Gw mau tau Tarèh dari Bhutan. Jelasin dalam bahasa aceh

Keuneubah peukakaih, seunjata, ngon teuninggai dar batèe geupeuleumah kri keu Bhutan nyan ka jeuet keu neduëk manusia phôn that dari abad keu-20 SM (2000 thôn golom Masehi). Mandum gla nan keu naggroë nyan ka geuteumèe lé ureuëng ahli tarèh lam keuneubah sarakata jameun Bhutan ngon Tibèt jameun.

Keujadian nyang meutuléh paléng awai nyang geuteumeung di Bhutan nakeuh keuneubah naseukah lé sidroë bhiksu agama Buddha, Padmasambhava (nyang geukheun cit Gurèe Rinpoche) bak abad keu-8. Tarèh awai Bhutan hana leumah kri, sabab that le ceunatat jameun nyang abéh angoh lam musibah tutông di Punakha, nang nanggroë Bhutan jammeun bak thôn 1827. Dari abad keu-10, keuneumang siyasat nanggroë Bhutan that jipeungarôh lé reusam hudép ureuëng Bhutan nyang religius. Meumacam bagoë madeuhab Buddha timoh ngon geulindông lé maharaja Mongol ngon Tibèt. Lheuëh runtôh bansa Mongol bak abad keu-14, aneuk-aneuk madeuhab nyan jimeurupah kuwasa lam beunteuëng siyasat ngon agama, akhéjih jeuet keu ji-ék keuh aneuk madeuhab Drukpa bak akhé abad keu-16.

Sampoë 'an abad keu-17, Bhutan nakeuh seubagoë bansa nyang gadôh jimeuprang sama keudroë sampoë meusaho lom lé lama Tibèt ngon peumimpén militè Shabdrung Ngawang Namgyal. Keu cara ngon peutheun nanggroë dari buët jeuheuët bansa Tibèt, Namgyal geupuga saboh jaringan dzong (kuta) nyang that kha, ngon laju geupeunyat saboh seunurat hukôm keu geuba raja-raja ubeut di nanggroë nyan u meuyub saboh peumeurèntahan. Lheuëh maté Namgyal bak thô 1651, Bhutan rhôt lom lam harô-hara, akibatjih bansa Tibèt laju jijak prang lom nanggroë nyan bak thôn 1710, sigo teuk bak thôn 1730 ngon jibantu lé bansa Mongol. Banduwa prang nyang han asé keu peutalô Bhutan, ngon bak thôn 1759 bandum pihak nyang meupaké geupeugot saboh janji piyôh prang..

Bak abad keu-18, Bhutan geujak prang ngon geukuwasa Keurajeuën Cooch Behar di tunong, akibat prang nyan lé Cooch Behar bak thôn 1772 jilakèe bantu bak British East India Company nyang lé maseukapè niaga nyan jibantu awak Behar bak usé bansa Bhutan, ngon lheuëh nyan lom jibalah jak prang u nanggroë Bhutan bak thn 1774. Prang nyan meu-ulang-ulang na meupadum go tunjak nyang nakeuh geukheun prang meureubôt ceuë nanggroë Bhutan geulawan Inggréh, nyang rayeuek nakeuh Prang Duar 1864–1865). Lheuëh Bhutan talô lam prang, laju jipeugot saboh Meujanji Sinchula, geubôh tandajaroë antara India Britania ngon Bhutan. Keu syarat reuda prang jicok keuh bansa Duar lé Keurajeuën Britania ngon Irlandia. Nyan keuh meu akhé prang anatar India Britania ngon Bhutan.

Bak keunira thôn 1870 sampoë 'an 1885 teujadi padum-padum go tunjak prang syèdara di Bhutan meuseubab ngon meureubôt kuwasa lam nanggroë. Bak thôn 1907, thôn peunténg lam nanggroë nyan, Ugyen Wangchuck jipiléh keu raja pusaka nanggroë lé majeulih rahib Buddha, peujabat peumeurèntah, ngon kawôm ulèe balang peunténg lam nanggroë. Peumeurèntah Britania laju sipakat ateuh peuniléh nyan, ngon bak 1910 Bhutan geutandajaroë saboh janji nyang jeuet keu Britania Raya ‘ji-atô’ bhaih luwa nanggroë Bhutan.

Thôn 1947 bak 15 uroë buleuën 8 India geucok meurdèka dari Britania Raya, Bhutan laju jeuet keu neugara phôn nyang meuakô meurdèka India.

Saboh janji barô nyang rab saban ngon janji thôn 1910 jibôh tandajaroë lé Inggréh bak 1949, lheuëh nyan bansa Inggréh jitinggai wilayah nyan, ngon Bhutan meurdéka peunoh bak 8 uroë buleuën 8 thôn 1949.