Jabarkan Bahasa dari Senoi dalam bahasa melayu

Kaum Senoi bertutur dalam pelbagai bahasa dalam rumpun bahasa Asli iaitu cabang bahasa Austroasia, iaitu bersaudara dengan bahasa-bahasa Mon-Khmer yang dipertuturkan di Myanmar, Thailand, Laos, Kemboja, Vietnam, dan wilayah Kepulauan Nicobar, India. Bahasa-bahasa Asli merupakan sebahagian daripada bahasa-bahasa Mon-Khmer selatan di samping bahasa Mon dan mungkin juga bahasa-bahasa Nicobar. Saudara paling rapatnya ialah bahasa Mon.

Bahasa-bahasa Asli terbahagi kepada empat cabang iaitu Jahaik (Asli Utara), Semelaik (Asli Selatan), Senoik (Asli Tengah) dan Jah Hut. Kaum Senoi terdiri daripada penutur keempat-empat cabang bahasa tersebut. Dua puak terbesar iaitu Semai dan Temiar bertutur dalam bahasa Asli Tengah (Senoi), maka mereka dikaitkan dengan Senoi. Bahasa Jah Hut pernah digolongkan dalam rumpun Asli Tengah, tetapi kajian sejarah dan fonologi terbaharu menunjukkan ia terletak dalam cabang yang tersendiri di kalangan rumpun bahasa Asli. Hampir semua loghat Senoi dan Semelai dituturkan oleh kaum Senoi seperti Semaq Beri, Semelai, Temoq, dan Mah Meri yang tergolong dalam rumpun Asli Selatan. Akan tetapi, suku Lanoh (Sakai Jeram) yang digolongkan sebagai Semang tetapi bertutur dalam loghat Senoik, dan suku Semelai yang digolongkan sebagai Melayu Proto tetapi bertutur dalam loghat Semelaik. Bahasa Che Wong jauh berbeza dari bahasa-bahasa Senoi lain kerana ia tergolong dalam rumpun Asli Utara yang juga dituturkan oleh Semang.

Bahasa-bahasa Asli ini biarpun banyak persamaan yang ketara, namun belum ditentukan asal-usul bersamanya dari mana-mana satu bahasa.

Bahasa Semai selaku bahasa Senoi terbesar terbahagi kepada lebih 40 dialek berbeza, namun hanya dua dialek utama dikenali umum (Barat/Hilir dan Timur/Hulu), dan bukan semua saling mudah difahami. Perbezaan yang jauh sesama bahasa menyukarkan usaha memelihara bahasa berkenaan.

Bahasa Temiar pula agak seragam di mana dialek-dialeknya saling mudah difahami. Bahasa ini dapat dibakukan dan diperluas penggunaannya. Ia juga bertindak sebagai perintang antara bahasa-bahasa Asli lain dan bahasa Melayu. Ini bukan sahaja memperkaya kosa kata bahasa Temiar sehingga mencapai tahap kesinoniman tinggi, bahkan menyumbang kepada penyebaran bahasa Temiar di kalangan puak-puak Asli yang berjiran sehingga menjadi lingua franca di kalangan Orang Asli utara dan tengah.

Hampir semua Orang Asli bertutur sekurang-kurangnya dalam dwibahasa; di samping bahasa ibunda, mereka juga bertutur dalam bahasa Melayu. Bahkan ada juga yang bertutur dalam berbilang bahasa Asli dan mudah berkomunikasi sesama puak. Akan tetapi, bahasa-bahasa pribumi beransur-ansur diganti bahasa Melayu, mengurangkan skop penggunaan setempatnya.

Pengaruh bahasa Melayu berkembang seiring dengan pembangunan ekonomi dan prasarana di kawasan petempatan Orang Asli, maka hubungan dengan orang luar semakin kerap. Yang paling diancam kepupusan di kalangan bahasa Senoi ialah bahasa Mah Meri kerana penuturnya sangat dekat dengan Melayu dan orang-orang Asli lain, bahkan berlakunya perkahwinan campur yang menyebabkan peralihan ke bahasa lain. Namun demikian, masih ramai Orang Asli yang menutur dalam bahasa asal masing-masing, malah ada di kalangan muda-mudi yang bangga bertutur dalam bahasa Asli dan akan rasa kesal jika bahasa itu pupus. Akan tetapi, ramai pula yang malu bertutur dalam bahasa asal secara terbuka.

Kedudukan bahasa Semai dan Temiar sebagai dua bahasa Asli terbesar masih cukup mantap. Bahasa Semai dijadikan bahasa perantaraan detasmen separa tentera Orang Asli yang digelar Senoi Praaq. Bahasa Temiar tersebar luas di kalangan puak-puak Orang Asli sekitar, malah juga dikenali beberapa orang Melayu di Kelantan. Di Kompleks Hospital Orang Asli di Daerah Gombak, Selangor, ramai pesakit bertutur dalam bahasa Temiar, iaitu manifestasi solidariti "Asli".

Satu lagi faktor kemantapan bahasa Semai dan Temiar ialah bangkitnya identiti "pan-Asli" di kalangan penduduk Asli Semenanjung Malaysia mengimbangi majoriti Melayu. Siaran radio untuk Orang Asli disampaikan oleh Radio Televisyen Malaysia menerusi saluran yang ditubuhkan pada 1959 dan kini memakai nama Asyik FM. Hebahan dalam dua bahasa tersebut banyak menyelitkan kata-kata Melayu, khususnya dalam siaran berita. Pernah juga ada siaran dalam bahasa lain seperti Mah Meri. Bahasa Semai dan Temiar tiada status rasmi di Malaysia.

Jarang sekali terdapat bahan bacaan dalam bahasa-bahasa Asli. Contohnya, terdapat bahan bacaan yang diterbitkan oleh JAKOA dan juga misi-misi penyebaran agama (mubaligh). Ucapan siaran radio sering berdasarkan catatan Melayu atau Inggeris dan bersifat amatur. Orang Asli menghargai kepentingan literasi tetapi sukar menyesuaikan bahasa mereka dalam tulisan Rumi, lebih-lebih lagi dari segi ejaan dan transkripsi ciri-ciri bahasa mereka yang tidak terdapat dalam bahasa Melayu mahupun Inggeris.

Bahasa-bahasa Asli belum dikaji secara menyeluruh, malah tidak mendapat sebarang sistem ejaan yang kualitatif. Namun demikian, langkah-langkah telah diambil oleh pihak berwajib untuk memperkenalkan bahasa Temiar dan Semai sebagai bahasa perantaraan beberapa sekolah rendah di Perak. Bahan-bahan pengajaran disusun oleh Jawatankuasa Sumber Bahasa Semai. Untuk menyokong program ini, mesyuarat "orientasi" khas diadakan di Tapah pada Mac 1999. Memandangkan kesukaran teknikal dan lain-lain yang dikaitkan dengan kewujudan pelbagai dialek dalam bahasa Semai, masih terlalu awal untuk menentukan sama ada usaha ini berjaya. Akan tetapi, sudah ada beberapa sekolah yang menggunakan bahasa Semai, seiring dengan Akta Pendidikan 1996 yang membenarkan sebarang sekolah yang mempunyai 15 murid Orang Asli ke atas untuk mengadakan pengajaran dalam bahasa etnik mereka atas permintaan ibu bapa dan penjaga. Kerajaan mengambil berat bahasa-bahasa Asli kerana isu murid-murid orang Asli tidak kerap hadir ke sekolah.

Satu lagi fenomena moden ialah kemunculan pesanan ringkas dalam bahasa-bahasa Asli yang tersebar melalui rangkaian telefon bimbit; sayangnya, pola literasi tak formal ini tidak dapat disaksikan atas dasar menghormati privasi. Satu lagi peristiwa bersejarah ialah penerbitan muzik pop dalam bahasa-bahasa Asli, khususnya bahasa Semai dan Temiar yang berkumandang di Asyik FM. Antara album yang laris dijual ialah Asli yang dirakam oleh kugiran Orang Asli bernama Jelmol (Jɛlmɔl bermaksud "gunung-ganang" dalam bahasa Temiar). Kebanyakan lagunya dalam bahasa Melayu tetapi ada dua lagu dalam bahasa Temiar.