Fliger, latawc – załogòwi abò bezzałogòwi statk pòwietrzny cãższi òd pòwietrza (aerodyna), chtëren trzimô sã w lewce dzãka wytwarzanej sile nosnej za pòmòcą nieruchòmëch, w danëch warunkach wzglãdem statkù, skrzëdeł. Cąg pòtrzebny do ùtrzëmania prãdkòsci w loce pòzomim wëtwarzany je przez jeden abò wiãcy silników. Mòżna wyróżnic dwa ôrte napãdów: Smigòwi, w chtërnym moment òbrotowi silnika zamieniany je na cąg za pòmòcą smigła; do takégò napãdu stosuje sã silniki tłokòwi abò turbinowi, Òdrzutòwi, w chtërnym cąg wëtwarzany je bezpośrednio w silnikù; zwëkle stosuje sã silniki turbòòdrzutowe, silniki rakietowe wykòrzestëwane są głównie w konstrukcjach eksperymentalnëch abò jakò napãd pòmòcniczi przë starcie. =Historëjô fligra= Lëdze òd niepamiãtnëch czasów marzëli ò lataniu. Na pòdstawié òbserwacji ptòchów Leonardo da Vinci (1452-1519) zaprojektował pierwszą lotniã. Pionierzë latania, tacy jak Niemiec Otto Lilienthal (1848-1896), ùdowòdnili, że szëbòwiec mòże wnieść człowieka w pòwietrze. Pòd kuńc XIX w. wielu wënalazców próbòwało skonstruowac fliger, je to szëbòwiec z napãdem. Ùdało sã to dwóm Amerëkanom bracynom Orville’owi (1871–1948) i Wilburowi (1867–1917) Wrightom, chtërnëm zbùdowali fliger pòruszany silnikiem spalinowëm i w 1903 rokù dokònali pierszégò kontrolowanégò przelotu. Trwał òn 12 sekùnd. Tegò samégò dnia braca dokònali pòstapnëch trzëch przelotów, w chtërnëch fliger przelecał 270 métrów, a nôdłuższi lot trwał 59 sekùnd. Ten rok ùznajé sã za pòczątk erë fligerów. Bracia Wright nie bëli równak pierwszymi, chtërny zasłużyli sã na pòlu bùdowë fligerów. Pierszim człowiekiem, ò chtërnëm mòżna pòwiedzec, że ręzowôł na pòkładze fligera, béł Clément Ader (1841–1925),chtërën wzniósł sã maszëną napãdzaną silnikiem parowëm. Pierwszé robòte nad silnikiem òdrzutowëm prowadzono w latach 30. XX stalata. Silniki tłokòwe òkazałë sã niezbyt przydatne przë wilgach prãdkòscach oraz na znacznych wësokòscach, gdze pòwietrze je rozrzedzone. Pòtrzebny béł nowi tëp silnika. Ju w latach 30 brëtëjsczi inżynier Frank Whittle (1907–1996) òpatentował projekt silnika òdrzutowégò, le pierwszim òdrzutowcem béł niemiecczi Heinkel He 178, poddany próbom w 1939 rokù. Brëtëjsczici amerëkańsczi òdrzutowce pòjawiłë sã niedłudżo pòtemù, w czase dredżi wòjny swiatowej. Dzôsiejszé tegò tëpù fligerë mògą pòkònac barierã prãdkòscë dzwiãkù. Pòlską pòzwa „fliger” wprowadził Władësław Umińsczi. =Cechë kònstrukcëjné fligerów= Òglowò òkreslenié charakterëstëcznëch rozwiązań zastosowanych przë bòdowié òkreslonégò fligera. Mògą dotëczëc midzë jinszima: Liczbë płatów – są to fligrë: jednopłatowe, półtorapłatowe dwupłatowe trójpłatowe umòcowania na kadłubie głównégò płatë – są to fligrë: dolnopłatë sredniopłatë górnopłatë - specjalną òdmianą górnopłatu je płat Pùławskégò pòlskiej kònstrukcji; ilosci zamòntowanëch silników- są to Flieger: Jednosilnikòwe Wielosilnikòwe Dwusilnikòwé Trójsilnikòwé Cztërosilnikòwé lëczba kadłubów – są to fligerë: Jednokadłùbòwé Dwukadłùbłowé (tzw. latająca rama, belko wiec) Bezkadłùbòwé (tzw. latające skrzidło, rzadkò spòtykané) Ùmòcowania płatu – są to Flieger: Wòlnoscé Zastrzałowé Ôrte pòdwòza- są to fligerë: Z pòdwòzém stałym Z pòdwòzém chòwanym Przeznaczenia Towarowé Pasażerské Cywilné Òsobisté Turëstëczné Rozpòznawczé Patrolowé Pòszukiwania òkrãtów pòdwòdnëch Szturmòwé Walki radioelektroniczné Szkòlno – treningòwé Sportowé Rekordowé Ratowniczé Sanitarné Transpòrtowé Bòmbòwé Mëslëwskié Mësliwcé bòmbardującé Mësliwcé przechwytującé Mësliwcé przewagi pòwietrznej Mësliwcé dzenne Mësliwcé nocné Mësliwcé wielozadaniowé Wielozadaniowé Flieger bòjowé Fligerë zwalczaniô òkrãtów pòdwòdnëch Spòsobu prowadzenia – są to Flieger: Załogòwé Bezzałogòwé Spòsobù startu i lądowanié Konwencjonalnégò startu i lądowanié Krótczégò startu i lądowanié Krótczégò startu i pionowégò lądowanié Pionowégò startu i lądowanié Pionowégò startu i konwencjonalnégò lądowanié Pionowégò abò krótczégò startu i lądowané Startu katapùltowégò i lądowanié konwencjonalnégò abò krótczégò =Bibliografia= "Telegram from Orville Wright in Kitty Hawk, North Carolina, to His Father Announcing Four Successful Flights, 1903 December 17 - World Digital Library, www.wdl.org [dostęp 2017-11-26] (ang.)" "Encyklopedia pytań i odpowiedzi (Brian Williams)" "Janusz Kędzierski: Pod niebem własnym i obcym. Wyd. Min. Obrony Narodowej, 1978, s. 99. "