ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
همېش خليل

همېش خليل زوکړه ۱۹۳۰ زېږدي کال د اپرېل ۱۱ د پښتونخوا يو تکړه اديب، شاعر، کيسه ليکونکی، خبريال، څېړونکی او کره کتونکی دی. مخينه ښاغلی همېش خليل د ۱۹۳۰ ز کال د اپرېل پر ۱۱ د پېښور په برتهکال کلي کې د انځرگل کره زېږېدلی دی. د ده د نيکونو ټاټوبی د جلال اباد د مېرزاخېلو کلی دی. همېش خليل تر لسم ټولګي پورې سبق د پېښور په اسلاميه کالج کې کړې دي. د اېف اې او بي ـ اې سندونه يې د پراېوېټ امېدوار په طور تر لاسه کړله. همېش خليل ځای په ځای سرکاري نوکري هم کړې ده خو د سياسي ذهن او آزاد طبعت خاوند وو او له همدې کبله ېې ملازمت ته ډډه نه لگېده، نو ځکه ملازمت ترې نه پاتې شو. هميش خليل د خدايي خدمتگارو گوند غړيتوب هم درلود. پر ۱۹۵۱ او ۱۹۵۲ ز کلونو کې د پاکستاني چارواکيو له خوا بندي شو. دی څو ځلي بندي شو، چې ټول يې له ۶ تر ۷ کالو پورې بند تېر کړی دی. په زندان کې د هېش خليل د بندي کولو گناه هېڅ مالومه نه وه. دی يوازې په دې پار بندي شوی وو چې پښتو ژبې ته يې خدمت کاوه. څېړونکی او ليکوال هميش خليل اتلس کلن وو چې د پټ يا ورکو شاعرانو په تصانيفو او شاعرۍ یې لټون او څېړنه پيل كړه. هغه پخپله د ماسټرۍ بريليک هم نه دی اخیستې، خو د پي ايچ ډي زده کونکو استاذ پاتې شوی دی. همېش خليل د گڼو نوښتونو او غوره والي خاوند دی. شاعر، محقق، افسانه نگار، صحافي، مترجم او داسې نور. ښاغلی همېش داووه ورځنی انقلاب او د پنځلس ورځنی دوران مدير هم پاتې شوی دی، په شهباز ورځپاڼه کې ېې هم کار کړی دی. د ورځپاڼې انقلاب مدير هم وو. د ورځپاڼه باگرام ېې هم په همت جاري کړه. په باگرام کې ېې د افغان جهاد د مرستې سره سره ډېرې معياري گڼې هم ووېستې. نوموړی په پښتو ادب کې ډېرې څېړنې کړې دي. همداراز هغه په پښتو ژبې د باگرام ورځپاڼې بنسټ ايښودونکی او پازوال هم پاتې شوی دی. هميش خليل په خپل ذات كې د پښتو يو ګرځنده اكيډمي ده، ځكه چې په لرغوني ادب او زړو شاعرانو چې هغه څومره څيړنې او لیکنې كړې، ښايي چې ساری به یې نه وي. زده کړې دندنې ادبي هلې ځلې ليکلي آثار دهمېش خليل دکتابونو فهرست ډېر اوږد دی . هغه د نصرالله خان ناصر سره د دارالتصنيف پيښور نه : څېړنې ديوان بېدل، د ۱۹۵۷ ز چاپکال. ديوان معزالله خان مومند، د ۱۹۵۷ ز کال چاپ. ديوان اشرف خان هجري، د ۱۹۵۸ ز کال چاپ. ديوان سعيد خټک، د ۱۹۵۸ ز کال چاپ. ديوان حسين، د ۱۹۵۸ ز کال چاپ. ديوان ميرزا خان انصاري، د ۱۹۵۹ ز کال چاپ. ديوان قنبر علي خان، د ۱۹۶۰ ز کال چاپ. ديوان کاظم خان شيدا، د ۱۹۵۷ ز کال چاپ. ديوان عبدالقادر خان خټک، د ۱۹۵۷ ز کال چاپ. ديوان رحمت داوي، د ۱۹۵۷ ز کال چاپ. ديوان فدا، د ۱۹۵۷ ز کال چاپ. قصه شاه و گدا، د ۱۹۵۷ ز کال چاپ. د غرب گلونه فضل احمد غر، د ۱۹۵۷ ز کال چاپ. کاکاجي صنوبر حُسين، د ۱۹۹۵ ز کال چاپ. خمخانه يثرب کامل مومند، د ۱۹۸۷ ز کال چاپ. د فکرونو ډيوې کامل مومند، د ۱۹۹۳ ز کال چاپ. بازنامه افضل خان خټک، د ۱۹۹۴ ز کال چاپ. خوشحاليات اخلاقنامه، خوشحال خان خټک، د ۱۹۸۱ ز کال چاپ. فراقنامه خوشحال خان خټک، د ۱۹۸۱ ز کال چاپ. طب نامه خوشحال خان خټک، د ۱۹۸۱ ز کال چاپ. بازنامه خوشحال خان خټک، د ۱۹۸۱ ز کال چاپ. سوات نامه خوشحال خان خټک، د ۱۹۸۱ ز کال چاپ. نام حق خوشحال خان خټک، د ۱۹۸۱ ز کال چاپ. کره کتنې تول پارسنگ - چاپکال ۱۹۹۳ حقيقت دا دی - چاپکال ۱۹۹۸ د ماشومانو ادبيات څېړنې سرچينې ۱- ۲- باندنۍ تړنې پښتانه شاعران پښتانه ليکوال پښتانه
گل آغا احمدي وردگ

ښاغلی گل آغا احمدي وردك په ١٣٤٥ هجري لمريز ١٩٦٦ ز كال د میدان وردگ ولایت د جغتو ولسوالۍ د گلدرې يا پخواني كنده كول د ليگي باباخيلو په كلي كې زيږيدلى دی. زده کړې لومړنۍ او ابتدايي زده كړې يې د كلي په جومات او په خپل كور كې له خپلو والدينو او مشر ورور ډاکټر بهاوالدين بها څخه تر لاسه كړې دي او په ١٣٥١ هجري لمريز كال په سيمه كې د گوربت منځنۍ ښوونځۍ ته شامل او تر اووم ټولگي پورې يې خپلې زده كړې په نوموړې ښوونځۍ كې مخته بيولې دي د ١٣٥٨ هجري لمريز كال په پسرلي كې هغه مهال چې په آتم ټولگي كې و د شوروي پلوه رژيم په مقابل كې د افغانستان د ولس وسله وال پاڅون پيل شو چې ورسره جوخت د گوربت د منځنۍ ښوونځۍ دروازه هم د زده كوونكيو پر مخ و تړل شوه. د ١٣٦٢ هجري لمريز كال د عقرب په مياشت كې پېښور ته مهاجر او تر دولسم ټولگي پورې يې زده كړې د مجاهد په ليسه كې تر سره كړې په ١٣٦٧ هجري لمريز كال په پيښور كې د ښوونكيو د عالي دارالمعلمين څخه يې فراغت حاصل او دوو كلونو لپاره د هيواد په آزادو سيمو كې د يوې خيريه موسسې په مرسته وكولاى شول چې په غزني، وردگو، پكتيا او پكتيكا كې د هيواد د ورانو پوهنيزو بنسټونو د بيا رغولو لپاره ځنې گامونه پورته كړي چې په دې لړكې په سيمه كې د گټورو ښوونځيو تشكيل ته لاره هواره او په وردگو او غزني كې د ځينو ښوونځيو په جوړولو بريالی شو چې وروسته يې بيا د ليسو شكل غوره كړ چې په وردگو كې د گوربت د ښوونځۍ په ځاى د امام ابوحنيفه د ليسې رامنځته كيدل د ساري په توگه يادولى شو. په ١٣٧۰ هجري لمريز كال په پيښور كې د ساينس او تكنولوژۍ د اسلامي پوهنتون د اقتصاد پوهنځۍ ته شامل او په ١٣٧٣ كال له نوموړي پوهنتون څخه په ذكر شوې څانگه كې د ليسانس په اخيستلو بريالى شو. په همدې توگه په ١٣٨٢ كال په پيښور كې د پريسټون له پوهنتون څخه د عامې ادارې په څانگه كې د ماسترۍ په لاسته راوړلو بريالى شو. دندې په ١٣٦٧ هجري لمريز كال د عالي دارالمعلمين څخه تر فراغت وروسته يې په مسلسل ډول په مختلفو پوهنيزو او ټولنيزو موسساتو كې د ښوونكي، اداري مسئول، محاسب، د كتابتون د مسوول، ليكونكي او ژباړن په توگه دندې سر ته رسولې دي او په اوسني وخت كې د افغانستان د ځوريدلو خلكو د خدمت وياړ لري . په همدې توگه يې د هجرت په ديار كې د زياتو علمي او فرهنگي غونډو او بهيرونو په ادبي بنډارونو كې منظم گډون كړى دی چې د افغان ادبي بهير، ادبي انجمن، ميوند ادبي بهير او داسې نورو نومونه يادولى شو. د ليكنې ډگرته يې د لومړي ځل لپاره په ١٣٧١ هجري لمريز كال هغه مهال سر ورښكاره كړ چې د افغانستان مسلمان ولس په هيواد كې روس پلوى رژيم نسكور كړ او تر اوسه پورې يې د پښتو شعر پنځه ټولگې برابرې كړې . چاپ شوي آثار ارمانجن د شعرونو غونډ ناچاپه آثار د ښاغلي وردگ د ټولو ليكل شوو او ژباړل شوو كتابونو شميره ١٥ ټوكو ته رسيږي چې لنډې كيسې، تاريخي، سياسي، او ټولنيز موضوعات پكې رانغښتل شوي او د چاپ انتظار باسي. باندنۍ تړنې په ويکي شعرونه کې د گل آغا احمدي وردگ شعرونه باندنۍ تړنې پښتانه شاعران
حاجي محمد کامران

حاجي محمد کامران د افغانستان يو تکړه لوبگر دی. پښتانه لوبگران مسلمان لوبگران
عبدالباري جهاني

عبدالباري جهانى په انگرېزي: د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال، شاعر، ژباړن، ژورناليسټ او سياستوال دی. هغه د ۲۰۰۴ زېږدي کال د اساسي قانون په رامنځته کولو کې د ځينو مادو په سمبالښت کې د هييت مرستيال پاتې شوی دی. مخينه عبدالباري جهاني د حاجي عبدالاحمد خان زوی پر ۱۳۲۷ لمريز لېږدي کال په کندهار ښار کې زيږيدلى دی. د جهاني قومي هویت مجهول دی، د هغه په اړه د ویکیپیډیا په انگلیسي مقاله کې لیکل شوي دي چې هغه په قوم لودین دی او د هغه په اړه د ویکیپیډیا په فارسي مقاله کې لیکل شوي دي چې جهاني په خټه هوتک دی، خو د کابل پوهنتون د اقتصاد د پوهنځي استاد او د هېواد اقتصادي کارپوه، استاد سید مسعود څرگندوي چې عبدالباري جهاني اصلاً په قوم تاجک دی او پلرنی ټاټوبی یې د غزني ولایت دی. نوموړی د افغانستان د پخواني هېوادمشر حامد کرزي د کوچنيوالي انډيوال هم دی او د افغانستان د ملي سرود شعر هم ښاغلي جهاني لیکلی دی. زده کړې لومړنۍ زده کړې يي د ميرويس نيکه په ليسه کې کړې او بيا پر ١٩٧٢ کال کې د کابل پوهنتون د ادبياتو پوهنځى پاى ته رسولى. دندې جهاني له لوړو زده كړو څخه وروسته په پښتو ټولنه کې په کاربوخت شو. د کابل مجلې مسؤل مدير هم پاتې شوی دى ، او دوه کاله د پوهنې په وزارت کې هم کار وكړ. دوه ځله يي بېروت ته هم سفرکړى دى . کله چې په هيواد کې حالات په بدليدو شول نو دى په ١٩٨١ کال کې پاکستان ته کډې کولوته اړشو. هلته يي دوه کاله تير کړل او بيا يي د امريکې غږ راډيو ته ازموينه په بري پاى ته ورسوله. د امريکې متحدوايالتونو ته د کارکولو لپاره کډه شو. تراوسه هملته اوسى او کار کوى. ددې تر څنگ ېې د ۲۰۰۴م زږدي کال د اساسي قانون په جوړښت کې د مرستيال په توگه هم دنده لرله او د افغانستان د نوي ملي تگلارې ملي سرود د شعر جوړول هم د ښاغلي جهاني په لاس ترسره شوي . ليكلي اثار د ښاغلي جهاني لس کتابونه چاپ شوي دي اوځينې کتابونه يي له دري او انگليسي ژبو څخه پښتو ته ژباړلي دي، چې له دې ډلې څخه يې د کوماندان په نوم ناول د يادولو وړ دى. د مشکو کاروان پايکوب - د شعرونو ټولگه د پښتو په سُر او تال کې د غربي سندرو شرنگ قوماندان - پښتو ناول هرات پښتانه او ستره لوبه - څېړنيز تاريخي اثر شپېلۍ - د شعرونو ټولگه د خيام رباعيات - د عمر خيام د څلوريزو پښتو ژباړه باندنۍ تړنې د عبدالباري جهاني وېبپاڼه سرچينې پښتانه شاعران پښتانه ليکوال پښتانه افغانان
عبدالاحمد خاکسار

عبدالاحمد خاکسار د افغانستان د تياتر او سينما يوه پېژندلې څېره ده. هغه په گڼ شمېر تمثيلي پارچو، فلمونو، تياتري نندارو او راډيو ډرامونو کې لوبگري کړي. نوموړی د ميرک د رول لوبولو وروسته ډېر شهرت ترلاسه کړ. افغان لوبگران مسلمان لوبگران
صفيه صديقي

صفيه صديقي ۱۳۴۲ ل. - په انگرېزي: د پښتو ژبي تکړه شاعره د ښاغلي عبدالرزاق صديقي لور د ننگرهار ولايت د سره رود اولسوالۍ د نظر اباد د کلي په يوې روشنفکري کورنۍ کي پر ١٣٤٢ ل کال زېږېدلې ده . پر ١٣٦٢ ل کال له خصوصي زده کړي وروسته د کابل ښار د زرغونې لېسې په لسم ټولگي کښي شامله شوه او پر ١٣٦٣ ل کال له نوموړي لېسې څخه فارغه شوه . پر ١٣٦٤ کال د کابل پوهنتون د حقوقو او سياسي علومو په پوهنځي کي شامله او پر ١٣٦٧ ل کال کښي ترې فارغه شوه . له هغه وروسته يې د پېښور پوهنتون څخه د پښتو ادبياتو په څانگه کي ماسټري تر لاسه کړه . صفيه صديقي له ١٣٥٨ راهيسي شعرونه ليکي او تر اوسه يې له شعرونو پرته گڼ شمېر علمي او تحليلي مقالې د هيواد په خپرونو او له هيواده بهر په نورو خپرونو کي خپرې شوي دي . صفيه صديقي په پښتو ، دري ، انگليسي او اوردو ژبو پوهيږي ، خو ليکوالي زياتره په پښتو ژبه ده . چاپ شوي آثار لوپټه د شعرونو مجموعه ، د افغانستان د ليکوالو انجمن ١٣٦٧ ل کال ، کابل چاپ . نالوستی کتاب د شعرونو مجموعه خوشال فرهنگي ټولنه ، ١٣٧٥ ل کال ، لاهور چاپ . نيزوړی - د لنډو کيسو يوه مجموعه سپينې خبرې - شعري ټولگه د گلپاڼو پتې باندنۍ تړنې په ويکي شعرونه کې د صفيه صديقي شعرونه پښتنې شاعرانې پښتنې ليکوالې د افغانستان د ولسي جرگې غړي
هنرېک ايبسن

هنرېک جان ايبسن يو ناروېژی ډرامه لیکونکی و او د نن ورځې د پرمخ تللې نړۍ په ادبياتو کې د ريښتوني ځېل پېلامگر و . دی د رياليزم مخکښه عالم و . او د نن ورځې د موډرنې ډرامې لومړنی لیکوال گڼل کېږ . همدا رنگه په نړۍ کې د اوروپا په کچه ايبسن د ویلیم شکسپیر څخه وروسته مخکښه ډرامه کښوونکی بلل کېږي . د ۱۸۲۸ زېږېدنې د ۱۹۰۶ مړينې ناروېژي ډرامه ليکونکي ناروېژي ليکوال
احمد ولي

احمد ولي يو افغان سندرغاړی دی. افغان سندرغاړي
د نړۍ برحاله هېوادمشران

هېوادمشردا د نړۍ د بېلابېلو هېوادونو د لارښودانو لېست دی، پدې کې د هېواد مشر او د حکومت مشر ښودل شوي. د بېلابېلو حکومتونو نظام هم ښودل شوی. پدې لاندې لېست کې د پارلماني نظام، هېوادمشريز نظام، نيم هېوادمشريز نظام او پاچايي نظام دولتونو نومونه دي چې ځينو ته يې د ديکتاتوري نظام گوت نيونه هم کېږي. په نيم هېوادمشريز نظام کې د دولت چارې دواړه د حکومت مشر او د هېواد مشر په گډه سره پرمخ بيايي. د نړۍ د هېوادمشرانو لړلیک يادښتونه په همگټې پاچايي هېوادونو کې پرته له برطانيې نه، د هېواد مشره ملکه ايليزابېت ده، چې د ملکې استازيتوب د هغه پلاوی يا والي جنرال کوي. . . . دا هم وگورۍ د اوسمهال د باندنيو چارو د وزيرانو لېست - د سياسي گوندونو لېست د ښځينه هېوادمشرانو او حکمرانانو لېست د کالونو له مخې د هېوادونو حکمرانان باندنۍ تړنې . د وخت او ځای له مخې د نړۍ حکمرانان د نړۍ هېوادمشران ځمکپوهنه سياست هېوادمشران
پښتو ادب

په ټوليزه توگه د پښتو ادب د ادبپوهانو په اند په دوه برخو کې ويشل شوی دی. يعنې شفاهي يا گړنی ادب او بل ليکلی يا تحريري ادب. گړنی ادب بيا يوه برخه د پښتو زړې سندرې دي چې شاعر ېې نامالوم وي. او بله برخه اولسي سندرې دي چې شاعران ېې مالوم وي. لنډۍ ، ټپه ، کاکړۍ غاړې، لنډکۍ، سروکی مسريزه، نارې، فالونه، چغيان اننکی، يادهوي سندرې، ساندې، نکلونه، متلونه، د سيندو سندرې، د ماشومانو ادبيات لکه اکو بکو، چاربيته ، کيسی چی د ذهني ازموينی په غرض ويل کيږي. همدارنگه ځينی کيسې لکه انگک بنگک ، سرکۍ وزه او نورې د پښتو د شفاهي ادب نمونی دي. ليکلی ادب: لکه بوللـه، خوابنامه، الفنامه، ساقي نامه، رباعي، مثنوي، غزل، مناجات، حمد، نعت او اوسنۍ هايکو. د پښتو د ليکلي ادب څيړنه له دوهمې هجرۍ پيړۍ د امير کروړ سوري له وياړنې څخه پيل کيږي.ږ چې په هجرۍ سپوږميز کال ېې ويلې ده. همغه شان د پښتو انشا لرغونی نمونه همدا وياړنه گڼل کيږي. د پښتو ژبی املا څيړنه بيا د هجرۍ د سليمان ماکو له تذکرۀ الاوليا څخه کيږي. د پير روښان خيرالبيان، د اخون درويزه مخزن الاسلام، د خوشال خان خټک دستار نامه، د ملا مست سلوک الغزا د خپلو خپلو ځانگړنو سره د خپل خپل پير غوره نمونې گڼل کېږي. د پښتو لمړی گرامر په هجري کال د معرفته الافغان کتاب وو چې د نوميالي شاعر او ليکوال پير محمد کاکړ تاليف دی - گڼل کيږي چې وروسته دغه لړۍ تر اوسه روانه ده. د پښتو ژبې لومړی لاس ته راغلې قصيده د اسعد سوري قصيده ده چې په هجري کال ويل شوې ده. که څه هم ويل کيږي چې په داريايي ادب پهلوي ادب کې قصيدې ته وورته شعري جوړښتونه موندل کيږي ، خو ترکومه چې د لاس ته راغلو اسنادو خبره ده ، نو له عربۍ څخه پښتو خله کړې. د نوموړي قصيده په دې ټکو پيل کيږي. چې نولس تمهيدي او يولس خطابي بيتونه لري - عرفاني افکار په دريمه هجرۍ پيړۍ کې په پښتو ادبياتو څادر غوړوي. او د عشق او محبت سندرې لومړې بيلگه په ليکلې ادبياتو کې په هجري سپوږميز کال کې ويل شوې ده چې پيل ېې داسې کيږي. د مهالينو پيښو په پښتو ادب خپل خپل اغيز ښيندلی همداوجه ده چې کله د پښتو شعر او شاعري رزمي او بزمي برخه پياوړې ښکاري - غزل په پښتو کې اووه سوه کلن عمر لري. لاس ته راغلې نمونه ېې د انمې هجرۍ پيړۍ د اکبر د غزل يو څو بيتونه دي چې پوهاند عبدالحی حبيبي په پښتانه شعرا کې ځای کړي دي. همدارنگه د زرغونې کاکړ د بوستان ژپاړنه چې په نهمه هجرۍ پيړۍ کې ېې کړې د ژباړنې لومړۍ نمونه گنل کيږي. نوموړې د شاعرۍ سره سره ښه خطاطه هم وه. دا هم وگورئ لنډۍ سرچينې پښتو ژبه
اساسي قانون

اساسي قانون د قواعدو يوه ټولگه ده چې د يو ليكلې لاسوند په توگه جوړ شوي دي او دا د يو هيواد د سياسي خپلواكې د ساتلو يو ستر لارښود هم بلل كيږي. اساسي قانون د يو هېواد او يا ټولنې د قانوني تگلارو د سمبالښت لپاره بنسټيزې طرحې يا رسمي لایحې بلل کېږي . دغه رولونه يا قوانين ملي دندې او شتمني گڼل کېږي .همدا تگلارې چې کله راټولې شي د يوې رسمي او قانوني لاسوند په توگه ېې د رسالې يا کتابگوټي په بڼه خوندي کوي. اساسي قانون د راز رازو ټولنو ، خپلواکه هېوادونو او کمپنيو د سمبالښت اړتيا ورپوره کوي . همدا رنگه يو داسې تړون بلل کېږي چې د نړېوالو ټولنو د چارو رسمي کارونه پرې چلول کېږي . او له مخې ېې د ټولنو د رسمي يا حکومتي چارو بشپړه تشریح او پېژندگلوي روښانوي . همدې قوانینو سره د مختلفو حکومتونو که فډرالي وي يا بشپړه خپلواکه حکومتونه وي په واضح توگه روښانه کېږي او د قوانینو له بندونو او مادو څخه ېې دسالمې قانوني ټولنې د چارو ، دندو ، سمبالښت او د قانون د خپرولو د ادارې او کسانو لخوا خپاره شوي قوانینو څرک لږېږي . رسمي لاسوندونه
بريالی صمدي

بريالی صمدي انگرېزي : د افغانستان يو ځوان سندرغاړی دی . دی د ننگرهار د سره رود ولسوالۍ پورې اړه لري . مخينه دی په کال ۱۹۷۸ زېږيز د استاد عبدالصمد په کور کې زېږېدلی دی. پلار ېې هم ولسي سندرغاړی او وېل کېږي چې د سندرو په ډگر کې استاد پاتې شوی او د سندرو د وړتيا او د ويلو له کبله ېې ډېر تکړه ولسي سندرغاړي د افغانستان د سندرو ډگر ته ورسپارلي . بريالی صمدي په درېيم ټولگي کې و چې کله ېې سندرو ويلو باندې پیل وکړ او د سندرو تر څنگ ېې د تبلې او باجې زده کړه هم وکړه ، همدا رنگه ېې شپېلۍ او ډهول هم زده دی . د بريالي صمدي د سندرو لومړی جونگ په کال ۲۰۰۳ ز کې خپور شو. همدا رنگه ېې د افغانستان څخه دباندې گاوندي هېوادونو کې او اروپا کې کنسرټونه ورکړي . ښاغلی صمدي په کال ۲۰۰۲ م زېږيز کې واده کړی او دوه ځامن لري چې يو ېې مراد صمدي او بل ېې مريد صمدي نومېږي . زده کړې هنري ژوند د سندرو ټولگې د شملو وطن ۲۰۰۳ د شپېلۍ غږ ۲۰۰۵ ماته جانان ووايه جانان گران وطن اکاخېل اتڼ د اروپا کنسرټ د سندرو جوگ د دوبۍ کنسرټ د سندرو جوگ ستاينېزې په جرمني کې د پښتنو ټولنيز ولسوليز گوند لخوا د باچاخان جايزه او ستاينلیک : سرچينې پښتانه هنرمندان افغان سندرغاړي پښتانه سندرغاړي پښتانه سندرغاړي
امير حبيب الله خان

سراج الملت و دين امير المومنين حبيب الله شاه سرکار والا چې په لنډه توگه د امير حبيب الله خان يا امير حبيب الله شاه په نامه هم يادېږي ۲ د جولای، ۱۸۷۲ ز. - ۶ د جولای، ۱۹۲۹ ز. په انگرېزي: له ۱ د اکتوبر، ۱۹۰۱ ز. - ۶ د جولای، ۱۹۲۹ ز. د افغانستان واکمن پاچا و. هغه د امير عبدالرحمن خان مشر زوی او دمحمدافضل خان لمسى و. هغه وخت چي اميرعبدالرحمن خان دبخارا لور ته په تيښته و، دی په ١٨٧٢ ز کال دسمرقند په سېمه کې پيدا شو. دده مور دبدخشان دسيميز امير لور وه. په ١٨ کلنۍ کي،دپلار له خوا دسردار کلان په حيث وټاکل شو. اميرعبدالرحمن خان په ١ اکتوبر ١٩٠١ ز کال وفات شو او په ځاى يې حبيب الله خان دواک پر ګدۍ کښيناست او د پلار ارام هيواد ور پاته شو. د هيواد خلک د امير عبدالرحمن څخه ډېر په ډار کي وه، حتی د ده تر مرگ وروسته خلکو تر ډېره وخته باور نه کاوه چي امير مړ دئ . حبيب الله خان له پاچاکېدلوسره سم هندي وايسراى ته پيغام وليږه ، له هغې خوا څخه ورته مبارکي راغله او هيله يي ورڅخه وکړه تر څو هند ته ورشي،خو حبيب الله خان لومړى ونه منله،وروسته يې د امير عنايت الله خان په مشري يو پلاوى هند او انګلستان ته وليږه. امير حبيب الله خان په ١٩٠٢ ز کال کې دسراج الملة والدين لقب ځانته خوښ کړ. رغونې امير حبيب الله خان چي عصري زده کړي درلودې و يې غوښتل چي په هيواد کي تعليم او تمدن مينځ ته راشي ، هغه وو چي د حبيبيې لېسه او شاهي مدرسه يې جوړي کړې او حربي ښوونځی هم د ده د کارونو څخه ده . يو اخبار يې د سراج الاخبار په نامه را وايستئ چي مسئول مدير يې محمد بيگ طرزی وو کوم چي د لوړو زده کړو څښتن وو . د برېښنا فابريکه يې په جبل سراج کي جوړه کړه . لومړۍ نړیواله جګړه د امير د پاچاهۍ په دوره کي لومړی نړيوال جنگ پيل سو. انګريزانو ددې لپاره چي افغانستان بېطرفه پاته شي،حبيب الله خان ته يو استازى راوليږه او دتېرو ژمنو په وريادولوسره يې دبې طرفۍ غوښتنه ورڅخه وکړه. حبيب الله خان يې غوښتنه ومنله او په ١٣٣٢ هـ کال درمضان په مياشت کې دعام دربار په وړاندي افغانستان ناپېيلى اعلان کړ. د جرمني او ترکيې د حکومتونو له خوا د امير نه و غوښتل سوه چي پدې جگړه کي د انگرېزانو پر ضد د دوی سره ملگری سي، خو امير د دوی نمايندگان ښه و نازول او هغو ته يې خپله بې طرفۍ و ښودله. دی هم د امير عبدالرحمن په شان د انگرېزانو د گټو ساتونکئ وو او د انگرېزانو له خوا حمايه کېدئ . دا وخت په هيواد کي د خلکو سره مترقي فکرونه پيدا سوي وه او نه يې غوښتل چي نور د انگرېزانو تر حمايې لاندي ژوند و کړي او هم يې په افغانستان کي د دا ډول حکومت سره کوم چي امير حبيب الله خان يې په سر کي ناست وو مخالفت درلود. خو امير غوښتل چي دغه د ترقۍ فکرونه په زور او زياتي د خلکو له مغزو څخه و باسي څو هغه وو چي په ١٩١٩ کال کي د خلکو له خوا د كله گوش به تفريحي كميب د خيمو په يوه کمپ کي په توپنگچه وويشتل شو او ځای پر ځای مړ شو . او پر ځای يې د ده زوی امير امان الله خان پاچا شو. کورنۍ امیر حبیب الله خان د امیر عبدالرحمان خان زوی او د بارکزیو له ټبر څخه وو. د حبیب الله خان له میرمنو څخه یوه سرور سلطانه بېگم بېګم وه چې په ۱۹۶۵ز کال کې په استانبول کې د ۹۵ کلونو په عمر ومړه. حبیب الله خان ګڼ شمیر اولادونه لرل چې د هغې جملې څخه یوه راضيه بېگم او امیر امان الله خان وو. انځورتون دا هم ولولۍ د امير حبيب الله خان کورنۍ سرچينې د افغانستان پاچايان پښتانه
محمد ظاهر شاه

محمد ظاهر شاه ۱۵ د اکتوبر، ۱۹۱۵ ز. کال - ۲۳ د جولای، ۲۰۰۷ ز. کال د افغانستان وروستی پاچا و. نومړی د اعليحضرت په اصطلاح په افغانستان کې د پاچايۍ رسمي نوملړ باندې نومول شوی او دی لکه خپل پلار د اعليحضرت محمد نادر شاه تر آري پاچايايۍ په سلطنت کښېنول شو . دی د محمد نادر شاه زوی و چې د خپل د پلار د مړينې وروسته د افغانستان پاچا وټاکل شو. د کورنۍ انځورونه مخينه محمد ظاهر شاه په ١٢٩٣ هـ ل ١٩١٤ ز. کال، په کابل کي زېږېدلی و. زده کړې د کابل د حبيبيې او استقلال په لېسو کي يې زده کړي و کړې. بيا د پلار سره فرانسې ته ولاړ او هلته يې په زده کړو پيل و کړ. په ۱۳۰۹ هـ ل کال کي بيرته د فرانسې څخه هيواد ته راغئ او په عسکري څانگه کي يې خپلو زده کړو ته دوام ورکړ. دندې يو ځل يې د دفاع د وزارت د وکيل او بيا يې د پوهني د وزارت د وکيل په توگه کار کړئ دئ. د پلار تر مړني وروسته په ١٣١٢ هـ ل کال کي پاچا سو او د ١٣٥٢ هـ ل کال د سرطان تر ٢٥ نېټې پوري د افغانستان پاچا وو. څرنگه چي ظاهر خان د پاچهۍ تجربه نه درلوده نو زياتره چاري د ده د تره محمد هاشم خان له خوا چي د ده د حکومت صدر اعظم وو سرته رسېدلې . سردار محمد هاشم خان د ١٩٣٣ م کال څخه تر ١٩٤٦ م پوري صدراعظم وو . تر ده وروسته يې د ده ورور شاه محمود خان صدراعظم سو ١٩٤٦ م ـــ ١٩٥٣ م . تر دوهم نړيوال جنگ وروسته افغانستان د لويو پروژو په منځ ته راوړو پيل و کړ . د هلمند او ارغندداو د بندونو جوړول د امريکا د متحده ايالاتو د تخنيکي او اقتصادي همکاريو څخه دي . په ١٩٥٣م کال کي سردار محمد داوود صدراعظم سو . د ده په وخت کي د اقتصادي پر مختيا قرارداد د جرمني ، جاپان او ايټاليې سره امضا سو . دا درې هيوادونه د نړۍ د دوهمي جگړې ملگري وه . دا ځکه چي افغانستان د انگرېزانو سره په دغه وختونو کي ښه دوستي نه درلوده . د دوهمي نړيوالي جگړې په پيل کي لا محمد هاشم خان د هيواد بې طرفي اعلان کړه چي دا کار د افغانستان په گټه وو . دغه د بې طرفۍ سياست ظاهر خان تر اخيره پوري و ساتئ . په ١٩٤٧م کال کي هند د انگرېزانو څخه ازادي واخيستله . د دغي ازادۍ په نتيجه کي هند د خپلي خاوري يوه برخه د لاسه ورکړه . يوه برخه دغه د هند خاوره او يوه برخه چي انگرېزانو پخوا د افغانستان د خاوري څخه گرزولي وې د يوه نوي هيواد پاکستان منځ ته راتلو سبب سوه. کله چي داود خان صدراعظم سو نو يې د پاکستان څخه د افغانستان د هغو خاورو د ازادولو غوښتنه وکړه کوم چي د ډيورنډ د خط په نتيجه کي يې له لاسه ورکړي وې . دا زياتره هغه برخي وې چي پښتانه پکښي اوسېدل او د پښتوونستان په نامه يې يادول . دې خبري د افغانستان او پاکستان تر منځ جگړې او مشکلات منځ ته راوستل . ظاهر خان په ١٣٤٣ هـ ل کال کي د افغانستان نوی اساسي قانون مينځ ته راووست . د دغه اساسي قانون له مخي سياسي فعاليتونه په هيواد کي ازاد سوه چي په نتيجه کي يې يو زيات شمېر سياسي گوندونه منځ ته راغلل . خلکو تر يوې اندازې پوري د خبرو او ليکنو ازادي پيدا کړه . تر دغه وروسته په هيواد کي د فارسي ژبي نوم په دري واوښت . په ١٣٥٢ هـ ل کال د سرطان پر ٢٦ نېټه سردار محمد داود د يوې کودتا په نتيجه کي د افغانستان لومړی جمهوريت اعلان کړ . ظاهر خان چي د داود خان د کودتا په وخت کي په ايټاليا کي وو د ١٣٥٢ کال د اسد پر ٢١ نېټه يې داود خان ته يو ليک را و لېږه چي په هغه کي يې نوي رژيم ته بيعت ور کړ . انځورتون لمسیان سرچينې افغان سرداران افغانستان د افغانستان پاچايان
محمد نادر شاه

محمد نادر شاه په ١٢٦٢ هـ ل کال د حمل پر ٢١ يا ۹ د افریل ١٨٨٣م کال د هند په دهرا دون کې زېږېدلئ دئ . د هغي پوهي په سبب چي په عسکري چارو کي يې درلوده د وخت د پاچا له خوا د دفاع د وزير په توګه و ټاکل سو . د امير حبيب الله خان تر مرګ وروسته د پاچا امير امان الله خان په دربار کي د ده عزت کېدئ .په ١٣٠٣ هـ ل کال کي په فرانسه کي د افغانستان د سفير په توګه و ټاکل سو . په ١٣٠٥ هـ ل کال کي يې د سفارت څخه استعفی و کړه او هلته پاتي سو . کله چي پاچا امان الله ته د نا ارامۍ اور بل سو او حبيب الله کلکاني ته د هيواد چاري و رسېدلې نو نادر خان هيواد ته راغئ ، لښکر يې برابر کړ . هغه وو چي د ١٣٠٨ هـ ل کال د ميزان پر ١٦ نېټه د نادر خان عسکرو د ده د ورور شاه ولي خان په ملګرتیا کابل و نيوئ . د ميزان پر ٢٣ نېټه يې دمنځه يووړ او دی د هيواد د پاچا په توګه و منل سو . مخينه محمد نادر شاه د سردار محمد يوسف خان ځوی او محمد ظاهر شاه پلار وو، چې په ۹ د افریل ۱۸۸۳ز کال د هند په دهرادون کې زیږیدلی وو. مړينه محمد نادر پداسي حال کي چې د نجات لېسې فارغانو ته يې شهادتنامې ورکولې د يوه زده کوونکي له خوا چي عبدالخالق نومېده په توپنچه و ويشتل شو، ١٣١٢ هـ ل د عقرب ١٦ نېټه . تر ده وروسته يې زوی محمد ظاهر پاچا شو . انځورتون سرچينې باندنۍ تړنې افغانستان د افغانستان پاچايان افغان سرداران
راډيو

راډيو د سېگنالونو بې مزي يا بې سيمه لېږدېدنه ده چې د الېکترومقناطيسي څپو چې فرېکوېنسي يې د رڼا د فرېکوېنسي نه راټيټه ده عيارېدنه ده. او ايټالوي مارکوني په م کال کې پنځل شوی. راډیو غږ
امير شېر علي خان

امیر شیر علی خان ۱۸۲۵ زېږديز کال - د ۱۸۷۹ ز کال د فبروري ۲۱، مزارشريف د ۱۸۶۳ زېږديز کال نه تر ۱۸۶۶ زېږيز کال پورې او بيا د ۱۸۶۸ زېږيز کال نه تر خپلې مړينې پورې د افغانستان امير وو. هغه د امير دوست محمد خان، د بارکزيو د بنسټگر، درېيم زوی وو. مخينه امير شېر علي خان که څه هم د امير دوست محمد خان درېيم زوی وو، خو امير دوست محمد خان تر خپلې مړينې دمخه دا وصيت کړی وو چې د هغه تر مړينې وروسته بايد امير شېر علي خان د هغه ځایناستی شي. هغه وو چې د امير دوست محمد خان تر مړينې وروسته هغه د افغانستان امير شو، خو ډېر ژر بيا د هغه د مشر ورور امير محمد افضل خان له خوا د پاچاهۍ له پلاز څخه گوښه کړای شو. د نوي تمدن پېر کله چې امير شېر علي خان دويم ځل د افغانستان امير شو ۱۸۶۸ـ ۱۸۷۸ زېږدي کلونه په هېواد کې د نوي تمدن پير پيل شو. په دغه پیر کې چاپخونه هېواد ته راوړل شوه او په کار ېې پيل وکړ. د لومړي ځل لپاره د شمس النهار اخبار خپور شو. د پوستي ډاگ غونډال فعال شو او د پوست ټکټونه چاپ شول. همدا رنگه عصري لښکر يا پوځ جوړ شو چې ټولې پوځي اړتياوې ېې پوره کولې. په همدې پير کې لومړي ځل کابينه جوړه شوه؛ د بېلا بېلو چارو لپاره د کار وېش او وزارتخونې جوړې او منځ ته راغلې؛ د چارو د ښه والي او ښې سمبالتيا لپاره د مسلکي کدرونو د روزلو لپاره يو پوځي او يو ملکي ښوونځی پرانيستل شو. د امير شیر علي خان کورنی سياست د امير شیر علي خان بهرنی سياست انځورتون سرچینې افغانستان د افغانستان پاچايان پښتانه
صبغت الله مجددي

صبغت الله مجددي ١٩٢٦ - ۲۰۱۹. په ١٩٩٢ کال کې د کمونېسټي رژيم د راپرځېدو وروسته د افغانستان د اسلامي دولت د لومړني هېوادمشر په توگه دنده درلوده. صبغت الله مجددي د نجات اسلامي افغانستان د گوند مشر هم وو. ښاغلی مجددي په پاکستان کې د مجاهدينو تر منځ د يوه پخواني تړون پر بنسټ د افغانستان د اسلامي دولت هېوادمشر شو. نوموړی تر دوو مياشتو پورې د افغانستان هېوادمشر و چې بيا تر ده وروسته برهان الدين رباني د هېوادمشرۍ په چوکۍ کېناسته. هغه په دې هېڅکله و نه توانېده چې د مجاهدينو د بېلابېلو گوندونو او تنظيمونو تر مېنځ پخلاينه راولي. په اوسينيو سياسي پېښو کې، مجددي د طالبانو د واکمنۍ پر مهال ځان د سياست نه گوښه کړی وه. د ٢٠٠٣ کال په ډېسمبر مياشت کې د افغانستان د اساسي قانون له مخې، ښاغلی مجددي د لويې جرگې د ريس په توگه وټاکل شو. مجددي پر ۱۱ فبروري ۲۰۱۹ میلادی د ۹۳ کالو په عمر کي ومړ. پخواني وختونه سياسي او شخصي ژوند ښاغلی مجددي په ١٩٢٦ زېږيز کال کې د افغانستان لويديځ ولايت هرات کې زېږېدلی. نوموړی د مجددي له کورنۍ نه ده چې نصب يې د احمد سرهندي مجددي پورې رسېږي. د روسانو يرغل - د هېوادمشرۍ وخت صبغت الله مجددي د يوولس ورځو وروسته په کابل کې د مېشتو گوندونو لخوا د هغه تړون له مخې د دوه مياشتو لپاره هېوادمشر وټاکل شو چې په هغه تړون کې د گلبدين حکمتيار د حزب اسلامي گوند او شعيه گوندونه په تړون کې نه ؤ شامل شوي. په همدې تړون کې داسې هم راغلي وه چې د صبغت الله مجددي د هېوادمشرۍ د مودې وروسته به د جمعيت اسلامي گوند مشر برهان الدين رباني د څلورو کالونو لپاره د افغانستان هېوادمشر وټاکل شی. د ۱۹۹۲ د جون په مياشت کې د مجددي د هېوادمشرۍ موده پای ته ورسېده او واک يې د رهبرۍ شورا ته وسپاره، چې تر دې وروسته رهبرۍ شورا برهان الدين رباني د هېوادمشر په توگه ونوماوه. د همدې ډول ترتيباتو د مخالفت پر اساس حکمتيار پر کابل باندې راکټي بريدونه پيل کړل چې همدا بريدونه تر درې کالونو پورې پرله پسې توگه کېدل او په همدې توگه د ۱۹۹۵ د فبرورۍ په مياشت کې حکمتيار کابل پرېښودلو ته مجبوره شو. وروسته د طالبانو نه باندنۍ تړنې د صبغت الله مجددي وېبپاڼه صبغت الله مجددي صبغت الله مجددي صبغت الله مجددي
محمد زکريا رازي

ابوبکرالرازی په انگريزي: ز تر ز طب ، فلسفه او کيميا کې څېړنه او ليکنې. د کمېاوي مرکب الکول الکحل راپېدا کول. د گوگړوتېزاب هم ابوبکر رازي د لومړي ځل لپاره ميندلي دي. خو ځينې څېړونکي وايي چې د گوگړو تېزاب د لومړي ځل لپاره جابر بن حيان ميندل دي. د رازي نوم محمد کنيت يې ابو عبدالله او ابو الفضل، لقب يې فخر الدين ؤ، د نسب لړۍ يې پدې ډول ده: ابو عبدالله محمد بن عمر بن الحسين. زوکړه رازي په ۵۴۴ هجري سپوږميز کال چې له ۱۱۵۰زېږيز کال سره سمون خوري په رى يا ننني هرات کې زېږېدلې دى. ځينې تاريخپوهان يې زوکړه د روژې په ۲۵مه ۵۴۳هـ س کال بولي. د پلار نوم يې عمر ابو القاسم او په ضياء الدين سره ملقب ؤ، دې د خپل وخت لوى صوفي، ويناوال، متکلم او محدثتوب سره سره يو ستر اديب هم ؤ. ده په خپله سيمه هرات کې وعظ او نصيحت جاري وساتل. نو پدې ډول د خلکو لخوا په شېخ الاسلام او د رى په خطيب هم ونومول شو. او دده زوى فخرالدين رازي هم د خلکو لخوا د ابن خطيب د خطيب د زوى په نامه يادېده. د محمد زکریای رازی ليکنې ټولگړي د امام رازي د ليکلو اثارو په اړه مختلفې راى دي، چې موږ به دلته د ځينو ليکوالو راى راوړو: ابن النديم د الفهرست په کتاب کې د رازي ليکنې ۱۶۷ ښودلي دي. ابو رېحان البېروني په د رازي د کتابونو لړليک کې د امام رازي د ليکنو شمېر ۱۸۴ ښودلې. د رازي ليکنې د بېروني د وېش له مخې پدې ډلبنديو وېشل کېږي. ۵۶ ليکنې په رنځپونه، ۳۳ طبيعيات، ۷ منطق، ۱۰ ليکنې په رياضياتو او نجوم کې، ۷ ليکنې په تفسير لنډيز او د فلسفي او طبي کتابونو په لنډيز کې، ۱۷ ليکنې په فلسفي او اټکلي چارو کې، ۶ ليکنې په طبيعت څخه ور آخوا چارو کې، ۱۴ ليکنې په الهي چارو کې، ۲۲ ليکنې په کېميا، ۲ په کفري چارو کې، ۱۰ليکنې په مختلفو فنونو کړي، چې ددې ټولو ليکنو شمېره ۱۸۴ ته رسېږي. اسلامپوهان فيلسوفان
د افغانستان د گوندونو مشران

اجمل سهېل احمد شاه اثر احمد شاه احمدزی احمد شاهين احمد نبي احمد ولي مسعود استاد محمد ظريف الحاج سراج الدين ظفري الحاج سيد حسين انوري الحاج عبدالملک الحاج محمد طاووس عرب امانت ننگرهاري امضای بدون نام انوارالحق احدي آصف بکتاش برهان الدين رباني بريالی نصرتي بسم الله جويان پير سيد اسحق گيلاني تاج محمد وردگ تورن نورآقا احمدزی جميل کرزی حاجی محمد محقق حبيب الله جانبداد حفيظ الله ابراهيم خېل حيات الله سبحانی دکتورسيد علي موسوي ذوالفقار روح الله لودين سلطان محمود غازی سيد احمد گيلاني سيد امير تحسين سيد جواد حسيني سيد خان آقا محبوب يار سيد سمېع اله سادات سيد ظاهر قائيد ام البلادی سيد عبدالقهار سيد منصور نادري سيد نورالله سيدکمال سادات شاه محمود پوپلزی شمس الحق نايب خېل شمس الحق نورشمس شهنواز تڼی شېرمحمد بزگر صبغت الله سنجر صبغت الله مجددي عبدالحکيم نورزی عبدالحی عبدالخالق نعمت عبدالرب رسول سياف عبدالرشيد جليلي عبدالرقيب جاوېد کوهستاني عبدالغفور لېوال عبدالقادر امامي عبدالقاهر شريعتي عبدالکبير رنجبر عبداللطيف پدرام عبدالمحمد صادق عبدالهادي دبير غلام فاروق نجرابی غلام محمد جلال غلام محمد فدا محمد احساس قربانعلي عرفاني قره بېک اېزد يار کبير ستوری کريم خليلي محمد شاه خوگياڼی محمد اکبری محمد حسن جعفري محمد حسن فېروزخېل محمد خالد فاروقي محمد زبير پېروز محمد سمېع خروټی محمد شريف نظري محمد ظريف ناصری محمد عارف حقاني محمد عثمان سالکزاده محمد علی جاوېد محمد نادر آتش محمد نبي نافع محمد واصل رحيمي محمد ولي آريا محمد يونس قانوني محمدکبير مرزبان مصطفی کاظمي مولوی سمېع الله نجيبي مولوی محمد مختار مفلح ميا گل وثيق ميرمحمد آصف ضعيفي نصرالله بارکزی نور اقاروئینی نورالحق علومي وحيدالله سباوون وزير محمد وحدت افغاني گوندونه
البانیا

البانيا ، رسمي نوم يې د البانيا جمهوريت دى . دا د بالکان ټاپووزمې په لویديځه برخه كې د ادریاتیک او آيون سمندرګيو پر غاړه پروت هیواد دى. د دغه هېواد نوم د له ويي څخه اخیستل شوی، چې د كلی په معنی ده. پخپله د هېواد وګړي خپل هېواد د په نامه يادوي ، چې د ګوربت ټاټوبى ، يا د ګوربت هیواد په مانا ده. البانيا د اوترانتو ابنا په واسطه له ایټالیا نه بېله شوې ده. د شمال او ختيځ له لوري له کوسوو ، مونتینګرو ، شمالي مقدونیه او د سويل ختيځ له لوري له يونان سره پوله لري. د یاد هیواد پلازمینه د تیرانا ښار دی. تاريخ قلمرو د ایلیریانو سیمه. له تاریخي نظره البانیا څو زره کلن تاریخ لري په یاد هیواد کې د نو سنګیانو د زمانې آثار کشف شوي چې د ۱۰۰۰۰ تر ۱۰۰۰۰۰ کلن ارزښت لري. سياسي جوړښت اداري وېش د آلبانیا هیواد د ولایتونو نوملړ د آلبانیا هیواد آیالاتونه البانیا په ټولیزه توګه په ۳۶ ولایتونو ویشل شوی ده. وګړي په البانیا کې مختلف قومونه میشت دي چې ترټولو لوی یې د البانیانو دی د البانیانو ترڅنګ په یاد هیواد کې بغاریان، ترکان، بوسنیایان، صربیان، کرواسیان او ایټالویان هم میشت دي. د البانیا کابو ۷۰ سلنه وګړي مسلمان دي. جغرافيه له ماهوارې اخیستل شوی تصویر. اقتصاد كلتور سرچينې البانيا
اندورا

د آندورا موقیعت د شنی دایری په منځ کې په اروپا کې شنه تشه دایره آندورا په رسمی نوم حاکم آندورا شهزاده په کاتالونیایي آندورا د پېرنه په غرونو کې پروت یو خپلواک هیواد دی چې د دوو هیوادونو فرانسه او اسپانیا په منځ کې موقیعت لرې. د آندورا پلازمینه او لوی ښار آندورا لاولا دی مساحت یې ۴۶۷ کیلومتره مربع او نفس یې ۲۸۲۷۷ نفره دی. د یاد هیواد رسمي ژبه کاتالاني او د پیسو واحد یې یورو ده. سیاسی جوړښت اقتصاد اداري ویش د اندورا هیواد ولایتونه آندورا په ۷ ایداري واحدونو ویشل شوې ده. آندورا لاولا کانیلو انکمپ اسکالدز انګوردانی لا ماسانا اوردینو سنت حولیا د لوریا ژبي او کلتور د آندورا رسمي ژبه کاتالاني ده. د کاتالاني ترڅنګ په یاد هیواد کې ډیریې خلک اسپانوي هم غږیږي پرتګالیان او فرانسویان هم کوچینې ډلې جوړوي. تاریخ وګړي آندورا د آندورا هیواد ۴۳ وګړي آندورایي ۳۳ پرتګالي ۱۱ فرانسوي او ۶ نور دي.
د کيسې ډولونه

داستانونه : لنډه کيسه څو ډوله لري چې دا ټول ډولونه له لويه سره په دوو بنسټيزو څانگو وېشل شوي دي . ساده کيسه او تحليلي کيسه . لنډه کيسه څو ډوله لري چې دا ټول ډولونه له لويه سره په دوو بنسټيزو څانگو وېشل شوي دي . ساده کيسه او تحليلي کيسه . تحليلي کيسه يو ډول الهام ، نبوغ اتو موهبه غواړي . ساده کيسه هر هغه ليکوال ليکلی شي چې د کيسې تکنيک يې لوستی وي او د ليکلو استعداد ولري . پښتو ژبه
د كيسې موضوع

هغه نوې په زړه پورې موضوع، چې په فني، هنري او تكنيكي بڼه نه وي ليكل شوې او كه هغه موضوع، چې تكراري وي، بې كاره وي؛ خو په هنري، فني او تكنيكي شكل كښل شوې وي.. مخته تر دې چې د كيسې پر موضوع خبرې وكړو. اهميت يې څركند كړو. هغه لارې چارې وڅېړو، چې د هغو په مرسته موضوع پيدا كوى شو، د پرمختگ وسايل، چې جوت كړو، د پېچلي توب او نه پېچلي توب په اسبابو يې وژغېږو، د موضوع د ليكلو چپل زده كړو، پر جوړښت يې رڼا واچوو تر دغو ټولو مخته غواړم يو ځلغنده نظر پر تحليلي او تركيبي كيسو تېر كړم. په تېرو پاڼو كې مو ونغوتله، چې تحليلي كيسه ځانگړى استعداد غواړي او مبتدي ليكوال كيسه ليكل په تحليلي كيسو نه شي پيلولى؛ خو ددې مطلب دا نه دى چې ساه كيسه تر تحليلي بې كاره او اسانه ده. ساده كيسه هم يو ډول خاصې پوهې او قدرت ت اړتيا لري تر څو د گڼو لوستونكيو رضايت لاس ته راوړي. لوستونكي د موضوع يو اړخ دى. او د ليكوال برياوې د لوستونكيو له شمېر او سويې څرگندېږي. نوى ليكوال په اولو وختونو كې اړ دى، چې ډېرو لوستونكيو ته ليكنه وكړي او بيا ورو ورو جگ پوړيو ته خبر ورسوي هغو ته، چې تحليلي كيسې خوښوي، د گڼو لوستونكيو د موندلو لار دا نه ده، چې ليكوال جنسي كيسو ته مخه كړي د ژڼيو او پېغلو د جذبولو لپاره يې وليكي جنسي ليكنې تر غونډو ليكنو اسانې او جنسي كيسې تر ټولو كيسو ساده دي. كوم ليكوال، چې د جنسي ليكلو په مرسته گڼ ژڼي لوستونكي پيدا كوي د هغوى ستاينه دوى د جگ پوړيو ليكوالو په ليكه كې نه شي درولى. كه څه هم مينه د كيسې يو مهم توكى دى او گڼې كيسې پر دې عاطفې كښل شوې دي لېكن ليكوال او په ځانگړې توگه نوى يو بايد دا عاطفه په مهذبو اسلوبو او فني ډول انځور كړي تر څو د پاخه لوستونكي تر پام بده نه شي او ځوان لوستونكى يې خوښه كړي. يو ځل بيا تحليلي كيسو ته ورگرځو، تحليلي كيسې ځانگړى قدرت، استعداد او فكر غواړي، چې د نبوغ او عبقريت حد ته رسي دغه كيسې ځانته لوستونكي لري داسې لوستونكي، چې پر كيسې پوهېږي، له اروا پوهنې خبر وي او د ليكنې په باريكيو يې سر خلاصېږي. تحليلي كيسې عام لوتونكيو ته هغوى ته چې مختلف كلچرونه، ذوقونه او نظريې لري په زړه پورې نه وي؛ خو كله چې په دغه كيسې كې تلوسه زياته شي، په ښه فني شكل او اسانه اسلوبو وليكل شي خاص او عام يې ستايي او خوښوي. بله برخه له داستانونه مجلې څخه داستانونه ويب پڼه
شاهد آفریدی

محمد شاهد خان آفریدی په اوردو ژبه صاحبزادہ محمد شاہد خان آفریدی په انگرېزي ژبه د کريکټ لوبې يو وتلی لوبغاړی دی.دی د کوهاټ په نوم د خيبر پښتونخوا سيمه کې يوې پښتني کورنۍ کې زېږېدلی ، خو ځان پاکستانی گڼي. شاهد آفریدی د پاکستان کريکټ لوبډلې ته ډېرې لاسته راوړنې راوړي . مخينه شاهد خان آفریدی چې په اوردو ژبه په افريدي نوم باندې يادېږي په کرېکټ کې يو د ولوليزې ځانتيا لرونکی لوبغاړی دی ، په لوبه کې تل په ولولې سره لوبېږي او د توپ ډنډه په ډېره تېزه سره کاروي . زده کړې شاهد خان آفریدی خپلې لومړنۍ زده کړې تر ۹م پورې ترسره کړي نورې لوړې زده کړې نه لري او بيا يې کريکټ لوبې ته مخه کړې . لاسته راوړنې کله چې دی په لومړي ځل د کريکټ په يوې ورځينۍ نړېوالې لوبې کې ورگډ شو نو يې د سريلانکا سره په لوبه کې په ۳۷ گېندونو د سلو شمېرې يا منډې جوړې کړي ، چې دا د تر ټولو تېزو منډو ريکارډ دی . سرچينې د پاکستان د کريکټ ملي لوبډله د کريکټ لوبغاړي د پاکستان د کريکټ لوبغاړي
هندويزم

هندویزم سانسکريتهندي: چی همدارنگه د د سنتانا درما - او ویدیکا درما - په هم یادیږی، په ټوله نړی کې یو ستر مذهب دی چی د ویداس پر بنسټ منځ ته راغلی چې په ټولیز ډول د یوه لوی او لرغوني دین په توگه اوس هم په ټوله نړۍ کی پیروان لری. هندویزم په نړۍ کې دریم ستر دی چی درې زره کاله لرغونتوب او په ټوله نړۍ کې ۹۰۰ میلیونه پیروان لري هندويزم ديني کتابونه د هندويزم کتابونه په دوه برخو کې بېل کړې شوي دي۔يو شروتي او بل سمريتي شروتي شروتي هغه کتابونه کوم چي هندويزم منونکي خلک د خدې پاک کلام گڼي۔ په دې کې مهابارت،راماين شامل دي۔ سمريتي هغه کتابونه کوم چې د عامو خلکو نه نقل کړې شوي دي۔ مذهب
اسلام کريموف

اسلام کریموف پر پرمختللې ازبکي: په روسي: زیږیدنه: ۳۰م جنوري کال ۱۹۳۸ له ۱۹۹۱ کال راهیسې د ازبکستان ولسمشر دی. د ۱۹۳۸م کال زېږدنې ازبک سیاستوال
هوگو چاوز

هوگو چاوېز هوګو چاوزانگریزي هسپانوي ۲۸ جولای کال ۱۹۵۴ نوموړی د وینزویلا ۵۳ م او اوسنی ولسمشر دی. حکومت ولې فعالیتونه د ۱۹۵۴م کال زېږدنې د وینزیویلا ولسمشران
عمران خان

عمران خان نيازی په انگرېزي: د اکرام الله خان نيازي زوی يو پاکستانی سياستوال اود کرکټ پخوانی لوبغاړی دی. نوموړی د شلمې پېړۍ په اخر کې د دوو لسيزو لپاره په نړيوال کرکټ کې لوبې کړي.د کرکټ څخه د تقاعد کېدو وروسته يې سياست ته مخه کړه هغه د سياست برسېره يو بشردوست، کرکټ پوه، د انگلستان د بريډ فورډ پوهنتون ريس او د شوکت خانم روغتون او څېړنيز مرکز بنسټگر اود چلوونکې ډلې مشر دی. عمران خان د پاکستان کرکټ لوبډلې تر ټولو بريالی کپتان وو چې ۱۹۹۲ کې يې د هېواد نړيوال جام گټونکې مشري کوله، دا وخت عمران خان د پاکستان د ټولو نه غټ سياسي گوند تحريک انصاف مشر دې۔ يادښتونه د پاکستان د کريکټ ملي لوبډله د کريکټ لوبغاړي د پاکستان د کريکټ لوبغاړي
مختاريخي زمانه

د ټولنيزو پو هو بر لاسي پو هان د انساني تاريخ ټول مهال په دوو لويو برخو ويشي چي لومړې برخي ته د انسان او انساني ټولنو لرغونی پير او دوهمي برخي ته يی د انساني ټولنوتار يخي پير نوم ورکړيدۍ . د انسان او انساني ټولنو د لرغوني پير څيړنه او پيژ ندنه د لرغونپوهني دسپلين په مرسته تر سره کيږی . لر غونپوهان د خپلو څيړنو ساحه په دريو لويو پيرونو ويشي او هر لوې پير د ښه پو هيدنې په نيت په ندي مهالونو ويشي : د ډ بري پير د ډ بري پخوانۍ مهال د ډبري منځنۍ مهال دنوي ډ بري مهال د ډبرو او مس مهال د ژړو فلز پير د ژړو فلز پيل مهال د ژړو فلز پراختيامهال د ژړوفلز په دوهم رديف کي مهال د وسپني پير د وسپني پيل مهال دلومړني مدنيتونو مهال د لومړنيو سياسي نظامونومهال د لر غونپوهانو او مو رخينو پر دي ټکي يوالي شته چي د دي دوو لويو پيرونو بيلتون او جلا والۍ په بنسټيزه توگه هغه وخت کيدونکۍ بريښي چي د څيړنی لپاره يوه وړوکی ساحه وټاکل شي او که په ټوليزه توگه د يوه هيواد او يا يوي لويی وچي په اړه د څيړني خبره را منخ ته کيزي په هغه حال کي د لرغوني پير او تاريخي پير ترمنځ د کرښي ټاکلۍ يا کال او نيټه نشي په گوته کيدلاي . د دي لنډ ي سريزي په نظر کي نيولړ سره د افغانستان د لر غوني زمانی په باب اړين مطالب تر تيب او درنو لوستونکو ته د در ناوي سره يوځای وړاندي کيږي . پېښليک
نوی پېر

د افغانستان تاريخ اوسنۍ زمانه د افغانستان د پيدايښت او پراختيا سره يو ځای پيل کيږی . د مورخينو او څيړونکو باور دادې چي د افغانستان اوسنۍ زمانه کيدای شي ډير بابونه او سر ليکونه ولری ، د دي وينا د سپيناوی لپاره په اوسنۍ زمانه کی د افغانستان ستراتيژيک ارزښت ته پام اړوی . د دي سره سره زيات شمير مورخين د افغانستان د اوسنۍ زمانې په تاريخ د ښه پوهيدولو په نيت يوازی په څلورو لويو سر ليکونو کی د دي پير بيان او وضاحت کړيدۍ : لومړۍ : د افغانستان او افغاني امپراتورۍ پراختيا دوهم : کورنۍ شخړې او بهرنی يرغلونه دريم : بيا خپلواکی او اماني پير څلورم : ننه نۍ زمانه د اڅرگنده ده چي د افغانستان د اوسنۍ زمانې تاريخ ټول اړخونه يوازی تر پورتنيو سر ليکو نو لاندي نه شي مطالعه او څيړل کيدلای،د ياد شوو سر ليکونو دا ټاکنه يوازی د لومړۍ افادی په توگه وړاندي کيږی . د يو بل اړين مطلب يادونه هم په کار ده چي د افغانستان د اوسنۍ زمانې تاريخ هغه څلورمه برخه چي ننه نۍ زمانې ته بيله سويده ، هغه به د يو بيل څپرکي په توگه تر بحث او څيړنی لاندي وی ، په کار ده چي د ابرخه د درنو لوستونکو په گډون فعاله وساتل شې . باوري پېښليک
پروېز مشرف

پروېز مشرف زېږېدنه ۱۰ د اگسټ ۱۹۴۳ د پاکستان پخوانې ولسمشر، د پاکستاني پوځ لوی درستيز او څلورم پاکستانی جنرال وو چې په ټول پاکستان د يوې کودتا په پايله کې حکومت کړي وو. هغه په ۱۲ د اکتوبر، ۱۹۹۹ زېږيز کال کې د نواز شريف د گوښه کولو وروسته واک ترلاسه کړ او تر هغې وروسته يې د لوی درستيز لقب وگاټه چې تر دې وروسته بيا د پاکستان ولسمشر شو. د پاکستان هېوادمشران هېوادمشران پاکستانی جنرالان آی اېس آی غړي
بېلاروس

بیلاروس په بلاروسي ژبه په روسي چې په رسمي توګه د بېلاروس ولسمشریزه ده په ختیځې اروپا کې پروت یو هیواد دی. بلاروس له روسیه، پولنډ، اوکراین، لیتوانیا او لاتویا سره ګډه پوله لري. پلازمینه یې مینسک دی او نور مهم ښارونه یې برست آیالات، ګرودنو، ګومل، موګیلف او ویتبسک دي. د یاد هیواد رسمي ژبي روسي او بلاروسي دي. مساحت یې ۶۰۰۲۰۷ کیلومتره مربع او د وګړو شمیر یې ۲۰۰۰۴۵۱۰ نفره دي. اقتصاد کلتور تاریخ د بلاروس روبل. اداري ویش مینسک پلازمینه برست آیالاتبرست برست آیالات ګومل ګرودنو موګیلف مینسک ویتبسک سیاسي جوړښت جغرافیه بېلاروس بلاروس د افغانستان په څیر له سمندر سره پوله نلري، اما په یاد هیواد کې ګڼ شمیر سمندرګي وجود لري چې شمیر ۱۱ زرو ته رسیږي همدارنګه بلاروس په اروپا کې ترټولو ډیرې ژبې لري چې ترټولو لویه هغه یې پولزیا ژبه ده.
چيلي

چېلي چې رسمي نوم یی د چېلي ولسمشریزه ده په اسپانوي: په سویلي امریکا کې پروت هیواد دی چې پلازمېنه یی د سانتیاګو ښار دی. اقتصاد تاریخ کلتور جغرافیه د سویلي امریکا هیوادونه
کانګو دموکراتیک جمهوریت

د کانگو جمهوریت د افریقا په منځ کې پروت یو هیواد دی. د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه د کانگو جمهوریت
فلم

فلم فیلم دا ليکنه د خوځنده انځورونو په هکله ده. د فلم د بل ډول کارونې لپاره، د عکاسي فلم هغه سلولي وزمه وسيله ده په کوم چې خوځنده انځورونه چاپ شوي وي. دا د يو فلم انځورونو ته د ژوند وربښلو او خوځښت ورکولو د پروژې د اصطلاح نوم دی او په ټولگړي توگه همداسې د انځورونو د ژوندي کولو ځانگړې څانگه بلل کېږي. دا چې په اصل کې فلم څه شی دی او څنگه د لومړي ځل لپاره جوړ شو، ددې پوښتنو تر شا يواځې يو حقيقت پروت دی هغه دا چې په اصل کې فلم د عکاسي د کمرې فلم نه لاس ته راغلی. او په تاريخي توگه همدا د عکاسي فلم د خوځنده يا ژوندي فلمونو د مېنځ ته راتلو لامل دی. پخوا چې لومړی ځل د عکاسي کامره جوړه شو نو د پېښو ثبتول يواځې په انځورونو کښلو سره ترسره کېدل، چې د يوې پېښې د هر يوې ثانيې په تېرېدو سره د هر حرکت يو انځور اخيستل کېده، په لومړي سر کې انځور د فلم په بڼه وي کوم چې يوه پلاستيکي فيته ده چې مخ يې په يو ډول کيميايي مادې پوښلی دی او همدا کيميايي ماده د نور په وړاندې حساس ځانگړتياوې لري. نو د ساري په توگه که چېرته په همدغه فيتې مونږ د ٥ دقيقو لپاره په هره ثانيه کې يو عکس واخلو نو په يوه دقيقه کې ٦٠ بېلابېل عکسونه مو واخيستل چې په ٥ دقيقو کې يې شمېر ٣٠٠ عکسونو ته رسېږي. هرکله چې د فلم همدا فيته مونږ په پرده باندې د ښودلو لپاره وړاندې کړو او دا فلم په يوه ټاکلي سرعت سره وچلېږي همدا د عکسونو لړۍ زمونږ سترگو ته د ژوندي انځور په توگه ښکاره کوي. د فلم لپاره ډېر نورې اصطلاحگانې هم کارېدلي دي، ځينې ورته په انگريزي ژبه موشن پکچرز مانا دا چې خوځنده انځورونه او ځينې يې بيا يواځې پکچرز يا پکچر يعنې انځورونه ، ځينې ورته دي سلور سکرين ، ځينې يې فوټوپلېز ، دي سينما ، پکچر شو ، فلېکس او په ټولگړي توگه ورته موويز هم وايي. پښتو فلمونه فلم په افغانستان کې د افغانستان لومړی فلم نژدې هماغه وخت جوړ شو کوم وخت چې د هندوستان لومړی فلم جوړ شوی وه. لومړنی پښتو افغاني فلم د عشق او دوستي په نامه وه. دا فلم هغه وخت جوړ شوی وه په کوم وخت کې چې لا پاکستان نه و جوړ شوی. پدې توگه د افغانستان د فلم تاريخ له نيمې پېړۍ نه هم ډېر زوړ تاريخ لري. همدا لومړنی فلم عشق او دوستي، د فلم جوړولو يوې وړې ډلگۍ جوړ کړی وه، دا ډلگۍ د په هغه وخت کې د لنډو تور او سپينو فلمونو ترڅنگ لاسونديز فلمونه هم جوړول. بيا ډېر وخت وروسته په ١٩٦٥ کال کې د لومړي ځل لپاره په کابل کې د افغاني فلم جوړولو شرکت جوړ شو، چې د فلمونو په جوړولو او خپرولو يې لاس پورې کړ. افغانان د ډېر پخوا نه د بهرني فلمونو په ځانگړې توگه د هندي فلمونو سره اشنايي لري. په افغانانو کې د هندي فلمونو په پرتله افغاني فلمونه دومره مينوال نه لري. د افغان فلم شرکت د ډېرو تخنيکي او اقتصادي ستونزو او ننگونو سره مخ وه، او تر اوسه پورې د د افغان فلم جوړونکي او خپرونکي د فلم په جوړولو کې د همداسې ورته ستونزو سره مخ دي. د افغان فلم د شرکت دمېنځ ته راتگ او د فلمي لېوالتيا او دغې لويې هيلې اصل بنسټ دا وه چې په نړېواله ټولنه کې خپل د کلتور، پېژندنې، او هيلو ښکارندويي وکړي او په ځان د يوه خپلواکه هېواد په توگه راڅرگند کړي. هنر رسنۍ د رسنۍ بڼې فلم
سوداگري

یوه سوداگري چی همدارنگه ملتون یا تشبث هم بلل کیږيیو قانوني پیژندل شوي سازمان دی چی مصرف کونکو ته د توکو او خدمتونو په برابرولو په برخه کې کار کوي. . سرچینې وټه
رحمت شاه سائل

رحمت شاه سائل په انگرېزي: د پښتو ژبې شاعر دی چې د شعرونو گڼ شمېر ټولگې يې خپرې شوي. همداراز د هغه شعرونه د گڼ شمېر سندرغاړو لخوا وييل شوي هم دي. نوموړی د عوامي نشنل پارټۍ غړيتوب درلود او دم مهال په پېښور کې د باچاخان مرکز لخوا د مياشتينۍ خپرونې پښتون مجلې پازوال هم دی. مخينه امين گل زوی دی چې په ۱۳۲۸ هـ ل کال د پېښور د ملاکنډ ايجنسۍ د درگی د سيمې د ورتير په نوم کلي کې زېږېدلی دی. رحمت شاه سايل لس ماشومان لري . او لا پخپل کلي کې اوسي. زده کړې زده کړه يې تر څلورم ټولگي پورې کړې، خو په ليک لوست ډېر ښه پوهيږي. له ماشومتوبه يي د ورځپاڼو له لوستلو سره مينه پيدا شوه او تل به يي لوستلې. تر دې چې ليکل او لوستل يي پوره پکې زده کړل او بيا خو يي وروسته آن مقالې هم ورته ليکلې. دندې رحمت شاه سايل د خپل د عمر لويه برخه، په خپل کلي کې د درزي په توگه تېره کړې. دوه کاله کېږي چې د باچاخان په مرکز کې د پښتون مياشتينۍ پازوال دی او همدغې خپرونې ته ليکنې چمتو کوي. ادبي ژوند رحمت شاه سايل له ماشومتوب نه په شعر وييلو پيل کړی. هغه خپل لومړنى شعر په ١٣ کلنۍ کې ووايه او بيا يې شل کاله وروسته خپل لومړنى کتاب چاپ کړ. د نوموړي گڼ شمېر شعرونو نه سندرې جوړې شوي چې د ډېرو سندرغاړو لخوا وييل شوي. چاپ شوي آثار د رحمت شاه سايل تر ډېر کتابونه خپاره شوي چې د هغه د ټولو خپرو شوو کتابونو لړليک په لاندې توگه دی: د وير په چم کې وار د نغمو دی - شعري ټولگه د لمبو په سيوري - شعري ټولگه د ښايستونو د سپرلي بادونه - شعري ټولگه درد چې د څړيکو څانگې وسپړلې - شعري ټولگه د وينو رنگ په لمبو څنگه ښکاري؟ - شعري ټولگه تا له تصوير په گلاب جوړ کړم که نه - شعري ټولگه د چينارونو نه لمبې ووتې - شعري ټولگه حالات چې اور اوروي - شعري ټولگه ته به په خپل تصوير کې څوک ځايوي - شعري ټولگه زه د خزان د پاڼې پاڼې سره ورژېدم - شعري ټولگه آخري سندره - افسانې ناچاپه آثار د رحمت شاه سايل ځينې نور کتابونه لا تر اوسه پورې نه دي چاپ شوي چې هغه په دې ډول دي: ريبار ـ د شعرونو لومړۍ ټولگه. سره بڅري ـ د انقلابي نظمونو او شعرونو ټولگه. د ثقافت تاريخي بنيادونه ـ نثر ټپه که ستاينه - نثر هر تصوير زما تصوير - مقالې خبرلوڅ تصويرونه - مقالې په في الميزان کې د هېواد معنوي اړخونه - نثر باندنۍ تړنې په ويکي شعرونه کې د رحمت شاه سايل شعرونه پښتون - په پېښور کې د باچاخان د مرکز نه خپرېدونکې مياشتينۍ مجله د رحمت شاه سايل شعرونه - په هېواد وېبپاڼه کې د رحمت شاه سايل ځينې شعرونه د رحمت شاه سايل ژوندليک - په هېواد وېبپاڼه کې د رحمت شاه سايل ژوندليک پښتانه ليکوال پښتانه شاعران افغاني ليکوال پښتانه افغانان
ډېنمارک

ډنمارک هیواددنمارک د شمالي اروپا د اسکندونیایي ټاپووزمه په سیمه کې د ګرینلند او فاروئ ټاپوګانو په څنګ کې يو مشهور سلطنتي جمهوري هيواد دی. دا د ناروی د هيواد تر ټولو سوېلي خواته پروت دی مرکزي برخه یې هم په شمال کې د المان سره نښتې ده. ډنمارک د سويډن په سوېل لوېديځه برخه کې شتون لري او د ناروی په سوېل کې پروت دی. د ډنمارک بريدونه د بالکان رياستونو او شمال سمندر سره لګيدلي دي. جغرافیا دانمارک یوه ټاپو وزمه ده چې په گڼ شمير نورو ټاپوگانو باندې نغښتې ده. چې په کښې یولينډ،،او نورې لکه ،سجيلينډ،،فئن ،ويندسيسل،دائ لو لينډ،فالسټر،او بورنهوم او دغه رقم نورو واړه واړه ټاپوګان پکښې خوندي دي. ډنمارک د بالتيک او ورسره تړلې بحر د خپل انتظام لاندې ساتي.او دغه بحر ته دنيش سيند يا خليج هم وائي. فاروئ ټاپوګان او ګرینلنډ دوه يو شان هیوادونه دي چې د ډنمارک د پادشاهئ سره تړلي دي خو د اروپایی ټولنی غړي هوادونه ندي. ډنمارک په سويډن پسې په دوئم نمبر کښې سياحتي هيواد دے چې ۴۰.۷ ميلونه سيلانیانو په ۲۰۰۷م کال کې تری لیدنه کړی وه. نظام ډنمارک يو تک یو پارلمانی نظام لرې. دا هیواد په يو رياستي سطح جوړ حکومت لري چې پکښې اته نوي بیلی نظامي ادارې دي. ډنمارک د اروپایي ټولنی يو غړې هيواد دے چې اول به ورته د ۱۹۷۳ نه وروسته د اروپایي اقتصاد کيمونيټي وايل کیده. خو له هغه وخت دغه کيموينټي په يورو زون کښي بدله شوې نه وه چې وروستو بيا په يوه کرسئ يورو کښې بدله شوه، چې غړي مملکتونو په رسمي توگه دغه يورو خپل غړی هیواد وباله. سیاسي موقیعت ډنمارک د ناټو غړی هیواد هم دی. دا هیواد د خپل ازاد تجارتي نظام له کبله د لوړ درامد يو مهم هيواد گڼل کيږي. له نه تر ۲۰۰۸ پورې ډنمارک دنړۍ په خوشحاله هيوادونو کښې د صحت ،اسانتیا پرمختګ او پوهنی په حواله سره راته. په ۲۰۰۸م کال کې د گلوبل پيس انډيکس سروے له خوا ډنمارک د امن په لحاظ د ایسلنډ نه وروستو، په دوئم نمبر کښې وټاکل شو. ډنمارک د سويډن او نوی زیلاند سره شريک په ۲۰۰۸م کال کې د يوې موسسې کرپشن پرسيپشن انډيکس له خوا په دنيا کښي تر ټولو کم دروغه مملکت وشميرل شو.. کوپن هاګن د يوې جريدې له خوا په ۲۰۰۸م کال کې د ډنمارک لوی او ستر ښار کوپن هاګن د دونيا په ښادو او آبادو ښارونو کښې راوستی وو. ژبي د ډنمارک قومي ژبه، ډنمارکي ده، چې د ناروژي، او سویډني ژبو سره نږدي او تاريخي اړيکي لري. اقتصاد تاریخ اداری ویش سیاسی جوړښت مشهوره ځایونه
روح الله خميني

سيد روح الله مصطفوی موسوی خميني يا آيت الله خميني يا امام خميني ۲۲ سپتمبر ۱۹۰۲ مړینه: ۳ جون ۱۹۸۹ د ايران د اسلامی انقلاب لارښود او د اسلامی جمهوريت بنسټگر وو. ژوند سیّد روح الله مصطفوی موسوی خميني په ۱۹۰۲ کال کې د خمين په ښار کې نړ ۍ ته سترگې رڼې کړې. ددغه نابغه او هوښیار ماشوم دژوند لا پينځه مياشتې نه وې تېرې شوي چې دهغه مهال درژيم گوډاگيو د هغوی پلار ، ايت الله سيد مصطفی موسوي شهيد کړ اودغه ستر انسان د خپلې گرانې مور او مشر ورور علامه سيد مرتضی موسوي تر سرپرستۍ لاندې وروزل شو.د ماشومتوب پېر يې په خمين ښار کې د همدغه ښار له عالمانو او فاضلانو په لومړنېو زده کړو تېر کړ اوپه نولس کلنۍ کې د اسلامي علومود زده کړې لپاره داراک ښار ته لاړچې په هغه وخت کې يوه ستره علمي حوزه او ديني مرکز گڼل کېده.په هغه مهال داراک علمي حوزه دیوه وتلي مجتهد او لوېې استاد ايت الله العظمی شېخ عبدالکريم حايري يزدي تر سرپرستي لاندې اداره کېدله چې بيا يې د قم د مذهبي ښار د سترو عالمانو په غوښتنه په ۱۳۴۰ هجری قمری کال کې دغه ښار ته کډه وکړه او د حضرت امام رضا ع د قدرمنې خور ، حضرت بی بی معصومه س د سپېڅلي حرم تر څنگ يې د قم د سترې علمي حوزې بنسټ کېښوده. سرچينې ايراني سیاستوال شيعه مسلمانان
ثريا طرزي

ملکه ثريا طرزي زېږېدنه: ۲۴ د نومبر، ۱۸۹۹، مړينه: ۲۰ د اپرېل، ۱۹۶۸ د شلمې پېړۍ په پيل کې د افغانستان ملکه او د امير امان الله خان پاچا ماندينه وه. ثريا طرزي په سوريه کې زېږېدلې وه او زده کړې يې له خپل پلار سردار محمود طرزي نه ترلاسه کړي وې. نوموړې په قوم پښتنه او د محمدزيانو ټبر پورې تړاو درلوده. نوموړې د خپل د وخت يوه تر ټولو پياوړې مسلمانه افغانه ښځه وه چې د ښځو د حقونو لپاره يې هلې ځلې کړي. د کورنۍ مخينه ملکه ثريا طرزي د سردار غلام محمد طرزي لمسۍ او د نامتو افغان لارښود او د افغان ژورناليزم پلار، سردار محمود طرزي لور ده. نوموړې په دمشق کې زېږېدلې او هماغلته يې لومړنۍ زده کړې د خپل پلار نه ترلاسه کړي. د افغانستان ملکه د ښځو حقونه د ژوند وروستۍ شېبې په ۱۹۲۹ زېږيز کال کې د افغانستان پاچا امير امان الله خان د واک نه پدې موخه گوښه شو چې په هېواد کې د خپل منځي جگړې د پېښېدلو مخه ونيسي او اعلی حضرت امان الله خان د هېواد نه دباندې روم ته لاړ او ملکه ثريا هم هماغلته د خپلې کورنۍ سره په اېټاليې کې ژوند کاوه او په هغه وخت کې اېټاليا کې هم پاچاهي وه. ملکه ثريا په ۲۰ د اپرېل، ۱۹۶۸ زېږيز کال کې د اېټاليې هېواد په روم ښار کې ددې نړۍ سره د تل لپاره خدای پاماني وکړه، د هغې مړينه په ډېره درنه سترگه د اېټاليا د حکومت له خوا ولمانځل شوه او افغانستان ته د نوموړې د جسد د لېږدولو پر مهال د اېټاليا يوې پوځي ډلې د روم تر هوايي ډگره پورې د هغې مړی بدرگه کړ. بيا وروسته کله چې د هغې تابوت افغانستان ته راورسېد نه هلته يې هم په ډېر درناوۍ لمانځنې وشوې او وروسته بيا د ننگرهار ولايت په پلازمېنه جلال آباد کې په شاهي باغ کې د خپل خاوند تر څنگ چې تر دې ۸ کاله دمخه مړ شوی وه، خاورو ته وسپارلې شوه. انځوریز البوم سرچينې ملکه ثريا طرزي افغاني ملکې
اېريتريا

اریتره اریتریه د سور سمندر پر غاړه د افریقا په شمال ختیځ کې پروت هیواد دی چې دغه هیواد په کال ۱۹۹۳ کې له اېتوپیا څخه په بیلیدو سره خپلواک شو. او پلازمېنه یی اسمره دی. ایداري وېش اریتریا هیواد په خپل ایداري وېش کې په ۶ ولایتونو ویشل شوې ده. د اریتریا مرکزی سیمه انسبا سیمه ګاش-بارکا سویلي سیمه شمالي سور سمندر سیمه سویلي سور سمندر سیمه تاریخ جغرافیه اریتریا هیواد په وچه کې له سوډان ایتوپیا او جیبوتی هیوادونو سره ګاونډې ده. همدارنګه د سور سمندر له لارې له سعودی عربستان او یمن سره ګډه پوله لري. اقتصاد کلتور د افریقایي اتحادیه غړي هیوادونه اریتره