رنځپوهنه

رنځپوهنه په انگرېزي: له يوناني ناروغي، رنځ او - پوهې نه د طبي پوهې يو تشخيصي ډگر دی چې د بدن په بېلابېلو غړو کې د ووبونو انساجو، د بدني ماياتو او په ټول بدن کې د راټوکېدلي رنځ پېژندنه او آزمېښت په کې ترسره کېږي. همدا اصطلاح د رنځونو د پروسو هغه اړونده ساينسي زده کړه هم په ځان کې رانغاړي چې د عامه رنځپوهنې په نامه هم يادېږي. طبي رنځپوهنه په دوه عمده څانگو وېشل شوې چې يوه يې اناتوميکه رنځپوهنه او بله يې کلينيکي رنځپوهنه نومېږي. وېترينري رنځپوهنه بيا د څارويو د رنځونو په اړه ځانگړې زده کړه ده او همدا راز فايټورنځپوهنه بيا د بوټو د رنځونو او ناروغيو د زده کړې ډگر دی. د رنځپوهنې تاريخ د رنځپوهنې تاريخ په منځنۍ ختيځ کې د طب د پراختيا او پرمختگ سره سم د اسلام زرين پېر کې پېلېږي او په لوېديځه اروپا کې د دغې پوهنې تاريخ د اېټاليا د رېنېسانس يا د ويښتابه پېر کې پېل شوی. د عيسوي پېر نه درې پېړۍ وړاندې په لومړي ځل د لرغوني يونان د لومړنيو طبيبانو، لکه د خالسېدون هېروفيلوس او د خيوس اېراسيستراتوس، لخوا د انسان د بدن سيستماتيکې څيرنې ثبت شوې تاريخي پېښې گڼل کېږي. خو لومړنی طبيب چې د مړينې نه وروسته يې د پوهې او زده کړې لپاره انساني بدن وڅيره او د مطالعې لاندې يې ونيوه، هغه د اسلام د زرين پېر يو نامتو عرب طبيب ابن ظهر وو. خو د طبابت د نوي عصر لومړنی رنځپوه رودولف ويرکو وو او همدا طبيب د مايکروسکوپي رنځپوهنې پلار گڼل کېږي. د لومړنيو رنځپوهانو مسلک اکثراً د جراحۍ دنده وه. عامه رنځپوهنه عامه رنځپوهنه چې د پلټونکې رنځپوهنې په نوم يادېږي، تجربوي رنځپوهنه يا تيوريکي رنځپوهنه د ساينس يو پراخ او پېچلی ډگر جوړوي چې په سلولې کچې او ووبونو کې د ټپونو او رنځونو د مېکانيزم د پېژندنې رابرسېروي. د دې تر څنگ د پوهې دغه څانگه د سلولي کچې او ووبونو له کچې نه تر لوړې کچې پورې د ټپونو او رنځونو پر وړاندې د بدن طبيعي غبرگون او بياجوړېدنې باندې هم ژوره رڼا اچوي. د دغې زده کړې د بحث په اهمو برخو کې د ټپونو او رنځونو پر وړاندې د ژونکو بيارغونه، د ورانۍ د مېکانيزم پر وړاندې سلولي سازېدنه، نېکروسېز، تسپود، ټپ رغېدنه او نيوپلازم شامل دي. دا نومېدلې برخې د رنځپوهنې بنسټ جوړوي او د دغې پوهې کارېدنه د انساني او حيواني رنځونو په پېژندلو کې اهمه ونډه ترسره کوي. د عامه رنځپوهنه نوم د دواړو، د کلينيکي رنځپوهنې او د ژوؤ، اړونده عملياتي کړنو د څرگندولو لپاره کارېږي. رنځپوهنه د يوې طبي څانگپوهنې په توگه رنځپوهان هغه ډاکټران يا طبيبان دي چې په ورځيني ژوند کې د بايوپسيگانو او د بدن د مايعاتو د کتنې وروسته د ناروغانو د ناروغيو په پېژندلو او څرگندولو بوخت دي. د سرطان د اکثره ناروغيو پېژندنۍ د همدغو رنځپوهانو لخوا تثبيت کېږي. رنځپوهان کولای شي چې د يوه جسد د مړينې د اسبابو د پلټنو لپاره آټوپسي ترسره کړي. رنځپوهنه د طبي زده کړو يو اهم مضمون دی او په همدې خاطر ډېر رنځپوهان په طبي پوهنتونونو او پوهنځيو کې زده کړې هم ورکوي. د طبي لابراتوارونو د سمبالگرانو په توگه، رنځپوهان د لابراتوارونو د مالوماتي غونډال په رغښت او پرمختگ کې اهمه ونډه ترسره کوي. که څه هم چې د طبي رنځپوهنې عملي کېدنه د دوديزې پلټونکې رنځپوهنې نه اغېزمن شوی، خو د نوي عصر رنځپوهان اصلي څېړنې نه ترسره کوي. رنځپوهنه د طبابت يوه بې سارې څانگه ده. د دې څانگې کارپوهان د عامو طبيبانو په څېر د ناروغ سره مستقيمې کتنې او تماس نه لري، دوی اکثراً د نورو ډاکټرانو سره د سلاکارانو په څېر کار کوي. د دې لپاره چې يو کانديد د رنځپوهنې منښتليک ترلاسه کړي، پکار ده چې يو کانديد رنځپوهنې د طبي مشق او تمرين اړين پړاوونه بشپړ کړي او تر بشپړېدو وروسته د منل شوې ټولنې د معيار او پروگرام لخوا و آزمويل شي او بيا يې د رنځپوهنې په منښتليک تصديق وشي. په امريکا کې دا ډول منښتليک د امريکا د رنځپوهنې ادارې لخوا تصديق کېږي. په رنځپوهنه کې څېرمه وړې څانگپوهنې هم شته چې د هر هېواد د بېلابېلو معيارونو له مخې سره توپير لري، خو د رنځپوهنې په اکثره څېرمه وړو څانگو کې اناتوميکه رنځپوهنه او کلينيکي رنځپوهنه شامل دي. اناتوميکه رنځپوهنه اناتوميکه رنځپوهنه د طبي زده کړو يوه ځانگړې څانگه ده چې د دغې زده کړې د څانگوالو لخوا د ټول بدن، د غړو، او ووبونو د بشپړ، مايکروسکوپي، کيميايي، اميونولوژيکي او ماليکيولي کتنو وروسته د يوه رنځ پېژندنه او تشيخيص ترسره کېږي. اناتوميکه رنځپوهنه پخپله په څېرمه څانگو وېشل شوې. د دغې ځانگړې څانگې اهمې وړې څانگې جراحي رنځپوهنه، سايټوپاتولوژي يا د ژونکو رنځپوهنه او فورېنسېک يا د عدلي طب رنځپوهنه ده. د پاتولوژي يا رنځپوهنې د دندې د منښتليک د ترلاسه کولو لپاره، پکار ده چې لومړی د طب د پوهنځي نه بريليک ترلاسه کړل شي چې بيا په قانوني ډول دغې طبي څانگې کې عملاً کار ترسره شي. په امريکا کې د امريکا د رنځپوهنې اداره کې د ستاژ دورې يو منل شوی پروگرام او د طبي منښتليک ترلاسه کول هغه شرطونه دي چې ترلاسه کولو وروسته يې په يوه منل شوي روغتون کې د رنځپوهنې په څانگه کې څوک دنده ترلاسه کولی شي. اناتوميکه رنځپوهنه د رنځپوهنې يوه څانگه ده، بله څانگه يې کلينيکي رنځپوهنه نومېږي چې په آزمېښتون کې د بدن د معاياتو او يا هم ووبونو د شننو وروسته د ناروغيو پېژندنه پرې ترسره کېږي. رنځپوهان اکثراً دواړه څانگې، اناتوميکه رنځپوهنه او کلينيکي رنځپوهنه او يا هم د دغو دواړو څانگو څخه په گډه رامېنځ ته شوې برخه، ټولگړې رنځپوهنه عملي تدبيقوي. د نوو تخنيکونو رامېنځ ته کېدل نوو کارپوهانو ته اړمن دی او ناروغان او د هغوی ورپېژندونکي درملگران چې د يو گډ تشخيصي راپور د برابرولو اړتيا لري، د اناتوميکې رنځپوهنې او کلينيکي رنځپوهنې تر مېنځ توپير تت کړی دی. همداراز په وېترېنري رنځپوهنه کې هم بېلابېلې څانگې شته. کلينيکي رنځپوهنه کلينيکي رنځپوهنه چې په برتانيه کې د بايومېډيکل ساينس نومېږي، د رنځپوهنې يوه څانگه ده چې د کيميا، مايکروبيولوژي، هېماتولوژي او ماليکيولي رنځپوهنې په کارولو سره د بدن د مايعاتو لکه وينه، متيازې او يا هم نورو ووبونو لابراتواري شننې ترسره کوي او په همدې توگه د يوې ناروغۍ پېژندنه کوي. کلينيکي رنځپوهان د طبي تخنيکگرانو سره او د روغتون د اداري چارگرو او ورپېژندونکو درملگرانو تر څنگ په گډه د دې په موخه کار کوي چې د آزمېښتون آزمېښتونه سم او کره کړي. کلينيکي رنځپوهنه د رنځپوهنې يوه لويه برخه جوړوي. اکثراً رنځپوهان د کلينيکي او اناتوميکې رنځپوهنې په يو ځای کارولو سره د ناروغيو تشخيص ترسره کوي. فورېنسېک رنځپوهنه . . . . . د ژويو رنځپوهنه . . . د بوټو رنځپوهنه . - . . . . - . ماليکولي رنځپوهنه . . - - . . دا هم وگورۍ جراحي رنځپوهنه هېماټورنځپوهنه طبي آزمېنتون د رنځپوهانو لړليک سرچينې باندنۍ تړنې : : . . : . - - . طبي څانگپوهنې ژونپوهنه د طبي پوهنځيو مضامين