Coba jelasin Sajarah dari X dalam bahasa sunda dong

Dina mulanya, gabungan konsonan /ks/ dina basa Yunani Kuna ditulis sarua, minangka Khi Χ (dialek Kulon) atawa Ksi Ξ (dialek Wétan). Pamustunganana, Khi dipaké pikeun sada /kʰ/ (/x/ dina basa Yunani Modérn), samentara Ksi dipaké pikeun sada /ks/. Urang Étruska geus nyokot alih Χ ti dialek Yunani Kulon Kuna; mangka, X ngawakilan sada /ks/ dina basa Étruska sarta Latin.

Henteu dipikanyaho naha hurup Khi sarta Ksi mangrupa ciptaan urang Yunani, atawa asalna ti rungkun basa Semit. Khi diurutkan ampir dina ahir susunan alfabét Yunani, sanggeus hurup-hurup asal Semit, babarengan jeung Fi, Psi, sarta Oméga, jeung alpukah yén hurup-hurup éta mangrupa inovasi; leuwih deui, henteu aya hurup anu ngawakilan sada /ks/ sacara terperinci dina basa Semit. Aya hiji hurup Fénisia  kheth anu kamungkinan berbunyi /ħ/, rada sarupa kalayan /kʰ/, tapi mulanya ditarima dina alfabét Yunani minangka konsonan /h/, sarta saterusna, dipaké pikeun sada vokal panjang Eta (Η,η), mangka hurup éta henteu kasampak minangka asal hurup Khi. Hurup Fénisia  Samekh (ngawakilan /s/) mindeng dianggap minangka inspirasi pikeun Ksi, tapi kawas anu diterangkan, Khi miboga wangun anu béda ti Ksi—meskipun hurup éta meureun mangrupa variasi séjén anu ogé asalna ti samekh. Wangun asal samekh sugan mangrupa hiéroglif Mesir pikeun Djed, tapi ieu ogé henteu pasti alatan euweuh wangun Protosinaitik pikeun hurup ieu anu idéntik kalayanana.