Jabarkan Sajarah dari World Trade Organization dalam bahasa sunda

Diadegkeunna sistem dagang modérn ieu didadasaran ku pangalaman mangsa  perang, nalika nagara-nagara néangan cara geusan ngoméan  kaayaan  ékonomi maranéhna  kujalan ngalarapkeun hiji kawijakan anu engkéna baris ngabalukarkeun goréng  pikeun nagara séjén, saperti protéktionisme, dévaluasi mata uang, jeung kadali modal. Contona saperti Undang-Undang Smoot-Hawley taun 1930 di Amérika Sérikat anu naékuen tarif ti 38% ngajadi 52%. Balukar tina ditetepkeun undang-undang ini, mitra-mitra dagang Amérika Serikat ogé nyokot tindakan balesan. Saterusna nimbulkeun éfék domino sabada widang dagang ieu mimiti ngagésér  ka pasar lian, antukna nagara anu jadi pasar anyar ieu ogé tuluy nyokot tindakan proteksionisme, anu tungtungna mah kalahka silih bales. Sabada  réngséna Perang Dunia II, loba nagara-nagara miharep sangkan kejadian seperti ieu henteu ka sorang deui, nya ku hal ieu maranéhna ngupayakeun ngadegkeun organisasi-organisasi internasional anu bisa  jadi pameuntasan tur jalan kaluar tina masalah tadi. Kukituna digelar waé Konférénsi Bretton Woods dina Juli 1944 anu jadi dadasar diadegkeun  Dana Monétér Internasional jeung  Bank Dunya, Konférénsi Dumbarton Oaks dina  Agustus -Oktober 1944 anu akhirna diadegkeun Perserikatan Bangsa-Bangsa, sarta Konférénsi Havana ngeunaan  widang dagang jeung Kesempetan Kerja dina Novémber 1947-Maret 1948 anu  ngahasilkeun Piagam Havana. Ieu Piagam mangrupakeun rarancang hukum pikeun hiji lembaga internasional anu bisa ngurus widang dagang unggal nagara, tayalian Organisasi Perdagangan Internasional (, disingkét ITO).Ieu  Piagam  ngatur rupa-rupa hal, saperti netepkeun asas perlakuan yang sama untuk semua anggota (, disingket MFN) teu aya syarat ka sakabéh nagara anggota sarta nyieun prosedur pikeun  ngaréngsékeun pacéngkadan. Kalayan ieu, para pangadegna miharep bisa ngurangan halangan kana widang  dagang baris  ngaronjatkeun hasil jeung beubeunangan ogé ngaleupaskeun  konflik pulitik atawa pacéngkadan dagang anu dipikasieun bisa ngabalukarkeun nyeungeut deui konflik anyar anu leuwih gedé.

Sawatara éta , di Lake Success, New York, dina  awal taun 1947, ditetepkeun  Perjanjian Umum Tarif dan Perdagangan (, disingket GATT) anu mangrupikeun hasil tina babalagempagan ti 23 nagara (12 nagara maju jeung 11 nagara berkembang). Kasapukan ieu mimiti lumaku dina tanggal  1 Januari 1948 pikeun sawatara waktu bari nungguan diresmikeunna Piagam Havana. Ngan, Kongrés Amérika Serikat nolak ngaratifikasi Piagam Havana alatan maranéhna ngarasa ITO baris  ngawatesan kadaulatan Amérika Serikat. salaku hasilna, dina kaping 6 Désémber 1950, Presidén Harry Truman nembrakeun yén pamaréntah Amérika Serikat moal  ngaratifikasi Piagam Havana, padahalmah aubna  Amérika Serikat dijero pibakaleun organisasi ieu diréken kacida perlukeunna pikeun kalumangsungan organisasi ieu. Kukituna upaya pikeun ngadegkeun  ITO tinemu jalan buntu, jeung alhasil GATT mibanda sajarah anu unik alatan kasapukan dilakukeun "sawatara waktu" salila 47 tahun. Sanajan GATT tayalian janji anu sipatna paheut   tur substansif katut henteu aya urusan jeung  ngadegna hiji lambaga husus, lalaunan GATT mimiti mekar ngajadi hiji  lembaga internasionaln anu mandiri. Nagara-nagara anu jadi anggotana satékah polah ngajawab sagala rupa-rupa masalah  institusional anu aya kalawan ngaréngsékeun maké  cara ad hoc, kaasup nalika nyokot hiji putusan dumasar kana konsénsus. Alhasil, sanajan GATT sacara resmi henteu ngadegkeun hiji  organisasi dagang internasional, nagara-nagara anu geus ngaratifikasi parjangjian ieu lumaku saperti maranéhna kabeungkeut kajero hiji lembaga internasional. GATT ogé jadi tatapakan pikeun ngayakeun dalapan kali  padungdengan ngeunaan usaha dina widang dagang multilateral anu diayakeun dina waktu anu geus ditangtukeun pikeun ngurangan tarif jeung  halangan dina usaha dagang lianna. Padungdengan/putaran ngalimpudan  Putaran Jenéwa 1947, Putaran Annecy 1949, Putaran Torquay 1950, Putaran Jenéwa 1956, Putaran Dillon 1960–61, Putaran Kennedy 1962–67, Putaran Tokyo 1973–79, jeung  Putaran Uruguay taun 1986–94.

jmpl|ka|250px|Konférénsi Tingkat Menteri ka salapan di Bali, Indonesia, dina taun 2013.

Sateuacan Putaran Kennedy, Nagara-nagara museurkeun  perhatianna  kana upaya ngurangan halangan dina widang dagang salah sahijna  tarif. Ngan, tisaprak putaran ieu, maranéhna ogé mitembeyan  dipagunemkeun ngeunaan ngurangan halangan séjén/hambatan non-tarif, contona tayalian parundingan pasatujuan dina ngurangan halangan Téknis dina dagang dina Putaran Tokyo jeung paguneman ngeunaan  kasapukan ieu jeung parundingan Perjanjian tentang Penerapan Tindakan Sanitari dan Fitosanitari dina Putaran Uruguay. Sagigireun éta, dina Putaran Uruguay, isu ngeunaan  kekayaan intelektual jeung  dagangan jasa ogé jadi bahan paguneman.

Ti kawit dikawitanna  Putaran Uruguay, sakumna anu ngayakeun padungdengan téh geus nepi kana hiji kasadaran yén maranéhna mikabutuh hiji  mékanisme kalembagaan jeung  sistem pikeun ngaréngsékeun pacéngkadan anu lewih hadé. Salah sahiji pokok anu dipadungdengkeun salila Putaran ieu tayalian "berfungsinya sistem GATT" (, disingkat FOGS). Loba nagara anu hayang nyingkahan masalah anu tumiba salila Putaran Tokyo, kayaning bijilna "kasapukan - kasapukan anu teu di agéndakeun" anu ngan ngawengku pikeun nagara anggota GATT anu sadia milu kana kasapukan  éta (permasalahan ini disebut "GATT à la carte"). Ku alatan éta pisan, sakumna anu babalagempagan di GATT sadia ngajadikeun aguneman FOGS dina Putaran Uruguay salaku kasempatan pikeun ngadegkeun  hiji  organisasi dagang di tingkat global. Salajengna, dina enggoning rarancang katetepan akhir Putaran Uruguay anu dikaluarkeun dina taun 1991, mibanda hiji usulan pikeun ngadegkeun "Organisasi Dagang Multilateral". Ngaran anu diusulkeun satuluyna dirobah jadi  "Organisasi Perdagangan Dunia". Kasapukan-kasapukan tina hasil Putaran Uruguay lajeng  dihijikeun ka jero hiji kasapukan  anu ngajadi  rangkai pibakaleun ieu lembaga, tayalian Persetujuan Marrakesh (ogé disebut "Perjanjian WTO"), kaasup di jerona téh  Perjanjian GATT 1994 anu  ngagantikeun GATT 1947 sarta Kasapukan-kasapukan tambahan anu geus dipadungdengkeun saméméhna. Parjangjian WTO geus bisa ditandatangani  dina kaping 15 April 1994. Kasapukan ieu sorangan mimiti lumaku dina kaping 1 Januari 1995, antukna ieu tanggal disebut  tanggal resmi ngadegna Organisasi Perdagangan Dunia.

Dina Novémber 2001, anggota-anggota WTO anu gempungan salila Konférénsi Tingkat Menteri Kaompat di Doha, Qatar, mutuskeun  pikeun ngamimitian puteran paguneman anyar anu disebut Putaran Pembangunan Doha. Pokok bahasan tina ieu paguneman aya rupa-rupa, saperti tatanén, aksés pasar pikeun  produk anu lain ti tatanén, fasilitasi perdagangan, revisi aturan WTO, jeung ngaréngsékeun pacéngkadan. Sagigireun éta, putaran pembangunan ieu ogé kacida  gedé tinimbangna kana pangabutuh nagara-nagara sumedeng mekar jeung kauntungan anu bisa  kapibanda ku maranéhna  tina ieu  usaha dagang. Ngan baé, sakumna anggota henteu bisa manggihan hiji kasapukan  ngeunaan dina rupa-rupa hal ieu. Salila  Konférénsi Tingkat Menteri Kalima di Cancún, Meksiko, dina taun 2003, ngaliwatan  babalagempagan nagara-nagara berkembang nolak ngeunaan "isu-isu Singapura", tayalian isu-isu anu aya patalina jeung kawijakan kompetisi, invéstasi, transparansi sajeroeun proyék pengadaan pamarentah, jeung fasilitasi dagang. Dina waktu nu sarua, nagara-nagara maju ogé nampik kana  pamotongan subsidi tatanén, padahal nagara-nagara berkembang ngarasa kacida dirugikeun ku  ayana subsidi ieu alatan  ngaruksak daya saing produk maranéhna . Pacéngkadan ieu ngabalukarkeun Konférénsi Tingkat Menteri Cancún teuaya kasapukan  jeung pinanggih jalan buntu. Ieu jalan buntu  lumangsung saheulaanan nepika pertengahan taun 2004 sabada Program Kerja Doha anu anyar ditetepkeun ku Déwan Umum WTO dina  kaping 1 Agustus 2004, tur  salah, sahiji kaputusan pangpentingna anu geus dicokot ku dewan ieu tayalian kaputusan pikeun henteu nyoba mitembeyan parundingan ngeunaan  isu-isu Singapura. Salajengna, dina  Konférénsi Tingkat Menteri kagenep di Hong Kong dina Désémber 2005, anggota WTO sapuk pikeun mupus subsidi ékspor tatanén saméméh taun 2013. Ngan, anggota WTO sama sakali henteu bisa  ngaréngsékeun rupi-rupi masalah séjén,  saperti aksés pasar pikeun produk  tatanén, aksés pasar pikeun produk non-tatanén, jeung liberalisasi widang dagang jasa. Antukna, dina akhir Juli 2006, Direktur Jenderal WTO mangsa éta, Pascal Lamy, mutuskeun pikeun nunda saheulaanan Putaran Perundingan Doha. Sabada éta, loba padungdengan  anu  dilakukepikeun rupa-rupa masalah anu leuwih leutik ogé henteu ngabuahkeun hasil, antukna  Pascal Lamy ngabiantarakeun dina tanggal 31 Méi 2011 yen Putaran Pembangunan Doha geus  "pareum". Samajan kitu, salila Konférénsi Tingkat Menteri Kasalapan di Bali, Indonésia, dina Désémber 2013, anggota-anggota WTO hasil meunang kasapukan anu katélah "Paket Bali", jeung parjanjian anu paling penting anun ngajadi bagéan tuna "paket" ieu tayalian Perjanjian Fasilitasi Perdagangan anu dimaksudkeun pikeun nyederhanakeun prosedur pabéan, ngaronjatkeun  kaéfisiénan jeung  prosedur anu leuwih gancang, sarta ngurangan biaya ikeun  prosedur kapabéanan.

Rupa-rupa, saperti tatanén, aksés pasar pikeun  produk anu lain ti tatanén, fasilitasi perdagangan, revisi aturan WTO, jeung ngaréngsékeun pacéngkadan. Sagigireun éta, putaran pembangunan ieu ogé kacida  gedé tinimbangna kana pangabutuh nagara-nagara sumedeng mekar jeung kauntungan anu bisa  kapibanda ku maranéhna  tina ieu  usaha dagang. Ngan baé, sakumna anggota henteu bisa manggihan hiji kasapukan  ngeunaan dina rupa-rupa hal ieu. Salila  Konférénsi Tingkat Menteri Kalima di Cancún, Meksiko, dina taun 2003, ngaliwatan  babalagempagan nagara-nagara berkembang nolak ngeunaan "isu-isu Singapura", tayalian isu-isu anu aya patalina jeung kawijakan kompetisi, invéstasi, transparansi sajeroeun proyék pengadaan pamarentah, jeung fasilitasi dagang. Dina waktu nu sarua, nagara-nagara maju ogé nampik kana  pamotongan subsidi tatanén, padahal nagara-nagara berkembang ngarasa kacida dirugikeun ku  ayana subsidi ieu alatan  ngaruksak daya saing produk maranéhna . Pacéngkadan ieu ngabalukarkeun Konférénsi Tingkat Menteri Cancún teuaya kasapukan  jeung pinanggih jalan buntu. Ieu jalan buntu  lumangsung saheulaanan nepika pertengahan taun 2004 sabada Program Kerja Doha anu anyar ditetepkeun ku Déwan Umum WTO dina  kaping 1 Agustus 2004, tur  salah, sahiji kaputusan pangpentingna anu geus dicokot ku dewan ieu tayalian kaputusan pikeun henteu nyoba mitembeyan parundingan ngeunaan  isu-isu Singapura. Salajengna, dina  Konférénsi Tingkat Menteri kagenep di Hong Kong dina Désémber 2005, anggota WTO sapuk pikeun mupus subsidi ékspor tatanén saméméh taun 2013. Ngan, anggota WTO sama sakali henteu bisa  ngaréngsékeun rupi-rupi masalah séjén,  saperti aksés pasar pikeun produk  tatanén, aksés pasar pikeun produk non-tatanén, jeung liberalisasi widang dagang jasa. Antukna, dina akhir Juli 2006, Direktur Jenderal WTO mangsa éta, Pascal Lamy, mutuskeun pikeun nunda saheulaanan Putaran Perundingan Doha. Sabada éta, loba padungdengan  anu  dilakukepikeun rupa-rupa masalah anu leuwih leutik ogé henteu ngabuahkeun hasil, antukna  Pascal Lamy ngabiantarakeun dina tanggal 31 Méi 2011 yen Putaran Pembangunan Doha geus  "pareum". Samajan kitu, salila Konférénsi Tingkat Menteri Kasalapan di Bali, Indonésia, dina Désémber 2013, anggota-anggota WTO hasil meunang kasapukan anu katélah "Paket Bali", jeung parjanjian anu paling penting anun ngajadi bagéan tuna "paket" ieu tayalian Perjanjian Fasilitasi Perdagangan anu dimaksudkeun pikeun nyederhanakeun prosedur pabéan, ngaronjatkeun  kaéfisiénan jeung  prosedur anu leuwih gancang, sarta ngurangan biaya ikeun  prosedur kapabéanan.