Jabarkan Asu ing tradisi Islam-Jawa dari Asu dalam bahasa jawa

Ing jaman postmodernisme, masyarakat Jawa isih nduwèni akulturasi kang dhuwur babagan nilai-nilai Islam. Anané kabudayan Jawa kang ngrembaka ing dhaérah-dhaérah nudhuhake menawa Islam ngrembaka ing Indonésia liwat kultur kabudayan. Akèh anak-anak ing tlatah Jawa kang isih kenthel karo adat istiadat kang ana ing dhaérahé dhéwé-dhéwé. Salah sijiné adat tresna marang kéwan Asu. Ing jaman biyèn, nalika Jawa isih Hindu-Budha, Asu dadi kéwan kang disegani utawa urip bebrayan karo masyarakat Jawa, amarga Asu kalebu kewan Klangenan (kesenengan). Minangka kewan klangenan, Asu duwèni tugas lan fungsi, kayata :

Dadi kewan kesenengan ndara lan sakaluwarga, amarga nalika ndara lunga adoh, asu bisa ora doyan mangan, poso dinan-dinan, gampang lulut, manut.

Dadi kewan kang njaga ndarané, njaga omahé saka bebayan.

Anak asu uga bisa dadi obat nalika strès. Wong kang duwé ingon-ingon luwih arang lara lan bisa mari luwih cepet tinimbang wong kang ora duwé ingon-ingon.

Dadi kewan kang bisa dadi kanca guyon, menawa dilatih awit cilik.

Dadi klangenan kang kerep diajak mburu musang, kuwuk, utawa tikus ing sawah-sawah nalika musim ama.

Melu njaga keamanan dhusun, nggawé kahanan dhusun ora sepi lan serem nalika ana kadadéyan perburuan asu kanggo dipangan.

Saka katrangan ing dhuwur, asu bisa didadekake kewan ingon-ingonan kang gemesake lan nengsemake. Ananging, nalika keluwarga Islam arep ngingu ya kudu dijumbuhake karo hukum sing dadi lambaraning agamane. Pinten-pinten ahli fiqih ngandharake bilih wong islam sing arep ngingu asu sacara garis gedhi diparengake tergantung ancase (tujuwane). Ananging ing pinten-pinten riwayat bilih wong islam sing arep ngingu asu bakal disuda pahalane. Ing fiqih kontemporer karya Ahmad Zahro ngandharake bilih ngingu asu ora disaranke lumebu omah utawa dilebokake omah. Amarga kanggo njaga kesucian omah saka najis, apa maneh bagian saka asu kasebut minangka najis mugholadhoh (najis sing paling abot). Malah ana riwayat hadist kang ngandharake bilih malaikat rahmat ora bakal lumebu omahe wong islam menawa ana asu ning njero omah.  Rasulullah ngendikan “Malaikat ora bakal lumebu omahmu  yen ning njero omahmu ana asu lan patung.” (HR Bukhari lan Muslim)

Mirsani fungsi lan mupangat Asu ing bebrayan Jawa-Islam, intinipun asu menika kewan ingkang mupangati tumrape bebrayan, tinggal wong islam netepi apa kang dadi tuntutan hukum agamane. Ing Geguritan Alam Sawegung dening Rama Sudiyatmana kang irah-irahane Gurit Asu ngandharake “……pulisi nuntun asu, nglacak tindak kang kleru, nggoleki durjana lan barang lan laku kang palsu, asu setya marang bendarane, asu ora pangkling ambune, asu ngereg sapa bae kang nedya nglimpe…..”

Lire, kepriye statuse asu ing kacane ulama fiqih? Awake dhewe kabeh wis ngerti, fiqih yaiku bidang ilmu sing paling pengaruh ing tataran hukum islam. Awit biyen nganti saiki. Yen teologi dadi hukum paling aji ing Kristen, Fiqih dadi teologine umat Islam. Sacara garis gedhe, ana loro mazhab ngenani status asu: apa suker/ najis utawa ora. Mazhab sepisan yaiku mazhab asu-najis. Iki pandangan sing dipeloni mazhab Syafi’I lan Hambali. Mazhab Syafi’i akeh dipeloni umat islam ing kawasan Asia Tenggara termasuk Indonesia.

Wigatine argumen loro mazhab iki fokus ing hadist riwayat Abu Hurairah: “Yen wadah (gelas/piring) nge awakmu dilate asu mila kudu dicucekake kaping pitu wasuhan. Salah sijine nganggo lemah.”  Meh kabeh umat Islam apal karo Hadizt iki. Paling ora, tau krungu saka wong liya utawa saka warta islam.

Saka pandangan mazhab kang kaping pisan, hadiz iki dadi argumen pokok bilih asu iku najis utawa reged. Sala sijiné ulama saka mazhab Syafi’I al Khathib al-Syirbin (w. 1570 M) ing karyané kang akeh diwaca ing pesantren Nu, Mughni al-Muhtaj, ngandharake lagikané kaya ngene: Mazhab kaping pindho dhuwe tafsir liya babagan hadist dilat asu iku ora blas kotor amarga ilere asu kuwi ora kategori kewan. Sing kudu diperhateke yaiku perintah nyuceni piring/gelas menawa didilat dening asu. Yen perintah nyuceni ping pitu iku pertandha bilih awake asu kuwi suker, kayat sing diandharake mazhab sepisan, mila perintah ngadusi mayit manungsa sing mesthi dilakoni makaping-kaping uga nandhesake bilih awake manungsa iku suker/najis. Padahal ora ono sing ngandharake bilih awake manungsa iku najis. Mila ana sing pendapat bilih asumsi mazhab pertama salah.