Jabarkan Babad salira dari Lasminingrat dalam bahasa sunda

Raden Ayu Lasminingrat lahir di Garut taun 1843, putri saurang Penghulu Limbangan sarta Sastrawan Sunda anu kaceluk dina jamanana, nyaéta Raden Haji Muhamad Musa jeung Raden Ayu Ria. Sanggeus éta lahir ogé dua urang adi awéwé anu saindung-sabapa, nyaéta Nyi Raden Ratnaningrum sarta Nyi Raden Lenggang Kencana. Dina hiji buku kajian ngeunaan perjoangan Raden Ayu Lasminingrat karya Prof. Dr. Hj. Nina Lubis, M.S. , diguar yén Raden Haji Muhamad Musa pohara nengetan atikan barudakna. Manéhna miharep sangkan barudakna anu lobana 17 urang ti sababaraha garwana éta, sakola di Sakola Walanda.

Lasminingrat leutik kudu pisah jeung kulawarga sarta pindah ti Garut ka Sumedang pikeun diajar maca, nulis, sarta teu tinggaleun, diajar basa Walanda.

Di ditu manéhna diasuh ku urang Walanda balad bapana, Levyhsohn Norman. Alatan atikan Norman, Lasminingrat kacatet minangka awéwé pribumi hiji-hijina anu mahér dina nulis sarta ngucapkeun basa Walanda dina mangsana. Dina 1871 manéhna balik sarta netep di Pendopo Kabupatén Garut.

Di taun éta ogé, manéhna nulis sawatara buku anu maké Basa Sunda anu ditujukeun pikeun barudak sakola. Buah moal murag jauh ti tangkalna. Babasan ieu sarasa pas pikeun ngagambarkeun bakat nulis Lasminingrat anu nurun ti bapana. Adi Lasminingrat, nyaéta Kartawinata, ogé dipikawanoh minangka saurang nu nulis Sunda. Buku-buku Lasminingrat mangrupa buku pikeun barudak sakola, boh karangan sorangan ogé tarjamahan.

Ku alatan mangsa harita tacan aya sakola kawas éta di Garut, mangka Raden Haji Muhamad Musa ngadegkeun sakola Éropa (Bijzondere Europeesche School) kalawan ngagajih dua urang guru Éropa. Di sakola ieu urang Éropa (Walanda) bisa sakola babarengan rejeung barudak pribumi, ogé anak lalaki ngahiji jeung barudak awéwé.

Hasilna, pangabisa Raden Ayu Lasminingrat dina cumarita Walanda pohara béntés, komo Karel Frederick Holle, saurang administrator di ‘Perkebunan Téh Waspada’, Cikajang, muji manéhna. Pujian éta dinyatakeun dina surat Holle ka P. J. Veth, antara séjén nyebutkeun Yén: “Anak awéwé penghulu anu nikah jeung Bupati Garut, nerjemahkeun kalawan pas carita-carita dongeng karangan Grimm, carita-carita ti negeri Dongeng (Oleg Goeverneur), sarta carita-carita séjénna kana basa Sunda.” (Moriyama, 2005:244).

K. F. Holle memang pohara deukeut jeung barudak Raden Haji Muhamad Musa, kaasup jeung Lasminingrat, komo teu asa-asa, Lasmingrat “nembang” di hareup K. F. Holle, anu sakapeung digeroan minangka “Tuan Kawasa” (Lubis, 1998). Lalakon K. F. Holle dina merevitalisasi basa Sunda pohara badag, kabuktian ku medarna buku-buku dina basa Sunda, méré dorongan / pangrojong ka kaum ménak pikeun nuliskeun karya-karya maranéhanana sarta medar manéhna. Dina buku kasebut diceritakan, Lasmingrat ogé kalibet dina proyék nyusun buku-buku palajaran Sunda, tur dibéré waragad ƒ 1.200 ti Pamaréntah Walanda.