ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
آوسټرالوپیتهېکوس

آوسټرالوپیتهېکوس یا سهیلي بيزو په لاتین: د اوسنو انسانانو د اجدادو څخه وو چی ۲ - ۳ میلیونه کاله مخکې په سهيلي افريقا کی یی ژوند کاوه. هیکل یی لکوالی وو د ككرۍ حجم ۵۰۰ سانتیمتره مربع وو اوږدوالي یی ۱۲۰ سانتیمتره وو او وزن یی ۳۵ کیلوگرامه وو. د انسانانو اجداد
خدام الفرقان

خدام الفرفان د یو سیاسی تنظیم نوم دې چی په ١٣٤٤-١٣٥٢هـ شکال کي یې دفضل عمر مجددي له لوري بنسټ کیښودل شو او مشري یې هم ددوې په غاړه وه . خدام الفرقان دنداي حق په نوم يوه جريده هم خپروله. ددي جريدي امتياز دمولوي عبدالستار صديقي په نوم اخستل شوى وو اولومړنى مسئول مدير يي مرحوم مولوي رحيم الله زرمتی ؤ د افغانستان سياسي گوندونه
ماموت

ماموت په انگرېزي: د خړتم لرونکي ژويو څخه یو نبات خوړونکي ځناور و چی ۴،۸ میلیونه ۴ زره کاله مخکې په شمالي آسیا، شمالي امريکا او اروپا کی یی ژوند کاوه. ماموت دوې داړې درلود. هر ماموت پرته له داړو نه یوازي څلور غاښه لرل. ماموتان د اوسنو فيلانو څخه لوی ول. اوږدوالي یی د ۱،۸ متره څخه تر ۴ متره پوړې وو. وزن یی ۶ ۸ ټنه وو. په داسې حال کې چې د یو نفر ماموت وزن تر ۱۲ ټنو پورې رسېدو. په دې توگه گومان کېږي چې یو ماموت به د ننۍ ورځې له اسیایي فیل سره برابر و. د نننیو فیلانو او نورو اړوندو کورنیو د څېړنو پر بنسټ، داسې انگېرل کېږي چې د ماموتانو د حمل او زېږون موده ۲۲ میاشتې وه چې په پایله کې به په همدومره موده کې یو ماموت زېږېدلو. ددې ټولنیز جوړښت د نن ورځې له افریقایي او اسیایي فیلانو په څېر و، چې ښځينه ډله به د یوه ټولمشر په لارښوونه خپل ژوند ترسره کاوه. د نرانو ژوند یې بیا یو څه مختلف و. هغوي چې کله د ځوانۍ دور ته ورسېږي نو له ټولنیز ژونده بهر په یوه انفرادي توگه خپل ژوند ته ادامه ورکوي. د ماموتانو ډولونه پيلان خړتم لرونکي ژوي
صوفی محمد

مولانا صوفي محمد د پاکستان هېواد يو ملا دی چې سياسي گوند هم لري. د ښاغلي صوفي محمد سياسي گوند دتحریک نفاذ شريعت محمديپه نوم نومېږي . مخینه زده کړې سياسي مخینه سرچینې پاکستاني طالبان
محمد علي جناح

محمد علي جناح ۲۵ دسمبر ۱۸۷۶م ز ـ ۱۱ سپتمبر ۱۹۴۸م.زېدي په انگرېزي: يو انگرېز الاصله هندی څارنوال او وروسته پاکستانی سياستوال و. ده ته په پاکستان کې قائد اعظم يعنې ستر لارښود وايي دا ځکه چې پاکستانيان محمد علي جناح د پاکستان بنسټ ايښودونکي په توگه پېژني. دی د لوی هند په ممبای سیمې کې زېږېدلی او وروسته د پاکستان په تاریخونو کې دی د سند ايالت په کراچۍ ښار پورې تړلی دی. کورنۍ مخینه جناح د خپلو لومړنیو زدکړو وروسته په ۱۸۹۲م کال کې د هغه وخت د لوې بریتانیا په لیکلن پوهنتون کې د حقوقو برخه پرمخ بوتله چې له څلورکلنې زدکړې وروسته یې د وکالت تحصیلي سند ترلاسه کړ. زده کړې سياسي خوځښت مذهب جناح اسماعیلی شیعه مذهب وو. سرچينې پاکستانيان پاکستاني هېوادمشران
سويکا ۳

سويکا ۳ په چېکي: د چېک د جمهوريت یوه پوځي څارونکي بې پيلوټه الوتکه ده چی د ۱۹۹۹ کال څخه تر ۱۰۱۰ کال پورې د چېک وساله والو ځواکونو لخوا کارېدله. بې پيلوته الوتکې
هندي پښتو قاموس

هندي پښتو قاموس يو دوه ژبنی سيند دی چې روشن لال ملوترا ليکلی دی. پښتو سيندونه
ادا لولېس

اگوسته ادا کنگ ، کونټس آف لولېس ۱۰م دسمبر ۱۸۱۵م.زـ ۲۷م نومبر ۱۸۵۲م ز د اگوسته ادا بايرن چې په عمومي توگه د ادا لولېس په نوم پېژندل شوې يوه انگرېزه شمېرپوهانده او د چارلس ببېج د لومړني میخانيکي ماشين چې لومړنيو کمپيوټرونو څخه شمېرل کېږي يو شننيز انجن و د هغه د کاريالونو يوه لیکواله وه . د هغې د هماغه لارښودنيزو نوټونو يا لیکنو څخه داسې څرگندېږي چې شننيز ماشين د لومړني الگورتم په مرسته رغول شوی . د همدې خپرونې لیکنې له کبله ادا لولېس په نړۍ کې تر ټولو لومړنۍ د سولگرپوهنې يا کمپيوټر ساينس پوهنې د خپرونې لیکواله وه . لولېس د دسمبر په ۱۰مه کال ۱۸۱۵م زېږدي کې د انگرېز شاعر لارډ بايرن او آزابلېلا بايرن کاله کې زېږېدلې . د بايرن نور ماشومان د هغه له واده پرته له يوې ښځې زېږېدلي ول . کله چې لولېس وزېږېده نو بايرن له خپلې ښځې بېل شو او بيا يې انگلنډ د تل لپاره پرېښود چې لمخې يې د يونان د خپلواکۍ جگړې په مهال له يوې اوږدمهالې ناروغۍ څخه رنځور مړ شو . دا مهال لولېس د اتو کالو وه . د ادا لولېس مور د بايرن څخه په زړه لرلي ټپ له کبله مختورې شوه او لدې چې نه يې غوښتل چې لور يې د هغې د پلار د لېونتوب په هکله اندېښمنه وي نو خپله لور يې د شمېرپوهنې او منطق زده کړو ته وهڅؤله چې لولېس د پوهنپوهنې په ډگر کې وځلېده . ادا لولېس خپل برلاسيتوب په پويټيکل ساينس او شننيزې پوهنپوهنې کې گڼل . د پېغلتوب په مهال لولېس په شمېرپوهنې کې ډېره برلاسې شوه چې د همدې تکړه والي لمخې دا د خپل انگرېز سيال شمېرپوهاند چارلس ببېج سره ملگرې شوه او د ببېج په شننيز انجن جوړولو پروژې ورسره ملکارې شوه . د ۱۸۴۲م زېږدي او ۱۸۴۳م زېږديزو کالونو په منځ کې لولېس په لومړي ځل يو اټالياوي متن چې د اټاليايي پوځي انجنير لويگي مينابرېا لخوا په يو انجن باندې لیکل شوی و انگرېزي ته وژباړه . پدغه ژباړل شوي متن کې هغې خپل له ځانه ځينې اړونده مالومات ورزيات کړل چې لورايه د هغې لخوا نوټونه نومېدلي . دغو نوټونو ته په کتلو او په الگورتمي غونډال جوړ شوي انجن ته ، ډېر وگړي دا لومړنۍ د کمپيوټر خپرونه ليکونکې گڼي . د لولېس دغه نوټونه اوس هم د کمپيوټرونو د تاريخ اهمې لیکنې گڼل کېږي . نوموړې پدغه شننه کې لا مخته وتلې او د نويو پرمختگونو په درشل کې يې د شمېرلو او شمېر کارولو نورې لارې چارې هم برسېره کړي ، چې لمخې يې ځينې داسې گڼي چې ببېج هم پدغو کې ورسره ملکاری دی او د نورو وړتياؤ لارې يې هم روښانه کړي . د هغې د پويټکل ساينس وړتيا د ځينو شننيزو انجنونو په هکله پوښتنو له کبله پدې کې مرسته کړې چې څنگه په يوې ټولنې کې فرد او تخنيک سره يو لاس غبرگې اړيکې جوړولای شي . مخينه زده کړې لولېس برسېره په دې چې ناروغي يې هم درلوده خو خپلو زده کړو ته به يې مخه کوله . مور ېې دا د شمېرپوهنې زده کړې ته ډېره هڅووله ځکه چې مور يې د هغې له نوغنيزې ريښې له کبله په ډار کې وه چې گواکې د پلار لېونتوب په نوغي کې ورنشي . لولېس ته په شخصي توگه د ويليم فرېنډ لخوا د شمېرپوهنې لوستونه ورکول کېدل . دندې لومړنيو خپرونو په هکله فکري پنځونې سرچينې
پروگرامر

پروګرامر ته کله ناکله سافټویر جوړونکي ، سافټویر انجنیر ، یا کوډر هم ویل کیږي. پروګرامر هغه چاته ویل کیږي چې د کمپیوټر پروګرامونه جوړوي. تاریخچه برتانوي ریاضي پوه اډا لیولیس د کمپیوټر لومړۍ پروګرامره ګڼل کیږي ځکه چې هغه لومړنۍ ښځه وه چې د ۱۸۴۲ کال په اکتوبر کې د چارلس بابیج د لومړني میخانيکي ماشين چې د د لومړنیو کمپيوټرونو څخه شمېرل کېږي يو شننيز انجن و د هغه د کاريالونو يوه لیکواله وه . د هغې د هماغه لارښودنيزو نوټونو يا لیکنو څخه داسې څرگندېږي چې شننيز ماشين د لومړني الگورتم په مرسته رغول شوی . د همدې خپرونې لیکنې له کبله ادا لولېس په نړۍ کې د کمپیوټر لومړۍ پروګرامره ګڼل کیږي. سرچینې
پښتو چيني قاموس

پښتو چيني قاموس يو دوه ژبيز سيند دی. دا سيند په ۲۰۱۵ کال کې چاپ شوی او ليکوال يې چه هونگڅای دی. پښتو سيندونه
مېچې

مېچې په انگرېزي: يو ډول خواړه دي چې د اوړو څخه جوړېږي. دې ډول خواړو ته ځينې خلک آش وايي. خواړه
مامولکه

مامولکې په لاتين: د مامولکه ډوله مرغانو یو جنس دي چې د نړۍ په بېلا بېلو سیمو کې ژوند کوي. د دي مرغانو جنس ۱۵ ډوله ژوي لري. د مامولکو ډولونه جنس - - شودپۍ - هندواڼۍ - جاپاني مامولکه - ژړانکه - مدغاسکري مامولکه - مېکونگي مامولکه مرغۍ مامولکه ډوله مرغان
گوگړ

گوگړ چې کيميايي نوم يې سلفر دی، يوه کيميايي ماده ده. کيمايي توکي
شات

شات چې ځینې خلک یې گبين هم بولي په انگرېزي: يو ډول خواړه دي چې د شاتو د مچیو په وسیله په طبيعي توگه له گلانو څخه راټولېږي. شاتڅگ لص شات څښ ښ ږ ږ. شات ړ ړ ځ شات ځډ ډ شات . گ ، شات ړ ، شاتڼ ڼ ښ ږ ږ، شات ښ ږ. شات ږ . شاتگ ړ گږ ږ شات ږ. شاتټ ډ ټ . ړ ځ ځ، شات ږ؛ ځ ږ . شات گ ۍ ړ شات . ډډۍ ړ ږ شات ډ ږ. شات ړ څ ړ گ ږ شات ړ، گ . ډډۍ ړ ، شات . شات څ ټ شات ټ ږ. شاتږ ، ږ شاتړ ټ شات . شات گۍ گډږ. ټ: ښ ډ ړ- ډ څړ ړ. ڼ گ. خواړه
قيف غاښ لرونکي ژوي

قيف غاښ لرونکي ژوي په لاتين: د تي لرونکي ژويو څخه وو چی ۱۲۵ میلیونه کاله مخکې په چين کی یی ژوند کاوه. اوږدوالی یی ۱۳ ساتتیمتره وو او وزن یی ۳۰ گرامه وو. نوموړي ژوي چینجیان ، حشرات او نورو بې شمزۍ ژويان یی ښکاري کاوه. تى لرونكى ژوي
عبدالروف خادم

عبدالروف خادم په افغانستان کې د عراق او شام اسلامي دولت داعش ډلې لوړپوړی مسوول وو. مخینه ملا عبدالرووف خادم د عبدالقیوم زوی په کې د هلمند ولايت د کجکي ولسوالۍ د آذان کلي د علیزیو په ټبر کې دنیا ته راغلی . زدکړه خپلې لومړنۍ دیني زده کړې یې په هلمند ولايت او یو څه یې د ډیورنډ کرښې هاخوا په کوټه ښار کې ترسره کړې وی. ژوند او دندی ملا عبدالرووف خادم د د طالبانو اسلامي غورځنگ د واکمنۍ پر مهال له مهمو جنگي قوماندانان څخه و. عبدالرووف خادم پر ۱۳۷۵ کال کې کله چې کابل د د طالبانو اسلامي غورځنگ له خوا ونیول شو، د مرکزي قول اردو قوماندان او تر دې وروسته د هرات ولایت د قول اردو قوماندان پاتې شوی دی. د د طالبانو اسلامي غورځنگ د واکمنۍ د سقوط پر مهال په کندوز ولايت کې یې پوځی غونډ درلود او تر ډېره د فرخار ولسوالۍ درې په جبهه کې مېشت و، چې بیا وروسته پر افغانستان د امریکایانو د برید پر مهال کله چې شمالي ولایتونو سقوط وکړ، نو په کندوز ولايت کې د عبدالرشيد دوستم د جنگیالیو له خوا ونیول شو او بیا قلعه جنگي ته انتقال شو او له هغه ځایه گوانتناموټاپو ته ولېږدول شو. ملا عبدالرووف خادم پوره ۷ کاله په گوانتناموټاپو کې بندی وو او ۲۰۰۹ زیږدیز کال کې له دې زندان څخه ازاد او کابل ته راوستل شو، چې د کابل حکومت تر څارنې لاندې و. خو نوموړی له کابله په تېښته بریالی او د ډیورنډ کرښی ها خوا د کویټې ښار ته ولاړ، چې هلته د طالبانو د پوځي کمېسیون مرستیال وټاکل شو. تر هغه وروسته د هلمند په گډون د څو ولایتونو د مسوول په توگه هم دنده ترسره کړې، چې بالاخره د طالبانو له خوا له خپلې دندې گوښه شو. عبدالرووف خادم د ۱۳۹۳لمریز کال د مرغومي په میاشت کې د عراق او شام اسلامي دولتداعش دجنگیالیو له لوری په افغانستان کې ددغې ډلې مرستیال وټاکل شو. مړینه د ۱۳۹۳ لمریز د سلواغې میاشتې ۲۰ مه نېټه غرمه مهال شا وخوا ۱۲ بجې د هلمند ولايت د کجکي ولسوالۍ په اذان سیمه کې د بهرنیو ځواکونو د بې پیلوټو الوتکې له خوا په نښه او ووژل شو. افغان طالبان د داعش غړي
روشن لال ملوترا

روشن لال ملوترا په هندي: يو هندی ليکوال او ژبپوه دی. هغه د هندي پښتو دوه ژبيز سيند ليکوال هم دی. هندي ليکوال
مېټافېزیک

مابعدالطبیعه یا مېټافیزیک د فلسفې یوه څانگه ده چې د وجود، ژوند او عالم په اړه بحث کوي. مېټافزیک د فلسفې جرړې گڼل کېږي؛ هغه په دې معنی چې فېلسوفانو به لومړی په دې څانگه کې زده کړه او څېړنه کوله، په اوسمهالې فلسفه کې د مابعد الطبیعت فلسفې ته په ډېر شکي نظر کتل شوي دي. د مېټافزیک پخواني مسائل هغه مسائل چې په دې څانگه کې یې یادونه کېږي کولای شو په درې برخو ووېشو: هغه مسائل چې د خدای د څرنگوالي او شتون په اړه دي؛ همدارنگه وجود او عدم، او د خدای وجود. هغه مسائل چې د انسان په څرنگوالي کې دي، لکه جبر او اختیار. هغه مسائل چې د نړۍ د څرنگوالي په اړه دي؛ همدارنگه ثبات او تغیٌر، ذهن او مادٌه. انتقادي مېټافزیک بهرني تړنې د مېټافزیک په اړه د ډاکټر چمران نظریات د مېټافزیک و ماوراءالطبیعه انټرنیټي ټولنه - . . . : . ۹۸۰ . - لمنلیک سرچینې د نورو معلوماتو لپاره مېټافېزیک فلسفي څانگې فلسفه فیزیک
سوابۍ ولسوالۍ

سوابۍ ولسوالۍ د خيبر پښتونخوا ولايت يوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۱،۰۲۶،۸۰۵۴ وو. پېښلیک سوابۍ د پښتونخوا ولايت يوه شمال ختيځ لور ته پرته ولسوالۍ ده چې د نوي ښار نوښار ولسوالۍ شمال ته پوله لري ، لوېديځ خوا مردان سره نښتې ده او ختيځ لوری يې د پاکستان پنجاب سره پوله لري . دا يوه اباته او شنه سيمه ده ، ولسوالۍ په کال ۱۹۸۸م زېږيز کې د پاکستان سياستوالو د مردان څخه بېله کړه او پنجاب ولايت مرکز لاهور پورې يې وتړله ، خو لا تر اوسه د سيمې مېشتو خلکو دا پرېکړه نده منلې او ځان د مردا ن سره نښتې پښتنه سيمه گڼي . مېشت ټبرونه او شمېر يې په مردان او سوابۍ کې د افغانستان پخواني لرغوني ټبرونو له ښاخونو لکه دراني او غرزي غلجي څخه يوسفزي ، محمد زي او نور خېلونه او ريښې مېشتې دي . د سيمې ډېری خلک روڼ اندي او دوديزه مذهبي خلک دي . د دوی سرشمېرنه د پاکستان د حکومت لخوا شوې او شمېر يې د ۱۹۹۸م زېږيز کال راهيسې يو ميليون او نهه ويشت لکه شاوخوا گڼل شوی . سرچينې د خيبر پښتونخوا ولسوالۍ خيبر پښتونخوا
افغانستان او پاکستان کې د 2013 کال سېلابونه

افغانستان او پاکستان کې د کال سېلابونه د اگست په مياشت کې راغلي و. ددغو سېلابونو په دواړو هېوادونو کې وگړي ووژل او د دې تر څنگ يې د دواړو هېوادونو په بېلابېلو سيمو کې گڼ شمېر خلک بې کوره او هغوی ته يې پراخ مالي تاوانونه ورواړول.
نجم الدين اخوندزاده

ملا نجم الدين اخونزاده ۱۲۵۰ ل. - ۱۳۲۰ ل. چې په هډی صېب هم شهرت لري يو افغان مجاهد و چې له انگریزي ښکېلاکگرو سره د لوی ننگرهار په سیمو کې جنگیدلی. مخینه ملا نجم الدین اخونزاده مشهور په هډی صېب په خټه کاکړ و. دی په ۱۲۵۰ هجری لمریز کال د غزني ولايت، اندړو ولسوالۍ کې پيدا شوی. زده کړه لومړنۍ زده کړې يې په خپل کلي کې ترسره کړی او د لوړې زده کړې يې په ننگرهار، کندهار، پيښور او سوات کې له ځایي نامتو مشايخو څخه ترلاسه کړی. اثار ژوند ملا نجم الدین اخونزاده د دیني علومو له فراغته وروسته په کابل، پغمان او د شمالی په کوه دامان کې په تدریس پیل وکړ. هغه وخت زیات مشهور شو چې کله یې د انگريزانو په وړاندی د جهاد میدان ته ور ودانگل او د ملكنډ او چكدرې په غزاگانو كې يې برخه واخیسته؛ د مومندو، شوقدر او ميچنۍ په غزاگانو كې هم شريك و. دا غزاگانې په ۱۸۷۸، ۱۸۹۲ او ۱۸۹۳م كلونو كې پېښې شوې دي. د اميرعبدالرحمن خان په وخت كې انگريزانو د ده د مجاهدينو د لاسه هغه ته شكايت وكړ؛ نو هغه له وطنه جلا وطن كړ او د مومندوجړوبي ته لاړ. هلته يې د انگريزانو په خلاف د خپل تبليغ او جهاد لړۍ پيل كړه. په ميچنۍ، شوقدر او اكرب ډاگ كې يې له انگريزانو سره ډېرې جگړې وكړې او د جهاد او غزا تحريك يې په آزاد سرحد كې روان وساته. بيا يې په چمبركنډ كې ځاى ونيو او دغلته يې په تبليغ او جهاد لاس پورې كړ. نجم الدین اخونزاده د لوړ عزم، سترې پوهې او نرم زړه خاوند وو، ښکلې او اغيزناکې ويناوې به يې کولې، الله پاک ډېر درنښت وربښلی وو. د ژوند ډېره برخه یې د اسلام، هیواد او خلکو د خدمت لپاره وقف کړی وه. مړينه دغه ستر عالم په ۱۳۲۰ل هجري کال له دې نړۍ سره مخه ښه وکړه. او د جنازې لمونځ يې د نوموړي له وصيت سره سم د بت خاک حضرت صاحب عبدالشکور وکړ او د ننگرهار د هډې په سيمه کې خاورو ته وسپارل شو. نوموړی له ځانه وروسته گن شمېر ځایناستي پرېښودل چې په هغوی کې د چهارباغ حضرت صاحب محمد سعيد مجددي د بتخاک حضرت عبدالشکور، مړ : ۱۳۲۸هـ د چكنور ملا صېب، مړ۱۳۵۰هـچې د چكنور په كلي كې اوسيده، غازي او مجاهد ملاو. صوفي عالم گل شينواری، چې د شينوارو په فقيرآباد كې اوسيده، نيك او ښه سړى و. د سرکاڼو مياصاحب ۱۳۵۱هـ چې د كونړ په سركاڼو كې يې استوگنه لرله، نيك او ښه سړى و. د ترنگزو حاجي صاحب چې د مومندو په سره كمر كې اوسيده، لوى مجاهد او غازي و. د سلامپور پاچا صاحب چې په سلامپور كې يې استوگنه وه، ښه لايق او پوه سړى و. استاد صاحب چې په خپله هډه كې اوسيده، د ښه خوى او اخلاقو خاوند و. په ۱۳۱۸ل.هـ كال په كابل كې وفات او په هډه كې خاورو ته وسپارل شو شامل وو. سرچینې عبدالروف قتيل خوږياڼی مفتي حبيب الله قاسمي امین الدین سعیدی افغانان ديني عالمان پښتانه مولويان ملايان
تماسي عدسيه

تماسي عدسيه په انگرېزي: یوه عصري بصري روغتیایي عدسي ده چی د سترگې پر قرنيې باندي ورکول کېږي او د ليديز بصري نقصونو لکه آسټیگماټیزم، د سمولو لپاره یا د سترگى رنگ د بدلولو لپاره کارېږي. په اوس وخت کی په ځانگړي ډول نرمی عدسیې کارېږي. تاريخ مصنوعی عدسیه د ۱۹ پېړی څخه پېژندل شوي دي خو د هغو وخت څخه تر اوسه پورې د مصنوعی عدسيې د جوړولو ټكنالوجي بدل شوي دي. لمړني سختی شيشه اي عدسیه په ۱۸۸۱ کال کی جوړه شوه او په ۱۹۳۳ د پولي مېټيل مېټاکړيلاټ د عدسیې جوړول پېل شوې. په ۱۹۵۵ کال کی د چکوسلواکيا په جمهوريت کی په پراگ کی په کیمیایی ټكنالوجي پوهنتون کی د استادانو اوتو ویختېرلې او دراهوسلاف ليم لخوا د پليمېړونو څخه لمړني نرمی عدسیې خوړي شوې. نوموړي عدسیه د هيډروجلونو، سیلیکون څخه جوړه شوې ده او د اکسیجن لپاره ښه دنفوذ مننه لري. طب بصری پوهنه
عبدالستار نیازی

پوهنوال ډاکتر عبدالستار نيازی ۱۳۳۷ ل. - په انگرېزي: د شهيد عبدالغفار زوی د لغمان ولايت د علينگار ولسوالۍ د شوراباد د کلي اوسيدونکی دی. په ۳۷ ۱۳ لمريز کال کې زيږيدلی ، په ۵۵ ۱۳ لمريز کال د علينگار ولسوالی د شيخ محمد حسين د ليسې څخه په اعلی درجه فارغ او بيا د کانکور ازموينې د بريالۍ نتيجې څخه وروسته په ۱۳۵۵ لمر يز کال د ننگرهار پوهنتون د طب په پوهنځۍ کې شامل شو. چې په ۱۳۶۲-۱۳۶۱ هجري لمريز کال له طب پوهنځې څخه په اعلی درجه فارغ او بيا د روسانو د يرغل له کبله دخپلې کورنۍ سره گډوالۍ ته اړ او پاکستان ته کډوال شو. د هجرت په ديار کې د چين د ولسي جمهوريت په کې عملي او نظري لوړې زده کړې کړي دي ، او هم يې د شهيد ډاکتر محمد عمر ، شهيد داکتر عبدالشکور او د افغان سرجکل په روغتونونو کي د نورو ډاکتر صاحبانو سره يوځای د مجاهدينو او مهاجرينو په درملنه کي نه ستړې کيدونکې هلې ځلې کړې دي. کله چي گران هيواد افغانستان د روسانو د يرغل څخه ازاد شو نو ښاغلی داکتر عبدالستار بيرته خپل هيواد ته د خپلې کورنۍ سره راستون شو او په ۸ ۱۰ ۱۳۷۶هجري لمريز کال د ننگرهار د طب پوهنځي د اطفالو په څانگه کې د کدر د ازموينې څخه وروسته د استاذ په توگه مقرر شو. محترم پوهنوال ډاکتر عبدالستار نيازی د ۱۳۷۸ څخه تر ۱۳۸۱ نېټې پورې د پوهنتون روغتون سرطبيب و. پوهنوال ډاکتر عبدالستار نيازی د خپل سرطبابت په دوره کې د پوهنتون په روغتون کې د ټولو امکاناتو سره د نيونتولوژي څانگې بنسټ کښيښود، او هم يې د څانگه فعاله کړه . چې په همدې دوره کې يې درې دورې ډاکترانو او نرسانوته په خپل ابتکار سره د شپږ شپږ مياشتو لپاره د خيبر ټيچينک هسپتال د نيونتولوژي په څانگه کې د ترېننگ زمينه برابره کړه. د پوهنتون روغتون د وينې بانک يې جوړ کړ، او د ، او د وخت د نورو په مرسته يې د ډاکترانو ، نرسانو او د لب تکنيشنانو د علمي لوړتيا لپاره يې لوی او واړه طبي ، علمي ، مسلکي او روزنيز پروگرومونه دا ير کړي وو. چې په همدې روغتون کې د ډاکتر محمد هاشم وهاج له خوا د التراسونوگرافي د کورس د دوه دورو نارينوو او ښځينوو ډاکترانو فراغت يې لويه بيلگه ده . په ساختماني برخه کې د محترم ډاکتر صاحب د سرطبابت په دوره کې دده په هلو ځلو د پوهنتون روغتون د اوبو دوه لويې ذخيرې د ۸۰۰۰۰ ليترو په ظرفيت ، د ماشومانو الحاقيه تعمير چې اوس پکې د ماشومانو سوتغذي ماشومان او عاجل ناروغان بستر دي او هم د ولادي نسايي څانگې پولي کلينيک ساختمان په اساسي ډول جوړ شوي دي. پوهنوال ډاکتر عبدالستار نيازی تر اوسه پورې د طب پوهنځۍ د ماشومانو په څانگه کې د خپلو هيواد والو د بچيانو په طبي روزنه او هم د پوهنتون روغتون د ماشومانو په څانگه کې د خپلو هيواد والو د کوچنيانو په درملنه بوخت دی . چاپ شوي علمي اثار د سندروم د لاملونو د پيښو څيړنه په نوو زيږيدلو ماشومانو کې د تيتانوس د پيښو څيړنه د ناروِغانو د درملنې او وقايې اغيزمنې لارې او کنترول پروگرام په ملاريا اخته ماشومانو کې د غوړلرونکو پروتينو د سويې د معلومولو څيړنه په غيراختلاطي ملاريا ناروغانو باندې د او درملو د اغيزو پرتليزه څيړنه د نوو زيږيدلو ماشومانو د ژيړي د لاملونو فيصدي معلومول د سوتغذي ناروغانو د مهمو لاملونو فيصدي معلومول د نوو زيږيدلو ماشومانو په ژيړي باندې د معمولي او زرورق لرونکې فوتو تراپي پرتليزه څيړنه د ماشومانو د حاد نس ناستې په درملنه د او د اغيزو څيړنه د ماشومانو په بولي انتاناتو باندې د او د رملو د اغيزو څيړنه په نوو زيږيدلو ماشومانو کې د دتخرگ او مقعد د تودوخې د فرق پرتليزه څيړنه د لیکوال لیکنې تغذیه د ټولیزو مايعاتو اړتياوې نو زوکړو کوشنیانو پېښلیک او کتنه د نيونيټل ماشومانو لپاره دالکتروليتونو اړتیا افغان درملگران پښتانه درملگران د ننگرهار د طب پوهنځي استادان
د ناروغ معاینه کول

د ناروغ معاينه کول دنيا ته راغلی لمړنی ماشوم ده چې د ډاکتر په واسطه کتل کېږي څرنگه چې دا لمړنی معاينه ده نو په معاينـــــه کې ډير احتياط پــــــــه کار ده او ا مکان لري چې ډيرې موجودې وي کله چې د ډاکتر په واسته نوی زېږېدلی ماشوم معاينه کېږي نو لومړی بايد ماشوم ته د پښو له طرفه مخامخ ودرېږي نه ښي ، چپ او سر طرف ته د ماشوم د معاينې په وخت کې لمړی د ماشوم د بدن مخامخ برخه د سر څخه تر خپو پورې او بېا د ماشوم د شا برخه د سر څخه تر خپو پورې په بشپړ ډول سره معاينه کېږي او هم د ماشوم د اندازه معلومه ، د ماشوم د ويښتانو رنگ او او نورو په برخه کې معلومات ثبت شي . د ماشوم انزار د ماشوم د زېږېدنې د وزن او په بنسټ پېش بېني کېږي يو نرمه ساحه ده چې هډوکې نه لري قطر يې کې ده چې په .. کې لوړ او پيداکوي او په کې وي د ۱۸ -۳ ميـــــــــاشتو پـــــــــــورې تړل کېږي . اندازه ده او د درې مياشتينۍ څخه ړومبی تړل کېږي او بېا د سر نورې ساحې کتل کېږي او د سر د هډوکو ابنارمل د ماشوم د سر د درزو په نورمال حالت دلالت کوي ولې هغه حالت ته وايي چې د قحف درزونه بېخي التصاق و لري چې يو غير نورمال حالت او د جس او يا - سره تشخيص کېږي . . ۱۲ـ شکل د سر محيط په نورمال حالت کې ۳۵ د ه. د ماشوم د مخ بايد معاينه شي يو ابنارمل مخ ده د ماشوم سترگو ته وکتل شي په نورمال حالت کې سترگې په افقي ډول سره برابرې وي او نور بايد په دقت سره و کتل شي د سترگو ټولې برخې بايد معاينه شي که موجود وي نو حدقه سپينــه ـ معلوميږي . د ناروغ پوزه معاينه او يې وکتل شي د ماشوم شونډې او تالو د او له خاطره معاينه شي او همدارنگه غاښونه ، او هم بايد معاينه شي . غوږونه معاينه شي چې نارمل او که ابنارمل دي او همدارنگه د غوږونو موقيعت وکتل شي چې او يا موقعت لري چې د ا حالت د سره يو ځای وي . د غاړي اندازه اکثرا نرۍ وي په غاړه کې ، او نورې ابنار مليتي بايد وکتل شي دواړه طرفه معاينه شي د د گوتو شميره دې وکتل شي چې کله کله سره نښتې وي چې د په نوم سره يادېږي او همدارنگه د ورغو خطونه معاينه شي د مټ اندازه او معاينه شي کله کله مټ يو هډوکی لري . د عضد کسرونه د څخه وروسته ډير عام دي بايد په دقت معاينه شي سينه د لپاره وکتل شي بايد په څلورو محراقونو ، او باندې اجرا شي . د ماشوم نوم دوه او يو لري کله کله يو او يو لري ددې وروستي حالت سره اکثرا ملگری وي . د گېډې معاينه او ټولې اعضا يې د جس لپاره معاينه شي په نورمال حالت کې دوه د جس وړ نورمال حالت لري او په ۳۰٪ خوبوړو ارامو ماشومانو کې خصوصا ښي د جس وړ وي . د . د سره موقيعت لري فخذي شريان بايد جس شي چې د جس وړ ده او که نه او بېا د وکتل شي چې بېښي نشته او که ضعيف جس کېږي وروستي حالت په دلالت کوي . د سفلي اطراف گوټې ، ورنونه او پنډۍ يو په بل پسې يو يو معاينه او هم بايد و کتل شي بېا د ماشوم د شــــــــــــــــا برخه په خپل نو بت په صحيح ډول معاينه شي . - اجرا شي مارو عکسه تر درې ميا شتو پورې موجوده وي او بېا ورکېږي او هم د د اجرا په وخت کې په متناظر ډول د اطرافو تبعد او په دقيق ډول وکتل شي د لزوم په صورت کې د نورو عکسو معاينات هم اجرا شي . دنووو زيږيدلوو ماشومانو د ښې معاينې او د ښه کمک لپاره لاندې ترتيب ضروري د ه د ولادي نسايــــــي د عمليات خــــــــــــــــــونه ،د ولادت خونه او په درېمه درجه کې ورسره يو نزدې فعاله نـرسري بايد يو ځای موجوده وي . نوی زيږيدلی ماشوم به اختلاطي او يا بـــــــــــــــــــه غير اختلاطي وي خطرناک ماشوم بايد دوه ساعته په کې وساتل شي او وروسته له هغه څخه .. ته يوړل شي . د ماشوم د څخه د ساتلو لپاره بايد او صفا وي . انتان د اشخاصو ډاکتر، نرس ، او نورو څخه څخه ماشوم ته داخليږي .
الفا فيټوپروټين

الفا فيټوپروټين په انگرېزي: - - -- - او يا هم يو ډول پروټين دی چې په انسانانو کې د جين لخوا په کوډونو سمبال شوی.د جين د کروموزوم په مټ موقعيت لري . الفا فيټوپروټين په پلازما کې يو عمده پروټين دی چې د جنين د ودې په بهير کې په لړمانه او نوکڅوړې کې جوړېږي. داسې گڼل کېږي چې همدا پروټين د جنيني بڼې البوميني سېروم دی. د تامبې نېکل شحمي اسيدونو او بيليروبين سره د تړل کېدلو توان لري او د پروټينونو په مونومېريک، ډايمېرېک او ټرايمېرېک بڼو کې موندل کېږي. جوړښت الفا فيټوپروټين يو گلايکوپروټين دی چې د ۵۹۱ امينو اسيدونو او د کاربوهايډرېټو عاملي ډلو څخه جوړ شوی. کړنه الفافيټوپروټين هغه پلازما پروټين دی چې تر ټولو ډېر په انساني جنين کې موندل کېږي. دا هم ولولئ د تومور ښکارندويان - سرچينې لا نورې لوستنې باندنۍ تړنې
تغذیه

تغذي د کافي تغذي تعريف په ورځ کې د بدن په هر کېلو ګرام بايد د ماشوم وزن د ۱۵ ګرامو په اندازه زيات کړي. د ماشوم د بدن د هر کېلو ګرام وزن د لپاره هره ورځ ته ضرورت ده . او د ماشوم د هر ګرام وزن اخستنې لپاره ته ضرورت ده . د مختلف ډولونه . . . د له لارې د تغذي ورکولو استطبابات ۱: کله چې د بلعې موجود نه وي لکه او نور . ۲: کله چې ضعيف وي لکه ، وخيمې ناروغۍ او نور ۳: کله چې ماشوم د ۳۴ اونيو داخلي رحمي ژوند څخه ړومبی زيږيدلی وي پدې صورت کې د ريفکس کمزوری وي . ۴: کله چې ضعيف استداري حرکات موجود وي په لاندې حالا تو کې بايد ماشوم شي . . . . . له منځه ځي ځکه چې . . ... . ... ۱: . بايد په پنځو ورځو کې بدل شي . ۲: د . د تبديليدو څخه وروسته د پوزې په بل طرف کې بايد داخل شي . ۳: او که په ماشوم کې موجود وي نو تطبېق کېږي . ۴: د اندازه بايد په لاندې ډول وي. الف : ۷ نمبر ټيوب د تغذي لپاره . ب : ۸ او ۱۰ نمبر ټيوب د معدې د لواج او وينځلو لپاره. ج : ۶ نمبر د لپاره د نوو زيږيدلو ماشومانو په کې لاندې مهم ټکي بايد په نظر کې وي ۱: د نوو زيږيدلو ماشومانو د داخلي رحمي ژوند په ۳۴- ۳۲ اونيو کې د منځ ته راځي لاکن په دې وختـونو کې دا ضعيف او غير موثر وي . ۲: د نوو زيږيدلو ماشومانو د عدم تحمل . د علامې په لاندې ډول دي الف : کله چې د ماشوم د معدې ذخيره او پاتې شوني ايا شين او يا وي ب : يا د اندازه د مخکنې تغذي د مقدار د نيمايې څخه زيات وي د تغذي په جريان کې د ماشوم ارزونه: د تغدیې په جریان کې بايد ماشوم د لاندې حالا تو لپاره ارزيابي شي ۱: د ماشوم ګيډه په صحيح ډول معاينه شي . ۲: د وضعيت معاينه شي . ۳: د ماشوم وضعيت معاينه شي . ۴: د ماشوم درمل بايد چک شي . ۵: د ماشوم د غايطه موادو په متکرر ډول وکتل شي که د . څخه ښکته وي نو لاندې حالاتو ته فکر کېږي . ۱ـ ۲ـ د درملو او يا شيدو په مقابل کې عدم تحمل موجود وي . ماشوم په هغه وخت کې په وزن اخيستلو شروع کوي کله چې د تغذي اندازه د - ته ورسيږي او بېا ماشوم دغه تغذي د - ورځو لپاره ښه تحمل کړای شي . دتغذي د عدم تحمل په پيښو کې بايد لاندې حالات په نظر کې وي . ۱: ممکن ناروغ په اخته وي چې په دې صورت کې د وينې کلچر او ادرار کلچر ته ضرورت ده. ۲: ممکن ماشوم په اخته وي چې په دې صورت کې د ګيډې توسع موجوده وي او د ګېډې ساده - بايد واخيستل شي . ۳: يا ممکن ناروغ په انسداد اخته او يا نور تکليفونه ولري. پورته حالات او د ماشوم نورې ناروغۍ بايد په ډير دقيق ډول معاينه او رد شي او بېا وروسته رنځور ته په کمه اندازه تغذي شروع کېږي که بېا هم د تغذي تحمل کمزوری وه نو بېا ماشوم ته درمل لکه او يا ورکول کېږي په ياد بايد ولرو چې د لامل ګرځي. څلورم جدول . -. - - - هغه نوي زيږيدلي ماشومان چې وي او د مور په سينه تغذي کېږي ملتي ويټامين ته ضرورت نلري صرف ته ضرورت لري . - د ورځې دوه ځله . هغه نوي زيږيدلي ماشومان چې شيدې خوري نو ته ضرورت نلري . هغه نوي زيږيدلي ماشومان چې د مور شيدې خوري بايد واخلي . هغه ماشومان چې شيدې خوري نو دې ماشومانو ته ورکول کېږي . په ماشومانو کې د نيونيټل ماشومانو په کې د لاندې فورمول څخه استفاده کوو لکه د مثال په ډول ، او ماشوم په کې دي دا مانا لري چې د ماشوم لس فيصده مايعات ضايع شوي دي . درملنه : په قراره په يو ساعت کې د وريد له لارې ورکړل شي. کله چې د سيروم د سودېم سويه وي ته فکر کېږي او د لاندې فورمول په واسطه تداوي کېږ ي. فعلي سويه نارمل سويه فرضا د نوي زيږيدلي ماشوم وزن ده او د سودېم سويه ده نو درملنه يې عبارت ده له : کله چې د سيروم د پوتاشيم سويه : - - : د مثال په ډول : د ماشوم وزن ده او ماشوم اسيدوسيس لري چې د بای کاربونيټ اندازه يې ده نو په لاندې ډول يې اصلاح کوو: دا هم وګورئ رنځپوهنه درملپوهنه سرچینې
مومیایي

مومیایي هغه جسد ته ویل کېږي چې پوستکی او غوښه یې په تصادفي یا عمدي توگه په کیمیاوي موادو، له حده زیاتې یخنۍ، ډېر ټیټ لنده بل یا د هوا په نه شتون کې سمه پاتې شوې وي. مومیایي کول هغه تگلارې ته ویل کېږي چې په ترڅ کې یې د مړي له خېټې څخه ټول داخلي شیان خالي کېږي، او ورسره یې له سر څخه ماغزه هم راوېستل کېږي، بیا جسد په سوډیم کاربونېټ سملولو. او بیا یې په بنداژونو ټول جسد پېچلو. . د مړو مومیایي کېدنه په لومړي ځل د مصریانو له خوا مروجه شوه چې دوي به د شاهي کورنۍ لوړپوړي غړي مومیایي کول او بیا به یې په مصري اهرامونو کې ښخول. ددې مومیایي شویو جسدونو پېښلیک له میلاد څخه هاخوا سلگونو کلونو ته رسېږي. ورته ځیني مومیایي شوي جسدونه له افغانستان څخه په غیر فني توگه راویستل شوي ول چې د بهر ته د قاچاق په ډول د لېږدولو پر وخت پاکستاني گومرکي مامورینو په کوېټه او کراچۍ ښارونو کې ونیول. ددې مومیایي شويو جسدونو څخه یو یې د نا څرگندې شازۍ شهزادگۍ و چې له افغانستانه پاکستان ته قاچاق شوی و. په تېرو څو کلونو کې څو سینمایي فېلمونه هم د مومیایي اجسادو په اړه جوړ شوي دي. انځورونه کورني تړن پلاستینه کردن سرچینې ۱۰، ۲۰۰۸. افغانستان لرغونپوهنه د مرگ لرغونپوهنه لرغونی مصر مومیایي
زمریالی طرزي

پروفېسر زمریالی طرزي یو افغان څېړونکی او لرغونپوه او په فرانسه کې د سټراسبورگ پوهنتون استاد دی. دی په ۱۹۳۹ز کال کابل کې زېږېدلی، لومړنۍ زده کړې یې په استقلال لېسه کې پای ته رسولي. په ۱۹۶۰ز کال کې د لېسان او ماسټرۍ سندونو ترلاسه کولو لپاره فرانسی ته ولاړ. او په ۱۹۷۲ز کال یې خپله دوکتورا په لرغونپوهنه کې ترلاسه او سملاسي افغانستان ته راوگرځېد. افغانستان کې د تاریخي اثارو د خوندیتابه او لرغونپوهنې د آمریت آمر وټاکل شو. په ۱۹۷۲ز کال بېرته فرانسې ته ولاړ او خپله دویمه او درېیمه دوکتورا یې هم ترلاسه کړه. زمریالی طرزي په ۱۹۷۹ز کال کې د منځنۍ اسیا عمومي لرغونپوهنې مضمون د سټراسبورگ په پوهنتون کې تدریساوه. دی په ۲۰۰۲ز کال راهیسې په بامیانو ولایت کې د د فرانسې لرغونپوهنې هیئت مشري په غاړه لري. افغانستان کې د اوسېدو پر مهال یې د هډې او بامیانو کې زیاتې کیندنې او پلټنې کړي. پروفېسر طرزي د لرغونپوهنې په څانگه کې تر اوسه څه باندې اتیا کتابونه او علمي او څېړنیزه مقالې پنځولي دي. په مختلفو هېوادونو کې یې د لرغونپوهنې په اړه سلگونو سېمینارونو کې گډون او ویناوې کړي، او دارنگه یې د بامیان او د هغه پېښلیک په اړه څو تاریخیي فلمونو جوړولو کې مرسته کړې. بهرنی تړن افغان لرغون-ځایونو د خوندیتابه ټولنه- کالېفورنیا سرچینې اوومه شمېره سټوډیو: زمریالی طرزي، فارسي بي بي سي، نومبر ۲۷ ۲۰۰۷ ۰۶ قوس ۱۳۸۶ ژوندي وگړي افغانستان افغانان افغان لرغونپوهان پښتانه لرغونپوهنه د افغانستان لرغونپوهنه
روستم تخت (فراه)

د فراه روستم تخت یوه لرغونې خرابه کلاه ده چې د افغانستان په لویدځ فراه ولايت کې موقعیت لري. دا تخت د زردشتیانو اورتون وه چې په څنگه کې یې یو ستر ارگ شتون درلود. د روستم تخت د فراه ولایت له مرکزه سوېل ختیځ لور ته په ۱۵ کیلو مترۍ کې پروت دی. . دې ارگ ته کافر کلا هم ویل کېږي. انځور سرچینې تړلې لیکنې اورتون اورتون آذرگشنسب اورتون کاریان اورتون آذربرزین مهر تخت رستم نيمروز تخت رستم افغانستان سمنگان تخت رستم بلخ تخت رستم فارس تخت رستم درعرض وطولجغرافیایی . . در ٢٫٥ کيلومترى جنوبى نقش رستم نقش رستم فارس اورتون تخت رستم شهریار اورتون نوبهار اورتون افغانستان فراه لرغونپوهنه د افغانستان لرغوني ځایونه
چه هونگڅای

چه هونګڅای چي هونګڅای يو چينایي ليکوال او ژبپوه دی. نوموړی په لومړی ځل پښتو چيني قاموس ليکلی دی. شخصیت کتابونه
روستم تخت (سمنگان)

د روستم تخت د افغانستان تاریخي اثارو څخه گڼل کېږي چې د سمنگان ولایت کې موقعیت لري. د سمنگان ولایت د افغانستان له لرغونو ولایتونو څخه دی چې د روستم ستر تخت هم ددې ولایت په شمال ختیځ اړخ کې موقعیت لري. ډیری افغانان په دې گروهه دي چې دا تخت د روستم په وسیله رغول شوی او زردشت څه باندې لس کاله هورې وخت تېر کړی. روستم تخت او ددې اړوند سوري غارونه یې د بودایي پېر سره تړاوو لري. ددې مغارو ۱۵٪ سلنه ویجاړ شوي چې خپله تخت هم بیارغونې ته جدي اړتیا لري. سرچینې افغانستان لرغونپوهنه سمنگان لرغوني ځایونه افغان لرغونپوهنه د افغانستان لرغوني ځایونه
کینډۍ:د افغانستان لرغونی سیمې(له تاریخ مخکې پېر)

تړلي پیوندونه سرچینې د افغانستان لرغونپوهنې اړوند سیمې فرانسوي سرلیک: انگلیسي سرلیک: ، لومړی او دویم ټوک، د واروېک بال لیکنه. ، خپرندوی ، پاریس، ۱۹۸۲، ---. د افغانستان ودانۍ: تاریخ، لرغونپوهنه او معماري انگلیسي سرلیک: : . ، د واروېک بال لیکنه ، خپرندوی .. ، نیویارک، ۲۰۰۸، ----. د افغانستان پېښلیک لرغونپوهنه افغانستان د افغانستان لرغونپوهنیزه سیمې
گبين مچۍ

گبين مچۍ يا د گبينو مچۍ يو ډول خزدکه ده چې په گلانو گرځي او گبين جوړوي. پرده وزری خوځندکې
ويکيپيډيا:نيمگړې ليکنه

-- -::: -:-:-:-: : - -: : - په ويکيپيډيا کې نيمگړې ليکنه هغې ليکنې ته ويل کېږي چي یا ډېر مالومات ونه لري، يا ليکنه نه وي ورگډه شوي. تاسې هم په ويکي لیکنه کې مرسته کولای شئ.
مولوي احسان الله احسان

مولوي احسان الله احسان د طالبانو اسلامي غورځنگ له بسنټ ایښودونکو او د دغه غورځنگ درهبری شوری له غړو څخه وو. مخینه شهید مولوي احسان الله احسان دمولوي اغامحمد زوي دمولوي میرزامحمد لمسی په کال ۱۳۸۱ هجري قمري کې دزابل ولايت د ميزان ولسوالۍ دسلیم په کلي کې په یوه دین پاله روحاني کورنۍ کې زیږیدلی دی. دشهید مولوي احسان الله نیکه مولوي میرزامحمد دکندهار له مشهوروجهادي اوعلمي شخصیتونوڅخه بلل کیدو؛ نوموړي دافغان انگلیس د دوهمې جگړې په مهال دانگریزانوخلاف په ډیرو جگړوکې فعال سهم درلود اودخپل همدغه فعال جهادي مساهمت له امله دکندهار ولایت په سرحدي ولسوالۍ سپين بولدک ولسوالۍ کې له انگلیسي پوځونوسره په مخامخ مقابله کې په پښه زخمي شوی هم دی چې له همدې امله دسیمې دخلگوپه منځ کې دگوډ ملا میرزامحمد په نوم شهرت درلود. زده کړه دکمونستی نظام په وړاندي جهاد او مبارزه دطالبانو په تأسیس کې رول دمولوي احسان الله احسان جامعیت اوعلمي وړتیا مړینه طالبان ملايان
چنگه

د ميدان وردگ ولايت د جلگې دايميرداد ولسوالي شاوخوا شپېته کلي لري او ترگردو لوی کلی يې چنگه دی چې کوزې خواته يې شرتوغی او برې ته يې دولت شه ده جنوب خواته يې بابک و چتو دي د شمال خوا يې ټول غرونه دي چې خدای خبر سر بي کوم ځای ته ځي . دا کلی له ابتدا نه د يوه غره په لمن کې آباد شوی مگر وروسته يې تيت و پرک حالت غوره کړی د نفوس د زياتېدو له امله يې په سختو لاشو نو کې هم کورنه جوړ شوي لکه د کابل په دهمزنگ کې . نفوس يې دوه نيم زره کسانو ته رسيږي . چنگه يوه طبعي چينه هم لري چې يو ورخ اوبه کال دوولس مياشتې ترې روانې وي دا اوبه په لويو لويو گړنگو را تويېږي يوه زړه راښکونکې منظره جوړوي خلک ورته آوپران آبپران وايې، دوه لوی خاورين اودونه د اوبو د زخيره کولو ځای چنگوالو ورته رغولي چې په لسگونه جرېبه ځمکه خړوبوي . داکلی دوه درې برخې دی او شپږ جوماتونه پکې ودان دي خلک يې د پوهې تږي او وږي دي اتحاد نظر نورو کليو ته ښه دی په دې کلي کې درې تاريخي کمرونه هم شتون لري يو يې اوږۍ کمر دی چې له دولتشې کلي سره په سرحد کې موقعيت لري . بل يې ښوی کمر دی چې د کلي ماشومان اوس پرې د يخمالک لوبه کوي دا کمر له پخوانه د کلي په يوه نسبتا لوی ډاک کې په يوه ډډه پروت دی سر يې لږ هسک نيولی او لاندې برخه يې له ځمکې سره سمه ده په تندي يې له کلونو کلونو چې خلک ښويېدلي نو او س يې يوه برخه دومره ښويه ښکاري لکه دا کار چې چا د کومې وسيلې په مرسته لاسي کړی وي او ماشومانو ته يې د لوبو ښويک جوړ کړی وي . د چنگې بل لوی کمر د ژړ کمر په نوم دی دا کمر غالبا څلوښت پنځوس متره جگ ولاړ دی، چې د چنگې له ښکلا سره پوره مرسته کوي ژېړ کمر د چنگې شمال خواته د پرتې دښتې را وتلې څنډه ده او د يوه دېوال غوندې جوړښت لري . د چنگي تر ټولو ښه او لمر مخه ځايونه يا پېتاونه هديرو نيولي چې اوس پکې د کور جوړولو مناسب ځای پاتې ندی . مهم زيارت يې د ظاهر شهيد په نوم دی، ظاهر په نوې ځوانۍ چې مکمن د دولسو کالونو به و روسانو له الوتېکې وويشت او شهيد يې کړ. د يادونې وړ ده چې د چنگې په نوم دوه کلي دي يوه يې بره چنگه بولي بله کوزه، خو تاسې يې بره يا لويه چنگه وپېژنده . ۱۳۹۳-۱۱-۲۰ لیکنه: محب الله آرمل سرچینه خپروونکی: تاند
بلال فېلېپس

ابو امینه بلال فېلېپس دېنېس برادلي فېلېپس، زېږنېټه: جنوري ۶ ۱۹۴۶ یو مسلمان کاناډايي ښوونکی، ویناوال، او لیکوال دی چې قطر کې ژوند کوي. بهرنی تړن سرچینې امریکایي لیکوال مسلمانان افریقایي مسلمانان عالمان ویناوال
د پاکستان ولايتونه

د پاکستان ولايتونه د جغرافي وېش له مخې په ۵ برخو وېشل شوي. هر يو ولايت ته په پاکستان کې صوبه وايي. د پاکستان هر يو ولايت خپل ځانته يو فدرالي حکومت لري چې د خپل ولايت اداري او حکومتي چارې پر مخ وړي. د دغه هېواد تر ټولو لوی ولايت بلوچستان دی او تر ټولو وړوکی ولايت خيبر پښتونخوا دی. د پاکستاني ولايتونو نومونه په لاندې ډول دي: خیبر پښتونخوا سند بلوچستان گلگت بلتستان پنجاب
يشناټکی

يشناټکی په انگرېزي: په پښتو ژبه کې يوه کيميايي اصطلاح ده. د يوې کيميايي مادې يشناټکی د حرارت هغه کچه وي چې د يوې مادې مايع حالت په بړاس بدل کړي. د بېلگې په توگه د اوبو يشناټکی ۱۰۰ درجې سانتيگراد دی.
يو گونديز حکومت

يونې گوند دولت هغه دولت ته وائي چې په کوم کې له ټاکنو وروسته یواځې يو سياسي گوند حکومت جوړوي. په نورو پارليماني سېسټمو کې ډېری سياسي گوندونه يو حکومت جوړوي خو په يوني گوند دولت کې یواځې يو گوند پارټۍ خپل حکومت جوړوي.
د مورنۍ ژبې نړيواله ورځ

د مورنۍ ژبې نړيواله ورځ د فېبروري په مه نېټه هر کال لمانځل کيږي. دا يوه نړېواله ورځ ده چې هر څوک د خپلې مورنۍ ژبې ستاينه کوي.
نيوټرون

نيوټرون په انگرېزي: د هاډرونونو د ذرو څخه د مادې یوه بنیادي ذره ده چې هېڅ اټومي چارج نه لري. وزن یې ۹۴۰ دی. نوموړې ذره د درې کوارکونو او څخه جوړه شوې ده او سپين او اېزوسپين لري. هاډرونونه اټومي ذرې
زرغون

شين رنگ په انگرېزي: يو طبيعي رنگ دی. رنگونه
څپواټن

څپواټن په انگرېزي: د څپې واټن ته وييل کېږي. دا په پنځپوهنه کې د څپو د پېژندلو يو تعريف دی چې د دوو څپو د څوکو تر مېنځ فاصلې ته وييل کېږي. همدا شان له بنسټکرښې څخه د يوې څپې د پيلېدلو، اوښتلو او خپلې اصلي نقطې ته د ورستنېدلو واټن ته څپواټن وايي. پنځپوهنه
هېکس ټريپلټ

هېکس ټريپلت یا درې گونی جادوگر په کمپيوټر او ټيکنالوجۍ کې يو سيسټم دی چې رنگونه ښاي. دا سيسټم او کې استعماليږي. هيکس ټريپليټ کې رنگ ښودو لپاره شپږ هندسي استعمالول پکار يي۔
صنعا

صنعاء د عرب هېواد يمن پلازمېنه او لويه ښار دې کوم چې د يمن په منځۍ برخه کې پروت دې۔ ددې ښار اوسېدونکي د ۲۰۰۰ز کال له مخې څه باندې ۱٬۳۰۳٬۰۰۰ اټکل شوی دی. ځمکپوهنه د صعنا ښار د غرونو په منځ کې پروت دی چې د سمندر له کچې ۲۲۰۰ متره لوړ پروت دی. ددې ښار نامتو غرونه له جبل نوقوم او ایبن څخه عبارت دي. له صنعا څځه تر عدن پورې اوږدوالی تقریبان ۳۲۰ کیلو متره دی.
جغرافي کوراډينېټونو سيستم

جغرافيایي کوراډينېټونو همغږي کوونکو سيسټم يو سيسټم دی چې د ځمکې بيلا بېلې برخې مالوموي. دا هم وگورئ سرچینې ځمکپوهنه علوم
آيسو ۶۳۹-۳

آئیسو ۶۳۹-۳ په نړۍ کې دا کوډ د بېلابېلو ژبو دپاره استعماليږي. کوډنه
کردي ژبې

کردي ژبې ايرانۍ ژبې ده چې عراق او ايران او ترکي او سوريه کې کرديان خلک پکې خبرې کوي. په دې کې شمالي کورمانجی، مرکزي سۆرانی او جنوبي کوردی باشووری، کوردی خوارگ کردي ژبې شامل دي. سرچينې . : . : . . . . . .. . : -. د نړۍ ژبې
د تورکيې اساسي قانون

د ترکي اساسي قانون د ترکي هېواد د ټولونه اوچت قانون دې کوم چي دترکي ولسي اسمبلۍ جوړوي۔
څپه

څپه په انگرېزي: يو فيزيکي اصطلاح ده. په يو چاپېريال کې د يوه فيزيکي مقدار هغو اختلالونو او اهتزازونو ته چې له يوې مادې او يا تشيال څخه سفر طی کوي څپه يا څپې وييل کېږي. پنځپوهنه
نازيه اقبال

نازيه اقبال په انگرېزي: يوه پښتنه سندرغاړې ده. پښتنې سندرغاړې
عرفان خان (سندرغاړی)

عرفان خان په انگرېزي: يو پښتون سندرغاړی دی. عرفان خان پښتو: عرفان خان یو پاکستانی پښتون پاپ سندرغاړی دی چې په پښتو او اردو دواړو کې سندرې وايي. د شهرت لپاره د هغه ادعا د یوې پښتو سندرې پېښور خو پېښور دی کنه په خپرېدو سره رامینځته شوه ، یوه سندره چې هغه د خپل ټاټوبي په ویاړ لیکلې وه. هغه په دې وروستیو کې د حدیقه کیاني سره د جانان په نوم یو سندره ثبت کړه. جانان د عرفان د خپل البوم څخه په ورته نوم سرلیک سندره وه. جانان په کې په ټول پاکستان کې یو سوپرهیټ سندره ثابته شوه. حتی د لاس انجلس ټایمز دوی څه دي... برخې ته یې هم ځای ورکړ. په همدې ډول د عرفان خان ماته خطونه په پښتو کې ليکه او زمونږ په کلي کې شر مه جوړوئ! د پښتنو د خوښې سندرې دي. لومړنی ژوند: عرفان خان د ۱۹۸۲ کال د مې په ۵ نېټه د پاکستان د خیبر پښتونخوا په مردان کې زېږېدلی دی. پلار یې په یوه پاکستاني بانک کې د مدیر په توګه کار کاوه. عرفان په شپږ کلنۍ کې په سوات او وروسته په آزاد کشمیر کې خپلې زده کړې پیل کړې. هغه د میټریک ازموینه ۱۰ ټولګي د پېښور ماډل ښوونځي څخه، د منځني امتحان ۱۲ ټولګي د پېښور له ایډوارډز کالج څخه او د پېښور پوهنتون څخه یې د مواصلاتو ډیزاین کې د سند ترلاسه کړ او د مېلمه پالنې او هوټل مدیریت کې یې سند ترلاسه کړ. کاري ژوند: د ښوونځي له دورې څخه يې د نعت په سياليو کې برخه اخيسته. په کالج کې، هغه د موسیقۍ سره خپله مینه درک کړه او هلته یې د پښتو موسیقۍ سپړنه پیل کړه. خوشبختانه دا په پښتني رسنیو کې د نوي دور پیل و. هغه خپل لومړی پښتو سندره پېخاور خو پېښور د ثبت کړه چې په خیبر ټلویزیون خپره شوه، او په چټکۍ سره مشهور شو او عرفان یې د پښتو موسیقۍ په وده کې ځای په ځای کړ. عرفان خپل لومړنی پښتو البوم برېښنا ریکارډ کړ چې په پښتونخوا او بهر کې په پښتني ټولنه کې خورا ښه راغلاست ورته وويل شو. سندرې يې ډېر ژر په ټول انټرنیټ کې راڅرګندې شوې او په ټوله نړۍ کې ډاونلوډ شوې. د هغه سندره زما د سټرګو نه پنا ګلابه بهر مېشتو پښتنو ډېره زياته خوښه کړه، چې د خپل وطن لپاره د بهرني پښتنو لېوالتیا بیانوي. عرفان په بوستون او کوالالمپور کې د سولو کنسرت په ګډون په بېلابېلو تلویزیوني خپرونو او ژوندیو نندارتونونو کې برخه اخیستې وه. اردو ژبه سندرې: رفان خپل لومړی اردو البم چونای ورځ هم پیل کړی دی. سندرې په کراچۍ، لاهور او اسلام اباد کې کمپوز شوې او ثبت شوې دي. هغه په اتلانتا کې د دې البم څخه د سرلیک سندرې لپاره ویډیو هم ثبت کړې. او هغه د حدیقه کیاني سره د جانان سندرې ویډیو ثبت کړې ده. سرچينې . . پښتانه سندرغاړي
شمع اشنا

شمع اشنا په انگرېزي: يوه افغانه سندرغاړې ده. پښتنې سندرغاړې
محمد دين زاخېل

محمد دين زاخېل په انگرېزي: يو افغان موسيقي پوه او سندرغاړی او کمپوز جوړونکی وه.د تر ۷۰۰ زیاتې سندرې کمپوز کړې چې د ګڼ شمر افغاني سندرغاړو په غږ کې خبرې شوې دي.دده میرمنې،محترمې میرمن قمرګلې هم دده کمپوزونه او شعرونه د افغانستان په راډویتلویزیون کې ثپت کړي. د استاد زاخبل یو ډیر مشهور کمپوز،په رو رو رو ږده قدمونه، هالیود په یوه فلم کې هم خبره شوې ده. د حجرې مجلس هغه خبرونه وه چې کلونه کاونه د استاد زاخیل په مشرۍ او لارښونه په راډیو افغانستان کې خبریده. استاد زاخیل ګڼ شمیر شاګرادان روزلي دي چې استاد شاولي افغان او میرمن قمرګله د هغه د شاګردانوسترې نمونې دي.الله دې وبښي. افغان سندرغاړي پښتانه سندرغاړي
هاډرون

هاډرونونه په یوناني: د اټومو ذرو څخه یوه لویه ډله ده چې د کوارکونو څخه جوړې شوې دي. د هاډرونونو هره ذره دوه یا درې یا څلور یا پینځه کوارکونه درلودلای شي، چې په هاډرون کې د قوي ذرو ځواکونو په مرسته نیول شوي دي. تقسیم بریون د درېیو کوارکونو څخه جوړ شوي دي او سپين درلودلای شی. مېزون د کوارک او انټي کوارک څخه جوړ شوي دي او یا سپين لري. ټېټرا کوارک د دوو کوارکونو او دوو انټي کوارکونو څخه جوړ شوي دي ډی بریون د شپږو کوارکونو څخه جوړ شوي دي. پېنټا کوارک. هاډرونونه
کوارک

کوارک په انگرېزي: د فېرميونونو د ذراتو څخه یوه بنیادي ذره او د توکې اساسي برخه ده چې سپين لري او د فېریکپوهانو په نظر کوارکونه د توکې تر ټولو کوڅني ذرات هم دي. د کوارکونو په اړه کال ۱۹۶۴ز کې د موري گول مال او جورج زویگ په نامه فېزیکپوهانو لخوا وړاندوینه وشوه او په ۱۹۶۹ز کال کې لمړنی کوارکونه د ذرو تعجيل کوونکي ماشين په مرسته اکتشاف شول. تر اوسه پورې د کوارک شپږ ډولونه انکشاف شوي دي. بنیادي ذرې ذری
هیگزبوسون

هیگزبوسونپه انگرېزي: دبڅرکو د ستانډارډ موډل او ولسوبڅرکو څخه یواځینۍ ذره ده چې په ۱۹۶۴دکال کی د پېټر هيگز په نامه فیزيکپوه لخوا وړاندوینه وشوه او په ۲۰۱۳ کال کی په سويس کی د زېرن په ښار کی د تجربو د لارې څخه انکشاف شوه. د نوموړې ذرې دثابتولولپاره لوړانرژي تعجیل کوونکې آلې پکاردي . دبیلگې په توگه لکه تعجیل کوونکی ماشین تیورې له مخې دهیگزبوسون پیدایښت هغه مهال شونی دی چې پروټونو ته لږترلږه څوارلس تیراېلېکټرون ولټ تعجیل ورکړشي اوبیا دیوبل سره مخامخ ټکروکړي. بنیادي ذرې ذری
باغبان (فلم)

باغبان يو هندي فلم دی. دا فلم د يوې کورنيزې ډرامې په توگه د مور او پلار د ژوند کيسه کوي. په دې فلم کې د مور او پلار د زحمتونو او خواريو او بيا وروسته چې اولادونه لويېږي او ودونه کوي د مور او پلار سره يو ډول ناسم چلند لور ته اشاره پکې شوې. په دې فلم کې د اولادونو تر مېنځ فرق هم ښودل شوی چې ټول اولادونه د خپل مور او پلار په وړاندې يو ډول سلوک نه لري. وېشنيزههندي فلمونه
د پښتو ژبې د شاعرانو لړليک

پښتو ژبه د نړۍ په هغه ژبو کې گڼلې کيږي کومو کې چې شاعرۍ ته ډېر اوچتوالې ترلاسه دې۔د پښتو شاعران: مې سلۍ کې پیر روښان مې سلۍ کې عبدالحمید ماشوخېل خوشحال خان خټک نازو توخۍ عبدالرحمان بابا مې سلۍ کې افضل خان خټک احمد شاه درانی شاه حسين هوتک مې او مې سلۍ کې اجمل خټک حمزہ بابا غني خان کبير ستوری عبدالباري جهاني حفیظ الله خالد خاطر افریدي محمد هاشم زماني پرېشان خټك پير محمد کاروان قلندر مومند رحمت شاه سائل سلېمان لايق محمد طاهر کاڼی شېر زمان طايزي امان الله سېلاب ساپی عزت الله ځواب انام وزیری سر چينې پښتانه شاعران
د مورنیو ونو بزغلي

دمورنیو ونو د بُزغلیو د کارولو موخې او گټې د مورنیو باغونو د بزغلیو موخه او هدف د تکثیري موادو قلمه، پیوند، ښاخ پیوند تولید او تامین دی چې د سوداگریزو موخو لپاره جوړ شوي، ترڅو ددې باغونو نیالگي له جنیټیکي اړخه د وژونکو ناروغیو په مقابل کې مقاومه واوسي. اړوندې لیکنې سرچینې
بایکاټ

بایکاټ چې په پښتو کې ورته پرېکون ویل کېږي، په نولسمه پېړۍ کې آیرلنډي بزگرانو او د مځکې اجاره دارانو د پروټسټانټ مذهبو انگرېز ملاکانو په خلاف مبارزه کوله. ځمکه والو د باغي بزگرانو او اجاره دارنو د شړلو اراده وکړه. آیرلنډیانو له دې اقدام سره مخالفت کې د مځکې اتحادیه جوړه کړه او ويي پتېیله چې هر بزگر یا اجاره دار وشاړه نو په مقابل کې به دوې ټول له نوموړي سره ملاک سره رابطه غوڅوي. له دې فیصلې وروسته هغه لومړنی انگرېز ملاک چې د خپلې مځکې کرونکې يې وشړل، کپټین بایکاټ و. بزگرانو له دې ملاک سره رابطه غوڅه کړه او اوس د بایکاټ کلیمه د همکارۍ د نه کولو لپاره په پراخه پیمانه استعمالېږي. سرچینه د تاریخ ننداری کتاب څخه
کشف الاسرار (خمیني)

کشف الاسرار د سید روح الله خمیني کتاب دی چې د ۱۳۲۰ هجري لمریز کال په وروستیو او د رضاشا پهلوي د واکمنۍ په پای کې لیکل شوی دی. دا کتاب د هغه کتاب په رد کې لیکل شوی چې پرچم اونیزې خپرونه کې د نقد عقاید شیعه امامیه د علي اکبر حکميزاده له خوا خپور شوی، او بیا وروسته د اسرار هزار ساله په نامه کتاب په بڼه خپور شو. په دی کتاب کې خمیي دا یادونه کړې چې د امت د حفاظت دنده د دولسم امام له خوا مجتهدینو ته سپارل شوې ده.
فلسفي وگړپوهنه

فلسفي وگړپوهنه د فیلسفوفانو، په ځانگړي توگه سیاسي فیلسوفانو ترمنځ یوه گرمه موضوع گڼل کېږي. په دې موضوع کې څلور مهمې پوښتنې دي چې لا تر دې دمه سمې نه دي ځواب شوې: ۱ آیا د انسان څرنگوالی او ماهیت بدلون موندونکی دی، یا یې بڼه بدلېدای شي یا دا چې همداسې ثابته او نه بدلون موندونکې ده؟ ۲ تر کوم حده بشري فطرت د هغه له بدني او فېزیکي وضیعیت څځه دی او تر کوم حده د هغه له ټولنیزو او فرهنگي تاثیراتو څخه!؟ ددې پوښتنې ځواب به تر کوم حده د سیاسي فلسفې تدوین لپاره څه پایلې ولري؟ ۳ ایا د انسان فطرت او انگېزې د هغه تر واقعي شرایطو تر اغیز لاندې دي یا برعکس هغه پرتلنه مقایسه چې شخص یې له خپلو اطرافیانو سره ترسره کوي، مهمتره ده؟ ۴ ایا کولای شو سیاسي فلسفه داسې جوړه او بیان کړو چې د انساني فطرت په اړه له هر ډول جدلي کړنو ترسره کولو څخه پاکه وي؟ که څه هم فیلسوفان تردې دمه ددې څلورو پوښتنو ځوابولو باندې نه دي برلاسي شوي، مگر بیا یې هم په دې اړه د منظم او سیسټماتیک تفکر په یو لړ پرمختگونه ترسره کړي. د انساني فطرت بدلون موندنه ؛ د انسان د کمال معتقد فیلسوفان د ارسطو په گومان دا داخلي بدلون د اخلاقپوهنې په وسیله کېدای شي ترسره شي. هغه ډله فیلسوفان چې د انسان د کمال گروهمن دي په دوه ډلو وېشل شوي: طبیعت-پال او د هغې ضد طبیعت نه پالونکي. ؛ د انسان فطرت او طبیعت بدلون نه موندونکي نظریې فلاسفه. ټول فیلسوفان په دې گروهه دي چې د طبیعتپاله انسان فطرت تغیر نه منونکی گڼي. تړلې لیکنې وگړپوهنه لمنلیکونه سرچینې فلسفه وگړپوهنه د فسفې ډولونه ټولنیزو علومو فلسفه فلسفي وگړپوهنه
جان گرين

جان ميخائيل گرين نوميالی امريکايي ليکوال گڼل کيږي. د خپل ورور هانک گرين سره په يوټيوب باندې د ۲۰۰۷ نه زده کړيز پروگرام هم پيل کړی. کوچنیوالی او زلميتوب جان په انډيناپولس کې پيدا شوی و. درې اونۍ پس مور او پلار يې فلارده ته کډه یوړه، چېرته چې د خپل لومړي ښوونځي کې لوست پيل کړ، کوم ښوونځی چې د بيا وروستو د شاليد په توگه خپل کتاب الاسکې کې کارولی وو. جان ويلي دي چې هغه د خپلو ټولگیوالو د تنگولو او ټوکو ځپلی و. د پوهنتونه وروسته جان په روغتون کې خپلې مرستې او چوپړ هم ناجوړه ماشومانو له ورکړې وې. د دې پېښې په نظر کې جان د پادري جوړېدل هيله پرېښودله او يو ليکوال په لار روان شو. ځاني ژوند په ۲۰۰۶ کې واده شو او اوس بيا په خپلې مېنه ياني د زيږيدنې ځاى کې خپلې ښځي سره ژوند وباسي. دوه لوڼه ترې هم لري. امريکايي ليکوال کار نامتو کتابونه الاسکا لټول د پآڼو ښار زموږ د ستورو ستونزې لنډې کيسې انټرنېټ
والټ ډيسني شرکت

والټ ډيسني شرکت يوه امريکايي گڼ هېواديزه کمپنۍ ده. دا کمپنۍ زياتره کارټوني فېلمونو باندې پېژندل کيږي. خو د دوی کاروبار په نورو برخو باندې هم ودان دی. ډيسني پښتو پښتنو له نوموړې کمپنۍ دا غوتنه هم کړې ده چې خپل تولیدات په پښتو ژبه هم دوي ته وړاندې کړي. سرچینې
آنتون پاولوف چيخوف

آنتون پاولوف چيخوف په روسي: يو روسی ليکوال او درملگر و. روسي ليکوال زېږېدنې مړينې
گيورگ ويلهېلم فرېدرېش هېگل

گيورگ ويلهېلم فرېدرېش هېگل په جرمني: يو جرمنی فيلسوف و. جرمني فيلسوفان
پټه لرونکی ژگاگ

پټه لرونکی ژگاگ په لاتین: د ژگاگانو څخه یو غوښه خوړونکی او څیروونکی ژوی دی چې کوچني ځناورو، خوځندکې او د مرغانو هگۍ خوري او په شمالي امريکا کې په ځنگلونو، ښارونو ته نژدې او په نورو آبادو سیمو کې ژوند کوي. پټه لرونکی ژگاگ د شپې ځناور دی. نوموړی ژوی تور او سپين رنگ لري. پټه لرونکي ژگاگ مقعد ته نژدې بوی لرونکي مرغړى لري. کله چې څیروونکي ځناور یا انسان پر هغه باندی بريد وکړي نو ژگاگ پر بريد کوونکي ځناور ددغو مرغړو څخه بد بوي لرونکي اوبلن وشیندي. د پټه لرونکي ژگاگ ښځينه هر کال تقريبا ۵ یا ۶ تنه ځناوکان لري. سرچينې ژگاگان
کاپيوره

کاپيوره په لاتين: د نړی تر ټولو لوی خوله لگوونكى ژوى دي چې په سهيلی امريکا کې په گرمو سمو کې اوبو ته نژدې ژوند کوي. تى لرونكى ژوي خوله لگوونكى ژوى
بېنډۍ

بېنډۍ په انگرېزي: يو ډول سابه باب دي چې د خوړو په توگه کارېږي. بوټي
بادرنگ

بادرنگ په انگرېزي: د سابه بابو په ډله کې راځي. دا د خوړو په توگه کارېږي. بادرنگ د هغو سبزیو او میوو په سر کې راځي، چې له تندې سره مبارزه کوي، له رومي ، کاهو او هندواڼې هم مخکې دی چې تقريبا اوبه لري. بادرنگ دکاهو، رومي په پرتله ډېره لږه کالري لري ځکه خود ډنگروالي لاغر ستوری بلل کیږي،دخوړو کارپوهان یې تل هغو کسانو ته سپارښتنه کوي، چې ډېر وزن لري پردې سربېره بادرنگ بوره نه لري ،چې دوزن د ډېرښت لامل وگرځي. ځینو علمي څېړنو دا ښودلې ده، چې بادرنگ دا وړتیا لري چې د نارينه دجنسي ځواک فعالیت لا پسې ډېر کړي په ځانگړي توگه هغه کسان چې دکوروالي پرمهال له ځانگړو ستونزو ځوریږي ، بادرنگ دجنسي ناروغیو د درملنۍ په سرکې راځي ، ځینې يي عضوي ویگرا گڼي. دبادرنگ له گټو یوه دا هم ده، چې دسړی ادرار زیاتوي او دا ددې لامل گرځي، چې سړی له خپل کوروالي څخه خوښ شي پردې سربېره په بدن کې دوینې دجریان فعالیت زیاتوي،چې دا چاره دسړی او ښځی لپاره مهمه او گټوره بلل شوې ده. ځینې څیړنې دا هم وايي:چې دبادرنگ بوی دښځو دراپارولو په برخه کې هم دپام وړ رول لوبوي ددې ترڅنگ هغه ښځې، چې دسترگو شاوخوا توروالې او پړسوب څخه ځوریږي کولای شي له بادرنگ څخه گټه پورته کړي، چې دا پړسوب له منځه ولاړ شي . دا هم دیادوني وړ ده چې بادرنگ دخولې بد بوی له منځه وړي . دبادرنگ ځینې گټې په دې ډول رالنډولای شو: بادرنگ په هضم کې مرسته کوي ، له بدن څخه د زهري موادو په ویستلو کې مرستندویه ثابتیږي او پر جنسي روغتیا یې اغیز مثبت دی، سرطان ناروغۍ ته هم گټور دی او هغه وگړي چې دبدن پوست یې وچ وي دبادرنگ کارول ورته گټه لري. کولای شو له مختلفو لارو څخه له بادرنگ گټه پورته کړو که له هوږې او اوبو سره وخوړل شي اغیز یې ډېر دی ځینې خلک یې دجوس په بڼه هم کاروي ګټې یې لله جل جلاله هیڅ کوم نعمت له ګټې پرته ندی خلق کړی. ځینې خلک فکر کوي چې بادرنګ هیڅ کومه روغتیايي ګټه نه لري. خو داسې نه ده. بادرنګ هم بې شمیر روغتیايي ګټې لري. بادرنګ کې شته روغتیايي مواد انسان له ځینو مهلکو ناروغیو څخه په ژغورلو او د انسان روغتیا بهتره کولو کې ډیره زیاته مرسته کوي. دلته مو د بادرنګ له ځینو مهمو ګټو سره چې په مرسته يي کولی شئ د ځینو مهمو ناروغیو مخنیوی وکړئ اشنا کوو: د زړه سوی له منځه وړلو کې مرسته کوي. د خیټې تیزاب او خیټې کې شته دانو په درملنې کې مهم رول لوبوي. د ګردې او مثانې څخه د تیږې په له منځه وړلو کې ډیر زیات ګټور دی. د وینې فشار په نورمال ساتلو کې مرسته کوي. د خولې بد بوي له منځه وړي. زیاته اندازه اوبه لري او په دې ډول د بدن د اړتیا وړ اوبه پوره کوي. د سر درد رغوي د پوټکي روغتیا په ساتلو او بهتره کولو کې مهم رول لوبوي. د سرطان ضد خاصیت لري. ادرار راوړوونکی خاصیت لرلو له امله د بدن فاسد او زهري مواد خارجوي. جلاب راوړوونکی خاصیت لري دا هم وګورئ سرچينې
کدو

کدو په انگرېزي: د سابه بابو په ډله کې شمېرل کېږي. دا د خوړو په توگه کارېږي.
کچالو

کچالو په لاتین: د څو کلن یو زهرلرونکي بوټي دي چی د په کورنۍ او د په جينس پورې اړه ولري او په امریکا او اروپا کی شنه او کرل کېږي. ټول نبات پرته له غوټو نه زهرجن دي. کچالو ډیرغذایی ارزښت لری چی نه تنها انرژی تولید وی بلکه دپروتین، ویتامین، اومنرال دلوړکیفیت په لرلو سره په ورځنیو خوړوکی ډیر مهم رول لری.کچالو ۷۷،۵٪ اوبه ۲۲،۵٪وچ مواد په ۱۰۰گرام کی ۱۹،۴گرام کاربوهایدریت دوه گرام پروتین ۱ گرام شهم اویوشمیرویتامینونه لکه لری. کچالو ادرار زیاتوې نو دمثانی اوگوردې لپاره مفید دی همدارنگه دکچالو ساقه اوپاڼې دسولانین دمادی درلودونکې ده دنموړوځخه په جوش شکل دخوب وړونکې اودعصابودآراموونکی مادی په حیث استفاده کیږی. همدارنگه په کچالو کی یوه زهری ماده چی سولانین نومیږی هم موجوده ده ا وشین رنگ لری چی په طبعی ډول یی اندازه د۰.۱-۰.۰۱ پوری ده که چیرته نموړی ماده د۲۰-۳۰ پورته شی دصحت لپاره خطر لری دنموړی مادی دمخنیوی لپاره باید کچالو په شفاف لوښو کی وساتل شی او دحرات په ۴ درجه کی زخیره کړی شی. زهرلرونکي نباتونه
د اگرې کلا

د آگری کلا د د ملگرو ملتونو د پوهنې، ساینس او کولتور اداری له خوا نړیوال میراث په توگه منل شوی دی. د اگری کلا د هند په اترا پردیش ایالات په اگره ښار کې موقعیت لري. دې کلا ته سره کلا لال قلعه هم وایي. ددې کلا په سویل لویدیځ لور ته ۲.۵ کیلو مېټرۍ کې د تاج محل په نامه تاریخي ودانۍ شتون لري. انځورونه لرغونپوهنه لرغوني ځایونه اکبر اسلامي معماري کلا لرغوني اثار هند مغولي ودانۍ د هند گرځندوی ځایونه مغولي واکمني اترا پردېش گرځندوی د اترا پردېش پېښلیک د اترا پردېش کلاگانې د اگری گرځندوی ځایونه د هند پخوانۍ پلازمېنې کلاگانې
سره کلا

د جمنا سیند پر غاړه لال قلعه سره کلا د مغولي واکمنۍ د زرین پېر یوه نادره یادگار گڼل کېږي. دا کلا په اوولسمه زېږیزه پېړۍ کې د شاه جهان واکمن له خوا ودانه شوې ده. ددې کلا په دیوان خاص کې د طاووس تخت په نامه ځای و چې مغول واکمن به هوری ناست او د هند په ختیځ و لویځ یې واکمني کوله. په ۲۰۰۱ز کال د پاکستاني ترهگر تنظیم لشکر طیبه دوه ترهگرو په دې کلا کې هندي پوځیان د برید نښه وگرځول چې تر دولسو پوځیانو وژنې وروسته یې د کلا له دېوالونو ځان اچونې سره تېښته کې بریالي شول. ددې بریده وروسته هندي پوځ دا کلا بشپړه خالي او د لرغونپوهنې ادارې ته وسپارله. په ۲۰۰۷ز کال دا کلا د یونېسکو له خوا د نړیوال کولتوري میراث په لړلیک کې شامله شوه.