Jabarkan Universiti Malaya (1949–1962) dari Universiti Malaya dalam bahasa melayu

Pada tahun 1938, Kerajaan British di Tanah Melayu menubuhkan suatu Lembaga khas yang dipengerusikan oleh Sir William H. McLean untuk mengkaji dan meneliti kapasiti kemampuan dan keupayaan pendidikan tinggi di Tanah Melayu pada ketika itu. Keputusan dihujung kajian mendapati, Tanah Melayu masih tidak bersedia menerima kehadiran universiti, namun begitu, pembangunan kolej universiti mungkin berpotensi.

Pada tahun 1943, Oliver Stanley, Setiausaha Negara untuk Tanah Jajahan, melantik sebuah suruhanjaya siasatan yang dipengerusikan oleh Cyril Asquith untuk mempertimbangkan perkembangan pendidikan tinggi di tanah jajahan di seluruh Empayar British. Suruhanjaya Asquith, melaporkan pada tahun 1945, mengesahkan cadangan Suruhanjaya McLean untuk Malaya.

Pada tahun 1946, Dr Raymond Priestley, Naib Canselor Universiti Birmingham telah diminta oleh Kerajaan British di Tanah Melayu untuk membuat penelitian menegenai kebarangkalian menubuhkan sebuah universiti di Tanah Melayu. Keputusan Priestly juga tetap sama seperti keputusan kajian-kajian sebelumnya, beliau mengesyorkan penubuhan kolej universiti terlebih dahulu.

Pada tahun 1947, Setiausaha Negeri untuk Kolonial British, Arthur Cheech Jones telah melantik Sir Alexander Carr-Saunders mempengerusikan sebuah Lembaga untuk mengkaji penubuhan pusat pendidikan tertiari di Tanah Melayu. Pada awalnya, keputusan Pesuruhjaya Carr-Saunders juga sama seperti keputusan pesuruhjaya terdahulu. Namun begitu, selepas laporan siap (tapi sebelum dihantar ke Setiausaha Negeri), Carr-Saunders telah mendapatkan pandangan dari Persatuan Alumni Kolej Perubatan King Edward VII dan juga Kesatuan Penuntut Kolej Perubatan terlebih dahulu akan hal ini. Beliau cukup terpegun dengan idea Presiden Kesatuan Penuntut Kolej Perubatan Dr K. Shamugaratnam.

Pada tahun 1948, Suruhanjaya Carr-Saunders telah bersetuju menyokong penuh penubuhan universiti pertama untuk Tanah Melayu. Tahun 1949 menyaksikan penubuhan universiti pertama Tanah Melayu yang dikenali sebagai Universiti Malaya yang diilhamkan dibawah Carr-Saunders. Pada 8 Oktober 1949, Kolej Perubatan King Edward VII (ditubuhkan pada 1905) dan Kolej Raffles (ditubuhkan pada 1929), bergabung menjadi Universiti Malaya.

Menurut Laporan Suruhanjaya Carr-Saunders pada tahun 1949, ia menyatakan "universiti mesti berperanan menjadi medium penyatu untuk memperkasakan pemahaman pelbagai etnik, kaum dan agama yang berlaku sebelumnya di Tanah Melayu. Universiti juga harus menjadi model dengan melihat (pembangunan) pendidikan tinggi di United Kingdom dari segi sistem akademik dan struktur pentadbiran".

Suruhanjaya Carr-Saunders mencadangkan "asas kepada semua kanak-kanak ialah kebolehan menunjukkan kapasiti kemampuan suapaya mereka mampu merayakan kesamarataan hak untuk sampai ke tahap universiti. Dalam erti kata khusus, tiada seorang pun kanak-kanak boleh menjadi kurang upaya atau tercicir dalam menongkah dan mendaki arus pendidikan (dek kelainan) dari segi kaumnya, agama nya, kekampungan atau kekurangan yang lain."

Setelah pembentukan Persekutuan Tanah Melayu pada 1 Februari 1948, dan pengisytiharaan kemerdekaan Persekutuan Tanah Melayu pada 31 Ogos 1957, pembangunan pesat Universiti Malaya bermula pada tahun 1959. Universiti ini telah dibahagikan kepada dua kampus berautonomi, satu terletak di Kuala Lumpur, manakala yang lagi satu terletak di Singapura.

Universiti Malaya (penubuhan semula 1962)

Pada tahun 1961, Kerajaan Persekutuan Tanah Melayu dan Singapura telah meluluskan satu undang-undang untuk membahagikan Universiti Malaya menjadi dua universiti kebangsaan dengan hak autonomi masing-masing. Pada 1 Januari 1962, Universiti Malaya kampus Kuala Lumpur telah mendapat hak kekal untuk mendiami tanah berkeluasan 309 hektar di Kuala Lumpur dan nama asalnya pula dikekalkan. Bagaimanapun, kampus autonomi Universiti Malaya di Singapura telah bertukar nama menjadi Universiti Singapura (kini Universiti Kebangsaan Singapura).

Pada 16 Jun 1962, Universiti Malaya telah meraikan perlantikan Canselor pertamanya iaitu Tunku Abdul Rahman, yang juga merupakan Perdana Menteri Malaysia yang pertama. Manakala Naib-Canselor pertama Universiti Malaya ialah Dekan Sir Alexander Oppenheim, beliau terkenal diserata dunia sebagai ahli matematik yang mencipta formula konjektur Oppenheim pada tahun 1929. Apabila Oppenheim meninggalkan jawatan pada 1965, tiada lagi pengganti yang berkelayakan dilihat mampu menerajui universiti. Rayson Huang pula telah berpindah ke Hong Kong dan menjadi Naib Canselor berbangsa Asia pertama di Universiti Hong Kong, beliau pernah diminta menjadi Pemangku Naib-Canselor Universiti Malaya, namun hanya untuk tempoh 12 bulan memegang jawatan, kemudian beliau enggan menyambung dan meneruskan kerjaya akademiknya sebagai pendidik.

Chin Fung Kee, seorang yang berkelulusan dalam kejuruteraan geoteknikal telah menggantikan Huang sebagai Pemangku Naib Canselor Universiti Malaya, sehingga Universiti Malaya berjaya mendapatkan James H.E. Griffiths pada tahun 1967 bagi mengisi kekosongan jawatan Naib Canselor UM. Griffiths dilihat orang berkelayakan tinggi kerana beliau ialah ahli fizik dan felo di Kolej Magdalen, Universiti Oxford, juga merupakan bekas ketua Makmal Clarendon di Universiti Oxford dan salah seorang yang berjaya menemui ilmu resonans feromagnetik.