ipipan/kashubian-wikipedia-clean-20230901 huggingface dataset:
Piła - to je ùstôw ùsłëżnotów, chtëren biwôł krótkò lasu, a z òkrãgłégò drewna bëłë z niegò déle, balczi i jiné wërobinë.
Wiecznô lãpka - sã żôli w kòscołach i ji słabi  parmiszczi są widzëc kòl wôtôrza. Òna w dzéń i òb noc swicy przed tabernakùlum. Wierã mòdlã dlô ni béł złoti lëchtôrz z czasów Mòjżesza z bezùstónkòwim wida, chtëren dôwô òliwa wëcësniãti z òliwkòw, bò òna sã pôli. Berger, Rupert. Tł.: Zychowicz, Juliusz, Tschuschke, Michał. (Red.), "Mały słownik liturgiczny". Poznań : "W Drodze", 1990, s. 163.
Céwice (pòl. "Cewice") – to gminnô wies w lãbòrsczim krézu w pòmòrsczim wòjewództwie. Tu je kòscół i szkòła. Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w fòrmie „Céwice” òsta wprowadzónô 9 łżëkwiata 2019. http://www.cewice.pl/
Chònice (téż Chòjnice; w zdrojach: "Chojnica", "Choynicze" 1454, "civitas Choinice" 1667, "Konicz" kòl 1688 (Marchionatus Brandenburgi et Ducatus Pomeraniae TAbula que est pars Septentrionalis Ciruculi Saxoniae Superioris. . .), "Chogincze" kòl 1688 (Marchionatus Brandenburgi et Ducatus Pomeraniae TAbula que est pars Septentrionalis Ciruculi Saxoniae Superioris. . .); "Chojnice"; "Chòjnjce" (Cenôwa); pòl. "Chojnice"; miem. "Konitz") - krézewi gard w pôłniowim dzélu Pòmòrzczégò Wòjewództwa, pòłożony w Tëchòlsczich Bòrach. Tu je Amatorsczi Kaszëbsczi Téater. 1275 - z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò Chònicach XIV wiek - gardné prawo Waalwijk - Néderlandzkô  Òficjalnô starna gardu
Gduńskô wódka (miem. "Danziger Goldwasser")- to szlachetny trënk ze złotã. Jak pisôł Aleksander Majkòwsczi Trąba i Remùs pilë ten likér "jakò léczi na ùrzas tu na tim Glónkù". Òd kùńca drëdżi swiatowi wòjnë "Goldwasser" ju nie je robiony w Gduńskù (jak to bëło rëchli).
Jón Szlaga (pl Jan Bernard Szlaga) - ùr. 24 maja 1940 w Gdinie - ùm. 25 łżëkwiata 2012 w Starogardze. W młodich latach ùcził sã m. jin.. w Collegium Marianum - szkòlë w Pelplinie. Pò ji skùńczenim sztudérowôł w Dëchòwny Seminarëji w Pelplinie. Tuwò pò pôrã latach dożdôł sã ksãżich swiãceniów, chtërne przëjimnął w 1963 rokù. Jakno ksądz béł nôprzód w Łãgù. Òd 1984 rokù òn béł profesorã, a òd 1988 rokù biskùpã sufraganã diecezji chełmińsczi. Òd 1992 rokù òn béł biskùpem òrdinariuszem w Pelplinie. Jakno biskùp òn biwôł w Sjónowie ë tu je tôblëca jemù na wdôr. Jak Eùgeniusz Gòłąbk skaszëbił "Swiãté Pismiona Nowégò Testameńtu" (wëdóné w 1993r.) tej pelplińsczi biskùp napisôł w nich: "Jô baro rôd jem, jakno jeden z naji Môłi Tatczëznë, że Bòżé Słowò je przetłomaczoné na jãzëk kaszëbsczi (...).". Anielskòjãzëkòwi biogram Worldcat
Wiła to pòstacëjô białczi, òblekłô w letką, ùplotłą z dôczi sëkniã. Wedle Słowiónów ùzdrzëc jã mòżna bëło rëno, czej zbierała dôkã, żebë plesc z ni swòje ruchna. Jimô sã biôłą (dobrą) magią, mòże temù nie je szkarłatnô, jak Cotë. Procëmnô - ja piãknô, mô smùkłé cało, klatë sygają jaż do nogów. Z ji czëstim, jasnym licã kòntrastëje czerwionosc lepów. Na słowióńsczich zemiach w czasach chrzëscejansczich weòbrażenié janioła szlachòwało prawie za weòbrażeniém wiłë.
Główné robòcé jãzëczi w institucëjach EÙ. Zéńdzenia institucëjów EÙ są nôczascy prowadzoné pò anielskù, frańcëskù abò miemieckù. Jeżlë jistnieje nótnosc mògą bëc òne prowadzoné téż w jińszëch jãzëkach. Decyzëje pòdjãté przez institucëje EÙ są dolmaczoné na wszëtczé òficjalné jãzëczi EÙ, a òbiwatele EÙ mają prawò kòntaktowac sã z nyma institucëjama w kòżdim z nich. Òbczôs ùradów Eùropejsczégò Parlamentu ë Eùropejsczi Radzëznë wiedno je zagwësnioné dolmaczenié na wszëtczé òficjalné jãzëczi EÙ. Sztatus baskijsczégò, galicëjsczégò ë katalońsczégò. Mieszkeńcowie Krôju Basków, Galicëji ë Katalońsczi mdą mòglë czëtac òficjalné dokùmentë ôs kòntaktowac sã z Eùropejską Ùniją w swòjëch rodnëch jãzëkach. Gwarantëje to ùchwôlënk Radzëznë Eùropejsczi Ùniji z 13-gò czerwińca 2005.   Ne jãzëczi nie mają òficjalnégò sztatusu w całi Szpańsce, równak w swòjëch regionach mają taczi sztatus. Za dolmaczenia mdze płacył szpańsczi rząd, chtëren miôł starã ò òficjalny sztatus nëch jãzëków w EÙ. Miészëznowé ë regionalné jãzëczi EÙ. Òkróm òficjalnëch jãzëków w państwach słëchającëch do EÙ brëkòwónô je zacht wielëna miészëznowëch ë regionalnëch jãzëków. Jich sztatus je baro zróżnicowóny.   ESOKJ
Diôbli Òstrów ("Île du Diable") - to je òstrów w Pôłniowi Americe. Dzysdniowò òn słëchô do Francëje. lëdztwò: bezlëdzny wiéchrzëzna: 0,14 km²
Eùropejsczi Szlach Ceglanégò Gòtikù ("European Route of Brick Gothic") - to je turistny szlach z wiele gardama nad Bôłtã, w chtërnëch je ceglanô architektura gòtikù. Òn jidze m. jin. przez Słëpsk i Gduńsk.
Sfinks (gr. Σφίγξ) – to je pòwiôstkòwi stwór – zwiksza lew z głową człowieka. Znóny sfinks je do òbezdrzeniô w Egipce.
Aùtonomicznô Repùblika Krim (ùkr. Автономна Республіка Крим, rus. Автономная Республика Крым, krim. Qırım Muhtar Cumhuriyeti) – aùtonomicznô repùblika w skłôdze Ùkrajinë. Wiéchrzëzna – 26 081 km². Òd 2014 ji teritorium je òkùpòwóné przez Rusjã.
Czëpnica ("Bombycilla garrulus") – to je môłi, wanożny ptôch z rodzëznë czëpnicowatëch. Òn przelatowô m. jin. przez Kaszëbë, a czasã bë mógł tu zëmòwac.
Universidade do Estado de Minas Gerais (Ùniwersytet Minas Gerais) je wôżnym môlã dlô rozwiju nôùczi òd 1989 rokù. Brazylskô Universidade do Estado de Minas Gerais
Trzébiatowò (w zdrojach: "Tribetou" 1180, "Trebetow" 1208, "Trebetowe" 1235, "Treptow", "Treptow an der Rega"; pòl. "Trzebiatów", miem. "Treptow an der Rega") - gard w grifiôgórsczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Regą. Lëdztwò gardu: 10.165 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 10,25 km2
Minysterstwo Dëtkòwiznë (pòl.:"Ministerstwo Finansów") - je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno je òd wiele lat, a zajimô sã dëtkòwizną (pùblicznyma financama). Minysterstwò Dëtkòwiznë
Pòmòrsczé wòjewództwò ("Palatinatus Pomeranensis") - bëło w latach 1466–1772 jedną z jednostków pòdzélënkù Królewsczich Prës. Òno ségało do Bôłtu, a mieszkało w nim dosc wiele Kaszëbów. W latach 1637-1657 w nim bëła Lãbòrzkò-bëtowskô Zemia. Stolëca bëła w Skarszewie. Swégò czasu òno miało wiéchrzëznã 12 907 km²
Kalcyt - to je minerał. Òn mô chemiczny wzór CaCO3.
Kòsowò (alb. Republika e Kosovës, Kosova, "Kosovë", serb. Република Косово) – dzélowò ùznóné państwò w pôłniowi Eùropie, na Bałkańsczim Półòstrowie. Stolëca i nôwikszi gard to Prisztina, historëcznô stolëca to gard Prizren. Midzënôrodné ùznanié. Zamieszkóné w wikszoscë przez Albańczików Kòsowò ògłosëło samòstójnotã òd Serbsczi w 2008 rokù, po kòsowsczi wòjnie. Jegò samòstójnotã ùznelë 102 ze 193 państwów nôleżącëch do ONZ, w tim Pòlskô. Samòstójnotë Kòsowò nie ùznôwô Serbiô, chtërnô wcyg ùwôżô je za swòje teritorium ò pòzwie Kòsowò i Metohijô (serb. Косово и Метохија) .
Czirka ("Chroicocephalus ridibundus ridibundus") - to je strzédny wòdny ptôch z rodzëznë miewów. Gdze żëje. Gnieżdżą sã w kòloniach na wyspach,jezorach i rzekach. Òn żëje téż na Kaszëbach. dłëgòsc cała:29-77cm wòga:0,12-1,75kg szerokòsc skrzidłów:61-182cm doskonałi lecôrz ùmieje dobrze płëwac, le niepłëwają pôd wòdą na zemi dobrze chôdzą ë biegają dorosłi òsobniczi  ùbarwionè są nôczãszczi jasno nierôz z przymieszką szariégò i czôrnégò młódé ptôchë – brudnawo- biôłé gãstë ùpierzenié krãpi tułów ò dłudżich skrzydłach wiôlgô głowa z mòcnym,prostim dzëbem nodżi o 3 pôlcach z plewą Wëzdrzatk.   Jôda. Je wszëtkôżerni. Żëwią sã rëbëma,bezkrzélówcami mòrszczimi,stawònagami, òwadami, jajami, grëzôczami,gôdami itp. Rozród. Są mònogamiczné. Twòrzą kòlonie. Mają jedniegò partnerô w żëcym. Pierzą sã 2 raza na rok. Znoszą od 1 do 3 jaj w snôdczich jamach w zemi. W wësadôwani jaj biorą ùdzél starszi. Òchrona. Są pòd òchroną. Mewë mògą pic słoną wòdã. Jaja jich sã bruné, pòwleczenié cëmnëmi plamamë. To je òchrona przede drapieżnikiem. Dożewô do 30 lat. Lëteratura. Karel Stastny: Ptaki wodne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-10-7. Klaus Richarz: Ptaki – Przewodnik. Warszawa: MUZA, 2009. ISBN 978-83-7495-018-3.
Lingwistika je ùczbą ò jãzëkù (mòwie). Zajimô sã pòwstôwanim, rozwijã ë sztrukturą jãzëków. Badérëje téż relacëje midzë apartnyma jãzëkama ôs dokònëje jejich klasyfikacëji.
Swiécznik ("Koeleria glauca" L.) - to je roscëna z rodzëznë "Poaceae". Òn mòże rosc np. kòl Bôłtu. J. Trepczyk: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, t. II, s. 221
Demi Moore, (ùr. 11 lëstopadnika 1962) je amerikańską teatrownicą.
Pòpòwò (pòl. "Popowo") – to je wies w gminie Céwice w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w fòrmie „Pòpòwò” òsta wprowadzónô 18 lëpińca 2016. 3.)  Ò kaszëbiznie
Môłé Chełmë - są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w chònicczim krézu , w gminie Brusë . 2) "Małe
Pòlanowò - (pl.: "Polanów", miem. : "Pollnow") - garc w kòszalińsczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie, mô jeden ùrząd dlô gardu ë wiesczi gminë. Krótkò Pòlanowa na górze w lasu je czasã kaszëbsczi òdpùst.
Bichòwò (pòl. "Bychowo") - to je kaszëbskô wies w gminie Gniéwino, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Mô kòl 300 mieszkeńców. Tu je pałac, dzysdnia gòscyńc. W szôłtëstwië Bichòwò je téż wies Bichòwkò.
Plëta - to je niewiôldżi zbiérnik wòdë abò jiny ceklënë na wiéchrzëznie zemi. Zwiksza òna je pòtemù jak deszcz chilôł.
Internet je swiatową systemą sparłãczonëch ze sobą kòmpùtrowëch séców. Brëkòwóny je do kòmùnikacëji ë wëmiónë infòrmacëjów midzë sparłãczonyma kòmpùtrama za pòmòcą rozmajitëch ùsztandardizowónëch protokòłów. Nôwôżniészima protokòłama Internetu są: IP (Internet Protocol) ë TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol). Historëjô Internetu zaczënô sã w 60-tëch latach tancow XX-tégò stolatô, czej Departament Òbarnë USA zaczął rozwijac séc ARPANET.
Krëczk ("Corvus frugilegus") – strzédny ptôch z rodzëznë krëkòwatëch. Òn żëje m. jin. na Kaszëbach. Krëczk to je ptôch wikszi jak gòłąb. Je wielgòscë warnë, le censzi. Mô czôrnolilewé pióra, chtërné w słuńcu baro sã łiszczą. Krëczk wëzdrzi jak krëk i mòżna gò z nim pómilëc. Mô czôrné nodżi, dłudżi òstri dzób. Krëczk je baro towarzësczi, chòc òstróżny. Zëmą w miastach, czedë lëdze dają mù jestkù, wcale nie ùcekô. Krëczczi zrzeszają sã w wiôldżé, wielotësãczné karna. Të ptôchë mają wiele mòcë w skrzidłach i mògą dosc chùtkò pòderwac sã w lëft. Są baro mądré i rozmieją pòsługiwać sã nôrzãdzama (np. czãsto kładzą òrzechë pòd kòła aùtów). Pòjôwiają sã nôczãscy tam, gdze je wiele jedzeniégò. Òkòło pajicznika do Pòlsczi przëlatywąją ze wschòdu wiôldżé stada krëczków i òstają na zëmã. Niechtërné z nich lecą jesz dali na zapôd. Òb zëmã lëdze czãsto dają jim jestkù np. orzechë czë semiona. =Miara:= Dłëgòsc cała- ók. 42- 48 cm Szerokość skrzidłów- Ok. 99 cm Wôga- Ok. 450- 600 g =Wëzdrzatk:= Samc wëzdrzi tak samò jak samnica, a przënômni lëdzczé oko nie móże widzec ti różnicë. =Wëstãpòwanié:= Krëczczi żëją wetka w całi Pòlsce. Òstatno òbserwùje sã spôdk lëczebnoscë krëczków w westrzédnëch dzélnicach wiôldżich gardów. =Głos:= Krëczczi wcyg głosno krzëczą: „kra, kra”, abò cëchłò: „grab, grab” głos gawrona, format .wav "Copyright by Alberto Masi – www.scricciolo.com" Linki zewnętrzne. =Gniôdza krëczków:= Kò krëczczi żëją w karnach, gniôzda bùdują téż w karnach, wësok na drzéwach, jedno kòle drëdżiégò. W gardach na bùdinkach. Gniôzda bùdują przede wszëtczim z wietewków, sëchi trôwë, glënë. =Co lubi jesc krëczk?= Krëczczi jedzą wszëtkò. Nôbarżi rôd jedzą semiona, orzechë, òdpôdczi. Òb jeséń i zëmã jedzą przede wszëtczim roscënë, zërenka i kiełczi zbóż. Òb lato krëczk zjada pònarewë chrząszczy i mòtili, grëzôczi, wieszczórczi, żaby, pizglãta i jôjka jinszich ptôchów. Na zymkù sznëkrëją jestkù na przeòranëch pólach. =Rozmnażanié= Samnice krëczków od strëmiannika do łżëkwiata skłôdô 2- 5 zelono- mòdrëch jaj z bruno- żôłtima kropkama. Na jajach sedzy do 18 dni. Pizglãta w gniezdze przebywają 4- 5 tidzéniów. Nawetka czedë młodi krëczk zrobi sã sóm dlô se dali sëdzy krótkò swòjégò gniazda i wraca tam na noc i jedzenié. =Òchrona= Na óbszarze całé Pólsczi krëczczi są pód scësłą óchroną póza gardama. Pópùlacjô krëczków w Pólsce je óbjãtô mónitoringã w ramach programù Monitoring Flagowych Gatunków Ptaków. Program ten wëkónëwô Stacja Ornitologiczna Muzeum i Instytutu Zoologii PAN na zlecenié GIOŚ. Òb dzesãc lat óbserwacji (2001–2010) zaóbserwówóno że je jich corôz mni. Domena - eurokarioty Królestwò – zwierzęta Tip – strunowce Pòdtip – kręgowce Karno – ptaki Podgromada – Neornithes Nadrząd – neognatyczne Réga – wróblowce Pòdréga – śpiewające Familiô – krukowate Òrt – Corvus Zort- gawron =Bibliografia= Pavel Vasak: Ptaki leśne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-28-X. Klaus Richarz: Ptaki - Przewodnik. Warszawa: MUZA, 2009. ISBN 978-83-7495-018-3. =Zobacz= Ptaki Polski http://www2.gazeta.pl/edukacja/1,28378,26743.html - strona o Gawronie Adama Wajraka
Aleksander Labùda (ùr. 9 zélnika 1902 w Mirochòwie, ùm. 24 rujana 1981 w Wejrowie) – spòlëznowi dzejôrz ë ùtwórca, jeden z nôbelniészich kaszëbsczich felietónistów, baro znóny jakno „Gùczów Mack”. Òn miôł równak wicy pseudonimów. W 1929 rokù wespółzałożëł razã z Janã Trepczikã Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów. W latach 1933-1936 béł przédnym redaktorã cządnika Zrzesz Kaszëbskô, wespółrobił téż, jakno gazétnik, m.jin. z Gryfã ë Bënë ë buten. Je aùtorã „Zasad pisowni kaszubskiej ze słowniczkiem ortograficznym” ë „Słowôrza kaszëbskò-pòlsczégò”. Z jegò kaszëbsczich wiérztów wëzérô miłota do domôcëznë i kaszëbsczi mòwë. "Bògòwie i dëchë naj przodków", 1976/2008 "Ewanielskô spiéwa", 2002 "Fazy rozwoju literackiego kaszubszczyzny", Toruń 1937 (w: Teka Pomorska) "Guczów Mack gôdô. Chochołk", 1979 "Guczów Mack gôdô. Kąsk do smiechù", 1971 "Guczów Mack gôdô. Kukuk", 1974 "Guczów Mack gôdô. Zupa z krëszków", 1971 "Kaszëbsczim jesmë lëdã", 1996 "Słownik kaszubski", 1960 "Słownik polsko-kaszubski, Słowôrz kaszëbsko-polsczi", 1981 - 1982 Ó A. Labùdze VIAF Worldcat
Bòlëòczë ("Ranunculus acris" L.) - są roscëną z rodzëznë jastrownikòwatëch ("Ranunculaceae"). Òne roscą m.jin. na Kaszëbach.  Przyroda projektowanego rezerwatu „Dolina Mirachowskiej Strugi” na Pojezierzu Kaszubskim s. 53 "Ranunculus acris"
Łżëkwiat – czwiôrti miesąc roku w gregorijansczim kalãdôrzu. Mô 30 dniów. Jiné kaszëbsczé miono: kwietnik, aprël, kwiecéń.
Trotil - [(NO2)3C6H2CH3] to je chemiczny związk. Òn je brëkòwóny jakno wëbùchòwi materiał.
Dzecnica abò przedszkòlé – to je institucjô òpieczno-wëchòwnô dlô dzecy, chtërne mają òd 3 lat do czasu szkòłowégò mùszu. Tu dzece mògą bëc ùczoné kaszëbsczégò jãzëka, żele wniosczi w ti sprawie direktor przedszkòla dostôł òd starszich minimùm 7 dzecy. Jak dzecy je miéj direktor mòże zòrganizérowac midzëpartową gromadã. Czej je jich za mało do tich fòrmów naùczaniô, òrgan prowadzący przedszkòle mô ùtwòrzëc karno midzëprzedszkòlny. Do ùtwòrzeniô karna trzeba minimum 3 dzecy, chtërnëch starszi zadeklarowelë wòlã nôùczi kaszëbsczégò jãzëka. ò zgòdze starszich Nauczanie języków mniejszościowych oraz języka regionalnego
Eùropejskô sardela ("Engraulis encrasicolus") - to je ôrt mòrsczi rëbë z rodzëznë sardelowatëch ("Engraulidae"). Òna żëje np. w Nordowim Mòrzu. To je rëba do jedzeniô.
Zjednóné Kraje Americzi ("United States, United States of America") są państwã w Nordowi Americe. Dzysdniowò są skłôdają z 50 krôjów. Są trzecém co do wiôlgòscë państwą swiata. stoleczny gard: Waszington (okrãżé Kòlumbii) lëdztwò: 328 239 523 mieszkańców (2019) wiéchrzëzna: 9 831 214  km² Dzél Kaszëbów mieszkô w Zjednónëch Krajach Americzi na emigracëji m.jin. w gardze Chicagò. Kaszëbi wiele razy przëjéżdżelë na Midzënôrodny Zjôzd Kaszëbów. Wiôldżi gard je tu Nowi Jork. W Waszingtonie je òd 1800 rokù Bibloteka Kongresu, a òna mô wiele ksążków pò kaszëbskù. W tim państwie je stowôra "Kashubian Association of North America", chtërna zajimô sã kaszëbską kùlturą. (pl) pisze Józef Jan Hughes
Palmòwô Niedzela - to je swiãto, chtërno wëpôdô 7 dni przed Niedzelą Wiôlgònocną (Jastrową) w katolëcczim kòscele. W Biblëji je napisóné: "Przëprowadzëlë tej òslã do Jezësa i zachlastlë na nie swòje płôszcze, a Òn wsôdł na nie. A wiele lëdzy scelëło na drodze swòje płôszcze, a jinszi zeloné wiétewczi ùcąté na pòlach." (Mk 11,7-8). Jak kôże stôri zwëk w to swiãto lëdze na Kaszëbach niosą wiétewczi wierzbòwi palmë do kòscoła.
Jómsczi Młin – to są pùstczi kòl kaszëbsczi wsë Jómno w gminie Parchòwò.
Klamra - mòże bëc kòl pasa i mô spinac dwa jegò kùnce ze sobą (czasã z jinym pasem). M. jin. Kaszëbi miéwają klamrë.
Alfons Józef Parczewsczi ("Alfons Parczewski", herbù Nałãcz) (ùr. 15 lëstopadnika 1849 rokù w Wòdzeradach, ùm. 21 łżekwiata 1933 rokù w Wilnie) – polsczi prawnik, historik, etnograf, profesor Warszawsczégò Ùniwersytetu, profesor i rektor (1922–1924) Ùniwersytetu Sztefana Batorégò w Wilnie, nôleżnik Pòlsczi Akademie Ùmiejãtnosce. Òn béł na Kaszëbach, w Rozłazënie, Żarnówcu i w bëtowsczich stronach. Szczątki kaszubskie w prowincyi pomorskiej. Szkic historyczno-etnograficzny, Poznań 1896 Lëteratura. Jerzi Tréder: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - Gduńsk 2014, s. 223
Sztefón Hùla (pòl. Stefan Jarosław Hula, ùr. 29 séwnika 1986 w Szczirkù) – pòlsczi narcarsczi skòczk, reprezentańt Pòlsczi, zawòdnik klubù KS Eve-nement Zakòpóné. Syn szpecjalistë norwesczi kòmbinacji – Sztefana Mariana Hùlë. Bronzowi medalista w drëżënie Zëmòwëch Òlimpijsczich Jigrów 2018, a téż Mésterstwów Swiata w Narcarsczich Lotach 2018. Pierszim trenérą Sztefana Hùlë béł jegò òjc. W 1998 dobéł na nieòficjalnëch mésterstwach swiata dzecy – FIS Schüler GP w Garmisch-Partenkirchen – béł to jegò pierszi midzënôrodny sukces. Pòtemù sztartowôł w rozmajitëch juniorsczich miónkach, w tim mésterstwach swiata. W 2003 òstôł nôleżnikã kadrë B pòlsczi reprezentacji, jakô rëchtowa sã do mésterstwa swiata juniorów w Strin. Jegò trenérą béł Heinz Kùttin. Na nëch mésterstwach jindiwidualno dobéł 13. plac a w drëżënie 2. Sezón pózni béł ju w kadrze A – zadebiutowôł w Pùcharze Swiata w slédnym kònkùrsu Turnéru Sztërzech Skòczniów w Bischofshofen. W sezonie 2005/06 brôł ùdzél w mésterstwach swiata w lotach. Méster Pòlsczi 2018. Drëżënowi bronzowi medalista mésterstwów swiata w lotach 2018. Żëcowi rekòrd Sztefana Hùlë to 236 m – tak dalek lejcôł na Letalnicë w Planicë 25 strëmiannika 2018. Nôwôżniészé sukcesë. Mésterstwa Swiata Juniorów 5 gromicznika 2004: razã z Dawidã Kòwalã, Kamilã Stochã i Mateuszã Rutkòwsczim dobéł strzébrzny medal w drëżënie na Mésterstwach Swiata Juniorów w Strinie (Norweskô) Pùchôr Swiata 21 strëmiannika 2009: zajął 2. plac w drëżënowim kònkùrsu Pùcharu Swiata w Planicë (Słoweńskô) 29 stëcznika 2011: zajął 3 plac w drëżënowim kònkùrsu Pùcharu Swiata w Willingen (Niemieckô) 23 stëcznika 2016: zajał 3. plac w drëżënowim kònkùrsu Pùcharu Swiata na Wiôldżi Krokwie w Zakòpónym (Pòlskô) 27 stëcznika 2018: razã Kamilã Stochã, Dawidã Kùbacczim i Macejã Kòtã zajął 1. plac w drëżënowim kònkùrsu Pùcharu Swiata w Zakòpónym 28 stëcznika 2018: zajął 4. plac w jindiwidualnym kònkùrsu Pùcharu Swiata w Zakòpónym Mésterstwa Pòlsczi 26 gòdnika 2017: dobéł mésterstwò Pòlsczi na skòcznie m. Adam Małisza we Wisle Mésterstwa Swiata w Lotach 21 stëcznika 2018: razã z Kamilã Stochã, Dawidã Kùbacczim i Piotrã Żëłą zajął 3. plac w mésterstwach swiata w lotach w Òberstdorfie (Niemieckô) Òlimpijsczé Jigrë 10 gromicznika 2018: zajął jindiwidualno 5. plac w miónkach na normalny skòcznie w Pjongczangù (Pôłniowô Kòrea) 19 gromicznika 2018: zajął 3. plac w drëżënie na skòcznie w Pjongczangù (Pôłniowô Kòrea)
Czapelsczi Młin (pl. "Czapielski Młyn") – je dzélã kaszëbsczi wsë Nowé Czaple, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Stãżëca. W 2008 rokù tu mieszkało 26 lëdzy.
Swiat przed Tobą klãkł - to je znanô kòlãda z Kaszëb, chterny słowa napisôł Jón Rómpsczi. Słowa.   Swiat przed Tobą klãkł! Rozzybóné biją zwònë, Biją w swiata dôl. Z głosã jich lëdztwa jidą gónë - Tam w Betlejem môl. Zrësził mù serca, dobéł dëszã, Rozłożił do swòjëch nóg. Jezës naj małi zasôł cëszã – Òn z dzecka Òjc, naj Bóg. Z żłóbka swą rãczką błogòsławi I rôczi do se swiat, Chtëren Mù w klãczkach ùpôdł całi I z niegò bierze chwat. Cemże jes, Dzecã, swiata ùpchnął I wid jes rozpôlił, Pògańsczé ògnie zewsząd zdmùchnął - Bùwrónë pòwalił. Wiérny zôs klëklë pòdle żłóbka, Ten z môłégò Twój lud. Rozzybóny jak zwònë lgnie zewsządka, Chòc w sercach bije trud. Chwałã dzys Tobie spiéwie w nocë, Zapôlô swiãti łãk, Cëchi nijak leżisz w złoce - Zôs swiat przed Tobą klãkł!   E. Gòłąbk, E. Prëczkòwsczi:"Më trzimómë z Bògã", Gduńsk 1998, s. 124. Kaszëbsczié kolędë ë godowé spiéwë / zebr. i wstępnie oprac. Władysław Kirstein ; [wybór i przygot. do druku Jerzy Stachurski ; wstęp Józef Borzyszkowski]. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1982, ss. 133 - 134 Lëteratura. Swiat przed Tobą klãkł
Karol Wyrwicz (ùr. 1717 rokù, ùm. 1793 rokù) - to beł pòlsczi geògrafa i jezujita. Òn w 1773 rokù napisôł: "Kaszuby" to je òbéńda, chtërna słëchô do tich co "osobliwe noszą nazwiska". To są: starostwo bytowskie, "lawemburskie (w maństwo domowi brandenburskiemu oddane)", puckie i człuchowskie. Jegò "Geografia powszechna...", ni mô grańców dlô Kaszëb, le administracjowò to są historiczné starostwa: bëtowsczi, lãbòrsczi, pùcczi i człëchòwsczi. Geografia czasów najnowszych etc., Warszawa 1768, 1770; Geografia powszechna czasow teraznieyszych ..., Warszawa 1773; Augustowska K.: w: Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s. 12 ISBN 83-04-00363-5
Wąsotka ("Lathraea" L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë "Orobanchaceae". Ôrt tegò szlachu rosce m. jin. na Kaszëbach. To są cëzożiwcë. Beskid Kaszubski 2: Wąwóz Trątkownicki - 11 kwietnia 2016
Słowiańsczé jãzëczi są grëpą jãzëków w òbéńdzë indoeùropejsczich jãzëków (bôłtosłowiańskô pòdrodzëzna). Mô w se trzë jãzëkòwë karna: zôpadno-, pòrénkòwò- ë pòłniowòsłowiańsczé. Nôstôrszé rãkòpisë ze słowiańsczima tekstama pòchôdają z X s. Do zapisaniô słowiańsczich jãzëków brëkòwóné bëłë abò są alfabétë: głagòlicã, cërëlicã ë łaceńsczi (w môłim dzélu téż arabsczi). Słowiańsczé jãzëczi pòchôdają òd prasłowiańsczégò jãzëka dôwnëch Słowiónów, chtëren kù resznoce zarabczeniô Słowiónów na Bałkany w VI s., rozbił sã na òbéndowé dialektë. indoeùropejsczé jãzëczi bôłtosłowiańsczé jãzëczi słowiańsczé jãzëczi (kòl 317 mln) zôpadnosłowiańsczé jãzëczi (kòl 56 mln) tzw. lechickô grëpa, czëlë lechicczé jãzëczi pòłabsczi jãzëk † pòmòrsczi jãzëk (kòl 50 tys) kaszëbsczi (kòl 50 tys) słowińsczi † pòlsczi (kòl 50 mln) sorbsczé jãzëczi (kòl 70 tys) dólnosorbsczi (kòl 15 tys) górnosorbsczi (kòl 55 tys) czesko-słowackô grëpa czesczi (kòl 10 mln) słowacczi (kòl 5 mln) morawsczi † knaan † pôłniowosłowiańsczé jãzëczi (kòl 29 mln) pòrénkòwé karno ( kòl 10 mln) stôro-cerkwiowò-słowiańsczi (stôrosłowiańsczi) † cerkwiowòsłowiańsczi †* bùlgarsczi (kòl 9 mln) banat-bùlgarsczi (15 tys) macedońsczi (kòl 1,8 mln) zôpadné karno (ok. 19 mln) sloweńsczi (kòl 2 mln) prekmùrsczi (80 tys) réziansczi (1500) chòrwacczi (kòl 6,5 mln) hradsczi (70 tys) molizansczi (3 tys) bòsniacczi (kòl 2 mln) serbsczi (kòl 8 mln) pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi (kòl 210 mln) jãzëk Krëwiczów † stôrorusczi † stôrobiôłorusczi † biôłorusczi (kòl 10 mln) rusczi (kòl 160 mln) ùkrajinsczi (kòl 40 mln) rusyńsczi sztëcznë słowiańsczé jãzëczi nordowòsłowiańsczé jãzëczi (fikcëjné) lydnevi nasika sievrøsku slaveni slavisk wozgijsczi (vuozgašchai) jine midzësłowiańsczi jãzëk glagolica mežduslavjanski nowoslowiańsczi jãzëk slovianski sloviosczi proslava slovio ruslavsk (szlach jãzëka slovio) Régòwanié słowiańsczich jãzëków. Òznaczenia: † - wëmiarłi jãzëk abò dôwnô historëcznô cządnica dzysdniowégò jãzëka †* - dôwny jãzëk, ale ùtrzëmóny zwëkòwò w liturgiji, nôbòżnëch, filozófowëch abò ùczałëch tekstach
Sambór II (ùr. kóle 1211/1212, ùm. 30 gódnika 1277 abò 1278) – ksążã lubiszéwskò-swiecczi. Jegò òjcem béł Mscëwòj I. W 1236 rokù ksążã Sambór II béł wënëkańcã. W 1253 òn przeniósł swòją sedzbã z Lubiszéwa do Dërszewa. Jegò córka Margaréta bëła królewą Dëńsczi.
Coritiba Foot Ball Club - to je klub balôrzów z Kuritibë. Coritiba
Klëka (téż: kòzeł) – mòcno pałãgòwatô krëczew, colemało jałówcowô, z przëwieszoną do ni kôrtką papiora, w chtërny dôwni szôłtës zwòłiwôł karno na naradã abò pòdôwôł do pùblëczny wiédzë jaczés ògłosë. Kleka bëła znankòwnym przëkładã tradicyjny kaszëbsczi lëdowi kùlturë. Dzysô, czej takô krëczew wëszła z ùżëcô, pòzwą „klëka” òkresliwô sã w kaszëbiznie sam ògłos. „Pomerania” w 2016 pòjinfòrmòwa, że Małgòrzata Wòzniôk, szôłtëska Sławùtowa, wëcmanim z mieszkańcama ti wsë jesz wcyg piastëją stôri zwëk rozkòscérzaniô wiadłów, np. ò pòdatkach, za pòmòcą drzewianégò kòzła.
Pòlietilen (PE) – to je chemiczny związk. Produkt pòlimerizacje wãglowòdoru nienasëconégò. Smiecë z niegò są zbiéróné i mògą miec céch PE jak na òdjimkù niżi. To mògą bëc np. fòlie (plastikòwé òpakùnczi), ale téż wiele jinëch rzeczi. To dô rozmajité szlachë pòlietilenu m.jin: HDPE ("High-density polyethylene") to je pòlietilen wiôldzi gãscëznë – 0.941 g/cm3 i wicy. Òn je mni przezérny i barżi krëchi jak je zëmno òd LDPE. LDPE ("Low-density polyethylene") to je pòlietilen nisczi gãscëznë – 0.915 do 0.935 g/cm3. Òn je barżi przezérny òd HDPE, a jegò produkcja na swiece je baro wiôlgô. Z niegò je wiele plastikòwëch òpakùnków. Òn je bezpôchòwi, a gazë dosc przepùszczô, ale ropã mni òd nich. Òn je dosc mitczi do nawetka -60°C. Gò mòże zgrzewac. Jerzi Nacel (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, Gduńsk 2013, ss. 37 - 38
Stetoskòp (z gr. στήθος, stēthos = piers, wnãtrze i σκοπή, skopein = òglądac) czasã zwóny fonendoskopã, je to mediczny jinstrumeńt diagnosticzny do òbsłëchiwaniô chòrégò, przede wszëtczim klôtczi piersowi, serca ë brzëcha. Przódë to bëła lejkòwatô pipka. Dzysdniowi pòmëslënk stetoskòpù wënalôzł francësczi doktór  René Laennec w 1816 rokù. Dalszi ùdoskonalenié wprowadzëł w 1843 rokù George P. Cammann z Nowégò Jorkù. W 1890 rokù do stetoskòpù bëła dodónô metalowi lirã midzé słëchùlkama. W 1963 rokù  kardiolog David Littmann (1906-1981), profesor z Harvard Medical School òpatentowôł tip stetoskòpù ùżiwóny dzysô.
Augùstin Dominik, chtëren napisôł m.jin. zbiérk hùmòresków "Tóna z pustk" (1983).
Biég na distanse 42 kilométrów ë 195 métrów. Pòchòdzenié pòzwë. Pòzwa jest òd miescowòsce Maraton w Grecji. Wedle Herodota pò skùńczony, zwëcãzci biôtce Greków z Persama w 490 p.Ch. ti òstatny wlezle na swòje òkrãtë i rëszële na bezbronny Atene. Widząc to Grece rëszële téż co sëł w nogach ë przëbëlë do Aten w tim samim czasu co Persowie.. Biég nen legł ù pòdstawë òpòwiesci wedle chtërny pòsłańc Filipides biégł do Aten z klëką ò dobëcym ë grozbie ze strone persczi flote. Pò tim jak òn przekôzôł to wiadło òn pôdł bez dëcha. W 1879 r. angelsczi pòeta Robert Browning nôpisôł wierztã ò ti historii pòd titlã Filipides (ang. Pheidippides). Dali Michel Bréal, francesczi filolog przejãti tą historeją nasënął Pierre'owi de Coubertinowi ùdbã bë dodac do programù pierszich nowòżetnich jigrzisk òlimpijsczich biég ò długòse (dłużawie) òdpòwiadający ti pòmiãdzy Maratonem a Atenami. Olimpijskô discëplina. W pierszich olimpijsczich jigrzëskach biég maratońsczi bëł rozgriwóny na distansie 40 kilométrów, chòc prôwdzewô droga z Maratonu do Aten mô 37 km, równak pòstanowiono zaòkrąglic tã liczba do 40. Na olimpijsczich jigrzëskach w Londynie (1908) ten distans zwiãkszono ò 2195 métrów tak bë meta nalezła sã bliskò placu gdze na tribunach sedzała brytyjsko królowo. Pózni jësz porã razy gò zmienióno, bë w kùńcu òd 1924 przëjąc òstatecznie 42.195 km. Dopiéro 1984 r. w Los Angeles dodóno biég maratońsczi kòbiét. Biég maratońsczi chłopów tradycyjnie kùńczi kòżdi jigrzëska olimpijsczi. Wiôldzi ùliczny biég. Òd przeszło 100 lat wiôldzi i mnijszi miasta òrganizëją masowi biédzi ùliczni na maratońsczim distansie. Mòże w nich biegac kòżdi chto chce. W nôwiãkszich jimprezach (Londyn, Nowy Jork, Boston, Chicago, Wiedeń, Berlin) ùczestniczi wiãcy niż 30 000 biégaczy: profesjonalistów ë amatorów. W Pòlsce nôwiãkszi maratonë òrganizëją: Poznań, Warszawa, Kraków, Dębno, Wrocław. W masowich maratonach kòżdi bëtnik chtëren ùkùńczy biég òtrzimiwo medal i òstaje „Maratończikã”.   Je wiele pòwiédzeń ò maratonach. Np. Kùńcząc maraton stajesz sã nowim człowiekã, Pòradzisz so z maratonã pòradzisz so ze wszëtczim. AIMS - Swiatowi Federaceja Biégów Maratońsczich Midzënôrodny Katalog Maratonów Midzënôrodny Katalog Maratonów Pò Pòlskù pònad 1200 biégów z całégò swiata
Pòłabsczi jãzëk ("slüv'onst'ĕ, venskă rec" - òbie dwie nôzwë òznôczają "słowiańsczi") wimarłi jãzëk zôpôdnosłowiansczi, słëchùjący do karna jãzëków lechicczich. Historiô Pòłabsczi jãzëk ùżiwôny bëł na léwim sztrądzé Elbë kòle gardów Wustrow, Lüchow "(pòł. Ljauchüw)," Dannenberg "(pòł. Weidars abò Woikam)" do 3 rujana 1756 rokù, czedë òstatniô białka gôdôjąca tim jãzëkiem ùmarła. Òbsëga ta nôzëwô sã "Wendeland". Lëdztwò ùżiwôjąc tégò jãzëka baro prôwdopodòbnié bëło pòtómkami plemieniô Drzewión, wëmienionégò pierszi rôz w dokùméncie miemiecczégò króla Henrika II z 1004 rokù. Jãzëk pòłabsczi jistniôł blós w muniowéj fòrmié aż do XVIII stulecô, czedë môlòwi Miemcë (nôczãstnij pastory) robili piersze zôpisy. Òjcze nasz pò pòłabskù Nôße Wader, ta toy giß wa Nebisgáy, Sjungta woarda tügí Geima, tia Rîk komma, tia Willia ſchinyôt, kok wa Nebisgáy, tôk kak no Sime, Nôßi wißedanneisna Stgeiba doy nâm dâns, un wittedoy nâm nôße Ggrêch, kak moy wittedoyime nôßem Grêsmarim, Ni bringoy nôs ka Warſikónye, tay löſoáy nôs wit wißókak Chaudak. Amen.
Linux (téż GNU/Linux)- to òperacjowô systema ë jądro (an. kernel). Zôczątk swòj mô Linux w 1991 rokù, ùsôdzëł gò Fina Linus Torvalds. Linux je ùżëczëwóny wedle wòlny licencëji GNU General Public License. Miono systemë je sparłączeniém słów Linus (òd miona ùsôdzcë) ë òperacjowi systemë Unix. Na òperacjowô systema złożonô je z wielu dzélów ë je rozwijanô przez programistów z całownégò swiata, w tim przez bezzweskòwé òrganizacëje jakno ë priwatné òsobë, jaczé trzëmają tã robòtã jakno hobby. Prakticzno pòwstôwôją z tegò linuksowé distribùcëje, chtërne dôwają pózdni w zestôwkach z różną soft-wôrą wszelejaczé paczétë. Ùżëcé Linuksa je wieloraczé ë òbjimô w se m.jin brëkùnk jakno desktopë, serwerë, routerë, w kòmórkòwëch telefónach, mùltimedialnëch ùrządzeniach ë superkòmpùtrach. Rozpòmiónowanié Linuksa je tuwò w różnëch òbjimach baro różné ë tak je òn baro pòpùlarny westrzód serwerów, a jakno desktopë ju nié tak baro. Kaszëbsczé starnë wspiarcô dlô Linuksa Pòlsczé Karno Brëkòwników Linuksa (PLUG)
Monica Iozzi de Castro (ùr. 2 lëstopadnika 1981) je brazylską teatrownicą.
Sick Of It All (skrodzëna SOIA) to hardcore-punkowé mùzyczné karno z dzelu Queens gardu Nowi York w USA. Sick Of It All pòwstało w 1984 rokù, przë czim midzënôrodna pòpùlarnotã dobëło nôbarżi w 90-tëch latach. Nôlëżnikama, zakłôdôrzama bëlë: barca Koller (Lou- spiéw ë Pete - gitara), Arman Majidi (perkùsëjô) ë Craig Setaru (basowô gitara) - ti dwaji slédny bëlë téż w tim czasu aktiwny w jinszëch nowòjorsczich hardcore-punkowich karnach: Straight Ahead ë Rest In Pieces. W tim rokù nagrôlë téż pierszą 7" platã ò tim sómëm titlu co miono karna, pò tim przëszłé pòsobné nagrëwóné w różnëch wëdowiznach. Sick Of It All je relatiwno wiele na swiatowëch tournejach, przënômni dwa razë w rokù wëstapiwô téż w Eùropie. (1987): "Sick Of It All" (1988): "Blood, Sweat And No Tears" (1991): "We Stand Alone" (1992): "Just Look Around" (1994): "Scratch The Surface" (1995): "Live In A World Full Of Hate" (Live) (1995): "Spreading The Hardcore Reality" (1997): "Built To Last" (1998): "Potential For A Fall" (1999): "Call To Arms" (2000): "Yours Truly" (2001): "The Story So Far" (VHS) (2002): "Live In A Dive" ( Live) (2003): "Life On The Ropes" (2004): "Outtakes For The Outcast" (B-Sides) (2006): "Death To Tyrants" Domôcô starna
Biôłi miodownik ("Melilotus albus") – to je dwalatnô roscëna z rodzëznë bòbòwatëch ("Fabaceae"). Na Kaszëbach je gò dosc wiele.
Pieła (abò Piła; we zdrojach: "molendinum in Pila" 1451, "in oppido regio Pila" 1515, "Pieła" 1580, "Pyla" 1772, "Piła" 1887, "Schneidemühl"; pòl. "Piła", miem. "Schneidemühl, Schnottermühl Schnottermühl") pòl. "Piła", miem. "Schneidemühl") je gardã ë mieską gminą w nordowozôpadni Pòlsczi, we wiôlgòpòlsczim wòjewództwie nad Gwdą, na pòmòrskò-wiôlgòpòlsczim przëgrańczim. Główny gard pielsczégò krezu. Mô 74 409 mieszkańców ë zajëmô 102,68 km2.
Jerzi Tréder (pòl. Jerzy Treder) (ùr. 14 łżëkwiata 1942, ùm. 2 łżëkwiata 2015) - jãzëkòznajôrz, pòlonista, kaszëbista, òd 1994 rokù profesor Gduńsczégò Uniwersytetu. Ùsôdzca wicy jak 300 ùczbòwëch robòtów, w tim 15 ksążków. To béł Ricerz Witosława za „nadzwëkòwé przëczënienié sã do rozwiju, òchronë i rozszerzwianiô kaszëbsczégò jãzëka w szkòłowim, akademicczim i òglowim ùżëcym”. Przë jegò wespółrobòcë pòwstałë m.jin. materiałë dlô szkólnëch. Dosc wiele ò nim napisôł prof. Majewicz. Kaszëbskô nôtëra; antologiô pòwiôstków nôdgrodzonëch w Òglowòpòlsczim Kònkùrsu Prozatorsczim miona Jana Drzéżdżóna w latach 1996 - 2000 , Wejrowò - Gduńsk 2001 ISBN 8391163873. J. Trepczyk: Słownik polsko-kaszubski, Gduńsk 1994 (nôùkòwò przërëchtowôł gò do wëdaniô prof. Jerzi Tréder). Tërwôj, sztócëkù, bò jes piãkny [rec.: Dërchôj królewiónkò. Antologia dzysdniowi prozë kaszëbsczi. Zebrôł i òprôcowôł E. Prëczkòwsczi, Gdiniô 1996], "Pomerania" 1997, nr 4/5, s. 82-84. Wstãpné słowò, w: Kaszëbsczé dzeje ë dzysészé żëcé. Dokôzë kaszëbsczi prozë. Zwësk Òglowòpòlsczégò Kònkùrsu... Ùszëkòwôł... J. Tréder, Wejrowò 2004 ISBN 8391624498. Kaszubszczyzna w przeszłości i dziś / praca zbiorowa pod redakcją Jerzego Tredera = Kaszëbizna dôwni ë dzys / zbiérnô prôca w red. Jerzégò Trédra - 2006 . Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - Gduńsk 2014. Alfred Majewicz: Méster Jerzi Tréder. "Litteraria Copernicana" 2 (30), 199-209. LC Publikacëje scholar.google Worldcat Z historii badań Kaszubszczyzny
Kòloniô (pl. "Kolonia") – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã miészé kòlonie: Bòrowc i Chòjna. Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w pòstacje „Kòloniô” òsta wprowadzónô 16 zélnika 2010.
Szruwnik – to je prosté rãczné nôrzãdo, chtërno brëkùją czasã np. w technice do krąceniô szruwë.
Richtenberg (we zdrojach: "Richeberg" 1231, "Rikenberg" 1242, "Rychenbergk" 1352, "Richtenberghe" 1508, "Richtenberg"; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: "Richbarg", "Richbarch", "Rzéczënbrzég") – gard w krézu Vorpommern-Rügen w kraju Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë. Lëdztwò gardu: 1.407 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 15,63 km2
Taylor Lautner, (ùr. 11 gromicznika 1992), je amerikańsczim teatrownikã.
Drobnô rzãsa ("Lemna minor") - to je ôrt roscënë z rodzëznë arónowatëch ("Araceae"). Na niejednëch wòdach Kaszëb rosce dosc wiele ti rzãsë. Przyroda projektowanego rezerwatu „Dolina Mirachowskiej Strugi” na Pojezierzu Kaszubskim s. 49 "Lemna minor"
Strëszô Bùda (pl. "Strysza Buda") to je kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë w òbéńdze szôłtëstwa Mirochòwò. Tu ùrodzył sã Jan Trepczik. Tu je Kaszëbsczi Park Miniaturów.
Metuszelach (מְתוּשָׁלַח) – to je pòstacjô z Knédżi Zôczątków (Zo 5,21-27). Òn béł sënã Henocha. "Knéga Zôczątków, z hebrajsczégò jãzëka na kaszëbsczi przełożił ò Adam Ryszard Sikora OFM", Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gdańsk 2015, s. 33.
Jéż ( Erinaceus europaeus) Westãpòwónié. Jéż to zwierzã-cëcôl, chtërégò òkriwają kòlce. Jegò kòlce wëewòluòwałë z włosów. Są na zmianã biôłé i czôrné. Pò ùrodzeniô sã młodégò jéża kòlce są miãtczé a pózni robią sã twardé. Jéże żëją w Eùropie. Miészkają w serowëch lasach ,ùbrzegach rzeków, òbwòdnicë parków miejsczich, ògrodów i niedalek rozmajitëch lëdzcych budinków. Jéż òb zëma mòże hibernowac to je spac. Zatacony w òsłóniãtëch nòrcekach, gdze je wiele lëstów. Zagrzebòny zwijô sã w kłãbòk, zgrużdżony w casną kùlã, zasëpiô do zymkù. Jégò zôchòwa je drãgò nalezc. Budzô sã na przełómanim stëmiannika i łżekwiata, czej buten robi sã cepło i lëft mô kòl 15 stopni. Zëma i zymk to je drãdżi czas dlô niégò. Jeże baro nie lubią czej zëmą buten je zybówka cepłotë i zemnotë. To mòże jich zmëlëc, że to je ju zymk i òbùdzëc sã chùtczi w stëcznikù abò w gromicznikù. Tracą tedë wiele sëłë i mògą nie przëderowac do prôwdzëwégò zymkù. Òb lato wôżą kòl jednégò kilograma czej zbliżô sã zëma grebieją i wôżą jesz rôz tëli, co òb lato. W strëmiannikù, czej sã òbùdzą ze zëmòwégò spikù, zaczënô sã dlô jéżów gòdowé cząd. Rozród. Parłãczëją sã w pôrë. Niosba dereje piãc, szesc tidzeniów. Młodi jéże rodzą sã w tacewnym krejamkò. Je jich òd trzech do òsmiu. Są slepié i mają miãtczi biôłi kòlce. Òczë naczynają widzec pò kòl dwùch tidzeniach. Nënka mô stara ò swòji dzecë-môłi jéże. Daje bòganosc jestkù. Bez 40-50 dniów zajimô sã nima i barni, czej rowarzëją. Pòzni żëją òsobno i samé jachtëją. Pò rokù stają sã dozdrzelałi i są gòtowi do gòdów. Mògą mieć młodi. Jéże mògą bëc stôri òd òsmiu do dzesãcy lat. Pò tim czasu dżiną. Òdżëwianié. Pò zëmie je zmiarti dlôte wiele jé i pijé. Tedë jëgô serce zaczynô rëchli bic i wicy òdëchô. Na jachtã jidze leno pò cemkù, bò dzéń spãndzywa zagrzebóny, zatacony w zôchòwie. Jachtëje na òwadë, żnije, grëzôczi, wãdzëbôczi, smòlsze. Jéż je żérôchny. Rozmieje chùtkò wiornąc, czej czëje pò wòniô wroga. Pòtrafi cknąc i nalezc wszãdze jestkù. Prowadzy krëjamné żëcô. W cepłé zymkòwé i letnié wieczorë òne wiele jachtëją i dżiną przejachóne ma drogach. Gôdëją òd stëmiannika do czerwińca. Mògą miec do sétmë mòdëch w rokù. Mòdé jéże chùtkò roscą i pò dwùch miesącach żëją òsóbno. Jéż to je jedurny cëcôl. Za dnia nié dô sã gò dozdrzec leno nocą. Je to zwierzã baro pòżëteczny. Òchrona. W Pòlsce jéże są prawno chronioné. Wrogama jéża są lësë, jôscë, ptôchë jachtôrze. Nôwiãcy dżinie młodëch jéżów niedługłò pò ùrodzeniô, czej są môłi a jich kòlce eszczi miãtczi. Tedë ni mògą sã barnic. Pòstãpnym ùstëgòwanim dlô ju dozdrzlałëch jéżów je darga a òsoblëwi szosëje, gdze wiele chùtkò rozmajitëch pòjazdów. Przòdë tak wiele jich nie dżinało na szosëjach, terôz corôz wiãcy. Je warto pamiãtac, że jéże lubią rézowac. To je cëcôl wanożnik. Lubi wëkrëwac nòwi môle gdze je dlô niégò wiele jestkù. Nie są òczarzowòny jednym môlã. Lubią reskwirowac. Mëmka roda czasã téż bëwô dlô nich drãgô.   Pierwi lëdze w najich stronach wierzëlë, że jeżowé kòlce mògą pòmòc w rozmajitëch chòroscach. Dzysô wiémë, że to nie je prôwda. Mały słownik zoologiczny: ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978 Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.
Lista terminów w sądze - to je wëkôz sądowëch sprawów spisónëch pò rédze, tak jak òne mają bëc gwësnégò dnia rozsądzëwóné. np. Gdiniô
Digraf – sparłãczenié dwùch lëtrów, jaczé òznôczô jeden zwãk (fònem). W jãzëkach z alfabétama na łacyńsczim spòdlim nôstarszim i nôbarżi rozkòscérzónym je digraf „ch”, jaczi wëstãpùje na przëmiôr w jãzëkach: kaszëbsczim, pòlsczim, jãzëkù anielsczim, francësczim, italsczim, miemiecczim i jinëch. W kaszëbiznie ùżiwô sã taczich digrafów, jak: „sz” – òznôczô zwãk [š’]; „rz” – òznôczô zwãk [ž’]; „cz” – òznôczô zwãk [č’]; „dż” – òznôczô zwãk [ǯ’]; „ch” –òznôczô zwãk [x]. Trigraf
Żôłtô knąpka abò malbrónka ("Leucanthemum vulgare" Lam.) – to je roscëna z rodzëznë astrowatëch. Rozmajitoscë. Aleksander Majkòwsczi w swòi ksążce "Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji" pisôł, że m. jin. żôłté knąpczi bëłë dóné do pòswiãceniô w Matkã Bòską Zelną.
Tósz (abò domôcy pies; łac. "Canis lupus f. familiaris syn. Canis familiaris", "Canis lupus familiaris") – rabùszny susk z rodzëznë psowatëch, òbłaszczëwiony òtrok szarégò wilka. Òd czasu òbswòjeniô pòwstało wiele ôrtów tószów, chtërne mòcno jinaczą sã czej chòdzy ò mòrfòlogiã i ùżëtkòwé znanczi. Żle to jidze ò ùżëtkòwé znanczi tósz mòże bëc brëkòwóny jakò: tósz òbronny: òwczôrk miemiecczi, rottweiler, doberman; tósz jachtarsczi: pointer, wyżłë, ògarë, chartë; tósz pasterszczi: border collie, welsh corgi, òwczôrk australijsczi, kelpie; tósz òpiekùn; tósz retôrz; tósz szandarzën: òwczôrk miemiecczi, sznaucer.
Lewinkò (pl. "Lewinko") - nômłodszé szôłtëstwò w gminie Lëniô pòwstało w 2005 rokù i òbjimô terenë, jaczé są midzë Pòbłocym, Lewinã i Miłoszewã. Pòzwa wsë nawlékô do sąsednégò majątkù Lewino. Historiô. Bez stalata òkòlé słëchało jakno fòlwark do majątkù Lewino, a pò jegò parcelacje na zôczątkù XX stalatégò pòwstało tu czile gbùrstwów. Dopiérze w 80. latach rozwij turisticzi doprowadzył do pòwstaniégò nad miestnym jezorã Lewinkò niewiôldżégò letniskòwégò òsedlégò. Jegò dalszô rozbùdowa w slédnëch dwadzesce latach przesztôłcëła Lewinkò w wies. Tu ùrodzył sã Antón Miotk (ùr. 1874 - ùm. 1942 rokù). Czekawinczi. Przédné atrakcje Lewinka to "jezoro Lewinkò", mdącé głãbòczim pòlodofôłtowim zbiérnikã ò wiérz. wicy jak 50 ha a téż "lasë" cygnącé sã wkół wsë. W Lewinkù stoji szlachòta Pùrtka - Dëcha ze szlachù "Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha" w gminie Lëniô.
Zwëkłi zelińt ("Phoca vitulina") - to je rabùszny susk z familëji zelińtów. To żëje m.jin. w Bôłce. Encyklopedia audiowizualna Britannica : zoologia. Cz. 1 / [zespół autorów i tłumaczy Wojciech Bresiński et al.], Poznań : Wydawnictwo Kurpisz, 2006, s. 44
Józef z Arimateji – pòdług sztërzech Ewanieliów Nowégò Testameńtu dostôł òd Piłata zgòdã, żebë wzyc całô Pana Jezësa pò Jegò smiercë na krziżu. To je swiãti katolëcczégò Kòscoła i prawòsławnégò. Katolëcczi Kòscół wspòminô tegò swiãtégò 31 zélnika. Ewanielie na kaszëbsczi tołmaczoné. Z greczi przełożił na kaszëbsczi jãzëk ò. Adam Ryszard Sikora OFM. Gdańsk 2010, s. 97
Ùdba Wikipediji ( http://www.wikipedia.org ) òsta zrëszónô w stëcznikù 2001 rokù. Jé zgrôwã je ùsôdzenié wòlny, internetowi encyklopediji. Kaszëbskô Wikipedijô je partã ny ùdbë w kaszëbsczim jãzëkù. Wikisłowôrz - "Wielejãzëkòwi słowôrz" "(Kaszëbsczi jãzëk w pl.wiktionary.org)" Wikicëtaty - "Zbiérk cëtatów" Wikinews - "Wiki-nowinë" - "Repòzytorium mediów" - "Zdrojowé dokùmentë" Wikibooks - "Darmòwé ùczbòwniczi" - "Zortownik gatënków" - "Kòòrdinacëjô projektów" Wikipedia w anielsczim jãzëkù Zestôwk Wikipediji w jińszëch mòwach Artikle ë diskùsëje ò wszelejaczich sprawach sparłãczonëch z ùdbama Wikipediji
Bùlwnica (abò stonka, bùlewnô stonka; łac. "Leptinotarsa decemlineata") – chrząszcz z rodzëznë "Chrysomelidae". Szkódnik bùlwòwëch ùprôw. Wëzdrzatk. Bùlewnô stonka mô òwalny, wëpùkłi sztôłt. Ji głowa, nodżi i krzebt są żôłté, na karkù mô czôrné plamë. Ji pòkrëwë są żółté, na chternëch je dzesãc czôrnëch pasów. Òczë stonki są pò òbù stronach głowë. Jôda. Bùlewnô stonka jé lëstë, łodëdżi i kwiatë bùlwów. Rozwij. Bùlewnô stonka składô môłé apfelzynowé, òwalné jaja w dosc wielny lëczbie, kòl. 800 szt., wiedno w spòdkù bùlewnëch lëstów, cobë je òchronic przed słuńcã i deszczã. Z jaj wëchôdają pònarwë. Òne są niewiôldżé, dosc grëbé i różewé. Na bòkù mają czôrné plachë. Wëstãpòwanié. Na swiece znónëch je kòl 35 tësąców żëjącëch wespółczasno gatënków stonkòwatëch, wëstãpùjącëch na wszëtczich kòntinentach òkróm Antarktidë. W Eùropie wëstãpùje ich kòl 600 gatënków. Pòlsczi gatënczi stonkòwatëch òprócz bùlewny stonczi to m.jin. : Entomoscelis adonidis, i Melasoma vigintipunctata. Bùlewnô stonka pòchôdô z Kolorado (USA). W Eùropie pòjawiła sã w XIX i XX wiekù. Przëwloklë ją òkrãtniczi na pòkładze òkrãta. Biéda bùlewny stonczi w Pòlsce. W latach 1929-1938 bùlewnô stonka wëstãpòwała w Pòlsce leno spòradëcznie. Zôczątk zmianë na lëchi zrëszëniô sã w 50-tëch latach. Òna rozmieje zabic całi pòle z bùlwama. Bùlewnô stonkã mòże zniszczëc sã przez zbiérk pònarwë abò chemicznie. Nôtëralnym riwalã bùlewny stonczi je łówny bażant, chtërny zjada ji pònarwë .
Paramore je punk rockòwé karno z Franklin, Tennessee. Pòwstało òno w 2004 rokù w Tennessee z jinicjatiwë Hayley Williams'a (spiôw)Taylor York'a (gitara), ë Jeremy Davis'a (basowô). Hayley Williams: spiôw Taylor York: basowô Jeremy Davis: gitara "All We Know Is Falling" (2005) "Riot!" (2007) "Brand New Eyes" (2009) "Paramore" (album) (2013) "Live in the UK 2008" (2008) "The Final Riot!" (2008) paramore - domôcô starna
Nelly Kim Furtado, (ùr. 2 gòdnika 1978) je spiéwôrką. 2000 - "Whoa, Nelly!" 2003 - "Folklore" 2006 - "Loose" 2009 - "Mi' Plan" 2009 - "Mi' Plan Remixes" 2010 - "The Best Of Nelly Furtado" Loose Mini DVD Loose the concert Diskògrafijô. Single. 2000 "Party's Just Bugun (Again)" "I'm Like A Bird" 2001 "Turn Off The Light" "#*@!! on the Radio (Remember the Days)" 2002 "Hey, Man!" "Trynna Finda Way" 2003 "Powerless (Say What You Want)" 2004 "Try" "Força" "Explode" 2005 "The Grass Is Green" 2006 "Promiscuous" ë Timbaland "Maneater" "No Hay Igual" ë Calle 13 "Te Busqué" ë Juanes "Say It Right" "All Good Things Come To An End"
Ronald Wilson Reagan, (ùr. 6 gromicznika 1911 - ùm. 5 czerwińca 2004) béł prezydent Zjednónëch Krajów Americzi.
Gôrcz (pòl. "Garcz") – to je kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbraznégò Parkù. Wies je nad jezorã Łapalëcczim ë na szlachù wòjewódzczi dardżi . W ti wsë są przë drogach dwamòwny tôfle pòlskò-kaszëbsczé.
Mòrãgòwati sus ("Spermophilus citellus") – to je ôrt grëzôka z rodzëznë wewiórkòwatëch ("Sciuridae"). Òn mòże wôżëc 240 to 340 g.
Słowińcë to bëlë Kaszëbi, chterny mieszkalë nad jezorã Łebskò. Òni gôdalë słowińsczim dialektã. Stefan Ramułt napisôł, że Miemcë mògle na nich pò swòjémù gadac Wendowie. Mòc trzimaniô sã tich Kaszëbów-lëtrów przë rodny mòwie, zwëku i tradicji miała swój czas. Jak napisôł ks. Bernard Zëchta w 1948 rokù jich ju prawie nie bëło. Friedhelm Hinze, Slovinzische Fischzugnamen von Garder See in Hinterpommern. Nachleben und Ethymologie slovinzische Namen. , w: Zeitschrift für Slavistik XV 1970, Heft 3. Friedrich Lorentz, Slovinzisches Wörterbuch, I—II, St.Petersburg 1908—1912 Dr. Nadmorski (Józef Łãgòwsczi), Słowniczek gwary słowińskiej; w: Połabianie i Słowińcy, Wisła, XVI, z.II, marzec-kwiecień 1902 Hanna Popowska-Taborska, Przysięgi słowińskie z Wierzchocina, Wrocław-Warszawa-Kraków 1961, w: Słowińcy, ich język i folklor Hanna Popowska-Taborska, Uwagi o języku Perykop smołdzińskich, Kraków 1968, w: Język Polski, Kraków, XLVIII 1968, Nr 1 Stefan Ramułt, Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego, Gdańsk, 2003, p. 469/XVII Feliks Rogaczewski, Wśród Słowińców : pamiętnik nauczyciela [oprac., przypisy i posł. Tadeusz Bolduan]. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski : Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie, 1975 Leon Roppel, Nazwy terenowe słowińskiej wsi Kluki na podstawie mapy F. Pallasa z 1926 r., RG XXI 1962 Słownik gwarowy tzw. Słowińców kaszubskich, pod. red. Zenona Sobierajskiego, Warszawa 1997, Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, ISBN 83-86619-17-1 Franz Tetzner, Die Slovinzen und Lebakaschuben. Land und Leute, Haus und Hof, Sitten und Gebräche, Sprache und Literatur im östlichen Hinterpommern, Berlin 1899 Jerzi Tréder, Z historii badań Kaszubszczyzny (Słowińców i Kabatków) Александр Гильфердинг, Остатки славян на южном берегу Балтийского Моря, Санкт - Петербург, 1862. Bernard Zëchta. Tożsamość Słowińców z perspektywy antropologii historii", Poznań 2012, ISBN 978-83-63795-09-2) Die Slowinzen und Lebakaschuben:... Otto Priebe (pl) Wprowadzenie, w: Mariusz Filip, "Od Kaszubów do Niemców. Tożsamość Słowińców z perspektywy antropologii historii", Poznań 2012 I Kaszëbsczi Kòngres
Bòrówka ("Vaccinium vitis-idaea" L.) - to je ôrt wielelatny roscënë z rodzëznë wrzosowatëch ("Ericaceae"). Wiele bòrówków rosce m. jin. na Kaszëbach. Òne mają czerwioné jagòdë, a je Kaszëbi zbiérają. Wietewczi bòrówków są brëkwóné do òzdobë. Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł.
Górnosorbsczi jãzëk - jãzëk z zôpôdnosłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków. Dzece w katolëcczëch rodzëznach jesz gôdają tim jãzëkiem. Baro znónym łużëcczim Serbem je Stanisław Tilich (pò miem. Stanislaw Tillich), ùr. 1959 rokù. To béł òd 2008 do 2017 rokù premiéra Saksów. Pòzdrôwiôł w górnołuzëcczim jãzëkù papiéż Jan Paweł II. Ò tich łużëcczich Serbach nie zabôczëł téż papież Benedikt XVI. Tam gdze mieszkają łużëcczi katolëcë (midzë Bùdzyszënã a Kamińcã) je górnosorbsczi jãzëk ùziwóny przez wszëtczé pòkòlenia w codniowi mòwie (kòl 8000 lëdzy). Górnołużëcczi jãzëk szlachùje za kaszëbsczim, np. słowa: kana, kara, kóń, krosna, łosos, zwón pisze sã tak samò pò górnołużëckù i pò kaszëbskù. Wótče naš, kiž sy w njebjesach. Swjeć so Twoje mjeno. Přińdź Twoje kralestwo. Stań so Twoja wola, kaž na njebju, tak na zemi. Wšědny chlěb naš daj nam dźens.
Kòscérsczi kréz (pòl. "Powiat kościerski") - to je krézã w westrzédnym parce pòmòrsczégò wòjewództwa z sedzbą w Kòscérzënie. Wiéchrzëzna: 1165,85 km² Lëdztwò: 65 989 Dzemiónë Kôrsëno Kòscérzna "Gardzkô Gmina" Gmina Kòscérzna Liniewò Lëpùsz Nowô Karczma Stôrô Kiszewa
Jarmen (we zdrojach: "Germin" 1269, "Jermin" 1277, "Jermyn" 1290, "Jarmen"; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: "Jaromino", "Jeromino") – gard w Krézu Vorpommern-Greifswald w kraju Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë. Lëdztwò gardu: 3.243 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 30,64 km2