Jabarkan Tugu Golog Gilig dari Tugu Yogyakarta dalam bahasa jawa

Gambar perbandingan Tugu Golong Gilig lan tugu samangké

Tugu Golog Gilig sajatosipun ngemu werdi ingkang lebet, amargi gayut kaliyan falsafahipun Kraton Ngayogyakarta Hadiningrat. Inggih punika antawisipun Tugu Golong Gilig – Kraton – Panggung Krapyak, ingkang dados satunggal Garis Lurus Sumbu Filosofi Kraton Ngayogyakarta. Sinebat sumbu filosofi jalaran sumbunipun nyata wujud margi. Déné sumbu imaginer-ipun inggih punika antawisipun Redi Merapi – Kraton-Seganten Kidul utawi Samodra Indonésia. Winastan Tugu Golog Gilig jalaran saking wujudipun, nginggilipun golong sinangga silindris utawi gilig, mengku werdi gregetipun warga Ngayogyakarta ngantos samangké, lan ugi mengku filsafat Manunggaling Kawula Gusti. Tugu Golong Gilig inggilipun sakawit 25 m lan nalika kadadosan tumempuhing lindhu ageng 10 Juni 1867, nalika jamanipun Sri Sultan HB VI, tugu kasebat prothol tugel sapérangan, lan ngantos 22 taun boten dipunyasa malih, namung dipunkendelaken. Tugu dipunyasa malih nalika jamanipun Sri Sultan HB VII, kanthi wujud tugu samangké. Awit undhagi utawi arsitekipun punika Walandi, kamangka Walandi ingkang dipunajrihi inggih punika greget utawi semangat golong gilig awit mujudaken semangat persatuan dan kesatuan antawisipun kawula Ngayogyakarta lan gustinipun, utawi gusti (pemimpin) kaliyan kawulanipun, pramila lajeng dipun-gantos kaliyan wujud tugu samangké. Awit saking punika, blegering tugu samangké teges, wujud lan ukuranipun susut. Maknanipun sampun boten golong gilig malih, wujudipun ugi boten golong gilig malih, lan ukuranipun ingkang sakawit 25 m samangké kantun 15 m. Wontenipun tugu punika kados déné lampahing kabudayan kina (budaya menhir). Kawula saking sanjawining Ngayogyakarta manawi sampun ningali utawi dumugi ing Tugu Golong Gilig ingkang inggilipun 25 m, ateges sampun celak kaliyan Kraton Ngayogyakarta.

Wewengkon tugu ugi naté dipunrengga mawi patamanan ngantos taun 2008. Nanging ing taun 2009-2010 Pamaréntah Kutha Ngayogyakarta gadhah program bilih sakiwa tengening tugu, perkerasan-nipun ingkang suwau aspal dipun-gantos sela. Sejatosipun anggènipun nggantos sela punika wonten pikajenganipun, kanggé nedahaken dhateng masarakat ingkang langkung ing papan mriku, bilih awit wonten tatanan sela mangidul radi panjang, lan ngetan – ngaler-ngiler sakedhik, nedahaken bilih tugu wonten gayutipun kaliyan kraton. Namung emanipun ngantos 2 taun (2011) dèrèng rampung satemah tetiyang ingkang langkung sami kaget, lan anggènipun langkung kedah ngalang.

Gambar Tugu Ngayogyakarta taun 1920

Wiwit taun 1920 sakupenging tugu sampun wonten tanemanipun, nanging pamilihing tuwuhan klentu, Awit kanggé damel landscap punika boten ngginakaken tuwuhan kajeng taun nanging mawi tuwuhan perdu utawi semak ingkang boten saged inggil. Ngantos taun 2008 landscap sampun mawi tuwuhan perdu lan spotlight. Nanging samangké patamanan punika sampun ical, awit dipun-gantos paving sela, lan Tugu Ngayogyakarta rinengga lampu. Bab punika dados satunggaling kawicaksanan jalaran samangké Tugu Ngayogyakarta ugi dados salah satunggaling papan jujugan wisata, mliginipun ing wanci dalu, kanggé latar foto para wiranem. Pramila patamanan lajeng dipunicali, tinimbang risak kepidak pidak ingkang badhé foto.

Tugu Ngayogyakarta taun 2008, kawawas saking iring Kidul Kilen

Ing Kotagedhe ugi wonten tugu cacah kalih. Inggih punika wonten ing ngajeng masjid lan pojokan Peken Kotagedhe iring Ler Kilen. Tugu kekalih punika ingkang yasa sanès Sultan Ngayogakarta Hadiningrat, nanging Sri Susuhunan PB X saking Surakarta Hadiningrat. Sinaosa wujud tugunipun meh sami kaliyan Tugu Ngayogyakarta, nanging béda tegesipun. Tugu ingkang wonten ing Kotagedhe punika tugu minangka pepenget.