ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
عبدالله بن عبدالمطلب

عبدالله بن عبدالمطلب د اسلام د ستر پیغمبر محمد پلار وو. نوموړی د مخزوم د قبیلې د عبدالمطلب بن هاشم او فاطمه بنت عمرو زوی وو. عبدالله له آمنه بنت وهب سره واده وکړ. محمد د دوی یوازینی اولاد وو.
هاشم بن عتبه

هاشم بن عتبه بن ابي وقاص د اسلام په لمړیو کي یو فوځي، صحابي، مسلمان قوماندان وو. نوموړی د خپل پلار له طرفه د سعد بن ابی وقاص وراره او د محمد صلی الله علیه وسلم ملګری وو. هاشم د رده په جنګونو کي پراخه برخه واخیسته ترڅو د محمد صلی الله علیه وسلم له رحلت وروسته سرکښه او مرتد عرب قومونه بیرته اسلام ته راوګرځوي. نوموړی د یرموک په جګړه کي هم د خالد بن ولید تر قوماندې لاندي د بازنطینیانو سره خونړۍ جګړه وکړه. همدرانګه یې د القدسیه په جګړه کي چي د مدین د مسلمانانو د فتحې لامل وګرځېدل، مهم رول ولوباوه. هاشم په اخر کي د صفین په جګړه کي د علي په څنګ کې مړ سو.
هاشم بن عبد مناف

هاشم بن عبد مناف د اسلام د پیغمبر محمد صلی الله علیه وسلم نیکه او په مکه کي د قریشو د واکمنۍ بنو هاشم قبیلې مشر وو. دنوموړی اصلي نوم عمرو وو او د خپل پلار له مړینې مخکي یې د ځان لپاره د هاشم نوم غوره کړ. د یو سخاوتمند سړي په توګه هاشم په شرابو کي د ټوټې سوي ډوډۍ چمتو کولو عمل پیل کړ چي وروسته په مکه کي رواج وګرځېدی. د هاشم د نوم په اړه په بل روایت کې راغلي چې نوم یې له عربي ریښې هاشم څخه اخیستل سوی دی او له لوږې ژغورل سوي معنا ورکوي ، ځکه هغه د موسمي قحطۍ په وخت کي د مکې د خلکو د خوړو بندوبست وکړ او په دې توګه د هغه سړی چې لوږه یې خوړله په نوم وپېژندل سو. .
كتاب الآثار

كتاب الاثار د احادیثو یو له پخوانیو کتابونو څخه ګڼل کیږي چي د امام محمد الشیباني ۱۳۲ هـ ق ۱۸۹ هـ ق له خوا لیکل سوی دی. شیباني دحنفي مذهب دستر امام ابو حنیفه شاګرد دی. دا کتاب د ځینو روایاتو مطابق د امام ابو حنیفه هم اړوند بلل سوی دی.
بېلابېل کاینات

ملټيورس د ساینس له نظره د ټولو کائناتو یو فرضي سیټ دی.د څو کائناتو دننه بېلابېل کائناتونه د متوازي کائناتو، فلیټ کائنات، نور کائنات، متبادل کائنات، متعدد کائنات، پلان کائنات، د پلار او ماشوم کائنات، ډیری کائناتونه یا ډیری نړۍ په نوم یادیږي. یو عام انګیرنه دا ده چې ملټيورس د جلا جلا کائناتو پیچ ورک کوټ دی چي ټول د فزیک د قوانینو سره تړلي دي. د څو کائناتو یا یو څو اړخیزه مفکوره د تاریخ په اوږدو کي د یوناني فلسفې ترڅنګ په بېلابیلو وختونو کي یاده سوې ده. یادي نظریه د ودي په کولو سره په مختلفو برخو کي د کاسمولوژي، فزیک، او فلسفې په شمول تر څیړني او بحث لاندي نیول سوې ده. ځینې فزیک پوهان استدلال کوي چې ملټيورس د ساینسي فرضیې پر ځای یو فلسفي مفکوره ده. په وروستیو کلونو کي د فزیک په ټولنه کي د څو اړخیزو تیوریو پلویان او مخالفین دواړه شتون لري. که څه هم ځینو ساینس پوهانو د نورو کائناتو لپاره د شواهدو په لټه کې ډاټا تحلیل کړې خو هیڅ احصایوي مهم شواهد تر اوسه ندي موندل سوي. دملټیورس منتقدین استدلال کوي چي د څو اړخیز مفهوم د ازمایښت وړتیا او د دروغو وړتیا نلري، هغه څه چي د ساینسي تحقیقاتو لپاره اړین بلل کیږي، او دا نا حل سوي میتودولوژیکي مسلې هم راپورته کوي. میکس ټیګمارک او براین ګرین د څو اړخیزو او کائناتو لپاره بېلابېل طبقه بندي سکیمونه وړاندیز کړي دي.
ترنک سیند

د ترنک سیند د افغانستان په غزني ، زابل او کندهار ولایتونو کي موقعیت لري. د افغانستان دویم ستر ښار کندهار د ترنک سره نیغ په نیغه په یوه څنډه کي پروت دی. ترنک لمړی له هزاره جات سیمي څخه پیلیږي، وروسته د کیلومتره په اوږدو دسوېل لویدیځ په لور د ارغنداب او ارغستان ډورۍ سیمي په بر کي نیسي او همداسي د لښکرګاه ښار ته څېرمه د هلمند په سیند ورګډیږي.
شاه توت بند

د شاه توت بند د افغانستان په ختیځ کي د کابل ولایت په چهار آسیاب ولسوالۍ کي موقیعیت لري. د دغه بند د جوړېدو موخه د کابل ښار لپاره د څښاک، اوبولګولو او چاپېریال اوبه برابرول دي. د دغې پروژې لګښت څه باندي ۲۳۶ میلیونه ډالره اټکل سوی وو. د پروژې د امکاناتو د مطالعې لپاره . میلیونه ډالر لګښت راغلی، چي په کې بشپړه سوه. دا بند به د هندي انجنیرانو په مټ جوړ سي. د افغانستان د انرژۍ او اوبو وزارت د ایران له پویاب شرکت سره یو تړون لاسلیک کړ چي له مخي به یې ایراني شرکت د شاه توت بند د ډیزاین چاري بشپړوي. د شاه توت بند به د کابل په چهار آسیاب او ګاونډیو ولسوالیو کي د ۴۰۰۰ هکتاره ځمکي د خړوبولو ترڅنګ د ۲ میلیونو څخه زیاتو خلکو ته د څښاک پاکي اوبه برابري کړي. دغه بند به د ده سبز ولسوالۍ ته هم د څښاک پاکې اوبه ورسوي.
د قرغې بند

قرغه بند قرغه د افغانستان د پلازمیني کابل په قرغه سیمه کي یو بند او حوض دی. یاد بند د اوبو د ذخیرې او د شاوخوا پرتې سیمي د تفریح لپاره جوړ سوی دی لکه کښتۍ چلونه، سرفینګ، ګلف لوبه، او داسې نور، او یو هوټل هم پکښي شتون لري. په حوض کې د کب نیولو اسانتیا هم شتون لري چي د یو شمېر اشخاصو له لوري ترسره کیږي. همدارنګه د اوبو لګولو او بریښنا پراختیا هم د یادو زیرمو سویو اوبو څخه پلان سوې ده.
د لینن مقبره

د لینن مقبره له څخه تر پورې د لینن او ستالین مقبره چي د لینن مقبرې په نوم هم یادیږ ي د مسکو په ریډ چوک کي یوه مقبره ده. دروسانو له انده دا ځای د شوروي مشر ولادیمیر لینین د استراحت ځای په توګه کار کوي، د هغه ساتل سوی جسد په کي د هغه له مړینې لږ وروسته د جګړې په وخت کي د استثنا سره سره د خلکو نندارې ته وړاندي سو. د مقبرې دباندي بهرنۍ ټریبیون د شوروي مشرانو لخوا د نظامي پریډونو د لیدو لپاره کارول کیدی. دمقبرې دا جوړښت چي د الیکسي شوچیوف لخوا ډیزاین شوی، د پخوانیو مقبرو څخه ځینې عناصر لکه د سټیپ پیرامید ، د لوی سایرس مقبره او تر یوې اندازې د لیکنو معبد څخه اخیستنه کړې ده.
تخت رستم (سمنګان)

د رستم تخت تخت رستم د افغانستان یو له خورا په زړه پورې تاریخي اثارو څخه بلل کیږي. د تخت رستم لرغونی ځای د هندوکش په شمال کي د سمنګان ولایت مرکز ایبک ښار ته څېرمه موقعیت لري.دا ستر ډبرين تخت شاوخوا ۳۵۰۰ کاله لرغونی او د زردشتي دورې څخه پاتي یو له مهمو ودانیو څخه ګڼل سوی دی. د رستم توپ تشلي رستم احاطه شاوخوا متره ده څېرمه یې ډیری غارونه او خوني شتون لري. بودایانو دا اطاقونه د معبدونو یا عبادتځایونو په توګه کارولې. هغوئ خپل بُتونه په دې ځائ کښې ساتل او د هغوئ عبادت به یې کاوه. یاد تخت د هغه وخت د قیمتي شیانو او زیورونو ذخیره کولو او پټولو لپاره سوريان هم لري.په افغانستان کې همدرانګه بېلابېل لرغوني ځایونه سته چې له ډبرو څخه غارونه جوړ پکښي سوي او بودایانو به پکښي ژوند کاوه. سټوپا د بودا ترټولو پخوانۍ ودانۍ ده او په لومړي سر کي یاده ودانۍ یوازې د گنبدي په شکل جوړه سوې غونډۍ وه چي د خټو یا د ټیټو اوبو ځایونو کي د تیږو د ټوټو څخه جوړه سوې وه او د بودا آثار یې پوښل. سټوپا سنسکرت ژبه : م. سټوپا ستون یو ډول د غونډۍ په څیر ودانۍ یا نیم کره جوړښت دی چي د مراقبت لپاره د ځای په توګه کارول کیږي.تخت رستم چي د یوې غونډۍ په سر کي موقعیت لري، په افغانستان کي د بودايي معمارۍ د لومړي تکامل استازیتوب کوي.ددې ترڅنګ ځیني نور غارونه جلال اباد او غزني ته نږدې هم کشف سوي دي.د مجسمو او مجسمه جوړوني هنر هم په یاده دوره کي ډیر مشهور او وده یې وکړه. د دې هنر نښي اوس هم په دېوالونو کي په ښکاره ډول لیدل کیږي. تخت رستم او د هغه غارونه چې د بودايي دورې سره تړاو لري نن ورځ نږدې ٪ ویجاړ سوي دي. پخپله تخت رستم هم ترمیم اړتیا لري. د بلخ او بامیان تمدن او د دهک ښار ، د ازدار دره ، د غلغلې ښار ، د فولادو دره ، چهل دختران ، یخ غار ، په بامیان کې د بودا مجسمې د بودا لویي مجسمې، غارونه، بابا غر ، شاهرشاهي ، بالاحصار او څلویښت برجونه د افغانستان د لرغونو اثارو بېلګي دي. په پام کي وه چي په بامیانو کې د بند امیر په ملي پارک کې د بودا د مجسمو مخې ته یو کلتوري کمپلکس جوړ شي د افغانستان له جغرافیې څخه په زرګونو لرغوني اثار په ځانګړې توګه د لوی خراسان تمدن د کورنیو جګړو پر مهال لوټ او په بهرنیو موزیمونو کي اوس وخت پراته دي. د لوی خراسان افغانستان له سیمي څخه د بودا د ډبرو او برونزو مجسمې او د بودا نښو څخه لکه د بینو مراسم، همدارنګه خوشبو یا مقدس لوګی او د مات شوي صلیب او بخت نښه چي د ځمکې له پخوانیو مذهبونو څخه دي په دغو لوټل سوو شیانو کي شتون لري.
د افغانستان امارت(1929)

د افغانستان امارت یو نه منل شوی هېواد و چې د حبیب الله کلکاني په مشرۍ او واکمنۍ رامنځته شوی و، دې هېواد له مېلادي کال د جنورۍ تر اکتوبر پورې دوام وکړ. حبیب الله کلکاني چې په پخواني حکومت کې د تاجيک قوم د پوځي مشرانو څخه و، د ملتپالنې تاجيکپالنې په پار د پښتنو په وړاندې ودرېد او د غازي امان الله خان پر وړاندې کله چې په افغانستان کې امان الله د وخت د پر مختللو هیوادو لکه ترکیه، ایران او تونس په څیر د شاهی نظام د درسي او دیمکراسي سیستم د پرمختګ جارې پیل کړې. بچه سقاو حبیب الله کلکانی د نوړی پرضد پاڅون پیل کړ. که څه هم د کلکانی پاڅون شعار د امان الله خان حکومت د غیر اسلامي د جونو ښونځیو پرضد وو، اما ترډېره د تاجيک قوم ملاتړ ددې لامل شوی وو چې نوموړی د یوه لومړنی تاجک په شخص قدرت ته ورسوی، هغه د جنوري په ۱۸مه ۱۹۲۹ کال کې حکومت ته ورسېد او د اکتوبر په ۱۳مه په همدې کال کې محمد نادر شاه د خپلو وسلوالو او ملاتړو پرمټ وتوانېد چې کابل ارګ کلابند کړي، او وروسته له يو څه وخته وتوانېده چې ارګ ونيسي، حبيب الله خان يې وواژه. بچه سقاؤ د امير امان الله خان د حکومت پر وخت په شمالي ولایاتو کې غلاوې، چور او تاړاکونه کول، پلار ېې يو عادي نالوستی سړی و، پلرنی ټاټوبی ېې د ترکمنستان خوا سیمه بلل شوې خو وروسته بیا د کلکان په سیمه کې افغانستان کې مېشت شول. بچه سقاؤ به د شپې کورونه لوټل او غلاوې به ېې کولې د ورځې به بیا په غرونو کې پټ و ، همداراز چا به چې ورسره مقاومت وکړ نو د خپلو غلو ملگرو سره يوځای به ېې سر ورپرې کړ او ایسته به ېې نورو ته د ډار به تکل وروښود. پاکستاني تاريخپوهان بچه سقا د پېښور د سيمې د انگرېزانو يو ملازم يا کاکوونکی گڼي . همدا رنگه زياتوي چې ده په پېښور کې سقاوې يا د نايي په دکان کې کار کاوه، همدا رنگه ځينې نورې سرچینې د سقاؤ د زوی تر شا د وخت د نقشبندي مجددي کورنۍ د غړو لاسونه گڼي. ددې جملې څخه يو د کلکان ملک محسن کلکاني يادېږي چې په خفا کې به ېې بچه سقاؤ ته لارښودنې کولې او پتنځايونه به ېې ورته ښودل چې د پولیس له منگولو نه به وساتل شو. همداسې ورو ورو د بچه سقاؤ ډله ډېرېده او د شمال ډېر خلک ېې په عذاب کړي و او په خلکو ېې دومره ډار ايښی و چې کله به د چا کورته د شپې مهل ورواووښت نو کس به ورته ډوډۍ او هرڅه ورکړل او د وخت پولیس او مقامات ېې نشوای خبرولای. د لړم په پای ورځو شپو کې چې کله د شینوارو تر منځ پاڅون رامنځ ته شوی و نو امان الله خان د ختيځ زون ته ډېر متوجه و ، په همدې وخت کې د وخت نه په گټې سره د سقاؤ زوی د شمالي لارو او د کابل تر منځ د لارو بندولو کوښښ پیل کړ. وزیران او والیان د حبیب الله کلکاني حکومت د وزیرانو او نفوذي کسانو کابينه په لاندې ډول دی: سید حسین د سولې مرستیال وزیر محفوظ خان د جنګ وزارت معین حمیدالله د حبیب الله کلکاني ورور معين السلطنه عبدالغفورخان تګاوي د کورنیو چارو وزیر عطاء الحق صاحبزاده د بهرنیو چارو وزیر شېرجان خان صاحبزاده د دربار وزیر میرزا غلام مجتبي خان د مالیې وزارت وکيل. ملک محسن کلکاني د کابل ولایت مرزا محمد یوسف خان مستوفي الممالک عبدالغفورخان صاحبزاده د کابل ګمرک رئیس مرزا عبدالقادر خان د کابل مستوفي سید آغا خان خواجه چاشتي د کابل امنیه قومندان ملا برهان الدین خان د حبیب اسلام د جریدې مدیر سردار محمد کبیر خان د امیر حبیب الله خان زوی محمود سامي د سالار پخواني مرستیال میر بابا صاحب خان او بیا صاحبزاده عبدالله خان د قطغن او بدخشان والي مرزا محمد قاسم خان او وروسته عطا محمد خان د بلخ ولایت والي خلیل الله خلیلي د بلخ ولایت مستوفي عبدالرحیم خان د هرات ولایت نايب سالار محمد صدیق خان صاحبزاده د پکتیا ولایت قوماندان عبدالقدير خان د کندهار ولایت والي سرچینې
ظاهر بایبارس

المالك الظاهر ركن الدين بيبرس البندقداري - جولای چي په عام ډول د بیبرس یا بیبار په نوم او د ابو الفتوح په لقب هم پېژندل کیږي ، د مصر او سوریې څلورم مملوک سلطان وو او د ترکي کیپچک نسب سره یې اړه درلوده. نوموړي په مملوک سلطنت کي د قطوز ځای ناستی وو. بیبرس د مصري ځواکونو له هغه قوماندانانو څخه وو چي د فرانسې د پاچا لوئس یې په اوومه صلیبي جګړه کي مات کړ. نوموړي په کال کي د عین جالوت په جګړه کي د مصري پوځ رهبري هم وکړه، چي د منگول پوځ لومړنۍ تاریخي ماته بلل کیږي او په تاریخ کي یو مهم ټکی ګڼل سوی دی. د بایبارس واکمني په ختیځ مدیترانې سمندر کي د مملوک د واکمنۍ د پیل نښه وه او د دوی د نظامي سیسټم پایښت یې پوره ټینګ کړ. بیبرس دخپلي واکمنۍ پر وخت په لیونټ کي د صلیبیانو شتون پای ته رسولو لپاره لاره هواره کړه او د مصر او سوریې اتحاد یې د سیمې د مخکښ مسلمان دولت په توګه پیاوړې کړ. همدرانګه یې د صلیبیانو او منګولیانو د ګواښونو مخه ونیوله، او دومره توان یې ترلاسه کړ چي د صلیبیانو او منګولیانو له خوا د ګواښونو مخه په مکمله توګه ډپ کړي. د سلطان په توګه، بایبرس هم د ډیپلوماسۍ او هم نظامي اقدام په ترکیب کي پوره بلد وو او د مصر مملوکان یې دومره ځواک ته ورسول چې خپله امپراتوري نوره هم پراخه کړي. کورنۍ سلطان بیبرس د طرابلس د ننني لبنان له یوې میرمني سره واده وکړ چې د عایشه البوشنتیا په نوم یادېدل اړ د یوې مشهوري عربي کورنۍ سره یې اړه درلوده. عایشه هغه جنګیالي وه چې له خپل ورور حسن سره یې په ګډه د صلیبیانو له ظلمونو سره په شام کي مقابله وکړه. یادي مېرمني د سلطان بیبرس سره هغه مهال ولیدل کله چۍ هغه د محاصرې پرمهال په طرابلس کي پړاو وکړ.همدغه ددوی د میني پیل وو او واده یې هم وکړ. د عایشه په اړه دقیق معلومات نور نسته چي ایا له بیبرس سره مصر ته راستنه سوه او که په طرابلس کي شهیده سوه. د هغې مقبره په طرابلس کي یو مهم مذهبي او تاریخي ځای وو چي په شلمه پیړۍ کي د فرانسوي استعمارګرو لخوا ویجاړ سو. د بیبر له میرمنو څخه یوه بله د امیر سیف الدین نوګي تاتاري لور وه. بله ښځه یې د امیر سیف الدین غرای تاتاري لور وه. څلورمه ښځه یې د امیر سیف الدین تمجی لور وه. پنځمه ښځه یې بیا التتمش خاتون وه، چي د خوارزمیانو د پخواني امیر برکا خان لور کېدل. شپږمه ښځه یې د منګولیا امیر کرمون اغا لور وه. د هغې درې زامن سید بارکه ، سولمش او خضیر نومېدل.
لاکهیډ مارټین اف 35 دویمه لایټنینګ (الوتکه)

- الوتکه د یوه سیټ، یوه انجن او د ټولو موسمونو سټیلټ ملټي رول جنګي الوتکو یوه امریکایی کورنۍ ده چې موخه یې د هوایی برترۍ او برید ماموریت دواړه ترسره کول دي. یاده الوتکه د بریښنایی جنګیالیو، استخباراتو، څارنې، او د څارنې وړتیا هم ترسره کوي. د لاکهیډ مارټین په نوم شخص د اصلي شریکانو نارتروپ ګروممن او سیسټمونو سره په ګډه د- اصلي قراردادي بلل کیږي. د اف الوتکه د لاک هیډ مارټین ایکس- څخه منځ ته راځي او په کي یې بوینګ - الوتکه هم شاته پرېښودل. د دې الوتکي پراختیا په اصل کي د متحده ایالاتو ترڅنګ د شمالي اتلانتیک تړون سازمان ناټو او د متحده ایالاتو نږدې متحدینو لکه برطانیې، استرالیا، کاناډا، ایټالیا، ناروې، ډنمارک، هالنډ، او په ګډون هیوادونو څخه تمویل کیږي. - په لومړي ځل په کې الوتنه وکړه او د په جولای کې د متحده ایالاتو د سمندري ځواکونو - سره خدمت ته دننه سول، ورپسې د متحده ایالاتو هوايي ځواک - د اګست په کې او د متحده ایالاتو سمندري ځواکونو - په فبروري کي الوتنه وکړه. دا الوتکه د لومړي ځل لپاره په ۲۰۱۸ کال کې د اسراییلو د هوايي ځواک لخوا په جګړه کې وکارول شوه. متحده ایالات پلان لري چې تر پورې عدده - الوتکي واخلي، کوم چې د څو لسیزو لپاره به د متحده ایالاتو د هوايي ځواک سمندري قول اردو د تکتیکي الوتکو لویه برخه په ځان کي راونغاړي. په پلان کې ده چې دغه الوتکي به د ناټو او د امریکا متحدو ایالتونو د هوايي ځواک د بنسټ ډبره کښیږدي او تر ۲۰۷۰ کال پورې به فعالیت وکړي.
سوخوی

د شرکتپه شوروي اتحاد کي په کې د پاول سوخو نومي شخص له لوري د سوخوی ډیزاین بیورو - ، ډیزاین دفتر مخکینۍ په نوم رامنځ ته سو. د کال د فبرورۍ په میاشت کې، د روسیې حکومت سوخوی د ، ، ، او سره په یوځای کولو د یونایټیډ ایرکرافټ کارپوریشن په نوم دغه شرکت جوړ او ګټي اخیستني ته وسپاره.
لرغوني سورپوستان

پیلیو-انډین یا لرغوني سورپوستان لومړني خلک وو چي د پلیسټوسین دورې د وروستیو یخونو په جریان کي امریکا ته داخل او هلته یې استوګنه پیل کړه. د - اصطلاح په ځانګړې توګه په لویدیځه نیمه کره کې د لیتیک دورې لپاره کارول کیږي او د پیلیولیتیک اصطلاح څخه توپیر لري. دودیز تاریخونه په ډاګه کوي چي د لویو څارویو ښکارکوونکي د ځمکي پل بیرینګیا له لاري د شمالي آسیا څخه د بیرینګ تنګي په مرسته امریکا ته تیریدل. دا پل د څخه تر مخکي تر ميلاد کلونو په هاخوا - شتون درلود. د ښکار راټولونکو کوچنیو جلا جلا ډلو شمالي امریکا یعني الاسکا ته د لویو بوټو د رمو سره یوځای مهاجرت وکړ. له يخي څخه کنګل دهلیزونه د آرام سمندر په ساحل او د شمالي امریکا په دره کي له څخه نیولې بیا تر مخکي تر میلاد پوري رامینځته سوي دي. یادي پیښي حیواناتو ته اجازه ورکړه ترڅو انسانان تعقیب او د لویدیځ په داخل کي سویلي سیمو ته مهاجرت وکړي. دهغه زمانې انسانانو د ساحل په اوږدو کې پیاده یا په کښتۍ کي تګ راتګ کاوه. د امریکا د خلکو تاریخونه او لاري موضوع له همدغه ځایه روښانه سوې ده. داسي احتمال سته چي د بیرنګ بحر څخه د امریکا لویي وچي ته د لرغونو اوسیدونکو درې څپې تللي وي. پر همدې اساس د ډبرې وسیلې ، په ځانګړې توګه د پروژیک نقطې او سکریپرونه ، په امریکا کي د لومړنیو بشري فعالیتونو اولني شواهد ګڼل کیږي. لرغونپوهان او انتروپولوژیان د کلتوري دورې د طبقه بندي کولو لپاره ژوندي جوړ سوي او لیتیک فلاک شوي وسایل کاروي. ساينسي شواهد د وينې د ډولونو د ويش او د جنيتي جوړښت له مخي چي د ماليکولر معلوماتو لکه لخوا ښودل سوي له مخې اصلي امريکايان د ختيځ سايبريا له وګړو سره نښلوي . له څخه تر مخکي تر میلاد پوري - پورې ددغه سیمي اقلیم په ثبوت ورسېدی او د نفوسو د زیاتوالي او د لیتیک ټیکنالوژۍ پرمختګ لامل سو، چي په پایله کي یې د ژوند طرزالعمل پراختیا وموندل.
بنو حنیفه (قبیله)

بنو حنيفه یوه لرغونې عرب قبیله ده چي د اوسني سعودي عربستان په مرکزي سیمه ال یماما کي اوسیږي. دا قبيله د شمالي عربي قبيلو په لويې ربيعې څانګې پورې اړه لري، چې عبدالقيس ، تغلب ، النمير بن قيس او انزاء څانګي هم ورپوري اړه لري. بنو حنیفه د کلاسیک عرب جینالوژیستانو لخوا د بني بکر د عیسویانو په توګه شمیرل کیږي او دوی د اسلام څخه مخکي د یوې خپلواکي سیمي مشري کوله. بنو حنیفه د سعودي عربستان د واکمني کورنۍ آل سعود سره هم تړاو لري.
بنو سلیم (قبیله)

بنو سليم د عدناني قيس عربو یوه قبيله ده چي په حجاز کي اوسېدل او اوس هم هلته مېشته ده. ددې قبیلي زياتره برخو يې ليبيا او تونس ته هجرت کړی او ځينې يې د بني حارث بن بطه بن سليم له څانګې څخه اوس هم په خپلو اصلي کورونو کې پاته سوي دي. د مکې او مدینې تر منځ په حجاز کي او په ځانګړې توګه د الکامل په ولایت، وادي ستاره ، وادي صیح، وادي قدید، حرت بني سلیم او له مکې څخه مدینې ته د پیغمبر د هجرت په لاره کي دوی میشت دي او د خپلو نیکونو له لاري د رسول الله صلی الله علیه وسلم ماماګان کیږي. بنو سليم د مکې د فتحې په ورځ له رسول الله صلى الله عليه و اله و صحبه و سلم سره يوځاى سول او د هغوى بيرغ ته د نورو قومونو د بيرغونو په پرتله لومړيتوب ورکړل سو.
عبدالملک بن مروان

عبدالمالک بن مروان بن الحکم جولایاګست یا جونجولای اکتوبر د اموي واکمنۍ پنځم اموی خلیفه وو چي د اپریل څخه نیولې بیا د اکتوبر کال یعني د هغه تر مړیني پوري یې پر اسلامي نړۍ حکومت وکړ. نوموړی د مسلمانانو د لومړي نسل غړی بلل کېدی چي په مدینه منوره کي یې لومړنی ژوند په نیکو کارونو تېر سوی وو. عبدالملک د خلیفه معاویهؓ د اموي خلافت او د خپل پلار خلیفه مروان اول دواکمنۍ بنسټ ایښودونکی وو. د عبد المالک د منځته راتګ په وخت کي اموي واکمني د ځینو اختلافاتو په پایله کي نسکورېدو ته نژدې وه خو د نوموړي د پلار د واکمنۍ پر مهال په سوريه او مصر کې بيا پر پښو ودرېدل. په ۶۸۶ کال کي پر عراق د ناکام برید وروسته عبدالمالک د سوریې پر امنیت باندي تمرکز وکړ ترڅو د مکې میشته خلیفه عبدالله بن الزبیرؓ څخه د خلافت د لویي برخي د بیا نیولو لپاره لمړی ځان قوي کړي. عبدالملک په همدې اړ و دوړ کي د الاشدق په نامه یو شخص کودتا هم چي دده د سقوط لپاره یې ترسره کول شنډه کړه اوځان یې د عبدالله بن زبیرؓ مقابلې ته ځواکمن کړ. ورپسې یې په عراق کي زبیري واکمني سقوط او خپل جنرال الحجاج بن یوسف یې مکې ته ولېږه څو چي په پایله کي یې هلته د ۶۹۲ کال په وروستیو کې ابن الزبیر هم شهید کړ او په دې توګه یې تر خپلي تر واکمنۍ لاندي بیا خلافت سره یو موټی کړ. تر ابن الزبیر وروسته د بازانټیم سره جګړه پیل سوه او اموی لښکري اناتولیا او ارمنستان ته ورسېدلې، همدرانګه د کارتاج ویجاړول او د کیروان بیرته نیول او په کي د لویدیز شمالي افریقا او د ایبیریا ټاپووزمې د وروستیو فتوحاتو لپاره هڅي د عبدالملک کارنامې وې چي ترسره یې کړې. له بلي خوا په ختیځ کي د عبدالمالک وایسرای، الحجاج، په عراق او خراسان کي په ټینګه سره د خليفه واک ټینګ کړ او د خوارجانو او د عربو قبیلوي اشرافو لخوا یې په کال کۍ د مخالفت مخه ونیوله. د عبدالمالک وروستي کلونه په کور دننه سوله ایز او د واک او سوکالۍ مثبته نښه وه. د عبدالمالک د اصلاحاتو تر ټولو مهم څیزونه د بازنطیني او ساسانیانو د سکې پر ځای د واحد اسلامي اسعارو معرفي کول او په سوریه او عراق کي په ترتیب سره د یوناني او فارسي پر ځای د عربي ژبې رامنځته کول وو. د نوموړي بل نوښت په بیت المقدس کي د ډبرې د گنبد بنسټ ایښودل وه چي د لرغونپوهنې له پلوه تر ټولو لومړنی تصدیق سوی مذهبي یادګار بلل کیږي چي د یو مسلمان واکمن لخوا جوړ سوی دی او د اسلامي اثارو ستره نښه ګڼل سوې ده. د عبدالملک لخوا تاسیس شوي بنسټونه د هغه زوی او ځای ناستی الولید له لوري په لویه کچه ساتل کېدل او پرمختیا ورکول کېده، ترڅو د اموی خلافت د ځمکنۍ او اقتصادي زینت ښکارندوی وکړي. د عبدالمالک مرکزي حکومت د منځنیو پیړیو وروسته د اسلامي دولتونو یوه لویه نمونه وګڼل سوه.
عدنان خیر الله

عدنان خيرالله جنوري. - می یو عراقي پوځي افسر او د صدام حسین اخښۍ د ساجدې طلحه ورور او د خیرالله طلحه زوی او د تره زوی وو. نوموړي څو لقبونه درلودل او د عراق د انقلابي قوماندې شورا غړی هم وو. عدنان د کال څخه بیا تر خپلي مړیني پوري د عراق د دفاع وزیر په توګه دنده ترسره کړه، او په عراق کي د صدام حسین د بریالیتوب څخه څو ورځي وروسته پر وظیفه وټاکل شو. هغه په کي د چورلکي په یوه حادثه کي مړ سو. د عدنان د مړیني مرموزه حالت، د صدام سره د هغه شخړي او د احتمالي کودتا یو شمېر اوازې د دې لامل سوې چي یو شمېر خلکو ګومان کاوه چي نوموړی د صدام په امر وژل سوی دی.
ناظم کزار

ناظم کزار د صدام حسین په واکمني کي د عراق د امنیت د عمومي ریاست لومړی مشر وو. مخینه کزار په لسیزه کي په عرب سوسیالیست بعث ګوند - د عراق اړوند کي د زده کونکي په توګه شامل سو او یو له لومړیو شیعه ګانو څخه وو چي په رژیم کي یې د واک مقام ترلاسه کړ. نوموړی په ۱۹۶۴۵ کال کي د عبدالسلام عارف لخوا لنډ مهاله زنداني سو. تر زندان وروسته په کي د عمومي امنیت ریاست مشر وټاکل شو. کزار په شخصي توګه د اسلامي عالم او د حکومت مخالف عبدالعزیز البدري په وهلو او تعذیب باندي مشهوره وو. د کودتا هڅه د کال په جولای کي کزار په عراق کي د سنیانو د واکمنۍ پر ضد او د ولسمشر احمد حسن البکر پر وړاندې د ناکامي کودتا مشري وکړه. نوموړي د کورنیو چارو وزیر سعدون غیدان او د دفاع وزیر حامد شهاب یرغمل کړل. کزار په دي توګه د بکر د وژلو چي په الوتکه کي د راتګ په حال کي وو اراده درلوده خو الوتنه ناوخته سول او د وژني هڅه هم ورسره شنډه سوه. کزار تردې وروسته شهاب په ډزو وواژه خو غیدان یوازي ټپي سو. او تر پیښي وروسته کزار هغه وخت ونیول سو کله چي یې ایران ته د تېښتي هڅه کوله. اعدام تر نیولو وروسته کزار د جولای په اوومه د عزت ابراهیم الدوري په مشرۍ د عراق د انقلابي قوماندې شورا لخوا د کودتا په تور محاکمه او په هم هغه میاشت کي اعدام سو.
عباس محمود العقاد

عباس محمود العقاد جون ۱۸۸۹ ۱۲ مارچ ۱۹۶۴ یو مصری ژورنالیست، شاعر او ادبي نقاد وو، او په قاهره کي یې د عربي ژبي د اکاډمۍ غړیتوب هم درلود. عقاد په دقیقه توګه، لکه څه ډول چي د هغه لیکنې د شعر، تنقید، اسلامولوژي، تاریخ، فلسفې، سیاست، ژوندلیک، ساینس او عربي ادبیاتو په ګډون پراخه ساحه پوښي، هغه یو پولیمات ګڼل کیږي.
ټي آر اي اس 4 بي ( ستوری )

- یوه بهرنۍ سیاره ستوری ده چي یو له ترټولو لوی موندل سويو سیارو څخه ګڼل کیږي. یاده سیاره په کال کي کشف سوه او په کال کي يې د ټرانس اتلانتیک سروې لخوا، د لیږد میتود په کارولو سره د شتون اعلان وسو. دا سیاره له موږ څخه تقریبا ، نوري کاله لیري د ستوري په مدار کي د - ستوري په هرکولس برج کي واقع ده.
بندر عباس

بندر عباس د عباس بندر د ایران د هرمزګان ولایت د بندر عباس ولسوالۍ مرکزي ښار دی چي ددې ولایت او ولسوالۍ د پلازمیني په توګه پېژندل کیږي. بندر عباس د فارس په خلیج کي د ایران په سویلي ساحل کي یو بندر دی. دا ښار د هرمز تنګي تنګي کي ستراتیژیک موقعیت لري چي د ایران د سمندري ځواکونو د اصلي اډې موقعیت ګڼل کیږي. د په ملي سرشمیرنه کي د دې ځای نفوس په کورنیو کې کسان وو.
د زرغونې انا مقبره

د زرغونې انا زیارت د کندهار د مهمو زیارتونو څخه دی چي د کندهار د ارغنداب ولسوالۍ په کوهک کلي کي موقيعت لري. دا زیارت د افغانستان په کورنيو جګړو کي ډېر د کاره لوېدلۍ وو، او تر اوږدې جګړې وروسته د طالبانو په اوسني حکومت کي د خلګو ورپام سو. د ۲۰۲۱ کال څخه کرار کرار حکومت پر دې پروژه کار پیل کړ او د ۲۰۲۴م کال د مارچ پر ۱۹مه دې مقبرې ترميماتي چاري پای ته ورسېدې. دا هم وګورئ سرچینې
لویه پکتیا

لویه پکتیا د افغانستان یوه تاریخي او کلتوري سیمه ده چي د افغانستان د ختیځو عصري ولایتونو خوست ، پکتیا او پکتیکا او همدارنګه د لوګر ځیني برخي په ځان کي رانغاړي، او د خیبر پښتونخوا له کرم او وزیرستان سره اړیکي لري. لویه پکتیا په عمومي ډول د ګډ کلتور او تاریخ پر بنسټ تعریف سوې ده چي په سیمه کي په میشتو سیمه ایزو قومونو پوري تړاو لري. د جامو ځانګړي ډیزاینونه، د جامو اثار، د پګړۍ سټایلونه، د پګړۍ رنګونه، د پښتو ژبې قاموسونه او یو شمېر داسي نور څیزونه د لویي پکتیا د اوسیدونکو له ځانګړو قومونو سره تړاو لري او په دې توګه ځان د سیمه ایز کلتور سره یوځای کوي. د بېلګې په توګه د لوى کندهار يو پښتون قوم ښايي د لويي پکتيا يو پښتون د هغه د پګړۍ يا لنګي د انداز او رنګ له مخې ژر وپيژني. عیني په همدې ډول د لویې پکتیا یو پښتون کیدای شي د لوی کندهار یو څوک د هغه د ډول ډول او رنګه کمیس د ځانګړي ډیزاین او ځانګړي ګنډل سوي نمونو سره وپیژني. په همدې ډول ډیری داسي فرعي او پیچلي کلتوري شاخصونه شتون لري چې په هیڅ پیژندل سوي او لیکل شوي تاریخ کښي ندي ثبت سوي مګر یوازي د افغانستان او پاکستان د مختلفو پښتنو سیمو د قومونو لخوا پیژندل سوي او استعمال سوي دي. اصلي استوګنځی د لویي پکتیا تر ټولو ستر ښار خوست دی. په داسي حال کي چي د لویې پکتیا په نورو ښارونو کي لکه ګردیز د پکتیا ولایت مرکز، زرمت د پکتیا ولایت لویه سیمه، ارګون د پکتیکا تر ټولو لوی ښار او ښرنه د پکتیکا مرکز هم شامل دي. د لویې پکتیا نور مهم ښارونه د سرده بند غزنی، چرخ لوګر، تری منګل کرم، انګور اډه یو څه برخه په جنوبی وزیرستان کي ، یعقوبی ، تڼی ، ددوال ، اریوب ، خندخیل ، تسمکی ، زرغون شر ، وازکوه او زیروک یادیږي. قومي جوړښت په لویه پکتیا کي اکثره نفوس د لوی کارلاني او غلجي د مختلفو قومونو پښتانه دي. همدارنګه د پام وړ لوی نفوس لرونکي قبیلې ځدراڼ ، ځاځي ، منګل ، احمدزي، توتاخېل، تڼي، صبري، سلیمانخېل ، خروټي ، وزیر او ګربز دي. کوچیان په عام ډول دلته په بېلابیلو ځایونو کي خپل کلتوري ژوند سرته رسوي. نوموتي څېرې نورمحمد تره کي ډاکټر محمد نجیب الله شاهنواز تڼي اسدالله سروري سید محمد ګلابزوی محمد اسلم وطنجار
صحیح ابن حبان (کتاب)

صحيح ابن حبان د سني افغان عالم ابن حبان د احاديثو یوه مجموعه ده. د دې کتاب لیکوال د اوسني افغانستان په سوېل کي د خراسان له بُست څخه چي اوس وخت د هلمند ولایت اړوند سیمه ده او هغه وخت ددې سیمي پلازمینه وه اړه لري. ابن حبان د شافعي مسلک یو نامتو متخصص او تکړه لیکوال وو چي په ۹۶۵ میلادي کال کي وفات سو.
نورالمشایخ عالي لېسه

د نور المشایخ عالی لیسه د وردګو ولایت د سیدآباد ولسوالۍ د مهرو په کلی کې موقعت لری.
خاشرود سیند

خاش سیند یا خاشرود سیند د افغانستان په سوېل لویدیځ کي یو ستر سیند دی. خاشرود د غور ولایت له سویلي برخي سیاه کوه تور غر له سویلي څنډو څخه راپیل او د نیمروز ولایت د دلارام ، خاش او زرنج ښارونو ته د سویل لویدیځ په لور تیریږي. د سیلابونو پر وخت یاد سیند د هامون جهيل ته ځان رسوي.
پیچ سیند

د پېچ سيند د افغانستان په ختیځ کي موقعیت لري. دا هم وګورئ سرچینې
کالمار ټولنه

د کلمار اتحادیه ډنمارکي، نارویژي او سویډني: ، لاتین: د شخصي اتحادیو د لړۍ لپاره یوه تاریخي اصطلاح ده چې په متقابل ډول د ډنمارک ، سویډن بیا فنلنډ هم پکې شامل شو او ناروې درې هېوادونو تر يوځای کېدلو وروسته يوه پاچاهي رامنځته کړه چې وروسته پکې آیسلینډ، ګرینلینډ، فارو ټاپوګان هم ورشامل شول.
آریا (نوم)

آریا ، یا اریا د آریو یا آریو په توګه یو هندو اریایي نوم دی. د سنسکرت ژبي دغه کلمه یو تخلص او مذکر یا ښځینه نوم دی چي د عزتمند یا عظیم په معنا دی. په هند او افغانستان کي دا یو مشهوره مذکر نوم او تخلص بلل کیږي. په تاریخي توګه یاد نوم د هند هیواد په کمبوډیا کي نجونو ته هم کارول کیږي. همدارنګه د اندونیزیا په جاوا ، بالي او نورو ځایونو کي آریا په عمومي توګه د مذکر نوم په ډول کارول کیږي. اریا له کلونو راهیسي د هندوانو او مسلمانانو ترمنځ یو عام نوم دی.
کامکاتا-واري (ژبه)

کامکاتا-واری په افغانستان کي د نورستان ولایت اړوند یوه ژبه ده. په یاده ژبه کي د کاتا-واری ، کامویري او ممویري اصلي ژبي لهجې ګډون لري. کاتا واري او کام ویري کله ناکله په غلطه توګه د دوو جلا ژبو په توګه پېژندل سوي دي خو د ژبپوه ریچارډ سټرینډ په اند دوی دواړي یوه ژبه جوړوي. کامکاتا-واري ژبه د - نفوس چي د کاتا ، کوم ، مومو، کشتو او ځینو کوچنیو تور پوستو قومونو چي د افغانستان او پاکستان په ځینو برخو کي اوسیږي ګډه ژبه ده. د پاکستان د کامکاتا-واری ژبي له یوبل سره توپیر لری. ددې ژبي لپاره ترټولو کارول سوي بدیل نومونه کاټي یا بشګالي دي.
واسي-وري (ژبه)

واسی-واری واسي-ویري د واسی خلکو ژبه ده چی د افغانستان د نورستان ولایت د مرکز پارون دره په څو کلیو کی ویل کیږی. یاده ژبه د پرسون یا پاروني په نوم هم پېژندل کیږي. واسی واری د هندو-اروپایی ژبی په کورنۍ پوری اړه لري او د هند-ایرانی ژبی په نورستانی ګروپ کي راځي. واسی واری د نورو نورستانی ژبو څخه بیخي بېله ده. په ۱۸۹۶ کال کي د افغان واکمن عبدالرحمن خان له خوا د نورستان له فتحي او د اسلام له نافذېدو را وروسته اوسني پرسوني خلک ډېری مسلمانان دي. دوی تر مسلمان کېدلو وروسته ډیر متقیان خلک وګرځېدل ځکه چې ځوان نسل يې د هند په لویه وچه کي اسلامي زده کړي ترلاسه او بیرته د اسلام د تبلیغ لپاره راغلل، خو ددې سره سره دوی بیاهم د اسلام څخه مخکي زمانې ځیني نښي او کلتورونه له ځان سره لري. د پرسونيانو د سواد کچه ټیټه ده: په دوی کي له٪ څخه کم خلک واسی واری د لومړۍ ژبې په توګه کاروي، او د ٪ څخه تر ٪ پوري خلک یې د دویمې ژبې په توګه کاروي. نوم د واسی واری ژبې نوم د هغې د پای برخي څخه اخیستل سوی دی. دغه ژبه د افغانستان له دوو ملي ژبو پښتو او دري څخه منځ ته راځي. قومي جوړښت واسی واری د واسی پرسونی خلکو لخوا ویل کیږی چی د پارون په دره کی چی د واسی ګل په نامه مېشت او د افغانستان په شمال ختیځ کی د نورستان ولایت د پیچ سیند په سر کي استوګن دي. د دې ژبي اصلي نومونه په ټوپو ژبو کي واسی-واری او په سیک ژبی کې واسی ګڼل سوي دي، مګر دا د پرسونی، پرسون، واسی-واری، پارونی، پارون، ویرون، ویرو او ویرونی په نومونو هم یادیږی. د واسي ګل نفوس د - تر منځ اټکل سوی دی، او په دره او نورو سیمو کي نږدې اصلي ویونکي لري، چې دا حالت ددې ژبي لپاره ګواښونکی ګڼل کیږي. فونولوژي غږونه واسی واری اته غږ لرونکي واول توري لري لکه: او بې نښه شوي سر، ، چي د لوړ مرکزي سر په توګه تلفظ کیږي، . وییونه لغاتونه ضمیرونه شمېرې لهجې واسی واری په دریو ژبو ویشل سوې ده چی په شپږو کلیو کی ویل کیږی. لمړی ژبه ټوپو-واری، په شمالي کلي، ټوپو کي ویل کیږي. مرکزي ژبه، ---، په منځنیو څلورو کلیو کې ویل کیږي، ، ، او . ټیټه ژبه، -، په یوسوت، ترټولو ټیټ کلي کې ویل کیږي. د دې مقالې لپاره به ډیری حواله شوي فورمې چي ترڅو په بل ډول مشخصي سوي نه وي د ژبي پر بنسټ وي.
حجاز

حجاز عربی هغه سیمه ده چي د اوسني عربستان مکه، مدینه، جده، تبوک، طایف ینبوع او شاوخوا سیمي په ځان کي رانغاړي. یاده سیمه همدرانګه په عربستان کي د لویدیځ ولایت په نوم هم پیژندل کیږي، چي په لویدیځ کي د سره سمندر ، په شمال کي د اردن ، په ختیځ کي د نجد ، او په سوېل کي د عسیر سیمې سره پوله لري. د دې سیمي ترټولو لوی ښار جده دی، کوم چي په سعودي عربستان کې دوهم لوی ښار ګڼل کیږي، ورپسې مکه او مدینه په ترتیب سره د هیواد څلورم او پنځم لوی ښارونه دي. لکه څنګه چي د مکې او مدینې ښارونو موقعیت، په ترتیب سره په اسلام کې لومړی او دویم مقدس ځایونه دي په همدې ډول حجاز هم د عربو اسلامي، تاریخي او سیاسي سیمو څخه بلل سوی دی. حجاز په سعودي عربستان کي تر ټولو زیات نفوس لري، او عربي ژبه د سعودي عربستان د نورو ځایونو په څېر دلته حجازي عربي ده. د توکم له پلوه ځیني حجازیان د بېلابیلو اصلونو څخه دي، که څه هم لوی اکثریت یې د عربي نژاد دي. د اسلامي تاریخ له مخي دا سیمه د اسلام د پیغمبر محمد د زیږون ځای دی، کوم چي په مکه کي زیږیدلی وو. حجاز د مسلمانانو د لومړنیو فتوحاتو له لاري د هغوی د امپراتورۍ برخه گنل کېده، چي لمړی د راشده خلافت ، ورپسې اموي خلافت ، او په پای کې عباسي خلافت ددغه سیمي واکمنان وه. عثماني امپراتورۍ پر دې سیمه یو جزوي کنټرول درلود او د هغوی له پرځېدو وروسته حجاز د یوه خپلواکه سلطنت په توګه په کال کي رامنځ ته سو. د په سپتمبر کي د حجاز او نجد سلطنت د الحسا او قطیف د سعودي واکمنۍ سره یوځای او د سعودي عربستان متحد سلطنت یې رامینځته کړ.
ماد واکمني

ماد په یوناني کي: ؛ په اکاډیان کې: په اکباتانا لرغوني افغانستان کي یوه ستره واکمني وه چي له ميلاد څخه اووه پېړۍ بیا تر شپږو پیړۍ پوري یې شتون درلود او داسې انګیرل کیږي چې د افغانستان ترڅنګ یې پر اوسني ایران او شاوخوا سیمو باندي د پام وړ واک درلود. د آشوریانو له لوري د زګروس پرسیمه باندي د پرله پسې تاړاکونو له امله د ماد قومونه د یووالي پروسې ته داخل سوه. په کال مخکي تر میلاد کي ماد دومره پیاوړي سول چي د بابلیانو سره یې په ګډه د آشور امپراتورۍ له منځه یووړه. معاصر تاریخ پوهان لږ تر لږه د اوومې پیړۍ مخکي تر میلاد په اړه د یو متحد ماد بادشاهۍ یا دولت د شتون په اړه شکمن دي. د کلاسیکي تاریخپوهني له مخي، ماد د آشور له ړنګیدو وروسته د لرغوني نږدې ختیځ د یو لوی ځواک په توګه راڅرګند سو. د ماد واکمني د سلطنت سرحدونه په ختیځ او لویدیځ کي د ګاونډیو خلکو لکه پارسیانو او ارمنیانو د تسلط له لاري پراخ شوي. د ماد د خاورې پراختبا د لومړنۍ لرغوني افغان امپراتورۍ د رامینځته کیدو لامل سوه ، کوم چي د خپل لوړوالي په وخت کي یې له دوه ملیون مربع کیلومترو څخه ډیر واک درلود. یاده واکمنپ په اناتولیا کي د هیلس سیند له ختیځې څنډې څخه تر منځنۍ آسیا پوري غزیدلې وه. په یاده دوره کې، ماد امپراتوري د بابل ، لیډیا او مصر تر څنګ په لرغوني ختیځ کي یو له سترو قدرتونو څخه وه. په مخکي تر میلاد کي د ماد پلازمینه ، ایکباتانا ، د پارس پاچا دوهم سائرس لخوا فتحه سوه ، چي همدغه د اچمینید امپراتورۍ دپیل نښه وه. ځیني پوهان استدلال کوي چې ماد د مرکزي دولت پرځای د قومونو یو نرم کنفدراسیون رامینځته کړی وو.
د ارزګان جګړه

د ارزګان جګړه په ۱۸۹۳ کال کې د امیر عبدالرحمن د واکمنۍ پر مهال د افغانستان په ارزګان کي د یو شمېر باغي هزاره ګانو او عبدالرحمن خان د لښکر تر منځ چي دولتي پوځي او غیر دولتي ځواکونه وو پېښه سول. په دې جګړه کي باغیانو ماته وخوړه او د عبدالرحمن له لوري یو نوی دولتي وېش رامنځ ته سو چي پر اساس یې د هغه ځای مېشت هزاره ګان د پښتنو سره ګډ استوګن کړه ترڅو په راتلونکي کي د مغرضو ګاونډیانو له لوري افغان قومونه له یوبل سره بیا په جګړه کي ښکېل نسي اوپه دې توګه د سیمي هزاره او پښتانه د اتفاق په ډول په یوبل کي مدغم سي. ځیني باغیان د عبدالرحمان له لوري ترماتي خوړلو وروسته د برتانوي هند کویټه او د ایران مشهد ته مهاجر سول. د امیر عبدالرحمان خان تر مړیني وروسته په کي امیر حبیب الله خان مهاجرو هزاره یاغیانو ته بیرته بخښنه وکړه او له هغوی یې وغوښتل چي خپل هیواد ته راستانه سي. ددې سره سم یو شمېر راستانه شوي یاغیان په افغان ترکستان او بلخ ولایت کي میشت سول، خو ددې لپاره چي بیا قومونه له یوبل سره ښکېل نسي ارزګان ته د ستنیدو اجازه ورنکړل سوه.
آرین نسل

آریایی نسل د یو پخواني تاریخي نسل مفهوم دی چي د نولسمي پیړۍ په وروستیو کې راڅرګند سو او هغه خلک یې نړۍ ته ورپېژندل چي د پروټو - هندو - اروپایانو څخه د نژادي ګروپ په توګه سرچینه اخلي. ددغه لفظ اصطلاحات د آرین تاریخي کاروني څخه اخیستل سوي دي چي د عصري اریایي نسله خلکو لخوا د عظیم په معنا کارول کیږي. انتروپولوژیکي ، تاریخي او د لرغون پېژندنې شواهد د یادي مفکورې اعتبار نه تاییدوي.
د عکاظ بازار

د عکاظ بازار په اوسني سعودي عربستان کي د نخله او الطائف تر منځ په عکاظ کي یو ځانګړی بازار وو. دا بازار د اسلام نه مخکې وختونو کي د عربانو ترټولو ستر او مشهور بازار بلل کېدی، چي نن ورځ یو مشهوره سیاحتي سیمه ګرځېدلې ده. د تاریخونو پر اساس د جاهلیت په زمانه کي به د عربانو اکثره قبیلې په کال کي یوځل همدلته سره راټولېدلې او خپل تجارتي څیزونه او اجناس به یې د پیر او پلور لپاره وړاندي کول.
د ټایټانیک پېښه

ټایټانیک کښتۍ د کال د اپریل په نېټه د سهار پر وخت په شمالي اتلانتیک سمندر کي د ساوت امپټون څخه نیویارک ښار ته د خپل لومړني سفر څلور ورځي وروسته ډوبه سول. په هغه وخت کي ټایتانیک د نړۍ د ستري مسافر وړونکي کښتۍ په توګه کسان سپاره درلودل، او د کال د اپریل په تاریخ یې د یکشنبي په ورځ شاوخوا پر : بجې د کښتۍ پر وخت له یخنۍ سره ټکر وکړ . د ټایټانیک ډوبېدلو دوه ساعته او څلوېښت دقیقې په بر کي ونیولې، او د دوشنبې په ورځ پر : : بجې د اپریل په نېټه د څخه د زیاتو خلکو د مړینې سبب وګرځېدل. دا په تاریخ کې د سولې د وخت د ترټولو وژونکي سمندري ناورینونو څخه وبلل سو. تر ډوبېدو مخکي ټایټانیک د اپریل په نېټه باندي د سمندري کنګل شپږ اخطارونه هم ترلاسه کړل مګر د سفر سرعت او د عملې بې پروایي کښتۍ له ګواښ څخه ونه ژغورل. ټایټانیک کښتۍ داسي ډیزاین سوې وه چي د هغې تر څلورو برخو تر ډوبیدو پوري په سیلاب کي مقاومت ترسره کړي، ترڅو عملیه د مرستې راجلبولو لپاره د اضطراب شعاعونه او راډیو بېسیم پیغامونه وکاروي او په دې توګه هغه مسافر چي پاته دي په کښتیو کي ځای پرځای سي. له ډوبېدو سره سم نږدې ټول هغه کسان چي ټوپونه یې وهلي یا په بحر کې غورځیدلي وه په څو دقیقو کي د ساړه شاک او ناتوانۍ له امله مړه سول. د کښتۍ تر ډوبیدو وروسته هغه مرستندویه ټیمونه چي د ټایټانیک ژغورلو ته راغلي یوازي د نفرو په ژغورلو وتوانېدل. د ټایټاینک یادي پیښي نړۍ اړه کړه چي د سمندري مقرراتو د پراخو بدلونونو وړاندیز وکړي او پرهمدې اساس په ۱۹۱۴ کال کي په سمندر کې د ژوند د خوندیتوب نړیوال کنوانسیون تاسیس سو، چې نن هم د سمندري پیښو خوندیتوب اداره کوي.
جم سلطان

جم سلطان امیرجم یا سلطان جم یا شهزاده جم دسمبر ، - فبروري ، د سلطان محمد فاتح دریم زوی او د سلطان بایزید دوهم کوچنی ورور او د عثماني امپراتورۍ د سلطان سلیم لومړی نیم تره وو. جم دخپل پلار سلطان فاتح تر وفات وروسته د سلطان بایزید ثاني له لوري په مصر او اروپا کي جلاوطنی ته اړ ایستل سو او هغه غوښتنه یې پر ځمکه وغورځول سوه چي د واک لپاره یې درلوده. نوموړی د خپل ورور څخه تر ماتي خوړلو وروسته لمړی د مملوکانو ، ورپسې د روډس په ټاپو او بیا د سینټ جان د نایټس په روغتون ، او په پای کې د پاپ تر محافظت لاندي په روم کي وفات سو. جم سلطان دخپل ژوند وروستی شپې د روم د پاپ له تر سخت نظربند لاندي په ډيري سختی سره تیري کړې او یو ځل د پاپ له لوري دي ته هم وهڅول سو چي ترخپل دین تیر سي او عیسائیت قبول کړي خو جم یې دا غوښتنه پر ځمکه وغورځول او په اخر کي کله چي په ایټالیا کي وفات سو، مړی یې له روم څخه عثماني واکمنۍ ته ولېږدېدی او هلته د خپل سلطان ورور بایزید له لوري خاورو ته وسپارل سو.
مراسکي شکیبو

مراسکي شکیبو په جاپاني: جاپانۍ ناول لېکوونکې، شاعره او د هیان په دوره کې د امپراتورۍ په محکمه کې د انتظار مېرمن وه. هغه د ګینجي کیسه د لیکوالې په توګه مشهوره ده، چې په پراخه کچه د نړۍ یو له لومړنیو ناولونو څخه ګڼل کیږي، چې د ۱۰۰۰ او ۱۰۱۱ کلونو ترمنځ په جاپاني ژبه لیکل شوی. د هغې شخصي نوم مالوم نه دی، مګر هغه ممکن فوجیوارا نو کاوریکو وي، چې د ۱۰۰۷ په محکمه کې د یوې امپراتوري میرمنې په توګه یادونه شوې وه. کیوتو
سلطان سلیم (دویم)

سلیم سلیم دویم می - دسمبر د عثماني امپراتورۍ یوولسم سلطان وو چي له څخه تر کال پوري یې واک په لاس کي درلود. سلطان سلیم د سلطان سلیمان قانونی او د حرم سلطان زوی وو. سلیم د خپل پلار تر مرګ وروسته د عثماني واکمنۍ لپاره یوازینی کاندید وو چي تخت یې ترلاسه کړ ځکه د نوموړي ورور محمد د ټوخي په ناروغۍ مړ سو، او دوه نور وروڼه مصطفی او بایزید يې د پلار په امر باندي وژل سوي وه. د سلیم د واکمنۍ پرمهال، د هغه لمړي وزیر سوکوللو محمود پاشا په دولتي حکومتولۍ کي د پام وړ کنټرول او اختیارات درلودل. د سلطان سلیم د واکمنۍ لپاره د قبرس او تونس فتحي په عثماني خلافت کي د پام وړ لاسته راوړنې بلل کیږي خو د لیپانټو جګړه او د روسیې سره د عثمانیانو.نښته د نوموړي د واکمنۍ لپاره منفي اغیزي درلودې.
اولنډ

اولنډ ، په بالتیک بحر کې د بوتنیا خلیج ته د ننوتلو په لاره کې یوه ټاپوډله ده چې په فينلینډ پورې اړه لري. اولنډ یوه خپلواکه ملکي سیمه ده ، او په فينلینډ کې یوازېنۍ واحده سویډني سیمه ده. اولنډ د فينلينډ تر ټولو کوچنۍ سیمه ده، چې د هغې . مساحت او . نفوس جوړوي. اولنډ د اصلي ټاپو څخه جوړه ده، چېرې چې اولنډ ٪ نفوس ژوند کوي، او شاوخوا ډبرې او نور ټاپوګان ختیځ ته پراته دي. فاسټا اولنډ ټاپو د سویډن له ساحل څخه کیلومتره میله لیرې دی. په ختیځ کې، د اولنډ ټاپوګانو ډله د فینلینډ ارکیپیلاګو سمندر سره تړلې ده. د اولینډ یوازینۍ ځمکنۍ پوله د سویډن سره په مارکیټ راک کې ده. اړوندې پوښتنې په اولنډ ټاپوګانو کې سرحدي شخړې د اولنډ ټاپوګانو بیرغ د اولنډ ټاپوګانو د هوایی ډګرونو نوملړ ګیټا، اولند ټاپو سونډ، اولند ټاپو ماريهام سرچينې انګلیسي ویکیپیډیا
سلطان عبدالمجید (اول)

عبدالمجيد اول لمړی سلطان عبدالمجید ۲۵ اپریل ۱۸۲۳ جون د عثماني امپراتورۍ یوویشتم واکمن وو. نوموړی د ۱۸۳۹ کال د جولای په دوهمه د خپل پلار محمود دویم ځای ناستی سو. د عبدالمجید واکمني په عثماني ترکیه کي د ملتپالو خوځښتونو د ودې لپاره د پام وړ او په زړه پوري دوره وه. عبدالمجید غوښتل چې د بېلتون غوښتونکو هیوادونو په منځ کيعثمانیزم وهڅوي او په امپراتورۍ کي د ملتپالو خوځښتونو مخه ونیسي، او د نوي قوانینو او اصلاحاتو په راتګ سره غیر مسلمانان او غیر ترکان په عثماني ټولنه کي په بشپړه توګه مدغم کړي خو په دې برخه کي د هغه هڅي ناکامه سوې. په عثماني ترکیه کي د عبدالمجید لویه لاسته راوړنه د هغه تنظیم اصلاحاتو اعلان او پلي کول وه چي دده د پلار لخوا چمتو سوي او په میراث ورته پاته سوي وه، او په اغېزناکه توګه یې په کي د عثماني امپراتورۍ عصري کولو ته لاره پرانیستل. عبدالمجید هڅه کول چي د لوېدیځشی اروپا له سترو قدرتونو، یعنې بریتانیا او فرانسې سره چي د روسیې پر وړاندي د کریمیا په جګړه کې د عثماني امپراتورۍ تر څنګ جنګېدلي وه اتحاد جوړ کړي. د همدې موخي پر اساس د ۱۸۵۶ کال د مارچ په ۳۰ نېټه د پاریس د کانګرس په ترڅ کي عثماني امپراتورۍ په رسمي ډول د اروپا د کنسرت په منځ کي شامله سول.
د ګنجي کیسه

د ګنجي کیسه په جاپاني: د جاپان ادب کلاسیک کار دی چې د ۱۱ پیړۍ په لومړیو کې د عالي میرمنې ، شاعرې او میرمن مراسکي شکیبو لخوا لیکل شوی. اصلي نسخه، چې د هیان دورې د چوکۍ په شاوخوا کې رامینځته شوې، نور شتون نلري. دا په کنسرټینا یا اوریون سټایل کې جوړ شوی و: د کاغذ څو شیټونه یو ځای کېښودل شوي او په بدیل سره په یو اړخ کې بیا بل ته پوښل شوي. سرچينې جاپان
د بلا (ډریگن)اوه سرونه

د بلا اووه سرونه په پاړسي به فارسي هفت سراژدها د ایران تلویزوني ټولګه ده چې د پولیسو، سیاسي او ټولنیزو ژانرونو سره د ابوالقاسم طالبي لخوا لیکل شوې او لارښود شوې چې د ۱۴۰۲ کال د کب په ۲۲ نیټه په دریم چینل کې خپره شوه.
پوزه

پوزه يا په بله اصطلاح سوږمه ریښه پېژندنه پوزه په پهلوي ژبه کې د وینیک په نامه وه، وین د ساه په معنی ده.
ړنګېدو ته په تمه تشې وېشنيزې

هغه تشې وېشنيزې چې د ړنګېدو وړ دي، په :وېشنيزه:چټک ړنګېدو ته نوماندې تشې وېشنيزې کې وګورئ!. چټک ړنګېدو ته نوماندې تشې وېشنيزې
مولانا محمد یوسف بونیری

مولانا محمد یوسف بونیری د ضلع بونیر د علاقه سالارزو د بامپوخې کلی دے چې په کال نولس سوه اویایم کښے زیږیدلې دے عصری او دینی علوم ئے په بونیر ، کراچئ او ملایشیا کښې ترسره کړی دی د پښتو د عظیم صوفیانو شاعرانو رحمان بابا او غنی خان بابا د کلامونو او نظمونو شرحه د سوشل میډیا په لاره ډیر په ساده پښتو کښے کوی چې هر خاص و عام پرے ډیر په اسانه پوهه شی مولانا محمد یوسف بونیری په غنی خان او د غنی د شاعرئ په شرحه مشتمل کتاب هم لیکلې دے چې نامه ئے د غنی خان حقیقی پېژندګلو ده کوم چې په پښتون قام باندے لوئے احسان ګڼلې کیږی ولې چې دوئ د غنی خان بابا د هغې ګرانې شاعرئ د معنو او مقصدیت نه پښتانه په اسانه توګه خبر کړل د کومې په حقله چې لویو لویو پوهانو دا رائے قایمه کړې وه چې د غنی خان په شاعرئ به دوه سوه کاله پس پښتانه پوهیږی په دے سلسله کښے د مولانا محمد یوسف بونیری یوټیوب چینل هم شته چې نامه ئے ده مولانا محمد یوسف بونیری د یو ټیوب په لار د غنی خان لټون کتاب ټول شرحه کړے دے او اوس په دویم ځل د غنی بابا کلیات کتاب شرحه کوی
خاص ځواک

ځاص ځواک هغه ځواکونو ته ويل کېږي چي د امیرالمؤمنین د امنیت چارې په غاړه لري. دا هم وګورئ مولوي ھیبت الله اخوندزاده سرچينې
مولوي عبدالاحد طالب

مولوي عبدالاحد طالب يو مشهوره طالب چارواکی دی چي د افغانستان په هلمند ولایت کي زېږېدلی دی. نوموړی پخوا د هلمند والي وو او وس د امیرالمؤمنین د خاص ځواک مشر دی. دا هم وګورئ سرچينې
پشه یی ژبه

پشه یي پشه یي ژبه د هند-اریایي ژبو یوه څانګه ده چي د افغانستان په شمال ختیځ کي د کاپیسا ، لغمان ، ننګرهار ، نورستان ، کونړ او کابل په سروبي ولسوالۍ کي د پشه یي خلکو له خوا ویل کیږي. دغه ژبي له ۲۰۰۳ کال مخکي کومه لیکلی بڼه نه درلوده. په یاده ژبه کي څلور متقابل او نه پوهیدونکي ډولونه شتون لري، او یوازي یې د ٪ په شاوخوا کي لیکني ورته والی لري: د پشه یی ژبي ګرامر په ۱۳۹۳ کال کي د دوکتورا په ډول لیکل سوی دی.
اوغوز ترکان

اوغوز ترکان د لويديځي تركيې وګړي وه چي د اوغوز ترکي ژبه یې ویله. د ترکانو دغه قبیلې په اتمه پیړۍ کي په منځنۍ اسیا کي د اوغوز یابګو ایالت په نوم په دودیز ډول یو قومي کنفدراسیون رامنځ ته کړ. په اوسنی نړۍ کي د ترکیې ، آذربایجان او ترکمنستان ډیری نفوس د اوغز ترکانو اولادونه بلل کیږي. د بازنطین په سرچینو کي د ترکانو دغه ښاخ ته ویل سوي دي. د اوغوز اصطلاح په تدریجي ډول د دیارلسمي پېړۍ د ترکمن او ترکمن اصطلاحاتو پوري غځیږي. د دغه قوم کنفدراسیون د اویغورانو او کارلوک متحدینو ترمنځ ترجګړې وروسته د جیټی سو سیمي څخه لویدیځ ته وکوچېدی. په لسمه پیړۍ کي اوغوز ترکان په اوسني قزاقستان کۍ د بلخش جهيل شمال ته د سري سو ، تورګي او امبا سیندونو پر غاړه اوسیدل. اوغوز ترکانو تر اسلام منلو وروسته خپل دودونه او بنسټونه د اسلامي نړۍ سره په تطابق کي راوستل، او د دولت جوړوني په رغنده احساس سره یې سترواکمنی هم رامنځته کړې. په پیړۍ کي د سلجوق اوغوز قبیله افغانستان او فارس ته ولاړه او د سلجوق لوی امپراتورۍ د بنسټ ډبره یې کښېښودل. په همدې پېړۍ کې د اوغوز د تنګري قبیلې چې د اوز یا تورکس په نامه هم یادېږي د روسیې د سیندونو په پوله کې د پیچنیګ تسلط ړنګ او هلته یې خپل نفوس وغځاوه. د اوغز جنګیالیو د لسیزي راهیسي د منځني ختیځ په نږدې ټولو اسلامي لښکرو او همدارنګه تر هسپانیا او مراکش پورې چوپړتیاوي خدمتونه کړي دي.
Amherst پوهنتون

امهرسټ کالج په امهرسټ، میساچوسټس ایالت کي د لیبرال هنرونو خصوصي کالج یا پوهنتون دی. یاد کالج په کال کي د هغه وخت د ولسمشر زیفنیا سویفټ مور لخوا رامنځ ته سوی دی ، امهرسټ د متحده ایالاتو په میساچوسټس کي د لوړو زده کړو دریمه زړه اداره بلل کیږي. دغه کالج په اصل کي د نارینه وو د کالج په توګه په کي د زده کړې په برخه کې جوړ سو امهرسټ همدارنګه یوه څلور کلنه زدکړیزه موسسه ده چي په کال کي يې نژدې زده کونکي جلب کړل. په دغه کالج کي زده کونکي په خلاص نصاب کي د لوی پروګرامونو څخه کورسونه غوره کوي او اړتیا نلري چې اصلي نصاب مطالعه یا د ویش اړتیاوې پوره کړي. امهرسټ په تاریخي ډول د ویلیام کالج او ویسلیان پوهنتون سره نږدې اړیکې لري ، کوم چي په سیمه کي کوچني درې کالجونه ګڼل کیږي.
حافظ الاسد

حافظ الاسد د سوریې یو سیاستوال، نظامي افسر او انقلابي شخصیت وو چي له څخه بیا تر کال پوري یې د سوریې د ولسمشر په توګه دنده ترسره کړل. نوموړی له دې مخکي له ۱۹۷۰ څخه تر ۱۹۷۱ کال پوري د سوریې د صدراعظم په توګه او همدارنګه د عرب سوسیالست بعث ګوند د سوریې د سیمه ایزې څانګې د سکرتر او له ۱۹۷۰ څخه بیا تر ۲۰۰۰ پوري د بعث ګوند د ملي کمانډ د سکرتر جنرال په توګه دنده ترسره کړې وه. حافظ الاسد د ۱۹۶۳ کال د سوریې په کودتا کې کلیدي ګډون کوونکی وو، او د سوریې سیمه ییزه څانګه عربي سوسیالیست بعث ګوند یې واک ته ورساوه. نوي مشرتابه تر کودتا وروسته حافظ الاسد د سوریې د هوايي ځواک د قومندان په توګه وټاکه. د په فبروري کې حافظ په دویمه کودتا کي برخه واخیستل او د بعث ګوند مهم مشران یې وپرځول. تر یاد بریالیتوب وروسته حافظ د نوي حکومت له خوا د دفاع وزیر وټاکل سو. څلور کاله وروسته حافظ دریم کودتا پیل کړه او داځل یې اصلي واکمن صلاح جدید له واکه لیري او ځان یې د سوریې د مشر په توګه اعلان کړ. حافظ د واک د تر لاسه کولو پر مهال د بعثیانو په حکومت کي بېلابېل بدلونونه راوستل. همدا راز یې له هغو هېوادونو سره د سوریې د بهرنیو اړیکو د ټینګولو له لاري چې د ده مخکني مخالفین بلل سوي وه، د سوسیالیستي انقلاب د صادرولو بیانیه هم پرېښوده. حافظ د سړې جګړې پر مهال د اسرایلو پر وړاندې د شوروي اتحاد او ختیځ بلاک ملاتړ وکړ او د عربي نړۍ د یووالي لپاره یې د عربي نړۍ مفکوره پریښوده، هغه هڅه وکړه چي سوریه د فلسطین د مدافع په توګه نړۍ ته وښیي. د حافظ د حکومت پر مهال د سوریې حکومت د یو ګوندي نظام په توګه راڅرګند او په یو قوي ولسمشریز رژیم سره د ګوندي دیکتاتورۍ غوندي سو. د دې نظام د ساتلو لپاره، د ولسمشر او د بعث ګوند لخوا د حافظ او د هغه په کورنۍ کې د شخصیتونو یوه فرقه جوړه شوه. حافظ په ۱۹۷۶ کال کي په لبنان کې د مداخلې امر وکړ چي په پایله کي یې لبنان د سوریې په لاس اشغال سو. حافظ ددې ترڅنګ د خپلي واکمنۍ پر مهال د سوریې د اخوان المسلمین د یاغیانو په مشرۍ یو اسلامپاله پاڅون د یو لړ کړکیچونو له لاري چي د حما په ډله ییزه وژنه کي پای ته ورسېد مات کړ. هغه د سوریې پر حکومت د خپل شخصي واک له ټینګولو وروسته د خپل ځای ناستي په لټه کې سو. د نوموړي لومړی انتخاب خپل ورور رفعت و، مګر رفعت په - کي د حافظ د ناروغۍ پر مهال ترشک لاندي راغلی، او ترهغه وروسته جلاوطن سو کله چي د حافظ روغتیا ښه سول. د حافظ بل ځای ناستی د هغه مشر زوی باسیل و . خو باسیل هم په کي د موټر په حادثه کې مړ سو او حافظ خپل دریم انتخاب ته مخه کړه چي د هغه کوچني زوی بشار الاسد وو. حافظ په دې توګه په ۲۰۰۰ کال کي مړ او بشار د هغه رسمي ځای ناستی سو.
عثمان بن ابی العاص

عثمان بن ابي العاص ثقفي په ۶۷۱ یا ۶۷۵ کي مړ سوی د بنو ثقیف له قبیلې څخه د اسلام د پیغمبر محمد صلی الله علیه وسلم ملګری، صحابي او د بحرین ختیځ عربستان او عمان جنوب ختیځ عربستان والي وو. عثمان د راشده خلافت پر مهال په فارس کي د ساسانیانو پر وړاندي د پوځي ډلګیو مشري کوله. د نوموړي له ګوښه کیدو وروسته هغه د خپلو وروڼو سره په بصره کې میشت او د خلیفه لخوا ورته لوی ملکیت ورکړل سو. یاد صحابي مشهوره عالم حسن البصري ته ډېر احادیث انتقال او د هغوی په ښار کي وفات سو.
ابان بن عثمان

ابو سعید ابان بن عثمان بن عفان امیه ؟ - ۷۲۳ م یو مسلمان فقیه ، مفسر ، حدیث پوه ، تاریخ لیکونکی ، تابعی او د عثمان بن عفانؓ او ام عمرو بنت جندب بن عمرو زوی وو. اموي خلیفه عبدالملک بن مروان نوموړی د مدینې د والي په توګه وټاکه او له ۷ کلونو حکومت کولو وروسته بیرته لیري سو. د ابان شهرت د امویانو په حکومت کي د هغه د خدمت له امله نه بلکي په اسلامي احادیثو کي د پوهي له امله وو. نوموړي په تاریخ کي لومړنی ژوند لیکونکی ګڼل کیږي. ویل کیږي چي هغه خپل ټول لیکونه سلیمان بن عبدالملک ته وسپارل او سلیمان هم له منځه یوړل. ابان د یزید بن عبدالملک د واکمنۍ پر مهال د مغزي د سکتې سره مخ او په مدینه منوره کي وفات سو.
بابا غر

د بابا غره سلسله بابا غر، کوه بابا کوه یا کوه معنی غر، بابا معنی پلار د هندوکش لویدیځ لوري ته د یاد غر غځېدنه په بر کي نیسي، چي د افغانستان د کابل ، ارغنداب ، هلمند ، فراه ، هري ، مرغاب ، بلخ ، او کندوز د سیندونو سرچینه ده. ددغه غرونو سلسله د فولادي څوکۍ یا شاه فولادي لخوا سرچینه اخلي او د سمندر له سطحي څخه متره ځیني پخوانۍ نقشې او سرچینې یې متره بولي لوړوالی لري، او د بامیان په جنوب کي پرته ده. دفیروز غر تخت د لوېدیځ لور ته په نرمه درجه کي د پاروپامیس سره یوځای کیږي، او د هري سیند په اوږدو کي تر مشهد پوري سیمي په بر کي نیسي. د بابا غر د پای ته رسېدو څوکي سویل لویدیز ته اوږده څاڅکي د هلمند سیند پورتنۍ برخي سره ویشي، او د فراه سیند څخه د هغې حوزه جلا کوي. یاد سپورونه د پام وړ لوړوالی لري چي ددوی د فوټه څخه ډیر لوړوالی په نښه کوي . همدارنګه سوېل لویدیز ته هم د شاوخوا موازي سلسلو په یوه پراخه ډله کې تیریږي، او د کندهار لویدیز ته د لوی ریګستان دښتې ته ننوځي. ددې سیمي شاته اوږده، مستقيم او سطحي غارونه د ارغنداب ، ترنک او ارغستان درې سره وېشي او له کندهار څخه تر غزني پوري غځېدلې لار په بر کي نیسي. د بابا غره په لړ کي د حاجي ګک د پاسه لوړي څوکي چي نیلي - تور رنګ لري او د لمر په رڼا کي ځلیږي د ملیارد ټنو اوسپنې اټکل شوي زیرمې لري او د اسیا یوه لویه زیرمه ګڼل سوې ده. د بابا غره په سیمه کي زیاتره د هزاره توکم خلک او ورپسې تاجک او پښتانه اوسیږي. همدارنګه د سیدانو یو شمېر کورنۍ هم سته. د نفوس ډیره برخه یې په کرنه پوري اړه لري چي د دوی د عاید اصلي سرچینه او کچالو اصلي فصل ګڼل کیږي.
د آسیا لویه لاره ۱

د آسیا لویه لاره ۱ د آسیا تر ټولو اوږده لويه لاره ده. دا لويه لاره ۲۰،۵۵۷ کيلومتره اوږدوالۍ لري او د جاپان د توکیو څخه پیلېږي او بیا د جاپان، کوریا، چین، سویل ختیځ آسیا، بنګله دېش، هند، پاکستان او ایران له لارې د ترکیې په استنبول کي پای ته رسېږي. دا هم وګورئ سرچینې
کوکچه سیند

معلومات کوکچه سیند رودخانه کوکچه د افغانستان په شمال ختیځ کي موقعیت لري. یاد سیند د پنجشېر سیند یوه برخه ده او د هندوکش په غرونو کي له بدخشان ولایت څخه تیریږي. کوکچه سیند د کوکشا دره په نوم نومول سوی دی. د فیض آباد ښار د بدخشان ولایت پلازمینه د کوکچې سیند په څنګ کې پروت دی. د آرټین جیلو کلي ته نږدې ددغه سیند پر سر یو پل هم شتون لري. :قالب:أنهار :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: :: ::