Gw mau tau Mangsa Kajayaan dari Kasultanan Acéh. Jelasin dalam bahasa sunda

Mangsa kajayaan Kasultanan Acéh boh di jero boh di luar nagri aya di mangsa kakawasaan Sultan Iskandar Muda (1607-1636). Kawasa kasultanan dilaksanakeun kalawan lancar ka sakabéh palabuan penting di basisir kulon Sumatera jeung ka basisir wétan nepi ka Asahan di kidul. Lalayaran dina maksud nalukeun daérah séjén nepi ka Pahang, di basisir wétan Semenanjung Malaya ogé padagang asing dipaksa taluk kana kakawasaana. Karajaan beunghar sarta jadi puseur élmu pangaweruh nu euweuh babandinganana. Di widang pulitik Sultan Iskandar Muda geus nalukeun daérah-daérah nu aya di basisir wétan jeung kulon. Kitu ogé Johor di Semenanjung Malaysia nu geus diserang tuluy ngaku kana kakawasaan Kasultanan Acéh Darussalam. Kalungguhan Portugis di Malaka beuki kaancam jeung tuluy diserang, sanajan runtagna Malaka salaku puseur padagangan di Asia Tenggara di taun 1641 ku VOC Walanda.

Hubungan pulitik jeung nagara di Wétan Tengah beuki dironjatkeun jeung kitu ogé hubungan padagangan utamana jeung Mesir, Turki, Arab, Prancis, Inggris, Afrika, India, Cina jeung Jepang. Komoditas nu diimpor nyaéta béas, guci, gula (sakar), sakar lumat, anggur, kurma, timah bodas jeung hideung, beusi, tékstil ti katun, lawon batik mori, pinggan jeung mangkok, kipas, kertas, opium, cai mawar jeung sajabana nu disebut dina Kitab Adat Acéh. Sedengkeun komoditas nu di ékspor ti Acéh nyaéta kai cendana, saapan, gandarukem (resin), damar, getah perca, obat-obatan, minyak seungit, rasamala, kapur barus, bunga lawang, lada, gading, lilin, tali beubeur, sutra, porselin, pakéan, minyak jeung emas.

Kitu ogé kamajuan Acéh dina widang padagangan sanajan saméméh datangna urang Inggris jeung Walanda geus mapan tapi sanggeus ayana dua padagang bangsa Barat éta pulitik jeung sistem padagangan Kasultanan Acéh ngalaman parobahan sabab sistem padagangan dua bangsa éta ngaliwatan perantara jeung padagang-padagang asing éta teu paham kana cara padagangan di Acéh. Dina widang kaagamaan, Kasultanan Acéh geus boga sistem birokrasi nu hadé jeung aturan hukum anu kacatet dina Adat Makeuta Alam atawa Kanun Makeuta Alam. Iskandar Muda ngarojong ogé kamekaran kaagamaan nu diajarkeun ku ulama-ulama utamana sufismeu atawa tasawuf Wandatul Wujud atawa Wujuddiyah, pamikiran mistiko-filosofis nu diajarkeun ku Hamzah al-Fansuri. Sultan Iskandar Muda maot taun 1641.

Sultan Iskandar Muda salaku Sultan Acéh anu gedé, boga tilu cita-cita pikeun kamajuan Kasultanan Acéh, nyaéta:

Hayang terus ngagedékeun Kasultanan Acéh

Hayang nyumebarkeun agama Islam dimamana, jeung

Hayang ngusir Portugis di Malaka