ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ويټامين اې

ويټامين اې په انگرېزي: يو دوه قطبي ماليکيول دی چې د کاربون او هايډروجن تر مېنځ يو دوه قطبي کوولنټ بانډ لري. دا د هم بڼو ماليکيولونو د کورنۍ، رېټنايډز پورې تړلی دی. رېټنايډز د دغه وېټامين پاتې سلسله بشپړه کوي. د رېټنايډز اهمه برخه د ريټانيل ډله ده چې په گڼو بڼو موندل کېږي. د حيواني اصل نه جوړو خواړو کې د وېټامين اې لويه برخه يو اېسټز، يو لومړنی ريټانيل پالميټېټ دی چې په وړه کولمه کې په الکول ريټينول بدلېږي. ويټامين اې د يو الډهيډ ريټينال په بڼه او يا هم د يو اسيد ريټينوېک اسيد په توگه هم وي. د دې وېټامين مختلوني پرووېټامينونه د بوټو نه لاس ته راغلو خوړو کې دي لکه هغه بوټي چې د کاروټېنويډ د کورنۍ په تړنگونو پورې تړاو لري شته. د ويټامين اې هر ډول بڼه د بيټا آيونون يوه کړۍ لري چې همدغې کړۍ سره د آيسوپرېنويډ زنځير تړلی دی. دا جوړښت د وېټامين اې په کړنو کې ډېر ضروري دی. د گازرو نارنجي زېړ رنگ بيټا کاروټين نومېږي. دا رنگ د دوه ريټانيل ډلې د د خپلمنځي نښلون په توگه راڅرگند شوی چې په بدن کې د ويټامين اې د کچې په لوړولو کې مرسته کوي. کله چې د ريټانيل ډله د يو ډول ځانگړي پروټين سره ونښلي بيا همدا د ليدنې د حس په درک کې لومړنۍ نور جذبونکې ماده ده او په همدې توگه د دغه مرکب نوم د سترگې د ريټينا سره هم اړيکې لري. وېټامين اې په گڼ شمېر بڼو کې موندلی شو: رېټېنول، دا د وېټامين اې هغه بڼه ده چې د حېواني خواړو د سرچينې نه راجذبېږي، دا يو زېړ رنگه، په غوړو کې حل کېدونکی وېټامين دی چې د سترگو په ليد کې او د هډوکو په وده کې ډېرې اهمه دنده لري. دا چې د دغې ډلې الکولي بڼه ناثابته ده نو په همدې خاطر اکثراً همدا وېټامين د ريټانيل اسېټېټ يا پالمټېټ په بڼه کې توليدېږي او د کارولو وړ گرځي. نور رېټنايډونه د يو ډول کيميايي تړنگونو د ټولگي نه دي چې په کيميايي توگه ويټامين اې سره اړيکې لري او دا مرکبونه په طبابت کې کارېږي. د ويټامين اې اېجاد ويټامين اې په ۱۹۰۶ ز کال کې د يوې څېړنې په پايله کې وپېژندل شو، او دا په ډاگه شوه چې د کاربوهايډرېټو، پروټينو او شهمياتو تر څنگ داسې نور عاملين هم شته چې د څارويو په روغتيا کې اهم رول لري. په ۱۹۱۷ ز. کال کې اېلمر مککولم په وېسکونسين ماډېسون پوهنتون کې وېټامين اې کشف کړ او بيا لافايټ مېنډېل او توماس اوسبورن په دويم ځل د يېل په پوهنتون کې همدا وېټامين وپېژانده. دا چې په هغه وخت کې په اوبو کې حل کېدونکی عامل بي وېټامين بي نوی پېژندل شوی ؤ، نو په لومړي سر کې څېړونکو هم همدا وېټامين په شهمياتو کې حل کېدونکي عامل اې ويټامين اې په نامه ونوماوه.. په ۱۹۴۷ ز. کال کې د لومړي ځل لپاره، وېټامين اې په آزمېنتون کې د يوه هالنډي کيمياگرو، ډاوېډ ادريان وان دورپ او يوزف فېردېناند آرېنس لخوا جوړ شو. د ويټامين اې سرچينه ويټامين اې په طبيعي ډول په گڼ شمېر خوړو کې موندل کېږي: ځيگر د غوايي غوښه، د چرگ غوښه، د شونډکيز چرگ غوښه، د کب غوښه گازرې د براکولي پاڼې - . د توکبنسټ . د براکولي گل بيا د براکولي د پاڼو په پرتله په لږه کچه ويټامين اې لري - دا يادښت وگورۍ. خواږه کچالو کوچ پالک سابه کدو کانټالوپ خټکی هگۍ خُرماڼۍ پپايا آم نخود براکولي تورايي يادونه: هغه گڼ چې په ليندکيو کې کښل شوی هغه په هر ۱۰۰ گرامو کې د رېټانول کچه او د ويټامين اې د سلنې هغه کچه ښودل شوې چې غذايي کارپوهان يې يوه بالغه نارينه ته سپارښتنه کوي. خو د کاروټين او رېټانول دغه کچې له يوه وگړي نه تر بل وگړي پورې د هغوی د ژونپوهنيزې بېلابېلوالي په سبب او د خوړو د بېلابېلوالي په سبب توپير يو له بل سره توپير لري. سرچينې ويټامينونه
حبيب الله زړه سواند

حبيب الله زړه سواند ۱۳۲۱ ل ل کال د ننگرهار ولايت - د ۱۳۹۴ ل ل کال د مرغومي ۲۶، د ۲۰۱۶ ز کال د جنوري ۱۶ د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال، شاعر او ژورناليست وو. مخينه حبيب الله زړه سواند شينواری د شهيد عمرا خان زوی او د ننگرهار ولايت د شینوارو د هسکې مېنې د گذارې په کلي کې زېږېدلی دی. نوموړي لومړنۍ زده کړې تر شپږم ټولگي پورې د شپولې په ښوونځي کې سر ته رسولې او بيا يې تر ۱۲ ټولگي پورې په حربي ښوونځي کې زده کړې وکړې او پر ۱۳۴۳ ل ل کال د ۱۲ ټولگي د بري ليک تر اخيستو وروسته د لوړو زده کړو لپاره دوه ځلي هند ته واستول شو او هلته يې خپلې زده کړې په بري سره بشپړې کړې. تر دې وروسته يې په پخوانۍ چکسلواکيا هېواد کې د جيوليوفويچ د ژورناليزم په نړېوال پوهنتون کې د ژورناليزم په څانگه کې زده کړې ترلاسه کړې. ښاغلي زړه سواند د ټولنیزو زده کړو تر څنگ پوځي زده کړې هم ترسره کړې او پر ۱۳۴۳ ل ل کال د کابل له حربي پوهنتون څخه فارغ شو. دندې له ١٣٤٣ ل ل کاله تر ١٣٥٥ کاله يې د پکتيا په پوځي ځواکونو کي دنده سرته رسولې؛ د خپلي دندې تر څنگ يې څو کاله په عبدالحی گردېزي لېسه کې د پښتو ادبياتو استاد وو. د ١٣٥٥ ل کاله تر ١٣٧١ ل کاله د وري تر ١٧ نېټې يې د افغانستان د ملي دفاع وزارت د نشراتو په ریاست کې دنده درلوده. د خپرونو په لوی رياست کي يې بېلابېلې نشراتي دندې سرته رسولې. څه موده په حربي ښوونځي کې د پښتو ادبياتو استاد وو. د ١٣٧١ ل د وري پر ١٧ نېټه کورناستی تقاعد شو. خدای بښلي زړه سواند صيب تشريفاتي خبرې او ستاېني نه خو ښولې، د خپلو لنډو کيسو او شعرونو په اړه به يې دومره ويل چي لنډې کيسې يې خوږې او د شعرونو انځورونه يې د ټپي او تالا شوي هېواد، جگړې ځپلي اتل ملت څو کلنې غمېزې د خيالاتو هنداره ده. د هغه یو شمېر شعرونه سندرغاړيو د موسيقي په څپوکې اورولي دي. لکه څنگه چې د هغه زړه د مينې او عاطفې کور وو، همدغسې يې په شعر کي مينه عاطفه، ملي غرور، صميمت، خواخوږي، احساس او پت نغښتي دي. شعر يې هنريت، شعريت، خوند، پند، جرت او پيغام لري، نو ځکه ژر زړونو ته لار باسي. زړه سواند شينواری په بيوزلو ځورېده او له ځان پالونکو او غولوونکو نه يې کرکه کوله. هغه له خپل هېواد او خلکو سره ډېره مينه درلوده. د ليکوال شاعر، ژورنالست او استاد په توگه يې ادبي کارونه د ستايني وړ دي. د شعر بېلگه يې مدني اکر مړينه د هېواد دا تکړه شاعر، لیکوال او ژورناليست په شاو خوا ۷۰ کلنۍ عـمـر د ۱۳۹۴۱۰۲۶ لمريز لېږدي د شنبې پر ورځ له دې فانی نړۍ سره د تـل لـپـاره مخه ښه وکړه. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه. چاپ شوي نښېرونه ښاغلي زړه سواند له ۱۳۳۹ لمریز کاله راهيېسې د هېواد په رسنیو کې د چاپ لپاره مقالې، شعرونه، ادبي ټوټې، نثرونه او کیسې چمتو کولې. هغه ځینې علمي او هنري نښېرونه هم لري چې لا تر اوسه نه دي چاپ شوي. تر دې مهاله يې دا لاندې نښېرونه چاپ شوي دي: ۱- لېونۍ د لنډو کيسو ټولگه. ۲- ننواتي د شعرونو ټولگه. ۳- سپينه ډوډۍ ژباړه. ۴- ارمانونه د شعرونو غونډ. ۵- مرور ماښام د شعرونو غونډ. ۶- د گلانو سړی ژباړه. ۷- شعرونه شوگيرونه د شعرونو غونډ، د ۱۳۷۰ ل ل کال چاپ، کابل، د اطلاعاتو او کولتور وزارت. ۸- د ماشوم غږ د شعرونو غونډ. ۹- سپينه کوتره د لنډو کيسو ټولگه. ۱۰- تڼاکې د شعرونو غونډ. ۱۱- د سيند په غاړه د شعرونو غونډ. ۱۲- وينې پر گلاب وينی د شعرونو غونډ. ناچاپ نښيرونه يې ۱- شاتو کې زهر د لنډو کيسو ټولگه. ۲- زه چې ماشوم وم د ماشومانو لپاره انتباهي کيسې. ۳- گل شو پاڼې پاڼې د څلوريځو او غزلو ټولگه. باندنۍ تړنې ۱-په ويکي شعرونه کې د حبيب الله زړه سواند شينواري شعرونه ۲- ۳- ۴- ۵- ۶- پښتانه شاعران پښتانه ليکوال افغاني ليکوال پښتانه افغانان
خيالي دنيا(کتاب)

دا د ارواښاد قيام الدين خادم يو پښتو منثور اثر دی. خيالي دنيا د خادم صاحب ډير مشهور اثر دی چې د ده د منثورو آثارو مجموعه ده. دغه اثر ته د ادبي ټوټو مجموعه هم ويلاى شو. خيالي دنيا چې ټولټال ۹۴ مخونه لري، په ل. كال کې د پښتو ټولنې لخوا د ۱۰۰۰ ټوكو په شمېر د افغانستان په دولتي مطبعې کې چاپ شوى دى. د كتاب د ټولو ادبي ټوټو شمېر يې ۵۶ ته رسېږي چي هره ادبي ټوټه يې د افغاني ټولنې كړه وړه تمثيلوي. د كتاب ادبي ټوټو هره يوه يې دخپلي معنا اوهغومفاهيمو له مخې چې پكې ځاى شوي دي د پښتو ادب د پراخه بڼ رنگارنگ گلان گڼل كيږي . كه دغه اثر په دقت ولوستل شي يوه لوى سمندر ته ورته دى چي هر څه پكې موندل كيږي . خادم صاحب پدغو لنډو ادبي انځورنوکې مينه ، محبت، د ټولنيز ژوند رازونه ، آزادي، انتقاد، پرمختگ، عبادت، هنر او د ژوندانه ټولې لارې چارې لوسونکي ته ورښيي. پښتو کتابونه پښتو فلسفي کتابونه
کوردستان

کوردستان هغه سیمه ده چې د ترکیی، ایران، عراق او سوريې ترمنځ ویشل شوی ده او د خلکو زیات شمیر یی په کردي ژبه خبری کوی. محمود کاشغري په لومړي ځل په خپل کتاب دیوان لغات الترک کې سیمه د کردانو د ځمکې په توګه یاد کړه، چیرته چې محمود کاشغري د نړۍ نقشه جوړه کړه او د عراق او الشام ترمنځ سیمه یې د ارض الکراد په توګه په نښه کړه. ارض الکراد په عربي کې د کردانو ځمکه معنی لري. د لومړي ځل لپاره د کردستان کلمه هغه وخت یاد شوه کله چې سلجوق سلطان سنجر یو نوی ولایت جوړ کړ او نوم یې کردستان و. د عراق کردستان کوردستان عراق د سوریې کردستان د ایران کودستان د ترکیې کودستان کوردستان
تخنيکي خبريالي

تخنیکي ژورنالېزم ټولې هغه ژورنالېستي څانگې تر پوښښ لاندې نیسي چې تخنیک پکې یو رغنده رول لوبوي . لکه ترانسپورت، تېلې کومیونېکېشن، انرژي او . . . او دا چې د تخنیک په برخه کې هر ورځ ډېر چتگ پرمختگ روان دی، نو خبریالانو ته ښایي چې په دې اړه ولس ته مالومات ورکړي او دوی ته د مسلکي کسانو پوهه څرگند او ورسوي . خبريالي
رسنيز خبريالي

رسنیز د رسنیو ژورنالېزم هغه ژورنالېزم ته وایي چې پر خبري رسنیو راڅرخي . خبريالي
موزيک خبريالي

موزیک ژورنالېزم له آره د کولتوري خبريالي څېرمه څانگه ده چې د موزیک په برخه کې خپلې ځانگړې بوختیاوې لري . خبريالي
کلتوري خبريالي

کولتوري ژورنالېزم هغه ژورنالېزم ته وایي چې د یوه ملک کلتوري اړخونه تر څېړنې لاندې نیسي او موخه یې د کلتور پرمختگ او خپراوی دی . دغه ډول ژورنالېزم خپلې لیکنې د کره کتنې، پارترې او څېړنو په وسیله خلکو ته رسوي. خبريالي
پوهنيزه خبريالي

هغه ژورنالېزم ته وایي چې چې علمي څېړنې، پېژندنې او رابرسېرونې خلکو ته په ټول جاج او مانا وړاندې او څرگندوي . خبريالي
خبريالي خپرونې

د ژورنالېزم خپرنیز ډولونه ژورنالېزم د خپراوي له مخې پر درو ډولونو وېشنه مومي : چاپي ژورنالېزم : لکه ورځپاڼې، اوونیزې او میاشتنۍ خپرونې اوریز او وینیز ژورنالېزم : لکه رادیو او تېلویزیون برښنایي یا پر کرښه ژورنالېزم : لکه اوبپاڼې خبريالي
اقبال او گوېټه

علامه اقبال چې د ختیځ او لودیځ له کومو منل شویو څېرو څخه اغیزمن شوې، لدې ډلې څخه د گوېټه یو روښانه څېره ده. اقبال چې له گوېټه سره د کوم تړاو ښکارندوي کړې د هغې په رڼا کې ویلای شو چې علامه په ختیځ کې له مولانا رومي او په لودیځ کې له گوېټه څخه اغیزمن ښکاري. د گوېټه او اقبال د ذهني اړیکو بیان او د دواړو پرتلیزه څېړنه ددې کلینې سکالو دی. د آلمان جرمني ستر پوه-اندی، شاعر او فیلسوف د فرانکفورټ په مشهور ښار کې زېږېدلې دی. دې د ۸۳ کالو د اوږده عمر ښاوند وو. د علامه اقبال له پیداېښت څخه ۴۵ کاله وړاندې په ۱۸۳۲ز کال ومړ. گوېټه د قانون له زده کړې وروسته نوکري پیل کړه، او پدې د خپل کار په دوران کې د وایي مار علم دوسته ډېوک کارل ارگست سره یې لیده کاته وشوه، دډېوک کارل گوېټ خپل کور ته وباله، چې هغه هم دا بلنه ومنله. گوېټّ تر مرگه هورې په وای مار کې پاتې شو او هملته خاور ته وسپارل شو. دې په وایي مار کې په مختلفو دندو وگومارل شوو دېوک د زړه له تله دده قدر وکړ. گوېټه پدې ښار کې دومره فيلسوفان
گوېټه

یوهان ولفانگ فون گوېټه اگست ۱۷۴۹ز کال مارچ یو المانی لیکوال او د جورج الېټ په وینا د المان له سترو لیکوالو او د وروستي بحر العلوم وو، چې پدې نړۍ کې یې ژوند کاوه. د گوېټه پوهنیز ژوندشاعري ډرامه ادبیات الهیات فلسفه انسانیزم او ساینس په څېر پوهنې تر خپل چتر لاندې راولي.. د گوېټې مهم ادبي اثر غوره ادبي اثر چې په نړیوال ادب کې ډېر زیات ستایل شوې د په نامه دوه پاړکه ډرامه ده. د گوېټې نور مشهور ادبي کارونه د هغه بېشمېره شعرونه، : . سرچینې آلماني ليکوال
اوېستا

اوېستا د افغان فیلسوف او د څینو په اند الهي استازي پیغمبر زردشت د لرغونو مذهبي شعرونو هغه ټولگه ده، چې یوویشت نسک کتاب یې لرل، او په نننۍ بڼه پینڅه ځانگې لري. دا پینڅه ځانگې له یَسنه چې پدې کې د زردشت ویناوی د گاهان په نامه راوړل شوي څا پرڅای شوي، یشت سرودونه، وندیداد، ویسپرد او خردهاوستا ځخه عبارت دي. د اوستا مانا د اوستا ویي خپله د اوستا په کتاب کې ندې راغلې. دا ويي د پوهې او پېژندنې په مانا دی، چې د وېدا هندي مذهبي کتاب له ویي سره په ریښه کې گډ ښکاري. د اوستا ژبه هغه ژبه چې اوستا پرې لیکل شوې د اوستا په نامه یادېږي. اوستا په دوه گړدودونو لیکل شوې، یو گړدود چې د زردشت ویناوی گاهان پرې لیکل شوي او بل گړدود نوې گړدود نومول شوې دی. اوسمهالې اوستا یو پر درېیم د ساساني پیر اوستا جوړوي. د یادولو وړ ده چې د ساسانیانو د پیر اوېستا یوویشت نسکه کتابونه لرل. بهرنې تړن د اوستا پوره متن زردشتیزم اوېستا
تسلسل

تسلسل یوه فلسفي او کلامي اصطلاح ده، چې په عامه مانا کې د نه پای ته رسېدونکو چارو ټولگې ته ویل کېږي، که هغه له دواړو اړخو یا یو اړخ څخه یې پیل او پای نامالومه وي. او په ځانگړي مانا کې بیا د تسلسل ويي د داسې نه پای ته رسېدونکو چارو ترتیب ته وایي چې یو ځیر د بل لامل علت وي، او بل د بل ځیر لامل، او په همدې توگه تر ناپایه ډول سره یو د بل لامل وي. فلسفه فلسفي وییپانگه
ټرانس امينېشن

داسې دوه تعاملونه دي چې د ټرانس امينېشنامه يادېږي. لومړنی تعامل هغه دی چې د يوه امينو اسيد او يوه الفا کيټو اسيد تر مېنځ راپېښ شي. په داسې يوه تعامل کې لومړنی امينو گروپ وروستي امينو گروپ سره خپل امينو او کيټو گرپونه بدلوي؛ په دې کې بيا د امينو اسيد خپل اړونده د ته وراوړي که يو امينو گروپ له يوه امينو گروپ نه واېستلی شي، بيا يواځې الفا کو اسيد پاتې کېږي. په ژونکيميا کې ټرانس امينېشن د يو ډول ځانگړو اېنزايمونو په مرسته بشپړ کېږي. د دغو اېنزايمونو د ډلې نوم ټرانس امينېز او يا هم امينوټرانسفېرېز دی. انساني بدن خپل ۱۰ غېر ضروري امينو انه هم د ټرانس امينېشن د پروسې له لارې خپله اړتيا پوره کوي. د يوه امينو اسيد چېرالټي، د اخته کېدنو پر مهال راڅرگندېږي. په دغه تعامل کواېنزايمونو مرستيال اېنزايمونو کارېږي او دا هم يو حقيقت دی چې دا په کاينېټيکي توگه يو بشپړ تعامل دی. د ټرانس امينېشن تعامل توليد د ينېشن تعامل توليدي ماليکيول اکثراً يا آلانين، اسپارټېټ يا گلوټامېټ وي، خو د هغوی اړونده الفا کيټو اسيدونه د سونتوکيمېټابوليزم له لارې رامېنځ ته کېږي. د ټرانس امينېشن دويم تعامل داسې تعريفولی شو چې دا په اماين او امونيم مالگې سره د يوه اماين او يا امايينو يو نيوکليوفېلېک ادلون بدلون دی. د ساري په توگه، د لومړنيو اماينو يو تعامل د لومړنيو امايډو د اناينو سره کولای شو چې د دويمو اماينو په رامېنځ ته کولو کې وکار د رانيل نېکل په کارولو سره دويم متناظره اماين رامېنځ ته کېدای شي . او په پا کواټرنري امونيم مالگه د اېتانول اماين په کارولو بې الکالاينېدلای شي: سېرين او تريونين دوه داسې امينو اسيدونه دي چې تل د ټرانس امېنېشن د پروسې نه نه تېرېږي. وژونکيميا
اسد الله بها

ډاکتر اسدالله بها زوکړه ۱۹۴۹ زېږدي کال د ډيسمبر ۱۹، ميدان وردک ولايت - مړينه؟ د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال وو. مخينه ډاکتر اسدالله بها د بهاول خان زوی د ۱۹۴۹ زېږدي کال د ډسمبر په ۱۹ د وردگ ولايت وردگو د یوسف خیلو په کلي کي زیږیدلی دی او په وردگو کي بیا میر خیل دی. زده کړې خدای بښلي بها خپله لومړنۍ زده کړه د دیني علومو په برخه کي په خپله سیمه کي سرته رسولې او د منځنۍ زده کړې لپاره کابل ته ولاړ او هلته په رحمان بابا لیسه کې د شاملېلدو تر بريالۍ ازمویني وروسته په ۱۹۵۹ ز کال کې په دغه لیسه کي داخل شو او خپلې منځنۍ زده کړې یې په ۱۹۶۵ ز کال کې په بري سرته ورسولې. د لیسې تر پای ته رسولو وروسته د کابل پوهنتون د ادبیاتو په پوهنځي کي شامل شو، خو لږه موده وروسته یې سکالرشيپ واخیست او اتريش ته ولاړ. هلته یې پر ۱۹۶۵ ز کال پوهنتون ته د چمتووالي لپاره په مقدماتي درسونو پیل وکړ او له بري وروسته په ۱۹۶۷ ز کال کی د ښوونې او روزنې په څانگه کي په پوهنتون کي شامل شو. په ۱۹۷۸ ز کال کي یې خپلې لوړې زده کړې په بري پای ته ورسولې او د ښووني او روزني په ځانگه کي یې ډاکټري واخیسته. دندې - له ۱۹۷۹ تر ۱۹۸۰ کاله پوري یې د اسټریا کنټرول بانک د مخ پر وده هېوادونو د اسنادو په برخه کي کار کاوه. -په ۱۹۸۰ ز کال کي یې د ډاکټرۍ له عالي تحصیل نه پرته، د نړيوالو څېړنو په څانگه برخه کي بری ليک واخیست. - له ۱۹۸۱ تر ۱۹۸۶ کاله پورې يې د اسټریا د ښووني او روزني د بیبلیگرافي په ځانگه کې کار کاوه. - له ۱۹۸۲ تر ۱۹۹۸ ز پورې د ویانا له سندرغاړو هلکانو یا وینر سینگر کنابن سره د ښوونې او روزنې په څانگه کې د سلاکار په توگه دنده تر سره کوله. - له ۱۹۸۹ راهیسي د ویانا په پوهنتون کي د ښووني او روزني تدریس د علومو په انستیتوت کي تدریس کاوه. - له ۱۹۹۸ راهيسې یې په لیسه کي درس ورکاوه. ښاغلي بها د مخ پر وده هېوادو او په تیره بیا د سیاسي او روزنیز سیستم سلاکار او د نظر خاوند پیژندل کېده. ډاکټر بها د ۱۹۹۹ زېږدي کاله راهيسې دافغانستان د بیا ودانولو مرستی ټولني مشر پاتي شوی دی. د هغه د وړتيا او فعالیت له امله د ټولني او افغان ولس مجلې په کار کي وقفه نه ده راغلې. د ټولني د مشرتابه جرگه او نور غړي به د هېواد د دغه صادق زوی خدمتونه هیر نه کړي. مدني اکر ارواښاد ډاکټر بها واده کړی وو چې یوه لور لري: نادیه ډیوه بها، چي اوس په پوهنتون کي پر خپله ماسټرۍ کار کوي. مړينه ارواښاد ډاکټر اسدالله بها په اتريش کي د ناروغۍ له کبله د شپږ پنڅوسو کالو په عمر له دې نړۍ د تل لپاره سترگي پټې کړې. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه. خپروني ۱. په مخ پر وده هېوادو کي د لویانو زده کړه او سواد. ۲. بیسوادي په دریمه نړۍ کي. ۳. لوست او لیک او د ټولنې په دیموکراسۍ کي د هغو برخه. ۴. د جنوب له خوا غږ، د پرمختگ الفبا، بیسوادي په دریمه نړۍ کې. ۵. په مخ پر وده هېوادو د مغزو فرار پر ضد. ۶. د ویانا سندرغاړي هلکان، د دوی د ښووني او روزني چاپیریال. ۷. د ژوند د امکاناتو نه د گټي اخیستو لپاره روزنه. ۸. به مخ پر وده هېوادو کي د ښځو د سرنوشت ټاکني حق. ۹. دننه په استریا کي او له اسټریا نه بهر ورځپاڼو او مجلو کي بېلا بیلې مقالې. همدغه شان له ۱۹۹۹ زېږدي کاله راهیسي د افغان ولس مجله کي بېلا بیلې علمي مقالې. سرچينې ۱. ۲. پښتانه ليکوال پښتانه افغانان افغاني ليکوال
دولت محمد لودين

دولت محمد لودين ١٣١٠ لمريز لېږدي کال د ننگرهار ولايت د کامې ولسوالي - ١٣٧٨ ل ل کال د ليندۍ ١٣ د پښتو ژبې ليکوال او ژباړن وو. محينه ارواښاد سرمحقق ډاکتر دولت محمد لودين پر ۱۳۱۰ ل ل کال د ننگرهار ولايت د کامې ولسوالۍ د انگرو په کلي کې نړۍ ته سترگې غړولې وې. لومړنۍ زده کړه يې د اخوند کلي په ښوونځي کې بشپړې کړې او وروسته يې د کابل په ښوونتون دارالمعلمين کې خپلو زده کړو ته پاينه دوام ورکړه. دندې دولت محمد لودين وروسته د شپږو کلونو لپاره د ښوونکي په توگه دنده تر سره کړه. پر ١٣٣٧ ل ل کال د کابل پوهنتون د ادبياتو په پوهنځي کې شامل شو. تر فراغت وروسته په پښتو ټولنه کې د نوماند مسلکي غړي په توگه وگومارل شو. ددې دندې تر څنگ يې د ادبياتو په پوهنځي کې د تدريس چارې هم پر غاړه درلودې. نوموړی پر ١٣٤٤ ل کال د پښتو د تدريساتو د لوی مديريت سرپرست او د دغې دندې تر څنگ د زيري جريدې پازوال چلونکى وو. لودين وروسته د پوهنې وزارت له خوا د لوړو زده کړو د بشپړولو لپاره د هغه مهال شوروي اتحاد ته واستول شو او په ژبپوهنه کې يې دوکتوار پي اچ ډي تر لاسه کړه. ليکوال لودين د پښتو ټولنې د تاليف او ترجمې په څانگه کې او وروسته د ټولنيزو پوهنو د لوی مدير په توگه دنده تر سره کړه. پر ١٣٥٧ ل ل کال د علومو اکاډمۍ د ژبپوهنې د څانگې مدير او وروسته د پښتو څيړنو د مرکز د سروال ريس په توگه وگومارل شو. ارواښاد ډاکتر دولت محمد لودين د افغانستان يو تکړه ژبپوه، ادبپوه او مورخ وو. نوموړي په پښتو، فارسي، روسي او انگليسي ژبو کې گڼ شمېر اثار او مقالې ليکلې او د روسي او انگليسي ژبو څخه يې ژباړې کړې دي. مړينه ارواښاد دولت محمد لودين د ١٣٧٨ ل کال د ليندۍ مياشتي پر ١٣ د يوې سختې ناروغۍ له لامله له دې نړۍ سترگې پټې کړې او د ننگرهار ولايت د کامې ولسوالۍ د کندو سيمې د انگرو کلي په هديره کې خاورو ته وسپارل شو. چاپ شوي نښيرونه يې ۱- د نننۍ پښتو ژبې احصايوې قاموس: په ١٣٥٣ کال کې د پښتو ټولنې له خوا چاپ شوی دی. ۲- لغت پوهنه، په ١٣٥٥ ل ل کال کې د پښتو ټولنې له خوا چاپ شوی دی. ۳- د پښتو ژبې عمومي احصايوې قاموس، په ١٣٦٩ ل ل کال کې په لنېنگراد کې چاپ شوی دی. ۴- ټام ساير، له انگليسي څخه يې پښتو ته اړولی او پر ١٣٤٣ ل کال د پښتو ټولنې له خوا چاپ شوی دی. ۵- شيرشاهي تاريخ، له فارسي څخه يې پښتو ته اړولی او پر ١٣٥٤ ل ل کال د پښتو ټولنې له خوا چاپ شوی دی. ۶- په کلتوري انقلاب کې د عام او خاص ځانگړتياوې، له روسي ژبې څخه ژباړل شوی او پر ١٣٦٧ ل ل کال د اطلاعاتو او کلتور وزارت له خوا چاپ شوی دی. ۷- غوره نثرونه، د ارواښاد گل پاچا الفت نثري اثر دی چې په روسي ژبه ژباړل شوی او د علومو اکاډمۍ له خوا چاپ شوی دی. ۸- پټه خزانه، د محمد هوتک نثري اثر دی چې لودين په روسي ژبه ژباړلی او د علومو اکاډمۍ له خوا چاپ شوی دی. ژبه او ټولنه، د ۱۳۹۵ ل ل کال چاپ. اخڅليک ۱- ۲- پښتانه ليکوال پښتانه افغانان افغاني ليکوال
امان الله سېلاب ساپی

امان الله سيلاب ساپی زوکړه ۱۳۱۲ ل کال، د ننگرهار ولايت، کامه- مړينه ۱۳۵۸ ل کال کابل د پښتو ژبې يو شاعر وو. زده کړې امان الله سيلاب ساپی د خدای بخښلي وکيل شهيد نصرالله خان ساپي زوى او د مرحوم مفتي عبدالغفور خان لمسى پر ۱۳۱۲ لېږديز لمريز کال د ننگرهار ولايت د کامې ولسوالۍ په غازي کلي کې زيږيدلى دی. ده لومړني درسونه په خپل کلي او کورنۍ کې ولوستل او بيا د اخوند کلي په ښوونځي کې شامل شو. پر ۱۳۲۵ ل کال يې لومړنۍ زده کړې په دغه ښوونځي کې په بري سره پاى ته ورسولې. تر دې وروسته يې شپږ کاله خصوصي زده کړې وکړې. په دې خصوصي زده کړو کې يې د فقهې اصول، تفسير، حديث، صرف، نحو، بديع، بيان، قافيه، منطق او حکمت کتابونه ولوستل. امان الله سيلاب ساپی پر ۱۳۳۱ ل کال په کابل کې د قاضيانو مدرسې په دويم ټولگي کې شامل شو. بيا د همدې مدرسې له درېيم ټولگي څخه د عربي دارالعلوم نهم ټولگي ته ولاړ. دندې پر ۱۳۳۶ ل کال يې دا دارالعلوم په بري سره سرته ورساوه او بيا يې د هېواد په دولتي ادارو کې په کار پيل وکړ. د ده لومړنۍ دنده د افغانستان په عدليې وزارت کې وه. په دغه وزارت کې تر څه وخت کار نه وروسته د افغانستان د ترانسپورت رياست ته ولاړ. د دې رياست په مربوطاتو کې يې هم د عمومي مديريت تر رتبې پورې کار وکړ. له دې رياسته د قبايلو د مستقل رياست مربوطاتو ته ولاړ. په دې رياست کې هم څه موده بوخت وو. تر دې وروسته راډيو افغانستان ته ولاړ او بيا د ژوند تر پايه په راډيو کې پاتې شو. ادبي ژوند که څه هم سيلاب ساپي لــه پخوا نه په شعر ويلو پيل کړى و. په دارالعلوم کې يې د زده کړې په دوران کې ادبي استعداد غزونې وکړې. کله يې چې په کار پيل وکړ شعر يې د پخواني او هنري تابه پړاوونه ووهل او چې کله په راډيو افغانستان کې پر دنده وگومارل شو د افغانستان په فرهنگي حلقو کې د يو هنرمند غزلبول شاعر په توگه وپيژندل شو. په راډيو کې کار، د راديو افغانستان په ادبي پروگرامونو کې برخې اخيستنې او د موسيقۍ لــه څپو سره د خوږ ژبو هنرمندانو په غږونو کې دده د غزلو او ليريکو شعرونو خپرېدو د افغانستان او ورسره د نورو پښتنو په گڼو پرگنو او ولسونو کې دده له پيژندگلوۍ او شهرت سره ډېره مرسته وکړه. دا وخت په پېښور او نورو ځايونو کې په فرهنگي او هنري غونډو کې برخه اخيسته. سيلاب ساپي دراډيو په څانگو کې د کار په دوران کې ځينې مشاعرې هم په کتابي شکل چاپ ته چمتو کړې. د اجمل په ياد مشاعره او د خيبر آواز د ده د دغه ډول کارونو نمونې دي. دا هم د يادولو وړ ده چې د افغانستان يو گڼ شمېر سندرغاړو د امان الله سيلاب ساپي گڼ شمېر شعرونه کمپوز کړي او د ټنگ ټکور په څپو کې يې ترې سندرې جوړې کړې، چې د ملي راډيو په ارشيف کې خوندي دي. دا سندرغاړي استاد اولمير، صادق فطرت ناشناس، محمد ايوب، طلا محمد، احمد ولي، خديجه مېرمن پروين، حفيظ الله خيال، ژيلا، مېرمن ليلا، ازاده، گلشن، رخشانه سندرغاړې، کمرگله، نعمت الله او يو شمېر نور دي. چاپي اثار يې د سيلاب ساپي شعرونه او ترانې د هېواد په مطبوعاتو کې خپاره شوي وو. د شپيتمو کلونو په دوران کې ښاغلى سيدجان ملال د سيلاب ساپي د غزلونو يوه مجموعه چاپ ته آماده او په کابل کې چاپ کړه. کنډولی د شعرونو ټولگه، د ۱۳۹۱ ل کال چاپ. مړينه سيلاب ساپی د ۱۳۵۷ ل کال د ليندۍ پر ۱۶ د وخت د حاکمانو لــه خوا بې گناه ونيول شو او تر وهلو، ټکولو او شکنجو وروسته يې د دهمزنگ محبس ته بوت، پېنځه مياشتې يې په دې محبس کې تېرې کړې، تر دې وروسته يې بيا څوک په پته پوه نه شول او د ۱۳۵۸ ل کال په بهير کې د وحشي کمونستانو له خوا شهيد شو. باندنۍ تړنې د امان الله سېلاب ساپي وېبپاڼه د ملي راډيو ارشيف. پښتانه شاعران پښتانه ليکوال افغاني ليکوال پښتانه افغانان
محمد اسماعيل يون

محمد اسمعيل يون د افغانستان نوميالى شاعر، ليكوال او سياستوال دی. هغه د محمد خان زوی د ۱۳۴۶ لمريز كال د کب په ۱۸ مه د لغمان ويت د الينگار ولسوالۍ د الوخېل په سيمه کې زيږيدلی دى . زده کړې زده کړې يې د سلينگار لومړنی ښوونځی لغمان ، خوشال خان لېسه کابل ، د کابل پوهنتون د ژبې او ادبياتو پوهنځي پښتو څانگه تر ماسټرۍ پورې ، ترسره کړي دي . دندې ښاغلي يون د پوهنتون د استاد په حيث پښتو ډیپارټمنټ کې دندې ترسره کړي او د کرزي او جنگسالارانو په دولت کې په پینځم کال يانې ۲۰۰۶م زېږدي کې د هغوی په پلوۍ دننه په دولت کې بېلابېلې دندې ترسره کړې او د جون ۲۰۱۳م زېږدي کال پورې د کرزي فرهنگي او امنيتي صلاحکار او مشاور پاتې شو چې وروسته یې د جنگسالارانود سیاسي او استخباراتي فشار له کبله د کرزي ملاتړ پرېښود. له ۱۳۷۰ کال راهيسې د کابل پوهنتون د پښتو څانگې د کدر غړی دی د تيرو شلو کالونو په بهير کې د يو شمېر هېواد مېشتو او بهر مېشتو افغاني کلتوري ټولنو غړی او استازی د شمشاد ، هيلې او کابل پوهنتون مجلو کتونکی ، د قلموال جريدې مؤسس او د يو شمېر نورو مجلو د کتونکې ډلې غړی په ختيځو ويتونو کې د بېړنۍ لويې جرگې لپاره د انتخاباتي چارو مسؤل د بېړنۍ لويې جرگې لومړنی انتخابي منشي په ختيځو ويتونو کې د اساسي قانون د تدوين او تدقيق د کميسيون د دارانشا غړی د افغانستان د اسلامي جمهوريت د ملي امنيت شورا دفتر کې د فرهنگي چارو رئيس د افغانستان او پاکستان تر منځ د سولې گډه جرگه کې د برهان الدین رباني په ملاتړ د افغانستان له لوري منشي د ملي تحریک په نوم د سیاسي گوند مشر د تيرو شلو کلونو په بهير کې د لسگونو علمي ، ادبي ، ټولنيزو او سياسي سيمينارونو ، ورکشاپونو ، مشاعرو او غونډو جوړول په سلگونو کورنيو او نړيوالو ورکشاپونو ، سيمينارونو کې گډون او ويناوې ؛ په سلگونو راډيويي ، تلويزيوني او انټرنيټي بحثونو کې گډون او سیاسي تبصرې . د يو شمېر نورو افغان فرهنگيانو په ملگرتيا په افغانستان کې په شخصي توگه د کتابونو د چاپ دودول . د ژوندون په نامه ټلویزيون بنسټگر پدې وروستيو دیارلسو کالونو کې له وخت او کرزي حکومت لوړ مقام څخه په استفادې ۳۳ کتابونه چاپ کړل او لدې پخوا په ۱۹۹۰مو زېږدي کالونو کې هم ځینې سياسي کتابونه په مستعار نومونو پېښور او نورو سیمو کې چاپ کړي دي چې دوه مشهوره کتابونه یې لومړۍ او دوهمه سقاوي نومېږي . چاپ شوي اثار دوهمه سقاوي پښتو کتابښود په اورونو کې اخځونه پښتانه شاعران پښتانه پښتانه ليکوال افغاني ليکوال افغانان
بايټ

بایت ، کیلو بایت ، مگابایت او گیگابایت یو بایت د یو توري په برابر دی. په عمومی ډول انځورونه او فایلونه ظرفیت یې څو کیلو بایت وي . هر کیلو بایت بایت کیږي انځوریزه سندرې او فیلمونه څه دپاسه څو مگابایتو ته ځان رسوي . هر مگابایت کیلوبایت کیږي. هر گیگابایت مگابایت دی . بایت کیلوبایت مگابایت گیگابایت د اومتوکو ډولونه سولگر ياد
موسی خېل ولسوالۍ (خوست)

موسی خېل ولسوالۍ د افغانستان د خوست ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر ۴۱،۹۹۸ وگړو ته رسېږي. دا ولسوالۍ د خوست ولایت د پلازمېنې په سهېل خوا کی پرته ولسوالی دہ. په دی ولسوالی کی د منگل قوم خلک اوسیږي. دا هم وگورۍ د افغانستان ولسوالۍ سرچينې د خوست ولايت د افغانستان ولسوالۍ
عبدالرحيم وردگ

ستر جنرال عبدالرحيم وردگ د عبدالغني وردگ زوی دي چې په ۱۳۲۳ هجري لمریز کال کې دمیدان وردگو په ولایت کې نړۍ ته سترگې پرانیستې،د ملي دفاع وزير ، محمد ظاهر شاه پلوی او پخوانی پوځي افسر دی . مخينه جنرال وردگ د رباني په وخت کې د جنگسالار سيد احمد گيلاني په تنظيم کې غړيتوب درلود او وروسته يې د امريکا استخباراتي کړيو ته جاسوسي پيل کړه . زده کړې ښاعلي وردگ دحبیبیې له لیسې څخه له فارغیدو وروسته په حربي پوهنتون کې شامل او دخپلو لوړو زده کړو ددوام لپاره یې دمصر او دامریکا دمتحده ایالاتو هېوادونو ته سفرونه وکړل. ستر جنرال عبدالرحیم وردگ خپلې لوړې زده کړې په پیاده مسلک، دښوونې اوروزنې په میتودیک، پراشوت، کماندو، موټردار، دمخابرې اوالکترونیک دکورسونو په لوستلو سره سرته رسولي او ارکان حربي یې دامریکا له متحده ایالاتو او دمصر دعلیا ناصر له اکادمۍ څخه ترلاسه کړې ده. دندې د امريکا څخه د ارکانحرب تر درجې پورې خپله زده کړه سر ته رسولې. د جهاد په کلونو کې د سيد احمد گيلاني په تنظيم ملي محاذ کې د نظامي مرستيال په توگه دندې ترسره کړي . په افغانستان کې د اسلامي لومړي حکومت په مهال چې جهادي ډلې په خپل منځي جگړو بوختې شوې، د دفاع د وزير د مرستيال په توگه يې خپلې دندې پريښودې او دباندې ولاړ ځکه چې د جگړې دواړې خواوې د هيواد ملي گټو پرخلاف عمل کاوه. باندنۍ تړنې سرچينې پښتانه افغانان پښتانه سياستوال افغان سياستوال افغان وزيران افغاني پوځي افسران د شمالي ټلوالې غړي افغان جنگسالاران
سردار محمد اکبر خان

وزير محمد اکبر خان د امير دوست محمد خان زوی پر ۱۸۱۷ زېږدي زیزیدلی دی . د امیر دوست محمد خان په لومړۍ دوره کې محمداکبر خان د جلال آباد حکمران وو ، په همدې وخت کې ۱۸۳۷ ز کال سکانو د خيبر په دره کې د جمرود کلا ونیوله ، غازي محمداکبر خان له سکانو سره په جگړه پيل وكړ . د جگړې په بهير كې غازي محمداکبر خان د سکانو د جگړې بولندوی هری سنگ د تورې په گوزار ټپي کړ او نوموړی له دغه ټپ څخه مړ شو. یو افغان شاعر د غازي محمد اکبر خان په اړه وایي : کله چه انگرېزانو پر افغانستان له دریو خواوو یرغل وکړ او غازی محمداکبر خان د یوې دسیسې په وجه د انگریزانو له خوا مسموم کړل شو ، دوستانو یې هغه کابل ته واستاوه . د انگریزانو لښکرې چې شاه شجاع ورسره وو د کابل په لور مخ په وړاندې ولاړې . په غزني کې د غازی محمد اکبر خان ورور غلام حیدر خان د انگریزانو په لاس کېوت او وروسته بیا جگړه د کابل په ارغندي کې وشوه . امیر دوست محمد خان او غازي محمد اکبر خان چې ټپي شوی وو ، بخارا ته ولاړل . د بخارا امیر هلته بندیان کړل ، انگریزانو شاه شجاع په کابل کې پاچا کړ . د بوتخاک حضرت صاحب عبدالشکور په شفاعت چې د بخارا امیر یې مرید وو ، غازي محمد اکبر خان له بنده څخه راخوشي کړ او هغه کابل ته راغی . په کال ۱۴۸۱ ز د نوامبر په میاشت کې د روژې د میاشتې په ۷ نیټه په کابل کې د غازي عبدالله خان اڅکزي په کور کې د ملي قیام نقشه جوړه کړه ، بیا وروسته برنېس په یوه پاڅون کې ووژل شو. مکناټن چې د انگریزانو له خوا په کابل کې سفیر وو ، غوښتل یې چې د ملي مبارزينو په منځ کې بې اتفاقي واچوي او هيڅکله یې پخپلو وعدو وفا نه کوله او نه یې غوښتل چه خپلې لښکرې د افغانستان څخه وباسي . په کال ۱۸۴۱ ز د دسامبر پر ۲۴ د کابل د بي بي مهرو شمالي غونډۍ ته څېرمه چې دانگریزانو د لښکرو اډه وه ، مکناټن د خپلې اډې څخه راووت اوغښتل یې چې د ملي مبارزینو په غونډه کې گډون وکړي . په دې غونډه کې د ملي مبارزینو له خوا غازي محمداکبرخان ، سردار سلطان احمد خان ، محمدشاه بابکرخېل ، غلام محي الدین غلجی او غلام بخش ، او د انگرزانو له خوا مکناټن ، تریور ، مکنزي او لارنس گډون درلوده . د مجلس ترتیت داسې وو ، چې مکناټن تريور او مکنزی ناست وو او لارنس له کښلې توپانچې سره د مکناټن تر شا ولاړ وو . لومړی غازي محمد اکبر خان خبرې پيل کړې او هغه لیک یې مکناټن ته ورښکاره کړ ، چې د وزیر اکبر خان د وژلو په سر یې ۰ ۱۰۰۰ روپۍ پکې انعام ياد کړی وو او مکناټن یې ملامت کړ . په دې وخت وزیر محمد اکبر خان مکناټن په هغه توپانچه ووشت چې څو ورځې مخکې مکناټن ورکړې وه . همدارنگه نورو ملي مبارزینو په تريور ، مکنزی حمله وکړه او هغه يې ووژل او د لارنس نه یې توپانچه او توره واخيستل او وروسته هغه په تېښته بریالى شو . هغه و چې د ۱۸۴۲ ز کال د جنوري پر شپږمه نېټه د انگریزانو لښکر چې شمیر یې ۱۶۰۰۰ وه د کابل څخه د جلال اباد په لور حرکت وکړ او په لاره کې د غلجیو مجاهدینو له خوا ټول تار او مار شو او يوازې ډاکتر وېليم برايډن جلال آباد ته ورسید. بیا امیر دوست محمد خان په کابل کی پاچا شو او وزیر محمد اکبر خان غازي د ۲۹ کالو په عمر وفات شو او جنازه یې د خپل وصیت سره سم په مزارشریف کې خاورو ته وسپارل شوه . انځورتون پښتانه د افغانستان نوميالي افغانان اتلان
باز محمد عابد

باز محمد عابد ۱۳۴۶ لېږديز لمريز کال، د ننگرهار ولايت يو پښتون شاعر او ليکوال دی. مخينه باز محمد عابد په ١٣٤٦ لمريز کال کې د ننگرهار ولايت د ثمرخېلو په کلي کې د شهزاده په کور کې زېږېدلی دی. تر يولسم ټولگې پورې يې د ثمرخېلو په ليسه کې زده کړې وکړې، خو په هېواد کې د انقلابي شرايطو او د وخت ناخوالو له امله يې زده کړې نيمگړې پاتې شوې او په ١٣٦٣ لمريز کال کې کډوالۍ ته اړ شو چې بيا وروسته له خپلې کورنۍ سره پېښور ته کډه شو او تر اوسه پورې د خپلې کورنۍ سره هملته اوسېږي. پېښور ته تر کوچېدو وروسته د وټنيزو اقتصادي ستونزو له کبله ترېنه لوړې زده کړې پاتې شوې، خو د دغو ټولو ستونزو سره سره يې خپله پرله پسې مطالعه پرې نه ښوده او خپله تنده يې د جهادي ادب په ورځپاڼو او مجلو خړوبوله. بلاخره د استاد شاعر محمد صديق پسرلي سپېدې مجله په دې وتوانيده چې په ده کې د شاعرۍ او ليکوالۍ تومنه راپېدا کړي. ادبي ژوند په ١٩٩٢ ز کال کې يې په شعر ويلو او په ١٩٩٨ ز کال کې يې هم په داستان ليکلو پيل وکړ. په ١٩٩٤ ز کال کې د کاروان، نورالحبيب نثار او مصطفى سالک په گډون په دې وتوانيد چې افغان ادبي بهير جوړ کړي. يو کال يې د افغان ادبي بهير گذارشونه وليکل او درې کاله يې مسلسل د بهير د سټيج چارې سرته رسولې. تر هغې چې په پېښور کې وو د بهير د انسجام او مالي چارې يې پرمخ وړلې. د ٢٠٠٠ ز کال څخه وروسته يې د عرفان کلتوري مرکز څخه د خپريدونکې پښتو او فارسي درې مياشتنۍ سپيدې د مرستيال په توگه دوه کاله کار وکړ. د ٢٠٠٢ ز کال د مارچ په مياشت کې يې له بي بي سي راډيو سره د نشراتو په برخه کې په کار پيل وکړ، چې لا تر اوسه دوام لري. تر اوسه يې د شعرونو دوې ټولگې چاپ شوې ، چې لومړۍ يې د نکريزو پاڼه نومېږي او ناهيد کتاب خپرولو موسسې چاپ کړى دی. بله ټولگه یې د لو دى د لونگو نومېږي چې د هيلې دوه مياشتنۍ مجلې ادارې چاپ کړې ده. د لنډو کيسو يوه ټولگه يې د نامريي ځواک په نوم چاپ ته تياره ده او هم يې د افغان ادبي بهير د گذارشونو غورچاڼ ته گوتې تخنيږي. چاپ شوي اثار يې د نکريزو پاڼه شعري ټولگه د ۱۹۹۷ ز کال چاپ. لو دى د لونگو شعري ټولگه د ۲۰۰۰ ز کال چاپ. نامريي ځواک د لنډو کیسو ټولگه د ۲۰۰۴ ز کال چاپ. سرچينې پښتانه شاعران پښتانه ليکوال افغاني ليکوال پښتانه افغانان
هېموسېدرين

هېموسېدرين په انگرېزي: په وينه کې د وسپنې د ذخيروي بڼې يو پېچلی مالېکيول بل يې فېرېټين دی دی. دا تل په سلولونو خو په اکرنۍ وينې کې نه وي کې موجود وي او داسې ښکاري چې دا به د فېرېټين يوه پېچلې بڼه، يا هم د فېرېټين او يا د نورو توکو يو بې طبيعي بڼه وي. په هېموسېډرين کې چې د وسپنې کومه زېرمه ده نو دا د وسپنې اړتيا ته په ښه توگه ځواب نه شي وييلای. په ووبونو کې د وسپنې آکسايډ هايډروآکسايډ د ناحل کېدونکې بڼې د توکو راغونډېدنه د گڼ شمېر ناروغيو سبب گرځي. همدا زېرمې د هېموسېډرين په نامه يادېږي. که څه هم چې ددغو توکو راغونډېدنه هېڅ ډول نښې نښانې نه ښکاره کوي، خو څېړنو ښودلې چې دا د بدن د غړو ويجاړۍ ته لاره هواروي. په عامه توگه هېموسېډرين په ماکروفېجېز کې موندل کېږي او همدا توکي په ځانگړې توگه په هغو ځايونو کې چې ډېر وي کوم ځای چې د وينې بهېدنې په پروسې اخته وي، او دا پخپله د دې دليل هم کېدای شي چې موږ داسې وانگېرو، چې د دغو توکو جوړېدنه کېدای شي چې د وينې د سره توکو او هېموگلوبينو د فاگوسايټوسز سره تړاو ولري. هېموسېدرين د بدن په بېلابېلو غړو کې د گڼ شمېر ناروغيو په نتيجه کې راغونډېدلای شي. په بدن کې د ډېريو کيميايي تعاملونو د ساري په توگه. آکسيډېشن-ريډکشن تعاملونه په پرمختللو کې وسپنې ته اړتيا ده، نو په همدې خاطر بدن هم د وسپنې د جوړولو لپاره يو شمېر چلندلارې لري. خو که په سمه توگه و نه کارېږي بيا هدغه وسپنه بدن زهرجن کولای شي. وسپنه د انسانانو په بدن کې په وينې او په ځيگر کې په يو ډول پروټين چې فېرېټين نومېږي زېرمه کېږي. په فېرېټين کې چې کوم ډول وسپنه موندل کېږي هغه د وسپنې آکسايډ-هايډروآکسايډ په نامه يادېږي. کله چې وسپنه د فېرېټين په بڼه وي نو هغه په اوبو کې د حل کېدو وړتيا لري. پاتوفيزيولوژي هېموسېډرين اکثراً د وينې د بهېدو يا وينې کېدو نه وروسته رامېنځ ته کېږي. کله چې وينه له يوه ټپي شوي رگ نه بهېږي، نو سلولونه مړه کېږي او د وينې د سره توکو هېموگلوبين د سلولونو نه دباندې فضا ته لار مومي. د وينې د سپينو توکو يو ډول سلولونه چې ماکروفېجونه نومېږي، د فاگوسايټوسز د پروسې له مخې همدا هېموگلوبين د خپل غورځنگ لاندې نيسي او د هيموگلوبين په ټيټه کچه بدلون مومي او په نتيجه کې هېموسيدرين او پورفيرين رامېنځ ته کېږي. هغه ناروغۍ چې د هېموسېډرين د راغونډېدو سبب گرځي د بدن په هغه ناروغيو کې چې وسپنه له نورمالې کچې لوړېږي د هېموسېډرين د راغونډېدو شونتيا ډېروي. دا داسې اوږدمهالې ناروغۍ دي چې اکثراً د وينې د ورکړې اړتيا په کې وي، لکه د سېکل سلول د وينې د کمښت ناروغۍ او تالاسېميا. سرچينې
هيله جريده

هيله جريده د افغان ښوو ځوانانو د ملي ټولني له لاري يوه مياشتني خپرونه ده چي په هلمند ولايت كي خپريږي. دغه جريده د هلمند ولايت نه خپريږي چي په هغه كي ادبي ،فرهنگي ، ټولنيز اونوري څيړنيزي ليكني پكي خپريږي. دغه جريده د هيواد دريو ولايتونو ته به وه غزول شي هغه به په هغي كي لكه قندهار ،نيمروز ، او هلمند په ولايتونو خپروني لري. هيله يواځيني جريده چي تراوسه پوري د كوم چا لخوا نه تمويل كيږي نوموړي جريده ازاده او خپلواكه ده يواځيني عايد يي د تجارتي اعلاناتو له لوري ترسره كيږي د هيلي په اړه او ددي ټولني په اړه به نوي معلومات پ راتلونكي كي خپاره شي. افغاني چاپي رسنۍ
عبدالوکيل سوله مل شينواری

عبدالوکيل سوله مل شينواری زوکړه ۱۳۴۳ لمريز لېږدي کال د ننگرهار ولايت د هسکې مېنې ولسوالي يو افغان کيسه ليکوال او اديب دی. مخينه عبدالوکيل سوله مل شينواری پر کال ١٣٤٣ لمريز لېږدي کال د ننگرهار ولايت د هسکې مېنې په ولسوالۍ کې زېږيدلی دی. زده کړې لومړنۍ او منځنۍ زده کړې يې په جلال اباد ښار کې کړې، تر منځنۍ زده کړو وروسته د لوړو زده کړو لپاره پخواني د شوروي اتحاد ته وليږل شو، او هلته يې په پوځي پيداگوژۍ کې د ماسټرۍ درجه واخيسته. دندې تر لوړو زده کړو وروسته په ١٣٦٨ ل کال کې خپل هېواد ته راستون شو او د افغانستان د ملي دفاع وزارت په بېلابېلو روزنيزو موسسو کې يې د ښوونکي په توگه دندې ترسره کړې. په ١٣٧٣ ل کال کې په پېښور کې د ازاد افغانستان د ليکوالو ټولني په خپرنيز ارگان وفا کې خبريال شو. په ١٩٩٥ زېږديز کال کې يې دغه دنده پرېښوده او د سلواک جمهوريت ته ولاړ او تر ۲۰۰۷ زېږديز کال تر مای هلته واوسید خو له دغې نېټې وروسته انگلستان ته ولاړ او اوس په لندن کې هستوگن دی. ادبي ژوند وکيل شينواري تر اوسه پورې گڼ شمير پوهنيزي څېړنې، تحليلي، سياسي او ادبي ليکني کړې دي، چي په هېواد دننه او له هغه نه بهر په گڼ شمير افغاني خپرونو کي خپرې شوې دي. نوموړی په روسي او سلواکي ژبو پوهيږي او په پارسي کې د ليکنې صلاحيت لري. ښاغلي عبدالوکيل سوله مل شينواری هغه ځوان کيسه ليکونکی دی چي په لنډو کيسو سربېره يې لنډې او اوږدې راډيويي او تلويزيوني ډرامې هم کښلې چې د غچ اور راډيو داستان يې ښه بېلگه ده. دا داستان يې ډير کلونه پخوا چې لا د ښوونځي په لسم ټولگي کې وو، ليکلی او په هماغه وخت يانې په ١٣٥٨ ل کال کې له راډيو افغانستان څخه پر له پسې خپور شو. هغه هم لکه د افغانستان د يو گڼ شمېر نورو ليکوالو په څېر خپل ادبي تخليق په شعر پيل کړی، خو د شعر او ډرامې ليکلو موده يې ډيره لنډه وه. شينواری نه يوازي کيسې ليکي بلکي په کيسو او گڼو ادبي او هنري ژانرونو يې گڼي مقالې هم کښلي دي. د ده د هنري کار ډيره برخه سينما، او پښتو ډرامې ته ځانگړي ده. دا له دې هنرونو سره دده له ځانگړي ميني خړوبېږي. برسيره پر دې زموږ په پښتني فرهنگ کې ددې برخو کمزوري هم نوموړی ليکوال دې ته هڅولی چې په دې برخه کي ځانگړې مطالعه وکړي او بيا ددغو مطالعاتو پر اساس گڼې مقالې د هېواد خپرنيزو ارگانونو ته د چاپ لپاره ورکړي. عبدالوکيل سوله مل شينواري خورا ډيرې مقالې په ادب او هنر سربيره په نورو برخو لکه سياست، پوځ، نېشه يي توکيو هم کښلې او څه موده يې ژورناليستيکې چاري هم پر مخ بيولې دي. زړه کلا، پنځوس میلونه او رنځورې هیلې ېې د لنډو کیسو ټولگې دي. له دې دریو ېې دوه پنځوس میلونه او رنځورې هیلې فارسي، اردو او انگریزي ژبو ته هم اړول شوي، چې په نږدې راتلونکې به په دغو ژبو کې هم په ایران ،پاکستان او د امریکا په متحده ایلاتو کې له چاپه راووزي. شینواری نن سبا د سناریو، لنډو تمثیلي ټوټو او یوه ناول په ليکنه بوخت دی. چاپ شوي اثار يې پنځوس میلیونه د لنډو کیسو ټولگه د ۱۳۸۳ ل کال چاپ. باران د لنډو کیسو ټولگه، د ۱۳۹۳ ل کال چاپ. اخځونه پښتانه پښتانه ليکوال پښتانه شاعران افغاني ليکوال
محمد افضل شوق

محمد افضل شوق ۱۹۵۷ ز کال - د ۲۰۱۰ ز کال د نومبر ۱۳، اسلام اباد په انگرېزي: يو پښتون شاعر، ليکوال او سېلانی څېړونکی وو. مخينه محمد افضل شوق پر ۱۹۵۷ ز کال په پښتونخوا کې زېږېدی وو. هغه خپلې زده کړې په خپله پلرنۍ سيمې کې ترسره کړې. لوړې زده کړې يې په بلوچستان پوهنتون کې بيل کړې او د ټولنپوهنې په څانگه کې يې ماسټري ترلاسه کړې ده. په ۱۹۹۸ کې د مصر له کايرو ډموگراپيک سنټر څخه د وگړشمېرنې په څانگه کې دويمه ماسټري ترلاسه کړه. له ۱۹۸۳ څخه تر ۱۹۸۶ پورې يې په بېلا بېلو پوهنتونونو کې د ټولنپوهنې د استاد په توگه دنده ترسره کړه. تر هغه وروسته يې د وگړیو د پرمختيا په ادارو کې دنده ترسره کړه. له ۱۹۸۶ کال کې تر ۲۰۱۰ ز کاله يې د وگړو د بهبودي جگپوړي افسر په توگه دنده ترسره کړې. همدا شان يې په راډيو پاکستان کوېټه کې او د پاکستان په ټلويزوني چينلونو کې د وياند، سکرپټ ليکوال او د شاعر په توگه هم دنده ترسره کړې. همدا راز يې په گڼ شمېر ټولنيزو موضوعگانو باندې ليکنې او مقالې خپرې شوې دي. نوموړى د گڼو کتابونو تر څنگ پر بېلابېلو ټولنيزو مسايلو ليکنې وکړې. ارواښاد شوق په پښتو ادب کې د يونليک د ليکوال په توگه ډېر زيات مشهور دى. اوه گامه مزل، مزل پر واورو باندې، او د لمر د کلي په لور يونليکونو يې ډېر زيات مينوال وموندل. د دې تر څنگ د نوموړي دوې شعري ټولگې په لټون ستا د څيرې او شلېدلى اميل هم چاپ شوي دي. ليکوالې او شاعرې سيده حسينه گل تنها د نوموړي د ادبي کارونو او ژوند په اړه د افضل افضل شوق په نوم يو اثر ليکلى. افضل شوق د پښتو تر څنگ په نورو ژبو هم ليکل کول. نوموړي د خپل خاص انداز په زور د بهرنيو ليکوالو پام ور اړولى وو. د هغه نښيزونه انگليسي او چينايي ته هم ژباړل شوي دي. د شوق د شعر شاعرۍ او ژوند په اړه بهرنيو ليکوالو زيات ليکل کړي او د سولې سره يې د هغه لېونۍ مينه ستايلې ده. افضل شوق د فرشته په نوم يو ټولنه هم درلوده چې د نړۍ د هرې برخې ليکوالو او هنرمندانو په کې ونډه درلوده. مدني اکر محمد افضل شوق څلور زامن او یوه لور لري چې نومونه يې عزيز یار خان، قامیار خان، حکمتیار خان، د پښتو ژبې نامتو سندرغاړی اولس يار خان او سکاني هدیل بریشنا افضل خان دي. مړینه محمد افضل شوق د ۲۰۱۰ ز کال د نومبر پر ۱۳ په اسلام اباد کې د زړه د حملې له لامله ساه ورکړه. اروا یې ښاده او جنت يې ځای شه. چاپ شوي نښيرونه يې ۱- اووه گامه مزل يونليک. ۲- مزل پر واورو باندې يونليک. ۳- د لمر د کلي په لور يونليک. ۴- په لټون ستا د څېرې شعري ټولگه. ۵- شلېدلی امېل شعري ټولگه. ۶- پروني مخونهناول. باندنۍ تړنې په ويکي شعرونه کې د محمد افضل شوق شعرونه ۲- پښتانه شاعران پښتانه ليکوال پښتانه افغانان
د پښتنو لړليک

-- -::: -:-:-:-: : - -: : - دا لاندې د پېژندل شوؤ پښتنو لړليک دی. په همدې لړليک کې ياد شوي اکثراً پښتانه د دواړو والدينو مور او پلار لخوا پښتانه دي، خو په دې کې داسې پښتانه هم شته چې يواځې مور او يا پلار يې پښتانه وه. له الف نه تر ي لړليک الف امير امان الله خان امجد خان انور کمال خان امير عبدالرحمن خان انور صيف الله خان انوارالحق احدي ارباب جهانگير خان خليل اسفنديار ولي خان اشرف غني احمدزی اشرف جهانگير قاضي اسلم خټک محمد ايوب خان ايوب شاه افراسياب خټک آفتاب احمد خان شيرپاو احمد شاه دراني اختر محمد عثماني اکرم خان دراني ابراهيم لودي اکرام الله خان ايپي فقير امير شېر علي خان امير حبيب الله خان ب بخت خان پ پلی خان ت تېمور شاه دراني ث ثريا طرزي ج جلال الدين حقاني جمال شاه جنرال عبدالرازق اڅکزی ح حيات شېرپاو حيات الله خان دراني حافظ رحمت خان حفيظ الله امين حامد کرزی خ خان عبدالغفار خان خان محمد سرور خان کاکړ عبدال آرمان اورکزی خان عبدالولي خان خان حبيب الله خان خاطر اپريدی خوشحال خان خټک خان عبدالصمد خان اڅکزی دا هم وگورۍ د پښتنو قبيلې پښتانه پښتو ژبه پښتونولي پښتون فرهنگ پښتونستان پښتونخوا سرچينې
مراد علي صاحبزاده

مراد علي صاحبزاده يو افغان ديني عالم، د قرآن مفسر، ژباړونکی، ليکوال، شاعر او د نحوې او صرف منلی استاد ؤ چې په دغه برخه کې يې گڼ شمېر کتابونه ليکلي دي. مخينه مراد علي صاحبزاده په ۱۲۲۰ ق كال د ننگرهار ولايت د كامې په ولسوالۍ كې وزېږېد د هغه پلار ستر ستانه حضرت سيد عبدالرحمن السيلاني مشهور په فقير صاحب دى چې د كامې په ولسوالۍ كې ښخ دى او له همدې كبله د هغه ټبر ته د فقير صاحب د ورثې خطاب كېږي. زده کړې نوموړي خپلې زده کړې په خپل کاله کې د خپل پلار نه ترلاسه کړي، همدا راز يې ديني مدرسو کې خپلې دينې زده کړې پرمخ بېولي. ليکلي آثار حضرت مراد علي صاحبزاده ۱۴۷ كاله پخوا قرآن عظيم الشان په دوو ټوكو كې په پښتو ژبه وژباړه چې څو ځلي په كلكته او پېښور كې خپور شوى دى، برسېره پر دې حضرت مولانا ليكوال، شاعر او د نحوې او صرف پياوړى استاد چې د يو شمېر ترسره شويو څېړنو له مخې په دغو برخو كې د ۲۴ اثارو او تصانيفو خاوند دى. دا هم وگورۍ قيام الدين خادم سرچينې د مراد علي صاحبزاده په اړه ځينې نور مالومات پښتانه پښتانه مفسرين پښتانه ليکوال
محمد صادق فطرت ناشناس

ډاکټر محمد صادق فطرت ناشناس ۲۸ د دېسمبر، ۱۹۳۵ زېږیدلی دی. - په انگرېزي: د گوتو په شمار نوميالیو پخوانیو افغان غزلبولانو څخه دی او لومړنی هنرمند او غږپوهاند دی چې لوړې زده کړې يې په پښتو ادبياتو کې د دوکتورا تر کچې بشپړې کړي .د ده د نوښتگرۍ له کبله ورته په هند او پاکستان کې د افغان سیگل لقب ورکړل شوی او په افغانستان او سیمه کې د خلکو تر منځ د ناشناس په نامه يادېږي . دی نه يوازې چې سندارا پوهنې کې يو مسلکي غزلبول دی بلکې له ۱۹۵۶ زېږدي کالونو راپدېخوا يې د پښتو، دري او اردو ژبو ادبياتو کې بې شمېره غږیزه پنځونې کړي. مخينه ناشناس په کندهار کې يوې روڼ اندې نوموتې کورنۍ کې نړۍ ته سترگې پرانیستي . د پلار نوم يې محمد رفيق حبيبي دی.هغه د خپل د ژوند لويه برخه د افغانستان په پلازمېنه کابل کې تېره کړې. نوموړی په خټه کاکړ پښتون دی. د ډېرو کالونو نه راپدېخوا د پښتو او دري سندرو ترڅنگ په اردو ژبه هم سندرې وايي. ډاکټر ناشناس دم مهال د انگلستان په لندن کې مېشت دی. ناشناس په يوه روحاني کورنۍ کې زېږېدلی دی، خو څنگه چې قسمت يې غوښتل د ديني زده کړو د ترلاسه کولو سره سره يې د هنر او موسيقۍ سره هم ځښته علاقه پيدا کېده، او د خپلې کورنۍ نه په پټه يې د خپل شوق او علاقې په ډگر کې ورښکېل شو چې تر اوسه يې د افغانستان د وتلو سندرغاړو نوم ځانته خپل کړی. زده کړې ډاکټر صادق فطرت ناشناس خپلې زده کړې په هند کې د جامعيه مليه اسلاميه څخه په ډيلي کې پیل کړي .د همدې ښوونځي بنسټگر او د هند درېيم ولسمشر ذاکر حسين د ښاغلي صادق فطرت استاد هم و. وروسته یې د هند په پونه ښار کې يو کال زده کړې وکړې بیا بېرته چمن او بلوچستان سیمې ژوب ته خپلې پلرنۍ سیمې ته ورغی او هلته یې نورې زده کړې وکړې . .نوموړي د ۱۲ ټولگي زده کړې په کابل کې سر ته رسولي بيا يې په کابل پوهنتون کې د حقوقو او اقتصادو د پوهنځي نه بريليکونه ترلاسه کړي. په ۱۹۷۰ کال کې د زده کړو لپاره روسيې ته ولاړ او هلته يې د مسکو په دولتي پوهنتون کې د پښتو او روسي ژبې او ادبياتو په برخه کې لومړی ماسټري او بيا يې خپله دوکتورا ترلاسه کړې. دې سره څنگ کې یې په لنډن کې د غږپوهنې تر کچې زده کړې ترسره کړي . رسمي دندې دندې يې د افغانستان د ملي راډيو څخه پیل تر ټلویزيونه او بيا د کولتور وزارت لخوا يې د کمپوز او ښه شعر غوراوي او غږآزموینې څارونکی پورې ترسره کړي. همدارنگه د بیهقي چاپي ټولنې مدیر هم پاتې شوی . باندنۍ تړنې د ناشناس سندرې د ناشناس البمونه او سندرې ستاينيزې ښاغلی ناشناس د افغانستان د گوتو په شمار سندرغاړو او غزلبولانو څخه دی چې کورنۍ او بهرنۍ ستاينيزې يې ترلاسه کړي . سرچینې په يوټيوب کې د ښاغلي صادق فطرت ناشناس شخصي ژوند او هنر مخينه په يوټيوب کې د ښاغلي صادق فطرت ناشناس شخصي ژوند او هنر مخينه په يوټيوب کې د ښاغلي صادق فطرت ناشناس شخصي ژوند او هنر مخينه په يوټيوب کې د ښاغلي صادق فطرت ناشناس شخصي ژوند او هنر مخينه نندارتون افغاني موسيقي پوهان افغان سندرغاړي پښتانه سندرغاړي پښتانه سندرغاړي
هېماټوپويسز

هېماټوپويسز د يوناني ژبې: وينه جوړېدنه يا په امريکايي انگرېزي کله نا کله د يا په توگه هم ليکل کېږي د وينې د سلولونو د جوړېدنې کړنه ده. د وينې ټول توکي د هېماټوپويټېک سټېم سلولونو نه جوړېږي. هره ورځ په يوه روغ بالغ وگړي کې نژدې د وينې نوي سلولونه جوړېږي او دا په دې خاطر چې په اکرني غونډال کې د وينې اړتيا ثابته وساتل شي. سرچينې . . . . .. --- باندنۍ تړنې گرانولوپويسز د . وېبځي نه د وينې سلولونه هېماټولوژي ووبپوهنه
هډپوهنه

هډپوهنه په انگرېزي: د هډوکو ساينسي زده کړه ده. دا زده کړه د وگړپوهنې په امريکا کې او لرغونپوهنې په اروپا کې د زده کړو يوه وړه څانگه هم جوړوي. هډپوهنه د هډونو، هډوانيزو توکو، د غاښونو د جوړښت، مورفولوژۍ، کړنو، د ناروغيو، رنځپوهنې، د هډجوړېدنې د بهير له کرپندوکي نه، د هډوکو د کلکوالي او غښتلتيا، او همدا راز هډوکو ته اړونده د نورو موضوعگانو د زده کړې يو بشپړ ډگر دی. په ورځيني ژوند کې دا پوهه د ساينسپوهانو لخوا په انساني پاتې شونو کې د عمر، مړينې، د جنس، ودې برار او بيالوژيکي پرمختگ په څرک لگولو کې کارېږي. لارې چارې په يوې عامې شننې کې دا ټکي شامل دي: د هډوانيزو عناصرو د شتون يوه پنځېدنه د غاښونو اړونده يوه پنځېدنه د زړښت مالومات، چې د ايپيفيزيال د پخېدو پر بنسټ، د غاښونو د رژېدو او زړېدو پر بنسټ رابرسېدرېږي د جنسيت مالومات، چې د هډونو د مورفولوژۍ پر بنسټ رامېنځ ته کېږي د درزونو او نورو مېټريکي مالومات توکم غېر مېټريکي نښې نښانې رنځپوهنه اويا کلتوري بدلونونه ټافونومي، کارېدنه : روغتيا ډيموگرافي خواړه ناروغي د چار د پرمخ بېولو چلندبېلگه فيزيک د پخوانيو نسلونو جنېټېک د نسلونو مهاجرت لرغونې چگړې ټولنيزه بې عدالتی د ناپېژندل شويو پاتې شونو پېژندنه جنايي پلټنې جنگي جرايم سرچينې . . : . . : . . . . . . . . . . . . . : . باندنۍ تړنې هډپوهنه
هډوانه

هډوانه په انگرېزي: په ژونپوهنه کې يو بيالوژيکي غونډال دی چې يو اورگانيزم ته فيزيکي ملاتړ او جوړښت وربښي. ډولونه او ډلبندۍ په ټولگړي توگه هډوانيز غونډال په درې ډولو وېشل شوی - باندنی اېکسوسکېلېټون ، منځنی اېنډوسکلېټون ، او د ماياتو پر بنسټ جوړ هايډروسټېټکه هډوانه ، خو هايډروسټېټک هډوانيز غونډال له دوه نورو نه په بېل ټولگي کې شمېرل کېږي، او دا په دې خاطر چې دا ډول هډوانه دومره کلکوالی نه لري چې د جوړښتنو سم ملاتړ وکړي. دا هم وگورۍ انساني هډوانه د انساني بدن اهم غونډالونه هډوانيز غونډال
مير اکبر خيبر

مير اکبر خيبر په انگرېزي: د د افغانستان د خلق دموکراتيک گوند د پرچم ډلې غړی وو. نوموړی يو پوځي افسر وو چې د غوايي د کودتا څخه يوولس ورځې دمخه، په ۱۷م، د اپرېل، ۱۹۷۸ ز. کال کې ووژل شو. مير اکبر خيبر د خپل ژوند په وروستيو وختونو کې د پرچم د ورځپاڼې د چلوونکي په توگه دنده ترسره کوله، او د دې تر څنگ يې د افغانستان په ملي پوځ کې د پرچميانو د گومارلو دنده هم درلوده. مخينه میر اکبر خیبر د میرافضل خيبر زوی، په ۱۳۰۹ ل یا ۱۹۳۲ ز کال کې د لوگر ولايت د پل علم په ښار کې په یوه بېوزله او کروندگره کورنۍ کې زیږېدلی وو . پلار يې عام بزگر و چې زیات وخت يي قران شریف لوست او په پښتو او دري ژبو يي لیکل کولی شول . زده کړې هغه ته لومړۍ زده کړې د پلار له خوا ، له دیني کتابونو څخه ورکړل شوې وې. خیبر ۱۴ کلن و چې له ازموینې وروسته په رشیدیه عسکري لېسه کې شامل او د هغې له بشپړتوب وروسته په حربي پوهنتون کې په زده کړو بوخت شو . هغه حربي پوهنتون کې خپلې زده کړې بشپړې کړې خو په ۱۳۳۰ کال له پوهنتون څخه فارغ شو. سیاسي مخينه ميراکبر خیبر د دهمزنگ زندان کې د حکومت پر وړاندې د لاريون او بغاوت کولو له کبله بندېږي . خیبر په زندان کې خپلو زده کړو ته دوام ورکوي ، انگریزي او اردو ژبې زده کوي او په زندان کې له نورو سیاسي بندیانو سره اشنا کیږي . په ۱۳۳۵ کال له زندان څخه خلاسېږي . نوموړی له لنډ مهال وروسته ، بېرته کابل ته ځي او د وخت د حکومت له خوا چې لومړئ وزیر يي سردار محمد داود خان وو ، د پولیسو په اکاډمۍ کې د دويم بریدمن په رتبه د تدریسي مدیر په توگه گماري . کله چې د هېواد په ښوونځیو، پوهنتونونو او نورو ځایونو کې د مارکسيستي انقلابي آندونو څرک ولگېد او یو شمېر زده کونکي د سردار داود خان له خوا بندي کړی شول ، خیبر هم په ۱۳۴۳ لمريز کال د وخت د کورنیو چارو وزارت له خوا وغوښتل شو او ورته سرپټی مکتوب ورکړل شو. هغه ته ېې ووېل چې دا مکتوب د پکتیا والي ته یوسه ! کله چې والي دا مکتوب لولي ، ښاغلي خيبر ته ، کابل ته د بېرته تگ اجازه نه ورکوي ، په پولیسو کې يې د یوه چارواکي په توگه گوماري . په څلویښتمو کالونو کې کله چې په افغانستان کې یو نوی پړاو د سردار داود خان له خوا رامنځ ته شو ، نو د افغانستان په دودیزه ټولنه کې يو شمېر د دود او دستور او ديني بنديزونو پر خلاف راپاڅېدل ځانونه ېې د مارکسيست پلوه ډلو په آندونو همغږي کول . دوی د نیم بندي دیموکراسۍ تر نامه لاندې د سردار داود خان چې د سلطنتي کورنۍ پورې تړلی کس و پر وړاندې را پاڅېدل او حکومت ېې ورته ړنگ ، دی ېې د وخت د کمونیستې په ملاتړ د ټولې کورنۍ سره وواژه . د نوې رامنځ ته شوې فضا څخه په گټه ، په ۱۳۴۳ لمريز کال کې د نور محمد ترکي په کور کې د افغانستان د خلق دیموکراتیک گوند په نوم بنسټ کېښودل شو . سرچينې د پيام وطن وېبپاڼه د افغانستان د خلق د ډيموکراټيک گوند غړي د افغانستان د پرچم ډلې سياستوال افغان سياستوال افغان کمونيستان
خاران ولسوالۍ

د خاران ضلع د پاکستان د بلوچستان صوبې يوه ضلعه ده. د دې ضلعې مشهورې سيمې خاران او مشخيل دي. په ۲۰۰۵ کې د دې ضلعې وداني شاوخوا ۲۵۰۰۰۰ دوه نيم لاکه وه. د پاکستان دويمه اټومي ازموينه د خاران په دښته کې په ۳۰ می، ۱۹۹۸ کې شوې وه. تحصيلونه د دې ضلعې تحصيلونه په لاندې توگه دي: خاران مشخېل ناگ وسوق بسيمه نوميالي وگړي جنرل عبدالقدير بلوڅ د بلوچستان پخوانی گورنر امان الله بلوڅ د بلوچستان بار اسوسيشن مشر د بلوچستان ولسوالۍ، پاکستان بلوچستان پاکستان
انساني کوپړۍ

کوپړۍ د انسان د اوږو څخه د پاسه پاسني جوړښت ته وېلی شي. په کوپړۍ کې د مخ او سر جوړښت راځي. د يو بالغ انسان په کوپړۍ کې ۲۲ هډوکي وي. د کوپړۍ ټول هډوکي د يو بل سره جوړه او نښتي وي. سر او غاړه