Jabarkan Roti telur. dari Masakan Malaysia dalam bahasa melayu

Makanan Sabah mencerminkan kepelbagaian etnik penduduknya dan sangat eklektik. Masakan tradisional Kadazandusun melibatkan kebanyakannya merebus atau memanggang dan menggunakan sedikit minyak. Daripada pembuka selera ringkas mangga yang belum masak berperisa kepada pelbagai makanan jeruk yang secara kolektif dikenali sebagai noonsom, rasa masam dan pedas yang diperoleh daripada agen pemasam atau teknik penapaian adalah ciri utama masakan tradisional Kadazandusun. Wain beras mengiringi semua perayaan dan upacara Kadazandusun, dan pada acara orang Murut akan terdapat barisan demi barisan balang dengan tapai ubi kayu yang ditapai. Pada masa ini beberapa kedai makan di Sabah menyajikan hidangan tradisional orang asli, walaupun ia akan sentiasa ditemui semasa perayaan seperti perkahwinan dan pengebumian, serta perayaan kebudayaan Kaamatan dan Kalimaran. Hidangan pengaruh Cina seperti China Utara (potstickers) dan tauhu sumbat Hakka, bersama-sama dengan banyak ciptaan asli yang dibangunkan di penempatan pedalaman Sabah oleh pendatang dari kedua-dua utara dan selatan China sepanjang abad ke-20, menonjolkan menu di banyak pertubuhan kopitiam dan restoran mewah.

Sabah terkenal dengan makanan laut yang sangat baik, hasil sederhana dan teh (teh Sabah mempunyai status GI) yang ditanam di tanah tinggi Gunung Kinabalu, dan industri ladang kopi kecil dengan kopi Tenom dianggap sebagai hasil terbaik di rantau ini. Bahan-bahan tempatan seperti ikan air tawar, babi hutan (bakas dalam dialek asli), pucuk buluh, paku-pakis liar, dan pelbagai hasil hutan masih menjadi tumpuan dalam diet harian penduduk tempatan. Memandangkan sebahagian besar masyarakat luar bandar masih menyara hidup dari pertanian sebagai sumber pendapatan utama mereka, perayaan berskala kecil malah diadakan setiap tahun di bandar-bandar tertentu untuk meraikan hasil yang penting kepada mata pencarian penduduk tempatan: Pesta Jagung Kota Marudu, Pesta Rumbia (sagu) Kuala Penyu, dan Pesta Kelapa dari bandar Kudat. Sayur Sabah, juga dikenali sebagai cekuk manis atau sayur manis (Bahasa Cina : 树仔菜), boleh didapati dalam menu di banyak kedai makan dan restoran di seluruh negeri Sabah. Ia adalah salah satu istilah tempatan yang digunakan untuk pelbagai Sauropus albicans yang dibangunkan di Lahad Datu, yang menghasilkan pucuk yang boleh dimakan rangup selain daunnya. Rasanya mengingatkan bayam tetapi lebih kompleks, "seolah-olah ia telah diperkaya dengan brokoli dan diselitkan dengan asparagus", dan biasanya digoreng dengan telur atau bahan perasa seperti sambal belacan.

Sama ada dipanggang, ikan diawet/ diawetkan, digoreng, dikukus, ditumis, direbus, dihidangkan mentah atau dibuat sup, makanan laut Sabah terkenal dengan kesegaran, kualiti dan nilai yang berpatutan. Pelbagai jenis ikan, cephalopod, krustasea marin, kerang-kerangan, gamat dan obor-obor telah menjadi menu utama pada menu makan tengah hari dan makan malam di kopitiam, restoran, dan pondok makanan sederhana di seluruh Kota Kinabalu dan bandar-bandar pantai lain seperti Sandakan, Tawau, Lahad Datu dan Semporna. Makanan laut yang digandingkan dengan mi juga menjadi pilihan utama untuk sarapan pagi, kerana setiap hari penduduk tempatan berduyun-duyun ke kedai makan istimewa di mana mereka boleh dihidangkan pelbagai jenis produk berasaskan ikan untuk memulakan hari. Contohnya termasuk: direbus roti buatan tangan dengan pes ikan segar; goreng kek ikan yang dibalut dengan kepingan kulit tauhu; dan mi sup dengan topping seperti hirisan fillet ikan, bebola ikan atau udang dan bahagian dalam ikan. Beberapa kedai makan juga menghidangkan "mi" yang dihidangkan dengan pes ikan segar.

Rumput laut yang boleh dimakan adalah makanan tradisional untuk komuniti tepi laut tertentu di seluruh Sabah dan juga mempunyai status GI. Caulerpa lentillifera Latok kelihatan serupa dengan gugusan telur ikan atau anggur berwarna hijau, dan biasanya disediakan sebagai salad oleh orang Bajau. Eucheuma (rumpai laut karang) ialah satu lagi produk pokok laut yang popular; sejak kebelakangan ini ia dipasarkan sebagai makanan kesihatan gourmet kepada penduduk tempatan dan pelancong, dan diberi nama "laut sarang burung" (Bahasa Cina : 海底燕窝) kerana rumpai laut karang memperoleh tekstur gelatin yang serupa apabila larut dalam air.

Antara makanan dan minuman khas Sabah ialah:

Amplang - ialah sejenis keropok yang diperbuat daripada tenggiri Sepanyol, kanji ubi kayu dan perasa lain, dan kemudian digoreng.

Bahar ataupun baa - ialah varian Kadazandusun bagi wain kelapa sawit, yang dibuat dengan getah yang dikumpul daripada putik bunga potong pokok kelapa muda dan sejenis kulit pokok khas yang dipanggil rosok, endemik kepada daerah Tuaran. Kepingan rosok dicelup ke dalam nektar kelapa semasa proses penapaian, yang menyumbangkan warna kemerahan kepada produk akhir.

Mee Beaufort (Bahasa Cina: 保佛炒面) - ialah keistimewaan bandar Beaufort. Mee buatan tangan dihisap, kemudian dibaling kuali dengan daging (biasanya hirisan char siu dan daging babi yang diperap) atau makanan laut dan banyak choy sum, dan diakhiri dengan kuah likat yang pekat.

Bosou, juga dipanggil sebagai noonsom ataupun tonsom -, ialah istilah Kadazandusun untuk resipi tradisional daging yang diperam. Buah keluak yang diasap dan dihancurkan (kacang dari pokok Kepayang (Pangium edule) yang tumbuh di kawasan paya bakau di Malaysia), atau pangi adalah bahan utama dan bertindak sebagai pengawet. Digabungkan dengan nasi, garam dan daging segar atau ikan, campuran itu kemudiannya diletakkan ke dalam balang atau bekas tertutup untuk penapaian. Varian kontemporari untuk bosou tambahkan pisang dan nanas ke dalam adunan. Pinongian ialah varian di mana beras diketepikan untuk menghasilkan produk akhir yang rasa kurang tajam; namun, tidak seperti bosou, "pinongian" mesti dimasak sebelum dihidangkan.

Hinava - adalah hidangan tradisional Kadazandusun ikan mentah yang diawetkan dalam jus limau. Lazimnya, ikan putih berdaging pejal seperti tenggiri (hinava sada tongii) diperap dengan jus limau nipis, hirisan bawang merah, cili cincang, halia julienne dan parut biji kering buah bambangan. Tambahan pilihan mungkin termasuk peria yang dihiris. Hinava juga boleh dibuat dengan udang (hinava gipan).

Lihing - ialah wain beras yang dibuat secara eksklusif daripada beras pulut dan yis asli yang dipanggil sasad. Pahit manis dalam profil rasa, lihing adalah keistimewaan masyarakat Kadazan Penampang, di mana ia masih biasa dibancuh di rumah. Lihing boleh digunakan untuk membuat sup ayam (Sup Manuk Lihing), digunakan dalam perapan, atau juga sebagai bahan untuk pastri daging dan hidangan tumis. Lihing yang dihasilkan secara komersil, jauh lebih mahal daripada versi buatan sendiri tetapi konsisten dari segi kualiti, juga boleh didapati di kedai-kedai cenderamata terpilih. Lihing dan varian wain beras yang serupa daripada komuniti Kadazandusun lain juga boleh disuling untuk menghasilkan minuman keras yang dipanggil montoku atau talak.

Linongot / Nasi Linopot - ialah sejenis bingkisan daun (biasanya irik atau daun tarap) yang diisi dengan gabungan nasi dan sayur akar seperti ubi keledek dan keladi. Nama ganti yang dikenali oleh masyarakat Kadazandusun di daerah lain termasuklah linopod dan sinamazan.

Nasi kombos - ialah hidangan nasi daripada masyarakat Lotud. Pulut terlebih dahulu dimasak dengan air kelapa muda, dan kemudian dicampur dengan parut daging kelapa muda yang lembut. Nasi ini secara tradisinya dihidangkan dalam tempurung kelapa yang berlubang.

Nonsoom bambangan - ialah acar yang diperbuat daripada buah bambangan separuh masak yang dicampur dengan parut biji bambangan kering dan garam, ditutup dalam balang bertutup rapat dan dibiarkan untuk ditapai selama berminggu-minggu.

Ngiu chap (牛什) - ialah hidangan daging lembu atau kerbau pengaruh Cina yang dihidangkan bersama mi, biasanya direndam dalam sup dengan hirisan daging rebus atau daging kerbau, bebola daging, brisket rebus, tendon, hati dan pelbagai bahagian dalam. Hidangan Sabah yang ikonik, ngiu chap mempunyai banyak variasi berbeza, daripada gaya Hainan yang lebih ringan kepada perisa dipengaruhi Hakka yang lebih enak, dan juga ngiu chap gaya kampung yang disesuaikan untuk citarasa asli.

Piaren Ah Manuk - ialah kari ayam yang diperbuat daripada asas rempah tumis dan kelapa parut, kemudian direbus dalam santan. Hidangan ini sangat popular dalam komuniti Iranun. Varian termasuk ikan (Piaren Ah Sada) dan nangka belum masak (Piaren Ah Badak).

Nuba laya/Nuba tinga - ialah nasi biasa yang dibalut dengan daun pisang atau daun nyrik. Hidangan ini adalah untuk memudahkan petani dan musafir untuk mereka bawa dalam perjalanan yang jauh. Biasanya masakan ini sangat terkenal dalam kalangan orang Lun Bawang/Lundayeh dan masakan ini sedikit persamaan dengan linongot. Namun, Nuba Tinga/Nuba laya ini berbeza kerana nasinya sangat lembut dan mudah digigit oleh warga emas.

Pinasakan ataupun Pinarasakan - ialah hidangan ikan Kadazandusun ala rumah yang direbus dengan takob-akob (kulit kering buah seperti manggis yang berfungsi sebagai agen pemasam) atau hirisan bambangan yang belum masak, serta daun kunyit segar. dan rizom.

Pinjaram (ataupun juga dikenali sebagai: Penyaram) - ialah warisan Bajau dan orang Melayu Brunei. Ia terkenal dan popular hampir di mana-mana di Sabah dan boleh didapati di pasar malam dan Tamu (pasar mingguan Sabah).

Sagol ataupun sinagol - ialah ikan istimewa Bajau yang mula-mula dicelur dan dikisar, kemudian ditumis bersama kunyit, bawang putih, halia, bawang besar dan serai yang ditumbuk. Secara tradisinya minyak yang digunakan ialah minyak hati ikan, biasanya daripada ikan yang sama digunakan untuk menyediakan hidangan ini. Hidangan ini boleh disediakan dengan Jerung, Pari dan juga ikan Buntal.

Sang nyuk mian (Bahasa Cina : 生肉面) - ialah hidangan mi yang dihidangkan dengan sup babi, berasal dari Tawau. Sangat popular di kalangan masyarakat bukan Islam Sabah, ia dinamakan sempena hirisan daging babi perap yang dimasak mengikut tempahan yang disajikan dalam sup daging babi yang diperisakan dengan kepingan lemak babi goreng. Mi (biasanya mi kuning pekat) sama ada berpakaian soya gelap dan lemak babi, atau dicelup ke dalam sup bersama-sama dengan hirisan daging babi, sayur-sayuran, bebola daging dan jeroan yang disebutkan di atas.

Sinalau - merujuk kepada daging salai gaya Kadazandusun, yang biasanya babi hutan atau bakas. Baka sinalau dipanggang di atas panggangan arang dan dimakan bersama nasi dan sos pencicah boleh didapati dan dibeli di kawasan luar bandar dan pekan. Versi halal menggantikan babi hutan untuk daging buruan lain seperti rusa.

Sinamu Baka - ialah makanan tradisional Lun Bawang/Lundayeh. Ini adalah makanan yang ditapai masam sama seperti Bosou tetapi perbezaannya adalah sinamu baka hanya sesuai untuk beruang liar.

Tinonggilan - ialah minuman beralkohol sedikit berkilauan yang diperbuat daripada Jagung. Tinonggilan ialah kepakaran Rungus dan biasanya dihidangkan semasa perayaan, atau sebagai minuman untuk tetamu semasa persembahan tarian ritual yang dipanggil Mongigol Sumundai.

Tompek - ialah makanan Bajau yang diperbuat daripada parut tapioka, dimakan sebagai makanan ruji berkanji alternatif kepada nasi. Ubi kayu parut diperah hingga kering adunan dan hancur, kemudian digoreng atau dibakar hingga kekuningan. Ubi kayu parut juga boleh dibungkus dalam bentuk silinder dan dikukus sehingga membentuk kek berbentuk tiub kenyal yang dipanggil putu, satu lagi ruji tradisional Bajau.

Tuaran mee (Bahasa Cina: 斗亚兰面) - adalah keistimewaan bandar Tuaran. Hidangan mi buatan tangan segar yang digoreng kuali ini terkenal di bandar berdekatan Kota Kinabalu dan juga di bandar jiran Tamparuli, di mana adaptasi setempat dipanggil Tamparuli mee (Bahasa Cina: 担波罗利炒生面). Mee mesti dibakar terlebih dahulu dengan minyak dalam kuali untuk mengelakkannya daripada berketul, kemudian dicelur untuk mengurangkan tekstur rangup yang kaku daripada dibakar. Langkah terakhir melibatkan menggoreng mi hingga kering dengan telur, sayur-sayuran dan daging atau makanan laut.

Tuhau (Etlingera coccinea) - adalah sejenis halia liar, khususnya batang tumbuhan yang sama yang popular sebagai makanan kegemaran masyarakat Kadazandusun. Batangnya biasanya dicincang dan dihidangkan segar dengan jus limau nipis, atau dicampur dengan kucai tempatan dan lada cili kemudian diawetkan dengan garam dan cuka. Resipi yang lebih terkini dipanggil 'serunding tuhau melibatkan menghiris batang tuhau menjadi cincang nipis seperti benang, yang kemudiannya ditumis sehingga menjadi keemasan dan garing. Ia mempunyai bau yang tersendiri yang dikatakan mempunyai kesan polarisasi walaupun dalam kalangan penduduk asli Sabah.

Mee Sang Nyuk (Bahasa Cina: 生肉面) - ialah sejenis mee, yang dihidangkan bersama daging Babi, yang merapakan satu diantara mee khas Sabah.

Squijela - sejenis snek khas Sabah.

Kopi Tenom - minuman khas Sabah.

Teh Sabah - minuman khas Sabah.

Puding Kelapa - sejenis kudapan khas Sabah.