Jabarkan Tuhan utawi Déwa? dari Hyang dalam bahasa jawa

Ing basa Malayu utawi basa Indonésia; kalih konsèp utawi asma ingkang wonten sesambetanipun kaliyan “Ketuhanan”, inggih punika: Tuhan piyambak lan Déwa. Panganut monotéisme limrahipun nolak ngginakaken tembung Déwa ing Indonésia, nanging saleresipun prakawis punika boten wonten dhasaripun. Amargi ing Prasasti Trengganu, prasasti paling sepuh ing basa Malayu ingkang kaserat ngginakaken Huruf Arab (Huruf Jawi) nyebat “Sang Déwata Mulya Raya”. Pripun kémawon, ing mangsa sapunika pangertèn tembung Tuhan dipun-ginakaken kanggé ngrujuk Tuhan ingkang tunggal, sauntara Déwa dipunanggep ngandhet teges salah satunggal saking kathah tuhan saéngga langkung ngacu tumuju politèisme.

Sacara filsafat, prèstasi ing pamadosan Tuhan limrahipun gadhah ujung ing pinanggihan éksistensi Tuhan kémawon, lan boten ngantos dumugi ing substansi prekawis Tuhan. Ing istilah filsafat éksistensi Tuhan punika kaloka kanthi istilah absolut, distinct lan unique.

Absolut punika tegesipun kawontenannipun mutlak sanès rélatif. Prekawis punika saged dipunpahami, bilih tetélan sadaya kaleresan punika relatif punika boten leres. Manawi sadaya punika relatif, pripun kita saged mangertos bilih samubarang punika relatif. Padahal ingkang relatif punika dados satunggal-satunggiling éksistensi realitas. Kadosa warna ingkang wonten ing sadaya jagat punika namung pethak, pripun kita saged ngertos pethak padahal boten wonten pembandhing sasanèsipun pethak. Pramila boten saged dipunsangkal wontenipun kaleresan punika relatif, lan kanthi konsistén boten saged dipunsangkal ugi wontenipun kaleresan mutlak punika.

Amargi kamutlakanipun boten mungkin si mutlak punika wonten ingkang nyamèni. Manawi wonten ingkang nyamèni, mila piyambakipun batal dados si mutlak, lan dadosa piyambakpun si relatif.

Amargi konsekwénsi saking distincttif, mila piyambakipun punika unik. Namung punika satunggal-satunggalipun ingkang wonten lan boten wonten ingkang sanès. Manawi wonten langkung saking satunggal, tartamtu piyambakipun sampun boten unik malih.

Pancen ing gagasan Nietzsche, istilah "Tuhan" (utawi "tuhan"?) ugi ngrujuk ing samudaya ingkang dipunanggep mutlak kaleresanipun. Dados, wonten ing prakawis punika "ngèlmu kawruh (sains)" saged ugi dipun-"Tuhan"-aken déning manungsa. Sauntara punika Nietzsche gadhah penemu boten wonten "Kaleresan Mutlak"; ingkang wonten namung "Kalepatan ingkang boten-kabantahaken". Pramila, piyambakipun martosaken, "Tuhan sampun pejah".

"Kalepatan ingkang boten-kabantahaken" kaliyan "Kaleresan ingkang-boten kabantahaken" botena gadhah bènten ingkang signifikan. Punapa tegesipun lepat lan leres, manawi boten kabantahaken ? Sepisan malih, kekalihipun boten kabantahaken, leres punapa boten? Sakitenipun pamikiran Nietszhe punika dipunmanfaataken kanggé nerasaken prosès pemadosan tuhan, mila tuhan punika samudaya éksistensi ingkang boten kabantahaken. Pramila éksistensi absolut, mutlak lan boten kabantahaken punika sami kémawon.

Dados, persoalan umat manungsa ing prosès pemadosan tuhan boten sanès prosès nemtoaken peletakan dhirinipun tumrap (sadaya) samubarang ingkang dipuntampi dados 'boten kabantahaken' / mutlak / absolut. Muhammad 'Imaduddin 'Abdulrahim Ph.D negesaken tuhan punika sadaya ingkang kaangep wigati lan dipunwigatèaken saéngga piyambakipun lila dipundominiraken (buku: Kuliah Tauhid).

Tuhan pundi ingkang badhé kita pilih? Punapa badhé milih Allah miturut konsépsi agami utawi kaleresan science utawi kekiyatan idéalisme (paham bilih hakikat samudaya punika namung wujud idé)? Manawi miturut agami, agami ingkang pundi?

Bèntenipun tuhan kaliyan déwa namung sakedhar bènten ing terjemah basa, éwadéné tuhan kaliyan déwa gadhah latar belakang perkembangan teges kakait déning aprésiasi piyambak-piyambak tumrap konsépsi ketuhananipun. Nanging kanthi universal kekalihipun nunjuk ing éksistensi ingkang sami, inggih punika prakawis 'ingkang boten kabantahaken'