Jabarkan Pangulikan Papatén dari Ajaran Jati Buhun dalam bahasa sunda

ku lantaran ajaran Buhun ieu téh geus aya jauh saméméh agama-agama ti daratan asup pulo-pulo Nusantara, mangka ajaran Jati Buhun nu mangrupa ajaran Buhun nu ngajati jeung dijatikeun teu wawuh jeung Reinkarnasi, Surga, Naraka, atawa Moksa,, tapi ieu ajaran téh nyaho kanu tilu kapapaténan.

Tilu jinis éta kapapaténan téh nyaéta: Paéh Kasarad, Paéh Kakungkung, jeung Paéh Sawilujengna

Paéh kasarad nempa ka jalma nu ngalakonan urusan jeung siluman, atawa jalma nu diwadalkeun ku jalma séjénna ka siluman ku kaapesna atawa bisa ogé ku datangna mamala. Jelema nu Paéh kasarad sukmana bakal dicokot ku siluman, jeung mun éta jalmana Paéh Kakungkung, mangka siluman bakal angger ngadudut éta sukma ti warugana, sanajan hasilnyaéta sukma téh jadi cecel bocel atawa rapuh.

Jelema nu Paéh Kakungkung bakal dialaman ku jalma nu osok nyieun kagotéan waé, nepi ka pikiranna jadi kotor jeung pamahegna jadi ruksak, pamaheg nu rusak éta nu bakal ngajadikeun jelema jadi Paéh Kakungkung.

Sedengkeun Paéh Sawilujeungna bakal dialaman ku jalma-jalma nu mujur, nu salila hirupna ngalampahkeun kahadéan, nepikeun ka pamikiran natéh tenang jeung reueus, ku lantaran henteu nyimpen laku lampah goté di jeroning dirina, jeung henteu ngabogaan kahayang jang ngalampahkeun kalakuan goté.

Sukma jelema téh nyaéta tinu sahab lunyi atawa gas nu gampang kaduruk. ku kituna di jeroning kepercayaan Jati Buhun mah waruga jelema nu geus paéh téh alusna mah dijauhkeun tinu seuneu, ku lantaran dipikapaur bisi sukmana aya teu jauh ti warugana ku kituna dipika paur bisi ilang kaduruk.

Pangulikan Buhun Kanu Panunggalan Gusti

Dijeroning pangulikan panunggalan Gusti nu dipikaboga ku Jati Buhun, teu apal ayana batara-batari, dewa-dewi, atawa malaikat. ku kituna Gusti katut sagala kakawasaanna mah bener-bener ngadeg sorangan bari jeung teu ngabutuhkeun bantuan batara-batari, dewa-dewi atawa malaikat, atawa jelema, jeung saha waé ogé salian ti éta. Nepikeun ka Gusti dina ajaran Jati Buhun mah salaku pang Hyangna nu hiji-hijina nu teu ngabutuhkeun bantuan nanaon jeung teu ngabutuhkeun bantuan sasaha atawa disebut Sang Hyang Agung ku kaagungannana.

Dina panenjo ajaran Jati Buhun saimbangna jeung saluyuna banua (buana/alam) tur kahirupan ieu, di mana unggal diri nu hirup ngabogaan jeroan awak nu disambungkeun tinu hiji kanu séjénna ku urat-urat nu kacida ahéngna jeung ruwetna, jeung cara pancén jeroanna nu luar biasa. Salian ti kitu ngawentukna kasaimbangan hirup tutumbu silih hakan katut peran tur pancén hirupna sewang-sewangan nu pinuh ku kasaluyuan. Mangka kacida ajaibna jeung kacida luar biasana mun ku-euweuh ayana Gustus nu ngersakeun, nu ngatur, jeung nu ngawanganna. ku kituna ceuk ajaran Jati Buhun mah Gusti nu saenyana-enyana Gusti téh dinyaankeun aya, salaku nu ngawangan tur nu ngatur kahirupan.

Mun Gusti nu kawasa dianggap salaku nu ngatur tur nu ngawanggan kahidupan, terus saha atuh nu geus ngatur katut geus ngawangan Gusti nu kawasa téh?

Contona nyaéta gambar silangrua atawa segi tilu sarua gigirna éta di handap, di mana nu pang nyungcungna di puncitna euweuh tungtungan deui, tinurup ka Gusti nu kawasa nu pang luhurna dina kaagungannana, jeung euweuh nu leuwih luhur kaagungannana ti batan Gusti nu kawasa. Silangrua nu pang handapna ngajébragan tinurup jeung sakur banua nu kacida legana kersaning Gusti nu kawasa, tur Gusti nu kawasa éta téh Hatua nu saenyana.

Pangulikan Sangiang mangrupa Bagéan ti Pangulikan Panunggalan Gusti

lolobana mah jalma-jalma di Indonésia nyangkana téh yén Sangiang téh yaéta pangulikan Gustina ageman Hindu, padahal mah kecap "Sang Hyang" téh euweuh nu ditulis di kitab Weda naon waé ogé, malah mah jalma-jalma Hindu di India mah teu warawuheun kana sebutan "Sang Hyang"téh, lantaran sabenerna mah pangulikan Sangiang téh nu bogana téh nyaéta ajaran Buhun jeung sababaraha ajaran tempatan séjénna di Indonesia.

Pangulikan Sangiang nyebar lega ti pulo Jawa, Sumatra, nepikeun ka samenanjung Malaya, jeung pulo-pulo laleutik di sabudeureunana. sebutan "sembahyang" asalna ti sebutan sembah katut Hyang, ngarujuk kanu sesembahan ka Sangiang. Paomongan sebutan "Sembahyang" di lingkur urang Islam Malayu jang ngagantikeun kecap sholat tina basa Arab, ngabuktikeun yén urang Malayu pernah wawuh kana sebutan Hyang nu hartina nyaéta Gusti nu kawasa dina ajaran Buhun.

Sangiang téh lainna ngaran tapi mangrupa hiji pangedal dina basa Buhun.

Sang asalna ti kecap sa-ang nu hartina nyaéta hiji pribadi atawa hiji sosok, atawa tunggal.

Sedengkeun Hyang hartina gaib, ku kituna teu bisa ditingali ku panon, teu bisa di déngé ku ceuli, teu bisa kaambeu ku irung, jeung teu bisa kacabak atawa kabedag ku awak, ku kituna teu bisa dicaritakeun kaayaannana.

Kecap Sang jeung kecap Hyang dihijikeun jadi kecap Sangiang.

ku kituna sakabéh nu leuwih ti hiji atawa ngabogaan kulawarga atawa ngabogaan katurunan atawa ogé aya tandinganana (musuh nu nandingan), atawa bisa ditingali jirimna, didenge sorana jeung dibayangkeun kaayaannana, nepikeun ka bisa dicaritakeun ucapan jeung lampahna siga singa nyaritakeun nu bisa disakséni, mangka éta téh lain Sangiang Gusti nu saenyana-enyana Gusti dina ajaran Buhun.

Tapi ku lantaran éarna nu sok ngahi-hijikeun antara pangulikan Sangiang nu pangulikanna téh ti panunggalan Gusti nu sajati, jeung pangulikan Gusti séjénna tinu pangulikan réa gusti, ngajadikeun kecap "Sangiang" téh sering disalah hartikeun. ku kituna jadi aya batu disebut sangiang, aya cai disebut sangiang, aya tempat disebut sangiang, jelema katut jurig gé aya nu disebut sangiang, éta téh kacida pohara dorakana mun ngarujuk kana ajaran Jati Buhun mah.