ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
سردار علي ټکر

سردار علي ټكر د كوزې پښتونخوا يو تكړه سندرغاړې دى، چې دده كوډگر غږ په لر او بر څه چې په ټوله نړۍ كې ډېر زيات مېنان لري. دې په ۱۹۵۶ز كال د ټكر په كلي كې زېږېدلې دى. تراوسه پورې د ټكر سلگونه البومه د پښتو ژبې سندريزه مينه والو ته وړاندې كړې دي. مخينه او زده کړې سردار علي ټکر په ز. کال کې د مردان د تخت بايي سيمې د ټکر په کلي کې سترگې نړۍ ته پرانيستي دي. نوموړی تر لسم ټولگي خپلې لومړنۍ زده کړې په خپل کلي کې سر ته رسولي او بيا يې د مردان په دولتي پوهنڅي کې په ساينسي مضامينو کې د څوارلسم ټولگي بريليک ترلاسه کړی. تر دې وروسته د پېښور پوهنتون د انجنيرۍ پوهنځی ته ولاړ او هلته يې د ماشيني تخنيک په ځانگه کې انجنيري کړې. کله چې له انجنيري يې په برياليتوب سره سر ته ورسوله نو بيا يې د برتانيې او کاناډا هېوادونو کې څينې ځانگړي کورسونه بشپړ کړل. د هنر ډگر کله چې سردار علي ټکر په پوهنتون کې زده کړيال وه نو په هماغه وخت کې ورته د خپل د پټ استعداد د څرگندولو موقعه برابره شوه. په لومړيو ورڅو کې يې خپل استعداد د خپلو دوستانو په ډله کې محدوده ساتلی وه او د پوهنتون او ملگرو د موسيقۍ په بېلابېلو غونډو او لمانڅنو کې يې گډون کاوه. خو کله چې په ۱۹۸۲ ز. کال کې د پېښور د اېډورډ پوهنڅي د تاريخ د ځانگې يو پروفيسر، يار محمد مغموم د پښتو ژبې فلسفي شاعر غني خان لپاره يې يو محفل جوړ کړی وه او په هماغه مهال نوموړی پروفيسر د يوه داسې سندرغاړي په لټه وه چې د غني خان شعرونه په سندرو او موسيقۍ لا نور ښکلي کړي، نو په همدې وخت کې سردار علي ټکر په دې خبر شو او د څان سره يې دا پرېکړه وکړه چې دی به په دغه غونډه کې سندرې وايي. دا هماغه غونډه وه چې سردار علي ټکر يې د لومړي څل لپاره د گڼو خلکو په مخ کې خپل فن او هنر ښکاره کړ چې ډېرو خلکو د هغه د سندرو کسټونه ثبت کړل او ډېر لږ وخت وروسته همدا ټيپي کسټونه په بازار کې مينوال وموندل او سردار علي ټکر نوم او شهرت پيدا کړ. تر دې وروسته د لومړي څل لپاره سردار علي ټکر د پېښور راډيو په يوه خپرونه کې چې د زلمي کول په نامه يادېده، دوه غزلې وويلې. په راډيو کې د سندرو ويلو وروسته يې د پاکستان ټلويزون پي ټي وي ته لار وموندله او هلته يې هم سندرې ثبت کړې. په ۱۹۸۴ کال کې سردار علي ټکر افغانستان ته ولاړ او افغانستان ته سفر کولو سره يې د هغو شاعرانو د شعرونو ويلو چانس ترلاسه کړ، کوم چې پاکستان کې ورباندې بنديز لگېدلی وه. په افغانستان کې پاتې کېدل او هلته په ټلويزون کې سندرې وييل نور هم د سردار علي ټکر په شهرت کې زياتونه وکړه. د پښتو موسيقۍ په ډگر کې د نه هېرېدونکو خدمتونو په پايله کې سردار علي ټکر گڼ شمېر لاسته راوړنې لري. نوموړي ته د پاکستان د حکومت لخوا د پرايډ آف پرفارمنس يا د وړاندې کولو وياړ جايزه ورکړل شوه. پښتانه سندرغاړي افغان سندرغاړي
محمد اعظم دادفر

ډاکټر محمد اعظم دادفر ۶ د دېسمبر، ۱۹۴۶ ز. - د کډوالو د چارو او د لوړو زده کړو پخوانی وزير دی. مخينه هغه په ۱۲۶ ۱۹۴۶ کال کي د اندخوي په ولسوالي کي دونيا ته سترگي غړولي دي، زده کړې وروسته د ابتدائي دوري د بشپړ کولوڅخه د کابل پوهنتون دطب په رشته کي تحصيل ته ادامه ورکړه، او په ۱۹۷۳ کال کي پوهنتون بشپړ او فارغ شو. دندې هغه د ۱۹۷۴ کال څخه تر ۱۹۷۸ کال پوري دطب په پوهنځي کي د استاد په حيث وظيفه اجرا کړه. اود ۱۹۷۶ کال څخه تر ۱۹۹۲ کال پوري په پاکستان کي دافغان مهاجرو دصحي مرکز رئيس وو او په ۱۹۹۲ کال کي په جېنيوا کې دسرې مياشتې د سلاکار په توگه او د ۱۹۹۵ کال څخه تر ۱۹۹۶ کال پورې په هامبورگ کې د افغانستان د پوهانو او د بياجوړونې دکوميټې غړی او د ۱۹۹۹ کال څخه تر ۲۰۰۲ کال پورې دافغانستان په شمالي صفحاتو کې د طبي څانگې همغږی کوونکي او د ۲۰۰۴ کال د جولای د مياشتې څخه تر ۲۰۰۴ کال د دسمبر پورې دافغانستان دبشري حقونو د کميسيون سره همکار وو او د ۲۰۰۴ کال د اپريل د ۶ نيټې څخه تر ۲۰۰۴ کال د دسمبر پورې د مهاجرينو او بيرته راستنېدونکو د وزارت د وزير په حيث او د ۲۰۰۶ کال د مي مياشتي څخه را وروسته تراوسه پوري دافغانستان دلوړو زده کړو دوزير په حيث اوپه دي حاضر وخت کي په جرمني کي دافغان مهاجرو د طبيبانو د دټولني انجمن غړي دي اوفعلاْ دکومکونو او همکاريو يوه جرمني مؤسسه چي په افغانستان کي د افغاني ښوونځيو ملاتړ کوي غړي دي. او په ضمن کي نوموړی په ۱۹۹۹ کال کي دافغان مهاجرو او د کابل خلکو دصحي مشکلاتو په اړه رسالي ليکلي دي. دا هم وګورئ په افغانستان کې لوړې زده کړې د افغانستان د لوړو زده کړو وزارت سرچينې ژوندي خلک د لوړو زده کړو وزیران افغانستان افغان وزيران افغان سياستوال د شمالي ټلوالې غړي
ليکدود

ليکدود يا رسمالخط چې په فارسي ژبه کې يې دبیره هم بولي او په عربي ژبه کې يې قواعد کتابت ګڼي يو قرارداد يا تړون دی چې د مینځپانګې لیکلو لپاره کارول کیږي. د ليکدود ترمنځ توپیر د دوی په چلند یا د مفکورې په تفسیر کې دی کوم چې په متن کې د یو بل په پرتله د کلمو لیکلو لاره ورکوي. ليکدود د یوې ژبې سکریپټ لیکلو لپاره د معیاري لارې استازیتوب کوي. کله چې د یوې ژبې لیکلو لپاره له یو څخه زيات ليکدودونه شتون ولري، لکه کوردي ژبه، يغوري ژبه، سربيايي ژبه و یا اینوکتیتوت ژبه، د دا ډول ژبو لپاره شونې ده بېلابېل ليکدودونه شتون لوري. مرکب لیکنه ، جلا لیکنه، تمثیلونه ، جماعات ، پولی سلیبیک کلمې ، د پورونو جملې او حروفو له هغو مفاهیمو څخه دي چې د لیکدود د ټاکلو عوامل دي. اړوندې پوښتنې فارسي رسم الخط پښتو ليکدود سرچینې پاړسي ژبه
پخلی

پخلی د خوړلو لپاره د خواړو د چمتو کولو يا پخولو کړنې ته وايي. همدا ويی د خواړو پخولو ټولې طريقې په ځان کې رانغاړي. پدې کې ډېرې داسې گڼ شمېر طريقې، د بېلابېلو شيانو او اوزارو گډون چې د خواړو خوند او يا هاضمې کې مرسته کوي دا ټول راځي. دا د خوړلو لپاره د وړ خوړنتوکو د ټاکلو، د خوړنتوکو د تللو او د هيلمنو پايلو په موخه، د خوړنتوکو د يوځای کولو يوه باترتيبه پروسه گڼل کېږي. هغه څه چې په پای کې لاس ته راغلي پاخه شوي خواړه اغېزمن کوي، هغه د بېلابېلو خوړنتوکو شتون، پخلی
سکندر خان خټک

سکندر خان خټک زوکړه ۱۰۶۸ سپوږميز کال - مړینه اټکلي ۱۱۱۶ سپوږميز کال د پښتو ژبې تکړه شاعر، لیکوال او د ستر شاعر خوشال خان خټک زوی دی. مخينه د سکندر خان خټک د زېږېدو کال او نېټه نه ده مالومه، خو پوهانو چې کومې څېړنې کړې له هغو داسې راجوتېږي چې هغه پر ۱۰۶۸ سپوږميز کال زېږېدلی او تر ۱۱۱۶ پورې یې ژوند يقيني دی. سکندر خان خټک هم یو تکړه شاعر او په شعر کې یې د خپل پلار پیروي کړې ده. د شعر بېلگه یې دا ده: کورنۍ او مدني اکر د سکندر خان خټک د زامنو له شمېره د انور خان او منور خان په نومونو دوه زامن درلودل چې منور خان يې د منگل په نامه هم ياد کړى دی. تر دې مهاله نور داسې مالومات لاس ته نه دي راغلي چې د پښتو ژبې دغه ډېر ښه شاعر به په ټوله کې څو زامن درلودل. ليکلي او چاپ شوي نښيرونه يې ۱- د سکندر خان خټک دېوان. ۲- مهر شدی دیوان. ۳- د لیلی او مجنون مثنوی. ۴- دلی او شهۍ. ۵- شمايلنامه او پندنامه. اخځليک ۱- ۲- پښتانه شاعران پښتانه ليکوال افغاني ليکوال پښتانه افغانان
هايکو

هايکو د جاپاني شاعرۍ يوه بڼه ده چې ۱۷ موراس يا په، د ۵، ۷ درې ميتريکي عبارتونو او ۵ موراس لري. د شعر ډولونه
سرشمېرنه

سرشمېرنه د وکړو د هر یوه غړي په هکله د مالوماتو د راغونډولو بهیر ته وایی دا اړینه نه ده چې دا وکړي دې یوازې انسانان وي. سرشمېرنه
ملا دادالله اخوند

ملا دادالله اخوند مړينه؛ ۱۳ مې، ۲۰۰۷ يو طالب پوځي وياند قومندان و. په ۲۰۰۱ کال کې د طالبانو د واکمنۍ له راپرزېدا وروسته نوموړی تر خپلې مړينې پورې د افغانستان په سوېلي ولايت هلمند کې د طالبانو پوځي بولندوی و. مخينه داد الله د افغانستان په سويلي سيمه روزگان ولايت، او د ځينو په وينا بيا په کندهار کې زيږيدلی وو . جهادی مخېنه یې د شوروي زبرځواک پوځ پرضد پېلېږي، او په همدې لار کې يې خپله يوه پښه هم په ۱۹۸۰ لسیزه کې کې له لاسه ورکړه. ملا داد الله د وسله والو طالبانو د لس کسيزې شورا يو مهم غړى و چې په تېرو پینځو کلونو کې يې د نړيوالو او افغان ځواکونو په وړاندې د طالبانو د بريدونو مشري کوله . د راپورونو له مخې هغه د ملا محمد عمر اخوند د نژدې کسانو څخه و. ده د طالبانو لخوا د سيمو د نيولو په زياتره عمليانو کې وڼده درلوده . خو څرنگه چې په پيښور کې د نيوز د ورځپاڼې چلوونکى او د بي بي سي خبريال رحيم الله يوسفزى وايي ملادادالله وروسته له هغه سخت مشهور شوچې طالبانو وکولى شول چې دده په مشرۍ د شمال ډيرى ولايتونو ونيسي . دده په لاس د سيمو د کېوتو لامل په دې کې ليدل کيږي چې دى يو پرېکنده او سخت زړى قوماندان و چې په شمال کې د يو شمېر خلکو په وژنه هم تورن و. د طالبانو د نسکوريدو پر مهال ، د طالبانو د لوى درستيز ملا فاضل اخوند سره ملادادالله هم د کندوز په ولايت کې د طالبانو د پوځي چارو مسوليت په غاړه لرله. ملافاضل اخوند د زرگونو نورو طالبانوسره جنرال دوستم ته تسليم شو چې اوس گوانتنامو کې بندى دى، خو ملا دادالله وکولى شول چې له کندوزه په پټه، تر کندهاره ځان ورسوي. سرچینې کندهار کندهاریان افغان طالبان د القاعده غړي
قانوني لاسوندونه

د افغانستان اساسي قانون د ټوليزو رسنيو قانون د ډيورنډ کرښې تړونليک بن د كنفرانس د پريكړه ليك قانوني لاسوندونه :
د جال تړونونه

مخکې له دی چې د آدرس په اړه رڼا واچوو ،په لمړی سر کې باید وویل شی چې د یوی شبکې د جوړولو لپاره وسایلو ته له ټولو ډیره اړتیا د ه باید وسایل پیدا او د هغه په مټ سره کمپیوټرونه او نور کمپیوټری وسایل یو له بله ونښلول شی. د دی ارتباط د تامینولو لپاره د تړونونو شتون حتمی دی چې همدا تړونونه منطقی ارتباط ټینگوی. د قوانینو هغه مجموعه چې په رسمی شکل درج او په شبکه او انټرنیټ کې د وسایلو ارتباط اداره او کنترولوی د تړون یا پروتوکول په نامه سره نومول کيږي. تړون د معلوماتو فارمټ،چټکتیا،په نښه کول او د غلطیو کنترول او د اړیکو نور ځایونه او برخی کنترولوی. دا تړونونه د ځینو ارگانونو او ټولنو پواسطه تهیه او منل کېږی.له دی ارگانونو څخه ځینی یی په لاندی ډول دی: : : اونور... په شبکه او انټرنیټ کې له بیلا بیلو تړونونو څخه گټه اخیستل کېږی.دا تړونونه ډیری دندی تر سره کوی په دی ځای کې به له دی تړونونو څخه د تړون د بیلگی په توگه و څیړل شی.
ورځپاڼه

ورځپاڼه يوه داسې خپرونه ده چې په ځان کې ورځيني تاوده خبرونه، مالومات او خبرتياوې لري. اکثراً دغه مالومات په يو ټيټ-بيه کاغذ باندې چې د اخباري کاغذ په نامه يادېږي چاپېږي. ورځپاڼې کېدلای شي چې د ټولو او يا هم د يوې ځانگړې گټې پخاطر، د دود له مخې هره ورځ او يا هم اوونيز خپرونې وکړي. لومړنۍ چاپي ورځپاڼه په ۱۶۰۵ زېږيز کال کې خپره شوه، ورځپاڼې
چاپېريال ساتنه

چاپېريال: ټول ژوندي او غیر ژوندي موجودات چې مونږ یی.په خپل اطراف کې وینو او مونږ یی احاطه کړی یو د چاپېريال په نوم سره ياديږي یا د ژوندي او غیری ژوندي اجسامو مجموعه چې یو په بل متقابلي اغیزې ولری د چاپېريال به نوم ياديږي چاپېريال به درې ډوله دی ژوندی محیط انسانان، حیوانات، نباتات غیرژوندی محیط لمر، هوا، اوبه، وړانګې خاوره... اجتماعي محیط دینونه، رواجونه، مذهبونه... چاپېريال ساتنه تول هغه کړنلارې چې د فزیکي او بيولوژيکي محیط حفاظت او مدیریت تر څېړنې لاندې نيسي د محیط زیست یا چاپېريال ساتنې به نوم ياديږي یا هم ټولې هغه عملیی چې د فزیکي محیط ساتنه ددې لپاره وکړی چې د بيولوژيکي محیط رفاه په کې منځ ته راشي عبارت له چاپېريال ساتنې څخه دی گرین هوز گازونه هغو گازوته وایي چې په شیشه ای یا پلاستیکی کورونو کې منځ ته راځي او کله چې وړانگې شیشه ای کورته ننوځي نو یوه برخه يې چې د څپې اوږد والی يې ډیر وي هلته پاتې کیږي او دا کورونه گرموي او له همدې گرمۍ له امله په ژمي او یخه هوا کې نباتات پکې کرل کیږي او په زمي کې هم گټه تر ې اخیستل کیږ ي اوس راځو دې موضوع ته چې صنعتي هیوادونه ډیر کاربن دای اکساید او نایتروجن اکساید تو لیدوي چې هوا ته خوشې کیږي او د ځمکې په شا او خوا دا سې یو حالت جوړوي لکه گرین هوز چې وړانگې ورته ننوځي بیرته وتی نه شي او هوا گرموي ډیره څیړنه په دې برخه کې شوې او منل شوې ده چې همدا غازونه چې دگرین هوز تاثیر جوړوي داسې یوه پېښه لکه د گرین هوز تاثیر جوړوي او د ځمکې اتموسفیر گرموي او په دې ډول هوا گرمیږي او چاپیریال گرمیږي . د جاپیریال دگرمیدو سره په ځمکه کې یخونه ویلې کیږي او په بحرونو کې اوبه زیاتیږي او جزیرې او دبحر د غاړې ټیت ځایونه د اوبو لاندې کیږي او همدارنگه واورې وریدل کمیږي او باران وریدل زیاتیږي ډیر بارانونه د سیلابونو د راتگ سبب گرځي او سیلابونه ډیرې زمکې او کورونه تخریبوي. له بلې خوا د نباتاتو او حیواناتو دتغیراتو سبب گر ځي یعنې دیخو ځایونو نباتات او حیوانات به یا بلکل له منځه لاړ شي او یا به په څه تغیراتو سره ځان د نوي چاپیریال سره برابر کړي او دا چې په انسانانو او حیواناتو نور څه تاثیر کوي چې او س يې مونږ نه شو تخمین کولی . بله مهمه موضوع چې چاپیریال ته ډیرضرر لري هغه د اوزون سوړه ده اوزون ددرې اتو اکسیجن نه جوړ شوی دی او دځمکې په شا او خوا یوه طبقه جوړوي چې ستراتوسفیر نومیږي داوزون قشرطیقه ددې دپاره ده چې دالترا ویولیت او نور مضرې وړانگو د راتگ نه ځمکې ته مخنیوی وکړي که دا وړانگې ځمکې ته راورسي نو جلدي تکلیفونه او جلدي سر طان په اول قطارکې راځي دسترگو ړندېدل اونور د سترگو مرضونه هم د دې وړانگو نه پیداکیږي . داوزون سوړه هغه حالت ته وایي چې په ستراتوسفیر کې داوزون طبقه نرۍ اویا یا بیخي له منځه لاړه شي . په زړو یخچالو او ایرکنډیشنو کې داسې مواد فضا ته خوشې کیږي چې داوزون سوړه لا پسې لویوي . په افغانستان کې چې د زړو موټرو باب دی دحکومت توجه دې خاصې موضوع ته رااړوم . دریمه موضوع میده گردونه دي او میده گردونه هغو گردونو ته وایي چې قطر يې د ۱۰ مایکرونو کم وي او مایکرون د ملي متر زرمې برخې ته وایي دا میده گردونه په اسانۍ سره سږو ته دتنفس د لارې ننوځي او هلته ځای نیسي چې د امبولی اوسر طان باعث گرځي او دا میده گردونه د زړو ډیزلي ماشینونو نه راووځي اوس له بده مرغه په افغانستان کې دا کنټرول نشته چې کوم موټر او یا ماشین دې افغانستان ته وارد شي او په خارج کې هم خلک ددې زړو ماشینو نه ځان خلاصوي زمونږ وړانديز دولت ته دادی چې دې موضوع ته په جدي نظر وگوري .
نانو تکنالوژي

ټول شیان داتومونو نه جوړ شوي دي او دا چې دا اتومونه په څه ډول سره یو څای شوي او تنظیم شوي دي . د مثال په ډول الماس د کاربن نه جوړ شوی او سکاره هم له کاربن نه جوړشوي او یوازې توپیر یې په جوړښت کې دی په کاربن کې اتومونه یوډول او په الماس کې بل ډول تنظیم شوي دي . که د شگو اتومونه سره د سره ترتیب شي نو دکمپیوتر چیپس به ترې جوړ شي او که د هایدروجن او کاربن اوهوا اتومونه دسره ترتیب شي نو پټاتې به ترې جوړې شي . تر اوسه د تولید سویه د مالیکول په سطحه ده او که د وضاحت د پاره داسې مثال راوړم چې خښتې کولای شو په داسې ډول سره کیږدو چې یو دیوال یو کور او یا کوټه ترې جوړه شي . په راتلونکي وخت کي به دا کار امکان ولري چې اتومونه په خپله خوښه سره منظم کړو چې هم ارزانه او اسانه وي ددې کار دپاره راتلونکې پیړۍ تخمین شوې ده یعنې اټکل کیږی چی په راتلونکې پیړۍ کې به انسانان وکولای شي چی اتومونه سره دسره تنظیم کړی . دیادولو وړ ده چې د نانو تکنالوژي په باره کې چې په راتلونکي نسلو کې به ډیر اهمیت ولري خبرې وکړو اوس په ډیرو موضوعاتو څېړنه کیږي چې ابعاد یې د ۱۰۰۰ نانو موترو په اندازه دي او دا لا نور هم وړوکي کیږي او سنۍ لیتو گرافي لا نور هم انکشاف کوي اما عنعنوي لیتو گرافي نور دې مسایلو ته جواب نه شي ویلی چې د مایکرون نه وړه وي . په وروستیو ۵۰ کلو کې نانو تکنو لوژی ډیر انکشاف کړی او دا به لا نور هم انکشاف وکړي او داسې فکر کیږی چې د مالیکول په اندازه چیپس به جوړ شي او د نانو تکنالوژی په تخنیکو به سره تړلي وي او ډیر ارزان او اسانه به جوړیږي او هر لوجیک عنصر به د مالیکول په اندازه وړوکی اودقت به یې د اوسنیو کمپیوترونه زیات وي . د نانو تکنالوژي اوسنی تعریف که ښه واضح نه وي نو یو څه نور اصطلا حات به ښایي دا موضوع رو ښانه کړي لکه مالیکولر تکنالوژي او یا مالیکولر نانو تکنالوژي چې په موادو د مالیکول په سویه وڅیړل شي او مونږ کولای شو چې هر څه یې ونوموو خو دا لاندې مطلب ترې مراد دی . هر اتوم په خپل معین او معلوم ځای کې کیښودل شي . مونږ کولای شو چې هر ساختمان ترې جوړ کړو . قیمت یې د خامو موادو دبیې نه ډیریږي . دوه نورترمونه چې مهم دي او هغه دادی او دا دا معنی لري چې اوله اصطلاح نه مقصد دادی چې هر اتوم په خپل ځای کي کیښودل شي او ددویمې اصطلاح مطلب دادی چې ارزانه تمام شي . اوله اصطلاح د مالیکولي روبوت نه خبرې کوی . فایمن په ۱۹۵۹کې ویلې وو چې د اتومو نه دجوړیدو په کارکې د فزیک له مخې کومه مانع نه شته . د وړو اجزاونه چې د مالیکول په اندازه وي سره یو ځای کیږي او لږ څه لوی او بیا لږنور لوی روبوت ترې جوړیدای شي . نانو تکنالوژي
نړيوال غزېدلی جال

چي د لنډوني دي پښتو يي نړيوال غزېدلی جالدي نړيوال غزېدلی جال
انسان پيژندنه

وگړپوهنه د دوه نومونو، وگړی او پوهنې يو تړنگ نوم دی. په انگريزي ژبه انتروپولوژي د يوناني ژبې: ، انتروپوس، وگړی يا انسان؛ او ، لوگوس، پوهه بلل کېږي چې دا هم يو تړنگ نوم دی. وگړپوهنه د انسانانو د فيزيکي او ټولنيزو ځانگړنو يوه پرتليزه زده کړه ده چې په دې پوهنه کې د پخوانيو تاريخي مهالونو نه تر اوسه پورې د بېلابېلو جغرافيايي وېشنو، د فرهڼيز تاريخ، د اکلچرېشن او کلتوري اړيکو له مخې انسانيت ته کتل کېږي. دا هم وگورې توکمپوهنه فولکلور د وگړپوهانو ليکلړ ټولنپوهنه فلسفي وگړپوهنه ديني وگړپوهنه سرچينې پوهنه
توکمپوهنه

توکمپوهنه د دوه نومونو توکم او پوهنې يو تړنگنوم دی. په انگرېزي ژبه يې اېتنولوژي د يوناني نه اېتنوس په مانا د توکم، يا خلک بولي. دا پوهنه د وگړپوهنې يوه څانگه ده او په دې کې د بېلابېلو توکمونو د اصل، د وېش سيمې، د تخنيکي پرمختگ، د ژبې، د دين، د ټولنيز جوړښت او د کلتور د شننو او سره پرتللو جاج اخيستل کېږي . توکمپوهنه د دوه نومونو توکم او پوهنې يو تړنگنوم دی. په انگرېزي ژبه يې اېتنولوژي د يوناني نه اېتنوس په مانا د توکم، يا خلک بولي. دا پوهنه د وگړپوهنې يوه څانگه ده او په دې کې د بېلابېلو توکمونو د اصل، د وېش سيمې، د تخنيکي پرمختگ، د ژبې، د دين، د ټولنيز جوړښت او د کلتور د شننو او سره پرتللو جاج اخيستل کېږي . پوهنه
اجمل شمس

انجينر اجمل شمس په انگرېزي: د شمس الهدا شمس زوی دی چې د ٢٠٠٥ ع کال د اکتوبر راهيڅې د گوند منتخب رئيس دې ـ اجمل شمس په ١٩٧٢ ع کال کې د کونړ ولايت په نورگل ولسوالۍ کې زيږيدلې زده کړې لومړنۍ زدکړې ئي د نورگل په مزار ليسه کې سرته رسولي ، د کمونست رژيم د راتلو نه وروسته کله چه ئي کورنۍ پېښور ته هجرت وکړ نو اجمل شمس هلته خپلو زده کړو ته دوام ورکړ ـ د پيښور په اسلاميه کالج کې ئي تر دولسمه زده کړې وکړې او د فارغيدو وروسته د پيښور په انجينرۍ پوهنتون کې شامل شو ـ په ١٩٩٦ م کال کې د نوموړي پوهنتون دتعميراتو د څانگې څخه ئي د لسانس سند تر لاسه کړ ـ وروسته د پيښور په خيبر انسټيټيوت آف ټيکنالوجي کې دانجينرې د استاد په صفت مقرر شو ـ څو کاله روسته د امريکا د متحده ايالاتو د ساوت ډکوټه د پوهنتون په دعوت امريکا ته ولاړ او په ٢٠٠٢ ل کال کې ئي د نوموړي پوهنتون څخه د آبي وسائلو او د چاپيريال ساتنې په څانگه کې ماستري تر لاسه کړه ـ او څه د پاسه يو کال ئي د امريکا د فلوريډا ايالت کې ئي د آبي وسائلو د انجينر په صفت ئي دنده سر ته ورسوله ـ د خپل پلار ارواښاد شمس الهدا شمس په مشوره او د وطن سره زياتې مينې خپل هيواد ته بيرته راستون کړ تر څو هيواد په بيارغونه کې فعاله ونډه واخلي ـ وروسته ئي دوه کاله د مهاجرت نړيوال سازمان کې د آبي وسائلو د بخش د رئيس په توگه وظيفه اجرا کړه او بيا ئي څه موده د کليو دبيا رغونې او پراختيا وزارت د ملي پيوستون پروگرام د انجينرۍ د څانگې د رئيس په توگه هم وظيفه اجرا کړه ـ سياست ته راتگ انجينر اجمل شمس د خپل مسلک تر څنگ په سياست کې هم فعاله ونډه اخيستې او د خپل مرحوم پلار سره ئي اوږه په اوږه مبارزه کړې په گوندي غونډو ، مظاهرو او نورو فعاليتونو کې ئي گډون کړې او تر خپل وسه ئي د گوند هر راز خدمت تر سره کړې ـ د کورني او نړيوال سياست ژوره مطالعه لري ـ په پښتو او انگليسي ژبو ئي دافغانستان په سياسي او اجتماعي مسايلو زياتې ليکنې چاپ شوي ـ انجينر اجمل شمس مترقي فکر لري او د هيواد د بيارغونې او پرمختگ په باب معقول او عملي نظريات لري ـ افغان ملت ملي مترقي گوند په دې باور دې چه د انجينر اجمل شمس ځوان قيادت به نوموړې گوند نور هم پياوړې کړي ـ د گوندونو مشران افغان سياستوال سياستوال پښتانه افغانان
عمر منصور انصاري

عمر منصور انصاري د سيف الله زوى، چې په ۱۳۵۸هجري لمريز كال د جلالكوټ په ښار كې دې نړۍ ته سترگې غړولې دي. زده كړې لو مړنۍ زده كړې يې د دود سره سمې د امير شهيد په جامع جومات كې پېل او لومړنۍ زده كړې يې د تجربوي په منځنۍ ښوونځي كې پېل كړې. په ۱۳۷۴هجري لمريز كال کې د ننگرهار له عالي لېسې څخه په لومړۍ درجه بريالی راووت، او د لوړو زده كړو لپاره مخ په پېښور رهي شو. يو كال يې د امام ابو حنيفه رحمه الله عليه په انسټېټيوټ كې د عربي ژبې په زده كړه تېر کړ او په ۱۹۹۹ زېږديز كال کې د اسلام اباد په نړېوال اسلامي پوهنتون كې د اداري پوهنو د سافټوېر انجينيرۍ څانگې ته بريالی شواو په ۲۰۰۳زېږديز کې د لېسانس له دورې فارغ شو. د كمپيوټرساينس په ټولنه کې ېې ونډه د زده كړې پر مهال د اسلام اباد د نړېوال اسلامي پوهنتو يو شمېر افغان ځوانانو وپتېيله چې د وخت له غوښتنو سره سم افغانستان په نړېوال كلي كې ورگډ كړي، نو ددې لپاره يې د افغان كمپيوټر پوهنې ټولنه په ۱۹۹۹زېږديز كال په آخره كې جوړه کړه او محمد اېمل مرجان احمدزی يې د رييس په توگه وټاکه او عمرمنصور انصاري يې د مرستيال په توگه کار پيل کړ. دارنگه يې د افغان كمپيوټر پوهنې ټولنې د موخو د بيانولو لپاره د كمپيوټر ساينس مهالنۍ خپره كړه چې عمر منصور يې د مسوول مدير په توگه چارې سمبال کړې. دندې د افغان كمپيوټر ساينس ټولنې له جوړېدو څخه را پدېخوا ددې ټولنې مرستيال او د همدې ټولنې د مهالنۍ افغان كمپيوټرساينس مسوول چلوونكې دى. په اسلام اباد كې د اقراء نړېوالې ښوونيزې ټولنې بنسټ اېښودونكيو څخه دى، په دې ټولنه كې اداري مسوول ؤ. ۲۰۰۱ز څخه تر ۲۰۰۳ز پورې د اېن اېچ كې جاپاني ټلوېزيون سره د مركچي په توگه دنده ترسره كړې. د افغانستان د ځايي ژبو په سولگريز چوكاټ كې د راوستلو يانې د افغانستان د ځاييتابه پروگرام د پروژې سرمشري. دا پروگرام د مائېكروسافټ كمپنۍ او د افغان دولت تر منځ د يوه تړون له مخې د افغانستان ځايي ژبې لكه: پښتو، ازبكي، تركمني، دري او داسې نورې د سولگر په حساب برابري، هغه دا چې د سولگر ټول پروگرامونه به د افغانستان د سولگريز ژبپوهانو او مسلكي كارپوهانو په ملاتړ په دې ژبو راژباړي چې د ځښتن په فضل او مهربانۍ سره د پښتو ژبې آفس او وېنډوز يې بشپړ شوي دي. پښتو آفس د مائيكروسافټ په وېبپاڼه وړيا ترلاسه كېداى شي. او لا نور پروگرامونه روان دي، چې د گرځنده ټېليفون، د حساب ماشين، او داسې نور برېښنايي الاتو ته پښتو ور سمه كړي. د مخابراتي شرکتونو ریاست د افغانستان په شخصي او دولتي شپږو گرځنده او ډېجېټل كمپنيو کې دنده لكه: روشن، افغان بېسيم، الكاټل، ارېبا، افغان ډېجېټل ... او د كابل د كمپيوټرساينس پوهنځي، په كابل كې امريكايي پوهنتون، او افغان كمپيوټر ساينس ټولنو، پوهنتونونو او شركتونو لخوا د يوې گډې ټولنې د جوړېدو تابيا وشوه چې دی يې د ټاكنو په ترڅ كې د منتخب رييس په توگه وټاكل شو. د يا د ځوانانو د كارموندنې ډلې فعال غړی دی. د اټرا ادارې ريیس په توګه انصاري د هېوادشر اشرف غني په ځانګړي فرمان د افغانستان د مخابراتي خدمتونو د تنظيم د اداری رييس په توګه وټاکل شو. د كمپيوټر ساينس مهالنۍ
حميرا بېگم

ملکه حميرا بېگم په انگرېزي د افغانستان د پخواني پاچا محمد ظاهرشاه مېرمن وه چې د ايټاليا په پلازمېنه روم كې يې د خپل ژوند پور پرې كړ او له دې نړۍ څخه يې سترگې پټې كړې. ملكې حميرا د خپل ژوند پسرلي په دې دنيا تر شا پرېښودل. ملكې نهه اولادونه درلودل چې د شپإو يې لا د ځمكې پر سر د ژوند وربشه شته. ملكه حميرا يوه ډېره زړه سواندې مېرمن وه، دې به تل د خپل ناچارو خلكو پوښتنه كوله او ورسره به يې وړ مرسته هم كوله. هغه مهال چې ملكه په افغانستان كې وه، وخت ناوخته به روغتونونو ته تله او د ناروغږنو پوښتنه به يې كوله. ملكه حميرا د احمدشاه خان لور وه، چې كاله مخكې يانې په ل كال كې په كابل كې زېږېدلې وه، د ملكې حميرا پلار د دربار د وزير په توگه د دولت په چارو كې خپله دنده پر مخ بيوله. ملكه حميرا د كال د چارشنبې پر ورځ د جون پر مه ل كال د چنگاښ پر مه د ايټاليا د پلازمينې په يوه روغتون كې په حق ورسېده، تابوت يې چې د افغانستان په درې رنگه ملي بيرغ پوښل شوى و، د ايټاليا په يوه ځانگړې پوځي الوتكه كې د چنگاښ مه كابل ته راوړل شو. ملكه حميرا په ځانگړى مراسمو كې خاورو ته وسپارل شوه، كله چې د ملكې حميرا تابوت له الوتكې كوز كړل شو، نو په خورا جم و جوش سره د هغې درناوي ته خلك راغونأ شوي وو. د ملكې حميرا په مړينه د هېواد په گوت گوت كې خلك خواشيني وو او د هېواد په لويو ښارونو كې يې فاتحه واخېستل شوه. له هېواده بهر هم د ملكې حميرا فاتحه واخيستل شوه، په دې لړ كې د جرمني په فرانكفورت كې د ښاغلي نثار احمد شريندل په نوښت د يوې درنې فاتحې د مراسمو ترتيبات وينول شول چې خورا ډېرو خلكو گأون په كې كړى و، چې د ملكې اروا ته يې د دعا لاسونه پورته كړل. د افغانستان ملکې
محمد افضل ټکور

ښاغلی افضل ټکور په کال ١٣٣٩ لمريز کال کي د ننگرهار ولايت د کوز کونړ ولسوالۍ دکوټۍ په کلي کي زېږيدلی دی . زده کړې لومړنۍ زده کړي يې د خپل کلي په ښوونځی کښي تر سره کړي او په ١٣٥٧ لمريز کال دکونړ ولايت د کوز کنړ د ولسوالۍ د سيدجمال الدين د ليسې د دولسم ټولگی نه فارغ شوی او لوړي زده کړي يې د ننگرهار پوهنتون د انجنيرۍ په پوهنځی کي تر سره کړي دي . په کال ١٣٦٤ ل يې نوموړې پوهنځی پای ته ورسوله . دندې د پوهنځی له فراغت وروسته يې د افغانستان د ليکوالو د ټولني سره په کار پيل وکړ ، په لومړيو کي د ژوندون مجلې مهتمم ، او وروسته د ١٣٧٦ ل کال څخه وروسته بيا د ډاکټر نجيب الله د حکومت تر ړنگېدو پوري د نوموړي مجلې دمسول مدير په توگه پاته شو. ښاغلی ټکور د يوې مودې لپاره د انيس ورځپاڼي د ادبي مخ چي د نکريزو پاڼه نومېدله چلوونکی و، وروسته د څو کالو لپاره د افغانستان راډيو ادبي خپرونه ولولې لپاره شعرونه او ... ليکلي دي ، ددې ترڅنگ تر اوسه ١٣٨٣ ل پوري د لسگونو کتابونو اهتمام کړی ، په بېلابېلو خپرونو کي يې څېړنيزي مقالې خپرې شوي ، او بېلابېلو غونډو او سيمينارونو لپاره يې پر مختلفو موضوگانو څېړني مقالې کښلي دي . ښاغلی ټکور د شپږو کالو راهيسي د خپلي کورنۍ سره په هالنډ کې مېشت و چې وروسته بيا د يوې انگرېزي پروژې لپاره چې پوځيانو لپاره د پښتو لوست ورکول دي ولاړ او تر اوسه په نوموړې دنده په لنډن کې بوخت دی . چاپ شوي آثار ښاغلی ټکور د لاندنيو چاپي اثارو خاوند دی : دا ليکوال او دا څېرې - تذکره - دا د هغو ٩٠ تنو ليکوالو او شاعرانو تذکره ده چي د ارواښاد استاد بېنوا د اوسني ليکوال تر پېژندگلوی وروسته يې علمي او ادبي کارونه کړي دي. دغه اثر په ٥٠٠ مخونو کي په ١٣٦٤ ل کال د بيهقي د نشراتي موسسې له خوا په کابل کي خپور شوی دی. ښکالو د پسرلو - شعري ټولگه - د پښتو ټولني چاپ ١٣٦٥ ل کابل د نظر غشي - د خوږ ژبي شاعر رحمت شا سايل د شعرونو غورچاڼ دی چي د ښاغلي ټکور له خوا ترتيب شوې او سريزه پر ليکل شوېده - د قومونو او قبايلو وزارت چاپ ١٣٦٧ ل کابل د هسک پېغله - د هسک پېغله د استاد بېنوا دهغو شعرونو ټولگه ده کوم چي په تيرو پنځوسو کلونو کي د هيواد په بېلابېلو خپرونو کي چاپ شوي دي . راټولونکی يې افضل ټکور دی - د ليکوالو ټولني چاپ ١٣٦٨ ل کابل پرهرونه ټکورونه - شعري ټولگه - د ليکوالو ټولني چاپ ١٣٦٨ ل کابل يو داغ يو ټکور - شعري ټولگه - په خپل لگښت چاپ ١٣٧٤ ل پېښور باندنۍ تړنې په ويکي شعرونه کې د محمد افضل ټکور شعرونه سرچينې پښتانه شاعران پښتانه ليکوال پښتانه افغانان افغاني ليکوال
پريگانگليونېک عصبي ريښې

په آتونوميک عصبي غونډال، کې هغه عصبي ريښې چې د نه گانگليان ته ورځي د پريگانگليونېک ريښو په نامه يادېږي. ټول پريگانگليونېک ريښې، که هغه د سيمپاتيک برخې څخه وي او يا هم د پاراسيمپاتيک برخې څخه وي، دا ټول کولينرجيک دي، په بله وينا، دا هغه عصبي ريښې دي چې اسيتيلکولين د نيوروټرانسمېټرانو په توگه کاروي. سيمپاتيک پريگانگليونيک عصبي ريښې اکثراً د پاراسيمپاتيک پريگانگليونيک عصبي ريښو په پرتله لنډ دي، دا ځکه چې سيمپاتيک گانگليونونه د پاراسيمپاتيک گانگليونونو په پرتله اکثراً شمزۍ ته لنډ پراته وي. دا هم وگورۍ پوسټگانگليونېک عصبي ريښې باندنۍ تړنې . .. .
پوسټگانگليونېک عصبي ريښې

په آټونوميک عصبي غونډال، کې هغه عصبي ريښې چې د گانگليون نه اغېزمنو غړو ته ورځي د پوسټگانگليونېک عصبي ريښو په نامه يادېږي. په پوسټگانگليونېک عصبي ريښې کې کارېدلي نيوروټرانسمېټرونه، توپير لري: په پاراسيمپاتيک برخه، کې نيوروټرانسمېټرونه کولينرجيک دي دا په دې مانا چې هغوی اسيتيلکولين د خپلو نيوروټرانسمېټرونو په توگه کاروي. په سيمپاتيک برخه کې ډېری يې اډرېنرجيک دي دا په دې مانا چې هغوی نورايپينفرين د خپلو نيوروټرانسمېټرونو په توگه کاروي. په دې کې بيا د خولو مرغړيو د سېمپاتيک عصبي رښتو د سمبالښت يوه استثناء شته، کوم چې اسيتيلکولين په دواړو پريگانگليونېک او پوسټگانگليونيک عصبي تړنو کې د خپلو نيوروټرانسمېټرونو په توگه کاروي. دا هم وگورۍ پريگانگليونېک عصبي ريښې باندنۍ تړنې -.
اوسېلوسکوپ

اوسېلوسکوپ کله نا کله په لنډ ډول بلل کېږي، چې دا بيا د - ، او يا هم په عامه توگه يا - بلل کېږي د برېښنايي آزمېښت يوه داسې آله ده کوم چې د ولټ سېگنالونه د په سکرين باندې ښکاره کوي. دا سگنالونه اکثراً د يو دوه ډايمنشنه گراف په ډول راڅرگندېږي چې د يوه يا ډېر برېښنايي پټ توپيرونو ښکارندوي دي او په همدې توگه يو عمودي محور يې د وخت او يا هم د کوم بل ولټ يو فنکشن وي چې په افقي محور کې راڅرگندېږي. اوسېلوسکوپ
سيده حسينه گل تنها

سيده حسينه گل تنها د پښتو ژبې يوه وتلې ليکواله، شاعره، کیسه او ډرامه لیکواله ده. تنها د کوزې پښتونخوا د نوښار په کاکا صیب کلي مخينه هغه د پښتونخوا د نوښار ولسوالۍ په کاکا صيب کلي کې په یوه ادبپاله کورنۍ کې زیږېدلې ده، خپلې لومړنۍ زده کړې یې هم په خپل کلي کې سر ته رسولي دي. سیده حسینه گل تنها هغه پښتنه ښځینه شاعره ده چې په لومړي ځل یې د میرمنو ښځینه احساسات، غوښتنې ، انگیرنې او فکر په خپلو شعر کې راو نغاړه او د ښځينه او نارینه پښتو شاعرۍ ترمنځ یې د بلوالي کرښه راوښکله. پوی دخپل باغي فطرت په چارو شوم مات مې روایات کړل علامت شومه. خپلې لومړنۍ زده کړې يې هم په خپل کلي کې سر ته رسولې دي. چاپي آثار حسینه گل تنها تر دې دمه کتابونه خپاره شوي دي: شپون شپول شپېلۍ - شعري ټولگه - كال خو ته خبرې كوه - شعري ټولگه - كال دا هم هغسې موسم دی - شعري ټولگه - كال افضل .. افضل شوق تنقيدي جائزه كال ملکه - ناول - چاپکال ز ته له ما څنگه جدا یې ـ شعري ټولگه ـ چاپ کال ۲۰۱۴ زیږدیز ناچاپه آثار تصوير افسانې ناچاپ كتاب منگوټی ناول ناچاپ كتاب ډرامې راډيو ډرامې ناچاپ كتاب سفرنامه هند سفرنامه ناچاپ كتاب سرچينې باندنۍ تړنې په ويکي شعرونو کې د سيدې حسينه گل شعرونه پښتنې شاعرانې پښتنې ليکوالې
وزلوبه

وزلوبه د افغانستان ملي لوبه ده، چې د خلكو په منځ كې ډېر مينه وال لري، د وزلوبې د رامنځته كېدو تاريخ د مقدوني سكندر د لښكر كشيو په وخت پورې تړي، نكل دى چې په هغه وخت كې به آريايي اتلانو د دښمن په لښكرو كې د شپې لخوا يرغل كاوه او د دښمن پوځيان به يې ژوندي د هغوي له پوځي پڼدغالو څخه له ځان سره وړل. وروسته دغه جگړه ايز وړتيا د ورزش بڼه وموندله او د بوختياوو او نندارې لپاره به ترسره كېده. ددې لوبې د جوړېدو ځايونه د هېواد شمالي برخې دي، او ډېر ځله د بلخ ، جوزجان ، سمنگان ، بدخشان ، تخار ، كندز ، بغلان ، فارياب او پروان په ولايتونو كې دود لري. د وزلوبې د ترسره كولو لپاره، اتل يا لوبغاړې چې د چاپ انداز په نامه يادېږي، په سورلۍ كې لوى لاس لري او له ستونزومنو تمرينونو څخه وروسته په لوبو كې د گډون ځواكمنتيا ترلاسه كوي. د وزلوبې د لوبې وسيله يو خوسى وي، چې له حلالولو او د نس له پاكولو وروسته هغه د څلرويشتو ساعتونو لپاره د اوبو په منځ كې كېښودل كېږي، چې د پوستكي مقاومت يې ډېر شي، او بيا يې د لوبې په بهير كې ونه شلېږي. د خوسي وزن له ۳۰ څخه تر ۴۵ كيلوگرامو پورې وي. د وزلوبې د ډگر سيمه ناټاكلې وي، خو د افغانستان د اولمپېك د رياست لخوا د مېدان د بر برخه ۳۵۰۳۵۰ مربع متره او اوږدوالې يې ۳۵۰۳۰۰ متره ټاكل شوې دى. لوبه په عمومي ورزشي لوبغالو د فوټبال د مېدان په مساحت او په سټېډيمونو كې هم ترسره كېداى شي. د وزلوبې په مېدان كې د پورته كولو، د حلال او توغ داېرې د پام وړ ځايونه وي. خوسې د پورته كولو د ځاى داېره په منځ كې وي، او په اسونو سپاره لوبغاړي د هغه په شاوخوا راټولېږي. د مېدان دمشر په لارښوونه د خوسي د پورته كولو لپاره هلې ځلې پېل كېږي. لوبې
سورت

سورة چې کله ناکله سوره وييل کېږي جمع سور يو عربي اصطلاح ده او د همدې لغت مانا ده هغه څه چې په دېوال کې راگير وي. دا اصطلاح د قرآن د څپرکو لپاره کارېږي، چې هر څپرکي بيا په بېلابېلو آيتونو او اوږدوالي منظم ترتيب شوی. د قرآن هر يو سورت ځانته يو نوم لري چې په هماغه نوم پېژندل کېږي. د سورتونو لړليک په قرآن کې ټولټال ۱۱۴ سورتونه دي چې نومونه يې په لاندې توگه دي: الفاتحة پيلامه ۷ آيتونه مکي سورت البقرة غوا ۲۸۶ آيتونه مدني سورت آل عمران د عمران د موسی پيغمبر پلار کورنۍ ۲۰۰ آيتونه مدني سورت النساء ښځه ۱۷۶ آيتونه مدني سورت المائدة مېز ۱۲۰ آيتونه مدني سورت الأنعام رمه ۱۶۵ آيتونه مکي سورت الأعراف لوړه ۲۰۶ آيتونه مکي سورت الأنفال ۷۵ آيتونه مدني سورت التوبة توبه ۱۲۹ آيتونه مدني سورت يونس يونس عليه السلام ۱۰۹ آيتونه مکي سورت هود هود عليه السلام ۱۲۳ آيتونه مکي سورت يوسف يوسف عليه السلام ۱۱۱ آيتونه مکي سورت الرعد تندر ۴۳ آيتونه مکي سورت إبراهيم ابراهيم عليه السلام ۵۲ آيتونه مکي سورت الحجر ډبرين هېواد، د ډبرو ښار ۹۹ آيتونه مکي سورت النحل د شاتو مچۍ ۱۲۸ آيتونه مکي سورت الإسراء اسرا د شپې سفر، د اسراييل زوزات ۱۱۱ آيتونه مکي سورت الكهف۸۳ آيتونه ۹۷ آيتونه مکي سورت مريم بي بي مريم رضي الله عنه ۹۸ آيتونه مکي سورت طه طه ۱۳۵ آيتونه مکي سورت الأنبياء پيغمبران ۱۱۲ آيتونه مکي سورت الحج حج ۷۸ آيتونه مدني سورت المؤمنون ايمان لرونکي ۱۱۸ آيتونه مکي سورت النور رڼا ۶۴ آيتونه الفرقان ۷۷ آيتونه الشعراء شاعران ۲۲۷ آيتونه النمل ميږيان ۹۳ آيتونه القصص کيسې ۸۸ آيتونه العنکبوت غڼی ۶۹ آيتونه الروم روميان ۶۰ آيتونه لقمان لقمان ۳۴ آيتونه السجدة سجده ۳۰ آيتونه الاحزاب گوندونه ۷۳ آيتونه سبأ ۵۴ آيتونه فاطر ۴۵ آيتونه يس يس ۸۳ آيتونه الصافات ۱۸۲ آيتونه ص د ص توری ۸۸ آيتونه الزمر ۷۵ آيتونه غافر بخښونکی ۸۵ آيتونه فصلت ۵۴ آيتونه الشورى شورا، جرگه ۵۳ آيتونه الزخرف ۸۹ آيتونه الدخان لوگی ۵۹ آيتونه الجاثية ۳۷ آيتونه الأحقاف - ۳۵ آيتونه محمد محمد ۳۸ آيتونه الفتح بری ۲۹ آيتونه الحجرات ۱۸ آيتونه ق د ق توری ۴۵ آيتونه الذاريات ۶۰ آيتونه الطور د طور غر ۴۹ آيتونه النجم ستوری ۶۲ آيتونه القمر سپوږمۍ ۵۵ آيتونه الرحمن رحمان ۷۸ آيتونه الواقعة پېښه ۹۶ آيتونه الحديد وسپنه ۲۹ آيتونه المجادلة ۲۲ آيتونه الحشر ۲۴ آيتونه الممتحنة ۱۳ آيتونه الصف ۱۴ آيتونه الجمعة جمعه ۱۱ آيتونه المنافقون منافقين، ۱۱ آيتونه التغابن ۱۸ آيتونه الطلاق پرېژه ۱۲ آيتونه التحريم بنديز، ۱۲ آيتونه الملک ۳۰ آيتونه القلم قلم ۵۲ آيتونه الحاقة رښتيا، حقيقت، ۵۲ آيتونه المعارج ۴۴ آيتونه نوح نوح عليه السلام ۲۸ آيتونه الجن پېری ۲۸ آيتونه المزمل ۲۰ آيتونه المدثر ۵۶ آيتونه القيامة ۴۰ آيتونه الإنسان انسان ۳۱ آيتونه المرسلات ۵۰ آيتونه النبأ ۴۰ آيتونه النازعات - ۴۶ آيتونه عبس ۴۲ آيتونه التكوير ۲۹ آيتونه الانفطار ۱۹ آيتونه المطففين ۳۶ آيتونه الانشقاق ۲۵ آيتونه البروج ۲۲ آيتونه الطارق ۱۷ آيتونه الأعلى ۱۹ آيتونه الغاشية ۲۶ آيتونه الفجر سباوون ۳۰ آيتونه البلد ښار ۲۰ آيتونه الشمس لمر ۱۵ آيتونه الليل شپه ۲۱ آيتونه الضحى ۱۱ آيتونه الشرح ۸ آيتونه التين ۸ آيتونه العلق ۱۹ آيتونه القدر تقدير ۵ آيتونه البينة ۸ آيتونه الزلزلة رېږدله ۸ آيتونه العاديات ۱۱ آيتونه القارعة ۱۱ آيتونه التکاثر ۸ آيتونه العصر ۳ آيتونه الهمزة ۹ آيتونه الفيل فيل ۵ آيتونه قريش قريش ۴ آيتونه الماعون ۷ آيتونه الکوثر ۳ آيتونه الكافرون کافران ۶ آيتونه النصر ۳ آيتونه المسد ۵ آيتونه الإخلاص اخلاص ۴ آيتونه الفلق سپېده ۵ آيتونه الناس وگړي ۶ آيتونه دا هم وگورۍ باندنۍ تړنې د قرآن كريم د سورتونو لړليك
محمد حامد حليمي

محمد حامد حليمي د مبارک شاه خان حليمي زوي د هجري لمريز کال دسلواغي په مياشت کې د کابل په ښار کې زيږيدلي دي .پلارني ټاټوبي يې دوردگو ولايت دسيد آباد ولسوالي دحسن بيک کلي دي . زده کړې لومړني او ثانوي زدکړي يې دحضرت ابراهيم خليل الله په عالي ليسې کې بشپړي کړي او په کال کې له نوموړي ليسې څخه په په اعلي درجه فارغ شوي او دهمدغه کال دکانکور دآزمويني له لاري دکابل پوهنتون دفارمسي پوهنځي ته بريالي شو ، په کال کال کې يې له نوموړي پوهنځي څخه دلسانس ديپلوم تر لاس کړ. د کال د لړم دمياشتي په دولسمه نيټه يې دکدري آزمويني له بشپړولو څخه وروسته يې دافغانستان دعلومو اکاډمي دعلمي غړي توب وياړ تر لاسه کړ. نوموړي په پښتو،دري او انگريزي ژبو پوهيږي . تر اوس مهال يې په لس گونو علمي څيړنيزي مقالي مطالب او شعرونه دهيواد دمطبوعاتو او بیلابیلو انترنیتی ویب پاڼو له لارې خپاره شوي دي . آثار د بنسټيزو درملو څيړنه چاپ دنسخې ليکني لاري چاري له اغرو څخه غاټول - د شعرونو مجموعه تر چاپ لاندي وردگ د گناه پیژندنه پښتانه ليکوال پښتانه شاعران
سېگمونډ فرايډ

ددې سړي نوم په خلكو كې متضاد رد عمل رازېږوي. څوك دى دده تعريفونو داسې ډېري جوړ كړي، چې منل يې گران وي، او څوك يې په جنسيت او جنسپرستۍ تورنوي. دې يو طبي رنځپوه ؤ، چې د نورو مفكرينو په انډول د فراېډ زياتره مفكورې غلطې دي. مگر سره لدې هم تر نن ورځې پورې دده خيالونه او نظريې په انساني ذهنونو سپرې دي. ځكه چې دې له آره ارواپوه ؤ. زېږېدنه دا سړې زېمون فراېډ دى، چې د مۍ په ۶مه نيټه كال ۱۸۵۶ز په اسټريا نني اتريش كې زېډېدلې او په ۱۹۳۹ز په لندن كې مړ شوې. دى له آره يهودي ؤ. چېتر نن ورځې پورې يې خلك يادوي، او دده له خوړينو او خوسا نظرياتو څخه گټه پورته كوي. دې يو طبي رنځپوه ؤ، چې د نورو مفكرينو په انډول د فراېډ زياتره مفكورې غلطې دي. مگر سره لدې هم تر نن ورځې پورې دده خيالونه او نظريې په انساني ذهنونو سپرې دي. ځكه چې دې له آره ارواپوه ؤ. ده د انساني ذهن يوه بشپړه نړۍ وميندله . ده د لاشعور په اړه خپل خيلات ويلي دي، ده د ژبې بندېدل او د ذهني ناروغيو په اړه څېړنه وكړه. ده وويل چې د ماشومتوب تجربې د يوه سړي په كردار په تشكيلولو كې بنسټيزه رول لري. نسلي يا كورني غوره توبونه او غربت او دولتمندي ندي. ده د خوبونو تحليلونه يا د درملنې لار وميندله، دا هغه انقلابي درملنه ده، چې ددې په واسطه هغه دا په زبات ورسوله چې د درملنې وړ ناروغۍ د لرغونې طريقې يانې خبرواترو له لارې د درملنې وړ گرځېدى شي. د درملو، جادويي لارو چارو، سرجري يا د خوراك په بدلون سره نه بلكه د رنځپوه سره د خبرواترو له لارې مسئلې حل كېداى شي. يواځې د خبرو اترو له لارې د ذهني مسائلو حل شونې دى. اخځليكونه اردو وېكيپېډيا د ارواپوهنې بنسټونه، ليكواله: فرزانه اختر، راوي پبلېشرز، ۱۶الفېصل ماركېټ- اردو بازار- لاهور فيلسوفان ساينسپوهان
الحمياری

الحمياري د جابربن حيان څخه په مخكې پېر كې ژوند كاوه. دده شمېره د جابر بن حيان په څېر كېماپوهانو په ښوونكيو كې راځي. کيمياپوهان
جابر بن حیان

جابر بن حیان ۷۲۱ ز - ۸۱۵ ز په انگرېزي: يو کیمیاپوه باباى کیمیاء لقب ورکړ شو؛ طبیعیات کې څېړنه؛ علم الادویه کې څېړنه؛ علم الهیت کې څېړنه سپوږمې کې د موجود سوري درک لگول، چې د حفرۀ جابر په نامه يادېږي. له امام جعفر الصادق رضي الله عنه او الحمیاری په څېر ښوونکو څخه گټه اخيستل او پوهه ترې ترلاسه کول. نامتوکتابونه يې ؛ کتاب الکیمیاء، کتاب الزهره دي. کيمياپوهان
الاسمای

الاسمای - ز تر ز حیوانیات او نباتیات باندې څېړنه او ليكنې.ترلاسه شوې كتابونه يې: کتاب الخلیل ، کتاب خلق الانسان چې پدې كتاب كې د انسان پېداښـت شننه ده. کتابونه
الجاحظ

الجاحظ ز ترز تاریخ، الهایات، حیوانیات او فلسفه كې څېړنه او لكنې كړي. له پوهانو دده ليكنې تر ۲۰۰ پورې ښوولي، چې لدې ډلې څخه يواځې ۳۰ كتابونه موندل چې لدې ډلې څخه کتاب الحیوان، کتاب البخلاء، كتاب البیان والتبیین او داسې نور د يادولو وړ دي. فيلسوفان
عزيز الله واصفی

عزيز الله واصفي د کندهار ولايت له مخورو او پېژندل شويو څېرو څخه دى، چې د ظاهرشاه په پير كې د كندهار د خلكو لخوا د ولسي جرگې د استازي په توگه ټاكل شوې ؤ. په ۱۹۷۵ز كال د سردار داود خان لخوا د كرنې او اوبه خوړ د وزير په توگه مقرر شو. په ۱۹۷۷ز د سردار داود خان په كابينه كې د لويې جرگې كې د رييس په توگه وټاكل شو، چې پدې ټاكلو سره يې اداري قانونيت او ټاكنو ته غوره قوت وروبخلو. پدې وروستيو كې په روم كې د ظاهر شاه له سلاكارانو څخه وټاكل شو. افغان وزيران
محمد بن موسی خوارزمي

محمد بن موسی خوارزمي يو شمېرپوه، ستورپوه، ستورپېژندونکی او ځمکپوه ؤ. نوموړی په ۷۸۰ کال کې په خوارزم کې زېږېدلی اوسنی خيوا ازبکستان او په ۸۵۰ کال کې مړ شوی. هغه نژدې خپل ټول ژوند د يو پوهاند په څېر په بغداد کې د پوهې کور کې په پوهنيزو کارونو تېر کړی. الخوارزمی ز ترز ریاضی، فلکیات، علم النجوم او جغرافیه په څانگو كې يې څېړنې او ليكنې كړي، او د باباى الجبرا لقب يې گټلې دى. جات میں تحقیق و تحاریر۔ ميندل شوي كتابونه يې: کتاب الجبر و المقابله، کتاب الجمع و التفریق بی حساب الهند، کتاب صوره الارض دي. د هغه د الجبر کتاب د يو عبارتي او مربع معادلو په سيستماتيک حلونو کې لومړنی اثر بلل کېږي. او په همدې نتيجه کې هغه ته د الجبر د پلار نوم ورکړ شوی او همدا لقب دی د داوفېنټوس سره شريکوي. لاطين . . د خورازمي ونډې يواځې په شمېرپوهنه کې لويه اغېزه نه لري بلکه، په ژبه کې هم د هغه ونډې د يادولو وړ ټکي دي. د الجبر لغت د مربع معادلاتو د حل د کړنو له نوم له ده راوېستلی، لکه څنگه چې هغه په خپل کتاب کې روښانه کړي. د الجبر لغت د الگوريزم او الگوريتم د ريښو الگوريتمي نه راوتلی. د هغه د نوم په باب داسې وييل کېږي چې د آر نه يو اسپانيايي نوم او د پرتگالي ژبې د لغت ، دواړو نه چې راوتلی چې د گڼ مانا لريْ ژوندليک ونډې الجبر شمېرپوهنه د الخورازمي دوهم ستر کار د رياضي په موضوعگانو وه چې د هغه د لاطيني ژبې ژباړه يې خوندي پاتې شوه خو په آرنۍ ژبې، عربي کې چې کښل شوی ؤ په تاريخي پېښو کې له مېنځه ولاړه. د لاطيني ژبې ژباړه يې په ۱۲ مه پېړۍ کې د بات د اديلارد لخوا، چا چې په ۱۱۲۶ ز کال کې د ستورپوهنيز لښتليکونه هم ژباړلي وه، کړې دی. جغرافيه ستورپېژندنه يهودي کاليزه نور کارونه سرچينې اسلامي ستورپېژندنه عربي شمېرپوهنه مسلمان ستورپوهان مسلمان زمککچپوهان ستورپوهان
نجومپوهنه

ستورپېژندنه د عقايدو او دودونو د نظام يو داسې ډگر دی چې د دغې پوهې په مرسته د اسماني اجرامو د نسبي موقعيت او د هغوي اړونده تفاصيلو له مخې د انساني کړو وړ، شخصيت او نورو زمکنيو مسايلو مالومات رابرسېره کېږي. د ستورپېژندنې د پوهې خاوند او عملي کوونکي ته ستورپوه يا منجم وايي. ستورپېژندنې ته په عربي ژبه علم النجوم او په انگرېزي ژبه آسټرولوجي وايي. د انگرېزي ژبې وييکه آسټرولوجي د يوناني ژبې د لغتونو ، چې مانا يې ده ستوری او چې مانا يې ده وييکه يا کلام نه راوتلې. لرغونې ستورپېژندنه فولکلور د ستورپوهنې تاريخ
ځمکپوهنه

ځمکپېژندنه په انگرېزي: ځمکپېژندنه په حقیقت کې د جوړو شویو انساني ټولنو د اړیکو څېړنه د دوی د ژوند له چاپېریا ل سره ده. یا په بله مانا ځمکپوهنه هغه پوهنه ده چې د ځمکې د سطحې او د ځمکې په سر د شته طبعي څېزونو لکه: اوبه، هوا او خاورې او د ځمکې پر مخ د نورو څیزو اړیکې له انسانانو سره څېړي. چې بیا د دې هر یوه توکو څېړنې له دې پوهنې سره نورې څانگې هم ورزیاتې کړي لکه: ځمکپېژندنه، هوا پېژندنه. ستورپوهنه، خلکپېژندنه، ژونپوهنه او داسې نورې برخې. ځمکپوهنه پوهنه
اهمې پنځونې

د دې څانگې قدرمنو ليکونکو يادونه دې وي چې د اختراع شوي شيانو نومونه د ابېڅو په ترتيب ليکل شوي. که چېرته د کوم نوي اختراع اواختراع شوی شئ په دغه پاڼه کې خپروۍ نو لطفاً دغه ټکي په پام کې ولرۍ.
جان محمد زاهد احمدزى

پوهنمل جان محمد زاهد احمدزى د افغانستان د لوگر ولايت اوسېدونکې دى. زده کړې د وفاق المدارس د مرسو له ټولنې څخه يې په اسلامي علومو کې د لسانس سند ترلاسه کړې، دارنگه په شرعياتو، پښتو ادب، او اسلامي طب کې يې د ماسترۍ سندونه ترلاسه کړي، چې د پېښور له پوهنتون څخه يې د پښتو ادبياتو په ماسترۍ کې د سروزرو مډال هم ترلاسه کړې ليکنې: روژه اعتکاف قضاءعمري اداري قانون د اولاد حقوق د اولاد اسلامي تربيه د ښځو اسلامي روزنه ماډرن واده او اسلام فکري استعمار کا.جي. بي غازي ناروا خون د حديثپوهنې اصول د محمد بن عبدالوهاب اصلاحي غورځنگ درشل د ژبو او ليک اسلامي تاريخ حماس يا د انتفاضه تحريک هجرت او مهاجر په اسلام کې د حزب جوړولو حکم د هر مسلمان عقيده نوروز د مجوسيانو اختر دى اسلامي اقتصاد او غربت د تجارت اسلامي قانون اسلامي اجتماعي نظام اسلامي سياسي نظام انتخابات د اسلام له نظره د مېړه او ښځې يوپر بل حقوق په اسلامي دعوت کې د ښځو ونډه شرعي علوم او غير شرعي علوم په افغانستان کې د لېبراليزم غورځنگ له کور څخه د ښځې د وتلو او سفر احکام ژباړې ابن کثير ۱ ټوک اسلامي تعذيب او تړون د نبي عليه السلام لمونځ اسلامي حکومت اصحاب صفه اتباع رسول عقايد کتاب الکباېر د ابن باز جهادي فتوى عکس او تصوير د اسلام له.... د حج او عمرې مساېل صحيح عقيده سرچينې پښتانه ليکوال پښتانه افغانان افغاني ليکوال
عبدالصمد حامد

دوکتور عبدالصمد حامد په انگرېزي: د جنوري، ز. - د دېسمبر، ز. يو افغان قانونپوه او سياستپوه و. هغه د خوگياڼيو په ولسوالۍ كې زېږېدلې و. لومړنۍ زده كړې يې د نجات په لېسه كې ترسره كړي، او د لوړو زده كړو لپاره سوېزرلېڼد ته ولېږدول شو. هورې يې په قانونپوهنه كې د دوكتورا ډېپلوم په ۱۹۵۷ز كال ترلاسه كړ د حقوقو او سياسي علومو په پوهنځي كې يې د ښوونكي په توگه دنده ترسره كړه، د خپل كاري وخت كې يې په لوړو څوكيو كار كړې. په ۱۹۶۴ز كال د اساسي قانون له ليكوالې ډلې څخه يو دې هم ؤ. د غويي له كرغېړنې اووښتون څخه وروسته په ۱۹۷۸ز كال زندان ته واچول شو، او په ۱۹۸۰ز كال راخلاص او مخ په اروپا مهاجر شو.
معصومه عصمتي وردگ

معصومه عصمتي وردگ ۱۳۰۹ لمريز کال د افغانستان يوه پياوړې ليکواله او څېړونکې وه چې د ښوونې او روزنې د وزيرې په توگه يې هم دنده ترسره کړې. نوموړې په کابل کې له خدای بخښلي عبدالخالق خان کره زېږېدلې وه. زده کړې نوموړې خپله لومړنۍ زده کړه د کابل په ملالۍ لېسه او لوړې زده کړې د کابل پوهنتون د ښوونې او روزنې په پوهنځي کې بشپړې کړې . ماسټري ېې د متحدو ايالاتو د ، ايلنوې ، په ايالت کې د شيکاگو له نشنل کالج څخه د ښوونې او روزنې په څانگه کې اخيستې ده. دندې په ۱۳۲۷ لمريز کال په ملالۍ ښوونځي کې د ښوونکې په توگه او په ۱۳۳۶ لمريز د ښځينه ښوونځيو د عمومي څارونکي او په ۱۳۳۷ لمريز کې د زرغونې لېسې د مديرې په توگه ېې دندې ترسره کړي دي . اغلې عصمتي وردگ په ۱۳۳۹ لمريز کې د هېواد په کچه د ښځينه ښوونځيو عمومي امره او د نجونو روزنه ، مجلې او د ښوونکې د صندوق افتخاري مديريت هم پر غاړه درلود. چې په ۱۳۴۴ لمريز کال په ولسي جرگه کې د کندهارولايت د معروف ولسوالۍ له خوا استازې وټاکل شوه . په ۱۳۵۸ يو ځل بیا د ملالۍ لېسې ښوونکې ، په ۱۳۵۸ لمريز کال کې د سيد جمال الدين افغان په تجربوي ښوونځي کې د ښوونکې په توگه د معارف په خدمت کې وه. اغلې عصمتي وردگ په ۱۳۵۹ لمريز کې د افغانستان د علومو اکاډمۍ مسلکي غړې او پنځه کاله د کابل پوهنتون د ادبياتو او د اقتصاد پوهنځي کې د تدريس سپڅلې دنده پر غاړه لرله . اغلې عصمتي وردگ د ښځو د سر تر سره شورا د مشرې او د ښوونې او روزنې د وزيرې په توگه خپل پوهنيز خدمتونه غزولي دي . له دې سره په علمي او ادبي څېړنو او ليکنو هم بوخته وه. چې د هېواد په ورځپاڼو ، جريدو او مجلو کې وخت پر وخت خپرې شوې دي . ليکني اثار د محترمې ليکوالې لخوا مهم اثار دا دي خوشالخان کيست ؟ په نوم کتاب و انکشاف موقف زن از زمان احمدشاه ابدالي الی سلطنت امير عبدالرحمان خان کتابونه ېې په فارسي دري ژبه کې خپاره شوي دي . د اغلې عصمتي وردگ له نورو اثارو څخه ٬٬ د مخ پر ودې هېوادونو ټولنيز٬ اقتصادي ، سياسي او فرهنگي پرابلمونه څېړنيز اثر ېې هم کښل شوی چې د چاپ لاندې دی . اغلې عصمتي وردگ لنډ داستانونه هم کښلي او په ۱۳۳۳ کال کې ېې د اريانا جايزه هم گټلې ده. په هېواد کې دننه او د باندې ېې په علمي کنفرانسونو او پوهنيزو غونډو کې هم برخه اخيستې او بيلا بېل مډالونه ېې ترلاسه کړي دي . اغلې عصمتي وردگ د خپلو پوهنيزو هڅو او بوختياوو په بهير کې هېوادوال او خلکو ته درانه خدمتونه ترسره کړي چې د افغان مېرمنو د غورځنگ مخکښه رول ېې د وخت او حالاتو په تيارو کې تلپاتې مشالونه گڼلای شي . مېرمن عصمتي وردگ د نوي کهول په ښوونه او روزنه کې نه هېرېدونکي خدمتونه کړي او د معارف او پوهنې په خدمت کې ېې رغنده او نوښتگر دريځ نوې لارې په نښه کړې دي . په پښتو لنډيو ېې هم څېړنه کړې او د پښتنې مېرمنې دريځ ېې په کې څېړلی دی. له پښتو ، فارسۍ پرته ېې په فرانسوي او انگرېزي هم ليکنې خپرې شوي دي . اغلې عصمتي وردگ د هېواد د ملي او علمي شخصيت او د مرحوم محمد داوودخان په کابينه کې د پوهنې ، کانو او صنايعو او سرحدونو وزير خدای بخښلی پوهاند ډاکټر عبدالقيوم وردگ د ژوند ملگرې وه. په دې لنډو وختونو کې د هغې د مړينې خبر ډېر په ټول افغان وېبپاڼه کې خپور شو. د هغې د مړينې له کبله په هېواد کې دننه او دباندې ډېريو فرهنگي ټولنو د خواخوږۍ او غمشريکۍ اعلانونه خپاره کړل. پښتنې ليکوالې افغانان افغانې وزيرانې
عبدالرشيد غازي

عبدالرشيد غازي ډېسمبر جولای يو سخت دريزه پاکستانی ملا و، نوموړی د مولانا محمد عبدالله ځوی او د عبدالعزيز غازي کشر ورور و. خپل ورور ته ناورته هغه يو رسمي مولانا نه وه. زده کړې هغه د قاعد اعظم د پوهنتون نه د تاريخ په څانگه کې ماسټري ترلاسه کړې وه او بيا وروسته په اسلام آباد کې د زده کړو په وزارت کې د ۱۷ رتبې مامور په توگه دنده ترسره کړې. حکومت سره بډوالی مړينه د پاکستان د کورنيو چارو وزارت د راپور له مخې په ۱۰ د جولای، ۲۰۰۷ په غلي پوځي عملياتو کې چې د جولای په ۳مه، ۲۰۰۷ پېل شوي وه، عبدالرشيد غازي د پاکستاني پوځونو سره د نښتو په ترڅ کې ووژل شو. د هغه مړی د سور جومات په تاکاوي کې وموندل شو. سرچينې باندنۍ تړنې بي بي سي خبرونه: د عبدالرشيد غازي پېژنليک ياهو! په پوځي يرغل کې د سور جومات ملا ومړ. بي بي سي خبرونه: د جامعه حفصه پېژندنڅېره لال مسجد سور جومات رسمي وېبپاڼه د جامعه حفصه رسمي وېبپاڼه د ۲۰۰۷ کال مړينې
چورلکه

چورلکه يو ډول الوتکه ده چې وزرونه نه لري او يواځې د پره لرونکي څرخونو په مرسته چې په يوه يا څو محوري چورلاونو پورې نښتې دي څرخېږي او همدا څرخي سېک هوا ته د چورلکې د پورته کېدلو سبب گرځي. ددې لپاره چې چورلکې د نورو آلوتکو نه چې وزرونه يې ثابت دي او بېلې تخنيکي ځانگړنې لري نو له همدې کبله چورلکې د چورلاونکو ماشينونو په ټولگيو هم وېشل کېږي. هلیکوپترونه
بهلول لودي

سلطان بهلول لودي د ملک کالا زوی په خټه ساهوخېل لودي، د لودي پښتنو شاهانو د کهاله خورا نوميالی او ستر سلطان و، دده مور هم شاهوخېله لودي پښتنه او د ملک کالا خپله ترله وه چې په ۸۱۴ هجري سپوږميز کال چې بهلول يې په نس و، او لنگواله ته نژدې وه خونه پر ونړېدله او مړه شوه، خو بهلول يې له نسه ژوندی راويسته شو. په دغه وخت کې د ملک کالا کور د ملتان د ښار په کمانگران نومې سيمه کې و، او سلطان بهلول هلته په دغه توگه وزېږېد. مخينه کله چې په ۸۲۱ هـ سپوږميز کال کې د سلطان بهلول اکا سلطان شاه اسلام خان د سرهند حاکم شو، نو نور ټول وروڼه ورسره ولاړل، يوازې د سلطان بهلول پلار ملک کالا چې د ملتان د دوروالې د سيمې حاکم و په ملتان کې پاتې شو څو چې د نيازيو پښتنو سره په يوه جگړه کې ووژل شو او بې مور بهلول په کوچنيوالي کې بې پلاره هم شو. هغه و چې سلطان شاه اسلام خان بهلول اکا سمدستي د خپل ورور کهول سرهند ته وروغوښت، بهلول او د هغه دوه نور وروڼه محمد او فېروز او خور يې د خپل خواخوږي اکا تر سيوري لاندې په خورا ناز لويېدل. پوهاند رشاد ليکي چې: شوخ، ذکي، اوبڼوکی بلو بهلول که څه هم پر ټولو گران و خو د مشر خان اسلام خان زړه ورسره ډوبېده، د سترگو تور او د زړه سر يې و، خپل ځامن يې تر ده پورې هېڅ نه بلل؛ دده هره شوخي او بې ادبي خو به يې دده د راتلونکي عروج پايلامه گڼله نکل کا چې يوه ورځ شوخ نازولی بلو د موچنو سره د اکا پر مسله جای نماز وخوت او هغه هم بيا د مشر خان په مسله، مينځو او ساهوگانو په يوه پلا پر راوترپل، لټه پېر جوړ شو چا واهه چا تراټه او څوک ورته خښمېدل! اسلام خان چې دا لټه پېر وليد نو د وراره خوا يې ونيوله، دوی يې وترټل او ويې وييل : نازولی بلو کمکی دی که زما پر ککره پښه هم کېږدي پروا نه لري د کور مېرمنې او مينځې چې انتظار يې درلود پره بلو به خان څه ناورين ورژوي، د خان دې خبرې ته هېښې پاتې شوې، خان چې د دوی هېښتيا وليدله نو ويې فرماييل: تاسې مه هېښېږۍ زه په دغه وراره کې هغه رشې او ښېگڼې وينم چې د هغو له امله به يوه ورځ دی خورا نامتو مېړه شي او زموږ د کهاله سترگې به پرې لوړې وي. د اسلام خان دا خبره آخر وختله کمکی بلو بلو خان سو، ملک بهلول، ملک بهلول فتح خان او ورپسې د ډهلي ټولواک سلطان بهلول شو چې په نياو عدل تدبير او رعيت پالنه کې يې نوم يووړ او له نومياليو پاچاهانو څخه وگاڼه شو. بهلول چې زلمی و نو لومړی يې د آسو په سوداگرۍ لاس پورې کړ، له پښتونخوا څخه به يې اسان هندوستان ته وروستل او خرڅول به يې، په دې کار کې يې ښې روپۍ وگټلې، سوداگري يې پر مخ ولاړه او ورسره وبرسره تجربه يې هم پيدا کړه خلک پرې راغونډ شوه او د کاروان مشر شو. پوهاند رشاد ليکي: نکل کا چې يو وخت بلوخان بهلول خان له پښتونخوا څخه د راستنېدلو په لاره کې د حسين خان پښتانه ځوی قطب خان چې بيا د بهلول په پاچايي کې لوی امير شو او د بهلول خان خپل اکا ملک فېروز هم ورسره مله وو سامانی ته راغی او پر يوه باوله ستانه چې سيد انام يا سيد ابن انام نومېده پېښ شو، باوله ستانه ورته ووييل: په تاسو کې داسې څوک شته چې د ډهلي پاچايي په دوو زرو چلندو تنگو رانيسي قطب خان او فيروز خان څه و نه وييل خو بلوخان خپله هميانۍ چې يو زرو شپږ سوه ټنگې پکې وې د ستانه سيد مخې ته کېښوولې او په خورا ادب يې ورته ووييل چې: تر دې زياتې نه لرم مجذوب سيد هميانۍ راواخيستله او ويې فرمايل: د ډهلي پاچايي دې مبارکه شه! دا دوه مله به دې هغه وخت نوکران وي!. بلو خان د ډهلي پاچايي په ۱۶۰۰ ټنگې رانيوله، او د مجذوب سيد له مخې راپاڅېد پر لارې ملگرو ډېر پر وخندل او ناخوالي يې ورته وکړلې بلو خان ځواب ورکړ: پايڅوړ د افغانستان نوميالي لودي پښتانه پښتانه
د افغانستان وزارتونه

د عدليې وزارت د ماليې وزارت د عامې روغتيا وزارت د کليو د پراختيا او بيا رغاونې وزارت د سوداگرۍ او صنايعو وزارت له نشه يي توکيو سره د مبارزې وزارت د بهرنيو چارو وزارت د مخابراتو او مخابراتي ټکنالوژۍ وزارت د دفاع وزارت د کورنيو چارو وزارت د اقتصاد وزارت د اطلاعاتو او فرهنگ وزارت د پوهنې وزارت د لوړو زده کړو وزرات د اوبو او انرژۍ وزارت د ټرانسپورت او هوايي چلند وزارت د ښځو چارو وزارت د حج او اسلامي ارشاد وزارت د فوايد عامې وزارت د کرنې، اوبو لگولو او مالدارۍ وزارت د ټولنيزو چارو، شهيدانو او معلولينو وزارت د سرحدونو چارو وزارت د ښاري پراختيا وزارت د کډوالو او راستنېدونکو چارو وزارت افغانستان
پوهنغونډ

پوهنغونډ په انگرېزي: ؛ په عربي: دایرةالمعارف د يو يا څو کتابونو په بڼه د پوهنيزو ليکنو، د يوې پوهنيزې څانگې او يا هم د نورو علومو د علمي مقالو يوې ټولگې يا غونډ ته ويل کېږي. پوهنغونډونه
جنت

جنت د څښتن تعالى له مخلوقاتو څخه هغه مخلوق دى، چې د خپلو نورو مخلوقاتو د نېكو كړو، وړو په بدل كې وركول كېږي. جنت د نورو مخلوقاتو لكه، انسانانو، پېريانو، ژويو، او اسمان او زمكې څخه مخكې پېدا كړې، چې دممهال هم شتون لري، او تل تر تله به وي او پاى نلري. د لسان العرب ليكوال د جنت په اړه داسې وايي: جنت چې جمع يې جنان دى، داسې بڼ دى، چې له مېوه لرونكيو ونو څخه ډك وي. دارنگه ابو علي په خپله تذكره كې داسې ليكي: د عربو شاعرانو په كلام كې چې چېرې هم جنت وي، نو ضرور به ورسره مېوه او انگور ذكر وي.جنت د په اخرت كې د نعمتونو ځاى دى. څښتن تعالى د جنت او هغه څه چې د مخلوقاتو د نېكيو په بدل كې به وركول كېږي، په وار وار يادونه كړې لكه چې په لاندې سپېڅلي ايت كې فرمايي: ان المتقين ف مقام امين، في جنات و عيون، يلبسون من سندس و استبرق متقابلين، كذلك و زوجناهم بحور عين، يدعون فيهما بكل فاكهه امنين، لا يذوقون فيها الموت الا الموته الاولى و وقاهم عذاب الجحيم. د جنت پراخوالې الله تعالى د آل عمران سورت په ١٣٣ ايت کي داسي فرمايلي دي: ژباړه:-پر هغه لاره په منډه منډه وخغلئ چي ستاسي د پروردگار د بشني او د هغه د جنت خوا ته تللي ده. چي هغه د اسمانونو او ځمکي په شان پراخ دى او هغه له خدايه وېرودونکو خلكو لپاره تيار کړی شوى دى. په د جنت اوسېدونكي په جنت كې ارام كول د جنت نهرونه د جنت سوري د جمنت ويالې د جنت دروازې د جنت كوټې د جنت خاوندانو لپاره نعمتونه د څښتن تعالى ديدار كول روانې چينې او څښاك نهرونه او لوازم يې ډول، ډول مېوې رزق او ډول، ډول غوښې حورې جامې د جنتيانو ځانگړتياوې احسان كوونكي له څښتن تعالى څخه ډارېدونكي د كلك ايمان ځښتنان د ځښتن تعالى شكر كول جنت د ترلاسه كولو اسباب د ځښتن او د هغه د نبي پيروي كول خپل لمونځونه په وخت سره ادا كول نېك عمل په دين كې استقامت ايمان او جهاد صابرين د ځښتن په لار كې جهاد كول سني اسلام اسلام