ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ونۍ

ونۍ يا پيلنۍ د اوونۍ د لومړنۍ ورځې په توګه ياديږي چې ځينې پښتانه يې د خالي ورځ هم بولي او په فارسي ژبه کې د شنبه په نوم ياديږي.
يونۍ

يونۍ چې د اوونۍ دوهمه ورځ ده او وروسته له پيلنۍ راځي په فارسي کې ورته یکشنبه او په عربي کې يوم الاحد نومیږي چې مانا یې لومړۍ ورځ ده. دا په لرغوني مصري، یهودي او هندي حسابونو کې لومړۍ ورځ ده. يونۍ په اروپا، امریکا او د نړۍ په ډېرو هېوادونو کې رخصتي ده. يونۍ عموماً د عیسویانو له خوا مقدسه ورځ ګڼل کیږي. د پاکستان له جوړېدو راهیسې د يونۍ ورځ په پاکستان کې اونیزه رخصتي وه، وروسته د ذوالفقار علي بوټو حکومت د جمعې په ورځ اونیزه رخصتي وکړه، له ډېرې مودې وروسته د میا محمد نواز شریف حکومت بیا د يونۍ په ورځ رخصتي پيل کړه او بیا هم يونۍ رخصتي ده. په پاکستان کې يونۍ اونيزه رخصتي وي.
دوه نۍ

دوه نۍ د اوونۍ د دريمې ورځې نوم دی.
درې نۍ

درې نۍ د اوونۍ د څلورمې ورځې نوم دی.
څلرنۍ

څلرنۍ د اونۍ د څلورمې ورځې نوم دی چې ځينې پښتانه يې د شورو يا شُرو بولي البته دا نومونه پښتو نه بلکې اردو دي او په فارسي ژبه کې ورته چهار شنبه وايي.
ترکاڼک

ترکاڼک په انگرېزي: يو ډول مرغه دی. مارغان
عبدالباري آشنا

عبدالباري آشنا ۱۳۰۵ ل. - ۱ د وږي، ۱۳۴۷ ل. يو افغان ليکوال و. په طلوع افغان ورځپاڼه کې يې يو شمېر ليکنې خپرې شوي. مخينه عبدالباري آشنا د محمد نور زوی و. هغه په ۱۳۰۵ ل. کال کې د کندهار د بالاکرز په کلي کې زېږېدلی و. زده کړې لومړنۍ زده کړې يې د ميرويس بابا په لېسه کې وکړې او د دولسم ټولگي بريليک يې د احمد شاه بابا له لېسې په ۱۳۲۷ ل. کال ترلاسه کړ. تر دې وروسته د کابل پوهنتون د ادبياتو پوهنځي ته ومنل شو او په ۱۳۳۲ ل. کال کې له همدې پوهنځي څخه په برياليتوب فارغ شوی و. دندې تر زده کړو وروسته يې لومړنۍ دنده د ښوونکي په توگه د احمد شاه بابا په لېسه کې پيل کړه، په ۱۳۳۵ ل. کې د همدې لېسې اداري معاون او په ۱۳۳۶ ل. کې د لېسې مدير وټاکل شو. په ۱۳۳۷ ل. کې د لېسې د مديريت دندې سره سره د کندهار د پوهنې د مديريت د چارو غړی وټاکل شو. په ۱۳۳۹ ل. کې د کابل پوهنتون د ادبياتو پوهنځي تدريسي هيت په توگه ترسره کړه او د پوهيالي رتبې ته ورسېده. چاپ شوي آثار د متعلمۍ له وخته يې بېلابېلې ليکنې په پښتو ژبه کښلي دي چې يو شمېر يې په سيمه ايزې ورځپاڼې طلوع افغان کې هم خپرې شوي. له بهرنيو ژبو يې هم يو شمېر مضامين پښتو ته اړولي. د ادبياتو په برخه کې يې يو کتاب چاپ شوی: ادبيات - چاپکال ۱۳۳۶ ل. - په پيل کې برخې برخې په طلوع افغان کې خپور شو چې بيا وروسته د يوه ځانگړي کتاب په بڼه سره راټول شو. باندنۍ تړنې سرچينې پښتانه ليکوال
عبدالخالق اخلاص

عبدالخالق اخلاص زوکړه ۱۲۷۶ لمريز لېږدي کال - مړینه د ۱۳۶۶ ل ل کال وږی د افغانستان د ملي شورا وکيل، يو افغان پښتو ژبی ليکوال، شاعر او څېړونکی وو. مخينه عبدالخالق اخلاص د ملا جان آخندزاده زوی و. هغه په خټه ساپی او د هوز په کلي کې زېږېدلی و. پلار يې مخور ديني عالم و. زده کړې د خپل وخت ديني زده کړو تر څنگ يې عربي او فارسي له خپل پلاره لوستي وه. د احاديث او تفاسير زده کړې يې له يو بل ځای ترلاسه کړي وې. دندې لومړنۍ دنده يې په ۱۳۰۳ ل. کې له سرکاري ملازمته پيل کړې چې د نظامي کنډک کاتب او بيا پسې د کنډکمشرۍ رتبې ته ورسېد. په ۱۳۱۰ ل. کال کې د ملي شورا وکيل وټاکل شو. درې کاله په همدې دندې پاتې شو. په ۱۳۱۶ ل. کال کې د پښتو ټولنې رسمي غړی شو چې په دې وخت کې يې د مشرقي اتحاد ورځپاڼې مرستيال و. د ورځپاڼې د مرستيالۍ تر دندې وروسته د پښتو ټولنې د لغاتو د څانگې مدير شو. ليکلي آثار گلشن رنگين - د پښتنو پاچايانو لنډ تاريخ چې په لاهور کې چاپ شوی. تصحيح التلاوت في علم القرائت نهضت پښتو لوی خويونه - ناچاپه اثر د نورستان حالات نورستان يا جديد الاسلام - د ۱۳۱۸ ل. کال په کالنۍ کې خپور شوی. استقلال د افغانستان منظوم تاريخ - ۱۳۶۵ ل. کال د استقلال څلورمه جبهه - ۱۳۶۵ ل. کال سيف الامان - ناچاپه اثر باندنۍ تړنې سرچينې ۱- ۲- پښتانه شاعران پښتانه ليکوال افغاني ليکوال پښتانه افغانان
حاجي جمال خان

حاجي جمال خان ۱۷۱۹ ز. - ۱۷۷۲ ز. د بارکزيو قبيلې سردار او د محمد يوسف، چې د توپچي ځواکونو مشر و، زوی و. هغه دوه ودونه کړي و. لومړنۍ ښځه يې بارکزۍ او دويمه يې غلجۍ وه. د حاجي جمال څلور زامن او يوه لور وه. ۱- عبدالحبيب خان سخي له بارکزۍ ښځې څخه ۲- بهادر خان حاجي دروېش له بارکزۍ ښځې څخه ۳- سردار رحيم داد خان له ۱۷۷۲ - ۱۷۷۴ ز. پوري د سلطان محمد بارکي لقب سره د بارکزيو د قبيلې سردار وو. ۴- سردار پاينده خان د غلجۍ ښځې څخه د امير الامرا د لقب سره له ۱۷۷۴ نه تر ۱۸۰۰ ز. کاله پوري د بارکزيو د قبيلې سردار وو ۵- يوه لور د سردار پاينده خان سکه خور او د تېمور شاه دراني ميرمن
تيتر

تيتر په انگرېزي: يو ډول مرغه دی. مارغان
نعمت الله شهراني

نعمت الله شهراني ۱۳۱۸ ل. - په انگرېزي: د افغانستان د ولسمشر مرستيال او د ۲۰۰۳ ز. کال د اساسي قانون د کميسون مشر و. هغه د کابل د شرعياتو پوهنځي پخوانی ښوونکی او د شرعيات مجلې مدير او د يو شمېر اسلامي کتابونو ليکوال هم پاتې شوی. مخينه نعمت الله شهراني د عبادالله شهراني زوی دی. هغه د بدخشان ولايت په جرم ولسوالۍ کې زېږېدلی دی. زده کړې لومړنۍ زده کړې يې د بدخشان په ښوونځيو کې ترسره کړي بيا د ابو حنيفه عالي مدرسې کې چې پخوا د مدرسه علوم شرعية په نامه يادېده ديني زده کړې ترلاسه کړي او په ۱۳۳۹ ل. کې له همدې ديني تعليمي مرکز څخه بريليک اخيستی. بيا د کابل د شرعياتو پوهنځي کې يې لوړې زده کړې بشپړې کړي. د ماسټرۍ تر کچې د زده کړو لپاره د مصر الاهزر پوهنتون ته تللی او په ۱۳۴۹ ل. کال کې يې د نومېدلي پوهنتون څخه د ماسټرۍ بريليک راوړی. له ۱۳۵۵ ل. تر ۱۳۵۶ ل. کال پورې د امريکا د جورج واشنگټن په پوهنتون کې اسلامي او غربي پرتليز قوانين لوستي. دندې په ۱۳۴۳ ل. کې د کابل د شرعياتو پوهنځي د ښوونکي په توگه گومارل شوی. او بيا په ۱۳۴۹ ل. کال کې د کابل د شرعياتو پوهنځي استاد پاتې شوی. د دې تر څنگ يې د شرعيات په نامه د يوې چاپي رسنۍ مديريت هم کړی. ليکلي آثار شهراني د يو شمېر اسلامي کتابونو ژباړن او ليکوال هم دی چې پدې توگه دي: تفسير سورة حجرات دري قوه روحي در جهاد دري تقوی در سنگر جهاد دري د معوذتين سورتونو تفسير دري په قران کې محکم و متشابه عربي تفسير آيات احکام رياض الصالحين ۲ ټوکه ما و تمدن غرب فقه اسلامي و قوانين غرب کباير بسوی وحدت اسلامي اسلام و مسايل جنسي سود خواري از نگاه اسلام و تمدن غرب مسؤليت جوانان در اسلام توشه راه شاخه های ايمان خطاب به جوانان اقتصاد از نظر اسلام و قوانين معاصر فرد و دولت در اسلام ختم نبوت اسلام و مسلمان امروزي ضرورت به اسلام طريق دعوت برنامه تعليم و تربيه اسلامي مجددين در اسلام مختصر شعب الايمان اسلام و ملکيت فردي هدايت صحي در اسلام ۸ ټوکه باندنۍ تړنې سرچينې اساسي قانون - ارگان نشراتي کميسيون قانون اساسي افغانستان - شماره دوم، ثور ۱۳۸۲ ش. افغانان
نېټه

نېټه په انگرېزي: د وخت د شپو او ورځو حساب دی.
محمد موسی معروفي

محمد عثمان معروفي ۱۳۲۲ ل. - په انگرېزي: د افغانستان د اساسي قانون د کميسون غړی پاتې شوی. هغه د لوړو زده کړو خاوند دی. شاعري او ليکوالي هم کوي او يو شمېر مستقل آثار يې ليکلي او خپاره کړي هم دي. مخينه محمد موسی معروفي د محمد عثمان پښتون زوی دی. دئ په کابل کې زېږېدلی دی. زده کړې لومړنۍ او دوهمې زده کړې يې د کندهار د ميرويس نيکه او احمد شاه بابا په لېسو کې په ۱۳۴۵ ل. کال کې کړي. بيا د کابل پوهنتون د حقوقو پوهنځي کې د زده کړيال په توگه منل شوی. له نومېدلي پوهنځي څخه يې د لېسانس درجې بريليک ترلاسه کړی او بېرته په همدې پوهنتون کې په علمي کدر کې منل شوی. معروفي په ۱۳۴۹ ل. کې د آکسفورډ پوهنتون د ټولنيزو پوهنو او فلسفې له څانگې څخه د مافوق لېسانس ديپلوم ترلاسه کړی او په ۱۳۵۱ ل. کې يې په نړېوالو اړيکو کې خپله ماسټري د نيويارک ښار د کوينز کالج څخه ترلاسه کړې. په ۱۳۵۷ ل. کې د جورج واشنگټن پوهنتون څخه د مافوق ماسټرۍ چې په حقوقو کې د ډاکټرۍ درجې انډول گڼل کېږي، اخيستې. دندې لومړنۍ دنده يې په ۱۳۵۱ ل. کې د کابل پوهنتون د حقوقو او سياسي علومو د پوهنځي مرستيالي وه په ۱۳۵۷ ل. کې د هېواده وتلی او مهاجر شوی. په هجرت کې يې هم خپلو هېوادوالو ته حقوقي سلا مشورې ورکړي. کله چې د امريکا متحده ايالاتو ته لاړ هلته يې د يوه افغاني تلويزون لپاره د ټولنه او قانون په نامه يوه خپرونه پيل کړه چې پخپله د دې خپرونې چلوونکی و. ليکلي آثار د سياسي نظريو تاريخ د ادارې حقوق خوبونه او رښتيا - د انگرېزي شعرونو ټولگه د شوروي او امريکا برخوردونه او همکارۍ - په انگرېزي ژبه د ماسټرۍ تيزس د مريمې سنگسار - په انگرېزي ژبه يو ناول چې په امريکا کې چاپ شوی رسول قل پينه دوز - لنډه کيسه زړونه او رازونه - د پښتو شعرونو ټولگه باندنۍ تړنې سرچينې اساسي قانون - د افغانستان د اساسي قانون نشراتي ارگان - دويمه گڼه - ۱۲ مخ
دوتنه

دوتنه په انگرېزي: يا دوسيه د ليکنو او مالوماتو يوه ټولگه ده.
ملالۍ شينوارې

ملالۍ شينوارې په انگرېزي: د افغانستان د ولسي جرگې غړې ده. هغه د بي بي سي راډيو د پښتو څانگې پخوانۍ خبرياله هم پاتې شوې. د بي بي سي راډيو خبريالان
افغان يونايټېډ بانک

افغان يونايټېډ بانک په انگرېزي: يو افغاني بانک دی. د افغانستان بانکونه
ملالۍ د لوړو زده کړو موسسه

ملالۍ د لوړو زده کړو موسسه د افغانستان په سویلي ولایت کندهار کي یو خصوصي موسسه ده، چي د افغانستان د اسلامي جمهوريت د لوړو زده كړو د وزارت سره په ۵۸ شمېره ثبت او د ۲۰۱۲م کال د اپريل پر ۴مه يې د كندهار ولايت د عينو ميني په ښارگوټي كي په رسمي بڼه د يو لړ خاصو مراسمو په ترڅ كي د ۲۰۰ تنو زده كونكو څخه د كانكور د ازمويني د اخيستلو پر مهال چي لا د وړاندي يي نوم ليكنه كړې وه، خپل فعاليت پيل کړی. نوموړې ښوونيزه موسسه اوس مهال د معالجوي طب، حقوق او سياسي علومو پوهنځۍ لري چي يو شمېر ځوانان په کي په زده کړو بوخت دي. باندنۍ تړنې د لوړو زده کړو خصوصي موسسې - د افغانستان د لوړو زده کړو وزارت د ملالۍ په نوم د لوړو زده كړو خصوصي موسسې په رسمي توگه خپل فعاليت پيل كړ د افغانستان پوهنتونونه پوهنتونونه
عبيد الله جان کندهاری

عبيد الله جان کندهاری ۱۳۳۰ لمريز لېږدي کال د غويي ۱۵- د ۱۳۵۹ ل ل کال د کب مياشت ۶ د افغانستان ي خوږغږی سندغاړی وو. مخينه عبيدالله کندهاری د محمد انور زوی، چې د ١٣٣٠ لمريز لېږدي کال د غويي ثور پر ۱۵ يې د کندهار د لومړۍ ناحيې د جادې په سيمه کې دې نړۍ ته سترگې پرانيستې وې. هغه د سلېمانخېلو په ټبر پورې اړه درلوده. نوموړي څلور وروڼه درلودل. عبيدالله په ۱۰ کلنۍ کې د يوه بوټ جوړوونکي شاگرد وو. په ۱۴ کلنۍ کې يې له تور جان بنا سره خټې کولې، خو د هغه خوږ غږ ددې لامل شو، چې په ډېرو غونډو، مېلو، ښاديو او کليوالي بانډارونو کې برخه واخلي. په ۱۶ او ۱۷ کلنۍ کې له عبدالکريم رسوا تسبېح جوړوونکي سره شاگرد شو؛ نيمه ورځ به ښوونځي ته ته او نوره نيمه ورځ به يې کار کاوه او هلته به يې زمزمې کولې. ټول سوچ به يې په سندرو کې وو او له رسوا څخه يې ځينې راگونه هم زده کړل، ځکه چې رسوا په ټنگ ټکور پوهېده. په ۱۸ کلنۍ کې يې د موسيقۍ د شوقيانو په پروگرامونو کې برخه اخيسه. عبيدالله کندهاري د استاد مهوش غږ ډېر خوښاوه او د خوشال خان خټک، رحمن بابا، عبدالحنان بارکزي، حمزه شينواري، سيد عبدالخالق ، گلبيدار، عبدالغفار بريالي، ملا حسن اخوند، ملا ميران، محمد نور، ولي محمد مخلص،عبدالسلام، عبدالکريم رسوا، عبيدالله ځيگر خون، عبدالباقي دلرېش شعرونه يې په سندرو کې ويل. عبيد الله جان د افغانستان له پېژندل شویو پخوانیو سندرغاړو څخه شمېرل کيږي، چې د عصمت مسلم قومندان تورجان له خوا په ظلم سره د رېگ په علاقه کې ووژل شو. نوموړی د کندهار ولايت يو خوږ غږ لرونکی سندرغاړی وو، چې په زرگونو سندرې يې ويلي او د راډيو افغانتسان په ارشيف کې يې هم یو شمېر سندرې خوندی دي. عبيدالله جان کندهاری د افغانستان ترڅنگ په د کوزې پښتونخوا په کوټه کې هم ډېره اوڅارتيا او مينه وال درلودل. نوموړي به ډېری مهال د وتلي او نامتو شاعر سيد عبدالخالق صادق شعرونه په سندرو کې ويل، چي تر اوسه يې هم ياد په ټول افغانستان کې ژوندی پاتې دی. مړينه عبيدالله جان کندهاری د ١٣٥٩ لمريز لېږدي کال د کب پر ۶ نېټه د عصمت مسلم کسانو له خوا، چې مشر یې تورجان نومېده، د کندهار او چمن تر منځ، د تخته پول ولسوالۍ د نايب ولې په سیمه کې شهيد شو. هغه مهال د تخته پول ولسوالۍ د نايب ولې په سیمه کې د عصمت مسلم پوستې پرتې وې. باندنۍ تړنې تر ٣١ کلونو وروسته د سندرغاړي عبيد الله کندهاري قبر وموندل شو د عبيدالله جان کندهاري سندره - ازادۍ راډيو عبيدالله جان کندهاری - عبدالواسع هڅيال د ليکوال لطيف جان بابي پاڼه. پښتانه سندرغاړي افغان سندرغاړي کندهاریان
لرغوني پښتانه قومونه (کتاب)

لرغوني پښتانه قومونه د ساکانو په اړه د قيام الدين خادم يو څېړنيز اثر دی. پښتو کتابونه
ميلوش زېمان

ميلوش زېمان په چېکي: چېکی ولسمشر، سیاستمدار، اقتصاد پوه او د اسلام لوی نقاد دی. نوموړي د ۱۹۹۸ کال څخه تر ۲۰۰۲ پورې د چېک د جمهوریت وزیر اعظم وو. ژوند میلوش زېمان په ۱۹۴۴ کال کی په کولین ښار کی زېږېدلی. نوموړي په پراگ کی د ۱۹۶۵ څخه تر ۱۹۶۹ پورې د اقتصاد په پوهنتون کی د وټې ساينسونو په څانگه کې خپلې زده کړې وکړې او په ۱۹۶۹ کال کی دیپلوم يې ترلاسه کړ. په ۱۹۶۹ کال کی د کمونستی گوند غړی شو. خو هغه په ۱۹۷۰ کی مجبور شو د خپلو نظرونو په سبب کمونستی گوند خوشی وکړي. میلوش زېمان تر انقلاب وروسته په ۱۹۸۹ کال کی د چکوسلواکیا پارلمان غړی شو . نوموړي په ۱۹۹۳ کال کی د دمکرات اجتماعی د گوند مشر شو او په ۱۹۹۸ کال کی د چېک د جمهوریت وزیر اعظم وټاکل شو. د ۲۰۱۳ کال د ولسمشرۍ ټاکنې میلوش زېمان د ۲۰۱۳ کال څخه د چېک د جمهوریت دریم ولسمشر دی چی په هېواد کی وروسته د پراخې ټولټاکنې د ولسمشر په توگه وټاکل شو. په ټولو انتخاباتي ساحو کې د شمېرل شويو رايو پر اساس زيمان ۵۴ اعشاريه ۸ فيصده رايې گټلې دي. بل کانديد د بهرنيو چارو پخواني محافظه کاره وزير کارل شوارزنبرگ ۴۵ اعشاريه ۲ فيصده رايې خپلې کړي. میلوش زېمان د جمهوري رياست د انتخاباتو تر گټلو وروسته خپلو پلويانو ته څرگندونې وکړې: زه غواړم د لسو مليونو خلکو ولسمشر واوسم. په دوی کې د ميلوس زيمان او کارل شوارزنبرگ رايه ورکوونکي شامل دي.زه نه غواړم د مافيا ولسمشر واوسم چې په ټولنه کې د پرازيت غوندې عمل کوي. نور مالومات میلوش زېمان د چېک په جهموریت کی د اسلام تر ټولو لوی نقاد او د اسرائيلی سیاست پلوي گڼل کېږي نوموړي اسلام او محمد صلی اللہ علیہ و آلہ و سلم ته په بده سترگه گوری. نوموړي هم وایی چی هر اسلامی هېواد د ترهگرو ډلو څخه ملاتړ کوی، هر مسلمان افراطی دی او مسلمان هم غواړي مغربی تهذیب ویچاړ وکړي. میلوش زېمان په افغانستان او پاکستان کی د بې پيلوټه الوتکو د بریدونو څخه هم ملاټر کوی. په ۲۰۰۲ کال کی کله چی میلوش زېمان د چېک د جمهوریت وزیر اعظم وو نو په اسرائيل کی په مرکې کی یی اسرائيلی ورځپانه لیکوونکی ته وویل چی ياسر عرفات خطرناک ترهگر دی او نوموړي د اډولف هټلر سره مشابهت لری. په ۲۰۱۲ کال کی په پراگ کی میلوش زېمان وویل چی مسلمنان خطرناک تمدن دی چی د شمالی آفريقا څخه تر اندونيزيا پورې ژوند کوي. نوموړي قرآن کريم هم بي رحمتي وکړ. په ۲۰۱۳ کال کی په یوه مرکې کی یی د یدیعوت اخرونوت ورځپانه لیکوونکی ته وویل زه غواړم نوی چکی لومړی مرستيال ته وړاندیز کړم چی د چک حکومت سفارت خانه په اسراییل کی د تل آویو څخه اورشلیم ته کډه وکړی. نوموړی په دی مرکې کی هم وویل چی فلسطینی خلگ باید اسراییل خوشی وکړی او سعودی عربستان ته ولاړ سی. سرچينې د چیک ولسمشران
باليووډ

باليووډ په انگرېزي: د هندي سينما لويه صنعتي اداره ده چې د هند د بمبي په ښار کې يې مرکز دی. باليووډ
کلمپ

کلمپ یوه میخانیکي آله ده چې خوځنده ژامې لري او د شیانو د نیولو ، کلکولو او یو ځای کولو لپاره کارول کیږي. د فورسپس برعکس کلمپ یوه عامه اصطلاح ده چې په طبابت ، انجنیري ، زراعت او نورو برخو کې هم کارول کیږي. په طبابت کې کلمپ یوه جراحي آله ده چې د بیلابیلو جوړښتونو د نیولو او ټینگولو لپاره کارول کیږي. یا په بل عبارت کلمپ یوه داسې آله ده چې د غاښورو ژامو او بندیدونکو لاستو لرونکې ده او د اعضاءو ، اوعیو او انساجو د نیولو ، تینگولو ، تقویه کولو او ترفشار لاندې راوړلو لپاره کارول کیږي. په انجنیري کې کلمپ له یوې میخانیکي آلې څخه عبارت ده چې خوځنده ژامې لري او د شیانو د یوځای کولو او نیولو لپاره کارول کیږي. د کلمپ یو څو نمونې په لاندې ډول دي: ۱- : له یوې آلې څخه عبارت ده چې د موټرو ته اچول کیږي او د موټر له خوځښت څخه مخنیوی کوي. ۲- : بیاتي ته ورته آله ده چې د یخ د غټو ټوټو او یو شمیر نورو شیانو د پورته کولو لپاره کارول کیږي. ۳- طبي کلمپونه لکه ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، ، او داسې نور. سرچینې ۱- ۲- ۳- ۴- ۵-
گنگسيت

سربدالي انگريزي: یوه مبهمه او غیر دقیقه اصطلاح ده چې معمولاً د یو شمیر اعراضو لکه ضعفیت، ناتواني، سرگرځیدنې، سترگو توریدنې، د توازن له منځه تلوو، لویدو ته د تمایل، د سر د سپکتیا احساس، بې ثباته او رپنده حالت لپاره کارول کیږی. یا په بل عبارت گنگسیت د هغه حالت څخه عبارت ده چې په هغه کې د ادراک، پوهې او توازن تشوش موجود وي. گنگسیت د ډیرو عامو اعراضو له جملې څخه دی چې شخص طبي پاملرنې ته مجبوروي. د گنگسیت څخه بیلابیل اشخاص بیلابیل تعبیرونه کوي نو ځکه ددې اصطلاح تعریفول لږڅه ستونزمن کار دی. تقریباً ۲۰-۳۰٪ خلک د عمر په اوږدو کې له گنگسیت سره مخامخ کیږي. کولی شو چې دا اصطلاح د ، ،، غیر وصفي احساس لکه د لویدو احساس یا د لیونتوب احساس لپاره هم وکاروو. څلور ډولونه لري چې عبارت دي له: ۱- ۵۰٪. ۲- له ۱۵٪ څخه کم . ۳- له ۱۵٪ څخه کم . ۴- ۱۰٪ . زیات شمیر حالات د گنگسیت لامل گرځي؛ او دا ځکه چې د عضویت زیات شمیر اعضاء د بدن د توازن په ساتلو کې رول لري لکه داخلي غوږ، عضلات، اسکلیت او عصبي سیستم. یوشمیر هغه طبي حالات چې معمولاً گنگسیت د یوه عرض په ډول ورسره ملگری وي عبارت دي له: ۱- ۲-د منځني غوږ التهاب. ۳- . ۴- . ۵-. ۶- . ۷- . ۸- . ۹-حاملگي. ۱۰- . ۱۱-. ۱۲-د فشار ټیټوالی. ۱۳-د وینې د اکسیجن کموالی. ۱۴-وینه لږی. ۱۵-د وینې د گلوکوز کموالی. ۱۶-هورموني بدلونونه لکه د تایرویید ناروغۍ ، د نخامیه غدې ناروغۍ ، ناروغۍ ، تحیضي دوران او حاملگي. ۱۷-. ۱۸- . ۱۹- . ۲۰- . ۲۱-زړښت او دعمر له کبله د دید او توازن خرابیدل. ۲۲-د وینې د فشار لوړوالی. ۲۳-د زړه ناروغۍ لکه او د وینې په انتقال کې ستونزې. ۲۴-تومورونه. ۲۵-سردردي. ۲۶-لیونتوب. ۲۷- یوشمیر درمل لکه د وینې د لوړ فشار درمل، یوشمیر انتي بیوتیک ، خوب راوړونکي درمل ، ، ، درد ارآمونکي او مدرر درمل. ۲۸- میتابولیک آفات لکه ، او . ۲۹- داخلي وینه بهیدنه. ۳۰- زیات د بستر استراحت. ۳۱- انتانات. ۳۲- ددماغو د ارواء خرابوالی چې کیدای شي د وینې د فشار د آني ښکته کیدو اویا قلبي تشوشاتو او شریاني بندښت له کبله رامنځته شي. ۳۳- د سترگو آفات لکه د دید خرابوالی. ۳۴- جل وهنه. ۳۵- غذایي تسمم. ۳۶- بې خوبي او ستړتیا. ۳۷- د یوشمیر موادو لکه ، الکهول او سترپتومایسین توکسیک حالات. معمولاً گنگسیت په خپله له منځه ځي او کومې درملنې ته اړتیا نه لري. څرنگه چې گنگسیت یو مرض نه بلکه یوعرض دی نوځکه د درملنې په وخت کې باید سببي لامل پیدا او له منځه یوړلی شي. سرچینې ۱- . ۲- ۳- ۴- ۵- .. .
د اسلامي هیوادونو د همکاریو سازمان

د اسلامي همکاریو سازمان په عربي ژبه: منظمه التعاون الاسلامي، په انگرېزي ژبه: یو نړیوال سازمان دی چې ۵۷ هېوادونه یې غړیتوب لري. د دې سازمان موخه دا ده چې د ټولو مسلمانانو ټولیز غږ و اوسي او همدارنگه د غړیو هېوادونو ملي گټې وساتي او د هغو پرمختگ او سمون په نړیواله کچه او سوله یزه فضا کې را منځ ته کړي. د اسلامي همکاریو سازمان یو دایمي غړی په ملگرو ملتونو کې لري. د دې سازمان رسمي ژبې عربي، انگلیسي او فرانسوي دي. غړي هېوادونه افريقا اسيا يورپ جنوبي امريکا اسلامي کانفرنسونه نور ولولئ ملگري ملتونه
نغلو برېښناکوټ

نغلو برېښناکوټ په انگرېزي: يا نغلو بند د کابل او جلال آباد د لويې لارې تر څنگ بهېدونکي، کابل سيند، جوړ شوی بند دی. دا د افغانستان لومړنی برېښناکوټ و چې د افغانستان د وروستي پاچا محمد ظاهر شاه د واکمنۍ په وخت کې جوړ شو. سرچينې د افغانستان بندونه د افغانستان برېښناکوټونه د ننګرهار برېښناکوټونه
درونټه برېښناکوټ

درونټه برېښناکوټ په انگرېزي: د جلال آباد ښار نه په ۷ کيلومترۍ کې د کابل ننگرهار د لويې لارې تر څنگ بهېدونکي سيند پر سر جوړ شوی برېښناکوټ دی.
کابل سيند

د کابل سیند یا د کابل سیند په پښتو: کابل سيند سنسکرت: یو ۷۰۰ کیلومتره اوږد سیند دی چې د هندوکش په غرونو کې د سرچشمه له درې پیلېږي او د پغمان د غره په اونۍ دره کې د هلمند له سیند څخه جلا کېږي ، د ميدان د جلګي خړوبولو وروسته له چهاردهي ولسوالۍ څخه کابل ښار ته داخلیږي. دا سیند په چهلستون کې د پغمان له سیند او د لوګر له سیند سره په شنېنه کې او بیا د پنجشیر له سیند سره د سروبي جلګې له سیند سره یو ځای کېږي وروسته ورسره د لغمان سيمه ييزو سيندونو اوبه يوځای کيږي او د جلال اباد لوري ته بهېږي. په جلال اباد کې د بهسودو اوسني جلال اباد ښار اتمه ناحيه ميرانو سيمه کې له کونړ سيند سره يوځای کيږي. په پای کې، دا سیند ابا سیند ته بهیږي. د کابل سیند ۷۰۰ کیلومتره اوږدوالی لري چې ۴۶۰ کیلومتره یې د افغانستان دننه بهیږي. دغه سیند ستراتیژیک او اقتصادي اهمیت لري. دا د جلال آباد او لغمان ځمکې خړوبوي، چې د حاصلخیزو ځمکو څخه دي. په اوړي کې د کابل سیند اوبه کمېږي، خو په ژمي کې ډېرې اوبه لري. دا سیند د پاکستان او افغانستان تر منځ شاوخوا ۲۵ کیلومتره ګډه پوله جوړوي. د کونړ سیند د نورستان په سیمه کې د مستوچ له سیند سره یو ځای کیږي، چې د چترال د چنتر غره ګلیشیرونه ترې سرچینه اخلي. دا د جلال اباد په ولسوالۍ کې د کابل سیند سره یوځای کیږي. د پاکستان حکومت له پېښور ښار څخه شل کیلومتره لرې پر دغه سیند د ورسک په نوم یو بند جوړ کړی دی. دا د اټک په برخه کې د سند سیند سره یوځای کیږي.
سردار محمد صادق خان

سردار محمد صادق خان په ۱۸۳۸ ز. کې د فراه او په ۱۸۵۵ ز. کې د کندهار والي و. سردار محمد صادق خان د سردار کهندل خان دويم ځوی و. هغه دوه ودونه کړي ول او دوه ځامن او يوه لور يې درلوده چې پدې توگه دي. سردار گل محمد خان نور محمد خان د سردار کهندل خان زامن
سردار گل محمد خان

سردار گل محمد خان د کټواز والي و. هغه له - د افغانستان او د برتانوي هند د پولې د کميسون غړی هم و او د مجلس شورا غړی هم و.
کجکي برېښناکوټ

-- -::: -:-:-:-: : - -: :. - کجکي برېښناکوټ په هلمند ولايت کې دی. په ۱۹۷۹ کال کې په افغانستان باندي د شوروي ځواکونو د یرغل پر مهال له کجکې پروژې سره د امریکایانو مرسته او لیوالتیا کمه شوه او د کورنیو جگړو په جریان کې ددغه بند د برښنا د تولید ظرفیت دومره ټيټ شو چې یوازې د شاوخوا دفترونو څراغونه به یي روښانول. تاریخچه په ۱۹۴۰ مې لسېزې کې د افغانستان پاچا محمد ظاهر شاه د امریکا د وخت جمهور رئیس هیری ترومان قانع کړی و، چې د هلمند د وچو دښتو د خړوبه کولو په مقصد، د کجکې د اوبو او برښنا بند باید جوړ کړي. جمهور رئیس ترومان هغه مهال په سیمه کې د شوروي اتحاد له مشر جوزیف ستالین سره د سیالیو پر اساس هم د دغه ستر بند په جوړولو سلا شوی و. د کجکي د اوبو بند په ۱۹۵۳ میلادي کال کی جوړ شو او په ۱۹۷۵ کال کې یي د برښنا تولید پیل شو. هغه مهال ددي بند دوه توربینونه فعال شول او د ۱۶ نیم میگاواټو برښنا د تولید ظرفیت یي درلود. سرچينې د افغانستان بندونه د افغانستان برېښناکوټونه د هلمند برېښناکوټونه
ارغنداب رود

ارغنداب رود په انگرېزي: د افغانستان په سوېل کې يو رود دی چې ۴۰۰ کيلومتره اوږدوالی لري چې وروسته د هلمند رود سره يوځای کېږی. د افغانستان رودونه
هلمند رود

هلمند رود په انگرېزي: د افغانستان تر ټولو اوږد رود دی چې اوږدوالی يې ۱۱۵۰ کيلومترو پورې رسېږي.
افراسياب خټک

افراسیاب خټک په انګلیسي د خيبر پښتونخوا د ايالتي حکومت يو جگپوړی چارواکی او د عوامي نیشنل ګوند فعاله غړی دی. پښتون ولي ژوند پښتانه
هغه وژړل

هغه وژړل د غوث خيبري د تاريخي لنډو کيسو يو کتاب دی چې په افغانستان باندې د انگرېزانو د يرغل د وختونو تاريخي پېښې د لنډو کيسو په توگه انځور شوي دي. پښتو کتابونه
محمد عارف وردگ

محمد عارف وردگ زوکړه ١٣٢٨ لمريز لېږدي كال، د وردک ولايت، د سید اباد ولسوالي د افغانستان يو پښتو ژبی لیکوال، څېړنکی او سيند لیکونکی دی. زده کړې او دندې محمد عارف وردگ د ١٣٢٨ لمريز لېږدي كال په ژمي كې د وردگو ولايت د سيدآباد په ولسوالۍ كې زېږېدلی دی. د سيدآباد د لومړني ښوونځي تر پای ته رسولو وروسته په حربي ښوونځي او د هغه تر پای ته رسولو وروسته په حربي پوهنتون کې شامل شو. پر ١٣۴٩ لمريز كال له حربي پوهنتونه فارغ او د دويم بريدمن په پوړۍ رتبه يې په پوځ کې په دنده پيل وکړ. د عسكري خدمت په اوږدو كې د لوړو مسلكي زده كړو لپاره هند ته وليږل شو او له بېرته راتگ سره په مركزي ځواك كې وگومارل شو. د روسانو د تېري له لامله هېواد پرېښونې ته اړوت او جرمني ته کډوال شو. په جرمني كې د يو گڼ شمېر كورسونو د لوستلو تر څنگ یې يو ځل بيا د اقتصاد او الكترونيك په برخه كې لوړه زده كړه وکړه. تر هغه وروسته یې د دغه هېواد په دولتي ادارو او تصديو كې د دندې په ترسره کولو لاس پورې کړ. هغه اوسمهال د آلمان غږ راډيو د پښتو او دري په څانگه كې كار كوي. له وخت نه په گټه اخيستلو سره يې د يو شمېر كتابونو په ليكلو لاس پورې كړی دی. تر اوسه پورې یې لاندې كتابونه ليكلي، د كومو له ډلې نه چې يو شمېر چاپ او نور چاپ ته تيار دي: چاپ شوي نښيرونه يې ۱- آلماني ـ دري ـ پښتو قاموس، د ٣٨٠٠٠ جرمني لغتونو ژباړه او ځانگړیتوبونه. ۲- د آلماني ژبې گرامر په پښتو. ۳- د آلماني ژبې گرامر په دري. ۴- د انگريزي خودآموز په پښتو. ۵- د پښتو معياري ژبدود، گرامر. ۶- پټه خزانه د عارف وردک په اهتمام. ۷- آلماني برای نوآموزان. ناچاپه آثار ۱- پښتو ـ انگريزي قاموس ، د ۴٠٠٠٠ پښتو لغتونو ژباړه. ۲- د اسلام قاموس، تر ليكلو لاندې دی. ۳- انگريزي قاموس په پښتو او دري، تر ليكلو لاندې دی. ۴- د كمپيوټر اساسات او د - سيستم، چاپ ته تيار دی. پښتانه ليکوال افغاني ليکوال پښتانه افغانان
غلام مجتبی پتنگ

غلام مجتبی پتنگ په انگرېزي: د افغانستان د کورنيو چارو پخوانی وزير دی. افغان وزيران
ومان نيازی

ومان نيازی زوکړه ۱۳۴۸ ل ل كال، د غزني ولايت يو افغان انځورگر، پښتو ژبی شاعر او ليکوال دی. مخينه ومان نيازی د غزني ولايت په شېلگر ولسوالۍ کې زيږيدلى دی. د يوې بلې سرچينې له مخې، ومان نيازی په ۱۳۴۸ ل ل كال كې د غزني ولايت د اندړ ولسوالۍ د شمشي په كلي كې زيږيدلى او مور او پلار يې عبدالرحمان نوم پرې اېښی وو. هغه د شپږو كلونو وو چې د كابل په سپين كلي ښوونځي کې يې په رسمي زده کړو پيل وکړ. په ۱۳۶۳ ل ل کال د حربي ښوونځي پوځي چوکاټي روزنو ته ورولوېد او په ۱۳۶۸ کال کې یې د پولیسو اکاډمي بری لیک ترلاسه کړ. څه موده یې پوځي څارنوالي او د پولیسو په اکاډمۍ کې معلمي هم وکړه. خو د بخت مرغه يې بیا دی د رسنيو نړۍ ته راووست. څه مهال د لمر خصوصي تلویزیون د خپرونو مشر شو. تر هغه وروسته په آزادي راډیو کې وگومارل شو او نږدې ۱۱ کاله يې له دغې راډيو سره کار وکړ. همدا راز يې له ځينو نورو رسنيو سره هم کار وکړ، خو د زړه ونه یې د شعر، انځورگرۍ او لیکوالۍ مېوې وکړې. اوسمهال په هند کې اوسي؛ هلته په زاړه ډيلي کې د میرزا اسدالله غالب په کور کې د انځورنو گالري لري. نړۍ د انسان په ذهن او حواسو شنه او سره تابلو ده. څوک ورته تمدن وایي او څوک بیا د نړۍ ذهني شوې څېره د متمدن انسان شهکار گڼي؛ خو ومان نیازی د شعر په تار و ستن نړۍ هغسې پنځوي، چې په خپل فردي کهیان کې یې لیدلای شي. چاپ شوي اثار يې د سکرو بخۍ شعري ټولگه. د شعربېلگې شعر زه چې مین نه وم دغه لور ته لارې نه وې ما چې مینه وکړه پر دې غره لارې سپرې شوې سرچينې پښتانه شاعران
अ़

له آره د ديواناگري ژبې يو توری دی چې د پښتو ژبې په تورو د ع توري غږ لري. د ديواناگري ژبې توري
1392 لمريز

لمريز لمريز ليږديز لمريز - ز کال - سپوږميز ليږديز. لمريز کلیز
بوټځمکپوهنه

بوټځمکپوهنه په انگرېزي: له يوناني ژبې بوټي او ځمکپوهنه يو تړنگنوم دی د ژونځمکپوهنې يوه څانگه ده چې د ځمکې په هوارې د بوټو د بېلابېل توکمونو جغرافي وېش اړونده بحث کوي او د ځمکې په هوارې د بوټو اغېزې څېړي. پوهنه
بارسلونا فوټبال کلب

بارسلونا فوټبال لوبډله یاهم بارسیلونا فوټبال کلب چې ډیر ځل د بارسلونا یا په لنډه توگه بارسا هم يادېږي، د اسپانیا له د فوټبال په نامتو کلبونو کې شمیرل کېږي. دا لوبډله په لالیگا کې لوبېږي او یوازې له دریو ټیمونو څخه دی چې هېڅکله ښکته لیگونو ته نه دی لویدلی. د دې ټیم اوسنی منیجر تیتو ویلانوا دی او کېپټین یی کارلوس پویول نومیږي. د بارسلونا کورنی لوبغالی نیو کمپ دی چی د ۹۸۰۰۰ کسانو ظرفیت لري. مشهور لوبغاړي لیونل میسی نیمار جونیور جاوی ارناندز جنرال فیکی لباس اسماني اول لباس زیړ دوهم بنسټ د فوټبال کلبونه
1390 لمريز

لمريز لمريز ليږديز لمريز - ز کال - سپوږميز ليږديز. لمريز کلیز
افغان ملي پوځ

د افغان ملي پوځ یا افغان ملي اردو په ۱۳۸۱ کال کې د ولسمشر حامد کرزي له لورې د یوه فرمان پر بنسټ رامینځ ته شو. د افغان ملي پوځ د ملي دفاع وزارت تر مشرۍ لاندې د افغان ملي امنیتي ځواکونو یوه برخه جوړوي چې ددې ځواکونو بله برخه افغان ملي پولیس دي . افغان ملي پوځ د افغانانو د ټولو ټولنیزو او توکمیزو ډلو څخه جوړ یو د خپلي خوښې ځواک بلل کیږي. په پام کې وه چې افغان ملي پوځ په بنسټیزه توگه ۷۰۰۰۰ وسله والو ځواکونو ته ورسیږي. د افغانستان ملي پوځ په ۱۳۸۲ کال کې د بن د تړون پر بنسټ له رامینځ ته کیدو وروسته د افغان حکومت د امنیتي سکټور د سمون د ستراتیژۍ له پنځو ستنو څخه یوه وبلل شوه. د افغان د ملي پوځ دندې د پولو ساتنه او له بهرنيو گواښونو څخه مخنیوی؛ ترهگرو ځواکونوته ماته ورکول؛ د نا قانونه وسله والو ډلو له مینځه وړل، بیا پیوستون یا نیول؛ له افغان ملي پولیسو سره په همکارۍ کې د کورنیو امنیتي گواښونو او بیړنیو حالاتو اداره کول. د افسرانو نښانونه افغان ملي پوځ
د افغانستان د لارښودانو لړليک

دا لېسټ د افغانستان د ولسمشرانو، پاچهانو او واکمانو نومونو او ددوی د واکمنی دوری په گوته کوي. یاد دی وی چې دا لېسټ د دورانیانو د دوری یعنی کله چې احمد شاه بابا د نوی افغانستان بنسټ کېښودو نه پیل شوی دی. د هوتکيانو ټولواکمني - د درانيانو ټولواکمني - بارکزيان - سقاویان حبیبالله کلکانی ۱۷ جون ۱۹۲۹ - ۱۳ اکتوبر ۱۹۲۹ بارکزیان شاه محمدنادرشاه ۱۷ اکتبر ۱۹۲۹ - ۸ نوامبر ۱۹۳۳ شاه محمدظاهرشاه ۸ نوامبر ۱۹۳۳ - ۱۷ جون ۱۹۷۳ جمهور رییسان محمدداودخان ۱۷ جون ۱۹۷۳ - ۲۷ اپریل ۱۹۷۸ دافغانستان دموکراتیک جمهوریت هېوادمشر نورمحمد ترهکی ۳۰ اپریل ۱۹۷۸ - ۱۶ سپتمبر ۱۹۷۹ هېوادمشر حفیظالله امین ۱۶ سپتمبر ۱۹۷۹ - ۲۷ دسمبر ۱۹۷۹ هېوادمشر ببرک کارمل ۲۷ دسمبر ۱۹۷۹ - ۲۴ نومبر ۱۹۸۶ هېوادمشر حاجیمحمد چمکنی ۲۴ نومبر ۱۹۸۶ - ۳۰ سپتمبر ۱۹۸۷ هېوادمشر دکتر نجیبالله ۳۰ سپتمبر ۱۹۸۷ - اپریل هېوادمشر عبدالرحیم هاتف ۱۶ اپریل ۱۹۹۲ - ۲۷ اپریل ۱۹۹۲ د افغانستان اسلامی دولت رییس دولت صبغتالله مجددی ۲۷ اپریل ۱۹۹۲ - ۲۸ جون ۱۹۹۲ رییس دولت برهانالدین ربانی ۲۸ جون ۱۹۹۲ - ۲۷ سپتمبر ۱۹۹۶ د طالبانو امارت ملا محمد عمر ۲۷ سپتمبر ۱۹۹۶ - ۱۳ نومبر ۲۰۰۱ د افغانستان اسلامی دولت رییس دولت برهانالدین ربانی ۱۳ نومبر ۲۰۰۱ - ۲۲ دسمبر ۲۰۰۱ موقته اداره رییس حامد کرزی ۲۲ دسمبر ۲۰۰۱ - ؟؟؟ انتقالی دولت رییس حامد کرزی ؟؟؟ - ۷ دسمبر ۲۰۰۴ د افغانستان اسلامی جمهوریت رییس جمهور حامد کرزی ۷ دسمبر ۲۰۰۴ - تر اوسه
د افغانستان د بيا رغونې وجهي صندوق

دافغانستان د بيارغونې وجهي صندوق د ۱۳۸۱ کال د وري په مياشت کې د افغان حکومت له متناوبو لگښتونو سره د بسپنه ورکوونکو د مالي مرستو د همغږۍ په موخه جوړ شو. دا صندوق اوسمهال د افغانستان د حکومت اصلي بودیجې په .....مخ کې ملي بودیجه وگور نه يواځې د معاشونو او لگښتونو په برخه کې بلکه د لومړيتوب لرونکو پروگرامونو لپاره چې موخه یې د هیواد د په پام کې نیولوشوو ملي پراختيايي موخو ته رسیدل دي، د مرستو د لېږد تر ټولو ارزښتناک ميکانيزم دی. د ۱۳۸۹ کال د لړم له مياشتې راهيسې د مرستندويه هېوادونو له خوا له دې صندوق سره تر ۴.۵۲ ميليارډ ډالرو دمرستې ژمنې شوي دي. د افغانستان د بيارغونې وجهي صندوق د مديره کميټې غړي دا دي: نړيوال بانک اداره کوونکی؛ اسلامي پراختيايي بانک ، د آسيا پراختيايي بانک ، د افغانستان لپاره دملگرو ملتونو مرستندویه پلاوی او د ملگرو ملتونو پراختيايي پروگرام . د ۱۳۸۸ ۲۰۰۹-۲۰۱۰ کال په اوږدو کې وجهي صندوق د بسپنه ورکوونکو له مرستې څخه ۶۵۷ ميليون ډالره ترلاسه کړل. او په ۱۳۸۹ کال ۲۰۱۰-۲۰۱۱ کې دغه ژمنې ۸۹۰ ميليون ډالرو ته لوړې شوي. د دې صندوق له پرانیستلو څخه د ۱۳۸۹ کال د وږې تر میاشتې پورې ۲.۱ میلیون ډالره حکومت ته د بیرته راگرځیدونکو لگښتونو د بودیجې په توگه او ۱.۱۵ ملیون ډالره نور د پانگونې د پروژو لپاره ورکړل شوي دي. حکومت مرستندويان هڅوي څو د نادولتي سازمانونو او نورو فعالینو پر ځای د افغانستان د بيارغونې د وجهي صندوق له لارې خپلي مالي مرستې سمبالې کړي ،ځکه چې دغه صندوق د بيارغونې په بهيرکې د افغانانو د واک د زياتولو، د مرستو د همغږۍ او د څرک د معلومولو او د روڼوالي د زیاتولو يوه ښه وسيله گڼي. مرستندويان له صندوق سره د مرستې پرمهال کولای شي د حکومت ځانگړي پروژه یا پروگرام غوره کړي؛ دغه غوره توب د یوې ادارې د کلنۍ مرستې تر سلنې پورې محدودیږي. د افغانستان دبيارغونې وجهي صندوق د گڼ شمیر ملي پراختيايي پروگرامونو لکه د ملي پيوستون پروگرام ، د بېړنۍ کارموندنې ملي پروگرام ، د ښوونيز کیفیت د ودې پروژه ، د مخابراتو بېړنۍ پروژه، د افغانستان لپاره د کوچنیو پورونود پانگه اچونې د ملاتړ اداره او د کليو او ښارونو د اوبو رسولو او د روغتیا ساتنې له پروژو سره مالي مرسته کړې ده. په دې وروستيو کې د افغانستان د بيارغونې وجهي صندوق د مالي مرستو لور هغو پروژو ته چې د عدلي سکټور د ستراتیژۍ برخه جوړوي او د ملکي خدمتونو د مدیریت د وړتیا د لوړولو پروگرام ته او همدارنگه په وزاتونو کې د وړتیا لرونکو افغانانو د گومارولو هڅو ته اړول شوی دی. د افغانستان د بيارغونې وجهي صندوق له دوهمې بهرنۍ بیا کتنې څخه وروسته چې د ۱۳۸۷ کال د زمري په میاشت کې بشپړه شوه د افغانستان د ملي پراختیايي ستراتیژۍ د لومړیتوبونو د پلي کولو د هڅونې په موخه په پروگرام پورې خورا اړوند، سکټور ته متمایل مالي میکانیزم پر لور یې بدلون وموند. د ۱۳۸۷ کال د لیندۍ په میاشت کې ددې صندوق بسپنه ورکوونکي او د افغانستان حکومت د افغانستان د بیا رغونې د وجهي صندوق د بیا گرځیدونکي لگښت په برخه کې د یو هڅوونکي پروگرام په رامینځ ته کیدو موافقه وکړه. د هڅوونکي پروگرام موخه د حکومت د سمون د اجندا ملاتړ او د مالي ثبات پر لور پرمختگ دی. د حکومت له بودیجې سره مالي مرستې د رښتینو کړنو پر بنسټ ورکول کیږي. د دغه صندوق لوی مرستندويان انگلستان، د امریکې او کاناډا هیوادونه دي. نور مرستندويان د اروپايي هېوادونو په گډون، داروپا کميسيون، هند، ايران، ترکيې، استراليا او د خليج هېوادونه دي. افغانستان
د پاريس غونډه

د پاريس غونډه د افغانستان لپاره د مرستې نړیوال کنفرانس چې د پاریس د کنفرانس په نامه یادیږي، د فرانسې د ولسمشر نیکولاس سرکوزي، د افغانستان ولسمشر حامد کرزي او د ملگرو ملتونو د سرمنشي بان کي مون په گډ مشرتابه د ۱۳۸۷ کال د غبرگولي د میاشتې په ۲۳مه نېټه پرانیستل شو. په دې سترې نړیوالې غونډه کې د افغانستان ملي پراختیايي ستراتیژي پیل شوه. لکه څرنگه چې په وروستۍ اعلامیه کې څرگنده شوه، ددې کنفرانس نیت دا ؤ څو له دې ستراتیژۍ سره د ملاتړ لپاره د افغان مشرتابه تر سیوري لاندې د افغانستان د حکومت او نړیوالې ټولنې گډه همکاري جلب کړي. په دغه کنفرانس کې د افغانستان د ملي پراختیايي ستراتیژۍ د پلي کولو او همدارنگه د ۱۳۸۸ کال د ټولټاکنو لپاره د تیارۍ په موخه د ۲۰ میلیاردو ډالرو ژمنه وشوه. د دغه کنفرانس اعلامیې بیا تایید کړه چې د افغانستان تړون به د دغه هیواد د پرمختگ لپاره د یوبنسټ په توگه پاتې شي؛ همدارنگه دغه اعلامیې د سازمانونو او اقتصادي وړتیا د پیاوړي کولو لپاره په تیره بیا د کرهڼې او بریښنا په برخه کې لومړیتوبونه څرگند کړل. همدارنگه د دغه کنفرانس په اعلامیه کې د مرستو د څرنگوالي او اغیزمنتوب د پیاوړي کولو په اړه دیوگډ مسوولیت په توگه یادونه وشوه. په داسې حال کې چې افغان حکومت د اقتصادي او سیاسی اصلاحاتو ژمنې وکړې، نړیوالې ټولنې هم هوکړه وکړه چې په دوامداره توگه او له ښې همغږۍ سره به لا زیاتې سرچینې برابرې کړي. افغانستان
د خپلواکو هېوادونو لړليک

دا د نړۍ د ۱۹۳ هیوادونو د نومونو لړلېک دی. کیدای شی د ځینو هیوادونو نومونه پدی لړلیک کې نه وي راغلي. ارجنټاين اردن اروګوای اریتریا ازبکستان استوایی ګینه اسپانیا ال سلوادور البانیا انتیګوا او باربودا اندونیزیا اوکراین اوګاندا اکوادور ایتوپیا ایران ایستونیا ایتالیا باربادوس باهاما بحرین برازیل برونای بریتانیا بلاروس بلجیم بلغاریا بلیز بنګله دیش بنین بوتان بوتسوانا بوروندی بورکیناپاسو بوسنیا هرزګوینا بولیویا بیسائو ګینه تاجیکستان تانزانیا تایلند ترکمنستان ترکیه ترینیداد او توباګو تونس تونګا تووالو توګو جامایکا جاپان جنوبی کوریا جیبوتی ختیځ تیمور د امریکا متحده ایالات د مارشال جزایر د منځنۍ افریقا ولسمشریزه دومینیکا دومینیکن رواندا روسیه رومانیا زامبیا زمبابوی سائوتومه و پرینسیپ سان مارینو سریلانکا سعودي عربستان سلوانیا سلواکیا سلیمان ټاپوګان سنت کیتس او نویس سنګاپور سوازیلند سورینام سوریه سومالیا سوډان سویس سویلي افریقا سویلي سوډان سویډن سیرالیون سیشل سینګال شمالی کوریا صربیا عاج ساحل عراق عربي متحده امارات عمان فرانسه فلسطین فنلنډ فیجي فیلیپین قبرس قرغزستان قزاقستان قطر لاووس لبنان لتوانیا لسوتو لوکزامبورک لویدیځه ساموآی لیبریا لیبیا لیتوانیا لیختن اشتاین مادا ګاسکار مالاوی مالتا مالدیف مالي مالیزیا مجارستان مجمعالجزایر قمر مراکش مصر مقدونیه منګولیا موریتانیا موریشس موزمبیق مولداویا موناکو مکسیکو میانمار میکرونزی فدرال ایالات ناروی نامیبیا نایجر نایجیریا نایورو نوی زیلاند نیپال نیکاراګوای هالنډ هایتي هند هندوراس واتیکان وانواتو ونزویلا ویتنام پاراګوای پاناما پاپوا نیو ګینه پاکستان پرتگال پورتوریکو پولنډ پیروهیواد چاد جمهوریت چک جمهوریت چین چین چېلی ډنمارک کاستاریکا کامرون کاناډا کانګو جمهوریت کانګو دیموکراتیک جمهوریت کروشیا کلمبیا کمبودیا کویټ کیریباتی کینیا کیوبا کیپ ورد ګابون ګامبیا ګانا ګاندورا ګرناګا ګرینلندد دنمارک له مستعمراتو ګواتیمالا ګویان ګینه گرجستان یمن یونان اخستځای فارسی ویکیپیدیا
يعقوبي

يعقوبي پاکستان کې ضلع صوابی کې دې.
آريانا افغان هوايي شرکت

د آریانا افغان هوایی شرکت د افغانستان لومړنی، دولتی هوایی ملکی چلند شرکت دی چی د ۱۳۳۴ لمریز کال په پیل کی د دولت په ۵۱ فیصده او امریکایی پان امریکن ۴۹ فیصدی ونډی سره جوړ شو. د دی شرکت لمړنی الوتکی داکوتا ډول وی چی د ۳۰ تنو ظرفیت یی درلود او د مسافرانو تر څنگ تجارتی اموال یی هم د هیواد نه دننه او بهر هوایی ډگرونو ته وړل راوړل. اوس مهال آریانا افغان هوایی شرکت د دننی الوتنو تر څنگ بهرنیو هیوادونو لکه سعودی عربستان. هندوستان او عربی متحده اماراتو ته الوتنی لری. دا مهال دا شرکت د ایربس او بوینگ الوتکو په مټ خپلی الوتنی تر سره کوی. باندنۍ تړنې آریانا افغان هوایی شرکت آريانا افغان د افغانستان هوايي شرکتونه
ولسپال

ولسپال يا ملت پال انگريزي: هغه چاته ويل كېږي چې د ملت د اكثريت او محكومو طبقاتو د حقونو ملاتړ كوي او د خپل هېواد او ملت سره ځانگړې مينه ولري. سياسي هڅوب
هېوادپال

هېوادپال په انگرېزي: هغه چا ته ويل کيږي چې خپل هېواد ته خدمت كول د ځان دنده بولي او د هېواد د مادي او معنوي ځانگړتياوو د سياسي خپلواکی، ملي حاكميت او تماميت څخه په سر او مال دفاع وكړي. سياسي هڅوب
هېوادپالنه

هېواد پالنه په انگرېزي: د خپل هېواد او خلكو سره ريښتونې او خلل نه منونكې مينه، د خپل ملت د ملي، مادي او معنوي گټو ساتل، د سياسي او اقتصادي خپلواکی، د ملي حاكميت، د ځمكې تماميت او ملي وياړونو څخه دفاع، د هېواد د فرهنگي موازينو ژوندي كول، د ملي هويت او موجوديت څخه ملاتړ هېواد پالنه بلل كېږي. هېوادپالنه د كسموپولتيزمجهان هموطني او د شؤنيزم له ټولنيز تنگ نظرۍ څخه په څرگنده توگه خپله لاره بيلوي او په يوه عمده او نه بدلېدونكي واقعيت اتكاء كوي، نو له همدې امله هېواد پالنه د نړۍ د ډېرو ملتونو له نظره خاص تقدس لري، لكه د اسلام سپېځلی دين چې بشپړ او جامع دين دى، هم د هېواد پالنې احساس تائيدوي حتى د ايمان برخه يې بولي. سياسي هڅوب
هڅوبيز اوښتون

هڅوبيز اوښتون يا کلتوري انقلاب د يوې ټولنې د ملي تشخص او هويت ساتنې د اصل په نظر كې نيولو سره د وخت د ايجاباتو سره سم، د هغو كلتوري اجزاو سمون، بدلون او اوښتون ته چې د ټولنې د علاقې او ضرورت مطابق وی، كلتوري انقلاب وايي. د بشري تمدن نوې غوښتنې بايد په ټولنې باندې په داسې شكل تحميل نه كړاى شي چې ټولنې ته په كې انساني او مالي ضايعات واړول شي، بلكې د خپل ملي كلتور سره د خپلولو، اشنا كولو او د ملي كلتور په غيږ كې د ځاى وركولو له لارې په ټولنه كې رواج ومومي. د كلتوري انقلاب مفهوم دا نه دى چې د يوې ټولنې د بدن پوستكى واړول شي او پر ځاى يې پردى ماسک ورواغوستل شي، بلكې ددې ډول انقلاب غوښتنه داده چې د ټولنې ميراث او ارزښتناک كلتور د علمي، ساينسي او تخنيكي ميتودونو په پرمختگ سره ځوان كړاى شي. د كلتوري انقلاب په ترڅ كې كلتوري فوسيلونه لكه فولكلور له منځه نه وړل كېږي، بلكې د موزيمي شتمنيو په توگه خوندي كېږي، څېړنې پرې كېږي او د كلتور ژوندۍ خواوې ساتل كېږي. د نوي تمدن په وسيله ځوانيږي او رنگ وركول كېږي. سياسي هڅوب
ملي پاڅون

ملي پاڅون كله چې يو هېواد د بل هېواد له خوا په مستقيمه توگه اشغال شي او د هغه سياسي او اقتصادي استقلال تر كنترول لاندې راولي، د مستعمره هېواد ټولې اوسيدونكي پرگنې د استعماري هېواد د سلسلې د ختمولو له پاره په گډه مبارزه كوي، ترڅو خپل سياسي استقلال ترلاسه كړي، دې ډول مبارزې ته ملي قيام ويل كېږي. په ملي قيام كې د ملت ټول طبقات او اقشار برخه اخلي. په دې مرحله كې ايډيالوژيك اختلافات په نظر كې نه نيول كېږي، ځكه چې د ټولو دښمن مشترك وي. ملي قيام په وسله وال ډول، بې وسلې، ولسي نافرمانۍ او مختلفو شكلونو سره سرته رسيداى شي. په ۱۱۱۹ هجري شمسي كال كې د ميرويس نيكه په مشرۍ د صفويانو د سلطې پر ضد زموږ د ولس قيام، په ۱۱۵۰ هـ ش كې د افشاري تاړاكونو په مقابل كې د افغانانو ملي قيام، په ۱۲۹۸ هـ ش كې د غازي آمان الله خان په مشرۍ د افغانانو ملي قيام او په ۱۳۵۸ هـ ش كال كې د روسانو په مقابل كې د افغانانو ملي قيام په افغانستان كې د ملي قيامونو لوى مثالونه دي. سياسي هڅوب
حاکميت

حاکميت د يو هېواد په داخلي قلمرو كې د انحصاري صلاحيت څخه عبارت دى. همدارنگه په بين المللي چارو كې د يوه هېواد د عمل واكمنتوب دى چې د بل هېواد د حقوقي كنټرول او تاثير لاندې وي او يا په بل عبارت، حاكميت د دولت هغه عالي قدرت دى چې هم قانون وضع كوي او هم يې تطبيقوي او د هغې نه بل لوړ قدرت نشته. سياسي هڅوب
اوښتون

اوښتون يا انقلاب هغه مثبت او بنيادي حالت دى چې د يوې ټولنې د ژوندانه په سياسي، اقتصادي او اجتماعي برخو كې په كيفي او كمي توگه منځ ته راځي. د ټولنپوهنې له نظره په يوه ټولنه كې د يوه زاړه نظام پر ځاى د نوي او مترقي نظام ټينگيدل د انقلاب څخه عبارت دى. انقلابونه عموماً د ښكته څخه پورته خواته صورت مومي. دا بنيادي تغيرات او تحولات د خلكو او ولسونو په اراده او حركت منځ ته راځي. په ټولنو كې ناانډولي، ظلم او استبداد له منځه وړي. د حقوقو برابري، ملي واكمني او ټولنيز عدالت منځ ته راوړي. د عيني او ذهني شرايطو سمون په ټولنه كې د انقلاب د برياليتوب اولني اساسات دي. كه چيرې عيني او ذهني شرايط دواړه او يا يو د دوى څخه تيار نه وي، د انقلاب منځ ته راتگ او برياليتوب ناممكنه دى. تراوسه د بشر په تاريخ كې پنځه ډوله انقلابونه سرته رسيدلي دي، اجتماعي، سياسي، كلتوري، صنعتي او ديني انقلابونه اوښتون
سمونتيا

سمونتيا يا ريفورم د اصلاح معنا لري. هغه اقدامات په ريفورم كې حسابيږي چې د يوې ټولنې د سياسي، اقتصادي او اجتماعي ژوند د ښه كولو له پاره په كار اچول كېږي. د ريفورم په وسيله د ټولنې سياسي، اقتصادي او اجتماعي حالات له بيخه تغير نه خوري، بلكې د مسلط سياسي، اقتصادي او اجتماعي نظام په چاپيريال كې صورت نيسي او ورو ورو د زيارايستونكو د ژوند سطحه لوړيږي. ريفورمونه د اجتماعي او اقتصادي ژوند په بيلو بيلو برخو كې سرته رسيږي لكه: اداري ريفورم، د ځمكو ريفورم، د تجارت ريفورم ،تعلیمی ریفورم او داسې نور. سياسي هڅوب
کودتا

کودتا په فرانسوي ژبه كې د دولت د رانسكورولو معنا وركوي. د دولت هغه ناڅاپه بدلون چې د زور په وسيله د دولتي لوړو مقاماتو او اردو په وسيله رامنځ ته كېږي، د كودتا په نوم ياديږي. كودتا د هغه چا له خوا رهبري كېږي چې په دولتي دستگاه كې د لوړې رتبې خاوند وي. په كودتا كې د ښار مهم مركزونه لكه د راډيو تلويزيون دستگاه، مهم ارتباطي مركزونه، هوايي ډگرونه، د اوسپنې لارې او مهمې دولتي ودانۍ نيول كېږي. كودتا عموماً د پورته خوا څخه ښكته خواته صورت نيسي. كه د كودتا په راس كې يو داسې شخصيت او رهبري واقع وي چې ملي مترقي او ډيموكرات افكار ولري، دا ډول كودتا د ولسونو او خلكو په گټه تماميږي، ځكه چې د اجتماعي عدالت په لورې درومي. برعكس كه چيرې د كودتا په سر كې ملي ضد، ارتجاعي او د استعمار نماينده شخصيت واقع وي، دا ډول كودتا ارتجاعي ده، د ملت په گټه نه تماميږي، بلكې د ديكتاتورۍ خواته ځي، د افرادو، كورنيو او استعمار گټې ساتي. سرچينې سياسي هڅوب
ايډيالوژي

ايډيالوژي په لغت كې مفكورې ته ويل كېږي او په اصطلاح كې د ټولو سياسي، اقتصادي، اجتماعي، هنري او حقوقي نظرياتو مجموعې ته ايډيالوژي وايي. يا په بله ژبه د تاکتيک او ستراتيژۍ مجموعې ته ايډيالوژي وايي. سياسي هڅوب
تاکتيک

تاکتيک هغه سيستماتيكه او منطقوي تگلاره ده چې د ستراتيژۍ د ترلاسه كولو له پاره د محيطي او ټولنيزو خاصو شرايطو په رڼا كې ټاكل كېږي. تاكتيك د مبارزې په جريان كې د شرايطو د تغير سره جوخت د مبارزې د شرايطو د سمون په خاطر تغير كوي. څنگه چې د نړۍ سياسي، اقتصادي او اجتماعي شرايط تل په تغير كې دي، سياسي هڅوب
ټولپوښتنه

ټولپوښتنه يا ريفرنډم د سياسي ډيموكراسۍ يو اصل دى او د يو سازمان ټولو غړو ته او يا د ټول ملت اراوو ته مراجعه كول، ريفرنډم نوميږي. په ريفرنډم كې پيشنهاد شوې موضوع د ملت له خوا د مستقيمې رايگيرۍ له لارې منل كېږي او يا رديږي. عمومي اراوو ته د مراجعې له لارې يوه ټولنه كولى شي خپل هېواد د نامطلوبو او زيان لرونكو قوانينو له وضع كولو څخه وژغوري. سياسي هڅوب
ټولنپالنه

ټولنپالنه يا سوسياليزم انگريزي: هغه تيوري يا سياست دى چې غواړي د ټولنې پر ټولو توليدي منابعو او توليدي وسايلو د ټولنې د ټولو افرادو څارنه او كنټرول موجود وي او دا وسايل او منابع د ټولنې ملكيت وي. د دغو وسايلو او منابعو په گټه كې د ټولنې ټول افراد شريك وي. يا په بل عبارت كله چې په ټولنه كې توليدي وسايل او منابع د ټولنې ملكيت شي او د هغې په واسطه دسته جمعي توليد وكړي او دا توليد بېرته په ټولنې باندې په عادلانه توگه توزيع شي، سوسياليزم بلل كېږي. دغه تعريف نه شي كولى د نظرياتو هغه اختلاف چې ددې نظريې د غوښتونكو ترمنځ تشه له منځه يوسي، دا ځكه چې ددې نظريې پلويان د عمومي څارنې او ټولنيز ملكيت په باب يوه عمومي توافق ته نه دي رسيدلي. سوسياليزم پخوانۍ تاريخچه او مختلف ډولونه لري، په تاريخ لحاظ سوسياليزم د انډيويډواليزم او د نوي عصر د ليبراليزم په ضد يو طغيان دى. سوسيالستان عقيده لري چې په توليدي او اقتصادي چارو كې د ټولنې اكثريت د نماينده په توگه گډون وكړي او په دې ترتيب عمومي منافع د افرادو له تجاوز څخه خوندي كړي. د سوسياليست اصطلاح په نوې معنا په لومړي ځل په ۱۸۲۷ ميلادي كال د رابرت اون د پيروانو له پاره وكارول شوه او د سوسياليزم اصطلاح په ۱۸۳۳ كې د سن سيمون او دده د پيروانو د عقايدو له پاره استعماليده، وروسته تر دې په آلمان، فرانسه، انگلستان او امريكا كې دغه اصطلاح عامه شوه. دغه نظريه اوس په مختلفو څانگو ويشل شوې ده، لكه سنډيكاليزم، سوسياليزم، مسيحي سوسياليزم، ډيموكرات سوسياليزم او بولشويزم. ټولنپالنه سياسي خوځښتونه سياسي هڅوب
کونډه

کونډه دوه ماناگانې لري کونډه ښځه - هغه ښځه چې خاوند يې مړ شوی وي. کونډه تخنيک - انگريزي: یوه کړۍ ده چې په خوله کې کلیپ لري او په اسانۍ سره خلاصېږي او بندېږي. په ځینو وختونو کې د پړيو د تړولو لپاره هم کارول کېږي.
د هرات هوايي ډگر

د هرات هوايي ډگر په ۱۹۶۰ میلادی کلونو کې د امریکایی انجنیرانو لخوا جوړ شو. دا هوایی ډگر د ۱۹۷۹ کال ځخه تر ۱۹۸۹ کال پورې د شوروي پوځ په لاس کې وو. د کورنیو جگرو په دوره کی دا هوایی ډگر ډیر زیانمن شو خو په وروستیو کلونو کی د بیارغونی چاری یی له سره پیل شوی دی. د هرات ولايت هوايي ډگر د طیارو رمپ یا تم تم ځای چی د. ملیونه ډالرو په ارزښت جور شوی دی دا هوایی ډگر یی نړیوال کیدو ته چمتو کر. یاده پروژه چې د امریکا هیواد د اردو په مالي مرسته رغول شوی دی د ۲۰۱۲ کال په فبروری کی گټې اخیستو ته وړاندی شوه. د یاد هوايي ډگر مساحت۳۵۰۰ متره مربع زیات شوی دی او اوس ددې تم ځای په جوړیدو سره دشپې له خوا هم هرقسم الوتکې کولای شي چې ودریږي. د دهرات دهوايي ډگر دمسافرینو ترمینال چې د ایتالیا دولایتي بیا رغونې ټیم په یو ملیون ډالرو مالي مرسته رغول شوی وو هم په دی کال کی گتې اخیستنې ته وسپارل شو. د افغانستان هوايي ډگرونه
فاشېزم

فاشېزم دا اصطلاح د ايټالوي او د لاتيني له كلمې څخه اخيستل شوې ده. د فاشيزم اصطلاح د لومړي ځل له پاره د موسولينى له خوا په ايټاليه كې منځ ته راغله. موسوليني په ۱۹۱۹ م كال كې فاشيستي حزب جوړ كړ او په ۱۹۲۳ كال كې د ايتاليا فاشيست حزب د موسوليني تر رهبرۍ لاندې سياسي قدرت لاس ته راوړ. فاشيزم له هغه روش او حكومت څخه عبارت دى چې په افراطي اندازه دسته جمعي استبداد منځ ته راوړي. سياسي هڅوب
پانچاشيلا

پانچاشيلا د سانسکريت له ژبې څخه اخيستل شوې ده چې د پنځو اصولو معنا وركوي: پانچاشيلا په بودايي مذهب كې لاندې پنځه اصول دي: له مرگ كولو څخه ډډه. له غلا څخه ډډه. له زنا څخه ډډه. دروغ نه ويل. د دخانياتو نه استعمال. دغه اصطلاح د هند دولت د خپلې خارجي پاليسۍ د پنځه گوني اصلونو په توگه استعمال كړل او دا اصولو په لاندې ډول دي: د هېوادونو ملي حاكميت او د ځمكې تماميت ته احترام لرل. تيرى او تجاوز نه كول. د نورو هېوادونو په داخلي چارو كې لاس نه لرل. په بين المللي روابطو كې د متقابل احترام او مساوات ساتل. د مختلفو رژيمونو ترمنځ په روغه او جوړه ژوند كول. د باندونگ په كنفرانس كې پورتني اصولد روغې جوړې او گډ ژوند كولو په پنځو اصولو ياد او قبول شول. سياسي هڅوب
ناپېيلې هېوادونه

ناپېيلې هېوادونه دغه اصطلاح په هغو هېوادونو اطلاق كېږي چې د خيتځ او لويديځ تړونونو څخه د مستقل سياست پېروي كوي. په عمومي ډول ناپييلي هېوادونه هغو هېوادونو ته ويل كېږي چې د ختيځ او لويديځ بلاك هېوادونو د سياست تابع نه وو، مستقل خارجي سياست يې درلود. يا په بله ژبه د دواړو بلاكونو په وړاندې يې تعهد نه درلود. ناپېيلي هېوادونه د ختيځ او لويديځ بلاك په څېر نظامي او سياسي اتحاديه نه وه او ددې دواړو بلاكونو په وړاندې يې كوم نظامي تړون نه درلود، يوازې يې د يوې اخلاقي قوې په توگه په بين المللي سياست كې نفوذ درلود. ناپېيلي هېوادونو د كپيټاليزم او كمونيزم په وړاندې كومه گډه مشخصه ايډيالوژي نه لرله. بلکه مختلفوهېوادونو مختلف ايډيالوژيك تمايلات او مختلف سياسي رژيمونه لرل. ددې هېوادونو د ناپېيلتوب سياست د دوى په خپلو ملي منافعو، له نړيوالې جگړې څخه د ځان ساتنې، په نظامي تړونونو كې د نه گډون او د نړيوال بحران د تخفيف په لزوم اتكاء لرله. سياسي هڅوب
لرغونی ختيز مدنيت

د لرغوني ختیز مدنیت یا لرغوني ختیز اصطلاح د ختیزی اسیا او شمال ختیزی افریقی هغو سیمو لپاره کارول کېږی، چې د رومي او یوناني مدنیتونو څخه مخکې په کې یو لړ مدنیتونه ودان ول. په اوسني پېر کې نوموړو سیمو ته منځنی ختیز وایي چې عراق، شام، فسلطین، اسراییل، مصر لبنان او د عربو ټاپووزمې پرته د ترکیې او ایران سیمې هم په کې شامله دي. لرغونی نږدی ختيځ د لوېديځ اسيا تاريخ نږدی ختيځ مدنيتونه
دانش خپرندويه ټولنه

دانش خپرندويه ټولنه په انگرېزي: د پښتو کتابونو د خپراوي تر ټولو لوی اورگان دی چې د کډوالۍ په وخت کې يې بېلابېل کتابونه چاپ او خپاره کړي. د دې خپرندويه ټولنې بنسټگر اسد الله دانش دی. مخينه دانش خپرندويه ټولنه د لمريز كال پر كب مياشت په پېښور كې د اسد الله دانش ساپي په هڅو د يوه كتابتون پر بنسټ كېښودل شوې. دانش ساپى هاغه مهال د هېواد د هغو لسگونو زرو ځلميو په ډله كې و، چې په هېواد كې د تاوتريخوالي او جگړو بدمرغې سيلۍ له خپلې ځالې جلا كړى او له خپل كوره يې په خورا بې وسۍ بې كوره كړى و. هغه هيله، چې ده ته يې د ستړي او لالهانده ژوندانه پر ازغنه لار ځواك ورباښه، د خپل هېواد و ولس هاغه سوكاله او روښانه راتلونكی وه، چې ده يې يوه ورځ ددې ټولو ناخوالو تر پاى وروسته د راتگ لار څارله. اسد الله دانش ساپى د بل هر انسان په څېر د خپل چاپېريال تر اغېز لاندې و او دغه اغېز يې د شخصيت په جوړښت كې ستره برخه لرله. دى تر هغې چې لا په هېواد كې دننه و د كورنۍ په چاپېريال كې يې له كتاب سره اړيكي موندلي وو او ورسره روږدى شوى و. د كورنۍ تر كړۍ بهر يې هم له هغو كړيو سره نژدې پېژندگلوي او راشه درشه لرله، چې هغوى ته هم كتابونه د يوه مانيز ارزښت په توگه گران وو. دغه مانيز اړيكي د دانش ساپي مينه له پوهې او معنويت سره پياوړې كړه او د هغې په څپو كې يې دانش بلنوم غوره كړ. د هغې تودې مينې په تاو كې چې دانش له پوهې سره لرله، غوښتل يې په دې برخه كې بېلا، بېل اكاډيميك پړاوونه بشپړ كړي؛ خو د هېواد د ميليونو ځلميانو په څېر د جگړې او بدمرغه بحران له امله دغه ارمان ته څومره، چې ده غوښتل پوره ونه شو رسېداى. سره له دې هم له پوهې او معنويت سره دده په مينه كې كمى رانغى او خپل ژوند يې له كتاب سره داسې پيوند كړ، چې نوم يې د لسگونو زره كتابونو پر پاڼو وليكل شو. اسد الله دانش ساپي د بې كورۍ او جلا وطنۍ په هغو كلونو كې چې هرې خوا د تبليغاتي سياسي مطبوعاتو توپان و دا اړتيا وانگېرله، چې په پېښور كې افغان لوستوال تر تنظيمي او سياسي مطبوعاتو اخوا پوهنيزو، ادبي مطبوعاتو ته د يوه انترناتيف په توگه دده غوندې تږي دي. دانش ساپي ددغه انترنانيف د منځته راتگ په لار كې خپلې هلې، ځلې وازمېيلې او په دې بريالى شو، چې دغه راز كتابونه راټولو خپاره او مينه والو ته يې ورسوي. د څو كلونو په تېرېدا دانش له گڼ شمېر ليكوالو او ژورناليستانو سره اړيكي وموندل او د هغوى په مانيزو مرستو او همكاريو پر كال د دانش خپرندويه ټولنه د بنسټ اېښودلو په هڅه كې بريالى شو. دانش خپرندويې ټولنې د خپل مطبوعاتي كار له پيله را پر دېخوا د خپلو امكاناتو په چوكاټ كې گڼ شمېر كتابونه چاپ كړل او په دغو كلونو كې د هېواد د ليكوالو، ژورناليستانو، شاعرانو، پوهانو، څېړونكيو، هنرمنو او كولتور دوستانو د پېژندگلوۍ، ملگرتيا او گډو كولتوري هڅو يو ازرښتمن منځى و. د نومړې ټولنې بل غوره او د ستايلو وړ كار دا و، چې په ټولنه كې يې له مطبوعاتو سره د مينه والو په شمېر كې ډېرښت راوست او د ځوانو ليكوالو د هڅولو لپاره يې لار پرانيسته. ډېر ځله داسې شوي، چې دانش ساپي يو شمېر لوستونكيو ته، چې له مالي پلوه يې د كتاب پېرودلو ځواك نه لاره، كتابونه وړيا وركړي. دانش خپرندويې ټولنې د لمريز كال د تلې پر مياشت د ژورنالېزم په برخه كې هم يو غوره گام پورته كړ او د يو شمېر ليكوالو او ژورناليستانو په مرسته يې د الفت په نامه د يوې خپلواكې ادبي، ټولنيزې دوه مياشتېنۍ خپرونې كار پيل كړ. دغې خپرونې ډېر ژر د ټولنې په منځ كې لار ومونده او په هېواد كې دننه او له هغه بهر يې د لوستوالو تر منځ مينه وال وموندل. الفت مجله تر ننه په پرلپسې توگه چاپېږي او مخ پر وړاندې روانه ده.
كولكټيويزم

كولكټيويزم دغه اصطلاح د فرانسوي ژبې له څخه چې د جمعې معنا وركوي، اخيستل شوې ده. كولكټيويزم د هغې ډلې په عقايدو، روشونو او اهدافو اطلاقيږي چې پر ټولو اجتماعي چارو او خصوصاً اقتصادي مسايلو د ټولنيزې څارنې او نظارت پلوي كوي. دغه اصطلاح د لومړي ځل له پاره په ۱۸۶۹ م كال كې د بال په ښار كې د سوسياليستانو د لومړني انترناسيونال په مهال كې باب شوه او دغه كليمي د سوسياليزم سره نژدې رابطه پيدا كړه. د بال په كنگره كې ددې اصطلاح له استعمال څخه د ماركس او پرودن په مقابل كې د سوسياليزم د يو دريم مكتب په توگه استفاده شوې ده او هدف په كې دا ؤ چې يو ډول داسې سوسياليزم وړاندې شي چې په زور، تشدد او ديكتاتورۍ ولاړ نه وي. ددې اصطلاح د استعمال مواد وروسته ډير پراخه شول او څو مفاهيم يې راچاپيره كړل. سياسي هڅوب
اسلامپال

اسلامپال يا اسلاميست هغه چا ته وييل کېږي چې هغه د اسلام مقدس دين د ژوند لپاره يوه عمومي لار گڼي او د ژوند ټولې چارې لکه فردي ژوند، اجتماعي ژوند، سياست، اقتصاد، تعليم، قضا او نورې چارې د اسلام په رڼا کې سمبالول غواړي. که څه هم چې د اسلام په نامه خلکو ظلمونه وکړل خو دا د هغوی فردي ستونزه ده او د اسلام او اسلامي مفکورې يا اسلامپالنې پورې اړه نه لري. سرچینې اسلام معاصر اسلامي غورځنگونه
سپين بولدک

سپين بولدک په انگرېزي: د ډيورنډ کرښې ته څېرمه يو افغان سرحدي ښارگوټی دی چې د افغانستان د کندهار ولايت اړوند په سپين بولدک ولسوالۍ کي موقعيت لري دا ښار د کندهار او چمن په لويه لار پروت دی او د کندهار ښار د کوېټې ښار سره نښلوي. همداراز سپين بولدک د افغانستان او پاکستان تر منځ تر تورخم وروسته دويمه لويه سرحدي ور دی چې د همدې لارې هره ورځ مسافرين او سوداگر له يوه هېواده و بل هېواد ته اوړي را اوړي. سرچینې د کندهار شارگوټی د افغانستان ولسوالۍ د کندهار ولسوالۍ