ipipan/kashubian-wikipedia-clean-20230901 huggingface dataset:
Arcëkapłan ( כהן גדול "kohen gadol") – to béł nôwëższi kapłan w Izraelu. W latach òd 18 do 36 rokù béł nim Józef Kajfôsz. Ewanielie na kaszëbsczi tołmaczoné. Z greczi przełożił na kaszëbsczi jãzëk ò. Adam Ryszard Sikora OFM. Gdańsk 2010. Knéga Kapłańskô : Leviticus / z hebrajsczégò jãzëka na kaszëbsczi przełożił ò Adam Ryszard Sikora OFM. Gduńsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Zarząd Główny, 2017, s. 85
Saturna (symbòl: ) je szóstą pòsobicą (rechùjącë òd Słuńca) planetą w Słuńcowim Ùstawie.
Paweł Bogdan Adamòwicz (ùr. 2 lëstopadnika 1965 r. w Gduńskù – ùm. 14 stëcznika 2019 r. w Gduńskù) to béł dzejôrz, pòlitikôrz i prezydent Gduńska. Skùńcził prawò na Gduńsczim Ùniwersytece. W latach 1990 - 1993 béł prorektorã Gduńsczégò Ùniwersytetu. Òd 1998 do 2019 r. òn béł prezydentã (bùrméstrã) Gduńska. Òd 13 stëcznika 2019 r. òn béł w bòlëcë w Gduńskù, bò tegò dnia baro pòkaléczôł gò na binie mòrdarz nożã. Paweł Adamòwicz pòmògôł miészëznóm – téż Kaszëbóm i w Gduńskù mògł widzec kaszëbsczé stanice. Òn Kaszëbã nie béł, le słëchôł Kaszëbskò-Pòmòrsczémù Zrzeszeniù. Ùkôzôłë sã jegò pùblikacje np. "Będę gryzł trawę i walczył o Gdańsk". Paweł Adamòwicz béł achtniony w Eùropie i wëprzédniony m.jin. Złotim Krziżã ‘’Pro Ecclesia et Pontifice’’ (2001). Marijën Kòscół w Gduńsku je môlã jegò pòchòwaniô, a na pògrzébie mògł widzec kaszëbsczé stanice. Jegò białką bëła Magdaléna Adamòwicz. VIAF en
Przasnysz - gard w mazowiecczim wòjewództwie. Pòdôwczi. Lëdztwò gardu: 17 110 mieszkańców (2004) Òficjalnô starna
MxPx (Magnified Plaid) je punk rockòwé karno z Bremerton, kòl Waszingtónu w Nordowi Americe. Pòwstało òno w 1992 rokù w z jinicjatiwë Mike'a Herrera (spiôw/basowô gitara), Toma Wisniewsczégò (gitara) ë Andy'égò Husted'a (perkùsëjô). Mike Herrera: basowó gitara, spiôw Tom Wisniewski: gitara Yuri Ruley: perkùsëjô 1994: "Pokinatcha" (Tooth & Nail) 1995: "Teenage Politics" (Tooth & Nail) 1996: "Life in General" (Tooth & Nail) 1998: "Slowly Going the Way of the Buffalo" (A&M) 2000: "The Ever Passing Moment" (A&M) 2003: "Before Everything and After" (A&M) 2005: "Panic" (Side One Dummy) 1995: "On the Cover" (Tooth & Nail) 1996: "Move to Bremerton" (Tooth & Nail) 2001: "The Renaissance" (Fat Wreck Chords) 2004: "AC/EP" 1998: "Let It Happen" (Tooth & Nail) 1999: "At the Show" (Live) (Tooth & Nail) 2002: "Ten Years and Running" 2002: "Lost in Japan" (Live) 2000: "It Came from Bremerton" (Polygram Video) 2004: "B-Movie" (Side One Dummy) MxPx - domôcô starna
Małopòlsczé wòjewództwò (pòl. "Województwo małopolskie") - to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi. Stolëcznym gardã małopòlsczégò wòjewództwa je Krakòwò. Lédztwò: 3 270 400 Wiéchrzëzna: 15 108 km² Gardë. 20 nôwikszich gardów:
SLAX to czeskô linuksowô distribùcëjô jaką mòże zrëszëc prosto z CD. Ùsôdzony je òna na spòdlém nôstarszi aktiwno rozwijóny distribùcëji, jaką je Slackware. Na distribùcëjô je blós kòl 180 MB wiôlgô ë w rozróżnieniém òd jinszëch LiveCD ùsôdzonô je òna z mòdułów, co prowadzy do ji chùtczégò dzéjaniô - ladowóné są òb czas robòtë blós te mòdułë jaczé są do ti nóterné. Je téż mòżnota mòdifikacëji tëch mòdułów, jich rëmanië ë dodôwanié nowëch Dô cziles ôrtów ti distribùcëji, z różnëma graficznëma òkrãżama ë namienionëch do różnëch celów: Standard Edition – sztandardowô wersëja z KDE ë Fluxboksã) jakno nóternëma desktopòwëma programama (biurowi paczét KOffice, Firefox, KMail ëtp.) KillBill Edition – sztandardowô wersëja z rozcygniãtô ò nôrzãdza zezwôlającé na zrëszanié aplikacëjów z MS Windowsa (w tim Wine) Popcorn Edition – minimalnô wersëjô z Xfce ë le blós z czilema nóternëma programa jaczé dô są razã wstawic na pendrive 128 MB Server Edition – wersëjô zamëkôjącô w se serwery: DNS, DHCP, HTTP, FTP, MySQL, SMTP, POP3, IMAP ë SSH. Frodo Edition – “asceticznô” wersëjô- blós tekstowé òkrãże Domôcô starna SLAX-a MySLAX Creator
Parafiô sw. Môrcëna w Serakòjcach - je òd XIV stalata. Tu dosc krótkò parafialnégò kòscoła w Serakòjcach je stôri drzewiany kòscół. Tu mòże czëc kaszëbsczi jãzëk. Zdrzë téż. Swiãti Môrcën z Tours
Ùbrzég Słoniowëch Kłów - to je môłë państwò w zapôdni Africe nad Atlanticczim Òceanã, ze stolecznemi gardami Yamoussoukro i Abidjanã. Galerëjô Ùbrzégu Słoniowëch Kłów.
Sin Ryu (1619-1680) to generala dinastëji Joseon. Ùrôdzëł sã w rodzëznie z klasë yangban z rézë Pyeongsan Sinów. Pò złożënim wòjskòwégò egzaminu gwageo w 1645 rokù robił kariérã na państwòwich môlach. W 1654 òstôł naznaczony kòmańdérã (cheomsa, 僉使) Hyesan w prowincëji Nordowim Hamgyeong. Sin nôbarżi je znóny z roli jaką òdegrôł w wòjnowim wëkùstrzënkù w Mandżuriji w 1658 procëm barny mòcë Rusczi prowadzony przez Jerofeja Chabarowa Pawłowicza. Kòrejańsczi wòjskò w mòcë 200 òddzélów z Nordowégò Hamgyeong ùbarnione w rącznice sparłãczëłë sã z mniészima òddzélama dinastëji Qing. Jegò dniewnik z tegò wëkùstrzënkù, je jednym z dwóch jaczé òpisëją tã biotkã.
Hamsyn - to je gòrący, sëchi, pòriwny wiater, chtëren piôszczi i wieje np. w Egipce.
Zenwalk Linux to francëskô linuksowô distribùcëjô, jakô ùsôdzanô je na spòdlém Slackware ë czérëje sã na barżi awansowónëch brëkòwników. Rechli wëdôwôna bëła òna jakno Minislack. Minislack òstôł zainicjowóny jakno 0.1 w maju 2004 rokù. Z tim mionã bëła na distribùcëjô rozwijanô do wersëji 1.1. Zmiana na Zenwalk przëszła razã z wersëją 1.2. W lëstopadnikù 2005 doszłô je do ti ùdbë wersëjô "Zenwalk-core", jakô wëchôdô bez graficznégò òkrãżô X11 ë graficznëch programów. Te dwie wersëje są rozwijóné paralelno, a w lëpińcu 2006 rozszérzonô je ò LiveCD "ZenLive". Òpis. Zenwalk to distribùcëjô, jakô zamëkô w se blós nóterną soft-wôrã ë przez to ji miara jakno òbrôz ISO je kòł 400 MB wiôlgô, a w wersëji core kòl 230 MB. Doszłé je do tegò prze to, że w kòżdi soft-wôrowi kategòrëji je le jednô programa ë tak n.p. jedinczëm przezérnikã je tuwò Firefox. Filozofijô ti distribùcëji je dosc zblëżonô do Slackware, kònfigùracëjo je nót w wikszëm dzélu przeprowdzëc rãczno. Paczétë soft-wôrë są tipiczno instalowóné w fòrmace *.tgz. Zenwalk ùżëwô, do zladënkù z sécë ë sprôwdzniô zanôleżnotów, programë "netpkg", a môlową instalacëjã paczétów robi sã przez installpkg - jakno w Slackware. Domôcô starna Zenwalk Linuksa
Ptôsznik ("Vicia cracca") - to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. M. jin. na Kaszëbach òn rosce ë mòże jesz w séwnikù kwitnąc. Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s.170. Przyroda projektowanego rezerwatu „Dolina Mirachowskiej Strugi” na Pojezierzu Kaszubskim s. 26 Vicia cracca L.
Mscëszejce (pòl. "Mściszewice") – kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné je mniészô kòloniô: Òpòkô Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w fòrmie „Mscëszejce” òsta wprowadzónô 13 stëcznika 2011. Kaszëbsczi Króm - Sklep Mściszewice
CSB TV ("Cassubia TV") – dôwny telewizyjny kanał, jaczi jistniôł w latach 2010-2012, pierszô w dzejach kaszëbskô telewizjô. Mia sedzbã w Rëmii. Historiô. Telewizjô zaczãła nadawac 1 zélnika 2010. Ji gwôscëcélã bëła spółka z o.o. „Media Kaszëbë”. Ùsôdzcë kanału (m.jin. Artur Jablonsczi) chcelë, żebë miôł òn òglowi charakter, równak òsoblëwie béł sczerowóny do kòl 2,5-milionowi spòlëznë Kaszëbów i mieszkańców Pòmòrzégò, jich pòtómków rozsónëch òd Zôpadny Europë do Nordowi Americzi, jak téż mieszkańców jinëch regionów Pòlsczi, chcącëch wiédzë ò Pòmorzim i mòrsczi tematice. Rëchło òkôzało sã, że regionalny pòdjimcowie nie bëlë zajinteresowóny reklamą w CSB. Òkróm tegò Minysterstwa Bënowëch Sprôw i Administracji pòmògło telewizje kwòtą leno 85 tës. zł, co sygło na zrobienié le jednégò kaszëbsczégò programù (w planach bëło zrobienié òsmë za 1 mln zł). W telewizji bëło corôz gòrzi z dëtkama, włôscëcele zaczãlë zmiészëwac etatë (do lëpińca 2011 kòl trzëdzescë, na kùńcu zélnika 2011 – pòstãpnëch jednôsce). Zaniechóny òstôł dzél programów. W séwniku 2011 telewizjô ògłosëła swòjã niewëpłôtnosc. 14 maja 2012 kaszëbskô telewizjô do czësta zdżinãła z antenë. Programë. Chòc kanał jistniôł baro krótkò, to òstôł zapamiãtóny jakò próba stwòrzeniô prôwdzëwie regionalny telewizje, w chtërny wôżny môl bë zajimôł kaszëbsczi jãzëk. Midzë rujanã 2010 rokù a czerwińcã 2011 rokù w ramówczi kanału nalazłë sã sniadaniowi programë, pùblicystika, wiadła, magazynë, repòrtaże, bôjki dlô dzecy pò kaszëbskù, seriale z kaszëbsczim lektorã, dokùmentalny i edukacyjny filmë. Niechtërne programë: "Ò tim a nym" (pò pòlskù i pò kaszëbskù); "Swiat wkół naji" (jinformacyjno-pùblicysticzné pasmo, w jaczégò skłôd wchôdëlë taczé programë, jak "Wiadła", "Klëka", "Pòmòrskô kronika biznesu", "Wiesczi témat", "Kóntakt"); "Bùten szëkù" (pò pòlskù i pò kaszëbskù); "Skazani na miłość" (azjacczi serial z kaszëbską stegną głosową, tekst czëtalë Adóm Hébel i Magda Kropidłowskô); "Kaszëbi"; "Krôsniã Dawid" (szpanskô bôjka z kaszëbską stegną głosową, autor tłómaczeniégò – Adóm Hébel); "Farwë kùchni"; "Domôcëzna"; "Na swòjim"; "Tak sã bawią"; "Karczma Radia Kaszëbë"; "Kaszëbskô mùzyka". Radio Kaszëbë
Parafiô p.w. sw. Apòstołów Piotra i Pawła w Główczëcach - to je parafiô w Główczëcach. Ji kòscół parafialny je zbùdowóny na neogòticczé mòdło, òn nie béł z pòczątkù katolëcczi.
25 maja - II Swiatowô Wojna: początk Biôtczi ò Dunkiérkã
jãzëczi - jedno z trzëch karnów słowiańsczich jãzëków (króm zôpôdno- ë pòrénkòwòsłowiańsczich jãzëków). Gôdô nim kòl 28 mln lëdzy przédnëm môlu w Balkanach. Régòwanié pôłniowosłowiańsczich jãzëków: jindoeùropejsczé jãzëczi słowiańsczé jãzëczi (kòl 317 mln) pôłniowosłowiańsczé jãzëczi (kòl 34 mln) stôro-cerkwiowò-słowiańsczi (stôrosłowiańsczi) † cerkwiowòsłowiańsczi †* sloweńsczi (kòl 2 mln) prekmùrsczi (80 tys) réziansczi (1500) serbsczi (kòl 9 mln) chòrwacczi (kòl 7 mln) hradsczi (70 tys) molizansczi (3 tys) bòsniany (kòl 2 mln) macedońsczi (kòl 1,8 mln) bùlgarsczi (kòl 9 mln) banat-bùlgarsczi (15 tys) Òznôczenia: †* - dôwny jãzëk, ale ùtrzëmany zwëkòwò w liturgiji, nôbòżnëch, filozófowich czë ùczałich tekstach
Mòst – to je ôrt przedostënkù w pòstacji inżinérny bùdacji, chtërni kònstrukcjô pòzwôlô na sfórtowanié wòdni zôwadë. To dô ni leno spùstny mòst, ale téż np. stołpny mòst, mòst na pòntonach i mòst na linach.
Ùniwersytet Karola w Pradze je wôżnym môlã dlô rozwiju nôùczi òd 1348 rokù. Dosc długò ùczałi zajimają sã tu sorabistiką - (òd 1933 rokù bëła tu Katédra Sorabisticzi).
Martinika ("Martinique") - to je òstrów kòl Americzi. Dzysdniowò òn słëchô do Francëje. lëdztwò: 386486 wiéchrzëzna: 1128 km²
Antonim - to je leksem jaczé mȏ procëmny znaczënk; hewò słowò co òkresliwȏ skrȏwné wȏrtnotë abò jaczis znanczi. Ùkłȏdȏ òn słowiznᾶ w pȏrë ò kòntrastnëch sztëkach, np. snȏżi – brzëdczi ; janiół – diȏbeł ; niebò - piekło ; dac – wząc ; grëbi – zmiarti Wëapartniwȏ sã dwa zortë antonimów: jednodërżeniowi, np. spòłeczny – aspòłeczny ; lëdzczi – antilëdzczi ; òbëczajny - nieòbëczajny ; lëtoscëwi – bezlëtoscëwi rozmajitodërżeniowi, np. chëra – zdrowié ; gòrzczi – miodny ; stȏri – młodi Antonim je wȏżnym sztëlisticznym strzódkã, przërównȏj: „Òdżin stëdnie, blȏsk stȏwȏ sã cemny, Mȏ greńce, Nieskùńczony/ Zgȏrdzony , òkrëti chwȏlbą.” (F. Karpińsczi) Antonim je czasã kluczᾶ wiców i szpòrtów, np. cemné rutë sã téj séj widnym cédlᾶ szluńdroscë. Na antonimie òpiérȏ sã wiele afòryzmów, np. zgòda bùdëje, niezgòda niszczi; Panu Bògù swiéczkᾶ, a diȏbłowi kùrleczkᾶ.
Lëstopadnik, téż smùtan abò lëstopad je jednasti miesąc roku w gregorijansczim kalãdôrzu. Mô 30 dniów.
Trzebiôtkòwsczé Masłowice - są kaszëbską wsą w gminie Tëchómié, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Sulësława - kaszëbszczé miono białgowsczégò ôrtu. Mòżlëwé zdrobnienié je Sulka.
Diôbli kam abò eratik - to je pòlodofôłtowi òksëp. Na Kaszëbach òne są robòtą stolemów, chtërnëch pòtemù zastąpił diôbeł, skądka diôbli kam abò diôbelsczi kam. Takô pòwiôstka je np. ò Kamianym Jezorze w rezerwace Trulôczowé Błota. Tegò eratikù je widzec na brzegù te jezora. Niejedné kamë to są zaklãti lëdze abò zwierzãta - je rzeczenié òbrócëc sã (chùtczi) w kam. Zeswiôdczają to pòdania, a zwëskôł je lëterackò np. Alojzy Nôgel. Kaszëbskô wierzeniowô frazeòlogia, wërosłô ze znankòwiznë kama, dosta sã do pòezji.
Pòlsczi jãzëk ("język polski") - jãzëk z zôpadnosłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków. Alfabét. Aa, Ąą, Bb, Cc, Ćć, Dd, Ee, Ęę, Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Łł, Mm, Nn, Ńń, Oo, Óo, Pp, Qq, Rr, Ss, Śś, Tt, Uu, Vv, Ww, Xx, Yy, Zz, Źź, Żż,
Andrew Garfield, (ùr. 20 zélnika 1983), je amerikańsczim teatrownikã.
Germanizacëjô je proces przëswòjiwaniô miemiecczégò jãzëka abò kùlturë przez jednégò człowieka i spòlëznowé karna, chtërne przed tim funkcjonowałë w jinëch kùlturach. Germanizacëjô na Pòmòrsczi. Na Zôpadni Pòmòrsczi od XIII w. zaczinô sã jintensywnô niemieckô kòlonizacëjô ("Ostsiedlung") a téż germanizacëjô. W XV wiekù germanizacëjô zdążëła ju òbjimnąc pòłowã tich strón i górné szëchtë spòlëznë. W XIX w. proces germanizacëji, wspòmôgóny przez państwo (szkòła, wòjskò i lëtersczi Koscół) pòstãpòwôł dosc chùtkò. Słowińcë bëlë germanizowóné, bò m. jin. pastorowie jich niemczelë. Na przełómaniém XIX i XX w. kaszëbizna na Zôpadni Pòmòrsczi bëła ju baro słabô — òstało mało Kaszëbów kòle Łebë i Bëtowa. Przed I swiatową wòjną rzesznota na Kaszëbach przeszkôdza germanizacëji. F. Lorentz, A. Fischer, T. Lehr-Spławiński: Kaszubi : kultura ludowa i język. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego - Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 14.
Sëlëcëce są kaszëbską wsą w òbéńdze Kaszëbsczégò Ùbrzega, w gminie Krokòwa, w pùcczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Czéczéwò abò Czeczewò (pòl. "Czeczewo") - to je kaszëbską wsą w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Przedkòwò. Tu w szkòle dzece i młodzëzna ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka . W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã mniészé kòlonie: Martënczi, Pòpójce i Tokarsczé Pnie. Tu je znóny kòscół.
Mùzeum Rëbaczeniô je jinstitucją kùlturë. Jegò robòta pòlégô na rozkoscérzanim kùlturë m. jin. Kaszëbów w kraju ë za grańcą. Sedzbą Mùzeùm je Hél - dosc stôri bùdink, w chtërnym czedës mòdlelë są lëtrowie. Domôcô starna Mùzeùm VIAF
Dominik Szopińsczi (pl:"Dominik Szopiński") ùr. 1 lëstopadnika 1883 - ùm. 1984 rokù - to béł ksądz i dzejôrz kùlturë w Zjednónëch Krajach Americzi. Òn sã ùcził m. jin. w gimnazjum w Chònicach. s. 133 ks. Dominik Szopiński
Alfons Flisykowski (ùr. 22.09.1902 rokù w Gòrãczënie - ùm. 05.10.1939 rokù) - w II swiatowi wòjnie - w 1939 rokù - barnił Pòlsczi Pòcztë w Gduńsku. W Gòrãczënie na bùdinkù gdze òn sã ùrodzył je tôblëca Alfonsowi Flisëkòwsczémù na wdôr. W 1939 r. gò Gduńskù w rozstrzélalë, bò tak tëdë sądził miemiecczi sąd. W 1996 rokù jiny miemiecczi sąd ùznôł, że tak nié miało bëc zrobioné.
całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 62.
1. Lëst do Tesaloniczanów ("1Tes") - béł bodôj napisóny kòle 50/51 rokù pò Chr. przez swiãtégò Pawła. Na ten czas wëznôczô sã cząd drëdżi apòstolsczi rézë. Lëst je wierã nôstarszim pismiona Nowégo Testameńtu, a napisóny je do wierzącëch w Tesalonice. M. jin. są w nim widzec taczi sprawë: Pòdzãkòwanié za łasczi (1,2–5). Nawrócenié òd bóżków do Bòga (1,9). Brzadné dzejanié Apòsztoła (2,7–12). Doprowadzenié do sztabilizacji chrzescëjańszi gminë (3,8). Drëdżé przińdzenié Christusa na slédny sąd (4,13-17). "Swięté Pismiona Nowégo Testameńtu", Gduńsk-Pelplin 1993, ss. 376 - 381. Eugeniusz Gołąbk (skaszëbił)
Matczi Bòsczi Majewi - to je ùroczëzna, chtërna wëpôdô 3 maja w katolëcczim kòscele w Pòlsce.
Lucyna Sorn (ùr. 10 lëpinca 1974 w Gdinie). Pò Spòdleczny Szkòle w Mòstach ë Liceùm w Gdinie, òna sztudérowa pedagògikã na Gduńsczim Ùniwersytece. Òna robi w Spòdleczny Szkòle w Mòstach w gminie Kòsôkòwò jakò szkólnô òd wczasny edukacje, ùczi kaszëbsczégò jãzëka ë prowadzy téż regionalné karno, chtërno tuńcëje i òdwiedzało Cyper. Pisze tekstë zrzeszony z kaszëbską kùlturą, pò pòlskù a téż pò kaszëbskù. Razã z jinyma (T. Sorn, A. Pająk) napisa ùczbòwnik „Z kaszëbsczim w szkòle", Gduńsk 2009.
Kartësczi kréz (pòl. "Powiat kartuski") - to je krezã w pòmòrsczim wòjewództwie z sedzbą w Kartuzach. Tu nié le òne, ale i Żukòwò są dosc młodima gardama. Wôżnym spòsobem je tu jesz wiedno żëwi kaszëbsczi jãzëk, a w 2016 rokù ùczëło sã gò tu 4739 młodëch lëdzy . Achtniony je tu kaszëbsczi wësziwk. Wiéchrzëzna: 1120,04 km² Lëdztwò: 119 954 (2011) Chmielno Kartuzë "Gard " Kartuzë Somònino Srôkòjce Przedkòwò Stãżeca Sëlëczëno Żukòwò "Gard" Żukòwò Starna przédnictwa krézu Kartësczi kréz XIX.stalata
Krëpë – jadalné semiona zbòżów abò zbòżów rzekòmëch, czãsto w letkò rozdrobniony pòstacëji (le nié tak baro jak mąka) abò blós pòzbawiony cwiardi łusczi. Dzãka wësoczi zawôrtoscë skrobi pòsôdają wësoką kôrmną wôrtosc. Krëpóma nazéwóné są kasze òtrzimóné z zôrna, chtërno òstało tylkò òbłuszczoné i ewentualno wëpòlérowóné, przë zachòwanim sztôłtu zôrna. Krëpë to produkt z fùlownégò zôrna, chtëren zawiérô nôceniészé jegò składniki: łusczi i zôrodczi. To dzãka temù krëpë bògaté są m.jin.w magnés, cynk, żelaz,pòtas,  fòsfòr, witaminë z grëpë B i witaminã E. Czim grëbszé krëpë (bùkwitné,  jãczmianné), tym wicé zawiérô błonnika, chtëren rëchtuje robòtã flaków, wchłôniô nadmiar chòlesterolu, tłùszczów. Produktë te zawiérają téż rutynã, chtërna wzmôcniô krwionosné nôczënia. Historiô. Òd wieków ùżiwóné jakò jeden z pòdstawòwëch składników kùlinarnëch na swiecie. Òd kùńca XVI wiekù krëpë ùchòdzałë w pòlsczi kùchni za primitwną jôdã, chtërną żëwilë sã główno lëdzë bidny i chòri. W rokù 1610 Szymón Syreńsczi, zanotowôł w Zélnikù "Lëdze stôrégò wiekù pùczi chleba nie ùżiwalë, grysu z jãczmiénia òtłùszczonégò, samòszé i pszéńcë ùżiwôlë, pòtemù za znajomòscą chleba òpùscëlë tã pòtrawã, dlô chòrëch ją doktoróm òstawiwszë, chtërną  pòtemù  kaszywã i kaszą nazwóno". Markiz de Beauplan w swòjim òpisenkù wschòdniëch pòłaców Małopòlsczi pòstrzód pòtrawów prostégò rusczégò lëdu wëlicziwô: pierodzi, plińcë z bùkwitu, kapùstã pòdôwóną ze szpiekã, groch, klusczi i krëpë. W rokù 1682 Stanisłôw Czerniecczi , kùchôrz wòjewòdë krakowsczégò w dzele "Compendium ferculorum" pòstrzód 333 receptów  wëmiéniô blós jeden co wëzwëskùje krëpë, je to brejka ùgòtowónô na mlékù z dodôwkã  jaja, rodzynków i cynamònu, na kùńcu ùpiekłô w piekarnikù. Na przëgrańczu pòlskò-rusczim jadło sã "kaszã (krëpë) jãczmianną, ówsną i òrkiszową, bùkwitny chãtno sã  nie jôdało. "
Gòdë abò Swiãta Bòżégò Narodzeniô – w tradicji chrzescëjańszczi to swiãto upamiãtniwô narodzenié Jezësa w Betlejem. To je liturgiczné swiãto, przëpôdającé na 25 gòdnika. Przed Gòdama je kòl trzëtidzéniowi czas czekaniô - sztërë niedzelë, jinaczi adwent. Symbolë Gòdów. Gòdowé drzéwkò Gòdowé drzéwkò abò danka to je przëstrojoné drzéwkò danë pòstawioné we Wilëjã Gòdów, a wëniosłé colemało na Gromiczną. Zwëk strojeniô danczi przëwãdrowôł na pòlsczé zemie w XIX stolecym z Miemców. Wszëtczi òbstrojënczi na tim drzëwkù bëłë czedës do jedzeniô: kùszczi, jabka, òrzechë i wiele jinszich. Dzysô to drzewkò stroji sã w kùgle, pazłotka, lińcuchë i swiécczi, a pòd nim kładze sã rozmajité darënczi. Òpłôtk Béł ju znóny np. Inkóm. Òn je znóny w Pòlsce òd XVIII stolecégò. Je to znanka jednotë i miru, òsoblëwie w rodzëznie. Òn je ǜżiwóny w òbrządkach i znóny we wiele religiach swiata. Je to pòdługòwati lëst wëpiekłégò, pszénégò casta, chtëren je wëzwëskiwóny we wiliowëch òbrządkach (dzelenié sã òpłatkã). Do 1920 rokù nen zwëk nie béł na Kaszëbach znóny. Czej snôżô Panna Królowie jadą Gwiôzdka Kòlãdë Kòlãda (Bernata Zëchtë) Przëpisë.
Szarwark - mùszowô òbdôwa wiesczëch lëdzy na pùbliczné céle, nôbarżi przë robieniu i trzimaniu drogów, mòstów, wòdnëch ùszëkòwaniów w pòrządkù. W Pòlsce òd 1958 rokù tegò òbrzészkù ni ma, równak rowë, co jidą przez pòla gbùr mùszi uprawiac.
Pùckô Hôwinga je zôpadnym dzélem Gduńsczi Hôwindżi. To są snôdczé wòdë Bôłtu nôbarżi pòdajné na cësk zgnojeniów w òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi. Nôwôżniészima pòrtama nad Pùcką Hôwingą są: Pùck, Hél i Jastarniô. Tu w 2018 rokù ù wiele rëbów bëło widzec znanczi chòrobów, do chtërnëch mòże doprowadzec biwanié w zgnojonym òkrãżém. Film
Hélskô Sztremlëzna (pò pòlskù: "Mierzeja Helska"; pòpùlarnym, równak niepòprôwnym mionã je téż "Półwysep Helski" (Hélsczi Półòstrów)) je to sztremel piaskòwëch, zalesonëch dunów na pôłniowim Bôłce, ùtwòrzony przez mòrsczi strzôl płënący do pòrénkù. Sztremlëzna je 32 km dłëgô, w nôwąsczim môlu je 100 m szerokô. Retk je kòl 3 km szeroczi. Hélskô Sztremlëzna òdzélô Pùcką Hôwingã, a òd Jastarni Gduńską Hôwingã òd Bôłtu. Zaczënô sã we Wiôldżi Wsë, dalszé môlowòscë to Chalëpë, Kùsfeld, Jastarniô ë Hél. Stądka mòże bëc bùrsztin.
Szpańskô ("España") je państwò w Zôpadny Eùropie. Je nôleżnik Eùropejsczi Ùniji ë NATO. Aùtonomicznëmi dzélami Szpańsczi są Aragoniô, Galicëjô, Katalońskô, Kraj Basków i Kanarijné Òstrowë. Stolëcą Szpańsczi je Madrit. Szpańskô je kònstitucyjną mònarchią. Official tourism portal for Spain Weather forecast for Spain
Kartuzë (téż: Kartëzë; we zdrojach: "Kartuzé" (Cenôwa); pòl. "Kartuzy", miem. "Karthaus") – krézewi gard w Pòmòrsczim wòjewództwie. Je to wôżny òstrzódk kaszëbsczi kùlturë. Gard pòłożony je nad jezorama: Karczemném i Klôsztórném. Kartuzë mają jeden ùrząd dlô gardu ë wiesczi gminë. Tu òd 1380 rokù béł klôsztór kartëzanów. Pòłożenié. Kòòrdinatë: szérzô - 54°20' N, dôłgòta - 18°12' E. Pòdôwczi. Gard. Lëdztwò gardu: 16 000 mieszkańców Wiéchrzëzna gardu: 6 km2 Gmina. Lëdztwò gminë: 13 600 mieszkańców Wiéchrzëzna gminë: 199 km2 Gard ë gmina. Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): mln zł Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): mln zł W 1907 rokù założëlë tuwò, m.jin Izydor Gùlgòwsczi ë Friedrich Lorentz, Kaszëbsczé Lëdoznawczé Zrzeszenié ("Verein für kaschubische Volkskunde") W 1929 rokù doszło tuwò do założeniô Regionalnégò Zrzeszeniô Kaszëbów ("Zrzeszenie Regionalne Kaszubów") W 1961 rokù tu szkólna rzekła, żebë starszi doma nie gôdelë do dzecy w rodny mòwie, bò dzecë nie naùczą sã dobrze gadac pò pòlskù. Aleksander Majkòwsczi Jan Rómpsczi Pòklôsztórnô z XIV stalata. Kaszëbsczé Mùzeum miona Frãcëszka Trédra Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca "Kaszëbë" http://www.kartuzy.pl - Òficjalnô kartëskô starna  Kategòrëjô Kartuzë w Open Directory Project (pòlskòjãzëkòwi dzél) Kartuzy, Karthaus, kaszub. Kartuzë] na portalu polska-org.pl
Wòjcech Mëszk (ùr. 1976 rokù - ) - je szkólny i pisôrz. Òn ùrodzył sã i do dzysô mieszkô w Kòscérznie. Òd lat òn robi w Mùzeùm – Kaszëbsczim Parkù Etnograficznym we Wdzydzach. Jegò prastarka Bronisława Tuszkòwskô wësziwa tôflôczi. Òna sã ùcza kòl Tédorë Gùlgòwsczi kaszëbsczégò wësziwù. Ji córka, Jadwiga, jegò starka, téż wësziwa. Òn je wespółautorã ksążczi: „Jô w Kaszëbsczi, Kaszëbskô w swiece”. To je ùczbòwnik.
Celestino Migliore - ùr. 1 lëpinca 1952 w Italsce. Òn sztudérowôł i pò pôrã latach dożdôł sã ksãżich swiãceniów, chtërne przëjimnął 25 stëcznika 1977 rokù. Òn je òd 2003 tokù titëlarny arcëbiskùp Canosë, a òd 2010 rokù apòstolsczi nuncjusz w Pòlsce. Òd 28 maja 2016 rokù òn je apòstolsczi nuncjusz w Rusczi Federacje. 17 lëpinca 2016 rokù òn pòwiedzôł w Swiónowie do Kaszëbów pò kaszëbskù: "Lubòtny Drësze, wiôldżé pòzdrowienié dlô kaszëbsczégò ludu. Ceszã sã, że jem dzysô z Wama wszëszczima ù Matczi Bòsczi Swiónowsczi. " (pl) Przemówienia powitalne
Dąbrowsczi Młin - to je kaszëbskô kòlonia w lëzyńsczi gminie, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. "Dąbrowski
Ògardowi pszmiél ("Bombus hortorum") - to je ôrt òwada z rodzëznë pszczołowatëch ("Apidae"). Òn mô dosc dłudżi sysôcz, a żëje m. jin. na Kaszëbach. Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s.208 ISBN 83-04-00363-5
Lëpa ("Tilia") - to je szlach drzéwiãt z rodzëznë lëpowatëch, chtëren rosce baro wiele lat. Òna rosce w letny conie nordowi półkùgli. To dô kòl 30 ôrtów tëch drzewiãt. To je òzdobnô roscëna, chtërna biwô sadzonô np. w parkach czë przë kòscołach. Z ni je wôrtné drewno, mitczé, dobré do òbrôbianiô, ùżiwóny do wërzinaniô, a téż do robieniô mùzycznëch jinstrumentów. Z kwiatów lëpë je nektar, a dali miód. Niejedny pierwòszny lëdze Nordowi Americzi ùznôwalë drewno lëpë (pòpiół z niegò) za za nôlepszé do łëgòwaniô.
Repùblika Kòreji (kòr. 대한민국, hanja 大韓民國, MCR. Taehan Min'guk, skr. 한국; 韓國; Han'guk, Pôłniowô Kòreja, ) – państwò w Azëji, pôłniowim dzélu Kòrejańsczégò Półòstrowa, jaczé pòwsta pò II swiatowi wòjnie na òbéńdze zajëmniãti przez wòjska USA. Pôłniowô Kòreja òficjalnie mô pretensëje do całowny òbéńdë Kòreji. Historëjô. Pòd kùńc II swiatowi wòjnë, amerikańsczé ë sowiecczé wòjska òkùpòwôłe pôłniowi ë nordowi partë Kòreji, dzéląc midze sebie półòstrów zdłużą 38 równoleżnika. Nimò òbiecënkù jednegò ë zrzeszonégò kòrejańsczégò państwa, doprowadzële do pòwstania dwóch apartnëch rządów: kòmùnistny nordë ë demòkratnegò pôłnia. Rusczé zarôzkù ùsôdzelë Kim Il-Sunga jakno prémierã Nordowi Kòreji. Wiele Kòrejanów chcało nôrodnegò wëlowaniô przédnika całownégò państwa, kòmùnistë òdcësnële to rzãdanié ë nie ùmòżebile to blokùjąc greńce Nordowi Kòreji. W demòkratny wëbiérkù przédnikã w Pôłniowi Kòreji òstôł Syngman Rhee. Repùblika Kòreji òsta jedinym rządã Kòreji, jaczé zaaprobòwôła w tim czase Òrganizacëjô Zrzëszonëch Nôrodów. Pòlitika. Pôłniowô Kòreja je repùbliką. Kònstitucëjô państwa òsta ùchwalonô w rokù 1988. Ùstawodôwcza wëszëzna przënôlégô do Nôrodnégò Zgromadzeniô. Głową państwa je prezydenta, welowóny w wòlnych wëbòrach. Wëkònawczą wëszëznã mô rząd z premiérã, chtëren je pòwòłiwóny bez prezydenta. Partijnô systema. Wielopartijnô systema, nôwikszi cësk mają: Nôrodny Kòngres na rzecz Nowi Pòliticzi (zał. 1995), Wielgô Nôrodnô Partëjô (zał 1990, terné miono òd 1997) a téż Zrzeszenii Liberalni Demòkratowie (zał. 1995). Ùrzãdny pòdzélk. Pôłniowô Kòreja pòdzélonô je na òsmë prowincëjów, jedną specjalną aùtonomiową prowincëjã, szesc metropòlijów ë jeden gard na specjalnëch prawach.
Głëché òkno - to je jakbë zamùrowóné òkno w scanie bùdinkù.
Féliks Marszôłkòwsczi (ùr. 7 zélnika 1914 rokù w Kartuzach – ùm. 1987 - béł dzéjôrz kaszëbsczi. Òn pisôł np. w Zrzeszë Kaszëbsczi w latach 1937 do 1939. Kuik-Kalinowska ; tłumaczenie listów niemieckich Joanna Flinik ; tłumaczenie listu angielskiego Monika Jones. Gdańsk ; Słupsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie = Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié, 2017, ss. 232 - 235.
Mùzeùm - Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach. Nôprzód Gùlgòwscë ùrządzelë w stôri chëczi mùzeùm. Dzys we wdzydzczim skansenie je kaszëbsczi dwór z XIX stalata, wiele stôrëch bùdinków, kòscółk, wietrzni młin, stôri szkòła i jin. Kaszëbsczi wësziwk mô we Wdzydzach swòją apartnosc. Tu w mùzeùm mòże zamówic lekcjã kaszëbsczégò jãzëka. Domôcô starna Mùzeùm VIAF Acta Scansenologica. 1980, T. 1, s. 190 "Skansen na Kaszubach" "Kaszubska chałupa podcieniowa" 1986
Sydonia von Bòrk (1548–1620) - snôzô szlachcónka, chtërna nie bëła żeniałi i nié mia dzecé. Òna bëła niedowinnie òbsądzonô ò czarë np. ò sprowadzenie mòru na ród Grifitów, chtëren lata lateczny panowôł na Zôpadny Pòmòrsczi. Òna bëła scąti mieczą.
Prowincjô Prësë (pòl. "Prowincja Prusy" , miem. "Provinz Preußen") historicznô prowincjô prësczégò państwa jakô mia pòczątk w 1824 rokù. Òna bëła w latach 1829 - 1878. Ji stolëcą nie béł Gduńsk. Dzél ji béł kaszëbsczi, a téż katolëcczi. Òd 1843 rokù na Kaszëbach w szkòłach mia bëc ùczonô nawetka religiô pò miemieckù. Òd 25 gromicznika 1947 rokù nié ma prësczégò państwa. Остатки славян на южном берегу Балтийского Моря, Sankt-Petersburg 1862 (wyd. polskie Resztki Słowian na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego, tłum. Nina Perczyńska, oprac. Jerzy Treder, Gdańsk 1989, s. 45.
Frãcëszk Òstrowsczi (pòl. Franciszek Ostrowski) - (ùr. 19 lëstopadnika 1880 rokù w Kòscérznie – ùm. 4 lëstopadnika 1949 rokù w Zjednónëch Krajach Americzi) ksądz, dzejôrz. Ksãżé swiãcenia przëjimnął w 1904 rokù i pòtemù béł jednym z probòszczów w Kòscele Swiãtégò Jozafata. Òn òdprawiôł Msze sw. w kòscele katolëcczim w Chicagò. Lëteratura. Szulist W.: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, ss. 33-34 (pò pòlskù)
Swôrzewò (pl. "Swarzewo") – to kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Ùbrzega, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w pùcczim krézu, w gminie Pùck. Tu je znóny kòscół, a w nim òbrôz na délu z 1648 rokù z historią sztaturë Matczi Bosczi Swôrzewsczi. Tu dzece w szkòle ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.  szkòła Morze w malarstwie polskim / Krystyna Fabijańska-Przybytko ; tł. Peter Senn ; red. Elżbieta Rusak. Gdańsk : Wydawnictwo Morskie, 1990, s.15
Czôrné (abò téż: Hąmersztén; we zdrojach: "Hamersteyn" 1395, "Hamersteyn" 1466, "Amersthyn" 1493, "Hamersztyn", "Czarne" (Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich), "Czôrnè" (Cenôwa), "Hômersztin" (Cenôwa); pòl. "Czarne"; miem. "Hammerstein") - garc w człuchòwsczim krézu w Pòmòrsczim wòjewództwie. Lëdztwò gardu: 6.035 (2008) Wiéchrzëzna gardu: 46,39 km2
Séwnô lucerna ("Medicago sativa" L.) - to je ôrt wielelatny roscënë z rodzëznë bòbòwatëch ("Fabaceae"). Czedës ona rosła w Azje. Òna je wôżnô w gbùrzëznie.
Jarzëbiôk ("Sorbus aucuparia" L.) – to je drzéwiã abò wiôldżi czierz z rodzëznë różowatëch. Òn rosce téż na Kaszëbach. Z jegò brzadem czasem robią tu jarzëbny kornus. Tim brzadem żëwią sã m.jin. cybabë.  Jarzëbôk w Nôrodnym Parkù Tëchòlsczé Bòrë
Kesha Rose Sebert ("Kesha"), (ùr. 1 strëmiannika 1987 w Los Angeles) je amerikańską spiéwôrką.
Mińtus ("Lota lota") - to je rëba z rodzëznë pòmùchlowatëch. Na Kaszëbach m. jin. z ti rëbë bëło piekłé kro.
Niedzela – to je dzéń tidzénia midzë sobòtą a pòniedzôłkã. Chrzescëjónie mają w niedzelã swiãto. Wikisłowôrz
Charzëkòwskô Rówizna - zajimô wiôlgą òbéńdã Kaszëb. Òna grańczi òd nordë z Bëtowsczim Pòjezerzim i Kaszëbsczim Pòjezerzim, òd wschòdu z Tëchòlsczima Bòrama, a òd pôłnia z Krajéńsczim Pòjezerzim. W ji òbrëmienim są gminë Kòczała, Lëpnica, Brusë, dzél gminów Chònice, Kònôrzënë, Przechlewò i Rzeczenica. Fòrmama terenu, chtërne tùwo przewôżają, są zbùdowóné z piôskow, rówiznowé sandrë, ùrozmajiconé wëtopiszczama, a téż rozcãté rënama pòlodofôłtowëch jezór, z jaczich nôwikszą wiéchrzëznã zajimają Charzëkòwsczé Jezoro i Kôrsyńsczé Jezoro. Nôniżi pòłożonô je dolëzna Brdë (kòle 150 - 110m n.r.m). Òd ti dolëznë wësokòscë roscą we wszëtczé stronë. Rëdë regiónu są z wiksza słabi jakòscë (bielëce), stądka téż wiôldżé òbéńdë zajimają chòjnowé bòrë.
Ùrażewé zelé ("Mentha arvensis" L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë głëszkòwatëch.
Italsczi jãzëk ("lingua italiana, italiano") - to je jãzëk ùrzãdny w Italsce i jinëch państwach. Berloco, Fabrizio (2018). The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition. Lengu. ISBN 978-8894034813. Serianni, Luca; Castelvecchi, Alberto (1997). Italiano. Grammatica, sintassi, dubbi. Milan: Garzanti. Berruto, Gaetano (1987). Sociolinguistica dell'italiano contemporaneo. Roma: Carocci. Italskô Wikipedijô
Cérzniô (pòl. "Cierżnia") – to je kaszëbskô wnożëna w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Wejrowò. Chëcz z Cérzni, w chtërny ùrodzył sã ks. Léón Heyke, mô bëc w 2017 rokù przeniosłô do Szëmôłda.
Kòszôłka – to je prostonórtowi kòszik do transpòrtu drobnégò brzadu np. bòrówków, a téż grzëbów i jinnëch wërobinów. Òna je òd dôwna robiony z łëka.
Jan Bilot (ùrodzony 24 séwnika 1898 rokù w Òsłóninie w pùcczim krézu, zdżinął w 1940 rokù w Miednoje) – nordowi kaszëbsczi ùtwórca. Pò przëłączenim Kaszëb do Pòlsczi, ùcził sã Jan Bilot w 1920 rokù pòlsczi mòwë w wieczorny szkòle w swòji rodny wsë, pò czim wstąpił do pëdagògiczni szkòłë w Pelplinie. Ùkùńczëł jã w latach 1924/1925 ë miôł bëc szkólnym w porénkòwi Pòlsce, tégò stanowiszcza równak nié przëjął. W 1925 dostôł robòtã u warszawsczégò pòlitika, dzé dozérôł jegò dzéwczãtów. W Warszawie miôł sã téż pòtkac z kaszëbsczim sztudérã z Czelna w wejrowsczim krézu. Ùsôdztwo Jana Bilota bëło pòd cëskã Alojzégò Bùdzysza. Pisôł òpòwiôdania ë krótczi kôrbiónczi do gazétów w tim téż do "Bënë ë Buten" jaką wespółfinancowôł z zarobionëch dëtków. Za swòją aktiwnosc w rozpòmiónowiwanim kaszëbsczi lëteraturë dostôł òd kònserwatiwnégò zôrządu szkòłowiznë cziles òstrzegów, bë w kùńcu òstac sztrafno przeniosłim do pòrénkòwi Pòlsczi na wies. Brat Bilota gôdôł, że Jan miôł bëc chłopa ò dobrim charakterze, òddónëm kaszëbiznie ë wrażlëwim na niesprawiedlëwòtã. Jan Bilot miôł dwòje dzécë: knôpa ë dzéwczã. Kaszëbskô lëteratura : wëzdrzënë / Daniél Kalinowsczi, Adela Kùik-Kalinowskô ; tłómaczenié na kaszëbsczi jãzëk Dariusz Majkòwsczi, Gduńsk : Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié : Instytut Kaszubski w Gdańsku, 2017, s. 127 "Bënë ë buten" nr 1, 1930, s. 6 VIAF
Scyrz – to je zdechłi zwiérz. Brzãczącô robacznica mòże niesc jaja na scërza.
Universidade Tecnológica Federal do Paraná (UTFPR) je wôżnym môlã dlô rozwiju nôùczi òd 1909 rokù. Brazylskô Ùniwersytet Universidade Tecnológica Federal do Paraná
Wierzba ("Salix" L.) – to je szlach drzéwiãtów, krzów abò czerzków z rodzëznë wierzbòwatëch ("Salicaceae"). Dosc tëli òrtów z tegò szlachù rosce m. jin. na Kaszëbach. Lëteratura. Gołąbk E.: Knéga psalmów / na pòdstawie Biblii Tysiąclecia (Wyd. IV, 1989) skaszëbił Eugeniusz Gołąbk. Gdańsk 1999, s. 241
Domôcy kóń ("Equus caballus" L.) – to je niepôrokòpëtny susk z rodzëznë kòniowatëch ("Equidae"). Miészańcem tegò kònia mòże bëc muła. Kùczer rozmieje sã òbchôdac z kòniama. Czasã kònie np. zaprzãgłé do wòza mògą sã równak spłoszëc, a tedë je niebezpiek. Przësłowié: Kóń mô wikszi łep, niech sã jiscy.
Wielé - to je wies w gminie Kôrsëno, w kòscérsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. Ta wies je nad Wielewsczim J., kòl 35km òd krézowégò gardu Kòscérzna. Wielé je wôżnym turistnym òstrzódkã z wiele penzjónatama, wczasowima chëczama ë agrokwatérama.
Rëbi Rënk je w Gduńskù kòl Mòtławë òd dôwna. Wierã ju 1343 rokù bëło tu to kùpòwiszcze. Czedës tam m.jin. Kaszëbczi hańdlowałë rëbama.
Kòwôle (pl. "Kowale") – są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce.
Ùchódnik - to je człowiek, chtëren ùchôdô ze swégò kraju, bò mô strach, że tu mòże nie przeżëc. Tak mòże bëc np. òb czôs wòjnë. (pl)
Brusë-Pùstczi (pòl. Brusy-Wybudowanie) – to są kaszëbsczé pùstczi w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Brusë. Ta wies je w òdległoscë 2,6 km òd Brus. Òficjalnô kaszëbskô pòzwã wsë w pòstacje „Brusë-Pùstczi” òsta wprowadzónô 10 stëcznika 2011.
Szëmrëca abò Semierzëckô Góra – to je nôwëższi wëszańc łësënowi mòrenë na Bëtowsczim Pòjezerzim, mô wësokòsc 256,5m n.r.m., je w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim pòwiace, w gminie Bëtowò, na pôłnié òd Wiôldzégò Płótowa i na zôpôd òd Rekòwa. To je nôwôższi czëp dôwnégò Pòmòrsczégò Ksãżstwa. Òd 2005r. na czëpie je drewnianô widzënkòwô wieża. Teren wëszańca je òbjimniãti òsoblëwą òbéńdą òchronë sedlëszcza "Rekòwsczé Lasë".
Cykcakòwatô żnija (téż „znija” ë „zmija”) ("Vipera berus") – to je ôrt gadzënë z rodzëznë żnijowatëch ("Viperidae"). Jak na niã nie stąpi abò nie gòrzi, tej òna bë nie mia kąsëc. Ji jôd je niebezpieczny dlô dzecy i starszëch lëdzy. Jak ta żnija kąsy dobrze je zańc do lékôrza. Òna żëje m. jin. na Kaszëbach i je chrónionô, ale Kaszëbi ji nie lëdają. Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 298.
Kaùkaz - to je réga gór kòl 1500 km długô, chtërna zaczinô sã kòl Czôrnégò Mòrza. Nôwôższi czëp mô tu 5642 m n. r. m.
Magnoliô ("Magnolia") - to je szlach drzéwiãt abò krzów z rodzëznë magnoliowatëch ("Magnoliaceae"), chtëren rosce wiele lat. To je òzdobnô roscëna, chtërna biwô sadzonô np. na Kaszëbach, ale tu je jich mało.
Pelplin ("Pelplin") – to je gard w dërszewsczim krézu. Terô tu je katédra. Òd 1821 rokù bëła tu chełmińskô diecezjô ze stolëcą w tim gardze. Sztôłconé tu czedës w seminarii ksãża, bëlë przëszëkòwóné do starë ò dësze w pòlsczim i górnomiemiecczim jãzëkù. W zacht dzélu bëlë i są tu téż przedstôwcowie Kaszëbów. Tuwò béł téż pòmòcnym biskùpã Kònstantin Dominik. Znóné je tu Karno Kaszëbòlogów. W seminarii mòże je ùczony kaszëbsczi jãzëk. Terô to dali je stolëca pelplińsczi diecezji.
Grable – rãczné nôrzãdło, chtërno brëkùją czasã np. gbùrze do sëszeniô sana abò do wëgrôbianiô kłosów i stebłów z zôrna pò draszowaniu.
Maszina do szëcô - to je maszina ùżiwónô do szëcô (łączeniô sztëczków elasticznëch materiałów z pòmòcą nitków przez zdzejanié zesziwków). Wôżny w ni je chwôtnik, chtëren chwôtô nitkã.
Adriaan van Royen (ùr.  11 lëstopadnika 1704 rokù – ùm. 28 gromicznika 1779 rokù) - to béł lékôrz i bòtanik na Lejdejsczim Uniwersytece - Néderlandzkô. Adriaan van Royen pisôł ò kaszëbsczi wice - w swòji pùblikacji i cytowôł pùblikacjã Jakùba Breyne - "Prodromus fasciculi rariorum plantarum ..". Òn napisôł m. in. ò ti wice ("Vicia cassubica") - "Vicia multiflora cassubica ...", a wespółrobił z Karolã Linneùszã - i ten cytowôł m.in. pùblikacjã A. van Royen. Szlach "Royena" L. miôł pòzwã òd jegò nôzwëska, dzysô gò zwią "Diospyros". "Florae leydensis prodromus" (1740, s. 364). "Carmen elegiacum de amoribus et connubiis plantarum" (1732). VIAF
Magùrsczi Nôrodny Park ò wiéchrzëznie 194,39 km² (założony w 1995 rokù) òbrëmiô np. wiele lasów w Pòlsce kòl grańcë ze Słowacką. Tu żëją taczi ptôchë jak: mësznik, czôrny bòcón i jin. Ten park je wôżny dlô turisticzi. Tu mieszkô dzél Łemków.
Chrizolit - to je mineral. Òn mô chemiczny wzór Mg2SiO4.
Grégòr IX (ùr. kòl. 1167 w Anagniji – ùm. 22 zélnika 1241 w Rzimie); 19 strëmiannika 1238 ròku wëdôł pierwszi dokùmeńt z mionã Kaszëbë - "ksyżã Kaszëb" ("duce Cassubie"). Lëteratura. Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s.31
Serbsczi jãzëk (cрпски, srpski) to jedna z ùrëchtowónëch wersëji sztokawsczégò dialektu, brëkòwóny bez Serbòw ë Czôrnogòrców w Serbsczi, Czôrni Gòrze, Bòsni ë Hercegòwinie ë jinëch krajach. serbòchòrwacczi jãzëk
Matczi Bòsczi Séwny - Narodzenié NMP - to je swiãto, chtërno wëpôdô 8 séwnika w katolëcczim kòscele.
Caspar Vopelius téż Vopel (1511 - 1561) béł miemiecczim kartografã. Na swòji karce Eùropë z 1555 rokù on napisôł m.in. "CASSUBEN" - Kaszëbë krótkò "Dantzig" - Gduńska. Fragment Mapy Europy Kacpra Vopela z 1555 ...
Jotacëjô to pòwtôrzne pòjôwienié sã spółzwãkù "j" w gwësnëch foneticznëch pòłożeniach (np. "Ewa" - "Jewa"), jaczé wëstãpòwô w słowiańsczich jãzëkach (chòc nie le blós). Jotacëjowi spółzãczi są zwóne mitczima spółzwãkama przez lëdzy, chtërni ùżëwają wiele z tëch jãzëków, a sóm proces zwóny je téż zmitczanim.
Instituto Federal da Bahia (Ùniwersytet Federal da Bahia) je wôżnym môlã dlô rozwiju nôùczi òd 1909 rokù. Brazylskô Instituto Federal da Bahia
Salmiak - (NH4Cl) to je chemiczny związk. Kaszëbi gò brëkòwelë przë cënowaniu.
Otto von Bismarck (1815 – 1898) - béł prësczim kanclérzã, ùtwórcą sparłãczonégò państwa, Miemiecczi Rzeszë. Ten ksyżã miôł swòje priwatné zrzeszenia z Kaszëbama bò pisôł, że w Bëtowszczi Zemi w rozcygający sã wkół pùstoce czëc je le „wëcé wilków i Kaszëbów”. Dzélã prësczégò i bismarckòwsczégò na Pòmòrsce mitu béł ùrëchlony pò wòjnie freńcëskò-prësczi, dzãka złotu wëgrónëch, gòspòdarczi rozwij Prës, òsoblëwò jegò wschódnëch, junczerzczich prowincëji, do chtërnëch barżi nôleżała Zôpadnô Pòmòrskô, miéj Zôpadné Prësë. Òn béł junkrem. Derdowsczi mòże pòd amerikańsczim cëskiem napisôł: "Na wieczné czasë darząc gò fòlwarkã/ Ònã pòsadłosc przezwalë Bismarkã"
Łacyńsczi jãzëk (abò łacëzna, łacëna; łac. "lingua Latina") – jindoeùropejsczi jãzëk z pòdrodzëznë italsczich jãzëków. Wësztôłcëł sã przëpùszczalnie w II tësąclecu p.n.e. jakno jãzëk mieszkańców Lacjum w westrzédny Italie. Béł òn rodnym jãzëkã Rzëmian. Do jegò zapisywaniô brëkòwóno łacyńsczégò alfabétu, chtëren dzysdzéń je nôbarżi rozkòscérzonym alfabétã na swiece. Łacëzna stała sã ùrzãdowim jãzëkã Rzimsczi Repùbliczi, a pózni – Rzimsczégò Césarstwa. W tim w czasu òdbéł sã proces latinizacje Jimperium, a łacëzna bëła jãzëkã mieszkańców wielnëch rzimsczich prowincji w Eùropie i nordowi Africzi. W codniowi gôdczi łacëznë òprzestóno ùżëwac pò ùpôdkù Césarstwa na zôpadze, chòc we wikszoscë państw Eùropë bëła brëkòwónô jakno ùrzãdowi, liturgiczny i lëteracczi jãzëk. Do XVIII st. łacëzna bëła pòwszechno brëkòwónô jakno jãzëk midzënôrodny kòmùnikacje, nôùczi, kùlturë i kùńsztu. W Pòlsce bëła ùrzãdowim jãzëkã do rozbiorów. Liturgia Katolëcczégò Kòscoła òdprôwiónô bëła wnet leno pò łacëznie jaż do II Watikańsczego Sobòru. Pòchòdné jãzëczi. Z łacëznë wëwòdzą sã dzysdniowé romańsczé jãzëczi, midzë jinszima:  francësczi galicyjsczi szpańsczi katalońsczi pòrtugalsczi rumùńsczi italsczi
Fùrmónka - to je to dargòwô tërlëka na sztërzech kòłach, w chtërny nëkòwną mòcą są mùskle zwierza np. kònia abò kòniów. Òna wiedno je dwaszlachòwi, wiele razy z kòłama ò rozmajiti przemiarze z przódkù i z tëłu. Fùrmónka bëła do wiezeniô np. miechów ze zbòżim w gbùrzëznie.
Rusynsczi jãzëk - to je jeden z pòrénkòwòsłowiańsczëch jãzëków m. jin. w Pòlsce. (pl)
Prôwdzëwô Cerkwiô Jezësa (chiń: 真耶穌教會) – pòwstałi w Chinach kòscół zelonoswiątkòwi. Jegò doktrina szlachùje za nietrinitarnym pentakòstalizmã. Cerkwiô pòwsta w Pekingù w 1917 r. Aktualno mô kòl 1.5 miliona wëznôwców.
Björk Guðmundsdóttir (ùr. 21 lëstopadnika 1965) je islandzkô spiéwôrka ë kòmpòzytorka. Miono "Björk", procëmno do pòpùlarnégò pòzdrzatkù, nie je artisticznym pseùdonimã kùńsztôrczi, le ji zwëczajnym mionã. Zato "Guðmundsdóttir" nie je ji nôzwëstkò, ale patronimik, bò Islandczicë nie brëkùją nôzwëstków. Björkòwé mùzyczné zainteresowania są zacht szeroczé, ë òbjimają m.jn.: pop, trip-hop, alternatiwny rock, jazz, folk, ôs elektroniczną ë klasyczną mùzykã. Solowé albùmë: "Björk", 1977 "Debut", 1993 "Post", 1995 "Telegram", 1996 - remiksë dokôzów z pòprzédny platë "Homogenic", 1997 "Selmasongs", 2000 - mùzyka do filmù "Dancer in the Dark" Larsa von Triera "Vespertine", 2001 "Greatest Hits", 2002 "Family Tree", 2002 - box, CD + 5 MiniCD "Live Box", 2003 - box, 4CD + DVD "Medúlla", 2004 "Drawing Restraint 9", 2005 "Volta", 2007 "Biophilia", 2011 "Vulnicura", 2015 "Utopia", 2017 "Fossora", 2022 Single (Debut): "Human Behaviour", 1993 "Venus As A Boy" , 1993 "Play Dead", 1993 "Big Time Sensuality", 1993 "Violently Happy", 1994 "The Best Mixes From The Album-Debut For All The People Who Don't Buy White-Labels", 1994 Single (Post): "Army Of Me", 1995 "Isobel", 1995 "It's Oh So Quiet", 1995 "Hyperballad", 1996 "Possibly Maybe", 1996 "I Miss You", 1997 Single (Homogenic): "Jóga", 1997 "Bachelorette", 1997 "Hunter", 1998 "Alarm Call", 1998 "All Is Full Of Love", 1999 Single (Vespertine): "Hidden Place", 2001 "Pagan Poetry", 2001 "Cocoon", 2002 Single (Greatest Hits): "It's In Our Hands", 2002 Single (Medulla): "Oceania", 2004 "Who is it?", 2004 "Triumph of heart", 2004 Single (Volta) : "Earth Intruders", 2007 "Innocence", 2007 "Declare Independence", 2007 "Wanderlust", 2008 "The dull flame of desire", 2008 Single (Biophilia) : "Crystalline", 2011 "Cosmogony", 2011 "Virus", 2011 "Moon", 2011 Video ë DVD (Solo): "The Juniper Tree" VHS i DVD, 1990 "Vessel" VHS, 1994 - Live at the Royalty Theatre, London "Live at Shepherd's Bush" VHS, 1998 - Live at Shepherd's Bush Empire, London "Volumen" VHS i DVD, 1998 - kòmpilacëjô teledisków òd "Human Behaviour" do "Hunter" "Dancer in the Dark" VHS i DVD, 2001 "Live in Cambridge" DVD, 2001 "MTV Unplugged / Live'N'Loud" DVD, 2001 "Live at Royal Opera House" DVD, 2002 "Volumen Plus 1998-2002" DVD, 2002 - kòmpilacëjô teledisków òd "Alarm Call" do "Nature Is Ancient" "Greatest Hits - Volumen 1993-2003" DVD, 2002 - kòmpilacëjô teledisków òd "Human Behaviour" do "Nature Is Ancient" "Live at Shepherd's Bush" DVD, 2003 - Live at Shepherd's Bush Empire, London "Vessel" DVD, 2003 - Live at the Royalty Theatre, London "Inside Björk" DVD, 2003 - dokùment
Kòprowô rec – to je produkt atmòsferowi kòrozji kòpru abò jegò stoplënów w fuchtnym lëfce. J. Trepczyk: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, t. II, s. 13
Charzëkòwsczé Jezoro (pòl. "Jezioro Charzykowskie") - to je jezoro ò wiéchrzëznie 1336,0-1363,8 ha w gminie Chònice. "Polsko-Kaszubski Słownik Nazw Miejscowych i Fizjograficznych" / "Pòlskò-Kaszëbsczi Słowôrz Miestnëch ë fizjografnëch Mión", s. 108, ISBN 978-83-87258-86-3 wydanie I, Gdańsk 2006 Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie pod redakcją Andrzeja Chludzińskiego
Kardigón – to je wiérzchny ùwiãzłi òbleczënk, chtëren òbkriwô srąb do pasa i rãce, a z przódkù mòże gò rozpiąc.
Nimroda (נִמְרוֹדֿ) – to je pòstacjô z Knédżi Zôczątków (Zo 10,9-10). Òn béł jachtarzã. "Zôczątkã jegò królowaniô béł Babel, Erek, Akkad w zemi Szinear" - w Babilonii. "Knéga Zôczątków, z hebrajsczégò jãzëka na kaszëbsczi przełożił ò Adam Ryszard Sikora OFM", Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gdańsk 2015, s. 40.
Amerikańsczi krokòdil(1) ("Crocodylus acutus") – to je ôrt gadzënë z rodzëznë krokòdilowatëch. Òn żëje w Americe. Lëteratura. 1. J. Trepczyk: "Słownik polsko-kaszubski", Gduńsk 1994, t. I, ss. 23 i 265
Dëch- òpiekùn familie, domù ë całégò gòspòdarstwa. Słowiónie wierzelë, że czej w rodze ùmrze człowiek dobri, chãtny do pòmòcë; òstaje na zemi ë jakò dëch òpiekùjë sã swòjim dodomã, a jegò plac je kòl ògnia. Òblekłi je w biôłą kòszlã ë mô bladé lico, jak kòżdën dëch. Zwëczi sparłączóné z wiarą w domôcégò. Nôwôżniészim zwëkã na zemiach słowiónsczich mającym związk z dëchã domôcégò je szerok pòjãti kùlt ògnia. Słowiónie wzérale w òdżiń, żebe pòznac, czegò brëkùje domôcy (stąd wróżenié z żażącëch sã wãdżelków ëtd.) Do dzys żëwą tradicëją je òstawianié wòlnégò môlu dlô nieznónégò gòsca na wilijnym stole, rechli ten plac przeznaczóny bëł dlô Domôcégò
Słowińsczi Nôrodny Park ò wiéchrzëznie 186,2 km2 (założony w 1967 rokù) òbrëmiô jezora np. Łebskò, lasë i sztrąd. Tu wiater piôszczi i przenôszô piôsk z placa na plac, a zasëpiwô np. las. Tu żëją taczi ptôchë jak: cziwùtka, kôłp sniegùlc, wiôldżi bagniôrz, sowë i jin., a rosce np. stolemnô pùrchawica. Ten park je wôżny dlô turisticzi. To je rezerwat biosferë Òrganizacje Zjednónëch Nôrodów do sprawów Pòùczënë , Ùczbë ë Kùlturë (UNESCO). UNESCO
Hardcore punk (abò: Hardcore-punk czë prosto Hardcore) pòwstôł je na zôczątkù 80-tich lat w Nordowi Americe, òsoblewie w Los Angeles ë w Waszingtónie, ale téż w Nowim Yorkù , Vankùverze, Bòstónie ë jinszich gardach. W 1981 rokù wëchôdô téż albùm "Hardcore '81" karna D.O.A. a mùzycë brëkùją tegò miona dlô òpisënkù jich mùzycznégò sztélu. Harcore bëł procëmstôwieniém sã corôz to barżi kòmercjalëzującemù sã punk rockòwi. Mùzyka hardcòrowô stała sã barżi òstrô ë flink jakno klasyczny punk pòdsztrichiwôjąc jesz barżi procëmkòmercyjné nastawienié. Klatë jakno ë òbleczenk nie bëłë ju tak farwne ë wôżné, a wiele karnów stało sã politiczno angażowónëch. W hardcorze jidze ò bënowé nastawienié, mòralnotã ë pòliticzné angażowanié.
Alojzy Stenzel (ùr. 21 gromicznika 1904 rokù w Żukowie - ùm. 2 séwnika 1966 rokù w Wiôldżi Wsë) - béł kaszëbsczim spòlëznowim dzejôrzã i pedagògã. Òd 1920 rokù ùcził sã w seminarium dlô szkólnëch w Kòscérzënie. W 1924 rokù òn zaczął robic jakno szkólny i czerowôł szkòłą w Gniéżdżewie Tam òn robił jaż do pòczątkù drëdżi swiatowi wòjnë. Pò wòjnie òn czerowôł szkòłą w Strzelnie. Òn béł aktiwnym dzejôrzã mùzyczny rësznotë.
Dwiérze - to je rëszny element òbsadzony w bezrëszny ramie bënë dwiérzowy òdemkłosce bùdinkù, nima mòże wlezc bënë i przez nie wëlezc. Òne są téż zwiksza w pòjazdach. Przësłowié: Chto klepie, temù dwiérze òdemkną. Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 44. Nórcyk kaszubści abo Koruszk i jedna maca jędrnyj prowde / pozbieroł Mejster od Pieśni "O Panu Czorlinścim co do Pucka po sece jachoł". Winona : drekował Jarosz Derdowści, 1897
Pòmòrskô gãs - to je rasa domôcy gãsé. Bëka ti rasë òprowôdzô gãsãta. To dô pòmòrską gãs kartësczégò zortu. Na zymkù, czej môłé gãsë bëłë pasłé - na łące abò kòl chëczi wënëkóné - czasã gapë je brałë, tak na Kaszëbach człowiek mùszôł przë nich bëc. Kartëskô gãs (pò pòlskù)