ipipan/kashubian-wikipedia-clean-20230901 huggingface dataset:
Wãgòrzëno (we zdrojach: "Vangheryn" 1338, "Wangeryn" 1414, "Wangerin"; pòl. "Węgorzyno", miem. "Wangerin") - garc w łobesczim krézu w Zôpadnopòmòrzczim Wòjewództwie nad jezorã Wãgòrzëno.    Lëdztwò gardu: 3.021 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 6,85 km2
Bùrméster (strz.-wës.-miem. burc-meister abò burger-meister) – w wielu krôjach nôważniejszy rangą ùrzãdnik władz môlowych np. gardu abò gminë. W Pòlsce bùrméster (pl. burmistrz), je ùrzãdnikiem môłich gardów np. Kartuzë, Wejrowò. W wikszich gardach np. Gduńsk, Gdiniô, bùrméster nazywô sã Prezydent. W anielsczim jãzekù "mayor" je z łac. maior, co òznaczô „wikszi”
Trzëkòlé - to je motorowô tërlëka na trzech kòłach.
Swiãcowie - bëlë bògatim rodã w XIII i XIV stalatim. Pò 1307 rokù òni ùtwòrzelë spôdkòwiznowi dominium we Westrzédny Pòmòrsce.
Katgut - to je flakòwô nitka, chtërnã brëkùją chirurdzë. Na Kaszëbach mògą téż gò ùżëwac. Katgut mòże bëc z flaków kòzë.
Turmalin - to je mineral. Òn mô chemiczny wzór XY3Z6[(OH)4(BO3)3(Si6O18)]. Turmalinów je wicy zortów.
Szalwija ("Salvia" L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë głëszkòwatëch ("Lamiaceae"). Na Kaszëbach rosce dosc wiele szalwiji. "Salvia officinalis" je zelém pòmòcnym przë płókaniu chòrégò gardła. Rozmajitoscë. Aleksander Majkòwsczi w swòi ksążce "Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji" pisôł, że m. jin. szalwija bëła dóné do pòswiãceniô w Matkã Bòską Zelną. Lëteratura. D. Tyszyńska-Kownacka, Zioła na działce i w ogródku przydomowym, wyd. Wyd. 3, Warszawa: Wydawnictwo Watra, 1984, s. 78
Bochnia - gard w małopòlsczim wòjewództwie, w bocheńsczim krézu. Pòłożenié. Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 49° 58' N, długòta - 20° 25' E. Bochnia je stolëcô bocheńsczégò krézu w małopòlsczim wòjewództwie. Bochnia mô apartné ùrzãdë dlô gardu ë wsowi gminë. Pòdôwczi. Lëdztwò gardu: ~30 000 mieszkańców  Òficjalnô starna Bochni
Josh Duhamel, (ùr. 14 lëstopadnika 1972), je amerikańsczim teatrownikã.
Òd tegò rokù rozmajitosc w krãgù kaszëbsczi òrtogafie mô małé znaczenié.
Trzcińsko-Zdrój (we zdrojach: "Sconevlete" 1248, "Schowenfliet" 1281, "ciues de Scowemlith" 1296, "Sconenvlet" 1302, "Schoneflies", "Schönfließ"; miem. "Bad Schönfließ"; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: "Szémflét", "Szénflét") – gard ë kùrort we gripiewsczim krézu w zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad Rurzëcą. Lëdztwò gardu: 2.466 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 2,33 km2
Zwëczajny groch ("Pisum sativum" L.) – to je ôrt jednoroczny (latny) roscënë z rodzëznë bòbòwatëch ("Fabaceae"). Jegò pòdôrt mòże sôc w ògardach wczas na zymkù. Szachòwi groch winie sã w górã pò szachù. Òn rosce w dosc mòkri zemi, a nie lubi za wiele słunôszka. Gò mòże sôc na zôgónkach co piãc lat w tim samim placu. Jegò zôrna są np. do robieniô grochòwiónczi - wôżny zupë w wòjskù. Kashubian - groch
Łosos ("Salmo salar") - to je rëba z rodzëznë łososowatëch ("Salmonidae"), chtërna colemało nierzchnie sã w rzékach, a tak żëje w słony wòdze. Òn mòże bëc 1,5 m dłudżi. Łosos żëje m. jin. w Bôłce.
Pòmësczi Młin (pl "Pomyski Młyn") - to są pùstczi kòl Wiôldżégò Pòmëska w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Bëtowò.
Przewalsczégò kóń ("Equus przewalskii") – to je niepôrokòpëtny susk z rodzëznë kòniowatëch. Òn jesz mòże żëc dzëkò w Azji.
Niemieckô, Niemcë abò Miemcë; Federalnô Repùblika Niemiec (niem. "Deutschland, Bundesrepublik Deutschland, BRD") je państwã w zôpadny Eùropie ë dzélã Eùropejsczi Ùniji. Miemcë przez stalata bëlë zgrôwny do rozrëmieniô. Ich sparłãczëł w 1871 rokù Otto von Bismarck.
Pazdzérznik je dzesąti miesąc roku w gregòriańsczim kalãdôrzu. Mô 31 dniów. Jinszé kaszëbsczé miona: pajicznik, paklepnik, oktober ë rujan (chòrwacczi neòlogizm).
Rockabilly je wczasną fòrmą Rock 'n' Rolla. Nen sztél pòwstôł w pòłowie 50-tëch lat, pò tim jak młodi mùzykańcë z pôłniowëch stónów Nordowi Americzi naczãlë na swój ôrt interpretowac na znónëch se instrumentach czôrnegò Rhythm & Bluesa. Wëszłé je z tegò sparłączenié różnëch sztélów, w tim: Bluesa, Hillbilly, Boogie, Bluegrassu ë Country. Na zôczątkù mùzyka na nie miała swòjegò jednegò miona, bëła klasyfikòwónô pòd Pop, Country czë tëż Rhythm and Blues ë nie wëszła za grańce pôłniowëch stónów. Kòl 1956 rokù niechtërni mùzykancë pòdjãlë sã próbë wińdzëniô za te ë ò òderwanié sparłączeniô tegò sztélu mùzyczi z gbùrzeniém. Miono Rockabilly zaczãło sã pòmalińkù przëjimac, chòc zamëkało òno w se kąsk samòironiczny wëzwãk - sparłączënié z Hillbilly pòdsztëchiwôło prowicjonalné ë gbùrsczégò pòchòdzeniô tegò sztélu. Wikszô pòpùlarnota Rockabilly przëszła w 80-tëch latcha razã ze swegò ôrtu òdrodzeniém. Do dzysô dô na całim siwece wile môlëch kùlturów Rockabilly, òd Eùropë - tuwò nôwikszô je gwës w Anielsce)- pò Azëjô, a tuwò òsoblëwié w Japòńsce. Hasil Adkins Ace Andres and *The X-15s Belmont Playboys Big Sandy and the Fly-Rite Boys Dion Blacktop Rockets Buddy Holly Br5-49 Cacti Widders Cari Lee and the Saddle-ites Cave Catt Sammy Cigar Store Indians Charlie Feathers Chuck Berry Dagmar and the Seductones David Vanian and the Phantom Chords Dead Man's Hand Deke Dickerson Dragstrip 77 The Dempseys Eddie Clendening Frantic Flattops High Noon Hillbilly Hellcats Hillbilly Moon Explosion Hot Rod Lincoln Jack Knife and the Sharps Johnny Knox and High Test Johnny Mercury Josie Kreuzer Kim Lenz Lee Rocker Marti Brom The Raging Teens Reverend Elvis & Undead Syncopators Rocket 350 Rusty and the Dragstrip Trio Sasquatch & The Sick-A-Billys Social Distortion Sonoramic Commando The Caravans The Memphis Morticians The Living End The Mighty 18 Wheeler The Pistoleers The Tremors The Reverend Horton Heat The Stray Cats This Train Three Bad Jacks Turbopotamos The Young Werewolves Thirteen Stars Th' Legendary Shack Shakers Wayne "The Train" Hancock
Piknik ("Picnic") - to je pòpùlarnô w Zjednónëch Krajach Americzi fòrma wëpòczinkù na swiżim lëfce na rozłożoni dece. Kaszëbi mògą tak robic np. nad jezorã abò rzéką òb lato.
Kapibara (guarani: "Kapiÿva", łac. "Hydrochoerus hydrochaeris") to je ôrt zemno-wòdnégò suska. Nôwikszi grëzôk z rodzëznë kawiowôtëch, "Caviidae", mòże wôżëc do 65 kg. Òna żëje w Pôłniowi Americe i żëwi sã roscënama.
Sysełka – to je przécznô balka, chtërna wiãże kòzłë, a òne mają w górze scapòwanié. M. jin. sysełkã na Kaszëbach rozmajice zwią. Ernst Seefried-Gulgowski, Von einem unbekannten Volke in Deutschland. Ein Beitrag zur Volks- und Landeskunde der Kaschubei /Izydor Gulgowski, O nieznanym ludzie w Niemczech. Przyczynek do ludoznawstwa i krajoznawstwa Kaszub, przekład M. Darska-Łogin, red. naukowa i wstęp J. Borzyszkowski, Berlin 1911 - Gdańsk 2012, s. 44. Bernard Zëchta.
Joseba Sarrionandia Uribelarrea (ùr. 13 łżëkwiata 1958 w Iurretë) - baskijsczi ùtwórca. "Narrazioak", 1983. "Atabala eta euria", 1986. "Ifar aldeko orduak", 1990. "Han izanik hona naiz", 1992. "Miopeak, bizikletak eta beste langabetu batzuk", 1995. "Lagun izoztua", 2001. "Kolosala izango da", 2003
Dólné Kawle (pòl. "Kawle Dolne") - to są kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Przedkòwò. W 2008 rokù tu mieszkało 189 lëdzy. Tu je Mùzeùm Kaszëbsczé Gbùrstwò "Bielickòwò".
Andrzéj Adam Wrońsczi ("Andrzej Adam Wroński") - (ùr. 8 rujana 1965 w Kartuzach) je biôtkôrz, chtëren béł dwa razë òlimpijsczi méster i téż méster òd rekòrdë.
Krãpkòjce (pòl. "Krępkowice") – to je wies w gminie Céwice, w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Sztëk drodżi òd ti wsë rosce wierã wicy jak 600 lat stôri dąb. Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w fòrmie „Krãpkòjce” òsta wprowadzónô 18 lëpińca 2016. "Ścieżka edukacyjno-przyrodnicza „Dąb Świętopełk”"
Pinceta – to je môłé nôrzãdzé do òbsłùżënkù môłich òbiektów, chtërne są za małé żebë so wëpòmòc z nima leno rãkama człowieka. Brëkùją jã czasã np. chirurdzë.
Liwkòwnica abò jaskùleczka ("Hirundo rustica") - to je wanożny ptôch z rodzëznë jaskùleczkòwatëch ("Hirundinidae"). Te ptôchë mają gniôzda i młodé na Kaszëbach, ale òb zëmã jich tu ni ma. Głos jaskùleczczi:
Jón Kaczkòwsczi ("Jan Kaczkowski" ùr. 19 czerwińca 1977 rokù w Gdinie – ùm. 28 strëmiannika 2016 rokù w Sopòce), ksądz, pisôrz. Béł doktor mòralny teòlogie, bioetik, ùtwórca pùcczégò hòspicjum i człowiek, chtëren sóm biôtkòwôł sã ze smiertelną chòroscą. Ks. Jón Kaczkòwsczi to béł laùreat wiele nôdgrodów. To béł ùtwórca pùcczégò Hòspicjum sw. Òjca Pio. Òn béł òdznaczony Kawalersczim Krziżã Òrdéru Òdrodzeniégò Pòlsczi. Szału nie ma, jest rak. VIAF
Wëstôwné òkno - to je plac za rutą, w chtërnym mòże wëstawic np. to co je na sprzedôż.
Swãgòr ("comedo") – zjinaka na skórze. Òna biwô przë swiniôkù,
Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce – wespòlëznowé karna, chtërnë mieszkają w Pòlsce, le identifikują sã z nôrodã jinym jak pòlsczi. W rozmienim "Ùstôwù ò nôrodnëch i etnicznëch miészëznach a téż ò regionalnym jãzëkù z 6 stëcznika 2005 r." nôrodné i etniczné miészëznë mùszą spełniwac nôslédné zastrzedżi: bëc mni wielnyma jak pòòstałi dzél lëdztwa Pòlsczi Repùbliczi; wëapartniwac sã midzë pòòstałima naszińcama jãzëkã, kùlturą abò tradicëją; pragnąc ùtrzimaniégò swòjégò jãzëka, kùlturë abò tradicëje; miec swiąda gwôsny historiczny nôrodny spòlëznë; zamieszkiwac dzysdniowé teritorium Pòlsczi Repùbliczi òd conômni 100 lat; identifikòwac sã z nôrodã zòrganizowónym w gwôsnym państwie (le w przëtrôfkù nôrodnëch miészëznów). Za nôrodné miészëznë pòlsczi rząd ùznôwô: biôłorëską miészëznã; czeską miészëznã; lëtewską miészëznã; miemiecką miészëznã; armeńską miészëznã; rëską miészëznã; słowacką miészëznã; ùkrajińską miészëznã; żëdowską miészëznã. Ùznóné etniczné miészëznë to: karajimskô miészëzna ; łemkòwskô miészëzna; romskô miészëzna ; tatarskô miészëzna. Lëczba òsobów, jaczé słëchają do òsóbnëch miészëznów wedle slédnégò òglowégò spisënkù z 2011 Przëpisë.
Serbòchorwacczi jãzëk - dzysdniowò je to kontrowërsëjne miono na karno krótko sparłãczonych ze sobą sztandardowich jãzëków ë dialektów (diasystema), chtërne są dzélã pôłniowégò karna słowiańsczich jãzëków. Jãzëczi ne ë dialektë brëkòwane są w Chòrwacëji, Bòsni ë Hercegòwinie a téż w Serbsczi ë Czôrni Górze a téż bez serbsczé ë chòrwacczé miészizne w Sloweńsczi, Aùstrëjacczi, Madżarsczi ë Rumùńsczi. Nym jãzëkã gôdô kòl 21 milionów lëdzy. Dialektë. Na òbéńdze serbòchòrwacczi diasystemy mòznô wëapartnic trzë wiôldżie dialektë (abò grëpë dialektów): sztokawsczi, kajawsczi ë czakawsczi. Sztokawsczi dialekt Hercegòwinë je pòdspòdlã dla wszëtczich trzëch sztandardowich jãzëków: serbsczégò, chòrwacczégò ë bòsnianégò. Mùszi sã pòstrzéc, że nierównosce w brëkòwanim dialektów ë jich zjinakach zanôléżne są geògrafnie, a nié etnicznie. Lëczba nierównoscë je na tëli wiôlgô, że nie wszëtczé dialektë są midze sobą rozmióne. Sztokawsczim dialetktã gôdô sã w Serbsczi ë Czôrni Górze, Bòsniji ë w wikszi òbéńdze Chòrwacczi. Równoznaczëzną słowa "co" je "što". Pòrénkòwô abò ekawskô zjinaka sztokawsczégò, chtërną gôdô sã na wnetka całim môlu Serbsczi é na pòrénkòwich kùńcach Chòrwacczi, òddôwô prasłowiańsczi zwãk *ě (jać) przë pòmòcë "e". Zôpôdnô abò jekawskô zjinaka òddôwô *ě jakno "je" abò "ije". Gôdô sã tak w Chòrwacczi, Bòsni ë Czôrnogòrze a téż w niechtërnëch òbéndach zôpôdniej Serbsczi. Je téż ikawskô zjinaka, dze *ě je dzysdniowò reprezentowóna bez "i". Kajawsczi dialekt je rozpòmiónowóny w nordowi Chòrwacczi. Słowò "co" je òddôwóne bez "kaj". Je òn juwerny do westrzédnych sloweńsczich dialektów, nié mô równak dëbeltné lëczbë. Jać je òddôwanô jakò "e". Czakawsczim dialektã gôdô sã z zôpôdné Chòrwacczi, òsoblëwie w Istrëji ë Dalmacczi. Słowò "co" je òddôwanë bez "ča". W nym dialekce je wiele makaroniznów (zapòżëczeń z italsczégò). Alfabetë. Jãzëczi z serbòchòrwacczé diasystemy mòżno zapisac łacëńsczim alfabetã abò cërylicã. Sztandardowi wersëje serbsczégò ë bòsnianégò brëkùją òbù alfabetów, a chòrwacczi blós łacëńsczi. W òbù przëpôdkach zapisënk je wnetka taczi sóm, a kôżderny znak w jednym alfabece mô swoją równoznaczënã w drëdżim (w łacënce je përznã dwaznaków). Szlach cërylicy brëkòwana w serbòchòrwacczim òstał ùsôdzony w XIX s. òb Vuka Stefanovica Karadžicia, a szlach łacëńczi òb Ljudevita Gaja. A a B b C c Č č Ć ć D d Dž dž Đ đ E e F f G g H h I i J j K k А а Б б Ц ц Ч ч Ћ ћ Д д Џ џ Ђ ђ Е е Ф ф Г г Х х И и Ј ј К к L l Lj lj M m N n Nj nj O o P p R r S s Š š T t U u V v Z z Ž ž Л л Љ љ М м Н н Њ њ О о П п Р р С с Ш ш Т т У у В в З з Ж ж Serbòchòrwackô Wikipedijô Ùczbë serbòchòrwacczich dialektów pò kaszëbskù
Pólnica - to je pòlnô ùkôzka, a téż jeden z 13 "Dëchów", jaczé stoją w gminie Lëniô na turistno-nôtërnym szlachù ò pòzwie "Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha". Òpisënk Aleksandra Labùdë. Strôgô, snôżô i pësznô Pòlnica, duch białgłowsczigò ôrtu, dzejô le dëcht latem. Calëchnô nagô, z winôszkem z kwiatków na głowie, wiérzchùje na rãdim szëmlu, òbjeżdżô pòla i łączi i dze le wezdrzi - tam wszëtkò rosce w òczach. Chto chòc le rôz Pólnicã ùzdrzôł, ten je ùrzekłi i czecznieje z nieszczestlëwi lubòtë. Lëdze gôdalë : - "Pò tim deszczu Pólnica òbjeżdżô pòla." - "Stôri Jãdroch miôł bòdôj miec widzóné Pòlnicã na jawie. " - "Lôtô za tim dzewusem jak za taką Pólnicą." - "Pólnica gò mô ùrzekłé. "
Medicyna je ùczbą jakô òbjimô całosc wiédzë ò zdrowim ë chòroscach, jich lékarzenim ë zapòbieganim.
Westfale (miem. "Westfalen") - są krôjną w Miemiecczi Federacëjny Repùblice. Òne òbjimają òd 16 000 do 22 000 km² wiéchrzëznë i są krótkò rzéczi Rejn. Tu mieszkô dzél katolëków i lëtrów.
Stanisłôw Marońsczi ("Stanisław Maroński") - (ùr. 1825 rokù - ùm. 1907 rokù) to beł pòlsczi szkólny m.jin. w  latach 1857 - 1872 w Wejrowie, a ùcził np. pòlsczégò i historii tu w gimnazjum. Òn napisôł m.jin. ò Kaszëbach . Die stammverwandtschaftlichen und politischen Beziehungen Pommerns zu Polen, bis zum Ende der ersten polnischen Herrschaft in Pommerellen, i. J. 1277. Neustadt i. W. 1876 O nawróceniu Pomorzan (Über die Bekehrung der Pommern 1874) Słowianie Meklemburscy (Die mecklenburgischen Slaven 1831)
Chlébnickô Bróma to je wòdnô bróma w Gduńskù bùdowónô XIV stalata. Na ji bùtnowi scanie je leliô - wierã céch dinastie Subisławiców (np. Swiãtopôłka II).
Łãżëce (pòl. "Łężyce") – kaszëbskô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w wejrowsczim krézu, w gminie Wejrowo, niedalek Gdini. Tu ùrodzył sã Gùstôw Pòbłocczi.(1840-1915). W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã mniészé kòlonie: Regùlewò, Głodówkò, Gacënë, pùstczi: "Strôsznicô", "Mòrdarniô", "Rãbiskô", "Gwiżdżôłka".
Mlékò - wëdzelënk mlékòwi gargùli zwëskóné òd samniców susków w swòim czasu. To je pierszô jôda malinczich susków. Pòchòdzy òd krowë, kòzë, òwcë, kamela. Mlékò w kùchnie je wëkòrzistiwoné do picégò abò do werobianiô sérów. W czasach bibilëjnéch baro wiele mléka béło synonima bògactwa. Do wëtwòrzenio wiôldżi ilosce mléka mùszi bëc wiôldżi stado bëdła. Ta jôda skłôdô sã trzëch faz: - emùlsyjni - koloidalné - molekùlarné Nocãsczi wekòrzistiwané przez człowieka je mlékò krowë. Mlékò nie piją lëdzë w Chinach, Japonié i Pòlinezyjsczich wëspach. Na schòdze mléka nie piją Arabowie, Żëdowie. Midzënôrodowò Federacjò Mléczarskò.
Jón Drzéżdżón (pòl. Jan Drzeżdżon, ùr. 16 maja 1937 w Domôtowie; ùm. 22 zélnika 1992 we Gduńskù) – kaszëbsczi pisôrz i pòeta, wôżny kaszëbsczi badéra, redaktór i wëdôwca. Ùrodzył sã 16 maja 1937 r. w Domôtowie (pùcczi kréz). Do spòdleczny szkòłë chòdzył w Domôtowie, Lesniewie i Starznie. W 1955 r. skùńcził Pedagògiczné Liceùm we Wejrowie i zaczął robic jakno szkólny w Tëłowie i Lëbòcënie. Pózni ùcził w: Domôtowie, Łebczu i Żelëstrzewie. W latach 1960-65 sztudérowôł pòlonistikã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle we Gduńskù (dzys Gduńsczi Ùniwersytet). W 1970 r. dostôł titel doktora za dokôz "Literatura kaszubska w latach 1920-1939", wëdóny w 1973 r. pòd titlã: "Piętno Smętka. Z problemów literatury regionalnej lat 1920-1939". Òd 1971 r. béł adiunktã na Wëższi Pedagògiczny Szkòle w Słëpskù (dzys Pòmòrskô Pedagògicznô Akademiô), a òd 1976 r. ùczałim na Gduńsczim Ùniwersytece. W rokù akademicczim 1973/74 béł wëjachóny na sztipendium do Zjednónëch Krajów Americzi i Kanadë. W 1986 rokù we Warszawie wëdrëkòwelë jegò ksążkã "Współczesna literatura kaszubska 1945 - 1980". Béł wëprzédniony Medalã Stolema za „całownotã lëteracczégò i nôùkòwégò ùsôdztwa, w tim za przërëchtowanié do drëkù kaszëbsczich dokôzów Alojzégò Bùdzysza i przełożënk jich na pólską mòwã”. Ten wôżny prozaik kaszëbsczi ùmarł, pò cãżczi chòroscë, 22 zélnika 1992 r. we Gduńskù. Jegò grób je w Mechòwie. 3876904889. F. Neureiter: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ISBN 8300002561 Worldcat "Współczesna literatura kaszubska 1945 - 1980"
Rzëpòt ("Pertussis") - je chòroscą ù lëdzy. Jegò lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy bakteria "Bordetella pertussis". Ta chòrosc z wiôldżim kaszlã biwô m.jin. na Kaszëbach ni leno ù dzecy.
Jodie Foster, (ùr. "Alicia Christian Foster"; 19 lëstopadnika 1962) je amerikańską teatrownicą.
Tajlandiô je państwã w Azji. Tajlandiô je kònstitucyjną mònarchią. Głową państwa je król (òd 1 gòdnika 2016 na trónie zasôdô król Rama X – Maha Vajiralongkorn). stoleczny gard: Bangkok lëdztwò: 67 959 000 mieszkańców (2015) wiéchrzëzna: 513 120 km²
Zbrzëca to je rzéka dłużawë 48,77 km. Òna wpłiwô do jezora i dali do Brdë. Ten docék Brdë, òdbiérô i nanëkiwô wòdã na òkòlé pôłniowëch Kaszëb tj. Zôbòrë. Nôwikszy docék Zbrzëcë – Kłonecznica – je greńcã z sąsadnyma Gôchama. Òd nordë a wschòdu òbéńda Zbrzëcë je krótkò górnégò nëkù Wdë. Na pôłniowim wschòdze je krótkò docéku Wdë – Parzenicë i Niechwaszczë, chtërna w òkòlim Brus, dzãkã bifùrkacjëji, robi sã pòspólnym docékã Wdë i Zbrzëcë. Na nordowim zôchòdze leżi òkóma zlewni Słupi krótkò Bëtowa, a na zôchòdze z Chòcëną i ji docékã w Òsësznicą w òkòlim Lëpnicë. Kòle Swòrnëgaców Zbrzëca òddôwô swòje wòdë Brdze, chtërna czërëjącë sã na płn.-wsch. nëkô do Wisłë. Zbrzëca je drëdżim co wiôlgòscë docékã Brdë, òbjimô 10% wiéchrzëznë ji òbéńdë. Przëwãdróm ze swiata wiele wiãcy dô do wiédzë to, że òbéńda Zbrzëcë to nordowò-zôpadny kùnôszk Tëchòlsczich Bòrów, jednégò z nôwiãkszëch dëchtownëch lasowëch zgrëpòwaniów Eùropë, chtërne jaczis czas temù nazôd bëlł wëdwignioné do statusu Rezerwatu Biosferë. Òbéńda Zbrzëcë zamikô sã w òbrëmienim trzech krézowëch gardów pòmòrsczégò wòjewództwa tj. na pôłnim Chóniców, na nd-zôp. Bëtowò, a nd.-wsch. Kòscérzna. Nôkródzy do Zbrzëcë je z Brusów, stolëcë Zôbòrsczi Zemi. Szlach Zbrzëcë=Szlak Zbrzycy=Die Route von der Zbrzyca (Spritze)
Maszoperiô – to je zrzeszenié mòrsczich rëbôków, chtërno pòspół łowi i dzeli rëbë. Maszopóm, chtërny mògą stawiac secë na całi part tak jak jinym rëbë na partë dzeli szëper. W kòżdi wsë rëbacczi bëło wicy (np. sétme) maszoperëjów.
Léón Roppel (pòl. Leon Roppel) (1912-1978). Ùrodzył sã 19 séwnika 1912 rokù w Wejrowie. Sztudérowôł germanistikã. Òd 1961 rokù béł lektorã miemiecczégò jãzëka w Wëższi Pedagògiczny Szkòle (dzys Gduńsczi Ùniwersytet). Kaszëbsczi ùtwórca. Pisôł téż biografie i wëdôwôł antologie np. "Ma jesma od morza : poezja i proza kaszubska o morzu" (1961). Ùmarł 12 maja 1978 rokù w Gdyni. "Pieśni z Kaszub" Gdańsk 1958 (wespółautor W. Kirstein). "Literatura i język / [aut. Leon Roppel et al.] , Seria Popularno-naukowa "Pomorze Gdańskie" nr 4, Gdańsk : Gdańskie Tow. Nauk. ," 1967. "Dykteryjki i historyjki z Kaszub" (1977) Worldcat
Ińsko (we zdrojach: "Nurenbergh" 1300, "Nürnberg" 1335, "Norenberghe" 1374, "Nornberg", "Nurnbergk", "Nuremberg" 1348, "Nuerberge" 1372, "Nurenbergichen" (Tabula Germaniae emendata recensAutor: Visscher, Claes Jansz. 1586-1652) , "Norinbergk" 1760 (Ducatus Pomeraniae Citerioris Et Ulterioris Principatibus, Comitatibus, Urbibus Suis Definitiae Nova et Ampla Descriptio geographica), "Nörenberg", "Nörabaaj" (T. Tippach, P. Johanek) ; dólnomiem. "Nörabarg" (czëtóné jakno "Nörabaaj"), miem. "Nörenberg"; mòżebné kaszëbsczé pòzwë: "Nierbarg", "Nierbarch", "Nerbarg") – garc w stôrgardzczim krézu w zôpadnopòmòrzczim wòjewództwie nad jezorã Jińskò (tu są słuńcowiszcza). Lëdztwò gardu: 2.002 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 7,48 km2
Ss S, s – dzewiãtnôstô lëtra pòdstawòwégò łacyńsczégò alfabétu. W kaszëbsczim alfabéce je 27-ą lëtrą.
NSCA Mosaic je pierszim w historëji Internetu internetowim przezérnikã, chtëren dôwôł mòżnotã òbzéraniô na jedny starnie narôz tekstu ë grafik. Zjiscóny 22. łżëkwiata 1993 rokù przez Marca Andreessena ë Erica Bina przë NSCA (National Center for Supercomputing Applications). Na swòjim zaczątkù blós dlô X Window systemów, pózné równak téż dlô Macintosha ë Microsoft Windowsa. Slédnô wersëjô (3.0) NSCA Mosaic je wëszłô w stëcznikù 1997. Archiwa NCSA Mosaic (starnë pò anielskù)
Wigòniô ("Vicugna vicugna") – to je ôrt suska z rodzëznë kamélowatëch ("Camelidae"). Dzëkò òna żëje w górach w Pôłniowi Americe.
Aùto- mechaniczny pòjôzd do wòżeniô lëdzy i rzeczi. Historiô. Piersze auto pòwstało w XVII w.  Aùdi Mercedes Volkswagen, VW òpel Toyota Fiat 125 & 126 (licencjô italskô) Chevrolet Aveo, Master Sedan, Master De Luxe, Imperial i Sedan Taxi (licencjô amerikańskô) Daewoo Espero, Matiz, Nubira, Lanos, Leganza, Tico (licencjô kòrejańskô) Gepard Melex - elektriczne Polonez Syrena Warszawa Bizon - kombajn Chevrolet - pòjôzdë dostawcze, pancerne, wojskowe (licencjô amerikańskô) Jelcz Solaris - aùtobùsë Ursus Żuk
SeaMonkey je wieloplafòrmòwim paczétã programów, zamëkô w se internetowi przezérnik, e-mailową programã ë jinszi wòlné programë jaczé są rozwijóné wedle licencëjów: "Mozilla Public License", "GNU General Public License (GPL)" ë "GNU Lesser General Public License (LGPL)". SeaMonkey je dalszim rozwijã Mozillë Fùndacëji Mozilla. Czej fùndacëjô ju nie chca dali robic nad Mozillą, tej nalézle sã dobrowòlnicë jaczé przejąlë dalszi rozwij paczéta programów. Òficjalnym mionã òstało slédné rozwijowé miono Mozillë. 30 stëcznika 2006 rokù ùkôza sã wersëjô 1.0. Domôcô starna ùdbë
Mòtto (fr. "devise" - "dewiza", "parola") - krótczé zdanié, mające wërazëc cél abò ôrt zachòwaniégò, zrzëszającé jaką spòlëznã abò słëchającą dokònaniom jaczi òsobë.
The Offspring je punk rockòwé karno z Garden Grove, California, chtërne charakterizëją socjalno kriticzné jakno ë baro reflesjiné tekstë. Pòwstało òno w 1984 rokù w Garden Grove, California z jinicjatiwë Dexter Holland (spiôw/gitara), Noodles (gitara) , Greg K. (basowô gitara) ë Ron Welty (perkùsëjô). 1989/1995: "The Offspring" (Nemesis, 1989/Nitro, 1995) 1992: "Ignition" (Epitaph) 1994: "Smash" (Epitaph) 1997: "Ixnay on the Hombre" (Columbia) 1998: "Americana" (Columbia) 2000: "Conspiracy of One" (Columbia) 2003: "Splinter" (Columbia) 2008: "Rise and Fall, Rage and Grace" (Columbia) 1991: "Baghdad" (Nemesis) 2005: "Greatest Hits" (Columbia) 1999: "Americana" (Sony) 2000: "Huck It" (Sony) 2005: "Complete Music Video Collection" (Sony) The Offspring - domôcô starna
Chirurgiczny wãzeł - to je apartny wãzeł, chtëren robią np. chirurdzë. Na Kaszëbach mògą gò téż wądkôrze robic.
Jignacy Szutenberg (ùr. 22 lëpinca 1901 rokù w Kòżëczkòwie – ùm. 8 séwnika 1975 rokù - béł dzéjôrz kaszëbsczi. Òn béł redaktor w Zrzeszë Kaszëbsczi òd 12 lëpinca 1933 do 1939, a téż òd 1946 do 1947 rokù. Neureiter F.: Historia literatury kaszubskiej. Próba zarysu. Pòlsczi dolmaczënk Maria Boduszyńska-Borowikowa, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1982, ss. 199 - 200
Damroka Kwidzyńskô (pòl. Damroka Kwidzińska; ùr. 27 lëpińca 1982 w Kartuzach) – pòlskô i kaszëbskô wòkalëstka i aùtorka tekstów, dzénnikôrka Radio Kaszëbë (w latach 2004-2007 w Radio Gduńsk). W latach 2002-2007 wòkalëstka karna Wãdzëbôczi. Òlo Walicczi przërôcził jã do wespółrobòtë nad platką „Òlo Walicczi Kaszëbë”, wëdóną w 2007 rokù. Platka zawiérô tekstë leno ji aùtorstwa. W 2011 rokù dosta sztipendium marszôłka. Stwôrziła w 2010 rokù projekt Damroka Kaszëbë Joł. Diskògrafijô. We współrobòce z nią są m. jin. zrobioné: "Kaszëbi na Gòdë II" "Młodi dlô Gduńska" "Wãdzëbôczi" Jinternetowô starna artistczi
Wësztôłcenié - to je pòswiôdczonô dokùmeńtã wiédzô zwënégòwónô w òficjalnym systemie ùczbë (pùbliczné szkòłë, priwatné szkòłë). spòdlowé wësztôłcenié gimnazjowé wësztôłcenié warkòwé wësztôłcenié strzédné wësztôłcenié wëższé wësztôłcenié (wëższô ùczałosc)
Bólszewka abò téż Lëzëńskô strëga - rzéka na Kaszëbach, wëpłiwô z jezora Lewinkò kòl Lewinka ë kùńczi sã w rzéce Rédze kòl Bólszewa. Płënie bez gminë Lëniô, Szëmôłd, Lëzëno, a téż Wejrowò. Z Lewinka płënie do Pobłocégò, Smażena, Lëzëna, Gòscëcëna ë Bólszewa. Nô zôczątkù je na wiż. 135 m n.p.m. a na kùńc blós na wiż. 30 m n.p.m., a ji dłëgòsc to 33,6 km.
Kaszëbskô Jednota - stowôra lëdzy, chtërny chcą aktiwno brac ùdzél w żëcym kaszëbsczégò nôrodu ë ùznôwają jegò prawò do apartnotë, a téż swòji juwernotë w òbrëmienim wieleetniczny spòlëznë, jakô twòrzi jedno państwòwé cało, chtërnym je Pòlskô Repùblika. Historiô òrganizacje. Stowôrã Kaszëbskô Jednota stwòrzëłë strzodowiszcza rëchli zrzeszoné z pismionama Tatczëzna ë Òdroda, jinternetowim pòrtalã Nasze Kaszëbë (pierwi Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zasobë), lëteracczim karnã ZYMK, a téż Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim. Zmiana "Ùstawù ò nôrodnëch ë etnicznëch miészëznach a ò regionalnym jãzëkù" , dôwającô Kaszëbóm sztatus etniczny miészëznë. Rozbùdzanié ë ùmòcniwanié nôrodny swiądë Kaszëbów. Òdroda kaszëbsczi kùlturë. Propagòwanié wiédzë ò Kaszëbach. Òchróna etnicznëch prawów lëdzy, jaczi deklarëją przënôleżnotã do kaszëbsczi nôrodnoscë. Sztôłtowanié ë rozwijanié westrzód kaszëbsczégò lëdu aktiwny òbëwatelsczi pòstawë, żëczny pòwstôwanimù wseczëca całownégò rządzeniégò i wespółòdpòwiedzalnotë za swòjã tatczëznã . Kòntrowersje. Dzejarze stowôrë są dbë, że kaszëbskô nôrodnô rësznota brëkùje kònsolidacje, a rozwij nôrodnégò pòzdrzatkù je nôlepszą drogą òchrónë i rozwiju kaszëbsczégò kùlturowégò bògactwa.. Dzãka Kaszëbsczi Jednoce na nowò zaczãła sã medialnô diskùsjô na témã sztatusu kaszëbsczégò lëdu ë terôczasnégò stanu sprawów zrzeszonëch z kaszëbską rësznotą. Wësëniãti bez stowôrã pòstulat ùznaniégò Kaszëbów za etniczną miészëznã, stôł sã przëczëną fest protestów wiele liderów Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniégò. Przëpisënczi. 1. ↑ https://web.archive.org/web/20130914031235/http://kaszebsko.com/prawny-aspekt-pojecia-mniejszosc-etniczna.html 2. ↑ https://web.archive.org/web/20160127194755/http://kaszebsko.com/uploads/statut_PL.pdf 3. ↑ https://web.archive.org/web/20130911044410/http://kaszebsko.com/faq.html FAQ - Pyt.1) Kiedy i dlaczego powstała Kaszëbskô Jednota? 4. ↑ http://spoleczenstwo.newsweek.pl/kaszubi-beda-mniejszoscia-etniczna,87612,1,1.html http://www.tvn24.pl/pomorze,42/kaszubi-narodem-prosza-prezydenta-o-wsparcie,337527.html http://www.polskieradio.pl/7/476/Artykul/892563,Kaszubichca-byc-narodem1,76842,11025987,Kaszubska_mniejszosc_wsrod_Kaszubow.html https://web.archive.org/web/20130516133737/http://katowice.gazeta.pl/katowice/1,35019,11277236,Slazacy_i_Kaszubi_jednocza_sily__Chca_byc_niemal_jak.html http://opole.gazeta.pl/opole/1,35114,11277467,Slazacy_i_Kaszubi_razem_bija_sie_o_swoje__WIDEO_.html https://web.archive.org/web/20160304142725/http://expresskaszubski.pl/aktualnosci/2012/01/kaszubipowinni-byc-mniejszoscia-narodowa http://www.dziennikbaltycki.pl/artykul/499139,burza-na-kaszubach-odzyl-spor-o-narodowosc,id,t.html?cookie=1 Jinternetowô starna stowôrë
Materialnô kùltura Kaszëb - to są znóné na całim swiece elementë: kaszëbsczé wësziwczi, keramikòwé wërobinë, drzéwiané swiątczi, malënczi na rutach, rogòwé tobaczérë, kòsze z witków i kòrzeni chójczi ë jin. Wôrt je nawiedzec warkòwnie rzemiãslników i lëdowëch kùńsztórzów, a téż mùzea na Kaszëbach czë w Kanadze - Wilno (Ontario). Stelmachowska B.: Strój kaszubski, Wrocław : Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, 1959 pò pòlskù
Dowòzënk – to je przecygnienié akùrôtno wëznacznégò partu dobrów òd dowòznika do òdbiérôcza.
Gduńskô Galeriô Fòtografii - to je part Nôrodnégò Mùzeum we Gduńskù. Jegò robota polégô na rozkoscérzanim kùlturë sparłãczony z fòtografią.
Arlette Pinheiro Esteves Torres, (ùr. 16 rujana 1929) je brazylską teatrownicą.
Wejrowsczi kréz (pòl. "Powiat wejherowski") - to je nôwikszim wedle wielënë lëdztwa zemsczim krezã w pòmòrsczim wòjewództwie z sedzbą w Wejrowie. Wiéchrzëzna: 1279,84 km² Lëdztwò: 176 224 Chòczewò Gniewino Lëniô Lëzëno Łãczëce Réda "Gardzkô gmina" Rëmiô "Gardzkô gmina" Szëmôłd Wejrowò "Gardzkô gmina" Wejrowò Helmstedt - internetowô starna Starna przédnictwa krézu
Żarnówc - to je starô kaszëbskô wies w gminie Krokòwò. Żarnówc je nôbarżi znóny z klôsztoru, gdze - tak, jak w Żukòwie - klôsztornicë prowadzëłë szkòłã dlô szlachecczich córków i bëłë znóné ze snôżégò wësziwkù, jaczi do dzys mòżna òbzerac na stôrodôwnëch mensach w żarnowiecczim kòscele. W 1590 r. klôsztôr przeszedł w rãce benediktinków i służił jima jaż do prësczi kasatë. Dzysô mieszkô w klôsztorze karno sostrów benediktinków z Wilnë, do chtërnëch doszłë pòlsczi i kaszëbsczé dzéwczãta. Sostrë òpiekùją sã stôrim gòtëcczim kòscołã, w jaczim je wiele snôżëch stôrodôwnotów. Nad jezorã w Żarnówcu je Zómkòwô Góra pò dôwnym grodzëszczu, skądka òbzerac mòże snôżé òkòlé. Krótkò Żarnówca, we wsë Sławòszëno. ùrodzył sã Florian Ceynowa. W 1915 rokù w Żarnówcu ùrodzył sã Aùgùstin Dominik. W òkòlim Żarnówca je eksploatowónô zleżëna zemnégò gazu.
Eilhard Lubinus abò Lubin (1565 - 1621) béł miemiecczim ùczałim, kartografã i matematikã. Na swòji geògrafny karce z 1618 rokù on napisôł m.in. "Caßuben"/Kaszëbë, a niżi je tam céch grifa. Na ni je téż wiele céchów szlachcëców. Òn też napisôł dosc wiele na ti karce pò łacëznie ni leno ò historii. Pelczar M., Szeliga J.: Region kaszubski na mapach. w: Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s. 37.
Oliver Kahn Jens Lehmann Gabriel Badilla Segura Shaka Hislop Ali Daei Kaesy Keller Santiago Canizares
Grzëmié (we zdrojach: "Grimme" 1220, "Grymme" 1272, "Grimmenn" 1279, "Grimmen" 1325, "Grymmen" 1349, "Grime" 1760 (Ducatus Pomeraniae Citerioris Et Ulterioris Principatibus, Comitatibus, Urbibus Suis Definitiae Nova et Ampla Descriptio geographica); miem. "Grimmen") - krézewi gard (Północnoprzédnopòmòrzczi Kréz) w krôju Meczelbòrzkô-Przédné Pòmrë nad Trzeblą.    Lëdztwò gardu: 10.536 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 50,29 km2
Stolemnô chòszczka ("Equisetum telmateia" Ehrh.) – to je roscëna z rodzëznë chòszczkòwatëch ("Equisetaceae"). Òna mòże bëc wicy jak 1 m długô. Ta chòszczka rosce m. jin. na Kaszëbach. "Equisetum telmateia"
Teréza Hoppe (ùr. 13 séwnika 1947 rokù w Kòwôlewie) - je kaszëbską dzejôrką téż rëszną w pòlityce. Òna bëła w Sejmie w latach 2011 - 2015, a swégò czasu szkólną religie.    Ji pùblikacją je "Kult o znamionach cudu". "Teresa Hoppe" "Teresa Hoppe Wygłoszone oświadczenia" WorldCat
Jastrowié (we zdrojach: "Iastrobbe" 1363, "Iastrowie" 1380, "Iastrowie alias Witunk" 1580, "Jastrow" 1559, "Jastrowie" 1564-65, "Jastrowo" (Cenôwa); pòl. "Jastrowie", miem. "Jastrow") - garc we złotowsczim krézu we Wiôlgòpòlsczim wòjewództwie nad Òską. Lëdztwò gardu: 8.497 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 72,3 km2
Barnim IX abò Barnim XI (ùr. 1501 rokù - ùm. 1573 rokù) - to béł ksyżã w Szczecënie w latach 1523-1569. Òn béł pierszi ksyżã lëtersczi wiarë w tich stronach i dobrze sobie radzył w pòlityce.
Józef Rotta (ùr. 1911 rokù – ùm. 1978) ksądz, chtërnégò szukało Gestapo - Miemcë, a béł w pòlsczi sôdzë òd 1960 rokù, bò bùdowôł kòscół w Gdinie. Ksãżé swiãcenia przëjimnął w 1935 rokù. W II swiatowi wòjnie béł m.in. w Wejrowie i tu òn w 1943 rokù sã schòwôł, a jego brata aresztowało Gestapo. Przë kùńcu II swiatowi wòjnë òn zaczął robic w Gdinie i pòdług papiorów zwôł sã Richard Kepke.
Wòłogòszcz (téż Wólgast, miem. "Wolgast", we zdrojach: "Hologost(a)", "Ologost", "Woligost", "Woligast", "Wologost", "Wolegast", "Wolegust", "Walagost(um)", "Walogost(um)", "Waløgost(um)", "Waloguslum", "Walagust", "Walegusth", "Walægust", "Walgust", "Wolgast", "Valagust", "Valegust" – gard w Miemiecczi. Czëdes ten gard miôł stolëczną rolą ksyżëcą - òd rozpadnieniô ksyżestwa na dwa: szczecëńsczé i wòłogòjsczé .
Kamianny pszmiél ("Bombus lapidarius") - to je ôrt òwadów z rodzëznë pszczołowatëch ("Apidae"). Òn mô dosc dłudżi sysôcz, a żëje m. jin. na Kaszëbach i je tu òbjimniãti dzélową òchrónią. Kamianny pszmiél mòże miec gniôzdo pòd kamieniama. Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s. 208
Pòlipropëlen (PP) – to je chemiczny związk. Produkt pòlimerizacje wãglowòdoru nienasëconégò. Smiecë z niegò są zbiéróné i mògą miec céch:. To mògą bëc np. fòlie, ale téż wiele jinëch rzeczi. Gò mòże zgrzewac. Jerzi Nacel (pòl. Jerzy Nacel): Chemiô òglowô i òrganicznô, Gduńsk 2013, ss. 37 - 38
Warszawskô swiãtnica Bòżi Òpatrznoscë ("Świątynia Opatrzności Bożej") – je we Warszawie. Tam w pierszą niedzelą czerwińca je fejrowóné Swiãto Dzãkczënieniô. W 2014 rokù òb ten czas bëło tam widzec wiele Kaszëbów. W farwnëch lëdowëch ruchnach òni stojelë, w zòrganizowónëch karnach, żebë dzãkòwac za swiãtégò Jana Pawła II.
Angòlô - to je państwò w pôłniowò-zapôdni Africe nad Atlanticczim Òceanã, ze stolecznym gardã Luanda. Galerëjô Angòli.
Gmina Serakòjce (pòl. "Gmina Sierakowice") - wieskô gmina w kartësczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. Do ùrzãdu gminë w Serakòjcach mòże pisac pò kaszëbskù. Tu dzece w szkòłach są ùczoné kaszëbsczégó jãzëka. W ti gminie są taczé wse jak: Gòwidlëno, Jelónkò, Kamińca Królewskô, Mòjsz, Mòjszewskô Hëta, Pùzdrowò, Skrzeszewò, Stôrô Hëta, Tëchlëno, Załôkòwò i jiné.
Wiôlgô Wies (we zdrojach: "Velaves" 1284, "Grosdorf" 1407, "Grosdorff" 1414-1438, "Grozdorf" 1534, "Wielkauieś" 1565, "Wielgawiesz" 1570, "Grossendorf" 1583, "Wielka Wieś" 1598, "Wielgawies" 1599, "Wielga Wies" 1627, "Grassdorf" 1659, "Wielka Wieś" 1664, "Grossendorf" 1796, "Wielgô Wies" (Lorentz), Wiôlgô Wies (Treder); pòl. "Władysławowo", miem. "Großendorf") - garc ë kùrort nad Bôłtã, w pòrénkòwi Pòmòrsce. Administracëjnô słëchô pùcczimù krézu. www.wladyslawowo.com.pl Władysławowo Wielka  tu òb zëmã Józef Jeka
Wdzydzczi Park Krajòbrazny - to je krajòbrazny park ò wiéchrzëznie 178,32 km² (założony w 1983 rokù) w kòscérsczim krézu. Tu rosce np. "Eupatorium cannabinum" kòl jezora, a na jegò kwiatach òb lato je wiele mòtilów. poz. 1460 Wdzydzki Park Krajobrazowy
Sétmë nôpierszëch grzéchów - to w Katolëcczim Kòscele są: 1. Bùcha 2. Chcëwòta 3. Nieczëstosc 4. Zôzdrosc 5. Nieùstatkòwanié w jedzenim i picym 6. Górz 7. Zgniłota
Bank Ochrony Środowiska (BOŚ) - to je bank w Pòlsce. Òn je òd dosc wiele lat, a sedzbã mô w Warszawie. Bank
Theobald Mathew (ùr. 1790 - ùm. 1856) to béł òjc, kapùcyna w kòscele katolëcczim w Irlandëji. W 1838 rokù òn béł załóżcą bractwa trzézwòscë ("Knights of Father Mathew"). W drëdżi pòłowie XIX stalata taczich bractwów bëło wiele w kòscołach na Kaszëbach.
Robôczkòwò (pòl. "Robaczkowo") – môłô kaszëbskô lasowô sedlëna wsë Przëtarniô w gminie Kôrsëno, w kòscérsczim krézu, w pòmòrsczim wòjewództwie. Leżi w lasny òbéńdze Tëchòlsczich Bòrów, na kraju Wdzydzczégò Krôjòbrôzowégò Parkù. Wchôdô w skłôd szôłtëstwa Przëtarniô. Òficjalną kaszëbską pòzwã „Robôczkòwò” wprowadzëlë 26 maja 2014.
Tëczno (we zdrojach: "Thuitz" 1266, "Tuczna" 1349, "Thuczna" 1364, "terra Tucznieuiensis" 1390, "Tuczino" 1571 (Ortelius), "Tuczin" 1584 (Ortelius), "Tütz";"Tuczno" (Cenôwa); pòl. "Tuczno", miem. "Tütz") - garc we wôłecczim krézu w Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie nad jezorã Tëczno.    Lëdztwò gardu: 1.919 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 9,21 km2
Usedom – gard ë kùrort w krézu Vorpommern-Rügen w kraju Meczelbòrskô-Przédné Pòmrë. Leżi na òstrowiu ò jistnym mionie. Miono gardu we zdrojach. We zdrojach gard pòzéwóno: "Uznoimia civitas" 1125, "Uznoimi", "Uznoim" 1175, "Uznam", "Uznom", "Uzdem", "Usedum" 1420. Lëdztwò gardu: 1.880 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 38,57 km2
Wiôlgòlëstny lëpin ("Lupinus polyphyllus" L.) – to je roscёna z rodzëznë bòbòwatëch. W ògardach terô seje sã miészańce z farwnyma kwiatama. Jegò je 5 rozmajitich zortów. Òn wërôstô do 150cm i mô sztiwné, dosc grëbé, prosté chłądë, a na nich rãkòwaté lëstë. Òn kwitnie w czerwińcu i lëpincu. Ten lepin mô grądkò złożony z drobnëch kwiôtów. Òn rosce w dosc sëchi zemi, a lubi słunôszkò. Gò mòże sôc na zôgónkach na strzëgłé kwiatë. Òn rozrôdzô sã pòprzez zôrno. Wёséwac gò mòże na zymkù. Jegò zôrno mòże bëc kąsk trёjący.
Czôrnô bòrówka (pl: "Borówka czarna", łac. "Vaccinium myrtillus") – gatënk wielolatny roscënë z rodzënë wrzosowatëch ("Ericaceae") . Mô wiele pòzwów, m.in. jagòda, czôrnô jagòda, lesnô jagòda, mòdrô jagòda, brzësznica. Wëstãpòwanié. Czôrnô bòrówka je szerok rozcygniãtô w Azjë, Eùropie i Nordowi Americe na òbszarze ò łagòdnym, strzédnym ë pòlarnym klimace. W Pòlsce je zwëczajnô, równak na nizënach , jak ë w gòrach . Mòrfòlogiô. Czôrnô bòrówka: krzôk òsygô òd 15 do nawetka 60 cm wësokòscë, zwôlô lëste na zëmã, chłąd - wietewczi òstrokańcesté, nadżé, zeloné, gãsto rozgajdané, lëste òkrągłégò sztôłtu, długoscë òd 1 do 3 cm, òd spòdkù jasniészi, ògónczi krótczi, na zëmã òpôdają, kwiatë pòjedinczé, długòscë 3 – 5 mm, mô 10 pichlónów ë serce złożoné z 4-5 lëstków, jagòdë cemnomòdré, wërôstają pòjedińczô w nórtach lëstów, mają wòsk ë mòcno farbòwóné sok. Ekòlogiô. Czôrnô borówka rosce na lóznëch, mòkrawëch, kwasnëch zemiach, przede wszëtczim w jiglastëch lasach. Kwiatë są zapiszoné przez òwadë . Roscëna ta je wskôzywôczem kwasnych zem. Kwitnie òd łżëkwiata do czerwińca. Zastosowanié. Roscëna leczniczô, sërowina zelarskô, brzôd mô dżerbòwina , witaminë C i B1 . Świéżi brzôd mô dzejanié rozlózowóné przë zacwiardzeniô ë jednoczasno procëm biegùnce. Brzësznice dôwają dzecóm, czej je brzuszk bòli.   Sëszony brzôd dzeja téż procëm biegùnce, antisepticzno, procëm gòrączce. Lëste dopasëwùje sã w stónach zapôliwnëch ùkłôdu mòczowégò, téż jakò pòmòcny spòsób przë leczenim cëkrowi chòroscë . Zjôdanié swiéżich jagód ë jich produktów wzmòcniwô zdrok, pòprôwiô òstrosc widzeniô, przede wszëtczim ò cemkù. Czôrnô jagòda zabezpieczô przed kùrzëcą , temù wôrt ją dawac górnikóm, młënôrzóm ë kòminiôrzóm. Sok bëwa ùżëwôné do farbòwaniô win . Z jagód wërôbiané są kònfiturë ë dżemë. Òsłodzoné brzôd, sërowé abò mrożoné, wëzwëskòwóné je jakò farsz klósków abò jakò dodôwk do deserów, np. plińców. https://web.archive.org/web/20140420215410/http://rosliny-lecznicze.pl/borowka-czarna/ https://web.archive.org/web/20141214231913/http://www.naturaity.pl/artykul/265,borowka-czarna.html#ad-image-0 http://www.poradnikzdrowie.pl/zywienie/co-jesz/jagody-wspomagaja-leczenie-wielu-chorob_33946.html https://web.archive.org/web/20171119074600/http://www.panacea.pl/articles.php?id=2101 https://web.archive.org/web/20150308174331/http://ugotuj.to/ugotuj/-19543322/pierogi+z+jagodami/p http://polki.pl/kuchnia_raport_artykul,10014652.html http://madameedith.blogspot.com/2014/07/nalesniki-z-jagodami.html http://allrecipes.pl/przepis/6565/ciasto-dro-d-owe-z-jagodami.aspx Bollinger, Erben, Grau, Heubl, Leksykon przyrodniczy. Krzewy, Warszawa 1998 L. Rutkowski, Klucz do zonaczaia roślin naczyniowych Polski niżowej, Warszawa 2004 https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vaccinium_myrtillus
Rafa kòralowô to je tak pò prôwdze pòdwòdnô "żëjącô kamizna",bò zbòdowónô je z malinczich zwierzãtków. Je òna tak wiôlgô, że mòżna ją rozpòznac nawetka z miesąca. Mieszkô na ni wiele jistotów, chtërnëch farwòtã mòżna pòrównac blós z tropikalnyma lasama. Pòwstôwanié kòralowi rafë. Kòralowé rafë zbùdowóné są z tësãcy żëjątków z familji anemònów - pòlipów. Pòlipë ùkłôdają sã twòrząc kalkòwé srąbë, chtërne mòżna czesto letkò òddzelëc òd resztë cała zwierzãca. Òb czas rozmnôżaniô pòlipów, rafa rozrôstô sã wszerz i w górã. Kòżdi pòlip pòłączony je z sąsôdã pòwrozã z żëwëch tkanków i tim spòsobã wzmòcniô sztrukturã.   Kalkòwé wòdorostë, chtërne wëzdrzą jak czerwioné kłãbczi watë, są wôżnyma dzélama twòrzącyma rafã. Wërôbiają òne kalk, chtëren ùmacniô rafã. Jiny wòdorostë żëjący na zberkù rafë, robią takô jakbë "mùrarskô zaprawã" wiążącô szëchtë òsadowé. Tim spòsobã zrzesznica twòrzi wiôlgą bùdacëja, na chtërny blós tam sam, dze są niezamieszkóné srąbë, żëją kòralowce. Kòżdi zort kòralowca mô swójsczé mòdło rostë, dlôte spòtikónô je takô rozmajitosc fòrmów - òd ùzemków, tôflów i wiôldżich platów, pò wierzchleznë, grëbi gałąze i sztrukturë w fòrmie rogów. Zwiérzezna kòralowi rafë. Wikszô czãsc kòralowca je biôłô. Je to sztof, z chtërnegò zbùdowóny je srąb nieżëwëch ju pòlipów. Żëwi pòlipë mają czãsto bòkadną farwòtã. Różné zortë kòralowców - wiejôkòwati i pierzasti, a téż pòkrewné z nima szwamë i jinszé jistotë mają snôżé farwë: czerwioné, żôłté, apfelzynowé, lilewé, różewé i zeloné. Mòdré i żôłté òkùnczi, a fòsfòrowé lilewé i żôłté lëpny rëbë,jidą na miónczi z żëwò ùpstrzonyma, czerwiono - biôłima mòrsczima smôłżkama,szmaragdowima rozgwiôzdama żnijowatima i mòdrima rozgwiôzdama mòrsczima. Żëcy w kòralowi rafie. Kòralową rafã zamieszkiwają różné zwierzãta, òd malinczich chùtczich zôwlôgów pò wiôldżé rekinë. Żółwie mòrsczi wëstãpùją tuwò w taczi wielenie, jak nigdze jindze na swiece. Spòkójné mòrsczé mùże, półsostrë mòrsczich élefantów, płëwają zgniło westrzód trôwë mòrsczi, a ptôchë - chòcbë le czaple - łowią rëbë w snôdczi wòdze. Òkróm 400 zortów kòralowców, na rafie żëje 200 zortów mitkôczów i wiãcy niżle 2000 zortów rëbów. Wiôlgô armiô zwierzãtów toczi kòralową rafã - m. jin szwamë, robôczi, mùszle, mòrsczé jéże i smôłżczi żëwiącé sã kòralowcama. Różné zortë rëbów téż zjôdają żëwi kòralowce np. szpérozãbë. Lëteratura. Zdrzódło Enciklopediô zwierzãtów òd A do Z
Brzóna ("Vimba vimba") - rëba z rodzëznë karpiowatëch. Czedës wiele tich rib żëło w Pùcczi Hôwindze, nôsnôdszi òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi w Bôłce.
Òkrãgłolëstny rosnik ("Drosera rotundifolia" L.) - to je roscëna z rodzëznë rosnikòwatëch. Na Kaszëbach w błotach czasã rosce dosc wiele òkrãgłolëstnëch rosników. Lëstë mògą bëc rozmajice przesztôłconé, a ù ti roscënë òwadojôdny są to òrganë do chwôtaniô òwadów. Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s.192.
Krwawnik - to je mineral. Òn je zortã chalcedonu.
Òpi - béł gòrszi jak wieszczi. Lëdze gôdelë, że téż pił krew jak wieszczi, ale ë mógł lezc przez wies, klepac w òkna ë sã pëtac: „Hej, spita wa?”, a czej człowiek rzekł: „Spimë”, to òpi miôł pòwiadac: „Spijta na wieczi”, ë wszëscë w chëczë ùmieralë. Bëło pòwiedzenié ò tim, chto długò żużkô: „Spi, jakbë gò òpi zamówił”. Biwało, że òpi szedł do zwònnicë, a cziejbë sã na niã wdostôł ë zazwònił, to bë ùmarlë wszëscë tak dalek w òkòlim, jak dalek niósł sã głos zwònu. Żle kòscelny widzôł, co sã dzejô, to chùtkò biegôł, żebë zazwònic pierszi, bò tedë òpi tracëł mòc nad zwònama. Jak òpi ju zdążił wëlezc na zwonnicã, to chòc bëło zle, to jesz kòscelny mógł dostac sã do wieżë i pòcygnąc za linã ë próbòwac zwalëc òpégò na zemiã. Jak mù to sã ùdało, to retôł òd smiercë sebie ë całé òkòlé. Òd kòscelnégò wikszą sëłã do biôtczi z òpim ò zwónnicã miôł ksądz, bò òblokłi w kòscelné ruchna, ùbarnioni w klucze òd kòscoła, mógł nima ùderzëc òpégò w gãbã ë òdebrac mù mòc. Władisłôw Szulëst: Kaszubi kanadyjscy : okres pionierski i dzień dzisiejszy, „Arkun” Gdańsk 1992, ss. 59 - 61.
2008 - Na Alasce ùmarła Marie Smith, slédnô brëkòwniczkô jãzëka 'eyak'. 1895 – Cristóbal Balenciaga, szpańsczi projektôrz modë, ùsadzył doma modë Balenciaga (ùm. 1972) 1905 - Christian Dior, frańcësczi projektôrz i ùsôdzca modë (ùm. 1957) 1925 - Benny Hill, anielsczi komik (ùm. 1992) 1941 - Plácido Domingo, szpańsczi spiéwôrz operowë, tenôr, jeden z Trzëch Tenôrów 1924 - Włodimir Lenin, sowiecczi pòlitikôrz, diktator (ùr. 1870) 1950 - George Orwell, anielsczi runita (ùr. 1903) 2006 - Ibrahim Rugova, pierszi prezident Kosowskô (ùr. 1944) Na sw. Agnieszkã wësëszi ju matka na słuńcu pielëszkã. Jak Agneska łaskawô, wnetk w pòlu zabawa
Damaszkòwô róża ("Rosa x damascena" Mill.) - to je roscëna - miészańc - dwóch ôrtów różów z rodzëznë różowatëch ("Rosaceae" Juss.): "Rosa gallica" i "Rosa moschata". Na Kaszëbach nie sadzą ti roscëznë. Z ni je òléjk z różów.
Lezno (pòl. "Leźno") – kaszëbskô wies w Pòlsce, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Żukòwò. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka. Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë òsta wprowadzónô 26 zélnika 2013.
Wiôldżi Kack to bëła kaszëbskô wies, a dzys je dzél gardu Gdini. Ks. Agùstin Hildebrand rodã z ti wsë, w swòjim dokôzu „Wiadomości niektóre o dawniejszym archidiakonacie pomorskim”, wëdónym pò pòlskù i pò miemieckù w Pelplinie w 1856 r., w dzélu II pt. „O wschódnym Pòmòrzu, tj. pòlsczim” napisôł ò Kaszëbach.
Jessica Simpson, (ùr. 10 lëpinca 1980) je amerikańską spiéwôrką. Albùmë: "Jessica" "Sweet Kisses" "Irresistible" "This Is The Remix" "In This Skin" "Re-Joyce: The Christmas Album" "A Public Affair" Single: "I Wanna Love You Forever" "Where You Are" "I Think I'm In Love With You" "Irresistible" "A Little Bit" "When You Told Me You Loved Me" "Sweetest Sin" "With You" "Take My Breath Away" "Angels" "These Boots Are Made For Walkin" "A Public Affair" "I Belong To Me" "Fired Up"
Jôpscownik – to je jedna z rasów psów. Midzë nima je krótkòwłosowi jôpscownik.
General Carleton - to béł britańsczi żaglówc, chtëren kòl Dãbk XVIII stalata szedł na dno. Òn płënął z żelazłem na wiérzkù òkrãta. Z jegò granôtë są rzecze w Mùzeum w Gduńskù.
Bardówkòwatô brzózka ("Betula pendula" Roth. abò "Betula verrucosa" Ehrh.) – to je drzéwiã z rodzëznë brzózkòwatëch ("Betulaceae" Gray). Òna rosce m. jin. na Kaszëbach. Òb zymk mòże z ti brzózczi zbierac sok. Kaszëbi ją bierzą do strojeniô na Bòżé Cało. To mùszi bëc stôri zwëk, bò ju w 1767 rokù ni miałë bëc wycynóné młodé brzózczi do òbstrojeniô chëczów. Dzieje gminy Sierakowice : oprac. zbiorowe / pod red. Andrzeja Grotha ; oprac. Józef Borzyszkowski [et al.].Gdańsk : Wydawnictwo "Marpress", 2008, str. 92.  m.jin. brzózczi
Chëczëno (we zdrojach: "Gizin" abò "Gizyn" 1216, "Chyzin" 1267, "Egezyn" 1296, "Eksin" 1302, "Eggsin"; miem. "Eggsin") - garc we Wkrzańskò-Rãdowsczim Krézu w krôju Meczelbòrzkô-Przédné Pòmrë nad Wkrą ë Rãdową.    Lëdztwò gardu: 5.234 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 88,01 km2
Alternatiwa dlô Miemiecczi (mie. "Alternative für Deutschland") - to je miemieckô partjô, chtërna nie chce dëtków Eùro. Ji nôleżnicë są kònzerwatistama.
Antón Brilowsczi (pòl. Antoni Brilowski) (ùr. 1799 - ùm. pò 1870 rokù) - jãzëkòznajôrz, doktor, w 1828 rokù szkólny Gimnazjum w Chònicach. Òn zajimôł sã kaszëbsczim jãzëkã w òglowim ùżëcym, a béł w np. Chmielnie i Wejrowie. Jegò bëłë materiałë ò Kaszëbach – lëdzach i zemi dlô Stowôrë Dzejów i Stôrożëtnoscy Pòmòrzô w Szczecënie. Òn napisôł np. ò zómkòwëch górach (zómcëskò) np. kòl Kartuz i grobiszczach. Do zapisaniô tegò jak gôdają Kaszëbi – pòdłùg niegò pòtrzébny je nowi alfabét abò lëtrë. Jak òn pisze Kaszëbi w rozmajitëch parafiach jinaczi gôdają. Jerzi Tréder: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - Gduńsk 2014, s. 27. DNB "Kassubisch-Pommerellische Forschungen". w: "Dritter Jahresbericht der Gesellschaft für Pommersche Geschichte des Alterthums". Stettin 1828, ss. 64–87, barżi ss. 70 -.
Górowi tapir ("Tapirus pinchaque") – to je niepôrokòpëtny susk z rodzëznë tapirowatëch ("Tapiridae"). Òn żëje w Pôłniowi Americe.
Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.VI (1973), s. 177.
Swiãti Mark Apòstoła, ewanielista. Wedle kòscoła katolecczégò autor nôstarszi i nôkrotszi Ewanielii. Bëł półbratã Swiãtégò Barnabë, drëch swiãtégò Pawła, a pózni swiãtégò Piotra. Wedle biskùpa Papiasza (ùm. 130 rokù) òn òpisôł to, co Piotr gôdôł. Wedle tradicëji Swiãti Mark bëł zamãczoni za czezera Trajana. Kòscół koptyjsczi ùznôwôł jégò za pierszégò patrijachã Aleksandrii, a kòscół katolecczi, anglikańsczi, ewangelicczi, prawosławny i ormiansczi za swiãtégò. Miono Mark – po łacëznie Marcus òznôczô „ nôleżi do Marsa”. Jegò ùżëwô sã w wiele krôjach. Z italsczégò i portugalsczégò – Marco, pò niemieckù – Markus, z madżarsczégò i kaszëbsczégò – Mark. Òd miona Mark je przezwëstkò Marczewsczi, Marczyk, Markiewicz, Markut Lëteratura:. A. R. Sikora: Ewanielëjô wedle swiâtégò Marka (z greczi przełoż. na kaszëbsczi jãzëk), Gdańsk: Zarząd Główny Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego 2001
Zelony kąter ("Bufotes viridis" syn. "Bufo viridis") - to je łaza z rodzëznë kąterowatëch. Ten kąter żëje m. jin. w Kaszëbsczim Krôjòbraznym Parkù. Òn w swòjim czasu dosc głosno rechòce.
0     96000   2013- 04 -04T21:19:58Z     Addbot        Migrating 1 interwiki links, now provided by on    wikitext   text/x-wiki  Zôbòrskô Zemia ("terra Zaborensis") je wierã tą z chtërnë béł kasztelan "de Sabor" w 1292 r. S. Kujot pisôł, że ò ni je w dokumence z 1299r. W papiorach pòzwa „Zôbòrskô Zemia” pòkôza sã w dokùmeńce wëstawionym bez ksyżëca Pòlsczi ë Pòmòrzégò Władisława z dnia 24 czerwińca 1299 w Gnieznie. W nym dokùmeńce Władisłôw nadôwô Mikòłajowi Jankòwiczowi z Kalisza (Wiôlgòpòlskô) kalisczémù palatinowi, prawò prowadzeniégò sądów w kastelani Racąż ë kastelanie w Szczëtnie, a téż palatinôt "in terra Zaborensi" (terra Sabor, terra Zaborensis), to je na Zôbòrsczi Zemie – zemia za bòrã, za lasã.