სერბ. კირილიცა: ; 24 თებერვალი, 1803 წ. – 27 იანვარი, 1885 წ.) — ბიზნესმენი და მეორე ყველაზე მდიდარი მამაკაცი მე-19 საუკუნის სერბეთში, ვლახეთიდან და მოლდავიადან მარილის წარმატებული ექსპორტის და სერბეთის მთავრის, მილოშ ობრენოვიჩთან ბიზნეს-პარტნიორობის წყალობით. ასევე, იგი იყო დუნაის კაპიტანი, რომელმაც მოიპოვა მნიშვნელოვანი სარგებელი მთავარ მილოშისგან. ანასტასიევიჩი იყო პირველი სახალხო დამცველი სერბეთში და სხვადასხვა წვეულებათა ორგანიზატორი ბელგრადის ბურჟუაზიული საზოგადოებისთვის. ასევე, მიხაილო იყო ფილანთროპი.

ცხოვრება
მიშა ანასტასიევიჩი დაიბადა პორეჩში (თანამედროვე სერბეთი, დონჯი მილანოვაცი) 1803 წელს. მამამისი ანასტასი მიწათმფლობელი და წვრილი ბიზნესმენი იყო. დედამისი რუიზა იყო დიასახლისი. მამამისი გარდაიცვალა მაშინ, როცა ის მხოლოდ 2 წლის იყო, ხოლო დედამისი მასზე მშობიარობას გადაყვა და შვილზე მზრუნველობა დედინაცვალ მილიას გადააბარა. 1817-დან 1822 წლამდე პერიოდში, იგი მუშაობდა ნახშირის გამოწვაზე (მებაჟისა და ზედამხედველის პოზიციებზე), სანამ ვაჭრობაში გადაბარგდებოდა.

მიშა იყო სერბეთის მთავრის, მილოშ ობრენოვიჩის ბიზნეს-პარტნიორი, რომელიც სახელგანთქმული იყო სიმდიდრით. მთავარმა მილოშმა მას მიენიჭა „დუნაის კაპიტნის“ წოდება, საიდანაც მან მიიღო მნიშვნელოვანი კომერციული სარგებელი. მალევე, მისმა კომპანიამ კონტროლი დაამყარა ვლახეთიდან და მოლდავიადან ჩამოსულ მარილზე. კარიერის მწვერვალზე ყოფნის დროს, მიშა ანასტასიევიჩმა დაასაქმა დაახლოებით 10 000 მშრომელი. მას ჰყავდა 80 გემისგან შემდგარი ფლოტი. იგი იყო პირველი სახალხო დამცველი სერბეთში და სხვადასხვა წვეულებათა ორგანიზატორი ბელგრადის ბურჟუაზიისთვის.

მიშა ანასტასიევიჩს უწოდეს „დუნაის მთავარი“ ანუ „დუნაი როტშილდი“, მისი სიმდიდრისა და ბიზნეს უნარებისთვის. შენობის მისაღები დარბაზი ხანდახან გამოიყენებოდა სერბეთის ეროვნული ასამბლეის (1864–1875 წწ.) და სენატის (1901–1903 წწ.) შეხვედრებისთვის.

მიშა ანასტასიევიჩი გარდაიცვალა 1885 წლის 27 იანვარს საკუთარ სახლში, რუმინეთის დედაქალაქ ბუქარესტში.
ვალერიან მადათოვი

}, ბულგარეთი. დაკრძალულია სანქტ-პეტერბურგში) — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი (1826), რუსეთ-სპარსეთის (1826-1928), რუსეთ-ოსმალეთის (1828-1929), რუსეთის სამამულო (1812) ომების მონაწილე. ქართული ცალკეული კორპუსის (1816-იდან), მე-3 ჰუსართა დივიზიის (1828-იდან) მეთაური. 1814 წელს მიიღო გენერალ-მაიორის წოდება. საუკუნეში თბილისში, მდინარე მტკვარზე შეიძინა კუნძული, რომელიც შემდეგ მის სახელს ატარებდა (მადათოვის კუნძული).
საჭადრაკო ამოცანა

საჭადრაკო ამოცანა — ჭადრაკში ხელოვნურად შედგენილი პოზიცია, რომელშიც თეთრებმა სვლების გარკვეულ რააოდენობაში უნდა დააშამათონ მეფე.

თანამედროვე ამოცანა უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ მოთხოვნებს: 1) პირველი სვლა უნდა იყოს „მშვიდი“, ანუ ამ სვლით არ შეიძლება ქიშის გამოცხადება, ფიგურის აყვანა (დასაშვებია მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევაში) და მეფისთვის თავისუფალი უჯრის წართმევა; 2) უნდა ჰქონდეს ერთადერთი ამოხსნა; 3) იყოს ეკონომიური, ანუ იდეის განხორციელებაში უნდა მონაწილეობდეს ფიგურების მინიმალური რაოდენობა, არ უნდა იყოს არც ერთი ზედმეტი ფიგურა, რომელიც მხოლოდ ფონის შესაქმნელად არის.

დავალების მიხედვით ამოცანები ორ ჯგუფად იყოფა: პირველ ჯგუფს მიეკუთვნება ამოცანები, რომლებშიც შამათი პირდაპირ ცხადდება სვლების გარკვეულ რაოდენობაში. ასეთებია ორსვლიანი, სამსვლიანი, ოთხსვლიანი და მრავალსვლიანი ამოცანები.

ამოცანებს ერთმანეთისგან განასხვავებენ საწყის პოზიციაში ფიგურების რაოდენობითაც. არსებობს პაწია, მინიატურა და მერედიტი. პაწიაში ფიგურების რაოდენობა ხუთს არ აღემატება, მინიატურაში - შვიდს, მერედიტში - თორმეტს.

ამოცანების შემდგენლები იყენებენ შეტყუების, ცუგცვანგის, დაბმის და სხვა იდეებს.

ყურადღება ექცევა ამოცანის დასკვნით პოზიციასაც. კომპოზიციის თეორიაში არსებობს ცნება სწორი შამათი. ეს ისეთი პოზიციაა, რომელშიც გამოცხადებული შამათი ერთდროულად სუფთაც არის და ეკონომიური. სუფთა შამათია, როცა შავი მეფისთვის მიუწვდომელია საშამათო ზონის ყველა უჯრა მხოლოდ იმის გამო, რომ ისინი თეთრი ფიგურების დარტყმის ქვეშაა ანდა მათზე სხვა შავი ფიგურები დგას. ეკონომიური შამათია, როცა მის გამოცხადებაში მონაწილეობს ყველა თეთრი ფიგურა მეფისა და პაიკის გამოკლებით.

მაგალითები
შამათი ორ სვლაში
შამათი 3 სვლაში
მრავალსვლიანი ამოცანები
პალნე ვერეში

პალნე ვერეში ( , დაბად. ჰერმინე კაროლინ ბენიცკი, , ; დ. 13 დეკემბერი 1815, ლაზი, დიერ-მოშონ-შოპრონი — გ. 28 სექტემბერი 1895, ვაჩარტიანი, პეშტი) — უნგრელი პედაგოგი და ფემინისტი. ქალთა უფლებების დამცველი. უნგრეთში გახსნა პირველი საშუალო ქალთა სკოლა და დააარსა უნგრეთის ქალთა განათლების ეროვნული ასოციაცია.

ცხოვრება
ჰერმინ ბენიცკი დაიბადა 1815 წლის 13 დეკემბერს ლაზში, რომელიც ავსტრიის იმპერიის შემადგენლობაში შედიოდა. ქორწინების შემდეგ, უნგრული ტრადიციის თანახმად, ატარებდა მეუღლის პალ ვერეშის სახელ, პალნეს. ჰერმინის მამა, პალ ბენიცკი იყო პროტესტანტი მიწის მესაკუთრე ნოგრადელების კეთილშობილური ოჯახიდან, ხოლო დედა — ქეროლაინ შტურმანი, წარმოშობით ვაჭრობით გამდიდრებული ოჯახიდან იყო. ვერეშის ბაბუა — მარტონ შტურმანი იყო უნგრელი პატრიოტი და მტკიცე პროტესტანტი. როდესაც პალენი სრულწლოვანი გახდა, იგი გადავიდა პეშტში. იქ გაიცნო და დაუმეგობრდა მწერალ იმრე მადაჩს. ჰერმინი გარდაიცვალა პეშტში 1895 წლის 28 სექტემბერს.

აქტივიზმი
პალნე ვერეშმა, თავად განათლებულმა ქალმა, 1869 წელს დააარსა უნგრეთის ქალთა პირველი საშუალო სკოლა. ის ფიქრობდა, რომ გოგონებს უნდა მიეღოთ განათლება, რათა ყოფილიყვნენ თვითკმარნი და ესწავლათ დახვეწილი კულტურის დაფასება, ამავდროულად თავიდან აეცილებინათ ფუფუნებისადმი ლტოლვა, რასაც შესაძლოა გაეკოტრებინა ყველაზე მდიდარი ოჯახებიც კი. გოგონებს უნდა ესწავლათ, რომ ყოფილიყვნენ უფლის წარმომადგენლები მომავალ ოჯახურ ცხოვრებაში და საკუთარ ქცევებში განესახიერებინათ ქრისტიანული იდეალები.

თავად სკოლა დაყოფილი იყო 11 კლასად: ოთხი დაწყებითი, ოთხი საშუალო და სამი უფროსი კლასი. საშუალო სკოლის სასწავლო გეგმა მოიცავდა რელიგიურ კვლევებს, უნგრულ ენას, უნგრულ ლიტერატურას, ესთეტიკას, პედაგოგიკას, ანთროპოლოგიასა და ფსიქოლოგიას, ლოგიკას; ცივილიზაციის ისტორია (განსაკუთრებით ქალებთან დაკავშირებულ საკითხებში), ალგებრას და გეომეტრიას, გერმანულს, ფრანგულს, ხელნაკეთობებს, ვოკალურ და ინსტრუმენტულ მუსიკას, ტანვარჯიშს, მათემატიკას და სტერეომეტრიას, ხატვას.

პალნე ვერეში იყო იმედგაცრუებული, ვინაიდან მოსწავლე გოგონების დიდი პროცენტი ვერ ამთავრებდა საშუალო სკოლას. ბურჟუაზიული და არისტოკრატიული ოჯახები, რომელთა ქალიშვილებიც მის სკოლაში იღებდნენ განათლებას, გარკვეული ასაკის მიღწევის შემდეგ ვერ ხედავდნენ შვილების განათლების პრაქტიკულ სარგებელს. უფროს კლასებში სიარული მხოლოდ იმ ახალგაზრდა ქალებისთვის იყო მიზანშეწონილი, რომლებიც აპირებდნენ თავად გამხდარიყვნენ სკოლის პედაგოგები. მაგრამ პალნე ვერეშმა მოახერხა გავლენა მოეხდინა ბურჟუაზიისა და არისტოკრატიის გარკვეულ ნაწილზე, რათა ეღიარებინათ ზოგადად განათლების სარგებლობა ორივე სქესის ბავშვებისთვის.