ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ټکشيلا

ټکسيلاټکشيلا: ټکسيلا چې په سنسکريت ژبه يې ټکشيلا هم بولي دلر غونې ګند هارا او دهندوانو يو مشهور تاريخي ښار و چې ويل کيږي د عيسی مسيح عليه السلام تر زيږېدو پنځه سوه کلو نه وړاندې جوړ شوی دی٠ ټکسيلا چې په لر غونو زمانو کې دهندو ئېزم او بو دهيزم ستر علمي ،مذهبي او سوداګريز مر کز و داو سني پا کستان د پنجاب په ايالت پورې اړوند د پلا زمېنې اسلام اباد په شمال لويديز کې د ٣٢ کليو مټرو يا ٢٠ ميله په واټن کې پروت دی او دسمندر د سطحې نه يې لوړوالی ٥٤٩ متره ښودل شوی دی٠ د ټکسيلا د ښار اهميت په دې کې و چې د ګندهارا، مګهد او دهغه د پلا زمېينې پا لي پوترا يا اوسني پټنې او دګنګا دوادۍ، کشمير، پيښور، پشکلاوتيچارسده، بکټريا، کاپيسا ،ننګر هار او کابل تر مينځ داتصال يوه کړۍ وه٠ ټکسيلا د تاريخ په اوږدو کې دبيلا بيلو يرغلګرو لکه يونانيانو، پارسيانو او د مغولو د تير يو شاهد دی٠ همدا سبب دی چې د يونانيانو دوخت ډېرې لر غونې او زړې سکې او مجسمې هم پکې موندل شوي دي٠ د ټیکسیلا یادونه په لرغونو کتابونو کې : دټکسيلا يادونه دهندوانو په مذهبي سپيڅلو نسخو او له هغې جملې نه په مهابهارت کې راغلی دی او داسې عقيده شته چې مهابهارت لو مړی ځل په ټکسيلا کې ولو ستل شو٠ د ټکسیلا پوهنتون : داسې ويل کيږي چې ټکسيلا يو ستر پو هنتون درلود چې په زرګونو دهندو ئېزم او بو دهيزم دمذ هبو نو پيروانو پکې زده کړې کولې او د سنسکريت ژبې ستر پوه او عالم چنکيا چې دچندر ګوپت موريا په دربار کې ستر عالم او پوه او دده علمي سلا کارو هم ودټکسيلا دپو هنتون دسترو استادانو نه ګڼل کېده٠ په تېره بيا ټکسيلا دچندر ګپت دلمسي اشوکا دو اکمنۍ په وخت کې ډېر پر مختګ وکړ او دبو دايي مذ هب په يوه ستر مر کز باندې بدل شو چې د بودايي مذهب او ګرو هې پيروان به دنږدې او ليرې ځا يو نو لپاره دزده کړې لپاره دلته راتلل٠ ټکسیلا ته د چیني زایر تګ : داسې مستند تا ريخي روايتو نه شته چې چيني زايرشوانچهانګ هيونتسونګ چې دبودايي معبدونو دليد لو لپاره کابل ،کاپيسا ،ننګرهار ،هډې ،پيښور، سوات او دګند هارا دحوزې ځينو ځا يو نو ته سفرکړی و ټکسيلا ته هم راغلی و ٠ د ټکسیلا معبودونه : ټکسيلا ډېر معبدونه، سمڅې او ستو پې درلودلې٠ دمشهورو معبدونو او لمانځنتونونو په لړکې کولای شود اپسايډل،دلمرمعبد،ددوه سري شا هين معبد،دکونالامعبد او دګهای دمعبد ونو نو مو نه واخلو٠ همداراز دخانپور سمڅه ،لو يه ستو په او نورڅلورتاريخي ځا يونه يې سارياډالا،بهير، سير کپ او سير سوک دي٠ د ټکسیلا ښاري پلان : د تکسيلا ښار هم دپلان پر بنسټ جوړ شوی و چې پکې دپنځو کيلو مټرو په اوږدوالي ديوالونه شته چې دډبرو نه جوړ شوي دي چې دغه ديوالونه پنځه متره پنډوالی لري چې نن ورځ يې يوازې شمالي ديوال شته او دنورودرې خواوو يې نړيدلي دي٠ ټکسیلا ګډ نړیوال کلتوري میراث : بايد زياته کړو چې ټکسيلا په ١٩٨٠ زږديز کال کې ديو نسکو له خوا دګډ نړيوال کلتوري ميراث په توګه وپيژندل شو --------------------------------------------------- ما خذونه او سر چينې : ١- ٢- ٣-
دآریائیانو اصلی ټاټوبی (آریانا ویجه-آریانا ورشه )

آریانا ویجه-آریانا ورشه که څه هم دآریائیانو داصلي ټاټوبي آریانا ویجه په اړوند دتاریخ پوهانو ترمینځ واړه اختلافونه شته ، خو بیا هم زیاتره مورخین په دې اړوند سره ورته نظرونه لري.په دغو تاریخپوهانو کې چې دآریاناویجه په اړوند یې څیړنې کړي دي کولای شو د آلتهايم ، لومل ، میکس میولر .، شویدر ، آرتور كريستين سین .، نوبرگ ، ميلز او جوباین ويل نومونه واخلو. ډیرتاریخ پوهان په دې اند دي چې چې آریاناویجه دپامیر او د امو سیند په شمال کې پرتې وادي ګانې وي چې بدخشان ته څیرمه پرتې وې او دلته دآريائیانو بیلابیلې قبیلې چې پښتانه هم پکې وو اوسیدل . دوی دکوچیانو په څیرژوند درلود او خپل څاروي او رمې به یې چې پسونه ، وزې ، آسونه او غوا يي ووڅرول ، خو کله چې ددوی په شمېر کې زیاتوالی راغی نو دوی مهاجرتونو ته اړشول . ځبنې نور محققین آریانا ویجه داوسني خوارزم په سیمه کې ګڼي چې اوس دمنځنۍ ایشیا دازبکیستان او ترکمنستان په هیوادونو کې پرته مشهوره سیمه ده ، خو ځینې ډیر نور مورخین دلومړنی نظر پلویان دي . په اوستا کې چې دزردشت کتاب دی اوپنځه برخې لري چې ګاتا، ویسپرد، یشتونه ، وندیداد او خرده اوستا نومیږي راغلي دي چې دآریا ئیانواصلي ټاټوبی آریاناویج آریناویجه دی. همداراز دوندیداد په لومړي فرګرد کې هم داریا ئیانو دشپاړسو هیوادونو یا ولایتونو ذکر او یادونه شوې ده چې یو پکې همدا اریاناویجه دی چې دښاغلو یا اصیلواو نجیبو خلکوټاټوبی او داستوګنې دځای معنالری. باید ووایو کله چې داریائیانو دبهارته قبیلې دخیبر دتاریخي لارې نه تیرشول او تراباسین ورپورې وتل او شمالي هندوستان ته ورننوتل نو دوی هلته دانوم له ځانه سره یووړ او پر خپلې نوي ځمکې او هیواد یې داریا ورشه یا آریانا ورته نوم کیښود چې ددوی دددغه هیواد نوم په منو سمهیتا یا دمنوپه قوانینوکې هم ذکرشوی دي او ددوی دغه ځمکه دهیمالیا دغرونو او دعربو تر سمندرګي پورې ښودل شوې ده .باید زیاته کړو چې دمنو سمهیتا قوانین دعیسی مسیح علیه السلام تر زوکړې دمخه اته سوه کلونه وړاندې لیکل شوی دی. د بهارته قبیلې وروسته په هند کې دخپل هیواد ته دبهارت ورشه یادبهارت ورته نوم ورکړچې اوس هم دغه نوم ژوندی دي . لنډه داچې آریانا ویجه دپامیر او امو سیند سره نږدې هغه سیمه وه چې اریائیان یا دارین نسل او دارین قبیلې پکې په ګده سره اوسیدلې او له همدې خایه یې خپل مها جرتونه هم پیل کړي دي . ------------------------------------------------------------------------------------------ منابع او سرچینې : - - - -: -
د سبها او سمیتي جرګه

دسبها او سمیتي جرګې چي لرغونو آریایانو هم دپښتنو په څیر دټولنیزو چارو دحل او فصل لپاره دوه ډوله جرګې درلودلې چې په ویدي سرودونو کې ترې یادونه شوې ده یو یې دسبها په نامه یادیدله او بل ته یې سمیتي ویل. سبها معمولا دکلي جرګې وې چې دکلي سپین ږیرو او مشرانو به پکې ګډون کاوه او دکليو په سطحه به یې لانجې او ستونزې اوارولې اوخپلې پریکړې به یې کولې ، خو سمیتي به بیا لویه جرګه وه چې په مهمو هیوادنیو مو ضوعاتوپورې یې اړه درلودله او دهیواد دبرخلیک او نورومهمو مو ضوعاتو په اړوند به یې پکې پریکړې او فیصلې کولې . په سمیتي کې به پاچا هم ګډون کاوه او زیاتره به دهیواد دمشر یا پاچا دټاکلو په اړوند به هم پکې فیصلې او پریکړې کیدلې . نور دسبها او سمیتي کلمې اوس هم په هندي ژبه کې ژوندۍ دي . دبیلګې په توګه : دهند په ایالتونو کې صوبایی یا ایالتی پارلمانونو ته ودهان سبها یا ویل کیږي او دهند په پلازمیینې ډیلي کې لوګ سبها دملت داستازو کور او راجیا سبها د مشرانو جرګې یا دسنا مجلس ته ویل کیږي . یاد
پښتنانه په اسټرېليا کی

کله چې له نن نه ۱۷۷ کلونه وړاندې پښتانه اوښبا ڼه اوښ والا آسترالیا ته لاړل نو له ځانونو سره یې هلته اوښان هم بوتلل . دوی ددغو اوښانو په مرسته چې دصحرایي کښتیو حیثیت یې درلود درانه بارونه له يوې سيمې نه بلې سیمې ته ليږدول،ځکه او ښان درانه بارونه وړي او دآستراليا په څېر ګرم هيواد کې چې سو ځوونکې دښتې لري دغو اوښانو دتندې په وړاندې مقاو مت کو لا ی شو .بل داچې په هغه وخت کې ګاډي او موټر نه وو او انګریزانو داورګاډی دپټلیواو دتیلګراف دمزو دغځولو لو لپاره د دغو پښتنو اوښبه وواو ددوی او ښانو ته ډیره اړتیادرلودله او درانه بارونه یې پراوښانو بارول .په پای کې دهمدغو اوښبه وو او ددوی داوښانو په برکت انګریزان په دې وتو انیدل چې دجنوبي آسترالیا نه شمالي آسترالیاته داورګاډي پټلۍ او دتیلګراف مزی وغزوي . دافغاني او ښبه وو داوښانو دغه نسل اوس دومره ډیر شوی دی چې اوس یې شمیر یو ملیونو اوښانو ته رسیږي اوپه وحشي او ښانو بدل شوي دي او دوی د څر خي چورلکو په ذریعه پرې له هوانه ډزې کوي او وژني یې. په لاندینې انځورکې تاسو دافغاني او ښبه وو داوښانو نسل ګورئ! نور
قاضي عطاءالله خان

قاضي عطاالله خان زوکړه ۱۸۹۵ زېږدي کال پېښور - مړینه د ۱۹۵۳ زیږدي کال د فبروري د میاشتې ۱۷ يو لوی پوه، تاريخپوه، ليکوال او د خدايي خدمتگارو غورځنگ غړی وو. مخينه د پښتنو تاریخ لیکوال قاضي عطاءالله خان ستر عالم، تاریخپوه او قانونپوه ارواښاد قاضي عطاءالله خان پر ۱۸۹۵ زیږدي کال د پښتونخوا د منځۍ پېښور د لنډي ارباب په کلي کې زیږیدلی وو. نوموړی د لوی ديني عالم قاضي نصرالله خان زوی او په خټه خلیل پښتون دی. قاضی صیب خپلې لومړنۍ زده کړې د خپل کلي په مدرسه کې ترسره کړې دي. وروسته یې د پېښور په میشن سکول ښوونځي کې یې داخله کړې او کله یې چې ښوونځی پای ته ورساوه، نو تر څوارلسم ټولگي پورې یې خپلې زده کړې په پېښور کې وکړې. وروسته د هند د علیگړ اسلامي پوهنتون ته ولاړ او هلته یې پر ۱۹۱۸ زیږدي کال په قانون کې خپله لوړه ډیګري تر لاسه کړه. کله چې دعلیګړ نه راستون شو نو په ۱۹۱۹ زیږدیز کال کې يې په چارسده کې دبا چا خانسر حدی ګاندهي فخر افغان خان عبدالغفار خان سره وکتل او په ۱۹۲۵ کال د انجمن اصلاح افغانیه غړی شو. ده وروسته باچا خان ته د خدایي خد متگار د غورځنگ د جوړولو بلنه ورکړه چې دغه غورځنگ پر ۱۹۲۹ زیږدي کال جوړ شو. قاضی صیب پر ۱۹۳۹ زیږدي کال د پیرنگیانو له خوا ونیول شو او د پېنځو کلونو لپاره په دې جرم په جېل کې واچول شو چې د پښتنو د حقونو د ترلاسه کولو لپاره یې مبارزه کوله. کله چې پر ۱۹۳۷ زیږدي کال د کانگریس ټاکنې انتخابات وګټل نو دی ممبر او د ډاکټر خان صیب په کابینه کې د مالیې وزیر وگومارل شو. پر ۱۹۴۶ زیږدي کال چې کانگریس د دویم ځل لپاره ټاکنې وگټلې نو دی د ډاکټر خان په کابینه کې د ښوونې او روزنې وزیر شو. د هند او پاکستان تر بېلېدو وروسته، کله چې د ۱۹۴۷ ز کال د اگسټ میاشتې پر ۱۴ نېټه پاکستان جوړ شو نو باچا خان، قاضي عطاءالله خان او د خدایي خدمتگارو د غورځنگ نور مشران د قیوم خان د مسلم لیگ د حکومت په دوران کې جیلونو ته واچول شول. قیوم خان د خدایي خدمتگارو د غورځنگ پر غړو ډیر ظلمونه وکړل. قیوم خان، قاضي صیب لومړی د دیره اسماعیل خان جېل ته ولیږه او وروسته يې بیا د حیدرآباد جېل ته واستاوه. له نیکه مرغه هغه د حیدرآباد په جېل کې په پښتو ژبه د پښتنو تاریخ اثر په څلورو ټوکونو کې ولیکه. د قاضي صیب دا کتاب د افغانستان د علومو اکیډیمۍ له خوا پر ۱۹۷۶ ز کال په کابل کې په دوو ټوکو کې چاپ کړ. ورو سته بیا هغه د بلوچستان د مچ جیل ته ولیږل شو. په جیلخانه کې د هغه روغتیایي اکر حالت ورځ تر بلې خرابیده او د ډاکټرانو معایناتو دا وښووله چې هغه د وینې سرطان په ناروغۍ اخته دی. خو له دې سره سره بيا هم په جېل کې د قیوم خان له خوا پر ده دومره پابندي لگول شوې وه چې د دوا او ډاکټر نه بې برخې ساتل شوی وو. مړينه قاضي عطاالله خان وروسته چې کله د مرگ پولې ته نږدې شو، نو یې د لاهور د میو روغتون ته ولیږه او هلته د ۱۹۵۳ زیږدي کال د فبرورۍ میاشتې پر ۱۷ نېټه په حق ورسېد. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه. چاپ شوي نښيرونه ۱- د پښتنو تاريخ په ۴ ټوکو کې. سرچينې ۱- ۲- ۳- پښتانه ليکوال افغاني ليکوال پښتانه افغانان
خضرخان غلجي

خضر خان دهند دپښتون واکمن سلطان علاءالدین غلجيخلجي مړ۱۳۱۶ زیږدیز میلادي مشر زوی و .سلطان علاءالدین غلجی په هندوستان کې دغلجیانو دکورنۍ دویم ستر او ځواکمن سلطان تیر شوی دی.سلطان علاءالدین غلجي په هندوستان کې د۱۲۹۶ زیږدیز کال نه دتر ۱۳۱۶ زیږدیز کلونو پورې واکمني وکړه . نور دسلطان علاء الدین غلجي دز وی شهزاده خضر خان او دول راني کیسه دهندوستان دستر صوفي حضرت امیر خسرو دهلوی له خوا په ۱۳۱۵کال کې په منظومه بڼه لیکل شوې ده چې دعشقیه دول راني خضرخان په نامه سره مشهوره ده . دول راني دهند دګجرات دراجا رای کرن لوروه .سلطان علاءالدین غلجي دخپل سلطنت په دریم کال یعنې په ۱۲۹۹ زیږدیز کال دخپل ورور الماس بیګ چې په الوغ خان سره یې شهرت درلود او دخپل یوه بل جنرال نصرت خان په مشرۍ یو لښکر ګجرات ته ولیږه څو هغه ځای فتحه کړي ،خو دهغه ځای واکمن راجا کرن دیواګیري اوسني دولت آباد ته وتښتید او خپله کوچنۍ لور دول راني یې چې دشپږو میاشتووه هم له ځانه سره بوتله ،خو میرمن یې کملا دیوي دعلاءالدین غلجي د پو ځونوفو جونو لاس ته ورغله او ډهلي ته چې دعلاءالدین غلجي پلازمیینه پایتخت و ولیږدوله شوه او دسلطان علاءالدین په حرم کې اوسیدله . سلطان علاءالدین غلجي دګوجرات دراجا کرن دمیرمنې کملادیوي نه وغوښتل چې دهغه لور دیول راني چې دخپلې مور دجدايۍ په وخت کې دشپږو میاشتو وه ډهلي ته راولي او دده دزوي شهزاده خضرخان ته یې په نکاح کړي . کملادیوي دسلطان علا ءالدین غلجي داخبره ومنله ،خو سلطان علاءالدین ډیر ژر دخپلې ژ منې نه واوښت اوبیا یې په ګجرات باندې دبرید تکل اواراده وکړه او يو ځل بیا یې یو ستر پوځ د الپ خان الف خان تر مشرۍ لاندې پرګجرات باندې دبرید لپاره چمتو کړ. راجاکرن چې داځل بیا پا چا هي پو ځونه ولیدل نو دیوا ګیري ته وتښتید. داځل سنګن د یوا ددیواګیري حاکم د ګوجرات دتښتیدلي راجاکرن نه وغوښتل چې خپله لور دول راني ده ته ورکړي . راجا خپله لور دول راني سنګن دیوا ته ورکړه ا و دواده مراسم ترسره کیدل چې ناڅاپه دَعلاءالدین غلجي پوځونو پرې ناڅاپي برید وکړ او دول راني دعلاءالدین غلجي دپو ځونو لاس ته ورغله او ډهلي ته ولیږدوله شوه . ديول راني چې هغه وخت نوې ځوانه شوې وه او ډیر ه ښایسته وه دشهزاده دخضرخان پاملرنه یې ځانته واړوله او شهزاده خضرخان پرې مین شو. په عین حال کې دخضرخان مور خپله وریره دالپ خان الف خان لور دخپل زوي شهزاده خضرخان لپاره خوښه کړې وه او کله چې خبره شوه چې زوی یې شهزاده خضرخان ددول راني سره مینه لري نو دول راني یې سرې ماڼۍ ته ولیږله او دخپل ورور الپ خان الف خان لور یې خپل زوي شهزاده خضر خان ته په ۱۳۱۲ زیږدیز کال کې واده کړه ، خو شهزاده خضر خان ددول راني سره مینه درلوده او دهغه دمینې په لمبو کې سوځیده او ان تر دې چې دډیره غمه خواشیني او ناروغه شو او موريې دې ته چمتو شوه چې دو ل راني په ځانګړو شاهي تشریفاتو او مراسمو سره خپل زوی شهزاده خضر خان ته ورواده کړي . خو له بده مرغه وروسته شهزاده خضرخان د یوه ناوړه درباري امیر ملک کافور ددسیسو قربانی شو او دده په لمسونه دګوالیار په کلا کې زنداني شو ، خو سره له دې هم دیول راني ته دا اجازه ورکړل شوه چې د شهزاده خضرخان سره په زندان کې واوسیږي .دسلطان علاءالدین تر مړینې وروسته دشهزاده خضر خان میرني ورور سلطان قطب الدین مبارکشاه لومړي د د۱۳۱۶ زیږدیز کال دجنوري دمیاشتې په پنځمه نیټه دشهزاده خضرخان نه سترګې وایستلې او دی یې ړوند کړ اوبیایې په ۱۳۱۸ زیږدیزکا ل کې وواژه . په دې توګه دشهزاده خضرخان اودول راني مینه دتل لپاره ناکامه شوه . سرچینې
افغانستان ، پښتانه او خوشال بابا دعلامه اقبال په شعرونو کې

افغانستان ، پښتانه او خوشحال بابا دعلامه اقبال په شعرونو کې دهند دنیمې وچې بر صغیر پیاوړی شاعر علامه اقبال هغه ستر شاعر تیر شوی دی چې شعرونه یې فلسفي رنګ او بوی لری او له معنا نه ډک دي .دی نه یوازې فلسفي شاعر و، بلکې یو سیاسي مفکرانسان هم و. دده ستر شعري کتابونه بانګ درا، با ل جبریل ،ضرب کلیم ، ارمغان حجاز ،اسرار خودی،رموز بیخودی،پیام مشرق ، زبور عجم او جاویدنامه دي چې دزیات ادبي شهرت نه برخمن دی. علامه اقبال یو ځیرک انسان و. ده پښتانه ښه پیژندلي وو،ده ته دافغانستان تاریخي او جغرافیوی اهمیت هم ښه څرګندو او دپښتو دستر شاعر خوشال خان خټک په ستاینه کې یې په فارسي او اردوژ بو شعرونه هم لیکلي دي : دلته لومړی دعلامه اقبال یو څوپارسي شعرونه او بیا دده یواردو شعر دپښتودژباړې سره آغلواوښاغلودوستانو ته وړاندې کوم.بایدزیاته کړم چې علامه اقبال او سرسلیمان ندوی دافغانستان هغه وخت دواکمن اعلیحضرت محمد نادر شاه په بلنه کابل ته یو سفر هم کړی واو دنوموړي واکمن په ستاینه کې یې یو شعر هم ویلی دی : علامه اقبال دافغانستان په باره کې وایی : آسیا یک پیکر آب وګل است ملت افغان درآن پیکر دل است ازفساد او فساد آسیا ازګشاد او ګشاد آسیا دعلامه اقبال ددې پارسي بیتونو پښتو ژباړه : دایشیا بر اعظم یا لویه وچه دخټو او اوبونه جوړه شوې ده او افغان ملت دایشیا په زړه کې پروت دی که په دې هیواد کې فسادونه او ناامنۍ وي نو ټوله ایشیا به ورسره ناکراره او نا امنه وي او که چیرې په دغه هیواد کې امن او سوکالي وي تو ټوله ایشیا به ورسره سو کاله او خوشاله وي.دپښتو ژبې یوه شاعر ښاغلي زمان مومند دعلامه اقبال دغه فارسي شعر په پښتوکې په منظوم ډول ژباړلی دي لکه چې وایی:. له اوبو او خټو جوړه چه ايشیا ده د افغان ملت يې زړه دی هم يي ساه ده آباد يي یې آبادې د ټولي سيمې د زوال سره يي ختمه هم بقا ده دپورتنیو بیتونو نه موږ او تاسو ته داپته لګیدیلی شي چې علامه اقبال دیو سیاسي مفکر په توګه ددې خبرې وړاندیز له نن نه اتیا کلونه وړاندې کړی وچې دافغانستان دناکرارۍ او نا امنۍ په وجه به ټوله ایشیا نا کراره وي . همداراز علامه اقبال دخوشال بابا په ستاینه کې ویلي دي : آن حکیم ملت افغانیان ان طبیب علت افغانیان راز قومي دید وبې باکانه ګفت حرف حق با شوخي رندانه ګفت دعلامه اقبال دپورتنیوپارسي بیتونو پښتو ژباړه: علامه اقبال وایی: چې خوشال بابا دافغانانو دملت یو طبیب و اونوموړی دافغانانو درنځونو په تشخیص او علتونو پوهیده ده به دخپل قام رازونه او نیمګړتیاوې په ښکاره توګه او بې له ډاره ویلې او دحق خبرې به یې په ټوکو ټکالو او شوخیو کې بیانولې همداراز علامه اقبال په بال جبریل کې د خوشال خان کی وصیت تر عنوان لاندې دغه شعر لري : قبائل هون ملت کي وحدت مین ګم که هو نام افغانون کا بلند محبت مجهی ان جوانون سی هی ستارون په جو ډالټي هین کمند مغل سی کسی طرح کمتر نهین کوهستان کا یه بچه ارجمند کهون تجسی ای هم نشین دل کی بات وه مدفن هی خوشال خان کو پسند اړا ګر نه لائي جهان باد کوه مغول شهسوارو کی ګرد سمند دعلامه اقبال د دې اردو شعر پښتو ژباړه : پښتانه قبائل دملت دیووالي لپاره مبارزه کوي څو دافغانانو نوم لوړشي زما مینه دهغو ځوانانو سره ده چې لوړې او مضبوطې ارادې لري او دآسمان ستوري په خپلې ولکې کې راولي د کوهستان او غرونو دغه نومیالی بچیان تر مغولو نه هیڅ کم نه دي تاسو ته ملګرو دزړه خبره وکړم چې هغه مدفن او قبر دخوشال بابا خو ښ دی چې دمغولود آسونودوړي او ګردونه پری پری نه وزي
راجپوتان څو ک دي ؟

ډاکټر لطیف یاد راجپوتان څو ک دي ؟ په راجپوتانو کې د ډله ایزو ځانوژنو یا دجوهر او ساکا دود څه ډول دود و؟ راجپوتان د هند په تاريخ کې ډېر جنگيالي او تورزن خلک گڼل کيږي چې دکشيترا يا دجنگياليو په طبقې پورې اړه لري او تقر يبا دهند په پوځ کې در اجستهاني او راجپو تو ونډه ډېره ښودل شوې ده٠دراجپوتانو زیاتره برخه خلک په راجستهان کې اوسیږي . دراجستهان سر بېره ډېر شمېر راجپوتان دهند په نورو ایالتونو لکه : اتهراپراديش، هيماچل پراديش، جمو، پنجاب ،انترانچل،مدهيا پراديش،بيهار، گوجرات او مهاراشټر کې اوسيږي. همداراز دپا کستان په سند کې هم ډېر شمېر راچپوتان استو گنه لري. راجپوت یو ه سنسکریت کلمه ده چې دراجا پو ترا نه ا خیستل شوې ده یعنې دواکمن یا راجا زوی .دغه راجپوتان په ډیر ښاخونو ویشل شوي دي چې مشهوریې سسو ډیا ، چوهان ،ساما ، بهاټیا ،هاداس،دیوراس، پټیالز، کچهواهه، راټور ، جډیجا،چټیواس، جهالاس، وګهیلاس، ګیلوټ . سولنکي ، انهیلواره ، شیخاوتي ،چوداس، سینګاړس، رانا ، سود او پټهانیه دي .همداراز یو شمیر مسلمان او سیک راجپوت هم شته . په پاکستان کې دمسلمانو راجپوتانو خلک درانا په قبیلې پورې اړه لري چې زیاتره ددغه هیواد دسند په ایا لت کې استوګنه لري . همداراز راجپوتانو په شمالي هند کې د نهمې زیږدیزې پیړۍ نه تر یوولسمې زیږدیزې پیړۍ پورې پر پراخو سیمو واکمني درلودله . دراجپوتانو مشهور اتلان دادی: پر تهوی راج چوهان ، مهارانا پرتاب ،امر سینګ راټهور ،مهاراجا جی سینګ،راول رتن سینګ ،رانا سنګا او رانا اودی سینګ . لکه چې ما دمخه په یوه مقاله کې دراجپوتو هندوانو په برخه کې تاسو ته دستي دود بیان کړی و چې په راجپوتو هندوانو کې دادود و چې دکومې میرمنې خاوند به مړشو نو د خپل میړه سره به یې یو ځای ځان ژوندی په اور کې سو ځاوه .خو داځل تاسو ته دجوهر یا ساکا دود بیانوم. دا داسې دود و چې کوم هندو راجپوت راجا یا واکمن به په دې پوه شو چې دخپلو دښمنانو له خوا ماته خوري او یا دی او کورنۍ یې ددښمنانو لاس ته لویږي نو ددې لپاره چې دکورنۍ میرمنې او ماشو مان یې ددښمن لاسته ونه لویږي او ددښمن په لاس ددوی عزت لو ټ نه شي او یا کورني ته یې کوم شرم وروانه وړي نو ددوی نارینه وو ، ښځو او ماشومانو به ځانونه ژوندي سو ځول . دا دود داسې و چې لومړی به ددوی میرمنو او ماشو مانو په اور کې ځانونه ژوندي سیځل اومیرمنو به یې دسو ځولو په وخت کې دواده جامې اغو ستلې او دهغې ورځې په سبا به ددوی نارینه وو په داسې حال کې ځانونه ژوندي سیځل چې لومړی به یې غسل یا اشنان وکړ او دتولسی دونې پاڼې به چې دوی ته سپيڅلي دي هغه به یې په خپلو خولو کې کیښودلې او ددوی پنډت به ورته روحانی سرودونه او منترونه ویل او دوی په ژوندي ځانونه په اور کې سیځل چې دې دود ته به یې دجو هر یا ساکا دود وایه .که څه هم اوس دغه دود په دوی کې نشته خو په تاریخ کې داسې ډیر پیښ شوي دي چې دوی دې دغه دود عملي کړي .داسې ویل کیږي چې په دولسمې زیږدیزې پیړۍ کې د هند دراجستهان په جسلمیر کې دجوهر یا ساکا په دود کې ۲۴۰۰۰ میرمنو په یووارپه ډله ایزو وژنو کې ځانونه وسوځل، همداراز ورته پیښې په رای سین ، چتور ګړ او اجمیر کې هم تر سره شوي دي او ډیرو میرمنو اوماشومانو خپل خوږ ژوند پکې له لاسه ورکړی دی ،خو کله کله داسې هم شوي دي چې واکمن یا راجا به په داسې حالاتو کې دخپلې کورنۍ ټول غړي په خپل لاس ووژل تر څو ددښمن لاس ته ورونه لویږي .
بي بي نیکبخته

دپښتو ژبې شاعره او د ارشادالفقرا ء دمنظوم کتاب لیکواله بي بي نیکبخته دغه میرمن له آره دپښتونخوا داشنغر اوسیدونکې مموزۍ پښتنه وه او د۹۶۰ لیږدیزهجري کال په شااوخوا کې یې ژوند کاوه. دبي بي نیکبختې پلرونه او نیکونه روحاني خلک او دممنزیو پښتنو مرشدان ګڼل کیدل چې هغوی ورته ډیر درناوی درلود.دبي بي نیکبختې پلار شیخ الله داد مموزی نومید چې دخپل عصر یو روحاني شخصیت ګڼل کیده .شیخ امام الدین پخپل کتاب اولیای افغان کې د بي بي نیکبختې په اړوند داسې لیکلي دي : بي بي نیکبخته یوه عارفه او زاهده میرمن وه ، دیني علوم یې لوستلي وو او خپل ټول عمر یې په ریا ضت او عبادت کې تیر کړاو دیوې بلې غرفانی کورنۍ یو ه تن ته چې شیخ قدم نو مید او د محمد زاهد متي زي زوی و او دشیخ متی داحفادواولادې نه و په نکاح شوه چې ددې له بطن نه په ۹۵۶ لیږ دیز کال کې میا قاسم افغان وزیږید چې دپښتنو دعرفاني شخصیتونو نه و . دبی بی نیکبختې په منظوم کتاب ارشادالفقراء کې دشعر په ژبه پښتو اخلاقي نصیحتونه اووعظونه شته .دبي بی نیکبختې په نامه په کابل کې یو ښونځي سکول هم جوړشوی دی : داهم دبی بي نیکبختې دپند او نصیحت نه ډک یو شعر : دخدای حق ته غا ړه کیږده نورې نورې وینا پریږده دنیا پاتې له هرچاده په اخلاص کې ځینې بلیږده۱ څوقوت لرې په ځان کې سر دیار په رضا کیږده ځان له بده خویه ژغوره زړه په ذکر دیار بلیږده کل دنیا به دې دښنه۲ شي اوس له ویرې ځینې ریږده ټوله غواړي حسابونه که دې اوښې ، که دې میږده دنیا ترک وهه که پوه یې دبقا پرلورې پښې ږده ۱- بلیږدهراتاو کړه ویې پیچه ۲- دښنه دښمن
چین ماچین

چین ماچین دپښتو په زړو او لرغونو کیسو او افسانو او لنډیو ټپوکې دچین ماچین دکلمې ډیره یادونه شوې ده .د چین ماچین کلمه په زړو پښتوتاریخونو کې کې هم راغلې ده . چین ماچین شمال لویدیز چین یاختیز ترکستان ته ویل کیږی چې دچین د هیواد دسینکیانګ ایا لت دی او دابن بیطار دمفرداتو دلومړي ټوک په ۱۳۱ مخ کې په عربی ژبه کې صین الصین راغلی دی چې مقصد او موخه یې همدا چین ما چین دی چې مشهور ښارونه یې کاشغر، ختن، آک سو، یارکند، تورفان، کوچا و ارومچی دي .ختیز ترکستان۱،۸۲۸،۴۱۷ وګړي لري اوخلک یې په ایغوري ژبه خبرې کوي .تاسو په لاندې نقشه کې په ابي رنګ کې چیني ترکستان یا چین ماچین لیدلی شئ !
تیر یادونه

تیر یادونه په تیر و وختونو کې هیواد د خپلواکۍ جشنونه په پخوا وختونو کې به دهیواد دخپلواکۍ جشن معمولا دوږی دمیاشتې په لومړۍ نیټه لمانځل کیده . درې ورځې رخصتی چهوټي به وه ،خو زموږ ولس او خلکو به دغه جشن په ډیر شان او شوکت سره تر یوې اونۍ پورې لمانځه. دجشن سیمه او حضوري چمن به په ملی بیرغونو اورنګارنګ څراغونو سره ښکلی شوی و ه. دمیوند واټ به په ښکلو او رنګینو څراغونو سینګارشوی و. خلک به دافغانستان له نورو ولایتونو ته په ډیر شوق او ذوق سره کابل ته راتلل ،پيسې به یې پورکولې څو دخپلواکۍ دجشن رسم ګذشت او عسکري پریډ له نږدې نه وګوري . زموږ عامو نا لوستو خلکو به جشن ته جشم وایه . دظاهرخان دپاچاهۍ په وخت کې به پاچا او سلطنتي کورنۍ او لوړ رتبه پوځی او ملکی لوړرتبه چارواکی هغو ځانګړو لوژونوته چې دوی ته جوړشوی و و راتلل ا و دعسکری رسم ګذشت او پریډ به یې له نږدې لیده.پاچابه په داسې حال کې دسلطنتي ارګ نه راووت چې یوې ډلې موټرسایکل سپرو به بدرګه کاوه .دی به لومړی دخپل پلار محمد نادرخان مزارته ته او دهغه پرمزاربه یې د ګلانو نو ګیډۍ ایښودله و بیا به یې په حضوری چمن کې پوځي ګارډ معاینه کاوه او درسم ګذشت عسکري مراسم به په رسمي ډول پیل شول . په رسم ګذشت کې به دافغانستان دملي دفاع دوزارت او ملي اردو بیلا بیل قطعات دسلطنتي لوژ په وړاندې تیریدل ، په دغه عسکر ی رسم ګذشت کې به داردو دبیلا بیلو قطعاتو سرتیري ، واړه ضابطان او پوځی افسران ، دحربي ښو نخي زده کوونکي او دحربي پوهنتون او هوايي پوهنتون محصلین هم شامل وو. پردې برسیره به ځمکني او هوایی پوځي قطعات په عسکري موټرو او محاربوی وسایطو لکه توپونو ، ماشینګڼو ، راکټونو ، هاوان او غرنی توپونو سره دپاچا په وړاندې داحترام مراتب څرګندول ، درسم ګذشت مراسم به سهار وختي په اوو یاووه نیمو بجو پیل شول او تریوولسو بجو پورې به یې دوام کاوه ، پوځي چورلکې او الوتکي به هم دسلطنتي لوژ په وړاندې تیریدلې . دجشن په دویمه ورځ به په غازي لوبغالی کې دکابل دښوونځیو ، دپو هنتون د محصلینو او دهنری اوورزشي ډلو رسم ګذشت و چې پا چا او وزیرانو به پکې ګډون کاوه او دکابل ملی لوبغالی غاز ي ستډیوم به دخلکو نه ډک و.دپکتیا ، غزنی او نورو سیمو نه به ځوانان داتڼ لپاره کابل ته راتلل. خلک په معمولا دشپی له خوا دجشن سیمې یا منطقې ته تلل. دهروزارت لپاره بیلابیل کمپونه جوړشوی وو چې پر هر کمپ کې به هنری ډلو سندرې ویلې .دغه کمپونه ډیر ښایسته او په منظم ډول جوړشوی وو. په حضوری چمن کې به دبیلا بیلو ولایتونو خلک راغلی وو .اتڼونه به وو . خټکی ، هندوانی او نورې ډول ډول میوې به پکې خر څیدلې . څارندویان چې معمولا به دښوونخيو ضاکاران وو دجشن دسیمې په امنیت کې به یې ونډه اخیستله . دجشن په دریمه یا څلورمه شپه به اورلوبه اتش بازي کیدله او خلک به خوشاله وواو دغه جشن به ټولو په پرتمینه توګه لمانځه .باید ووایم چې ددغه جشن لیدلو ته به دګاونډی هیوادونو هند ، پاکستان او ایران نه هم خلک راتلل. دسلطنتی نظام تر ړنګیدو وروسته د شهید داودخان په وخت کې هم دغه جشنونه په پرتمینه توګه لمانځل کیدل ، خو دداودخان تر مړینې وروسته دخپلواکۍ ددغو جشنونو مزه هم اوبو یووړه او تر هغې وروسته دهیواد حالات بدل شول او امنیتي ستونزې هم رامینځ ته شوې . دشهید داودخان ترمړینې وروسته دخپلواکۍ جشن دیوې ورځې لپاره لمانځل کیده او ددغه یوه ور ځني جشن لړۍ تر کرزي پورې راورسیدله چې دکرزی په وروستیو کې دغه جشن دارګ پورې محدود شو او اوس هم دارګ په دننه کې بې خونده لمانځل کیږي .
ختن او دپښتو ژبې دشاعرانو په شعرونو کې یې یادونه'

ختن او دپښتو ژبې دشاعرانو په شعرونو کې یې یادونه لکه چې دچین ما چین دلیکنې په برخه کې مو ولوستل ختن دچین هیواد دسیکیانګ دایالت یو ښار ګوټی دی چې ۱۱۵ زره تنه وګړي لري او خلک یې په ایغوري او ختني ژبو خبرې کوي . ایغوري دترکی ژبې یوه لهجه ده .په ختن کې بودائیان هم اوسیږي .ختن په لرغونو وختونو کې دوریښمو دتاریخي لارې یوه برخه وه چې کاروانونه به دهمدې لارې چین ته تلل. په لرغونو تاریخي نسخو کې راغلي دی چې ختن ځانته جلا واکمن درلود.داسلام سپیڅلي دین په لسمې زیږدیزې پیړۍ کې ختن ته رسیدلی دی.ختن دخپلو هوسیو له کبله هم مشهور دی او دهوسیو دنامه غوټۍ یې خو شبویی لري چې مشک یا مسک هم ترې جوړیږي او علت یې ددغه ځای واښه ښودل شوي دي .په اوسني وخت کې دختن دهرې هوسۍ بیه پنځوس زره ډالره ښودل شوې ده . دپښتو ژبو خینې شاعرانو دختن په اړوند داسې ویلي دی لکه چې دپښتو ژبې یو شاعر وا یی : مو ټی خاورې دوطن به پرې ورنکړم که دځمکې پر سر هر وطن ختن شی خپله خاوره به په خپلو وینو ساتم که حاجت یې قرباني زما دتن شي یاداچې : یا مدنی قربان لتا نہ شہ خوبان د عدن اصلی گلاب د چمن سوچہ نافے د ختن او بل شاعر داسې وایی: پښتنې نجونې مې ولېدې په سترګو څوک چې ترکې د ختا ستایي خطا دي ختا ختن
کوه قاف ( دقاف غر )

یاد کوه قاف دقاف غر او په پښتو ادبیاتو کې یې یادونه دقاف غر یاکوه قاف چې په عربي کې یې جبل قاف بولي یو افسانوي غردی چې دپښتو په فولکلوریکو کیسو ، افسانو ، داستانونو او لنډیو ټپو کې یې یادونه او ذکر شوی اوڅرک یې لګیږی.په لرغونو اساطیرو کې راغلي دي چې کوه قاف یو داسې لوړ غر دی چې لمر دهغې ترشا پټیږی او ځیني خلک په دې اند و چې دقاف غر کوه قاف دځمکې میخ دی. دعرایس المجالس په کتاب کې راغلي دي چې خدای پاک دزبر جدو او زمردونه شین غر جوړ کړی دی چې دهغې له کبله آسمان شین ښکاري . په هر حال ځینې خلک د دقفقاز غرونه چې په انګریزی کې ورته وایی دکوه قاف غر بولي او په پښتو ادبیاتو په تیره بیا شعرونو او لنډیو کې دقاف غر ذکر او یادونه شوې ده او دکوه قاف ښاپیرۍ او حورې ستایل شو ي دی.دکوه قاف ددیوانو ذکر هم راغلی دی. دبیلګې په ډول په دې بیت کې : دلته به حورې دکوه قاف نه راتلې دحسن میرې به هک پک شوې داسې یاداچې : د څه ړ ښاپیرۍ کورته راځي یاپه دې پښتو لنډیو کې : د کوه قاف غر ته ختل دي څوک چې ياري د بې وفا سره کوينه یا داچې : زړه مې په داسې ځای کې بند شو دکوه قاف تر غرو یې لوړ دي دیوالونه
فيرنګيان

فيرنګيان چي په پخوانيو فاړسي، اردو او پښتو تاریخونو کې د انګریزانو هیواد فرنګستان ته ویل کیده . دفرنګ او فیرنګ کلمو چې کله پښتو ته لاره پیداکړه نو پرنګي یا پیرنګي ترې جوړ شو ،ځکه پښتانه دف توری یا حرف په سمه توګه ټول عمر نه شي تلفظ کولی او د ف پر ځای یې پ تلفظ کوي نو ځکه دفرنګي پرڅای یې پرنګی یا پیرنګی تلفظ کوي . ولې انګریزانو ته پیرنګیان ویل کیږي ؟ په پخوا وختونوکې اروپایانو یا دیورپ اوسیدونکوته فرانکيش ویل کیدل . عربانو به دوی ته فرنجي په پښتو: فيرنګي، په انګريزي: ، ترکانو به ورته فیرنګي او ایرانیانو به دوی ته فرنګي ویل.
دلنګرکوټ کلا

پــــه کــــــــر ښــــــــه کـــونـکـی:رازمحمد محمدی ډاکټر لطیف یاد دلنګرکوټ کلا لنګرکوټ مغولو ساز کړ و زه په ننګ بیا دافغان شوم که یو سف وو که مندړ وو زه دټولو نګهبان شوم ستر خوشحال بابا یوسفزيو پښتنو دمغولو پر خلاف له ویاړه ډکې مبارزې کړي دي اومغولو له اکبره بیا تر اورنګه ددوی له لاسه په کراره ورځ نه ده تیره کړې . اورنګزیب په ۱۶۶۹ زیږدیز کا ل کې مهابت خان ته امر وکړ چې دروه یا پښتونخوا سیمې ته دې لاړشي او دیو سفزیو دبریدونو په وړاندې دې یوه پوځي مستحکمه او پیاوړي جنګی کلا جوړه کړي .مهابت خان خوشال خان ته وویل چې مو ږبه تاته یو زریز منصب او دیوسفزیو دقبیلې مشري درکړواوته به زموږ سره مرسته کوي .خوشال خان په ځواب کې ورته وویل چې به تیرو وختونو کې ما له یو سفزیو سره دښمنۍ کړي دی خو اوس دوی زما په کارشول ، زه څنګه کولای شم چې له هغوی سره مخالفت وکړم.خوشال خان مهابت خان ته په ډاګه کړه چې یو سفزي یوه غښتلې او پیاوړې قبیله ده او ددوی سیمه هم لویه سیمه ده او دوی تر خپلې ولکې لاندې راوستل یو ګران او ناشونی کار دی او زه دلنګرکوټ دکلا دجوړولو سره مخالف یمه .ده مهابت خان ته دهغه دپوهاوي لپاره دغه بیت په پارسي ژبه ووایه : چند کهګل مینمایی بې بقا دیوار را ګر تو لنګر کوټ خواهی قطع کن دمغار را دپورتني بیت پښتو ژباړه : ته ولې دغه کلا او دیوالونه یې جوړوی داکومه ګټه نلري که ته غواړي چې لنګر کوټ جوړ کړي نوولې په دمغار کې یې نه جوړوي چې دیو سفزیو په سیمه کې ده او هلته ددوی دبریدونو مخه پرې ونیسه . باید زیاته کړو چې دمغار دیو سفزیو په سیمه کې دیو کلی نوم و. دلنګرکوټ دکلا تر جوړیدو دمخه دخوشال او مهابت خان سره شمشیرخان ترین هم ناست و و.لکه چې دمخه مو ویل خوشال خان ددغه کلا جوړول نه غوښتل ،خوشمشیرخان ترین دلنګرکوټ دکلا پر جوړولو ټینګار کاوه ، خو مهابت خان دخوشال خان خبره ومنله او دشمشیرخان ترین خبره یې رد کړه ،شمشیر خان ترین ځکه ددغه کلا په جوړولوټینګار کاوه چې تر جوړولو وروسته به یې اورنګزیب دهغې کلا انتظام اومشري ده ته ورکړي .ڼوځکه په دغه وخت کې خوشال خان ،شمشیرخان ترین مخاطب کړ اوورته یې دشعر په ژبه وویل : مهم دیو سفزیه درته وایمه ښکاره دخره خسی کول دی لاس ګنده ، ګریوان پاره دخوشال خان مطلب داو چې دیو سفزیو سره ډغری وهل او جګړه کول څه اسانه خبره نه ده.مهابت خان چې کله دخوشال خان خبره ومنله نو اورنګزیب ته یې یې یو لیک ورواستاوه چې ددغې کلا دودانولو نیت له سره وباسي ،خو شمشیرخان ترین په پټه اورنګزیب ته بل لیک ولیږه او دهغه نه یې وغوښتل چې ددغه کلا ودانول ضروری کاردی او اورنګزیب هم دشمشیرخان ترین خبره ومنله هماغه و چې مهابت خان دنوموړي کلا دجوړولوکار د۱۶۶۹ زیږدیز کال دمی په میاشت کې پیل کړاو د۱۶۷۰ زیږدیز کال کې یې دودانولو کار بشپړ شو.د دلنګرکوټ کلا د مردان اوسنۍ ګړهی کپوره وه.
ارواښاد مظفر خان

د پښتو ژبې یو پخوانی سندرغاړي ارواښاد مظفر خان سل په لالي پورې دا یو ه یې دبنګړو ارواښاد مظفر خان دپښتو ژبې یو پخوانی او مشهور سندرغاړی و. نوموړی دپښتونخوا مر کز پېښور ته نږدې دپاوه کي په کلي کې په ۱۹۰۳ زیږدیز میلادي کال کې دې نړۍ ته سترګې پرانیستلې وې . ارواښاد مظفر خان په یوه سترګه ړوند و او دوې میرمنې یې درلودلې . مظفرخان دهغه وخت د موسیقۍ دبل مشهور استاد او سندرغاړي انځرگل چې د ماشوخېلو اوسیدونکی و شاگرد و. په هغه وخت کې چې مظفر خان سندرې ویلې نو دهغه وخت مشهور سندر غاړي دبډه بهیرې زرخا ن ، غبد الجبار ، نور رحمن ، خانزاده ، سبز علی خان ، د صوابۍ او دپبۍ عباد خان پکې ډیر مشهور ول. دپښتو نامتو سندرغاړې ارواښادې گلنار بیگم د مظفر خان سره نږدې کورنۍ خپلوي درلوده. کله به چې ګلنار بیګم دخپلو سندرو دثبتولو لپاره د بيښور راډیو ته را تله نو په پیښور کې به دمظفر خان په کور کې اوسیدله. دمظفر خان ډیرې سندرې دپیښورپه ریډیو او آل انډیا ریديو ډیلي دپښتو څانګې نه هم خبرې شوي دي . مظفر خان په ۱۹۶۹ زیږدیز میلادي کال کې په پيښور کې وفات شو . الله دې وبخښي . دادي په لاندیني لینک کې دده یوه سندره اوریدلی شئ ! سل په لالي پورې دا یو ه یې دبنګړو پــــه کــــــــر ښــــــــه کـــونـکـی: رازمحمد محمدی
دګنګا او جمنا سیندونه

دګنګا او جمنا سیندونه ګوندي وي چې بیا مې ستاسو جام نصیب شي په ګنګا جمنا به نه یو تر قدیمه ستر خوشال بابا ګنګا او جمنا دهندوانو دوه سبيڅلي یا مقدس سیندونه دي چې دوی ورته ډیر درناوی لري .زه به په دغه لیکنه کې دغه دوه سیندونه په لنډه توګه دروپیژنم: ۱- دګنګا سیند: دګنګا سیند چې په انګریزي کې ورته وایی دهند یو اوږدسیند دی .دغه سیند دهند داتهرکهنډ دایالت نه چې دهند په شمالي برخه کې بروت دي دهیمالیا دغروه نه سرچینه اخلي او اوږدوالی یې ۲۵۲۵ کیلو مټر وته رسیږي .دغه سیند دشمالي هندوستان داتهرانچل ، اتهرپردیش ، بیهار او بینګال سیمې خړوبوي او په پای کې دبینګال په خلیج کې توئیږي . دګنګا سیند په خپل مسیر کې دهند لوی لوی ښارونه هم خړوبوي چې په دغو چې په دغو ښارونو کې پټنه ، کنوج، پا ټالي پوترا. ګارا ، کاشي ،کارا ، الله اباد ، بنارس، مرشد آباد ، مو نګیر ، بهرام پور ، کامبیلیا او کلکته هم شامل دي . دګنګا سیند هندوانو ته مذهبي اهمیټ هم لري خکه ددوي په لرغونو مذهبي متونو کې لکه :ریګویدا ، مها بهارتا او بګهود ګیتا کې هم دغه سیند سپیڅلی او متبرک ګڼل شوی دی . دهمدې کبله هندوان په دغه سیند کې لامبي ، اوبه یې دتبرک لپاره څښي او هم دخپلو مړو شوو خلکو ایرې دګنګا په سیند کې اچوي . دګنګا دسیند په مسیر کې ددوی ځینې متبرک او سپيڅلي ښارونه هم شته چې دوی پکې لامبي چې دغه سپیڅلي ښارونه ګنګوتري ، هریدوار ، پریاګ او بنارس دي .هندوان دګنګا سیند ته ګنګا میا یا ګنګا مور هم وایی. ۲- دجمنا سیند : دجمنا سیند ته په انګریزي ژبه کې وایی، داسیند هم دشمالي هندوستان داتهر کهنډ دایالت نه دهیمالیا دغره نه سر چینه اخلي دهند د اتهر کهنډ ، پنجاب ، هار یانا ، ډيلي او آګرې سیمې خړوبوي او دهند داتهر پردیش دالله آباد په ښار کې دګنګا دسیند سره یو ځای کیږي .دغه سیند ۱۳۷۶ کیلو مټره اوږدوالی لري ږ دغه سند دډیلي دختیزې برخې نه تیریږي او هم دهند د آګرې دښار دتاج محل دمشهورې ما ڼۍ تر څنګ بهیږي او کله چې په الله آباد کې دګنګا له سیند سره یو ځای شي نو دغېه دیوځای کیدلو او داتصال برخې ته ګنګا جمنا سنګم وایی . دجمنا سیند هم هندوانو ته مقدس دي
د سیاسي اسلام ماته کتاب

د سیاسي اسلام ماته د سیاسي اسلام ماته کتاب د فرانسوي لیکوال اولیویه روه اثر دی چې د اسلامي غورځنګونو پر فعالیتونو یې منتقدانه بحث کړی دی. له دري ژبې څخه د یاد کتاب پښتو ژباړه د هېواد نومیالي ژورنالېست او ژباړن ښاغلي محمد زبیر شفیقي کړې ده. کتاب ۲۸۶مخونه لري او تازه د اکسوس کتابپلورنځي لخوا چاپ شوی دی. ټول کتاب په دیارلسو برخو وېشل شوی دی په لومړۍ برخه کې مقدماتي او اېډیالوژیک بحث شوی دی له هغې وروسته په دوهمه برخه کې د اسلام او سیاست تر عنوان لاندې جامع بحث شوی دی، په درېیمه برخه کې د اسلامېزم اېډیالوژۍ په اړه هر اړخیز بحث شوی دی، په څلورمه برخه کې د اسلامېزم ټولنپوهنه ارزول شوې ده، په پنځمه برخه کې د اسلامېزم د اېډیالوژۍ بحران څېړل شوی دی، په شپږمه برخه کې نوې بنسټپالنه تشریح او تنقید شوې، په اوومه برخه کې د اسلامپالو جیوستراتېژۍ په اړه بحث شوی دی، په نهمه برخه کې د اسلامي اقتصاد په اړه پراخ بحث شوی دی، په لسمه برخه کې د افغانستان په جهاد او دودیزه ټولنه بحث شوی دی، په یوولسمه او دوولسمه برخه کې د ایران پر اسلامي اوښتون او شیعه یېزم بحث شوی دی او په دیارلسمه برخه کې د پایلې تر عنوان لاندې د یوې ناډاډمنې راتلونکې په اړه جامع بحث شوی دی. په ټوله کې د لیکوال هڅه دا ده چې دغه پوښتنې ته ځواب ومومي چې ایا اوسنی سیاسي اسلام به پر دې برلاسی شي چې اسلامي ټولنو ته بدیل وړاندې کړي که نه؟ د کتاب په بشپړ لوستلو سره به ځواب ومومی. ددې کتاب او اېډیالوژۍ پلویانو نیوکو ته په ځواب کې د اسلامي غورځنګونو یو سر لاری ښاغلی راشد الغنوشي وایي چې سیاسي اسلام د ماتې سره مخ نه دی بلکې د سمون، تیاري او بیا پیاوړي کېدو په حال کې دی. خو عیني واقعیتونو ته په کتو داسې څه نه لیدل کېږي چې اسلامېزم د نړیوال سیاست یو مطرح قطب معرفي کړي. د تمدونونو ټکر نومي کتاب لیکوال ساموئل هانتېګتون په اند په نني نړیوال نظم کې مسیحي تمدن په ټولو حوزو برلاسی دی او اسلامي تمدن د افراطیت په لومو کې ښکېل دی او دا ښکېلتیا کولای شي چې د نړۍ نظم ته ګواښونه پېښ کړي نوموړي هم پر اسلامېزم منتقدانه تمرکز کړی دی خو د اسلامي ټولنې د مطرح متفکرینو له اېډیالوژیکو غبرګونونو سره مخ شوی دی. په مجموع کې ددې کتاب په لوستلو سره کولای شو چې د اسلامي غورځنګونو د ځوړتیا او نه پیاوړتیا لاملونه وپېژنو او دا لاره ومومو چې څنګه کېدای شي چې اسلامېزم د نړیوال نظم یوه مطرح برخه شي او د وضعي قوانینو په متورم بازار کې شریعت خپل حاکمیت وساتی شي.
اینکو تېرمز

اینکو تیرمز هغه کلمه ده چی د مخفف دی او د نریوال تجارت اصطلاحاتو معنی ورکوی. دغه اصطلاحات په نریوال تجارت کی د خرحونکو او اخیستونکو ترمینح د مسئولیتونو او مصارفو دپاره کارول کیژی. د حمل او نقل عمومی طریقی اینکوتیرمز اصطلاحات په حلورو گروپونو --- باندی تقسیمیژی. سرچینی اقتصاد تجارت نړیوال تجارت
ښه ویناوال

که غواړۍ ښه ویناوال شئ!!! برنت لیسي په نوم امریکایي ویناوال وایي: زه کلفورنیا کې یوې غونډې ته بلل شوی ووم، زما د خبرو وخت پاو کم یو ساعت وو خو زه په دریمه دقیقه کې بند شوم، مرۍ مې وچه شوه، خولې راباندې رامات شوې ایله په خوارو مې ځان چوکۍ ته ورساوه. زه ډېر شرمنده شوم خو حوصله مې له لاسه ورنکړه، تمرین مې پېل کړ، اوس دا دی د ویناوالۍ له لارې د کال یو میلیون عاید لرم دا خبره مې ځکه وکړه چې هر انسان د خبرو کولو وړتیا لري خو چې زیار وګالي، نن درته هغه چارې در په ګوته کوم چې تاسې سره په ښې ویناوالۍ کې مرسته کوي موضوع: هر کله چې کومې غونډې ته ځۍ ځان پوهه کړئ چې د څه غونډه ده بېلګې: ځان سره د موضوع په تړاو ځینې کیسې، ټوکې او بېلګې یوسئ او که ممکنه وه مخکې له خبرو یوه ټوکه ووایئ چې د خلکو توجه راجلب کړئ مهم ټکي: ځان سره مهم ټکي ولیکئ که چېرته خبرې درنه هېرې هم شي دغو لنډو ټکو ته په کتو درته خبرې درياديږې او هیڅکله به چپ پاتې نشۍ، په ځان مو باور هم پیدا کوي تمرین: بار بار تمرین وکړئ، ځیرک ټلیفونونه خو لرۍ پخپله ثبت کوئ خپلې غلطیانې پخپله پیدا کولی شۍ، همدا راز د کلماتو ادا کولو سره اشنا کېږۍ د ګډونوالو په نظر ځان ته کتل: چې زه د ددې غونډې اوریدونکی وی ما څه اورېدل خوښول؟ بیا تاسې هماغسې خبرو کولو ته هڅېږئ مایک ته ودرېدل: د خبرو کولو نه وړاندې اوږده ساه واخلئ دا مو د زړه ضربان سموي او که رېږدېدلۍ لاسونه مو ومروړۍ او ټقې ترې وباسئ څارنه: د خبرو نه وړاندې دوه درې ځل ستېج ته لاړ شئ هلته وګرځئ راوګرځئ او د غونډې برخوال وڅارئ، تاسې له چاپیریال سره اشنا کوي او ویره مو ختموي کتل: د خبرو په مهال هغه چا ته ډېر ګورئ چې ډېر درته ګران وي یا په زړه پورې قواره ولري مناسب لباس: داسې لباس مه اغوندئ چې خلک مو د خبرو اورېدو په ځای لباس ته ګوري او پرې تبصري کوي، ستاسې توجه خرابوي داخليدل: له تشریفاتو نه تېرېږئ، موضوع ته داخيلېږئ او تل هڅه کوئ چې لنډې خبرې وکړئ بدني ژبه: شخ مه ودرېږئ، د بدن د غړو حرکت نه کار واخلئ اوریدونکي پرې ځان سره ساتلی شئ تسلسل: دا ډېر مهم اصل دی تر څو خپل پیغام په ښه شکل ګډونوالو ته ورسوۍ، نه به مو وخت ضایع کړی وي او نه به مو خلک قید کړې وي مننه: د خبرو پای کې مننه اړینه ده چې د اوريدونکو د غوږ نیونې قدردانې وشي بیا بار بار غونډو ته راځي نورایل کلیوال
ساه

انکسار کله چې نور له یو شفاف محیط څخه بل شفاف محیط ته دا خل شي مسیر یې تغیر کوي چې دغۀ تغیر کولو ته انکسار ویل کیږي
برېښليک ژبه

برېښليک ژبه يوه يو ډول ژبه ده په کوم کې چې مونږ ګام پرګام مالومات ورته ليکو چې پايله کې يې مونږ ته د سکرين پرمخ شيان ښيي. برېښليک ژبه زياتره د کمپيوټر لپاره کارول کيږي ولې چې کمپيوټر په يوه ژبه پوهيږي او هغه بريشليک ژبه ده. مانا تاريخ اولني جوړشت پاکول پرمختګ سرشورشت ورپونه جورشت او کارول کارول رکم دا هم وګوريي د ليک سبوتونه
ولی د وینې رنګ سور دی

ځکه چې په وینه کې د هموګلوبین سره کرویاتو او اکسیجن کاربن ډای اوکسایډ انتقال په صورت کې دوینی رنګ سور اوړي. لیکونکی: نورالحق اکبري
وينډوز ۱۰ څه شى دى

د مایکروسافټ وینډوز : د متحده ایاالتو مائیکروسافټ شرکت یوه عملیاتي سیسټم دی، چې د په جوالی کې خپور شو. دا چې د . د ځای ناستي او د و د موازي دی، چې د ویندوز سرور کال د ناستی، پرده د سپتمبر .، د اکتوبر تر پورې، تخنیکي پیشنهاد، وروسته بیا داخلي مخنیوی د وینډوز څخه دمخه پری خپور شوی نسخه په نوم یادیږي. د چليز غونډال تر د مخکینیو وينډوز د او وينډوز کاروونکي لري جولای وړانديز وکړ، که تر دې مخکې دا د حجم د جواز د عمل نه دی. د ځینو موبایل آلاتو لکه سمارټ فونفونونو لپاره د فعال سیسټم برابر دی د وینډوز ګرځنده ټیلفون په نامه یادېږي. د نوي خپرونې ماډل مایکروسافټ د وینډوز د کلاسک نسخه کولو وروسته د وروستي نسخه په توګه وګوري. په راتلونکي کې تاسو نه غواړئ کوم نوي نسخه خپور کړئ؛ پر ځای، چې تاسو په توګه د خدمت وينډوز وگورئ:. د وينډوز کارنان به نه یوازې د کړاو اصلاحات، خو هم د نوي بڼې چې د اصلي د نصبولو په وخت کې شامل نه دي شوي وي ترلاسه کړي نوي سمول وينډوز کولای شي په یوه ټابلیټ د کمپيوټر د دواړو په يوه سرپاڼې د کمپيوټر او کتابچه پرمخ، او همدارنګه، د سمارټ، تبدیل، ذکر سیستم، لوبیا ، يو او او په دې توګه د مختلفو آله ټولګيو لپاره د يو متحد سافټ پلاتفورم استازیتوب کوي د ګرافیکي کاروونکي انټرنیټ د ډاټا ډول ډول پورې اړه لري د هغې ملکیت ته وده ورکوي. د سره، وینډوز کولی شي په اتوماتيک ډول معلومه کړي چې کیبورډ نښل شوی یا د فعالیت کاروي، او د مطابق مطابق انٹرفیس سره مرسته کوي. نوې پیلنامه په داسې حال کې په وینډوز پیل غورنۍ لرې کړل او پر ځای د يو کور کې د تش په نامه وه چې د غورنۍ وړاندې په کې د وينډوز د خپلو راژوندي یوه اصلاح شوي نسخه تر لاسه: دا د ټولو نصب غوښتنلیکونه، تڼۍ، د نورو په منځ کې مشهور لست وړاندې کوي، د نظام د ګل او د توان لنډلاريز پروګرامونه د کور پاڼه چې ورته وینډوز سره معرفي شوې، ورته د ټیلز ټیک په بڼه ورکړ شوی. په دې ډول، د پیل سیسټم فعالیت په پیل کې مینو کې شامل شوی دی. څرنګه چې د پیل لینډ د اندازې سایټ وړ دی او کیدی شي د بشپړ فل اسد کارول هم شي، دا د پیل پیل شوی ځای بدلوي. مجازی ڈیسکپپونه په وینډوز کې، مجازی ڈیسکتونه شتون لري چې د مختلفو سیمو لپاره د ډیټ کمپیوټرو د جوړولو او کارولو لپاره کارول کیدی شي. په هر مجازی ډیسک کې مختلف غوښتنلیکونه زیرمه کیدی شي. د کاري يوه تڼی له لارې په دنده د پټې يا د کیلیدړې لنډلار کولای شي، کولای شي اداره شي ډیسکټا او د دوی ترمنځ د تبادلې د درخواست کړکۍ استفاده وکړئ. تاسو کولی شئ د ټیکټاپونو تر منځ د شارټټونو لنډیز سره او د سره لرې کړئ. تړلې لیکنې کمپیوټرپوهنه
کیوتو

کیوتو ښار په جاپاني ژبه په انګلیسي د جاپان هیواد له ښارونو څخه یو دی، کیوتو ښار ۱،۵ میلیونه وګړي لري همدارنګه په تیر کې یاد ښار د جاپان هیواد پلازمینه وه. یاد ښار د کیوتو ولایت په سویلي برخه کې موقیعت لري. تاریخ جغرافیه کیوتو
د نوید احمد همتمل ژوندلیک

پيژندګلوي نوم: نوید احمد همتمل قوم: کاکړ زیږیدلی: ۱۹۹۶ د مارچ ۲۱ فعالیت: ۲۰۱۱ نه تر اوسه تعلیم لومړنۍ زده کړي ظاهر شاهي عالي لېسه عالي زده کړي د کمپيوټر ساينس پوهنځۍ محصل ژبي پښتو، دری او انګريزي. اړېکي فیسبوک: . ټويټر: . لینکډاين: . انسټګرام: موبایل: ایمیل:
پوډري پوښ

پوډري پوښ ته پوډري رنګ هم وایي. دا یو برېښاییز د رنګولو بهیر دی چې د هوا د فشار سره، منفي چارچ شوی پوډر په یوه داسې شي ورشیندل کېږي چې برېښناییز د مځکې سره تړلی وي. پوډر وختین موقتي د شي پر مخ نښلول کېږي چې وروسته په بټۍ کې د تودوخې په مرسته د شي پر مخ ورکلکېږي. سمهال دغه چار د ځانګړو بټیو په مرسته تر سره کېږي چې بټۍ یې د پوښلو بټۍ په انګرېزۍ: بولي. سرچينې د کړکۍ په ودانۍ کې کتاب وېشنيزه:رنګ وېشنيزه:رنګول وېشنيزه:د ودانۍ توکونه
پښتون زرغون ولسوالي

پښتون زرغون ولسوالۍ د هرات ولایت له ولسوالیو څخه یوه ولسوالۍ ده. دیادی ولسوالۍ نفوس په م کال کې نفره وو. تړلې لیکنې هرات ولایت ادرسکن ولسوالۍ سرچینې
امور ۱۲۲۱

امور ۱۲۲۱ یوه کوچنۍ سیارهوزمه ده چې کابو ۱ ۲ کیلومیټره قطر لري او د دې ډلې د نورو سیارهوزمو لپاره د نمونې په توګه کارول کېږي او د دې نوم پر ایښودل کېږي. د امور د ډلې سیارهوزمې د سیارهوزمو تر هسکړۍ ځمکې ته نږدې دي او د ځمکې او مریخ د مدارونو په منځ کې پر لمر را څرخي. دا د مریخ تر مدار تېرېدای شي، خو د ځمکې تر هغې نه. امور په ۱۹۳۲ کې د یوجین جوزېف ډېلپورټ له خوا وموندل شوه.
اپولو ۱۸۶۲

اپولو ۱۸۶۲ ځمکې ته نږدې یوه کوچنۍ سیارهوزمه ده چې کابو ۱٫۴ کیلومیټره قطر لري او په ۱۹۳۲ کې د کارل ویلهم راینموت له خوا وموندل شوه. اپولو د دې ډلې د نورو سیارهوزمو لپاره د نمونې په توګه کارول کېږي او د دې نوم پر ایښودل کېږي. د اپولو مدارونه د ځمکې او زهرې تر مدارونو تېرېږي.
اټن ۲۰۶۲

اټن ۲۰۶۲ ځمکې ته نږدې یوه کوچنۍ سیارهوزمه ده چې کابو ۰٫۸ کیلومیټره قطر لري او د دې ډلې د نورو سیارهوزمو لپاره د نمونې په توګه کارول کېږي او د دې نوم پر ایښودل کېږي. د دې سیارهوزمو مدارونه تر ځمکې لمر ته ډېر نږدې دي. اټن په ۱۹۷۶ کې د الینور فرانسېس هېلین له خوا وموندل شوه.
گوروېک

گوروېک د شمالي وزيرستان يو تاريخي کلی دی کوم چې د افغانستان پر پوله پروت دی. حاجي ميرزالي خان هم په گوروېک کې د پښتونستان تحريک بنسټ ايښی وو. سرچينې
شمالي وزيرستان

شمالي وزيرستان د وزيرستان شمالي برخه ده.
اپارتید

اپارتید د اپارتید معني جلا کېدل دي او یوه داسې کلمه ده چې د جنوبي افریقا حکومت خپل تبعیضي نژاد ته ورکړي او د جنوبي افریقا د جمهوریت د هغه تبعیض ښکارندوي دي ، چې د م کال را پدېخوا یې په دغه هېواد کې رواج وموند . ددغه سیاست له مخې سپین پوستي په تورپوستو لوړ بلل کېږي او هغه څه چې سپين پوستو یا نورو نژادونو ته ورکول کېږي ، تور پوستو ته نه ورکول کېږي . لکه ؛ د ژوند ښه امکانات.....
اضطراري حالت

اضطراري حالت په انګلش کې : یؤ داسې حالت دي چې د هغې په واسطه یؤ دولتي نظام د خطر لاندې راځي د مثال په توګه نه شي کولاي د طبعي پروګرامونو له لارې اساسي قانون په سم او عادي توګه پلي کړي ، نو په داسې حالت کې ضروري ده چې حکومت د قانوني نظام د ساتلو لپاره فوق العاده اختیارات په خپل لاس کې واخلي ، تر څو وکولاي شي له دغه نا سم او حالت څخه ووځي.، کیدایشي چې اضطراري حالت د بهرنیو تاثیراتو یا د ټولنیزو ، اقتصادي او طبیعي بحرانونو د خوځښت له کبله رامنځته شوي وي .
ائتلاف

ائتلاف د ګوندونو یؤ ځاي کېدل د حکومت د جوړولو یا د حکومت په جوړولو کې د مرستې لپاره ، دغه کار هغه وخت ترسره کېږي کله چې په پارلماني نظام کې یؤ ګوند اکثریت ونه لري او د حکومت د جوړولو وړ نه وي ، نو په دې صورت دوه یا څو ګوندونه د موقت وخت لپاره یؤ بل سره یو ځاي کېږي ، تر څو د پارلمان څخه اکثریت ترلاسه کړي ، تر څو یؤ ائتلافي حکومت جوړ کړي ، له بل لوري منفي ایتلافونه هم کېدایشي او داسې ایتلافونه وي چې د پاي لپاره ترسره کېدایشي ، مثلاً د دویمې نړیوالې جګړې څخه وروسته د چپو ګوندونو منفي ایتلاف په فرانسه کې څو ځله د حکومت د لمنځه وړلو سبب شو ل. په نړیوالو اړیکو کې ائتلاف د څو دولتونو یو ځاي کېدلو ته ویل کېږي ، لکه د فرانسې د لوي انقلاب په وختونو کې د فرانسې لپاره د اروپایې هېوادونو د ائتلاف په څېر .
انتخابي سلطنت

انتخابي سلطنت هغه سلطنت چې په هغې کې شاه یا سلطان د ټول عمر لپاره دټاکل شوي وي.
انکوایزاسیون

انکیوایزاسیون دغه اصطلاح ته د عقایدو تفتیش هم ویلي شو او دا هغه مذهبي محکمه وه کومه چې د عقایدو د پلټنې لپاره په منځنیو پیړیو کې په لویدیځي اروپا کې رامنځته شو.
توتالیتر دولتونه

د توتالیتریان دولتونه ټوټالیتر په لغت کې د جامع په معني دي او د صفت په ډؤل په هغو رژیمونو اطلاق کېږي چې دا لاندې مشخصات ولري: :په ټولو سیاسي ، اجتماعي او اقتصادي چارو کې د دولت شدید نظارت موجود وي . : ټول سیاسي قدرت د یؤ حزب په واک کې وي او د ټولنې د ټولو ډیموکراتیکو افکارو څارنه کوي ، د انتقاد مخه په کلکه نیسي ، منتقدین وهي ، ځينې محبس تورو تمبو ته غورځوي او وژني یې. : په حزب او دولت په مطلق ډؤل د یو تن تسلط موجود وي . : په زور او جبر حاکم حزب خپله حزبي ایډیالوژي د ټولنې په ټولو اقشارو کې خپروي او فردي ازادي له منځه وړي . : د مخالفینو د سرکوبولو او لمنځه وړلو له پاره هر ډؤل ترور ، اختناق او بې شرمانه اعمالو ته هڅه کوي ، په ټوټالیټر دولتونو کې د ټولنې او افرادو په سیاسي ، اجمتاعي او اقتصادي ژوند کې د دولت مداخله هیڅ حد نه لري . دغه ډؤل فعالیتونه ، حتی هنري او ادبي فعالیتونه تر څارنې لاندې نیسي او د جمعي ارتباط په ټولو الکتریکي او اطباعتي وسایلو ، جدي او کلک مراقبت جاري ساتي ، ټوټالیتر دولتونه داسې ډلې او اشخاص چې د دوي د قضاوت او نطارت له حوزې څخه د باندې وي ، نه شي تحمل کولاي. دغه ډؤل خلک لمړۍ په یؤه حزب کې په ډیموکراتیک ډؤل متشکل کېږي ، خو کله چې قدرت ته ورسېدل نو بیا دیموکراسي یوې خوا ته ږدي او له خپل قدرته کار اخلي . په دنیا کې د دې ډؤل نهضتونو بارزه نمونه د هټلر ناسیوال سیوسیالیست ګوند ؤ چې د ډيموکراسۍ له لارې قدرت ته ورسېد ، قدرت ته د رسېدو سره سم یې دیموکراسي یوې خوا ته کېښوده او په غورو او زورګویو یې پيل وکړ . د ايټالیا فاشیست او المان نازي دولتونه د ټوټالیتر دولتونو ښې نمونې دي . ټول کمونیستي دولتونه هم د ټوټالیتر دولتونو په کټګوریو کې حسابیږي چې ښه مثال یې په افغانستان کې په لمریز کال د ثور د اومې نیټې څخه دوروسته د ترکي ، امین ، کارمل او ډاکټر نجیب کمونستي حکومتونه دي .
اصلاح

اصلاح سمون د ټولنې د اساساتو د لمنځه وړلو پرته یعنې د ټولنې د بدلون پرته ، د اقتصادي ، سیاسی ، او ټولنیزو چارو بدلون لپاره ګام پورته کولو ته سمون وایې .
اعتصاب

اعتصاب کله چې کارګران د خپلو غوښتنو لپاره له کار څخه لاس په سر اعتصاب بلل کېږي .
استثمار

استثمار استثمار د ثمر څخه اخیستل شوي مانا یې ګټه اخیستنه ده ، چې په ټولنیزو او اقتصادي مباحثو کې د بل چا د څخه وړیا ګټې اخیستنې ته وایې. په هغو ټولنو کې چې دا د تولید د وسایلو مالکیت په غیر عادلانه شکل ویشل شوی وي استثمار موجود دي ، ځکه د مالکیت دا ډؤل توزیع په ټولنه کې د طبقاتي افراط او تفریط سبب ګرځي ، د ملي مترقي تفکر له مخې استثمار د استعمار مقدمه او نتیجه ده په دې توګه په نړیواله کچه د ملتونو د استثمار موضوع رامنځته کېږي ، آمپریالیستي او سوسیال امپریالیستي هیوادونه هڅه کوي چې پخپلو ټولنو کې د اقتصادي بحران د مخنیوي او دخپلو هیوادونه د اقتصادي ودې لپاره د خپلو کارګرانو نه زیات د مستعمره هېوادو زیار ایستونکي استثمار کړي .
بلشویزم

په انګلش کې : د لومړی نړیوالې جګړې په بهیر کې د روسې په دننه کې یؤ انقلاب په بریالیتوب سره پاي ته ورسېد ، چې په تاریخ کې د روسې د م کال د اکتوبر د انقلاب په نوم شهرت لري . د انقلاب مهم علت دا وو ، چې د تزارېي کورنۍ په دوره کې د روسې اقتصادي او امنیتي شرایط په کې بیخي خرابول ، نو ځکه يؤ اکثریت ډلې چې په روسي کې به ورته بلشویک ویل کېده ، د انقلاب په ترڅ کې د تزاري کورنۍ ټغر ټول او بلشویکان د لینین په مشرۍ واک ته ورسېدل .
بورژوازي

بورژوازي په انګلش کې : بورژوا د یورک فرانشوي کلمې څخه اخیستل شوئ چې د ښار معنی ورکوي او د ښار اوسېدونکي ته ویل کېږي . همدارنګه سرمایه دارې طبقې ته هم وایې. بورژوازي په دې اساس چې خپله سرمایه په کوم ځاي کې مصرف کړي ، په مالي ،تجارتي او ثنعتي ویشل کېږي . د مالي ځواک او د سیاسي او اقتصادي نفوذ له نظره بورژوازي په لوي ، متوسط او کوچني وېشل کېږي ، چې په کورني تولید ولاړه ده ، په پردیو باندې د خپلو ګټو د انحصار مخالفت کوي او کمپراد یعنې ثروتمند بورژوازي هغه ټولنه ده چې د پردیو د انحصاراتو سره ټينګې اړیکې لري .
نانثی

نانثی په کوريايي: يو سویلي کوريايي-امریکایی سندرغاړی دی. دا د کورين پاپ موسيقۍ د مومولاند د انجونو د ګروپ تر ټولو ځوانه فعاله غړي ده. پېژندڅېره نړيوال مشهوره نوم: نانثی اصلی نوم: نانثی جوئل مکډونئ کورين نوم: لي سيونګ ري تخلص: جونانثی ايينان د پيدايښت تاریخ: د پيدايښت ځای: داګو سویلي کوریا اوسيدنځاي: اوهيو امريکا قد: ۱۶۲ سانتي متره وزن: ۶۴ کيلو د ويني ډول: او شوقونه: فلمونه او ښکلې نندارې کتل مهارتونه: انګریزي، نڅا کورنۍ: مور، پلار، مشره خور زده کړه: د حنيليم ملټي آرټ ښوونځي ډلې: مومولنډ ۲۰۱۶تراوسي سني ګزلز ٢٠۱۶ تلویزون ۲۰۱۶ ژغورنه، د مومولانډ موندنه د موسیقي ویډیو ۲۰۱۷ سنوپر - دريدنه زما له لاسه نور هغه د نگا شبکې پخوانی زده کوونکې ده د هغه پلار امریکایي او مور یې کوریای ده د هغې غوره خوښ رنګونه، ګلابي، تور دي د هغې خوښيدونکي انسان بايد يو ډول یو څوک وي چې ډیر وقار او د اهدافو خاوند وي د هغې د خوښې خواړه د پنیر سره خواړه دي، هر څه چې د پنير سره وي لکه: چاکلیټ ذوق، او ډیر نور... سرچینې لوبګرانی د کال ٢٠٠٠ زیږونونه
نورايل کليوال

نورايل کليوال د ځوان کهول ملي ټولنې بنسټګر او همدا راز د پښتون ژغورنې غورځنګ د مخکښو غړو څخه دی. ښاغلی کليوال د ملتپالني او هېوادپالني د نظریې پالونکی دی او د افغانستان ثبات په یوه ولسواک سیستم کې ویني. شخصي ژوند نورايل کليوال د شهيد حاجي عبدالقدوس خان بارکزي زوی، ډ د مرحوم محمد ظريف خان لمسی دی، په ۱۳۷۵ لمريز کال د مرغومي يا جدي مياشتي پر ۵ مه نېټه، د هلمند ولايت د نهرسراج ولسوالۍ د تُرمې د کلي په يوه دينداره او کلتورپاله کورنۍ کي زېږېدلی دئ. ښاغلی کليوال ۹ کلن ؤ چي کورنۍ يې د خپل کلي او ولسوالي څخه د جنګ او جګړو له کبله د هلمند مرکز لښکرګاه ښار ته کډه سول. لومړنۍ زده کړي يې د لښکرګاه هلکانو منځنۍ ښوونځي کي وکړې وروسته بيا په ۱۳۹۰ لمريز کال کي کندهار ته کډه سول او د ځينو ستونزو لو کبله يې زده کړي څو کاله وځنډېدې. د ځنډ وروسته يې ثانوي زده کړي په کندهار کي د ميرويس مېنې عالي لېسه کي په ۱۳۹۶ لمريز کال کي بشپړه کړې. او د همدې کال په پای کي يې په ميرويس نيکه د لوړو زده کړو پوهنتون کي د حقوقو او سياسي علومو پوهنځي پيل کړه. اوسمهال د همدې پوهنتون د ياد پوهنځي زده کړيال دئ. نورايل کليوال د کلنو راهيسي کلتوري او فرهنګي غونډي جوړي کړي دي او دې ته ورته غونډو کي يې ګډون کړی دئ. نورايل کليوال د خپلو هغو مبارزو ملګرو لخوا چي د ۲۰۱۳م کال راهيسي يې پښتو ژبي، کلتور او نورو ملي آرزښتونو لپاره يې کار کاوه، مشر وټاکل سو او د يادو مبارزو لپاره يې د ځوان کهول په نوم يوه ټولنه رامنځته کړه چي په ډېره چټکتيا سره يې فعاليتونه د هيواد په ډېرو ولايتونو کي روان دي. کليوال د ځينو تعليمي مؤسسو ترڅنګ په نورو خصوصي ادارو کي هم دنده تر سره کړې ده. د سياست سره سره د ادب، کلتور او اسلامي آرزښتونو سره هم ډېره مينه لري، په پښتو کي يې لنډي کيسې، ويناوي، سياسي ليکني ليکلي او پښتو ژبي ته يې ژباړلي دي. کليوال اوسمهال درې وړونه لري چي محمد طاهر عادل او قاهر خان افغان يې مشران او ميرزايل سېلاب يې کشر ورور دئ. پلار يې شهيد حاجي عبدالقدوس خان او بل ورور يې شهيد محمد اسرايل ارماني په ۱۳۸۹لمريز کال کي د وطن د روانو ناخوالو له کبله دواړه په يوه ورځ په شهادت رسېدلي دي. نورايل کليوال په ۱۳۹۴ کال کي په کندهار کي واده کړی دئ، اوسمهال يو زوی اجمل کليوال او يوه لور زرغونه کليواله رب ورکړي دي. په ډېر درنښت، داؤد جان قادري د نورايل کليوال ګران ملګری. کال ۵۱۱۱۳۹۷ پتي او اړيکي يې: موبايل، وټساپ، ايمو او وايبر شمېره سرچينه :