د افریقا اتحادیه

د افریقا اتحادیه یوه براعظمي اتحادیه ده چې د افریقا په لویه وچه کې موقعیت لري له ۵۵ غړو هېوداونو څخه جوړه ده. د ۱۹۹۹ ز کال د سپټمبر په ۹ د سېرت په وینا کې د لیبیا په سېرت کې اعلام شوه او د افریقا اتحاديې یې د اعلام غوښتنه وکړه. دا بلوک د ۲۰۰۱ ز کال د مې میاشتې په ۲۶ د ایتوپیا په ادېس ابابا کې تاسیس شو او ۲۰۰۲ ز کال د جولای په ۹ د سویلي افریقا په دورباني کې پلی شو. د افریقا اتحادیې هوډ دا و چې د افریقا د وحدت سازمان ځایناستی شي چې د ۱۹۶۳ ز کال د مې میاشتې په ۲۵مه د ۳۲ لاسلیک کوونکو هېوادونو له خوا په ادېس ابابا کې رامنځته شوی و. د ۲۰۰۲ ز کال د جولای په ۹ منحل شو. د افریقا اتحادیې تر ټولو مهمې پرېکړې د افریقا اتحادیې د اسامبلې له خوا کېږي، د غړو هېوادونو د دولتونو او د هېوادونو د مشرانو تر منځ یوه نیمه - کلنۍ غونډه. د افریقا اتحادیې دارالنشا او د افریقا اتحادیې کمیسیون په ادیسه بابا کې موقعیت لري. په کې تر ټولو لوی ښار لاګوس، نایجیریا دی، حال دا چې تر ټولو لویه ښاري ټولنه یې قاهره، مصر ده. د افریقا اتحادیه ۱۳ بېلیونه وګړي او ۲۹ میلیون کیلو متره مربع ۱۱ میلیونه مایل مربع مساحت لري چې د نړۍ مشهور ځایونه لکه صحرا او نیل په کې شاملېږي. لومړنۍ کاري ژبې يې عربي، انګلیسي، فرانسوي، پرتګالياوهسپانیوي دي. د افریقا په اتحادیه کې رسمي بنسټونه، لکه: د سولې او امنیت شورا او د پان - افریقا پارلمان شامل دي. ټولکتنه د موخې په لاندې ډول دي: د افریقایي هېوادونو او ملتونو تر منځ د لوی اتحاد، همغږۍ او پیوستون تر لاسه کول. د خپلو غړو هېوادونو د حاکمیت، ځمکنۍ بشپړتیا او خپلواکۍ دفاع کول. د دغې لویې وچې سیاسي او ټولنیزه - اقتصادي بشپړونه. د خلکو او لویې وچې د علاقې وړ موضوعاتو په اړه د افریقا له مشترکو مواضعو څخه دفاع او پرمختیا. د ملګرو ملتونو د منشور او انساني حقونو د نړیوالې اعلامیې په پام کې نیولو سره د نړیوالو مرستو هڅونه. په دغه لویه وچه کې د سولې، امنیت او ثبات دودول. د ولسي مشارکت او ښې واکمنۍ، دیموکراتیکو اصولو او بنسټونو دودول. د خلکو او انساني حقونو په اړه د افریقا له منشور سره سم د خلکو او انساني حقونو او نورو اړونده انساني حقونو د وسیلو وده او ساتل . د اړینو شرایطو رامنځته کول چې له مخې یې لویه وچه وکولی شي، په نړیوال اقتصاد او نړیوالو مذاکراتو کې خپل ښه رول ولوبوي. په اقتصادي، ټولنیزه او فرهنګي کچه د تلپاتې پراختیا دودول او همدارنګه د افریقایي اقتصادونو بشپړتوب. د افریقا د خلکو د ژوند سټندردونو د لوړولو لپاره د انساني فعالیتونو په ټولو برخو کې د همکارۍ لوړوالی. په ورو ورو د اتحادیې د موخو د ترلاسه کولو لپاره د موجوده او راتلونکو سیمه ییزو اقتصادي ټولنو د پالیسیو همغږي او یو رنګ کول. د لویې وچې د پراختیا لپاره په ټولو برخو، په ځانګړي ډول د ساینس او تېکنالوژۍ په برخه کې د څېړنو پراختیا. د مخنیوي وړ ناروغیو په له منځه وړلو او په لویه وچه کې د ښې روغتیا د ودې لپاره د اړونده نړیوالو شریکانو سره کار کول. د افریقا اتحادیه له دوو سیاسي او اداري بنسټونو څخه جوړه شوې. د پرېکړې کولو تر ټولو عالي ارګان د افریقا اتحادیې اسامبله ده چې د افریقا اتحادیې د ټولو غړو هېوادونو له دولتونو یا د ټولو هېوادونو له مشرانو څخه جوړه شوې. د اسامبلې ریاست د کانګو د دیموکراتیک جمهوریت د ولسمشر فلیکس تشسکیدي پر غاړه دی، همدارنګه د پان افریقا په پارلمان کې هم د استازولۍ یو بنسټ لري چې د د غړو هېوادونو د ملي مقننې له خوا ټاکل شوي ۲۶۵ غړي لري. ولسمشر یې روجر نکودو ډانګ دی. د نور سیاسي بنسټونه په لاندې ډول دي: اجرائیه شورا چې د بهرنیو چارو د وزیرانو له خوا جوړه شوې او د اسامبلې لپاره پرېکړې چمتو کوي. د دایمي استازو کمېټه، چې په ادېسه ابابا کې د د غړو هېوادونو له سفیرانو څخه جوړه شوې او اقتصادي ټولنیزه او کلتوري شورا چې د مدني ټولنې یوه مشورتي اداره ده. د ا.ا کمیسیون، د سیاسي جوړښتونو د دارالنشا مشري د سویلي افریقا د نکوسازانا دلماني - زوما پر غاړه ده. دلماني - زوما د ۲۰۱۲ ز کال د جولای په ۱۵ په یوه سخته سیالۍ کې رایې وګټلې، تر څو د ګابن د ژېن پېنګ پر ځای د افریقا اتحادیې په کمیسیون کې لومړنۍ ښځینه مشره شي. د ا.ا نور جوړښتونه د بېلابېلو غړو هېوادونو کوربه دي: د خلکو او انساني حقونو لپاره افریقایي کمیسیون د ګامبیا په بانجول کې پروت دی؛ او د افریقا د پرمختګ لپاره نوې همکاري او د دارالنشا او د پان- افریقا پارلمان د سویلي افریقا په مېډراند کې موقعیت لري. په غړو هېوادونو کې د اتحادیي لومړنۍ پوځي لاسوهنه د ۲۰۰۳ ز کال په مې میاشت کې له سویلي افریقا اېتوپیا او موزامبېک څخه بورونډي ته د بېلابېلو تړونونو په ترسره کولو د څار لپاره د سوله ساتو ځواکونو لېږل وو. مخکې له دې چې د ۲۰۰۸ ز کال د جنورۍ په لومړۍ نېټه کې یاد ماموریت د له لارې ملګرو ملتونو ته ورکړل شي. ا.ا هم په سوډان کې د سولې د خوندي کولو لپاره خپل پوځیان ځای پر ځای کړل. د افریقا اتحادیې همدارنګه د سوله ساتو یو ماموریت چې له اوګاندایي او بورونډي پوځیانو څخه جوړ و سومالیا ته ولېږه. د افریقا اتحادیې یو شمېر اړین اسناد تصویب کړي چې د لویې وچې په کچه نورمونه رامنځته کوي. تر څو د اتحادیې د رامنځته کېدو پر مهال د موجوده اسنادو بشپړوونکي وي. چې له فساد سره د مبارزې او مخنیوي په برخه کې د افریقا اتحادیې کنوانسیون ۲۰۰۳ز کال، دیموکراسۍ، ټاکنو او حکومتولۍ په اړه افریقایي منشور ۲۰۰۷ز کال د افریقا د پرمختګ لپاره نوی مشارکت او د سیاسي، اقتصادي او ګډ حاکمیت د دیموکراسۍ په اړه یې اړونده اعلامیه. تاریخچه د افریقا اتحادیې بنسټ، د افریقایي هېوادونو په خپلواکه کنګره کې د ۱۹۵۸ ز کال د اپرېل له ۱۵ - ۲۲ پورې د اکرا په غنا کې کېښودل شو. د دې کنفرانس موخه د افریقا د ورځې رامنځته کول وو چې هر کال د خپلواکۍ غوښتنې غورځنګ ونمانځي تر څو خلک دې ته تمایل ولري چې ځانونه د بهرنیو هېوادونو له دېکتاتورۍ څخه وژغوري او همدارنګه د افریقا د متحد کولو لپاره وروستۍ هڅې چې د افریقا د وحدت سازمان په کې شامل و، یاد سازمان د ۱۹۶۳ زکال د مې میاشتې په ۲۵ او د افریقا اقتصادي ټولنه په ۱۹۸۱ز کال کې رامنتځه شوه. منتقیدینو استدلال وکړ چې د سیاسي رهبرانو پر وړاندې د افریقا د ښاروندانو د حقوقو او آزاديو د خوندي کولو لپاره ځانګړي څه نه دي تر سره کړي او تر ډېره یې هغه د دیکتاتورانو کلپ یاد کړی. د ا.ا د رامنځته کولو نظریه د ۱۹۹۰ز لسیزې په نیمایي کې د لیبیا د مشر معمرالقذافي له خوا احیا شوه. د غړو هېوادونو مشرانو او دولتونو د ۱۹۹۹ زکال د سپټمبر په ۹ د سېرت اعلامیه چې وروسته په لیبیا کې د سېرت په نوم ونومول شوه خپره کړه او د افریقا اتحادیې د رامنځته کولو غوښتنه یې وکړه. دا اعلامیه په ۲۰۰۰ زکال کې د لومه په غونډو کې هغه مهال چې د افریقا اتحادیې اساسي قانون تصویب شو، او په ۲۰۰۱ ز کال کې کله چې د افریقا اتحادیې د رامنځته کولو طرحه تصویب شوه وڅارل شوه. په همهغه دوره کې د افریقا د پرمختګ لپاره د نوي مشارکت د رامنځته کولو نوښت هم وشو. سرچينې