Jabarkan Pangulikan kahirupan dari Ajaran Jati Buhun dalam bahasa sunda

Ajaran Jati Buhun mah percaya yén di jeroning diri jelema hirup téh aya tilu bagéan diri teu leuwih jeung teu kurang, tilu bagéanna téh nyaéta:

Euceuk Puhu Nono (pamuka ageman Jati Buhun) ajaran Jati Buhun téh mangrupa bahan élmu pangaweruh titinggalan karuhun Buhun nu diguruan ku kanyaanan tur pangalaman mangrébu-rébu taun, jeung mun daek medarkeun kanu pamikiran moderen mah bakal ngamunculkeun élmu pangaweruh nu bakal muka bongbolongan sagala rupa. Salah sahiji contona metakeun asalna jadi jelema minurut ajaran Jati Buhun di handap ieu:

Hadé, Goté, Jeung Hapa ngageugeuh di jeroning diri jalma

Euceuk ajaran Jati Buhun mah, hadé jeung goté katut hapa (teu hadé tur teu goté) kalakuanna téh geus aya di jeroning diri urang sorangan, tinggal urangna apa arék ngalampahkeun kalakuan hadé, atawa arék ngalampahkeun kalakuan goté, atawa arék ngalampahkeun kalakuan hapa.

Ku ayana Pamaheg nu agem di jeroning diri jelema, mangka sakuduna mah jelema téh bisa ngabédakeum mana kalakuan nu hadé jeung mana kalakuan nu goté, ku ayana pamaheg ngajadikeun jelema jadi nyaho mana nu disebut kalakuan hadé jeung mana ni disebut kalakuan goté.

Ku kituna, mun hayang jadi jalma nu hadé kalakuana téh, teu kudu diajar, lantaran diajar mah lain supaya jadi hadé, tapi supaya jadi pinter. Jelema nu hadé kalakuannana can tangtu pinter jeung jelema nu pinter gé can tangtu kalakuanna hadé. ku lantaran hadé jeung pinter mah mangrupa dua pangabisa nu béda. ku kituna supaya jadi hadé kalakuannana nu dibutuhkeunna téh lain papagah tapi pépéling. Mangka ku kituna Pikukuh Jati Buhun mah eusina téh lain ngan saukur Papatah hungkul tapi aya ogé Pépéling nu ngélingkeun, nu ngajadikeun ayana kasaimbangan di jeroning ajaranna téh.

Nu ngabaruhun gé nyaladar yén kapinteran téh minangka nu pang utamana, tapi kahadéan jauh lewih utama deui. Da kapinteran gé mun bari jeung euweuh kahadéanna mah bisa ngagiring kanu kajahatan nu bisa ngarugikeun batur, sedengkeun kahadéan bari jeung euweuh kepinteranna ogé nya saheteuna teu mantak ngagiring kanu kajahatan, jadi moal  ngarugikeun batur.

Mun hayang pinter nya kudu loba diajar, tapi mun hayang kalakuanna hadé mah nya kudu loba éling, mun hayang éling nya tinggal ngagunakeun haté nu pinuh ku pangéling-ngéling di jeroning  Pamaheg.

ku kituna, supaya bisa ngabédakeun kalakuan hadé jeung kalakuan goté, teu kudu muka bacaan nanaon jeung teu kudu ngadéngékeun omongan sasaha, tapi cukup ku ngagunakeun haté nu anteb jeung kaéling kana diri di jeroning Pamaheg, mangka ku cara kitu bakal jadi ngarti jeung éling yén kalakuanna téh hadé atawa goté. Sarua waé jeung mun hayang ngabédakeun patempoan nu wararaas atawa patempoan nu sareukseuk, mangka cukup ku ngagunakeun panon jang ninggali jeung nganyahokeun. Atawa hayang ngabédakeun sora halimpu jeung  sora rébék, mangka cukup ku ngagunakeun ceuli jang ngadéngékeun jeung jang ngabédakeun, teu kudu bari jeung muka bacaan nanaon atawa ngadéngékeun omongan sasaha. Mangka ku kituna tugas jalma nu pang utama dina ajaran Jati Buhun mah nyaéta éling kanu aturan nu aya di jeroning dirina, ku carana kitu bakal bisa mawa diri nepi ka jadi jelema nu sabener-benerna jelema.

Sabenerna mah unggal jelema gé mimiti ngalakukeun kalakuan goté téh, tangtu bakal ngarasa salah tinu kagotéannana sorangan, éta hartina ceuk ajaran Jati Buhun mah nyaéta Pamaheg jeung haté éta jalma téh bisa kénéh jalan, tapi ku lantaran éta jalma téh osok ngalakukeun kalakuan goté waé, mangka Pamaheg jeung haténa éta jalma téh jadi ruksak nu ngajadikeun teu bisa jalan deui, lantaran osok nolak kana kahadéan waé jeung tara digunakeun haté. Mantakna uteukna jadi ngabenerkeun kanu sakabéh kalakuan goténa. Supaya éta jalma téh bisa éling deui kanu kasalahanna, mangka éta jalma téh perlu diélingkeun laku lampahna nepi ka Pamaheg jeung haténa bisa jalan deui.