Jabarkan Sajarah dari Naskah mawi iluminasi dalam bahasa jawa

Para sajarawan kagunan rupa  nggolongaken naskah-naskah mawi iluminasi miturut jinis saha périodhe yasanipun, inggih punika naskah paling kéntun piyambak ing périodhe Abad Antik, naskah Insular, naskah Karoling, naskah Ottonen, naskah Roman, naskah Gotik, ugi naskah Abad Pembaharuan. Ugi wonten sekedhik naskah mawi iluminasi saking périodhe-périodhe ingkang langkung énggal. Jinis-jinis naskah ingkang dipunanggit mawi rerenggan saéngga kadhang-kadhang kasebut ugi mawi sebutan "buku pajangan", bènten-bènten saking setunggal pèriode tumuju pèriode sanèsipun. Ing périodhe milénium kang sepisan, sapérangan ageng saking naskah-naskah punika wujudipun  kadosta Kitab Injil, antawisipun Kitab Injil Lindisfarne saha Kitab Kells. Ing périodhe Roman, kathah dipunanggit Alkitab ingkang jangkep ugi mawi iluminasi kang ukuranipun ageng, salah satungaling kitab punika inggih Alkitab ingkang wonten ing Swèdhen. Betahaken tenaga pustakawan cacah tiga kagem njunjung Alkitab punika. Kathah buku Mazmur ugi dipunrengga kanthi kathah (malimpah-limpah), ing périodhe Roman punapa déné périodhe Gotik. Kartu-kartu utawi poster-poster ing saklembaripun mawi bahan dasar vélum, kulit samakan, utawi kertas, ugi sampun dumugi ngendi-ngendi (nyebar dumugi pundi-pundi). Lembaran punika ngemu wos carita-carita cekak utawi légenda-légenda ngenani tiyang-tiyang kudus, kesatria-kesatria budiman, utawi tokoh-tokoh mitos, langkung malih ngenani para durjana, prastawa ing salebeting masyarakat (kemasyarakatan), utawi prastawa-prastawa ingkang gawé takjub tuwin nengsemaken; prastawa-prastawa populèr kadhang kerep dipunsadhur kanthi bébas déning para juru carita saha para lakon kagem nyengkuyung péntasipun panjenengan sedaya. Jinis naskah ingkang pungkasan inggih punika buku-buku ibadat harian, buku sembahyang pribadhi ingkang limrahipun dipunsimpen kaliyan kaum-kaum awam ingkang sugih ugi kadhang kala dipunrengga kanthi iluminasi ingkang malimpah-limpah ing périodhe Gotik. Buku-buku sanèsipun, embuh punika wonten gayutipun kaliyan ibadat dhumateng Gusti punapa sanès, lajeng dipunparingi iluminasi malimpah kathah ing sedaya périodhe. Negri Bizantium ugi lajeng nganggit naskah-naskah kanthi ragamipun piyambak. Mawarni-marni naskah ingkang dipunanggit ing Bizantium kasebar ugi dumugi negri-negri Ortodoks tuwin Kristen wétan sanèsipun. Kagem kawasan, périodhe, saha jinis sanèsipun, saged mirsani kagunan rupa Abad Pertengahan. Daur ulang perkamèn kanthi cara ngerik pérangan jaba utawi permukaanipun saéngga saged dipunginakaken malih inggih punika praktik ingkang sampun lazim ing jaman punika; sisa-sisa ingkang katinggal saking tèks sadèrèngipun kawastanan palimpses.

donya Islam, mliginipun Tanjung Iberia, mawi tradhisi melèk aksaranipun ingkang boten kaganggu salamining Abad Pertengahan, sampun paring pambiyantu ingkang kathah ing salebeting dugèkaken karya-karya carik klasik kagem badan ngèlmu kawruh ugi univèrsitas-univèrsitas ingkang saya dangu saya kerep ing Éropa Kilèn ing abad kaping-12, amargi ngasilaken buku-buku kanthi cacah kathah ugi mawi bahan baku dluwang kagem pisananipun wonten ing Éropa, punika ngemu wos babagan risalah-risalah ingkang jangkep ing manéka warna cabang ngèlmu kawruh, utamanipun astrologi saha kedhokteran, ingkang betahaken iluminasi kanthi gunggung ingkang kathah ugi saged mujudaken tèks kanthi pas utawi akurat.

Ing périodhe gotik, langkung kathah naskah-naskah mawi iluminasi ingkang dipunasilaken, ugi langkung kathah malih naskah-naskah sékulèr ingkang dipuniluminasi, kadosta kronik-kronik ugi karya-karya sastra. Ing périodhe punika ugi tiyang-tiyang sugih pada miwiti bangun perpustakaan-perpustakaan pribadhi. Mungkin perpustakaan kagunganipun Filipus Si Pemberani punika minangka dados perpustakaan paling ageng ing pertengangan abad kaping- 15. Boten dipun nyana-nyana biih Filipus punika ngolèksi kinten-kinten 600 naskah mawi iluminasi, manawi dipungatèkake kanca-kancane saha sedhèrèkipun namung ngolèksi kinten-kintan namung pirang lusin kémawon.

Dumugi ngantos abad kaping 12, sapérangan ageng naskah dipunanggit ing asrama-asrama kagem kolèksi perpustakaan asrama utawi kagem jangkepi pikajengan utawi pesenan saking dermawan sugih. asrama-asrama angeng punika sok kadhang kala nyawisaken papan khusus kagem para rahib kagem yasa utawi nganggit naskah ingkang kasebat skriptorium. ing salebeting ruang skriptorium wonten aré-aré kerja pribadhi, papanipun rahib lenggah saha nganggit naskah tanpa kaganggu kaliyan kanca-kancanipun. manawi boten kagungan skriptorium, asrama wau saged nyisihaken "centhong-centhong alit ingkang saged dikhususaken kagem papan mutrani buku; centhong-centhong punika kedah dipunpilih kanthi prayitna supados masing-masing juru carik saged kagungan jendhéla ingkang madhep ing serambi asrama. Pamisahan rahib-rahib punika saking saisinipun asrama nedahaken panjenengan-panjenenganipun estu diajèni ugi dihormati salebeting paguyubanipun.

Ing abad kaping 14, regu khusus para rahib ingkang nganggit naskah ing ruang skriptorium asrama sampun mèh kémawon kagantos kaliyan sanggar-sanggar skriptorium komèrsial (perkotaan), ingkang mirunggan wonten ing Paris, Roma, ugi negri Walandi. Nadyan proses yasa naskah mawi ilumminasi boten ngantos ngalami owahan, ananging geseripun saking asrama-asrama tumuju ing lingkungan komèrsial inggih punika salah satunggaling langkah ingkang kagolong prakarti ingkang radhikal. Panyuwunan naskah saya inggil ugi pesat ngantos-ngantos perpustakaan-perpustakaan asrama ngantos kabanting-banting umpaminipun ing salebeting nyekapi punapa ingkang dados pamundhutipun saengga awit punika sampun nyambutdamelaken juru-juru carik ugi iluminator-iluminator saking jawinipun asrama. Tiyang-tiyang punika umumipun manggèn ing celakipun asrama ugi wonten ing sapérangan kasus, ngagem busana kadya rahib manawi mlebet ing asrama, ananging dipunkeparengaken wangsul manawi wekdal sampun sonten. Ing sanyatanipun, para ilumminator kadhang kala dipunkenal ugi dipunpuji-puji kaliyan tiyang kathah, saha kathah saking tandha-tandha jati diri panjenenganipun sedaya ingkang sintas.

Ing wiwitan, naskah "dipunsrahaken dhumateng rubrikator, ingkang mangké kuwajibanipun, jangkepi (mawi tinta abrit utawi warna sanèsipun) judhul-judhul, judhul-judhul utama, inisial-inisial bab ugii pérangan-pérangan bab, cathetan-cathetan tuwin sanès-sanèsipun; Salajengipun manawi badhe dipunilustrasi, buku punika kasrahaken dhumateng iluminator." salebeting kasus nalika nganggit naskah-naskah kagem disadé mawi cara komèrsial, panyeratipun "Sampun pasti dirembag rumiyin antawisipun panyuwun naskah punika kaliyan juru carik (agèn juru carik); nanging nalikanipun kempalan tulisan punika dipunsrahaken dhumateng iluminator, sampun boten wonten papan kagem inovasi."