Jabarkan Mula bukaning tumbak dari Jamasan Pusaka Kanjeng Kyai Upas dalam bahasa jawa

Saking cariyos rakyat, tumbak aran Kyai Upas kadamel nalika jaman papréntahan Majapait. Ki Wanabaya–punggawa karajan–mbabad wana ing cerak Rawa Pening, Mataram sabibaripun medal saking Majapait. Nalika merti dhusun, wonten tiyang èstri ingkang kesupèn mbekta ladingipun. Piyambakipun tangled mring Ki Wanabaya bokbilih saged ngampil pirantosipun. Ki Wanabaya ngampili pusakanipun mawi satunggal sarat amrih aja dipun pangku pusakanipun. Nanging, tiyang èstri punika kesupèn tur nglanggar pasaratanipun. Pusaka awujud lading punika ngilang mlebet dhumateng padharan tiyang èstri ingkang marakaken panggalihing Ki Wanabaya kuciwa, lajeng lunga tapa ing Redi Merapi.

Sasampunipun pinten-pinten wulan, tiyang èstri punika nglairaken yoga aran Baru Klinthing ingkang awujud ula naga. Piyambakipun tangled biyungipun ngenani sinten ramanipun. Baru Klinthing lajeng tindak dhumateng Merapi saperlu madosi Ki Wanabaya kagem nyuwun pangakenan minangka yoganipun. Nanging Ki Wanabaya maringi sarat, Baru Klinthing kedah ngubengi Merapi ngantos mustakanipun ndemok buntutipun piyambak. Baru Klinthing boten saguh, nanging gadhah akal kanthi mèlètaken ilatipun supados saged ndemok buntutipun. Konangan ngakali pasaratanipun, Ki Wanabaya mothol ilat Baru Klinthing ingkang ing tembé dados pusaka tumbak. Tumuli Baru Klinthing lumayu tuwin njlegur dhumateng seganten, nanging ngilang sirna dados pok kajeng. Ki Wanabaya ndamel pok kajeng punika dados cekelan pusaka tumbak saking ilat wau mawi aran Tumbak Kyai Upas. Sasampunipun Ki Wanabaya tilar donya, pusakanipun dipun warisaken dhumateng yoga sanèsipun aran Ki Ageng Mangir.

Kyai Upas punika salah satunggaling pusaka ingkang dipun ajrihi Mataram. Ratu saking Mataram malah ngintun putrinipun aran Putri Pembayun dhumateng Ki Ageng Mangir ingkang mbaléla dhumateng Mataram. Sasampunipun tetepangan kaliyan Pembayun, rabi, kaliyan nglampahi pagesangan, Pembayun ngandharaken manawi piyambakipun trahing kusuma saking Mataram. Pembayun kapéngin Ki Ageng Mangir sowan kaliyan sungkem dhumateng ramanipun ingkang sayektosipun mungsuh Ki Ageng Mangir. Sakawit, piyambakipun boten karsa, nanging bola-bali dipun suwun Pembayun, ingkang pungkasanipun piyambakipun purun sowan. Nalika mlebet kraton, Ki Ageng Mangir ndèlèhaken pusakanipun ing ngajeng kori kraton. Lajeng piyambakipun sowan tur sungkem dhumateng ramanipun Pembayun, ratu Mataram. Nalika sungkem, Ratu Mataram nyekel mustaka Ki Ageng Mangir ingkang salajengipun dipun gadhukaken dhumateng dhampar (palinggihan) ingkang kadamel saking marmer. Boten dangu, Ki Ageng Mangir tilar donya ing Kraton Mataram. Pusaka tinggalanipun Ki Ageng Mangir jebulipun malah dados sambikala ing Mataram. Pusaka punika pungkasanipun kapasrahaken dhumateng satunggal yoga ingkang jumeneng nata minangka adipati ing Ngrawa (Tulungagung).

Kyai Upas dipun pitadosi dados juru slamet Bupati Tulungagung nalika wadyabala Walandi kapéngin nguwasani sakathahing Jawi, nanging boten saged mlebet dhumateng Tulungagung. Dumugi sapunika, Kyai Upas dados pusakaning Bupati Tulungagung.