ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ماگنوس کارلسن

ماگنوس کارلسن په ناروېژي ژبې زېږوننېټه ۳۰م د نوېمبر ۱۹۹۰م ز يو ځوان ناروېژی چې د نړۍ د شطرنج لوبې بې ساری او مخکښ اتل دی . تر اوسه دی په لومړي مقام ولاړ دی . دی په کال ۲۰۰۴م ز کې په ديارلس کلنۍ کې د نړۍ تکړه شطرنج لوبغاړی وپېژاندل شو . د کارلسن د لوبې د پړاؤ رېکارډ ۲۸۸۲ تېزواله ده چې د شطرنج لوبې په بهیر کې د نړۍ تر ټولو لمړی او لوړ ريکارډ دی . د شطرنج مکښ ماگنوس کارلسن په کال ۲۰۰۴م زېږديز کې د شطرنج لوبې په نړېوالو لوبو کې ۲م مقام ترلاسه کړ . وروسته په کال ۲۰۱۰م زېږديز کې د ۳۲ ورځو په بهیر کې دشطرنج نړېوالو لوبو کې په لومړي ځل د ۱۹ کالو په عمر د نړۍ لومړی مقام وگاټه . همدارنگه کارلسن په ۲۰۱۳م زېږديز کې د نړۍ په لوبو کې د پايلوبې راوتونکي هندي لوبغاړي ویسوانات آنند څخه بيا د نړۍ لومړی مقام په شطرنج کې ترلاسه کړ ، يو کال وروسته ۲۰۱۴م زېږديز کې د نومبر په مياشت کې خپل مقام بيا وژغوره او په نړۍ کې لومړی شو . کارلسن د شطرنج په ميدان کې ځانگړې ځانتيا لري چې له څو اړخونو رامخته کېږي له مخې یې خپل سيال په فکر کې ډوبوي او د لوبې پړاؤ ستونزمنوي . مخينه ماگنوس کارلسن د ناروې هېواد په تونسبرگ ښار کې د سیگرون او هېنرک آلبرټ کارلسن په کور کې زېږېدلی . دواړه مور او پلار يې د ودانيو انجنيران دي . کورنۍ يې يو کال په فينلنډ هېواد کې او بیلجیم هېواد کې اوسېدلي . زده کړې د شطرنج لوبې څانگچاريزه مخینه ۲۰۰۵م زېږديز لوبې ۲۰۰۶م زېږديز لوبې ۲۰۰۷م زېږديز لوبې ۲۰۰۸م زېږديز لوبې ۲۰۰۹ م زېږديز لوبې ۲۰۱۰ م زېږديز لوبې ۲۰۱۱ م زېږديز لوبې ۲۰۱۲ م زېږديز لوبې ۲۰۱۳ م زېږديز لوبې ۲۰۱۴ م زېږديز لوبې
ویسوانات آنند

وېسوانات آنند په کال ۱۹۶۹م زېږديز کې د ډسمبر په ۱۱مه هند کې زېږېدلی . دی د هند تر ټولو مخکښه د شطرنج لوبغاړی دی . مخينه زده کړې
ترخه

ترخه علمي نوم: شفا بښونکي نباتات تريز ډوله بوټي
شپون شپول شپېلۍ

شپون شپول شپېلۍ د يوې شعري ټولگې نوم ده. د دې شعري ټولگې ليکواله سيده حسينه گل ده. پښتو کتابونه پښتو شعري ټولگې
ادبي بحثونه (کتاب)

دا کتاب د ارواښاد ښاغلي ادبي بحثونه تاریخي او شهکار دی، چي د پښتو ادب لپاره پکې ډېر کار شوی دی د ښکته کولو لینک
حبيب الله ببرکزی ځدراڼ

دوکتور حبيب الله ببرکزی ځدراڼ يو افغان ليکوال او څېړونکی دی. مخينه زده کړې دندې ليکلي آثار سرچينې پښتانه ليکوال
عبدالحکيم هلالي

عبدالحکيم هلالي يو افغان څېړونکی او ليکوال دی. مخينه زده کړې دندې ليکلي آثار سرچينې افغان ليکوال
سکندر لودي

سلطان سکندر خان لودي د هند د لودي ټولواکمنۍ يو افغان پاچا و. هغه د بهلول لودي زوى ، په ۱۴۸۹ ز کال کې زېږېدلى دى . وروسته له هغه نه چې بهلول لودي ارواښاد شو ، نو يې زوى سکندر لودي د ډيلي پر پلازمېنه کېناست . د هند د يوه نوي تاريخ په ۱۲۰ مخ کې داسې راغلي دي : سکندر لودي د هند په ټولو سلاطينو کې هوښيار ، پوه غوره ، زيارکښ او ښکلى سلطان وو . ده پخپله شعرونه ويل او پوهان يې پخپل ځان راټول کړي وو . له هرې خوا يې پوهان خللک وربلل او دوى يې هڅول ، چې کتابونه وليکي . د روعتيايي څېړنو مرکز يې جوړ کړى و ، چې نوم يې ورته مدينه الشفا اېښى وو . موسيقۍ ته يې ډېره پاملرنه وکړه ، نوي لارپي او اهنگونه يې جړ کړل ، چې د سکندر شاهي لهجه په نامه يادېدل . خلک د خپل استعداد له مخې په ادبياتو ، موسيقۍ ، حساب ، کېميا ، درمل او نورو صنايعو لپاره روزل کېدل . سکندر لودي همدا راز د مذاهبو ترمنځ د پوخلاينې لار غوره کړې وه . ده داسې يو نظام جوړ کړ ، چې د هر ډول عقېدې لپاره لار خلاصه وه . له پورتنيو توضيحاتو نه داسې څرگنديږي ، چې وروسته مغولي دولتونو دده سياست تعقيب کړى وي . قطب منار ، چې دده پر مهال بشپړ شوى ، د هند د لويو اديانو لکه اسلام او هندوتوب نښې لري . دده خپلواکي د ولس لپاره وه . ده ځان يو کلک مسلمان عادل معرفي کاوه . له نورو اديانو سره يې تعصب نه درلود . دده د واکمنۍ پر مهال ډېر خلک په اسلام شرف شول ، ځکه چې جبر او اکرا نه وه . اخځونه قدرت الله حداد فرهاد ، د افغان ملي تاريخ ، ۲۴۱- ۲۴۲ مخونه ، د ساپي د پښتو څېړنو او پراختيا د مرکز د ۱۳۸۳ لمريز کال چاپ . د افغانستان نوميالي افغانان پښتانه لودي پښتانه لودي ټولواکمني
د افغانستان د خپلواکۍ ورځ

شاه امان الله خان غازي د ۱۲۹۸ کال د زمري په ۲۸ مه چې د ۱۹۱۹ د اګسټ له ۱۹ سره برابره ده. د افغانانو په پراخ ملاتړ او همکاري له برېتانیا سره له سختې جګړې وروسته د افغانستان ازادي اعلان کړه. او د یو لوی او شاندار جشن په ترڅ کې چې د زاړه کابل د زر افشان قصر د زرنګار پارک کې جوړه شوی وو د شاه امان الله خان د لاسلیک او توشیح پر وخت اعلان شو او د نړیوالو لخوا افغانستان د یوه خپلواکه هېوادو په توګه په رسیمت وپيژندل شو. په تاریخ کې راغلي چې افغانانو په ډېر زیار او قربانیو سره له انګریزانو څخه خپلواکي ترلاسه کړې ده. غازی امان الله خان په خلکو غږ وکړو چې ۲۸ د اسد د ملی خپلواکي او ازادی د ورځی په نوم ولمانځي د غازی امان الله خان دغه سترې کارنامې افغانستان ته په خپل مهم جغرافیايي او استراتیژیک موقعیت کې لا نور هم سیاسي او اقتصادي اعتبار ور په برخه کړو. غازی امان الله خان چی یو متمدن، باتدبیر په وطن او خلکو مین او ترقی پسند شخصیت و د هیواد پرمختګ او ابادی یی ستر ارمان او شعار وو چی د امانی دوره اصلاحات او ریفورمونه یی ژوندی مثالونه دی. د افغانستان لپاره د غازي امان الله خدمتونه په ځانګړې توګه د دیموکراسي او د هیواد د پرمختګ په برخه کې د قدر وړ دي چې باید وساتل شي. دا هم وګورئ امیر امان الله خان یاداښتونه او سرچینې
فرانک فرانڅ

فرانک فرانڅ په آلمانی: ۲۱ نومبر ۱۹۷۸ - یو آلماني سیاستمدار دئ. تر ښونځیه وروسته عسکر شو. د بلوک بریدمل شو خو پهٔ سیاسي علت هغهٔ د وظیفې نه لاس واخیست. د ۲۰۰۴ کال راهیسي سیاست ته مترکزوی. د ۲۰۱۴ کال د نومبر پهٔ نېټې دی د آلمان ملي دموکراتیک گوند پهٔ مشرتوب ټاکل وشو. آلمان سیاستمداران
ماشین گڼ ماډل ۵۹

ماشین گڼ ماډل ۵۹ په چيکي: د ۷،۶۲ څو مقصدونو یو چېکي ماشين گڼ دي چی په چکوسلواکيا کی د وسېټين په ښار کی د ۱۹۶۰ کال څخه تر ۱۹۷۵ کال پورې جوړېده او تر اوسه پورې تقریبا ۳۷،۰۰۰ ماشینگنونه جوړ شوي دي چی په ځانگړي ډول د شرفي بلوک هېوادونو ته صادر شول. په ۱۹۶۸ کال کی ماشینگن ماډل ۶۸ جوړ شو چی کوبا ته صادر شو. توصيف ماشین گڼ ماډل ۵۹ لاسی خپل کاري وسله ده چی د ژويو شويو قواو او نورو هدفونو د منځه وړولو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. نوموړي ماشین گڼ د گاز د فشار په مرسته چی باروت تر چاودنو وروسته رامنځ ته کېږی، ویشتل کيږی. دغه وسله د ۷،۶۲ ۴۵ مرمی یا ۷،۶۲ ۵۱ ناټو مرمی کارولای سی. چېکي وسلې
سيد محمود پاچا

سیدمحمود پاچامشهور په نواب کنړها د سید بهاالدین پاچا زوی او د سید نظیف الله پاچا لمسی دی. نوموړی د سید جماالدین افغانی تربور کیږی. نوموړی د سواتبونیر او کنر په سیمو کښی پاچای درلودله تر۳ پوری. سيد محمود پاچا تر ۱۸۸۳م کال پوری د کونړ حاکم و او د محمد اکبر خان سره يي نږدې اړيکي درلودې او د هغه د لوردرانی بی بی سره يي واده هم کړی وو.کله چې د۱۸۶۶ نه تر ۱۸۶۸م کلونو تر منځ په کابل کې د قدرت په سر شخړې روانې وې نو سيد محمود پاچا ډير سخت پلوی د اميرشير علی خان واو په ۱۸۷۰م کال کې چې کله امير شير علي خان خپله ديارلس کسيزه مشورتي جرگه جوړه کړه نو سيد محمود پاچا د دغه جرگه غړی و. همدا شان سيد محمود پا چا د دير او باجوړ د خانانوسره د امير شيرعلی خان د رابط په توگه رول لوبوه او ده د امير شير علی خان په دربار کې د سرحدی سيمو په اړوند تصميم نيولو کې خورا نفوذ درلوده. کله چېاميرعبدالرحمن خان په کال ۱۸۹۵-۱۸۹۶م کلونو کې د کونړ او نورستان سيمې د خپلی کنترول لاندې راوستلې نود پشد د پاچيانوحکمراني په کونړ باندې ختمه شوله او کونړ د اميرعبدالرحمن خان د پادشاهۍ په وخت کې د کابل د مرکزی حکومت اداري واحد شو چې شرقي اومرکزي نورستان سيمي هم په کې شاملې وې. د سيد محمود پاچا د لټانو کيسه په کونړ کې خورا مشهوره ده او اوس هم چې څوک لټ او ناراسته وي نو خلک ورته وايي چې ته خو د سيد محمود پاچا لټ يي. قصه داسي وه چې وايي د سيد محمود پاچا په دربار کې به بيکاره کسان هميشه پراته و او هیڅ کار به يي نه کاوه. باالاخره د دی لټانو شمير ورځ په ورځ زياتيدو نو يووخت سيد محمود پاچا ته چا ويلی و چې دا لټان هسي بيکاره پراته دی، که دوی په رښتيا لټان وی او کار نه شی کولي نو د دوی په شاوخوا کې اور ولگوه که څوک پهرښتيا لټ وی هغه به ونه تښتي او که چا هسي په لټی ځان وهلی وی نو وبه تښتي،په دی توگه به د اصلی لټانو او غيرو لټانو فرق وشي. کله چې د دی لټانو په شاوخوا کې اور ولگاوه نو يو شمير زيات يي وتښتيدلاو يوڅه پاتي شول چې يو شمير يي دومره لټ و چې خپل ملگرو ته به يي ويلی چې مونږ فرياد هم نه شو کولي او زمونږ له خوا فرياد هم تاسي کوي چې وسو.
محمد اسحاق الکو

محمد اسحاق الکو د افغانستان لوی څارنوال دی.
محمد ابراهيم نعيمي

محمدابراهیم نعیمي په ۱۹۵۳ز. کال د کندهار په پنجوایي ولسوالۍ کې زیږیدلی دی. پلار یې ښوونکی و او پلرنۍ کورنۍ یي د کندهار د ښکارپور بازار پورې تړاؤ لري یوه روحاني کورنۍ وه. ښاغلی ابراهیم نعيمي د پلار د دندې له کبله د هلمند ولایت د گرشک په ولسوالۍ کې لوی شوی . مخینه ښاغلی ابراهیم نعیمي يو پخوانی د کانونو انجنیر دی او د نن ورځې ټولنیزو رسنیو کې د يوې وېبپاڼې چلوونکی او يو لیکوال دی .په ۱۹۸۹ ز کال ډنمارک ته کډوال شو چې اوس په ډنمارک کې له خپلې کورنۍ او څلورو ماشومانو سره يوځای اوسېږي . د ښاغلي وېبپاڼه د په نوم ده چې هلته د ټولنیزو لیکنو تر څنگ د غږیزو زده کړو لپاره هم چاره پر مخ وړي . زده کړې ښاغلي نعيمي د ابوالفتح بستي لیسه یي په ۱۹۷۱ ز کال کې پای ته رسولې. په همدغه کال د کابل پوهنتون د پولیتخنیک په پوهنځۍ کې شامل شواو په ۱۹۷۶ ز کال یي د طبعي زېرمو رایستلو څانگې کې بری لیک ترلاسه کړ . دندې ښاغلي نعیمي لکه د نورو افغانانو پشان د وخت حکومت د تگلارې سره سم خپله دنده د پوځي خدمت د احتیاطو څخه پیل کړه له شپږو میاشتو وروسته یي ترخیص پای سند ترلاسه کړ. د پوځي خدمت څخه وروسته یې په ۱۹۷۷ ز کال په اوړي کې د پروان ولایت د فرنجل غوربند د بیرایتو په کان کې د انجنیر په توگه مقرر شو چې له مخې یې د اړونده طبعي زېرمو په وزارت کې بېلابېلې دندې ترسره کړې او بیا يې څه موده د هلمند ولایت د پنبې مالوچو او شینليو غوړو نباتي غوړو په فابریکې کې د ريس په توگه دنده درلوده . همدارنگه د کانو او صنایعو په وزارت کې د ډبرو د سکرو د مرکزي ادارې کارکوونکی هم و چې بيا یې له دولتي دندې ځان گوښه کړ. دوه کاله یې د شخصي کار په لړ کې د گلدوزۍ او خامکدوزۍ دوکان چلاوه . لیکنې څو کاله کیږي چې د خپل عادي ورځنۍ دندې ترڅنگ یې له لیکنو سره مینه پیدا کړې ده چې په دري، پښتو او ډنمارکي ژبو ډیرې لیکنې په بیلابیلو ویبپاڼو کې خپروي.درې کاله کېږي چې یوه ویبپاڼه . چلوي چې په انگرېزي ، ډنمارکي ، پښتو او دري ژبو سیاسي او ټولنیزې لیکنې چمتو کوي . د کډوالو افغانانو کوچنیانو او زلمیانو لپاره په خپله ویبپاڼه کې د پښتو ژبې د زده کړې يو بریښنایي ښوونځی يې هم پرانیستی دی چې پدغې پتې يې لیدی شئ : چاپ شوي آثار او لا گلونه سوځي
د کوچنيانو اخلاقي پالنه

د کوچنيانو اخلاقي پالنه د مولانا قيام الدين خادم يو ژباړلی اثر دی. دا کتاب يو اخلاقي لارښود او دستور دی چې له اوردو ژبې څخه ژباړل شوی او انجمن ادبي چې وروسته پښتو ټولنه شوه، په ۱۳۱۴ ل. کال کې د ۸۳ مخونو په حجم او وړه قطع کې په کابل مطبعه کې چاپ کړی. پدې کتاب کې د اخلاق، تربيې اسلوب او روزنې په شاوخوا کې ۱۳ سرليکونه کښل شوي. سرچينې پښتو کتابونه - د راز محمد ويښ اثر پښتو کتابونه
پښتو خبرې

پښتو خبرې د يو درسي کتاب نوم دی چې په ۱۳۱۵ ل. کال کې، د انجمن ادبي چې وروسته پښتو ټولنه شوه، ليکل شږی او د کابل په عمومي مطبعه کې په ۲۵۱ مخونو کې چاپ شوی. سرچينې پښتو کتابونه - راز محمد ويښ پښتو کتابونه
غلام محي الدين افغان

مولانا غلام محي الدين افغان يو افغان ليکوال او عالم و. پښتانه ليکوال
د پېښور پر پوځي ښوونځي بريد

۱۶ د دېسمبر، ۲۰۱۴ ز. کال کې د پېښور د ورسک سيمې پر يو پوځي ښوونځي بريد وشو. دغه بريد چې د پاکستان د طالبانو غورځنگ يې پړه پر غاړه اخيستي او په وزيرستان کې د پاکستاني پوځي عملياتو په بدل کې ترسره شول، گڼ شمېر زده کوونکي او ښوونکي په نخښه کړل. د پاکستاني طالبانو وياند د بريد وروسته دا ځانمرگی بريد د پاکستاني پوځ څخه غچ اخيستنه وبلله. په دغه بريد کې ۶ تنه طالبان چې پر ځانمرگو واسکټونو او کلاشينکوفونو باندې سمبال و، پوځي عامه ښوونځي آرمي پبلک سکول ته ورننوتل او ځانونه يې وچاودل، تر چاودنې لږه شېبه وروسته يې ړندې ډزې پيل کړې او ټولټال د ۱۰۴ تنو په شمېر زده کوونکي او ښوونکي ووژل. دا يوه غمجنه پېښه وه چې د نړۍ د هېوادمشرانو او نورو مخورو شخصيتونو لخوا په کلکو ټکو وغندل شوه. سرچینی
غلام جان جکړ شينواری

ډاکټر غلام جان جکړ شينواری يو افغان ليکوال او ژباړن و. مخينه زده کړې دندې چاپ شوي آثار کستيري گلونه - شعري ټولگه د ۱۳۶۸ ل کال چاپ. انگليسي-پښتو طبي ډيکشينيري. سرچينې پښتانه ليکوال
شمس بونيری

شمس بونيری د پښتنو يو شاعر او د پښتونخوا په پونیر سیمې کې په کال ۱۹۴۶م زېږدي کې زېږېدلی . مخینه زده کړې ښاغلي بونیري د سیمې له دولتي ښوونځي څخه خپلې لومړۍ او د لېسې زده کړې ترسره کړي ورپسې د پېښور پوهنتون څخه یې د سياسي علومو په برخه کې د ماسټرۍ برلیک ترلاسه کړی . همدارنگه یې د وکالت زده کړې هم د اېل اېل بي په درجه رسولي . دندې ښاغلي بونيري خپلې دندې د وکالت په څانگه کې پیل کړي او يو وکیل په توگه یې کار کړی . د همدې تر څنگ یې د شاعرۍ او لیکوالۍ په برخه کې لیکلي نښېرونه پرې ايښي . چاپ شوي نښېرونه سور سحر شعري ټولگه د ژوند نغمې شعري ټولگه د سبا سندرې شعري ټولگه سره شپېلۍ شعري ټولگه دا کتاب د زندان رڼا ناچاپه نښېرونه درې شعري ټولگې لا چاپ شوي ندي . پښتانه شاعران
محمد اکبر معتمد شينواری

محمد اکبر معتمد شينواری يو افغان ليکوال او ژباړن و. د پښتو ژبې وتلی ليکوال او ژباړوونکی و چې د خپل خدمت ټوله موده يې لومړی په پښتو ټولنه او بيا د افغانسان په علومو اکاډمۍ کې تيره کړې ده ، ډيره څه يې خپل ولس ته په ميراث پريښي دي .يو شمير ليکنې يې د ابو فضل او جنتي په مستعارو نومونو هم خپرې شوی دي . پښتانه ليکوال
لطيف پدرام

لطیف پیدرام يو سخت دريځی تاجک توکمپالی سیاستوال دی چې په کال ۱۹۶۰ مې کې د گرونو ـ روسي بدخشان چې وروسته یې نوم ورته کوهستاني بدخشان ورکړ د تاجکستان په سیمه زېږېدلی . دی د حامد کرزي د ملاتړو له ډلې د شمالي ټلوالې د نظار شورا په چوکاټ کې راوچت شو چې له مخیې یې په ټولنه کې ناندریزه او ټولنیزو حساسو د غربي سیاست په پلوۍ ټکو او کړنو ته د اسلامي دودونو په مقابل پرتله ییزه نغوته کوله چې د افغانستان په ټولنه کې یې پردي اهداف پلي کول غوښتل. دی اوس د افغانستان دننه پارلمان کې غړیتوب لري. دی د پاړسي ژبې يو لیکوال هم دی . مخینه لطیف پیدرام د طالبانو په وخت په تور لست کې و ځکه چې ده ځان د تاجکستان لخوا بدخشان سیمې گاڼه او د افغانستان په سیاست او چارو کې یې د تاجکستان د څارگرې ادارې په مټ لاسوهنې کولې . کله چې حامد کرزی راغی ده ځان د افغانستان سیمې بدخشان پورې وتاړه او د د عبدالله په جبحه یې متحد کې ورسره يوځای شو . دی د افغانستان په کمونست پیر کې د ببرک کارمل سياست پلوی هم و. په شعوري توگه يو پخوانی کیڼ اړخی توکمپالی کمونیست دی. دی په تېرمهال کې د احمدشاه مسعود د فرهنگي چارو غړی پاتې شوی. همدارنگه د افغانستان د نوم سره حساسیت ښيي او د ایراني او روسي پروژو په مټ غواړي د افغانستان نوم خوراسان ته واړوي . همدارنگه د اسماعیليه ډلې پورې تړاؤ لري . د تاجکستان تاجکانو تر منځ يهوديان هم شته چې د ځان غوښتنو په سیاست کې ښکېل دي، د ښاغلي پیدرام د ځانځاني توکمپالنې سیاست څخه داسې ښايي دی هم يو له هغو ډلو څخه وي خو تر اوسه ددې خبرې پخلی ندی شوی . زده کړې زده کړې یې تاجکستان ، ایران او فرانسې کې کړي . دی پخپله وايي چې ده په فرانسې کې د رسنیو زده کړې کړي په ایران کې یې د پاړسي ادبياتو زده کړه ترسره کړې . همدارنگه په پاړسي ، فرانسوي ، روسي او هندي ژبو هم خبرې کوي . دندې د څارگر دندې یې ترسره کړي ، د شورای نظار په څنگ کې يې توطيو او مافيايي کړنو ته پلانونه جوړ کړي او اوس هم په همدې ډول نارواؤ پت اخته دی . برحاله د ولسي جرگې غړی هم دی . سر چینې
نور الحبيب نثار

نور الحبيب نثار ۱۳۳۹ ل. - په انگرېزي: يو افغان ليکوال او شاعر دی. مخينه د پلار نوم يې محمد انور دی. هغه د ننگرار ولايت د خوگياڼيو ولسوالۍ په بربهار کلي کې زېږېدلی دی. زده کړې لومړنۍ زده کړې يې په افغانستان کې سر ته رسولي او لوړې زده کړې يې په پېښور پوهنتون کې سر ته رسولي او په پښتو ژبه کې يې ماسټري اخيستې. چاپ شوي آثار پښتو - د پينځم ټولگي لپاره درسي کتاب د تدريس لارښود - د پينځمو ټولگيو د پښتو ښوونکو پاره پښتو - د شپږم ټولگي لپاره درسي کتاب د تدريس لارښود - د شپږمو ټولگيو د پښتو ښوونکو لپاره څانگې څانگې ارغوان - شعري ټولگه د ماشوم نړۍ پښتانه ليکوال
محمد هوتک

محمد هوتک زوکړه د ۱۰۸۴ لېږدي سپوږميز کال د رجب المرجب ۱۳، کندهار، کوکران - مړینه؟ يو افغان پښتو ژبی ليکوال او شاعر وو، چې د هوتکیانو په پېر کې په کندهار کې اوسېده او د افغان واکمن اعليحضرت شاه حسين هوتک په امر یې خپل تر ټولو نامتو نښير پټه خزانه وکېښ. مخينه محمد هوتک د داود خان هوتک زوی، د قادر خان هوتک لمسی، د ۱۰۸۴ لېږديز سپوږميز کال د رجب المرجب پر ۱۳ د کندهار په کوکران کلي کې زېږېدلی دی. هغه له آره له مرغې کلي څخه وو؛ د هغه نيکه قادر خان له هغه ځايه د زابل ولایت، سيوري ولسوالۍ ته راغی، څه موده په سيوري ولسوالۍ کې واوسېد، بیا له هغه ځايه کندهار ته راغی او هلته د کوکران په کلي کې مېشت شو چې بزگري به يې کوله. د محمد هوتک نيکه قادر خان پر ۱۰۵۸ سپوږميز لېږديز کال د ۷۶ کالو په عمر ومړ او د کوکران په کلي کې خښ شو. پلار يې داود خان پر ۱۰۲۹ سپوميز کال په کوکران کې زېږېدلی وو او د عمر په اوږدو کې په تېره په ځوانۍ کې يې پوهنې لوستې وې. هغه له کندهاره د د کسی غره، ږوب، پېښور او نورو ځايونو ته هم سفرونه کړي ول. کله چې د هېواد ستر ملي مشر ميرويس نيکه په کندهار کې له گورگين خان سره جگړې کولې، نو د محمد هوتک پلار داود خان هم په دغو جگړو کې ورسره ملگری وو. کله چې پر ۱۱۲۰ سپوږميز لېږديز کال د پارس صفوي پاچا له خپلو لښکرو سره پر کندهار يرغل وکړ نو د ليکوال محمد هوتک پلار داود خان د ميرويس نیکه مير خان له خوا د فراه، سيستان، گلستان او نورو سیمو ته واستول شو او هلته يې نور افغانان او پښتانه د ميرويس نيکه د ملاتړ او مرستې ته راوبلل او پر خسرو خان يې يرغل وکړ. په دغو جگړو کې داود خان د ميرويس نيکه له بولندویانو څخه وو. د محمد هوتک پلار داود خان پر ۱۱۳۶ سپوږميز کال وفات او په کوکران کې خاورو ته وسپارل شو. محمد هوتک لا کوشنی وو چې پلار يې دی په ښوونه و روزنه او درس وگوماره او د عمر تر ۱۸ کلنۍ يې ديني احکام، فقه، اصول فقه، تفسير، او د فصاحت پوهنې لکه قافيه او عروض، معانې و بيان او نور علوم ولوستل. کله چې يې پلار ومړ نو افغان واکمن اعليحضرت شاه حسين هوتک دی کندهار ته وروغوښت او په کندهار کې مېشت شو. محمد هوتک په کندهار کې د شاه حسین هوتک په امر او سپارښتنه د پټې خزانې نامتو نښير وليکه. ده به هلته کتابونه لوستل او کتابونه به یې لیکل. دی په خپله ليکي چې زما عمر د کتابونو په ليکلو او لوستلو تېريږي او د نړۍ له نورو نعمتونو دومره خوند نه اخلم لکه د کتاب له لوست او ليکنې نه. ده یو شمېر نور کتابونه هم ليکلي او د شعرونو يو ديوان يې هم درلود چې نومونه يې لاندې راغلي دي. د محمد هوتک ليکلي نښيرونه پټه خزانه په پښتو ژبه. خلاصت الفصاحت په پښتو ژبه. خلاصت الطب. دا کتاب يې هم په پښتو ليکلی چې د طب او درملنې په اړه دی. دی ليکي چې ما کله دا کتاب پر ۱۱۳۹ سپوږميز کال پاچا ته ورښکاره کړ نو ماته يې د سرو زرو ۱۰۰ روپۍ انعام راکړ. د شعرونو ديوان. د محمد هوتک د شعر يوه بېلگه غزل ساقي پاڅه د سرو ملو ډک يو جام را - ستا له غمه ناارامه يم، ارام را بې له ميو د بهار نندارې څه کړم؟ - پسرلی سو د خوښۍ يو ښه پيغام را دنيا پاته ده ښادي مو یو گړی دی - يو گړی مې خوښ که می گړی انعام را د بېلتون په تاريکو کې مې زړه شین سو - رڼا لمر د جام د میو، په ظلام را ناکاميو د دنیا مې کام راتريخ کا - چې مې خوږ کا کام، ترخه وما ناکام را نه نشاط سته، نه مستي سته، نه رندي سته - چې سم رند هغه اوبه علی الدوام را په اوبو مې سوړ زړگی لږ څه راتود که - محمد ته د اور ډک يو هسې جام را سرچينې هوتک، محمد، پټه خزانه، د ۱۳۳۹ لمريز کال دويم چاپ، ۱۹۶- ۲۰۲ مخونه. پښتانه شاعران پښتانه ليکوال افغاني ليکوال پښتانه افغانان
غوټۍ خاورې

غوټۍ خاورې د افغانستان يوه پښتنه لیکواله او څېړونکې ده . مېرمن خاورې په کال ۱۳۴۰م لمریز کال د کب په میاشت کې د ننگرهار د روداتو په ولسوالۍ کې زېږېدلې . آغلې غوټۍ خاورې د ښاغلی شاه ولي خان خاورې لور او د حاجي عبدالغفران خان لمسۍ ده چې په خټه علي محمد خېل دي . مخينه مېرمن خاورې د ننگرهار د روداد ولسوالۍ په يوې روڼ اندې کورنۍ کې زېږېدلې وه . دې آغلې خپلې زده کړې په کابل کې ترسره کړي او د وخت په رسنیو کې د خبريالې او څېړونکې په توگه کار کړی . همدارنگه شاعري هم کوي . زده کړې خپلې لومړنۍ او د لېسې زده کړې یې د رابعې بلخي په لېسې کې پای ته رسولي . وروسته د کابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو له پوهنځي څخه د پښتو ادبياتو له څانگې د لسانس بری لیک اخیستی او بيا يې خپله ماسټري هم ترسره کړې . دندې د آغلې دندې له ۱۳۶۳م لمریز څخه د زېري جریدې مرستيالې مسولې په توگه پیل شوي او بيا د علومو اکاډمۍ د فلکلور او گړنيزو ادبياتو د ديپارټمنټ غړې شوه . په ۱۳۶۵م لمریز کې د همدې ډيپارټمنټ پازواله شوه چې وروسته بيا د کابل مجلې چلوونکې ، د باختر آژانس د پښتو څانگې د رسنیو کارکوونکې او غړې هم وه . علمي چارې غوټۍ خاورې د ۱۳۶۰ م لمريز کال راهیسې علمي او څېړنيزه لیکنې کوي چې ډېر شمېر علمي او څېړنيزې لیکنې یې د هېواد په بېلابېلو خپرونو کې خپرې شوي . د آغلې راټول شوي او چاپ شوي نښېرونه پدې توگه دي چاپ شوي نښېرونه د پښتو شفاهي ادبيات ـ بڼه او مضمون چاپکال ۱۳۶۶م لمریز د پښتني فولکلور جامع کتابښود چاپکال د ننگرهار نکلونه چاپکال پښتو لنډۍ د يوې تحقیقي مقدمې سره چاپکال په پښتو شفاهي ادبياتو د ښځې ټولنیز دريځ انعکاس چاپکال کجاوې د لڼدو کیسو ټولگه چاپکال ناچاپ شوي نښېرونه د ننگرهار نکلونه دويم ټوک پښتنې ليکوالې
نصر الله سوبمن منگل

نصرالله سوبمن منگل زوکړه ۱۳۲۸ لمريز لېږدي کال، پکتیا-مړینه د ۱۳۹۹ ل ل کال د وري ۷، کابل د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال، څېړونکی او ژباړن وو. مخینه څېړنپوه نصرالله سوبمن منگل پر ۱۳۲۸ ل ل کال د هغه وخت سمت جنوبي يانې پکتيا د لژې درې د سيدگي کلي په يوه کورنۍ کې زېږېدلی وو. د هغه خدای بښلی پلار الحاج تازه گل د سروزير شامحمود خان د گارډ يو افسر وو او د هغه په برکت او پاملرنه يې خپلې زده کړې تر ليسانس پورې په کابل کې ترسره کړې. تر فراغت وروسته پر ۱۳۴۹ ل ل کال د کابل پوهنتون د مرکزي کتابتون د ريفرنس د مدير په توگه وگومارل شو. پر ۱۳۵۰ ل ل کال د کادر لپاره په ازاده سيالۍ کې په دويمه پوړۍ بريالی او د ښوونې او روزنې پوهنځي د جغرافيې د څانگې د ښووند استاد په توگه ومنل شو. نصرالله سوبمن منگل پر ۱۳۵۶ ل ل کال له کابل پوهنتونه د پوهنيزې پوړۍ علمي رتبې په ساتنې سره د پښتو څېړنو نړيوال مرکز ته تبديل شو. دا مرکز پر ۱۳۵۷ ل ل کال د افغانستان په علومو اکاډمي کې ويله مدغم شو. په دغه مرکز کې د پوځي خدمت د احتياط دورې ۱۳۶۵-۱۳۶۶ ل ل په تفريق سره نږدې شل کاله د تاليف او ترجمې د څانگې د امر په توگه دنده ترسره کړه. پر ۱۳۸۲ ل ل کال د علومو اکاډمۍ د بشري علومو د مرستيال په توگه وگومارل شو. پر ۱۳۸۳ ل ل کال يې د يو کال په موده د ملگرو ملتونو د يوناما په څانگه کې دنده پر مخ یووړه او بيا پر ۱۳۸۴ ل ل کال علومو اکاډمۍ ته راستون او د يوې لنډې مودې لپاره د ټولنيزو علومو د مرکز د سروال په توگه وگومارل شو. تر دې وروسته پر همدغه کال د علومو اکاډمۍ د بشري علومو د مرستيال په توگه وگومارل شو. خدای بښلی منگل پر ۱۳۹۲ ل ل کال دويم ځل د پښتو څېړنو د نړيوال مرکز د تاليف او ترجمې د څانگې د امر په توگه انتصاب او تر ۱۳۹۶ ل ل کاله همدغلته پاتې شو. د همدغه کال په غبرگولي مياشت کې د نورو مشرانو اساتيدو په شان د کورناستو متقاعدينو په لړ کې راغی. مړینه ليکوال نصرالله سوبمن منگل تر اوږدې ناروغۍ وروسته، د ۱۳۹۹ کال د وري مياشتې پر ۷ نېټه د پېنځنۍ پنجشنبې پر گهيځ له دې خاورينې نړۍ سره مخه ښه وکړه او د کابل په شهدای صالحيونو مړستون کې خاورو ته وسپارل شو. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه. چاپ شوي نښيرونه يې ۱- جغرافيای شرق دور و جنوب شرق آسيا. ۲- درانی احمد شاه، ليکوال گندا سېنگ، له انگريزي څخه ژباړه. ۳- لرغونی افغانستان، د هند له لرغونې جغرافيې څخه په پښتو ژباړه. ۴- د کابل سلطنت بيان، لومړی ټوک، له انگريزي څخه ژباړه. ۵- نطق های اعليحضرت امان الله خان غازي، قسمت اول، تهيه و تدوين. ۶- نطق های اعليحضرت امان الله خان غازي، قسمت دوم، تهيه و تدوين. ۷- د سوات په پښتنو کې سياسي مشرتوب، د فريدريک بارت تاليف، له انگريزي څخه ژباړه. ۸- بيړنۍ لويه جرگه، له دري څخه پښتو ته ژباړه. ۹- بيړنۍ لويې جرګې ته يوه لنډه کتنه، له دري څخه پښتو ته ژباړه. ۱۰- پښتانه په هند کې، تاليف، لاهور. ۱۱- زندگي نامه و جزئيات حضرت سيد بهايي جان. ۱۲- افغانستان د څلور لارې پر سر، له انگريزي څخه ژباړه. ۱۳- افغانستان، ناپېيلتوب او زبرځواکونه، له انگريزي څخه ژباړه. ۱۴- د امريکا متحده ايالتونو منطقوي جغرافيه. ۱۵- د سيد بهايي جان پېژندنه. ۱۶- په سلگونو ژباړې، له انگليسي او پارسي ژبو څخه. ۱۷- د تاريخ، جغرافيې، ادب او نورو ټولنیزو علومو په برخه کې په سلگونو پوهنيزو څېړنيزو مقالو ليکل. اخځليک ۱- د ليکوال لطيف یاد فېسبوک پاڼه. پښتانه ليکوال افغاني ليکوال افغانان
انځرغنه

انځرغنه په انگرېزي: يو ډول بېديانی بوټی دی چې په هغو سيمو کې چې لږې اوبه او ډېره تودوخه وي راشنه کېږي.
محمد عالم حيران

محمد عالم حيران يو افغان ولسي شاعر و. باندنۍ تړنې په ويکي شعرونه کې د محمد عالم حيران شعرونه پښتانه شاعران
گل محمد نورزاد

استاد گل محمد نورزاد د نورمحمد زوی په ۱۳۲۵ه ش کال کي د غزني ولایت د قره باغ ولسوالي د لایق په کلي کي زیږیدلی دی . استاد لومړنۍ زده کړې په خپله سیمه کې کړي دي، منځني او ثانوي زده کړې یې په کابل کې کړي دي . په ۱۳۴۵ کال د کابل له سید جمال الدین عالي دار المعالمین نه فارغ شوی دی. وروسته بیا په ۱۳۴۶ ه ش کال د کانکور له لارې د کابل پوهنتون د ساینس پوهنځي د ریاضي او فزیک څانگې ته کامیاب شوی دی او په ۱۳۵۰ ه ش کال ترې د کدر په درجه کې فارغ شوی دی . له ۱۳۵۰ ه ش کال څخه تر ۱۳۷۰ ه ش کال پوري یې د کابل پوهنتون د ساینس پوهنځي د استادي سپیڅلي دنده ترسره کړې ده . د کورنیو جگړو له وجې یې د استادۍ دنده پریښوده او یو څه موده په کور کښیناست بیا یې د هیواد په گوټ گوټ کې له تعلیمي او خیریه مؤسسو سره کار پیل کړ او په څنگ کې یې په ډیرو ښوونځیو کې تدریس هم کاوه. په ۱۳۸۸ ه ش کال یې یو ځل بیا د کابل پوهنتون په ساینس پوهنځي کې خپله د استادۍ دنده پیل کړه. د دې ترڅنگ یې په زراعت، وترنري، انجینري او نورو پوهنځيو کې د ریاضي تدریس کاوه او ورسره په گڼو شخصي پوهنتونو او تعلیمي مؤسساتو کې یې د استادي دنده درلوده . استاد د ریاضي په برخه کې چاپ او ناچاپ کتابونه او گڼ شمیر علمي مقالې لیکلي دي چې گڼ شمیر محصلان ورڅخه استعفاده کوي. چاپ د یو متحوله توابعو انالیز لومړي ټوک د یو متحوله توابعو انالیز.دوهم ټوک تفاضلي معادلي ناچاپ تحلیلي هندسه په دوه اړخیزه بعدي فضاء کي تحلیلي هندسه په دري اړخیزه بعدي فضاء کي عمومي ریاضي استاد پنځه دیرش کاله د هیواد د معارف او ښوونې په برخه کې تیر کړل او گڼ شمیر شاگردان او محصلین روزلي دي . د روان ۱۳۹۳ ه ش کال د لندۍ د میاشتې په نهمه نیټه په یوه ترافیکي پېښه کې په شهادت ورسید . روح یې ښاد او یاد دې تل وي .
اېرو سيمه

اېرو سیمه چې په انگرېزي ژبه نومېږي په رسمي توگه ورته د اېروـ روپیو سیمه هم وايي ، په اروپا کې يوه وټه یيزه ، روپيزه پولي نولسیزه هېوادونو اروپايي اتحاديه ده چې په همغږۍ سره یې د اېرو روپیو يا پیسو يوون منلی .
اېرو (روپۍ)

اېرو په انگرېزي ژبه : : د اروپايي ۱۹ هېوادونو د يو گړې روپۍ همغاړی يوون دی . دغه د پیسو يو گړی يوون د اروپايي اتحاديې د ۲۸ هېوادونو څخه د ۱۹ هېوادونو روپۍ دي. دغو نولسو هېوادونو کې اوتريش ، بیلجیم ، قبرس ، اسټونيا ، فينلنډ ، فرانسه ، جرمني آلمان ، يونان ، آيرلنډ ، اېټاليا ، لاتويا ، لتوانيا ، لېگزمبورگ ، مالټا ، نیدرلنډ هالنډ ، پورټوگال ، سلوواکيا او سپانيا راځي .
لگښت ساتنې تگلاره

د لگښت ساتنې پالیسي يا وټه ییزه حمایت پالیسي په انگرېزي ژبه يوه وټه ییزه پالیسي يا تگلار ده چې له مخې یې يو هېواد د نورو هېوادونو سره د سوداگرۍ راکړې ورکړې چلندلار کې د لگښت ورزياتولو سره د توکو د رالېږد قانون ورپېچلی کوي ، دغو پالیسیو کې په توکو سود ورډېرول ، د توکو درجه بندي يا مراحل ، او نورې رښتې شاملې دي .
بهرنیواسعاروبدلونځای

بهرنیو اسعارو بدلونځای په انگرېزي ژبه يو نړېوال د اسعارو بدلولو مارکېټ يا بدلونځای دی چې د اسعارو د بدلولو د کميت له مخې ډېر لوی د سوداگرۍ ځای بلل کېږي . دغه بدلونځای پورې د نړۍ ټول نړېوال بانکونه تړاؤ لري او هر ډول د ارزښت ډبرې او پیسې په معياري ارزښتونو سره بدلېږي رابدلېږي .
اسعاربدلولو بيې

اسعار بدلولو بيې ته په انگرېزي ژبه وايي . لدغې څخه د دوه ؤ بېلابېلو روپیو د بيؤ توپیریز پېر او پلور رامنځته کېږي . دېته د صرافې بیې هم وايي .
کونستانتین هېنگرلي

کونستانتین هېنگرلي په انگرېزي ژبه مړینه م زېږدي کال ۱۷۹۹ د فبروري ۱۸مه په کال ۱۷۹۷م زېږدي کې يو د والاچيا سیمې شهزاده و . دی د الکسندر هېنگرلي ورور و چې لده مخکې پېر کې د مالدوفيا شهزاده و.
سېموېل کولټ

سېموېل کولټ ۱۸۱۴م زېږد. د جولای ۱۹م ـ جنوري ۱۰مه کال ۱۸۶۲م .ز په انگرېزي: يو امریکايي پنځگر او صنعتگر و . دی د امریکې په هارټفورډ ، کنکټيکټ سیمې کې زېږېدلی و . ده د کوچنۍ توپنچې يوه کارخانه لرله چې نوم یې کولټس پټنټ آرمز مانوفکچرنگ کمپني و . ده څرخیزه توپنچه په لومړي ځل وپنځوله .
عزيز الله لودين

ډاکټر عزيز الله لودين - په انگرېزي: يو افغان لوړپوړی چارواکی و چې د افغانستان د انتخاباتو د خپلواک کميسيون مشر په توگه او د افغانستان په دولت کې د ولسي جرگې منشي په توگه دندې ترسره کړي وې.
ارنېست مېلر هېمېنگوې

ارنېست مېلر هېمېنگوې جولای ، جولای ، په انگرېزي: يو امريکايي کيسه ليکوال او ژورنالېست و، همدارنگه دغه ستر ليکوال د وسلې سره مخه ښه نومي کتاب لیکونکې هم دی. هغه د ۱۹۵۴ ز. کال د نوبل ادبياتو جايزه هم گټلې. امريکايي ليکوال
یوریا نايټريټ

یوریا نايټريټ په انگرېزي: د آسانو چاودنو ترکيبونو څخه دي چی په اوس وخت کی په ځانگړي ډول د تعبیه شوی چاودیدونکی وسیلو د جوړولو لپاره ور څخه کار اخيستل کېږي. نوموړي ترکیب معمولا د یوریا او نایټريټ اسیډ د عکس العمل کیمیاوي تعاملې په مرسته جوړيږي او د چاودني سرعت یی ۴،۷۰۰ متره په ثانيه کی دی چاودېدونكى مواد
ټي اېي ټي بي

ټي اېي ټي بي په انگرېزي: د پوځي چاودونکي موادو څخه دي چی د توغندو او اټمي ذروي وسلو د جوړولو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. د ټي اېي ټي بي چاودونکي انرژي او حساسیت د ټي اېن ټي، هیکسوجن او پینټریټ په مقابله کی کم دي. پېژندنه ټي اېي تي بي د نیتروژن د ترکیبونو څخه یوه آغېزمندي چاودونکي توگه ده. کیمیاوي فورمول یی دي. ټي اېي ټي بي ژېړه کريسټالي ماده ده چی یوازې په عضوي موادو کی ويلېژي. چاودونکي سرعت یی ۷،۹۷۰ متره په ثانيه کی دي او چاودونکي انرژي یی ۸۲۹ کیلو کالريه دي. چاودېدونكى مواد
ټي اېن ټي

ټي اېن ټي یا ټرینیتروټولوېن په انگرېزي: یوه قوي چاودونکي ماده ده چی د بمونو د جوړولو لپاره ورڅخه کار اخيستل کېږي. نوموړي چاودونکي ماده په ۱۸۶۴ کال کی د الماني کیمیاپوه یوسیف ويلبرانډ لخوا جوړه شوه. پېژندنه ټرینیتروټولوېن ژېړه کريسټالي ماده ده چی کيمياوي فورمل یی . دي. گڼوالي کثافت یی . او نقطه ذوب یی ۸۰ درجې دي. ټرینیتروټولوېن پرته له اتانول او کربن دیسولفیډ نه په عضوي محلولونو کی ويلېږي. ټرینیتروټولوېن هغه ټولوېن دي چی د کربن پر درو اټمونو باندي د ها يدروجن اتمونه پر ځای د نیترو ترکیبونه - لري د ټرینیتروټولوېن د چاودنې انرژي ۱،۰۱۰ کیلوکالريه او د چاودنې سرعت یی ۷،۴۰۰ متره په ثانيه کی دي. ټرینیتروټولوېن زهرجن ماده ده چی د انسانانو پر پوستک، وينو او تورې طحال باندي بد آغېزه لري. انسانان چی ټرینیتروټولوېن جوړوي یا د دغی مادې سره کار کوي، کولای سی د کم خونی مرض دکمې لږې وینې درلودنه او ژیړ پوستک یا د اينې مرض ولري. چاودېدونكى مواد
د ملي دفاع پوهنتون (پاکستان)

د پاکستان د دفاع ملي پوهنتون د پاکستان د پوځي جگړه ییزو تمرینونو او زده کړو پوهنځی دی چې لدغې پوهنځي څخه د پاکستان ټول پوځي بولندويان د ملي تگلارې پر بنسټ او ملي امنيت لپاره روزل کېږي او فارغېږي . دغه بولندويان او نور پوځي کدرونه د همغږۍ مرکز په نوم د پاکستاني پوځي ادارې لخوا حمایه کېږي . د پاکستان د دفاع ملي پوهنتون مالي ملاتړ د پاکستان د پوهنې او روزنې وزارت لخوا او د دفاع وزارت لخوا څخه کېږي . د همدې پوهنتون لنډون يې په انگرېزي ژبې رامنځته کړی چې ورته وايي . د پوهنتون د زده کړو په تگلار کې پوهنیزې روزنې ، پوځي تمرینونه او زده کړې او د پاکستان د ملي دفاع لپاره د امنیتي ستراتيژيو د پرمختگ زده کړې شاملې دي . د پاکستان دفاعي پوهنتون لپاره د هغه هېواد هېوادمشر یې ځانگړې تگلارې په پام کې نیسي او د پوهنتون سرپازوال یې هم د هېواد مشر وي . همدارنگه د پوهنتون ټول اداري چارې د هېوادمشر په لاس کې وي او د پاکستان پوځ لخوا دننه پوهنتون کې د درېو ستورو لرونکی ټولمشر ټاکي . نن سبا د هغه پوهنتون ټولمشر ډگرجنرال جاوېد اقبال رمدايي دی . د پوهنتون اصلي موخې دا وي چې د ملي تگلاریزو چلندلارو ته لارې چارې ولټوي او د ملي امنیت او همغږۍ لپاره یې منظمې کړي . د دفاعي تگلارو لپاره پلانونه او مرکزي اندونه همدې خواته په عملي توگه ورسم کړي . د پوهنځي د ماسټرۍ خپرونه یې دوه کلنه چابکه زده کړه ده . د دغه پوهنتون ډېری زده کړيالان د اسلام آباد ښارونډيان دي چې د پوځي کورنيو پورې تړاؤ لري . دوی د پوځي ښوونځيو او زده کړنځايونو څخه فارغ شوي وي . زده کړيالان په لا پرمختلليو ټولگیو کې د پالیسۍ او تگلارې زده کړې لوستیزه چلندلار زده کوي . د جنگ جگړې په سولې اړولو تگلارې څېړي او زده کړې ترې کوي همدارنگه د اټومي سياست په لړ کې دیپلوماتیکه زده کړه ترلاسه کوي . همدې پوهنتون کې د ښې حکومتولۍ د ساتنې پالیسۍ دنده هم پرمخ وړل کېږي چې د داسې تگلارې او لارو چارو سياسي لوبې او مرستې پنځوي چې له مخې یې پوځي ادارو او امنيتي ادارو ته له همدې ځايه د حالاتو ځانگړي شرايط ورپه گوته کوي او له اندېښنو یې خبروي . د پوهنتون مخینه اېن ډي يوو د پاکستاني پوځ زده کړنځای دې چې په کال ۱۹۶۳م زېږدي کې يې بنسټ کېښودل شو. دغه پوځي زده کړنځای په لومړي سر کې خپلې پوځي زده کړې د کمانډ اېنډ سټاف کالج په نوم د کوټې ښار کې له پوهنځي څخه پیل کړې . ورپسې په کال ۱۹۷۱م زېږدي کې د پاکستان د راولپنډۍ ښار د ملي غونډې پخوانۍ ودانۍ کې د ملي دفاع په نوم يو پوهنځی جوړ شو . همدارنگه په ۱۹۹۵م زېږدي کې د ملي دفاع فاکولته د اسلام آباد ښار ته څېرمه د يوې غره لمنې سره چې مارگله نومېږي يووړل شو. د پاکستاني حکومتي قانون لمخې د هغه هېواد ملي دفاع پوهنځی په پوهنتون واووښت د دغې کړنې لپاره يو هوکړه لیک په ۲۰۰۷م زېږدي کې د جنورۍ په ۲۷مه د پاکستان د هېواد مشر لخوا لاسلیک شو . د پکستان د ملي دفاع پوهنتون د اداري چارو لمخې د هغه هېواد د پوځ لخوا یې د درو ستورو جنرال د نظم او څار لپاره ټاکل کېږي چې ورته واکمشر يا ټولمشر وېل کېږي . دی د فاکولتو پازوال هم گڼل کېږي . همدارنگه دغه پوهنتون د څلورو اړوندو پوهنځيو اداري سمبالښت له ځان سره رانغاړي چې پدې توگه دي . د ملي امنيت پوهنځی پلي پوځ جگړه ییزه پوهنځی د همغاړو زده کړو فاکولته د تگلارې ، چلندلار زده کړو ، شننې او څېړنې پوهنځی سرچینې پاکستاني دولتي تاسیسات پاکستاني زده کړنځايوونه پاکستاني پوځي اکاډمۍ پاکستاني حربي پوهنتون
زين الله منلی

الحاج مولوي زین الله منلی د ۱۳۰۳ لمريز لېږدي کال وږی، د ننگرهار ولايت، روداتو ولسوالي - د ۱۳۹۹ ل ل کال د غويي ۱۳ يو افغان پښتو ژبی ليکوال، ديني عالم او ژباړونکی وو. مخينه زين الله منلی د عمر گل زوی د ۱۳۰۳ لېږديز لمریز کال د وږي په میاشت کې د ننگرهار ولایت د روداتو ولسوالۍ په کان کلي کې زېږېدلی دی. اړينه ده وويل شی چې د پښتو ژبې بل نامتو شاعر او ليکوال نجيب منلی د حاجي زين الله منلي زوی دی، چې د پښتو ژبې او فرهنگ د خدمت په لاره کې په بري سره مخ په وړاندې روان دی. زده کړې زین الله منلي لومړنۍ زده کړې د خپل کلي او شاوخوا کلیو په جوماتونو کې پیل کړې او بیا پر ۱۳۲۲ ل.ل. کال کې د ننگرهار د هډې په نجم المدارس کې شامل شو. په ۱۳۳۳ ل کال کې یې له هغې مدرسې د بکلوریا سند تر لاسه کړ. دندې ۱۳۳۳ لېږديز لمريز کال د پښتو ټولنې د ادبیاتو مدیریت مامور. ۱۳۳۴ ل ل کال د خوست د محکمې مفتي. ۱۳۳۴ ل ل کال د پښتو ټولنې د کابل مجلې د مدیریت مرستیال. ۱۳۳۷ ل ل کال د شرعیاتو د مدرسې، چې وروسته د ابو حنیفه په نامه و نومول شوه، ښوونکی. ۱۳۴۴ ل ل کال د پکتیا ولایت د زرمت ولسوالۍ د باتور منځني ښوونځي ښوونکی. ۱۳۴۵ ل ل کال د افغانستان راډیو د خبر د څانگې غړی. ۱۳۴۵ ل ل کال د پوهنې وزارت د عرفان مجلې مرستیال. ۱۳۵۲ ل ل کال د پښتو ټولنې د تدریساتو د عمومي مدیریت مرستیال. ۱۳۵۴ ل ل کال د پوهنې وزارت د سواد اموزۍ په ریاست کې د لوست د موادو اېډېټر. ۱۳۵۷ ل لکال د حج او اوقافو رییس. ۱۳۵۸ ل ل کال د سترې محکمې د عالي شورا غړی. ۱۳۶۰ ل ل کال د ماشومانو د اختصاصي محکمې رییس. ۱۳۶۲ ل ل کال د سترې محکمې د مدني دیوان غړی. ۱۳۶۶ ل ل کال د اسلامي څېړنو مرکز د فقې او قانون دیپارتمنت غړی. ۱۳۶۸ ل ل کال د اسلامي څېړنو د فقهې او قانون دیپارتمنت مشر، د څېړندوی علمي رتبې اخیستل. ۱۳۷۰ ل ل کال د اسلامي څېړنو د مرکز رییس. مډالونه ۱۳۶۶ ل ل کال د دوستۍ عالي دولتي مډال. ۱۳۹۳ ل ل کال د میر مسجدي خان عالي دولتي مډال. مړینه څېړنوال مولوي زین الله منلی د ۱۳۹۹ ل ل کال د غويی میاشتې پر ۱۳ د ورپېښې ناروغۍ له لامله ومړ. اروا يې ښاده او جنت يې ځای شه. چاپ شوي آثار اړينه ده وویل شي چې تر اوسه د څېړنوال زين الله منلي ۳۰ اثاره چاپ شوي چې يو شمېر يې دادي: تنویر الابصار اسلامي فقه پښتو ژباړه. غبار خاطر، د مولانا ابو الکلام آزاد اثر، پښتو ژباړه. دوه منگورې د یوې چیني ډرامې پشتو ژباړه. کلیله و دمنه. د هیلو درشل، شعري کلیات. د اسلام تاریخ، د ډاکټر حمیدالدین اثر، پښتو ژباړه. فقه اکبر د امام ابوحنیفه اثر پشتو ژباړه. د قرآن کریم د ځینو لغاتو معنا. د هېواد په رسنيو کې شاوخوا ۲۰۰ بېلابېلې لیکنې او ژباړې. ناچاپ آثار عشره مبشره. د قرآنکریم پښتو ژباړه. د قرآن کریم کشف الآیات. بگهود گیتا. د فردوسي د شاهنامې پښتو ژباړه او لنډون. د امام رازي د تفسیر الکبیر د الفاتحې سورت پښتو ژباړه. د امام رازي د تفسیر الکبیر د یوسف سورت پښتو ژباړه. امانات، د امام رازي له تفسیر الکبیر څخه د اماناتو بحث. په تاریخ طبري کې د عبدالله ابن عباس راغلي روایتونه. سرچينې ۱- ۲- ۳- ۴- پښتانه ليکوال افغانان
ان هيداوې

ان هيداوې زېږوننېټه ېې نده مالومه خو شاوخوا ۱۵۵۵۵۶ گڼل شوی ـ مړینه ۶م د اگست ۱۶۲۳م زېږدي کال انگرېزي ژبه د ویليم شکسپيير ماندینه وه . آغلې هيداوې هم د انگرېزي ژبې شاعره ، ډرامه او ننداره لیکواله او لوبگره وه . دوی په کال ۱۵۸۲م زېږدي کې واده کړی و او ان هيداوې له خپل خاوند ويليم شکسپيير څخه اته کاله لويه وه چې د واده پر مهال د ۲۶ کالو وه . د هيداوې په هکله او نښېرونو په هکله یې ډېر مالومات نشته او نه هم کوم قانوني سرچینې څه څرگند کړي دي ، خو د هغې د شخصيت او د شکسپيير سره یې د اړیکو په هکله د تاريخپوهانو له خولې ډېر گڼنیزه شکونه رابرسېره شوي چې لمخې یې دا يوه نوښتگره یکواله هم بللې .
رولا غني

رولا غني د افغانستان لومړنۍ مېرمن او د افغان هېوادمشر محمد اشرف غني ماندينه ده. رولا سعاده غني د لبنان په بیروت ښار کې زېږېدلې ده. مېرمن غني د لېسانس سند د لبنان په امریکایي پوهنتون کې له ورځپاڼه لیکنه کې ترلاس کړې او همدارنگه یې نړیوالو اړیکو کې مافوق لسانس زده کړې کړي. رولا غني د افغانستان له اوسني هېوادمشر اشرف غني سره هغه وخت بلده شوه چې نوموړي په بیروت کې په زده کړو بوخت و. سرچینې بهرنۍ تړنې وېشنیزه:ژوندي وگړي وېشنیزه:بیروتي وگړي وېشنیزه:د افغانستان لومړۍ مېرمنې وېشنیزه:د بېروت امریکایي پوهنتون پوهنپالان وېشنیزه:افغان مېرمنې وېشنیزه:افغان لبناني مېرمنې وېشنیزه:لبناني مېرمنې وېشنیزه:د ملي رهبرانو مېرمنې د افغانستان لومړۍ مېرمنې
صرف

صرف په انگرېزي: يا مورفولوژي د یوناني کلمو مورفو او لوجي څخه چې د شکل او صورت مانا لري جوړه شوې ده . په لغوي لحاظ دا کلمه د یوې ژبې د لفظي اشکالو دعلم ، پوهې او پېژندنې په مانا راغلې ده ؛ اوس داسې تعریف شوې. موروفولوژي د تشریحي ژبپوهنې یوه څانگه ده په هغې کې د یوې ژبې مورفیمونه او دهغو جوړښت تر څېړنې او مطالعې لاندې نیول کېږي . دعربی ژبی هغه علم دی چی دعربی ژبی له کلمه او صیغه څخه بحث کوی صرف په عربی لغت کی دبدلون په مانا ده یعنی دیو شی بدلون له یو حالت نه بل حالت ته تصریف یا صرف ویل کیږی . د صرفوغرض د صرف له علم څخه غرض دادی چی ویونکی له لفظی خطا ساتی د صرفوارزښت ویل کیږی چی دصرف علم دټولو علومو مورده د صرفو مشهورعلما اخفش سیبویه الخلیل دی د صرفو مهم کتابونه صرف بهایی میزان الصرف میزان منشعب صرف میر زرادی زنجانی دستورالمبتدی جامع تعلیلات ابواب صرف علم الصیغه فصول اکبری مراح الارواح شافیه قانونچه جابردی شرح شافیه
علوم

علوم دعلم جمع حالت دی چې په پښتو ژبه د پوهنې مانا لري. عربي عالمانو علوم په دوه لويو برخو وېشلي: شرعي علوم غير شرعي علوم
جاوېد اقبال رمدايي

ډگر جنرال جاوېد اقبال رمدايي د پاکستان د دفاع ملي پوهنتون ریس يا ټولمشر دی . دی د پوهنتون د ټولمشرۍ يا رياست لپاره په ۲۰۱۳م زېږدي کې د اگست په ۲۰مه وټاکل شو . اقبال دغه دنده د خپل سيال پخواني ريس ډگرجنرال ناصر خان جنجوا څخه ترلاسه کړه او ډگر جنرال ناصر خان جنجوا ترفیع وکړه او سترجنرالي یې ترلاسه کړه او کوټې ته یې ولېږه . پوځي او تعلیمي مخینه جاوېد اقبال رمدايي د سند ولایت د پلي پوځ په يوې فرقې کې چې د پاکستاني پوځي دود لمخې ۶۲ م نومېږي په ۲۴م اکتوبر کې کال ۱۹۸۰ زېږدي خپله دنده پیل کړې وه . ښاغلي اقبال د خپلې پوځي دندې په پړاؤ کې د پوځ ټول تمریناتي کورسونه ترسره کړي او همدارنگه د پاکستان څخه دباندې یې هم پوځي زده کړې کړي دي . ده خپل د دندو په لړ کې ملي او نړېوالو پوځي دندو کې د بولندوی په توگه برخه اخيستې . دغه جنرال د کوټې له کمانډ اېنډ چيف کالج پوهنځي څخه، ډفنس سرویسېس کمانډ او سټاف کمانډ کالج په بنگله دېش له ډهاکې څخه فارغ شوی . همدارنگه د انگلستان له رايل ډفنس کالج څخه یې هم پوځي زده کړې ترلاسه کړي او دوه ماسترۍ لري چې يوه یې د جگړې په هکله زده کړو کې اخیستې او بله یې د اسلام آباد او انگلستان د کنگز کالج لندن څخه په گډه په تگلاریزو چلندلار کې اخیستې . ده په نیويارک کې د ملگرو ملتونو په نړېوال مرکز کې د پاکستان دايمي استازي د مشاور دنده هم ترسره کړې . دغه جنرال دوه ځلې د پلي پوځ او پلي بولندويانو سالاري کړې . د مېجر جنرالۍ په وخت دی د جنرال بولندوی په توگه د ۱۹مې فرقې لپاره د اورپکو سره د جگړې په تکل سوات ته ولېږل شو . په هغه جگړه کې ده خپل پوځ ته امر وکړ چې د اورپکو په لور مخامخ جگړه پيل کړي چې په ترڅ کې یې دی ټپي هم شو . دغه مهال جگړه د سوات سیمې په نصرت دره کې پرمخ روانه وه . له همدې دندې وروسته یې د اسلام آباد په امر عمومي لارښود په توگه د - او پلي پوځ جگړه ییز پوهنځي کې مقرر کړ چې ورته وايي . پاکستاني جنرالان
شرعي علوم

شرعي علوم يو جمع نوم دی چې په پښتو کې د شرعي پوهنې يا سمې پوهنې مانا لري. دا د اسلامي دينپوهنې يوه لويه څانگه ده چې په عربي کې شرعيات هم ورته وايي. دغه پوهنه په څلورو وېشنيزو ویشل شوې: دقرانکریم دتفسیر علم دنبوی صلی الله علیه وسلم دحدیثو علم دفقه علم دعقاید و علم اسلامي دينپوهنه
غير شرعي علوم

غير شرعي علوم چې په پښتو ژبه غير شرعي پوهنې يا بوبې پوهنې هم يادېږي هغه علوم يا پوهنې دي چې انساناني ژوند ته يې يو رنگ وربخښلی دغه پوهنې په درې لويو څانگو وېشل شوي: شوی ادبي علوم: لکه صرف،نحو،معانی، بیان، بدیع،عروض،قوافی،شعراو تاریخ ریاضی علوم:لکه تصوف،هندسه،هیئت، حساب،الجبر،موسقی،سیاست،اخلاق،اودکورنی سمبالښت عقلی علوم:لکه منطق، جدل،اصول فقه،اصول الدین، طبعی علوم،طب، فلسفه،اوکیمیا اسلامي دينپوهنه
رخشانه (سندرغاړې)

مېرمن رخشانه زوکړه ۱۳۱۹ لمريز لېږدي کال - مړینه د ۱۳۹۹ ل ل کال د مرغومي لومړۍ ۱۹۴۰ زېږدي کال - د ۲۰۲۰ زېږدي کال د ډيسمبر ۲۱ يوه افغانه پښتو او پاړسي ژبې سندرغاړې وه. مخينه جانا نه ځان ته غره نه شي که ته مومند یې زه خیالي وزیره یمه میرمن رخشانه چې آر نوم یې حمیده اصیل وو، پر ۱۳۱۹ لمريز کال په کوهدامن کې زېږېدلې وه. نوموړې د جنرال اصیل خان وزیري لور او په ټبر وزیره پښتنه وه. مور یې خدیجه طرزي نومیده او د افغانستان د خپلواکۍ د اتل اعلیحضرت امیر امان الله خان په وخت کې د موسیقۍ ښوونکې وه او نجونو ته یې موسیقي ورزده کوله. د مېرمن رخشانې مور خدیجه د موسیقۍ ښوونکې او خیاطه وه، ارمونیه یې غږوله او د موسیقۍ له راگونو سره اشنا وه. ښايي د مور اغېز يې وي چې رخشانې له ماشومتوبه له شعر او سندرو ویلو سره مینه درلوده. هغه مهال افغان دودیزه ټولنه کې د مېرمنې لپاره سندرې ویل اسان نه وو. د رخشانې نورو خپلوانو او کورنۍ یې د دې له سندرو ویلو سره مخالفت کاوه، خو دا ورته تسلیم نه شوه او پلار یې هم ملاتړ وکړ. رخشانې په پیل کې د فروزان په نوم سندرې ویلې، خو وروسته په رخشانه مشهوره شوه. هغې د موسیقۍ پیل له زینب نندارې وکړ او ډېرې سندرې یې مشهورې دي. مېرمن رخشانه پر ۱۳۴۰ او ۱۳۵۰ لمريزو کلونو د افغانستان یوه ډېره منلې او مشهوره سندرغاړې وه او د افغانستان راډیو کې یې نږدې شپږ سوه پښتو او دري سندرې ثبت کړې چې د راډيو افغانستان په ارشیف کې خوندی دی. هغې د پښتو ژبې له سندرغاړيو ارواښاد استاد اولمير، قمرگلې، عبدالحميد کندهاري سره هم گډې پښتو سندرې ويلې دي. نوموړې د افغانستان په لومړني فېلم روزگاران کې هم یوه سندره ویلې ده. باید وویل شي، هغه وخت چې اروا ښاد استاد عبدالروف بېنوا د راډیو افغانستان سروال رئیس وو نو د رخشانې هنري نوم یې پر هغې کېښود. رخشانه د شهید داود خان د رژیم په وروستیو وختونو کې امریکا ته ولاړه او تر هغې ورځې وروسته یې د خپلو هنري هڅو او هلو ځلو سره خدای پاماني وکړه. سندرغاړې رخشانې د پښتو شاعرانو او په هغو کې د ارواښاد شهید سیلاب ډیر شعرونه خپلو پښتو سندرو کې ویلي دي. ویل کیږي چې یو ځل د مصر د هېواد نه یو کلتوري پلاوی افغانستان ته راغلی وو او کله چې میرمن رخشانې خپل کنسرت ورکړ نو د هغو دومره خوښ شو چې دې ته یې د مصر د نامتو سندرغاړې ام کلثوم لقب ورکړ. د افغانستان ملي تلوېزون پخوانی مشر او طنز لیکوال هارون یوسفي وايي، مېرمن رخشانه دومره مشهوره وه چې د خپل وخت نږدې ټولو رسمي کلتوري سفرونو کې یې گډون درلود. اغلې رخشانې د خپلو هنري فعالیتونو او کنسرتونو د ورکولو لپاره د تاجيکستان، ازبکستان، چکوسلواکيا او ایران هېوادونو ته هم هنري سفرونه کړي دي. د نوموړې پلار د پاچا امان الله خان ژباړن او د محمد ظاهر شاه په واکمنۍ کې له هغه سره نږدې پاتې شو او تر مرگه پاچا تقاعد نه کړ. رخشانه یوازنۍ مېرمن وه چې د ښځو نهضت پر مهال یې د داود خان صدراعظمۍ پر مهال له سره څادري لرې کړه، له پلار سره سېنما ته ولاړه او وروسته یې مور هم همدا کار وکړ. کډوال کېدل رخشانه پر افغانستان د پخواني شوروي اتحاد تر یرغل وروسته امریکا ته کډواله شوه او له نږدې څلوېښتو کلونو راهیسې هلته اوسېده. مدني اکر او کورنۍ رخشانه د حبیب، حمید، زبیر او مسعود په نومونو څلور زامن او د رویا په نامه یوه لور لري. اخځليک ۱- د لیکوال لطيف ياد فېسبوک پاڼه. ۲- پښتنې سندرغاړې
محب الله زغم

ډاکټر محب الله زغم ۱۴ د سلواغې. ۱۳۵۱ ل. - په انگرېزي: يو افغان درملگر. ليکوال او ژباړونکی دی. محب زغم د مصور بنسټ د خپرنيزې کميټې مسوول هم دی. دا بنسټ د ماشوم ادبياتو ته کار کوي او په فېسبوک کې د یو ماشوم، یوه نړۍ په نامه پاڼه چلوي. مخينه هغه د ۱۳۵۱ د سلواغې پر ۱۴ مه په کابل کې وزېږېد. پلار یې د خوست د دره گي ولسوالۍ او مور یې د کابل وه. زده کړې لومړنی زده کړې یې د بگرام د هوايي ډگر په لیسه کې پیل کړې، له شپږمه تر اتم ټولگي پورې يې د کابل په عزیز افغان ښوونځي کې ولوستل، بیا حربي ښوونځي ته لاړ او په ۱۳۶۸ کې له دې لیسې فارغ شو. له ۱۳۸۹ تر ۱۳۷۸ پورې یې د کابل طب په معالجوي پوهنځي کې زده کړې وکړې، البته په دې منځ کې له ۱۳۷۱ تر ۱۳۷۴ پورې چې کابل پوهنتون د تنظیمي جگړو ډگر و، د ټولو محصلانو په زده کړو کې درې کلن ځنډ راغلی و. دندې - د هېلو ټرستټ ماین پاکۍ موسسه کې - د سردار محمد داوود خان روغتون په داخله څانگه کې - د ملي اردو په لومړي قول اردو کې - د هلمند په کجکي ولسوالۍ کې په یوه شخصي کلینیک کې - تر دې دمه په کېشا هیلت کییر شخصي روغتون کابل کې د ایکوکاردیولوجست په صفت پر دې سربېره د مصور بنسټ د خپرنیزې کمیټې مسوول یم چې دا بنسټ د ماشومانو لپاره کار کوي او تر اوسه یې ۴۳ عنوانه کتابونه چاپ کړي دي. همدارنگه د سپیده مجلې د پښتو برخې ایډېټر پاتې شوی یم. دا مجله د کلید گروپ له خوا خپرېدله. اوس د انسان مجلې چې د ارواپوهنې، ټولنپوهنې، فلسفې ... په اړه مقالې خپروي ایډیټر یم. ليکوالي زغم په ۱۳۸۵ کې یې د لنډو کیسو په لیکلو پیل وکړ. دی په ۲۰۱۲ کې په کابل کې د امریکا د سفارت د فرهنگي چارو دفتر له خوا د امریکا ایوا پوهنتون ته معرفي شو او د لیکوالۍ د نړېوال پروگرام په درې میاشتنۍ دوره کې یې برخه واخیسته. چاپ شوي آثار دوزخ په انسان کې - د لنډو کیسو لومړۍ ټولگه - د افغانستان قلم ټولنې لخوا په ۱۳۸۶ ل. کې چاپ شوې. د ... فلسفه - - د لنډو کیسو دويمه ټولگه - د میدان وردگو د ولایت لخوا چاپ شوې. ځانمرگی - پښتو ناول - چاپکال ۱۳۸۸ ل. ځانمرگی ناول یې په اردو ژبه ژباړل شوی او د خودکش په نامه چاپ شوی دی. د ولسمشر فرمان - پښتو ناول - چاپکال ۱۳۹۱ ځوروونکی - پښتو ناول - چاپکال ۱۳۹۳ جنگي سپی - ماشومانو ته د کيسو کتاب - چاپکال یوه لمن کیسې - ماشومانو ته د کيسو کتاب - چاپکال ځیرک الوځي - ماشومانو ته د کيسو کتاب - چاپکال یو ماشوم، یوه نړۍ - د ماشوم روزنې او ماشوم پالنې په اړه له نعیمې غني او اناهیتا روهي سره د ده د مقالو گډه ټولگه په ۱۳۹۳ کې چاپ شوې ده. د حقارت غوټه - د ارواپوهنې په برخه کې ژباړه - چاپکال ۱۳۸۹ د داخله ناروغیو تشخیص او درملنه - له ډاکتر زلال احمد رنځوروال او ډاکتر مجیب احمدي سره په گډه ژباړه - چاپکال ۱۳۹۳ ناچاپه آثار مور او لېوه - د لنډو کیسو درېمه ټولگه د ادبیاتو ښار - د امریکا د سفر یونلیک مښود - د ادبیاتو په اړه د مقالو ټولگه پښتانه ليکوال
سيد رسول رسا

سيد رسول رسا زوکړه ۱۹۱۰ زېږدي کال، پېښور - مړینه د ۱۹۹۰ زېږدي کال د اکتوبر ۱۴ په انگرېزي: يو نامتو ليکوال، ویاند، څېړونکی، کره کتونکی او شاعر وو. مخينه سید رسول رسا پر ۱۹۱۰ زېږدي کال د پېښور ښار د بدرشو په کلي کې زېږيدلی دی. پلار يې ميا محمد سعيد نومېده. په ۱۹۳۷ زېږدي کال کې د پېښور های سکول کې د انگريزي ژبې ښووند استاد شو او بيا يې په هري پور کې استادي کوله. په ۱۹۴۲ ز کال کې په آل انډيا راډيو کې ژباړن او وياند شو. بيا يې د ريډيو منځني ختيځ برخې کې کار کاوه. ميا سيد رسول رسا د پېښور پښتو اکېډمی دويم ډايرکټر هم پاتې شوی دی. ښاغلی رسا په پښتو کې ډېر منثور او منظوم آثار لري، چې چاپ شوي دي. چاپ شوي نښيرونه يې ۱- ادبي تنقید. ۲- ارمغان خوشحال. ۳- باغ وراغ. ۴- پښتو ژبه قاموس. ۵- خودکشي ناول، د ۱۹۶۳ زېږدي کال چاپ. ۶- میخانه ناول. ۷- د ژوند دوزخ. ۸- رنگا رنگ گلونه ډرامې، مضمونونه. ۹- شمۍ ناول. ۱۰- مامونۍ ناول. ۱۱- مفرور ناول، د ۱۹۶۳ ز کال چاپ. ۱۲- نوی رنگ شعرونه. ۱۳- شاعر اسلام علامه اقبال. ۱۴- د بېدیا گلونه. د ښاغلي رسا د نظمونو او غزلیاتو ټولگه ده. ۱۵- نوی ترنگ. دا هم د نظمونو ټولگه ده. ۱۶- د قرآن پيغام. دا د مسدس په شکل یو اوږد نظم دی. اخځليک ۱- ۲- پښتانه شاعران پښتانه ليکوال افغاني ليکوال پښتانه افغانان
اجمل خان ذاهد

اجمل خان ذاهد ځدراڼ اصلا د خوست ولايت په ځدراڼ قبيلې پورې اړه لري . د کډوالۍ په ديار کې په ز.کال ټل ضلع هنگو کې دنيا ته سترگې غړولي . مخینه زده کړې ،په کال زېږدي کې د افغانستان کمېشنرۍ مربوط ښوونځي کې داخل او په زېږدي کې يي منځنۍ دوره په کاميابۍ سره سرته ورسوله.د نورو زده کړو لپاره په پاکستاني گورنمنټ های سکول کې په دا خل او په کال کې په کاميابۍ فارغ شو، په کال کې گورنمنټ ډگري کالج وټې پوهنې په برخه کې تحصيل وکړاو په زېږدي کال کې کاميابي سره پای ته ورساوه، د سکول زده کړو تر څنگ يي د انگلسي ژبې او کمپيوټر په برخه کې پوره تجربه لاس ته راوړيده. دندې په خپل زيږدلي ځای ټل ... سنټر کې څلور کاله د کمپيوټر او انگلسي ژبې د استاد په حيث پاتې شويدی. په کمپيوټر کې له زياتو پوهې لاس راوړلو په موخه د سوېلي اسيا هيوادونو ته لاړ، او دهغه ځای څخه وروسته بيا سویس هېواد نړېوال ښار جينوا ته ولاړ او تر اوسه پورې په سویس هېواد کې د جينېوا ښار کې مېشت دی . چاپ شوي نښېرونه ښاغلي ذاهد په کډوالۍ کې هم د سولگر پوهنې اړوند ډېر اړین او ابتدايي کتابونه ژباړلي دي او لا هم اړوندې څانگې کې په ژباړې بوخت دی . لاندې کتابونه یې تر اوسه ژباړلي او خپاره کړي یې دي . هارډ وييير سختکالیاو نيټ ورکينگ جال کاريال کمپيوټر پخپله زده کړۍ لارښود کتاب مايکروسافټ ورډ مايکروسافټ ايکسيل مايکروسافټ پاورپوائينټ مايکروسافټ ايکسيس ناچاپه نښېرونه مايکروسافټ ورډ او د مايکروسافټ پنځونې تاريخچه مايکروسافټ ايکسيل مايکروسافټ پاورپوائينټ مايکروسافټ ايکسيس ستاينیزې سرچینې پښتانه ليکوال
چورليځ

چورليځ د چورلېدو ځای يا د تاوېدو ځای ته وايي. په عربي ژبه يې محور او په انگرېزي ژبه يې بولي.
آټوکراسي

آټوکراسي په انگرېزي: يوکسواکي ته وايي. دا د يوناني ژبې لغت دی چې د آټو چې خپل او کراتيه چې د حکومتولي مانا لري. آټوکراسي د حکومتولۍ هغه ډول وي چې ټول واک او قدرت د يوه کس په لاس کې وي. په عربي ورته مطلق العنان حکومت وايي ځينې خلک ورته شخصي حکومت وايي. د حکومتولۍ ډولونه
توکمکښنه

توکمکښنه په انگرېزي: هغه پوهنه ده چې د نړۍ بېلابېل توکمونه د هغوی د کلتوري، مذهبي او سيمه ايزو ځانگړتياو له مخې راپېژني. دغه پوهنه چې د اېتنوگرافي په نامه هم پېژندل کېږي د يوناني لغتونو اېتنوس او گرافيه څخه جوړ شوی. دا تړنگنوم په ترتيب سره د توکم او کښنې په مانا دی.
گل محمد (سندرغاړی)

استاد گل محمد په انگرېزي: چې په گلکي نوم شهرت لري، يو افغان سندرغاړی و. پښتانه سندرغاړي
زرغون شاه شينواری

زرغون شاه شينواری په انگرېزي: يو افغان ژورناليست، ليکوال، شاعر، سياسي شنونکی او مبصر دی. هغه په افغاني رسنيو کې فعال کار کړی. دا مهال په امريکا کې د آريانا افغانستان تلويزون د څېرو او خاطرو د خپرونې کوربه او چلوونکی دی. مخينه زده کړې دندې باندنۍ تړنې په ويکي شعرونه کې د زرغون شاه شينواري شعرونه افغان خبريال پښتانه شاعران پښتانه ليکوال افغاني ليکوال افغانان
ډیمېټروډون

ډیمېټروډون په لاتين: د تی لرونکو ځناورانو د اجدادو څخه یو غوښه خوړونکي ژوي وو چی ۲۹۰ میلیونه کاله مخکې په شمالي امريکا او اروپا کی یی ژوند کاوه. اوږدوالي یی ۳،۵ متره وو او وزن یی تقریبا ۲۰۰ کیلوگرامه وو . ډیمېټروډون پر ملا باندي د بدن حرارت د تنظیمولو لپاره لوی بادوان درلود. نوموړی ژوي کوڅنی ځناوران او بل ډیمېټروډونان ښکاري کاوه. تى لرونكى ژوي
ممتاز ارمان

ممتاز ارمان ۱۳۴۵ ل. ۱۹۶۶ ز. - په انگرېزي: يو افغان شاعر دی. په پښتو ژبه شعر ليکي. هغه په افغاني مطبوعاتو کې کار کړی دی او د هېواد څخه د باندې يې د يو شمېر فرهنگيټولنو بنسټايښی. کله چې روسيې کې کډوال و نو هلته د لېمې په نامه د يوې مجلې پازوال هم و. مخينه دغه لیکوال او قلموال په ۱۳۴۵ هجري۱۹۶۶ عیسوي کال د افغانستان د کونړ ولایت د نرنگ ولسوالۍ د غازي خان غونډۍ په کلي کې زېږېدلی دی. زده کړې لومړنۍ زده کړې يې د نرنگ په لېسه، منځنۍ دکابل په چهاراسیاب لېسه، ثانوي اولوړې زده کړې يې دکابل په اوتو میخانیکي تخنیکم کې سرته رسولي دي . دندې تر زده کړو وروسته يې لومړی داطلاعاتو اوکلتورپه وزارت اوبیا د پیام ورځپانه کې خبریالي کوله، دکډوالۍ اومهاجرت په دوران کې څو کا له په مسکو کې د لیمې ادبي فرهنگي مجلې مسسول مدیر و، وروستي ۱۳ کاله په ډنمارک کې اوسي اوخپلې ادبي ، فرهنگی هلې ځلې پدغه هیوادکې له مېشتو نورو فرهنگیانوسره یوځای پرمخ بیايي . فرهنگي کارونه ممتاز ارمان په کابل کې دخوشحال فرهنگي ټولنې، په مسکوکې دافغانستان فرهنگی انجمن او په ډنمارک کې دافغانستان دفرهنگ ټولنې له بنسټ اېښودونکو غړو څخه دی . ممتاز ارمان له ډېرو کلونوراپدېخوا شعرونه او نثرونه لیکي او ژباړې کوي. باندنۍ تړنې په ويکي شعرونه کې د ممتاز ارمان شعرونه پښتانه شاعران
افغان ـ جرمن آنلاین وېبپاڼه

افغان جرمن آنلاین انټرنټپ پته يوه خبري ، کولتوري ، سياسي او ټولنیزه غږیزه وېبپاڼه ده چې له المان څخه خپرېږي . دغه وېبپاڼه په جرمني کې د مېشتې يوې افغانې خپل لاسې ډلې لخوا چلېږي چې د چلوونکيو نوم یې په وېبپاڼه کې ندي لیکلي. د بنسټ نېټه او بنسټگر افغان جرمن آنلاین وېبپاڼه په لومړي ځل د ۲۰۰۴م زېږدي کال په جنورۍ کې تاسیس شوې او د وېبپاڼو د مالوماتو رابرسېره کولو وېبپاڼې څخه داسې ښکاري چې دغه وېبپاڼه د قیس کبیر په نوم چا ثبت کړېده . د وېبپاڼې موخې ځانگړتياوې سرچینې
انيس ورځپاڼه

انيس ورځپاڼه يوه افغاني ورځپاڼه ده چې د لومړي ځل لپاره د غلام محي الدين انيس لخوا يې بنسټ ايښودل شوی. افغانيورځپاڼې
هژبر شينواری

هژبر شينواری يو افغان رسنوال او کارتونېست دی. مخينه زده کړې دندې چاپ شويآثار