ipipan/kashubian-wikipedia-clean-20230901 huggingface dataset:
Załkòwò (pòl. "Załakowo") – kaszëbskô wies w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce. Wies je kòl wôżny dardżi. Nazwy w językach mniejszości wpisane, na podstawie art. 12 ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym (Dz. U. Nr 17, poz. 141, z późn. zm.) , do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości. Stan na 30 marca 2018 r. (Dodatkowe kaszubskie nazwy miejscowości w województwie pomorskim), s. 35 Załakowo
Barry's Bay, Ontario to je miastkò w Kanadze, w chtërnym je kòle 1100 mieszkańców. Wiele z nich je òtrokama Kaszëbów. Tu béł i ò Kaszëbach w tim miastkù napisôł dr Jan Drzéżdżón (1974), a pò nim béł tu Sven Gustavsson - profesor słowiańsczich jãzëków ze Szwedzczi. Tèż tu w kòscele probòszczem òd 1978 rokù béł ks. Ambrose Pick, a w 2008 rokù òn celebrowôł Mszã Sw. i gôdôł w ni wiele pò kaszëbskù. Kòl niégò w Kanadze béł ks. Francyszk Grucza. Tu na smãtôrzu mô grób o. Alojzy Rekowski CSsR - dzejôrz kaszëbsczi kùlturë w Kanadze. Tu w 1934 rokù ùrodzył sã Julian Kulas. Òn napisôł słowôrzk "Kashub-English-Kashub. Kaszubsczi-Anielsczi-Kaszubsczi" (2009). Tu znóny je kaszëbsczi wësziwk, a w szkòle dzece ùczałë sã òd séwnika 2010 rokù kaszëbsczégò jãzëka. Bibloteka kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu w Barry's Bay, 2020
Maniewid - cos nibë òdżin, chtëren sã sóm zapôliwô. Kaszëbi gôdalë: "Maniewid chòdzy pò łąkach". Cos nibë wiôldżi maniewid widzelë i cknąlë rëbôcë na Bôłce 24 zélnika 1979 rokù i ò tim je dosc wiele napisóné pò pòlskù .
Seczkarka - to je maszina ùżiwónô w gbùrzëznie do rznieniô np. słomë na seczkã. Òna mòże miec lôdã i pasowé kòło.
Concepción gard w pôłniowô Chile. Lëdztwò (2002): 216,061 Gãscëzna lëdzy: 975.0 sztatur/km² Wiéchrzëzna: 221.6 km² Pòłożenié: 36° 46' 22" S 73° 03' 47" W Czasowô cona: -4 UTC; -3 UTC Czerënkòwi numer: (+56) 41 Administracëjô/ Bùrméster: Patricio Kuhn Artigues Concepcion.cl
Skate punk (téż: Skatepunk, Skate-punk, Sk8 Punk) je baro chùtczi ë energiczny ôrt punk rocka. Doszłi do tégò miona je przez wiôlgą pòpularnotã ti mùzyczi w skaterowsczi scenié. Nôbarżi znônym karnã jaczé grô skate punka je Suicidal Tendencies - zdobëlë pòpùlarnotã wëdónym w 1983 rokù albùmie z tim chùtczim punkã. Jinszima znônëma karnama tegò sztélu sã: Bad Religion, Pennywise, NOFX, The Vandals, Lagwagon, SNFU, MxPx, The Offspring, Millencolin czë Guttermouth, chòc trza pamiãtac ò tim, że Bad Religion jakno ë Pennywise barżi do hardcorowégò zôrtu przënôlëżą. Platowi wëdowizne z skate punka to m.jin. Epitaph Records czë téż Fat Wreck Chords.
Kùltura – to wieloznaczeniowi pòchwôt, jaczi je różno interpretowóny w rozmajitëch ùczbach. Kùlturã mòżno w skrodzeniém òpisac jakò òglową lëdzką wërobinã, tak materialną jak i niématerialną (np. kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu). W codniowim rozmienim pòchwôt „kùltura” zamanówszë szlachùje za rozmajitima fòrmama kùńsztu: téatrã, mùzyką, filmã. Je to scësnienié tegò pòchwatu, chtëren mô wiele znaczeniów. Wedle Édwarda Burnetta Tylora kùltura je złożoną całownotą, jakô òbjimô wiédzã, wierzenia, kùńszt, òbëczajnotã, prawa, zwëczi i jiné szëczi i nôłożënczi zwëskóné przez lëdzy jakno nôleżników spòlëznë. W jegò definicji kùltura przërównónô òsta do cywilizacje. Wedle Ruth Benedict kùltura je złożoną całoscą, w jaczi zebróné są nônãtë zwënégòwóné przez człowieka jakno nôleżnika spòlëznë. Bronisłôw Malënowsczi za zestôwné dzéle definicji kùlturë ùznôł nôrzãdza i zjôdné dobra, ùrôbné wskôzë spòlëznowëch karnów, lëdzczé deje i szëczi, a téż wierzenia i òbëczaje. Wedle Stanisława Òssowsczégò kùltura jest gwësną parłãczą psychicznëch rozrządzënków erbòwónëch w zôkrãżim gwësny wëcmaniznë. Definicja ta dôwô cësk na psychòlogiczny pòzdrzatk w przëswòjiwanim kùlturë – wôżné tuwò są spòsobë ùczeniô sã, fòrmòwaniô kùlturowëch nônãtów, przëjimaniô normów òbrzésznëch w gwësny wespòlëznie. Wedle jegò teòrii kùltura mô wiôldżi cësk na sztôłtowanié jestë człowieka. Etimòlogiô pòzwë. Słowò „kùltura” pòchôdô z łacyńsczégò jãzëka: "colo", "colere", "colui", "cultum" – ‘dozerac, chòwac’, chtërno bëło związóné z òbrôbianim rolë: "cultus agri". Na pòczątkù wic kùltura bëła związónô z gbùrstwã, òznôczała staranié człowieka, chtëren dozérôł swòje pòle.
Òglowé ópis. Kòło - to je dargòwô tërlëka, chtërny nëkòwną mòcą są lëdzczi mùskle przë ùżëcém pedalów. Prawie wiedno dwùkòłowi, jednoszlachòwi, z kòłama ò ti sami przemiarze i lińcuchòwim nëkã na tylné kòło. Jachanié na kòle, żebë sprawic sobie tą jazdą ùcechã to je kòłowô turistika. Przóde lat noszëł pòzwã wielocyped i bicykl. Terô pòlskô pòzwa pòchòdzy òd brëtëjsczi firmë Rover, chtërna przódë zajima sã robieniém kòłów.
Pùck (téż: Pùckò, Pëck, pòl. "Puck", niem. "Putzig") — nadmòrsczé miasto nad sztrądã Pùcczi Hôwindżi, stolëcô krézu w pòmòrsczim wòjewództwie. W Pùckù mô swòją przédną sedzbã Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë; ze stôrodôwnotów wôrt ôbaczëniô je fara — rzëmskòkatoleckô cerczew pòd wezwanim Piotra i Pawła, do jaczi na òdpùst płënie kùtrama wiele pielgrzimów.     10 gromicznika 1920 zdënk Pòlszczi z Bôłtem Do 1926 Pùck i Hél bëłë jedurnyma pòlsczima pòrtama nad Bôłtã 1939 – tu béł Mòrsczi Diwizjón Lotniczi 12 strëmiannika 1945 r. – dobëcé gardu przez sowiecką armiã 26 czerwińca 2010 r. – XII Midzënôrodny Zjôzd Kaszëbów 21, 22 zélnik 2021 r. - XXII Midzënôrodny Zjôzd Kaszëbów Miona gardu w zdrojach. Jinsze miona gardu we zdrojach to téż: "Puyczk" 1215, "Putzk" 1215; "Puzk" 1220; "Puzch" 1271, "Putzc" 1277; "Putzig" 1283, "Puczk" 1283, 1284, 1300, "Pucz" 1285, "Puczsco" 1288, "Puczk" 1300, "Putzk" 1333, "Pucze" 1323 (1342), "Puczc" 1342, "Puczk" 1348, "Pawczk" 1398, "Puczker" 1414-1438, "Putczk" 1414-1438, "Puwczig" 1414-1438, "Puck" 1457, "Puczek" 1472, "Pawczike" 1480; "Pauczike" 1480, "Powczik" 1489, "Puczko" 1504; "Puczk" 1534, "Pucko" 1565; "Puck" 1565, "Pauczigk" 1570, "Puck" 1583, " Pucko" 1596, "Putske" 1596, "Bautzig" 1655, "Putzig" 1659, "Puck" 1664, "Pucko" 1772, "Putzig" kòl 1790; "Puck" (Cenôwa), "Pùckò" (Lorentz), "Pùck" (Lorentz, Treder), "Puck". "Puck" (kasz.
Dillo je môłim ë chùtczim przezérnikã zrechtowónym w programòwim jãzëkù C na spòdlim biblioteczi GTK. Dillo chôdô przede wszëtczim na Unixu ë òdprowôdnëch platfòrmach ë òstôł zjiscony pòd licencëją GPL, dô równak téż ju jaczis czas wersëjã dlô Windowsa. Dillo nie wspierô CSS-u, JavaScriptu ë Javë, a jegò wspiarce dlô ramów je w nim baro ògrańczoné. Przez swòja "letkósc" je to dobri przezérnik dlô starszëch òperacjowëch systemów. Sédnô wersëjô to 0.8.6. www.dillo.org Wersëjô dlô Windowsa
Gùrka ("Cucumis sativus" L.) – to je roscëna z rodzëznë baniowatëch. Jich kwiatë mògą bëc jednopëłcowé. Kaszëbi mają jich dosc wiele w ògródkach. Kaszëbsczé kwaszoné gùrczi są dosc znóné w Pòlsce.
Môùsz (pòl. "Mausz") to je jezoro w kartusczim krézu ò wiéchrzëznie 384 ha. Tu żëją rozmaité rëbë, a m. jin. mòrénczi, òkùnczi, plésze, płotczi, wãgòrze i sandrë.  "Wokół jez. MAUSZ"
Egipt (arab. ‏مصر‎, "Miṣr"; egipsczi dialekt "Máṣr"; łac. "Aegyptus"; stgr. "Αίγυπτος") - to je wiôlgie państwò na Nilem w nordowo-porenkowi Africe i dzelowo w Azëji przez Sinajsczi półòstrów, ze stolëcą i nôwikszim gardã w Kairo. Jine wôżne gardë to Aleksandria, Luksor, Giza, Karnak, Abydos, Aswan, Abu Simbel, Port Said, Suez i Fajum. Egipt leżi nad Nilem, nôwikszą rzéką swiata i Afriki. W Nilu roscą papirusë, lotosë i żëją rzeczne zwiérze jako krokodilë i hipopotamë. Egipt ma granicã na nordze ze Strzódzemném Mòrzem, na pòrénkù Egiptu je Czerwióne Mòrze z howingą Suezu i howingą Akaba, na zôpadze Egipt ma dzel pustini Sahara, chtërna graniczë z Libia, i na pôłnim Egipt ma granice z Sudanem. Kòl 4000-6000 lat temù nad Nilem òstała ùsôdzona stolemna ciwilizacëjo Stôrożëtnégò Egiptu, znôna z piramid, chtërna warôwała wicy jak 3000 lat. Stôrożëtni Egipt to bëła jedno z nôstarszich ciwilizacëji swiata, dzelona na predinasticzni cząd, Stôre Państwò, Strzódne Państwò i Nowe Państwò. W predinasticznim okresie ni kraj to bëłë 2 stolemne, apartne kraje: Górni Egipt na nordze kòl delty Nilu i Dólni Egipt na pôłnim zdłużą Nilu. Przednicë Stôrożëtnego Egiptu mielë miono "faraon" (jakò faraon Ramzes, faraon Cheops, faraonka Hatszepsut abò faraonka Kleopatra). Pierszi faraon Narmer sparłãczeł Dólni i Górni Egipt w jedne państwò i ùsôdzył pierszą faraonską dinastiã Egiptu. Dzys historëjô Stôrégò Egiptu dzelona je téż na cządë dinasticzne, jakò cząd dinastii XII abo cząd dinastii VII. Egipscze faraone bùdowale stolemne piramide i swiãtnice dla baro wielu egipsczich bògow i bòżën egipsczi religie jak Izida, Amon-Ra, Bastet, Maat, Oziris, Szemet, Hathor, Thot, Anubis, Chnum i jin. W sttôrożëtnim Egipcie brëkòwano hieroglifë do pisania na papirusach i mumifikowano lëdzë po smerci. Do dzys w Egipce mozna òbôczëc ne downe piramidë, nekropolie faraonow i swiãtnice, a egipscze mumie, papirusë, szlachotë i jine egipscze stôrodôwnotë mozna òbôczëc w egipsczich muzeach, a téż w muzeach na całim swece jakò w Parizu, Bërlënie i w Polsce. Galerëjô Egiptu.
Czôrnô Dąbrowa (pòl. "Czarna Dąbrowa", miem. "Czarndamerow") - to je kaszëbskô wies w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Stëdzéńce. W ti wsë tacył sã przed Miemcama ks. płk. Józef Wrëcza, jeden z przédników òrganizacje - Krëjamnô Wòjskòwô Òrganizacëjô "Pòmòrsczi Grif". Dzysô gbùrstwò Żmùda Trzebiatowsczich, ù chtërnich biwôł, stoji w skansenie we Wdzydzach. 2.)
Czôrnô sosna ("Pinus nigra") – to je ôrt wiedno zelonégò drzéwiãca z rodzëznë sosnowatëch ("Pinaceae"). Na Kaszëbach òna mòże rosc kòl Bôłtu abò przë drodze, gdze jezdzy wiele autów. Z ni biwają balczi.
Sãpólno (we zdrojach: "Sampolno" 1311, "Sampelno" 1350, "de Sampulburg" 1388, "de Sampelborg" kòl 1520, "Sempelborg" 1732, "Villa Sąmpolna", "Sępólno albo Sempelbork" 1889, "Zempelburg", "Sępólno Krajeńskie" 1965, "Sęmpélbork" (Cenôwa), "Sępólno" (Cenôwa); pòl. "Sępólno Krajeńskie", miem. "Zempelburg") – krézowi gard w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie nad Sãpòlną.    Lëdztwò gardu: 9.149 (2009) Wiéchrzëzna gardu: 5,82 km2
Bòrzón abò prôwdzywk ("Boletus edulis") - to je grzib z rodzëznë bòrzónowatëch. Òn mô bruny kapelusz i dosc grëbą nogã. Kaszëbi jedzą m. jin. prawdzywczi, a téż sëszą te grzëbë. Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s.18. "Boletus edulis"
D.O.A. - je jednim z głównëch przedstôwców hardcore punkòwi scenë. Karno pòwstało je w 1978 rokù w Vancouverze. W składzé niezmienno òd zôczątkù je zakłôdôż, gitarownik ë spiéwôcz Joey "Shithead" Keithley. D.O.A. znakùją bezùgòdowé politiczné wëpòwiésce sparłączoné z spòlecznima témama jak z antiglobalizmã, antirasizmã czë téż wòlnotą słowa, co je baro dokładno czëc ma w całim jich ùsôdztwie. Wiele karnów z pózdnijszich lat, jakno: Red Hot Chili Peppers, Green Day, Rancid czë The Offspring przëznôwô sã do cëskù D.O.A. na jich ùsôdztwò. Dwie pierszé platë D.O.A., "Something Better Change" ë "Hardcore 81" znajdiwują sã dzysô w piątce nôjlepszych kanadyjsczich punkòwëch albùmów wszechczasów. 22 gòdnika 2002 rokù, w roczëznã 25.jistnieniégò karna ùtcził Larry Campbell, bùrméster Vancouveru, jich zaangażowanié ogłasëwając gò "Dniã D.O.A.". Joey Shithead (spiéw, gitara) Randy Rampage (basowô gitara) Chuck Biscuits (perkùsëjô) 1979 "Triumph Of The Ignoroids" 1980 "Something Better Change" 1981 "Hardcore '81" 1982 "The 'War On 45"' 1984 "Bloodied But Unbowed" 1985 "Let's Wreck The Party" 1985 "The Dawning Of A New Error" 1987 "True (North) Strong And Free" 1990 "Murder" 1990 "Last Scream Of The Missing Neighbours" - (z Jello Biafra, spiéwôczã z Dead Kennedys) 1991 "Talk Minus Action Equals Zero" 1991 G"reatest Shits" 1992 "13 Flavours Of Doom" 1993 "Moose Droppings" 1993 "Loggerheads" 1995 "The Black Spot" 1998 "The Lost Tapes" 1998 "Festival Of Atheists" 2002 "Beat Trash" (Solowô ùdba Joey "Shithead" Keithleya) 2002 "Win The Battle" 2003 "War And Peace" 2004 "Live Free Or Die" D.O.A. - domôcô starna
Szpańsczi alfabét to je alfabét szpańsczégò jãzëka. A, B, C, CH, D, E, F, G, H, I, J, K, L, LL, M, N, Ñ, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z
Bòrzëszkòwë ("Bòrëszkòwë", "Bòrëszczi", pòl. "Borzyszkowy") to kaszëbskô wies w Pòlsce w òbéńdze Charzëkòwsczi Rówiznë, pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w bëtowsczim krézu, w gminie Lëpnica. W òbéńdze szôłtëstwa pòłożoné sã mniészé kòlonie: Biedòlewò, Brzósk, Głodowò, Hòlandzkô. Tu je znóny kòscół.
Jadwiga Wołoszyńskô ("Jadwiga Wołoszyńska"), (ùr. 30 zélnika 1882 rokù – ùm. 25 stëcznika 1951 rokù w Krakòwie) - to bëła pòlskô biolog i profesor na Ùniwersytece w Krakòwie. Òna pierszi napisa ò wiele nowich ôrtach a m.jin. ò kaszëbsczim "Exuviaella cassubica" n. sp, Woloszynska, 1928, chtëren dzysô sã zwie  "Prorocentrum cassubicum" (Woloszynska) Dodge (1975).   Ji badérowanié tikało sã m.jin.   Bôłtu i òkòlégò ("Dinoflagellatae polskiego Bałtyku i błot nad Piaśnicą"). Wołoszyńska Jadwiga: "Dinoflagellatae" polskiego Bałtyku i Błot nad Piaśnicą. ARCHIWUM HYDROBIOLOGJI I RYBACTWA, 1928, t. III, nr 3-4, s. 251 Hryniewiecki Bolesław: Wspomnienia pośmiertne : Jadwiga Wołoszyńska (1882-1951). "Yearbook of the Warsaw Scientific Society" 1951, t. 44, ss.165-167 "Wołoszyńska Jadwiga" "Prorocentrum cassubicum" (Woloszynska) Dodge (1975)" VIAF
Slackware je nôstarszą aktiwno rozwijóną linuksową distribùcëją. Pierszô wersjô, 1.00, je wëszłô 17 lëpinca 1993 rokù ë bëła ùsôdzonô na spòdlém dystrybùcëji SLS Linux, a rozprowôdzanô jakno òbrôzë 3,5 calowëch disczétków, przistãpné przez anonimowi FTP. Slackware, w procemnocë do jinszëch distribùcëjów, taczich jakno n.p. Debian, Ubuntu, Red Hat, Gentoo czë OpenSuse, czérëje sã kąsk jinszą pòlitika wëdôwków. Je mòżno ò ni pisac, że je òna uniksowô, dostarczô blós sztabilné wersëje soft-wôrë, sprôwianié skriptama na ôrt BSD ë felënk dedikòwónëch nôrzãdzów do kònfigùracëji GUI - jaczé mòże nalezc w jinszëch distribùcëjach Linuksa. Sprôwianié paczétama je w Slackware prosté ë minimalisticzné. Paczétë to prosté paczczi archiwów tar spakòwóné programą gzip, zamëkającé w se dodôwną wëdowiédzã ò jich zamkłoscë ë òpatacëjny instalacëjny skript. Na systema òbsługiwô instalacëjã, zaktualnianié ë rëmanié paczétów tak jakno je to w jinszëch distribùcëjach, nie mô równak starë ò to bë pilowac zanôleżnotów co do bibloteków ë programów. Generalno mòże m.jin. ë przez to rzec, że Slackware je czerowóny do barżi awansowónëch brëkòwników, jaczi ledają barżi sómi miec cësk na kòntrolã nad instalowónëma programama. Nônowszô sztabilnô wersëjô Slackware 14.1 pòchôdô z lëstopadnika 2013 rokù. AUSTRUMI - Mini-Live-CD BackTrack DARKSTAR Linux GoblinX - Live-CD Klax - Live CD z KDE Mutagenix - Live CD Easys Frugalware Hardened Linux Puppy Linux RUNT - sztartownô z USB-sticka SlakbootEBS - Slackware-SDK Slackhence - zmienioné Slackware z pkgsrc Slackintosh - Slackware dlô PPC Slamd64 - Slackware dlô x86-64 Slack/390 - Slackware dlô S/390 SLAX - Live-CD z Czesczi STUX - Live CD TopologiLinux Ultima Linux Vector Linux Zenwalk Linux - przódé "Minislack" KateOS - Distribùcëjô ë Live CD Slackware - domôcô starna ùdbë
Afrika – stolemna dzél swiata, na pôłnie od Eùropë i na zôpadze od Azëji, z chtërną je sparłaczona lądowo przez Suez. We wschòdnym i pôłniowim dzélu Africzi roscą nisczé i wësoczé trôwë, pòjedińczé drzewa (palmë, baòbabë, akacje), a téż préklowaté chwarzna. Lëdztwò. W Africe mieszkô kòle 920 mln lëdzy. Kraje Africzi. W Africe je 54 państwów ë zanôléżnych òbéńdów. Zanôléżné teritoria: Ceuta | Kanarejscze Òstrowë | Madera | Melilla | Òstrów Sw. Helenë | Pelagijscze Òstrowë | Réunion | Sokotra Teritoria z ògrańczoném ùznaniém: Somaliland | Zôpadnô Sahara (Sahrawi)
Vera Lúcia Fische, (ùr. 27 lëstopadnika 1951) je brazylską teatrownicą.
Strôszk - to je manekin, chtëren mô strôszëc np. wróble. Òn biwô procem skórcóm na krzesnie. Mùzeùm i strôszk
Julia Roberts (prôwdzëwé miono Julie Fiona Roberts), (ùr. 28 rujana 1967) je amerikańską teatrownicą.
Môlëchnô rilówka ("Sorex minutus") – to je ôrt baro môłégò suska z rodzëznë rilówkòwatëch ("Soricidae"). To je nômiészi susk na Kaszëbach. Òna żëje np. kòl Mirochòwa. Sorex minutus s. 113
Édmùnd Szëmikòwsczi ("Edmund Szymikowski" ùr. 1942 r. w Żukòwie - ùm. 2022) - to béł człowiek, chtëren kaszëbsczim wësziwkã interesowôł sã òd małoscë. Jakno dzesãcletni knôp zaczął współrobòtã z Jadwigą i Zofią Ptôch, jak zafarwił akwarelama céchòwóné przez nie mùstrë do wësziwaniô. Òn ùrôbiôł wësziwczi w żukòwsczim sztélu. Jegò aùtorstwa je ùsôdzk "ABC... haftu kaszubskiego szkoła żukowska" (2006). Przez wiele lat òd 10 czerwińca 1996 rokù òrganizowôł kònkùrsë kaszëbsczégò wësziwkù w Lëni. Òn beł òdznaczony Bronksowim Krziżã Zasłëdżi. (pl) VIAF "Zmarł Edmund Szymikowski"
Baszka - gra w kôrtë - kaszëbszczi brydz. Gra popularnô na kaszëbach. Wszëtkò w ti grze je do gôrë szpërama. Atutë to sô "trumfy", blotki - "fele", walety - "bubki", trefle - "krzyże" , a kiery - "serca", nôjstarszô kôrtô jë dama "krziżowô". W ti grze wszëtczi damë są fawòrizowóné, a dwa są nôjwôżnieszé - treflowa i i pikowa, chtërné darzi sô niezby delikatno - stôré. Niémni i stôré i ni stôré - wszëtczi damë w Baszce bijô wszëtczich "bubków". Kaszëbsczi brydz- Baszka to baro skąplikowônô gra, póczi nie ùmnie so w nią grac.
Bògùsłôw Głodowsczi (pòl. "Bogusław Głodowski") (ùr. 1957 rokù) - ksądz, dzéjôrz kaszëbsczi. Òn béł w Rzimie, a w kaszëbsczim jãzëkù òdprawiô dzél Mszë sw. w kòscele katolëcczim. Òn je wëprzédniony przëznôwóną przez Karno Sztudérów Pòmòraniô Medaliã Stolema w 1992 rokù. 400 lat parafii Świętej Trójcy w Sulęczynie (1616-2016) "Bogusław Głodowski" VIAF
Jón Szutanbarch (pòl. "Jan Szutenberg") - ùrodzył sã 5 lëpinca 1951 rokù. Òn dłudżi czas robił w Państwòwëch Gòspòdarztwach Rólnëch, a pisze pò kaszëbskù i je m. jin. autora wëdónégò zbiérkù pòwiôstków „Tobaka dlô Kaszëbów”. Chòc Szutanbarch splôtô swòje pòwiôstczi z mało wôżnëch sztëczków wiejsczi jawernotë, to w całoscë je w nich wiele dzysdniowi gbùrsczi òbëczajnotë. Jegò pòwiôstczi są – òglowò rzec - wiôlgą wëchwałą żëcô na wsë ë gbùrsczégò etosu. Ten pisôrz stwòrził czekawi jãzëk – je to w wikszim dzélu rodnô mòwa, ale mésterno pòprzetikónô neologizmama ë archaizmama. W tim je widzec starã ò kaszëbską jãzëkòwą spôdkòwiznã.
Rok - to je òdsek czasu midzë dwóma jednaczima pòłożeniama Zemi w ji rësznoce pò òrbice wkół Słuńca.
Léna Gros ("Helena Gros" ùr. w 1927 r. w Kòkòszkach) - je wësziwôczką, jedną ze slédnych ùczenków sostrów Jadwidżi i Zofie Ptôch. Òna wësziwała ju w piãcdzesątëch latach XX stolata, w prowadzonym przez nie wësziwôrsczim karnie. Òna dobrze pamiãtô wësziwanié òbrëska dlô Francësczi Ambasadë. Ji wësziwôrsczé robòtë to są m.jin. : tôflôczczi, bieżniczi, òbrësczi i pószewczi na pòdëszczi. Ji wësziwk trafił np. do Wiôldżi Britanie. Òna je òdznaczonô Złotim Krziżã Zasłëdżi Prezydenta RP. Kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu "Ludzie haftu"
Serakòjce (pòl. "Sierakowice") – kaszëbskô gminnô wies w Pòlsce pòłożonô w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Serakòjce. W 1565 rokù napiselë ò ni Sirokouicze. Za czasów prësczich, w 1906 rokù w serakòjsczi szkòle miôł plac sztrejk. Szło ò to, że dzecë miałë sã ùczëc religie blós pò niemieckù, a ni mògłë do se pò kaszëbskù (czë pò pòlskù) gôdac. Jakno turisticzną atrakcjô, mòże tu òbezdrzec kam z kaszëbsczéma nótama. W tich stronach téż rosce kaszëbskô wika ùznôwónô za aùtochtoniczną roscënã tegò regionu. Przez Serakòjce przechòdzy turisticzny, Kaszëbsczi Szlach. We wsë są dwa kòscołë: Sw. Marcëna (na òdjimkù pò prawi stronie) i pòniemiecczi (przed wòjną Ewangelicczi) Jana Chrzcëcéla. Prof. dr Jurk Hinz sã tu ùrodzyl, a dr Marión Jelińsczi je ze Serakòjcama zrzeszony. "Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji", Toruń 1938, Pòwiesc w internece w kaszëbsczim pisenkù z lat 30. XX stalata
Pp P, p – szesnôstô lëtra pòdstawòwégò łacyńsczégò alfabétu. W kaszëbsczim alfabéce je 25-ą lëtrą.
Swiãta ë ùroczëznë. Nauru – Swiãto Samòstójnotë od Aùstralëji (1968)   Celtowie – Wilëjô swiãta Imbolc 1259 - Trzãsene zemi w obendzie Krakowa - 4,8 stopni w skali Richtera. 1925 - W „Kurjerze Warszawsczim” wëdrëkòwônô pierszô polskô krziżewkô. 1945 - Mùżdżówka Palmnicken: 4000-7000 lagrowëch białczi i dzecy żëdowsczich z lagru Stutthof zmuszenë do marszu smiercë na plażë Bôłtu i rozstrzélnë na plażë przez Miemców kòl bôłtowej wsë Palmnicken (pòl. Palmniki, rus. Jantarnyj). Le 200 lagrowëch ocalało z tej mùżdżówki. 1946 - Oddzal wòjskòwë NZW Romualda Rajsa ps. „Bury” pòmòrdowalë 30 gburów biôłorusczich w lasu kòl wsë Puchały Stare. 1976 - Usadzone òkrãtownictwo "Pòlskô Żeglugô Bôłtowô". 1797 - Franz Szubert, aùstrëjacczi kompozitora i pianista (ùm. 1828) 1881 - Anna Pawlowa, ruskô baletniczkô (ùm. 1931) 1902 - Tallulah Bankhead, amerikańskô teatrownica (ùm. 1968) 1935 - Kenzaburo Oe, japòńsczi runita, dobiwca Nôdgrodë Nobla 1994 w leteraturze 1981 - Justin Timberlake, amerikańsczi spiewôrz, teatrownik 1982 - Helena Paparizou, greckô-szwedzkô spieworkô, fotomodelkô, wëgrała Eurowizeje 2005 dla Greckô 1606 - dzen egzekuceji Guy Fawkesa, anielsczego wòjskòwego i konspiratora, skôzónego na smerc za Gunpowder Plot (ùr. 1570) 1956 - A. A. Milne, anielsczi runita, autor Kubusa Puchatka (ùr. 1882) 1967 - Poul Henningsen (PH), dëńsczi architekt, ùsôdzca mebli i runita (ùr. 1894) 2014 - Nina Andrycz, pòlskô teatrownica, runitka (ùr. 1912) Ni ma wsë, żebë do ni droga nie szła.
Zrzeszenié Lubòtników Kaszëbiznë „Stanica" ("Zrzeszenie Miłośników Kaszubszczyzny „Stanica"") – to bëła stowôra. Òno miało sedzbã w Toruniu ë wëdało np. w kaszëbsczim jãzëkù: „Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji” Aleksander Majkowski, Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji. Przedmowę o życiu i twórczości autora napisał Andrzej Bukowski, Toruń 1938 ŻËCÉ I PRZIGODÉ REMUSA. ZVJERCADŁO KASZUBSKJI
Caspar Hennenberger (1529 - 1600) béł miemiecczim pastorã, kartografã i dzejownikã. Na swòji karce z 1576 rokù on napisôł m.in. "CASSUBIAE PARS" krótkò Pùcka "Pautzke" i Żukòwa. Òn napisôł "Kurtze und wahrhafftige Beschreibung des Landes zu Preußen" (1584), a téż "Erclerung der preußischen größeren Landtafel oder Mappen" (1595).
Basshunter, Jonas Erik Altberg (ùr. 22 gòdnika 1984 w Halmstad) – szwédzczi spiéwôrzã, producent ë DJ. Albùmë Basshunter sprzedônô na całim swiece w 6 milinów egzemplôrzy. Òtrzimał nôdgrodë taczi jak: European Border Breakers Award, Grammis ë World Music Award. "The Bassmachine" (2004) "LOL  " (2006) "Now You're Gone – The Album" (2008) "Bass Generation" (2009) "Calling Time" (2013) "The Big Show" (2004) "Welcome to Rainbow" (2006) "Boten Anna" (2006) "Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA" (2006) "Jingle Bells" (2006) "Vifta med händerna" (2006) "Now You're Gone" (2007) "Please Don't Go" (2008) "All I Ever Wanted" (2008) "Angel in the Night" (2008) "Russia Privjet (Hardlanger Remix)" (2008) "I Miss You" (2008) "Walk on Water" (2009) "Al final" (2009) "Every Morning" (2009) "I Promised Myself" (2009) "Saturday" (2010) "Fest i hela huset" (2011) "Northern Light" (2012) "Dream on the Dancefloor" (2012) "Crash & Burn" (2013) "Calling Time" (2013) "Elinor" (2013) "Masterpiece" (2018) "Home" (2019) "Angels Ain't Listening" (2020) "Life Speaks to Me" (2021) "End the Lies" (2022) "Ingen kan slå (Boten Anna)" (2023) Òficjalnô starna Basshunter
Diamańt – szlachetny kam, baro rzôdczi minerôł z karna samòrodnëch pierwiôstków. Pòzwa pòchòdzy òd stgr. "adamas" (‘niedobëti’, ‘niepòkònóny’, ‘nie do zniszczeniô’). Je nôcwiardszą znóną substancją w nôtërë. Diamańt to czësti wãdżel, jedna òd jegò alotropowëch òdmian. dobrô ceplnô przewòdnosc je dobrim izolatorã pierwòszné pòkładë wtórné pòkładë Jindie – diamańtonośnô òbéńda cygnie sã na Hindustańsczi Półwëspie w dolëznie rzéków: Penner, Kistnach, Gadavary. Strzédnô wielkosc diamańtów 0,6 karata Ruskô – w Jakùcji (Trubka Udacznaja), Ural, Płw. Kola Australiô – nad rzekama Gwadir i Darling Pôłniowô Afrika – dorzéczé Oranje, Vaal – znóne òd 1867 r. W 1870 r. òdkrëto pierwòszné pòkładë kimberlitowégò tipù kòl Kimberley. Tu w kòpalniach nalazłé òstałë nôwiãkszé i nôbarżi znóne diamańty: Cullinan, Excelsior, Petz, Wiktoria, Juliusz Man Demòkraticzna Repùblika Kongo – pòkładë colemało òkrëchòwé Brazyliô – Minas Gerais, Mato Grosso, Parana – aluwialné pòkładë. Je tu baro wiele diamańtów czôrnych (karbonado) Botswana – Orapa Namibia Sierra Leone Senegal Kanada Zjednóné Kraje Angola Kongo Lesotho Tanzaniô Ghana Ùbrzég Słoniowëch Kłów Burkina Faso Gwineja Liberiô przë produkcje materiałów i nôrządzów scérnëch do produkcje termoplasticznëch past w jubilerstwie Cyrkòn Kòrund Topaz Spinel Kwarc Cyrkòniô "Cullinan" – 3106 karatów, pòdzelony na 105 dzélów i òszlifòwany; "Excelsior" – 995,2 karata, pòdzelony na 11 dzélów i òszlifòwany; "Prezydent" – 726,6 karata, brazylijsczi, pòdzelony na 29 dzélów i òszlifòwany; "Jonker" – 726 karatów, pòdzelony na 15 dzélów i òszlifòwany; "Jubilee" – 650,8 karata, pò òszlifòwaniu 245 karatów; "Centenary" - 599 karatów; szlifòwanie bawiło bezlëcha 3 lata (szlifierzã béł Gabi Tolkowsky), pò òszlifòwaniu kam mô 273,85 karatów; "Imperial" (Victoria, Great White, Nizam) – 457 karatów, òszlifòwany; "Darcy Vargas" – 425 karatów, brazylijsczi; "Regent" – 410 karatów, pò òszlifòwaniu 140,5 karata, dzysdnia w Luwrze; "Szach" – 3x1 cm, dzysdnia w skarbcu na Kremlu; "Orłow" – kòl 400 karatów, pò òszlifòwaniu 189,6 karata; "Gwiôzda Jakùcje" – 234 karaty, syberyjsczi; "Millennium Star" – 203 karaty; "Koh-i-noor" – 181,1 karata, jindyjsczi, pò òszlifòwaniu 108,93 karata, zdôbi britijsczi kòrónné klénotë; "Hope" – 67,125 karata, pò òszlifòwaniu 44,4 karata, nôwiãkszi farbny diamańt – szafirowòmòdri. K. Maślankiewicz, "Kamienie szlachetne", Wyd. Geologiczne 1982. C.Hall, "Klejnoty, Kamienie szlachetne i ozdobne", Wyd. Wiedza i Życie 1996. W.Schuman, "Kamienie szlachetne i ozdobne", Wyd. Alma –Press 2004.
Bôłtowi Miemcë (miem. "Baltendeutsche") - to są Miemcë w Estóńsce ë Łotewsce. Czedës ti miészëznë bëło tam wiele w gardach, a bëlë téż szlachcëcë. W II swiatowi wòjnie Kaszëbi biwalë wënëkóny z gbùrstwa, a na jich plac przëszlë bôłtowi Miemcë. W rãkach tich Miemców z Estóńsczi, Łotewscczi i mni Lëtewsczi bëło dzél gbùrsczi zemi. Pò 1945 rokù ni ma czëc ò bôłtowëch Miemcach na Kaszëbach.
Lewino (pl. "Lewino") - wies w pôłniowò-wschòdnym dzélu gminë Lëniô, dôwny zemsczi majątk i rodowé gniôzdo Brochòwicz-Lewińsczich. Terôczas gbùrskô wies. Historiô. Lewino je nôstôrszą wsą w gminie Lëniô. We wczasnëch strzédnëch stalatach béł tuwò òbrónny gardzëk. Ò znaczenim negò Lewina zdôwają sã swiôdczëc leżącé krótkò wsë grobnice z 11. stalatégò. Pierszé historëczné wiadło ò Lewinie zapisóné òstało w dokùmeńtach w 1282 rokù. W krziżacczich czasach wies skłôda sã z 2 dzélów - ricersczégò dobra i gruńtów słëchającëch do klôsztoru norbertanków z Żukòwa. W kùńcu 16. stalatégò Lewino bëło ju czësto szlachecczé, a do majątkù słëchałë pùstczi Rosochë, dze bëła karczma, młin w Ząblewie, a téż fòlwark Léòbòra, dze fùnksnérowa hëta szkła. W 1781 rokù w Lewinie mieszkało 89 sztëk lëdzy, z czegò 76 sztëk bëło katolëkama, a 13 ewanielikama. W kùńcu 19. stalatégò lewińsczi majątk słëchôł do familie Détlów, miôł 669 mòrgów i szpecjalizowôł sã w chòwie bëdła. Czekawinczi. Kòl Lewina (w lasach Léòbòrë) je grëpa "wczasnostrzédnowiecznëch grobniców" datowónëch na 11. s., z centralno ùsëpóną stolemną grobnicą, jakô krëje bënë se szczątczi wòjownika (bòdôj wikińsczégò jarla). Òbiektë òstałë archeologiczno zbadérowóné w latach 2005-2008. W Lewinie stoji szlachòta Pikóna - Dëcha ze szlachù "Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha" w gminie Lëniô.
Antón Peplińsczi (ùr. 26 łżëkwiata 1918 - ùm. 1995 rokù) z Wiôldżégò Klińcza, ksądz, pòéta i kòmpòzytor, je aùtorã kòlãdów ë jasełków. Są to zbiérk piesniów "Kaszëbë wołają nas" (1988), zbiérk wiérzt "Niech szëmi las" (1973) i jin. Jegò dokôzë są baro prosté i melodné (np. "Kaszëbë wòłają nas"), a jich jãzëk jawerny. Mòdłã dlô niegò bëlë Sëchta i Sãdzëcczi. Piesniczkã "Kaszëbë wòłają nas" mòże czëc nawetka w Kanadze. Jegò miono mô szkòła. Z Kaszub do Austrii : korespondencja literatów kaszubskich do Ferdynanda Neureitera / materiały przygotowała, opracowała i wstępem opatrzyła Adela Kuik-Kalinowska ; tłumaczenie listów niemieckich Joanna Flinik ; tłumaczenie listu angielskiego Monika Jones. Gdańsk ; Słupsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie = Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié, 2017, ss. 254 - 267. VIAF
Wenus (Witrznica; symbòl: ) je drugą pòsobicą (rechùjącë òd Słuńca) planetą w Słuńcowim Ùstawie. To je "renô gwiôzda".
Tadeùsz Gòcłowsczi (pòl. "Tadeusz Gocłowski" ùr. 16 séwnika 1931 – ùm. 3 maja 2016 w Gduńskù) – arcëbiskùp katolëcczi, metropòlita archidiecezji gduńsczi, sufragan. W młodich latach òn ùcził sã m. jin. w Krakòwie. Pò latach dożdôł sã swiãceniów, chtërne przëjimnął w 1956 rokù. Òd 1983 do 1984 rokù òn béł biskùpã sufraganã diecezji gduńsczi. Jakno swòje zawòłanié òn przëjimnął słowa “Zawierzcie Ewangelii” (“Wierzëta Ewanielie”). Òd 1984 do 1992 rokù òn béł biskùpem òrdinariuszem w Gduńskù. Òd 1992 do 2008 rokù òn béł Arcëbiskùp Metropòlita Gduńsczi i baro wôżnô dlô niegò bëła Archikatédra gduńskô. Òn béł doktorã òd 1970 rokù. 17 lëstopadnika 1993 rokù òn wëdôł dëszpastersczé wskôzë w sprawie kaszëbsczégò jãzëka w liturgie ë w żëcym Archidiecezji Gduńsczi. Wëdôł òn zgòdã, żebë òb czas Mszë swiãtëch na jaczich są Kaszëbi, bëło mòżno ùżëwac czëtaniów bibliowëch w kaszëbsczim jãzëkù, a téż ùżëwac tégò jãzëka w mòdlëtwie wiérnëch. Zachãcywôł téż do spiéwù nôbòżnëch piesniów w kaszëbsczim jãzëkù. Béł téż razã z kaszëbsczima pielgrzimama w Zemi Swiãti na òdkrëcym tôflë z mòdlëtwą Òjcze Nasz w Jerozolëmie. Òn pòwiedzôł, że to nie je nick òsoblëwégò, że òn wspòmôgô kaszëbiznã. To je skôrb ti zemi ë chòc òn nie je tu ùrodzony, téj òn chce gò wspòmòc. Wedle nie to je jakbë òbòwiązk miec dbã ò tak wiôlgą kùlturã jak nasza. W kòscelnym spiéwnikù „Dlô Was Panie” (2006) òn mô napisóné: "Kultura Kaszubska napotyka dodatkowe trudności. Ona zmagała się przez wieki z próbą eliminacji przez wrogów i to w różnych okresach naszej historii. " Òd Kaszëbów òn dostôł Medal Stolema w 2001 rokù. s. 43 kùltura z Òlëwë
Żëwòkòsc ("Symphytum officinale" L.) - to je wielelatnô roscëna z rodzëznë wòdrôkòwatëch. Żëwòkòsc rosce m. jin. na Kaszëbach. Czedës ji kòrzéniem léczële renë. Terô to je zakôzóny w Pòlsce.
Lëbùń – to je wies w gminie Céwice, w lãbòrsczim krézu pòmòrsczégò wòjewództwa. Tu w szkòle dzece ùczą sã kaszëbsczégò jãzëka, a ùrodzył sã Sztefón Wëńta z Solidarnoscë. Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w fòrmie „Lëbùń” òsta wprowadzónô 9 łżëkwiata 2019. IPN szkòła Lëbùń w stołpsczim krézu
Pańsczé Przemienienié - to je swiãto, chtërno wëpôdô 6 zélnika w katolëcczim kòscele.
Górné Reduńsczé Jezoro (pòl. "Jezioro Raduńskie Górne") - to je jezoro ò wiéchrzëznie 3,88 km² w kartësczim krézu, w òbéńdze Kaszëbsczégò Pòjezerzô. Wierã òd 1868 roku Kaszëbskô Bróma òddzeliwô gò òd Dólnégò Reduńsczégò Jezora.
Rëbë – to je zwëkòwô pòzwa zëmnokrëwianëch zwierzãtów z pòdtipù krzélôczi, chtërne żëją w wòdze a òddichają czéwama i rëchają sã przë pomòcë płatwów. Na se rëbë mają bòczną liniã. Wiele rib mô kséń. To bëła gromada zëmnokrëwianëch zwierzãtów z pòdtipu krzélôczi ("Vertebrata").
Pòmòrsczé wòjewództwò (pòl. "Województwo pomorskie") - to je jedna z 16 jednostków sprôwnégòégò pòdzélënia Pòlsczi Repùbliczi. Pòłożoné je w północnym dzélu państwa, nad Bôłtã. Stolëcznym gardã e Gduńsk. Historjô. Wòjewództwò pòmòrsczé òstało ùsôdzoné w 1999 z wòjewództw pòprzedniégò sprôwnégò pòdzelenia: gduńsczégò stôlpsczégò jelbliąsczégò bëdgòsczégò Przez protesty Bëdgòszczë nié ùsôdzono wiôldżégò regionù z Bëdgòszczą, Torniã, Włocławczim i Grëdządzã. Wiéchrzëzna: 18 293 km² Lëdztwò: 2 192 000 Marszałkòwsczi Ùrząd Pòmòrsczégò Wòjewództwa (pl) Kaszëbi
Harmonia axyridis – to je bączk z rodzëznë gòdzynkòwatëch. Ta gòdzynka żëła w Azëji, ale òd 2008 rokù òna je np. w Gduńskù. Na Kaszëbach mòże bëc z nią jiwer bò nasze gòdzynczi ni mògą z nią wëprzińc.
Jupiter (symbòl: ) je piątą pòsobicą (rechùjącë òd Słuńca) planetą w Słuńcowim Ùstawie.
Dwiżnik w Gduńskù (pòl. "Brama Żuraw w Gdańsku") – to je pòrtowi dwigôcz z dôwnëch lat i òbronno bùdowla, a pòd nim je bróma na Szeroką Sztrasã. Òn béł zbudowóny w XV wiekù. W II swiatowi wòjnie - w 1945 ròku - òn béł spôlony; òdbùdowóny w latach 1957 - 1959.
Óó Ó, ó – lëtra rozszerzonégò łacyńsczégò alfabétu, ùżiwónô w rédżi jãzëków: kaszëbsczim, pòlsczim, czesczim, słowacczim, òbù łużicczich, madżarsczim, farersczim, jislandczim. Jakno warijant lëtrë „o” ùżiwónô je téż w jirlandczim, katalońsczim, oksytańsczim, pòrtugalsczim, szpańsczim i wietnamsczim jãzëkù. W kaszëbsczim alfabéce je 23. lëtrą. Òdpòwiôdô ji wëmòwa [o] abò [u].
Cynkòwò bielëna - (ZnO) to je chemiczny związk cynkù. Ją brëkùją m. jin. dentisce.
Mòskwa 14 mln London 13,9 mln Pariz 11,9 mln Piotrogard 5,0 mln Berlëno 3,4 mln Atenë 3,3 mln Madrit 3,1 mln Rzim 2,8 mln Kijów 2,6 mln Bùkareszt 2,0 mln Bùdapest 2,0 mln Barcelona 1,7 mln Warszawa 1,7 mln Hambùrg 1,6 mln Charków 1,6 mln Mińsk 1,6 mln Samara 1,6 mln Widen 1,5 mln Belgard 1,5 mln Milano 1,4 mln Niżni Nowogard 1,4 mln Kòpenhaga 1,3 mln Lyon 1,3 mln Zofijô 1,2 mln Praga 1,2 mln Mnichòwò 1,2 mln Neapol 1,2 mln Zagrzeb 1,2 mln Dniepropietrowsk 1,2 mln Donieck 1,1 mln Òdessa 1,1 mln Dublin 1,1 mln Marsyla 1,1 Turin 1,0 mln Brusel 1,0 mln Birmingham 1,0 mln Kôln 0,9 mln Riga 0,9 mln Łódz 0,9 mln Curich 0,8 mln Lizbón 0,8 mln Walencëjô 0,8 mln Krakòwò 0,7 mln Palermo 0,7 mln Leeds 0,7 mln Genf 0,7 mln Amsterdam 0,7 mln Glasgow 0,7 mln Kiszëniów 0,7 mln Sewilla 0,7 mln Sztokhòlm 0,7 mln
Bôrwik (pòl. "Barwik", miem. "Barwick") - to je kaszëbską wsą w pòmòrsczim wòjewództwie, w kartësczim krézu, w gminie Przedkòwò.
Òlga Bòznańskô ("Olga Boznańska") - (ùr. 1865 rokù w Krakòwie - ùm. 1940 rokù w Parizu), a malowa òbrôzë. W ji doróbkù są np. pòrtretë.
Paweł Rhode (ùr. 1871 w Wejrowie - 1945), kaszëbsczi biskùp w Zjednónëch Krajach Americzi. Òd 1908 rokù béł biskùpã sufraganã archidiecezji w Chicagò. Òd rokù 1915 béł biskùpã w Green Bay gdze téż umôrł 3 strëmiannika 1945 rokù.
Zwëczajny kawón ("Citrullus lanatus") – to je ôrt roscënë z rodzëznë baniowatëch ("Cucurbitaceae"). Na Kaszëbach gò mòże kùpic do jedzeniô.
Bòtaniczny Ògród w Gòlëbiu - to je priwatny bòtaniczny ògród w Gòlëbiu z lat 1971-1983. Jegò wiéchrzëzna je 2,12 ha, a w kòlekcji mòże òbezdrzec np. òkrãgłolëstny rosnik, òstropùs, wilczą jagòdã, wòdny kòblunk, a nawetka ceder, ale to drzéwkò lëchò sobie radzy z mrozama na Kaszëbach. "Prywatny Ogród Botaniczny" "Powiat kartuski"
Piołën abò psô ruta ("Artemisia absinthium" L.) - to je roscëna z rodzëznë astrowatëch ("Asteraceae" Dum.). Òn rosce m. jin. na Kaszëbach ë tu robią z niegò arbatã do picô dlô tegò, kòmù òstónie na żôłądkù. Lëteratura. Jan Trepczik: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, tom II, s. 23.
Cartusia Kartuzë ("Cartusia Kartuzy") - to je klub balôrzów z Kartuz. Òni kòpią balã w III bôłtowi zdrëszënie.
Kaszëbsczi kùch marchewny - to je kùch ùpiekłi z casta z czëstą sódą. Mòże gò zrobic tak: kòrzenie marchwi (0,5 kg) ùriwòwac na riwce. Przë tim do mączi 3 sklònczi (kòl 0,5 kg) wząc cëczer - 1 sklónka i dodac òléj - 1 sklónka, a tej wbic trzë jaja. Na kùńc dodac sódã – 1 łëżeczka, kąsk solë i cynamón - 1 łëżeczka, a razem dobrze wëmiészac. Tak zrobioné casto włożëc na blachã i wsadzëc na szterdzescë minut do piekarnika (170°C) i piec. "Kaszubski kuch marchewny" "Kaszubski kuch marchewny"
Kùkówka ("Cuculus canorus") — to je strzédny wanożny ptôch z rodzëznë kukówkòwatëch. Òb lato je na Kaszëbach czëc jak òn kucze. Kùkówka nie bùdëje gniôzda, nie wësadiwô jajów i nie wëchòwiwô swòjich młodëch. Òna jaje zniese do gniôzda tëch ôrtów ptôchów, w jaczich sã sama wëchòwa, colemało do gniôzda môłëch ptôchów, chtërne spiéwają np. czerwònuszków abò sëwich plëszków. Pisklã kùkówczi wërzucô z gniôzda jaja i pisklãta gòspòdarzów, a gò fùdrëją "przëbróny starszi". Kaszëbi gôdają, że czedës òna bëła białką.
Lãbòrskò-bëtowskô Zemia historicznô krôjna w òkòlém Lãbòrga i Bëtowa. To béł kaszëbsczi dzél Zôchódnégò Pòmòrzô, chtëren zwëskôł w miemiecczi lëteraturze miono mòdrégò krajikù, ùskarnienia swiata kùlturë i nôtërnégò wiodra jegò mieszkeńców. W latach 1637 - 1657 tu bëło pòlsczé przédnictwò. Tã Zemiã dodelë do Królewsczich Prës, a w drobnotach do pòmòrsczégò wòjewództwa. Czedës pò słëpsczi szkòle w prësczi armii zjawiło sã wiele òficérów, nawet generałów mającëch nôzwëska znónëch do dzys w Pòlsce kaszëbsczich rodów, pòchôdającëch przédno z ti zemi abò z Gôchów. Marian Biskup, Andrzej Tomczak:Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w. : rozmieszczenie własności ziemskiej, sieć parafialna, Toruń ; Warszawa : Państwowe Wydaw. Naukowe, 1955, str. , s. 170. Reinhold Cramer: "Geschichte der Lande Lauenburg und Bütow". E. J. Dalkowski, Königsberg 1858. Band 1: "Die Geschichte." Band 2: "Urkunden. " Zdrzë téż. Bernardus Scultetus
Lëniô (pl. "Linia") – òd 1975 rokù je sëdzbą wëszëznów gminë ë tu w ùrzãdze kaszëbsczi jãzëk to je pòmòcny jãzëk. Lëniô je nôwikszą wsą w pôłniowim dzélu wejrowsczégò krézu. Historiô. Pierszé wiadło ò Lëni pòchôdô z 1342 rokù. Òb czas 1. Pòlsczi Repùbliczi bëła to królewizna, jakô słëcha do starostwa w Mirochòwie. Do Lëni słëchało téż jezoro Kłączno, w jaczim bëłë łowioné rëbë na mirochòwsczi dwór. Rozwij wsë nastąpił w 19. stalatim, pò parcelacje starostowëch gruńtów ë w kùńcu negò stalatégò Lëniô mia ju 59 gbùrstwów. Wôżnym pòdskacënkã dlô dalszégò rozwiju bëła bùdacjô banowi lënie z Kartuz do Lãbòrga. W 1919 rokù zarzesził sã kòmitet bùdowë, a w 1923 rokù erigòwónô òstała tu parafiô. W midzëwòjnowim cządze wies słëcha do kartësczégò krézu. W gromicznikù 1945 rokù bez Lëniô przeszła kòlumna sôdzowników kòncentracjowégò lagru Stutthof (tzw. Marsz Smiercë). Na wdôr zabitëch je pòstawiony kòl kòscoła kamianny òbelisk. Pò 2. swiatowi wòjnie nastąpił dalszi rozwij wsë. Terôczas mieszkô w ni wicy jak 1700 sztëk lëdzy. Czekawinczi. Wôrt òbaczëc "parafialny kòscół" z 1923 rokù przebùdowóny w 70. latach 20. stalatégò. Bënë zaòstałë sã czekawé pòlichromie i mòzajczi z pòwòjnowëch lat. Dłudżi czas béł tuwò probòszczã ks. Bazyl Òlãcczi, jaczégò mieszkeńcowie ùtczëlë pòmnikã pòstawionym w ceńtrum wsë. W Lëni rok w rok je òrganizowóny Wòjewódzczi Kònkùrs Kaszëbsczégò Wësziwkù, a dzecë i młodzëzna w szkòle chòdzą na lekcje kaszëbsczégò jãzëka. Kòl Ùrzãdu Gminë w Lëni stoji szlachòta Rétnika - Dëcha ze szlachù "Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha" w gminie Lëniô.
Kaczô - to je wòdny rów dłużawë 14,8 km. Òn wpłiwô do Gduńsczi Roztoczi.
Zëma - je jednym z sztërzech cządów rokù w rodze, w letny klimie. Òb zëmã je nôniższô ceplëzna lëftu w całim rokù i dosc wiele òpadu, czãsto zmiarzłégò, a wikszi dzél swiata roscënów i zwiérzãtów je ùspionô. Zwiksza astronomicznô zëma zaczinô sã 22 gòdnika, a kùńczi 21 strumiannika. Na pôłniu wszëtczi òpisóné dnie i rzôdzëznë są przesunãti ò pół rokù. sónczi Lepienié snieżélca Kùling Pùrdżi snowbording bobsleje Lës Szari wilk Sarna Dzëk
Marión Miotk (pòl. "Marian Miotk") (ùr. 1957 rokù) - ksądz, dzéjôrz kaszëbsczi. Òn béł w Rzimie i w kaszëbsczim jãzëkù òdprawiô dzél Mszë sw. w kòscele katolëcczim. Òn je wëprzédniony przëznôwóną przez Karno Sztudérów Pòmòraniô Medaliã Stolema (1990) za kôzania pò kaszëbskù. Séw Bòżégò Słowa : na niwie kaszëbsczich serc, Instytut Kaszubski Gdańsk 2008. "Recepcja kaszubskich przekładów Biblii", Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej, 2018. Marian Miotk VIAF Worldcat "Marian Miotk"
Ńń Ń, ń – lëtra rozszerzonégò łacyńsczégò alfabétu, ùżiwónô w czile jãzëkach: kaszëbsczim, pòlsczim, dólnołużicczim i wilamòwsczim. Je téż lëtrą ùżiwóną w łacyńsczim abécadle biôłorusczégò jãzëka (òdpòwiôdô sparłãczeniémù „нь”). Letra „ń” òznôczô miãtczi zwãk „n” [ɲ]. W słowacczim i czesczim jãzëkù ji òdpòwiednikã je lëtra ň, w szpańsczim i pòrtugalsczim zôs lëtra ñ. W kaszëbsczim alfabéce je dwadzestą lëtrą.