ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
سید محمد اسحاق اغا

سید محمد اسحاق اغا مشهور په لالا ملنگ د کندهار د ارغنداب ولسوالۍ په جلاهور کلۍ کې زیږیدلی دی. هغه د پخواني شوروي يرغل پر ضد د کندهار له وتلو جهادي قوماندانانو څخه و او د شوروي يرغل پر مهال روسانو سره په مخامخ جگړه کې شهيد شوی دی. نور ولولئ هغه د طیب اغا مشر ورور او همکا وو. سرچینې د ارغنداب خلگ افغان جنگسالاران کندهاریان
محمد یعقوب اغا

محمد یعقوب اغا د کندهار د ارغنداب ولسوالۍ په جلاهور کلۍ کې زیږیدلی دی. هغه د پخواني شوروي يرغل پر مهال روسانو سره په مخامخ جگړه کې شهيد شوی دی. د شهادت مخکې هغه د دیني زده کړو طالب و. نور ولولئ هغه، طیب اغا او سید محمد اسحاق اغا سکه ووڼه وه. سرچینې د ارغنداب خلگ افغان جنگسالاران کندهاریان
محمد یوسف اغا

شيخ الحديث محمد یوسف اغا د کندهار د ارغنداب ولسوالۍ په جلاهور کلۍ کې زیږیدلی دی. هغه د کندهار په سطحه یو له لویو دیني علماوو شمېرل کېده، او څو کاله یې د پاکستان د کراچۍ ښار په مشهورو دیني مدرسو کې تدریس کړی و. هغه د ژوند په وروستيو کلونو کې د هېواد په جنوب غرب حوزه کې د ديني علماوو ترمنځ د شته اختلافاتو د حل لپاره د هلو ځلو ترڅنګ د هېواد د مدارسو د تنسیق په برخه کې هم هڅې کولې څو ټولې مدرسې په يو منظم چوکاټ کې داخلې شي. د همدغو موخو ترلاسه کولو لپاره يې د کندهار له ښاره زابل ولايت ته په سفر و، چې په ۱۵۵۱۳۹۵ هـ ش نېټه د جمعې په ورځ د دوه وو نورو ديني علماوو سره يو ځای د ښار صفا او جلدک تر منځ سيمه کې په يوه ترافیکي پېښه کې په شهادت ورسېد. نور ولولئ هغه، طیب اغا، محمد یعقوب اغا او سید محمد اسحاق اغا سکه ووڼه وه. سرچینې د ارغنداب خلگ افغان جنگسالاران کندهاریان
مولوي سدوزی اغا

مولوي سدوزی اغا د شوروي يرغل پر ضد فعاله جهادي څېره وه چې د کندهار د ارغنداب ولسوالۍ په جلاهور کلۍ کې زیږیدلی وو. د ده په مشرۍ جیدو علماوو په پیښور پاکستان کی د داعیون اتحاد په عنوان د جهادي مشرانو د یووالي هڅې کولې چې په پای کې د پېښور په اشرفیه جامعه کې د رهبرانو ترمنځ په اتیایمه لسیزه کی یووالی او اتحاد د یو څه وخت لپاره راغلی . په ۲۰۱۴م کال کې، هغه مهال چې سید طیب اغا د طالبانو د قطر دفتر رييس و، د طيب اغا په کورنۍ د پاکستان له لوري د پرله پسې فشارونو له امله مولوي سدوزی اغا اړ شو، چې له خپلې کورنۍ سره پاکستان پرېږدي او قطر ته ولاړ شي. نور ولولئ محمد یوسف اغا، طیب اغا، محمد یعقوب اغا او سید محمد اسحاق اغا ټوله دده امن دي. سرچینې د ارغنداب خلگ افغان جنگسالاران کندهاریان
ترمه

تُرمه ترمه يا تورمه چي په انګليسي ليکل کېږي د هلمند ولايت د نهرسراج يا ګريشک ولسوالۍ مربوط يو کلی دی چي سنګين ولسوالۍ ته په نهه کيلومترۍ کي پروت دی، د دې کلي اوسېدونکي بارکزی دي، قومي مخور او جهادي مشر مرحوم حاجي عبدالقدوس خان د همدې کلي اوسېدونکی وو.
سکویډ ګیم

مرکبه لوبهسکوید ګیم د سویلي کوریا د بقا ډرامه تلویزیون سلسله ده چې د نيټ فليکس لپاره د هوانګ دونګ-هایوک لخوا رامینځته شوې. په کاسټ کې یې لی جونګ جای، پارک های سو، وی ها جون، جونګ هو یون، او یونګ سو، هیو سونګ تای، انوپم تریپاتی او کیم جو ریونګ شامل دي. سکویډ ګیم سکویډ ګیم په ټوله نړۍ کې د سپتمبر په ۱۷، ۲۰۲۱ کې خپور شو، د انتقادي ستاینې او نړیوالې پاملرنې لپاره. د پیل څخه په لومړیو څلورو اونیو کې د ۱۴۲ ملیون څخه ډیر غړو کورنیو راجلب کول، دا د نيټ فليکس ترټولو لیدل شوي سلسله ده. قیصه سیونګ ګی هون ، یو طلاق شوی او پور اخیستونکی چلونکی ، د لوی نغدي جایزې د فرصت لپاره د ماشومانو د لوبو سلسله لوبولو ته بلنه ورکړل شوې. د وړاندیز په منلو سره، هغه یو نامعلوم ځای ته وړل کیږي چیرې چې هغه ځان د ۴۵۶ لوبغاړو په منځ کې پیدا کوي چې ټول په پور کې دي. لوبغاړي د شنو ټریک سوټونو اغوستلو لپاره جوړ شوي او هر وخت په ګلابي جمپ سوټ کې د نقاب پوش ساتونکو لخوا تر نظارت لاندې ساتل کیږي ، د لوبو سره د فرنټ مین لخوا نظارت کیږي ، څوک چې تور ماسک او تور یونیفورم اغوندي. لوبغاړي ډیر ژر پوهیږي چې د لوبې له لاسه ورکولو پایله د دوی د مړینې لامل کیږي، د هرې مړینې سره احتمالي ۴۵.۶ ملیارد لوی انعام ته ۱۰۰ میلیونه اضافه کوي. ګی هون د نورو لوبغاړو سره ملګري دي ، پشمول د هغه د ماشومتوب ملګري چو سانګ وو ، ترڅو د لوبو فزیکي او رواني بدلونونو څخه د ژوندي پاتې کیدو هڅه وکړي. سرچینې بهرنۍ اړیکې
وکیل شیر احمد خان

وکیل شېراحمد خان جانمرادي د غزني د خلکو پخوانی وکیل، پیاوړی شاعر او لیکوال وو. نوموړی د ارواښاد نایب سالار شېرمحمد خان غازي زوی او د ارواښاد محمدرسول خان اخندزاده لمسی وو، مخینه نوموړی په ۱۲۶۶هـ ش کال کې یې د غزني ولایت د قره باغ ولسوالي اړوند د جانمراد سیمې د عمرګي په کلي کې نړۍ ته سترګې پرانستلې، نوموړي خپلې لومړنۍ زده کړې د خپل کلي د وخت له ملا امام څخه وکړې زدکړې نوموړي خپلې لومړنۍ زده کړې د خپل کلي د وخت له ملا امام څخه وکړې او د نورو لوړو دیني زده کړو لپاره یې د وخت مشهورو دیني مدارسو لکه مصباح العلوم او وهاج العلوم ته مخه کړه. د دې ترڅنګ د سیمې له جیدو علماو څخه یې هم زده کړې وکړې، چې د نوموړي له یادو استادانو څخه یو هم د کلا د ملا صاحب په نوم سره مشهوروو. نوموړی د ښې وړتیا څښتن وو او په علمي برخه کې يې ښه نوم لرل. نوموړي په پښتو او دري زبو لیکنې کولې، چې په ټوله کې نوموړي د لس زره شاو خوا کې بیتونه د حمد، نعت، پند، نصایح، او نورو ټولنیزو او نظامي موضوعاتو په هکله لیکلې وو. په ولسي او مشرانو جرګه کې استازیتوب نوموړي جانمرادي د غزني له خلکو سره نیکي اړیکې لرلې او د هغوی د یو والي او پر مختګ غوښتونکي وو، چې د همدې اړیکو او ولسي مینې پرمټ یې ۴ دوري په ولسي جرګه او مشرانو جرګه کې د وکیل په توګه د خپلو خلکو استازیتوب وکړ او هغه مهال یې خپلو خلکو ته په علمي، فرهنګي او نورو برخو کې وړ خدمتونه وکړل. ولسي خدمتونه د غزني د قره باغ دي خلکو د اولادونو د ښې راتلونکي په پار یې دمکاتبو عریضې وړاندې کړې، له کبله یې ځیني منظور شول، چې له جملې یې د جانمراد د لېسې یادونه کولی شو. چاپ اثار د وکیل شیر احمد خان ځیني آثار چاپ شوي، ۱. د حدیقه نور عشق شعري ټولګه ۲. مرده سیار داستان چې دا وخت په سنایي ورځ پاڼه کې نشر شوي ده. مړینه نوموړی په ۱۳۵۶هـ ش کال کې د حج فریضې ادا کولو په موخه بیت الله شریفې ته ولاړ او دیادي فریضې له ادا کولو څخه وروسته ومدینې منورې ته ولاړ، چې هلته د ۸۰ کلنۍ په عمر وفات شو او د جنت البقیعې په هدیره کې خاورو ته و سپارل شو.
گورگین

گورگین فارسي: گرگین خان گرجی، انګریزي: په کال ۱۶۵۱ز کې په ګرجستان کې زېږېدلی وو. د پلار نوم یې وختنګ وو .ګورګین په کندهار کې د ایراني صفوي واکمنو له لوري استازی والي وګمارل شو چې وروسته بیا د هوتکو په لاس له منځه یوړل شو. مخینه ګورګین له آره د ګرجستان اوسیدونکی او نوی مسلمان شوی وو. په کال ۱۶۹۳ ز کې کله چي په ایران کې شاه حسین صفوي پاچا شو نو ګورګین یې په کندهار کې د خپل استازي یا والي په توګه وګماری چې نوموړی د میرویس خان هوتک د پاڅون تر وخته پر یاده دنده کار وکړ. د ګورګین له ولس سره چلند تاریخ لیکي چې د ګورګین له افغان ولس سره چلند بېخي د منلو وړ نه وو. نوموړي به ولس تل ظلمونه او جفاوې کولې، ډېر افغاني مشران یې ووژل ان تر دې چې ولس اړ شو تر څو له میرویس خان هوتک چې هغه وخت سوداګر وو د مرستې غوښتنه وکړي. د ګورګین په وړاندې د میرویس تګلاره د ولس په غوښتنه میروایس هوتک سوداګري برېښوده او د ولس یووالي ته یې ملا وتړله او وروسته یې بیا ګورګین ته د نژدې کولو هڅه وکړه خو ګورګین ورباندې شکي شوی وو ځکه یې میرویس خان ته ایران ته د تلو امر وکړ خو چې کله نوموړی ایران ورسید هلته د شاه حسین صفوي له لوري څخه بندي شو ځکه چې هغه ګورګن په پټه په هرڅخه خبر کړی وو، میرویس خان ډېر ژر پخپله پوهه او حکمت په ایراني شاهي دربار کې ځای جوړ کړ او هغوی نوموړی خوشۍ کړ او حج ته یې تلو اجازه ورکړه، له حج په راستنیېدو سره شاه حسین صفوي هغه د ګورګین سلاکار جوړ کړ او کندهار ته یې را واستوی خو ګورګین ته یې خوند ور نه کړ. ګورګین له میرویس خان هوتک څخه غوښتنه وکړه چې د هغه لور دده و زوی ته ورکړي، میرویس خان دا غوښتنه مشرانو ته کښېښوده، هغوی دا پریکړه وکړه چې ستا د لور په نوم به بله پېغله د ګورګین زوی ته واده کړو خو خبره تر دې نه ورسېده خو ځینې تاریخپوهان بیا وایي چې دا کار وشو. ولسي پاڅون او د ګورګین مړینه د ولسي پاڅون لپاره جرګه جوړه شوه او پریکړه یې وکړه چې لومړی دې د بلوڅو، ترینو او کاکړو خانان دې ته وهڅول شي چې صفوي حکومت ته دې له مالیې ورکولو څخه ډډه وکړي، هغوی هم داسې وکړل. ګورګین خپل شپږ زره کسیز لښکر ژوب او د بلوچستان نورو سیمو ته ولېږه پخپله هم ورپسې رهي شو او له میروایس خان هوتک څخه یې هم وغوښتل چې هلته ورشي. میرویس خان هم له اوو زرو پښتنو سرتېرو سره هلته ځان ور ورساوه. د شپې یې پر ګورګین برید وکړ، هغه او د هغه ټول کنډک یې له منځه یوړ. پخپله یې د ګورګین جامې او سرتېرو ته یې د وژل شویو ګورګیني سرتېرو جامې ور واغستلې، د کندهار ښار ساتونکو چې کله خپل سرتېري په راتلو ولیدل نو د ښار دروازې یې ور خلاسې کړې. میروائس خان په ښار ننوت او د ایراني سرتېرو د وژلو امر یې وکړ، ښار یې ونیو او ملي جرګه یې را وبلله، ملي جرګې په کال ۱۷۰۹ز کې حاجي میرویس خان د پاچا په توګه وتاکه. سرچینې ۱. د افغانان پاچاهانو لنډ ژوند لیک ، لیکوال بشیر احمد ریان ۲.
پارس

پارس یا فارس د ایران پخوانی نوم دی وروسته یې بیا دا نوم د ایراني واکمنو له لوري د ۱۹۳۰ز په لسیزه کې په ایران بدل کړای شو ترڅو ځان په ارایایي تاریخ پورې وتړي. تاریخ د فارس د تاریخ اړوند معلوماتو لپاره د ایران تاریخ ولولئ.
صحافی انورشاه اورکزئی

صحافی انور شاه اورکزئی يو خبریال دے.هغه په کال ۱۹۸۹ کی زيږدلے دے. سرچيني
په هند کې بشري حقونه

د نړۍ د لوی حاکمیت، سیکولر او دیموکراتیک جمهوریت په توګه، په هند کې بشري حقونه، د دې هېواد د لوی نفوس، پراخې بې وزلۍ، د مناسبې زده کړې نشتوالي او همدارنګه د متنوع کلتور له امله پېچلې مسله ده. د هند اساسي قانون بنسټیز حقونه وړاندې کوي، چې د دین ازادي هم په کې شته. دا قوانین د بیان د ازادۍ همدارنګه د اجراییه او قضایه قوې د جلاتوب او په هېواد کې دننه او بهر کې د خوځښت د ازادۍ لپاره زمینه برابروي. دغه هېواد یوه خپلواکه قضایه قوه او همدارنګه د بشري حقونو د قضایاوو د څېړلو لپاره بنسټونه لري. د بشري حقونو د څار د سازمان د ۲۰۱۶ کال راپور پورته ذکر شوې اسانتیاوې مني خو ويل کېږي چې دا هېواد د بشري حقونو جدي اندیښنې هم لري. د مدني ټولنې ډلې له ځورونې سره مخ دي او د حکومت نیوکه کوونکي له ګواښونو او د دعواوو له اقامې سره مخ دي. د بیان ازادي هم د دولت او هم د شخصي ګټو د ګروپونو له خوا تر برید لاندې راغلې. مسلمان او عیسوي لږکي چارواکي تورنوي چې د دوی د حقونو د ساتنې لپاره کافي کار نه کوي. حکومت لا تر اوسه هغه قوانین نه دي لغوه کړي چې دولتي چارواکو او امنیتي ځواکونو ته د سرغړونې لپاره د تعقیب څخه معافیت ورکوي. د پېښو ترتیب مدني ازادۍ په ۲۰۰۱ کال کې، د ازادۍ کور یا فریډم هاوز په خپل راپور کې چې په نړۍ کې ازادي تر نامه لاندې خپرېږي، هند د سیاسي حقونو او مدني ازادیو په برخه کې په نړیواله درجه بندۍ کې نسبتاً ازاد اعلان کړ. په سویډن کې د وي ډيم انستیتیوت، په ټوله نړۍ کې د ډیموکراسۍ د حالت د ۲۰۲۱ کال په کلني راپور کې هند د ټاکنیزو استبدادي په توګه طبقه بندي کړ ځکه چې د ډیموکراسۍ په ډېری اړخونو لکه د مدني ټولنو په ډلو او د بیان په ازادۍ باندې یې محدودیتونه وضع کړي دي. د پولیسو له خوا شکنجه د بشري حقونو لپاره د اسیا مرکز بنسټ اټکل کړی چې له ۲۰۰۲ کال څخه تر ۲۰۰۸ کال پورې، هره ورځ له څلورو څخه ډېر کسان د پولیسو په توقیف کې مړه شوي، چې سلګونه مړینې د پولیسو د شکنجې له امله دي. په پنجاب کې د تادیبي ادارې د بنسټ له خوا د ترتیب شوي راپور له مخې، په هېواد کې تر ۵۰ سلنه پولیس افسران د بندیانو په وړاندې فزیکي یا رواني ناوړه چلند کوي. په لویدیځ بنګال کې هم د شکنجې نښې لکه د صحي خوړو، ځای یا اوبو نشتوالی تر سترګو شوې دي. د شکنجې په وړاندې د ملي کمپاین د یو راپور له مخې، د بشري حقونو یوې نړیواله ادارې په ډاګه کړه چې په ۲۰۱۹ کال کې په هند کې د ۱۷۳۱ مړینې په توقیف کې ثبت شوي دي. قربانیان اکثره د دلیت، مسلمانانو او ادیواسیانو د زیان منونکو ټولنو، څخه وو. د ۱۰ کلونو په موده کې تر ۲۰۱۹ یا ۲۰۲۰ کال پورې، د بشري حقونو ملي کمیسیون په منځنۍ کچه په کال کې ۱۳۹ د پولیسو د توقیف د قضیو او ۱۵۷۶ د قضايي توقیف د قضیو راپور ورکړی. د ۷ کلونو په موده کې تر ۲۰۱۹ یا ۲۰۲۰ کال پورې هر کال د ۱۵۰۰ څخه ډېر د قضايي توقیف د مړینو راپور ورکړی. سرچينې او ياداښتونه
نعمت الله رحیمي

نعمت الله رحیمي انګلیسي: زوکړه ۱۹۹۹ زیږديز ډسمبر ۳۱ ځوان داستان ناول لیکونکی دی. مخينه نعمت الله رحیمي، د ناول لیکونکی دی. نوموړی په ناول او کيسه لیکلو کې لوی لاس لري، زیږیدنه ۱۹۹۹ز ډسمبر ۳۱ پهٔ کابل کې زیږیدلی، او پلارنی ټاټوبی یې میدان وردګ ولایت دی. زده کړې رحیمي خپل د ښوونځي لومړنۍ زده کړې تر پنځم ټولګي پهٔ میدان وردګو ولایت کې وکړې، د بد امنیتي وضیعت لهٔ عمله یې کورنۍ کابل ته را وکوچیده او لهٔ پنځم ټولګي وروسته یې ښوونځي ته پهٔ کابل کې دوام ورکړ، پهٔ ۱۳۹۷ لمریز کال کې لهٔ ښوونځي فارغ شو، او لهٔ فراغت وروسته یې په آنلاین بڼه ګرافیک ډیزاین زده کړ. لیکلي آثار د لیکوالۍ پهٔ برخه کې رحیمي تراوسه اووه ناولونه لیکلي دي. مډرِن مجنون د چرسي زوی وزیره مستان صوفي ګلابو له کابل تر امریکا د مینې خوږه کیسه کابریکا له کابله تر امریکا تر ځوانۍ په افغانستان کې وروستی باران چاپ شوي آثار میین کډوال لنډې کیسې شهید محصل اخځلیک افغانان افغاني لیکوال پښتانه لیکوال
رضا ګودری

رضا ګودری ، ؛ په ۱۴ دسمبر ۱۹۸۸ کې زیږیدلی یو ایرانی مکسډ مارشل آرټسټ سره لاسلیک کړی هغه په کراټې، موای تای، برازیلي جیو-جیتسو کې تخصص لري او د ۲۹۹ مسلکي کراټې جګړو ریکارډ لري. د ژوند لومړۍ ورځي او زده کړي ګودری په تهران کې زیږیدلی او ماشومتوب یې د نرمک په سیمه کې تېر کړی دی. په ۱۹۹۵ کې، هغه په ۷ کلنۍ کې جودو پیل کړه او وروسته له هغه د دودیز چینایي مارشل آرټ زده کړه پیل کړه. د جګړې له عملي میتد د سره د هغه د لیوالتیا له امله، هغه د دې پرځای په پوره توګه په کراټې تمرکز وکړ. مسلک ایران ګودری د حامد سلطاني تر څارنې لاندې خپل تمرین کاوه، د ایران د قانون له مخې، ګودری خپل لازمي پوځي خدمت بشپړ کړی وو. تایلینډ په مکمل کراټو کی له ۲۰ ملی ایرانی لقبونو ګټلو وروسته ، ګودری د نورو مارشل آرټونو سره هم علاقه پیدا کړه. کله چې د هغه روزونکی د ۲۰۱۶په فبروري کې آلمان ته مهاجر شو، هغه پریکړه وکړه چې تایلینډ ته لاړ شي آمريكا متحده ايالات د اګست په ۲۷، ۲۰۲۱، هغه اعلان وکړ چې هغه به ډیر ژر په متحده ایالاتو کې خپل تمرینات شروع کړي. د مارشل آرټ مسلک مکس مارشل آرټ هغه په تایلینډ کې د وینم روزنیز کمپ کې د مهدي زاتوت تر څارنې لاندې د مکس مارشل آرټ روزنې کې مصروف دی. د بشپړ تماس کراټې په ۲۰۱۶ کې، هغه په پټایا کې د بشپړ تماس کراټې نړیوالو سیالیو کې دریم ځای وګاټه او په اوساکا کې د نړۍ د بایکورین کیکان کپ کې د اتو په سر کې ځای درلود. په ۲۰۱۷ او ۲۰۱۸ کې، هغه په اوکیناوا ټاپو کې د جاپان په ملي اتلولۍ کې لومړی مقام ترلاسه کړ. موای تای په ۲۰۱۶کې، ګوډري د ساکمونګکول سیتچوکوک تر څارنې لاندې موای تای زده کړه وکړه. د ۲۰۱۸او ۲۰۲۰ترمنځ، ګوډري په تایلینډ کې د موای تای په اتو مسلکي جګړو کې برخه اخیستې وه. د اپریل په ۲۲، ۲۰۱۸، هغه په میکس موی تای کې د جنګیالي فل هاوس سره مخامخ شو. د برازیل جیو-جیتسو په ۲۰۱۹ کې ، هغه د فیرټیکس جیم کې د سیلسو رولیم جونیر نظارت لاندې د برازیل جیو جیتسو تمرین پیل کړ. هغه وتوانید چې نیلي بیلټ برازیلي جیو جیټسو د ډی الونزیو جیکسن لاسونو څخه ترلاسه کړي. هغه د سیام کپ بی جی جی او کوپا دی بنکاک بیجونو لپاره مبارزه وکړې. نوموړي په ۲۰۱۹ او ۲۰۲۰ کلونو کې د برازیل د جیو جیتسو په ډګر کې په ۴ نړیوالو سیالیو کې هم برخه اخیستې، ۲۰ مسابقې یې په بریالۍ توګه تر سره کړې او ۱۶ د سرو زرو، ۱ د سپینو زرو او ۳ د برونزو مډالونه یې ګټلي دي. د مارشل آرټ نړیوال ماسټرشپ په ۲۰۱۶او ۲۰۱۹کې، هغه په سویلي کوریا کې د نړۍ د مارشل آرټ ماسټرشپونو کې د برونزو مډالونه وګټل. یونګمودو په ۲۰۱۶او ۲۰۱۹کې، هغه د یونګمودو په نړیوالو سیالیو کې د سپینو زرو مډال وګاټه. د لاسته راوړنو لنډیزه کراټې د برازیل جیو-جتسو د نړۍ مارشل آرټ ماسټرشپ یونګمودو باندنۍ تړنې رسمي ویب پاڼه زېږېدنې
تاتار

تاتار یا تاتاریان په انګریزي: د مغولو یوه قبیله ده چې په پنځمې میلادي پيړۍ کې دغه نوم هغو ترکي توکمو قبیلو ورکړل شوې ده چې د بایکال د سیند پر غاړه اوسیدل او کوچیاني ژوند یې درلود. د تاتاریانو ټاټوبۍ تاتار په پیل کې د اوسني مغولستان د ګوبي د صحرا په شمال ختیزه برخه کې اوسیدل چې وروسته دچیني ترکستان ځينو سیمو او له هغو نه ختن ته هم ولیږدیدل او بیا دا قبیله دګونش خان په لښکرو کې شامله شوه چې هغه هم مغول و او د روسانو او هنګریانو سره یې جګړه کوله نو اروپایانو چې کله دوی ولیدل نو دوی ته یې تاتار ویل چې معنا یې پردي دي . تاتاریان او ترکان د ترکي ژبې مشهور څیړونکي ،محقق او د ترکي ژبې د قاموس لیکوال محمود کاشغر ي د پنځمې هجري پيړۍ په دویمه نیمایي کې هم د تاتار یادونه کړې ده او د دوي ژبه د ترکي ژبې یوه بېل ګړدود ګڼي. د تاتاریانو اوسنی وطن تاتاریان وروسته تر هغه د مغولي ګونش خان د لمسي باتوخان له خوا لویدیز لوري ته ولیږدول شول او داوسنۍ روسیې دآلتای په دښتو کې میشته شول . اوس تاتاریان دروسیې دفدریشن په لویدیزه برخه کې د تاتارستان په جمهوریت ،سابیریا او منځنۍایشیا کې استوګنه لري ،د تاتارستان تاتاریانوته دقازان تاتار هم وایي چې شمیریې د۲۰۰۲زیږدیز میلادي کال دسرشمیرنې له مخې پنځه نیم ملیونو تنو په شاوخواکې ښودل شوي دي چې په ټوله نړۍ کې یې ټول شمیرشپږ نیمو ملیونو ته رسیږي .همداراز دروسیې دولګا او کریمیا په سیمو کې هم تاتار میشته دي . .دروسیې نه سربیره نور تاتار په ازبکستان، قزاقستان ،ترکمنستان ، تاجیکستان، آذربایجان، اوکراین، آذربایجان اوایران کې هم میشته دي. د تاتاریانو ژبې د کریمیا تاتار او د اوکراین په جنوبي برخو کې مېشت تاتار د هغوی ژبه د تاتاري ژبې سره توپیر لري او د اوغور د ژبو څخه شمیرله کیږي . همدا راز د آستراخان تاتار دخزر د دریاب په شمالي برخو کې میشته دي د سایبریا تاتار د آلتایي ترکانو پاتې شوني دي چې ژبه یې د مغولي او ترکي ژبو یوه ګډوله ده. اوس د دوی ژبه په دوو ډوله الفباوو لاتین او سیریلیک سره لیکله کیږي د تاتاریانو مذهب تاتاریان ډېری سني مذهبه مسلمانان او د حنفي مذهب پیروان دي سر چینې : ۱- تاتار ،دانشنامه جهان اسلام.
ملا عبدالمنان عمري

ملا عبدالمنان عمري د ملا محمد عمر مجاهد یوازینی پاته ورور دی، هغه د افغانستان د اطلاعاتو او کلتور اوسنی وزير دی. دا هم وګورئ سرچینې کندهاریان
تمدن (معاصر وخت)

تمدن یا عصريتوب په بشري او ټولنیزو علومو کې یوه موضوع ده چې دغه دواړه یوه تاریخي عصري دوره دوره ګڼل کېږي، چې د هغه ځانګړو ټولنیزو او کلتوري نورمونو، چلندونو او کړنو مجموعه ده، چې د رینسانس او د دلیل عمر د مې پیړۍ فکر او د مې پیړۍ د روښانتیا په پایله کې رامنځته شوې ده. ځینې تبصیره کونکي په دې اند دي، چې د تمدن یا عصریتوب دوره په کال یا په کال کې د دویم نړیوال جنګ سره ، یا په یمه لسیزه او یا هم په یمه لسیزه کې پای ته رسېدلې ده او له هغه وروسته وخت ته وروستی تمدن یا ویل کېږي. دمعاصر تاریخ اصطلاح د کال څخه وروسته زماني دورې ته هم د اشارې لپاره کارول کیږي، پرته له دې چې هغه د عصري تمدن یا وروستی تمدن دور ته ځانګړی کړي. په دې ډول مډرن د اوسني دورې د مانا برعکس کېدلی شي په تیر وخت کې د یوې ځانګړې دورې د نوم په توګه وکارول شي. ځانګړو څانګو ته په کتلو سره تمدن کېدلی شي د مختلفو وختونو دورو یا ځانګړتیاوو ته راجع شي. په تاریخ لیکنه کې مه او مه پیړۍ معمولا د تمدن لومړۍ ورځي یا ابتدايي تمدن بلل کېږي، په داسې حال کې چې مه پیړۍ ټوله د عصري تاریخ سره مطابقت لري. که څه هم چې په دې کې د اړوندو تاریخي پروسو او کلتوري پیښو پراخه لړۍ چې له فېشن څخه نیولې بیا تر عصري جګړې پورې شامله ده. همدارنګه کېدلی شي چې د هغه شرایطو موضوعي یا موجودي تجربې ته هم اشاره وکړي چې دوی یې رامنځته کوي او پر بشري کلتور، بنسټونو او سیاست باندې دوامداره روانې اغیزې لري. د یوې تحلیلي او معیاري مفکورې په توګه، تمدن یاعصريیت د فلسفې او د جمالیاتو د ماډرنېزم له اخلاقو سره نږدې تړاو لري. سیاسي او فکري جریانونه روښانتیا او وروستي پرمختګونه لکه، موجودیت اگزیسنټینسیالېزم، عصري هنر، د ټولنیزو علومو رسمي تاسیس او د معاصریت ضد تحولاتو لکه مارکسیزم سره بېلوي. همدارنګه دا هغه ټولنیزې اړیکې چې د پانګوالۍ د ودې سره تړاو لري او د سېکولر کولو، ازادولولېبرلایزېشن او عصري کولو او وروسته له صنعتي ژوند سره د تړلو سره تړاو لري په خپله لمنه کې رانغواړي. د نولسمې او شلمې پیړۍ په وروستیو کې عصري هنر، سیاست، ساینس او کلتور نه یوازې په لویدیځه اروپا او شمالي امریکا کې، بلکې د نړۍ په ټولو متمدنو سیمو کې، حتی د هغه حرکتونو په شمول چې فکر یې د لویدیځ او نړیوال کولو سره په ټکر کې و حاکمیت درلود. تمدن یا عصري دوره د انفراديت، سرمایه دارۍ، ښاري کېدلو او د تخنیکي او سیاسي پرمختګ د امکاناتو له باور سره نږدې تړاو درلود. د دې دورې جنګونه او نورې محسوسې ستونزې، چې د ډیریو لامل یې د چټک بدلون اغیزې او د دودیزې مذهبي او اخلاقي نورمونو د پیاوړتیا له منځته تلل و، ددې سبب شوې چې د عصري پرمختګ په وړاندې د ډیرو خلکو غبرګونونه را پاروي. د دوامداره پرمختګ په اړه خوشبیني او پر هغه باندې باور په دې وروستیو کې د وروستي تمدن پوسټ ماډرنیزم لخوا تر نیوکې لاندې راغلی دی، په داسې حال کې چې پر نورو براعظمونو باندې د لویدیځې اروپا او انګلیس-امریکا پر حاکمیت باندې د یا وروسته استعماري نظریې نیوکه کړې ده. د هنر د تاریخ په سیاق یا شرایطو کې تمدن مډرنیت یو ډیر محدود مفهوم لري اوعصري هنر د دوره پوښي. په دې مفهوم سره ددې اصطلاح کارول چارلس بوډیلیر ته منسوب شوي دي. ده په کې د د عصري ژوند انځورګر تر عنوان لاندې په خپله یوه مقاله کې په یو لوی ښار کې د ژوند لنډمهاله او ژر تېرېدونکې تجربه ډیزاین کړه او یو مسؤلیت درک کونکی هنر باید دا تجربه ترلاسه کړي. سرچينې او ياداښتونه
هېنري ډونانټ

هانري ډونانت د ۱۸۲۸ د مې میاشتې له اتمې څخه د ۱۹۱۰ د اکټوبر تر دېرشمې پورې،چې د هېنرې ډونانت په نوم هم یادېږي،یو سویسی انسان پاله،مسیحي مذهبه، سوداګر او مدني فعال و، هغه خیالي و،د سرې میاشتې بنسټ اېښودونکي،پرمخوړونکی او پلار و. په ۱۹۰۱ کال کې یې له فرېدرېک پاسي سره یوځای لومړنۍ د نوبل جایزه ترلاسه کړه او په دې توګه ډونانټ د نوبل جایزې لومړنی سوسیسی ګټونکی شو. ډونانټ په ۱۸۵۹ کال کې د یو کاري سفر په ترڅ کې د سلفورینو اوسنۍ ايټالیا د جنګ د پایلو شاهد و،هغه خپلې خاطرې او تجربې د د سلفورینا یوه خاطره په نوم کتاب کې چې په ۱۳۶۳ کې د سرې میاشتې د بنسټ اېښودلو لپاره یو الهام بښونکی و،ریکارډ کړې. د جینوا د ۱۸۶۴ کال کنوانسیون د ډونانټ د نظریو پر بنسټ د ټپي سرتېرو د پالنې لپاره د یوې خپلواکې ادارې په رامنځته کولو و،چې ډونانټ یې د یهودي ځوان نارينهوو اتحادیې په نوم د سویسي څانګې بنسټ اېښودونکی و. د ځوانۍ عمر او زدکړې ډونانټ په ۱۸۲۸ کې د سویزرلنډ په جینوا کې زېږېدلی، چې د سوداګر جېن جکوس ډونانټ - او انټوانټ ډوناټ کولاډون - لومړني زوی و، د هغه کورنۍ په بشپړه توګه کالوېنيسته د جان کالون فلسفي،سیاسي او مذهبي ښوونځی وه چې د جينوا په ټولنه کې يې د پام وړ اغېز درلود،مور او پلار یې د ټولنیز کار پر ارزښت ټینګار کاوه او پلار یې په فعال ډول د یتیم ماشومانو او مسکینانو سره مرسته کوله حال داچې مور یې له ناروغانو او بې وزلوسره مرسته کوله. ډونان د ويښېدلو په مذهبي دوره کې چې ریوییل په نوم یادیږي لوی شو او په اتلس کلنی کې د جینوا د صدقېخیرات ورکوونې له ټولنیز بنسټ سره یو ځای شو، په ورپسې کال کې له خپلو ملګرو سره د پنجشنبې په نوم بنسټ رامنځته کړ، چې د ځوانو نارینهوو یوه ډله به د سپېڅلي کتاب د لوستلو او بې وزلو سره د مرستې لپاره راغونډېدل. هغه خپل اوزګار وخت تر ډېره په ټولنیزو کارونو او له زندانیانو سره په لیدلو تیروه. د ۱۸۵۲ کال د نوامبر میاشتې په دېرشمه نيټه یې د یهودي ځوان نارينهوو اتحادیې برخه په جینوا کې رامنځته کړه او درې کاله وروسته یې د پاریس په غونډه کې چې د یاد بنسټ د نړیوالې څانګې د رامنځته کولو لپاره ځانګړی شوې وه ګډون وکړ. ډونانټ په یويشت کلنۍ کې د ټیټو نمرو په وجه د ډي جينېف پوهنتون پرېښود او د په نوم د پيسو د بدلون شرکت کې يې کارزدهکوونه پیل کړه،چې په بریالۍ توګه یې ته ورسوله، وروسته هغه د بانک د کارکوونکي په توګه پاتې شو. الجزایر په ۱۸۵۳ کال کې ډونانټ دسټيف مستعمراتو ته ځانګړې شوې یوې کمپنۍ له خوا د په نوم په یو ماموریت ګمارل کېږي چې له الجزایر، تونس او سیسلي په مدیترانه کې تر ټولو لویه جزیره څخه لیدنه کوي، د لږ تجربې سربېره دا دنده په بریالیتوب سره پای ته رسوي. له دې سفر څخه په الهام اخیستلو هغه خپل لومړنی کتاب د تونس له سلطنت څخه راپور په عنوان لیکي چې ۱۸۵۸ کال کې خپور شو. وروسته له دې چې د فرانسې تر یرغل لاندې الجزایر له خوا دغلهجاتو د کرنې،کاراو تجارت شرکت چې د - - د مالي او صنعتي کمپنۍ په نوم یادېده د ځمکې امتیاز ورکړشو په ۱۶۵۶ کال کې یې په خارجي مستعمراتو کې د فعالیت لپاره تجارت پیل کړ ، له دې سره سره د ځمکې د اوبو حقونه لا نه وو روښانه او استعماري چارواکو لازمه مرسته نه کوله،ډونانټ پرېکړه وکړه چې په مستقیم ډول د فرانسې له امپراتوردرېیم ناپیلون سره وګوري، چې هغه مهال له خپلو سرتېرو سره په لمبارډېي کې و . فرانسه د پېډمونټ ساردينیا - سره د اتریش په خلاف جګړه کې وه،چې د اوسنۍ ايټالیا ډېره برخه یې نیولې . د ناپیلون ځای د سلفورینو په کوچني ښار کې وه. سرچينې او ياداښتونه
هدایت الله بدري

ملا هدایت الله بدري چي دالحاج ملاګل آغا آخند په نامه هم يادېږي په کال ۱۹۷۲ کي په کندهار کي زېږېدلی دی. هغه د ۲۰۲۱م کال د اګست د ۲۴مې نېټې راهیسې د افغانستان اسلامي امارت د مالیې وزير. دا هم وګورئ کندهاریان طالب مشران سرچینې کندهاریان
کېمیاگر "ناول"

کېمیاګر انګریزي: پرتګالي: د برازیلي لیکوال پاولو کویلیو ناول دی نوموړي یاد ناول په کال ۱۹۸۸ میلادي کې په پرتګالي ژبه ولیکی وروسته بیا د نړۍ ډېری ژبو ته وژباړل شو، په پښتو کې غني خان خټک په کال ۲۰۲۰م کې د کېمیاګر په نوم وژباړی .دا ناول په نړۍ کې زښته زیات مشهور شو او له ښه خرڅېدونکو کتابونو څخه یو دی ځکه بېخي ډېر وار چاپ شو. د ناول موضوع دا ناول د خوبونو، ارمانونو ، جادوګرۍ،جنګونو او ریګستانونو کیسې بیانوي. د الکېمسټ نړیوالې ژباړې کېمیاګر یا الکېمسټ ناول د نړۍ په ډېریو ژبو کې ژباړل شوی دی چې په انګریزي کې په کال ۱۹۹۳میلادي کې د اېلن ار کلارک له لوره وژباړل شو او د هغه له انګریزي ژباړې څخه بیا په کال ۲۰۲۰ میلادي کې غني خان خټک پښتو ته یاد ناول د کېمیاګر په نوم وژباړی چې دا د پښتو ادب لپاره یوه ستره لاسته راوړنه ده.
غلامي په افریقا کې

له تاریخي اړخه په افریقا کې غلامي ډېره ده. په لرغونې زمانه کې د غلامۍ او غلام ساتنې سیستمونه د افریقا په ځینو برخو کې عام وو، لکه څنګه چې د لرغونې نړۍ په ډېرو برخو کې وو. کله چې له افریقا ور هاخوا د غلامانو سوداګري، د هند سمندر د غلامانو سوداګري او د اطلس د غلامانو سوداګري چې په ۱۶ پیړۍ کې پیل شوه پیل شوه، ډېرو د پخوانیو سیمه ییزوافریقايي غلامانو سیستمونه له افریقا بهرد غلام بازارونو لپاره د بندیانو رسول پیل کړل. غلامي تراوسه هم د غیرقانوني کېدو سربېره په معاصره افریقا کې عملي کیږي. د افریقا غلامي په اړونده لیکنو کې په بومي غلامۍ او صادراتي غلامۍ طبقه بندي شوې، په دې پورې اړه لري چې ایا غلامان د وچې هاخوا معامله شوي که نه. غلامي په تاریخي افریقا کې په مختلفو بڼو ترسره شوې: د پور غلامي، د جنګی بندیانو غلامي، پوځي غلامي، د فحشا لپاره غلامي او د مجرمینو غلامي ټولې د افریقا په بېلابېلو برخو کې ترسره کېدې. په ټوله افریقا کې غلامي د کورني او درباري مقاصد لپاره رواج وه. همدارنګه د کښت غلامي په ځانګړې توګه د افریقا په ختیځ ساحل او د لوېدیځې افریقا په ځینو برخو کې واقع شوه. د کورني کښت د غلامۍ اهمیت د ۱۹ پېړۍ په اوږدو کې د اتلانتیک غلامانو د سوداګرۍ لغو کولو له امله زیات شو. ډیرو افریقایي هیوادونو چې د غلامانو په نړیواله سوداګرۍ پورې تړلي وو خپل اقتصاد یې د قانوني سوداګرۍ په لور چې د غلام کارګرانو له خوا ترسره کېده، متوجه کړ. د غلامۍ بڼې د غلامۍ او غلام سانتې ډېرې بڼې د افریقا تاریخ په اوږدو کې موجودې وې او د غلامۍ د داخلي دودونو او همدارنګه د غلامۍ د رومي بنسټ او د غلامۍ په اړه د عیسویانو وروستي نظرونه، د مسلمانو غلامانو د سوداګرۍ له لارې د غلامۍ اسلامي بنسټونو او بالاخره د اتلانتیک غلامانو سوداګرۍ له خوا جوړې شوې وې. غلامي د ډېرو پېړیو لپاره د افریقایي ټولنو د اقتصادي جوړښت یوه برخه وه که څه هم کچې یې توپیر درلود. ابن بطوطه چې د مالي له لرغوني پاچاهۍ څخه د څوارلسمې پېړۍ په نیمایي کې لیدنه وکړه، وايي چې د سیمې اوسیدونکو د خپلو غلامانو او نوکرانو په شمېر کې یو له بل سره سیالي کوله او په خپله هغه ته یو غلام هلک د میلمه پالنې ډالۍ په توګه ورکړل شوی وو. د غلامانو اړیکې په سویلي سهارا افریقا کې اکثراً پېچلې وې، هغه حقونه او ازادۍ چې په غلامۍ او د پلور او چلند په محدودیتونه کې موجودې وې د بادارانو له خوا اشخاصو ته ورکړل شوې وې. ډېرو ټولنو د غلامانو مختلفو ډولونو تر منځ درجه بندي درلوده: د بېلګې په توګه، د هغو کسانو ترمنځ توپیر کول چې په غلامۍ کې زېږېدلي وو له هغه کسانو سره چې د جګړې له لارې نیول شوي وو. د غلامۍ بڼې په افریقا کې د خپلو له جوړښتونو سره نږدې تړاو درلود. په ډېرو افریقایي ټولنو کې چې ځمکه ملکیت نه کېده د افرادو غلامي د یوې وسیلې په توګه کارول کېده څو یو شخص خپل نفوذ زیات کړي او اړیکې پراخې کړي. دې کار غلامان د بادار د نسب یوه دایمي برخه جوړه کړه او د غلامانو ماشومانو کولی شول د لویو کورنیو پیوندونو سره نږدې اړیکې پيدا کړي. د غلامانو اولادونه چې په کورنیو کې زېږېدلي وو، د بادار د خپلوۍ په ډله کې مدغم کېدلای شول او په ټولنه کې لوړو مقامونو ته حتی په ځینو مواردو کې د رئیس تر کچې پورې رسېدل. سرچينې او ياداښتونه
د اروپا د بشري حقونو محکمه

د اروپا د بشري حقونو محکمه یا چې د ستراسبورګ محکمې په نوم هم پېژندل کېږي د اروپا د شورا یوه نړیواله محکمه ده چې د بشري حقونو په اړه د اروپا میثاق تفسیر کوي. محکمه هغه غوښتنلیکونه څېړي چې ادعا کوي د یو متعهد هېواد په میثاق کې له ذکر شويو یوه یا ډېرو بشري حقونو نه یا د هغه اختیاري پروتوکولونو نه چې یو هېواد یې غړی وي، سرغړونه کړې وي. د بشري حقونو په اړه د اروپا میثاق د لومړیو حروفو په وسیله هم مشخص کېږي. محکمه د فرانسې په ستراسبورګ کې موقعیت لري. یو فرد، د افرادو یوې ډلې، یا یو یا ډېرو نورو متعهد هېوادونه کولی شي غوښتنلیک وسپاري. محکمه کولی شي د احکامو سربیره مشورتي نظرونه هم صادر کړي. دغه میٍثاق د اروپا د شورا په چوکاټ کې تصویب شو او ټول ۴۷ غړي هېوادونه یې د کنوانسیون متعهد غړي دي. د قضايي تفسیر لپاره د محکمې لومړنۍ وسیله د ژوندي سند اصل دی، په دې معنی چې کنوانسیون د اوسنیو شرایطو په رڼا کې تفسیر شوی. نړیوال حقوق پوهان په نړۍ کې د بشري حقونو ترټولو اغېزمنه نړیواله محکمه بولي. سره له دې محکمه د هغو احکامو چې د متعهدو اړخونو له خوا نه پلي کېدل او همدارنګه د قضیو د حجم مدیریت توازن او ورته لاسرسی له ننګونو سره مخ وو. تاریخچه او جوړښت ملګرو ملتونو د بشري حقونو نړیواله اعلامیه د ۱۹۴۸ زکال د ډسمبر په ۱۰ نیټه تصویب کړه چې موخه یې په هغه کې د مندرجو حقونو نړیوالې پېژندنې ته وده ورکول دي څو د بشري حقونو ساتنه په نړیواله کچه پیاوړې کړي. د اروپا شورا په لندن کې د ۱۹۴۹ زکال د مې میاشتې په ۵ جوړه شوه، د شورا غړي په دې نظر دي چې د ملګرو ملتونو اعلامیه هڅه کوي د نړیوالې او اغیزمنې پېژندنې او په هغه کې د مندرجو حقونو پلي کېدل تضمین کړي. دغه محکمه د بشري حقونو د اروپایي کنوانسیون د ۱۹ مادې پر بنسټ د ۱۹۵۹ زکال د جنورۍ په ۲۱ کله چې د اروپا شورا د پارلماني اسمبلۍ له خوا یې لومړني غړي وټاکل شول، جوړه شوه. په پیل کې د بشري حقونو اروپايي کمېسیون له خوا محکمې ته لاسرسی محدود وو چې په ۱۹۹۸ ز کال کې لغوه شوه. محکمې د خپلو لومړیو کلونو په ترڅ کې فعالیت کم وو او د قضیې ډیر قوانین یې نه وو راټول کړي، لومړی یې په ۱۹۶۸ ز کال کې د اتریش پر وړاندې په نیومیسټر کې سرغړونه وموندله. کنوانسیون محکمه مؤظفه کوي چې د کنوانسیون او د هغو پروتوکولونو په اړه د متعهدوهېوادونو له خوا د ورکړل شویو ژمنو د رعایت ډاډ ورکړي، یعنې د اروپا شورا په غړو هېوادونو کې د اروپا کنوانسیون اجراء او پلي کول تضمینوي. د اروپا د شورا د محکمې په توګه د اروپا د بشري حقونو محکمه چې د بشري حقونو په اړه د اروپا کنوانسیون پلی کوي، د اروپا د شورا ترټولو غوره پېژندل شوې اصلي برخه ده. د اروپا شورا فرانسوي: یو نړیوال سازمان دی چې د دویمې نړیوالې جګړې په پیل کې د بشري حقونو، ډیموکراسۍ او د قانون واکمنۍ د ملاتړ لپاره په ۱۹۴۹ ز کال کې تاسیس شوی، ۴۷ غړي هېوادونه لري، د نږدې ۸۲۰ مېلیونه نفوس سره او د نږدې ۵۰۰ مېلیونه یورو کلنۍ بودیجې سره فعالیت کوي. دغه سازمان د اروپایي ټولنې د ۲۷ هېوادونو نه بېل دی، که څه هم ځینې وختونه د هغې سره غلطي کېږي، یو څه د دې لپاره چې د اروپا اصلي بیرغ منلی چې د اروپا شورا لخوا په ۱۹۵۵ کال کې رامنځته شوی او همدارنګه د اروپا ملي ترانې لپاره. تر اوسه هېڅ هېواد د اروپا شورا له غړیتوب پرته له اروپايي ټولنې سره نه دی یوځای شوی. د اروپا شورا د ملګرو ملتونو رسمي څارونکې ده. سرچينې او ياداښتونه
هرېټ جاکوب

هرېټ جاکوب یوه افريقایی الاصله امریکايي لیکواله وه، چې د زېږېدلو کره نېټه یې معلومه نه ده خو ښايي له ۱۸۱۳ څخه تر ۱۸۱۵ کالونو تر منځ زېږېدلې وي،د ۱۸۹۷ کال د مارچ په اوومه نېټه یې له دې نړۍ څخه سترګې پټې کړې. هغې خپل ژوندليک په ۱۸۶۱ کال کې دیوې کنیزې نجلۍ د ژوند پېښې له سرلیک سره د لېنډا برېنټ په مستعار نوم چې اوسمهال د امریکایي کلاسیک په نوم یاديږي خپور کړ. چې د شمالي کارولینا د اېډنټون په یوه کنيزخونه کې زېږدلې، هلته دا د خپل څښتن يا هغه کس چې دا يې په غلامۍ نېولې له خوا له جنسي ځورونې سره مخ وه او هغې ته داسې ګواښ کوي که چېرې د هغه غوښتنو ته غاړه کېنږدي، نو دی به یې ماشومان ورته وپلوري. هغې د خپلې انا د کور تر چت لاندې په یوه ډېره نرۍ فضا کې ځان داسې پټ کړ چې درېدلی نه شوی. هلته تر اووه کاله ژوند کولو وروسته په دې بریالۍ کېږي چې د ازاد شمال لور ته وتښتي. هلته له خپلو بچیانو جوزېف او لویسا مټلېډا او خپل ورورجان اېس جکوب . سره یوځای شوه او د ماشومانو د روزونکې په توګه یې دنده پیدا کړه او پر غلامۍ د بنديز پلویانو او فېمېنستانو سره يې اړیکه جوړه کړه. د کورنۍ جګړې په بهیر او تر هغې وروسته له خپلې لور سره دسويل په لورد اتحاد شورويانګلیس تریرغل لاندې سیمو ته لاړه چې هلته یې مرستې پیل کړې او د تښتېدلو او خوشي کړل شویو غلامانو لپاره یې دوه ښوونځي پرانیستل. ژوندلیک نوم او کورنۍ هرېټ جاکوب په ۱۸۱۳ کال کې د شمالي کارولينا په اېډنټون سیمه کې د ډېلېلا هورنيبلا په کورنۍ کې زېږېدلې او د هورنيبلا کورنۍ له خوا چې يوه سيمهاييزه میخانه لري په غلامۍ نيول شوې. هرېټ او د هغې ورور جان د پاراټوس سکوېچر وېنټرم د غلامۍ قانون چې له مخې یې د غلامو میندو ماشومان د څښتن ملکيت حسابېدل اصل پر بنسټ له ماشومتوبه میخانې لرونکې کورنۍ په غلامۍ نیولي وو، چې مورنۍ مقام ترلاسه کړي یعنې غلامي د هغوي مورنۍ مقام و او دا به دوی ته په میراث رسېده. سرچينې او ياداښتونه
باور

باور عبارت له هغه لیدلوري څخه ده چې یو شی سهي دی یا د نړۍ په اړه ځینې وړاندیزونه ریښتیني دي. په معرفت پېژندنه کې، فیلسوفانو د باور اصطلاح د نړۍ په اړه د لیدلورو ته د اشارې لپاره کاروله چې هغه کېدای شي سم یا ناسم وي. پر یوه شي باندې باور لرل یعنې د هغه شي ریښتینی ګڼل. د بېلګې په توګه، که پر دې باور ولرو چې واوره سپینه ده نو دا خبره له دې حقیقت سره د پرتلې وړ ده چې وايي: واوره سپینه ده. سره له دې هم، د یوه بارو لرل، فعاله انټروسپیک درون نګري ته اړتیا نه لري. د بېلګې په توګه، ډېر کم خلک په دقت سره پر دې فکر کوي چې سبا به لمر راوخېږي که نه، خو بیا هم دوی داسې انګیرې چې را و به خیږي. سربېره پر دې، دا اړینه نه ده چې زموږ بارونه دې هرومرو رښتیا شي د بېلګې په توګه که چیرته یو سړی تل دا فکر کوي چې واوره سپینه ده، بلکې کېدای شي دا یوه اختیاري خبره وي د بېلګې په توګه که چېرته له چا څخه وپوښتل شي چې د واورې رنګ څه ډول ده نو هغه ښایي ووايي چې واوره سپینه ده. بېلابېلې لارې چارې شته چې معاصر فیلسوفان هڅه کوي تر څو باورونه تشرېح کړي، له هغې ډلې کولای شو جیري فوډور، روډریک چیشولم ډانیل ډینیټ او ډونالډ دیویډسن او یا هم هیلاري پوتنوم یاد کړو. ځینو هم هڅه کړې چې د باور په اړه زموږ مفکورې ته د پام وړ بیاکتنې وړاندې کړي، په شمول د عقیدې په اړه د لیرې کولو پوهان چې استدلال کوي چې په طبیعي نړۍ کې هیڅ داسې پیښه شتون نلري چې زموږ د عقیدې پاول چرچلینډ او رسمي ارواپوهنې پوهانو سره مطابقت ولري چې زموږ د عقیدې ځای نیسي. د باور دوه اړخیزه مفکوره یا موږ باور لرو یا باور نه لرو د اعتبار د لا جواز لرونکي، احتمالي مفکورې سره د عقیدې د درجو ټول ډولونه شتون لري ، د باور او غیر تر مینځ ساده توپیر نه دی. - باور. سرچينې او ياداښتونه
د ۱۶۸۹ ز کال د حقونو قانون

د ۱۶۸۹ کال د حقونو قانون چې د ۱۶۸۸ ز کال د قانون په توګه هم پیژندل کیږي، د انګلستان په اساسی قانون کې یو مهم قانون دی چې ځینې اساسی مدنی حقوق وړاندې کوي او همدا رنګه د تاج راتلونکې میراث وړونکی هم په ګوته کوي. دې قانون د ۱۶۸۹ ز کال د ډسمبر په ۱۶ نیټه شاهي موافقه ترلاسه کړه او په قانوني توګه د حقونو د اعلامیې یوه تکراری لیکنه وه او پارلمان د کنوانسیون له خوا د ۱۶۸۹ ز کال د فبرورۍ په میاشت کې درېیم ویلیم او دویمې ماري ته وړاندې شو او دوی ته یې بلنه ورکړه چې د انګلستان ګډ واکمنان شی. د حقونو په قانون کې د پادشاه د واکونو په اړه حدود او د پارلمان حقونه ټاکي او همدا رنګه د پارلمان شرایط، ازادو ټاکنو او د وینا ازادۍ شرطونه په کې شاملیږي. دغه قانون د بې رحمه او غیر معمولی سزا د منع کولو په ګډون د افرادو ځینې حقونه ټاکي او دا یې تایید کړې ده چې پروټیسټانت د قانون له مخې اجازه لري د خپل حالت سره سم د ځان دفاع لپاره وسلې ولري همدا رنګه دا هم په کې راوړل شوي چې د پارلمان له اجازې پرته څوک نشي کولی مالېه وضع کړي. د دې تر څنګ، د حقونو قانون د انګلستان د دویم جیمز څو بد عملونه بیان کړي او غندلي یې دي. دې نظریو د سیاسي فیلسوف جان لاک نظرونه منعکس کړل او دوی په انګلستان کې په چټکۍ سره مشهور شول. دغه قانون د تاج لپاره د اساسي قانون پر بنسټ ځینې شرایط وړاندې کوي چي باید د خلکو رضایت له ځان سره ولري، څرنګه چې په پارلمان کې ښودل شوی دی د حقونو قانون په بریټانیا کې، د ازادیو د لوی تړون، د حق غوښتنې، محکمې ته د حاضرېدو یا د هاباس کورپس د ۱۶۷۹ ز کال قانون او د پارلمان د ۱۹۱۱ او ۱۹۴۹ کلونو قانون د بریټانیا د اساسي قانون د ځینو اساسي اسنادو له خوا مل شو. یو جلا خو ورته سند، د ۱۶۸۹ ز کال د حق غوښتنې قانون، په سکاټلنډ کې پلی کېږي. د ۱۶۸۹ ز کال د حقونو قانون د امریکا د متحده ایالاتو د حقونو د ۱۷۸۹ ز کال قانون، د ملګرو ملتونو د ۱۹۴۸ ز کال د بشري حقونو اعلامیې او د اروپا د ۱۹۵۰ ز کال د بشري حقونو د تړون لپاره د یوې بېلګې په توګه و. د حقونو قانون د ١٧٠١ زکال د سکونت قانون سره یوځای د مشترک المنافع هېوادونو په ساحو کې تراوسه پلی دی. په ۲۰۱۱ ز کال کې د پرت تړون په تعقیب، د دواړو قوانینو د ۲۰۱۵ ز کال د مارچ د ۲۶ تعدیلات په مشترک المنافع هېوادونو کې نافذ شول. سرچينې او ياداښتونه
دیکتاتوري

دیکتاتوري هغه ډول حکومت دی چې د یوه مشر دیکتاتور یا د مشرانو د یوې ډلې له خوا جوړیږي کوم چې د حکومت واک چې خلکو ته یې ژمنه شوې وي، په لاس کې لري او د سیاسي کثرت ګرايي پلورالیزم یا ازادو رسنیو په وړاندې هېڅ زغم نه لري. په زیاترو دیکتاتوري نظامونو کې، د هېواد اساسي قانون خپلو اتباعو ته حقونه او د ازادو او دیموکراتیکو ټولټاکنو ژمنه ورکړې وي او وايي چې اتباع به یې له دې ټولو حقونو څخه برخمن وي، خو په حقیقت کې داسې نه وي. لکه څرنګه چې دیموکراسۍ د حکومت کولو داسې یو ډول دی چې پکې هغه کسان چې حکومت کوي هغوی د یوې دورې لپاره د ټولټاکنو له لارې ټاکل کېږي، خو په دیکتاتوري نظامونه کې بیا داسې څه نشته. په ۱۹مه او ۲۰مه پېړۍ کې، دیکتاتوري نظامونه او مشروطه دیموکراسۍ د نړۍ په کچه د حکومت کولو د دوو اصلي بڼو په څیر رامنځته شوې او په تدریج سره یې ځواکمن شاهي نظامونه وپرځول. په معمول ډول په دیکتاتوري رژیم کې، د هېواد مشر د دیکتاتور په نوم سره پیژندل کېږي؛ که څه هم د هغه رسمي نوم ښايي مشر یا رهبر ته ورته یو نوم وي. د دیکتاتورانو یوه ځانګړنه دا ده چې هغوی د خپل پیاوړي شخصیت نه ډېره ګټه اخلي او نه پریږدي چې خلک ازادو رسنیو ته لاسرسی ولري، تر څو وکولای شي خپله برتري او خپلواک سیاسي او ټولنیز ثبات خوندي وساتي. دیکتاتور او توتالیتر ټولنې په معمول ډول د ځایناستي حکومتي سیستم د پلویانو د اغېز د کمولو لپاره له سیاسي تبلیغاتو څخه کار اخلي. ډولونه دیکتاتوري نظام په اصل کې د هغه ډول حکومت په توګه تعریف شوی چېرته چې بشپړ واک د مشر یا رهبر چا ته چې دیکتاتور ویل کېږي، یوې کوچنۍ ډلې یا حکومتي سازمان په لاس کې وي او موخه یې د سیاسي کثرت ګرايي پلورالیزم او مدني بسیج له منځه وړل وي. په بله وینا، دیموکراسي چې په عامه توګه د دیکتاتورۍ له مفهوم سره پرتله کېږي، د هغه ډول حکومت په توګه تعریفیږي چې واک په خلکو پورې اړه لري او واکمنان د ازادو ټولټاکنو له لارې پکې ټاکل کېږي. د حکومت یو بل نوی ډول چې د شلمې پېړۍ په لومړیو کې رامنځته شو په عامه توګه ډېر د دیکتاتورۍ له مفهوم سره تړلی دی چې د توتالیترانیزم په نوم پیژندل کېږي. دا ډول نظام بیا د یوه سیاسي ګوند او په ځانګړې توګه د یوه پیاوړي رهبر ریښتیني الګو د شتون له کبله پیژندل کېږي، څوک چې خپل شخصي او سیاسي سترتوب پر نورو باندې تپي. دوه هغه اصلي اړخونه چې د واک له ساتنې سره مرسته کوي، هغه د دولت او د پولیسو د ځواک تر منځ تلپاته همکارۍ او یوه ډېره پراخه ایډیالوژي ده. دولت پر ټولو رسنیو او ټولنیزو او اقتصادي موسساتو باندې بشپړ کنټرول لري. د هانا ارنټ په وینا، توتالیتاریزم د ډیکتاتورۍ یو نوی او افراطي ډول دی چې له اتومیزه او ګوښه شويو کسانو څخه جوړ شوی. سربېره پر دې، هغه دا هم مني چې ایډیالوژي د ټولې ټولنې د سازمان دهي د څرنګوالې په ټاکنه کې اصلي اغېز تر سره کوي. سرچينې او ياداښتونه
جېرمي کوربین

جېرمي برنارد کوربین یو بريتانوی سیاستوال دی چې د ۱۹۴۹ کال د مې میاشتې په ۲۶ زېږېدلی. هغه له ۲۰۱۵ څخه تر ۲۰۲۰ کال پورې د کارګر ګوند رهبر او اپوزېسیون د مشر په توګه کار کړی. د ۱۹۸۳ کال راهیسې د شمالي اېسلېنګټوڼ لپاره د پارلمان غړی و، کوربین د ګارګر ګوند چپکیڼ سیاسي لوریسوسیالیزم دی چې د یو سوسیالیست په توګه پېژندل کېږي. کوربين په چيپنهام،وېلتشایر کې نړۍ ته راغی او په وېلتشایر او شروپ شایر کې لوی شو. له نوې ځوانۍ څخه له کارګر ګوند سره یوځای شو. لندن ته له تګ سره د ګاګرۍ د اتحادیې استازی شو. په ۱۹۷۴ کال کې د هرېنجي شورا غړی شو او تر ۱۹۸۳ کال پورې دشمالي اېسلېنګنټون لپاره تر معاونیت وروسته ،د هېړنسي ټاکنیزې حوزې څخه د کارګر ګوند دپارلمان د استازي په توګه وټاکل شو . هغه نهه ځله بیا بیا یاد موقف ته وټاکل شو،د هغه رول د فاشیست ضد اقداماتو، د اپارټېد- بریتانوی سازمان ضد غورځنګونو،داتومي وسلې راټولولوخلع سلاح په کمپاین او د فلسطین او ایرلنډ له ټولواکۍ څخه د ملاتړ په برخه کې یادولی شو. کوربین د پارلمان د بکبېنچ د بريتانيا په ولسي جرګه كې د هغو استازو د ناستې ځاى چې دخپل ګوندمشران نه دي استازي په توګه د معمول په څېر د کارګر ګوند د تګلارې خلاف د ټوني بلايېر او کورډون براوون تر مشرۍ لاندې د کارګر ګوند نویو دولتونو ته رایه ورکړه. هغه چې د عراق د جګړې کلک مخالف و، له ۲۰۱۱ څخه تر ۲۰۱۵ پورې يې د جنګ بس کړئ! ایتلاف مشري پر غاړه لرله او په دې دوره کې یې د ګاندي د سولې نړیواله جایزه تر لاسه کړه، همداراز یې په ۲۰۱۷ کال کې د سان مک برایډ جایزه هم ترلاسه کړه. د ځینې مطالعاتو پر بنسټ رسنیز پوښښ له کوربین څخه خصمانه و او د هغه نظریې يې ناسمې خپرولې . کوربین له یهودانو سره توپیریز چلند او زور زیاتی غندلی، خو له ګوند څخه بهر او د ګوند دننه د سیاسی مخالفانو له لوري په دې تورن و چې له هغو کسانو سره له پخوا اړیکه لري چې له یهودانو سره یې توپیریز چلند درلود او په دې وجه له نیوکو سره مخ و. کوربین په ۲۰۱۵ کال کې د کاګر ګوند دمشر په توګه وټاکل شو، د هغه تر ټاکل کېدو وروسته او د ټاکنیزو مبارزاتو په بهیر د ګوند غړي خورا زیات شول،هغه چې ګوند یې چپ لوري سوسیالیزم ته وړه ، د عامه تاسیساتو او رېل پټلۍ بیا عامول، له لږې مداخلې سره مل سیاسي نظام او د عمومي خدمتونو او رفاع په برخه کې د محدویتونو له لرې کولو څخه ملاتړ وکړ. پر اروپايې اتحادیې له نیوکې سره یې د ۲۰۱۶ کال په ټولپوښتنه کې د غړيتوب پر دوام ټيګار وکړ، د ۲۰۱۶ کال وروسته کله چې د کارګر ګوند استازو د هغه د ګوښه کولو هڅه کوله بیاه هم هغه د مشرتوبرهبرۍ په دوییمه سیالۍ کې اووېن سمېټ ته په ماتې ورکولو سره بریالی شو. د ۲۰۱۷ کال په عمومي ټاکنو کاګر ګوند د خپلو رایو شمېر ۴۰ سلنه لوړ کړ چې د ۱۹۴۵ کال د عمومي ټاکنو په پرتله يې د رایو په شمېر کې ۹.۶ سلنه زیاتوالی راغی چې لوی پرمختګ و، د کوربين په دوره کې ګاګر ګوند ۳۰ څوکۍ او معلق پارلمان ترلاسه کړ،خو محافظه کارې لومړۍ وزيرې تیریسا مې یو د اقليت دولت رامنځته کړ او د کارګر ګوند په اپوزېسيون کې پاتې شو . په ۲۰۱۹ کال کې د ټاکڼو پر سر په پارلمان کې تر بنبست وروسته کاربین له خپلې بې طرفۍ سره د وتلوخروج په اړه ټولپوښتنه تأیید کړه، د ۲۰۱۹ کال په عمومي ټاکنو کې د کارګر ګوند سهم له ۳۲ سلنه کمښت سره مخ شو چې د ۲۰۱۵ کال په پرتله تر ټولوټيټه کچه وه چې د ۶۰ څوکیو د له لاسه ورکولو لامل شوه او داله ۱۹۳۵ راهیسې تر ټولو کم شمېر چې ۲۰۲ څوکۍ وې پاتې شو، کاربین وویل دی به نورو د کارګر ګوند مشري ونه کړي . په ۲۰۲۰ کال کې د مشرتابه ټاکنې ترسره شوې چې دبرکزیت وزیر د بریتانیا په سیاست کې د خارجې وزیر د اروپا اتحادیې له سیوري څخه بهر فعالیت درلود پربنسټ لومړي وزیر کېیرسټامر وګټلې. سرچینې
د ډاروین د تیوري پیل

د ډاروین د تیوري پیل په یوه ډېره بوخته دوره کې رامنځ ته شو او داسې وخت کې پیل شو چې چارلس ډاروین د بیګل د سروې د سفر څخه راستون شو، په داسې حال کې چې شهرت یې د یوه فوسیل راټولوونکي او جیولوجي پوه په توګه لا دمخه ثابت شوی و. پلار یې اجازه ورکړه چې د یوه روحاني پر ځای، یو ښه طبیعت پوه شي او لومړنۍ دندې يې دا وې چې وړ کارپوهان پیدا کړي ،ترڅو ټولګی یې توصیف کړي، ژورنال او تبصرې یې ولیکي او د موندنو په اړه یې د لندن جیولوژیکي ټولنې ته مقالې وړاندې کړي. د ډاروین د جیولوژي په لومړنۍ کړنه کې، د فوسیلونو په اړه د اناتومیست ریچارډ اوون راپورونو وښودله چې، په ورته سیمه کې له منځه تللې نوعې له اوسنیو نوعو سره تړاو درلود او مرغه پوه جان ګولډ وښودله چې، د ګالپاګوس ټاپوګانو د مرغانو نمونې د مختلفو نوعو څخه وې چې نه یوازې په تنوع پورې، بلکې په ځایونو پورې يې هم اړه درلوده. دې ټکو ډاروین قانع کړ چې د نوعو بدلون خامخا رامنځته کېږي او لومړني تکاملي نظرونه یې په خپله سره کتابچه کې ولیکل. نوموړي په اولادونو کې د تنوع د بدلېدونکي نړۍ سره د نژاد تطابق او بدلون د ګمانونو په اړه د بدلون ځانګړې کتابچې پیل کړې او د یوې تکاملي ونې د د څانګې په شکل غیر منظم شجره یي انشعاب طرحه کړ. په ژوبڼ کې د اورنګوتان بیزو په اړه مشاهدو وښودله چې، اصطلاحات یې څومره انسان ته ورته و چې د هغه د بیګل سفر نظریات یې تایید کړل. دا چې د انسان او ژوو ترمنځ لږ واټن شته. هغه د حیوان روزنې په اړه څېړنه وکړه او د طبیعت سره یې مشابهتونه وموندل چې وړوکي یې له منځه یووړل او مناسب اندامه یې ساتل، بزګرانو په قصدي توګه، د حیواناتو روزنه غوره کړه، ترڅو د زرو متوسطو بڼو له لارې یې اولادونو د پام وړ بدلون وموند. ګمانونو یې د غرایزو او ذهني ځانګړتیاوو په اړه، د عادتونو، عقیدو او د مخ د حالتونو تکامل ته اشاره کوله او ټولنیزې اغېزې یې په پام کې ونیولې. په داسې حال کې چې دا یې لومړنی شوق و، ده د ډېر کاري حجم سره مبارزه کوله او ناروغه شو. د کار څخه د دمې اخیستلو وروسته، د واده فکرونه یې د تره لور ایما ویګ ووډ ته واوښتل. د مالتوس او طبیعي قانون په اړه یې لوستنه لامل شوه، چې په خپله څېړنه کې پرته له نشرڅخه د ژوندي پاتې کېدو لپاره د مبارزې د ټولنیز فکر مالتوس منطق پلی کړي او بلاخره یوه تیوري یې ترلاسه کړه، چې د هغې پر بنسټ کار وکړي. هغه ایما ته د واده وړاندیزوکړ او هغې ومانه. نوموړي په خپله تیوري کې، هغه روزونکي چې ځانګړتیاوې غوره کوي، د طبیعي ټاکنې سره چې په ناڅاپي توکه له ډولونو رامنځته کېږي، پرتله کړل او په کلیوالو سیمو کې یې د ملاتړکوونکو معلوماتو په لټه کې شو. هغه د ۱۸۳۹ ز کال د جنورۍ په ۲۴ مه د شاهي ټولنې د غړي په توګه وټاکل شو او له ایما سره یې په ۲۹ مه نېټه واده وکړ. د ډاروین د تیورۍ پرمختګ دوام وکړ. سرچینې
د دین ازادي په فرانسه کې

په فرانسه کې د دین ازادي د ۱۷۸۹ کال د اتباعو او انسانانو د حقونو د اعلامیې د بنیادي حقونو له مخې تضمین شوې ده. په ۱۹۰۵ز کال کې، فرانسه یو سیکولار دولت شو او له هغه وخت راهیسې، د فرانسې حکومت د اصل تعقیبوي، په کوم کې چې حکومت کوم رسمي دین نه دی منلی پرته له موروثي قوانینو څخه لکه پوځي روحانیون او په الزاس-موزل کې سیمه ییز قانون. د دې پر ځای، یوازې هغه ځانګړې دیني سازمانونه د رسمي قانوني معیارونو له مخې په رسمیت پیژني کوم چې دیني دوکتورینو ته هومره پام نه لري. د دې تر څنګ، دیني سازمانونه باید د دولت په تګلارو کې له لاسوهنې څخه په کلکه سره ډډه وکړي. شالید ترمینالوژي د دین او د دیني ازادیو په اړه په فرانسوي ژبه کې راغلي ترمینالوژي تر یوه بریده پورې له انګریزې ترمینالوژي څخه توپیر لري. په ځانګړې توګه د دین په اړه د فرانسوي او انګریزې ژبې تر منځ ګڼ شمېر ګمراه کوونکې شته: د فرانسوي کلیمه یعنې دین عبادت، یا په حقوقي برخه کې یو منسجم دین، چې دا یې عامه معنی ده. د معنی یعنې هغه موسسه چې دیني عبادت نه ملاتړ کوي، نه . لکه څرنګه چې لاندې یې تشریح شوې ده، که چېرته د ټولنې په توګه فعالیت کوي نو بیا د مالیاتو په خاطر یو لړ مالي او عملیاتي محدودیتونه پرې شته. د فرانسوي کلیمه د انګریزې د معنی ورکوي، په تیره بیا کله چې د بودیزم لپاره کارول کېږي. که څه هم، په عامه اصطلاح کې دا کلیمه بیا د انګریزې د یعنې سپکاوي معنی ورکوي. حکومتي او دیني موسسات په فرانسه کې د حکومتي او دیني موسساتو تر منځ اړیکې د ۱۹۰۵ کال د کلیسا او دولت تر منځ د بېلتون اړوند قانون له مخې تعریف شوې دي. چې لومړۍ جمله یې داسې ده:جمهوریت د وجدان ازادي تضمینوي. همداشان تر محدودیتونو لاندې د دیني عبادت د چارو تمرین هم د ټولو خلکو د ګټې په پام کې نیولو سره تضمینوي. جمهوریت هېڅ راز کلیسا نه په رسیمت پیژني او نه هم ورسره مالي مرسته کوي. . - . ..د ۱۷۸۹ کال د انسانانو او اتباعو د حقونو اعلامیه، چې د قانوني چارواکو له خوا د فرانسې د اساسي قانون سره برابر حیثیت لري، داسې راغلي دي:له هېچا څخه به د هغه د نظریاتو په اړه و نه پوښتل شي، همداشان د دیني عقایدو په اړه، خو په دې شرط چې له امله یې د قانون له مخې رامنځته شوی عامه نظم له ستونزې سره مخ نشي.او:قانون دا حق لري تر څو هغه اعمال چې د ټولنې لپاره مضر وي، هغه ممنوع وګرځوي. هر هغه څه چې د قانون له مخې نه وي ممنوع شوي، د هغو ممانعت نشي کېدای او نه هم څوک د هغو په تر سره کولو سره مقید ګرځېدلای شي.نو له همدې کبله د فرانسې حکومت په خپله سر نشي کولای چې دیني فعالیتونه تنظیم یا ممنوع وګرځوي؛ یوازې په هغو حالاتو کې دوی دا حق لري چې هغه د عام نظم د ساتنې یا د ټولنې په خلاف د مضرو اعمالو د ممنوعیت له کبله یې محدود کړي د بېلګې په توګه انساني قربانۍ. سرچینې
لمريز سيستم

لمریز سیستم د جاذبې له مخې محدود سیاره اي د لمر سیستم دی او له دې سره په مدارونو کې هغه تنې دي چې په مستقیمه یا غیرې مستقیمه توګه له لمر څخه چار چاپیره په مدار کې ګرځي. له لمر څخه په مدار کې په مستقیمه توګه ۸ لویې سیارې تاویږي خو په غیرې مستقیمه توګه وړې پنځه سیارې او د دې تر څنګ نورې اسماني تنې دي چې له لمر څخه په مدار کې تاویږي. همداسې سپوږمۍ په ټولو سپوږمیو کې دوه له وړو سیارو غټې دي. لمریز سیستم ۴.۶ بیلیونه کاله وړاندې د ستورو ترمنځ له مالیکولي ورېځو رامنځته شوی. په دې سیستم کې تر ټولو لویه تنه لمر دی او تر ټولو دویمه لویه تنه مشتري سیاره ده. څلورو سیارو عطارد، زهرا، ځمکې او مریخ ته نوم هم اخلي ځکه چې په بنسټیزه توکه له ډبرو او وسپنې جوړې شوي. له دې څلور بهر سیارې غټې سیارې دي. دوه سیارې مشتري او زحل د ګاز لویې تنې دي او په بنسټیزه توګه له هایډروجن او هېلیم جوړې شوي. دوه نورې تر ټولو بهر سیارې اورانوس او نپټون سیاره له کنګل لویې جوړې تنې دي. په دې کنګل کې اوبه، امونیا او میتان شامل دي. په لمریز سیستم کې وړې تنې هم موجودې دي. د کمربند چې د مشتري او مریخ مدارونو ترمنځ دی په دې سیمه کې ډېرې داسې اسماني تنې موجودې دي چې له ډبرو او وسپنې جوړې شوي. د نپټون سیارې له مدار ورهخوا کمربند او ډېسک دی په دې سیمو کې چې کومې اسماني تنې دي ډیری یې له کنګل جوړې شوي او د - په نامه یادیږي.تر دې ورهخوا تنې د په نامه یادیږي په دې تنو کې سلګونه زره داسې تنې موجودې دي چې خپلې د جاذبې قوې ګرد شکل ورکړی دې ډول تنو ته په انګرېزۍ کې نوم هم اخلي. له دې پرته په سیمه کې نورې وړې تنې هم شته کومو ته چې - نومونه اخلي او د فضا په دې سیمه کې ازاد تګ کوي. سیارې او ځینې نورې تنې خپل طبیعي سټلایټونه لري کومو ته چې سپوږمۍ نوم اخیستل کیږي او له همدې اسماني تنو په مدار کې تاویږي. له لمر څخه د لرې سیارو له ټولو سپوږمیو د دوړو او نورو تنو کړۍ تاو دي. د لمریز سیستم بنسټیزه برخه لمر دی. لمر د ټول لمریز سیستم ۹۹.۸۶ حجم جوړوي او له لمر وروسته بیا څلور لویې سیارې د لمریز سیستم ۹۹ حجم جوړوي. یوازې مشتري او زحل د لمریز سیستم ۹۰ حجم تشکیلوي. له یادو تنو پرته د لمریز سیستم نورې تنې څلور لمر ته نږدې وړې سیارې همداسې سیارې، سپوږمۍ، اسټېرویډ او کومېټ اسماني تنې دي او ټولې په ګډه د لمریز سیستم په ټول حجم کې ۰.۰۰۲ حجم جوړوي. ټولې سیارې او نورې اسماني تنې په خپل مدار کې په یو لوري له لمر څخه تاویږي که د ځمکې له شمالي قطب څخه ورته وکتل شي نو د ساعت له ثانیه ګر سره په یو لوري له لمر څخه تاویږي خو استثنا هم پکې شته لکه د په نامه اسماني تنه. زیاتې سیارې خپل دوېم سیستم لري او په دې سیستم کې طبیعي سټلایټ یا سپوږمۍ په خپل مدارې کې له دې سیارو تاویږي. په دې سپوږمیو کې دوه سپوږمۍ تیتان او ګانیمید له عطارد سیارې څخه لویې دي. زیاتې سپوږمۍ له خپل محور څخه نه تاویږي بلکې په یوه مخ له خپلې سیارې په مدار کې تاویږي. کومې تنې چې لمر ته نږدې دي د لمر د جاذبې له امله تېز تګ کوي او په چټکۍ په خپل مدار کې له لمر تاویږي خو کومې چې لرې دي له لمر څخه تاوېدنه یې ډېر وخت نیسي. کومې تنې چې لمر ته نږدې دي زیاتره یې له ډبرو، وسپنې، سیلیکېټ او نیکل جوړې شوي. له لمر څخه د ځمکې واټن د ستور پوهنې یو واحد ده د ستور پوهنې یو واحد ۱۵۰۰۰۰۰۰۰ کیلو متره یا ۹۳۰۰۰۰۰۰ مایله کیږي. مشتري له لمر څخه ۵.۲ د ستورپوهنې واحده لرې ده تقریبا ۷۸۰۰۰۰۰۰۰ کیلومتره کیږي.
د شهابو طوفان

دشهابوطوفان ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ لکه څرنګه چې زموږ په لمریز نظام کې زموږ ځمکه زموږ پر لمر راڅرخي، دغسې نورې سیارې هم پر لمر راګرځي. یوازې سیارې نه بلکې کومېټ هم زموږ پر لمر راګرځي. دغسې یو کومېټ چې د - په نوم ياديږي، زموږ پر لمر په کلونو کې یوځل راګرځي. د دغه کومېټ منځنۍ قطر کيلومتره دی. دغه کومېټ په یو ثانيه کې شاوخوا کيلومتره رفتار لري او د دغه کومېټ مدار بيضوي دی. نو ځکه کله چې زموږ ځمکه پر لمر په کال کې یوځل راګرځي، نو د دغه کومېټ له مدار سره نژدې تېرېږي. دغه کومېټ د وخت له تېرېدو سره په خپل مدار کې بېخي ډېر ذرات او یا ګرد غبار پاشلي دي. چې کله زموږ ځمکه د جولای او د اګست په میاشت کې د دغه کومېټ له مدار سره تېرېږي، نو دغه پاشل شوي ذرات یا ګرد او غبار، چې د ملي متر څخه تر ملي متر پوري دي، د ځمکې د اتموسفير له ګازونو سره ټکر کېږي. داچې د دا ذراتو رفتار ډېر لوړ دی، شاوخوا په ساعت کې کيلومتره دی، نو ډېر په تېزوالي سره د ځمکې د اتموسفير له ګازونو سره جنګېږي، چې خپله دغه ذره هم ډېره ګرم کېږي او ټکر کړي ماليکيولونه هم رڼا کوي، چې موږ ته لمبه غوندې ښکاري. دغه ذرات یوازې په یوې یا په دوو ثانیو کې په مکمله توګه وپاشل شي. کله ناکله خو کم وخت دا شهاب که غټ وي، نو تر اتموسفير تېرېږي او پر ځمکه راغورځي. دغه شهاب چې هرڅومره غټ وي، هغومره تاوان و ځمکې او شاوخوا سيمې ته رسوي. دغسې لکه - کومېټ، نور کومېټونه هم شته، چې پر لمر راګرځي او خپل پر مدار یې دا ګرد او غبار یا ذرات پاشلي دي. چې هرکله زموږ ځمکه له داسې مدارو سره نژدې تېرېږي، نو دا طبيعي پېښې موږ لیدلی شو. د اګست پر دولسمه او دیارلسمه بېخي د شهابونو باران وي. په یو ساعت کې چې تیاره وي او هوا روښانه وي، نو سړی شاوخوا تر پورې شهابونه ليدلی شي، ځکه خو یې ورته د شهابو طوفان نوم ورکړی دی. د راتلونکي اګسټ پر دوولسمه او دیارلسمه که سړی د شپې له خوا څخه دباندې ورته کښېني،