კანადის დასავლეთ ტყის კრი

წარმოშობა
იდენტიფიკაცია და ადგილმდებარეობა
კრი არის სუბარქტიკული მოსახლეობის ჯგუფი, რომელთა სახელიც ეფუძნება რამდენიმე სპეციფიკურ დაჯგუფებისას, რომლებიც სუპერიორის ტბასა და ჰუდსონის ყურეს შორის არიან მოთავსებულნი. ფრანგებმა მათი სახელი აბორიგენთა ენიდან გადმოთარგმნეს, როგორც “” და ამ სახელის შემოკლების შედეგად მივიღეთ ტერმინი კრი. დაახლოებით ამ რეგიონალურ დასახელებებს უწოდებენ ეს ტომებიც საკუთარ თავს.

ისტორიულად დასავლეთ ტყეებში მოსახლე კრის ხალხს ეკავათ სუბარქტიკული ან ბორეალური ტყე ჰუდსონის და ჯეიმზის სანაპიროებიდან დასავლეთით მდინარე პისამდე, რომელიც დღეს კანადაში მდებარეობს. ამ ტერიტორიას უწოდებენ პრეკამბრიულ ან კანადურ ფარს თუ არ ჩავთვლით ვესტერნმოსტში მდებარე ჩრდილოეთ ალბერტას, რომელიც შერეულ ბორეულ ტყეებს მოიცავს. სუბარქტიკულ სარტყელს გრძელი ცივი ზამთრები ახასიათებს, რომლის დროსაც ტემპერატურა ცელსიუსის შკალით -15 გრადუსზე დაბლა ეცემა. ზაფხულები ამ სარტყელში სამაგიეროდ მოკლე და შედარებით თბილი უწევს. გვაქვს ასევე ორი შუალედური პერიოდი “-” როდესაც მდინარეები და ტბები იყინება და შესაბამისად წყლით გადაადგილება იზღუდება, და “-” ან გაზაფხულის მოსვლის პირველი მანიშნებელი, როდესაც წყალი დნობას იწყებს. ამ ტერიტორიის მკაცრი კლიმატი საგრძნობ ზეგავლენას ახდენს აბორიგენთა კულტურაზე და სწორედ ის განაპირობებს, რომ მიწის დამუშავება და აგროკულტურა მხოლოდ რამდენიმე ტომს ახასიათებს, ისიც მცირედ.

დემოგრაფია
პოპულაციის რაოდენობის სანდო მონაცემები სამწუხაროდ მხოლოდ შედარებით ახალ პერიოდებზე გაგვაჩნია. ამასთან ეს რიცხვებიც მხოლოდ ინდიელთა აქტში ლეგალურად შეყვანილ მოსახლეობას გულისხმობს. 1781 წელს ყვავილის ეპიდემიამ კრის მოსახლეობას დიდი დაღი დაასვა, ამის შემდგომაც მათ უჭირდათ ევროპელების მიერ შემოტანილ დაავადებებთან ბრძოლა, რომელთა წინააღმდეგაც იმუნიტეტი არ ჰქონდათ ჩამოყალიბებული. ახალი ეპიდემიები გახშირდა განსაკუთრებით პირველი მსოფლიო ომის შემდგომ. საბოლოოდ 1970 წელს დასავლეთ ტყეების კრის ლეგალური სტატუსის მქონე მოსახლეობა ითვლიდა დაახლოებით 40 000 ადამიანს, რაც შეეხება კრის და ევროპელი ადამიანების საერთო შთამომავლებს, რომელთაც კანონით ინდიელის სტატუსი არ ენიჭებოდათ, მათი რაოდენობა უცნობია.

თევზაობა
ნადირობის შემდგომ, საკვებით უზრუნველყოფის მიზნით მეორე ადგილზე თევზაობა იყო. ჰუდსონის ყურე, უთვალავი ტბა თუ მდინარე, თავზობდა ფართო არჩევანს იქაურ მოსახლეობას, იქ უხვად იყო გავრცელებული (ტერმინი თევზაობაში, რაც აღნიშნავს თევზთა ბევრ სახეობას) ქარიყლაპია, თართი, კობრი, კალმახი და ქორჭილა.

ზამთრობით, მეთევზეები პატარა ხვრელებს აკეთებდნენ ყინულში. ეს საქმიანობა მოითხოვდა დიდ მოთმინებასა და რესურსებს, რადგანაც სქელი ყინულის ზედაპირის გაჭრა იმდროინდელი იარაღებით რთულ სამუშაოს წარმოადგენდა. ისინი დაახლოებით ხუთი ფუტის ინტერვალში ჭრიდნენ ზედაპირს და ანკესებითა და ბასრი შუბების მეშვეობით იჭერდნენ თევზებს.

საგუბრების მეშვეობით თევზაობის შესახებ ინფორმაციას არ ვხვდებით ძველ წყაროებში, თუმცა ამ ხერხს თანამედროვე კრის ტომის მეთევზეები წარმატებით იყენებენ.

რეგიონული და ლოკალური ტომის  წევრობა იყო საკმაოდ დრეკადი. იგი იცვლებოდა ლიდერების შესაძლებლობების, სანადირო გარემოს და სხვა გარემო პირობების მიხედვით. ასევე დამოკიდებული იყო ოჯახების გადაჯგუფებაზე. დასავლეთის ტყის კრის განლაგებული იყო სამ ძირითად ადგილას: მასკეგონის კრი ჰუდსონის ყურესთან, უინიპეგის ტბის რეგიონი და დასავლეთით თანამედროვე სასკაჩევანის ტერიტორიაზე. არანაირი საბაბი არ გვაქვს იმის საფიქრელად, რომ რეგიონალური ან ლოკალურ ტომებს ჰქონდათ განსაზღვრული ტერიტორიული საზღვრები. ოჯახს თავისუფლად შეეძლო დაეტოვებინა ერთი ტომი და გამხდარიყო მეორეს წევრი დროებით ან სამუდამოდ, სადაც მათ ჰყავდათ ახლობლები. ტომის ზომისა და შემადგენლობის დრეკადობა პირდაპირ დამოკიდებული იყო გარემოს ექსპლუატაციასა და სეზონურ ადაპტაციაზე. ძველი წყაროები გვაძლევენ მწირ ინფორმაციას ლოკალური ტომის ზომების შესახებ, მაგრამ, სავარაუდოდ, ისინი შედგებოდა მინიმუმ ორი და მაქსიმუმ ოთხი ან ხუთი კაცისაგან და მათი ოჯახებისაგან. ან უბრალოდ ათიდან ოცდაათამდე ინდივიდისაგან (როგ შემთხვევებში შესაძლოა მეტიც), და რეგიონული ტომების წევრების რაოდენობა შეიძლება ყოფილიყო ასიდან რამდენიმე ასეულამდე.

პოლიტიკური ორგანიზაცია
პოლიტიკურ ინსტიტუტს არ ჰქონდა ოფიციალური სახე. ბელადს არ ჰქონდა სრული კონტროლი ტომის წევრებზე, მაგრამ გარკვეულ გავლენას ახდენდა მათ ინდივიდუალურ ქცევაზე. მკვლელობის შემთხვევაში დაზარალებულის ნათესავები შურს იძიებდნენ.

კრის ტერიტორიის კიდეებზე ატარებდნენ საომარ მოქმედებებს და პერიოდულ რეიდებს. ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ჰუდსონის ყურესთან მათი მტრები იყვნენ ესკიმოსები. ჩრდილოეთით - ჩიპევიენები, სანამ ჰუდსონის ყურის კომპანიამ არ დაამყარა მშვიდობა მეთვრამეტე საუკუნეში. ვაკეების მახლობელ ტერიტორიებზე კრის მოკავშირეები იყვნენ ასინიბოინები სიუს წინააღმდეგ. დაპირისპირებამდე ცოტა დროის წინ ასინიბოინები გამოეყვნენ სიუს დიდ გაერთიანებას და გაიქცნენ კრის ტერიტორიებზე, სადაც ისინი თბილად მიიღეს და გააწევრიანეს ამ ალიანსში.

საზოგადოებრივი გაერთიანებები და ნათესაობა
საზოგადოებრივი ჯგუფები
კრის ტომი იყო ტიპური სუბარქტიკული ჯგუფური საზოგადოება. საზოგადოების ძირითად ერთეულს წარმოადგენდა პატარა მონადირე ჯგუფი ან რამდენიმე მეზობელი ოჯახის გაერთიანება. ამ ჯგუფის წევრების რაოდენობა დაახლოებით 25 იყო. ჯგუფის ერთიანობა ეფუძნებოდა მამისა და ვაჟიშვილის ან ძმების ურთიერთობასა და კავშირს. ასეთი ჯგუფის არსებობის ხანგრძლივობა შეზღუდული იყო, რადგან მას მერე რაც ვაჟიშვილები ზრდასრულობის ასაკს მიაღწევდნენ, ისინი ძლიერ პერსონალურ ავტონომიას აყალიბებდნენ. როგორც წესი, ჯგუფის ლიდერი იყო უხუცესი მამაკაცი აქტიური მონადირე. ეს ჯგუფები ნადირობისას იფანტებოდნენ, რათა შეეპყროთ ნაკლებად მოძრავი ბეწვიანი ცხოველები. ძირითადად ჯგუფის სახელწოდება იყო ცნობილი ტბის დასახელება. რეგიონული ჯგუფები ყველაზე დიდ და მტკიცე კავშირებს წარმოადგენდნენ. მათ სახელწოდებას წარმოადგენდა რეგიონის რაიმე ნაწილის ან ცხოველის სახელი, ძირითადად კი მას არჩევდნენ იმ ტბის მიხედვით, რომელთანაც ზაფხულობით იკრიბებოდნენ. რეგიონალური ჯგუფი იყო კავშირი, რომელიც შედგებოდა ინდივიდუალური ადამიანების, ოჯახებისა და სისხლით მონათესავე მონადირე ჯგუფებისაგან. ასეთი ჯგუფების წევრების რაოდენობა დაახლოებით 100-დან 200-მდე იყო. ჯგუფში დედისა და მამის ნათესავები თანასწორად აღიქმებოდნენ.

ქორწინება
მშობლები ხშირად ათანხმებდნენ მათი შვილების ქორწინებას, ხანდახან მათ დაბადებამდეც კი. ქალებს ამ საკითხში არჩევანის საშუალება თითქმის არ ჰქონდათ ხოლმე. ძირითადად ქორწინებები ლოკალური პოპულაციის წარმომადგენელთან ხდებოდა. გოგოებს რვა წლის ასაკიდან აქორწინებდნენ და ქმართან აწყებინებდნენ ცხოვრებას, მაგრამ ქორწინება სრულად არ ითვლებოდა სანამ იგი მომწიფების ასაკს არ მიაღწევდა. ქორწინება რაიმე განსაკუთრებულ ცერემონიას არ მოიცავდა და წარმოადგენდა დანიშვნისას საჩუქრების ფორმალურ გაცვლას. ქორწინებაზე შეთანხმება შეიძლება ნებისმიერ ოჯახს ეწარმოებინა. წინასწარ შეთანხმებული ქორწინება ქალიშვილის ოჯახს საშუალება აძლევდა სიძედ კარგი მონადირე და შემომტანი აერჩიათ. ასევე მიღებული იყო ორი მამაკაცის მიერ ერთმანეთის დებზე ქორწინება. ეს ოჯახების კავშირის სიმტკიცისა და ხანგრძლივობისათვის ხელსაყრელი იყო და ძირითადად ახლოს მყოფი მონადირე ოჯახების ერთმანეთთან დასაკავშირებლად ხდებოდა ხოლმე.

ზაფხულში კრის ხალხი ცხოვრობდა გრძელ სახლებში, რომლებშიც გაცილებით დიდი ჯგუფი ეტეოდა. ეს მორებისაგან აწყობილი სტრუქტურა გვხვდებოდა სხვადასხვა ზომის, რაც დამოკიდებული იყო მასში მცხოვრები ოჯახების რაოდენობაზე. ზაფხულის სახლებს გაშლილ ტერიტორიებზე აშენებდნენ, რათა ქარს მწერები გაეფანტა. ეს სახლები ზომით იყო 306 კვადრატული მეტრი და მასში ცხოვრობდა 12 ოჯახი ანუ დაახლოებით 60 კაცი. თითო კაცზე ზამთრის სახლთან შედარებით მეტი ფართობი, 3 კვადრატული მეტრი, მოდიოდა.

ეგრეთ წოდებული ოფლის სახლები, რომლებშიც მამაკაცები ცეცხლს ანთებდნენ, ოფლიანდებოდნენ და განიწმინდებოდნენ, წარმოადგენდნენ პატარა ზომისა და გუმბათოვანი ფორმის კონსტრუქციებს, რომლებთაც ჰქონდათ ტირიფის ჩარჩო და ტყავით იყვნენ დაფარულნი. მენსტრუაციის ქოხები წარმოადგენდნენ პატარა კარვებს, რომლებიც ბანაკის კიდეში იყვნენ განლაგებულნი. მოგზაურობისას გამოიყენებოდა პატარა ტყავის კარავი.

ტრანსპორტირება
კრის ტომის წევრები ზაფხულში ფეხით ან კანოეთი გადაადგილდებოდა. კანოეს აკეთებდნენ არყის ხის ჩარჩოთი, ფარავდნენ არყის ხის ქერქით და უსმევდნენ სკიპიდარს. ეს კანოე იწონიდა დაახლოებით 35 კილოგრამს და შეეძლო მთელი ოჯახის ტარება მთელი მათი აღჭურვილობით. ვინაიდან ზამთარში წყლით მგზავრობა შეუძლებელი იყო, ხალხი იძულებული იყო თოვლში გადაადგილებულიყო. მათ შექმნეს თოვლის ფეხსაცმელი, რაც მათ საშუალებას აძლევდა დაუტკეპნავ თოვლში გაეკვალათ გზა. აღჭურვილობა და მასალა გადაჰქონდათ 3,5 მეტრი სიგრძის მქონე მარხილით. ძირითადად ეს მარხილები ქალებს დაჰქონდათ, თუმცა ხანდახან ძაღლებსაც იყენებდნენ.

ტანსაცმელი
ორივე სქესისთვის ძირითად ტანსაცმელს წარმოადგენდა კარიბუს ან ცხენ-ირმის ტყავისაგან დამზადებული ტუნიკა, რომელსაც ჰქონდა დასამაგრებელი, სახელოები, შარვალი და სპეციალური ფეხსაცმელი. გარდა ამისა, ქალები ატარებდნენ კარიბუს ტყავის კაბას. როდესაც ციოდა შიგნიდან იცმევდნენ კარიბუსაგან ან თახვისგან დამზადებულ ჩასაცმელს, რომელსაც შიგნიდან ბეწვი ჰქონდა დატოვებული. ხალხი ზამთარში ასევე ატარებდა ცხენ-ირმის, თახვის ან წავის მოსასხამს ან საბანს დამაგრებული ქუდით და თახვის ბეწვის ხელთათმანებს. დათვისა და კურდღლის ტყავის სამოსელი ასევე საჭირო რამ იყო. ბავშვების ტანსაცმელიც მოზრდილების ტანსაცმლის მსგავსი იყო. ტანსაცმელს ამზადებდნენ ქალები, რომლებიც მას ამკობდნენ მაჩვზღარბას ეკლებით, ცხენ-ირმის ბეწვითა და საღებავებით.

იარაღები და ხელსაწყოები
კრის ხალხი იარაღების უმეტესობას ამზადებდა ძვლითა და ხით და ასევე ქვის ნაწილებით. კონტეინერები ძირითადად მზადდებოდა არყის ხის ქერქისაგან, რომელთაც ერთმანეთზე ნაძვის ფესვებით აკერებდნენ და ნაძვის წებოთი ფარავდნენ. იმის გამო, რომ ისინი არ იყენებდნენ თიხის ჭურჭელს, საკვებს ასეთ კონტეინერებში ხარშავდნენ, ცხელი ქვების გამოყენებით. ნაჯახებს და დანებს ამზადებდნენ ქვისაგან, ხოლო შუბის და ისრის პირებს, სათევზაო კაუჭებსა და ნემსებს კი ძვლისგან. ნადირის უმეტესობას ხაფანგებით იჭერდნენ. სათევზაოდ გამოიყენებოდა შუბები და ბადე. მშვილდებს ამზადებდნენ არყის ხისგან ან ტირიფისგან, ხოლო საისრეს კი ძირითადად თახვის, მელიისა და წავის ტყავისაგან.

სამკაულები და სხვა
ქალები თავს ირთავდნენ თითბერის სამაჯურებით, ხოლო სახეს წითლად იღებავდნენ. თმაზე ისმვამდნენ ცხოველის ცხიმს, იყოფდნენ შუაზე და ყურების უკან იკრავდნენ. ასევე თმას იმშვენებდნენ მძივებითა და სხვა ორნამენტებით. კაცებს ძირითადად გრძელი ორ კუდად გაყოფილი თმა ჰქონდათ. ბევრ ადამიანს ჰქონდა ტატუ. კაცები ტატუს ძირითადად მკლავებსა და სახეზე იკეთებდნენ, ხოლო ქალები ნიკაპზე.

რელიგია და რიტუალები
რელიგიური რწმენა-წარმოდგენები
ხანგრძლივი ისტორიის მანძილზე, კრის წარმომადგენლები ყოველთვის გამოირჩეოდნენ თავშეკავებულობით თავიანთი რელიგიის გავრცელებასთან დაკავშირებით. ტომებში სჯეროდათ კეთილი (-) და ბოროტი (.) სულების, ამასთან მათ საშინლად ეშინოდათ კაციჭამია დევების (-.). კრის რელიგია იყო ანიმისტიკური, შესაბამისად ყველა საგანსა და არსებას გააჩნდა თავისი სული, კერძოდ მანიტოვაკი . დასავლეთ ტყის კრის ინდიელებს სჯეროდათ, რომ სიზმრებისა და ხილვების საშუალებით მათ ყოველდღიურ ცხოვრებაში ეხმარებოდნენ ცხოველთა სულები. კრის ტომებს მიაჩნდათ, რომ ყველა ცოცხალი არსება, ადამიანის ჩათვლით, წარმოადგენს მხოლოდ სულს და სულის გარდა სხვას არაფერს მიიჩნევდნენ ზებუნებრივად. ყოველ ინდივიდს გააჩნდა განსხვავებული ძალა, გამომდინარე იქიდან, რომ ეს ძალა სხვადასხვა ცხოველს ეკუთვნოდა.

კრის ტომების რელიგიური რწმენა-წარმოდგენები მანიტუს კონცეფციის გარშემო იკრიბება. მანიტუ არ არის არსება, ის ძალაა, რომელიც მრავალ ზებუნებრივ არსებაზე ნაწილდება. მანიტუს ყველაზე დიდი წილი ჭექა-ქუხილზე მოდის. ჭექა-ქუხილში კრის ინდიელები ყველაზე ძლიერ ღმერთს აღიქვამდნენ. ძველი ტრადიციის თანახმად, მას შეეძლო პატარა სურვილების ახდენა (მაგალითად, ინდიელები საჭიროების შემთხვევაში ჭექა-ქუხილის ღმერთს შესთხოვდნენ თამბაქოს). ისინი ამზადებდნენ დაახლოებით ადამიანის ზომის თოჯინას , გამოაწყობდნენ მამაკაცის სამოსში, შემდეგ დგამდნენ ბანაკიდან მოშორებით და თაყვანს სცემდნენ. ასეთ კერპებს ბუჩქების შეკვრითაც ამზადებენ და ისინი დღესაც დიდი პოპულარობით სარგებლობენ კანადაში მცხოვრებ კრის ტომებში.

ტერმინი „-” (კეთილი ზებუნებრივი არსება, წმინდა სული), იგივე რაც ან , კრის ინდიელებში აღნიშნავს ღმერთს - მთავარ მფარველს. გავრცელებული ტრადიციის თანახმად, დასავლეთ ტყის კრის ტომებში, სანამ ოჯახის უფროსი სტუმრებს გაუმასპინძლდება, ის ჰაერში წევს საკვებს და ამბობს: „მანიტუ, მსურს ეს საკვები მივართვა მამაჩემს (ზოგადად ასახელებს თავის გარდაცვლილ ნათესავს)“. შემდეგ ტრიალდება იმ მხარეს, სადაც ადრე გარდაცვლილის სხეული ესვენა და ამბობს: „მამა, გამომართვი საკვები და მომანიჭე იღბალი“. ამ რიტუალს იმეორებს ყოველი გარდაცვლილი ნათესავისთვის და საბოლოოდ უმასპინძლდება სტუმრებს. რიტუალის შემდეგ აუცილებელია, რომ საკვები მთლიანად შეიჭამოს.

მანიტუ ის ძალაა, რომელსაც შამანები ადამიანების განსაკურნებლად იყენებენ. მას შამანები ტრანსში ყოფნისას მოიპოვებენ. საამისოდ საჭიროა რამდენიმე დღის მარტოობაში გატარება, ფიქრი და ოცნება. ოცნებისას შამანის სული ტრანსპორტირდება სულების დახმარებით, ხოლო როდესაც უკან ბრუნდება, ის შეიცავს მანიტუსაც. ამ პროცედურის შემდეგ შამანის მიზანია ხალხს დაუმტკიცოს, რომ ის არის „-” ანუ „ზებუნებრივის მსგავსი“.

რელიგიური ცერემონია
დასავლეთ ტყის კრის ტომთა ძირითად რელიგიურ ცერემონიას მზის ცეკვა წარმოადგენს. -- (“ ”) სახელი მიანიშნებს წყლის ტაბუზე. ტომის წევრი ცერემონიალს ასრულებს იმ იმედით, რომ გადაარჩენს ავადმყოფ ოჯახის წევრს. ცეკვის ცერემონია იმართება შემოდგომასა და ზამთარში. უშუალოდ ცეკვის შესრულებამდე ტიპიში (სამ ბოძრე აგებული კარავი, კრის ენაზე ) მოუხმობენ ოთხ მამაკაცს. ცერემონისტი სამ ჩიბუხს გამოტენის თუთუნით და გადასცემს წრეზე მდგომ მამაკაცებს. პირველი კაცი ზემოთ წევს ჩიბუხს და ოთხჯერ ატრიალებს წრიულად. ამ პროცედურით ის მანიტუს (აბსტრაქტული ცნება: ღვთაებრივი ძალა) სთავაზობს მოწევას. შემდეგ ისევ ოთხჯერ ატრიალებს ჩიბუხს, თუმცა ამჯერად აღმოსავლეთის მიმართულებით და ამით მზეს სთავაზობს მოწევას. მესამედ უკვე სამხრეთის მიმართულებით ატრიალებს ჩიბუხს და ამით ელვასა და ჭექა-ქუხილს სთავაზობს მოწევას, ხოლო ბოლოს ქარისთვის ატრიალებს დასავლეთისა და ჩრდილოეთის მიმართულებებით. დარჩენილი სამი კაციც იმავეს იმეორებენ და სამივე მანიტუს ძალებს შესთხოვენ დახმარებას, რათა ამ უკანასკნელმა გადაარჩინოს მათი დასნეულებული ოჯახის წევრი.

კარვის შიგნიდან კარებზე ჩამოკიდებულია სხვადასხვა ფერის ზონრები და ნაჭრები, რომელთაც სპონსორი --- (ასე უწოდებენ ცერემონიის ხელმძღვანელს და ითარგმნება როგორც: “ ” ის კლავს, სვამს და ცეკვავს) შესთავაზებს მზეს შემდგომ ცერემონიალში. დანიშნულებიდან გამომდინარე მათ ეძახიან -ს (ერთჯერადი, გადასაყრელი ნივთები). სპონსორი და სამი კაცი (ისინი არა, რომლებიც ჩიბუხს ეწევიან და ლოცულობენ) უკრავენ დოლზე და მღერიან ორ ან სამ სიმღერას. შემდეგ სპონსორი დოლს ოთხიდან ერთ-ერთს გადასცემს, რომელიც ანალოგიურად იქცევა. დოლს წრიულად გადასცემენ ერთმანეთს. ყოველივეს იმეორებენ შუა ზამთარში. ამჯერად ერთი კაცი მაინც იფიცება, რომ ის იცეკვებს საჭმლის ჭამისა და დალევის გარეშე. თანხმობის ნიშნად, სპონსორი მას გადასცემს საკუთარი სამოსის ნაგლეჯს, რომელსაც მიმღები შეინახავს მომდევნო ცერემონიამდე. ამ ფიცის დროს სპონსორი თამბაქოს ირმის ტყავში ფუთავს და გადასცემს კაცს, რომელმაც ის უნდა წაიღოს კრით დასახლებულ ადგილებში. შიკრიკი თამბაქოს ტომთა ბელადებს აჩვენებს. სანამ ბელადები ნაწილ-ნაწილ ტეხენ და ეწევიან ამ თამბაქოს, ის მათ მზის ცეკვის რიტუალის შესახებ უყვება და ასახელებს იმ ადამიანს, რომელიც ცეკვას შეასრულებს. როდესაც შიკრიკი საკმაოდ დაშორდება თავის საცხოვრებელ კარავს, ის დარჩენილ თამბაქოს ისევ ფუთავს ირმის ტყავში და სხვა შიკრიკს გადასცემს, რომელიც უფრო შორს მდებარე დასახლებებს მიმოივლის. საბოლოოდ დარჩენილი თამბაქო და ირმის ტყავი უბრუნდება ისევ სპონსორს, რითიც ეს უკანასკნელი ხვდება, რომ მზის ცეკვის რიტუალის შესახებ ყველამ შეიტყო. შემდეგ ის უკვე თავის კარავში მოუხმობს ყველა ადგილობრივ მამაკაცს.

მიცვალებულის დაკრძალვა
დასავლეთ ტყის კრის ტომები თავიანთ გარდაცვლილს ხის გრძელი მორებით შეკრულ კუბოში ათავსებენ. ასეთ კუბოებს ხის გრძელი და მსხვილი ტოტებისგან ამზადებდნენ, თოკებით მჭიდროდ კრავდნენ. მიცვალებულს საუკეთესო სამოსში გამოაწყობდნენ. ამ ყველაფერს უკვე იმ დროისთვის აკეთებდნენ, როცა მიცვალებულს სახე უშავდებოდა. მას აჭრიდნენ თმის კულულს, მთლიანად ფუთავდნენ ტყავში და მჭიდროდ კრავდნენ თოკით, შემდეგ კი ათავსებდნენ ხის კუბოში. თავად კუბოსაც ტყავს აფარებდნენ ზემოდან. მიცვალებულის თავი ჩრდილოეთით იყო მიმართული, ამასთან მას თან ატანდნენ შეფუთულ საკვებსა და თამბაქოს. ეს ტრადიცია დღემდე შემორჩა და ბევრ სამარხშია აღმოჩენილი მსგავსი პროდუქტები. თამბაქო ან ჩაი, რომელიც საკმაოდ იშვიათ პროდუქტებად მიიჩნევა კრის ტომებში, შეიძლება სხვას გამოართვან, თუმცა როცა შესაძლებლობა ექნებათ, აუცილებლად უნდა დააბრუნონ გამოსასყიდი. გარდაცვლილი ადამიანის ქონება ნაწილდებოდა ხალხში. მის ძაღლებსა და ცხენებს არ კლავდნენ და არც მის ტიპის წვავდნენ, მასში ნათესავები ცხოვრებას აგრძელებდნენ. დღესაც კი იცავენ ამ ტრადიციებს დასავლეთ ტყის კრის ტომები. თუმცა დაკრძალვის შემდგომ ღამეს არ შეიძლება მიცვალებულის ტიპიში გადასახლება. ამ ტიპიში მოგვიანებით იარაღს ისროდნენ, იმისთვის რომ გარდაცვლილის სული სახლიდან წასულიყო.

მოჭრილ თმის კულულს კიდებენ ტიპის დასავლეთ კედელზე. ის  დიდი ხნის განმავლობაში ინახება, თანაც ამ პერიოდში მას სხვა გარდაცვლილი ოჯახის წევრების თმებსაც უმატებენ. ამ ერთგვარ ოჯახურ „სუვენირს“ კრის ტომები დიდ მნიშვნელობას ანიჭებენ. ზრდასრული მგლოვიარეები იჭრიან თმას, იცვამენ ძველ ტანსაცმელს და თავს იკავებენ სახის დაბანისგან. ძველად მგლოვიარეები ბასრი დანით იხვრეტდნენ და ისერავდნენ თეძოებსა და ხელებს, იშავებდნენ სახეს და არ იცვამდნენ ტრადიციულ შარვალს. გლოვის პერიოდი დაახლოებით ერთ წელს გრძელდება. გარდაცვლილის ნათესავები ზოგჯერ დაკრძალვის ადგილას მიდიან, ასუფთავებენ, სხდებიან თამბაქოს მოსაწევად და ელაპარაკებიან მიცვალებულს, ისე თითქოს ეს უკანასკნელი მათთან ერთად ყოფილიყოს.

დასავლეთ კრის წარმომადგენლები ბუს სიკვდილის ჩიტს ეძახიან (-),  როდესაც მათ ბუს ხმა ესმით, ისინი სტვენით პასუხობენ და თუ საპასუხო ხმას არ ღებულობენ, მიაჩნიათ, რომ უახლოეს მომავალში ვინმე გარდაიცვლება.

მედიცინა და მკურნალობა
ტრამვები და დაავადებები დასავლეთ ტყის კრის ტომებში მიიჩნეოდა შინაგანი ბოროტი ძალების გამოვლინებად, რომელთა განკურნებას აუცილებლად შამანი სჭირდებოდა. მკურნალობისას ძირითადად ბალახებს იყენებდნენ, თუმცა თანაბრად მნიშვნელოვანი იყო ზებუნებრივი ძალების დახმარება. მათ, როგორც წესი, კარავის შენჯღრევის რიტუალით იძახებდა შამანი. პაციენტი არასდროს მკურნალობდა შამანის კარვის გარეთ. კრის ტომებს მიაჩნდათ, რომ განკურნების ცერემონიისას ყველა არსების სული ერთ - შამანის კარავში იყრიდა თავს და პაციენტისაკენ მიემართებოდნენ. შამანი ხედავდა ყოველივეს, თუმცა მას სიტყვის თქმის უფლებაც არ ჰქონდა. ის უბრალოდ სხვადასხვა ცხოველის ხმებს გამოსცემდა. ამ პროცესში შამანს თუ შეეკითხებოდნენ ვინაობას, ის დაასახელებდა იმ ცხოველს, რომლის ხმასაც მანამდე გამოსცემდა. პროცედურის დასრულებისას მკურნალს კარგ გასამრჯელოს აძლევდნენ. ძირითადად ეს იყო ძლიერი ცხენი.