ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
اقتصاد

یوه وټه د یوه هیواد یا سیمې د وټیز غونډال اقتصادي نظامڅخه جوړ دی، کوم چې د دې سیمې کار، پانگه او ځمکنې سرچینې، او وټیز عوامل د توکو په تولید، تبادله، ویشنې او مصرفونې کې برخه اخلي. چې وروستی پایلې ته په کتو سره وټه یو بهیر دی د تکنالوژیکي ودې، تاریخ او د هغه ټولنیز سازمان، او همدارنگه جغرافیې، طبعي سرچینو او د ژوند چاپیریال په گډون، چې دا ټول د وټې د اصلي لامل په ټوگه پیژندل کیږی. مخینه لرغونی پېر له ډیرې پخوا څخه د انسانانو په منځ کې په انفرادي ډول سره د توکو تولید، ویشنې او د خدمتونو چارو دود درلود، چې دا چارې پخپله د وټې ځیني ډولونه دی. خو په همدې ډول سره د ټولنو په پراخیدلو او د ورځینو اړتیاوو په ډیریدلو سره وټیزې چارې هم پرمختللې کیدلې . چې په لمړني ځل سومر یانې کاله مخکې له میلاده د بابلیانو لرغونی دور د راگړې ورکړې او پیسو پر بنسټ په لمړۍ ځل وټیز پرمختگ رامنځ ته کړ او تر هغه وروسته بیا بابلیانو او ورسره شاوخوا نورو نږدی څنگ ته ښاریانو یې له دوی نه وروسته زوړ وټیز غونډال نور هم پراخه کړ. چې نن زمونږ په اند قواعد او قوانین، په پورونو او نورو وټیزو کړنو کې بلل کیږي، او په سوداگریزو کړنو او خصوصي ملکیتونو پورې اړوند حقوفي قراردانونه او قانوني کودونه. بابلیانو او ورسره گاونډیو ښاري ایالتونو یی د وټه بڼه د اوسنو مدني ټولنو قانون د مفهوم د پرتلې ترکچې پورې لوړه کړه. هغوی لمړۍ تدوین شویو قوانینو او پازوالیزو اداري غونډالونو ته پراختیا ورکړه او بیا یې په محکمو، زندانونو او دولتي سوابقو کې پلې کړل څو پیړۍ وروسته د میخي لیک په رامنځته کیدو سره، او د لیکنو په کارلو سره لکه پور اداینه او شته توکي دا په لمړۍ ځل کابو ۲۶۰۰ کاله مخکې له میلاده د پیغامونو او لیکونو استول تاریخ ،افسانه، شمېرپوهنه ، ستورپېژندنه او په نورو حرفوي مخینو کې، لارې چې خصوصي ملکیتونه وویشي کله چې وغواړي... په پور باندې د گټې شمیر... د مالکیت او مالي تاوان د جبران اړوند قوانین کله چې توکو زیان یا کس ته فزیکي ضرر ورسیږي... جریمه د سرغړونو په صورت کې... او د پيسو د تاوان جبران کول او نورې سر غړونې چې دا په تاریخ کې لمړنۍ کره قانون وو. منځنی پېر د منځنیو پیړیو پر مهال، څه چې نن مونږ ورته وټه وایو د پایښت له کچې څخه ډیره لرې نه وه. او هغه مهال د ټولنیزو ډلو تر منځ ډیر بدلونونه تر سترگو شوي دی. چې د دوی په سر کې ستر مطرح فاتحانو ته یی له خطره ډکه پانگونه وه یانې د مالي سرچینو د تر لاسه کولو لپاره، چې له مخې یی باید چې پانگه بیرته د هغو توکو په بدل چې دوی نوې نړۍ ته راورد کړي ورکړل شي. او سوداگرو لکه ژاکوب فوگر او جوواني دې بیتشي دې میدیشي دوی لمړنۍ بانک جوړ کړ. او همدا ډول د مارکوپولو ، کرسټوفیر کولمبوس او د واسکو دې گاما لڅاوونو لمړنۍ نړیواله وټه رامنځ ته کړه. چې په دغه وخت کې وټه د لمړنۍ سوداگرۍ په نوم یادیږي نوی پېر صنعتي انقلاب صنعتی انقلاب له اتلسمی پېړې څخه رانيولې بیا تر نولسمې پیړۍ پورې هغو سترو بدلونونو ته ویل کیږي کوم چې د کرنې، توليد، کان ایستنې او لېږد چارو په برخه کې رامنځته شول او په ټولنیز اقتصاد او فرهنگي حالاتو یی هم ژور اغیز درلود، چې پیل یی له انگلستان څخه وشو. کاپيټاليزم او کمونيزم د دوهمې نړېوالې جگړې وروسته دا هم وگورۍ اسلامي وټه داسلامي اقتصاد ظهور د اسلامي بانکداری مخینه داسلامي اقتصادي سيستم اصول اسلامي وټیز غونډال داسلامي اقتصاد پرتله له نورو اقتصادي سيستمونو وټپوهان پای یادښتونه سرچېنې - .. . . - . . - - . . . : : - . . .. . . وټپوهنه اقتصاد
اماسټيگوټ

اماسټيگوټ يو داسې سېل حجره ده کوم چې فلاجېلوم نه لري. دغه اصطلاح په ځانگړي ډول د ټرايپانوسوم پروټوزونز د ژوند-څرخ د يوه حالت د څرگندولو لپاره پکار وړل کېږي. د ټرايپانوسوم پروټوزونز د ژوند-څرخ دغه پړاو ته لېشمانيال پړاو وايي، خو په لېشمانيايي حالت کې دا هغه بڼه ده چې پرازيت په ورټيبرېټ کې ځای نيسي، خو دا بيا په ټولو ټرايپانوسوم توکمونو کې منځ ته راځي. سرچينې
تبه

تبه یوه طبي اصطلاح ده چې د بدن د تودوخې د لوړیدلو معنې لري. په انکلیسي ژبه کې د او اصطلاحات د تبې لپاره کارول کیږي. معمولاً عضویت ته د انتان یا مایکروب د ننوتلو په پایله کې رامنځته او د انتاني ناروغیو یوه وصفي علامه بلل کیږي. د بدن نورماله داخلي تودوخه ۳۷ درجه د سانتي گراد ده چې د تبې په وخت دا درجه نوره هم پورته کیږي. تبه کیدای شي خفیفه، متوسطه او یا هم شدیده واوسي. تبه د انتان په مقابل کې د عضویت یو فزیولوژیک غبرگون دی چې له عضویت څخه دفاع کوي. میکانیزم یې په دقیق ډول نه دی ځرگند خو داسې تیوري شته والی لري چې؛ کله چې یو انتان انتیجن عضویت ته ننوځي نو له هغو انتي باډیو سره کومې چې د له پاسه ځای پرځای شوې دي نښلي او انتیجن انتي باډي کمپلکس جوړوي. وروسته مسټ ژونکې چوي او یو شمیر مواد آزادوي چې د سایتوکین یا کیموکین په نوم یادیږي دغه مواد د وینې له لارې دماغو ته رسیږي او په دماغو کې د تبې مرکز تنبه او د بدن د تودوخې درجه لوړوي. ناروغۍ
محمد اسلم وطنجار

محمد اسلم وطنجار ۱۹۴۶-۲۰۰۰ په انگرېزي: يو افغان جنرال او سياسي څېره وه. نوموړي د ۱۹۷۸ ز. کال کې پر ولسمشر سردار محمد داود خان باندې په کودتا کې اهم رول درلوده. چې همدې کودتا سره د ثور انقلاب پيل شو او نوموړی د کمونيستانو په حکومت کې يو جگپوړی چارواکی شو. مخينه محمد اسلم وطنجار د پکتيا يو اندړ غلجی پښتون ؤ. هغه په افغانستان کې د کابل په پوځي اکاډمۍ کې خپلې پوځي زده کړې ترلاسه کړي وې، بيا وروسته روسيې ته ولاړه او هلته يې د ټانکستۍ په څانگه کې نورې زده کړې ترلاسه کړې. افغانان پښتانه د خلق ډيمواکرټيک گوند غړي کمونيستان
مهوش

فريده مهوش ۱۳۲۶ ل ۱۹۴۷ ز کال، کابل د افغانستان پخوانۍ اماتوره سندرغاړې ده، چې وروسته یې په مسلکي ډول سندرو ته مخه کړه. فريده مهوش په پښتو، دري او هندي ژبو سندرې ويلې او کورنۍ او بهرنۍ ستاينيزې يې ترلاسه کړې دي. مخينه فريده مهوش په ۱۳۲۶ ل ۱۹۴۷ ز کال کې په کابل کې زېږېدلې ده. د هغې پلار په خټه د کشمير وو چې محمد ايوب نومېد او کابل ته د سوداگرۍ لپاره راکډه شوی وو. پلار يې د سوداگرۍ چارې پر مخ وړلې او مور يې د کندهار پاړسي وانه وه، چې په کابل کې د ديني زده کړو او پاړسي ژبې ښوونکې وه. استاد مهوش په يوه مذهبي كورنۍ كې راټوكېدلې. په كورنۍ كې يې يومذهبي محيط واكمن و او هيچاهم دا تصور نه كاوه، چې مهوش به يوه ورځ د سندرو استاده بلل كيږي. كلنه وه، چې له فاروق نقشبندي سره يې واده وكړ. ډېرو خلكو داسې انگيرله، چې د مهوش په هنري هلوځلو سره به دغه نكاح وشليږي،ځكه خُسر، لېورونو اواندرورگانو يې دهنري چارو مخالفت كاوه او دايې خپل ټبر او كورنۍ ته ننگ او پيغورباله، خو نقشبند يوازينى كس و چې مهوش يې خپلو هنري چارو ته نوره هم وهڅوله. مهوش نن د افغانستان دموسيقۍ يوه ځلانده او درنده څېره ده، د استادې فريده مهوش هنري ودې د افغانستان پر ډېرى ښځينه سندرغاړو او په ټوليز ډول د افغانستان پر اوسمهالې موسيقۍ يو ستر اغيز وكړ. د آغلې مهوش د غږ او سندرو تر ټولو غوره راز د هغې د کابل په دري لهجه كې رابرسېره كيږي چې ورته کابلي پاړسي هم وایي. په پاړسي ژبې کې د دري تر ټولو غوره گړدود د کابل سيمې پاړسي گړدود دی. مهوش يوازې په دري ژبه نه بلکه پر خپلې ملي ژبې پښتو هم سندرې وايي. مستې منگى بر وړى دى او راشه په مينه مينه د استاد فريده مهوش نوموتې پښتو سندرې دي. استاد فريده مهوش اوسمهال د امريکا د متحده ايالاتو د کلفورنيا لوی ښار کې مېشته ده. زده کړې لومړنۍ زده کړې يې د زرغونې انا لېسې کې پیل کړې او وروسته يې د بکولريا يا دولسم ټولگي کچې پورې د رابعيه بلخي ښوونځۍ څخه راووته . دندې آغلې خپلې دندې د ټولنيزو گټو وزارت کې د يوې مامورې په توگه رسمي دنده پیل کړه او بيا يې د معادن وزارت يا زېرمو چارو وزرات کې د ټايپستې په توگه کار پيل کړ چې وروسته د څه مودې د هغې د هنري کارونو د بوختيا له کبله له اړوند وزارت څخه گوښه کړی شوه. هنري فعاليت او سندريزې ټولگې آغلې غږ د اماتورې په توگه راووېست او وروسته د ډېرې ستاينې يې مخه دوديزې هندي سندارا زده کړې ته د دود له مخې د غزلبولانو لکه استاد نبی گل، حفیظ الله خیال، نینواز او محمدحسین سرآهنگ سره د گوړې ايښودو سره پیل کړ. ستاينيزې فريده مهوش په خپلو هنري برياليتوبونو كې ځيني لقبونه او ستاينيزې هم ترلاسه كړيدي. آغلې مهوش ته په .ل كال د هندي كلاسيكې سندارا پر بنسټ د وخت اطلاعاتو او كولتور وزارت د استادۍ رسمي لقب وركړ. سرچينې سندرغاړي افغان سندرغاړي
موشوفتسی

موشوفتسي د سلواکيا د تورچانسکي د ولسوالۍ پورې تړلې علاقه داري ده. تاريخ موشوفتسي د تورچانسکي د سيمې تر ټولو لوی کلی دی دا سيمه نه يواځې په بېسارو تاريخي آبداتو او يادگارونو مشهوره ده بلکه خپل ۷۷۰ کلن تاريخ هم ښه پوره نوم او شهرت وربخښلی دی. د سيمې په اړه لومړنی کتيبې هم د اطريشي امپراطور اندرې دوهم ۱۲۳۳ دی چې د همدې علاقه دارۍ اوسيدونکی ؤ. کلی له دوو برخو جوړ و: يوه برخه يې زوړ پاچاهي ماڼۍ او بله برخه يې تيرمويس چې ددې سيمې ننی نوم هم له همدې ځايه نشت کوي. دې سيمې د تاريخ په اوږدو کې گڼ نومونه لرلي دي لکه؛ موسوي موس، موسويز، مايوس اليو، نومينو موسويلخ، ايپېديوم مويس، موسويس اوليم، مايوس او اوسنی نوم موسوسن د موشويس لرغونی برخه پخوانۍ کوڅه خوارنيکوف دی چې تر اوسه يې خپل نوم چريانکوف ساتلی دی بله برخه يې هم د ردمازانم کلی يا کوڅه ده. موشويس په لومړي سر کې خپل يو خپلواک دولت و چې د خپلې مستقلې محکمې لاندې خپلې چارې پرمخ بېولې. ددې د استقلال او خپل حکومت دوره تر ۱۴ ميلادي پېړۍ پورې غځېدلې ده. په ۱۵۲۷ کال کې موشوفتسي د اويارسوف تر واک لاندې شو چې پوره ۴۰۰ کاله يې په دې سيمه واک وچلاوه. په تېرو زمانو کې موشوفتسي نامتو صنعتي سيمه وه. دلته ۱۹ ډوله مختلف شيان د گڼو کتبه کارانو له خوا جوړ او توليدېدل. نن موشوفتسي يو له ښو تفريحي سيمو ځينې حسابېږي طبيعت موشوفتسي ته خدای ښکلی طبيعت ورکړی دی. شنه ځنگلونه، ښايسته غونډۍ گانې يې زړه راښکونکي دي. لويه تاريخي ارزښتمن آبدات باندنۍ تړنې ووړ کتاپ معلومات دريِنُک منظرې سلواکيا
خواړه

هر هغه څه چې د کاربوهايډرېټو، غوړو، اوبو او يا پروټينو نه جوړ وي او د ودې او يا خوند لپاره د ژوو او انسانانو د خوړلو وړ وي او يا يې هم د څښلو وړ وي د خواړه يا خوړو په نامه يادېږي. ډېر داسې فرهڼونه دي چې د خوړو ځانگړي دودونه لري: پدغه دودونو کې په بېلابېلو ډولونو خواړه پخول، د بېلابېلو خوړو غوراوی او د ځانگړو خوړو رواج او ډېر کارېدنه دا ټول هغه څه دي چې ځانته ځانگړې زده کړه لري او د همدغې زده کړې نوم گاسټرونومي دی. د خوړو په هکله زده کړې ته د خواړو ساينس وايي. خواړه په پښتو ژبه کې هغه خوړونکي توکو ته وايي چې وروسته له دې چې په خوله کې په غاښونو ژوول کېږي او په همدې توگه په بدن کې د بېلابېلو هضمي پروسو نه هم تېرېږي. د خواړو سرچينې نژدې ټول خواړه د بوټو او ژويو نه ترلاسه کېږي، که څه هم چې پدې کې ځينې استثناگانې هم شته. نژدې هر يو ژوندی که هغه بوټي وي او که هغه ژوي وي، د يو يا بل ژوندي د خوړلو برخه جوړوي، او دا خواړه يا د برار او ژوند کولو په خاطر او يا هم د مذهبي او فرهڼيزو دودونو او شگومونو له مخې د يوه او يا هم د ډېرو انساني ټولنو لخوا خوړل کېږي. هغه خواړه چې د بوټو نه ترلاسه کېږي انسانان د بوټو ډېرۍ برخې د خوړو په توگه کاروي. پدې کې د بوټو نژدې دوه زره بېلابېل توکمونه د خوړو لپاره کرل کېږي، او ډېری يې زمونږ د ورځنيو چارو خواړه دي چې د بېلابېلو فصلونو نه لاس ته راځي. د بوټو نه لاس ته راغلي خواړه په لانديني ټولگيو وېشل کېږي: سابه د بوټو نه لاس ته راغلي توکي دي چې د خوړو په توگه کارېږي. په سابو کې د بوټو ريښې لکه کچالو او گازرې، د بوټو پاڼې لکه پالک او کاهو، د بوټو ډډونه لکه اسپراگس او پښۍ او په آخر کې د بوټو گلان، لکه گلپي او شين گلپي يا براکولي، دا ټول سابه يادېږي. ډېرۍ مسالۍ، داروگان او خوند بسيا کوونکي توکي چې د خوند، درملنې او وږم لپاره د خوړو په ډول کارېږي، دا ټول د بوټو نه لاس ته راځي. هغه خواړه چې د ژوو نه ترلاسه کېږي انسانان غوښه هم خوري، خو ځينې يې بيا د غوښو خوړلو په هکله د ځانگړې فلسفې خاوندان دي. په همدې توگه د کورني ژويو نه ترلاسه شوي نورې لاس ته راغلي توليدونه هم خوړل کېږي. د بېلگې په توگه شيدې چې د ډېريو کورنيو ژويو نه ترلاسه کېږي، هرڅوک يې څښي او په فارمونو کې د شيدو نه نور شيان لکه پنېر او کوچ هم لاس ته راځي. مارغان او چرگان هگۍ اچوي، او دا بيا بل داسې خواړه دي چې د ژويو نه لاس ته راځي. په ډېرو فرهڼونو کې گبين چې د شاتو د مچيو نه په لاس راځي هم د خوړو په توگه کارېږي. نور خواړه ځينې خواړه داسې دي چې نه يې ژوي او نه هم بوټي د لاسته راوړنې سرچينه گڼل کېږي. دغه ډول خواړه د خوړنده فنجای نه لاس ته راځي چې په هغو کې مرخېړي شامل دي. په همدې توگه د فنجای او روغتيا ته ځيان نه رسونکي باکټېريا هم د خواړو د تخمير کولو په لارو چارو کې کارول کېږي، لکه د اچارو جوړول، ډوډۍ پخول، د الکولي څښاکونو په جوړولو کې، د مستو، شړومبو، او پنېر په جوړولو کې له دغو نومېدلو سرچينو نه کار اخيستل کېږي. منل شوی تعريف په انگرېزي ژبو هېوادونو کې د خواړو تعريف په دغه څلور کټه گوريانو کې شوی دی، او د همدغه څلور کټه گوريانو هر يو شی خواړه بلل کېږي. : سرچينې دا هم وگورۍ د خواړو سياست د خوړو لړلیک
ټولنپوهنه

ټولنپوهنه په انگرېزي: د دوو وييونو، ټولنې او پوهنې تړنگنوم دی؛ په پاړسي ژبه کې ورته جامعه شناسي او په عربي ژبه ورته علم الاجتماع وايي. ټولنپوهنه د اکاډميکو زده کړو يو ډگر دی چې د ټولنې او په ټولنه کې د وگړيو تر منځ د ټولنيزو اړيکو په اړه ويېنه بحث کوي. ټولنيزې څېړنې بيا په کوڅه کې د ورکنومو وگړيو د لنډو اړيکو له شننو نيولې تر نړېوال ټولنيز بهير پروسې په ځان کې رانغاړي. د زده کړې په دغه ډگر کې يو داسې ليدلوري ته نغوته اشاره شوې چې ولې خلک په ټولنو کې اوډل شوي، يا ولې د يو وگړي په توگه، د يوې اتحاديې، د ډلو او انسټيټيوټونو د غړو په توگه انسان خپل ځان ته اوډلې ټولنې جوړې کړې دي. د يوې اکاډميکې زده کړې په توگه ټولنپوهنه د ټولنيزو ساينسونو ارزښتناکه مهمه برخه ده. دا هم وگورۍ ټولنه ټولنيز ساينسونه
نصرت پارسا

نصرت پارسا د فبروري ۲۲ ۱۹۶۹مۍ ۸ ۲۰۰۵ يو افغان سندرغاړی وه. هغه تر خپلې مړينې پورې د هېواد نه دباندې د آلمان په هامبورگ کې موسيقي غږوله او کله ناکله به يې په نورو هېوادونو کې په کنسرټونو کې هم برخه اخيسته. مخينه نصرت پارسا د کابل ښار په يوې منځنۍ کورنۍ کې زېږېدلی و. د هغه کورنۍ د پخوا نه د موسيقي په چاپېريال کې تر يوې کچې پورې ښکېل وه او همدا سبب وه چې د ځوان نصرت هنري وړتيا وده وکړه او له ده نه يې يو بريالی سندرغاړی جوړ کړ. . . . هندوستان ته مهاجرت . . . . . . . . په جرمني کې يو ستوری . . . . . ما دستمال آورديم . . آهسته برو . . د ونکوور غميزه . . . . . - - . . . . : . د خښولو لمانځنې . - . . . . . . . . . . - - . . . . . درگاه دنیا گهر سایه نگاه ناز دل کانسرټونه - سرچينې ! . . . . . . . . . . : . . . . باندنۍ تړنې د نصرت پارسا رسمي وېبپاڼه افغان سندرغاړي د ۱۹۶۹ زېږېدنې د ۲۰۰۵ مړينې
محمد حسين سراهنگ

محمد حسين سرآهنگ انگرېزي ژبه: د غزلو د سرتاج په لقب د هند لخوا نومول شوی او د افغانستان يو تر ټولو نوموتی د ختيځې لرغونې سندارا غزلبول استاد و . دی د استاد غلام حسين سرآهنگ چې د وخت تکړه غزلبول و ، زوی دی . دی په کابل کې د خواجه خوردک سيمه کې چې وروسته يې نوم په خرآباد واوښت زېږېدلی و . پلار يې د وخت د پاچا په دربار کې نوموتی سندرغاړی ، غزلبول و او ډېر هندي او افغاني سندرغاړي او غزلبولان يې د زده کړې څخه برخمن شوي . کورنۍ مخينه زده کړې زده کړې يې په کابل کې د اماني لېسې څخه تر اتم ټولگي پورې بشپړې کړې او وروسته يې بيا د سندرو پيل له کوره او غږ پوهنې ، او غزلو په مسلکي پوهنې پسې هند ته ولاړ او هلته يې پیل وکړ چې تر د ماسټرۍ پولې پورې زده کړې بشپړې کړې . ډېرو هندي تعليمي ټولنو ورته د موسيقۍ په ډگر کې اعزازي پوهنيزه سندونه او بری لیکونه ورکړي . هنري آثار په لومړي سر کې استاد سرآهنگ د لرغونې ختيځې سندارا شرقي کلاسيکه موسیقي زده کړه له خپل پلار څخه په کور کې وکړه بيا کله چې يې پلار د هغه لوړ استعداد دغه ډگر کې ولید نو يې له ځان سره د هند په لور رهي کړاو هلته يې د پټياله سيمې نوموتوغزلبولانو ته د زده کړې لپاره کښېناوه چې له هغه ځايه يې د هند د سيمې ټول راگونه زده کړل او لا يې نور مهارت په غږبولۍ کې ترلاسه کړچې د هند لخوا ورته سرتاج موسيقي لقب په رسمي توگه د علي آباد د پوهنتون څخه ورکړل شو . لاسته راوړنې سرچينې استاد محمد حسين سرآهنگ سره مرکه د يوټيوب له پاڼې افغان سندرغاړي پښتانه سندرغاړي پښتانه سندرغاړي دېگانان پښتانه پاړسي ژبي سندرغاړي ختيځه سندرغاړي ختيځه سندارا غزلبولان کمپوزران
هارون باچا

هارون پاچا ۲۰ د جولای، ۱۹۷۲ ز. - په انگرېزي: يو نامتو پښتون سندرغاړى دی. هغه د خيبر-پښتونخوا د صوابۍ په پنج پير کلي کې زېږېدلى دى. دی په صوابۍ کې د يوې دوديزې او روڼ اندې کورنۍ غړی دی . څه موده کېږي چې د ځينو سخت دريځو لخوا کال ۲۰۰۳م زېږدي کې کډوالۍ ته اړشو او لومړی امريکا ته کډوال شو بيا په کال ۲۰۰۸م زېږدي کې اروپا ته د چک هېواد ته کډه وکړه او هلته د ازادۍ راډيو سره په کار بوخت دی . زده کړې خپلې لومړنۍ زده کړې يې د پنج پير په دولتي ښوونځي کې پيل کړې، منځنۍ زده کړې يې د لسم ټولگي پورې د پېښور لومړني ۱ـ شمېرې لېسې کې وکړې. بيا يې خپلې لوړې زده کړې د .. او لسانس درجو پورې په کال ۱۹۹۲م زېږدي کې په اډوارډز کالج پېښور کې بشپړې کړې. هغې څخه وروسته يې په ۱۹۹۴م زېږدي کې خپله ماسټري د تولنپوهنې په برخه کې د پېښور پوهنتون کې ترلاسه کړه او هماغه پوهنتون کې اوس خپل په درېمې درجې لوړو زده کړو د ډاکټرۍ په تيزس بوخت دی . هنري ژوند هارون باچا هم لکه د نورو افغان ، پښتنو سندرغاړو پشان دوديزه سندريزه پېلامه لري ، په لومړي سر کې يې د دود له مخې کورنۍ لخوا د قرات اجازه ورکړل شوه بيا يې چې د هغه استعداد وليد د سندرو ويلو اجازه بشپړه ورکړه. هارون باچا د هغه وخت د پېښور څانگې ټلويزيون پي ټي وي ته مشهوره لوبگر پروفيسر ضيا القمر ورواسته او د هغه له لومړني سندريزې ټولگې د رنگونو ماښام څخه سندرې ووېلې.. هارون هغه وخت مشهور شو، چې کله په لومړي ځل د لنډيو ټپو په يوې بې جوړې نوي طرز اول به کله- کله غم و... سندرې پیل وکړ . نوموړي پښتو ټپو ته نوی غږيز طرز او خوند ورکړ . همدارنگه يې لنډۍ په مختلفو کمپوزونو ويلې دي. په دې برخه کې يې نوښت د ولسونو لخوا پښتونخوا ،افغانستان او هند کې ډېر وستايل شو. سندره له پښتو نه هندي ژبې ته پخپل طرز ورننوته او د هندي سندريزې ژبې ځان کې ونغاړله . دغه سندره يې د دوهم سندريز البم غنچکونه څخه ده چې په کال ۱۹۹۶م زېږدي کې بشپړ شو. هارون باچا د پیر سره سم سندريزه بدلونونه ازمويلي دي او نه يوازې دا چې ولسي سندرې يې هوبه هو ويلې دي بلکه ځانته يې د غزل په ډگر کې ځانگړی ځېل پنځولی او ولسي بدلې ، چاربيتې ، ټپې ، لنډۍ ، او داسې نورو يې ډېر ځوان سندرغاړي په سندرو راوستلي . نوموړی د پښتو تکړه غزلبول خيال محمد څخه په سندريز ډگر کې اغېزمن شوی او د هندي اوردو ژبې غزلبولانو لکه استاد غلام علي ، مهدي حسن ، جگجيت سنگ، آشابوسلې ، لتا او داسې نورو مينه وال دی . هارون باچا د شعر په غوراوي کې د پښتو ادب په پخوانيو او اوسينيو نوموتو شاعرانو کې د پښتونخوا له اړخه ډېرو شاعرانو شعرونه په سندرو کې کارولي همدا رنگه د غني خان ، رحمت شاه سايل ، ډاکټر اسرار ، شمس القمراندېش ، صاحب شاه صابر، عزيز منيروال، منير حمزه خان شينواري شعرونه د يادولو وړ دي ، د لوی افغانستان د ادب ځلانده ستورو لکه د خوشال خان خټک ، او رحمان بابا شعرونه يې هم سندريز کړي . د هارون باچا له خولې چې وايي ٫٫سندرو په جوړولو کې ورسره صاحب گل مرسته کړې او ډېر څه يې ورڅخه زده کړي ٬٬. لاسته راوړنې نوموړی د خپلواکو ټولنو لخوا هر ځای ډېر ستايل شوی ، خو په ځانگړي توگه يې د پښتونخوا ځايي ټلويزیون څخه په کال ۲۰۰۱ م ز کې د ښو ولسي سندرو ويلو له کبله جايزه ترلاسه کړې . اوسمهال د چک هېواد پلازمېنې پراگ کې ژوند کوي او هلته د سندرو اميل په نوم خپرونه د آزادۍ راډيو څخه وړاندې کوي . د سندرو ټولگې د رنگونو ماښام مجلسي ۱۹۹۶ز غنچکونه ۱۹۹۶ز پرخه په لمبو کې ۲۰۰۳ز ياقربان ولولې نظرمات چورلکونه قدمونه تماشې لاله زار درمان ۲۰۱۲ز نوی مجلسي غزل۲۰۱۲م.ز نوی مجلسي غزل ۲۰۱۳م.ز ولس جانان کړه ۲۰۱۳م.ز سرچينې هارون باچا ته ځانگړې شوې يادښتپاڼه سندرغاړيافغان سندرغاړيپښتانهپښتانه سندرغاړي
نظيف تکل

نظيف الله تکل ۱۳۴۰ لېږديز لمريز کال د کونړ ولايت د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر دی. مخينه نظيف الله تکل په ۱۳۴۰ ل ل کال کې د کونړ ولايت د څوکۍ په ولسوالۍ کې زيږيدلی دی. لومړنۍ زده کړې يې د کونړ ولايت د څوکۍ په ليسه کې کړې دي. تر دې وروسته د کابل په پولي تخنيک انستيتوت کې شامل شوی او د ماسترۍ درجې په اخيستلو سره يې پای ته رسولی دی. دندې ښاغلي تکل د ډاکتر نجيب الله د واکمنۍ پر مهال انجنري دندې درلودې او په افغانستان کې د ټول گټو چارو وزارت د پروژو جوړولو په مرکزي اسټيټيوټ پما کې يې کار کاوه. د دې دندې تر څنگ ېې د وخت په فرهنگي چارو کې هم فعاله ونډه اخيسته. د کډوالۍ پر مهال ېې په هالنډ يا نيدرلينډ هېواد کې د ۲۰۰۳ زېږديز کال او بيا تر ۲۰۰۵ کال پورې يې د مېشتو کډوالو ليکوالو او فرهنگيالو د ټولنې افغاني کلتوري ټولنې د مشرتوب دنده په غاړه درلوده. د ښاغلي تکل شعرونه او ليکنې په بېلابېلو رسنيزو خپرونو کې خپرې شوې او خپرېږي. نوموړی اوسهال له خپل ټاټوبي افغانستان څخه لرې د هالنډ نيدرلينډ په هېواد کې ژوند کوي. چاپي آثار او پاڼې مړې شوې شعري ټولگه د ۱۳۷۱ ل ل کال د افغانستان د ليکوالو ټولنې له خوا چاپ. دا اثر يې دويم ځل په ۱۳۸۵ لمريز کال کې چاپ شوی دی. شبنم په پاڼه شعري ټولگه، د ۱۳۷۱ ل کال چاپ. پاڼې د لونگو شعري ټولگه، د ۱۳۷۱ ل ل کال چاپ. د شعر بېلگې د ښاغلي تکل دازاد شعر شعر يوه بېلگه کينه دا ستا د زلفو ټال دا ستاد څڼو امېل چي کله ځانگي د سينو په څوکو اوښکلوي هغه نورسه غوټۍ هغه د تيو څوکي ماله کينه پرې راځي سرچينې پښتانه شاعران پښتانه ليکوال
علم گل سحر

علم گل سحر ۱۳۴۲ لمريز لېږدي کال ۱۹۶۳ زېږدي کال، د پکتيا ولايت، د زرمت ولسوالي، د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر او لیکوال دی. مخينه علم گل سحر د محمد سليم زوی، پر ۱۳۴۲ لمريز لېږدي کال د پکتیا ولایت د د زرمت ولسوالۍ د اسلام خېل په کلي کې زېږېدلی دی. لومړنۍ زده کړې يې د زرملي باتو ښوونځي کې، منځنۍ زده کړې يې د غزني د شېخ عطار په لېسه کې او لوړې زده کړې يې د کابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو په پوهنځي کې کړې دي. رسمي دندې د پوهني وزارت علمي غړی. د سواد مجلې مرستیال. د عرفان مجلې مرستیال او مسوول. د کورنیو چارو وزارت کارکوونکی. د بي بي سي راډیو لیکوال. د ازادي راډیو ویاند او پرودیوسر. د لمر تلویزیون عمومي ایډیتور. د قلم ادبي مجلې مسوول مدیر. د هېوادمشر د ویناوو لیکوال. د هېوادمشر د دفتر د برنامو ریاست د مکاتباتو او عامه اړیکو مسوول. د هېوادمشر د دفتر د برنامو ریاست مرستیال. مدني اکر د شعر بېلگې یې توره شپه خوره کړي، شمعه پټه له پتنگه شي - کرکه زما زیاته نوره هم له دغه جنگه شي تا ټولې خبرې راته بیا په خندا وکړې خو - دغه راته وایه د سبا وعده به څنگه شي ته خو ښه پوهیږې خو بیا هم د ناز خبرې کړې - دغسې نازو ته زما ژر حوصله تنگه شي زه یې په زړه لاس کیږدم، د زړه درزا یې واورمه - هغه چې په ناز زما په غیږه کې راړنگه شي ماته په یادگار د زلفو درې تارونه پریږدي ځي - زړه نازړه غرمه چې مې روانه له پالنگه شي ته به هم زاهده زور د مینې ته لاس پورته کړې - تاته په خندا که چیري ښکلې غنمرنگه شي ته به وایې دلته د انسان روح قبضه شوی دی - کله چې زموږ کلي محروم د ډول له ډنگه شي چاپ شوي نښيرونه یې ۱ د سپوږمۍ ښکالو د شعرونو ټولگه. ۲ د لمر جنازه د شعرونو ټولگه. ۳ـ د پاریال خوبونه د شعرونو ټولگه. ۴ پاس سپوږمۍ ده، لاندې ته یې د شعرونو ټولگه. ۵ ستوري د ماشومانو لپاره د شعرونو ټولگه. ۶ لاهم څارمه ستا لارې د شعرونو ټولگه. ۷- زه یم تږی ته اوبه یې د شعرونو ټولگه. ۸ مینه او وسواس د کیسو ټولگه. ۹ مینه او جگړه ناول. ۱۰ د انار تر ونې لاندې د تورنټو اوښکې د ناول ژباړه. ۱۱ شیطان څراغ د طنزیه کیسو ټولگه. ۱۲ چرگه او کوتره د ماشومانو لپاره کیسې. ۱۳ خاموش فیلیسوف د مقالو ټولگه. ۱۴ د متلونو کیسې او نور مالومات فولکوریک اثر. ۱۵ د متلونو کیسې، خبرې له خبرو پیدا کېږي. سرېبېره پر دې، د سهر صاحب په سلگونو مقالې د هېواد او بهرنیو رسنيو له لارې خپرې شوې دي. تر چاپ لاندې نښيرونه يې ۱ د عرفان مجلې تاریخچه او نیولیک څېړنيز نښير. ۲ د دوندر لیوان د ناول ژباړه. ناچاپ نښيرونه يې ۱ د ښاپیرۍ په لټه د کیسو ټولگه. ۲ خو ته مې ونه لیدې د شعرونو ټولگه. ۳ کاروانونه د بکوا په دښت تېرېږي د سندرو او نارو په اړه څېړنه. ۴ ژوند په شېبو کې څېړنيز نښير. ناچاپ نښيرونه يې ۱- د عرفان مجلې تاریخچه او نیولیک څېړنيز اثر. ۲- د ښاپیرۍ په لټه د کیسو ټولگه. ۳- خو ته مې ونه لیدې د شعرونو ټولگه. ۴- کاروانونه د بکوا په دښت تیریږي د سندرو او نارو په اړه څیړنه. ۵- ژوند په شېبو کې څېړنيز اثر. پښتانه شاعران پښتانه ليکوال افغاني ليکوال پښتانه افغانان اخځليک ۱-
سلما شاهين

شاعره او ليکواله سلما شاهين په پېښور کې زيږيدلې او خپلې زده کړې يې همدلته ترسره کړې دي . پوهانده سلما شاهین د ز. کال د اپریل په مه نېټه کی په باغده مردان سیمه کې زیږزدلې ده. د هغی پلار امیر محمد خان يو پیژندل شوی پښتون و هغې خپل ژوند د پښتو د پرمختگ لپاره صرف کړی او د همدغه کار لپاره هغې واده هم و نه کړ. پروفیسر سلما یو ښه محقق د ژبی او ادبیات په برخی کی و او هغی د افغانستان پاکستان او چین د ادبیاتو په باره تحقیقات کری دی هغی د پېښور په پوهنتون کی د د پښتو ښوونکې ده. نوموړې خپله دوکتورا د پښتو په ادب کی تر لاسه کړې ده. د سلما شاهين چاپى اثار روهې سندرې پښتو ټپى نوى سحر شعرى مجموعه ، او اباسين د تاريخ په اينه کې دى . اخځونه پښتنې شاعرانې پښتنې ليکوالې پښتنې
قلندر مومند

قلندر مومند زېږېدنه:۱ د سېپتمبر ، ۱۹۳۰ ز. - مړينه: ۴ د فبروري، ۲۰۰۳ ز. په انگرېزي: د پښتونخوا يو شاعر ، کره کتونکی ، ليکوال ، اديب او خبريال ؤ. نوموړي په سيندکښنې کې هم نوم درلود او د درياب په نامه د يوه پښتو سيند ليکلو امتياز هم ور په برخه دی. نوموړی په سياسي چارو کې هم ښکېل ؤ او د پاکستان د کمونېست گوند غړی هم ؤ. دا چې نوموړی څه نا څه يو هر اړخيزه شخصيت ؤ خو د نوموړي د ژوند په وروستيو وختونو کې کله چې قلندر مومند د پټې خزانې د جعلي ثبوتولو په موخه يو کتاب، پټه خزانه في الميزان وليکه نو په دې توگه يې د پښتو په ادب کې يوه ناندريزه بحث ته لمن ووهله. مخينه د قلندر مومند اصلي نوم صاحبزاده حبيب الرحمن قلندر مومند ؤ او د پېښور د صاحبزاده مومند په کلي کې نړۍ ته راغلی ؤ. زده کړې دندې قلندر مومند د پېښور گڼو رسنيو سره دندې ترسره کړي. نوموړی په ۱۹۶۲ ز. کال کې د اردو ورځپاڼې انجام د خبري څانگې ايډيټر پاتې شوی. همدا راز يې د بانگ حرم، خېبر مېل او د پښتو اوونيزې رهبر سره خبريالي کارونه سر ته رسولي. قلندر مومند د اردو ورځپاڼو آج او د مشرق ورځپاڼې لپاره مسلسل کالمونه ليکلي او د پېښور د پرېس کلب بنسټ ايښودونکی هم پاتې شوی. ادبي ژوند چاپ شوي آثار سباوون - د شعرونو ټولگه گجرۍ - د لنډو کيسو جونگ پټه خزانه في الميزان - يو انتقادي اثر درياب - پښتو سيند انځورتون پښتانه شاعران پښتانه ليکوال پښتانه
سلطان محمود غزنوي

سلطان محمود غزنوي ۲ د اکتوبر، ۹۷۱ ز. ک ۳۰ د اپرېل، ۱۰۳۰ ز. ک چې د يمين الدولة محمود يا: يمين الدولة عبدالقاسم محمود ابن سبکتگين هم يادېږي د ۹۹۷ ز. کال نه تر خپل مړينې پورې د افغانستان امپراتور پاچا ؤ. دسلطان محمود حکومت د مړينې د زېږېدنې د غزنويانو پاچايي د افغانستان تاريخ د هندوستان تاريخ د پاکستان تاريخ
محمود خان اڅکزی

محمود خان اڅکزی زېږېدنه: ۱۹۴۸ ز. - په انگرېزي: د پښتونخوا ملي عوامي گوند مشر او د عبدالصمد خان اڅکزي ځوی دی. نوموړی يو ملتپاله او ډېموکراټ سياسي مبارز دی. محمود خان اڅکزی څو څو واره د پاکستان د ولسي جرگې يا نېشنل اسېمبلۍ غړی پاتې شوی. په ۲۰۰۲ ز. کال کې هغه يوازينی پښتون ملتپاله سياستپوه وه چې د ټولټاکنو له لارې يې د پاکستان د ولسي جرگې د غړيتوب لپاره وټاکل شو. په پاکستان کې اڅکزی يو ناندريز شخصيت دی چې د نوموړي د سياسي گروهو له کبله يې ډېر سيال سياستوال او گوندونه نه خوښوي. د دې سبب دا دی چې محمود خان اڅکزی په سيمه ايزه کچه د پښتنو د حقونو غږ پورته کړی او د پښتنو په سيمو کې د هغوی په طبيعي منابعو باندې د پښتنو د واک خبره يې رابرسېره کړې. نوموړی په کوټه کې په خپل پلرني ټاټوبي کې اوسېږي. پښتانه
شهرت ننگيال

مخينه زده کړې دندې چاپ شوي آثار هلته چې تاريخ تکرارېږي - چاپکال ۱۳۷۰ ل. په سکروټوکی مزلونه - له پیښوره ترخوست کابل اوکندهار یونلیک - چاپکال ۱۳۷۹ ل. پېښور پخوانی پاچا محمد ظاهر شاه - لویه جرگه، صلح، دیموکراسي - د افغانستان د پخواني پاچا محمد ظاهر شاه د مرکو، پيغامونو او اعلاميو ټولگه - چاپکال ۱۳۷۹ ل. پېښور ناچاپه آثار باندنۍ تړنې سرچينې پښتانه ليکوال پښتانه شاعران
ساباوري

ساباوري یا انیمیزم د باورنې یا عقیدې یو غونډال دی په کوم کې چې د بدن او سا تر منځ بېلتون نه مني. او دا بېلتون نه یوازې په انسانانو کې بلکې په ژویو ، بوټو او نور. ساباوري
عبدالوهاب سرتېر

عبدالوهاب سرتېر ۱۳۲۸ لمريز لېږدي کال، د ننگرهار ولايت د سره رود ولسوالي په انگرېزي: د افغانستان يو پښتون شاعر او اديب دی. مخينه عبدالوهاب سرتېر د حاجي عبدالغني زوی، پر ۱۳۲۸ لمريز لېږدي کال د ننگرهار ولايت د سره رود ولسوالۍ د موسی زيو په کلي کې زېږېدلی دی. زده کړې عبدالوهاب سرتېر خپلې زده کړې د سيد جمال الدين د ښوونې او روزنې په موسسه کې پای ته رسولې دي. دندې تر ۱۳۵۸ لمريز کال پورې په حبيبيې او استقلال لېسو کې د پښتوژبې او ادبياتو ښوونکی و. وروسته يې د افغانستان په راډيو ډلويزون کې پر کار پيل وکړ چې هلته د بېلابېلو خپرونو ليکونکی، ويونکی او چلوونکی و.وروسته يې د افغانستان په راډيو ټلويزيون کې په کار پيل وکړ چې هلته دبېلابېلو خپرونوليکونکی ، ويونکی اوچلوونکی وو چاپ شوي آثار د عبدالوهاب سرتېر شعرونه له ۱۳۴۳ لمريز کال راهيسې د هېواد په مطبوعاتو کې خپرېږي. د نوموړي څو شعري ټولگې چاپ شوي چې په لاندې توگه دي. څيرې گرېوان - د شعرونو ټولگه - چاپکال: ۱۳۷۷ لمريز د کوثر جام - د شعرونو ټولگه - چاپکال: ۱۳۷۷ لمريز د څپو ژبه - د شعرونو ټولگه - چاپکال: ۱۳۷۸ لمريز چينه - د شعرونو ټولگه - چاپکال: ۱۳۸۰ لمريز سوی ډاگ - د شعرونو ټولگه - چاپکال: ۱۳۸۰ لمريز هميانۍ - د شعرونو ټولگه - چاپکال: ۱۳۸۰ لمريز بڼ - د شعرونو ټولگه - چاپکال: ۱۳۸۴ لمريز نوموړی د ۱۹۹۳ زېږيز کال راپدېخوا په آلمان کې د پردېسۍ ژوند تېروي. باندنۍ تړنې په ويکي شعرونه کې د عبدالوهاب سرتېر شعرونه په ټاټوبي وېبپاڼې کې د عبدالوهاب سرتېر شعرونه پښتانه شاعران پښتانه افغانان
سيد مخدوم رهين

سيد مخدوم رهين د محمد شريف زوی د اطلاعاتو او کلتور وزير د جهاد په کلونو کې له جنگسالار پير گيلاني سره په اسلامي محاذ کې و چې له وطنه دباندې د مجاهدينو په حکومت کې هم د اطلاعاتو کلتور وزرادت ورسپارل شوی و ، وروسته ظاهر شاه پلوی شو ، د طالبانو له نسکوريدو راهيسته په همدې څوکۍ ناست دی . افغانان افغان سياستوال افغان وزيران افغان جنگسالاران د شورای نظار غړي د شمالي ټلوالې غړي
حبيب الله قادري

انجينر حبيب الله قادري د حاجي احمد قادري زوی او د افغانستان د مخدره توکيو پر ضد د مبارزې وزير پخوا د کډوالو د وزارت مرستيال وو. پښتانه افغانان پښتانه سياستوال افغان سياستوال افغان وزيران د شورای نظار غړي د شمالي ټلوالې غړي
اميرزی سنگين

انجينير اميرزی سنگين د امير گل گلشاه خېل زوی، افغانستان د لنډمهالي حكومت په جوړېدو سره د افغانستان د مخابراتو وزير ټاكل شوې. امير زې سنگين د پكتيكا ولايت د اورگون ولسوالۍ اوسېدونكې دې . لومړنۍ زده كړې لومړنۍ زده كړې يې په اورگون او منځنۍ زده كړې يې په گردېز كې سرته رسولي دي. ۱۲ ټولې يې د ټېليكميونيكېشن ښوونيزه مركز څخه په لومړي درجه ترلاسه كړه. لوړې زد كړې په ۱۹۷۳ز كال يې د جنوبي لندن له پوهنتون څخه د انجينيرۍ سند ترلاسه كړ. په لومړي ځل په ۱۹۷۵ز كال د ټېلي كميونيكېشن ښوونيزه مركز كې د ښوونكي په توگه ومنل شو، د ۱۹۷۸ز او ۱۹۸۰ز كلونو ترمنځ يې د ټېلي كميونيكېشن رياست په غاړه ؤ. په ۱۹۸۰ز كال هېواد پرېښودو ته اړ او د سوېډن هېواد ته مهاجر شو. هورې يې په ۴ مياشتو كې په سوېډني ژبه كې د لسانس سند ترلاسه كړ. دندې او ټولنيز خدمتونه سنگين د افغانستان لپاره د سوېډن د مرستو د كمېټې يو له بنسټ اېښودونكيو څټو څخه دى، چې دې كمېټې د افغانستان په ښوونيزه، كرنيزه او روغتيايي څانگو كې په تېرو دوه نيمو لسيزو كې د يادولو وړ مرستې كړي دي. دارنگه يې د سعودي عربستان په خالد نړېوال هواي ډگر كې د مخابراتو په پروژه كې د غړي په توگه له ۱۹۸۲ز څخه تر ۱۹۸۵ز كال پورې پاتې شوې. لدې څخه وروست ۵ كلونو لپاره د سوېډن هېواد په مخابراتي، گرځنده ټېليفونو نېټ وركونو د سېسټم په پنځونه او نوي كونه كې كار وكړ راتلونكې موخې او لاسته راوړنې د افغانستان د وزارت د يو كارنده پلان لمخې غواړي چې افغانستان ددې جوگه كړي، ترڅو د نړېوالې خبرتيايي ټكنالوژۍ د ټولنې غړې شي، ترڅو د افغان كولتور استازيتوب وكړاى شي، او له اړيكتيايي او خبرتيايي ټكنالوژيو څخه خپله برخه گټه پورته كړي. دارنگه دا وزارت غواړي چې افغانان له مخابراتو او څخه گټه پورته كړي، ترڅو افغان دولت او ټولنيزې اسانتياوې لا پياوړې كړي. ددې وزارت له موخو څخه دا هم دي، ترڅو غربت راكم كړي، او د وړ او اړو خلكو سره مرسته او لاسنيوې يې وكړي. د مخابراتو او خبرتيايي ټكنالوژۍ وزارت په پلان كې لري ترڅو په راتلونكيو ۴-۶ كلونو كې لاندې لاسته راوړنې ترلاسه كړي. ټول ښارونه او ۵۰۰۰ كلي د پراخه اړيكتيايي او خبرتيايي خدمتونو پواسطه وپوښي. په راتلونكي يو كال كې ۵ ټلېكام كمپنيو خدمت پېلونه. ملكي برېښنايي سپڼسيزې پروژې پېلونه، چې د ښه نوعيت او ټېټې بيې لرونكې به وي، او خلكو ته به ملكي او نړېوالې اړيكتيايي او خبرتيايي اسانتياوې په راتلونكيو ۳ كلونو كې برابروي. دا كېبل به د زمكې لاندې تېرول كېږي، چې د منځنۍ اسيا هېوادونه به له سوېلي اسيا سره د افغانستان له لارې تړي. په راتلونكيو ۴ كلونو كې د ۱،۵ بېليونه افغانيو په كچه پانگه اچونې زياتونه. د ۵ مېليونه كاروونكيو ته د گرځنده او ټېليفون اسانتياوې برابرول په راتلونكيو ۴ كلونو كې چې دا اندازه د هېواد ۲۰ شل په سلو كې نيسي. په راتلونكو ۴كلونو كې د ۵۰۰۰۰ كارونه برابرول په راتلونكيو ۱۰ كلونو كې د افغان دولت ۲ بېليونه ډالره گټه ترلاسه كول. پښتانه افغانان پښتانه سياستوال افغان سياستوال افغان وزيران د شمالي ټلوالې غړي
محمد امين فرهنگ

ډاکټر محمد امين فرهنگ د مير محمد صديق فرهنگ زوی ، د اقتصاد وزير ظاهر شاه پلوی دی چې له طالبانو راهيسته په کابينه کې تل موجود و پښتانه افغانان افغان سياستوال افغان وزيران
محمد اسماعيل خان

محمد اسماعيل خان د مير محمد اسلم زوی، د افغانستان په اسلامي جمهوریت کي د حامد کرزي د واکمنۍ پر مهال د انرژۍ او اوبو وزير، د هرات پخوانی والي، د اسلامي جمعيت ګوند غړی او یو له هغه ټوپکسالارانو څخه دی چي د افغانستان په کورنۍ جګړه کي یې رول درلود. ژوندلیک اسماعیل خان په زیږدیز کال کي د هرات ولایت په شینډنډ ولسوالۍ کي زېږېدلی دی. نوموړی د افغان شوروي جګړې پر مهال د جمعیت ګوند غړۍ او د بهرنیو استخباراتو په مرسته یې د افغان خلق حکومت په وړاندي جګړه کول. د کمونسټ حکومت تر پرځېدو وروسته اسماعیل خان د کورنۍ جګړې پر مهال د هرات ولایت مشرتوب په لاس کي واخیست او له رانیولې بیا تر کال پوري ددغه ولایت مشر وو. د طالبانو له لوري د هرات تر نیولو وروسته اسماعیل خان د یو زنداني په ډول ژوندئ ونیول سو خو په کندهار کي تر لږ زندان تېرولو وروسته د جمعیت د نورو مشرانو غوندي له افغانستانه وتښتېدی او په کال کي د متحده ایالاتو او ناټو په مرسته له نورو جنګسالارانو سره یوځای افغانستان ته بیا داخل سو. په کال کي اسماعیل خان پرځای ددې چي د خپلو جنایاتو په تړاو محکمه سي برعکس د نورو جمعیتي زورواکو په څېر د افغانستان د اوبو او برېښنا وزیر وټاکل سو او دغه دنده یې تر کال پوري سرته ورسول. اسماعیل خان د جمهوري حکومت پر مهال د افغانستان په لویدیځ هرات ولایت کي د حامد کرزي او اشرف غني د حکومتونو په وړاندي یو مشهوره زورواکۍ ګڼل کېدی او په کال کي د جمهوريت له پرځېدو وروسته یوځل بیا د طالبانو له لوري ژوندئ ونیول سو. طالبانو د نوموړي د ناروغۍ له کبله ده ته اجازه ورکړه چي له هیواده بهر خپل علاج ترسره کړي، خو نوموړی چي څنګه له هیواده ووتی یوځل بیا یې د طالبانو په وړاندي مخالفت پیل کړ او د شمالي ټلوالي د پخواني جنګسالار احمدشاه مسعود له زوی سره یو ځای سو. جنگسالاران افغانان افغان وزيران د شورای نظار غړي د شمالي ټلوالې غړي لوېديځپال لوېديځپاله سياستوال
هدايت امين ارسلا

ډاکټر هدايت امين ارسلا د سوداگرۍ وزير او د ولسمشر لوړ پوړی سلاکار .ښاغلی ارسلا د مجاهدينو په حکومت کې د بهرنيو چارو وزير و ، دی د پير سيد احمد گيلاني په ملي محاذ کې فعال غړی و خو وروسته بيا د پخواني پاچا ډلې ته ورنژدې شو . له طالبانو وروسته په لومړۍ کابينه کې د ماليې وزير و . پښتانه افغانان پښتانه سياستوال افغان سياستوال افغان وزيران افغان جنگسالاران د شمالي ټلوالې غړي
يوسف پښتون

انجينير يوسف پښتون د ښار جوړولو وزير د ښار جوړولو مخکينی وزير چې د کندهار والي وټاکل شو ، دوی د ښار جوړونې په برخه کې لوړې زده کړې لري او ويل کيږي چې د بحرين د ښار ماسټر پلان يې جوړ کړی دی . دا هم وګورئ افغانان پښتانه سياستوال افغان سياستوال افغان وزيران د شمالي ټلوالې غړي
مسعوده جلال

ډاکټره مسعوده جلال د حاجي طلا محمد لور د ښځو د چارو وزيره په بيړنۍ لويه جرگه کې د مشرتابۀ لپاره په ټاکنو کې د حامد کرزي سياله چې وروسته د افغانستان د ولسمشرۍ په ټاکنو کې هم يوازينۍ ښځه سياله وه . دا د طب ډاکټره ده .شه شزه ده سیاسی ده شه سیاسی مال دے افغانان افغان سياستوال افغان وزيران د شمالي ټلوالې غړي
سيد محمد امين فاطمي

ډاکټر سيد محمد امين فاطمي د مرحوم سيد ابرار پاچا زوی د عامې روغتيا وزير له حضرت صبغت الله مجددي سره په اسلامي ملي جبهه کې و . دوی هم د مجاهدينو په جلاوطنه حکومت کې د عامې روغتيا د وزير په توگه کار کاوۀ . پښتانه افغانان پښتانه سياستوال افغان سياستوال افغان وزيران د شمالي ټلوالې غړي
جيارډيا لامبليا

جيارډيا لامبليا چې پخوا د لامبليا انټېسټېنالېس په نوم سره هم يادېده يا جيارډيا ډيوډونالېس او جيارډيا انټېسټېنالېس يوه فلاجلي پروټوزوني پرازيت دی چې د انسانانو د معدې او کولمې لارې منتن کوي او د جيارډياسېز ناروغي مېنځ ته راوړي. کوربانه جيارډيا انسانان په ناروغۍ اخته کوي. دا يو تر ټولو عام پرازيت دی چې پيشوگانې هم پرې اخته کېږي. د دغه پرازيت په پېورو کوربانو کې غواگانې، سگ لاهوان، هوسۍ، سپي او پسونه هم شامل دي. نښې نښانې کله چې څوک په دغه پرازيت اخته شي نو بيا همدا پرازيت د جيارډياسېز ناروغي منځ ته راوړي، دا د معدې او د کولمو د په لاره کې يوه منتن ناروغي ده چې نښې يې ډېر زيات نس ناستي يا دستونه دي، او کولمې تاو کوي او دردونه هم ورسره احساسېږي. ددې ناروغۍ نورې نښې د باد له وجې د نس پړسوب، ستړيا، زړه بدوالی، کانگې، د بدن د تول کمښت، او باد خوشې کول. په ځينو ناروغانو کې بيا يواځې زړه بدوالی او کانگې تر ټولو لويې نښې وي. کله چې د جيارډيا لامبليا پرازيت د ناروغ بدن ته لار پېدا کړي نو ناروغ په ځان کې دغه نښې نښانې وروسته د لس ورځو ويني. جيارډيا په نړېواله کچه د کولمو د ناروغيو يو لوی لامل دی او دا هغه غېرباکتريايي د نس ناستې ناروغي ده چې په شمالي امريکا کې ډېره پېښېږي. په اصل کې د دغه پرازيت د اصلي ژواکپوهنې په هکله مونږ ډېر لږ پوهېدلای شو. تاريخ د جيارډيا لامبليا د ټروفوزويټ بڼه لومړی ځل په ۱۶۸۱ کال کې د انتون وان ليوون هوک لخوا د هغه پخپلو غايطه موادو کې وموندل شوه. د هغه کتنې بيا په يو عدسي مايکروسکوپ باندې بيا بيا د يو برتانيوي مايکرولوجېسټ يا ککتوکپوه براين جې فورډ لخوا وکتل شوې. هغه دا هم په ډاگه ښکاره کړ چې څوک څومره په اسانۍ سره د جيارډيا پرازيت په يوه ساده او زوړ مايکروسکوب ترلاندې کتلی شي. پرازيتونه د اوبو اړونده ناروغۍ هغه ناروغۍ چې د غايطه موادو آزمېښت ته اړتيا لري
ټريپانوسوما

ټريپانوسوما د ټريپانوسومونو يو ډول دی، دا يوتوکميز يا مونوفايلېټيک ډلې يوسلولي پرازيتي پروټوزوه دی. دا نوم د يوناني ژبې وييکو زړه تنگی او بدن نه اشتقاق شوی، په کومه توگه چې دا ژوندی خوځېږي، پخپله دا څرگندوي چې دا نوم ولې ورته ورکړل شوی. د ژواکپوهنې له مخې بېلابېل داسې کک توکمونه يا مايکرواورگانيزمونه دي چې انسانان اغېزمن کوي، او ډېری يې انسانان په ډول ډول ناروغيو اخته کوي، يو د دغو نه د ټريپانوسومياسېز ناروغي يا د خوب ناروغي ده. دا ناروغۍ اکثراً د بې شمزيو ژونديو نه انسانانو ته ورځي د بېلگې په توگه د يوې غوماشې د چيچلو سره همدا کک توکمونه د انسانانو بدن ته لار پېدا کوي چې بلاخره په يوه يا بل ډول ناروغي بدلېږي. د ټريپانوسوما د کک توکمونه مايکرواورگانيزم د ژوند څرخ ډېر پېچلی دی چې پدې کې بېلابېل مورفولوژيکي يا جوسه-پېژنديک پړاوونه شامل دي، په ځانگړې توگه هغه توکمونه چې د بې شمزيو نه نورو ته لېږدول کېږي. دوی په بې شمزيو کوربنو کې د ډېرو بېلابېلو بڼه جوړونکو پړاونو نه تېرېږي، خو په شمزۍ لرونکو کې کوربنو کې دغه سلولونه يوه ځانگړې بڼه ځانته جوړوي چې د ټريپوماسټيگوټ په نامه يادېږي، په ټريپوماسټيگوټي بڼه کې ددغه ژوندي فلاجېلوم د شا له لورې نه د مخ و لورې ته غځېدلی دی او په همدې دا فلاجېلوم يو څپورې پردې پورې تړلی دی. د ټريپانوسوما په کورنۍ کې دا لانديني توکمونه شامل دي: ټ. اېويم دا ټرېپانوسوما دا ډول په مارغانو کې ټريپانوسمياسېز منځ ته راوړي. ټ. بويسوني ټ. بروسي دا ډول په انسانانو کې د خوب ناروغي او په په مالونو کې لکه پسونه، غواگانې او همداسې نور کورني ژويو کې د ټريپانوسومياسېز طاعون منځ ته راوړي. ټ. کاراسي په تازه اوبو کې ټيلي اوسټ ټ. کروزي چې په انسانانو کې د چاگاس ناروغۍ سبب گرځي ټ. ټرېپانوسوما ايکوينيوم وگېس اسونه په تابانيدا اخته کېږي، سوېلي امريکا ټ. ايکويپيرډم ټ. ايوانسي انتان په کې په هند کې . ټرېپانوسوما لېويسي په مږکانو کې ټرېپانوسوما مېلوفېگيوم پسه په مېلوفېگس اووينوس اخته کېږي ټرېپانوسوما : ټرېپانوسوما ټ. روټاټوريم ټ. ټ. ټ. ټ. ټ. وايوېکس سرچينې . . ---
اسکاريس لومبريکويډېس

اسکاريس يوه پرازيتي ناروغي ده. دا ناروغي په انسانانو کې وي او ددغې ناروغۍ اصلي لامل يو ډول پرازيتي گرد چينجی دی چې ساينسي نوم يې اسکاريس لومبريکويډېس دی. داسې اټکل کېږي چې د نړۍ څلورمه برخه خلک په دغې ناروغۍ اخته دي او د اسکاريس ناروغي په ځانگې توگه په تودو سيمو کې ډېره خپره ده او په نورو هغو ځاينو کې چې په ډېره لږه کچه پاکي، نظافت، او روغتيايي حفظان په پام کې نيول شوی وي. ددغې اسکاريس جنس نور توکمونه هم پرازيتي دي او په کورنيو څارويو کې هم د ناروغۍ سبب گرځي. پرازيتي ناروغۍ د خواړو نه پېدا ناروغۍ گردي چينجيان
پلازموډيم وايوېکس

د پلازموډيم وايوېکس پرازيت په وار وار د بېنن يا د سلولي بې ډولۍ تر ټولو لوی لامل دی، خو ددغه پرازيت تر ټولو لويه ستونزه دا ده چې دا په هرو درو ورځو کې د ملاريا ناروغي رامنځ ته کوي. دا يو د هغو څلورو پرازيتونو نه دی چې په ټولگړې توگه په انسانانو کې د ملاريا د انتاني ناروغۍ سبب گرځي. دا پرازيت لږې ستونزې رامنځ ته کوي، خو د ملاريا د پرازيتونو تر ټولو خطرناکه او مرگونی پرازيت پلازموډيم فالسيپارم دی. پلازموډيم وايوېکس د يوې ښځينه انافېلېس غوماشې د چيچلو سره د انسانانو بدن ته لاره پېدا کوي، او د انافليس د غوماشې همدا ښځينه جنس انسانان چيچي. : - . : . . : . . : : . . . . . . . . . . . -- . . -- . . . درملنه . . . . سرچينې پرازيتي ناروغۍ ملاريا
پلازموډيم فالسيپارم

پلازموډيم فالسيپارم يو پروټوزوني پرازيت دی، او دا د پلازموډيم هغه يو جنس دی چې په انسانانو کې د ملاريا ناروغي رامنځ ته کوي. دغه پرازيت د انافېلېس د غوماشې په ذريعه انسانانو ته ورځي. پلازموډيم فالسيپاروم د پرازيتي انتاني ناروغيو خطرناک ډول دی او په همدې توگه د پلازموډيم فالسيپارم ملاريا په نړيواله کچه يوه مرگونې انتاني ناروغي ده او د دې ناروغۍ د پېچلتيا کچه ډېره لوړه ده. ددې سره سره دا په انسانانو کې د ملاريايي انتاني ناروغيو ۸۰٪ برخه جوړوي چې د دې ناروغۍ د ۹۰٪ ناروغانو د مړينې سبب گرځي. مخينه په انسانانو کې د ملاريا ناروغي د پلازموډیم د جنس د يو ډول پروټوزوه په اخته کېدو سره مېنځ ته راځي. د ملاريا نوم د اېټاليوۍ ژبې يا مالې اري يا څخه راوتلی دی چې مانا يې بده هوا ده. دا نوم په ۱۷۱۷ زېږيز کال کې د لانسيسي هغه وړانديز پورې اړه لري کله چې هغه د مردارو ډنډونو زهرجن بړاس ته اشاره کوله او پدې اند وه چې د ډنډونو همدا زهرجن بړاس دا ناروغي مېنځ ته راوړي. پرازيتي ناروغۍ ملاريا پرازيتونه
د ژونکې تيوري

د ژونکې تيوري د ژواکپوهنې يو بنسټيزه ساينسي تيوري ده. په ټولگړي توگه ددې تيورۍ منل شوې برخې په داسې ډول دي: يوه ژونکه د ژونديو شيانو د کړنو او د جوړښت يو بنسټيزه يوون دی. ټول اورگانيزمونه د يو يا ډېرو ژونکو نه جوړ شوي. ټولې ژونکې د پخوا نه موجودو ژونکو نه د ژونکو د وېش د پروسې له لارې پېدا شوي. په ژونکو کې جنيټيکي توکي شته چې د ژونکيزو وېشنو په وخت کې ژونکې لور نوې جوړېدلې ژونکه ته ورلېږدول کېږي. ټولې ژونکې د اهميت له مخې د يو ډول کيميايي جوړښت نه جوړې دي. د انرژي-بهاو، مېټابوليزم او ژونکيميا کړنې په ژونکو کې دننه ترسره کېږي. د ژونکې د تيورۍ درې اهمې برخې داسې دي: ټول ژوندي اورگانيزمونه د يوه يا ډېرو ژونکو نه جوړ شوي. ژونکه د ژونديو شيانو د کړنو او د جوړښت تر ټولو بنسټيزه يوون جوړوي. ټولې ژونکې د پخوا نه موجودو ژونکو نه رامېنځ ته کېږي. په دغه تيورۍ کې دوه استثناء گانې هم شته: که څه هم چې ويروسونه د ژونکو نه جوړ دي، خو د ځينو له مخې بيا دا ژوندي گڼل کېږي. تر ټولو لومړنی ژونکه د پخوا نه موجودې ژونکې نه زېږېدلې. د ژونکې تيوري په اصل کې د تيودور شوان او ماتياس ياکوب شليدن لخوا پرمخ يووړل شوه، او په بشپړه توگه د ليوس پاسچر په کارنو ومنل شوه، په ځانگړې توگه د وروستي نوموړي هغه کارونه چې د ميکروبونو په برخه کې يې ترسره کړي. ژونکه د ژواکپوهنې بنسټيز يوون دی. ژونکه د لومړي ځل لپاره په ۱۶۶۳ زېږيز کال کې روبېرټ هوک وموندل. هغه بيا ډېر ژر وليدل چې کوم څه چې ده موندلي، هغه ژونکې ته ورته دی چې راهبانو يې څرگندونې کړي وې. که څه هم چې هغه څه چې ده موندلي وه د يوه وچ لرگي يا مړ بوټوي برخه وه او هغه يواځې يو تش سلول د زده کړې لاندې اچولی وه چې هېڅ کوم هسته يې په مرکز کې نه درلوده. لومړنی کس چې د مايکروسکوب ترلاندې د ژوندي سلول په ليدو بريالی شوی وه هغه په ۱۶۷۳ زېږيز کال کې آنتون وان ليوان هوک وه. باندنۍ تړنې ژواکپوهنيز تيورمونه
عبدالروف قتيل خوږياڼی

عبدالروق قتيل خوږياڼی ۱۳۱۳ يا ۱۳۰۸ لمريز لېږدي، د ننگرهار ولايت - د ۱۳۹۶ ل ل کال ليندۍ، کابل د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال او شاعر وو. زده کړې عبدالروف قتيل خوگياڼی پر ۱۳۱۳ يا ۱۳۰۸ لمريز کال د ننگرهار ولايت د خوږياڼيو په کږه کې زېږېدلی دی. لومړنۍ زده کړې يې په خپل کلي کې ترسره کړې او بيا د لغمان د شرعيه علومو په مدرسه کې شامل شو. پر ۱۳۳۰ ل ل کال د نوموړې مدرسې له دولسم ټولگي څخه فارغ او د شرعياتو په پوهنځي کې، چې هغه وخت د کابل پوهنتون د حقوقو پوهنځي يوه څانگه وه، شامل شو او دغه پوهنځی يې تر دويم ټولگي پورې ولوست. دندې عبدالروف قتيل بيا د هېواد په بېلابېلو برخو کې د ښوونکي، پلټونکي په توگه او نورو څانگو کې خدمت وکړ. همدا راز يې ډېر کلونه د هېواد په بېلابېلو رسنيزو څانگو کې کار وکړ او د ځينو خپرونو د مسؤل مديريت په څنگ کې د ځينو ولايتونو د اطلاعاتو او کلتور آمر وو. د ښاغلي قتيل خوږياڼي تر اوسه يو شمېر شعري او داستاني آثار چاپ شوي دي. مړينه د ساپي د پښتو څېړنو او پراختيا نړېوال مرکز پخوانی مشر، لیکوال او شاعر عبدالروف قتيل خوگياڼی د ۱۳۹۶ ل ل کال د ليندۍ پر ۲ د ورپېښې ناروغۍ له لامله په کابل کې ساه ورکړه. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه. چاپ شوي اثار يې د ځينو خپرو شويو اثارو نومونه يې دا دي: ۱- دوه ياران پښتو ناول. ۲- ارمان د لنډو کيسو ټولگه. ۳- انقلابي نغمې د حماسي او وطني شعرونو ټولگه. ۴- دا حسن دا لمبې شعري ټولگه. ۵- ټنگ ټکور شعري ټولگه. عبدالروف قتيل خوږياڼي د شاعرۍ تر څنگ ډرامې او لنډې کيسې هم ليکلې دي. د پښتو داستاني ادبياتو د تاريخ په څېړنه کې د نوموړي آثار ځانگړی ځای لري. نوموړی د ژوند په وروستيو کې هم په رسنيزو چارو بوخت وو. اخځونه ۱- ۲- پښتانه شاعران پښتانه ليکوال پښتانه افغانان
اباسين يوسفزی

اباسين يوسفزی په انگرېزي: شاوخوا ۴۵ کاله وړاندې دملکنډ ايجنسۍ ددېر د خان پورکلی کې نړۍ ته راغلی دی. زده کړی لومړنۍ زده کړې يې پخپله سيمه کې وکړې او دلوړوزده کړولپاره پېښورته ولاړاو پښتوژبه کې يې دډاکټرۍ ترکچې زده کړې و کړې. دپېښورپه اسلاميه کالج کې دپښتوڅانگې مشرؤ. د پېښور په پوهنتون کې هم د پښتو ژبې ښوونکی و او په بېلابېلو برخو کې یې د زده کوونکو د لیلیو له سرښوونکي نیولي بیا د کرېکېټ کلب تر مشرتابه پورې دندې تر سره کړې دي. د ښاغلي یوسفزي دوه کتابونه چاپ شوي دي چې يو يې غورځنگونه او بل يې الوت نومیږي .نوموړۍ د سپرمراد نیازوف د روحنامې اثر په پښتو اړولی او په بېلابېلو ورځپاڼو او مجلو کې یې مقالې هم لیکلې دي . دندی دوحدت اومشرق په ورځپاڼو ، دمشعل اوخيبر په مجلو اودخيبرتلويزيون اوپيښور راډيولپاره یې ليکنې ديادونې وړدي. دبيلابيلوشاعرانو اوليکوالوپه سلوکتابونويې کره کتنې ليکلې دي. دغني خان اوليکوالودټولنې غړى اودهيواد اوخيبرمجلومسول مديرهم پاتې شوى دى. دښوونځيو د٩ مو او١٠ موټولگيو دزده کوونکولپاره يې پښتوکتابونه ليکلي دي. اباسين يوسفزي درحمان بابا ادبي جايزه ، په صوات کې دچاچا رحيم بخش جايزه، دپښتانه ادبي ملگري جايزه گټلې اوله ادبي اوټولنيزوموسسونه يې شاوخوا ٥٠ شهادت نامې اومډالونه ترلاسه کړي دي. چاپ شوي نښيرونه يې ۱- غورځنگونه. ۲- الوت. ۳- انځورتون اخځليک ۱- پښتانه شاعران شاعران پښتانه
چارلس چاپلين

چارلس چاپلين،بريالۍ كوميډي څېره د شلمې پيړۍ په پنځمه لسيزه كې چاپلين په امريكا كې له سياسي بريدونو سره مخامخ شو، هغه اړ شو چې له خپلې كورنۍ سره يو ځای له امريكانه سويس ته كډه وكړي. د برتانيې مشهور او ممتاز فلمي هنرمند چارلس چاپلين د ١٨٨٩ كال د اپريل په ١٦ نيټه په لندن كې وزيږيد، پلار او مور يې سندرغاړي وو ، د پنځه كلنۍ په وخت كې چاپلين د خپلې مور پر ځاي په يو نمايش كې سندرې وويلې او د ننداره چيانو ستاينه يې ترلاسه كړه ، ترهغې وروسته چاپلين په هنري صحنه كې په خپل هنري ژوند پيل وكړ٠ كله چې هغه د كارنون په ننداريز هنري پلاوي كې گډون وكړ د گونگ مرغه په نامه ډرامه كې يې اصلي رول ولوباوه او بری يې وموند . تر١٩٠٠ كال وروسته چاپلين په امريكا كې پرخپلو گرځنده هنري نندارو پيل وكړ او ستر برياليتوبونه يې ترلاسه كړل . په ١٩١٤ كال كې هغه په امريكا كې د لومړي ځل لپاره په فلم كې رول ولوباوه او ورپسي يې په همدې كال په ٣٥ فلمونو كې رول ترسره كړ. تر١٩١٤ كال وروسته چاپلين په فلمي پرده كې خپل ځانگړى صورت خلكو ته وښود ، چاپلين د ١٩١٤ كال نه تر ١٩٦٧ كاله پورې نژدې په ٩٠ فلمونو كې رول لوبولى ٠په فلمونو كې د چاپلين له خوا لوبول شوى رول اساسا د عادي او معمولي خلكو صورت و ، د دغو عادي كسانو ژوند تل له ستونزو سره مخامخ كيده ، خو دوى دغو ستونزو ته خپل سرونه نه وو ټيټ كړي او په ډير جرئت سره يې له راز راز چلنجونو سره مقابله كوله ، هغه په فلمونو كې دكاپيټاليسټي ټولنې د بدو او ناوړو پديدو په مقابل كې تيز طنزاو مسخره وكړه ٠ چاپلين د كوميډۍ يو ستر هنرمند و، هغه په خپلو فلمونو كې د طنز او مسخرې په واسطه د فلم نندارچيانو ته كيسې وويلې،چاپلين په فلمونو كې نه يوازې د كاپيټاليسټي ټولنې د ناوړواو بدو پديدو په هكله له تيز طنزه كارواخيست ،بلكې له انسانانو سره يې خپله مينه هم څرگنده كړه ٠ دبېلگې په ډول؛ په مدرن ټايمز ، لوى ديكتاتور او نورو فلمونو كې يې د خلكو په اړه خپله توده پاملرنه او احساسات وښودل . چاپلين د كوميډۍ لوى استاد او ستر فلمي هنرمند و ، هغه خپل ټول عمر فلمي هنر ته وقف كړی و ، د نړۍ په بيلابيلو هيوادونو او سيمو كې خلك دده له فلمونو سره مينه لري ، چاپلين په ١٩٧٦ كال كې د چين د شانگهاي ښار ته سفركړی و او د چين د بيجنگ اوپرا د مشهورو هنرمندانو دپه زړه پورې او خوندورو تمثيلونو ننداره يې وكړه . د شلمې پيړۍ په پنځمه لسيزه كې چاپلين په امريكا كې له زياتو سياسي بريدونو سره مخامخ شو، هغه اړ شو چې له خپلې كورنۍ سره يو ځای له امريكانه سويس ته هجرت وكړي. چاپلين په خپل ژوندانه كې څلور ځله واده وكړ او له څلورمې ښځې سره يي دژوندپه اوږديدوسره اته كوچنيان پيداشول.د ١٩٧٧ كال د دسمبر په پنځه ويشتمه نيټه دنړۍ ډير مشهور ،ممتاز كوميډين او فلمي هنر مند چارليس سپنسير چاپلين د ٨٨كالو په عمر له نړۍ او خپلو مينه والو سره د تل لپاره خداى پاماني وكړه .چارلېس چاپلين ومړ، خو څېره يې اوس هم دخلكو په ذهنونو كې ژوندۍ ده او دغه ژونديتوب به تر پېړيو پېړيو دوام ومومي. لوبگران
لنډه کيسه

لنډه کیسه په انگرېزي: يو نوی ادبي نثري ځېل دی، چې د پېژند آر نښه يې لنډوالی دی. د کيسې دغه لنډوالی کېدای شي چې يوازې ليکوال هغه وخت لاسته راوړي چې د کيسې منځپانگه سره داسې ونيښسېزي چې يوازې اړينې برخې يې وليکي. ډېر پوهان بیا په دې اند دي چې لنډه کیسه له آره له هغو نکلونو څخه راپيلېږي چې په تېرو وختونو کې به د خلکو په منح په شفاهي ډول یو بل ته کيدلې، په ځانگړي ډول ماشومانو ته. لنډه کیسه یو داسې فن دی چې ځان ته ښکلایز اصول او فني غوښتنې لري لکه کوټلی تاثیر، رمزیت سمبولیکوالی او د موادو فنکارانه اوډنه، هره کیسه باید تلوسه، پیل ، منځ او پای سره د یوې انتباهي او هیجاني پایلې وي. کیسه باید له پیل څخه منطقي وي پلاټ او بیان یې منطقي ، کافي منسجم او له ولولو ډک وي. د کیسې پلاټ جوړښت د احساساتو، فطري درک او ایډیاوو څخه جوړېږي . د لنډې کيسې ليکلې بڼه د ډېرو پوهانو په اند د لمړي ځل لپاره په انگریزي ادبیاتو کې پیدا شوه چې د امریکا ځینې لیکوالان لکه . د يادونې وړ دي. په افغانستان کې نکلونه چې د لنډې کیسې سره ډېر اړخ لگوي، له پخوا زمانو څخه دود دي. په اوسني وخت کې ډېر لیکوالان هڅه کوي چې لنډې کیسي ولیکي. افغان لیکوالان په دې ډگر کې بریاوې هم لري. په اوسنیو لیکوالو کې ایمل پسرلی، عبدالوکيل سوله مل شينواری، اکبر بری، محمود نظري، محمد صديق پسرلی، زرین انځور، غوث خیبري، سعدالدین شپون، اجمل اټک او ډېر داسې نور نومولی شو. سرچينې دا هم وگورئ د پښتو لنډو کيسو تاريخ نابللي مېلمانه باندنۍ تړنې . . . . . . . . . پښتو ادبیات