پر اوکراين باندې د روسيې د ۲۰۲۲ز کال يرغل پېژندګلوي

د ۲۰۲۱ ز کال په مارچ او اپرېل کې روسي ولسمشر ولاديمير پوتين روسي پوځ ته امر وکړ، چې له اوکراين سره په خپله نږدې پوله او کريميا کې د زرګونو نظامي پرسونل او تجهيزاتو راټولول پيل کړي، چې دا په ۲۰۱۴ ز کال کې د کريميا له تړلتيا راهيسې د تر ټولو پراخه سمبالونې استازولي کوي. دې چارې د يو شوني بريد په اړه د اندېښنو له امله يو نړيوال کړکېچ پر مخ یووړ.. د سپوږمکۍ انځورونو د زغره والو، راکټونو او درندې وسلو لېږدونې وښودلې. ياد ځواکونه د ۲۰۲۱ز کال په جون کې يوه برخه کې بېرته اېستل شوي وو، که څه هم، بنسټ يا جوړښت يې لا تر اوسه پر ځای پاتې و. د پوځي ځواک دويم ځل زياتېدل د ۲۰۲۱ ز کال په اکتوبر کې پيل شول، چې دا ځل يې د سرتېرو شمېر پراخ و او په نويو جبهو کې خپاره شول. په ډسمبر کې له ۱۰۰۰۰۰ څخه زيات روسي ځواکونه د اوکراين شا او خوا درې اړخونو ته راټول شوي وو. د روسيې د نظامي ځواک د زياتېدلو تر څنګ روسي چارواکو د ۲۰۲۱ ز کال له نومبر څخه د ۲۰۲۲ز کال تر فبروري پورې په پرله پسې ډول رده کړه، چې روسيه پر اوکراين باندې د بريد پلانونه لرل. ياد کړکېچ په کې د روانې جګړې اوسنۍ ۲۰۱۴ز کال سره تړلی دی، چې په خپل وار د روسيې او اوکراين تر منځ د جګړې برخه ده. د ۲۰۲۱ ز په ډسمبر کې روسيې د دوه تړونونو مسوده وړاندې کړه، چې د هغه څه غوښتنه په کې وه چې امنيتي ضمانتونه يې باله. يادونو تړونونو په قانوني ډول د شمالي اتلانتيک د تړون سازمان سره د اوکراين نه يو ځای کېدل او همدارنګه په ختيځه اروپا کې د ناټو په ځواکونو او دېره تجهيزاتو کې کمښت رانغاړه. په بشپړ ډول د غوښتنو د نه پوره کولو په حالت کې روسيې د نامعلومه نظامي ځواب ګواښ وکړ. ناټو يادې غوښتنې رد کړل او روسيې ته يې پر اکراين د يرغل زياتولو په حالت کې، د چټکو او سختو اقتصادي بنديزونو خبرداری ورکړ. دا کړکېچ د زياتو روښانفکرانو له لورې د سړې جګړې څخه راوروسته په اروپا کې يو له تر ټولو پياوړو کړکېچونو په توګه بيان شو. د نړيوالو چارو شنونکي د ۲۰۲۲ ز کال د فبروري په ۲۸ مه يادونه وکړه، چې پر اوکراين دا بريد يوه بله نښه ده چې درېيمه نړيواله جګړه دوام لري. د ۲۰۲۲ ز کال د فبروري پر ۲۱ مه روسيې د ډونيټسک د خلکو جمهوريت او لوهانسک د خلکو جمهوريت په نومونو ختيځ اکراين کې دوه بېلې شوې سيمې په رسمي ډول د خپلواکو دولتونو په توګه وپېژندلې او له څخه د روسيې د اغېزناکې وتنې په توګه په تعبير شوي حرکت کې يې؛ ته ځواکونه خپاره کړل. بېل شوي جمهوريتونه د خپل اړوند په پولو کې په رسميت وپېژندل شول، چې د تماس له کرښې څخه خورا هاخوا يې وغځول. د فبروري پر ۲۲ پوتين وويل چې: د تړونونه نور د باور وړ نه وو. په همدې ورځ د فدراسيون شورا د رايو په يووالي په يادو سيمو کې د نظامي ځواک کارونې ته اجازه ورکړه. د فبروري د ۲۴ مې په سهار پوتين اعلان وکړ، چې روسيې په کې ځانګړی نظامي عمليات پيل کړ او پر اوکراين يې هر اړخيزه بريد پيل کړ. مخینه په ۱۹۹۱ز کال کې د شوروي اتحاد له منحل کېدلو څخه وروسته اکراين او روسيې د نږدې اړيکو ساتلو ته دوام ورکړ. په ۱۹۹۴ ز کال کې اوکراين د خپلو هستوي وسلو د پرېښودلو هوکړه وکړه او د امنيتي ډاډ په اړه يې د بوداپيسټ ياداښت په دې شرط لاسليک کړ، چې روسيه، بريتانيا او متحده ايالتونه به د اکراين د ځمکۍ بشپړتيا يا سياسي خپلواکۍ پر وړاندې د ځواک کارونې يا ګواښونو يو ډاډ خپروي. پينځه کالونه وروسته روسيه د اروپايي امنيت لپاره منشور له لاسليک کوونکو دولتونو څخه و، چې دې منشور يو ځل بيا د هر يو غړي دولت ذاتي حق تاييد کړ، چې د اتحاد د تړونونو په ګډون لکه څرنګه يې چې وده کړې ده د خپلو امنيتي ترتيباتو په غوره کولو يا بدلولو کې خپلواک وي. له ۱۹۹۱ ز کال راهيسې د خپلواک هېواد په توګه د رسمي پېژندنې سره سره د شوروي اتحاد د سوسياليست جمهوريت د پخواني جموريت د يو جوړونکي په توګه؛ اکراين د روسيې د مشرتابه له لوري د خپل نفوذ د سيمې په توګه ګڼل شوې وه. په ۲۰۰۸ ز کال کې روسي ولسمشر ولاديمير پوتين په ناټو کې د اکراين د غړيتوب پر وړاندې وينا وکړه. په ۲۰۰۹ ز کال کې روماني شنونکي او مرستندويه ليکوالانو يې نظر ورکړ، چې د روسيې د اوکراين په اړه د بريژنيف د اصولو يوې تازه نسخې ته دوام ورکړی دی. ياده نسخه په ګوته کوي چې د اوکراين حاکميت د ۱۹۹۰ز لسيزې په لومړيو او د ۱۹۸۰ ز لسيزې د وروستيو پر مهال د شوروي د نفوذ سيمې له ړنګېدلو څخه مخکې، د وارسا تړون د غړو دولتونو له حاکميت څخه نه شي زياتېدلی. دا نظريه د هغې منطق پر بنسټ جوړه شوې ده، چې د ۱۹۹۰ز لسيزې په لومړيو کې د لويديځ د پخلا کولو په موخه د روسيې عملونه بايد د لوېديځ له لورې، د روسيې پر پوله د ناټو له پراختيا څخه پرته، له غبرګون سره مخامخ شوي وی. په ۲۰۱۴-۲۰۱۳ز کلونوکې د خوځښت د برخې په توګه د اونيو لاريونونو څخه وروسته، روسي پلوي اوکرايني ولسمشر او د اوکراين د پارلماني مخالفت اپوزيسيون مشرانو د ۲۰۱۴ ز کال د فبروري پر ۲۱ مه د ځای پر ځای کېدنې يو تړون لاسليک کړ، چې له وخته مخکې د ټاکنو غوښتنه يې وکړه. په سبا ورځ يې د استيضاح له رايې څخه مخکې له کيف څخه وتښتېد، چې د ولسمشر په توګه يې د نوموړي واکونه واخيستل. د اکريان د ختيځو سيمو د روسي ژبې مشرانو ته خپله تل پاتې ژمنتيا اعلان کړه، چې همدا په اکراين کې د ۲۰۱۴ ز کال روسي پلوې ګډوډۍ لامل شو. دا ګډوډي د روسيې له لورې د اکراين پر وړاندې د ګډې ترتيب شوې سياسي او نظامي مبارزې د برخې په توګه وهڅول شوه، چې په پای کې روسيې بريد وکړ او د ۲۰۱۴ ز کال په مارچ کې يې کريميا په خپلې خاورې پورې وتړله. د کريميا ياده تړلتيا په کې له جګړې څخه وروسته پېښه شوه، چې د ډونيتسک او لوهانسک د خلکو جمهوريتونو په نوم د روسيې له لورې د جوړو شويو نيمه دولتونو په رامنځته کېدنې سره د ۲۰۱۴ ز کال په اپرېل کې پيل شوه. د تړونونو جګړې ته اجازه ورکړه، چې په کې ښکته شي پاتې شي يا رسوب وکړي او د سيمې نږدې درېيمه برخه يې د بېلتون غوښتونکو په واک کې پرېښوده. دا کړکېچ جګړې ته د کنګل شوې شخړې د نوم ورکولو لامل شو. له ۲۰۱۹ ز کال راهيسې روسيې د يو ناتاييد شوي ټول نفوس له منځه له ۶۵۰۰۰۰ څخه زيات کورني روسي پاسپورتونه خپاره کړي دي، چې اوکرايني حکومت د سيمې د تړلتيا پر لور يو ګام وګڼه. د ۲۰۲۰ ز کال د سپټمبر په ۱۴ مه اوکرايني ولسمشر ولاديمير زيلينسکي د اوکراين د امنيت نوې ملې تګلاره تصويب کړه، چې په ناټو کې د غړيتوب په نښه کولو سره، سره د څرګندې ملګرتيا د پرمختګ لپاره اصول برابروي. زيلينسکي د کريميا د خپلواکه جمهوريت او د ښار په لنډ مهالي ډول د نيول شوې سيمې د ..... او بيا بشپړونې په تصويبولو سره؛ د ۲۰۲۱ ز کال مارچ په ۲۴ مه نېټه ۲۰۲۱۱۱۷ ګڼه فرمان لاسليک کړ، چې ياد فرمان د کريميا د منشور يا دريځ د فعاليتونو بشپړونکی دی. د ۲۰۲۱ ز کال په جولای کې پوټين د د روسانو او اکراينيانو د تاريخي يووالي په اړه: تر سرليک لاندې يوه مقاله خپره کړه، چې نوموړي په کې خپل هغه نظر يو ځل بيا تاييد کړ، چې روسان او اوکراينيان يو ولس دی. امريکايي تاريخپوه د پوټين نظريه د امپرياليزم په توګه بيان کړه. بریتانوي ژورنالېست ياده نظريه د تاريخي بياکتنې اصالت په توګه بيان کړه. نورو کتونکو يادونه کړې ده، چې روسي مشرتابه د معاصر اوکراين او تاريخ په اړه يې يو بل ډول بې ډوله نظر لري. روسيې ويلي دي چې: ناټو ته شونی اوکرايني لاسرسي او په ټوله کې د ناټو پراختيا د دوی ملي امنيت ګواښلی دی. پر وړاندې يې اوکراين او د روسيې ګاونډ نورو اروپايي هېوادونو پوتين په دې تورن کړی دی، چې د روسي سترواکۍ يا شوروي اتحاد د بيا جوړولو هڅه کوي او يرغليز نظامي سياستونه پلي کوي. سرچينې