Kòmpùter (z ani. "computer", z łac. "computare") to maszina elektroniczno przeznaczonô do przerabianiô infòrmacji. Bùdowa kòmpùtra. Do robòtë z kòmpùtrã – ceńtralną jednostką = òperacyjnô pamiãc + procesór – brëkùjemë czile rozmajitëch wespółro­biącëch z nim ùrządzeniów: wchôdającëch, np. kluczplata, mësz, sécowô kôrta, i wëchôdającëch, np. mónitór, modem, sécowô kôrta.   Dzéle kòmpùtrowégò zestawù to: mónitór – pòkôzywo jinfòrmacje, chtërne dostôwómë z kòmpùtra; głównô plata – zwëskiwónô do łączbë midzë wszëtczima dzélama kòmpùtra; procesór – czerëje robòtą wszëtczich programów ; òperacyjnô pamiãc: RAM i ROM – pamiãc le do czëtaniô ; bazowé pòdzespòłë: graficznô kôrta, zwãkòwô/mùzycznô kôrta; wzmòcniwanié – dôwô mòc wikszoscë dzélów kòmpùtra; òpticzné nëczi – dzysdnia czãsto DVD-ROM; cwiardi disk – plac, dze trzimie sã wszëtczé dóné; mësz – ùrządzenié, chtërno dozwôlô wprowadzac – razã z kluczplatą – dóné do kòmpùtra; kluczplata. Jinszé elemeńtë, co sã czãsto skłôdają na kòmpùtrowi zestôw, to: drëkarka, skaner, wielezadaniowé ùrządzenié – drëkarka i skaner w jednym, głosniczi/słëchôwczi, mikrofón, jinternetowô kamerka, modem/ruter, tuner TV – dôwô leżnosc òdbiéraniô telewzérnikòwégò òbrazu na mónitorze, czëtnik kartów pamiãcë, wëmiennô czeszéń na cwiardi disk, dżojstik/ pad/czer – kòntrolérë kòmpùtrowëch jigrów, i jinszé… kòmpùtrë òsobisti („PC”, z ani. "personal computer") ò rozmiarach ùmòżlëwiającëch jich ùmieszczenié na biurkù, ùżiwane zazwëczôj przez pòjedinczë òsobë. Kòmpùtrë òsobisti dzelimë na stacjonarné i przenosné nadôwający sã do przenôszaniô np. laptop, tablet. kòmpùtrë domòwi pòprzédnicë kòmpùterów òsobistëch, kòrzëstające z zdrzélnika, jakno mònitora. kòmpùtrë mainframe (ani. "main" – główny, "frame" – struktura) czësto ò wikszich rozmiarach, chterych zastosowanim je przetwôrzani wielu jilosci danych na pòtrzebë różnégò rodzaju institucji, pełnieniô roli serwerów itp kònsolë kòmpùter wëspecjalizowóny w programach rozriwkòwëch. Zazwëczôj kòrzista z zdrzélnika jakno głównégò wëskwarziwacza, do kòmpùtrowëch jigrów kòmpùtrë gòspòdarczé ùżiwane w gòspòdarstwach rolnëch w celu efektiwnégò sterowania procesama produkcyjnyma kòmpùtrë wbùdowóné (abò òsadzoné, ani. "embedded") specjalizowane kòmpùtrë służące do sterowania urządzeniama z gatunkù aùtomaticzi przemësłowi, elektroniczi użytkowej (np. telefónë kòmórkowi itp.) abò są prosto szczególnyma kòmponentama wchòdzącymi w skład kòmpùtrów. superkòmpùtrë nôwikszé kòmpùtrë ò wiôldżi mòcy òbliczeniowi, ùżiwane do czasochłonnych òbliczeń nôùkòwëch i symùlacji skómplikòwanëch systemów Samsung IBM Acer Dell Apple Toshiba HP Asus LG Lenovo Sony kòmpùter cyfrowi: K-202, PRS-4, XYZ, ZAM, UMC, Òdra, Mera 300, Mera 400, Pòltype, R32, Mazovia, Meritum, Elwro 800 Junior, ComPAN 8, Menopc 900 kòmpùter analogòwi: ELWAT, AKAT-1, ARR Historiô. kòmpùtrë. Historiczné mòdele kòmpùtrów: Z3 Colossus ENIAC ùczałi. Nôwëbitniejszi ùczałi, chtërnëch prôce przëczyniłë sã do pòwstania kòmpùtrów: Blaise Pascal (kalkùlator òd nazwëska kònstruktora zwany Pascaliną, 1642) Gottfried Leibniz (system binarny, żëwô ława do òbliczenia, mechanizm "stepped drum") Abraham Stern (maszina licząca) Charles Babbage (maszina różnicowa, maszina analiticzna) Ada Lovelace (prace teoreticzné, wizjonersczi w ji czasach kòncepcje wëkòrzistania kòmpùtrów) Claude Shannon (teoreticzné pòdstawë bùdowë kòmpùtrów) Alan Turing (teoreticzné pòdstawë infòrmaticzi, maszina Turinga i ùniwersalnô maszina Turinga) Czekawòstka. Słowizna z infòrmaticznégò òbrëmieniô w kaszëbsczim i pòlsczim jãzëkù we wikszoscë przëtrôfków pòchôdô z anielsczi gôdczi. Są to tak zwóné jinternacjonalizmë.   Kòmpùter to pò pòlskù "komputer". Jinternet to "internet". Jinternetowô séc to "sieć internetowa". Informatyka 2000 - Wyd. CZARNY KRUK, Bydgoszcz 2007 Dialog - Od Aleksandrii do Internetu - Wyd. Telefonia DIALOG S.A. William Stallings, Organizacja i architektura systemu komputerowego, WNT, 2004. Linda Null, Julia Lobur, Struktura organizacyjna i architektura systemów komputerowych, Helion, 2004. Piotr Metzger, Anatomia PC, wyd. X, Helion, 2006. Bùdowa kòmpùtra