ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
الوتکه! (فلم)

الوتکه! د ۱۹۸۰ امریکایی پاروډي فلم دی چې د وروڼو ډیویډ او جیري زوکر لخوا لیکل شوی او لارښود شوی ، او جیم ابراهام د دوی په ډایریکټرۍ کې لومړی دی ، او د جون ډیویسن لخوا تولید شوی. قیصه ټیډ سټرایکر یوازې د خپلې اوږدې مودې ملګرې ایلین ډیکنسن لخوا ګوښه شوی ، چې په ټرانس امریکن ایرلاینز کې د سرپرست په توګه کار کوي. د هغې د بیرته ترلاسه کولو په هیله، هغه په الوتکه کې هغه تعقیبوي، که څه هم هغه په جګړه کې د څو نارینه وو له لاسه ورکولو راهیسې د وزر د هر څه په وړاندې ژوره کرکه درلوده. د الوتنې په جریان کې، هغه هڅه کوي چې څو ځلې ورسره اړیکه ونیسي، مګر لکه څنګه چې عمله او ډیری مسافر د خراب کب خوړلو له امله سخت ناروغه کیږي، هغه هیڅ چانس نلري چې هغې ته ورشي. په حقیقت کې، ټیډ سټرایکر داسې بریښي چې یوازینی روغ سړی وي چې د پیلوټ تجربه لري. اوس، دا په هغه پورې اړه لري چې مرغۍ په خوندي ډول په شیکاګو کې ښکته کړي، مخکې له دې چې مسمومیت پیل شي د تلفاتو لامل شي. مګر د ټیډ سټرایکر کرکه واقعیا یو جدي رواني ناروغي ده ، کوم چې خلاصیږي او درملنې ته اړتیا لري - همدا اوس. سرچینې بهرنۍ اړیکې امریکایی فلمونه
حرکت انقلاب اسلامي

د حرکت انقلاب اسلامي گوند یو جهادی گوند دی چې په افغانستان کې فعالیت کوي او مشري یې محمد نبي محمدي کوله. دا گوند اوسمهال هم فعالیت کوي مگر د خلکو تر منځ یې نفوذ ډیر کم دی. افغاني گوندونه
ميخائيل دميترېويچ سكوبېلېف

جنرال ميخائيل دميتريويچ سكوبېلېف ۱۸۴۳ ۱۸۸۲ يو نامتو روسى جنرال وو ، چې په روسي پوځ كې د سپين جنرال په نامه هم يادېده . ده په ۱۹ پېړۍ كې د روسيې له خوا د منځنۍ اسيا په اېلولو كې كارنده برخه درلوده ، پر خوقند باندې يې د روسي پوځ په يرغل كې گډون درلود او ددغې سيمې والي هم وو ، همدا راز په ۱۸۸۰ ۱۸۸۱ كلونو كې د توركمن تكې د نيولو د يرغل مشر وو . پردې ټولو سربېره ، دى يو له هغو روسي جنرالانو څخه وو ، چې د افغانستان له لارې يې هند ته له لښكركشۍ سره ډېره لېوالتيا درلوده .
دويم فرهاد اشكاني

له ميلاد نه ۱۲۵ كاله مخكې د اشكانيانو پارسيانو پادشاه دويم فرهاد له يوه سلوكي پادشاه سره ، چې انتوخوس نومېد ، په جگړه شو . سكائيانو ساكانو لرغونو افغانانو د فرهاد ملاتړ وكړ ، خو فرهاد بيا په ساكانو مخ راواړاوه او له دوى سره يې جگړه پيل كړه . ساكانو ده ته ماتې وركړه ، پخپله هم د ساكانو له لاسه ووژل شو او سكائيانو ساكانو پارس لاندې كړ . د اشكانيانو پادشاه دويم فرهاد له كوروش نه وروسته دويم پارسي پادشاه وو ، چې ساكانو مړ كړ . پيروز فيروز يې هم دريم وو ، چې ووژل شو . اخځونه قدرت الله حداد فرهاد ، د افغان ملي تاريخ ، ۵۵ مخ ، د ساپي د پښتو څېړنو او پراختيا مركز د ۱۳۸۳ لمريز كال چاپ . د افغانستان نوميالي
الكساندر نيكولاېويچ رومانوف

الكساندر نيكولاېويچ رومانوف په روسي: دويم الكساندر د روسيې ټولواكمن د ۱۸۱۸ ز كال د اپرېل په ۱۷ په ماسكو كې زېږېدلى دى . دى د ۱۸۵۵ ز كال د فبرورۍ له ۱۹ نه ، د ۱۸۸۱ ز كال د مارچ تر لومړۍ پورې د روسيې ټولواكمن امپراتور وو . دويم الكساندر د ۱۸۸۱ ز كال د مارچ په لومړۍ نېټه د سانت پيتربورگ په ښار كې ، چې هغه مهال د روسي امپراتورۍ پلازمېنه وه ، په يوه ترهگريزه پېښه چاودنه كې ووژل شو . دده له مړينې نه وروسته دده زوى الكساندر الكساندروويچ رومانوف درېيم الكساندر د روسيې ټولواكمن شو . سرچينه روسي واکمنان
وحيدالله غازي خيل

وحيدالله غازي خيل د افغانستان يو وتلي او سياسي ژورنالست دى چي اوس په کاپل کي د کاپل پوست د اخپار سياسي مبصر او سياسي تحليلکر دى، د حقوقو او سياسي علوم له فاکولتي نه فارغ دى. افغان سياستوال
ميا غلام محمد هندى

د افغانستان د نوميالي پادشاه اعليحضرت شاه زمان د واكمنۍ پر مهال انگليسانو د روحانيونو په جامه كې خپل څارگران جاسوسان افغانستان ته رالېږل ، چې د اسلام تر پردې لاندې به يې هم دسيسې جوړولې او هم به يې خپلو انگرېزي بادارانو ته پټ رپوټونه وركول . يو له دغو كسانو نه ميا غلام محمد هندى وو . په ۱۷۹۹ ز كال كې ميا غلام محمد هندى كندهار ته راغلى وو او د اسلام په جامه كې لكه د يوه روحاني په توگه په دغه ښار كې پټ اوسېده . دى د انگرېزانو پټ سړى وو ، چې غوښتل يې د يوې بلې دسيسې كار تر سره كړي . له ده سره نورو ملگرو كسانو لكه پاينده باركزي ، عظيم الكوزي ، رحيم عليزايي ، نورالله بابري ، اسلام پوپلزي ، حكمت سركاني ، سلطان نورزي ، خضر عليزي ، زمان پوپلزي ، جوانشير ارسلان ، جعفر جوان شير ، شريف قزلباش د ميا غلام محمد هندي په كور كې د شاه زمان د غورځولو دسيسه جوړه كړه . دغو افغانانو د هندوستان د خلكو د خلاصون ، د لوى افغانستان د تامين او د ايران دسيسو ته فكر ونه كړ او د يو فعال او نه ستړي كېدونكي پادشاه پر وړاندې راجگ شول . خو دغه دسيسه كوونكي افشاه او اعدام شول . د وزير فتح خان پلار سردار پاينده خان هم د همدغې دسيسه كوونكې ډلې غړى وو او له دوى سره يو ځاى اعدام شو . انگليس جان ملكم ، چې دا مهال په ايران كې ناست وو او د ايران د پادشاه سلاكار هم وو ، په خپلو ليكونو كې خوشالي وښوده ، چې افغاني قومي مشران ، د هغې دسيسې په اثر ، چې د ميا غلام محمد هندي په وسيله ترتيب شوې وه ، وژل شوي او اوس ټول مربوط خلك د شاه زمان پرضد راپاڅېدلي دي . اخځونه قدرت الله حداد فرهاد ، د افغان ملي تاريخ ، ۳۸۳ ، ۳۸۶-۳۸۷ مخونه ، د ساپي د پښتو څېړنو او پراختيا مركز د ۱۳۸۳ لمريز كال چاپ . د افغانستان نوميالي
پښويه

پښتو پښویه گرامر گرامر دژبې د جوړښت علمي شرحې ته ویل کېږي او د تشریحي ژبپوهنې یوه ستره څانگه ده.
اسماني کتابونه او صحيفې

تورات په موسى عليه السلام وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ سورة البقرة آيت . انجيل په عيسى عليه السلام وَقَفَّيْنَا بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَآتَيْنَاهُ الْإِنجِيلَ سورة الحديد آيت . زبور په داود عليه السلام وَآتَيْنَا دَاوُودَ زَبُوراً سورة الاسراء . قرآن په حضرت محمد صلى الله عليه وسلم رانازل شوى . همداراز دوتلي مفسر علامه آلوسي بغدادي رحمه الله له وينا سره سم د صحيفو شميره سل ده چې پنځوس يې په حضرت شيث عليه السلام نازلې شوې وې . ديرش يې په ادريس عليه السلام نازلې شوې وې .لس يې په حضرت ابراهيم عليه السلام نازلې شوې اونورې لس يې په حضرت موسى عليه السلام دتورات تر نزوله مخکې نازلې شوې وې . والله تعالى اعلم باالصواب . سرچنه ټول افغان ويبپاڼه صحیفی څه ته ویل کیږی که په اړه یې دقیق معلومات راکړی شی. اسلام
ايمان

ايمان په لغت کې باور ، يقين ، تصديق او امن ته وېلی کيږي ، ډاډ او اطمېنان ته وېلی کيږي ، او په شرعي اصطلاح کې فقهاو د ايمان جامخ تعريف داسې کړی دی: ايمان پر زړه باندې باور، تصدق او يقين او پر ژبه باندې اقرار ، او په اندامونو باندې شرعي عمل ته ويل کيږي ، په طاعت او نورو نېکو اعمالو سره ايمان زياتيږي ، په معصيت او گناه کولو سره کميږي . مذهب
داسلام كلمې

اولــه : كلـمـهْ طـيبـه لااِلـهَ اِلااللهُ مـُحَمّـَدٌ رَّسُـولُ اللهِ له خداى تعالى نه پرته بل دعبادت وړ معبود نشته محمددالله رسو ل دى . دوهــمه : د شـهادت كلــمـه اَشهـَدُ اَنَ لا الـهَ الا اللهُ وَحـدَهُ لاشَـرِيكَ لَـهُ وَاَشهـَدُ اَنَ مُـحَـمَّداًعَـبدُه و َرَسـُولـُه ژباړه : زه شاهدي وركوم چې دالله نه پرته بل خداى دعبادت وړ نشته هغه يو دى سيال نه لري، اوداشاهدي وركوم چې محمد يي بنده او رسول دى. دريــمـه : د تـمجــيد كلــمــه سُبحَانَ اللهِ وَالـحَمدُللهِ وَلا اِلَهَ اِلااللهُ وَاللهُ اَكبَر وَلاحَولَ وَلا قُوَّۍ اِلا بِاللهِ العَلي العَظِيم ژباړه : خداى پاك دى ستاينې هغه لره دي له خدايه پرته دعبادت وړ بل ذات نشته ، خداى لوى دى له گناوو دساتنې اود نيكو كارونو دكولو توفيق يواځې هغه وركوي هغه دلويي او شوكت څښتن دى . څــلـورمـه : دتـوحيـد كلـمـه لااِلَهَ اِلااللهُ وَحدَهُ لاشَرِيكَ لَهُ، لَهُ المُلكُ وَلَهُ الـحَمدُ يُحيِى وَيُمِيتُ وهو حيّ ٌ لا يَمُوتُ اَبداً اَبداً ذُوالجَلالِ وَالاكرَامِ بِيَدِهِ الـخَير وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيءٍ قَدِير . ژباړه :له خدايه پرته دعبادت وړ بل ذات نشته ، سيال نه لري پاچاهي اوستاينې هغه لره دي، ژوندي كول اومړه كول يې په واك كې دي ، تل ترتله به ژوندى وي، دعزت اوشوكت څښتن دى او ښېگڼه يې په واك كې ده ، په هرڅه قادر دى . پنـځـمـه كلـمـه : د استـغـفا ر كلـمـه اَستَغفِرُاللهَ رَبِّي مِن كُلِّ ذَنبٍ اَذنَبتُهُ عَمَداً اَوخَطاً سِرّاً اَوعَلانِيَۍ وَاَتُوبُ الَيهِ مِنَ الذَّنبِ الذِي اَعلَمُ وَمِنَّ الذَّنبِ الذِّي لا اعَلَمُ اِنَّكَ اَنتَ عَلّامُ الغُيُوبِ وَسَتَّارُ العُيُوبِ وغَفََّارُ الذُّنوُبِ وَلاحَولَ وَلاقُوَّۍ اِلا بِاللهِ العَلّىِ العَظِيم . ژباړه : زه له هغه ذاته بښنه غواړم چې زما خداى دى، له هرې هغې گنا څخه چې په قصداويا مې په هېره سره كړې وي ، دهغه په درباركې له هرې گناڅخه چې ماته معلومه وي اويا نه وې توبه باسم په تحقيق سره خدايه ! په پټو رازونو خبر يې ! دعيبونو پټوونكى، دگناوو بښونكى يې ! له گناڅخه دساتنې اوښوكارونودكولو توفيق يواځې ته وركوې! په تحقيق سره دلويي اوشوكت څښتن يې ! شپــږمــه : لـه كفـره دبـې زارۍ كلـمـه اَللـَّهُمَّ اِنِّي اَعُـوذُبِكَ مِنَ اَن اُشرِكَ بِكَ شَياً وَاَنَا اَعلَمُ بِهِ وَاَستَغـفِرُبِكَ لِما لا اَعلَمُ بِهِ تُبـتُ عَنـهُ وَتـَبراتُ مِنَ الكُـفرِ وَالـشِركِ وَالكَـذِبِ وَالغِـيبَۍ وَالبـِدعَـۍ وَالنَمِـيمَۍ وَ الفَـواحِشِ وَالبُهـتَانِ وَالـمعاصِي كُلِّهَا وَاَسلَمتُ وَاَقُـولُ لا اِلَهَ الِلاالله مُـحَمَّـدٌ رَّسُـولُ اللهِ خدايه ! زه پرتا پنا غواړم له دې څخه چې له تاسره بل څه سيال وگڼم اوزه پرې پوهيږي اوله هغه شرك څخه چې پرې نه پوهيږم خدايه تاته توبه باسم له هر كفر، شرك، درواغو، غيبت ، بدت، چغل خوري، سپكوسپورو، تور لگولو اوټولو گناوو څخه، اوماايمان راوړى اووايم چې : له خداى تعالى نه پرته بل دعبادت وړ معبود نشته محمددالله رسو ل دى . سرچينه ټول افغان ويبپاڼه
د الله نومونه

الله تعالی د هغو مبارکو نومونو او صفاتو شمېر چې په قرآن کريم کې مذکور دي نبي کريم صلی الله عليه وسلم نهه نوي يو کم سل ښودلي دي . هُوَ اللَّهُ الَّذِي لا إلَهَ إلاَ هُوَ الرَّحْمَنُ ، الرَّحِيمُ ، الْمَلِكُ ، الْقُدُّوسُ ، السَّلاَمُ ، الْمُؤْمِنُ ، الْمُهَيْمِنُ ، الْعَزِيزُ ، الْجَبَّارُ ، الْمُتَكَبِّرُ ، الْخَالِقُ ، الْبَارِئُ ، الْمُصَوِّرُ ، الْغَفَّارُ ، الْقَهَّارُ ، الْوَهَّابُ ، الرَّزَّاقُ ، الْفَتَّاحُ ، العَلِيمُ ، الْقَابِضُ ، الْبَاسِطُ ، الْخَافِضُ ، الرَّافِعُ ، الْمُعِزُّ ، المُذِلُّ ، السَّمِيعُ ، الْبَصِيرُ ، الْحَكَمُ ، الْعَدْلُ ، اللَّطِيفُ ، الْخَبِيرُ ، الْحَلِيمُ ، الْعَظِيمُ ، الْغَفُورُ ، الشَّكُورُ ، الْعَلِيُّ ، الْكَبِيرُ ، الْحَفِيظُ ، المُغِيثُ ، الْحسِيبُ ، الْجَلِيلُ ، الْكَرِيمُ ، الرَّقِيبُ ، الْمُجِيبُ ، الْوَاسِعُ ، الْحَكِيمُ ، الْوَدُودُ ، الْمُجِيدُ ، الْبَاعِثُ ، الشَّهِيدُ ، الْحَقُّ ، الْوَكِيلُ ، الْقَوِيُّ ، الْمَتِينُ ، الْوَلِيُّ ، الْحَمِيدُ ، الْمُحْصِئُ ، الْمُحْيِئُ ، الْمُبْدِئُ ، الْمُعِيدُ ، الْمُِميتُ ، الْحَيُّ ، الْقَيُّومُ ، الْواحِدُ ، الْمَاجِدُ ، الْوَاجِدُ ، الصَّمَدُ ، الْقَادِرُ ، الْمُقْتَدِرُ ، الْمُقَدِّمُ ، الْمُؤَخِّرُ ، الأوَّلُ ، الآخِرُ ، الظَّاهِرُ ، الْبَاطِنُ ، الْوَالِي ، الْمُتَعَالِي ، الْبَرُّ ، التَّاَّابُ ، الْمُنْتَقِمُ ، العَفُوُّ ، الرَّؤُوفُ ، مَالِكُ الْمُلْكِ ، ذُوالْجَلاَلِ وَ الإكْرَامِ ، الْمُقْسِطُ ، الْجَامِعُ ، الْغَنِيُّ ، الْمُغْنِي ، المَانِعُ ، الضَّارَّ ، النَّافِعُ ، النُّورُ ، الْهَادِي ، الْبَدِيعُ ، الْبَاقِِي ، الْوَارِثُ ، الرَّشِيدُ ، الصَّبُورُ سرچينه د ټول افغان ويبپاڼه اسلام
الكساندر الكساندروويچ رومانوف

لكساندر الكساندروويچ رومانوف يا درېيم الكساندر ۲۶ د فېبروري په روسي: د خپل پلا دويم الكساندر له مړينې نه وروسته د ۱۸۸۱ ز كال د مارچ په ۲ د روسي امپراتورۍ پر پلاز كېناست او د ۱۸۹۴ ز كال د اكتوبر تر ۲۰ پورې د روسيې ټولواكمن وو . دى د ۱۸۹۴ ز كال د اكتوبر په شلمه په كريميا كې د لېواډا په ماڼۍ كې مړ شو . له دې سره سره چې روسان دى يو سوله خوښوونكى واكمن بولي ، خو په ۱۸۸۵ ز كالې روسانو د افغانستان پر خاوره يرغل وكړ ، چې له لنډې جگړې نه وروسته پنجده ، چې د افغانستان د خاورې يوه برخه وه ، روسانو ونيوله او د روسيې له خاورې سره يې يو ځاى كړه . دا پېښه دده د واكمنۍ پر مهال رامنځته شوه . د درېيم الكساندر له مړينې نه وروسته يې زوى نيكولاى الكساندروويچ رومانوف دويم نيكولاى د روسيې ټولواكمن شو . مخينه دى د ۱۸۴۵ ز كال د فبرورۍ ۲۶ په سانت پيتربورگ كې زېږېدلې دى . سرچينې روسي واکمنان
نيکولای گرېگورېويچ ستولېتوف

جنرال نيكولاى گريگورېويچ ستولېتوف ۱۸۳۴ ۱۹۱۲ د روسيې د ولاديمير په ښار كې زېږېدلى دى . دى د ۱۸۷۸ ز كال د مى په مياشت كې د روسي امپراتور دويم الكساندر له خوا افغانستان ته د ديپلوماتيك استازي سفير په توگه ولېږل شو او په كابل كې يې له افغان واكمن امير شېرعلي خان سره د دوستۍ او همكارۍ يو يوولس توكيز تړون لاسليك كړ . اخځونه روسي جنرالان
چارلز مېتکاف ماک گريگر

ډگروال چارلز مېتكاف ماك گريگر ۱۸۴۰ ۱۸۸۷ ، چې وروسته بيا بريد جنرال شو ، د دويمې افغان انگليس جگړې پر مهال يې په كندهار كې د افغانانو پر ضد جگړه كړې . له دغې جگړې نه وروسته د برتانوي هند د پوځونو ، چې لوى قوماندان يې جنرال رابرټس وو ، د ستر درستيز په توگه وټاكل شو او په ۱۸۸۰ ۱۸۸۵ ز كلونو كې د برتانوي هند د پوځونو د كشف رئيس وو . ده د منځنۍ اسيا ځينو هېوادو ، له هغه شمېر نه افغانستان ته هم د كشف او څارگرۍ لپاره سفرونه كړي ، چې ددغو سفرونو پر مهال يې د بېلابېلو سيمو نقشې كښلې او نور مالومات يې راټول كړي دي .
ملا عاشق

د افغانستان نوميالى پادشاه اعليحضرت شاه زمان د واكمنۍ په وروستيو مهالونو كې له يوې خوا د ايرن او انگرېزانو له دسيسو سره مخامخ وو او له بلې خوا يې خپل ورور محمود او وزير فتح خان له هر ډول دسيسو او خيانتونو نه كار اخيست ، چې دى راوپرزوي . ددغو دسيسه كوونكو كسانو له شمېر نه يو هم ملا عاشق وو . شاه زمان په ۱۸۰۱ ز كال كې له كابل نه د پېښور په لور ددې لپاره وخوځېد ، چې يو ښه لښكر راټول كړي . كله چې شينوارو ته ورسېد ، د ملا عاشق په كلا كې چې يوه كلكه كلا وه ، د دمې جوړولو لپاره پاتې شو . شاه زمان وليدل ، چې د خاين عاشق په كلا كې بندي دى او د كلا شاوخوا ټوپك والا خلك ولاړ دي . دا مهال محمود كابل ته ورسېد او د شاه زمان له ايسارېدو خبر شو . محمود له كابل نه خلك ولېږل او اعليحضرت شاه زمان يې ونيوه او دده سترگې يې ړندې كړې او بيا يې بندي كړ . د افغانستان په ملي تاريخ كې د ملا عاشق دغه ناځواني او خيانت يو ډېر نامطلوب حساس تاريخ دى . ملا عاشق په دغې كړنې سره بد نوم پرې ښود او له داسې اتل سره يې خيانت وكړ ، چې هندوستان ، ايران او روسيه دده له نامه سره ښورېدله . په ۱۸۰۳ ز كال كې د كابل ، كوهستان ، لوگر ، قلات او غزني غلځيو په گډه شاه شجاع ته بلنه وركړه ، چې كابل ته راشي . دا مهال وزير فتح خان په پېښور كې وو . په پايله كې محمود سدوزى يا ياغي محمود له واك نه گوښه شو او دده له درې كلنې واكمنۍ نه وروسته شاه شجاع پادشاه شو . شاه شجاع ، سمدلاسه جنرال احمد خان نورزايي كندهار ته واستاوه ، وزير فتح خان دا مهال كندهار ته تللى وو ، چې له دې نه وروسته دى او كامران دواړه وتښتېدل . ملا عاشق يې كابل ته راوغوښت . د كوه نور الماس چې دده په كلا كې شاه زمان اېښى وو ، هغه يې ځنې واخيست او دى يې په كابل كې لومړى محاكمه او بيا يې د خلكو تر مخه د يوه خاين په نامه اعدام كړ . په دې ډول له ملا عاشق سره هم زمانې وفا ونه كړه او يوازې يوه تاريخي بدنامي يې وگټله ، خو كومه ضربه چې ده لوى افغانستان ته ورسوله ، د ايران او انگليس لښكرو نه شو رسولاى . دوى ټول محمود سدوزى د شاه زمان ورور ، وزير فتح خان د پاينده خان زوى ، ملا عاشق ، نور باركزي او دراني سرداران او محمدزي ټول ملي تاريخ ته محكوم دي . اخځونه قدرت الله حداد فرهاد ، د افغان ملي تاريخ ، ۳۹۰ - ۳۹۳ مخونه ، د ساپي د پښتو څېړنو او پراختيا مركز د ۱۳۸۳ لمريز كال چاپ . د افغانستان نوميالي
نورزي

نورزي یا نورزائ ده پښتنو ده ابدالی یا درانی ده پنجپائ په څانگی پوری تړلئ یو ټبر دئ چی په سویل لویدیځ ولایاتو کی یی شمیر تر . میلیون وگړو پوری رسیږی . ده افغانستان ده هرات،فراه،ارزگان،هلمند،کندهار او نیمروز په ولایاتو کی ده نورو سربڼی قومونو سره یو ځائ میشته دی .ددی تر څنگ نورزئ ده پاکستان ده سویلی پښتونخوا سیمو لکه کوټه،چمن او پنجپائ کی هم استوگنه کوی.په هرات کی ده نورزو مشری ده تور غنډئ امان الله خان او ده شینډنډ خان امیر حمزه کوی .په فراه کی دا مشری ده سلطان محمد خان کورنئ په غاړه لری.په ارزگان کی ده ټبر مشرتابه ده خان عبدالحکیم خان په ذمه ده.په هلمند کی ده ټبر چاری خان عبدالرحمان خان او ده هغه کورنئ پر مخ بیایی.په نیمروز کی ده ټبر چوپړ ده قومندان هاشم خان ذمه ده .په کندهار کی ده ټبر مشری په سویلی ولسوالئ سپین بولدک کی نعمت خان شیردلئ او وکیل صمد خان او په لویدیځو ولسوالیو کی خان عارف خان په غاړه لری .په پاکستان کی مشر تابه ده سردار عارف ،مولوی نیازمحمد او قاری احمدالله سره ده . نورزي سړبني پښتانه دي چي د درانيو د پنج پای يو ښاخ ګڼل کيږي. نورزي هم د بارکزيو په څير په شمير کي ډير دي او د دوي يو زيات شمير کوچيان دي. د کوچيانو څخه پرته ډير شمير نورزي د کندهار نه ترهراته پوري په بېلا بېلو سيمو کي استوګنه لري. د نورزيو ډيره سيمه په فراه او شين ډندکي ترهراته پوري او پاتي د کندهار جنوب ته پرته ده. د هغوي کوچيان په دوبي کي د غورڅړ ځايونوته چي د سياه بند په نامه ياديږي ليږد کوي. په ژمي کي د نيمروز، هلمند او فراه د کوچيانو په نامه سره ياديږي. نورزي ډير ميلمه پال خلک دي د دوي ځيني خلک په مالداري او د کرني په چارو هم بوخت دي. اوس د دوي د استوګني سيمي او شمير په لاندي ډول ښيو: . د زابل په ولايت کي: هغه نورزي چي د زابل په ولايت کي استوګنه لري نو دوي د زابل د مرکز په کلات، د ميزان په علاقه داري او د ترنک او جلدک په اولسوالي کي استوګنه لري چي په نوموړي ولايت کي يي ټول شمير۱۰۸۳ تنه ښودل شوي دي. . د ارزګان په ولايت کي: نورزيان د ارزګان د ولايت په لانديني ځايونو کي استوګنه لري: د زابل په مرکز ترين کوټ او د چوره، خاص اورزګان، ګزاب، کجران، شهيدحساس او د دهراود په اولسواليو او د نيش په علاقه داري کي چي په اورزګان کي د دوي ټول شمير ٦۹۹۸۹ تنو ته رسيږي: . د کندهار په ولايت کي: نورزي په کندهار کي په لاندنيو سيمو کي ميشته دي: د کندهار په مرکز، د دامان، ميوند، پنجوايي او سپين بولدک په اولسواليو او دريګ په علاقه داري کي. په کندهار کي د دوي ټول شمير ۷٦۸۸۸ تنه ښودل شوي دي. همداراز دوي د ارغنداب د سيند په ختيځه غاړه په سپيروان نومي ځای کي هم استوګنه لري: . د هلمند په ولايت کي: په دغه ولايت کي نورزي په لاندنيو اولسواليو کي استوګنه لري: د هلمند په مرکز لښکرګاه، دنادعلي، موسی کلا، ګرمسير، ناوه بار کزايي، نوزاد او نهر سراج په اولسواليو او د ريګستان په علاقه داريو کي. په دغه ولايت کي د دوي ټول شمير ۸۴۵۰۷ تنه ښودل شوي دي. . د نيمروز په ولايت کي: په نوموړي ولايت کي دوي د نيمروز د ولايت په مرکز او د خاش رود په علاقه داري کي استوګنه لري چي مجموعي شمير يي ۸۱۸۱ تنه دي. . د فراه په ولايت کي: نورزي د نوموړي ولايت په مرکز د قلعه کا، بالابلوک، بکوا، ګلستان او په اولسواليو او د خاک سفيد په علاقه داري کي استوګنه لري. د فراه په ولايت کي د دوي شمير ۴۹۷۷۴ تـنه دي. لنډه دا چي د افغانستان په لويديځو او جنوب لويديځو ولايتونو کي د دوي شمير۴۸۴۴۹۳ تنه اټکل شوي دي. پښتانه ټبرونه
محمد خان بلوڅ

محمد خان بلوڅ يو لوى افغان ديپلومات وو ، چې د شاه اشرف د واكمنۍ پر مهال د عثماني توركيې دربار ته د سفير په توگه لېږل شوى وو . كله چې اعليحضرت شاه اشرف د افغان ايران پر پلاز كېناست ، نو يو شمېر لوى بهرني تېري يې په شاه وتمبول او ماتې يې وركړې ، چې له هغوى نه يو هم د ۱۷۲۶ ز كال د نوامبر په ۲۰ په همدان كې د افغان او توركي پوځونو ترمنځ جگړه وه . په دغه جگړه كې توركو شپېته زره جنگيالي جگړې ته رامخكې كړې ول ، په داسې حال كې چې د افغانانو لښكر دېرش زره وو . د جگړې په بهير كې د توركانو اولس زره كسان ووژل شول ، توپونه او پوځي سامان ترې پاتې شول او دوى وتښتېدل . شاه اشرف له توركانو سره بيا هم د ښو اړېكو غوښوتونكى وو ، د توركانو يرغمل او زيات سامان يې بېرته وركړل . خپله بزرگواري يې د يوه افغان په صفت وښودله . تركانو شاه اشرف د ايران د پادشاه په توگه په رسميت وپېژاند او د سولې يو تړون لاسليك شو . توركانو خپل سفير د راشد پاشا په نامه د اشرف دربار ته ولېږه او د افغانانو له خوا هم محمد خان بلوڅ د سفير په توگه استامبول ته واستول شو . كله چې افغاني سفير استامبول ته سفر كاوه ، د استامبول ښار ټول سپين رنگ شوى وو . پوځي قطعات ودرېدل او د توپونو يوويشت ډزې دده د هر كلي لپاره وشوې . د عثماني خلافت په مركز كې د هېڅ دولت پادشاه په دغه كچه نه وو استقبال شوى . افغان سفير د سپين سفر په نامه ياد شو او د توركو په تاريخ كې په همدغه نامه ياديږي . اخځونه قدرت الله حداد فرهاد ، د افغان ملي تاريخ ، ۷۷۱ - ۷۷۲ مخونه ، د ساپي د پښـتو څېړنو او پراختيا مركز له خوا د ۱۳۸۳ لمريز كال چاپ . د افغانستان نوميالي
پيغمبران په قرآن کې

د پيغمبرانو دا لاندي نومونه هغه نومنه دي كوم چي په قران کريم كې راغلي. آدم آدم د قرآن په آند لمړنۍ پیغمبر او د اسلامي دودونو پر بنسټ نوموړی لمړنی انسان دی. آدم د الله لخوا جوړ شو او بیا وروسته له څلویښتو ورځو څخه خپل ژوند ته راوگرځید. همدارنگه نوموړی په یهودیت او عیسویت کې هم یو له مهمو څیرو څخه دی او دوی یی د آدم او حوا د کیسې له مخې ډیر ښه پیژني. هغه لمړنی کس دی چې الله تعالی جوړ کړی او بیا د الله لخوا ځمکې ته لمړنی رالیږل شوی کس هم وو. مسلمانان په دې باور دی چې دی له خټې څخه جوړ شوی وو. وروسته له سا اخیستلو څخه لمړنی شې چې آدم ترسره کړ هغه بړچ یا ترنجا وه. او لمړنی څه چې هغه وویل هغه الحمدالله وو نو ځکه خو اوس مسلمانان د هغه دا چاره ترسره کوي یانې تر ترنجا وروسته د الحمدالله ویل. ادريس په اسلام کې، ادریس په داسې موده کې ژوند کولو په کومه کې چې الله تعالی په ځمکه کې وچکالي خوره کړې وه تر څو چې دا سزا وی و هغو کسانو ته چې دی یې هیر کړی وو. نو ادریس الله تعالی ته دوعا وکړه تر څو نړۍ له وچکالی څخه وژغوري نو همدا وو چې الله تعالی ځمکې ته باران راولیږه. همدارنگه ادریس په اسلام کې د ستورپوهنې او شمیرپوهنې د پوهنو د لیکلو او راپېژندلو له امله هم ستر نوم لري. نوح . . . هود . صالح . . . ابراهيم . . -. لوط . . . : - . اسماعيل اسماعیل علیه السلام د ابراهیم علیه السلام زوی چې د مسلمانانو نامتو رسول گنل کېږي چې د الهي حکم سره سرم د خپل پلار ابراهیم علیه السلام له خوا د قربانۍ ډگر ته بېول شوی و. وروسته چې کله لږ د خاپوړو شو نو یو ځل بیا د الهي حکم سره سم له خپلې مور سره یو ځای د ابراهیم علیه السلام له خوا مکې معظمی ته د بیت الله الحرام د ساتنې په موخه ولېږدول شول. په دې ځای کې هاجرې رضی الله عنها د خپل زوی لپاره چې شدیدې تندې نیولی و، د اوبو په لټه کې د صفاء او مروه ترمنځ منډې رامنډې وهلی چې په همدې وخت کې د الهي حکم سره سم د اسماعیل علیه السلام تر پل لاندې چې پښې یې یو په بل وهلی د اوبو یوه نه درېدونکې چینه راوخوټکېده، کله چې یې مور دا حال له لرې ولید نو رامنډه یې کړه او د اوبو مخې ته یې د شگو بند جوړ کړ او ویې ویل چې: زم زم، یعنی ودرېږه. اسحاق - . . يعقوب : . . يوسف - . . . .. . ايوب . شعيب . . . موسی . . . . . . هارون . . . ذو الكفل - . - . داوود . . سليمان . . . . . . الياس . . اليسع - . . . يونس . . - . . زكريا . - . . . . .. يحيى . . . . . . عيسى . . . . . :- : . . ! . :-. . محمد .- . - . . . . - . . . . - . . . . . سرچینې قرآن
دويم نيكولاى

دويم نيكولاى نيكولاى الكساندروويچ رومانوف د ۱۸۶۸ ز كال د مى په ۶ ۱۸ زېږېدلى دى . دى د خپل پلار له مړينې نه وروسته د ۱۸۹۴ ز كال د مارچ په دويمه د روسيې امپراتور شو . په ۱۹۱۷ ز كال كې چې كله په روسيه كې بلشويكي كودتاه وشوه ، نو دى له خپلې دندې نه گوښه كړاى شو . دويم نيكولاى د ۱۹۱۸ ز كال د جولاى په ۱۷ د روسيې د ايكاتېرينبورگ په ښار كې د بلشويكانو له خوا له خپلې ټولې كورنۍ سره ووژل شو . اخځونه
غرغښته سلېمانخېل كټوازۍ

اغلې غرغښته د محمد سرور لور ، په ۱۳۵۹ لمريز کال کې د پکتيکا ولايت د خيرکوټ په ولسوالۍ کې زيږيدلې ده. اصلي ټاټوبى يې د پکتيکا ولايت ، اوسنى ټاټوبى يې د کا بل ښار دى . اغلې غرغښته د ښوونې او روزنې د پوهنتون محصله ده . دندې د محمد صديق فرهنگ د ښوونځي ښوونکې ، د پکتيکاولايت د ځوانانو د اتحاديې رئيسې ، ددغه ولايت د مدني ټولنى د ښوونې او روزنې د برخى مسئوولې ، د نړيوالو اړيکو مسئوولې او د کابل د ښوونکو په اتحاديې کې دسندونو او اړيکو مسئوولى. اوسمهال د افغانستان په ولسي جرگه کې د پکتيکا ولايت وکيله ده . اخځونه د افغانستان د ولسي جرگې غړي
سيد اسحاق گيلاني

ښاغلى سید اسحق گیلانی د سید علي گيلاني زوى په ۱۳۳۳ هجري لمريز كال كې د كابل په ولايت كې زيږيدلى دى . اوسنى ځاى يې هم د كابل ښار دى . ښاغلي گيلاني د تهران د پوهنتون د حقوقو او سياسي علومو په پوهنځي كې لوړې زده كړې كړې دي او په دې څانگه كې ليسانس دى . پخوا د جنگي ډلو په کتار کې د پير سيد احمد گيلاني په جنگسالار گوند کې غړيتوب درلود او بیا د ارزاقو د رياست رئيس وو ، بيا يې د ملي امنيت د وزارت د لومړي مرستيال په توگه دنده ترسره كوله .اوسمهال په ولسي جرگه كې د پكتيكا ولايت وكيل دى . ښاغلي سيد اسحق گيلاني واده كړى او دوه لوڼې لري . اخځونه د افغانستان د ولسي جرگې غړي د شمالي ټلوالې غړي
نادر كټوازى

نادر خان کټوازی د حاجي امان الله زوى د پكتيكا په ولايت كې زيږيدلى دى . اصلي او اوسنى ټاټوبى يې د پکتيکا ولايت دى . نادر خان كټوازى د افغان سيد جمال الدين د ښوونې او روزنې له څانگې څخه فارغ شوى دى . پخوا يې د ښوونكي په توگه دنده ترسره كوله او بيا د هند د سرتاسري پښتون جرگى غړى وو . اوسمهال په ولسي جرگه كې د پكتپكا ولايت وكيل دى . اخځونه د افغانستان د ولسي جرگې غړي
پاچا خان ځدراڼ

پاچا خان ځدراڼ د حاجي عبدالله خان ځدراڼ زوى ، په ۱۳۲۸ هجري لمريز كال كې د پكتيا په ولايت كې زيږيدلى دى ، اصلي ټاټوبى يې د پكتيا ولايت ، اوسنى ټاټوبى يې د كابل ښار دى . ښاغى پاچا خان ځدراڼ پخوا د پكتيا ولايت د قول اردو قوماندان وو ، بيا د پكتيا والي او د جنوبى ولايتونو تنظيمه رئيس وو . اوسمهال په ولسي جرگه كې د پكتيا ولايت وكيل دى . ښاغلي ځدراڼ واده كړى ، پنځه زامن او درى لوڼې لري . اخځونه د افغانستان د ولسي جرگې غړي پښتانه افغان واليان د شمالي ټلوالې غړي
اريايان

نوم: حکمت الله بارک حکمت الله بارک -
اوستايې مدنيت

څه ناڅه زره کاله تر ميلادي پخوا کالونو کي داوستايې مدنيت بنسټ په بلخ يا پخواني بخدي کي کښيښودل شو .دې مدنيت ته ځکه اوستايې وايې چي معلومات يې د هغه مذهبي کتاب پر بنسټ تر مورخينو رسيدلي چي د اوستا په نوم ياديږي . اوستا د زردشت يا سپينتمان له خوا ويل شوي نصحتونه دي چي د زردشت تر مړيني وروسته د هغه پيروانو دا نصيحتونه را ټول او داوستا په نوم يې ياد کړل . د اوستا ماناد قانون او هدايت په توگه زياته کارول شوېده . لومړنې اوستايې متن د غوايې پر پوستکي ليکل شوۍ و . د سکندر دواکمنۍ پر مهال د اوستا زياته برخه چي پر پوستکو ليکل شوې وه ، وسوځول شوه . د دې پوستوکو شميره ١٢٠٠ يو زر او دوه سوه ته رسېدل . تر سکندر وروسته د زردشتي ائېن پيروانو د اوستا پاتي شوني را ټولي او د هغو پر بنسټ يې د اوستا پنځه برخي وليکلې چي د : يسنا، وېسپرد ، وينديداد ، يشت او وړوکي اوستا په نوم ياديږي . زردشت ٦٦٠ کاله د مخه تر مېلاد په بلخ کي زيږېدلئ دئ . په شل کلنۍ کي منزوي شوئ او په ٤٢ کلنۍ کي يې دلار ښود دعوا وکړه . خپل نصحيتونه يې پيل او گشتاسپ پاچا يې خپلي لاري ته دعوت کړ . گشتاسپ يې دعوت ومانه او دهغه پيرو شو . زردشت په خپل ائېن کي اهورا مزدا د نيکئ خدای او اهريمن د بدئ خدای گاڼه او د هغو دوو تر منځ يې مجادله او مقابله همېشنۍ گڼله . خپلو پيروانو ته به يې ويل چي د اهورامزدا لوری ته ودريږي او د اهريمن له شره ځان وساتي . تر ټولو مهمي ويناوي يې نيک فکر کول ؛ نيک ويل ؛ نيک کارکول ؛دي ، چي د اوستا يې متنونو په مرسته تر اوسه را رسېدلي دي . د زردشت د نصيحتونو له شميره دا يوه بيلگه يادو چي په اوستا کي راغلې ده : ستاسو څخه پوښتنه کوم ای اهورا مزدا ! د هغه چا سزا څه ده ، چي د خپلي واکمنۍ لپاره د دروغو او بدو عملونو لاره خپله وي ؛ او هغه بد عمله چي بېوزلو ، ناچارو او فقيرانو ته يې بيله ازار او ستمه بل څه نه رسيږي ؛ که څه هم چي د غريبانو او بزگرانو له لوري هغه ته کوم ازار نه رسيږي ؛ و ويل شوه چي : هيڅ يو ستاسو له ډلي دهغه بدعمله خبرو او حکم ته غوږ مه نيسی ، ځکه چي هغه ستاسو کور کلۍ او ښار د اړتيا او فساد سره مخ کوي ، ځکه يې د سلاح په زور له خپله ځانه ليري کړۍ ! . د اوستا يې مدنيت پر مهال اريا يې وگړو داسي دودونه درلودل چي تر اوسه هم د يو شمير قبيلو او قومونو په منځ کي معمول دي . د بيلگي په توگه د نيزې وهلو لوبه ، د اس ځغلولو لوبه ، د کال د لومړی ورځي جشن ،اتڼونه ، د مېلو د ورځو سندري ،موسيقي او داسي نور ياودولای شو . اوستا د هغه مهال يو شمير سياسي کورنۍ او واکمنان هم را پېژني چي د افغانستان په تاريخ کي د ا برخه د کيسه يې تاريخ تاريخ اساطيري په نوم مشهوره شوېده . سرچنه سلام فرهنگي ټولنه له ويبپاڼه څخه د افغانستان پېښليک
ويدي مدنيت

په افغانستان کي د اريا ئيانو تر ټولو لرغونۍ مدنيت د ويدي په نوم ياديږي . دا مدنيت ځکه ويدي يادشوۍ ، چي مالومات يې د هغو څلورو کتابونو څخه په لاس راغلي چي د ريگويدا ، اتهرو ويدا ، ساما ويدا او ويجورو ويدا په نومونو ياديږي ، او ټولگه يې د ويدي سرودونو په نوم شهرت لري . د دې سرودونو پيل تر زېږدیز دوه زره کاله وړاندو مهالونو پوري اړه لري چي په شفاهي ډول د اريا ئيانو له خوا را نقل شوي او وروسته په سانسگريت ژبه ليکل شويدي . په ريگويدا کي د هغوسيمو نومونه شته چي داريا ئيانو تر واک او ځواک لاندي وه . د دې سيمو زياته شميره په اوسني افغانستان کي د تاريخي جغرافيا پوهانو له لخوا پيژندل شويدي . د بيلگي په توگه ،هريوا هرات هيراوتي دهراوت بلهيکه بلخ او نور يادولای شو . د سيمو پر نومونو سر بيره په ريگويدا کي د سندونو او غرونو نومنه هم راغلي چي بيلگه يې د منجوان د غره نوم دۍ چي د اوسني نورستان او بدخشان ترمنځ پيژندل شوۍ دئ . په ويدي سرودونو کي د اريا ئې قبيلو په اړه زيات مالومات شته . د الينا په نوم قبيله ياده شوېده چي د اوسني الينگار اوسېدنکي وه ، د بولان اوسېدونکي يې د بهالانه په نوم يادکړيدي . دپکتها نوم هم ډير ياد شوۍ چي د پښتون د کليمې پخوانۍ ډول دی . په ريگوېدا کي داسي توري هم شته چي په لږ بدلون اوس معمول دي ، د بيلگي په توگه کورنۍ يې دکولا کهول په نوم يادول ، د قبيلو مشر ته يې پتي ويل اود څو يو ځای شويوقبيلو مشر يې د گرامه په نوم ياد کړيدئ ، چي د گرام کليمه چي د ستر او لوۍ مانا لري اوس هم په زياتو نومونو لکه باگرام او نورو کي ليدل کيږي . د ويدي مدنيت پر مهال اريا ئيانو د چوپانۍ او کرهڼي له لاري خپلي اړتياوي پوره کولې .د حیواناتو د پوستکي به يې د تودو جامو او څپليو په جوړولو کي کار اخستۍ . د ښکلوخاورينو لوښو جوړول دود وه . ښکلي گاڼې به يې جوړولې . د جنس په جنس راکړي ورکړي چاري يې هم زده کړي وې ، حیوانات به يې سره بدلول او هغه به يې د تبادلې لپاره بنسټ گاڼه چي د پيسو په نوم به ياديدل .بيلا بيلي دانې غلې او د څښلو خوندور بوټي يې هم پيژندل چي په ويدي سرودونو کي يې په وار وار يادونه شوېده . داسي بريښي چي د ويدي سرودونو ويل او په يادول د زماني پلوه ډير پخوا پيل شويدي . خو په سرودونوکي تر ټولو پخوانئ يادي شوي پيښي په ١٨٠٠ يو زر ا ته سوه کاله د مخ تر ميلاد زمانې پوري اړه لري . ويدي مدنيت په پرله پسې توگه تر ١٠٠٠ زر کاله د مخه تر ميلاد دوام درلود . سرچنه سلام فرهنگي ټولنه له ويبپاڼه څخه د افغانستان تاريخ
محمد عارف نورزى

محمد عارف نورزى د حاجي محمدموسى زوى په ۱۳۳۷ هجري لمريز كال د كندهار ښار په شپږمه ناحيه كې زيږيدلى دى . د دوى اصلې ټاټوبى د كندهار ښار او اوسنى ټاټوبى يې د كابل ښار دى . ده پر افغانستان باندې د پخواني شوروي اتحاد د سره پوځ له يرغل نه وروسته د كابل پوهنتون د كرنې په پوهنځي كې خپل تحصيلات ناتمامه پريښودل او جهاد ته ولاړ . ده داومې فرقي د قوماندان ، داهل حل او عقد شورى غړى ، د مجاهدينو دولت د لس كسيزې شورى غړى او په موقته دوره كې د سپكو صنايعو او خوراكي موادو د وزير او د سرحدونو او قبايلو چارو د وزير په توگه دندې ترسره كړې دي . اوسمهال د ولسي جرگې لومړي نايب دى . سرچينه د افغانستان د ولسي جرگې غړي
نجيبه شريف

نجيبه شريف د دكتور سلطان الله يار لورپه هجري لمريز كال كې دكابل په ولايت كې زيږيدلې ده ، اصلي ټاټوبى يې دكاپيساولايت د تگاب ولسوالۍ ده ، اوسنى ټاټوبى يى دكابل ښاردى . زده كړې دكابل پوهنتون دساينس د پوهنځۍ لېسانسه . دندې دافغانستان د راډيوټلويزيون پخوانۍ ويانده پاتې شوې په راډيوټلويزيون کې ېې دهنراوادبياتوپه څانگه کې کار کړی، دكابل ښاردالفتح په ليسه كې ښوونكې ،ديونسكودښوونې اوروزنې دكميسيون غړې اوسكرترې، دروزنې دمجلې مسوول مديرې اودښځوچارووزارت دمالي اواداري معينې په توگه ېې هم دندې ترسره کړي.اوسمهال د کابل ولسي جرگې کې د وکیلې په توگه دنده ترسره کوي. چاپ شوي آثار آغلې نجیبه شریف د دې ترڅنگ چې په ټولنه کې يوه گړندۍ کارکونکې پاتې شوې په څنگ د خپلو بوختياؤ ېې ټولنې ته لیکني چوپړ هم کوي له دې جملې څه ېې ځينې چاپ شوي اثار په دې ډول دي. لس گونې علمي مقالې دهغې له جملې څخه تعليم و تربيه اناث سواد حياتي، مسلكي و سواد آموزی برای زنان ښځه دافغانستان د تاريخ په اوږدوكې ښځه او قانون او ښځه او سياست شخصي ژوند آغلې نجیبه شریف واده كړی ،او د واده ثمره ېې يوه لور او درې ځامن دي . پښتنې ليکوالې
خيال محمد حسيني

ښاغلى حاجي خیال محمد حسینی د ارواښاد غلام محمد زوى په ۱۳۳۰ هجري لمريز كال كې د غزني ولايت د اندړو په ولسوالۍ كې زيږيدلى دى . د خيال محمد حسيني اصلي او اوسنى ځاى د غزني ولايت دى . حاجي خيال محمد د بكلوريا تر درجې پورې زده كړې دي . پخواني دندې : د غزني د فرقي قوماندان او د زابل ولايت والي . اوسمهال په ولسي جرگه كې د غزني ولايت وكيل دى . ښاغلي حسيني واده كړى دى ، اووه زامن او درې لوڼې لري . اخځونه د ولسي جرگې غړي
فضل الرحمان

افغان ژورناليست او خبريال ښاغلى فضل الرحمان د مرحوم ډگروال عبدالودود خان كاكړ زوى دى ، چې په ۱۳۴۰ لمريز كال كې د كندهار ښار د پنځمي ناحيې اړوند د ملا علم اخوند په كلي كي په يوه لوستې كورنۍ كې زېږېدلى دى . فضل الرحمان لومړنۍ زدكړې د كندهار ښار په محمود طرزي ښوونځي كې كړي او په كال ۱۳۵۷ لمريز كې د ميرويس نيكه له لېسې څخه فارغ شوى دى . په همدغه كال پر هېواد د يوه لوى بدلون څپه راغله چې د لمر خلك يې سايې ته وايستل او د سايې خلك يې لمر ته ودرول . رحمان صاحب هم يو له هغو كسانو څخه وو چې له سيوري نه لمر ته ووت او د لوړو زدكړو څخه بې برخي شو . كله چې روسانو پر افغانستان يرغل وكړ سمدستي د فضل الرحمان كورنۍ هم د جنوبي پښتونخوا كوټي ښار ته كډه شوه. د كډوالۍ مجبوره ژوند ښاغلي رحمان ته د نورو زدكړو د كولو شونتيا ورنكړه خو نوموړي پخپله په بېلا بېلو برخو كي د كتابونو په لوست پيل وكړ . د كتابونو د لوست سره سره يې په ځينو افغاني رسنيو كي په مستعار يا بدل نامه ليكني هم كولې او ورو ورو د خبريالۍ ډگر ته راووت . رسمآ يې د خبريالۍ سفر هغه مهال پيل كړ ، كله چې په افغانستان كي د طالبانو واكمني ړنگه شوه او نړيوالو ځواكونو افغانستان ته لار وموندله . فضل الرحمان د خپلې خبريالۍ پيل له يوې نړيوالې راډيو امريكا ږغ سره وكړ او د۲۰۰۱ له وروستيو نه يې په جنوبي پښتونخوا كوټه كي كار پيل كړ . لومړنى پښتون خبريال وو چې د طالبانو د واكمنۍ له ړنگيدو نه وروسته سملاسي كندهار ته راستون شو . په سويل لويديځه حوزه كي نږدې هر كلي ته ولاړ او په بېلا بېلو وختونو كي يې د زابل ، كندهار ، اروزگان ، هلمند ، فراه او نيمروز ولايتونو بيلا بېلي موضوع گاني راوسپړلې . نوموړي دجگړه ييزو راپورونو تر څنگ بيارغاونيز او ټولنيز خبرونه هم تل خپاره كړي دي . په جنوب لوېديځه حوزه كې د شته خبريالانو لويه برخه هغه كسان دي چې يا خو د رحمان صاحب په مرسته روزل شوي او يا هم مخامخ ځينو رسنيو ته ورپېژندل شوي دي . فضل رحمان دښو اخلاقوڅېښتن محربانه مشر دى . ده تل خبريالانو ته د رښتيا ويلو درس وركړى دى او هر خبريال ته يوازې او يوازې دا وايي چې: د خبريالۍ اصولو ته ټينگه پاملرنه د هر خبريال ايماني او وجداني دنده ده سيمه ييز خبريالان د خپل كار له پيله په ټوليز ډول رحمان صاحب خپل مشر بولي . دغه مهربانه مشر له مشرانو سره د مشرانو او له كشرانو سره د كشرانو په ژبه خبري كوي . پښتو يې مورنۍ ژبه او پر فارسي باندي پياوړى حاكميت لري . سيمه ييز موقف يې له پخوا ښه ساتل شوى خو د خبريالۍ په ډگر كې يې ډېر كارونه كړي دي . ښاغلى فضل الرحمان وخت ناوخته ليكني هم كوي او د سيمه ييزو حالاتو د يو ښه څېړونكي په توگه پېژندل شوى دى . نوموړى په ۱۳۸۶ لمريز كال كي په جنوب لوېديځه حوزه كي د خبريالانو تر منځ د ازادو ټاكنو په نتيجه كي د جنوبي اسيا د ازادو رسنيو د ټولني سفما د مشر په توگه داسي وټا كل شو ، چې سيال كانديد يې نه لاره او تر دا مهاله د همدې ټولني مشر او د امريكا ږغ راډيو خبريال دى . نوموړى په هلمند كي د بي بي سي راډيو د خبريال شهيد عبدالصمد روحاني او جاويد احمد جوجو د وژنو مثال په خپلو بدو خاطرو كي وركوي . ښاغلي فضل الرحمان واده كړى او د شپږو اولادونو پلار دى . اخځونه
شهنواز تڼی

انگرېزي: د افغانستان يو پخوانی پوځي جنرال دی چې د پخواني ولسمشر ډاکټر نجيب الله د دولت په وړاندې يې يوه ناکامه کودتا ترسره کړه او تر کودتا وروسته پاکستان کې يې پناه وغوښتله. تر دې دمخه يې د افغانستان د لومړني ولسمشر سردار محمد داود خان په وړاندې په پوځي کودتاه کې د کوماندو بولندوی پاتې شوی. پوځی ژوند فعالیتونه شخصی ژوند مخينه ډگر جنرال شهنواز تڼی د خوست ولايت د تڼيو ولسوالۍ په دره گي کلي کې زېږېدلى دى. زده کړې ده لومړنۍ زده کړې د خپل کلي په ښوونځي کې کړې دي او د کابل له حربي لېسې څخه تر فارغېدو وروسته په حربي پوهنتون کې شامل او په ١٣٥٠ کال کې ددې پوهنتون له پلې پوهنځى فارغ شوى دى . نوموړي ، له ١٣٥٢ تر ١٣٥٦ کاله د کابل په بالاحصار کې د پراشوتي کوماندو او په پخواني شوروي اتحاد کې د قوماندانۍ او مسلکي مهارتونو زده کړې کړې دي. دندې شهنواز تڼي د ريشخورو د ٧مې پلې فرقې د يوه بلوک د قوماندان او د کابل بالاحصار د کوماندويي پراشوتي ځواک د ټولي قوماندان په توگه تر دندو اجرا کولو وروسته ، د ١٣٥٧ کال د ثور په ٧مه ، د خلقيانو او پرچميانو له خوا د سردار محمد داود خان د رژيم د ړنگېدو پر ورځ د کابل په بالاحصار کې د کوماندو پوځ قوماندان وټاکل شو . تڼي ، چې د ثور د ٧مې په کودتا کې يې فعاله ونډه لرله ، تر ١٣٦٨ کاله د مزار شريف په دهدادي کې د وسلوال پوځ لوى قوماندان ، د شمال زون د دفاع د رييس ، د هرات د عسکرى پوځ لوى قوماندان او د زون د دفاع رييس ، د دفاع وزارت د کشف د رييس ، د قرغې د ٨مې فرقې قوماندان ، د لومړي نمبر مرکزي قول اردو قوماندان ، د کابل گارنيزيون قوماندان ، د افغانستان د وسله وال پوځ لوى د رستيز ، د وطن د دفاع د عالي شورا منشي او دفاع وزير په توگه دندې ترسره کړې دي. شهنوزا تڼي چى د خلک دموکراتيک گوند د مرکزي کومېټې او ددې گوند د سياسي بېرو غړيتوب يې درلود ، په ١٣٦٨ کال کې د وخت د جمهور رييس ډاکټر نجيب الله پر ضد تر پوځي كودتاه وروسته پاکستان ته ولاړ او په ١٣٨٣ کال کې هېواد ته راستون شو. شهنواز تڼي ، په ١٣٧٢ کې د افغانستان د سولې غورځنگ گوند بنسټ کېښود او اوس هم د همدغه گوند مشري کوي. اخځونه د پژواک خبري اژانس د انټرنېټپاڼې د ژوند ليکونو برخه . افغان سياستوال د خلق د گوند غړي د ۱۹۵۰ زېږېدنې ژوندي خلک د افغانستان د خلق د ډيموکراټيک گوند سياستوال افغان کمونيستان افغان جنگسالاران د شمالي ټلوالې غړي
عبدالجبار ثابت

ښاغلی عبدالجبار ثابت په ١٣٢٤ هجري لمريز کال کې د لوگر ولايت په محمداغې ولسوالۍ کې زېږدلى دى. او په قوم ستانکزى دى زده کړې نوموړى ، د کابل له حبيبيې لېسې او د کابل پوهنتون د حقوقو او سياسي علومو له پوهنځي فارغ شوى او په حقوقو او اقتصاد کې يې په ١٣٥٦ کال کې په امريکا کې ماسټري تر لاسه کړې ده . دندې ثابت ، په ١٣٥٦ کال کې له امريکا نه افغانستان ته راستون شو او تر ١٣٥٩ کاله يې په عدليه وزارت کې د سلاکار په توگه کار وکړ. نوموړى ، له دې وروسته د پېښور پوهنتون د منځنى اسيا د مطالعاتو په مرکز کې د استاد، په پېښور کې د افغان اسلامي پوهنتون د مرستيال او له امريکا غږ راډيو سره د خبريال په توگه دندې تر سره کړې . هغه له ١٣٨٢ کاله تر ١٣٨٤ کاله د کورنيو چارو وزارت حقوقي سلاکار و او له دې وروسته د هېواد د لوى څارنوال په توگه وټاکل شو. ثابت ، تېر کال د چنگاښ په مياشت کې وروسته له هغه چې ولسمشرۍ ته يې د خپل ځان د کانديدېدو اعلان وکړ ، د ولسمشر لخوا د لويې څارنوالۍ له دندې گوښه شو . نوموړى وايي چې ١٢ اقتصادي ، سياسي او نور کتابونه يې ليکلي او ژپاړلي او ټول چاپ شوي دي . اخځونه د پژواک خبري اژانس د ژوند ليکونو برخه. افغان سياستوال د شمالي ټلوالې غړي
پورچيستا ( د زردشت لور )

زموږ د لرغوني هېواد، نوموتې ښکلې پيغله پورچيستا يا پورچيست د زردشت لور ، د هيواد له نومياليو مېرمنو څخه گڼل کيږي ، تر دي چي يادونه يي داريايانو په سپېڅلي کتاب اوستا کښې هم راغلي ده . داوستا دگاسا په برخه کې د پورچيستا دکوژدې په هکله چي دپخوانۍ اريائي ټولنې يوه ځانگړي کړنه وه ، معلومات شته دي چي، دهمدي سپېڅلي پېغلې دخورا شهرت سبب شوي دي . داوستا دگاسا په برخه کي دپورچيستا په نوم داسي وينا ده : اي پورچيستا! ته چي دجاماسپ دژوند ملگرې کېدونکې يي ، هغه زردشت،پلار دي غواړي تر څو ته چي يوه له ښکلو او دښو اخلاقو څښتنه پيغلو څخه يي ، په ژوند کې دميړه خدمت کوونکې واوسه ، په کارونو کې يي مرستندويه شه ، دځوانۍ خيال يي وساته ، يو له بل سره په کارونو کې مشوره وکړئ ، دآراميتي دسپيڅلي عقېدي په بنسټ يو په بل ډير مهربانه اوسئ او هميشه درښتني اوسيدلو هڅه وکړي. په همدي مهال کوژده کړاى شوي پورچيستا وويل : هغه به ما ته ډير نژدې وي ، له هغه وخته چي ماله پلار څخه غواړي ،زه به ورسره بي مثاله مينه او عشق کوم ! جاماسپ چي دبلخي روحانې لارښود زردشت له ځانگړو معتمدينو څخه ؤ، دخپل وخت له مشهورو پوهانو څخه گڼل کېده.دوخت په ډيرو علومو کې يي لاس درلود، په ستورو شميرنه کې يي هم شهرت درلود. جاماسپ يو فاتح ، جنگيالئ او هوښيار سړي ؤ، چي ورڅخه يو کتاب دجاماسپ نامکپه نوم پاته دي . د پورچيستا له جاماسپ څخه يو زوي پيدا شو چي، نوم يي گرامي ؤ او په گرامي کرت کې يي نوم راغلى دى . ليکوا ل :حسين هدي ژباړه :بشيراحمدريان اخځونه له ټاټوبي ويبپاڼې څخه
عالم زېب مجاهد

کميډين او فلم جوړونکى عالمزېب مجاهد ٣٥ کاله وړاندې دکوزې پښتونخوا په اشنغر کې نړۍ ته راغلى دى. د پېښور پوهنتون دژبې اوادبياتو پوهنځى ېې پاى ته رسولى د ى . لس کاله کيږي چې پښتو تلویرنوني اوستیژي ډرامي او فلمونه جوړوي او پخپله برخه پکې برخه اخلي اورول پکې لوبوي. لنډه داچې ښاغلى مجاهد ډايرکټر او اکټر دى . لومړنى فلم ېې پيسه خبره کوي نومېدۀ. ډيرى فلمونه ېې کميډي څرنگوالى لري. د کميډي ډرامو او فلمونو وروستۍ لاسته راوړنې ېې پاليشي، چنگړيان ، ککى خان -دوه اوشاټارى دى. ښاغلی عالم زیب مجاهد په یوه ډرامه کې دی پکې جانان نومیده شهرت ته ورسید او دده ډیر مینه وال یې لا اوس هم جانان بولي. اخځونه پښتانه لوبگران
خاطره اسحاقزۍ

خاطره اسحاقزۍ د خان محمد خان لور ده . دا په لمريز کال کې په کابل کې زيږدلې ، خو اصلي ټاټوبى يې د کندهار د پنجوايې ولسوالۍ ده. خاطرې اسحاقزۍ منځنۍ زده کړې د کابل ښار د خيرخانې مينې يوولسم نمبر عالي ليسې کې تر سره کړي او ثانوي زده کړیې یې هم په همدغې ليسې کې کړې دي . اسحاقزۍ د دوو نيمو کلونو راپديخوا په يوه خصوصي ټلويزيون او راډيو کې د وياندې او پريډوسرې په توگه دنده تر سره کوي ، د دې تر څنگ کله ناکله لنډې کيسې ، شعرونه ، د نورو ژبو نه پښتو ژبي ته د ځينې په زړه پورې توکې ژباړې ،او داسې نورې خورې ورې ليكينې هم كوي . سرچينې پښتنې ليکوالې پښتنې شاعرانې
محمد نور

ولسي شاعر محمد نور د محمد مير زوى او د طا لب لمسی دي ، چه په ١٢٤٣ ش کال د اوزبين په سيمه کې زيږېدلي ، او په وړکو ټيوالي کي د لغمان د اليشنگ ولسوالۍ د غازي اباد سيمې ته راغلى او تر يوه وخته پورې هلته اوسيده . خداى بښلي محمد نور ويلي ، چي موږ ښا يسته زيات عمر د مخه له غازي اباده كډه کړي وه او د لغمان مرکز سلطان غازي بابا په بانډه کي مو ژوند کاوه او د ژوند تر پايه همدلته وو. محمد نور ليک او لوست نه شو کولاي او يو نالوستى شاعر وو . سربېره پر خپلې مورنۍ ژبې پښتو په پشه يې او دري هم پوهېده او له پښتو سره پر دغو نورو ژبو هم شعرونه هم لري . سرچينې سمسور - د پښتو شعرونو مخ باندنۍ تړنې په ويکي شعرونه کې د محمد نور شعرونه پښتانه شاعران
ټکی او ليک نښې

بی له تورو نه ځيني ټکی او نښې شته چه د ليک په لوستلو کښي دخل لری او يو جمله يا کلمه له اشتباه او ا بهام څخه ژغوری يعنی د دغو نښو او ټکو په ليکلو سړی پوهيږي چه په کوم ټکی بايد سړې ودريږی او کومه جمله يا کلمه په بلی پوری وتړي . د تعجب ، پوښتنی ، خطاب او نور و کفياتو څر گندو نه په همد غونښو او ټکو کيږي چه په ليکلو کښی ډير اهميت لری او دلته يې په مختصر ډول ښيو. ، دانښه د هغو کلماتو تر منځ ليکی چه يوه په بلي عطف وې لکه.زما په باغ کښي مڼې،ناك، زردالو او ښفتالو شته . همدا رنگ يوه وړه يا نيمگړې جمله له بلی نه په همدغه نښه بيليږې لکه. څه دې راکړه ، بيرته مې در کړه، دي نښې ته فاصله بيلوونې وايی. ؛ دا نښه له فاصلې نه زياته وقفه را ولې او د داسی جملو په أخر کښې وی ؛ زه له چا سره بد نه کوم؛ بدی مې نه ده خوښه؛ نيکی می خوښه ده ؛ دا نښه وقفه دروونی بولي. . دا نښه د يوې کاملې جملې په أخر کښی ږدې او د خبری د تمامښت علامه ده لکه زمونږ هيواد يير غرونه لری. شپانه په غرو کښې او قصابان په ښارونو کښۍ دی . : دانښه د هغی جملې يا کلمې په أخر کښی وي چه شرح او تفصيل بې ورپسې وی. لکه زړه می غواړی : يوښه دوست پيدا کړم ، يوه ښه کتابخانه و لرم او د ښه نامه خاوند شم . - دا نښه څو ځايه او په دې ډول استعماليږی. اول د معتر ضه جملو د ښودلو د پاره لکه هغه ورځ - خدای دې بيانه راولی - په ماباندی څومره و غمېده چه ته رانه خوابدی شوی. دوهم چيرته چه په کوم داستان يا مقاله کښی د دو وتنو سوال و جواب وی ، نو د هغوي نومونه نه اخستل کيږی او د غه علامه د يوه او بل د نامه کار ور کوی لکه :: احمد و ويل : محموده - چېرته ځي؟ محمود : لغمان ته ځم څه کوی ؟ د خپل کور ته ځم او هلته مي مور غواړي دريم : پخ همد غسې ځای کښې ليکل کيږی لکه چه دلته وروسته اول ، دوهم ، دريم ، نه وليکل شو . ؟ دا نښه د سوال او پوښتني علامه ده د هرې جملي په أخر کښی چه دغه نښه وي هغه جمله دا ستاهام معنی لری لکه دی باغ ته ځی ؟ زين الله سبق وا يی ؟ که دغه علامه د دغو جملو په أخر کښي چه دغه نښه نه وی معلوميږی چه د ليکونکي مقصد اخبار دی او که پوښتنه .......... ! دانښه د خطاب ، تعجب، تحسين او افسوس د پاره ده لکه په دي ندې جملو کښې . ښاغلو ! ملگرو ! عزيزانو ! پاڅيږ ! د وطن خدمت وکړئ ! اوه څومره ! ښکلی دی. افرين ! د خدای رحمت شه ! د پښتنو په مړانه. دا نښه کله د جملي په أخره کښي وی او زياتره همدغه ډول استعماليږی چه په پورته چملو کښې يې وينئ. د دغسی د وه لينده ئيزو کر ښو تر منځ هغه تو ضيح يا معترضه جمله ليکی چه ډير زيات اهميت نه لری او حذفول يې جملې ته څه زيان نه رسوی لکه ... د رحمان با با اشعار چه ستا خوښ دی د ساده انشأ ډيره ښه نمونه ده. خاص نومونه ، اعد اد او خارجي کلمات هم په دغو کرښو کښي ليکی لکه زما ملگری احمد راغی، ستا ورور له ما نه کتابه وړی دی . دانښه هلته په کاريږي چه په يوه معترضه جمله کښې بله معترضه جمله يا کلمه راشي نو دغه د واړه جملي داسې ليکي . که رښتيا و وايم خدای ج مي دې غاړه نه نيسې دا سړی ډير بد سړی دي .. کله چه يو عبارت له کوم کتابه رانقلوی يا کومه مقوله را وړی نو په دغو کرښو کښي يې ليکی لکه..........زمونږ رښونکي ويلی دي د وطن مينه د ايمان جز دی .... څو ټکي څنگ ايښودل د خبرو د قطع کولو او د ځينو کلمو دنه ليکلو علامه ده لکه.......... زما په کتابخانه کښی د دغو علومو کتابونه شته . صرف ،منطق، فقه...... زما ځاي ته څوتنه راغلل چه نومونه يې دادی زلمی،اباسين، سمسور، صبا، ...... چيرته چه ديوی مقالي يوه برخه تمامه شي او بله برخه شروع کيږی نو د دواړو بر خو تر منځ دغه نښه يعنی ستوري ليکي چه يوه برخه له بلی نه بيله شي .
خسرو اپريدى

ښاغلى خسرو اپريدى د اول باز خان زوى ، په خټه زخه خېل اپریدى ، د پښتړ او لسې او سندر غاړي شاعر په ۱۹۰۶ کال د خیبر په سیمه کي زیږدلي دی . ښاغلي مراد شنوارى په خپل کتاب د خیبر ادب کښی لیکې ، چې د خسرو شاعرانه شعور په ۱۹۲۷ کال کي ټکان وخوړ او راویښ شو . د ښاغلي مراد په وینا ښاغلي خسرو د پښتو ژبې د پخواني شاعر میرا اپریدی په څیر د شعر او شاعرۍ نه علاوه په موسقۍ او نورو ملي آهنگو نو کښي هم لوي لاس درلود او بیا لیکي چې : هر کله به چې د چرسو نشي د کیف اوسرور په چپو لاهو کړو نو د رباب گونگي تارونه به ئې وترنگول ،ورو ورو به يې په گوتو کښی یوې نوې مسحورونکې نغمې د ژوندانه ساه واخیسته او بیا به هم د هغې نغمې په پسنده غیږ کښي یوه داسي زړه سوانده غزل ځاى ونیو ، چه د سترگو په رپ کښي به د امو دریاب د غاړو نه تر اباسین پوري د پښتو نخوا د هرې حجرې د رباب او منگي سره همنوا شو . باندنۍ تړنې په ويکي شعرونه کې د خسرو اپرېدي شعرونه اخځونه پښتانه شاعران
اسد الله زمری

اسدالله زمرى ۱۳۳۳ لېږديز لمریز کال، د لغمان ولايت د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر او ليکوال دی. مخينه اسدالله زمرى د حاجي عبدالحمید زوی، پر ۱۳۳۳ ل ل کال په لغمان ولایت کې زېږیدلی دى. د لښکرگاه لېسې تر پاى ته رسولو وروسته يې خپلې لوړې زده کړې د ماسترۍ تر درجي پورې د کابل پوهنتون د حقوقو او سیاسي علومو په پوهنځي کې سرته رسولې دي. د هېواد په بېلابېلو حقوقي ارگانونو کې د دندې له تر سره کولو وروسته پر ۱۳۷۲ ل ل کال له هېواده وتلو ته اړوت او په المان کې کډوال شو، چې تر اوسه په دغه هېواد کې له خپلې میرمنې او څلورو اولادونو سره د پردیسۍ ژوند تېروي. هغه له ۱۳۵۶ ل کاله راهېسې شعر لیکي او د هېواد په بیلا بیلو خپرونو کې يې شعرونه خپاره شوي دي. چاپ شوي نښيرونه يې ۱- اوښکې او سکروټې شعري ټولگه، د ۱۳۵۶ ل کال چاپ. ۲- د لمبو کلی شعري ټولگه، د ۱۳۷۹ ل کال چاپ. ۳- د پتنگ وزر شعري ټولگه، د ۱۳۸۷ ل کال چاپ. ۴- په افغانستان کې د اساسي قوانینو تدوین او د ځینو حقوقي موازینو څرنگوالي ته یوه کتنه، د ۱۳۶۸ ل کال چاپ. باندنۍ تړنې په ويکي شعرونه کې د اسدالله زمري شعرونه په سمسور وېبپاڼه کې د اسد الله زمري شعرونه اخځونه پښتانه شاعران پښتانه ليکوال افغاني ليکوال پښتانه افغانان
علي گل پيوند

علی گل پیوند زوکړه د ۱۳۲۷ لمريز لېږدي کال د کب میاشتې ۲۱ د کونړ ولايت - مړینه د ۱۳۹۹ ل ل کال غويی، جرمني، هامبورگ د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر او لیکوال وو. مخينه علی گل پیوند د ۱۳۲۷ لمريز لېږدي کال د کب میاشتې پر ۲۱ د کونړ ولایت د پشد په کلي کې زیږیدلی دى. لومړنې زده کړي یې د پشد د کلې په ښوونځي كې وکړې. پيوند له څلورم ټولگي نه نظم وايه او مشر ورور ته به يې کيسې لوستلې. ورو ورو يې د شعرونو او بيا پخو او ښو شعرونو ليکل پيل کړل. نورې زده کړې يې په ابن سینا او کابل ښوونتون دارالمعلمین کې سر ته رسولې دي. پر ۱۳۵۱ ل ل کال یې د کابل پوهنتون د ادبیاتو او بشري علومو له پوهنځي نه د لېسانس بريليک دیپلوم تر لاسه کړى دى. پر ۱۳۵۶ ل ل کال یې د ښوونکو د روزنې په اکاډمۍ کې د فوق لیسانس پورې زده کړې بشپړې کړې. دندې پیوند ، د روښان په عالې دارلمعلمین کی د استاد ، د انیس او د ثور انقلاب د ورځپاڼو د مسؤل مدیر او د اطلاعاتو او کلتور وزارت د مرستيال په توگه دندې سرته رسولې دي. علي گل پیوند پر ۱۳۵۹ ل کال جرمني ته د سفير په توگه وگومارل شو، خو تر تگ دمخه د دغې دندې پر ځای زندان ته وليږل شو. نوموړي ۸ کاله د څرخي پله په زندان کې تير کړل او تر ۱۳۶۷ ل ل کاله له کاره گوښه وو. له جیل نه تر راوتو وروسته د البیرونې نشراتې موسسې د سروال رییس په توگه و گومارل شو. پيوند د ډاکتر نجيب الله د واکمنۍ تر پای ته رسېدو او په هېواد کې د کورنۍ جگړې لا تاوجنېدو له لامله د نورو گڼ شمېر افغانانو په څېر دې ته اړوت چې له هېواده بهر ولاړ شي او کډوال شي. هفه وو چې له خپلې کورنۍ سره جرمني ته ولاړ او په هامبورگ ښار کې مېشت شو. مړينه شاعر او ليکوال علي گل پیوند د ۱۳۹۹ ل ل کال د غويي مياشتې پر د ورپېښې ناروغۍ له لامله د جرمني په هامبورگ کې له دې نړۍ سترگې پټې کړې. اورا يې ښاده او جنت يې ځای شه. چاپ شوي نښيرونه يې ۱- زړه ډمه: دا د پیوند د شعرونو هغه ټولگه ده چې د ۱۳۵۸ لمريز لېږدي کال په پاي کې چاپ شوې، خو تر خپرېدو دمخه د تور جلات د لښکریانو په لاس بنده او ورکه شوه. ۲- سیلۍ شعري ټولگه د ۱۳۶۸ لمريز لېږدي کال کابل چاپ. ۳- باولۍ د شعرونو ټولگه د ۱۳۶۸ ل ل کال کابل چاپ. ۴- د سينما ياران شعري ټولگه. ۵-سياسي طنزونه. د علي گل پيوند د شعرونو څو بېلگې دا سړې کرښې سیـزمـه دا بـې مینـې - چې نه ستا زړه تودوي او نه زما وینـې د رټلي ذهن تـاو کـې یې راتاو کـــړم - شي د شنه اسمان په غـاړه سپینـې سپینـې ما ویل تندر به د زړه په تل کې پریوزي - خو ستا سترگو کې خبـرې مینـې مینـې ما وې دا به د ترخــو شپــو ترانـې شـي - زما شعر کــې بـه ځـي د زړگـي وینـــې اور دې پورې شي په داسې ساړه شـعـر - چې يې لوند نه شي گریوان د چا د مینې اخځونه ۱- د سمسور وېبپاڼې د شعرونو برخه ۲- ۳- ۴- پښتانه شاعران پښتانه ليکوال افغاني ليکوال پښتانه افغانان
شهسوار سنگروال

شهسوار سنگروال زوکړه ١٩٥١ زېږدي کال د لغمان ولايت د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال او شاعر دی. مخينه شهسوار سنگروال پر ۱۹۵۱ ز کال د لغمان د ښکلې او شاعرانه سيمې د سنگر په کلي کې زېږېدلی دی. لومړنۍ زده کړې يې د سنگر په ښوونځي او بيا پر ١٩٦٩ ز کال له روښان ليسې څخه فارغ شو. ښاغلي شهسوار سنگروال خپلې لوړې زده کړې د ننگرهار په لوړ ښوونتون عالي دارالمعلمين د تاريخ، جغرافې په څانگه او د ادبياتو پوهنځي په پښتو څانگه کې تر سره کړې دي. هغه لومړی د تاريخ څانگه او بيا يې د ادبياتو پوهنځی ولوست. سنگروال نيازی د ښوونې او روزنې، راديو تلويزيون، اطلاعات او کلتور، ودانولو چارو، د لوړو او مسلکې زده کړو په وزارتونو کې رسمي دندې ترسره کړې دي. پر ١٩٩٢ ز کال پېښور ته ولاړ؛ هلته يې لومړی د احمد شاه بابا په نوم ليسه جوړه کړه او بيا يې پر ١٩٩٣ ز کال د احمدشاه ابدالي پوهنتون تاسيس کړ او د پوهنتون د رياست چارې يې پر غاړه واخيستې. په لندن کې د افغان ادبي جرگې تاسيس او مشري، د شمله فرهنگي مهالنۍ بنسټ اېښوونه او مشري يې هم كړې ده. چاپ شوي نښيرونه يې ۱- شمله. ۲- هوسۍ او کيږدۍ. ۳- د شبنم ښيښه. ۴- د نکريزو پاڼه. ۵- د ډرامې تاريخ او فن. ۶- مساپر. ۷- د سپين غر له پاسه. ۸- څانگه. ۹- د پښتو ادبياتو معاصر تاريخ. ۱۰- د تاريخ په تله کې. ۱۱- د افغانستان د تاریخي جغرافیی څرنگوالی. د ۲۰۰۶ ز کال، د الازهر خپرندویې ادارې پېښور چاپ. د شعر څوبېلگې اخځونه ۱- ۲- ۳- پښتانه ليکوال پښتانه شاعران افغاني ليکوال پښتانه افغانان
د افغانستان د پوهنتونونو لړليک

دا لاندې په افغانستان کې د پوهنتونونو یو لړلیک دی، چې د ولایتوتو په ترتیب اڼل شوي. بلخ د بلخ پوهنتون هلمند د بست پوهنتون هرات د هرات پوهنتون كابل شارق پوهنتون پيشگام د لوړو زده كړو موسسه حربي پوهنتون د افغانستان امريکايي پوهنتون د باختر پوهنتون د پيداگوگي پوهنتون د خاوران ښونیزه موسسه د دعوت پوهنتون د كابل د پولي تكنيك پوهنتون د كابل طبي پوهنتون د مریم د لوړو زده کړو موسسه د مولانا جلال الدین محمد بلخي د لوړو زده کړو موسسه د میوند د لوړو زده کړو موسسه رڼا د لوړو زده كړو موسسه كابل پوهنتون كاتب د لوړو زده كړو موسسه كاردان پوهنتون کندهار د كندهار پوهنتون خوست هرا پوهنتون د خوست پوهنتون پامير پوهنتون ننگرهار د ننگرهار پوهنتون الفلاح پوهنتون خراسان پوهنتون تابش پوهنتون اريانا د لوړو زده کړو مؤسسه سپين غر د لوړو زده کړو مؤسسه روښان د لوړو زده کړو مؤسسه التقوا د لوړو زده کړو مؤسسه پكتيا د پکتيا پوهنتون نور ولايتونه د البيروني پوهنتون د باميان پوهنتون د بدخشان د لوړو زده كړو موسسه د پروان د لوړو زده كړو موسسه د تخار پوهنتون د جوزجان پوهنتون د غزني پوهنتون فارياب د لوړو زده كړو موسسه د لغمان پوهنتون زده كړه په افغانستان كې
د خوست پوهنتون

د خوست پوهنتون دویم نوم: د شیخ زاهد پوهنتون دغه پوهنتون د افغانستان په ختیځ سرحدي ولایت یانې خوست کې پروت پوهنتون دي چې په ۲۰۰۰ زیږدیز کال کې تاسیس شوي. دغه پوهنتون له خپل پخواني ځای یانې پېښور پاکستان څخه رالیږدول شوي کوم چې هلته د افغان پوهنتون پېښور په نوم یادیده او دا لیږدونه د ولسمشر حامد کرزي په رسمی فرمان سره ترسره شو. د خوست پوهنتون نهه پوهنځې او له ۳۰۰۰ څخه ډیر زده کړیالان لري. او همدارنگه دغه پوهنتون یو شخصي راډيو سټیشن د ژورنالیزم خبریالي پوهنځی لپاره هم لری سرچینې خوست ښار رسمي ویبپاڼه د خوست پوهنتون د عرب متحده اماراتو په اقتصادي مرسته جوړ شوي نو ځکه خو د شیخ زاهد د پوهنتون په نوم یی هم یادوي باندنی تړنې د افغانستان د لوړو زده کړو وزارت د افغانستان پوهنتونونه