ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
د اختر لمونځ

داخـتـر لـمـونـځ ددواړواخترولمونځونه واجب دى دكمكى اخترپه ورځ و عيدګاه ته دتګ نه مخكى څه شئ خوړل مستحب دى، دلمانځه دپاره دى غسل وكړى ځان دى خوشبويه كړى ښى جامى دى واغوندى كه ئې دفطرصدقه سرسايه وركړى نه وى هغه دى هم له ځان سره واخلى اودعيدګاه په لوردى روان شى، امام اعظم ابوحنيفه رح وايى چه دعيدګاه پرلاردى تكبيرنه وايى مګرياران رح وايى چه دعيدګاه پرلوردى تكبيروايى، داختردلمانځه نه مخكى دى نفل نه كوى كله چه په راختلودلمرپه قدر د دوو نيزودلمانځه وخت رواشو اودلمانځه دوخت ترختميدوترمخه چه دلمرزوال دى امام دى دوه ركعته واجب په جماعت دخلګواداكړى، دكمكى اختردلمانځه نيت داسى دى نيت مى دى دزړه داخلاصه لمونځ كوم دوه ركعته واجب دكمكى اخترسره دشپږتكبيروپه دغه حاضروخت دڅاښت اقتدامى ده پدغه امام پسى مخ مى دى پرلورى دكعبى شريفى دلوى اختردلمانځه په نيت كښى دكمكى اخترپه عوض كښى لوى اخترويل كيږى نورنيت ئې فرق نلرى، لومړى ركعت دى په تكبيرتحريمه سره شروع كړى سبحانك اللهم دى ووايى بيادى لاسونه ترغوږو پورى لوړكړى بل تكبيردى ووايى او لاسونه دى ځوړند ونيسى بيادى دوهم تكبيرووايى لاسونه دى ترغوږو پورى لوړكړى لاسونه دى ځوړندونيسى بيادى دريم تكبير ووايى لاسونه دى ترغوږوپورى لوړكړى اوترنامه لاندى دى ونيسى سورت فاتحه اويوبل سورت دى په لوړآوازووايى دنورولمونځوپشان دى ركوع او سجده وكړى، كله چه دوهم ركعت ته راجګ شى اول به سورت فاتحه اويوبل سورت په لوړآوازووايى بيابه داول ركعت پشان درى تكبيرونه ووايى لاسونه به ځوړند ونيسى په څلورم تكبيرسره به دنورولمونځوپشان ركوع، سجده اوناسته وكړى پسله سلام نه به امام دوى سنت خطبى ووايى دخطبى په لړكښى به خلګ دفطرپه صدقه اودهغه په احكاموخبركړى اودعابه وكړى، دغه ترتيب له عبداله بن مسعود، حذيقه، دابوموسى اشعرى اونوروصحابه كرام رضى الله عنهماڅخه رانقل شويدى، نوراحناف ئې هم معتبر ګڼى كه له چانه داختردلمانځه جماعت پاته شو قضاء ئې نشته ترك د واجب ئې وكړګنهګاردى . كه داختر مياشت نه معلوميده په اوريځ كښى پټه وه وروسته له زوال نه دووكسانودقاضى ياحاكم په حضور كښى دمياشتى دليدلوشاهدى وركړه نوپه سباورځ دى د اخترلمونځ اداكړل شى، كه په كوم عذرسره په دوهمه ورځ دلما نځه مخنيوى وشى نوپه دريمه ورځ دى لمونځ نه كوى . مستحب دى چه دلوى اختردلمانځه دپاره غسل وكړى خوشبويى ولګوى اودلمانځه ترفراغت پورى خورك وځنډوى وعيدګاه ته دى روان شى پرلارى دى تكبيرونه په لوړآوازوايى په عيدګاه كښى دى امام دوه ركعته واجب لمونځ دكمكى اخترپشان په جماعت دخلګواداكړى، دلمانځه نه وروسته دى امام يوپه بل پسى دوى خطبى ووايى اوپه خطبه كښى دى خلګوته دقربانۍ احكام او د تشريق تكبيرونه بيان كړى، كه دكوم عذرپه سبب داختردلمانځه مخنيوى وشى نوسباورځ دى لمونځ وكړى، په دريمه ورځ داختر لمونځ روانه دى، دامام حنيفه رح په مذهب دتشريق تكبيرونه دعرفات د ورځى دسهاردلمانځه وروسته شروع اوداختردلومړۍ ورځى دمازديګروروسته ختميږى چه ټوله اته ٨ لمونځونه كيږى ، دامام ابويوسف رح اوامام محمدرح په مذهب تكبيرونه د آخری ورځی دمازديګردلمانځه وروسته ختميږى چه ټوله درويشت ٢٣ لمونځونه كيږى، همدارنګه دامام اعظم ابوحنيفه رح په مذهب دتشريق تكبيرونه دكلوپراوسيدونكو، پرمسافر، پرښځه پرهغه چاچه لمونځونه ئې په جماعت نه وى واجب نه دى، په مذهب ديارانورح د تشريق تكبيرونه پر نراوښځه، پرمقيم او مسافر، دښاريادكلوپراوسيدونكوكه ئې لمونځ په جماعت وى يا په ځانګړه توګه وى پر ټولوواجب دى، ټولوشرحواوفتاواوو د يارانوپرمذهب فتوى كړيده، دتشريق تكبيرونه پسله فرض لمانځه نه دادى ٭الله اكبر الله اكبر لااله الاالله والله اكبر الله اكبرولله الحمد٭ داختردلمانځه دپاره اذان اواقامة نشته .
د جمعې لمونځ

د جمعې لمونځ د اسلام له سترو نښو څخه دی، ددې لمونځ له فرضيت څخه منکر کافر دی او څوک يې چې، له عذر پرته، د لټۍ سستۍ او بې پروايۍ له کبله پريږدي فاسق دی. د جمعې لمونځ په هر عاقل، بالغ، آزاد، مقيم او تندرست مسلمان فرض ده، او په نابالغو، ناروغو، ړندو، مسافرو او ښځو باندې فرض ندی؛ خو که اداء یې کړي؛ د دوی هم د جمعې لمونځ کیږي؛ خو په دغه ورځ یې بیا د ماسپښين لمونځ ته ضرورت نشته. الله د قرآنکریم د الجمعة سورت په ۹ نمبر آیت کې داسې امر کړی دی: يٰٓأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوٓا إِذَا نُودِىَ لِلصَّلٰوةِ مِن يَوْمِ الْجُمُعَةِ فَاسْعَوْا إِلٰى ذِكْرِ اللَّهِ وَذَرُوا الْبَيْعَ ۚ ذٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ ژباړه: -ای مؤمنانو! كله چې د جمعې په ورځ د لمانځه لپاره غږ آذان وشي؛ نو د الله د ذكر لمانځه په طرف وځغلئ، پيرل او پلورل اخیستل او خرڅول پريږدئ؛ دا ستاسې لپاره ډېره غوره ده، كه تاسې پوهېږۍ. پدې لمونځ کې د بيړي ورتګ حکم ځکه دی چې، دا لمونځ بغیر له جماعت څخه نه ادا کيږي او د نورو لمونځونو په څېر قضايي هم نلري. د جمعې په لمانځه په احاديثو هم ډير تاکيد شوی دی: په یو روايت کې راغلي: څوک چې بغیر له عذر او ضرورت څخه د جُمعې لمونځ پريږدي، د هغه نوم به د منافق په حيث، د لوح المحفوظ په کتاب کې وليکل شي، چې نه يې ليک له منځه تللی شي او نه هم تغیر کولای شي. همدا ډول په بل روایت کې راغلي: چا چې د جمعې آذان واوريده او بيا لمونځ ته ولاړ نشو، همداسې يې د دوهمې جمعې آذان وارويد او هغه لمانځه ته هم ولاړ نشو او همداسې تر دريو جمعو يې پرله پسې همداسې وکړل، د هغه په زړه مهر وهل کيږي او زړه يې د منافق زړه ګرځيدلی شي چې بيا به د حق خبره، وعظ او نصيحت پر نوموړي هیڅ اثر نه کوي. د جمعې د لمانځه طریقه د جمعې لمونځ دوه رکعته دی او فرض عین دی. اول څلور رکعته سنت مؤکد دي، که په کور کې وشي او که په مسجد کې؛ خو تر خطبې به مخکې اداء کیږي. بیا دوه رکعته چې، په امام پسې کېږي، فرض دي. کله چې دوه رکعته فرض وشوه، له دې څخه وروسته څلور رکعته سنت او بیا دوه رکعته سنت کیږي. د خطبې په وخت ناروا کارونه کله چې امام د خطبې لپاره ولاړ شي، له هغه وخت څخه د خطبې تر ختم کېدو پورې خبرې کول، لمونځ کول، تګ راتګ کول، سلام اچول، د سلام ځواب ورکول، تسبیح ویل، یو چاته مسئله ورښودل، دا ټول حرام دي. د خطبې اوریدل د مسجد پر حاضرينو واجب ده، که یې آواز د چا غوږ ته ورسیږي او یا هم ونه رسیږي. څو ضروري مسئلې د اول آذان تر اوریدو وروسته ټول کاروبار باید پرېښودل شي او د لمانځه لپاره تګ واجب دی، اخیستل او خرڅول، یا په بل کار اخته کیدل منع دي. د دواړو خطبو په منځ کې د ناستې په وخت کې د امام او مقتدي لپاره د دعا لپاره لاس پورته کول مکروه تحریمي دي، مګر بغیر د لاس پورته کولو څخه په زړه کې دعا غوښتلای شي، نه په ژبې سره. که څوک د لمانځه په حال کې وي، د سنت په اداء کولو اخته وي او پدې وخت کې خطبه شروع شي؛ نو هغه دې خپل لمونځ پوره کړي. کله چې په خطبه کې د حضرت محمد نوم راشي، اوریدونکو ته پکار ده چې، په زړه کې یا هم د ژبې په ښورولو سره درود شریف ووایي. د جمعې په ورځ د کهف سورت لوستل ډیر ثواب لري، هر مسلمان ته پكار ده چې، ویې لولي. د جمعې په ورځ د خلکو له اوږو څخه پښې اړول حرام دي، ډېر احتیاط کوئ، کله چې مسجد کې له یو صف څخه بل صف ته ځۍ، د چا له اوږو څخه پښې مه اړوئ یاداښتونه او سرچینې
طهارت یا پاکوالی

طهارت يا پاکوالی دطهارت اودس دواجب كيدلودليل قول دالله ج دی چه دقرآن شريف د المآئدة دسورت پـه شپـږم آيت كښی فـرمايى: يآيهاالذين امنوااذاقمتم الى الصلوة فاغسلووجوهكم وايد يكم الىالمرافق وامسحوبرءوسكم وارجلكم الى الكعبين يعنی ای هغوكسانوچه ايمان موراوړيدی كله چه تاسی هڅه وكړی ولمانځه ته نوووينځی مخونه خپل اولاسونه خپل دڅنګولو سره اومسح وكړی پرخپلوسروباندی اوهمدارنګه ووينځی پښی خپلی دبجولكوپړكيو سره . ديادونی وړده چه دمخ دوينځلواندازه دتندی دلوړى برخی څه تر زنی لاندی پوری اوږدوالی اوديوه غوږ دنرمۍ څه دبل غوږ تر نرمۍ پوری ئې پسوردی. اودس طهارت فرض دی ولی مصنف رح واجب ذكركړيدی، كه څه هم دفرضومنكركافراودواجب منكرنه كافركيږی خودعمل په ميدان كښی دواړه يودی، كه څوك عمل دفرض يادواجب ونه كړى نوددوږخ سزابه وينی. په اوداسه كښی ددرو٣ اندامونوپريمنځل اودسرمسح كول فرض دی، كه څه هم داودس فرضونه څلوردی ولی مصنف رح دواړه لاسونه پريوه اندام اودوی پښی پريوه اندام شميرلی دی. پريمنځل دڅنګلواوبجلكوپړكيو زموږدمذهب ددرو ٣ علماوو په نيز داوداسه په فرضوكښی داخل دی يعنی كه ونه وينځل شی نواودس نه صحيح كيږی، علماءكرام زموږ دمذهب امام اعظم ابوحنيفه رح چه اصل نوم ئې نعمان دی، دوهم دامام صاحب شاګردقاضی القضات اولوی مجتهد ابويوسف رح، دريم دامام اعظم ابوحنيفه رح بل شاګردچه په مذهب كښی ئې ډيرلوی كتابونه تصنيف كړيدی لكه مبسوط، جامع صغير، جامع كبير، زيادات، هارونيات اوداسی نور، محمد رح دشيبانی رح زوی دی. امام زفر رح په پورته موضوع كښی زموږ ددرو٣علماوو دحكم مخالف دی، دده په نيز په اوداسه كښی دڅنګلو او بجلكو پريمنځل فرض نه دی. دسرپه مسح كولوكښی اندازه دنزلی فرض ده چه دغه نزله څلورمه دسركيږی لكه څنګه چه روايت دی له المغيره بن شعبه رض نه چه په تحقيق سره نبی ص ديوقوم د حاجت رفع كولوځای ته راغى اوهلته ئې خپل حاجت رفع كړ بولي ئې وكړی بيائې اودس تازه كړاومسح ئې پرمباركه نزله او پرهغوموزوباندی وكړه چه په پښوئې وی .
دوه مخي او منافق

وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ لا تُفْسِدُوا فِي الأرْضِ قَالُوا إِنَّمَا نَحْنُ مُصْلِحُونَ ؛بقره هر یو ګام چې اوچتوو او هرڅوک چې وینو یو او دوه خبرې چې ورسره کوو د ژوند له نوو اسرارو څخه د پردې د پورته کولو په درشل درېدلی یو. دا چې ژوند د رنګینیو ټولګه ده تور،سپین،سور او شین هر ډول رنګونه په خپله غېږه کښې رانغاړي په همدې ډول انساني ټولنه هم د رنګ رنګ انسانانو په درلودلو زمونږ مخې ته د انسانانو د لوستلو اوږده اوله ستونځو ډکه کیسه ږدي. انسان لوستل او پر انسان پوهېدل ښایی ډېرو ته ګران وبرېښي چې تر ډېره بریده همداسې هم ده مګر کله چې د انسان کلمه د مومن له سترګو څخه ووینو کومه داسې تیاره نقطه به ونه مومو چې نه وو پرې پوهېدلی. هلته چې زړه دومره لوی شوی وي چې د ټولو زړونه لوستلی شي،هلته چې زړه دومر سپېڅلی شوي وي چې د خپل زړه څخه اخوا د نورو د زړونو خیری او تنګ وجدانونه لیدلی شي او هلته چې زړه له داسې الهي الهامونو خوند اخیستی وي چې د نورو په زړونو کښې د حرامو خوند حس کولی شي،له دې وروسته ویلی شو چې انسان لوستنه او څېړنه د مومن لپاره کومه معما نه شي جوړولی . د اسلامي نړۍ د هسکو ټيتو په دغه پل کړل شوې او راتلونکې لاره کښې ډېر داسې انسانان موندلی شو چې تر هر خطرناک غلیم مونږ ته ډېر خطرناک ثابت شوی دي. دلته چې پتو ډلو او شبکو په هکله چې د اسلام غلیمان یې جوړوي او د اسلامي نړۍ په زړه کښې د مسلمانانو تر سرلیک لاندې د اسلام په خلاف خپلې کړنې په خورا ډاډه زړه تر سره کوي زمونږ سترګو ته درېږي او نن د دغه ستر امت د بدمرغیو زیاتره برخه د همدغو دوه مخو منافقو ډلو لاسته راوړنې دي. دا ډول غلي جوړښتونه یواځې تر ښارونو پورې محدود ندي،د کلو بانډو او په خاصه توګه د پوهنیزو مراکزو او ښوونخيو په ککړولو کښې لوی لاس لري. په کلو کښې به ښایی تاسې ليدلي وي چې څوک دي چې د زلمیانو د مفکورو د اړولو د نفاق د تخم د شیندلو او پر مظلومانو د خپلې ناروا حکمرانۍ د چلولو تلوسه لري،دوی کله خانان،ملکان،امامان او داسې نور اغېز درلودونکي کسان تر ډېره له ځانه سره مل کوي او دوی ته د ټاکلو امتیازاتو په منلو له هغوی څخه د محلي واکمنو په توګه کار اخلي. په ښوونځیو او مدرسو کښې له اسلام څخه د ناخبره ښوونکو او پیسه خوښونکو امامانو څخه په لوړه کچه پرته له کومې ستونځې استفاده کېږي او د زده کوونکو د روزنې متودونه برعکس لوستل کېږي. زه په دې برخه کښې له ځانه سره خوږې او ترخې لرم خو د مجبوریتونو له کبله یواخې یوه لنډه یادونه کوم. پر طالبانو د امریکا له یرغل مخکې مې په یوه غونډه کښې ګډون درلود هلته د خنو خانانو او ملاصاحبانو له احساساتو ډکې ویناوې داسې وې چې نږدې وو مونږ هم ورسره په څپو شو او هغوی زمونږ لپاره تر ټولو غوره شخصیتونه څرګندېدل مګر دوه ورځې نه وې اوښتې چې هغه امام په پي ار ټي کښې دنده پر مخ وړه او هغه خان صاحب تر هغه ډېر لوړ غربی وو کوم چې مونږ ليدلي وو. ښایي مونږ د یوه اسلامي انقلاب په لوری ور نږدې شوي وو او دا باید هېڅکله هم هېر نه کړو چې د دوی تر ټولو لویه ځانګړنه اوس دا ده چې څنګه وکړای شي اسلامي صفونو ته لار ومومي تر څو خپله راتلونکې وساتي او هم د یوه راتلونکي اسلامي نظام د ريښو په ایستلو کښې خپله ونډه ولري. د دوی د اوصافود لوستلو لپاره زمونږ او ستاسې مفدس کتاب تر تولو غوره لارښوونې کړي دي. په نړۍ کښې د یوه اسلامي انقلاب د بري په هیله. وَإِذَا لَقُوا الَّذِينَ آمَنُوا قَالُوا آمَنَّا وَإِذَا خَلَوْا إِلَى شَيَاطِينِهِمْ قَالُوا إِنَّا مَعَكُمْ إِنَّمَا نَحْنُ مُسْتَهْزِئُونَ؛بقره لیکونکی: شاهد شفق وردګ
د هوا ککړتيا

دهواککړتيا څه ډول کولاى شي زماصحت ته زيان ورسوي ؟ دهوا ککړتياکولاى شي زمونږصحت ته په ډيرو لارو اوهم په اوږدمهاله تاثيراتوسره صدمه او زيان ورسوي . د افرادومختلف ګروپونه په بيلابيلو لارو ډيرژر متاءثره کيداى شي ،يعنې افراد ډيرزيات حساس وي نسبت نوروته ،ځوان کوچنيان اوزاړه خلک ډير ژر متاءثره کيږي هغه خلک چې د ياسينه بغل ،دزړه اوسږو ناروغي لري نوربه هم رنځور شي کله چې هواککړه وي هغه مقداراو اندازه په کوم سره چې يوفرد د هوا دککړوالي په سبب اغيزمن کيږي هغه به ټولنيز ملوزتيا دکيماوي موادوپه تخريب پورې اړه لري . دلنډمهاله اغيزمنتيا مثال کيدى شي چې دسترګوسوروالى اودرد،دپوزې او ستونې ستونزې او دتنفسي سيستم دپورتنۍ برخې ناروغۍ لکه :برانشايتس يا دبرانشونو التصاب ،نمونيا ياسينه بغل ،نور علايم هم کيداى شي په ډاګه شي لکه :د سر درد ،زړه خرابي او الرژيکي غبرګونونه ،باالاخره لنډمهاله دهواککړتيا کولى شي د افرادو صحي وضعه د خطرسره مخامخ کړي. په هغې لوى ناورين چې دلندن په ښارکې په ١٩٥٢ م کې واقع په نوم ياديږي ،٤٠٠٠ خلک يې په څوورځوکې ووژل . اوږدمهاله تاثيرات په صحت باندې : په دې کې کيداى شي چې دمزمني تنفسي ناروغي ،دسږوسرطان ،د زړه ناروغي او حتادمغزوتخريب ،دځګرناروغي او د پښتورګوناروغي .يو متداوم ارتباط دهوا دککړوالي سره دکوچنيانو هغه ډول چې د ودې په حال کې وي سږي متاثره کوي ،يو اټکل دا جوته کوي چې په امريکاکې هر کال نيم ميلون وګړي د سګرت څښلو له امله خپل ژوند هغه ډول چې د ودې په حال کې وي سږي متاثره کوي ،يو اټکل دا جوته کوي چې په امريکاکې هر کال نيم ميلون وګړي د سګرت څښلو له امله خپل ژوند هغه ډول چې د ودې په حال کې وي سږي متاثره کوي ،يو اټکل دا جوته کوي چې په امريکاکې هر کال نيم ميلون وګړي د سګرت څښلو له امله خپل ژوند هغه ډول چې د ودې په حال کې وي سږي متاثره کوي ،يو اټکل دا جوته کوي چې په امريکاکې هر کال نيم ميلون وګړي د سګرت څښلو له امله خپل ژوند هغه ډول چې د ودې په حال کې وي سږي متاثره کوي ،يو اټکل دا جوته کوي چې په امريکاکې هر کال نيم ميلون وګړي د سګرت څښلو له امله خپل ژوند هغه ډول چې د ودې په حال کې وي سږي متاثره کوي ،يو اټکل دا جوته کوي چې په امريکاکې هر کال نيم ميلون وګړي د سګرت څښلو له امله خپل ژوند هغه ډول چې د ودې په حال کې وي سږي متاثره کوي ،يو اټکل دا جوته کوي چې په امريکاکې هر کال نيم ميلون وګړي د سګرت څښلو له امله خپل ژوند هغه ډول چې د ودې په حال کې وي سږي متاثره کوي ،يو اټکل دا جوته کوي چې په امريکاکې هر کال نيم ميلون وګړي د سګرت څښلو له امله خپل ژوند بې مودې له لاسه ورکوي يانې بې مودې مري ،دا مثال داسې دى لکه يو کوچنى چې بې مودې له مورنه پېداي شي . دهوا دککړوالي تاثيرات په صحت باندې : دايو عمده بحث دى چې په دې هکله مطالعات روان دي اودوام لري . دتورکاربن ککړتيا ولې تر مطالعې لاندې نيسو ؟ د سون دموادو دسوځيدو پر وخت ازادې هوا ته چې کوچني جوړښتونه په کاربن چې نوميږي ازاديږي .ددې جوړښتونوله امله چې کوم ککړوالى دى دا يو عمده شکل دى . دصنعتي انقلاب د لومړى مودې راپه ديخوا ،انسانان د ډير وخت راپه ديخوا دفوسيلي سوخت موادو دنفتوتوليدات ،زغال سنګ او طبعي ګاز په مصرف پورې تړلي پاتې شوي چې هماغه وخت څخه يې تر او سه په پراخه پيمانه ستونزې ،نه يوازې د انسان صحت ته بلکې ټول نړيوال محيط ته ايجاد کړي دي .
د انسان د پيدایښت په اړه غلط باورونه

په مسلمانانو کې د انسان د پيدایښت اړوند غلط باورونه په مسلمانانو کې ځینې خلک داسې فکر کوی چې د بایبل تر اغېز لاندې تللی او د ادم علیه السلام د پيدایښت په اړه یې د بایبل غلطه خبره منلې ده او هغه یې د قران د ایتونو په تفسیر کې کارولې. داسې چې ګواکې الله تعالی لومړی د آدم علیه السلام مجسمه له خټې جوړه کړې ، او بیا یې په اور ایښې چې پخه شی ، بیا یې په هغې کې روح ور پو کړې!!! دا خبرې نه د قران په کوم ایت کې راغلې او نه په صحیح الاسنادو حدیثو کې ،.د دې خبرو یواځينۍ منشا بایبل ده ، د قران ګڼ شمېر ایتونه ددې انګېرنې تردید کوی او وایې چې د آدم علیه السلام پيدایښت داسې وو لکه دده د اولاد پيدایښت،توپير ېې پوازې پدې کۍ دی چې اولاد یې د مور په رحم کې د وړې نطفې پيدا کیږی او آدم علیه السلام د مور د رحم څخه بهر پيدا شوئ، قران وایې چې د عیسی علیه السلام پيدایښت داسې وو لکه د آدم علیه السلام پيدایښت ، له دې توپير سره چې دا د مور په رحم کې له پلار پرته پيدا شوئ او هغه له مور او پلار پرته د ده نطفه هم له خاورې پيدا شوې ، د هغه هم او د آدم علیه السلام د ټولو اولادونو هم . قران وایې چې لومړې د انسان پپدایښت پيل شوي او وروسته شکل او صورت ورکړل شوې همغسې چې یؤ انسان د مور په رحم کې يؤ بې شکله او بې تصویره نطفه وی، ورو ورو ځانګړې شکل غوره کړی، غوږونه ، سترګې ، زړه ، لاسونه ، او پښې او نور غړی یې وروسته وروسته جوړ شی . قران په دې اړه وایې : ولقد خلقنکم ثم صورتکم ثم قلنا للملءِکة اسجدو لادم فسجدو الا ابلیس لم یکن من السجدین الاعراف : او یقینن چې موږ پيدا کړی ، بیا مو شکل در کړ ، بیا مو صورت درکړ ، بیا مو ملایکو ته وویل چې ادم ته سجده شئ ، نو له شیطان پرته ټولو سجده وکړه، چې دې له سجده کونکو نه وو دا ایت د هغو خلکو غلطه انګېرنه بې بنسټه ثابتوی چې وایې: لومړی د انسان مجسمه جوړه شوې بیا په کې روح اچول شوئ !!! قران ددې رایې په خلاف وایې چې انشان ته دده له پيدایښته وروسته شکل ورکړی شوې. د دویدا رایه نه په قران کۍ کوم بنسټ لری او نه په صحیحو احاديثو کې ، د دوی دا رایه له بایبل څخه اخیستې ده، دوی د احسن الخالقین خدای په یؤه کلال قیاس کړی، بایبل د انسان د پيدایښت په اړه لیکی: دغه وخت خدای آدم له خاورې جوړ کړ او بیا یې دده په پزه کې د ژوند روح پوه کړ او ده ته یې ژوندون ور په برخه کړ او له آدمه ژوندی موجود جوړ شو! د مسیحانو یؤ ډېر معروف انځورګر په خپلې مشهورې منظرې کې د دوو انسانانو او څو فرشتو انځورونه داسې رسم کړل چې فرشتې وزر لرونکو ښځو په ډول او خدای جلا شانه او آدم علیه اسلام سره ورته د دوو انسانانو په څېره کې ښی، فرشتو په خپلو وزرونو سره خدای لوړ نیولی وی او آدم علیه اسلام لاندې په زمکه پروت دئ او د خپلې ګوتې له لارې آدم ته روح ورکوی!!!
د انسان په اړه په زړه پورې معلومات

- وینه هره ورځ کیلومتره لار وهي - زړه مو په منځينۍ توګه په کال کې میلونه ځله الوزي - هره ورځ وینه میلیارده حجرې تولیدوي - سږي مو هره ورځ دوه میلونه هوا ذخیره کوي - هره ورځ شپاړلس لیتره لاړې تولیدوو - پوزه مو د هوا د تودوخې دنده لري او د پوزې په منځ کې ویښته د هوا د پاکونې دنده پر مخ وړي - د عصبي سیستم د اړیکو چټکتیا مو څلور سوه میتره پر ثانیه ده - د یؤ ګرام شحم په بدن کې د سوزولو څخه نهه کیلو کالوري انرژي تر لاسه کیږي - نورمال انسان په اوه دقیقو کې د خوب ښاپيریؤ ته ځان سپاري - که د بدن کاربنونه مو سره يؤ ځای شی پنسل قلمونه به ترې جوړ شي - بدن مو په دقیقه کې شپږ لیتره وینه بدلوي - د خاصرې لګن هډوکئ مو د سیمنټو ډېر کلک دې - د اوښکو تودوخه مو سانتي ګریډ ده - له پيدایښته وروسته موسترګې هیڅ وده نه کوي خو غوږونه او پوزه مو ودې ته دوام ورکوي - انسان په یؤ کال کې لس میلونه ځله سترګې رپوي - انسان چې څومره زړیږي د اوښکو تولید یې کمیږي - د زړه تولیدونکې فشار مو لس متره لوړوالئ لري - د انسان سترګې میګا فیکسله دي - د انسان وجود په اوو کلونو کې یؤ ځل نوې کیږي - تر ټولو زیات غوړ په مغزو کې وي - پيدایښت مو په درې سوه هډوکو پيل کوي خو دا شمیر تر لویدو وروسته هډوکو ته راټيټيږي - که چېرته پنځه دقيقي ساه وانخلو لمړې مو د مغزو حجرې له مړې کیږي - د پښو نوکان مو د لاسو په پرتله ژر نه غټيږي - د انسان ویښته درې کیلو وزن پورته کولئ شي - یؤ انسان د خپل عمر په اوږدو کې کیلوګرامه په اندازه پوستکي له لاسه ورکوي
ویلیم جیمز په اړه مختصر معلومات

ویلیم جیمز یؤ امریکایې فیلسوف وو ، په کال ، د جنورۍ په نېټه په نیویارک کې پيدا شوئ لوړې زده کړې یې په هارورډ پوهنتون کې ترسره کړې دي او په کال ، د اګسټ په د کلنۍ په عمر ومړ. ویلیم جیمز د نولسمې او شلمې پيړۍ فیلسوفانو څخه شمېرل کېده په یؤې شتمنې کورنۍ کې زیږېدلئ ، پلار یې هنري جېمز نومېده . دوه وروڼه یې درلودل چې یؤ ناول لیکونکئ هنري جیمز نومېده او بل دیارست الایس جېمز نومېده ویلیم جېمز په ډېرو موضوع ګانو پراخې لیکنې کړيدي لکه ، تعلیم ، فلسوفي ،عقایدو او داسې نور ..... همدارنګه یؤ له متنقدو کتابونو څخه یې د دي
ویلیم جیمز وایې

مشهور اروا پوهاند ویلیم جیمز وایې: مونږ یواځې د خپلې فکري او بدني ځواک له ډیرې لږې برخې څخه کار اخلو ،په څرګند ډؤل د انسان د ځواک او استعداد پولې تر هغې ډيرې پراخې دي ، چې اوس ورته رسېدلي
قران او د عالم پيدایښت

قران او د عالم پيدایښت اَوَلمْ یَرَ اُلَّذِینَ کَفَرُو اَنَّ السَّمَوتِ وَالاَرضَ کَانَتَا رَتقََا فَفَتَقنَهُمَا وَجَعلنَا مِنَ المَآءِ کُلَّ شَیءِِ حَيِِّ أَفَلَا یُؤمِنُونَ ایا کافران په دې نه پوهېږی چې اسمانونه او ځمکه سره نښتی وو، نو مونږ سره بېل کړل او هر ژوی مو له اوبو پيدا کړئ، نو ایا ایمان نه راوړئ؟! ددې مبارک ایت لارښوونې دا دی: دا مبارک آیت په ډېر صراحت او وضاحت سره دا وایې چې په سر کې ټول کائنات، ځمکه،لمر، او د اسمان ټول اجرام یؤه کتله وه او الله تعالی په یؤې چاودنې سره دوی بېل بېل کړل او اوسنۍ بڼه یې ورکړه . د رتق معنی پيوستون او یو له بل سره نښتل دی. او د فتق معنی بیلتون او جلا کیدا ده، یعنی دا عالم هر څه که دا په اسمانونو کې دی او که په زمکه کې دی سره پيوست او نښتی ول او الله تعالی سره جلا او بېل بېل کړل. د ټولو ژوو د پيدایښت اساسی ماده اوبه دی، الله تعالی ټول ژوی له اوبو نه پيدا کړي ساینس پوهان وایې چې دا عالم د یؤې سترې چاودنې په ترڅ کې رامنځته شو،او د عالم هر څه ستوری، ستور لیکې، لمر ،سپوږمۍ او زمکه راپيدا شول. ماده په مجموع کې له دې چاودنې وروسته رامنځته شوی ، عناصر او مرکبات له دې وروسته پيدا شوی، د بیګ بینګ دا نظریه هسې یؤه انګېرنه نه ده چې پر تخمینو او حدسیاتو ولاړه وی . مګر صرف دومره توپير لری چې قران یې څوارلس پيړۍ مخکې دا خبره کوی خو ساینس پوهانو په یؤ ویشتمه پيړۍ کې دا خبره ثابته کړيده
ګټونکئ او بایلونکئ

ګټونکئ د بایلونکی پر وړاندې ګټونکئ تل یؤ پلان لری بایلونکئ تل یؤه پلمه لری ګټونکئ د هرې ستونزې لپاره حل لاره پيدا کوی بایلونکئ په هرې لاره کې ستونزه پیدا کوی ګټونکئ وایې: ښایې ستونزمنه وی خو شونې ده بایلونکئ وایې: ښایی ترسره شی خو په ډېره سختي ګټونکئ چې تېروتنه وکړي وایې :زما ګناه وه بایلونکئ چې تېروتنه وکړي وایې:زما ګناه نه وه ګټونګئ وایې : زه باید یؤ څه وکړم بایلونکئ وایې: دا کار باید ترسره شی ګټونکئ ګټې ویني بایلونکئ دردونه وینی ګټونکئ شونتیا ویني بایلونکئ ستونزې
د جبل السراج د برېښنا فابریکه

د جبل السراج د برېښنا دستګاه د سالنګ په سیند باندې جوړه شوې ده. له توربین سره یؤ ځاي یې لوړوالی متره دی. هغه اوبه چې په توربین باندې راځي په یؤه ثانیه کې لس متره مکعبه دي . د جبل السراج دستګاه د جوړولو کار په هجري شمسي کې پيل او په هجري شمسی کې پاي ته ورسېد. درې توربینونه لري چې مجموعي ظرفیت یې کیلو واټه دی . ددغې دستګاه استهلاکي دوره پوره شوېده او بیارغونې ته اړتیا لري ، خو بیا هم دوه توربینونه یې کار کوي . د جبل السراج له برېښنا څخه د جبل السراج او چاریکارو د ښارونو په روښانه کولو او د ګلبهار د فابریکې په کار اچولو کې ترې استفاده کیږي .
ناردرن پوهنتون نوښار

ناردرن پوهنتون نوښار ناردرن پوهنتون نوښار په خېبر پختونخوا کښي د اي۔ډي۔آر ټرسټ په تعاون او منظوري د آرډيننس ۲۰۰۲ په رڼړہ کښې جوړ شو۔ د ناردرن پوهنتون صدر جنرل سوار خان په ۲۸ اپريل ۲۰۰۵ دپوهنتون پرانسته اوکړہ۔ د پوهنتون مقاصد: د ناردرن پوهنتون اصل مقصد د تعليم په ذريعه انساني خير خيګړہ دا۔ د پوهنتون د جوړولو دا کوشش د انساني خير خيګړے په کارونو کښې د ټولو نه غوره عمل دے۔ داسے اوچت مقصدونه سر ته رسولو د پاره د مسلسل کوشش او روحاني امداد ډير زيات ضرورت وي۔ مونږ د هغه ټولو خلقو ستائنه کوو چه هغوي د دے اوچت مقصد د پاره خپل ذهني او فکري صلاحيتونه قربانوي۔ که هغوي د ناردرن پوهنتون ملازم دي او دي د پوهنتون بے غرضه خدمت کوي۔ د ټولو مشکلاتو باوجود مونږ د انسان د ترقي او خير خيګړے په سفر روان يو۔ فاکلتياني او نصابي پروګرامونه: د انجينئرنګ او انفارميشن ټيکنالوجي فاکلتي ناردرن پوهنتون د انجينئرنګ او انفارميشن ټيکنالوجي مضمونونو کښې په څلور کليزه يعني انډر ګريجويټ او دوه کليزه يعني پوسټ ګريجويټ پروګرام کښي داخله ورکوي۔ انډر ګريجويټ پروګرامونو کښي اليکټريکل انجينئرنګ، کمپيوټر سائېنس، انفارميشن تيکنالوجي، اليکټرانکس، سائېنس او انفارميشن ټيکنالوجي شامل دي۔ پوسټ ګريجويټ پروګرامونو کښې اليکټرانکس، سائېنس اؤ انفارميشن ټيکنالوجي کورسونه شامل دي۔ د ايډمنسټريټيو سائېنس فاکلتي ناردرن پوهنتون په بزنس ايډمنسټريشن کښې څلور کليزه انډر ګريجويټ پروګرامونو کښې داخله ورکوي۔ په دے پروګرامونو کښې په انتظامي کارونو او بين الاقوامي تجارت په موضوعاتو خاص زور ورکولے شي۔ د آرټس او سوشل سائېنس فاکلتي ناردرن پوهنتون په ټيکسټائل، فيشن ډيزائيننګ او هوم اکنامکس کښې څلور کليزه پروګرام، يو کليزه بيچلر ډګري، بي۔ايډ، اکنامکس، اُردو، او جرنلزم کښې پوسټ ګريجويټ ډګري ورکوي۔ د سائېنس فاکلتي په دے فاکلتي کښې په رياضي کښې پوسټ ګريجويټ او په ماحوليات کښې پوسټ ګريجويټ او ايم فِل پروګرامونو کښې ډګري ورکوي۔ د ناردرن پوهنتون مرکزي عمارت په نوښار کښي ده پوهنتون دوه عمارتونه دي۔ مرکزي عمارت کيمپس وتړ ولئي سره نزدے د زيارت کاکا صاحب روډ باندے واقع دے چه د بنياد کانړے ئي جناب خليل الرحمن صاحب ګورنر خېبر پختونخوا په ۲۸ اپريل ۲۰۰۸ کښې کيخودو۔
کندهار ملي راډیو تلوېزیون

کندهار ملي راډیو تلوېزیون انګریزي: يو دولتي تلویزیوني چينل دي، چي د افغانستان، د کندهار ولايت ولایت څخه خپلې خپرونې تر سره کوي. نور کندهار راډيو ټلوېزيون په دولتي چوکاټ کې فعاليت کوي، ټولنيزې، سياسي، تفريحي او معلوماتي خپرونې لري، د راډيو خپرونې د سهار په ٧ بجې پيل او د شپې تر ١٠ بجې دوام کوي او د ټلوېزيون خپرونې د مازديګر په ۴ بجې پيل کېږي او د شپې تر ١١ بجو دوام کوي. سرچينې
ﻣﻼ ﻣﻮﻣﻦ ﻏﻠﺠﯽ

د افغانستان ۍ - ګ ړۍ ګړ ۱۸۳۹ - ۱۸۴۲ ږ ځ ړ ښ ښ . ګ ټ . ټ ښ ړ څ ګ ځ ړ ړ ږ . ګ ڼۍ . ګ ړ ړ ۱۸۴۱ ږ ۲۳ ټ ړ . ګ ټ ، ټ ،ټ ټ ډ ڼۍ ګ ڼۍ ۶۰۰ ګ ټ . ټ ګ ډ ، ، ، . ګ ټ ګ ښ ، ړ ړ ږ . څ ړ ګ ښ . ټ : ږ ړ . څ ړ ۍ ږ . ټ ډګ ړ ږ څ ړ ږ ټ ځ ږ . ټ ځ ټ ، ړ ړ . ټ ړ ټ ځ ښ ګ ګډ ټ ځ ډ ړ . ګ ټ ټ . ، ړ : ږ ؟ ۲۴ ځ ګ . ګ ګ ډ ګړ ړ . ، ۍ ښ
ﻣﻼ ﻣﻮﻣﻦ ﻏﻠﺠي

ږ ۍ - ګ ړۍ ګړ ۱۸۳۹ - ۱۸۴۲ ږ ځ ړ ښ ښ . ګ ټ . ټ ښ ړ څ ګ ځ ړ ړ ږ . ګ ڼۍ . ګ ړ ړ ۱۸۴۱ ږ ۲۳ ټ ړ . ګ ټ ، ټ ،ټ ټ ډ ڼۍ ګ ڼۍ ۶۰۰ ګ ټ . ټ ګ ډ ، ، ، . ګ ټ ګ ښ ، ړ ړ ږ . څ ړ ګ ښ . ټ : ږ ړ . څ ړ ۍ ږ . ټ ډګ ړ ږ څ ړ ږ ټ ځ ږ . ټ ځ ټ ، ړ ړ . ټ ړ ټ ځ ښ ګ ګډ ټ ځ ډ ړ . ګ ټ ټ . ، ړ : ږ ؟ ۲۴ ځ ګ . ګ ګ ډ ګړ ړ . ، ۍ ښ
ګوجر قبیله

ګوجر یوه پخوانۍ او لرغونې قبیله او اتنیکه ډله ده چې په پخوانیو تاریخونو کې یې یادونه ا و ذکر شوی دي .ګوجریوه سنسکریت کلمه ده چې ګو له مینځه وړونکي او جر دښمن ته وایی یعنې ددښمن له مینځه وړونکی. دګوجرو اصلي ټاټوبی دهند دګوجرات ایالت صوبه او دمونټ ابو او بیج نات پوري سیمې دي چې دمونټ ابو سیمه اوس دهند په راجستهان ایالت پورې اړه لري .ددوی ژبه ګوجري ژبه ده، خو په کومو ځایونو کې چې دوي استوګنه لري دهما غه ځایونو دخلکو په ژبو غږیږي.دوی بیا وروسته دتاریخ په بیلا بیلو پړاوونو کې دجګړواو ځینو نورو لاملونو له کبله دخپل اصلي ټاټوبي ګوجراته لیږدیدلي دی او په نورو سیمو کې خواره واره شوي دي .ویل کیږي چې ګوجر دهونانیانو دقام یوه څانګه ده چې په شپږمه عیسوي پیړۍ کې دهند نیمې وچې بر صغیر ته ورغلي دي . ګوجر دهند په بیلا بیلو ایالتونوصوبو لکه : راجستهان،ډیلي ، هاریانا ، پنجاب ، اتهرپردیش، مدهیا پردیش، مهاراشټرا، هیما چل پردیش،اترکهنډ ، جمو او کشمیر ، دپاکستان په سند ، پنجاب او همداراز په پښتونخوا او افغانستان کې استوګنه لري. په ګوجرو کې مسلمانان، هندوان، عیسا ئیان ، دجین او بدمت دمذهبونوپیروان او سکهان هم شته. په هندوستان کې میشته ګوجر لکه چې دمخه وویل شول ګوجر دهند ، پاکستان ، پښتونخوا او افغانستان په بیلا بیلو سیمو کې میشته دي .هغه ګوجر چې دهند په اتهرپردیش کې ژوند کوي نو دوی ددغه ایالت صوبې داود، دوآب، سهارنپور، مظفر پور ، شامل، میرټ ، جیلم ، بلند شهر ، علیګړ، مراد آباد ، روهیلکهنډ ، رای بریلي ، سلطانپور، باره بنکي ، ګوړکهپور او بهړایچ په سیمو کې استوګنه لری . داتهر پردیش زیاتره ګوجر مسلمانان دي او دهند په خپلواکۍ کې دانګریزانو پر خلاف یې مبارزې هم کړې دي.همداراز هغه ګوجر چې دهند دجمو او کشمیر په اایالت صوبه کې ژوند کوي نو ددغه ایالت صوبې په راجوړي ، پونچ ، اننت ناګ، اودهم پور او ډوډه کې استوګنه لري. په پاکستان کې میشته ګوجر: دپاکستان میشته ګوجر ددغه هیواد په سند او پنجاب ایالتونو کې ژوند کوي.دوی ددغه هیواد په سیاست کې هم ونډه درلودلې ده او ډیر شمیر لوړپوړي چارواکي او ووزیران هم دګوجرو دقام پورې اړه لري . په پښتونخوا کې میشته ګوجر په پښتونخوا کې میشته ګوجر دلرغونو زمانو نه په دې سیمه کې میشته دي .دوی په ملا کنډ ، بټ خیله ، باجوړ او دیر کې ژوند کوي.ـ دګندهارا په تهذيب کې هم د ګوجر قام ونډه زیاته وه اوویل کیږي چې مشهور هندي واکمن کنشکا کشان ګجر و چې دهغه اولاده ا وس هم په سوات کى اباد دى او ددغه ځای خلک ورته کسان خيل او يا کسانه واييي دوی په مردان ـ چارسده او صوابئ ملا کنډ ، بټ خیله ، باجوړ او دیر کې او د صوبې په هر ګوټ کى ژوند کوي.اوپه سلو کې ګوجر قام په پښتو ژبه خبرې کوي .ګوجر زیاتره دکرنې ، سوداګرۍ له لارې خپله ګوزاره پر مخ بیایی او په پاکستان او هندوستان کى ډیرې ځمکې لري . او نوابان هم پکې تیر شوي دي کوى د بلوچستان وزېر اعلى نواب ثناا لله خان زهرى هم د ګوجر وقوم پورې اړه لري . په افغانستان کې میشته ګوجر په افغانستان کې ګوجر دکونړ په دانګام ، نورستان ، لغمان ،کندز، تخار او بدخشان په ولایتونو صوبو کې ژوند کوي . دافغانستان ګوجر زیاتره د وزو ، غواګانو ،میښو. ګډو او پسونو دساتلو له لارې خپله ګوزاره پر مخ بیایی او ډیرې لږې ځمکې لري . دافغانستان په ملي سرود کې دافغانستان دنورو قومونو تر څنګ دګوجرو دقوم نوم هم یاد شوی دی .
نجات ( ژغورنې ) څلی

د نجات ژغورنې څلی هغه څلی و چې دافغانستان پا چا محمد نادرشاه پر سقاو اوسقاوي لښکروباندې دبریالیتوب په ویاړپه ۱۹۳۰ زیږدیز کې دکابل ښار په هغه برخه کې جوړ کړی و چې اوس یې دخپلواکۍ واټ بولي،دغه څلی پر هغه واټ اوسړک چې دمحمود خان دپله نه دبالاحصار په لور غزیدلی او شاه شهید او لاهورۍ دروازې ته نږدې و جوړشوی و .دنجات څلی چې دتیرورژیمونو له خوا وران شوی و یوځل بیایې دجوړیدولپاره هڅې پیل شوې اوبشپړ شو
امير کروړ سوري ( مړ ۱۵۴ ليږديز )

امير کروړ سوري مړ ۱۵۴ ليږديز پښتون امير کروړ سوري د امير پولاد زوی مشهور په جهان پهلوان د پښتنو دملک شنسب له اولادې او د غور د سوري کورنۍ يو نوميالی واکمن او د پښتو ژبې لومړنی شاعر اوستر تورزن و ٠دتاریخ په حواله په پښتو ژبه کې دده شعر لومړنی شعر و.ده یوه ویاړنه لیکلې ده چې په لاندې ډول تاسو ته وړاندې کیږي .ددې لپاره چې ددِې ویاړنې ځینې ویې لغات لرغوني دي نو معنا ګانې یې هم ورسره لیکل شوي دي . د امير کروړ جهان پهلوان وياړنه حما سه ------------------------------------- حما سه له ما اتل نسته په هند و سند و پر تخار او پر کابل نسته بل په زابل نسته له ما اتل نسته غشی د من٢ مې ځي برېښنا پر ميرڅمنو٣ باندې په ژوبله٤ يونم ٥ يرغالم ٦پر تښتېدونو باندې پر ماتېدونو٧ باندې له ما اتل نسته زما د بريو٨ پر خول تاوېږي هسک٩ په نمنځ ١٠و په وياړ١١ د آس له سوو١٢ مې مځکه رېږدي غرونه کاندم لتاړ١٣ کړم ايوادونه١٤ اوجاړ١٥ له ما اتل نسته زما د تورې تر شپول لاندې دی هرات١٦ و جروم١٧ غرج ١٨و باميان١٩ و تخار ٢٠بولي نوم زما په اودوم٢١ زه پېژندوی٢٢ يم په روم له ما اتل نسته پر مرو زما غشی لونی٢٣ ډاری دښن٢٤ راڅخه د هر يوا٢٥ درو د پرڅنډو ځم تښتي پلن ٢٦ راڅخه رپي يې زړن٢٧ راڅخه له ما اتل نسته د زرنج سوبه ٢٨مې د تورې په مخ سور وکړه په بادارۍ٢٩ مې لوړ اوی٣٠ د کول٣١ د سور وکړه ستر مې تربور وکړه له ما اتل نسته خپلو وګړو لره لور ٣٢پېرزوينه کوم دوی په ډاډينه ښه بامم ښه يې روزنه کوم تل يې ودنه٣٣ کوم له ما اتل نسته پر لويو غرو مې وينا درومي نه په څنډو په ټال٣٤ نړۍ زما ده نوم مې بولي٣٥ پر دريځ ٣٦ستايوال٣٧ په ورځو، شپو، مياشتو کال له ما اتل نسته -------------------------------- ددې لپاره چې د امير کروړدشعر پښتو لر غونې او پخوانۍ دی نو دلغتونو مانا ګانې يې په لاندې ډول وړاندې کيږي: ١-اتل قهرمان،٢-من اراده او تکل،٣-مير څمنو دښمنانو،مفرد ېې مير څی يا مير څمن دی٠ ٤-ژوبله جګړه يا جنګ،٥-يونم يون کوم يا سفر کوم،٦-ير غالم ير غل کوم يابريدکوم ٧-ماتيدنو ماتې او شکست٨- بريو کاميابيو٩- هسک اسمان١٠-نمنځ ستاينه١١- وياړ افتخار١٢-لتاړ درهم وبر هم يا وران ١٣-ايوادونه هيوادونه١٤-سوو داسونو دسمونوا و تر پښو لاندې١٥-اوجاړ ويجاړ يا وران١٦- هرات دافغا نستان په لو يد يز کې ديوه ولايت يا صو بې نوم دی ١٧-جروم ګر مسير چې دافغا نستان ديوې ولسوالۍ يا ډسټرکټ نو م دی٠ ١٨-غرجغر جستان چې دافغا نستان ديوې سيمې نوم دی٠ ١٩-باميان د مرکزي افغا نستان ديوه ولايت يا صو بې نوم دی٢٠-تخار دافغانستان ديوه ولايت يا صو بې نوم دی٢١- اودوم چاره او علاج ٢٢-پيژندویخلک مې پيژني ٢٣-لوني اوري ٢٤-دښن دښمن،٢٥-هريوادافغا نستان دهرات ولايت يا صوبه٢٦-پلنپلي يا پياده،٢٧-زړن زړور،٢٨-سوبه فتحه،٢٩-باداريسرداري،٣٠-لوړاوی پر مختګ،٣١-کول کورنۍ،٣٢-لورپيرزوينه،٣٣- ودنه پا لنه، ٣٤- ټال درنګ يا معطلي،٣٥-بولي ستايي،٣٦- ،دريځ منبر،٣٧-ستايوال ستايونکي٠
حضرت قطب الدین بختیار

ستر پښتو ن عارف او ستانه قطب الاقطاب حضرت قطب الدین بختیار کا کي رحمة الله علیه ١١٧٣- ١٢٣٥ زيږديز قطب الاقطاب ، قطب الدین داحمد زوی دموسی لمسی په قوم پښتون بختیار او دخپل وخت له نامتو عارفانو نه شمیرل کیده. نو موړی دچشتیه طزیقې دپیروانو نه و او دسلطان الهند حضرت معین الدین چشتی اجمیري چې په خواجه غریب نواز سره مشهور و مرید و.همداراز ده په ملتان کې دهغه وخت دمشهور عارف غوث العالم شیخ بهاء الدین زکریا ملتاني سره هم لیدنه کړې وه .نوموړي په ډهلي کې د ۵۸ کلونو په عمر وفات شو او مزار یې دډهلی په مهرولي کې دی. قطب الدین بختیار دپښتو ژبې ښه شاعر و . داهم دده دپښتو دشعر بیلګه چې دسلیمان ماکو دتذکرة الاولیا ء نه رانقل شوی دی : ویر مې زړه سوری سور ی کړ راته وګوره ملوکې ! په بیلتون کې دې وباسم له خوږمنه زړګي کوکې راته وګوره ملوکې راته وګوره ملوکې دبیلتون اورونه بل دي هر ګړۍ مې زړګی سوځي لیونی یمه دمینې سوځم زه لکه پیلوځي راته وګوره ملوکې راته وګوره ملوکې غوړولی دې اوربل دی اور زما په زړګي بل دی زه بختیار خاورې ایرې شوم په اور سوی مې ګوګل دی راته وګوره ملوکې راته وګوره ملو کې په لاندینې انځور کې دحضرت قطب الاقطاب قطب الدین بختیار کاکي مزار د ډهلي په مهرولي کې
پروفیسر ولي محمد خان سیال کاکړ

ډاکټر لطیف یاد دجنوبی پښتونخوا ستر مورخ ، لیکوال، فولکلوریسټ او اکیډیمیک شخصیت ښا غلي پروفیسر ولي محمد خان سیال کاکړ صیب پښتو ادب او تاریخ ته دقدر او ستاینې وړ خدمتونه کړي دي . پروفیسر ولی محمد خان سیال کاکړصیب دجنوبی پښتونخوا یو نومیالی تا ریخپوه دی او ډیر کتابونه یې په پښتو ژبه لیکلي دي. کله چې ما خپل د پښتني قبیلې کتاب لیکه نو دجنوبي پښتونخوا دپښتنو قبیلو په اړوند مې دده دکتاب پښتو اوپښتانه په سهیلي پښتونخوا کې نه ډیره ګټه اخیستې وه . ښاغلي پروفیسر سیال کاکړ صیب دامهال سخت ناروغه دی .نن خبرشوم چې دافغانستان ولسمشراشرف غني ورته د سید جما ل ا لدین افغان میډال ورلیږلی دي ، خو کاشکې دغه میډال یې هغه وخت ورکړای وای چې دی روغ او رمټ و. ت.رازمحمد محمدی
مونالیزا

مونالیزا انځور د ایټالوی انځورګر لیونارډو ډوینچی په لاس ترسم شوی ده، چی په نړۍ کی ترټولو زیات مشهوره، لیدل شوی، با ندی لیکل شوی، سندری باندی جوړی شوی هنری اثر په ډول پیژندل کیږی. همدا ډول مونالیزا دنړۍ تر ټولو ګران بیه انځور دی. دا انځور په تاریخ کی د ۱۰۰ میلیونو ډالرو بیمئي ارزښت په لرولو سره په ۱۹۶۲ کی دګینس نړیوال ریکارډ خپل کړي، چی په ۲۰۱۷ کی نږدی ۸۰۰ میلیونه ډالره ارزښت لری. دا سی ګومان کیږی چی دا انځور دلیزا ګیراډینی، د فرانسیسکو ډل ګایوکونډو میرمنی دی چی په یورنګ غوړو د لومبارډی پر تخته رسم شویدی. داسی باور کیږی چی دا انځور د ۱۵۰۳ او ۱۵۰۶ ترمینځ جوړشویدی خو کیدایشی چی لیونارډو پر دی باندی تر ۱۵۱۷ پوری کار کړی وی. نوي څیړنی ادعا لری چی دا د ۱۵۱۳ نه مخکی نه شوای شروع کیدای. د فرانسی باچا فرانسس۱ دا انځور خپل کړ چی اوس په اوږد مهال ډول د ۱۷۹۷ نه تراوسه د فرانسی په لبور میوزیم کی پره ته ده. سرچينې
فيرنګي

فرنګي پښتو: بهرني، فيرنګي يو هندي تاريخي فيلم دي، د فلم کيسه د ١٩٢٠ کال د هند کليواله کيسه ده. همدارنګه دا فيلم د راجیوو دهنګرا لخوا ډايرکټ شوي دي. د فيلم لوبغاړي يا د فيلم هلک کپیل شرما، هم د فلم پروډيوسر دي سره د ايشيتا دتا او مونيکا ګيل.فلم په اصل کې په پنجاب او راجستان کې شوټ يا ډک شوي دي وشوې. او د ٢٠١٧ کال د نومبر په ٢٤ به د کي ٩ پروډکشن لخوا نندارې ته وړاندې کړل شي. کارکوونکي کپیل شرما د منګا په نامه ايشيتا دتا د سرګي په نامه مونيکا ګيل روشني واليا اډوارډ سوننيبليک کومود ميشرا د مهراجا په نامه راجيش شرما انعام الحق انجان شريواستو جميل خان ويشال او شرما مريم زکريا نايشا کهننا خپرول د فيلم د اعلانولو نيټه ١٠ نومبر ٢٠١٧ ټاکل شوې وه، که څه هم پر ١٢ اکتوبر ٢٠١٧ باندې د اعلانولو نيټه د ٢٠١٧ کال د نومبر په ٢٤ ته واوښتل. موسيقۍ متن سرچينې
شیبارګر

شیبارګر دی تیز خوراک رستورانت کوم چې په ځانګړي توګه هامبرګر جوړوي. دا په کې د کورپیس کریسی، ټیکساس په نامه تاسیس شو. د امریکایې فاسډ فوټ ریستوران
مونيکا ګيل

مونيکا ګيل پيدايښت ٢٤ جون ١٩٩١ يوه امريکايي هندي امریکايي موډل، فلمي ستوري او د ښکلا پيجينټ سرلیکونکي ده، چا چي په ٢١ جون په ټوله نړی کې د ٢٠١٤ مس هند جايزه هم وګټله. دا همدارنګه په ٢٦ نومبر ٢٠١٣ باندي په نړيواله کچه باندي مس هند امریکا هم سوه . په ٢٠١٥ کي هغي د هندوستان راتلونکی لوړ ماډل خپرونه چي د ام ډي ټينګار وي انډيا لخوا تر سره کيدل برخه واخیستل، او بيا يي د هند بل ټاپ موډيل په خپرونه کې هم برخه واخيستل. دي همدارنګه په پنجابي سينما سکوپ فيلمونو کي کار کړي دي. سرچينې
حاجيان

حاجيان د پکتيکا ولايت د مټاخان ولسوالي په شمالي برخه کي موقعيت لري چي تقريباً متره مربع مساحت لري نفوس:-ټول نفوس يې تقريباً ده دغه کلى يو ديني عالم د قران کريم حافظان د په شاوخوا کي د ښوونځي زده کوونکي د مدرسې زده کوونکي ليسانس محصلين او ماسټران لري . شمال ته يې د زرمت ولسوالي د برات خيلو او د سوي کلا کلي شمال لويديځ ته يې د فولاد خېلو د بڅۍ او شومي کلي لويديځ ته يې دشومي کلى او د سيدو کلا يوه برخه جنوب لويديځ او جنوب ته يې سيدو کلا جنوب ختيځ ته يې د اځکخيلو کلى ختيځ ته يې د تيمر خېلو يوه برخه واقع ده
ايشيتا دتا

ایشيتا دتا پيدايښت ٢٦ اګست ١٩٩٠ د هندی فلم او تلویزیون لوبغاړی ده، د هغي پيژندنه د شکایاتو تمرینونکی فيلم دريشيام ٢٠١۵ او هندي اوپرا سابون همدارنګه ايک ګهر بنواونګا، کوم چي د سټار پلس لخوا نندارې ته وړاندې شول. دا د لوبګري تانوشري دتا کشره خور ده. سرچينې د هندي فلمونو لوبگرانې
انعام الحق

انعام الحق پيدايښت ١٤ نومبر ١٩٧٩ یو هندي لوبغاړی او سکرين ليکونکي دی څوک چي د باليووډ په فلمونو کې د يو څو عمر څخه راښکاره شوي دي. هغه په فلمستان او ايرليفټ فلم کي هم کار کړی دي. سرچينې
جتيندر شاه

جتيندر شاهيو هندي موزیک کمپيوزر او سندر غاړي دي. هغه په لومړي سر کې د پنجابي موزیک او فلمي صنعت کې د هغه د سندرو او ترکيبونو لپاره پیژندل کيدي. هغه د ډیرو هندي فلمونو لپاره کمپوزر په طور هم پيژندل کيږي. سرچينې
مولانا بجلی ګهر

مولانا بجلی ګهر يا مولانا محمد امیر يو مشهور مذهبي عالم ، او د پښتنو يو ډير تند غبرګونيزه، او ايمانداره ملا وو، هغه د مولانا بجلی گھر په نامه سره ډير مشهوره شو۔ مولانا محمد امیر د پاکستان د جمعیت علماء اسلام يو مهم غړي هم او په ولایتي سطحه د امیر مرستیال هم وټاکل شو، خو د ١٩٧٠ لسیزې وروسته، هغه د ګوند په کار کې ډیر رول و نه درلود. بجلی ګهر دمفتی محمود د نږدي دي دوستانو څخه شمیرل کیږي. نور ولولئ مولانا محمد امير بجلي گهر چې عمر يي تقريباً شپږ اتيا کاله وو. مولوي صاحب بجلي گهر چې پخوا يې د بلبل سرحد پښتونخوا لقب گټلى و په حقيقت کې د اسلامي نړۍ له حقبينو او نه ډاريدونکو علماوو څخه وو. مولانا بجلي گهر د جنرال ايوب خان په وخت کې د ا ټک په عسکري قلعه کې شپږ مياشتې د فارسي د دې شعر په وجه بندي شوى چې ويلي يې وو: گربه مير و سگ وزير و موش دربانى کند اين همه ارکان خانه ويرانى کند. مولانا صاحب پوره شپږ مياشتې د دغه شعر په وجه د زندان په تورو خونو کې تېرې کړي. د جنرال ايوب خان په اړوند ويل کيږي چې دى په خټه پښتون او د افغانستان د خوست ولايت اوسيدونکى دى. ايوب د خپل وخت يو پوځي حاکم وو چې مارشلايي نظام يې پلي کړى وو. مولانا بجلي گهر د خپل انقلابي خطابت په وجه له اولې ورځې څخه د وخت د پوځي او غير پوځي حکومتونو سره په ټکر کې وو خو مولانا صاحب په دې کې شهرت لري چې دى د خپل وخت يو نه ډاريدونکى با جراته مستغني شخصيت وو، مولانا صاحب ته د وخت حکومتونو وزارتونه پيشنهاد کړي وو خو مولانا صاحب دا پيشنهادونه جملة و تفصيلاً مسترد کړي وه او هغه په دې چې مولانا د يوه بشپړ اسلامي او شرعي نظام د راتللو ارمانجن وو او دا کار هله ممکن وو چې د ملک ټول نظام شرعي او اسلامي شوي واي، مولانا بجلي گهر له هغه فصيحو بليغو علماء کرامو څخه وو چې د ټولو خلکو د سويې، او ذوق سره يې سم خطاب کړى او په خپلو ويناوو او خطابو کې يې تل د عربي، فارسي، پښتو، اردو، پنجابي، هندي ژبو اشعار زمزمه کړي چې په دې بابله مولانا بجلي گهر يو فريد انداز او طريقه درلودله، چې ډېرو نورو علماء کرامو يې هم تقليد کړي وو. په هر صورت مولانا بجلي گهر په اخير وخت کي ډېر سپين ږيري او کمزورى شوى وو خو فکري، عصبي، روحي، معنوي قواوې يې هماغسې په خپل حال وي. مولانا شپيته کاله نصيحتونه کړي دي. هيره دې نه وي مولانا صاحب لا شل کلن نه و چې په خطابت يې شروع کړى او پوره شپيته کاله يې پښتنو او مسلمانانو ته د خطابت دعوت، روښان فکرۍ خدمت کړى. سرچينې پښتانه
په مدیترانیا کې د کډوالو لار

په مدیترانیا کې مهاجرت لارې د لسیزې راهیسې تړل شوي،افريقا او منځني ختيځ اروپا ته. د سمندر په واسطه د کډوالو وضعیت د اروپایي هیوادونو د سرحدونو تړلو سره موازي سره د غریب هیوادونو لپاره د ځانګړي توقیف ویزې ویزا رژیم تعقیبولو سره زیاتیږي. سمندر د خوشبو کښتیو څخه تیرېږي، ډیری وختونه د مایعاتو زاړه کښتۍ، د فایبرګلاس کښت یا ربړ کشتۍ. د ننوتنې اصلي ټکي اسپانیا، ایټالیېا او یوناني ساحې دي. د کډوالۍ لپاره د ملګرو ملتونو عالي کمیشنرۍ سره سم، وهلې سره ګډ دي، چې د اقتصادي مهاجرینو او سیاسي کډوالو څخه دي. سمندري لار اصلي لارې د لسو په شاوخوا کې دي.. تر ټولو پخوانی لاره د مراکش ټاټوبي له اسپانیا سره نښلوي، د جبرالټ د تنګي له لارې او په تیرو کلونو کې یې پراخه شوې، تر دې چې نن ورځ ډیری کښتۍ په مستقیم ډول د الجزائر د اورسیسیان ساحل څخه اندیډیا او یا بلاریک ټاپو ته رسیږي. هسپانیه د دویم لاری د افریقا افریقی اتلان مراکش، لویدیځ سهارا، موریتانیا، سینیګال ګامبیا او ګنی د کاناډا ټاپوز ارپرپیلگو پورې. په مرکزي مد يترانه کي دغه څلور لاري دي، تر ټولو ډيره برخه د ليبيا د لوديځ د حوزی څخه ده، ترابلس ، ګرابول او زوارا٬ ترمنځ چی د لمپاسوسا ، سيسلي او د مالټا . په لور روانه ده. د دی سره موازييوشان دوه نوري لاري دې٬ دوی د تونسیان ساحل د سوسی، مونسټیر او سوفکس تر مینځ لیمپیسوس ته، او شمالي ساحل د پنټليريا .کې د بیټر او کیپ بون تر مینځ سره نښلوي. له بل پلوه، د مصر نه د مایعاتو ځینې کښتۍ چې د ختیځ سیسلی او کلابیریا ته راځي . په پای کې، د راهیسې، یو نوی لاره الجزائر او سرینیا سره نښلوي، د اناب ښارګوټی ته نږدې د ساحې څخه پیل کیږي. په تیرو کې، مالتا د لیږد په بهیر کې یو مهم ګام و. په زرګونه کډوال هر کال په ټاپو کې د سیاحتی ویزې سره ځای پر ځای شوي او له دې ځایه په قبایلي ډول د سلیپ ساحل ته لیږل شوي. بالاخره، په ختیځ مديترانیا سمندري لارو کې د ترکیې ساحل د ایجین سیند نږدې د یونان ټاپوګانو، په ځانګړي ډول سمو، مایتینین، چیو، او فارماکو سره نښلوي. په اخر وروستیو لسيزو کالونو کې او ۲۰۰۰ ز کال په پیل کې، زرګونو کډوال په مستقیم ډول کوديان د ترکې ساحل نه البانیا ته ليږدول ، ،دا يو لارده چې په ۲۰۰۷ کې يیدهستوګنې ساحو ته زرونه خلګ راوړل. د البانیا او فوګلیا تر منځ لاره د بلکان هیواد د پرمختللې سیاسي او اقتصادي ثبات سره پای ته رسیدلې ده. د څخه پیل به، د قیمت لیګټریایا څخه ایتالیا ته ټیټه وي: نږدې نویو راځي که نیل . دغه الوتکه د کال په پای کې دوام وکړ. جنوبي اسپانیا
.tr

.د انټرنیټ هیواد-کوډ د لوړې سطحې ډومین دی لپاره تورکيه. حوالې تورکيه
سالم الکتبی

سالم الکتبی د امارتاتو دی. هغه د عربي اماراتو د مطالعې د متحده ایالاتو امارات او د فلسطین پوښتنه: تاریخی مطالعه دولة الإمارات العربیة المتحدة والقضیة الفلسطینیة: دراسة تاریخیة د ۱۹۷۱ راهیسې د فلسطین مسلو په اړه د متحده عربي اماراتو د سیاسي ستراتیژۍ په موضوع کې خپره کړه. سرچينې
رکم

ژونره يا رکم د کيسو يا د نورو موښتاليپو تماسو ليکسوي، ويلسوي، بريشناي، نښشسوي، نور د پاره جوړ سوي پيژندنه ده. په دي پيژندنه کي موژ کولاي سو چي ووينو چي يوه کيسه تسه رکم کيسه ده. موژ دا پيژندنه په نورو زاينو کي هم کاروالي سو، لکه ناروشتي کيسه يا پيلم جوړول. او موژ که نا خبره يو چي دا تسه ډوال کيسه ده نو موژ د رکم پيژندني تسښه مرسته اخيستي سو.
ناروشتي دونيا

ناروشتي دونيا هغي دونيا ته وايي کم چي د زانه جوړه کړي وي او زاينوه، نخشي، نومونه، دونياوي، ستوري او نور دغه سي شيان هم د زانه جوړ کړي وي. ناروشتي دونيا په کيتابو، کيسو، کوميک، پيلم، ټلويژن، ويډيو لوبي او نورو دغه ډوال زايونو کي کارول کيژي.
خايالي

خايالي يو ناروشتي ژونره يا رکم ده کم چي زياتره په ناروشتي دونيا کي جوړه سوي وي او زياتره زايونه، نخشي، کيسي يا خالګ يي د اسلي دونيازموژ وسني دونيا پسي اړه نلري. خايالي ډيري ريشي په رسم و رواج کي لري، او دغه کيسي بيا په کتابو او ډرامو کي کارول کيژي. په وساني وخت کي خايالي په نورو زانو کي هم ډيره کارول کيژي، لکه، پيلم، ټلويژين، نخشيي کيتابونو او ويډيو لوبي. ډولنه تاريخ پخواني تاريخ وساني خايالي ميډيا
تريخ خايالي

تريخ خايالي د خايالي يوه ژونره ده، کم چي په ليکنو، نخشايي او پيلمي بنسټونو کي په تريخ يا بيرند تيمز کي جوړي ژي. بلا-باندي خايالي-باندي په نورو ميډياو کي دا هم وګوري پورني سبوت دبانديني ليک
ون هالسينګ (ټي وي شو)

ون هالسينګ يوه کنيډين-امريکايي تريخ خايالي بيرند ټلويژن ډراما ده کم چي په ٢٣ سيپتيمبر، ٢٠١٦ کي د امريکي په ساي فاي چينل باندي خپره سوه. کيسه ونيسه، د ايبراهيم ون هالسينګ د زات ده. د دري کالني خوب راويشه سوه، او خپل زان يي په وراني دونيا کي وموند. دا يوه ټاکل سوي امريکايي سرباز ساتله او يوي ډاکټري، کمي چي ددي ژوند وساتلو، چي دا انکيلاب راپورته کي د وينچيشلو په خيلاپ کمو چي دا دونيا د مرز په سير نولي ده. هيسه اخيستونکي اولني کيلي اورټون جوناتن سکارفي کريستوفر هيردال داود کيبيټ وينسنت ګيل روکيا برن جوړول او اخيرن کيستونه سيزن ٢٢٠١٧ ټلويژوني ويشل خلګو نزر اورډ او نومينيشن ډا هم وګوري
۷ ډيسمبر

د عيسوي کليز درېمه ورځ ده تاريخ پېښې زوکړې مړينې نور ولولئ جنوري
خلوزي

ډاکټر لطيف يا د ٧٤ خلوزي ټبر: که چيرې موږ دخلوزيو دنسب شجره په غور سره تر څيړنې لاندې ونيسو نو جوته به شي چې خلوزي له آره دسړبني پښتنو په ټولنيز گروپ پورې اړه لري اوددغې ټولنيزې ډلې نه دښاخي خيلو يا خښي پښتنود ترکلاڼيو ترکاڼيو لو يې قبيلې ته منسوب دي او بيا په ترکلاڼيوترکاڼيو کې دماموندو په قبيلې پورې اړه لري. دماموندو قبيله بيا په دوو لويو ښاخونو ويشلې شوې ده چې يوښاخ ته يې لوى ماموند او بل ته يې واړه ماموند وايې. دلوى ماموند خيلونه مسعودخيل ،عمرخيل،يوسف خيل،سليمان خيل،مغدود خيل او خلوزي دي او دوړو ماموندو خيلونه بړوزي ،اوريازي اوبرم کازي دي١. خلوزي چې دلويو ماموندو يوه څانگه ده نورې وړې څانگې هم لري چې نومونه يې دادي:ميرامت خيلمير احمد خيل،شاتي خيل او نور. خلوزي زياتره دباجوړ دماموندو په غاښي،نښتر،ډاګ،ريګي،خوړچۍ او تنگي سيمو کې ميشته دي. په باجوړسربيره يو شمير خلوزي دافغانستان دکونړ ولايت په مرورې اوچپې درې کې او همداراز دننګرهار او کندز په ولايتونو کې هم ميشته دي.دخلوزيودقبيلې شميرپه باجوړ کې د١٥٠٠٠ تنو په شاوخواکې اټکل شوي دي. خلوزي دنورو ماموندو په څيرپه پښتني ننګ او غيرت ټينګ خلک دي .په دوى کې ميلمه پالنه ډيره ده. خلوزي دما موندو دنورې قبيلې دپاتي ښاخونو په څير دکر کيلې په چارو بوخت دي ،خو زياتره ځمکې يې للمي دي او غنم، جوار ،اوربشې ،نسک او مشنگ پکې کري.ددوى دسيمې هوا معتدله ده او په کومو ځايونو کې چې دچينو اوبه شته نو هلته دشفتالو ،توتانو او مالټو باغونه هم شته٢. خلوزيو دباجوړ دنورو پښتني سيمو په څيردوخت دجابرو او يرغلګرو ځواکونو پرخلاف مبارزې کړي دي په تيره بيا دپيرنگي يرغلګرو په وړاندې ددوى مبارزې په تاريخ کې ثبتې دي. دخلوزيود يو شمير پخوا نيو سترو مشرانو نو مونه دادي : ميرامت خان مير احمدخان،حکيم خان،ګل خان او مير محمد خان٣. لنډه دا چې خلوزي په لويو ماموندو کې يوه مشهوره څانگه گڼل کيږي . منبع --------------------------------------------------------------------------------- ١- ډاکټر لطيف ياد،پښتني قبيلې ،٢٣٢-٢٣٣مخونه، دپيښور چاپ. ٢- دپښتنو ټولنيز او اقتصادي جوړښت،٢٢٥-٢٢٦ مخونه، دکابل چاپ. ٣- دخلوزيودقبيلې په اړونددښاغلي مفتي بشير خلوزي راليږل شوي معلومات.
حاجي صیب

د انګریزي ښکیلاکګرو پر خلاف ستر ملي مبارز دترنګزو حاجي صیب دترنګزو حاجي صیب چې اصلي نوم یې سید فضل واحد او دپلار نوم یې فضل احد و په ۱۸۵۶ زیږدیز میلادي کال د پښتونخوا دچار سدې په نوي کلي ترنګزو کې ژیږیدلی دي . دي په اصل کې دتاړن قبیلې ته منسوب دي چې په اصل کې غرغښتي پښتانه دي .نیکونه یې ددیارلسمې لیږدیزې هجري پیړۍ په نیمایی کې دافغانستان دکندهاره پښتونخوا ته لاړل او دچارسدې په ترنګزو کې میشته شول نو ځکه ده هم دترنګزو په حاجي صیب سره شهرت وموند . حاجی صیب د هډی دابوبکر اخونزاده نه خپلې لومړنۍ دینې زده کړې تر سره کړې ،بیا دحج دفریضي داداکولولپاره بیت الله شریف ته لاړ او دبیرته راتلو سره یې سم دستر دیني لارښود او دانګریزانو دستر دښمن دهډې اخونزاده صیب ملا نجم الدین اندړ لاس نیو ی یې وکړ. هغه وخت چې په کال ۱۸۹۷ زیږدیز کال کې انګریزانو پر ملکنډ برید وکړ نو حاجی صیب دسرتور فقیر چې اصلي نوم یې سعدالله جان و او هم دملی مبارز دهډی اخونزاده صیب په ملګرتیا دانګریزانو خلاف وجنګیدل چې ددوی سره د اشنغر ، ټوبۍ ، مامونزو او اتمانخیلو ملي مبارزین هم ملګري وو. همداراز ده دپیرنګیانو دبل ستر دښمن شیخ الهند مولانا محمودالحسن سره هم اړیکې ټینګې کړې او دبونیر او امبیلې په جګړو کې یې دانګریزانو پر خلاف ونډه واخیستله .حاجي صیب وروسته بیا دانګریزانو له خوا ونیول شو او درې کاله جیل یې تیر کړ. همداراز ده دافغانستان دخپلواکۍ په دریمه جګړه ۱۹۱۹ زیږدیز کال کې هم دافغانانو مرسته وکړه او په ډکه کې یې دانګریزانو خلاف دهغو سره اوږه په اوږه وجنګید . کله چې په ۱۹۳۰ زیږدیز کال کې فخر افغان خان عبدالغفار خان دپیرنګیانو له خوا ونیول شو نو ده دخدایی خدمتګار دتحریک ملاتړ وکړ او په ملکنډ کې یې دانګریزانو پر خلاف ملي پاڅون پیل کړ چې په پای کې انګریزان سولې ته راضي شول . دترنګزو حاجي صیب د ۱۹۳۷ کال ددسمبر دمیاشتې په ۱۴ نیټه وفات شو او دده دوصیت سره سم دمو مندو دغازي اباد دکلي دجومات په غولي کې ښخ شو . دترنګزو دحاجی صیب ددغه ستر ملي مبارز اروادې ښاده وي .
ختیز هند کمپنۍ

د ختیز هند کمپنۍ : دشرق الهند کمپنۍ دختیز هند کمپنۍ چې په انګریزي ژبه ورته ایسټ انډیا کمپني وایی او په عربي او پارسي ژبو یې کمپني شرق الهند بولي یوه برتانوي انګریزي سوداګریزه کمپنۍ وه چې مرکزي دفتر یې په لندن کې و په ۱۶۰۰ زیږدیز میلادی کال کې په هغه وخت کې چې مغولو پر هندوستان راج چلاوه اوداکبر باچادزوی جهانګیر دواکمنۍ دوره وه دنوموړي مغولي واکمن دحکومت نه یې دا اجازه او جواز تر لاسه کړ چې په هند کې خپل سوداګریز کارونه پیل کړي او دا په حقیقت کې دلوی هندوستان او دهندوستان دګاونډي هیوادونو دنیولو یوه منصوبه او پلان و .په هغه وخت کې دانګلستان ټولواکمنه ملکه لومړۍ الیزابته وه . دختیز هند کمپنۍ دلو مړي ځل لپاره خپل لو مړنی سو داګریز دفتر دهند دګوجرات دسورت په ښار کې پر ا نیست او په کراره کراره یې دبمبئي ،مدراس او په پای کې یې د کلکتې ښارونه دخپلو سوداګریزو فعالیتونو او هلو ځلو مرکزونه وګرځول. په هغه وخت کې دختیز هند کمپنۍ په ختیزو هیوادونو کې دنورو مستعمرو په لټه کې وو او هم یې داندونیشیا دهیواد دجاوا او سماټرا دټاپوګانو جزیرو نه اروپایورپ ته ددیګ مسالې وړلې او ښه ګټه به یې کو له .سربیره پردې کمپنۍ اروپایی هیوادونوته کتان ، وریښم ، مالګه ، چای ، اپین، نیل او پوتاشیم نټریټ هم صادرول . دغې کمپنۍ دخپلو ګټو او منافعو لپاره یو نیم لک پوځفوج هم درلود. کله چې په ۱۸۵۷ زږدیز کال کې دهند ولسونو او پراخه پرګنو دکاختۍ ّ قحطۍ دکمپنۍ دظلمونو او دډیرو ټکسونو دورکولو نه په تنګ شوۍ وونو په ټول هند کې دانګریزانو پر خلاف عمومي پاڅون وشو او دباکسر تر جګړې وروسته دغه کمپنۍ دیوه سوداګریزسازمان نه په یوه سیاسي سازمان وا وښتله او کمپنۍ په ۱۸۵۸ زیږدیز کا ل کې خپلې ټولې چارې دانګریزانو وایسراته چې په کلکته کې میشته ووسپارلې چې بیا تر هغه وروسته دانګریزانو وایسرا به په ډهلی کې اوسید او پر ټول هندوستان یې چې اوسنی پاکستان ، بنګله دیش او برما هم پکې شامله وه خپلې منګولې ښخې کړې . هغه ظلمونه او نادودي چې دختیز هند کمپنۍ دهند پر مظلوم ولس وکړې تاریخ به یې هیر نکړي ، دخپلواکۍ غو ښتونکو وژل او دوی ته سختې سزاګانې ددغه ښکیلا کګرو په پالیسۍ او اجندا کې یو عادي کار ګڼل کیده .همداراز انګریزان و وروسته دنورو هیوادونو دنیولو په فکر کې هم شول او درې ځلې یې پر افغانستان هم بریدونه وکړل . دختیز هند کمپنۍ او دهغو میراثخورو یعنې دهند برتانوي حکومت د۱۹۴۷ زیږدیز کاله پورې چې تقریبا ۲۵۰ کلونه کیږي دهند پر نیمې وچې حکومت وکړ او په پای کې دهند ولسونو دیو ې اوږدې مودې نه وروسته د پیرنګیانو نه داسارت او غلامۍ ژغ له خپلو اوږو ایسته کړ او هندپه ۱۹۴۷ زیږدیز کال کې خپله خپلواکي تر لاسه کړه . ډاکټر لطیف یاد