Coba jelasin Romanse dari Literatura timór dalam bahasa tetun dong

Hakerek-na’in timoroan ladún barak hala’o knaar hakerek romanse. Ponte Pedrinha, pseudónimu literáriu Henrique Borges nian, hakerek Andanças de um Timorense, ne’ebé publika iha 1998. Poeta mosambikanu José Craveirinha hakerek iha lia-maklokek: "Tristeza boot katak hananu kmanek hanesan ne’e hamosu testu natoon ida-ne’e. Natoon no umilde maibé sinseru loos. Sinseru no Boot!”. Epizódiu importante iha estrutura haktuir nian ne’e bainhira kazál joven Kotená no Kêti-Kia la respeita lisan antigu ema-ataúru sira-nian, tuir lisan ida-ne’e noiva iha kalan-kaben la hamutuk ho nia noivu maibé toba fali ho nia noivu nia tiu.

Iha pozisaun aas liu, ita hetan Luís Cardoso, autór timoroan ne’ebé hakerek kapás liu hotu, publika tiha ona romanse tolu, aleinde kolabora iha jornál no revista oioin.

Crónica de uma travessia – A época do ai-dik-funam (1997) ne’e haktuir nia moris rasik no akompana mós Istória ikusliu Timór nian no ko’alia kona-ba dalan oioin ne’ebé autór ho nia aman la’o, iha ita-nia rain, iha rain seluk no mós dalan iha sira-nia vida rasik. Buat hirak-ne’e hotu akontese iha mundu lulik ne’ebé iha Timór mós ukun Istória, ka ema sira-nia hanoin kona-ba Istória.

Olhos de Coruja, Olhos de Gato Bravo (2001) tama kle’an liután ba mundu lulik ida-ne’e, no nia bá buka mitu fundamentál povu Timór nian, hanesan sira ne’ebé ko’alia kona-ba revolta Manufahi nian.

Iha A última morte do Coronel Santiago (2003) nia uza didi’ak téknika haktuir nian enkuantu nia konta daudaun hahalok husi personajen oioin ne’ebé inklui mós hakerek-na’in ida alter ego husi autór, ne’ebé nia laran monu ba personajen feto prinsipál husi autór nia romanse ikus. Majia no lulik husi fiar sobrenaturál Timór nian kahur ho ironia típika husi Luís Cardoso, ne’ebé mós temi dala barak ambiente, livru no referénsias husi intelektuál balu husi karuk moderna Europa nian.