Jabarkan Sistem Pengajian Pondok dari Sekolah Menengah Agama Daeratul Maarifil Wataniah dalam bahasa melayu

Pada awal penubuhannya, para pelajar madrasah datang dari seluruh nusantara. Di antara negara-negara nusantara tersebut ialah Singapura, Thailand, Sumatera dan Borneo. Para pelajarnya pada ketika itu berjumlah kira-kira 1500 orang. Manakala tenaga pengajar pada ketika itu terdiri daripada Shaykh Abdullah Fahim sendiri dan beberapa orang tenaga pengajar muda termasuk Ustaz Haji Abdul Halim, Ustaz Abu Bakar Al-Baqir dan Ustaz Ghazali iaitu anak beliau sendiri.

Kemudiannya, bentuk pengajian telah diubah kepada sistem niẓāmī iaitu bentuk pengajian dalam kelas-kelas yang tersusun seperti di sekolah hari ini. Namun begitu, kuliah ʿumūmī (awam) masih lagi diberi oleh Tuan Shaykh Abdullah Fahim sendiri. Dua bentuk sistem pengajian iaitu niẓāmī (sekolah) dan ʿumūmī (awam) terus dikekalkan di madrasah ini.

Sejak tahun 1950 hingga seterusnya, Shaykh Abdullah Fahim tidak lagi mengajar di sekolah itu kerana telah lanjut usia. Dia hanya menjadi penasihat kepada jawatankuasa sekolah dan guru-gurunya.

Insan yang bertanggungjawab meneruskan perjuangan Shaykh Abdullah Fahim ialah Tuan Haji Ahmad Badawi bin Abdullah Fahim -raḥimahullāh-, Naib Ketua Pemuda UMNO Malaya yang menjadi pengetua sekolah dan penolongnya pula ialah Ustaz Haji Ahmad bin Abdul Malik (Ahmad Maliki), bekas orang kuat dalam Jawatankuasa Khas Agama Islam dalam UMNO yang kemudian telah menubuhkan PAS bersama Haji Ahmad Fuad Hassan pada tahun 1951.

Pelajaran yang diajarkan untuk peringkat menengah merangkumi kebanyakan subjek pengetahuan Islam seperti di sekolah- sekolah agama lain. Antaranya ialah Bahasa Arab, Bahasa Inggeris, Tawhid / Usuluddin, Fiqh & Usul al-Fiqh, Tafsir, Hadith, Tasawwuf, Akhlak, Sejarah Islam, ʿArūḍ & Qāfiyah (Syair Arab), Naḥwu & Ṣarf (Sintaksis dan Morfologi), Bayān, Maʿānī dan Manṭiq.

Tenaga Pengajar dan Para Pelajar Terawal

Di antara guru-guru terawal sekolah itu ialah Ustaz Haji Ahmad Maliki, Ustaz Haji Abdul Halim, Ustaz Abdul Razak (Kepala Batas), Ustaz Abdul Kadir Kamaluddin, Pahang (Penterjemah buku Imam Ghazali ‘Cermin Budi Bagi Mukmin’ terbitan Jabatan Kemajuan Islam Malaysia, 1997) dan Murad Abdul Rahman (bahasa Inggeris – Johor Bharu).

Antara pelajar terawal yang belajar di situ (1953) pula ialah Yahya Arif dan Haji Ahmad Fuad dan Mokhtar Petah dari Kuala Kangsar, Perak. Temuduga ringkas dijalankan oleh Ustaz Haji Ahmad Maliki dan Ustaz Abdul Razak. Jika layak, pelajar boleh terus masuk ke tingkatan thānawī al-thālith (menengah tiga). Sukatan pelajaran di sekolah – sekolah agama (rakyat) di seluruh Semenanjung Tanah Melayu ketika itu tidak sama kerana Tanah Melayu masih lagi dijajah oleh British.

Antara penuntut lain juga ialah Ali Haji Hussein (kemudian guru agama Islam sekolah Kerajaan Brunei, bapa kepada penyanyi Jamal Abdillah, Teluk Anson), Mohd.Tahir bin Jais (kemudian guru agama dan seterusmya ketua kampung),  Mohd. Zain bin Haji Shamsuddin (kemudian guru agama sekolah kerajaan di Bukit Mertajam, asal dari Rambai Tujuh, Kuala Kangsar), Ariff Haji Yassin (kemudian menjadi tuan kadi di Bagan Datoh, Perak) ; Fadzil bin Haji Yassin (kemudian berniaga di Lenggong), Khalid bin Haji Ismail (kemudian guru agama dan seterusnya imam masjid di kampungnya di Pajak Song, Kepala Batas), Kamaruddin bin Betan (kemudian menjadi penyelia KEMAS di tempatnya, Sabak Bernam), dan Abu Bakar (kemudian menjadi guru sekolah kerajaan di Tokai, Kedah).

Kebanyakan penuntut tinggal di pondok-pondok di belakang sekolah tersebut. Menurut Mokhtar Petah, beliau bersama Ali Haji Hussein dan dua orang rakan lagi telah tinggal di sebuah rumah sewa di Permatang Bertam. Mohktar Petah sempat bertemu dengan Shaykh Abdullah Fahim dan Ahmad Badawi. Abdullah Fahim ialah seorang ulama tersohor ketika itu dan menjadi rujukan ramai..

Sekolah, Perjuangan Kemerdekaan dan Politik Islam

Sekitar tahun 1950-an sekolah agama ini terkenal di seluruh Semenanjung Tanah Melayu sebagai satu-satunya institusi ilmu pengetahuan Islam yang terlibat secara langsung dengan perjuangan orang Melayu menuntut kemerdekaan tanahair, sama ada di pihak Pertubuhan Kebangsaan Melayu Bersatu (UMNO) mahupun di pihak Persatuan Islam Se-Tanah Melayu (PAS). Perkataan 'al-Wataniah' yang terdapat pada nama sekolah bermaksud kenegaraan atau kebangsaan dan perkataan tersebut merupakan mesej yang jelas tentang kepentingan perjuangan kaum bumiputera di tanahair.

Ramai guru dari sekolah terlibat secara langsung dalam perjuangan bangsa Melayu menuntut kemerdekaan tanahair. Penuntut-penuntutnya diwajibkan belajar ilmu kemasyarakatan dan ilmu politik Islam (sains politik). Haji Ahmad Badawi telah mengambil bahagian mengajar ilmu politik dan Ustaz Haji Ahmad Maliki telah mengajar ilmu kemasyarakatan. Buku-buku yang menjadi asas ilmu tersebut ialah al-Qur'an, hadith, sejarah Islam, sirah nabawi, dan buku-buku pemikiran contohnya Izzatun Nasyi'in, karya Mustafa Al-Ghalayin, salah seorang anggota pertubuhan Islam, Ikhwanul Muslimin, Mesir.

Sekitar Ogos 1950, berita kematian wartawan Ahmad Arif, berasal dari Kampung Relau, Sungai Bakap, Seberang Perai telah mengejutkan warga sekolah itu. Ahmad Arif terbunuh dalam serang hendap oleh kumpulan penjahat Kuomintang di Sungai Bakap, Seberang Perai semasa Majlis Mesyuarat Agung UMNO bersidang di Istana Iskandariyah, Kuala Kangsar, Perak pada 27, 28 dan 29 Ogos 1950. Ahmad Arif adalah wakil SEBERKAS Kedah dalam perjalanan hendak menghadiri persidangan UMNO. Pungutan derma telah dilancarkan dalam mesyuarat UMNO itu.

Pada masa itu, semua pelajar sekolah agama itu diwajibkan menjadi ahli UMNO (ahli pemuda UMNO). Sekitar 50 pelajar yang terpilih diwajibkkan berkawat. Mereka diwajibkan berpakaian seragam – baju jaket lengan pendek bertali pinggang, seluar panjang dan kayu warna putih. Songkok hitam seperti songkok gerila Revolusi Indonesia pimpinan Pembela Kemerdekaan, Jeneral Sudirman pada 7 Feb 1912 – 29 Jan 1950. Di atas kedua bahu, tersemat dua keping tembaga bertatah 'UMNO' dan beralaskan helaian kecil kain merah. Semua ahli pemuda UMNO seluruh Malaya diwajibkan berpakaian sedemikian. Ketua pemuda UMNO ketika itu ialah Sardon Jubir yang mahukan semua pemuda UMNO berpakaian begitu, yang sesuai dengan pakaian seragam pemuda-pemuda revolusi Republik Indonesia. Sardon Jubir keturunan Melayu suku Jawa, seorang peguam. Bapanya bekerja sebagai kadi di Singapura. Sardon Jubir menyanjung tinggi perjuangan Presiden Soekarno dan pejuang-pejuang revolusi Indonesia. Malah seorang anak lelakinya telah diberi nama Soekarno.

PAS ketika itu dipimpin oleh Haji Ahmad Fuad Hassan dan setiausaha agungnya ialah Cikgu Ahmad bin Awang, guru sekolah Melayu Paya Keladi. Pejabat PAS terletak di sebuah bilik bahagian hadapan dalam bangunan Sekolah Menengah Agama Daeratul Maarif Wataniah. Sementara di sebelah bilik itu ialah pejabat Naib Ketua Pemuda UMNO Malaya, Haji Ahmad Badawi. Beberapa orang wartawan Melayu sering mengunjungi kedua-dua pejabat itu. Antaranya ialah Misbah Tahir wartawan Utusan Melayu di Pulau Pinang, Zain Arif, Ibrahim Mahmood dan Ramli, wartawan Warta Negara, Pulau Pinang dan Khair Haji Taib yang bekerja di jabatan pengarang Utusan Melayu di Singapura.

Madrasah Daeratul Maarifil Wataniah terus menyumbangkan jasanya kepada masyarakat beberapa tahun kemudiannya. Sekitar tahun 1970-an sekolah ini turut menjadi tempat penampungan pelajar-pelajar yang gagal SRP dan SPM.