Coba jelasin Abad ka-19 dari New York (nagara bagéan) dalam bahasa sunda dong

Dina abad ka-19 jalan  Urang Kulon ka wewengkon New york pikeun leuwih gampang ku diwangun hiji kanal, ku lantaran hiji-hijina jalan ngaliwatan  Great Lakes kahalangan ku curug Niagara (Niagara Falls).

Gubernur DeWitt Clinton kacida ngarojong pikeun diwangun hiji  kanal anu baris nepungkeun susukan Hudson jeung situ Erie, ku alatan kitu engkéna bakal jadi hiji situ anu gedé pisan (Gréat Lakes). Pangwangunanna dimimitian dina taun  1817 réngsé taun  1825. Saréngséna ieu kanal dimangpaatkeun leuwih jembar pikeun kaperluan tali marga ogé transportasi komérsial. Ku ngaronjatna hubungan ngaliwatan ieu kanal  ngajadikeun pilihan séjén pikeun migrasi atawa pindahna warga jeung barang tikulon ka New York atawa sabalikna  anu biasanamah ngamangpaatkeu karéta.

Nincak mangsa taun-taun saméméh perang, Kota New York ngayakeun usaha bareng anu lega jeung pabrik tékstil bagéan kalér ogé kidul. Ampir kana satengah tina ékspor New York éta patalina jeung kapas, jeung hasil kebon ti kidul. Sodagar anu mindeng pisan ka New York pikeun mibanda hotél favorit. Dina waktu anu sarua , aktivisme pikeun abolisionisme kuat di kota jeung  bagéan kalér, Underground Railroad (ngaran anu dipaké pikeun sakumpulan  masarakat dilakukeun susulumputan di Amerika Serikat dina taun 1830) di mana masyarakat ogé loba  ngadukung. Dina poé-poé mimiti peperangan sadulur di Amérika, wali kota New York ngarojong pikeun kota mah misahkeun manéh supaya henteu ngaruksak kalumangsungan usaha dagang, ngan dina ahirna ngadukung ogé kana perang.

Salila lumangsungna perang sadulur ieu, nagara bagéan New York nyayagikeun leuwih ti 370.000 prajurit pikeun pasukan gabungan. Leuwih ti 53.000 warga New York tilar dunya dina ieu pangperangan