ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ملي آزادي بښونكي غورځنگونه

ملي آزادي بښونكي غورځنگونه په وروسته پاتې او د استعمار لاندې هېوادونو كې، هغه تحريك او جنبش چې ټول ملت په كې برخه اخلي او د سياسي استقلال، ملي حاكميت او د خاورې د تماميت له پاره د خارجي اشغالگرو پر ضد مبارزه كوي، ملي آزادي بخښونكي غورځنگونه بلل كېږي. د ۱۹۷۹ م كال د دسمبر د ۲۹ نېټې د روسانو د تجاوز په مقابل كې د افغانستان د ولس ټول خلك د روسانو راپورته شول. ملي آزادي بخښونكي غورځنگونه د دويمې عمومي جگړې نه وروسته په افريقا، آسيا او لاتيني امريكا كې زياته وده وكړه او پياوړي شول. سياسي هڅوب
سپر هېواد

بفر سټیټ یا سپر هېواد چې په لغت كې د حايل او جدا كوونكي په معنا دى او د بفر سټيټ اصطلاح د دوه لويو رقيبو دولتونو ترمنځ يو ضعيف مملكت چې د دواړو گاونډيانو سره نسبتاً مشابه روابط ساتي او د دوى د مخامخ جنگ د مخنيوي په خاطر د دواړو دولتونو په موافقه د دواړو دولتونو له حملې څخه د يو بل په گټه مصئون وي. دواړه لوى دولتونه په خپلو منځو كې د بفرسټيټ د ځمكې تماميت او ملي حاكميت يو بل ته تضمينوي او په خپله يې په رسميت پيژني ترڅو په نورو ساحو كې خپلې پراختيا غوښتنې او استعماري پرمختگ ته په ډاډه زړه ادامه وركړاى شي. په ۱۹ مه پيړۍ كې او حتى د شلمې پيړۍ په لومړۍ ربع كې افغانستان د روس او انگليسي امپراطورۍ ترمنځه د بفرسټيټ په حيث د دواړو له خوا پيژندل شوى ؤ. سياسي هڅوب
پارلماني مبارزه

پارلماني مبارزه د سياسي مبارزې يو ديموكراتيك شكل دى. سياسي گوندونه د پارلماني مبارزې له لارې د خپلو هغه نماينده گانو په وسيله چې په پارلمان كې يې لري، ملت ته د حاكمو او استعمارگرو طبقو خيانتونه په ډاگه كوي او ددې لارې نه كوښښ كوي چې د ولس په ملاتړ او د دوى د مستقيمو رايو په واسطه پارلمان ته خپل ډير نماينده گان وليږي او د وخت حكومتونه او دولتونه ولس ته د دوى د حقوقو په وركولو مجبور كړي او په دې ډول قدرت ملت ته وليږدوي. ديكتاتوري، ټوټاليټر، اتوكرات، ارستوكرات او ټول افراطي گوندونه په پارلماني مبارزه عقيده نه لري او په دې ډول د ولس د واكمنۍ نه منكر دي. سياسي هڅوب
کانفدراسيون

كانفدراسيون د څو هېوادونو داسې يو اتحاد ته چې د يو مركزي دولت شكل ونه لري او د خارجي حملې په صورت كې په متقابل كومك متكي وي، كانفدراسيون بلل كېږي چې په داخلي او خارجي چارو كې خپلواك وي. سياسي هڅوب
خدايگوټی

خدايگوټی، الهه يا رب النوع، يانې ځانگړی خدای، د مصريانو، فنيقيانو، آريايانو، بابليانو، يونانيانو، روميانو.... د عقيدې پر اساس يانې ځانگړی خدای يا د طبيعي پېښو، ځواکونو او عواملو څخه د يوه موجود او مسبب. د هغه موجود په باب داسې فکر چې واک او قدرت يې تر هر انسان زيات وي. مثلاً پخوانيو مصريانو په هر هغه شي کې چې د دوی چاپېريال يې احاطه کړي ؤ، د يوې تېرې کوونکي اروا شته والی تصور کاوه او غوښتل يې چې د هغو د عبادت په واسطه د هغو د شره څخه ځان وژغوري. د دغو مصريانو له نظره د دې ارواگانو يوې ډلې په طبيعی شيانو لکه لمر، سپوږمۍ او د نيل په سيند کې تجلي کوله او لويې ډلې يې په ډول ډول ژوو کې استونگه درلوده نو ځکه هرې قبيلې د هغې اروا عبادت کاوه چې په يوه حيوان کې به يې ژوند درلوده او دهغه د حمايې هيله به يې کوله. ځينو د غو خلکو به دغوايي او ځينو به د زمري، مار، پيشي، خره... عبادت کاوه او دا شيان د دوی خدايان وه. په بله مرحله کې مصريانو دغه حيوانات د الهه وو تمثالونه تصورول او له دې جهته به يې د هغو مجسمو سرونه چې د دغو تمثالونو افاده به يې کوله، د هغو حيواناتو د سرونو په څېر جوړول چې دوی به يې عبادت کاوه. د دغو مجسمو څخه هرې يوې يو يو محيط درلود مثلاً هغه معبود چې د آمون په نامه يادېده او سر يې د گډي د سر په څېر و د تب د ښار خدای و او داسې نور.... په آريانا وېجې او بخدي کې د آريايانو د ژوند په لومړنيو ورځو کې ښکلو طبيعي منظرو او پېښو د دوی پام ځان ته جلب کړ او د دې سره سم د طبيعي عناصرو د درنښت نظريه را پيدا شوه تر دې چې د آلهه وو او رب النوعو عبادت عملي شکل وموند او ويدي سرودونه تر يوې اندازې پورې د دوی د ماقبل التاريخ د دورو د خدايانو عبادت په تيت و پرک صورت معرفي کوي، وارونا، ايندرا، سوريا، ميترا، اگني، ديوس، پريتيوي، سوما، وارونا... هغه مهم عناصر و چې د ويدي په زمانه کې د آريايانو په نزد د خدايانو او ارباب الانواعو په شکل گرځېدلي وو. سرچينه پښتو-پښتو تشريحي قاموس
سکټارېزم

سکټارېزم دغه اصطلاح د سكټ له كلمې څخه اخيستل شوې ده چې له خلكو او ملت څخه د يوې جلا برخې معنا وركوي. په عمومي ډول سكټاريزم له ملت او خلكو څخه د رابطې د پرې كولو، د منطقه پرستۍ او منطقوي تبعيض مفهوم افاده كوي. سكټاريزم له تعصبونو څخه زيږيدلى يو څېز دى چې په خپل متعصب او تنگ نظرانه فكري چوكاټ كې د ملت د اجتماعي ژوند څخه ځان گوښى كوي او هر ډول ارتباط له ملته شلوي. د منطقې او سيمې په نامه جلا كار كوي، دوى هر ډول وحدت ردوي. زموږ په هېواد كې د پخواني شوروي امپرياليزم او چيني شؤنيزم مركبه يوه ډله چې د ستم ملي په نامه ياديږي، يوه سكټارسته ډله ده او دغه صفتونه او اعمال يې په خواصو كې ليدل كېږي سياسي هڅوب
شوننېزم

شوننېزم دغه اصطلاح د فرانسې د لومړۍ امپراطورۍ د يوه سرتيرېنيكولاى شووين له نامه څخه اخيستل شوې ده چې هدف يې د نورو هېوادونو غلامول او د ملتونو ترمنځ د نفاق او بدبينۍ پيدا كول دي. ددې سياست پيروان خپل ملت پر نورو ملتونو لوړ بولي او نور ملتونه حقير شميري. شوئنيزم له نژاد پرستۍ نه منشاء نيسي او د وطن پرستۍ نه چې يو شريف احساس دى، ناوړه استفاده كوي. د خپل ملت لوړتيا د نورو ملتونو په ضرر تبليغوي. شوئنستي سياست د نړۍ ملتونه يو د بل په وړاندې راپاروي. ددې پر ځاى چې د ملتونو ترمنځ دوستي رامنځ ته كړي، د ملتونو ترمنځ د نفاق اور بلوي. استعماري، استثماري او فاشيستي رژيمونه د نورو هېوادونو په وړاندې د شوئنيستي سياست نه كار اخلي او خپلې منابع لټوي سياسي هڅوب
پرشاتگوال

پرشاتگوال په انگرېزي: دغه اصطلاح په تجديد نظر غوښتنې ترجمه كېږي او په اصطلاحي ډول د سوسياليستانو هغو سياستونو او روشونو ته وايي چې د نولسمې پيړۍ په اواخرو او د شلمې پيړۍ په لومړيو وختونو كې يې د كارل ماركس په نظرياتو تجديد نظر وكړ او د ماركس طبقاتي مبارزه يې رد كړه. دوى د پانگوالۍ د تدريجي زوال په نتيجه كې په سوسياليزم معتقد شول. د ريويژيونستانو مشران الماني سوسياليست او ورځپاڼه ليكونكىادواردبرنشتاين په انگلستان كې سيتني اوب برنارد شاو اوگراهام والس او نور وو. رويژيونيزم په زړه بورژوازۍ تكيه كوي او د پورلتاريا د ديكتاتورۍ په عوض سياسي ديموكراسۍ ته حق وركوي او د خپلې كاميابۍ په خاطر په انقلاب عقيده نه لري. دوى د سوسياليستانو ټولنه جوړه كړه او ځينې ايډيالوژيك انتقادونه يې په ماركسيزم وكړل. هغه انتقادونه دادي: د پانگوالۍ نظام نژدې له منځه تلل چې ماركس پيش بيني كړى ؤ، هغسې ونه شوه او نژدې هم نه ښكاري. طبقاتي مبارزه چې ماركس په كوم شدت او سرعت سره پيش بيني كړې وه، سرعت او پراخوالى يې پيدا نه كړ، متوسطه طبقه محوه نه شوه، برعكس نوره هم قوي شوه. لكه څنگه چې ماركس د پانگې او صنعت تمركز پيش بيني كړى ؤ، د هغې مطابق تمركز منځ ته رانغى او صلاحيت يې هم كم دى، ورو ورو يې انكشاف وكړ. په تدريجي پرمختگ كې د مؤفقيت امكان زيات دى، نسبت ناگهاني او قهرآميزو اعمالو ته. د كارگرانودطبقې د فشار په واسطه د كارگرانو استثمار لږ شوى دى. د توليدوونكو او مصرف كوونكو فعاليتونه د كارگرې طبقې د تدريجي لوړتيا سبب شوي دي. د سوسياليستانو او كمونستانو د اختلاف نه وروسته اوس په داخل د كمونستانو كې هم د ريويژيونيستي حركات لېدل كېږي. د پخواني شوروي اتحاد كمونستانو چيني كمونستان ريويژيونيستي او د ماركسيزم نه منحرف گڼل او چيني كمونستانو بيا دا ټاپه په شوروي كمونستانو لگوله. سياسي هڅوب
اليگارشي

اليگارشي دغه لغت د يوناني ژبې له اليگاركيا څخه اخيستل شوى چې معنا يې د يوې كوچنۍ ډلې حکومت دى. البته دغه ډله د ټولنې لوړ پوړې غړي دي او د اكثريت نظارت نه مني. په عمومي مفهوم، د يوې كوچنۍ، محدودۍ، استثمارگرې، د نفوذ څښتنې او بډايه ډلې سياسي او اقتصادي تسلط او نفوذ ته اليگارشي وايي. دغه ډله له دولتي قدرت څخه په استفادې، ناراض خلك چې د ټولنې اكثريت تشكيلوي او له دې قدرت څخه د خپلو شخصي منافو له پاره كار اخلي. افلاطون اليگارشي د حكومت ډير فاسد شكل بولي او د ارستوكراسۍ فساد يې گڼي. په موجوده وخت كې كله چې له اليگارشۍ څخه نوم واخيستل شي، مقصد يې له مالي اليگارشۍ څخه دى چې عبارت له هغو انحصاراتو څخه دى چې د امپرياليزم شكل يې نيولى دى. سياسي هڅوب
مونارشي

مونارشي د حکومت هغه شكل دى چې په هغه كې د حكومت اقتدار د يو تن په لاس كې وي، نورې ټولې وظيفې دده په واسطه خلكو ته سپارل كېږي. روسو۱۷۲۱. ۱۷۷۸ وايي چې په حكومتونو كې دا د حكومت ډيره پياوړې بڼه ده، دا ځكه چې: ټول قدرت له يوه مركز نه اداره كېږي. د يوه ماشين ټولې برخې د يوې ارادې تابع وي. ضد او نقيض قوتونه چې يو بل خنثى كوي، په كې نه وي. ډير لږ فعاليت ډيرې ښې نتيجې وركوي، په دې شرط چې د حكمران استعداد په نظر كې نيول شوى وي. د روسو په عقيده، مونارشي ځينې تاوانونه لري چې هغه دادي: د يو سړي حكومت استبداد منځ ته راوړي. واحد حكمران تل خپل پايښت د خلكو په كمزورۍ كې گوري. د روسو په عقيده د مونارشي اساسي نواقص دادي: په مونارشۍ كې تل چالبازه، دسيسه كار او پست همته خلك قدرت ته رسي. په مونارشۍ كې بل عيب دقدرت تسلسل دى چې د حكمران د مړيني نه وروسته يې وارث ته قدرت سپارل كېږي. كيداى شي د حكمران له مړيني څخه وروسته يې ليونى ځوى د خلكو حكمران شي. سياسي هڅوب
ارستوکراسي

ارستوکراسي د دغه لغت سټه له يوناني ژبې سره اړه لري چې د ښه او حکومت نه اخيستل شوې او لفظاً يې معنا د نيكانو، نجباوو او اشرافو حكومت دى. د نجابت او اشرافيت په پېژندنه كې اختلاف موجود دى. د افلاطون او ارسطو له نظره د نيكانو حكومت هغه حكومت دى چې د يو نجيب او ښه اقليت له خوا په يوه هېواد كې اجراء كېږي. د ښه والي معيار يې هم نظري او هم عملي دى او يوازې فلاسفه دغه خاصه درلودلاى شي. ارسطو د اليگارشي او ارسطوكراسۍ ترمنځ فرق كاوه، خو له ډيرې پخوا نه ارستوكراسي او اليگارشي يو د بل مرادف استعمال شوي دي. د سياسي فلسفې له نظره ارسطوكراسي هغه حكومت دى چې د افرادو د يوې داسې ډلې له خوا جراء كېږي چې د عقل او اخلاقو خاوندان وي، عمومي مصالح تر خپلو مصالحو وړاندې گڼي. د دوى حكومت د برترۍ او تسلط جنبه نه لري. مقصد د ارسطوكراسۍ نه د اشرافو او نجباوو حكومت دى چې د نسب، اقتصاد او كلتور له نظره له نور ملت څخه فرق ولري چې موجوده وخت كې په بورژوازي نړۍ كې د كارگرو منځ كې د كارگري اتحاد يو مشر چې له نورو كارگرو څخه امتياز لري. د كارگري ارسطوكراتانو په نامه ياديږي. زموږ له نظره ښه حكومت هغه دى چې د ټول ملت په اراده منځ ته راغلى وي، ملي اساس ولري، د ملت د ملي مصالحو او منافعو نه دفاع وكړي، فردي او اشرافي حكومتونه زموږ په نزد د تائيد وړ نه دي. سياسي هڅوب
ټوټالېټر

ټوټالېټر په لغت كې د جامع معنا وركوي او د صفت په ډول په هغو رژيمونو اطلاقيږي چې دا لاندې مشخصات ولري. په ټولو سياسي، اجتماعي او اقتصادي چارو كې د دولت شديد نظارت موجود وي. ټول سياسي قدرت د يوه حزب په واك كې وي او د ټولنې د ټولو ديموكراتيكو افكارو څارنه كوي. د انتقاد مخه په كلكه نيسي، منتقدين وهي، ځينې د محبس تورو تمبو ته غورځوي او وژني يې. په حزب او دولت كې په مطلق ډول د يوه تن تسلط موجود وي. په زور او جبر حاكم حزب خپله حزبي ايډيالوژي د ټولنې په ټولو اقشارو كې خپروي او فردي آزادي له منځه وړي. د مخالفينو د سركوبولو او له منځه وړلو له پاره هر ډول ترور، اختناق او بې شرمانه اعمالو ته هڅه كوي. په ټوټاليټر دولتونو كې د ټولنې او افرادو په سياسي، اجتماعي او اقتصادي ژوند كې د دولت مداخله هيڅ حد نه لري. دغه ډول فعاليتونه، حتى هنري او ادبي فعاليتونه تر څارنې لاندې نيسي او د جمعي ارتباط په ټولو الكتريكي او طباعتي وسايلو، جدي او كلك مراقبت جاري ساتي. ټوټاليټر دولتونه داسې ډلې او اشخاص چې د دوى د قضاوت او نظارت له حوزې څخه د باندې وي، نه شي تحمل كولاى. دغه ډول خلك لومړى په يوه حزب كې په ديموكراتيك شكل متشكل كېږي، خو كله چې قدرت ته ورسېدل نو بيا ديموكراسي يوې خواته ږدي او له خپل قدرته كار اخلي. په دنيا كې ددې ډول نهضتونو بارزه نمونه د هټلر ناسيونال سوسياليست گوند ؤ چې د ديموكراسۍ له لارې قدرت ته ورسېد، قدرت ته د رسېدو سره سم يې ديموكراسي يوې خواته وغورځوله او په غورو او زورگويو يې پېل وكړ. د ايټاليا فاشيست او د المان نازي دولتونه د ټوټاليټر دولتونو ښې نمونې دي. ټول كمونستي دولتونه هم د ټوټاليټر دولتونو په كتگوريو كې حسابيږي چې ښه مثال يې په افغانستان كې د ۱۳۵۷ لمريز كال د ثور د اومې نېټې څخه وروسته د تره كې، امين،كارمل او ډاكټر نجيب كمونستي حكومتونه دي. سياسي هڅوب
زورواکي

دیکتاتوري هغه ډول حکومت دی چې د یوه مشر دیکتاتور یا د مشرانو د یوې ډلې له خوا جوړیږي کوم چې د حکومت واک چې خلکو ته یې ژمنه شوې وي، په لاس کې لري او د سیاسي کثرت ګرايي پلورالیزم یا ازادو رسنیو په وړاندې هېڅ زغم نه لري. په زیاترو دیکتاتوري نظامونو کې، د هېواد اساسي قانون خپلو اتباعو ته حقونه او د ازادو او دیموکراتیکو ټولټاکنو ژمنه ورکړې وي او وايي چې اتباع به یې له دې ټولو حقونو څخه برخمن وي، خو په حقیقت کې داسې نه وي. لکه څرنګه چې دیموکراسۍ د حکومت کولو داسې یو ډول دی چې پکې هغه کسان چې حکومت کوي هغوی د یوې دورې لپاره د ټولټاکنو له لارې ټاکل کېږي، خو په دیکتاتوري نظامونه کې بیا داسې څه نشته . په ۱۹مه او ۲۰مه پېړۍ کې، دیکتاتوري نظامونه او مشروطه دیموکراسۍ د نړۍ په کچه د حکومت کولو د دوو اصلي بڼو په څیر رامنځته شوې او په تدریج سره یې ځواکمن شاهي نظامونه وپرځول. په معمول ډول په دیکتاتوري رژیم کې، د هېواد مشر د دیکتاتور په نوم سره پیژندل کېږي؛ که څه هم د هغه رسمي نوم ښايي مشر یا رهبر ته ورته یو نوم وي. د دیکتاتورانو یوه ځانګړنه دا ده چې هغوی د خپل پیاوړي شخصیت نه ډېره ګټه اخلي او نه پریږدي چې خلک ازادو رسنیو ته لاسرسی ولري، تر څو وکولای شي خپله برتري او خپلواک سیاسي او ټولنیز ثبات خوندي وساتي. دیکتاتور او توتالیتر ټولنې په معمول ډول د ځایناستي حکومتي سیستم د پلویانو د اغېز د کمولو لپاره له سیاسي تبلیغاتو څخه کار اخلي. ډولونه دیکتاتوري نظام په اصل کې د هغه ډول حکومت په توګه تعریف شوی چېرته چې بشپړ واک د مشر یا رهبر چا ته چې دیکتاتور ویل کېږي، یوې کوچنۍ ډلې یا حکومتي سازمان په لاس کې وي او موخه یې د سیاسي کثرت ګرايي پلورالیزم او مدني بسیج له منځه وړل وي. په بله وینا، دیموکراسي چې په عامه توګه د دیکتاتورۍ له مفهوم سره پرتله کېږي، د هغه ډول حکومت په توګه تعریفیږي چې واک په خلکو پورې اړه لري او واکمنان د ازادو ټولټاکنو له لارې پکې ټاکل کېږي. د حکومت یو بل نوی ډول چې د شلمې پېړۍ په لومړیو کې رامنځته شو په عامه توګه ډېر د دیکتاتورۍ له مفهوم سره تړلی دی چې د توتالیترانیزم په نوم پیژندل کېږي. دا ډول نظام بیا د یوه سیاسي ګوند او په ځانګړې توګه د یوه پیاوړي رهبر ریښتیني الګو د شتون له کبله پیژندل کېږي، څوک چې خپل شخصي او سیاسي سترتوب پر نورو باندې تپي. دوه هغه اصلي اړخونه چې د واک له ساتنې سره مرسته کوي، هغه د دولت او د پولیسو د ځواک تر منځ تلپاته همکارۍ او یوه ډېره پراخه ایډیالوژي ده. دولت پر ټولو رسنیو او ټولنیزو او اقتصادي موسساتو باندې بشپړ کنټرول لري. د هانا ارنټ په وینا، توتالیتاریزم د ډیکتاتورۍ یو نوی او افراطي ډول دی چې له اتومیزه او ګوښه شويو کسانو څخه جوړ شوی. سربېره پر دې، هغه دا هم مني چې ایډیالوژي د ټولې ټولنې د سازمان دهي د څرنګوالې په ټاکنه کې اصلي اغېز تر سره کوي. سرچينې او ياداښتونه سياسي هڅوب
هوا

هوا یا مصیبت یا نوده چې په انګليسي کې ورته او په اردو کې ورته موسم وايي زموږ په شاوخوا چاپېریال کې د ګازونو ټولګه بلل کیږي. هغه هوا چې موږ تنفس کوو د نایتروجن ٪، اکسیجن ٪، ارګون .٪ او کاربن ډای اکسایډ .٪ په شمول د ګازونو مخلوط دی. د هوا حرکت ته باد یا باد ویل کیږي. د هوا شتون د ایروبیک ارګانیزمونو له حیواناتو څخه نباتاتو او میکروبونو لپاره اړین دی. هوا په یوه ټاکلې فضا د فضا هوا یا اتموسفیر او په یوه ټاکلې موده کې اغیزې، شرایط او طبیعي اغیزې دي. دا اصطلاح معمولا په لنډ وخت کې د طبیعي پیچلتیاوو د شرایطو او حالتونو فعالیت لپاره کارول کیږي څو ساعته یا څو ورځې . د اوږدمهاله شرایطو څرګندولو لپاره، شرایط لکه هوا او اقلیم کارول کیږي. انځورتون اړوندې پوښتنې د هوا وړاندوینه اقلیم باد بایوسفیر فشار شوې هوا د کیوټو تړون سرچینې بهرنۍ لینک د اوسني اتموسفیر او بحر سطحي شرایطو متقابل نړیوال نقشه.
ولس غولونه

ولس غولونه په انگرېزي: يا دماگوژي د دې نظريې پلويان خلک په درواغو وعدو او شعارونو غولوي. دماگوگ هغه چاته ويل كېږي چې هڅه كوي د درواغو خبرو، وعدو او د حقايقو د تحريف له لارې خلك د ځان طرفدار كړي او د دوى ملاتړ ځان ته حاصل كړي. تور ارتجاعي او كمونستي رژيمونه د جمعي مفاهيمې د الكتريكي او طباعتي وسايلو له لارې خلكو ته د درواغو وعدې وركوي. د مصاحبو او بيانو له لارې حقايق تحريفوي او څه چې حقايق وي، هغه ملت ته نه ښكاره كوي. دوى غواړي چې په دې توگه ملت ته فريب وركړي او د خپل اقتدار عمر اوږد كړي. سياسي هڅوب
عبدالروف خان خاکي

مولوي عبدالروف خان خاکي د صفر مياشت ۵م . کال ۱۲۶۷م س. د کندهار د يو نوموتې مولوي حبيب الله چې د کندهاري محقق په نوم مشهور و کور کې وزېږېد .د امير حبيب الله خان په دربار کې د شاهي مدرسې ښوونکی و . دی د کندهار سيمې يو دينپوه مولوي و . دی د سراج الاخبار جريدې بنسټگر او چلوونکی و . لومړنۍ گڼه يې په کال ۱۹۰۵م زېږيز کې خپره شوه چې امير حبيب الله خان ورباندې بډوالی وښود او وروسته د لومړۍ گڼې يې يوولس کاله په خپروونې بنديز ولگاوه. مخينه زده کړې سرچينې پښتانه د کلتوري ښکېلاک په زنځيرونو کې ليکوال : غوث خيبري
عبدالقيوم خان الکوزی

مولوي عبدالقيوم خان الکوزی د مولوي نورمحمد خان الکوزي زوی او د مولوي محمد الکوزي لمسی او د محمد عظيم خان الکوزي کړوسی وو. دی د امير حبيب الله خان لخوا په توپ والوزول شو، ځکه چې د مشروطه غوښتونکو له ډلې څخه مخکښ کس وو. مخينه زده کړې د لومړۍ مشروطه غوښتونکو نوملړ محمد مولوي سرور واصف الکوزی ملا سعد الله خان الکوزی مولوي عبدالقيوم خان الکوزی مولوي عبدالروف خان خاکي عبدالرحمان خان لودين مولوي عبدالرب اخندزاده مير قاسم خان د چهارباغ لغمان مولوي عبدالواسع اخندزاده مولوي غلام محي الدين خان افغان مولوي محمد مظفر خان مروت عبدالجلال خان پښتون بابا عبدالعزيز خان الکوزی اخندزاده محمد اکبر خان اسحاق زی محمد ايوب پوپلزی د قندهاري په نوم هم ياد شوی سرچينې پښتانه د کلتوري ښکېلاک په زنځيرونو کې ليکوال : غوث خيبري
دگماتېزم

دگماتېزم دغه اصطلاح د له كلمې څخه چې د جامد معنا لري، مشتق شوې ده. دگماتيزم هغه طرز تفكر ته ويل كېږي چې اساس او پايله يې په تغير نه منونكو مفاهيمو ولاړ وي، د مكان او زمان شرايط په پام كې نه نيسي. هغه څوك چې دغه ډول طرزتفكر لري، هغه ته دگماتيست وايي. په فلسفي لحاظ دگماتيزم له حقيقت سره د زمان او مكان د شرايطو نه پيوستون او د نړۍ د اشياؤ او پديدو تحرك او پرمختيا نفي كوي. په سياسي لحاظ دگماتيزم موجودو شرايطو او حقايقو ته په نه پاملرنې تعبيرېږي چې دغه چارې په خپله د تيوري او عمل د بېلوالې سبب گرځي. لنډه دا چې هغه روش او طرزتفكر چې په تجربه، ازميښت، منطق او علمي اصولو اتكاء نه لري او په وهم، تخيل، تعصب او د پټو سترگو په تقليد متكي وي، هغه دگماتيزم بلل كېږي. دگماتيزم د ملي مترقي قوتونو له پاره ستر خطر دى او ددې ناوړه مرض نه بايد د گوند ټول غړي ځان وساتي. ماركسيستان، ليننستان او مائويستان د دگماتيزم په ناوړه رنځ اخته دي؛ غواړي چې د ماركس، لينن او مائوتسی تونگ څو زړې مقولې په كوركورانه او جامد شكل، بې له دې چې د ټولنې عيني او ذهني شرايط او زماني تغيرات په نظر كې ونيسي، په خلكو ومني. سياسي هڅوب
اپورتونېزم

اپورتونېزم دغه اصطلاح د فرانسوي ژبې څخه اخيستل شوې ده چې د فرصت معنا لري. فرصت لټولو، ابن الوقتي د اوضاعو له تعبير سره سم د خپلو شخصي گټو له پاره د خپل جهت ته تغير وركولو ته اپورتونيزم يا اپورچونيزم وايي. هغه كسان چې د دغه سياست پيروي كوي، اپورچونيست بلل كېږي. په سياست كې اپورچونيست هغه چاته ويل كېږي چې تل د قدرت وخواته ميلان لري. زموږ د عامو خلكو په اصطلاح د چرگ د لكۍ حيثيت لري؛ هرې خوا ته كږيږي. اپورچونيستان د هېڅ ډول اصولو تابع نه دي، ملي مترقي عناصر اپورچونيزم ته په كركه گوري او عقيده لري چې اپورچونيست سړى هيڅكله خپل هېواد او ملت ته خدمت نه شي كولى او نه ثابت فكر او ټاكلي مشي درلودلاى شي. سياسي هڅوب
بهسود ولسوالۍ (ننگرهار)

د بهسود ولسوالۍ ٢٢٠،٥ کيلو متره مربع مساحت لري او د ٢٩٧٧٥١ نفوس در لودونکې ولسوالۍ ده ، چې ٩٣ لوي او ١٢٨ واړه کلي لري . د دغې ولسوالۍ شمال لوري ته کوز کونړ او د لغمان قرغې ولسوالۍ ، جنوب ته د چپرهار او روداتو ولسوالۍ ، ختيځ ته يې بټي کوټ او رودات او لويديځ ته يې د جلال اباد ښار او د سره رود ولسوالۍ موقيعت لري. ياده ولسوالۍ ١٧١٧٢ زراعتي ابي ځمکه او ٤٠٠ هکتاره للمي ځمکه لري ، چې پکې ٤٩٦٢٥ کورنۍ پکې ژوند کوي. دبهسودو ولسوال نعمت الله نورزى وايي په بهسود ولسوالۍ کې ٤٨ ښوونځي ، لېسې او مدرسې موجودي دي ، چې پکې ٣١٧٧٨ زره هلکان او ١٥٠٧١ نجونې په تعليم بوخت دي او د ٩٤٠ ښوونکو له لوري ورته تدريس ورکول کيږي. ياده ولسوالۍ ٧١ بابه جامع او ١١١ بابه فرعي مسجدونه لري ، چې دولايت مقام په لارښوونه دارشاد حج او اوقافو ر ياست لخوا ورته امکانات برابريږي . نوموړې ولسوالۍ ٨ کلينيکونه لري ،چې د ١٢ ډاکترانو او ١٢ نرسانو له لوري خلکو ته صحي خدمات وړاندې کوي ، تاريخي اثار يې د هډې په اخندزاده او بهر اباد کليو کې شتون لري. په ياده ولسوالۍ کې عرب ، تاجک ، پښتانه او پشه يي قومونه ژوند کوي ، د خلکو دستونزو دحل لپاره انکشافي شورا لري ، چې ٢٠ تنه نارينه او ١٠ تنه زنانه غړي لري، په بهسود ولسوالۍ کې ٥٢ پروژې بشپړې شوي ، چې پکې سرکونه استينادي ديوالونه ، حرفوي کورسونه ، سربندونه ، د پلو لارو رغونه ، ښوونځي ، د ښوونځيو احاطه ، د اوبو برېښنا ، د ويالو پاکول او پلچکونه جوړ شوي دي. بهسودو ولسوالۍ کې ١٠٠ د ملي پيوستون شورا گانې ايجاد شوي او ټولې پروژې يې پلي شوي دي او ١٨ کلي ، چې د ملي پيوستون د پوښښ نه پاتې وه اوس د شوراگانو په ايجادولو سره د لخوا قرارداد شويدى . دولسوال نورزي په وينا په ياده ولسوالۍ کې د مخدره توکو کرل صفر شوي ، ډاياگ پروگرام تطبيق شوى دي . ولسوال وايي په بهسود ولسوالۍ کې يو شمېر کسانو پانگونه کړې ، چې له امله يې دغه ولسوالۍ ښه عوايد لري ، چې دهغې له جملې څخه په ياده ولسوالۍ کې ٨٨ د موټرو بارگينونه ، ٣٨ د تيلو پمپ استيشنونه ، ١٣٧ قراردادي ماليې ، ١٦ د معمالاتو د لارښوونې دفترونه ، ٧ مخابراتي انتنونه ، د اره کشۍ ماشينونه ، کرش ماشينونه ، ډيزلي ماشينونو ژرنده ، روغتونونه ، درملتونونه ، ليبارټرۍ ، شخصي جنراتورونه او د بلوکونو جوړولو دستگاوې شتون لري ، چې دهرې مياشتې په اخر کې ترې ماليات اخستل کيږي او دولتي بوديجې ته لېږل کيږي. ولسوال وايي دوى دخپلې امنيې قوماندانۍ له لارې چې دقوماندان سمونوال روح الامين په مشرۍ چارې مخ ته وړي دسلگونه پېښو مخنيوى کړى ، درې تنه تښتونکي ، لس دغلا قضيې ، اته قاتلين ، څلور وسله وال مخالفين ، څلور دوسايطو تښتونکي او په ډېرې اندازې سره مختلف ډوله مهمات نيولي او شاوخوا زر جريبه ځمکه يې له غصب څخه راگرځولې ده . د ننگرهار ولايت ولسوالۍ
سوفيست

سوفيست يا سوفيسط په يواني ژبه: په لرغوني يونان او لرغوني روم کې هاغه ځانگړو استادانو ته وېل کېدل چې د فلسفې په فصاحت او بلاغت اړخ باندې برلاسي و . که څه هم ځينې سوفيستانو د سندارا موسيقۍ ، ورزښت ، او شمېرپوهنې څانگو سبقونه ورکول خو په ټولگړې توگه يې ځوانو سياستوالو ، حکومتوالو ته د ارېته يا ارېتس زده کړې ورکولې ، چې موخه يې د هرچا څخه د بهتر ځان گڼل و. سوفيستانو په لومړي سر کې د بډايه او نوموتو کورنيو غړو ته د ښو زده کړو ورزده کول پر مخ وړل ، چې وروسته بيا د سقراط ، افلاطون او زېنوفون لخوا د دوی دغه کړنې وغندل شوې. برسېره پر دوی باندې د نيوکو دغو ځانگړو استادانو سوفيسطانو خپلو کړنو ته په ځانگړي توگه د روم د تاريخي پير په کلونو کې چې د دوهم سوفيسطي پیر په نوم شهرت لري وروسته دوام ورکړ. په دغو سوفيستانو باندې ډېرې درندې نيوکې د افلاطون او ارستو لخوا روانې وې . آرپوهه د يوناني ژبې ویی سوفوس چې د نوم په بڼه د سوفيا سره تړاؤ لري مانا يې ٫٫ ماهر٬٬ يا ٫٫ هوښيار٬٬ راوځي ، ځکه چې په لرغوني يونان کې د افسانيي شاعرهومر په پېر کې هر هاغه چاته سوفيا يا سوفوس وېل کېدل چې د ځانگړو ښکليو هنرونو اوقلم او تورې علمي استعدادونو خاوندان به و. يوه بېلگه يې د لرغوني يونان د هينيکوس په نامه يوه پژۍ چې د يوې آسگاډي د سيالۍ لوبغاړی دی او يو لاس يې نشته خو په ښي لاس باندې گاډۍ ځغلوي .همدې ته ورته هوښيارو بنيادمانو ته يې سوفوی يا سوفوس وېل . وروسته بيا دغه ویی يا ويېکه په ټولگړې توگه عام مفهوم خپل کړ چې له مخې يې د علم مانا غوره کړه د بېلگې په توگه ، په سياست ، اخلاق ، او کورنيو چارو نظم اړوند چارو . دغه د لرغوني يوناني ژبې ادبياتو په افسانوي اووه قصيدو کې چې په ۷م مخزېږدي او ۶م مخزېږدي کې لکه د سولون او تېلس څرگند شوي . همدارنگه دغه ماناوې د هروډوټس په تاريخي لیکنو کې څرگندې شوي .ريچارډ مارټن دغو اووه افسانوي قصيدو ته دد سياسي شاعرۍ لوبگرانو نوم ورکړی. د سوفوس د ويی څخه د سوفيزدو فعېل يا ٫٫کړيال٬٬ جوړېږي چې مانا يې ده زده کړه ، پوهول ، په زده کړې سمبالول ، خو د ژبښودنې د بې غږه حالت په لړ کې يې مانا ٫٫جوړېدل يا هوښيارېدل٬٬ راوځي يا هم ٫٫ ځيرفکره يا د پوهې او مسلک خاوند ٬٬ هم بلل کېږي . په پايله کې له دغه کړيال يا فعېل څخه يو نوم د سوفيستس په بڼه جوړشو ، چې په اصل کې يې مانا ٫٫ د خپل د هنر پنځگر يا ماسټر٬٬ بلل کېږي ، خو بيا د دې مانا هم پراخه شوه او د ٫٫ هوښيار سړي٬٬ مانا يې خپله کړه . همدغه ٫٫سوفيست٬٬ وييکه په نورو گڼشمېر ژبو کې د پورتني ويي ٫٫ سوفيستس٬٬ څخه راوتلې . دغه د سوفيست ويی په يوناني ژبې کې د نورو ويوونو سره هم گډېږي چې يو ترکيبي مانا راباسي . د بېلگې په توگه ، ٫٫ گېمنوسوفيست ٬٬ يانې لوڅ فيلسوفان ، ٫٫ آيتروسوفيست٬٬ يانې يو ډول رنځپوه ، چې په لرغوني رومي ټولواکمنې پېرکې يادېده . د پينځمې مخزېږدي پېر سوفيستان د ۵مې م.ز. پېړۍ په دوهمو نيمايي کالونوکې په ځانگړې توگه آتېن کې يې ٫٫سوفيست٬٬ د يو ټولی هاغو پوهاندو کسانو ته وېل چې سيار گرځېدونکي استادان و. دوی به د پيسو په بدل کې خلکو ته زده کړې ورښودلې . سوفيستان او ولسواکي سوفيستان او زده کړې بهير سرچينې د يونان لرغونې فلسفې د يونان لرغوني فيلسوفان فلسوفان
رامبېل

رامبېل يو ډول گل دی گلان
زېب او حانيا

زېب او حانيه په انگرېزي ژبه: دسندارا په ډگر کې د دوه ؤ جوړه هنرمندانو د يوې ډلې په توگه د گډ هنري کار او ډلې نوم دی، چې د خيبر پښتونخوا د غرنۍ سيمې کوهاټ څخه دوه هنرمندې نجونې د زېب النساهمايون بنگښ او حانيه اسلم په نوم گډ سندريز کار ته راوتلي. دوی د يوې سندريزې ډلې په زېب او حانيه په لنډ نوم په پاکستان او هند نورو نژدو سيمو کې پېژندل شوي او د ډوېټ جوړه سندربولۍ گډکار يې پر مخ اچولی . دوی ډېری سندرې په هندي يا اوردو ژبه ويلي دي خو په پاړسي کې يې هم غږونه آزمويلي . زېب النساهُمايون بنگښ او حانيااسلم بنگښ دواړه د کوهاټ د نا رامه او دوديزې مذهبي سيمې روڼ انده او لوستې پښتنې هنرمندانې دي . تر اوسه پورې يې په خپله مورنۍ ژبه پښتو سندرې ندي ويلي ، خو د بي بي سي پښتو څانگې سره په مرکه کې يې د پښتو سندرو ويلو ژمنې وکړې او يوه د افغانستان فلکور يا ولسي پښتو سندره يې هم ووېله . د زېب او حانيه د سندرو ځېل گډ ژبني گډ توکمه موسيقي ، ولسي او نوي طرز پاپ سندارا غږول دي .دواړې په اسلام اباد او لاهور کې اوسېږي او په کراچۍ کې هم اوسېدلي دي . د دوی ډله په پاکستان کې راټوکېدلې خو هند ، تورکيې ، انگلينډ او امريکې کې کنسرټونه ترسره کړي .د دوی د سندارا او غږ ډېری مينه وال ځوانان دي او ډېر لوېديزوال هم د دوی له سندرو خوند اخيستی شي .دغه سندريزه ډله د دوه ؤ خپلوانو نجونو زېب او حانيه لخوا د يوې پروژې په توگه له پاکستان سر راوويست . دوی د پاکستان نوموتو ځوانو سندرغاړو سره لکه عاطف اسلم،علي ظفر ،حديقه کياني او داسې نورو سره په پاکستان دننه او بهر يې گډو کنسرټونو کې برخې اخيستې. دډلې جوړښت زېب النسا بنگښ او حانيا اسلم دواړو د زېب او حانيا په نوم هنري کار پیل کړ ، خو تر هرڅه دمخه د دوی هنري کار د کالج د زده کړنځای څخه د شوق پر بنسټ رامنځته شو چې ورو ورو بيا د سندارا ډگر ته په رسمي او برنډه جدي توگه کال ۲۰۰۷م زېږدي کې د ډلې زېب او حانيا تر نوم راووتل . د سندارا ځېلونه سندريزې ټولگې تر اوسه پورې يې يوه سندريزه ټولگه په کال ۲۰۰۸م .ز. کې جوړه کړې چې چوپ نومېږي. ستاينيزې . . . سرچينې
گندا سېنگ

پوهاند گندا سېنگ زوکړه د ۱۹۰۰ زېږدي کال، د نوامبر ۱۵، هند، پنجاب - مړینه د ۱۹۸۷ زیږدي کال د ډيسمبر ۲۷، پنجاب په انگرېزي: د هند يو نامتو ليکوال او تاريخپوه وو. مخينه ډاکټر گنداسینگ د جوالا سینگ زوی دی چې د ۱۹۰۰ زیږدي کال د نوامبر د میاشتې پر ۱۵ نېټه د هند د پنجاب د هوشیار پور په سیمه کې زیږیدلی دی. گنډاسینگ لا وړوکی ماشوم وو چې د خپلې سیمې له مسلمان ملا نه یې د درس په ویلو پیل وکړ او وروسته بیا د خپلې سیمې په لومړني ښوونځي پرائمري سکول کې شامل شو. د ښوونځي تر پای ته رسولو وروسته د هوشیارپور په ډي .ای .وي کالج کې شامل شو او بیا د لاهور د فورمان په کریسچن کالج کې شامل شو. کله چې لا نولس کلن ځوان وو د انگرېزانو له خوا په پوځ کې برتهي شو او په راولپینډۍ او پېښور کې یې د انگرېزانو لپاره پوځي دندې تر سره کولې. هغه وروسته په ۱۹۲۰ او ۱۹۲۱ زیږدي کلونو کې د عراق په بصرې ښار کې د انگرېزانو په پوځ کې کار کاوه، خو وروسته هلته د ټوپک په گولۍ ولگید او ټپي شو او په روغتون کې وو. تر جوړېدو وروسته هندوستان ته ولېږل شو، خو په تېروتنې سره د هغه کورنۍ ته ویل شوی وو چې دی مړ شوی دی. کله چې يو مهال هغه د خپل کور دروازه وټکوله نو د کورنۍ غړي یې وویرېدل چې گواکې دا د هغه روح دی نو ځکه یې کور ته د ننوتو اجازه ورنه کړه. تر هغه وروسته گنډاسینگ تر ډیرې مودې پورې په خپل کور کې پاتې نه شو او له هغه ځایه بیرته عراق ته ستون شو. له عراقه داینگلو پرشین د تیلو په کمپنۍ کې، چې د ایران په آبادان ښار کې وو، د شمېراند محاسب په توگه وگومارل شو. په دغه وخت کې مشهور انگریزي سکالر سر ارنالډ ویلسن د دغې کمپنۍ منیجر وو. گنداسینگ پر ۱۹۳۰ زیږدي کال پنجاب ته ستون شو او هلته د پهولواري میاشتنۍ مجلې د کتنپلاوي ایډیټور غړی وو. بیا وروسته پر ۱۹۴۹ زیږدي کال د پنجاب د پټیالې ښار د موزیم د ارشیف ډایريکټر وو. ډاکټر گندا سینگ د دوکتورا تر لاسه کولو لپاره پر ۱۹۵۰ ز کال د هند د پنجاب پوهنتون په چاندیگړ ښار کې د تاریخ په څانگه کې شامل شو. نوموړي پر ۱۹۵۴ زیږدي کال پر دراني احمد شاه د خپلې دوکتورا پايليک تیزس ولیکه. هغه د هند د نورو تاريخ ليکونکيو او له هغو نه د مولانا ابوالکلام ازاد له خوا تل هڅول کېده. وروسته هغه د هند د پنجاب د پټیالې په خالصه کالج کې د تاریخ څانگې د مشر په توگه وگومارل شو. په ۱۹۵۶ زیږدي کال کې یې د پنجاب د تاریخ کنفرانس جوړ کړ. نوموړی د ۱۹۵۰ او ۱۹۵۶ زیږدي کلونو ترمینځ د پنجاب د تاریخ د سروې د ریکارډ د کومېټې غړی وو. د علیگړ اسلامي پوهنتون پر ۱۹۶۴ زیږدي کال هغه ته د ډیلیټ افتخاري بری ليک ډیگري . ورکړ چې دغه بری ليک تر دوکتورا لوړه پوړۍ درجه ده. پر ۱۹۸۷ زیږدي کال د هند حکومت هغه د هند د پېنځو اوڅارو تاریخپوهانو په توگه وپېژاند. همدا راز پر ۱۹۸۳ ز کال د هند حکومت هغه ته د پدما بوشن علمي جایزه هم ورکړه. ليکوال ډاکټر گندا سینگ ډیر تاریخي کتابونه لیکلي دي، خو د هغه تر ټولو ډېر نامتو نښير درانی احمد شاه دی چې په ۶۰ مو لمريزو کلونو کې د افغانستان د علومو اکیډیمۍ د پښتو څېړنو په نړیوال مرکز کې د سر محقق ښاغلي نصرالله سوبمن په زیار له انگرېزي پښتو ته وژباړل شو او وروسته بیا چاپ شو. دغه کتاب د احمد شاه بابا او په هند کې د هغه سوبو په اړه یو معتبر تاریخي کتاب گڼل کېږي چې گنداسینگ پرته له کومه تعصبه لیکلی دی. مړينه پروفیسر گندا سینگ د ۱۹۸۷ زیږدي کال د ډيسمبر د میاشتې پر ۲۷ نېټه د پنجاب په پتياله ښار کې مړ شو. ليکلي اثار يې احمد شاه ابدالي سرچينې د گندا سېنگ ژوندليک - په انگرېزي ژبه ۲- د ليکوال لطیف ياد فېسبوک پاڼه. هندي تاريخپوهان هندي ليکوال
نېفروټېک ساينډروم

نېفروټېک ساينډروم په انگرېزي: د پښتورگو يوه ناځانگړې بې نظمي ده چې پښتورگي پکې زيانمن وي. د دغې ناروغۍ آر نښې پروټينيوريا په ادرار کې پروټين، هايپوالبومينېميا ټيټ البومين او ايډيما دي، چې په لويه کچه له وينې څخه ادرارو ته د پروټينو د وتلو سبب کېږي. په يوه ورځ کې لږ تر لږه . گرامه پروټينيوريا د بدن د هوارې په هر . کې . هغه پښتورگي چې په نېفروټيک ساينډروم اغېزمن شوي، هغه د نېفرونونو په پوډوسايټونو کې واړه سوري لري چې له همدغو سوريانو څخه پروټين په ادرارو کې وځي. او د همدې په پايله کې هايپوالبومينېميا رامېنځ ته کېږي خو د پوډوسايټونو سوريان بيا په دې اندازې لوی نه دي چې سلولونه ترې ووځي نو په همدې خاطر په دې ناروغۍ کې د وينې سره کرويان نه ضايع کېږي او هېماټوريا په ادرارو کې وينه په کې نه وي. د دې ناروغۍ په پرتله په نېفريټيک ساينډروم کې د وينې سره توکي د پوډوسايټونو له سوريانو څخه وځي چې د هېماټوريا سبب گرځي سرچينې ناروغۍ
ځاځي

که چيرې د ځا ځيو پښتنو د نسب شجره په غور سره وڅيړو نو معلومه به شي چې دوی د پښتنو د کر لا ڼي پښتنو په ډله کې راځي٠ دپښتنو ستر اتل او دتورې او قلم خاوند ستر خوشال خان خټک په خپل بياض کې د توري او ځاځي ښاخو نه د کر لاڼ له نسله گڼلي دي٠ ځا ځيان د پکتيا ولايت له مهمو قبيلو نه شميرل کيږي٠ شمال خوا ته يې غلجيان، د لو گر دازرې او د ننگر هار د حصارک ولسوالۍ او لږ څه د خوږ ياڼيو قبيله، لو يديځ ته يې احمد زي ، جنوب ته يې مقبل، څمکني، منگل او تو تا خيل او ختيز ته يې د ډيورنډ کر ښه خوا ته پرته ده چې د کو رمې ايجنسۍ سره پوله لري اود پيواړ مشهورا و تا ريخي کو تل ددغې قبيلې په سيمه کې مو قعيت لري٠ ځاځيان په پکتيا کې په اريوب، د ځاځيو په ولسوالۍ، د خوست ولايت په ځاځي ميدان اود څمکنيو په ولسوالۍ کې او هم په ډنډپټان کې استوگنه لري٠ يو شمير ځاځيان د کابل په بيني حصاربيني نيزار،کلاچه، شاه شهيد، کارتې نو، رحمن مينې ، سمنټ خانې ،ششدرک،پل محمود خان او ده خدايداد په سيمو کې هم استو گنه لري٠ د کندز او بغلان په و لايتو نو کې هم يو شمير ځاځي ميشته دي٠ د پښتو نخوا د کورمې او اورکزيو په ايجنسيو او په تيره بيا په پاړه چنار،کو هاټ، هنگو، در سمند او پيښور کې هم ځاځيان استوگنه لري. د تا ريخ حيات افغا ني ليکوال محمد حيات خان له نن نه ١٤٦ کلو نه وړاندې د ځاځيو د وسله والو کسانو شمير ٥٠٠٠ زره تنه ښودلي وو٠ويل کيږي چې دپکتيا ولايت داريوب ځاځيو شمير ٦٠٢٠٠ او دځاحي ميدان دځاځيو شمير ٢٢٦٠٠ تنه دي. د ځاځيو د قبيلي خيلونه احمد خيل،حسن خيل،ها شم خيل، علي خيل، هده خيل، ليو ني، بيا ن خيل، ډبزي، تعدي خيل، سکندر خيل، با دين خيل،ماما خيل، کو ټکي، خا ن خيل،مير خيل، خوازي خيل،غو نځي احمد خيل، مصري خيل،کټه خيل، شو خيل، همزه خيل، مري خيل،سا تي خيل،ندو خيل، خر منه٠ د ځا ځيو د قبيلې خلک په عمو مي ډول د کر نې په چارو بوخت دي، خو يو شمير يې په سو داگر ېزو کارونو او په تيره بيا دتر انسپورتي کارونو په سبب خپله گو زاره کوي٠ د منډ هير مشهور ځنگل هم ددوی په سيمه کې مو قعيت لري٠ ځا ځي ميلمه پال، غير تمن، هيواد پا لو نکي او په علم او پو هې با ندې مين خلک دي٠ د انگر يزي ښکيلا کگرو پر خلاف يې ډيرې تورې وهلي دي او هر ځلې يې د خپلو نورو هيواد پا لو نکو په څير خپله ميړ انه او زړر تيا ثا بته کړې ده٠ دروسي بلو سگرو او تيري کوونکو ځو اکو نو په وړاندې يې هم خپله ملي او اسلامي دنده په ښه تو گه تر سره کړې ده او دوی ته يې خو لهما توونکي گو زارونه ور کړي دي٠ سرچينې پښتانه ټبرونه
عبدالرحيم ځدراڼ

ارواښاد سر محقق عبد الر حيم ځدراڼ د افغانستان د علو مو اکا ډمۍ يو تکړه محقق و٠ دده زيا ت شمير مقالې د کا بل په مجله ، دزيري په جريدې او د هيواد په نورو معتبرو مجلو او جر ېدو کې خپرې شوي دي٠ دده يو مهم اثر د رو هيله پښتانه په نا مه سره يا ديږي چې په هند او په تيره بيا د رو هيلکهنډ د سيمي پښتا نه نو ابا ن پکې معر في شوي دي٠ پښتانه ليکوال
اوبدانه

اوبدانه نرمو اوبدل شوي توکو ته ويل کيږي چې له طبعي يا مصنوعي تارونو څخه اوبدل کيږي. لکه ټوکر يا غالۍ. اوبدانې
غالۍ

غالۍ يو اوبدانه ده، چې د چت د فرشولو لپاره کارول کيږي. غالۍ گانې
کاني اوبه

کاني اوبه د چينو اوبه دي چې په خپل جوړښت کې کاني توکي لکه: مالگه او سلفر لري. کاني اوبه کيدای شي چې وړانگن هم وي. کاني اوبه
د اوبو چينه

د اوبو چينه هغه ځای ته وايي چېرې چې په طبعي ډول اوبه د ځمکې سطحې ته راپورته کيږي او روانيږي. د اوبو چينه د څښلو اوبه ځمکپوهنه
مالي کال

مالي کال او يا د بودجه کال په نوم هم ياديږي، يوه موده ده په کوم کې چې د سوداگرو او سازمانونو کلني مالي چارې شمېرل کيږي. مالي کال د جنتري کال پر خلاف د کال په هره مياشت کې پيلېدای شي، چې دا په هر هېواد کې توپير لري. لکه د افغانستان مالي کال هر کال د مرغومې په مياشت کې پيليږي. ورکړېنې
بهرونه

بهرونه په انگرېزي: يانې بهر وړنه چې په وټپوهنه کې بهرونه د يو هيواد له بندرونو څخه د توکو او چوپړتياوو ايستل دی. چې د دې ډول توکو پلورونکي ته بهرونکی وايي. په نړيواله سوداگرۍ کې بهروونه د کور هيواد څخه بل بازار ته د توکو او توليداتو وړل او پلورل دي. نړيواله سوداگري
بيولوژيکي وسلې

بیولوژیکې وسلې د ټولوژنې وسلو له ډلې شمېرل کېږي. په بیولوژیکي وسلو کې له ژوندیو ژونکو او ویروسونو کار اخیستل کېږي. بیولوژیکي وسلې کولای شي نېغ په نېغه اغېزه ولري، کولای شي د اوږد مهال لپاره خپلې اغېزې په داسې ډول پرېږدي چې په لنډ مهال ورته د چا پام نه شي. انټرکس د بیولوژیکي وسلو یوه سترگه او پېژندل شوې بېلگه گڼل کېږي. تبه، ستړیا او وینه تویېدنه بیولوژیکي او کیمیاوي وسلو سره د مخامختيا گډې نښې گڼل کېږي. د انتقال آسانې او بېلابېلې لارې، په لنډ مهال کې د نه پېژندلو ځانگړتیا، ټیټه بیه، لږ حجم، په سخته باندې دفع کوول، ودانیو او مړو موجوداتو ته زیان نه رسول دبیولوژيکي وسلو له گټو، همدارنگه زهرجنتوب، په سخته توپير، د خپراوي سخت کنټرول او د پېژندگلوۍ سختې لارې چارې د بیولوژیکي وسلو له ناسمو خواصو گڼل کېږي. سرچينه د بي بي سي پښتو يوه څيړنيزه ليکنه
کيمياوي وسلې

کیمیاوي وسلې د ټولوژنو وسلو له ډلې گڼل کېږي. په دې ډول وسلو کې د کیمیاوي موادو له زهرجنو او وژونکو خواصو کار اخیستل کېږي. په کیمیاوي وسلو کې د وسلو چادونې ځواک د وسلو بنسټیز اصل نه بلکې د هغو د زهرجنتوب وسلیز توان د وسلو بنسټیز اصل بلل کېږي. په زرگونو کیمیاوي مواد کولای شي د کیمیاوي وسلو په بڼه وکارول شي. کیمیاوي گازونه د انسان وژنې، د ژوندیو موجوداتو د عادی حالت د بدلون، د کښتونو د ویجاوړۍ یا وچولو، د څارویو د لوږې او نورو ناروغیو لامل کېدای شي. په نړیوالو قوانینو کې هره هغه کیمیاوي ماده چې زهري خاصیت ولري کیمیاوي وسله گڼل کېږئ. دا وسلې په لومړي ځل د آلمانانو له خوا کارول شوې دي. ټیټه بیه، په بېلابېلو ډولونو د لېږد وړتیا، رواني او فزیکي اغېزې د کیمیاوي وسلو له گټورو خاصيتونو شمېرل کېږي. د ځینو کیمیاوي اجنټونو په تولید کې د پېچلې ټکنالوژۍ لزوم، د زیان ناسمې کچې ټاکل او د زیان د ساحې ناسم کنټرول د کیمیاوي وسلو له ناسمو خواصو شمېرل کېږي. سرچينه د بي بي سي پښتو يوه څيړنيزه ليکنه
راوړنې

راوړنې په انگرېزي: په وټپوهنې کې د سوداگرۍ له لارې هيواد ته د توکو راوړلو ته وايي ځکه په هيڅ ډول يو هيواد نه شي کولای چې خپل د اړتيا وړ ټول توکي په کور دننه توليد کړي او اړتيا لري ترڅو له نورو هيوادونو څخه هيوادته راوليږدوي. نړيواله سوداگري
استانه

استانه د قزاقستان پلازمېنه ده. ښار خپل اوسنی نوم د قزاقستان په پارلمان کې د متفقې رایې په تعقیب د مارچ کې ترلاسه کړ. دا د څخه تر پورې د قزاقستان د ولسمشر نورسلطان نظربایف په نوم ونومول شو. آب او هوا سرچينې د آسیا د هېوادونو پلازمېنې
بشکک

بشکيک د قرغزستان هېواد پلازمېنه او له سترو ښارونو څخه دی. د آسیا د هېوادونو پلازمېنې
عشق آباد

عشق آبادد ترکمنستان هېواد پلازمېنه او له سترو ښارونو څخه دی او دغه د ښار ترکمنستان هېواد د اخال ولاېت مرکز هم دی چې د قره قوم په گرمه دښته کې پروت دی او نوموړی ښار په ۱۸۸۱ مېلادي کال کې د روسانو د ولکې لاندې راغی . جغرافیه تاریخ منظري جغرافیا د نوموړي ښار د وگړو شمېر په ۲۰۰۹ مېلادي کال ۹۰۹۰۰۰ تنه وو او دا ښار د اېران هېواد سره په ۱۲۲ کېلو مترۍ کې پروت دی. په نوموړي ښار کې ۴۳ سترې، ۱۲۸ منځمهاله او ۱۷۰۰ کوچنۍ صنعتي فابرېکې وجود لري. مهم صنعتي تولېد ېې ترکمنستاني کېبل او ترکمنباشي ټوکر او داسې نور دي د آسیا د هېوادونو پلازمېنې
تاشکند

تاشكند د اوزبكستان جمهوريت پلازمېنه او د تاشكند ولايت اداري منځۍ ده . دغه ښار د وگړو د زياتوالي له پلوه د اوزبكستان تر ټولو لوى ښار دى . تاشكند د هېواد سياسي ، وټندويه اقتصادي ، كولتوري او پوهنيزه منځۍ ده . د تاشكند ښار په يوولسو حوزو وېشل شوى دى . جغرافيايي موقعيت تاريخ اوبه او هوا وگړي د ښار د اوبو غونډال سېستم وټهاقتصاد ترانسپورت كولتور ، زده كړې او پوهنه د ښار بېړنۍ پېښې له ښار سره تړلې تارېخي پېښې د ليدلو وړ ځايونه نور بېلابېل مالومات اخځونه د اوزبکستان ښارونه ښارونه د آسیا د هېوادونو پلازمېنې
آزربايجاني منات

منات د آزربايجان هيواد رسمي ارز دی. سرچینې د آسيا ارزونه
ازبکستاني سوم

ازبکستاني سوم په مرکزي آسيا کې د ازبکستان هېواد رسمي ارز دی چې د ارز کود دی. د آسيا ارزونه
خزدکپوهنه

خزدکپوهنه په انگرېزي ژبه: يو علمي څانگه ده چې د خزدکو حشراتو په اړه هر ډول مالوماتو په اړوند بحث کوي. خزدکپوهنه
تورکمني ژبه

تورکمني ژبه چې د تورکي ژبې له کورنۍ څخه ده په تورکمنستان کې رسمي ژبه ده او تر ۷ ميليونه ويوونکي لري. ژبې د افغانستان ژبي د ترکمستان ژبي ترکی ژبي
تاجيکي ژبه

تاجکي ژبه د تاجکستان هېواد رسمي ژبه ده. او دا آره هماغه پاړسي ژبه ده چې په شلمه پېړۍ کې د روسيي لخوا دا ژبه د تاجکي ژبې په نوم ونومول شوه اوتر اوسه تاجکي ژبه ۶ ميليونه ويونکي لري. ژبې
خپلپالنه

خپلپالنه انگريزي: هغه تگلاره ده چې خپلو خپلوانو ته په هر ډول شرايطو کې او پرته د هغوی د شايسته گۍ او لياقته لومړيتوب ورکول کېږي. دا تگلاره د فساد لومړنی بنسټ گڼل کېږي.
سیتا قاسمي (سندرغاړې)

سيتا قاسمي يوه اماتوره سندرغاړې ده چې په جرمني کې استوگنه لري. اغلې قاسمي په خټه دېگانه ده او په دري ، پښتو او هندي ژبو کې يې سندرې ويلي. مخينه زده کړې ستاينيزې سرچينې سندرغاړې
افضل خان ختک

افضل خان خټک زوکړه د ۱۰۷۴ لېږديز سپوږميز کال شاوخوا - مړینه؟ د اشرف خان هجري زوی، د ستر خوشحال خان خټک لمسی، د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر او ليکوال وو. مخينه افضل خان خټک پر ۱۰۷۴ لېږديز سپوږميز کال شاوخوا په اکوړه کې زېږېدلی وو. د هغه په لوړه کچه ښوونه او روزنه په برخه شوې وه، خو د بدبختۍ خبره دا وه چې د هغه د زېږېدو پر مهال د هغه نیکه په هند کې بندي وو. کله چې افضل خان خټک د ۱۷ کالو زلمی شو نو پلار یی پر ۱۰۹۲ لېږديز سپوږميز کال د خپل ورور بهرام خان په سازش بېجاپور ته په زنځیرونو کې تړلی ورساوه. په هره توگه، د هغه ډېره ښوونه او روزنه د هغه نیکه خوشال خان خټک کړې ده. د افضل خان خټک چې شونډه شنه کېده نو توره او قلم یې راواخستل ځکه چې دا د هغوی د کورنۍ پاتمړې میراث وه. پر ۱۰۹۱ ل س کال یې د ۱۷ کالو په عمر له خپل نیکه سره د ډوډې کلا سوبه کړه. د نیکه د مړينې او د پلار د بند په ورځو کې یې خپله قبیله راټوله کړه او تر ډېرې اوږدې مودې پورې د خپلې قبیلې سردار پاتی شو. افضل خان خټک د ډېرې لوړې کچې ادیب، تاریخ ليکونکی، شاعر او مفسر وو. د هغه په کتابونو کې تاریخ مرصع، علم خانه، انش چې د انوار سهیلي ژباړه ده او عرفاني تفسیر شامل دی؛ دغه تفسیر يې نیمگړی دی. مړينه د افضل خان خټک د مړینې په کال کې اختلاف دی، هرگوره، ۱۱۵۳ لېږديز سپوږميز يې د مړینې کال گڼل کېږي. د هغه کېڅ قبر د زیارت کاکا رح په هدیره کې دی. چاپ شوي نښيرونه يې ۱- تاریخ مرصع. ۲- علم خانه. ۳- انش. ۴- عرفاني تفسیر. ۵- بازنامه منظوم نښير. سرچينې ۱. ۲. پښتانه شاعران پښتانه ليکوال افغاني ليکوال پښتانه افغانان
حاد مايلوييد ليوکېمي

حاد مايلوييد ليوکېمي په انگرېزي: چې لنډون يې او يا هم حاد مايلوجينوس ليوکېمي يا حاد غيرلېمفوسايټيک ليوکېمي چې لنډون يې دی د وينې د مايلوييد ژونکو يوه سرطاني ناروغي ده. په دې ناروغۍ کې د وينې د سپينو کروياتو يو غېرنورماله چټکه وده او په هډمغز کې يې راغونډېدنه، په هډمغز کې د وينې د نورو ژونکود نورمالې جوړېدنې خنډ گرځي. حاد مايلوييد ليوکېمي د حاد ليوکېمي تر ټوو ډېر پېښېدونکی او عام ډول د ناروغۍ دی چې بالغ وگړي اغېزمن کوي او د عمر د پورته تللو سره د دغې ناروغۍ پېښې هم ډېرېږي. که څه هم چې حاد مايلوييد ليوکېمي په نسبي ډول لږه پېښېږي خو د امريکا په متحده ايالتونو کې دغه ناروغي د نژدې . سرطاني ناروغيو د مړينې سبب گڼل کېږي، د عمر د پورته کېدو سره د دغې ناروغۍ د پېښېدلو اټکل هم ډېرېږي. د نښې نښانې د هډمغز د نورماله حالت د بدلېدلو په سبب راولاړېږي. په بله وينا په هډمغز کې د ليوکېميک ژونکو د حد څخه ډېره وده او خپرېدا د وينې د سرو توکو، سپينو توکو اود پلېټلېټونو د نورمالې کچې څخه د ټيټېدو سبب گرځي. د دغې ناروغۍ په نښو نښانو کې ستړيا، سالنډي، په آسانۍ د بدن شين کېدل او وينې بهېدل او په انتاني ناروغيو ژر اخته کېدل د پاموړ نښې او د خطر عاملين گڼل کېږي. د کروموزومونو غيرنورمالتياوې او د خطر ډېر داسې عاملين پېژندل شوي چې دا ناروغي پېښوي، خو ځانگړی سبب يې لا نه دی روښانه پېژندل شوی. د حاد ليوکېمي په ډول، په چټکۍ سره وده کوي او که چېرته سمه او پر وخت درملنه يې و نه شي، نو په اونۍ او مياشتو کې مرگونې تمامېدلی شي. بېلابېل څېرمه ډولونه لري؛ او درملنه او وړاندوينه يې د بېلابېلو ډولونو له مخې له يو بل سره توپير لري. پينځه کلن پايښت په کې له پېښو کې او د بابېړون کچه هم په کې له پورې ده البته دا ټول د ناروغۍ په څېرمه ډول پورې اړه لري. په لومړي سر کې د کيميادرملنې له مخې درملنه کېږي چې موخه په کې د اعراضو او علايمو کمېدنه او له مېنځه وړل دي. ناروغ ته اضافي کيميادرملنه او يا د هډمغز ټرانسپلانټ هم کېدای شي چې غوره درملنه کې وگڼل شي. د حاد مايلوييډ ليوکېمي اړونده جنېټيکي تازه څېړنو په پايله کې دا څرگنده شوې چې د يو ځانگړي ناروغ لپاره د کومو درملو درملنه اغېزمنه ده، همداراز دا څېړنه دا په ډاگه کوي چې د يوه ناروغ پايښت ژوندی پاتې کېدل تر څومره مودې پورې رسېدی شي. ډلبندي د تر ټولو عامه کارېدونکې دوه ډلبندۍ دي، زړه ډلبندي، فرانسوي-امريکايي-برتانيوي سيستم او نوې ډلبندي د روغتيا نړېوال تنظيم پر بنسټ جوړ سيستم دی. روغتيا نړېوال تنظيم د حاد مايلوييد ليوکېمي لپاره د روغتيا نړېوال تنظيم ډلبندۍ هڅه دا ده چې د کلينيکي کارېدنې له مخې گټوره وي او د فرانسوي-امريکايي-برتانيوي شرطونو په پرتله د ناروغۍ د وړاندوينې مانادار مالومات وړاندې کړي. د روغتيا د نړېوال تنظيم هره کټگوري په ځان کې گڼ شمېر څرگندونکې وړې کټگورۍ رانغاړي چې د سرطانپوهانو او وينرنځپوهانو لپاره پزړه پوري مالومات شته. د روغتيا د نړېوال تنظيم سکيم اکثره اهم کلينيکي مالومات د لانديني وېش له لارې په لاندې څېرمه ډولونو کې پېژندل کېږي. د لپاره د روغتيا د نړېوال تنظيم څېرمه ډولونه: د مبهم جنس حاد ليوکېمي چې د گډ فېنوټايپ يا دوه فېنوټايپيک حاد ليوکېمي په نامه هم يادېږي هغه وخت پېژندل کېږي کله چې ليوکېميک ژونکې نه په مايلوييډ او يا هم نه په لېمفوييډ ژونکو د ډلبندۍ وړ نه وي، او يا هم کله چې د ژونکو دواړه ډولونه موجود وي. فرانسوي-امريکايي-برتانيوي -- . . . . . . سرچينې ناروغۍ
قبطيان

قبطیان د مصر اصلي استوگن دي ،مصر ته داسلام په راتلو سره ددې سیمې خلک په درې ډلو وویشل شول یوه یې هغه ډله چې اسلام یې قبول کړ مسلمانان شول،بله هغه ډله چې مسلمانان نه شول خوپه مصر کې دخپل مذهب په ساتلو سره پاتې شول اوبله ډله هغه خلک چې اسلام یې ونه مانه اومهاحرت یې وکړ په دې مهاجرو کې نږدې تر دېدمه په بهر نړۍ کې ۱۵میلونه قبطیان مشیت شول. د اسلام دمخه په مصر کې مسیحي مذهب عام وو،او دمصر خلکو دمیسحیت پیروي کوله دغه مسیحیان دمصر اصلي استوگن قبطي وگړي وو چې په قبطي مسیحیانو مشهور شول قبطيان
د روسيې دولتي کتابتون

د روسیې دولتي کتابتون ، په روسي ژبه کې پخوانی نوم يې د شوروي سوسياليستي جمهوريتونو اتحاد د ولاديمير ايليچ لېنین په نامه کتابتون . د کتابتون دغه نوم د ۱۹۹۴ زېږدي کال د جنوري پر ۲۹ بدل او د روسیې د دولتي کتابتون په نامه ونومول شو . د روسیې دولتي کتابتون ددغه هېواد تر ټولو لوی کتابتون گڼل کيږي . په دغه کتابتون کې د نړۍ د ۳۶۷ ژبو بهرني لاسوندونه او کتابونه شتون لري . د کتابتون د کتابونو پر زېرمه سربېره ، په هغه کې یولک او پنځوس زره نقشې ، درې لکه پنځوس زره نوټونه او ثبت شوي غږيز لاسوندونه ، کمپېښه کتابونه ، د نوماندۍ رسالې ، ورځپاڼې او نور لاسوندونه خوندي دي . په دې کتابتون کې د یو شمېر کتابونو ډېرې کمپېښه نسخې خوندي دي : لکه د ۱۰۹۲ زېږدي کال انجيل ، د ۱۴ پېړۍ پای او پېنځلسمې پېړۍ په سر کې ليکل شوی انجيل او داسې نور . چاپي کتابونه پکې د ۱۶ پېړۍ له دویمې نیمايي نه راهیسې شتون لري . روسي مهالنۍ ، له هغه شمېر نه مسکوفسکيې ويدوموستي له ۱۷۵۶ ز کاله راهیسې خوندي دي . د روسیې فدراسیون د ۱۹۹۴ ۱۲ ۲۹ نېټې د تصویب شوي او منل شوي قانون له مخې ، په روسیه کې د هر چاپ شوي کتاب او نورو ټولو چاپ شویو توکيو یو یو ټوک او یوه یوه گڼه هرو مرو باید دغه کتابتون ته ورکړ او په هغه کې خوندي شي . په هغه ځای کې چې اوسمهال پکې د روسیې د دولتي کتابتون ودانۍ ولاړه ده ، د ۱۵۶۴ ز کال د اپرېل تر ۱۸ د میخاییل تېمریوکوویچ چېرکاسکي کور وو ، خو د ۱۵۶۶ ز کال په مني کې د روسیې د وخت پاچا یوان گروزني د ځان لپاره نوی مېشتځای جوړ کړ . د کتابتون نوم د پېښليک په اوږدو کې ډېر ځله بدل شوی ، چې دلته يې موږ په لنډ ډول بیانوو : - پر ۱۸۲۸ ز کال د روسیې د وخت پاچا لومړي نیکولای له خوا امر صادر شو ، چې د رومیانڅېفسکي موزیم په نامه کتابتون جوړ شي . پر ۱۸۳۱ ز کال د دولتي شورا له خوا کتابتون ته بودیجه حواله او د هغه لپاره کارکوونکي وگومارل شول . پر ۱۸۶۳ ۱۸۶۴ ز کلونو موزیم کتابتون له سانت پیتربورگ ښار څخه مسکو ته راولېږدول شو . پر ۱۸۶۴ ۱۹۱۳ ز کلونو د مسکو ولسي او رومیانڅېفسکي موزیم په نامه یادېده . پر ۱۹۱۳ ۱۹۱۷ د مسکو امپراتوري او رومیانڅېفسکي موزیم په نامه . پر ۱۹۱۷ ۱۹۲۵ ز کلونو د رومیانڅېفسکي دولتي موزیم په نامه . پر ۱۹۲۴ ۱۹۲۵ ز کلونو د و . ای . اولیانوف لېنين په نامه د روسیې ولسي کتابتون . پر ۱۹۲۵ ۱۹۹۲ ز کلونو د و. ای . لېنين په نامه د شوروي اتحاد دولتي کتابتون . له ۱۹۹۲ ز کاله راهیسې د روسیې دولتي کتابتون په نامه یاديږي . په کتابتون کې د خوندي شویو چاپي توکيو د زېرمو شېمر : کتابونه او کتابگوټي براشیوري - ۶ ، ۱۷ ميليونه ټوکه . مجلې - ۱۳ میلیونه ټوکه . ادامه لرونکې خپرونې ۴، ۱ ميليونه ټوکه . ورځپاڼې - ۵ ، ۶۸۷ زره گڼې . نوټي چاپي توکي دلته لکه چې موخه د موسیقۍ له نوټونو څخه ده - ۶ ، ۳۷۲ زره . کارتوگرافيکي چاپي توکي ۳، ۱۵۱ زره . په پاڼو کې چاپ شوي متنونه - ۱، ۱ میليون ، او داسې نور . اخځونه
مسعود خليلي

مسعود خليلي د شورای نظار يو جنگيالی ژباړن او د هند لپاره د افغانستان پخوانی سفير او د سپانيا لپاره اوسنی سفير دی. نوموړی د احمد شاه مسعود د وژل کېدو په پېښه کې سخت ټپي شوی و چې وروسته بيا هند ته ولېږدول شو او هلته يې پوره درملنه وشوه. دی د خليل الله خليلي زوی هم دی. افغان سفيران افغان جنگسالاران
عبدالجبار نادر

عبدالجبار نادر يو افغان ژباړن او ليکوال دی. مخينه عبدالجبار نادر د نادر شاه زوی، د احمد شاه لمسی او د الف خان کړوسی دی. دئ په ۱۳۲۱ ل. کال کې د لغمان ولايت د علي خېلو په کلي کې زېږېدلی دی. زده کړې لومړنۍ، منځنۍ او دويمې زده کړې يې د روښان په عالي لېسه کې بشپړې کړي او بيا کابل پوهنتون ته تللی هلته يې د ادبياتو پوهنځي د فلسفې او پښتو ادبياتو په څانگه کې تر لېسانس کچې زده کړې وکړې او په ل. کال کې يې بريليک واخيست. په د چنگاښ، ل. کې امريکا ته د لوړو زده کړو لپاره واستول شو او هلته يې د جنوبي کلفورنيا له پوهنتون څخه د ژبې د مهارتونو په څانگه کې خپله ماسټري وکړه. دندې ژباړې افغانستان د سوبې لويه لار - چاپکال ۱۳۶۹ ل. کال پښتانه ليکوال
اوكراين

اوکراين ، په اوکرايني ژبه په ختيځه اروپا کې يو دولت دی . د ۲۰۰۱ ز کال د پايلو له مخې ددغه دولت د وگړیو شمېر ۴۸ اشاريه ۴ ميليونه وو . د اوکراين د دولتي احصاييوي خدماتو د ۲۰۱۳ ز کال د می د لومړۍ نېټې د مالوماتو له مخې ، په اوکراين کې ۴۵۴۹۵۳۰۰ وگړي ژوند کوي . د خاورې مساحت یې ۶۰۳۶۲۸ کيلومتره مربع دی . اوکراين تر روسیې وروسته د اروپا تر ټولو لوی هېواد گڼل کيږي . د وگړیو د شمېر له پلوه په نړۍ کې ۳۰ او د خاورې د پراختيا له پلوه ۴۴ ځای لري . ددغه هېواد پلازمېنه د کيېف ښار دی ، دولتي او رسمي ژبه یې اوکرايني ده . د نامه ريښه پېښليک د لرغوني روسي دولت په وختونو کې د لرغوني روسي دولت ړنگېدل اوکراين د ليتوا ، پولېنډ ، ملداويا او هنگري د لویې خانۍ په تشکيل کې کازاکان اوکراين د روسیې او اتريش-هنگري امپراتوريو په تشکيل کې د ۱۹۱۷ ز کال اوښتون او کورنۍ جگړه شوروي اوکراين اوکراين په دويمه نړیواله جگړه کې تر جگړې وروسته پړاو د شوروي اتحاد ړنگېدل او د خپلواک اوکراين جوړېدل خپلواک اوکراين د اوکراين دولتي نظام اجراييه واک قانونمند واک قضايي واک سياسي گوندونه دولتي سمبولونه او جشنونه بهرنی سياست وسله وال ځواکونه اداري وېش جغرافيايي حالت د اوکراين پولې اوبهوا ژوي او نباتات وگړي د وگړيو زياتېدل او اړوندې مسلې قومي ترکیب ژبې ديني ترکيب وټه صنعت کرنه او څاروی روزنه خدمات بانکي سکټور گرزندوی انرجی بهرنۍ سوداگري او بهرنۍ پانگونې ترانسپورت ، مخابرات او نوره شبکه روغتيا ښوونه او روزنه هڅوب او هنر رسنۍ ورزش سرچينې
ليلا طرزي

لیلا طرزي د عبدالتواب خان طرزي لور د علامه محمود طرزي لمسۍ د اعلیحضرت غازي امان الله خان نږور او د پاچا زوی ډاکټر احسان الله خان د افغانستان مېرمن وه. مخينه ليلا طرزي د ۱۹۳۲ ز کال د سپتمبر د میاشتې پر ۳ نیټه د ترکیې هېواد د استانبول په ښار کې دې نړۍ ته سترگې وغړولې. زده کړې لومړنۍ او منځنۍ زده کړې يې د ترکیې په پلازمېنه ، استانبول کې تر سره کړې. پر ۱۹۵۴ ز کال یې د استانبول پوهنتون د ژورنالیزم د پوهنځي څخه بریلیک تر لاسه کړ. دندې ليلا طرزي تر ۱۹۵۸ ز کاله یې د استانبول په ملي بانک کې د مامورې په توگه کار وکړ. پر همدې کال یې د احسان الله خان سره واده وکړ او دوه زامن يې د امان الله خان او رحمت الله خان په نامه وزېږېدل. نوموړې له خپل خاوند احسان الله خان سره يو ځای پر افغانستان باندې د شوروي اتحاد د یرغل پر مهال په سویس هېواد کې د افغان مجاهدینو د ټپیانو درملنه او پالنه کوله او د ناروغانو لپاره به یې په افغاني او فرانسوي ژبو ژباړنه کوله. هغې لومړی پر کال ۱۹۷۲ ز او بیا پر ۲۰۰۳ او ۲۰۰۴ ز کلونو افغانستان ته سفرونه وکړل . له دغو سفرونو څخه يې موخه د افغانستان لیدل او افغان اړمنو وگړو ته د مرستو رسول و. مړينه لیلا طرزي د هغی ناروغۍ له کبله چې ورته پېښه وه د ۲۰۱۳ ز کال د جون د میاشتې پر ۲۲ نېټه د ۸۱ کلنۍ په عمر له دې نړۍ سترگې پټې کړې. د ليلا طرزي جنازه د جون پر ۲۴ نېټه د سویس د جینیوا ښار په اسلامي هدیره کې خاورو ته وسپارل شوه.
کییف

کيېف په اوکرايني ژبه کې د اوکراين جمهوريت پلازمېنه ده . کيېف د اوکراين تر ټولو لوی ښار دی . دغه ښار د دنېپر سيند پر غاړه پروت دی . کيېف د اوکراين يو بېل اداري واحد دی ، ددغه هېواد کولتوري ، سياسي ، ټولنيزه-اقتصادي ، ترانسپورتي ، پوهنيزه او حکومتي منځۍ ده . دغه ښار همدا راز د دولت يوه له ديني منځيو څخه هم ده . د کيېف ښار د وگړيو ډ ډېر والي له پلوه داروپا تر استانبول ، مسکو ، لندن ، سانت پيتربورگ ، برلين او مادرید وروسته اووم ځای لري. د نامه ريښه پېښلیک جغرافيايي-فزيکي ځانگړتياوې اوبهوا طبيعت اداري وېش د ښار ځانگړې حقوقي درجه د واک اورگانونه وگړي توکميزه گډوله يهودان ژبنی حالت دين عبادتځايونه صنعت اقتصادي شاخصونه ترانسپورت ښارمېنې او نور ځايونه ایکالوجي کولتور او استراحت د فوټبال کلوبونه د کيېف لوی سرداران جنایت ښاروالان چاپي خپرونې اخځونه
تشيال

تشيال د کايناتو هغو تشو يا خالي ځايونو ته وايي چې د اسماني اجسامو د اتوموسفير له بریدونو څخه بهر وي . د تشيال دويمه مانا له فلسفي پلوه ټوله نړۍ ، ټوله پينۍ کاينات دي ، يانې هغه څه چې د گډوډۍ او بې نظمۍ خلاف وي . تشيال ، د فضا ، خلا او کيهان په مانا ده ، چې په انگرېزي او روسي ژبو کې یې کوسموس بولي . اخځونه
کې جي بي په افغانستان کې

کې جي بي په افغانستان کې د واسلي ميتروخېن يو ليکلی اثر دی چې په افغانستان کې د کې جي بي استخباراتي فعاليتونو په اړه ليکل شوی. دغه اثر په پښتو ژبه رحمت آريا ژباړلی دی. پښتو کتابونه
طالبان او اسلامي بنسټپالنه

طالبان او اسلامي بنسټپالنه د پوهاند محمد حسن کاکړ يو کتاب دی. پښتو کتابونه
غلام فاروق خان

غلام فاروق خان د ظاهر شاه د واکمنۍ په وخت کې د کندهار والي و. افغان وزيران
رحمت ربي زيرکيار

رحمت ربي زيرکيار يو افغان ليکوال دی. مخينه زده کړې دندې ليکلي آثار د نوي سياست الجبره
حبيب الله خان طرزي

حبيب الله خان طرزي يو افغان ديپلومات او د جاپان لپاره د افغانستان يو پخوانی سفير و. افغان سفيران