Mōngolijo (mōngolsko godka: Монгол улс, ) to je państwo we schodnij a strzodkowyj Azyji, bez dostympu do morza. Granica mo ze Rusyjōm ôd pōłnocy a ze Chinami ôd połednio, schodu a zachodu. Niy mo granice ze Kazachstanym, nale jejij nojdalij na zachōd położōny pōnkt je ino pora kilometrōw ôd granice Kazachstanu. Nojwyższy wiyrch - Huyten Orgil, 4374 m n.p.m. Wiynkszość miyszkańcōw wyznowo tybetański buddyzm. Gyszichta. We 1206 chanym wszyjskich Mongołōw bōł ôbrany Czingis chan, kery dokludziuł państwo ôd Mongołōw do szczytowyj potyngi. Bōło ōune nojsrogszym państwym na świecie, do terozki żodyn kraj we cołkij historyji niy mioł wiynkszyj szyrzki. Ôbejmowało uōne teroźnie Chiny, Tybet, Afganistan, Irak, Iran, a tyż Ruś. Skirz tygo, co reskyrōnek nad tak srogim państwym bōł fest ciynżki , kole 1261 potajlowane je na trzi. Teroźnio Mōngolijo we tym tajlōngu bōła we jednym kōnsku ze Chinami a reskyrowała ńōm dynastyjo Yuan. Stolicōm bōł Bejdżing, ôd Mongołōw mianowany Chanbalyk. We 1368 po powstaniu we Chinach władza přejyna dynastyjo Ming, a we 1372 chińske wojska zajyny a prziłōnczyły do Chin połedniowo tajla Mōngolije (terozki je to Wnōntrznio Mōngolijo a mo sztatus prowincyje autōnōmicznyj we Chinach). Ôstało tajla rozleciała sie na miyńsze państewka, jejich zjydnoczynia niy twały dugo. Niyskorzij stały sie federacyjōm pode chińskim protektoratym. We 1911 skirz antymōngolskij polityki Chinōw wybuchło we Mōngoliji powstaniy, mianowane rewolucyjo Xinhai. Przi sparciu Rusyje ôgłoszōno bōło niypodległość Mōngolije a utworzōno bōło teokratyczny reskyrōnek pode prziwōdztwym Bogda Chana. Pō negocjacyjach miyndzy Rusyjōm a Chinami te druge zgodźōły sie yno na autōnōmijo dlo Mōngolije. We 191 chińske wojska zajyny Mōngolijo a ôbalyły Bogda Chana. We 1921 zaczyno sie jeszcze jedne powstaniy, spiyrane ôd "biołych" (antybolszewikōw) ze Rusyje. Na kwila prziwrōcono bōło do władzy Bogda Chana, nale we lipniu 1921 pode pretekstym pōmocy lo rewolucjōnistōw mōngolskich Suche Batora (kerych po prowdzie bōła yno garstka), Mōngolijo bōła zajynto ôd Rusyje, kero zakludziyła sam kōmōnistyczny reskyrōnek. Niyskorzij skolektywizowano bōło bauerstwo a shajcowano klasztory, cuzamyn ze dobrami kultury, kere w nich bōły. Ôstały sie yno sztyry ś nich. Mōngolski alfabyt zastōmpiōno bōło cyrylicōm. Aże do 1990 Mōngolijo ôstowała państwym kōmōnistycznym, niyskorzij pokojowo wkludzōno bōło dymokratyczny systym, a we 1992 wyjechoł ze Mōngolije ôstatni ruski wojok. Gospodarka. Gospodarka Mōngolije je ôparto na hodowli a bergmaństwie (wōngel brunōtny, miedź, molibdyn, fosforyty).