متحده ايالتونه په دويم نړيوال جنګ کې

متحده ايالتونو د لومړۍ نړيوالې جګړې له پيل څخه نږدې درې کلونه وروسته، د ۱۹۱۷ ز کال اپرېل پر ۶ مه نېټه جرمني سترواکۍ باندې جنګ اعلان کړ. د ۱۹۱۸ ز کال نومبر پر ۱۱ مه یو اوربند او لنډمهالې روغه اعلان شوې وه. جنګ ته له ننوتلو څخه وړاندې متحده ايالتونه بې پلوي پاتي شوي وو، که څه هم د انګليسان، فرانسې او د لومړۍ نړيوالې جګړې د نورو متحدينو يوه مهمه ملاتړې پاتې شوه وه. متحده ايالتونو د تجهيزاتو، اومه موادو او پيسو په برخو کې خپلې سترې مرستې په ۱۹۱۷ ز کال کې پيل کړې. امريکايي نارينه ځواکونه په يوه ورځ کې ۱۰۰۰۰ تنه د فوځيانو جنرال او د امريکايي اکتشافي ځواک د سر قوماندانۍ تر مشرۍ لاندې د ۱۹۱۸ ز کال په اوړي کې لويديځې جبهې ته ورسېدل. د جنګ پر مهال متحده ايالتونو له ۴ ميليونو څخه زيات نظامي پرسونل چمتو کړ او د ۶۵۰۰۰ نارينه نظاميان يې له لاسه ورکړل. جنګ ، د جنګ هڅې د چمتو کولو په موخه په يوه هڅه کې د متحده ايالتونو د حکومت او د دې هېواد د وسله والو ځواکونو په شمېر کې د پام وړ زياتوالي د ناڅاپي پراختيا شاهد و. د ۱۹۱۸ ز کال په پسرلي کې د اقتصاد او کاري ځواک برابرولو کې له يو څه بطي پيل څخه وروسته د امريکا ملت په جګړه کې د ونډې لوبولو لپاره متوازن و. د ولسمشر تر مشرۍ لاندې جنګ د پرمختللې دورې تر ټولو لوړ ه درجه ځکه وړاندې کړه، چې نړۍ ته د ديموکراسۍ او سمون راوړل يې موخه وه. جنګ ته د متحده ايالتونو د ورګډېدلو په اړه پياوړی عمومي مخالفت و شتون درلود. پيل امريکا لومړي نړيوال جنګ ته د ۱۹۱۷ ز کال اپرېل پر ۶ مه نېټه د ولسمشر له لوري په دې اړه د يو کلنې هڅې څخه وروسته ورګډه شوه. انګليستان لپاره د لومړني ملاتړ هڅوونکي عنصر څخه علاوه، بې پلوۍ لپاره د امريکايانو د عمومي نظريې احساس او باور د ايرلنډي امريکايانو، جرمني امريکايانو، سکندنیاوي امريکايانو، د کليسا مشرانو او په ټوله کې د ښځو له منځه په ځانګړي ډول پياوړی و. له بل پلوه، ان مخکې له دې چې لومړی نړيوال جنګ پراخ شي، د جرمني سترواکۍ په اړه امريکايي مفکوره د اروپا د بل هر هېواد په پرتله منفي وه. د وخت په تېرېدو سره په ځانګړي ډول ۱۹۱۵ ز کال کې د بې رحمۍ له راپورونو او ورپسې په ۱۹۱۵ ز کال کې د مسافر وړونکې بېړۍ له ډوبېدلو څخه وروسته، د امريکا وګړي په زياتېدونکې ډول د جرمني سترواکي د بريدګرې په توګه وکتله. د متحده ايالتونو ولسمشر په توګه په خپله ويلسن و، چې د باندينيو چارو په اړه د مهمې تګلارې پرېکړې وکړې: هغه مهال چې په هېواد کې سوله وه، کورنی اقتصاد د آزادې اقتصادي تګلارې پر بنسټ پر مخ تله او امريکايي بانکونو بریتانيې او فرانسې ته پراخه پورونه ورکول. دا هغه پورونه وو، چې پراخه برخه يې د وسلو، اومه موادو او له اتلانتيک څخه د خوړو پېرلو په موخه کارېدل. ويلسن تر ۱۹۱۷ ز کال پورې د ځمکني جنګ لپاره لږ چمتووالی ونيو او د پياوړي چمتووالي لپاره د زیاتېدونکې غوښتنې تر څنګ يې د متحده ايالتونو لښکر په يوه کوچني سوله ايز وخت کې وساتل. که څه هم هغه بايد د متحده ايالتونو سمندري ځواک هم پراخه کړی وی. په ۱۹۱۷ ز کال کې د روسي اوښتون او جنګ په اړه د غوړېدلې بې پروايۍ څخه راوتنې او د برتانيې او فرانسي د امتياز ټيټوالي، جرمني سترواکي په اروپا کې د پورته يا پياوړي لاس لرونکې په توګه راښکاره کړه، په داسې حال کې چې عثماني سترواکي په منځني ختيځ کې خپلو ملکيتونو پورې وتړل متصل شوه. په همدې کال کې جرمني سترواک بریتانوي اوبو ته د هرې رسېدونکې بېړۍ پر وړاندې د ناټاکلې اوبتل وسله والې جګړې د بيا پيلولو پرېکړه وکړه. د بریتانيې د محاصره کولو په موخه د لوږې ګاللو دا هڅه د هغې پوهې پر وړاندې متوازن وه، چې په زيات يقيني ډول به متحده ايالتونه جنګ ته رادننه کړي. جرمني سترواک د ټلګرام په نوم په يو رمزي ټلګرام کې د له لاسه وتلو مکسيکويي سيمو د بيا نيولو مرستې په موخه يو پټ وړانديز هم وکړ، چې د بریتانوي استخباراتو له لوري يې مخنيوی وشو. د يادونې وړ ده، چې جرمني ذکر شوې سيمې د مکسيکو او امريکا جنګ کې له لاسه ورکړې وې. د يادې جنګي اعلاميې خپرېدنې ځکه د امريکايانو سپکاوی وکړ، چې جرمني - کښتيو په شمالي اتلانتيک کې د امريکايي سوداګريزو بېړيو ډوبول پيل کړل. له دې وروسته له کانګرس څخه د ټول جنګ پای ته رسولو په موخه جنګ غوښتنه وکړه، چې نړۍ به د ديموکراسۍ لپاره خوندي کړي او کانګرس د ۱۹۱۷ ز کال د اپرېل پر ۶ مه نېټه پر جرمني سترواکۍ باندې د جنګ اعلان ته رايه ورکړه. متحده ايالتونو د ۱۹۱۷ ز کال د ډسمبر پر ۷ نېټه پر استريا-هنګري باندې د جنګ اعلان وکړ. امريکايي ګڼ شمېر ځواکونو په ۱۹۱۸ ز کال کې لويديځې جبهې ته ورتګ پيل کړ. بې پلويتوب وروسته له هغې چې په ۱۹۱۴ ز کال کې جنګ پيل شو، متحده ايالتونو د المان سترواکۍ پر وړاندې د ولسمشر د کرکې تر څنګ بيا هم د بې پلوۍ تګلاره غوره کړه. کله چې جرمني - - د ۱۹۱۵ می پر ۷ د بریتانوي سوداګريزه کښتۍ د ۱۲۸ سپرو امريکايي اتباعو سره ډوبه کړه، ويلسن پر مسافر وړونکو کښتيو باندې د جرمني بريدونو د پای ته رسولو غوښتنه وکړه او خبرداری يې ورکړ، چې د امريکا متحده ايالتونه به د امريکايانو د حقونو او نړيوالو مجبوريتونو په تېري کې ناټاکلی اوبتل وسله وال جنګ ونه زغمي. د ويلسن د دولت منشي استعفا ورکړه او باور يې دا و، چې د جرمني له لوري د - بريدونو پر وړاندې د ولسمشر نيوکې د بې پلوۍ برخه کې د امريکا له رسمي ژمنتيا سره په ټکر کې وې. له بله اړخه ويلسن د پخواني ولسمشر په مشرۍ د جنګ بازانو او د او تر څار لاندې د بریتانوي خبرو اترو تر اغېزې لاندې راغی. پاتې دې نه وي چې د روزولت ډلې جرمني کړنې د سمندري غلا په توګه تورنې کړې. د متحده ايالتونو عمومي نظريې د ۱۹۱۶ ز کال د جولای په ۳۰ مه د په نیو جرسي ښار کې د تور پوستي ټام شکمن جرمني ورانکاري ته په سپکاوي او د ۱۹۱۷ ز کال د جنوري پر ۱۱ مه په اوسمهال کې د چاودنې پر وړاندې غبرګون وښود. په پرېکنده ډول د ۱۹۱۷ ز کال په پسرلي کې د بې پلوۍ په اړه د ولسمشر ويلسن رسمي ژمنتيا په ډاګه شوې وه. نوموړي درک کړل چې سولې ته د بڼې ورکولو په موخه جنګ ته د ننوتلو او د پاريس سولې کنفرانس کې د ملتونو ټولنې ته د خپل لرليد پلي کولو اړتيا لري. عامه نظر امريکايي عامه نظر وېشل شوی و. ډېری امريکايانو د ۱۹۱۷ ز کال تر لومړيو پورې په پراخ ډول نظر درلود، امريکا بايد له جنګ څخه لرې پاتې شي. نظر په پرله پسې ډول په بلجيم او کې د جرمني چارو ته د غبرګون، د جرمني الاصل امريکايانو د اغېز له لاسه ورکولو او د ويلسن هغه دريځ ته په ځواب کې د برخې په توګه بدل شو، چې امريکا بايد ديموکراسۍ لپاره د نړۍ ساتلو په موخه ونډه ولوبوي. په عمومي خلکو کې د جرمني سترواکۍ په پلوۍ جنګ ته د داخلېدلو لپاره لږ او ان هيڅ ملاتړ نه و. د جرمني الاصل امريکايانو لوی ډېره کيو او هم د سکندنیاوې امريکايانو له متحده ايالتونو څخه د بې پلوه پاتې کېدلو غوښتنه وکړه، په داسې حال کې چې د جنګ په پيل کې، په زرګونو امريکايي اتباعو په جرمني پوځ کې د شاملېدلو هڅه کړې وه. سرچینې