ipipan/kashubian-wikipedia-clean-20230901 huggingface dataset:
Wacłôw Pòmòrsczi ("Wacław Pomorski", ùr. 16 séwnika 1939 rokù) - je kaszëbsczi lëterat. Òn ùsadzył wiele wiérzt. Òd 1980 rokù aktiwny w Solidarnosce. Òn przënôlégô do karna lëdzy wëprzédnionëch przez pòlsczégò prezydenta. Wacław Pomorski Na tim Bożim swiece
Cziwùtka - "Vanellus vanellus" L. (Karol Linneùsz, 1758) - ptôch, chtëren kòle strëmiannika przëlatuwô na Kaszëbë. Te ptôchë żëją w Słowińsczim Nôrodnym Parkù. Jak òne mają pisklãta tej jich starszi mògą ùdawac, że są kaléczné żebë òdcygnąc np. człowieka òd gniôzda.
Gro Dahle (ùr. 15 maja 1962 w Norwesce) – znônô w swiece dzysdniowi pisôrka. Biografiô. Ta białka w Norwesce mô chłopa i troje dzecy. W 1997 rokù Gro Dahle dobëła nôdgrodã "Obstfelderpreis" za pòezjã. Òna robi téż na ùniwersytetach. Ùsôdztwò. M. jin. (z Kaia Dahle Nyhus) "Wojna" (2016) MAMA I TATA NA FRONCIE (pl) Gro Dahle (en) VIAF Wojna
Czëczkòwë (téż Czëczkòwò, pò pòlskù "Czyczkowy") – kaszëbskô wies w gminie Brusë. Tu 1910 rokù urodzył sã błogòsławiony Józef Jankòwsczi, a w szkòle jegò miona dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. Rodã z ti wsë je Wanda Kiżewskô, laùreatka Medalu Stolema, chtërna w latach 60. zaczãła starã ò bùdowã dodomù kùlturë w Czëczkòwach, ùroczësté òtemkniãcé chtërnégò stało sã 22 lëpińca 1970. To béł plac, dze wëstawiła wiele kaszëbsczich dokazów na binã. Òkróm òrganizacji téatralnëch przedstôwków, w WDK dzejało fòtograficzné kółkò, a téż kółkò kaszëbsczégò wësziwkù. W gòdnikù 1978 przë WSK pòwstało fòlkloristiczné karno „Zabòracë”. W 2011 wies òtrzimała òficjalną kaszëbską pòzwã „Czëczkòwë”.  Szkòła.
Sklący zelónk ("Hylocomium splendens" (Hedw.) Schimp. in Bruch, Schimp. & W.Gümbel) - to je ôrt mechù z rodzëznë zelónkòwatëch. M. jin. na Kaszëbach w bòrach na kwasnëch zemiach rosce gò wiele.
Kawalkada – to je karno lëdzy na kòniach. Òna mòże bëc np. paradą abò procesją. Jak pisze Eugeniusz Prëczkòwsczi przed biskùpã na Kaszëbach w 1926 rokù jacha kawalkada. Pryczkowski E.: "Królowa Kaszub", Sianowo - Banino 2002, s. 47
Kolumbiô (szp: "República de Colombia") je państwã w Pôłniowi Americe. Stolëca i nôwikszi gard to Bogotá. Tu sa wëszawë Andë i je stolemna rzeka Amazonka. Miono Bòliwii je od Simón Bolivar.
Anggun (Anggun Cipta Sasmi), (ùr. 29 łżëkwiata 1974 r.) - je spiéwôrką (pop) ùrodzoną w Jindonezji.
Anna Nicole Smith, (ùr. 28 lëstopadnika 1967, zm. 8 gromicznika 2007) bëła amerikańską teatrownicą.
Ęę Ę, ę – lëtra rozszerzonégò łacyńsczégò alfabétu, ùżiwónô w jãzëkach pòlsczim i lëtewsczim, a téż w czile autochtonicznëch jãzëkach Americzi (na przëmiôr jãzëk nawaho). Równo w pòlsczim, jak i lëtewsczim jãzëkù je ósmą lëtrą. W lëtewsczim pòzéwô sã „nosowé e” (lët. "e nosinė") i służi do zaznaczaniô nosowégò zwãkù tam, gdze wczasni historyczno miescył sã diftong "en". Dôwni lëtrã „ę” czãsto brëkòwóno téż i w rozmajitëch prawòpisach kaszëbsczégò jãzëka (na przëmiôr w alfabéce Cénôwë). Dzysdzéń nie je ju ùżiwónô w lëteracczi kaszëbiznë.
Elisha Cuthbert, (ùr. 30 lëstopadnika 1982), je teatrownicą z Kanadë.
Mad Sin to miemiecczé karno psychobilly / rockabilly, pòwstałe w 1987 rokù. "Chills and Thrills in a Drama of MAD SIN and Mystery" (1988) "Distorted Dimensions" (1990) "Amphigory" (1991) "Break the Rules" (1992) "A Ticket into Underworld" (1993) "God Save the Sin" (1996) "Sweet & Innocent? ... Loud & Dirty!"(1998) "Survival Of The Sickest" (2002) "Dead Moon's Calling" (2005) Òficjalnô starna Mad Sins
Jakùbòwò (we zdrojach: "Iacobshage", "Jacobshagen", "Iacopshagen" 1595 (Mercator), "Jakobshagen", "Jakubowo" (sztót pò II sw. w.); pòl. "Dobrzany", miem. "Jacobshagen", "Jakobshagen") - garc we stôrgardzczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad jezorã Szadzkò.    Lëdztwò gardu: 2.340 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 5,34 km2
Bòżena Ùgòwskô (z domù Szimańskô; pòl. "Bożena Ugowska") – dzejôrka, pòétka, tłómaczka i lektorka kaszëbsczégò jãzëka. Pòchôdô z Òtalżëna w gminie Szemôłd. Òna chòdza do szkòłë w Łebińsczi Hëce, w jaczi pòłowa pedagògiczny kadrë rozmia gadac pò kaszëbskù. Direktór nié leno sóm kôrbił z dzecama w tim jãzëkù, le jesz ùcził je kaszëbsczich piesniów i òne jezdzëlë na kònkùrsë Rodny Mòwë do Chmielna. Òna skùńcza Gduńsczi Ùniwersytet. Zadebiutowa w gòdnikù 1994 rokù na łamach miesãcznika spòdleczno-kùlturalnégò „Pomerania”. Za lëteracczi debiut redakcëjô negò pismiona ùtcëła jã nôdgrodą miona Romana Wróblewsczégò. W 1998 nalôzła sã w karnie pierszich 12 szkólnëch z ùprawnieniama do ùczbë kaszëbsczégò w szkòle. Prowadzy ùczbë kaszëbsczégò jãzëka dlô klerików z dëchòwnégò seminarium w Pelplinie i sztudérów z Gduńsczégò Ùniwersytetu. W 1996 rokù béł wëdóny ji zbiérk pòézëji "Zdebło na swiat cësniãté". Je aùtorką przełożënkù z anielsczégò jãzëka ksążczi Miedzwiôdk Pùfôtk. Je laùreatką Òrmùzdowi Skrë za 2012 rok i Medalu Stolema za 2014 rok. VIAF
Osasko ("Osasco"), gard w Brazylëji. Lëdztwò (2009): 718646 Gãscëzna lëdzy: 11 067,1 sztatur/km² Wiéchrzëzna: 64,935 km² Pòłożenié: 23° 31' 58" S 46° 47' 31" O Czasowô cona: -3 UTC Czerënkòwi numer: (+55) 11 Administracëjô/ Bùrméster: Emídio Pereira de Souza Domôcô starna gardu https://web.archive.org/web/20080530101138/http://www.osascobrazil.com/
Bójczi dlô dzecy - lëteratura tworzony z mëslą dlô dzôtk i młodzëznë. Taczi lëteratura je chrakteristiczny dlô dzëcy tj: krótczi pòwiastka napisóny wiérztã abò prozą, gdze bohaterã sã zwirzãta, lëdzë, czasã roslënë abò téż rzecze. Bôjka kuńczy sã pòùkã. Célem bôjczi je nôùka i ùkazanié zasad dobrigò postãpku. Bôjka ma charakter uniwersalny, nie òpowiedô ò konkretnych lëdzach czë zdarzeniach, le ò konkretnych zachowaniach i sytuacjach. Nôwikszi rozwój tegò gatunku bëł w czasë òswiecenié. w Pòlsce przédnika negò gatunku w szkòłach bëł Stanisłôw Konarsczi. Jinszym z wiôldzich bôjkopisarzy téj epoczi bëł Jignacy Krasicczi. To òn swòima dokôzoma wësmiëł sã z lëdzcigò zachowaniégò tj, głëpòtë ë cëgaństwa. W żëcym dzecka baro wiôlgô rola òdgrôwô edukacja literacczi a ji nôlepszô ôrt to bôjczi i pòwiôstczi. Bôjczi pòmagajã w wëpowiadanim pod wzgl. gramaticznym i fleksyjnym, pobudzajã zainteresowanié dzëcy ksążką.
Léón Nécel (pl. "Leon Necel") – béł ùr. 1904 rokù - ùm. 1968 rokù, a miôł kaszëbską grónkòwniã w Chmielnie. Jegò bëłë i są znóné keramikòwé wërobinë, bò grónkòwniô je tu òd lat. òdjimczi
Sniégòwi kòzeł ("Oreamnos americanus") - to je susk z rodzëznë wòłowatëch ("Bovidae"). Òn słëchô do dzegwnëch zwiérzãt, a żëje w górach w Nordowi Americe
Zwëczajny mëszélc abò mëszikról ("Regulus regulus") — to je môłi ptôch z rodzëznë mëszélcowatëch ("Regulidae"). Òn mô kòl 9 cm długòscë ë je òliwkòwò-zelony farwë, a na głowie mô żôłtawą prãgã czôrną na ùbrzegù. To je jeden z chrónionëch na Kaszëbach ptôchów.
Bëdgòszcza (we zdrojach: "Budegac" 1238, "Budegosta" 1242, "Bidgoscha" 1279, "Bidgost" 1254, "Bydgost" 1281, "Bydgoscia" 1306, "Broberg" 1386, "Bidgosza" 1558, "Bydgość" 1774, "Bydgoszcz" 1880; "Bromberg" 1880, "Bydgoszcza", "Bittgoscz", "Brombergk", "Bydgoszcz", "Praburch", "Braberg", "Bramborg" ("Burg an der Brahe"), "Bromberg", "Bidgostia"; pòl. "Bydgoszcz", dólnomiem. "Brombarg", miem. "Bromberg") - sedłowié Wòjewódzczégò Ùrzãdu, a téż wòjewòdë kùjawskò-pòmòrsczégò wòjewództwa. Nen krézewi gard leżi nad Brdą ë Bëdgòsczim Kanałã, a w dzélu téż nad Wisłą . Lëdztwò gardu: 356.936 (2010) Wiéchrzëzna gardu: 175,98 km2
Zôłãżé (pòl. "Załęże") - je kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Przedkòwò.
Syrenie Stawy (kaszëbsczi dolmaczënk: "Mòrzëcné Stawë", czedës: "Park Arendta") to pòlsczé miono dlô karna jezorów pòłożonych w Lasnim Arkòńsczim Parkù Szczecëna, kòl 3 km òd westrzódkù. Dodowô jim wòdë strëga Òsówka. Syrenie Stawy légają blëze òd kąpielëcë Arkònka. Badérowanié zarwinkòwi florë z jezora pòkôzëje jegò wiôlgą równiã nieczëstoscë sprawióną wlewaniém do jezora òdcéków. Geografnô karta jezor na starnie maps.google.pl
20 stëcznika - Jerzi Łisk – pòéta i ùtwórca mùzyczi do tekstów kaszëbsczich pòétów.
Pôłplëno (we zdrojach "abbas Doberanensis" 1258, "de Doberanensi ecclesia" 1258, "Samburia" 1258, "quam Doberanensis ecclesia" 1260, "de Doberan" 1260, "ecclesie videlicet Doberanensis ecclesia" 1261, "Novum Doberan" 1274, "Polplin" 1274, "videlicet Montem Sanctae Marie" 1277, "Novo Doberan Cysterciensis" 1284, "Polpelin" 1290, "Pelplin" 1295, "Polplyn" 1298, "de Polplin" 1298, "de Polpelin" 1306, "de Polplyn" 1309, "de Peplin" 1310, "Peplin" 1312, "Polplin" 1312, "Polpelin" 1312, "Polplin" 1334 , "Polpelin" 1334, "Polpelin" 1342, 1349, 1402-1415, "von Polpelyn" 1412, "Pelplin" 1476, "Peplyn" 1476, "monasterium Polpelin" 1570, "Poblin" 1575 (1579), "Pelplin" 1583, "z Pelplinem" 1664, "Pelplin" 1682, kòl 1790, gwar. "Pelplin", "w Peplënie" (Ramułt)), pl: "Pelplin", de: "Pelplin") - garc w dërszewsczim krézu. Ninia w pòcysterzczi cerczwi je katédra. Òd 1821 rokù béła to chôłmińskô diecezëjô ze stolëcą w tim garcu. Sztôłconé tuwò astë w seminarëji dëchòwiéństwò, przëszëkòwóné do dëszpastérztwa w pòlsczim i górnomiemiecczim jãzëkù, skłôdało sã w zacht dzélu téż z przedstôwców Kaszëbów. Tuwò béł téż biskùpã Kònstantin Dominik. W seminarëji je ùczony téż kaszëbsczi jãzëk. Terô to je center pôłplëńsczi diecezëji.
Mak ("Papaver" L.) – to je szlach roscënow z rodzëznë makòwatëch ("Papaveraceae"). Kaszëbi mògą gadac mak na lékarsczi mak. Padëmak to je zelëskò w pòlu. Przerobioné zôrna lékarsczégò makù są w ùpiekłim makówcu - kùchù
Łebno ("Łebnié", pòl. "Łebno") – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szemôłd. Tu je kòscół ë szkòła. W ni dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. Łebno je kòl 21 km òd krézowégò gardu Wejrowò ë na szlachù wòjewódzczi dardżi . Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w pòstacje „Łebno” òsta wprowadzónô 30 łżëkwiata 2010. Pòzwa wsë brzëmi tak samò pò pòlskù.  Szkòła
Juliusz Pòbłocczi (ùr. 29 lëstopadnika 1835 - ùm. 9 gromicznika 1915 rokù) - béł ksãdzem. Ks. dr Pòbłocczi napisôł: "Na Kaszubach przed 100 laty", Gdańsk 1974. Jegò bratã béł ks. Gùstôw Pòbłocczi.
Persczi jãzëk – jãzëk persczégò nôrodu, przënôleżący do karna irańsczich jãzëków. To je rodnô mòwa dlô kòl 110 milionów lëdzy. Persczi jãzëk je rozkòscerzony i òficjalno brëkòwóny przede wszëtczim w Iranie, Afganistanie i Tadżikistanie w trzech wzôjno zrozëmiałich standarizowónëch wariantach: irańsczim persczim (w Iranie), "dari" (w Afganistanie) i "tadżicczim" (w Tadżikistanie). Perskòjãzëczné lëdztwò mieszkô téż w Ùzbekistanie (tadżicczi wariant jãzëka). Dlô zapisu persczégò jãzëka w Iranie i Afganistanie ùżiwô sã persczégò alfabétu, jaczi je skrewniony z arabsczim alfabétã. W Tadżikistanie ùżiwô sã cyrilicë.
Lubicz - jeden z 13 "Dëchów", jaczé stoją w gminie Lëniô na turistno-nôtërnym szlachù ò pòzwie "Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha". Òpisënk Aleksandra Labùdë. Lubiczk - je to strogòtlëwi duch lubòtnégò ùczëwù i seksu. Mùlcë so zadôwają Lubiczka nawzôsno, a tej ni mògą sã jedno bez drëdżigò òbeńc. Lubiczk dzejô w lëdzach. Lëdze gôdalë : "Òn cë mô wierã Lubiczka zadóné." "Lubiczk w nie wnëkôł" "Lubiczk gò narabcził. " Szlachòta. Lubiczk stoji w Kòbëlôszu kòl błotka we wsë.
Frizëjskô (friz. "Fryslân") - to je prowincëjô w nordowi Néderlandzczi - w Zôpadny Eùropie. W Frizje są szkòłë w jaczich szkólni ùczą frizyjsczégò jãzëka. Kaszëbi we Frizëjsce
Dëkôt – złotô mònéta ò zacht wôrtnoce. Òdléwk ti mònétë zaczął sã òd XIII stalata. Znòny je m. jin. Gduńsczi dëkôt z 1577 rokù. "Pieniądz magiczny w kaszubskich wierzeniach na temat zmarłych"
Zégarméster, ùrmôczer ("Horologiorum magister") – rzemiãsnik, chtëren zajimô sã nôbarżi ùprôwianim zédżierów i zégarków.
Tichë - gard na prawach krézu w szląsczim wòjewództwie. Mùzeùm Miniaturowégò Profesjonalnégò Kùńsztu Henrik Jan Dóminiôk w Tichach Dominiak Henryk Jan, Biografia Indeks według kodu Grup Zawodowych: Sztuka, kultura i muzea, [w:] "Britishpedia, Encyklopedia Osobistości Rzeczypospolitej Polskiej", BPH – British Publishing House Ltd, t. III., 2017, s. 245. ISBN 978-1-912100-36-1. – Biblioteka Szląsczka w Katowicach Dominiak Henryk Jan, Biografia Indeks według kodu Grup Zawodowych: Sztuka, kultura i muzea, [w:] "Britishpedia, Encyklopedia Osobistości Rzeczypospolitej Polskiej", BPH – British Publishing House Ltd, t. VII., 2021, s. 251. ISBN 978-1-912100-46-0. – Biblioteka Szląsczka w Katowicach Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak w Tychach
Nôrodnô Bibloteka (pòl "Biblioteka Narodowa")- to je wôżnô bibloteka w Pòlsce. Òna je we Warszawie òd 1928 (1732) rokù. Kaszëbi mają téż tu kaszëbskòjãzëkòwé ksążczi. Dzél z nich to je kaszëbskô lëteratura do kaszëbskòjãzëkòwégò czëtaniégò, a kąsk z nich je do kaszëbsczi edukacji na ùniwersytecczi rówiznie. Nôrodnô Bibloteka
SIL International je niezwëskòwną chrzescëjańską ùczałą òrganizacëją, chtërnej przédnym célã je sztudérowanié ë dokôzowanié mni znónëch jãzëków bë pòszérzac lingwistną wiédzã ò nich, pòdwëszëznowac pimieniznë ë pòmògac w rozwijaniu rzôdczich jãzëków. Pierwoszne miono òrganizacëji to "Summer Institute of Linguistics" (z an. Latny Lingwistowi Institut). Ji zôczątk je w môłich latnych kùrsach dlô misjónôrzi na témã spòdlów lingwisticzi, antropòlodżi ë dolmaczenia, w 1934 rokù w Arkansas. Ji załórzcą béł William Cameron Townsend (1896–1982), misjónôrz dzejący w Gwatemalji. SIL òznaczô jãzëczi trzëlëterowama kòdama (SIL code). Wëdôwk 14. z 200 rokù òbjëmał 7148 kòdów, chtërne zwëkòwo nie bëłë juwerne z kòdama ISO 639-2. Wëdôwk 15. z rokù 2005 òbjimô 7299 kòdów jãzëków, wikszim dzélã zgódnëch z ISO 639-2.
Lodofôłt abò lodówc - to je masa lodu, chtërna pòmału płënie, a je z przesztôłceniô pòsôdów wiecznégò sniegù. Z niegò mòże wëchôdac lodowcowi jãzór.
Suicidal Tendencies je pôłniowò kalifòrnijsczi hardcore punkrockwòwé karno. Jich mùzyka je, òkòma punka, pòd cëskã hardcoru, metalu ë funk. Karno òstało założoné w 1982 rokù w Venice Beach w mieszkaniowi zrzesznicë, grało wprzód blós na przëjącach ë w malińczich klubach ë halach. Debiutancczi albùm "Suicidal Tendencies" wëdôle w 1983, równak pòpùlôrnotã dôł jima dopiérze wëszły w 1987 "Join The Army", dzãka niemù nalôzle sã westrzód 100 nôlepszich karnów cządnika Billboard. W tim samym czasu miele zakôz wëstąpów w całi Kalifòrnijë ë bële przez swòje pòliticzne tekstë pòd òbzórką FBI. Na zôczątkù lat 90-tych jidą w trasã z taczima karnama jak Metallica czë Guns'n'Roses, co zwiksziło jich pòpùlôrnotã równak nie ùchroniło karno òd rowziązaniégò w 1994. Jedną z przëczën bëła chãc òderwaniégò sã òd wëdowizne Sony sparłączonô z chãcą wzica całi robòtë nad platama z swòje rãce. W 1997 rokù warcô sã Suicidal Tendencies do mùzyczni dzejnotë. Nie je ju mòżno jich dokôzów pòrówniwac do tich z zôczątkù karierë, òstôle równak westrzód lubòtników punka, harcore punka ë skate punka legendą. 1983: Suicidal Tendencies 1987: Join The Army 1988: How Will I Laugh Tomorrow When I Can't Even Smile Today 1989: Controlled By Hatred 1990: Lights - Camera - Revolution 1992: FNG (Best Of) 1992: The Art Of Rebellion 1993: Still Cyco After All These Years 1994: Suicidal For Life 1997: Prime Cuts (Best Of) 1998: Six The Hard Way (E.P.) 1998: Friends And Family (Sampler) 1999: Freedumb 2000: Free Your Soul...And Save My Mind 2001: Friends And Family 2 (Sampler) 2005: Welcome to Venice SuicidalTendencies.com Domôcô starna
Parafiô Nôswiãtszégò Serca Pana Jezësa w Lëni - je òd 1923 rokù. Ji parafialny kòscół je w Lëni. Tu mòże czëc kaszëbsczi jãzëk.
Amanda Peet, (ùr. 11 stëcznika 1972) je amerikańską teatrownicą.
Pòmòrsczé Ksãżstwò (miem. "Herzogtum Pommern", łac. "Ducatus Pomeraniae", pòl. "Księstwo Pomorskie") bëło państwã w Eùropie nad Bôłtã, chterné słëchało Swiãtémù Cesarstwù Rzimsczémù. Òno òbstoja przez czileset lat - do 1648 rokù, czej jegò òbéńdã rozdzelelë midzë sebie Brambòrskô ë Szwedzkô. Nim sprôwialë Grificë, chterni mielë czile stolëcznich gardów (m. jin. Szczecëno ë Wòlëgòszcza). Pòczątkòwo tu mieszkalë Pòmòrzónie. Pòzdze jeden dzel lëdztwa (wikszi) gôdôł pò miemieckù, a drëdżi (miészi) pò kaszëbskù. 1121 – Pòmòrzónóm pòradzëł Bolesłôw Krzëwogãbi i kôzôł jim sã ochrzcëc. 1124-1128 – Pòmòrzónów ochrzcëł Swiãti Òto. 1238 – Ksãżyca Bògùsłôwa nazwalë "dux Cassubie": "Ksyżã Kaszëbsczi" (pòzdze òn sam zaczął brëkòwac nen titel). To bëł pierszi rôz, czej bëła brëkòwanô pòzwa "Kaszëbskô". Barnim III (1320-1368) zjinaczëł titel na "dux Cassuborum": "Ksyżã Kaszëbów". 1534 – w Pòmòrsczi bëł przëjãti lëteranizm. 1637 – ùmôrł slédni ksyżã, Bògùsłôw XIV.
Papiéż Pius X (swiecczé miono Giuseppe Melchiorre Sarto; ùr. 2 czerwińca 1835, ùm. 20 zélnika 1914 w Rzimie) – swiãti rzimskòkatolëcczégò Kòscoła, papiéż (midzë 4 zélnika 1903 a 20 zélnika 1914). 18 séwnika 1858 rokù òn béł wëswiãcony na ksãdza. 16 lëstopadnika 1884 rokù òn dostôł biskùpié swiãcenia. Òd 12 czerwińca 1893 rokù to béł kardinôł. Ten Papiéż béł procemnikã mòderniznë. Òd 3 czerwińca 1951 ròkù to je błogòsławiony, a òd 29 maja 1954 rokù to je swiãti (równo beatifikacji, jak i kanonizacji dokònôł papież Pius XII). Pismiona (wëbiérk). Encyklika "Pascendi Dominici Gregis" (1907)
David Guetta (ùr. 7 lëstopadnika 1967 r.) je DJ (Mùzycë). 2002 - "Just a Little More Love" 2004 - "Guetta Blaster" 2007 - "Pop Life" 2009 - "One Love" 2011 - "Nothing But The Beat" 2014 - "Listen"
Mrzeża - ôrt secé do łowieniô rëbów np. sledzy. Mrzeżą rëbôcë łowią np. w Bôłce.
Biôłi bòcón ("Ciconia ciconia") – to je wiôldżi ptôch z rodzëznë bòcónowatëch ("Ciconiidae"). Biôłé bòcónë mają gniôzda i młodé na Kaszëbach, a w strumiannikù òne są znowù tu, ale òb zëmã jich tu ni ma. Rozmajitoscë. Bernard Zëchta napisôł, że Kaszëbi achtną bòcónë, a zabicé tegò ptôcha mòże sprowadzëc nieszczëscé na całą wies: abò wies sã spôli, abò grôd zniszczi séw na pòlach. W Pùzdrowie òni gôdałë, że bòcónë lecą do słuńca pò òdżin i rzucają gò na wies. W Americe Indianowie gôdalë, że stolemny ptôch "Thunderbird" mòże sprowadzëc gromówkã z piorënama. Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s.180
Nôrodny park - to dôlëzna chróniony z pòzdrzatkù na swòje wôrtnotë, w pierszi rédze nôtërny. W Pòlsce w brzëmieniu ùstawë ò òchrónie nôtërë z 2004r. òbejmùje dôlëzna wëprzédniwający sã òsoblëwima wôrtnotóma nôtërnyma,ùczałima, wespołowima, kùlturowima i wëchòwnyma, ò wiéchrzëznie nie miészi jak 1000 ha, na chtërnym òchrónie pòdlégô całô nôtëra i wôrtnotë òbrôzka zemi. W Pòlsce mómë 23 parczi nôrodny http://www.parki.pl Nôstarszi park nôrodny na swiece. Nôstarszim parkiem nôrodnym na swiece je Park Nôrodny Yellowstone w, Zjednónéch Krajach ò wiéchrzëznie  8980km2. Park Nôrodny Grønlands − Grenlandia− 972000 km² Park Nôrodny Tasili Wan Ahdżar − Algieria − 72000 km² Park Nôrodny Wrangla-Swiãtégò Eliasza − USA − 53321 km² Park Nôrodny Namib-Naukluft − Namibia − 49768 km² Wiôldżi Rezerwat Gòbijsczi − Mòngòlia − 45000 km² Park Nôrodny Bizona Lesnégò − Kanada − 44807 km² Transgraniczny Park Nôrodny Kgalagadi − RPA/Bòtswana − 38000 km² Park Nôrodny Quttinirpaaq− Kanada− 37775 km² Park Nôrodny Salonga − Demokratnô Repùblika Konga − 36000 km²
Stowôra Lëdowëch Czëtniców ("Towarzystwo Czytelni Ludowych - TCL") - to je stowôra pòùczënë założonô w 1880 rokù w Pòznaniu. W ji biblotekach mògłë bëc pòżëczóné ksążczi pisóné pò pòlskù.
Kafarnaùm (hebr. "כְּפַר נַחוּם", Kefar Nachum) - gard nad Galilejsczim Jezorã z II-I wiekù przed Chr. w Jizraelu. Dzysô tam je dosc nowi kòscół. Tu bòdôj mieszkôł swiãti Pioter. Ewanielie na kaszëbsczi tołmaczoné. Z greczi przełożił na kaszëbsczi jãzëk ò. Adam Ryszard Sikora OFM. Gdańsk 2010, s. 21; ISBN 9788387258399
Słuńcownik ("Helianthus" L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë astrowatëch ("Asteraceae"). Òne roscą m. jin. na Kaszëbach, ale są z amerikańsczich strón. Rozmajitoscë. Aleksander Majkòwsczi w swòi ksążce "Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji" pisôł, że m. jin. zôrna słonecznjika bëłë dóné do pòswiãceniô w Matkã Bòską Zelną.
Kaszëbsczi jastrownik ("Ranunculus cassubicus" L.) - to je roscëna z rodzëznë jastrownikòwatëch ("Ranunculaceae"). Òn rosce m.jin. kòl Wejrowa, a wierã téż w rezerwace Wiłóz Reduni. Rośliny polskie : opisy i klucze do oznaczania wszystkich gatunków roślin naczyniowych rosnących w Polsce bądź dziko, bądź też zdziczałych lub częściej hodowanych / oprac. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński, Bogumił Pawłowski, Warszawa : Państ. Wydaw. Naukowe, 1976, s. 181. IPNI Przyroda projektowanego rezerwatu „Dolina Mirachowskiej Strugi” na Pojezierzu Kaszubskim s. 35 "Ranunculus cassubicus" L. "Ranunculus cassubicus" (pò łacëznie)
Lãbòrsczi kréz (pòl. "Powiat lęborski") - to je krezã w pòmòrsczim wòjewództwie z sedzbą w Lãbòrgu. Norda. Wiéchrzëzna: 706,99 km² Lëdztwò: 63 606 (2004) Spòdlowé pòdôwczi. W maju 1958 rokù Służba Bezpiekù Pòwiatowi Kòmańdë Òbëwatelsczi Milicje w Lãbòrgù ùdbała so rozprôcowiwac kaszëbsczëch i ùkrajińsczëch dzejôrzów.
Gwineja - to je państwò w Africe. Òna mô sztëk grańcë m.jin. z Liberią.
Agùstin Wòrzałła - (ùr. 7 lëpinca 1837 w Łubianie - ùm. 21 maja 1905), ksądz. W młodich latach rósł na gbùrstwie. Pò egzaminie dozdrzelałotë mógł w 1862 rokù zacząc sztudérowanié w Dëchòwny Seminarëji w Pelplinie. Tùwò dożdôł sã ksãżëch swiãceniów, chtërne przëjimnął 15 łżëkwiôta 1864 rokù. Jakno ksądz béł w Bòrzëszkòwach. Òd 1882 rokù òn béł probòszczã. Za żëcégò òn nie zabôcził ò kaszëbiznie i przë rozmajitëch leżnoscach gôdôł pò kaszëbskù. Tak gôdôł òn np. do Stefana Ramułta, a jegò je "Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego", w chtërnym mòże przeczëtac co pòwiôdôł „ksądz Agust Worzałła z Łągu(...)".
Czôłpino - to je kòlonia w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Smôłdzëno, w chtërny je bliza.
Karlino (we zdrojach: "*Chorzelin" (Rymut), "Corlin" 1299, Cornlin 1299; Korlin 1304, "Corlyn" 1342, "Cörlin" 1556, "Corlin" 1618, "Cörlin" 1789, "do Korlina" 1807, "Karlino, -na, karliński" 1946, "Karlino, -na" 1981, "Kòrlin" (Cenôwa), miem. "Körlin") – gard w biôłogardzczim krezu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie we widłach Pôrsãtë i Radwi. Lëdztwò gardu: 5.832 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 9,4 km2
Łebcz (pòl. "Łebcz") - kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w pùcczim krézu, w gminie Pùck. Tu je kòscół ë szkòła, a w ni dzece ùczą sã m. jin. kaszëbsczégò jãzëka.
Jednostronowi zwónk ("Campanula rapunculoides" L.) - to je roscëna z rodzëznë zwónkowatëch ("Campanulaceae" Juss.). Na Kaszëbach rosce dosc wiele jednostronowëch zwónków.
Piôskòwi zédżier ("Clepsydra") - to je tip zégra, chtëren mierzi czas przez przesëpòwanié píôskù z górë w dół. Òn béł ju baro dôwno temù na swiece.
Pòdjazë (pl. "Podjazy") – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno nad Gòwidlińsczim Jezorem. Pòdjazë są turistnym òstrzódkã z wiele wczasowima chëczama ë agrokwatérama. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné są mniészé kòlonie: Amalka, Widnô Gòra  Szkòła
Niżawny łukôcz ("Bombina bombina") - to je łaza z rodzëznë łukôczowatëch. Ten łukôcz żëje m. jin. w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù.
Pólny głowôcz ("Knautia arvensis" (L.) Coult.) - to je ôrt roscënë z rodzëznë szczecowatëch ("Caprifoliaceae"). Na Kaszëbach rosce ten ôrt.
Złoto (łac. "aurum") – to je chemiczny pierwiôstk, metal. Symbòl: Au Lëczba atomòwô: 79 Temperatura topnieniô: 1064,18 °C Atomòwô masa 196,966569 Jerzi Nacel (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, Gduńsk 2013
Londin abò London – stolëca Wiôldżi Britaniji. Leżi nad rzéką Temza. J. Trepczyk: "Słownik polsko-kaszubski", Gduńsk 1994, t. I, s. 289
Lepny flaster - to je flaster, chtëren sã lepi do skórë, ale mô téż sztëczk bandażë na renã. Na małé renë òn dosc skùtkòwno dzejô.
Tùńc – béł w dôwnych czasach na Kaszëbach bòkatnô rozwiniãti. Wiãkszosc piesni i jinstrumentalnéch układów w ritmie trzëmiarowim je richtich kaszëbskô. W wiãkszoscy są to ùtwòrë żewi. Tùńce na Kaszëbach są ùksztôłtowóny pòd wpłiwã mùzicznich prądów òbijmających Europã w drëdzi pòłowie XVIII wiekù. Kaszëbsczi Tùńce nôleżi pòdzelëc na grëpë: zabawë taneczni, tùńce òbrzãdowi, tùńce pòpisowi, tùńce warkù lub robòtë Tańce kaszubskie,pod red. Pawła Szefki,z.1, Gdańsk 1957
Uu U, u – dwadzestô pierszô lëtra pòdstawòwégò łacyńsczégò alfabétu. Lëtra ta pòchòdzy òd grecczi lëtrë "Ipsilon" (Y, υ) i òd fenicczi "waw", jakò téż lëtrë F, Y, V i W. Nôczãscy òznôczô samòzwãk [u]. We wespółczasnëch jãzëkach mòże oznôczac równak téż regã jinëch zwãków, na przëmiôr [w], [ʉ], [y], [ʏ], [h], [ʊ], [iː], [ɨː], [ʌ], [ɛ]. W kaszëbsczim alfabéce je dwadzestô dzewiątą lëtrą.
Stowôra "DISCANTUS" (pòl.:"Stowarzyszenie "DISCANTUS"") - to je chùr z Gòwidlëna. Òni spiéwelë nawetka w Pradze i zajimają są m.jin. kaszëbsczima piesniama. m.jin csb.
Galileja (hebr. הגליל‎ "HaGalil") - to je krôjna w nordowim Jizraelu. Ewanielie na kaszëbsczi tołmaczoné. Z greczi przełożił na kaszëbsczi jãzëk ò. Adam Ryszard Sikora OFM. Gdańsk 2010, s. 159; ISBN 9788387258399
635 - Chan Bahlum II, król Majów (ùm. 702) 1707 - Karol Linneùsz, słôwny szwédzczi bòtanik (ùm. 1778) 1837 - Józef Wieniawsczi, polski pianista, kompozytor (zm. 1912) 1842 - Maria Konopnicka, pòlskô runitka, pòetka, dolmaczka, lëterackô kriticzka, eseistka (ùm. 1910) 1844 - Abdu'l-Bahá, założëcél sektë Bahá'í (ùm. 1921) 1846 - Antón Kalina, pòlsczi slawista i kaszeëbista, etnograf, etnolog, ledoznawca, dzejorz (ùm. 1906) 1883 - Douglas Fairbanks, amerikansczi aktora 1891 - Pär Lagerkvist, szwedzczi runita 1951 - Anatoli Karpow, rësczi szachista 1883 - Ciprian Kamil Norwid, pòlsczi romanticzni poeta (ùr. 1821) 1906 - Henrik Ibsen, norwesczi pisôrz 1933 - Bonie ë Clyde (to je Bonnie Parker ë Clyde Barrow) amerikansczi banditowié 1937 - John D. Rockefeller, Sr., amerikansczi milijoner 1945 - Heinrich Himmler, hitlerowsczi politikôrz, szef Gestapo 1989 - Karl Koch, miemiecczi anarchista ë komputrowi haker
Kòlãda - to je znanô kòlãda z Kaszëb, chterny słowa napisôł ks. Bernat Zëchta. Słowa.   Biżaha, Jezëskù, mòje dzeculkò, Mój kòchany ptôszkù, mòja rëbùlkò. Biża, biżaneczka, zamkniczkôj òczka, Biża, biżahaha, zamknij òbadwa! Jesz Të, mój syneczkù, dzys zmiarzniesz tu mie, Na lopùszkù sana w tim cwiardim kùmie. Biża, biżaneczka... Niech le do Swiónowa wrócã jô dodóm, Tam Tobie w kòrëtkù tak żużkac nie dóm. Biża, biżaneczka... Tatink pòbiegnie w lôsk, tam na nã ùrzmã, I prostą jak swieca chójeczkã ùrznie. Biża, biżaneczka... Z ti chójeczczi zrobi w kwiatë kolibkã Na złotëch biegùnach dlô Cebie, ribkò. Biża, biżaneczka... Nie dadzą Cë zrobic krziwdë Kaszëbi, Za to jich (twa) Nënka tak baro lubi. Biża, biżaneczka... Pùdą do Swôrzewa na òdpùst z Tobą, Gdze mie nazéwają Mòrza Królewą. Biża, biżaneczka... Dôj Kaszëbë w niebie za to Kaszëbóm, A na zemi òbdarz chlébkã i rëbą. Biża, biżaneczka...   E. Gòłąbk, E. Prëczkòwsczi:"Më trzimómë z Bògã" , Gduńsk 1998, s. 144
Zastãpòwnô stara – to je stara ò dzeckò, jak ni mògą mù òpieczi i wëchòwaniégò zagwësnic jegò starszi.
Zelonodzobòwi tukan ("Ramphastos dicolorus") - to je ptôch z rodzëznë tukanów. Te ptôchë żëją w Pôłniowi Americe.
Ambrose Pick (ùr. 7 czerwińca 1928 - ùm. 24 gromicznika 2017 rokù) to béł ksądz w Kanadze òd 1955 rokù. Wikari w katédrze w Pembroke. Probòszcz w Round Lake Centre (Ontario) (1973-78). Òn béł òd 1978 rokù probòszczem w Barry's Bay, Ontario. Pò tim jak w Pòlsce zaczãło sã stojenié w wòjnie - w 1981 rokù òn wiele zrobił, żebë przëszła żëwnota z Kanadë dlô Kaszëbów nad Bôłtã. Kòl niégò w Kanadze béł ksądz Francyszk Grucza. W kòscele w Barry's Bay 2008 rokù òn celebrowôł Mszã Sw., a gôdôł w ni wiele pò kaszëbskù, bò ò Kaszëbach w Kanadze òn wiele wiédzôł. The proud inheritance : Ontario's Kaszuby / [editor Anna Zurakowska]. Ottawa : The Polish Heritage Institute-Kaszuby, 1991, ss. 69,72 i 109. Szulist W.: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, ss.184-186 (pò pòlskù) Ambrose-Pick s. 30 Monsignor Ambrose Robert Pick
Medal Stolema – kaszëbskô nôdgroda, przëznôwónô òd 1967 przez Sztudérsczé Karno „Pòmòrania”, dzejającé przë Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim. To wëróżnienie nazywóné je czãsto "kaszëbsczim Noblã" i ùznôwóné za nôwôżniészą, kòl Òrmùzdowëch Skrów, nôdgrodã, jaką mòże dostac za robòtã przë kaszëbsczi kùlturze. Nôdgrodzony to wiedno apartny kaszëbskò-pòmòrsczi dzejarze i stowôrë, propagatorzë kùlturë Kaszëb, Kòcewiô, Krôjnë abò Pòmòrzô w całoscy, bënë i bùten Kaszëbów. Ùroczëzna wrãczeniégò medalów mô plac w Stôromiésczim Rôtëszu we Gduńskù. Pierszé „Stolemë” w 1967 przëznónô w szesc "dzedzënach": nôùkòwi (Jón Léón Łuka), lëterackò-artisticzny (Agùstin Necel), pùblicysticzi (Kónstanti Bączkòwsczi), pòpùlarizacje (Léòkadia Trepczik, Jón Trepczik), òrganizatorsczi (Aleksander Arendt) i za debiut (tzw. "nôdgroda młodëch", chtërną dostôł Edmùnd Pùzdrowsczi). W pózniészich latach Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié òbniechało ti ùdbë.
Parafiô Swiãti Trójcë w Kòscérznie - je òd 1210 rokù. Ji parafialny rzimskòkatolëcczi kòscół je w Kòscérznie. Tu mòże czëc kaszëbsczi jãzëk.
Mòrawsczi jãzëk (po mòrawskù "moravščina", "moravský jazyk") je jãzëk z zôpôdnosłowiańsczégò karna słowiańsczich jãzëków, chtërnym gôdô wiãcy jak 100 000 Mòrawianów.
Amerikańsczi aligator ("Alligator mississippiensis") – to je ôrt gadzënë z rodzëznë aligatorowatëch. Òn żëje w Nordowi Americe.
Warszawa (an. "Warsaw", miem. "Warschau", fran. "Varsovie", łac. "Varsovia") je miastã we westrzédni Pòlsce, òd 1596 rokù ji stolecznym miastã a téż wôżnym ùczebnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim môlã. We Warszawie mô swój plac Sejm ë prezydenta Pòlsczi. Warszawa je nôwikszym miastã Pòlsczi Repùbliczi. Galerejo.
Pòkwitowanié – to je pocwierdzenié przëjimniãcô pismiona przez subiekt, chtëren gò òdbiérô.
Ribno - to je kaszëbskô wies w gminie Gniewino. Tu w 1945 rokù bëlë lagrowi ze Stutthofù. Dzysdnia mòże tu òbezdrzec wiôldżi smãtôrz bò sta lagrowëch ùmarłë nôbarżi z głodu, zemna i òd tifùsu. 2.)
Józef Brusczi (ùr. 11 gromicznika 1908 rokù w Przëtarni - ùm. 14 gòdnika 1974 rokù) - béł znónym gôdëszem, chtëren wiele lat robił jakno lékôrz w Lëpnicë. Òn skùńcził sztudérowanié medicynë w Italsce. Béł praktikòwny doktór i spòlëznowi dzejôrz, a téż laùreat Medalu Stolema. Ten kaszëbsczi gôdësz béł aktiwny w mùzycznym karnie "Chòjnë". Józef Bruski
Òpacczi Pałac w Òlëwie ((pòl. "Pałac Opatów w Oliwie") - béł przebùdowóny w latach 1754 - 1756, a je òdbùdowóny w 1965 rokù. Terô w nim je Nôrodné Mùzeum w Gduńskù (kùńszt artistów z XIX i XX stalata). VIAF
Jack Jezersczi (pòl. "Jacek Jezierski"  ùr. 23 gòdnika 1949 rokù w Òlsztinie) – to je biskùp katolëcczi, apòstolsczi administratora archidiecezji gduńsczi òd 13 zélnika 2020. W młodich latach òn ùcził sã m. jin. w Òlsztinie. Pò latach dożdôł sã swiãceniów, chtërne przëjimnął w 1974 rokù. Òd 1994 rokù òn béł biskùpã sufraganã diecezji warmińsczi. Jakno swòje zawòłanié òn przëjimnął słowa “Veritas Christi Liberat” (“Prôwda Christusa ùwòlniwô”). Òd 2014 rokù òn je biskùpem òrdinariuszem w Elbiągù. Rinunce e nomine, 13.08.2020 VIAF
Zwëczajnô miewa ("Larus canus") - to je wiôldżi wòdny ptôch z rodzëznë miewów. Òna zëmùje m. jin. kòl Bôłtu.
Łebskò - to je wiôldżé jezoro w Słowińsczim Nôrodnym Parkù ò wiéchrzëznie 7142 ha. Tu żëją taczi ptôchë jak np. kôłp sniegùlc i jin.
Spłôw - to bëło pùszczanie np. drewna z wòdą. Brda
Wëszecëno - to je wies w lëzyńsczi gminie, w wejrowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. W 1734 rokù kòl ti wsë bëła pòlskò-ruskô bitwa. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.  szkòła
Danuta Pioch (ùr. 30 stëcznika 1959) pòchòdzy z Niestãpòwa i skùncziła strzédną szkòłã w Żukòwie, a pòlską filologiã na Gduńsczim Ùniwersytece. Òna je szkòlną kaszëbsczégò jãzëka i napisa ùczbòwniczi do nôùczi tegò jãzëka zacwierdzoné do ùżëtkù w szkòłach przez minysterstwò sprawów, chtërne sã tikają nôrodny edukacji np. „Żëcé codniowé na Kaszëbach”, „Najô domôcëzna" czë "Òjczéstô mòwa" abò "Z kaszëbsczim w swiat" (2012). Lëteratura. Jerzi Tréder: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - Gduńsk 2014, s. 16 Òjczéstô mòwa Worldcat "Danuta Pioch"
Rodzëzna ("familia") – to je w systematice òrganizmów taksonomicznô jednota niższô òd rzãdu ("ordo"). Òna òbjimô krótkò krewné szlachë ("genus") np. do rodzëznë bòbòwatëch ("Fabaceae") słëchają m.jin. szlachë: bónk ("Phaseolus"), kòniczëna ("Trifolium"), wika ("Vicia") ë jiné. Niejedne rodzëznë są pòdzeloné na pòdrodzëznë abò sparłãczone w nadrodzëznë.
Jezoro Wërówno (pòl. "Wyrówno") - to je jezoro ò wiéchrzëznie 0,5191 km² w kòscersczim krézu, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.
Trzej królowie - na Kaszëbach rôz czedës òni mielë bùrczibas, bò "Trzej królowie bez bùrczibasa, to nie są żódné królowie". Ti knôpi spiéwelë kòlãdë, a chòdzelë òd chëczi do chëczi òd Gód do Trzech Królów. Jeden z nich miôł gwiôzdã i ją òbrôcôł, drëdżi trzimôł skarbónkã na dëtczi, a trzecy mógł miec krëczew, a nią psë òdnëkôwac. Gòspòdórze pitelë jich przed òdińdzenim: "A skąd wa jesta królowie?", tej òni gôdelë: "Òd wschòdu słuńca i szukóma kùńca".
Lindsay Morgan Lohan (ùr. 2 lëpinca 1986) je amerikańską spiéwôrką ë teatrownicą.
Môlowô séc (LAN) - je to ôrt sécy, chtërnô parłączi personalné kòmpùtrë. Na séc òbjimô kòmpùtrë w òsoblëwim môlu, dze òne są blëskò se (stądka znankòwnik môlowô). W domëslenim bës pòzwã môlowô séc rozmiejemë kòmpùtrë sparłączony drutã. Chùtkòsc taczi sécy zanôlégò òd ùżiwóny technologii. Dzysô mómë mòżlëwòta przesélac pòdôwczi w chutkòscą 10 Mb/s, 100 Mb/s ë 1 Gb/s. Môlowëch séców ùżiwô sã nôwicy doma ë w môłich firmach. Do przesélaniô pòdôwków midzë kòmpùtrama je to dzysô nôlepszô technologiô. Gòni ją równak Bezdrutnô môlowô séc, chtërna mòże corôz wicy pòdôwków przesélac w krótczim czasu.
Krëjamnô Wòjskòwô Òrganizacëjô "Pòmòrsczi Grif" ("pòl. Tajna Organizacja Wojskowa Gryf Pomorski") - to bëła wòjskòwô òrganizacëjô òb czas II Swiatowi Wòjnë. W rësznoce zatôrczënkù òna bëła na Kaszëbach nômòcniészą òrganizacją i bëło w ni wiele Kaszëbów. Z pòczątkù òna zwała sã „Kaszëbsczi Grif”, a pòtemù „Pòmòrsczi Grif”. Ji ùtwórcą béł szkólny Józef Dambek, a prowôdnikã ks. płk Józef Wrëcza. Pò II swiatowi wòjnie z „Pòmòrsczégò Grifa” mógł jidz np. do Òbëwatelsczi Milicje. Ò ùcemiãgach żëcô i biôtczi Kaszëbów, wcygniątëch do Rzeszë, a chtërny miele - w krótczim czasu - bëc zgermanizowóny, w całoscë zeswiôdczô to, że wiele, żebë retac żëcé, ucékało do Generalnégò Gùbernatorztwa abo bënë Miemców. W òstatnym czãdze wòjnë Kaszëbów òbjimnãłë colemało tragedie sparłãczoné z wmaszérowanim Czerwiony Armie, w nym gwôłtë i wëwôżanié bënë Rusczi, czasã za Ùral, na Sybiriã, skądka wiele ju nie przëszło nazôt. Trôfiało sã to òsoblëwie młodim lëdzóm, w tim téż bëtnikóm rësznotë zatôrczënkù. W 1949 rokù Ùrząd do sprawów Pùblicznégò Bezpiekù w Gdinie jinteresowało co robią dôwny nôleżnicë „Pòmòrsczégò Grifa".
Pòwijôczowatô dërdestówka ("Fallopia convolvulus" (L.) Á. Löve) - to je jednorocznô roscëna z rodzëznë dërdestowatëch. Na Kaszëbach rosce m. jin. wiele téż tegò zelëska.
Jezórnô lobelia ("Lobelia dortmanna" L.) - to je roscëna z rodzëznë zwónkowatëch ("Campanulaceae" Juss.). M. jin. na Kaszëbach òna rosce w snôdczi wòdze, zwiksza le pôrã métrów òd brzegù, ji lëstë są we wòdze. Na zymkù òna pùszczô kwiatowi szliżk (do 70 cm), na jaczim w czerwińcu a lëpińcu je widzec môłé (1–2 cm) kwiatë. Lobelia je jednoroczną roscëną, a to òznôczô, że pò wëdanim semieniô dżinie. Tam gdze òna rosce, wòda je baro czëstô. Cezari Òbracht-Prondzyńsczi, Pioter Dzekanowsczi, Bëtowskô zemia – ùczbòwnik, Bëtowò 2013 "Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin", s.14 - "Lobelia dortmanna"
Adolf Hitler (ùr. 20 łżëkwiata 1889, zm. 30 łżëkwiata 1945) – miemiecczi pòlitikôrz pòchôdający z Aùstrie. Hitler béł diktatorã Miemiecczi òd 1933 do 1945. Òn téż je òdpòwiedzalny za przesprawë procëm lëdzkòscë, np. Holokaust. Żëcé. Narodzënë Hitlera nastąpiłë 20 łżëkwiata 1889 w Bramau Am Inn w Aùstrio-Madżarsczi (dzysô Aùstriackô). Chòdzył nôprzódka do szkòłë w Linz, a pózni – w Steyr. Òn béł żôłniérzã w miemiecczi armii òb czas I swiatowi wòjnë. W latach dwadzestëch, Hitler wstąpił do NSDAP (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei). W 1923 Hitler brał ùdzél w mnichòwsczim pùczu i òstôł wësłóny do sôdzë. W 1928 Hitler pòwrócëł do NSDAP, a w 1934, pò dobëcym w wëbòrach, stał sã "Führerã". Pò Anschlussu i jinëch agresywnëch zrëchach Hitlera zaczãła sã II swiatowô wòjna. W 1945 Hitler zabił sã pò radzecczim przëjimniãcym Berlina.
Papiéż Grzegórz IX 19 strëmiannika napisôł "duce Cassubie" ("ksyżã Kaszëb") - pierwszi dokùmeńt z mionã Kaszëbë
Górczi - są wsą w gminie Kôrsëno, w kòscérsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie.
Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków - dlô kaszëbsczégò jãzëka w Pòlsce òna je wôżnô òd 1 czerwińca 2009 rokù. Artikel 8, ùst. 1e (ii) ti kôrtë tikô sã m. jin. kaszëbsczégò jãzëka, a jidze w nim ò zagwesnieniô mòżlëwòtë sztudérowaniô nëch jãzëków jakno ùniwersytecczich przedmiotów abò jinëch na wëższi rówiznie. Państwa, chtërne ratifikòwałë tã Kôrtã co trzë lata zdôwają sprawã z tegò co mają wprowôdzoné w żëcé z zôpisów, do jaczich sã òbrzeszëłë. Ta Kôrta to je midzënôrodnô kònwencjô i temù òna je zarô za Kònstitucją, a nad zwëczajnyma ùstawama. Kashubian Lësta Poland, Kashub (Dz.U. 2009 nr 137 poz. 1121)
Marión Majkòwsczi (1926- ùm. 6 gromicznika 2012) doktor jinżëniéra, kaszëbsczi i pòlsczi pisôrz. Przëszedł na swiat 5 rujana 1926 r. w Skrzeszewie, jakno gbùrsczi syn. Jegò starszi gôdelë do niégò pò kaszëbskù i wszëtcë kòl nie doma tak gôdelë. W jãzëkù kaszëbsczim òpùblikòwôł: "Jesénnô droga" (1996) ë "Na robòtach" (1996). Przed wòjną skùńczëł spòdlecznô szkòłã, a pò wòjnie Òglowòsztołcący Liceùm w Lãbòrgù ë architekturã na Pòlitechnice w Gduńskù (1955). W 1961 rokù, ùkùńczëł Pòdiplomòwi Studium Planowoniô i Architekturë Wsë. W 1975 rokù òbronił doktorat na Pòlitechnice w Warszawie. Robił w Bëdgòszczë (nôkôz robòtë), Grëdządzu i Pòznaniu, gdze téż prowadzył wëkładë na w Pòlitechnice w Pòznaniu. W 1981 zamieszkôł w Ustce i tam béł na penzji. Pisôł òpòwiôdania. Pierszi tekst "W lagrze" ùkôzôł sã w Pòmeranii, nr 12 z 1979 i 1 z 1980 rokù. Ten sóm tekst, napisóny lëterackò leno ò jinszim titlu "Na robòtach" a téż "Jesénnô droga" òstałë ògłoszony w antologii dzysdniowi prozë kaszëbsczi "Dërchôj królewiónkò" (1996). To pòdskacało Majkòwsczégò do napisaniô wspòminków. Pierszi tom "Na kaszëbsczich pùstkach" ùkôzôł sã w 2000 rokù. W rokù 2002 ùkôzôł sã drëdżi tom " Z pùstków w swiat". Trzecy "Na skraju Pòmòrza" béł wëdóny w 2006 rokù. Europeana SARP (pl) VIAF Worldcat
Zemia Rodnô – pòpùlarnô kaszëbskô piesń ò patrioticzny wëmòwie, jaczi aùtorã je Jón Trepczik. Dzél Kaszëbów mô ją za swój nôrodny himn. Charakteristika. „Zemia Rodnô” òsta napisónô w 1954 rokù. Pierszi rôz òsta zamieszczónô w 1959, w arkùszu wëdónym przez Karno Sztudérów Kaszëbów „Ormuzd”. Béł to òdbijóny przez kalkã zbiérk, jaczi skłôdôł sã z nótów do czile piesni Trepczika. Pierszô propòzycjô, bë ùznac dokôz „Zemia Rodnô” za kaszëbsczi himn, pòjawiła sã w 1992, w pismionie Tatczëzna.   Piesniô Trepczika je dokazã, w jaczim nalezc mòże wëòbrażenié tatczëznë jakò òpiarti na ùszłoscë deji, chtërna pòwinna wpłënąc na dëchòwą òdrodã kaszëbsczégò nôrodu. Pòdmiot liriczny dokazu je zaùroczony snôżotą kaszëbsczi zemi, deklarëje miłotã do tatczëznë i zobòwiązëje sã ji strzéc a téż dzejac dlô ji dobra, abë dała òna „brzôd swój”. Himn pòkazywô teritorialną wiôlgòsc kaszëbsczégò "dominium" – òd Gduńska do Roztoczi. Tak wëznaczóné grańce Kaszub są ùgòdné, jistnieją leno w emòcjonalno-miticznym planie. Zaòdrzańskô obéńda stała sã w piesnie Trepczika jednym òd elemeńtów mitotwórczégò procesu. Trepczik przëjimô, że w ùszłoscë jistniała teritorialnô jednota, jaką mòżna nazwac „Wiôldżim Pòmòrzim”, i jednoznacznô pòliticznô doktrina, chtërna prowadzëła do stwòrzeniégò kaszëbsczégò państwa w XIII st. Drëgô sztrófa przedstôwiô swòjistą pòliticzną jednotã strzédnowiecznëch ksążãt Gduńsczégò Pòmòrzégò – Sambòra i Swiãtopôłka. Równoczasno Trepczik przëjimô, że rozbùdzenié kaszëbsczi juwernotë, jaczé stało sã w XX st., na gwës zabrzadëje przënômni kùlturową wòlnotą Kaszëbów. „Zemia Rodnô” òsta òpracowónô na chór przez Zbigniewa Szablewsczégò, na symfòniczną òrkestrã przez Karola Nepelsczégò, a na òrkestrã dãtą – przez Ireneùsza Stromsczégò. Ùżëcé. „Zemia rodnô” je przédną spiéwą Karna Sztudérów „Pòmòrania” i Radë Kaszëbsczich Chórów. Mòże jã ùczëc m.jin. w Radio Kaszëbë w pôłnié jakno „nôrodny kaszëbsczi himn”. Za nôrodny kaszëbsczi himn – i jeden òd głównëch nôrodnëch symbòlów – mô tã piesń téż stowôra Kaszëbskô Jednota. Jan Trepczik napisôł téż piesniô ò titule „Rodnô zemia”, òd jaczi pòzwã wzął kaszëbsczi program gduńsczi telewizje. Biwô, że karna milą te dwie piesni. Takô sytuacjô przëtrafiła sã w 2004 rokù, òbczas nadaniô miona ks. infùłata Antoniégò Lidczi rondowi w Chwaszczënie. "Zemia Rodnô, pëszny kaszëbsczi kraju," "Òd Gduńska tu, jaż do Roztoczi bróm!" "Të jes snôżô, jak kwiat rozkwitłi w maju." "Ce, Tatczëznã, jô lubòtną tu móm." "Sambòrów miecz i Swiãtopôłka biôtczi" "W spòsobie Ce dlô nas ùchòwałë." "Twòje jô w przódk bëlné pòcyskóm kwiôtczi." "Òdrodë cél Kaszëbóm znôw brënie." "Tu jô dali mdã starżã zemi trzimôł," "Skądka zôczątk rodnô naj rózga mô." "Tu mdã dali domôcëznë sã jimôł" "Jaż zajasni i nama brzôd swój dô." Tam, gdze Wisła òd Krakòwa
Stolemnô pùrchawica ("Calvatia gigantea" (Batsch) Lloyd) - je wiôldżim grzëbã z rodzëznë pólnicowatëch ("Agaricaceae"). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach np. w zélnikù i séwnikù. Stolemnô pùrchawica bëła òbjimniãtô ùrzãdową òchrónią do 2014 rokù. Langermannia gigantea
Lasowô mësz ("Apodemus flavicollis") - to je grëzôk z rodzëznë mëszowatëch. M. jin. na Kaszëbach òna biwô w lasach, a mòże téż bëc w chëczach òb zëmã. "Apodemus flavicollis" s. 111
Tëchóm (pòl. Tuchom) – to je kaszëbskô wies w gminie Żukòwò, w kartësczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Pisôł ò nim ju w 1283 rokù ksyżã Mscëwòj II. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka.
Gąsczi (pòl. "Gąski") – to je wies w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie, w gminie Mielno. Tu mieszkô kòl 400 lëdzy. PGE bédowała tu lokalizacjã atomòwi elektrownie. Mieszkańcë gminë Mielno òdrzucëlë równak tã lokalizacjã w môlowim referendum w 2012 rokù.
Parchòwsczi Bór - to są pùstczi kòl Parchòwa w gminie Parchòwò, w bëtowsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Pòdkòmòrzëjce (pòl. "Podkomorzyce") - to je kaszëbskô kòlonia w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Czôrnô Dãbrówka.
Błotny krokòdil ("Crocodylus palustris") – to je ôrt gadzënë z rodzëznë krokòdilowatëch. Òn żëje w Azje i może bëc do 5 m dłudżi.
Wieléń (we zdrojach: "Welen" 1244, 1257, "Velen" 1235, "Welun" pòcz. XII w., "Welem" 1213, "Welim" 1216, "Filähn Pol."1649, "Welinia" 1649, "Wielyn" 1789, "Filehn", "Filehne"; pòl. "Wieleń"; miem. "Filehne") - garc w pielsczim krézu we Wiôlgòpòlsczim wòjewództwie.    Lëdztwò gardu: 5.899 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 4,32 km2
Wartësłôw III (ùr. kòl 1210 rokù - ùm. 17 maja 1264 rokù) – to béł ksyżã z dinastëji Grifitów.
Tërecczi jãzëk ("türkçe", "türk dili") je jãzëkã ùżiwónym jakno rodnô mòwa przez wicy jak 83 miliónë lëdzy na swiece, a to pòkaziwô, że je to nôbarżi znóny jãzëk z karna tërecczich jãzëków. Jegò brëkòwnicë żëją pierszim dzélã w Tërecce ë na Cyprze, a môłima karnama w Irakù, Grecce, Bùlgarsce, Macedońsce, Albańsce, w Kòsowie i jinëch dzélach Pòrénkòwi Eùropë. Pò tëreckù gôdają téż miliónë wnożników w Zôpadny Eùropie, nôbarżi w Miemiecce.
Ùniwersytet Recôncavo da Bahia (Universidade Federal do Recôncavo da Bahia) założonô w 2006 rokù, z sedzbą rektora w Cruz das Almas, Brazylskô.
Kòmóda - to je skrzëniowi mébel, w chtërnym są szëflôdë, a òne przëdają sã do trzimaniô w schòwie piérzë.
Sybiriô (rus. Сибирь) - to je geògrafnô krôjna w nordowi Azje, w Rusczi. Gardã je tu m.jin. Tomsk. Kaszëbi mùszowò biwele w sybirsczich stronach. Lëdztwò tam je rozmajité.
Szëmòn Krofej (ùr. kòl 1550 w Dąbiu, ùm. wierã przed 1590) – ewanielicczi pastor, ùtwórca pierszégò pòmòrsczégò lëteracczégò jãzëka. Béł rodã z Dąbia. Nôpierwi, jak domerkiwô Zygmùnt Szultka, młodi Krofej mógł ùczëc sã w łacyńsczi szkòle w Słëpskù. W 1567 wëjachôł na sztudia do Wittemberdżi. Wspiarcé na to dostôł wierã òd bëtowsczégò starostë Bartłomienia Swawe. Na niemiecczi ùczelnie lepi pòznôwôł lëterską doktrinã a przë lëżnoscë jinëch Słowianów, jaczi wprowôdzelë swòje jãzëczi do protestancczégò kòscoła (Czechów, Słowaków, Chòrwatów, Serbòłùżëczanów i Pòlôchów). Pò wrócenim w rodné stronë, wierã w 1569, Krofeja zgòdzëlë w Bëtowie na miesczégò pisôrza i rektora miesczi szkòłë. Robił téż za drëdżégò kaznodzejã (diakòna) w lëtersczi gminie. Je mòżlëwé, że òstôł téż zómkòwim kapelanã ksãca Barnima II, chtëren dosc czãsto zazérôł do Bëtowa, a tedë mieszkôł na zómkù. W 1574 na pôrã miesąców Krofej pòjachôł na ùniwersytet do Królewca, jaczi w tim czasu béł centrum drëkòwaniô religijny pismieniznë, w tim pòlsczi. Zetkanié z nią mògło bëc dlô Krofeja pòdskacenim, żebë dlô słowiańsczich protestancczich wiérnëch na Pòmòrsce przërëchtowac ksążczi w zrozmiałi dlô nich mòwie. W 1586 Krofej wëdôł we Gduńskù w drëkarnie Jakùba Rhodégò "Duchowne piesnie Doktora Martina Luthera y ynszich naboznich męzów. Z niemieckiego w slawięsky jęzik wilozone". Dzysô to nôstarszi zabëtk pierszi pisóny pòmòrsczi lëteracczi mòwë, w jaczi ùsadzenim swój dzél miała XVI-wiekòwô kaszëbizna. Nie je gwës, czë Krofej przetłómacził na swój pòmòrsczi jãzëk téż "Môłi Katechizm" Môrcëna Lëtra. Wedle prof. Szultczi wëdôł gò razã ze spiéwôrzã w 1586 we Gduńskù. Ùpamiãtnienié. W czerwińcu 1992 bëtowsczi part Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô òdsłonił tôflã na wdôr Krofeja. Na plac dlô tôflë wëbrelë cerczew sw. Jerzégò (w ti stôri lëtersczi swiãtnicë wnet trzë wieczi òdprôwielë kaszëbskò-pòlsczé nôbòżeństwa dlô miestnëch Kaszëbów i nazéwelë ją „kòscół na górce” abò „kaszëbsczi kòscół”). Miono Krofeja mają téż darżëce w Gdinie i Wejrowie. "Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea, sluge slova Bozego w Bytowie". Drukowano w Gdainsku przez Jacuba Rhode, Roku Pańskiego 1586. "Ò pastorze z Bëtowa trzë dekadë pózni", „Pomerania” 2022 nr 6, s. 31-33.
Mała Encyklopedia Powszechna PWN – to je môłô pòlskô pòwszechnô encyklopediô wëdónô w rokù 1970 we Warszawie. W ni m.jin. napisôle, że są "Kaszubi" (Kaszëbi) - 200000 lëdzy.
Kukówczé rãkawice ("Primula veris" L.) - wieleletnô roscëna z rodzëznë pierwùlcowatëch. Òne roscą m. jin. na Kaszëbach, np. w rezerwace Wiłóz Reduni, a kwitnie òd łżëkwiata. Kukówczé rãkawice bëłë òbjimniãté ùrzãdową òchrónią do 2014 rokù.
Brzezyńc (pòl. "Brzeziniec") - to je wnożëna w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Dãbnica.
Òglowô ùbezpieka – to są ùbezpieczi, chtërnëch pierszim célem je zagwësnienié socjalnégò bezpiekù, w tim ledzóm w latach (emeritura), niezdatnym do robòtë (rińta), òfiaróm nieszczeslëwich wëpôdków i chòrobów. Lëteratura. ùstôw
Pielgrzimka – wanoga z religijnégò pòdskacënkù żebë òdwiedzëc swiãti môle. Taczim môlem je np. na Kaszëbach sanktuarium w Sjónowie. Pielgrzimczi są sparłãczoné z wanożną rësznotą. Òd lat rok kòle rokù jidą kómpanije pielgrzimów na Wejrowską Kalwarëjã, a pisôł ò tim Aleksander Majkòwsczi. Ledzë pielgrzimùją, żebë przëprosec Bòga za grzéchë abò z prosbą np. ò zdrowie, ò ùdałosc, dzãkùją. Pielgrzimùją téż, żebë wësłôwiac wdzãczlëwòta np. za ùrodzenié dzecka, dostanié nazôt zdrowia abò ùrëtanié z wëpôdku. Pielgrzimczi mògą bëc zbiorowi abò apartny. Pielgrzimòwanié je sparłãczony ze skłôdaniém wotów w sanktuariach, do chtërnych wanożi sã. Ledzë pielgrzimòwelë ju w stôrëch czasach (Egipt, Grecja, Rzim).Téż w kùlturach Blisczégò Wschòdu bëłë taczi dnie, w chtërnych pielgrzimòwelë. Chrzescëjónie pielgrzimòwelë ju w stôrëch czasach do Zemi Swiãti. W niechtërnych religiach pielgrzimczi są òbòwiązkòwi, np. pielgrzymka do Mekki w islamie. Wôżni môle pielgrzymkòwi chrzescëjónów: Bardo Czerna Gietrzwałd Góra Sw. Anne Jasnô Góra Kalwarëja Zebrzëdowskô Kalwarëja Wejrowskô Licheń Stôri Łagiewniki Międzygórze Piekarë Sląsczi Swiãtô Góra Grabarka Swiónowò Swiãti Lipka Wambierzyce Asyż Fatima La Salette Loreto Lourdes Medugorje Meksyk-Guadelupe Rzim Santiago de Compostela Zemia Swiãti Montserrat
Iran (Persczi: ایران) je państwã w Azëji. Stolecznym gardã je Teheran Państwòwą religią je islam. Sprôwné pòdzelenié. Iran dzeli sã na 31 prowincjów ("ostán"), jaczimi rządzą gùbernatorzë (استاندار, "ostándár"). Prowincje dzelą sã na pòdprowincje ("šahrestán"), te zôs na gminë miesczé ("bachš") i wiesczé ("dehestán").
Goleniów (w zdrojach: "Golinog" 1220, "Golenoge" 1248, "Gollenog" 1268, "Gollenog" 1286, "Golnow" 1255, "Gollnow", miem. "Gollnow"; mòżebné òdtwòrzóné kaszëbsczé pòzwë: "Gòlnowò", "Gòłonóg") – gard w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie, w goleniowsczim krézu, nad rzéką Jiną. Lëdztwò gardu: 22.500 (2003)  Wiéchrzëzna gardu: 12 km2