Kornawalijo (ang. "Cornwall" IPA: /ˈkɔrnwɔːl/; kor. "Kernow" IPA: /ˈkɛ(r)nɔʊ/ abo /ˈkɛ(ɹ)nɔʊ/) – gyszichtowo-geograficzny kraj, a tyż nojbarzi na zachōd położōne hrabstwo Ynglandu. Je uōno położōne na Kornwalijskim Pōłwyspie, na zachōd ôd rzyki Tamar. Ferwaltōngowe cyntrōm a tyż jedzine miasto ô katedralnym (city) sztatusie je Truro. Wiyrch Kornwalije (do kupy ze wyspōma Scilly je 3 563 km². Gynstość zaludniynio hrabstwa je 144 ludzi na km². Kornawlijczyki to je jedyn ze sześciu celtyckich norodōw. Niykere ś nich ôdporujōm ôbecnymu politycznymu sztatusowi regijōnu a fantujōm ô wiynkszo autōnōmijo. Ferwaltōngowy tajlōng. Kornawlijo tajluje sie na 7 dystryktōw. Tyn tajlōng ukozuje karta. Miano. Miano Kornawlije ("Kernow") wziyno sie ôd celtyckigo plymiynia, kere kejsik pomiyszkiwało teroźno Kornwalijo, a kere Rzimiany zmianowali "Cornovii". Uōne słowo wziyno sie ôd jeszcze wcześnijszygo miana plymiynia Brytōw - "Corneu". Celtycki zdrzyń "cern" abo łacińske miano "cornu" - ôba ôznoczajōm "winkel" abo "pōłwysep" - mogōm pokozować, co miano ôdnosi sie do kształtu Kornwalije . Podaniy na to używane ôd ōng. 700r. p.n.e. miano "Cornubia" ôznaczo "ludźōw winkla" a nawiōnzuje do kształtu pōłwyspa. We VI a VII stoleciu miano bōło pomiyniane skiż ewolucyje staroangelskij godki. Anglosasy dodali przirostek -"wealas" ("auslyndery"), kery we przikuplowaniu do jednyj ze nowszych form stworził miano "Corn-weales". Symbole. Fana. Fana Kornwalije (fana św. Pirana) to je czorny prostokōnt ze biołym krziżym, kery je prostopadły do podstow a bokōw. Powiarka godo, co tworziciel fany, świytny Pirōn (patrōn kornwalijskich grubiorzōw cyny) stworził ja, kej widzioł erc cyne, kery rozpuszczoł sie we ôgniu. Jeji pochodzyniy niyma ale do kōńca ustalōne. Terozki je coroz czyńści używano, chocioż dali je powożano za nacjonalistyczny symbol. Fana ta jest podano na fana św. Dawida. Patrōny. Patrōnym Kornwalije je świynty Piran, kery je tyż patrōnym grubiorzōw cyny. Je ô nim kupa kornwalijskych powiarkōw. Kornwalijczyki fajrujōm uōnygo dziyń 5 merca. Krōm tygo roz za kedy godo sie, co patrōny Kornwalije to tyż św. Petroc a św. Michał. Nale tyn piyrszy czyńści kojarzōny ze sztadym Padstow a drugi ze gurōm St Michaels Mount. Kornijsko godka. Kornijsko godka przinoleży do skupiny celtyckich godkōw a je fest spokrewńōno ze walijskōm a bretōńskōm, myni ze irlandzkōm, szkockōm gaelickōm a manx. Kornijski fōngowoł jako godka społeczności do kōńca XVIII stolecio. We 1904 wydany ôstoł "Poryncznik kornijskij godki", kery napisoł Henry Jenner. Podszukōnki ze 2002 pokozały, iże po kornijsku poradzi godać do porzōndku wele 300 perzōnōw, a 3 000 poradzi po kornijsku jyn trocha pogodać. We Wielgij Brytaniji niy mo uōna ôkreślōnygo prownygo sztatusu, nale uczōm jeji we 12 kornwalijskich podstawowych szulach. Używo sie ji na przileżytość religijnych a świeckich świōnt. We 2002 kornijski ôstoł ôficjalniy uznany za godka norodowyj myńszości we Wielgij Brytanije, a we 2005 lokalny regiyrōnek dostoł piyńōndze ôd cyntralnygo rejyrōnku na jeji prōmocyjo a ôchrōna. Sztandardowo forma godki przijyli we 2008. Dwa człōnki brytyjskigo parlamyntu: Andrew George, deputowany ze St Ives a Dan Rogerson, kery reprezyntowoł Pōłnocno Kornwalijo, złożyli parlamyntarno przisiynga po kornijsku. Dymografijo. We Kornwaliji pomiyszkuje 513 527 perzōnōw, co dowo 144 ludzie na km2. Bestoż pod zglyndym gynstości zaludniynio Kornwalijo je 41 na 47 hrabstwōw Ynglandu. Strzedni stolecie je 42roki . Kornwalijo mo zatela wysoki wzrost populacyje - 11,2% we dziysiyńcioleciu 80. a 5,3% we dziysiyńcioleciu 90. co dowo ji zaś piōnty plac pojstrzōd hrabstwōw. Regijōn tyn niy ma zaludniony rōwno. Połedniowo tajla Kornwalije je wiyncyj zaludniono kej pōłnocno, zaś wschodnio wiyncyj kej zachodnio. Nojmyńszo gynstość mo pōłnocne wybrzeże a Wyspy Scilly. Jedziniy dystrykt Restormel je mo gynstość zaludniynio wiynkszo aniżeli cołki regijōn South West England. Podug uōńskigo wszechuobecnygo wykozu (2001) nowiyncyj we Kornwaliji je Ynglanderōw, zaś Kornwalijczykōw je ino 7%. Godo sie, iże wele 50% mo richtig celtycke korzynie. Klimat. Kornwalijo je rozlygowano na nojbarzi wysōńōnyj na połednie tajli Wielgij Brytanije, skuli czygo jeji klimat je ciopły a słōneczny. Ziimy sōm łagodne a śniyg ślatuje fest rzodko. (krōm wyżki we postrzodkowyj tajli Kornwalijskigo Pōłwyspa). Strzednio roczno tymperatura je miyndzy 9,8 a 12°C. We Kornwaliji je moc łagodnych zachodnich wiatrōw ôd Atlantyckigo Ôceanu a je sam trocha deszczōw, nale myni kej we inkszych tajlach zachodnigo wybrzyżo Wielgij Brytanije. Rocznych ôpadōw je kole 1100mm.