ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
کیان، بغلان

کیان د افغانستان په شمال ختیځ کي د بغلان ولایت یو ښارګوټۍ دی. د شمالي افغانستان دا سیمه یو تاریخي شخص سید نادرشاه کیاني ته منسوبه ده. د کیان درې اوسیدونکي اکثره د سادات او هزاره قومونو غړي دي چي سید کیان ته کوم چي په افغانستان کي د آغا خان رسمي استازی و وفاداره بلل کیږي. دا سیدان د اسماعیلي اسلام پیروي کوي. د خپل تاریخ په اوږدو کي کیان سیمه په افغانستان کي د اسماعیلیه ټولني لپاره د پام وړ ځای وو، په ځانګړې توګه د شوروي دورې، مجاهدینو ، او د افغانستان کورنۍ جګړې په دوره کي یاده سیمه ددوی مهم استوګنځای بلل کېدی. کیان د سید جعفر نادري په مشرۍ د افغانستان د اسماعیلي ځواکونو د یوه مرکز په توګه رامنځ ته سو. سید جعفر د سید منصور نادري چي په افغانستان کي د اسماعیلیانو مشر ګڼل کیږي مشر زوی وو، او د څه باندي - وسله والو ځواکونو قومانده یې په غاړه وه. د دوی اصلي موخه د حکومت، مجاهدینو او نورو ډلو له خوا په دې ناکراره وختونو او د ننګونو په منځ کي د اسماعیلیه ټولني د ګټو ساتنه او د هغوی امنیت وو. د دې تاریخي او نظامي تړاو سربیره کیان په روحاني او کلتوري دودونو کي هم ریښې لري. دا دره د شاه ابدال ولي د اولادونو کور هم بلل کیږي، کوم چي د حسیني ساداتو اصلي روحاني مشر او د عراق-ایران له سیمو څخه افغانستان ته مهاجر سوی وو. د نوموړي نسب په مختلفو ټولنو کي د دوی د صداقت، اخلاص او شفقت له امله خلکو ته د زیات درناوي وړ دی. د کیان باز د لسیزي په جریان کي د عقاب باز پژۍ د یوې غونډۍ په سر کي جوړ سو، چي د کیان دره کي د لید یوه ځانګړې نښه بلل کیږي. د کال د سپټمبر په لومړیو کي دا پژۍ د یو هدفي راکټي برید له امله ویجاړ سو. ویل کیږي چي یاد پژۍ د طالبانو په لمړۍ دوره کي له دې کبله وران سو چي ددوی له نظره د مجسمې په شکل جوړ او له اسلامي شریعت سره یې اړخ نه لګاوه. د کمپاس انځورونو دوه فرانسوي انځور اخیستونکي فریډریک لینګین او کلوس ریزینګر په لسیزه کي افغانستان ته سفر وکړ او د عقاب یوشمېر انځورونه یې هم واخیستل. کیان ډیری وختونه په اوسني ایران کي د الموت کلا سره د ورته ټاپوګرافیک ځانګړتیاو له امله پرتله کیږي، او ځیني وختونه د دوهم عقاب ځالي په نوم هم یادیږي. د کیان د عقاب رسمي پرانیستنه د ۱۹۹۶ کال د دسمبر په ۱۰ نیټه د افغانستان د بیلا بیلو سیمو د سیاسي او کلتوري شخصیتونو په حضور کی د کیان په دره کی ترسره سول. عصم الدین عادل چي د مجسمې په جوړولو کي یې ونډه درلوده ویلي چي د ودانۍ بهرنۍ برخه له اوسپني او فولاد څخه جوړه سوې وه. په نشه يي توکو د روږدو کسانو د درملني مرکز د کیان په لیري پرته دره کي په ۱۹۹۰ لسیزه کي د سید منصور نادري له خوا په نشه یي توکو د روږدو کسانو د درملني یو مرکز پرانیستل سو، ترڅو په نشه یي توکو او تریاکو باندي روږدو کسانو ته روغتیایي چوپړتیاوي وړاندي کړي. په ۱۹۹۲ کال کي د ژورنالیستانو د لیدنې له مخي، ددې مرکز ډیری ناروغان د بدخشان ولایت له ولسوالیو څخه وه. د سيد منصور نادري په وېبپاڼه کي د خپرو سويو معلوماتو له مخي په یاد روغتيايي مرکز کي د څه باندې ٣٢٠٠ روږدو کسانو درملنه سوې ده. د امیتاب بچن لیدنه په ۱۹۹۱ کال کې د افغانستان شمال ته د سفر پر مهال د بالیووډ اداکار امیتاب بچن د خدای ګواه د فلم ځیني برخي جوړي کړې. هغه د خپل سفر په ترڅ کي د کیان له درې څخه لیدنه وکړه او د سیمه ایزو اوسیدونکو، د ټولني مشرانو، او نظامي چارواکو سره یې د سید منصور نادري او د هغه زوی سید جعفر نادري چي د کیان د جنګ سالار په نوم هم پیژندل کیږي په ګډون وکتل. په دې لیدنه کي سید منصور نادري چي د امیتاب بچن او د هغه د ټیم کوربه وو، هغه ته یې یو نادر آس هم ډالۍ کړ.
شین جومات، بلخ

شین جومات دری: مسجد سبز یا د خواجه ابو نصر پارسا جومات دری : مسجد خواجه ابو نصر پارسا د افغانستان په شمال بلخ په ښار کي یو جومات دی، چي پکښي د خواجه ابو نصر پارسا زیارت موقعيت لري. د جومات نوم د جومات په دیوالونو کي د کاشي خښتو څخه اخیستل سوی دی، کوم چي رنګ یې فیروزي دی او په سیمه ایزه توګه د شنې ترکۍ په نوم پیژندل کیږي. تاریخ د جومات اصلي ودانۍ د تیموري جنرال میر مازید ارغون لخوا د خواجه ابو نصر پارسا په قبر باندې جوړه سوې وه، چي د نقشبندي طریقې یو سیمه ایز دیني استاد او صوفی وو. وروسته د ارغون پلار او ورور هم هلته ښخ سول. ارغون د جومات تر څنګ یوه مدرسه جوړه کړه. یاد جومات، زیارت او مدرسه وروسته د ابو نصر پارسا د اولادې تر سرپرستۍ لاندي وه. د بلخ د شيباني والي عبدالمومن بن عبدالله خان د شپاړسمې ميلادي پېړۍ په وروستيو کي دغه ودانۍ ترميم او پر يوه دېوال يې د هغه نوم هم ولیکی. دغه جومات د شوروي افغان جګړې پر مهال سخت زیانمن او په پراخه کچه ویجاړ سو. همدارنګه په ۲۰۲۲ کال کي په جومات کي دننه چاودني د جومات ځیني برخي هم ویجاړي کړې. معماري د پارسا جومات اصلي ودانۍ د تیمورید معماري بڼه ښیي او په افغانستان کي د تیموري واکمنۍ یو ژوندئ تاریخ دی. جومات یو ډیر لوی گنبد او دوه منارونه لري. سرچينې
حاجي پیاده جومات

د حاجي پیاده جومات یا د نهو ګنبدو جومات د افغانستان په شمالي ولایت بلخ کي یوه تاریخي ودانۍ ده. داسې انګیرل کیږي چي دا په افغانستان کۍ ترټولو پخوانۍ اسلامي ودانۍ ده، چي د نهمي پیړۍ یا ممکن د اتمي پیړۍ په وروستیو پورې اړه ولري. تاریخ د پیاده جومات جوړښت په دودیز ډول نهمه پیړۍ ته منسوب سوی دی، کوم چي د سامرا د عباسي طرز سره ورته والی لري. د لرغونپوه چاهریار عادل لخوا یوه تازه څیړنه په ډاګه کوي چي یاد جومات دمخه په کي جوړ سوی وو. دغه څېړنه د تاریخي سرچینو د لوستلو، د رادیو کاربن تاریخ څخه ترلاسه سوي اټکلونو او د آرائشی طرز د بیا تحلیل په اساس سوې ده. د دې فرضیې له مخي جومات د خراسان د وخت د برمکید والي فضل بن یحیی په امر چي د عباسي خلیفه هارون الرشید لخوا ټاکل سوی وو، جوړ سوی دی. د عادل په وینا دغه جومات د نوبهار په نوم د بودایانو د یوې لویي مذهبي ودانۍ په څنډه کې جوړ سوی وو، او بیا د برمکي کورنۍ تر څارني لاندي وو. حاجی پیاده جومات د وخت په تیریدو سره د زلزلې له امله سخت زیانمن سوی دی. په کي د جومات دساحي ساتنه د آغاخان د ټرسټ بنسټ په نوښت او په کابل کي د امریکا د سفارت لخوا پیل سوه. ددې کار لومړی پړاو په ۲۰۱۱ کال کي بشپړ سو، او د پروژې د یوې برخي په توګه د باران، باد او نورو طبیعي پیښو څخه د ودانۍ د ساتني لپاره یو لوی لنډمهاله فلزي چت جوړ سو. تفصیل حاجي پیاده ودانۍ ۲۰ په ۲۰ متره کي اندازه لري. بهر دیوالونه یې د خټو خښتو جوړ سوي دي.
چارباغ، لغمان ولايت

چارباغ د افغانستان په لغمان ولایت کې یوه سیمه ده چي د جلال اباد کابل لویي لاري څخه په سترګو لیدل کیږي. ددې سیمي تاریخ تر دا مهاله د مخکي تر میلاد د اسکندر مقدوني زمانې ته رسیږي.
د تیمور شاه دراني مقبره

د تیمورشاه دراني مقبره دری : مقبره تیمورشاه د افغانستان په کابل کي موقعیت لري او په ۱۸۱۵ کال کي جوړه سوې ده. تیمور شاه له څخه تر پوري د دراني امپراتورۍ دویم واکمن وو. په کي تیمورشاه د کندهار پر ځاي کابل د افغانستان د پلازمیني په توګه غوره کړ. تیمورشاه په کي په چارباغ سیمه کي مړ او خاورو ته وسپارل سو. هلته تر لنډ وخت وروسته یې د نوموړي جسد دغه اوسنۍ مقبرې ته راوړ. یاده مقبره د افغانستان د کورنۍ جګړې پر مهال ډېره زیانمنه سول، خو په ۲۰۱۲ کال کي د آغا خان د پراختیایي شبکې په مرسته په بشپړه توګه بیرته ورغول سوه. د ۲۰۱۲ کال د اکتوبر په ۱۹ مه د وخت ولسمشر حامد کرزي مقبره بیا پرانیستله.
نادراباد، کندهار

نادرآباد د افغانستان په کندهار ولایت کي یو ښار وو چي په کي د نادر شاه لخوا رامینځته سو. نادرشاه په پارس کي د افشاري کورنۍ واکمن وو. نادر د خپلي واکمنۍ پر مهال د زاړه کندهار له ورانولو وروسته دغه ښار جوړ او پخپل نوم اباد کړ. ښار د ښوراب سیند ته نږدې په فاصله کي پروت وو. کله چي په کي نادر شاه مړ او د یرغلګرو لاسونه له کندهار څخه لنډ سول، ورسره سم یاد ښار هم بې سرپرسته پاته سو.
ګمارنه (استخدام)

ګمارنه یا استخدام د مناسبو وړتیاوو یا تجربې سره د سم کارمند موندلو او د دندې د موقف یا رول ډکولو لپاره د ګمارلو یوه پروسه بلل کیږي. د دې پروسې له لارې، سازمانونه د کمیت، کیفیت له لاري کاري ځواک ترلاسه او ساتي ترڅو د خپلو سازمانونو په اغیزمنتوب مثبتي اغیزي رامینځته کړي. د یوه سازمان یا ادارې د مدیر دنده دا ده چې د پوهي، مهارت او استعداد مطابق د ادارې د بشري سرچینو اړتیاوي پوره کړي. د یوه پیاوړي او غښتلي مدیر یو ځانګړنه دا هم ده چي د اداري اړتیاو سره سم ځانګړي دندي ایجاد کړي، د نوماندانو پوهه، وړتیا او استعداد و ارزوي او بیا یې په ایجاد سویو بستونو وګماري تر څو د ادارې د موخو په لاسته راوړلو کي اغیزناک فعالیتونه او پیاوړې بشري قوه ولري.
اسمایي غر

کوه اسمايي یا اسمایي غر یو غر دی چي په مستقیم ډول د کابل ښار لویدیځ ته د په لوړوالی کي موقعیت لري. یاد غر د ټلویزیون غونډۍ په نوم هم پیژندل کیږي، ځکه په سر کي یې د لوی تلویزیون ماسټ او انتنونه شتون لري. اسمایي د غونډۍ په څنډه کي د هندوانو د معبد په نوم نومول سوی، کوم چي د افغان هندوانو یو مهم ځای او په کابل کي یو له پخوانیو معبدونو څخه ګڼل کیږي. تاریخ تلویزیون غونډۍ د یوې لرغوني کلا ځای دی. د ۱۸۷۹ کال د ډسمبر په میاشت کي د دوهمې افغان جګړې پر مهال اسمایي غر د یوې اوږدې محاصرې او جګړې ځای وو، چي بریتانوي ځواکونو د نهم لانسر او د پنجاب د پنځمې سپرلۍ په ډله کي پر هغو افغان قبایلو برید وکړ، کوم چي په کلا کي ځای پر ځای سوي وه. افغان ځواکونه د اسلحو او منظم ځواک د نشتون له کبله اړ سول چي کلا بریتاوي فوځیانو ته خوشي کړي او څو بریتانوي پوځیانو ته د ویکتوریا ډالۍ هم ورکړل سوه. جغرافيه د اسمايي غر د ٢ او ٣ ولسواليو پوله جوړوي او د شېر دروازي غره ته مخامخ ده. دلته درې څوکي لوړي شتون لري چي لوړوالی یې متر، متر او له شمال لویدیز څخه سوېل ختیځ ته متره دی. اسمایي غر د کابل ښار له مرکز ده افغانان څخه یوازي یو کیلو متر لیري دی، چي پرهمدې اساس یې مرکز د کابل پوهنتون په ګډون له ښار څخه لویدیځ ته جلا کړی دی. د اسمایي غر شمال ختيځ ته شهر نو ، شمال لوېديځ ته کارته پروان ، سوېل ختيځ ته زوړ ښار او سوېل ته يې دهمزنګ پروت دي . د اسمایی هندو عبادتځای د اسمایي غره ته څېرمه د هندوانو یو معبد هم شتون لري. د هندوانو دغه معبد د خپل نوم له امله په دوی کي ځانګړي مذهبي ارزښت لري. احسان بیات په ۲۰۰۶ کال کي د معبد د بیارغوني لپاره بودجه مصرف کړه. سرچينې
د لوګر سیند

د لوګر سیند د افغانستان اړوند یو سیند دی. دا سیند په میدان وردګو ولایت کي د چک سیند په نوم هم یادیږي. همدارنګه د چکي وردګ بند د میدان وردګو ولایت د چکي وردګو په ولسوالۍ کي د سیند پر غاړه جوړ سوی دی. د لوګر سیند د هیواد پراخه برخه په ځان کي رانغاړي، او د سنګلخ سلسلې په سویلي غرونو کي د میدان وردګو په ولایت کي راپورته کیږي، ورپسې د غزني شمال ختیځ ته د خروار ولسوالۍ له غونډیو څخه اوبه ترلاسه کوي. دا سیند وروسته د کابل له ښار څخه څو کیلومتره لاندي د کابل سیند سره یوځای کیږي. د لوګر حاصل ورکوونکې دره چي د سویلي څنډو لخوا اوبه کیږي، شاوخوا اوږده او پراخه ده.
د چک بند

د چک بند یا چک برېښناکوټ چي د بند چک په نوم هم یادیږي د افغانستان د میدان وردګو ولایت د چک په ولسوالۍ کي موقعيت لري. دا د هایدرو برقی ثقل بند دی چي په کي د جرمني انجینرانو لخوا جوړ سوی دی. یاد بند په عمده توګه د چک سیند د جریان د تنظیم کولو او کابل ته د بریښنا چمتو کولو لپاره ډیزاین سوی دی. تاریخ د وردګو ولایت د چک بند په مرسته د انرژۍ په تولید کي د پام وړ ظرفیت درلود. د دې څلور توربینونه کولای سي د میدان وردګو او د کابل ، لوګر او غزني ولایتونو ځینو برخو ته برېښنا ورکړي. د کال په می کي د چک بند تقریبا له اوبو ډک سو، ځکه چي اصلي او بیړنۍ سېلاب دروازې د شپږو کلونو وچي هوا وروسته وتړل سوې. د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام ، د افغانستان د بیړني حالت وجهي صندوق او د انرژۍ او اوبو وزارت د دې ګواښ د مخنیوي لپاره بیړني اقدام وکړ. د کوپراتیف په هڅو د سمدستي تمویل، پالن جوړوني او پلي کولو له لارې چټک غبرګون مرستندویه دروازه چي کولای سي اوبه وساتي او زنګ سوي دروازې پورته او ترمیم سوې. ترمیمونه د ډالرو په لګښت سره ډېر بریالي تمام سول او ایستل سویو اوسیدونکو ته یې اجازه ورکړه چي بیرته په دره کي خپلو کورونو ته راستانه سي.
د پاپ اړوند خلافت

د پاپ اړوند خلافت هغه میتود دی چې له مخې یې ځینې مسیحي فرقې د مسیحې کلیسا خدمت له حواریونو څخه د پر له پسې ځایناستوالې نه را اخلي، چې معمولاْ دا ادعا لري چې ځایناستوالی یا خلافت د یو لړ اسقفونو بایشاپونو له لارې تر سره کېږی. انګلیکان، ختیځه کلیسا، ختیځ ارتودوکس، هوسي، موراویان، لرغونی کاتولیک، شرقي ارتودوکس، کاتولیک او د سکانډنیوي لورتران دودونه پر دې اند دي چې یو بایشاپ یا اسقف نه شي کولای منظم یا معتبر فرمانونه ولري، مګر دا چې د پاپ اړوند دې خلافت کې تقدیس شوی وي. دا روایتونه تل د نورو ټولو دودونو اسقفي تشریفات معتبر نه بولي. دغې لړۍ ته په اصل کې د یوه ځانګړې ځای د اسقفونو په سترګه کتل کېدل چې د یوه یا څو خلفاوو له خوا جوړ شوي وو. د تاریخ لیکونکي، جسټو ایل. ګونزالیز په خبره، په اوسني وخت کې د پاپ اړوند خلافت په عمومي توګه د اسقفونو د ټولګې په معنی ده، د هغوی رویت ته له کتلو پرته، چې هغوی هر یو یې بیا د نورو اسقفونو له خوا تقدیس شوي دي. د کاتولیک کلیسا او ارتودوکس کلیسا تر منځ د الهیاتو د ډیالوګ د ګډ نړیوال کمېسیون په حواله، د پاپ اړوند خلافت د واک له لېږد پرته کوم بل څه نه دي. دا په کلیسا کې ځایناستوالی دی چې د رسولي ایمان شاهد دی او د نورو کلیساوو اړوند بیا شاهدان همغه د رسولي ایمان لرونکي خلک دي. د جامع کلیسا مشر د کلیسا د حواریونو په زړه کې د اسقف د ځای پر ځای کولو په برخه کې مهم رول لوبوي، خو له انتصاب وروسته، اسقف په خپله کلیسا کې په خپله د رسالت ضامن ګرځي او د رسولانو ځایناستی کېږي. هغه کسان چې د رسولي د ځایناستوالي اهمیت ته د اسقف د لاسونو د ښودلو له لارې متوسل کېږي، هغوی نوي عصر ته متوسل کېږي چې د هغوی په خبره، د شخصي رسولي ځایناستوالي متضمن ده د بېلګې په توګه له پولیس څخه نیولي تر تیموتاړوس او تیتوس پورې. هغوی همداشان د لومړنۍ کلیسا نورو اسنادو ته په تېره بیا د کلمنټ لیک، ته متوسل کېږي. په دې برخه کې، کلمنټ په ډاګه بیانوي چې رسولانو بایشاپ یا اسقف د ځایناستي په توګه منصوب کړل او امر یې وکړ چې دا بایشاپان دې په خپل نوبت سره خپل ځایناستي وټاکي. دې خبرې ته په کتو سره، د کلیسا دا ډول رهبران نه باید پرته له کوم دلیل او په دې بڼه له دندې ګوښه کړل شي. سربېره پر دې، په کلیسا کې د بایشاپانو د شخصي رسولي ځایناستوالي د اړتیا پلویان، د لومړۍ ناوېشل شوې کلیسا ۴۳۱ ز کال پورې نړیوالې کارکړنې ته اشاره کوي، وړاندې تر دې چې هغه د ختیځ کلیسا، اوریڼټل ارټوډوکس او ختیځ اورټوډوکس کلیسا باندې ووېشله شي. ځینې مسیحیان، له هغې ډلې د ځینو ناسازګارو پروټیسټانو په ګډون، له دغه ډول تداوم څخه انکار کوي او د هغوی اړوند تاریخي ادعاګانې په کلکه سره تر شک او تردید لاندې نیول شوي دي. انګلیکن عالم، اریک جې، جی لیکي چې د جزمي د اساسي قانون په درېیم څپرکي کې د بایشاپ د ظهور په اړه وړاندې شوی رپوټ ډېر نیمګړی دی او د مسیحي خدمت په لومړني تاریخ کې له زیاترو ابهاماتو څخه سترګې پټې شوي دي. د نورو پروټیسټانو برسېره، ځینې انګلیکان پر دې باور دي چې د رسولي ځایناستوالی همداشان ممکنه ده د رسولانو له وخت څخه تر اوسه پورې د اعتقادي تعالیمو د تداوم په توګه درک کړل شي. د بېلګې په توګه، د بریتانیا د مټډیسټ کنفرانس ریښتینی تداوم د پخوانيو عصرونو له کلیسا سره د مسیحي تجربې تداوم، د واحدې روح په ورکړې کې ګډون، واحد خدای ته د وفادارۍ تداوم، مستمر اعلان، د رسالتې د منلو دوام کې یو ځای راولي. سرچينې
سوختک بند

د سوختک بند ، چي د سوختوک بند په نوم هم یادیږي افغانستان د دایکندي ولایت په مرکز نیلي کي موقعيت لري. دا د ثقل بند نږدې اوږدوالی، دوه سپل ویز او د اوبو بریښنا سټیشن لري. دغه بند د څه د پاسه پنځه ميليونه امريکايي ډالرو په لګښت د انرژۍ او اوبو وزارت له خوا جوړ سوى دى.
د بلخ سیند

د بلخ سیند یا دریای بلخاب چي په پورتنیو برخو کي د بند امیر سیند په نوم هم پیژندل کیږي، د افغانستان په شمال کي یو سیند دی. دا سیند د بامیان ولایت د هندوکش په بند امیر جهیلونو کي تیریږي. بلخ سيند لمړئ لويديځ او بيا شمال ته بهيږي او د بلخ ولایت په اړوند ساحو او دښتو کي د اوبو لګولو په کانالونو کي په مصرف رسیږي. د استثنايي سیلابونو په وخت کي یاد سیند کله کله د ترکمنستان ټیټو سیمو ته هم تیریږي. د بلخ سیند په پخوانیو وختونو کي د امو سیند په یوه ډیلټا کي پای ته رسیدلی وو، خو په عصري زمانه د اوبو لګولو کانالونه ترې رامنځ ته سول. سرچينې
د فضا ټولنپوهنه

د خلا ټولنپوهنه د ټولنپوهنې فرعي ډسپلین دی چي تر ډېره پوري د جغرافیې په ډسپلین کي د انساني جغرافیې فرعي برخي، اقتصادي جغرافیې، او د فیمینیسټ جغرافیې د نظریو څخه اغیزمنه ګڼل کیږي. د فضا ټولنپوهنه د ځایونو ټولنیز او مادي جوړښت معاینه کوي. یاده پوهنه د ټولنیزو کړنو، اداری ځواکونو، او مادي پیچلتیا د پوهیدو سره تړاو لري، او دا روښانه کوي چي څنګه انسانان او ځایونه متقابل عمل کوي. اډوارډ ټي هال د پروکسیمکس مطالعه رامینځته کړه کوم ترڅو په ارواپوهنه کي د ځای په تجربوي تحلیل تمرکز ترسره کړي.
فضايي سیاست

فضایی سیاست یو بین الډیسپلینري ډګر دی چي هغه لاري چاري تحلیلوي چي څه ډول فضا او جغرافيائي موقعیت په سیاسي پروسو، د ځواک اړیکو او ټولنیز تحرک اغیزه کوي. دا موږ ته راښيي چي څنګه ځایي تنظیمات، ښاري پلان جوړونه، او سیمه ایز سرحدونه په ټولنیز جوړښت او د سرچینو ویش، امتیازاتو، او د مختلفو ګروپونو ترمنځ زیانونو باندي اغیزه کوي. فضایي سیاست دا تحلیلوي چي څنګه په ټولنه کي د ځای کارول سیاسي وي، او دا په ګوته کوي چي ځایي تشکیلات د سیاسي پریکړو انعکاس او تقویه ترسره کوي. ددې ترڅنګ دا په ډاګه کوي چي څنګه د فضا کنټرول او تنظیم په خلکو او سرچینو باندي ځواک او نفوذ پرېباسي. سرچينې
بایسنقر

غیاث الدین بایسنقر یا بایسنګور په پارسي: غیاثالدین بایسنقر چي د بایسونقار او سلطان بایسونسور بهادر خان په نوم هم یادیږي - د تیموري واکمن شاهرخ میرزا زوی او د تیمورلنګ لمسئ وو. نوموړی په افغانستان او سیمه کي د هنرونو او معمارۍ د سرپرست، د فارسي کوچنیو انځورونو مخکښ سرپرست، پر بایسنګور شاهنامې او نورو اثارو باندي کار کوونکی او همدارنګه د یو مشهور خطاط په توګه پیژندل سوی دی. بایسنګور د شاه رخ میرزا او د هغه مېرمني ګوهر شاد زوی وو. د عصري تاریخ پوهانو په نظر بایسنقر په حقیقت کي د خپل مشر ورور الغ بیګ په پرتله یو ښه سیاستوال وو، چي د شاهرخ په تخت کي د هغه راتلونکي میراث ګڼل کېدی. نوموړي د خپل پوهي له امله په افغانستان کي د شاهرخ یوازینی ځایناستۍ وو. هغه په فارسي، عربي او همدارنګه په خپل مورنۍ ژبه چغتايي ښه پوهه درلوده. باسینقر د حافظ ابرو وفات په ګډون د پارسي مورخینو سرپرست وو، چا چي خپل کتاب زبدة التواریخ بایسنقور ته وقف کړ. بایسنقر تر ۱۴۱۷ پورۍ په هرات کي د والي په توګه دنده ترسره کول. د تبریز له نیولو وروسته په ۱۴۲۱ کال کي نوموړی د تبریزي هنرمندانو او خطاطانو یوه ډله چي پخوا یې د احمد جلییر لپاره کار کاوه هرات ته راوستل، تر څو د خپلو افغان او ترک هنرمندانو سره یې یوځای کړي. شخصي ژوند کورنۍ بایسنقر پنځه میرمني درلودې: جان ملک اغا چي د امیر چوپان کوچین لور وه. ګوهر نصیب اغا، د خوارزم یوه ښځه؛ خندان اغا افق اغا شاه بیګي اغا زامن بایسنقر درې زامن درلودل: علاء الدوله مرزا - له جان ملک اغا څخه ابوالقاسم بابر مرزا د ګوهر ناصب آغا څخه سلطان محمد میرزا د خندن اغا څخه لوڼي بایسنقر اته لوڼي درلودې: رقيه بيګي بيګم - له شاه بيګي اغا څخه فاطمه سلطان بیګم - د ګوهر نصیب اغا څخه زهره بیګي بیګم - د ګوهر نصیب اغا څخه عایشه بیګم د آفاق اغا څخه، نوموړي مېرمني د سلطان مسعود میرزا سره واده وکړ، چي د سیورغتمش مرزا زوی او د شاه رخ لمسئ کیږي. سعادت بیګي بیګم - د خندن اغا څخه بخت دولت بیګم؛ پاینده سلطان بیګم؛ صاحبه سلطانه بیګم چي د محمد خلیل میرزا له زوی محمد جهانګیر میرزا سره یې واده وکړ سرچينې
کرز

کرز د افغانستان د کندهار ولايت په سوېل کي يو کلي دی چي کندهار ښار ته څېرمه پروت دی. د افغانستان پخوانی ولسمشر حامد کرزی له همدغې سیمې څخه دی. د نوموړي پلار عبدالاحد کرزی هم دلته ښخ دی. د ۲۰۱۴ کال د جولای په ۲۹ د حامد کرزي د تره زوی حشمت کرزی په کرز کي د یوه ځانمرګي بریدګر له خوا ووژل سو. سرچېنې
ترکو کلاچه

ترکو کلاچه د افغانستان د کندهار په ارغنداب ولسوالۍ کي یوه مشهوره سیمه او کلۍ دی. د کال د اکتوبر په نېټه ډګروال ډیویډ فلین د - ګډ کاري ځواک قومندان د امر پر اساس یاد کلۍ د خونړیو بمباریو او راکټي بریدونو په پایله کي بشپړ ویجاړ سو. د کرنل فلین په وینا ترکو کلاچه د افغانستان په سویلي سیمو کي یو له هغو دریو کلیو څخه وو چي طالبانو د بم جوړولو د فابریکو په توګه کارول.
کښته بابر

ښکته بابر یا کښته بابر د افغانستان په سوېل کي د کندهار ولايت د ارغنداب ولسوالۍ يو کلي دى چي د ٢٠١٠ کال په اکتوبر او نومبر کي د امريکايي پوځيانو له خوا ويجاړ سو. د کال په مني کي د متحده ایالاتو اردو په افغانستان کي د متحده ایالاتو د ولسمشر بارک اوباما د پراخو سرتیرو د زیاتولو ستراتیژۍ د یوې برخي په توګه په کندهار کي د ډریګن برید عملیات پیل کړل. د یادو عملیاتو په جریان کي په ارغنداب کي د زیاتو تلفاتو له لیدلو وروسته د امریکا د - ساحوي توپخانې ډګرمن ډېوېډ ایس فلین، چې د هوايي فرقې یوه برخه ګڼل کېده، په ځینو کلیو کي خلکو ته امر وکړ چي پخپلو سیمو کي چاودېدونکي توکي خراب او یا هم خپل کلي پریږدي، ترڅو امریکایي ځواکونه یې له منځه یوسي. فلین وروسته څرګنده کړه چي کلی د خلکو تر وتلو وروسته له چاودیدونکو توکو ډک وو، یاده ادعا د نیویارک ټایمز لخوا هم تکرار سوه. د ارغنداب ولسوال شاه محمد احمدي وویل د امریکایانو له لوري د ذکرسوي پیښي وروسته وویل چي د ده او د سيمي د اوسېدونکو په هوکړه باندي شپږ کلي له منځه وړل سوي دي. سرچينې
زما د پلار په اجازه

زما د پلار په اجازه پارسي ژبه: با اجازه پدرمدا د لنډ کیسه فلم دی چې د امیرحسین قاسمي لخوا لیکل شوی او د امیرعباس محمدي لخوا لارښود شوی چې د محمد یارمطاقلو لخوا تولید شوی.
خاشه

خاشه یا خاشه ځوان چي اصلي نوم يې نظر محمد وو، د کندهار د ډنډ ولسوالۍ د رمباسي د کلي اوسیدونکی و، نوموړی له تېرو شلو کلونو راهیسې په کندهار په ښار او مختلفو ولسوالیو کې د پولیسو او اربکیانو د قوماندان په توګه پاته سوی وو. خاشه ځوان به ډېر کله پر خواله رسینو کې د اربکیانو ترمنځ را ښکاریده؛ کله ناکله به ټوپک هم ورسره و او له طالبانو سره د جګړې او مخامخیدو په اړه به یې کولې. دا هم وګورئ سرچینې کندهاریان
د چمن پرلت

د چمن پرلت د پښتنو د تاريخ یو ترټولو ستر پرلت دی چي د چمن د خلګو لخوا ترسره کېږي. دا پرلت د ۲۰۲۳م کال د اکتوبر پر ۲۰مه د پاکستاني حکومت د هغې پرېکړې په غبرګون کي پیل سو چي پکښي ويل د ۲۰۲۳م کال د نومبر له لومړۍ نېټې څخه به د ډېورنډ پر فرضي کرښه د تګ را تګ لپاره پاسپورټ او ویزې ته اړتيا وي. په دې پرلت هر ډول وګړو لکه ځايي سوداګران، د بېلابېلو سياسي ګوندونو او سازمانونو مشران، کارګران او پلويان او داسي نورو ونډه لرلې ده، خو هغه وګړي چي تر بل هر چا يې په دې پرلت کي ستره ونډه اخیستې ده لغړيان دي چي مشري یې کمانډر منډولی کوي. د پوځ لخوا د پرلت ځپل ۵ جون ۲۰۲۴؛ پاکستاني پوځ او امنيتي ادارو د پرلت ۷ مشران د مذاکراتو په پلمه ور بللي وو، خو تر ورتګ وروسته ېي د چمن د پرلت ځپلو په موخه ټول مشران ونيول او له هغه ځايه يې کوټې ته يووړل. تر دې وروسته يې د پرلت کونکو خېمې يې ور وسوځولې او اوښکې بهوونکی ګاز یې هم پر وکاروی. تر دې وروسته د کوږک هغه لاره بېرته پرانېستل سول چي احتجاج کوونکو له شاوخوا يوې مياشتې د افغانستان پر لور د تلونکو لويو موټرانو پر مخ بنده کړې وه. ۷ جون ۲۰۲۴؛ د پرلت والو احتجاجونو ځکه نور هم زور واخیست چي د هغو د مشرانو سره زور زیاتی کېده او احتجاج کوونکي د پرلت ځای سربېره د چمن ښار کې د پوځي ځواکونو د مرکز مخ ته هم راټول سول، او په دې احتجاجونو کې درې نور پرلت کوونکي ټپيان سول. او تر دې وروسته پرلت والو هم په جواب کي وویل چي تر هغې چې یې نیول سوي مشران خوشې او غوښتنې یې منل سوې نه وي، خپلو احتجاجونو ته دوام ورکوي او دا چې لا به یې پسې پراخ کړي. پرلت کوونکو ته په جواب کې د بلوچستان مشر وزیر سرفراز بګټي پرلت کوونکو ته شرپسندان وویل او وويل چي، د حالاتو خرابولو سازش به کامیاب نه سي. سرچینې
د متحده لیږد رالیږد چوپړتیاوي

د متحده لېږد چوپړتیاوي یا د یونایټډ پارسل خدمت یو امریکایی څو ملیتي د بار وړلو او ترلاسه کولو او همدارنګه باربري مدیریتي شرکت دی چئ په کي رامنځ ته سوی دی. یو پي ایس چي د امریکا یو پرمختللې او مشهوره کمپنۍ ده؛ په کي د جیمز کاسي او کلاوډ ریان لخوا لومړی ځل د چاپي خدماتو د انتقال لپاره په واشنګټن ډي سي کي را پيل سوه، چي وروسته یې په - کي د اجناسو د لیږد او ډیلیوري برخه هم ور ګډه کړل. یاده کمپنۍ په اوس وخت کي د پنځه لکه څخه د زیاتو کارکوونکو په درلودلو سره د نړۍ په ۲۰۰ هېوادونو کي د اجناسو، اسنادو او اموالو د لېږد را لېږد چوپړتیاوي او دروازه په دروازه رسولو خدمات لري. یو پي ایس ادعا کوي چي په اوسط ډول د ورځي ۲۲.۳ میلیونه د اجناسو د لېږد او را لېږد خدمات ترسره کوي چي تقریبا د کاله ۵.۷ بیلیونه ته رسېږي.
باشکيري ژبه

باشکيري ژبه سیریلیک : ؛ لاتین : د تورکي ژبو د کورنۍ یوه ژبه ده، چې د قاپچاق ژبو یوه څانګه ګڼل کيږي، چې تر ډېره د باشکیرانو لخوا ویل کیږي. دا ژبه د زیان منونکې ژبو په کتار کې ولاړه ده. ويناوال باشکيري ژبه د منګوليايي، عربي، فارسي او روسي کلمو مجموعه ده، چې له دې جملې څخه د څلور زره فارسي کلمو شتون ځانګړی اغېز لري، د ميلادي پېړۍ له لومړيو وختونو څخه د لومړۍ مېلادي زريزې تر پايه پورې، هغه ځمکه چې نن د باشکيرستان جمهوريت په نامه يادېږي، د څو ژبو ايراني، عربي او بيا تورکي توکمونو ترمنځ د پرله پسې اړيکو ډګر و. د کال د سرشمېرنې له مخې، د روسیې په فدراسیون کې شاوخوا باشکیر ویونکي شتون لري، چې ډیری یې د باشکيرستان په خپلواکه جمهوریت کې او د پام وړ شمېر یې د تاتارستان په جمهوریت کې ژوند کوي. ازبکستان او قزاقستان کې هم يوه لويه ډله خلک په باشکيري ژبه خبرې کوي. باشکيري ژبه د مغولو تر یرغل وروسته د قباچه ژبې د بدلون په وخت کې رامنځته شوه. باشکير بېلابېل وينګونه لري، چې ټول یې تاتاري ژبې سره ورته دي، او حتی په تېرو وختونو کې، باشکيرانو د تاتار ژبه د لیکلو لپاره کارولې. البته، په پنځلسمه پېړۍ کې، جوغتایي ژبه یا د جوغتایي ژبې پخوانۍ تاتاري بڼه د هغې ځای ونيو، تر دې چې په کې، باشکيري ژبې لپاره د لیکلو ځانګړی سیسټم رامینځته شو چې دا ژبه په پیل کې د عربي الفبا سره لیکل شوې وه تر پورې، لاتیني الفبا او د په ژمي کې، سیریلیک الفبا د دې ژبې ليکلو لپاره وکارول شوه. په باشکيري ژبه کې سيريليک الفبا ته لاندې توري ورزيات شوي دي: ، ، ، ، ، ، ، ، . بهرنۍ لینک باشینفورم خبري اژانس بشردوستان ورځپاڼه د بشکرستان او روسیې د اتحاد د کلیزې رسمي ویب پاڼه د یورال باتیر کیسه د بشکیر محلي شعرونه د بشکر لوک کیسې، اندری پلاتونوف په روسیه کې سرچينې ژبې
بېهاري ژبه

بېهاري ژبه د اندو - آریایي ژبو د لوېدیځې ډلې نوم دی او د هند په بېهار ايالت او ګاونډیو هېوادونو کې ویل کیږي. د مثال په توګه، انگیکا ، باجیکا ، بوجپوري ، ماګي او میتیلي ژبې - چې ټولې بېهاري ژبې دي - په نیپال کې په پراخه کچه ویل کیږي او د نیپال د نفوس شاوخوا ٪ وګړو لخوا ویل کیږي. د هند ښاري او تعلیم یافته نفوس د خپلې ژبې لپاره هندي د عمومي نوم په توګه کاروي. بېهاري ژبې اړوندې پوښتنې ماګهي ژبه بوجپوري ژبه میتیلي ژبه انگیکا ژبه اودهي ژبه بهرنۍ لینک د بهاري ژبې مقایسه قاموس، لومړۍ برخه د اګسټ فریدریش روډولف هورنل، سر جورج ابراهیم ګریرسن ۱۸۸۵ په انگیکا، بھوجپوري او میتیلي کې د ګټورو جملو ژباړه د انگیکا ژبه ویکیپیډیا د ګوګل لټون انجنی په انگیکا ژبه کې سرچينې ژبې
بوجپوري ژبه

بوجپوري ژبه دېوناگري : یوه مهمه ژبه ده چې د هند په شمال ختیځو برخو کې د بوجپوري وګړو لخوا ویل کیږي. د جارکنډ ، بېهار او اترپردیش سربېره، بوجپوري په نیپال کې د هند له پولو بهر هم ویل کیږي. همدارنګه، د بوجپوري وګړو د کډوالۍ له کبله دا ژبه په پراخه کچه په فیجي ، ماوریتوس ، ګیانا او سورینام کې هم ويل کيږي. دد پاکستان په کراچۍ کې هم يو شمېر بوچپوري ويونکي ژوند کوي. بوجپوري د اودهي ژبې سره ورته والی لري. سرچينې د ويکيپېډيا مرسته کوونکي، بوجپوري ژبه، ويکيپېډيا، وړيا پوهنغونډ، د اکتوبر ، ته رسېدلی. د پاکستان ژبې ژبې
راهول ګاندي

راهول ګاندي هندي په جون کې زېږېدلی یو هندي سیاستوال دی. هغه د هند د لوی سیاسي سازمان کانګرېس پخوانی رییس او د نهرو کورنۍ د پنځم نسل مشر هم دی. هغه د ۱۹۷۰ کال د جون په ۱۹ نېټه زېږېدلی دی. کله چې هغه څوارلس کلن و، د هغه نيا لومړۍ وزیره اندرا ګاندي ووژل شوه. بیا د می په مه، کې، د ټولټاکنو په جریان کې، د هغه پلار راجیو ګاندي په چینای کې ووژل شو. راهول ګاندي په ډیلي کې په ماډرن ښوونځي او ډون ښوونځي او بیا په سینټ سټیفن کالج کې زده کړې وکړې او بیا یې په بهر کې د اقتصاد زده کړه وکړه. راهول په لومړي ځل په کې د امیتي څخه د خپلې کورنۍ دودیزې لوک سبا څوکۍ ګټلو وروسته پارلمان ته لار پيدا کړه، په کې، راهول د کانګرېس عمومي منشي شو. په کې، هغه د ګوند د مرستیال په توګه وټاکل شو. او د په وروستیو کې، هغه د کانګرېس د مشر په توګه وټاکل شو. مګر د کال د جولای په مه، هغه په کې د دوه ځله پرله پسې د لوک سبھا په ټاکنو کې له سختې ماتې وروسته د مشرۍ له څوکۍ څخه استعفا ورکړه او فاشیزم ته په ماتې ورکولو کې پاتې راغی او غوښتنه يې وکړه، چې د ګوند مشر دې د ګاندي کورنۍ پرځای بل څوک وټاکي، مګر د دې سره سره بيا هم د اګست په مه، کې، د هغه مور او د کانګرېس پخوانۍ مشره سونیا ګاندي یو ځل بیا د کانګرېس د مشرې په توګه وټاکل شوه. سرچينې زېږېدنې هندي سياستوال هند
پريانکا ګاندي

پريانکا ګاندي وادرا د ۱۹۷۲ کال د جنورۍ په ۱۲مه نېټه په نوي ډیلي کې زېږېدلې وه. هغه د هند د پنځم لومړي وزیر راجیو ګاندي لور او د هند د ملي کانګرېس ګوند پخوانۍ مشرې سونیا ګاندي او د کانګرېس د پخواني مشر راهول ګاندي خور ده. هغه د مشهور هندي سوداګر رابرټ واډرا مېرمن ده. دوی دواړه یو زوی لري چې ریحان ګاندي واډرا او یوه لور میرایا نومیږي. هغه د سیاست تر ټولو پیاوړې او تاریخي کورنۍ ، د نهرو ګاندي کورنۍ پورې اړه لري. په جنوري ، هغه د آل انډیا کانګرېس د عمومي منشي په توګه وټاکل شوه او د عمومي ټاکنو لپاره د ختیځ اترپردېش قومانده ورکړل شوه. لومړنی ژوند او زده کړې پرینکا واډرا د هند د پخواني لومړي وزیر راجیو ګاندي لور، د هند د ملي کانګرېس د اوسني مشر راهول ګاندي خور، او د متحده پرمختیایي اتحاد د مشرې سونیا ګاندي دوهم اولاد دی. د هغه نيا اندرا ګاندي او نيکه جواهر لال نهرو هم د هند لومړي وزيران پاتې شوي دي. نیکه فیروز ګاندي د هند د پارلمان غړی و او ستر نیکه موتي لال نهرو د هند د ازادۍ د مبارزې یو مهم مشر و. پریانکا خپلې زده کړې د ماډرن ښوونځي او عیسی او مریم ، نوي ډیلي څخه ترلاسه کړې او وروسته یې د ډیلي پوهنتون څخه د ارواپوهنې په برخه کې او په کې د بودیستي مطالعاتو په برخه کې ماسټري ترلاسه کړه . سیاسي ژوند پریانکا ګاندي له پیله د خپل ورور راهول ګاندي او مور سونیا ګاندي په ټاکنیزو کمپاینونو کې برخه اخیستې وه، خو پخپله سیاست ته له ننوتو يې ډډه کوله. پریانکا په ترتیب سره په امیتي او رای بریلي دواړو کې ټاکنيز کمپاین وکړ. د پریانکا ځانګړې خبره دا ده چې د هغې غونډې ته د خلکو ګڼه ګوڼه راټوليږي او په دغو دوو ولسوالیو کې یې لاس په لاس نیول کېږي. په امیتي کې هر ځای د هغې په پلوۍ د امیتي کې بېټیا، امیتي کا ډینکا په څېر نارې وهل کيږي. د کال د هند په عمومي ټولټاکنو کې، هغه د خپلې مور سونیا ګاندي سره څنګ په څنګ ولاړه وه او په شخصي توګه یې د خپل ورور راهول ګاندي د ټاکنیز کمپاین څارنه کوله. په جنوري ، هغه په رسمي توګه کانګرېس کې شامله شوه او د کانګرېس عمومي منشي شوه او د راتلونکو ټاکنو لپاره د ختیځ اترپردېش قومانده ورکړل شوه. شخصي ژوند د کال د فبروري په ، په جنپت ، ګاندي کور کې، د پریانکا واده د ډیلي یو بریالي سوداګر رابرټ واډرا سره وشو. دوی دوه ماشومان لري؛ زوی ریحان او لور يې میرایا. پرینکا ګاندي اوس بودیزم ته مخه کړې ده. سرچينې زېږېدنې هند او پاکستان
شاه شجاع او ملي پاڅون

شاه شجاع او ملي پاڅون کله چي شاه شجاع واک ته ورسید او خلک يي دی ټیټ فطرت څخه خبر شول دي دا او انګلیسانو وژل يي ملي او دیني وجیبه وګرځوله په خلکو کي دي دین ناموس دساتنی هود پیدا شه .لومړی خلکو دشاه شجاع نوم دخوطبی څخه لري که بیا يي هغه مالونه چي دکندهار څخه کابل ته لیږدیدال مجاهیدینو غنيمت ونیوال بیا يي دکابل کندهار لویا لار وتړله او دي افغان سید جمالدین دکورنی لخوا پاڅون پیل شه بیا روسانو شاه محمود دهرات څخه کابل ته دی ډيرو وسلو سره راوولیګه او هلته يي. ګن شمیر پلویان پیدا کړه دي پيښي انګلیسان ډیر ورخطا کړل دي هيواد په شمال او کندهار کي پاڅونونه پیل شوي وو شاه محمود دجنګ لپاره دبخاره څخه کشکرغان.ته اوورسته کوهستان ته ولاړ هلته دَ کوهستان دخلکو د
طباق (تقابل)

طباق یوه عربي کله ده چي معنا یې د دوو شیانو په منځ کي موافقت او یا پخپل مینځ کي سنجولو ته وایي. په ادبي اصطلاح کي طباق هغه معنوي جوړښت ته ویل کیږي چي شاعر د دوو نومونو یا صفتونو په مینځ کي پخپل کلام کي داسشي کلمې وړاندي کړی چي د یوبل مقابل یا متضادي وي. د طباق بېلګه په لاندي پښتو نظم کي موږ موندلای سو: په خندا خندا یې تلمه و دیددار ته اوس یې درومم په ژړا ژړا مزار ته دلته خندا او ژړا کلمې د یوبل متضاد دي. طباق له ادبي پلوه پر درې ډوله دی : لمړی : نومیز طباق دی چي شاعر پخپل کلام کي دوه نومونه یا صفتونه د یوبل متضاد راولي . لکه دا پښتو متل : انسان تر ګل نازک تر کاڼي کلک دی دویم : فعلي طباق، چي کله شاعر پخپل شعر کي دوې متضادي فعلي کلمې راوړی لکه په لاندي بیت کي: ټولول، کښېښودل د زرو، د ښځو کار دی ورکول، بازول، خوی خصلت د نرو کار دی دریم : سلبي یا ایجابي طباق، چي په یوه فعل کي دوې داسي کلمې راوړل سي چي دوه څخه وي، او د منفي او مثبت یا امر او نهی په ډول وي لکه د پښتو په دې متل کي : د مړاوو، اوبو وبېرېږه، د توندو اوبو مه بېرېږه.
ایهام (توریه)

اِهام ایهام په پارسي ، اردو ، کردي، پښتو او عربي شعرونو کې یوه ادبي وسیله ده چي لغوي معنا یې ځان په وهم او ګومان کي اچولو ته وایي، او په ادبي اصطلاح کي بیا هغه معنوي صنعت ته وایي چي شاعر په کلام کي دوې یا زیاتي مانا لرونکي کلمې په داسي بڼه راوړی ترڅو د لوستونکو یا اورېدونکو ذهن له اصلي موخي څخه بل لوري ته واړوي. ایهام په عمومي توګه پر درې ډوله دی: لمړئ- مجرد ایهام لکه په لاندي بیت کي : کښت د عشق په توده ځمکه امان نه دی سمندر بویه چي زیست کا په صحرا زما په پورته بیت کي د سمندر نژدې مانا سیند دی، او دویمه مانا یې بیا د اور ده چي همدا مانا ځیني مراديږي. دویم - مرشح ایهام لکه په لاندي بیت کي : چي وروښود ښکلی خط مخ د بخښني اوس مي زړه ورسره کا ناحق جګړه په پورته بیت کي د خط نژدې مانا لیک دی خو دویمه مانا یې د ځوانۍ پر وخت د بریتو لیکي دي چي دلته یې همدغه دویمه مانا مراد ده. دریم - تضاد ایهام لکه په لاندي بیت کي لکه ګل چي د شبنم په ژړا خاندي هسي رنګه واه واه که په وای وای دوست په پورته لمړي بیت کي تضاد راغلی دی او په دویم بیت کي هم د واوا او وای وای تضاد سته.
ضحاک ښار

شهر ضحاک یا ضحاک ښار چي د سره ښار په نوم هم یادیږي، د افغانستان په بامیان کي یو لرغونۍ او تاریخي ښار دی چي یو وخت د خلکو استوکنځای بلل کېدی. داسې انګیرل کیږي چي دا ښار د - میلادی کال تر مینځ د هفتالیانو لخوا هغه وخت رامنځ ته سوی وي کله چي، په ورته وخت کي د بایمن بودایي پژۍ هم جوړ سوی وو. ضحاک ښار د بامیانو د درې په ختیځه څنډه کي د کندز او کالو ګنګ سیندونو له سنگم څخه پورته واقع دی. دا دره په لرغونې زمانه کي د یوې ستري لاري یوه برخه وه چي اروپا یې له هند او چین سره نښلول. ضحاک د اسلامي دورې - پیړۍ په اوږدو کي د غزنویانو او غوري امپراتوریو تر واکمنۍ لاندې ټینګ راغلی. د ضحاک کلا په وروسته کي د خوارزمیانو د امپراتورۍ د لوی یرغل د یوې برخي په توګه د مغولانو له لوري د برید پرمهال د چنګیز خان او د هغه د اردو لخوا ویجاړه سول. یاده کلا د غونډیو په واسطه ساتل سوې، او ددې سیمي په اوږدو کي د سختو غونډیو په اوږدو کي داسي جوړه سوې وه، چي په څو د څار برجونو باندي سمبال وه، او ځیني یې اوس هم ولاړ دي. په افغانستان کي د اوږد مهاله توقیف او ساتني د نشتوالي له امله د جګړې په وروستیو وختونو کي ددې ځای ډیری جوړښتونه نړیدلي یا د پرځېدو له ګواښ سره مخ دي. سرچينې
فيفا کوډونه

فيفا د خپلو غړو او ناغړو هېوادونو د نومونو لنډيز لپاره يو درې توريز کوډونه لري چې د نړيوالو سياليو پرمهال يې د يادو هېوادونو د نومونو د لنډيز په پار کاروي. فيفا غړي هېوادونه اوسمهال ۲۰۸ هېوادونه د فيفا غړيتوب لري چې هر يو يې د فيفا ځانګړی کوډ لري چې په لاندې ډول دي: ناغړو هېوادونو کوډونه لاندې د هغه هېوادونو او تړلو سيمو کوډونو جدول دی چې د فيفا غړي نه دي، خو ياد کوډونه فيفا په ډېټابېس کې خوندي او د فيفا په وېبپاڼه او کنفدراسيونونو کې په کار وړل کيږي. نامنظم کوډونه لاندې د هغه هېوادونو د فيفا کوډونو لړليک دی چې اوسمهال د فيفا غړي نه دي، که څه هم دوی د خپلو سيمه ييزو کنفدراسيونونو غړي دي، دا کوډونه په منظمه توګه نه کارول کيږي. سرچينې
د ناورین انجلۍ

د ناورین انجلۍ د ۲۰۰۵ کال هغه کوشنۍ ته ویل کېږي چي يو سوځلې کور مخته یې ښه په خوشطبیعتۍ او جالب موډ باندې انځور اخیستی وو.
اېنوک کتاب

د خنوخ يا اېنوک کتاب په عبراني: په عبراني کې یو لرغونی اخرالزماني مذهبي متن دی چې په دودیز ډول د نوح نیکه اېنوک ته منسوب شوی. د اېنوک کتاب د شیطانانو او نیفیلم د اصل په اړه بې ساري مالومات لري، لکه ولې ځینې پرېښتې له آسمان څخه راووېستل شوې، ولې د نوح سېلاو اړین و او ... دی. اړوندې پوښتنې د نوح سېلاو اېنوک نوح عبراني انجیل سرچينې بهرنۍ لینک د ایتوپیک متن آنلاین ټول فصلونه د چارلس ژباړه د چارلس نسخه
کمانډر منډولی

کمانډر منډولی يو پښتون بشري فعال دی د چمن د لغړيانو مشري کوي؛ نوموړی د چمن پرلت تر ټولو مهم شخص او ددې پر لت مشر دۍ. دا هم وګورئ سرچينې
سيد اكبر اغا

سید اکبر آغا د افغانستان یو پخوانی طالب قومندان او سیاسي شخصیت دی چې په طالبانو کې د یو مهم رول لرونکي په توګه پیژندل کیږي.، د هغه په اړه ځینې معلومات په لاندې ډول دي: . سید اکبر اغا په جهادي فعالیتونو کې برخه اخیستې او د شوروي یرغل پر مهال د مجاهدینو په لیکو کې ؤ، همدارنګه يې د امريکا په مقابل کې يې هم وسله واله مبارزه کړې ده. . د طالبانو په تحریک کې رول: سید اکبر آغا د طالبانو د تحریک له پیله سره یوځای شو او د دې ډلې سره په مختلفو ادارو کې وظيفه ترسره کړې ده . لوړپوړي مقامونه: د طالبانو د لومړي حکومت په دوران کې -، سید اکبر آغا د لوړو پوړو مقامونو په ګډون په مختلفو چارو کې فعال و. هغه د طالبانو د نظام په جوړښت کې مهم رول درلود. . نیول کېدل: د طالبانو د حکومت له پرځېدو څو کاله وروسته، سید اکبر آغا په پاکستان کې د امريکايي ځواکونو په امر ونيول شو، چې بيا افغانستان ته را انتقال شو، او پلچرخي نومې زندان کې بندي کړل شو. . سوله او سیاست: له بند څخه د خوشې کېدو وروسته، سید اکبر آغا په کابل کې د سیاسي فعالیتونو له لارې د افغانستان د شخړې د حل لپاره هڅې پیل کړې، چې د هغه زيات پام د طالبانو حکومت ته اوښتی ؤ، زيات شمېر طالب بنديان د سيد اکبر اغا په توسط د افغان حکومت د زندانونو څخه ازاد کړل شول هغه د سولې او پخلاینې په اړه مختلفې نظریې وړاندې کړي او د بین الافغاني خبرو اترو ملاتړ يې زيات کاوه، او د امريکا شتون يې په افغانستان کې هر وخت غندی. . نشراتي فعالیتونه: سید اکبر اغا په افغانستان کې د سولييز حل لارې لپاره زياتې هڅې کولې او د دې په اړه به يې زياتې مرکې رسنيو سره کولې. هغه د افغانستان د شخړې د حل لپاره د خبرو اترو او پخلاینې پر اهمیت ټینګار کوي.
د واخان ملي پارک

د واخان ملي پارک د افغانستان په شمال ختیځ کې پروت ملي پارک دی. دا پارک په ۲۰۱۴م کال کې تاسیس سو، او د بدخشان ولایت ټوله واخان ولسوالۍ يې پوښلې ده، دا پارک په شمال کې د تاجکستان د ګورنو- بدخشان خپلواکې سیمې، خیبر پښتونخوا او جنوب ته يې ګلګت بلتستان سره پوله لري. د چين د شينجيانګ خپلواکه سيمه يې ختيځ ته موقیعت لري. دا هم وګورئ سرچینې
واورين پړانګ

واورین پړانګ یو واورین حیوان دی چی ډېر لږ کله د انسانانو لخوا لیدل سوئ دی. واورین پړانګ د افغانستان په واخوان او نورستان ولسوالیو کي وم شتون لري. سرچينې دا هم وګورئ
باسک سيمه

باسک سيمه يا باسک خاوره يا باسک هېواد يوه خپلواکه سيمه ده چې د اسپانیا لوېدیځ پیریني غرونو په څنډو کې موقعیت لري. دا سیمه د باسک وګړو تاریخي استوګنځی او ټاټوبی دی. نفوس د باسک خپلواکه سیمه د ۲،۱۵۵،۵۴۶ اوسېدونکو له ډلې نږدې نیمایي يې په لوی بلبايو کې ژوند کوي ، د باسکي نفوس ۲۸.۲٪ د باسک له خاورې بهر زېږېدلي دي. سیاست خپلواکي د یکشنبې په ورځ، د ۲۰۱۸ کال د جون په ۱۰مه، د باسک سیمې او کاتالونیا ۱۷۵۰۰۰ باسکي اوسېدونکو او سیاستوالو د باسک هېواد په شمال کې د سان سبستیان له ښار څخه تر د دې ښار د سیمه ییز پارلمان پورې چې په بيتوريا ښار کې موقعيت لري، د ۲۰۲ کیلومترو په اوږدوالي انساني زنځیر جوړ کړ. د باسک هېواد مرکز، په دې سیمه کې د خپلواکۍ د رایې ورکولو غوښتنه وکړه اړوندې پوښتنې باسکی ژبه د باسکی ملي ګروپ ایتا وېش دا اداره له درېوو ولایتونو څخه جوړه ده چې عبارت دي له: الاباما ولايت بيسکای ولایت ګيپوسکوا ولایت سرچينې بهرنۍ لینک : - . -.
سوشانت سينګ راجپوت

سوشانت سينګ راجپوت په انګليسي: ، زېږون: کې مړينه ۱۴ جون۲۰۲۰ ونه سانتي متره د هندي سيمکت او تلویزیون يو نوميالی هيرو او لوبغاړی و. هغه خپل کیریر د تلوېزیوني سریالونو هولي ریلیشنشيپ لړۍ او په دوه نڅا خپرونو څخه تر کې برخه اخیستو سره پیل کړ. او د کای پوچي فلم په ترسره کولو سره يې خپل د سينما سفر پيل کړ، په دې ټولنيز فلم کې د هغه رول او اداکاري د مينه والو له خوا ستايل شوی دی. نوموړی د ۲۰۲۰ کال د جون په ۱۴ مه سهار په خپل کور کې مړ وموندل شو. ژوندلیک سوشانت سینګ راجپوت د هند د بيهار ایالت په پټنا ښار کې زېږېدلی و. د هغه پلرنی کلی د پورنیا په سیمه کې دی. د هغه یوه خور، متو سینګ، یو مسلکي کرکټره ده. په ۲۰۰۲ کې د دوی د مور مړینې د سوشانت کور ویجاړ کړ او دوی په هماغه کال له پټنا څخه ډیلي ته لاړل. هغه د هندي پوهنتونونو د داخلې په ازموینه کې اووم مقام خپل کړ او د ډیلي تخنیکي پوهنتون کې یې میخانیکي انجینري ولوسته، هغه د هند د ملي فزیک المپیاډ ګټونکی هم و. په هرصورت، هغې د کالج له څلورو کلونو څخه یوازې درې کاله يې زده کړې وکړې او له هغې وروسته يې د خپلې خوښې مسلک نڅا او اداکارۍ ته مخه کړه، دی په دې پرېکړه کې له شاه رخ خان ډېر اغېزمن و. په ۹ کلونو کې، راجپوت وتوانید چې څو بریالي فلمونه ترسره کړي او په ټولنه کې خپل ګڼ شمېر مينه وال پيدا کړي، په ۲۰۱۶ کې، راجپوت د ډوني دې انټولډ سټوري ، سپورتي فلم چې د مهندرا دهوني ژوندليک باندې راڅرخي، اداکاري وکړه. مړينه سوشانت سینګ د یکشنبې په ورځ د ۲۰۲۰ کال د جون په ۱۴ مه په ممبۍ کې په خپل کور کې ځان وواژه . د پوليسو په لومړنيو راپورونو کې ويل شوي چې هغه له تېرو شپږو مياشتو راهيسې په خپګان اخته و او تر رواني درملنې لاندې و. د سوشانت سینګ د مړینې وروستی راپور د چهارشنبې په ورځ ،۲۴ جون ۲۰۲۰ پولیسو ته وسپارل شو. دا راپور د ۵ ډاکټرانو یوې ډلې لخوا لاسلیک شو. انډیا ټوډی په یوه راپور کې اعلان وکړ چې د مړینې لامل د ساه بندۍ له امله د ساه بندېدو له امله وه او هیڅ ځان وژنه نه ده شوې. د عدلي طب په لومړني راپور کې لومړی ۳ ډاکټرانو د سوشانت ځان وژنه تایید کړه او بیا په وروستي راپور کې ۵ ډاکټرانو لاسلیکونه وکړل او نظر یې تایید کړ. د ډاکټرانو نظر په واضح ډول تاییدوي چې سوشانت نه دی وژل شوی، د سوشانت په بدن کې د شخړې یا سطحي ټپ نښې نه دي لیدل شوي، پر هغه هيڅ د ګوتو نښه نه وه او دا قضیه یوازې ځان وژنه ګڼل کیږي. د ممبيي پولیسو د سوشانت د کورنۍ، ملګرو او نږدې ملګرو په ګډون د ۲۳ کسانو په اړه پلټنې وکړې. پوليس وايي سي سي ټي وي کامرې روانې دي او کار کوي. همدارنګه، پولیسو د بدن داخلي ارګانونه ساتلي ترڅو ډاډ ترلاسه کړي چې زهر خو به ورکړل شوي نه وي، او د هند د عدلي طب څانګې ته یې لیکلي ترڅو د ازموینې پروسې ګړندۍ کړي. له بلې خوا، د ممبيي پولیس په پام کې لري چې د اداکار د ړنګ شوي ټویټونو په اړه له ټويټر انډيا نه مرسته وغواړي، ترڅو هغه ټويټونه بېرته زېرمه کړي، چې د هغه له مړینې څو ورځې وړاندې ړنګ شوي. داسې راپورونه شته چې وايي چې سوشانت له خپل مرګ څخه څو ورځې وړاندې خپل ځینې ټویټونه ړنګ کړل. وروستی ټویټ چې لیدل کیدی شي د دسمبر په ۲۷مه نېټه ۲۰۱۹ کال شوی دی. غبرګونونه د سوشانت له مړینې وروسته، امریکایی ریسلر او اداکار جان سینا په خپل انسټاګرام پاڼه کې د هغه یو عکس خپور کړ. فیلمونه سرچينې بهرنۍ لینک زېږېدنې
اعظم خان

اعظم خان سندي او اردو: اعظم خان: زېږون۱۰ اګست ۱۹۹۸ یو پاکستانی نړیوال کرکټر دی چې د اسلام آباد یونایټډ او سېند لپاره ټيمونو لپاره د پاکستان په داخلي سيالو کې لوبه کوي، هغه ویکټ ساتونکي معین خان زوی دی. هغه د ځواکمن توپوهونکي په توګه پېژندل شوی، هغه د ویسټ انډیز لوبغاړی کریس ګیل د خپل بیټینګ رول ماډل ګڼي. لومړنی ژوند اعظم خان د پاکستان د کرکټ د پخواني لوبډلمشر او ویېکټ ساتونکي معین خان زوی دی. د هغه ورور اویس خان د اداکارې مریم انصاري سره واده کړی دی. ډېری وختونه د هغه د زيات وزن له کبله په هغه نیوکې کیږي، د ۲۰۲۰ پی اېس اېل له پیل څخه وړاندې هغه شاوخوا څلور میاشتې له شهزاز محمد سره تمرین وکړ، په دې پروسه کې یې ۱۴ کیلو وزن له لاسه ورکړ. ، نوموړی لا هم د زيات وزن او په ۲۰۲۴ شل اوريزه نړيوال جام سياليو کې د ښه نه لوبېدو له کبله له سختو نيوکو سره مخ دی. هغه د ګډ رزمي هنرونو مينه وال دی، نوموړی د تېزتوپ اچوونکو پروړاندې د توپوهنې پرمهال له ياد هنر نه کار اخلي، کوم چې پخوا به داسې انګېرل کېده چې نوموړی تېز توپ اچوونکي ښه نه شي لوبولی. هغه د ګیتار غږولو ترڅنګ سندرې هم وايي، کومې چې ده په خپله د یوټیوب څخه، د سیالیو څخه مخکې هغه د خپل فشار کمولو لپاره زده کړي د بالیووډ بېلابېلې او عاطف اسلم عادات سندرې زمزمه کوي. مسلکي کيرير په سپتمبر ۲۰۱۸ کې، هغه د ۲۰۱۸-۱۹ قائد اعظم یو ورځنی کپ کې د پاکستان تلوېزیون لپاره لوبه پيل کړه. د مارچ په ۲۰۱۹ کې، هغه د ۲۰۱۹ پاکستان سوپر لیګ کې د کویټې ګلیډیټرز لپاره خپله شل اوریزه لوبه وکړه. د ۲۰۲۰ په اکتوبر کې، هغه د ګالي ګلیډیټرز لخوا د لنکا پریمیر لیګ د پرانیستې نسخې لپاره چمتو شوی و. په دېسمبر ۲۰۲۰ کې، هغه د ۲۰۲۰-۲۱قائداعظم ټرافي کې د سېند لپاره خپله لومړۍ درجه لوبه وکړه. په پاکستان ۲۰۲۱ کې، هغه د ۲۰۲۱ کارابین پریمیر لیګ لپاره د بارباډوس رائلز په لوبډله کې اخيستل شوی و. د ۲۰۲۱ په دېسمبر کې، هغه د ۲۰۲۲ پاکستان سوپر لیګ لپاره د لوبغاړو د مسودې په تعقیب د اسلام آباد یونایټډ سره يوځای شو. د ۲۰۲۲ په جولای کې، هغه د ګالي ګلیډیټرز لخوا د لنکا پریمیر لیګ دریم پړاو لپاره واخيستل شو. د نومبر په ۲۰۲۲ کې، هغه د خولنا ټایګرز سره يوځای شو، ترڅو د ۲۰۲۲-۲۳ بنګله دېش پریمیر لیګ کې د دوی لپاره لوبه وکړي. نوموړي د لیګ په شپږمه لوبه کې په کرکټ کې خپله لومړۍ سلیزه ووهله، په ۵۸ توپونو یې ۱۰۹ ناسوځېدلې منډې وکړې. نړیوال کيرير د ۲۰۲۱ په جون کې، اعظم خان د انګلستان او ویسټ انډیز د سفر لپاره د پاکستان د شل اوریزو نړیوالو سکواډونو کې نومول شوی و. هغه خپله لومړۍ لوبه وکړه، کوم چې د هغه لومړۍ نړیواله لوبه هم وه، د پاکستان لپاره د همدې سفر په جریان کې، هغه د انګلستان خلاف لوبه هم وکړه. په سپتمبر ۲۰۲۱ کې، هغه د آي سي سي نارینه شل اوريزه نړیوال جام لپاره د پاکستان په لوبډله کې نومول شوی و. خو بله میاشت د هغه پر ځای سرفراز احمد په لوبډله کې شامل شو. د ۲۰۲۴ کال په می میاشت کې هغه د ایرلینډ لپاره د پاکستان په لوبډله کې وټاکل شو. هغه د آیرلینډ په وړاندې په دویمه لوبه کې په نړیواله مرحله کې د خپل استعداد څرګندونه وکړه. هغه په ۱۰ توپونو ۳۰ منډې جوړې کړې او لوبه یې ژر پای ته ورسوله. هغه څلور شپږیزې ووهلې او په سټرایک رېټ یې ۳۰۰ منډې وکړې په همدې میاشت کې، هغه د نارینه نړیوال جام سیالیو لپاره د پاکستان په لوبډله کې وټاکل شو. په همدې میاشت کې هغه انګلستان ته د پاکستان د سياليو په سفر ولاړ. هغه په دویمه شل اوریزه لوبه کې یوازې ۱۱ منډې وکړې، مخکې له دې چې په څلورمه لوبه کې ویکټ ترلاسه کړي. ټلویزیون سرچينې بهرنۍ اړیکې زېږېدنې
خوارزمي ژبه

خوارزمي ژبه زڨاک ای خوارزم یوه شرقي ایراني ژبه ده. ژبه
تيمورګړه

تيمورګړه يا تيمرګره د پاکستان لردير ولسوالۍ مرکز دی. تیمورګړه د پنجکوړې سیند په ختیځه څنډه کې پروت دی. په لردير کې ترټولو لوی بازار تیمورګړه دی - د تیمورګړې نوم په اړه ډېری افسانې شته، مګر ځینې ځایي خلک وایي کله چې ګوډ تیمور په هند باندې برید کولو لپاره روان و، هغه له دې سیمې څخه تېر شو او ګوډ تیمور دلته خپله کيږدۍ ولګوله، دا چې ګوډ تيمور او د هغې لښکرو په دې ځای کې پړاو کړی و، نو د دې سيمې نوم تيمورګړه شوه چې وروسته ورو ورو په تیمورګرې بدل شو. او دويم دا هم ويل کيږي چې امير تيمور ترک وو، نو تيمور ته په فارسي کې تيمر ويل کېده، ځکه چې اردو ژبه ډېر وروسته اختراع شوې، په داسې حال کې چې د تيمور زمانه ډېره پخوانۍ ده. چاپېریال او تاریخ لرغونی تاریخ په تیمرګره کې ځینې لرغوني قبرونه هم شته چې ویل کیږي د آریايانو پورې اړه لري او د دوی دوره د څخه تر مخزېږديز پورې ښودل کیږي. سیاحت د سیاحت لپاره ډېر ځایونه شته، خو له تیمرګر څخه پنځه یا څلور کیلومتره د پېښور په لور روان شئ، تاسو به سدو ومومئ چېرې چې د عمر خیل قوم اوسیږي. د کمراني غونډۍ چې د سېلانيانو د جذابيت مرکز دی، خو د ځنګلونو بې ځايه پرې کولو دغه طبيعي ښکلا ته زيان رسولی دی. د تیمرګرې څخه شاوخوا - کیلومتره لرې د لړم ټاپ دی، چې د لردير ترټولو لوړه غونډۍ ګڼل کیږي، چې د ادینزو په تحصیل کې راځي. که تاسو له تیمرګرې څخه ثمرباغ ته لاړ شئ، د شاهي بڼ شاهي ښکلې دره به وګورئ، چې د هغې ځای يخه هوا به تاسې پر هغه ځای مين کړي. د تیمرګرې د شاوخوا غرونو ښکلا هم په هره ژبه کې عامه ده، چې د ايالتي حکومت لخوا یې سپړلو ته اړتیا ده. تجارت د تيمرګرې سوداګرۍ له نوابي دورې ډېره ښه شوې،د دې سيمې سوداګري ترډېره په ځايي ځمکو پېر او پلور، موټرو پېر او پلور ولاړه ده، خو اوسمهال د موټرو کاروبار کمرنګه شوی دی، ځکه چې د دې سيمې اکثره وګړي په بهر کې، په ځانګړې توګه په سعودي عربستان کې، کې دي او په هغه ځای کې د زياتو محدوديتونو له کبله د تيمرګرې په سوداګرۍ هم اغېز غورځېدلی دی.
تيمورګړه تحصيل

تیمرګره تحصيل يا تيمورکړه تحصيل د پاکستان د خیبر پښتونخوا ایالت د لردیر ولسوالۍ یوه اداري فرعي څانګه تحصیل ده. لر دير لاندې تحصيلونه لري: ادینزي تحصيل بالامبات تحصیل خال تحصیل لال کلا تحصيل مونډا تحصیل ثمر باغ تحصیل تیمرګره تحصیل د لر دیر ولسوالۍ تحصیل ۳۷ یونین کونسلونه لري. د ۱۹۹۸ کال د سرشمېرنې د راپور له مخې نفوس ۷۹۷۸۵۲ تنه دی. د لر دير اټکلي نفوس په ۲۰۰۵ کې ۱۰۳۷۰۹۱ تنه وو چې د ۱۹۸۱ او ۱۹۹۸ کلونو د سرشمېرنې ترمنځ ورته وده یانې په کال کې ۳.۴۲٪ وه. سرچينې بهرنۍ اړیکې د خیبر پښتونخوا حکومت د ویب پاڼې برخه په لوئدیر کې ملګری ملتونه
سیستاني خلک

سیستاني خلک په تاریخي لحاظ د سیکزي په نوم هم یادیږي د ایراني چې په عمده توګه د ایران په جنوب ختیځ کې د سیستان په نوم سیمه کې او له تاریخي پلوه د افغانستان په جنوب لویدیځ کې ژوند کوي. د دوی ژبه فارسي او سیستاني ده. په تیرو وختونو کې، د سیستان خلکو د منځني پارسي ژبو خبرې کولې لکه پارتیان پهلوي ، منځنۍ پارسي ساسانیان پهلوي او اوس دوی د پارسي ژبو خبرې کوي چې د سیستاني په نوم پیژندل کیږي. سیستاني د سیتیایي قبیلو ژوندي پاتې شوي دي. سیتیان په ق م کې د اریایانو وروستۍ ډله وه دوی ایران ته ننوتل. دوی د سیستان او بلوچستان ولایت په مرکزي او شمالي برخو کې ژوند کوي. له تېرو څو لسیزو راهیسې د بېلابېلو سیاسي او اقلیمي لاملونو له امله ګڼ شمېر د ایران نورو سیمو لکه تهران او د ایران په شمال کې د ګلستان ولایتونو ته کډه شوي دي. سرچینې
ابخازي ژبه

ابخازي ژبه د ابخازيا د ګرجستان هېواد یوه برخه د اصلي اوسېدونکو ژبه ده. دا ژبه د قفقاز او شمالي قفقاز له ژبو څخه ګڼل کيږي. د ابخازي ژبې ډېری ويونکي په ابخازيا جمهوريت کې ژوند کوي، چې د ابخازي ژبې د ټولو ويونکو، ۵۰،۷ سلنه جوړوي، یو شمېر ابخازیان د منځني ختیځ په هېوادونو کې په ځانګړې توګه تورکيه ژوند کوي. جوړښت ابخازي ژبه په دوو وينګونو وېشل شوې ده: ابزو او بیزیب ، چې په عمده توګه د دوی د فونیټیک ځانګړتیاو له امله یو له بل څخه توپیر کېدی شي. د ابخازي ژبې په اړه لومړنۍ هر اړخیزه او علمي څېړنه د یو څېړونکي او قفقاز پوه پي. ک اوسلر له خوا ترسره شوه. برسېره پر دې، هغه د ابخازي ژبې د لومړي ګرامر چې نن ورځ هم کارول کیږي، ليکوال هم دی. دا ژبه د خاموش حروفونو لوی شمېر لري، په ټولیز ډول ۶۵خاموش توري په لیکو کې د اضافي نښو په ځای کولو یا د څو حروفونو په یوځای کولو سره کارول کیږي. تاریخ په ۱۸۶۲ ز کې، اوسلر د سیریلیک الفبا پر بنسټ د ابخازي ژبې لپاره یو سکریپټ اختراع کړ، او د لیکلو بڼه یې د بیزیب په وينګ ولاړه وه. د ابخازي ژبې د پراختیا په دوره کې، چې د نولسمې پېړۍ په وروستیو او د شلمې پېړۍ په لومړیو کې یو جلا درسي کتاب او د دیني کتابونو ژباړه هم پرې خپره شوه. د اکتوبر له انقلاب څخه مخکې، د ابخازي لیکلې ژبه لږ پرمختللې وه او یوازې د څو سواد لرونکو خلکو لخوا کارول کېده. په ابخازیا کې د شوروي د حکومت له جوړېدو وروسته، د ادبي ژبې، ملي رسم الخط د لا پراختیا او د خلکو د کلتوري او اقتصادي ژوند په مختلفو برخو کې د معرفي او پلي کولو لپاره ډیرې هڅې وشوې. په ۱۹۲۸ کې، د ابخاز - اډیګی په کنفرانس کې، پرېکړه وشوه چې لاتیني رسم الخط وکاروي. د پایلې په توګه، لاتیني رسم الخط د ۱۰ کلونو لپاره وکارول شو، له ۱۹۳۸ څخه تر ۱۹۵۴ پورې، ابخازي ژبه په ګورجي ليکدود ليکل کېده، چې وروسته يې سيريليک ليکدود خپل کړ، د شوروي د واکمنۍ په دوره کې، د ابخاز ملي ژبې خورا وده وکړه. اوسمهال دغه ژبه په راډيو او تلوېزيون، ښوونځيو، د سوخومي پوهنتون د ښوونې او روزنې په انستيتوت کې د ثانوي زده کړو، تياتر، ګڼو ټولنيزو-سياسي خپرونو او افسانو ليکلو کې کارول کيږي. د ابخازي ژبې پرمختګ د ځينې ليکوالانو د هڅو پايله ده چې د هغې جملې ګولیا، چنبا، ګوګونیا، پاکس خیري، شین کوبا، خاشبا، تربا او نورو يادولی شو. سرچينې امیراحمدی، بهرام ۱۳۷۴، زبانهای ایبریقفقازی. مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز ۹، تهران: مؤسسهٔ چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.-- .-:.-- :.-- .-::::.-- .-- :..-.--..--: . -:-:.-- .-- .-- .-- :..---.----..--: . -:-:.-- .-- :..---.----..--: . -:-:.-- .-- .-- .-- .-- .-- .-- .-- -: . -:-:.-- .-.-- .-:.-- .- .-- .- -: :.-- .--:-:.-- .---:.-- .-.-- .-.-- .--:.-- .--.-- .----:..-- .--.-- .----:. ژبه
اراګوني ژبه

اراګوني یوه رومي ژبه ده چې د اسپانيا د اراګون او ریباګورزا سیند ته نږدې د اراګون سيمې ۱۱،۰۰۰ تنه وګړي پرې خبرې کوي دا ژبه د فابلا په نوم هم پېژندل کیږي، چې مانا يې تقریر ده، او دا د اندو اروپايي ژبو اېټالیايي کورنۍ ژبه ده. د ژبې ویونکي اراګوني ژبه د ۱۱۰۰۰ څخه زیاتو وګړو لخوا ویل کیږي، او ۲۰۰۰۰ وګړي یې د دویمې ژبې په توګه کاروي. ډېری ویناوال يې په ختيځه اراګوني وينګ کاروي. دوی د اسپانيا د اراګون په خپلواکه ټولنه او همدارنګه په زارګوزا کې اوسيږي،د دې ژبې ويوونکو استوګنيزې سيمې په شمالي پوله کې پیرینیه غرونو او لوېدیځ کې د ناوارا خپلواکه سیمه پورې غځيږي. وينګونه لوېديځه اراګوني انسوتاانو، چیسو مرکزي اراګوني ، ، ، ، ختيځه اراګوني بیناسکوس، ګراسینو، ریباګورزانو، فوبانو، چستابینو سوېلي اراګوني ایربنس، سیمونتانیز سرچينې انګليسي : بهرنۍ اړیکې انګليسي قاموس اراګوني - انګليسي ژبه