Jelaskan Bahasa dari Iban dalam bahasa melayu

Kaum Iban dikenali dengan "Master of Language" oleh dunia. Prof Derek Freeman adalah salah seorang di kalangan pengkaji Bahasa Iban yang menyatakan bahawa orang Iban sememangnya master of language. Prof Derek Freeman turut menyatakan bahawa Orang Iban pandai dalam menggunakan bahasa, di setiap baris ayat, mencipta serta membina puisi dengan cantik, bijak dalam memilih dan menyusun ayat sereta mempunyai banyak jenis  puisi yang menggunakan penyusunan ayat yang sesuai dengan bunyi, seperti yang digunakan dalam puisi dan prosa dalam Bahasa Inggeris.

Puisi rakyat (leka main) Iban boleh dibahagikan kepada tiga kumpulan utama berdasarkan bentuk dan fungsi mereke masing-masing iaitu untuk acara hiburan, upacara invokasyen dan acara rasmi. Puisi untuk acara hiburan sosial termasuklah bejara, pantun, ganu, ramban, jawang, sugi, renong semain, ensera (epik atau saga), entelah, pelandai karung, dan pelandai ara. Manakala puisi untuk acara keramaian rasmi merangkum renong adat, tanya indu, pantun meri ngirup, dungai ngerasukka tinchin, ai ansah dan geliga. Puisi untuk upacara invokasyen terdiri darpada sampi (doa), biau, timang, pengap (zikir), pelian, sugi sakit, renong sakit dan sabak bebuah.

Orang Iban yang mempunyai bahasanya yang tersendiri, iaitu Bahasa Iban, bahasa Iban adalah tidak jauh berbeza di setiap tempat (kecuali dari segi intonasinya). Bahasa Iban merupakan bahasa yang seragam (homogenous). Masyarakat Dayak-Iban merupakan satu-satunya bangsa pribumi di Malaysia yang mempunyai sistem tulisan bergambar yang disebut 'papan turai' untuk membantu proses ingatan kepada puisi rakyat (leka main) seperti tusut, pengap dan sabak yang sungguh panjang dan mengambil masa semalaman untuk dilafazkan pada upacara dan gawai tertentu. Sistem papan turai ini berkesan apabila orang Iban dapat merujuk keturunan sehingga berpuluhan generasi yang terdahulu dengan darjah ketepatan yang mengagumkan dan juga merekodkan peristiwa-peristiwa penting dengan bukti-bukti fizikal dan kewujudan adat-adat dan budaya asal sehingga ke hari ini.

Kemudiannya sistem abjad Dunging telah dicipta oleh seorang Iban sendiri yang bernama Dunging. Sistem tulisan Dunging mempunyai tidak kurang daripada 59 abjad yang mewakili bunyi sebutan seperti tulisan rumi. Sistem ini sedang diselidik sekrang ini supaya boleh ditaip daripada komputer sperti tulisan Cina, Jawi dan Roman.

Dialek-dialek yang tergolong dalam Bahasa Iban ialah:

Dialek Iban Standard di Sarawak, Kalimantan Barat, Brunei, Sabah & Johor (kod bahasa : IBA)

Dialek Iban Merotai di Sabah (kod bahasa : IBA)

Dialek Iban Bugau di Sarawak dan Kalimantan Barat (kod bahasa : IBA)

Dialek Iban Dau di Sarawak (kod bahasa : IBA)

Dialek Iban Lemanak di Sarawak (kod bahasa : IBA)

Dialek Iban Skrang di Sarawak (kod bahasa : IBA)

Dialek Iban Ulu Ai di Sarawak (kod bahasa : IBA)

Dialek Iban Undup di Sarawak (kod bahasa : IBA)

Dialek Iban Batang Lupar di Sarawak (kod bahasa : IBA)

Dialek Balau di Sarawak (kod bahasa : BLG)

Dialek Mualang Ili di Kalimantan Barat (kod bahasa : MTD)

Dialek Mualang Ulu di Kalimantan Barat (kod bahasa : MTD)

Dialek Remun di Sarawak (kod bahasa : IKG)

Dialek Seberuang di Kalimantan Barat (kod bahasa : SBX)

Dialek Sebuyau di Sarawak (kod bahasa : SNB)

Dialek Seberuang Desa di Kalimantan Barat (kod bahasa : SBX)

Dialek Tanjong di Sarawak (kod bahasa : UNKNOW (Iban mixed Melanau & Orang Ulu language)

Dialek Selako di Sarawak (kod bahasa : UNKNOW (Iban mixed Kendayan & Bidayuh language)