ipipan/kashubian-wikipedia-clean-20230901 huggingface dataset:
Curitiba, gard w pôłniowô Brazilëji. Lëdztwò (2007): 1 788 559 Gãscëzna lëdzy: 4 111,9 sztatur/km² Wiéchrzëzna: 434,967 km² Pòłożenié: 25° 25' 47" S 49° 16' 19" O Czasowô cona: -3 UTC Czerënkòwi numer: (+55) 41 Administracëjô/ Bùrméster: Carlos Alberto Richa Domôcô starna gardu http://www.curitiba-brazil.com
Rodzëzna – to są starszi i jich dzecë, a téż krewny chłopa i białczi. W ni je przekôzywóny kùlturowi spòsób z pòkòleniô na pòkòlenié, a lëdze so pòmôgają – téż w chòrobie i na stôré lata. Cãżczé czasë dlô rodzëznów bëłë w II swiatowi wòjnie. Bòlesłôw Jażdżewsczi: Wspomnienia kaszubskiego "gbura". Gdańsk (1999 ISBN 8391280934).
Dwa przëkôzania miłotë w kòscele są znóny m.jin. pò kaszëbskù: 1.Mdzesz miłowôł Pana Bòga Twòjégò z całégò serca swòjégò, z całi swòji dëszë, z całi mëslë swòji i z całi swòji mòcë. 2. Mdzesz miłowôł swòjégò blëznégò jak samégò se. F. Cenôwa:"Xążeczka dlo Kaszebov przez Wojkasena", 1850 Gduńsk E. Gòłąbk, E. Prëczkòwsczi:"Më trzimómë z Bògã",Gduńsk 1998, s. 101
Eva Jacqueline Longoria, (ùr. 15 strëmiannika 1975) je amerikańską teatrownicą.
Cemiączkò – to je niezesztiwniałé zlenié gnôtów w szkelece czërzepù ù swiéżo ùrodzonëch dzecy i dżibùlków.
Gazomiérz - to je przërëchtënk do mierzeniô òbjimù gazu, chtëren przepłiwô przez niégò.
Mùzeùm akòrdionów w Kòscérznie Mùzeùm akòrdionów w Kòscérznie - pierszé w Pòlsce mùzeùm akòrdionu i pòdobnëch instrumentów pòwstało w Kòscérznie. Zabëtczi pòchòdzą z kòlekcji akòrdionistë, wespółòrganizatora bicô rekòrdu w równoczesny grze na tim instrumencie – Pawła Nowaka (òdbiwô to sã w Dzéń Jednotë Kaszëbów). Òkazë, chtërne są na pòkôzkù, pòchòdzą z krajów, w chtërnëch ten instrument ceszi sã wiôldżim zaczekawienim. Westrzód eksponatów są m.jin. bògato strojoné italsczi gùzowé akordeon, niemiecczé bandoneónë, pòlskô deptałowô harmóniô czë téż bajanë, znóné z Rusëji. W Mùzeùm òbôczëc mòżna téż robioné we Francji flutinë, zwóné parisczima akòrdionama.
- Wanda Żółkiewska, polskô runitko (ùm. 1989) 1778 - Karol Linneùsz, szwédzczi bòtanik (ùr. 1707) 1971 - Coco Chanel, frańcëskô projektorkô modë, ùsôdzała doma modë Chanel (ùr. 1883) 2016 - Dawid Bowie, anielsczi spiéwôr, kompozitora, teatrownik (ùr. 1947) Robòta sama sã nie zrobi.
Niebãdzëno - to je wnożëna w pòmòrsczim wòjewództwie, w lãbòrsczim krézu, w gminie Nowô Wies.
Jezoro Rekòwò (pòl. "Jezioro Rekowo") to je jezoro ò wiéchrzëznie 0,49 km² w kartësczim krézu, w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.
Death By Stereo je pôłniowò kalifòrnijsczi hardcore punkrockwòwé karno. Jich mùzyka je, òkòma punka, pòd cëskã hardcoru (Bad Religion, Dead Kennedys, The Misfits) ë metalu (Iron Maiden, Metallica, Slayer). 1999: "If Looks Could Kill I'd Watch You Die" 2001: "Day of the Death" 2003: "Into the Valley of the Death" 2005: "Death for Life" 2009: "Death Is My Only Friend" DeathByStereo.com Domôcô starna
Kòlanowô przedżiblëna ("Articulatio genus") - to je ù człowieka nôwikszô przedżiblëna, chtërna łączi ùdowi gnôt z gòlénią. Je w ni téż szipka, òna je dosc môłim gnôtã.
Victoria Koblenko, (ùr. 19 gòdnika 1980) je néderlandzką teatrownicą. Òna dłëgszi czas mieszka na Ùkrajinie. Ji chłop w latach 2004–2008 i òd 2015 je E. Levchenko. Mòże òd 2008 do 2015 rokù òni żëlë w separacji.
Miedzno – kaszëbskô wies w gminie Kôrsëno, w kòscérsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. Wchôdô w skłôd szôłtëstwa Kôrsëno. Leżi w lasny òbéńdze Tëchòlsczich Bòrów, w nôkòlim rzéczi Wda, na turisticznym zelonym Szlachù Kamiannëch Krãgów. Òficjalną kaszëbską pòzwã „Miedzno” wprowadzëlë 26 maja 2014. 2.)
Òdżin w kaszëbsczi kùlturze béł témã kùltu, z chtërnym zestôwióné je tabù, pierszim dzélem pòkôzóné w kaszëbsczim jãzëkù – dochôwałë sã wszelejaczé wësłôwë, taczé jak "Òdżinkù, òdżinkù, nie bãdzkôj złi. Dzys jô ce gaszã, witro jô ce nazôd złożã" jakno rzeklëna na przeproszenié abò "Chto plwie w òdżin, tegò òdżin spôli" jakno dokôzanié sztrôfë za splëgawienié ògnia. Kaszëbskô lëteratura a fòlklor znô dwa ôrtë ògnia – òbczëszczëwający (czë taczi, jaczégò brëkùje m.jin. diôbeł dozérający pieniãdzy (skarbów) w rzeczenim ò błãdnëch òdżinkach: "(diôbeł) pieniãdze przesuszô") jakno téż niszczący (abò pòżar). Òbczëszczëwający òdżin to béła sobòtka. Zło nieszkódnym ùdostôwało sã przez swiãty wid, czë swiãtojańsczé ògniszcze. Dolmaczi to rzeczenié "beczczi palëc" ‘palëc sobòtczi’, równé "czarownice wëpôlac", co przë tim robi zrozmiałé rzeczenié "spalëc kògòs jak czarownicã", chtërné to rzeczenié parłãczë sã z bòżima sądama. Stądka w tim dniu miôł plac òpisóny przez Cenôwã apartny lëdowy òbrzãd zwóny scynanié kanie. Òkòma tégò je òdżin pòznakã wëstãpùjących w kaszëbsczich wierzeniach błãdnëch òdżinków, czë zmienionëch w płomëk dzéwczãtów, chtërne tajemno spòtikałë sã z mùlkã. Mają òne wôżny môl w lëdowëch òpòwiescach. Kaszëbskô mòwa mô na jich pòzwanié całé karno wësłôwów, np. czôrny chłop (z latarnią) czë pùrtka z widã. Jiné przëmiarë kaszëbsczi frazeòlogiji z témë ògnia są wësłôwë "òdżin pãkô ze smiéchù" ‘dobrze sã pôli’ òkòma "òdżin/ wid zdichô" ‘gasnie’, òdżin szedł na wãder ‘zgasł’ i "òstawic òdżin przë żëcym", tj. na noc – procëm "ùsmircëc òdżin" ‘zgasëc’. Ògniowi kùlt je téż pòswiôdczóny w tãgódce: "Òjc sã rodzy, a syn pò dakù chòdzy" (wëzgòdnienié je òdżin i dim). Wacław Odyniec, "Kaszubskie obrzędy i obyczaje. Wstęp do etnografii historycznej Kaszub w XVI-XVIII wieku", Gdańsk 1985, s. 47 Jerzi Tréder, "Jãzëk, pismienizna i dëchòwô kùltura Kaszëbów" [w:] "Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów", pòd redakcëją Jana Mòrdawsczégò, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999
Bòlesłôw Bòrk (úr. 9 łżëkwiata 1923 rokù w Zbichòwie, ùm. 18 lëstopadnika 2017 w Wejrowie) – kaszëbsczi spòlëznowi dzejôrz, ùtwórca, pedagòga. Znóny jakno aùtór historicznëch artiklów w „Pòmeranie”, a téż lëteraturë, jakô pòwiôdô ò kaszëbsczich dzejach, m. jin. „Lesôcczé pòwiôstczi ë jiné dokôzë” (2002). Wòjnowi kawel rzucył gò na Zôpadną Eùropã, pò wòjnie wrócył na Kaszëbë i skùńcził przerwóną edukacjã. Béł czerownikã szkòłów, przédnikòwôł kòleczkòwsczémù partowi Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. W 1997 rokù dobéł nôdgrodã na lëteracczim kònkùrsu m. Jana Drzéżdżóna. Przëpisczi. [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]]
Jan Arnošt Smòler (miem: "Johann Ernst Schmaler", ùr. 3 strëmiannika 1816 w Łućo ("Merzdorf") – ùm. 13 czerwińca 1884 w Bùdzyszinie) béł górnołuzëcczim pisôrzã, górnosorbsczim filologã i dzejôrzã kùlturalny rësznotë, a jaczis czas téż szkólnim. Òn béł m. jin. redaktorã w "Jahrbücher für slawische Literatur, Kunst und Wissenschaft". Mòże jegò "Mały Serb" béł mòdlã dlô gramaticzi Cenôwë. Ten łużëcczi Serb béł m. jin. w Rusce. "Mały Sserb aby Serske a Njemske Rosmłowenja". Bùdzyszin 1841 "Njemsko-Serski Słownik  – Z wułoženjom powšitkomneho Serskeho prawjepisanja". Bùdzyszin 1843 "Kleine Grammatik der serbisch-wendischen Sprache in der Oberlausitz  – Mała serbska ryčnica". Bùdzyszin 1852 "Wo słowjanskich městnych mjenach w Hornjej Łužicy a jich wuznamje". Budyšin 1867 Jerzi Tréder: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - Gduńsk 2014, s. 94 Jan Arnošt Smoler (1816 – 1884) Lud 1984 t. 68 s. 335-344
Natalia Szroeder (spòtikô sã téź pisënk "Szréder"; ùr. 20 łżëkwiata 1995 rokù w Bëtowie) – spiéwôrka z Kaszëb, kòmpòzytorka, pòlskô i kaszëbskô wòkalëstka i aùtorka tekstów. Ùrodzëła sã w Bëtowie, w familii Joannë i Jaromira Szrédrów. Mëma je szkólną kaszëbsczégò jãzëka i mùzyczi, prowadzy razã z bratã Môrcënã karno fòlkloristiczné „Mòdrôczi” w Parchòwie (chtërné przódë bëło prowadzoné bez ji tatã, a starka Natalie, Waldemara Kapiszkã). W karnie „Mòdrôczi” Natalia sã ùczëła grac na skrzëpkach, spiewac i wëstãpòwac na binie. Za dzecnëch lat bëła téż nôleżniczką karna „Spiéwné kwiôtczi”. Jakno młodé dzéwczã, czedë mieszkała w domôcym Parchòwie, pòkôza sã w telewizyjnym programie „Òd dzecnicë do Wòpòla”. Bëła midzë jinyma nôdgrodzônô w programie „Mòżnota na zdobiwk”, czedë zwënégòwała piąti plac. Swòje spiéwónczi zaczãła pisac pòd cëskã Michaela Jacksona, Justina Timberlake’a i Rihanny. Ji pierszi hit „Pòtrzébny je drëch” béł w kaszebszczim jãzëkù. Pózni znóny raper Liber z Pòznaniô przërôcził jã do wëspółrobòtë nad platką „Duetë”, wëdóną w 2014 rokù. Platka zawiérô tekstë aùtorstwa rapera, a Natalia Szroeder spiéwô refrenë. Òd tégò czasu Natalia spiéwô blós po pòlskù. Wëstãpùje na widzałich festiwalach, jak Opole czë Sopot. Ji mùzyczné zainteresowania są zacht szeroczé i òbjimają m.jin. pop, folk, rap, hip-hop. "Kim jest Natalia Szroeder – kaszubska gwiazdka, która śpiewa Wszystkiego Na Raz z Liberem? "
Parafiô p.w. Bòżégò Cała w Gduńsku - je òd 1977 rokù. Tu w parafialnym kòscele w Gduńskù je czasã w niedzelã takô Mszô Sw., że mòże czëc kaszëbsczi jãzëk.
Satir - to béł lasny bóżk w Grecce. Òn miéwôł kóńsczi ògón. J. Trepczyk: "Słownik polsko-kaszubski", Gduńsk 1994, t. II, s. 176
Bad Brains je afro-amerykańsczé karno z Nowégò Jorkù jaczé grô mùzykã hardcore punkòwą. Pòwstało je w 1977 rokù w Waszingtónie jakno fòrmacëjô jazz funkòwô "Mind Power". W 1979 rokù, pò zakôzu pùblicznëch pòkôzków prakticzno w całim gardze Waszyngtón, całé karno przenôszô sã do Nowégò Jorkù, dzé nagriwô zarô w gòdnikù swój pierszi singel "Pay To Cum". Nimò wielu jiwrów jaczé miele w stolëcë USA, mòże pisac ò tim, że Bad Brains bëł prekùrosrã waszingtońsczégò sztélu, mający wiôldżi cësk na wiele karnów, w tim taczich jakno Minor Threat. Pòd cëskã kòncertów Boba Marleya przeszlë wszëtcë mùzycë Bad Brains na rasrafarianëzna, co je czëc w pózdniszim jich ùróbkù. Nôczãłë pòwstawac platë z dokôzkama hardcore punk rockòwima przeplôtané dokôzkama w sztélu reggae. Bëlnym przëmiôrã tegò je wëszłô w 1983 rokù plata "Rock For Light", zato pózdnijszô "I Against I" òstała sã swegò ôrtu prowôdnikã dlô wëkònôwców mùzyczi crossover. Bad Brains nagrëwało téż wespólno plate w karnach ò jinszëch mionach, jak "Zion Train", "HR" czë "101". 1978 "Black Dots", (demo) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) 1980 "The Omega Sessions", (demo) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) 1980 "Pay To Cum / Stay Close To Me", (Bad Brains Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) 1982 "Bad Brains", (1982, ROIR Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) 1982 "I And I Survive" / "Destroy Babylon" , (Bad Brains Records) 1983 "Rock For Light", (PVC Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) 1986 "I Against I", (SST Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) 1987, 1990 "The Youth Are Getting Restless: Live in Amsterdam", (1987, Caroline Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) 1988 "Live", (SST Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) 1989 "Quickness", (Caroline Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) 1991 "Spirit Electricity", (Live) 1993 "Rise", (Epic Records) (Joseph/DrKnow/Jenifer/Jayson) 1995 "God Of Love", ( Maverick Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) 1996 "Black Dots", (Caroline Records) [1980 session w InnerEar Studio,DC] 1997 "Omega Sessions", (Victory Records) 1999 "A Bad Brains Reunion Live from Maritime Hall", (SST Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) 2002 "Live in San Francisco" 2002 "I and I Survived", (DC Records) (HR/DrKnow/Jenifer/Hudson) 2003 "Banned in D.C. Bad Brains Greatest Riffs", (Caroline Records) Bad Brains - domôcô starna
Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò (pòl. "Województwo zachodniopomorskie") - to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi. Pòłożoné je w nordowim dzélu państwa, nad Bôłtã. Stolëcznym gardã zôpadnopòmòrsczégò wòjewództwa je Szczecëno.
Stëdzéńce (pòl. "Studzienice") - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Stëdzéńce. Tu je szkòła. W ti wsë béł ùrodzony ks. dr Jón Hinc (1905 - 1992). 2.)
Lësta eùropejsczich państw Albańskô Andorra Aùstrëjackô - ("EÙ") Belgijskô - ("EÙ") Biôłorëskô Bòsnijô ë Hercegòwina Bùlgarskô - ("EÙ") Cyper - ("EÙ") Chòrwackô - ("EÙ") Czeskô Repùblika - ("EÙ") Czôrnogóra Dëńskô - ("EÙ") Estóńskô - ("EÙ") Farersczé Òstrowë Fińskô - ("EÙ") Francëjô - ("EÙ") Greckô - ("EÙ") Grëzóńskô Irlandëjô - ("EÙ") Islandëjô Italskô - ("EÙ") Liechtenstein Lëtewskô - ("EÙ") Luksembùrskô - ("EÙ") Łotewskô - ("EÙ") Madżarskô - ("EÙ") Malta - ("EÙ") Miemieckô - ("EÙ") Mònakò Néderlandzkô - ("EÙ") Nordowô Macedoniô Norweskô Pòlskô - ("EÙ") Pòrtugalskô - ("EÙ") Rumùńskô - ("EÙ") Ruskô San Marino Serbskô Słowackô - ("EÙ") Sloweńskô - ("EÙ") Watikan Szpańskô - ("EÙ") Szwajcarskô Szwedzkô - ("EÙ") Ùkrajina Wiôlgô Britanijô
Lësé Jamë - są dzelã wsë Dłudżi Czerz w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Srôkòjce. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. Lisie  Szkòła
Lësta pòmòrzczich gardów wedle jich aktualny administracëjny przënôleżnoscë Wiôlgòpòlsczé Wòjewództwò.    Òbaczë téż. Pòmòrsczé wsë  Pòlsczé gardë
Jerichò – to je gard w dolëznie Jordanu. Òn je wicy jak 1000 m niżi Jerozolëmë, kòl 10 km na nordã òd Martwégò Mòrza. Ewanielie na kaszëbsczi tołmaczoné, z greczi przełożił na kaszëbsczi jãzëk ò Adam Ryszard Sikora. : Nowi Testameńt : ewanielie pò kaszëbskù / z greczi na kaszëbsczi jãzëk przeł. Adam Ryszard Sikora. , Gduńsk : Polskapresse. Oddział Prasa Bałtycka, 2014, s. 188 ISBN 9788360203248 978-83-87258-39-9
Kòleczkòwò – kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szemôłd. Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w pòstacje „Kòleczkòwò” òsta wprowadzónô 30 łżëkwiata 2010.  Zdrzë téż. Krëjamnô Wòjskòwô Òrganizacëjô "Pòmòrsczi Grif"
Abrazëjô - je to jeden z erozjowich dzejników. Wëstãpùje na przëtczich, kamistich sztrądach wiôldżich wòdnëch zbérnikòw, taczich jakno òceanë, mòrza ë wiôldżie jezera. Je to zjinaka scéranégò kamiznë òb kamòwe òkrëszënë, chtërne zrëchône sã wòdnima dënëgama. Skùtkã dzejaniô abrazëji je pòwstôwanie klifów ë abrazëjnich platformów.
Wiôldżi marwëjôdôcz ("Myrmecophaga tridactyla") - to je ôrt suska z rodzëznë marwëjôdôczowatëch ("Myrmecophagidae"). Wiele jich żëje w Pôłniowi Americe, a jedzą np. mrówczi.
Krôsniã - to je pòzwanié, chtërno sygô do wierzeniów. Òno mô czerwòné òbùcé. Kaszëbi nad Łebą gôdalë na krôsniãta - drobné. Òne rôd żëłë w dodomach za piéckã abò pòd kòminkã, pòd pòdłogą czë w mëszi dzurze. Niechtërné lubiłë mieszkac w stóni kòl kòniów. Jesz jiné miałë swòje chëczë zrëchtowóné pòd krzama besu abò głãbòk w zemi. Miałë brodë dłëgszé jak òne same są. Jich kòniama bëłë mëszë. Òne lubiłë mùzykã ë tuńc. Tima co bëlë jima dobri, np. òstôwialë dlô nich na kòminkù garnuszk mléka, pòmôgałë w chëczi np. robiłë pòrządk w jizbach czë wëgniôtałë chlebòwé casto abò pòmôgałë przë skrobanim bùlew, a téż dojenim krów. Òne mògłë płacëc złotima dëtkama. Kònióm òne plotłë grzëwë i ògónë w warkòcze. Lëchim gòspòdënióm òne robiłë na psotã np. rozléwałë mlékò czë gaszëłë wid. Nie lubiłë téż, czej chtos zbiérôł zela w wilëją sw. Jana, bò to bëła jich robòta. Òne mògą wzyc dzeckò z kòlibczi i dac swòje.
Emmanuelle Grey Rossum, (ùr. 12 séwnika 1986) je amerikańską teatrownicą.
Jakùb Błaszczikòwsczi (ùr. 14 gòdnika 1985 rokù w Truskòlasach kól Częstochòwë) – pòlsczi piłkôrz, chtërny westãpùje na pòzycji pòmòcnika w niemiecczim klubie VfL Wolfsburg i w reprezentacji Pòlsczi. Dostôł titel „Piłkôrz Rokù” (w 2008 i w 2010). Ùczãstnik Miónków Eùropë 2012 i 2016. Kawalôr Òrderu Ùsmiéchù. Przëszedł na swiat w môlowosce Truskòlasë kòl Częstochòwë. Òn miôł sédmë lat gdë wespół ze starszim bratã Dawidã zaczął trenindżi w Rakòwie Częstochòwa, gdze trenowôł òsmë lat. Òb lato 2002 trenowôł dlô Górnika Zabrze i wëstãpôwôł w piłkarsczi szkòle tegò klubu. Swòją pierwszą brômkã zdobéł 25 rujana 2003 dlô KS Częstochòwa. Jakùb Błaszczikòwsczi brôł ùdzél w testach w rozmajitëch klubach wëższich ligów, midzë jinszima w GKS-e Bełchatów, Tirolu, Innsbruck i Lechù Pòznań. 8 gromicznika 2005 rokù Błaszczikòwszczi przëjechôł na testë do Wisłë Kraków. Jegò talent dozdrzéł czesczi trenôr tegò karna Verner Lička i 24 gromicznika piłkôrz pòdpisôł 5-latny kòntrakt z krakòwsczim klubã. Zadebiutirowôł 20 strëmiannika 2005 rokù, w wëgranym pòtkanim procëm Polonii Warszawa. W sezonie 2004/2005 dobéł MP. Błaszczikòwsczi òstôł wëbróny przez czëtińców Gazetë Krakòwsczi nôlepszim piłkarzã Môłopòlsczi 2006 r.
Fergie, (Stacy Ferguson), (ùr. 27 strëmiannika 1975) je amerikańską spiéwôrką. Solowé albùmë: "The Dutchess", 2006 Domôcô starna
Wilczewò (pòl. "Wilczewo") – to je kaszëbskô kòlonia w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Dzemiónë.
Żôłtô ògrôżka ("Febris flava") - to je chòrosc ù lëdzy. Do chòroscë doprowôdzy wirus. Ta chòrosc je m.jin. w Brazylsce.
Bùkareszt (rum. "Bucureşti", cëg. "Bukureshta", bułg. "Букурещ") – to je stolëca Rumùńsczi.
Links je chùtczim tekstowim przezérnikã, chtëren òkôziwô, w procëmnoce do baro rozkòscérzonégò Lynxa, téż tabelë ë ramë (an."frame"), a w jegò graficznej òptacëji téż òbrôzczi. https://web.archive.org/web/20040626064005/http://artax.karlin.mff.cuni.cz/~mikulas/links/
Błotnô chòszczka abò rozkòscérz ("Equisetum palustre" L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë chòszczkòwatëch ("Equisetaceae"). Ta chòszczka rosce m. jin. na Kaszëbach. Przyroda projektowanego rezerwatu „Dolina Mirachowskiej Strugi” na Pojezierzu Kaszubskim s. 53 "Equisetum palustre"
Wiôlgô Britanijô (anielsczi: "Great Britain, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland") je państwã w Eùropie, a do 31 stëcznika 2020 rokù òna bëła dzélã Eùropejsczi Ùniji. Dzysdniowò, wedle kònstitucëji Wiôldżi Britaniji w ji skłôd wchôdają 4 krôje: Walijô, Szkòckô, Anielskô, Nordowô Irlandëjô. Wiôlgo Britânijo je kònstitucyjną mònarchią. Głową państwa je mònarcha (òd 8 séwnika 2022 na trónie zasôdô król Karól III). stoleczny gard: Londin lëdztwò: 67 791 400 mieszkańców (2021) wiéchrzëzna: 244.820 km²
Nowòpòle (we zdrojach: "Rosetum sanctae Mariae" 1231, "Novum Campum" 1233, "Nyencampe", "Fransborg", "Frantz(en)burgk" 1587, "Nowopole" (Kantzow) (??), "Franzburg" 1591, Fransborg 1618, Frantzburg 1618; miem. "Franzburg") - garc w Północnoprzédnopòmòrzczim Krézu w krôju Meczelbòrzkô-Przédné Pòmrë.    Lëdztwò gardu: 1.496 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 15,19 km2
Maria Antônia Gigliotti Campos Maya, (ùr. 29 czerwińca 1981) je brazylską teatrownicą.
Ôô Ô, ô – lëtra rozszerzonégò łacyńsczégò alfabétu ùżiwónô w kaszëbsczim, francësczim, pòrtugalsczim, wietnamsczim i słowacczim jãzëkù W kaszëbsczim alfabéce je 24. lëtrą. W zanôleżnoscë òd dialektu mòże òdpòwiadac ji wëmòwa [ɞ], [ɛ] – w zôpadnëch dialektach, [ɔ] – w wejrowsczim krezu, [o] / [u] – w pôłniowëch dialektach.
Szëmôłd (pòl. "Szemud") – kaszëbskô wies w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szëmôłd. Wies je kòl 11 km òd krézowégò gardu Wejrowò. Szëmôłd je na szlachù wòjewódzczi dardżi . W ti wsë są przë drogach dwamòwny tôfle pòlskò-kaszëbsczé. Tu je kòscół ë szkòła. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka . 3.)
Wòlny ë Hanzeatycczi Gard Hambùrg (miem. "Freie und Hansestadt Hamburg") - to je drëdżi nôwikszi gard Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi na prawie związkòwégò kraju (landu), je nad rzéką Łabą. Mòrsczi pòrt tu je nôwikszim w Miemiecczi ë trzecim nôwikszim w Eùropie. W Hambùrgù je pòzwa "Kassubenweg" - Kaszëbskô Droga.
Dalmatika – liturgiczné ruchno m. jin. diakòna m.jin. w rzimsczim òbrządkù. Alba i stuła są pòd nią.
Òdargòwò - to je kaszëbskô wies w gminie Krokòwa. Krótkò ti wsë je kam, a ò nim pisôł Aùgùstin Dominik, że nôstarszi pùrtk (diôchôł) pòstanowił zniszczëc kòscół ë klôsztór w Żarnówcu, tak: "Ùdôł sã w nocë nad mòrze, dze na strądze niedalek Rozewiô leżałë ògromné kamienie. Wëbrôł ten nôwikszi, stãknął, dwignął gò ë wzął na pùczel. Òbłapił gò przë tim swòjima łapama ò dłudżich zakrzëwionëch pazurach, że jaż wlazłë głãbòk bënë[...] Lecôł z nim terô na Żarnówc, żebë gò rzëcëc na kòscoł ë w gruz gò pòtłuc. Kamiéń béł jednak za cãżczi nawet na jegò czartowską mòc ë mùszôł dwa razë òdpòczëwac. Noc timczasã mia sã pòmale do kùńca. Jak béł ju niedalek Òdargòwa ë w blôskù ksãżëca bëło widzec swiécący szpëc wieżë żarnowsczégò kòscoła, że pùrtk zaczął sã ju ceszëc swòją zemstą, te w Òdargòwie zaczãłë piôc kùrë. W tim mòmeńce skùńczëła sã jegò czartowskô mòc ë mùszôł rzëcëc swój cãżôr. " W swòjim słowôrzu (1972) napisôł ksądz dr Bernard Zëchta, że w dokùmence Mscëwòja II z 1277 rokù je napisóné ò kamie "Stójc" midzé Krokòwã a Òdargòwã. Kaszëbi gôdają "Kòle Stójca", a pò łacëznie bëło "Stoyce". W swòjim słowôrzu (1973) napisôł ksądz dr Bernard Zëchta, że kòle I swiatowi wòjnë przëszedł do Òdargòwa Wieczny Żid ë tu gò nawetka chcele scygnąc, równak òn pòwiedzôł, tak: "Dali, dali, Wieczny Żëdze i sã wzął i szedł. " Odargowo "Odargowo" (pò kasz. Wódargowo) w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”
Kristina Krepela, (ùr. 4 séwnika 1979) je chòrwacką teatrownicą.
1809 - Edgar Allan Poe, amerikańsczi pòéta, runita w sztilu goth i horror (ùm. 1849) 1839 - Paul Cezanne, francësczi malôrz (ùm. 1906) 1943 - Janis Joplin, amerikańskô spiewôrka w sztilu blues (ùm. 1970) 1946 - Dolly Parton, amerikańskô spiewôrka w sztilu country i pop, teatrownica 1989 - Jan Czedrowsczi 2000 - Hedy Lamarr, aùstriackò-amerikańskô badérka elektroniczi i wënalôzca, ùsadzyła elektroniczną komùnikacjã "spread-spectrum" (brëkòwónô dzys do Wifi i mòbilny telefónii), teatrownica filmòwô, mòdelka glamour (ùr. 1914) Wicy wôrtnô bëlnota jak skrzënia złota.
Wiselny Zëławë - są deltową rówizną Wisłë w norodowim dzélu Gdùńszczégò Pòmòrzô, chtërna zaczãła sã ùrabiac dosc pózno, bò kòl 5500 lat temù. W nym czasu równio wòdë w Bôłce, co sã pòdniosła òd zôczątkù hòlocenu kòle 105 m, ùsztabilizowa sã përznã niżi jak dzysdzéń. Zmùszëło to szlamùjącą dotądka rzékã do akùmùlacji. Wisła bùdowa bënową deltã z nôdrobniészich piôsków i rzëcznëch mùłów, jaczé tworzą dzysô szëchtã arastnëch madów.
Knéga Zôczątków (z hebrajsczégò בְּרֵאשִׁית‎, "Bərēšīṯ") - to je dzél Piãcoksãgù napisóny pierwòszno pò hebrejskù. Òna je w Stôrim Testameńce. Ji przełożënk z hebrajsczégò je dokôzã òjca profesora Adama Sykòrë, a pòmôgôł mù w robòce profesor Jerzi Tréder. Knéga Zôczątków, 2015, z hebrajsczégò jãzëka na kaszëbsczi przełożił ò Adam Ryszard Sikora OFM, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gdańsk 2015 Knéga Zôczątków - do słëchaniô Wiadła
Trzëfarwny proliszk abò jaskùlczé òczka ("Viola tricolor" L.) - to je roscëna z rodzëznë proliszkòwatëch ("Violaceae" Batsch). Ten proliszk rosce m. jin. na Kaszëbach. Nadmòrzczi proliszk ("V. tricolor subsp. curtisii" (E. Forster) Syme. = "V. tricolor var. maritima" Schweigg.) rosce m. jin. na dunach kòl Bôłtu.
Juanes (Juan Esteban Aristizábal Vásquez), (1972) je Kolumbiô spiéwôrzã.
Didgeridoo - abòrigeńskô jinstrumenta drzewnianô. Cãżkò je òkreslëc czas stwòrzeniô didgeridoo, le pòwszechné je stwierdzenié, że je to nôstarszô jinstrumenta mùzicznô na swiece. Wedôwô charakteristiczny zwãk, co wedle Aborigenów je zwãkã wedôwónym bez Zemiã. Miono. Miono didgeridoo nie bëło ùżëwóné przez aùtochtonicznëch mieszkańców Aùstralëji. Pòchôdô òd słowa "Dudaire Dubh" co w irlandzczim jãzekù znaczi "czôrny trãbôcz". Abòridżeni zwą gò rozmajito, równak nôbarżi znóny westrzód nich je òpisënk "yirdaki". Bùdowa. Bùdowa tegò nôstarszégò jinstrumentu je barô prostô. To prosti sztëk eùkalipusowégò drzewa, pùstegò bënë.
Tytus Działyński, pòlsczi pòlitikôrz, mecenas kùńsztu, ùsadzył muzeum w Kórniku 1798 - Adóm Mickiewicz, pòlsczi pòéta nôrodni (ùm. 1855) 1818 - James Prescott Joule, anielsczi fizëk (ùm. 1889) 1888 - Juan Ramón Jiménez, szpańsczi pòéta, noblësta (ùm. 1958) 1964 - Anja Orthodox, pòlsko spiéwôrka goth-rock 1971 - Ricky Martin, portoricańskò-amerikańsczi spiéwôk 1524 - Vasco da Gama, pòrtugalsczi podróżnik (ùr. 1469) 1863 - William Makepeace Thackeray, anielsczi runita (ùr. 1811). 1913 - Stefan Ramułt, kaszëbsczi jãzëkòznajôrz (ùr. 1859) 1992 - Peyo, belgijsczi céchừnkorz, ùsadzył Smerfy (ùr. 1928)
Proslava je sztëcznym ë ùprosconym słowiańsczim jãzëkã ùsadzonym w òprzënk ò cerkwiowòsłowiańsczi jãzëk. Òbaczë téż Starna ò jãzëkù proslava (w anielsczim jãzëkù)
Ùmòrzenié dłëgù - to je dobrowòlné anulowanié caloscë abò dzélu dłëgù w òbrëmieniach ùgòdë midzë wierzëcelã (pieniãżnikã) a dłëżnikiem (pòżëcznikiem). M. jin. na Kaszëbach dzél lëdztwa miéwô dłëdżi. EÙ 5.2.3.1
Kaspijsczi tigris ("Panthera tigris virgata") - to béł pòdôrt suska z rodzëznë kòtowatëch (Felidae). Ten zwiérz wëdżinął, a żił w Azje.
Danuta Charland - ùrodzëła sã 21 czerwińca 1962 r. w Kartuzach w familii Mieczisława ë Jadwidżi (z dodomù Ramczik) Biczkòwsczich. W 1980 r. skùńcziła I Òglowòsztôłcącé Liceùm mn. H. Derdowsczégò w Kartuzach, a tej, w 1982 r., zagreńcowi hańdel na Pòlicealnym Warkòwim Sztudium w Centrze Bezùstónkòwégò Sztôłcenia Ekònomistów w Sopòce. Pózni, ju pò wëcygniãcym w 1986 r. do Zjednónëch Stanów Americzi, nôprzód ùkùńcziła licencjacką (Bachelor of Science) psychòlogiã na Boston University (w 2001 r.), a tej, na ti sami ùczbòwni, magisterską (Master of Science) kriminalną administracjã w 2003 r. Warkòwò D. Charland zaczãła robic ju w 1982 r. Tedë to, do 1984 r., w Spòdlëczny Szkòle mn. Fr. Trédra w Bòrzëstowie bëła szkòlną òd historië, geògrafië, pòlsczégò ë rusczégò jãzëka. W latach 1984-85 robiła w Kaszëbsczim Lëdowim Ùniwersytece we Wieżice za dolmacza z anielsczi gôdczi ë za prowadnika midzënorodnëch delegacjów. Téż w 1984 r. bëła za tołmaczã na Midzënorodnym Kòngresu Lëdowich Ùniwersytetów we Warszawie. W latach 1985-86 r. znôw ùcziła w szkòle, tim razã anielsczégò jãzëka w Warkòwim Liceum w Kartuzach. Pòtim bëła ksãgòwą w Federal Bank of Boston (1986-1990), a òd 1990 r. je sztudérsczim dorôdcą i téż, od 2006 r. wëkłôdô na Wëdzelu Kriminalny Sprawiedlëwòtë na Boston University. Bëła nôleżnikã gduńsczégò Karna Sztudérów „Pomorania” ë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. Jak pòdôwô, ji zajimnotama są poezjô, malarztwò, balét ë nôtëra. Mieszkô w Bòstonie (stón Massachusetts, Z.S.A.). Òd 1985 r. Ùtwórczinië, jesz jakno Danuta Biczkòwskô, pòetickò zadebiutowa „Pomeranii” nr 4/1984 r. wiérztą „Të sobie gôdôj”. Pózni niechtërné z ji lirików sã ùkazałë jesz w nr 1 z 1993 r „Pomeranii”, pòtim pôrã razë D. Charland pùblikòwa w "Gazecie Kartuskiej" (np. 43/2000). Jedna wiérzta, pt. „Ùtidrowóny”, sã nalazła w antologii J.Trédra „Domôcé słowò zwãczné” (jinternetowé wëd. – 2004 r.). Pòetka ùsadzô pòezëje téż w anielsczim jãzëkù. Te je mòżno nalezc np. w jinternetowim cządnikù „Galois” (adresa z wiérztama ùtwórczinië: www.galoisquarterly.webpark.pl/Charland.html) Òkróm pòezji, D. Charland mô napisóné binowé dokazë. Znóné są dwa: „Godowé jigre. „Bez roku staregô nie mdze noma nowégô”” ë „Modlëtwa o uzdrowienie wërszaftu z Trudą”. W òbadwùch, ùsadzonëch w 2000 r., przédny tekst je w kaszëbsczim jãzëkù, a didaskalia pò pòlskù. Ùtwórczinié mô téż dzejóné na gazétniczim gónie. Przédno sparłãczonô bëła z cządnikã „Medicina Sportiva”, w jaczim przede wszëtczim sã zajima redagòwanim napisónëch w anielsczim jãzëkù artiklów. VIAF
Pòlitologijô je jedną ze spòlëznowëch ùczbów, chtërnô zajimô sã pòlitiką rozmióną jakno całownota dzejaniégò dlô dobëcô, sprôwòwaniô ë ùtrzëmaniô władzë. Pòlitologijô zajimô sã téż teòrëją òrganizacëji władzë ôs fùnkcjama ë charakterã państwa.
Słuńcowi Ùstôw – planétny ùstôw, jaczi òbjimô Słuńce i grawitacyjno sparłãczony z nim niebiesczi cała. Ne cała to òsem planetów, jich 173 znóné ksãżëcë , piãc karzełkòwëch planetów i miliardë (a mòżlëwé, że i biliónë) môłëch całów Słuńcowégò Ùstawù, do jaczich nôleżą planetojidë, kòmetë, meteorojidë i midzëplanétowi pich. Szesc òd osme planetów i trzë karzełkòwi planetë mają nôtërné satelitë, zwóné ksãżëcama. Kòżdô bùtnowô planeta je òbrëmionô piersceniama, jaczé skłôdają sã z midzëplanétowégò pichù. Wszëtczé planetë – òkróm Zemi i Ùrana (chtëren zawdzãcziwô pòzwã grecczémù bóżstwù Ùranosowi) – noszą miona bóżstwów z rzimsczi mitologie. Centrum Słuńcowégò Ùstawù je Słuńce, jaczé zawiérô 99,86% znóny masë tegò ùkładu i dominëje w nim grawitacyjno . Jupiter i Saturna, dwa nôwikszi cała òrbitującé wkół Słuńca, stanowią wiãcy niż 90% pòòstałi masë ùkładu. Przëpisczi.
Syjamsczi biôtkòwnik ("Betta splendens") – to je rëba z rodzëznë "Osphronemidae". Òn je z Azje.
Pòmòrskô òwca - to je rasa domôcy òwcë. Òwce ti rasë są Kaszëbóm znóné, a czedës na Kaszëbach bëło jich dosc wiele. Je nawetka pòmòrskô òwca kaszëbsczégò tipù. Znanką ti rasë je długô, grëbô abò strzédno grëbô wełna. Pòmòrskô òwca bëlno dopasowała sã do môlowëch warënków, nadzwëkòwò dobrze wëzwëskiwô nawetka nôgòrszé wédë, mòże strzëmac dosc nisczé temperaturë. Je téż wëtrzëmałô na wiele rozmajitëch chòrosców. Pòmòrsczich òwców kaszëbsczégò tipù w nôlepszim czasu (1985 rokù) bëło kòl 150 tësący. Dzysô tich òwców je kòl 6 tësący sztëk i za taką òwcã gbùr mòże dostac 310 zł dopłatë z Eùropejsczi Ùnii. Pòmòrskô òwca (pò pòlskù) Pòmòrskô òwca kaszëbsczégò tipù (pò pòlskù)
Matematika je ùczbą jakô wëewoluòwa z mierzeniô, rechòwaniô ë analizë geòmetricznëch figùrów. Do dzysô nie jistnieje jednô, òglowò akceptowónô definicëjô matematiczi. Nôczãscy matematika je òkreslónô jakno ùczba chtërnô analizëje stwòrzoné przez nią abstraktné sztrukturë ë jich swòjiznë.
Yun Chi-ho(kòr. 윤치호, hanja 尹致昊, 26 gòdnika 1864 - 9 gòdnika 1945) béł kòrejańsczim Pòlitika, Rsgistance activists. nickname je Jwaong(좌옹 佐翁).
Dëmòwnik ("Fumaria officinalis" L.) – to je jednorocznô roscëna z rodzëznë makòwatëch. To je np. zelëskò w ògródkach.
Surfòwanié – to je jazda na specjalnym délu, chtëren niese przódk mòrsczi dënëdżi.
Przedkòwò (pòl. "Przodkowo") – kaszëbskô gminnô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Przedkòwò niedalek Gduńska. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi . Tu je kòscół ë szkòła, a w ni dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.  Szkòła
Kòpóniewò - to je kòlonia w gminie Wickò, w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Stalagmit - to je nalecałi kam, chtëren mòże bëc w jómie. W nim mòże bëc kalcyt. Stalaktit
1706 - Émilie du Châtelet, frańcësko matematerkô, fizyczkô, pisôrka 1966 - Ałła Zahajkewycz, ukrajińscza kòmpòzytórka 1975 - Mila Jovovich 1273 - Rumi, iransczi poeta 1839 - Simón Bolívar, bohater pôłniowôamerikańsczi, prezydent Perú, Wenezueli i Bolivii. 1857 - Francis Beaufort, irlandzczi meteorolog, fizyk 1943 - w Auschwitz-Birkenau - Łucja Charewiczowa, docentkô historëcznô, polscza wëdôwka, dzejôrka, konspiratorka 1970 - Bruno Drëwa zastrzélony w Gdinie 1970 - Zbyszek Godlewski zastrzélony w Gdinie
Grabòwò ("Grabòwò Koscérsczé", pòl. "Grabowo Kościerskie") – kaszëbskô wies w Pòlsce, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Nowô Karczma. Tu je kòscół ë szkòła.
Płota (we zdrojach: "*Płota", "Plote" 1277, "Plate", "Plathe", "Platow" 1632; pòl. "Płoty", miem. "Plathe an der Rega") - garc w grifiôgórsczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Regą. Lëdztwò gardu: 4.070 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 4,12 km2
Szkòckô pardwa ("Lagopus lagopus scoticus") – to je ptôch z rodzënë kùrowatëch. Òna mògła bëc kòl jezora Łebskò w 1901 rokù.
Jaromira Labùdda - (ùr. 24 łżëkwiata 1961) w Wejrowie. Òna skùncziła strzédną szkòłã w Kartuzach, a pòlską filologiã na Gduńsczim Ùniwersytece. Je aùtorką zbiérkù "Kôrba cëchotë" (1986) i jin. Òna napisa ùczbòwniczi do nôùczi kaszëbsczégò jãzëka zacwierdzoné do ùżëtkù w szkòłach przez mynysterstwò np. "Zdrój słowa". Za lëteracką robòtã w 1984 r. òna dosta nôdgrodã Romana Wróblewsczégò. Jaromira Labudda: EDUKACJA KASZUBSKA WCZORAJ I DZIŚ. w: LINGUISTIC REGIONALISM IN EASTERN EUROPE AND BEYOND, Minority, Regional and Literary Microlanguages, edited by Dieter Stern, Motoki Nomachi, Bojan Belić. Peter Lang: Frankfurt am Main 2018, ss. 320 - 334 VIAF Zdrój słowa
K-Meleon je malińczim ë chùtczim internetowim przezérnikã zjisconym pòd GPL ë òpiartim na pòchòdzącym z Mozilli nëkù Gecko na platfòrmã Microsoft Windows, juwerny do Galeona ë Epiphany pòd GNU/Linuksã czë Camino pòd Mac OS X. K-Meleon dôwô mòżnotã brëkòwaniégò ùlëbników z Netscapa, Operë czë MSIE ë dopasowaniégò do se: menu, lëstwë przërëchtënków ë skródzeniów (na swòjizna je sparłączónô z jegò mionã), kòntrolã nad òknama 'popup'. Baro zdatną òsoblëwòtą K-meleona je gwës téż mòżnota parłączenia lënków w karna, przë czim lënczi mògą sã pòwtôrzac w wszelejaczich karnach, przezérnik zamëkô téż w se RSS-czëtôrza. 10 stëcznika 2006 rokù ùkôza sã wersëjô 0.9.2. Òna je òpiartô na Mozilli 1.7.12. W przërówaniém do wersëji 0.9 je pòdniosły bezpiek przezérnika. Historëjô. Wersëje: 0.2 -- 26 lëstopadnik 2000 0.3 -- 9 gromicznik 2001 0.4 -- 9 môj 2001 0.5 -- 26 séwnik 2001 0.6 -- 29 rujan 2001 0.7 -- 30 rujan 2002 0.8 -- 9 lëstopadnik 2003 0.8.2 -- 22 gòdnik 2003 0.9 -- 17 stëcznik 2005 0.9.2 - 10 stëcznik 2006 Starna ùdbë K-Meleon KMeleonWiki Kaszëbsczi dolmaczënk K-Meleona
Bekas ("Gallinago gallinago") – strzédny wanożny ptôch z rodzëznë bekasowatëch. Czedës na łąkach kòl błotów beło czëc bekasa. Na tego ptôcha gôdale téż kòzełk, bo jak òn wësokò lôtôł to béł taczi zwąk jakbë kòzeł bleczôł.
Kamiéń (we zdrojach: "Chamin" 1124, 1140, "Camin" 1159, "Camyn" 1176, "Steinborg" pòł. XIII w., "Cammin"; pòl. "Kamień Pomorski", miem. "Cammin in Pommern") - krézewi gard w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Dzywną.    Lëdztwò gardu: 9.164 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 10,74 km2
Kłosówkò (pòl. "Kłosówko") - je kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Przedkòwò.
Anna Maria Jopek (ùr. 14 gòdnika 1970 w Warszawie) je pòlską jazz spiéwôrką. Je białką Marcina Kydryńsczégò. "Ale jestem" (1997) "Szeptem" (1998) "Jasnosłyszenie" (1999) "Dzisiaj z Betleyem" (1999) "Bosa" (2000) "Barefoot" (2002) "Nienasycenie" (2002) "Upojenie" (i Pat Metheny) (2002) "Farat" (live) (2003) "Secret" (2005) "Niebo" (2005) "ID" (2007) "BMW Jazz Club Volume 1: Jo & Co" (live) (2008) "Chwilozofia 32-bitowa" (1996) "Ale jestem" (1997) "Joszko Broda" (1997) "Nie przychodzisz mi do głowy" (1997) "Cud niepamięci" (1998) "Przed rozstaniem" (1998) "Ja wysiadam" (1999) "Księżyc jest niemym posłańcem" (1999) "Na całej połaci śnieg" (+ Jeremi Przybora, 1999) "Nadzieja nam się stanie" (1999) "Smutny bóg" (2000) "Ślady po Tobie" (2000) "Szepty i łzy" (2000) "Jeżeli chcesz" (2000) "Henry Lee / Tam, gdzie rosną dzikie róże" (+ Maciej Maleńczuk, 2001) "Upojenie" (2001) "Na dłoni" (2002) "O co tyle milczenia" (2002) "I pozostanie tajemnicą" (2002) "Małe dzieci po to są" (2003) "Tam, gdzie nie sięga wzrok" (2003) "Mania Mienia" (2003) " Możliwe" (2004) "Gdy mówią mi" (2005) "Niebo" (2006) "A gdybyśmy nigdy się nie spotkali" (2006) "Teraz i tu" (2007) "Zrób, co możesz" (2007) "Skłamałabym" (2007) "Cisza na skronie, na powieki słońce" (2008) "Możliwe" (2009)
Ferdinand Neureiter (1928-2007) – slawista z Aùstrie, znajôrz dzejów kaszëbsczi lëteraturë. "Kaschubische Anthologie", [[Mnichòwò] 1973]. "Geschichte der Kaschubischen Literatur. Versuch einer Zusammenfassenden Darstellung", Otto Sagner Verlag [[Mnichòwò]] 1978 i 1991. "Historia literatury kaszubskiej. Próba zarysu." Pòlsczi dolmaczënk Maria Boduszyńska-Borowikowa, Wydawnictwo Morskie, [[Gduńsk] 1982]. oclc 822806711 ’’Weissrussische Anthologie. Ein Lesebuch zur Weissrussischen Literatur (mit deutschen Übersetzüng)’’, München 1983. "Recepcja literatury kaszubskiej na niemieckim obszarze językowym, [w:] Kaszubszczyzna w świecie." Materiały z konferencji naukowej [[Pilëce]] 1-2 X 1993, [[Wejrowò]] 1994. Z Kaszub do Austrii : korespondencja literatów kaszubskich do Ferdynanda Neureitera / materiały przygotowała, opracowała i wstępem opatrzyła Adela Kuik-Kalinowska ; tłumaczenie listów niemieckich Joanna Flinik ; tłumaczenie listu angielskiego Monika Jones. Gdańsk ; Słupsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie = Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié, 2017 Worldcat
Chinowié (pòl. "Chynowie") - to je kaszëbskô wies w gminie Gniéwino, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Mô kòl 500 mieszkeńców. Tu je kùzniô ë pałac. W szôłtëstwië Chinowié je téż wies Chinowsczi Folwark.
Mikroskòp - je zbùdowóny z òpticznëch dzélów: òkùlôru, òbiektiwù, kòndensora, zakriwka i wiele razy szpédzelka, a téż mechanicznëch dzélów: stoliczka, sztatiwù z pòdstôwką, rewòlweru, makro- i mikrometricznëch szruwów. Jak sã robi òbserwacje i ùżiwô mikroskòpù mòże widzëc môłé òbiektë na przëmiar bakterie. Na môłim spòdlowim szkle je preparat, na chtërnym wiele razy je cenczé przëkriwkòwé szkło. To razem kładze sã na stoliczku i przëcyskô pajkama. Encyklopedia Guinnessa [aut. tekstów: Ian Crofton et al. ; przekł. Michał Bank et al.]. Sopot, Warszawa Wydanie polskie: 1991, s. 33.
Stanisłôw Janke (ùr. 20 strëmiannika 1956 w Kòscérznie) - kaszëbsczi pòéta, runita, dolmacz, lëteracczi kritik, gazetnik, dzejôrz kaszëbsczi lëteraturë. Je aùtorã rozmajitëch wiérzt - zbiérkù "Ju nie jem motélnikem" i jin., teroczasny prozë "Łiskawica" i "Psë". Pisôł téż dlô dzôtk - "Żużónka jak mrzónka" (1984). To je pierszi kaszëbsczi pòéta, co dolmaczi Mickiewicza. Z ukraińsczégò przedolmacził T. Szewczenczi Zanobit (kasz. Zôpis). Jegò wiérztë są dolmaczoné na: bretońsczi, fińsczi, islandzczi i piemòncczi. Je w Radzëznie Kaszëbszégò Jãzëka. Stanisłôw Janke póchòdzy z Lëpùsza, a mieszka w Wejrowie. Dostôł wiele nôdgrodów, jakò Medal Stolema w 1991 rokù, nôdgrodã Lëteracczi Grif za dolmaczenie „Pòna Tadeusza” na kaszëbsczi, nôdgrodã Kaszëbsczi Grif, nôdgrodã Remusa i jin. Ju nie jem motélnikem - 1983 Żużónka jak mrzónka - 1984 Kol kuńca wieku - 1990 Do biôłégo rena - 1994 Krôjczi pôjczi - 1997 Piesniodzejanié - 2003 Pò mie swiata nie mdze - 2007 Łiskawica - 1988 Psë - 1991 Żôłti kam - 2014 Żółty kamień (Żôłti kam) - 1998 Lelek - 2001 Piękniewo (Snôżnewò) - 2005 Droga do Korony (Stegna do Koronë) - 2008 Szescdzesątka - 2016 Kaszëbsczi Gòdnik 1970 - 2016 Poczt kaszëbsczich pisarzë (z Maciejã Tamkun) - 2016 Adóm Mickiewicz, Krimsczé sonetë - 1998 Adóm Mickiewicz, Òda do młodectwa - 1998 Adóm Mickiewicz, Pón Tadeùsz - 2010 LC Worldcat Stanisłôw Janke (pl)
Zelińtë (abò téż: Mòrsczé Psë) - familiô susków. W Bôłce żëją przede wszëtczim zwëkłi zelińt i szari zelińt. Encyklopedia audiowizualna Britannica : zoologia. Cz. 1 / [zespół autorów i tłumaczy Wojciech Bresiński et al.], Poznań : Wydawnictwo Kurpisz, 2006, s. 44
Drgùba - to je séc do łowieniô wikszëch rëbów, ją mògł wstawic na noc. Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 95. Bernard Zëchta.
Recz (w zdrojach: "castri de Rez" 1270, "Rzecz" 1575 (1579), "Rezecz" 1578, "Retz", "Reez", "Reetz"; miem. "Reetz"; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: "Recz", "Rezecz", "Rzécz") – gard w chòsczeńsczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Jiną. Lëdztwò gardu: 2.971 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 12,40 km2
Kaszëbsczi jãzëk. W kòscele "Pater noster" w Jerozolëmie je tôfla, a na ni "Òjcze nasz" pò kaszëbskù. Òjcze nasz, jaczi jes w niebie, niech sã swiãcy Twòje miono, niech przińdze Twòje królestwò, niech mdze Twòja wòlô jakno w niebie tak téż na zemi. Chleba najégò pòwszédnégò dôj nóm dzysô i òdpùscë nóm naje winë, jak i më òdpùszcziwómë naszim winowajcóm. A nie dopùscë na nas pòkùszeniô, ale nas zbawi òde złégò. Amen. Tôfla w Jerozolëmie (csb) Florión Cenôwa:"Xążeczka dlo Kaszebov przez Wojkasena", 1850 Gduńsk, s. 4 Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου· ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου· γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς· τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον· καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφελήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν· καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν, ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ. ἀμήν. Pater noster, qui es in caelis sanctificetur nomen tuum; Adveniat regnum tuum. Fiat voluntas tua sicut in caelo et in terra. Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Et ne nos inducas in tentationem, sed libera nos a malo. Amen.
Wësokô (we zdrojach: "Visoka" 1260, "Vyssoka" 1366, "Noua Wyszoka" 1521, "Wissoka" 1578, "Wysoka", "Wissek"; pòl. "Wysoka", miem. "Wissek") - garc w pielsczim krézu we Wiôlgòpòlsczim wòjewództwie.    Lëdztwò gardu: 2.728 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 4,82 km2
Rewòkół to je grzëpa w pòmòrsczim wòjewództwie, w stôłpsczim krézu, w gminie Smôłdzëno, na chtërny bëło czedës sanktuarium. Róża Ostrowska, Izabella Trojanowska: Bedeker kaszubski, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1974, s. 363
Angelina Jolie, (ùr. 4 czerwińca 1975) je amerikańską teatrownicą. Òna je pôrã razy rozlazłô z chłopama i mô dzecë.
Zwëczajny fazan ("Phasianus colchicus") – to je strzédny ptôch z rodzëznë kùrowatëch ("Phasianidae"). Na niegò sã jachtuje.
Cëchô noc - aùstrëjackô, nôbarzi znanô kòlãda z 1818 rokù , chternô pò miemieckù sã zwie "Stille Nacht". Słowa.   Cëchô noc, swiãtëchnô noc. Wszëtcë spią, dwòje żdżą. Józef z Nôswiãtszą Mariją zdrzą, Jezëska òczka w kùmkù jak spią. Spijże w ùbëtkù spij. spijże w ùbëtkù spij. Cëchô noc, swiãtëchnô noc. Bòżi Syn smieje sã. Miłi gòwôr z gąbczi je czëc, ters ju lepi nóm bãdze żëc. Jezës sã naj ùrodzył, Jezës sã naj ùrodzył. Cëchô noc, swiãtëchnô noc. W chtërny swiat dostôł lãk. Ze złocëstëch niebiesczich gór dóbr skòpicą nóm zesłôł Bóg. Łasczi sëpôł jak sniég, łasczi sëpôł jak sniég. Cëchô noc, swiãtëchnô noc. Wiôlgą mòc miełosc da. Ceszbã zrobił nama dzys Tatk, Jezës zjawił sã jaknò naj brat. Grzészny zbawic nen swiat, grzészny zbawic nen swiat. Cëchô noc, swiãtëchnô noc. Przóde ju kòżdi żdôł. Żebë minął Tatka górz, przebaczeni nastôł sztót. Swiatu Sëna Bóg dôł, swiatu Sëna Bóg dôł. Cëchô noc, swiãtëchnô noc. Pasturkóm wiédzã dôł. Alleluje milëchny tón, chtëren zwãczôł miło jak zwón. Jezus Zbôwcą sã stôł, Jezus Zbôwcą sã stôł.
Tripel (" Gonorrhoea") - je chòroscą ù lëdzy. Jegò lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy bakteria " Neisseria gonorrhoeae". Ta chòrosc biwô m.jin. w Africe, ale mòże bëc na Kaszëbach.
Lodôk ("Alcedo atthis") – to je môłi rabùszny ptôch z rodzëznë lodôkowatëch. Lodôk je snôzi, a łapie rëbë.
Üü Ü, ü (U-umlaut, U z przegłosã) – lëtra rozszerzonégò łacyńsczégò alfabétu, brëkòwónô jakò warijant lëtrë „U" w jãzëkach miemiecczim, szpańsczim, francësczim, szwedzczim, fińsczim, estońsczim, tatarsczim, turkmeńsczim, w pisënkach fòneticznëch i téż w łacyńsczich transkripcjach chińsczégò jãzëka.
Deminutiwnô pòzwa – tikô sã pòzwów, chtërne òznôczałë czedës miészé môlë np. Gòstómkò, òd wikszégò Gòstómia. Nowô zdrobniałô pòzwa pòwstôwa òd starszi wsë. Biuletin Radzëznë Kaszëbszégò Jãzëka 2010, K-PZ Gduńsk 2010, s. 35
Szemrejce (pòl. "Siemirowice") – są kaszëbską wsą na kraju Kaszëbsczégò Pòjezerzô w gminie Céwice, w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Siebmacher (1866) napisôł ò nich Szemrejce na Kaszëbach ("Schimmerwitz in Kassuben"). Tu w szemrejsczi szkòle dzece ùczą sã m. jin. kaszëbsczégò jãzëka . Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w fòrmie „Szemrejce” òsta wprowadzónô 18 lëpińca 2016. Marian Biskup, Andrzej Tomczak: Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w.: rozmieszczenie własności ziemskiej, sieć parafialna, Toruń ; Warszawa : Państwowe Wydaw. Naukowe, 1955, str. 137. 2.)
Zwëczajny kòzëdój ("Caprimulgus europaeus") - to je niewiôldżi, wanożny ptôch z rodzëznë "Caprimulgidae". Jak òn lecy, tej chwôtô òwadë, a żëc mòże w bòrze m. jin. na Kaszëbach, a je tu òbjimniãty ùrzãdową akùrôtną òchrónią.
Òstrzëcczé Jezoro (pòl. "Jezioro Ostrzyckie") to je jezoro ò wiéchrzëznie 309 ha w kartësczim krézu, w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.
Ruchôcze - są piekłé z rżany mączi. Do ni trzeba dodac młodze zmiészóné rëchli z mlékiem i përzną mączi. Wërosłé casto kładze sã łëżką i piecze z dwóch strón na òléju. Ùpiekłé ruchôcze pòsëpùje są cëkrem.
Domôcô kaczka ("Anas platyrhynchos f. domestica") - wòdny ptôch z rodzëznë kaczkòwatëch. Òna pòchòdzy òd strzënówczi. M. jin. Kaszëbi miéwają te kaczczi òd dôwnëch czasów.
Ògardowi szmùlk ("Helix pomatia") - to je smôrszcz z rodzëznë smôrszczowatëch ("Helicidae"). Ten mitkôcz żëje m. jin. na Kaszëbach i mòże żëc 6 lat. Òne są tu òbjimniãti dzélową òchrónią. Jak jich bùdinôszk mô ju wicy jak 30 mm tej od 20 łżëkwiata do 31 maja mòże je rãkama zbiérac. Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 218. s. 81 "Helix pomatia" s. 77 "Helix pomatia" ss. 34 i 41 ("gatunek, którego dotyczy odstępstwo, o którym mowa w § 9 pkt 6")
Òpòlsczé wòjewództwò (pòl. "Województwo opolskie") - to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù Pòlsczi Repùbliczi. Stolëcznym gardã òpòlsczégò wòjewództwa je Òpòle. Pòdôwczi. Wiéchrzëzna - 9411,87 km²  Lëdztwò - 991 161 Gardë. 10 nôwikszich gardów:
Deszczownik - to je mańtel na deszcz. M. jin. Kaszëbi rôd gò mają np. òb jeséń. Wiele razy lëdze gò noszą jak padô deszcz. J. Trepczyk: "Słownik polsko-kaszubski", Gduńsk 1994, t. I, s. 303
Szari słowik abò sadownik ("Luscinia luscinia") - to je ôrt małégò ptôcha z rodzëznë mùsznikòwatëch ("Muscicapidae"). Òn biwô m. jin. na Kaszëbach. To je jeden z nôlepszich ptôszich spiéwôków. Te słowiczi przëlôtiwają w łżekwiôce - môju, a òdlatiwają do Africzi w zélnikù - séwnikù.
Majewnik ("Alosa fallax") - to je ôrt rëbë z rodzënë sledzowatëch ("Clupeidae"). Òn żëje m.jin. w Bôłce.
Mùskùsowi szur ("Ondatra zibethicus") – to je ôrt zemno-wòdnégò suska i grëzôk z rodzëznë skrzeczkòwatëch. Òn mòże wôżëc 0,7–1,8 kg, a żëwi sã zwiksza roscënama.
Iron Maiden - je heavymetalowé karno z Anglëji. Historiô. Pòwstało w 1975 rokù z jinicjatiwë Steve’a Harrisa, basowégò gitarzëstë. Mùzyczny sztél karna ewòluòwôł òd heavy metalu, pò metal ë rock/metal progresywny. Są reprezentantama muzycznégò ôrtù NWBHM (New Wave of British Heavy Metal), jaczégò Iron Maiden je trzëmónô za jednégò z prekùrsorów. Niejedné z ji dokôzów mòże téż trzëmac za pùnkòwé (Iron Maiden, Killers) czë téż progmetalowé (Somewhere in Time, Seventh Son of a Seventh Son). Miono karna znaczi w anielsczim jãzëkù "żelôznô dzéwica", chtërna bëła dôwnym aparatã zadôwaniô bòlescë. Mùzyczné karno zadebiutowało w 1980 rokù platką Iron Maiden. W 1982 rokù wëchôdô singel Run to the Hills, chtëren dôwô jima wiôlgą pòpùlarnotã. Nôleżnicë. Ex-Nôleżnicë "Iron Maiden" (1980) "Killers" (1981) "The Number of the Beast" (1982) "Piece of Mind" (1983) "Powerslave" (1984) "Somewhere in Time" (1986) "Seventh Son of a Seventh Son" (1988) "No Prayer for the Dying" (1990) "Fear of the Dark" (1992) "The X Factor" (1995) "Virtual XI" (1998) "Brave New World" (2000) "Dance of Death" (2003) "A Matter of Life and Death" (2006) "The Final Frontier" (2010) "The Book of Souls" (2015) "Senjutsu" (2021) Òficjalnô starna Iron Maiden
Centrifùga – to bëło rãczné nôrzãdzë mechaniczné, chtërno brëkòwelë czedës np. gbùrze do òddzeleniô smiotanczi òd mléka, chtërne wëpłiwałë lecówkama. To òdcygóné mlékò mógł dac np. swiniom.
Òkriwk górlôków - to je òbleczënk na wiérzch dlô górlôka (chłopa) zrobiony np. z wełnë. M. jin. Łemkòwie taczé dłudżé płôszcze noselë. J. Trepczyk: "Słownik polsko-kaszubski", Gduńsk 1994, t. I, s. 193.
Reese Witherspoon (Laura Jean Reese Witherspoon), (ùr. 22 strëmiannika 1976) je amerikańską teatrownicą.
Deklinacjô – òdmiana słowa (miona) przez przëpôdczi. Pòdlégają ji jistniczi, znankòwniczi, znankòwnikòwi mionoczasniczi, znamiona (jistnikòwé, znankòwnikòwé i wielnikòwé), a téż wielniczi. W kaszëbsczim jãzëkù wëstãpùje sétmë przëpôdków: nazéwôcz; rodzôcz; dôwôcz; winowôcz; nôrzãdzôcz; môlnik; wòłôcz.
Gnejs - to je tip òksëpù. Òn je np. w Sowich Górach.
Sorabistika – filologòwô discëplina, zwëkòwô ujmòwónô jakno dzél slawisticzi, zajimôjącô sã badérowaniém jãzëka, lëteraturë, kùlturë i dzejów łużëcczich Serbów. Ùniwersytet Karola w Pradze je wôżnym môlã dlô rozwiju sorabisticzi (òd 1933 rokù bëła tu Katédra Sorabisticzi). Téż Warszawa, Lwów i Lipsk mają tu znaczënk. Ò sorabistice w Pradze (pò czeskù)
Jabłónowò (pòl. "Jabłonowo Pomorskie", miem. "Jablonowo"; 1903-1920, 1939-1945 "Goßlershausen") – to je gard w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie. Tu je pałac, a w nim klôsztór. W latach 1942 do 1943 w nim béł lôdżer. Na Kaszëbach biwało tak, że przëszlë gestapòwcë rëmac gbùra z familëją z chëczi, bò na jich plac miôł przińc Miemc. Tich Kaszëbów wëwiozlë do la­gru w Jabłónowie. Z tegò lagru òni brelë jednëch tam, jinszich dze jindze. Môłdi chłopi miele sã tu ùczëc pò miemieckù gadac i jic do wòjska. Jinëch Miemcë bralë stąd na majątczi abò do gbùrów na robòtë.
Sobòta – to je dzéń tidzénia midzë piątkã a niedzelą.
Bògùsłôw XIV (ùr. 31 strëmiannika 1580 r., ùm. 10 strëmiannika 1637 rokù w Szczecënie) – to béł òstatny ksyżã z dinastëji Grifitów. Òn béł ksyżëcem na Darłowie òd 1606 rokù, szczecëńsczim òd 1620 rokù, wòłogòsczim i całi Zôpadné Pòmòrsczi òd 1625 rokù. W slédné lata żëcégò òn bëł cãżkò chòri (miôł szlach mùskù). W 1648 rokù Zôpadnô Pòmòrskô bëła pòdzelonô midzë Szwedzką i Brandenbùrgiã.