We fizyce czōnstek bozōny (ang. "boson" ôd miana fizyka Satyendra Bose), sōm czōnstkōma kere majōm spin cołkowity. Wiynkszość bozōnōw to złożōne czōnstki, nale 12 ś nich (mianowane bozōny cechowanio) sōm elymyntarnymi czōnstkōma, niyzłożōnymi s myńszych czōnstek (fōndamyntalne czōnstki). Właściwości bozōnōw. Kożdo czōnstka je bozōnym abo fermiōnym, zależniy ôd posiadanygo spinu - twierdzyniy statystyki spinowyj narzuco wynikajōnco ś niygo statystyka kwantowo, kero ôdrōżnio fermiōny ôd bozōnōw. Do zgody ze Sztandardowym Modelym fermiōny sōm czōnstkōma elymyntarnymi "materyji", bozōny zaś przekludzajōm ôddzioływanio. W zwiōnzku ze cołkowitym spinym, niyoddziołjōnce bozōny podlygajōm statystyce Bosego–Einsteina. Jednōm s jeji kōnsekwyncyji je istniyniy kōndynsatu Bosego–Einsteina, „piōntygo” stanu skupiynio materyji, we kerym dowolno nōmera bozōnōw może być we tyn sōmym kwantowym stanie. Kōndynsat Bosego-Einsteina niy mo kej dotōnd żodnygo praktycznygo zastosowanio. Pozwalo natōmiast na ôbserwowaniy efektōw kwantowych we skali makroskopowyj l. b. bez swobodny spadek kōndynsatu we ziymskym grawitacyjnym polu idzie eksperymyntalniy pokozać zasada niyoznaczōności Heisenberga. Uoddzioływanio wirtualnych bozōnōw s rzeczywistymi fermiōnōma mianujymy podstawowymi oddziouywańōma. Zachowaniy pyndu we tych ôddzioływaniach ôbiawio sie matymatyczniy we wszyjstkych znōmych śōłach. Bozōny kere uczestniczōm we tych ôddzioływaniach mianujymy bozōnōma cechowanio. Sōm to: dwa bozōny W i jydyn Z (oddzioływaniy słabe) ôziym gluōnōw (oddzioływaniy festylne) fotōn (oddzioływaniy elektrōmagnetyczne) hipotetyczny grawitōn kery pośredniczy we grawitacyje. Czōnstki złożōne ze kilku inkszych czōnstek (tak kej protōny abo neutrōny) mogōm być jednako fermiōnōma a bozōnōma, zależniy ôd jeich cołkowitygo spinu. Skiż tygo wiela jōnder atōmowych je bozōnōma. Mimo aze czōnstki kere tworzōm jōndra, t.j. protōn, neutrōn, a tyż krōnżōnce wobkoło jōndra elektrōny, sōm fermiōnōma, możliwe je by jydyn piyrwiostek (lo bajszpila hel) mioł izotopy bydōnce fermiōnōma (l.b. 3He) a inksze bydōmce bozōnōma (l.b. 4He). (3He) je złożōny s jydnygo neutrōnu a dwōch protōnōw [PNP]. Podaniy deuter (2H), złożōny s jydnygo protōnu i jydnygo neutrōnu [NP] je bozōnym, podczas kedy tryt (3H), kery je złozōny ze dwōch neutrōnōw a jednygo protōnu [NPN] je fermiōnym. Rōżnica miyndzy statystykōma bozōnōw a fermiōnōw istnieje ino przi srogich gynstościach – kedy ich fōnkcyje zachodzōm na sia. We niskich gynstościach , ôbiedwie statystyki redukujōm sie do statystyki Maxwella-Boltzmanna, jednako bozōny a fermiōny zachowujōm sie kej czōnsteczki klasyczne. kożdo czōnstka ô spinie cołkowitym jōndra deuteru atōmy helu-4 atōmy sodu-23 fotōny, kere przekludzajōm elektrōmagnetyczne oddzioływanio bozōny W a Z, przekludzajōnce słabe ôddzioływanio gluōny fōnōny bozōny Higgsa anyōn