ipipan/kashubian-wikipedia-clean-20230901 huggingface dataset:
Bòrowi Młin ("Bòrowy Młijn", pòl. "Borowy Młyn", miem. "Heidemühl") - to kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Charzëkòwsczi Rówiznë, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Lëpnica. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã wse ë mniészé kòlonie: Bùksewò, Bëdògszcz (lëdztwò: 4), Dembòwò (lëdztwò: 13), Katarzinczi (lëdztwò: 6), Klôsztór (lëdztwò: 20), Kòbëlé Gòrë (lëdztwò: 10), Rosochë, Smòlné (lëdztwò: 11), Stôri Mòst (lëdztwò: 5), Ùpëłka (lëdztwò: 129) , Wiecziwno (lëdztwò: 10), Wierzchòcëna (lëdztwò: 52) i Zgniti Mòst (lëdztwò: 9). Tu je kòscół ë szkòła. W ni dzece ùczą sã m. jin. kaszëbsczégò jãzëka. Tu ùrodzył sã Jón Bińczyk. Òficjalną kaszëbską pòzwã wsë wprowadzëlë 3 séwnika 2013. 1.) Borowy
Stanisłôw Żukòwsczi (pòl. Stanisław Żukowski) (ùr. 1911 rokù w Wilnie - ùm. 1983 rokù w Gduńskù) - béł artista, chtëren zajimôł sã téż kaszëbską kùlturą. Są òpublikòwóné jegò wërzinczi w drzewie (krëszce) taczé jak: Stôrô Kaszëbka ("Stara kaszubka"), kaszëbsczi wësziwk ("Haft kaszubski"), plecónczi przë scanie z kapama ("Ule przy ścianie") ë jiné w ksążce: "Pieśni z Kaszub"/ Władysław Kirstein; León Roppel, Gduńsk : Komitet Wykonawczy Roku Jubileuszowego, 1958. Òn òd 1945 rokù mieszkół w Gduńskù. "Pieśni z Kaszub"/ Władysław Kirstein; Leon Roppel, Gdańsk : Komitet Wykonawczy Roku Jubileuszowego, 1958' Żukowski, Stanisław (1911-1983)
Czerwionô kòniczëna ("Trifolium pratense" L.) - to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na Kaszëbach rosce ji dosc wiele np. na łąkach.
Kamienicczé Jezoro (pòl. "Jezioro Kamienickie") - to je jezoro ò wiéchrzëznie 138 ha w: kartësczim krézu i lãbòrsczim krézu, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.
Swiãtopôłk - kaszëbszczé miono chłopsczégò ôrtu. Mòżlëwé zdrobnienié je Swiãtk, Pôłk abò Pôłczk.
Gmina Céwice (pòl. "Gmina Cewice") - je wieską gminą w lãbòrsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. 23 môlëznë w gminie mają nadóné òficjalné kaszëbsczé pòzwë. "Czy w gminie Cewice mieszkańcy zdecydują o kaszubskich nazwach miejscowości? "
II Kaszëbsczi Kòngres - béł zòrganizowóny w Gduńskù w 1992 rokù. Jegò ùchwôlënk òsoblëwò mòcno pòdczorchnął m.jin. pòtrzebã decentralizacji kraju, rozwij gòspòdarczi krôjnë, kaszëbsczi kùlturë, nôùczi i pòùczënë, jak téż piastowaniô jãzëka. Na nim bëło mało tëch òstałëch przë żëcym, chtërny bëlë na I Kaszëbsczim Kòngresu.
Gôłcewò - to je dzél kaszëbsczi wsë Gôłczewò w gminie Parchòwò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Arch Linux to fùlwôrtnô distribùcëjô òperacjowi systemë Linux. http://archlinux.org/ - Domôcô starna Arch Linux
Spionk - je kòl pasa i mô spinac dwa jegò kùnce ze sobą (czasã z jinym pasem). M. jin. Kaszëbi rôd gò mają.
Kònkatédralnô bazylika Wniebòwzãcô Nôswiãtszi Mariji Panienczi w Kòlbrzegù (pòl. "Bazylika konkatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kołobrzegu") – to je bazylika w Kòlbrzegù, kònkatédra diecezji z sedzbą w Kòszalënie. Nôprzód òna miała jinszą wieżã. Ta bazylika bëła zbùdowónô pò 1321 rokù. W II swiatowi wòjnie - w 1945 ròku - òna bëła baro zniszczonô. (pl)
Ruskô (rus: Россия) abò Ruskô Federacëjô (rus: Росси́йская Федера́ция) je państwã w Pòrénkòwi Eùropie ë Nordowi Azëji (Sybiriô). Stolecznym gardã Rusczi Federacëji je Mòskwa. Wedle wiéchrzëznë Ruskô Federacëjô je nôwikszim państwã swiata. lëdztwò: 140.200.309 mieszkańców wiéchrzëzna: 17.075.200 km² Historiô. W latach 1922–1991 òna bëła wiôldżim dzélã Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików (ZSSR). Mòskwa Sankt-Petersbùrg Samara Belgard Niżni Nowògard Abakan Anadyr Angarsk Archangielsk Astrachań Barnauł Biełgorod Birobidżan Błagowieszczensk Brack Briańsk Bujnaksk Chabarowsk Chanty-Mansyjsk Chasawjurt Czeboksary Czelabińsk Czerkiessk Czita Derbent Elista Gorno-Ałtajsk Irkuck Iwanovo Iżewsk Jakuck Jarosław Jekaterynburg Joszkar-Oła Jużno-Sachalinsk Króléwc abò Kaliningrad Kaługa Kaspijsk Kazań Kiemierowo Kirow Kizlar Kostroma Kolomna Krasnodar (Jekaterinodar) Krasnojarsk Kurgan Kursk Kyzyl Lipieck Machaczkała Magadan Majkop Murmańsk Nabierieżne Czełny Nachodka Nalczik Niżniekamsk Nowokujbyszewsk Nowosybirsk Omsk Orienburg Orzeł Perm Pienza Pietropawłowsk-Kamczatskij Pietrozawodsk Psków Riazań Rostów nad Donem Salechard Saławat Samara Sarańsk Saratów Smoleńsk Stawropol Syktywkar Tambow Tiumień Togliatti Tomsk Tuła Twer Ufa Uljanowsk (Symbirsk) Ułan Ude Władikawkaz Władymir Władywostok Wołgograd Wołogda Wołżski Woroneż
Czijôszk do bãbnieniô – to je rzecz do ùderzeniów w perkùsjowé jinstrumentë żebë wëdostac z nich brzëmienia. Òn je zrobiony z drewna.
Bògùsłôw X (ùr. 28 abò 29 maja 1454 rokù, ùm. 5 rujana 1523 rokù w Sztetënie) – ksyżã z dinastëji Grifitów. Òn béł ksyżëcem sztetëńsczim ë stôłpsczim òd 1474 rokù, a wòłogòsczim òd 1478 rokù - całi Zôpadné Pòmòrsczi. Òn 1515 rokù przëjął na swòjim zómkù szesc Kaszëbów: Szëmóna Jutrzenkã, Baltazara Zmudã, Jerzégò Malotkã, Szëmóna Reszkã, Wòjcecha Panka i Grzegòrza Chamiera – a dôł jima môl Trzebiatkòwò. Bògùsłôw X miôł w swòji òpiece pszczélków, a òni mù za to dôwelë miód abò wòsk, a mògle téż płacëc.
Janusz Kòwalsczi (pòl. Janusz Kowalski) (ùr. 8 zélnika 1925 rokù - ùm. 16 gromicznika 2017 rokù w Gduńskù) - béł doktorã technicznëch nôùków, chtëren zajimôł sã téż kąsk kaszëbską kùlturą. Òn skùńczëł architekturã na Pòlitechnice w Gduńskù (1952). Jegò tekstë  ùkôzywałë sã  m.jin. w "Pòmeranii" i „Kaszëbach” (1958 - 1961). Jerzi Tréder: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - Gduńsk 2014, s. 221. dr inż. arch. "Janusz Marian Kowalski"
Słodkògòrzczi lilek abò klôsztorny kwiat ("Solanum dulcamara" L.) - to je jednorocznô roscëna z rodzëznë lilkòwatëch ("Solanaceae" L.). Òn mòże rosc kòl brzegù jezora i mô lilewé kwiatë, a mòże zatrëc lëdzy.
Rzepeckô - to je kòlonia w lese, w lëzyńsczi gminie, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Hermafrodita ("Ἑρμαφρόδιτος") – wedle mitologie bëła grecką bòżëną – dwòjónã.
Jennifer Love Hewitt, (ùr. 21 gromicznika 1979) je amerikańską spiéwôrką ë teatrownicą.
Wiérzchùcëno - je wiôlgą kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w pùcczim krézu, w gminie Krokòwò. Historëjô. Pò 1918 r. do 1945r. Wiérzchùcëno òstało w Niemiecczi Rzeszë.   Wiôlgô Piôsznica Żarnówc
Vv V, v – dzwadzestô drëgô lëtra pòdstawòwégò łacyńsczégò alfabétu, brëkòwónô dzys w jãzëkù anielsczim, francësczim, katalońsczim, duńsczim, galicyjsczim, jirlandczim, italsczim, oksytańsczim, norwesczim, pòrtugalsczim, szpańsczim, szwédzczim i miemiecczim. Lëtra ta pòchòdzy òd grecczi lëtrë "Ipsilon" (Y, υ) i òd fenicczi "waw", jakò téż lëtrë F, U i W. Nôczãscy òznôczô spółzwãk [v]. We wespółczasnëch jãzëkach mòże oznôczac równak téż regã jinëch zwãków, na przëmiôr [w], [β̞], [f], [b], [u], [ə̃], [y].
Sulësłôw - kaszëbszczé miono chłopsczégò ôrtu. Mòżlëwé zdrobnienié je Sulk abò Suli.
Zôwòrë (pòl. "Zawory") – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô. Òna je w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù. Wies je na na szlachù Kaszëbsczi Dardżi. Stądka je dosc krótkò do Tamòwi Górë.
Tomôsz Fópka (pòl. "Tomasz Fopke") - ùr. 10 lëpinca 1973 rokù w Gdinie – ùkùńczył Mùzyczną Akademią w Gduńskù jakno spiéwôk i teatrownik. Je kòmpòzytorą, dërëgentã, spiéwôkã ë runitą z Chwaszczëna. Òn béł zastãpnikã burméstra gminë Żukòwò, a je dirigeńtã chùru Lutnia z Lëzëna i nôleżnikã m. jin. ZK-P, a téż dzejôrzã kaszëbsczi, kùlturalny rësznotë. Czile jegò wiérztów je w antologii “Mësla dzecka” (2001r.). Wëdôwizna “Region” z Gdini wëda w 2003r. jegò zbiérk eroticznëch wiérztów “Szlachama kùsków” i dokôz mùzyczny “Pierszô Kaszëbskô Pasja” (2002). Òn je laureatã m. jin. nôdgrôdë miona R. Wróblewsczégò (2001r.) i Òglowòpòlsczégò Lëteracczégò Kònkùrsu m. M. Stryjewskiego w Lãbòrgù (2002r.). W 2007 rokù òn béł wëprzidniony Medalã Stolema. Òn je wespółautorã spiéwnika “Piesnie Rodny Zemi”, a na niwiznie ùsôdztwa piesniów (tekstë, mùzyka), wespółdzejô z wiele karnama i ùtwórcama (np. J. Stachùrsczi i E. Prëczkòwsczi). VIAF
Ostatnia Wieczerza - to bëła pòdług Ewanielii wieczerzô (Pascha) Jezësa z Apòstołama, chtërna bëła dzéń przed Jegò smiercą w zali.
Krynica Morska (we zdrojach: "Calebergh" 1504, "Calberg" 1506; "Kahlberg" & "Lieb" 1796-1802, "Kahlberg ... wraz z przyległą osadą Lipe, Łysa góra", "Łysa Góra-Lipa - Kahlberg-Liep" 1941, miem. "Kahlberg-Liep") – to je gard, a téż kùrort w nowòdworsczim krézu w pòmòrsczim wòjewództwie na Swiéżi Nierzeji. Lëdztwò gardu: 1.339 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 116,01 km2
Lubań ("Lëbòniô", "Lubóń", "Lubóniô", "Lubòniô", pòl. "Lubań") – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Nowô Karczma. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożonô je wies Zelonô Wés (lëdztwò: 415). Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi Tu je kòscół ë szkòła.
Józef Ceynowa (1905-1991) z Pôłczëna. W II swiatowi wòjnie òn béł w lagrze dlô òficérów II-C "Woldenberg". Dozérôł pòezjã zaangażowóną i prozã, np. "Urënamle. Powiôstczi z komudnëch lat" (1982), m.jin. dlô dzôtk i młodzëznë, np. "Skarb i moc. Bajki puckie" (1975) i jin. Pisôł téż pò pòlskù. LC VIAF Worldcat
Tłuczewò (pl. "Tłuczewo") - wies leżącô kòle dôwny przëszlôdżi bez Łebã, òd Strzépcza w starnã Lëni ë Lãbòrga. Pierwòszno wies zwa sã Kluczimòst a pózni Kluczewò. Lëdowô etimòlogiô dzysészą pòzwã dolmaczi trzôskã , jaczi robią kamienie pòrëszoné bez Łebã w wąsczim tu kòrëce. Historiô. Pierszé wiadło ò Tłuczewie pòchôdô z 1314 rokù. Wies z młinã słëcha do chmieleńsczi kasztelanie a pózni do starostwa w Mirochòwie. Môlowi młin słëchôł òlëwsczim cystersom. W 1701 rokù w Tłuczewie mieszkało 48 sztëk lëdzy, a òkróm młina i piłë fùnksnérowa tu téż karczma. W midzëwòjnowim cządze Tłuczewò bëło sedzbą gminë słëchający do wójtostwa w Lëni i starostwa w Kartuzach. Na zôpôd òd wsë bëła państwòwô greńca. Pò wòjnie w Tłuczewie zamieszkôł kaszëbsczi pisôrz Aleksander Labùda, przede wszëtczim znóny jakno autor felietónów "Gùczów Mack Gôdô. " Czekawinczi. Wôrt òbaczëc "młin nad Łebą" z zôczątkù 20. stalatégò, w dzélu zaòstónym òriginalnym wëpòsażenim, a téż dôwną "pòwszechną szkòłã", w jaczi ùcził i mieszkôł Aleksander Labùda. W Tłuczewie stoji szlachòta Pólnicë - Dëcha ze szlachù "Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha" w gminie Lëniô.
Smôłdzëno (pòl. "Smołdzino") - je kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Przedkòwò. 1.)
CeCe Peniston (English: Cecelia Peniston) (ùr. 6 séwnika 1969) je amerikańską spiéwôrką.
Garc (we zdrojach: "Karennz", "Kerentia", "Charenza" 1168, "Chertz in Ruya" 1327, "Garcz" (Germania; Ortelius Abraham, 1527-1598), "Garz"; miem. "Garz/Rügen") - garc w Rujańsczim Krézu w krôju Meczelbòrzkô-Przédné Pòmrë na Rujanie.    Lëdztwò gardu: 2.403 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 65,44 km2
Dniéster (ùkr. Дністер" , Dnister," rum. Nistru) je rzéką w pòerénkowéj Eùropie. Płënjiô bez Ùkrajiniô, pòtim bez Mòłdawskô (na greńcë Mòłdawskô ë Pòdniéstrza) ë kùńczi biég w Czôrnim Mòrzu w Ùkrajinié. Geografjiô. Pòczątk Dniéstera je w Ùkrajinié, wnetk do gardu Drohobycz, krótkò do grańcë z Pòlską ë płënié kù Czôrnémù Mòrzu. Robi grańce Ùkrajini z Mòłdawskô ë pòtim Mòłdawskô z Pòdniéstrzã (de iure pòrénkòwô Mòłdawskô).   W dólnéj dzélu rzéczi, zôpôdni sztrąd je wzgórzësti, czëdë pòrénkòwi je płasczi. Rzéka de facto kùńczi Eùrasczi Step.
Kòper (łac. "cuprum") – to je chemiczny pierwiôstk, metal. Stoplëna kòpru i cënë to je bronza, a bronzowô mòże bëc np. sztatura. Symbòl: Cu Lëczba atomòwô: 29 Temperatura topnieniô: 1084,62 °C Atomòwô masa 63,5463 Jerzi Nacel (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô , Gduńsk 2013
15 lëpińca - Biôtka pòd Grunwaldã - stolemné dobëcé pòlsczi i lëtewsczi kòronni armie procëm Krzëżôcëm.
Rubin - to je mineral czerwiony farwë. Òn mô chemiczny wzór Al2O3:Cr. Jeslë òn je mòdri, to je nie rubin, le szafir.
Parafialné Mùzeum w Żukòwie je jinstitucją kùlturë założoną w 1991 rokù. Jegò robòta polégô na rozkoscérzanim kùlturë m. jin. Kaszëbów w kraju ë za grańcą. W nim są téż kaszëbsczé nôdpisë. Sedzbą Mùzeum je Żukòwò - zarô przë stôrim bùdinkù kòscoła, w chtërnym czedës mòdlełë sã norbertanczi. W nim je m.jin. dosc wiele stôrëch wësziwków np. òrnôt wëszëti przez Jadwigã i Zofiã Ptôch. ò Mùzeum
Słuńce (łacyńsczé "Sol", "Helius", grecczé "Ἥλιος", symbòl: ) – centralnô gwiôzda Słuńcowégò Ùstawù, wkół jaczi krążi Zemia, jinszé planetë tegò ùkładu, karzełkòwi planetë, a téż môłi cała Słuńcowégò Ùstawù. Słuńce skłôdô sã z gòrący plazmë, jaką ùtrzëmiwô grawitacjô i jaką sztôłtëje magneticzné òkrãżé. Słuńce je zwiãksza jidealnie kùlësté, mô strzédnicã kòl 1 392 684 km (kòl 109 razy wikszą jak Zemia). Masa słuńca (1,989 ×1030 kg) je kòl 333 tësący razy wikszô niżlë masa Zemi i to je kòl 99,86% całowny masë Słuńcowégò Ùstawù. Kòle trzë czwiôrté masë Słuńca twòrzi wòdzëk, resztã zôs przede wszëtczim hél. Pòòstałi dzél (1,69%, co òdpòwiôdô kòl 5600 masóm Zemi) twòrzą cãższi pierwiôstczi, w tim m. jin. krziseń, wãdżel, néón i żelazło. Do Zemi dochôdô słuńcowô energiô baro wôżnô dlô żëcégò na ni. Pòzwë Słuńca w słowiańsczich jãzëkach, w tim w pòlsczim i kaszëbsczim, wëwòdzą sã òd prasłowiańsczégò słowa *slnъce. Słowa krewny kaszëbsczémù „słuńcu” to m. jin. biôłorusczé "сонца" (sonca), czesczé "slunce", rusczé "солнце" (sołnce), słowaccze "slnko" i ùkrajińsczé "сонце" (sonce). Astronomicznym symbòlã Słuńca jawi sã òkrąg z pùnktã we westrzódkù: ☉ (Unicode: 2609).
Swiãtopôłk II Wiôldżi (ùr. przed 1195 - ùm. 11 stëcznika 1266) - ksążã pòrénkòwi Pòmòrzczi 1220-1266. Kòle 1226 rokù òn Gduńskòwi nadôł lubecczé gardowé prawò. W 1227 rokù ten ksążã dôł pòstawic klôsztór dominikónów w Gduńskù. W 1231 papiéż Grégòr IX òbjimnął gò ë jegò sëna Mscëwòja II protekcëją Apòstolsczi Stolecë ("personas et terras vestra sub beati Petri et nostra protectione suscipimus"). W latach 1238-1253 Swiãtopôłk II wòjowôł z Krzëżôkama. W „Krónice wiôlgòpòlsczi” je napisóné, że w 1258 rokù Wartësłôw III, „ksyżã Kaszëbów wëcygnął procëm Swiãtopôłkòwi, ksyżëcu Pòmòrzô, z wòjskã Wiôlgòpòlónów, chtërné ksyżã wiôlgòpòlsczi Bòlesłôw przësłôł na pòmòc, i z biskùpã kamiéńsczim. I czej przëszedł w òkòlé Słëpska, co sã jinaczi zwôł Stolp, òstawił biskùpa i jegò wòjskò (...), sóm [znôw] z wiôldżim wòjskã dzyrzkò rénowôł zemie Swiãtopôłka”. Nimò to dobiwcą òstôł Swiãtopôłk II. Jegò białką bëła Eufrozyna - sostra wiôlgòpòlsczégò ksąża. Wierã jegò córecznica - Eùfemiô bëła królewą w Norwesce. Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié pòstawiło szlachòtã tegò ksąża w Gduńskù, je ona wialdżim dokôzem artistë W. Sampa, chtëren zrobił snôzą robòtã. W niedzelã 22 zélnika 2010 rokù, òb czas dominikańsczégò jôrmarkù przëjachalë ricerze z Bëtowa i bëło ùroczëznowé òdkrëcé négò pomnika, na chtërnégò pòstamence je nôpis "Zrzeszonëch naju nicht nie złómie". Swiãtopôłk w kaszëbsczi lëteraturze i kùńszce. O pòstacëje ksyżëca Jan Trepczik mô nadczidnioné w drëdżi zwrotce kaszëbsczégò himnu - "Sambòrów miecz i Swiãtopôłka biôtczi. W spòsobie ce dlô nas ùchòwałe...", co pòkazywô, że dobëtné wòjnë z Krzëżôkama są dzélã nôrodny spôdkòwiznë Kaszëbów. Ksążã Swiãtopôłk pòjôwiô sã kòl H. Derdowsczégò, a téż w dokôzu D. Majkòwsczégò "Bùdzta spiącëch. Kaszëbsczé zwiercadło", chtëren dobéł w kònkùrsu m. Jana Drzéżdżona w dzélu prozë. H. Derdowsczi napisôł: "Jegò wiecznie pamniãtałë bãdą nasze dzecë, Bò granice Kaszëb rozcygł dalek do Notecë. " , a Aleksander Majkòwsczi w pòwiesce „Żëcé i przigòdë Remùsa” mô napisóne: "Wezta sobie przikłôd z tich prãtów - rzekł ksąże Swiãtopôłk. - Zrzeszonych waju nicht nie złómie, ale w pòjedinkã waju zniszczą!" Tadeusz Bolduan]. Gdańsk-Oliwa ; Wejherowo, 1992. Gerard Labùda Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. Augustjanie Pommerellisches Urkundenbuch, II, 18, p. 16. Òbaczë téż. Òlëwsczi Park
Mùrowańc - to je kòlonia w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Główczëce.
Czôrnô òlszô abò czôrnô ólszka ("Alnus glutinosa" Gaertn.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë brzózkòwatëch ("Betulaceae" Gray). To drzéwiã colemało rosce kòl rzéków.
Macéj Bańdur (pol. "Maciej Bańdur") – kaszëbsczi jãzëkòznôwca, dzejôrz, szkólni kaszëbsczégò jãzëka. Główni redachtor «Skrë». Prôcownik Instutitu Slawisticzi Pòlsczé Akademie Naùk. Pòpùlarizator klasiczné òrtografie kaszëbsczégò jãzëka. Je aùtorã kaszëbsczégò przekładu ksążczi "Môłi Princ" Antoine'a de Saint-Exupérygò. Przëpisë.
Wenus ("Venus") – wedle mitologie bëła rzimską bòżëną miłotë.
Ùkrajińsczi jãzëk (ùkr. "українська мова") – jãzëk z pòrénkòwòsłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków. Gôdô nim kòl 45 mln lëdzy, wikszi dzél jaczich mieszkô w Ùkrajinie. Òn je państwòwim jãzëkã w Ùkrajinie i jednym z państwòwich jãzëków w Naddniestrzu. Ùkrajińskòjãzëczné lëdztwò mieszkô téż w Biôłorësczi, Mòłdawsczi, Pòlsce, Rusczi, Rumùńsczi, Słowacczi, Kazachstanie, Argentinie, Brazylsce, Wiôldżi Britaniji, Kanadze, Zjednónych Krajach Americzi. Wedle genealogii nôblëższim ùkrajińsczimù je biôłorusczi jãzëk; òd IX-XI st. òbadwa jãzëczi dzélowò fòrmowałë sã na pòspólnym dialektowim spòdlim – òsoblëwie nordowé dialektowé karno ùkrajińsczégò jãzëka twòrzi dialektowé "continuum" ze skrôwnyma pôłniowima biôłorusczima gwarama Pòleségò. W strzédnowiekù òbadwa nôrodë miałë pospólny jãzëk w knégach. Wespółczasno dlô zapisu ùkrajińsczégò jãzëka ùżiwô sã adaptowóny cyrilicë, jakô skłôdô sã z 33 lëtrów. Òsoblëwòscą ùkrajińsczégò alfabétu (w przërównanim z jinëma cyrilicczima) je brëkòwanié lëtrów Ґ, Є a Ї. Ukrainian - Kashubian
Aptéka - to je léczny môl gdze kùpiô sã nôbarżi léczi i jinë lékarsczé wërobinë (np. òbwiniãca). To dô téż jinternetowé aptéczi. Ùstawa
Ivana Vrdoljak-Vanna, (ùr. 1 séwnika 1970) je chòrwacką spiéwôrką.
Zwëczajnô jedlëna ("Abies alba" Mill.) – wiedno zeloné drzéwiã z rodzëznë sosnowatëch ("Pinaceae"). Mòrfòlogiô. Jedlëna to je drzewò: wësoczé kòle 50 métrów, piéń grëbi, przemiara ù stôrich drzew nawetka do 3 métrów, kòróna ù młodëch drzew kùżlowatô, ù stôrëch splëszczonô, kòra głôdkô, cemnoszarô, ù starëch drzew łëzgòwatô, pòpãkanô, jigłë długòscë 1 – 3 cm, tãpò zaòkrągloné na kùńcach, wiéchrznô strona cemnozelonô, dolnô pòkrëtô dwùma biôłima sztrépama nôlotu wòskù, szëszczi kòle 15 cm długòscë ë przemiara 3 – 5 cm, stojącé na gałãzë; czej dozdrzénieją, rozpôdają sã, òstôwô blós òs szëszczi. żëjë do 500 lat. Ekòlogiô. Jedlëna mô wiôldżé wëmôgania co do mòkrzëznë lëftu ë zemii. Je baro czëłô na zaczapanié lëftu ë téż na nisczé ceplëznë. Je to roscëna léczniczô, ùżiwónô przë reùmaticznëch bòleniach ë inhalacjach w stónach zapôliwnëch gardła ë òskrzelów. Wëstãpòwanié. Rosce w górach pôłniowi ë westrzédni Eùropë, na wësokòscë 400 – 1000 métrów n. p. m., w rozmajitëch karnach lesnych (lasë jedlënowò – danowé abò lasë jadlënowò – bùkòwé). Na Kaszëbë òna trafia w pierszi pòłowie XIX wiekù. Jedlënowé semiona przëwiezlë tu m.jin. z Sudetów. Do dzysô z nëch XIX-wiekòwëch òbsadzeniów wiele nie òstało. Dzél ju spùscëlë. Na Kaszëbach nôwiãcy rosce tich jedlënów w bëtowsczim pòwiece, òsoblëwie w nadlesyństwie Òsësznica. Tu je mòżno òbzerac taczé, co są wiãcy jak 130 lat stôré, i taczi, co zaczãłë żëcé dopiérze 2–3 lata temù. Òchrona. W Pòlsce ten ôrt drzewów je chroniony w rozmajitëch rezerwatach nôtërë. Są to m.in.: Rezerwat Nôtërë Błogie Rezerwat Nôtërë Jaźwiny Rezerwat Nôtërë Jabłecznik Rezerwat Nôtërë Jamno Rezerwat Nôtërë Jedlina Rezerwat Nôtërë Jeleń Rezerwat Nôtërë Jodłowice Rezerwat Nôtërë Jodły Karnieszewickie Rezerwat Nôtërë Jodły Ostrzeszowskie Rezerwat Nôtërë Jodły Łaskie Rezerwat Nôtërë Kaliszak Rezerwat Nôtërë Kamień Michniowski Rezerwat Nôtërë Kozie Kąty Rezerwat Nôtërë Kruszewiec Rezerwat Nôtërë Lasek Kurowski Rezerwat Nôtërë Majówka Rezerwat Nôtërë Mokry Las Rezerwat Nôtërë Murowaniec Rezerwat Nôtërë Natalin Rezerwat Nôtërë Nowa Wieś Rezerwat Nôtërë Szklarnia Rezerwat Nôtërë Twarda Rezerwat Nôtërë Wojsławice Rezerwat Nôtërë Wrząca Rezerwat Nôtërë Zabrzeźnia "Jodła pospolita (Abies alba Mill.) – charakterystyka, występowanie, wymagania, zastosowanie" "Jodła pospolita – charakterystyka hodowlana" "Jodła pospolita" Jakub Mowszawicz, "Przewodnik do oznaczania drzew i krzewów krajowych i aklimatyzowanych", Warszawa 1979. Bruno P. Kremer, "Przewodnik. Drzewa i krzewy" , Warszawa 1995
Syjamsczi krokòdil ("Crocodylus siamensis") – to je ôrt gadzënë z rodzëznë krokòdilowatëch. Òn żëje w Azje, ale mòże wëdżinąc.
Skarszewë (téż: Skarszewò; pòl. "Skarszewy", miem. "Schöneck") - garc w Pòmòrsczim Wòjewództwie, w Starogardzczim Krézu, 40 km na pôłnié òd Gduńska. Òbczôs Królewsczich Prësów stolëca Pòmòrzczégò Wòjewództwa. Tã mòże nalezc rujinë joannicczégò zómkù jak téż stôrą cerczew z XIII wiekù. Miona gardu w zdrojach. Jinsze miona gardu to téż: "Reueninov" (?) 1198, "Rownino" (?) 1290, "Rounino" (?) 1290, "in Schoneck(e)" 1305, "Soneck" 1326; "Sonek" 1334, "Schonekke" 1334, "Schonek" 1334-1335, "Schoneck" 1336, "Scheneck" ib. "Schoneck" 1341, "Schönecke" 1341, "Schoeneck" 1341, "zu Schönecke" 1346, "Schonecke" I pôłwa XV w., "Schonegke", "Schoneck" "Schonegk" "Schonecke" 1415, 1418, 1420, 1431, 1438, "Skarszewo" <1454, "Skarschow" 1471, "Skarszowa" 1503, "Skarszewi" 1513, 1521, "Skarszowa" 1526, "Skarssewo " 1534, "Schöneck" 1570, "Skarszewy" 1583, "na miasteczku Skarszewie" 1624, "na tymże miasteczku Skarszewach" 1624, "Schöneck" 1659, kòl 1790, "Skarszowy" 1664, "Skarszewo" 1687, "datum in Karschewy" 1729, "Skarszewo" 1790, 1807, "Skarszewy" 1879, 1889, "Skarszevé" (Cenôwa), "Skarszewë" (Ramułt).   Commons:
W Kartuzach doszło do założeniô Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów ("Zrzeszenie Regionalne Kaszubów") 21 gòdnika, Henrik Dawidowsczi - kaszëbsczi pisôrz.
Stôwkòwô żaba abò rzãsnica ("Pelophylax lessonae" Camerano, 1882) - to je łaza z rodzëznë żabòwatëch ("Ranidae"). Ta żaba żëje m. jin. w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù. Òn w swòjim czasu chrochce.
Kudowa-Zdrój - je gardã w Pòlsce, w dólnoszląsczé wòjewództwò. Kudowa-Zdrój
Simon Pegg, (ùr. 14 gromicznika 1970) je anielsczim teatrownikem.
Lubin (miem. "Lüben") - gard w dólnoszląsczim wòjewództwie. Lubin je stolëcą lubinsczégò krézu. Lubin mô apartné ùrzãdë dlô gardu ë wsowi gminë. W Lubinie je stolemne kòpôlnictwo kòpru i produkcëjô kòpru od r. 1960. Pòlsczi państwówi Kombinat Górownô-Hëtowë Kòpru, dzys z mionã KGHM Pòlsczi Kòper S. A., ma w Lubinie sedzbã direkcëji. Od 1945 r. je tu achtnione karno balôrzów "Zagłębie Lubin". Lëdztwò gardu: 79.716 mieszkańców. Òficjalnô starna Lubina
Plaskati rąb - je robiony np. w żukòwsczim wësziwkù. Wiele nim je wëszëté np.: w pszczółce i mòrsczi gwiôzdze. Wzory haftu kaszubskiego : szkoła żukowska. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział Gdański, 2007, ISBN 978-83-925340-0-6 Barbara Rezmer: Jak haftować po kaszubsku. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski, 1989, ss. 38 i in. wësziwczi z Kaszëb Zdrzë téż. Kaszëbsczi wësziwk
Epitet ("przëdôwk", "flëczk") – słowò (przëdôwnik, jistnik abò przëczasnik), chtërno òpisowô jaczis przibiór, statk, òbiekt - na przëmiar: "brzëdczi knôp", "strasznô biéda", "bilietnô kasa", "lëchi pies", "bijącô żëła". Epitet mô znaczënk dlô znaczeniégò słowów, chtërnëch sã tikô. Òpisywô leżnote wepòwiôdającégò sã ò tim òbiekce abò rzôdzëznie. Òn je téż stosowóny w pòezji.
Biały Bór (we zdrojach: "Baldenburg" 1395, "Balle" 1550, "Ballen" 1578, "Balde" 1575 (1579), "Białobork" 1655, "de Ball. de olde" 1670, "Białembork" 1880, "Bal" (XIX w. Paweł Panske), "Bala" (Cenôwa), miem. "Baldenburg"; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: "Biôłé", "Bielno", "Biôłô") – gard w szczecënecczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Biôłą Rzéką. Lëdztwò gardu: 2.209 (2008) Wiéchrzëzna gardu: 12,82 km2 Edward Breza, "Biały Bór"
Czôrny nosoróg ("Diceros bicornis") – to je ôrt wiôldzégò niepôrokòpëtnégò suska z rodzëznë nosorógów. Òn żëje w Africe.
pòlsczégo króla Kadzmierza IV ë miono Królewsczi Pòlsczi Gard Gduńsk
Kùrowie abò Kùronowie - to bëlë lëdze, chtërny mieszkelë tam gdze dzysô są zôpadné dzéle Lëtewsczi i Łotewsczi, a wiele z nich kòl Bôłtu. Òni bëlë gbùrama i rëbôkama, a czedës gôdelë pò kùrońskù. W sądach òni gôdelë pò lëtewskù, a pò miemieckù nié chcelë gadac. Baro wiele z nich bëło lëtersczi wiarë. Kuronowie
Argentina ("República Argentina") je stolemnim państwã w Pôłniowi Americe. Stolëca i nôwikszi gard to Buenos Aires. Argentina je òsmim co do wiôlgòscë państwã swiata. Dôwni bëł tu prezydent Juan Peron i jégò baro pòpùlarnô białka Evita Peron. A òd 1976 do 1983 roku bëła tu òkrutnô diktatura wòjskòwich jenerôłów i òficérów, chtërni zamòrdowalë pònad 30.000 Argentińczików. Pòtemù né jenerôłowë bëlë zamknące w sôdzë. Dzys, òd 2013 roku papiéż to Frãcëszk, chtërni je z Argentinë.
Trigraf – sparłãczenié trzech lëtrów, jaczé òznôczô jeden zwãk (fònem). W jãzëkach z dôwną pismieniową tradicją trigrafë pòwstają samòrzutnie, w wënikù przemianów w zwãkòwim składze jãzëka. Na przëmiôr trigraf "sch" w anielsczim jãzëkù pòwstôł temù, że pierwòsznô wëmòwa [skh] przeszła z czasã w zwãk [ʃ]. Na ògle w szëkù słowów (na przëmiôr w słowôrzach) trigrafë traktëje sã jakò sparłãczenié trzech òsóbnëch lëtrów. Czasã równak w niechtërnëch jãzëkach digrafë i trigrafë mają kònkretną pòzycjã w alfabéce, na przëmiôr madżarsczi trigraf "dzs", jaczi òznôczô zwãk [d͡ʒ]. Digraf
Jezoro Sëtno (pòl. "Sitno") - to je jezoro ò wiéchrzëznie 0,666 km² w kartësczim krézu, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô. "Sitno" (jezioro)
Sprôwné pòdzelenié je to pòdzelenié państwòwi òbéńdë na mniészé òbrëmia, chtërno mô na célu midzë jinszima zlepszenié wëkònywaniégò zadaniów przez ùrzãdë państwòwégò sprôwianiégò. Té òbrëmia nazéwają sã jednostczi sprôwnégò pòdzeleniégò państwa. Sprôwné pòdzelenié je ôrtã regionalizacëje, to znaczi pòdzelënkù państwa na sprôwné regionë, chtëren òpierô sã na różnëch kriteriach: geògraficznëch, dzejowëch, gòspòdarczëch, wëcmanowëch ë prawno-sprôwnëch.
Néderlandzkô je państwã w Zôpadny Eùropie, krôj Eùropejsczi Ùniji. Néderlandzkô je kònstitucyjną mònarchią. stoleczny gard: Amsterdam lëdztwò: 17.100.475 mieszkańców (2017) wiéchrzëzna: 41.543 km² dëtk: euro telefón: +31 Internet: .nl
Lësati toczk ("Myodes glareolus", téż "Clethrionomys glareolus") – to je susk i grëzôk z rodzëznë skrzeczkòwatëch. Òn mòże wôżëc wicy jak 30 g. Kaszëbi mògą na niegò gadac toczk. Òn je zwëkòwò aktiwny òb noc i òb wieczórk, le jegò mòże czãstò widzec i òb dzéń.
Kòżëczkòwò (pl. "Kożyczkowo") – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno. Òno je w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù. Ta wies je na na szlachù zaniechóny terô banowi sécë Kartuzë-Srôkòjce-Lãbòrg. W òbéńdze szôłtëstwa sã miészé kòlonie: Dólny Młin, Górny Młin, Rzim, Stanowiskò  Lista gmin wpisanych na podstawie art. 12 ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (Dz. U. z 2015 r. poz. 573) do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości
Wiôldżi slënik ("Arion rufus") - to je smôrzcz z rodzëznë "Arionidae". Òn mòże żëc m. jin. na Kaszëbach. Wiôldżi slënik je do 18 cm dłudżi i ni mô bùdinôszka. Òn mòże żëc w lese i bëc np. całi bruny, ale tak wiedno nie je. Wiôldżi slënik baro z wiérzchù szlachùje za szpańsczim slënikã. s. 81 "Arion rufus" "Arion rufus"
Mm M, m – trzënôstô lëtra pòdstawòwégò łacyńsczégò alfabétu. W kaszëbsczim alfabéce je òsmënôstą lëtrą.
Katolëcczi Kòscół (rzimsczégò òbrządkù) - nôwikszô na swiece chrzescëjańskô wëzaniowô zrzesznica, głoszącô regle wiarë ë żëcô zwóné katolëcëzną. Pierszi w nim je Biskùp Rzimù - Papiéż. W spòleznie z nim je kòlegium biskùpów z nim zrzeszonych. Dzysô Papiéżã je Frãcëszk. Katolëcczi Kòscół je dzysô na Kaszëbach dominëjącą religiją, wikszosc Kaszëbów je wëznaniô rzimskò-katolecczégò. Pamiãtné słowa ò ùtrzëmanié swòji wiarë ë kùlturë wëpòwiedzôł do Kaszëbów, papiéż Jan Paweł II w Gdini i Sopóce. Swégò czasu nimò cëskù na germanizacjã prësczich władzów, Katolëcczi Kòscół béł ùznôwóny za òbstojenié pòlskòscë. Bëło tak nimò ùległoscë niechtërnëch biskùpów, bãdącëch – przë znajomòscë pòlsczégò czë kaszëbsczégò jãzëka – z rodowiznë Miemcama. Kaszëbsczi jãzëk do rzimskò-katolëcczegò òbrzãkù wprowôdzony òstôł w latach 90-tëch XX stalata. Wiele Kaszëbów i ni leno òni - w tim kòscele - mòdlą są ò jak nôchùtszé wëniesenié Słëdżi Bòżégò Kònstantina Dominika na wôłtôrze. Krziże na rozchódnëch drogach zrosłë są z widzënkã zemi Kaszëbów.
Krzëszlôk – to je drzewiany element np. w bôce, chtëren łączi spódk z bortą. Ón mòże bëc z krzëwi grëbi gałãzë dãbù.
- Manuel Noriega, panamsczi pòlitikôrz, prezydent Panamy (ùm. 2017) 1974 - D'Angelo, amerikańsczi spiewôrz w sztelu soul 1962 - Sheryl Crow, amerikańskô spiewôrka 1969 - Jennifer Aniston - amerikańskô teatrownica 1524 - Jizabela Aragonskô, ksãżnô Neapolu, mema krolawej Bony Sforzy 1829 - Aleksandr Gribojedow, rusczi runita, diplomata (ùr. 1795) 1948 - Sergej Eisenstein, rusczi reżiser filmowy (ùr. 1898) 1963 - Sylwia Plath, amerikańskô poetka, runitka (ùr. 1932) 2012 - Whitney Houston, amerikańskô spiewôrka, teatrownica (ùr. 1963). Pò pòsce przińdze swiãto.
Macerzónka ("Thymus" L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë głëszkòwatëch ("Lamiaceae"). Na Kaszëbach rosce dosc wiele macerzónków. Lëteratura. Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 176
Brzezënka (pòl. "Brzezinka") - to je kaszëbskô môłô kòlonia w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu ë w gminie Czôrnô Dãbrówka.
Pańsczé Wniebòwstąpienié - to je swiãto, chtërno wëpôdô 40. dnia òd Jastrów (czwiôrtk) w christianiznie. W katolëcczim kòscele òno je w VII Wiôlgònocną Niedzelã.
Glincz – to je kaszëbskô wies w gminie Żukòwò, w kartësczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Jeden dzél zwie sã tu Nowi Glińcz, a drëdżi Stôri Glińcz. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë òsta wprowadzónô 26 zélnika 2013. "Glińcz"
Rëbôk - chłop, chtëren łowi rëbë, brzôd mòrza i z tegò żëje. Mòże to robic sóm abò np. w maszoperëji. Równak colemało rëbôce robią to w karnie na kùtrach abò na wiôldżich òkrãtach. Żebë łowic na jezorach i rzékach rëbôcë wëkòrzôstiwają môłi czôłna, na mòrzach kùtrë, a do dalekòmòrsczich i òceanowich wialdżi òkrãtë. Do łowienié rëbów rëbôcë ùżiwajóm rozmajitich séców. Rodzaje sécòw. do łowienié bańtków i òkùnków - céza; séc rãczny - wicôrk, kaszôrk, czidôk, czidala, szlapiónka; włokòwô na wãgòrzë - wôta; zastawnô na wãgòrze - żak,brodùz; séc na łososë - pławnica; do łowienié slédzy i mùtków - manca, mrzeża; sec zastawnô - neta, drguba, gałatka, mrżéżka, kleszczówka,wątórz; na krabë, rëczi - krabón i rëcznik . mòrina sziper rëbôcë mòrsczé- maszopi môłi rëbôcë- jezorné
Pùlówer – to je wiérzchny ùwiãzłi òbleczënk, chtëren òbkriwô srąb do pasa i rãce, a óblëkô sã gò przez głowã. Òn je kąsk jiny jak kardigón.
Frãcëszk Linke (pòl.: "Franciszek Linke") - béł direktorã Kòmunalny Kasë Òbszcządzëznë w Gdynie w latach 1926 - 1939. Òn urodzył sã 21 gòdnika 1903 rokù. Miemcë gò mają zabiti 11 lëstopadnika 1939 rokù kòl Wiôldżi Piôsznicë. "Komunalna Kasa Oszczędności w Gdyni"
Geòrg Wenker (niem. "Georg Wenker") (ùr. 1852 – ùm. 1911) béł miemiecczi ùczałi. Òn w latach 1879 – 1887 zebrôł tołmaczenie 40 miemiecczich zdaniów m.jin. z Kaszëb, jedno z nich bëło: "Im Winter fliegen die trockenen Blätter durch die Luft herum". W Strzelnie przetołmaczëlë i zapiselë je tak: Wsimie lötajo sechi läste wleffze. Z jegò materiałów je ksążka: "Dialekty kaszubskie w świetle XIX-wiecznych materiałów archiwalnych : prezentacja i opracowanie kaszubskich materiałów językowych zebranych przez Georga Wenkera w latach 1879-1887" H. Pòpòwsczi-Tabòrsczi, E. Rzetelsczi-Feleszkò (2009). Jerzi Tréder: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - Gduńsk 2014, ss. 130-131
Drobnokwiatowô wika ("Vicia hirsuta") - to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na Kaszëbach òna mòże bëc zelëskã w ògródkach. Drobnokwiatowô wika kwitnąc mòże w maju. Zróżnicowanie florystyczne zachodniego obrzeża Zatoki Puckiej (północna Polska) s. 14 "Vicia hirsuta"
Rąkla ("Beta vulgaris" L.) - to je jednorocznô abò dwalatnô roscëna z rodzëznë łapùchòwatëch. Tu słëchają: cëkrowô rąkla, czwikła, pôsnô rąkla i jin.
Gòlëb-Dobrziń (pol. Golub-Dobrzyń) - krézewi gard nad Drwãcą w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie. Nen gard òstôł ùsôdzóny w 1951 r. przez sparłãczëne 2 apartne gardë: Gòlëb na prawò nad Drwãcą i Dobrziń na lewò nad Drwãcą.   W Gòlëbë Krzëżôcë zbùdowalë zómk i nadalë gardowé prawò w 1421 r. Dobrziń miôł gardowé prawò od 1789 r. do 1870 r.
Pòtãgòwsczé Jezora (pòl. Jeziora Potęgowskie) - to karno pòlodofôłtowich jezorów, jaczé wôpełniwają tzw. "Pòtãgòwską Rinnã", chtërną ògrańczô òd nordë i zôpadu rozległi kòmpleks Mirochòwsczich Lasów. Pòzwa pòchôdô òd wsë Pòtãgòwò. Charakteristika. Wszëtczé jezora charakterëzëją sã dosc wiôlgą głãbòkoscą i długòscą a téż niewiôlgą szérzą. Jejich wòda mô jasnoòrzechòwą farwã, pòchôdającą z farwników jaczé wëstãpiwają w lëstach òtaczjącëch je bùków. Czekawinczi. Na wschòdze leżi jezoro Lubògòszcz, jaczé je krôjòbraznym i floristicznym rezerwatã. Kòl jegò nordowégò ùbrzegù są zlepieńcowé grotë. Nad zwãżëną parłãczącą pòstãpné jezora - Kòcankò ë Pòtãgòwsczé je widzënkòwi pùńkt Zosynk. Zôpadny kùńc Pòtãgòwsczich Jezorów twòrzą sparłãczoné za sobą jezora Czôrné ë Biôłé. Do karna jezorów trzeba wrëchòwac téż jezora: Folwarczné; Junno; Kamienicczé; Òdnoga; Swiãté. Kòl karna jezorów Pòtãgòwsczich jidze turistny Szlach Kaszëbsczi.
Kanadijka - to je môłi bôt, a na nim trzeba paczënowac. Kanadijków je wiele m.jin. w Kanadze.
Gniéwino (pòl. "Gniewino") - to je kaszëbskô wies w gminie Gniéwino, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu je kòscół zbùdowóny w latach 1870 -1872. Tu bëlë szpańsczi balôrze (méstrowie swiata i Eùropë) i w czerwińcu 2012 rokù ùzdrzec tu kòpniącé balë nie bëło niczim nadzwëkòwim. Szpanijczicë w 2014 rokù są wcyg méstrowie swiata w kòpóną balã.
Oskar Kolberg ("Henrik Òskar Kòlberg" - ùr. 1814 rokù – ùm. 1890 rokù) béł etnografã, fòlkloristã i kòmpòzytorã. Òn drëkã wëdôł kòle 200 artiklów z òbrëmia etno­grafii, fòlkloristiczi, jãzëkòznôwstwa ë mùzykòlogii. Òskar Kòlberg na Kaszëbach béł w zélnikù 1875 rokù. Z Sopòtu òn robił wanodżi i tak òn béł w Òlëwie, Kackù, Òksëwiu, Wejro­wie i Gduńskù. To dô nôdgrodã m. Òskara Kòlberga.
Léón Heyke - ùrodzył sã w 1885 rokù w Cërzni kòl Czelna w wejrowsczim krézu. Òn chòdzył do prësczi pòwszédny szkòłë w Bieszkòwicach i do klasycznégò gimnazjum w Wejrowie. Dzãkã dëtkóm wejrowsczégò dzekana ks. Walãtégò Dąbrowsczégò rodã z Gòwina, skùńcził Dëchòwné Seminarium w Pelplinie, a pòsobno doktorancczé teòlogiczné sztudia w Fribùrgù Brizgòwijsczim i we Wrocławiu. Jakno wikari béł w czile parafiach. Òbczas I swiatowi wòjnë służił, jak wiele jinëch ksãżi w prësczi armie; béł sanitariuszã i kapelanã w Chełmnie i Czôrnym. Pierszenił wiérztama w "Gryfie". Ùsôdzôł historiczné ë patrioticzné wiérztë, jakno ë miłotné. Béł wôżnym pòétą, chtëren pisôł nordową kaszëbizną lësôcką. Béł ksãdzã, doktorã teolodżëji ë jednym z zakłôdôrzów Towarzëstwa Młodokaszëbów. Jegò ùsôdztwò miało wiôldżi cësk na Aleksandra Labùdã ë Jana Trepczika. W 1930 rokù dostôł za lëteracczé ë pedagògiczné dzejanié Złoti Krziż Zasłëdżi. Miemcë mają go rozstrzélné na zôczątkù II-dżi swiatowi wòjnë (16 rujana 1939) w Szpãgawsczim Lasu kòl Starogardë. Wojewoda Dobrogòst i Miłosława (1923-39) Bardzeńskji vergle (1923) Kaszëbsczié spiéwë (1927) Auflage, Sagner, München 1991, ISBN 3876904889. F. Neureiter: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561. "Gryf" Worldcat LEGEŃDA Ò SPIĄCYM WÒJSKÙ „Żelezôk przed sądã”. Wëjimk (pl)
Biôłorus (spòtikô sã téż fòrmë Biôłorusjô, Biôłoruskô; biôłor. "Беларусь"), òficjalnô pòzwa: Repùblika Biôłorus (biôłor. Рэспубліка Беларусь) – państwò w pòrénkòwi Eùropie. Jegò lëdztwò skłôdô 9 mln 485 tës. òsób (stój na pòłowę 2015 rokù), wiéchrzëzna – 207.600 km². Stolëcą i równoczasno nôwiãkszim gardã Biôłorusë jawi sã Mińsk. Państwòwima jãzëkama są biôłorusczi i rusczi. Biôłorus to państwò ùnitarné, prezydenckô repùblika. 20 lëpińca 1994 stanowiskò prezydenta òbjimnął Alaksandr Łukaszenka, chtëren wëgrôł téż wëbòrë w 2001, 2006, 2010 i 2015 rokù. Biôłorus dzeli sã na 6 òbwodów, gard Mińsk mô osoblëwi status „gardu repùblikańsczégò pòdpòrządkòwaniégò”. Pòdług geògraficznégò pòłożeniô Biôłorus leżi w centrum Eùropë. Na nordowim zôpadze greńczë z Lëtewską, na zôpadze z Pòlską, na nordze z Łotewską, na pòrénkù z Ruską, a na pôłnim z Ùkrajiną. Dëtkã Biôłorusë je biôłorusczi rubel.
Zesłanié Swiãtégò Dëcha - wôżne chrzescëjańsczé swiãto ùwdôrzające zesłanié Swiãtégò Dëcha. Lud zwie to swiãto Zeloné Swiątczi i czasem Kaszëbi stroją na nie kòl dwiérzów brzózkama. Przësłowié: Do Swiãtégò Dëcha nie zjimôj kòżëcha, a pò Swiãtim Dëchù chòdzë téż w kòżëchù.
Jan Louis Perkowski (29 gòdnika 1936, Perth Amboy, New Jersey) – to je amerikańsczi profesor słowiańsczich jãzëków i lëteraturë, chtëren zajimôł sã kaszëbizną w Zjednónëch Krajach Americzi i wnożënie Wilno w prowincje Ontario. Pisôł tekstë namienioné kaszëbsczémù „idiolektowi”. Jegò ksążka "A Kashubian Idiolect in the United States" skòncentrowónô je przede wszëtczim na mòwie Kaszëbë Stevena (Szczepana), ùrodzonégò w stanie Minnesota, starszi chtërnégò, Józef i Agùstina, wëjachelë do Americzi pòd kùńc XIX stalatégò. 1969: "A Kashubian Idiolect in the United States" 1972: "Vampires, Dwarves and Witches Among the Ontario Kashubs". Ottawa, Ontario, Canada : 1972 1976: "Vampires of the Slavs". Cambridge, Massachusetts, USA : Slavica, 1976. ISBN 0-89357-026-5 1978: "Gusle and Ganga Among the Hercegovinians of Toronto". Ann Arbor, Michigan, USA : University Microfilms International, 1978. ISBN 0-8357-0321-5 1982: "The Romanian Folkloric Vampire". "East Europe Quarterly", September 1982. Reprinted in "The Vampire: A Casebook", Alan Dundes, ed. (University of Wisconsin Press, 1998) ISBN 0-299-15924-8 1989: "The Darkling: A Treatise on Slavic Vampirism". Columbus, Ohio, USA : Slavica, 1989. ISBN 0-89357-200-4 2000: "Linguistic History Engraved in Gold and Silver: Legends on the Coins of St. Vladimir". 2006: "Vampire Lore: From the Writings of Jan Louis Perkowski". Slavica, 2006. ISBN 0-89357-331-0
1959 - Billie Holiday, amerikańskô spiewôrka w sztilù jazz i blues
Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi - jedno z trzëch karnów słowiańsczich jãzëków (króm zôpôdno- ë pôłniowòsłowiańsczich jãzëków). Gôdô nima kòl 210 mln lëdzy w Pòrénkòwi Eùropie ë Nordowi Azëji. Régòwanié pòrénkòwòsłowiańsczich jãzëków: jindoeùropejsczé jãzëczi słowiańsczé jãzëczi (kòl 317 mln) pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi (kòl 210 mln) jãzëk Krëwiczów † stôrorusczi † biôłorusczi (kòl 10 mln) rusczi (kòl 160 mln) ùkrajinsczi (kòl 40 mln) rusyńsczi Òznaczenia: † - wëmarły jãzëk abò dôwnô historëcznô cządnica dzysdniowégò jãzëka
Żż Ż, ż – lëtra rozszerzonégò łacyńsczégò alfabétu ùżiwónô w kaszëbsczim, pòlsczim, maltańsczim i wilamòwsczim jãzëkù. W kaszëbsczim alfabéce je òstatną (34.) lëtrą. Òdpòwiôdô ji zwãk [ʐ] (tak samò, jak w pòlsczim jãzëkù). W maltańsczim lëtrze ti òdpòwiôdô zwãk [z].
Òò Ò, ò – lëtra rozszerzonégò łacyńsczégò alfabétu, ùżiwónô w kaszëbsczim jãzëkù. Jakno warijant lëtrë „o” ùżiwónô je téż w katalońsczim, italsczim, lombardsczim, oksytańsczim, szotlandzczim i wietnamsczim jãzëkù. W kaszëbsczim alfabéce je 22. lëtrą. Òdpòwiôdô ji wëmòwa [wɛ].
Uniejów (kasz. "Ùniejów") - to je gard w łódzczim wòjewództwie. Pòłożenié. Geògrafné kòòrdinatë:51°58'12" N 18°48'01" E Domôcô starna gardu
Ùdmùrcjô – repùblika w Rusczi Federacëji na terenie Eùropë. Tu wiele lëdzy gôdô ùdmùrcczim jãzëkiem.
Grabòwsczé Jezoro (pòl. "Jezioro Grabowskie") to je jezoro ò wiéchrzëznie 135,0-140,7 ha w w kòscérsczim krézu, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.
Gmina Lëniô (przódë "gmina Strzépcz") - je wieską gminą w wejrowsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. Do ùrzãdu gminë w Lëni mòże pisac pò kaszëbskù. Szôłtëstwa. Gmina Lëniô zamikô w se 13 szôłtëstwów: "Kãtrzëno, Kòbëlôsz-Pòtãgòwò, Lewinkò, Lewino, Lëniô, Miłoszewò, Niepòczołejce, Òsek, Pòbłocé, Smażëno, Strzépcz, Tłuczewò, Zakrzewò" Sëdzbą wëszëznów gminë je Lëniô. Zemie gminë Lëniô to 9,34% zemiów wejrowsczégò krézu. Co czekawégò? W gminie Lëniô òd 2010 rokù mòżna wanożëc turistno-nôtërnym szlachã ò pòzwie "Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha". Gminë kòl Lëni. Cewice, Kartuzë, Lëzëno, Łãczëce, Serakòjce, Szëmôłd
Marjorie Dias de Oliveira, (ùr. 8 strëmiannika 1982) je brazylską teatrownicą. 2003: "Malhação" ... "Fabiana" 2004: "Malhação" ... "Natasha Ferreira" 2006: "Páginas da Vida" ... "Marina Andrade Rangel" 2006: "Sob Nova Direção" ... "Nely Li" 2007: "Duas Caras" ... "Maria Paula Fonseca do Nascimento" 2009: "Caminho das Índias" ... "Tônia (Antônia Cavinato)" 2010: "S.O.S. Emergência" ... "Flávia Menezes" 2011: "Amor em Quatro Atos" ... "Letícia" 2011: "Malu de Bicicleta" ... "Sueli" 2011: "Cine Conhecimento" ... - 2011: "A Vida da Gente" ... "Manuela Fonseca" 2012: "Lado a Lado" ... "Laura Assunção" 2013: "O Tempo e o Vento" ... "Bibiana" 2005: Marjorie Estiano 2007: Flores, Amores e Bla, blá, blá 2013: TBA 2005: Marjorie Estiano e Banda ao Vivo Marjorie Estiano official website Marjorie Estiano on Universal Music website
Ceres (symbòl: ) - je karłã (kòrusowatą planétą) Słuńcowégò Ùkładu, chtëren je znóny òd 1801 rokù. Òn krążi w pasu planétoidów midzë òrbitama Marsa i Jowisza.
Jón Ùphagen (miem. "Johann Wilhelm Uphagen") – (ùr. 9 grom. 1731 - ùm. 17 lëst. 1802 r.) béł kùpc, dzejopisôrz i wiele lat radzczi Gduńska. Jak òn skùńcził sztudirowanié prawa, filozofiji i historëji w Getindze, tëdë jezdzôł pò Eùropie. To béł przësëżnik, a pisôł téż ò Kaszëbach. W 1792 rokù jak Gduńsk zarabczelë Prësôce, òn zdôł ùrząd. Krom historëji, jinteresowałë go téż nôtërné ùczbë i béł nôleżnikã Towarzëstwa Nôtërnégo w Gduńsku, nôleżnikã Królewscziego Towarzëstwa Nôùkòwégo w Getindze i nôleżnikã ùczbowego Towarzëstwa Stôrożëtnoscë w Londinie. Jón béł téż biblofilã - lubòwnikã ksążek, miôł wiôlgą biblotékã z 10.463 ksążkami, 280 rãcznopisómi i 165 kartami. Pò jegò smierce, nene jegò bokadë zbiérë dostôła Mieskô Bibliotéka w 1879 rokù, dzysô Gduńskô Bibliotéka PAN. W jegò dodómie Uphagenów w Gduńskù gard zrobił mùzeum Jóna w 1910 rokù. Miono Jóna ma dzysô tramwaj gduńsczi nr. 1014 i darżëca w Gduńsku Wrzeszcz Górni. L. Krzyżanowski: Gdańsk, Sopot, Gdynia. Przewodnik, "Sport i Turystyka", Warszawa 1970, s. 59. Ewa Barylewska-Szymańska: Uphagenowie – kronika rodu. W: Józef Borzyszkowski: Rodzina pomorska. Gdańsk: Nadbałtyckie Centrum Kultury, 1999, s. 226–239. ISBN 83-909962-00. Jón Uphagen Parerga historia (1782), str. 403 ("Cassubii") VIAF
Szari zelińt ("Halichoerus grypus") - to je rabùszny susk z rodzëznë zelińtów. To żëje m.jin. w Bôłce.
Ptôszô wika ("Vicia dasycarpa") - to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. J. Trepczyk: "Słownik polsko-kaszubski", Gduńsk 1994, t. II, s. 348.
Skrzënówk – to béł drzewiany (nôbarżi bùkòwi) statk, na ògle dosc snôdczi. Òn béł np. do sekaniô gãségò miãsa na òkrasã.
Òstrzëce (pòl. "Ostrzyce") są wsą w gminie Somònino, w kartësczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù. Òne są pòłożoné nad Òstrzëcczim J., kòl 9km òd krézowégò gardu Kartuzë. Òstrzëce są wôżnym turistnym òstrzódkã z wiele penzjónatama, wczasowima chëczama ë agrokwatérama. M.jin. tądkã jidze turistny Kaszëbsczi Szlach.
Chagang ("Chagang-do") je prowincëją w Nordowi Kòreji. Z nordë greńczë z Chinama, òd pòrénkù z Ryanggang ë Pôłniowim Hamgyŏng, òd pôłnia z Pôłniowim P'yŏngan a òd zôpadu z Nordowim P'yŏngan. Na prowincëjô òsta w 1949 rokù wëłączonô z prowincëji Nordowi P'yŏngan. Stolëcą je Kanggye. Geògrafijô. Prowincëjô Chagang je w nordowòzôpadnym parce Kòreji. To nôbarżi górskô prowincëjô, górë są na 98 procentach wiéchrzëznë. Strzédnô wiżô nad równią mòrza to 750 métrów a nadżib terenu w wikszim parce prowincëji to 15-40 gradusów. Prowincëjô je pòd cëskã kòntinentalnégò klimatu z wiôldżim wpłiwã kòntinentalny Azëji. Są henë mrozné a dłudżé zëmë. Cepłota dërno rosce na zymk a zmnészô sã na jeséń, dzãka czemù zymk a jeséń są baro krótczima cządama rokù. Latã czãsto padô dzeszcz, szkwôłë ë grzëmòtë z piorunama nie są rzôdczëzną. Ùrzãdny pòdzélk. Chagang pòdzéloné je na 3 gardë ("Si") ë 15 krézów ("Kun"). Kanggye-si (강계시; 江界市; w gòdnikù 1949 przemianowóné z krézu) Hŭich'ŏn-si (희천시; 熙川市; gard òdd rujana 1967) Manp'o-si (만포시; 滿浦市; gard òd rujana 1967) Changgang-kun (장강군; 長江郡) Chasŏng-kun (자성군; 慈城郡) Chŏnch'ŏn-kun (전천군; 前川郡) Ch'osan-kun (초산군; 楚山郡) Chunggang-kun (중강군; 中江郡) Hwap'yŏng-kun (화평군; 和坪郡) Kop'ung-kun (고풍군; 古豐郡) Rangrim-kun (랑림군; 狼林郡) Ryongrim-kun (룡림군; 龍林郡) Sijung-kun (시중군; 時中郡) Sŏnggan-kun (성간군; 城干郡) Songwŏn-kun (송원군; 松原郡) Usi-kun (우시군; 雩時郡) Wiwŏn-kun (위원군; 渭原郡) Tongsin-kun (동신군; 東新郡) The People's Korea: Chagang w anielsczim jãzëkù.
W czerwińcu pòwstało amerikansczi pùnkòwé karno Dead Kennedys Paweł VI Jan Paweł I
Bb B, b – drëgô lëtra pòdstawòwégò łacyńsczégò alfabétu, ùżiwónô prakticzno w kòżdim alfabéce na łacyńsczim spòdlim. Lëtra ta pòchòdzy òd grecczi lëtrë "beta" (Β, β). Nôczãscy òznôczô spółzwãk [b], chòc mòże oznôczac téż jiné zwãczi, m.jin. [p] i [v]. W kaszëbsczim alfabéce je czwiôrtą lëtrą.
Martin Shulist (ùr. 28 rujana 1915 r. w wnożënie Wilno w Kanadze i tam ùm. 2 gòdnika 2005 r.) - kaszëbsczi dzejôrz kùlturë w tich stronach. Jegò stark August Shulist ùrodzył sã w 1858 rokù w Lëpùszu. (en)
Królewsczé Prësë historicznô krôjna przënôleżny òd 1466 r. do Pòlsczi. Na kaszëbsczi òbéńdze wikszi dzél lëdztwa żił z gbùrzëznë, rëbaczeniô i lasëznë, w céni cëskù miasta Gduńska. Mieszkeńcë Królewsczich Prës czëlë sã z ùrodzeniô Prësôkama. Bëła tu mòzajika religii i kùlturów. Òb czôs kòntrrefòrmacji pò tridencczim sobòrze, m.jin. dzãka jezujitóm, chtërny wzãlë na se ùczbã diecezjalnégò kleru, ògreńczony òstôł rozwij lëtrzëznë i przëszło nazôd wiele przedstôwców szlachtë i wiesczich parafialnëch zrzesznic - òsoblëwie kaszëbsczich - do katolëcczégò Kòscoła. Dosc tëli znaczënk miało téż dzejanié jinëch, czãsto òdnowionëch klôsztorów, m.jin. norbertanków z Żukòwa, a jesz barżi freńcëszkanów, òpiekùnów nowégò sanktuarium w Wejrowie. Jesz długò problemë i nôbòżné zjinaczeniô, a téż ekònomiczné pòdzéle rozsądzywałë ò codniowòscë żëcô Kaszëbów, doswiôdczonëch téż przez wòjnë, òsoblëwie ze Szwédama. Òstawiłë òne prãgã w historiowy pamiãcë Kaszëbów - negatiwną. Jinaczi bëło z wòjnama pòlskò-tërecczima, a òsoblëwò z Pòmòcą wiedeńską w 1683 r., w jaczi téż bëtnictwò mielë kaszëbsczé szlachcëce i chłopi. To òni dozéralë tradicjã, pamiãc dobrégò króla Jana III Sobiesczégò. Tej téż niejedné z kaszëbsczi szlachtë doszlë nawetka do równiszcza tipòwégò dlô panownégò òkrãżô np. do pòczestnotë senatorów Repùbliczi i wòjewòdów w tich Prësach. Samòstójnosc Królewsczich Prës i z nią sparłãczoné m.jin. prawò indigenatu, òsóbné generalné sejmiczi ti prowincji, ùrëszniłë w pùblicznym dzejanim téż całotã kaszëbsczi szlachtë, nawetka ti biédniészi, chtërna próbòwa ùtrzimac swòją apartnotã w Repùblice Òbùch Nôrodów.
Bank Polskiej Spółdzielczości - je polsczi bank. W 2020 rokù na procent 0,01% na 12 miesący mògł kòl nich liczëc. Grupa BPS
Aa А , a – pierszô lëtra pòdstawòwégò łacyńsczégò alfabétu, ùżiwónô prakticzno w kòżdim alfabéce na łacyńsczim spòdlim. Lëtra ta pòchòdzy òd grecczi lëtrë "alfa" (Α, α) i fenicczi "alef". Nôczãscy òznôczô samòzwãk [a] i jegò wariantë, chòc czasã (na przëmiôr w anielsczim ) mòże oznôczac téż jiné zwãczi. Czãsto wchodzy w skłôd digrafów (nôstarszim je łacyńsczi digraf "ae", jaczi pòzdze przesztôłcył sã w ligaturã æ) abò je mòdifikòwónô diakriticznyma znakama (przikładã są kaszëbsczé lëtrë „ą” i „ã”). Lëtra „a” je pierszą lëtrą téż i kaszëbsczégò alfabétu.
Kelly Brianne Clarkson, (ùr. 24 łżëkwiata 1982) je amerikańską spiéwôrką.
Telefónowi kòd - lëczbòwé ònaczenié kraju ùsadzoné w midzenôrodnëch telefónowëch pòłączeniach. Lëczbë të wëbiéróné są pò tzw. prefikse midzenôrodny rësznotë (w stacjonarny telefóniji w wikszim dzélu krajów swiata je to 00, a w kòmórkòwi +).