Pòlskô Repùblika (pòl. "Rzeczpospolita Polska") je państwã w Westrzédny Eùropie nad Bôłtã. Je nôleżnikã Eùropejsczi Ùniji ë NATO. Greńczë z państwama: Miemiecką, Czeską Repùbliką, Słowacką, Ùkrajiną, Biôłorëską, Lëtewską ë Ruską (Kaliningradzkô Òbéńda). Stolecznym gardã Pòlsczi Repùbliczi je Warszawa. Etimologijô miona państwa. Miono "Pòlskô" ("Polska") wëprowôdzô sã òd plemiã Pòlanów, chtërné mieszkało w dzysdniowi Wiôlgòpòlsce. Słowò "Pòlanie" mòże dolmaczëc jakno "ti, co mieszkają na pòlach". Mòże docëgac, że przédnym zajãcym Pòlan béł òbróbk rolë, w rozszlachòwanim do jinszëch plemionów, np. Wislanów ë Mazowszanów, chtërné zamieszkiwałë lasowaté môle. Dôwni ùżëwelë łacëńsczich mionów: "terra Poloniae" - Pòlskô zemia abò "Regnum Poloniae". Miono "Polska" je ùżiwóné do òpisënkù państwa ju òd XIV stolatô. Zemie Pòlanów òd XIV stolatô miałë miono "Staropolska" (Stôropòlskô), a pùzdni "Wielkopolska" (Wiôlgopòlskô). Dlô procëmnotë zemie na pôłnim miałë miono "Małopolska" (Môłopòlskô). Jinszé miona Pòlsczi ("Lechia", z persczégò "Lahestn", z lëtewsczégò "Lenkija") ë Pòlôchów (rusczi "Lach", madżarsczi "Lengyel") są òd plemieniô Lãdzanów (pòl. Lędzianie), chtërny, jak sã ùznôwô, zamieszkiwelë w dzysdniowim pôłniowò-pòrénkòwim dzélu Pòlsczi. Słowò "Rzeczpospolita" òznôczô repùblika. Nôrodné mërczi. Zgòdno z Kònstitucëją Pòlsczi Repùbliczi z 3 łżëkwiata 1997 rokù nôrodnyma mërkama Pòlsczi Repùbliczi są: Herb Pòlsczi Repùbliczi - biôłi òrzeł w krónie w czerwionym pòlim. Fana Pòlsczi Repùbliczi - farwë białô ë czerwionô Hymn Pòlsczi Repùbliczi - Mazurk Dąbrowsczegò Religijô. Dominëjącą religiją w Pòlsczi Repùblice je rzimskòkatolëckô wiara. Kòl 95% lëdztwa je òrechconëch w òbrządkù rzimskòkatolëcczégò Kòscoła. Òkróm tégò w Pòlsczi Repùblice żëją m.jin. : grekòkatolëcë, wëznôwcë prawòsłôwny christianiznë, lëtrowie (ewangelicë), mùzelmanie, agnosticë ë atejiscë. Geògrafijô. Greńce dzysdniowi Pòlsczi ùsztôłcone òstałe w 1945 r., pò drëdżi swiatòwi wòjnie. W przërównanim do 1939 rokù, greńcë òstałe przesëniãte na zôpôd, kosztã pòrénkòwich môlów. Pò 1945 miałë môl dwie teritorialné kòrektë: 15 gromicznika 1951 - z Ùkrajinską SRR 480 km². Za gardë: Bełz, Krystonopol ë Sokal ze zleżënama wãgla, Pòlskô dôsta Ustrzyki Dolne ë Lutowiska (tekst ùgodë pòdóné je w Dz. U. 52.11.63) (Tekst ùgodë ò zjinaczenim greńców z 1951 "w pòlsczim jãzëkù") 1 stëcznika 1959 - z Czechosłowacką. Za kòlonijã Tkacze kòl gardu Szklarska Poręba, banowiszcze ë banową régã, Pòlskô dôsta ùriwk lasnégò môlu. Długòta greńców Pòlsczi je 3582 km, w tim 528 km to sztrãd Bôłtu. Pòlskô greńczë z: òd zôpadu z Miemiecką (467 km), òd pôłniégò z Czeską Repùbliką (790 km) ë Słowacką (539 km), òd pòrénkù z Ùkrajiną (529 km) ë Biôłorëskô (416 km), òd nordë z Lëtewską (103 km) ë Ruską (Kaliningradzkô Òbéńda) (210 km). Pòlskô ja na 9 môlu w Eùropie żle to jidze ò wiéchrzëznã ë na 8 żle to jidze ò wielënã lëdztwa. Z nordë na pôłnié Pòlskô rozcygô sã na długòtã 649 km, co je 5° ë 50'. Je to przëczëną nierównoscë długòtë dnia midze nordową ë pôłniową Pòlską. Òb lato na nordze dzéń je długszi ò wicy jak gòdzënã niż na pôłnim, òb zëma na òpak. Z zôpadu na pòrénk Pòlskô rozcygô sã na 689 km, co je 10° 01'. Całownô rozcëgô Pòlsczi (z zôpôdu na pòrénk ë z norde na pôłnie) je 15°51'. Pòlskô je w conie westrzédnoeùropejsczégò czasu, je to słuńcowi czas pôłnika 15°. Geògrafné kòordinatë skrôwnëch môlów Pòlsczi: 49°00' N - Wëszëńc Opołonek, 54°50' N - retk Rozewie, 14°07' E - łëk Òdrë kòle Dólnégò Osinowa, 24°08' E - kòlano Buga kòle Zosina. Geòmétrowi westrzódk Pòlsczi je we wsë Piątek kòle gardu Łęczyca. Nôstôrszi (1775) òbrechowóny geòmétrowi westrzódk Eùropy je w Suchowolë kòl gardu Sokółka, w pòdlasczim wòjewództwie. Przez Pòlskã przebiegiwô téż greńca midzë kòntinentalnym blokã Pòrénkòwi a Zôpadny Eùropë. Nôdłëgszé rzeczi w Pòlsce to: Wisła (1047 km) Òdora (854 km, w Pòlsczim dzélu 742 km) Warta (808 km) Bùg (772 km, w Pòlsczim dzélu 587 km) Geòlogòwô bùdacëjô. W Pòlsce schôdzą sã 3 wiôldżé tektonowé jednotë: prekambrijskô platfòrma pòrénkòwi Eùropë (pòrénkòwô ë nordowo-pòrénkòwô Pòlskô), tak tej Pòrénkòwoeùropejskô Niżawa. peleòzojicznô platfòrma westrzédny ë zôpôdny Eùropë (Pòzaalpejskô Westrzédnô Eùropa). Spód ùsôdu ny platfòrmë pòkôzëją sã dzéle herecyńsczich ë kaledońsczich górotworów (Zôpadné ë Pòrénkówé Sudetë, Górë Swiãtokrziżewé). alpidë (Karpatë z Pòdkarpacym). Wëdrzatk plónu. Wiôldżi dzél Pòlsczi zajëmówają niżawë pòrénkòwégò dzélu Westrzédeùropejsczej Niżawy, a strzédni wëszańc je 173 m n.r.m. Geògrafne krôje ùłożëne są równoleżnikòwo òd niżaw na nordze i w westrzédni Pòlsce do wëszaw ë gór na pôłnim. Nôwikszim môlem w Pòlsce są Rysy w Tatrach (2499 m n.r.m.), nôniżej je depresejô Elbląsczie Raczki na Wislanëch Żuławach (1,8 m p.r.m.). Sprôwné pòdzelenié. Òd 1 stëcznika 1999 rokù je w Pòlsce trzëstopniowé sprôwné pòdzelenié na wòjewództwa, krézë ë gminë Wòjewództwa: Lëdztwò. Pòlskô je zamieszkiwónô w zacht wikszoscë przez Pòlôchów. Są òni słowiańsczim lëdã ë mówią w pòlsczim jãzëkù, jaczi słëchô do zôpadnosłowiańsczich jãzëkòw. Dlô dzéla òbiwatelów Pòlsczi rodną mòwą je krewny z nim kaszëbsczi ôs jiné miészëznowé mòwë. Pòlsczi je ùrzãdnym jãzëkã państwa, le prawò dôwô nôrodnym miészëznóm mòżlëwòtã ògreńczonégò brëkòwaniô swòjëch jãzëków w gminach dze stanowią wicy jak 20% pòpùlacëji. Wedle Nôrôdnégò Òglowégò Spisënkù (2002), 97,8% mieszkańców Pòlsczi mówi na codzéń w pòlsczim jãzëkù. Nôczãstszé jãzëczi miészëznów to: miemiecczi, ùkrajińsczi, biôłorësczi, cëgańsczi, rusczi, lëtewsczi ë łemkòwsczi. Do ùznónëch w Pòlsce nôrodnëch i etnicznëch miészëznów nôleżą taczé miészëznë, jak armeńskô, biôłorëskô, czeskô, karajimskô, lëtewskô, łemkòwskô, miemieckô, rëskô, romskô, słowackô, tatarskô, ùkrajińskô ë żëdowskô. Polska.pl Prezydent PR