Coba jelasin Gladri dari Cenote dalam bahasa jawa dong

Ujung Yukatan-Mexico sadèrèngipun jaman Cretacious (Karbon) inggih punika laut cethèk kang wonten terumbu koral ngantos 1300 mèter. Ing jaman Tersier kawentuk malih terumbu koral ingkang melampar (limestone platform) 1000 mèter kados ngantos sapunika ing Ujung Yukatan. Pangangkatan sawekdal Pliocene ngawentuk daratan lamparan terumbu koral dados daratan wewatunan gamping Ujung Yukatan. Nginggilipun kandhutan carbon dioksida ingkang wonten ing atmosfer wekdal punika, dadosaken udan asem, kados punika toya jawah ingkang wonten ing lamparan gamping punika dadosaken palarutan wewatunan gamping ngawentuk bolong-bolongan infiltrasi. Tatanan Carrillo Puerto ingkang gadhah ukuran Miocene-Pliocene (23,8-1,8) yuta taun ingkang dangu dados wewatunan gamping ing Ujung Yukatan, lan ing pasisir Ujung Yukatan wonten endapan Quarter ingkang umuripun langkung enèm.

Prosès milinipun toya jawah miyos bolongan infiltrasi miwiti ngawentukipun sistem lèpèn lan guwa ngandhap siti lan kathah toya jawah ingkang mrembes ing siti kados punika saged dipuntingali wonten lèpèn toya ing daratan Ujung Yukatan lan sapérangan toya jawah ing lumahing dados milinipun lumahing (runoff).

Ing jaman interglasisasi wonten prastawa fluktuasi lumahing toya laut amargi prosès beku lan cairipun gunung-gunung es ing kutub. Perioda pasca glasiasi amargi pamandhapan toya laut ingkang signifikan amargi wonten ilinan mangsa toya laut ageng-ageng kutub-kutub bumi ingkang dados wentuk gunung-gunung es. Prastawa alam punika ingkang dadosaken sistem lèpèn ngandhap siti dados garing ngawentuk guwa-guwa garing.

Ngrembakanipun guwa-guwa gamping punika dados sistem karst gamping angampingan (kapur) kaliyan ornamen karst ingkang unik inggih punika stalaktit, stalagmit ingkang nyambung, tirai, teras, lan cagak. Sapanunggalipun punika, prosès panglarutan jangka panjang ing témbok-témbok guwa dadosaken guwa ngandhap siti punika dados wiyar lan panjang.