Saya mau tau Sajarah dari Hak asasi manusa. Jelaskan dalam bahasa sunda

Ditempo tina étimologis, Hak asasi manusa diwangun tina tilu kecap, hak, asasi, jeung manusa. Dua kecap nu munggaran, hak sarta asasi asalna tina basa Arab, ari kecap manusa nya tina basa urang kénéh. Kecap haqq dicokot tina akar kecap haqqa, yahiqqu, haqqaan nu pihartieuna bener, nyata, pasti, tetep, sarta wajib. Lamun diucapkeun kecap yahiqqu ‘alaika an taf’ala kadza, pihartieuna : anjeun kudu ngalaksanakeun kawas kieu. Kecap asasiy asalna tina akar kecap assa, yaussu,asasaan nu hartina : ngawangun, ngadegkeun, nunda. Bisa ogé hartina asal, asas, pangkal (puhu), dasar tina sagala rupa.

ku kituna, asasi mibanda harti sagala rupa nu mibanda sipat dasar tur  fundamental nu salawasna napel kana objekna.

Sajarah HAM dimimitian ti dunya beulah kulon (Éropa), tayalian saurang filosuf Inggris John Locke dina abad ka-17. Manéhna nyebutkeun aya hiji kodrat hak manusa pikeun hirup (natural rights), nu mana ieu hak marengan kana diri tiap manusa tayalian : hak hirup, hak milih, sarta hak pikeun bebas.

Numutkeun catetan sajarah, kasang tukang HAM  téh ayana kahayang manusa pikeun marjuangkeun  diri sangkan diriksa, dihormat, sarta diaku, pikeun  nanjeurna harga diri unggal manusa nujadi tetekon dila lumangngsungna hirup kumbuh manusa sapopoé. Dina lingkungan Internasional, pamikiran ngeunaan HAM meunang pangrojong ti sakabéh  pangeusi nagara, ieu jadi hiji totondén kana ngaronjatna sajarah hadé dina peradaban manusa. Hak asasi manusa geus jadi hiji dasar dina prinsip-prinsip umum nu diaku Hukum Internasional (HI),  Kadieunakeun Hukum Internasional ngeunaan HAM ogé hasil tina mendekonstruksi atawa meureut  sifat tradisional tina (HI).

Dina HI tradisional ditétélakeun cenah hiji nagara mibanda hiji kabébasan pinuh dina ngayakeun tindakan  pikeun sakabéh warga nagarana, daérah atawa wilayah umum saperti : laut, atmosfer, sarta luar angkasa. Tapi dina hukum HAM Internasional, henteu kitu waé nagara mibanda kakawasaan pinuh, bisa waé diintervensi umpama hiji nagara kanyahoan ngalakukeun tindakan nu sakama-kama ka pangeusi nagarana, baris nyanghareupan hukum internasional.