ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
د سویس تاریخ

له ۱۸۴۸ ز کال راهیسې د سویس کنفډراسیون یو فیډرال جمهوریت دی چې ولسوالۍ نسبتاً خپلواکې دي، چې ځینې د کنفډراسیون اوږده تاریخچه لري چې مخینه یې ۷۰۰ کاله وړاندې ته ورګرځي، چې د نړۍ یو له زړو ساتل شویو جمهوریتونو څخه ګڼل کېږي. د همدې سیمې پخوانی تاریخ د الپ له کتلور سره تړلی دی. په سویس کې د لومړي ځل لپاره هیلویټي قوم مېشت شو او له زېږد وړاندې لومړۍ پېړۍ کې د روم تر واکمني لاندې راغی. د ګالو رومي کلتور د جرمنیانو له نفوذ سره په وروستیو پېړیو کې ګډ شو او د سویس ختیځه برخه له الماني قلمرو سره یو ځای شوه. د سویس سیمه په شپږمه پېړۍ کې د فرانک په سترواکۍ کې راوستل شوه. په منځنیو لوړو پېړیو کې، ختیځه برخه یې د سوابیا د ډوک برخه شوه چې د روم په سپېڅلې سترواکۍ پورې اړوند و، په داسې حال کې چې لویدیځه برخه یې بیا په بورګونډي پورې تړلې وه. د سویس زاړه کنفډراسیون په وورستیو منځنیو پېړیو کې یعنې اتو ولسوالیو یې خپله خپلواکې د هابسبورګ له کورن او د بورګونډي له ډوک او د ایټالیوي جګړو په درشل کې یې د الپ په سویل کې ځینې سیمې د میلان له ډوک څخه تر لاسه کړي. د سویس اصلاحاتو دا کنفډارسیون سره ووېشه او د دې لامل شو چې په لومړیو منځینو پېړیو کې د دیارلس ولسوالیو تر منځ له یوې اوږدې کورنۍ جګړې سره مخ شي. د فرانسې د انقلاب په پایله کې، سویس په ۱۷۹۸ ز کال کې د فرانسویانو له تیري سره مخ شو او د فرانسې د یوه مشتری دولت په توګه د هیلویټیک جمهوریت په نوم ونومول شو. په ۱۸۰۳ ز کال کې د ناپلیون د منځګړتوب د قانون له مخې سویس یو ځل بیا د کنفډراسیون حالت غوره کړ او د ناپلیوني دورې په پای ته رسېدو سره، د سویس کنفډراسیون له یوه اړودوړ لرونکې دورې سره مخ شو چې په ۱۸۴۷ ز کال کې له یوې لنډې کورنۍ جګړې سره مخ شو او په ۱۸۴۸ ز کال ک ېې د سویس فډرال اساسي قانون رامنځته کړ. له ۱۸۴۸ ز کال راهیسې د سویس تاریخ یو له ډېرو زیاتو بریالیو او سوکالي لرونکو هېوادونو څخه ډک دی. صنعتي کېدل د دې هېواد د دودیزې کرهڼې اقتصاد ته بدلون ورکړ او په نړیوالو جګړو کې د دې هېواد بې پلوي او د بانکي صنعت بریا د دې لامل شول چې دا هېواد په نړۍ کې یو له تر ټولو زیاتو ثبات لرونکو اقتصادونو څخه وشمېرل شي. سویس په ۱۹۷۲ ز کال کې له اروپايي اقتصادي ټولنې سره د ازادې سوداګرۍ هوکړه لاسلیک کړه او د اروپایانو د ادغام په بهیر کې یې د دوه اړخیزو تړونونو له لارې برخه واخیسته، خو له اروپايي تولنې سره د بشپړ الحاق په وړاندې د پام وړ مقاومت وکړ، که څه هم د دې هېواد ټول قملرو پرته له لیختشتاین د اروپايي ټولنې د غړو هېوادونو له خوا له ۱۹۹۵ ز کال راهیسې محاصره دی. سرچینې
پټاني سمنتا

مهاماوپادهيا يا چندر شيکرا سنګا هريچندنا مهاپترا سمنتا چې د پټاني سمنتا په نوم مشهور دی يو هندي ستورپوه او عالم و چې له ځمکې څخه تر لمر پورې واټن يې د باڼس پايپ او دوديزو وسايلو سره اندازه کړ. هغه په دسمبر کې په پورنيمانتا پوشا کرشنا اشټمي کې زېږېدلی او په جون کې په پورنيمانتا اډيکا جيشتا کرشنا تريوداشي کې مړ شوی. د هغه څېړنې او مشاهدې په يوه کتاب کې چې د سدانت درپان په نوم ياديږي تاليف شوي، چې په سنسکرت او اوډيا رسم الخط دواړو ليکل شوي. هغه په کې د ستورپوهنې کتنو لپاره د دوديزو وسيلو کارولو لپاره د مهاموپادهيايا جايزه ترلاسه کړه. ژوند ليک سمنتا د هند د اوډيشا ايالت په نياګر ولسوالۍ کې د خندپارا په شاهي ايالت کې زېږېدلی و. هغه د سمنتا سيامبندهو سنګا او بشنومالی ديوي زوی و. هغه په شاهي کورنۍ کې زېږېدلی و. هغه د سنسکرت زده کړه وکړه، او وروسته يې د هند دوديزه ستورپوهنه وڅېړله. د خپلې ځوانۍ په جريان کې، سمنتا د اندازه کولو وسايلو جوړولو لپاره د باڼس او لرګيو په کارولو سره د ورځې په اوږدو کې د سيوري اوږدوالی اندازه کړ، کوم چې هغه د مانا ياترا په نوم ياد کړ. هغه هم د خپل سنډيال د نسخې په کارولو سره وخت اندازه کړ. هغه يوازينی هندي ستور پېژندونکی و چې د سپوږمۍ ټولې درې بې نظمۍ يې له اروپايي ستور پېژندونکو څخه په خپلواکه توګه کشف کړې، چې پخوانيو هندي ستورپوهانو ته نا مالوم وو. سمنتا د خپل ژوند په اوږدو کې د بې خوبۍ سره مخ و او د جون په ، کې د تبې او انفېکشن له امله مړ شو. ۵ وسيله جوړونکی سمنتا يو ځوان ستورپوه و او تر پنځلس کلنۍ پورې يې په شاهي کتابتون کې د شته کتابونو په لوستلو زده کړه وکړه. د خپلې څېړنې په ترڅ کې سمنتا خپل ډيری وسايل د ورځني توکو لکه لرګيو او باڼسونو په کارولو سره ډيزاين کړل. د رياضياتو او دوديزې ستورپوهنې له زده کړې وروسته هغه خپله پوهه د پخوانيو هندي رياضی پوهانو او ستورپوهانو لکه آرياباتا، وراهاميهرا او برهماګوپتا لخوا د وړاندوينو سره سمون لپاره کارولې. هغه يوازې د باڼس پايپ او دوه لرګيو په کارولو سره د اندازه کولو په اړه څېړنې ترسره کړې. د هغه موندنې په خپل کتاب کې ثبت شوي چې د سيدانت درپنا نوميږي او په کې په اروپايي او امريکايي مطبوعاتو کې يادونه شوې. د سمنتا حسابونه په پای کې په اوډيشا کې د الماناکونو په چمتو کولو کې کارول شوي. اخځليکونه . . . . . : . . : . :....... . . . . : . . . . . : . . . . : . . . . . . .
هند پریمیر لیګ

د هند پریمیر لیګ د نارینه وو مسلکي شل اوریزه کرکټ لیګ دی، چې د هند له لسو ښارونو څخه د لسو ټیمونو لخوا سیالي کوي. دا لیګ په ۲۰۰۷ کال کې د هند د کرکټ د کنټرول بورډ لخوا تاسیس شو. د هند پریمیر لیګ په نړۍ کې د کرکټ تر ټولو زیات ګډونوال لیګ دی او په کې د ټولو سپورتي لیګونو په منځ کې د اوسط ګډون له مخې شپږم مقام درلود. په کې، هند پریمیر لیګ په نړۍ کې لومړۍ سپورتي پیښه شوه چې په یوټیوب کې په ژوندۍ بڼه خپره شوه. سرچينې په هند کې لوبې
چغه

چغه انګلیسي : یو امریکایی پاپ بانډ چې په ډاوني کې جوړ شو، د بانډ غړي: ریچارډ کارپینټر غږ، کیبورډ او کیرن کارپینټر غږ، ډرمونه. دا جوړه په ۱۹۸۳ کې د کیرن کارپینټر په مړینې سره پای ته ورسیده. د دوی د کیریر په لومړیو کې، د دوی د موسیقۍ د نرم سر له امله، دوی د موسیقۍ صنعت څخه په هر ځای کې ردونه ترلاسه کړل.۱۹۷۰ لسیزه د راک او هنرمندانو وخت و لکه جینیس جوپلین او جیمي هینډریکس خورا سخت او ګړندی سرعت سره. د ټولو خنډونو سره سره، کیرن او ریچارډ تسلیم نه کړ او خپل ریکارډونه یې مختلف ریکارډ لیبلونو ته لیږلو ته دوام ورکړ تر هغه چې د ریکارډونه په نهایت کې خپل ځانګړي جذب کړي. هیرپ الپرټ پریکړه وکړه چې دوی ته یو چانس ورکړي او د تل لپاره د دوی ژوند بدل کړي. ډیسکوګرافی ۱۹۶۹ - بعداً با نام منتشر شد ۱۹۷۰ - ۱۹۷۱ - یا ۱۹۷۲ - ۱۹۷۳ - ۱۹۷۵ - ۱۹۷۶ - ۱۹۷۷ - ۱۹۷۸ - ۱۹۸۱ - ۱۹۸۳ - ۱۹۸۴ - - ۱۹۸۹ - ۲۰۰۱ - د بانډ پخوانی کار شامل دی چې مخکې نه دی خپور شوی. چغه
محیب الرحمن ايمان

نوم: مجیب الرحمن اېمان د پلار نوم: علم ګل تابعیت: افغان د زیږون نېټه: ــ ۱۳، عقرب، ۱۳۶۹ د زیږون ځای: وردګ، سیدآباد، عبدالمحې الدین اوسنۍ هستوګنه: کابل، ۴مه حوزه، قلعه فتح الله، ۲سرک
جندر

جندر د ښځېتوب او سړيتوب او تر منځ يې د توپير کولو اړوند ځانګړتياوو لړۍ ده. پر همدې بنسټ جنس کېدای شي د جنسيت پر بنسټ ټولنيز جوړښتونه لکه: د جندر ونډې او د جندر پېژندګلوي راشامل کړي. زياتره کلتورونه د دوو جنسونو په لرلو هلکان يا سړي او نجونې يا ښځې سره د جندر دويال يعنې دوه جنسونه کاروي او هغوی چې له دې ډلو څخه د باندې دي، کېدای شي د نادويال اصطلاح تر چتر لاندې ځای شي. ځينې ټولنې د نارينه او ښځينه تر څنګ نور ځانګړي جندرونه هم لري. لکه د سويلي اسيا ايجراګان، چې زياتره درېيم جندر نومول کېږي او څلورم جندر او داسې نور. زياتره پوهان هوکړه لري، چې جندر د ټولنيز سازمان لپاره يوه مرکزي ځانګړتيا ده. جنسيت پوه زياتره وختونه د بيولوژيکي جنسيت او جندر ونډې تر منځ د اصطلاحي توپير لومړنی راپېژندونکی ګڼل کېږي لکه څرنګه چې په اصلي ډول راپېژندل شوی دی؛ د دواړو جندرونو د ونډې مفاهيم او هغه څه رانغاړي چې وروسته به د جندر هويت په توګه پېژندل کېږي. نوموړي په ۱۹۵۵ ز کال کې ياد توپير څرګند کړ. که څه هم وار له مخه په ۱۹۵۴ ز کال کې جندر د جنسيت ټولنيز شوې کتنې په توګه راپېژندلی دی او د دويم جنس تر سرليک لاندې د کتاب د ښځو د برابرۍ نظريه کې د جنسيت او جندر تر منځ د توپير د پيل په توګه ژباړل شوی دی. د له کار څخه وړاندې هر څيز ته د جندر ويی کارول عام نه و او يوازې ګرامري ډلبنديو کې کارېده. که څه هم له ياد ويي څخه د موخه تر ۱۹۷۰ ز لسيزې هغه مهال پورې خپره نه شوه، چې د ښځو د برابرۍ نظريې د بيولوژيکي جنس او د جندر ټولنيز جوړښت تر منځ د توپير مفهوم راونغاړه. زياتره معاصر ټولنپوهان، سلوکي پوهان او بيولوژي پوهان، زيات حقوقي نظامونه او حکومتي جوړښتونه او د حکومتونو تر منځ استازولۍ، لکه: د روغتيا نړيوال سازمان، د جندر او جنسيت تر منځ توپير کوي. په نورو برخو کې د جندر اصطلاح د يوه روښانه مفهومي توپير له وړاندې کولو څخه پرته د جنسيت پر ځای کارول کېږي. د بېلګې په ډول: د ناانساني ژوو په څېړنه کې جندر په عادي ډول د ژوو بيولوژيکي جنسيت ته وايي. د جندر په معنا کې دا بدلون ۱۹۸۰ لسيزې ته ورګرځېدلی شي. په ۱۹۹۳ ز کال کې د متحده ايالتونو د خوړو او درملو ادارې د جنسيت پر ځای د جندر کارول پيل کړل. وروسته په ۲۰۱۱ ز کال کې ياده اداره له خپل دريځ څخه په شا شوه او جنسيت يې د بيولوژيکي ډلبندۍ او جندر يې د نارينه يا ښځينه په توګه د يو شخص ځاني استازولۍ يا د دې لپاره وکاراوه، چې ياد شخص ته د نوموړي د جندر پېژندنې پر بنسټ د ټولنيزو بنسټونو له لوري څه ډول ځواب ورکول کېږي. ټولنيزې پوهې د جندر څېړنو لپاره يوه ځانګړې څانګه لري. نورې پوهې، لکه: جنسيت پېژندنه او د عصب پوهه هم په دې موضوع کې لېوالتيا لري. ټولنيزې پوهې ځينې وختونه جندر يو ټولنيز جوړښت ته نږدې کوي او د جندر څېړنې په ځانګړي ډول دا چاره کوي، په داسې حال کې چې په طبيعي پوهو کې څېړنه پلټي چې ايا په نارينه او ښځينه کې بيولوژيکي توپيرونه په انسانانو کې د جندر پرمختګ اغېزمنولی شي که نه. دواړه په دې اړه مناظرې ته معلومات ورکوي، چې بيولوژيکي توپيرونه په څومره توپير د جندر پېژندنې هويت او جندري سلوک اغېزمنولی شي. په ځينو انګليسي ادبياتو کې د بيولوژيکي جنسيت، فزيالوژيکي جندر او د ټولنيز جندر ونډې تر منځ نازکه توپير شته. دا چارچوکاټ په ۱۹۷۸ ز کال کې د په اړه، د ښځو د برابرۍ يوه مقاله کې د لومړي ځل لپاره راڅرګند شو. سرچينې
د غلامۍ تاريخ

د غلامۍ تاريخ له پخوا وختونو څخه تر نن ورځې پورې زيات کلتورونه، مليتونه او دينونه رانغاړي. همدا ډول د غلامۍ قربانيان له زياتو بېلابېلو توکمي لږه کيو او مذهبي ډلو څخه وو. د غلامانو ټولنيزو، اقتصادي او حقوقي دريځونو، د غلامۍ په بېلابېلو نظامونو کې په پراخ ډول د وختونو او ځايونو له مخې توپير درلود. غلامي په پرتليز ډول له تمدن څخه مخکې، د ښکاري ډلې وګړو کې خورا لږه ځکه وه، چې غلامي د تولنيزې ډلبندۍ تر شرطونو لاندې وده کوي. غلامي په لومړيو تمدنونو، لکه: بين النهرين کې سومر، چې له ميلاد څخه ۳۵۰۰ کلونو پخوا ته ورګرځي کې پلې شوه. مریيتوب د بين النهرين حمورابي قانون ۱۸۶۰ ق . م کې راڅرګندېږي، چې د يوه رامنځته شوي بنسټ په توګه ورته ورګرځي. مریيتوب په لرغونۍ نړۍ کې خپور شوی و او د رومي سترواکۍ په ګډون په نږدې هر لرغوني تمدن کې موندل شوی و. د منځنيو پېړيو په لومړيو کې په اروپا کې لږ عام شو مرييتوب، که څه هم په ځينو سيمو کې يې پلې کېدل دوام وکړ. په مديترانه يي هېوادونو کې د جنګ د پېړيو پر مهال عيسويانو او مسلمانانو دواړو د يو بل غړي ونيول او غلامان يې کړل. اسلامي مرييتوب له ۷ پېړي څخه تر ۲۰ پېړۍ پورې په بنسټيز ډول د لویديخې او مرکزي اسيا، شمالي او ختيځې افريقا، هندوستان او اروپا سيمې راونغاړلې. هالنډ، فرانسې، هسپانيې، پرتګال، بریتانيا او د لويديځې افریقا يو شمېر پاچاهيو د اتلانتيک غلامۍ سوداګرۍ کې په ځانګړي ډول له ۱۶۰۰ ز څخه وروسته د يادونې وړ ونډه ولوبوله. که څه هم غلامي نوره د نړۍ په هيڅ ځای کې قانوني نه ده، مګر انساني قاچاق تر اوسه د يوې نړيوالې ستونزې په توګه پاتې کېږي. د اټکل له مخې په ۲۰۱۳ ز کې له ۲۵ څخه تر ۴۰ ميليونو خلکو پورې غلامان کړای شوي وو، چې ډېری يې په اسيا کې وو. له ۱۹۸۳ ز څخه تر ۲۰۰۵ ز کال پورې د سوډان د دويمې کورنۍ جګړې پر مهال خلک په غلامۍ نيول شوي وو. په لوېديځې افريقا کې د کاکاو بوټو يو ډول ونه ده، چې تخم يې د چايو په توګه او چاکلېټ کې کارول کېږي د نيالولو په موخه د ۱۹۹۰ ز لسيزې په وروستيو کې د کوچنيانو د منظمې غلامۍ او قاچاق ثبوت په ډاګه شو. په ۲۱ مه پېړۍ کې هم غلامي ادامه لري او په کلني ډول ۱۵۰ بېليونه امريکايي ډالر ګټه جوړوي. د وسله والې جګړې لرونکو سيمو کې وګړي په ځانګړي ډول حساس دي او معاصر لېږد رالېږد په کې انساني قاچاق يو څه اسانه کړی دی. په ۲۰۱۹ ز کې د ټولې نړۍ په کچه اټکل شوي ۴۰ ميليونه خلک د مرئيتوب د ځينو بڼو تابع وو، چې له دې ډلې ۲۵ سلنه يې کوچنيان وو. ۶۱ سلنه يې په زور کار کولو چارو کې کارول کېدل، چې زياتره يې په خصوصي برخه کې وو. ۳۸ سلنه د زور ودونو له مخې ژوند کوي. د معاصرې غلامۍ نور ډولونه د سربازانو په توګه د کوچنيانو ګومارل، جنسي قاچاق او جنسيتي مرئيتوب دي. اصلي د غلامۍ ثبوتونه يا شواهد له ليکلو ثبتونو څخه مخکې نېټو ته ځکه ورګرځي، چې که په ډېری کلتورونو کې نه وه غلامي؛ نو په زياتو کې هرومرو وه. ډله یيزه غلامي د ژوندي پاتې کېدلو په موخه زياتو اقتصادي امکاناتو او د خورا ډېرو وګړو او د نفوس غلظت ته اړتيا لري. د همدې له امله به کېدای شي د غلامۍ دود نږدې ۱۱۰۰۰ کالونه پخوا د نوې تيږې دورې اوښتون پر مهال د کرنې له رامنځته کېدلو څخه وروسته پراختيا کړې وي. مریيتوب په ځينو پخوانيو تمدنونو، لکه: د سومر او ههم د لرغوني مصر، لرغوني چين، سترواکۍ، اشور يا ، بابلي، فارسي، لرغوني يونان، لرغوني هند، رومي سترواکۍ، د عربو اسلامي خلافت او سلطنت، نوبيا او د امريکا امريکاګانو له کلمبيايي تمدنونو په ګډون نږدې په هر لرغوني تمدن کې پېښ شوی دی. سرچينې
څلېر کې د ددو دود

څلېر کې د ددو دود، دانجینر صفی الله فردوس شعري ټولګه ده، چې د مومند خپرندویه ټولنې جلال اباد څخه په ۱۳۹۶ لېږدي کې ۱۰۰۰ ټوکه له چاپه سلامت تېر کړي دي. په غوره درنښت او درناوي، د سپېڅلو ، څرګندو، ګڼلو، غښتلو، پیاوړو ارادو درنو ملګرو افغانانو او د پښتو ژبې ژڼکو، ڼنکو، ځنکیانو، د پښتون پښته، د علمي وګړو. تمه ده چې خپلې ادبي مینې مو پرې خړوب کړئ!! د لیکي ځانګېړنې - سرلیک څلېر کې د ددو دود ٬٬ شعري ټولګه ،، - لیکوال اېنجینېر صفی الله ٬٬ فردوس ،، - د محصول اوږدوالى، سوروالى، پرپړوالى ۲۱.۷ ۱۳.۶ ۲.۲ سانتی میتر. - کتاب د شعرونو ګڼه ۱۵۸شعرونه - داسې شعري ټولګه ده چې ۴۳۹ چوپړي یا مخه ده. - وړلو وزن په ۴۸۰ ګرام - ۵۸۱۹۹ پښتو په پښتو وۍ یا ویویکي لغاتونه لرونکی دی . - ګڼه لومړی کتاب - لیکوال استوګنځای مهترلام، لغمان افعانستان. - خپرندوی مومند خپرندویه ټولنه . - اېډېټور سر مؤلف مرستیال محمد عزیز تحریک. - چاپ نېټه اوړی ۱۳۹۵. - چاپشمېر ۱۰۰۰ . - د چاپ وار لومړی. - ډول شعري ټولګه. - ژبه پښتو. - ژباړونکی هېڅ یو . - پوخ بڼه اساسي . - تړ تازه. - رپ ځای . - یادونه د ګډون کولو بېلګه. - بیه ۱۰۰ نه تر ۱۲۰ افغانۍ - د ټول پښتون پښت نسل لپاره دی چې لر او بر ټول پښتنو لپاره کښل شوی یانې د ۷۰۰۰۰۰۰۰ اویا میلونو وګړو لپاره دی. - زر ټولګي دی ټول پښتون پښت به ترې ګټه پورته کړي او چې د یو تود بڅري پرتون په اندازه هم د یو پښتون د پرمختګ سبب شي نو اویا میلونو تنو پښتون پښت یې ګټه ور رسیږي. خپرندوی پتې: ننګرهار : عبدالمجید مومند کتاب پلورنځی مخابراتو څلورلاری کابل : اصلاح افکار کتابپلورنځی، خیبر کتابپلورنځی، دارالسلام کتابپلورنځی، مستقل کتابپلورنځی او پکتوس کتابپلورنځی. پکتیکا : مجاهد کتابپلورنځی. کندهار : امیر کروړ کتابپلورنځی او افغان کتابپلورنځی. خوست : غرغښت کتابپلورنځی، رحیمي کتابپلورنځی، لمر کتابپلورنځی، سباوون کتابپلورنځی. هلمند : سید جمال الدین کتابپلورنځی، عرفان کتابپلورنځی، تاج منور کتابپلورنځی. پکتیا : علمي کتابپلورنځی. غزني : قیومي کتابپلورنځی. نوټ : زما ګټه په کې نشته د پښتون پښته، په ۱۱۵ افغانۍ مې له مالیه سره را وباسته، ۵۰۰ دانې مې وړیا ویشلي او دا نور پلورم. په ۱۰۰ افغانۍ چې له یو کرډیټ کارټ سره برابر شي قعمت یې. ګټه خو یې نشته که دا لږ پېسې په لاس راغلي نو بل کتاب خو به پرې چاپ کړم. بس وایې چې د لیکوال ګټه د شپانه ګټه ده. د کښلې د لېکنو لړلیک د دې چاپ تراڼ پیل، شروع، برید د لیکوال کښلې د انجینر صفی الله فردوس لنډ ژوند لیک، د لیکوال په باب څو خبرې، انجینر یو ښه لار ښود، څلېر کې د ددو دود او څو کرښې، پوهنوال محمد ابراهېم همکار لیکنه آرام خو له شوره ډک انسان، انجینیر صاحب صفی الله جانه !، د محمد عزیز تحریک ځينې پوښتنې او د لیکوونکي ځوابونه صفی الله فردوس چې زه پېژنم، د عـدل محکمو کې له نظره نشي، د شهسوار سنګروال لیکنه! ګرانو لوستونکو، د استاد جاندات لیکنه! ننه توزي پیلیزه، سریزه، مخکې وینا، مقدمه اخځوک :..
د ځمکې د کتنې سپوږمکۍ

د ځمکې د کتنې يوه سپوږمکۍ يا د ځمکې له لرې حسي سپوږمکۍ هغه سپوږمکۍ ده، چې له مدار څخه د ځمکې د کتنې په موخه کارول کېږي يا جوړېږي. دا ډول سپوږمکۍ د جاسوسۍ يا څار سپوږمکۍ او ورته نورې دي، چې لکه د چاپيريال څارنې، هوا پوهې، نقشه کښنې او نورو لپاره نانظامي کارونو لپاره رامنځته کېږي. تر ټولو عام ډول يې د ځمکې انځور اخيستونکې سپوږمکۍ دي، چې له فضايي انځورونو سره ورته سټالايټ انځورونه اخلي. ځيني سپوږمکۍ ښايي له انځور جوړونې پرته له لرې احساس تر سره کړي. لکه د په بې سيم پټوالي کې. د سپوږمکۍ لرې احساس د لومړنۍ پېښېدنې تاريخ د ۱۹۵۷ز کال د اکتوبر پر ۴ مه د شوروي اتحاد له لورې د په نوم لومړنۍ مصنوعي سپوږمکۍ توغولو پورې تړل کېدلی شي. يادې سپوږمکۍ بې سيم زيګنالونه يا اشارې بېرته ځمکې ته راولېږلې، چې پوهانو د پوړ د څېړنې په موخه وکارولې. د ۱۹۸۵ز کال د جنوري پر ۳۱ مه نېټه د په نوم لومړنۍ امريکايي سپوږمکۍ وتوغوله. د دې سپوږمکۍ له وړانګې موندونکې برخې څخه رالېږل شوي معلومات د ځمکې د وړانګې ملاوستنو کمربندونو د موندنې سبب شول. د ۱۹۶۰ ز کال د اپرېل پر ۱ د - په نوم فضا ته استول شوې فضايي بېړۍ، د ناسا د خپرونې د يوې برخې په توګه د هوا د نمونو لومړني تلويزيوني فلم يې بېرته ځمکې ته واستاوه، چې له فضا څخه اخيستل کېده. تر ۲۰۰۸ ز کال پورې د ځمکې د کتنې له ۱۵۰ څخه زياتې سپوږمکۍ په مدار کې وې، چې په فعال او غير فعال حسي برخو سره يې معلومات ثبتول او په ورځني ډول يې له څخه زيات معلومات تر لاسه کول. د ځمکې د کتنې زياتره سپوږمکۍ داسې وسايل له ځان سره لېږدوي، چې د پرتلنې وړ يو ټيټ لوړوالي کې بايد په کار واچول شي. زياتره سپوږمکۍ له ۶۰۰-۵۰۰ کیلو متر ۳۱۰ څخه تر ۳۷۰ ميل نه پورته لوړوالي کې دوران کوي. يو څه ښکته مدارونه د هوا اغېزناک کښښ لري، چې د پرله پسې پېښېدونکي يا مکرر مدار د بيا پرمختګ تمرينونه اړين کوي. د اروپا په فضايي استازولۍ کې د -، - او د ځمکې د کتنې سپوږمکۍ او همدرانګه د د هوايي بېړۍ د نږدې ۸۰۰ کیلو متر ۵۰۰ ميل په لوړوالي کې عمل کوي. د اروپايي فضايي استازولۍ د -، - او هوايي بېړۍ ځمکې د نږدې ۷۰۰ کېلو متر ۴۳۰ ميل لوړوالي څخه مشاهده کوي. د - او - په نومونو د متحده عربي اماراتو د ځمکې د کتنې سپوږمکۍ د ځمکې ټيټو مدارونو کې ځای پر ځای شوي دي او د سپوږمکۍ له لارې د ځمکې د بېلابېلو برخو انځورونه چمتو کوي. په يوه ټيټ مدار سره د نږدې نړيوال پوښښ د تر لاسه کولو په موخه له قطبي مدار څخه ګټه اخيستل کېږي. يو ټيټ مدار به د مدار نږدې ۱۰۰ دقيقې دوره ولري او ځمکه به د هغې د قطبي محور ګرد چاپېر د پرله پسې مدارونو تر منځ نږدې ۲۵ درجې دوران وکړي. د ځمکې ليکه د لويديځ هر مدار پر لور ۲۵ درجې حرکت کوي، چې په هر مدار سره د نړۍ د بېلابېلو برخو ځېرلو سکن کولو ته لار هواروي. زياتره سپوږمکۍ د لمر په هم مهاله مدارونو - کې دي. په ۳۶۰۰۰ کیلو متر ۲۲۰۰۰ ميل لوړوالي کې د ځمکې يو نه بدلېدونکی مدار، يوې سپوږمکۍ ته اجازه ورکوي چې پر ځمکه باندې په يوه ثابت ټکي سربېره وځړېږي، ځکه چې په دې لوړوالي کې د مدار دوره ۲۴ ساعتونه ده. تاريخچه د ځمکې د تفصيلي سوله ييزې او نظامي کتنې لپاره د فضا د يون ستونزه په نوم د خپل ۱۹۲۸ ز کال کتاب کې، د مدار فضايي بېړۍ د کارونې نظريه څرګنده کړه. نوموړي بيان کړل، چې د فضا ځانګړي حالتونه د پوهنيزو ازمېښتونو لپاره څه ډول ګټور کېدلی شي. ياد کتاب د ځمکې نه بدلېدونکې سپوږمکۍ چې لومړی د له لوري وړاندې شوې بيان کړې او د دوی او ځمکې تر منځ يې د بې سيم په کارونې سره د اړيکو په اړه بحث وکړ، مګر د ډله یيزې خپرونې لپاره او د لرې اړيکو د بيا خپرولو په توګه يې د سپوږمکيو د کارونې نيمګړتيا حس کړه. سرچينې
نجات لړۍ

مخینه دا د بغلان ادبي بهیر یوه څانګه ده، چې تېر کال یې هم د جدید الشمولو شاګردانو د نوم لیکنې لپاره وړیا سهولتونه رامنځته کړي وو، سږ کال هم د نجات لړۍ د نوي تعلیمي کال سره برابر بیا ځلي فعالیت پیل کړ او د ادبي بهیر رهبري غړو په مشوره یوه ډله ددې لړۍ دوام لپاره د ۱۴۰۱ لمریز ـ د حمل ۱۳مه ـ د شنبې په ورځ د مرکزي بغلان لرو پرتو سیموته ورغلل او د لومړي کاري ورځې په سمون لس ښوونځۍ یې تر سروې لاندې ونیول، تر څو هغو ماشومانو ته په ښوونځیو کې د ګډون زمینه برابره شي چې له ښاره لرې واټن کې اوسي. د بغلان ادبي بهیر ګرځندوی ټیم د کار سرعت او وسعت له مخې د تېر کال په پرتله د هر ښوونځي مدیر او یا هم سرښوونکي ته یوه سپینه ټوټه د عکس اخیستو بګرونډ لپاره، یو میموري کارټ او د تګ راتګ کرایې پیسې ورکولې،څو په خپل ښوونځي کې د هغو ماشومانو عکسونه واخلي چې غواړي نوي ښوونځیو کې د زده کړو په موخه شاملشي. وروسته له هغه یاد میموري کارټ چې د جدیدالشموله ماشومانو عکسونه پکې خوندي دي، هیله مطبعې ته سپاري اوهیله مطبعه یې د بغلان ادبي بهیر سره د شوي هوکړه لیک له مخې انځور او د جدید الشمول ورقې ورته چاپوي اوپه یوه دوسیه کې په ټاکلي ورځ مسوول کس ته یې په وړیا توګه جوړ مواد سپاري. فعالیتونه د سږ کال سروې شوي ښوونځیو فعالیت د هغو لرو پرتو سیمو ښوونځۍ چې د بغلان ادبي بهیر سیار ټیم له خوا سروې شوي او د یاد ښوونځیو له مدیرانو اوسرښوونکو سره یې لیده کاته کړي دي: ۱ـ د قاضي کلي ابتدائیه ښوونځۍ ۲ـ د کوکچنار سیمې متوسطه ښوونځۍ ۳ـ د ششکپو سیمې ابتدائیه ښوونځۍ ۴ـ د منګلو سیمې د هلکانو او انجونو متوسطه ښوونځۍ ۵ـ د قیصرخېلو سیمې لېسه ۶ـ د خدای دادخېلو سیمې متوسطه ښوونځۍ ۷ـ د خلازیو او چهلغوري سیمو ابتدائیه ښوونځۍ ۸ـ د علاو الدین سیمې ابتدائیه ښوونځۍ! ۹ـ د ګلزاده او تیموریانو سیمې ابتدائیه او متوسطه ښوونځی ۱۰ـ د کهنه قلعه سیمې ښوونځۍ موخه زموږ موخه دا ده، چې د تعلیم عامولو په برخه کې سهولتونه رامنځته کړو، تر څو واټنونه را کم شي او تعلیم چې دهر ماشوم حق دی، ترې برخمن شي. موږ داسې سیمو کې ماشومان ولیدل چې لا تراوسه یا د غربت له وجې او یا د پلرونو غفلت له امله په ښوونځیو کې شامل نه وو نو د بغلان ادبي بهیر د نجات لړۍ همدا تګلاره ده چې داسې ورته ماشومان په ښوونځي کې شامل کړي.
قائد اعظم زندہ باد

-- -::: -:-:-:-: : - -: :. - قائد اعظم زنده باد انگریزي: -- یو پاکستانی اردو فلم چې په راتلونکې کې به خپور شي. دا یو کامیډي ډرامه فلم دی چې لارښود یې نبیل قریشي دی. په دې فلم کې ماهره خان، فهد مصطفی او اسد علي پلیجو رول لري.
سلجوقی سلطنت

د سلجوقی سلطنت بنسټ سلطان طغرل په عیسوی کال کښې په منځنۍ اسيا کښې کيښود چي تر عیسوې کال پورې یی دوام ولره ړومبی پلازمینه یی رے ښار وه روستۍ پلازمینی یی اصفهان، مرو ،او همدان یادیږی سلجوقی سلطنت تقریباً په ١٥٠٠٠٠٠مربع میل ځمکه واک درلود ، په نامور واکمنانو کښې سلطان الپ ارسلان دویم او ملک شاه دریم واکمنان وو
فرگ قلعه

فرگ قلعه په کال کې د کسانو ښار دی، چې په رضوي خراسان ولايت کې موقعیت لري. د ایران ښارونه
البېډو

البېډو د لمریزو وړانګو د تیت شوي انعکاس اندازهګیري ده او له صفر څخه نیولې، چې د تور جسم اړوند دی او ټولې غوړېدلې وړانګې جذبوي، تر ۱ پورې چې د هغه جسم اړوند دی چې ټولې وړانګې منعکسوي، اندازه کېږي. د البېډو د اغېزو بېلګې روښنايي البېډو په مستقیم ډول په روښنایۍ تکیه نهلري، ځکه چې د ورودي نور د اندازې بدلون په متناسب ډول د نور انعکاس شوې اندازه بدلوي، په دې استثنا چې په روښنایۍ کې بدلون په هغه ځای کې د ځمکې د سطحې د بدلېدو لامل شي مثلاً د کنګل د ویلې کېدو له لارې. البېډو او روښنایي دواړه د جغرافیايي پلنوالي له مخې توپير لري. البېډو قطبونو ته نږدې تر ټولو لوړه ده او په نیمه ګرمو سیمو کې تر ټولو ټيټه ده. اقلیم او هوا البېډو د یوې سیارې د تشعشعاتو جذبولو د کچې په مشخصولو سره پر اقلیم اغېز کوي. د ځمکې د سطحې، کنګل یا سمندرونو تر منځ د البېډوي بدلونونو له امله د ځمکې نابرابره ګرمي کولای شي هوا وخوځوي. کله چې د واور کله چې د واورې د ورېدو له امله د یوې سیمې البېډو بدلېږي، د واورې-تودوخې یو غبرګون رامنځته کېږي. د واورې د ورېدو یوه لایه ځايي البېډو ډېروي، د لمر رڼا منعکسوي او د ځايي سړښت لامل کېږي. که د تودوخې هېڅ بیرونی بدلون پر دې برخه اغېز ونهکړي، د تودوخې ډېرښت شته واوره ساتي او د لا ډېرې واورې د ورېدو لامل کېږي. واوره د واورې البېډو ډېر متغیره یا بدلېدونکې ده، د نوې ورېدلې واورې لپاره له ۰.۹ څخه، تر شاوخوا ۰.۴ پورې د واورېدو د ویلې کېدو لپاره او تر ۰.۳ پورې د ککړې واورې لپاره بېلابېله ده. که یوه په واورو کې پټه سیمه ګرمه شي، واوره ویلې کېدو ته تمایل لري، البېډو کموي او په پایله کې د لا ډېرې واورې د ویلې کېدو لامل کېږي، ځکه چې واوره لا ډېر تشعشعات جذوي د یخ-البېډو مثبت غبرګون. لکه څرنګه چې تازه واوره د ککړې واورې په نسبت ډېره البېډو لري، د سمند په واوره پوښلي یخونه د سمندر تر اوبو ډېره البېډو لري. د سمندر اوبه په واوره د پوښل شوې سطحې په پرتله ډېره لمریزه رڼا جذبوي. کله چې د سمندر د تودوخې د ډېرېدو له امله او یا له پاسه د لمریزو وړانګو له امله د سمندر یخ ویلې کېږي، په واوره پوښلې سطحه کمېږي او د سمندر ډېره برخه اوبه د لیدو وړ ګرځي، له دې امله د انرژۍ د جذب سرعت زیاتېږي. اضافي جذب شوې انرژي د سمندر اوبه ګرموي چې په دې توګه د سمندر د کنګل یا یخ د ویلې کولو سرعت هم زیاتوي. د واورې د ویلې کېدو د مخکېنۍ بېلګې په څېر، د سمندر د یخ ویلې کېدو پروسه د مثبت غبګون یوه بله بېلګه ده. د مثبتو غبرګونونه دواړې کړۍ له ډېر وخت راهیسې د نړیوالې ګرمۍ لپاره مهم پېژندل شوې دي. کوچنۍ اغېزې البېډو په کوچنۍ کچه کې هم کار کولی شي. د لمر په رڼا کې تیاره جامې ډېره ګرمي جذبوي او روښانه رنګ کالي یې منعکسوي. له دې امله، د بیرونیو جامو د رنګ له البېډو څخه په استفادې سره د بدن د تودوخې د کنترولولو امکان برابرېږي. ونې هغه سیمې چې په موسمي واوره پټې دي، د بې ونو سیمو ژمنۍ البېډو یې د نږدې ځنګلونو په پرتله ۱۰ تر ۵۰ سلنه زیاته ده، ځکه چې واوره ونې په سم ډول نه پوښي. د پاڼو تویوونکو ونو د البېډو ارزښت له شاوخوا ۰.۱۵ څخه تر ۰.۱۸ پورې دی، په داسې حال کې چې د مخروطي ونو ارزښت له شاوخوا ۰.۰۹ څخه تر ۰.۱۵ پورې دی. په دغو دواړه ډوله ځنګلونو کې د اوړنۍ البېډو بېلابېلوالی د فوټوسنټز له حد اکثر کچې سره تړاو لري. ځکه هغه نباتات چې د ودې لوړ ظرفیت لري، خپله ډېره برخه پاڼې او ښاخونه د ورودي تشعشعاتو د مستقیم مخنیوي لپاره کاروي. سرچينې
د عرض البلد دایره

په ځمکه کې د عرض البلد دایره یا د عرض البلد کرښه د ختیځ - لوېدیځ یوه لنډه کړۍ ده چې د عرض البلد په کوردینات د مختصاتو کرښه کې لوړوالی په نظر کې نیولو پرته د ځمکې ګرداګرد ټول ځایونه نښلوي. د عرض البلد دایرې زیاتره موازي بلل کېږي، ځکه چې دوی یو له بلې سره موازي دي. يعنې هغه سحطې چې له په دې دايرو کې راشي، هېڅکله يو بل سره متقاطع نه واقع کېږي. د عرض البلد د دایرې په اوږدو کې د یو ځای موقعیت د هغې د عرض البلد پر مټ ټاکل کېږي. د عرض البلد دایرې د طول البلد د دایرو برعکس دي، چې هغو ټولې لویې دایرې دي چې د ځمکې د هغوی په په منځ کې دی، او د طول البلد د دایرو په پراخېدو د عرض البلد دایرې کوچنۍ کېږي. د دوی اوږدوالی د ساین یا کوساین د عادي معادي پر مټ محاسبه کېدی شي. د شمال یا سویل ۶۰ درجې موازي د استوا په پرتله نیمایي اوږدوالی لري د ځمکې کوچني اوارېدنه ۰.۳٪ سلنه کمېږي. د عرض البلد دایره د ټولو نصب النهار کرښو سره عمودي ده. د دایرې عرض البلد تقریباً د استوا کرښې او دایرې تر منځ زاویه ده، چې د زاویې رأس د ځمکې مرکز دی. استوا په صفر درجه کې دی، او شمالي قطب او جنوبي قطب په ترتیب سره په شمالي ۹۰ درجو او سویلي ۹۰ درجو کې دي. استوا کرښه د عرض البلد تر ټولو اوږده دایره ده او د عرض البلد یوازینۍ لویه دایره ده. د استوا کرښې او قطبونو ترمنځ په هره نیم کره کې د عرض البلد بشپړ پوره درجې دایرې شته، خو دا د عرض البلد په ډیرو کره اندازو وېشل کیدای شي او زیاتره وختونه په اعشاري درجو کې د بېلګې په توګه ۳۴.۶۳۷ شمالي درجي یا په دقیقو او ثانیو د بېلګې په توګه ۲۶ دقیقې، ۱۴ ثانیې او ۲۲ سویلی درجې ښودل کېږي. په تیوري کې عرض البلد د پلانک په طول اندازه کېدای شي او په دې توګه په ځمکه کې د عرض البلد زیاتې دایرې شته. د نقشې پر مخ، د عرض البلد دایرې ښایي موازي وي یا نه وي او د دوی واټن کېدای شي توپیر ولري. دا په دې پورې اړه لري چې په سطح باندې د ځمکې د مخ نقشه، د نقشې په کوم سیستم ترتیب شوې ده. په مساوي مستطیلونو د نقشې د سیستم پر بنسټ، چې د استوا کرښې په مرکز ولاړ دی، د عرض البلد دایرې افقی، موازي او مساوي واټن لري. د نورو استوانه یي او استوانه یي ورته سیستمونو پر بنسټ، د عرض البلد دایرې افقی او موازي دي، خو کېدای شي د نقشه د ګټورو ځانګړتیاوو له امله، غیر مساوي واټن ولري. د بېلګې په توګه، د مرکټر د نقشې د سیستم پر بنسټ، قطبونو ته نږدې د عرض البلد دایرې په پراخه کچه واټن لري ترڅو محلي اندازه او شکلونه وساتي، په داسې حال کې چې د ګال پیټرز د نقشې د سیتسم پر بنسټ، قطبونو ته نږدې د عرض البلد دایرې نږدې واټن لري ترڅو د ساحو پرتله کول کره وي. په زیاتره غیر استوانه یي او غیر استوانه یي ورته سیستمونو کې، د عرض البلد دایرې نه مستقیمې دي او نه هم موازي دي. کله ناکله د عرض البلد د دایرو قوسونه د هېوادونو یا سیمو ترمنځ د پولو په توګه کارول کېږي چې په دې هېوادونو کې ځانګړې طبیعي پولې شتون نلري لکه دښتو کې، یا کله چې مصنوعي پوله د په نقشه باندې د کرښه په توګه کاږل کېږي، چې دا په پراخه کچه د ۱۹۸۴ کال د برلین په کنفرانس کې د افریقا د لویو برخې په اړه رامینځته شو. د شمالي امریکا ملتونه او هېوادونه هم زیاتره د مستقیمو کرښو پر مټ رامنځ ته شوي، چې زیاتره د عرض البلدونو د دایرو برخې دي. د بېلګې په توګه، د کولوراډو شمالي پوله په شمالي ۴۱ درجو کې ده پداسې حال کې چې سویلي پوله یې په شمالي ۳۷ درجو کې ده. د متحده ایالاتو او کاناډا ترمنځ د پولې نیمایي اوږدوالی په شمالي ۴۹ درجو کې دی. سرچينې
سل کسه

سل کسه په انګليسي کې: يو امريکايي ساينس-فيکشن سريال دی.
جیودوزي د سپوږمکۍ په واسطه

د سپوږمکۍ پر مټ جیودوزي د مصنوعي سپوږکیو له لارې جیودوزي ده، یعنې د مصنوعي سپوږمکۍ د تخنیکونو پر مټ د ځمکې د شکل او ابعادو سنجش، د هغې په سطحه باندې د شیانو موقعیت او د ځمکې د جاذبې د ساحې شکل سنجش دی. دا د فضايي جیودوزي د پراخې څانګې یوه برخه ده. دودیزه نجومي جیودوزي په عمومي توګه د سپوږمکۍ پر مټ د جیودوزي برخه نه ګڼل کېږي، که څه هم د تخنیکونو ترمنځ د پام وړ ورته والی ليدل کېږي. د سپوږمکۍ پر مټ د جیودوزي اصلي موخې په لاندې ډول دي: د ځمکې د شکل معلومول، موقعیت ټاکل ماو مسیر موندنې د سپوږمکۍ پر مټ هندسي جیودوزي. د جیود معلومول، د ځمکې د جاذبې ساحه او د هغه لنډمهاله بدلونونه د سپوږمکۍ پر مټ متحرکه جیودوزي یا د سپوږمکۍ پر مټ فزیکي جیودوزي. د جیوډینامیکي پدیدو سنجش، لکه د ځمکې د قشر تحرک او قطبي حرکات. د سپوږمکۍ پر مټ جیودوزیکه ډېټا او تګلارې په بېلابېلو برخو کې، لکه مسیر موندل، هایدروګرافي د اوبو نقشه اخیستل، سمندر ګرافي د سمندر نقشه اخیستل او جیو فزیک د ځمکې فزیکي څېړنه، کارول کېدای شي. د سپوږمکۍ پر مټ جیودوزي په پراخه کچه په مداري میخانیکونو تکیه کوي. تاریخچه لومړي ګامونه ۱۹۵۷ ز کلونه د سپوږمکۍ پر مټ جیودوزي په ۱۹۵۷ ز کال کې د سپوتنیک له توغولو لږ وروسته پیل شوه. په ۱۹۵۸ز کال کې د اکسپلورر ۱ او سپوتنیک ۲ مشاهداتو د ځمکې د اوارېدنې کُرې تشخیص ته لاره هواره کړه. ۱۹۶۰ ز لسیزه د ترانزیت -۱بي د ډاپلر د سپوږمکۍ او د ایکو ۱ ، ایکو ۲ بالون سپوږمکیو او د پجیوس د توغولو شاهده وه. جیوډیزیک برخې ته لومړنۍ وقف شوې سپوږمکۍ - وه، چې د ناسا، دفاع وزارت او نورو ملکي ادارو تر منځ ګډه هڅه وه. دا ماموریتونه د جیو پوټینشیل د مخکښ کُروی همغږو کوونکو د ضریب، د جیوډ د عمومي شکل، د کره ټاکلو لامل او د نړۍ جیودوزیک معلوماتي سیستمونه یې ونیښلول. د شوروي پوځي سپوږمکۍ د ۱۹۶۰ ز کلونو په وروستیو او د ۱۹۷۰ ز کلونو په لومړیو کې د وچه ویشتونو توغوندیو د نښه کولو لپاره د مرستې لپاره جیوډوزیک ماموریتونه ترسره کړل. د نړیوال جیودوزیک سیستم پر لور ۱۹۷۰ ۱۹۹۰ز کلونه د ټرانزیټ سپوږمکۍ سیسټم د ډوپلر د سروې، مسیر موندنې، او موقعیت موندنې لپاره په پراخه کچه کارول کېده. د نړۍ په کچه د مثلث وېشلو د شبکو له خوا په ۱۹۷۰ ز کلونو کې د سپوږمکۍ مشاهدو د نړیوال جیودوزیک سیسټم رامنځ ته کېدو ته لاره هواره کړه. په ۱۹۸۰ ز کلونو کې د متحده ایالاتو له خوا د پراختیا د کره مسیر موندنې او موقعیت موندنې لپاره لاره هواره کړه او په چټکۍ سره د سروې معیاري وسیله شوه. په ۱۹۸۰ او ۱۹۹۰ لسیزو کې د سپوږمکۍ پر مټ جیودوزي، د جیوډینامیک پیښو، لکه د ځمکې د قشر حرکت، د ځمکې څرخېدل او قطبي حرکت، د څارنې لپاره کارول پیل کړل. عصري زمانه ۱۹۹۰ ز کال تر اوسه ۱۹۹۰ ز کلونه د دایمي جیوډوزیکو شبکو او د مبنا اصولو په پراختیا تمرکز درلود. په ۲۰۰۰ز کلونو کې ځانګړې سپوږمکۍ، لکه ، ، او ، د ځمکې د جاذبې د ساحې د سنجش لپاره وتوغول شوې. د سنجش تخنیکونه د سپوږمکۍ پر مټ جیودوزیک تخنیکونه ښایي د وسیلې بڼې پر بنسټ ډلبندي شي. سپوږمکۍ کولای شي: د ځمکې پر سر د وسیلو پر مټ و څارل شي د ځمکې څخه فضا ته تګلاره. یوه وسیله یا حسګر د ځمکې د څارنې لپاره دې له ځان سره و لېږدوي له فضا څخه ځمکې ته تګلاره. یا خپله وسیله وکاروي، چې بله سپوږمکۍ یا د بلې سپوږمکۍ له خوا تعقیب شي د فضا څخه تر فضا تګلاره. سرچينې
عبدالاحد اخوندزاده (غریبک)

عبدالاحد اخوندزاده چي په غريبك سره مشهوره وو دكندهار دزړې جامع پخوانی خطيب او امام اودخداي بخښلي عبدالخالق اخوندزاده زوي دمرحوم عبدالشكور اخوندزاده لمسئ دعبدالسلام اخوندزاده كړوسئ دشعيب اخوندزاده كوسئ او سليمان كودئ دئ . دغریبک ټبر ارواښاد غریبک دپښتنو دكاكړانوله ټبره څخه دسران نيكه سنځرنيكه دزويحمزه له او لادې څخه دي اوپه ژوندوني يې يوورور دعبدالواسع اخوندزاده په نوم هم درلود چي ددې ورور په مل يې دوې مېرمني دده په ژوند كي وفات سويدي اويوه يې دده ترمړیني وروسته وفات سوېده. دغریبک په پنځلسو تنو اولادونو كي دحاجي عبدالحميدغمجمن په نوم يوزوي او يوه لور پاته سوېده . استوګنه يې نيكونو يې دحاجي مير ويس خان نيكه دپاڅون څخه څو كاله مخكي دلورلايي څخه لمړئ كلات او بيا دكندهار ته دكورنيو ترپګنيو پراساس كوچ كړيدي اوپرهغه ځاي چي دوي استوګن سويدي دلته يې يو كلي او يو مسجد جوړ كړي چي وروسته دلوړ درشل احمدشاه بابا په دوره كي پر دې سيمه باندي دكندهارد احمد شاهي اشرف البلاد ښار څلورمه ناحيه واقع سوېده . غریبک اخوندزاده دڅلرمي ناحيې دباميزو په لمړۍ كوڅه كي پخپل پلارني ټاټوبي كي چي دزړې جامع شمال ختيځ اړخ ته موقعيت لري په لمريز كال كښي زوكړی دی اوپه لمريز كال كي یې له فاني څخه سترګي پټي كړيدي اوپخپله پلارنۍ هديره كي چي دكندهار ښار شمال پلو ته دكوټ بابا دكوڅې په ها خواته پرته ده او زوړ منار یې اوس په ۱۴۰۱ل کال کي په څنګ کي دچپه کېدوپه حال کی ولاړدی خاوروته سپارل سوی دی . زده كړي يې دا چي ددې كورنۍ پلرونه سلسله پر سلسله ديني عالمان تېر سويدي نو ددې كورنۍ دنورو غړو غوندي مر حوم غريبك هم له خپل پلار عبدالخالق اخوندزاده څخه په فقه ، صرف، نحوه ، حديث ، عقايد ، منطق ، او رياضي كي زده كړي ترلاسه کړي دي ، تر دې سر بېره يې دكتابتون له اثارو څخه څر ګندېږي چي نوموړي دستورو پېژندني علم النجوم او تصوفو سره هم علاقه درلودل او په تصوفو كي یې ديوخليفه غوندي دنده پر غاړه در لوده چي په دې اړخ كي يې ځيني موريدان هم په كمال رسولي دي ، په طريقو كښي يې دعالي نقشبنديې شريفي طريقه غوره اودخپلو كورنۍ دروحانيونو پليوني پيروي كړېده . سرچینې کتاب : ایا غریبک پېژنی لیکوال استاد نوراحمد قرآن مل دحاجي عبدالحمید کاکړ زوی اودعبدالاحد اخوندزاده لسمی
جرجی زیدان

ډسمبر ، - جولای ، یو مشهور لبنانی ناول لیکونکی، ژورنالیست، مدیر او ښوونکی و، چې د الهلال مجلې د جوړولو لپاره خورا مشهور وو اوداهغه مجله وه چي نوموړي دخپلو ۲۳ ناولونو دلړۍ لپاره کاروله . لومړنی ژوند جرجی زیدان د ۱۸۶۱ کال د ډسمبر په ۱۴ نیټه چي د۱۲۷۸هجري سپوږمیز دجمادی الاخر له ۱۱ نیتې سره سمون خوري دلبنان په پلازمینه بیروت کې په یوه ارتودوکس عیسوی کورنۍ کې وزېږېدی . دزیدان پلار حبیب چي هغه وخت دبیروت په یوه خوراکه پلورنځي کي په کار باندي بوخت وو غوښتل یې له خپل زوی څخه هم دځان په ډول یوکارکوونکی جوړ اوپه راتلونکي کي له ده سره یوځای وظیفه سرته ورسوي خوجرجي دخپل پلار دفکرخلاف تریوولس کلنۍ پوري خپلي زدکړي په نحوه، صرف، خطاطي اوڅه اندازه فرانسوي ژبه کي سرته ورسولې اوترهغه وروسته یې دپلار دټینکار له امله دغه چاره بیرته پرېښودل . ترزدکړې پرېښودلو وروسته جرجی فقط یوکال له خپل پلارسره دنده سرته ورسول اوپه پنځلس کلنۍ کي یې یوځل بیادشپې لیسه راپیل کړه چي په دې لیسه کي نوموړي په انګلیسي ژبه باندي هم بری ترلاسه کړ اوله نړیوالو علوموسره یې په لمړي ځل اشنايي پیدا سوه . جرجی زیدان چي پرخپله انګلیسي سخت باوري وو غوښتل یې یوعربي-انګلیسي ژباړن جوړ کړي خوداکار یې هم نیمګړی پاته سو اوپه ځوانۍ کي يې دخپل پلار په څېر خوراکي توکو خرڅولوته مخه کړه . علمي ژوند جرجی زیدان دخپل پلارپه څېر څوکاله دخوراکي توکو په پلورباندي تېرکړه اوترهغه وروسته په ۱۲۹۸ هجري سپوږمیزکال کي دطب پوهنځي ته داخل سو ترڅوخپل علوم په یاده برخه کي لاسته راوړي . دنوموړي یاده دوره دوه کاله وغځېدل اوپه ۱۳۰۰هجزي سپوږمیز کي یې له لبنان څخه مصرته سفر وکړ خونوموړی چي کله مصرته ورسېدی هلته یې دزدکړي پرځای کارته دوام ورکړ اوترهغه وروسته له انګلیسي ځواکونو سره په عربي نړۍ کي دیوژباړن په توګه پاته سو . دژباړي په دوران کي دنوموړي انګلیسي نوره هم قوي سوه اوپه ۱۳۰۲هجري سپوږمیزکال کي بیرته دلبنان پلازميني بیرته ته ولاړی ترڅوهلته عبراني اوسریاني ژبه هم زده کړي . په ۱۳۰۳هجري سپوږمیزکي کله چي نوموړی نورپه مکمله توګه دیو پوه په حیث راڅرګندسوی وو خپل لمړنی کتاب یې د الالفاظ العربیة والفلسفة الغویة په نامه چاپ کړ اوترهغه وروسته مخ دلندن په لوري ولاړی . په لندن کي جرجي دختیځ پوهانوله اثارو او افکاور سره اشنا سو اوله هغوی څخه یې په پوره توګه علمي معلومات لاسته راوړه . شخصي ژوند اومړینه جرجي زیدان په ۱۳۰۸هجري سپوږمیزکال کي واده وکړ اوپه ۱۳۰۸هجري کي دمصرپه پلازمینه قاهره کي داستادپه حیث وټاکل سو خوڅرنګه چي نوموړی عیسايي وو نوځکه دهغه ځای مسلمانانو اعتراض ورباندي وکړ اوله همدې کبله یې دښوونکي دنده بیرته پرېښودل . جرجي زیدان دخپل ژوند په اوږدو کي استانبول، مصر، فلسطین اوبېلابیلو اروپايي هیوادونوته سفرونه وکړه اود ۱۹۱۴زیږدیزکال دجولای په میاشت کي دمصرپه پلازمینه قاهره کي له ډېري مطالعې اوڅېړني څخه له دماغي سکتې سره مخ سوچي په پایله کي یې خپل ژوند له لاسه ورکړ . مړينې زېږېدنې
پاسپورټ

پاسپورټ د سفر رسمي سند دی چې دیوحکومت له لوري صادیریږي اود ورکړل شوي شخص هویت پکښې شامل وي. دا خپل لرونکی ته اجازه ورکوي چې بهرنیو هیوادونو ته سفر وکړي او په بهر کې قونسلګرۍ مرستې ته لاسرسی ومومي. پاسپورټ دخپل خاوند شخصي هویت او تابعیت تصدیق کوي. معیاري پاسپورټونه د پاسپورټ بشپړ نوم، عکس، ځای، د زیږون نیټه، لاسلیک، او د پاسپورټ دپای ته رسېدو نیټه لري. پداسې حال کې چې پاسپورټونه معمولا د ملي حکومتونو لخوا صادریږي، ځینې سیمه ایز حکومتونه هم اجازه لري چې هغه اتباعو ته پاسپورت ورکړي کوم چې د دوی په پولو کې اوسیږي. ډیری هیوادونه بایومټریک پاسپورټونه صادروي یایې هم د صادرولو پلان لري چې یو ایمبیډ شوي مایکروچپ لري، یاد پاسپورټونه د ماشین لوستلو وړ او د جعل کولو لپاره ستونزمن وي. د۲۰۱۹ په جنوري کي دبرېښنايي پاسپورټونو د صادرولو په برخه کې تر ۱۵۰ زیاتې ادارې موجودي وې، چي مخکې صادر شوي غیر بایومیټریک اود لوستلو وړ پاسپورټونه معمولا د دوی د پای نیټې پورې اعتبار لري. تاریخ په پخوانیو زمانوکي دپاسپورټ پرځای په عمومي توګه کاغذونه استعمالېدل اوددغه کاغذونو ترټولو پخوانی تاریخ ترمیلاد ۴۵۰ کاله مخکي نېټې ته رسیږي چي ددې ثبوت په یوشمېر تاریخي کتابونوکي هم راغلی دی .
د مایعاتو ډینامیک

په فزیک او انجنیرۍ کې د مایعاتو ډینامیک د مایعاتو د میخانیک یوه فرعي څانګه ده چې د بهېدونکو-مایعاتو او ګازاتو جریان تشرېح کوي. دا څانګه ګڼې فرعي څانګې لري چې ایروډینامیک د هوا او نورو حرکت لرونکو ګازونو څېړنه او هایډروډینامیک د حرکت لرونکو مایعاتو څېړنه یې د بېلګې په توګه یادولی شو. د مایعاتو ډینامیک په ګڼو ځایونو کې کارول کېږي چې څو بېلګې یې دا دي: په الوتکه کې د قوو او حرکاتو محاسبه، د پایپلاینونو له لارې د تېلو د حجمي جریان کچه ټاکل، د بدلېدونکو اقلیمي نښو وړاندوېینه او د ستورو په منځ کې د واقع فضا پر ورېځو پوهېدنه. د مایعاتو ډینامیک یو سیستماتیک جوړښت وړاندې کوي چې د دغو عملي څانګو لپاره د بنسټ حیثیت لري تجربوي او نیمه تجربوي قوانین په کې شاملېږي چې د جریان له اندازهګیرۍ څخه ترلاسه کېږي او د عملي ستونزو د حل لپاره کارول کېږي. د مایعاتو د ډینامیک د ستونزې په حل کې د فضا او وخت د تابع په توګه معمولاً د بېلابېلو بهاندو یا سیالو خواصو لکه سرعت، فشار، غلظت او تودوخې محاسبه شاملېږي. تر شلمه پېړۍ وړاندې هایډروډینامیک د مایعاتو له ډینامیک سره مترادف و. لا هم د مایعاتو د ډینامیک په ځینو نومونو لکه مګنټوهایډروډینامیک او هایډرولیک پایدارۍ کې منعکسېږي چې دا دواړه د ګازونو لپاره هم کارول کېږي. ترمینالوژي د مایعاتو د سټایټیک او مایعاتو د ډینامیک څېړلو لپاره د فشار مفهوم ډېر مهم دی. د بهېدونکي بدن د هرې نقطې لپاره، مهمه نه ده چې دغه بهېدونکی بدن د حرکت په حال کې وي یا نه، کولای شو فشار تشخیص کړو. فشار د انروييډ، بورډن ټیوب او نورو وسایلو یا بېلابېلو نورو لارو په مرسته اندازه کولی شو. د مایعاتو د ډینامیک په څېړنه کې ځینې اړین اصطلاحات په ورته نورو څېړنیزو برخو که نه موندل کېږي. په ځانګړي ډول، ځینې هغه اصطلاحات چې د مایعاتو په ډینامیک کې کارول کېږي، هغه د مایعاتو په سټاټیک کې نه کارول کېږي. د مایعاتو د تراکم منونکي ډینامیک ترمینالوژي د مجموعي فشار او ډینامیکي فشار مفاهیم د برنولي له معادلې څخه سرچینه اخلي او د ټولو بهاندو یا سیالو جریانونو په څېړنه کې مهم دي. دا دوه هغه فشارونه نه دي چې موږ یې په عامه معنا پېژنو دا فشارونه د انرویډ، بورډن ټیوب یا نورو وسایلو په مرسته نهشو اندازه کولی. د احتمالي ابهام د مخنیوي لپاره ډېری لیکوالان د مایعاتو په ډینامیک کې فشار ته د اشارې پر مهال د سټایټیک فشار اصطلاح کاروي تر څو له مجموعي او ډینامیکي فشار سره یې توپیر وشي. سټاټيکي فشار له فشار سره مساوي دی او د بهاند یا سیال جریان د ساحې په هره نقطه کې د پېژندلو وړ دی. د بهاند یا سیال جریان هغه نقطه چې هلته جریان درېدلی دی یعنې په بهاند جریان کې د ډوب شوي جامد جسم سرعت له صفر سره برابر دی ډېر ځانګړی اهمیت لري. اهمیت یې دومره ډېر دی چې ځانګړی نوم د رکود نقطه ورکول کېږي. سټایټیک فشار بیا د رکود په نقطه کې ځانګړی اهمیت لري او خپل ځانګړی نوم لري چې د رکود فشار بلل کېږي. په تراکم نه منونکو جریانونو کې په یوه راکده یا ولاړه نقطه کې د رکود فشار د جریان د ټول میدان له مجموعي فشار سره برابر دی. د مایعاتو د تراکم نه منونکي ډینامیک ترمینالوژي د احتمالي ابهام د مخنیوي لپاره چې کله بهاندو یا مایع خواصو ته اشاره کېږي، د حرکت پر ځای معمولاً سټاټیک مختاړی ورسره کارول کېږي سټاټیک تودوخه او سټاټیک انټالپي. چېرته چې هېڅ مختاړی ورسره نه وي، بهېدونکی خاصیت سټاټیک شرایط دي له دې امله د غلظت او ستاټیک غلظت معنا یوه ده. سرچينې
معتصم بالله

ابو اسحاق محمد بن هارون الرشید چي په تاریخ کي د په نامه سره پیژندل سوی دی دبغداد دعباسي خلافت اتم واکمن وو چې له ۸۳۳ څخه تر ۸۴۲ میلادي کال پورې یې خلافت په لاس کي درلود . معتصم بالله په ۱۷۹ هجري سپوږمیزکال کي پیدا اوپه ۲۲۷ هجري کي دربیع الاول پراتلسمه نېټه باندي دسامرا په ښارکي وفات سو . دمعتصم بالله خلافت معتصم بالله دخپل ورور مامون الرشید دخلافت په دوره کي دمصر اوشام والي وو اوکله چي مامون الرشیدله نړۍ څخه سترګي پټي کړې ورسره سم دخلافت چاري معتصم بالله ته پاته سوې . ترخلافت لاسته راوړلو وروسته معتصم بالله ترټولولمړی دایراني اوعربي مسلمانانو دنفوذمخه ډپ کړه اوهغه ایرانیان چي تردې مخکي یې په عباسي خلافت کي واک ترلاسه کړی پرځای باندي یې نوي ترک مسلمانان راغله اودمعتصم بالله په مرسته باندي یې دخلافت مهمي څوکۍ په لاس کي ونیولې . معتصم بالله چي دایرانیانو اوعربوپه نسبت یې پرترکانوباندي ډېر باور کاوه دخپل دربارمشرتوب یې هم هغوی ته وسپاره اونژدې لس زره ترکان یې دعباسي خلافت په لښکروکي ځای پرځای کړه . په عباسي خلافت کي دمعتصم بالله زمانه له فوځي پلوه ډېراهمیت لري اوعموریه په نوم مشهوره ښار چي هغه وخت په ختیځ رومي سلطنت کي پروت وو دهمدغه عباسي واکمن په زمانه کي فتحه سوی دی . دعموریه دفتحي ترڅنګ دمعتصم بالله دخلافت په زمانه کي ۷ نوري جګړې هم ترسره سوي دي چي په هره جګړه کي مسلمانانو لويي بریاوي لاسته راوړې . مړینه او کورنۍ معتصم بالله په ۸۴۲ زیږدیزکال کي دفبروري پر۴ نېټه باندي د۴۸ کلونو په عمروفات سو . دنوموړي دخلافت ټوله موده اته کاله اته میاشتي او اته ورځي وه اوهمدرانګه یې اته زامن او اته لوڼي ترشا پرېښودې . دمعتصم بالله مور ماردة اوپلاریې هارون الرشید چي دعباسي خلافت پنځم واکمن وو نومېدی .
حنفی مذهب

حنفي د اسلام د سني مذهبونو د یوې څانګې نوم دی. او د فقهي مذهبونو او پيروانو له ډلې څخه د ابوحنيفه نعمان بن ثابت، چې يو له څلورو سني مشرانو څخه دی، دغه مذهب په څلورو سني مذهبونو کې تر ټولو زيات پيروان لري او د دې مذهب اصلي پيروان د منځنۍ اسيا په هېوادونو، افغانستان، پاکستان، چین، ترکیه، بالکان، برصغیر، هند، عراق، سوریه، لبنان، اردن، منځنۍ اسیا او د ایران شمال ختیځ، ختیځ او سویل ختیځې سیمې؛ او د نړۍ ٪ سني مسلمانان د دې مذهب پیروي کوي. د دې څانګې نوم د هغې بنسټګر ابو حنیفه نعمان بن ثابت الزوطي - هجري ته منسوب شوی دی. د ابوحنيفه مقبره په بغداد کې د اعظميه په ګاونډ کې ده د ابوحنيفه مشهور شاګردان په لاندې ډول دي: ابو یوسف یعقوب بن ابراهیم محمد بن الحسن الشیباني ابو الحذيل ظفر بن الحضيل الحسن بن زیاد اللولی د حنفي فقهې تر ټولو مشهور کتابونه دا دي: المبسوع از شمس الدین السرخسی له کاساني څخه د شريعت په حکم کې د صنعت بدعت د مارغاني د لارښود لنډیز ابن عابدین حاشیه
د معلوماتو نظریه

د معلوماتو نظریه د ډیجیتلي معلوماتو د مقدار کولو، ذخیره کولو او د ارتباط له علمي زده کړې څخه بحث کوي. دا رشته اساساً په ۱۹۲۰ ز کلونو کې د هري نایکویسټ او رالف هارتلي او په ۱۹۴۰ ز کلونو کې د کلوډ شانون د آثارو پرمټ رامنځته شوه. دا څانګه د احتمالاتو تیوري، احصایه، کمپیوټر ساینس، احصایوي میخانیک، معلوماتي انجنیرۍ او د برېښنا انجینرۍ ګډه څانګه ده. د معلوماتو په نظریه کې مهم مقیاس انتروپي ده. انټروپي د تصادفي متحول د قیمت یا د تصادفي پروسې په پایله کې د موجود احتمال مقدار اندازه کوي. مثلا د صافې سکې چې دوې مساوي احتمالي پایلې لري د اچولو د پایلو تشخیص، د کمسایي چې شپږ مساوي احتمالي پایلې لري د اچولو د پایلېو د تشخیص په پرتله لږ معلومات ټيټه انټروپی چمتو. د معلوماتو په تیوري کې ځینې نور مهم مقیاسونه، متقابل معلومات، د کانال ظرفیت، د خطا توانونه او نسبي انتروپي دي. د معلوماتو تیورۍ مهمې فرعي برخې عبارت دي له د سرچینې کوډینګ، د پېچلتیا الګورتمي تیوري، د معلوماتو الګورتمي تیوري او د معلوماتو تیوریک امنیت. د معلوماتو نظریې د اساسي موضوعاتو کارونې د سرچینې کوډینګ د ډېټا تراکم مثلا د زېپ فایلونو لپاره او د کانال کوډینک د خطا تشخیص او سمون مثلا د لپاره دي. ژورې فضا ته د وویجر د ماموریتونو په بریالیتوب، د سي ډي په کشف، د ګرځنده تلیفونونو په امکان کېدل او د انټرنټ په پراختیا باندې يې ډېرې مهمې اغېزې درلودې. دې تیوري په نورو برخو کې لکه په احصایوي استنباط، کریپټوګرافي، عصبي بیولوژي، ادراک، ژبپوهنه، د مالیکولي کوډونو تکامل او کارکرد بایو انفورماتیک، حرارتي فزیک، مالیکولي ډینامیک، کوانتمي محاسبې، تور سوري، د معلوماتو ترلاسه کول، د معلوماتو راټولول، د ادبي غلا تشخیص، د نمونې پېژندنه، د بې نظمۍ تشخیص او حتی د هنر په خلقت کې کارونې لري. کتنه د معلوماتو نظریه د معلوماتو لېږد، پروسس، استخراج، او کارونه تر بحث لاندې نیسي. په فرضي ډول، معلومات د احتمال د حل لارې په توګه ګڼل کېدای شي. له شور نه په ډک کانال کې د معلوماتو د ارتباط په صورت کې، دا فرضي مفهوم په ۱۹۴۸ کال کې د کلوډ شانون له لوري د ارتباط د ریاضیکي نظریې په نوم په یوه مقاله کې رسمي شو، چې په دې مقاله کې معلومات د ممکنه پیغامونو یوه ټولګه فرض کېږي، او موخه داده چې پیغامونه له شور نه د ډک چینل له لارې واستول شي او پیغام اخیستونکی د چینل د شورماشور ترڅنګ د خطا لږ احتمال سره پیغام بېرته ترلاسه کړي. د شانون اصلي پایلې، د شورماشوري-چینل کوډینګ تیورې وښودله چې د چینل د ډېرې کارونې د محدودیت په صورت کې، د معلوماتو کچه چې په جانبي ډول لاسته راتلای شي، د چینل له ظرفیت سره مساوي ده، هغه کمیت چې یوازې د چینل په احصایه پورې چې پیغامونه په کې استول کېږي، تړاو لري. د کوډینګ تیوري د روښانه مېتودونو، چې کوډونه بلل کېږي، د موندلو سره تړاو لري، چې په شورماشوري چینلونو کې موثریت زیات کړي او د ډېټا د ارتباط د خطا کچې کمې کړي ترڅو د چینل ظرفیت ته نږدې شي. دا کوډونه تقریباً د ډېټا د تراکم د سرچینې کوډینګ او د خطا د اصلاح د چینل کوډینګ په تخنیکونو وېشل کېږي. په دوهم حالت کې، د هغو مېتودونو موندولو ډېر کلونه ونیول چې د شانون د کار په پر مټ ثابت او ممکن شول. د معلوماتو نظریې د کوډونو دریمه طبقه کریپټوګرافیک الګوریتمونه دواړه کوډونه او رمزي پيغامونه یا شیفرونه دي. د کوډینګ نظریې او د معلوماتو نظریې مفهومونه، مېتودونه او پایلې په کریپټوګرافي او کریپټوانالیز کې کارول کېږي. د تاریخي کارونو لپاره د بان واحد مقاله وګورئ. سرچينې
اریولا

اریولا په سینه کې د سینې د سر چار چاپېره رنګدانه لرونکې برخه ده. په انګریۍ کې د تي سر ته او ټول تي ته د نوم اخلي. په تي کې اریولا دایرې ته ورته برخه ده، له چا چاپېره نسجونو سره په هیسټولوجي توپیر لري. د بلوغ ته رسېدلې ښځې د تیانو په سرونو کې د شیدو تونل له پاسه چار چاپېره واړه سوریان وي کوم چې د شیدو د ترشح پر وخت شیدې بهر ته ورکوي. په انګریزۍ کې د کوچنیانو لخوا د مور رودل او یا هم لوسلو ته کلیمه کاریږي مانا یې بهر ته د شیدو ترشح ده او د مانا له شیدو سره تړاو لرونکی، د شیدو جوړونکی، یا شیدو ته ورته مایع ده. په اریولا کې نور واړه سوریان د غوړو تولیدونکي مرغړیو او په نامه دي دواړه د غوړو تولیدونکي مرغړي دي خو جلا دندې او فعالیتونه لري. د بالغ انسان ښځینه نپل څو کوچني خلاصونه لري چې د شیدو ورکولو په جریان کې د شیدو د نسجونو د غاړې په شاوخوا کې په ریډیک ډول تنظیم سوي دي . په ایرولا کې نورې کوچنۍ خلاصې سیباسیوس غدې دي چې د ایرولا غدود په نوم هم پیژندل کیږي. د رنګ څرونګوالی د اریولا رنګ له سور نیولې تر ګلابي، نسواري تر تېز نسواري او تور پورې وي. کوم کسان چې رنګ کې کمه رنګدانه لري د اریولا رنګ یې روښانه وي خو که د بدن د پوستکي رنګدانه یې زیاته وي نو د اریولا رنګ یې خیره رنګ وي. جوړښت او کچه په هر انسان کې د تي سر او د اریولا د دایرې اندازه توپیر لري. په ښځو کې د نر او انجونو په پرتله دایره لویه وي. د انسان اریولا معمولا دایروي شکل لري. د نر د اریولا ګردوالی معمولا ۲۸.۰ ملي متره یا ۱.۱ انچه وي. جنسي بلوغ ته د رسېدلې انجلۍ د اریولا ګردوالی تقریبا ۳۸.۱ ملي متره یا ۱.۵ انچه وي خو کچه یې تر ۱۰۰ ملي متره یا ۴ انچه هم رسېدلی شي. کومه ښځه چې غټ تیان لري او یا ماشوم ته شیدې ورکوي د نورو په پرتله یې د اریولای ګردوالی لوی وي. پوستکی له درې طبقو جوړ دی لمړۍ طبقې ته یې نوم اخلي دوېمې ته یې او درېمې ته نوم اخلي. په اریولا کې د دنده له جامو، نا ارامۍ او چاودېدو ساتنه ده. ماشومان د تیانو رودلو پر وخت کله نا کله د تي سر او اریولا ته زیان اړولی شي. په انګریزۍ کې د حس غړي یا حجرې ته وایي کوم چې میکانیکي هڅونکي ته غبرګون ښي لکه غږ یا لمس ته غبرګون. کله چې کوچنی د خپلې مور تیان روي نو میکانو رېسپټر یې په چټکۍ سره ځان تطابق کې کوي، د اریولا چار چاپېره زیات میکانو رېسپټر موجود دي. ناروغۍ د تیانو د تیانو له سرطان سره تړاو لرونکی روغتیايي حالت دی، بهر ته ښکارېدنه اېکزېما یا د پوستکي پړسوب ته ورته والی لري، د اریولا او د تي د سر پوستکي کې تغیر رامنځته کوي. نوټ : په انګریزۍ کې یوازې کلیمه په زړو خلکو کې د هډوکو نسجونو له منځه تللو ته وایي دا یو جلا روغتیايي حالت دی او د سر د کوپړۍ، د ورانه د مفصلونو او د شمزي هډوکي اغیزمنوي. سرچینې
سوخوي سو۶ (الوتکه)

سوخوى سو دځمکې پرسطحه برید کوونکې د شوروي اتحاد يوه الوتکه ده چي د دوېمې نړیوالې جګړې پر مهال جوړه سوې ده. يادى الوتکي د پیسټون او راکټ ترکیب شوی ماشین یې درلود. د همدې الوتکو له طرحې د - الوتکې طرحه جوړه شوه. جوړونکی شرکت یې دی، لمړۍ الوتنه یې د ۱۹۴۱ کال د مارچ په لمړۍ نېټه کړې، د ټولو تولید شوو الوتکو شمېر ۳ دی. طرحه او پرمختګ دسوخوي سو۶ جوړښت په ۱۹۳۹ز کال کي پیل سو . دیادي الوتکي معلومات په دې ډول دي . پیلوټان : یو اوږدوالی : ۹ متره دوزرو پراخوالی : ۱۳.۵۸ متره لوړوالی : ۳.۸۹ متره د وزرو سطحه : ۲۶ متره بې وسایلو وزن : ۳۷۲۷ کیلو ګرامه له وسایلو سره وزن : ۵۵۳۴ کیلو ګرامه په ټانکیو کې د تیلو ظرفیت : ۴۸۰ کیلو ګرامه پاور پلنټ : - - - - د الوتنې ازموینو ښودلې چې - د - الوتکي څخه په نږدې ټولو کټګوریو کې غوره وه سرچينې
سوخوي سو-۷ (الوتکه)

ناټو یې د - په نامه پېژني. په ۱۹۵۵ کال کې د شوروي اتحاد له غږ څخه چټکه برید کوونکې الوتکه وه. په بنسټیزه توګه په هوا کې د جګړې لپاره طرحه شوې وه خو په دې رول کې بریالۍ نه شوه او له همدې امله یې په ۱۹۶۰ لسیزه کې د تولید نور ډولونه په ځمکه برید کوونکې الوتکې وې. جوړونکی شرکت یې دی، لمړۍ الوتنه یې د ۱۹۵۵ کال د سپټمبر په ۷ نېټه کړې، کارونه یې په ۱۹۵۹ کې پیل شوې. د ۱۹۵۷۱۹۷۲ کلونو ترمنځ تولید شوي. د ټولو تولید شوو شمېر ۱۸۴۷ دی. د همدې الوتکې له طرحې وروسته - الوتکې جوړې شوې. د شمالي کوریا پوځ یې تر اوسه کاروي. افغانستان ۲۴ د پوځي خدمت لپاره او ۱۶ د پیلوټانو روزنې لپاره پېرلې وې، الجیریا، چکسلواکیا، مصر، هند، عراق، پولنډ، د شوروي اتحاد او سوریې هم ترلاسه کړې وې. طرحه او پرمختګ اومعلومات پیلوټان : یو اوږدوالی : ۱۶.۸ متره لوړوالی : ۴.۹۹ متره د وزرو پراخوالی : ۹.۳۱ متره د وزرو سطحه : ۳۴ متر مربع بې وسایلو وزن : ۸۹۴۰ کیلو ګرامه له وسایلو سره وزن : ۱۳۵۷۰ کیلو ګرامه د الوتنې لپاره زیات نه زیات وزن : ۱۳۵۷۰ کیلو ګرامه په ټانکیو کې د تیلو ظرفیت : ۳۲۲۰ کیلو ګرامه زیات نه زیات سرعت : په ساعت کې ۱۱۵۰ کیلو متره د پورته ختنې نرخ : په ثانیه کې ۱۶۰ متره په وزرو کې د وزن ظرفیت : په متر مربع کې ۴۳۴ کیلو ګرامه وسلې : دوه - - ماشیندارې هره یوه کې ۷۰ مرمۍ د مهماتون د نښلونې لپاره یې څلور د وزرو لاندې او د دوه د سینې لاندې ځایونه لرل په دې ځایونو کې لاندې یاد شوي مهمات نصب کېدای شو: توغندي له هوا څخه هوا ته توغول کېدونکي توغندي - - - له هوا څخه ځمکې ته توغول کېدونکي توغندي - - د وړانګې ضد توغندي - - راکټونه -- - بمونه د عامې موخې لپاره - - - لاندې یاد شوی اټومي بم سرچینې
اي اې ډي اس ۳ سیګما

په ۱۹۸۷ کال کې تاسیس شوی شرکت دی، په دې وخت کې یې مرکزي دفتر په اتن ښار کې وو خو تولید یې د کریتي په چانیا کې کوه. په ۲۰۰۲ کال کې یې نوم ته بدل شو په نوم کې یې د اروپا ګروپ هم ورګډ شو. مختلف ډوله ډرون الوتکې تولیدوي او نورو هیوادونو ته یې صادروي. د کشف الوتکې او الکترونیکي الوتکې هم تولیدوي. د یونان ځینې پوهنتونو په څېړنو کې له شرکت سره د دې لپاره همکاري کړې چې الوتکو ته انجن جوړ کړي او د ریموټ کنټرول ټکنالوجۍ کې مرسته ورسره وکړي. په ۲۰۱۲ کال کې یې د فعالیت لپاره کافي بودیجه نلرله تر څو خپل فعالیت ته ادامه ورکړي. حوالې اوسرچینې