Jenghis Khan itu apa sih? Jelaskan dalam bahasa sunda ya

Jengish Khan (atawa Chinggis Khan) nyaéta pangadeg Kekaisaran Mongol anu maréntah ti taun 1206 dugi maotna dina warsih 1227. Wedal kalawan ngaran Temujin, anjeunna meunangkeun gelar Jengish Khan, anu hartina 'pangawasa semesta', sanggeus ngahijikeun sakumna suku Mongol. Mannha kitu telenges dina satru-satru na, henteu kaitung lobana jaelema teu boga dosa anu dibantai salila kampanye térorna nu ngahontal tepi ka jutaan jelema nurutkeun sumber ceuk nu nulis abad pertengahan.

Jengish Khan narajang wilayah Xi Xia sarta Jin saterusna dinasti Song di Cina. Di arah lain, pasukan unggut narajang Persia, Afghanistan, sarta sumawonten Rusia. Genghis Khan ngabogaan reputasi anu pikasieuneun, nanging anjeunna nyaéta saurang pamingpin rancage anu mengenalkeun seratan dina bangsa Mongol, nyiptakeun kode hukum kahiji, ngarojong perdagangan sarta mikeun kabebasan ngagem agama kalawan ngijinan sakumna ageman ngajalankeun ibadahna kalawan bebas di saban wilayah Mongol. Ku cara kieu, Jengish Khan ngawangun pondasi hiji kekaisaran anu rék ngawasa seperlima wilayah dunya nu mana dituluykeun ku para penerusna.

Carita hirup Jengish Khan dicaritakeun (kadang ku cara caritaan cenah) di jero haturan-haturan tina sumber buku Secret History of Mongol anu jigana asalna ti mimiti pertengahan abad ka-13 sarta ogé asal-asal ti urang Arab sarta Cina. Manéhna wedal ti kadua sepuh bangsawan sarta dibéré ngaran Temujin (Temuchin) anu dingaranan nurutkeun saurang boyongan Tartar (Tatar). Ping wedalna henteu dipikanyaho kalawan geus sababaraha ahli merkirakeun 1162 sarta ahli anu lain milih taun 1167. Nurutkeun legénda, Temujin basa orokna nyekelan gumpalan getih di leungeun katuhu anu mangrupa pertanda yén perkara goréng rék geura-giru lumangsung. Indung Temujin ngarana Hoelun sarta bapana, Yisugéi, nyaéta saurang hulu suku. Kolotna ngatur pernikahan putrana kalawan Borte (Bortei), putri ti saurang pamingpin suku Mongol anu boga pangaruh, Déi-secen. Nanging, sateuacan rencana éta bisa kabiruyungan, bapa Temujin diracun ku satruna. Temujin anyar geus yuswaan salapan atawa dua belas warsih dina wanci éta. Ku kituna manéhna teu bisa ngabela kasatiaan para pamilu bapana. Balukarna, manéhna sarta indungna diasingkeun ka stépa Asia sarta ditinggalkeun maot indungna ditu. Nanging, kulawargi anu terasing ieu sanggem néangan napakah sarta tahan hirup ti wilayah kasebat semampu maranéhanana.