ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
عبدالجليل وجدي

عبدالجليل وجدي يو افغان ژورنالسټ، ليکوال او څېړونکی و. نوموړي د خپل عمر په اوږدو کې د پښتو ژبې د پراختيا لپاره ډېرې هلې ځلې کړي دي. هغه يو شمېر کتابونه په پښتو ژبه هم ليکلي او وروستنی کتاب يې د خبر او نظر نړی په نامه چاپ شوی دی. زوکړه عبدالجليل وجدي په ۱۳۱۶ لمريزكال د وردگو د چك ولسوالۍ د سېوكې په سپېدار كلي كې وزېږيد. تر مروجو زده کړو وروسته په ۱۳۳۰ لمريز كال په پښتو ټولنه كې يې خپل لومړنى رسمي مامويت پيل كړ. په همدغه كال کې يې د خپلې دندې تر څنگ يو مالي او اداري كورس ته هم مټې بډ وهلې، چي درې كاله وروسته يې په بريالي توب سره د نهم ټولگي برى ليك تر لا سه كړ. مخينه د وجدي صاحب د رسمي زده كړې يو بل پړاو د ژورناليزم د زده كړې يوه بله دوره وه، چې د كا بل پوهنتون د مطرحو استادانو له خوا يې تدريس كېده. كله يې، چې لومړنى رسمي ماموريت په پښتو ټولنه كې پيل شو، له هغه ځايه بيا وروسته د اصلاح ورځپاڼې مسلكي غړى شو. په ۱۳۴۱ لمريز كال کې د اطلا عاتو او كلتو ر وزارت له خوا په ميمنه كې د مطبوعاتو د مدير او د ستوري ورځپا ڼې د چلوونكي په توگه وگمارل شو او څه له پاسه دوه كاله وروسته يې بيا په همدغه چوكۍ او دندې په ننگرهار كې په كار پيل وكړ. پوره يو كال يې ننگرهار ورځپاڼه وچلوله. بيا په كا بل کې د پيا م حق ديني مجلې مسوول مدير وټا كل شو، وروسته د فلكلور په مديريت كې يې هم خورا په زړه پورې برياوې لاسته راوړې. وجدي ته د داود خان د جمهوريت په موده كې د هيواد ورځپاڼې رياست وروسپارل شو، يو كال يې دغه دنده په خورا مينه پر مخ يوړه، بيا د اطلاعاتو او كلتور وزارت د پښتو د پرمختيا او پراختيا امريت ور وسپارل شو. په دغه موده كې يې د پښتو مجلې پلوشې بنسټ كيښود او ورسره يې په وروستيو دوو پيړيو كې د پښتو د چاپي اثارو د نړيوال سيمينار د جوړولو اړوند اداري چارې پرمخ بوتلې. وجدي له پښتو او دري سربېره په انگرزي باندې هم ډېرې ليكنې كړې دي. خپل هېواد، خلك او كلتور يې نړيوالو ته ور پېژندلى دى. د غوايي له كودتا وروسته وجدي څه موده وزگار شو بيا وروسته يې د هيواد په ورځپاڼه كې، چې ده يې د رياست چارې پر مخ بېولې د يو عادي خبريال په توگه مقرر شو، بيا د وخت چارواكو وردگو ولايت ته د روغې جوړې په جرگه كې واستاوه، خو دا پخلاينه ممكنه نه وه او هملته په وردگو كې له خلكو سره پاتې شو. بیا له هغه ځایه كوټې ته لاړ او هلته يې په نړ يوالو مرستندويه موسسو كې د ژباړن په توگه دنده سرته رسوله. د ژوند په وروستيو کلونو كې كاناډا ته كډه شوى و او غوښتل يې هيواد ته راستون شي، ځكه ډ اكټرانو ورته ويلي وو، چې نور يې روغتيا ښه ده او كولاى شي، چې په سفر لاړ شي. د ۲۰۰۵ كال د مې په ۱۵ نيټه د خپل ټاټوبي په لور د خوځېدو په بندوبست کې و، چې د همدې مياشتې په ۴ نيټه يې له دې فاني نړۍ نه سترگې پټې كړې. ليکلي اثار چاپ شوي وجدي په لسگونه كتابونه ليكلي دي او همدارنگه يې په پښتو، انگريزي او دري ژبو په سلگونه ليكنې چاپ شوې دي، ځانگړي ا ثار يې په لاندې ډول دي. ړنگې كنډوالې. د روښا نيانو روښانه ملي لار . د افغانانو ملي كر كټر. ملي لار. د افغا نستا ن د عنعنوي جرگو نن او پرون. د افغا نستان د لويې لوبې سټيج چې دغه كتاب يې د سميع الله له خوا تازه دري ته ژباړ ل شوى هم دى د زړونو او دماغونو ماينونه د كوچنيانو لپاره لنډې كيسې. د لنډو كيسو مجموعه، چې ناچاپه ده. زده کړې دندې پښتانه ليکوال
لال پاچا آزمون

لال پاچا آزمون يو افغان ليکوال دی. د دغه ليکوال يو شمېر کتابونه په پښتو ژبه چاپ شوي دي. مخينه زده کړې دندې ليکلي آثار سپېڅلى سفر يونليک له سپين غره نه تر سپينې ماڼۍ دلته زيږ پښتانه اوسييونليک پښتانه ليکوال پښتانه افغانان
خان او کميسار

خان او کميسار د يو پښتو ناول د کتاب سرليک دی. دغه ناول پر افغانستان باندې د روسي پوځ د يرغل د وخت يوه رښتيانۍ کيسه بيانوي. د دغه کتاب ليکوال محمد انعام واک دی. دا ناول ۴۱۶ مخونه لري. پښتو کتابونه
اوسلو

اوسلو چي د ناروې پلازمېنه ده، او همدارنګه د وړوکوالي سره سره بيا هم د ناروی هيواد يوه فيلکه يا ولايت دي، چي ددي هيواد تر ټولو لوي او د خلګو ډک ښار دي. ددي هيواد دا ښار چي د سمندر غاړې ته پروت دي، د ښار د ښکلا د لاسه هر کال په لکونو انسان ددي ښار د ليدو لپاره ناروی ته راځي. مهاجرین د اقلیتونو شمیر اول او دويم نسل په اوسلو کې، د میګویزفر هیوادونو په اساس، د جنوري لومړۍ نېټه ۲۰۱۰: تاریخ بل نوم سرچينې د ناروۍ ښارونه د نړۍ ښارونه ناروې
پښتو قاموس

پښتو قاموس د پښتو - دري يو سيند دی. پدې سيند کې د پښتو ژبې بېلابېل وييونه په پارسي ژبه تشريح شوي. پښتو سيندونه
د افغانستان قومي جوړښت

د افغانستان قومي جوړښت د افغانستان لپاره د واک فونډېشن د شپږ کلنې پروژې راپور ، د ساپي دپښتوڅېړنو اوپراختيا د مرکز چاپ. پښتو کتابونه
افغانستان د څلور لاري پر سر

افغانستان د څلورلاري پر سر د محمد امين واکمن يو اثر دی. پښتو کتابونه
افغانستان د ساړه جنگ په لمبو کې

افغانستان د ساړه جنگ په لمبو کې د محمد گل وطنپال دياني يو ليکلی اثر دی. پښتو کتابونه
افغانستان رښتيا پلټنه

افغانستان رښتيا پلټنه د بروس رېچرډسن يو سياسي اثر دی چې د رحمت آريا لخوا په پښتو ژبه ژباړل شوی. پښتو کتابونه
افغانستان ناپېيلتوب او ستر ځواکونه

افغانستان ناپېيلتوب او ستر ځواکونه د محمد امين واکمن يو اثر دی. پښتو کتابونه
بغ

بغان په لاتين: د پليکان ډوله مرغانو یوه کورنۍ ده. پليکان ډوله مرغان الوتونکی مرغان
فوټ

یو فوت له ۱۲ حنچونه یا ۰.۳۰۴۸ میترونه سره مساوي دی.
ډېل کارنېگي

ډېل برېکېنريج کرنېگي په انگرېزي د ۱۸۸۸ ز کال د نوامبر ۲۴ د ۱۹۵۵ ز کال د نوامبر ۱ يو امریکايي ښوونکی ، ارواپوه او ليکوال وو . مخينه ډېل کرنېگي د امريکا متحدو ايالتونو د ميسوري ايالت په مېريويل کې زېږېدلی دی . دی يو نېستمن کلیوال ماشوم او د جېمز ویليام کرنېگي دويم زوی وو . مور یې امانده الېزابت هاربيسن نومېده . دی د تنکي زلمیتوب پر مهال دې ته اړوتی وو چې د سهار پر دريو بجو له خوبه پاڅېږي ، د مور او پلار غواوې ولوشي . وروسته یې وکولای شول چې د اورېنسبورگ د پيداگوجۍ په دولتي کالج کې شامل شي ، ښه څانگه او مسلک تر لاسه کړي . د کالج له پای ته رسولو وروسته يې لومړی کار په بېړنیو کورسونو کې استادي وه . وروسته بيا د ارمور او کمپنۍ لپاره د غوښې ، صابون او نورو څيزونو پر پلور بوخت وو . کله چې کرنېگي پر ۱۹۱۱ ز کال پېنځه سوه ډالر زېرمه کړل ، نو یې د سوداگرۍ چارې پرې ښودې ، د دې لپاره چې خپل ارمان پوره کړي او استاد شي . کرنېگي پر ۱۹۲۲ ز کال خپل کورنی نوم په ليکنه کې له څخه پر بدل کړ . احتمال لري ، چې ده دا کار د خبرتياوو او ريکلامونو په موخه کړی وي ، ځکه چې هغه مهال د ستر پانگوال او ميليونر سوداگر اېندريو کرنېگي چې د ډېل په کتابونو کې یې څو څو ځلي یادونه شوې نوم ټولو ته اشنا وو . کرنېگي پر ۱۹۴۷ ز کال په فېلم کې د خپل ځان په رول کې کار کړی دی . ارواپوه او ليکوال ډېل کرنېگي د اړېکو تيورۍ د جوړولو او رامنځته کولو په لومړي سر کې ولاړ وو . ده د هغه مهال ارواپوهانو پوهنيزې طرحې عملي ډگر ته راايستلې . کرنېگی د بې لانجې او بريمنواړېکو خپله نظريه او تیوري طرحه او وړاندې کړه . نوموړی په امريکا متحده ايالتو کې د ځان بشپړونې په برخه کې د ارواپوهنې ، د اغېزمنو اړېکو ، ويناوالۍ او نور کورسونه جوړ کړل . د ده کتابونه دا نن ورځ هم ډېر اوڅار دي . دېيل کرنېگي داسې گڼله چې په نړۍ کې بد خلک نشته ، یوازې ناسم حالتونه او شرايط شتون لري چې سړی ورسره مبارزه کولای شي او اړینه نه ده چې د هغوی لامله انسان په چاپېريال کې د نورو خلکو تبيت او ژوند خراب کړي . مړينه ډېل کرنېگي د ۱۹۵۵ ز کال د نوامبر پر لومړۍ نېټه د ناروغۍ لامله د نيویارک ايالت په فوريسټ هيلز کې په خپل کور کې په حق ورسېد او د ميسوري ایالت په بېلتون کې خاورو ته وسپارل شو . اثار د ویناوالۍ هنر او پر معامله کوونکيو خلکو اغېز ښندنه . ۱۹۲۶ زېږدي کال ، پر ۱۹۳۱ ز کال له سره کتل شوی او څه زياتونه هم پرې شوې ده . د اوڅارو خلکو د ژوند لږ مالوم فاکټونه . دا یې له لاوېل تومسن سره په گډه ليکلی دی . د دوستۍ لار ، ۱۹۳۶ . دا کتاب لا د ليکوال پر ژوند څه د پاسه پېنځه ميليونه ټوکه پلورل شوی وو . بې اندېښنې ژوند ۱۹۴۸ ز کال . د ویناوالۍ لار . د کرنېگي په نامه انستيتوت او کمپنۍ سېنټ لویس کې د ډېل کرنېگي په نامه پوهنتون شتون لري او کار کوي ، چې هر کال ترې په لسگونو زره کسان تر زده کړو وروسته فارغيږي . پر ۱۹۱۲ ز کال ډېل کرنېگي د په نامه کمپنۍ بنسټ کېښود ، چې نن ورځ يوه نړيواله موسسه ده ، د نړۍ په څه د پاسه اتیا ۸۰ هېوادو کې څانگې لري او په خپل تشکيل کې ۲۸۰۰ کسه ښوونکي ترېنران لري . اړینه ده یادونه وشي ، چې د کرنېگي - ميلون پوهنتون له ډېل کرنېگي سره کوم تړاو نه لري . دا لومړی تخنيکي ښوونځي ول ، چې وروسته د انستیتوت درجه ورکړ شوه او پر ۱۹۰۰ ز کال د لوی امريکايي پانگوال او صنعتگر اېندريو کرنېگي له خوا جوړ شوی او بنسټ یې اېښودل شوی وو . اخځونه امريکايي ليکوال
افسر خان شينواری

ډاکټر افسر خان شينواری ۲۰ د جنوري، ۱۹۴۸ ز. - يو افغان ژباړن او ډاکټر دی. مخينه ډاکټر افسر خان شينواری د سرور خان شينواري زوی دی. زده کړې لومړنۍ زده کړې يې د شينوارو په غني خېل ښوونځي کې بشپړې کړي. په ۱۹۶۲ کال کې د کابل ښار په نادريه عالي لېسه کې داخل شوی او تر دوولسم ټولگي يې زده کړې بشپړې کړي. په ۱۹۶۹ کال کې د کانکور آزموينې وروسته د کابل پوهنتون د طب پوهنځي ته کامياب شوی. د جراحي په څانگه کې يې نورې زده کړې د ننگرهار پوهنتون په طبي پوهنځي کې سر ته رسولي. دندې ژباړې او ليکلي آثار پرېشانۍ او غمونه پرېږده خوشحاله اوسېدل زده کړه د ډېل کارنېگي اثر سرچينې
گل شريف هڅاند

گل شريف هڅاند ۱۳۳۴ لېږديز لمريز کال، افغانستان د خوست ولايت، د پښتو ژبې یو ليکوال او ژباړن دی. مخينه گل شریف هڅاند د عبدالله خان زوی پر ۱۳۳۴ لمريز کال د خوست ولايت د مرکز متون په يوه بېوزله کورنۍ کې زېږېدلی دی. دی پر ۱۳۴۲ لمريز کال د غرغښت په لېسه کې شامل شو او خپلې منځنۍ زده کړې یې په ښاري ښوونځي او گوربزو په منځني ښوونځي کې سرته ورسولې. پر ۱۳۵۷ لمريز کال د حربي ښوونځي له دولسم ټولگي څخه فارغ او د لوړو زده کړو لپاره د ژورناليزم په څانگه کې د شوروي اتحاد د اوکراین جمهوريت د لووف ښار پوځي، سیاسي پوهنتون ته واستول شو. له دغه پوهنتون څخه د ماسټرۍ په پوهنيزې درجې سره فارغ شو. دندې گل شریف هڅاند د پوهنتون تر پای ته رسولو وروسته د افغانستان د دفاع وزارت د وخت د حقيقت سرباز ورځپاڼه کې دنده ترسره کوله. د يو څه مهال لپاره د اردو د راډیو او ټلويزيون پازه هم ور په غاړه وه. د رسمي دندې په وروستيو وختو کې د اردو مجلې د پازوال چلوونکي د مرستيال په توگه پر کار بوخت وو. پر ۱۳۷۵ ل ل کال د هېواد د حالاتو د بې بريده خړپړتيا له لامله د رسمي دندې پرې ښودو ته اړوت. د ناامنۍ او کمزوري اقتصادي حالت له لامله يې ډېر کلونه د گران هېواد او پلرني ټاټوبي څخه په بهر کې ژوند کاوه. چاپ شوي اثار طلايي متلونه، ژباړه او راټولونه، د ۱۳۸۵ لمريز کال، د کابل د پوهنې مطبعې چاپ. د ټوکو گوډی، ژباړه او راټولونه، د ۱۳۸۶ لمريز کال د پوهنې مطبعې چاپ. اخځونه گل شريف، طلايي متلونه. گل شريف، د ټوکو گوډی. پښتانه پښتانه ليکوال
انتوان دي سينت اکسيوپيري

انتوان دي سينت اکسيوپيري يو فرانسوی ليکوال، شاعر او يو مخکښ هواباز و. فرانسوي ليکوال
اکليل احمد حکيمي

اکليل احمد حکيمي يو افغان ديپلومات او د جاپان او چين هېوادونو لپاره يو پخوانی سفير او د امريکا متحده ايالتونو لپاره د افغانستان اوسنی سفير دی. افغان سفيران
سرې لښکرې په افغانستان کې

سرې لښکرې په افغانستان کې د ب. گروموف يو اثر دی چې داود جنبش پښتو ته اړولی دی. پښتو کتابونه
غلام جيلاني جلالي

غلام جيلاني جلالي زوکړه ۱۳۱۴ لېږدي سپوږميز کال، د غزني ولايت - مړینه ۱۴۰۰ لېږدي سپوږميز کال يو افغان پښتو ژبی او پاړسي ژبی ليکوال، شاعر او رسنوال وو. مخينه غلام جيلاني جلالي د افغانستان د غزني ولايت د واغظ ولسوالۍ د ميرزيو انډړو په يوه پوهنيزه کورنې کې زېږېدلی دی. پلار يې عبدالستار نومېد. هغه په پښتو او دري ژبو کې شعرونه ويلي، نثر یې هم ليکلی، په ادبي او نورو ټولنيزو مسلو کې يې هم قلم چلولی دی. د نوموړي په شعر کې بوللې په ځانگړې ډول نامتو وې. دندې غلام جيلانـي د کابل د ادبي انجمن غړيتوب درلود. پر ۱۳۲۵ لمريز کال د کابل پوهنتون په ادبياتو پوهنځي او منځني دارالمعلمین کې د پښتو او دري ژبو استاد پاتې شوی دی. د شعر بېلگې يې مړينه مدني اکر او کورنۍ له غلام جيلاني جلالي څخه پېنځه زامن او اوه لوڼې پاتې دي. د ده د پېنځو زامنو نومونه دادي: ليکوال، ژباړن او رسنوال محمد نادر جلالي، د راډيو افغانستان پخوانی رئيس ډاکتر عبدالطيف جلالي، د قران کريم حافظ او څه موده د کابل پوهنتون استاد احمد شاه جلالي، د افغانستان د کورنيو چارو پخوانی وزير علي احمد جلالي، د کابل پوهنتون استاد او د راډيو ټلويزيون پخوانی ويندوی ډاکتر عبدالسلام جلالي. ځينې چاپ شوي او ناچاپ نښيرونه يې غلام جيلاني جلالي د خپلو نښيرونو ډېره برخه په پاړسي ژبه ليکلې، خو په پښتو ژبه کې يې هم د يادونې وړ نښيرونه کښليٍ، چې دلته يې د ځينو يادونه کوو: ۱- د مصر مختصر تاريخ له ۵۰۰ ق . م څخه تر اوسه، د کابل کالنۍ په ۳ گڼه کې چاپ شوی دی. ۲- د اولې اعدادې تاريخ ناچاپ. ۳- د افغانستان د طبېعي جغرافيې په باب يوه رساله، د ۱۳۱۳ لمريز کال د کابل کالنۍ چاپ. ۴- د پېنځم ټولگي حساب، د پوهنې وزارت له خوا چاپ شوی دی. ۵- د پښتو ادبياتو اجمالي تاريخ، ۳ ټوک دايره المعارف کې پر ۱۳۳۷ ل کال چاپ شوی دی. ۶- د پښتو ځانتنی ادب او موسيقي، پر ۱۳۶۰ ل کال چاپ شوی دی. ۷- د اندلس مدنيت، د پوهنې وزارت له خوا چاپ شوی دی. ۸- د پښتو ملي ادب او موسيقي، ناچاب. ۹- د علم صورت رساله، په کابل مجله کې خپره شوې ده. اخځونه ۱- سرڅېړونکی زلمی هېوادمل، زيارکښ لیکوال، ژباړن او ژورناليست محمد نادر جلالي، ليمه مجله، ۱۵ گڼه، د ۱۳۷۹ لمریز ۲۰۰۰ ز کال مسکو چاپ، ۱۸ مخ. ۲- د محمد نادر جلالي د کورنۍ د غړیو څرگندونې. ۳- محمد اسماعيل يون، پښتو کتابښود، د ۱۳۸۷ ل کال دويم چاپ، ۳۱-۳۲ مخونه. ۴- ۵- جلالي، غلام جيلاني، د پښتو ځانتنی ادب او موسیقي، د افغانستان د علومو اکاډيمۍ د ۱۳۶۰ ل ل کال چاپ، ۴ مخ. پښتانه ليکوال پښتانه شاعران افغاني ليکوال پښتانه افغانان
عبدالرحيم خټک

عبدالرحيم خټک د پښتو ژبې يو شاعر دی . مخينه عبدالرحيم خټک د پښتو ژبې يو شاعر تېر شوی دی . دی د شعرونو یو ديوان لري چې تر اوسه لا نه دی چاپ شوی او په ټوله نړۍ کې يې يوازې درې قلمي نسخې شتون لري . ددغه ديوان يوه قلمي نسخه د روسیې فدراسيون د ختيځ پېژندنې انستيتوت په واک کې ده . دده د ديوان دغه قلمي نسخه روسي متنپوه او ايرانپوه کارل گېرمانوويچ زالېمان ۱۸۴۹-۱۹۱۶ پر ۱۹۰۸ زېږدي کال له بخارا څخه راوړې وه . عبدالرحيم خټک په زلميتوب کې د کندهار او تهران له لارې د روحاني استاد او پير په لټه کې بخارا ته تللی وو . نوموړی په بخارا کې د شيخ او صوفي شاعر ملا محمدي شاگرد شو او څه د پاسه پنځوس کاله یې په بخارا کې ژوند وکړ . په دې اړه پخپله خټک هم په خپلو شعرونو کې ليکلي دي . د عبدالرحيم خټک د ديوان قلمي نسخه دده تر مړينې پېنځه کاله وروسته ليکل شوې ده او کېدای شي چې د وخت په تېرېدو سره د څېړونکيو او چاپوونکیو د لېوالتيا وړ وگرزي . دده په اړه د افغانستان او ايران په برخه کې روسي ژبپوه ولاديمير واسيلېويچ کوشېف ۱۹۲۷ -۲۰۰۱ پر ۱۹۶۸ ز کال يوه ليکنه کړې وه . همدا رانگه د کابل مجلې په ۵۸۵ گڼه کې هم د ده په اړه يوه ليکنه چاپ کړې وه ، چې له هغې نه وروسته بيا په کندهار مجله کې هم چاپ شوه . اخځونه ليکوال : و . و . کوشيف ، د روسيې د پوهنو اکاډمۍ د ختيځ پېژندنې انستيتوت له زېرمې څخه د پښتو ژبې د قلمي نسخو د کلکسيون راټولونه او څېړنه ، ژباړن محمد طاهر کاڼی ، لېمه مجله ، اتمه گڼه ، ۲۴ ، ۲۶ ، ۲۷ مخونه ، د ۱۳۷۷ ۱۹۹۸ ز کال مسکو چاپ .
علي اکبر اورکزی

علي اکبر اورکزی په اتلسمه زېږدي پېړۍ کې د پښتو ژبې يو شاعر وو. مخینه علي اکبر اورکزی د قاسم خان اورکزي زوی وو چې په اتلسمه زېږدي پېړۍ کې یې ژوند کړی دی . د علي اکبر اورکزي د شعرونو د ديوان يوازينۍ قلمي نسخه د ارمنستان په پلازمېنه ېرېوان کې د ماتيناداران ماشتودا په نامه د لرغونيو قلمي نسخو انستيتوت په ختيځه زېرمه کې خوندي ده . په دغه يوه ديوان کې د علي اکبر اورکزي پر پښتو شعرونو سربېره د ده د پارسي ژبې نظمي او نثري اثار هم راغلي دي . ددغه شاعر په اړه مالومات يوازې د همدغې ېرېوان له قلمي نسخې څخه تر لاسه کېدای شي . د افغانستان او ایران په برخه کې روسي ختيځپوه او ژبپوه ولاديمير واسيلېويچ کوشېف پر ۱۹۸۹ ز کال د درانيانو په امپراتورۍ کې د افغان شاعر علي اکبر اورکزي د مساپريو په اړه تر سرليک لاندې يوه ليکنه ليکلې او چاپ کړې وه . علي اکبر اورکزی د خپلې زېږېدنې د پېر په اړه په خپل يوه شعر کې داسې لیکي : زه چې راغلم په دنيا کښې له وجوده په اظهر بادشاهى د نادرشاه وه په عالم کښې لکه لمر د شاعر له دغې څلوريزې موږ دومره مالومات تر لاسه کولای شو چې دی به د نادر شاه افشار د واکمنۍ پر مهال زېږېدلی وي . مانا دا چې دی به د ۱۷۳۶ او ۱۷۴۷ زېږدي کلونو په منځ کې زېږېدلی وي . کوشېف هم خپله ليکنه دده په اړه داسې نومولې ، چې ده د درانيانو د امپراتورۍ په زمانه کې ددغې امپراتورۍ بېلابېلو برخو ته سفرونه کړي دي . په هره توگه بيا هم په دې اړه کره مالومات يوازې هغه مهال تر لاسه کېدای شي ، چې د ېرېوان له قلمي نسخې څخه کار واخيستل شي . اخځونه
ېرېوان

ېرېوان په ارمني ژبه کې .: دارمنستان پلازمېنه ده چې د وگړيو او مساحت له پلوه ددغه هېواد تر ټولو لوی ښار دی . د ۲۰۱۳ ز کال د شمارنو له مخې په دغه ښار کې يو اشاريه صفر اوه شپېته يانې څه د پاسه يوميلیون وگړي ژوند کوي . جغرافيايي موقعيت اوبهوا پېښليک منځنۍ پېړۍ ېرېوان د عثماني امپراتورۍ او پارس په زمانه کې ېرېوان د روسیې د واکمنۍ په پېر کې شوروي ېېر ېرېوان د ارمنستان جمهوريت پلازمېنه رسمي سمبول وگړي گرزندوی صنعت سوداگري ترانسپورت هوايي ډگرونه د ېرېوان ميترو پوهنه بېلابېل توکمونه ښوونه او روزنه اخځونه
ولاديمير واسيلېويچ کوشېف

ولاديمير واسيلېويچ کوشېف د ۱۹۲۷ د نوامبر ۳۰ - د ۲۰۰۱ د جولای ۲۷ يو روسی ختيځپوه ، د افغانستان اوايران په برخه کې یو ژبپوه او ليکوال وو . مخينه ولادیمير واسيلېويچ کوشېف د ۱۹۲۷ ز کال د نومبر پر ۳۰ د يوه حکومتي کارمند په کورنۍ کې زېږېدلی دی . ده پر ۱۹۵۰ ز کال د لېنينگراد پوهنتون ختيځ پوهنځ ی پای ته ورساوه . دندې کوشېف له ۱۹۵۳ ز کاله تر ۱۹۵۷ کاله د سالتيکوف شېدرین په نامه کتابتون کې کار کاوه . تر دې وروسته د شوروي سوسياليستي جمهوريتونو اتحاد د پوهنو اکاډمۍ د ختيځو قلمي نسخو د لېنينگراد په څانگه کې د کار کولو لپاره ور وبلل شو او په دغه څانگه کې يې څه د پاسه څلوېښت کاله کار وکړ . له ۱۹۸۲ زېږدي کاله راهيسې د شوروي اتحاد د پوهّنو اکاډمۍ د ختيځ پېژندنې انستيتوت د لېنينگراد په څانگه کې پوهنيز کارکوونکی وو ، بيا ورپسې لوړ پوهنيز کارکوونکی شو . د پارسي ، دري ، پښتو ، او ځينو نورو ژبو په برخه کې پوهنيزې څېړنې ، پر خطي نسخو کار ، د کتلاکونو جوړول ، د منځني ختيځ د ولسونو د ادبي میراث څېړنې ، له پېښليک ، دين ، هڅوب سره تړلی کار د کوشېف پوهنيزې کارندتيا رانغښتی وو . چاپ شوي اثار مړینه اخځونه روسي ختيځپوهان
کرک

کرک د پاکستان خیبر پښتونخوا ایالت صوبې یوه سوېلي اولسوالي ضلع ده. کرک د کواټ اولسولۍ په سوېل او د بنو او لکي مروت اولسولیو په شمال کې پروت دی. د پیښور او کراچۍ لویه لاره انډس هاي وې د کرک په اولسولۍ تیریږي. د کرک خلک پښتو وايې چې گړدود يې د وزیرستان او د بنو پښتو ته ورته دې. ځايي خلک خپلې ژبې ته د خټکې نوم اخلي چې اوسیدونکي يې اکثره خټک پښتانه دي. د کرک ځمکه پخوا نه د مالگې زیرمې لري خو وروستیو څو کالو کې د غازو او تیلو لوی زیرمې هم ورکې موندل شوي دي.
د شومه دم انگازې (کتاب)

د شومه دم انگازې د پښتو شعرونو د يوې ټولگې نوم دی. د دې ټولگې شاعر محمد انعام واک دی. پښتو کتابونه
د لستوڼي مار

د لستوڼي مار د بروس رېچرډسن د ليکلي کتاب پښتو ژباړه ده. دا کتاب د نثار احمد صمد لخوا پښتو ژبې ته او د سيد خليل الله هاشميان لخوا دري ژبې ته ژباړل شوی. پښتو کتابونه
محمد گل وطنپال ديانی

محمد گل وطنپال ديانی يو افغان ليکوال دی. مخينه زده کړې دندې چاپ شوي آثار افغانستان د ساړه جنگ په لمبو کې سرچينې باندنۍ تړنې
په افغانستان کې رښتيا څه تېرېدل؟

په افغانستان کې رښتيا څه تېرېدل؟ د يوه تاريخي اثر سرليک دی. د دې کتاب ليکوال الېکساندر مايوروف او پښتو ژباړن يې داود جنبش دی. پښتو کتابونه
ملي مسلې

ملي مسلې د انوار الحق احدي د يو ليکلي اثر نوم دی. پښتو کتابونه
د افغان مېړانه او غميزه

د افغان مېړانه او غميزه د لياخوفسکي يو اثر دی چې محب الرحمن، پښتو ژبې ته اړولی دی. پښتو کتابونه
د افغانستان ملي نهضتونه

د افغانستان ملي نهضتونه د دوکتور محمد امين واکمن يو اثر دی. پښتو کتابونه
د پېريانو جگړې

د پېريانو جگړې د سټيو کول د يوه تاريخي اثر د پښتو ژباړې سرليک دی. دا کتاب د غلام محمد زرملوال لخوا پښتو ژبې ته ژباړل شوی. پښتو کتابونه
د زړونو او دماغونو ماينونه

د زړونو او دماغونو ماينونه د عبدالجليل وجدي يو اثر دی. پښتو کتابونه
زما د ژوند سياسي يون

زما د ژوند سياسي يون د محمد امين واکمن يو ليکلی اثر دی. دا کتاب د ليکوال سياسي هلې ځلې او ژوندپېښې په ليکلې بڼه انځوروي. پښتو کتابونه
د نوي سياست الجبره

د نوي سياست الجبره د دوکتور رحمت ربي زيرکيار يو ليکلی اثر دی. پښتو کتابونه
سنگين

سنگين د افغانستان د هلمند ولايت د سنگين ولسوالۍ يو ښارگوټی دی. د دې ښارگوټي د وگړو شمېر نژدې دی. دا ښارگوټی د هلمند رود پر غاړه په يوه دره کې چې د سمندر له هوارې ۸۸۸ متره لوړوالی لري او د لشکرگاه شمال-ختيځ لور په ۹۵ کيلومترۍ کې پروت دی. سنگين د افغانستان په سوېل کې د اپيمو د کر تر ټولو لويه سيمه ده او دا هغه ښارگوټی دی چې په دوديزه توگه خلک يې د طالبانو ملاتړي دي. برتانيوۍ ورځپاڼې دي گارډين دا سيمه په ټول افغانستان کې تر ټولو مرگونې سيمه بللې. سنگين ښارگوټی د سنگين ولسوالۍ مرکز او اهم بازارونه يې هم همدغه ښارگوټي کې دي. د افغانستان ۶۱۱ واټ هم د همدغه ښارگوټي څخه تېرېږي. سرچينې د افغانستان ولسوالۍ د هلمند ولايت د هلمند ولسوالۍ
شېر محمد خان

شېر محمد خان د محمد نادر شاه او د محمد ظاهر شاه د واکمنۍ په وخت کې د قطغن او بدخشان ولايت والي و. افغان واليان
امان الله ساهو

امان الله ساهو ۱۳۳۶ لمريز لېږدي کال کوندوز ولايت، چاردره ولسوالۍ - د ۱۳۷۷ ل ل کال د چنگاښ ۲۳، کوزه پښتونخوا، سوات، د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر او ليکوال دی. مخينه امان الله ساهو پر ۱۳۳۶ لمريز کال د کوندوز ولايت په چهادرې ولسوالۍ کې زېږېدلی دی. لومړنۍ زده کړې يې هماغلته بشپړې کړې او تر منځنيو زده کړو وروسته د کابل پوهنتون په ساينس پوهنځي کې شامل شو . په پوهنځي کې تر زده کړو وروسته ، هماغه مهال کله چې پر هېواد د شوروي اتحاد د سرو لښکرو د يرغل شپې ورځې وې ، پېښور ته پردېس شو او د مقاومت په ليکو کې یې قلم او ټوپک دواړه وکارول . خو لکه څنگه چې دی د قلم پر ارزښت پوهېده ، نو د جهاد په ليکو کې یې د قلم ونډه درنه وه. دندې امان الله ساهو يو مهال د پيکين راډیو د پښتو خپرونې په څانگه کې کار کړی دی او د سپېدې مجلې د ليکوالو د کتونکيو په ډله کې هم فعال غړی وو. کورنۍ امان الله ساهو واده کړی وو، د مينه په نامه لور او د حمزه په نامه زوی لري. ساهو د پښتو ژبې د نامتو شاعر محمد صديق پسرلي زوی او د عصمت څاروان، ايمل پسرلي، اجمل پسرلي او اسد الله غضنفر ورور دی. مړينه امان الله ساهو د ۱۳۷۷ لمريز کال د چنگاښ پر ۲۳ د کوزې پښتونخوا په سوات کې د ۴۱ کلو په عمر د زړه د درېدو لامله ومړ. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه. چاپ شوي اثار د شعر بېلگه اخځونه ۱- لېمه مجله، اتمه گڼه، د ۱۳۷۷ ل ل کال وږی، د ۱۹۹۸ زېږدي کال سيپټمبر، مسکو چاپ. ۲- محمد صديق پسرلی، پښتو برېښنايي پوهنغونډ. پښتانه ليکوال پښتانه شاعران افغاني ليکوال پښتانه افغانان
فضل احمد خان مجددي

فضل احمد خان مجددي د افغانستان د عدليې پخوانی وزير و. افغان وزيران
مرزا محمد خان

مرزا محمد خان د افغانستان د سوداگرۍ پخوانی وزير و. افغان وزيران
الله نواز خان

الله نواز خان د افغانستان د فوايد عامه پخوانی وزير و. افغان وزيران
فيض محمد خان

فيض محمد خان د وروستني پاچا محمد ظاهر شاه د واکمنۍ په وخت کې د افغانستان د باندنيو چارو وزير و. افغان وزيران
آريانا افغانستان تلويزيون

آريانا افغانستان تلويزون چې لنډون يې دی، د امريکا د کاليفورنيا ايالت په اېروين ښار کې بنسټ شوی، يو افغاني تلويزوني چينل دی چې د سپوږمکۍ له لارې خپلې خپرونۍ په نړېواله توگه خپروي. د دغه تلويزوني چينل نورې څانگې د المان د هامبورگ په ښار او د افغانستان په کابل ښار کې فعاليتونه کوي. مخينه د دې تلويزوني چينل مشر نبيل غمين مسکينيار دی. دغه افغاني تلويزوني چينل په لومړي ځل په ۲۰۰۶ ز. کال کې په کار پيل کړی. دغه افغاني تلويزون خپلې خبري خپرونې نه لري او د انگرېزي، پښتو او پارسي ژبو خبرونه د امريکا غږ د اشنا تلويزون څخه خپروي. افغاني رسنۍ
قاري عبدالله خان

قاري عبدالله خان ۱۲۸۸ ل. - ۱۳۵۸ ل. يو افغان شاعر، ليکوال، خطاط، رسنوال او د کابل د پښتو ټولنې او ادبي انجمن يو غړی و. مخينه هغه په ۱۲۸۸ لمريز کال کې زېږېدلی و. د ختيځ ادب علوم يې له نامتو استادانو څخه زده کړي و. بيا پخپله د همدغو علومو په ښوونه يې پيل وکړ او د افغانستان په بېلابېلو ښوونځيو او مدرسو کې د ښوونکي په توگه دنده ترسره کړې وه. ليکلي آثار د فارسي ادبياتو مختصر تاريخ يو شمېر لوست ليکي د شعرونو ديوان - چاپکال ۱۳۰۲ ل. - مطبعه اسلامي لاهور سرچينې افغان شاعران
طلوع افغان

طلوع افغان په افغانستان کې د پښتو ژبې لومړنۍ ورځپاڼه وه. دا ورځپاڼه لومړی ځل په کندهار کې خپرونې پيل کړې او په پيل کې دا ورځپاڼه په اونۍ کې يو وار چاپېده. د دې ورځپاڼې بنسټگر صالح محمد خان هوتک دی. لومړی چاپ: طلوع افغان په لومړي ځل په کال ۱۳۰۰ هجري یعني په ۱۹۲۱ میلادي کال په کندهار کې چاپ شوه. د طلوع افغان بنسټ اېښوددنکی: صالح محمد خان هوتک وو. د طلوع افغان بندېدل: د سقاویانو او وروسته بیا د مجاهدینو په دوره کې د طلوع افغان خپرېدل وځنډول شو. افغاني رسنۍ
لېمه (مجله)

لېمه يوه ادبي ، فرهگني درې مياشتنۍ پښتو مجله وه ، چې د ۱۳۷۵ او ۱۳۷۹ لمريزو ۱۹۹۶ - ۲۰۰۰ زېږدي کلونو ترمنځ له مسکوه خپرېدله . مخينه د لېمې ادبي فرهنگي درې مياشتنۍ مجلې بنسټ پر ۱۳۷۵ لمريز کال د روسيې په پلازمېنه مسکو کې د يو شمېر مېشتو افغان کډوالو فرهنگيانو عارف خزان ، محمد افضل ټکور ، عبدالمالک پيغام ، غلام محمد کامه وال او يوسف هېواد دوست له خوا کېښودل شو چې کتونکې ډله یې هم همدغه کسان ول. د مجلې لومړۍ گڼه د ۱۳۷۵ لمريز کال په لړم ۱۹۹۶ ز کال په نوامبر کې له چاپه راووته . د مجلې پازوال چلوونکی نظيف الله تکل وو. د مجلې د درېيمې گڼې تر چاپ وروسته پازوال چلوونکی نظيف الله تکل له روسیې څخه د لوېديځو هېوادو په لور وکوچېد ، او ممتاز ارمان د مجلې پازوال چلوونکی شو . د مجلې د اتمې گڼې تر چاپ وروسته ارمان هم د لوېدیځو هېوادو په لور کډوال شو او د پازوالۍ چارې عارف خزان ته وسپارل شوې . دا هغه مهال وو چې د مجلې د کتونکې ډلې نږدې ټول غړي له روسیې څخه لوېديځو هېوادو ته کوچېدلي ول . د لېمې مجلې د پازوال چلوونکي نوم له اره سمبوليکه بڼه درلوده او د مجلې د چارو ډېر بوج د عارف خزان ، محمد طاهر کاڼي او د يو شمېر نورو قلمي همکارانو پر غاړه وو . د لېمې مجلې وروستنۍ يانې ۱۵ گڼه د ۱۳۷۹ لمريز کال د غبرگولي ۲۰۰۰ ز کال پر جون له چاپه راووته او مجله د یو شمېر ستونزو لامله په ټپه ودرېده . اخځونه لېمه مجله ، لومړۍ گڼه ، د ۱۳۷۵ لمريز کال لړم ، مسکو چاپ . لېمه مجله ، څلورمه گڼه ، د ۱۳۷۶ لمريز کال وږی ۱۹۹۷ ز کال سيپټمبر ، مسکو چاپ . لېمه مجله ، نهمه گڼه ، د ۱۳۷۷ لمريز کال ليندۍ ، د ۱۹۹۸ ز کال ډيسمبر ، مسکو چاپ . لېمه مجله ، پېنځلسمه گڼه ، د ۱۳۷۹ لمريز کال غبرگولی ، د ۲۰۰۰ ز کال جون ، مسکو چاپ . پښتو چاپي رسنۍ
مارتيروس گريگورېويچ اسلانوف

مارتيروس گريگورېويچ اسلانوف ز. ز. په روسي: يو روسی ژبپوه، ختيځپوه او سيندکښونکی وه. هغه د مسکو د ختيځپوهنې په پوهنځي کې له ۱۹۴۳ ز. کال څخه د پښتو ژبې ښوونکی پاتې شوی و چې په همدې نومېدلي پوهنځي کې دی د پښتو ژبې لومړنی ښوونکی او په مسکو کې د پښتو ژبې د لومړني انستيتيوت بنسټگر هم و او گڼ شمېر زده کوونکو ته يې پښتو ژبه ورزده کوله. د ده د لومړۍ دورې د زده کوونکو له ډلې د پښتو ژبې نوموتی ژبپوه او سيندکښونکی کونستانتين الېکساندرويچ لېبېدېف او دووريانکوف د يادولو وړ کسان دي. هغه د پښتو ژبې او پښتنو په باب گڼې څېړنې او موندنې کړي. مخينه اسلانوف د روستوف سيمې د مياسنيکوفسکي ولسوالۍ په کريميا کلي کې په يوه بزگره کورنۍ کې زېږېدلی و. په ۱۹۴۲ ز. کال کې د مسکو پوهنتون د ختيځپوهنې څانگې څخه فارغ شوی و. زده کړې دندې ۶ د جون، ۱۹۴۵ ز. کال کې د ژبپوهنې څانگې د کانديد سرڅېړونکي دنده. ۲۷ د مۍ، ۱۹۴۸ ز. کال کې د سرڅېړونکي دنده. له ۱۹۳۰ ز. تر ۱۹۳۹ ز. کال پورې په کابل کې د شوروي اتحاد په سفارت کې دنده. په ۱۹۳۹ ز. کال کې يې د مسکو دولتي پوهنتون د ختيځپوهنې پوهنځي کې د پښتو ژبې د زده کړې د مرکز بنسټ کېښوده. په ۱۹۴۲ ز. کال کې د پوځ د باندنيو ژبو د انستيتيوت مشر چې تر ۱۹۴۷ ز. کال پورې په همدې دنده پاتې شو. په ۱۹۴۶ ز. کال کې د ژبو د انستيتيوت مل ښوونکی هم و چې تر ۱۹۵۰ ز. کال پورې يې تدريس ورکاوه. په ۱۹۵۰ ز. کال کې بېرته د ختيځپوهنې پوهنځي ته ورغی او هلته تر ۱۹۵۸ ز. کال په دنده بوخت و. په ۱۹۵۸ ز. کال کې د توکمپوهنې انستيتيوت کې يې په کار پيل وکړ او تر ۱۹۶۷ ز. کال پورې په دنده بوخت و. هېره دې نه وي چې اسلانوف د شوروي د سوسياليستي اتحاديې د علومو د اکاډمۍ يو فعال غړی هم پاتې شوی. ليکلي آثار پښتو روسي سيند - يو جامع سيند چې ۵۰۰۰۰ زره پښتو وييونه او اصطلاحگانې لري. پښتني فولکلور افسانې، متلونه، سندرې - مسکو ۱۹۴۵ ز. د دوکتورا تيزس پښتو روسي درسي قاموس - چاپکال ۱۹۳۸ ز. پښتو درسي کتاب - لومړۍ برخه - د فونېټيک ابتدايي کورس - مسکو ۱۹۴۲ ز. افغان کتابپوهنه - لومړی ټوک - مسکو ۱۹۴۵ ز. افغان فولکلور او په شوروي اتحاد کې يې څېړنه - ۱۹۴۷ ز. په پښتو ژبه کې د تورکي ژبو پور وييونه - مسکو د ختيځپوهنې د زده کړو پوهنځی - ۱۹۴۷ ز. له ۱۹۴۷ ز. تر ۱۹۴۹ ز. پورې د افغاني ليکوالو طرحې او کيسې - ۱۹۵۲ ز. د خلکو غورځنگ روښان او په افغاني ادبياتو کې يې انځور - د ختيځپوهنې پوهنځی - ۱۹۵۵ ز. افغانان د آسيا خلک - ۱۹۵۷ ز. د افغانستان د ملي ژبې جوړښت په اړه - په نژدې ختيځو هېوادونو کې د وگړو توکميز بهيرونه او جوړښتونه - مسکو ۱۹۶۳ ز. پښتانه د سوېلي آسيا خلک - ۱۹۶۳ ز. لاسته راونې مارتيروس گريگورېويچ اسلانوف د خپلو اکادميکو کارونو، څېړنو او چوپړونو په خاطر د شوروي اتحاد يو شمېر مډالونه او جايزې گټلي. روسي ليکوال
غلام جيلاني اعظمي

غلام جيلاني اعظمي د پښتو ټولنې يو غړی، افغان ليکوال او رسنوال و. مخينه زده کړې دندې ليکلي آثار اخلاق عسکري - دوه ټوکه تاريخ ادبيات افغانستان تذکرة مشاهير افغانستان سرچينې باندنۍ تړنې
احمد علي خان دراني

احمد علي خان دراني يو افغان ليکوال، رسنوال، د کابل ادبي انجمن او د پښتو ټولنې پخوانی غړی و. پښتانه ليکوال
محمد انور بسمل

محمد انور بسمل يو افغان ليکوال، رسنوال او د کابل د ادبي انجمن پخوانی غړی و. مخينه زده کړې دندې ليکلي آثار قرات فارسي د څلورم او پينځم ټولگي لپاره - سرچينې باندنۍ تړنې
کونستانتين اېدواردوويچ تسيولکوفسکي

کونستانتين اېدواردوويچ تسيولکوفسکي سېپتمبر، سېپتمبر، په روسي: يو روسی ساينسپوه او ستورپوه و.
نصر الله خان نصر

نصر الله خان نصرد پښتونخوا يو پښتون ليکوال او شاعر وو. مخينه د شعر بېلگې يې زما شعر كې دلبره څلور څيزه رونما دي - پند، ادب او تصوف دى، بله مينه د مجاز مړينه اخځليک ۱- پښتانه ليکوال پښتانه شاعران افغاني ليکوال پښتانه افغانان
محمد صادق ژړک

محمد صادق ژړک د پښتو ژبې يو شاعر او ليکوال دی . مخينه محمد صادق ژړک د پښتو ژبې یو شاعر او لیکوال دی . دی د کوزې سویلي پښتونخوا په کوټه کې اوسي او هلته فرهنگي فعاليتونه کوي . دندې د محمد صادق ژړک په مشرۍ پر ۲۰۰۲ ز کال د جنوري پر شلمه په کوټه کې د پښتو ادبي غورځنگ په نامه د يو فرهنگي او ادبي بهیر بنسټ کېښودل شو . دغه غورځنگ د خپلو فرهنگي چارو په ترځ کې تر اوسه ۳۵ عنوانه پښتو کتابونه چاپ کړي دي . غورځنگ ادبي غونډې ، سمینارونه او مشاعرې هم جوړوي . ددې غورځنگ له خوا د لمبه په نامه دوه مياشتنۍ مجله هم خپريږي . د ژړک چاپ شوي اثار کاکړۍ غاړې څېړنيز اثر نه وې ستاښايستې سترگې شعري ټولگه مجبوري د لنډو کیسو ټولگه اخځونه
د وزو روزنه

بزه اوزه چې علمی نوم يې دی. د لومړي ځل لپاره په سوېل ـ لوېديځې آسیا او ختيځې ـ اروپا کې اهلی شوی دی. د بزو تقریبا ۳۰۰ نوع پیژندل شوی دی. د نړۍ یو د زړو اهلي شویو څارويو له ډلې څخه ده او د شیدو، غوښی، غوژنو او پوست لپاره د ډیر پخوا تر نننه استفاده تری کیږی. په انگریزی که ښځینه بزی ته ، نارینه ته یی او چوچی ته یی وایی. د نوم آر د معاصری انگریزی کلمه یعنی چی د بزی لپاره استعمالیږی د زړی انگریزی د د کلمی څخه اخستل شوی چه هغه په خپل وار څخه د - د کلمی څخه اخستل شوی ده چی په دواړو حالتونو کی د ځوانی بزی معنی ورکوی. پېښلیک بزی یو د هغه حیواناتو څخه دی چی د په ډیر ابتدا کی د انسانانو لخوا اهلی شوی دی. داسی ویل کیږی چی هغه بزی چی په ابتدا کی اهلی شوی وی کابو ۱۰۰۰۰ کاله پخوا په ایران که دا کار شوی وو. ماخذونه بهرنۍ تړنې - بزې
عبدالرحيم هاتف

عبدالرحيم هاتف ۱۹۲۷ - ۲۰۱۳ ز کال د اگسټ ۱۹ ۱۳۰۶ لمريز کال کندهار ، دويمه ناحيه-د ۱۳۹۲ ل ل کال د زمري ۲۸ هالنډ د افغانستان ټولنيز ، سياسي شخصیت ، او ليکوال وو . دی دډاکتر نجيب الله ولسمشرۍ پر وخت د لويې جرگې مشر او دده د واکمنۍ په وروستۍ موده کې مرستيال ولسمشر او بيا چې کله ډاکټر نجيب د ۱۹۹۲ ز. کال اپرېل کې استعفا ورکړه، هاتف يې پر ځای شاوخوا دوه اوونۍ ولسمشر پاتې شو. مخينه عبدالرحیم هاتف د مولوي محمد ويس کاکړ زوی د ۱۳۰۶ ل ل کال د کندهار په دويمه ناحيه کې زېږېدلی دی . د ده د پلار او مور له خوا ډېری نيکونه پوهان او شاعران تېر شوي دي . د ده د پلار مولوي محمد ويس کاکړ په اړه عبدالروف بېنوا په اوسني ليکول کې هم یادونه کړې او دده یو نظم یې راوړی دی . زده کړې عبدالرحيم هاتف لومړنۍ زده کړې په کندهار کې وکړې او بيا په حبيبيه لېسه کې له زده کړو وروسته د ادبياتو پوهنځي کې زده کړې کړې وې. دندې ښاغلی هاتف د پاچا ظاهر شاه واکمنۍ لسيزې پر مهال په افغان ولسي جرگه کې له کندهاره استازی غوره شوی وو. نوموړی څه موده په کندهار کې د ميرويس نيکه په لېسه کې مرستيال مدير وو، وروسته يې بيا د احمد شاه بابا په لېسه کې د ښوونکي دنده درلوده ، تر دې وروسته يې د پوهنې وزارت څخه بهر اداري کارونه ترسره کول . عبدالرحيم هاتف په څلورو ژبو پوهېده ، پر هغو یې ليکل او له يوې څخه بلې ته ژباړه هم کولی شوای . له هېواده کډوالېدل چاپ شوي اثار د حمید ماشوخېل احوال او اشعار څېړنيز اثر ابن سینا بین الدین والفلسفه له عربي څخه پارسي ته ژباړه تنقید شعرالعجم له اردو څخه فارسي ته ژباړه ناچاپه اثار مړينه عبدالرحیم هاتف د ۱۳۹۲ لمريز کال د زمري مياشتې پر ۲۸ د ۸۶ کلو په عمر په هالېنډ کې ومړ . سرچينې
مستوره شال

مستوره شال ۱۳۰۹ ل. - د وږي ۹ مه، ۱۳۷۷ ل. په انگرېزي: يوه افغانه ليکواله شاعره او د افغان نندارې له لومړنيو لوبگرانو څخه وه. مخينه مېرمن مستوره شال د سيد عبدالرزاق پاچا مشهور په شال پاچا لور وه. پلرنی ټاټوبی يې د کونړ د اسمار ولسوالۍ د شال کلی دی. زده کړې په شپږ کلنۍ کې يې ليک لوست پيل کړی او د هماغه وخت دودې زده کړې يې زده کړي. چاپ شوي آثار پړونی - د پښتو شعرونو ټولگه سرچينې
ساحر اپريدی

ساحر اپريدی زوکړه ۱۹۴۳ زېږدي کال - مړینه د ۲۰۱۱ زېږدي کال اکتوبر د پښتو ژبې يو نامتو شاعر او ليکوال وو. مخينه د پښتو ژبې نامتو شاعر او ډرامه ليکونکی زینت ساحر اپریدی پر ۱۹۴۳ زېږدی کال د خبیر ایجنسۍ د جمرود د کوکي خیلو قبیله په سیمه کې زېږېدلی وو. هغه د ایم اۍ پښتو ایم اۍ انگریزي پولیټیکل ساينس په څانگه کې بری ليک ترلاسه کړی وو. د نوموړي شپږ کتابونه چاپ شوي، چې په هغو کې پانزیب د خلکو ډیر زیات خوښ شوی دی. هغه ډرامې، افسانې او ناولونه هم لیکلي دي چې د ریډیو پاکستان پېښور او پاکستان لروينون ټیلي ویژن نه یې یو شمیر د پښتو ډرامې خپرې شوې دي. د ساحر اپرېدي د فن او شخصیت په اړه لیکوال او څېړونکي پروفیسر اسلم تاثیر مشال ریډیو ته وویل: ساحر اپرېدی ډېر رومانوي شاعر وو، او لازواله غزلې يې لیکلې دي، او د پښتو د نظم سره سره یې نثر ته هم ډیره پام لرنه کړې وه، او د خپل چاپیرچل، او د دود دستور یې پوره پوره ترجماني کړې ده. د خیبر یو بل شاعر او لیکوال فضل ربي قیس د ساحر اپرېدي په باب وایي: نوموړي د سندریزي کیسې په نوم یو نوی تخلیق هم کړی وو. د شعر بېلگې يې سوزم په انگار له لرې لرې يې نه - خاندي راته يار له لرې لرې نه زار دې د اقرار له بې لوظۍ نه شم - وكړې چې انكار له لرې لرې نه تېر مې شو نظر ورته نږدې نږدې - ومې كړو ديدار له لرې لرې نه ناز كوي، ادا، مسته نخرې كوي - اخلي مې ازار له لرې لرې نه ستورو كتل ماته او ما لارې ته - تاته انتظار له لرې لرې نه باغ ته د اميد ساحره رانغلو - تېر شولو بهار له لرې لرې نه مړينه ساحر اپریدی پنځه کاله وړاندي ۲۰۰۶ ز کال کې د گورڼ فلج په ناورغۍ اخته شو چې په دی وروستيو کې یی مالي حالت ډېر خراب وو. بیا وروسته ورسره د خبیر پښتونخوا وزیر اعلی امیر حیدر خان هوتي د درملنې لپاره د درو سوو زرو روپو مرسته وکړه. نوموړي د ۲۰۱۱ ز کال په اکتوبر کې له دې فاني نړۍ سترگې پټې کړې. د ساحر اپریدي په جنازه کې زرگونو خلکو برخه واخسته، د ارواښاد جم کې خپله پلارنۍ هدیره کې خاورو ته وسپارل شوه. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه. چاپ شوي نښيرونه يې اخځليک ۱- ۲- ۳- پښتانه شاعران پښتانه ليکوال افغاني ليکوال پښتانه افغانان
زي نړیواله جگړه (فلم)

د زي نړیواله جگړه انگریزي: یو ساینسي خیالي فلم دی چې په ۲۰۱۳ زېږديز کال کې جوړ شوی دی. د دې فلم ډایرکټر ښاغلی مارک فوسټر دی او د فلم کیسه ښاغلي ماتیو مایکل لیکلې ده. د دغه فلم کیسه د یوه ناول نه را اخیستل شوې ده چې هغه ناول هم په همدا نوم یعنې د زي نړیواله جگړه چاپ شوی دی. د دې فلم لوبغاړی براډ پیټ دی. امریکایی فلمونه
ليکبڼه

لیکبڼه چې په انگریزي کې ور ته وايي، د ټاپلو او یا ټایپ کولو یو مشخص شکل دی چې مشخصه اندازه او مشخصه بڼه لري. د کمپیوټر لیکبڼې مختلفې اندازې او مختلف رنگونه او مخونه لري. مختلفو شرکتونو مختلفې لیکبڼې جوړې کړې دي چې ډېری یې د انگریزي ژبې لپاره جوړ شوي دي. د پښتو لیکبڼو مختلف ډولونه د ۱۹۹۱ کال راهیسي جوړ شوي دي، خو په دې وروستیو کې ښاغلي دوکتور عبدالحمید بهیج یو پنډ لیکبڼې جوړې کړې دي چې په پښتو معیار برابرې دي او هر څوک یې په وړیا توگه د دې لاندې لینکونو څخه را ښکته کولای شي.
چنای ایکسپریس

چنای ایکسپریس یو عشقي، جنگي او کمېدي هندي فلم دی چې په ۲۰۱۳ کال کې جوړ شوی دی. د دې فلم ډایرکټر ښاغلي روهیت شیټي دی او تولیدوونکې یې ښاغلې گوري خان ده. دا د هندي سینما د وتلي ستوري شاه رخ خان فلم دی چې په ۲۰۱۳ کال کې یې د ټولو پخوانیو هندي فلمونو ریکارډونه مات کړل. دا فلم د شاه رخ خان د فلم جوړولو شرکت رډ چیلیس انټرټینمینټ له خوا خپور شوی دی. د دې فلم لوبغاړي دي: شاه رخ خان، ديپیکا پاډکون، کامېني کوشل، ستیا راج او نیکیتن دهیر. هندي فلمونه
جهان آرا بېگم

جهان آرا بېگم د مغولي پاچا شاه جهان د دورې د دري ژبې يوه شاعره وه.
جيپور

جيپور د هند يو تاريخي ښار دی. د تاريخي مخينې له مخې د هند د نورو ښارونو په څېر د مذهبي او هنري آثارو، صومعو او عبادتځايونو د شتون له امله يو بډای ښار دی. دا ښار د هند د ټورېستي ښارونو په کتار کې راځي. پېښليک جيپور په ۱۷۲۸ ز. کال کې د دويم ماهراجا سېنگ له خوا جوړ شو.
عبدالجليل ځلاند

عبدالجليل ځلاند ۱۳۰۹ ل. - ۱۳۸۸ ل. يو افغان سندرغاړی، شاعر او کمپوزيتور وو.
څېړۍ

څېړۍ په انگرېزي: يوه ونه ده چې د کرکوس په جنس کې شمېرل کېږي. دا ډول ونې د خپلو کلکو او څرمن ډوله پاڼو له امله د سکورو فيل ټولگي په ونو کې شمېرل کېږي. ښوون هم په همدې ډله کې راځي. دغه ونې له تل شنو ستن پاڼو ونو سره توپير لري. د څېړۍ لپاره غوره آب و هوا مديتراني سيمې دي. ونې
شپې ليد سترگۍ

د شپې لر لیدونکی یا شپې لیدونکې عینکې په انگرېزي: - د لیدلو یو ډول وسیله ده چې تصویرونه په تیاره کې ښکاره کوي. دا ډول سترگۍ عموماً د نظامي او امنیتي اورگانونو لخوا استعمالېږي، خو په دې وروستیو کې په لوېدیځو هېوادونو کې د ملکي خلکو لخوا هم استعمالېږي. بصری پوهنه
نړیواله پېغله

نړیواله پېغله په انگلیسي: د ښایست یوه لویه نړیواله ننداره ده چې د ډېر وخت را هیسې هر کال د نړي د پېغلو لخوا تر سره کېږي. دا ننداره د ښاغلي ایريک مورلي لخوا په ۱۹۵۱ زېږديز کال کې، په انگلیستان کې پیل شوه. کله چې ښاغلي ایريک مورلي په کال ۲۰۰۰ زېږدیز کې مړ شو، نو دا ننداره د هغه د مېرمنې لخوا چې جولیا مورلي نومېږي، جوړيږي. د دې نندارې سره په رقابت کې دوه نورې د ښایست نندارې هم شته چې یوه یې د کهکشان پېغله نومېږي او بله ننداره یې د ځمکې پېغله نومېږي.
مسلمانه نړیواله پېغله

مسلمانه نړیواله پېغله په انگلیسي: د ښایست یوه ننداره ده چې یوازې مسلمانې نجونې پکې برخه اخلي. دا ننداره د نړیوالې پېغلې او نورو غربي ښایست نندارو پر ضد جوړه شوې ده چې مسلمانو نجونو ته هم دا موقع ورکړې چې په داسې یوه ننداره کې گډون وکړي. په دې ننداره کې د ښایست پر ځای د نجونو پر تقوا، پرهېزگارۍ او ښه اسلامي لباس او حجاب ته کتل کېږي او د هماغې له مخې ټاکل کېږي. د انځورونو گالري
انافلاکسي

انافلاکسي په انگرېزي: يا انافلاکتيک شاک د حساسيت الرژي يو شديد غبرگون دی چې اکثراً د ژوند تهديدونکی دی. دا حالت د فرط حساسيت غبرگون دی چې د بېلابېلو لاملونو په سبب رامېنځ ته کېږي او انټيجېن د ايميونوگلوبولين اي سره په ماسټ او بازوفيل ژونکو کې يوځای کېږي او په بې شمېره کچه هسټامين او نور انافلاکسي زېږنده توکي د وينې بهير کې خوشې کېږي. انافلاکسي په هغو کسانو کې چې د ځانگړو باندني اغېزپارونکو توکو پر وړاندې حساسيت لري رامنځ ته کېږي او يا هم شونې ده چې د حساسيت پرته رامېنځ ته شي. نښې نښانې د انافلاکسي لومړنۍ نښې نښانې په جلد کې څرگندېږي. د ناروغ د بدن تودوخه لوړېږي، د پوستکي رنگ يې تک سور اوړي او خارښ کوي. بيا همدا حالت نور هم پرمخ ځي او په جلد باندې لړمۍ او آن وړې تڼاکې هم رامېنځ ته کېږي. د ناروغ مخ، شونډې او ژبه پړسېږي او د سا د نلۍ د پړسوب او اېډيما په سبب ناروغ نه شي کولی په آسانۍ سره سا واخلي. ناروغ داسې احساسوي گنې ستونی يې بند دی. د دغو نښو نښانو تر څنگ سيانوسېز يا په وينه کې د آکسيجن د کمښت په سبب د پوستکي رنگ شين اوښتنه، برانکوسپازم، هايپوآکسي، د رگونو توسع يا پلنوالی، د وينې خج مخ په زوړه او ډېره ټيټېدنه چې د شاک سبب کېږي، رامېنځ ته کېدلای شي. پېژندنه د انافلاکسي د پېژندلو لپاره د ناروغۍ يو بشپړ پېښليک اخيستنه، په ناروغ کې ښکاره اعراض او نښې نښانې ليدل، او په آزمېښتون کې د ناروغ د وينې معايناتو د ترسره کولو بنسټيزې چارې دي. د وينې په پلازما کې د ټرېپټاز د کچې ټاکنه د انافلاکسي په پېژندنه کې او د پوستکي د اغېزمنۍ آزمېښتونه د حساسيت پارونکي توکي په پېژندنه کې مرسته کوي. انافلاکتيک شاک د انافلاکسي په سبب په لويه کچه د وينې د خج تر ټيټېدو وروسته پېښېږي. د دغه حالت درملنه که په وخت سره و نه شي نو دا يو وژونکی حالت رامېنځ ته کوي. د انافلاکتيک شاک درملنه بايد عاجله او بېړنۍ وي. ناروغۍ
تيمورشاهي فوټوکاپي

بسم الله الرحمن الرحيم تيمورشاهي فوټوکاپي په کندهارتاريخي ښار کي د کال راهيسي فعاليت کوي چي ډير خدمت يي د کندهار پوهنتون و درنو محصلينو ته کړي او اوس هم بوخت دي دوي هميشه په ښه کفيت او ارزانه قيمت سره چاپ کوي. چي تر دا مهاله پوري ډير محصلين تري نه خوشاله دي.
د جمرود جگړه

د جمرود جگړه په ۱۸۳۷ کال کې په جمرود کې د درانیانو واکمني او د سیکھ د سلطنت په منځ کې یوه جگړه وه. په دی جگړې کې د سیکھ پوځ پر افغانستان برید وکړ او د خیبر دره، جلال آباد، پېښور او کابل یی ونیول. د افغانستان جگړې
د سږو اوندنه خنډيزه ناروغي

د سږو اوندنه خنډيزه ناروغي يا مزمنه انسدادي ريوي ناروغي په انگرېزي: د سږو يوه ناروغي ده چې د سږو د ووب د ويجاړۍ چې د اېمفيسېما په نامه يادېږي او د وړو هوالارو د نيمگړتياوو په سبب رامېنځ ته کېږي. دا ناروغي د وخت په تېرېدو سره نوره هم پرمخ ځي. د دغې ناروغۍ عمده نښو نښانو کې سالنډي، ټوخی او په سږو کې په لويه کچه بلغم جوړېدنه ده. په ټوليزه توگه د سږو اوندنه خنډيزه ناروغي د سېگرېټ څښلو او تمباکو لوگي په سبب رامېنځ ته کېږي، خو يو شمېر نور عاملونه هم شته چې د دې ناروغۍ په پېښېدو کې لاس لري. دا عاملين په سږو کې يو تسپوديز غبرگون راپاروي. د سږو فعاليتي آزمېښتونو ښودلې چې د دغې ناروغۍ د ناروغ په سږو کې د هوا بهير په ډېره لږه کچه کې شتون لري. د سابندي ناروغۍ کې هم د هوا بهير په ټيټه کچه وي او همداراز دا حالت پر شا گرځېدونکی هم وي، خو د سږو اوندنې خنډيزې ناروغۍ کې د ناروغۍ حالت ډېر لږ په شاگرځېدونکی وي او اکثراً ناروغي پرمخ ځي. د دغې ناروغۍ سمې ادارې کې د تمباکو څښلو بندول، واکسينونه، بياروغېدنه او اکثراً ساکاږونکي برانکوډايلېټر درملونه شامل دي. ځينې ناروغان د اوږدمهاله اکسيجن درملنې او يا هم د سږو پيوندېدنې څخه گټه ترلاسه کوي. په نړېواله کچه د سږو اوندنه خنډيزه ناروغي په څلورم مقام د ډېرو مړينو سبب پېژندل کېږي چې په ۲۰۱۱ ز. کال کې يې له ۳ ميليونو څخه ډېر ناروغان وژلي. د سېگرېټ څښلو په ډېرېدو او په اکثرو هېوادونو کې د زړو وگړو د شمېر د ډېرېدو سره سم د دغې ناروغۍ له امله مړينې مخ په ډېرېدو دي. د سږو اوندنه خنډيزه ناروغي په امريکا کې د مړينې درېيم ډېر سبب گڼل کېږي. په ۲۰۰۷ ز. کال کې په امريکا کې د دغې ناروغۍ د درملنې د لگښت کچه ۴۲.۶ بيليونه ډالره وه. سرچينې ناروغۍ
گازپيالوگرام

گاز پیالوگرام د هغې ساده بطني اکسرې څخه عبارت ده چې په هغه کې بډوډي ، حویضې ، کلیسونه او حالبونه له گاز څخه ډک معلومیږي او خیال ورکوي. دغه گاز د یوشمیر گاز تولیدونکو مایکروارگانیزمونو په واسطه چې د بولي سیستم علوي برخې منتنوي منځته راځي. له یوه حاد ، نکروتیک ، پارنشیمایي او انتان څخه عبارت ده چې د بولي سیستم د گاز تولیدونکو مایکروارگانیزمونو په واسطه منځته راځي. پتوجنیز یې په څرگند ډول معلوم ندی خو څرنگه چې دغه حالت زیاتره په شکرې ناروغانو کې رامنځته کېږي؛ داسې فکر کېږي چې په انساجو کې د گلولوز لوړه سویه د یوشمیر مایکروارگانیزمونو لکه لپاره زمینه برابروي ترڅو دغه گلوکوز خمیره او د کاربن دای اکساید گاز تولید کړي. همدارنگه پرته له شکرې ناروغانو څخه په هغو اشخاصو کې چې د بولي سیستم انتانات ، تیږې یا ولري ؛ په څرگنده توگه د بډوډو دندې پکې خرابې شوې وي او د ادرار بندښت هم ورسره ملگرې وي ؛ د مایکرو ارگانیزمونو په واسطه گلوکوز تخمر کوي او د کاربن دای اکساید گاز تولیدیږي. که چیرته په دې حالت کې یوه ساده بطني اکسرې واخستل شي نو د بډوډو په پرانشیم ، کلیسونو ، حویضې او حالب کې به د گاز خیالونه ولیدل شي چې د گاز پیالوگرام په نوم یادیږي. یوه بیړنۍ طبي واقعه ده چې اکثره ناروغان په سپتیک حالت کې وي ، بیړنیو طبي مرستو ، درستې درملنې او جدي مراقبت ته اړتیا لري. ناروغ باید په مناسبه اندازه مایعات او وسیع الساحه بکتریایي ضد درمل واخلي. که چیرته بډوډی دنده ولري نو طبي درملنه ترسره کېږي. یواځې هغه وخت ترسره کېږي چې طبي درملنه کومه نتیجه ورنه کړي. که چیرته مأوفه بډوډی دنده ونه لري او کوم بندښت هم نه وي موجود ؛ نو اړینه ده چې ترسره شي ځکه چې په دې حالت کې یواځې طبي درملنه کفایت نه کوي او د وخت د ضیاع په صورت کې وژونکې پایلې لري. که چیرته بندښت موجود وي نو په لومړي قدم کې یو کتیتر تطبیق او کله چې د ناروغ عمومي وضعیت ښه شي ؛ نو که بډوډي دنده لرله طبي درملنه او که دنده یې نه لرله ترسره کیږي. سرچینې ۱- - . ۲- . .
ژوندون ټلويزيون

ژوندون تلویزیون له کابل نه خپرېدونکی تلویزیون دی . د نوموړي تلویزیون رئیس د افغانستان مشهوره سياسي څېره د کابل پوهنتون استاد او لیکوال محمد اسماعيل يون دی . خپرونې شهر ناپرسان ژوندون سهار خبري سرویز پښتو ته ژباړل شوي بهرني سریالونه او یو شمیر نورې خپرونې لري. افغاني رسنۍ د ژوندون ټلوېزون وبپاڼه
ورځ (خپرونه)

ورځ خپرونه يا دوه مياشتينۍ مجله د ننگرهار او پېښور څخه خپرېدونکې دوه مياشتينۍ خپرونه ده چې پوهنيزه د ټولنې روانو چارو ، تاریخ ، هڅوبيزو هلو ځلو ته او ادبي ، سياسي رپوټونو ته ځانگړې شوې ده . دغه خپرونه د ۱۹۹۸م.ز کال کې پښتونخوا کې پیل شوه او ننگرهار کې هم خپرونې لري . د خپرونې مخينه د ورځ خپرونې بنسټگر د ورځ خپرونې بنسټگر د افغانستان د پوهنتون د ساينس پوهنځۍ پخوانی استاد امام الدين ساپی دی . دغه خپرونه د ساپي پښتو څېړنو او پراختيا مرکز څخه لکه د اُلفت خپرونه ، واخان خپرونه او داسې څو نورو پشان خپرونو خپرېږي . د دغه څېړنيز مرکز بنسټ علمي جرگې ايښی او امام الدین ساپی يې هم غړی هم بنسټگر ياد شوی . لیکونکې ډله د ورځ خپرونې په لیکونکو ډله کې د خپرونې علمي جرگه يادېږي چې تر ډېره د ننگرهار د پوهنتون پخواني استادان ، افغان ځايي خبريالان او خواره واره د افغانستان او پښتونخوا پښتانه لیکوالان او شاعران په دې علمي جرگه کې رانغاړل . له دغو څخه د استاد قتيل خوږياڼی ، حبيب الله رفيع ، قدرت الله حداد فرهاد، محمد آصف صميم ، سردار خان سيرت ، الحاج احمد شاه پوپلزی اجمل اټک يوسفزی ، محمد طاهر بورگی ، فاتح الملک ننگ يوسفزی ځانگړي غړي يادېږي . سرچينې د ساپی پښتو څېړنو او پراختيا مرکز وبپاڼه د ورځ خپرونې يوه گڼه
د اقتصاد علم

د اقتصاد علم یا وټیزه پوهه انګلیسي: - د ټولنيزې علومو یوه څانګه ده چې د توکو د توليد، توزیع، مصرف او پر توکو باندي د تحلیل او همدارنګه د خدماتوڅخه بحث کوي. نوم اقتصاد چې په انګلیسي کې ورته ویل کیږی، اصلا دا کلمه د لرغوني یوناني ژبي د -ايکانومیا څخه اخېستل شوي دی چې د دو کلمو څخه جوړ شوي دی چې اُیکُس د کورنۍ په معنا او نُمُس د طریقې یا قانون په معنا ده. په لرغوني یونان کې یوازې د کورنۍ دنظم ورکولو بحثونه و د ارسطو په اثاروکې د کلمه دهغې پانګې ثروت او شتمنۍ په مفهوم کارول شوې ده چې له سودا ګریزو هڅو څخه به لاسته راوړل کیدې اقتصادي مسالې د ارسطو په نظریاتو کې د دولت او ټولنې په هکله دهغه د عمومي فلسفې سره ګډې اویوځای دي اقتصاد ټولنیزه پوهه ده چې د نورو تولنیزو علومو یا پوهنو له څانګو لکه تاریخ ، سیاسي علوم ، ټولنپیژندنې سره نږدې اړیکې لري . د اقتصاد د علم مخېنه داقتصاد دعلم بنسټ په واقعي توګه د اقتصاد د علم پلار ادام سمیت ـــ کال د ملتونو د پانګې دکتاب په خپریدو سره کیښودل شو ، ددې اثر په خپریدو سره د اقتصاد علم له سیاست او فلسفې څخه بیل او خپلواک شو تر دې دمخه د اقتصاد علم د فلسفې او سیاست دیوې برخې په توګه مطالعه کیده . دملتونو دپانګې د کتاب له خپریدوڅخه نږدې کاله وروسته په م کال کې جان مینارد کنز م د اشغال عمومي تیوري کتاب په خپرولو سره د اقتصاد علم ته وده او پراختیا ورکړه ، ددې کلونو په ترڅ کې د کارل مارکس ـــ م کتاب د کاپیټال په نوم ، چې د پانګوالۍ د نظام پر ضدیې انتقادي بڼه درلوده ، خپور شو چې د اقتصاد علم یې له پخوانه ډیر بډای او ځواکمن کړ. د اقتصاد د علم څانګي رسنيز اقتصاد سیاسي اقتصاد نړيوال اقتصاد مالیه کرنيز اقتصاد صنعتي اقتصاد عمومي اقتصاد طبعي منابعو اقتصاد چاپیريال اقتصاد اقتصادسنجونه د انرژي اقتصاد اقتصادي فلسفه اقتصاد توسعه اقتصاد شهری منطقوي اقتصاد د مديريت اقتصاد کوچني اقتصاد لوي اقتصاد د ریاضي اقتصاد د انجينري اقتصاد نظري اقتصاد د اقتصادي عقایدو تاریخ اقتصادي نظامونه د ښووني او روزني اقتصاد د روغتيا اقتصاد د سپورټ اقتصاد د ځنګلاتو اقتصاد وټیزه تگلاره په وټیز ډگر کې د حکومت لخوا تیار کړی شویو کړنو ته نغوته ده. چې وټیزه تگلاره د گټو د بیو ټاکل د حکومت بودجه او همداشانې د کار د بازار، ملي شتمنیو او دې ته ورته د حکومت لخوا د نورو وټیزو ډگرونو د غونډال، امستونې په خپل لمن کې رانغاړي. سرچينې لویه وټه وټیزه کړنلاره
د مقدس ویټوس کليسا

د مقدس ویټوس کليسا په چیکی: د درو غولو یوه لویه گوتی کلیسا، چیکی اشرافو او پاچو آرامځای، د لوی اسقف مقر او عبادتځای ده چی په پراگ کی په پراگ کلا کی پرته ده. دغه کلیسا د پراگ تر ټولو مشهوره مذهبی او تاریخی ودانی ده. دغه کلیسا د ۱۳۴۴ کال څخه تر ۱۹۲۹ کال پورې جوړیدله په دغی کلیسا کې ۲۱ عبادت خانې پرتې دی . د دغو عبادت خانو څخه یوه مشهوره عبادتځای ده چی د مقدس وینسی سلاس د عبادتځای په نوم یادېږي او په دی عبادت ځای کی د چېک پاچایی تاج ذخیره شوی دی. د مقدس ویټوس کلیسا دري برجونه لری. د هغو برجونو څخه سهیلی برج دی چی لوړوالی یی ۹۸ مترو دی او د باروک بام لری. په دی برج کی ۷ زنگونه نصب شوی دی. د هغو زنگونو څخه د زیکموند زنگ دی چی وزن یی ۱۳،۵ تنو ته رسېږی او د چېک د جمهوریت تر ټولو لوی او دروند زنگ دی. تاریخ د مقدس ویټوس کلیسا د جوړولو په ۱۳۴۴ کال کی د پاچا یان لوگزامبورگ په حضور کی پېل شو اور ماتهیاس آراس د معمارانو مشر انتخاب شو. ماتهیاس آراس په کلیسا کی ۹ عبادتخانې جوړې کړې. د ماتهیاس آراس تر وفات وروسته په ۱۳۵۲ کال کی یو ځوان معمار پتر پارلېږ د معمارانو مشر شو. پتر پارلېږ په کلیسا کی ښایسته د شبکو طاق او د وینسی سلاس عبادتځای جوړ کړ. په دی وخت کی د سهیلی برج د جوړولو هم پېل شو. د شاه لودویک یاگېلون د حکومت په وخت کی جرمنی معمار بينيډیکت ریت یوه لویه پاچایی عبادتځای جوړه کړه. د پتر پارلیږ تر وفات وروسته د کليسا د جوړولو کار وځنډېد د ۱۸۷۳ کال څخه تر ۱۸۹۹ کال پورې معمار یوسیف موسکېر د کلیسا نما جوړ کړ. د مقدس ویټوس کلیسا په ۱۹۲۹ کال کی د چکوسلوکیا د ولسمشر توماش گاریگ ماساریک په حضور کی تکمیل شو. سرچينې د پراگ يادگارونه د پراگ کلا
ژوپوهنه

ژوپوهنه په انگرېزي: يا د ژويو ژونپوهنه د ژونپوهنې يوه څانگه ده چې د ژويو د سلطنت، د هغوی جوړښت، گبپوهنه، تدريجي بشپړتابه، ټولگی بندي، عادتونو او پر زمکې باندې د ټولو ژونديو او له منځه تلليو ژويو د وېش په اړه بحث او څېړنې ترسره کوي. دا يو تړنگنوم دی چې د ژوي او پوهنې له وييونو جوړ شوی. سرچينې پوهنه
آرپوهنه

آرپوهنه په انگرېزي: د ژبپوهنې يوه څانگه ده چې د وييونو ريښې سپړي او آر يې موندي. پوهنه
پرتليزه ژبپوهنه

پرتليزه ژبپوهنه په انگرېزي: د تاريخي ژبپوهنې يوه څانگه ده چې د بېلابېلو ژبو تر پرتلنې وروسته د ژبو تاريخي آر، قدامت او اړيکمني تر څېړنې لاندې نېسي. پوهنه ژبپوهنه
چترال ټوډې (ورځپاڼه)

نننی چترالپه انگریزي ژبه: د چترل ولسوالۍ څخه خپرېدونکې ورځپاڼه ده چی په انگریزي ژبه د ۲۰۱۲ ز. کال راهیسې خپرېږي. په دې ورځپاڼه کې د چترال ولسوالۍ او نړۍ اړونده اقتصادي، سیاسي، سپورټي او هڅوبیزه مالومات خپرېږي. په اوس مهال د چترال ټوډې په نوم يادېږي او دغه ورځپاڼه پرته له دیزگ په چترال کې هم چاپېږي. لیکونکي او خپروونکي وقار احمد شفیق الرحمان سجاد علی شاہ منیر حسین قاسمی الحاج محمد خان جہانزیب خان گل حماد فاروقی سید نزیز حسین شاہ جاوید فاروقی رحمت عزیز چترالی کرم الہی پاکستاني ورځپاڼې چترالي ورځپاڼه د چترال ولسوالۍ
ايډمونډ شارپ

اېډمونډ شارپ ۳۱م د اکتوبر ۱۸۰۹ زوکړه مړينه ۷ مې ۱۸۷۷ په انگرېزي : يو انگرېز نخشه جوړوونکی او د ودانيو د نخشو انجنير او د هغې څانگې تاريخپوه و .
د مقدس جورج کلیسا

د مقدس جورج کلیسا په چیکي : د درو غولو یوه رومی کلیسا، عبادتځای او چېکی اشرافو آرامځای ده چی په پراگ کی په پراگ کلا کی پرته ده. دغه کلیسا د پراگ تر ټولو پخوانی کلیسا ده. په دی کلیسا کی د مقدس لودمیلا آرامځای هم پرته ده چی په ۱۲ پیړۍ کی جوړه شوه. تاریخ د مقدس جورخ کلیسا په ۹۲۰ کال کی جوړه شوه. شاهزاده بوږیوی په ۹۷۳ کال کی د کلیسا ته نژدې د ښځو صومعه هم جوړ کړ. په ۱۲ پیړۍ کی د مقدس لودمیلا نمازخانه جوړه شوه. په دی وخت کی د عیسی او مقدس مریم مذهبی نقاشی پر دیوال باندی رنگ شو. په ۱۷۲۲ کال کی په کبیسا کی د مقدس نیپوموک نمازخانه جوړه شوه. په دی نمازخانه کی د مقدس نیپوموک لویه مجسمه او مذهبی نقاشی هم پرتې دی. د پراگ کلا
یان لوگزامبورگ

یان لوگزامبورگ په چکی ژیې کی: د لوگزامبورگ د کورنۍ څخه یو مشهور چېکی او پولنډی پاچا وو چی ۱۳۱۰ م کال څخه تر ۱۳۴۶ م کال پورې په چېکی پاچایی کی یی حکومت کاوه. پلار یی د مقدس روم د امپراطوری حکمران هاینریش ۷ وو او زوی یی کارل ۴ وو. یان لوگزامبورگ په ۱۳۴۶ کال کی د کرسی په جگړه کی مړ شو. د یان لوگزامبورگ ژوند سرچینې یان لوگزامبورگ چېکي واکمنان
اوږدمښوکي مارغان

اوږدمښوکي مارغان په لاتین: هاغه مارغانو خېل ته وېلی شو چې د تر ټولو وړوکي اوږدمښوکي رنگارنگ مارغان چې په سوهېلي امريکا کې موندل شوي او نور هاغه غټ اوږدمښونکي مارغان چې د نړۍ په گوډگوډ کې موندل شوي په ځان کې رانغاړي . سرچينې الوتونکی مرغان اوږدمښوکي مارغان
تورمښوکې شکرخوره

تورمښوکې شکرخوره د اوږدمښوکو مرغانو څخه دی چې لاتینې ژبې کې ورته وايي او دغه مرغان د کاربين ټاپو او کوسټاریکا او پاناما هېوادونو کې د ماويست ځنگل کې او منځويو اړوندو سيمو کې موندل کېږي . سرچينه اوږدمښوکي مارغان
شکرخوره

شکرخوره په انگرېزي ژبه د اوږدمښوکيومرغانوکورنيو پورې اړه لري . دغه مرغان په بدن تر ټولو واړه مرغان دي او ۳ ـ ۵ انچو شاوخوا يې اندازه ده چې د ۷.۵ ـ ۱۳ سانتي مترو مېچېږي . ځکه تر اوسه همدا مرغان په ارني توگه همداسې واړه نسله دي . دوی په ازادې هوا کې په ډېر تېزۍ سره د خپلو وزرو په بيا بيا د ۱۲ څخه تر ۸۰ ځلې ژر رپولو پر ملاتړ په هوا ولاړ وي او د گلونو ځوښا د خواړو په بڼه راټولوي . اوږدمښوکي مارغان
چرگ

چرگ انگرېزي ژبه ، د غټو الوتونکو په درندو مارغانو کورنۍ کې يو ډول مارغه دی چې وزن يې د چرگې په پرتله ډېر دی همدارنگه د نرينه مرغانو نسل څخه دی لوړ نشي الوتلی خو ژر ژر د تگ جوگه دی . مارغان