Coba jelasin Tarèh dari Hindia Blanda dalam bahasa aceh dong

Meuretôh thôn seugolom teuka bansa Eropa, pulo-pulo di Nusantara nakeuh nibak padum-padum boh keurajeuën nyang meudèlat nyang hudép ngon meuniaga di pasi seureuta meuneugoë di dalam pulo-pulo nyan. Ureuëng Eropa nyang phôn teuka keunan nakuh bansa Portugéh bak akhé abad keu-15 lheuëh nibak nyan teuka keunan bansa Beulanda nyang jijak mita reumpah-reumpah keuneuk jipuwoe u Eropa. Bansa Beulanda nyang phôn leupah dijak keunan bak thôn 1595, lheuë jiteumeung angkôt reumpah-reumpah ngon jipubloë di Eropa na laba phôn awak nyan 400%. Ban jikalon meunan lé bansa Beulanda la'én di nanggroë jih laju ngon sigra jipeuguna peukara nyan jeuet keu jipeugot saboh maseukapè dagang nyang jirasi nan VOC.

VOC atawa nan panyang jih Vereenigde Oostindische Compagnie kayém geukheun lé bansa-bansa Nusantara ngon nan Kompeni nakeuh jimat saboh peunutôh hak nibak Keurajeuën Beulanda keu jeuet jipeugot kuta, jimeuprang ngon jiikat janji ngon neugara la'én ban sigom Asia.

Pangkai phôn VOC nakeuh jipuga banda Batavia (jinoë Jakarta), jipuga banda nyan jeuet keu pusat meuniaga awaknyan. Niaga nyang jimeukeusud lé awaknyan nakeuh Monopoli dagang reumpah-reumpah lagèe pala, bungong pala, lawang, kayèe manèh. Lé VOC nyan jipeuturi keunoe tanaman nyang la'én, teunaman nyang hantom na lom disinoe lagèe kupi, teh, coklat, bakong, rambông, saka ngon candu, mandum teunaman nyan that jipeureulèe lé bansa Eropa ngon hanjeuet jipula di sidéh. Mandum keurija nyan jijaga ngon get that lé VOC ngon cara jiprang keuh wilayah-wilayah la'én di seulingka nyan. Ngon le that karu lam wilayah seureuta brat that jicuë hareuta maseukapè lé ureuëng keurija (korupsi), maseukapè sabé lam rugoë sampoë dudoë nyan dudoe bangkrôt bak thôn 1799. Ngon seubab nyan mandum wilayah nyang ji peugah atra VOC nyan jialéh teuma keu Beulanda, mandum atra nyang jipeugah nyan nakeuh wilayah-wilayah nyang ka jikuwasa di ban sigom Pulo Jawa, Maluku. Jipeugah lom atra awak nyan nakeuh banda la'ôt di Makassar, Manado ngon Kupang mandum teuninggai maseukapè nyan bak thôn 1800 mandum jeuet keu atra Republik Beulanda nyang jirasi nan Hindia Beulanda.