لوېدیځ برلین

لوېدیځ برلین یوه محصوره سیاسي سیمه وه چې د سړې جګړې پرمهال د برلین لوېدیځه برخه په کې شامله وه؛ که څه هم د لوېدیځ برلین حقیقي حقوقي وضعیت مبهم ؤ او د آلمان د فدرال جمهوریت یا ځمکنۍ ادعا پر سر شوروي اتحاد او ختیځ اتحاد نورو هېوادونو په پراخه پیمانه ناندرۍ وکړې، لوېدیځ برلین له سیاسي پلوه او په ۱۹۴۹ کال کې د سره ځان هملاری کړ. برلین په مستقیم یا نامستقیم ډول په خپلو فدرال بنسټونو کې ګډون کاوه. لوېدیځ متفقینو په رسمي ډول لوېدیځ برلین کنټرول کاوه او په بشپړ ډول د شوروي تر کنټرول لاندې د ختیځ برلین او ختیځ آلمان له خوا محصور ؤ. لوېدیځ برلین د سړې جګړې په اوږدو کې لوی سمبولیک اهمیت درلود، ځکه چې لوېدیځو خلکو د آزادۍ ټاپو او په اروپا کې د امریکا ترټولو وفادار سیال ګاڼه. لوېدیځ آلمان دې ځای ته د لوېدیځې نمایشګاه په توګه په پراخه کچه مالي مرسته کاوه. لوېدیځ برلین چې یو بډایه ښار ؤ، د خپل ځانګړي نړیوال خصلت په پار او د تعلیم، څېړنې او د کلتور مرکز په توګه مشهور ؤ. لوېدیځ برلین شاوخوا دوه مېلیونه اوسېدونکي درلودل او د سړې جګړې په دوران کې یې د آلمان له هر ښار څخه ترټولو ډېر نفوس درلود. لوېدیځ برلین ۱۶۰ کیلومتره ۱۰۰ مایل د آلمان د داخلي پولې ختیځ او شمال ته ؤ او یوازې د لوېدیځ آلمان څخه د ځمکنۍ تنګې رېل پټلۍ او لویو لارو دهلیزونو له لارې د لاسرسي وړ ؤ. په دې ځای کې د ۱۹۴۵ کال د امریکا، برېتانیې او فرانسې اشغال شوې سیمې شاملې وې. د برلین دیوال چې په ۱۹۶۱ کال کې جوړ شو، په فزیکي لحاظ یې لوېدیځ برلین له ختیځ برلین او د ختیځ جرمني له چاپېریال څخه جلا کړ تر دې چې په ۱۹۸۹ کال کې ړنګ کړل شو. د ۱۹۹۰ کال د اوکټوبر په ۳ هغه ورځ چې جرمني په رسمي ډول یو موټی شو، ختیځ او لوېدیځ برلین د فدرال جمهوریت سره د ښاري دولت په توګه په رسمي ډول متحد شول او بالاخره یو ځل بیا د آلمان پلازمېنه شو. سرچینه د ۱۹۴۴ کال د لندن پروتوکول او د پوټسډام تړون د دوهمې نړیوال جګړې په پیلېدو سره د آلمان د اشغال لپاره قانوني جوړښت رامنځته کړ. د دې تړونونو له مخې آلمان رسماً د څلورو متفقینو متحده ایالاتو، برېتانیې، شوروي اتحاد او فرانسې له لوري اداره کېد، تر هغه چې د آلمان حکومت چې ټولو اړخونو ته د منلو وړ، جوړ شو. د آلمان خاوره چې په ۱۹۳۷ کال کې شته وه، د ختیځ آلمان زیاترې برخې سره به کمه شي، په دې توګه د آلمان پخوانۍ ختیځې خاورې رامنځته کېږي. پاتې خاوره به په څلورو زونونو ویشل کېږي، هر خاوره د یو له څلورو متفق هېوادونو له لوري اداره کېده. برلین چې د شوروي اشغال شوې سیمې په واسطه چې د منځني آلمان په زیاتره برخه کې نوی رامنځته شوی ؤ، چاپېر ؤ، په ورته ډول ووېشل شو او لوېدیځو متفقینو یوه محصوره سیمه چې د ښار لوېدیځې برخې په کې شاملې وې، ونیوله. د تړون له مخې د برلین اشغال یوازې د څلور اړخیزې موافقې په پایله کې پای ته رسېدلی شو. لوېدیځو متفقینو ته د برلین خپلو برخو ته درې هوایي دهلیزونه تضمین شول او شورويانو هم په نارسمي ډول د لوېدیځ برلین او د آلمان د لوېدیځو برخو ترمنځ سړک او ریل پټلۍ ته اجازه ورکړه د ترافیک برخه وګورئ. په لومړي سر پلان ؤ چې دا ترتیب لنډمهاله اداري بڼه ولري او ټولو خواوو اعلان وکړ چې آلمان او برلین به ډېر ژر متحد شي. که څه هم همدا چې د لوېدیځو متفقینو او شوروي اتحاد ترمنځ اړیکې ترینګړې شوې او سړه جګړه پیل شوه، د آلمان او برلین ګډه اداره خرابه شوه. د شوروي له خوا اشغال شوي برلین او د لوېدیځ له خوا اشغال شوي برلین جلا جلا ښاري ادارې درلودې. شورويانو په ۱۴۴۸ کال کې هڅه وکړه چې لوېدیځ متفقینو مجبور کړي ترڅو په لوېدیځو برخو باندې د ځمکنۍ محاصرې، د برلین محاصرې په لګولو سره دوی له برلین څخه بهر کړي. لوېدیځ د خپل هوایي دهلیزونو په کارولو سره د برلین د هوایي پل له لارې د ښار خپلې برخې ته د خوراکي توکو او نورو توکو رسولو لپاره ځواب ورکړ. د ۱۹۴۹ کال په مې کې شورويانو له محاصرې لاس واخیست او لوېدیځ برلین د خپل واک سره د یو جلا ښار په توګه وساتل شو. د برلین له محاصرې وروسته د ختیځ او لوېدیځ برلین ترمنځ نورمالې اړېکې بیا پیل شوې. دا موده مؤقتي وه تر هغه چې خبرې بیا پیل شوې. د ختیځ آلمان حکومت په ۱۹۵۲ کال کې د خپلو پولو تړل پیل کړل او لوېدیځ برلین یې نور منزوي کړ. په مستقیمه پایله کې برېښنایي شبکې جلا شوې او د ټلفوني کرښې پرې شوې. ولکس پولیټزای او شوروي پوځي پرسونل هم د ښار څخه د وتلو ټولو سړکونو د بندولو بهیر ته دوام ورکړ، چې په پایله کې د جون په میاشت کې د څو وسله والو نښتو او لږ تر لږه د فرانسوي جنډارمیري او فدرال سرحدي پولیسو سره یوه نښته وشوه. که څه هم د برلین دېوال په جوړولو سره د تفرقې اوج تر ۱۹۶۱ کال پورې موجود نه ؤ. سرچينې