ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
چېکي ژبه

چېکي ژبه په چيکی: د لوېديځی سلاوی ژبو څخه يوه ژبه ده چی د اروپا په مرکزکی ويل کېږی. دغه ژبه د چيک د جهوريت رسمی ژبه ده. چيکی ژبه هم په سلواکيا، پولنډ، اوکراين رومانيا ، کاناډا او امريکا کی ويل کېږی. چيکي ژبه ادبي او محاروي فورم شکلونه لري. ادبی ژبه په ورځپانه، تيلويزيون او راديو کی استعمالېږی. چيکی ژبه د ۲۰۰۴ کال څڅه د اروپا د مشترکو هېوادو رسمی ژبه ده. تاريخ د چيک په هيواد کی د ۹ پيړی څخه تر ۱۱ پېړی پورې په ادبيات کی پخوانی سلاوی ژبه کارېده. هغو ژبو د خاض ليکنی څخه کار واخيست. هغه ليک په اوس وخت کی د هلاهوليڅې په نوم يادېږی. د کونستانتين ژوند تر ټولو پخوانی کتاب دی چی په پخوانی سلاوی ژبه کی ليکل شوی دی. د ۱۱ پېړی څخه د چيک په هېواد کی مذهبی کتابونه ليکل کېده. په ۱۳ پېړی کی لمړی چېکي کتابونه وليکل شول. د داليميل د پېښو کتاب لمړی کتاب دی چی په چيکی ژبه کی په ۱۳۱۴ کال کی وليکل شو. په ۱۵ پېړی کی د چيکی ژبی د سم ليک د يان هوس لخوا اصلاح شو. یان هوس د پوهنتون استاذ او کشيش وو چې د چيکی ژبې ليکنه يې آسانه کړه . د هوس مذهبی کتابونه په چيکی او لاتيني ژبې کی وليکل شول. په ۱۶ پېړی کی د چيک ادابيات اوج ته ورسېدل. په ۱۶۲۰ کال کی د چيک اشرافو د اطريش د حکمران په خلاف قيام وکړل. د چيک اشرافیان د اطريش د پوځ لخوا ماته وخوړله او د چيک علما مجبور شول چی بهر ته ولاړ شی. په دی وخت کی د اطريش حکمرانانو د چيک پر خلکو ظلمونه کول او د چيک کتابونه يې په اور کی سوخول. مهم کتابونه يوازې په آلمانی او لاتين ليکل کېده. په ۱۹ پېړۍ کی د چېک د ژبی ترقی بیا پېل شوه. د چېک ژبه بوهانو د سلاوی ژبو د الفاظو په مرسته غنی کړه. مثلا : د چېک کلمه په پښتو هوا د روسی ژبه څخه چېکي ژبه ته راغلی ده. د هغه وخت تر ټولو مشهور ژبه پوه یوسیف یونگمان ۱۷۷۳ـ۱۸۴۷ وو. یوسیف یونگمان نوی چېکي کلمې جوړې کړې او د سلاوی ژبو د کلمو په مرسته یی چېکي ژبه غنی کړه. د دی په سبب هر چېک په سلواکی، پولندی، سربی او روسی کلمو پوهېدلای سی. چېکي- آلمانی قاموس او د چېک د ادبیات تاریخ د یوسیف یونگمان تر ټولو مشهور کتابونه دی. په ۱۹۱۸ کال کی د چکوسلواکیا تر تاسیسولو وروسته چېکي ژبه د عمومی ژوند ټول سیمو ته وغزېده. په اوس وخت کی چېکي ژبه د گلوبالیساتیون په سبب د انگلیسی کلمو څخه غنی کېږی. چېکي ژبه چېک ژبه تل په لمړنی څپه هجا کی اکڅنت لری.د دغه ژبه پنځه د علت توری او ۲۴ بی رغه توری لری. د گرامر په مطابق چېکي ژبه د حال زمانه، راتلونکی زمانه ، تیره زمانه، دری گرامری نسلونه مذکر، مونث او منځنی جنس ، ۷ گرامری حالتونه، مفرد او جمع لری. د چېکي ژبه د کلمو ردیف مبتدا - فعل ـ خبر دی. د گرامر نسلونه چېکي ژبه دری گرامر نسلونه لری. د مذکر نسل د مونث نسل منځنی جنس د جمله جوړول د چېکي ژبه د کلمو ردیف مبتدا - فعل - خبر دی. یا زه یم شاگرد مبتدا - فعل - خبر یا یم شاگرد فعل - خبر د چېکي ژبه د کلمو ردیف زه شاگرد یم مبتدا - خبر - فعل د پښتو د کلمو ردیف یا زه یم شاگرده یا یم شاگرده د چېکي ژبه د کلمو ردیف زه شاگرده یم زه مبتدا، یم فعل، شاگرد شاگرده خبر د پښتو د کلمو ردیف د چېک د لاتین الفبا - ! ! ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! - ! سرچينې ژبې د لويديځ سلاوي ژبې
مشرانو جرګه

د مشرانو جرگه د پارلمان يوه مهمه برخه ده چې يې هم بولي، غړي يې د ولسمشر له لوري په انتصابي ډول ټاکل کېږي، د افغانستان د هېواد د مشرانو یوه لویه غونډه ده چې دمهمو موضوعاتو په اړه پریکړی کوي. په افغانستان کی د مشرانو جرگه ۱۰۲ تنه غړی لری.خان یونس له ۲۰۰۵ز راهیسې د مشرانو جرگې غړي د افغانستان حکومت تاريخي اسناد
پښتونولي

پښتونوالی هغه قاعده ده چی په پخوانی وخت کی د پښتنو لخوا جوړه شوې ده او يا په بل عبارت يې چې ووايو پښتونوالي هغه دود او دستورونه دي چې پښتنو د خپل ټولنيز ژوند لپاره يې ځانگړي کړي دي. د دې مانا دا راووځي چی پښتون هغه وخت پښتون دی کله چی په خپلې پښتونوالې ولاړ وي او د پښتونوالې دستورونه او دود په ټولنيز ژوند کې مراعت کړي. د پښتونولي پېښليک اووه زره کاله مخزېږدي پېړيو ته رسېږي . د ځينو څېړونکو په آند پښتونولي د پخوانيو افغانانو يو دوديزه تگلاره وه چې د هغوی د ژوند د گروهو په څېر گڼل شوې . اساسي دودونه پښتانه یو شمیر دودونه او اصول لري چې د پښتونوالي په نامه یادېږي. کوم دودونه او اصول چې په حقیقت کې د پښتونوالي ستنې جوړوي، هغه مېلمه پانه، بدل او ننواتې دي. مېلمه پانه مېلمه په پښتنو کې دومره قدر لري چې وایی: مېلمه د خدای دوست دي. که مېلمه دښمن څه چې نامسلمان هم وي پښتون یی اقدر کوي. ځینی پښتانه مشران د نامسلمان مېلمه د خوشخاله ساتلو لپاره په کور کې د ځینو خاصو شیانو د ساتلو سپارښتنه هم کوي. پښتانه بنگو، تریاکو او مفرح ته په بده سترگه گوري. مگر د پښتنو یو لوي مشر او د پښتو ژبې ستر شاعر او لیکوال خوشحال خان خټک په دستارنامه کې لیکي چې سړۍ دغه شایان په کور کې باید ولري. ځکه دی وایی ښایی کوم کافر مېلمه په سړۍ ورپېښ شی او و یی غواړي. پښتون مېلمه ته ډېر زیات مصرف هم کوي او معمولا داسی ښه ډوډۍ ورته پخوي چې خپله یی د جوړولو توان نه لري. ددي متل معنی دا ده چې سړۍ باید په مېلمه سختي ونگړي او په ورین تندی یی په خپل کور کې وساتي. بدل د بدل کلمه دوه معناوي لري. کله چې یو سړۍ خپله لور د چا زوي ته ورکوي، دې ته بدل وایی. د بدو په مقابله کې بد کول هم بدل بلل کېږي. مثال په توگه که یو څوک بل څوک مړکړي او د مړي د کورنۍ کوم بل غړي قاتل ووژني، نو ویل کېږي چې دغه شخص د خپلې کورنۍ د غړي بدل واخیست. عزت پښتنو ته خپل عزت ډېر اهمیت لري هیچا ته دا حق نه ورکوي چې تېری پرې وکړي. د مثال پر طور د روس د راتګ خلاف هم شاوخوا ټوله پښتانه وه. پښتني هڅوب افغاني هڅوب پاکستاني هڅوب
پښتني هڅوب

پښتانه د لوی افغانستان او پاکستان اوسیدونکی دی چی تقریباً د افغانستان د موجودو قومونو برخه جوړوي. پښتني هڅوب
سلاوي ژبې

سلاوي ژبي د هند-اروپایی ژبو څخه د ژبې یوه ډله ښاخه ده چی په اروپا او شمالی آسیا کی پراخه کېږی. د سلاوی ژبو ډله درې زیر ښاخې لری. د ختیځ سلاوی ښاخه د لویدیځ سلاوی ښاخه د جنوب سلاوی ښاخه لیک د لویدیځ سلاوی ژبې د لاتین د توری څخه کار اخلی. دغه د لاتین توری کولای سی رنگارنگ ډولونه ولری. د ختیځ سلاوی ژبې د سیریلیک د توری څخه کار اخلی چی رنگارنگ ډولونه هم لری. د ختیځ جنوبی سلاوی ژبې د لاتبن د توری څخه کار اخلی. د لاتین توری او سیریلیک توری ژبې
لویدیځې سلاوي ژبې

د لويديځ سلاوي ژبې د سلاوي ژبو څخه د ژبې یوه ډله ښاخه ده چی په مرکزی اروپا کی ویل کېږی. چیکی ژبه، پولنډی ژبه،سلواکی ژبه د لویدیځ د سلاوی ژبو څخه تر ټولو ههم ژتې دی او هم رسمی ژبې دی. د لويديځ سلاوي ژبې
خټکی

خټکی اوبلنه، اوخوږه مېوه ده. بوټی يې لنډ او جوړنگونه يې پر ځمکه پرېوزي. خټکی د مدر، ملين، روماټيزم، نقرس، او د سل ناروغيو لپاره گټور دی. مېوې
خورما

کجوره، يوډول خوږه مېوه ده چې اوږده مندکه لري او مسلمانان زياتره د تبرک په ډول روژه پرې ماتوي. د خرما ونې په تودو سيمو کې شنې کېږي، پاڼې يې لويې او تنې يې په عمودي ډول جگې خېژي، خرما د ويټامينونه او اوسپنه لري. دا هم وګورئ سرچينې مېوې
هندواڼه

هندوانه چې علمي نوم یې دی په انگلیسي کې ورته او په دري کې ورته تربوز وایي. د دې مېوې اصلي سرچینه هندوستان دی او له هغه ځایه یې د نړۍ نورو سیموته لاره پیدا کړې ده . هندوانه یو کلن نبات دی، چې پلنې پاڼې، څښېدونکی بوټی او ژېړ گلان لري، پوټکی یې شین او د ننه برخه یې سور رنگ لري . هندوانه ډېره یخه ده، چې څومره یې خوږوالی زیاتېږي، نو گرم والي ته مایله کېږي. که چېرې اوبه یې په مخ او یا نور پوستکي وموښل شي، نو د مخ د پوستکي ښایست زیاتوي او انسان د پوټکي له ناروغیو ژغوري، مثانه ډېره قوي کوي او تیږه یا کاڼی یې له منځه وړي. که له خرما سره وخوړل شي، گټه یې ډېره زیاتېږي . حضرت نبي کریم ص به هندوانه له خرما سره یوځای خوړله، د هندوانې نورې هم ډېرې گټي دي، چې په لاندې مبارک حدیث کې یې یادونه شوې ده : البطیخ طعام و شراب و ریحان یغسل المثانه وینظف البطن و یکثر ماء الظهر و یعین علی الجماع و ینقی البشره و یطع الابراه . ژباړه : هندوانه هم ډوډۍ ده، هم اوبه او هم خوشبویي ده، چې مثانه پاکوي، خېټه معده نرمه ساتي، د ملا اوبه زیاتوي او جماع کې انسان ته قوت حاصلېږي او پوټکی پاکوي . هندوانه د سیترولین په نامه امیني تېزاب، د کاروتن او لیکوپن په نامه ځینې نورو مواد او د مانیتول په نامه یو ډول قند لري او دغه راز د .. ویټامینونو لرونکې هم ده . په سل گرامه هندوانه کې لاندې مواد شتون لري : اوبه گرامه پروتین گرامه غوړ مواد گرامه کلسیم ملي گرامه نشایسته گرامه فاسفورس ملي گرامه اوسپنه ملي گرامه سودیم گرام پوتاشیم ملي گرامه ویټامین اې ملي گرامه ویټامین بي یو ملي گرامه ویټامین بي دوه گرامه ویټامین سي ملي گرامه . د ډاکټرانو له لیدلوري هندوانه ډېرې روغتیایي گټې لري، چې په لاندې توگه پرې رڼا اچول کېږي : هندوانه د وینې فشار را کموي . هندوانه د مثانې پړسوب له منځه وړي . بدن تازه او ښکلی ساتي . معدې او بډوډو ته گټه رسوي . په هضم او د وینې په جوړښت کې مرسته کوي . د دې مېوې ریښې د خونریزۍ په مخنیوي کې رغنده رول لري . د وچکۍ محرقې له پاره هندوانه له درملو څخه کمه نه ده . هندوانه د زړه ناروغۍ په درملنه کې مهم رول لوبوي . تنده له منځه وړي . د ماشومانو او تنکیو ځوانانو ذ هني وړتیا پیاوړې کوي . ټوخی له منځه وړي . د یادونې وړ ده، چې له ډوډۍ خوړولو مخکې هندوانه بد هضمي پیدا کوي، ژر نه هضمېږي او په نس کې باد پیدا کوي. له وریجو سره یو ځای یې خوړل بلغمي ناروغۍ را پنځوي او شهواني ځواک له منځه وړي. زاړه خلک باید هندوانه له گبینو سره یو ځای وخوري . دا هم وګورئ سرچينې مېوې
ژبساپوهنه

ژبساپوهنه یا ژبنيزه ارواپوهنه د ژبني فکتورونو او رواني اړخونو ترمنځ د اړیکو د مطالعې سره تړاو لري. دا ساحه د رواني او عصبي بیولوژیکي فکتورونو په مطالعه کې تخصص لري چې انسان ته د ژبې د کارولو، پوهېدو او تلفظ وړتیا ورکوي. دا ساحه په اصل کې د ژبې پروسس کولو میکانیزمونو او په دې پورې اړه لري چې څنګه دوی په ذهن او دماغ کې کې د يوې موضوع استازیتوب وکړي. بېرونۍ تړنې د ژبې د ارواپوهنې لپاره د مکس پلانک انسټیټیوټ سرچينې ژبساپوهنه ارواپوهنه
د افغانستان بانک

د افغانستان بانک د افغانستان مرکزي بانک دی چې د دغه هېواد د بانکنوټونو او پيسو د خپراوي، د افغانۍ د ارزښت د ټينگښت او د هېواد د سوداگريز او وټنيز غونډال د رغښت او پايښت يو اهم بنسټ گڼل کېږي. تاريخ د افغانستان بانک مرکزي بانک د دندو د پرمخ بيولو په خاطر په ۱۳۱۸ ل. کال کې د ۱۲۰ ميليونه افغانيو په لمړنۍ پانگه پرانيستل شوی دی. د بانک د پرانيستلو په لومړيو کې د هغې يوه اندازه پانگه د ملي بانک لخوا ورکړل شوه، چې له يوې مودې وروسته د ملي بانک ونډه دولت په غاړه واخيسته. د افغانستان بانک د تاسيس له پيل څخه موخه دا وه چې دا بانک د مرکزي بانک دندې پر مخ بوزي خو په عمل کې د افغانستان بانک د لومړني قانون تر تصويب د ۱۳۸۲ ل. کال د وږي د مياشتې تر ۲۷ مې پورې د مرکزي بانک د دندو د پرمخبيولو تر څنگ د يوه سوداگریز بانک په توگه هم عمل کړی دی. د تصفيې او د کورنۍ او باندنۍ سوداگرۍ معاملې يې ترسره کړي، خصوصي او دولتي پس اندازونه يې منلي او دولت، بانکونو، بېلابېلو تصديو او انفرادي وگړو ته يې د لنډې او اوږدې مودې پور ورکول هم پرمخ بيولي دي. د افغانستان بانک د اساسنامې او کړنلارې سره سم د پيل له وخته دنده درلوده، بانکنوټونه يې خپاره کړي، په دوران کې يې اچولي او په اوسني شتو قانوني وسايلو د افغانۍ د ارزښت ټينگښت يې ډاډمن کړی. د افغانستان بانک د افغانستان د پيسو او بانکوالی د قانون تر تصويب، د ۱۳۷۷ ل. کال د لړم د مياشتې تر ۱۶ نېټې د حقوقي هويت د يوې دولتي بنسټ په بڼه عمل کړی دی. په۱۶ د لړم، ۱۳۷۷ ل. کال کې د ۱۳۵۴ ل. کال د پيسو او بانکوالی تصويب شوی قانون لغوه کړ او د پيسو او بانکوالی نوی قانون يې د رسمي جريدې په ۷۷۰ يمه گڼه کې خپور شو. نور ولولئ د پولي سیاست لوی آمریت د افغانستان بانکونه مرکزي بانکونه
کریلیک

اکریلیک یو قسم اوبړن رنگ دی چی په انځورښکنه نقاشی کی کارول کیږی او زر وچیږی.
کومکۍ

کومکۍ په لاتين: د کوترو څخه دي چې په اروپا او آسیا کې ژوند کوي او په ۵ ډولو تقسیم کېږي. آزوري کومکۍ اروپايي کومکۍ ایراني کومکۍ آسیايي کومکۍ ماډيرايي کومکۍ نوموړی کومکۍ چې په ماډيرا کې یی ژوند کاوه ۱۰۰ کاله مخکې مړ شوي وو. کوترې
کوتره

کوترې په لاتين: د مارغانو څخه یوه کورنۍ ده چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي او په ۳۱۰ ډولو تقسیم کېږي. کوترې
غلام محمد خان طرزي

سردار حاجي غلام محمد خان طرزي ۳۰ د اپرېل، ۱۸۳۰ ز. کابل - ۸ د ډېسمبر، ۱۹۰۰ ز. دمشق، سوريه په انگرېزي: د امير دوست محمد خان د دربار يو پياوړی شاعر، ليکوال او خطاط و او د طرزي افغان تخلص يې کاراوه. مخينه هغه د سردار رحيمدل خان او هوا بېگم درېيم زوی و. هغه په کور کې دوديزې زده کړې ترلاسه کړي بيا د امير دوست محمد خان دربار کې يې کار پيل کړ او د امير لخوا ورته د دانشمند او ارجمند لقبونه ورکړل شول اوپه ۱۸۸۱ ز. کال کې هغه د هېواد نه په زوره وشړل شو. هغه د سردار پاينده خان ورېرې بوبو جان سره واده کړی و، دويم واده يې د خپل د تره سردار مهردل خان لور مرواريد بېگم بي بي کو سره واده کړی و، درېيم واده يې د نارنج بېگم يوه کوهستانۍ ښځې سره کړی و، څلورم واده يې د شهزاده مداد دراني د لور شهزادي سلطنت بېگم سره کړی و، پينځم واده يې يوې الجيريايۍ ښځې نظيرې سره کړی و، شپږم واده يې يوې سوريانۍ ښځې ياسمين بي بي سره کړی و. زامن او لوڼې هغه يوولس زامن او شپږ لوڼې درلودې. غلام احمد خاند يوې بارکزۍ زوی. نور احمد خاند يوې بارکزۍ زوی شاه نواز خاند يوې بارکزۍ زوی گل محمدخاند بوبو جان زوی محمد زمان خان طرزي د بي بي کو زوی. شېر محمدخاند بي بي کو زوی. محمدسرور خان محمدامين خان د بي بي کو زوی. سردار اعلی محمود بېگ طرزي د سلطنت بېگم زوی عبدالخالق خان.د نارنج بېگم زوی عبدالله خان طرزي د نظيرې زوی خورشيد خانمد بي بي کو لور سارا خانم د نارنج بېگم لور منوره خانم د نارنج بېگم لور همدم سلطنت بېگم د سلطنت بېگم لور عايشه بېگم د ياسمين لور ليکلي آثار اخلاق حميده کليات ديوان فارسي طرزي کندهاري ۱۸۹۳ ز. افغانان
بيت الله محسود

بيت الله محسود يو طالب جنگيالی و چې د امريکا د بې پيلوټه آلوتکو په بريد کې وژل شوی. هغه د پاکستان د تحريک طالبان مشر هم و. طالبان پاکستاني طالبان
زينت کرزۍ

ډاکټره زينت کرزۍ د افغانستان د ولسمشر حامد کرزي میرمن ده. میرمن کرزۍ د ښځو روغتیا په برخه کې زده کړی کړې نوموړی د یو ټولنیز کارپوه لور او د کندهار ولایت اوسیدونکی ده د لومړنیو زده کړو وروسته په کابل پوهنتون کې د لا نورو زده کړو لپاره دهغي کورنۍ کابل ته کډه شوه د خپل منځی جګړو په پایله کې نوموړی د خپلی کورنۍ سره د بلوچستان ، کویټه ته مهاجرت وکړ او هلته د حامد کرزی سره اشنا شوه مرمن کرزۍ له ۲۰۰۱ کال نه تر ۲۰۱۴ پوری د افغانستان لومړۍ میرمن وه. شخصي ژوند کاري ژوند کندهاریان
اروپايي کاغۍ

اروپايي کاغۍ یا عمومی کاغۍ په لاتین: د کارغانو څخه یو مرغه دی چی په اروپا، آسيا، افريقا او شمالي امريکا کی ژوند کوي. پېژندنه اروپايي کاغی د کاغیانو څخه تر تولو مشهوره او گڼ شمير لرونکی مرغه دي چی ځنگلونو او ښارونو کی ژوند کوی. نوموړی مرغه په ځانگړی ډول حشرات، دانې او مېوې خوری. دغه مرغه تور او سپين رنگ لري. د کاغی ښخینه او نر برابر رنگونه لری. وزرونه یی لنډي او پلن دی. وزن یی ۲۴۰ گرامو ته رسېدلای سی اوږدوالی یی ۴۰ - ۵۱ سانتیمتر دی. د دغی مرغې په هکله معلوم دی چی د روښانو شیانو سره ډېره مینه لري، د بلو مرغو هگی غلا کوي او کولای سی د کوچنی مرغو پر شمير باندی منفی آغېره ولري. د دی لپاره خلکو غله کاغۍ ورته وایی. د اروپايي کاغۍ ډولونه . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . سرچينې کارغان
کونگ

کونگ سټريجيفارم سټريجي بڼه يوه د مارغانو سټه چې د ۲۲۰ خېلونو په شمېر موندل شوي. دوی په دوه ډوله د مارغانو کورنيؤ باندې وېشل کېږي . اصلي سټريجي بڼه کونگان،او ټايټونيډای څادرپوښه کونگان . لدې څخه په افغانستان کې ېې هم څو خېلونه موندل کېږي . څېړونکي په دې عقيده دي چې دا مارغان په ټوله نړۍ کې پرته له شمالي انټرکټيکا څخه نور په هرځای ليدل شوي دي. په شمالي اروپا کې ېې د ۱۰و شاوخوا خېلونه موندل کېږي. د کونگانو ځانتياوې کونگان په يوازېتوب حالت کې روږدي دي، د شپې لخوا ېې الوتنې خوښېږي ځکه هم د شپې مارغه ورته وايي. ددوی سترگې خورا روڼې او روښانه ليد لري. کونگان د ډېرو وړوکيو ژويو ، مارغانو، چيچنده ځناورو او خزدکو ښکار کوي . څېره ايزې ځانتياوې کونگان پلنه څېره ، گردې ننوتلي او شاوخوا ترې چاپېره نخشمنه سترگې او سوري غوږونه لري.مښوکه ېې د گوربت پشان راځړېدلې تاؤ ده ، خو په اندازه کې ترې ډېره وړوکې ده . خپړې ېې وړې او پښو کې بې سېکه دي. که څه هم چې دکونگانو سترگې د لرليدونکيو دوربيني ليد وړتيا لري ، خو بيا هم کله چې غواړي د يو ښکار په ليدو ځان ډاډمن کړي نو د خپل پوره سرد تاؤولو وړتيا لري څو خپل ليد له څو اړخونو بدل کړي . کونگان خپل پوره سر د ۲۷۰ درجو شاؤخوا تاؤولای شي . کونگان لرې ليدونکي مارغان دي ، دوی نشي کولای چې د څو نژدې سانټي ميټر و په مېچ يو څه وويني . ددوی سترگې د لږې رڼا يا تتې رڼا په مهال ډېرې تېزېږي او روڼتيا ېې بې جوړې ده . مارغان
گرمټ

گرمټ په انگرېزي: چې د برمې په نامه هم يادېږي، د کار يوه آله ده چې په يوې هوارې کې سوری جوړوي. گرمټ په بېلابېلو ډولونو کې موندل کېږي چې هر يو يې د ځانگړې سطحې لپاره جوړ شوی. د ترکاڼۍ اوزار د کار اوزار
غوږ

غوږ يو اناتوميک غړی دی چې غږونه ورباندې اورېدل او پېژندل کېږي. دا نه يوازې د غږ اخيستونکي په توگه بلکه د تول او توازن په حس او د بدن په موقعيت کې هم لوی لاس لري. غوږ د اورېدنې د غونډال يوه برخه ده. د غوږ وييکه په سمه توگه د اورېدو ټول غړی او يا يوازې په سترگو ښکاره برخې لپاره کارېږي. په تيورو ژويو کې غوږ د ووبونو يوه ښکاره ځوړنده ټوټه ده چې په اناتوميکه ژبه ورته پينا يا وايي او همدا برخه د اورېدنې د پروسې په لومړني گام کې شمېرل کېږي. په انسانانو کې پينا ته د غوږ څپک يا آورېکل هم وايي. شمزۍ لرونکي ژوي يوه جوړه غوږونه لري، چې په سېمېټريک ډول يو و بل ته مخامخ د سر په ښي او کيڼ اړخ کې سمبال شوي. د غوږونو دا سمبالښت د غږونو د موقعيت او سرچينې په موندلو کې ډېر گټور دی. د غوږ جوړښت بهرنی برخه د غوږ بهرنې برخه چې دغه برخه دغوږ د غوږوکي، د غوږ د نرمکۍ، د غوږ سوري یا غار ، ککرکي او د باندني خوا د غوږ دپردي څخه جوړ شوی . د غوږ بهرنې خوا یوازي د اورېدو لپاره نه بلکې د ږغ لور، دږغ لوړواله، ټيټواله او ډولونه ئي ښیي . د غوږ د غوږوکي کوږواله، کاچوغ ډوله شکل ئي د ږغ خوځښت ځایونه جوړه وي، چې د ږغ خوا وي د ټاکلي لور څخه و ښیي . نو په دې ډول سره د ږغ د لور په اړه ئي هم ډېررواله او لږواله د غو ږ د فرکونسي زگنال سره سمه وي . او هم د ږغ د راتک خوا یاني د مخ، د شا، پورته، کښته او د اړخو له خوا ئي لوري څرگنده وي . د غوږ منځنی برخه د غوږ منځنې خوا : په دغه برخه پوري د غوږ پرده، د غوږ هډوککی سوټک او سندان ، کَږوکی او دغوږ کړکی گکه اړه لري . د غوږ ترُوم شپلي د غوږ منځنې خوا د پزي او دستوني دسوري سره تړي . د غوږ په منځنۍ برخه کي د ږغ پر مهال خوځښت راځي،چې ږغ د غوږ دننه خواته و لېږدوي، چې په پوره توگه او سم له بهره نه زیگنال و دننه خواته د غوږ ورسوي . د غوږ دننه برخه د غوږ دننه خوا : دغه خوا د غوږ په یوه وړوکي هډین خالي ځائ کي چې په لاتیني ورته وائي پرته ده . دغه خالي ځائ د غوږ چين سره پخواکي او په نیغه د منځني غوږ وشاته ځائ پر ځائ ده . په دغه هډین خالي ځائ کي يوه نازکه پرده د غوږ دننه خوا چې په لاتیني ورته وائي د او رېدو حلزون څخه چې په لاتیني ورته وائي، جوړه ده. چې په دې کي ږغ په عصبي خوځښت اړول کېږي . په دغه خوا کي د انسان د توازني غړي چې په لاتیني ورته وائي هم سته . توازوني غړي د کږو نلکو څخه جوړ سوي دي، چې په سروکي ئي دوې بوغۍ دي،چې په لاتیني ورته او وائي . دغه بوغی د خوځښت بدلون او د ځمکي د کشش خوا پېژني . د اورېدو حلزون او د توازون غړي تقربا یو ډول جوړښت لري . دواړه د اوبړینو توکو څخه ډکي دي او د وېښتیانو هجرات لري . د وېښتیانو هجرې استوانه ئي شکل لري، چې د ۳۰ څخه بیاتر ۱۵۰ وېښته ډوله استوانه ئي اوږده تارونه دي چې پورته په پاي کې د هجرې پراته دي . د اوبړینو توکو په خوځښت وېښتیان کږيږي اود اعصابو یون را پاره وي . په پاي کي څه کښته ئي احساسي عصبي ريښې لاتيني نوم ئي دی شتون لري، چې دغه یو ډول بیو شیمي مواد نومیږي له ځانه راباسي . د ږغ د څپو یا دسر د خوځښت پوسیله دغه وېښتیان سره ښوري او اندازه د بدلون مومي . په توازوني غړي کي وېښتیان په یو ډول غوړزگي توکي غوړ دي، چې پر دوي باندي کریستل د کالسیم کاربونات پراته دي، چې دغه خوځښت واکمن کوي . د اورېدو د حلزون څخه د اورېدوعصب یوځائ د توازوني دعصب سره مغزو ته ورځي . اناتومي
سر

اناتومي د دماغ یا مغزو برخې دننه پرده : د ننه پرده په مغز اونخاع پورې سرېښ ده او د مغز د تغذیې دنده لري لري. منځنۍ پرده : منځنۍ د مکړي په نوم ياديږي، چې پر بهرنۍ پرده پورې سرېښ ده او د دننه پردې څخه لږ مخکې او شاته واټن لري. بهرنۍ پرده : دا د قوي نښلونکي نسج څخه جوړه شوې او په محافظتي هډوکو باندې سرېښ ده. د يا مکړي او د دنني پردې تر منځ په تش ياله کې یو روښانه مایع شتون لري، چې د وينې د رګونو ترشحات دي. دا مایع د مغز نخاعي مایع په نوم یادیږي او دنده یې د عصبي نسج يا عصبي وودنې ساتنه ده. سېرېبروم د دماغ ترټولو لویه برخه ده او د دوه نیمایی کرو لرونکې ده چې د قوي او سپینو عصبي تارونو په واسطه تړل شوې او د دوه نیمایی کره ترمنځ اړیکه هم د دې عصبي تارونو په واسطه جريان پيدا کوي. د مغز سطحي برخه خړ رنګ لري او د مغزو د کورټیکس په نوم یادیږي. په انسانانو کې د مغزو کورټیکس د هغه د لويوالي او پراخوالي او په ټاکلې اندازه ځای په خاطر د ګونځو ډوله حالت لري د مغز د کورټیکس لاندې، سپینه ماده شتون لري چې د مایلین شوي عصبي تارونو له یوې ډلې څخه جوړه شوې ده، او دا تار د نیورونونو همه لړی ده چې د عصبي سیسټم د نورو برخو سره په خړ کورټیکس کې موقعیت لري.
ژبه (اناتومي)

ژبه په انگرېزي: يوه عضلي غړی دی چې د اکثرو شمزيدارو ژونديو د خولې په فرش کې ځای پر ځای ده او د خواړو په خوړلو او د کلام په وييلو کې لويه دنده ترسره کوي. دا د خوند د حس عمده غړې ده او د ژبې د هوارې لويه برخه د خوند پپيلاگانو او د خوند له غوټيو جوړه شوې. دا يوه ډېره د بدن يوه حساسه برخه ده چې په ناړو لمده، او د وينې په گڼ شمېر رگونو او د گڼ شمېر وژيو نه برخمنه ده. د ژبې بله حياتي دنده د غاښونو د پاک ساتلو دنده ده. سرچينې
سترگه

سترگه د انسان بدن دویم پېچلی غړی دی. له دوه میلویونو ډېرې متحرکې برخې لري، د بېلګې په توګه که سترګه کمره وی نو اټکل کېده ۵۷۶ میګاپیکسله کیفیت به یې درلود. یوه سترګه د ۱۰۷ هجرو درلودونکې ده چې ټول یې له رڼا سره حساسیت لري. سترگي د انسان د پنځو حواسو څخه یو ډېر مهم حس دی . سترگي دمخ په دو کندو کي تر تندي لاندي ځائ لري . سترگي د دو زېږمو کښته، پورته په مرسته چې باڼوگان ورباندي دي ،د دوي په رپېدو سره ساتل کېږي . بر سېره پردې چې سترگي په ځانگړي توگه د ليدو کتو او لېمو لپاره دي؛ خو سترگي په مخ کي د انسان د ښکلا، ښایست او زړه وړو او میني لپاره هم ستر رول لوبه وي . سترگي په یوه وازگین ځائ کي پره تې دي . بهرنې خوا د سترگو په شپږو وړکو د عضلو په سپڼ سيو سره داسي تړلي دي، چې بېله کومه ربړه هري خواته په ډېره آسانتیا سره خوځېږي . په ليدو کي دواړي سترگي په گډه آغېزه لري . د سترگي جوړښت د سترگي غټی چې په لاتیني ورته وائي، دغه فورم یو زيږ کلک پوټکی چې په لاتینې ژبه ورته واي جوړه وي . دغه زيږ کلک پوټکی پر یوه ښیښه ئي اوبړین جسم باندي راتاو سوی او ټینگ ئي نیولی دی . د دغه زیږ کلک پوټکي سره د سترگي سپین پوټکی چې دایو سپین شفاف پوټکی دی دسترگي د مخ خواته سپین ښکاري، سره پیوند دی . د زیږمي دننه سور لوند پوټکی دی، چې د زیږمي څخه بیا د سترگي د سپین تر څنډي پوري اوپر شا او خوائي را څرخېدلی دی . څه لوړ تر سترگي د وریځي سره دټېک خواته د اوشکو ځائ سته،چې واړه مرغړي ئي اوښکي جوړه وي کله چې زېږمه رپېږي په اوښکو د سترگي ټول غټی لندیږي . په دې گون سره سترگه تل لنده ساتل کېږي . د سترگو د کونجانوسره و پزي ته نږدې وړوکي رگونه سته،چې دهغو په مرسته د سترگي نوري اوبه د پزي تشو ځایو ته وربهه وي . دغه اوبه د سترگي د سپین لیده سمه وي او چټکتيا ورکوي، پره دي توکي له سترگي نه ایسته کوي، سترگه تل تازه ساتي او مکروب ایسته کوي . د سترگي سپین پوټکی څرنگه چې شفاف دی د سترگي پر تور کړۍ چې په یوناني ورته وائي غوړېدلی . د سترگي د تور پوټکي او سپین پوټکي ترمنځ یو خالي ځائ سته، چې اوبه پکښې شته؛ دغه اوبه د وړکو رگونو په مرسته د وینو رگو ته ورځي . په دغه تش ځائ کي د اوبو جوړېده او د اوبو بهېده په سم توازون سره کار کوي، چې د سترگي دننه فشار ثابت پاته سي . د سترگي تور لکه یوه کړۍ چې منځ ئي سوری وي دسترگي پر کسي باندي پرته ده . د دغي کړۍ دسوري څخه کسی په انگلیسي ورته وائي ښکاري .دغه سوری د رڼا پر مهال ځان وړوکی کوي او د تیارې پر مهال ځان غټه وي . ودغه ځائ ته د سوري په لاتیني یاني دلیدو سوری وائي . دغه کړئ او کسی دواړه یو پر بل باند پر یوه ښيښه ئي اوبړین غټي په لاتیني ورته وائي، ټینگ پاراته دي . د سترگي جالیز پوټکی چې ورته وائي د سترگي له دننه خوا څخه د سترگي پر اِحساسي هجرې ا و پر اوبړین ښیښه ئي غټي باندي کلک را چأر پېر دی . د ټول پوټکو پاي لکه نري تارونه سره يوزاي کېږي اومنځ ئي خالي دی،چې دسترگي د ليدو عصب پکې تېریږي . دغه ټوله بیا د سترگي د غټې و شاته پراته دي . قرنیه د بدن یوازینۍ هجره ده چې د وینو له رګونو سره مخامخه اړیکه نه لري. شبکیه له ۱۰ پوټکو څخه جوړه سوې ده چې عصبي هجرې، د وینو رګونه او رڼا نیونکي په نوم د میله او مخروط په کې شامل دي. صلبیه، د سترګې په جوړښت کې کابلو ۸۰ سلنه برخه لري. د سترګې خوښېعضلات د بدن تر ټولو غوښو ډېرې فعالې دي. د انسان سترګې کولی سي کابو ۱۰ میلیونه بېلابېل رنګونه وپېژني. یوازینۍ هجرې چې زموږ له زېږېدو څخه تر مړینې پورې ژوندۍ پاتې کېږي زموږ په سترګه کې دي. سرچینه له خوست ټکی نیټ څخه سترگه
کارغه

کارغان په لاتين: د مرغۍ یوه لویه کورنۍ ده چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي، غوښه او بوټي خوری او په غرونو یا پر ونو باندي ځالې جوروي. تر اوسه پورې د کارغانو ۱۰۵ ډوله پېژندل شوي دي چې په ۲۵ جنسو تقسیم شوي دي. کارغان اجتماعی مرغان دی چې په لویو ډلو کې ژوند کوي کارغان
زمری

زمری ښځينه جنس: زمرۍ، ډېرگړی يې زمريان او زمرۍ، په لاتيني ژبه کې: د داړونکيو تي لرونکيو ژويو يو ډول، د پړانگ وزمه پانتېرا له پېنځو استازيو څخه یو استازی او هممهال د لویو پېشوگانو يو ډول گڼل کېږي. اخځليک ۱- پيشيان
غونجېدنه (وټپوهنه)

غونجېدنه انگریزي: په وټپوهنې کې د اعتبارونو د کمښت، د پيسو د کمښت او د اقتصاد د سستېدو له امله د ټولو بيو د کچې د کمېدو مانا لري. په ملي گڼنه کې د گڼونونو د رقمونو کوچنی کول، او د شاخصونو په مرسته په ثابتو بيو اړولو ته وييل کېږي. همداراز په توکو او خدمتونو کې د بیو د کچې عمومي رالوېدنې یا کمېدنې ته وایي. هرکله چې د ډډون بيې له يو منفي ډډون بيه څخه ټيټ شي نو غونجېدنه رامنځ ته کېږي. غونجېدنه هغه بهير دی چې د ډډون له منځه وړلو لپاره کارېږي پدې بهير کې د بيو کمښت د بوختيا د کچې د کموالي او د وزگارۍ د منځ ته راتلو سره مل وي. یادښتونه ډیفلاسیون
آس

آس يا اهلي آس په لاتين: د تی لرونکو ژويو څخه یو اهلي تاک سوه لرونکی ژوي دي چې د نړی په بېلا بېلو سیمو کې ژوند او روزل کېږي. تاک سوه لرونکی ژوي
د امانت حساب

د امانت گڼون یو گڼون دی په یو بانک کې په کوم کې چې د پیسو څښتن کولای شي په ډیره اسانی سره خپل گڼون ته پیسې ورزیاتې کړي یا له خپل گڼونه پیسې وباسي. او د هر ځل خوځښت د بانک په کتاب کې ساتل کیږي، ځیني بانکونه خو د دې کار لپاره په پیرن باندې پیسې چارجوي او ځیني بانکونه بیا ورته یوه اندازه گټه هم ورکوي. بانکوالی د بانکوالی وییونه او توکي
وخت

وخت زمان کولی شو په ساده ډول تیروختجاري وختراتلونکی وخت ته ووایو. اوس مهال بشر وخت د ثانیو دقیقو او ساعت لاندی طبقه بندی کړی دی. وخت
بياتي

بياتي يا غچي په انگرېزي: د غوڅنده اوزارونو يوه آله ده. غوڅنده اوزارونه
سورلنډی

سورلنډی په لاتين: د سپيو تی لرونکو ژويو څخه یو غوښه خوړونکی ځناور دي چې په شمالي افریقا او منځنی آسیا کې ژوند کوي. د سورلنډی ډولونه طلايي سورلنډی پټه لرونکی سورلنډی غوښه خوړونکی ژوي
سپی

سپی په انگرېزي: يو اهلي ژوی دی. سپي د ډېر پخوا څخه د څار او ښکار لپاره ساتل کېږي. سپيان
پېرودونکی

پېرودونکی یا پیرن چې همدارنگه د پیرودونکي یا اخیستونکي په نوم هم بلل کیږي هغه څوک دې څوک چې د توکو او خدمتونو په بدل کې ادایینه کوي یانې پیسې ورکوي. پیرن معمولا نغوته ده یوه ځواکمن اوسني اخیستونکي ته او یا هم د کسانو او سازمانونو د محصولاتو کارونکي ته.
سنځله

سنځله يا سنجتې د بڼو خلګ ورته خروړې وايي او نومېږي، دا يو وچه مېوه ده چې د اوړي په وخت کي پخېږي او د مني تر موسمه پورې دوام لري. افغانستان، روس او تقریباً ټوله منځنۍ آسیا ددې مېوې اسلي پلرنی ټاټوبی ګڼل کېږي. سرچینې
نارنج

نارنج يو ډول مېوه ده. مېوې
توت

توت ډېرگړی توتان. دا يو ډول مېوې ده چې ونه يې هم د توت ونې په نامه يادېږي. مخينه توتان چې په انگریزي یې بولي، هغه میوه ده چې په افغانستان کې په تازه او وچه بڼه پيداکېږي. د افغانستان په زیاترو ولایتونو کې د توتانو ونې شته. د توتانو ډولونه ۱۶ ښودل شوي، چې په هغو کې سپین توتان، بې دانه توتان، شاه توت، ابراهیم خاني، شستي توتان او شیرتوت نامتو دي. ددغې مېوې ځينې نور ډولونه برامخاني توتان، پلوتوت، للندري توتان، خسکي توتان، تورتوتان، شنډي توتان، لوړه توتان، پاغونډه توت او داسې نور. باید وویل شي چې د افغانستان د تودو سیمو په پرتله د سړو سیمو توتان خواږه او خوندور دي. توتان د افغانستان په ټولو ولایتونو کې شته، خو د شمالي، پنجشیر، هرات، کندهار، غزني، بامیانو، میدان وردگو، بدخشان، بغلان، لوگر او د کابل شاوخوا سیمو، په تیره للندر او د شیوکیو توتان، چې کابل خیلي یې بولي، ډیر اوڅار دي. د افغانستا ن ځينې خلک توتان وچوي او بیا یې اوړه کوي چې تلخان یې بولي او په پښتو ژبه ورته ستوان وایي چې په ژمي کې یې له چایو سره خوري. توتان د ځینو ناروغیو لکه سرطان، شکرې ناروغۍ، د پښتورگو، گېډې او ټوخي ناروغیو ته ډیر گټور دي او بېلابېل ویټامونه لري. په دغو ویټامینونونو کې بي ویټامینونه همدا راز کاربوهایډریډونه، قندونه، فایبرونه او پرو ټینونه گډون لري. اخځليک ۱- د لیکوال لطيف یاد فېسبوک پاڼه. مېوې
غلام دستگير پنجشېری

غلام دستگير پنجشېری د افغانستان يو پخوانی وزير او لوړپوړی چارواکی و. افغان وزيران افغانان
صالح محمد زېری

ډاکټر صالح محمد زېری ۱۳۱۵ - ۱۴۰۱ ل ل کال د ليندۍ ۳، انگلستان، ۱۹۳۵ ز - ۲۰۲۲ ز کال د نومبر ۲۴ يو سياستوال، په انقلابي واکمنۍ کې د ځمکو او اصلاحاتو وزير او بيا د عامې روغتيا وزير، همدا راز د پښتو ژبې ليکوال، شاعر او ژباړن وو. مخينه ډاکتر صالح محمد زيری پر ۱۳۱۵ د ځينو سرچينو پر بنسټ پر ۱۳۱۴ لمريز لېږدي کال د کندهار ښار د برو بازار په يوه بېوزله بزگره کورنۍ کې زېږېدلی وو. زېري خپلې زده کړې د کندهار د میرویس نیکه او احمد شاه بابا په لېسو کې وکړې. په ۱۳۳۷ ل ل کال کې د کابل پوهنتون طب پوهنځي ته بريالی شو او تر شپږ کاله زده کړو روسته يې دغه پوهنځی پای ته ورساوه. کلونه روسته يې په کوي روغتون او علي اباد روغتون کې دندې ترسره کړې. صالح محمد زيري له سياست سره د لېوالتيا او له دغې لارې هېواد ته د خدمت په موخه د عبدالمحمد درمنگر له خوا نور محمد تره کي ته وروپېژندل شو او د ۱۳۴۴ ل ل کال په مرغومي د ۱۹۶۵ ز کال په حنوري کې يې د افغانستان د خلق دموکراتيک گوند په لومړۍ او بنسټ اېښودونکې کنگره کې برخه درلوده. زېری په همدغه کنگره کې د خلق دموکراتيک گوند د مرکزي کومېټې د غړي په توگه ومنل شو. پر ۱۹۶۴ - ۱۹۶۶ کلونو کې يې پوځي خدمت وکړ. د محمد ظاهر شاه د واکمنۍ پر مهال د خلق دموکراتيک گوند وپتېيله چې زېری له کندهاره د ملي شورا ۱۳ دورې ته د نوماند په توگه وروپېژني، خو د هغه مهال دولت يې مخه ونيوله او هغه يې ۲۴۰۰ ورځې بندي کړ. نوموړي وروسته هم د بېلا بېلو حکومتونو په واکمنۍ کې د سیاسي اختلافونو له کبله اوږده موده د سیاسي بندي په توگه په زندانونو کې تېره کړه او د ډاکتر نحيب الله د واکمنۍ تر روستيو په زندان کې وو. په ۱۳۵۷ ل ل کال کې واک و ځواک ته د افغانستان د خلق دیموکراتیک ګوند تر رسېدو وروسته صالح محمد زېری لومړی د کرنې او ځمکو اصلاحاتو او بیا د عامې روغتیا د وزیر په توگه وګومارل شو. زېري د خلق گوند د مشرانو په خپلمنځي اختلافاتو کې د يوه منځګړي او منڅلاري چار درلود. کله چې د ۱۳۷۱ ل ل ۱۹۹۲ زېږدي کال د غويي پر اتمه جهادي تنظيمونه پر کابل واکمن شول، د نظار شورا وسله وال په مکرويانو کې د ډاکټر صالح محمد زېري پر کور ورننوتل او د هغه مېرمن، ماشوم زوی، او لور يې ووژل. دا يو داسې کړکېچن حالت وو، چې د هېواد په هېڅ يوه سيمه کې د افغان وگړي ژوند خوندي نه وو. د کورنۍ جگړې د اور لمبې داسې تاوجنې شوې چې په هېواد کې پاتې کېدل د هر افغان لپاره د سر په بيه تمامېدل. زېری هم د نورو گڼ شمېر افغانانو په څېر اړوت چې له هېواده ووزي. هغه وو چې بريتانيا ته کډوال شو. صالح محمد زېری یو ورور لري چې پیر محمد نومېږی، لوړې زده کړې يې په لندن کې ترسره کړې دی. مړينه ډاکتر صالح محمد زيری له څه مودې ناروغۍ وروسته د ۱۴۰۱ لمريز کال د ليندۍ پر ۳ په بريتانيا کې ومړ. چاپ شوي نښيرونه يې ۱. افغانستان او د ډيموکراسۍ سياسي نظام. ۲. ټولنپوهنه په افغاني مثالو کې. ۳. د نيمې پېرۍ خاطرې. ۴. د زمانې جفا لنډې کيسې. ۵. د سنگر روستۍ ننداره لنډې کيسې. ۶. ګل خاوره شعرونه. ۷. د کابل رود شعرونه. ۸. کلونه کلونه يې ډيموکراسۍ ووبپاڼه پر خپلو ليکنو وچلونه ژباړې ۱. راه ما زموږ لار. ۲. په اتفاق کې سوله د مير افغان شوه لنډې کيسې. ۳. کليله او دمنه. ۴. د فردوسي شاهنامه. ناچاپ نښيرونه ۱. په افغانستان کې د فيوډاليزم بهير مجاهدينو له منځه يووړ. ۲. لنډه کيسه څنگه ليکل کېږي؟ ۳. لوی افغانستان څنگه کوشنی شو؟ اخځونه ْْ. . افغان سياستوال د خلق گوند غړي افغان وزيران پښتانه ليکوال پښتانه شاعران افغاني ليکوال پښتانه افغانان
عبدالکريم ميثاق

عبدالکريم ميثاق ۱۳۱۶ هـ. ل. - په افغانستان کې د کمونستي دولت د ماليې وزير و. مخينه عبدالکريم ميثاق د صفر علي زوی و. هغه د غزني ولايت د جاغوري په ولسوالۍ کې زېږېدلی و او د هزاره توکم پورې يې تړاو درلوده. زده کړې افغان وزيران افغان کمونيستان د افغانستان د خلق د ډيموکراټيک گوند سياستوال
فرانسېس يسېدرو اېجورت

فرانسېس يسېدرو اېجورت ۸ د فبروري، ۱۸۴۵ ز. - ۱۳ د فبروري ۱۹۲۶ ز. په انگرېزي: نوموړی د وټپوهانو په ډله کې یو له مخکښو څخه دی. چې په کال ۱۸۴۵ز کې د آيرلېنډ په هېواد کې زیږیدلی او لمړنۍ او منځنې زده کړې یی په خپل کور کې ترسره کړئ دی او بیا وروسته په دوبلین کې د ترینتي په پوهنځي کې شامل شو او وروسته بیا د اکسفورډ پوهنتون ته ولاړی چی بیا په کال ۱۸۶۵ کې له همدې پوهنتون څخه فارغ شو. هغه له یو څه موده کار وروسته له وکالت په لندن کې او انگریزې ژبې د تدریس څخه د بدفورد په کالج کې، په لندن کې د کنگر په کالج کې یی د منطق تدریس پیل کړ او بیا په همدې کالج کې په کال ۱۸۸۵ کې د پوهاند درجه یې ترلاسه کړه. بیا په کال ۱۸۹۱ کې د اکسفورډ په پوهنتون کې د سیاسي وټې د استاد په توگه وگمارل شو. او په کال ۱۹۲۲ کې له کاره گوښه شو، خو بیا یې هم له جان مینارډ کینز سره د وټپوهنې د مجلې د کار په چارو کې کار ته دوام ورکړ. او نوموړی په کال ۱۹۲۶ کې د ۸۱ کلنی په عمر ومړ. فعالیتونه وټپوهان
ابو الفتوح داود لودي

ابوالفتوح داود لودي - د سلطان نصر لودي زوی او د سلطان حميد لودي لمسی د خپل پلار تر مړينې وروسته د ملتان پر تخت کښېناسته. د ده په وختو کې چې په ۳۸۷ هـ. س. کال سبکتگين مړ شو د غزني او ملتان د پاچاهيو مناسبات سره وران شول، او د غزني سلطان محمود پر ملتان بريدونه وکړه، ډېر خلک يې ووژل، او د دې بريدونو لومړی سبب دا و چې سلطان محمود غزنوي په ۳۹۵ هـ. س. کال وغوښته چې د هند د بهټندی له سوبې څخه غزني ته د راستنېدو وخت کې خپلې لښکرې د ملتان له لارې د گومل د درې له لارې لنډی غزني ته ورسوي. خو ابوالفتوح سلطان داود لودي د سلطان لښکرې پرې نه ښودلې چې د ده له خاورې څخه غزني ته تېرې شي ځکه نو سلطان محمود د ملتان د لوديانو د پاچاهۍ ړنگولو ته ملا وتړله او د ۳۶۹ هـ. س. کال په پسرلي يې د پېښور له لارې خپلې لښکرې پر ملتان د يرغل دپاره وخوځولې، او د ويهند له پاچا انند پال څخه يې وغوښته چې د ده لښکرو ته اجازه ورکړي چې د ده له خاورې څخه د ملتان خوا ته تېر شي، انندپال نټه وکړه او د ملتان پر سېله کلک ودريد او د غزني د لښکرو د مخنيوي دپاره يې خپلې لښکرې د پېښور خوا ته وخوځولې، سخته جگړه ونښته او د ويهند لښکرو ماتې وکړه، انندپال د کشمير خوا ته وتښتېد، او سلطان محمود تر چنابه ورپسې و، انندپال چې د کشمير غرو ته وخوت د غزني لښکرو ملتان ته مخه وکړه، او په دې پلمه چې سلطان داود لودي په الحاد تورن شوی او خپل رعيتت د الحاد خوا ته بولي پر ملتان يرغل وکړ، سلطان داود چې خبر شو، خپلې لښکرې يې پرېښودلې، او په خپله له خزانو سره د اباسين يوې جزيرې ته ولاړ، د سلطان محمود لښکر چې ملتان ته ورسېد، د سلطان داود لښکرو د ښار ورونه ورته وتړل او ملتان کلا بند شو. تر اوو ورځو کلا بندي وروسته خلق تر منځ سره وگرځېدل، پر دې روغه وشوه چې د ملتان پاچا به په کال کې شل زره سره درهمه په شل پلا د غزني حکومت ته ورکوي، د ښار ورونه چې د غزني د لښکرو پر مخ پرانيستل شول، سلطان محمود توره وښکله او هومره خلک يې د قرمطيانو په نامه ووژل چې د ملتان د ښار تر لاهوري دراوزې وينې راوبهېدلې او د سلطان لاس د تورې په موټې پورې له ډېرو وينو څخه داسې نښتی و، چې څو تودې اوبه يې پر توی نه کړې د ده لاس د تورې له موټې څخه بېل نه شو. سلطان محمود لا غوښته چې د ملتان نور شاوخوا هم ونيسي، خو ځکه چې خراسان د ايلک خان ترکمن د يرغل خبر ورته راورسېد نو ملتان يې پرېښوده، او په منډه غزني ته ستون شو، او ابوالفتوح سلطان داود لودي بېرته ملتان ته راغی او د حکومت واگی يې په لاس کې ونيول. په ۴۰۱ هـ. س. کال بيا سلطان محمود غزنوي پر ملتان يرغل وکړ، ملتان يې ونيو، ډېر يې ووژل، او ډېر نامتو مشران يې په کلاو کې بنديان کړل چې هلته پسې مړه شول، او پخپله سلطان داود لودي يې بندي غزني ته راووست او د غورک په کلا کې يې چې د کندهار شمال غربي لور ته پينځه پنځوس ميله ليري پرته وه تر مرگه بندي کی او په دې توگه د لوديانو پښتنو پاچاهي په ملتان کې پای ته ورسېدله. سرچينې لودي پښتانه - له ۱۹ مخ نه تر ۲۱ مخ پټه خزانه - ۲۴۹ مخ تاريخ يميني - ۲۹۰ مخ زين الاخبار گرديزي - ۵۳ مخ حيات سلطان محمود - ۱۰۲ مخ د افغانستان نوميالي
د افغانستان ملي سرود

دا هم وګورئ د افغانستان ولسي لاره سرچینې
ابو الفضل محمد بيهقي

ابوالفضل محمد بيهقي د سلطان محمود غزنوي د ديوان رسالت نوميالی او فاضل دبير، او د ستر او نامتو دبير خواجه ابو نصر مشکان د سلطان محمود د ديوان رسالت د ريس زده کوونکی، او په دري ژبه له خورا مشهورو مؤرخانو څخه ؤ، او د تاريخي پېښو د حقيقت په ليکلو کې يې ساری نه درلود. په ۳۸۵ هـ. س. يا په ۳۸۶ هـ. س. کال د خراسان د بيهق د حارث آباد په کلي کې زېږېدلی دی، ځکه چې د ۴۵۰ هـ. س. کال د پېښو ليکلو په وخت کې ليکي: عمر من ۶۵ آمده زما عمر ۶۵ راځي چې په دې حساب بايد ۳۸۵ هـ. س. کال کې زېږېدلی وي. خو بل ځای د ۴۰۲ هـ. د پېښو په وخت کې ځان شپاړس کلن بولي چې په دې حسان نو بايد په ۳۸۶ هـ. س. کې دنيا ته راغلی وي. زده کړې لومړنۍ زده کړې يې په نېشاپور کې کړي بيا يې د آل سبکتگين دربار ته لار وموندله، او په ۲۷ کلنۍ کې د سلطان محمود غزنوي د رسالت په ديوان کې د ابو نصر مشکان تر لاس لاندې د دبير په حيث وټاکل شو. د سلطان محمود تر مړينې وروسته چې سلطان مسعود له اصفهانه د غزني خوا ته راته ابوالفضل بيهقي د خپل استاد ابو نصر مشکان سره پر همغه کار پاتې ؤ او بيا نو دا استاد او شاگرد د سلطان محمود په ټولو سفرونو کې ورسره وو. ابوالفضل بيهقي د خپل استاد ابو نصر مشکان ډېر نژدې معتمد ؤ او نولس کاله يې د هغه سره کار کړی، او د خپل استاد ټول مهم ليکونه ده پاکنويسول، او هغه وخت چې د ده استاد په ۴۳۱ هـ. س. کې مړ شو، نو دی خپل نژدېوالی هغه ته داسې بيانوي: سرچينې د افغانستان نوميالي
وېکټور هوگو

وېکټور ماري هوگو ۲۶ د فبروري، ۱۸۰۲ ز. - ۲۲ د مای، ۱۸۸۵ ز. په فرانسوي: يو فرانسوی شاعر، نندارمه ليکونکی، کيسه ليکوال، تجسمي هنرمند، سياستوال، د بشر د حقوقو فعال او د فرانسې د رومانتيک غورځنگ غړی و. په لومړي سر کې، په فرانسه کې د هوگو د شهرت سبب د هغه شعرونه گرځي، خو بيا لږه موده وروسته د هغه رومانون او د هغه ډراماتيکې لاسته راوړنې د هغه د نوم په وېستل ډاډمن کوي. د هغه د شعرونو د جونگونو په منځ کې، لېس کانتېمپلېشن او لا لېجېندا دي سيکلېس د هغه د شاعرۍ د لوړو اعزازونو په سر کې شمېرل کېږي او په همدې توگه اکثراً هوگو د فرانسې له لويو شاعرانو څخه گڼل کېږي. د فرانسې نه دباندې، د وېکټور هوگو تر ټولو نامتو آثار لېس مېزرابلېس بېوزلان او يا بېنوايان او د نوترې دام ډي پاريس رومانونه دي. که څه هم چې وېکټور هوگو د ځوانۍ په وخت کې د پاچايي نظام يو وفاداره پلوی ؤ، خو د لسيزو په تېرېدو سره د هوگو نظريات او ليد لوري بدل شو، او د جمهوريت غوښتونکو له کلکو ملاتړو څخه شو. فرانسوي ليکوال
د کتاب نړيواله کره شمېره

د کتاب نړیواله کره شمیره یا دا یوه ۹ گڼنیزه نړیواله شمېره ده، چې د خپرو شويو سوداگریزو کتابونو د پیژندنې او سمې کنترولونې لپاره کارول کېږي. دغه شمیره لومړی ځل د گورډن فوسټر له خوا، چې اوس د ایرلېنډ په ډوبلین ښار کې د ټرینټي په کالج کې د شمیرپوهنې استاد دی، د کتاب پلورونکو او قرطاسیه خرڅونکو لپاره په ۱۹۶۶ ز کې کې منځته راغلې وه. وروسته بیا د کتابونو د شمیر د زیاتوالي له امله د دغې شمیرې ۹ رقمونه ۱۳ ته ورسېدل.
شاعر

شاعر يو د ښکليو هنرونو استازی دی چې په فطرتي توگه دغه د شعر هنر پرمخ وړل کېږي نه په کسبي توگه . همدارنگه شاعر د طبیعت او د کایناتو د ښکلاؤ ستاینې او د ناخوالو څخه يې گیلې کوي . په طبعي توگه شاعر د ژورو احساساتو لرونکی دی چې په عامه ژبه ورته د ويښ شعور بنيادم ويل کېږي . شاعر د خپل له کورڅخه نیولې تر د ټولنې چاپېريال پورې د هر ډول اغېزو او انځورونو وينايي ښکارندوی هم وي . همداسې په ډېرو ټولنو کې هغه چا ته شاعر وييل کېږې چې د ټولنې او ولس ستونزې پخپل شعري کلامونو کې برملا کړي او د مستبدو او زورواکو لوړو چارواکو کړنې د شعر په ژبه وغندي . شاعر په کسبي ډول د زده کړو له ډگره نه راپاڅېږي خو شاعر د ټولنې له خوالو او ناخوالو الهام اخلي او د هغو پر بنسټ د وينا ښکلي ملغلرې يا ويوونه د ژور فکر په وجې پنځوي . د شاعرانو شعري ځېليزې پخپلو کې توپیر لري خو ټول شاعران د يوه ځېل لارويان نه وي . په شاعرانو کې د صوفي ځېل ، طبيعي ښکلاؤ د ستاینې ځېل ، د ژوند سره د مينې ځېل ، هېوادنۍ مینې ځېل ، ولوليزه ځېل او د خوږو ويوونو پېينې نازک خياله ځېل او نور ټولنیز ځېلونه موندل کېږی . شعر
نېکروسېز

نېکروسېز په انگرېزي: د يوناني نه ، مړ، ، مړينه، د مړينې عمر، د وژلو عمل د ژوندۍ ژونکو او ووبونو مخکې د وخته مړينه ده. د ژونکو او ووبونو نه دباندې د ويجاړونکو عواملو په سبب لکه انتان، ټاکسين زهر او يا هم ټراوما يا فيزيکي ټپي کېدل، د نېکروسېز سبب گرځي. د ژونکو دا پروسه د اپوپټوسېز پروسې سره توپير لري. وروستۍ نومېدلې پروسه د ژونکو او ووبونو د مړينې يوه نورماله او طبيعي عمل دی. نېکروسېز ته ناورته اپوپټوسېز اکثراً گټورې اغېزې لري، نېکروسېز نژدې تل يوه پرېکنده پايله لري او کله نا کله وژونکی هم ثابتېدلای شي. هغه ژونکې چې د نېکروسېز په سبب مړې کېږي، د نورمالو ژونکو په څېر معافيتي غونډال ته هغه کيميايي سېگنالونه نه شي لېږدولی کوم چې د اپوپټوسېز د پروسې له مخې لېږدل کېږي. دا چار نژدې فاگوسايټونه نه پرېږدي چې د مړو شويو ژونکو موقعيت مالوم کړي او د خپل د غورځنگ لاندې يې په ځان کې منحل کړي. او په همدې توگه د مړو ووبونو پاتې شوونې هماغلته د مړينې په ځای کې سره راغونډې پاتې وي. نو په همدې سبب، د نېکروسېز په وخت کې اکثراً دا لازمه ده چې نېکروټيک ووبونه د جراحي کړنې په مرسته چې ډيبرايډمېنټ نومېږي، ليري شي. مړينه ژونکيزې پروسې
تايروکسين

تايروکسين د تايرايډ هورمون دی. دا په بدن کې نږدې هر فیزولوژیکي پروسې اغیزه کوي، پشمول وده او پراختیا، میټابولیزم، د بدن تودوخې، او د زړه کچه. سرچینې
اچين ولسوالۍ

اچين ولسوالۍ د ننگرهار ولايت په سوېل کې د شينوارو د لويې ولسوالۍ د سوېل لوېديځ په ۱۵ کيلومترۍ کې د ختيځ طول البلد په ۷۰ درجو ۴۱ دقيقو او ۵۷ ثانيو کې او د سهېلي عرض البلد په ۳۴ درجو ۴ دقيقو او ۵۶ ثانيو کې پرته ولسوالۍ ده. دا ولسوالۍ د سمندر له سطحې څخه ۱۰۰۰ متره لوړوالی لري او د دغې ولسوالۍ هواره ۴۶۳ کيلومتره مربع ده. د اچين ولسوالۍ ختيځ کې د شينوارو لويه ولسوالۍ، لوېديځ کې سپين غر، سهېل کې د کوټ ولسوالۍ او لوېديځ کې يې د نازيانو ولسوالۍ پرته ده. د نومړې ولسوالۍ د کرنې مځکې لږې دي، خو ډېرې کرهڼيزې دي. د دغې ولسوالۍ په اهمو کښتونو کې جوار، غنم، اوربشې، کچالو او وريجې راځي. د ځينو سيمو هوا يې په ژمي کې سړه او په دوبي کې معتدله ده. خلک يې کچرېو آسونه، خره، غواوې، اوزې، مېږې او نور څاروي ساتي. په دغې ولسوالۍ کې يو شمېر اهم کانونه هم شته چې د ډبرو سکاره او شوکاڼې تالک دي. د دې ولسوالۍ اکثره غرونه په ځنگلونو پټ او د خلکو کاروبار يې د لرگيو سوداگري ده. د اچين ولسوالۍ درې روغتيايي مرکزونه، د هلکانو درې لېسې او لس لومړني ښوونځي لري چې په دغو ښوونځيو کې دوه د نجونو ښوونځي شامل دي. د اچين کلي دا ولسوالۍ د لاندينيو کلو نه جوړه شوې: وچ کوټ سروبي سنگوړۍ نرگس دره چينه گرگوخېل باغ دره دمگل رحيم دادخېل حيدرخېل پيخي خوړ ده سرک ميدانک هجوم کلا کوزه بره پيخه پيخه اچين کهی کوشتل باندر تريلی گردي بټن اسدخېل سره کلا لندی انځری چهل گزی صندوق لوخۍ بهرام خېل کنډر داهم وګوری د امریکا د ۲۰۱۷ کال د ننگرهار هوايي برید په همدي ولسوالي کی تر سره سو امریکا په هغه برید سره خپل تر ټولو لوی میزایل وازمایه چی هغه ازموینی ته یی دداعش سره د جګړۍ نوم ورکړ . سرچينې د ننگرهار ولايت ولسوالۍ
ازره ولسوالۍ

ازره د لوگر ولايت يوه ولسوالۍ ده چې په ۲۰۰۶ ملادی کال کې یې ۵۵۰۱۴ تنه وګړې لرل. د لوگر ولسوالۍ
خروار ولسوالۍ

خروار دلوگر یو له تاریخي سیمو څخه ده او په اداری حساب اوسمهال یوه ولسوالۍ گنل کیږي،چې له غزني سره گډه پوله لري.پر کال ۴۲۲هجري سپوږمیز کې امیر مسعود دښکار په تکل خروار او خارمرغ سیمې ته تللی و. د استاد علامه حبیبي په وینا:دادوه سیمې خروار اوخارمرغ غزني ته نږدې یانې اوسني لوگرپه خروار ولسوالۍ کې چې هغه مهال دغزني په مربوطاتو پورې اړوندې وې ښکارځایونه وو.نوموړی دلیل دا راوړي،چې امیر معسود دروژې په ۱۳مه نیټه له غزني څخه لاړ او په ۲۳مه ورځ بیرته راستون شو.په دې مانا چې امیر مسعود لس ورځې په همدغه سیمهخروار کې په ښکارکولو تیرې کړې وې.۱۶دا خروار اوس هم دیوې ولسوالۍ په جوله دلوگر په لودیځ کې پروت دی،چې ورکې آِکاخیل،سهاک، یو کلی شنیواري، اندړ ي،ککوزي او ځینې نور قومونه میشته دي.خروار یو د اوبو بند هم لري، چې دخروار د اوبو بند په نامه یادیږي.پاتې شوه د خارمرغ کلیمه چې پورته مو يادونه وکړه.دخار وروستۍ کلیمهمرغدسمسور او زرغون په مانا دی او په افغانستان کې دمرغ او مرغې په نامه سیمې شته دي.په اوستا کې هم ددې کلیمې آر مریغه شته ده،چې دچمن په ماناراغلې ده.۱۷ خو دحبیبي صیب دخارمرغ کلیمه چې ده ېې ذکر کړی دی. اوس ېې کومه نښه نه تر سترگو کیږي او دلوگر په اړوندو سیمو کې تر دې نامه لاندې کومه سیمه نه شته،خو کیدای شي،چې دغه سیمه دغزني په مربوطاتو کې دکومې سیمې نوم وي او یا هم داسیمه اوس په بله بڼه یا نامه اوښتی وي. د مرغې په خروار بیا کټ مټ دپخوا په څیر ژوندی دی.حبیبي صیب په خپلو څیړنو کې ویلي دي،چې دا دوه سیمې یو دبل څنگ ته پرتې دي،چې داسې نه ده .لومړنۍ سیمهخروار سمه ده او په لوگر کې پرته ده خوددویمې سیمې په اړند کومه سیمه په لوگر کې منسوبه نه ده. دخروار لرغونې سیمه په خپل زړه کې یوه بله کولتوري سیمه ساتلې ده،چې لرغونتیا ېې سلگونه کلونه وړاندې زمانو ته رسیږي او داسیمه کافرکوټ نومیږي.کافر کوټ په خروار کې یوه سیمه ده،چې ورکې یو لرغونی ښار میندل شوی او له دغه زاړه ښار څخه د سروزرو، سپینوزرو او گچو څخه جوړې شوې مجسمې او لوښي ترلاسه شوي.دلرغونپیژندونکو په وینا قدامت ېې دبودایانو۲۶۰ز او کوشانیانو ۱۶۵ززمانو ته رسیږي،چې څه دپاسه اتلس سوه کلن لرغونتوب لري.په دې توگه په خروار کې کافرکوټ دزرگونو کالونو کولتوري، تاریخي او مذهبي سیمه او مینه اوسیدلې ده.یادونه: د مرغې په نوم سیمه اوس هم د خروار او زرمت ترمینځ د غرو په مینځ کې یو سمیه شته چې سیلمان زي ورباندې میشت دي. ښایي چې همدا سیمه وي چې نوم یې تر اوسه هم مرغه ده. د لوگر ولسوالۍ
خوښی ولسوالۍ

خوښې د لوګر ولایت اړ وند یوه ولسوالۍ ده چې په ۲۰۰۶ کال کې یې وګړې لرل. د لوگر ولسوالۍ
محمد آغې ولسوالۍ

د محمد اغې ولسوالۍ د لوگر لومړنۍ ولسوالۍ ده چې له پلازمینې کابل سره ۴۰ کیلو متره واټن لري. ددې سیمې تسمیه په دې ډول ده، چې له غزني څخه دوه وروڼه د محمد اغا او جمال اغا په نامه لوگر ته راغلل. محمد اغا یې په لوگر کې مېشت شو او جمال اغا یې په شمالي کې، چې اوس هم د شمالي په کاپيسا کې د جمال اغه په نامه د یوه ځای نوم دی. محمد اغه د همدغه لومړني ورور نوم دی چې اوس د لوگر یوه لویه ولسوالۍ په ده پورې مربوطه ده. د لوگر دغه تاریخي سیمه او ولسوالۍ له کولتوري پلوه ډېره بډایه سیمه ده. لکه د سلطان صیب غر، زرغون ښار، شاهي کلا، مغل خېل، گمران او داسې نور د فرهنگي ارزښتونو له پلوه ډېرې زېرمې لري. همداډول په دغه سیمه کې طبیعي کانونه ډېر زیات دي؛ د بېلگې په توکه د عینکو مس، د سليمان د غرونو لړلۍ چې په لوگر کې ده. دغه غره ته تور غر وايي چې ډېرې ارزښناکې ډبرې لري، چې دې ډبرو کې ۶۰ سلنه اوسپنه او کرومیت گډ دي. ددې ډبرو را ایستنه اوس په ناقانونه توگه دوام لري. دغه سیمه د روسانو د یرغل پر مهال سخته ځپل شوې او خلک ېې تر دې مهاله له اقتصادي ستونزو سره لاس و گریوان دي، خو بیا هم له مدني او کولتوری ژوند څخه برخمن دي. د محمد آغې ولسوالۍ کلي زيد آباد پل کندهاری داوو مس عينک دشت سقاوه ځاځی کلی کتبخیل سفیدسنگ سرخآب مغل خیل ولسوالۍ د افغانستان ولسوالۍ محمد اغې ولسوالۍ د لوگر ولسوالۍ
پل علم ولسوالۍ

د پل علم ولسوالۍ د افغانستان د لوگر د ولايت منځې دی چې د دې ښار د اوسیدونکو شمیر د . وگړو په شاوخوا کې اټکل شوی دی . نیمگړی لیکنۍ د لوگر ولسوالۍ
د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله

د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله په رسمي ډول په ٢٠٠١ کې جوړ شو، خو په ٢٠٠٩ز کال کې يې په نړيوالو لوبو کې لوبه وکړه او پرله پسې برياوو يې په ملي او نړيواله کچه د مينه والو پام ځان ته واړاوه. د افغانستان د ملی لوبډلی اوسنی کپتان محمد نبي عيسی خېل دی او د کپټان مرستیال محمد شهزاد دی. د دی لوبډلی منیجر د پاکستان کریکټ لوبډلی پخوانی لوبغاړی کبیرخان دی. د افغانستان د کريکټ ملي لوبډله له نن شاوخوا کاله مخکې د ملي المپیک ادارې د کريکټ په نوم فدراسیون کې په پېښور کې د افغان مېشتو کډوالو له خوا رامنځته شوه، په داسې حال کې چې د فوټبال والیبال او ورته نورو لوبو په شان فدراسیونونه لا وار له مخه له اوږده تاریخ سره موجود وو. په دغه کلن تاریخ کې د افغانستان د کريکټ ملي لوبډلې په کورنۍ او نړیواله کچه په بېلابېلو لوبغالو له بېلابېلو لوبغاړو سره د بریاوو او ناکامیو له لارې په نړیوالو ځان وپېژانده او په آسیايي کچه په ښې ځلېدا سربېره یې دوه ځلې نړیوال کپ سیالیو ته لار ومونده. د افغانستان د کریکټ ملي نولس کلنه لوبډله هم په دی وروستیو کی فعاله او په ډیرو بین المللی لوبو کی ځلیدلی ده. لوبغاړی د افغانستان د کرکټ د ملی لوبډلی لوبغاړینوروز منگل ، کریم خان صادق، ریس احمدزی، دولت احمدزی، نبي عیسی خېل، هستي گل عابد، اصغر ستانکزی، شفیق الله شفیق، احمدشاه احمدي، حمید حسن، سمیع الله شینواری،شاهپور ځدراڼ،محمد شهزاد محمدي اسدالله ، خالقداد او میرویس. د کریکـټ ۲۰۱۰ کال ۲۰ اوریز نړیوال جام د افغانستان کریکټ تیم د متحده عربی اماراتو د ټیم پر وړاندی له بری وروسته او له ۱۰۱ پاینتونو سره،د لمړی ځل لپاره د ۲۰۱۰ کال په نړیوال ۲۰ اوریز جام کی گډون وکړ. دا لوبی چی د کارایبین جزایرو کی له ۳۰ اپریل تر ۱۶ می ۲۰۱۰ تر سره شوی، افغانستان خپله دواړه لوبی د هند و جنوبی آفریقاپه وړاندی ماته وخوړه او بل پړاو ته یی لاره ونه مونده. د کريکټ ۲۰۱ کال ۲۰ اوریز نړیوال جام د افغانستان ملی کريکټ تیم د ۲۰۱۲ شل اوریز نړیوال جام په چوکاټ کی چی په سری لانکا کی تر سره شو په خپل گروپ کی له هند او انگلند سره ولوبید خو د دواړو لوبو په بایللو سره بل پړاو ته یی لاره پیدا نکړه او له لوبو د پړاو نه لری شو. ملي لوبډلې
عبدالستار سيرت

عبدالستار سیرت ۱۵ د اکټوبر، ۱۹۳۵ - په انگرېزي: کې زېږېدلی دی . په خټه اوزبک ـ افغان دی . دی د افغانستان د وروستني پاچا ظاهر شاه د کورنۍ نژدې غړی دی . ډاکټر عبدالستار سیرت د افغانستان د وروستني پاچا ظاهر شاه په حکومت کې د عدليې وزیر پاتې شوی . زده کړې ډاکټر عبدالستار سیرت خپلې لومړنۍ او منځنۍ زده کړې په افغانستان کې سرته رسولي او تر هغه وروسته ېې لوړې زده کړې د مصر په الازهر پوهنتون کې او د امریکې په کولمبيا پوهنتون نیويارک او همدارنگه ېې د دوکتورا سند په دیني علومو کې له پېسیفیک پوهنتون کلفورنيا څخه ترلاسه کړي دي. دندې ډاکټر عبدالستار سیرت له ۱۹۶۴ زېږيز څخه تر ۱۹۶۹ زېږيز پورې د کابل په پوهنتون کې د استاد په توگه دندې ترسره کړي . همدارنگه ېې د افغانستان د وروستني پاچا محمد ظاهر خان په وخت کې د عدلیې وزير په توگه دنده درلوده . سرچینې افغانان
د کېمبرېج پوهنتون

د کېمبرج پوهنتون په برتانيا کې د لويو څېړنو لوی پوهنتون دی . کېمبرج پوهنتون په ټوله انگرېزي ژبې هېوادونو کې او په خپله انگلنډ کې دوهم تر ټولو لرغونی پوهنتون بلل کېږي. د پخوا وخت لومړنيو مرهلو کې د کېمبرج پوهنتون ته ېې کېنټب ويلې دا لنډون د کېنټېبريجينسس نوم دی چې دغه بڼه ېې لاتيني بلل کېږي. د کېمبرج پوهنتون د پوهانو يو خپلمنځي اتحاديې نه د کېمبرج په ښار کې رامېنځ ته شو. د۱۲۰۹ زېږيز له لاسوندونو څخه ښايي چې د پوهنتون بنسټ په هماغه کال کې د آکسفورډ پوهنتون څخه د ځينو ناندريؤ په درشل کې رامنځته شو . د آکسفورډ او کېمبرج پوهنتونونه واړه يوشانې مسلکي همغږي لري او تر ډېره د يوشانوالي له کبله آکسيبرج نومول شوي . د کلتوري او خپلمنځي ټولنيزو گړندتيا ترڅنگ دواړه پوهنتونونه د ناندريؤ او سياليؤ اوږد تاريخ لري . د برتانيې پوهنتونونه پوهنتونونه
نفرتيتي

نفرتيتي ۱۳۷۰ م.ز. - ۱۳۳۰ م.ز. مصري ژبه .-. د لرغوني مصر د پاچا څلورم امېنهوتېپ چې وروسته ېې خپل نوم په آخناتون واړاؤه او ۱۷ کاله ېې د دغه ۱۳۳۶ م.ز. شاوخوا کې سلطنت پرمخ بووه ملکه ېې وه . دنفرتيتي د نوم مانا ښکلا راغله ده . د نفرتیتي د شالید او شتمني په هکله ډېر مالومات نشته ، يوازې داسې گڼل کېږي چې نفرتیتي د هغه وخت د يوه لوړپوړي پوځي بولندوی لور وه . نفرتيتي ډېر ستايننومان درلودل له هغو ځينې پدې ډول دي ؛ له آره شهزادگۍ - ، د لوړو ستاینو مېرمن - ، د لوړشان و شوکت مېرمن - ، د مينې خواږه - ، د دوه هېوادونومېرمن - ، د ځانگړي باچا لور ، د هغې ميين -- . ، د لوی باچا لور ، د هغې میین -- . ، د ټولو مېرمنو مېرمن -- ،او د لر او بر مصر لاسبرې مېرمن --. د دې شهرت د همدې پژۍ له خوا پلاس راغی . همدا نيمه پژۍ د برلين په نيوس موزيم کې ښي اړخ ته پرته ده . دغه پژۍ د لرغوني مصر تر ټولو ډېره کاپي شوی اثر بلل کېږي. دغه پژۍ ېې د مشهوره پژۍ جوړوونکي تټموس کار بللی دی . او همدا پژۍ ېې د هغه په پژۍ کار ځای کې موندلې وه . ځينې څېړونکي په دې اند دي چې نفرتيتي د خپل د خاوند د مړينې څخه وروسته مخکې لدې چې يوولسم فرعون التوت عنخامون ېې لوړه واوري د مصر حاکمه د فرعوننفرتيتي تر نوم لاندې پاتې شوې وه . خو دا اند بیا هم د کتنې او څېړنې لاندې دی . د لرغوني مصر ملکې