Gw mau tau Zaman pramoden (abad ke-19) dari Sejarah bahasa Melayu. Jelasin dalam bahasa melayu

Abad ke-19 adalah zaman penguasaan politik dan komersial Barat yang kuat di kepulauan Melayu. Persempadanan kolonial yang dibawa oleh Perjanjian Inggeris-Belanda 1824 menyebabkan Syarikat Hindia Timur Belanda berjaya menjajah Hindia Timur di selatan manakala Empayar British memegang beberapa jajahan dan negeri naungan di semenanjung Tanah Melayu dan Borneo di utara. Penjajah Belanda dan British, menyedari kepentingan memahami bahasa dan budaya tempatan khususnya bahasa Melayu, mula menubuhkan pelbagai pusat pengajian linguistik, sastera dan budaya di universiti seperti Leiden dan London. Beribu-ribu manuskrip Melayu, serta artifak sejarah budaya Melayu yang lain, dikumpulkan dan dikaji. Penggunaan tulisan Latin mula berkembang dalam bidang pentadbiran dan pendidikan di mana pengaruh kesusasteraan dan bahasa Inggeris dan Belanda mula meresap dan merebak secara beransur-ansur ke dalam bahasa Melayu.

Pada masa yang sama, perkembangan teknologi dalam kaedah percetakan yang membolehkan pengeluaran besar-besaran pada harga rendah meningkatkan aktiviti kepengarangan untuk bacaan umum dalam bahasa Melayu, satu perkembangan yang kemudiannya akan mengalihkan sastera Melayu daripada kedudukan tradisionalnya di mahkamah Melayu. Selain itu, gaya penulisan laporan kewartawanan mula mekar dalam arena penulisan Melayu.

Seorang penulis terkenal ialah Abdullah Munsyi dengan karya terkenalnya, Hikayat Abdullah (1840), Kisah Pelayaran Abdullah ke Kelantan (1838) and Kisah Pelayaran Abdullah ke Mekah (1854). Karya Abdullah menandakan peringkat awal dalam peralihan daripada kesusasteraan klasik ke moden, membawa kesusasteraan Melayu daripada keasyikan dengan cerita rakyat dan legenda kepada huraian sejarah yang tepat. Malah, Abdullah sendiri turut membantu Claudius Thomsen, seorang paderi Denmark, dalam menerbitkan majalah Melayu pertama yang dikenali, Bustan Ariffin bertemakan mubaligh Kristian, di Melaka pada 1831, lebih setengah abad lebih awal daripada akhbar Melayu pertama yang diketahui. Abdullah Munsyi dianggap sebagai “Bapa Kesusasteraan Melayu Moden”, sebagai orang Melayu tempatan pertama yang menerbitkan karyanya.

Banyak lagi buku terkenal yang diterbitkan di seluruh Nusantara seperti tiga karya sastera klasik terkenal, Gurindam Dua Belas (1847), Bustanul Katibin (1857) dan Kitab Pengetahuan Bahasa (1858) oleh Raja Ali Haji kelahiran Selangor, dan turut dihasilkan di Riau-Lingga pada masa ini. Menjelang pertengahan abad ke-19 dan awal abad ke-20, dunia sastera Melayu turut dimeriahkan oleh sasterawan wanita seperti Raja Aisyah Sulaiman kelahiran Riau-Lingga, cucu Raja Ali Haji sendiri dengan bukunya yang terkenal Hikayat Syamsul Anwar (1890). Dalam buku ini, beliau menyatakan ketidaksetujuannya mengenai perkahwinannya dan keterikatannya dengan tradisi dan istana diraja.

Para ulama Riau-Lingga juga menubuhkan Kelab Rusydiyah, salah satu pertubuhan sastera Melayu yang pertama, untuk melibatkan diri dalam pelbagai aktiviti sastera dan intelektual pada akhir abad ke-19. Ia adalah sekumpulan ulama Melayu, yang membincangkan pelbagai perkara berkaitan dengan penulisan dan penerbitan. Terdapat juga buku-buku agama terkenal pada zaman itu yang bukan sahaja diterbitkan di dalam negara tetapi juga di negara-negara seperti Mesir dan Turki.

Antara contoh surat khabar Melayu yang terawal ialah Soerat Kabar Bahasa Malaijoe Surabaya yang diterbitkan di Hindia Belanda pada tahun 1856, Jawi Peranakan di Singapura, diterbitkan pada tahun 1876 dan Seri Perak dari Taiping yang diterbitkan di Malaya British pada tahun 1893. Malah terdapat sebuah akhbar Melayu yang diterbitkan di Sri Lanka pada 1869, dikenali sebagai Alamat Langkapuri, dianggap akhbar Melayu pertama yang pernah diterbitkan dalam tulisan Jawi.

Dalam pendidikan, bahasa Melayu Melaka-Johor dianggap sebagai bahasa baku dan menjadi bahasa pengantar di sekolah-sekolah pada zaman penjajahan. Mulai tahun 1821, sekolah-sekolah Melayu telah ditubuhkan oleh kerajaan jajahan British di Pulau Pinang, Melaka dan Singapura . Ini diikuti oleh ramai lagi di negeri-negeri Melayu di semenanjung. Perkembangan ini menjana penulisan buku teks untuk sekolah, di samping penerbitan bahan rujukan seperti kamus bahasa Melayu dan buku tatabahasa. Selain itu, dorongan penting diberikan ke arah penggunaan bahasa Melayu dalam pentadbiran British, yang mewajibkan setiap penjawat awam dalam perkhidmatan lulus peperiksaan khas dalam bahasa Melayu sebagai syarat untuk disahkan jawatan, seperti yang diterbitkan dalam Warta Kerajaan Selat 1859.

Di Indonesia, kerajaan kolonial Belanda mengiktiraf bahasa Melayu Melaka-Johor yang digunakan di Riau-Lingga sebagai "Melayu Tinggi" dan mempromosikannya sebagai medium komunikasi antara penduduk Belanda dan tempatan. Bahasa ini juga diajar di sekolah bukan sahaja di Riau tetapi juga di Sumatera Timur, Jawa, Kalimantan dan Indonesia Timur.

Zaman moden (abad ke-20 hingga kini)

Perkembangan kesusasteraan Melayu pramoden pada abad ke-19 membawa kepada kebangkitan gerakan intelektual dalam kalangan penduduk tempatan dan kemunculan komuniti baru ahli bahasa Melayu. Penghayatan bahasa semakin bertambah, dan pelbagai usaha dilakukan oleh masyarakat untuk mempertingkatkan lagi penggunaan bahasa Melayu serta mempertingkatkan kebolehannya dalam menghadapi era moden yang mencabar. Antara usaha yang dilakukan ialah perancangan korpus bahasa Melayu, yang pertama kali dimulakan oleh Pakatan Belajar-Mengajar Pengetahuan Bahasa yang ditubuhkan pada 1888. Persatuan ini, dinamakan semula pada tahun 1935 sebagai Pakatan Bahasa Melayu dan Persuratan Buku Diraja Johor terlibat secara aktif dalam menyusun dan menyusun panduan ejaan, kamus, tatabahasa, tanda baca, huruf, esei, peristilahan. dan lain-lain lagi. Penubuhan Kolej Latihan Sultan Idris (SITC) di Tanjung Malim, Perak pada 1922 menggiatkan usaha ini. Pada tahun 1936, Za'ba, seorang sarjana Melayu yang cemerlang dan pensyarah SITC telah menghasilkan buku siri tatabahasa Melayu bertajuk Pelita Bahasa yang memodenkan struktur bahasa Melayu Klasik dan menjadi asas kepada bahasa Melayu yang digunakan pada masa kini. Perubahan yang paling penting ialah dalam sintaks, daripada bentuk pasif klasik kepada bentuk aktif moden. Pada abad ke-20, penambahbaikan lain turut dilakukan oleh persatuan, pertubuhan, institusi kerajaan dan kongres lain di pelbagai bahagian di rantau ini.

Penulisan mempunyai tempat tersendiri dalam sejarah kesedaran diri dan perjuangan nasionalis di Indonesia dan Malaysia. Selain menjadi alat utama untuk menyebarkan ilmu dan maklumat, akhbar dan jurnal seperti Al-Imam (1906), Panji Poestaka (1912), Lembaga Melayu (1914), Warta Malaya (1931), Poedjangga Baroe (1933) dan Utusan Melayu (1939) menjadi teras utama dalam memperjuangkan dan membentuk perjuangan nasionalisme. Penulisan, sama ada dalam bentuk novel, cerpen, atau puisi, semuanya memainkan peranan tersendiri dalam membangkitkan semangat Kebangkitan Nasional Indonesia dan nasionalisme Melayu.

Semasa Kongres Pemuda Indonesia pertama yang diadakan pada tahun 1926, dalam Sumpah Pemuda, bahasa Melayu telah diisytiharkan sebagai bahasa pemersatu bagi Indonesia. Pada tahun 1945, bahasa yang dinamakan "bahasa Indonesia" telah termaktub sebagai bahasa kebangsaan dalam perlembagaan Indonesia yang baru merdeka. Kemudian, pada 1957, bahasa Melayu telah dinaikkan kepada status bahasa kebangsaan bagi Persekutuan Tanah Melayu yang merdeka (kemudian dibentuk semula sebagai Malaysia pada tahun 1963). Kemudian pada tahun 1959, bahasa Melayu juga menerima status bahasa kebangsaan di Brunei, walaupun ia hanya berhenti menjadi naungan British pada 1984. Apabila Singapura berpisah dari Malaysia pada 1965, bahasa Melayu menjadi bahasa kebangsaan republik baru itu dan salah satu daripada empat bahasa rasmi. Kemunculan negeri-negeri yang baru merdeka ini membuka jalan kepada penggunaan bahasa Melayu (atau Indonesia) yang lebih luas dan meluas dalam pentadbiran kerajaan dan pendidikan. Kolej dan universiti dengan bahasa Melayu sebagai bahasa pengantar utama mereka diperkenalkan dan berkembang sebagai pusat penyelidikan dan penghasilan tulisan intelektual baharu dalam bahasa Melayu yang terkemuka. Selepas kemerdekaan Timor Timur daripada Indonesia, bahasa Indonesia telah ditetapkan oleh perlembagaan negara 2002 sebagai salah satu daripada dua 'bahasa kerja' (satu lagi bahasa Inggeris).

Bahasa Indonesia sebagai bahasa pemersatu bagi Indonesia agak terbuka untuk menampung pengaruh dari bahasa kumpulan etnik Indonesia yang lain, Belanda sebagai penjajah terdahulu, dan bahasa Inggeris sebagai bahasa antarabangsa. Akibatnya, bahasa Indonesia mempunyai sumber kata pinjaman yang lebih luas, berbanding bahasa Melayu seperti yang digunakan di Malaysia, Singapura dan Brunei. Telah dicadangkan bahawa bahasa Indonesia adalah bahasa buatan yang dirasmikan pada tahun 1928. Apa yang dimaksudkan di sini ialah bahasa Indonesia direka oleh ahli akademik dan bukannya berkembang secara semula jadi seperti kebanyakan bahasa biasa, untuk menampung tujuan politik untuk menubuhkan bahasa penyatuan rasmi Indonesia. Dengan meminjam banyak daripada banyak bahasa lain ia menyatakan evolusi linguistik semula jadi; sebenarnya, ia adalah semula jadi seperti bahasa seterusnya, seperti yang ditunjukkan dalam kapasiti luar biasa untuk menyerap perbendaharaan kata asing. Evolusi bahasa Indonesia yang berbeza-beza ini membawa kepada keperluan untuk sebuah institusi yang dapat memudahkan penyelarasan dan kerjasama dalam pembangunan linguistik di kalangan negara yang menggunakan bahasa Melayu sebagai bahasa kebangsaan mereka. Contoh pertama kerjasama linguistik adalah pada tahun 1959 antara Tanah Melayu dan Indonesia, dan ini diperkukuh lagi pada tahun 1972 apabila MBIM (bentuk pendek untuk Majlis Bahasa Indonesia-Malaysia – Dewan Bahasa Indonesia-Malaysia) ditubuhkan. MBIM kemudiannya berkembang menjadi MABBIM (Majlis Bahasa Brunei-Indonesia-Malaysia) pada tahun 1985 dengan kemasukan Brunei sebagai ahli dan Singapura sebagai pemerhati tetap. Institusi penting lain ialah Dewan Bahasa dan Pustaka yang ditubuhkan pada tahun 1956. Ia merupakan badan kerajaan yang bertanggungjawab menyelaras penggunaan bahasa Melayu di Malaysia dan Brunei.