iraklixyz/georgian-wikipedia-cleaned huggingface dataset:
პერაკი

პერაკი (, ჯავი:  — „ვერცხლი“) — მალაიზიის სასულთნო. მალაიზიის 13 შტატიდან ერთ-ერთი. შტატის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი იპოჰი. მდებარეობს მალაიზიის მალაკურ ნაწილში, მალაკის ნახევარკუნძულის ცენტრალურ ნაწილში.

ოფიციალური სიმბოლოები
პერაკის დროშა მიიღეს 1879 წლის 1 მარტს. იგი მართკუთხა ფორმის ნაჭერია, რომელიც შედგება სამი თანაბარი ჰორიზონტალური ზოლისაგან: თეთრი, ყვითელი და შავი. თეთრი ფერი ასოცირდება მმართველთან, ყვითელი ფერი — „მცირე მმართველთან“, ხოლო შავი ფერი — პირველ მინისტრთან, რომელიც ტახტის რიგით მეორე კანდიდატია „მცირე მმართველის“ შემდეგ.

პერაკის გერბი ნახევარმთვარის ფორმისაა, რომელშიც ჩასმულია ბრინჯის ყვავილები.

გეოგრაფია
პერაკის შტატი მდებარეობს დასავლეთ მალაიზიაში, მის დასავლეთ სანაპიროზე და მალაკის ნახევარკუნძულის ცენტრალურ ნაწილში.

შტატის ფართობია — 21 005 კმ². მოსახლეობა შეადგენს 2 352 743 ად. (2010 წ.). მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 112,01 ად./კმ² (2010). შტატში ქალაქის მოსახლეობის წილია 58,7 %. პერაკი კონსტიტუციური მონარქიაა, სასულთნოა. შტატის მეთაურია (2014 წლის 29 მაისიდან) — სულთანი ნაზრინ-შაჰი. სულთნის რეზიდენცია მდებარეობს ქალაქ კუალა-კანგსარში.

პერაკის შტატს ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ტაილანდი და მალაიზიის შტატი კედაჰი. აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება კელანტანი და პაჰანგი, სამხრეთით კი პელანგორის შტატი. დასავლეთიდან კი საზღვრავს მალაკის სრუტე. პერაკის შტატის აღმოსავლეთი საზღვარი მიუყვება ბანჯარან-ტიტივანგსის ქედს, რომელიც თავის შუა ნაწილში აღწევს 2 183 მ სიმაღლეს (მთა კონბუ).

შტატის მთელ ტერიტორიაზე ჩრდილოეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისაკენ მიედინება მდინარე პერაკი, რომელიც მალაკის სრუტეში ჩაედინება. სრუტესთან შეერთების ადგილის პირდაპირ მდებარეობს კუნძული პანგკორი. შტატის ცენტრალური და ჩრდილოეთი ნაწილი მთიანია, სადაც მდინარე პერაკი ზემო დინებაში ქმნის მთის ტბების ჯაჭვს. სამხრეთი ჭაობიანი დაბლობია.

1884 წელს პერაკის შტატის კინტის რაიონში გაიხსნა მსოფლიოში ყველაზე უდიდესი კალის საბადო.

მოსახლეობა
როგორც მთელ მალაიზიაში, პერაკის შტატშიც სამი ძირითადი ეთნიკური ჯგუფი ცხოვრობს: 54,7 % — მალაიები, 32 % — ჩინელები და 13 % — ინდოელები. პერაკში ასევე ცხოვრობენ მცირერიცხოვანი ადგილობრივი ტომები: ჯაკუნი, სენოი და სემანგი.

ისტორია
 საუკუნეში პერაკის სასულთნოს ბრძოლები ჰქონდა ჰოლანდიელებთან, რომლებიც ცდილობდნენ ფეხი მოეკიდებინათ მალაკის ნახევარკუნძულზე. - საუკუნეებში მათ დაიმორჩილეს მეზობელი სიამი.

1874 წელს კუნძულ პანგკორზე სულთანმა ხელი მოაწერა ინგლისელებთან ხელშეკრულებას, რომლის მიხედვითაც პერაკის შტატი დიდი ბრიტანეთის პროტექტორატს დაექვემდებარა. 1896 წელს პერაკის შტატმა, სელანგორთან, პაჰანგთან და ნეგერი-სემბელანთან ერთად შექმნა ინგლისელების მიერ კონტროლირებადი მალაიის სამთავრო. 1941 წელს პერაკი დაიკავეს იაპონიის ჯარებმა. 1945 წელს ისინი განდევნეს ინგლისელებმა. 1957 წელს პერაკი შევიდა მალაიის ფედერაციის შემადგენლობაში, რომელსაც 1963 წლიდან ეწოდება მალაიზია.

ადმინისტრაციული დაყოფა
შტატი იყოფა 10 რაიონად:
ბორნის უპირატესობა

ბორნის უპირატესობა — 2004 წლის ამერიკულ-გერმანული თრილერი. ფილმი დაფუძნებულია რობერტ ლადლუმის „ჯეისონ ბორნის “ რომანების სერიაზე. ფილმმა სახელწოდება მიიღო სერიის მეორე წიგნის მიხედვით, თუმცა, რომანის სიუჟეტისაგან მთლიანად განსხვავებულია. პოლ გრინგრასმა ფილმი ტონი გილროის სცენარის მიხედვით გადაიღო. კინოკომპანიამ - - ფილმი კინოთეატრებში 2004 წლის 23 ივნისს გამოუშვა. ბორნის ფილმების სერიაში ის რიგით მეორეა: ბორნის იდენთიფიკაცია (2002), ბორნის ულტიმატუმი (2007), ბორნის მემკვიდრეობა (2012) და ჯეისონ ბორნი (2016).

ბორნის უპირატესობა აგრძელებს ჯეისონ ბორნის ისტორიას. ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს ყოფილი აგენტი კვლავ ფსიქოლოგიური ამნეზიისაგან იტანჯება. ბორნის როლს მეთ დეიმონი ასრულებს. ფილმი მთლიანად აგებულია მის მცდელობაზე, როგორმე თავისი წარსულის შესახებ უფრო მეტი გაიხსენოს, თანაც კიდევ ერთხელ ექცევა -სა და ოპერაცია „ტრედსტოუნის“ შეთქმულებაში. ფილმში ასევე მონაწილეობენ კარლ ურბანი (კირილი), ბრაიან კოქსი (უარდ ებოტი), ჯოან ალენი (პამელა ლენდი) და ჯულია სტაილზი (ნიკი პარსონსი).
ბორნის ულტიმატუმი

ბორნის ულტიმატუმი — 2007 წლის ამერიკულ-გერმანული თრილერი. დაფუძნებულია რობერტ ლადლემის იმავე სახელწოდების რომანზე, თუმცა, ფილმის სიუჟეტი რომანისაგან მთლიანად განსხვავებულია. ტონი გილროის, სკოტ ბარნსისა და ჯორჯ ნოლფის სცენარის მიხედვით, ფილმი პოლ გრინგრასმა გადაიღო. „ბორნის ულტიმატუმი“ მესამეა ფილმების სერიაში, მას წინ უსწრებს „ბორნის იდენტიფიკაცია“ (2002) და „ბორნის უპირატესობა“) (2004) და მოსდევს „ბორნის მემკვიდრეობა“ (2012), რომელშიც მეთ დეიმონი არ მონაწილეობდა და „ჯეისონ ბორნი“ (2016), რომელიც ფილმის პირდაპირი გაგრძელებაა.

მეტ დეიმონი რობერტ ლადლუმი მიერ შექმნილ ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს ყოფილი ფსიქოლოგიური ამნეზიით დაავადებული აგენტის როლს ასრულებს. ის კვლავ თავისი წარსულის აღდგენას ცდილობს, სანამ ოპერაცია „ტრედსტოუნის“ სამიზნე გახდებოდა, შემდეგ კი მსგავსი პროგრამის სამიზნე.

ფილმი კინოეკრანებზე ჩრდილოეთ ამერიკაში 2007 წლის 3 აგვისტოს გამოუშვა კინოკომპანია -მა, სადაც მისმა მოგებამ კვირის განმავლობაში 69.3 მილიონი დოლარი შეადგინა, ხოლო მთლიანმა შემოსავალმა — 442.8 მილიონი დოლარი და ამავდროულად, მეტ დეიმონის ყველაზე მაღალშემოსავლიანი ფილმი აღმოჩნდა. სამივე ფილმმა კომერციული მოგება მოუტანა შემქმნელებს და კრიტიკოსთაგანაც დადებითი შეფასება დაიმსახურა. ფილმმა ოსკარის მე-80 დაჯილდოებაზე სამივე ნომინაციაში გაიმარჯვა: საუკეთესო მონტაჟისთვის (კრისტოფერ როუზი), საუკეთესო ხმისა (სკოტ მილანი, დევიდ პარკერი, კირკ ფრანსისი) და საუკეთესო ხმის მონტაჟისათვის (კარენ ბეიკერ ლენდერსი, პერ ჰელბერგი).
ჩანჩუნი

ჩანჩუნი — სუბპროვინციული დონის ქალაქი გირინის პროვინციაში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ ჩინეთში. გირინის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობდა 7,674,439 ადამიანი. მდებარეობს მდინარე იტუნხეს ნაპირზე. დიდი სარკინიგზო კვანძი.

აღმოცენდა საუკუნის დასაწყისში. 1897-1903 წლებში ჩინეთ-აღმოსავლეთი რკინიგზის გაყვანის შემდეგ გადაიქცა მსხვილ სავაჭრო-სატრანსპორტო ცენტრად. 1931 წელს დაიკავეს იაპონელმა იმპერიალისტებმა, რომლებმაც მარიონეტული სახელმწიფოს მანჯოუ-გოს დედაქალაქად გამოაცხადეს და უწოდეს სინძინი (ახალი დედაქალაქი). 1946 წელს დაიკავეს გომინდანელებმა. გაათავისუფლა ჩინეთის სახალხო-განმათავისუფლებელმა არმიამ 1948 წლის ოქტომბერში.

1800 წელს ამ ადგილებში წარმოიქმნა ჩანჩუნის კომისარიატი. 1825 წელს კომისარიატის საზღვრები გაფართოვდა. ადგილობრივ ქრონიკებში ნათქვამია: ადგილობრივ მოვაჭრეებს ფართო სავაჭროები აქვთ, ამიტომ ორი იეროგლიფის ნაცვლად ჩანჩუნს ხშირად წერენ ერთი იეროგლიფით — კუანი. შედეგად, იმდროინდელი ჩანჩუნი უფრო მეტად ცნობილი იყო როგორც კუანჩენძი. 1889 წელს ჩანჩუნის კომისარიატმა მიიღო ჩანჩუნის გამგეობის სტატუსი.

ქალაქის ზრდა დაიწყო ჩინეთ-აღმოსავლეთ სარკინიგზო გზის სამხრეთის ტოტის აშენებასთან დაკავშირებით. რკინიგზა აქამდე 1898 წელს მოვიდა. რკინიგზის სადგური ააშენეს პატარა ქალაქ კუანჩენძის ჩრდილოეთით (ნანგუანის თანამედროვე რაიონი) და მიიღო იგივე სახელწოდება. რკინიგზის სადგურის რაიონში განვითარდა თანამედროვე ქალაქი, რომელსაც დროთა განმავლობაში უწოდებდნენ კუანჩენძს (კუანჩენის თანამედროვე რაიონი), ხოლო ძველ კუანჩენძს გამგეობის შესაბამისად ჩანჩუნს უწოდებდნენ.

1900 წლის იხეტუანის აჯანყებისას ქალაქი დაიწვა, დაინგრა რამდენიმე შენობა. ამის შემდეგ, დასავლეთი კედლის ირგვლივ დაიდგა სამხედრო ბანაკი. იაპონიასთან ომში რუსეთის დამარცხების შემდეგ, პორტსმუთის სამშვიდობო ხელშეკრულების თანახმად, ჩანჩუნი მოექცა იაპონიის კონტროლის ზონაში. ჩანჩუნიდან არსებული რკინიგზის სადგური სამხრეთისაკენ აგრეთვე იაპონიას გადაეცა და წარმოიქმნა სამხრეთ მანჯურიის რკინიგზის სადგური.

იაპონელებმა .-ის მეშვეობით ქალაქში შეისყიდეს მიწა და ანექსირებულ მონაკვეთებთან ერთად 1905 წლისათვის მთავრობამ იგი კომერციულ რაიონად გამოაცხადა, რომელიც იმყოფებოდა იაპონიის სარგებლობის ქვეშ. 1907 წლიდან მოყოლებული ქალაქში გოტო სიმპეიას გეგმის მიხედვით განხორციელდა ქალაქის კომერციული განაშენიანება.

1912 წელს ჩანჩუნის გამგეობა გარდაიქმნა ჩანჩუნის მაზრად. 1925 წელს შეიქმნა ქალაქი ჩანჩუნი. 1932-1945 წლებში ჩანჩუნი სინძინის სახელწოდებით იყო სახელმწიფოს მანჯოუ-გოს დედაქალაქი. ქალაქის იაპონურ ნაწილს არაოფიციალურად ეწოდებოდა „პარკოსანი ქალაქი“. იაპონიის ოკუპაციის დროს ქალაქის სიახლოვეს დისლოცირებული იყო „რაზმი 100“. მანჯურიის ოპერაციის შედეგად 1945 წლის აგვისტოში ქალაქი აიღეს საბჭოთა ჯარებმა. ჩანჩუნი დღეს მანქანათმშენებლობის ერთ-ერთი მთავარი ცენტრია.

ქალაქი ჩანჩუნი განლაგებულია სუნლიაოს ვაკის ცენტრალურ ნაწილში. 2008 წლის მდგომარეობით ქალაქის საერთო ფართობი შეადგენდა 20 571 კმ²-ს (მუნიციპალურ მიწებთან ერთად 2 583 კმ²). ქალაქი განლაგებულია ზღვის დონიდან 250-350 მეტრ სიმაღლეზე. ჩანჩუნიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 20 კილომეტრში მდებარეობს ტბა ძინიუეტანი და პარკი ფართობით 96 კმ². დამახასიათებელია ზომიერი მუსონური კლიმატი მშრალი ზამთრითა და ნოტიო ცხელი ზაფხულით. ჩანჩუნიდან აღმოსავლეთით 31 კილომეტრშია ლუნძიის საერთაშორისო აეროპორტი.
ვარკეთილის მეურნეობა

ვარკეთილის მეურნეობა (ყოფ. ვარკეთილი) — სოფელი ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტში, სამგორის რაიონში.

მდებარეობს სამგორის ვაკეზე, თბილისის ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ზღვის დონიდან 650 მეტრზე. სოფლის ტერიტორიაზე გადის სამგორის სარწყავი სისტემის ზემო და ქვემო მაგისტრალური არხები.

ისტორია
სოფლის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია ძვ. წ. ათასწლეულის ნახევრის, ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ბრინჯაოს ყუნწიანი სატევარი, ჰემატიტის ლახტის მსგავსი, ლეგა-მოშავო ფერის თიხის ჭურჭელი და ძვ. წ. საუკუნის დასასრულის — ძვ. წ. საუკუნის ნახევარში ე. წ. სკვითური ტიპის ბირნჯაოს სამფრთიანი ისრისპირი. აქვეა შუა საუკუნეების ნასახლარი.

სოფლის წარმოშობა უკავშირდება მეხილეობა-მევენახეობის საბჭოთა მეურნეობას, რომელიც 1957 წელს დაფუძნდა „ველკეთილის“ („ვერკეთილის“) სახელით ცნობილ ახალგასარწყავებულ და სახეშცვლილ ტერიტორიაზე. წარსულში ამ უწყლო ნახევარუდაბნოს ტიპის მიდამოებს ლილოს მოსახლეობა ზამთრის საძოვრებად იყენებდა. მეურნეობის მოწყობასთან დაკავშირებით ტოპონიმი „ველკეთილი/ვერკეთილი“, რომელიც უარყოფითი მნიშვნელობის მატარებლად იქნა აღქმული, შეიცვალა „ვარკეთილად“. 1985 წელს მეურნეობა გაუქმდა, ხოლო 1992 წელს მიწის რეფორმის ფარგლებში მისი ტერიტორია გადაეცა ადგილობრივ მოსახლეობას. 2007 წლამდე სოფელი ვარკეთილი შედიოდა გარდაბნის რაიონში (დიდი ლილოს სადაბო საბჭო/თემი), შემდეგ ვარკეთილის მეურნეობის სახელით შეუერთდა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტს (სამგორის რაიონი).

დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 3004 კაცი.
გრიგორიევკა (სტერლითამაქის რაიონი)

გრიგორიევკა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 86 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 31 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლითამაქი, რომელიც დაშორებულია 31 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას რუსები შეადგენენ (71%).
ჩანშა

ჩანშა — საქალაქო ოლქი ხუნანის პროვინციაში, ჩინეთში. ხუნანის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე სიანძიანის ნაპირზე. 2015 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობდა 7,431,800 ადამიანი.

დამახასიათებელია ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი. საშუალოწლიური ტემპერატურა უდრის 17°-ს. საშუალო თვიური ტემპერატურები მერყეობს 4,6°-იდან 29°-მდე ივლისში. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა შეადგენს 1330 მმ-ს. ზაფხული ხანგრძლივია და ცხელი, ნიშანდობლივია უხვნალექიანობა. ზამთარი საკმაოდ მშრალია და მოკლე. ზოგჯერ დამახასიათებელია ყინვები, რომლის დროს ტემპერატურა ეცემა 0° დაბლა.

ჩანშის ადგილზე დასახლება ძველი წელთაღრიცხვით საუკუნიდან არსებობდა. სამარხების გათხრების შედეგად შესაძლებელი გახდა ძველი ჩინეთის სამეფოს ჩუს კულტურის ძირითადი ნიშნების აღდგენა (ხისა და ბრინჯაოს ნაკეთობანი), ხოლო ადამიანთა შეღებილი ფიგურების მიხედვით დაადგინეს მისი მოსახლეობის ფიზიკური ტიპი. ჩანშის მახლობლად აღმოჩნდა ბამბუკის ლარტყებზე შესრულებული უძველესი ჩინური ტექსტები. ხანის დროის ჩანშანი ამზადებდნენ ლაქით დაფარულ ნაკეთობებსა და ბრინჯაოს სარკეებს. ცინის იმპერიის პერიოდში ჩანშა ჩანშის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი გახდა. შემდგომში, სხვადასხვა დროს, იყო ოლქის, მხარის ან მაზრის ადმინისტრაციული ცენტრი. 1920 წელს ჩანშაში აღმოცენდა ერთ-ერთი პირველი მარქსისტული წრე ჩინეთში.

ჩანშა ცნობილია როგორც ჩვენს წელთაღრიცხვამდე არსებული ცენტრი ჩუსა და ცინის სამეფოებში, ხოლო საუკუნეში გახდა მეხუთე დინასტიის ეპოქისა და ათი სამეფოს ჩუს გვიანდელი სამეფოს დედაქალაქი. ქალაქში აღმოჩენილია რკინის ხმალი, რომელიც დათარიღებულია ძველი წელთაღრიცხვით 500 წელს. იგი დამზადებულია გაზაფხულისა და შემოდგომის პერიოდში. ჩანშაში ძველი წელთაღრიცხვის 302 წლის ჩინურ აკლდამაში ნაპოვნია უზანგის ერთ-ერთი პირველი გამოსახულებანი. აგრეთვე, ჩანშა თანამედროვე არქეოლოგიაში ასოცირებულია მავანდუის დამარხვასთან (ძველი წელთაღრიცხვით 209 — ახალი წელთაღრიცხვით 9 წლები).

ჩანშაში დაიწყო მაო ძედუნის პოლიტიკური კარიერა. 1913-1918 წლებში იგი იყო ხუნანის პედაგოგიური ინსტიტუტის სტუდენტი, ხოლო შემდეგ 1920-1922 წლებში მუშაობდა მასწავლებლად. მისი სკოლა დაინგრა სამოქალაქო ომის დროს, თუმცა ამის შემდეგ სკოლა აღადგინეს.

იაპონია-ჩინეთის მეორე ომის დროს 1939-1944 წლებში იაპონელებმა სცადეს ჩანშის აღება ოთხჯერ. ჩანშა იყო მეორე მსოფლიო ომის ერთ-ერთი ყველაზე უფრო დანგრეული ქალაქი. გომინდანის ხელისუფლებისაგან გაათავისუფლა ჩინეთის სახალხო-განმათავისუფლებელმა არმიამ 1949 წლის აგვისტოში.

ჩანშა სამხრეთი ჩინეთის მსხვილი საწარმოო ცენტრია. 2008 წელს ქალაქის მთლიანმა შიდა პროდუქტმა შეადგინა 43 მილიარდი ამერიკული დოლარი. ჩანშა იზიდავს უცხოური ინვესტიციების დიდ რაოდენობას. 2011 წელს ქალაქში გაიხსნა -ის პირატული პარკი. 2014 წლიდან ჩანშაში შენდება ცათამბჯენი .

ქალაქის ძირითადი საზოგადოებრივი ტრანსპორტია ავტობუსი. 2014 წლის 29 აპრილს გაიხსნა ჩანშის მეტროპოლიტენი, ხოლო 2016 წლის 6 მაისს მაგლევის ხაზი.

ჩანშა მსხვილი სარკინიგზო კვანძია ცენტრალური და სამხრეთი სარკინიგზო სადგურებით. ქალაქზე გადის სარკინიგზო გზები ჩქაროსნული და მაღალჩქაროსნული მატარებლებით: უხანი — გუანჯოუ, ხანჯოუ — ჩანშა, ჩანშა — კუნმინი. ქალაქის ცენტრიდან დაახლოებით 20 კილომეტრში მდებარეობს ჩანშა ხუანხუის საერთაშორისო აეროპორტი, რომელიც წარმოადგენს ჩინეთის ერთ-ერთი ყველაზე უფრო დატვირთულ აეროპორტს.
დერგაჩევკა (ბაშკირეთი)

დერგაჩევკა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 298 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 48 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლითამაქი, რომელიც დაშორებულია 48 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას ჩუვაშები შეადგენენ (43%).
ესლევსკი

ესლევსკი — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 70 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 17 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლითამაქი, რომელიც დაშორებულია 17 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას რუსები შეადგენენ (97%).
ზაბელსკოე (ბაშკირეთი)

ზაბელსკოე — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 200 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 25 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლითამაქი, რომელიც დაშორებულია 25 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (44%).
ზალივნოი (ბაშკირეთი)

ზალივნოი — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 401 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 5 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლითამაქი, რომელიც დაშორებულია 5 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას რუსები შეადგენენ (34%).
ზოლოტონოშკა (ბაშკირეთი)

ზოლოტონოშკა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.

2023 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 420 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 48 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლითამაქი, რომელიც დაშორებულია 48 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას უკრაინელები შეადგენენ (57%).
იშპარსოვო

იშპარსოვო — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 767 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 25 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლითამაქი, რომელიც დაშორებულია 25 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას ჩუვაშები შეადგენენ (88%).
კაზადაევკა

კაზადაევკა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 51 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 9 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლითამაქი, რომელიც დაშორებულია 9 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას რუსები შეადგენენ (71%).
კანტიუკოვკა

კანტიუკოვკა — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 312 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 22 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლითამაქი, რომელიც დაშორებულია 22 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები შეადგენენ (74%).
ჯიზახი

ჯიზახი — საოლქო დაქვემდებარების ქალაქი უზბეკეთში. ჯიზახის ოლქის კულტურული, ადმინისტრაციული, ეკონომიკური და სამეცნიერო-საგანმანათლებლო ცენტრი. მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო კვანძი. აკავშირებს ქვეყნის ცენტრალურ და დასავლეთ ნაწილს, აღმოსავლეთთან. ქალაქის ფართობი 100 კმ².

გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს მდინარე სანზარის ხეობაში, ნუროტის მთის ჩრდილოეთ კალთებზე. მირზაჩულის სტეპის სამხრეთ ნაწილში. ტაშკენტიდან დაშორებული 180 კილომეტრით და მდებარეობს მისგან სამხრეთ-დასავლეთით და სამარყანდიდან 90 კმ-ზე ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ქალაქს ესაზღვრება ჯიზახის ოლქის ჯიზახისა და გალა-არალის რაიონები.

ისტორია
ქალაქი ჯიზახის ჩამოყალიბება განპირობებულია აბრეშუმის დიდ გზაზე მისი მდებარეობით. იგი ჩამოყალიბდა ოაზისში, საიდანაც ერთი გზა გადიოდა ფერღანის ხეობაში და ტაშკენტის ოაზისით სამარყანდში. ძველი ბერძნების ნაშრომებში მოხსენიებულია ქალაქი გაზა მსხვილი დასახლებული პუნქტი ისეთი ქალაქების გვერდით როგორიცაა კიროპოლი. ქალაქ გაზის ზუსტი ადგილმდებარეობა უცნობია, თუმცა ისტორიოგრაფიაში მიღებულია მოსაზრება, რომ იგი მდებარეობდა შაშისა და სოღდის შორის შუა გზაზე. სწორედ ამიტომ ქალაქი გაზა იდენტიფიცირდება, როგორც ძველი ჯიზახი.

პირველად დასახლება „ჯიზახის“ სახელწოდებით მოიხსენიება, როგორც უძველესი ქალაქი უსტრუშანის ქვეყანაში. მას მოიხსენიებენ არაბი გეოგრაფები იბნ-ჰაუკალია და ალ-მუკადასი.

- საუკუნეებში იმყოფებოდა სამანიდების დინასტიის შემადგენლობაში. - საუკუნეებში ყარახანიდებისა და ხორეზმშაჰების კუთვნილებაა. 1220 წელს ქალაქში შეიჭრა ჩინგიზ-ყაენის ჯარი, რამაც გამოიწვია ქალაქის მოსახლეობის სრული განადგურება, რის შედეგადაც ჯიზახის მნიშვნელობა დაეცა.

- საუკუნეებში ქალაქის მნიშვნელობა კვლავ გაიზარდა და გახდა თიმურიდების სახელმწიფოს მნიშვნელოვანი ადმინისტრაციული და სავაჭრო-ეკონომიკური ცენტრი.

1860-იანი წლებიდან ბუხარის საემიროს ჯიზახის ბეგების ადმინისტრაციული ცენტრია, რომელიც გარშემორტყმული იყო ორმაგი გალავნით. ამ პერიოდისათვის ქალაქის მოსახლეობა 20 ათასს შეადგენდა.

1866 წელს ჯიზახი ალყაში მაოქცია რუსეთის კოლონიურმა დანაყოფებმა გენერალ დიმიტრი რომანოვსკის მეთაურობით. შვიდი დღის ბრძოლის შემდეგ ქალაქი დანებდა. ბრძოლის დროს დაიღუპა ქალაქის 6 000 დამცველი.

1887 წლიდან ჯიზახი სამარყანდის ოლქის სამაზრო ქალაქია. 1916 წელს ქალაქი ჯიზახი თურქესტანის ანტირუსული აჯანყების ერთ-ერთი ცენტრი გახდა. 1924 წლიდან ქალაქი სირდარიის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია.

1973 წლის 29 დეკემბრიდან ჯიზახის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია.

მოსახლეობა
ქალაქის მოსახლეობა 2014 წლის 1 იანვრის მონაცემებით შეადგენს 163 200 ადამიანს.

ეროვნული შემადგენლობა (2011): უზბეკები — 140,7 ათ. კაცი (87,8 %), რუსები — 6,3 ათ. კაცი (3,9 %), ტაჯიკები — 2,72 ათ. კაცი (1,7 %), სხვა (მათ შორის: ყაზახები, თათრები, უკრაინელები, ყირგიზები და სხვა) — 10,6 ათ. კაცი (6,6 %).

ცნობილი ადამიანები
შარაფ რაშიდოვი — უზბეკეთის სსრ-ის ხელმძღვანელი 1959-1983 წლებში.
სერგეი ლებედევი — დსთ-ის აღმასრულებელი მდივანი2007 წლიდან.
ფუჯოუ

ფუჯოუ — საქალაქო ოლქი ჩინეთის ფუძიანის პროვინციაში. მდებარეობს მდინარე მინძიანის ნაპირზე, შესართავის (აღმოსავლეთ ჩინეთის ზღვა) მახლობლად. ფუძიანის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2011 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობდა 7,200,000 ადამიანი. დიდი სავაჭრო ნავსადგური. ფუჯოუ ქვეყნის თევზჭერისა და საზღვაო რეწვის ერთ-ერთი უდიდესი ცენტრია.

ფუჯოუს დაარსების ზუსტი თარიღი უცნობია. როდესაც იუეს სამეფო ფუძიანის ჩრდილოეთით დაიპყრო ჩუს ჯარებმა ძველი წელთაღრიცხვის 306 წელს იუეს სახელმწიფოს მმართველი ოჯახი გაიქცა ფუძიანიდან და დააარსა მინიუეს ტომი. ფუჯოუს პირველი საქალაქო კედელი აშენდა ძველი წელთაღრიცხვის 202 წელს. ქალაქი ვითარდებოდა (განსაკუთრებით ძირითადი მტრების შემოსევების შემდეგ) ძალიან დინამიურად, იყო აშენებული მრავალრიცხოვანი არხები. შემდგომში, ძინის დინასტიის დაცემის შემდეგ, 308 წელს ფუჯოუში მოვიდა იმიგრანტების პირველი ტალღა. ტანის ეპოქაში 725 წლიდან მოყოლებული ქალაქმა მიიღო თავისი ამჟამინდელი სახელწოდება.

ქალაქის ახალი კედლები ააშენეს 282, 901, 905 და 974 წლებში, ასე რომ, ქალაქს ჰქონდა კედლების მრავალი ფენა, უფრო მეტი, ვიდრე ჩინეთის დედაქაქლაქ პეკინს.

სუნის დინასტიის იმპერატორმა გამოსცა დადგენილება ფუჯოუს ყველა კედლის დანგრევის შესახებ 978 წელს, თუმცა კედლები შემდგომ აღადგინეს. ქალაქის უკანასკნელი კედლები ააშენეს 1371 წელს.

სამხრეთის სუნის მმართველობისას ფუჯოუ გახდა უფრო მარჯვე ქალაქი. საცხოვრებლად და სამუშაოდ ბევრი მეცნიერი მოვიდა აქ. მათ შორის იყვნენ: ჩუ სი და სინ ციძი. მათ შემდეგ აქ მოვიდა მარკო პოლო, რომელმაც ქალაქის სახელწოდება ჩაიწერა იტალიურად როგორც .

ძველი ქალაქის -ს ხუალინის ტაძარი, რომელიც გამოცხადებულია ჩინეთის ეროვნულ მემკვიდრეობად, დოკუმენტების თანახმად, ააშენეს 964 წელს, თუმცა რადიონახშირბადულმა ანალიზმა უჩვენა, რომ განაშენიანება თარიღდება ძველი წელთაღრიცხვის ან ასწლეულებით. 1405-1433 წლებში მინის ფლოტი ჯენ ხეს მეთაურობით ფუჯოუდან (ჩანლეს პორტი) ინდოეთის ოკეანემდე შვიდჯერ იმოგზაურა. უკანასკნელი მოგზაურობისას ჯენ ხემ საზღვაო პორტის სიახლოვეს დააყენა სტელა, რომელიც ქალღმერთ მანძუს მიეძღვნა.

დამახასიათებელია ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი. ზაფხული ხანგრძლივია, ცხელი და ნოტიოა. ზამთარი მოკლე, რბილი და მშრალია. დღისით საშუალოთვიური ტემპერატურები იცვლება 10,9°-იდან იანვარში 28,9°-მდე ივლისში. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა შეადგენს დაახლოებით 1400 მმ-ს, ნალექების დიდი ნაწილი მოდის მარტიდან ივლისის ჩათვლით და აგვისტოდან სექტემბრამდე.

ფუჯოუს საერთაშორისო აეროპორტი მდებარეობს ქალაქიდან 50 კილომეტრში. სრულდება რეისები ისეთ ქალაქებში როგორებიცაა: პეკინი, ჩენდუ, ჰონგკონგი, შანხაი, ტაიიუანი, სიანი, ურუმჩი, ხაიკოუ, ტოკიო, ოსაკა, ტაიბეი, სინგაპური, ცინდაო და სხვა.

ქალაქიდან დაახლოებით 50 კილომეტრში მდებარეობს მნიშვნელოვანი პორტი სამხრეთ ჩინეთის ზღვაზე. 2016 წლის მაისში ამოქმედდა მეტროპოლიტენი.

ფუჯოუ ქიმიური, სატყეო, ცელულოზა-ქაღალდის, კვების, პოლიგრაფიული, ტექსტილის მრეწველობის მსხვილი ცენტრია, აგრეთვე ქალაქში განვითარებულია მანქანათმშენებლობა. 1984 წელს ფუჯოუ განსაზღვრული იყო როგორც „ღია“ ქალაქი „ღია კარების“ პოლიტიკის ფარგლებში, რამაც აქ მიიზიდა დიდი რაოდენობით უცხოური ინვესტიციები.
კარმასკალი (სტერლითამაქის რაიონი)

კარმასკალი — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 593 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 18 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლითამაქი, რომელიც დაშორებულია 18 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები შეადგენენ (60%).
კატენინოვსკი (სტერლითამაქის რაიონი)

კატენინოვსკი — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 9 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 19 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია კუგანაკი, რომელიც დაშორებულია 4 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას რუსები შეადგენენ (67%).
კობა ნარჩემაშვილი

კობა ნარჩემაშვილი (დ. 20 დეკემბერი, 1969, ქუთაისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი, ფინანსისტი. საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრი (1 ნოემბერი, 2001 – 25 ნოემბერი).

ბიოგრაფია
კობა ნარჩემაშვილი დაიბადა 1969 წლის 20 დეკემბერს ქალაქ ქუთაისში. დაამთავრა ქუთაისის №2 საშუალო სკოლა. 1993 წელს წითელ დიპლომზე დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი, 2003 წელს კი იმავე უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი ფინანსებისა და კრედიტების სპეციალობით; არის სამართალმცოდნე და ფინანსისტი. 1993-1995 წლებში მუშაობდა წყალტუბოს რაიონის პროკურატურაში ჯერ გამომძიებლად შემდეგ კი უფროს გამომძიებლად. 1995-1996 წლებში იყო საქართველოს გენერალური პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილის განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა გამომძიებელი. 1996-1997 წლებში მუშაობდა ეროვნული უშიშროების საბჭოს აპარატის სამართალდამცავ ორგანოებთან ურთიერთობის სამსახურში; იყო პრეზიდენტის მრჩეველი პროკურატურისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროს ხაზით. 1997-1998 წლებში შინაგან საქმეთა სამინისტროში საგამოძიებო დეპარტამენტის თავმჯდომარის მოადგილის თანამდებობას იკავებდა. 1998-2000 წლებში იყო ეროვნული უშიშროების საბჭოს აპარატის სამართალდამცავ და სასამართლო ორგანოებთან ურთიერთობის სამსახურის უფროსი. 2000 წელს დაინიშნა შემოსავლების სამინისტროს საბაჟო დეპარტამენტის თავმჯდომარედ, საიდანაც მალევე შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილედ დააწინაურეს. 2001-2003 წლებში იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრი. 2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. თავდაცვისა და უშიშროების კომიტეტის წევრი.

მინიჭებული აქვს პოლიციის გენერალ-ლეიტენანტის წოდება;

ჰყავს მეუღლე და სამი შვილი.