Mao itu apa sih? Jelaskan dalam bahasa nias ya

Mao ba li Indonesia lamane Kucing  so göi zanötöi  kucing domestik ma mao nifaliaro ba nomo ba Ii Indonesia ya'ia da'ö kucing rumah nama ilmiah: Felis silvestris catus mazui Felis catus) ya'ia da'ö sifagölö moroi ba gurifö so'ono ma ba wehede wamahaö ba zekola lamane; mamalia karnivora moroi ba Familia Felidae. Fehede Mao ma si no la'ila döinia ba li Indonesia ya'ia da'ö; "kucing" andre, teŵa'ö ia ba Mao si no mauwu ba nofaliaro ba nomo, ba hiza tola göi teŵa'ö ia khö Mao Sebua ma "kucing besar" simane Singo ma ba li Indonesia la'ila latötöi lamane singa faoma Harimo ba li Indonesia ya'ia da'ö harimau.

Mao no fariawö ba wa'auri niha I'otarai meföna ma önö ngahönö fatua lö situmbu Yesu ma laŵa'ö ia ba wanötöi si sökhi ba li Indonesia ya'ia da'ö ‘6.000 tahun SM, te'ila moroi ba döla mao nisöndra ba Pulau Siprus. Niha dawa Misirai (Mesir Kuno) moroi ba ndröfi si tölu ngahönö a lima ngaotu fakhe fatua lö situmbu Yesu (3.500 SM) no lafaliaro Mao ba wameta'u te'u ma ngawalö gurifö samakiko basitö zohalöŵö ba nowi hegöi si so ba halasa.

Ba ginötö iada'a, mao nosa'ae sambua moroi ba zoya gurifö nirorogö ma nifaliaro si tehöngö ba zisagörö ulidanö. Mao si no tesura lala waö-waö we'asora ba gulidanö, ya'ia da'ö mao simane mao trah mazui galur murni (pure breed), simane mao Persia, Mao Siam,  Mao Manx, faoma mao Sphinx. Mao simane da'a la oya'ö ia ba nahia wamaliaro urifö si no latatugöi. Fa'oya Mao simane da'ö ha 1% moroi ba mao ba zi sagörö ulidanö, sitörania ya'ia da'ö mao si no teforudugö ira mao mbanua faoma mao si lö nahia ma mao si so ba mbenua misa, si lö lafaliaro niha.

Waö-waö ngandroto faoma fa'atedou ba wa'auri (Taksonomi dan evolusi)

jmpl|Kucing liar Afrika, Felis silvestris lybica, ya'ia da'ö böröta moroi ba mao mbanua.

Felidae ya'ia da'ö mao moroi ba familia mamalia si no manema fa'afabö'ö ngawalö wa'auri ba wa'alio moroi ba nina mao si tohare moroi ba mböröta mao soya moroisa, sifagölö ha 10–15 juta ngahönö si lalö ba tefarahu ba zingo, harimo, cougar ba oya nasa danöbö'ö. Ba nga'ötö da'a, mao mbanua ma asese lamane ia ba li Indonesia kucing domestik ma (Felis catus) no amotola moroi ba genus Felis, si tefarahu ba gangolifa mao side-ide si so ba zi fitu ngawalö mao (molo'ö moroi ba gangolifania). Ngambatö moroi ba ngawalö mao da'a, tesöndra ba zi sagörö ulidanö ba farahu Mao Kara ma mao gatua khönia(Felis chaus) moroi ba Asia Tenggara, Mao kara Eropa(F. silvestris silvestris), Mao kara Afrika (F. s. lybica), Mao hili China(F. bieti), faoma Mao Arab (F. margarita), ba gotalua zoya.

Mao mbanua si'oföna sibai la angolifagö sitobali Felis catus nibe'e namada Carolus Linnaeus bakha ba  edisi ke-10 Systema Naturae-nya nifaehagö ba ndröfi si 1758. Börö me filogenetika sibohou, Mao mbanua sito'ölönia lakaoni ia lamane subspesies moroi ba mao kara, F. silvestris. Da'a no möi ba fa'afaruka wangoguna'ö ngawalö wogaoni, börö me Mao mbanua lakaoni subspecies-nia, Felis silvestris catus. Mao kara lakaoni göi ba gangolifa subspesies F. catus, ba hiza me döfi si 2003, International Commission on Zoological Nomenclature no la be'e döi ba mao kara ya'ia da'ö  F. silvestris. Töi ni'ila niha ni'oguna'ö ba Mao mbanua ya'ia da'ö  F. catus, na lago'ö wamatörö töi ba gurifö nifaliaro mangoguna'ö fehede sifagölö si'oföna (senior) ni fasao ma bua wangera-ngera si tola tobali söndra ba wotatugöi ya'ia. Ba itaria göi mao mbanua andre latötöi ia Felis domesticus ma Felis domestica, simane si no lafaehagö ira sohalöŵö ba naturalis Jerman J. C. P. Erxleben ba ndröfi si 1777 ba hiza da'a tengan töi-töi ngandroto  ma taksonomi valid si lö asese la'oguna'ö ba zinura ba wamahaö, literatur ilmiah, börö binomial Linnaeus ni'ofönai'ö. Sambua gorudua mao kara saitö ya'ia da'ö Transkaukasus mazui Transkaukasia no'irao laföfögö ya'ia da'ö Felis daemon (Satunin 1904) ba hiza iada'a orudua da'a no tobali ma tola lamane angolifa mao mbanua.

Fefu mao ba gangolifa da'a moroi ba nga'ötö soya si no irai auri me 6–7 juta fakhe si lalö ba Asia. Fa'afakhai sindruhu bakha ba Felidae ahatö ba hiza lö nasa si tatu, simane mao hili Cina, itaria lafaogö ba gangolifa Felis silvestris bieti sitobali upaspesies mao kara, simane ngawalö moroi ba Afrika Utara F. s. lybica.

Na lafaedogö ia ba Nasu, Mao lö itörö wa'atedou ebua ba ginötö la'ila wa tola nifaliaro tobali mao mbanua, börö me amuata mao mbanua tenga simane amuata mao kara ba gatua si tola bataha ba gatua soya utu ndru'u. Mao si so ba nomo si no mauwu, asese alua wa'afaruka ba mao F. catus liar. Fa'afabö'ö mao andre ba ginötö wame'e töi ba mbanua si so ya'ita eluahania wa hibridisasi tola Hibrida Felidae#Kucing domestik faoma hibridisasi|alua sifao fa'oya Felidae danöbö, si'oföna mao leopard ba Asia. So ngawalö gamuata sito'ölö mao kara te börö me no Preadaptasi ma simöi fa'afabö'ö numalö ba gurifö nifaliaro. Si tola oroma ba mao andrö ya'ia da'ö, ba wa'ide-ide mboto, hewisa ia ba zamaliaro ya'ia, hadia so khönia nasa wa'amao karania, ba omasi ia famai-mai. So moroi ba ngafu Felidae lö oya zitola mauwu he no tefahaö ia wa'atoröi ba nomo zamaliaro ya'ia.

Mao so khönia wa'afahuwu ba niha, lö ata'u ia niha mutualistik ma zui komensal. So dombua zi no la latöngöni niha wangosisi'ö hewisa ena'ö mauwu mao kara andrö. (domestikasi). Ba nifalua siföföna, niha mangodödögö ba wa mauwu mao moroi ba wamili seleksi buatan me mao göi na sambua gurifö sondra'u ba simanga hama (predator hama). Da'a no tefahela ma tefalalaŵa me ambö fatema ba dödö niha, me lö oya tola tefalua lala simane da'a, mao molo'ö sito'ölönia lö lago'ö hadia ia nibawa ma nifamaha khönia heŵa'ae no la'ila niha wa mao andre, urifö sondra'u önia simane te'u, ma zui hadia manö zi tola la'a ferret mazui terrier te abölö sökhi ba wo feta'u ngawalö zamakiko. Lala tanöbö'ö ya'ia da'ö, mao la famaha ena'ö tola aefa ira moroi ba wa'auri ba danö molo'ö hewisa wa'abatahara ba nomo zamaliaro ya'ira, me hadia zi so zifasui niha ngawalö zi tola la'a tola möi fondröni dödöra ba mangahono ba nomo nih.