شمالي قبرس

د شمالي قبرس د تركيې جمهوريت تركي : انګلیسي : د قبرس په شمالي برخه کې یو دولت دی چې یوازې د ترکیې لخوا په رسمیت پیژندل کیږي. ملګري ملتونه د قبرس په ټوله ټاپو باندې د قبرس جمهوریت حاکمیت په رسمیت پیژني. شاليد د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت په ۱۹۸۳ کال کې د یونان د قبرس له نیواک نه نهه کاله وروسته رامنځته شو. دا لنډمهاله اشغال د - د ملاتړو لخوا چې د یونان د نظامي ځواکونو لخوا یې ملاتړ شوی د څخه تر پورې دوام درلود. وروسته دغه ایالت په قبرس کې د ترکیې د پوځي مداخلې له امله رامنځ ته شو. له هغه وخت راهیسې ترکي ځواکونه په سیمه کې په لوی شمېر کې حضور لري. د شمالي قبرس د تركيې جمهوريت تر جوړېدو وړاندې دغه سيمه د شمالي قبرس د تركيې فدرالي دولت بلل كېده. دا ایالت نفوس لري او مربع کیلومتره مساحت لري. نږدې ټول نفوس یې د توکمیزو ترکانو څخه دی چې په ترکي ژبه خبرې کوي. د سیمې نفوس په دریو ټولنو ویشل شوی، یو یې اصلي ترکي قبرس دی، بل یې د ترکيې اوسیدونکي دي چې د ودونو له لارې یې دلته له قبرسیانو سره اړیکې ټینګې کړې دي، او دریم هغه ترکي اوسيدونکي دي چې له اناتولیا څخه مهاجر شوي دي. دلته د کردانو یو شمیر نفوس هم شتون لري. د ترکانو لوی نفوس د زره ماهر سرتیرو په توګه شتون لري. د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت د نیکوسیا ښار شمالي برخه شامله ده چې پلازمینه ده . د څخه وروسته، ډیری نفوس دلته مهاجر شول. اکثریت یې برتانیې ته لاړل په داسې حال کې چې زیات شمیر یې په ترکیه کې میشت شول. د دې مهاجرت لامل د ترکیې د شمالي قبرس جمهوریت خراب اقتصادي وضعیت د نړیوال پیژندلو نشتوالی و. دولت له نورو هېوادونو سره د سوداګرۍ په برخه کې له سختو ستونزو سره مخ دی. د ترکیې د شمالي قبرس جمهوریت او د قبرس جمهوریت ترمنځ سیمه د ملګرو ملتونو لخوا اداره کیږي. - د قبرس جمهوریت تاسیس شو د قبرس جمهوریت هغه مهال تاسیس شو چې د خلکو د اصرار سره سره بریتانیې له یونان سره د قبرس الحاق تصویب نه کړ او پر ځای یې د بشپړې خپلواکۍ وړاندیز وکړ او په دې توګه دغه ټاپو له لویې بریتانیا څخه خپلواک شو. دواړه قبرس او ترکي ټولنې چې په ټاپو کې ژوند کوي د نوي جمهوریت د چلولو غوښتنه وکړه. ځکه چې د قبرس جمهوریت د اساسي قانون له مخې هیڅ ترکی قبرص ولسمشر نشي کیدلی او هیڅ یوناني قبرصي مرستیال ولسمشر نه شي کیدای، سیاسي شنونکو په پیل کې ویره څرګنده کړه چې د قبرس په جمهوریت کې به کومه ستونزه رامنځ ته شي. دواړو قومونو ته په دولتي کورونو او دولتي دندو کې د نمایندګۍ ځانګړې شمیرې ورکړل شوې. د اساسي قانون له مخې د ولسي جرګې ۷۰ سلنه غړي به یوناني او ۳۰ سلنه ترکي قبرس وي. په نورو قضیو کې هم د ځواکونو او دولتي دندو په څیر تناسب په ترتیب سره او ټاکل شوی و. د د تضمین د تړون له مخې، یونان، ترکیه او بریتانیا د جمهوریت تضمین کونکي واکونه وو. - عامه پاڅون او د اساسي قانون لغوه کول د ۱۹۶۳ کال د ډسمبر په میاشت کې د قبرس حکومت ړنګ شو کله چې د ترکیې قبرسیانو له خپل ګډون څخه ووت. حقوقي مسایل له دریو کلونو راهیسې د دواړو ټولنو ترمنځ د موافقې د نشتوالي له امله په ټپه دریدلي چې کومې متفقې پریکړې ته ورسیږي. جنجال هغه وخت نور هم زیات شو چې د قبرس جمهوریت په اساسي قانون کې د تعدیل لپاره ۱۳ وړاندیزونه وشول. د ترکیې قبرسیانو د هغه سره سخت مخالفت وکړ او ځان یې د دولت د شریک بنسټ ایښودونکي پر ځای اقلیت اعلان کړ. هغه دغه تعدیلات له یونان سره د یوځای کیدو په لور یو مهم ګام وباله. د ۱۹۶۳م کال د ډسمبر په ۲۱ نیټه د ترکیې د کورنیو چارو د وزارت د ساداتو او سپین پوستو چارواکو ترمنځ په نښته کې دوه ترکي او یو یوناني قبرس پولیس ووژل شول. په ورته وخت کې، د دواړو قومونو ترمنځ جګړه پیل شوه او یوناني قبرسیانو په یونان کې د ترکي قبرسانو په وړاندې جګړه پیل کړه. په دغو نښتو کې ۱۹۱ ترکي او ۱۳۳ یوناني قبرصیان وژل شوي او ۲۰۹ ترکي او ۴۱ یوناني قبرصیان لادرکه شوي دي. د ترکيې د قبرس ځمکې په بشپړه توګه لوټ شوې او دوی مجبور شول چې په خپله خاوره کې د مهاجرو په توګه په خیمو کې ژوند وکړي. د راتلونکو کلونو لپاره، د هغه ژوند د ترکیې څخه په خوراکي توکو او درملو پورې تړلی و. په قبرس کې د ملګرو ملتونو د ځواکونو د لوی درستیز بریګیډیر فرانسس هین په وینا، د څخه تر پورې، د ترکیې قبرس په بشپړه توګه محاصره شوي او د دوی د ټولنې غړي د یونان د قبرس د ادارې لخوا په جدي توګه استحصال شوي او د ژوند له لومړنیو اړتیاوو څخه بې برخې دي. - د یونان او ترکیې پوځي عملیات د ۱۹۷۴ کال د جولای په ۱۵مه یوناني ځواکونو په قبرس کې واک تر لاسه کړ. ولسمشر ماکاریوس له دندې ګوښه او پر ځای یې د جنګیالي او د پارلمان غړي نیکولاس سمپسن د نوي ولسمشر په توګه وټاکل شو. ترکیې دا د ۱۹۶۰ کال د تضمین له تړون څخه ښکاره سرغړونه وبلله او پر وړاندې یې د یوه قوي پوځي اقدام توجیه وکړه او په دې توګه یې د ۱۹۷۴ کال د جولای په ۲۰ مه پر قبرس برید وکړ. د ترکیې دغه اقدام په قبرس کې د ترکیې د وګړو د ژغورلو لپاره خورا مهم و. ترکي ځواکونو د ټاپو ۳۷ سلنه برخه ونیوله، چې د یوناني قبرس یو لوی نفوس یې بې کوره کړ. یونانیان د قبرس ټاپو سویلي اړخ ته مهاجر شول پداسې حال کې چې ترکان د قبرس ټاپو شمالي خوا ته مهاجر شول. په زرګونو ترکي او یوناني قبرصیان د جګړې تر پایه ورک شول. - له فدراسیون څخه تر خپلواکۍ په کې د شمالي قبرس د ترکیې د فدرالي دولت تاسیس د قبرس په ټاپو کې د ترکیې قبرسیانو لپاره د یو دولت په توګه د نړیوالې پیژندنې د ترلاسه کولو په لور لومړی ګام و. چې د قبرس جمهوریت، ملګرو ملتونو او نړیوالې ټولنې لخوا په رسمیت نه دی پیژندل شوی. د یونان د قبرس له مشرتابه سره د اتو کلونو ناکامو خبرو اترو وروسته، شمالي قبرس د نومبر په ، کې خپله خپلواکي اعلان کړه او په دې توګه د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت رامنځته شو. خو تر اوسه له ترکیې پرته په نړۍ کې هیڅ هیواد په رسمیت نه دی پیژندلی. د ترکیې د شمالي قبرس جمهوریت د ټاکنیز نظام له مخې ولسمشر د پنځو کلونو لپاره ټاکل کیږي. مقننه اداره د جمهوریت مجلس ترکي: دامکری مجلسی ده چې غړي یې د پنځو حوزو له خوا ټاکل کیږي. د ۲۰۰۵ کال د فبرورۍ په ټولټاکنو کې د قبرس د سولې او یووالي پلوه ګوند، د ترکې جمهوریت جمهوري ګوند ، د تر ټولو لوی پارلماني ګوند په توګه راڅرګند شو، خو ونشو کړای څرګند اکثریت ترلاسه کړي. اقتصاد د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت اقتصاد د کارموندنې، سوداګرۍ، ګرځندوی او زده کړې په برخه کې تسلط لري، پداسې حال کې چې د کرنې او ودانولو په برخه کې یو کوچنی اقتصاد هم شتون لري. اقتصاد د ازاد بازار پر بنسټ کار کوي، خو د خصوصي او دولتي پانګونې د کمښت، لوړ عاید او د ماهرو کاریګرو د کمښت له امله له ستونزو سره مخ دی. سره له دې، د ترکیې قبرس اقتصاد په او کې په ترتیب سره د . او . سلنې ودې سره په اغیزمنه توګه ترسره کړ. د ودې زیاتوالی د ترکیې لیرې ثبات او د پوهنې او ساختماني سکتورونو وده ته منسوب شوی. د کال د جنورۍ او اګست ترمنځ، د شمالي قبرس ترکي جمهوریت ته د سیلانیانو شمیر و. له بلې خوا، د سړي سر عاید هم په چټکۍ سره وده کوي، چې په کې امریکایي ډالرو ته ورسیده په کې د امریکایي ډالرو په پرتله. نړیوال وضعیت او بهرنۍ اړیکې نړیواله ټولنه، د ترکیې په استثنا سره، د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت د یو خپلواک دولت په توګه نه پیژني، مګر په ټوله ټاپو کې د قبرس جمهوریت حاکمیت پیژني. ملګرو ملتونو په خپلو څو پریکړه لیکونو کې د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت غیر قانوني بللی دی. د اسلامي کنفرانس سازمان د ترکیې جمهوریت شمالي قبرس ته د رای ورکوونکي دولت حیثیت ورکړی او په سازمان کې د څارونکي په توګه شامل شوی دی. د پاکستان ، قطر او ګمبیا په ګډون یو شمېر نورو هېوادونو هم د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت په رسمیت پېژندلو مثبت نظر څرګند کړی دی. د ملګرو ملتونو د عنان پلان په اړه د کال د اپریل د ټولپوښتنې وروسته، د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت په اړه د نړیوالې ټولنې په چلند کې یو څه ښه والی راغلی دی. وروسته له هغه چې قبرس د اروپایی اتحادیې غړی شو ، اروپایی اتحادیې د شمالی قبرس د ترکیې جمهوریت د یوې لانجمنې سیمې په توګه په رسمیت وپېژاند چې تر اوسه حل شوی نه دی. او د اروپا په پارلمان کې قبرس ته ځانګړې شوې څوکۍ هم د ټولې ټاپو لپاره ورکول کیږي. په دې مطلب کې د ترکيې د شمالي قبرس اوسېدونکو د اروپايي ټولنې برخه اعلان شوه، خو له دې سره سره يې په ۲۰۰۴ کال کې په ترسره شويو ټاکنو کې د رايې ورکولو حق ډېر کم کارولی دی. پوځ د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت د او کلونو ترمنځ د ترکي قبرس نارینه دفاعي ځواک لري. اردو د ترکیې د اردو د غړو ملاتړ کوي، چې قول اردو په ټاپو کې د دوو برخو سره ځای پر ځای دی. په شمالي قبرس کې د ترکيې په جمهوريت کې د ترکي ځواکونو شتون د يوې جنجالي سيمې په توګه د بېلا بېلو خلکو له خوا په جلا نظر کتل کيږي. یوناني قبرصیان دې ته د یو غاصب او نیواکګر پوځ په سترګه ګوري، په داسې حال کې چې ترکي قبرصیان دې ته د خپل ژغورونکي او ساتونکي په سترګه ګوري. اړيکې او د ترانسپورت وسیلې د شمالي قبرس د تركيې جمهوريت تر ډېره د تركيې پر پوځي او اقتصادي مرستو متكي دى. دا د نوي ترکي لیرا د اسعارو په توګه کاروي. د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت ټول صادرات او واردات د ترکیې له لارې تیریږي. نړیوال تلیفوني زنګونه هم د ترکي ډیلینګ کوډونو له لارې ترسره کیږي. د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت په ویب کې د ترکیې د دویمې درجې ډومین .. کاروي، او بریښنالیک باید د مرسین ، ترکیې له لارې هم واستول شي، ځکه چې د نړیوال پوستي اتحادیې لخوا د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت د جلا کیدو په توګه په رسمیت نه پیژندلو له امله. خاوره.. د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت څخه مستقیم الوتنې هم د قبرس جمهوریت لخوا منع دي. د ګوچیت کلی او ارجان هوایی ډګرونه هم یوازې ترکیې او اذربایجان ته خلاص دي. د راهیسې، د قبرس جمهوریت د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت ټول بندرونه تړلي دي. خو ترکیه د دې اعلامیې مخالفت کوي او ټولې کښتۍ چې په شمالي قبرس کې میشت دي د ترکیې ټولو بندرونو ته وړیا لاسرسی لري. د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت اصلي اوسیدونکي یا هغه اشخاص چې د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت په پاسپورټونو ټاپه لري په احتمالي توګه د قبرس یا یونان جمهوریت ته د سفر کولو څخه منع شوي و ، مګر ځینې دا محدودیتونه د قبرس جمهوریت سره د یوځای کیدو راهیسې لرې شوي دي. اروپایی اتحادیه: په دې برخه کې د اتن او انقرې ترمینځ یخ نرم شوی او یخ خوري او وروسته له دې چې د شمالي قبرس ترکي جمهوریت د پاسپورټونو ټاپه لګول بند کړي ، د قبرس جمهوریت په نیکوسیا کې د شنه کرښې څخه تیریدو ته اجازه ورکوي. هوايي ډګرونه او بندرونه د ارجان هوایی ډګر نیکوشیا مرکزي هوایی ډګر د ګچیت کالی هوایی ډګر غازی موګوسافاماګوستا الکار کرتار هوایی ډګر ګارنیکیرینیا پنارباشي هوایی ډګر ګارنیکیرینیا توپال هوایی ډګر ګوزیل یورډمورفو پورټ ګارني بندر غازي موګاسافاماګوستا پوهنتونونه د ختیځ مدیترانې پوهنتون ختیځ پوهنتون ته نږدې د لیفکی اروپایی پوهنتون د قبرس نړیوال پوهنتون د ګیرني امریکایی پوهنتون د منځني ختیځ تخنیکي پوهنتون د شمالي قبرس کیمپس ګوزیلیورټ د سیاحت لپاره مناسب ځایونه د لالا مصطفی پاشا جومات چې په غازي مغوسې کې موقعیت لري د معمارۍ له پلوه د جوماتونو په منځ کې ځانګړی مقام لري. لیفکوشا د غازي مګوسا په څیر د لرغوني ښار مرکز لري. لرغونی ښار د . کیلومتره دیوال په اوږدو کې موقعیت لري چې اوس هم شتون لري. په شمال ختیځ کې د افسانوي مشهور پینټادکتیلوس غرونه دي. دا ډبرين غرونه د بحر له سطحې څخه متره لوړ دي او د بازنطيني اتل ډيګنوس په کيسه مشهور دي چې په خپل فوق العاده ځواک سره يې يرغلګرو عربانو ته ماتې ورکړه. د شمالي قبرس د ترکیې جمهوریت یو لوی بیرغ د غره په سویل کې د وونو کلي ته نږدې ایښودل شوی چې د لیفکوشا له ډیری برخو څخه په څرګنده توګه لیدل کیږي. د مدیترانې شاوخوا یو له خورا ښکلي ساحلونو څخه د ټاپو په ختیځ کې د کارپاز په سیمه کې دی. د اړوندو مقالو لیست شمالي قبرص د اړوندو مقالو لیست شمالي قبرص د اروپا هېوادونه قبرس ترکيه