په هند کې د دين ازادي

په هند کې د دين يا مذهب ازادي هغه بنسټيز حق دی، چې د هند د اساسي قانون له ۲۵ څخه تر ۲۸ پورې مادو له مخې تضمين شوی دی. معاصر هند په ۱۹۴۷ ز کال کې رامنځته شو او د هند د اساسي قانون سريزه په ۱۹۷۶ کې د دې څرګندولو په موخه تعديل شوه، چې هند يو سيکولر نامذهبي دولت دی. د هند سترې محکمې حکم وکړ، چې هند وار له مخه د خپل اساسي قانون د تصويب له وخت راهيسې يو سيکولر دولت و او هغه څه چې په رښتيني ډول د دې سمون يا تعديل له لارې تر سره شول، په څرګند يا صريح ډول د هغه څه بيانول وو چې وار له مخه له ۲۵ څخه تر ۲۸ مادو کې په ضمني ډول ذکر شوي وو. د هند هر وګړی حق لري چې په سوله یيز ډول د خپل دين پيروي وکړي او وده ورکړي. که څه هم د مذهبي نه زغم يا تعصب يو شمېر پېښې شته، چې د اړو دوړ او تاوتريخوالي لامل شول. د بېلګې په ډول: په ډهلي کې د سيکهانو ضد ټول وژنه ۱۹۸۴، په ۱۹۹۰ ز کال کې له کشمير او پنجاب څخه د کشميري هندوانو يو مخيز لېږد، په ۲۰۰۲ ز کال کې په ګجرات کې د هندو ضد اله ګوله او په ۲۰۰۸ ز کال په کې د عيسوي ضد اله ګوله يې د يادونې وړ دي. په ډهلي کې د ۱۹۸۴ کال د سيکهـ ضد ټول وژنې تر سره کوونکي له پراخه غندنې سره سره عدالت ته نه دي راوړل شوي. هند د مذهب له پلوه يو له خورا متنوع هېوادونو څخه دی، چې د جنيزم، هندوېيزم، بوديزم او سيکيزم څلورو نړېوالو مذهبونو د زوکړې ځای دی. که څه هم هندوان د هېواد د نفوس نږدې ۸۰ سلنه جوړوي، مګر هند د سيمې اړوند ځانګړي مذهبي دودونه هم لري. د بېلګې په ډول: د جمو او کشمير ډېری وګړي مسلمان، د پنجاب سيکان، د ناګالېنډ، ماګالايا او ميزورام عيسويان او د هندي هماليوي دولتونو لکه سيکم او لاداخ، اروناچل پاردېش او د ماهاراشترا او د لويديځ بنګال د دارجيلېنګ سيمه د بودايي وګړو لويه راټولېدنه ډېری نفوس بودايي پلوي دي. ياد هېواد د پام وړ مسلمان، سيکهـ، عيسوي، بودايي، جېن او زورواسټريين وګړي لري. اسلام په هند کې تر ټولو لوی لږه کی مذهب دی او هندي مسلمانان د نړۍ درېيم تر ټولو لوی مسلمان نفوس جوړوي، چې د هېواد د نفوس له ۱۴ څخه زياته سلنه جوړوي. د مخ پر وده ټولنو د څېړلو د مرکز بنسټګر راجني کوتاري ليکلي دي، چې: هند د داسې يو تمدن پر بنسټونو جوړ شوی هېواد دی، چې په بنسټيز ډول زغمونکی دی. تاريخچه د مذهبي خپلواکۍ دود له ميلاد څخه مخکې درېيمه پېړۍ کې د هندي ټولنې د جمعې طبيعت د اشوکا په يوه ليکنه کې رانغاړل شوی و: پاچا پرېيادارشي اشوکا خدايانو ته ګران دی، د ټولو مذهبي ډلو درناوی کوي، د ټولو هغو رياضت کوونکو يا زاهدينو، چې په کور کې اوسېږي نوموړی يې د خيرات او نورو لارو په مټ درناوی کوي. مګر پاچا چې خدايانو ته ګران دی، دې خيرات او دې وياړونو ته د فضيلتونو د واکمنۍ د ليدلو د منښتې نذر په پرتله لږ ارزښت ورکوي، چې د دوی يوه اړينه برخه ده. د دې ټولو ښېګڼو يا فضيلتونو لپاره د وينا عاجزي يا تواضع يوه عامه سرچينه ده. په دې معنا چې يو څوک بايد د نورو ټولو د ټيټ ګڼلو په موخه خپله عقيده لوړه نه کړي او له مشروع لاملونو څخه پرته بايد د نورو عقيدې ټيټې يا کمزورې نه کړي. په خلاف يې يو شخص بايد د نورو عقيدې ته د هغوی وړ يا مناسب درنښت يا عزت ورکړي. سترواک ښارويلا چې د راجارشي وېسيو په کورنۍ کې زېږېدلی دی، خپل ځان په خپله ليکنه له ميلاد څخه مخکې نږدې دويمه پېړۍ کې داسې بيانوي: زه د ټولو مذهبي ډلو عبادت کوونکی او د ټولو زيارتونو بيارغونکی يم. د نوموړي د ځان تشرېح بايد د نړۍ له نورو هغو واکمنانو سره په توپير کې وي، چې ځانته يې د مګر سيکان يا د يوازينۍ رښتينې عقيدې يا باور ساتندوی په ويلو سره وياړ يا فخر کاوه. بادايوني په خپل منتخب التواريخ کې راپور ورکوي، چې مغل سترواک اکبر چې د دين الهي عقيده يې رامنځته کړې وه، په ۱۰۰۰ هجري ۱۵۵۱ ۱۵۵۲ عيسوي کال کې يې لاندې فرمان ورکړ: هغه هندوان چې د ځوانۍ پر مهال د زور له امله مسلمانان شوي وو، د خپلو پلارونو عقيدې ته د بېرته ورګرځېدلو اجازه ورکړل شوه. هيڅوک بايد د هغه د مذهب په اړه لاسوهنه يا مداخله ونه کړي او هر چا ته بايد د هغه د خوښې له مخې د دين بدلولو اجازه ورکړل شي. ... د کليساګانو او لمونځ خونو يا د بوتانو يا اور عبادتځايونو د جوړولو هېله من خلک بايد ونه ځورول شي. په خپله عقيده کې د مذهب دومره ازادي جوړه کړه، چې په داسې حال کې چې سيکان د زياتو مغل واکمنانو لکه اورنګزېب تر واکمنۍ لاندې په خپله يوه لږه کۍ ځورېدلې مذهبي ډله وه، مګر ځان يې د نورو د مذهبي خپلواکۍ لپاره اړ مجبور حس کړ. د ګرو هارګوبېند په نوم د سيکانو شپږمې ګرو د دې پر ځای چې مسلمانان د سيکهـ عقيدې د منلو لپاره تر فشار لاندې راولي، خپلو مسلمان پيروانو لپاره يې ان يو جومات جوړ کړی و. د مذهبي خپلواکۍ دود د سيکهانو سترواکۍ او نورو سلطنتي سيمو کې دوام وکړ، چې سيکهـ واکمنانو د بېلابېلو عقيدو د پيروۍ لپاره بېلابېلې ګردوارې، معبدونه او جوماتونه جوړ کړل. له مذهبي ځورونې څخه پناه ځای هند په خپل دوديز زغم سره د هغو ډلو لپاره د يو پناه ځای په توګه خدمت کړی دی، چې په نورو ځايونو کې له ځورونې سره مخامخ شوي دي. يهودان: په هند کې يهودانو ته د ځمکې او سوداګرۍ حقونه ورکړل شول. په هند کې درې تر ټولو پخوانۍ رامنځته شوي يهودي ټولنې، يهودي او اسرايلي سوداګر ۲۵۰۰ کالونه پخوا د کوچين ښار کې د کيرالا سيمې ته راورسېدل، چې اوس د کوچين يهودانو په نوم پېژندل کېږي. د يهودانو له لورې د لاسوندونو يا اسنادو له مخې سيمې هند ته د لومړۍ رسېدنې نېټه له ميلاد څخه مخکې ۵۶۲ کال ورکړل شوې ده. په ۶۸ ز کال کې زيات يهودان پر بيت المقدس باندې د روميانو له لورې د بريدونو له امله کيرالا ته وتښتېدل. عيسويان: داسې باور کېږي چې عيسويت هند ته په لومړۍ پېړۍ کې د سېنټ توماس له لورې راغلی دی، چې نوموړي په کيرالا سيمه کې د سېنټ توماس عيسويان ټولنه جوړه کړه. وروسته په ۱۵ او ۱۶ پېړيو کې د اروپايي مذهبي مبلغانو ډلو د ګوا او منګالور په شان سيمو ته عيسويت راوړ. د پروتستانت مذهبي مبلغين په ۱۸ او ۱۹ پېړيو کې شمال ختيځ هند ته راغلل. پارسي: له ستر ايران څخه د وګړي په ۹ پېړۍ کې هند ته راورسېدل، چې په خپله خاوره کې له مذهبي ځورونې څخه په تېښته وو. دوی په هند کې وغوړېدل او له ۱۸ تر ۱۹ پېړيو کې يې د دوی د ګډ يا شريک مذهبيانو چې لا هم په ايران کې وو په استازولۍ هند کې لاسوهنه يا مداخله وکړه. دوی د په نوم د هند تر ټولو سرلاری صنعتي ماڼۍ او په سام مېنېکشا کې د يوازينۍ دوه هندي له ډلې يو مارشال جوړ کړ. تبتي بودايان: تبتي بودايي کډوالو ته د پناه ورکولو تر څنګ چې په ۱۹۵۹ ز کال کې د چين له لورې د تبت له نيونې څخه وروسته له خپل هېواد څخه وتښتېدل؛ هند اوسمهال د دالایي لاما بودايي کشيش کور دی، چې د تبتي بوديزم د ښوونځي مکتب يا سبک يو لوړ کشيش دی. بهايي: تر ۲۰۱۱ ز کال پورې د ۴۵۷۲ بهايي مذهبيانو په درلودلو سره د نړۍ په کچه د دې وګړو تر ټولو لوی نفوس درلود. يادو وګړو په ايران کې د مذهبي ځورونو له امله په هند کې پناه واخيسته. سرچينې