ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
حبيب الله تږی

ډاکټر حبيب الله تږی په انگرېزي: يو افغان تاريخپوه، ژبپوه، ليکوال او څېړونکی وو. هغه د پښتو ژبې د فقة اللغته يا فېلالوژي د بنسټونو په بيانولو او ثابتولو کې ډېر زيار ايستلی دی. مخينه حبيب الله تږی د گل دولا خان زوی او د محمد نبي لمسی و. نوموړی د ۱۳۰۷ ل کال د ليندۍ مياشتې او د ۱۳۰۸ ل کال د تلې مياشتې تر مېنځ موده کې د کابل د شېوکي په سهاک نومي کلي کې زېږېدلی، چې د زېږون کره نېټه يې نه ده مالومه. زده کړې تږی پر ۱۳۱۸ ل کال د شېوکيو په لومړني ښوونځي کې شامل شوی او په ۱۳۲۴ ل. کال کې د همدغه ښوونځي نه بريالی فارغ شوی دی. تر لومړنيو او دويمو زده کړو وروسته بيا دارالمعلمين کې شامل شوی او يه ۱۳۳۱ ل. کال کې يې هلته خپلې زده کړې بشپړې کړي دي. د دولسم ټولگي د بريليک نه وروسته بيا د کابل پوهنتون په ادبياتو پوهنځي کې داخل شوی او په ۱۳۳۵ ل. کال کې له نوموړي پوهنځي نه په برياليتوب سره فارغ شوی دی. چاپ شوي آثار ژبه خپل سر ته پرېږدۍ ژباړه - د کارنل د پوهنتون د پروفېسور جان هال ليکنه د ليک تاريخ او تحول معاصر افغاني ادب اواز ژباړه - ۱۳۳۷ ل. کال د اکتشافاتو لنډ تاريخ ژباړه - ۱۳۴۱ ل. کال نوې ژبپوهنه او ژبني مسايل - ۱۳۴۵ ل. کال پښتانه - تاريخي اثر - ۱۳۷۷ ل. کال - ۱۹۷۸ ز. کال د مشرق په اسمان کې د مغرب ستوري - ۱۳۸۴ ل. کال سرچينې اوسني ليکوال - د عبدالروف بېنوا اثر باندنۍ تړنې په ويکي شعرونه کې د حبيب الله تږي يو شعر پښتانه پښتانه ليکوال پښتانه تاريخپوهان پښتانه ژبپوهان
رودکي

رودکي د فارسي ژبې شاعر دی د رودکي په اړه کتابونه صدرالدین عینی او سیمینوف. پروفیسور روډاکي په فارسي او لاتین کې ، سټالین آباد رودکي په روسی ژبه کې د براګینسکي په معرفي کولو سره ، دجاوین لخوا ژباړل شوی ، سټالین آباد . م.زند. د کیران لیکوال ماسټر روډکي دی ، په فارسي او سیریلیک کې - سټالین آباد . عبدالغني میرزایف. رودکي او د - ماښام په تاجک فارسي کې ، سټالین آباد کې د شعر شعر وده. عبدالغني میرزایف. په رودکي ، په تاجک فارسي کې کې د افسانوي نښو نمونې - سټالین آباد . پوپک نیک طلب. سرو سمرقند، د رودکي د شعرونو دوامداره تفسیر ، تهران سرچینې پارسي ژبي شاعران
حافظ شېرازي

حافظ شېرازي په انگرېزي: يو پارسي ژبی شاعر او اديب و. هغه د ايران په شېراز ښار کې پېدا شوی و. پارسي ژبي شاعران
فريد الدين عطار

فريد الدين عطار نېشاپوري د پارسي ژبې يو وتلی پخوانی شاعر او اديب و. پارسي ژبي شاعران
مرزا اسد الله خان غالب

مرزا اسد الله خان غالب د هند يو لوی شاعر او غزل بول و. هغه په اردو او فارسي ژبه شعرونه ويلي دي ، په کې پيدا او په کال کې مړ شوئ نوم یې اسدالله بیګ دي ، د پلار نوم یې عبدالله بیګ وو ، په ماشومتوب کې یتیم شو او سر پرستي یې د تره میرزا نصرالله بیګ پر غاړه واخیسته ، خو په اته کلنۍ ګې یې تره هم مړ شو . په دیارلس کلنۍ کال کې د نور احمد بخش خان د وړوکي ورور میرزا الهي بخش خان معروف له لور سره واده وکړ. د اسد غالب حسن پرستي پياوړی شاعر هغه وي چې بې حده مبالغه يا د پيښورو په اصطلاح حد په شعر يا شاعري کې وکړي، د هندوستان د شاعر اسد غالب ترجمه مې څو کاله پخوا لوستې وه، خو څه شعرونه يې زما اوس هم ياد دي، د غالب په اړه ادب پوهان وايي چې د نويو ترکیبونو شاعر دی ، خو زه يې چې ځانته ډېر متوجو کړم هغه دده په حسن پرستي کې بې حده مبالغه ده، هسې خو د شاعرانو په اړه منل شوی تاثر دا دی چې دی به حسن پرسته وي او چې څومره ډېر دی حسن پرسته وي، دغسې به يې شعر هم خوږ وي، د رحمان بابا په اړه که عامه رايه هر څه ده خو ماته يې هغه خبرې خوند راکوي چې وايي په صورت مې نري تبه ولاړه شي چې ته دواړه سترګې تورې کړې يا زما زړه هغو نجونو نری کړو چې ملا يې د ويښته په دود نرۍ ده، يا د شمعې تور په فانوس نه پټیږي تا ولې د خيال نرۍ جامې اغوستي، دغسې بيا ته چې ائينه په لاس کې واخلې ځانته حيرانه شې نو زه صبر څنګه راوړم، داسې نور ډېر. او خوشحال خټک خو بيا په حسن پرستي کې تر ټولو مخکې دی هغه د محبوبې په پالنګ ورخيژي او هغه مئين هيڅ هم نه ګني چې په محبت کې تر سره تير نه شي، د شها د حسن صفت چې کله کوي د يو يو اندام خبره يې کوي شونډې،تورې سترګې، باريکه ملا، پستې ګوتې، غونډه پوزه ، نرمه مهينه سينه لکه اويزاندې پاغوندې په نري تار وي داسې نور خواږه له جمالياتو ډک اشعار. خو د هند د کلاسيک شاعر استاد اسد غالب بيا ځانګړتيا په دې کې ده چې دی هيڅ باک نه محسوسوي او وايي کله څکو ته وينځم چې د هغه ګل بدن پښې ضد کوي را کاږي په څو څو وار د لګن پښې يعنې زه هغه اوبه څکم کومې چې زما د محبوب د پښو د خيرو وي، خو هغه ضد کوي د خنک يا لګن نه پښې باسي. بل ځای کې بيا وايي ما ولې نه پرېږدې چې پستې پښې دې لږې ښکل کړم؟ دا ولې د اسمان هم برابر نه يمه زه دلته بيا غالب حد کوي او هغه حدونه کراس کوي چې نور ترينه عاجزه دي د غالب چې څنګه په عقيده شکونه ډېر دي دغسې دده د نګار په اړه هم سړی شکمن کېږي چې دده محبوب به په ريښتيا هم څوک انسان و؟ او هغه به لا څنګه ښکلی و. غالب که پکې نه وي خير دی هيڅ خبره نه ده دنيا دې وي ودانه ربه تل مې دې باچا وي هندي شاعران
طاهر اپريدی

طاهر اپريدی د ۱۹۳۹ ز کال د جنوري ۴ - د ۲۰۲۱ ز کال د جون ۵، د ۱۴۰۰ ل ل کال د غبرگولي ۱۵، کراچۍ، پاکستان په انگرېزي: د پښتو ژبې يو وتلی کيسه ليکونکی، شاعر او ډرامه ليکونکی دی. هغه د عدل، پلوشه او جرس په نامه د چاپي رسنيو پازوال هم پاتې شوی. هغه په اردو ژبه هم ليکوالي کړې او يو شمېر کيسې يې په دې ژبه هم چاپ شوې دي. مخينه طاهراپريدی د ۱۹۳۹ ز کال د جنوري پر ۴ د ښاغلي مير اکبر خان کره سترگې پرانستې دي. د قام قبيلې په لحاظ د بوړه نومې کلي ژواکی اپريدی دی. د معاشي ژوند په لړ کې د ډېرې مودې راهسې په کراچۍ کې مېشت وو. په خپله کورنۍ کې بس يو يوازې د ادبي ذوق څښتن دی. ليکوالي طاهر اپريدي په لومړيو ورځو کې شاعري کوله خو د کال ۱۹۶۲ راهسې يې په نثري ادب لاس پورې کړ چې د ژوند له وروستيو لسيزو راهيسې د پښتو ژبې يو نامتو کيسه ليکونکی دی. ځېنې افسانه ليکونکي نوموړی د علامتي افسانې امام بولي. طاهر اپريدی په اردو ژبه هم کيسې کښلي دي. هغه د خپلو افسانو تيږه د پښتنې ټولنې په چاپيريال او کلتور ايښې ده. طاهراپريدی د دروېش ضمير څښتن دی. په افسانوي ژبه کې د معاشرې د خرابو کړونو او د طبقاتي نظام په سختو ټکو کې غندنه کوي. نوموړي د دغو خاميانو د جرړو اېستلو لپاره تل خپل قلمی جهاد ته ادامه ورکړی ده. چاپ شوي آثار طاهر اپريدي د پښتو افسانو سره سره سفرنامې ،رپورتاژونه او ناولونه هم ليکلي دي ـ دطاهراپريدي چاپ شوي کتابونه دادي ـ د محلونو خوا کې افسانې پاڼې پاڼې افسانې سفرپه خېر سفرنامه لاره کې ماښام افسانې سفرمدام سفر سفرنامې ديدن اردو افسانې جانان مې قطرته روان دی رپورتاژ گوتې قلم ته په ژړا شوې مرتب بيا هغه ماښام دی افسانې کاڼو کې رگونه ناول نورخوبونه نه وينم افسانې لاړ شه پېښور ته رپورتاژ په زنځير تړلی خوب افسانې ځه چې ځو کابل ته رپورتاژ تيري انکهېن خوبصورت هېن اردو ناول د څو لحظو لويه کيسه افسانې تربوزک ناولټ موده پس اشنا راغلی افسانې ناچاپه اثار ادبي پاڼې تاسره خبرې سرچينې ۱. ۲. ۳. پښتانه پښتانه ليکوال
دماغي مړينه

د ماغزو مړينه يا دماغي مړينه په انگرېزي: د ماغزو د ټولو نورماله کړنو پای دی چې دغه حالت هېڅکله نه په شاکېږي. د ماغزو مړينه د سېرېبرال نيورانونو د بشپړ نېکروسېز په پايله کې رامېنځ ته کېږي. د سېرېبرال نيورانونو نېکروسېز او په ماغزو کې د آکسيجن د کمښت او نشتوالی د دماغي مړينې ستر لامل گڼل کېږي. د دغه حالت او دوامدارې بيهوشۍ سره توپير بايد وشي او بايد چې څوک د دغو دوو حالتونو تر مېنځ ټکنی نه شي. د ماغزو مړينه، که د ټولو ماغزو او يا يوازې د ماغزو د ډنډر وي، دا دواړه حالتونه په قانوني توگه د مړينې په توگه پېژندل شوي. مړينه اناتوميکه رنځپوهنه
په افغانستان کې کارېدونکې ټيليفون شمېرې

هېوادنی پيل گڼ: نړيوال ټيليفوني پيل گڼ: د ډډ مختاړی: د زمکني لينونو پيل گڼونه د افغانستان د ټيليفون د زمکني لينونو پيل گڼونه دوه گڼو نه جوړ دي. په عام ډول ټيليفوني شمېرې په دې توگه - ليکل کېږي د سيمه ايز کوډ دی. د مختاړی په هېواد کې د اوږد واټن ټيليفوني زنگونو لپاره کارېږي. په نړېواله توگه د نورو هېوادونو نه د زنگ وهلو لپاره بايد د په بڼه شمېره دايرېږي. د ځينو ښارونو سيمه ايز کوډونه: : کابل : کندهار : هرات : مزار شريف : جلال آباد د موبايل ټيليفون کوډونه دم مهال په افغانستان کې د موبايل ټيليفونونو څلور شرکتونه فعاليت کوي. د موبايل ټيليفونونو شمېرې پدې ډول ليکل کېږي - چېرته چې د کوډ دی. د مختاړی يوازې هغه وخت چې په هېواد کې دننه ټيليفون څوک کوي د اصلي شمېرې مخ کې کارېږي. د نړۍ له نورو هېوادونو څخه چې څوک زنگ وهي نو پکار ده چې داسې شمېره ورکړي . د ځينو مبايل شرکتونو کوډونه پدې ډول دي: روشن-مخابراتي شرکت اتصالات افغانستان افغانستان دا هم وگورۍ اړیکتیاوې په افغانستان کې سرچينې باندنۍ تړنې د هیواد اوسیمې کوډونه افغانستان په افغانستان کې د ټیلیفون شمېرې
پښتو پښتو تشريحي قاموس

پښتو پښتو تشريحي قاموس په يوه ژبه پښتو په پښتو قاموس دی، چې له قاموسونو او بېلابېلو پښتنو سيمو څخه د لُغاتو د راټولولو، ترتيب او ليکلو چارې يې د پښتو ټولنې د لغاتو د څانگې لخوا پيل شوې وې. په اوسنۍ بڼه د افغانستان د علومو اکاډمۍ له تاسيس څخه وروسته دغه څانگه د ژبو او ادبياتو د مرکز د ژبپوهنې او قاموسونو په څانگه کې واوښته، چې همدې څانگې د پښتو-پښتو تشريحي قاموس پيل شوې لړۍ وغځوله او تر ۱۳۶۵ ل. ۱۹۸۶ ز. کاله د دې قاموس څلور ټوکه له آ څخه تر ک پورې يو په بل پسې له چاپه راووتل. د دې قاموس د بېلابېلو ټوکونو لغات لومړی د يوې ډلې لخوا راټول او د يوې بلې ډلې لخوا کره کېدل، له کره کېدو وروسته په دوه ستونه بڼه خطاطي او په آفسيټي بڼه چاپ او خپرېدل. دا يو تشريحي قاموس دی چې هره کلمه نه يوازې مانا بلکې لنډه تشريح او يا يې بېلابېلې ماناگانې راوړل شوي دي. همدارنگه د ځينو کلمو د لا وضاحت لباره د بېلابېلو شاعرانو شعرونه او پښتو لنډۍ هم ورسره ملې شوي دي. د دې قاموس بله لويه او څرگنده ښېگڼه دا ده، چې هر لغت لومړی د پښتو په معمول ليکدود او بيا په فونيميکه بڼه ليکل شوي او د هرې کلمې خج فشار هم په گوته شوی دی، چې دا کار له يوې خوا د لغتونو په سم تلفظ کې له لوستونکو سره پوره مرسته کوي او له بلې خوا کلمه د مانا له کړکېچ څخه ساتي. لومړی ټوک د پښتو پښتو تشريحي قاموس لومړی ټوک په ۱۳۵۸ ل. کال کې د ۱۵۰۰ ټوکو په شمېر او ۹۲۸ مخه په آفسېټي بڼه د لوړو او مسلکي زده کړو د وزارت په مطبعه کې له چاپه راوتلی دی چې د ۱ په توري پيل او د ب په توري پای ته رسېږي. د دې ټوک د لغاتو شمېر ۹۵۰۰ ته رسېږي. دويم ټوک د پښتو پښتو تشريحي قاموس دويم ټوک په ۱۳۶۰ ل. کال کې د ۱۵۰۰ ټوکو په شمېر او ۹۰۰ مخونو کې په آفسېټي بڼه په دولتي مطبعه کې له چاپه راوتلی دی چې د ټولو لغاتو شمېر يې ۱۰۴۰۰ ته رسېږي. دا ټوک د ت په توري پيل او په خ پای ته رسېږي. درېيم ټوک د پښتو پښتو تشريحي قاموس درېيم ټوک په ۱۳۶۱ ل. کال کې د ۱۵۰۰ ټوکو په شمېر او ۹۵۰ مخونو کې په آفسېټي بڼه په دولتي مطبعه کې له چاپه راوتلی دی چې د ټولو لغاتو شمېر يې ۸۹۵۲ ته رسېږي. دا ټوک د د په توري پيل او په س پای ته رسېږي. څلورم ټوک د پښتو پښتو تشريحي قاموس څلورم ټوک په ۱۳۶۵ ل. کال کې د ۲۰۰۰ ټوکو په شمېر او ۹۰۰ مخونو کې په آفسېټي بڼه په دولتي مطبعه کې له چاپه راوتلی دی چې د ټولو لغاتو شمېر يې ۹۳۰۰ ته رسېږي. دا ټوک د ش په توري پيل او په ک پای ته رسېږي. پينځم ټوک د دې سيند ليکوال باندنۍ تړنې سرچينې
اتڅنډی

اتڅنډی په انگرېزي: په زمکمېچپوهنه کې يو څوڅنډی دی چې اته څنډې لري. د يوه منظم اتڅنډي شلافلي سمبول دی. څوگوټيزې
درېڅنډی

درېڅنډی یوه هندسي بڼه ده او د درېو ټکيو چې په نېغه کرښه نه وي پراته، تړلو ته وایي. دغه وصلونکې کرښې د څنډو په نامه یادېږي. درېڅنډی درې گوټونه لري. پیتاگورس په ډاگه کړه چې د دغه درېو گوټونو غوڼډ ۱۸۰ درجې کېږي. څه خلک وايي چې دا څرگندونه د پیتاگورس یوه زده کوونکي کړی وه او د درناوی په توگه یې د خپل د ښوونکي نوم پر کېښود. څوگوټيزې
مالگه

مالگه يا په عام ډول د خوړلو مالگه يا ډبرينه مالگه يو منرال دی چې په لويه کچه د سوډيم کلورايډ نه جوړ شوی. د انسانانو او ژويو لپاره دا يو ډېر اړين منرال دی، خو د دغه منرال ډېره کارېدنه د انسانانو او ژويو تر څنگ بوټو ته هم ډېره زيانمن ثابتېږي.
طبله

طبله د موسيقۍ يوه نومېرلې د ټکولو ، درزولو عالو له کتاره عاله ده . دا د سوېلي اسيا او هند شاوخوا سيمو يا برصغير کې کلاسيکې ، يا لرغونې موسيقۍ او صوفي وزمه موسيقۍ کې کارېدونکې عالې دي .دا يوه جوړه غبرگې گردی سر لرونکي عالې دي چې په کچ او مېچ کې هم توپير لري . دطبلې کلمه له عربي ويکي څخه راوتې ده چې مانا ېې ډهول وزمه راوځي . د طبلې غږول يا وهل يو ځانگړی د گوتو او ورغوي هنري استعداد غواړي چې راز راز غږونه ترې راوځي . د طبلې د غږ پوهنې لپاره يو ځانگړی ترتيب جوړ شوی چې له مخې ېې تالونه پرله پسې تکرارېږي چې ورته هندي يا اوردو کې بول وايي . په هند کې د طبلې د زده کړې پر مهالښوونکي ېې لاسونه پړقولوي او د همدې پړقېدو په بیا بیا تکرار سره د زده کوونکي پام د غږ سمولو خواته سيخوي . د موسيقی آلات
ږمنځ

ږمنځ يو ډول غاښور اوزار دی چې د سر د ويښتانو د ښکلي جوړولو لپاره کارېږي. دغه اوزار معمولا د پلاسټيک څخه جوړېږي خو په پخوانيو وختونو کې ږمنځې له لرگيو څخه هم جوړېدلې، لرغونې موندنې دا ښيي چې پنځه زره کاله مخکې نه راهيسې ږمنځ د انسانانو تر منځ کارېدله چې ۳۰۰۰ کاله مخکې له ميلاده هم ږمنځ په ايران کې جوړېدل. سينگار توکي
گړيال

گړیال یا دېوالي گړۍ یو اوزار دی چې د وخت د ساتلو، ښودولو او همغږي کولو لپاره کارول کیږي. گړيالونه
عبدالرشيد جليلي

عبدالرشيد جليلي وږی ، ۱۳۱۸ ل. - په انگرېزي: يو افغان سياستوال ، شاعر او ليکوال دی. هغه د ۱۳۵۷ ل. کال د غويي تر اوښتون وروسته لومړی د کابل پوهنتون ريس او بيا وروسته د ښوونې او روزنې وزير و. عبدالرشيد جليلي د افغانستان د خلق د ډيموکراتيک گوند او د مرکزي کميټې يو فعال غړی و چې د کرنې او د زمکو د اصلاحاتو پخوانی وزير هم پاتې شوی. دم مهال هغه د ملي وحدت د گوند مشر دی او د ۱۳۸۹ ل. کال د ولسي جرگې په ټاکنو کې يې د نوماند په توگه برخه اخيستې وه. مخينه عبدالرشيد جليلي په کونړ کې زېږېدلی دی. د پلار نوم يې عبدالجليل دی. زده کړې لومړنۍ او دويمې زده کړې يې پخپل هېواد کې ترسره کړي ، بيا د لوړو زده کړو لپاره د امريکا متحدو ايالتونو ته تللی او د هغه ځای نه د ماسټرۍ د بريليک تر اخيستو وروسته هېواد ته ستون شوی. تر دې وروسته بيا پخواني شوروي اتحاد ته تللی او هلته يې خپله دوکتورا د ميکروبيولوژۍ په څانگه کې اخيستې. بيا د کابل پوهنتون د کرهڼې په پوهنځي کې ښوونکی پاتې شوی. په ۱۹۶۹ ز. کال کې يې په مصر کې په يوه څېړنيز پروگرام کې برخه اخيستې او دغويي د ۷مې د کودتا وروسته د کابل پوهنتون ريس ټاکل شوی. د ۱۹۷۹ ز، کال د اپرېل په مياشت کې د لومړي ځل لپاره د افغانستان د ښوونې او روزنې وزير او ورپسې د کرهڼې او زمکنيو اصطلاحاتو وزير ټاکل شوی. هغه په روسي، انگرېزي، پښتو او فارسي روانې خبرې کولی شي. دندې چاپ شوي آثار د زړه آواز - شعري ټولگه - ۱۳۸۰ ل. کال غميزه څنگه منځ ته راغله - کال سرچينې باندنۍ تړنې پښتانه شاعران افغان وزيران افغانان
عبدالهادي ارغنديوال

عبدالهادي ارغنديوال د افغانستان د اقتصاد وزير او د افغانستان د حزب اسلامي ګوند مشر دی. يو وخت هغه د گلبدين حکمتيار د اسلامي گوند غړی وو خو په ۲۰۰۸ ز. کال کې هغه د حکمتيار د اسلامي حزب د گوند نه بېل شو او ځانته يې د افغانستان د حزب اسلامي په نامه نوی گوند جوړ کړ چې تر اوسه يې مشري کوي. زده کړې عبدالهادي ارغنديوال په اقتصاد کې د لېسانس تر کچې زده کړې کړي. کله چې د افغانستان کورنۍ جگړه پيل شوه نوموړی پاکستان ته مهاجر شو. نوموړي په ۱۹۹۶ ز. کال کې د سوداگرۍ د وزير په توگه دنده ترسره کړې. هغه د قبايلي چارو په برخه کې د حامد کرزي د سلاکار په توگه هم پاتې شوی. په ۱۶ د جنوري، ۲۰۱۰ ز. کال کې وروسته له دې چې په ولسي جرگه کې يې د اعتماد رايه خپله کړه بيا له هماغې نېټې نه راپدېخوا د حامد کرزي په کابينه کې د اقتصاد د وزير په توگه دنده سر ته رسوي. سرچينې افغان وزيران
تولید (سوداگري)

تولید انگريزي: یو وټیز ویی دی چې مانا یی ده له شته امکاناتو څخه په گټې اخستنې سره د اړتیا وړ د توکو او خدمتونو برابرول. تولیدي بهیر د هغو کړنو یوه لړۍ ده چې په کوم کې چې شته سرچینې د اړتیا وړ په توکو باندې اړوي. بازارموندنه د تولید سمبالښت
اقليدس

اقليدس . چې د سکندريې اقليد په نامه هم پېژندل کېږي، يو يوناني شمېرپوه و چې د هندسې د پلار په نامه پېژندل شوی. هغه د پټولېمي پېر په وخت کې په سکندريې کې په هندسي څېړنو کې فعاله وو. د هغه عناصر د شمېرپوهنې په تاريخ کې يو ډېر اهم اثر گڼل کېږي، چې د هندسي شمېرپوهنې په ښوونه کې د دغه اثر د ليکلو له وخت نه تر ۱۹ مې پېړۍ او د ۲۰ مې پېړۍ تر پيل پورې د يوه درسي کتاب په توگه کارېده. په عناصر کې اقليدس د داسې اصولو ښوونې کښلې دي چې نن د اقليدسي هندسې په نامه پېژندل کېږي او دا پخپله د اکزيومونو يو سېټ گڼل کېږي. اقليدس د نظري هندسې، د بوکر د برخو، د کروي هندسې، د گڼو تيوري او د ريگور په اړه هم ليکنې کښلي دي. اقليدس د يوناني نوم عربي ليکلې بڼه ده چې مانا يې نېکه خوښي ده. سرچينې فيلسوفان شمېرپوهان
يمال

يو يمال په انگرېزي: د غره له سر نه يا له يوې لوړې څوکې يا غونډۍ نه مخ په ځوړه د واورې چټکې ښويېدنې ته وييل کېږي چې د دغې ښويېدنې د پارېدنې سبب هم طبيعي او هم انساني کړه وړه کېدای شي. يمال يو ډېر ويجاړونکې واوره ښويېدنه ده چې د دود له مخې په غرنيزو سيمو کې رامېنځ ته کېږي. د يمال د راپېښېدو او په کوزه سرعت هوا د اوبو سره گډولای شي. ډېر ځواکمن او ستر يمالونه د ځان سره د غرو کاڼي او گټ، ونې او نور بوټي د خاورو او ريښو سره يوځای د واورې د ښويېدنې په لور راباسي تر ليري واټنه يې لېږدوي. يمالونه د بهانده واورې نه جوړ شوي دي او د غر ښويېدنې، خاورې ښويېدنې او د واورې د گينگړو د راولېدلو سره توپير لري. د نورو طبيعي پېښو په پرتله چې د ناورينونو سبب گرځي، يمالونه کله نا کله، ناڅاپي او په ناټاکلو ځايونو کې نه رامېنځ ته کېږي. يمالونه د ځانگړو غرونو د هغو لړيو پورې اړونده دي، چې واوره پکې اوري او د واورې کچه پکې ډېرېږي او د ولاړې واورې ډېرۍ لاپسې ډېرېږي. په غرنيزو سيمو کې يمالونه د خلکو ژوند او ژواک ته تر ټولو جدي او لوی خطرونه پېښوي چې د ويجاړۍ او تباهۍ کچه يې تر دې وي چې د غرونو د سر واورې تر ډېر ليري واټن او په سرعت سره د مېشتو سيمو په سر خپروي. واوره
برېښنامېچ

برېښنامېچ يا ميتر يوه داسې آله ده چې د يوه کور، يوه سوداگريز ځای لکه هټۍ او يا هم د يوه برېښناکوټ د برېښنايي ځواک د کچې مېچنه پرې ترسره کېږي. برېښنامېچ د برېښنا په يوونونو سره د برېښنايي انرژۍ د لگښت څرگندونه کوي چې تر ټولو عام يوون په يو ساعت کې د کيلوواټ انرژۍ کارېدنه ده. د برېښنامېچ مهالنۍ لوستنې د انرژۍ د لگښت او د انرژۍ د لگښت بيې په موندلو کې کارېږي. برېښنا مېچنه
ازمېښتون

ازمېښتون يا ازمېښتځی په انگرېزي: يو داسې ځای دی چې د ساينسي څېړنو، ازمېښتونو او موندنو لپاره د اسانتياوو او اړينو اوزارونو تر څنگ د ازمېښتونو او تجربو يو وړ او مهارونکی چاپېريال دی. ازمېښتون هغه ځای ته هم وييل کېږي چې د تجربې او ازمېښتونو مناسب اوزارونه او نور لوازم هغه لوازم چې په ساينسي پروسو کې کارېږي شتون ولري. دا د ځينو پېژندل شوو ازمېښتونونو نومونه دي: د فلم ازمېښتون يا توره کوټه د کمپيوټر ازمېښتون طبي ازمېښتون د عامې روغتيا ازمېښتون د بې قانونه درملو او مخدره توکو ازمېښتون په ښوونځيو او پوهنتونونو کې هم ازمېښتونونه وي چې په دې ډول ازمېښتونونو کې د ساينسي څېړنو تر څنگ د زده کړو اړونده ازمېښتونه هم ترسره کېږي. همدا شان په فابريکو کې په دولتي او پوځي ځايونو کې او آن په تشيالي او سمندري بېړيو کې هم ازمېښتون شتون لري. په يوه ازمېښتون کې له يوه څېړونکي نه آن تر دېرشو څېړونکو پورې د څېړنو آسانتياوې وي خو دا بيا د ازمېښتون د لويوالي او د اسانتياوو او د ازمېښتونو د چاپېريال پورې اړه لري چې يو ازمېښتون د کومې موخې لپاره کارېږي او څومره ازمېښتونه په يوه ازمېښتون کې شونی وي. ازمېښتون
خاد

خاد يا د خاد د څارگرۍ اداره د افغانستان يوه دولتي اداره او د خدمات امنيت دولتي يو لنډون دی. د دولتي اطلاعاتي خدمات يا خاد په افغانستان کې د شوروي د يرغل وروسته د ببرک کارمل د ولسمشرۍ په مهال رامېنځ ته شوې چې د دې ادارې غړو اکثراً د افغانستان د کمونيستي مارکسيستي گوند د پرچم ډلې غړيتوب يې درلوده. دغه څارگرې اداره که څه هم چې په ښکاره د افغانستان د گټې د ساتنې او د افغانستان د دښمنانو د دسيسو د شنډولو په موخه جوړه شوې وه خو داسې ډېرې لږې پېښې به وي چې د دغې ادارې لخوا ترسره شوي دي چې د افغانستان په گټه تمامې شوې وي. د دغې څارگرې ادارې کړنې هغه وخت رسوا شوې چې مجاهدينو په افغانستان کې واک تر لاسه کړ خو کله چې د مجاهدينو تر مېنځ خپلمنځي تنظيمي جگړې او د هغوی لخوا د ظلمونو او ناورينونو لړۍ پيل شوې نو د افغانستان خلکو د خاد نوم نژدې هېر کړ او د تنظيمي ډلو د ربړو او شکنجو نه يې سرټکول پيل کړل. د خاد څارگرې ادارې لخوا د بنديانو ربړول او د هغوی شکنجې او ځورونې دغه اداره په يوې ډېرې بدنامې او کرغېړنې استخباراتي اداره بدله کړه. خاد د افغانستان اصلي استخباراتي اداره وه چې د شوروي د یرغل پرمهال یې د پتو پوليسو په توگه دنده تر سره کوله. د خاد اداره د اگسا يا د افغانستان د گټو د ساتنې ادارې ځای ناستې ده چې د افغانستان د دولت يوه برخه گڼل کېده خو د ۱۹۸۹ کال پورې د شوروي تر مستقيم کنترول لاندې يې کار کاوه. د ۱۹۸۶ کال د جنوري په مياشت کې د خاد ادارې وزارت ته ارتقا وکړه او له هغه وروسته د دولتي امنيت د وزارت په نوم ياد شو. په ۱۹۷۹ کال کې د شوروي له يرغل وروسته د خاد اداره د پخواني شوروي اتحاد د جاسوسي ادارې يا کی جي بي تر کنترول لاندې راوستل شوه. دغه اداره د افغانستان ديموکراتيک جمهوري دولت د داخلي مخالفينو د ځپلو لپاره جوړه شوې وه. خو ددې سره سره د خاد ادارې په ۱۹۹۲ کال د شوروي تر ملاتړ لاندې کمونستي نظام له راپرزېدو وروسته هم خپل فعاليت ته دوام ورکړ او د شمالي ټلوالې د يوې استخباراتي ادارې په توگه يې له کال ۱۹۹۶ ۲۰۰۱ يعنې د کورنۍ جگړې پرمهال کار کاوه. څارگرې ادارې
باو

باو په انگرېزي کی: يوه جنسي لېږدنده ناروغي ده چې د سپايروکيت باکټريا ټرېپونيما پاليډوم د دغې ناروغۍ سبب گرځي. د دغې ناروغۍ د لېږدېدو عمده لاره جنسي اړيکي دي، خو دا ناروغي د يوې ناروغې مور نه جنين ته د بلاربښت او د لنگون په وخت هم لېږدل کېږي. د لنگون په وخت د دغې ناروغۍ لېږدېدنې ته کانجنېټل سيفلس يا د لنگون باو وييل کېږي. د باو د ناروغۍ نښې نښانې د دغې ناروغۍ د پرمختگ او د بېلابېلو پړاونو له مخې يو له بل نه توپير لري. د باو ناروغي بېلابېل پړاوونه لري چې په لومړني، دويم، پټ يا ناڅرگند او درېيم پړاوونو دغه ناروغي پېژندل کېږي. د باو د ناروغۍ د لومړني پړاو نښې په يو ډول جلدي ټپونو چې د کانکر په نامه يادېږي څرگندېږي، د دويم پړاو په نښو کې د ناروغ په بدن باندې سرې گرمکې خپرېږي، د پټ يا ناڅرگند پړاو نښې دا دي چې ناروغ کې دا ناروغي شتون لري خو په نښو نښانو ځان نه څرگندوي. د باو درېيم پړاو د يو ډول گوماگانو جلدي ټپونو، عصبي او قلبي نښو نښانو سره راڅرگندېږي. د دغې ناروغۍ پېژندنه د وينې د ازمېښتونو په مرسته ترسره کېږي. د دغې ناروغۍ سمه درملنه د انټيبايوټيکو، او په ځانگړي توگه په غوښه کې د پنسلين جي د ستنو په لگولو ترسره کېږي. داسې وييل کېږي چې په ټوله نړۍ کې د باو په ناروغۍ د اخته ناروغانو شمېر ۱۲ ميليونو ته رسېږي چې په ۱۹۹۹ ز. کال کې د دغو ناروغانو د ۹۰٪ نه ډېره برخه په غريبو او مخ په وده هېوادونو کې موندل کېږي. د ۲۰۰۰ کال د شمار له مخې په دغې ناروغۍ د اخته کېدنې کچه په ډېرو هېوادونو کې لوړه شوې. سرچينې ساري ناروغۍ
کريکټ

کريکټ انگرېزي: د بېټ او توپ لوبه ده . دغه لوبه په يوه داسې ميدان ترسره کېږي چې دوه اړخيزه پراخوالی او دايره وي بڼه ولري . ددغې لوبې ميدان يا لوبغالی ېې د فوټبال يا نورو لوبغالو څخه توپير لري . د کريکټ د لوبې د نظم او ترتيب لپاره ځانته ټرمنالوژي ده ، د دغې لوبې ټرمنالوژي په انگرېزي ژبې د نړېوالو برخه والو لخوا منل شوې ده. په منځ د لوبغالي کې يوه مستطيل ډوله ډاگ دی چې شاوخوا ۲۰ متره اوږدوالی لري. په همدې پراخ ډاگ باندې لوبه پرمخ ځي. دې ډاگ ته په انگرېزي ژبه پچ وايي . د پچ دواړو سرونو ته وکېټس درې ولاړې ډنډې دروي چې د بېټسمن هوارې ډنډې وال او بالر گېندوال تر منځ د لوبې پولې ښکاره شي او د ويکټس يا وېکټو ساتنه په بېټسمن پورې اړه لري بیا د وېکټو ويشتل يا راغورځول په بالر باندې اړه لري. دا لوبه د دوه ؤ لوبډلو تر منځ ترسره کېږي چې هره لوبډله د يولسو ۱۱ لوبغاړو درلودونکې وي . لوبه لکه د فوټبال يا نورو لوبو په څېر د پچې په اچولو غوراوی کوي . ددې غوراوی د لوبډلو ترمنځ د بېټنگ په ډنډې گېند وهنه يا بالنگ گېند غورځولو پروېش د مسولیت پر اساس ترسره کږي. لوبه د دوه ؤ لوبډلو د کپټنانو لخوا د څاروالو امپاير په شتون او څارنې د پچې اچولو سره پیلېږي. هر يوه چې پچه وگټله د ډنډې مسولیت يا گېند مسولیت اخيستلو خوښه لرلی شي. هغه لوبډله چې بېټنگ د ډنډې مسولیت ولري نو دوه لوبغاړي ېې لوبغالي ته راوځي او يو لوبغاړی د پچ ډاگ سرخواته چمتو درېږي او دوهم ېې پښو خوا ته د څاروال اړخ ته درېږي. د همدې پچ ډاگ دواړو سرونو خواته د وېکټو لږولو څخه څو پله مخې ته يوه کرښه باسي چې د ډنډه وال د درېدو پوله مالومه کړي . د ویکټو پر سره د دې لپاره چې کله گېند پرې لږېږي او د وکټې خوځېدل وښيي نو يوه د لرگي څخه جوړه شوې دوه گوټکواله لرگی پرې ږدي کومې ته چې په انگرېزي کې بلز وايي . يوه لوبډله د ډنډې مسولیت لري او بله د توپ اچولو يا گېند غورځولو چې دې سره د ډنډه وال مسولیت دا وي چې د پچ له سره څخه پښو خواته منډې جوړې کړي چې هره منډه يوه نمره لري. همدا رنگه د پښو خوا ډنډه وال سر پلو منډه وهي ، بیا د هغه وار رارسېږي چې گېند وهلو ته چمتو شي او منډې جوړې کړي. د کريکټ په لوبه کې د ترسره کولو لپاره ېې يو مهال حد هم ټاکلی دی چې دغه مهال ېې د گېندونو د غورځولو په ټولټال ټولگو پورې اړه لري . ټولټال د گېند د غورځولو ټولگې ېې په ۵۰ اوورونو يادېږي .د گېندونو يوې ټولگې ته په انگرېزي کې اوور وايي او شپږ غورځونې په يوه اوور ټولگې کې راغونډې وي. د کريکټ پېښليک د پیلنیو مهالونو څخه داسې ښکاري چې کريکټ د لرغونو مهالونو په اصطلاح توپ ډنډه او يا يو د گېند غورځولو او په يوې ډنډې ټېل وهلو څخه منځته راغلی . په ۱۶مې زېږدي کې کريکټ په اروپا کې د انگلینډ سیمې څخه د ټيوډور له مهالونو څخه پېژندل شوی دی . همدارنگه د ۱۳۰۱زېږيز کال د لیکلل شويو سندونو څخه داسې ښکاري چې د گريگ تر نوم لاندې يوه لوبه د برتانيې شهزاده اېډورډ او د هغه د ځوی لخوا په نیونډن سیمې کې کېده ، کوم چې خلک ېې په آندیزه توگه د کريکټ لوبه گڼي ، خو داسې جوت زبات په لاس کې نشته، چې د همدا کريکټ لوبه وگڼل شي .څو نورو ټکو ته په اشارې سره وېل شوي چې د کريکټ ويی په ۱۵۹۸ زېږدي کې د کريکټ د ويی څخه چې د برتانيې سوېل ـ ختيځې انگرېزي ژبې گړدود څخه ېې گړنه يادېږي رامنځته شوی . د کريکټ لوبې ټرمنالوژي د کريکټ لوبې رولونه لوبغالی او پچ ډاگ د لوبې څاروال امپاير او نمرې باولنگ گېند غورځونه فيلډنگ میدان کې گړندتيا بېټنگ د ډنډې مسوليت د ډنډه وال سوزونه د کريکټ لوبې ډولونه اوريزه د کريکټ لوبې نړېوال غړي هېوادونه سرچينې لوبې
مجيب الرحمن انگار

مجيب الرحمن انگار ۱۹۷۷ ز. - په انگرېزي: يو افغان ايډيټر او خبريال دی. هغه د آفاق د خپرونې پخوانی پازوال او د ټول افغان د وېبپاڼې د مشر ايډيټر په توگه هم پاتې شوی. دم مهال هغه د آزادۍ راډيو د پښتو د خبريال په توگه دنده ترمخ بيايي. مخينه مجيب الرحمن انگار په ١٩٧٧ ز. کال کې د کابل د ميربچه کوټ ولسوالۍ په زمه نومي کلي کې زېږېدلى. زده کړې لومړنۍ زده کړې يې د پېښور او صوابۍ په بېلابېلو ښوونځيو کې ترسره کړې، د لېسانس . سند يې په پېښور کې ترلاسه کړى اواوس له يوه نړېوال پوهنتون څخه په پښتو ژبه او ادبياتو کې ماسټري کوي. دندې کله د لومړي ځل لپاره د نړېوال جال انټرنېټ پرمخ پښتو وييباڼه جوړه شوه. د نوموړې ويبپاڼې له جوړېدو سره سم، مجيب انگار د ويبپاڼې د افغانستان او پاکستان لپاره د خبريال په توگه کار پيل کړ. هغه به ټول افغان ته د سيمې، په ځانگړې توگه د افغانستان پر سياسي، کلتوري، ادبي او نورو پرمختيايي چارو په زړه پورې رپورټونه چمتو کول. تر لږې مودې تېرېدو وروسته نوموړى د ويبپاڼې د مشر ايډيټر په توگه وگومارل شو، چې د ډېرو ليکوالو ليکنې او د نورو همکارانو رپورټونه به يې ايډيټ کول او بيا به يې پر ويبپاڼې خپرول. همداراز يې د ډېرو نويو او اماتورو رپورټرانو د لارښوونې او روزنې دنده هم پر غاړه لرله، چې په دې لار کې يې خدمتونه له چا پټ نه دي. انگار پر ٢٠٠٥م کال له پولې پورې راډيويي پروژې سره د خبريال په توگه په ژورنالېستيکو کارونو هم لاس پورې کړی او سربېره پر دې په مذهبي، کلتوري، ټولنيزو او سياسي چارو یې هم پرواگرامونه چمتو کړي. هغه د پاک-افغان د امن جرگې په اړه د خبرونو او راپورونو په پوښښ کې کارنده ونډه اخيستې. کله چې پېکټ راډيو خپل ويب سايټ پرانست، نو انگار يې د پښتو ويبپاڼې په چلولو کې د اوږدې تجربې لرلو له لامله د ويبپاڼې د سمبالوونکي په توگه وگوماره. د دې تر څنگ د مياشتنۍ افاق مجلې مسؤل مدير هم پاتې شوى. مجيب الرحمن د افاق مجلې سربېره له مياشتنۍ الفت، کاوون، سپرغۍ او نورو پښتو مجلو سره د همکار په توگه هم کار کړی او ډېرې ليکنې يې د هېواد او له هېواده دباندې په نوموتو مجلو او ورځپاڼو کې خپرې شوي دي. هغه د يو څه مودې لپاره په پېښور کې د پژواک خبري اژانس د خبريال دنده هم ترسره کړې. مجيب الرحمن انگار د ٢٠١٠ ز. کال له مۍ میاشتې راهيسې په پېښور کې د ازادۍ راډيو يو خبريال دی. نوموړى د پېښور او قبايلي سيمو په ترينگلو او ستونزمنو حالاتو کې خپله دنده په ډېره مېړانه او صداقت ترسره کوي. افغان خبريالان پښتانه خبريال د آزادۍ راډيو خبريال
نسخوږی

نسخوږی يا نس دردي د يوې يا څو وژونکو او يا هم د يوې عادي ناروغې نښه کېدای شي. د نسخوږي څرگنده پېژندنه او تشخيص يو گران کار کېدای شي، دا ځکه چې ډېرې داسې ناروغۍ شته چې د نسخوږي سبب گرځي. په اکثرو ناروغيو کې نسخوږی د عادي او محدوده رنځونو سره راولاړېږي، خو ډېرې داسې خطرناکې ناروغۍ هم شته چې جراحي درملنې ته اړتيا پکې پېښېږي او پداسې وخت کې بايد د ناروغ د درملنې په پروسه کې چټک گام پورته شي. توپيري پېژندنه يا تشخيص د نس او کولمو اړونده التهابي: گاسټرواېنټېرايټس اپېنډيسايټس گاسټرايټس اېسوفيگايټس ډايورټيکولايټس د کروهن ناروغي السېرېټيف کولايټس مايکروسکوپيک کولايټس د بندېدنې اړونده: هرنيا انټوسوسېپشن ولوولوس د جراحۍ وروسته اډهيشنز تومورونه د پورتني مېسېنټېرېک آرټري ساينډروم سخت قبض بواسير د رگونو اړونده: اېمبوليزم ترومبوسېز ويندېدنه د سېکل ژونکې ناروغي د نس انجاينا هظمي: د معدې زخم د لکټوز نازغمل د سېلياک ناروغي د خوړو الرژي د تريخې د غونډال اړونده التهابي: کوليسيسټايټس کولانجايټس بندېدنه: کوليلېتياسېز تومورونه د ځيگر اړونده التهابي: هېپټايټس د ځيگر ابسېس د پانکرياس اړونده التهابي: پانکرياتايټس د پښتورگو او د متيازاړې اړونده التهابي: پايلونېفرايټس د سپوخسې التهاب د بندېدنې اړونده: د پښتورگو ډبره يوروليتياسېس متيازبندي تومورونه د رگونو اړونده: د پښتورگي د کيڼ رگ راگيرېدنه د ښځو د ناروغيو او د زېږون د ناروغيو اړونده التهابي: : د اېنډوکراين اړونده: د تومورونو اړونده: اېنډومېټريوسېز فېبرويډز اوېري سيسټ د اوېري سرطان د بلاربښت اړونده: څيرېدلی اېکټوپيک بلاربښت سقط د گېډې دېوال د عظلي فشار او عظلي انتان د عصبي سېگنالونو اړوند دردونو: هرپېس زوسټر راډيکولايټس په لايم ناروغي کې د گېډې د جلدي وژي د راگيرېدنې ناروغي ټابېز ډورسالېس ټټر: نېمونيا سږيز اېمبوليزم د زړه اسکېميکه ناروغي پيريکارډايټس د شمزۍ اړونده: راډيکولايټس د جنسي برخو اړونده: مېټابوليکي اختلال يورېميا پورفېريا - د وينې د رگونو اړونده د معافيتي غونډال اړونده سرکويډوسېز واسکولايټس ناپېژندلي . . . : : : : . - . . . . . . . - . . : : . : - . - : . :. . . . خوږ نس خوږی
اټوال

که چېرې د اټوال دقبېلې دنسب شجره په غور سره و گورو نو دوی په اصل کې غلجي پښتانه دي او په اندړو پورې يو تړلی ښاخ دی چې زيات شمير يې دزابل ولايت په اړوندو ولسواليو په تېره بيا د دای چو پان په ولسوالۍ کې استو گنه لري او شمېر يې د ١٣٦٠کال د مر کزي ا حصائيې د سرشمېرنې له مخې د ١٨٥٠٠ تنو په شا او خوا کې ښودل شوی دی چې ښايې اوس يې شمېر دوه برابره وي٠ويل کيږي چې ا ټوالو په پخو اوختونو کې کو چيانی ژوند درلود ٠دوی به د مو سی خېلو اندړو سره يو ځای د مني په مو سم کې دناور او ما لستان له غرونو نه شلگر او قره باغ ته راښگته کېدل او له دې خا يه به گند هار ته لېړدېدل،خو اوس دوی زياتره کليوالي ژ وند غوره کړی٠اټوال مېلمه پال ،دېنداره او زړور خلک دي سرچينې پښتانه ټبرونه
عبدالرحيمزي

ادريمزي عبدالرحيمزي که چيرې دادريمزيو دنسب شجره په غور سره تر څېړنې لاندې ونيسو نو جو ته به شي چې دوی غلجي پښتانه دي يعني ددغې قبېلې خلک د غلجيو پښتنو يو ښاخ دی او داحمدزيو پښتنو يوه څا نگه گڼله کيږي٠ چې زيات شمېر خلک يې د لو گر ولايت په بېلا بيلو ولسواليواو په تېره بيا زيا ت شمېر يې په محمد اغه کې استوگنه لري٠يو شمېر ادريمزي دلغمان ولايت د قرغيو په اولسوالي اودعزيزخان کڅ په سېمه کې مېشته دي٠چې په دغه ولسوالۍ کې ددوی مجمو عي شمېرد ٤٠٠٠ تنو په شا او خو اکې ښودل شوی دي ،خوهغه ا درېمزي چې دلغمان او ننگر هارولا يتو نو تر مينځ دتور غره په لمنو کې اوسيږي کو چياني ژوند لري٠ دننگر هار ولايت کې دادريمزيو دقبيلې خلک ددغه ولايت دکا مې او کوز کونړ په ولسواليو کې مېشته دي٠ ٠ادريمزي خورا زړور،توريالي او ميړني خلک دي٠دروسي ير غلگرو او تيري کوونکو پر خلاف يې دمبارزې سنگرونه تاوده سا تلي وو٠ دادريمزيو قبيلي يو شمېر خلک کو چيانی ژوند هم لري٠ددغې قبيلې يو شمير خلک د سو داگرۍ او راکړې ورکړې کارونه هم سر ته رسوي٠ دادريمزيو د قبېلې په نا متو مشرانو کې يو هم عبدالملک خان عبدالرحيمزی و چې د افغا نستان د ټولواک اعليحضرت محمد ظاهرشاه دواکمنۍ په وخت کې د افغا نستان د ما ليي وزير تير شوی دی٠همداراز دشمشاد دتلوېزيون مشر او بنسټ اېښودونکی ښا غلی فضل کريم فضل هم ادرېمزی پښتون دی سرچينې پښتني قبيلې و پيژنئ، دکتو رلطيف ياد پښتانه ټبرونه
ادين خيل

ادين خيل په اصل کې غلجي پښتانه دي او په سليمان خيلو پښتنو چې يوه خورا غښتلي قبېله ده ور گډ ېږي٠ددغې قبیلې اکثره خلک د پکتيکا په مر کز شرنه او د پکتيا ولايت دزرملې په اولسوالۍ کې چې په زرمت سره هم مشهوره ده استو گنه لري٠ددغې قبېلې يو شمېر خلک د غزني ولايت د گېرو په او لسوالۍ کې هم استو گنه لري٠ سرچينې پښتني قبيلې و پيژنئ، دکتو رلطيف ياد پښتانه ټبرونه
اسماعيل خيل

اسماعيل خيل په اصل کې د کر لاڼي پښتنو په ټو لنيزې ډلې پورې يوه اړونده قبېله ده چې د خوست په ولايت کې د شمل سيند په جنوبي کنډو مندوزيو ته نږدې مېشته دي٠د مندوزيو د قبېلې لويدېز ته ځدراڼ او جنوب ته يې د تڼيو قبېله پر ته ده٠د مندوزيو د قبېلې په ختېز او دشمل سيند په شمالي څنډو کې هم اسما عيل خيل استو گنه لري٠د١٣٦٠ کال د مر کزي احصائيې دسر شمېرنې له مخې ددوی شمېر١٦٠٠٠ تنه ښودل شویدي،چې ښا يې اوس به يې شمېر دوه برابره وي٠ اسماعيل خيل اکثره دکرنې په چارو بو خت دي،يوشمير خلک يې دولتي دندې هم سر ته رسوي٠ددوی يو شمېر په عربي هيوادونولکه سعودي عر بستان او کويټ او يو شمير يې هم د خليج په هېوادونو لکه متحده عربي امارات،قطر ،دوبۍ،شارجه، ابو ظبي او دخليج په نورو ښارونو کې په مزدورۍ او غرېبۍ بوخت دي٠ سرچينې پښتني قبيلې و پيژنئ، دکتو رلطيف ياد پښتانه ټبرونه
ساکزي

اسحاق زي چې د ساکزيو په نا مه سره هم شهرت لري د پښتنو د سړ بن په ټو لنېز گروپ کې يوه ډېره مشهوره قبېله ده چې خلک يې هم په کليوالي تو گه ژوند کوي او هم يې يو شمېر کو چياني ژوند لري٠ د تاريخ حيات افغاني ليکوال ډپټي محمد حيات خان په خپل دغه نا متو اثر کې چې دافغانستان د بيلا بېلو قو مونو او په عمده تو گه يې دپښتنو قو مونو او قبېلوپه اړونديې کښلی دی د اسحق زيو يا سا کز يو پښتنو په باب داسې وايې: ساکزي دکند هار لو يد يز خواته په شگلنه سيمه کې دارغنداب د سيند پر غاړه د بست تر کلا پورې او همداراز څو سيمې يې د چکه علا قې په ښکتنۍ بر خه کې دهيلمند سين په ختېزه غا ړه کې پر تې دي٠ ځينې ځمکه وال خلک يې په گر مسير،فراه، شين ډنډ،لاش وجوين، دهرات جنوب لو ېدېز، دسيستان په شمال او ځينې يې هم په هرات کې مېشته دي٠ همدا راز دسا کزيو د قبيلې پورې اړونده دوې معتبرې کورنۍ ديادولو وړدي چې يوه يې د سر دار سالو خان کو رنۍ چې دلاش و جو ين په سيمه د درناوي او واک خاونده ده او بله يې د گر مسېر د کلای خا نشين په سېمه کې د رئيس سردار مدد خان کو رنۍ ده چې په دغې کو رنۍ کې موسی ډونگی يو مشهور سړی تېر شویدی٠ په اوسني وخت کې اسحق زي يا سا کزي پښتانه د افغا نستان په لاند نيو ولايتونو کې مېشته دي : ١- د کند هار په ولايت کې: اسحق زي دکند هار ولايت په مر کز،د ميوند په ولسو الۍ،دپنجوايي په ولسوالۍ ،دارغنداب په ولسوالۍ او دمعروف په ولسوالۍ کې مېشته دي چې په دغه ولايت کې ددوی تخميني شمېر د سلو زرو تنو په شا او خواکې ښودل شوی دی. ٢-دهلمند په ولايت کې: دهلمند په ولايت کې هم يو زيات شمېر ساکزي اوسيږي ٠په دغه ولايت کې دوی دهلمند په مرکز لشکر گاه، دکجکي په ولسوالۍ ،دريگستان په ولسوالۍ، د خانشين په ولسوالۍ،دنوزاد په ولسوالۍ او دنهر سراج په ولسوالۍ کې استو گنه لري چې په نو موړي ولايت کې ددوی ټول شمېر څه د پاسه سل زره تنه ښو دل شويدي٠ ٣-دفراه په ولايت کې: د فراه ولايت په مرکز او د لاش و جوين په ولسوالۍ کې هم زيات شمېر اسحق زي يا سا کزي مېشته دي چې په نو موړي ولايت کې ددوی شمېر پنځوس زره تنه ښودل شويدي٠ ٤-دهرات په ولايت کې: په هرات کې د ساکزيو شمېر د هېواد د ټو لو ولايتو نو په پر تله ډېر دی٠په دغه ولايت کې ساکزي دانجيل،شين ډنډ، پښتون زر غون،گلران،کشک،غوريان او کهسان په او لسو اليو کې مېشته دي چې دهرات په ولايت کې دسا کزيو مجمو عي شمېر تر يو سلو پنځوس زرو تنو زيات ښودل شوی دي٠ ٥-د بادغيس په ولايت کې: په دغه ولايت کې ساکزي دمر غاب او غورماچ په ولسواليو کې مېشته دي ٠ ٦-په فارياب ولايت کې: دفارياپ په ولا يت کې او په تېره بيا دپښتون کوټ په اولسوالۍ کې ساکزي پښتانه اوسي٠ زه ددې مقالې ليکوال کله چې په ١٣٥٧ کال ميمني ته تللی وم نو ما دميمني د لويدېز په پنځه کيلو مترۍ کې يو شمېر کو چيان ولېدل چې په کېږ ديو کې او سيدل او ځانونه يې اسحق زي بلل٠ ٧-د جو زجان په ولايت کې: په دغه ولايت کې هم داسحق زيو يو شمير کو رنۍ مېشته دي٠ ٨-دبلخ په ولايت کې: دبلخ په ولايت کې هم يو زيا ت شمېر سا کزي استو گنه لري چې دحيات ا فغاني مؤلف ددوی شمېر په ١٨٦٥ عيسوي کال کې چې له نن نه ١٤٣ کلونه پخوا کيږي ددوی شمېر دبلخ په ولايت کې تر زرو کو رنيو زيات او په ټول افغا نستان کې تر يولس زره کو رنيو نه زيات ښودلی دی٠ سرچينې ١-تاريخ حيات افغاني، ډپټي محمد حيات خان،پښتو ژباړه،١٥٩ مخ ،ددانش خپر ندويې ټولنې چاپ،يېښور ٢٠٠٧ کال٠ ٢-پښتني قبيلې،دکتور لطيف ياد،درېم چاپ،دانش خپرندويه ټولنه،١٦-١٧ مخونه،٢٠٠٧کال،پېښور٠ پښتني قبيلې و پيژنئ، دکتو رلطيف ياد پښتانه ټبرونه
اکاخيل

اکاخيل په اصل کې غلجي پښتانه دي چې د سليمان خيلو يو ښا خ گڼل کيږي چې زياتره يې په پوونده ډول ژوند کوي او ځانته کو مه ځانگړې سېمه نه لري٠دوی اکثره په کېږديو کې ژوند کوي او د ټغرو،کيږ ديو او جو الو نو په او بد لو کې ښه مهارت لري٠دتا ر يخ حيات ا فغا ني د ليکوال ډپټي محمد حيا ت خان په قول د اکا خيلو يو شمير د غزني و لايت په مقر کې هم ا ستو گنه لري٠ يو شمير اکا خيل په ا فغا نستان باندې د شوروي تر ير غل وروسته له هيواده وليږ ديدل او پا کستان ته کډ وال شول چې دهغه هبواد په مختلفو ښارو نو لکه پېښور او کر اچۍ کې استو گنه لري٠ اکا خپل زيارکښه خلک دي،ځيني خلک يې د سو داگر يو په کا رونو بو خت دي٠دا کا خيلو ځو انان په ا تڼ کې ډېر تکړه دي او د خو ښيو او خو شاليو او ودونو کې ددوی ځو انان چې ښا يسته او ړدې څڼې لري په خپلو ماهرانه اتڼو نو سره محفلونه تاوده ساتي٠ د روسي نامتو اتنو گرافر داتنو گر افيکو څېړ نو له مخې د اکا خيلو شمېر د شلمې زېږ دېزې پېړۍ په نيمايې کې د ٣٥ زره کو رنيو په شا او خوا کې ښودل شوی دی٠ سرچينې ١-حيات ا فغاني،محمد حيات خان ٢-پښتانه د تا ريخ په ر ڼا کې ،د سيد بها در شاه ظفر کاکا خيل تالبف٠ ٣-پښتني قبيلي، لطيف ياد پښتانه ټبرونه
الياس خيل

الياس خيل په ا صل کې غلجي پښتانه دي٠ددوی يو شمېر کوچيان او هم يو شمېر خلک يې د ځمکو خا و ندان دي چې اکثره يې د کابل او ننگر هار تر مينځ وادي کې د کابل سين په دواړو غا ړو کې ژ وند کوي، خو ددوی د شمېر په اړوند ز ما سره بشپړ معلو ما ت نشته ٠ سرچينې پښتني قبيلې و پيژنئ، دکتو رلطيف ياد پښتانه ټبرونه
امرخېل

امر خيل په ا صل کې غلجي پښتانه دي او په سليمان خيلو ور گډ يږي٠ دا سي ر وايتو نه مو جود دي چې د امر خيلو د قبيلې مشر نېکه امر بابا نو مېده چې زيار ت يې د ننگرهار په سېمه کې دی٠امر خيل د ننگرهار، ميدان، لغمان، پکتيکا او جوزجان په ولايتونو کې مېشته دي. د ميدان ولايت امرخيل د دغه ولايت د نرخ د ولسوالۍ او چا ريکه په سېمو کې استوگنه لري او په د غه ولايت کې دوی په لاندنيو خيلو نو ويشل شوي دي: يار خان خيل، الله دوش خيل، يوسفزي، ممي خيل، غونډا خيل او بوړخيل. همداراز يو شمېر امرخيل د ننگرهار ولايت د سره رود د ولسوالۍ د پېتاوي امرخيل په کلي کې چې د ننگرهار ولايت د ډرونټې بند ته نږدې موقعيت لري اوسيړي. همداراز د ننگرهار ولايت د چپرهار د ولسو الۍ د سپين جومات او سنگينه په سيمه کې هم د ا مرخيلو قبيلې يو شمېر کورنۍ مېشته دي. يو شمېر امرخيل د باميانو په ولايت کې هم او سيږي، خو هغوی کوچياني ژوند لري. د جوزجان په ولايت کې دوی د اقچې په ولسوالۍ کې مېشته د ي. د ١٣٦٠ کال د مر کزي احصايې د سر شمېرنې له مخې د ميدان په ولايت کې د امر خيلو شمېر ١٢٠٠٠ تنه، د ننگرهار ولايت د امرخيلو شمېر ٤٨٤٢ تنه او د لغمان ولايت د امرخيلو شمېر ٢١٨٨ تنه ښودل شوي وو، چې ښايې دا شمېر اوس دوه گونې وې. امرخيل مېلمه پالونکي، غيرتي او د علم سره ډېره مېنه لري. په دوی کې يو زيات شمېر ښوونکي، استادان، اکادميک او پوهان او نظامي منصبداران شته. د ميدان ولايت په امرخيلو کې د اعليحضرت محمد ظاهر شاه د واکمنۍ په وخت کې په ولسي جرگې کې د ميدان ولا يت د خلکو استازی ار واښاد حفيظ الله خان امرخيل مشهور قومي مشر تير شوی دی. همداراز د هغه زوی خدای بخښلی سر محقق عزيزالله امر خيل د ا فغانستان د علومو د اکاډيمۍ د ژبو او ادبياتو د مرکز علمي غړی و چې په پښتو فولکلور کې يې د ستايني وړ علمي خدمتونه سر ته رسولي دي. سرچينې ١-حيات ا فغاني،محمد حيات خان ٢-پښتانه د تا ريخ په ر ڼا کې ،د سيد بها در شاه ظفر کاکا خيل تالبف٠ ٣-پښتني قبيلي، لطيف ياد پښتانه ټبرونه
عليزي

که چيري د اليز يو پښتنو د نسب شجره په غور سره و څيړو نو دوی سړ بني پښتانه او د درانيو د پنجپای په ښا خ پورې اړه لري چې نورزي، ساکزي، ادوزي او ماکو يې وروڼه قبيلي دي٠ ډپټي محمد حيات خان د تاريخ حيات ا فغا ني په کتاب کې چې ١٤٣ کلو نه د مخه يې کښلی دی د اليزيو پښتنو په اړوند داسي ليکلي دي: اليزي دکندهار په ز مينداور کې اوسيږي٠ددوی دود او د ستور د الکوزيو په څير دی٠د اليزيو او الکوزو تر مينځ پو له د هلمند سين دی ٠ددوی سيمه هم د الکو ز يو سېمې ته ورته والی لري، خو دالکو زيو زيا تره سېمه د رودونو په اوبو او د اليزيو سېمه په کا ريزو نو خړ و بيږي٠ اليزيعليزي زياتره د کر ني او ما لدارۍ په چا رو بو خت دي او خورا غښتلي ،غير تي، ميلمه پا لو نکي او د هيواد په خپلواکۍ مين خلک دي٠د افغان-انگريز سره د خپلواکۍ په جگړه کې يې د ميړانې او غيرت کار نامې ښودلي او د روسي و حشي ير غلگرو سره په مېړ انه جنگيدلي دي٠ په او سني وخت کې اليزي په لا ند نيو سيمو کې مېشته دي: دهلمند په و لايت کې: دهلمند ولايت اليزي ددغه و لايت د نادعلي،کجکي، بغران،موسی کلا، گرمسير او نو زاد په ولسواليو کې مېشته دي٠ دکند هار په ولايت کې: دکندهار ولايت اليزي د کند هار ولايت په مر کزاو د دامان، ميوند، ار غنداب،معروف او ژيړي په ولسواليو کې مېشته دي٠ دارزگان په ولايت کې: د ارزگان ولايت اليزي ددغه ولايت په مر کز ترين کوټ او دهراود،گزاب او شهر ستان په ولسواليو کې استو گنه لري٠ د فراه په ولايت کې: د فر اه و لايت اليزي د نو موړي و لايت په مر کز او د با لا بلوک په او لسوالۍ کې مېشته دي٠ دهرات په ولايت کې: د هرات د ولايت اليزي دانجيل،گذرې،کشک، غوريان، زنده جان،کهسان، پښتون زر غون، ادرسکن او شين ډنډ په ولسواليو کې مېشته دي٠ د با غيس په ولايت کې: دبادغيس و لايت البزي د نو موړي ولايت د مر غاب او غور ما چ ولسواليو په بېلا بېلو کليو او با نډو کې مېشته دي٠ پر پورتنيو ولايتونو سر بيره يو شمير اليزي په فارياب، جوزجان،سرپل،بلخ او کندز په و لايتو نوکې هم استو گنه لري . ٧-په پښتو نخواکې: يوشمير اليزي دپښتو نخوا د ټانک او دير ه اسما عيل خان په سيمه کې استو گنه لري په پا کستان کې: په پاکستان کې اليزي د پنجاب ايالت د راولپنډۍ په اسلامگړ کې چې دحسن ابدال ختيز لوري ته پرته ده او همداراز په ملتان کې استو گنه لري٠ د تاريخ حيات افغاني په قول د اسلام گړ دسيمي د اليزيو د قبيلي مشر محمد شر يف خان و چې درئيس بر هان په نا مه سره هم يا ديده چې په نو موړي سيمه کې څو کلي يې د جا گير په تو گه تر لاسه کړي وواو دده په زامنو کې شير دل خان، پر دل خان، سرورخان او حسين خان مشهور کسان تير شويدي٠همداراز د راولپنډۍ د چهچه په سيمه کې هم گڼ شمير اليزي استو گنه لري٠ په ملتان کې د اليزيو د قبيلي نه نواب فو جدار خان يو مشهور نواب تير شوی دی٠ همداراز دده نيکه خدايار خان او يو شمير نور اليزي مشران لکه عاشق محمد خان،محمد خان او غلام حسن خان اليزی نامتو خلک تير شويدي. په ايران کې: يوشميراليزي دايران په ختيزه بر خه کې د قاين په سيمه کې چې د افغا نستان پولي ته نږدې دی هم استو گنه لري٠ ١٠-دهند په دکن کې: د هندوستان په جنوب په تيره بيا په اندرا پراديش کې هم يو شمير اليزي استو گنه لري٠ دروسيي د نامتو اتنو گرافر ستا نيشفسکي په حواله په ټول افغا نستان کې دشلمې عيسوي پېړۍ په نيمايي کې ددوی مجمو عي شمير ٣٠٠ زره تنه ښودل شوی دی٠ سرچينې پښتني قبيلي، لطيف ياد پښتانه ټبرونه
اندړ

که چيرې د اندړو دنسب شجره په غور سره و څيړو نو څر گنده به شي چې دوی په اصل کې غلجي پښتانه دي٠اندړ د موسی زوی،د ابراهيم لمسی او د غلجي کړ وسی دی٠ د شجرو له مخې يې تر ه کی او سهاک وروڼه گڼل کيږي٠ د اندړو شمال ته د غزني مر کز،جنوب ته يې د تر ه کو او سليمان خيلو قبيله، ختيز ته يي زرمت چې زرمله يې هم بولي ،لو يد يز ته يې د هزاره وو قوم او په ضمن کې د کره باغ سيمې سره پو له لري٠ د اندړو د قبيلې ښا خو نه په لاندې ډول دي: بازيد خيل، جلال زي اولکڼ خيل چې با زيد خيل بيا په خو اجه خيلو،مر جا ن خيلو، پير خيلو ،مو سی خيلو او ابر ا هيم زيو ، جلال زي په خا ني خيلو ، الله يار خيلو او مصري خيلو او لکڼ خيل د پو مي خيلو او بشال خيلو په څا نگو ويشل شوي دي٠ د ا ندړو د قبيلې خلک زياتره په غزني، پکتيا، زابل ،پکتيکا،بغلان ميدان او کا بل کې مېشته دي چې په لا ندې تو گه در پيژ ند ل کيږي: د غزني په و لايت کې: اندړ د غزني ولايت د اندړو،جغتو، شلگر،جامراد،ده يک او زنه خان په ولسواليو او سيموکې مېشته دي چې په نو موړي و لايت کې ددوی مجمو عي شمير ٢٠٠ زرو تنو ته ر سيږي٠ د پکتيا په ولا يت کې: اندړ د پکتيا ولايت په مر کز گر ديز، زرمت او څمکنيو په ولسو اليو کې ميشته دي چې په نو موړي ولايت کې يې ټول شمير د ٥٠ زرو تنو په شا او خوا کې ښودل شوی دی٠ دپکتيکا په ولايت کې: د پکتيکا ولايت اندړ په شرنه او ميټا خان کې استو گنه لري چې مجمو عي شمېر يې په دغه ولايت کې د٢٠ زرو تنو په شا او خو اکې ښودل شوی دی٠ د زابل په ولا يت کې: د زابل ولايت اندړ ددغه ولايت د شا ه جوی په ولسوالۍ کې استو گنه لري چې مشهور کلي يي عبدالرؤف کلا، د اندړو کو ټي، د اندړو کلی او سرور کلا نو ميږي٠داسي ويل کيږي چې دوی د غزني ولايت د شلگر ولسوالۍ نه دې سيمې ته ليږ ديدلي او دلته ميشته شوي دي٠ همداراز د زابل ولا يت د دای چو پان په ولسوالۍ کې هم د اټوالو په نامه د اندړو يو ښاخ استو گنه لري چې شمير يې د ٢٠ زرو تنو په شا او وا کې ښودل شو ي دي د بغلان په ولايت کې: د بغلان ولايت اندړ د دغه ولايت د نهرين په ولسوالۍ کې ميشته دي او د اندړو د لکڼ خيلو د ښا خ پورې اړه لري٠ دکابل په ولايت کې: د کابل ولايت اندړ د چهاردهي ولسوالۍ د کلای بها در خان په کلي کې استو گنه لري چې شمېر يې ٥٠٠ تنو ته رسيږي٠ همداراز يو شمېر اندړ دکابل دبي بي مهرو په کلي کې هم استو گنه لري٠ اندړ ډير ميلمه پال، غيرتي او د هيواد سره مېنه ددوی په پښتني خټه کې اخښل شوې ده٠ دا نگرېز انو سره د افغا نستان د خلکو په دري گو نو جگړو کې ددوی ونډه درنه دهدبيلگې په توگه د١٨٧٩ ميلادي کال ددسامبر د مياشتې په عمو مي پا څون کې اندړ د ملا دين محمد اندړ په مشرۍ چې په ملا مشک عا لم سره يې شهرت درلود او همداراز د گل محمد خان اندړ په مشرۍ چې يوملي شخصيت و په غزني کې يې په انگرېزانو ځمکه تبۍ و گر ځوله او د يو ملي ځواک په تو گه يې دانگر يزانو په وړاندې سره يو مو ټی او دښمن ته يي خوله ما توونکي گو زارونه ورکړل٠ دروسي ښکيلاکگرو په و ړاندې هم اندړو ډېرې سر ښند نې کړي دي او د افغاني غيرت او تورې په زور يې روسي غليمانو ته هم غاښ ما توونکي ځو ابو نه ور کړي دي٠ سرچينې ١-تاريخ حيات ا فغاني، پښتو ژ باړه،١٣٨٦-٢٠٠٧کال چاپ،دانش خپر ندو يه ټو لنه، پېښور٠ ٢-پښتني قبيلي، لطيف ياد،١٣٨٥،د دانش خپر ندويه ټو لنه، پيښور پښتانه ټبرونه
هوتک

هوتک د پښتنو د يو ټبر نوم دی. دغه ټبر د غرزيو پښتنو په کتار کې شمېرل کېږي. پښتانه ټبرونه
جبارخېل

جبارخېل د پښتنو د يو ټبر نوم دی. جبارخیل د کابل د فرزي ولسوالي کي هم ژوند کوي. پښتانه ټبرونه
ژونپنځپوهنه

ژونپنځپوهنه په انگرېزي: د ساينس يوه داسې مېنځڅانگه ده چې د ژونپوهنيز غونډال د څېړنې لپاره د پنځپوهنيز غونډال چلندلارې کاروي. کېږي. هغه زده کړې چې د ژونپنځپوهنې د څانگو نه شمېرل کېږي هغه د بيالوژيکي نظام ټول پوړونه، له ماليکيولي کچې نه تر اورگانيزمونو او ژويالغونډالونو پورې هر څه په ځان کې رانغاړي. ژونپنځپوهنيزې څېړنې د ژونکيميا، نانوتخنيک، بايوانجنيرنگ، اگروپنځپوهنې او سيستماتيکه ژونپوهنې سره اهمې شريکې څنډې لري چې يو په بل کې سره نغښتې دي. سرچينې پوهنه
پوهنپوهنه

پوهنپوهنه په انگرېزي: د فلسفې يوه څانگه ده. پدې فلسفه کې د فلسفي معيارونو له مخې په طبيعت کې د پوهې د شتون او د پوهې د حدودو ټاکل څېړل کېږي. د پوهې دغه ډگر دا ډول پوښتنې زېږوي چې: پوهه يا پوهنه څه شی دی؟ پوهه يا پوهنه څنگه ترلاسه کېدونې ده؟ موږ څنگه پوهېږو چې موږ پوهېږو؟ د دغې فلسفي څانگې لويه برخه بحث په طبيعت د پوهې او نوعيت څرخي او همداراز د پوهې او هغه ارزښتونو لکه رښتيا، گروهه عقيده، او انصاف تر مېنځ د شتو اړيکو جاج اخلي. په دغه ډگر کې د پوهې د زېږون ټول عاملونه او همداراز د پوهې د بېلابېلو ادعاگانو په اړه د شک رامېنځ ته کېدل څېړل کېږي. د پوهنپوهنې انگرېزي انډول ايپېسټيمولوژي د سکاټلندي فيلسوف جېمز فرېدريک فېرير ۱۸۰۸۱۸۶۴ لخوا انگرېزي ژبې ته ورپېژندل شوی . په ډېرو سيندونو کې د اپيسټيمولوژي پېژند داسې ښکاره کوي چې گنې دا پوهه د انتقادي فکر سره نژدې اړيکې لري لکه: د علم او پوهې د طبيعت او بنسټ يوه داسې زده کړه يا نظريه ده چې په ځانگړي توگه د پوهې د مشروعيت او حدودو پورې اړونده ده د مېريام-وېبسټرانټرنټي سيندر-۱۱م چاپ. سرچينې پوهنه فلسفه
بابکرخېل

د بابکرخيلو د نسب شجره چې وگورو نو دا خبره به جوته شي چې دوی په اصل کې غلجي پښتانه دي. د دوی يو شمير د پکتيا ولايت د ځاځي ميدان او خوست ولايت تر منځ دباک په ولسوالۍ کې استوگنه لري چې د دغې سيمې د اوسيدونکو شمير ١٠٠٠٠ تنه ښودل شوی دی چې ډيره کي يې با بکرخيل دي. دباک د سيمي بابکرخيل په يوه شنه او اوره سيمه کې ژوند کوي چې زياتره يې دکر نې په چارو بو خت دي. د لغمان ولايت په مر کز پورې تړلو څو کليو کې هم چې خان کلا، سه صده او هرمل نوميږي يو شمير بابکرخيل استوگنه لري. د لغمان ولايت بابکرخيل د شمير له مخې د ١٥٠٠ تنو په شاو خوا کې ښو دل شوي دي. يو شمير بابکرخيل د کابل او ننگرهار تر مينځ د سروبي ولسوالۍ په جگدلک او تيزين کې هم استوگنه لري. دغه راز د کابل د خاک جبار د خورد کا بل په سيمه کې هم يو شمير با بکر خيل ميشته دي چې دغه سيمه د اداري پلوه د کا بل د بگر اميو په ولسوالۍ پورې اړونده سيمه ده٠ په دې سر بيره دکا بل د چهار اسياب په ولسولۍ او د دسبز په ولسوالی کې هم يو شمير بابکر خيل استو گنه لري٠ دلو گر ولايت په يو شمير سيمو کې هم با بکر خيل ژوند کوي٠ با بکر خيل زړور، جنگيالي، ميلمه پال او په پښتو او پښتو نولۍ با ندې ټينگ خلک دي٠ دانگر يزانو پر خلاف يې ډيرې توري وهلي او ډيرې ميړانې يې ښودلي دي. دافغان او انگرېز تر مينځ په لو مړۍ جگړه کې غا زي محمد شا ه خا ن غلجی چې په اصل کې د لغمان د بديع اباد د با بکر خيلو له مشر انو نه و د ١٨٤١ ميلا دي کال د نو امبر په ٢٨ مه نيټه چې د ١٢٥٧ هجري کال د شوال دميا شتې د ديارلسمې نيټې سره سمون خوري د غازي مير مسجدي خان او غا زي سر دار محمد اکبر خان په ملگر تيا دنورو ملي مبا رزينو په گډون سره يو ځای شول ،څو د انگر يز انو په مقا بل کې دملي پا څون ليکي نورې هم پياوړي کړي چې په پای کې د خلکو د پا څون په بر کت د انگر يز انو ير غلگر ځو اکو نه دې ته اړ شول چې د ١٨٤٢ کال د جنورۍ په ٦ مه نيټه کا بل خو شي کړي او وتښتي٠ دروسي ير غلگرو ځواکو په وړاندې هم د با بکر خيلو د شاه ځلميو مبا رزې زموږ د ويا ړلي هيواد وياړلي افغا نستان دتا ريخ زرين بابو نه جو ړوي٠ میشت ځایونه دا خو ټوله ته څرگنده ده چه پښتانه د ازاد طبعیت خوښوونکی دي او چه چیرې یی زړه خوښ وي هلته میشت شيوی او د دی ترڅنگه ځینی نور عوامل هم شته چه د پشتون ټبر د ځای د ادلون بدلون عوامل کیداشی لکه جگړی، د واکمنی ساتل او نور نو بابکرخیل هم د همدغو غوښتنو په سبب په هر ځای کې خواره واره پراته دي چه ډیری یی په خوست کې د باک په ولسوالی کې او په کابل،پکتیا،پکتیکا،پروان،کندهار،کندزريا،نیمروز،فراه او داسې ډیرو نورو سیمو کې میشته دي سرچينې ١- حيات افغا ني،٤٣٦ مخ٠ ٢-د پښتو اد بيا تو تا ريخ،٥١٩-٥٢٢ مخونه٠ ٣-پښتني قبيلې،٣٦-٣٧- ٤٠ او٤١ مخو نه پښتانه ټبرونه
پړبه

که چيري د پړبه قبيلې د نسب شجره په غور سره وڅيړو ،نو څر گنده به شي چې پړبه په اصل کې کر لا ڼي پښتانه او بيا په کر لا ڼيو کې د خو ږ يا ڼيو يا خو گيا ڼيو د قبيلې يو ه څا نگه ده، خو له ډيرې مو دې را هيسي د خو ږ يا ڼيو له نو رو پا تي څا نگو او ښا خو نو نه دو مره ليرې ژ وند کوي چې دوی پخپله هم نه پو هيږي چې له خو ږ يا ڼيو سره کو مې اړ يکې لري او که نه؟ ځکه د خو ږيا ڼيو قبيله د ننگر هار ولايت د خو ږ يا ڼيو او پچير او اگام په و لسو اليو کې استو گنه لري، په دا سې حال کې چې پړبه د خو ست په و لا يت کې ا ستو گنه لري٠ داسي تا ريخي شو ا هد او اسناد مو جو د دي چې په پيل کې د خو ست پر ټو لې سيمې باند ې د کر لا ڼي پښتنو د خو ږيا ڼيو او نورو ښا خو نو واک در لود٠ د هند د مغو لي وا کمن نو ر ا لد ين جها نگير ١٠١٤-١٠٣٧هجري د وا کمنۍ په و خت کې دغلجي پښتنو ځيني ښا خو نه او څا نگې د پکتيا د زر مت له سيمې نه چې زر مله يې هم بو لي را ووتل او د خو ست پر سيمه يې بر يد و کړ٠ په پا يله کې يو شمير خو ږ يا ڼي له خو ست نه د ننگر هار و لا يت د ا و سني خو ږ يا ڼيو سيمې ته و ليږ ديدل او ډير کمزوري شول،خو د خو ږ يا ڼيو د پړبه څا نگه چير ته ونه ليږ د يد له او په خو ست کې پا تې شوه٠ سيد بها در شاه ظفر کا کا خيل په خپل اثر پښتانه د تا ريخ په ر ڼا کې ددوی د کمزورۍ بل علت ددوی خپلمنځۍ جگړ ې بولي او ليکي: د مغو لي واکمن شهاب الدين شا ه جهان ١٠٣٧-١٠٦٨هجري د و اکمنۍ په و خت کې ددوی تر مينځ کو رنۍ جگړې پيل شوې او دوی په هغو جگړو کې ډير کمزوري شول٠ د تا ريخ حيا ت افغا ني مؤ لف ډپټي محمد حيات خان چې خپل د غه مشهور اثر يې ١٤٣ کلو نه وړاندې ليکلی دی د پړبه دو سله والو کسانو په اړ وند داسي کښلي دي: په تيرو و ختو نو کې د پړبه قبيلې د وسله والو ميړ ونو شمير ٣٠٠٠ تنه وو، خو اوس ددوی د وسله والو کسا نو شمير ١٠٠٠ تنو ته ر سيږي. چې شير ممحمد خان گنډ ا پور په خپل مشهور اثر توا ريخ خو رشيد جهان کې هم ددوی د وسله والو کسا نو شمير ١٠٠٠ تنه ښو دلي دي٠ پړبه د کر کيلې په چا رو بو خت دي، خو يو شمير خلک يې سو د اگر ېزي د ندې هم سر ته رسوي٠ ددوی ټول رو اجو نه ، دودونه ، نر خو نه او څلي د خو ست د خلکو په څير دي ٠ دوی ميلمه پال، غير تمن او په پښتو او پښتو نو الې با ند ې ډير ټينگ دي٠ د پړبه قبيله په لا ند نيو ښا خو نو او څا نگو با ند ې ويشله شو ې ده: مردي خيل، ميا خيل، بسي خيل، سر دار خيل، محمو د خيل، نري زي، ملي زي،اشي زي،ډډه خيل او بو چي خيل٠ سرچينې ١- محمد حيات خان، تا ريخ حيات ا فغا ني، د پيښور چاپ ١٣٨٦٢٠٠٧ کال،٣٥٥ مخ٠ ٢-سيد بهاد شاه ظفر کا کا خيل، پښتا نه د تا ر يخ په ر ڼا کې،١٣٨٩ مخ٠ ٣- شير محمد خان گنډا پور، تو اريخ خو ر شيد جهان، ٢٥٠ مخ٠ ٤-پښتني قبيلې، دکتور لطيف ياد، د پیښور چاپ، ١٣٨٥٢٠٧ کال، ٦٦-٦٧ مخو نه٠ پښتانه ټبرونه