Jelaskan Jirim gelap dari Letupan Besar dalam bahasa melayu

Ketika 1970-an and 1980-an, pelbagai jenis pemerhatian (terutama lengkungan putaran galaksi) menunjukkan terdapat jirim yang tidak boleh dilihat dalam alam semesta untuk menerangkan sebab kekuatan ketara daya graviti di dalam dan di antara galaksi-galaksi. Ini membawa kepada idea yang 90% daripada jirim di alam semesta adalah tidak normal atau bukan jirim barionik tetapi lebih kepada jirim gelap. Sebagai tambahan, dengan menganggap yang alam semesta hampir kebanyakan adalah jirim biasa membawa kepada ramalan yang amat tidak menepati pemerhatian.  Hendak diikutkan, alam semesta ini tidak terlalu berisi dan mengandungi sangat kurang deuterium jika tidak dikaitkan dengan jirim gelap. Walaupun pada mulanya jirim gelap ini menimbulkan kontroversi, kini ia diterima sebagai sebahagian daripada kosmologi akibat pemerhatian tentang anistropi dalam CMB, sebaran halaju gugusan galaksi, taburan struktur berskala-besar, kajian graviti dan  pengukuran sinar-x dari gugusan galaksi. Jirim gelap hanya dikesan melalui tanda kegravitiannya; tiada zarah yang boleh lakukan begitu yang telah dikaji di dalam makmal. Walau bagaimanapun, terdapat banyak calon bagi fizik zarah untuk jirim gelap dan beberapa projek untuk mengesannya bakal dilakukan.