ipipan/kashubian-wikipedia-clean-20230901 huggingface dataset:
Frãcëszk Jank (ùr. 27 séwnika 1897 w Łãczëńsczi Hëce – ùm. 30 maja 1990), béł ksãdzã. Òn sztudérowôł i pò pôrã latach dożdôł sã ksãżich swiãceniów, chtërne przëjimnął 17 czerwińca 1923 rokù. Òn béł òd 1925 rokù doktor. W II swiatowi wòjnie òn béł krótczi czas w miemiecczim lagrze Stutthof. Òn béł ùczbiôrz w Wëższim Dëchòwnym Seminarium w Pelplinie i biwôł w Swiónowie. (pl) ks. Jank (pl)
Czerwiony mùchôrz ("Amanita muscaria" (L.) Lam.) - to je grzib z rodzëznë mùchôrzowatëch ("Amanitaceae"). To je pòtrus. Òn rosce m. jin. na Kaszëbach ë bëł ùżiwóné do trëcô mùchów.
Wiktionary - Słowôrz Wikipediji to ùdba chtërnô je z Wikipediji wëszłô, mô òna za zgrôw ùsadzenié wòlnoprzëstãpnegò jakno ë fùlwôrtnégò wielejãzëkòwégò słowôrza. Anielskô wersëjô òsta zrëszónô 12 gòdnika 2002 rokù. wiktionary.org
Gduńsczi łokc ("łokieć") - to bëła miara długòtë, chtërna w Gduńskù mia 24 côle = 0,288 m. Na eksport mógł w gduńsczich łokcach mierzëc jesz pò 1794 rokù w Gduńskù. Furtak, T.: Ceny w Gdańsku w latach 1701-1815 = Les prix à Gdańsk (Danzig) de 1701 à 1815 , Skł. gł. Kasa im. Rektora J. Mianowskiego - Instytut Popierania Polskiej Twórczości Naukowej, Lwów 1935, s. 42 - 43
Watikan abò Watikańsczi gard (Łac: "Status Civitatis Vaticanae", it: "Stato della Città del Vaticano") je baro malińczim gardã-państwã, czej leżi bënë italsczégò gardù Rzim, i je nômniszim państwã swiata wedle wiéchrzëznë i wielënë lëdztwa. Tu je Apòstolskô Stolëca. lëdztwò: 824 mieszkańców wiéchrzëzna: 0,44 km²
Jezoro Nierzostowò (pòl. "Jezioro Nierzostowo") - to je jedna z zôpadnëch roztoków w Jezorze Reduńsczim Dólnim. To jezoro ò wiéchrzëznie 0,22 km² je w kartësczim krézu, w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô.
Stóniãcëno (pòl. "Stanięcino") - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w stołpsczim krézu, w gminie Stołpskò. W 1281 rokù ksyżëc Mscëwòj II pòdarowôł dzesąti dzél zwëskù z ti wsë sostróm z zôkònu sw. Nórberta.
Mòczëdła – są kaszëbską kòlonią w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Szëmôłd.
23 gòdnika - Alojzy Bùdzysz - nordowi ùtwórca kaszëbsczi
Wleczka – to je pòzwa przedłëżeniô damsczi sëkni, chtërno sã wlecze z tëłu pò zemi. Lëteratura. Jan Trepczik: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, tom II, s. 261.
Lëdzkô wsza ("Pediculus humanus humanus") – to je òwôd z rodzëznë "Pediculidae". Z nima mielë skweres lëdze m. jin. na Kaszëbach. Jesz dzysô mòże na nie dostac lék w aptékach, żebë gò użëc na włosë.
Piedżi (łac. "ephelides") – to są môłé cemné plamë na skórze lëdzy o jasny farbistoscë cała.
Jennifer Joanna Aniston, (ùr. 11 gromicznika 1969) je amerikańską teatrownicą.
Torëńsczi kréz (pòl. "Powiat toruński") - to je krezã w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie z sedzbą w Torńu.
Trulôczowé Błota są rezerwatã ò wiéchrzëznie 109,1 ha założonym w 1990 rokù w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù w gminie Kartuzë. Tu żëje wiele ptôchów, a w tim trulôcze z swòima młodima. Ten rezerwat òbrëmiô Kamiané Jezoro ë lasë bùkòwò-dãbowë. "Żurawie błota"
Klasiczni varianjt "szt." Klasyczni Wariant - je to pisënk zaproponowany przez kaszëbocentricznych Kaszëbów, jakò nowi pisënk dlô kaszëbsczégò jãzëka. Argùméntują to, że sztandardni wariant je zôbaro pòdóbni do pòlsczégò i nié òddôje wszëtczich kaszëbsczich zwãków. Aùtorë tégò pisënkù gôdôją, że nen pisënk je kontinuacją pisënkù Cenowë, Lorentza ëtd. Alfabét. Alfabét klasicznégò varianjtù je baro chùtczi do sztandardnégò alfabétù z różnicamë: Lëtera "Ąą" zmienia sã w "Õõ" Lëtera "Ńń" zmienia sã w "Njnj" Nowô lëtera "Úú" (zwãk /ʉ/) ta lëtera bëła zôpropònowana ju przez Friedricha Lorentza w 1911 jakò u̇. Lëtera "Ww" jakò /v/ je zôpisôna jakò "Vv", czëdë je to /w/ (zwãk /ł/) tëdë "Ww," Lëterë "Òò" ë "Ùù" na pòczątkù słów wiedno "Wo" ë "Wu", a dzwuznak "Wò" téż wiedno "Wo." Pisënk téż zmiãkczô baro czãsto "i" jakò "ji." Przikładë. Klasiczny pisënk z 1930, "Bënë ë buten" "Bëło to przed vjici jak sto lat. Żił ve Vejrovje chcëvi ë popędlëvi szevc. Bjałka jevo muszëła dzeń ë noc robjic ë dostała za to – nabjité. Żądôł wod svojich môłëch dzeci, żebë so na chléb samë zarôbjałë. V młodim vjeku muszëłë bótë ë skorznje flekovac. Nji mogłë mu dosc narobjic, njerôz zabjerałë so njezręcznje do robotë ë tedë won je bjił (…)" Sztandardni pisënk z 1996 r. "Bëło to przed wicy jak sto lat. Żił we Wejrowie chcëwi ë pòpãdlëwi szewc. Białka jegò mùszała dzéń ë noc robic ë dostała za to – nabité. Żądôł òd swòjich môłëch dzecy, żebë so na chléb same zarôbiałë. W młodim wiekù mùszałë bótë ë skòrznie flekòwac. Ni mògłë mù dosc narobic, nierôz zabiérałë so niezrãcznie do robòtë ë tedë òn je bił (…)" Klasiczni varianjt, 2018 r. "Bëło to przed vjicé jak sto lat. Żił ve Vejrovje chcëvi ë pòpãdlëvi szevc. Bjałka jewo/jegò mùszëła dzénj ë noc robjic ë dostała za to – nabjité. Żõdôł wod svòjich môłëch dzeci, że bë so na chléb samë zarôbjałë. V młodim vjekú mùszëłë bótë ë skòrznje flekòvac. Nji mògłë mù dosc narobjic, njerôz zabjérałë so njezrãcznje do robòtë ë tedë won je bjił (…) "
Fizyka - Teoria – Praca Robòta Robóta na płaszczëznie. Mechanicznô robòta je tej wëkònywónô, cziej pod cëskã sëłë cało je przësuwóny na jakąs dalekòsc. Robòta je wikszô, czej wëkònëje jã wikszô sëła, abò przesëniãcé (drëga) je wikszé. Mòdło na robòtã (òznôcziwô sã lëtrą W) z risunkù: Niech sëła F wpłiwô na cało pòd nórtã α do czerënkù ruchù cała: Pò rozłożenim sëłë F na skłôdné òkôzało sã, że robòtã wëkònëje blós skłôdnô FX. Z risunkù: Wëkònónô robòta wënoszô tej: Je to òstateczné mòdło na robòtã, dze α to nórt midze wektórã przesëniãcégò s a wektórã dzejający sëłë F. Jednôstką robòtë w ùkładze SI je dżul: Jeden dżul je to robòta, jakô je wëkònóny sëłą jednégò niutona na drodze jednégò métra, ale ta sëła dzejô w czerënkù przesuwaniégò cała. Chcemë rozpatrzëc òsóbny przëpôdczi: Robóta w leftcë. formula_1  wektór sëłë mô zgódny zwart ze zwartã wektóra przesëniãcégò: formula_2 Wektór sëłë twòrzi z wektórã przesëniãcégò òstri nórt: formula_3 wektórë sëłë ë przesëniãcégò są do se prostopadłé: formula_4 wektór sëłë twòrzi z wektórã przesëniãcégò rozemkłi nórt formula_5 wektór sëłë mô zwart procëmny do zwatù wektóra przesëniãcégò: W tim przëpôdkù sëła hamùje cało i wekònëje ùjemną robòtã. Bôczenié! W całim tim dzélu zakòdómë, że wôrtosc sëłë je stałô. Bibliografiô. Roman Grzybowski "Fizyka i astronomia w gimnazjum" wyd. OPERON
Jablón - jeden z 13 "Dëchów", jaczé stoją w gminie Lëniô na turistno-nôtërnym szlachù ò pòzwie "Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha". Òpisënk Aleksandra Labùdë. Jablón - to demòn sadów, sprôwca kradzë brzadów i jarzëtwë. Mieszkô w ògardach i sadach, dzejô w lëdzach. Je dëchã niżeszi randżi, słëgą Pòkùsë. Matczi strôszają nim swòje dzôtczi.   Jablón jesz dzôsô dzejô, le ju nié tak mòckò jak pierwi. Jegò dzejanié i miono dżinie westrzód lëdzy, żëje le jesz w gôdkach i pòwiôstkach. Lëdze gôdalë : - "Òb noc Jablón gòspòdarził w naszim sadze." - "Jablóni skredlë szys wszëtek nasz brzôd." - "Jablóni pòczwordelë zôgónczi i wëkredle nama kapùstã." - "W tëch kùrpach sedzy Jablón." - "Jablón mô gò czësto òsamòtóné." - "Nie chòdzëta tam, bò Jablón sedzy na jabłónce i na waj dulczi!" - "Pòżdôjta le, Jablón waj' weznie!" - "Charłãzy jak Jablón." - "Jablón gò ju mô na swòjim rzetuskù. " Szlachòta. Jablón stoji w Òsekù, przë przëstónkù, w westrzódnim dzélu wsë.
Róman Skwiercz (ùr. 1 stëcznika 1955 rokù w Pùckù - ùm. 27 rujana 2020 rokù) - béł ksãdzã, chtëren  béł dzejôrzã kaszëbsczi kùlturë. Òn béł téż gôdôszã.   Aùtor pùblikacjów pò kaszëbskù. W 2017 rokù òn béł wëprzédniony przez Karno Sztudérów "Pòmòrania" Medalią Stolema. VIAF Zmarł ks. kanonik Roman Skwiercz ...
Kaszëbskô lëteratura - lëteratura ùsôdzanô w kaszëbsczim jãzëkù, równak ni le blós przez Kaszëbów. Do XIX stalata. Za nôstarszi dzeła napisòné pò kaszëbsku są colemało ùwôżóne Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode S. Krofeja z rokù 1586, a téż Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá, Gduńsk, Michała Pontanusa z rokù 1643. Niejedné dodôwają tu "Dutki brzeskie" napisané w 1402 rokù. 1843 "Wiléjá Noveho Roku" i "Szczōdráki" 1850 "Mały zbiór wyrazów kaszubskich, mających większe podobieństwo z językiem rosyjskim aniżeli polskim", Gduńsk 1861 "Sbornik osnovnych slow kasubskago narecija"; w: Materialy dlja sravnitelnagoi objasnitelnago slovarja i gramatiki; Petersburg 1868 "Skôrb Kaszébskosłovjanskjé mové", Swiecé 1879 "Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé" , Pòznóń XIX stalace. Florión Cenôwa. Hieronim Derdowsczi XX stalace. Sztefan Bieszk, Jan Bilot, Witóld Bòbrowsczi, Bòlesłôw Bòrk, Alojzy Bùdzysz, Józef Ceynowa, Danuta Charland, Agùstin Chrabkòwsczi, Wanda Czedrowskô, Henrik Dawidowsczi, Aùgùstin Dominik, Jan Drzéżdżón, Sztefan Fikùs, Eùgeniusz Gòłąbk, Francyszk Grucza, Henrik Héwelt, Léòn Heyke, Stanisłôw Janke, Bòlesłôw Jażdżewsczi, Jan Karnowsczi, Aleksander Labùda, Jaromira Labudda, Anna Łajming, Jerzi Łisk, Krystyna Muza, Alojzy Nôgel, Aleksander Majkòwsczi, Marian Majkòwsczi, Antón Peplińsczi, Stanisłôw Pestka, Eugeniusz Prëczkòwsczi, Stanisław Rejter, León Roppel, Jan Rómpsczi, Marión Selin, Jerzi Stachùrzczi, Bòżena Szëmańskô, Jón Szutanbarch, Jan Trepczik, Jan Walkùsz, Bernard Zëchta i jin. Wiele z nich mòże nalezc w "Dërchôj królewiónko , Antologia dzysdniowi prozë kaszëbsczi" , Gdynia 1996 ISBN 8390570564. XXI stalace. Jida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Ana Glëszczińskô, Wòjcech Mëszk, Wacłôw Pòmòrsczi, Robert Żmùda-Trzebiatowsczi, Dark Majkòwsczi i jin. W kaszëbsczim jãzëkù pisze wierã wicy jak 80 pisôrzów.   LC BnF "Kaszuby", 186 - pò pòlskù Grzybowski J.: Literatura piękna w języku kaszubskim od 1944 roku : bibliografia wydawnictw zwartych , Lëteratura. Wojewódzka Biblioteka Publiczna : Biblioteczny Ośrodek Informacji, Gdańsk 1992.
Fùńdacjô – to je prawnô fòrma bùtenrządowi stowôrë (NGO), chtërny wôżnym substratem je kapitał ùdbóny na wëznaczony cél i sztatut, a wedle niegò dispònowóny je kapitał. Kaszëbizną nie zajimô sã wiele fùńdacjów. Biuletin Radzëznë Kaszëbszégò Jãzëka 2010, K-PZ Gduńsk 2010, s. 27 Stark Remus ùstôw 2016-10-14
Szafir - to je mineral mòdri farwë. Òn mô chemiczny wzór Al2O3. Gò je mało. Jeslë òn je czerwiony, to je nie szafir, le rubin.
Dërszewò (abò téż: Tczewò, pòl. "Tczew", miem. "Dirschau") - krézewi gard w pòrénkòwim dzélu Pòmòrzczégò Wòjewództwa, nad rzéką Wisłą. Dërszewò je nôwikszim gardã Kòcéwsczi. Miona gardu w zdrojach. Pierszô zmiónka ò Dërszewie w znónëch nama zdrojach pòchôdô z 1198 rokù, czej w dokùmańce wëstawionym przez ksyżëca Grzëmisłôwa pòjawiô sã miono "Trsow".  Jinsze miona gardu we zdrojach to téż: "Dersowe" 1252; "Dirszowe" 1255; "Dersow" 1256; "Dersoue" 1256 (fals.); "Dersouiensi" (adj.) 1256 ; "Dirssowe", "Dyrssowe" 1252 (kòpijô falsyfikatu); "Dyrsowe" 1252, kòpijô); "Dersowe" ; "Dersoviensis"; "Trssew" 1263; "Dyrsow" 1269, fals.); "Dersov" 1272; "Tressev" 1277; "Dirssovia" 1282; "Tresev " 1284, kòpijô); "Tresw" 1284, kòpijô); "Tersew" 1286; "Derszew" 1284, kòpijô); "Trsew" 1288; "Dersouia" 1289; "Thsczow sive Derschaw" 1289, kòpijô Długosza z XV w.); "Trsev" 1290; "Trscew" 1290; "Trcsev" 1293; "Dersouie" 1294; "Dersow" 1295, kòpijô) ; "Tersew" 1295 ; "Trsew" 1295; "Dirsouia" 1299; "Derschow" 1301, kòpijô); "Therssouiensi" (adj.) 1301, kòpijô) ; "Dirschouiensi" (adj.) 1304, kòpijô); "Dersoaua" 1305; "Dersovia" 1305; "Trsov" 1308, kòpijô); "Dirsovia" 1309; "Dersowe" 1309; " Dirsovie" 1309; "Dirsovie" 1312, kòpijô); "Trschow" 1320, kòpijô); "Trschovia"; "Derschowia" 1321, kòpijô z 1411 r.); "Tirsovia" 1323; "Dirsow" 1330; "Dirsaw" 1332, kòpijô XV w.); "Dersow" 1334, kòpijô); "Darsowiensium" 1335; "Dirssaw", "Dyrsoviensi" 1335, kòpijô XVIII w.); "Dirsavie" 1338, kòpijô); "Tarszoviensis" 1339; "Tharsoviensi" 1339; "Dyrsoviam" 1342; "Dirschaw" 1347 ; "Dirsoviensis" (adj.) 1358 ; "Dirssow" 1376 ; "Dirssow" 1393; "Dirsaw" 1394; "Dirssow" 1399; "Dirsow" 1399; "Dyrsow" 1399; "dirsow" 1400; "Dirssaw" 1400 ; "Dirsaw" 1407; "Dirsowisschen wege" 1407; "Dirssawschen" 1411; "Dirschaw" 1411; "Dyrsschaw" 1411; "Dirsschaw" 1412; "Dirszaw" 1413; "Dirschaw" 1415; "Dyrssaw" 1415; "Dirsawe" 1416; "Dirschow" 1418; "Dirschaw" 1420; "Dirszow" 1437; "Dirschawsch" (adj.) 1440; "Derschaw" 1456; "Derschowa" 1474; "Thszczow" kòl 1475, "Thszczoviensis" (adj.) (kòl 1475; "Tsczow" kòl 1475; "Tsczow" kòl 1475; "Tsczow" kòl 1475; "Derschawa" 1484; "Derschaua" 1502; "Derssaua" 1502; " Derszaw" 1504; "Derschova" 1504; "Derschewa" 1504; "Derszawa" 1532; "Derschovia" 1534; "Dirssow" 1534 ; "Dirssow" 1565, "Dirszow" 1565 ; "od Tczewa" 1565; "Dirschaw" 1570; "Czewo" 1583; "Czczewensis" (adj.); "Tczow" 1664; "Tczewo" 1682; "Tczew" 1683; "Dirchau" 1783; "Dirschau" 1790; "Tczew", "Dirschau" 1879; "Tczew", "Dirschau" 1892; "Tczew" 1925, "Dirschau" 1925, "Tczewo" (Cenôwa). Witten (Miemieckô) Werder/Havel (Miemieckô) Lev Hasharon (Jizraél) Birżai (Lëtewskô) Kursk (Ruskô) Barking i Dagenham (Wiôlgô Britanijô) Nowi Dãb (Pòlskô - Zôpadnô Pòmòrskô) Beauvais (Frańcëskô) Aleksander Skultet (1485 - 1564) Johann Reinhold Forster (22 rujana 1729 - 9 gòdnika 1798) Alfred Eisenstaedt (6 gòdnika 1898 - 24 zélnika 1995) - fòtografa Włodzimierz Łajming (1933) Grzegorz Kołodko (28 stëcznika 1949) - ekònomista, pòlitik Władysław Młyński - ksądz Grzegorz Ciechowski (29 zélnika 1957 - 22 gòdnika 2001) - mùzyk Znóny lëdze z Dërszewa.
Eùgeniusz Prëczkòwsczi (ùr. 7 lëpinca 1969 rokù w Wejrowie) – ùkùńczył sztudia na Politechnice Gduńsczi w 1994 rokù. Je redaktorã telewizyjnégò magazynu “Rodnô Zemia”. Prowadzy téż pismiono “Norda” ë wëdowizna “Rost”. Dokôzë lëteracczé drëkòwôł midzë jinszima w “Tatczëznie”, “Gazéce Kartësczi”, “Zsziwkù”, “Pomeranii” ë “Nordze”. Przërëchtowôł antologiã prozë “Dërchôj królewiónkò” (1996). Je wespółautorã mòdlëtewnika “Më trzimómë z Bògã” (1998, wespół z Eugeniuszã Gòłąbkã), knédżi z kaszëbsczima wicama “Bëlny szport wiele wôrt” (2000) i jin. Je wespółautorã "Oratorium Swiónowsczégò" (2009). Napisôł téż "Leksykon Ziemi Żukowskiej" (2012). Je laureatã òglowòpòlsczich kònkùrsów: miona Jóna Drzéżdżona (1996) ë Mieczisława Strijewsczégò (1998, 2000). W 1998 dostôł midzënôrodné wëróżnienié Polcul Foundation, a w 1999 rokù Medal Stolema. Je w Radzëznie Kaszëbszégò Jãzëka. VIAF
Kòrejanë to jedno z przédnëch etnicznëch karnów Pòrénkòwi Azëji. Nôwikszi jich dzél mieszkô na Kòrejańsczim Półòstrowie ë gôdô kòrejńsczim jãzëkã. Lëdztwò Kòreji je etniczno ë jãzëkòwò jednorodne, z niewiôldżima mniészoscama Chińczików ë Japònów w Nordowi ë Pôłniowi Kòreji.
Mòjsz (pl. "Mojusz") – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Srôkòjce w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbraznégò Parkù. Wies je na na szlachù zaniechóny ju banowi sécë Kartuzë-Srôkòjce-Lãbòrg. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã mniészé kòlonie: Karwacëjô, Mòjszewskô Hëta, Poljańska  Szkòła
Paweł Szefka (ùr. 21 lëpinca 1910 - ùm. 29 łżëkwiata 1991) - béł szkólnym. Òn skùncził szkòłã w Wejrowie, ale sztudérowôł téż na ùniwersytece. Òn pisôł ò kaszëbsczich jinstrumentach i tuńcach, a napisôł m. jin. : "Tańce kaszubskie" Z. 1 (1957), "Wrëjôrze jidą : widowisko plenerowe z kaszubskich obrzędów dyngusowych" (1981) czë "Narzędzia i instrumenty muzyczne z Kaszub i Kociewia" (1982). Europeana
Swiniô glistwa ("Ascaris suum") - to je ôrt nitkówca ("Nematoda") z rodzëznë "Ascarididae". Z tima glistwama béł skweres m. jin. na Kaszëbsczim Pòjezerzu. Domôcô swinia czasã miéwô je we flace. To je cëzożiwca.
Żabno - gard w małopòlsczim wòjewództwie. Pòłożenié. Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 50° 08' N, długòta - 20° 53' E. Pòdôwczi. Lëdztwò gardu: 4262 mieszkańców  Òficjalnô starna
Kòscérzëno (we zdrojach: "Cozsterine" 1232, "terra Custerin" 1234, "terram Costerin" 1246, "Custryn" 1309, "Kostryn" 1317, "Costrzin" 1339, "Custeryn" 1371, "Kustrin" 1649, "Kußcierzin", "Cüstrin", "Küstrin" 1822 ; pòl. "Kostrzyn nad Odrą", miem. "Küstrin") - gard w Lãdzbarsczim Krézu w Lubùsczim wòjewództwie. Lëdztwò gardu: 17.731 (2010) Wiéchrzëzna gardu: 46,14 km2
Domôcy òseł ("Equus africanus asinus") – to je niepôrokòpëtny susk z rodzëznë kòniowatëch. Miészańcem tegò òsła i kònia mòże bëc muła.
Sztërë grzéchë, co wòłają ò pòmstã do Nieba ("peccata clamantia") − to w Katolëcczim Kòscele są: 1. Ùmëslné mòrdarztwò 2. Sodomsczi grzéch 3. Ùpichanié biédnëch, gdowów i sërotów 4. Ùmkniãcé zôpłatë służebnym i robòtnikóm.
Górnô Brodnica (pl. "Brodnica Górna") – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Kartuzë. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka . W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã miészé kòlonie: Grzebiéńcz, Kalkô, Kamiónka i Złotô Góra. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi 2.) Brodnica
Nazéwôcz (abò nominatiw; łac. "casus nominativus") – jeden òd pòdstawòwëch przëpôdków w nominatiwnëch jãzëkach. Na ògle przëpôdk ten òznôczô agensa, chtëren òd stronë syntaksë czãsto je pòdmiotã. Nazéwôcz je m.jin. jednym òd sétmë przëpôdków kaszëbsczégò jãzëka.
Lékarsczi rozmarión ("Rosmarinus officinalis" L.) - to je ôrt krza z rodzëznë głëszkòwatëch ("Lamiaceae"). Jegò Kaszëbi ùżiwają do léczeniô lëchi pamiãcë. Rozmaryn (Rosmarinus L)
Bëlaczenié - to je zjinaka "ł" na "l" np. "bél, bëla" za béł, bëła w mòwie Kaszëbów na nordze - nordowim dialekce kaszëbsczégò jãzëka.
Łł Ł, ł — lëtra rozszerzonégò łacyńsczégò alfabétu, ùżiwónô przede wszëtczim w jãzëkach kaszëbsczim, pòlsczim i òbù łużicczich. Je téż lëtrą ùżiwóną w łacyńsczim abécadle biôłorusczégò jãzëka i projektach łacyńsczégò alfabétu dlô ùkrajińsczégò jãzëka. W słowiańsczich jãzëkach òznôczô zwãk, jaczi wëwòdzy sã òd òglowòsłowiańsczégò niepalatalizowónégò [l]. Westrzód niesłowiańsczich jãzëków lëtrë ùżiwają wilamòwsczi jãzëk (germańsczi), wenecczi jãzëk (romańsczi) i jãzëk nawaho. W kaszëbsczim alfabéce je sétmënôstą lëtrą. Òdpòwiôdô ji wëmòwa [w] abò [l].
Jabłóńc - to je kòlonia, w chtërny nie mieszkają lëdze, w gminie Kãpice, w stołpsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa.
Ambùlans - to je przewòzny spòsób namieniony do przewòzënkù chòrich abò renionych.
Szpańsczi jãzëk ("idioma español") - to je romańsczi jãzëk, ùrzãdny w Szpańsce i jinëch państwach.
Swiãtô Cecyliô z Rzimu (Cecyliô Rzimskô; ùm. kòl 230–231) – chrzescyjańskô dzéwica i mãczelnica, swiãtô kòscołów katolëcczégò i prawòsławnégò. Żëcé swiãti. Cecyliô ùrodzëła sã na zaczątkù III stalatégò. Jakno chrzescëjónka złożëła slub czëstoscë i nimo, że zmùszono ją do żeńbë z noczesnym pògónã Walerianã, òna nie złóma slëbù, le jesz nawrôca swòjégò slëbnika i jegò bracëna, Tëburcjusza. Wszëtcë troje nalezlë mãczelną smierc przez scãcé. Jich smierc je datowanô na czas rządzeniô Aleksãdra Sewera. Cało Cecylii òsta nalazłé nierëszałé w 822 rokù w katakùmbach sw. Kaliksta. Òstało òno zarô pò tim przeniosłé do Bazyliczi NMP na Zatëbrzu, chtërną wëbùdowano ju w IV stalatim na môlu dodomù swiãti. Złotô legenda. Jakùb de Voragine w "Złoti legendze" òpisëje historiã nawróceniô slëbnika Cecylii – sw. Waleriana. Òbczas wieselny nocë swiãtô wëzna mù, że towarzë ji janiół, chtëren strzeże czëstoscë ji cała. Ùzdrzenié gò przez Waleriana je mòżlëwé le tedë, żle przëjmie òn chrzest. Waleriana òchrzcëł papiéż swiãti Ùrban. Pò przińdzenim nazôd do Cecylii, Walerión nalôzł ją kòl janioła, chtëren trzimôł dwa wińce z różów i lëlijów. Patronizna. Swiãtô Cecyliô je patronką chùrzistów, lëtniôrzów, mùzykańtów, òrganistów. Rok w rok 22 lëstopadnika w Salezjańsczi Òrganowi Szkòle mionã kard. Agùsta Hlonda w Szczecënie òrganizowóny je koncert kù tczë patronczi kòscelny mùzyczi. Legenda pòwiôdô, że sw. Cecyliô mùzykòwa na òrganach, chòc to je mało wiarodostójné, bò bëłë òne wiôlgą apartnoscą. Mòżlëwé je to, że mùzykòwa na jinszim nôrzãdzu, bò notejsze rzëmsczi białczi czãsto sztôłcëłë sã w mùzykòwanim na arfie. Kùlt. Mãczelnica Cecyliô ùznôwónô je za swiãtą, a ji miono wëmienióné je w Rzimsczim Kanonie. Ji liturgiczné wspómnienié w katolëcczim Kòscele òbchôdô sã 22 lëstopadnika. Ikònografiô. W chrzecëjańsczi ikònografii pòznakama sw. Cecylii są janiół, mùzyczné instrumentë (cytra, arfa, lëtniô, òrganë ), pôlącô sã lãpka, miecz), wińc z biôłëch i czerwionëch róż (òznôczającé czëstosc i mãczelstwo). "Żywoty świętych pańskich na każdy dzień roku: według Kalendarza Rzymskiego", Olsztyn 1995. Przëpisczi.
Vrahovice są wsą w Czesczi Repùblice. Tu je kòscół i kòl 3400 mieszkańców.
Starbienino - to je wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Chòczewò. Tu je filiô Kaszëbsczégò Lëdowégò Ùniwersytetu òd 1995 rokù, a w ni w lëpincu 2012 rokù bëła Latnô Szkòła Jãzëka i Kaszëbsczi Kùlturë. Obracht-Prondzyński C., Kultura kaszubska współcześnie, w: K. Kleina, C. Obracht-Prondzyński (red.), Społeczność kaszubska w procesie przemian: kultura, tożsamość, język, Warszawa 2012, s. 54. Starbienino - historiô
Léón Heyke dostôł za lëteracczé ë pedagògiczné dzejanié Złoti Krziż Zasłëdżi Alojzy Nôgel
Chrizoprôz - to je mineral. Òn je zortã chalcedonu.
Nowi Rok na Kaszëbach - 1 stëcznika,pòdług kalãdôrza gregòriansczégò pierszi dzéń Nowégò Rokù. W Pòlsce je to dzéń wòlny òd robòtë. Òstatny dzéń Stôrégò Rokù nosy miono "Sylwester". Przëgòtowania. Gòspòdôrze i gòspòdënie sprzątają swòje zôgrodë i mieszkônia. Przë wëmiôtaniu nôleżi jednak ùważac na smiecë,nie wòlno jich wëmiatac ani wërzëcac za próg bùten, bò szczãscé mògłobë òpùscëc chëcz. Prôce pòrządkòwé robi sã ze smiéchã na gãbie, bò pòdług Kaszëbów-jaczi pierszi dzéń Nowégò Rokù, taczi całi rok. Tradycja i zwëczaje. Przed kùńcã stôrégò rokù nôleżi òddac wszëtczé pòżëczoné rzeczë i nôrzãdza,spłacëc wszëtczé dłëdżi,żebë sã ùchróniec przed niedostatkã. Wôżny je żebë przekrôczając próg Nowégò Rokù, miec zapas pieczonégò chleba,żebë gò nigdë nie felowało. Stôri rok nôleżi pòżegnac w kòscele. Dzãkùje sã bez to Bògù za òtrzimóné łasczi, zdrowié i zebróné plónë. W pierszi dzéń Nowégò Rokù Kaszëbi téż jidą do Domù Bòżégò,żebë prosëc Pana ò bòkadosc òbrodë i błogosławéństwò w rodzënie. Dôwnié w òstatny dzéń rokù gòspòdarze òbchòdzëlë swòje sadë, gwiżdżac przë tim i grochòtac klekòtkama, co miało wënekac czarownice i diôbłë chtërne przëchôdałë razã z Nowim Rokã i to miało téż zagwësnic dobri ùrodzaj brzadu. Dôwnym zwëkã bëłë psotë, jaczi młodzëzna robia mieszkańcóm. W noc Sylwestrową wëjima bromë wjazdowé, wëprowôdza wòzë ze stodołë na pòla, kòminë zastôwielë rutama. Nawetka przeprowôdzelë zwierzãta gòspòdôrza do jegò sąsada. Je to jedinô noc w rokù,w chtërny młodzëzna bez żódny konsekwencji mòże psocëc starszim. Zabawë. Nowi Rok witóny je z wiôldżim wrzeszczeniém i wëcym syrénów ògniarzowich,pòkôzã sztëcznych ògniów. Strzélają z fùzji i batów. Dôwni tłëkło sã szkło, cëskano metalowima rzeczoma żebë bëło głosno. Dzysô baro popùlarny sã zabawë i diskòteczi bùten.
Nadine Labaki, (ùr. 18 gromicznika 1974 rokù) je teatrownicą w Libanie.
Kamiéńca Szlacheckô (pl. "Kamienica Szlachecka") – kaszëbskô wies w Pòlsce, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Stãżëca. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka . Téż tu mô szedzbã Kaszëbskô Stowôra Producentów Pòtrôwniców, a dlô nich wôżnô je ògardowô pòtrôwnica (kaszëbskô malëna). W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã mniészé kòlonie: Bùlwark, Òstrowò, Przërowié Òficjalnô kaszëbskô pòzwã wsë w pòstacje „Kamiéńca Szlacheckô” òsta wprowadzónô 14 lëstopadnika 2007. Kamienica
Kòłodzeje - są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Sëlëczëno.
Avril Ramona Lavigne-Whibley (ùr. 27 séwnika 1984) je kanadną spiéwôrką. 2002 - "Let Go" 2004 - "Under My Skin" 2007 - "The Best Damn Thing" 2011 - "Goodbye Lullaby"
Dwór Artusa w Gduńskù (pòl. "Dwór Artusa w Gdańsku") – to przódë béł môl zéńdzeniów kùpców w Gduńskù. Tu je zala ò wiéchrzëznie 450 kwadratnëch métrów. Je tu wierã nôwikszi piéck swiata zbùdowany z 250 kachlów. W II swiatowi wòjnie - w 1945 ròku - òn béł kąsk zniszczony, a 28 strëmiannika pòlsczi żôłniérzë nałożëlë na nim pòlską fanã. Dzysô tu je muzeum. 1886 (pl)
0     181347   2018-11-03T06:05:09Z     YiFeiBot       Bot: Przenoszę linki interwiki (1) do , są teraz dostępne do edycji na    wikitext   text/x-wiki  Grëbi dąb – to je stôri dąb ("Quercus robur"), chtëren rosce w Òlëwsczich Lasach. Òn je kòl 300 lat stôri. Ten òbiekt je pònazwóny mionã pamiątczi przërodë (pòjedińczé drzéwiã). Krótkò niegò rosce pòdleszczón i kòrëtniczi. Przësłowié: Żôłądz je małô, ale wiôldżi dąb z nie wërosce.
Friedhelm Hinze (ùr. 4 zélnika 1931 rokù, ùm. 5 gromicznika 2004 rokù w Berlënie) − to béł jãzëkòznajôrz i kaszëbista ùrodzony w związkòwim kraju Meklenbùrskô-Przédné Pòmrë. Béł wëprzédniony Medalã Stolema „za baderné robòtë nad kaszëbsczim dialektã [sic!], a òsoblëwie prowadzenié dali słowarza F. Lorentza”. "Die deutschen Lehnwörter im Kaschubischen (Pomoranischen)" (1961) "Wörterbuch und Lautlehre der deutschen Lehnwörter im Pomoranischen (Kaschubischen)" (1965) "Die Schmolsiner Perikopen" (1967)/Perikòpë smôłdzyńsczé "Altkaschubisches Gesangbuch" (1967) "Herausgabe und Fortführung des Pomoranischen Wörterbuches" (1958–1983) Nôùkòwé robòtë. Biwało, że òn z Miemiecczi Demòkratny Repùbliczi pisôł pò kaszëbskù np.: "Żëcé é dzeło Gotthelfa Matthiasa Bronischa. Badéra kaszëbskji mowë", „Pomerania” 1990, nr 5-6 (205-206), s. 43-44.
Nowòdwòrsczi kréz (pòl. "Powiat nowodworski") - to je krezã w pòmòrsczim wòjewództwie z sedzbą w Nowim Dwòrze.
Dôlëbóg. Dôlëbóg òznôczô dobrégò bòga, co daje: żëcé, zdrowié, ùrodzaj, żëwnotã, pògòdã dëcha i wieczné zëcé w niji, to je w niebie. Prosti lud gôdiwôł pierwi Dôlëbóg na Belbòga.   Mieństwò "dôlëbóg" przedërchałë przez dłudżié stalati do naszich czasów i żëje jesz do dzys ù kaszëbsczigò lëdu w gôdkach, pòwiòstkach i brawãdach. Jész dzys zarzékają sã lëdze: "Chòc Dôlëbóg!" Délëbóg je téż ùżiwóné jakò słowò przësãdzi: "Dôlëbóg jo, jô gò tam widzył..." Aleksander Labuda "Bògowie i dëchë naj przodków," Bolszewo 2008
Paweł Miotk (ùrodzony 25 séwnika 1887 rokù kòl Bãdargòwa, ùm. 11 lëstopadnika 1933 rokù) – lëdowi kaszëbsczi ùtwórca, wójt Lëzëna (1933). Dzél czasu zajimôł mù kaszëbsczi lëdowi téater. Paweł Miotk – zabôczony pòeta kaszëbsczi
Öö Ö, ö (o-umlaut, o diaereza) - lëtra rozszerzonégò łacyńsczégò alfabétu, brëkòwónô jakò warijant lëtrë „o" w jãzëkach miemiecczim, szwedzczim, finsczim, estońsczim, islandëjsczim, madżarsczim, tërecczim, azersczim i jin.
The Oppressed je skinheadowim ë punkòwim karnã z Waliji. Mùzykã jaką gra ne karno òpisëje sã mionem oi!. The Oppressed są wiôldżima procëmnikama rasizmu òd czasu pòwstaniô ë są mòcno sparłãczeni z rësznotã SHARP ("Skinheads Against Racial Prejudice" - Skinheadowie Procëm Rasowim Ùrëchlenim). "Oi! Oi! Music" (1984) "Music for Hooligans" (2000) "More Noize for the Boys" (2001) "We Can Do Anything" (2002) "Live 1984" (2002) Òficjalnô starna karna
Matczi Bòsczi Zélny - to je swiãto, chtërno wëpôdô 15 zélnika w katolëcczim kòscele.
Chilónka - to je wòdny rów dłużawë 3,2 km. Òn wpłiwô do Gduńsczi Roztoczi.
Gduńsczi Jôrmark sw. Dominika - to je cyklicznô jimpreza hańdlowò-kùlturalnô, chtërna òdbiwô sã corocznie w zélnikù w Gduńskù. Òn mô swój pòczątk w 1260 rokù. Kaszëbi mògą tu sprzedawac np. swòją keramikã. Tam w kòscele czasem mòże pòsłëchac mùzyczi.
Dëńskô (dënsczi "Danmark") je państwã w Nordowi Eùropie, słëchającym do Eùropejsczi Ùniji. Stolëcznym gardã Dëńsczi je Kòpenhaga. Jińszé wôżné gardë to: Odense, Aalborg ë Århus. Dosc wiôlgą autonomijã òd Dëńsczi mają Farersczé Òstrowë i Grenlandzkô. Dëńskô je kònstitucyjną mònarchią.
Galicia ("Galiza") - to je krôjna ze swòjim jãzëkiem w Szpańsce - w Eùropie. Stolëcą Galicie je Santiago de Compostela. Xunta de Galicia (gl)
Noemi ("Veronica Scopelliti"), (ùr. 25 stëcznika 1982 w Rzimie) je italską spiéwôrką. 2009 - "Sulla mia pelle" (#3 Italskô - #44 Eùropa) 2010 - "Sulla mia pelle (Deluxe Edition)" (#3 Italskô - #42 Eùropa) 2011 - "RossoNoemi" (#6 Italskô) 2009 - "Noemi" (#8 Italskô - #97 Eùropa) 2009 - "Briciole" (#2 Italskô - #51 Eùropa) 2009 - "L'amore si odia" (Noemi ë Fiorella Mannoia) (#1 Italskô - #34 Eùropa) 2010 - "Per tutta la vita" (#1 Italskô - #42 Eùropa) 2010 - "Vertigini" 2011 - "Vuoto a perdere" (#6 Italskô - #47 Eùropa) 2011 - "Odio tutti i cantanti" 2011 - "Poi inventi il modo" 2010 - "Per tutta la vita" - 3:14 2009 - "Noemi tour": Italskô 2009/2010 - "Sulla mia pelle tour I": Italskô 2010 - "Sulla mia pelle tour II": Italskô, Sloweńskô 2011 - "RossoNoemi tour": Italskô Noemiofficial.it Oficial Youtube Arcadinoemi.it Arca di Noemi Youtube Facebook noemiofficial Facebook arcadinoemi
Subisłôw - kaszëbszczé miono chłopsczégò ôrtu. Mòżlëwé zdrobnienié je Subi abò Subk.
Adam Riszard Sykòra (ùr. 2 rujana 1955) je òjc - francyszkana, prof. dr z Pòznania. Jegò je przełożënk z greczi na kaszëbsczi jãzëk sztërzech Ewanieliów. Biblia podstawą jedności / red. Adam Ryszard Sikora. Lublin : Red. Wydawn. Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1996 Ewanielëjô wedle swiatégô Jana. Oficyna Czec, 2007 Ewanielëjô wedle swiãtégò Marka. Gdańsk [etc.] : Zarząd Główny Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, 2001. Ewanieliô wedle swiãtégò Mateùsza. Gdańsk : Czec, 2009. Ewanielie na kaszëbsczi tołmaczoné. Z greczi przełożił na kaszëbsczi jãzëk ò. Adam Ryszard Sikora OFM. Gdańsk 2010. Knéga Zôczątków, 2015 Knéga Wińdzeniô, 2016 Knéga Kapłańskô, 2017 Knéga Lëczbów, 2018 Knéga Pòwtórzonégò Prawa, 2019 Księga Koheleta / z języka hebrajskiego na język polski i kaszubski przetłumaczył i przypisami opatrzył; [grafiki i komentarz do grafik Maciej Tamkun - artysta plastyk, teolog] = Knéga Kòheleta / z hebrajsczégò na pòlsczi i kaszëbsczi jãzëk przełożił i òpatrził przëpiskama; [grafiki i komentarz do grafik Maciej Tamkun - artysta plastyk, teolog]. Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza Wydział Teologiczny 2020. "Przekłady na kaszubski" Nauka Polska VIAF WorldCat
Kòrusowatô pszczoła ("Apis florea") – to je ôrt ze szlachù pszczoła i rodzëznë pszczołowatëch ("Apidae"). Òna żeje w Azji w rojach, w chtërnëch są robòtnice, trónë i pszczelô matka. Òne żëją wiedno w dosc wiôldżëch rodzëznach, ale miodu òd nich je mało.
Cziselëce (we zdrojach: "Kjselice" (Cenôwa); pòl. "Kisielice", miem. "Freystadt in Westpreußen") - garc we warmińskò-mazursczim wòjewództwie wòjewództwie w jëławsczim krézu nad Gôrdzãgą. Lëdztwò gardu: 2.191 (2012) Wiéchrzëzna gardu: 3,37 km2
Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji (pòl.: Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji) - je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno zajimô sã m.jin. kaszëbizną. (pl)
Łãczëńskô Hëta to kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Chmielno. Tu ùrodzył sã ks. dr Frãcëszk Jank. Karno Sztudérów "Pomorania" mô tu òddóną do swòjégò ùżëtkù chëcz. Łączyńska
Kaszëbsczi wësziwk je colemało sétmëfarwny. Nitczi są: czerwòné, żôłté, zeloné, jasnomòdré, mòdré, cemnomòdré ë czôrné. Kòlibką kaszëbsczégò wësziwkù je Żukòwò. Przódë na czepcach bëłë złoti wësziwczi, a dzys je złotnicowi wësziwk. W żukòwsczim wësziwkù są midzë jinyma farwné: pszczółczi, mòdrôczi, niezabôtczi, tëlpë, lelije, kòniczënë, kòlince, malbrónczi, słuńcowniczi, mòrsczé gwiôzdë, pawié òczka, pãczczi, płómczi, serca ë wąsë. Colemało farwnyma nitkama na lnianym płótnie są mésterno wëszëté kwiatë, lëstë, a téż chłądë i jiné. W Żukòwie wiele w tëlpach je wëszëté plaskatim rąbã, ale wôżnô je téż żukòwskô cedżełka. Kùńsztu wësziwkù ùczą sã colemało dzéwczãta. Òne nim przëstrojiwają szërtuszczi, òbrësczi, sëknie, pãczczi do jigłów i wiele jinszich rzeczi. Òd wiele lat rok w rok je kònkùrs kaszëbsczégò wësziwkù òrganizowóny w Lëni. Żukòwsczi wësziwk je znóny téż w Kanadze. Wiele dlô kaszëbsczégò wësziwkù zrobia Jadwiga Ptôch, chtërnã wësziwaniô ùcza Zofiô Ptôch, a jã ji starka z Żukòwa. Wojciech Błaszkowski: Haft kaszubski : [katalog] : Wojewódzki Dom Kultury w Gdańsku i Zrzeszenie Kaszubsko - Pomorskie; Gdańsk, 1965 Wojciech Błaszkowski: Hafty regionalne na Pomorzu Gdańskim, Gdańsk : WOK, Warszawa : "Cepelia", Sopot : "Art-Region" 1983 Jacek Leski: "Kaszuby" (Haft), 2013, ISBN 8363625051 Wzory haftu kaszubskiego : szkoła żukowska. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział Gdański, 2007, ISBN 978-83-925340-0-6 Hafciarstwo kaszubskie szkoły żukowskiej / Kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu Hafciarstwo kaszubskie szkoły żukowskiej Kaszëbsczi wësziwk Żukòwsczi wësziwk Kaszëbsczé wësziwczi Ptach Ptôch wësziwczi (pl) wësziwczi z Kaszëb Wësziwczi (embroidery) Zdrzë téż. Złotnica
Jastrë – nôstarszé ë nôwôżniészé chrzescëjańsczé swiãta (króm Gòdów) ùwdôrzające smierc ë zmartwëchwstanié Jezësa Christusa. Tidzéń wprzódk, chtëren robi cząd wdôrzaniô nôbarżi wôżnëch dlô chrzescëjańsczi wiarë wëdôrzeniów, zwóny je Wiôldżim Tidzéniem. Rozmajitoscë. Niedzela przed Jastrama to Palmòwô Niedzela. Tegò dnia swiãcy sã palmë. Stronama stôrim zwëka gbùr jidze do sąsada i letkò bije rózgã i gôdô: Wierzba bije, jô nie bijã.   Jastrë zaczinają sã òd Wiôldżégò Czwiôrtkù, czedë w kòscele nie ùżiwô sã zwònów. Wiôldżi Czwiôrtk dlô Kaszëbów je nôlepszim czasã do sadzeniô roscënów i seniô. We Wiôldżi Piãtk, jinaczi "Płaczëbóg", doma robi sã pòrządczi. Dlô Kaszëbów to scësniony pòst, tak mòże jesc sëchi chléb i sëchi bùlwë. W Wiôlgą Sobotã w kòscele swiãcy sã jastrową strawã, rozpôliwô sã òdżin, a swiãcy sã wòda i òdżin. Òdżin òdnëkiwô wszëlejaczi złé i zapewniwô dobri òbrodzaj. Czedës Kaszëbi wierzelë, że w Jastrë w nocë òsoblëwi mòcë nabiérô wòda i to ùtrzëmùje sã do wschòdu słuńca. Dlôte przed wschòdã słuńca, przed rezurekcyjną Mszą sw., dobrze bëło są ùmëc w rzéce abò strëdze, kò takô wòda mògła cëdowno dzejac. W Jastrową Niedzelã jidzemë na Mszã Sw. rezurekcëjną ("jastrowô witrzniô"). Pierszi dzéń swiãt je dlô familji. Jastrowi Pòniedzôłk je zwóny dëgusama. Młodi knôpi zelonyma rózgama abò jałówcã dëgùją dzéwczãta. Za dëgòwanié dostôwajã jaja abò kùcha. W pòniedzôłk przëchodô do dzecë zajc, a przënosy farwne jôjka i bómczi. Pòchòdzenié pòzwë swiãta. Kaszëbsczé słowò „Jastrë” (równo jak dólnołużicczé „Jatšy” i górnołużicczé „Jutry”) pòchôdô òd pragermańsczégò *austrōn (jaczé òznôczało „swit”, „widnica”) i rzeszi sã z praindoeùropejsczim mòrfemã *aus-, jaczi òznôczôł „swiecëc”. Szlachòwną etimòlogijã mô anielsczé słowò „Easter” i miemiecczé „Ostern”. T.Czerwińska,A. Pająk,L. Sorn: "Z kaszëbsczim w szkòle", Gduńsk 2009. Róża Ostrowska, Izabella Trojanowska: "Bedeker Kaszubski", Gduńsk 1978. Jan Perszon: "Na Jastre", Lublin 1992.
Galilejsczé Jezoro abò Genezarecczé Mòrze (hebr. "ים כנרת") – jezoro ò wiéchrzëznie 166 km² w Izraelu. Galilejsczé Jezoro w kaszëbsczi kùlturze. W szpôsownym ùchwôcenim Kaszëb przez Cenôwã Mòrze Genezarecczi to je Pùckô Hôwinga. Nadczidka ò jezorze pòjôwiô sã téż w pòwiescë „Żëcé i przigòdë Remùsa” Aleksandra Majkòwsczégò we fragmeńce: "Boczë: Naju rzeka v lese, to Jordan, a naju jezoro, to Genezaret, chdze Svjęti Pjoter beł rebokjem".
Władisłôw Kònefka Szôłtës Starzëna, Patrón Spòdleczné Szkòlë w Starzënie. Życiorys. Dzëcestwò. Ùrodzył sã 08 stëcznika 1892 roku. Skùńcził  4 klasë spòdleczny szkòłë . Wies i òbéńda bëłë pòd zarabczenim prësczim, témù edukacjô w szkòlë bëła prowadzonô w niemiecczim jãzëkù. Pòlsczégò jãzëka ùcził sã doma. Jegò starszi pòmôgalë jemù w zdobiwanim warkù i dëlë jemù zemiã . Rodzëcama Władisława bëlë Gùst i Makrina Kònefka. Tatk pòchòdzył ze  Sławòszëna, matka ze Zdradë. Pò smiercë bëlë pòchòwóny na smãtôrzu w Starzënie. Władisław miôł piãc  sostrów i jednegò brata: Anastazjã, Agnësã, Mariã, Anã, Teklã, Feliksa. Na Władisława gôdalë Bòlek. Dzejanié. Władisłôw béł żeniałi z Gertrudą Radzejewską. Òni miélë troje dzecy: Ùrszulã, ona ùmarła czedë mia dzesãc miesãcy, Szczepan béł zabiti w Drëdżi Wòjnie Swiotwi. Nômłodszi, Henrik béł doktorã ginekòlogã,  ùmarł w 1983 rokù, je pòchowòny na smãtôrzu w Starzënie kòle swòjich starków Gùsta i Makrinë Kònefka. Władisław miôł cãżczé żëcé biédnëch gbùrów i wsowech robòtników. Temù brôł ùdziél w zëcym spòlëznë. Òd 1926 rokù nôleżôł do pòkrocznëch òrganizacjôw spòlëznë jaczié rëchtowałë manifestacje zespòłowé i nôrodné. W czasu refòrmë rolny béł propagatorã parcelacji latëfùndiów niemiecczich. Béł szôłtësã Starzëna i prowôdzôrzã Pòlszczégò Związkù Zôchòdnégò. Kònefka béł przëczińca i òrganizatorã bùdowë sétmëklasowi szkòłë spòdleczny w Starzënië.   Zbiérôł pięniãdze, òrganizowôł  chłopów do robótë przy ji bùdowie. Dzãka temù w 1936 rokù bëło òtemknienié sédmëklasowi szkòłë z trzema mieszkaniama dlô szkòlnëch. W tim czasu Kònefka béł radnym szkòłë  i òkòlnégò òddzélu pòùczënë. Przez wiele lat béł Radnym Òkòlnyégò Sejmikù Krézowégò. Przed smiercą. Przed Wòjną  Swiatową zrëchtowôł môlowi Kòmitet Òbarnë Nôrodny, chtëren  zbiérôł dëtczi na ùbarnienié. Na jednym z zebraniów zafedrowôł ùsënienié z òbarnë Niemców.   Z gãbnëch òpòwiôdków niechtërnëch Niemców wëchôdałô, że  ju w zélnikù 1939 rokù òrganizacje niemiecczé, dzejającé w Pòlsce wëdałë òbsądzënk na Władisława Kònefkã. Władisłôw mógł wëjachac do centralny Pòlsczi , żebë sã schòwac. Òn jednak òstôł tam, gdze sã ùrodzył, żił i robiił. Czej hitlerowsczi wòjska wkroczëłë,  Kònefka zacarł  wszëtczé znamiona swòji dzejnotë zespòłowi i ùkrił  zestôwk nôleżników Pòlsczégò Związkù Zôchòdnégò. Dzãka temù nicht nie béł wsadzëny. Całô òdpòwiedzalnotã wzął na sebie. 15 séwnika òstôł pòjmóny i przewiozłi do prizë w Wejrowie. Smiérc. Òstatnym dniãm jegô żëcé bëł 16 lëstopadnik 1939 rokù. Tegò  dnia pò apelu wieczôrnym òstôł przewieziony do lasôw Piôsnicë i rozstrzelôny. 03 séwnika 1967 r. bëł dzejowim dniém dlô spòleznë Starzëna. W tim dniu Spòdlecznô Szkòła w Starzënië dzãkã staranióm miestnëch panôrzów dostała miono Władisława Kònefczi. Tekst Marzena Redlin szkólnô ze Spòdleczni Szkòlë w Starzënie Òdjimczi autorka Marzena Redlin
Glësnica (pòl. "Gliśnica") - to je kaszëbskô môłô kòlonia w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Czôrnô Dãbrówka.
Michael Joe Jackson (ùr. 29 zélnika 1958 - ùm. 25 czerwińca 2009) béł amerikańsczim spiéwôrzã.
Brda (téż Dbra) - to je rzéka dłużawë 238 km. Òna wpłiwô do Wisłë. Na Brdze mòże bëc Kaszëbsczi Czôłenkòwi Spłiw „Szlachama Remùsa”. Brda Jerzy Świerczek, "Flisacy na Brdzie", „Ziemia Zaborska”, lato 2009, s. 60.
Lënk (an. "hyperlink") je logicznym sparłãczenim sécowëch lopków, abò jejich partów przez pasowné merczi w sécowim dokôzu. Tipicznym przëmiarã brëkòwaniégò lënków są HTMLowé starnë.
Dzemiónë (pl. "Dziemiany") – to je kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kòscérsczim krézu, w gminie Dzemiónë w òbéńdze Wdzëdzczégò Krôjòbrazowégò Parkù. Tu młodzëzna ùczi sã kaszëbsczégò jãzëka . Tu je kòscół, a w nim òdprôwiónô je czasem Mszô Sw. z liturgią słowa w kaszëbsczim jãzëkù. Wies je na szlachù banowi sécë Kòscérzëna-Lëpùsz-Chònice. Tu je sedzba Związkù Hòdowców Achałteczińsczich Kòniów, a téż hòdowlô kòniów ti rasë. Òbaczë téż. Òficjalnô starna gminë Dzemiónë
Wtórk – to je dzéń tidzénia midzë pòniedzôłkã a strzodą.
Rëbnica-Dãbògóra (miem. "Ribnitz-Damgarten") - gard w Północnoprzédnopòmòrzczim Krézu w krôju Meczelbòrzkô-Przédné Pòmrë kòl ùscégò Reknicë. Czedës to bëłë dwa apartné gardë - Rëbnica je meczelbòrzczim gardã, zato Dãbògórã je pòmòrzczim.    Lëdztwò gardu: 16.086 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 122,2 km2
Azjacczi tigris ("Panthera tigris") - to je ôrt wiôldżégò suska z rodzëznë kòtowatëch ("Felidae"). Ten zwiérz żëje w Azje i je niebezpieczny dlô lëdzy Do tegò ôrtu tigrisów słéchô m. jin. pòdôrt sybirsczi tigris, a np. pòdôrt kaspijsczi tigris wëdżinął.
Kamińca Królewskô (pòl. "Kamienica Królewska") – kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce w òbéńdze Kaszëbsczégò Krôjòbrazowégò Parkù. Wies je nad jezorã Kamienicczim ë na szlachù zaniechóny narô banowi sécë Kartuzë-Serakòjce-Lãbòrg. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka . M.jin. tądkã jidze turistny, Kaszëbsczi Szlach. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã miészé kòlonie: Céchomié, Kamienicczi Młin, Kùkówkô, Nowalcëskò Kamienica -
Chrzanów- gard w małopòlsczim wòjewództwie. Chrzanów je stolëcą chrzanowscziégò krézu. Pòłożenié. Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 50°08' N, długòta - 19°24' E. malownik, Marian Konarski (1909-1998) teatrownik, Andrzéj Grabowski (1952) wërzinôrz, Zbigniew Wąsiel (1966) teatrownik, Mariusz Jakus (ur. 1967) Chrzanovia Patria Parva
Epitaph je samòstójną platową wëdowizną z Hollywood w Kalifòrnijë. Założił ją w 1981 rokù Brett Gurewitz, gitarownik karna Bad Religion. Dzysô do Epitaph przënôleżą téż jinszë wëdowizne w tim Hellcat Records ë zajimô sã òna téż rozprowôdzaniém bluesowi wëdowizne Fat Possum Records (w jaczi wëdôwôlë m.jin R. L. Burnside czë T-Model Ford) ë trzëmô sã ją za nôwikszą samòstójną wëdowizną na swiecé. Agnostic Front All Atmosphere Bad Religion Beatsteaks Business Choking Victim Converge Dag Nasty Death By Stereo The Descendents Deviates Down by Law Downset Dropkick Murphys The Dwarves F-Minus Lars Frederiksen and the Bastards From First to Last Guttermouth H2O Hepcat The Hives Hot Water Music Ikara Colt L7 Leftover Crack The Locust Matchbook Romance The Matches Millencolin Roger Miret and the Disasters Motion City Soundtrack Mouthwash 98 Mute Nekromantix Nerve Agents New Bomb Turks NOFX The Offspring Osker Pennywise Raised Fist Rancid Refused Sage Francis Scatter the Ashes Joe Strummer Ten Foot Pole Tiger Army Transplants 1208 U.S. Bombs Youth Group Zeke Domôcô starna
Minysterstwo Gbùrzeniô i Rozwiju Wsë (pòl.:"Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi") - je jednym z minysterstwów we Warszawie. Òno je òd 1999 rokù, a zajimô sã gbùrzenim, rozwijem wsë, zjôdną przerobiną, rëbaczenim ë weterinarym i fitosanitarnym dozérënkã. Minysterstwò Rolnictwa i Rozwoju Wsi Kaszëbë (pl)
Widłë – rãczné nôrzãdzé, chtërno brëkùją czasã np. gbùrze do rozdrzëcaniô gnoju czë przë robòcë z sanã. W Gduńskù mòże òbezdrzec widłë "Krësztofa"
ISO 639 to zestôwk midzënôrodnëch sztandarizacëjów tikającëch równoznacznégò reprezentowaniô mionów jãzëków z pòmòcą krótczich 2 czë 3 lëterowëch merków. Zacwierdzoné ë wprowadzoné w żëcé są ju dwa sztandardë: ISO 639-1:2002 Kòdë 2-lëterowé ISO 639-2:1998 Kòdë 3-lëterowé za tima jidą jesz rozwijóné ISO 639-3 do ISO 639-5 ISO 639-3:2007 Kòdë 3-lëterowé − "Codes for the representation of names of languages - Part 3: Alpha-3 code for comprehensive coverage of languages" ISO 639-4 − "Codes for the representation of names of languages - Part 4: Implementation guidelines and general principles for language coding" ISO 639-5 − "Codes for the representation of names of languages - Part 5: Alpha-3 code for language families and groups" Np. pòlsczi jãzëk mô w ISO 639-1 kòd pl, a w ISO 639-2 ë ISO 639-3 kòd pol, a kaszëbsczi jãzëk mô blós trzëlëterowi kòd w ISO 639-2 ë ISO 639-3 csb.
Kaszëbsczé Pòjezerzé (pòl. "Pojezierze Kaszubskie") - To zajimô westrzédny pas Kaszëbów. Je tu wiôlgô, jak na niżawné òbéńdë, wiżô krôjnë n.r.m. i ùrozmajiconô rzezba terenu, przede wszëtczim w conie pòjezérnégò pùkla. Òd nôwëższich Szimbarzczich Grzëpów (329 m n.r.m.) teren pòstãpno òpôdô w stronã nordë, pôłnia i wschòdu. To dô tu wiele jezór, a westrzód nich wiôlgòscą wëapartniają sã: Reduńsczé Jezora (Dólné i Górné), Òstrzëcczé, Gòwidlińsczé i Môùsz. Na klimat wërazny cësk mô wiôldżé zjinaczenié wiże. Razã z ji rostã òpôdô wiżô temperaturë lëftu, a zwikszô sã sëma atmòsferowëch òpadów. Długò mòże tu leżëc sniég. Nôtërné roscëznowé ruchno sparłãczoné je z wiele dzejnikama, westrzód chtërnëch do nôwôżniészich nôleżi zarechòwac klimat, òksëpòwy spódk, ùsztôłcenié wiéchrzëznë i wòdné òdnieseniô. Dzysdniowé roscëznowé ruchno pòkôzywô mòcny zrzeszënk z gòspòdarzczim dzejanim człowieka. Nôczãscé spòtikónym drzewã òpisywóny òbéńdë je sosna, rosnącô abò w jednorodnëch drzéwiãcëznach (bòrë sosnowé) abò miészónëch - z bùkã abò daną. Òsoblëwò czãsto spòtikómë jã na piôszczëstëch òbéńdach sandrowëch. Corôz czãscy spòtikóny je skòwrónk, colemało sadzony w lasowym zbiérkù z bùkã, dãbã i sosną. Znóné są bùkòwé lasë kòl Szimbarka. Zdłużą strëgów i nad jezorama wëstãpywają łãdżi. Tu pierszima drzewama są: szarô òlszô, wierzba (jerzbina) i papla. Tipòwym roscëznowym zbiérkã sparłãczonym z fùchtnym spódkã są nisczé torfòwiszcza, pòdskôcóné gruńtowëma wòdama. Pòrôstają je pierszim dzélã strzënë, charzt i mechë. Tamsam wëstãpywają wrzosowiszcza pòrosłé czerzkama, chtërnëch nôwôżniészim elementã są wrzosë, jak téż wielelatné roscënë, trôwë, mechë i narwë. Môlama spòtikómë tu sosnë, brzozë i jałówce. Grad lasowatoscë je tu wiôldżi, òsoblëwie na sandrowëch òbéńdach. Mało lasów mô wsowô gmina Chmielno i miasto Żukòwò. W ùprawach wërazno panëją tu żëto, pszéńżëto i bùlwë. Bëlną wiéchrzëznã zabiérają téż pôsné roscënë. Chòwa bëdła je nôbarżi rozwitô na terenach bòkadnëch w łączi i pastwiszcza, swiniô chòwa je za to sparłãczonô z ùprawą bùlew i spòsobã zdobëcô relatiwno tónëch kôrmów socznëch. Ta òbéńda je znónô z plantacji pòtrôwniców ("kaszëbsczich malënów"). Tu warô zasedzałi òd wieków kaszëbsczi lud, chtëren mô swój jãzëk i zwëczi. Je téż kaszëbskô lëteratura. Tu w Kartuzach je Kaszëbsczé Mùzeum miona Frãcëszka Trédra. (pl) (en) Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, ISBN 83-04-00363-5 Encyklopedia powszechna PWN, Warszawa 1974, s. 433 Pojezierze Kaszubskie, Baranowski, Jerzy (teksty Donald Tusk) - Warszawa : Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1985, Wyd. 1. Pojezierze Kaszubskie / Piotrowska H., Sławomir Kadulski S. Warszawa : "Wiedza Powszechna", 1985. ISBN 83-214-0376-X
9 łżëkwiata – Bòlesłôw Bòrk 23 czerwińca – Antón Ôbram
Trąbka to mùzyczny jinstrument z karna dmùsznych. To je wąskô cylindrowatô metalowô réra zwinãtô w sztôłt blisczi prostonórta, òna je zakùńczonô ù wlotu gãbnikã, a ù wëlecënkù głosową szôlką. Wnitrzno sydła są 3 rérczi rozmaiti długòscë, chtërné mòżna włączëc w òkrãżé jinstrumentu przë pòmòcë wentili. Trąbka brzmie nôwëżé z wszëtczich dmùsznëch blaszanëch jinstrumentów. Mòżna na ni grac melodyjné, spiewné frazë, ale téż rëszné mùzyczné tematë.
Òcznica - to je bezrësznô rama òbsadzonô bënë dwiérzowy abò òknowi òdemkłosce bùdinkù.
Hard-wôra je to zbiérny termin na wszëtczé fizyczné dzéle kòmpùtra, w ùprocëmnienim do: a) soft-wôrë, chtërnô wëdôwô hard-wôrze pòlétë wëkònawaniô nadôwków b) pòdôwków, chtërné kòmpùter w se zamëkô abò przerobiô.
Andrzejczi. Andrzejczi- dzéń swiãtęgò Andrzeja, chtërny òbchòdzóny je 30 lëstopadnika. W dzéń przed, tak tej 29 lëstopadnika dzéwczãta robią sobie wróżbë, chtëre mają za zadanié przepòwiedzec jak bãdze nazewôł sã ich ùkòchóny. Dzysô przepòwiesce robióne są i przez knòpów i białczi. Swiãtô Andris je patrónã Szkòcje, Grecje i Rosje. Historiô. ùwôżô sã, że swiãto to pòchòdzy ze starożôtnej Grecji, bo miono Andris("Andress") z greki "aner, andros" òznyczô chłop. Dôwni w Pòlsce dzéń ten nie béł leżnoscą do pospólny zabawë i zéńdzeniów młodzëznë, uchowa sã pamiãc ò wróżbòwech zwëkach. Czile starszych infòrmatorów przëbócziwô zwëk wkładaniô przez pannę pòd pòdëszkã- w noc przed dnia swiãtégò- kôrtków z chłopsczima mionama. Wëcydniãtô reno kôrtka òznôczô miono przińdnégò chłopa. Dzéń sw. Andrzeja w Polsce. W Polsce tegò dnia powszechne zabawë z rozmajitima wróżbama, colemało z przepòwiôdanim przińdnoscë ze sztôłtu lóny na wòdã pszczelënë. Drëdżim òbòwiązkòwôm elementem zabawô je wróżenié ze skòrzniów. Bótë ùczãstników zabawy ùstawioné są w rôdze, jeden za dredżim. Pòsôdôcz abò pòsôdôczka skòrznia, chtërny pierszi przestąpi próg bãdze żeniałô nôpierwi. Niemcy Dzéń sw. Andrzeja w innëch krajach. W Niemczech Andrzejczi òbchòdzóny są w ten sam dzén co w Polsce. ù nich dzéwczãta, chtërne ni mają chłopa, a bë chcałë mùszą prosëc ò pòmòc  sw. Andrisa, a téż jak bãdą szłë spac mùszą bëc wëzeblokłi i wtedë w nocë przësni sã im ten jediny. Ukraina Na ùkrainie dzéń ten przepôdô 13 gòdnika. Na andrziéjkòwôch zôbawach przede wszëtczim sã wróżô, do zabôwô ùżiwô są téż bómków i plińców, chtërne mają pomóc w nalizéniu chłopa. Szkocja Swiãtô Andrys je patrónã Szkocji i tam 30 lëstopadnika, czej dzéń swiãtégò je Swiãtem Narodnym - je to dzéń bankerczszi. Ogrodowska, B. (2001) Zwyczaje, obrzędy i tradycje w Polsce. Mały słownik. Warszawa: Verbinum Chwalba, A. (red.) (2005) Obyczaje w Polsce. Od średniowiecza do czasów współczesnych. Warszawa: PWN Czesław Witkowski, "Doroczne polskie obrzędy i zwyczaje ludowe", wyd. Muzeum Etnograficzne w Krakowie, 1965 Kraków.