ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
عبدالوكيل

دوكتور عبدالوكيل د افغانستان د کرهڼې پخوانی وزير و. هغه اصلا د ميدان وردگو ولايت دنرخ ولسوالۍ دی.دی د۱۳۰۲ هـ ش كال دحمل په مياشت كې په كابل كې زيږيدلى دى. لومړنۍ زده كړې يې دكابل ښار په استقلال او غازي ليسو په ښونځيو كې كړيدي اود غازي ليسې ددولسم ټولگي څخه فارغ شو دغه مهال دويمه له نړيواله جگړه روانه وه ، همدغه وخت دښونې او روزنې دوزارت لخوا هندوستان ته وليږل شو. لوري زده كري او دفنصل آباد په پوهنتون كې شامل شو ليسانس يې له همدغه پوهنتون څخه تر لاسه كړ اووروسته پيا کابل ته راغي او دښوونكي په توگه دكابل په دارالمعلمين كې دنده وروسپارل شوه او دوه كاله يې دښوونكي دنده تر سره كړه . ارواښاد ډاكټر عبدالوكيل ۱۹۴۸ م كال چې ۱۳۲۷ هـ ش سره سمون خوري لندن ته ولاړ او هلته يې دكرنې په برخه دكتورا واخستله دندې کله چې په ۱۹۵۲م كال چې ۱۳۳۱هـ ش سره برابره ده كابل ته راغى او دهلمند په ولايت كې دزراعت رئيس وټاكل شو او ۱۲كاله يې په دې ولايت كې دنده تر سره كړه او وروسته بيا ددې ولايت والي وټاكل شو او بيا څه موده وروسته بيا دمشرانو دجرگې انتصابي غړي شو چې ۲ كاله يې همدا دنده تر سره كړه ، يو څه موده وزگار پاتې شو او بيا وروسته دكرنې وزارت دمشاورپه توگه مقررشو او دوه نيم كاله يې دا دنده تر سره كړه وروسته بيا دكرنې دوزير په توگه مقررشو او دوه نيم كاله دوزارت چارې پر مخ بوتلې . ارواښاد ډاكټر وكيل دهغو څيرو او شخصيتونو څخه دى چې هيوادته يې ښيرازي ورپه برخه كړې خدمت يې كړى او په زرگونوهيوادوال يې پر خدمت شاهدان دى . ډاټر وكيل په ډير هنر او ښكلي انداز خپل اولس دنرخ ولسوالۍ خلك مڼو نيالگيو ايښودلوته وهڅول . په دې اړه ويل كيږي چې كله ارواښاد ډاكټر وكيل دنرخ ولسوالۍ خاوره دمڼو لپاره مناسبه تشخيص كړه ، له بيروت څخه يې دمڼو اصلاح شويو ډولونو نيالگي راوړل خلكوته يې توصيه وكړه چې دغه نيالگي كښينوي ، خو هغوي حاضر نه شول ، بالاخره ډاكتر وكيل په خپلو ځمكو كې نيالگي كيښودل ، چې كله دغه باغونه ورسيدل دنرخ دولسوالۍ مشران او سپين ږيري يې چې دغه اصلاح شوې ميوې وليدې په خونديې وپوهيدل ټول دې ته چمتو شول چې باغونه وكري او نن نرخ دمڼو ديوه لوي بڼ په څير په يو ه سمسوره دره بدل دى . وروسته دډاكتر وكيل په هيواد ددغه صادق بچي دابتكار او خدمت په بركت په ښكليو او سمسورو بڼونو بدلې دي . ډاكتر وكيل چې دعمر په وروستيو كلونو كې له هيواده وتلوته اړشوى ؤ ، او په بهر كې اوسيده بياهم دخپل هيواددآبادۍ او ښيرازۍ په غم كې ؤ ، يو وخت چې په بهر كې ډاكتران دده دژوند له دوام څخه مايوسه شول ده ته يې دغه زړه بوږنونكى پيغام واوراوه ، ډاكتر بيا هم دخپل هيواد دسوكالۍ په غم كې ؤ . چې كله دوروستي ځل لپاره خپل هيواد ته راستنيدو ، له كانډا څخه يې دانوروديوه الى جنس څو قلمۍ ورسره راوړې او غوښتل يې په مزارشريف كې يې چې دارواښاد ډاكتر وكيل وروستى وصيت هم دهمغو انگورودپالنې په باب ؤ . دهوښيار انو خبره ده چې ميړونه مري او بادونه يې پاتې كيږي ، ارواښاد ډاكتر عبدالوكيل وفات شو خو ياد يې دزرگونو هيوادوالو په زړونو كې ژوندى دى افغان وزيران
اسماعيل سړبنی

اسماعيل سړبنی د بېټ نيکه زوی او د سړبن وراره و. سړبن ځوی نه درلود، تل به يې خپل ورور بېټ نيکه ته شکايت کاوه. بېټ نيکه خپل دا ځوی اسماعيل هغه ته ورکړ او اسماعيل د سړبن په کور کې وروزل شو. څو چې يو رياضت کښوونکی روحاني شو او د کسي په غرو او د روه په سيمو کې يې ښه شهرت وموند. نعمت الله هروي په مخزن افغاني کې د شيخ اسماعيل داسې ستاينه کوي: شېخ اسماعيل سړبنی قدس الله روه صاحب عبادت و رياضت شافه بود، مقتدای وخت، بعلوم يزداني کاشف اسرار طريقت و حقيقت بوده، در ولايت روه. د شېخ اسماعيل د ژوند وخت يقيني څرگند نه دی خو مخزن الافغاني دومره ليکلي چې دی د شيخ احمد ولد شيخ موسی او حضرت شيخ بهاالدين معاصر وو او شيخ احمد د شيخ موسی ځوی خو مشهور ستانه دی چې د قطب الدين بختيار پلار و، څنگه چې قطب الدين په ۵۷۵ هـ کال کې زېږېدلی دی نو موږ دده د پلار د ژوند دوره تر ۵۰۰ هـ وروسته ټاکلای شو، ځکه چې د شيخ بهاالدين ژوند هم په دغو کالونو کې و. شيخ اسماعيل سربېره پر دې چې لوی ستانه او زيرک شيخ و، د پښتو ژبې شاعر هم و، دده يو طبعي خوندور شعر په پټه خزانه کې راغلی دی چې ده د خپل کاکا د ځوی خرښبون په بېلتانه کې وييلی او هغه داسې دی دده د دې شعر غبرگون هم د خرښبون له خوا وييلی شوی دی چې د خرښبون تر نامه لاندې به راوړل شي. د شيخ اسماعيل مزار د کسي په غره کې دی او ډېر خلک يې زيارت ته ورځي سرچينې پټه خزانه - ۱۷ مخ پښتانه شعرا - ۵۲ مخ مخزن افغاني - خطي نسخه د افغانستان نوميالي پښتانه شاعران
هنسېکا موټواني

هنسېکا موټواني هندي: ، چې په ۹ اگېسټ، ۱۹۹۱، په ممبيي، انډيا کې زيږېدلې، يوه هندي فلمي او پخوانۍ ماشومه لوبگره ده. وگړيز ژوند په ممبيي، هندوستان کې زيږيدلې دا لوبگره اوس د ای پړاونو په ۱۲ ټولگي کې په پوډر نړېوال ښوونځي کې زدکړې کوي. هنسېکا په انگريزي، هندي او ماتې ټولو ژبې خبرې کولی شي. د هغې پلار ښاغلی پرديپ موټواني او مور يې ښاغلې مونا موټواني ده. پلار يې سوداگرۍ کې بوخت دی او مور يې يوه نوموتې ډرمېټالوجېسټه ده. فلمي پرمختگ هنسېکا خپل د فلمونو پېل د پوري جگناد د ټېلوگو ژبې فلم، دېسامودورو، نه وکړو، چې په دې فلم کې يې د الو ارجون سره لوبگري کړې ده. دا فلم د جرمونو د يو رېپورټر په اړه دی چې د يوې سنياسۍ، چې هنسېکا يې رول لوبولی، سره يې مينه پېدا کيږي. هنسېکا يو هندي فلم هم لري، چې هي: ده ونلي ون نوميږي. په دې فلم کې به هنسېکا د خپلې کورنۍ د بدلې اخستلو لپاره د يوې وژونکې رول لوبوي. هنسېکا په باليووډ کې د يوې ارې لوبگرې په توگه خپل پېل هېمېش رېشميا سره د اپ کا سرور: ده ريل لو سټوري نه وکړو. په دې فلم کې هنسېکا د هېمېش رېشميا د ميني، ريا، رول لوبولی دی. دا فلم په ۲۹ جون، ۲۰۰۷ کې خوشې شوی او په هندوستان کې د يو بريالي فلم په توگه څرگند شو. دې فلم د يوې نوې راتلونکې لوبگرې په توگه د هغې لياره هواره کړه. د کناډا ژبې په فلمونو کې هغې خپل پېل د پونيت راجکومار سره په بنداس فلم کې وکړو. دا فلم په ۱۵ فبروري، ۲۰۰۸ خوشې شو. هنسېکا په کانټرې فلم کې د ج.ر. ن ټ ر سره جوړه راغلې او دا فلم د ۲۰۰۸ په می مياشت کې خوشې شوی. دا يو منځنی بريالی فلم وو. دا هم وېل کيږي، چې هنسېکا خپل راتلونکي فلم پولي کې د پوون کلين سره لوبگري کوي. اوس اوس هنسېکا د فلمفير غوره پېلوونکې لوبگرې لپاره هم نومول شوی وه. د هنسېکا راتلونکی فلم مني هی تو هني هی دی. په دې فلم کې، هنسېکا د گوېندا سره لوبگري کوي. فلموگرافي د ماشومې لوبگرې په توگه سريليونه هم دو هی نا --- د کرينا او کويل په توگه کيونکې ساس بهي کبهي بهو تهي --- د ساوري په توگه شکه لکه بوم بوم --- د کرونا په توگه لډو را پوټي --- د پوټي په توگه دېس می نېکلا هوگا چاند --- د ټينا په توگه پري --- د ـــ په توگه سوداگريزې خبرتياوې هيونډی سېنټرو ... د شاه رخ خان سره. د ماشومې لوبگرې په توگه ابرا کا ډبرا ۲۴ ډسمبر، ۲۰۰۴ هم کون هی ۳ سېپټمبر، ۲۰۰۴ ...... سارا ويليمز جاگو ۶ فېبروري، ۲۰۰۴ ...... شروتي کوي مېل گيا ۸ اگېسټ، ۲۰۰۳ ...... سوپر شپږ هوا ۴ جولاې، ۲۰۰۳ اېسکېپ فرام طالبان ۱۴ فبروري، ۲۰۰۳ ...... گونچه د سيما موټواني په توگه د ارې لوبگرې په توگه اخځونه بهرنۍ تړنې د ۱۹۹۱ زيږېدنې ژوندي خلک د ممبيي وگړي د هندي فلمونو لوبگرانې هندی ښځینه لوبغاړی
عبدالله مقری

عبدالله مقری يو افغان سندرغاړی دی. عبدالله مقری د غزني ولايت، مقر ولسوالۍ د کوچالو د کلي اوسېدونکي ده. شخصي ژوند عبدالله مقری د عبیدالله مقری زوی د غزنی ولایت مقر ولسوالۍ په یوه مذهبی کورنۍ کې زیږیدلی وو، د نوموړی د کورنۍ د مخالفت سره مقری د سلګونو حماسی سندرو سره د هېواد په هره برخه کې ګڼ شمېر پلویان لرل. نوموړی د سندرو ویلو ترڅنګ شعرونه هم لیکل. د مقری زوی میر خان د خپل پلار په څیر پیژندل شوی سندرغاړی دی. هنري ژوند سندرې د عبدالله مقری سندرې ترډیره پیژندل شوې دي، چې له هغې ډلې څخه یې دا مشهورې دي. زمونږ هیواده پر مونږ ګرانه افغانستانه سر پرتا قربانونه. خلک وطن جوړوی مونږه جیبان ډکوو.. بېګاه مې ستا له غمه یاره یاره ډیر جړلي دي... شعرونه بابا بابا نارې وښي تا رانه غواړي د شهید ماشومان جاړي د شهید ماشومان جاړي. د عبدالله مقری د خپلو شعرونو څخه یو دی چې نوموړی د یوې حماسي سندرې په توګه هم وړاندی کړی دی. افغان سندرغاړي پښتانه سندرغاړي پښتانه سندرغاړي
ژونکيميا

ژونکيميا په ژونديو اورگانيزمونو کې د کيميايي کړنو د شننو او څېړنو زده کړې ته وايي. همدا نوم د ژوند او کيميا د وييونو يو تړنگنوم دی. ژونکيميا ته په انگرېزي ژبه بايوکېمېسټري يا وايي. د انگريزي ژبې همدا نوم خپل آر له يواني لغت چې مانا يې ده د ژوندانه کيميا څخه اخيستې. د پوهې همدا ډگر د سلولي توکيو د جوړښت او کړنو سره سروکار لري، د ساري په توگه پروټينونه، کاربوهايډرېټ، هشمي توکي، هستوي اسيدونه او ډېر نور ژونماليکيولونه. د کيميايي ژونپوهنې موخه دا ده چې د ژونکيميا په ډگر کې راپورته شويو پوښتنو ته د هغه پرمختللي اوزارونو په مرسته چې په کيميايي جوړښتونو کې دي، ځواب ووايي. که څه هم چې داسې گڼ شمېر ژونماليکيولونه شته، چې ډېری يې پېچلي او لوی ماليکيولونه دي پوليمر بلل کېږي چې د يو شان پر له پسې يوونونو څخه جوړ شوي مونومر بلل کېږي. د ژونماليکيولونو هر پوليمريز ټولگی د يو ډول بېلابېلو يوونونو يو سيټ لري. د ساري په توگه، يو پروټين يو داسې پوليمر دی چې له ۲۰ او يا هم ډېرو امينو اسيدونو څخه جوړ شوی. ژونکيميا د اهمو ژونماليکيولونو لکه پروټينونه، په ځانگړي توگه د اينزايمونو د کټلايز شوي تعاملونو، د کيميايي ځانتياوو په اړه يوه څېړنه او د زده کړې ارت ډگر دی. د سلولي ميټابوليزم او اېنډوکراين غونډال ژونکيميا په پراخه کچه سپړل شوې. د ژونکيميا په نورو برخو کې د ژنيټيک کوډونو ډي ان اې، آر ان اې، د پروټينو جوړښت، سل مېمبرېن لېږد او د لېږدنده سېگنالونو زده کړې شاملې دي. سرچينې کيميا پوهنه
سلمان خان

عبد الراشد سليم سلمان خان هندي: ، چې په ۲۷ د ډېسمبر، ۱۹۶۵ لمريز کال کې زېږېدلی، يو هندي فلمي لوبگر دی چې د باليووډ په فلمونو کې راڅرگنديږي. سلمان خان، چې خپل د لوبگرۍ پېل يې له بيوي هو تو اېسي ۱۹۸۸ نه وکړو، خپل لومړی سوداگريز بری يې د مېنې پيار کيا ۱۹۸۹ نه ترلاسه کړو او د خپلې ښې لوبگرۍ له امله يې د فلمفير غوره نرينه پېلوونکي جایزه هم ترلاسه کړو. دې د باليووډ په ځېنو ډېرو برياليو فلمونو کې لوبگري کړې ده، د بېلگې په توگه ۱۹۹۱،ساجن هم اپکې هی کون ۱۹۹۴، بيوي نمبر ۱ ۱۹۹۹، او نور. د خپلې لوبگرۍ په موده کې دی په پينځو داسې فلمونو کې ښکاره شوی چې د هغې کال تر ټولو ډېره گټه جوړوونکي فلمونه وو. په ۱۹۹۹ کې، سلمان خان په کچ کچ هوتا هی ۱۹۹۸ کې د ښکارېدو له امله د فلمفير غوره ملاتړي لوبگر جایره وگټو، او د هغې نه وروسته يې په ډېرو سوداگريزو برياليو فلمونو کې لوبگري وکړه، چې په هغې کې هم دل دی چکی صنم ۱۹۹۹، تېری نام ۲۰۰۳، نو اېنټري ۲۰۰۵ او پارټنر ۲۰۰۷ راځي. سلمان خان اوس په هندي سېنيما کې د ډېرو برياليو لوبگرانو څخه دی. ژوندليک جایری او نومېدنې د فلمفير اېوارډونه گټل شوي ۱۹۹۰: د فلمفير غوره نرينه پېلوونکي جایری د مېنې پيار کيا لپاره ۱۹۹۹: د فلمفير غوره ملاتړي لوبگر جایری د کچ کچ هوتا هی لپاره نومېدنې ۱۹۹۰: د فلمفير غوره لوبگر جایره د مېنې پيار کيا لپاره ۱۹۹۵: د فلمفير غوره لوبگر جایره د هم اپکې هی کون لپاره ۱۹۹۶: د فلمفير غوره لوبگر جایره د کرن ارجون لپاره ۱۹۹۷: د فلمفير غوره ملاتړي لوبگر جایره د جيت لپاره ۱۹۹۹: د فلمفير غوره لوبگر جایره د پيار کيا تو ډرنا کيا لپاره ۲۰۰۰: د فلمفير غوره لوبگر اېوارډ د هم دل دی چکی صنم لپاره ۲۰۰۰: د فلمفير غوره ټوکي اېوارډ د بيوي نمبر ۱ لپاره ۲۰۰۴: د فلمفير غوره لوبگر اېوارډ د تېری نام لپاره ۲۰۰۴: د فلمفير غوره ملاتړي لوبگر اېوارډ د باغبان لپاره ۲۰۰۶: د فلمفير غوره ټوکي اېوارډ د نو اېنټري لپاره د سټار سکرين اېوارډونه نومېدنې ۲۰۰۴: د سټار سکرين غوره لوبگر اېوارډ د تېری نام لپاره ۲۰۰۵: د سټار سکرين غوره لوبگر اېوارډ د گرو: پراېډ اېنډ هانر لپاره د زي سېن اېوارډونه نومېدنې ۲۰۰۴: د زي سېن غوره لوبگر اېوارډ - نرينه د تېری نام لپاره ۲۰۰۵: د زي سېن غوره لوبگر اېوارډ - نرينه د مجهسې شادي کروگې لپاره ۲۰۰۶: د زي سېن غوره ملاتړي لوبگر اېوارډ - نرينه د نو اېنټري لپاره د باليووډ مووي اېوارډونه گټل شوي ۲۰۰۲: د باليووډ مووي اېوارډ - غوره لوبگر د چوري چوري چپکی چپکی لپاره ملي درنښت ۲۰۰۷: د راجيو گاندهي اېوارډ د خپلې غوره لاسته راوړنې لپاره فلموگرافي دا هم وگور د هندي فلمونو د نرينه لوبگرانو لړ د مدهيا پردېش د خلکو لړ هندي لوبگران د هندي فلمونو لوبگران هندي مسلمانان د اندور خلک د هند پښتانه پښتانه لوبگران خانان
مولانا محمد الياس

مولانا محمد الياس د څوارلسمې هجري پېړۍ په سر کې د پېښور له مفسرينو څخه و، چې د مخزن التفاسير په نامه يې پر قرآن کريم يو تفسير ليکلی ؤ او هم يې په ژبه شعر وايه. دا بيتونه د ده دي: سرچينې فرهنگ زبان و ادبيات پښتو - ۱۵۱ مخ. د افغانستان نوميالي پښتانه شاعران پښتانه ليکوال پښتانه مفسرين پښتانه
غرزی خواخوږی

الحاج غرزی خواخوږی د پوهنپال محمد ابراهيم خواخوږى شاعر، ليکوال، ژورنالست، نوميالي سياستپوه، د ويښ ځلميانو د مشرتابه غړي او د مترقي دموکرات گوند د مشرانو څخه ؤ زوي د کندهار ولايت اصلي اوسيدونکي او په قام بلوڅ، په ١٩٦١ م کال په کابل کي زيږيدلی. زده کړې منځني او لوړي زده کړي يي د کابل په حبيبيي ليسي، د افسرانو عالي کورس ، د کماندو او پراشوت ج کورس او د حربي پوهنتون د لوژستيک د پوهنځي څخه د لسانس تر درجي پوري بشپړ کړي دي. دندي د دفاع وزارت او د ستر درستيز په بيلو بيلو رياستونو کي دنده تر سره کړي، د افغانستان د اطلاعاتو او کلتور د وزير سکرتر ، د افغانستان د بيا رغوني او پرمختيا په مؤسسه کي د عامو اړيکو مسؤل ، په جگړو کي و کابل ته د ملگرو ملتونو د بيړنيو خوراکه موادو د رسولو د چارو مسؤل، په افغانستان کي د سولي د ټنگښت لپاره هلي ځلي، د افغانستان د اسلامي دولت د احتساب د وزارت معين ، افغانستان د اسلامي دولت د ملي امنيت په چارو کي سلاکار ، د طالبانو د واکمني پر ضد د پاڅون د مشري په تور ، د اسلامي لوړو ارزښتونو ، د ملي منل سوي دودونو او د بشري حقوقو د اعلاميي پر خلاف ونيول سو او پرته له محاکمي څخه و اعدام ته محکوم چي پنځه کاله په ځنځير ، زولانه او رنگا رنگ زورولو کوټه قلفي، د کورني او دوستانو سره نه کتل او نور سره د ننگرهار ، کابل او کندهار په استخباراتي جيلونو کي وساتل سو. د ٢٠٠١ م کال د دسمبر د مياشتي په اوومه نيټه د طالبانو رژيم د سقوط سره د جيل څخه خلاص سو، ټولنيز او پوهنيز چارو کي بوخت، په اسلام آباد کي د ښاغلي حامد کرزي د انتخاباتي کمپاين مشر ، د خواخوږی ادبي او کلتوري ټولني مشر او د سمسور افغانستان د شرکت ريئس . په ٢٠٠٥ م کال ولسي جرگي ته د کابل ولايت څخه نومول سوي خو د ځينو مغرضو کړيو د لاس وهني له کبله ولسي جرگي غړيتوب ته بريالي نه سو. د ٢٠٠٧ز کال تر ٢٠٠٨ ز کال د کابل ښاروالۍ دمعين په توگه چاري تر سره کړي او د ناروغي له امله د دندي څخه استعفی ورکړه. پوځي ترفېعات د افغانستان پخواني جمهور رئیس حامد کرزي د حکم پر اساس د کورنیو چارو د فعال احتیاط افسر سمونوال غرزی خواخوږی بلوچ ته د ۲۰۱۴ د جولای په میاشت کې د مل پاسوالۍ برید جنرالی رتبی ترفیع منظوره شوه. مکافات لمړي او دوهمه درجه ستوري نښان، د خدمت، ځوانانو، ميړاني او سيد جمال الدين افغان مډالونه، ستاينليکونه، د اطلاعاتو او کلتور د وزارت په فرهنگي او هنري کانکور کي لويه لوبه اثر د تاريخ او ادبياتو په برخه کي دوهمه جايزه گټلي او نقدي مکافات. ليکني افغانستان د دموکراسي په بهير کي کندهار د تاريخي پيښو په رڼا کي لويه لوبه په افغانستان کي د دموکراسي او ټولټاکني بهير ته لنډه کتنه خواخوږی يادونه افغانستان به سوی ديموکراسی تل پاتي څيره ازمايلي بيا مه ازموئ! په افغانستان اوقبايلي سيموکې تاريخي پېښې، تاوتريخوالی او د جرگو رغنده اغېزې! ِ - په ورځپاڼو او مجلو کي يو شمير مقالي او مضامين پښتانه ليکوال افغان سياستوال افغانان
ښېوه ولسوالۍ

کوز کونړ ولسوالۍ د افغانستان د ننگرهار ولايت شمالي ولسوالېو څخه ده، چې د کونړ سيند په کې تر ډېره ځاېه بهېږي. دغه ولوسوالۍ د ننگرهار ولاېت د امنيتي ولسوالېو په کتار کې شمېرل کېږي، چېرته چې وخت په وخت ډېر شمېر د موسسو کارکوونکي او نور بهرنيان د ټولنيزې، کرنيزې او ودانيزې بېارغونو د کتلو لپاره ورځي. د ۲۰۰۲ز کال د سرشمېرنې له مخې ددې ولسوالۍ د وکړو شمېر ۱۶۷۶۴۰ تنه دی چې ۳۲۰۰۰ زره يې د ۱۲ کلو کم عمره ماشومان دي. د ېاد شوو وکړو ځخه ٪۷۵ پښتانه دي. د ددې ولسوالۍ مرکز ښېوه ده، چۍ ځېنې خلک د ناپوهۍ لامله دا ولسوالۍ د ښېوې ولسوالۍ په نوم هم ېادوي. اخځونه يو اېن اېچ سي ار د ولسوالېو پېژنيال نېټه -- لاس رسى -- . باندنۍ تړنې کوز کونړ ولسوالۍ نخشه د افغانستان ولسوالۍ د ننگرهار ولايت ولسوالۍ
چپرهار ولسوالۍ

چپرهار ولسوالۍ د ننگرهار ولايت د لویديزو ولسوالېو څخه ده چې له جلالکوټ ښار څخه ۲۰ کیلو مېټره واټن کې پرته ده. اداري وېش ددې ولسوالۍ کلي عبارت دي له: للمه، ډاگو، کنډیباغ، هدیاخیل، لونگپور، بانډه، شولانه، سره کلا، کلاشیخ، دولتزي، تریلۍ، څلوزي، پتري، حافظانو کلي، ماڼو، ګراتک، اسلم کلی، سنګینه او داسې نور. سرچينې د افغانستان ولسوالۍ د ننگرهار ولايت ولسوالۍ
حصارک ولسوالۍ

حصارك ولسوالۍ د ننگرهار ولايت د لویديزو ولسوالېو څخه ده او د وګړو شمیر یې په ۲۰۰۶ کال کې ۲۸۳۷۶ نفره اټکل شوی وو. د یادې ولسوالۍ شمال ته لغمان او کابل ولایتونه ختیځ ته یې د ننګرهار شیرزاد ولسوالۍ لویدیځ ته لوګر او پکتیکا ولایتونه او سویل ته یې د پاکستان هیواد قبایلي سیمي پرتي دي. سرچينې د افغانستان ولسوالۍ د ننگرهار ولايت ولسوالۍ
امير کروړ سوري

امير کروړ سوري هـ. س. - ۱۵۴ هـ. س. په انگرېزي: يو افغان باتور بهلوان او د پښتو ژبې شاعر و. هغه د ابو مسلم خراساني هممهالی و چې د جهان پهلوان په نوم هم مشهور و. امیر کروړ د ۷۵۶م کلونو ترمنځ د ننی غور ولایت په مندش سیمه کې واکمني کوله ویل کیږي نوموی د هرات په پوشنګ ځنګلونو کې وفات شوی وي. مخينه امير کروړ سوري د امير پولاد زوی مشهور په جهان پهلوان د ملک شنسپ له اولادې د غور د سوري کهاله يو نوميالی امير او د پښتو ژبې ډېر پخوانی شاعر و. وايي چې امير کروړ به په دوبي زمينداور کې و او هلته به يې ماڼۍ درلوده چې کټ مټ د منديش په شان وه او په دغه ځای کې يې ښکار کاوه او عشرت. په تاريخ سوري کې راوړي چې دا اميران له پېړيو په غور او بالشتان او بست کې و، او د هغه سور نومی له اولاده دی چې د سهاک له پښته و. امير پولاد په هغه دعوت کې شريک و، چې ابوالعباس سفاح د بني اميه سره جگړه کړله، او ابومسلم يې هم مرستی و. په تاريخ سوري کې محمد ابن علي البستي داسې کښلي دي چې: د عباس دعوت په جنگو کې چې امير کروړ، ډېرې سوبې وکړلې نو يې دا بيتونه وويل، چې وياړنه يې بولي - هغه دا دي چې شېخ کټه عليه الرحمة له تاريخ سوري رانقل کړي دي: د امير کروړ جهان پهلوان وياړنه سرچينې د امير کروړ په هکله دا پورتنۍ ليکه د ارواښاد استاد عبدالروف بېنوا د کتاب د افغانستان نوميالي نه اخيستل شوې پښتانه شاعران د افغانستان نوميالي اتلان
هاشم سرواڼی

هاشم سرواڼی په ۳۲۳ هجري کال کې زېږېدلی و. دی د خپل وخت د پښتو ژبې يو نامتو شاعر وه. پښتانه شاعران
روح الله نېکپا

روح الله نېکپا هغه افغان ټکوانډوباز او د افغانستان لومړنی لوبغاړی دی، چې د ۲۰۰۸ و ۲۰۱۲ ز. کال د اولمپيک په نړېوالو سياليو کې يې د افغانستان لپاره د ژېړو مډال وگاټه. زده کړې دندې د ټکوانډو پيل نړېوالې لاسته راوړنې برياوې ماتې باندنۍ تړنې افغانستان لومړنى مډال وگاټۀ په کابل کې د روح الله نيکپا تود هرکلى وشو افغاني لوبغاړي
ثمر اسلمي

ثمر اسلمي د کندهار ولايت په مرکز کې زيږيدلې لمړنى او ثانوي زده کړې يې د کندهار د زرغونې انا په ليسه کې بشپړې کړي دي. زده کړې دوه کاله يې د کندهار په عالي دارلمعلمين کې د پښتو او انگليسي په رشته کې زده کړې کړي دي. دندې د ١٣٥٤ کال راهيسې د هيواد په بيلا بيلو ولايتونو کې د ښوونکې، سرښوونکې او د مديرې په توگه دندې تر سره کړي دي. د پوهنې وزارت، ښځو د چارو وزارت او نورو گڼو ادارو د ښو خدمتو له کبله يې ستاين ليکونه او مډال هم تر لاسه کړي دي. تاجکستان، ازبکستان، ايران، پاکستان، ترکمنستان او مسکو ته گڼ سفرونه کړي دي. ديرش کاله دمخه يې په شعر ويلو پيل کړى ده. شعرونه يې په مطبوعاتي ورځپاڼو کې چاپ شوي چې له بده مرغه ځينې شعري مجموعې يې دمنځه تللي دي. چاپ شوي آثار يو کتاب يې د تڼاکو مرغلرې په نوم چې د لنډيو کتاب دى چاپ شوى . ناچاپه اثار د بيرته راستون شه شعري ټولگه د افغانستان د قلم ټولنې په زیار د چاپ لپاره تياره ده اغلې ثمر اسلمي اوس له خپلې کورنۍ سره په لندن کې ژوند کوي. پښتنې شاعرانې پښتنې ليکوالې
کړنگل

د کړنگل دره چی د کونړ ولايت وپیچ دري په ولسوالي کی پروت دی، ختيځ خواته يي د شوړيگ دره دی اوجنوب او جنوب ختيځ خواته یی د څوکي ولسوالي او د نرنگ ولسوالي ده، لويديځ خواته ته یی د چپی دری ولسوالی ده او شمال ته یی د پیچ دری سیند اود ولسوالی نور کلی دی لکه کنډه گل بارکنډی او داسی نور،،،، د ددی دری خلق ټول پشيء توکمه دی او یو شمير یی نور صافی هم ميشت دی چی له بل ځایه پخوا راکډه شوی او دا په قلعهءگل کی دی کړنگل دره چی د دريي پيچ ولسوالي پوری مربوط دی شمال خواته يي د پيچ دری سيند او کنډه گل سوندري کولک کلي پراته دی لمر خاته خواته يي د شوړيک دره ده او سويل جنوب خواته د نرنگ والسولی او دڅوکئ ولسوالی پرتی دی وگړی یي په خټه پشيان دی او د قلعه گل په شمول خوا شاه ۲۵ پنځويش کلی دی چی تفصيل یی لاندی ذکر دی: علی آباد بيبيال آشات درباټ دکلباټ لوي کلئ ډونگا لينيال لر اوبو ناؤ بر اوبو ناؤ کندليک چيچل لنډيگل ناؤ گټيگل ناؤ سياپاله کنده لام شيلام کوگل يخه چينه قلعه گل لوی کلئ ايويل بړونکتا شړه باټ
ژورنالېستيک

ژورنالېستیک د ژورنالېزم پوهه ده . دغه پوهه د ژورنالېزم قواعد، ټولنې ته یې جوپړ او هغه اغېزه څېړي چې پر ټولنه یې لري . خبريالي
شمشاد (لروينون)

شمشاد د افغانستان د ۲۵ لروينوني تلويزوني فعالو کانالونو له ډلې نه يو کانال دی چې ۲۴ ساعته خپرونې لري. د دغه شخصي لروينون خاوند فضل کريم فضل دی. افغاني رسنۍ پښتو رسنۍ د سپوږمکۍ لروينونه د افغانستان تلويزوني کانالونه
خبريال

ژورنالېست یا خبریال چې په لوېدیځه نړۍ کې ورته راپورتراو خبر څېړونکی هم وایي، مالومات راټولوي، کیسې تیاروي، په ورځپاڼو، رادیو او تېلویزیون کې خبرونه وړاندې کوي، او ولس په سیمه ییزو، ملي او نړیوالو پېښو خبروي . د دې تر څنگ پر ټولو پېښو تبصرې کوي، خلک په ټولیزو چارو خبروي او دوی د خپل اندو واند څرگندولو ته هڅوي . خبریال همدارنگه د دولتي کارمنو کړه وړه څاري، د سیاسي او دولتي کړیو کړه وړه او تصمیمونه ملت ته په روانه، ساده او څرگنده ژبه ژباړي او د ملت غږ دولت ته رسوي . خبريالي
عبدالحميد بهيج

ډاکټر عبدالحميد بهيج په انگرېزي: يو افغان ډاکتر، ليکوال، ژباړونکی او قاموس ليکونکی دی. مخينه عبدالحميد بهيج عثماني د غلام حبيب زوی او د خوشدل لمسی دی. نوموړی د ۱۳۵۷ ل. کال د کب په ۱۵ مه نېټه د وردگو ولايت د جغتو ولسوالۍ په بېدمشک کلي کې زېږېدلی دی. زده کړې نوموړي خپلې لومړنۍ او منځنۍ زده کړې په پېښور کې سر ته رسولې دي. بيا يې لوړې زده کړې د کابل پوهنتون په طب پوهنځي کې سر ته ورسولې او همدغه پوهنځي يې پر ۱۳۸۵ ل. کال په بري سره پای ته رسولی دی. بهپج اوسمهال د گوېته په انستيتيوت کې د آلماني ژبې زد کړيال دی. دندې چاپ شوي آثار تر اوسه يې ۱۴ کتابونه ليکلي چې له هغه ډلې څخه يواځې د چاپ شويو هغو نومونه په دې توگه دي: بهيج طبي سيند :په ۲۰۰۰ ټوکه کې چاپ شوی طبی قاموس دی چې څه د پاسه ۱۲۰۰ مخونه لري . بهيج سياسي قاموس : په ۱۰۰۰ ټوکه کې چاپ شوی قاموس دي چې ۴۱۱ مخونه لري او د افغانستان د کولتور وزارت له اړخه د هېواد د خپلواکۍ د ۸۷ مې کليزې په وياړ په ترسره شوي کانکور کې يې د ادبي او فرهنگي څیړنو په برخه کې لومړۍ جایزه گټلې ده. انگلیسی ـ پښتو فلسفي قاموس - : په ۱۰۰۰ ټوکو کې چاپ شوی سیند دی چې ۳۲۲ مخونه لري او په ۱۳۸۴ لمریز کال کې د هیواد د خپلواکۍ د ۸۶ مې کلیزې په ویاړ د فرهنگ او کلتور وزارت له اړخه په جوړ شوي ادبي کانکور کې د څېړنې په برخه کې لومړۍ جایزه گټلې ده. طبي ترمنیولوژي : په ۱۰۰۰ ټوکونو کې چاپ شوې طبي نومونپوهنه ده چې ۳۶۰ مخونه لري. د باران په ژبه : د جبران خلیل جبران د غوره ویناوو غورچاڼ دی چې په ۱۰۰۰ ټوکو کې چاپ شوی دی. د دولسم ټولگي لپاره د ریاضي د تمرینونو حل. د یوولسم ټولگي لپاره د مثلثات د تمرینونو حل. د یوولسم ټولگی لپاره د ریاضي د تمرینونو حل. بهیج پښتوـ انگليسي قاموس - بهیج انگلیسي ـ پښتو سیند. د باران په ژبه ــ د جبران خلیل جبران د غوره ویناوو غورچاڼ. د کابل طبي پوهنتون د ۱۳۸۶ ل کال د فارغانو یادښتی نبوي خویونه، ژباړه. ناچاپه آثار د تذکرة الاولیا پښتو ژباړه، د شیخ فریدالدین عطار لیکنه، ۱۴۰۰ مخه. د حیأ العلوم پښتو ژباړه، د امام محمد غزالي لیکنه، ۴ ټوکه، شاوخوا ۵۰۰۰ مخه. د کیمای سعادت پښتو ژباړه، د امام محمد غزالي لیکنه، شاوخوا ۱۸۰۰ مخه. د جبران خلیل جبران کلیات، پښتو ژباړه، شاوخوا ۱۶۰۰ مخه. د طبي فزیولوژي پښتو ژباړه، د ویلیام اف گانونگ لیکنه ۱۹۰۰ مخه. مینه ناک لیکونه، ژباړه او خپل ۲۰۰ مخه. د هغه تر سیوري لاندې پښتو ژباړه، د جې پې واسواني لیکنه، ۱۸۰ مخونه. د بهیج پارسي ـ پښتو سیند لیکنه چې شاوخوا ۴ ټوکه دی او ۱۰۰۰۰۰ ويي به ولري. پښتانه ليکوال پښتانه افغانان
روسیه

روسیه یا روس ياهم د روسې فدرال جمهوریت په روسي: د نړۍ تر ټولو لوي هیواد دی.دغه هیواد لویدیځي آسیا او اروپا کې پروت دی چې پلازمینه یې د مسکو ښار دی. له بلي لوري د لویدیځ آرام سمندر، شمالي کنګل سمندر،د توره سمندرګی ،بالتیک سمندر او تور سمندرګی ته څیرمه پروت دی.روسیه د ۱۴ اسیايي او اوروپايي هیوادونو سره ځمکنۍ پوله لرې ،د اوبو له پلوه د جاپان سمندر، ،توره سمندرګی، او د بالیتک سمندر سره سره پوله لري. روسیه د کاناډا ،چین او یا هم د امریکا متحده آیالاتو دوه برابره مساحت لري. د ۲۰۱۳م کال د احصايي له مخې روسیه ۱۴۳ میلیونه وگړي لري. د وگړو له پلوه په نړۍ کې د ډیرو وگړو هیوادونو په نوملړ کې ۹ ځای لری. په هر کلیومتر مربع کې د روسي ۸.۴ وگړي استوگن دي.د دغه هیواد د زیږدنې کچه منفې ده .د دغه هیواد ډیري وگړي په لویدیځه اورپايي برخه کې ژوند کوي. د روسی ۷۱ سلنه وګړي روسان دي، په ټوله کې په دغه هیواد کې ۱۲۰ قومونه ژوند کوي. ددی هیواد تر ټولو ستر لګکي اقلیت د تاتاریان قوم اړوند دي چې د هیواد په کچه ۷-۹ سلنه نفوس جوړوی. د یاد هیواد پاتی نور قومونه ،اوکراینیان، چواش، باشقیر، چیچنیان، ارمنیان ، قفقازیان، بلاروسیان، آسیان، آذربایجانیان، قزاقیان او داسی نور دي. د روسي رسمي ژبه روسي ده خو د روسی تر څنګ ۲۷ نوري ژبې هم ولایتي رسمي بڼه لري. روسیه ۸۱ فیدارالي واحدونه لري چې له دغو ۸۱ واحدونو څخه ۲۱ یي خپلواکه جمهوریتونه دي. روسیه یو ډیر بډایه فرهنګ لري، چې پوشکین لیو تولستوی او فیودور داستایفسکي يي نړۍ وال شهرت څخه برخمن دي. د روسي انترنیټ ځال دی. جغرافیه مهم ښارونه مسکو سن پترزبورګ کازان سوچي نووسیبیرسک یکاترینبورګ امسک سیاسی جوړښت تاریخ اداري ویش د روسې هیواد ایداري برخي. د روسې هیواد ایداري وېش د روسې هیواد د ولایتونو نوملړ د روسیه هیواد فدرال آیالاتونه روسیه په ۸۵ ایداري برخو ویشل شوې ده چې له دې جملې څخه یې ۴۶ ولایتونه اوبلاست او پاتي ۳۹ نورو ایداري برخو سره د روسې هیواد فدرال سوسیالیستي هیواد کوړوي، البته مخکې له دې چې کریمیا له روسیه سره یوځای شي یاد هیواد ۸۳ ایداري برخي لرلي. آمور استراخان بریانسک چیتا ایوانوو کالوګا کمروفو کوستروما کورسک لیپتسک مسکو نیجنی نوګورود امسک اریول ارخانګلسک .بلګورود چلیابینسک ایرکوتسک کالینینګراد کامچاتکا کیروف کورګان لنینګراد ماګادان مورمانسک نوګورود نوسیبیرسک ارنبورګ پنزا پسکوف روستوف ریازان ساخالین سامارا ساراتوف اسمالنسک سوردلوفسک تامبوف تومسک تور تولا تیومن اولیانوفسک ولادیمیر ولګوګراد ولوګدا ورونج یاروسلاول کلتور اقتصاد انځورتون د نړۍ هېوادونه د آسیا هېوادونه د اروپا هېوادونه روسيه
سيد محمد حسين طباطبايي

سید محمد حسین طباطبایی چې په علامه طباطبایی ۱۲۸۱ ه.ل. زوکړې - ۱۳۶۰ ه.ل. مړينه د شلمې پېړۍ له نامتو اسلامي فیلسوفانو، مفسرانو او د اسلامي علومو له پوهانو څخه گڼل کېږي. دده اهمیت پدې کې دی، چې د فلسفه او حکمت، تفسیر یې په نوی انداز کې بیان کړل، د ملا صدرا د فلسفې په شننه کې یې پوره رول لوبولې، او د معرفتپېېندنې ښوونځې بنسټ یې هم اېښې دی. دارنگه د په درځنونو علمي کتابونو په لیکلو، او د سلگونو برجسته زده کوونکو په روزنه لکه د مرتضی مطهری سره یې د خپل وخت سره سم د لودیځ مارکسیستي فلسفي ښوونځي سره په علمي توگه مبارزه کړې، او اسلامي فلسفې ته یې یو نوې ژوند ور وباښه. ژوندلیک ښوونکي فلسفه شمېرپوهنه اصول فقه تألیفات او آثار مشهورې لیکنې یې علامه طباطبایي دوه عمده لیکلي اثار لری، چې یو یې په عربی ژبه د تفسیر المیزان په نامه تفسیر دۍ، چې د ۷۰ کلونو په موده کې یې په ۲۰ ټوکونو کې لیکلې. دا تفسیر تفسیر قران بالقرآن دی، یانې د قرآن تفسیر په قرآن کریم سره شوې. د طباطبایي دا اثر د د سید محمد باقر موسوي همداني لخوا په فارسي ایراني ژبه ژباړل شوې. بل مهم اثر یې د اصول فلسفه و روش رئالیسم په نامه دی.دا کتاب ۱۴ فلسفي لیکنې لري، چې په ۲۰مو او ۳۰مو لسیزو کې یې لیکلې دی، او مرتضی مطهری لخوا پرې د تطبیقي فلسفه په پل یې پرې لمنلیکونه او شرحه لیکې . شرحی کوتاه بر دیگر آثار بدایه الحکمه: کتابی که یک دوره تدریس فشرده فلسفه برای دوستداران علوم عقلی در قم و سپس دانشگاههای کشور شد. نهایه الحکمه: این اثر برای تدریس فلسفه با توضیحی بیشتر، عمقی افزون تر و سطحی عالی تر تدوین شدهاست. حاشیه بر کفایه: کتابی اصولی پیرامون قوانین استنباط است. مجموعهٔ مذاکرات با پروفسور هانری کربن: او که محققی فرانسوی است پیرامون چگونگی شیعه و مباحث اعتقادی و... مذاکراتی با علامه داشته که در این کتاب وجود دارد. رساله انسان قبل از دنیا، در دنیا و بعد از دنیا: این کتاب که اکنون با نام انسان از آغاز تا انجام ترجمه شدهاست مباحثی مفید از عوالم سه گانه ماده، مثال و عقل مطرح کرده و پیرامون شبهات و دغدغه خاطر جوانان مطالبی بسیار مفید و لازم ارائه کردهاست. زده کوونکي علامه طباطبايي په درځنونو زده کوونکي لري، چې زیاتره یې د ایران انقلابي اخودان جوړوي. د نامتو زده کوونکو نومونه یې په لاندې توگه دی: امام موسی صدر مرتضی مطهری سید محمد حسینی بهشتی سید جلال الدین آشتیانی علی قدوسی داماد علامه سید مرتضی جزایری سید محمد حسین حسینی طهرانی محمد اسماعیل صائنی زنجانی عبدالحمید شربیانی غلامحسین ابراهیمی دینانی ابراهیم امینی عبدالله جوادی آملی حسن حسن زاده آملی علی میانجی محمد جواد باهنرشهید باهنر عباس ایزدی ابوطالب تجلیل عزالدین حسینی زنجانی سید عبدالله جعفریتهرانی علی سعادت پرورپهلوانی تهرانی دکتر جواد مناقبی داماد علامه محمدی گیلانی یحیی انصاری سید عبدالکریم موسوی اردبیلی سید محمد باقر ابطحی سید محمد علی ابطحی سید مهدی روحانی حسین علی منتظری محمدتقی مصباح یزدی محمد مفتح ناصر مکارم شیرازی حسن نوری همدانی حسین نوری همدانی سیدابراهیم خسروشاهی سید محمد خامنهای دارنگه یې په دېرو علمي غونډو کې گډونونه کړي، چې نامتو ختیځپوه هنری کورباان سره یې هم ښې مباحثې کړی. د شعر نمونه یې پانویس سېد محمد طباطبايي بهرنۍ تړنې ویژهنامهٔ روزنامهٔ شرق خِرَدنامهٔ همشهری ویژهنامهٔ خبرگزاری مهر کتاب مهر تابان د تفسیر المیزان بشپړ مت د غدیر په گورتپاڼه کې ، د الشیعه په گورتپاڼه کې زلال اندیشهها و منش علامه طباطبایی د مرحوم آيتالله صائنی زنجانی په بیان کې علامه طباطبایی، د ابن رشد پوهنغونډ فلسفه مسلمان فيلسوفان ختيځ فيلسوفان ايراني فيلسوفان شيعه فيلسوفان طباطبايي، سيد محمدحسين طباطبايي، سيد محمدحسين اد تبريز اوسېدونکي فيلسوفان
مرتضی مطهري

شهید مرتضی مطهري د فلسفې، علم کلام، منطق... ستر عالم او فاضل تېر شوې. دا عالم په .... کال زېږېدلې، او په ۱۳۵۸ز کال د فرقان ډلې د یوه غړي لخوا ووژل شو. آثار فيلسوفان
د افغانستان اسلامي حزب

د افغانستان اسلامي حزب د نړۍ په کچه پېژندل شوې اسلامي غورځنگ دی، چې په افغانستان کې د ډېموکراسۍ په لسیزې کې ېې د بعضې لادیني او د اسلام ضد کړنو پر وړاندې د یوه منظم اسلامي غورځنگ په توگه د کابل پوهنتون په ناکراره چاپېریال کې رامځ ته شو، چې د لږ وخت په تېرېدو سره یې په افغانستان کې قوي ریښې جوړې کړې . د جوړښت پیلامه د افغانستان اسلامي حزب په لومړنیو مراحلو کې د افغانستان د ۱۶ تنو ځوانانو په زيار د کابل پوهنتون په انگړ کې رامنځته شو . د غورځنگ په دې لومړي سر کې له یوه بل ازمیښت سره مخ شو، او هغه ددې غورځنگ د مخکښ شهید عبدالرحیم نیازي مړینه وه، چې د ظاهرشاهي پیر د یوه څارگر ډاکټر لخوا د زهرو پیچکارۍ په کولو سره یې ناروغي نوره پسې وغځېده او د سملاسي درملنې لپاره د هند هېواد ته ولېدول شو، خو ژوند ورسره یاري ونکړه، او بیا یې جنازه بېرته د کابل پر لور ولېږدېده . د نیازي له مړینې څخه وروسته د ۷۶۰ په رایه ورکوونکو کې پینځو تنو هریو شهید مولوي حبیب الرحمن، شهید انجینیر حبیب الرحمن، شهید سیف الدین نصرتیار، شهید غلام رباني عطیش او ښاغلي انجینیر گلبدین حکمتیار ته خپلې رايې ورکړې. له پورته پینځو تنو څخه ټول په شهادت رسېدلي، یواځې انجنییرگلبدین حکتیار تردې دمه ژوند دی، او ددې غورځنگ چارې او مشري سمبالوي . د غورځنگ د شهیدو شویو غړو لیکلي اثار د غورځنگ هغه مخکښه غړي چې په مړه شوي، لاندې لیکنې ورڅخه پاتې دی: د اقتصاد اهميت په اسلام او کمونيزم کې ـ لیکوال:استاد عبدالرحيم نيازى جهان بينى اسلامي ـ لیکوال: انجينير حبيب الرحمن. حقايق و قضاوت ها ـ لیکوال: انجينير حبيب الرحمن. به شما اى فرزندان ميهن ـ لیکوال:ډاکټر محمدعمر. حدوث جهان ـ لیکوال: اقا محمد عائل مونږ او زمونږ دعوت ـ لیکوال: استاد عنايت الله د حزب اجرایوی شوری اوسنې حالت انځوریز البوم سرچینې دا هم وگور بهرنې تړن د دوستداران وطن ویب بلاگ کتابخانه تنویر دانجنیر حکمتیار زیاتره کتابونه لدې برېښنايي کتابتون څخه ترلاسه کولای شئ. افغاني گوندونه
هدايت الله خان بنگش

ښاغلی هدایت الله خان بنگش په دریم نوامبر ۱۹۵۴ ع کال کی د پښتونخوا د کوهاټ ولسوالئ د ټل په کلی کی زیږیدلی دی. لومړنئ او منځنئ زده کړی یی د ټل په لیسه کی تر سره کړی دی دایل ایل بي لا ډگری یی په ۱۹۸۱ ع کال کی د خیبر دحقوقو له پوهنځی څخه او دماسټرئ ډگری یی په ۱۹۸۴ ع کال کی د پیښور له پوهنتون څخه د سیاست او بین المللی اړیکو په څانگه کی لاس ته راوړی دی . د سیاست په ډگر کی په هغه باندی د باچاخان د عدم تشدد د غورځنگ پوره اثر ؤ اوددی غورځنگ پلوی ؤ چی لدی امله دخپلی زده کړی په دوران کی دوه واری د پیښور پوهنتون د پښتنو پوهیدونکو د اتحادی مشر او عمومی منشی ټاکل شوی ؤ. ښاغلی هدایت الله خان بنگش په ۱۹۸۴ ع کال کی جرمنی ته راغی او خپلی نوری زده کړی یی دجرمنی د بوخم ښار په روهر پوهنتون کی دسیاسی علومو په څانگه کی بشپړی کړی دی او په همدی کال کی د پښتنو ټولنیز ولسواک گوندد پښتنو ټولنیز ولسولیز گوند غړی شو، او اوس د پښتنو ټولنیز ولسولیز گوند لوی منشی دی. د پښتنو د ټولنيز ولسيز گوند غړي
عزیز حدیث

عزیز حديث يعني دضَرَبَ باب اوصفت مشبه صيغه ده. چي دلږاونادرپه معنی دی. که دادفتح له باب عزّيعزّ دعين په زورفتح سره وويل شي نوبيادقوي اوسخت په معنی دی نوداډول روايات ياخوله دې وجې په دې نوم يادشوي چي دهغوتعدادلږاونادردی،ياله دې وجې چي کله بل سندورسره يوځای شي نوپه هغه کي قوت پيدا کيږي. اصطلاحاً هغه حديث دی چی دهغه راويان په ټولوطبقو کي تردؤکم نه وي. ۲ ــ دتعريف وضاحت يعني ددې روايت دسندپه ټولوطبقوکي دراويانوشمېرتر دؤکم نه وي،خوکه په کومه طبقه کي تردې زيات شي يعني درې ياډېر،نوڅه پروانه لري .مگراړينه داده چي داتعدادبه په هيڅ طبقه کي تردؤکم نه وي،که څه هم يوه طبقه وي ، ځکه پرحديث ياسندحکم دهغه په طبقاتوکي دتعدادپه لحاظ سره کيږي اودحافظ ابن حجر رحمه الله په وينا همدغوره تعريف دی . نخبة الفکرشرح ۲۱ ــ ۲۴ ۳ ــ مثال په بخاري اومسلم کي له انس اويوازي په بخاري کي له ابوهريرة څخه روايت دی چي رسول اکرم وويل : په تاسوکي هيڅوک ترهغومؤمن کېدلای نه شي ترڅوچي زه ده ته ترخپل پلار،مور،اولاداونوروټولوخلکوډير محبوب نه شم . داحديث له انس څخه قتاده اوعبدالعزيزبن صهيب روايت کوي،له قتادة څخه يې بياشعبه اوسعيد، له عبدالعزيزڅخه يې بيااسماعيل بن عليه اوعبدالوارث او له هغوئ څخه يې بيايوه لویه ډله روايت کوي . ۴ ــ په دې موضوع کي تصنيفات له عزيزحديث سره اړوندکوم ځانگړی انفرادي تصنيف نه شته،ښکاره ده چي يادشوی مخصوص صفت بالکل لږاو نــــادردی اوپه داډول تصنيف کي کومه دپام وړگټه هم نه وي . اسلام د اسلام وییپانگه حدیث سنت د حدیثو وییپانگه
مستخرج

مستخرجات د مستخرج معنی څه ده هغې پېژندگلو؟ يو مصنف چي د حـديثو په یو کتاب کي داحاديثو تخريج په خپلوشخصي سندونو سره وکړي او د اصل مؤلف پيروي نه کوي، خو د هغه دا سندونه د اصل مؤلف له استاد يا پورته کومې طبقې سره پيوست شي نودیته مستخرج ویل کیږي ژباړن ب- دصحيحينومستخرجات : المستخرج علی البخاری لابی بکرالاسماعيلی . المستخرج علی مسلم لابی عوانة الاسفرائينی . المستخرجعلی البخاری ومسلملابی نعيم الاصبهانی . ايادمستخرجاتوليکوالانوله صحيحينوسره په الفاظو کي دموافقت التزام کړی؟ ددې پوښتنې ځواب دادی چي هغوله سره ترپايه دالفاظو موافقت ته پاملرنه نه ده کړې،ځکه چي دهغوئ نقل شوي الفـــاظ ددوئ دخپلواستادانـــوروايت شوي الفاظ دي له همدې کبلـــه نوپه ځينوځايونوکــي دالفاظواختلاف ليدل کيږي . دقديم دورمؤلفین بيهقي،بغوي اونورپه خپلوخپلو تصانيفو کي رواه البخاري اورواه مسلم وايي،خوځای ځای دالفاظوله اختلاف سره سره په معنی کي هــم يوڅه توپيروي نـــود هغوئ له دې قول څخه مراداصل مضمون وي نه الفاظ . اياله مستخرج اونوروڅخه په نقل کولوداصل لورته د هغه نسبت صحيح دی؟ پورتني تفصيل ته په پام دانه ده صحيح چي له يو مستخرج يادصحيحينوله کوم ذیلي کتاب څخه په نقل يوحديث ته رواه البخاري يارواه مسلــم وويل شي، مگرکه په دې دوو شيانوکي يوشی موجودشي . ۱ ــ رانقل شوی حدیث له اصل سره پرتله شوی وي . ۲ ــ يادمستخرج ليکوال اوياکوم بل چاپه ډاگه کړې وي چي : اخرجه بلفظه يعني هوبهودهماغه په الفاظوروايت شوی دی . هـ- دمستخرجاتوگټې : دصحيحينومستخرجات څوگټې لري،امـــام سيــوطي په تـــدريب الراوي کي نـــژدې لـــس بللـي دي په هغوکي درې ارزښتمنې يې دادي : ۱ ــ دسندکره والی : ځيني وختونه دمستخرج دليکوال سندتراصل مصنف کره وي . ۲ ــ دحدیث دصحت اطمنان : په دې صورت کي ځيني وختونه دحديث په مضمون کي يوڅـــه زائدالفاظ اوزياتې خبرې راوړل کيږي،چي په علم کي دزيادت اودحديث په اړه دلااطمنان سبب گرزي . ۳ ــ دحديث تقويه : کله چي په څوسندونونقل شوی وي نودادهغه دتقويې سبب گرزي همدارازدمعارضې په صورت کي دترجېح گټه هم لري . اسلام د اسلام وییپانگه حدیث سنت د حدیثو وییپانگه
متواتر حديث

متواتر حديث یا خبر متواتِر له تواتر څخه اخستل شوې، چې تواتر بیا د اسم فاعل صيغه ده، او د تسلسل او تتابع په معنی دی .په عربو کي وايي: تَوَاتَرَالْمَطَرُ يعني پرله پسې او متواتر باران اوريږي . داصطلاح له مخې په اصطلاح کې متواتر هغه حديث دی چي دومره گڼ راويان هغه روايت کړي چي دعادت له مخې پردروغو د دومره ډيروکسانواجتماع شوني نه وي . ددې تعريف وضاحت اوتفصيل يعني متواترحديث او خبرهغه دی چي دهغه دسندپه ټولوپړيودصحابه کرامو په وخت،تابعينواوتبع تابعينورحمهم الله په وخت کي دراويانوشمېردومره زياته وي چي عرفاً شوني نه وي چي دې ټولوکسانودي پردروغوياله ځانه ددې خبرپرجوړولو اتفاق کړی وي .يادې اتفاقاًله ټولوڅخه دروغ صادرشوي وي . دتواترشرطونه ديادشوي تعريف له وضاحت اوتفصيل څخه داخبره په ډاگه کيږي چي ديوخبردتواترلپاره څلورشرطونه ضروري دي : الف - دهغه دراويانوشمېربه ډېروي خوددې ډېرښت په کمه اندازه کي اختلاف دی . راجح داده چي لږترلږه ۱۰ کسان خوبه هرومرووي . تدريب الراوي ۲ ۱۷۷ ب - دسندداکثرت به په ټولوطبقاتوکي موجودوي . ج - دعادت له مخې به داشوني نه وي چي هغوئ دي پر دروغواتفاق کړی وي . د- داخبره به پرظاهري حواسواومشاهده مبني وي. مثلاً دهغوئ بيان به داډول وي- سمعناموږپه خپلوغوږونو واورېدل رأيناموږپه خپلوسترگووليدل لمسناموږ لاس ورؤړاونوردې ته ورته الفاظ اوعبارات . که خبرله يوفکراوعقلي شي سره تړلی وي نوهغه ته خبر متواتر نه ويل کيږي مثلاً: داچي العالم حادث دانړۍ نوې پيداشوې ده ځکه داقضيه له حس اومشاهدې سره تړاو نه لري . ۳ - حکم متواترخبريقين فائده کوي،يعني داسي يقيني خبره چي انسان يې منلوته مجبوريږي ،لکه يوچاچي کوم شی په خپلو سترگوليدلی وي نوهغه يې په رښتنتوب کي هيڅ شک نه لري . خبرمتواترعلني په همدې ډول دی ځکه نوټول متواتراخباراواحاديث مقبول وي اودهغود راويانو پلټنې ته اړتيانه لري . ۴ - دخبرمتواتراقسام خبرمتواتردوه ډولونه لري : لفظي اومعنوي . الف - متواترلفظي : هغه روايت دی چي الفاظ اومعنی دواړه يې متواتروي ،لکه داحديث : من کذب علی متعمدا فليتبوا مقعده،من النار . چاچي په قصدپه ماپسي دروغ وتړل،هغه دي خپل ځای په اورکي جوړکړي . ددې حديث دروايت کؤنکوصحابؤ شمېرتراوياؤزيات دی . ب - متوامترمعنوي : هغه روايت دی چي معنی يې متواتره وي خوالفاظ يې متواترنه وي . مثلاًپه دعاکي د لاس پورته کولواحادیث ،له نبي کريم څخه په دې اړه نژدې سل احاديث نقل شوي اوپه هريوه کي همدامضمون دی چي رسول اکرم په دعاکي لاس پورته کول خو کيفيات اواحوال يې مختلف دي اوپه هغوکي يو کيفيت اوحالت هم متواترنه دی . بياهم دهغو قدرمشترک په دعا کي لاس پورته کول دټولوسندونوپه اعتبارپه تواتر ثابت دی . ۵ - دمتواترواحاديثو شتون داحاديثوپه کتابونوکي يوشمېرمتواتراحاديث شته . مثلاًدحوض کوثرحديث،پرموزودمسح کولواحاديث او نور. خومتواتراحاديث داحادوپه پرتله ډېرکم دي . ۶ - په دې اړه مشهورې ليکنې دامت علماؤدمتواترواحاديثوجمع کولوته هم ځانگړې پاملرنه کړې ده اوهغوته يې دمستقلوليکلوبڼه ورکړې ده ترڅودعلم ترلاسه کؤنکي په اسانۍ سره وکولای شي متواتر احاديث ترلاسه کړي دځينونومونه يې دادي : الف - الازهارالمتناثرة فی الاخبارالمتواترة- دامام سيوطي رحمه الله ليکنه ده چي دبابونوپه شکل ترتيب شوې ده . ب- قطف الازهار- داهم دامام سيوطي رحمه الله تأليف دی اودپورته يادشوي کتاب لنډيزدی . ج- نظم المتناثرمن الحديث المتواتر- دمحمدبن جعفر الکتانی ليکنه ده . اسلام د اسلام وییپانگه حدیث سنت د حدیثو وییپانگه
خمس

خمس د څښتن په لار کې د غنیمت هغه مال چې له کفارو څخه په جگړه کې ونیول شي له مال څخه د پینځمې برخې ورکول دي، لکه څرنگه چې په سپېڅلي قرآن کې څښتن تعالی فرمایي: او همدا له هغو څو بډوالو اختلافاتو څخه یو دی، چې د شیعه او سنیانو ترمنځ شته. سنیان اهل سنت او جماعت لارویان پدې گروهه دی، چې ددې مال ورکړه یواځې د غنیمت په مال کې روا ده، مگر شیعه گان بیا وایي، چې دا ورکړه په ټولو اموالو کې اړینه ده. د شیعه گانو نظر د خمس په اړه د دولس اماي شیعه گنو په وړاندز خمس په شپږ برخو وېشل لاندینیو برخو وېشل کېږي: د څښتن تعالی برخه، او دا برخه امام د رسول ځایناستي ته ځي. د رسول برخه،او دا برخه هم د رسول ځایناستي ته ورځي. د ذي القربى برخه، او دا برخه هم د رسول ځایناستي ته ورځي. د یتیمانو برخه، او دا برخه یتیمانو آل محمد ته ورځي. سهم للمساكين ، او دا برخه د آل محمد مسکینانو ته ورځي. سهم لأبناء السبيل ، او دا برخه هم د آل محمد آل سبيل مساپرو ته ورځي. خمس د اهل سنتو له نظره الخمس من أين يأخذ وكيف يتم تقسيمه د خمس یادښت دوه ځلې په قرآن کریم کې شوې، او د زکات مسله بیا له دې څخه بېله ده، او په قرآن کې بې شمېره آیاتونه دي، چې د زکات په ورکړه دلالت کوي. د لومړي خمس په اړه سورت انفال کې د بدر د معرکې یادونه داسې راځي: وَاعْلَمُواْ أَنَّمَا غَنِمْتُم مِّن شَيْءٍ فَأَنَّ لِلّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ . څښتن تعالی فرمایی: مَّا أَفَاء اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ كَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاء مِنكُمْ. نو دا دوه ایاتونه د جهاد او غنیمت په اړه دی. څلور برخې د غنیمت ترلاسه کوونکو لپاره دي، او پینځمه یې د څښتن تعالی لپاره ده، او هغه دقرآن کریم پدې دلیل: واعلموا أنما غنمتم من شيء فأن لله خمسه نو د غنیمت اضافت یې هغوی مجاهدینو ته وکړ، او پینځمه برخه یې ځانته . او د جهاد د مال اصل وېشنه پدې توگه ده: مال په پینځه برخو وېشل کېږي. څلور برخې هغو کسانو مجاهدینو ته ورکول کېږي، چې په غزا کې یې گډون کړې وي، یانې د جهاد د مال ۸۰سلنه برخه، ځکه چې د همدوي مجاهدینو له وجې دا مال لاس ته راغلې دی. او پینځمه خمس برخه او دا مال د جهادي مال ټولټال ۲۰ سلنه برخه جوړوي یوځل بیا په پینځه برخو وېشل کېږي، او دا هغه وېشنه ده، چې په پورته دوه آیتونو کې یې یادونه وشوه. خمس لله وللرسول یانې د مال څلور پر سل او د نبي صلی الله علیه وسلم له مړینې څخه وروسته دا مسله د مسلمانانو په عامه چارو کې ولگول شوه. خمس څلور پر سل د ذوي القربى د نبي علیه السلام خپل خپلوان برخه، ځکه چې دوي ته زکات ورکړه حراهه ده. خمس څلور پر سل د یتیمانو لپاره. خمس څلور پر سل د مسکینانو لپاره. خمس څلور پر سل دأبناء السبيل مساپرو لپاره. او خمس پینځمه برخه د غنیمت له مال څخه اخستل کېږي، ځکه چې څښتن تعالی فرمايي: وأعلموا أَنَّمَا غَنِمْتُم غنیمت په جهاد کې وی، غنایم له کفارو څخه اخستل کېږي، نه چې له مسلمانانو څخه. د لا روښانتیا لپاره یو مثال: فرض کوو، چې د غنیمت مال ۱۰ زره افغانۍ دی. نو دا غنیمت ۱۰زره افغانۍ به په پینځه مساوي برخو وېشل کېږي، یانې دوه زره دوه زره دوه زره دوه زره دوه زره. بیا له پینځو برخو څخه څلور برخې هغو مجاهدینو ته ورکول کېږ، چې په غزا کې یې گډون کړې وي. نو دوه زره پاتې شوې. دا بیا په پینځه برخو وېش کېږي: لله والرسول لذوي القربى لليتامى للمساكين لأبن السبيل أربعمائة لكل سهم. أي ذوي القربى سوف يحصلون على أربعمائة ، أي خمس الخمس وهو يساوي ما نسبته أربعة بالمائة. سرچینې د اسلام وییپانگه حدیث قرآن فقه شریعت
صلی الله عليه وسلم

صلى الله عليه وسلم هغه الفاظ دی، چې اهل سنت یې د محمد صلی الله علیه وسلم د درناوي او په هغه بانې درود استولو پر وخت یې وایي، او شیعه گان یې بیا صَلَّىٰ ٱللَّٰهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ کاروي. د قرآن دلیل أولى الناس بي يوم القيامة أكثرهم علي صلاة. نبي صلی الله علیه وسلم باندې د ثناء ویلو الفاظ دا الفاظ د احادیثو له معتبرو کتابونو څخه راټول کړای شوي دی.: سرچینې اسلام شريعت قرآن محمد بن عبد الله د اسلام وييپانگه
شهاب الدين سهروردي

شهاب الدین یحیی ابن حبش بن امیرک ابوالفتوح سهروردی، په شهابالدین او شیخ اشراق او شیخ مقتول باندې ستایل شوې ملقب، ۵۴۹ - ۵۷۸ ه.س. یا ۱۱۵۴ - ۱۱۹۱ ز. د اسلامي نړۍ له نوموتو فیلسوفانو څخه دی. سهروردي، شهابالدين مسلمان فيلسوفان سهروردي، شهابالدين د ختيځ فيلسوفان فيلسوفان
هنري کوربان

هنري کوربان نامتو ختیځ پوه، فیلسفو او په ایران کې د فرانسې انسټېټیوټ رییس، او په فرانسه کې د سوربن په پوهنتو کې ښوونکې په کال ۱۹۰۳ز زېږېدلې. ده ۱۴ کاله په فرانس کې د فلسفې په زده کړه تېر کړل، په ځانگړي توگه د هېگل په فلسفه یې ښه پېژندله، او یو له هغو خلکو څخه و، هېدگر یې ښه ژور پېژانده، او د لودیځ له فلسفي ښوونځیو سره ښه اشنایي درلوده. هنري کوربان د لودیځ له نامتو فلیسوفانو ادموند موسرل، ارنست کاسیرر، امیل بریه، اتېن جېلسن، لویس ماسینیون څخه یې علمي گټې ترلاسه کړې. ده به ځان د لویس ماسینیوس تصوف پېژندونکي ختیځپوهزده کوونکې گاڼه، او هغه سره د زړه اړیکې لري. په حقیقت کې د همدې ښوونکې په وسیله له شهاب الدین سهروردي او د هغه له ښوونځي د اشراق ښوونځی سره بلد شو. فلسفه فرانسه ختيځپوهان
ابهيدا

ابهيدا په هندي فلسفه کې په ټول واحدي مذهب، چې د روحي او مادي او څښتن او انسان ترمنځ هېڅ توپیر نه مني، اطلاق کېږي. فلسفي وییپانگه
ابد

ابد په انگرېزي: د تلواله يا ترتله مکرر او ناپايه ژوند په مانا دی چې د وجود استمرار په راتلونکي نه-پای ته رسېدونکې زمانه کې څرگندوي. ابد د ازل بډنوم دی. فلسفي ويپانگه
آداب البحث

آداب البحث: د بحث، مرکې، مناظرې... اداب هغه پوهه چې د مناظرې څرنگوالې او شرایط تشرېح کوی. آلي: خپلکارې، ميخانيكى هغه شيان چې په خپلکاري توگه كار كوي، هغه شیان چې د انگېرنې له مخې په خپلسري توگه منځته راغلي وی. لکه چې وایی په خپلسري کار کې تقریبا هېڅ فکرکول نه وي. او یا خپلکارې تفسیر هغه دی، چې یواځې به مادي او حسي ظواهرو باندې بسیا او اعتماد وکړي، فلسفي وییپانگه
اپولینارېزم

اپولینارېزم: ، یو مسیحي لاهوتی مذهب دی، چې د اسقف اپولینارس په نامه نومول شوې، فلسفي وییپانگه
آن

آن: اوس، دممهال، حاضر د زمان و وخت له مخې یوه لحظه، لکه یو ټکې . چې په مکان کې وي، نه کوم اوږدوالې لري او نه هم کومه موده، بلکه د دوو هغو پرله پسې وختونو ترمنځ شریک حد، او حاضر یانې تل ترتله لحظه، چې د آنا په نامه یادېږي. امام غزالي وایی: الآن هغه اړخ دی، چې تېره او راتلونکې زمانې پکې شریکې دي. معیار العلوم، ص ۱۹۵. وگور: لحظه. اتحاد: یووالې اخځلیک د فلسفې ویبلاگ فلسفي وییپانگه
كرم

د كرم كرنه له ډېرو لرغونو زمانو نه راهيسې انسانانو دود كړې ده او يو له ډېرو لرغونو دود شويو سابو نه گڼل كيږي. نن ورځ د نړۍ داسې سيمه نشته چې هلته دې كرم ونه كرل شي. كرم زښت ډېر ډولونه لري ، چې د نورو ټولو سابو نه يې ډولونه زيات دى. د نړۍ په بېلابېلو سيمو كې د اوبهوا له توپير سره سم د هغوى بېلابېل ډولونه كرل كيږي. په ۱۹۸۹ زكال كې د كرم د ټولو ډولونو د حاصلاتو اندازه ، پرته له گلپي نه ، ۳۶ ميلونو ټنو ته رسېدلې وه. څېړونكي دې پايلې ته راغلي ، چې د كرم كرنه لومړى وار په نرم اقليم لرونكو سيمو كې دود شوه ، يانې د مديترانې سمندرگي په سيمه او سويلي اروپا كې. د اټكلي شمېر له مخې څلورنيم زره كاله پخوا د كرم كرنه دود شوې ده. په امريكا ، افريقا ، اندونيزيا ، ماليزيا ، شمالي هند، فيليپين او يو شمېر نورو هېوادو كې بيا پنډوسي كرم پراختيا موندلې ده. پنډوسي كرم هم نور ډېر ډولونه لري ، چې ځينې ډولونه يې په روسيه او نورو اروپايي هېوادو كې هم كرل كيږي. دغه ډول كرم له ويټامين او قندو نه غني دى. د پاملرنې وړ خبره داده ، چې گلپي هم د كرم له ډولونو نه گڼل كيږي. گلپي د گرمۍ په وړاندې مقاومت نه لري ، ځكه خو معمولا په هغو سيمو كې كرل كيږي ، چې هوا يې سړه او لنده وي. گلپي د كرم تر ټولو ډولونو نه ارزښتمن او گټور دى . په رښتيا سره هم ډېر كم داسې خوراكي توكي شته ، چې هغوى دې پخپل تركيب كې البومين ، د كاليوم مالگې ، كلسيم ، او مگنيزم ولري ، خو دا ټول غذايي مواد په گلپي كې شته . گلپي د وينې له جوړولو ډېرولو د وينې د فشار له ټيټولو ، او د بدن د دفاعي شونتياوو له پياوړتيا سره مرسته كوي. د كرم يو بل ډول د بروكسل په نامه ياديږي ، چې په مني او ژمي كې حاصلات وركوي. په ژمي كې ورته تاوخانې جوړوي او په هغو كې يې كرنه او روزنه ترسره كيږي. دا ډول كرم پخپل تركيب كې تر ټولو زيات البومين لري. د كرم بل ډول كولرابي كرم دى. لكه څرنگه چې ددغه ډول كرم ډنډر له منرالي موادو او قندو نه غني دى ، نو ځكه خو يې كال په كال په كرنه كې زياتوالى راځي. له بل پلوه په دا ډول كرم كې ډېر ويټامينونه شته ، چې له هغه شمېر نه يې د او ويټامينونه هم دي. د كرم يو بل ډول د چيني كرم په نامه ياديږي. چيني كرم د كاليوم له مالگو ، كلسيم او وسپنې نه غني دى. جاپانيانو چيني كرم له خپل جاپاني ډوله كرم سره پيوند كړى ، چې په پايله كې يې نوى ډول كرم تر لاسه كړى دى. دغه نوى چيني او جاپانى پيوندي كرم له يوې خوا پخپل تركيب كې ډېر غذايي مواد لري ، له بلې خوا ژر رسيږي ، بل دا چې حاصلات يې له نورو كرمو نه زيات وي ، چې نن ورځ په اروپا او امريكا كې هم دود دى او پراختيا يې موندلې ده. په افريقا كې بيا د حبشې كرم ډېر نامتو دى . د كرم دغه ډول د تور او پاڼيز كرم د طبيعي پيوند په پايله كې منځته راغلى دى . د پام وړ يوه خبره دا هم ده ، چې سرې ملۍ ، شنې ملۍ او ټېپر هم د كرم له نسله سره تړاو لري او د كرم ځينې ډولونه بلل كيږي؛ خو ددغو سابو هم له پاڼو ، هم له بېخ او رېښو نه كار اخيستل كيږي او له ويټامينونو نه هم غني دي. ژباړن : اوڅار افغان . سرچينه : گ . پ . شالاېووا ، و . پ . سيتنيكوف ، ت . م . كولياديچ. د عمومي مالوماتو انسكلوپېډيا، ۴۷ ۵۲ مخونه ، د ۱۹۹۹ ز كال ماسكو ټاپ. د پاڼو سابه
محمد رحمت الله تنها

محمد رحمت الله تنها اندړ د قضاوت پوه مولوي ميرزاخان عاطفي زوي دی. نوموړی د كابل پوهنتون د ساينس په پوهنڅي کې د فزيك په څانگه كي استاد دی او علمي رتبه يې پوهيالی ده. مخينه افغان هستوي فزیکپوه محمدرحمت الله تنها د غزني ولايت د اندړو د ولسوالي اصلي اوسیدونکی دی. خو د ۱۳۶۲ لمريز كال د سلواغې په دويمه نيټه د كابل په ښار كي دې نړۍ ته سترگی غړولي دی. زده کړې لمړنی او ديني زده كړي یې له خپل پلار څخه زده كړي او په يوولس كلنۍ کې د سويې د آزموینې په تيرولو سره اووم ټولگي ته تللی ، مانا داچې زده كړي یې په ښونځي كې له اووم ټولگي څخه پيل كړي دي، په ۲۰۰۰ زیږیدیز كال كې د خيرخاني ميني د غلام حيدرخان له عالي ليسې څخه وتلی او په ۲۰۰۱ كال كي یې د كابل پوهنتون د ساينس په پوهنڅئ كې د فزيك په ځآنگه كې زده کړي پیل کړي. استاد په ۲۰۰۴ زیږدیز كال كې د همدي پوهنځئ د فزيك له څآنگي څخه په لوړه درجه وتلی او په ۲۰۰۵ زیږدیز كال كي یې په همدغه څآنگه كي داستاد په بڼه په خپله دنده پيل كړي او تر اوسه هم په همدې دنده پاتي شوی. نوموړي دخپلي دندي په موده كي د نړيوالي اتومي انرژي ادارې په بیلابیلو نړیوالو فيلوشيپونو کې گډون کړی. استاد د اټومي او اهستوي فزیک پوه دی او له افغان هستوي فزیک پوه پوهاند ډاكتر عبدالحي نظيفي سره یې په گده د كابل پوهنتون لپاره دهستوي فزيك په اړه په پښتو ژبه دوه كتابونه ليكلي او چاپ شوي دي.د استاد تنها اندړ گڼ شمیر مقالې په ځينو ملی او نړیوالو مجلو او ویبپاڼو کې خپرې شوي.استاد په ډیرو نړیوالو کانفرانسونو او سیمینارونو کې گډون کړی او په ځیینو هغو کي یې بشپړه ونډه اخیستي ده.ټولي لیکني یې د ده په مورنی ژبه پښتو باندي دي. په پښتو دري او انگريزي باندې رواني خبري او لكني كولاي شی او په عربي، آلمانی او ارودو ژبو پوهيږی خو لیکني نشی پرې کولای. استاد دامحال په برلین کې دآلمان هیواد په ستر هستوي او بڅروکو په لابراتوار کې د خپلو زده کړو د ترسره کولو لپاره په څیړنو بوخت دی. استاد له پښتو سره ډيره مينه لري او يو په دین او وطن مین ځوان دی. چاپ شوي آثار د هستوي فزیک اساسات د تطبیقي هستې اساسات پښتانه ليکوال فزیکپوهان هستوي فزیکپوهان افغان فزیکپوهان افغان هستوي فزیکپوهان پښتانه فزیکپوهان پښتانه هستوي فزیکپوهان
پښتورکي

پښتورگی د انسانانو په بدن کې يو مغلقه غړی دی چې گڼ شمېر ژونپوهنيزې کړنې ترسره کوي. د دغو غړو اهمه دنده، بدن د اوبلنو توکو په هوميوستاتيک توازن کې ساتنه، ده. چې دا د بدن د اوبلنو توکو او ميټابولايټونو د چڼولو او د بدن نه د متيازو له لارې د بېکاره توکو لکه، يوريا، او په وينه کې معدني توکي او آيونونه لکه سوډيم، پوټاشيم، هايډروجن، آکسيجن او تړنگتوکي لکه امينو اسيدونه، کرياټينين، بايکاربونېټ او د گلوکوزو د وېستلو کړنه ده. پښتورگي د وينې فشار په تنظيمولو کې، د گلوکوزو په ميټابوليزم کې او په اېروتروپويېسېز يا د وينې د سروتوکو د جوړېدنې پروسې کې هم ډېر اهم رول لوبوي. د طب هغه څانگه چې د پښتورگو په اړه او ددوي د ناروغيو په اړه په کې زده کړې کېږي د نېفرولوجي په نامه يادېږي. د - يا نېفرو مختاړی د پښتورگي په مانا ده چې همدا ويي د لرغوني يوناني لغت يا نېفروس څخه اخيستل شوی، همدا ډول د يا رينال صفت د پښتورگي ته اړوند په مانا ده چې دا بيا لاتين د ژبې يا رېنيس نه راوتلی چې دا وييکه د پښتورگي مانا لري. اناتومي په انسانانو کې پښتورگي د خيټې په شاتنۍ برخې کې پراته دي. هر يو وگړی د دوه پښتورگو خاوند دی، چې هر يو پښتورگی د شمزي په کيڼ او ښي اړخونو کې ځای پر ځای دي. کيڼ پښتورگی د پرين نه ښکته، د توري په شاتنۍ برخه کې او ښی پښتورگی د پرين نه لږ څه ښکته، د ځيگر په شاتنۍ برخې کې، پروت دی . . - . . . . . . . - . دا هم وگورۍ د پښتورگي ډبره د پښتورگي فيزيالوجي د ميتيازو غونډال سرچينې اناتومي