ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
افغان ملت گوند

افغان ملت گوند چې د افغان ټولنپال ولسواکیز گوند يا افغان سوسيال ډيموکراټ او افغان ملت ملي مترقي گوند په نومونو هم سره يادشوي د درېؤ افغان روڼ انديو تر منځ په لږه بډوالي څو مختلف گوندونه دي . د افغان ملت گوند اصل بنسټ ايښودونکی ېې غلام محمد فرهاد دی چې په کابل کې د پاپا تر نوم لاندې مخور کس و او د کابل جای ريس سیمه د ښاغلي غلام محمد فرهاد په نوم نومول شوې . افغان ملت گوند په افغانستان کې تر ټولو پخوانی سياسي گوند گڼل شوی . د گوند پېښليک افغان ملت په لومړي ځل د مارچ په ۸مه ، کال ۱۹۶۶م زېږيز کې دځينو افغان روڼ انديو چې د پخوانيو حکومتونو سره ېې ښې نژدې اړيکې وې تر منځ په يوې جوړې شوې غونډې کې رامنځته شو . بيا وروسته په رسمي توگه د مارچ پر ۲۷مه ۱۹۶۶ زېږيز کال کې راوچت شو . کله چې افغان ملت گوند په رسمي توگه اعلان شو انجنير غلام محمد فرهاد ېې د لومړي مشر په توگه ونومول شو . د افغان ملت گوند بنسټيزه تگلاره د لر او بر پښتنو د هېواد لوی افغانستان د ملي گټو خوندي کولو په موخه ولاړه وه . ددې تگلارې لپاره د ژمن پاتې کېدلو له کبله غلام محمد فرهاد په کال ۱۹۶۹ ز کې په لويه کچه يو ځل بياافغان لويې جرگې ته د مشر په توگه وټاکل شو . وروسته د غويي د کودتا څخه په کال ۱۹۷۸ز کې په افغان ملت گوند باندې بنديز ولگېد اوددغه گوند مشر غلام محمد فرهاد جېل ته واچول شو . د افغان ملت گوند پخواني مشران په گوند کې بډوالی وروسته له هغې چې د افغان ملت په گوند کې داخلي ستونزې تر حده زياتې شوې او د افغاان ملتيانو خبرو ته د گوند مشرتابه د توت قدرې ارزښت ورنکړ دوي يو په بل پسې د گوند نه استعفا گانې ورکړې. دا لړۍ دومره وغځېده چې يو شمېر ناراضه افغان ملتيان د انشعاب او ځينې يې له نورو ملي احزابو سره د پيوستون په هڅو کې دي. افغان ټولنپال ولسواک گوند د خپل تاسيس ۱۳۴۴ کال راهيسې د پرله پسې انشعاب سره مخ شوی دی. په ۱۳۴۵ کال کې محمد نور احمد اعتمادي د وخت صدراعظم ته په پارلمان کې د گوند ريس غلام محمد فرهاد د اعتماد رايه ورکړه. د ښاغلي فرهادي فدايې په مشرۍ يوه ډله په دې پلمه چې ښاغلی فرهاد د دوي مشورې ته غوږ نه دی ايښی د ملت د مترقي گوند په نامه جلا شول. وروسته په پېښور کې د ښاغلي قدرت الله حداد فرهاد، شمس الهدا شمس او د ډاکټر محمد امين واکمن په مشرۍ دغه گوند درې پړقه شو. ۱۳۸۲ کال کې هېواد ته د راستنېدو او د گوند د مشر انوارالحق احدي بوختيا او ملتيا په دولتي دندو کې ددې لامل شو چې مختلفې کړۍ ددغه گوند په ورانولو کې لاس په کار شي. د واکمن افغان ملت ډله د شمس الهدا شمس افغان ملت ډله د افغان ملت رسنۍ سر چينې افغاني گوندونه
مسعود سرلوڅ مرادزی

ډاکټر مسعود سرلوڅ مرادزی زوکړه ۱۳۲۸ لېږديز لمريز کال د ننگرهار ولايت، کامه يو افغان پښتو ژبی سياستوال، سياسي نقاد، څېړونکی، ليکوال او د طب ډاکټر دی. مخينه مسعود سرلوڅ مرادزی د محمد رسول زوی، د سيدعلي لمسی، د سيد مرتضی کړوسی او د مرادعلي کودی دی. هغه په ۱۳۲۸ ل کال کې د ننگرهار ولايت د کامې د سمسورې ولسوالۍ، چې د افغانستان يو شمېر نامتو ليکوال، شاعران او سياستوال ترې راوتلي، د فقير سيب ورثه نومي ځای کې زېږېدلی دی. زده کړې سرلوڅ مرادزي خپلې زده کړې تر بکلوريا پورې د مرادعلي رح په لوړ ښوونځي لېسه کې بشپړې کړې دي. په ۱۳۴۸ ل کال د ننگرهار پوهنتون په طب پوهنځي کې شامل او په ۱۳۵۵ ل کال کې ټولنې ته د طب د ډاکټر په توگه راووت. د لېسې د زده کړو پر مهال يې پښتو ژبدود د خپل کورني مشر استاد مولوي شېرگل يوسفزي څخه ولوست. په ۱۳۶۲ ل کال کې يې ټولنيزې او فلسفي زده کړې په المان هېوادکې پای ته ورسولې. دندې نوموړي لومړی د ميدان وردگو ولايت د محمد جان خان روغتون کې د امر په توگه دنده ترسره کړه. په طبابت کې د يو مهال کار څخه وروسته ېې بيا په گڼو سياسي او ټولنيزو چارو کې ونډه واخيسته او په ۱۳۶۶ـ ۱۳۶۷ ل کلونو کې يې په چکوسلواکيا هېواد کې د افغانستان په سفارت کې د لومړي سکرټر په توگه دنده ترسره کړې ده. په ۱۳۷۵ ل کال په کابل کې د تنظيمي جگړو له کبله اړ شو چې له خپل هېواد افغانستان څخه ووځي او سويډن ته کډه وکړي. اوسمهال د سوېډن په پلازمېنه سټاکهولم کې له خپلې کورنۍ سره يو ځای اوسي. هغه واده کړی، درې لوڼې او دوه زامن لري. سياسي دريځ ښاغلی سرلوڅ مرادزی پخوانی کيڼ اړخی پرچم ډلې پلوی وو. وروسته له هغه د ډاکتر نجیب الله د وطن گوند په ډله کې، چې پخوانی نوم يې د افغانستان د خلق دموکراتيک گوند وو، غړی پاتې شو. اوسمهال د سويډن په ستاکهولم کې د لیکنو له لارې خپل سیاسي فعالیت پرمخ وړي. په انټرنټ پاڼو کې ېې خپرې شوې ليکنې مسعود سرلوڅ مرادزی د ورځنيو تودو سياسي حالاتو په باب نقدونه، تبصرې او شننې په بېلابېلو افغاني انټرنټي رسنيو کې خپروي. نوموړی د ليکوالۍ په برخه کې د خپلې مېرمنې له خوا هڅول شوی، خو بې له دې هم د ليکوالۍ ځانگړی استعداد ورسره مل دی. د مرادزي دا لاندې کتابونه د انټرنېټ پر مخ خپاره شوي چې نږدې راتلونکې کې به د چاپ په گاڼه وپسولل شي: مختاړې ـ روستاړي او ځیني تړښتې وییونه. د ځایونو نومېښود. پښتو ستاینومونه او د هغو جوړښتلارې. د بلې سیارې خلک. ماشوم نومېښود. شعر وزمه خیالونه. ننگونې او ملي دریځونه د لیکنو او مقالو لومړۍ ټولگه. ننگونې او ملي دریځونه د لیکنو او مقالو دویمه ټولگه. پښتو کړنومونه او د هغو ځانگړتیاوې. پښتانه پښتانه ليکوال افغاني ليکوال افغانان افغان سياستوال سرچينې
میثاق کاظمي

میثاق کاظمي يو فلم جوړوونکی، لیکوال او د فلم لارښودگر دی. سرچينې
لمريز لېږديز کالهنداره

-- -::: -:-:-:-: : - -: :. - لېږديز لمريز کال هېنداره ل ل چې په پاړسي ژبه کې يې هجري خورشیدی ه.خ کال بولي. په پښتو ژبه کې د کال هېندارې نور نومونه کالښود او کاليز دي. نوموړي کال ته ځکه لمريز کال وايې چې ځمکه د لمر پر مدار څرخي او ځمکې دغه يو مدار پاي ته رسول د لمريز کال څخه عبارت دي چې ددې کال پيل د حضرت محمد ص د هجرت څخه پيليږي نو ځکه ورته لېږديز لمريز وايي. دا کال دا مهال د افغانستان او ايران رسمي او منل شوې کليز جوړوي. د کال د پيل تاريخچه ليږديز لمريزکال لکه د سپوږميز ليږديز هجري قمري کال په څېر د اسلام د ستر پيغمبر حضرت محمد ص د مکې څخه مدينې ته د هجرت کولو څخه مروج شوي دي. حضرت محمد ص د مکې څخه مدينې ته په ۶۲۲ زکال کې د دسيپتمبر په ۱۳امه نيټه جوليان يا د ۶۲۲ ز کال د سپتمبر ۱۶ امه نېټه گرگوري د خالي نۍ په ورځ هجرت وکړ چې د لمړي سپوږميز کال د ربيع الاول د لمړۍ نيټې او د وري د ۲۴ امې نېټې سره سمون خوري. د ليږديز لمريزکال د پيل لومړۍ ورځ د جمعې ادينې ورځ ده چې د ۶۲۲ ز کال د مارچ د ۱۹ امې نېټې جوليان يا د ۶۲۲ ز کال د مارچ د ۲۲ امې نېټې گرگوري سره سمون خوري پيليږي. فصلونه، مياشتې، ورځې ليږديز لمريزکال د ۳۶۵ ورځو لرونکې دي چې دا ورځې په ۱۲ مياشتو ويشل شوي دي او ددغه کال پيل په لومړۍ ورځ په شمالي نيمه کره کې يو برابر پسرلی وي. د دغه کال لومړي طراح او رامينځته کونکې عمر خيام دی چې د ملکشاه سلجوقي په سپارښتنه يې دا کال رامينځته کړ. هر کال لرونکې د څلورو فصلونو دي چې عبارت دې له سپرلی پسرلی، اوړي، حزان پاڼه ريژ او ژمي څخه. هر فصل لرونکې د دريو مياشتو دی. او هر مياشت د څلورو اونيو لرونکې ده او هره اونۍ اوه ورځې ده. چې د اونۍ د ورځو پښتو نومونه عبارت دې له نۍ خالي، يو نۍ، دونۍ، درېنۍ، څلورنۍ څلنۍ، پينځنۍ پنځنۍ او جمعه ادينه. او پارسي کې ورته شنبه، يکشنبه، دوشنبه، سه شنبه، چهارشنبه، پنجشنبه او جمعه وايي. هر کال د وري په لومړۍ نيټه چې د پسرلي د پيل هم دي پيليږې او دغه ورځ په افغانستان د دهقان د ورځ په نوم ياديږې چې يو لوي جشن پکې نيول کيږې او همدا راز دې ورځې ته نورروز هم وايي چې ددې ورځې څخه د نوروز ميله هم پيل کيږي او پکې د سخي صيب د ژیارت بېرغ هم لوړيږي او خلک د هغه زيارت ته ورځي او د خپل مراد د پوره کېدو سوالونه کوي. د ليږديز لمريزتر ټولو لويه ورځ د چينگاښ لومړۍ ورځ ده. او تر ټولو اوږده شپه يې د څيلې شپه ده چې د ليندۍ د ۳۰ امې د لمرپرېواته څخه تر د مرغومې د لومړې نيټې د لمر خاته پورې اوږده چې په پارسي کې ورته د يلدا شپه وايي. د دغې کالهندارې هر کال د ۳۶۵،۲۴۲۱۹۸۷۸ ورځو يا ۳۶۵ ورځو ۶ ساعتو ۴۸ دقيقو او ۵۱ ثانيوسره برابر دی. نور کالونه سپوږميز ليږديز کليز هجري قمري گریگوري کالهنداره زيږديز کالميلادي هبراني کال يهودي کال بهايي کال هندي کال زردشتي يا اهورايې کال کمپيسيوس يا چيني کال سرچينې او ياداښتونه اکرمي موسی، گاهشماری ايرانی، چاپځای: دفتر پژوهشهای فرهنگی تهران: لومړی چاپ، کال ۱۳۸۰ ل، ۷۵ ام مخ بيرشک احمد، گاهنامه تطبيقی سههزار ساله. شرکت انتشارات علمی و فرهنگی تهران، چاپکال ۱۳۶۷ل، ۱۹۰ ام مخ په عادې کلونو کې د کب مياشت نهه ويشت ورځې وي خو په کبيسه کلونو کې ديرش ورځې وي. لمريز کالهنداره
يوټيوب

یوټیوب په متحده ایالاتو کي دویډیوګانو خپرولو لپاره یوه نړیواله وېبپاڼه ده چي د ۲۰۰۵ کال د فبروري په میاشت کی د پی پال کمپنی دپخوانیو کارکوونکو له لوري رامنځ ته سوه. د یوټیوب کمپنی په سن برونو، کالیفورنیا کي موقعیت لري او د اډاب فلش ویډیو د ټکنالوژی په مرسته سره کولای شی د مینه والو بیلا بیلي ډول ویډیوگانی، تلیویزیونی خپرونی، موسیقی او نوری خپروني ننداری ته وړاندي کړي. هغه کسان چی په دی ویب پاڼه کي یې نوملیکنه نه وي کړې یواز ویډیوگانی لیدلای شی خو هغه کسان چی په دی ویبپاڼه کی یې نوملیکنه کړي وي کولای شي دی ویبپاڼی ته ویډیوگاني هم پورته اوخپري کړي.د ۲۰۰۶ کال د نوامبر په میاشت کي یوټیوب کمپنی د یو عشاریه پنڅه شپیته ۱،۶۵ میلیونه امریکایی ډالرو په بیه پر گوگل کمپنی وپلورل شوه. یوټیوب کمپنی داوخت په زکال کي تر میلیارده ډالره پورته شتمني لري . مخینه یوټیوب ویبپاڼه د کال په فبروري میاشت کي دپیپال د پخوانیو کارکوونکو چدهورلي، سټییف چېن او جاوید کریم له لوري دامریکا متحده ایالاتو په کلفورنیا ایالت کي رامنځ ته سول اوپه کال کي یې د. میلیارده ډالرو په ارزښت پر ګوګل باندي وپلورل .
سرپل

سرپل د سرپل د ولایت مرکز او مهم ښار دي چې د افغانستان په شمال کې پروت دی. او د افغانستان د ١٤ لويو ښارونو څخه يو دي. نور ولولئ د افغانستان ولسوالۍ د افغانستان ولايتونه د افغانستان ښارونه
نبيله همايوون

نبيله همايون په انگرېزي: د افغانستان د راډيو تلويزون يوه پخوانۍ دري ژبې افغانه خبرياله، د شعر ديکليماتوره، او ويانده ده. نوموړې په افغانستان کې د ښه غږ او د دري شعر د ديکليمې او د ساعت با شما د خپرونې د وياندۍ له کبله نوم لري او گڼ شمېر خلک يې اوس هم د غږ مينه وال دي. مخينه نبيله همايوون د افغانستان په پلازمېنه کابل کې يوې روڼ اندې کورنۍ کې زېږېدلې ده. په پاړسي گړدودونو ېې د شعر دیکلیمې وړاندې کړي او د افغانستان د ملي راډيو ټلوېزيون پر مخ د دري يا پاړسي ژبې نوموتې ویانده بلل کېږي .وروسته د هغه چې د ډاکتر نجیب الله کمونستي وروستنی رژيم ونړېده ، نوموړې د تنظيمي لوټمارو ډلو لخوا چې مشري ېې عبدالرشید دوستم کوله ډېره وځورل شوه او کورنۍ غړي ېې لکه د نورو مظلومو افغانانو په څېر وکړول شوه . زده کړې زده کړې ېې هم په کابل کې کړې دي دندې د آغلې نبيله همايوون دندې د کابل په ملي راډيو ټلويزيون کې د يوې وياندې او دري ژبې شعرونو ديکلیماتورۍ څخه پیل شوي دي. آغلې نبيله د ماشومانو په خپرونو کې برخه واله وه او همدا ېې د ژورناليزم سره د مينې لامل وگرځېده. همدا رنگه خپلې دندې ته تر د ۱۹۹۲ ز کاله پورې دوام ورکړی دی. اوسمهاله ژوند نبيله همايوون خپلې کورنۍ سره د کاناډا په اونټاريو ښار کې استوگنه لري . د آغلې څلور بچي دي چې يو ېې ځوی او درې ېې لوڼې دي . د نوموړو نومان پدې توگه يادېږي . بلال همايوون، حسنا همايوون، هوا همايوون، او حنا همايوون. افغانې خبريالې افغانې ډيکليماتورې
تڼي ولسوالۍ

د تڼیو ولسوالی د خوست ولایت په جنوبی برخه کی پرته ده، چی د سپیرې ولسوالۍ یې لویدیځ، د نادرشاه کوټ او د اسمعیل خیلو ولسوالۍ یی شمال، د گربزو ولسوالۍ یی ختیځ او د پاکستان سرحدی سیمه یی جنوب ته پرته ده. د ولسوالۍ مرکز یی د تڼیو د دره گی کلی دی چی د ولسوالۍ په شمال ختیځ لور کی موقیعیت لری. د ۲۰۰۶م کال د احصایی له مخې یی د خلکو شمیره ۵۲۸۰۰ ثبت شویده. د تڼیو ولسوالۍ مهم لوی کلی پلاندی ډول دي: - د ترخیلو کلی د حصارک کلی د نریزی کلی د سینکیو کلی د ورژلی ستر کلی د کوچانو کلی د بنده خیلو کلی د روښانی کلی د چنارگی کلی د لغوړی پیران گوخه ورغړ ناړخیل چریو کلی سپیرکۍ پاخی اتخیل ورژله ټنډی کلی میسی خان کلی شبوخیل زنده خیل سور کوټ عیس خیل اتمان لنډی حصارک کوټکی للمۍ کوټکی دره گی کلی دره در ملکه گربزسحرا مدرسی کلی ډب کلی سیگۍ کلی نریزی عالمخیل فقیران او پښان د غره لنډی او داسې نور ډیر واړه کلی شته چې نومونه به راتلونکی کی ذکر شی. په نوموړې ولسوالۍ کی د زیاتو خلکو کاروبار دهقانی ولی یو زیات شمیر خلک یی په نورو هیوادونو کی د مزدورۍ لپاره تللی او هلته کاروبار کوی. دا هم وگورۍ د افغانستان ولسوالۍ سرچينې د خوست ولايت د افغانستان ولسوالۍ
مندوزي ولسوالۍ

د مندوزۍ او اسمعيل خيلو ولسوالۍ د خوست ولايت مركزي ولسوالي متون بابا سره لږيدلي لوديځ ته پرته ولسوالي دۀ چي شمال اولويديځ ته يي دنادرشاۀكوټ ولسوالي ختيځ ته يي دخوست مركزي ولسولي متون بابا په جنوبي بره كي يي د گوربزو ولسوالي اوشمال ته يي دتڼيو ولسوالي واقع ده اود۲۰۰۶م كال داخصايي له مخي يي نفوس ۵۰۰۰۰ خصاپ شوي دي اودولسوالي مركز دډډوال دعليوات په كلي كي دي . ژبه یی پښتوده . دنموړي ولسولي كلي دلپوري ،مټه خان ، كابل خيل ، برخنخيل، ډول كلي ، ډډوال چي دولسوالي مركزدي ،بك كلي ،منگري كلي ،بهرامخيل ، عبدالكريم پيران،لاركي ،توره وړي ،عليوات ، سني سرخ،خيدرخيل ، كوچه خيل ،ارخيل ،ارسوڼه،دوسركه،دخيدرخيلوللمي ،دميلينوكلي ياچراگه،ديگان،زيړي ترخه، خسن مخمدكلي، پاينده خيل ، دوكانوكلي، مالي كلي ،خان كلي،خسنزي،شهبازخان كلي ،شډال،ورځه،ووم،.... دنموړي ولسوالي زيارتونه عالم شيرپير ، او دزیړي زكوم په نوم یادیږی، چي په څينوورځو لكه داخترونو اويا دنوي كال ميلي هم پدي ځايوكي كيږي . اويوبل پخواني دمجلسونو اونندارو ځاي دزاړه مزك په نوم ياديږي چي دډډوالو په مركزي برخه كي موقعيت لري . اويوه بله خبره داچي ددي ځاي مشهور ليكوال اديب مرحوم ميرازاعلم حمدي هم د ډډوالو اوسيدونكي وو روح دي حادوي. اوبله داچی مرحوم محمدصدیق روحی هم دهمدې ولسوالي دخیدرخیلوپه سیمه کې دونیاته سترگی پرانیستی وې روح دی حادوی. همدارنگه یوه پخوانی لیسه دڅړبن په نوم یادیژی چې د اسمعیل خیلوولسوالی په ختیڅ کې دولسوالی سره لږیدلی لیسه ده چې ډیرزیات قدرونه یی روزلی دی . دا هم وگورۍ د افغانستان ولسوالۍ سرچينې د خوست ولايت د افغانستان ولسوالۍ
کيشپ

کيشپان کیشپهپه لاتين: د خاپوړن ژويو څخه دي چې د نړی په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي او په دوو مهمو ډلو د اوبو کيشپان او مځکنی کيشپان تقسیم کېږي. مځکنی کيشپان بوټي خوړونکی ژوي دي او د اوبو کيشپان په ځانگړي ډول غوښه خوري خو بوټي هم خوړلای سی. تر اوسه پورې د کيشپانو ۳۰۰ ډوله پېژندل شوي دي. د کيشپ عمر ۱۸۰ کالو ته رسیدلای سی. کلن کیشپه په د یوازی دری ګونو کیشپانونه یویې په چین کې ومړ دا کیشپه چې نوی کاله عمر درلود د چین په یوه ژوبڼ کې ومړ ددی کیشپه ورته دوه نور د ویتنام په ځنګلونو کې ژوند کوی. کار پوهانو ډیره هڅه وکړه چې ددی کیشپه دنسل زیاتولو لپاره هغه مصنوعی امیدواره کړې اما تردی دمه دی کار نتیجه ورنکړه مخکې تر دی چې دا کیشپه ومری دوه ورځی وړاندی کارپوهانو ددی د مصنوعی نسل زیاتولی امیدواری هڅه کړی وه. د کيشپانو تکامل کيشپان ۲۰۰ میلیونه کاله مخکې رامنځ ته شوي ول. خو لمړنی اوسنی کيشپان چې تر اوسه بورې په جنوبی آمریکا کې ژوند شوی دي، ۱۲۰ میلیمونه کاله مخکې رامنځ ته شوي ول . د اوبو کیشپان تقریبا ۱۱۰ میلیونه کاله مخکې رامنځ ته شوي ول. د هغو کيشپانو څخه وو چې ۸۰ میلیونه کاله مخکې یی ژوند کاوه او د نړی تر ټولو لوی سمندري کیشپ هم وو. اوږدوالی یی ۴ متره وو او وزن یي ۲۲۰۰ کیلوگرامه وو. په اوس وخت کې د نړی تر ټولو لوی کیشپ دی او وزن یي ۶۰۰ - ۱۰۰۰ کیلوگرامه دي. توصيف کيشپ یو خاپوړن ژوی دی چې یو سر او څلور پښې لري. اوږدوالی یی مختلف وي. بدن یی د دوو کاسو د ملا کاسه او د بطن کاسه لخوا پوښ شوي دي چې د دی ژوی د پوښتیو څخه رامنځ ته شوي وې. کيشپان چې په وچو سیمو کې ژوند کوي څلور پښې لري ورو ورو قدم وهي او لوی کاسه لري. نوموړي کيشپان مېوې او سبزي خوري. کیشپان چې په خوږو اوبو کې ژوند کوي د گوتو په منځ کې پردې لری او لکه سپی غوندي لامبو وهي. سمندري کيشپان د پښو په ځای د کب شاپرونه وزرونه لری. که چې هم نوموړی ژوي په اوبو کې ژوند کوي خو په وچو سیمو کې هگی اچوي. سمندري کیشپان پلانکټون، کبان خوري. خاپوړن کيشپان
بوکر

بوکر په مېچپوهنه کې يو درې ډډيزه له درې خواؤ څېره ده. دغې هندسي څېرې ته په عربي ژبه مخروط او په انگرېزي ژبه وايي. دغه بڼه له يوې ښويې هوارې څخه چې په ورو ورو له لاندې څخه پورته خوا ته له يوې دايرې څخه ور ور د څوکې بڼه خپلوي. ددې بنسټ تر ډېره په څوکې او چورليځ ټکي باندې څرخيز ولاړ دی .په ښکاره بايد وويل شي چې يو کلک توکی کوم چې په هوارې بڼې تاؤ په يوې سطحې چې اړخيزه هواره يادېږي جوړ شوی . مېچپوهنه
کلراډو

کلراډو د امریکا د سحیل ختیځو ایالتونو څخه یو ایالت دی. ددی ایالت پلازمینه او مشهور ښار دنور نومیږي. ددی ایالت ډیری رای وروکوونکي جمهوري غوښتونکي دي. سیلاني مهم مناظر د امريکا د متحده ايالاتو ايالتونه
پاره

پاره يو کيميايي عنصر دی چې سمبول یې او اټومي شمېره ېې ۸۰ ده. دغه عنصر د سپينوب او سيماب په نومونو هم يادېږي. او همداسې د هايډرارگېرم ورته وايي. چې هايډر د اوبو مانا لري او ارگېروس د سپينو زرو مانا لري. پاره يوازينۍ فلز دی چې په معينه حالت کې په معينې تودوخې او ځانگړي پشار سره اوبه کیږي. همدارنگه بل عنصر چې ځانتيا ېې د پارې په ډول يو حالت لري بروماين نومېږي. ددې سړـ پوله ۳۸.۸۳ ډگري سلسيوس او ايشنپوله ـ ۳۵۶.۷۳ ډگري سلسيوس دی . سرچينې کيميا کيمياوي توکي
بينگړۍ

بېنگړۍ د سابه بابو له ډلې شمېرل کېږي. بوټي :
پزوونی

پزوونی د جراحۍ يوه وزله ده. طبابت د جراحۍ اوزار
محمد اکبر کرگر

محمداکبر کرگر په ۱۳۳۲هجري شمسي کال دکونړونو دمزار په دره کې زيږيدلی دی. په مزار دره کې دلومړنيو زده کړو دپای ته رسولو وروسته دکابل دابن سينا عالي ليسه کې زده کړه وکړه اوپه ۱۳۵۳ د کابل پوهنتون دادبياتو اوبشري علومو په پوهنځي کې شامل اوپه ۱۳۵۶ کال کې ددغه پوهنځې دفلسفې اوټولنيزو پوهنو له څانگې فارغ شو. نوموړي دښوونځي په دوره کې په ليکوالۍ پيل کړي دی، يو شمير لنډې کيسې يي ليکلي اويو لړ ادبي فلسفې څيړني يي هم کړي دي. محمد اکبر کرگر په يو شمير دولتي پوستونو لکه دراديو دخپرونو رياست د چاپ اوخپرونو ددولتي کميټې رياست اودليکوالو ټولنې دمرستيالۍ په څنگ کې دتاريخ اوفلسفې دپوهنځي د استاد په توگه هم پاتې شويدي. چې په هغه وخت کې يي يو لړ تصوفي اوعرفاني څيړنې هم کړي دي. ليکلي آثار د ليکوال ديو شمير اثارو نومونه په دې ډول دي : لنډې کيسې شېبې چاپ کال ۱۳۶۳ سينده ځه سينده بهېږه ۱۳۶۶ د زمانو سندره ۱۳۷۰ چې ماشومان سندره وايي ۱۹۹۸ انځورونه که هېنداره همدا اثر ۲۰۰۷ څېړنيز اثار غني د شگو په محل کې ۱۳۶۵ څو ادبي يادونې ۱۳۶۶ په حالنامه کې د بايزيد روښان عرفاني او فلسفي څېره ۱۳۶۹ دويم چاپ ۲۰۰۶ م ادبيات او د انسان د نننۍ نړۍ ۲۰۰۵ لويه جرگه او لويې پريکړې ۲۰۰۳ ژباړې ترورېزم او جگړه له انگليسي ژبې ۲۰۰۴ استېتيک مقولې له فارسي څخه ۱۳۶۵ يو شمېر څېړنيزې ادبي، فلسفي مقالې د افغانستان د جمهوريت فرهنگي پاليسي له مهدي دعاگوی او استاد الهام سره گډ کار ۱۳۶۹-۱۳۷۰ پښتانه ليکوال افغانان
شونډکيز چرگ

شونډکيز چرگ په انگرېزي: د مېلياگريس مرغانو خېل پورې اړه لري . همدا مېلياگريس گېلوپاو ته په عمومي توگه د شډل يا ځنگلي شونډکيز چرگ په مانا کتل شوي . دغه ډول ېې تر ډېره د سوېلي امريکا په ځنگلونو کې موندل شوي دي . همدا رنگه نورو د دغه شونډکيز چرگانو ډولونو ته ميلياگريس اوسيلاټا او يا هم اوسيلېټد چرگ وايي . ددې ډېر زيات ډولونه دي چې د اټکل له مخې ېې لرغونتوب ۲۳ ميلیونه کلونو ته رسېږي . دغه مرغان د هگۍ اچوونکو ژؤو په کورنۍ کې شمېرل کېږي . د کورني شونډکيز چرگانو آر له شډلو يا ځنگلي شونډکيز چرگانو څخه اخيستل شوی . دا چرگ لکه د هرمارغه د توکم او خېل په څېر په خپل لړلیک کې وېشل شوی د چرگانو په کورنۍ پورې اړه مومي . د شونډکيز چرگ د مښوکې پر سر له پوزې راځوړنده غوښه ددې لامل شوې چې د ځوړندې شونډې په مانا وگڼل شي او د همدې له کبله ورته شونډکیز ويل کېږي . د شونډکيز چرگ وزرې چې گز شوي نو ۱.۵ تر ۱.۸ مترو پورې يادېږي . تر اوسه پورې د ځنگلونو په پراخ چاپېريال کې استوگنه لري او ددغه چرگ ښځينه چرگه ېې له نارينه چرگ څخه په بڼه وړوکې او وزن ېې هم لږ او له نارينه شونډکيز چرگ څخه ېې د بڼکو رنگونه لږ وي . د ځينې څېړونکي په دې اند دي چې اروپا ته په لومړي ځل شونډکيز چرگان د ترکيې له لارې ورغلي دي ځکه ورته په انگرېزي کې ټرکي وايي . د شونډکيز چرگ ځانتياوې کله چې شونډکيز چرگ شوقمن شي نو ېې د پوستکي رنگ سور واوړي او بڼکې ېې هم خپل رنگونه بدلوي رابدلوي . همدارنگه خپل ځان ببر کړي بڼکې خپرې او د شا دخوا ېې بڼکې پورته خواته کتار ودرېږي . د شونډکيز چرگ ډولونه او الوتنه شونډکيز چرگان لکه د نورو ژوؤ په څېر په نارينه او ښځينه ؤ وېشل شوي دي . همدا رنگه د دوی ځينې ډولونه د وزن له مخې غټ او واړه او له رنگونو بېل موندل شوي . شونډکيز چرگان چې کله له هگيو راووځي نو دوو وونيو کې په پښو گرځي . ځينې د مرغانو څېړونکي وايی چې دغه چرگان د اسيا څخه اروپا او بیا امريکا ته رسېدلي دي . دا هم ويل کېږي چې شونډکيزه چرگه په کال کې۷۰ هگۍ اچوي . ځینې له شونډکيز چرگانو څخه بیخي نشي الوتلای او ځينې چې بیا الوتلای شي نو ډېر لږ الوزي ددوی د الوتنې کچ تر شاوخوا ۱ او يا هم ۲ مترو پورې مېچ شوی . مارغان
چارلېس مېسن

چارلس مېسن په انگرېزي: اصلي نوم جېمز لوييس دى او په ۱۸۰۰ م کی د لندن په مډل سېکس کی زيږيدلې و. دده پلار جورج لوييس د ستنو جوړولو په يوه کارخانه کی ملازم و. جيمز لوييس تر ښوونځي وروسته په يوه شرکت کی ملازم شوخو پلار سره په څه خبره وران شو او په بنگال توپخانه کی يې نوکري ومونده. دی په ۱۸۲۱ م کی هند ته واستول شواو د انگرېزانو او د مرهټو په جنگ کی شامل و خو کله چې يې په بهرت پور کی په لوى شمېر مرگ ژوبله وليده نو زړه يې له جنگه تور شو. په ۱۸۲۷ م کی له اگرې نه له خپل يوه پوځي ملگري سره وتښتيد، خپل نوم يې پر چارلس ميسن واړاوه او څه موده په لاهورکی د سيک مهاراجه رنجيت سنگه په دربار کی له يوه فرانسوي جنرال وېنچورا سره ملگرى شو. خو هلته دده د نيول کيدو خطر و نو خپل سفر يې جاري وساته اوڅه موده د ډېره غازي خان، او اباسين شاو خوا سيمه کی د يوه فقير په شان گرځيدو. سرچينې چارلېس مېسن - د صفيه حليم ليکنه - تاند وېبپاڼه د ختيځ هند د کمپنۍ سرتېري
غږپوهنه

غږ ترتیب یا په ژبه کي دږغونو ترتیبپه انگريزي: د ژبپوهنې يو ساينتېفيک بنسټ دي، لکه شمېرپوهنهرياضي چې د فېزيک بنسټ دی. هماغسې چې بې رياضي فېزيک د يوې پوهنې په توگه راڅرگندېدای نه شي، دغسې د ژبپوهني ترتیب یا د ږغ ترتیب له درو گونو رغښتيسپړيزې، پرتليزې او تاريخي څانگو سره هم بېله ترتیبي غږپوهنې، پوهنه کېدای نه شي. له تش په نامه زړې دوديزې ژبپوهنې يا اوسنيو اماتوري ژبنيو ليکنو څېړنو سره د رښتينې يا نوې ژبپوهنې لومړنۍ بريد ليکه همدغه ساينتيفيکه او بنسټيزه څانگه او ورسره تړلېاَر پوهنه يااېتېمولوجي ده او له همدې سره نوې ژبپوهنه د نولسمې پېړۍ په وروستيو او د شلمې هغې په لومړيو کې رښتياينه مومي. پوهنه ژبپوهنه
اناناس

اناناس په انگرېزي : علمي نوم ېې دی او د په کورنۍ پورې اړه لري . د پيدا يښت ځای ېې د برازیل سوېل او د پېراگوای هېواد گڼل کېږي . پاڼې ېې اوږدې او کاچوغې ته ورته دي . د پاڼو څنډې ېې ښويې او حلقوي بڼه لري . په درېيم کال کې د دغو پاڼو له منځ څخه نوې پاڼې وده کوي . د اناناس برار د اناناس څخه مخکې دغه مېوه د گل په څېره برار مومي او گلونه ېې واړه ، شنه آبي رنگه غوښن او د ډنډر په وروستۍ برخه کې جوړېږي . د دغو غوښنو گلانو په وروستۍ برخه کې د وړو پاڼو يو تاج لري ، چې وروسته په مېوې بدلېږي . د اناناس مېوه په حقیقت کې کاذبه بڼه لري . دغه مېوه د تودو سیمو د مېوو له ډلې څخه شمېرل کېږي . اناناس يو څو کلن او يو مشيمه بوټی دی ، چې لوړوالی ېې له ۴ څخه تر ۵ فوټو پورې رسېږي ، که چېرې په کافي کچه ځای ولري د هر کال په تېرېدو سره ځنگلونو ته وده کوي او پراخه سیمه لاندې کوي ، خو دا کار د سوداگرۍ په مارکېټ کې د مېوې کیفیت راښکته کوي . نو له دې کبله لازمه ده چې هر کال د دغه بوټي د ښاخونو پرې کول او اصلاح ترسره شي . د اناناس کرهڼه او رغښت په لومړي کال کې يواځې هغه ډنډر چې ايښودل شوي دي کولای شي په خپله وروستنۍ برخه کې مېوه ونيسي ، چې بیا وروسته له ۱۵ـ۳۲ مياشتو پورې پخېږي په دوهم کال کې هغه څانگې چې د مورني ډنډر په شاوخوا کې رامنځ ته شوې دي هم کولای شي چې مېوه ونيسي د مېوې د پخوالي موده په تودوخه ، اوبو او د ونې په خوراکي توکيو پورې اړه لري. کله چې مېوه پخه شي لاندينۍ برخه ېې د پورتنۍ برخې په پرتله خوږ خوند لري ، د اناناس خوږوالی په هغو نشايستوي موادو پورې چې په ډنډ کې زېرمه کېږي اړه لري . د اناناس له مېوې څخه هم په تازه توگه گټه پورته کېږي او هم ترې د ځوښا جوس په توگه کار اخيستل کېږي . همدا رنگه په لوېديځو هېوادو کې اناناس د پيڅځې په جوړولو کې گډوي . کله چې اناناس اومه وي په هغه مهال ډېره اندازه اگزالیک سوزوبی په ځان کې لري، چې ډېر سوځوونکي مخرش دي . خو په پوخوالي کې دغه کچه په سلو کې له ۰.۵ ـ ۱.۰ ته راښکته کېږي . ددې له پاره چې مېوه زخمي نشي هغه له يو شمېر هغو پاڼو سره چې د مېوې چاپېره ځای لري بازار ته وړاندې کېږي . که نه نو د زخمي کېدو په صورت کې مېوه په ډېر لږ وخت کې خوسا فاسده، يا ورسته کېږي . له دې کبله چې د اناناس مېوه ډېر ژر خرابېږي او د لسو ورځو په موده کې په سلو کې له لسو څخه زياتې خپلې اوبه له لاسه ورکوي ، ځکه نو له ټولو څخه وروسته باید ژر تر ژره بازار ته وړاندې او وپلورل شي . سرچينې د اريانا دايرهّ المعارف ۶۴۰ مخ مېوې
نصرالدين خان اندړ

نصرالدين خان چې په خټه اندړ د محمد زمان خان اندړ زوی دی . دی شاعر او ليکوال و . د سيمه واکيو په پير کې د غزني د باچا جمجماه شاه حسين له ولکې د کندهار پر لور لاړ او هلته مېشت شو . سرچينې پټه خزانه - پښتانه شاعران
امير پولاد سوري

امير پولاد سوری هـ ق کې د غور شاوخواسيمې واکمن ، د جهان پهلوان امير کروړ غوري پلار او دی په تاريخ کې په څو نومانو ياد شوی دی . دده يو نوم امير پولاد سوری ، بل ېې امير پولاد غوري يا غورياخېل ياد شوی چې په ريښتيا هم د ننني افغانستان د غور ولايت اوسېدونکی و . امير پولاد سوري د غور ولايت سيمه واک او جرگه مار مشر پاتې شوی . دی د ملک شنسب بن خرنک له اولادې څخه يو ننگيالی افغان امير و چې ېې د غور پر غرونو حکمراني درلوده . ده خپل د سيمې د خلکو په دفاع کې او د خپلو پلرو د نوم ژوندي ساتنې په موخه د وخت د بني اميه په مقابل کې د ابی مسلم خراساني مرستې ته راووت څو خپله سيمه له يرغله وساتي او ابو مسلم خراساني يوازې پاتې نشي . ابی مسلم خراسانی چې د ال عباس ټبر څخه و امير پولاد څخه مرسته غوښتې وه . لکه څنگه چې ابی مسلم د ۷۴۷ زېږيز په شاوخوا کې راپاڅېدلی و ، نو د امير پولاد د امارت نېټه هم په هغه وختونو کې ټاکل شوېده ده . د امير پولاد غوري د اسارت مرکز د غور په مندېش کې مېشت و . او د غور نور غرونه هم دده تر ولکې لاندې و . د امير پولاد تر مړينې وروسته د غور امارت د هغه د ورور زامنو ته پاتې شو . سرچينې د افغانستان نوميالي عبدالرووف بېنوا مخ ۴۹۲ ـ ۴۹۳ مخ . ۱ـ طبقاث ناصری ـ ۱ ۳۲۴ مخ ۲ـ افغانستان بعد از اسلام ـــ ۱ ۱۳۲ ۳ـ پټه خزانه ــ ۲۹ مخ . د افغانستان نوميالي
قلعه نو ولسوالۍ

قلعه نو د بادغيس ولايت يوه ولسوالۍ او هم پلازمېنه ده په میلادی کال کې نفوس تنه وو. د بادغيس ولسوالۍ
باميان ولسوالۍ

باميان ولسوالۍ د باميان ولايت مرکزي ولسوالۍ ده دا ولسوالۍ یخه هوا لرې او او سیدونکې ېې د هزاره قوم اړوند دي په کال کې یې نفوس اټکل شوی وو.
امرالله صالح

امرالله صالح د شورای نظار د استخباراتو ريس او جنگيالی و چې بيا وروسته د افغانستان د لنډمهالې ادارې د استخباراتو مشر شو. هغه د پنجشېر په ولايت کې زېږېدلی او د احمد شاه مسعود له نژدې کسانو شمېرل کېږي. د شورای نظار غړي د شمالي ټلوالې غړي افغان کمونيستان د شورای نظار غړي
عبدالرب رسول سياف

عبدالرب رسول سياف په انگرېزي:-- يو عربي ډوله اخوان مسلمين بنسټپاله سياستوال او جهادي غړی دی . دی د افغان مجاهدينو د لومړني گوند حزب اسلامي لومړنی مشر و چې بيا وروسته ترې نور گوندونه جلا شول او ده هم خپل د گوند نوم د اتحاد اسلامي په نوم ونوماوه . په کورنيو جگړو کې يو مهم غړی و او د جمعيت اسلامي د شورای نظار ډلگی سره په څنگ کې د افغانانو په مقابل وجنگېده څو تالبان پرې راغلل او د رباني د شر او پساد حکومت يې ړنگ کړ ، ښاغلی سياف هم خپلو همفکره او همغږو ملگرو سره شمال ته وتښتېده تر هغه چې په ۲۰۰۱م زېږدي کې امريکا حامد کرزی په مخه کړ او د نوي حکومت سره سم پخواني جنگي ډلې په شمول د عبدالرب رسول سياف ډلې کابل ته راغلې اوراتگ سره سم يې د گوند نوم بيا بدل کړ او اوس يې د دعوت اسلامي په نوم نومولی . مخينه عبدالرب رسول سياف د فقير محمد زوی دی او د کابل ولایت په پغمان ولسوالۍ کې د گلمیر کلي کې زېږېدلی . پلار يې د پاچا ظاهرشاه پر وخت پوځي منصبدار و. په قام چاولخېل دی .د اووه کالو و چې زده کړې يې پیل کړې . زده کړې لومړنی زده کړې ېې د پغمان په نومونه يا نمونه ښوونځي کی ترسره کړي ،منځينی يا د دوهمې دورې زده کړې یې په ابن سينا لېسې کې تر اتم ټولگي ترسره کړي ، هغې څخه وروسته د پغمان په ولسوالی کې یې د علوم شرعيه مدرسې کې چې وروسته د بگرام ولسوالی ته ولېږدول شوه او نوم یې امام ابو حنیفه وگرځېد کې د نهم څخه تر دولسم پورې په اسلامي علومو پیل وکړ د همدغې پوهنځی څخه د شرعياتو پوهنتون ته ورکاندید شو . لوړې زده کړې یې څلور کاله د مافوق لسانس تر کچې په لومړي درجې د شرعياتو په پوهنځي کې بشپړې کړې . هغو څخه وروسته يې پوځي دنده ترسره کړه ورپسې يې د قضايي ستاژ لپاره څو مياشتينی کورس ترسره کړ چې ورپسې د کابل پوهنتون د شرعياتو په پوهنځي کې د حديث ديپارتمنت کې د استاد په توگه وگمارل شو ، د دوه کالونو څخه وروسته يې د په همدې څانگه کې د ماسټري زده کړو لپاره د مصر الازهر پوهنتون ته په يوه د زده کړې بورس باندې ورغی . ماسټري يې د حديث او علوم حدیث تر نومه بشپړه کړه . بورس ورته د څېړندويي لپاره د جورج واشنگټن پوهنتون راوتلی و خو د سياسي بډوالي له کبله د هوايي ډگره د جېل په لور روان ولېږل شو . سياسي او جهادي مخينه په کال ۱۳۴۳لمريز کې د کابل پوهنتون په شرعياتو فاکولته کې نوی شامل شوی و چې د سیاست سره اشنا شو او سیاسي خوځښت يې د دعوت او مبارزې په نوم پیل کړ . دندې په کال ۱۳۴۷م لمریز کې ېې شپږ مياشتې د احتياط تر نومړه د څرخي پله سره پوځي دنده ترسره کړه او بيا يې پينځه مياشتې نوره د ننگرهار ولايت په يولسمه فرقې کې ضابط و . د پوځي امر څخه وروسته يې د قضايي ستاژ ترسره کړ بيا پوهنتون کې د استاد په توگه وگومارل شو وروسته د دوه کالونو بيا د ماسټري زده کړو په نيت د مصر هېواد نوموتي پوهنتون الازهر ته ولاړ د فراغت وروسته کابل پوهنتون ته بېرته ورستون شو او د شرعياتو پوهنځي کې او د ادبياتو پوهنځي کې د استاد په توگه مقرر شو . د ۱۹۹۲ زېږدي کلونو جگړې کې ونډه عبدالرب رسول سياف د ۱۹۹۲ زېږيز کالونو په دوران کې د نورو اووه ، اتو يا هم نهو جهادي ډلو ټپلو او ډلگيو سره يوځای د کابل په ولایت کې د کورنيو جگړو پرمهال فعاله جنگسالار و چې تر ډېره د نړېوالو حقوقي بنسټونو لخوا پرې نیوکې شوي . د شمالي ټلوالې سره اړيکې د کرزي کابينې غړی د دعوت ټلويزيون بنسټگر د دعوت پوهنتون بنسټگر د وگړنيزو حقوقو اورگانو لخوا پرې نيوکې ليکوالي اړخ چاپ شوي اثار ناچاپه اثار سرچينې افغان جنگسالاران جهادي مشران د شمالي ټلوالې غړي
اقبال خان لودي

اقبال خان لودي د دويم ظفر خان دريا خان زوی چې اصلي نوم يې ملوخان او په تاريخ کې د ملو اقبال خان په نامه شهرت لري په هند کې د لودي پښتنو له نومياليو اميرانو څخه ؤ چې د ۷۵۹ هـ س. کال د صفر په مياشتې پر اوومه زېږېدلی دی. د افغانستان نوميالي
فضل هادي شينواری

مولوي فضل هادي شينواری يو مولوي و او حافظ د قران . فضل هادي شينواری شاوخوا ۸۵ کاله وړاندې د ننگرهار د هسکې مېنې د شينوارو په ولسوالۍ کې زيږيدلی و. نوموړي د طالبانو له ماتې وروسته د افغانستان د سترې محکمې مشر شو او د افغانستان پخواني هېوادمشرحامد کرزي ته نژدې کس بلل کيده . مخينه مولوي فضل هادي شينوارى وروسته د طالبانو د راپرځېدو د افغانستان له پيژندل شويو مذهبي مشرانو وشمېرل شو او له څو کالونو راپديخوا دافغانستان د عالمانو د جرگې مشر و . د طالبانو له ماتې وروسته د افغانستان د سترې محکمې مشر شو او د افغانستان پخواني ریس حامد کرزي سره ېې نژدې اړيکې درلودې . داسې هم وېل کېږي چې د حامد کرزي د قران ښودلو استاد هم پاتې شوی .دی د عالمانو په شورا کې مهم غړی و او د خپل دندې پر اساس ېې په وار وار په طالبانو غږ وکړ چې وسله پر ځمکه کيږدي او د هغوی سره روغې او پخلاينې لاره خپله کړي . زده کړې لومړنۍ زده کړې يې په خپل کلي کې پيل ، سملاسي وروسته د کابل په دارالعلوم کې شامل او په ١٣٣٣ لمريز کال کې ترې فارغ شو ، چې په خپل وخت کې د ديني او مروجو زده کړو معتبره مدرسه وه .فضل هادي شينواري شيخ الحديت او د قران کريم حافظ هم و . دندې د کابل له دارالعلومه تر فارغيدو سملاسي وروسته نوموړي په پلازمينه کابل کې د ابن سينا په ښونځي کې د ښوونکي په توگه دنده پيل کړه . د ده نژدې ملگري وايي چې د کار په دغه څلور کلنه موده کې يې د وخت د واکمنو له ډلې له سردار محمد داود خان سره يو څه زړه بډوالی رامنځ ته شو او په ننگرهار کې د نجم المدارس مدرسې ته د مدرس په توگه تبديل کړى شو. د کدوالۍ ژوند په نجم المدارس کې تر ١٥ کلن تدريس وروسته چې کله په کال ١٣٥٢ لمريز کې سردارداودخان ولسمشر شو فضل هادي شينوارى پا کستان ته کډوال شو . لومړى پيښور ته نژدې په باړه کې استوگن شو ، دوه کاله وروسته يې د افغانستان پولو ته نژدې په دره ادم خيلو کې د يوې مدرسې بنسټ کيښود چې تر ٢٠٠٢ کاله پورې د همدې مدرسې مشر و ، دغه مدرسه اوس هم فعاله ده . سياسي ژوند مولوي فضل هادي شينواري په ١٣٥٧ کال کې د جهاد له پيلېدو د ډاکټر نجيب تر واکمنۍ پورې د صبغت الله مجددي په مشرۍ په ملي نجات گوند کې و، خو په خپله قومندان نه و، بلکې د خپلو شاگردانو او پلوېانو سره به له مدرسې د جگړې ډگر ته چکر واهه . له هغه وروسته د عبدالرب رسول سياف سره ملگرى شو او د طالبانو پر مهال د ډيورنډ پولې ته څېرمه يوې غاړې کې په خپله مدرسه کې و . سره له دې چې د ده ډير زده کوونکي ېې د طالبانو د غورځنگ په ليکو کې و، خو له هغوى سره يې ښکاره مخالفت درلود او د يوه زده کوونکي وينا يې ده ٫٫چې نوموړي ته د طالبانو کړنې د منلو وړ نه وې٬٬ . سره له دې چې په دغه موده کې فضل هادي شنيواري له جهادي مشر عبدالرب رسول سياف او د طالبانو له نورو مخالفينو سره ملگرى و، خو په دغه موده کې د شمالي ټلوالې تر واک لاندې سېمو ته ولاړه نه . مولوي فضل هادي شينواری د افغانستان په تير شاوخوا نهه کلن۲۰۰۱م زـ ۲۰۱۰م زېږديز سياسي بهيرکې فعاله ونډه لرله او د دوو زرو عالمانو په گډون د افغانستان د عالمانو د شورا مشر واو ترې وړاندې د دغه هيوا د تاريخ په حساسو شېبو کې قاضي القضات هم پاتې شوى . مړينه پخوانی قاضي القضات فضل هادي شينواری په هند کې ومړ مدني حالت ښاغلي دوې ښځې درلودې او له ښاغلي شينواري څخه ١٤ اولادونه پاتې دي چې اته يې زامن او شپږ ېې لوڼې دي . سرچينې مولويان افغانان افغان قاضيان افغان مجاهدین
احمد ولي کرزی

احمد ولي کرزى په انگرېزي: د کندهار د ولايتي شورا رئيس او د حامد کرزی ورور و، چې د ٢٠١١ز کال د جولاى په ١٢ مه په کندهار کې په خپل کور کې ووژل سو. مخينه احمد ولي کرزى په ١٣۴۱لمريز ۱۹۶۱ ز کال کي د د کندهار ولايت د ډنډ ولسوالۍ په کرز سيمه کې وزېږېد. پلار يې عبدالاحد کرزى او نيکه يې خير محمد نومېده. کرز د کندهار هغه سيمه ده چې ښار ته نژدې پرته ده او د ولسمشر کرزي او د ده د کورنۍ پلرنى ټاټوبى دى. احمد ولي کوچنى و، چې کابل ته کډه سول. د نوموړي څخه پنځه کوشنيان چې دوه يې زامن او درې يې لوڼې دي پاته سول. زدکړې احمد ولي کرزي خپلې زده کړې په کابل کې پيل کړې، د کابل په حبيبيې لېسه کې يې خپلې زده کړې پيل او بشپړې کړې. وروسته يې د کانکور ازموينه ورکړه چې د کابل پوهنتون د اقتصاد پوهنځي ته بريالى سو، خو لوړې زده کړې يې نيمگړې پاتې سوې. احمد ولي کرزى د اقتصاد پوهنځي د دويم کال محصل و، چې شوروي پر افغانستان يرغل وکړ او د نورو افغانانو په څېر کرزي هم د جهاد لار خپله کړه، وروسته پاکستان ته ستون سو او په کوټه کې يې استوګنه غوره کړه. اولادونه د احمد ولي کرزي څخه پنځه ماشومان او يوه ميرمن پاتې دي، چې په اولادونو كې يې دوه زامن او درې لوڼي دي. سياسي فعاليت احمد ولي کرزي په تېره او اوسنۍ دوره کې د کندهار د ولايتي شورا رئيس و. د يوه قومي مشر پر ځاى احمد ولي کرزى تر ډېره يوه سياسي بانفوذه څېره وه، چې يوشمېر مشران به په غونډو کې د ده په پلوۍ ګډون کاوه او ځينې پرېکړې به يې کولې. نيويارک ټايمز ورځپاڼې په ٢٠٠٨ز کال کې په يوه مقاله کې پر احمد ولي کرزي تور پورې کړ، چې د مخدره موادو په قاچاق کې لاس لري. دا مسئله نورو نړيوالو ورځپاڼو هم راپورته کړه او نوموړئ يې د قاچاق تر څنګ د دولت په مهمو چارو کې په لاسوهنې تورناوه. خو پخپله احمد ولي کرزي د نشه يي توکو دغه تورونه په کلکه رد کړل او ویلي يې وو: احمد ولي کرزي په همدې حال کې حج هم وکړ. نوموړی د ولسمشر حامد کرزي په ګډون شپږ وروڼه او یوه خور لري. مړينه احمد ولي کرزى د ٢٠١١ز کال د جولاى په ١٢مه په کندهار کې په خپل کور کې د خپل يوه کورني ساتونکي سردار محمد له لوري په ډزو ووژل سو. د احمد ولي کرزي تر وژنې وروسته د هغه کشر ورور شاه ولي کرزى د کندهار د ولايتي شورا د مشر په توگه وټاکل سو. نوموړي زيات وخت په امريکا کې تېر کړى او په سياسي برخه کې زياته تجربه نه درلودله. د افغانستان ولسمشر حامد کرزي د خپل کشر وژل سوي ورور احمد ولي کرزي د جنازې په مراسمو کې تر ګډون کولو وروسته پر طالبانو غږ وکړ، چې د سولې له بهیر سره یوځای سي. ولسمشر کرزي وویل: د خپل ورور احمد ولي کرزي وژل کېدل هم لکه د نورو افغانانو د وژل کېدو په څېر دردوونکي دي. خو پردې سربېره چې طالبانو زما ورور وواژه، یوځل بیا پر طالبانو غږ کوم، چې راسي او د سولې له بهیر سره یوځای سي. د احمد ولي کرزي د جنازې مراسم په کندهار ښار کې ترسره سول، خو مړی یې د کرز په خپله پلرنۍ هدیره کې خاورو ته وسپارل سو. اخځونه افغان سياستوال د کندهار اتلان د کندهار خلګ
اکوړ خان

اکوړ خان په انگرېزي: د خټکو د سردارۍ بنسټ ايښودونکی او د خوشال خان خټک غورنيکه ؤ. کله چې په ۱۵۵۶ ز. کال کې جلال الدين اکبر په ډيلي کې پاچا شو، د مغولو د پاچاهۍ په ساحه د افغانستان ځينې سيمې او هند و. او د دوی سوداگريز او پوځي کاروانونو د ډېلي او کابل پر لار تگ راتگ کاوه. په لاره کې ډېر وخت د دوی کاروانونه چور کېدل. نو جلال الدين اکبر د دې لارې د امنيت د ټينگښت په خاطر اکوړ خان ته چې د خپلې سيمي ملک و، د اټک نه تر نوښاره پورې سيمه په جاگير ورکړه چې د دې سيمې امنيت وساتي. مخينه ملک اکوړی د خټکو په ټبر کې د بټي خېلو د څانگې ملک و، د پلار نوم يې دروېش محمد و چې په چنجو هم مشهور دی. د ملک اکوړي نوره قبيله په کوهاټ کې مېشته وه، خو ملک اکوړی په څه خبره د خپلو عزيزانو نه مرور شوی و او د خوړی سيمې ته راغلی ؤ. په دې ورځو کې د خوړی په علاقه کې ماندوری او ډنگرزی اوسېدل. ملک اکوړي په گواز دره کې استوگنه اختياره کړه او د خپل ځان سره يې يو ټولی جمع کړی و او د خواو شا په سيمه به يې تاختونه کول. په دې ډول يې نوم او شهرت ترلاسه کړی و. دغه وجه وه چې کوم وخت د شاهي سړک د حفاظت سوال پېښ شو نو د علاقې زميندارانو د ملک اکوړي نوم پېش کړو. سرچينې د افغانستان نوميالي
لکي مروت

مروت د پاکستان قطبي غربي ولايت خېبر پښتونخوا کې اباد دي دوی د سلېمان خېلو سره د يوې قبائلي نښتې نه وروسته د خپل پلرني وطن نه په هجرت مجبور شول او د خيبر پښتونخوا سوېلي ښار ټانک سره نژدې اباد شول څۀ موده وروسته دوی هغې سيمې ته هم هجرت وکړو، په کومه کې چې دوی اوس اباد دي دا سيمه د وزيرستان په ختيځ، دېره اسماعيل خان په قطب، د بنو په سوېل او د پنجاب په لويديځ کښې پرته ده. د مروتو په بارې کې دا نظريه ده چه دا د شاه حسين زامن دي څوک چې سيد وه، په خاصه توگه د ملا خيل مروتو په اړه خو دا بالکل يقيني خبره ده، شاه حسين هغه سيد وه کوم چه د بنو عباس او بنو اميه د ظلمونو نه بچ کېدو د پاره ايران او خراسان ته هجرت کړی وه. شاه حسين په خراسان کې واده وکړو او ټبر يې د هغې ښځې په نوم مشهور شو. دا ويلي کېږي چه نيازي قبيله هم د مروتو تربوران دي، نيازي قبيله اوس د پنجاب عيسی خيل علاقې کې اباده ده. د مروتو علاقه د شگو علاقه ده او موسم يې سخت دې، په گرميانو کې د دې علاقې درجه حرارت ډيگري سېنټي گرېډ پورې رسي، څه علا قه يې د پخې خټې ده چه خلق يې ډېر په پښتو کلک گڼلي کېږي، او څه علاقه شنه او زرخيزه ده. خلق يې غيرتيان، امن خوښونکي، وفا دار او مېلمه پال دي، خو د بدقسمتۍ نه په دي علاقې کې پښتو ليک لوست هغه پرمختگ و نۀ کړو کوم چه کېدلی شو او په موجوده دور کې هم داسې هيڅ اثار نۀ ښکاري. مروت ډېر هوښيار او تکړه خلک گڼل کېږي او د پاکستان مختلفو ادارو کې يې نوم گټلی دې. د مروتو د سيمې تر ټولو اوچت ځی د شيخ بدين غر دې، دې غرۀ نه چاپېره تر لرې لرې د مروتو علاقه ښکاري او موسم يې هم يخ دې. د مروتو سيمه هم د نورو سوېلي سيمو غوندې د پښتون ثقافت او دود دستور نه ډکه او ودانه سيمه ده شمار د ولسوالۍ رقبه مربع کلومټره ده دلته په يو مربع کلومټر کښې کسان اباد دي کال - کښې د ولسوالۍ ابادي وه د کروندې قابله زمکه هېکټره ده د پښتونخوا سيمې
د پاکستان خيالي پوهنتون

د پاکستان خيالي پوهنتون په انگرېزي: د پاکستان يو نوی پوهنتون دی چې موخه يې د ټول پاکستان او د پاکستان نه دباندې د انټرنټ او د نوو تخنيکونو په مرسته زده کوونکو ته زده کړې رسول دي. دا د پاکستان لومړنی خيالي پوهنتون دی چې د نوي تخنيک نه برخمن او د ټلويزوني کنفرانسونو په بڼه زده کوونکو ته ښوونه کوي. تاريخ په کال ء کښې د پاکستان اولنی جدید انفارمیشن او کمیونیکیشن ټیکنالوجي په بنیاد جوړ پوهنتون، د يو پبلک سیکټر په توگه د پاکستان دولت لۀ لوري قائم شوی وه باندنۍ تړنې د پاکستان د خيالي پوهنتون وېبپاڼه پاکستاني پوهنتونونه
وچکالي

وچکالي په يوې سيمې کې د اوبو د زېرمو او موسمي ورښتونو د اوږدمهالي کمښت او کاختۍ مودې ته وييل کېږي چې له مياشتو نه تر کالونو پورې غځېدلې وي. په ټوليزه توگه، داسې يو حالت هغه وخت پېښېږي، کله چې د يوې سيمې د اوبو اتمسفيري بړاسونه په پرله پسې توگه تر منځنۍ کچې لږ وي. په يوه سيمه کې د وچکالۍ د پېښېدو وروسته د اړوندې سيمې چاپېريال او کرهڼه سخته اغېزمنېږي. که څه هم چې وچکالي تر ډېرو کالونو پورې غځېدلی شي او آن يو لنډمهاله او سخته وچکالي پر يوې سيمې څرگنده بدې اغېزې پرېښودلی شي. همداراز وچکالی تل سيمه ايزه وټه زيانمنوي. د وچکالي د نړيوال پېژند له مخې، کرهڼه په پراخه کچه زېانمنېږي. د ملگرو ملتونو د اټکلونو له مخې هر کال د اوکراين هېواد په کچه حاصل داره زمکه د وچکالۍ، د ځنگلونو له مېنځه وړلو او د اقليمي بدلونونو په سبب شاړه او بې ثمره کېږي. په افريقايي سيمو کې اوږدمهالې وچکالۍ تل د مهاجرتونو او نورو انساني ناورينونو سبب گرځېدلې. وچ کالي - په انګریزي هم لیکل کیږي. د اوږدې مودې لپاره د باران نشتوالی یا کموالی چې په هایډرولوجیک یا اوبو کې د توازن نشتوالی او د اوبو د کمښت لامل ګرځي. له دې پرته کرنې ته زېان اړوي، د اوبو بهېدونکو لښتيو کې د اوبو کچه کمیږي او همداسې د ځمکې لاندې اوبه کمیږي چې له دې سره خاوره کې وچوالی رامنځته کیږي. د وچکالی د مخې نیولو لپاره د نړۍ په ځنې سیمو کې په ورېځ کې شیندنه کوي تر څو باران ووریږي خو په ورېځ کې شیندنه هم د وچکالۍ د مخنیوي لپاره کافي نده. د وچکالۍ څلور بنسټیز ډولونه ۱- دایمي وچکالي: کومه سیمه کې چې پر له پسې بارانونه نه کیږي، وچ اقلیم لري او په للمو ځمکو کې ېې کرنه ممکنه ده. ۲- موسمي وچکالي: هغه وچکالي ده چې د وچ موسم سره تړاو لري. په ځنې سیمو کې یوازې یو یا دوه موسمونو کې باران وریږي او نور موسمونه وچ وي. په دې سیمو کې هغه وخت خلک کرنه کوي چې د باران موسم ېې فصل ته وده ورکړای شي د بارانونو د موسم نه کرنه مخکې کیږي. ۳- هغه وچکالي چې د وړاندوینې وړ نه وي: دې ډول وچکالی کې لکه د تل په څېر باران نه کیږي او سیمه نا څاپه وچیږي. دا ډول وچکالي د نړۍ په هره سیمه کې ممکنه ده. یوازې په یوې وړې سیمه اغیز کوي. ۴- نښکارېدونکې وچکالي: په اوړي کې چې د تودوخې لوړه درجه زېاتې اوبه له ځمکې تبخیر کړي او حتی ډېر دروند باران ېې هم بېرته کچه پوره نشي کړای د نښکارېدونکې وچکالۍ په نامه یادیږي. دا ډول وچکالي د فصلونو په حاصلاتو کې کمی راولي. منابع ه سرچينې اقليمپوهنه اوبپوهنه موسمي ناورينونه
کمال الدين بهزاد

کمال الدین بهزاد د انځورگرۍ د میناتورۍ د برخې یو مبتکر، مستعد، نابغه او اخلاق استاد وو، چې د میناتورۍ یو نوی ځېل او مکتب یې رامنځ ته کړ . د میناتورۍ داسې شهکار اثار یې وپنځول چې اوس د نړۍ په موزیمونو د ډېر قیمتي اثارو په توگه د نړۍ په گوټ گوټ کې ساتل کېږي. دی د افغانستان په لوېديځې سیمې هرات کې زېږېدلی . کمال الدين بهزاد يو وتلی افغان رسام او انځورگر و. په ماشومتوب کې د مور او پلار د مينې بې برخې پاتې شوی او بيا وروسته د ميرک په کاله کې رالوی شوی او د همدغه وروستي نومېدلي افغان نه يې د انځورگرۍ او رسامۍ هنر زده کړی. بهزاد د گڼ شمېر هنري آثارو خاوند دی، نوموړی د سلطان حسين بايقرا دربار کې هم انځورگر پاتې شوی . کمال الدين بهزاد د انځورگرۍ او نقاشۍ د هنرونو تر څنگ په ميناتورۍ کې هم پوخ هنرمند پاتې شوی. مخینه د استاد بهزاد شهرت دده په ژوندانه هم یوازې په هرات کې پاتې نه شو، په ټول افغانستان،پارس، ماوراءالنهر او هند کې یې د هنر اوازې خپرې شوې او د یوه پیاوړي استاد په توگه وپېژندل شو. استاد بهزاد چې د نهمې هجري پېړۍ په نیمايي کې یې په هرات کې زېږدلی وو، د وخت د هنر پال پاچا سلطان حسین بایقرا تر ځانگړې پاملرنې لاندې په کار بوخت و او د کار او هنري ودې زمینه یې ورته برابره کړې وه. د انځورگۍ ځانتياوې استاد بهزاد د میناتورۍ په هنر کې انقلاب راووست، ده تش څېرې او ظاهري رنگونه، نه انځورول؛ بلکې په انځورونو کې یې د تصویراحساسات، اندېښنې او مکنونات انځورولای شوای او د یوه ماهر روانشناس په توگه یې خپلې جوړې کړې څېرې د هغو له ټولو ځانگړنو سره وړاندې کولې او د خپلو انځورونو خوځښتونه یې تصویرول، د عمر په وروستیو وختونو کې یې د څېرو په جوړولو کې خاص مهارت ترلاسه کړی وو. دڅېرې جزیات به یې انځورول او د معنوي اړخونو په ښودلو کې یې د رنگونو په استعمالولو کې ځانگړی مهارت ترلاسه کړی وو. ده د میناتورۍ مړه روحیه راژوندۍ کړه، رنگونه یې خوځنده کړل او د شرق په میناتورۍ کې یې یو نوی سبک او مکتب رامنځ ته کړ. د استاد بهزاد په قلم جوړشوي انځورونه دومره مشهور شول، چې د وخت ډېر انځورگرانو هڅه وکړه، چې په خپلو تصویرونو دده نوم ولیکي او دده یې وبولي، خو هنر پېژندونکو دده تصویرونه له ورایه وپېژندل. همداسبب دی چې د نړۍ په موزیمونو کې دده د خپلو تصویرونو شمېره ډېره نه ده، خو دده په نامه جوړشوي تصویرونه زیات دي، اما هنر پېژندونکو اصل او جعل سره بېل کړي او د استاد بهزاد اصلي انځورونه د زیات ارزښت او درنښت وړگڼل کېږي او موزیمونه پرې ویاړي. په موزيمونو کې اثار د استاد بهزاد میناتوري انځورونه د نړۍ په بېلابېلو موزیمونواو کتابتونونو کې شته، دخمسه نظامي دوې نسخې چې د برتانیې په موزیم کې دي، د استاد بهزاد په میناتورونو ښکلې شوې، چې دده په اصلي لاسلیک دي.بله د شیخ سعدي د بوستان نسخه ده، چې په ۸۹۸سپوږمیز کال لیکل شوې او دده په میناتورونوښکلې شوې، چې اوس د مصر په موزیم کې ده. د ظفر نامې میناتوري هم دده کار دی او هم یې په ځینو نورو نسخو کې تلپاتې انځورونه راپاتې دي. استاد بهزاد په خپلو میناتورونو کې د طبیعت ژوره مشاهده لري او په ډېر دقت یې ترسیموي او هر رنگ یې خپله مانا ښندي. مړینه استادپه هرات کې وفات شوی او د مختار غره په لمنه کې خښ دی، چې ښکلی رنگین قبرلري او د پستو طبیعي ونې پرې ولاړې دي. انځورتون سرچینې د ښاغلي حبیب الله رفیع په قلم افغان انځورگران
غلام محمد ميمنه گي

غلام محمد ميمنه گي يو افغان انځورگر او رسام و. افغان انځورگران
عبدالغفور برېښنا

عبدالغفور برېښنا د خپل وخت يو نامتو افغان انځورگر او نقاش و. له هغه نه گڼ شمېر هنري آثار پاتې دي چې اوس هم په ملي انځورتون کې شته. افغان انځورگران
د افغانستان دفاع وزارت

د افغانستان ملی دفاع وزارت د افغانستان د مرکزي دولت يو پوځي ارگان دی چې د افغانستان د ټول پوځ په سر کې ځای لري. د ۲۰۰۴ ز. کال نه راپدېخوا د دې وزارت مشر عبدالرحيم وردک دی، چې په امريکا کې يې خپلې پوځي زده کړې بشپړې کړي او پخوانی مجاهد هم پاتې شوی. دم ګړې ستر جنرال ظاهر اعظيمي د دغه وزارت وياند دی. له ۲۰۰۱ ز نه تر ۲۰۰۴ ز. پورې د دغه وزارت وزير محمد قسيم فهيم و چې بيا وروسته په کابل کې د زمکو د ناقانونه نيولو په تور له دې دندې گوښه شو. په همدې وخت کې جنرال عبدالرحيم وردک د دغه وزارت مرستيال و چې بيا وروسته په ۲۳ د ډېسمبر، ۲۰۰۴ ز. کال کې د افغانستان د ولسمشر حامد کرزي لخوا د وزير په توګه وټاکل شو. د دفاع د وزارت يوه عمده دنده د هغو سرغړاندو جنگياليو او جنگسالارانو د بې وسلې کول دي چې د مرکزي حکومت غوښتنو او اوامرو ته غاړه نه ږدي. د دفاع د وزيرانو لړليک يادښتونه د افغانستان پوځ د افغانستان وزارتونه د افغانستان د دفاع وزيران
نذير احمد نذير

نذير احمد نذير په انگرېزي: يو افغان خبريال او شاعر دی. نوموړی په پښتو ژبه شاعري کوي او دم مهال د هېواد نه دباندې په هالينډ هېواد کې د خبريالۍ په لوړو زده کړو بوخت دی. هغه د افغانستان په ملي راډيو تلويزون کې هم د خپرونو د وړاندې کوونکي په توگه دنده ترسره کړې. هغه د څرک کلتوري ټولنې مشر، د لوگر فرهنگي ټولنې مشر او په لوگر کې د سنځل گل کلنۍ مشاعرې د بنسټ ايښودونکی هم دی. مخينه نذير احمد نذير د نواز خان زوی دی. هغه په ۱۹۸۳ ز. کال کې د لوگر ولايت د برکي برک ولسوالۍ د سجاوند په کلي کې زېږېدلی دی. زده کړې لومړنۍ او دويمې زده کړې يې په کابل کې کړي او د حبيبيې لېسې څخه فارغ شوی. د کانکور آزموينې وروسته د کابل پوهنتون د ژورناليزم پوهنځي ته ومنل شو او په ۱۳۸۴ ل. کال کې د همدغه پوهنځي څخه فارغ شوی. دم مهال په هالنډ کې د ژورناليزم په لوړو زده کړو بوخت دی. دندې په پوهنتون کې د زده کړو له وخته يې په بېلابېلو غږيزو او چاپي رسنيو کې کار کړی دی. ۶ کاله يې په آزادۍ راډيو کې کار کړی، ۲ کاله يې د بي بي سي راډيو ښوونيزې څانگې سره کار کړی، څه موده يې د آينې کلتوري مرکز، اريانا راډيو تلويزيون، دوردگو ولايت د کلتوري مسول او د والي وياند، د وردگو ولايت د راډيو تلويزيون امر، کابل کې د ملی راډيو تلويزيون د يوې ژوندۍ خپرونې چلونکی او بلاخره ورستۍ دنده يې په پژواک خبري اژانس کې د غږيزی برخې د پازوال په توگه ترسره کړې. او د دې تر څنگ په کليد چاپي رسنۍ کې يې ليکنې کولې، بيا يې د گربت مجلې سره همکاري پيل کړه. چاپي آثار د شعرونو يوه ټولگه يې چاپ شوې باندنۍ تړنې په ويکي شعرونه کې د نذير احمد نذير شعرونه سرچينې پښتانه پښتانه شاعران افغانان افغان خبريال
رحمت الله ساپی

جنرال رحمت الله ساپی زوکړه ؟ - مړینه ۱۳۸۴ لمريز لېږدي ۲۰۰۵ زېږدي کال انگلستان د افغانستان يو نامتو جهادي جنرال او لیکوال وو. مخينه جنرال رحمت الله ساپی د غلام غوث زوی، په تگاب کې زېږېدلی دی. لومړنۍ او منځنۍ زده کړې يې په حربي ښوونځي کې وکړې او لوړې زده کړې يې د پلي پوځ په څانگه کې په حربي پوهنتون کې پای ته ورسولې او د دويم بريدمن په رتبه ترې فارغ شو. هغه نورې لوړې زده کړې په شوروي اتحاد، امريکا او انگلستان کې وکړې. رحمت الله ساپی د افغانستان په ملي پوځ کې د غرنیو او پراشوټي کوماندو ځواکونو بنسټ اېښوونکی او بولندوی وو. هغه د سردار محمد داود خان په کودتا کې زنداني شو، وروسته بيا وتښتېد او انگلستان ته کډوال شو. نوموړی د افغانستان په څلورو ولايتونو کونړ ولايت، ننگرهار ولايت، پکتيا ولايت او پکتيکا ولايت کې د ملي اسلامي محاذ لوی جهادي بولندوی وو. همدا راز د مجاهدینو د فرقې بولندوی، د تعليمي غونډ بولندوی، وروسته بیا د بولندويانو د سراسري شورا د لوی کميسیون غړی وو. هغه د جهاد په گټه پوځي او سیاسي اغېزمن فعاليتونه وکړل؛ په بهر کې یې د جهاد د ټپيانو د درملنې په اړه اغېزمنې هلې ځلې کړې دي. د مجاهدينو د لوژستيکي اکمالاتو په برخه کې يې هڅې کړې دي او د جهاد په گټه يې راډيويي او ورځپاڼيز تبليغات کړي دي. ساپی د ډاکتر محمد نجيب الله تر واکنمۍ وروسته د برهان الدين رباني د واکمنۍ پر مهال درې دندې درلودې، يانې دا چې د دولت وزير، د دفاع وزارت مرستيال او د ديسانت قول اردو بولندوی وو. وروسته يې دا دندې د اعتراض په ډول پرې ښووې، په هېواد کې يې د جگړې د پای ته رسېدو په لاره کې د سولې او امنیت په پار پر سیاسي هاند و هڅه لاس پورې کړ. د رحمت الله ساپي پلار يو قومي مشر وو، چې د محمد ظاهر شاه د واکمنۍ پر مهال د شورا وکيل وو. هغه د کمونيست پلوه واکمنۍ پر مهال مجاهد وو چې د ۱۹۸۴ زېږدي کال د روژې د مبارکې مياشتې پر ۱۴ د روسانو له لوري په يوه وسله وال ټکر کې ووژل شو. مدني اکر مړينه چاپ شوي نښيرونه يې ۱- مسعود پېژن؟ ملي اتل که ملي خاين. ۲- افغانستان څنگه تباه شو؟ د ۱۳۷۴ ل ل کال پېښور چاپ. اخځليک ۱- ساپی، جنرال رحمت الله، افغانستان څنگه تباه شو؟، د ۱۳۷۴ ل ل کال پېښور چاپ، ۲۶۵مخ. ۲- پښتانه ليکوال افغاني ليکوال پښتانه افغانان افغان جنرالان
غياث الدين غوري

د افغانستان پاچايان غياث الدین محمد غوري سوري يو افغان د سوري ټبر د غور د سیمې پخوانی پاچا و چې وروسته یې د غوري ټولواکمني په ټول هند ، ایران ، تاجکستان بنگله دېش او نورو سیمو رامنځته کړه . انگرېز لیکوال مونټ الفنسټن دی افغان او پښتون بللی خو د ایران ننني تاریخ لیکونکي دی د ایران بللی .
بوکمول ژبه

ناروېژي ژبه په دوه لويو گړدودونووېشل شوې ده ، چې دواړه گړدودونه ېې په نسبي توگه په دوه ؤ سيمو وېشل شوي چې ورته اوستلاندختيځخوا او ويستلاند لوېديځخوا پورې د نفوسو په کچه يادېږي او دا دوه گړدودونه خپل خپل نومونه لري چې ورته بوکمول او نينوشک وايي . بوکمول د حکومت په رسمي چارو کې لوی رول لوبوي چې ورته هوووډ مول وايي چې مانا ېې رسمي او لومړنی هدف راوځي. او په څنگ کې ېې بله سيمه ايزه ژبه يا گړدود نينوشک ده چې ورته سيده مولوايي يانې ورسره حدفپه نوم يادېږي. که څه هم دا دواړه گړدودونه د ناروې رسمي ژبې گڼل کېږي خو د ډېنمارکي ژبې تر اغېزې لاندې گډوله گړدودونه دي او لومړی گړدود چې بوکمول نومېږي ټوله د ډېنمارکي تر اغېزې لاندې . دا ځکه چې د بوکمول ژبې بنسټ ايښودونکی کنوډ کنوډسن زېږېدنه .. وروسته له مې څخه د ډېنمارکي ژبې څخه ناروېژي بوکمول ژبه جوړونه پېل کړه او يوازې د ژبې د تلفظ په برخه کې ېې توپيرونه ښکاري چې په نننۍ ناروېژي رسمي ژبې پېژندل شوې او ډېر وييکي ېې د وخت دبدلون سره نوي شوي هم دي. نينوشک د ډېنمارکي ژبې تر اغېزې ډېره کمه راغلې ، ځکه چې د نينوشک ژبې جوړونکی ايوار اوسن زېږېدلی، له کال م څخه تر پورې د نينوشک ژبې بنسټ کېښود. دا ژبه د ناروېژيانو په قول د ناروې له بېلابېلوگړدودونو څخه جوړه ده او د نوې ناروېژۍ په نوم هم يادېږي. او بل يوازينی او ځانگړی توپير ېې له بوکمول سره په ژبدوديزه برخه کې په غږيزه او ليکدوديزه څانگه کې څرگنده ده . سرچينې د نړۍ ژبې نارويژي ژبه ناروې
نوې ناروېژي ژبه

ناروېژي ژبه په دوه لويو گړدودونووېشل شوې ده ، چې دواړه گړدودونه ېې په نسبي توگه په دوه ؤ سيمو وېشل شوي چې ورته اوستلاندختيځخوا او ويستلاند لوېديځخوا پورې د نفوسو په کچه يادېږي او دا دوه گړدودونه خپل خپل نومونه لري چې ورته بوکمول او نينوشک وايي . بوکمول د حکومت په رسمي چارو کې لوی رول لوبوي چې ورته هوووډ مول وايي چې مانا ېې رسمي او لومړنی هدف راوځي. او په څنگ کې ېې بله سيمه ايزه ژبه يا گړدود نينوشک ده چې ورته سيده مولوايي يانې ورسره حدفپه نوم يادېږي. که څه هم دا دواړه گړدودونه د ناروې رسمي ژبې گڼل کېږي خو د ډېنمارکي ژبې تر اغېزې لاندې گډوله گړدودونه دي او لومړی گړدود چې بوکمول نومېږي ټوله د ډېنمارکي تر اغېزې لاندې . دا ځکه چې د بوکمول ژبې بنسټ ايښودونکی کنوډ کنوډسن زېږېدنه .. وروسته له مې څخه د ډېنمارکي ژبې څخه ناروېژي بوکمول ژبه جوړونه پېل کړه او يوازې د ژبې د تلفظ په برخه کې ېې توپيرونه ښکاري چې په نننۍ ناروېژي رسمي ژبې پېژندل شوې او ډېر وييکي ېې د وخت دبدلون سره نوي شوي هم دي. نينوشک د ډېنمارکي ژبې تر اغېزې ډېره کمه راغلې ، ځکه چې د نينوشک ژبې جوړونکی ايوار اوسن زېږېدلی، له کال م څخه تر پورې د نينوشک ژبې بنسټ کېښود. دا ژبه د ناروېژيانو په قول د ناروې له بېلابېلوگړدودونو څخه جوړه ده او د نوې ناروېژۍ په نوم هم يادېږي. او بل يوازينی او ځانگړی توپير ېې له بوکمول سره په ژبدوديزه برخه کې په غږيزه او ليکدوديزه څانگه کې څرگنده ده . د نړۍ ژبې ناروېژي ژبه ناروې