Gw mau tau Lalawanan waktu Perang Acéh dari Cut Nyak Dhien. Jelasin dalam bahasa sunda

Dina tanggal 26 Maret 1873, Walanda nyatakeun perang ka Acéh, sarta mimitian nyerang ka daratan Acéh tina kapal perang Citadel van Antwerpen. Dina perang kahiji (1873-1874), Acéh anu dipingpin ku Panglima Polim sarta Sultan Machmud Syah tarung ngalawan Walanda anu dipingpin Johan Harmen Rudolf Köhler. Waktu éta, Walanda ngirim 3.198 soldadu. Tuluy, dina tanggal 8 April 1873, Walanda badarat di Basisir Ceureumen di handapeun lulugu Köhler, sarta langsung bisa ngawasa Masjid Raya Baiturrahman tuluy ngaduruk éta masjid. Cut Nyak Dhien anu nempo hal ieu ceuceuleuweungan: “Tingalikeun ieuh jalma-jalma Acéh!! Tempat ibadah urang digarah!! Maranéhanana geus ngotoran ngaran Alloh! Nepi ka iraha urang kieu? Nepi ka iraha urang baris jadi budak Walanda?”

Ibrahim Lamnga anu bertarung di gurat hareup balik kalayan sorak kameunang, samentara Köhler tiwas katémbak dina April 1873, nepi ka ngabalukarkeun Aceh meunang dina perang kahiji.

Dina taun 1874-1880, di handapeun lulugu Jenderal Jan van Swieten, wewengkon VI Mukim bisa dikawasa ku Walanda dina taun 1873, sedengkeun Karaton Sultan éléh dina taun 1874. Cut Nyak Dhien sarta anakna ngungsi babarengan jeung ibu-ibu sarta rombongan séjénna dina tanggal 24 Désémber 1875. Salakina mah terus tarung pikeun ngarebut balik wewengkon VI Mukim.

Sabot Ibrahim Lamnga tarung di Gle Tarum, manéhna tiwas dina tanggal 29 Juni 1878. Hal ieu nyieun Cut Nyak Dhien pohara ambekna sarta kedal sumpah baris ngancurkeun Walanda.

Teuku Umar, inohong pajoang Acéh, nanyaan Cut Nyak Dhien. Dina awalna Cut Nyak Dhien nampik. Tapi, alatan Teuku Umar ngawidian Cut Nyak Dhien pikeun milu tarung di medan perang, Cut Nyak Dien ahirna mah narima sarta tuluy nikah jeung Teuku Umar dina taun 1880. Hal ieu ngabalukarkeun ngaronjatna moral sumanget perjuangan Acéh ngalawan Kaphe Ulanda (Walanda Kafir). Engkéna, Cut Nyak Dhien sarta Teuku Umar mibanda anak anu dibéré ngaran Cut Gambang.

Perang dituluykeun sacara gerilya sarta dikobarkan perang fi'sabilillah. Kira-kira taun 1875, Teuku Umar ngadeukeutan Walanda sarta hubunganana jeung urang Walanda beuki raket. Dina tanggal 30 Séptember 1893, Teuku Umar sarta pasukanana anu jumlahna 250 jalma indit ka Kutaraja sarta "masrahkeun dirina" ka Walanda. Walanda pohara gumbirana alatan Teuku Umar daék mantuan maranéhanana. Ku kituna, maranéhanana méré jujuluk ka Teuku Umar salaku Johan Pahlawan sarta ngajadikeun Teuku Umar salaku komandan unit pasukan Walanda. Teuku Umar boga pikir rangkepan keur linyok ka Walanda, sanajan manéhna dituduh salaku tukang hianat ku urang Acéh. Komo, Cut Nyak Meutia datang nepungan Cut Nyak Dhien bari nyarékan. Cut Nyak Dien mapatahan Teuku Umar sangkan ngalawan deui Walanda. Tapi, Teuku Umar masih terus nyambung jeung Walanda. Umar tuluy mecakan pikeun diajar taktik Walanda, anca-anca ngaganti saloba-lobana urang Walanda di unit anu dikawasa ku manéhna. Sanggeus jumlah urang Acéh dina pasukan cukup, Teuku Umar ngalaksanakeun rencana palsu sarta ngaku ka Walanda yén manéhna hayang narajang basis Acéh.

Teuku Umar sarta Cut Nyak Dhien indit jeung sakabéh pasukan sarta pakarang jeung amunisi Walanda nepi ka henteu kungsi balik. Penghianatan ieu disebut Het verraad van Teukoe Oemar (pengkhianatan Teuku Umar).

Teuku Umar anu hianat ka Walanda ngabalukarkeun Walanda ambek sarta ngayakeun operasi gegedéan pikeun néwak Cut Nyak Dhien sarta Teuku Umar. Tapi, gerilyawan anu dilengkepan perlengkapan ti Walanda geus mimiti narajang Walanda sedengkeun Jend. Van Swieten diganti ku  Jend. Jakobus Ludovicius Hubertus Pel, nu ahirna tiwas. Ti dinya,  Walanda tuluy nyabut gelar Teuku Umar sarta ngaduruk imahna, sarta ogé ngudag di mana ayana.

Teuku Umar jeung Cut Nyak Dhien  tuluy narajang Banda Acéh (Kutaraja) sarta Meulaboh (urut basis Teuku Umar), ku kituna Walanda terus-terusan ngaganti jéndral anu mancén tugas. Unit "Maréchaussée" tuluy dikirim ka Acéh. Maranéhanana dianggap biadab sarta pohara hésé ditaklukan ku urang Acéh. Sajaba ti éta, lolobana pasukan "De Marsose" mangrupa urang Tionghoa- Ambon anu ngancurkeun kabéh anu aya di jalanana. Alatan ti hal ieu, pasukan Walanda ngarasa simpati ka urang Acéh, tuluy Van der Heyden ngabubarkeun unit "De Marsose".

Jéndral Joannes Benedictus van Heutsz nyéwa urang Acéh pikeun memata-matai pasukan pemberontak minangka informan. Ku kituna Walanda manggihan rencana Teuku Umar pikeun narajang Meulaboh dina tanggal 11 Pebruari 1899. Pamustunganana, Teuku Umar gugur katémbak pélor.

Cut Nyak Dien tuluy mingpin lalawanan ngalawan Walanda di wewengkon pedalaman Meulaboh babarengan pasukan leutikna bari tuluy usaha mopohokeun salakina. Pasukan ieu tuluy tarung nepi ka ancurna dina taun 1901 alatan soldadu Walanda geus biasa perang di wewengkon Acéh. Sajaba ti éta, Cut Nyak Dien geus beuki kolot. Panonna geus mimiti lamur, sarta kakeunaan ogé ku panyakit éncok. Salian ti éta, jumlah pasukanana terus ngurangan . Hal ieu ngabalukarkeun para pasukanana ngarasa karunyaeun ka Cut Nyak Dhien.

Anak buah Cut Nyak Dhien anu ngaranna Pang Laot ngalaporkeun lokasi markasna ka Walanda alatan karunya téa. Balukarna, Walanda narajang markas Cut Nyak Dien di Beutong Le Sageu. Maranéhanana reuwaseun pisan tuluy tarung bébéakan. Cut Nyak Dhien ditéwak sarta dibawa ka Banda Acéh. Dhien dipindahkeun ka Sumedang. Cut Gambang junun kabur ka leuweung sarta neruskeun lalawanan anu geus dipigawé ku ayah sarta indungna.

Mangsa Kolot tepi ka Tilar Dunya

Sanggeus ditéwak, Cut Nyak Dhien dibawa ka Banda Acéh tuluy diurus di dinya. Panyakitna kawas lamur jeung éncok lila kalilaan mah cageur. Tapi, ahirna mah Cut Nyak Dien dipiceun ka Sumedang, Jawa Kulon, alatan kasieun Walanda yén ku ayana Cut Nyak Dhien bakal ngagedurkeun sumanget juang pasukan Acéh. Salian ti éta, Cut Nyak Dhien ogé masih osok komunikasi jeung pajoang anu tacan tunduk.

Manéhna dibawa ka Sumedang bareng jeung tahanan pulitik Acéh séjénna nepi ka ngirut panitén bupati Suriaatmaja, tapi soldadu Walanda dilarang ngébréhkeun idéntitas tahanan. Manéhna ditahan babarengan jeung ajengan nu ngaranna Ilyas anu nyadar pisan yén Cut Nyak Dhien téh mangrupa ahli dina ageman Islam, ku kituna Cut Nyak Dhien meunang jujuluk "Ibu Perbu".

Dina tanggal 6 Nopémber 1908, Cut Nyak Dhien maot alatan umurna anu geus kolot. Astana "Ibu Perbu" kakara kapanggih dina taun 1959 dumasar paménta Gubernur Acéh waktu harita, Ali Hasan."Ibu Perbu" diaku ku Présidén Soekarno salaku Pahlawan Nasional Indonésia ngaliwatan SK Présidén RI No.106 taun1964 dina tanggal 2 Méi 1964.