په اسلام کې د خدای تصور

الله ج هغه ابدي ذات دی چې ټول شیان یې پیدا کړي او هغه یې پالونکی دی. په اسلام کې الله ج مطلق واحد، بې ساري او کامل ګڼل شوی، چې له هر ډول تېروتنو، عیبونو او نیمګړتیاوو نه پاک، په خپلو ټولو صفاتو کې پر هر شې قادر، په هر شې پوه او په بشپړ ډول ابدي او نه پنا کېدونکی ګڼل شوی چې په وجود کې هېڅ شریک او سیال نه لري او د هرڅه یوازینی خالق دی. اسلام ټینګار کوي چې الله ج پاک واحد، رحمن او رحیم ذات دی چې ټول مخلوقات یې د رحمت تر سیوري لاندې دي، نه خوب کوي او نه خواشینی کېږي، نه زوال مومي او نه مري. د اسلامي الله ج پېژندنې له مخې، الله ج هېڅ فزیکي وجود یا جنسیت نه نارینه او نه ښځینه نه لري او په مطلق ډول د هغه په څېر هېڅ شی نشته. له همدې امله اسلام په کلکه او غوڅه توګه د الله ج په اړه د عقیده، هغه عقیده چې الله ج انسان ته ورته بولي او د داسې نورو عقایدو ټول ډولونه ردوي. اسلامي علوم د الله ج په اړه دا ټینګار کوي چې هغه په بشپړ ډول پاک او له نورو مخلوقاتو سره له شراکت نه پاک دی، د الله ج قدرتونه او ځانګړتیاوې د هغه مخلوق ته نه منسوبیږې او برعکس. په اسلام کې، الله ج هېڅکله په هېڅ انځور کې نه دی تصور شوی. قرآن په پرېکړې توګه د الله ج په واحد حاکمیت کې د شریکانو له شریکولو منع فرمایلې او هغه یې مطلق بې ساری، واحد، پرته له ثاني وجوده او نه وېشل کېدونکي ذات بللی دی، چې هېڅ شي الله ج ته ورته نه دی او هېڅ شی له هغه سره د پرتله کولو وړ نه دی. رېښه اللهج عربي کلیمه ده چې په ابراهیمي مذاهبو پورې اړه لري. داسې انګیرل کېږي چې د الله ج کلیمه، د عربي اله نه اخیستل شوې، چې معنا یې الله ج واحد او ریښتیني الله ج دی. دا د إِلَٰه عربي کلیمېنه توپیر لري، ځکه دغه عربي کلیمه د معبود په معنا ده چې د اسلام نه مخکې په عربو کې دغه کلیمه هر هغه څه ته کارول کېده چې دوی به ورته عبادت کاوه. نور نومونه د ګیرارډ بوورینګ په وینا: الله ج په قرآن او حدیث کې د ۹۹ نومونو په واسطه تشرېح شوی چې د هغه صفات بیانوي. قرآن د الله ج صفتونو ته د سپېڅلو نومونو یا اسما الحسنا په توګه اشاره کوي. صفات وحدانیت د اسلام تر ټولو بنسټیز مفهوم توحید دی، په دې معناچې الله ج یو او تنزیه واحد دی. د اسلام اساسی عقیده، د شهادت کلیمه یا لا اله الا الله ده چې د اسلام په سپېڅلي دین د مشرف کېدو پرمهال لوستل کېږي، ژباړه یې داسې ده چې : زه ګواهي ورکوم چې له الله ج پرته بل معبود نشته. مسلمانان د عیسوي تثلیث او الوهیت عقیده ردوي او شرک یې ګڼي او پر عیسی ع د یوه پیغمبر په توګه باور لري. توحید د مسلمانانو د ژوند تر ټولو مهم اصل دی. په اسلام کې له الله ج پرته د بل هر شخص یا هر شې عبادت ستره ګناه شرک ګڼل کېږې او د اسلامي تعلیماتو ډېری برخه د توحید په اصولو ولاړه ده. یوازیتوب بې سیاله ذات اسلام د الله ج په ذات، خواصو، صفاتو او اعمالو کې د الله ج په مطلق انفرادیت او واحدیت ټینګار کوي. لکه څنګه چې په سوره اخلاص کې راغلي: چې الله ج احد دی مطلق وحدانیت او د هغه په څېر بل څوک نشته الله ج الصمد دی د ټولو موجوداتو وروستۍ سرچینه، چې ټول شیان یې له هېڅ شي نه پیدا کړي، هغه ابدي، مطلق، نه بدلیدونکی، بشپړ، کامل، اړین، خپلواک او په ځان بسیا ذات دی؛ هغه څوک چې هېڅ شی ته اړتیا نه لري. په داسی حال کې چې ټول مخلوقات هغه ته اړتیا لري، ټول خلقت په هغه پورې اړه لري او هغه ذات، چې ټول معاملات چې په پای کې بیرته ده ته ورګرځېدونکې دي هغه نه زېږياو نه زېږېدلی دی هغه نه زېږېدلی او نه خلق شوی، مور، پلار، مېرمن او بچیان نه لري. خالقج د اسلامي لارښوونو له مخې، الله ج د نړۍ او د ټولو مخلوقاتو خالقج دی. هغه په نړۍ کې هر څه د یوه ټاکلي پلان سره سم او د یوې ځانګړې موخې لپاره پیدا کړي دي. د هغه په تخلیق کې هېڅ ډول نیمګړتیا یا عیب نشته. د الله ج له لوري د انسان د کړنو تخلیق د سني مذهب له مخې: الله ج د انسان خالق دی او انسان د خپلو اعمالو تر سره کوونکې دی. الله ج انسان ته ځواک او لېوالتیا ورکړې، ترڅو هغه په خپله وټاکي چې ایا یو ټاکلی عمل وکړي یا نه. الله ج په انسان کې د عمل کولو ځواک پیدا کوي او هغه ته دا وړتیا هم ورکوي چې د دوو بدیلونو - حق او باطل تر منځ انتخاب وکړي. هغه موږ ته اراده او ځواک راکړی دی، چېموږ وکولی شو یو عمل تر سره کړو، خو بیا هم دا هغه ذات دی چې هغه څه چې موږ یې تر سره کوو، خارجي وجود ورته رامنځته کوي. موږ یوازی عمل کوونکي یا د الله ج استازي یو، په داسې حال کې چې الله ج خالق دی. که موږ د یو څه کولو توان نه درلود او الله ج زموږ عملونه نه وی جوړ کړي، نو زموږ استقلالیت به بې معنا ؤ او موږ به د خپلو اعمالو مسؤلیت نه درلود. رحمت په لومړنیو نصوصو کې د الله ج تر ټولو عام استعمال شوي نومونه الرحمان او الرحیم دي، چې معنا یې ډېر مهربان دی. په دې توګه الرحمن کې مؤمنان او کافران دواړه شامل دي، خو الرحیم یوازې د مومنانو لپاره دی. د هغه رحمت ډېری ډولونه لري، لکه څنګه چې هغه په قرآن کې وایي: او زما رحمت ټول شیان احاطه کوي ۷:۱۵۶. په صحیح مسلم کې له ابوهریره نه روایت شوی دی چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل:د الله ج د رحمت سل برخې دي، چې يوه برخه يې د پېريانو، انسانانو، حيواناتو او حشراتو په منځ کې نازله کړې ده، چې په دې وسيله يې يو پر بل رحم او شفقت کوي او وحشي حيوانات پر خپلو بچیانو رحم کوي او د رحمت نهه نوي برخې له الله ج سره دی چې په دی توګه به د قیامت په ورځ په خپلو بندګانو رحم وکړي.د اسلامي تعلمیاتو له مخې د الله ج رحمت هغه څه دي چې انسان جنت ته رسوي. د صحیح البخاري په یوه حدیث کې داسې ویل شوي دي چې: د هېچا عمل به هغه جنت ته داخل نه کړي. صحابوو پوښتنه وکړه: ته هم نه يا رسول الله؟ حضرت محمدص وويل: نه، زه هم نه، تر څو چې الله تعالی پر ما خپل رحم ونه کړي، نو کوښښ وکړئ چې کمال ته نږدې اوسئ او د مرګ هيله مه کوئ. له مخلوق سره اړیکه د نورو ابراهیمي مذهبونو په څېر باور کېږې چې الله ج له مخلوق سره د وحې له لارې چې پیغمبرانو ته نازل شوې، اړیکه نیسي. په ځانګړې توګه مسلمانان په دې باور دی چې قرآن د الله ج لفظي کلام دی چې پرمحمدص نازل شوی او احادیث د محمد صلی الله علیه وسلم د اقوالو او افعالو ټولګه ده، چې حدیث قدسي د حدیث یوه فرعي کټګوري ده، چې مسلمانان یې د محمد صلی الله علیه وسلم له خوا د الله ج تکرار شوي کلیمې ګڼي. د الشریف الجرجاني په وینا: حدیث قدسي له قرآن سره په دې کې توپیر لري چې لومړنې د محمدص په کلیمو کې بیان شوي دي، په داسې حال کې چې وروستني د الله ج مستقیمې کلیمې دي. په اسلام کې د الله ج او خلکو ترمنځ هېڅ منځګړیتوب نشته، نو مسلمانان په خپلو دعاګانو او ذکرونو کې مستقیم الله ج ته خطاب کوي دخپلو ګناهونو بښنه او توبه په مستقیم ډول له الله ج نه غواړئ. لکه څنګه چې قرآن فرمایي: او كله چې زما بنده ګان له تا نه زما په باره كې پوښتنه وكړي، نو بېشكه زه نږدې يم، زه د دعا كوونكى دعا قبلوم، كله چې هغه ما ته دعا وكړي، نو د دې آيت له مخې، اللهجد ټولو دعاوو ته په اخلاص سره ځواب وركوي. په هرحال، هغه کله ناکله د هغه څه په ورکولو سره ځواب ورکوي چې غوښتل کېږي، کله ناکله د هغه څه په ورکولو سره چې غوره وي، کله ناکله د آخرت لپاره ورکول ځنډوي، او کله ناکله په هېڅ ډول نه ورکوي، ځکه چې دا د دعا کوونکي په ګټه نه وي. هغه لاره چې الله ج دعا ته ځواب ورکوي، د هغه په حکمت پورې اړه لري. سرچینې الله اسلام