Tolong jelaskan mengenai Sasaingan di Dunya Katilu dari Perang Tiis dalam bahasa sunda

Gerakan nasionalis di sabaraha nagara saperti Guatemala, Indonésia jeung Indocina sok bersekutu jeung kelompok komunis, atawa nu dianggep ku Kulon dibantuan ku komunis. Dina konteks ieu, Amérika Sarikat jeung Uni Soviét terus ningkatkeun sasaingan maranéhna pikeun nyebarkeun pangaruh dengan cara néangan proksi di Dunya Katilu, jeung ieu bertepatan dengan momentum dekolonisasi dina taun 1950-an jeung awal 1960-an. Selain itu, Soviét terus dirugikan ku kakuatan-kakuatan imperialis. Kadua pihak mulai ngalakukeun pengiriman jeung penjualan senjata ka nagara-nagara Dunya Katilu pikeun meunang pangaruh.

Amérika Sarikat memanfaatkan Central Intelligence Agency (CIA) pikeun menyusup ke dina pergolakan pulitik di Dunya Katilu jeung ogé pikeun ngadukung sekutu maranéhna. Dina taun 1953, CIA melaksanakan Operasi Ajax, salah sahiji operasi rusiah nu bertujuan pikeun ngagulingkeun perdana menteri Iran, Mohammed Mossadegh. Mosadegh nu menganut prinsip Non-Blok telah jadi nemesis Wétan Tengah bagi Britania sejak manéhna menasionalisasi perusahaan minyak Anglo-Iranian Oil Company milik Britania dina taun 1951. Winston Churchill mengatakan ka AS yén Mossadegh "beuki beralih ke komunisme". Shah nu pro-Kulon, Mohammad Reza Pahlavi, kemudian naik jabatan sebagai monarki otokratik. Kawijakan Shah nu anyar  ieu di antarana ngalarang aktivitas partéy komunis Tudeh jeung penekanan perbédaan pendapat pulitik ku SAVAK, Badan kaamanan jeung intelijen dina negeri Shah.

Di Guatemala, salah sahiji kudéta militer nu didukung CIA berhasil ngagulingkeun présidén sayap kiri Jacobo Arbenz Guzmán dina taun 1954. Pamaréntah pasca-Arbenz nu dipimpin ku Carlos Castillo Armas mengembalikan sakabéh properti milik AS nu dinasionalisasi, nyieun Komite Nasional Pertahanan Ngalawan Komunisme, jeung mendekritkan Hukum Pidana Pencegahan Ka Komunisme atas permintaan Amérika Sarikat.

présidén Indonésia, Soekarno, nu ngagem prinsip-prinsip Non-Blok, dihadapkan dina ancaman besar dina awal taun 1956, ketika Babaraha komanjeung daerah mulai nungtut otonomi ti Jakarta. Saenggeus prosés mediasi gagal, Soekarno mengambil tindakan tegas pikeun menyingkirkan maranéhna nu membangkang. Dina bulan Februari 1958, komanjeung militer di Sumatera Tengah (Kolonel Ahmad Husein) jeung Sulawesi Kalér (Kolonel Ventje Sumual) mendeklarasikan pembentukan Pamaréntah Révolusioner Republik Indonésia-Permesta, nu bertujuan pikeun ngagulingkeun rezim Soekarno. Maranéhna bergabung dengan politisi sipil lianna ti partéy Masyumi seperti Sjafruddin Prawiranagara, nu ngalawan pertumbuhan pangaruh ti Partei Komunis Indonésia. Karena retorika anti-komunis maranéhna, pemberontakan maranéhna mendapat bantuan senjata, dana, jeung bantuan lianna ti CIA. Hal ieu terbukti saat pesawat Amérika nu dipiloti ku Allen Lawrence Pope tertembak jatuh di Ambon dina bulan April 1958. Pamaréntah pusat nanggepannya dengan meluncurkan invasi militer lewat laut jeung udara melalui Dinang jeung Manado. Dina ahir 1958, para pemberontak berhasil dikalahkan, jeung pemberontak nu tersisa menyerahkan diri dina bulan Agustus 1961.

Di Irak, Abd al-Karim Qasim ngagulingkeun monarki Hashemite dina taun 1958 jeung ngawangun aliansi dengan Partei Komunis Irak jeung Uni Soviét. Meskipun Partei Ba'ath nu anti-komunis nyaéta faksi dominan dina kabinét Qasim, AS mulai khawatir yén pemberontakan mungkinbakal menginspirasi "reaksi berantai" di sakabéh Wétan Tengah. Mesir jeung Suriah ogé berusaha pikeun membunuh Qasim pikeun alasan maranéhna sendiri, CIA ogé dianggep berperan dina ngirimkan saputangan beracun ka Qasim (meskipun masih diperdebatkan). Saenggeus serangkaian kudéta, Ba'athist berhasil méré but kakuasaan dina taun 1968, kemungkinan dengan dukungan ti KGB, meskipun militer Irak ogé ngalakukeun kudéta.

Di Républik Kongo, nu anyar merdeka ti Belgia dina bulan Juni 1960, CIA menghasut présidén Joseph Kasa-Vubu pikeun memecat Perdana Menteri kapilih Patrice Lumumba jeung membubarkan kabinét Lumumba dina bulan Séptémber. Dina Krisis Kongo nu terjadi saenggeusnya, CIA ngadukung Kolonel Mobutu dengan cara memobilisasi pasukana pikeun méré but kakuasaan melalui kudéta militer.

Di Guiana Britania, kandidat Partei Progresif Rakyat (PPP) nu berhaluan kiri, Cheddi Jagan, meunangkeun posisi ketua menteri dina pemilihan umum kolonial nu diselenggarakan dina taun 1953, namun sacara cepat dipaksa pikeun mengundurkan diri ti jabatana saenggeus ayana suspensi ti Britania Raya nu masih mibanda kewenangan ka konstitusi nagara éta. Dipermalukan ku kemenangan telak Jagan nu diduga Marxis, Britania memenjarakan ketua PPP dina taun 1955 jeung maranéhnayasa perpecahan antara Jagan dengan rekan PPP nya. Jagan deudeuieun meunangkeun pemilu kolonial dina taun 1957 jeung 1961. Amérika Sarikat menekan Britania pikeun menunda méré kemerdekaan ka Guiana sampai haluan pulitik Jagan telah teridentifikasi.

Karena dilelahkan ku perang gerilya komunis nu nungtut kemerdekaan Vietnam, Perancis setuju pikeun ngalakukeun negosiasi dengan komunis Vietnam. Dina Konferensi Jenewa, perjanjian damai ditandatangani, jeung Vietnam dibagi jadi Vietnam Kalér nu pro-Soviét jeung Vietnam Kidul nu pro-Kulon. Antara taun 1954 jeung 1961, Amérika Sarikat ngirimkan bantuan ékonomi jeung penasihat militer pikeun memperkuat rezim pro-Kulon Vietnam Kidul dina menghalangi upaya komunis nu berniat pikeun mengacaukana.

Loba nagara-nagara berkembang di Asia, Afrika, jeung Amérika Latin nu nolak tekanan pikeun memihak salah sahiji blok. Dina taun 1955, dina Konferensi Bandung di Indonésia, puluhan nagara Dunya Katilu memutuskan pikeun keluar ti Perang Tiis. Konsesus nu ditetepkan di Bandung mencapai puncaknya dengan didirikana Gerakan Non-Blok nu bermarkas di Belgrade dina taun 1961. Sementara itu, Khrushchev memperluas kawijakan Moskow dengan menjalin hubungan dengan India jeung nagara-nagara netral lianna. Gerakan kemerdekaan di Dunya Katilu ngarobah tatanan dunya pasca-perang jadi leuwih pluralistik dengan diterapkana dekolonisasi bagi nagara-nagara Afrika jeung Wétan Tengah jeung semangat nasionalisme ogé meningkat di Asia jeung Amérika Latin.

Perpecahan Sino-Soviét jeung Perlombaan Angkasa

périodeu saenggeus 1956 ditandai dengan kemunduran serius bagi Uni Soviét, terutama pecahnya aliansi Cina-Soviét, nu dimulai dengan perpecahan Sino-Soviét. Mao membela Stalin ketika Khrushchev mengkritiknya saenggeus kematiana dina taun 1956, jeung menganggep pamingpin Soviét nu anyar sebagai "pemula nu dangkal", Mao ogé menuduhnya telah keleungitan sisi Révolusioner. Sementara itu, Khrushchev, nu merasa terganggu atas sikap Mao nu anti-perang nuklir, menyebut pamingpin Cina sebagai "orang nu gila takhta".

Saenggeus hal itu terjadi, Khrushchev ngalakukeun rupa-rupa upaya pikeun ngawangun kembali aliansi dengan Cina, namun Mao nolak unggal usulana. Permusuhan Cina-Soviét ieu ahirnya tumpah dina perang propaganda intra-komunis. Selanjutnya, Soviét mulai berfokus dina sasaingan sengit dengan Cina pikeun memperebutkan posisi sebagai pamingpin gerakan komunis dunya.

Dilatardepani ku senjata nuklir, Amérika Sarikat jeung Uni Soviét mulai bersaing pikeun ngawangun persenjataan nuklir jeung mengembangkan senjata jangka-panjang nu bisa maranéhna pergunakan pikeun menyerang satu sama lain. Bulan Agustus 1957, Soviét berhasil meluncurkan peluru kendali balistik antar benua pertama (ICBM), jeung dina bulan Oktobernya, Soviét meluncurkan satelit Bumi pertama, Sputnik. Peluncuran Sputnik ieu menandai dimulainya Perlombaan Angkasa antara Soviét jeung Amérika Sarikat. Sasaingan ieu memuncak dengan pendaratan Apollo di Bulan, nu dideskripsikan ku astronot Frank Borman sebagai "pertempuran dina Perang Tiis".

Révolusi Kuba jeung Invasi Teluk Babi

Di Kuba, Gerakan 26 Juli berhasil méré but kakuasaan dina bulan Januari 1959, menjatuhkan présidén Fulgencio Batista, nu rezimnya teu populer jeung teu direstui ku Pamaréntahan Eisenhower.

Hubungan diplomatik antara Kuba jeung Amérika Sarikat terus berlanjut salila Babaraha waktu saenggeus kejatuhan Batista, namun présidén Eisenhower sengaja meninggalkan ibu kota pikeun menghinti pertemuan dengan pamingpin pemuda Révolusioner Kuba Fidel Castro dina bulan April, jeung memerintahkan Wakil présidén Richard Nixon pikeun mengadakan pertemuan dengan Castro di kediamana. Eisenhower teu yakin, apakah Castro séorang komunis atawa bukan. Eisenhower ogé ngalawan upaya Kuba pikeun ngurangan ketergantungan ékonomi maranéhna dina Amérika Sarikat. Kuba mulai ngalakukeun negosiasi pembelian senjata dengan Éropa Wétan dina bulan Maret 1960.

Bulan Januari 1961, sesaat saméméh turun ti jabatana, Eisenhower sacara resmi memutuskan hubungan dengan Pamaréntah Kuba. Dina bulan April 1961, présidén Amérika nu anyar kapilih, John F. Kennedy, dengan bantuan ti wCIA, gagal menginvasi pulau-pulau di Playa Girón jeung Playa Larga di Provinsi Las Villaskegagalan nu ngéra-ngérakeun Amérika Sarikat di mata dunya. Castro nanggepannya dengan mengadopsi paham Marxisme-Lenieusme, jeung Soviét jangji pikeun méré dukungan leuwih lanjut ka Kuba.