Ziymia , kero mianuje sie Ślōnsk (tyż "Ślōnsko") je rozlygowano we połedniowyj Polsce a we pōłnocno-wschodnij tajli Czeskij Republiki. Roztomajte prziczyny a warōnki, kej bez tyn przikłod geograficzne rozlygowaniy lebo naturalne bogajstwa, sztyjc ćōngły sam wojny a najazdy. Kultura tygo regijōnu ôstała uksztołcōno ôd polskich, miymieckich a czeskich ajnflusōw. Piyrsi ludzie a przinależność do Ksiynstwa Wielgomorawskego. Piyrsze znoki pojawienio sie czowieka na Ślōnsku ôddykniynto we ôkolicach Strzygōnia na Dolnym Ślōnsku. Bōły tam kamiynne werkcojgi ze uōn. 500 tys. lot tymu. Pod kōniec IX, abo X stolecio, wedle wiynkszōści naukowcōw, Ślōnskem rzōndziło Wielgomorawske państwo, nale niy je to cołkiym zicher, beztuż je to kōntrowersyjōm. Ôbecno wiedza archeologicznona zicher godo ino ô kulturze wielgomorawskej na Ślōnsku. Piastowski Ślōnsk. Wierza miyndzy 985 a 990 rokym, skiż tygo na zicher kej kōńczōło sie X stolecie, Ślōnsk noloz sie pode włodaniym Mieszka I, we granicach polskigo kreju. Miyszkały tedy we Ślōnsku roztomajte plymiōna - we Sowich Gōrach żywobyli Ôpolany, Morawioki, Golynszycy, Dziedoszany. Cołki teryn bōł spōjny dziynka Ôdrze, kero stanowiōła zdrzyń lo ôsodzanio grodōw a ślōnskich miastōw. We lotach 1010 a 1017 miymiecki kajzer Hajnel II Świynty napadoł na zachodnio tajla Ślōnska, bezto plymie Dziedosznōw upadło. We 1038 kśōnże czyski Brzetysław I napodł a prziłōnczōł tajla Ślōnska po lewyj zajcie Ôdry do Czechōw. Niyskorzi po 12 lotach Kazimiyrz I Ôdnowiciel zdobōł zaś cołki Ślōnsk lo Krōlestwa Polskego. Do 1106 roku bōło wiela wojyn Polski ze Czechōma, potym s miymieckim cesarzym Hajnlym V, Ślōnsk bōł tajlowany, aż we 1137 po pokoju kłodzkim ustalono, iże ziymia opawsko, karniowsko a kłodzko bydzie należoła do Czechōw a reszta Ślōnska do Polski. Ślōnske Kśōnżynstwa 1138-1327/1335. We 1138 bez testamynt Bolesława Krziwoustego, kery napoczōn ôztajlowanie dzielnicowe Polski, Ślōnsk dostoł jigo nojstarszi syn Władysław II Wygnaniec. Jigo władza zakōńczōła sie we 1146 roku, kaj przegroł bitwa s jigo bracikōma a ucieknōł do Rzimu i poprośōł ô hilfa szwagra Kōnrada III. Po wygronych bitwach bez Kōnrada III a śmiyrci Wygnańca Ślōnsk trefiōł do jigo nojstarszego syna Bolesława I. We 1172 juniorzy (braciki Bolesława I): Mieszko a Kōnrad wroz ze jigo synem Jarosławym wywołali wojna domowo, po kerej Ksiynstwo Ślōnske ôstoło roztajlowane na sztyry tajle. We 1178 kśōnże krakowski Kazimiyrz doł ksiynciu ôpolskemu terytoria małopolske: kasztalania bytomsko, ôświyncimsko a Chrzanów. Ôde tygo czasu przyjmuje sie noleżnōść tych ziymii do Ślōnska. We 1201 Mieszko doł anfang ksiynstwu ôpolskemu a po śmiyrci Bolesława I jigo władza dostoł Hajnel I Brodaty, założyciel mianowanyj powszechnie "Dynastyji Hajnlōw Ślōnskich". Cwekym tyj dynastyji bōło zdobycie władzy we cołkej Polsce. Jich rzōndy to czas srogi napływ ôsadnictwa miymieckego, wzrost gospodarczy, wzrosła wielość ludzi, powstoło wiela miast a wiosek na prawie miymieckim (nojczynści magdeburskim). Kōniec rozwoju Ślōnska doły napady Mongołōw, śmiyrć wielu ludzi, wroz ze Hajnlym II kery umrził we bitwie pod Legnicōm. 25 listopada 1202 kśōnżynta Hajnel Brodaty a Miyszko Plōntonogi podszkryflali umowa kero zatwierdźōł papiyż Innocynty III, skiż kerej Ślōnsk ôstoł potajlowany na Dolny mianowany ksiynstwem ślōnskim ("ducatus Slezie"), a Gōrny mianowany ksiynstwem ôpolskim ("ducatus Opol"). We XIII stoleciu nastympowoło fest gibke tajlowanie kśōnżynstw Dolnygo Ślōnska (uod 1249 r.) a Gōrnygo Ślōnska (uod 1281 r.) na majse, a pod kōniec XIII st. bōło kilkanoście ôsobnych ksiynstw piastowskich. Ślōnsk we czeskim państwie. Kej pomarli krōle Polski a Czech Wancel II (1305 r.) a Wancel III (1306 r.) ô ślōnske kśōnżynstwa spōrkowali sie Luksymburski Jōn (krōl Czech) a polski krōl Władysław I Łoketek we 20-tych lotach XIV stolecio. We czasie wojny Łoketka ze Brandenburgiōm Luksymburski Jōn zebroł armia a we roku 1327 wyruszōł na Ślōnsk. Niim wloz na teryny kśōnżynstw we Ôpawie hołd uōnymu złożyło pora ksiyńćōw, a niyskorzi kolyjne. Zatrzimany bez Łoketka ôstoł dopiyro przed Krakowym. Podczas ôbrad we Trenczynie (24 siyrpnia 1335) a niyskorzi we Wyszehradzie na Madziarach (12 listopada 1335), we kerych udzioł broł m.in. madziarski krōl, Wielgi Kazimiyrz a Luksymburski Jōn uzgodńōno, aże zowdy uznowane bydzie zwiyrzchnictwo Luksymburskigo Jōna we kśōnżynstwach kerych władcy uōnymu ôddoli hołd. Luksymburski Jōn tyż przestoł używać titel krōla Polski (kery podug niygo mu sie noleżoł) a ôd kśōnżynstw ślōnskich dostoł ôbietnica wypłacenio 20 000 kop praskich groszy. Układy te trefiōły sie ze ôdporōm po polskij a czeskij zajcie, nale ôbie zajty doły do zrozumienio, aże dowo to mogebność dyplomatōm dziołać we ô wiela ważnijszych sprawach. Regle te uznowane za "status quo" (śl. tum. "Sztand rzeczy") potwierdzōne tyż układym ze 1339, pomiyńōła niyskorzi we lotach 1345-1348 wojna czesko-polsko. Fest ajnflus na nia mioło połedniowo tajla Ôdry. Krōl Polski Wielgi Kazimiyrz sznupajōnc za pretekstym, kery doł by mu mogebność zdobycio ślōnskich terynōw ôdnołd go przi spōrze biskupa Bryslału Nankera a jigo miejskōm radōm. Pod pretekstym ôbrōny wolności biskupstwa Bryslału, kere należoło do archidjecezyji Gnieźniejskij polsko zajta doła poparcie biskupstwu a sztarowoła sie, coby zbajstlować zło opinia czeskimu krōlowi. Wygrano Nankera mioły by zły ajnflus na Bryslał, kery bōł przodnim miastym władzy czeskij na Ślōnsku. Niy bōło beztuż cufalu, aże drugi angrif wojny czesko-polskij bōł na wrocłowske kśōnżynstwo, nale niy rachujōnc wschodnij tajli kśōnżynstwa polske wojska niy ôdniosły wielkego sukcesu. Na terynach Gōrnygo Ślōnska czeski krōl Luksymburski Jōn niy mioł poparcia we srogich miastach kej Bryslał, beztuż fest potrzebna uōnymu bōła hilfa ôd zajty kamratōw - ksiyńcia ôpawskego a raciborskego Niikolałsa II ze rodu Przemyślidōw, kery zaś rychtowoł na hilfa Luksymburskigo Jōna przi zdobyciu raciborskego dziedzictwa po swojim szwagrze. We styczniu 1337 Luksymburski Jōn doł wolne lenno Nikolałsowi II co wywołoło spōry ze ôpolskimi Piastami. Niyskorzi krōl sprzedoł za prajza 2000 grzywiyn Niymodlińskimu Bolesławowi Prudnik, zaś bytomskimu Władysławowi Koźle i Glywicy, a skiż tygo wzmoćnōł swojo armijo a kśōnżynstwo Niikolałsa II ôblozło sie bez angrifōw. Rodowo dōmyna kśōnżōnt ze rodu Przemyślidōw — Ôpawske kśōnżynstwo, należoła tydy do Morawōw, beztuż po zdobyciu racibōrskij ziymii zaczyli dziołać we polityka na Ślōnsku. We 1345 roku polske wojska ze hilfōm madziarskich a litewskich zaangrifowoły we dōmyna Niikolałsa II, ôpawske kśōnżynstwo, a zdobōły Rybnik a Pszczyna. Kśōnżynta ôpawski a racibōrski za cyntrōm ôbrony wziyli Żory, kaj niy bōło kamiōnnych murōw ino drywniane wały, nale krōl Luksymburski Jōn szafnōł napadziorōw pokonać a zaloz ze wojskiym aż po Krakōw, skōnd poszoł nazod, skiż powiynkszajōncygo sie wojska madziarskego. Wojna czesko-polsko ze lot 1345-1348 jeszcze barzij roztajlowoła teryny ajnflusōw na Ślōnsku pōmiyndzy Czechy a Polsko. Ôd kedy we 1337 kśōnżynstwo racibōrske a ôpawske sie skuplowoły i powstoło kśōnżynstwo ôpawsko-racibōrske, kerych ksiynciem bōł Niikolałs II mioło sroge polityczne znaczyniy. Niyskorzi we 1339 roku, skuli spōru ze Luksymburskim Jōnym a jigo nojstarszym synem Karolym musioł ôddać połedniowe teryny a doć mocka piyniyndzy czeskimu krōlowi. We tym samym roku mianowoł ôpolskij szlachcie przywilej, kery dowoł prawo do ôdwołanio sie ôde krōlewskigo gerichtu. 26 siyrpnia 1346 krōlem Czechōw ôstoł Luksymburski Karol IV, a ślōnske kśōnżynstwa dalij ôddowoły sam lenno. 7 kwietnia 1348 Luksymburski Karol prziuōnaczōł Ślōnsk do Korony Czeskigo Krōlestwa, krōm tygo aże świdnicko-jaworske kśōnżynstwo bōło tedy cołkym samostanowiōne. Ustawa ta protwierdźōł we 1355 kej rzimski cesorz. Polski krōl (Wielgi Kazimiyrz) zaś wloz na teryny wrocłowskigo kśōnżynstwa. Spōr tyn zakōńczōno namysłowskim pokojem. Ôd poczōntku XIV stolecio ślōnske miasta tworziły pokojowe zwiōnzki, kerych cwekym bōła wspōlno ôbrona a chytaniy ôszydzorzōw. We 1383 roku wzajemno hilfa napoczyły szrajbować miasta gōrnoślōnske wroz ze małopolskimi, kerymi włodoł Władysław II Ôpolczyk. We matyriołach zdrzōdłowych, kere sōm do dzisioj do sie nojść godka m. in. uo namiarach stworzynio cyntralego ferwaltōngu do chytanio roztomajtych ôszydzorzōw. Krōm tygo napoczyła sie tworzyć ôgōlnokrejowo ślōnsko świadomość. Przelyźōno ôd downij używanygo titla "Polonia", kerym Czechy mianowali teryny ślōnskich kśōnżynstw, do miana "Silesia", kere bōło tyż gryfne lo luksymburskij a piastowskij dynastyji skuli jich tajlōngu ajnflusōw a zrzeczynio sie bez Luksymburskigo Jōna we 1335 roku titla polskigo krōla. Title "kśōnże ślōnski a pon miasta" piyrsi używali dolnoślōnske Piasty, niyskorzi ôd 80. lot XIV stolecio dowoło sie to ôbrzirać tyż u kśōnżōntw gōrnoślōnskich. Zaś na poczōntku XV stolecio title te fōngowoły już wszandy na Ślōnsku. Wroz ze coroz wiynkszōm świadomośćōm ślōnskōm ôderwanōm ôd granic polskego państwa zaczyły sie pojawioć piyrsze podpory pōmiyndzy ślōnskimi kśōnżynstwōma, nojfestelniyj na dworach biskupōw wrocławskich..