Coba jelasin Peluru artileri dari Artileri dalam bahasa melayu dong

Peluru artileri terdiri dari tiga bahagian:

Fius mengaktifkan kesan terminal projektile. Secara kasar terdapat dua jenis: hentaman (termasuk gesel dan lewat (delay)) dan letupan udara. Yang terkemudian menggunakan sama ada jangka atau penderia jarak. Apabila digunakan dengan peluru HE, fius letupan udara biasanya mempunyai gabungan fungsi letupan udara dan hentaman. Bagaimanapun, sehingga pengunaan fius peletup penderia jarak eletronik, fungsi letupan udara kebanyakannya digunakan bersama peluru bebanan-sebagai contoh serpihan, pecahaya (illuminating), asap dan peluru biasa dipertingkatkan (improved conventional munitions). Letupan udara HE adalah lebih kuasa membunuh berbanding letupan darat terhadap kebanyakan sasaran. Artileri anti-pesawat berlaras besar hampir sentiasa menggunakan letupan udara.

Kebanyakan fius artileri adalah fius hadapan. Bagaimanapun, fius dasar telah digunakan bersama peluru perobek perisai dan bagi peluru anti kereta kebal kepala penyek (squash head) (HESH or HEP). Sekurang-kurangnya satu peluru nuklear dan versi pemantau bukan nuklearnya turut menggunakan fius jangka masa mekanikal pelbagai dek fius dipasang pada dasarnya.

Fius udara awal menggunakan jangka masa (igniferous) yang berlanjutan sehingga awal pertengahan abad ke-20. Fius jangka masa mekanikal muncul pada awal abad ke-20. Ia memerlukan cara bagi membekal bekalan kuasa kepadanya. Mekanisma Thiel menggunakan spring dan penetap (escapement)  (contoh. 'jam'), Junghans menggunakan kuasa centrifugal dan kuasa dan gear force and gears, dan Dixi menggunakan tenaga pemusatan (centrifugal) dan bebola. Menjelang 1990-an, fiuz jangka eletronik telah diperkenalkan.

Fius jarak terdapat dalam dua jenis: foto-eletrik atau radar. Yang pertama kurang berjaya dan kemungkinannya hanya digunakan bagi projektile tidak berpusing artileri anti pesawat British (dalam kata lain, roket) semasa Perang Dunia II.

Fius jarak radar pertama (dikenali sebagai 'VT' bagi variable time merupakan langkah mengaburi keselamatan) yang juga digunakan bagi tujuan anti-pesawat semasa Perang Dunia II. Kegunaan daratnya adalah bagi mengelakkan pihak musuh mendapatkan 'peluru buta' (peluru artileri yang gagal meletup) dan menyalin fiusnya. Fius jarak radar pertama direka bagi meletup pada ketinggian tertentu dari aras tanah, sekitar 30 kaki. Letupan udara ini adalah lebih merbahaya terhadap perseorangan berbanding letupan di darat kerana ia menyebarkan lebih banyak serpihan yang mampu mengenai dikawasan mukabumi di mana tentera yang berlindung akan terselamat dari letupan darat.

Bagaimanapun, fius jarak sering meletup lebih awal disebabkan kelembapan dalam awan hujan yang tebal. Ini mendorong kepada 'jangka pelbagai terkawal (controlled variable time -CVT)' selepas Perang Dunia II. Fius ini mempunyai jangka mekanikal yang menghidupkan radar sekitar 5 saat sebelum dijangka menghentam. Fius pelbagai peranan moden biasanya mempunyai pilihan ketinggian letupan yang boleh dipilih dari 'pemotong daisi - (daisy-cutters)' ke atas, sungguhpun penetapan ini biasanya juga boleh digunakan bagi menangani kilauan tanah melampau (asasnya kandungan jumlah air).

Fius jarak mula muncul di medan tempur Eropah pada akhir Disember 1944. Ia dikenali sebagai "Hadiah Natal" Artileri U.S., dan amat dihargai apabila tiba semasa Pertempuran Bulge. Fius jarak amat berkesan terhadap tentera Jerman di kawasan terbuka, dan dengan itu amat berguna mematahkan serangan Jerman. Fius jarak eletronik merupakan peningkatan lebih baik berbanding fius mekanikal (bukan jarak) yang digantikannya, kerana fius masa memerlukan jangkaan yang tepat tempoh penerbangan kepada sasaran dan terutamanya altitude pada kawasan sasaran. Sekiranya altitude sasaran salah jangka, peluru itu akan menghentam tanah atau meletup terlampau tinggi.

Fius lewat (Delay fuzed)digunakan bagi membenarkan peluru untuk menembusi tanah sebelum meletup. Ini amat berkesan bagi menyerang kubu tanah. Sama juga, fius lewat yang diperkukuhkan digunakan terhadap kubu konkrit. Fius gesel (Graze fuzes) pula dihidupkan oleh pemampaman peluru, sebagai contoh melepasi pelindung ringan yang tidak cukup padat bagi menghidupkan fius hentaman.

Semasa Perang Dunia II kaedah lain letupan udara HE turut digunakan. Tembakan melantun yang menggunakan fius lewat atau gesel ditembak dengan sudut penurunan lurus.