Coba jelasin Jisim menurut aspek kuantum dari Proton dalam bahasa melayu dong

Dalam kromodinamik kuantum (QCD), teori moden daya nukleus, kebanyakan jisim proton dan proton dihuraikan oleh kerelatifan khas. Jisim proton ialah kira-kira 80 ke 100 kali ganda jisim rehat kuark-kuark yang membentuk proton, dan jisim rehat gluon ialah sifar. Tenaga lebihan kuark dan gluon dalam kawasan proton, jika dibandingkan jisim rehat kuark dan gluon itu sendiri, merangkumi hampir 99% jisim proton. Oleh itu, jisim rehat proton ialah jisim tak varian sistem pergerakan kuark dan gluon yang membentuk proton, bahkan, tenaga zarah-zarah yang tidak berjisim itu juga dikira sebagai sebahagian daripada jisim rehat sistem.

Dua istilah biasanya digunakan dalam perihal jisim kuark yang membentuk proton, iaitu jisim kuark tunggal (current quark mass), jisim kuark itu sendiri, dan jisim kuark juzuk (constituent quark mass), jisim kuark tunggal dan medan zarah gluon yang mengelilingi kuark. Jisim-jisim ini biasanya mempunyai nilai yang berbeza. Meskipun gluon secara sendirinya tidak berjisim, gluon memiliki tenaga, secara khususnya tenaga pengikat kromodinamik kuantum (QCBE), dan tenaga ini merangkumi kebanyaka jisim proton. Proton memiliki jisim sebanyak kira-kira 938 MeV/c2, dengan jisim tiga kuark tunggal hanya sebanyak 9.4 MeV/c2, dan oleh itu, kebanyakan baki jisim boleh dijelaskan oleh QCBE gluon.

Dinamik dalaman proton adalah rumit kerana perkara ini ditentukan oleh gluon-gluon dan interaksi dengan peluwap vakum. Kromodinamik kuantum kekisi memberi cara untuk mengira jisim proton daripada teori secara prinsip. Kiraan terkini mendakwa bahawa jisim dapat ditentukan dengan julat ketepatan melebihi 4% hingga 1%, tetapi masih berkontroversi kerana kiraan tidak boleh dilakukan dengan nilai jisim kuark yang sangat rendah. Hal ini bermakna nilai diperoleh melalui ekstrapolasi yang boleh menjurus kepada ralat sistematik.

Selain itu, terdapat beberapa kaedah lain dalam kajian tentang struktur proton seperti konsep skyrmion, kaedah AdS/QCD yang menerapkan teori benang gluon, konsep-konsep berkaitan QCD, dan peratuan penambahan QCD yang membenarkan kiraan nilai jisim kasar.