Gw mau tau Masyarakat Melayu Tawau dari Melayu Tawau. Jelasin dalam bahasa melayu

Semua penduduk tempatan ini telah wujud di Tawau sebagai Masyarakat Melayu Tawau. Pada awal kewujudan Tawau sebagai kampung nelayan suatu ketika dahulu sekitar tahun 1800an, masyarakat yang tinggal di sini ialah masyarakat Melayu (Tidung dan Suluk). Merekalah membuka penempatan di kuala sungai ini dan menamakannya sebagai Sungai Tawau. Di kampung ini, mereka hidup bersama secara aman damai di Tawau ini mengusahakan tanaman padi dan penangkapan ikan secara memancing (tawai) menggunakan perahu kajang serta menjual hasil hutan seperti rotan dan damar. Kewujudan penempatan masyarakat yang strategik di Tawau lama ini mengundang lebih ramai masyarakat Melayu lain untuk datang dan menetap di sini seperti perantau dari Kalimantan (Bugis Wajo-Kutei, Bulungan, Banjar, Iban), Tanah Melayu (Perak, Aceh, Minang, Boyan), Brunei (kebanyakan mereka ialah perantau dari selatan Pantai Barat Sabah seperti daerah Papar, Beaufort, Kuala Penyu serta Sipitang tetapi empunya keturunan leluhur dari Negara Brunei Darussalam sejak berkurun lama walaupun lahir atau dibesarkan di daerah-daerah itu sebelum dan selepas era Kemerdekaan Sabah dalam Malaysia 1963) dan lain-lain (Jawa) dan juga golongan peniaga berbangsa Arab dan Parsi. Mereka tinggal menetap di sini dan berkahwin dengan masyarakat di Tawau ini. Seterusnya dari nenek moyang ini, melahirkan keturunan yang ramai seterusnya mewujudkan sebuah masyarakat Melayu Tawau yang hidup dengan satu budaya dan amalan hidup yang sama iaitu budaya Melayu dan amalan agama Islam. (Nota: Melayu Tidung dan Melayu Suluk adalah penduduk asal di Tawau lama dan merupakan asal-usul bermulanya dan perintis kepada kewujudan bangsa Melayu Tawau yang seterusnya berlaku perkembangan perkahwinan campur dengan perantau-perantau dari Jawa, Banjar, Bugis Wajo, Arab, Malaya, Sumatera dan sebagainya. Sama seperti bangsa Cina di Tawau yang berasal dari rumpun suku majoriti Hakka, atau rumpun bangsa India seperti Tamil, Punjabi, Malayalam, Pashto dan Telugu).

Setelah British melihat potensi Tawau sebagai kawasan strategik untuk dimajukan, mereka telah mewujudkan pusat pentadbiran di sini dan menjadikan Tawau ini sebagai wilayah mereka yang akan dimajukan dengan kegiatan ekonomi seperti penanaman kelapa dan getah. Sebuah kawasan di Silimpopon, 100 batu dari Tawau telah dikesan akan menjadi sumber arang batu yang menjadi hasil lumayan kepada Syarikat Borneo British. Pembukaan lombong arang batu ini telah membawa sebegitu ramai imigran-imigran Cina untuk datang ke Tawau seterusnya menjadi sebahagian dari masyarakat Tawau pada ketika ini.

Ketika zaman pemerintahan British North Borneo Company ini, pihak British telah melantik Kee Kim Swee atau juga dikenali sebagai OKK Kee Abdullah, seorang berketurunan Cina (Hainan) sebagai Pemeriksa Kastam dan Pemungut Hasil di Tawau pada 16 Oktober 1894. Beliau kemudiannya berkahwin dengan Jumatiah binte Ami Maidin, seorang gadis Melayu Suluk tempatan. Selepas bersara dari perkhidmatan kerajaan, beliau telah dilantik menjadi Ketua Anak Negeri dan mendapat gelaran Orang Kaya Kaya (OKK) pada tahun 1900an untuk mewakili masyarakat tempatan di Tawau. Beliau mempunyai 18 orang anak dengan isterinya Jumatiah, tiga orang lagi anak dengan isterinya yang lain di daerah Kudat. Setelah beliau meninggal dunia iaitu sebelum Perang Dunia , anak beliau, Kee Abu Bakar(Penghulu Abu Bakar) dilantik menjadi penghulu menggantikan tempat beliau. Pada tahun 1937, terdapat dua orang ketua masyarakat Melayu di Tawau iaitu Penghulu Abu Bakar di Tawau dan Imam Salleh di Kalabakan. Penghulu Abu Bakar ( OKK Abu Bakar) menjadi Penghulu atau ketua masyarakat Melayu Tawau ketika pendudukan Jepun dan terus memegang jawatan itu hinggalah akhir hayatnya pada tahun 1953 dan digantikan oleh sepupu kepada isteri beliau iaitu Penghulu Imam Jainal (OKK).

Walaupun pegawai-pegawai kerajaan di pejabat daerah dan pejabat Residen adalah orang-orang Inggeris, beberapa orang Melayu turut diberi tempat di pejabat-pejabat kerajaan di Tawau. Antara pemimpin-pemimpin Melayu yang diiktiraf British ketika tahun 1922 ialah OKK Kee Abdullah, Habib Sheikh, Imam Mustapha dan Serang Saman. Mereka semua ini menduduki tempat di dalam mahkamah anak negeri (Native Court). Sebelum itu, Habib Sheikh telah menjadi Ketua Masyarakat Melayu (native chief) pada tahun 1912 setelah kematian Sarip Ali, ketua masyakarat terdahulu. Haji Mustapha pula dilantik menjadi imam pada tahun 1916 namun setelah Habib Sheikh meletakkan jawatan pada tahun 1925, Imam Mustapha menggantikan beliau menjadi ketua masyarakat Melayu sebelum jawatan OKK (Orang Kaya Kaya) diperkenalkan oleh British dan jawatan dipegang buat pertama kalinya oleh bekas pegawai British yang beragama Islam iaitu Kee Abdullah (OKK).

Ketika pra-kemerdekaan pula iaitu selepas tahun 1945, telah lahir sebuah  persatuan melayu di Tawau yang berperanan besar dalam menyatukan semua orang-orang Melayu di Tawau .  Persatuan Kebangsaan Melayu Tawau ( PKMT ) sebenarnya diasaskan pada tahun 1938 oleh Penghulu Abu Bakar dan kemudian diperkasakan oleh barisan pemimpin muda Melayu ketika itu iaitu Datuk Abu Bakar Titingan sebagai setiausaha PKMT bersama pemimpin pemimpin Melayu yang lain seperti Haji Abdul Karim Drahman, Datuk Kassim Kamidin, Datuk Hj Ahmad Ayid dan Imam Zainal. Persatuan ini ditubuhkan untuk menjaga dan mempertahankan hak dan kepentingan orang-orang Melayu di Tawau. Antara perjuangannya juga ialah memajukan taraf pendidikan anak anak orang orang Melayu ekoran dari perjuangan yang dibangkitkan oleh sebuah persatuan guru-guru sekolah melayu terdahulu iaitu Persatuan Sahabat Pena Tawau yang diasaskan pada tahun 1936 oleh Cikgu Sulaiman dan (nama sebenarnya ialah Kee Sulaiman iaitu abang sulung kepada Penghulu Abu Bakar) dan Cikgu Osman (guru sekolah melayu berasal dari Tanah Melayu yang banyak berjasa di Tawau.

Dari penubuhan persatuan oleh  guru guru Melayu , Persatuan Sahabat Pena pada tahun 1936 tercetuslah idea penubuhan Persatuan Kebangsaan Melayu Tawau ( PKMT ) pada tahun 1938. Namun selepas orang-orang Melayu hidup menderita ketika era zaman perang Jepun,  persatuan PKMT inilah yang berperanan besar dan bertanggungjawab sepenuhnya dalam menyatukan masyarakat Melayu Tempatan. Seterusnya menyahut seruan untuk menyokong dan bersama-sama dengan Tun Datu Mustapa bin Datu Harun melalui parti keramat USNO bagi menuntut kemerdekaan Sabah melalui Malaysia pada 31 Ogos 1963. Pada bulan Mei 1963, dalam mesyuarat agung USNO Tawau, 200 perwakilan telah bersetuju melantik Datuk Abu Bakar Titingan sebagai Pengerusi USNO  Cawangan Tawau menggantikan pengerusi sebelumnya OKK Penghulu Jainal yang bersetuju untuk melepaskan jawatan kepada orang yang lebih berwibawa demi kemajuan dan masa depan anak bangsa Melayu di Tawau.

Persatuan Islam Tawau ( PIT ) juga telah ditubuhkan  tahun 1955 dahulu yang mana persatuan ini diketuai oleh Imam Zainal sebelum digantikan pada tahun 1956 oleh Haji Abdul Karim Drahman dan dibantu oleh naib pengerusi iaitu menantunya sendiri iaitu Datuk Kassim Kamidin. PIT yang berperanan untuk menjalankan pendidikan dan dakwah Islamiah di Tawau adalah salah sebuah persatuan yang berpengaruh dan telah bergabung dengan persatuan Islam lain di negeri Sabah dan membentuk Persatuan Islam Seluruh Sabah atau dikenali sebagai USIA.  Persatuan inilah yang banyak menyumbangkan jasa dan memainkan peranan dalam hal-ehwal masjid dan dakwah islamiah sebelum era kemerdekaan Sabah bersama Malaysia. Ini termasuklah usaha penubuhan satu-satunya sekolah agama di Tawau iaitu Sekolah Islamiah Tawau pada tahun 1970. Sebelum itu, pada tahun 1962, PIT di bawah kepimpinan Haji Abdul Karim turut menyuarakan desakan dan tuntutan daripada 1,300 ahlinya dan mewakili 7000 orang-orang Islam di Tawau pada ketika itu untuk Sabah merdeka bersama-sama Malaysia.

Pada tanggal 16 September 1963, seramai lebih daripada 5000 orang-orang Melayu di Tawau berduyun-duyun datang dan berkumpul dengan rasa syukur dan bangga di Padang Bandaran untuk menyambut detik kelahiran sebuah negara baru Malaysia bersama Tanah Melayu, Sarawak dan Singapura. Hari yang bersejarah ini dinamakan Hari Malaysia.

Perjuangan orang-orang Melayu di Tawau dan di Sabah umumnya terutama di dalam menegakkan hak dan kepentingan mereka walaupun telah dijajah British dan Jepun lebih 120 tahun adalah didorong oleh keberanian dan kesungguhan para pemimpinnya yang terdahulu. Mengikut sejarahnya, kepimpinan orang-orang Melayu di Tawau adalah mengikut beberapa peringkat. Pada awal 1910an hingga 1920an iaitu ketika awal kedatangan British, pemimpin-pemimpin yang menyumbangkan jasa adalah OKK Kee Abdullah, Habib Sheikh, Imam Mustapha, Encik Alang (berasal dari Sumatera), Serang Saman dan Imam Salleh (Kalabakan). Pada dekad 1930-an dan 1940-an pula iaitu termasuk ketika pendudukan tentera Jepun , barisan kepimpinan orang-orang Melayu dibarisi oleh OKK Abu Bakar, Habib Hussein (dibunuh oleh askar Jepun bersama Stephan Tan dan beberapa pemimpin masyarakat lain), Haji Abdul Karim Haji Drahman (Pengasas Persatuan Islam Tawau) dan Imam Galundang (Tanjung Batu). Manakala di dalam era 1950-an dan 1960-an pula sewaktu perjuangan menuntut kemerdekaan, orang-orang Melayu dipimpin oleh Datuk Titingan, Datuk Kassim Kamidin, OKK Penghulu Jainal, Imam Awang dan Habib Hassan (Pasir Puteh).

Sejarah Masyarakat Melayu di Tawau

Di daerah Tawau ini, masyarakat Melayu telah wujud sejak beratus tahun lama dahulu. ( Buku 'Borneo Under the Sun', tulisan Nicholas Chung, Terbitan Natural History Publication: 2005 ). Penempatan masyarakat Melayu terawal di Tawau ialah di Kuala dan di sepanjang hilir Sungai Tawau atau Tawau Lama iaitu perkampungan nelayan masyakat Melayu keturunan Tidung dan Suluk. Nama Tawau sendiri sebenarnya adalah berasal dari perkataan Tidung yang bermaksud 'Tawai' iaitu cara orang-orang dahulu memancing ikan di sepanjang sungai Tawau. Kemudiannya panggilan itu lebih dikenali dengan sebutan 'Tawao' mengikut panggilan masyarakat Suluk yang merupakan penduduk majoriti di sekitar perairan wilayah Kesultanan Melayu Islam Sulu.( Nota : Tinagat juga dinamakan mengikut panggilan bahasa Tidung yang bermaksud 'tebang'. )

Namun begitu, mengikut sejarah silamnya semasa kewujudan Tawau sebagai sebuah perkampungan nelayan seratus tahun dahulu, terdapat juga  sebuah penempatan Melayu Islam tertua di Kalabakan yang pada ketika itu di bawah naungan Kesultanan Bulungan-Tarakan. Pemimpin mereka pada masa itu ialah Bujong Seripa yang kemudian digantikan oleh adiknya Imam Salleh (1923-1958). Tidak jauh dari Kalabakan, terdapat sebuah lagi penempatan lama di Serudong yang diasaskan oleh Datu Alun bersama pengikut-pengikutnya, seorang kerabat diraja Kesultanan Bulungan yang membawa diri dari tanahairnya. Namun kini yang tinggal hanyalah tapak perkuburan bersejarah. ( Nota : Selain dari kerajaan Kesultanan Sulu yang menguasai tanah jajahan di kawasan utara Borneo , terdapat juga beberapa kawasan jajahan yang dikuasai oleh Kesultanan Bulungan ( yang berpusat di Tanjung Palas ) dan Kerajaan Tidung Tengara ( yang berpusat di Tarakan )). Tawau pada masa itu hanyalah sebuah kampung yang belum dimajukan, didiami seramai 200 penduduk kampung yang mendirikan rumah-rumah kampung di tepi-tepi sungai dan di kawasan kuala sungai Tawau. Sebahagian besar muka buminya masih lagi hutan tebal dan belum lagi terdapat sebarang bentuk pembangunan sama ada pejabat kakitangan Kerajaan Inggeris atau sebarang penerokaan hutan untuk pertanian.

Namun setelah kampung Tawau Lama ini dimajukan oleh British sebagai kawasan penanaman kelapa ( kopra ) dan tembakau serta bermulanya aktiviti perlombongan arang batu yang bernilai tinggi di Silimpopon, Tawau Lama kemudiannya bertukar wajah menjadi sebuah pekan yang berkembang maju. Tawau telah dijadikan sebagai pusat pentadbiran British yang serba lengkap. Pejabat residen Inggeris dan rumah pegawai serta kakitangan Kerajaan Inggeris telah dibina. Begitu juga balai polis, gudang-gudang kastam, rumah sakit dan beberapa sekolah mubaligh turut dibina. Pekan Tawau Lama pula menjadi pekan yang begitu ramai penduduknya dan dipenuhi dengan deretan kedai-kedai kayu.

Pembangunan yang pesat di kawasan Tawau Lama ini menyebabkan ramai masyarakat Melayu khususnya masyarakat Melayu Tidung yang sebelum ini tinggal lama di kawasan Tawau Lama telah berpindah ke kawasan di luar Tawau Lama yang lebih selesa seperti di Kuala Apas dan di Kuala Merotai. Mereka menjadi penduduk dan pemilik tanah di sana hingga ke saat ini. Manakala masyarakat Melayu Suluk pula banyak yang berpindah dari Tawau Lama dan mendiami kawasan perkampungan di Tinagat, Membalua, Ranggu dan Indrasabah. Mereka juga menjadi penduduk tetap dan pemilik tanah di sana hingga ke hari ini. Di Pulau Sebatik juga terdapat perkampungan nelayan Melayu lama di Sungai Tamang sebelum kewujudan pekan Wallace Bay sebagai pusat pentadbiran di sana.

Setelah Syarikat North Borneo British bertapak dan menjadikan Tawau sebagai sumber kekayaan ekonomi mereka, telah membawa perantau perantau, peniaga dan pedagang untuk singgah dan menetap di Tawau. Kehadiran perantau perantau Bugis Wajo dari Kutei dan Sengkang ( Puado dan Mepata ) untuk membuka kebun kebun kelapa serta kehadiran ramai lagi perantau Melayu yang lain sama ada Arab, Banjar, Jawa dan Melayu Malaya mewujudkan masyarakat Melayu yang pelbagai. Manakala kehadiran imigran-imigran dari tanah besar Cina untuk membuka kedai dan bekerja di lombong arang batu di Silimpopon serta kehadiran pegawai-pegawai Inggeris serta polis polis berbangsa Sikh telah mewujudkan pelbagai komuniti pelbagai bangsa di Tawau.

Selepas itu, barulah wujud ladang ladang getah yang dibuka oleh ahli peniagaan dari Jepun seperti Kuhara Plantation milik Mr Kuhara seperti Ladang Merotai, Ladang Table, Ladang Tiger dan Ladang Sungai Imam dan juga Kubota Plantation milik Mr Kubota.  Selepas perang Jepun tamat, ladang-ladang kepunyaan bangsa Jepun seperti Kuhara Plantation ini diambilalih sepenuhnya oleh British dan ditukarkan namanya kepada Borneo Abaca Limited ( BAL ). Begitu juga dengan kewujudan North Borneo Timber ( NBT ) yang berpusat di Wallace Bay pada awal era pemerintahan British yang bertujuan memonopoli sumber kekayaan hasil kayu balak di Tawau pada ketika itu.

Kedatangan masyarakat berbangsa Cina pula pada mulanya ialah untuk bekerja sebagai pelombong arang batu di Silimpopon, 80 km dari Tawau pada era 1900an. Cowie Harbour Coal Company telah ditubuhkan pada tahun 1905 untuk memonopoli kekayaan sumber arang batu di Tawau dan menarik minat orang-orang Cina dari Tanah besar China untuk berhijrah ke Tawau. Setelah lombong arang batu ini tutup, mereka mendiami  pula kawasan bandar baru di kawasan yang dipanggil 'Tanjung' setelah Tawau Lama ditinggalkan kerana kawasannya kurang strategik. Kemudiannya, ramai di kalangan orang-orang Cina ini menceburi bidang perniagaan di kalangan masyarakat tempatan. Mereka pada asalnya membuka perniagaan kecil-kecil seperti menjual minyak gas, beras, ikan  dan sayur untuk keperluan masyarakat tempatan. Namun dengan kesungguhan mereka dalam perniagaan, mereka telah mampu mengisi di rumah-rumah kedai yang disediakan pihak British di Pekan Tanjung dan berjaya menjadi kaya raya hingga ke hari ini.

Akhirnya Tawau Baru ( yang berpindah lokasi di Kawasan Tanjung )menjadi pekan yang bertambah maju dengan terbinanya pelbagai kemudahan awam yang disediakan kerajaan British pada masa itu. Kerajaan  British juga banyak membina kemudahan infrasruktur di Pekan Tawau melalui PWD iaitu sebuah jabatan kerajaan yang ditanggungjawabkan untuk membina semua  jalanraya di Tawau yang menghubungkan kampung kampung dengan Pekan Tawau. Selain itu, hospital, sekolah, balai polis dan pasar-pasar, rumah-rumah kedai juga dibina termasuklah pelabuhan Tawau yang merupakan laluan dan pintu masuk utama ke Tawau pada masa itu.