Jabarkan Sajarah dari Gunung Burkhan Khaldun dalam bahasa sunda

Gunung Burkhan Khaldun sok dikaitkeun jeung Jenghis Khan, anu ngadengkeun Kakaisaran Mongol di taun 1206. Gunung ieu mangrupa hiji ti opat gunung anu ku manéhna dianggap suci salila manéhna hirup. Tuluy, nurunkeun tradisi muja gunung, dumasar tradisi dukun baheula anu pakait jeung urang nomadén. Tradisi muja gunung tuluy tara dilakukeun deui ku sabab ajaran Buddhisme mekar di tungtung abad ka-15. Ti mimiti taun 1990-an, tradisi muja gunung binangkit deui sarta ritual dukun baheula diayakeun deui sarta dihijikeun jeung ajaran Buddha. Rarayaan anu dirojong ku nagara biasana lumangsung unggal usum panas di deukeut walungan jeung tilu batu ovoo.

Gunung Burkhan Khaldun miboga babaraha struktur salian ti tilu ovoo batu utama di sapanjang jalur anu matali jeung ruteu jiarah. Batu-batu nisan diarancurkeun di abad ka-17, tapi kiwari geus diwangun deui kalawan kai di luhurna. Jalur jiarah dimimitian kira-kira 20 km ti gunung kalawan sasak di luhureun Walungan Kherlen di Treshold Pass nu mana aya ogé ovoo utama. Anu jiarah biasana naék kuda ti dinya ka ovoo beliin badag anu dijieun tina batang kai sarta dihias ku saléndang doa sutra biru, tuluy ti dinya, ka ovoo utama sawarga di puncak gunung.

Sanajan ampir kabéh wewengkon di Gunung Burkhan Khaldun kaasup ka Aréa Panangtayungan Husus Khan Khentii (Khan Khentii Special Protection Area anu disingget jadi KK SPA), aréa di kalér-kulon sarta aréa anu leuwih lega deui di beulah kidul aya di luar ieu zona. Aya rancangan pikeun ngasupkeun sakabéh wewengkon éta ka KK SPA di taun 2015. Wewengkon KK SPA ditangtayungan ku hukum, tapi ngan pikeun ngalindungan alam jeung lingkungan, henteu pikeun warisan budaya. Warisan budaya sakirana perelu dilindungan sarta pikeun mastikeun yén euweuh industri tambang atawa ékstraktif anu diijinan di dieu.

Ti mimiti taun 1990, nalika kagiatan-kagiatan heubeul anu matali jeung gunung suci, tradisi nasional, sarta kabiasaan-kabiasaan di Mongolia jeung undang-undang anu matali jeung "khalk Juram" geus dihudangkeun deui sarta diasupkeun kana kawijakan nagara. Di tanggal 16 Méi 1995, Présidén Mongolia kakara ngaluarkeun kawijakan anyar pikeun "Ngarojong inisiatif pikeun ngahudangkeun deui tradisi nyembah Bogd Khan Khairkhan, Burkhan Khaldun (Khan Khentii), sarta Pagunungan Otgontenger". Dékrit éta sacara langsung ngungkabkeun rojongan nagara pikeun naghudangkeun deui tradisi-tradisi lokal anu geus heubeul. Kaputusan Présidén tutuluyanana ngeunaan "Aturan upacara nyembah gunung suci nagaraa jeung ovoo" nyadiakeun payung hukum pikeun organisasi, warga, jeung wisatawan salila upacara nyembah gunung. Sagala aktivitas di Gunung Burkhan Khaldun salian ti ritual nyembah, sacara tradisional dilarang. Ngan, staf cadangan KK SPA mareuman anu kahuruan, ngalindungan leuweung, muka leuweung jeung rénovasi, sarta nindak anu sok moro jeung nuar sacara liar.

Di tanggal 4 Juli 2015, kalawan gelar "Gunung Burkhan Khaldun anu Agung sarta Pamandangan Sakral di Sabudeureunana", Gunung Burkhan Khaldun ditetepkeun jadi Loka Warisan Dunya UNESCO sarta ditetepkeun jadi monumén nasional.