د فيمينيزم لومړۍ څپه

د فيمينيزم لومړۍ څپه د ښځو د سياسي او ټولنيزو حقونو د برابرۍ پلوي فعاليت او فکر يوه دوره وه، چې په ټوله لويديځه نړۍ کې د ۱۹ او ۲۰ پېړيو پر مهال پېښه شوه. دې دورې پر حقوقي مسئلو، په بنسټيز ډول د ښځو د رايې کارونې پر حق باندې تمرکز وکړ. د لومړۍ څپې فيمينيزم اصطلاح په خپله د ۱۹۶۸ ز کال په مارچ کې په نيويارک ټايمز مجله کې د ژورنالېست مارتا ليير له لورې د د ښځو د سياسي او ټولنيزو حقونو د پلوۍ دويمه څپه: دا ښځې څه غواړي؟ تر سرليک لاندې مقاله کې رامنځته شوې وه. د فيمينيزم لومړۍ څپه په حقيقت کې د نارسمي نابرابريو سره د مخالفت په توګه، د ښځو د سياسي واک لپاره پر مبارزې کولو باندې د تمرکز له مخې مشخص کېږي. په داسې حال کې چې د څپې استعاره مجازي کارونه د پوهنيز ادب په ګډون په ښه ډول رامنځته شوې ده، مګر د ښځو د خپلواکۍ لپاره د يو تنګ نظر د رامنځته کولو له امله تر نيوکې لاندې دی، چې د خلاقې ارادې د فلسفې اصل له منځه وړي او پر ځانګړو څرګندو لوبغاړو باندې تمرکز کوي. خوځښتونه هغه خوځښتونه چې د ښځو حقونه يې پراخ کړل، له ۲۰ پېړۍ څخه خورا پخوا پيل شوي وو. سايمون ډي بيواوير د دويم جنس: تر سرليک لاندې خپل کتاب کې وليکل، چې لومړنۍ مېرمن چې د خپل جنسيت د ساتندويۍ په موخه يې خپل قلم پورته کړ، په ۱۵ مه پېړۍ کې وه. د ښځو د سياسي او ټولنيزو حقونو د برابرۍ پلويانو فيمينيسټانو هينريچ کورنيلييس اګريپا او موډيسټا ډي پوڅو ډي فورزي په ۱۶ پېړۍ کې کار وکړ. د ماري لي جارس ډي ګورني ، اني برېډسټريټ او فرانکويس پوليين ډي لا بېر د جنسيتونو برابري: په ۱۶۷۳ ز کال کې رابرسېره شو. اولسټونکرافټ هغه دوره چې ماري اولسټونکرافټ په کې ليکل وکړل، د روسو او د روښانفکرۍ له فلسفې څخه اغېزمنه شوې وه. د روښانفکرۍ پلار يوه خيالي يا نظرياتي ديموکراتيک ټولنه راوپېژندله، چې د نارينه وو د برابرۍ پر بنسټ وه او د ښځو پر وړاندې په کې له توپيري چلند څخه کاکر اخيستل شوی و. له بحث څخه د ښځو ذاتي لرې والی د اولسټونکرافټ او د هغې د معاصرو روښانفکرانو دواړو له لورې په ګوته شوی و. اولسټونکرافټ خپل کار د روسو د نظرياتو پر بنسټ کړ. که څه هم په لومړيو کې مخالفه ښکاري، مګر د اولسټونکرافټ نظريه د جنډر د برابرۍ پر بنسټ د روسو د ديموکراتيک ټولنې د نظريې پراخول وه. ماري اولسټونکرافټ په خپل عام ژوند کې د ښځو د ګډون او په ځانګړي ډول د ښځينه زده کړو د اهميت کمولو په اړه، په زړه ورتيا سره خبرې وکړې. نوموړي د ليبرال فيمينيزم اصطلاح غوره کړه او خپل وخت يې د جنډر د دوديزو ونډو ماتولو لپاره ځانګړی کړ. نوموړې په ۱۷۹۲ ز کال د ښځو د حقونو يو سپيناوی يا ملاتړ: تر سرليک لاندې د فيمينيزم پلوې لومړۍ مقاله خپره کړه. اولسټونکرافټ په ياده مقاله کې د جنسيتونو د ټولنيزې او اخلاقي برابرۍ ننګه وکړه او په دې سره يې د نارينه وو د حقونو يو سپيناوی يا ملاتړ: تر سرليک لاندې د ۱۷۹۰ ز کال خپل پمفلېټ پراخه کړ. د ماريا يا د ښځو غلطۍ: په نوم د نوموړې وروستي نيمګړي ناول باندې ځکه د پام وړ نېوکې وشوې، چې اولسټونکرافټ په کې د ښخو د جنسيتي غوښتنو په اړه بحث وکړ. نوموړي د ځوانۍ په عمر وفات شوه او کونډ مېړه يې فيلسوف ويليم ګوډوېن په چټکۍ سره د نوموړې يو يادداښت وليکه، چې د هغه د ارادې خلاف يې د نسلونو لپاره د هغه د مېرمنې اولسټونکرافټ حيثيت يا نوم له منځه وېوړ. اولسټونکرافټ د برتانوي فيمينيسټ خوځښت مخکينۍ مور ګڼل کېږي او د نوموړې نظريو د ښخو د رايې کارونې د حق پلويو ښځو فکر ته بڼه ورکړه. زده کړه زده کړه د رايې کارونې خوځښتونو پر مهال د ځوانو سويسي مېرمنو په منځ کې خورا مهمه وه. د ځان پېژندنې د ارزښت په اړه ټولنه کې د ځوانو مېرمنو زده کړې کول او ښوونځي ته تګ د عامو خلکو او ښځو لپاره خورا مهم و، چې له مخې به يې خپلې بشپړې وړتياوې وپېژني. د رايې کارونې حق سويسي خوځښتونو باور درلود، چې د ځوانو ښځو لپاره پر دې پوهېدل مهم وو، چې د کوچنيانو له زېږون پرته يې په ژوند کې نور څه هم وو. يوازې زېږون په ۱۹۶۰ او ۱۹۷۰ ز لسيزو کې د رايې کارونې حق د خوځښتونو پر مهال يو خورا نړېوال فکر او عمل و. د لارډ ډېوډ وېللېټس له لورې د ۲۰۱۵ ز کال په يوه ارزونه کې نوموړي برسېره کړي وو او څرګنده يې کړه، چې په ۲۰۱۳ ز کال په انګليستان کې د لېسانس زده کوونکو ۵۴ سلنه ښځينه او ۴۶ سلنه نارينه وو. په داسې حال کې چې په ۱۹۶۰ لسيزه کې د ياد هېواد د پوره وخت زده کوونکو ۲۵ سلنه ښځينه وې. ښوونځي ته د تګ او د زده کړو سيستم کې د ونډې زياتوالی د ښځو د رايې کارونې له هغو خوځښتونو سره تړاو لرلی شي، چې د لوړو زده کړو لپاره په ښوونځي کې د ښځو ګډون يې په نښه کړ. دا حق او سياسي چاره په پای کې په سياسي ټاکنو کې ښځو لپاره د رايې کارونې له حق څخه وروسته رامنځته شوه، چې په ۱۹۷۱ ز کال کې ورکړل شو. په ۱۹۶۰ لسيزه کې په انګليستان کې هغه وخت چې ښځې د لوړو زده کړو سيستم ته راغلې، په عادي ډول لږه کۍ او کمې وې. کله چې په ۱۹۶۳ ز کال د بيټي فرايډېن له لورې په متحده ايالتونو کې ښځينه جاويي اغېز: چاپ شو، فيمينيسټ خوځښتونو د ښځو لپاره نوی معيار او د جنډر ونډې وټاکلې. د هېواد له مخې ارجنټاين د نولسمې پېړۍ د وروستۍ او د شلمې پېړۍ د لومړۍ لسيزې پر مهال په ارجنټاين کې مېرمنو د لويديځې نړۍ يو خورا پېچلی فيمينيسټ خوځښت رامنځته او پياوړی کړ. دوی چې له کارګر خوځښت سره يې نږدې تړاو درلود، سوسيالېستانې، انارشيستانې، خپلواکي غوښتونکې، خپلواک کوونکې، د زده کړو پوهانې او کاتوليکانې وې. يادو مېرمنو د ۱۹۱۰ ز کال په می مياشت کې په ګډه د ښځو د ټولنيزې او سياسي برابرۍ يا فيمينيسټ لومړنی نړېوال کانګرس جوړ کړ. اروپايي، لاتيني او د شمالي امريکا نامتو کارکوونکو، روڼ اندو، مفکرينو او مسلکي پوهانو لکه ماري کوري ، ايميلا پارډو بازان ، ايلين کي ، ماريا مونټيسوری او نورو زياتو روښانفکرانو په کې د جنډر، سياسي او مدني حق، طلاق، اقتصاد، زده کړو، روغتيا او کلتور د نمونو په اړه د څېړنې اړوند د خپل کار او څېړنو نظريات وړاندې او بيان کړل. اسټراليا په ۱۸۸۲ ز کال د روز سکاټ په نوم د ښځو د حقونو فعالې له خپلې وروستۍ مور څخه ورته په پاتې کور کې، چې سيډني کې و؛ اونيزې پراخه ناستې پيل کړې. د همدې ناستو له لارې د سياسيونو، قاضيانو، د انسان دوستانو، ليکوالانو او شاعرانو په منځ کې نامتو شوه. نوموړې په ۱۸۸۹ ز کال کې د ښځو د ادبي ټولنې په بنسټ ايښودنه کې مرسته وکړه، چې ياده ټولنه په ۱۸۹۱ ز کال کې د ښځې د رايې حق تړون ته وده وکړه. هغه مخکښ سياستپوهان چې سکاټ يې کوربه توب وکړ، بيرنهارډ وايس ، ويليم هولمېن ، ويليم موريس هګس او توماس باوېن وو. يادو سياستپوهانو سره وکتل او د هغې لايحې د مسودې په اړه يې بحث وکړ، چې په پای کې د ۱۸۹۹ ز کال د پخواني بندښت قانون شو. سرچينې