ipipan/kashubian-wikipedia-clean-20230901 huggingface dataset:
Jądro Linux (an. "Linux kernel") to nôwôżniejszy, wolny dzél juwerny do uniksa òperacjowi systemë ùsôdzony przez Linusa Torvaldsa w 1991 rokù, a dzysô rozwijóny przez wielu programistów z całownégò swiata. Na zôczątkù bëło òno ùsôdzoné blós dlô platfòrmë Intel 80386, pózdni òstało równak przeniosłé na wiele jinszëch. Nôwikszy part kòdu napisóny je w jãzëkù C, z gwësnëma rozcygniącëma GCC ë dodôwkama w asemblerze. Kòd jądra Linuksa je ùżëczëwóny wedle licencëji GNU General Public License. www.kernel.org - The Linux Kernel Archives
Świdnica (miem. "Schweidnitz") - gard w dólnoszląsczim wòjewództwie. Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 50°50' N, długòta - 16°25' E Pòdôwczi. Lëdztwò gardu: 64 800 mieszkańców Wiéchrzëzna gardu: 21,8 km2 Òficjalnô starna gardu
Ceglarniô - to je produktiwny ùstôw, w chtërnym z glënë są robioné cegłë na bùdowniã, a czasã téż jiné wërobinë.
Piszczący szlapnik ("Actitis hypoleucos" L.) - to je môłi ptôch z rodzëznë bekasowatëch. Òn żëje na m. jin. Kaszëbach np. krótkò wsë Jaséń. Tam je jezoro, a na jego òstrowach òn biwô. Piszczący szlapnik przëlatuwô tu na zymkù. Òn piszczi czej sã nerwùje, a nie lëdô trzóskù i temù tu nie je wòlno mù robic òdjimków. Piszczący szlapnik Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).
Dąbrówka – kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu, w gminie Brusë. W 2008 rokù tu mieszkało 66 lëdzy. Krótkò Dąbrówczi leżą wsë Glësno (0,8 km) i Gacnik (1,4 km). Òficjalnô kaszëbskô pòzwã wsë w pòstacje „Dąbrówka” òsta wprowadzónô 10 stëcznika 2011. Pòzwa wsë brzëmi tak samò pò pòlskù.
Séwnik je dzewiãti miesąc roku w gregorijansczim kalãdôrzu. Mô 30 dniów. Jinszé kaszëbsczé miona: sewan, wrzesnik, wrzeséń.
W trąbë grają - to je kòlãda z Lëzëna. Òna bëła zapisónô w 1926 rokù. Kaszëbsczié kolędë ë godowé spiéwë / zebr. i wstępnie oprac. Władysław Kirstein ; [wybór i przygot. do druku Jerzy Stachurski ; wstęp Józef Borzyszkowski]. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1982, s. 47 W trąbë grają
Chléb – to je pieczëzna z ùpiekłégò casta, chtërnym je jednorodny miészónka mączi ze zbòżów rozmajitégò ôrtu i wòdë, colemało pò alkòholowi fermentacje (dodôwóné są młodze). Z casta robi sã brótë rozmajitégò sztôłtu i wiôlgòscë. Jak na Kaszëbach na zemiã spadnie chòcbë òkrëszëna chleba, to trzeba ją pòdniesc i włożëc do ògnia.
Bëtowsczi kréz (pòl. "Powiat bytowski") - je zemsczim krezã w zôpadnym parce pòmòrsczégò wòjewództwa z sedzbą w Bëtowie. XVIII stalata tu bëło gôdané pò kaszëbskù , a Friedrich Lorentz ùznôł w 1919 rokù, że tu mieszkają Kaszëbi i bëło zabédowóné ùczenié dzecy w kaszëbsczim jãzëkù. Wiéchrzëzna: 2192,07 km² Lëdztwò: 79 299 Bòrzëtëchómié Bëtowò Czôrnô Dãbrówka Kôłczëgłowë Lëpińce Miastkò Parchòwò Stëdzéńce Trzebielëno Tëchómié Dzieje ziemi bytowskiej : praca zbiorowa / pod red. Stanisława Gierszewskiego. Poznań : Wydaw. Poznańskie, 1972, ss. 317 - 319 Izabela Jost: Osadnictwo kaszubskie w Ontario, Lublin 1983, s. 53. Starna przédnictwa krézu
Banino (pòl. "Banino") – kaszëbskô wies w Pòlsce, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Żukòwò. Tu je kòscół ë szkòła. W ni dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. Banino je pòłożoné kòl 15 km òd Gduńska. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożonô je mniésza kòloniô Bòrowc. Tu ùrodzony je Henrik Dawidowsczi. Banino szkòła
Pòdbiôłtk ("Tussilago farfara" L.) – to je wielelatny roscëna z rodzëznë astrowatëch ("Asteraceae"). Òn rosce m. jin. na Kaszëbach, a kwitnie np. w łżëkwiôce. Jegò lëste Kaszëbi zbiérają i sëszą - to je zelé. Lëteratura. Jan Trepczik: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, tom II, s. 36.
Nôdgroda Nobla – wëróżnienié przëznôwóné za wiôldżé òsygniãca nôùkòwé lub lëteracczi, abò za zasłudżi dlô spòlëznë i lëdzy. Nôdgroda je ùstanowionô òstatną wòlą szwédzczégò przerobnika i wënalôzcë dinamitu – Alfreda Nobela. Historiô. Pierszô ùroczëstosc wrãczeniô ti nôdgrodë òdbëła sã w Królewsczi Mùzyczni Akademii w Sztokhòlmie w 1901 rokù. Òd 1902 rokù nôdgrodë są przëznôwóné przez króla Szwëcji. Wskôzë. Kòżdi dobiwca dostôwô złoti medal i diplom, a téż wësoką dëtkòwą nôdgrodã, bë mógł dali robic w swòji wietwi nôùczi. Òd 1901 rokù Nôdgroda Nobla je przëznôwónô w òbrëmiach: fizyczi, chemii, fizjologii abò medicynë lëteraturë Pòkòjowô Nôdgroda Nobla a òd 1968 rokù téż ekònomii. Günter Grass - 1999 z lëteraturë Malala Yousafzai: 17 lat stôrô, pòkòjowô nôdgroda Leonid Hurwicz: 90 lat stôri, ekònomijô Maria Skłodowska-Curie: fizyka - 1903, chemijô - 1911 Linus Pauling: chemijô - 1954, pòkòjowô - 1962 John Bardeen: fizyka - 1956 ë 1972) Frederick Sanger: chemijô - 1958 ë 1980 Czekawòstczi. Rodzënë noblëstów. Rodzeństwò. Jan Tinbergen (ekònomijô 1969) i jego młodszi brat Nikolaas Tinbergen  (medicyna 1973) Mariô Skłodowskô-Curie (chemijô 1911) i Pioter Curie (fizyka 1903 – wspólno) Irène Joliot-Curie i Frédéric Joliot-Curie (chemijô 1935 – wspólno) Gerty Cori i Carl Cori (medicyna 1947 – wspólno) Alva Myrdal (pòkòjowô 1982) i Gunnar Myrdal (ekònomijô 1974) May-Britt Moser i Edvard Moser (medicyna 2014 – wspólno) Mariô Skłodowskô-Curie (matka), Pioter Curie (òjc) i Irène Joliot-Curie (córka) Joseph John Thomson' (òjc, fizyka 1906) i George Thomson (syn, fizyka 1937) William Henry Bragg (òjc) i William Lawrence Bragg (syn, fizyka 1915 – wspólno) Niels Bohr (òjc, fizyka 1922) i Aage Niels Bohr (syn, fizyka 1975) Manne Siegbahn (òjc, fizyka 1924) i Kai Siegbahn (syn, fizyka 1981) Hans von Euler-Chelpin (òjc, chemijô 1929) i Ulf von Euler (syn, medicyna 1970) Arthur Kornberg (òjc, medicyna 1959) i Roger D. Kornberg (syn, chemijô 2006) Lësta dobiwców Nôdgrodë Nobla Nôdgroda Ig Nobla Nôdgroda Abela Nôdgroda Turinga Right Livelihood Award, zwônô alternatiwną Nôdgrodą Nobla Nôdgroda Fùndacji na rzecz Pòlsczi Nôùczi, zwônô "Pòlsczim Noblã" Òficjalnô starna Nôdgrodë Nobla Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim fizyczi Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim chemii Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim fizjologii abò medicynë Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim lëteraturë Dobiwcë Pòkòjowi Nôdgrodë Nobla Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim ekònomii http://pl.wikipedia.org/wiki/Nagroda_Nobla http://pl.wikipedia.org/wiki/Alfred_Nobel http://pl.wikipedia.org/wiki/Lista_laureat%C3%B3w_Nagrody_Nobla_zwi%C4%85zanych_z_Polsk%C4%85 http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Nobel_Prize?uselang=pl
Zwëczajny bazyliszk ("Basiliscus basiliscus") – to je ôrt wieszczórczi z rodzëznë bazyliszków ("Corytophanidae"). Òn żëje m. jin. w Panamie i mòże chòdzëc pò wòdze. Òn je zrzeszony z mòkrima sedlëszczama.
Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 130.
NIWIZNA równiô, pòl. poziom. Òd francëszczigò niveau, w niemiecczim téż ùżiwóné. Stóri lëdze pòd Kartëzama ùziwająją tégò słowa.
Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika (kòr. 조선민주주의인민공화국, hanja 朝鮮民主主義人民共和國, MCR. Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk, Nordowô Kòreja, skrodz. KLDR)) je pòrénkòwòazjatëcczim państwã, chtërne pòwsta w nordowim dzélu Kòrejańsczégò Półòstrowa pò II swiatowi wòjnie na òbéńdach zajëmniãtich przez Czerwioną Armijã. Òficjalno je to kòmùnisticznô jednopartijna systema, chtërnej prowôdnikã je Kim Jong-Il. Totalitarną wëszëznã sprôwiô òpiartô na deji juche Partëja Ròbòtë Kòreji. Greńczy z Ruską na nordowim pòrénkù, Chinama na nordze, Pôłniową Kòreją na pôłnim. W Chinach a téż w sami Nordowi Kòreji, krôj zwóny je Pukchosŏn ("Nordowi Chosŏn"; 북조선; 北朝鮮). Bukhan ("Nordowi Han"; 북한; 北韓) to òglowé miono westrzód mieszkańców Pôłniowi Kòreji na krôj sąsadów. Historëjô. Pò japòńsczi òkùpacëji Kòreji, chtërna skùńczëła sã razã z przegraną Japòńsczi w II swiatowi wòjnie w 1945, Kòreja òsta pòdzélonô na dwa partë zdłużą 38 równoleżnika. Sowiecczi Związk kòntrolowôł nordowi dzél a USA pôłniowi. Kòrejanë z zelgã pòwitôle wëzwòlenié òd Japònów, leno nie chcele zgòdzëc sã na wprowôdzanié cëzëch praw na òbéńdã półòstrowa. Rusczé ë Amerikane nie chcele zôs zgòdzëc sã na wespólne sprôwianié Kòreją. Dotëgòwało to do ùsôdzeniô w 1948 rokù apartnëch rządów w nordowim ë pôłniowim parce, jaczé zarôzkù ògłoszëłë sã jedinyma legalnëma rządama całowny Kòreji. Narôstającé napiãcé ë greńcowi biôtczi midze òba krôjama doprowôdzëłë do domôcy kòrejańsczi wòjnë. 25 czerwińca 1950 rokù (Nordowô) Kòrejańskô Lëdowô Armija narëszëła 38 równoleżnik abë sparłãczëc òba państwa w jedną pòliticzną systemã pòd swòjim przédnictwã. Wòjna dérała do 27 lëpińca 1953 rokù, czedë òddzélë Zrzëszonéch Nôrodów, Kòrejańsczi Lëdowi Armiji ë Armijô Chińsczëch Dobrowòlników pòdpisale przedspòkój (zgòdã na spòkój) ë ùsôdzëlë Zdemilitarizowóną Conã midze Nordową a Pôłniową Kòreją. Ùrzãdny pòdzélk. Nordowô Kòreja pòdzélonô je na dzewiãc prowincjów, trzë specjalnë òbéńdë ë dwa gardë sprôwióny bez rząd ("chikhalsi", 직할시, 直轄市). Czasã pisóné "Yanggang". Przédny gardë Sinuiju Kaesong Nampho Chongjin Wonsan Hoeryong Hamhung Haeju Kanggye Hyesan
Piôskòwi charzt ("Carex arenaria") - to je ôrt roscënë z rodzëznë "Cyperaceae". Òn rosce m.jin. na dunach kòl mòrza, a Kaszëbi mògą na niegò gadac trôwica. J. Trepczyk: "Słownik polsko-kaszubski", Gduńsk 1994, t. II, s. 268
Małopòlskô stegna sw. Jakùba - pielgrzimkòwô darga sw. Jakùba w Małopòlsce, w Pòlsce. Òna prowadzy z Sandomierza do Krakòwa. Òglowé jinformacje Funpage
Jôdnô soczewica ("Lens culinaris" Medik.) – to je ôrt jednoroczny (latny) roscënë z rodzëznë bòbòwatëch ("Fabaceae"). Ji zôrna są np. do robieniô zupë. Knéga Zôczątków, z hebrajsczégò jãzëka na kaszëbsczi przełożił ò Adam Ryszard Sikora OFM, Gduńsk 2015, s. 68 Trepczyk J.: Słownik polsko-kaszubski t. 2 Gdańsk 1994, s.198 ISBN 83-85011-73-0
Wafelnica - to je przërëchtënk do pieczeniô waflów. Przódë òne bëłë piekłé z dwóch strón - nôprzód z jedny, a tej z drëdżi stronë. Wafle mòże pòsëpac cëkrem. Wafelnice są na Kaszëbach ju dłudżi czas.
Dëmino (we zdrojach: "Dimine" 1075, "Timina civitas Pomeraniae" 1128, "Dymine", "Dimin", "Dyminium", "Demmyn", "Demmin" 1320; miem. "Demmin") - krézewi gard w krôju Meczelbòrzkô-Przédné Pòmrë nad Pianą, Dôłażą ë Trzeblą.    Lëdztwò gardu: 12.090 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 81,56 km2
Difterit ("Diphtheria") - to je zariwnô chòrosc ù lëdzy. Przë ni biwô ù dzecy baro spùchłô szëja i gòrączka. Do chòroscë doprowôdzy bakteria "Corynebacterium diphtheriae". Ta chòrosc m. jin na Kaszëbach bë ni mia bëc, bò m. jin. procëm ni są dzecë szczipióné Andrzej Kornaś [et al.]:  Biologia : kształcenie ogólne w zakresie podstawowym : podręcznik dla liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum. Cz. 1 i 2. Wyd. 8. Warszawa "Nowa Era" 2010, s. 64
Kòwôl - zajimô sã robieniém rzeczi z metalu np. seczerów.
Frédlądk (abò téż: Frëdlącëk; we zdrojach: "Prÿdland" 1575 (1579), "Frydlancik", "Fridlanczik", "Fridlanzick", "Frydlandek", "Fredlądczyk", "Frydląd", "Fredland", "Fridland", "Nova Fredeland", "Nuve Fredeland", "Vredeland", "Vredelande", "Vredelant", "Niegen Friedland", "Polnisch Friedland", "Frydland Marchijski", "Friedlandt", "Neu Friedland", "Nig-Friedlandt", "Fridelant", "Frydląd Marchijski", "Märkisch Friedland"; "Frédląncék" (Cenôwa); pòl. "Mirosławiec", miem. "Märkisch Friedland") - garc we wôłecczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie. Lëdztwò gardu: 2.616 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 2,13 km2
Gduńsczi Ùniwersytet ("Universitas Gedanensis"), pòl. "Uniwersytet Gdański" – wëższô ùczbòwniô, założonô w 1970 rokù, z sedzbą rektora w Gduńskù. Ùniwersytet prowadzy wëdzélë: Wëdzél Biologiji (Gdiniô) Wëdzél Chemiji (Gduńsk) Wëdzél Ekònomiczny (Sopòt) Wëdzél Historiczny (Gduńsk) Wëdzél Filologòwi (Gduńsk) Wëdzél Spòlëznowëch Nôùków (Gduńsk) Wëdzél Prawa i Administracje (Gduńsk, Kòszalëno) i jin. Na Wëdzélu Filologòwim tegò Ùniwersytetu są robioné m.jin. badérowania kaszëbisticzné . Bibloteka - Chamo BUG
Strzébrznô wierzba ("Salix alba" L.) – to je drzéwiã z rodzëznë wierzbòwatëch ("Salicaceae"). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach. W ni je salicylowi kwas. Miészańc dwóch ôrtów wierzbów, a w tim "Salix alba" to je zwisłô wierzba.
Tt T, t – dwadzestô lëtra pòdstawòwégò łacyńsczégò alfabétu. W kaszëbsczim alfabéce je 28-ą lëtrą.
Parafijô p.w. Wniebòwzãcô Nôswiãtszi Mariji Panienczi w Żukòwie – to je stôrô parafijô w Żukòwie kòl Gduńska. Ji je pòklôsztorny kòscół pò sostrach z zôkónu sw. Norberta. Jegò bùdowa bëła napòczãtô w XIII-im stalatim. Klôsztór pòstawic dôł Mscëwòj I. W tim pòklôsztornym kòscele je czasem w niedzelã Mszô Sw. dlô Kaszëbów i mòże czëc kaszëbsczi jãzëk. Przë parafiji je mùzeùm z kaszëbsczima wësziwkama.
Tamara de Lempicka, (pòl. "Tamara Łempicka", 1898-1980), to bëła achtnionô pòlskô artistkô malôrka z epoki Art Deco, malëjącô w sztélu kùbisticznô-neoklasicznem, znóna z ji òbrôzów gòłéch białek i pòrtrétów aristokratów óras ji biseksualnéch romansów. W Parizu brëkòwała artisticzny pseùdonim "Tamara de" i nôzwëstkò od ji pierszego chłopa, Łempickiego. We Francëji i Europie bëła baro pòpùlarnô i mieła wielné dëtki z pòrtrétów baro bokadech lëdzy. W 1929 roku cządnik miemiecczi dlô białków "Die Dame" obsztalował od Tamary òbrôz na òbkłôdkã. Tamara ùsadzyła swòj , chtëren nen òbrôz ostôł symbòlã kùńsztu Art Deco i ti epoki. 11 lëstopadnika 2018 rokù, w dzéń 100 lat samòstójnotë Pòlsczi, na aukcëji w Nowim Jorku òbrôz Tamary z 1929 rokù "La Musicienne" òstôł najdroższim òbrôzã pòlscziego artistë w historëji, z cenã 9.087.500 dolarów amerikańsczich. Żëcopis. Tamara ùrodzyła sã w Warszawie 16 môja 1898 rokù jakò Maria Gurwicz-Górska (le jine zdroje: 11 môja 1895 w Moskwie lebo Petersburgu) w bokadej rodzëzne. Ji òjc to bëł adwokat, rusczi Żëd, Borys Gurwicz-Gorskij, ji mëma to bëła pòlskô Malwina z doma Dekler. Ji òjc chutko òstawił rodzëzne i Tamara bëła chowana przez mëmę i starków Deklerów w Warszawie i Petersbùrgù. Rodzëzna Dekler bëła achtnionô i znółë wielni polsczich dzejôrzy i artistów, jakò Ignacy Paderewsczi i Artur Rubinstein.    Òbczas I swiatowi wòjnë Tamara sztudérowôłô w Petersbùrgù na akademie kùńsztu. W 1916 mieła chłopa, polscziego prawnika Tadeusza Lempickiego w Petersburgu. Z Tadeuszem mieła w séwniku 1916 córke Marie-Christine Łempicką, pseùdonim Kizette, chtërną też malëwała na pòrtrétach.  W 1917 rokù zaczãła sã rewolucëja pazdzérznikowô i ji rodzëzna miała nót przecygnãc z Ruskô do Francëji. W Parizu Tamara òstôła pòpùlarnô pòrtrétistkô.  Tamara bëła biseksualno i mieła w Parizu ful romansów z białkami i chłopami, temù Tadeusz zażãdeł rozwodù w 1927 roku i przecygnãł do Warszawy. Drugi ji chłop od roku 1933 to bëł baron aùstriejskô-madziarsczi z żëdowsko rodzëzna wioldżich browarników, Raoul Kuffner, i dzãkã temù Tamara beła znóna jakò "Baronessa z pdzlem".  W 1939 rokù Tamara i Raoul jako żëdowscziego pochodzena mielë nót uciekac przez II-dżi swiatowi wòjnë i przecygnãlë z Kizette do Kalifornii. W USA po smercë Raoula w 1962 roku Tamara przecygnęłô do Houston w Texasie z Kizette, a pózdze wëjachôłô do Meksyku. Tamara ùmarła 19 strëmiannika 1980 rokù w Cuernavaca. Òstałë pò nij obrazë w mùzeùmach francësczich i USA, le baro wielné w kolekcëjoch priwatnech. Amerikanskô spiéwôrka Madonna zbiéro ji obrazë.   Autopòrtrét - Tamara w zelonem Bugatti - 1929 La Musicienne - 1929 Pòrtrét Markiza Sommi - 1925 Pòrtrét ksyżëca Eristoff - 1925 Pòrtrét hrabini de la Salle - 1925 Kizette en rose - 1927 Kizette au balcon - 1927 Pòrtrét chłopa (Tadeusz Lempicki) - 1928 La belle Rafaëla (Snożno Rafaela) - 1928 Adóm i Éwa Pòrtrét Dr. Boucarda - 1929 St. Moritz - 1929 Zelony turban - 1930 Jeune fille en vert - 1930 Pòrtrét Barona Raoula Kuffnera - 1932 Pòrtrét Suzy Solidor - 1933 Dormeuse, 1934 Białka z gołąbkem Ùsôdztwò. etd. Laura Claridge, "Tamara Łempicka", Doma Wëdôwczy REBIS, Poznań 2004. De Lempicka - obrazë
Dziwnów (we zdrojach: "*Dziwnowo" abò "*Dziwnów" (Z. Babik), "Diuenow" 1243, " Dyuennow", "Dievenau"; miem. "Dievenow") – gard w kamieńsczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Dzywnową. Lëdztwò gardu: 2.904 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 4,97 km2
Wòdnô mërta abò kanadnô mòczëdełka ("Elodea canadensis" Michx.) - to je roscëna z rodzëznë jaskùleczkòwatëch ("Hydrocharitaceae" Juss.). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach np. przë brzegach jezór. Kanadną mòczëdełkã zjôdô np. stôwkòwô swòrka.
Nowé Dãbé (w zdrojach: "damme" 1262; "Nytamp" 1282; "Dame" 1337; "Obern Damme" 1460; "Tham" 1540; "Thamb" 1566; "Neudamm"; pòl. "Dębno", miem. "Neudamm") - gard w żôłdzëńsczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad rzéką Kòsą ë jezorã Lëpowò .    Lëdztwò gardu: 13.909 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 20 km2
Rosamaria Pereira Murtinho (ùr. 24 rujana 1939) je brazylską teatrownicą.
Haka – to je rãczné nôrzãdo, chtërno brëkùją czasã np. gbùrze do hakòwaniô zemi.
Złoty ("zł", aktualny kòd ISO 4217 "PLN"; ) — dërżeniowô jednota dëtkòwô w Pòlsce, dzeli sã na 100 groszy. Je wprowôdzoné do òbrotu w 1924 rokù w wëszłoscë dëtkòwi reformë zrobiony przez ministra finansów Władysława Grabsczégò. Òn zastãpił òdwôrtnioną pòlską markã dostaną w spòsobie pò miemiecczim państwie. Nowé dëtczi bëłë spiarté na paritece (równowôrtnoce) złota, wôrtosc 1 złotégò ùstanowiono na równowôrtnotã 0,1687 grama złota. Noczôsny złoty bëł tedë wôrt kòl òsme dzysdniowich. Westrzód bédowanëch mion nowich pòlsczich dëtków II Repùbliczi Pòlsczi nôwikszą zwëskał "lech", "pol" ë "złoty". W kùńcu wëbrano miono "złoty", chtërne tikało sã historëczniégò miona jednotë dëtkòwi Pòlsczégò Królestwa. Złotym nazywalë W XIV ë XV s. złote zagrańczne dukatë z òbrotã w Pòlsce, chtërne nôprzód òbrechòwane bëłë na 14 groszy. Ùchwôlą sejmù z 1496 rokù ùstanowiono kùrs złotégò na 30 groszy. Z czasã nen kùrs, przez òbzéranié sã na paritet prize złota ë strzébra, zjinaczëł sã. Tedë ùstanowiono òpisënk òbrechùnkòwi jednotë równy 30 groszy (gr) jakno pòlsczi złoty (złp.), zwóny téż florenã (fl). Złoty dukat dostôł miono czerwiony złoty. W XVII s. 1 czerwiony złoty béł wôrt 4-6 złp. Przë dëtkòwi refòrmie króla Stanisława Aùgùsta złoty stôł sã dërżéniową jednotą ò kùrsie 1 złp. = 30 gr. Na propòrcëjô bëłô takô przez cząd Warszawsczégò Ksyżestwa ë Pòlsczégò Królestwa. Warszawskô dëtkòwniô biła złotowe dëtczi do 1841 r. Przez òbzéranié sã na hiperinflacëje w pół lat 90. XX w. zdzejano denominacëji złotégò "ò sztërë zera" w propòrcëji 10 000 PLZ = 1 PLN. Tedë téż dëtczi të dostałë nowi kòd ISO 4217. mònetë: 1, 2, 5, 10, 20, 50 gr mònetë: 1, 2, 5 zł banknotë: 10, 20, 50, 100, 200, 500 zł
Lubeka (mie. "Lübeck", pòł. "Ljubice", dólnomiem. "Lübeck, Lübeek") - je gardã i mòrsczim pòrtã na nordze Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi w związkòwym kraju Szlezwik-Hòlsztyn nad sztrądã Bôłtu. To béł wôżny hanzeatycczi gard. Òd Lubeczi je kòl 65 kilometrów do Hambùrga. Tu béł ksãdzã Hermann Lange.
Haruki Murakami (村上春樹, "Murakami Haruki"; ùr. 12 stëcznika 1949 w Kioto) – znôny szerok w swiece dzysdniowi japòńsczi runita ë dolmôcz. Biografijô. Ùrodzëł sã w Kioto, młodé lata spãdzëł w Kobe. Jegò starkã bëł buddajsczi mnich.   Skùńcził dramã w Klasykòwim Dzélu Lëteraturë Ùniwersytetu Waseda w Tokio w 1975 r. W latach 1974-1981, do grëpë z białką Yoko, sprôwiôł jazzowim klubã "Peter Cat" w dzélu Tokio Kokobunji. Pierszą swòją pòwiesc, "Hear the Wind Sing" (1979), wëdôł jak bëł 30 lat stôri. Pò tim jak jã napisôł miôł jã wësłóné na lëteracczi kònkùrs, na jaczim to dobëł prawie pierszi plac ë nôdgrodã Gunzō. Nôslédnyma jegò ùsôdztwama bëłë: "Pinball, 1973" (1980) ë "Przigòda z òwcą" (1982). Trilogijô (tzw. Trilogijô Szczura) òsta nôdgrodzonô Lëteracką Nôdgrodą Naoma dla zôczątkùjãcëch runitów. Nôslédné ksążczi tacze jak : "Kùńc Swiata ë Hard-boiled Wonderland" (1985, nôdgroda Junichi Tanizaki), "Tuńczë, tuńczë, tuńczë" (1988) ë "Na pôłnié òd grëńcë, na zôpôd òd słuńca" (1992) zmòcniłe jegò plac jakno runitë, a téż pòcygnãłé ze sobą zôpôdną pòpùlarnotã, òsoblëwié w Zjednónëch Krajach Nordowi Americzi. W latach 1986-1988 mieszkôł Haruki Murakami w Italsce, dze to napisôł jedną z niewielu, w swòjim ùsôdztwie, realnëch pòwiesców, "Norwegian Wood" (1987). Ksążka dożda sã swòjegò wiôldżegò sukcesu, a sóm Murakami òstôł sã gwôzdą mediów. W 1991 r. przeprowôdzëł sã do USA, dze robił na Ùniwersytece Princeton, a òd 1993 na Ùniwersytece Williama Howarda Tafta w Santa Ana. Pò trzãseniu zemi jacze miało swój plac w Kobe, a téż pò gazowim napôdze sektë Nôwëższô Prôwda w tokijsczim metrze w 1995 r. przëjachôł nazôd do Japòńsczi. W tim to rokù wëdanô òsta "Kronika ptôcha nacëgôcza", òtaksowónô przez kritików na nôwikszé lëteracczi dokôz runitë (nôgroda Yomiuri w 1996 r.). W 1997 napisôł "Underground", w 1999 r. "Sputnik Sweetheart", a w 2002 - "Kafka nad mòrzã". Je ùsôdzcą czile zbiérków kôrbionków. Murakami je téż ùsôdzcą dolaczënków z anielsczegò, taczich runitów jakno m.jin. Francis Scott Fitzgerald, Raymond Carver, John Irving, Truman Capote. Kaszëbsczich dolmaczënków dożda sã proza Haruki Murakamiegò ze starnë wòlnegò karna ùsôdzców sparłãczonegò z kaszëbsczim lëteracczim pòrtalã Czëtnica. "Slepô wierzba ë spiącô białka" (2006) "Wszëtczé bòżé dzecë tańcëją" (2008) "The Elephant Vanishes" (2003 w USA) "Tōkyō Kitanshū" (2005 w Japòńsce) "Tony Takitani" (2004, Japòńskô) "Na pôłnié òd grańcë" (2006, Pòlskô) "All God's Children Can Dance" (2007, USA) "Norwegian Wood" (2010) Domôcô starna Haruki Murakamiegò (en) Kaszëbsczé dolmaczënczi prozë Haruki Murakamiegò (csb)
Brenda Song, (ùr. 27 strëmiannika 1988) je amerikańską spiéwôrką ë teatrownicą.
Gòrąc abò hëc - to je taczi stón wiodra jak ceplëzna lëftu przë zemi je wikszi jak 30 (°C) gradów cepła. Zwiksza w dzéń nôcepli je midzë gòdzëną 3 a 6 pò pòłniu. Jak je gòrąc dzece i starszi lëdze mògą sã lëchò czëc. Òsoblëwie stôri i schòrzałi lëdze ją baro òstro òdczuwają. Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s.101 ISBN 83-04-00363-5
Winrich von Kniprode (ùr. 1310 – ùm. 1382 rokù) - to béł wiôldżi méster krzëżacczégò zôkònu òd 1351 rokù do 1382 r. Òd 1338 do 1341 rokù òn béł z Krzëżôkama w Gduńskù. Marian Biskup, Gerard Labùda: "Die Geschichte des Deutschen Ordens in Preussen : Wirtschaft, Gesellschaft, Staat, Ideologie", Osnabrück : Fibre, 2000.
Gduńsczé Pòmòrzé òstało przëłączoné do kùjawsczégò biskùpstwa Gduńsczé Pòmòrzé òdzwëskało samòbëtnosc òd Pòlsczi
Forsycjô – zort czierza chtёren nôleżi do rodzone oliwkowatych,chtёrnych je 15 zortów. Pòchodzy z Azёji, le jeden ino zort pòchodzy z Europe. Zwolające lёste abò wiedno zeloné òkrzewe strzédny wiôlgosce. Lёste pojedyncze, wąsczé ò stępionech ząbkach. Kwiôte czterolёstinkòwi,zebroné pò dwa abò w pęczuszk. Nôleżi do rodzёzne oliwkowatych w rzędzie jasnotowców z grёpe astrowёch, roscen krёtosemionowi. Roscëna paradno – niechtёrne zorte zaprôwio sã jakò òkrzewe paradne. Rosce na podmokłych glebach. W Pòlsce ùprowio sã forsycjô pośrednią i forsycjô zwikło. Forsythia europaea Degen & Bald. – fòrsycëjô europejskô Forsythia giraldiana Lingelsh. – fòrsycëjô Giralda Forsythia ×intermedia Zabel (F. suspensa ×viridissima) – fòrsycëjô pòsredniô Forsythia japonica Makino – fòrsycëjô japońska Forsythia mandschurica Uyeki Forsythia ovata Nakai – fòrsycëjó koreańska Forsythia suspensa (Thunb.) Vahl. – fòrsycëjô zwisłô Forsythia togashii H. Hara Forsythia viridissima Lindl. – fòrsycëjô zelônô Pozycjô zôrtu w systemie Reveala. Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal) , nadrząd Oleanae Takht., rząd oliwkowce (Oleales Lindl.) , podrząd Oleineae Engl. Rodzëzna oliwkowate (Oleaceae Hoffmanns. & Link), zôrt forsycjô (Forsythia Vahl. Domena eukarionty Królestwo roscëne Klad roscëne naczyniowi Klad Euphyllophyta Klad roscëne nasienne Klasa okrytonasienne Klad astrowe Rząd jasnotowce Rodzëzna oliwkowate zôrt forsycjô Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostãp 2010-03-24]. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostãp 2011-01-17]. Index Nominum Genericorum. [dostãp 2009-02-03].
Biardo (we zdrojach: "provincia Barta" 1159, "Bard" abò "Barth" 1256, "Bart" XIII w., "Bardt" XIII w., "Barth"; miem. "Barth"; pòl. "Bardo") - garc w Północnoprzédnopòmòrzczim Krézu we krôju Meczelbòrzkô-Przédné Pòmrë nad Bôłtã.    Lëdztwò gardu: 8.768 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 40,83 km2
Rogalewò (pòl. "Rogalewo") – letniskòwô kaszëbskô lasowô sedlëna wsë Wielé w gminie Kôrsëno, w kòscérsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. Leżi w lasny òbéńdze Tëchòlsczich Bòrów, na kraju Wdzydzczégò Krôjòbrôzowégò Parkù, nad zôpadnym brzegã Wielewsczégò Jezora. Wchôdô w skłôd szôłtëstwa Wielé. Òficjalną kaszëbską pòzwã „Rogalewò” wprowadzëlë 26 maja 2014.
Krabë ("Brachyura") - to je grëpa mùszlôków z rzãdu "Decapoda". Jich ôrt "Eriocheir sinensis" wierã nie żëje jesz na Kaszëbach, ale w Bôłce krótkò Szczecëna òn je. Czerniejewski P., Filipiak J. 2001. Krab wełnistoszczypcy Eriocheir Sinensis (Milne-Edwards 1853) z Zalewu Szczecińskiego Komunikaty Rybackie 60: 28-32. Instytut Rybactwa Śródlądowego w Olsztynie.
Kréz abò pòwiôt abò téż spòlaszoné pòwiat je jednostką sprôwnégò pòdzeleniégò we różnëch państwach. Krezë są na przikłôd w Pòlsczi ("powiat"), Czesczi ("okres") ë w Miemiecczi ("Landkreis" abò "Kreis"). W Pòlsczi są krezë jednostką sprôwnégò pòdzeleniégò ë òbéńdowi samòsprôwnotë 2. stãpienia, jakô òbchwacô dzél wòjewództwa ë rozdzélô sã na gminë. Krézowi zawijôk rechtëje ùstawa ze 5 czerwińca 1998 ò krézowi samòsprôwnoce (Dz. Ù 2013.0.595 ze zmianama). Zwëkòwò gôdô sã ò zemsczich krezach ë gardnich krezach jak we midzëwòjnim, le taczégò rozgrańczeniégò ni znô ùstawa. Bëlno je gôdôc ò krezach, tak tej ò samòsprôwnych jednostkach chtërné òbchwacają pôrã gminów ë pòsôdają włôsné ùrzãdë òpisané we ùstawie, ë ò gardach na prawach krezu, dze ùrzãdë gminny sprôwë pòsôdają téż ùstawòwò krézowé nadôwczi ë ùdowierzenia. W Pòlsczi je dzysô 380 krezów, w tëm 66 gardów na prawach krezu. W Czesczi są krezë jednostką sprôwnégò pòdzeleniégò, chtërna je mniészô niżle krôj ë wikszô niżle zrzeszëna. Czesczé krezë są dzysô prakticzno znesoné, òstawionô je krézowô òrganizacëjô leno dlô sądowny władzë, policëjé (dôwné krézowé prowadnictwa bëłë òbrocené w tzw. òbéńdowé òddzéle) , archiwów ë dlô statistnëch pòtrzebów. Miemieckô rozdzélô sã na 295 krezów ë 107 gardów wëapartnionëch z krezu. Pòdle miemiecczégò gminnégò prawa, kréz je zrzeszã gminów ë jednostką sprôwnégò pòdzeleniégò. Jegò òbéńda je sprôwionô na zasadach samòsprôwnotë. Lëczba, wiôlgosc ë ùdowierzenia krezów zanôlegają na rozpòrajeniach stôwornëch krajów. spisënk krezów w Czesczi spisënk krezów w Miemiecczi spisënk krezów w Pòlsczi
Kubuntu je òficjalną sostrną ùdbą distribùcëji Ubuntu brëkùjącą graficznegò òkrãżô KDE, w placu ùżëwónegò w Ubuntu GNOME. Òd wersëji 6.06 Dapper platczi z Kubuntu mòże zamôwiac darmôk na starnie shipit.kubuntu.org. Òpisënk. Distribùcëjô Kubuntu zamëkô w se graficzné òkrãżé KDE, ë m.jin. aplikacëje: biurowé (OpenOffice.org, KOffice), internetowé (Mozilla Suite, Evolution, KMail, GNU Gadu, TleenX), multimedialné (xine, MPlayer), edukacjowé (KGeo, Dr Genius), graficzné (GIMP), organizacjowé (Planner, GNU Terminôrz Ùcznia), do grë (Pingus, Tux Racer, FreedroidRPG) itd. Innowacëją w systemie je wprowadzenié programë "Wireless Assistant" – ùżłëżnotë òbsłużënkù sécowich bezkablowich kôrtów, chtërnô jesz nie je przëstãpnô w wikszoscë distribùcëjów. Kaszëbsczi jãzëk w Kubuntu. Kubuntu je distribùcëją, chtërnô jakô pierszô zamëkała w se króm kaszëbsczégò ùstôwù klawiaturë téż mòżnotã winstalowaniô kaszëbsczegò jãzëka jakno domëslnegò jãzëka dlô òperacjowi systemë. Je òb bëtny w ni òd rujana 2007 rokù, t.j. wersëji Kubutu 7.10 dzãka robòce kaszëbsczégò karna dolmôczów przë KDE ë Ubuntu. W 2009 rokù ùprzëstãpniło kaszëbsczé karno dolmôczów Linuksa do zladënkù òbrôz ISO platczi ò mionie "Kaszëbsczi Remix Kubuntu 9.10" z nastôwiony prosto z dodomù kaszëbsczim jãzëkã, dzãka chtërny mògą brëkòwnicë zapòznac sã z pierszą kaszëbską òperacjową systemą. Kubuntu je nôbarżi zdolmaczoną na kaszëbsczi jãzëk distribùcëją Linuksa. Ubuntu Domôcô starna Kubuntu Kubuntu Wiki Kubuntu na Distrowatch ShipIt – darmôk platë CD z Kubuntu
Paweł Brzésczi (pl. "Paweł Brzeski" ùr. 10 lëstopadnika 1914 w Mscëszejcach - ùm. 2008 rokù) béł kaszëbsczi dzejôrz. Òd 1961 rokù òn mieszkôł w Kanadze i biwôł np. w Barry’s Bay, a téż ù Kaszëbë Martina Shulista. Pò tim jak w Pòlsce zaczãło sã stojenié w wòjnie - pò 1981 rokù òn wiele zrobił, żebë np. do Lëpùsza przëszła m. jin. żëwnota z Kanadë jakno "Dar Kaszubów z Kanady – dla Kaszubów w Polsce". Paweł Brzeski 1914-2008
Wieszczórka żëwòródka ("Zootoca vivipara") – to je ôrt gadzënë z rodzëznë prôwdzëwëch wieszczórków ("Lacertidae"). Òna żëje m. jin. na Kaszëbach, zjôdô np. smôrzcze bez bùdinôszków i je dzélowò chrónionô. Òna je zrzeszoné z barżi sëchima sedlëszczama, a òb zëmã spi.
Szląsczi jãzek ma dwa alfabéti. Steuerowi Alfabét (szl. "Steuerowy szrajbůnek)," ma 30 merków: A, B, C, Ć, D, E, F, G, H, I, J, K, L, Ł, M, N, Ń, O, P, R, S, Ś, T, U, Ů, W, Y, Z, Ź, Ż, ë 8 dwa merków AU, CH, CZ, DZ, DŹ, DŻ, RZ, SZ. Drëdżi alfabét to je ślabikŏrzowy szrajbōnek , ma 33 merki A, Ã, B, C, Ć, D, E, F, G, H, I, J, K, L, Ł, M, Ń, O, Ŏ, Ō, Ô, Õ, P, R, S, Ś, T, U, W, Y, Z, Ź, Ż. Òd 2010 na Szląsczi Wikipedjô mòżna pisac ślabikorzem.
Lëcëce bëlë plemiennym karnem Pòlabsczëch Słowión. Òni żëlë òd VI w. na zemiach midzë Bôłtã, Labą ë dólna Òdrą. Òd pòrénkù greńczëlë Lëcëce z Kaszëbama, òd zôpôdu z Sasama, a òd pôłnia z Łużanama. Swégò czasu krótkò Kaszëb béło Zrzeszenié Lëcëców.
Dëbeltpùklati kamél ("Camelus ferus" L.) – to je ôrt wiôldżégò suska z rodzëznë kamélowatëch. Òn żëje colemało w Azëji.
16 séwnika bëło wëdóné pòzwòlenié na wëdôwanié zrzeszeniowégò cządnika "Kaszëbë"
Kòscół sw. Jakùba w Òlëwie stoji na grzëpie w Òlëwie ë je mùrowóné òd XIV stalata, a z pòczątkù òn béł drzewiany. Ten rzimskòkatolëcczi kòscół mô barokòwą wieżã z 1709 rokù. Kòl niegò czedës bëłë néżczi stôrégò smãtôrza.
Recowati slënik ("Arion fuscus") - to je ôrt slënika z rodzëznë "Arionidae". Òn mòże żëc m. jin. na Kaszëbach. Recowati slënik je 50–70 mm dłudżi i ni mô bùdinôszka. Òn mòże bëc np. całi bruny, ale tak wiedno nie je.   Recowati slënik mòże bëc òd spòdkù biôławi. Òn z wiérzchù szlachùje za szpańsczim slënikã. Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s.207 "Arion"
1946 - Albańskô òsta repùbliką 1960 - pòwstôło centrum treningu kosmonautów w Gwiôzdowym Gardzie w Mòskwie 1960 - Czad ògłoszëł samòstójnotë jakò państwò 1906 - Albert Hofmann, szwajcerzczi chemik, pierszi ùsôdzca LSD (ùm 2008) 1971 - Mary J. Blige, amerikańskô spiéwôrka 1266 - Swiãtopôłk II Wiôldżi (ùr. przed 1195) 1940 - rozstrzélné w lagrze Stutthof Władisłôw Szëmańsczi ksądz, Słëga Bòżi w Katolëcczim Kòscele (ùr. 1901) 1940 - rozstrzélné w lagrze Stutthof Bernhard von Wiecki ksądz, Słëga Bòżi w Katolëcczim Kòscele 1941 - Emanuel Lasker, miemieccko-pòmòrsczi méster swiata szachowy 1894-1921, matematik, filozof (ùr. 1868 w Berlënku) 2015 - Anita Ekberg, szwedzkô teatrownica i modelkô (ùr. 1931). Tobacznik sprzedô òstatną kaczkã za tobaczkã.
U2 – je irlandzczim rockòwim karnã. Jegò nôleżnikama są: Bono (Paul David Hewson) – spiéw i tej-sej téż gitara; The Edge (David Howell Evans) – gitara, sztërkama klawisze, spiéw i basowô gitara; Adam Clayton – basowô gitara; Larry Mullen, Jr. – perkùsjô. 1980 "Boy" 1981 "October" 1983 "War" 1983 "Under a Blood Red Sky" [live] 1984 "The Unforgettable Fire" 1985 "Wide Awake in America" [live] 1987 "The Joshua Tree" 1988 "Rattle and Hum" 1991 "Achtung Baby" 1993 "Zooropa" 1997 "Pop" 1998 "The Best of 1980-1990" 2000 "Million Dollar Hotel" (soundtrack) 2000 "All That You Can't Leave Behind" 2002 "The Best of 1990-2000" 2004 "How to Dismantle an Atomic Bomb" 2009 "No Line On The Horizon" 2014 "Songs of Innocence" 2017 "Songs of Experience" 2023 "Songs of Surrender"
Dzërzgóń abò téż: Cziszpórg (gw. "Kisźpórk"; pòl. "Dzierzgoń", miem. "Christburg") - gard w pòmòrsczim wòjewództwie w sztëmsczim krézu nad rzéką ò jistnym mionie. Lëdztwò gardu: 5.564 (2010) Wiéchrzëzna gardu: 3,90 km2 Miona gardu w zdrojach. Jinsze miona gardu we zdrojach to téż: "*Zirgūns" (Górnowicz), "in novo Christiborc" 1249, "Cristiburg" 1250, "Cristburg" 1251, "Christpurch" 1254, "Cristburg" 1258, "Christpurch" 1285, "Cristburg" 1316, "Christburgk" 1335, "Cristburg" 1346, "Kirsburg" 1347, "Kristborg" 1348, "Kirsburg" 1355, "Cristburg" 1382, "Kirsburg" 1392, "Cristburg" 1445, "Dzy(r)gon" <1454, "Dzierzgon" 1466, "Kyerschpurgk alias Cristpurgk" 1508, "do Kisporku" 1565, "do Kiszporku" 1570, "Kiszpork" 1641, "Kiszburg" 1647, "Kiszpork" 1682, "Christburg" kòl 1790, "Kiszpork" 1883, "Dzierzgoń" 1881, 1936.
Chris Pine, (ùr. 26 zélnika 1980), je amerikańsczim teatrownikã.
Nordea Bank Polska - to béł bank w Pòlsce. Òn béł òd 2001 rokù, a sedzbã miôł w Gdinie. Ten bank słëchôł do midzënôrodnégò karna. W 2014 rokù òn zrzesził sã z bankiem - PKO Bank Polski.
Kãtrzëno (pl. "Kętrzyno") - szôłtëskô wies w nordowò-zôpadnym dzélu gminë Lëniô kòle przedwòjnowi pòlskò-miemiecczi greńcë. Je to tipicznô gbùrskô wies. Pòzwa wsë wëchôdô òd miona Kãtra abò Kãtrza. Historiô. Pierszé wiadło ò Kãtrzënie je z 1360 rokù. W dokùmeńtach z kùńca 16. stalatégò je "Sulislaff von Kantrsin", bòdôj protoplasta familie Kãtrzińsczich. W 2. pòł. 16. stalatégò miéwcama wsë bëlë trzej Kãtrzińsczi a téż Żelazkò. W 1872 rokù w Kãtrzënie mieszkało 322 lëdzy, w wikszoscë pankòwie, a wies słëcha do parafié w Rozłazënie. Pòd kùńc 19. stalatégò Kãtrzëno stało sã sedzbą gromadzczich wëszëznów. Òd 1920 rokù dzãka dzyrskòscë mieszkeńców Kãtrzëno bëło sparłãczoné z pòlsczim państwã, równak greńca òddzelëła wies òd kòscoła w Rozłazënie. W gromicznikù 1945 rokù przez wies bëła prowadzoné ewakùacja lagrowëch kòncentracyjnégò lagru Stutthof. Na wdôr ùmarłëch i zabitëch lagrowëch je pòstawiony pamiątkòwô tôfla. Rozmajitoscë. Ò Kãtrzënie pisôł w swòjim pòémace "Ò Panu Czôrlińsczim co do Pùcka pò sécë jachôł" Heronim Derdowsczi : "Wnet téż do wsë przëbëlësmë, co sã Kãtrzën zowie," "Gdze, jak wiész, le sama szlachta mieszkô i panowie. " "Richt tam w ni sã zaczinało ò ósmi gòdzënie" "W domù pana Dąbrowsczégò wiôldżé zgromadzenié;" "Bò wej, miała miedzë sobą szlachta òbradowac," "Kògò pózni do Berlina na pòsła welowac." "Wiãc tam bëlë z całëch Kaszub bracô pòzjachany," "Wszãdë we wsë przed płotama bëło pełno sani." 1880
Smôłdzëno to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stôłpsczim krézu, w gminie Smôłdzëno, w chtërny czedës mieszkalë Słowińcë. Òd 1622 rokù to béł spòsób ksyżënë Anë Croy. Tu je kòscół òd 1632 rokù. W lëtersczim dzélu Pòmòrsczi bëł brëkòwóny w liturgiji téż kaszëbsczi jãzëk (Michôł Pontanus- Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski, Smołdzyńsczé perykòpë, Strôrokaszëbsczi spiéwnik). Catechism "Wándalski" mògło miec lëchi znaczënk, a "Slowięski" mogło dac pòczątk pòzwie Słowińcë. Zôpôdnopòmòrsczi biskùpi, czerëjącë sã rësznotą christianiznową i parłãczącë jã z wnożëną nachôdającégò lëdztwa - kòlonizacją na miemiecczim prawie - pierszëznã dôwelë równak miemczëznie. Lëteratura. Aleksander Hilferding, Остатки славян на южном берегу Балтийского Моря, Sankt-Petersburg 1862 (wyd. polskie Resztki Słowian na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego, tłum. Nina Perczyńska, oprac. Jerzy Treder, Gdańsk 1989, ISBN 83-85011-57-9)  2.)
Chris Pratt, (ùr. 21 czerwińca 1979), je amerikańsczim teatrownikã.
Plurale tantum (z łac. ‘leno w wielny lëczbie’; wiel.l.: "pluralia tantum") – jistnik fòrmalno wëstãpùjący leno w fòrmie wielny lëczbë, chòc pò richtoscë mô znaczenié lëczbë pòjedinczi. W słowôrzach taczé jistniczi są òpatrziwóné wspólnym symbòlã „pl”. Przëtrôfkama jistników "plurale tantum" w kaszëbiznie są m.jin. taczé słowa, jak: "bùksë", "dwiérze", "grable", "lëpë", "sanie", "skrzëpice", "widłë". Singulare tantum
"Isabelle Yasmine Adjani" (ùr. 27 czerwińca 1955 w Parizu) – francëka aktórka i spiéwôczka ò kabylsczich i niemiecczich kòrzniach. Żëcopis. Je córką Mohammeda Adjaniego, algiersczégò Berbera - żôłnérza,chtërny bëł pòd kùńc II swiatowi wòjny w Niemcach, i téż bawarsczé Niemki Augusty (Gusti) Schweinberger. Wëchòwała sã w pòdparizczim Gennevilliers. Òd 1967 wëstãpòwała w teatrze amatorsczim. Na wiôldżim ekranié pierszi pòpis miała w 1970 w filmie "Mały uciekinier" chtrërny reżisérowôł Bernarda Toublanc-Michela. Zagrôła tedë Rose, dzéwczã zakòchóną w szkólnym na latnéch kòloniach. Dwa lata późni zagrôła w serialu "Le secret des flamands", ò jednym czasu wystąpòwała na scenié słôwnô na całi swiat Comédie-Française. Czedë w 1974 zabidowano ji długòlãtni kòntrakt, chtëren wëmagałbë sceniécznôj jedinosce, Adjani odmëslęła są z teatru i wrócyła do filmu. Pòpùlarnosc dôła ji rolã w dramace "Miłość Adeli H." François Truffauta z 1975 roku. Zagrôła tam romanticzną, młodą biôłkã, chtërna, pòddôwóna swòjim pòżądlëwòscóm, odwôżëła wszëtkò co miôła. Adjani wëstãpòwała m.in. ù Romana Polańskiego, André Téchiné, Wernera Herzoga i Andrzeja Żuławskiego. Isabelle Adjani, pòdobnie jak Catherine Deneuve, stała sã ikoną lat 80. Wystãpòwała w reklamach i w wideoklipach. Filmy z Isabelle Adjani udział òdnôszają sã sukces kasowy we Francji. W 1979 ùrodzëła sëna, Barnabé'a Nuyttena, ze związkù z francësczim reżisérã i òpératórem Brunonem Nyuttenem. W latach 1989–1994 bëła związóna z Danielem Day-Lewisem, z chtërnym mô syna Gabriela-Kane'a Day Lewisa (ùr. 9 kwietnia 1995).
Łãczëce (pl. "Łęczyce") – kaszëbskô gminnô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Łãczëce. Wies je pòłożona nad rzéką Łebą. Tu je môl smiercé 110 lagrowëch z lagru Stutthof.
Zedel – to je òkrãgłi statk np. keramikòwi abò drzewiany, na ògle dosc głãbòczi. Òn mòże bëc np. do picô piwa.
Wieża cësnieniów w Miastkù – je wëbùdowónô w 1928 rokù w Miastkù. Na ji czëpie béł do 2006 rokù zbiérnik wòdë dlô zagwësnieniô sztabilnégò cësnieniô w miastowim wòdoprowôdnikù.
Lilewô szczipówka ("Carabus (Megodontus) violaceus") - to je dosc wiôldżi bączk z rodzëznë szczipówkòwatëch ("Carabidae"). Òna żëje np. w lasach m. jin. na Kaszëbach. Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s. 208
Jones Island - to je dzél gardu Milwaukee w Zjednónëch Krajach Americzi. Tu mieszkało wiele kaszëbsczich rëbôków. Dzysô mòże tu òbezdrzec Park Kaszëbë ("Kaszube's Park"). Dłudżi lata mieszkôł w tim òkòlim kapitena Felix Struck. Ò tich sprawach spòrò napisôł pò pòlskù ks. Władisłôw Szulëst (2005).
Hieronymus Megiser (ùr. kòl 1554 - ùm. 1618 abò 1619 rokù) – to béł miemiecczi znajôrz jãzëków i historik. Òn napisôł m.jin. , że Kaszëbi ("Cassubiorum") gôdają pò wandalskù. Mòże za nim w 1643 roku Michôł Pontanus pisôł „Niemiecko Wándalski ábo Słowięski/ to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwion y ná jáwnosc wydan...” w 1603r. Hieronymus Megiser
Zrinka Cvitešić, (ùr. 18 lëpinca 1979) je chòrwacką teatrownicą.
Wiôldżé Glisno (pòl. Gliśno Wielkie) – to je kaszëbskô wies w gminie Lëpińce, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. W 2011 we wsë mieszkało 161 lëdzy. Òficjalnô kaszëbskô pòzwã wsë w pòstacje „Wiôldżé Glisno” òsta wprowadzónô 3 séwnika 2013. Glisno
Roztoka, zatoka abò hôwinga je to dzél brzegù wòdnégò zbiornika, chtërnô wcënô sã w ląd. Są rózné ôrtë roztoków. Kaszëbsczé słowò "hôwinga" nôleżi brëkòwac blós do pòmòrsczich roztoków, jak Pùckô Hôwinga.
Rozłazëno to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Łãczëce. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã wse ë mniészé kòlonie Wiôlgô Dãbrowka (lëdztwò: 41), Jéżéwò (lëdztwò: 108), Nowé Rozłazëno i Redëstòwò (lëdztwò: 44). Tu je stôri kòscół.
Dzérzążno (pl. "Dzierżążno") – kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu i w gminie Kartuzë. Òna je nad wòjewódzką drogą nr . W 1241 rokù ò ti wsë piselë "Derisno", a jesz terô tu nad jezorem rosce dzerzãga. Dzierzążno, pow. kartuski Dzierżążno, niem. Seeresen, kaszub. Dzérzążno na portalu polska-org.pl
Punk, téż "Punk rock", je rockòwim czérënkã mùzyczi, jaczi pòwstôł we westrzódkù 70-tëch lat w Nowim Yorkù ë Londónie w sparłączeniém z subkùlturą Punk. W wielu punk-rockòwich dokôzach pòdôwô sã rok 1977 jakno zôczątk mùzyczi Punk. W tim to rokù karna Sex Pistols ë Ramones przedostałë sã na kòmercëjny rënk, równak ju rëchli gróny bëł nen czérënk przez amatorsczé "garażowé" karna jakno n.p. Stooges w Nowim Yorkù. Mùzykã Punk céchùje minimalisticzny brëkùnk mùzycznëch instrumentów ë prostota kòmpòzycëjów "(tzw. trzë akòrdë ë na tim kùńc)". Zwãk céchùje przesterowónô gitara, chùtczi takt ë sërowi głos. Tesktë są w wikszosce pòliticzno angażowóné, a tipicznym dlô punkòwich kòncertów je tuńc Pogo. Programòwô prostota òpanowa mùzykã Punk ë nadała ji na zôczątkù wiôldżi môch, doprowadzëła òna równak z czasã do wiôldżégò rozrostu lëczbë grôjącëch, w tim téż ò karna z môłim kreatiwnëm pòtencjałã, ë do kòmercjalizacëji ti mùzyczi, sprowôdzając Punk z czasã do mòdë. Wiele karnów, chtërné trzëmałë sã spòdlowich mùzycznych dejów Punka, jakno n.p. pòliticzno angażowónëch tesktach, wëtwòrzëłë pòzdze czérënk Hardcore punk. Z Punk rocka są téż wëszłé nowé mùzyczné czérënczi òpiarté na kùlturze protestu, jakno New Wave czë Independent. Hardcore punk Skate punk "Punkòwi manifest" Grega Graffina - punk77.co.uk - anielskô starna sparłączonô z historëją mùzyczi punk.
Parafijô p.w. Swiãtëch Apòsztołów Piotra i Pawła (Paula) w Pùckù - to je stôrô parafijô w Pùckù kòl Gduńska. Tu na òdpùst w czerwińcu płënie kùtrama wiele pielgrzimów i mòże czëc kaszëbsczi jãzëk.
Stanisłôw Grónowsczi (pòl: "Stanisław Gronowski") (ùr. 4 lëpinca 1906 rokù w Serakòjcach) - to béł ksądz, Pò maturze òn zaczął sztudérowac w Dëchòwnym Seminarium w Pelplënie. Tam téż ze­szedł sã z kaszëbską rësznotą. Pisôł lëstë z Aleksandrã Majkòwsczim. 20 gòdnika 1930 rokù dostôł ksãżewsczé swiãcenia , a pri­micje miôł w Serakòjcach. Jakno ksądz béł pòsłóny do Kòscérznë, dze béł piãc lat. Stutthof to béł lager, do chtërnégò gò w wòjnie wësłelë. Òn ùznôł, że mù żëcé ùretała Matka Bòskô Swiónowskô, chtërni wôłtôrz je w Swiónowie. Pò wòjnie òn béł w Chmielnie.
we Gduńsku 1988 - początk sztrajkù we Zdrzëtniô Gduńskô 2006 - założëno Mùzeùm Historii Pòlsczi we Warszawie 1437 – Filip Kallimach, pisôrz (ùm. 1496) 1729 – Katarzëna II Wiôlgô, césarzowô Rusji (ùm. 1796) 1903 – Marión Górecki, pòlsczi dëchòwi katoliczci, błogòsławony (ùm. 1940) 1975 - David Beckham, angielsczi grôcz w balã 1519 – Leonardo da Vinci, italsczi malôrz (ur.1452) 1826 – Antón Malczewski, pòlsczi pòéta, alpinista (alpòwnik)  (ùr. 1793) 1848 - Florión Dąbrowski, pòlsczi òficér, bëtnik pòwstania  lëstopadnikowégò (ùr. 1798) 1862 – Frãc Wężyk, pòlsczi pisôrz, pòéta, (ùr. 1785) 1870 – Aleks Aleksandrowicz Romanow, wiôldżi ksążã Rusji (ùr. 1869) 1884 – Kònstãti Zakrzewski, pòlsczi pòéta, dramatopisôrz (ùr. 1811) 1941 – Bòlesłôw Strzelecki, pòlsczi dëchòwi  katoliczci, błogòsławony (ùr. 1896) 1992 – Sztefón Kieniewicz, pòlsczi dziejopisôrz (ùr. 1907)
Miesądz - to je jedna z fazów Miesądza, jak òn je midzë Słuńcã a Zemią. W nowù Miesądza z Zemi ni ma widzec. Procemną fazą je pełniô.
Courtney Love, (ùr. 9 lëpinca 1964) je amerikańską spiéwôrką ë teatrownicą. "Sid And Nancy" - Gretchen "Straight to Hell" - Velma "Tapeheads" "Feeling Minnesota" - Rhonda "Basquiat" - Big Pink "Not Bad for a Girl" - "Straight to Hell" "The People vs. Larry Flynt" - Althea Leasure "" - Lektor "200 Cigarettes - Lucy " Man on the Moon" - Lynn Margulies "Beat (film)" - Joan Vollmer " - Courtney Love "Last Party 2000" - Courtney Love "Julie Johnson" - Claire "Trapped" - Cheryl Hickey "Back to Hell" - Courtney Love "Miss June" - Lady Macbeth "Lovelace" - Linda Lovelace 2004 - "America's Sweetheart"
Jikji to skrodzëna titla bùddijsczégò dokôzu, chtërnegò fùl titel to "Baegun Hwasanga antologijô ùczbów Wiôldżich Ksądzów ò identifikacëji dëcha Bùddë w praktikòwanim Seon.", wëdónegò w Kòreji w 1377. Je nôstarszą na swiece, zretaną, przenosną, metalową knéżką.
Lëterstwò (jinszé pòzwë: lëteranizm, lëtrzëzna, lëterskô wiara) – jedna òd głównëch doktrinów protestancëznë. Pòdstawòwi zasadë lëtersczi wiarë ùsztôłcone òstałë w wënikù biôtczi Môrcëna Lutra i jegò zwòlenników równo procëm nadùżëców rzëmskòkatolëcczégò Kòscoła, jak i procëm barżi radikalnëch protestancczich doktrinów (anabaptizm, kalwinizm itd.). Lëterstwò òdwòłiwô sã do pòdstawòwëch protestancczich prawidłów („leno Pismiona”, „leno Christus”, „leno łaska”, „leno wiara”). Chrzest jawi sã jednym z dwùch sakrameńtów, ùdzeliwóny je dzecóm, Swiãtô Kòmóniô wëstãpùje pòd dwiema pòstacama, a bëtnosc Christusa w ni rozmieją jakò kònsubstancjacjã. W zwëkù je òglowô spòwiédz, chòc ùznawónô je téż spòwiédz jindiwidualnô. Wszëtcë òchrzcony jawią sã pòwòłónyma do pòwszechny kapłańsczi służbë, chtërnô zasôdzô sã na codniowi miłoscë do Bòga i lëdzy. Dëchòwnyma – chtërny przédnikùją religijnym òbrzãdóm – mògą równak bëc leno òsobë òdpòwiednio przërëchtowóny i kònsekrowóny. Lëterską wiarã wëznôwô wicy jak 72 mln lëdzy na całim swiece. Z przëczënë rozmajitëch geògraficznëch, historicznëch i dogmaticznëch czinników lëterstwò nie jawi sã równak jednorodnym kòscołã. Jistnieje w nim czile wiôldżich kòscelnëch sztrukturów, jaczé baro mòckò różnią sã żlë jidze ò dogmaticzné i prakticzné sprawë – Swiatowô Lëterskô Federacjô, Midzënôrodnô Lëterskô Radzëzna, Kònfesjonalnô Ewangelëckô Lëterskô Kònferencjô. Òkróm òpisónëch wëżi jistnieje téż réga lëterskich religijnëch związków, chtërne nie wchôdają w taczé wikszé sztrukturë. Fòrmalno nôwikszim lëterskim kòscołã jawi sã dzysdzéń Kòscół Szwëcje (kòl 6,9 mln wëznôwców). Lëtersczi kòscołë pòdzelëc mòże na liberalné i kònfesjonalné. Wiãkszosc liberalnëch wchôdô do Swiatowi Lëtersczi Federacje (nôleżi do ni téż wiãkszosc „stôrich” państwowëch kòscołów Stôrégò Swiata). Kònfesjonalné lëtersczi kòscołë są barżi kònserwatiwné (nie ùznôwają na przëmiôr białgłowsczégò kapłaństwa czë jednopłcowich slubów). Wiãkszosc kònfesjonalnëch kòscołów wchôdô do Midzënôrodny Lëtersczi Radzëznë. Nôwikszim lëtersczim kòscołã w Pòlsce je Ewangelëckò-Augsbursczi Kòscół w RP. W 2014 licził òn wicy jak 60 tës. nôleżników w 133 parafiach. Andrzej Rykała, "Mniejszości religijne w Polsce", Łódź 2011, s. 57.
Universidade Federal de Minas Gerais (Ùniwersytet Minas Gerais) je wôżnym môlã dlô rozwiju nôùczi òd 1927 rokù. Brazylskô Universidade Federal de Minas Gerais
Sztëmsczi kréz (pòl. "Powiat sztumski") - to je krezã w pòmòrsczim wòjewództwie z sedzbą w Sztëmie.
Pòrénkòwô Pòmòrskô, zwónô téż Gduńsczim Pòmòrzã (pòl. "Pomorze Gdańskie", miem. "Westpreußen, Pommerellen") - to je òkòma Zôpadny Pòmòrsczi jednym z dwùch wiôldżich historëcznëch regionów w Pòmòrsce. W strzédnowiekù mô sã wësztôłconé pòdzélënk na Pòrénkòwą Pòmòrską ze stolëcą w Gduńskù ôs Zôpadną Pòmòrską ze stolëcą w Sztetënie. Nen pòdzélënk je sparłãczony z pòliticznyma kawlama nëch òbéńdów: w historëji Pòrénkòwi Pòmòrsczi je widzec wikszé pòlsczé wpłiwë, zato w Zôpadny Pòmòrsce nôpierwi wikszé tendencëje do samòstójnoscë a pózni wikszé miemiecczé wpłiwë. Òbéńda w òkòlim gardów Lãbòrg ë Bëtowò mô dosc skòmplikòwóną historëjã ë czile razë zmienia przënôleżnosc, tak tej grãdo je ją definitiwno zarechòwac do Pòrénkòwi abò Zôpadny Pòmòrsczi. Òd 1999 rokù Lãbòrzkò-bëtowskô Zemia administracëjno pòdlégô pòd Gduńsk. We wczasnym strzédnowiekù Pòrénkòwô Pòmòrskô zamieszkónô bëła przez Pòmòrzanów, chtërnëch òtrokama są dzysészi Kaszëbi. Òd pòrénkù sąsadowelë òni z Prësama, a greńcą bëła rzéka Wisła. Òd pôłniégò, dze greńczną rzéką bëła Notec, Pòmòrzani sąsadowelë z pòlsczima plemionama. Do nôwôżniészëch gardów Pòmòrzanów na pôłniowi greńcë słëchałë Wëszogard (w òkòlim dzysdniowégò Fordonu) ë Nakło. Aktualno zacht dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi je w pòmòrsczim wòjewództwie, a môłi skrôwk w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie. Nôwikszima gardama są: Gduńsk, Gdiniô, Dërszewò, Starogarda, Wejrowò. Òbaczë téż: Pòmòrskô Zôpadnô Pòmòrskô Lãbòrzkò-bëtowskô Zemia Kaszëbskô Kòcéwskô Gduńsk
Milorad Pavić (cyrilica: Милорад Павић; ùr. 15 pazdzérznika 1929 w Belgradze - ùm. 30 lëstopadnika 2009 w Belgradze) – je wôżnym serbsczim prozajikã i pòétą. Ùsôdztwò (wëjimk). W pòlsczim jãzëkù wëdóné òstałë: "Słownik chazarski" (Hazarski rečnik), Warszawa, tCHu, 1993, 2004. "Kolorowy chleb – Niewidzialne lustro" (Šareni hleb – Nevidljivo ogledalo), Warszawa, Philip Wilson, 2005. "Siedem grzechów głównych" (Sedam smrtnih grehova), Warszawa, tCHu, 2007. "Drugie ciało" (Drugo telo), Warszawa, tCHu, 2007. "Papierowy teatr" (Pozorište od hartije), Sopot, Gdańsk, Spółdzielnia Literacka, 2008. Khazars.com VIAF
Ekònomijô je spòlëznową ùczbą jakô badérëje ë òpisëje produkcëjã, distribùcëjã, kònsumpcëjã ë wëmiónã dobrów. Wëapartniwómë pòzytiwną ë normatiwną ekònomijã. Pòzytiwnô ekònomijô mô za nadôwk òbiektiwno ë ùczbòwò rozwidnic fùnkcjonérowanié gòspòdarzënkù. Normatiwnô ekònomijô mô starã bédowac kònkretné rozwiązania òpiarté na subiektiwnëch pòzdrzatkach ekònomistów, np.: "rząd mùszôłbë w nym sztóce zwikszëc pòdatczi".