Jabarkan Sajarah dari Candhi Umbul dalam bahasa jawa

Dumadinipun Candhi Umbul ya iku saking tembung umbul ya iku tuk ingkang medal saking dhasar patirtan punika mumbul pindha umpluk-umpluk, utawi tiyang Jawi nyebat mumbul (minggah). Patirtan wonten mriku kapérang dados kalih. Ingkang kapisan, wonten sisih ngandhap awujud patirtan toya anget ingkang ngandhut lirang. Wondéné patirtan ngandhapipun ngandhut toya asrep. Patirtan punika kadamel saking watu andesit. Ing jamanipun kalambèn, patirtan punika kanggé siram para putra-putri kraton.

Tirahan watu ingkang jumèjèr ing sapinggiripun patirtan nggambaraken warni-warni rèlièf tuwuhan, kéwan, lan stupa pérangan nginggilipun candhi. Wontenipun umpak (pondhasi) ingkang dipasang ing saben pojok dhasar patirtan punika kanggé nyangga cagak payon. Wondéné watu-watu awujud lingga cèpèr awujud alas kanggé lenggah semedi para ksatria.

Saking rèlièf lan warni-warni petilasan awujud lingga lan yoni ing mriku, mbuktèkaken bilih Candhi Umbul punika candhi kanthi corak Hindhu. Manawi dipuntilik saking sujarah Kraton Mataram Kuno, kepara candhi punika dipunadegaken déning Wangsa Sanjaya ingkang ndhèrèk agami Hindhu. Kajawi minangka patirtan, bokmanawi kawontenanipun watu umpak lingga punika rumiyinipun dipunagem minangka lenggah tapa (semed) kungkum para ksatria..

Sinaosa toyanipun ngandhut lirang, nanging gandanipun lirang mboten mambet kados ta patirtan sanèsipun. Saéngga para rawuh saget dangu kungkum wonten mriku tanpa ajrih. Nanging lirangipun punika ugi tetep wonten ginanipun inggih punika ngusadani sakit gatel, lan angetipun toya saget nglancaraken getih utawi ngusadani balung ingkang ketaman rematik.