Jabarkan Sajarah lan pamugaran dari Candhi Pawon dalam bahasa jawa

Candhi Pawon kanthi umum durung bisa digerteni kanthi mesthi asal-usulé. Ahli epigrafi panjenengané J.G. de Casparis napsirake minangka Candhi Pawon asalé saka basa Jawa kang ngandut arti 'awu', duwé awalan pa- lan akhiran -an kang nunjukake minangka panggonan. Ing Sajeroning basa Jawa sadina-dina tembung pawon tegesé panggonan kang dienggo masak nganggo bahan utawa kayu, panemon liyané kang tinemu panjenengané de Casparis ngartikake 'owahan' utawa pangon awu. Pandhudhuk sakiteré candhi uga mratélakaké Candhi Pawon kanthi sebatan Bajranalan. Tembung iki  duwé asal saka basa Sanskerta vajra =kang artiné 'halilintar' lan anala kang ngandud 'geni'.

Miturut panjenengané Casparis, Candhi Pawon didadèkaké salah sijiné panggonan kang duwé mupangat kanggo sesinggahan awu jisimipun Raja Indra (782 - 812 M), ya iku bapa saka Raja Samarrattungga saka Dinasti Syailendra. Saka katerangan kang diserap pandhudhuk "Pawon"  kaasal saka tembung pawuan kang ngemu teges panggonan kanggo nyimpen [awu/abu]. Ana prakiraan menawa candhi pawon ing jaman semana, ana  Arca Bodhhisatwa, minangka wujud paring kinurmatan kangge Raja Indra sing uwis dianggep bodhisattva,  maka ana salah sijiné reca Bodhisatwva.Sakabehané Prasasti Karang Tengah disebutake minangka reca mau mancarake cahya. Kadadean punika nimbulake minangka reca Bodhisattwa digawé saka bahan dhasar utawa perunggu.

Batur candhi kang duwé dhuwur kurang luwih 1,5 m duwé denah segi papat, uga kababar ing sisih pinggir digawé nekuk-nekuk kang kawujud kanthi20 sudut. Tembok batur dihiasi tatahan kanthi motif, kembang, lan motif wit-witan kang merambat. Kaanan kaya mangkono jelas ana bedané ing candhi Buda lumrahé, Wujud awak candhi Pawon ramping utawa tipis kaanan kaya mengkene kaya ta Candhi Hindhu.

Kori utawa lawang lumebu ing ruangan tumuju awak Candhi kang ana ing pérangan kulon lan ing ndhuwur garis kori/lawang kapapar anané rerenggan Kalamakara tanpa sangga rangga ing ngisoré.Tangga kang ngetrap tumuju ing selasar, dijangkepi kanthi  dipirantèni dengan pipi tangga minangka di wujud kanthi tatahan kang ana ing njaba témbok candhi.. Hiasan sirah naga kang ana ing bongkot pipi tangga amarga umur kang tuwa lan ora karawat akir e rusak. Panggonan kang ana ing sajeroning awak  candhi saiki kahananné kosong, nanging ing ana ing dhasar ruangan kanyata ana tipak reca kang nunjukake panggonan iku jaman mbiyèn ana reca. Candhi Pawon ngalami pamugaran kapisanan ing taun 1903.