ბოშური მუსიკა

ბოშური მუსიკა (ხშირად მოიხსენიება როგორც ციგნური მუსიკა ან გიპსის მუსიკა, თუმცა ეს ტერმინები ხშირად ითვლება დამამცირებლად) — არის ბოშების მუსიკა, ეთნიკური უმცირესობის ჯგუფისა, რომელიც ძირითადად ევროპის სხვადასხვა რეგიონშია კონცენტრირებული.

ისტორია
ისტორიულად მოხეტიალეები, თუმცა დღეს ბოშები უმეტესად დასახლებულად ცხოვრობენ, ისინი მრავალი საუკუნის განმავლობაში მუსიკოსებად და ხელოსნებად განიხილებოდნენ. მათი ფართო გადაადგილება ითვალისწინებდა მრავალფეროვან კულტურულ გავლენებს — ფრანგული, გერმანული, ბერძნული, ინდური, სპარსული, რუმინული, სლავური, ესპანური და თურქული მუსიკის ტრადიციებიდან.

სტილისტური მრავალფეროვნება
ბოშური მუსიკის სტილი რეგიონულ განსხვავებებზეა დამოკიდებული. მელოდიური, ჰარმონიული, რიტმული და სტრუქტურული თავისებურებები მერყეობს ადგილმდებარეობის მიხედვით. სიმღერების ტექსტები ხშირად შეიცავს ბოშური ენის სხვადასხვა დიალექტს და შესრულებას ხშირად ახლავს ცეკვა.

ესპანურ მუსიკაში, ბოშური გავლენა განსაკუთრებით თვალსაჩინოა ფლამენკოს შემთხვევაში, რომელიც ანდალუსიური ბოშების კულტურის განუყოფელი ნაწილია.

ტრადიციული ბოშური ხალხური მუსიკა
ტრადიციული ბოშური ხალხური მუსიკა არ ეფუძნება მასპინძელი ქვეყნის ტრადიციებს და შედგება ნელი, პლანშეტური და სწრაფი მელოდიებისგან, რომელთაც ხშირად ახლავს ცეკვა. მუსიკა იყენებს ენის წკლაპუნს, ტაშის ცემას, პირის ბგერით ბასს, კოვზების კაკუნს და სხვა ტექნიკებს.

ბალკანეთში ბოშური ფოლკლორი უმეტესწილად სრულდება ბოშურ ენაზე, თუმცა სხვა ქვეყნებში ამ ენის გამოყენება მნიშვნელოვნად შემცირდა.

სტრუქტურული მახასიათებლები
ტრადიციულ ბოშურ მუსიკაში ხშირად გვხვდება შემდეგი ელემენტები:

სამი ხმის ან პარტიის გამოყენება: მელოდია, ტერცა და კვინტა;

სინკოპირებული რიტმი;

მრავალფაზიანი თემატური სტრუქტურა;

მინორულ ტონალობაზე დამყარებული ჰარმონია;

ბუნებრივი ვოკალური შესრულება, ხშირად იმპროვიზაციული.

რეგიონული ვარიაციები
ბოშური მუსიკა ადგილობრივი მუსიკის გავლენით ვითარდება. მაგალითად, უნგრული ბოშური, ბალკანური ბოშური მუსიკა და რუსული ბოშური რომანსი — განსხვავდება როგორც ინსტრუმენტებით, ისე სტილისტიკით.

ეს ფენომენი ცოცხლად არის ნაჩვენები დოკუმენტურ ფილმში , რომელიც აღწერს ბოშური მუსიკის გზას ჩრდილოეთ ინდოეთიდან ესპანეთამდე.

ბალკანეთი
ბოშური მუსიკის პოპულარული მიმდინარეობები ბალკანეთის რეგიონში მოიცავს ჟანრებს, როგორიცაა თალავა და მანელე. თალავა ჩამოყალიბდა კოსოვოში მცხოვრები ბოშური თემის მიერ 1990-იან წლებში და მოგვიანებით მოიცვა აშქალების საზოგადოებაც. დღეს თალავა ფართოდ გავრცელებულია ალბანეთშიც.

მანელე წარმოიშვა რუმინეთში მცხოვრები ბოშებისგან, რომლებიც სტამბოლიდან იყვნენ წამოსული. ჟანრის პირველი შემსრულებლები იყვნენ ლაუტარების მუსიკოსები – საუკუნეების მიჯნაზე. მანელე შეიცავს სხვადასხვა მუსიკალური კულტურის გავლენებს, მათ შორის ბერძნულ ლაიკოს, არაბულ პოპსა და სკილადიკოს, ბულგარულ ჩალგას, თურქულ არაბესკს, სერბულ ტურბო-ფოლკს და ალბანურ ფოლკლორს.

ბულგარეთი
ბულგარეთში ბოშური თემის მრავალრიცხოვნობის გამო, მათი მუსიკა ფართოდ პოპულარულია. ჟანრი ჩალგას სტილში ბოშა მუსიკოსების მიერაც სრულდება.

უნგრეთი
უნგრეთში რაიკოს ორკესტრი და ხალხური ანსამბლი 1952 წლიდან დღემდე ინარჩუნებს ბოშური მუსიკის, ცეკვისა და კოსტუმების კულტურას. მათი წარმოდგენები იმართება, მათ შორის, დუნაის სასახლეშიც ბუდაპეშტში 1 მაისიდან 31 ოქტომბრამდე.

ტრადიციულად, ბოშურ მუსიკაში ორი ტიპი არსებობს: ერთი განკუთვნილია არა-ბოშური აუდიტორიისთვის (უნგრულ ენაზე), ხოლო მეორე — შიდა ბოშური საზოგადოებისთვის (ბოშურ ენაზე). პირველი ცნობილია როგორც „ციგნური მუსიკა“, ხოლო მეორე — როგორც ხალხური მუსიკა.

 საუკუნის დასაწყისიდან ბოშა მუსიკოსები უნგრული ეროვნული მუსიკის ავანგარდში მოექცნენ. 1848 წლის რევოლუციის პერიოდში ბოშა ორკესტრები უკრავდნენ მებრძოლთა წასვლისა და დაბრუნებისას. რევოლუციის შემდეგ მუსიკოსებმა საზოგადოებრივი პატივისცემა მოიპოვეს და ბოშური მუსიკა ეროვნულ სიმბოლოდ იქცა.

რუმინეთი
რუმინეთში ტრადიციული ლაუტარი მუსიკოსები ასრულებდნენ მუსიკას სხვადასხვა ცერემონიაზე: ქორწილზე, დაკრძალვაზე, ნათლობაზე და ა.შ.

მანელე ფართოდ გავრცელებული ჟანრია რუმინეთში და სრულდება როგორც რუმინელ, ისე ბოშა შემსრულებელთა მიერ. ითვლება, რომ ის განვითარდა აღმოსავლეთ თრაკიიდან გადასული ბოშების გავლენით და ასახავს ორიანტალურ მუსიკალურ ელემენტებს. მანელე ზოგად საზოგადოებაში ხშირად ასოცირდება ქვედა ფენასთან, რაც დაკავშირებულია ბოშურ წარმოშობასთან.

სერბეთი
სერბეთში ბოშური მუსიკის სტილები გავრცელდა ოსმალეთის პერიოდის დროს.

თურქეთი (აღმოსავლეთი თრაკია)
თურქეთის ევროპული ნაწილის ბოშები ცნობილნი არიან როგორც პროფესიონალი მუსიკოსები. მათი ქალაქური მუსიკა ე.წ. ფასილის სტილში მეჰანესა და ტავერნებში სრულდება. ფასილი ასოცირდება საზოგადოების ქვედა ფენებთან, თუმცა დღეს ის წარმოდგენილია პრესტიჟულ დაწესებულებებშიც.

ბოშებმა თავადაც მოახდინეს ფასილის ტრანსფორმაცია. მუცლის ცეკვის და ღაზელის სტრუქტურები ინტეგრირდა ფასილის რიტმულ იმპროვიზაციებში. ხშირად გამოყენებული ინსტრუმენტებია: კლარნეტი, ვიოლინო, ქანონი და დარბუკა. აღსანიშნავია მუსთაფა კანდირალი, როგორც ფასილის ერთ-ერთი გამორჩეული წარმომადგენელი.

საფრანგეთი
ბოშური ჯაზი (ან ჯიპსი ჯაზი) პოპულარულია საფრანგეთში და მისი ერთ-ერთი მთავარი ინოვატორი იყო ბოშური წარმოშობის ჯაზ გიტარისტი და კომპოზიტორი ჯანგო რეინჰარდტი.
ეს ჟანრი აერთიანებს ტრადიციულ ბოშურ მელოდიებს და ევროპული ჯაზის იმპროვიზაციულ ელემენტებს. დღესაც ბოშური ჯაზი ფრანგული კულტურის მნიშვნელოვანი ნაწილია და ხშირად ასოცირდება პარიზის მუსიკალურ სცენასთან.

ესპანეთი
კალე ბოშებმა ესპანეთში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს ანდალუსიური მუსიკის განვითარებაში, განსაკუთრებით ფლამენკოს ჟანრში. მიუხედავად იმისა, რომ ფლამენკოს საფუძვლად ესპანური ხალხური ტრადიციები უდევს, ის ესპანელ ბოშებში განვითარდა და მათი იდენტობის განუყოფელ ნაწილად იქცა. ცნობილი ფლამენკო შემსრულებელთა ნაწილი სწორედ ბოშური წარმოშობისაა.

რუსეთი
რუსეთში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ბოშური მუსიკალური კოლექტივი იყო სოკოლოვსკის ბოშური გუნდი.
1931 წელს მოსკოვში დაარსდა თეატრი რომენი — პირველი საჯარო ბოშური თეატრი, რომელიც ცეკვისა და მუსიკის ელემენტებს თეატრალურ წარმოდგენებთან აერთიანებდა.