Jelaskan Asal-usul Kethoprak Jawa dari Kethoprak Jawa dalam bahasa jawa

Kethoprak Jawa kagolong seni rakyat kangge hiburan sarta nyampekaken pitutur marang tiyang ingkang mirsani. Manfangat kethoprak Jawa saged marang macem-macem aspek kagesangan. Wonten ing tiyang Jawa ingkang gadhah hajat manten, supitan, khaul (nadzar), lan sapanunggalanipun. Pagelaran dipunginakaken kangge nghibur para tamu ingkang sami rawuh.

Asal-usul Kethoprak Jawa dumugi samenika taksih dereng pasti. Sumber-sumber informasi saking prasasti, bahan arkeologi, kalihan antropologi inggih dereng nemokaken. Umumipun, asal-usul kethoprak Jawa menika taksih saking penuturan tiyang-tiyang ingkang nglakukaken kethoprak Jawa. Srihono (2004:33) ngandharaken bilih sebutan kethoprak Jawa saking istilah “Kethoprak ongkek”.  Dipunsebat ongkek, saking sarana pagelaran awujud pikulan (ongkek). Ongkek dipunginakaken kangge mikul paraga kethoprak marang pundi kemawon. Dumugi samenika kethoprak jinis menika taksih wonten ananging frekuensinipun skedhik sanget.

Saking asiling panaliten Direktorat Kesenian Jendral Kabudayan Departemen Pendidikan kalihan Kabudayan Republik Indonesia saged dipunmangretosi nalika kethoprak menika lair wonten ing Surakarta taun 1908, dening Raden Mas Tumenggung Wreksodiningrat. Asiling kajian menika dening Widjaja, salah satunggaling tim panaliten, dipunandharaken wonten Lokakarya Kethoprak 7 dumugi 9 Februari 1974 ingkang dipunwontenaken Bidang kesenian Kanwil Dep. P saha K Propinsi daerah Istimewa Yogyakarta. Miturut beliau, wiwit taun 1908 RMT Wreksodiningrat ngawontenaken latihan Kethoprak migunakaken piranthi-piranthi tabuhan 1 lesung, 1 kendang, 1 terbang, 1 seruling.  Paraganipun saking Mbok Gendro alias Nyi Badur, Ki Wisangkoro, Gending wiwit namanipun Megamendung, Kupu Tarung, nyusul salajengipun gending Srim, bak-bak, simah-simah, bluluk tiba, saha Randa Ngangsu.

Pagelaran wiwit diwontenaken taun 1909 kangge ngramekaken kawinan agung KGPAA Paku Alam VII kalihan Puteri Sri Susuhunan Paku Buwono X ingkang namanipun GBRA Retno Priwoso, ingkang papanipun  ing Kepatih, Surakarta. Buku “Peringatan Perkawinan Agung” ingkang wonten ing Perpustakaan Museum Sono Budoyo nyatet, kawinan kasebut kaleksanan ing dinten selasa Pon 21 Besar, Je angka Jawi 1838, Masehi 5 Januari. Sasampunipun menika, Kethoprak sering dipunwontenaken ing Istana Surakarta. Saking mriki saged dipunmangretosi nalika wiwit wontenipun kethoprak dipunginakaken ing ritual. Kethoprak dados sawijing hiburan nalika tiyang Jawa ngawontenaken macem-macem hajatan.

Salajengipun Kethoprak mlebet Yogyakarta taun 1925. Wiwit menika pagelaran ing Demangan dening Perkumpulan Kethoprak Madyo Utomo saking Surakarta ingkang dipuntepang namanipun Kethoprak Lesung. Dipunsebat Kethoprak Lesung amargi ngginakaken piranthi saking Lesung. Sasampunipun wonten malih Perkumpulan-perkumpulan Kethoprak ing kampung-kampung dumugi desa-desa Yogyakarta.  Perkembangan periodisasi Kethoprak dumugi samenika dereng wonten ingkang mapan. Periodisasi Kethoprak Jawa taksih wonten upaya pembabakan sementara. Pembabakan menika : taun 1887 -1925 periode kethoprak Lesung ingkang ciri-cirinipun, : (a) tetabuhan lesung, (b) tarian sederhana, (c) tembang, ingkang konteksipun padesaan, (d) cariyos ingkang kapundhut saking legenda rakyat Jawa, (e) rasukan migunakaken model kostum desa.

Saking uraian menika, saged dipunmangretosi nalika kethoprak sampun sepuh yuswanipun. Sampun setunggal abad kethoprak wonten ing Jawa. Miturut buku Ensiklopedi Umum, kethoprak inggih menika wujud sandiwara rakyat khas Jawa Tengah. dipunwastWekdal saha pangriptanipun boten saged dipunnyatakan kanthi pasti, cariyosipun dipunpundhut saking dunya kaum tani kanthi ancas kangge majukaken pertanian. Dados pagelaran wiwitan, kehoprak fungsinipun minangka media kontak tani. Saking media kethoprak, rakyat tani Jawa saged nampa pesan-pesan pertanian saking tokoh kethoprak.

Ingkang patut dipuncatet, kethoprak menika pagelaran rakyat Jawa, pagelaran menika saking konteks desa. Angsal kemawon dipunsebat minangka kethoprak tani, amargi konteks kisahipun saking kaum tani. Angsal ugi dipunwastani kethoprak lesung, amargi tabuhanipun ingkang dipunginakaken saking lesung. Namanipun macem ngoten menika angsal kemawon, adhedhasar sudut pandang tartamtu. Saking penamaan menika wonten ugi, nalika kethoprak Jawa sampun berkembang saking wujud ingkang sederhana dumugi ingkang kompleks.