Mokszany (mokszańsko godka: "мокшет", "mokshat") je rodzimy lo terynōw Strzodkowyj Wołgi lud fino-ugryjski, kery wespōł ze Erzjanōma a Maryjczykōma sōm mianowani Wołżańskimi Finōma. Myni kej jydno trzecio Mokszanōw miyszko we Autōnōmicznyj Republice Mordowije we Rusyji, we basenie Wołgi. Reszta je porozciepowano po ruskich ôbwodach kej riazański, tulski, tambowski, samarski, ôrynburski, pynzyński, uljanowski, saratowski jako tyż we Tatarstanie, Czuwaszyji, Baszkortostanie a strzodkowyj Azyji (Kirgistōn, Turkmynistōn, Uzbekistōn , Kazachstōn, Syberyjo, Daleki Wschōd), Azerbejdżōn, Armynijo, Estōnijo, Ukrajina, Finlandyjo, Australijo a Zjednoczōne Sztaty. Mokszanōm a Erzjanōm sie dostało autōnōmiczne terytoryjo a prawa nacyje kej bōł Sojusz Socjalistycznych Sowieckich Republikōw we 1928. Rusyfikacyjo zwiykszōła sie we rokach 30. XX stolecio, a wiadōmość mokszańskij godki do rokōw 50. bōła fest nikło. Gyszichta. Wczesno gyszichta. Androphagi (po grecku na “ludożyrcōw”) na pōłnoc ôd Scytyje (podle Herodota), we lasach miyndzy wiyrchnimi biygōma Dniepra a Dōna sōm powożani jako piyrszy lud smianowany przodkōma Mokszanōw (Gorodecko archeologiczno kultura). Herodot tyż dowo ôpis persko-scyckij wojny we 516-512 p. Chr., kero powźōna wszyjske plymiōna Strzodkowyj Wołgi. Sarmaty wypyńdzili Scytōw a podporzōndkowały sobie niykere mokszańske klany, nale niy poradzili sie dali rozplewić skiż jejich niyliczebności. We rokach 100 a 200 n.e. Anty, Słowiany, Mokszany a Erzjany bōły nojtyngszymi a nojliczebnijszymi ludōma ôd Wschodnich Ojropejcōw. . Do końca IV w. n.e. srogo tajla Mokszanōw dołōnczōła do plymiōnōw Hōnōw a wźōna udzioł we ôbrōnie Ôstrogockigo Imperyjōm we 377, tedy sie przesōnyli na wschōd a zamiyszkali we Panōniji. Zaprzynże ôd kōńōw bitewnych, a znamiyńniy wyńdzidła sōm take same kej u Hōnōw a jejich ôdpedniki sōm znejdźōne we Wschodnij Ojropie a Kaukazie. Mokszany bōły wymiyniane postrzōd norodowości Panōnije a Bohymije ze tygo ôkrysu. Kśōnżynstwa mokszańske Murunza, Onuza, Seliksa we miyndzyrzyczu Ôki a Dōna bōły we przimierzu ze wczesnym hōnickim państwym Hōniwar. Podczas panowanio Attili panōńske Mokszany bōły tajlōm jygo armije we ôblynżyniu Rzimu. Archeologiczne dane potwiyrdzajōm, co granica bycio Mokszanōw sie niy pomiyńōła miyndzy IV a VIII stoleciym. To bōł czas powiarkowygo krōla Tiusztia, władcy Mokszanōw, Erzjanōw, wierza tyż ludōw Meszczera a Murōmianōw. Ōngyfer roku 450 Mokszany miały smołwa ze Alanōma na Strzodkowyj Wołdze, (Przimierze Burtass). Gyszichta Strzednich Storoczōw. Kśōnżynstwo Seliksa stało sie wasalym Chazarskigo Chanatu we IX stoleciu. Fyszt Świyntosłow I we 965 roku podug Ibn Haukala „zaatakowoł sprzimierzyńcōw, napod na Sarkel a Bulgar a ôśōngnōł Symyndyr” Dwa lata po Wielgij Wodzie wykorzistoł ja a uzdobōł Itil . Na poczōnku X stolecio wołgobōłgarski krōl Almysz powźōn chazarski hołd. Nawrōćōł sie na islam, zawar przimierze ze kalifym bagdadzkim Muktafim a fōndnōł handlowe stojisko we becyrku zakolōw rzyki Ôki. Kijowski kniaź Władimir powźōn kōmpanijo armije a przejōn Bulgar we 985 roku. Krōl Almysz a kniaź Władimir dali swe szrajby pode handlowym a pokojowym paktym we 1006 a to bōł anfang “wiecznygo pokoju” kery trwoł 80 rokōw. Wojna ô dōminacyjo na Ôce a erzjańsko forteca Obranosz sztartnōła nazod we 1120 roku. Fyszt Władimir ôpanowoł Ôszel we 1220 a zachcioł umyńszyć bōłgarski ajnflus na Erzjańske Krōlestwo (Purgas Rus), kero bōło ze Wołżańskōm Bōłgaryjōm sprzimierzōne. Kniaź Władimir porwoł a niszczōł Obranosz we 1221 a założōł Niiżnij Nowgorod. Erzjański krōl Purgas a mokszański krōl Puresz prowadzili wojna a kej Purgas sprzimierzōł sie ze Wołżańskōm Bōłgaryjōm, Puresz nawiōnzoł dobre kōntakty ze kniaziym Jurijym.. We 1230 Purgas ôblygoł Niiżnij Nowgorod, nale ôstoł pokōnany we walce. Niyskorzi syn Puresza, fyszt Tiusztiōn ze swojimi kamratōma Połowcōma najechali na jygo ziymia a ja poniszczōli.. Jak godo Raszid ad Din we swojij Dżami al-tauarich, 4 września 1236 roku syny Dżoczi: Batu, Orda, Berke, Kadan syn Ugedej chana, Buri wnuk Czagataja a Kulkan syn Czyngis chana wypedzieli wojna Mokszanōm, Burtasōm a Erzjanōm. Kożdy śnich kludźōł tōmynym (mōngolskōm armijnōm jednostkōm rōwnakōm 10 000 ludzi). Wojan zakōńczōła sie 23 siyrpnia 1237 kluczowōm porażkōm przi czornym lesie bliżno granice państwa Riazanōw.. Puresz ôstoł wasalym mōngolskigo chana a musioł przikuplować swoja armijo do tyj, kero lozła na zachōd Info-RM Nowiny ô Mordowiji po mokszańsku Cajtōng "Pravda" ôd Mokszanōw Fino-ugryjske artikle nowinkowe po mokszańsku Mokszańsko-angelski dykcjōnorz