Nowo Gwinyjo (ang. "New Guinea", indōnez. "Irian") to je wyspa we zachodnij tajli Ôceanu Spokojnygo, we Mylanezyje, drugo podug placu na Ziymie (po Grynlandyje). Zajmuje 786 000 km² placu a pōmiyškuje ja ōng. 9 mln. ludzi. Pode wzglyndym polityčnym je roztajlowano miyndzy Indōnezyjo (zachodnio tajla) a Papua-Nowo Gwinyjo (wschodnio tajla). Ôd Australije je ôddzielōno na pouedniu bez Ciyśnina Torresa. Uod zachodu sōmsiaduje s Archipelagym Malajskim, ôd wschodu - s Archipelagym Bismarcka a Wyspōma Salōmōna. Na pouedniu wyspy je nizina s bažouōma, teryn wznosi sie ku cyntrum wyspy, kaj je pora pasmōw gōrskich, s nojwyžšymi ščytōma wysokimi na 5000 m n.p.m. Guōwne řyki: Fly, Sepik a Mamberamo. Ze surowcōw wystympuje sam ropa naftowo a zuoto. Wiynkšość ludności to Papuasy. Lo Ojropejčykōw wyspa ôdkryu Portōgalčyk Jorge de Meneses we 1526 roku. We XIX wieku wyspa potajlowano miyndzy Niiderlandy, Niymcy a Wielgo Brytanijo. Ôd 1905 tajla brytyjsko přelozua pod administarcyjo Australije. Tajla miymiecko zostoua po I wojnie światowyj překazano Australije kej terytoriōm mandatowe, a ôd 1945 - terytoriōm powierniče. We 1949 Australijo skuplowoua oubie tajle we Terytorium Papui a Nowyj Gwinyje, kere istniouo do 1975 roku, we kerym ôguošōno niypodleguość Papui-Nowyj Gwinyje. Uo tajla zachodnio wadziuy sie Niiderlandy s Indōnezyjōm bez lata 1949-1963, na kōniec we 1963 roku přiuōnčōno ja ku Indōnezyje kej Irian Zachodni. Gospodarka je sam ôparto guōwniy na prymitywnym bauerstwie, niywielge wydobycie zuota, miydzi, střybua a inkšych. Wyspa je fest licho surbanizowano a niywiela je sam drogōw.