Tolong jelaskan mengenai Sajarah dari Indhèks Pangembanging Manungsa dalam bahasa jawa

Indèks iki ing taun 1990 dikembangaké déning pamenang nobel India Amartya Sen lan ékonom Pakistan Mahbub ul Haq, sarta dibantu déning Gustav Ranis saka Yale University lan Lord Meghnad Desai saka London School of Economics. Wiwit dina iku indèks iki dianggo déning Program pangyasa PBB sajeroning lapuran IPM tahunané.

Amartya Sen nggambaraké indèks iki minangka "pangukuran vulgar" amarga watesané. Indèks iki luwih fokus marang bab-bab sing luwih sènsitif lan migunani tinimbamng mung saukur pametu perkapita sing salawasé iki dianggo. Indèks iki uga migunani minangka kreteg tumrap paneliti sing serius kanggo meruhi bab-bab sing luwih rinci sajeroning lapuran pangyasa manungsa.

IPM ngukur pencapaian rata-rata sawiji nagara sajeroning 3 dimènsi dhasar pangyasa manungsa:

urip sing séhat lan dawa umuré, sing diukur nganggo pangarep-arep urip nalika lair

Kawruh sing diukur nganggo angka tingkat waca tulis ing wong diwasa (boboté rong protelon) lan kombinasi pendhidhikan dhasar, menengah, dhuwur gross enrollment ratio (bobot sakprotelon).

standard kauripan sing layak diukur nganggo logaritma natural saka prodhuk dhomèstik bruto per kapita ing paritasi daya beli.

Saben taun Pratélan nagara miturut IPM diumumaké miturut panilaian ing dhuwur. Pangukuran alternatif liya ya iku Indèks Kemiskinan Manungsa sing luwih fokus marang kemiskinan.