Jabarkan Sajarah dari Kabupatén Bandung dalam bahasa sunda

Jaman Karajaan Sunda - Pajajaran

Saméméh Kabupatén Bandung nangtung, daérah Bandung dikenal ku sebutan "Tatar Ukur". Nurutkeun naskah Sadjarah Bandung, Tatar Ukur kaasup daérah Karajaan Timbanganten jeung ibu kota Tegalluar. Pamaréntahan éta aya di handapeun dominasi Karajaan Sunda-Pajajaran. Ti pertengahan abad ka-15, Karajaan Timbanganten diperintah sacara turun temurun ku Prabu Pandaan Ukur, Dipati Agung, jeung Dipati Ukur.

Dina jaman pamaréntahan Dipati Ukur, Tatar Ukur mangrupakeun hiji wilayah anu kacida lega, nagwincik sabahagian gedé wilayah Jawa Kulon, anau ngawincik salapan daérah amu disebut "Ukur Sasanga". Sanggeus Karajaan Sunda-Pajajaran runtuh (1579/1580) akibat gerakan Pasukan Banten dina usaha nyebarkeun agama Islam di daérah Jawa Kulon, Tatar Ukur jadi wilayah kakuasaan Karajaan Sumedang Larang, panerus Karajaan Pajajaran. Karajaan Sumedang Larang diadegkeun jeung diperéntah kahiji kali ku Prabu Geusan Ulun dina taun (1580-1608), jeung ibu kota di Kutamaya, hiji tempat anu perenahna di beulah kulon Kabupatén Sumedang ayeuna. Wewengkon kakuasaan karajaan éta ngawengku daérah anu saterusna disebut Priangan, iwal daérah Galuh (kiwari ngaranna Ciamis).

Nalika Karajaan Sumedang Larang diperéntah ku Radén Suriadiwangsa, anak téré Geusan Ulun ti Ratu Harisbaya, Sumedang Larang jadi daérah kakuasaan Mataram ti taun 1620. Ti saprak éta setatus Sumedang Larang robah ti karajaan jadi Kabupatén jeung ngaran Kabupatén Sumedang. Mataram ngajadikeun Priangan minangka wewengkon pertahananna dibagi ku urang Kulon ngalawan kamungkinan serangan Pasukan Banten jeung atawa Kompeni nu aya di Batavia, sabab Mataram aya di handap pamaréntahan Sultan Agung (1613-1645) mumusuhan jeung Kompeni jeung konplik jeung Kasultanan Banten.

Pikeun nalingakeun wilayah Priangan, Sultan Agung ngangkat Radén Aria Suradiwangsa jadi Bupati Wedana (Bupati Kepala) di Priangan (1620-1624), kalayan boga pangajen jeung gelar Pangéran Rangga Gempol Kusumadinata, kasohor ku sebutan Rangga Gempol I. Taun 1624 Sultan Agung maréntahkeun Rangga Gempol I pikeun ngéléhkeun daérah Sampang (Madura). Ku kituna, jabatan Bupati Wedana Priangan diwakilan ku adi Rangga Gempol I Pangéran Dipati Rangga Gedé. Teu lila saeunggeus Pangéran Dipati Rangga Gedé ngajabat salaku Bupati Wedana, Sumedang diserang ku Pasukan Banten. Sabab sabagéan pasukan Sumedang indit ka Sampang, Pangéran Dipati Rangga Gedé teu bisa nungkulan serangan éta.

Akibatna, manéhna narima sanksi politis ti Sultan Agung. Pangéran Dipati Rangga Gedé ditahan di Mataram. Jabatan Bupati Wedana Priangan dipasrahkeun ka Dipati Ukur, kalawan syarat éta kudu bisa ngarebut Batavia tina kakawasaan Kompeni. Taun 1628 Sultan Agung maréntahkeun Dipati Ukur pikeun mantuan pasukan Mataram nyerang Kompeni di Batavia. Sanajan kitu, serangan éta ngalaman gagal. Dipati Ukur sadar yén konsékuénsi tina kagagalan éta bakal meunang hukuman anu ditarima ku Pangéran Dipati Rangga Gedé, atawa hukuman anu leuwih beurat deui. Ku sabab kitu, Dipati Ukur katut para pengikutna ngahalangan Mataram. Saeunggeus panyerangan ngalawan Kompeni gagal, maranéhna henteu datang ka Mataram ngalaporkeun kagagalan tugasna.

Kajadina pembangkangan Dipati Ukur katut para pengikutna kamungkinan sababna nyaéta sabab pihak Mataram hésé pikeun ngawasi daérah Priangan sacara langsung, ku lantaran jauhna jarak antara Pusat Karajaan Mataram jeung daérah Priangan. Sacara téoritis, lamun daérah éta jauh ti pusat kakuasaan, maka kakuasaan pusat di daérah éta pisan lemah. Sanajan kitu, ku ayana bantuan sababaraha kepala daérah di Priangan, pihak Mataram tungtungna bisa ngaleungitkeun pabarontakan Dipati Ukur. Numutkeun Sajarah Sumedang (babad), Dipati Ukur katangkap di Gunung Lumbung (daérah Bandung) dina taun 1632. Sanggeus "pabarontakan" Dipati Ukur dianggap lekasan, Sultan Agung nyerahkeun jabatan Bupati Wedana Priangan ka Pangeran Dipati Rangga Gedé anu geus dibébaskeun ti manéhna. Salian ti éta ogé dilaksanakeun réorganisasi pamaréntahan di Priangan pikeun nyetabilkeun situasi jeung kaayaan di daérah éta. Daérah Priangan di luar Sumedang jeung Galuh dibagi jadi tilu Kabupatén, nyaéta Kabupatén Bandung, Kabupatén Parakanmuncang jeung Kabupatén Sukapura, kalawan cara ngangkat tilu kepala daérah ti Priangan anu dianggap geus berjasa numpas pabarontakan Dipati Ukur.

Silsilah Prabu Siliwangi - Dipati Ukur

Katilu jelema kepala daérah anu dimaksud nyaéta Ki Astamanggala, Umbul Cihaurbeuti diangkat jadi Mantri Agung (bupati) Bandung ku pangajén jeung gelar Tumenggung Wiraangunangun, Tanubaya jadi bupati Parakanmuncang, jeung Ngabehi Wirawangsa jadi bupati Sukapura ku pangajén jeung gelar Tumenggung Wiradadaha. Katilu urang dilantik sacara babarengan dumasar kana "Piagem Sultan Agung", anu dikaluarkeun dina dinten Saptu tanggal 9 Muharam Taun Alip (penanggalan Jawa). Ku kituna, tanggal 9 Muharam Taun Alip henteu ngan mangrupa poé jadi Kabupatén Bandung, tapi sakaligus jadi Kabupatén Sukapura jeung Kabupatén Parakanmuncang.