Coba ceritain soal Model Piawai dalam bahasa melayu

Model Piawai fizik zarah merupakan sebuah teori bagi tiga daripada empat interaksi asas (daya elektromagnet, lemah, dan kuat, tidak termasuk graviti) yang diketahui, dan juga mengklasifikasikan kesemua zarah asas yang diketahui. Ia dikembangkan secara berperingkat sepanjang akhir kurun ke-20, menerusi usaha ramai saintis di serata dunia, di mana rumusan terkini dimuktamadkan pada pertengahan 1970-an dengan pengesahan eksperimen bagi kewujudan kuark. Kemudiannya, pengesahan bagi kewujudan kuark atas (1995), neutrino tau (2000), dan boson Higgs (2012), telah mengukuhkan lagi Model Piawai. Selain itu, Model Piawai juga telah meramalkan ciri-ciri arus neutral lemah dan boson W dan Z secara amat jitu sekali.

Walaupun Model Piawai dipercayai swakonsisten secara teorinya dan memaparkan kejayaan yang amat gah dalam membuat ramalan-ramalan eksperimen, namun ia tidak menerangkan beberapa fenomena dan tidak cukup untuk diangkat sebagai teori lengkap interaksi asas. Ia tidak selengkapnya menerangkan asimetri baryon, meliputi teori graviti lengkap seperti yang didapati pada kerelatifan am, atau mengambil kira pecutan pengembangan alam semesta seperti yang mungkin digambarkan oleh tenaga gelap. Model Piawai tidak mengandungi sebarang zarah jirim gelap yang berdaya maju dan memiliki kesemua ciri-ciri perlu seperti yang dilihat daripada kosmologi cerapan. Ia juga tidak meliputi ayunan neutrino dan jisim bukan sifar mereka.

Ahli-ahli fizik zarah teori dan eksperimen kedua-duanya menyumbang kepada perkembangan Model Piawai. Bagi ahli teori, Model Piawai merupakan paradigma bagi sebuah teori medan kuantum, yang memaparkan sejumlah besar fenomena termasuk pecahan simetri spontan, anomali, dan kelakuan bukan-perturbative. Ia dijadikan asas bagi membina model-model lebih eksotik yang mengandungi zarah hipotesis, dimensi tambahan, dan simetri rumit (seperti supersimetri) dalam usaha untuk menjelaskan dapatan eskperimen yang bercanggah dengan Model Piawai, seperti kewujudan jirim gelap dan ayunan neutrino.