Coba jelasin Sajarah dari Q dalam bahasa sunda dong

Peunteun sada hurup Semitik Qôp (meureun dina mulanya qaw 'gulungan tali', sarta meureun dumasar ka hiéroglif Mesir) nyaéta /q/ (konsonan letup tekak nirsuara), hiji sada dawam pikeun rungkun basa Semit, tapi henteu ditepungan dina basa Inggris atawa Indo-Éropa séjénna. Dina basa Yunani, tanda éta diserep minangka Qoppa Ϙ, meureun melambangkan sawatara konsonan letup wiati-wiati terbibirkan, di antarana nyaéta /kʷ/ sarta /kʷʰ/. Hasil ti pergeseran sada di poé ka hareupnakeun, nyieun sada-sada ieu dina Basa Yunani robah jadi /p/ sarta /pʰ/. Ku alatan éta, Qoppa geus dirobah ka dina dua hurup: Qoppa, anu ngan pikeun bilangan; sarta Phi Φ anu dipaké pikeun konsonan aspirasi /pʰ/ sarta disebut minangka /f/ dina Basa Yunani Modérn. Urang Étruska ngagunakeun Q babarengan jeung V pikeun ngawakilan /kʷ/.