Jabarkan Sangkan Paran dari Kesultanan Ternate dalam bahasa jawa

Pulo Gapi (saiki Ternate) lekas rame ing awal abad kaping 13. Penduduk awal Ternate minangka warga eksodus saka Halmahera . Awalipun ing Ternate wonten 4 desa, saben desa dipimpin dening ibuole (kepala klan). Iku wong-wong sing pisanan kontak karo pedagang sing teka saka kabèh arah gawe golek rempah-rempah. Wong ing Ternate tambah akeh lan bhineka amarga tekane pedagang Arab, Jawa, Melayu lan Cina . Amarga aktivitas dagang sing saya akeh lan sibuk, ditambah ancaman sing asale saka bajak laut, pamimpin Momole Guna Tobona nganakake diskusi kanggo mbentuk organisasi sing kuat lan ngangkat pemimpin kang siji minangka dadi raja .

Ing taun 1257 Pemimpin Momole Ciko Sampalu kapilih lan diangkat minangka kolano  (raja) kang sepisanan kanthi gelar Baab Mashur Malamo (1257-1272). Karajaan Gapi dipusatake ing desa Ternate, sing ing pungkasane dadi luwih gedhe lan luwih padhet banjur penduduk uga diarani Gam Lamo utawa desa gedhe (wong-wong liyané ngarani Gam Lamo karo Gamalama). Kutha Ternate luwih gedhé lan misuwur, banjur wong-wong luwih seneng nyebut Karajan Ternate tinimbang Gapi. Wonten ing pimpinan sapérangan generasi panguwaos ingkang salajengipun, Ternate ngrembaka saking kekaisaran ingkang namung dados pulo cilik ingkang dados karajan ingkang paling sanget lan paling ageng ing Indonesia wétan, utaminipun Maluku.