ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
د امپراطوریو هدیره

د امپراطوريو هديره په فاړسي گورستان امپراتوری ها په انګلسي دا هغه اصطلاح ده چې دنيا وال يې د افغانستان لپاره کاروي معلومه نه ده چې لومړي ځل چا او کوم وخت ک دا اصطلاح کارولې ده، خو د تاریخ په اوږدو ځای ځای تر سترګو کيږي ددې اصطلاح یا مستعار نوم مخيزه څو پيړۍ وړاندې ځي، دا اصطلاح پر افغانستان د بهرنيو ځواکونو يرغل او بيا شرمناکې ماتې خوړلو څخه سرچينه اخلي لکه د ايراني شاهانو يرغل، د چنګيز خان يرغل، د لويې برتانيا ۳ ځله يرغل، د شوروي اتحاد يرغل، او ورستی ځل په مډرن زمانه کې د امريکا يرغل په افغانستان باندې خو دې ټولو دلته په افغانستان کې ماتې خوړلې او پاشل شوي دي. دا اصطلاح له هغې وروسته چې انګليسي يا د لوې برتانيا پوځونو ۳ ځلې په افغانستان کې ماتې وخوړه او په اخري ځل ماته کې يې ۱۶۵۰۰ سرتيري ووژل شول يوازې يو تن په تېښته هند ته بريالی شو چې په هغه دور کې هند دبرتانيا مستعمره و د تاریخ په کتابونو کې يې ځای جوړ کړ، کله د امپراطوريو هديره، کله نه ماتې خوړونکې خاوره، او کله هم د امپراطوريو پای، په نامه لقب ور کړل شو. بیا کله چې شوروی پوځونو يا سرو لښکرو په ډېر غرور سره په افغانستان یرغل وکړ خو د ایمان د لښکرو په مقابل کې يې داسې ځپونکې ماتې وخوړه چې د شوروي اتحاد ستنې يې ولړزولې او ماتې يې کړې په همدې ماتې سره د شوروی امپرطوري نسکوره او درې وړې شوه او له مېنځه لاړه. ورپسې په ۲۰۰۱ میلادي کال کې امریکا ناټو او غړو هېوادونو يې په افغانستان یرغل وکړ په دې وخت دافغانستان واکمن رهبر لوی ملا صاحب محمدعمر مجاهد رحمة الله علیه يوه مشهوره جمله چې امريکا زموږ سره د ماتې وعده وکړه او الله جل جلاله زموږ سره د بريا وعده وکړه وبه ګورو چې څوک ريښتني دي بلاخره له دوه لسيزو جنګ وروسته په ۲۰۲۱ کال د مارچ په ۱۵مه امريکا ماته او افغانستان بريا تر لاسه کړه او د الله تعالی وعده ريښتنې شوه په ټولنيزو رسنيو کې هم دې خبرې زیاته انګازه ومونده. کله چې ناټو امريکا او ملګری یی په افغانستان کې مات شول نو د امپراطوريو هديره اصطلاح د نړۍ ګوټ کوټ ته ورسېده ځکه چې کال ۲۰۲۱ دی هره خبره او خبر د نور په سرعت سره په ټوله نړی خپریږي نو د ا اصطلاح هم په دې بڼه د انټرنېټ، خواله رسنیو او ټولنيزو رسنيو له خوا د نړۍ د هر شخص تر غوږو ورسېده او دا يې بدرګه کړه، دې اصطلاح له هغې وروسته ډیر شهرت وموند کله چې د نړی مشهورو ورځپاڼو لکه ګارډين او مشهورو تلويزيونو لکه بی بی سی او امریکا غږ او نورو لخوا په خبرونو کې وويل شوه، همدارنګه مشهورو څېرو او اشخاصو لخوا لکه د امریکا جمهوررئیس جوبايډن د ناټو سرمنشي او د اروپایی ټولنې مشر هم دا اصطلاح د افغانستان لپاره په ځلونو تکرار کړه چې ويډيو ګانې یې يوټيوب او نورو انټرنېټي پاڼو کې شتون لري.
د باغ بالا ماڼۍ

د باغ بالا ماڼۍ په دری ژبه باغ بالا په کابل ، افغانستان کې یوه پخوانۍ شاهي ماڼۍ ده. دا ماڼۍ د کارته پروان سره نږدې د باغ بالا لوی باغ په پارک کي د غونډۍ پر سر باندي موقعیت لري. د ماڼۍ په دننه کي یو لوی حوض شتون لري چي په کي کال کي جوړ سوي دی او د جلغوزیو وني ورباندي چاپېره دي. تاریخ د باغ بالا ماڼۍ په زیږدیز کال کي د امیر عبدالرحمن خان له لوري د دوبي په موسم کي د نوموړي د استراحت او دمي لپاره جوړه سول چي وروسته په همدغه ماڼۍ کي په کال کي امیر وفات هم وکړ. تر عبدالرحمن خان وروسته یې زوی امیر حبیب الله خان ځایناستۍ سو او باغ بالا بیا هم د یو دولتي قصر په توګه کار کاوه خو په زیږدیز کال کي د هیواد ملي میوزیم ته تبدیل سو. کله چي په هیواد کي د حبیب الله خان تر وفات وروسته د غازی امان الله خان له لوري پراخ اصلاحات پیل سول باغ بالا د افغان لښکر فوځي چاوڼۍ وګرځېدل خو په زیږدیز کي بیرته بنده سول. د پاچا محمد ظاهرشاه په واکمنۍ کي باغ بالا په کي په مېلمستون باندي بدل سو او شپږ کاله وروسته مشهوره امریکایي جوړې نانسی او لویس دوپري دلته واده وکړ. په هیواد کي د کمونسټي کودتا په پایله کي باغ بالا ماڼۍ هم د نورو سیمو په څېر لوی زیان ولید اوپه کلونو کي د جمعیت، حزب او نورو ګوندونو له لوري خرابه سول خو د جمهوري حکومت په راتګ سره بیرته کار ورباندي پیل سو او دوه ځله په او کي له سره ترمیم سول. -
چهل ستون ماڼۍ

چِهِل ستون پښتو معنا څلویښت ستنونه، چیلسوتون ، چیلستون یا چیهیلسیتون، یوه تاریخي ماڼۍ ده چي د افغانستان په پلازمینه کابل کي د دارالامان ختیځ ته په شاوخوا کي موقعیت لري لري. دا ماڼۍ په زیږدیز کال کي د امپراتور زمان شاه دراني لخوا جوړه سوې ده. یاده ماڼۍ او ګاونډ یې د ښار د حوزې یوه برخه ګڼل کیږي. تاریخ چهل ستون په کابل کي یو تاریخي ځای دی. دا د اتلسمې پیړۍ په وروستیو کې د زمان شاه دراني لخوا چي د دراني امپراتورۍ یو واکمن وو جوړه سول. د اوسنۍ ماڼۍ بڼه له مخکنی ماڼۍ څخه وروسته په اصل کي د ۱۹مې پېړۍ په پای کي د امیر عبدالرحمن خان له خوا په همدې ځای کي جوړه سوې ده. تاریخي نقشې هم ماڼۍ او یاده سیمه دواړه د هینداکي په نوم یادوي. د ماڼۍ یادګاري تخته په کي جوړه سوې وه. یاده ماڼې د امیر عبدالرحمن خان د ځای ناستی حبیب الله خان لخوا د پخو لارو او مرمر ډبرو سره نوره هم پراخه سول. چهل ستون ماڼۍ په ځینو وختونو یعني د شلمې پیړۍ په اوږدو کي د دولتي میلمستون په توګه کارول کیده، په ځانګړې توګه د متحده ایالاتو د ولسمشر ډویټ آیزن هاور او د شوروي مشر نیکیتا خروشچیف د لیدنې استوګنځی همدغه ځای وو، او د کمونیستي دورې په جریان کي د حکومتي رسنیو د مرکز په توګه کارول کیده. ماڼۍ په افغانستان کي د کورنۍ جګړې له امله سخته زیانمنه سول او د کلونو لپاره په کنډواله بدله سوې وه، خو په کي د اشرف غني د واکمنۍ پر مهال یوځل بیا په بشپړ ډول جوړه او پرانستل سوه. چهلستون د ښار په څنډه کي د کابل سیند په ختیځ کي چي د چهار آسیاب په لور بهیږي موقعیت لري. د چهلستون سړک مرکزي کابل له شمال او لوېدیځ دارالامان سره نښلوي. د کابل ولایت د نورو ځایونو په څیر دا هم یوه غیر پلان سوې سیمه ده. ورته ځایونه ارګ، کابل د باغ بالا ماڼۍ دارالامان ماڼۍ د بابر باغ د پغمان غونډۍ کلا تاج بیګ ماڼۍ
تاج بېګ ماڼۍ

د تاج بېګ ماڼۍ د افغانستان په پلازمینه کابل کي د دارالامان په سیمه کي یوه مشهوره ماڼۍ ده. یاده ماڼۍ شاوخوا د ښار له مرکز څخه سویل لویدیز لوري ته موقعيت لري. تاج بېګ ماڼۍ د غرونو په منځ کي د یو کنډک په سر کي پرته ده. د تاجبیګ ماڼۍ په اصل کي په ۱۹۲۰ لسیزه کي د افغان شاهي کورنۍ د استوګنې لپاره جوړه سول او د دارالامان یوه له خورا په زړه پورې ځایونو څخه ګڼل کېده. دا هغه سیمه وه چي د امان الله خان په دوره کې د اروپا د معمارانو د یوې ډلې لخوا د افغانستان د عصري کولو د هڅو په جریان کي جوړه سول. تاج بېګ ماڼۍ تر کمونسټي اوښتون وروسته د خلقي واکمن حفیظ الله امین د استوګني په توګه کارول کېده. دغه ماڼۍ په ۱۹۹۰ لسیزه کي د کورنیو جګړو پر مهال ویجاړه سول خو په ۲۰۲۱ کال کي د اشرف غني د واکمنۍ پرمهال په بشپړه توګه بیرته ورغول سوه تاریخ د تاج بیګ غونډۍ څخه لیري پرته سیمه چي د تیموریانو د ملکې لپاره جوړه وه ډیر پخوا موندل سوې وه. په یاده سیمه کي د تیموریانو او مغولانو لخوا د چت درلودونکي باغ ډیزاین جوړ او نن ورځ یې ځینې کنډکونه هم پاتي دي. تیموریانو او د هغوی ځای ناستو مغولانو د ابدالي دراني او وروسته د یوسفزیو له پښتنو قبیلو سره د خپلوۍ اړیکې ټینګي او پراخي کړې. د احمد خان ابدالي نږور د تیمورشاه دراني میرمن د عالمګیر دوهمه لور کېدل. د ځینو تاریخ پوهانو په وینا د تاج بېګ ماڼۍ په ۱۷۹۵ ۱۲۱۰ هـ ق کې د زمان شاه دراني له خوا بیا ورغول سوه، چي وروسته په پوځي جګړو کې ویجاړه سول او د لرغونو زمانو کنډوالي یې اوس هم پاتي دي. په افغانستان کي د ايساف بهرنيو سرتېرو په دې اړه د پخوانۍ کلا د کنډوالو ځیني اسناد مستند کړي دي. نوې ماڼۍ په ۱۹۲۰ لسیزه کي د افغان شاهي کورنۍ د اوسېدو لپاره جوړه سوه. د سویډن یادګاري لیکواله اورورا نیلسن د رورا عاصم خان په نوم هم پیژندل کیږي چي په - کي یې په افغانستان کي له خپل افغان خاوند سره ژوند کاوه، په خپلو یادونو کي بیانوي چي څنګه هغه د ملکې ثریا لخوا ماڼۍ ته وربلل سوې وه ترڅو ملکې او د پاچا مور ته د لویدیځ ژوند او طرز بیان کړي. د ۱۹۷۹ کال د دسمبر په ۲۷ نېټه شوروي اتحاد په افغانستان کي خپله فوځي مداخله پیل کړه. په همدغه ماښام شوروي پوځ د طوفان- عملیات پیل کړل او ددغه فوځ د الفا ګروپ او زینت ګروپ څخه د سپیټسناز سپیشل فورس عسکرو په ګډون شاوخوا سرتیرو پر تاج بېګ ماڼۍ برید وکړ چي په پایله کي یې د عمومي منشي حفیظ الله امین چي د دسمبر راهیسي هلته استوګن وو وواژه. . د شوروي افغان جګړې په جریان کې ماڼۍ د شوروي د مې اردو د مرکزي دفتر په توګه کار کاوه. تاج بېګ ماڼۍ له افغانستان څخه د شوروي له وتلو وروسته هغه مهال سخته زیانمنه سوه، کله چي په ۱۹۹۲ کال کي د د مشر محمد نجیب الله د حکومت له نسکورېدو وروسته د افغان مجاهدینو بېلابېلو ډلو د کابل د کنټرول لپاره جګړه ترسره کړه. د اسلامي جمهوريت په راتګ سره افغان حکومت د جرمني له حکومت سره په ګډه د دې ماڼۍ د بیارغاوني پلانونه طرحه کړل چي د رسمي استفادې لپاره یې د شتمنو افغانانو شخصي بسپنې ته اړتیا ولیدل سوه. یاد پلان تر نامعلومې مودې پوري په ټپه ولاړ وو ځکه چې افغان حکومت د سولي او ثبات د رامنځته کولو په لټه کي وو. ورته پلان د نږدې دارالامان ماڼۍ لپاره هم تصویب سوی وو چي د ۲۰۱۹ کال د اګست په میاشت کي د افغانستان د خپلواکۍ په ورځ په بشپړه توګه ترمیم او د خلکو پر مخ پرانیستل سوه. په کي تاج بېګ ماڼۍ په بشپړه توګه بیا ورغول سوه.
دارالامان

دارالامان د افغانستان د کابل په سویل لویدیځه څنډه کي یوه سیمه ده چي د ناحيې یوه برخه جوړوي. یاد ښارګوټی یو پلان شوی ښار و چي په کي د پاچا امان الله خان په واکمنۍ کي رامنځ ته سو. امان الله خان هڅه وکړه چي دارالامان په یوه نوي عصري پلازمینه بدل کړي، او د سړکونو، پلونو او نورو زیربناوو د جوړولو لپاره یې الماني شرکتونه او انجینران هم وګمارل. دغه سیمه له کابل سره نږدې په ۱۶ کیلومتره فاصله کي د دارالامان سړک له لاري نښلي او یو اوږد مستقیم بلیوارډ چي د یو شنونکي لخوا شاید د پلازمینې کابل ترټولو غوره کوڅې په توګه وي لري. د کابل دارالامان ترانسپورټ یوه تنګه رېل پټلۍ هم د همدې بلوارډ له لارې جوړه سوې وه. د دارالامان په سیمه کي د دارالامان ماڼۍ ، د افغانستان ملي موزیم او د تاج بیګ ماڼۍ په ګډون ګڼ شمېر ودانۍ او ماڼۍ جوړې سوي دي. خو په کي امان الله خان د حبیب الله کلکاني د واکمنۍ د تر لاسه کولو او انګلیسي توطیې پر اساس ګوښه سو، او یاد پلان سوی ښار هیڅکله بشپړ او پلازمینه نسول. د دارالامان اوسنی ودانۍ د رسمي کاروني لپاره اوس هم استعمالیږي. د اشرف غني د واک ته رسېدو سره سم په جمهوري دولت کي له ۲۰۱۵ کال راهیسي د افغانستان د پارلمان ودانۍ په دارالامان کې وه. همدارنګه د امید سبز په نوم یو ښارګوټی له دارالامان څخه لویدیځ ته په درې کیلومتره کي په ۲۰۱۰ کال کې جوړ او پرانیستل سو. ورته لیکني په افغانستان کي سیاحت
ډاکټر روشنک وردګ

ډاکټر روشنک وردګ په انګلسي د افغانستان مشهوره ډاکټره او سیاست مداره ده اغلې وردګ د افغانستان د وردګو ولایت د سیدآباد ولسوالۍ د شيخ اباد په سيمه کې په ۱۳۴۰ - کال کې زيږدلی ده، نوموړې په ۵ کلنۍ د خپلې کورنۍ سره کابل ته د زدکړو په موخه کډه کړې ده خپلې زدکړې یې په کابل پوهنتون کې پای رسولې دي . . ډاکټر روشنک وردګ د روسانو او داخلي جګړو او اړودوړ پر مهال چې په دې جګړو کې يې خپل پلار هم له لاسه ورکړ په ۱۳۶۹- کال کې د پاکستان هېواد ته مهاجره شوه او هلته يې د کویت الخیر په کمپ کې د خپلو مهاجرو زخمي او نارغو هېوادوالو په درملنه بوخته شوه، وروسته بیا چې کله دا خبر واورېد چې په خپل پلرني ټاټوبي وردګ کې يې ۴۰ ښځو په په يوه ورځ د زيږون پر مهال ژوند له لاسه ورکړی نو بېرته افغانستان ته په۱۳۷۵- کال کې ستنه شوه، او د سیدآباد په ولسوالۍ کې يې خپل شخصي درملتون پرانيست تر څو د نسایی ولادي یا زيږون او نورو برخو کې د ښځو لپاره خدمات وړاندې کړي، په دې وخت اغلې وردګ يوازنی ښځينه ډاکټره وه چې په وردګو ولايت کې يې فعاليت کاوه نوموړې سربېره پردې په سپين کلنیک يا ملک محمد خان روغتون کې هم په روغتيايي برخه کې کار کاوه.
اېنټرلېنګوا ژبه

اېنټرلېنګوا یو ساختګي او د نړیوال منځګړیتوب ژبه ده چې په کې د نړیوال منځګړیتوب ژبې انسټیټیوټ لخوا خپره شوې. د دې هنري ژبې زياتره لغاتونه او ګرامر په طبيعي ژبو پورې اړه لري. د اېنټرلېنګوا ژبه د ډېری ژبو په په ځانګړې توګه رومي ژبو په عامه او مشترکه لغاتونو او ګرامر په مرسته جوړه شوې ده. اړوندې پوښتنې اېسپرانټو نووال ولاپوک ايدو سرچينې . . . : . : . --- بهرنۍ لینک یونین مونډیال پرو انټرلینګوا پیر ژانتون ۱۳۷۶. زبان جهانی اسپرانتو. عطایی. پارامتر پیوند ناموجود یا خالی کمک.-- .-:.-- :.-- .-::::.-- .-- :..-.--..--: . -:-:.-- .-- .-- .-- :..---.----..--: . -:-:.-- .-- :..---.----..--: . -:-:.-- .-- .-- .-- .-- .-- .-- .-- -: . -:-:.-- .-.-- .-:.-- .- .-- .- -: :.-- .--:-:.-- .---:.-- .-.-- .-.-- .--:.-- .--.-- .----:..-- .--.-- .----:. ژبې
د کانسای نړیوال هوایی ډګر

د کانسای نړیوال هوایی ډګر په جاپاني: د جاپان په لوی اوساکا سیمه کې لومړنی نړیوال هوایی ډګر دی او د اوساکا ، کیوتو او کوبی ښارونو ته ترټولو نږدې نړیوال هوایی ډګر دی. دا د هونشو ساحل څخه د اوساکا خلیج په مینځ کې په مصنوعي ټاپو کې موقعیت لري ، د اوساکا سټیشن سویل لویدیز کې ۳۸ کیلومتره ، د اوساکا پریفیکچر کې د ایزومیسانو ، سینان او تاجيري په شمول په دریو ښاروالیو کې موقعیت لري. د هوایی ډګر لومړی هوایی ډګر ټاپو شاوخوا ۵۱۰ هکتاره او د دوهم هوایی ډګر ټاپو شاوخوا ۵۴۵ هکتاره پوښلي ، په ټولیز ډول د ۱۰۵۵ هکتارو لپاره. کانسای د ۱۹۹۴ کال د سپتمبر په ۴ د اوساکا نړیوال هوایی ډګر کې د ګڼې ګوڼې د کمولو لپاره پرانستل شو، چې د ایتامي هوایی ډګر هم ویل کیږي، چې د اوساکا ښار ته نږدې دی. دا دوه ترمینلونه لري: ټرمینل ۱ او ټرمینل ۲. ټرمینل ۱، د ایټالوي معمار رینزو پیانو لخوا ډیزاین شوی، د ۱.۷ کیلومتره اوږدوالي سره د نړۍ ترټولو اوږد هوایی ډګر ټرمینل دی. هوایی ډګر د آل نیپون ایرویز ، جاپان ایرلاینز ، او نیپون کارګو ایرلاینز لپاره د نړیوال مرکز په توګه کار کوي ، او همدارنګه د پیچ لپاره د مرکز په توګه کار کوي ، په جاپان کې لومړی نړیوال ټیټ لګښت کیریر. بهرنی سایټ جاپان
د اجمير شريف درګاه

د اجمير شريف درګاه اجمیر شریف یا درګاه شریف د صوفي بزرګ خواجه معین الدین چشتي مقبره درګاه ده چې د هند په اجمیر شریف کې موقعیت لري. دا هم وګورئ سرچینې
جبل السراج

جبل سراج فارسي جبل سراج د افغانستان د پروان ولايت د جبل السراج ولسوالۍ کي يو ښارګوټی دی. د جبل السراج ماڼۍ چي په ۱۹۰۷ کال کي د امیر حبیب الله خان له خوا جوړه سوې وه، په همدې ښارګوټي کي موقعیت لري. دا د لیدونکو لپاره په زړه پوري سیمه ګڼل کیږي.
خندود

خندود د افغانستان په شمال ختیځ کي د بدخشان ولایت په واخان ولسوالۍ اړوند یوه دره ده . دغه دذه د واخان ولسوالۍ د پلازمیني په توګه پېژندل کیږي، او د پنج سیند کیڼ اړخ ته موقعیت لري. یاده سیمه په سوېل لویدیځ کي له اشکاشم او په ختیځ کي له سرحد سره د سړک په مرسته نښلول سوې ده. خندود له تاریخي پلوه د واخان له څلورو اداري کلیو څخه یو دی، چي له خندوت څخه تر دیګرګند پوري غځېدلی او د اکسکال سیمه د سد خندوت په ساحه کي راځي. د زمري آتش پارست د کفارو کلا همدلته نږدې پرته وه. د شلمې پیړۍ په شاوخوا کي دلته شاوخوا خلک ځای پر ځای سوي وه. دلته د لرګیو د موندلو ترڅنګ د ویلو په ګډون پراخه کښت او غوره څړځایونو شتون درلود. په وروستیو کي داسې ښکاري چي خندود د خان دولت په نوم بدل سوی دب، کوم چي د کلا پنجه سویل لویدیز شاوخوا ته په میله کې پروت دی. د خندود نفوس په کې نږدې تنه اټکل سوی و. په دوی کې زیاتره د سیمې د واخي قوم اصلي وګړي دي. اقلیم او هوا خندود یو فرعي اقلیم لري د کوپین د اقلیم طبقه بندي چې سړه، واوره ژمي او یخ اوړي پکښي زیات وي. اقتصادي حالت د خاندود ټول وګړي په کرنه ، ټرانسپورټ ، سوداګرۍ او ګرځندوی باندي بوخت دي. ورته ځایونه د افغانستان درې
د هرات نړیوال هوايي ډګر

د هرات نړيوال هوايي ډګر ، چي د خواجه عبدالله انصاري نړيوال هوايي ډګر په نوم هم يادېږي، د هرات ښار سوېل ختیځ ته په . کیلومتره . میله فاصله کي د هرات فراه پر لویه لار باندي د ګذرې ولسوالۍ ته نږدې موقعيت لري. دا ډګر په کابل کي د کابل نړیوال هوایي ډګر ، په کندهار کي د احمدشاه بابا نړیوال هوایي ډګر او په مزارشریف کي د مولانا جلال الدین محمد بلخي نړیوال هوایي ډګر څخه وروسته د افغانستان څلورم لوی سوداګریز هوایي ډګر دی.
د مزار شریف نړیوال هوایی ډګر

د مزار شریف نړیوال هوايي ډګر میدان هوایي مزار شریف چي په رسمي ډول د مولانا جلال الدین محمد بلخي نړیوال هوايي ډګر په نوم یادیږي، د افغانستان په شمال کي د مزارشریف ختیځ ته په شاوخوا کي موقعیت لري چي د ښار له مرکز څخه یې د موټر چلولو واټن شاوخوا دقیقې دی. یاد هوایي ډګر د په لوړوالی کي د سمندر له سطحي څخه موقعیت لري. دغه هوایي ډګر شاوخوا په اندازه یو اسفالټ ځغاستلیکه او څو ټکسي لارې ، او تر پورې مسافرینو لپاره اسانتیاوې لري. دا د شمالي افغانستان ډیر نفوس لرونکی ډګر دی. په کي دې هوایی ډګر ته د شپیتو ملیونه یورو جوړ سوی ټرمینل اضافه سو او پخوانی ټرمینل یې اوس د کورنیو الوتنو لپاره کارول کیږي. که څه هم په ډګر کي دننه دوې موازي ځغاستلیکي سره جوړ سوي دي، خو شمالي ځغاستلیکه یې له هغه وخت راهیسې په ټکسي لاره بدله سوې ده. د مزارشريف د اورګاډي ترمينل د هوايي ډګر ختيځ ته موقعيت لري، چې په شمال کې د حيرتان سرحدي ښارګوټي سره نښلول شوى دى. د دفاع وزارت هوايي ډګر ته څېرمه پوځي اډه هم لري.
د کندهار هوټل

د کندهار هوټل د کندهار ولايت په کچه تر ټولو لوی هوټل دی، دا هوټل د ښار په منځ کي د پولي تخنيک شاوخوا موقيعت لري. نوموړی هوټل دمګړی د فعاليت وړ نه دی او د ۲۰۲۱ کال په جګړو کي تقريباََ ټوله ويجاړ سوی دی. دا هم وګورئ کندهاریان کندهار سرچینې
سلواډور دالي

سلواډور دالی، د دالی دی پوبول مارکیس، د می په ، کې په فیګیراس کې زیږیدلی او د جنوري په ، کې په همدې ښار کې مړ شوی، یو هسپانوي انځورګر، مجسمه جوړونکی، نقاش، سکرین لیکونکی او لیکوال دی. هغه د سوریالیزم یو له اصلي استازو څخه ګڼل کیږي، او د شلمې پیړۍ یو له خورا مشهور انځورګرانو څخه دی. په ډیر ځوان عمر کې د تاثریت لخوا اغیزمن شوی، هغه فیګیراس پریښود ترڅو په ماډریډ کې د اکادمیک هنري زده کړې ترلاسه کړي چیرې چې هغه د فیډریکو ګارسیا لورکا او لویس بویول سره ملګري شو او د مختلف هنري حرکتونو ترمنځ یې د هغه سټایل لټول. د جوان میرو په مشوره، هغه د خپلو زده کړو وروسته پاریس ته راستون شو او د حقیقت پرستانو په ډله کې شامل شو، چیرته چې هغه د خپلې میرمن ګالا سره ولیدل. هغه خپل سټایل له راهیسې وموندل ، کله چې هغه یو بشپړ سوریالیست شو او د پارانوایډ - انتقادي میتود یې اختراع کړ. څو کاله وروسته له دې ډلې څخه ایستل شوی، هغه په اروپا کې د هسپانوي کورنۍ جګړې په جریان کې په جلاوطنۍ کې ژوند وکړ، مخکې له دې چې فرانسه نیویارک ته لاړ، هلته یې اته کاله ژوند وکړ او خپل برخلیک یې جوړ کړ. په کې کاتالونیا ته په راستنیدو سره، هغه کاتولیکزم ته مخه کړه، د رینیسانس انځورګرۍ ته ورسید او د هغه وخت د ساینسي پرمختګونو څخه الهام اخیستی و چې د هغه طرزالعمل ته یې وده ورکړه چې هغه یې کورپسکولر تصوف بولي. هغه موضوعات چې هغه ډیری وختونه په ګوته کوي خوبونه، جنسیت، خواړه، د هغه میرمن ګالا او مذهب وو. د حافظې دوام د هغه یو له خورا مشهور سوریالیستي نقاشیو څخه دی ، د کراس د سینټ جان مسیح د هغه یو له اصلي کارونو څخه دی چې د مذهبي شکل سره دی. یو ډیر خیالي هنرمند ، هغه د نرګسیت او میګالومینیا په لور د پام وړ تمایل ښودلی چې هغه ته یې اجازه ورکړه چې د خلکو پام ځانته وساتي ، مګر د هنر نړۍ ناراضه برخه چې پدې چلند کې یې د تبلیغ یوه بڼه لیدلې چې ځینې وختونه د هغه له کار څخه بهر وي. د هغه په ژوند کې دوه موزیمونه هغه ته وقف شوي وو، د سلواډور دالي میوزیم او د دالی تیاتر میوزیم. دالی پخپله دوهم، په خپل حق کې د یو سوریالیست کار په توګه رامینځته کړی. د فرانسیسکو فرانکو لپاره د ډیلي خواخوږي، د هغه لیوالتیا او د هغه ناوخته اثار د هغه د نثر تحلیل او همدارنګه د هغه شخص ستونزمن موضوعات د تناقض سره مخ کوي. انځورګر هسپانیه
ازرقي هروی (( هراتی ))

ابوالمحسن ابوبکر زین الدین ازرقی د یوولسمي پیړۍ نامتو افغان شاعر وو. ویل کیږي چي مشهوره پارسی شاعر فردوسي له غزني څخه طوس ته د تګ پر مهال د ازرقي د پلار اسماعیل وراق ، کتاب پلورونکی کور ته هم تللی وو. ازرقي د افغانستان په هرات ولایت کي وزېږېدی. نوموړي الفیا و شلفیه په شعر بدله کړه، او د الپ ارسلان د زوی شمس الدوله ابوالفواریس تغان شاه سره یې ملګرتیا پیل کړه. ازرقي د سندباد نامې یوه نسخه هم لیکلې ده. د هغه له یوې قصیدې پرته له پورته ذکر شویو اثارو څخه نور هیڅ هم نه دي پاته. ازرقي په میلادي کال کي وفات سو.
سدھن

سدھن د سدوزي پټان په نوم هم یادیږي د آزاد کشمیر د پونچ، سوډانوټي، باغ او کوټلي ولسوالیو څخه یو له لویو قومونو څخه دی چې ادعا کیږي د پښتني سیمو څخه سرچینه اخلي. سدھن پټان چې په آزاد کشمیر کې میشت دي په عمده توګه د سدوزو قوم یوه مهمه او لویه څانګه ده چې په پیړۍ کې له افغانستان څخه مهاجرت وکړ او د سوډانوتي د اوسني آزاد کشمیر سیمه یې تاسیس کړه او دلته یې سلګونه کاله واکمني وکړه. حوالې
ټويوټا لنډ کروزر

ټويوټا لنډ کروزر مشهوره په لنډ کروزر د ټویوټا تر ټولو ښه، مشهوره او ډېر خرصېدونکی موټر دی. تر ۲۰۱۹ پورې، د لینډ کروزر پلور په ټوله نړۍ کې له ۱۰ ملیون واحدونو څخه ډیر و. دا هم وګورئ سرچینې
بدخشان پوهنتون

بدخشان پوهنتون د افغانستان په شمال ختيځ کې یو دولتي عامه پوهنتون دی چې په ۱۳۷۷ کال کې د بدخشان په فیض اباد ښار کې تاسيس شو، اوسمهال بدخشان پوهنتون ۹ پوهنځي، ۲۸ علمي څانګې، ۱۳۶ علمي کادر کارکوونکي، ۷۰ اداري کارکوونکي، ۸۵ خدمتي کارکوونکي او نږدې شپږ زره زده کړيالان لري، چې ۳۰ سلنه یې نجونې دي. د بدخشان پوهنتون د دوامدارې حرفوي زده کړو د ښوونځي تر نامه لاندې د منځنۍ اسیا د پوهنتون د دوامدارې حرفوي زده کړو ښوونځی له ۲۰۱۴ کال راهیسې تر اوسه په دغه پوهنتون کې فعالیت لري. شاليد د بدخشان د لوړو زده کړو موسسه په ۱۳۷۷ کال کې د افغانستان د هغه مهال د ولسمشر برهان الدین رباني په امر د طب پوهنځي په ايجاد سره خپل فعاليت پيل کړ. دغه ښوونیزه موسسه په ۲۰۰۲ کال کې د انتقالي حکومت د مشر حامد کرزي په حکم د لوړو زده کړو په وزارت کې ثبت شوه. چې ترڅنګ يې د طب پوهنځی هم لغوه شو او محصلین یې د خپلو زده کړو د دوام لپاره د بلخ او کابل پوهنتونونو ته ولېږدول شول. تر ۱۳۹۱ لمريز کال پورې د بدخشان لوړو زده کړو مؤسسې ۳۴ علمي کارکوونکي او په څلورو پوهنځیو ښوونه او روزنه، ژبه او ادبیات، کرنه او اقتصاد کې نږدې ۲۰۰۰ زده کړيالان لرل. دې مؤسسې په ۱۳۹۲ هجري لمریز کال کې په پوهنتون بدله شوه او د خپلو فعالیتونو یو نوی فصل یې پیل کړ. د پوهنتون د رییسانو لیست پوھنمل عبدالقدیر بران: له ۱۳۸۰ تر ۱۳۸۲ پورې پوهنيار عبدالقادر مهان: له ۱۳۸۲ تر ۱۳۹۱ پورې پوھنمل خسرو نظري: له ۱۳۹۱ تر ۱۳۹۸ پورې پوهندوی قاسم اریا: له ۱۳۹۸ تر...پورې پوهنځي ژبو او ادبیاتو پوهنځی ښوونې او روزنې پوهنځی کرنې پوهنځی اقتصاد پوهنځی کمپيوټر ساينس پوهنځی حقوقو او سياسي علومو پوهنځی شرعياتو پوهنځی ټولنيزو علومو پوهنځی سرچينې اړوندې پوښتنې په افغانستان کې د پوهنتونونو لیست بهرنۍ لینک پوهنتون
د یریوان خانات

د یریوان خاناتیو خانیت یعنی ولایت و چې په اتلسمه پیړۍ کې د ایران په افشاریه کې تاسیس شو. دا شاوخوا کیلومتره ساحه پوښلې، او د اوسني مرکزي ارمنستان ډیری برخه، د ایغدیر ولایت او د کارس ولایت د کاګزمان ولسوالۍ سره په اوسني ترکیه کې او د اوسني نخچیوان خودمختاره جمهوریت شرور او صدراک ولسوالیو سره مطابقت لري. - ورځ آذربایجان. سرچينې ارمنستان د يروان خانات
تخنیکي شننه

په اقتصاد کي تخنیکي تحلیل یا شننه په ابتدايي توګه د قیمت او حجم د مطالعې له لارې د تیرو او راتلونکو نرخونو سمت تحلیل او وړاندوینې لپاره د تحلیل میتودولوژي ګڼل کیږي. د یو فعال مدیریت په توګه، دغه شننه له عصري پورټ فولیو تیوري سره په تضاد کي هم راځي. د تخنیکي تحلیل اغیزمنتوب د اغیزمن بازار د هغه فرضیې سره اختلاف لري، کوم چي وایي چي د سټاک بازار نرخونه په اصل کي د اټکل وړ ندي، او کېدای سي مخلوطي پایلي تولید کړي. تخنیکي شننه او څېړنه د بنسټیز تحلیل څخه توپیر لري، او د شرکت مالي بیانات، روغتیا، او د بازار اقتصادي عمومي حالت په پام کي نیسي.
د لندن پل

د لندن برج یا هم لندن پل د لندن یو تاریخي برج دی چي د رومن وخت راهیسي په مرکزي لندن کي د لندن ښار او ساوت وارک ترمنځ د تیمس پر سیند سربېره جوړ سوی دی. د پل اوسنی ډیزاین او سړک چي په کي د ترافیکو پرمخ پرانستل سو، د بکس ګیرډر پل دی چي له کانکریټ او فولادو څخه جوړ سوی دی. یاد ډیزاین په نولسمه پیړۍ کي د تیږو لرونکی پل ځای خپل کړ او په پایله کې یې د کلن ډبریز پل د منځنی پیړۍ جوړښت ور واړاوه. د منځنیو پیړیو پل چي مخکي پردغه ځای باندي جوړ سوی وو د بنسټ ډبره یې لومړی د په شاوخوا کې د لندن د روم بنسټ ایښودونکو لخوا کښېښودل سوه. اوسنی پل د لندن د حوض په لویدیځ پای کي ولاړ دی او د پخوانیو ترتیبونو او موقعیت څخه پورته جوړ سوی دی. اوسنی پل د سړک پخپل ځان کي رانغاړي، کوم چي د لوی لندن ادارې لخوا ساتل کیږي.
ګوستاو ايفل

الکساندر ګوستاو ایفل ګوسټف ایفل پیدایښت ډیسمبر، مړینه ډیسمبر د څخه فارغ سوی فرانسوی انجینر وو. نوموړی د نړۍ مشهور ایفل ټاور پر اساس خورا مشهوره دی کوم چي د هغه د شرکت لخوا ډیزاین او په پاریس کې د نړیوال نندارتون لپاره جوړ سو، همدرانګه په نیویارک کي د آزادۍ مجسمې په جوړولو کي د هغه ونډي هم د یادوني وړ دي. د انجینرۍ څخه د خپل تقاعد وروسته ایفل د هواپوهنې او ایروډینامیک په څیړنه تمرکز وکړ، او په دواړو برخو کي یې د پام وړ لاسته راوړني درلودې. سرچينې
رامسیس (دویم)

دویم رامسیس چي په لوی رامسیس سره هم مشهوره دی مخکي تر میلاد د مصر لوی فرعون او ددغه هیواد واکمن وو. نوموړی د فرعونانو د نولسمې کورنۍ دریم واکمن ګڼل کیږي. د اتلسمې کورنۍ د توتموس سره ترڅنګ دویم رامسیس هم ډیری وختونه د مصر د نوي سلطنت ترټولو لوی، خورا مشهور او پیاوړی فرعون بلل سوی دی، او عصر یې هم د لرغوني مصر ترټولو پیاوړی دوره وه. رامسیس په پراخه کچه د لرغوني مصر یو له ترټولو بریالي جنګیالیو فرعونانو څخه شمیرل کیږي، چي د څخه لږ څه کم پوځي جګړې یې ترسره کړي دي، او د قادش د جګړې پرته یې نوري ټولي په بریا سره خپلي کړې. په لرغوني یوناني سرچینو کي رامسیس د په نوم یاد سوی دی. د نړیوالو سربېره د مصر خلکو هم هغه ته د یو ستر شخصیت په توګه کتل. د خپلي واکمنۍ په لومړیو کي هغه د ښارونو، معبدونو او یادګارونو په جوړولو باندي زیات تمرکز وکړ. د نیل په ډیلټا کي یې د - ښار له جوړولو وروسته هغه ځای مصر د نوې پلازمینې په توګه وټاکه او په سوریه کي یې د خپلو فوځي موخو لپاره د اصلي مورچې په توګه کار ترې واخیست. رامیسس لیونټ ته د څو پوځي عملیاتو مشري وکړه، او په کنعان او فینیشیا باندي یې د مصر کنټرول بیا رامنځ ته کړ، همدرانګه یې په نوبیا کي د یو شمیر سفرونو مشري هم وکړه، چي د ټولو یادونه یې په بیت الولي او ګیرف حسین لیکنو کي سوې ده. رامسیس په بې ساري توګه او له هر فرعون څخه ډېر نژدې دیارلس یا څوارلس سیډ جشنونه ولمانځل. د مړیني په وخت کي د هغه د عمر اټکل په هکله اختلاف دی، چي ځیني یې او ځیني یې ترټولو احتمالي عمر یادوي. د رمسیس جسد اوس وخت د مصر د تمدن ملي موزیم کي نندارې ته پروت دی کوم چي د قاهرې په ښار کي موقعیت لري.
عمر خطاب

عمر خطاب احمدزی د کاپيسا په ولايت کې د تگاب په ولسوالۍ کې زېږېدلی دی. پلار ېې په لوگر، کاپيسا، سرشاهي او تگاب کې مشهوره حاکم اعلا و، د نيکه نوم ېې پاچا خان د کوچيانو د ټبر مخکښه شخصيت او د عبدالرحمان خان په وخت کې ډېر يو پياوړی اوسرزوری سړی و او وېل کېږي چې د دغه سړي ۲۸ مېرمنې وې او د عبدالرحمان خان له خوا بيا د ذهرو په ورکولو شهيد شو. د دوی پلرنی ټاټوبی دسرخاب ولسوالۍ د لوگر ولايت ده. د عمر خطاب احمدزي کورنۍ ډېره لويه او اوږده ليکه لري چې ډېری کورنۍ ېې په مزار شريف کې پاتې شوي دي. شخصي ژوند عمر خطاب درې وروڼه لري چې يو ورور ېې په تنظيمي جنگونو کې په مزار کې ورک شو. درې خويندې لري او يوه ېې وفات شوې ، دوه نورې ژوندۍ دي . زده کړې عمر خطاب لومړنۍ زده کړې په حبيبيه کې بيا د عايشه درانيه کې منځينۍ زده کړې او ورپسې بيا لوړو زده کړو ته د کابل پوهنتون د اقتصاد په پوهنځي کې په بري سره ومنل شو. دندې وروسته له لوړو زده کړو دوه کاله عسکري ته ولاړ او بيا ېې راډيو ټلويزيون کې د راډيويي خپرونو په لړۍ کې لومړی د اماتور په توگه بيا د يو تکړه وياند په توگه کارپيل کړ. په کال ۱۹۷۸ ز کې وروسته د ځينو سياسي ملحوظاتو له کبله امريکې ته لاړ، هلته ېې هم د ژوند د تېرولو لپاره د هر ډول حرفيي کارونو ته اوږه ورکړه. مخکې له دې چې دی امريکې ته ولاړ شي يو فعال مبارز د ظاهر شاه په خلاف لاريونونو کې برخه اخيسته، همداسې د داود خان د حکومت له نسکورېدو وروسته امريکې ته ولاړ. په کال ۱۹۹۲ کې په لومړي ځل د افغانانو لپاره په شمالي کلفورنيا کې يوه راډيويي شبکه د پيام افغان په نامه پرانيستله. وروسته بيا د ډېرو افغانانو په غوښتنه د همدې پیام افغان په نوم په ۲۰۰۷ کې يوه ټيلويزيوني شبکه پرانيستله . باندنۍ تړنې د پيام افغان ټلويزون رسمي وېبپاڼه پښتانه خبريالان
حکمت کرزی

حکمت خليل کرزی يو افغان دیپلومات او سیاستوال دی چی د ۲۰۱۵م کال د جنوري د ۲۱مې نېټې څخه تر ۱۷ اکتوبر ۲۰۱۸م کال پورې د افغانستان د بهرنیو چارو مرستیال وزير وو.نوموړی په کال۱۹۷۳ کې د افغانستان د کندهار ښار په کرز کې زېږېدلی دی. هغه د خلیل الله خان کرزي زوی او پخواني افغان ولسمشر حامد کرزي د اکا زوی دی. ښاغلی کرزی د ۸۰ لسیزې په لومړیو کې د کورنۍ سره د افغانستانه ولاړ او د څلورو کلونو لپاره د بلوچستان په کوټه کې مېشت سو. او وهغه دوام ورکړ هغه امریکا ته د زده کړې لپاره لاړ. دا هم وګورئ کندهاریان سرچینې
شاه مشهد ښوونځۍ

شاه مشهد د افغانستان په بادغیس ولایت کي د دولسمي پیړۍ څخه پاته سوې د غورید مدرسې په نوم د یوې ویجاړي ښوونځۍ پاته برخه ده. دا ښوونځۍ د مرغاب سیند په کیڼ اړخ کي موقعیت لري. ویل کیږي چي دغه ودانۍ د یوې نامعلومي ښځي له خوا تمویل سوې ده، خو د ښوونځي د ودانۍ جوړښت د غوري پښتنو د تمدن نښه بلل کیږي. د ودانۍ بنه له خښتو څخه جوړه سوې ده چي . . متره مربع ساحه په بر کي نیسي. تر کلونو پوري د ودانۍ د سویل اړخ یوازې لویي برخي ساتل سوي وې، کوم چي د هغه وخت افغان واکمنانو له لوري په معماري زیورونو او سرلیکونو باندي سینګار سوي وې. په ودانۍ کي دننه یو قصر او د دوو اطاقونو پاتي شوني، چې هر یو یې په یوه گنبد پوښل سوی وو هم موندل سوي دي. د ودانۍ د شمال لوري دیوالونه د یو ایوان څخه راوځي چۍ د داخلي انګړ پر شاوخوا باندي ګرځي، مګر تر دې زیات د نورو ثبوتونو لپاره هیڅ کیندني ندي ترسره سوي. د ودانۍ مخ د زینتي نقاشیو ترڅنګ په ټراکوټا سره سینګار سوی دی. په یاده ودانۍ کي ټول ټال لیکني روښانه سوي دي چي لس یې په کوفي طرز، درې یې په نخش انداز او دوه یې د طولوت په طرز کي دي. په افغانستان کې د شوروي اتحاد د جګړې پر مهال د کلونو په منځ کي ددې لرغوني ښوونځۍ پاتي شوني په بشپړه توګه ویجاړي سولې.
د نفوسو د ګڼوالي له مخې د هېوادونو نوملړ

د نفوسو د کثافت يا د نفوسو د ګڼوالي له مخې د هېوادونو نوملړ يوه ليکنه ده چې د نفوس د ګڼوالي له مخې هېوادونه راپه ګوته کوي، په دې لیست کې، هېوادونه او خپلواکې سیمې د نفوسو د کثافت له مخې د - معیار سره سم طبقه بندي شوي دي. د نفوسو د ګڼوالي له مخې هېوادونه او سيمې سرچيې
مرو رود

مرو-رود په خراسان افغانستان کي د منځنیو پیړیو یو میشت ځای وو. دغه ښارګوټی د بالا مرغاب د معاصر افغان میشتي سیمي ته څیرمه موقعیت لري، هغه ځای چیري چي د مرغاب سیند د غرجستان له غرونو څخه تیریږي او د قراقم دښتې ته ننوځي. د ماروچک یا مارو کوچیک اوسنی عصري میشته سیمه چي دلته موقعیت لري داسي ښکاري چې د قصر احناف په نوم د یو پخواني ښارګوټي اړوند ځای دی. مرو رود د اسلام څخه دمخه وختونو کي هم شتون درلود، او بنسټ یې د ساسانیانو پاچا بهرام ګور د - واکمنۍ ته منسوبیږي. د عباسي دورې جغرافيه پوهان وایي چي دغه ښار د کرهنيزې سيمې مرکز او د قصر احناف په څېر د يو شمېر اړوندو سيمو درلودونکی هم وو. دغه ښارګوټی او شاوخوا سیمه د دولسمې پیړۍ په وروستیو کې د خوارزمشاهانو او غوریانو ترمنځ د پرله پسې جګړو له امله زیانمن سو، او پکښي د غوری واکمن غیاث الدین محمد ۱۱۶۳-۱۲۰۲ او د هغه خوارزمي سیال سلطان تر منځ جګړه وشوه. ورپسې د مغولو او تیمورلنګ خونړي بریدونو ددې ښار بڼه مکمله خرابه کړل او مرو رود نن ورځ یوه بې حاصله سیمه ګڼل کیږي.
ټویوټا کرولا

ټویوټا کرولا یو له کوشنیو کورني موټرانو څخه دی چې د ټویوټا موټرز شرکت لخوا تولید سوی. د همدغه موټر نوم په ټوله نړۍ کې خورا مشهور او ارزښتناک ګڼل کېږي. ټویوټا کرولا د ۱۰ نسلونو استازیتوب کوي چې تولید ېي په ۱۹۶۶ میلادي کال کې پیل او تر دې دمه دوام لري. دا هم وګورئ سرچینې
د افغانستان شعر

د افغانستان په نوم د ننني عصر شعرونه چي پخوانۍ ریښې لري، زیاتره یې په دري او پښتو ژبو لیکل سوي دي. افغان شاعري د افغانستان له کلتور سره تړاو لري او د افغاني ادبياتو يو عنصر بلل کیږي. تاریخ له اوومې هجري پېړۍ څخه نیولې بیا تر یوولسمې پیړۍ پوري او همدرانګه د افغانستان د اسلامي فتحې څخه مخکي افغانانو پخپله سیمه کي د شعر او شاعرۍ ځانګړي ادبیات درلودل. د پټي خزانه مشهور مستند د پښتو شعرونو مهمه برخه په ځان کي لري کوم چي تر اتمي پېړۍ وړاندي لیکل سوی دی. ځینې مشهور شاعران چې د لوی افغانستان په سیمه کي زیږیدلي یا یې ژوند کړی دی نومونه یې په دې ډول دي : رومي ، خوشحال خان خټک ، رحمان بابا ، احمدشاه درانی ، تیمورشاه درانی ، شجاع شاه دراني ، غلام محمد طرزي ، غلام حبیب نوابي، مسعود نوابي. حمیرا نخت دستګیرزاده او یو شمیر نور چي هر یو یې د ادب په برخه کي د ختیځ مشهوري څېرې ګڼل کېدې. د افغانستان ادب په سیمه کي دومره غښتلۍ وو چي په وروسته کي ګاونډي هیواد ایران د یو شمېر ادبي غلاوو په جریان کي ددوی حماسې او مشهوره اشخاص لکه مولانا رومي، سید جمال الدین افغان، ابن سینا بلخی او داسي نور د ځان وګڼل. د افغانستان ملت یو شمیر ښځینه شاعراني لکه رابعه بلخي او د اوولسمې پیړۍ نازو توخي هم لري. په هیواد کي د سیاسي ناکراریو او جګړو له امله ډیری ښځینه شاعرانې پټي پاتي سوې. نن ورځ په افغانستان کي دننه او دباندي ډېرې کمي ځواني شاعراني شتون لري لکه شفیقه خپلواک او افغانې الاصله امریکايي ساجیه اله احرار ، چې د امریکا د مریم واشنګټن پوهنتون محصله ده او په ۲۰۱۰ کال کي یې د نړۍ د سولې هیله تر عنوان لاندي یو شعر لیکلی دی.
د مرغاب سیند

د مرغاب سیند فارسي پښتو : مرغاب، مورقاب ، بلوچي : مرگاپ په منځنۍ اسیا کي اوږد سیند دی. یاد سیند د غور په ولایت کي د پاروپامیسس غرونو کي راپورته کیږي، ورپسې د مرکزي افغانستان له مرغاب ولسوالۍ څخه تیریږي او بیا شمال لویدیز بالامرغاب ته بهیږي. د ترکمنستان په قراقم دښته کي د مریم نخلستان ته په رسیدو سره مرغاب سیند د قراقم کانال ته ننوځي، چي د امو دریا څخه د اوبو یو انحراف بلل کیږي. د مرغاب مساحت اټکل سوی دی. جغرافيایي څرنګوالی د مرغاب سيند د افغانستان په مرکزي غور ولايت کي د پاروپاميسس ، غرجستان او بند ترکستان د غرونو په لړۍ کي غځېدلی دی. مرغاب سیند په لوړ جریان باندي له ختیځ څخه لویدیځ ته د مخمدخان سیمي په لور شاوخوا په اوږدو وربهیږي. یاد جریان په یوه تنګه دره کي چي له یو کیلومتر څخه کم پلنوالی یې اندازه ده په ځینو ځایونو کې تنګ غرونه هم لري. مرغاب د بند ترکستان له لوېدیځې برخې څخه تېرېږي او بیا د شمال لوېدیځ لور ته په یوه ژور کنډک کې تېرېږي. په مخمدخان کي دا د جاوکر په نوم غرونه هم په ځان کي رانغاړي. له دې وروسته دره یو څه پراخه کیږي، او په تدریجي ډول د عرض په اندازه ترکمنستان ته رسیږي. د مخمدخان څخه په هاخوا د مرغاب د اوبو یوه کوچنۍ برخه د خړوبولو لپاره کارول کیږي چي په افغانستان کي له مرغاب څخه کابو ورباندي خړوبیږي. مرغاب په ښي خوا کې د قیصار سیند اوبه ترلاسه کوي، ورپسې د ترکمنستان او افغانستان ترمنځ اوږدوالی تشکیلوي. په ترکمنستان کې، تالق آباد ته نږدې مرغاب له کیڼ اړخ څخه د کاشان سیند ته رسیږي. د کوشک سیمي سره د سیند لاندې د سریازي زیرمه ده چې په کي جوړه سوې ده او په کي پراخه سول. مرغاب سیند او د هغه شاوخوا سیمه د مرغانو لپاره د ایکولوژیکي پلوه مهمه ده. د مریم نخلستان ته رسیدو سره، مرغاب خپلې اوبه د قراقم کانال سره یوځای کوي، او د امو دریا څخه د اوبو یو انحراف رامنځ ته کوي. هایدرومیټري: په تګتابازار کي د سیند جریان د مرغاب جریان د شلمي زیږدیزي پېړۍ پر مهال د کلونو - په اوږدو کي د ترکمنستان د په اندازه په تغتابازار سیمه کي هم تثبیت سو. دا وروسته له هغه کله چي مرغاب سیند د افغانستان له خاوري په هاخوا د کشک سیمي سره د سنگم په اوږدو کي څو کیلومتره پورته بهیږي. په یاده موده کي د تګتابازار د اوسط کلني جریان مشاهده . کیوبیک متره تثبیت سوې ده کوم چي ددغي ساحې فیصده په ځان کي رانغاړي. د جغرافیې له پلوه په اوسط ډول د هایدرومیتریک دغه جریان د حوزې له یادي برخي تیریږي، چي د جریان له نظره خورا لوی بلل سوی دی، او په دې توګه په کال کي . ملی مترو ته ځان رسوي، په ځانګړې توګه په ویجاړه سیمه کي خورا په لوړه کچه وي.د مرغاب میاشتني اوسط جریان یوه ثانیه د متر مکعب په حساب د تخت بازار د هایدرومیټریک په سټیشن کي اندازه کیږي د مرغاب میاشتني اوسط جریان یوه ثانیه د متر مکعب په حساب د تخت بازار د هایدرومیټریک په سټیشن کي اندازه کیږي د یوه څیړنه ښیي چې په نږدې وخت تر پورې د مرغاب سیند جریان کیدای سي د اقلیم د بدلون له امله یو پر دریمه برخه راټیټ سي، او د پیړۍ په پای کي یې سلني ته د راښکته کېدو امکان سته.
مندیش (غور)

مندیش هغه تاریخي نوم دی چي د لرغوني افغانستان د غور غرنۍ سیمه اوس وخت په ځان کي رانغاړي. تاریخ د مندیش سیمه د امیر سوري په نوم د یوه پښتون ملک تر واکمنۍ لاندي وه چي خلکو یې لا تر دغه وخته اسلام نه وو قبول کړی.
امیر سوری

امیر سوری له نهمي زیږدیزي پېړۍ څخه تر لسمي پېړۍ پوري د لرغوني افغانستان اړوند د غوري کورنۍ پښتون واکمن وو. د ځینو تاریخونو له مخي نوموړی د غوري پاچا امیر بنجي له اولادې څخه وو، چي واکمني یې د عباسي خلیفه هارون الرشید په زمانه کي د هغه د خلافت اړوند وه. امیر سوري د صفري واکمن یعقوب بن لیث الصفر سره وجنګېدی او د خراسان پرته یې د غور لویه برخه فتحه کړه. تر امیر سوري وروسته د هغه زوی محمد بن سوري واک ته ورسېدی. که څه هم امیر سوري لقب عربي وو او زوی یې هم اسلامي نوم درلود، خو دوی د کافرانو پیروي کوله او د شاوخوا مسلمانانو لخوا کافران ګڼل کیده. وروسته د محمد د زوی ابو علي بن محمد د واکمنۍ پرمهال د غوري کورنۍ په اسلامي سلطنت بدله سوه. غوريان د غورستان له غرونو څخه راوتلي او په ګڼو قومونو وېشل سوي وه، چي له دې جملې څخه د شنساباني قوم تر ټولو ډېر واک درلود. د غزنویانو د دورې مشهور مورخ ابوالفضل بیهقي د خپل کتاب تاریخ بیهقی په مخ کي لیکي: سلطان مسعود غورستان ته لاړ او خپل یو پوه ملګری یې له غور څخه د دوو کسانو سره یوځای د ژباړنانو په توګه ولېږه.
ایلیاد

الیادد لرغوني یونان یو پخوانی ادبي نظم دی چي د هومر اړوند بلل کیږي. ایلیاد د لرغونو ادبیاتو یو له پخوانیو ادبي اثارو څخه دی چي لاهم د عصري لیدونکو لخوا په پراخه کچه لوستل کیږي. یاد نظم د شعر په بڼه په کتابونو ویشل سوی او په ډاکټیلیک هیکسامیټر کي لیکل سوی دی. د یوې پراخي نسخې په توګه ایلیاد کرښي او بیتونه لري. د ټروجن جنګ پای ته رسیدو اړوند د میسینی یوناني ایالتونو د ایتلاف لخوا د ټرای ښار لس کلنه محاصره په دغه شعر کي ذکر سوې ده او ټولي پیښي یې په ځان کي رانغاړلي دي. په ځانګړې توګه د پاچا اګامیمون او یو مشهور جنګیالي، اچیلز ترمنځ سخته جګړه په منظم ډول انځوروي. الیاد د اروپایی ادبیاتو لومړۍ د پام وړ ادبي ټوټه ګڼل کیږي او د لیکلو تاریخ یې تر میلاد مخکي د اتمي پېړۍ نیمایي کلونه اټکل سوي دي. اکیلوس، پاریس، هکتور، هیلن او پرییام هغه افسانوي اتلان دي چي ایلیاد یې په اړه ږغیږي. دغه نظم او اوډیسي په احتمالي ډول په هومریک یوناني کې لیکل سوي دي، چي د آیونیک یوناني او نورو ژبو ادبي ترکیب د مې پیړۍ په وروستیو یا د مې پیړۍ په پیل کي په ډاګه کوي.
شاهنامه

شاهنامه د پارسي ژبي یو لوی ادبي اثر ده چې شاوخوا شپیته زره بیتونه لري او په افغانستان کي د سلطان محمود غزنوي د واکمنۍ پر مهال د ابو قاسم فردوسي لخوا لیکل سوی دی. یاد اثر د فارسي ادب یو ستر شهکار ګڼل کیږي. شاهنامه د فردوسي لخوا د سلطان محمود غزنوي لپاره لیکل سوی وو چي له پخوانی دورې نیولې بیا د اسلامي فتحې او د اوومې پیړۍ په مینځ کي د ساسانیانو د دولت تر پرځېدو پوري د افغانستان او شاوخوا سیمو حالات انځوروي. شاهنامه د الفتح بن علي البندري له خوا چي په ۶۴۳ هجري کې وفات سوی دی، عربي ته هم وژباړل سو.
د قراقم دښته

د قراقم دښته چي کارا کوم هم ویل کیږي،په منځنۍ اسیا کي یوه پراخه دښته ده. دغه لویه دښته د ترکمنستان هیواد شاوخوا سلنه یا سیمه په ځان کي رانغاړي. د نفوسو پر بنسټ ددې دښتي هر . کیلومتره ساحه پر یوه انسان اټکل سوې ده. او باران یې هم په کال کي له څخه نیولې تر سانتۍ متر پوري اوریږي.
د کسپین سمندر

د کسپین سمندر د نړۍ ترټولو ژوره د اوبو سرچینه ده او ډیری وختونه د نړۍ ترټولو لوی جهيل په توګه هم تشریح سوې ده چي ځیني وختونه د بشپړ بحر په توګه پیژندل کیږي. کسپین سمندر د قفقاز په ختيځ ، د منځنۍ اسيا د پراخو ميدانونو په لويديځ ، په ختيځه اروپا کي د جنوبي روسيې د زرخيز ميدانونو په سوېل، او د ايران د غرني پلو په شمال کي د اروپا او اسیا په ځمکه کي ګډ پروت دی. یاد سمندر ختیځ ته د ګارابوګازکول د خورا مالګین لیګون پرته چي نږدې دجاپان هیواد په اندازه بلل کیږي د ساحه پوښي. کسپین سمندر تقریبا .٪ مالګینتوب لري، یعني د اوسط سمندري اوبو د مالګي دریمه برخه. دا سمندر په شمال ختیځ کي د قزاقستان ، په شمال لویدیز کي د روسیې، په سویل لویدیز کي د اذربایجان ، په سویل کي له ایران او په سوېل ختیځ کي له ترکمنستان سره ګډه پوله لري. کسپین سمندر له شمال څخه سوېل ته د۳۲۰ کیلومتره په پلنوالي سره اوږد دی. ددې سمندر مجموعي پوښښ دی او سطح یې شاوخوا دی د بحر له سطحې څخه کښته ده. د تازه اوبو جریان یې د اروپا تر ټولو اوږد سیند، ولګا د شمال پای ته ننوځي. دوه ژورې حوزې د دې سمندر مرکزي او سویلي زونونه جوړوي، چي دا په تودوخې، مالګینې، او ایکولوژي کي افقی توپیرونو المل کیږي. په سویل کي د سیند کښته والۍ د بحر له سطحې د سمندري حوزې ته رسیږي، چي د بیکال جهيل څخه وروسته په ځمکه کې دوهم ټیټ طبیعي غیر سمندري فشار ګڼل سوی دی. د سطحي مساحت پر اساس د کسپین بحر د سوپریر جهيل څخه نږدې پنځه ځله لوی دی. د کسپین سمندر د ډیری ډولونو کور دی او د کیویر او تیلو صنعتونو لپاره خورا مشهور بلل کیږي. د تیلو د صنعت ککړتیا او په سیندونو کې بندونه چې اوبه یې وچیږي د دې چاپیریال ته زیان رسولی دی. وړاندوینه کیږي چې د پیړۍ په جریان کي به د بحر ژوروالی - متر - ته راټیټ شي. چي د نړیوالې تودوخې او د صحرا کیدو پروسې له امله د ایکوکایډ لامل کیږي. سرچینې
د ګوګل لینز

ګوګل لینز د عکس پیژندنې یوه ټیکنالوژي ده چي د ګوګل لخوا رامینځته، او ددې لپاره ډیزاین سوې ده ترڅو د شیانو او څیزونو اړونده معلومات وړاندي او شریک کړي. دا د عصبي شبکې پراساس د لید د تحلیلونو په کارولو سره پیژندنه کوي. ګوګل لینر لومړی ځل په کال کي د ګوګل په جریان کي اعلان سو. دا لومړی د یو سټایلون ایپ په توګه چمتو سوی وو، چي بیا په ګوګل کیمرې کې مدغم سو خو د راپورونو له مخي په اکتوبر کي بیرته ترې ایسته سو. لینز تر پورې په پرلپسې توګه د ګوګل انځورنو، ګوګل اسسټنټ ایپ او بارډ اوسني جیمني سره وتړل سو.
د ګلستان سیستان

ګلستان سیستاني د سیستاني خلکو یوه ډله ده چې په ګلستان کې میشته دي. دا ډله د څو لاملونو له امله له سیستان څخه ګلستان ته هجرت وکړ. په ګلستان ولایت کې میشت سیستانیان د نورو سیستانیانو په شان کلتور او ژبه لري. پس منظر د پاریس او گولډسمیت د تړون له مخې د سیستان یوه لویه برخه چې په کې اوسیږي افغانستان ته وسپارل . خو د سیستان خلک په سیستان کې، چې د ایران سره تړاو لري، په ډنډونو کې ننوتل. د ایران پولو ته راستانه شوي خلک له سخت حالت سره مخ دي. ځکه چې هغوی خپل ټول مالونه او مالونه د پولې بلې غاړې ته پرېښودل او خپل وطن ته راستانه شول او د سیستان په خاوره کې وچکالۍ دا ستونزې دوه چنده کړې. دا لوی نفوس د وچکالۍ سربیره، د سیستان لپاره ستونزه وه، نو د سیستاني قومونه د هیواد شمالي سیمو ته هجرت ته اړ شول. مذهب د ګلستان ولایت سیستانیان د نورو سیستانیانو په څیر مسلمانان او د شیعه مذهب پیروان دي. سرچينې
بابا ولي کندهاری

بابا ولي کندهاري يو صوفي پير وو چي په ١٤٧٦ زیږدیز کال کي د افغانستان په کندهار ولایت کي وزيږيدی. نوموړی په کي د حسن ابدال په لور د غرونو لویدیځ لوري ته ولاړ، چيري چي خاوره غرنۍ او د ځمکي څخه به طبیعي چینې بهېدلې. مړینه بابا صاحب په ۱۵۲۹ کال کي د کندهار د بابا ولي په نوم یوه کلي کې وفات او خاورو ته وسپارل سو. د نوموړي زیارت ته اوس وخت لوی شمېر معتقدین هر وخت ورځي او خپلي دعاګاني او حاجات له لوی الله څخه غواړي. د بابا صاحب زیارت بابا صاحب اوس وخت په افغانستان کي د کندهار ولایت د خلکو یو منل سوی شخصیت ګڼل کیږي او مزار ته یې د هري جمعې په ورځ سلګونه کسان د زیارت او دعاګانو لپاره ورځي. د بابا صاحب د قبر سره څنګ ته سیمه چي د بابا صاحب تکیه ورته وایي د کندهاري او بهرني میله والو لپاره یوه زرغونه سیمه ده چي په افغانستان کي د حامد کرزي د ولسمشرۍ پر مهال د هغه ځای د والي ګل اغا شیرزي له لوري د ارغنداب د رود لوړ طرف ته جوړه او پراخه سول.
انګلیسی امریکا

انګلیس - امریکا په عمومي توګه په امریکا کي هغه سیمو ته اشاره کوي چیري چي انګلیسي د اصلي ژبي په توګه استعمالیږي او د بریتانوي کلتور او برتانوي امپراتورۍ د پام وړ تاریخي، قومي، ژبني او کلتوري اغیزې ورباندي پرتي وي. پدې سیمو کي متحده ایالات ، د کاناډا ډیري سیمي او ځیني د کیریبین سمندر اړوند هیوادونه شامل دي. انګلو - امریکا یا انګلیسي امریکا د لاتینې امریکا څخه چي هسپانوي ، پرتګالي او فرانسوي پکښي شتون لري جلا ده. د انګلیسي امریکا دغه ځانګړنه په عمومي ډول یادي سیمي ته کارول کیږي، یعني د انګلیسي-امریکایي قانون تر چتر لاندظی یوه مفکوره چي تقریبا ګډ قانوني مطابقت سره لري.
امريکايي ساموا

امريکايي ساموا په ساموايي ژبه یا د ارام سمندر په لوېديځ کې کې یوه ټاپوډله ده، چې د امریکا د متحده ایالاتو یو له خپلواکو سيمو څخه ګڼل کيږي. تاریخ د نولسمې پېړۍ په پای کې د ساموا ټاپوګان په دوو برخو ووېشل شول او ختیځه برخه یې د امریکا متحده ایالاتو ته ورکړل شوه. جغرافيه پينځه ټاپوګان او دوه حلقوي مرجاني ټاپوګان چې د ارام سمندر په سوېل لوېدیځ کې د هاوایی او نیوزیلینډ ټاپوګانو ترمینځ موقعیت لري، چې امریکایي ساموا جوړوي. امریکايي ساموا له پينځو ټاپوګانو توتویلا، انو، اوفو، اولوسیګا او تاو څخه جوړه ده او دوه مرجاني ټاپوګان يې روس او سوینس ټاپوګان دي، د امريکايي ساموا مرکز پاګو پاګو دی، چې نږدې اوسېدونکي لري. د امریکا د ساموا ملي پارک دلته موقعیت لري. د ټاپوګانو لېست د ګرځندوی جذب د فاګیټل خلیج ملي سمندري پټنځای لاتا غر سپورت د امریکا د ساموا د فوټبال ملي ټیم سرچينې د سرشمېرنې دفتر خبرونه بهرنۍ لینک رسمي ویب پاڼه امريکا متحده ايالات ټاپوګان استوګنيزه سيمه
اریا (سیمه)

آریا یوناني هرایوا ، اوستان هارووا د لرغوني افغانستان په لویدیځ کي یوه سیمه وه چي د هرات په ښار کي یې موقعیت درلود. په ځینو عصري اثارو او سرچینو کي دغه سیمه څو ځله د لرغونې اریانا د لویې سیمې سره د نوم د ورته والي له کبله اشتباه سوې ده. جغرافيایي موقعیت آریا د لرغوني پارس په ځمکه کي د باختر بلخ او اراکوزیا کندهار په څېر یوه پخوانی سیتراپي وه، چې په عمومي توګه یې د هري سیند سره اړه درلوده. دا د پخواني تاریخپوه اریان په وینا د ټولي هغي ځمکي نوم وو کوم چي په لرغونو زمانو کي ډېره حاصلخیزه او د شرابو له اړخخ بډایه ګڼل کیده. د اریا سیمه په ختیځ کې د پاروپامیساداي د غرونو له لړۍ ، په لویدیځ کې له پارتیا، په شمال کي له مارګیانا او هیرکانیا څخه راجلا سوې ده، او یوه صحرا یې په سویل کي له کارمانیا او ډرینګیانا څخه هم را بېلوي. د پوتلیمي او سټرابو د تفصیل مطابق یاده سیمه د اوسني افغانستان هرات ولایت اړوند بلل کیږي. د پولیمي په وینا د اریا پلازمینه ارټاکوانا نومېدل. ددې سیمي په شاوخوا کي یوه نوې پلازمینه د لوی سکندر یا د هغه د ځای ناستو لخوا، الکساندریا آریانا د افغانستان په شمال لویدیځ کي په اوسني عصري هرات کي جوړه سوې وه. پولیمي په دې سیمه کي څو نور ښارونه هم یاد کړي دي چي د ولایت د شتمنۍ او زرغونتیا نښه بلل کېده. دده په وینا مهم یې لاندي ښارونه وه: سرچينې
افاري ژبه

افاري ژبه يوه افریقایي-اسیايي ژبه ده چې د مرکزي افريقا په اېتوپیا ، اریتریا او جیبوتي هېوادونو کې پرې خلک خبرې کوي. سرچينې ژبه
اېسمبي ژبه

اېسمبي په سوېل لوېديځ کامرون کې تیوایډ ژبه ده چې سيمپي، اېج، آجې، بوګي او اېمبوروګم په نومونو هم ياديږي. د لیکلو سیسټم سرچينې
اکاني ژبه

اکاني ژبه یوه ژبه ده چې په پراخه کچه په ګانا او سورینام کې ویل کیږي. د دې ژبې ترويج لپاره د ګانا حکومت کار کوي، چې اوسمهال نږدې ملیونه وګړي پرې خبرې کوي، چې ډېری یې په ګانا او سورینام کې ژوند کوي. سرچينېې ژبه
سامي ژبې (اورالي)

سامي ژبې يوه ژبنۍ کورنۍ ده. دا د اورالي ژبې د کورنۍ یوه څانګه ده، چې د سامي خلکو لخوا ویل کیږي. دا په شمالي اروپا ناروې ، سویډن ، فينلینډ او شمال لوېدیځه روسیه کې ویل کیږي. سرچينې ژبه
فیډیکس

فیډ ایکس یو امریکایي کمپنۍ ده چي په نړۍ کي د پنځمي لوی کمپنۍ په نامه یادېږي. یاده کمپنۍ د اسنادو، د لویو او کوچنیو اموالو لېږد را لېږد، د کور په کور رسوني ډیلیوري، بریښنايي تجارت او نورو تجارتي چوپړتیاوو کي فعالیت کوي. فیډ ایکس د فریډریک ډبلیو سمیت لخوا په مېلادي کال کي جوړه سوې ده چي نوم ئې د فیډریک او فدرالي ایکسپریس څخه اخیستل سوی دئ. دا کمپنۍ په اوس وخت کي د ۵۴۷۰۰۰ زره کارکوونکو په مرسته د نړۍ په ۲۲۰ هېوادونو کي د بېلا-بېلو توکو د لېږد را لېږد چوپړتیاوي لري، چي د ورځي په میلیونونو واحده لېږد را لېږد ترسره کوي او د نړۍ یو پرمختللې کمپنۍ بلل کېږي. د نوم د شرکت د اصلي هوایي څانګې له نوم فیډرل ایکسپریس څخه چۍ له څخه تر پوري کارول کیدی اخیستل سوی دی.
د اکسفورډ انګلیسي ژباړن

د اکسفورډ انګلیسي قاموس یا ژباړن د انګلیسي ژبې اصلي او تاریخي قاموس دی چي د اکسفورډ پوهنتون پریس لخوا خپور سوی دی. دغه قاموس د انګلیسي ژبې تاریخي بدلونونو ته پرمختګ اوپوهانو او اکادمیکو څیړونکو ته یوه پراخه سرچینه چمتو کوي، او همدارنګه په ټوله نړۍ کي په کارول کیږي. په کي پر یاد قاموس باندي کار پیل سو او لمړی ځل په کال کي خپور سو. په کي د اکسفورډ انګلیسي قاموس سرلیک په لومړي ځل په غیر رسمي ډول د لړۍ په پوښونو کي وکارول سو، او په کي یې بشپړه ټوکونو خپاره سول. تر کال پوري د قاموس دویم چاپ په ټوکونو کي چي پاڼې لري خپور سو. د اکسفورډ قاموس لومړنۍ بریښنايي نسخه په کي چمتو سول. آنلاین نسخه یې له کال راهیسي شتون لري، او د کال تر اپریل پوري یې په میاشت کي له دوه ملیون څخه ډیر لیدنې ترلاسه کړي دي. تمه کیږي چې د قاموس دریمه نسخه به په ځانګړي ډول په بریښنایی بڼه شتون ولري. د اجرایوي رییس ویلي چي دا امکان نلري چي دا به کله هم چاپ شي.
خاواک کوتل

خاواک پاس یا خاواک کوتل لوړ د هغه لاري په اوږدو کي موقعیت لري چي په شمال لویدیځ کي د پنجشیر د درې سر ته نږدې د هندوکش غرونو د لړۍ له لاري د اندراب او بغلان له خوا شمالي افغانستان ته رسيږي. دا هغه لاره ده چي سکندر اعظم د مخکي تر میلاد کلونو په پسرلي کي ورباندي هغه مهال تګ کړی وو کله چي نوموړي خپل لښکر د کابل له درې څخه د غرونو په اوږدو کي باختر، تخارستان یا اوسني تخار ته بوت. وینسنټ سمیټ وايي چي سکندر خپل پوځیان د خاواک او کاشان یا د کوشان د لارې په اوږدو کي تېر کړل. خاواک غالباً هغه لاره ده چي د اوومې پېړۍ په لومړیو کي د چین د مشهور بودايي راهب ژوانزانګ له خوا له هند څخه چین ته د راستنېدو پر مهال کارول سوې وه. په ۱۳۳۳ کال کي مشهوره سیاح ابن بطوطه هند هیواد ته د سفر پر مهال له همدې لاري تیر سو. دا لاره د تیمورلنګ تامرلین یا تیمور دی لیم، - لخوا هم استعمال سوې ده، او د کپتان جان ووډ لخوا د پیړۍ په مینځ کې د آکسوس سرچینو ته د بیرته راستنیدو په سفر کي وکارول سوه. خاواک د کابل له درې څخه شمالي افغانستان ته د ختیځ تر ټولو لویه لاره وه او د دې سیمي تر ټولو مشهوره لاره ګڼل کېده. دا لاره، چې د افغانستان د لومړني تاریخ لپاره خورا مهمه وه، اوس یې ډیره برخه د پاخه سړک څخه تیریږي چي د سالنګ له تونل سره اړه لري. یاد تونل په کي د شورويانو لخوا بشپړ سو، او د په لوړوالي کي جوړ سوی دی. خاواک کوتل چاریکار او کابل له کندز ، خلم ، مزاری شریف او ترمز سره نښلوی. اقلیم او هوا خاواک دره د په لوړوالی سره د غره یوه لوړه لاره ګڼل کیږي چي د بحر له سطحې څخه ډېره پورته او اقلیم یې سخت ژمۍ لري. د کوپین د اقلیم د ډلبندۍ له مخي دغه کوتل د توندرا اقلیم په لرلو سره د کال په اوږدو کي سړه او ترخه یخني لري.
ارین

د نیکومیډیا ارین، اریانوس، آرین یا آر رین د لرغوني روم د دورې یو یوناني تاریخ لیکونکی، عامه خدمتګار، نظامي قوماندان او فیلسوف و . د ارین لخوا د الکساندر اناباسیس اثر کتاب د لوی سکندر د جګړو په اړه اوس وخت یوه غوره سرچینه ګڼل کیږي. پوهانو په عمومي ډول د نورو اوسنیو لومړنیو سرچینو په پرتله د اریان کتاب غوره کړی، او همدغه غوره والي د عصري مطالعاتو په رڼا کې آرین تر نورو مخکي کړی دی. ژوندلیک ارین د سکندر مقدوني په وخت د لرغوني یونان هغه تاریخ پوه ګڼل کیږۍ چي تر ميلاد درې پېړۍ مخکي یې د سکندر ټولي جګړې چي په اسیا کي یې ترسره کړي وې د کتاب په بڼه راټولي کړې. ددغه تاریخپوه له اثر څخه د لرغوني روم، منځني ختیځ، پارس، او په لرغوني افغانستان کي د اراکوزیا کندهار، باختر بلخ او اریا هرات تاریخ په کافي اندازه تر اوسه پوري رارسېدلی دی.
سیکارم غر

سیکرم غر یا سیکارام غر د افغانستان پاکستان پر پوله، د کابل سیند په سوېل او خیبر دره کې پروت یو غر دی. د په لوړوالي سره دا د سپین غر ، یا سفید کوه، د غرنۍ لړۍ تر ټولو لوړه څوکه بلل کیږي.
الطور (مصر)

الطور په مصر هیواد کي د سویلي سینا اړوند یو کوچنی ښار دی. ددې ښار نوم د عربي د جبل الطور د اصطلاح څخه اخیستل سوی، کوم چي پیغمبر موسیع د خدای سره ورباندي ملاقات ترسره کړ. د تاریخونو له مخي الطور ښار پخپله په پیړۍ کې د لرغوني ریتو منځنۍ دورې رایا ځای ته نږدې رامنځ ته سوی دی. یاد ښار د مسلمان حاجیانو لپاره د قرنطین کمپ وو، کوم چي له حج څخه راستنېدل. الطور د خپلو چینو او ښکلو ځایونو له مخي د شرم الشیخ او سینټ کیترین سره په سویلي سینا کي د سیاحت یو مهم ځای دی.
فیصل دویم

فیصل دویم ۲ می ۱۹۳۵ ۱۴ جولای ۱۹۵۸ د عراق وروستی پاچا وو. هغه د اپریل څخه تر جولای پورې واکمني وکړه، څو چي په اخر کي د جولای انقلاب په جریان کې ووژل سو. د فیصل رژیم په عراق کي د اوه دېرش کلني هاشمي پاچاهۍ د پای ته رسېدو ټکی وو، چي وروسته په جمهوریت بدل سو. د عراق د پاچا غازي او ملکې عالیه یوازینی زوی، فیصل په درې کلنۍ کې وروسته له هغه چې پلار یې د موټر په ټکر کې ووژل سو، تخت ته ورسېد، او په کال کي د بعثیانو له لوري تر کودتا وروسته له تخته لیري کړل سو. د ۱۹۵۸ کال د جولای په میاشت کې د عبدالکریم قاسم په مشرۍ د شاهي عراقي اردو افسرانو یوې ډلي کودتا وکړه او د فیصل د نسکورولو سره یې هغه اعدام کړ.
حما

حماه یا حما د سوریې په لویدیځ کي د اورونټس سیند په غاړه پروت یو ښار دی. دا ښار د په فاصله د دمشق شمال او د حمص شمال ته موقعيت لري. د حما ښار د حماه ولایت مرکز هم دی. د نفوس سرشمیرنې سره، حما د دمشق ، حلب او حمص وروسته په سوریه کي څلورم لوی ښار ګڼل کیږي. نور ولولئ حما ښار له تاریخي پلوه د هغه اوولس نوریاوو پر اساس مشهور دی چي د کاله مخکي تر میلاد باغونو ته اوبه ورباندي رسېدلې. نوریا سیمه که څه هم په تاریخي توګه د اوبولګولو لپاره کارول کېدل، خو نن ورځ یوازي د ښکلا د دودیز نندارتون په توګه شتون لري. سرچینې
اریزونا

اریزونا د متحده ایالاتو په سویل لویدیز سیمه کي په وچه کي پروت ایالت دی. اریزونا د څلورو کونجونو سیمه ده چې شمال ته یې یوتا ، شمال ختیځ ته کولوراډو او ختیځ ته نیو میکسیکو پراته دي. د دې سیمي نور ګاونډي ایالتونه شمال لویدیز ته نیواډا ، لویدیځ ته کیلیفورنیا او په سویل او سویل لویدیځ کي د مکسیکو سونورا او باجا کلیفورنیا ایالتونه دي. اریزونا د ایالتونو شپږم لوی او م ترټولو نفوس لرونکی ایالت ګڼل کیږي. پلازمینه او لوی ښار یې فینکس دی. اریزونا په متحده ایالاتو کي م ایالت دی او د اړوندو ایالتونو وروستی ګڼل کیږي کوم چي تتحادیې ته داخل سوی دی. یاد ایالت فبروري په ، کي د دولت حیثیت ترلاسه کړ. له تاریخي پلوه اریزونا په نوي هسپانیه کي د الټا کالیفورنیا او نیوو میکسیکو د خاوري اړوند وه، چي په کي د خپلواکي مکسیکو برخه سول. د مکسیکو - امریکایی جنګ په پایله کي د مکسیکو تر ماتي وروسته په کي د دې سیمې ډیره برخه متحده ایالاتو ته وسپارل سوه، او یاده سیمه د نیو میکسیکو د خاورې برخه وګرځېدل. د اریزونا سویلي برخه په کي د ګډسډن پیرود له لاري ترلاسه سوې وه. سویلي اریزونا د دې ایالت د دښتې اقلیم لپاره چي ګرم دوبۍ او نرم ژمۍ لري پیژندل کیږي. په اریزونا کي په نړیواله کچه د پیژندل سوي ګرانډ کینیون ملي پارک سربیره، کوم چې د نړۍ له اوو طبیعي عجایبو څخه یو دی ، ډیری ملي ځنګلونه ، ملي پارکونه او ملي یادګارونه شتون لري.