Strziga (ze łaciny "striga" bez grecke "στρίξ", "στρίγξ"), abo mynski ôdpowiydnik strzigōń – dymōn ze prasłowiańskich wierzyńōw, ôbecny tyż we kulturze, bojkach a ôsprowkach wywodzōncych sie ze rygiōnu Ślōnska. Coby tako strziga niy mōgła ludźōm szkōdzić, trza jōm bōło wykopać a przebić ji sierce dymbowym kołkym (we Ślōnsku, bo kaj ińdzi godało sie, co nojlepszy je ôsinowy), abo ji ôberznōńć gowa a wrazić ji jōm miyndzy nogi. Jak już kogo za żywobycio mieli we podejzdrzyniu, co po śmiyrci może sie ôstać strzigōm, to go chowali gymbōm na dōł a wstyrczali mu do gymby kamiyń. Zewnyntrzny wyglōnd. Padało sie, co tako strziga już za żywobycio miała dwa sierca, dwie dusze a dwie raje zymbōw, nale drugo niy je zauobycz dobrze widoczno, przinojmyni na piyrszy rzut ôka. Bestōż mianuje sie je tyż dwudusznicōma abo dwudusznikōma. Po śmiyrci ino jydno duszyczka ôpuszczała ciało, a ta drugo ôstowoła we nim, a skiż tygo żyła uōna dali we grobie, we kerym ńōm pochowali. Strzigi forsztelowano sie tyż kej ojle. Pochodzyniy powiarki. Downij wierzōło sie, iże niykedy umarlok cycko abo zjodo we trule śmiertelnica a bez to sprowadzo śmiyrć na familijo a sōmsiadōw ôd niygo. Ta prziwiarka sie nojczyńści szerziła we czasach srogich zarazōw, kedy jedyn po drugim umiyroł, niykej a cołke wsie, a ludzie niy wiedzieli pojakymu. Niykej tyż mōg taki umarlok wylazować ze grobu a stroszać, szterować a nynkać ludzi po nocach, larmo robić a jodło wyżyrać. Jak wloz kaj na jako wieża, to kaj by niy wezdrzoł, nauobkoło wszyndy pōmiyrali ludzie. We Dolnym Ślōnsku to sie na takigo padało "Nachzehrer" abo "Wiedergänger", a we Gōrnym – "strziga", jeli to bōła baba, abo "strzigōń", jeli to bōł chop. Padało sie tyż, co dobrze je ukraść strzidze śmiertelnica ôd ni abo sie legnōńć we trule ôd nij, bo sie wtynczos niy mōgła do grobu wrōcić a cołko moc traćōła, nale to bōło fest a fest niybezpiyczne a mało bōło takich, kere sie na to powożyli. Na ôdwyrtka do upiorōw, ukōnszyniy strzigi niy musi ôznoczać śmiyrci ôfiary ani tyż pōmiyniynio sie tyjże we strziga. Bez jaki czas mōgōm sie uōne tyż zadowolać krwiōm zwiyrzyncōm. Gyszichta. Ô strzigach ze Ślōnska stoji już we hańszrifcie ze XV stolecio, kery mo titel "Contra incubum, alias latalecaem". Ô takich, kere we trule cyckajōm abo zjodajōm śmiertelnica, pelcjakla (to bōł prawie taki jedyn ôwczorz) abo gryzōm swoje palcyska, we XVI stoleciu szkryflali Martin Böhm a Joachim Curaeus. Dwa znane przipodki strzigōńōw – szewieca-samobōjce ze Breslau a Johannesa Cuntiusa ze Bennisch (Horní Benešov wele Krnova) – ôpisoł tyż lykorz ze Breslau, Martin Weinrich, we wstympie do kśōnżki Giovanniego Francesco Pico della Mirandoli, kero wydoł we roku 1612 we Sztrasburgu. Podwiela sie we cołkij Ojropie niy zrobiōło głośno ô syrbskich wampiyrzach, we kśōnżce "Sympathetisch- und Antipathetischer Misch Masch" ze roku 1715 stoło już ô strzigach ze kole Tarnowskich Gōr. Pisoło tam, kej te strzigi wyglōndajōm, jako mogōm ludzi ukrziwdzić i jako to sie przede niymi idzie ôbrōnić. Bōło tyż tam ôpisane, co grozi takymu, co strzidze śmiertelnica powoży sie ukraść. Potym te nojgłośniyjsze to już bōły ino te syrbske wampiyrze. Tych serbskich wampiyrzōw badało we roku 1732 trzech austryjockich lykorzōw, kere słōżili przi wojsku – Flückinger, Siegele i Baumgarten. Cołko historyjo ze serbskij dziedziny Medwegia ôpisali te lykorze we raporcie "Visum et repertum". Raport tyn narobiōł kupa larma we cołkij Ojropie a dyskusyjo ô wampiyrzach ćōngnyła sie aże po lata 60. XVIII wieku. Niykere ze dyszkutantōw, lo bajszpilu Augustin Calmet spominali tyż przi przileżytości ô ślōnskich strzigach. A we Ślōnsku tyż sie ô tych syrbskich wampiyrzach szkryfloło. Już we tym samym 1732 roku pisoł ô nich legnicki lykorz Pohl, a potym Christian Stieff we "Ślōnskim labiryńcie historycznym", kaj spōmnioł i ô tych strzigōniach, ô kerych pisoł przōdzi Weinrich. Potym sie za tyn tyjma wziyni literaty, a skuli tego, co do rōmanōw nijak niy pasowoł biydny chop ze dziedziny, zrobiyli wampiyrzami grofōw i princōw. We wieku XIX mocka gyszichtōw ô strzigach pozbiyroł Józef Lompa, a niyskorzij pokozało sie uōnych niymało we zborniku Richarda Kühnaua a tyż we "Zaraniu Ślōnskim". Tradycyjo strzig we Ślōnsku. W ślōnskij tradycyji folklorystycznyj znōme sōm ôsprowki ô strzidze, kero do sie ôdpyńdzić, bez trzi dni gynau dajōnc pozōr na jeji truła. Krōm tygo, co wōntek tyn przekazywano we wielu ôdmianach a wariacyjach, nojczyńści uōnczy sie ze strzigōm, kero pochodziła s krōlewskigo lebo kśōnżyncygo rodu. Na kożdym zakōntku downyj Polski we XVIII wieku tradycyjo strzigi wygasło lebo przejszła we jakego upiora a wampiyrza, nale na Gōrnym Ślōnsku niy przijōny sie nowe miana. Dali ôstawoła sam strziga kej personifikacyjo epidymije – pochodzeniy ôbrozu strzigi niykerzi wiōnżōm s tym, co we czosie zarazy ludzi grzebano wartko a przitrefiło sie tyż, co pōgrzebano kogoś, kto jeszcze żōł, nale bōł głymboko ômdloły. Tedy sie uōni prōbowali wygrzebać, a jejich cioła ôdnajdywano niynaturalniy powykryncone, s poszarpanym ôbleczyniym a krwiōm na wargach. Ludzie godali, co je to tedy strziga a musieli ôdprowić drōgi pōgrzeb. Bajszpil ôsprowek ô strzigach. Podane pōniżyj fragmynty ôstoły wziynte ze "Zaranio Ślōnskigo" (cajtōnga cieszyńskigo) s 1932 roku. : Strzigi kej piyrwotny elymynt słowiańskich wierzyńōw ôstoły użyte i we rōmanie "Wiedźmin" (Wiydźmin) Andrzeja Sapkowskigo, i we szpilu kompōtrowym ô tym samym titlu. Miano "Strzyga" (Strziga) we polskim tumaczyniu nosi jydno s bohaterek amerikańskigo syrialu animowanygo "Kim Possible" (polske tumaczyniy: "Kim Kolwiek"). Dorota Simonides, "Śląski horror: o diabłach, utopcach i innych strachach", Katowice 1984. Jan Piotr Dekowski, "Strzygi i topieluchy. Opowieści sieradzkie", Warszawa 1987 Bajszpile ukazywanio sie strzigi we literaturze Ô strzidze pod kōntym folkloru Ślōnska