هېرمېز

هېرمېز په یوناني ژبه کې: په لرغوني یوناني دین او نکلونو کې د المپیایي خدایانو له ډلې یو معبود دی. هېرمېز د خدایانو استازی یا پیغام وړنکی انګېرل کېږي. همدارنګه هغه د انسانانو د پیغام وړونکو، مسافرینو، غلو، سوداګرو او خطیبانو ساتونکی هم ګڼل کېږي. هغه د خپلو وزر لرونګو څپلیو په مرسته د چټک حرکت وړتیا درلوده او د امواتو د نړۍ او خدا تر منځ یې په آزاد ډول حرکت کا. هېرمېز د اموتو نړۍ ته د ارواحو د لارښود یا د روح لارښود ونډه لوبوله یعنې له ژوند ورسته د ارواحو لارښود و. په نکلونو کې، هېرمېز د خدایانو د استازي او پیغام وړونکي دنده لري، او زیاتره د زیوس او مایا د پلیاد خویندو له ډلې زوی په توګه انګېرل کېږي. هېرمېز د خدایي ډوکه مار په توګه هم انګېرل کېږي، چې د نوموړي په اړه هېرمېز ته هومیریک سرود خورا مشهور معلومات وړاندې کوي. د هغه په اوصافو او نښو کې هېرما مجسمه، چرک، کیشپ، طبراق یا کڅوړه، تالریا وزر لرونکې څپلۍ او د وزر لرونکې هیلمټ خولۍ یا ساده ګرده پیک لرونکې خولۍ، همدارنګه د خرما ونه، وزه، څلور عدد، څو ډوله کبان او خوشبو-دود ګډون لري. خو د هغه اصلي نښه کادسیوس دی چې وزر لرونکې لکڼه له دوه مارانو سره ده او د نورو خدایانو نقاشۍ دي. د هغه صفاتو پخوا د ایتروسک خدای تورمز تر اغېز لاندې راوستی چې نوم یې د یوناني هرما څخه اخیستل شوی و. په رومي نکل پوهنه او دین کې د هېرمېز زیاتې ځانګړتیاوې د مېرکیوري سره تړاو لري، چې دا نوم چې د لاتیني څخه اخیستل شوی، چې معنی یې سوداګرۍ او د سوداګر او سوداګرۍ اصلاحاتو ریښه ګڼل کېږي. نوم او سرچینه د هېرمېز نوم تر ټولو پخوانی بڼه د میسینیایي یوناني ده، چې د -- -- په بڼه د سیلابلي خطي په لیکدود کې لیکل کېږي. ډېری پوهان هېرمېز د یوناني څخه مشتق کوي چې د د تیږو ټولي. په معنی ده. د ریښه پېژندنه پخپله ناڅرګنده ده، خو شاید بومي-هند-اروپایي کلمه نه وي. آر. اس پي بیکېس د سره تړاو ردوي او د یونان څخه مخکې ریښه وړاندیز کوي. خو ډبریزه ایتمولوژي هم د هند-اروپایي - تړل، یوځای کول سره تړاو لري. د پوهانو انګېرنې چې د یوې ډېرې ابتدايي بڼه څخه اخیستل شوی چې معنی یې یو څلی دی سره اختلاف لري. نورو پوهانو وړاندیز کړی چې ښایي د ویدي سراما ریښې څخه وي. داسې شونتیا شته چې هېرمېز له یونان څخه مخکې خدای وي، که څه هم د هغه د عبادت کره ریښه او اصلي ماهیت ناڅرګند پاتې دی. فروتینګم په دې اند و چې خدای د بین النهریني مار-خدای په توګه شتون درلود، چې نینګشزیدا ته ورته یا مشابه و. نینګشزیدا یو داسې خدای و چې د انسانانو او خدای، په ځانګړې توګه ایشتار چې په هنر کې د کادوکیوس په بڼه انځور شوی، ترمنځ د منځګړیتوب کوي. انجیلو ۱۹۹۷ په دې اند دی چې هېرمېز د تحوت اصلي الګو پر بڼه دی. تحوت ته د هېرمېز د ځانګړتیاوو جذب ګډون د هومر له وخته وروسته د یونانیانو او رومیانو ترمنځ وده وکړه؛ هېرودوتس لومړی کس و چې یوناني خدای یې د مصري هرموپولیس سره تشخیص کړ پلوتارک او دیودوروس هم په دې اند وو، که څه هم افلاطون فکر کاوه چې خدایانو توپیر درلود فرایدلنډر ۱۹۹۲. د هغه دیني دود په یونان کې په لرې پرتو سیمو کې منځ ته راغلی، ښایي یې هغه په اصل کې د طبیعت، بزګرانو او شپنو اړوند خدای تصور کېږي. دا هم شونې ده چې هغه د شماني په جادو تداوي صفاتو په درلودلو چې د غیب ویلو، خلاصون، جادو، قربانیو او ابتدا د دین پیل سره تړاو لري، له پیل راهیسې یو معبود وي او د هستي د نړۍ له نورو برخو سره اړیکه لري، یعنې د لیدونکې او نه لیدونکې نړۍ ترمنځ د منځګړیتوب دنده پر مخ یوسي. د یوې تیورۍ له مخې چې د پوهانو له لوري په پراخه کچه منل شوې، هېرمېز د پان بیابان او شپنو خدای په بڼه رامنځ ته شوی، چې د خپلو ځانګړتیاوو پر بنسټ، د پوله ټاکونکي خدای په توګه، د بومي-هند-اروپایي پېهیوسون شپني خدای بڼه وي. وروسته، د دې لقب د اصلي نوم ځای ونیو او هېرمېز د پیغام وړونکو، مسافرینو او پولو د خدای په توګه دنده په غاړه اخستې، چې په اصل کې د پان خدای په غاړه وه، پداسې حال کې چې پان پخپله په خپل کلیوالي صف کې خپل اصلي نوم خوښاوه چې د ارکاډیا په نسبتاً جلا غرنۍ سیمه کې د بیابان خدای و. په وروستیو کیسو کې، وروسته له هغه چې د پان دیني دود بیا په اټیکا کې معرفي شو، ویل کېدل چې پان د هېرمېز زوی دی. سرچينې