Coba jelasin Samudera Indonésia dari Kabupatén Bandung dalam bahasa sunda dong

Ngadegna Kabupatén Bandung, artina di daérah Bandung aya parobahan, utamana dina widang pamaréntahanna. Daérah anu mimiti jadi bagian (bawahan) ti pamaréntah pamaréntahan (Karajaan Sunda-Pajararan saterusna Sumedang Larang) kalawan setatus anu teu jelas, robah jadi daérah ku setatus administratip anu jelas, nyaéta Kabupatén. Kawas bupati katilu diangkat di puseur pamaréntahan Mataram, maranéhna balik deui ka daérah masing-masing. Sajarah Bandung (naskah) nyebutkeun yén Bupati Bandung Tumeggung Wiraangunangun jeung pengikutna ti Mataram balik ka Tatar Ukur. Kahiji kali maranéhna datang ka Timbanganten. Di dinya Bupati Bandung meunang 200 cacah. Saterusna Tumenggung Wiraangunangun dibarengan ku rakyatna mgawangun Krapyak, hiji tempat anu perenahna di pasisian Wahangan Citarum deukeut muara Wahangan Cikapundung (daérah pasisian Kabupatén Bandung bagian kidul) salaku ibukota Kabupatén. Salaku daérah puser Kabupatén Bandung, Krapyak jeung daérah sabudeureunana disebut Bumi Tatar Ukur Gedé.

Wewengkon administratip Kabupatén Bandung di handap pangaruh Mataram (nepi ahir abad ka-17), teu dipikanyaho sacara pasti, sabab sumber akurat anu ngandung data ngeunaan hal éta teu atawa acan kapanggih. Nurutkeun sumber pribumi, data tahap awal Kabupatén Bandung ngawengku sababaraha daérah, antara lain Tatar Ukur, kaasup daérah Timbanganten, Kahuripan, Sagarahérang, jeung sajabana ti Tanah Medang.

Bisa jadi, daérah Priangan di luar wilayah Kabupatén Sumedang, Parakanmuncang, Sukapura jeung Galuh, nu deui jadi wilayah Tatar Ukur (Ukur Sasanga) dina mangsa pamaréntahan Dipati Ukur, mangrupa wilayah administratip Kabupatén Bandung waktu éta. Mun dugaan ieu bener, maka Kabupaten Bandung jeung ibu kota Krapyak, wilayahna ngawengku daérah Timbanganten, Gandasoli, Adiarsa, Cabangbungin, Banjaran, Cipeujeuh, Majalaya, Cisondari, Rongga, Kopo, Ujungberung jeung sajabana, kaasup daérah Kuripan, Sagarahérang jeung Tanahmedang.

Kabupatén Bandung minangka salah sahiji Kabupatén anu ngawangun Pamaréntahan Karajaan Mataram, sarta béda ti handap pangaruh kakawasaan pamaréntahan éta, maka pamaréntahan Kabupatén Bandung miboga sistim pamaréntahan Mataram. Bupati miboga sababaraha jinis simbol kakawasaan, pangawal husus jeung perajurit bersenjata. Simbol jeung atribut éta nambahan gedé jeung kuatna kakawasaan sarta pangaruh Bupati pikeun rahayatna. Gedéna kakawasaan jeung kakuasaan jeung pangaruh bupati, nyaéta ditunjuk ku anu miboga hak-hak istiméwa anu biasa dipilik ku raja. Hak-hak anu dimaksud nyaéta hak ngawariskeun jabatan, hak mawaan pajeg dina wentuk duit jeung barang, hak meunangkeun tanaga gawé (ngawula), hak moro, sarta hak ngadili.

Kalayan panjagaan anu leuwih gedé ti panguasa Mataram, maka henteu heran upama waé jaman éta Bupati Bandung hususna jeung Bupati Priangan umumna boga kakawasaan kawas raja. Manéhna boga kakawasaan pinuh ka rahayat jeung daérahna. Sistim pamaréntahan jeung gaya hirup bupati mangrupa miniatur tina kahirupan keraton. Dina ngajalankeun tugasna, bupati dibantuan ku pajabat-pajabat bawahanna, kawas patih, jaksa, penghulu, demang atawa kepala cutak (kepala distrik), camat (pembantu kepala distrik), patinggi (lurah atawa kepala desa) jeung lain sajabana.

Kabupatén Bandung aya di handap pangaruh Mataram nepi ka ahir taun 1677. Saterusna Kabupatén Bandung asup ka Kompeni. Hal éta lumangsung akibat perjanjian Mataram - Kompeni (perjanjian kahiji) tanggal 19-20 Oktober 167 handap kakuasaan Kompeni (1677-1799), Bupati Bandung jeung Bupati lianna di Priangan tetep jadi panguasa pangluhurna di Kabupatén, henteu patrali jeung birokrasi Kompeni. Sistim pamaréntahan Kabupatén dina dasarna teu ngalaman parobahan, sabab Kompeni ngan ngabutuhkeun supaya bupati ngaku kakawasaan Kompeni, kalayan jaminan ngahasilkeun hasil-hasil bumi nu tangtu ka VOC. Dina hal ieu bupati teu bisa ngayakeun hubungan pulitik jeung dagang jeung pihak séjén. Hiji hal anu robah nyaéta jabatan bupati wedana dileungitkeun. Salaku gantina, Kompeni ngangkat Pangéran Aria Cirebon salaku pangawas (opzigter) daérah Cirebon - Priangan (Cheribonsche Preangerlandan).

Salah sahiji kawajiban utama Bupati ka kompeni nyaéta ngalaksanakeun melak tutuwuhan, utamana kopi jeung kudu nyerahkeun hasil pepelakanna. Sistim pepelakan ieu wajib disebut Preangerstelsel. Samentara éta bupati wajib ngajaga kaamanan jeung katertiban wewengkon kakawasaanna. Bupati ogé henteu bisa ngangkat atawa ngalurkeun pajabat bawahan bupati tanpa nimbang Bupati Kompeni atawa panguasa Kompeni di Cirebon. Ngarah bupati bisa ngalaksanakeun kawajiban anu disebut ahir kalawan alus, pangaruh bupati dina widang kaagamaan, kaasup panghasilan tina widang éta, kawas zakat fitrah teu diganggu, boh bupati boh rahayat (petani) meunang bayaran pikeun panyerahan kopi anu gedéna ditangtukeun ku Kompeni.

Nepi ahirna kakauasaan Kompeni - VOC ahir taun 1779, Kabupatén Bandung ngabogaan ibukota di Krapyak. Salila éta Kabupatén Bandung diperéntah sacara turun timurun ku genep urang bupati. Tumenggung Wiraangunangun (mangrupakeun bupati kahiji) angkatan Mataram anu maréntah nepi ka taun 1681. Lima bupati séjénna nyaéta bupati angkatan Kompeni, nyaéta Tumenggung Ardikusumah anu maréntah taun 1681-1704, Tumenggung Anggadireja I (1704-1747), Tumenggung Anggadireja II (1747)- , R. Anggadireja III kalayan pangajén jeung gelar R. A.  Wiranatakusumah I (1763-1794) jeung R. A. Wiranatakusumah II nu maréntah ti taun 1794 nepi ka taun 1829. Dina mangsa pamaréntahan Bupati R. A. Wiranatakusumah II, ibu kota Kabupatén Bandung dipindahkeun ti Krapyak ka Kota Bandung.

Kabupatén Bandung wedal ku ayana Piagem Sultan Agung Mataram, dina ping 9 Muharram taun Alif atawa poé Saptu ping 20 April 1641 Masehi. Bupati munggaranana nyaéta Tumenggung Wiraangunangun (1641-1681 M). Dina bukti sajarah kasebut, ditetepkeun yén 20 April minangka poé jadi Kabupatén Bandung. Kalungguhan bupati saterusna diganti ku Tumenggung Nyili nu mangrupa salah saurang putrana. Tapi Nyili henteu lila nyekel kalungguhan kasebut milu ka Sultan Banten. Kalungguhan bupati saterusna dituluykeun ku Tumenggung Ardikusumah, saurang Dalem Ténjolaya (Timbanganten) dina taun 1681-1704.

Saterusna kalungguhan Bupati Kabupatén Bandung ti R. Ardikusumah disérénkeun ka putrana R. Ardisuta anu diangkat taun 1704 sanggeus Pamaréntah Hindia Walanda ngayakeun pasamoan jeung para bupati sa-Priangan di Cirebon. R. Ardisuta (1704-1747) kakoncara kalawan wasta Tumenggung Anggadiredja I sanggeus wafat manéna osok disebut Dalem Gordah. Minangka gagantina diangkat putra pangkolotna Demang Hatapradja anu boga gelar Anggadiredja II (1707-1747).

Dina mangsa Pamaréntahan Anggadiredja III (1763-1794) Kabupatén Bandung dihijikeun jeung Timbanganten, sumawonten dina taun 1786 man hnangasupkeun Batulayang ka jero pamaréntahanana. ogé dina mangsa Pamaréntahan Adipati Wiranatakusumah II (1794-1829) ieu pisan puseur dayeuh Kabupatén Bandung dipindahkeun ti Karapyak (Dayeuhkolot) ka sisi walungan Cikapundung atawa alun-alun Dayeuh Bandung ayeuna. Pindahna puseur dayeuh éta dumasar kana paréntah ti Gubernur Jenderal Hindia Walanda Daendels ping 25 Mei 1810,kalawan alesan wewengkon anyar kasebut diajen bakal mikeun prospék anu mending ka hal mekar wilayah kasebut.

Sanggeus sirah pamaréntahan dicekel ku Bupati Wiranatakusumah IV (1846-1874),puseur dayeuh Kabupatén Bandung ngembang pesat sarta manéhna dipikawanoh minangka bupati anu progrésip. manéhna ka koncara jalma anu ngabogaan rencana hadé Kabupatén Bandung,anu disebut Negorij Bandoeng. taun1850 manghaa ndegkeun pendopo Kabupatén Bandung sarta Masjid Agung. Saterusna manéhna ngawangunan Sakola Raja (Atikan Guru) sarta ngadegkeun sakola keur para menak (Opleiding School Voor Indische Ambtenaaren). Luhur jasa-jasa na dina ngawangun Kabupatén Bandung di saniskanten widang manéna meunangkeun pangajen ti Pamaréntah Hindia Walanda mangrupa Béntang Jasa, ku kituna balaréa nelahan na kalawan sebutan Dalem Béntang.

Dina mangsa pamaréntahan R. Adipati Kusumahdilaga, rél sepur mimiti diwangun, benerna ping 17 Méi 1884. Kalawan asupna rél sepur ieu puseur dayeuh Bandung beuki ramé. Nu nyicingan na lain ngan pribumi, bangsa Éropa, sarta Cina ogé mimiti cicing di puseur dayeuh, akibat na perékonomian Dayeuh Bandung beuki maju. Sanggeus wafat gagantina diangkat R.A.A. Martanegara, bupati ieu ogé kakoncara minangka perencana dayeuh anu hadé. Martanegara ogé dianggap sanggem ngusikkeun rahayat na keur aktip jadi pamilon dina nata wilayah kumuh barobah kaayaan padumukan anu merenah. Dina mangsa pamaréntahan R.A.A. Martanegara (1893-1918) ieu atawa benerna dina ping 21 Pébruari 1906, Dayeuh Bandung minangka puseur dayeuh Kabupatén Bandung robah statusna barobah jadi Gementee (Kotamadya).

Periode saterusna Bupati Bandung dijabat ku Aria Wiranatakusumah V (Dalem Haji) anu nyekel kalungguhan salila 2 période,kahiji taun1912-1931 minangka bupati anu ka-12 sarta saterusna taun1935-1945 minangka bupati anu ka-14. Dina periode taun1931-1935 R.T. Sumadipradja nyekel kalungguhan minangka Bupati ka-13. Selanjutnya bupati ka-15 nyaéta R.T.E. Suriaputra (1945-1947) sarta gagantina nyaéta R.T.M. Wiranatakusumah VI landian Aom Male (1948-1956), saterusna digantian ku R. Apandi Wiriadipura minangka bupati ka-17 anu dijabatnya ngan sataun(1956-1957).

Bupati saterusna nyaéta Letkol. R. Memet Ardiwilaga (1960-1967). Saterusna dina mangsa transisi (Orde Lila ka Orde Anyar) dituluykeun ku Kolonél Masturi. Dina mangsa Pupuhu Kolonél R.H. Lily Sumantri kacatet kajadian butuh yaktos rencana pamindahan puseur dayeuh Kabupatén Bandung anu mimitina aya di Kotamadya Bandung ka Wilayah Hukum Kabupatén Bandung, nyaéta wewengkon Balééndah. Peletakan batu kahijina dina ping 20 April 1974, nyaéta dina waktu poé Jadi Kabupatén Bandung anu ka-333. Rencana pamindahan puseur dayeuh kasebut nerus nepi kalungguhan bupati dicekel ku Kolonél R. Sani Lupias Abdurachman (1980-1985).

Luhur wiwaha sacara fisik géograpis,wewengkon Balééndah henteu matak bisa keur dijadikeun minangka puseur dayeuh kabupatén, mangka sabot kalungguhan bupati dicekel ku Kolonél H.D. Cherman Affendi (1985-1990), puseur dayeuh Kabupatén Bandung pindah ka lokasi anyar nyaéta kacamatan Soréang. di sisi jalan gedé Soréang,benerna di Désa Pamekaran ieu pisan diwangun Pusat Pamaréntahan Kabupatén Bandung salega 24 héktar, kalawan mintonkeun arsitektur has gaya Priangan. Pangwangunan perkantoran anu tacan bérés sakumna na dituluykeun ku bupati saterusna nyaéta Kolonél H.U. Djatipermana, ku kituna pangwangunan kasebut ngabutuhkeun waktu ti taun1990 nepi 1992.

Ping 5 Desember 2000, Kolonél H. Obar Sobarna,S.I.P. kapeto ku DPRD Kabupatén Bandung barobah kaayaan Bupati Bandung kalawan direndengan ku Drs. H. Eliyadi Agraraharja minangka Wawakil Bupati. Saprak éta, Soréang bener-bener dikadudukankeun barobah kaayaan pusat pamaréntahan. Dina taun 2003 sakabéh aparat wewengkon, ogé Dines Pagawéan Umum, Dines Perhubungan, Dines Kabérésihan, Kantor BLKD, sarta Kantor Diklat, geus resmi ngantor jeung mancén di kompleks perkantoran Kabupatén Bandung. Dina période pamaréntahan Obar Sobarna, anu kahiji diwangun nyaéta Stadion Olahraga, nyaéta Stadion Si Jalak Harupat. Stadion ieu mangrupa stadion bertaraf internasional anu barobah kaayaan kareueus balaréa Kabupatén Bandung. sajaba ti eta, dumasar aspirasi balaréa anu diperkuat ku Undang-Undang Nomer 22 taun1999, Dayeuh Administratif Cimahi robih statusna barobah kaayaan kota otonom.

Ping 5 Desember 2005, Obar Sobarna nyekel kalungguhan Bupati Bandung kadua kalina direndengan ku H. Yadi Srimulyadi minangka wawakil bupati, ngaliwatan prosés pamilihan langsung. Dina mangsa pamaréntahan anu kadua ieu, dumasar kana dinamika balaréa sarta dirojong ku kahayang panalungtikan sarta pengkajian ti 5 paguron luhur, sacara yuridis Kabupatén Bandung Kulon babarengan kalawan kaluarna Undang-Undang Nomer 12 taun 2007 ngeunaan Pembentukan Kabupatén Bandung Kulon di Propinsi Jawa Kulon. puseur dayeuh Kabupatén Bandung Kulon tempatna Kacamatan Ngamprah. Bupati Bandung Kulon mangsa kalungguhan 2008-2013 nyaéta Abubakar.