Saya mau tau Banten Lor dari Kabupatén Lebak. Jelaskan dalam bahasa sunda

Ieu wewengkon ayana di palebah kalér nu ayeuna mah jadi Kota Sérang, Banten anu lamun dispesipikeuna di Désa Banten, Kacamatan Kasemén. Banten Lor, sohor ku ngaran Banten Lama nu dicirian ku wangunan lila tilas Kasultanan Banten. Ieu wangunan geus jadi puseur ti karajaan jeung tempat cicingna sultan jeung kulawargana. Banten Lor henteu jol aya tina bagéan ti Kasultanan Banten, harita téh saacan abad ka-16, wawacan nu pataliana jeung Banten ngan saeutik dicutat dina sajarah. Aya carita, mimitina Banten masih mangrupakeun bagéan ti kakawasaan Karajaan Sunda, anu mana pamingpina Banten basa éta Prabu Pucuk Umum, putrana ti Prabu Sidaraja Pajajaran. Puseur dayeuh aya di Banten Girang nu kira-kira 3 kilométer ti palebah kalérna Kota Sérang.

Asup abad ka-16, agama Islam lalaunan asup ka Banten nu dibawa ku Sunan Gunung Jati atawa kasohor ku ngaran Syékh Syarifudin Hidayatullah nu boga lalakon nyebarkeun Islam di Banten jeung sabudureunana. Ku Sunan Gunung Jati, pamaréntahan Prabu Pucuk Umum taun 1524-1525 M. Geus kitu, Sunan Gunung Jati nyieun Karajaan Islam di Banten ku cara ngangkat puterana nu ngaran Maulana Hasanudin dijieun Sultan Banten nu kahiji boga kawasa 18 taun (1552-1570 M). Tina carios Sunan Gunung Jati, puseur dayeuh anu asalna di Banten Girang ngalih ka Surosowan Banten Lama. Tah dina ngalih puseur dayeuh, ngaran Banten Lor jadi dipikanyaho ku urang Banten.

Banten Lor boga ciri has anu ngabédakeun jeung wewengkon nu lain, nyaéta boga pangaweruh ti urang Jawa. Kanyahoana mah tina titinggaleun nu mangrupakeun Keraton Surosowan. Ieu wangunan pungsina jang panyicingan sultan, kulawarga, jeung para pengikutna. Pungsi séjén keraton, nyaéta jadi puseur karajaan dina ngajalankeun pamaréntahan Karajaan Banten. Bisa katempona tina tata pola nu nuturkeun karajaan Islam nu séjén di Jawa nu boga Alun-Alun di palebah kalér, Masjid Agung di palebah kulon, tuluy pasar jeung palabuhan di palebah wétan jeung kalérna keraton.

Keraton Surosowan teu diwangun langsung jadi, ku kituna aya opat tahap nu lalaunan matak ieu wangunan bisa tepi ka jadi. Nu kahiji, diwangun témbok nu ngurilingan keraton tina bata nu legana tepi ka 100-125 meter. Nu kadua, diwangun témbok bagéan jero anu pungsina jang nahan tembakan jeung bastion. Istilah bastion nyaéta, tungtung bénténg nu bentuna kawas intan. Wangunan nu katilu, nyaéta dijieunna rohangan deukeut témbok kalér jeung gerbang wétan. Ditempo tina sajarahna, Keraton Surosowan kungsi ngalaman ancur tepi ka runtuhna.

Runtuhna Keraton Surosowan nu kahiji basa taun 1680, basa aya perang antara Sultan Agung Tirtayasa jeung Sultan Haji. Saanggeusna Sultan Haji bisa naék tahta ku sabab dibantuan ku VOC (Vereenigde Oostindische Compagnie), Keraton Surosowan dibenerkeun. Sultan Haji ménta tulung ka arsitek urang Walanda nu ngarana Hendrik Laurenzns Cardeel supaya bisa dibenerkeun deui keratona. Kaancuran nu kadua, aya dina taun 1680 basa keraton diancurkeun ku pasukan Walanda pingpinan Herman William Daendels.

Ayeuna, ieu keraton geus kaasup wangunan anu dijaga ku pamaréntah pikeun neundeun nilai sajarah Kasultanan Banten Lama. Ku kituna Pamaréntah Propinsi Banten nyieun program répitalisasi Banten Lama tapi teu meunang ngaruksak wangunan sajarah jeung budayana. Banten Lor, boga daya tarik wisata nu mana bisa matak turis nganjang ka dinya. Pamaréntah ogé henteu ngarobah langsung, tapi ngamumulé ku mekarkeun pariwisata nu dimimitian ku panataan kawasan ti basa taun 2018. Aya nu bagéan tahap hiji ditempo tina wangunan Plaza Masjid Agung Banten jeung para nu dagang di sabudureun masigit.