Jelaskan Sajarah dari Stasion Bandung dalam bahasa sunda

Dina buku Wajah Bandoeng Tempo Dulu (1984) yasana Haryoto Kunto, ideu awal pangwangunan stasion Bandung aya hubunganna jeung dibukana pakebonan di Bandung sekitar taun 1870. Stasion ieu diresmikeun tanggal 17 Méi 1884, nalika jaman pamaréntahan Bupati Koesoemadilaga sarta di waktu nu sarua ogé dibuka jalur karéta Batavia-Bandung ngaliwatan Bogor jeung Cianjur. Harita, para juragan tanah pakebonan (Preangerplanters) ngagunakeun jalur karéta api pikeun ngirim hasil pakebonanna ka Batavia leuwih téréh. Pikeun nampung sarta nyimpen hasil pakebonan nu rék diangkut kana karéta, diwangun gudang-gudang paranti nyimpen barang di babaraha tempat di deukeut stasion Bandung, diantarana di Jalan Cibangkong, Jalan Cikudapateuh, daérah Kosambi, Kiaracondong, Braga, Pasirkaliki, Ciroyom, jeung Andir. Saenggeus diresmikeunna jalur Bandung-Surabaya (1 Nopémber 1894), para pamilik pabrik jeung pakebonan gula dari Jawa Tengah jeung Jawa Timur (Suikerplanters) nyéwa gerbong karéta ka Bandung sangkan bisa miluan Kongrés Usahawan Pakebonan Gula nu kahiji. Kongrés éta mangrupa hasil pertemuan Pengurus Besar Perkumpulan Usahawan Pakebonan Gula (Bestuur van de Vereniging van Suikerplanters) di Surabaya taun 1896.

Di taun 1909, arsiték FJA Cousin ngajadikeun wangunan heubeul stasion Bandung leuwih lega, salah sahijina ditandaan ku hiasan kaca patri péron bagian kidul anu gayana Art Deco. Taun 1918, stasion ieu ngahubungkeun Bandung-Rancaékék-Jatinangor-Tanjungsari-Citali, tuluy taun 1919 diwangun jalur Bandung-Citeureup-Majalaya sarta di jalur nu sarua diwangun jalur Citeureup-Banjaran-Pangaléngan (1921). Pikeun jalur ka pakebonan entéh, Tahun 1918, diwangun jalur Bandung ka Kopo tuluy ka Ciwidéy (Maret 1921).

Nalika diresmikeunna stasion Bandung, surat kabar Walanda harita, Javabode, nuliskeun yén masarakat sekitar ngarayakeunna salila 2 poé teu eureun-eureun. Baheulana, karéta api mangrupa sarana transportasi hasil produksi pakebonan Bandung, saperti kina, entéh, kopi, jeung karét, sahingga pertumbuhan ékonomi di kota Bandung berkembang pesat, anu ngabalukarkeun stasion ieu meunang pangajén dari pamaréntah kota mangrupa monumén anu aya di hareupeun stasion, nyaéta di peron kidul (Jalan Stasiun Selatan). Harita, tugu éta dicaangan ku 1.000 damar rancangan Ir. EH De Roo. Kiwati monumén éta geus diganti ku monumén réplika lokomotip uap séri TC1008. Taun 1990, diwangun péron kalér anu ahirna dijadikeun bagian hareup stasion di Jalan Kebon Kawung.

Priangan (Bandung) ti jaman VOC geus jadi wewengkon anu subur dipikawanoh minangka panghasil komoditi ékspor utamana kopi. Dina sistem budaya paksa, di Priangan dilaksanakeun pamelakan wajib pepelakan kopi anu katelah Preanger Stelsel. Angkutan Kopi téh dibawa ti Priangan ka palabuan pangdeukeutna, nyaéta di Batavia (Jakarta). Pikeun ngagampangkeun angkutan komoditi ékspor, pamaréntah Hindia Walanda ngawangun jaringan karéta api Buitenzorg (Bogor) - Bandung - Cicalengka sapanjang 184 km. Saméméhna, jaringan karéta api Jakarta-Bogor geus diwangun ku pausahaan karéta api swasta, Nederlansch Indische Spoorweg Maatschappij (NISM) dina taun [].

Jaringan karéta api Bogor - Bandung - Cicalengka salaku jaringan karéta api munggaran di wewengkon Priangan diwangun ku Staatssporwegen (SS), pausahaan karéta api anu pamaréntah. Salaku salah sahiji halte, SS ngawangun stasion gedé di tengah Bandung. Pangwangunan Stasion Bandung dimimitian dina taun []. Sangkan stasion anggeus dina waktuna, pangwangunan ogé dilaksanakeun peuting kalayan bantuan lampu listrik. Pangwangunan kahiji kaasup Stasion Bandung anu diresmikeun taun []. Pangwangunan kahiji dipingpin ku arsiték jeung arkéolog, Jan Willwm Ijzerman. Rarancang Stasion Bandung awal mirip jeung Stasion Surabaya Gubeng, ngabogaan ciri wangunan stasion milik SS dina jaman []. Stasion éta bisa réngsé dina tanggal 16 Méi [], isukna diresmikeun kainditan karéta api Bogor-Bandung-Cicalengka pikeun masarakat.

Pikeun ngimbangan ngaronjatna jumlah panumpang jeung barang, sanggeus nyambung jeung Batavia. Stasion Bandung dirénovasi, wewengkon stasion dilegaan ku nambahkeun wangunan gaya art deco anu  dipingpin ku arsiték FJA Cousin. Taun [], SS deui ngalaksanakeun rénovasi gedé Stasion Bandung. Pangwangunan anu dirarancang ku E. H de Roo kaabus ngawangun deui stasion. Fasad wangunan art deco kalayan konsép anu leungit modéren jeung jandéla biru, kawas anu aya di Stasion Naarden-Bussum taun []. Salila rénovasi, stasion éta nyieun lampu listrik anyae ti pausahaan Bergman.

Dina [], SS nambahkeun hateup payung beton anu dijadikeun panglegaan hateup beusi nu geus aya. Saméntara éta, wangunan jeung gerbang kalér Stasion Bandung ayeuna hasil renovasi taun []. Wangunan kalayan konsép imah joglo tradisional.

Kiwari Stasion Bandung dikokolakeun ku Wilayah Operasional 2 Bandung, PT Kereta Api Indonesia (Persero). Stasion anu aya dina kaluhuran +709 mdpl, ayana di km 155+134 jalur Bogor – Bandung – Yogyakarta. Stasion Bandung geus ditetepkeun minangka gedong cagar budaya anu kadaptar dina Peraturan Daerah Kota Bandung dumasar kana Peraturan Daerah Nomor 19 Tahun [].