Jabarkan Sastra Jawa Jaman Islam dari Macapat dalam bahasa jawa

Sajeroning lembaran sastra jawa jaman Islam, ana telu pusaka kang judhulé migunakaké tembung Niti, kang tegesé tuntunan. Yaiku Nitisewaka, Nitisruti lan Nitipraja. Katelu pusaka iku nadané padha, yaiku isi tuntutan. Nitisewaka dianggit ing jaman papréntahan Sinuwun Mangkurat II ing Kartasura,déné Nitipraja digawé ing jaman papréntahan Sultan Agung ing Mataram. Nitisruti ditulis déning Pangeran Karang Gayam, yaiku sawijining pujangga krajan Pajang kang manggon ing Karang Gayam. Asma sakbeneré yaiku Pangeran Tumenggung Sujanapuro, kang miturut silsilah isih gantung siwuré R. Ng. Ranggawarsita.

Sairing karo sumebaré ajaran Islam, kanthi ora langsung, prabawa kabudayan Islam agawé owah-owahan ing wangun gurit jawa. Saka kakawin kang mawa metrum India dadi kidung kang mawa metrum Jawa. Kalungguhan kakawin kang sadurungé minangka gurit resmi digantèkaké déning kidung.  Nalika iku kidung dimanfaataké déning para intelektual Islam kanggo nyebaraké ajaran Islam ing pasisir lor (Giri, Surabaya, Demak). Nanging, suwéning suwé kauripan kidung gèsèr uga saka Jawa menyang Bali, lan kalungguhané digantèkaké déning macapat kanthi gaya pesisiran lan muncul istilah macapat pesisiran.

Sawisé punjer panyebaran agama Islam pindhah saka tlatah pasisir menyang pedalaman, yaiku Mataram, kabudayan jawa ngalami pangyasa. Ing jaman Sultan Agung ana restrukturisasi kabudayan jawa. Kabudayan Jawa dikristalisasi lan dimantebaké, umpamané macapat dilestarèkaké lan dibakokaké strukturé, nanging uga dimodernaké, umpamané, kanthi owahan Kalèndher Jawa minangka asil rekayasa perpaduan taun Saka lan taun Hijriyah.

Sastra Jawa Jaman Surakarta Wiwitan

Jaman krajan Surakarta wiwitan, sastra Jawa ngalami jaman keagungan. Akèh banget asil sastra kang diciptakaké lan isiné uga manéka warna. Bab iki tuwuh saka pengayoman para ratu kang pinuju mengku praja lan wektu semana Basa Jawa minangka basa dinas papréntahan. Saliyané iku, para ratu lan para satriya punggawané mèlu nggubah pustaka. Bab iki minangka stimulan tumrap para peminat lan sutresna budaya padha nyonto. Sri Susuhunan Pakubuwana III, Sri Susuhunan Pakubuwana IV, Sri Susuhunan Pakubuwana V, KGPAA. Mangkunagara IV, R. Ng. Sindu Sastra, KPA. Kusumadilaga lan liyané,minangka tokoh-tokoh papréntahan pinunjul lan mèlu njurung ngembangaké kasusatran Jawa saliyané para pujangga kang diwisuda. Sauntara kang bener-bener anggawa sastra jawa lumebu ing abad keemasan ing jaman mau yaiku R. Ng. Yasadipura I, pujangga pisanan kraton Kasunanan Surakarta Adiningrat. R. Ng. Yasadipura II utawa R. T. Sastranagara minangka pujangga Kasunanan kang kaloro.