ipipan/kashubian-wikipedia-clean-20230901 huggingface dataset:
Round Lake Centre - to bëła wnożëna Kaszëbów w Kanadze. W tich stronach długò ùchòwôł sã kaszëbsczi jãzëk ë zwëczi. Tu w Round Lake Centre w szkòle dzece ùczałë sã òd séwnika 2010 rokù kaszëbsczégò jãzëka. Terô ta szkòła je zamkłi. Tu je krótkò jezora kòscół a w nim ksądz Ambrose Pick béł probòszczã w latach 1973 -1978. The proud inheritance : Ontario's Kaszuby / [editor Anna Zurakowska]. Ottawa : The Polish Heritage Institute-Kaszuby, 1991, s. 20.
Hanka sę żeni - to je titel znónégò dokôzu òbëczajnégò ks. doktora Bernata Zëchtë. To je jegò wôżny dokôz, chtëren zagwësnił mù pòczestny môl w dzejach całi kaszëbsczi pismieniznë. "Hanka sę żeni : wesele kaszubskie : w pięciu aktach z muzyką i śpiewem" - Wejherowo : skład główny, Dom Książ̨ki Polskiej w Warszawie - w stôrim pisënkù ùkôzało sã w 1937 rokù. Tu je m.jin. napisóńé: "Do smiercë nie zabôczta, że wa jesta Kaszëbi! Nie wstidzta sã nigdë swego pòchòdzeniô, swich strón, starosjecczich strojów ji zwëkow, a ju nigdë, przenigdë nie wstidzta sã pò kaszëbskù gadac, chòcbë za to z waju smiôc sã ji weszczerzac miele. " F. Neureiter: Geschichte der kaschubischen Literatur : Versuch einer zusammenfassenden Darstellung, 2. verb. u. erw. Auflage, Sagner, München 1991, s. 223, ISBN 3876904889. VIAF
Kôrtoszëno to je starô kaszëbskô wies w gminie Krokòwa. W 1284 rokù wòjewòda Dobiégniéw z Biôłogardë pòdarowôł tã wies klôsztorowi w Żarnówcu jak jegò córka Dobiésława tam wstąpiła. Dzys je tu wiele firmów.
- Baron von Münchhausen, miemiecczi oficer i bajorz (ùr. 1720) 1875 - Jean-Baptiste Camille Corot, fransczi malorz (ùr. 1796) 1944 - Mlodze noleznice miemiecczego karna przecyw nazistom "Weiße Rose" zamordowane przez nazistow: Hans Scholl (ùr. 1918) Sophie Scholl (ùr. 1921) Christoph Probst (ùr. 1919) 1987 - Andy Warhol, amerikansczi malorz, grafik, kunsztler, runita (ùr. 1928) Jaczi chto do pôłnia, taczi pò pôłniu.
Bòrëcëno (pòl. "Borucino") – to je kaszëbskô wies w Pòlsce, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Stãżëca w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi . W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné je mniésza kòloniô: Kamianny Dół W 2011 we wsë mieszkało 337 lëdzy. Òficjalnô kaszëbskô pòzwã wsë w pòstacje „Borëcëno” òsta wprowadzónô 14 lëstopadnika 2007. W pòzwie ti je równak pisënkòwô fela (nieòznôczenié labializacji).
Ëë Ë, ë — lëtra rozszerzonégò łacyńsczégò alfabétu, ùżiwónô w jãzëkach albańsczim, delawarsczim, kaszëbsczim i luksembùrsczim. W albańsczim je òna nôczãstszą lëtrą. Lëtra na mòże pòjawiac sã téż m.jin. w hòlendersczim, francësczim i jãzëkù afrikaans i òznôczô, że lëtra „e” mùszi bëc przeczëtónô òsóbno, to je nie twòrzi diftongù z sąsednim samòzwãkã, na przëmiôr fr. "Noël" (/nɔ.ɛl/) – ‘Gòdë’; hòlendersczé "koloniën" – ‘kòlonie’. W kaszëbsczim alfabéce je dzewiątą lëtrą. Òdpòwiôdô ji wëmòwa [ə].
Szaré pùjczi ("Trifolium arvense" L.) – są jednoroczną abò dwalatną roscëną z rodzëznë bòbòwatëch. Na Kaszëbach rosce jich dosc wiele.
w Szwecji òficjalną lëstã jimienin wëdôwô Królewskô Szwedzkô Akademijô Ùczbów. Zwëkòwò mionowi dzéń je sparłãczeny z żeczbama szczescégò czë gratulacëjama a téż z przëpòdôwanim roczëznikòwëch dôrënkòw.
Pamiãtnik – to je lëteracczi gatënk, relacjô pisónô prozą ò przëtrôfkach, chtërnych autor béł bëtnikiem abò òcznym swiôdkiem.
Mrocza (we zdrojach: "Mroscha" 1288, "civitate Mrocza" 1393, "Mrzotsza" 1470, "Mrocza" 1578; pòl. "Mrocza", miem. "Mrotschen", 1939–1942 "Schönhausen", 1942–1945 "Immenheim") - garc w naczelsczim krézu w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie    Lëdztwò gardu: 4.219 (2007) Wiéchrzëzna gardu: 4,32 km2
Kòsobùdë - są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Brusë.
Mòstë - to je wies w gminie Kòsôkòwò, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. Mòstë to je kùlturowô pòzwa, a pisôł ò nich ju Swiãtopôłk II. 1.) (kasz. Mosté) i 2.)  szkòła
Midzënôrodnô Radzëzna dlô Môlowëch Strzodowiskòwëch Pòdjimiznów ("ICLEI - Local Governments for Sustainability") - to je stowôra, chtërna mô za cél bùdowanié òglowòswiatowi rësznotë môlowëch samòrządzënów dlô rozwiju òglowi pòliticzi òchrónë strzodowiska i zrównoważonégò rozwiju. Gduńsk je w ni òd 1991 rokù i bierze m.jin. ùdzél w swiatowi Kampani Miasta dlô Òchrónë Klimatu ("Cities for Climate Protection Campaign"), a téż Kampani Miastów i Miastków dlô Zrównoważonégò Rozwiju - Môlowô Agenda 21.
Franz Tetzner (ùr. 1863 rokù, - ùm. 1919 rokù) − to béł jãzëkòznajôrz. Òn pisôł m. jin. ò kaszëbiznie: "Die Slawen in Deutschland : Beiträge zur Volkskunde der Preussen, Litauer und Letten, der Masuren und Philipponen, der Tschechen, Mährer und Sorben, Polaben und Slowinzen, Kaschuben und Polen".1902, a téż "Die Slowinzen und Lebakaschuben". Bd. 8 - Berlin, 1899. Dzieje ziemi bytowskiej : praca zbiorowa / pod red. Stanisława Gierszewskiego. Poznań : Wydaw. Poznańskie, 1972, s. 207 VIAF
Gòrãczëno (pl. "Goręczyno") – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Somònino. Gòrãczëno je pòłożoné nad rzéką Redunią, kòl 8km òd krézowégò gardu Kartuzë. Tu w szkòle miona "Kaszëbsczi Zemi" ("Ziemi Kaszubskiej") dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka . Tu ùrodzył sã Alfons Flisykowski. Dlô turistów tu je np. "Kaszubska strzecha". ò turistice
Wiôldżi Pòst- to je w katolëcczim kòscele czas pòstnégò jestkù (np. bùlwë, sledze). Kòscół ùstanowił, że Jastrë przëpôdoją wiedno w niedzelã pò pierszi zymkòwi pôłni miesąca. Czas jastrowëch òbchòdów mòże tej trafiac midzë 22 strëmiannika a 25 łżëkwiata (5 niedzél). Temù tej Wiôldzi Pòst przëpôdô rôz chùtczi, rôz pózni, ale wiedno dérëje 40 dni. W tim czasu przëpôdô szesc niedzél, z chtërnëch ostatni (6) je Palmòwô. Pòpielnô Strzoda Wiôldżi Pòst rozpòczinô sã Pòpiélcową Strzodą. Ksądz sëpie na głowë lëdzy palmòwi pòpiół z łońsczégò rokù i gôdô: Pamiãtôj człowiekù, że pichã jes i w pich sã òbrócysz. Pòpielnô Strzoda - to je pierszi dzéń Wiôldżigò Pòstu przed Jastrama. Niedzela Palmòwô Szóstô niedzela Wiôldżégò Pòstu (Palmòwô) rozpòczinô Wiôldżi Tidzéń. Lëdze przënoszają do kòscoła palmë, chtërne pò pòswiãcenim bãdą zaktłé za swiãté òbrazë i kòl kropelniców, żebë chrónic chëczë òd złégò. Wiôldżi Czwiôrtk W Wiôldżi Czwiôrtk òdprôwiô sã òstatną przed Jastrama Mszã sw., pò ni Nôswiãtszi Sakrameńt je zaniosłi do cemnicë /co mô przëpòminac zamkniãcé Christusa w sôdzë/. Na wdôr tegò, że z Jezësa zjãlë ruchna, z wôłtôrza zjimô sã òbrësczi, lëchtôrze i krziże. Do Wiôldżi Sobòtë nie mdã téż grałë òrganë ani zwòniłë zwónë. Wiôldżi Piątk W Wiôldżi Piątk, jinaczi Płaczëbògã, ksądz naczinô ceremónie òd leżeniô krzyża, ni ma Mszë sw., na kùńc òbrzãdów Nôswiãtszi Sakrameńt przenôszô sã do Pańsczégò Grobù. W Płaczëbòga béł jadłé sëchi chléb i sëché bùlwë. Wiôgòpòstné nôbòżéństwa. Na Kaszëbach jaż do drëdżi swiatowi wòjnë lëdze pòscëlë baro òstro. Starkòwie pòwiôdelë, że panewczi na całé 40 dni pòstu bëłë wëszorowóné i zamkłé w kòmòrze. Nie jôdało sã miãsa, leno sledze. Òkróm tegò do zbawieniô dëszë przënôlégało téż rozdawac klëczné. Kromiagów bëło wiedno kòl kòscołów fùl, tej nie bëło z tim biédë. Wicy czasu przeznôczało sã na nôbòżéństwa i mòdlëtwë. We wiele dodómach do dzysô òdmôwiô sã kòrunkã, a w piątczi i niedzele chòdzy na pòstné nôbòżéństwa: Gòrzczé Żale i Krziżewą Drogã. Gòrzczé Żale òdprôwiô sã wiedno w niedzelã. Tak je ju òd kùńca XVII wiekù. Jich autorã je ks. Benik – misjónôrz z Warszawë. Drogã Krziżewą spiéwô sã òd pòczątkù XVIII stolecégò. Rzeczónka. "Żur i slédz, to są dwaji pòstny bracô. "
Ekòlogòwô żëwnota – je bëlnô, nieskażony i niezmòdernizowóny, ale przë ùtrzimanim brzadnoscë zemi mòżlëwie nôtërnyma szëkama, jistno je ze zwierzãcą produkcją. Ta żëwnota je z ekòlogòwëch gbùrstwów, a òne mùszą spełniwac wësoką jakosc i miec pasowné certifikatë (co rok òdnôwióné). Produktama na Kaszëbach mògą bëc np. mlékò, bùlwë, jaja i miãso. Znónô je np. "Ecofarma" w Môłkòwie. Mòdło cechù ekòlogòwi żëwnotë je na stronie http://ec.europa.eu/agriculture/organic/eu-policy/logo_pl a prawò ò ni na stronie https://web.archive.org/web/20150419170620/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Rolnictwo-ekologiczne/Akty-prawne
Szadô wika ("Vicia villosa") - to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na Kaszëbach gbùrze ją selë z żëtã przed zëmã np. na zeloné dlô chòwë w przińdnym rokù. Zróżnicowanie florystyczne zachodniego obrzeża Zatoki Puckiej (północna Polska) s. 14 "Vicia villosa"
25 stëcznika – Włodzimierz Wësocczi ("Владимир Высоцкий") 10 gromicznika - Aleksander Majkòwsczi - doktor, kaszëbsczi pisôrz i dzejôrz
Môlnik (abò lokatiw; łac. "locativus") – jeden òd zanôleżnëch przëpôdków, nôpierszą fùnkcją chtërnégò je wërażenié znaczeniô jaczégòs placu dzejaniégò. Môlnik pòkazywô przede wszëtczim, gdze je (miescy sã, mô swój plac) jaczis przedmiot, wësłowiony z pòmòcą jistnika. Môlnik mòże pòkazywac plac przedmiotu równo w przestrzeni, jak i w czasu. Môlnik je m.jin. jednym òd sétmë przëpôdków kaszëbsczégò jãzëka. Wëstãpùje òn nie samòbëtno, a w składze przëmiónkòwëch wërażeniów (na przëmiôr: „"na" pòlu”, „"we" Gduńskù”).
Alojs Andricki (ùr. 2 lëpińca 1914 rokù w Radworze - ùm. 3 gromicznika 1943 r. w Dachau) - to béł górnołużëcczi ksądz, błogòsławiony i dzejôrz procëm miemiecczim nazistã, chtërni gò zamòrdowalë w kòncentracëjnym lagrze Dachau. 30 lëpińca 1939 przëjimnął ksãżë swiãcenia i robił jakò wikary w katédrze w Drezdëne. 21 stecznika 1941 òstôł pòjmóny przez nazistow, chtërni 15 sewnika nego rokù wëwiozlë gò do lagrù, gdze dostôł nómer 27829 i na kùńc òstôł ùsmiercony strzikówką z fenolã w 1943 r. Jak ògłosył papież Benedikt XVI, òd 13 czerwińca 2011 ròkù ksądz Andricki je błogòsławionym Kòscoła rzimskò-katolëcczégò. Òn je pierszim błogòsławionym łużëcczim Serbem. Ksądz Andricki òstôł patronã pòlsczi spòdlëczni szkòłë w Rząsinach, jigo miono maja téż darżëce w Bùdzyszëne, Drezdëne i Radworze. Marja Kubašec: Alojs Andricki. Ludowe nakładnistwo Domowina, Budyšin 1999. Hermann Scheipers: Gratwanderungen. Priester unter zwei Diktaturen. St. Benno-Verlag, Lipsk 1997, ISBN 3-7462-1221-9. Alojs Andricki
Editora je kòmpùtrową soft-wôrą brëkòwóną do zjinaczaniô dokôzu. Zwiksza mô sã równak na mëslë editorã tekstu. Barżi awansowóné editorë tesktu mianëje sã procesorama tekstu.
Psotnik ("Euphorbia helioscopia" L.) – to je jednorocznô roscëna z rodzëznë psotnikòwatëch. To je zelëskò. "Euphorbia helioscopia"
Rusczi jãzëk - jãzëk z pòrénkòwòsłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków. To je rodnô mòwa dlô kòl 160 milionów lëdzy. Òglowô wielëna brëkòwników sygô kòl 280 milionów. Je ùrzãdnym jãzëkã w Rusczi Federacëji ë jednym z ùrzãdnëch jãzëków Biôłorësczi, Kazachstanu, Kirgistanu ë Òrganizacëji Ùjednónëch Nôrodów. Russian-Kashubian
Stalaktit - to je kamnô pipa, chtërna mòże bëc w jómie. Stalagmit
Pòlitika: w rokù 2020 bãdą welowòni nowi prezydentë w Tajwanie (11. stëcznika), w Dominikańsczi Repùblice (17. môja) i w USA (3. lëstopadnika). 27 rujana - Róman Skwiercz 11 lëstopadnika - Blanche Krbechek
Słowiańsczé plemiona - karno wczasnostrzédnowiekòwich namôlnëch wnożnëch zrzesznic jistniejącëch na òbéńdze zamieszkiwanej òb Słowiónów. Lësta słowiańsczich plemion w alfabétowim ùkłôdze. Miona wëmienionëch niżi plemion ùchòwałë sã w historëcznëch zdrojach. Króm nich archeòlodzë wëapartniają téż jinsze plemiona, chtërnëch miona sã nié ùchòwałë. Bëtyńcë Bieżuńczanie Bòbrzanie Brzeżanie Bùdënowie Bulgarzë Bùżanie Chòrwacë Chùdzycë Chùtycë Chyżanie Czesi Czrezpenianie Deczanie Derewlanie Doleńcë Doszanie Dragòwicë Drzewiónie Dulebòwie Dziadoszanie Gadczanie Glënianie Glinianie Głomacze Głubczëce Gòlãszëcë Gòplanie Hawòlanie Hobòlanie Jezercë Kaszëbi Kòledzice Krëwicze Kùjawianie Lãdzanie Lemùzi Lesicë Lëcice Lëpianie Licicaviki Litomierzëcë Lubùszanie Lupiglaa Łãczëcanie Łuczanie Łużëczanie Mazowszanie Milczanie Milingòwie Moinvinidi Mòrawianie Mòrzëcë Mòrzëczanie
Gotthelf Bronisch (ùr. 3 czerwińca 1868 rokù, ùm. 12 stëcznika 1937 rokù w Berlënie) − to béł jãzëkòznajôrz i łużëcczi Serb. Òn napisôł m. jin. ò kaszëbiznie: "Kaschubische Dialectstudien: Mit gütiger Subvention einer hohen Provinzial-Commission zur Verwaltung der westpreussischen Provinzial-Museen unternommen und hrsg. von Gotthelf Bronisch", Leipzig : O. Harrassowitz, 1898.
Starzno (pl. "Starzno") – to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w gminie Kòczała. W 1712 rokù w tich stronach pszczélk mógł bëc człowiek widzałi, bò zemia tu je do gbùrzeniô lëchô. ò pszczélkach 1939r.  "Starzno"
Joanna Krupa (ùr. 1979 rokù) to je pòlskò-amerikańskô teatrownica.
Grzëbë. Grzëbë Grzëbë – królestwo nôleżą do domenë jądrowców (Eucaryota). Jistniené grzëbów òbzérô sã we wszëtczich strefach klimatycznych, przede wszëtczim na lądach, rzôdko w wòdach. Do terô òpisónô ok. 120 tës.zortów grzëbów. Rok w rok charakterizeje sã ok. 1700 nowich zortów grzëbów. Budacëjô grzëba.. Grzib skłodô sã z kapelusza, nodzi i grzëbni pòdzemny. Żëwienié. Wedle spòsòbu odżywianiô westrzód grzëbów wyróżniwô sã: saprofitë pasożytë symbiontë Rozrôdzanié. Grzëbë rozrôstają sã: wegetatywno przez pòdzeleniô pãczkòwanie fragmentacjô plechë pëłcowo izogamiô anizogamiô oogamiô gametangiogamiô somatogamiô przez sporã "Grzëbë dzelą sã na": grzëbë kapeluszowi grzëbë jôdny grzëbë trëjący grzëbë cézożëwny grzëbë wòdny dodôwk do miãsów 'Wëzwëskiwani grzybów.' Grzëbë są ùżëwóny do wëróbkù żëwnote. Jiny grzëbë, jak Penicillium, są wëzwëskiwóny do wëróbkù leków. Grzëbë jôdny sã sëszi,zaprôwio sã i mrozy sã. Grzëbòwô jodô. grzëbòwô zupa prażnica z grzëbami grzëbòwi sós pizza z grzëbami Literatura:. W: Hans G Schlegel: Mikrobiologia ogólna. Warszawa: Wydaw. Naukowe PWN, 2000 Hans. E. laus.: Atlas grzëbów jôdowich i trëjących. Wydaw. RM, 2008
Bargãdzëno - to je kòlonia w gminie Wickò, w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Eùropejsczi Dzéń Jãzëków je swiãtowóny 26 séwnika òd 2001 rokù. Òn mô pòkôzôwac jãzëkòwą bòkadnosc w Eùropie. W sami Eùropejsczi Ùnii je wicy jak 60 môlowich pòspólnotów, chtërné ùżiwają jãzëków òbéńdowëch abò mniészëznowëch. Pòdług spisënkù z 2011 rokù wicy jak 106 tës. mieszkéńców Pòlsczi gôdô pò kaszëbskù. Do tegò trzeba dorechòwac wszëtczich, co wëjachelë bùten, ale wcyg nie zabëlë swòji mòwë. Eùropejsczi Dzéń Jãzëków mô m.jin. zôchãcywac do ùczbë jãzëków i to nié leno tëch nôbarżi znónëch jak np. anielsczi, ale prawie tëch miészëch, jak kaszëbsczi. Eùropejsczi Dzéń Jãzëków (pòlsczi) "O językach obcych z Danutą Stenką"
Ùczba je całownotą ùsystematizowóny, lëdzczi wiedzbë, jakô mòże bëc wielerazowò empiriczno (dokôzama) werifikòwónô. Słowò "ùczba" mòże òznôczac téż òglową spòlëznã ùczałich ôs metodë, jaczima sã òni pòsługòwają przë dochôdanim do wiedzbë. Wedle przibioru badérowaniô nôczãscy wëapartniwóné je 5 wietwów ùczbë: dokładné ùczbë (matematika, logika, ëtd.) nôtërné ùczbë (biologijô, chemijô, geògrafijô, ëtd.) hùmanistné ùczbë (lingwistika, historëjô, ëtd.) spòlëznowé ùczbë (ekònomijô, psychòlogijô, ëtd.) ùżiwóné (abò: stosowóné) ùczbë (infòrmatika, medicëna, ëtd.)
Mòkszónie (mòkszóńsczi jãzëk: "Мокшет") są ùgrofińsczim etnicznym karnã, aùtochtónicznym lëdztwã òbéńdë strzédny Wòłdżi, chtërnô mieszkô w Mòrdowsczi (Ruskô), leno môłé skùpiska żëją téż w Kirgistanie, Ùzbekistanie, Turkmenistanie ë Kazachstanie. Czësto Mòkszónów je kòl 296 900. Mòkszónie ë Erzjónie są nazëwône Mòrdwinama, leno taczé miono je baro kòntrowersëjné.
Strzébro (łac. "argentum") – to je chemiczny pierwiôstk, metal. Symbòl: Ag Lëczba atomòwô: 47 Temperatura topnieniô: 961,78 °C Atomòwô masa 107,8682 Jerzi Nacel (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, Gduńsk 2013
James Caviezel (ùr. 26 séwnika 1968) - je amerikańsczim teatrownikã.
Jagelonowie (lët. "Jogailaičiai") – wietew lëtewsczi dinastie Gedëminowiczów, jakô wëwòdzy sã òd Władisława II Jagełłë. Je to trzecô dinastiô, chtërna rządzëła w Pòlsce (w latach 1386-1572). Jagelonowie rzãdzëlë téż w Lëtewsczi (w latach 1377-1401 i 1440-1572), Czechach (w latach 1471-1526) i w Madżarsczi (w latach 1440-1444 i 1490-1526). T. Biber, M. Leszczyński, "Poczet władców Polski", Poznań 1997.
Wejrowò (téż: Nowé Miasto, Miasto, we zdrojach: "Nova colonia" 1643, "Nowe Miasto" 1646, "Weyheropolim" 1650, "Wejerowo" 1650, "Weyhersfrey" 1650, "Wejerowska wola" 1650, "Wejherau" 1650, "Wejherstadt" 1650, "Wejheropolis civitas" 1651, "Weichersfrei" 1659, "z Miasta Weyhrowa" 1684, "Nowomiasto" 1772, "Neustadt" 1796, "Vejrowo" 1866, "Wejherowo" 1866, "Vejrowo" (Cenôwa), "Vejherowo", "Novè-mjasto" (Cenôwa), "Vejrowo/Vajrowo" (Lorentz); pòl. "Wejherowo", miem. "Neustadt") je krézewi c w Pòrenkòwi Pòmòrsce, na Kaszëbach, nad rzéką Rédą. Tu je Państwòwô Mùzycznô Szkòła, jakô ùczi ùsôdzków sparłãczonëch z kaszëbską tradicëją, a też Kaszëbskô Filharmóniô. Pòłożenié. Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 54°36' N, dôłgòta - 18°15' E. Wejrowò je stolëcą wejrowsczégò krézu w pòmòrsczim wòjewództwie. Wejrowò mô apartné ùrzãdë dlô gardu ë wsowi gminë. Pòdôwczi. Gard. Bùdżetowé wzątczi gardu (2004 plan): mln zł Bùdżetowé wëdôwczi gardu (2004 plan): mln zł Gmina. Lëdztwò gminë: 12 700 mieszkeńców Wiéchrzëzna gminë: 194 km2 Bùdżetowé wzątczi gminë (2006): mln zł Bùdżetowé wëdôwczi gminë (2006): mln zł séwnik 1939 - wzãcé gardu przez Miemców 12 strëmiannika 1945 - wëzwòlenié gardu W 1946 rokù béł tu Kaszëbsczi Kòngres 1 séwnika 1968 rokù pòwstało Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë ë Mùzyczi Òd 19 séwnika 2016 rokù je tu Diskùsjowi Klub Kaszëbsczi Ksążczi Historëjô. Midzë 25 zélnika a 2 rujana 2017 w gardze dérowałë spòlëznowé kònsultacje w sprawie ùstaleniô – kòle ùrzãdowi pòzwë w pòlsczim jãzëkù – dodôwny kaszëbsczi pòzwë Wejrowa, co dôwô mòżlëwòtã wprowadzeniô téż debëltjãzëkòwëch, pòlskò-kaszëbsczich, tôflów przë wjazdach do gardu. Anketã w ti sprawie wejrowsczi Ùrząd Gardu przeprowadzył na wniosk Stowôrë Lëdzy Kaszëbsczi Nôrodnoscë „Kaszëbskô Jednota” i Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. 86 proceńt anketowónëch (632 wôżné głosë) pòdtrzimało ùdbã. 19 gòdnika 2017 pasowny ùchwôlënk jednogłosno przëjãto na sesje Radzëznë Gardu. Dorota Masłowska Jan Trepczik Wejrowskô Kalwarëjô Klôsztór Pałac familëji Keyserlingków ë Przebendowsczich (dzysô Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Runitwë ë Mùzyczi) Fara Wiązarkòwi szpëtôl (ùtulk) z XVIII wiekù Helmstedt - internetowô starna gardu Rouen - internetowô starna gardu Tyreso - internetowô starna gardu Historia Wejherowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Klemens Bruski et al.] , Wejherowo : Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej, 1998. K. Kościński: Kaszubi giną. Wiązanka wiadomości historycznych i statystycznych. Poznań 1905, s. 53 Kategòrëjô Wejrowò w Open Directory Project (pòlskòjãzëkòwi dzél)
Latowiszcze – to je wëpòczinkòwi môl, chtëren je atrakcjowi turistno. Wiele razy òno je nad mòrzã, w lese abò nad jeziorã.
Chòchla - to je długô żerdza do pòpichaniô secé przë łowieniô rëbów pòd lodem. Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 93 i 97. Bernard Zëchta.
Radela ("Ornithopus sativus") - to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na Kaszëbach rosło na pòlach dosc wiele radeli.
Britney Jean Spears, (ùr. 2 gòdnika 1981) je amerikańską spiéwôrką. ... Baby One More Time (1999) Oops!...I Did It Again (2000) Britney (2001) In the Zone (2003) (2004) B in the mix - The remixes (2005) Blackout (2007) Circus (2008) Femme Fatale (2009) Britney Jean (2013)
Strëmiannik. Balearscze Òstrowë: Swiãto Balearów Bòsniô i Hercegòwina: Swiãto Samòstójnotë Bùlgarskô: Martenica (pierszi dzéń zymkù i swiãto Baby Marty (Nenka Marta), bòżëny zëme i zymkù). Marshalla Òstrowë: Dzéń Ofiar Bomby Atomòwôj Rumùńskô i Mòłdawiô: Mărțișor, pierwszi dzen zymkù. Walijô: Dzéń sw. Dawida, patrona Waliji Stôrożëtnë Rzim: Matronalia, swiãto bòżëny Junone, rzimsczich białek i mëmek; pierszi dzéń Nowégò Rokù; pierszi dzéń miesąca rzimsczego boga wòjnë i gburzenia Marsa, od chternego usadzono miono stremiannika "Martius", marc w jinszech jazekach. 45 p.n.e. - Juliusz Czezer wprowodza julijansczi kalãdôrz w czezerstwe rzimsczem. Nen kalãdôrz spózdzał sã 1 dzéń na 128 lat w òdnieseniu do zwrotnikòwégò rokù. 1863 - W USA je to oficjalny kùńc niewolnictwa, le rasizm procëm Afroamerikanom dali baro stolemny w prawie i zwëkach jako rasowo segregacëjô do 1960ech let. 1872 - Park Nôrodny Yellowstone ùsadzony w USA. 1896 - W biotcze przy Adowa w Africe Etiopëjô zweceża Italsko i obarna samòstójnotë. 1982 – Premiera polscziego filmu "Vabank", reżiserowanego przez Juliusza Machulscziego. 1445 - Sandro Botticelli, italsczi malôrz (ùm. 1510) 1927 - Harry Belafonte, amerikańsczi spiewôrz, teatrownik, dzejôrz afroamerikańsczi 589 - sw. Dawid z Menewiji, walijsczi biskùp, patron Waliji (ùr. 500) 1877 - Antoni Patek, polsczi zedżërmester, werobnik i ùsadzca zedżërkow, dzejôrz emigracëjny (ùr. 1812) 1912 - Emma Ostaszewskô, polskô pianistka, dzejôrka (ùr. 1831) 1943 - Stefania Adamaszkównô, polskô dzejôrka antihitlerowskô (ur. 1914) 1943 - Alexandre Yersin, francësczi bakteriolog, odkrewca bakterëji dżumë, z mionã od jigo nozwestka "Yersinii pestis"(ur. 1863) Marc mówi do gromicznika: czej bë jô miôł tã mòc, co të môsz, to bë jô w krowie celã ùmrozył, taczi jô móm nierôz górz.
Kòsznajderiô abò Kòsznéderiô (miem. "Koschneiderei") - to bëłë zemie na pôłnié òd Chònic gdze òd XIV stalata do 1945 rokù mieszkelë Miemcë. Czedës ti miészëznë bëło tam wiele we wsach np. w Òstrowitim, ale to sã zmiéniało po II swiatowi wòjnie. W rãkach tich Miemców bëło dzél gbùrsczi zemi. Pò 1945 rokù ò Kòsznajdrach jesz piszą, a niejedny z nich są wierã pò dłudżëch latach Kaszëbama. Kosznajderia
Kònarzënczi - są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Kònôrzënë. Tu ùrodzył sã Wòjcech Lemańczik.
Kaszket – to je czôpka z nëbą dlô chłopów.
Maciej Płażyński (ùr. 10 gromicznika 1958 w Młynarach, ùm. 10 łżëkwiata 2010 w Smoleńsku) - pòlsczi jurista ë politikôrz. Wòjewoda gduńsczi (1990-1996), marszôłk Sejmu (1997-2001), jeden z liderów Akcji Wëborczéj Solidarnota (pòl. "Akcji Wyborczej Solidarność"), współùsôdzownik Naszińsczéj Platformë (pòl. "Platformy Obywatelskiej", PO), poseł na Sejm III, IV ë V kadencji, senator ë vicemarszôłk Senatu VI kadencji (2005-2007). Òdszédł z PO w 2003, a w 2007 dołączëł do PiS. Bòdôj pòd kùńc łżëkiwiata 2010 miał ògłosic start w wëbòrach prezidencczich 2010. Zginôł 10 łżëkwiata 2010 w smoleńscziéj katastrofié. Priwatné żëce. Miół białkã Elżbietã ë troje dzecë Jakuba, Katarzynã ë Kacpra (pòlitkiôrza). Ùpamiãtnienié. Je honoriwim nasziznianã gardów Młynary, Pùck, Pionek, Lidzbark Warmińsczi. W Spòcé òd 16 łżëkwiata 2010 rondo przi ùlëcach "Bitwy Pod Płowcami" ë "Polnej" mó miono M. Płażyńskiego. Miona M. Płażyńsczégò moją téż: rondo w Rëmji, Brësach, Pùckù, Nowim Dwórzé, Białéj Pòdlascziéj, wiadukt 800-lecô Dërszéwa ë aléjã we Gduńskù. W 2011 Maciej Płażyński òstôł patronã tramwaju Pesa Swing 120NaG SWING Gduńsczich Autobusów ë Tramwajów ò numerã 1041. W 2018 na Gduńsczim Ùniwersytecé pòwstół EkoPark miona Macieja Płażyńskiego w ktrërim je jégò pomnjik.
Służebnô pòzwa – tikô sã pòzwów, chtërne òznôczałë czedës wark lëdzy np. rëbôków we wsë Rëbôczi, chtërni tam mieszkelë. Téż Tokarë mògą bëc taką pòzwą. Biuletin Radzëznë Kaszëbszégò Jãzëka 2010, K-PZ Gduńsk 2010, s. 43
Plachcowi dërdest ("Polygonum persicaria" L.) - to je ôrt roscënë z rodzëznë dërdestowatëch ("Polygonaceae"). To je zelé. Na Kaszëbach rosce ten dërdest.
Wëżëwienié rzéczi - je to dotëgówanié wòdë do rzéczi przez zdroje gruńtowich wòdów, a téż wiéchrzëznianich zleniem wòdë z rozceków ë wiodrowëch przekropnosców.
Érazm von Manteuffel ("Erasmus Manteuffel-Arnhausen") - ùr. kòl 1480 rokù - ùm. 27 stëcznika 1544 rokù. Òd 1521 rokù béł biskùpã diecezji z sedzbą w Kamiéniu. Ksyżã Bògùsłôw X wespòłdzejôł z nim. Jón Bùgenhagen béł jednym z przédnëch refòrmatorów, nie leno Pòmòrza, a robił pò swoỉmù i tak jak Érazm von Manteuffel béł tam biskùpã przëszłë czasë szerzwieniô lëtërstwa. Òn ùmarł w 1544 rokù, a jegò grób béł w Pôłczënie. Za żëcégò òn miôł sobie cãżkò, bò czej szło ò wiarã stojôł mòckò za prôwdzëwą nôùką Kòscoła. Pò nim dłudzé lata tu nie bëło biskùpa Katolëcczégò Kòscóła. krótczi biogram VIAF Òbaczë téż. Pôłczëno
Myślibórz (we zdrojach: "Soldin" 1298, "Soldine" 1309, "Soldyn" 1575 (1579), "Soldijn" 1577 (Stefano Bonsignori), miem. "Soldin") – krézewi gard w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie. Nadanié gardzczich prôw: 1270 Lëdztwò gardu: 11.700 (2008) Wiéchrzëzna gardu: 15,04 km2 Ò mionie gardu
Barnim - kaszëbszczé miono chłopsczégò ôrtu. Mòżlëwé zdrobnienié je Barnimk.
Pòlarny lës ("Vulpes lagopus") - to je ôrt suska z rodzëznë psowatëch ("Canidae"). Òn żëje na arktikòwich terenach, ale na ògle tu je mało zwierzów.
Ablacëjô, tajanié - zjinaka zmieszania sã grëpë sniégù ë lodu lodofôłtów, płiwającégò lodu czë sniégòwégò przëkriwkù òb tajanie, sublimacëje czë mechaniczne erozëje, ùsadzone m. jin. przez: jinsolacëje (dosłuńcowunie) dzéjania cepłich lëftowich grëp wiodrowe przekropnosce òddôwanie cepła òb kamiste spichë dzéjanie lodofôłtiwëch wòd Ablacëjô mòże bëc przërëchlowóna na wiéchrzëznie lodofôłtu przez òddôwanie cepła òb kamiste spichë ë pichë, chtërne zmiészëwają wësoczé albedo lodu.
Môłô Wies (pl "Mała Wieś") - to są pùstczi kòl Wiôldżégò Pòmëska w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Bëtowò.
Hanja (한자, 漢字; "znaczi Han") to kòrejańsczé miono dlô chińsczich znaków (hanzi). Dokładnie, miono to tikô sã blós tëch znaków, chtërne òsta zapòżëczony do kòrejańsczégò jãzëka a jich wëmòwô dopasowónô do kòrejańsczi. W procëmnoce do japòńsczich znaków kanji, hanja nie òsta ùprosconô ë ùtrzimô wëzdrzatk taczi jakno mają zwëkòwe chińsczé znaczi. "Hanja-mal" abò "hanja-eo" òznôczô słowa, chtërne mògą bëc zapisóne znakama hanja a "hanmun" òznôczô klasykòwe chińsczé pismiono, leno dzysdniowò słowò "hanja" czãsto tikô sã òbuch znaczeniów.
Jeremy Renner, (ùr. 7 stëcznika 1971), je amerikańsczim teatrownikã.
Kùjawë (pòl. "Kujawy") je to historëcznô krôjna ë etnograficzny region we westrzédni Pòlsczi, na Wiôlgòpòlsczëm Pòjezerzu, w dorzécznicë dólni Wisłë ë górni Niecë. Kùjawiacë są główną etnograficzną grupą ti òbéńdë. Kùjawë leżą wnetk całowno w kùjawskò-pòmòrsczëm wòjewództwie. Pôłniowé ùbrzédżi są we wiôlgòpòlsczëm wòjewództwie, w koninsczim ë kolsczim krezie. Wiôldżé plachcie westrzédnëch Kùjaw zajimają czôrné zemie, chtërné słëchają do nôbarżi òbrodnëch zemiów w Pòlsczi. Do nôtëralnëch bògactwów krôjnë słëchô téż kamiannô sól, jaką wëczëchli sã w òkolim Inowrocławia ë Ciechocinka. Niéchtërné zdrzódła ùznają Włocławek za kùjawską stolëcã. Zwëkòwò rozdzélô sã etnograficzné Kùjawë na pòrénkòwé ze stolëcã we Włocławku ë zôpadné ze stolëcã w Inowrocławiu. Grańce. Kùjawë rozmiané jakò historëcznô krôjna grańczą na nordze z Pòrénkòwą Pòmòrską, na zôpadze z Wiôlgòpòlską (na nordze z Krajną, Pòznanskim ë na pôłniu z Kalisczim), na pòrénkù z Mazowszem. Kùjawskô grańca nëkô pò lewim brzégù Wisłë òd ùscégò Skrwë na pôłniu do ùscégò Wdë na nordze, rozcëgô sã kù zôpadowi do Kòrónowa ë Nakła òb Pakość do Niecë. Dali skrącô na zôpôd òd rzéczi, przecënô Jezoro Trląg ë strzelensczé lasë, dochôdaje dò Skulsczégò Jezora, zajimô Brdowsczé Jezoro, Chodecz ë Lubień Kujawski cobë dochadac przez Skrwã do Wisłë. Historëczné Kùjawë zajimają dwa gardë na prawach krezu: Bëdgòszczã ë Włocławek, ë téż krezë: aleksandrowsczi, bëdgòsczi (bez gminë Dąbrowa Chełmińska ë czãscë gminë Kòrónowò), inowrocławsczi (bez òbéńdów na zôpôd òd pakosczëch jezerów), radziejowsczi ë włocławsczi. Cządë Kùjawów są téż w krezach: kolsczim, koninsczim, mogilensczim, płocczim, torunsczim ë żninsczim. Téż lewobrzégòwi cząd Torënia leżi w òbéńdze historëcznëch Kùjawów.
Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca "Serôkòjce" (pòl. Kaszubski Zespół Pieśni i Tańca „Sierakowice”) – je amatorsczim karnã założonym w 1980 r. Do dzysô òni są propagatorã bòkadnégò kaszëbsczégò fòlkloru na rozmajitëch jimprezach, akademiach i ùroczëznach w kraju, jak téż za grëńcą. Na repertuar karna skłôdają sã kaszëbsczé: piosenczi, melodie i tuńce. To Karno bëło m. jin. w: Belgijsce, Francji i Italsce, wëstãpiwało w programach radia ë telewizje. Karno za swòje artisticzné dobëca dostało régã nôdgrodów, wëprzédnieniów, diplomów i òdznaczeniów, m.jin. Medal Stolema (1992). Dzieje gminy Sierakowice : oprac. zbiorowe / pod red. Andrzeja Grotha ; oprac. Józef Borzyszkowski [et al.].Gdańsk : Wydawnictwo "Marpress", 2008, str. 412-413 Kaszubski Zespół Pieśni i Tańca, 1994 nôdgrodã m. Òskara Kòlberga (pò pòlskù)
Zôdëszny Dzéń - je 2 lëstopadnika , a na ten Dzéń są ùstrojoné grobë znitama i wiele razy chrizantemama. Czedës na Kaszëbach bëłë robioné wińce ze słomë, okrëté z wiérzchù strzébrznym mechã. Dzys na grobach pôli sã wiele znitów na wdôr tich, chtërny òdeszlë z tegò swiata.
Krowa (archajicznô fòrma: karwa) – samnica bëdła domòwégò, chtërna je głównym zdrzódłã mléka, jak téż wòlégò miãsa. Krowë przënôlégają do roscënożérców, żwôczów. Nôrodné kaszëbsczé pòzwë krowë to m.jin. "knaga", "mùczka", "mùża", "krusza". Kùlt. W Indiach krowë są ùwôżóné za swiãté.   Krowa je téż swiãtim zwierzãcã egipsczi bòginie Izydë.
Amaya je rozwijónym ju òd 1996 rokù przez W3C eksperimentalnym ë ôpen-zdrojowim sparłãczenim przezérnika z editorą starn (w Amaya jidze nie le blós przezerac internetowé starnë, le je téż równoczasno editowac). Amaya integrëje wiele sztandardów, czegò rozkòscérzóné przezérniczi czãsto nie robią. Takno wspiérô òna XHTML, MathML,CSS 1 ë 2 czë SVG ë.w.w. Przez taczé wspiarcé dlô sztandardów, je òna czãsto brëkòwónô do wszelejaczich demònstracëjów. Amaya je dostãpnô dlô Microsoft Windows, Unixa ë òdprowôdnëch ë Mac OS X. Amaya przë WWW Consortium (W3C)
Konqueror to internetowi przezérnik ë menedżera lopków, jaczi je dzélã KDE. Je òn baro rozkòsczerzony westrzód programów brëkòwónëch pòd Linuksã. Miono ti programë, jak ë wiele jinszëch z òkrãża KDE, naczinô sã na lëterã K. Na zôczątkù Konqueror miôł miono KFM (KDE File Manager) ë bëł brëkòwóny blós do przezéraniô lopków ë sprôwianiô nima. Pózdni przëdónô òstała fùnkcëjô przezéraniô sécë, wëskrzeniéwanié HTML (òpiarté na nëkù KHTML, òstałó òno pózdni zaadaptowóné téż w przezérnikù Safari dlô firmë Apple), aż w kùńcu menedżera lopków stała sã fùlwôrtnëm przezérnikã (zjinaczonô òstôło téż miono na Konqueror). Dzãka dodôwnëm do programë plug-insom jakno ë w òparcem KDE o systemã kòmpònentów przistãpnëch je wiele òptacëjów, jak np. przezéranié lopków PDF ë Postscript, sprôwianié CVS czr òbzéranié filmów. Konqueror òbsługiwô téż plug-insë z Netscape'a ë Javã.
Mrzeżyno (pòlskô wëmòwa: [mʐɛˈʐɨnɔ]) je osada nad Bôłtã, w Pòlsce, w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie, w gminie Trzebiatów, leżącô nad rzéką Regą.
Marlon Brando Jr. (ùr. 3 łżëkwiata 1924 w Omaha, ùm. 1 lëpińca 2004 w Los Angeles) – amerikańsczi aktór pòchòdzeniô niemiecczégò, hòlendersczégò, anielsczégò i irlandzczégò, jigrôł w taczich filmach jak "A Streetcar Named Desire", "On the Waterfront", "The Wild One", "The Godfather" czy "Apocalypse Now". Béł téż reżiserã westernu "One-Eyed Jacks", w chtërnym sóm zagrôł. Dostôł wiele nôdgród, m.in. dwa Òscarë (òprócz tegò dostôł jesz szesc nominacjów) – za "The Godfather" i "On the Waterfront". Wëprôcowôł swòj sztil aktórsczi jigrë, òpiarti na systemie Stanisławsczégò. Dlôte baro niechãtno ùcził sã ról. Temù òbczas krãcenia jegò scen, plan filmòwi bëł òbwieszóny kôrtkama z jegò kwestiama . Jegò sztil aktórsczi miôł cësk na taczich aktorów jak James Dean, Paul Newman, Robert De Niro czë Elvis Presley. Biografiô. Dzectwò i ùczba. Ùrodzył sã w Omaha w stanie Nebraska jakno syn Dorothy Julia (z dodomu Pennebaker; 1897–1954) i Marlona Brando, Sr. (1895–1965), fabrëkańca paszë. Miôł dwie starszé sostry: Jocelyn Brando (1919–2005) i Frances (1922–1994). Wychòwôł się w wiérze Stowarzëszeniô Chrzescyjańsczi Ùczbë. Czëde miôł 11 lat, z rodzëzną wëjachał do Evanston. W 1937, òn i rodzëzna wëjachelë do Libertyville w Illinois, gdze Brando zaczął ùczbã w Libertyville High School. Pózni ùcził sã w Shattuck Military Academy w Faribault w stanie Minnesota. Kariera. W 1944 rokù pierszi rôz pòkôzôł sã na Broadwayu w Music Box Theatre jakno Nels w dramace "I Remember Mama" ù bòkù Oskara Homolczi. W 1947 rokù w Ethel Barrymore Theatre wëstãpił janko Stanley Kowalski w pòkôzkù Tennessee Williamsa "A Streetcar Named Desire". Pierszi rôz pòkôzôł sa na wiôldżim ekranié w roli Kena Wiloceka w dramace Freda Zinnemanna "The Men"(1950) z Teresą Wright, Everett Sloane i Dorothy Tree. Kreacjô Stanleya Kowalski w dramace Elii Kazana "A Streetcar Named Desire" (1951) dała mù nominacjã do Òscara dlô nôlepszégò aktóra i nôdgrodã nowòjorsczich kritików. Za pòstac meksykańsczégò rewolucjonisty Emiliano Zapatë w dramace historicznym Elii Kazana "Viva Zapata!" (1952) pò rôz drëdżi béł nominowóny do Òscara dlô nôlepszégò aktóra i téż òtrzimôł nôdgródã BAFTA w kategórie nôlepszi aktór pierszoplanówi i Złotą Palmã na Festiwalu w Cannes. Jakno Terry Malloy w melodramace kryminalnym "On the Waterfront", (1954) òstôł uhonorowany Oscarã, Złotim Globã i nôdgrodą BAFTA dlô nôlepszégò pierwszoplanowégò aktora. W 1973 rokù nie przëjął Òscara za rolã Don Vito Corleone w filmie Francisa Forda Coppoli "The Godfather" (1972), protestującë procëm diskriminacji Indian. Sprawë priwatné. W 1957 rokù òstał chłópã Annë Kashfi. Mielë syna Christiana Devi (ur. 11 maja 1958; w 1990 òstał skazóny za zabójstwò drëcha swòji sostry, ùm. 26 stecznika 2008). Miôł jesz dwie biôłczi, 10 dzecy, 3 wzãté za swòje.   Ùmarł 1 lëpińca 2004 rokù w Westwood. Miôł 80 lat
Jordan – rzéka dłużawë 251 km w Azëji, m.jin. w Jizraelu. Jordan w kaszëbsczi kùlturze. W szpôsownym ùchwôcenim Kaszëb przez Cenôwã Jordan to je Pùtnica.   Nadczidka ò rzéce pòjôwiô sã téż w pòwiescë „Żëcé i przigòdë Remùsa” Aleksandra Majkòwsczégò we fragmeńce: "Boczë: Naju rzeka v lese, to Jordan, a naju jezoro, to Genezaret, chdze Svjęti Pjoter beł rebokjem.
Śś Ś, ś – lëtra rozszerzonégò łacyńsczégò alfabétu, ùsadzónô bez mòdifikacjã pòdstawòwi lëtrë „s”. Ùżiwónô w rédżi słowiańsczich jãzëków: w pòlsczim jãzëkù, gdze òznôczô zwãk [ɕ]; je 25. lëtrą pòlsczégò alfabétu; w dólnołużicczim jãzëkù; w łacyńsczim abécadle biôłorusczégò jãzëka (òdpòwiôdô sparłãczeniémù „сь” w cyrilicë); w Czôrnogórze je ùżiwónô òkòm tradicyjnégò digrafù „sj”.
Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów (òriginalnô pòzwa "Zrzeszenie Regionalne Kaszubów") pòwstało 18 zélnika 1929 rokù w Kartuzach. Zebrale sã w nim lëdze rëszny w kaszëbsczi rësznoce jak: Aleksander Labùda, Jan Trepczik i jin. Pismionem Zrzeszeniô bëła "Zrzesz Kaszëbskô". Przédnikã béł Aleksander Majkòwsczi.
Antón Ôbram (téż: "Tóna Ôbram", ((pòl.): "Antoni Abraham") béł pro-pòlsczi kaszëbsczi dzejôrz. Ùrodzył sã 19 gòdnika 1869 rokù w Zdradze kòl Pùcka. Ùmôrł 23 czerwińca 1923 w Gdini.
Daniél Czapiewsczi (ùr. 29 stëcznika 1968 rokù - ùm. 3 gòdnika 2013 rokù w bòlëcë w Starogardze Gduńsczim) - béł załóżcą Centróm Edukacji i Promòcji Regionu w Szimbarkù. Jegò bëła firma, chtërna zajimô sã wërôbianim drzewianëch chëczów i wierã temù w Szimbarkù stoi takô stôrô chëcz z Kanadë. - Janina Stefanowska - "Wspomnienia. Daniel Czapiewski - Kaszuba, który postawił świat na głowie" Dziennik Bałtycki, 2013-12-05
2005 - Nabrała mòcë ùstawa z 6 stëcznika 2005 rokù ò nôrodnëch ë etnicznëch miészëznach i òbéńdowim jãzëkù (kaszëbsczim) - (Dz.U. 2005 nr 17 poz. 141) 1831 - Emily Stowe, kanadijskô lékôrka i szkólnô, sufrażistka, pierszô białka-lékôrka w Kanadze (ùm. 1903) 1855 - Cecilia Beaux, amerikańskô malôrka (ùm. 1942) 1857 - Theo van Gogh, niderlandzczi handlarz kuńsztu, brat Wincenta van Gogha (ùm. 1891) 1980 - w Gduńsku Jacek Dehnel, pòlsczi runita 1904 - Antonin Dvorák, czesczi kompozitor (ùr. 1841) 1940 - Światopełk Karpińsczi, pòlsczi poeta (ùr. 1909) 1944 - Icchak Kacenelson, pòlskò-biôłorusczi poeta żëdowsczi, dramaturg i dolmacz, pisôł w jãzëkù jidisz 1945 - Joseph Goebbels, nazistowsczi pòlitikôrz, minister hitlerowsczi propagandë (ùr. 1897) i białka jegò Magda Goebbels – sãzabicé
Luksembùrg (luks. "Lëtzebuerg"; òficjalnô pòzwa Wiôldżé Ksãżstwò Luksembùrg (luks. "Groussherzogtum Lëtzebuerg", fr. "Grand-Duché de Luxembourg", niem. "Großherzogtum Luxemburg") – państwò w zôpadny Eùropie. Òd nordë grańczi z Belgiã, òd zôpadu i pôłniégò – z Francjã, a òd pòrénkù – z Miemcama. Ni mô przistãpù do mòrza. Pòzwa kraju pòchòdzy òd stôrowësokòniemiecczégò słowa «lucilinburch» – «môłi gard». Całownô wiéchrzëzna Luksembùrga to 2 586,4 km² i je to jedno òd nômiészich państw w Eùropie. Nôleżi do Eùropejsczi Ùnie (òd 1957). Do grëpë z Belgijskô i Néderlandzkô wchôdô w skłôd Beneluksu. Geògrafiô. Pòłożenié. Leżi w zôpadny Eùropie, midzë Belgiã, Francjã i Miemcama.. Òd pòrénkù grańcã Luksembùrga wëznôczô rzéka Mozela (niem. "Mosel", fr. "Moselle", luks. "Musel") . całownô: 2,586 km² wiéchrzëzna lądu: 2,586 km² wiéchrzëzna wòdów: o km² môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 179. òglowô długòsc wszëtczich grańców: 327 km państwa, z jaczima mô grańce: Belgijskô 130 km, Miemieckô 128 km, Francëjô 69 km Brzegòwô liniô. ni mô brzegòwi linii (państwò strzódlądowé) Klimat. Klimat ùmiarkòwóny, pòd wpłiwã Atlanticczégò Òceanu (łagódné zëmë, chłodno òb lato). Wielëna òpadënków òd 800 mm na pôłnim do 1200 mm na nordze. Ùsztôłcenié terenu. Górzësti nordowi dzél państwa (tak pòzwóny "Oesling") nôleżi do terenu plaskati wëżawë Ardenów z wësokòscama do 560 m n.r.m. (czëp Kneiff). Reszta Luksembùrga (tak pòzwóny region "Gutland", jaczi zajimô 68% teritorium) je pòfałdowóną niżawą z szeroczima dolëznama. Stolëca państwa, gard Luksembùrg, leżi w pôłniowim dzélu kraju.   strzédnô wësokòsc: 325 m. n.r.m. nôniższô wësokòsc: 133 m. n.r.m. (rzéka Mozela) nôwëższi czëp: 560 m. n.r.m. (Kneiff) rolné gruńtë: 50,7% (w tim 24% òrnëch gruńtów) lasë: 33,5% wielëna lëdztwa: 594,130 (na lëpińc 2017) môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 171. Lëdze i spòlëzna. Etniczné karna. Luksembùrczicë 52,3%, Portugalczicë 16,4%, Frańcuzë 7,5%, Italczicë 3,6% (wôrtoscë szacowóné na 2017) Jãzëczi. luksembùrsczi 55.8%, portugalsczi 15.7%, francësczi 12.1%, niemiecczi 3.1%, italsczi 2.9% Religijné karna. chrzescëjanie (w zacht wikszoscë Kòscół Rzimskòkatolëcczi) 70.4%, mùzułmanie 2.3% mieskô pòpùlacjô: 90,7% wikszé miesczé westrzódczi: Luksembùrg (stolëca) – 114,303 mieszkańców (w 2017) òficjalnô pòzwa: Wiôldżé Ksãżstwò Luksembùrg pòliticzny ùstôw: kònstitucyjnô mònarchiô stolëca: Luksembùrg czasowô cona: UTC+1 państwowé swiãto: 23 czerwińca – Luksembùrsczé Nôrodné Swiãto (luks. "Lëtzebuerger Nationalfeierdag") nôrodny himn: „Ons Heemecht” ("Nasza Tatczëzna") wiôldżi ksążã Henri (òd 7 rujana 2000) premier: Xavier Bettel (òd 4 gòdnika 2013) Pòliticzny system. Ùstawòdôwczô władza. jednojizbòwi parlament – Jizba Depùtowónëch (luks. "Châmber vun Députéirten", fr. " Chambre des députés"; 60 nôleżników na piãcolatną kadencjã)   Luksembùrg w „The World Factbook”
Róman Malek (ùr. 3 rujana 1951 rokù w Bëtowie - ùm. 29 lëstopadnika 2019 rokù w Grëdządzu) - béł profesorã, chtëren  zajimôł sã Chinama.   Aùtor nôùkòwëch pùblikacjów ò Chinach. Òn gôdôł, że je bùszny ze swòjich kaszëbsczëch kòrzeni. Òn sztudérowôł teòlogiã w Pieniãżnie i béł dëchòwnym (SVD). Doktorat on skùńcził w 1984 rokù. W 2003 rokù dostôł habilitacjã na Ùniwersytece w Miemcach. Jegò grób je w Górny Grëpie. Zmarł ks. prof. R.  Malek SVD ... VIAF
Matczi Bòsczi Jagòdowi - to bëło swiãto, chtërno wëpôdało 2 lëpińca w katolëcczim kòscele. W sanktuarium w Swiónowie béł òdpùst dóny przez papiéża Piusa VII w 1803 rokù. Terô òn je kòl 16 lëpińca (Matczi Bòsczi Szkaplérzny).
Izmaił Iwanowicz Srezniewsczi (rus. "Измаил Иванович Срезневский"; 1812-1880) – béł widzałi slawista, chtëren pisowôł z Cenôwą. Òn òd te Ruska niejednégò sã dowiedzôł, a jemù Srezniewski zawdzãcziwôł wiele materiałów i informacjów. Znaczenié Srezniewsczégò dlô kaszëbisticzi je dosc widzałé, m.jin. jakno nôùkòwégò aùtoritetu przë wëdôwaniô materiałów w redagòwónëch przez se „Иэвестiях OPЯC” (1852-1863), dze wëszłë Cenôwë: "Sbornik osnovnych slov kašubskago narečija" (1861) i "Образцы кашебскаго наречия" (1852). Òbjimają òne taczé kaszëbsczé dokôzë , jak: 1. Przesłovjo kaszebskje (kòl 500); 2. Pjesn ledovo: Zołnerz (22 strofë) i tesknô spiéwa ò rajenim pt. Na’ni stronie goj (4 strofë), 3. Zabobone, gusła e jinsze fraszki – 27 tekstów. VIAF
Klub Młodëch Kaszëbów „Òska” – karno młodëch Kaszëbów, chtërne dzejô przy lëzyńsczim parce Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. Zéńdzenia klubù są prowadzóné w kaszëbsczim jãzëkù. Założeniowié zéńdzenié klubù òdbéło sã 28 stëcznika 2017 rokù i bëło pierszim brzadã Kòngresu Młodëch Kaszëbów, jaczi òdbéł sã w Kartëzach w lëstopadnikù 2016 rokù. Przédniczką klubù òstała Katarzëna Kankòwskô-Filëpiôk. W skłôd zarządu weszlë: Adóm Hébel, Patrik Mùdlawa, Tomôsz Czapp, Sławòmir Jankòwsczi, Wòjcech Sczerka i Michôł Miłka. Wôżnym célã dzejanégò nôlëżników Klubù „Òska” je dążenié do współrobòtë z partami i klubami Kaszëbskò-Pòmòrszczégò Zrzeszeniô (òsoblëwie KPZ P/Banino i KMK „Cassubia”), ale téż jinszima stowôrama, dlô jaczich wôżné je dobro Kaszëb (m. jin. Kaszëbskô Jednota).
Gòdnik je dwanôsti miesąc roku w gregorijansczim kalãdôrzu. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miona: gòdan, grëdzéń.
Ùpi - inaczéj wieszczi, ùpiór na Kaszëbach, pò smierce niejedny ùmarłi sã zmienilë na gãbie albò téż inaczéj, téj to bële ùpi lub wieszczi. Not béło gò ùnieszkòdlëwic - ùcąc głowa i ja dac w nodzi, włożëc dëtka pòd jãzék, dac do trëme séc, żëbë ùmarłi miôł długò co robic.
Cémno - to je kaszëbskô wies w gminie Tëchómié, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.  "Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości"
Òlimpiadë Specjalné – spòrtowô òrganizacjô pòżëtkù pùblicznegò, dzejô na rzecz lëdzy z niepełnosprawnoscą jintelektualną. Célã Òlimpiadów Specjalnëch je wspòmòżenié rozwòju lëdzy z niepełnosprawnoscą jintelektualną przez zagwësnienié jima wzãcô ùdzélu w treningach i współzawòdnictwie spòrtowim. Drëdżim, téż wôżnym célã je wiãkszenié swiądë spòdleczny przez szerzenié wiédzë na temã mòżlëwosców lëdzy z tą fòrmą niepełnosprawnoscë. Filozofiô Òlimpiadów Specjalnëch. Òlimpiadë Specjalné òstałë stwòrzóné, żebë pòkazac, że lëdze z niepełnosprawnoscą jintelektualną téż pòtrafią przë òdpòwiedny do tegò zôchãce i jinstrukcji trenowac, ceszëc sã i czerpac kòrzëscë z ùczãstniczeniô w spòrtach jindywidualnëch i grëpòwich dostosowónëch do jich pòtrzebów i mòżlëwòtów. Mòttã kôżdégò miónkôrza Òlimpiadów Specjalnëch są słowa przësëdżi òlimpijsczi wëpòwiôdóné w trakce ceremónii òtemkniãcô miónków spòrtowich: "Pragnã zwëcãżëc, równak jeżlë nie bãdã mógł zwëcãżëc, niech bãdã dzyrsczi w swòjim staranim." Discyplinë spòrtowé na Òlimpiadach Specjalnëch: -latné: płiwanié i skòczi do wòdë, letkô atletika, kòszowô bala, kòlarstwò, kònnô jazda, nożnô bala, gimnastika, jazda na wrotkach, softball, tenys, sécowô bala, -zëmòwi: zjazdë na pùgrach, chùtczé jechanié na pùgrach, figùrowé szrëcowanié, chùtczé szrëcowanié i hokej halowi.
Kòlka ("Galeopsis speciosa" Mill.) - to je jednorocznô roscëna z rodzëznë głëszkòwatëch ("Lamiaceae"). Na Kaszëbach òna rosce.
Golczewo (w zdrojach: "Golisowe" 1229, "Gholisowe" 1235, "Golessowe" 1266, "Gvlsowe" 1293, "Gulzov" 1304; "Qulsow" 1315, "Gulsowe" 1315, "Gulzow" 1331, 1539, 1784, "Gülzow"; miem. "Gülzow") – gard w kamieńsczim krezu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Niemicą. Lëdztwò gardu: 2.714 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 7,42 km2
BLAG (blag linux and gnu) to òpiartô na Fedora Core linuksowô distribùcëjô, rozcygniãtô ò nié Ôpen-Zdrojowé paczétë jaczé felëją w Fedorze (jakno n.p. czérowniczi do graficznëch kartów, kòdë do różnëch medialnëch fòrmatów - jakno n.p. do mp3). Blag wëchôdô na jedny CD ë zamëkô w se aplikacëje nóterné do brëkòwniô kòmpùtra jakno domôcegò desktopa plus cziles programów do serwerów. Slédnô wersëjô to BLAG 60000, jaczi spòdlém je Fedora Core 6. Domôcô starna ùdbë
Sólnô astra ("Aster tripolium" L.) – to je roscëna z rodzëznë astrowatëch. Nalezc ją mòże w nadmòrzczi conie Bôłtu, dze piôsczi są przeszłé solą.
Azymùt je nórtã zamkłim midze nordowym dzélem półnika òdnieseniô, a gwësnym czierunkã równiszczë. Wôrtosc azymùtu rechuje sã zgódnie z rësznotã wskôza zédżéra ë wësłowia w nórcowi mierze. Azymùt mòże bëc pòmocny do rozeznania w môlu ë do òrientowania geòdezëjnëch pòmiarów. Zanôléżno òd prowadzonégò półnika òdnieseniô, je mòżna wëapartnic: geògrafny azymùt kartografny azymùt magnétowi azymùt
Źź Ź, ź – lëtra rozszerzonégò łacyńsczégò alfabétu, ùsadzónô bez mòdifikacjã pòdstawòwi lëtrë „z”. Ùżiwónô: w pòlsczim jãzëkù, gdze òznôczô zwãk [ʑ]; je 31. lëtrą pòlsczégò alfabétu; w dólnołużicczim jãzëkù; w Czôrnogórze je ùżiwónô òkòm tradicyjnégò digrafù „zj”; w łacyńsczim abécadle biôłorusczégò jãzëka (òdpòwiôdô sparłãczeniémù „зь” w cyrilicë).
Syjamsczi òkùlôrnik ("Naja siamensis") – to je òrt gadzënë z rodzëznë "Elapidae". Òn mòże dosc dalek plwac swój jôd, a żëje w Azje.
Sëknia – to je wiérzchny jednodzélowi chłopsczi òbleczënk, chtëren òbkrëwô srąb i dzél nogów, ale ù Kaszëbów rãków ni. To je np. dzél òbleczënkù w kaszëbsczëch karnach piesni i tuńca.
Pòwstôł Gduńsczi Ùniwersytet (20 strëmiannika) Sztrajk robòtników w Gduńsku ë w całi Pòmòrsce (Gòdnik 1970) Artur Jablonsczi (16 zélnika)
Bùłgariô (téż: Bùłgarskô; bùłg. България, òficjalnô pòzwa: Repùblika Bùłgariô, bùłg. "Република България") – państwò w pôłniowòpòrénkòwi Eùropie. Mô przistãp do Czôrnégò Mòrza. Òd nordë grańczi z Rumùnią, òd pôłniégò z Grecją i Tërëcką, a òd zôpadu z Nordową Macedonią i Serbią. Nôleżi do NATO i Eùropejsczi Ùnie. Stolëcą Bùłgarie je gard Sofia. Geògrafiô. Pòłożenié. Leżi w pôłniowòpòrénkòwi Eùropie, pòmidzë Rumùnią i Tërecką, na pòrénkù mô przëstãp do Czôrnégò Mòrza. całownô: 110,879 km² wiéchrzëzna lądu: 108,489 km² wiéchrzëzna wòdów: 2,390 km² môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 106. òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,806 km państwa , z jaczima mô grańce: Grecjô 472 km, Nordowô Macedoniô 162 km , Rumùniô 605 km, Serbiô 344 km, Tërëckô 223 km Brzegòwô liniô. Bùłgariô mô brzegòwą liniã ò długòscë 354 km. Klimat. W Bùłgarie wastëje miérny klimat, je cepło i sëchò òb lato, chłodno i sëro òb zëmã. Ùsztôłcenié terenu. Ùsztôłcenié terenu Bùłgarie je zwiksza górzësté, na nordze i pôłniowim wschòdze niżawë. strzédnô wësokòsc: 472 m. n.r.m. nôniższô wësokòsc: o m. n.r.m. (Czôrné Mòrze) nôwëższi czëp: 2,925 m. n.r.m. (Musała) rolné gruńtë 46,9 % (w tim 29,9% òrnëch gruńtów) lasë 36,7% (w 2011) wielëna lëdztwa: 7,057,504 (wôrtoscë szacowóné na lëpińc 2018) môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 104. Lëdze i spòlëzna. Etniczné karna. Bùłgarzë 76.9% , Tërcë 8%, Cëgóni 4,4% , Bòsniacë 1.1% (wôrtoscë szacowóné na 2011) Jãzëczi. Òficjalnym jãzëkã je bùłgarsczi, rodny dlô 76,8% mieszkańców. Jiné wôżné jãzëczi to (wôrtoscë szacowóné na 2011): tërecczi (8,2%) i romani (3,8%). Religijné karna. Prawòsławié wëznôwô 59,4% lëdztwa, 7,8% lëdztwa to mùzułmanie.   mieskô pòpùlacjô: 75% (w 2018) wikszé miesczé westrzódczi: Sofia (stolëca) – 1,272,000 mieszkańców (w 2018) òficjalnô pòzwa: Repùblika Bùłgariô (bùłg. "Република България") pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika stolëca: Sofia czasowô cona: UTC+2 państwowé swiãto: 3 strëmiannika (Dzéń Wëzwòleniô) nôrodny himn: „Miła Rodino” ("Drogô Tatczëzno") pezydent Rumen Radew (Румен Радев) (òd 22 stëcznika 2017) premier Stefan Yanev (Стефан Янев) (òd 12 maja 2021) Pòliticzny system. Ùstawòdôwczô władza. Władzã ùstawòdôwczą sprôwiô jednojizbòwi parlament – Nôrodné Zéńdzenié (bùłg."Народно събрание"), jaczi skłôdô sã z 240 nôleżników wëbiérónëch na sztërëlatną kadencjã. Bùłgariô w „The World Factbook”
Soundgarden je grunge ë punk rockòwé karno z Seattle, Washington. Pòwstało òno w 1984 rokù w Seattle, Washington z jinicjatiwë Chris Cornell (spiôw/gitara), Kim Thayil (gitara), Ben Shepherd (basowô gitara) ë Matt Cameron (perkùsëjô). 1988: "Ultramega OK" (SST) 1989: "Louder than Love" (A&M) 1991: "Badmotorfinger" (A&M) 1994: "Superunknown" (A&M) 1996: "Down on the Upside" (A&M)
Łëżka do bótów – to je nôrzãdo do pòmòcë przë zakłôdaniu i zjimaniu bótów. Òna zascygô zadżiãcé tilnich brzegów bóta.
Bëło założoné Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò
Przëmierze na pòkrok ë przëbùdzenié (mie. "Allianz für Fortschritt und Aufbruch") - to je miemieckô partjô, chtërna nie chce retac Greckô ë dëtków Eùro. Ji nôleżnicë są pòjużnomëslnota ë kònzerwatistama. Prowadnik je Bernd Lucke.
Diwan ("Diwane") - to béł wódca prësczégò plemienia òbczas II prësczégò pòwstaniô w latach 1260 - 1274 procëm Krzëżókóm. Diwan zdżinął òd Krzëżôka w 1273 rokù.