ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
د سره صليب نړيواله ټولنه

د سره صلیب نړيواله ټولنه په ۱۸۶۳ز کال د اکتوبرپه ۲۹ مه د هتري دونان په برکت د جینوا په نړیوال کنفرانس کې جوړه شوه.هنري دونان د جینوا ښار اوسېدونکی بشر دوست انسان وو. هنري دونان، چې یو سوداگر وو. د ۱۸۵۹ ع کال په دوبي کې د ایټالیا د شمال په سولفرینو کې د اتریش او د ایټالیا او فرانسې د گډو ځواکونو د خونړۍ جگړې شاهد وو. ده په دې جگړې کې ولیدل چې په زرگونو ټپیان ،بې له دې چې مرسته ورسره وشي، ساه ورکوله، حال دا چې که طبي مرسته ورسېدلې وای ، اکثره به ژوندي پاته شوي وو. په ۱۸۶۲ ع کال ده په خپل مشهور اثر د سولفرینو یوه خاطرهچاپ کړ.په دې کتاب کې ده د دغه جنگ وحشتناکې صحنې د قلم په ژبه بیان کړې .ده همداراز وړاندیز وکړچې د جگړې په وخت دې د ټپیانو د درملنې لپاره د نړۍ د ټولو هیوادونو یوه مرستندویه ټولنه جوړه شي. دونان همداراز د یوه نړیوال تړون وړاندیز هم وکړ چې په جگړې کې ښکېلې خواوې به مرستندویو موسسو او ټپیانو ته څه نه وايي. د جینوا په کنفرانس کې ،چې د ۱۸۶۳ ع کال د اکتوبرله ۲۶ څخه تر ۲۹ پوري د نړۍ د ۱۶ هیوادونو د۳۴ استازو په گډون جوړ شو،برخوالو د غونډې په وروستۍ ورځد اکتوبر۲۹ د ټپي پوځیانو د درملنې او پاملرنې لپاره د یوې نړیوالې مرستندویې ټولنې له جوړېدو سره موافقه وکړه. د دې ټولنې لپاره د سویس د بیرغ برعکس پر سپین بیرغ د صلیب سره نښه غوره شوه. د سره صلیب نړیوالې کمېټې په دوو نړیوالو جگړولومړۍ او دوهمه کې له ټپیانو، د اسیرو عسکرو د نومونو له ثبت، بندیانو،کډوالو او قربانیانو سره د مرستې په برخه کې د پام وړ مرستې وکړې. د افغانستان په روانه جگړه کې هم دا موسسه ډېر مهم رول لوبوي .د اسیرو طالبانوله کورنیو سره تماس نیسي او د هغوی خپلوانو ته د خپلو عزیزانو په باب مالومات ورکوي. سور صلیب نړیوالې ټولنې
مصري ژبه

مصري يا مصري ژبه يوه گڼ آريزه د افريقا په لويه وچه کې د افریقا ـ اسیا تر نامه لاندې د ژبې له کورنۍ څخه د مصر يوه لرغونې ژبه گڼل کېږي . د همدې ژبې د لیکلو د لرغونو لاسوندونو څخه داسې ښايي چې تر ۳۴۰۰ مخزېږدي پورې ېې لرغونتيا رسېږي . کومه چې د ژبو په کتار کې تر ټولو لرغونې ژبه ثبت شوې ده . مصري ژبه تر اوومې زېږدي پېړۍ پورې په مصر کې وېل کېده او د کوپټک چې عربي کې ورته قبطي وايي د رسم ډوله لیک په بڼه کې لیکل کېده . د نن ورځې د مصر ملي ژبه د مصر عربي ژبه ده . دې ژبې په تدریجي توگه وروسته د اسلام د امپراتورۍ د غځېدو څخه په ورځني ژوند کې د کوپټک مصري لرغونې ژبې ځای ونیؤ ه . قبطي لرغونې مصري ژبه تر نن پورې د يونان په قبطيواله کلیسا کې چې د عيسايي برخې دودپالو گريک اورتوډاکس نومېږي يوه ورځينۍ مذهبي د عبادت ژبه ده . دا ژبه هم خورا په لويه کچه خلگ لري . مصري ژبې او پېرونه ژبپوهانو د مصر ژبې په ټولگو وېشلي او په شپږو پېرونو ېې بېلې کړي دي . آرکايک مصري مخکې له ۲۶۰۰ مخ .ز ، د لومړي ټول واکمنۍ پېر ژبه لرغونی مصري پېر ۲۶۸۶ مخ .ز ــ ۲۱۸۱ مخ. ز ، د زاړه پېر د سلطنت ژبه منځوی مصري پېر ۲۰۵۵ مخ.ز ــ ۱۶۵۰ مخ.ز ، د منځوي پېر سلطنت څخه تر د آمرنا پېر پورې ېې د ادبیاتو روانه لړۍ تر ۴مې هجري پېړۍ پورې وروسته مصري پېر ۱۰۶۹ مخ.ز ــ ۷۰۰ مخ.ز ، د درېمې پرمختللي پېر څخه آمرنا پېر ته ديموتيقي ۷مې مخ.ز پېړۍ ــ ۵مې هجري پېړۍ ، د روميانو د وخت څخه وروسته پېر ته کوپټک قبطي پېر ۱ړۍ هجري ـــ ۱۷مې هجري ، لومړنيو د روميانو وخت څخه و لومړنيو نويو وختونو پورې په عربي کې ورته نومان پدې ډول دي الهيروغليفية هېروگليف الديموطيقية دیموتیقي الهيراطيقية هیراتیقي القبطية قبتي ، قبطي الحساب عند قدماء المصريين د لرغني مصر شمېر پوهنه يا حساب سرچينې ژبې پخوانی ژبې
ليمو

لیمو د نارنج د کورنۍ يو ډول مېوه ده چې پوستکی يې نازک دی، په دوه ډوله پيدا کېږي: خوږ او تروښ. ډیری خلک لیمو خوښوي ځکه پوره ویټامین لري، پردې سربېره د لیمو اوبه ډیرو خوړو او څښاک سره گډیږي ،چې خوند او مزه یې ډیره شي. پردې سربېره د بدن دفاعي ځواک پیاوړی کوي، له بدن څخه زهري مواد وباسي. پېښلیک ډولونه د لیمو بدیلونه . - : تولید په ۲۰۱۳ز کال کې د نړۍ لیمو تولیدات نږدې ۱۵.۲ مېلیونه ټنه و چې هند، مکسیکو او چین د لېسټ په سر کې لومړني تولیدوونکي ه گڼل شوي وه. ارجنټانی او برازیل هم د لیدو وړ د لیمو تولیدات لريجدول. غذایي ارزښت او د بوټو کیمیایي مواد دلیمو غوړ یو له هغو غوړو څخه دي، چې پر سرطان اخته کسانو لپاره یې کارول گټور دي. مجلې دلیمو ۱۲ گټې لیکلی دی، چې ډیری خلک به یې دلومړي ځل لپاره لولي. داسما سالنډۍ لپاره گټور دی: هغه وگړي، چې اسما سالنډي لري که دوی چیرې هره ورځ له غرمنۍ، ماښامنۍ یو ساعت وړاندې یوه کاشوغه لیمو اوبه وڅښي، ناروغ به د ارامتیا احساس وکړي، دسالنډۍ سخته څپه به ډیره اسانه پرې تیره شي. دتلو او ښنگرو درد اراموي: هغه کسان، چې دتلو او ښنگرو په برخه کې درد لري، که دلیمو پوست واخلي او پر هغه ځای ېې کیږدي، چې درد کوي، دوخت په تیریدو به زیانمن ځایونه له زهري مواد پاک شي. کولرا ناروغي له منځه وړي: لیمو داسې مواد لري او دانټيپیټک په څېر فعالیت کوي، دهغوو بکتریا پر ضد فعالیت کولای شي، چې دکولرا ناروغۍ لامل گرځي. دڅیړنو له مخې دلیمو اوبه که له اوبو سره گډې شي او په منظمه توگه وکارول شي، په دې کې به مرستندویه ثابتې او کولرا ناروغي به له منځه یوسي. زکام او ریزش له منځه وړي: لیمو موسمي زکام او ریزش له منځه وړي، دا داسې نسخه ده، چې په کور کې هم تیاریږي، دوه لیمو که له نیم لیتر گرمو اوبو سره گډې شي او یوه کاشوغه شات ور زیات شي، که ناروغه له خوب وړاندې یو گیلاس وڅښي ډیر ژر به ښه شي. قبضیت له منځه وړي: که څوک قبضیت لري او غواړي، چې له دی ناروغۍ خلاص او له بدنه یې زهري مواد ووځي که هر سهار په نهاره لیمو گرمې اوبه شات گډ کړي او بیا وڅښل شي، ډیر ژر به یې قبضیت له منځه ولاړ شي. په هضم کې مرسته کوي: لیمو هم هغه مواد لري، چې دمعدې او هضم لپاره گټور دي، لیمو دگېډې دپړسوب مخه نیسي او که څوک دخیټې پړسوب لري، په منظمه توگه لیمو وکاروي، دخیټې پړسوب به یې له منځه ولاړ شي. دپښو استراحت کې مرسته کوي: له اوږدې ورځې کار او ستړیا له کبله پښې دستړیا احساس کوي، که چیرې مو قدمونه ډیر درد کوي ، که لږې گرمې اوبه په یوه لوښي کې واچوئ، دلیمو اوبه ور زیاتې کړې، پښې په کې کیږدئ، ډیر ژر به دارام احساس وکړي، دخوب احساس به وکړئ. د پړسیدلی ورۍ درد اراموي: که ورۍ مو پړسیدلې وي، که لږه مالگه دلیمو له اوبو سره گډې کړې، درد به مو ارام شي، پردې سربېره که دلیمو پوست پر پړسیدلي ځای کیږدي، درد به ارام شي او پړسوب به مخ په ښه کېدو شي. د معدې لپاره درمل دي: که څوک دمعدې له سوزش څخه سر ټکوي، که یو گیلاس گرمې اوبه له یوې کاشوغې لیمو اوبو سره گډې کړي دا ستونزه به یې له منځه ولاړه شي. . ډاکټر زینب فیس بوک پاڼه- د لیمو گټې انځورتون سرچینې مېوې
هوروس

هوروس د لرغوني مصر په مذاهبو کې د مهال يو تر ټولو لرغونی او ډېر پېژندل شوی نوع الوهیت يا معبود بت ؤ. دغه بت ته د مصر د گنډې زوزاتو له ټول ټال مهاله تر د يوناني ـ روميانو مهاله پورې عبادت کېده . د مصر پوهانو لخوا د هوروس بتانو راز راز د لرغوني مصر په تاریخ کې ثبت شوي دي د دغه بتانو پالنه په توپیريز ډول کېده .ددغو بتانو توپیرونه ېې د بتانو له بڼو ،د بتانو د پالنې په مهالونو، د بتانو په جوړښت کې دکارشويو توکو له مخې کېدل. ددغو توپيرونه ېې د بتانو ترمنځ د ترينگلتياؤ له مخې نه کېده .د پيلنيؤ مهالونو له لاسوندونو څخه داسې ښکاري چې هوروس لکه څنگه چې باز دی ښايي چې د پخواني مصري مذهبونو د پلازمېنې ساتدوی و يو لوی خدای هم گڼل کېده او همدارنگه ېې د ملي خدای په نوم خلکو پېژانده او هوروس د ايسيس او د اوسېريس زوی خو په ځينو نورو روايتونو کې ېې هېدور ته د هوروس مور ويلې او کله هم ېې د هغه بت ښځه گڼله .هوروس د مصر په ډېرو زیارتځايونو کې خیرات وېشه په ډېره جوته توگه ېې د اسمان ، د جگړې، او د دفاع الاهه هم بلله :
ايسيس

ايسيس د طبيعت خدايگوټی او د لرغوني مصر يو له سترو خدايگوټو څخه وو. د مصر اساطير
اوسيريس

اوسيريس د لرغوني مصر له خدايانو څخه وو. د لرغوني مصر خدايان
شمالي باز

شمالي باز په لاتين: یو ښکاري مرغه دي چي په اروپا، شمالي امريکا، ترکيه، ايران، افغانستان، چين او جاپان کی ژوند کوي. باز ډوله مرغان باښه ډوله مرغان
گوربت

گوربت په انگرېزي: د ځنگلي مارغانو له ډلې څخه هغه يو مارغه دی چې د قوي خپړې او پنجو لرونکی او د ډېر غټ او وړوکي ښکار جوگه دی . دغه مارغه د نړۍ په هر گوټ کې خپل خپل وخت باندې د کډوالۍ ژوند تېروي . يواز ې په سويلي قطب کې نه لیدل کېږي . دوی د ډول ډول ښکارپه خوړلو عادت دي . د گوربت په چورگوړو کې ښځينه ذات ېې ډېر غټ او قوي وي او وېل کېږي چې د ښخينه ذات ېې خپل ورور باندې غالبه وي او کله کله هم ورباندې برید کوي او مړ کوي ېې. باز ډوله مرغان شکری ډوله مرغان
جنگسالار

د جنگسالار د ويي مانا په څو ډوله له سیاسي او ټولنيزو سیندونو څخه توپيریز افاده او تشریح کېدای شي همدارنگه د هرې ټولنې د خلکو لخوا په راز راز مانا ؤ سره ښکاره کېدی شي . دلته د جنگسالار عمومي په عامه توگه مانا رااخلو . يو جنگسالار هاغه کس يا شخص ته ويل کېږي څوک چې د جنگي افکارو سالاري يا مشري کوي . په بله مانا گونديمار هم د جنگسالار مانا ورکوي . په افغاني ټولنه کې د جنگسالار وی د هغو اشخاصو لپاره کارېدلی کوم چې د ۱۹۹۰ زېږيز کال څخه تر ۱۹۹۷ زېږيز پورې په کورنيؤ جنگونو کې ښکېل پاتې شوي . جنگسالاري
رودولف کلاوزيوس

روډولف يوليوس اېمانوېل کلاوزيوس ۲ د جنورۍ، ۱۸۲۲ ز. ــ ۲۴ د اگسټ، ۱۸۸۸ ز. زېږن نوم: روډولف گوتليېب يو جرمنی پږنپوه فيزيکپوه او شمېرپوهاند او همدا رنگه د ترموډاينمکس پوهنې پنځوونکی يادېږي . د سادي کارنوټ د کارنوټ څرخ په هکله کښلې فارمولې باندې ېې بیا له سره کتنه وکړه او د تودوخې تيوري ېې لا بشپړه او په جوتو بنسټونو ېې روښانه کړه . د کلاؤزيوس يوه ډېره مهمه رساله په کال ۱۸۵۰ م زېږيز کې وپسولل شوه . په هغه رساله کې کلاؤزيوس لومړی د ترموډاينمکس د دوهم قانون بنسټيزه اندونه رابرسېره کړي و بیا وروسته ېې په کال ۱۸۶۵م زېږيز کې د اېنټروپي مفکوره راوپېژندله . زده کړې کلاؤزيوس په کؤسلين اوسينی نوم کوزلین کې د پوميرانيا په ولایت کې وزېږېد . هغه خپلې لومړنۍ زده کړې د خپل پلار په ښوونځي کې پيل کړې . وروسته د څو کلونو د سټټين اوسینی نوم ، زچېچن جمنازيوم دويمه دوره چې تر ديارلسمه پورې وي ته ولاړ . کلاؤزيوس په کال ۱۸۴۴م زېږيز کې خپلې لوړې زده کړې د شمېرپوهنې او پږنپوهنې په ډگر کې وکړې او د برلین له پوهنتونه په بري سره راووت . کلاؤزيوس سره په څنگ کې د نوميالي پوهاندو نومان لکه هېنريک ماگنوس ، يوهان ډيريشلټ او ياکوب سټينر له يوه پوهنتونه يادېږي . هغه په کال ۱۸۴۷م زېږيز کې د ليوپوډ ون رانکه سره يوځای د تاريخ زده کړې هم ترسره کړې . کلاؤزيوس خپله د ډاکټرۍ بری لیک د نوراغېزې د زمکې په چاپېريال سکالو باندې د هاله پوهنتون څخه ترلاسه کړ . دندې کلاؤزيوس په نوموړي کال کې د برلین پوهنتون د رايل آرټلري او انجنيري برلین او پريواتدوزنت پوهنځيو کې د پروفیسور په توگه کار پیل کړ . په کال ۱۸۵۵ م زېږيز کې هغه د اي ټي اېچ زؤريښ د لوړو زده کړو په انسټيټيوټ کې خپله د پروفیسورۍ دنده پیل کړه . همدارنگه دی هلته تر ۱۸۶۷م زېږيز پورې پاتې شو . د وخت روان کال په موده کې دی ورزبورگ ته کډه شو او دوه کاله وروسته په ۱۸۶۹ م زېږيز کې بون ته لاړ. په کال ۱۸۷۰ م زېږيز کې کلاؤزيوس د فرانکوـ پروشين جگړې کې د امبولانس ټولی منظم کړ . په نوموړي جگړه کې دی ډېر سخت ټپي شو، دغو ټپونو دی د بیخي لپاره شل کړ . د کلاؤزيوس مېرمن آډيل هايد رامپهم د ماشوم په زېږون په کال ۱۸۷۵م زېږيز ومړه . دوی د شپږو ماشومانو مور او پلار وه . کلاؤزيوس خپل استادۍ ته تر پايه دوام ورکړ . علمي کارونه د کلاؤزيوس د ډاکټرۍ تيسز رساله د رڼا د منعکسې اغېزې په هکله دی چې رابرسېره کوی ، څنگه مونږ په رڼا ورځ شین اسمان وينو؟ همدارنگه ېې د لمر چاپېره د سرې رڼا او د لمر پرېوتو پر وخت ېې سره رڼا د څېړنې لاندې نیولې وه . لاسته راوړنې کلاؤزيوس د وسپنې سلیب جایزه هم د هغه خدمتي کړنو په درشل کې وگټله.
شفيق مريد

شفیق مُریدپه انگرېزي: يو اماتور سندرغاړی دی چې په پښتو او دري ژبو سندرې وایي. شفیق مُرید د افغانستان د لغمان ولایت اوسیدونکی دی او په خټه پښتون دی.ښاغلی موريد مُريد د ښایسته افغانستان سندرې په ویلو سره د هیواد د اطلاعاتو او کولتور وزارت څخه ستاينيزهجایزه تر لاسه کړې. د شفیق مرید او سیتا قاسمي په غبرگو غږونو کې د تاسره مینه لرمتر نامه سندرې ، دواړو ته پېژندگلوي ورکړه او د افغانستان په هرې سيمې کې یې مینه وال پیدا کړل. مخينه زده کړې ستاينيزې سرچينې سندرغاړي
د افغانستان د اوسنيو واليانو لړليک

دا د افغانستان د ولایتونو د شته والیانو اوسنۍ لښتیال دی. والیان سرچينې د افغانستان حکومت
آلوچه

آلو الوچي يو ډول کوچنۍ خوږه غوندې مېوه ده، نری پوټکی او تور، سور يا ژېړ رنگ لري چې سره آلو، تور آلو او ژېړ آلو ورته وايي، آلو زرد آلو مندتو نه څه ووړ غوندې دی. آلو چی په انگریزی کی ورته او وایی، د سخت زړو میوو له ډلی څخه شمیرل کیږی. دا میوه د تر جنس لاندی راځی. سپیشزونه او انواع یی د آلو سب جنس یا په دریو فرعی برخو باندی ویشل شوی دی: اول یی هغه ډول دی چی پاڼی یی ټولی یوځای دی او داخلی خواته منشعبی دی. گلان یی د یو څخه تر دریو پوری ټول یوځای وی. میوه یی چی کله پخه شی ډیره نرمیږی. او مهم سپیزونه یی په لاندی ډول دی، . . . . . . . دوهم ډول یی د تر سب جنس لاندی راځی ، پانی یی داخل ته انشعاب کوی. گلان یی د ۳ څخه ۴ پوری یوځای وی. او میوه یی نرمیږی. . . . . . . . . . . . دریم ډول یی د د جنس اړوند دی چی پاڼی یی ټولیږی ،گلان یی ډیر کوچنی ساقه لری ، میوه یی بخملی یا په سطح واړه اغزی ماننده ساختمانونه لری. . . . . د کرلو لاری چاری یی د نوم ایښودنی سرچینه تولید مآخذونه مېوې آلوگان
نجيب زاخېلوال

نجيب الله زاخېلوال ډاکټر په خټه مومند زاخېل دی چې ننگرهار ولايت د روداتو ولسوالۍ د زاخېلو په کلي کې په ۱۳۵۷ ل د چينگاښ په ۲۲ نېټه ۱۹۷۸ د جولايې ۱۳امه زېږېدلی . مخینه د طب ډاکټر نجيب الله زاخېلوال د حاجي خليل الرحمن زوی دی . دی لا کوچنی و چې د خپلې کورنۍ سره پاکستان ته کډوال شو. د کډوالۍ پر مهال د پېښور په ځنگلي نومې سيمه کې چې د متنو او بډه بېره ترمينځ پرته ده استوگن شو. زده کړې لومړنۍ زده کړې يې د پېښور په ځنگلي نومي سیمې ته څېرمه پنډغالي کمپکې د کمېشنرۍ په لومړني ښونځي کې پیل کړې . مينځنۍ زده کړې يې د سيد جمال الدين افغان نومي لېسه او وروسته په پېښور کې د رحمان بابا د لېسې څخه په ۱۳۷۵ل ۱۹۹۶ز کال کې فارغ شو. دښوونځي د زده کړو برسره يې د وخت دودیزه اسلامي علوم صرف، نحوه، فقه، احاديث او تفسير د جيدو نومي دينې علماو څخه ولوستلې . د کانکور د ازموينې وروسته طب پوهنځي ته بريالی شو چې د ننگرهار د طب پوهنخي څخه په ۲۰۰۶ ز کال کې فارغ شو. دندې د ۲۰۰۴ څخه تر ۲۰۰۶ز کال د جلال اباد څخه د خپرېدونکې طب مجلې بنسټگر او پازوال د شايق د تعليمي مرکز مشر د شرق راډيو د صحي خپروونو جوړونکی د اريانا طب پوهنځي د فزيالوژي ښوونکی په سويډن کې د ښوونې او روزني په برخه کې کارکوونکی اثار په افغانستان کې د غيرت په نوم وژنې چاپ، د کور موسسې له خوا د کوچنيانو زړې ستونزې او د حل نوې لارې د انگريزې څخه ژباړه،چاپ د خويندو ورونو ترمينځ سيالي انگريزي څخه ژباړه، چاپ مينه څه شی ده؟ څېړنيز اثر ناچاپ خاتون ژباړه هندې ناول ناچاپ کوچنيان که د خدای غضب ناچاپ د نجيب فکرونه ناچاپ نړيوالې کليزې ناچاپ يادونه: بايد وکړو چې د نجيب زاخېلوال ټول کتابونه ناچاپ دي، چې نوموړی يې لامل خپله اقتصادي ستونزه بولي. او لدې سربېره نورې په لسگونو ليکنې هم لرې چې د بېلا بېلو ويب پاڼو سربېره د هېواد دننه او دباندې په مجلو او ورځپاڼو کې چاپ شوي دي. سرچينې په افغانستان کې د غيرت په نوم وژنې يو څېړنيز اثر چاپ شو په افغانستان کې د غیرت په نوم وژنې کتاب چاپ شو د غونډې لنډ رپوټ او انځورونه د بې خوبۍ ستونځې او ډيجيټل سېنما! په افغانستان کې د دیموکراسۍ لسیزې د سیمینار راپور نجيب زاخېلوال خبرې افغاني ليکوال
غلام محمد فرهاد

ديپلوم انجنير غلام محمد فرهاد۱۹۰۱ ۱۹۸۴ چې د کابل په خلکو کې د پاپا په نامه مشهور ؤ دافغانستان د معاصر تاريخ يو ستر ملي او سياسي شخصيت گڼل شوی . د افغانستان په ودانۍ او د هېواد د افغاني هويت په غښتلتيا کې يې نه هېريدونکي هلې ځلې کړي. مخينه غلام محمد فرهادپه ۱۹۰۱ زېږیز کال کې د وردگو ولایت د مرکز، میدان ښار په یوې مخورې کورنۍ کې زيږيدلی. زده کړې په ۱۹۱۵ م زېږيز کال کې کابل ته د راکډه کيدو وروسته يې دحبیبي په ښونځي کې خپلې زده کړې پای ته ورسولې . خدايبښلی پاپا په ۱۹۲۱م زېږيز کال کې د اعلحضرت غازي امان الله خان لخوا د لوړو زده کړولپاره جرمني ته واستول شو چې دمونشن په ښارکې يې دبرېښنا په څانگه کې دیپلوم تر لاسه کړ . دندې هیواد ته د ستنيدو وروسته په ۱۹۲۸ کال کې يې داماني په ښونځي کې د ښوونکي په توگه دنده ترسره کوله او د دې تر څنگ يې ددولتي فابریکو دالکتروتخنیک برېښنايي تخنیکدبرخې مسؤلیت په غاړه ؤ . فرهاد په ۱۹۳۴ کال کې یو ځل بیا جرمنی ته لاړو ، د المان دهيواد سره ديو قراردادپه اساس يې د چک وردگ دبرښنا بند په آلماني توربینوسمبال ، اودسروبي بند توربینونه یې هم نوي کړل . په ۱۹۴۸م کال کې دکابل ښارلومړی ولسواک ښاروال وټاکل شو.اوپه ۱۹۵۴م کال کې دکابل دبریښنا شرکت بنسټ جوړ او دی د همدغه شرکت مشر شو. سیاسي هلې ځلې او ټولنیز ژوند ښاغلی فرهاد د۱۹۵۵م زېږيز کال دلويې جرگې غړی و ،اوپه ۱۹۶۶م زېږيز کال د کابل د خلکو له خوا د ولسي جرگې وکیل وټاکل شو. په ۱۹۷۰م زېږيز کال کې يې د ولسي جرگې وکالت د خپل ارادې د مقاومت په عنوان پریښود . خدای بښلی فرهاد په م زېږيزکال کې د افغان سوسیال دموکرات گوند بنسټ ايښودونکی و او د نوموړي گوند په کنگره کې د گوند د مشر په توگه وټاکل شو او دمرگ ترورځې ددغه گوند مشر ؤ. د ۱۹۷۹م زېږيز کال داکټوبر په ۱۴ دحفيظ الله امين د حکومت له خوا د يوې پوځي کودتا په وسيله د حکومت د رانسکورولو په تور دخپلو يو لړ ملگرو سره ونيول شواو په کابل کې زنداني شو،اوپه ۱۹۸۰کې دبندڅخه راخلاص شو. خدايبښلي فرهاد دجگړې او سياسي اختناق وخت کې هېواد نه د وتلو وړانديزونه په کلکه سره ردول. ارواښاد غلام محمد فرهاد په ۱۹۸۴ م کال دنومبر په ۷نيټه ۱۷ دعقرب ۱۳۶۳ هجری شمسی ، ۱۴ دصفر ۱۴۰۵ هجری قمری کې ومړ او په شهدای صالحین کې خاورو ته وسپارل شو. ۱ سرچینې د افغان ملت د گوند وېبپاڼه افغانان
گوننار تېلنېس

گوننار تلنېس ډاکټر ناروېژي : يو ناروېژی پروفیسور دی . دی له ۱۹۹۱ م زېږيز کال راپدېخوا د اُوسلو په پوهنتون کې د ټولنيزطب په برخه کې چارپوه استاد دی . همدارنگه د پوهنتون د ټولنيز طب د څانگې مشر دی . دی په دې وروستيؤ کې د آسام او آيؤ تر څنگ د ناروې د کارموندنې ټولنيزې ادارې ناؤ سره هم د مشورتي رنځورپوه په توگه د بوسکرود په ولایت کې له ۲۰۰۹ زېږيز کاله راپدېخوا دنده ترسره کوي . دندې د وروی او روست په روغتونونو کې له ۱۹۷۹ زېږيز څخه تر ۱۹۸۴ ز پورې ډاکټر پاتې شوی . ددې ترڅنگ ېې د څېړونکي او لومړۍ رتبه متخصص لیکوال، گړندي استاد . په توگه په اُوسلو پوهنتون کې دندې له ۱۹۸۴ زــ ۱۹۹۱ زېږيزه پورې او د خلکو د رفاحي ادارې سره ېې د مئ ۱۵مې کال ۱۹۹۱ زېږيژ پورې دندې ترسره کړي دي . هغه د فاکولتې د مرستيال ريس په دنده هم پاتې شوی . په ز ـ زېږيزو کلونو کې د پوهاندۍ تر کچې رسېدلی او هم د څېړنو همغاړې کوونکی په اُوسلو پوهنتون کې پاتې شوی . دی د آکرشهوس په پوهنتون کې د وقايعوي طب په څانگه کې د دوهمې کچې د پروفیسور په توگه له ۲۰۰۱م زېږيزه تر ۲۰۰۷م زېږدي پورې او همدارنگه د هېډمارک په پوهنتون کې له ۲۰۰۸م زېږيز تر ۲۰۰۹ م زېږيزپورې دندې لرلي دي . په موس او ريگه سیمو کې ، کال زېږيز ـ زېږيز پورې د سر طبیب او سلاحکار ډاکټر په توگه دندې هم درلودې . د سلاحکار ډاکټر په توگه ېې د وېست فولډ ولایت په روغتون کې اود ساگنه اوتورسهوف ، اُوسلو کې له ۲۰۰۱م زېږيز ـ ۲۰۰۲م زېږيز راهيسې په نیمه ورځ دندې درلودې . ټولنو پورې اړونده مخینه د اروپا د ټولنيزې روغتيايي بنسټ پخوانی مشر د ناروې د ټولنيزې روغتيايي بنسټ پخوانی مشر د ستوره ډال د کلتوري مرکز د ادارې مدیر ـ په ۱۹۹۸ ز ـ ۲۰۰۲ م زېږيزه په سارپسبورگ ، اوست فولډ مرکزونو کې د -- يو طبیعت ـ کلتورـ روغتیا، اړونده چارو کې مدير. تلنس د ناکوهېل په نامه ټولنه په ۱۹۹۴ م زېږيز کې جوړه کړه . له ۲۰۰۴ م زېږيزه راپدېخوا د ناکوهېل نړېواله ټولنې -- مشر وټاکل شو. د نړېوال ساينس اکاډمي د روغتيا او ايکالوژي د مرستيال مشر په توگه په ۲۰۰۸م زېږيز کال . همدارنگه د مرستيال مشر په توگه د ټولنيزې اروايي روغتيا په څانگه کې پاتې شوی . سرچينې : : :
جېن آسټن

جېن آسټن په انگرېزي: يوه انگرېزه ناول لیکونکې وه . د هغې ادبي ځېل د مينې په کړکیسه اییز بنسټ ولاړه وه . له همدې کبله ېې په انگرېزي ادبياتو کې تر ټولو ډېر لوستوال وموندل.. د هغې په لیکنو کې د ريښتینوالي او ټولنیزو تودو نیوکو برسېره په لیکنه کې ېې د کرکتر د شنلو اړخ په کنايه اییزه توگه او خندني طرز له کبله د خلکو ، نقادانو او پوهاندو ترمنځ يو ځانگړی او مهم ځای خپل کړ. دناولونو ځېلونه د نوموړې نالونه د هغې د خپل ژوند انعكاس او انځورونه جوړوي، دې خپل ټول ژوند د ټولنې له ځينو برخو څخه ليرې تېر كړ، د دې نژدې ملگري د خپلې کورنۍ غړي او يا هم د ورته ټولنيز موقف څښتنان وو، ځكه خو يې په ناولونو كې يوازې دوې يا درې منځنۍ او يا هم بډايه كورنۍ ليدلاى شو. همدارنگه د نوموړې ناولونه زياتره د كليوال او له ښاره ليرې ژوند په اړه دي، كوم چې د جاني زړه ته ډېر نژدې و. د جېن په ناولونو كې په خپل زړه او سم واده كولو موضوع هم ډېره تر سترگو كيږي، د هغې په وخت كې د نر او ښځو دواړو لپاره واده كول ډېره غټه مسله وه، زياتره مهال به د واده پر وخت د يو بل پيسې او شتمنې هم په پام كې نيول كېده. د يوې ليكوالې په توگه هغې هر وخت دغه ټكي غندلې، د ساري په ډول په غرور او تعصب نومي ناول كې په هغې مور ډېرې ټوكې او ملنډې وهل شوى چې غواړې خپلې لوڼې د شتمنۍ په بدل كې واده كړي. جېن پخپله هيڅكله واده و نه كړ،بېله يو څو د مينې له اړيكيو نه ټول وخت همداسې يوازې پاته شوه، نوموړې د خپلو ناولونو د لوبغاړو برعكس په واده كې هيڅ دلچسپي نه لرله. د جېن د ناولونو زور په دې كې هم دى چې نوموړې دا وړتيا لرله چې د خپل لوبغاړي، او انساني اړيكيو تل ته تلله، كه څه هم له دې دواړو لږ ليرې پاته شوې وه. هغې په ځانگړې ډول د خپل ځان غوندې د منځنۍ طبقې د ښځو د رول او غوښتنو په اړه وليكل او په دې برخه كې يې مرسته وكړه، همدارنگه يې د ښځو پر وړاندې ټولنيزو بنديزونو ته په ډېر شوخ انداز پېغور وركړ، او د ښځو د آواز په جگولو كې يې مرسته وكړه. د جېن آسټن د ژوند پر مهال هم د هغې ناولونه ډېر زيات مشهور و، د هغې د مرستندويانو څخه يو هم والټر سكاټ و چې د دې د ناولونو په اړه يې ويلي: دغه ځوانه نجلۍ د دې پوره وړتيا او استعداد لري چې د عام وگړي احساسات بيان كړي، ما تر اوسه پورې داسې ليكنه نه ده ليدلې. د برتانيې څلورم پاچا له نوموړې څخه غوښتنه وكړه چې د هغې يو ناول دې ده ته ډالۍ شي، يو ناول يې هغه ته ډالۍ شوى خو پر دې سربېره جېن د پاچا خوا ته ډېر پام نه كوه او په هغه كې يې څه خاصه دلچسپې يې نه ښودله. د جېن په اړه ادبي كره كتوونكى مارك ټوېن ويلې: جېن آسټن؟ زه به يوازې دومره ووايم چې هر هغه كتابتون ښه دى چې د جېن يو اثر په كې پروت وي، كه څه هم په ټوله كتابتون كې بل كتاب نه وي. جېن آسټن په ۱۸۱۶ كې د ۴۱ كلونو په عمر مړه شو، او په وينچسټر كې خاورو ته وسپارل شوه، د نوموړې په نوم دوه ميوزيمونه جوړ شوي دي، چې يو يې هغه ځاى دى چيرې چې دا اوسېدله. په ۲۰۰۵ م كال كې د هغې ناول د بي بي سي د رايې ټولونې له مخې د ټول وخت ښه ناول وټاكل شو. جېن آسټن همدارنگه د خلكو د رايو له مخې په ۱۰۰ لويو برتانويانو او په ۵۰ هغه ښځو كې راغلې چې نړۍ ته يې بدلون وركړى. ژوند او زده کړې آسټن خپل ټول ژوند د يوې اشرافي کورنۍ د غرور دچتر لاندې په محرومه فضا کې تېر کړ. هغه د يوه پريسټ عیسوي ملا لور وه . هغې ته لومړنۍ زده کړې خپل له کوره پیل شوې . په لومړي سر کې ېې پلار پرې خپل لخوا لوست پیل کړ بیا ېې مشرانو وروڼو او په پای کې دې خپله د لوست سره د مینې لرلو له کبله ځان تر د لیکوالۍ کچې پورې ورساوه . د جېن آسټن کورنۍ جوېنیه د يادښت لیکچه پېغلتوب لومړني ناولونه مړینه سرچینې انگرېزي ليکوال
ريچارډ هولبروک

ريچارډ چارلس البرټ هولبروک زېږون: ۲۴ د اپرېل ۱۹۴۱ مړینه: ۱۳ د ډسمبر ۲۰۱۰د امریکې يو جگپوړی ډيپلوماټ ، د يوې رسنۍ مسول چلوونکی ، لیکوال ، د پوهنتون پروفیسور، د د سولې د ډلې رسمي مامور او بانکي پانگه وال و . هغه يوازینی کس و چې د کورنیؤ چارو د مرستيال وزیر په توگه ېې د نړۍ په دوه ؤ لويو وچو براعظمونوکې اسيا له ۱۹۷۷م زېږيز ـ ۱۹۸۱ز او اروپا کې له ۱۹۹۴ زېږيز ـ ۱۹۹۶ ز پورېپه دندو گومارل شوی. وروسته ېې بیا د افغانستان او پاکستان لپاره د ځانگړي استازي په توگه د اوباما په اداره کې دندې درلودې . له ۱۹۹۳ زېږيز کال څخه تر ۱۹۹۴ زېږيز کاله د امریکا لخوا په جرمني کې سفیر و. که څه هم چې د ژورنالیزم او ډیپلوماسۍ په چاپېريال کې پېژندل شوی کس و ، خو د هولبروک تر ټولو لویه لاسته راوړنه د بوسنیا په جگړه کې د څو ښکېلو ډلو ترمنځ د منځگړي په توگه د سولې د تړون رامنځته کول و چې وروسته ېې د ډېټون د سولې تړون په نوم په ۱۹۹۵ زېږيز کال ېې لاسلیک کړ. هولبروک د بل کلنټن په اداره کې د وارين کرسټوفر سره د کورنيو چارو د وزیر په دنده گومارنې باندې مخالفت درلود ،خو برسېره د هغه په ټينگار ېې ميډلین البرايټ ته هم د کورنيو چارو د وزیر دنده وبايلله . له ۱۹۹۹ زېږيز کال خخه تر ۲۰۰۱ م زېږيز کال پورې هولبروک په ملگرو ملتونو اورگان کې د امریکې لخوا سفیر وټاکل شو. هغه د ۲۰۰۴ م زېږيز کال په ټولټاکنو کې د سناتور جان کېري مشاور و . وروسته بیا د هلري رودهام کلنټن سره يوځای شو او په باندنیؤ چارو کې د تگلارې يو جگپوړی مشاور وټاکل شو . هولبروک د کلنټن او اوباما په ادارو کې د کورنيؤ چارو د وزیر دندو لپاره نوماندی گڼل کېږي . په ۲۲مه د جنورۍ د ۲۰۰۹ م زېږيز کال هولبروک د افغانستان او پاکستان لپاره د اوباما او هلري کلنټن د ادارې لخوا د ځانگړي استازي په توگه ونومول شو او ده دغه دنده تر خپل د مړینې ۱۳م د ډسمبر ۲۰۱۰ م زېږيز پورې پر غاړه درلوده . امريکايي ډيپلوماتان
بسم الله خان محمدي

کورنيو چارو وزير بسم الله خان د ډاويډ پيټريوس سره، د ۲۰۱۰ کال د جولايي د مياشتې په يوې کتنه کې. بسم الله خان محمدي او يا په ساده توگه بسم الله خان د ۲۰۱۰ کال د جولای د مياشتې نه راپدېخوا د افغانستان د کورنيو چارو وزير دی. هغه د کورنيو د چارو د پخواني وزير محمد حنيف اتمر د استعفا وروسته د افغانستان د ولسمشر حامد کرزي په امر په ۲۶ د جون، ۲۰۱۰ ز. کال دې دندې ته ونومول شو. د کورنيو چارو وزير چې د افغانستان د ملي څارندوی سرمشري يې په لاس کې ده، د ډېرو نورو کارونو ترڅنگ، د افغانستان د نړيوالو پولو د خوندي ساتنې او امنيت پازه او همدا شان په هېواد کې دننه د نظم او قانون د پلي کېدلو مسؤليت هم لري. مخينه جنرال بسم الله خان د ۲۰۱۰ کال راپدېخوا وروسته د حنيف اتمر ته استعفاڅخه د حامد کرزي په حکومت کې د کورنيو چارو وزير وټاکل شو . بسم الله خان محمدي د پخواني کمونسټ گوند پرچم څانگې غړی و چې بيا وروسته ېې د احمد شاه مسعود گوند شورای نظار ته ځان تسليم کړ او ورسره مل شو . دی هم د پنشېر دی او په خټه تاجېک دی . . . . . سرچينې باندنۍ تړنې د افغانستان د پوځ غړي ژوندي خلک افغان وزيران د جميعت اسلامي د گوند غړي افغان پوځيان د شورای نظار غړي د شمالي ټلوالې غړي
رنگين دادفر سپنتا

رنگين دادفر سپنتا د افغانستان د باندنيو چارو پخوانی وزير او د افغانستان د ملي امنيت اوسنی سلاکار دی. افغان وزيران
زمرد

زمرد په انگرېزي د بريل یو ډول قیمتی ډبره ده چی د سیلیکات آلومینیوم او بریلیوم څخه جوړ شوي ده. د زمرد نوم د عربي څخه او د يوناني ژبې څخه اخیستل شوي دي چی په پښتو کی زرغون معنی لري. زمرد په ځانگړي ډول په اتريش، روسیه، کلمبيا، مصر، برازیل، موزمبيق او افغانستان کی استخراج کېږي. توصيف زمرد سیلیکات آلومینیوم او بریلیوم یو ترکيب دی چی زرغون رنگ لري. نوموړي ترکیب په هیدروفلوئوریک اسید کی ویل شوي دی. قيمتي ډبرې
لاجورد

لاجورد يوه قيمتي ډبره ده چې د افغانستان سربېره په گڼ شمېر نورو هېوادونو کې هم موندل کېږي. دغه قيمتي ډبره د ښځو په گوتميو، بازوبندونو او نورو گاڼو او سينگاري څيزونو کې کارېږي. د دغې ډبرې د موښلو نه وروسته لاس ته راغلې خاوره د ودانيو په سينگار او نقاشۍ او حکاکۍ کې هم کارېږي. په پخوانيو وختونو کې دغه قيمتي ډبره د بدخشان نه بابلستان ته او همدارنگه لوېديځو هېوادونو ته لکه يونان، روم، مصر او نورو ته وړل کېدله او ډېر شمېر پېرونکي يې لرل. داسې هم وييل کېږي چې د مصر په اهرامو کې کارېدلي لاجورد د بدخشان لاجورد دی او له دې پرته په روسيه کې د سانت پيټرزبورگ په ښار کې د کليسا د ښکلا لپاره هم د بدخشان د لاجوردو له ډبرو گټه اخيستل شوې. د لاجورد ډبره په افغانستان کې ډېر کانونه لري لکه د کُران و منجان کان، د حضرت سيد کان، د رباط سرسنگ کان، د چملک کان او د پسگران په دره کې د شوگه کان ډېر مشهوره کانونه دي. د دې برسېره د غزني په ولايت کې هم د لاجوردو کان شته چې په لويه کچه لاجورد پکې موندل کېږي. سرچينې قيمتي ډبرې
ياقوت

ياقوت په انگرېزي: د کوروند یوه سره یا گلابي قیمتي ډبره ده چی د اکسید آلومینیوم او کروم څخه جوړ شوي دي. ياقوتونه په آسيا، آفريقا او آسټراليا کی استخراج کېږي. قيمتي ډبرې
ابسه

آبسه د عضويت بېلا بېلو ووبونو کې د خيرو سيمه اييزې راټولېدنې ته وېل کېږي . چې د يوې التهابي ساحې په مرسته چې هلته د ليوکوسايټونو خپرېدنه او احتقان وي ، په روښانه توگه ښکاري او راچاپېره کېږي . يا په يوه ووب کې دقيح داسې راټولېدل چې د انتان له لامله زيانمن شوی وي د آبسې په نوم يادېږي . په بله وينا آبسه دباکټرياؤ د تلقيح شاوخوا کې د تميعي نکروز په يوې ساحې کې د نيوتروفيلونو د محراقي راټولېدو په بڼه پيل کېږي او وروسته له بشپړ تاسيس څخه آبسه په پيوجېنېک پرده کې د خيرو موضعې او څپه اييز راټولېدل دي . خيرې د نکروټيک ووبيزو ژونکو او نکروټيک سپين کرويات نيمه اوبلنه پاتې شونی دی . يا د مکروبونو راټولېد دي چې سپين کروياتو څخه او ووب له منځه تللي وي او د يوه کېريم دوله مايع د رامنځته کېدو لامل گرځېدلی وي . په بله وينا د خيرې په نوم يادېږي . پيوجېنيک غشاّ يوه داغلي طبقه لري چې د نيوټروفيلو څخه جوړه شوې او بله باندنۍ طبقه لري چې له وعايي گرانولېشن ووب څخه جوړه شوې وي . آبسه ځانگړو ميکروبونو د مداخلې له کبله چې د ټپونو زرقياتو او نورو انتانونو له لامله پيدا شوي وي ، په ووب باندې پيداکېږي. کله چې ميکروبونه ووبونه تخريب کړي د وينې سپين کرويات او انټي باډي په هغه ځای کې راټولېږي او په ميکروبونو يرغل کوي. په پيل کې ابسه د گرانولېشن کپسول په مرسته او وروسته بيا د منظمو ووبونو د کپسول په مرسته احاطه کېږي. ابسه اکثراً د پيوجېنېک، سټافېلوکوکس، سټرېپټوکوکس، نيموکوکس، اېشريشا کولي، معايي مکروبونو او نورو په مرسته رامېنځ ته کېږي. همدارنگه معقم ابسه د هايپرټونيک محلولونو د زرق کولو او نورو مخرشو موادو له امله رامېنځ ته کېږي. ځني وخت د تايوپينټون - په شان مخرشو موادو د زرق کولو له امله په نرمو ووبونو کې هم يوه معقمه ابسه جوړېږي. عمومي جراحي
آخوند احمد

احمد آخوند د اسمعيل زوی او د پاينده خان لمسی دی. هغه د پېښور په لنډۍ نومي کلي کې اوسېده، دا کلی د همدی په نامه اخوند احمد لنډۍ تر اوسه مشهور دی. په نسب فاروقي او د عربو په لومړنيو اسلامي فتوحاتو کې يې نيکونه له عربستان نه افغانستان ته راغلي وو او په بلخ کې اوسېدل. د افغانستان د شمالي سيمو واکمني د همدې کورنۍ په لاس کې وه. ابراهيم بن ادهم بلخي د همدې کورنۍ يو شهزاده و چې سلطنت يې پرېښود او مسکنت يې غوره کړ، وروسته يې کورنۍ کابل ته راغله او لوړ اعتبار يې درلود. د آخوند احمد پلار اسماعيل ته د وخت حکومت د ننگرهار د کوټ تيراهي درې خاني وسپارله په خپله دی هم هلته زېږېدلی دی چې د خانۍ له کوره روان شو او د ملنگۍ ژوند يې غوره کړ. په کامل پير پسې گرځېده، وزير آباد ته ولاړ هلته يې د حاجي سعيد الله وزير آبادي نه بيعت وکړ او همدلته د روحانيت لوړ مقام ته ورسېد او د خپل مرشد په اشاره د پېښور په لنډۍ کې استوگن شو. اخوند احمد د خپل وخت نامتو عالم، متشرع او په شرعي امورو کې د خلکو مرجع و، ډېرې درنې شرعي پرېکړې به په ده کېدلې او منکرين به ده ته راوستل کېدل او ده به شرعي پوښتنې او گروېږنې ترې کولې. دا لوی پښتون صوفي په ۱۰۶۰ س. کال وفات او د لنډۍ د جامع جومات په محوطه کې خاورو ته وسپارل شو چې زيارت يې اوس هم د زياتو عقيدتمنو مرجع دی. د ده په کورنۍ کې د علم او عرفان ډيوه بله پاتې شوه، ډېر عالمان او فاضلان يې په کورنۍ کې پيدا شول چې د ده ځوی غلام محمد هم د خپل د وخت لوی صوفي تېر شوی دی اخوند احمد په پښتو او دري ژبو ليکنې کولې په پښتو کې څو ديني داستاني رسالې ترې راپاتې دي چې په پښتو مسجع نثر او نظم يې کښلي دي د اخوند دروېزه د فکري او نثري مکتب لاروی او په عين حال کې د پښتو د داستاني آثارو رانښلوونکی دی. ليکلي آثار د اخوند احمد نه دا لاندې آثار راپاتې دي: د حضرت محمد او ابو جهل کيسه - په دې کيسه کې د حضرت محمد يوه معجزه په مسجع نثر راغلې ده. قيامتنامه - په دې رساله کې د قيامت د ورځې او د پيغمبرانو د شفاعت په باب خبرې شوي او پکې وييل شوي چې د ټولو شفيع حضرت محمد دی، دا هم په مسجع نثر ليکل شوې. د بي بي خديجې کيسه - د حضرت محمد او بي بي خديجې د واده او گډ ژوند حالات دي چې په مسجع نثر ده. د حضرت داود کيسه - په دې کيسه کې د حضرت داود او عزرايل تر مېنځ هغه پېښه راغلې چې د ده د مرگ لپاره راغلی و، دا هم په مسجع نثر ده. د بې نمازانو بيان - په دې رساله کې اخوند احمد د بې نمازانو په باب ديني روايات راغونډ کړي. دا رساله هم په مسجع نثر ده. د ابراهيم خليل الله کيسه - په دې رساله کې د ابراهيم خليل الله له خوا د اسماعيل ذبيح الله د قربانۍ کيسه راغلې چې د دويم ځل لپاره د زوی قرباني تر سرليک لاندې خپره شوې. د مرگ په باب يوه منظومه - د مرگ په ناڅاپي راتگ او د مرگ په ويرانيو خبرې پکې شوي دي. تولد نامه د حضرت رسول - د حضرت محمد د زېږېدلو حالات په مسجع نثر پکې بيان شوي دي. د حضرت يوسف کيسه - د نوموړي پيغمبر د قراني او روايتي کيسې گډه رساله ده چې د ورک ځوی څنگه پيدا شو؟ تر سرليک لاندې خپره شوې. شمايل نامې - د دريو مخمسونو مجموعه ده چې د اخوند درويزه د شمايل نامې په پيروي يې ويلی دی. وصيتنامه - دا په دري ژبه د اخوند احمد په خپل لاس ليکل شوې رساله ده چې خپل وصيت يې پکې کړی دی. همدا راز ده گڼ کتابونه په خپل لاس ليکلي چې اوس هم د خطي نسخو په توگه په لاس کې دي. سرچينه د آريانا دايرة المعارف - لومړی ټوک پښتانه ليکوال پښتانه
افغان قاموس

افغان قاموس د پارسي - پښتو يو دوه ژبنی سيند دی چې د پارسي ژبې لغتونه په پښتو ژبه مانا شوي دي. هېره دې نه وي چې په پاړسي ژبه کې هغه لغتونه چې د ترکي، عربي او نورو ژبو نه دغې ژبې ته راغلي او اوس پکې دود دي، هغه هم په دغه سيند کې راغونډ شوي او ماناگانې يې په پښتو ژبه تشرېح شوي. دغه سيند د عبدالله خان افغاني نويس لخوا په دريو ټوکونو کې ليکل شوی دی. د دغه سيند د ټولو لغتونو شمېر د ۲۷۷۲۷ وييونه او اصطلاحگانې اټکل شوي. تاريخ افغان قاموس په ۱۳۲۴ س. کال کې بشپړ شوی دی چې د مطبوعاتو د مستقل رياست په قضاوت او وړانديز د آريانا په لومړۍ جايزې، چې د باچا لخوا د کال مهم اثر ته ورکول کېده، لمانځل شوی دی. دا قاموس د پښتو ټولنې پښتو اکاډمۍ لخوا چاپ او خپور شوی دی. د دغه قاموس لومړی ټوک د ۱۵۰۰ نسخو په شمېر په ۱۳۳۵ ل. کال په دولتي مطبعه کې چاپ شوی دی. د دې قاموس دويم ټوک ۴۹۰ مخونه لري او درېيم ټوک يې ۶۱۹ مخه دی او د لغاتو شمېر يې په ترتيب سره ۸۳۳۰ او ۱۰۵۲۳ دی. دويم ټوک د ح په توري پيل او د غ په توري پای ته رسېږي. دواړه ټوکونه هر يو د ۱۵۰۰ نسخو په شمېر چاپ شوی دي. د دې سيند ځانگړنې د دغه قاموس د لومړي ټوک په پيل کې د پښتو ټولنې د پخواني ريس گل پاچا الفت سريزه او ورپسې د دغه اثر د ليکوال، عبدالله خان افغاني نويس سريزه راغلې چې په هغې کې له دې قاموس څخه د گټې اخيستنې د اسانتياو په خاطر ځينې اړينې يادونې شوي او همدارنگه د دې قاموس ځينې ځانگړنې هم ښودل شوي دي چې ځينې عمده ټکي يې دا دي: سرچينې د آريانا دايرة المعارف - لومړی ټوک پښتو سيندونه
ويکيليکس

ويکيليکس په انگرېزي: يو نړيوال بې گټې رسنيز تنظيم او د محرمو لاسوندونو خونديز دی چې د ورکنومو افشا کوونکو لخوا نايابه او نامهيا لاسوندونه چې د نورو لخوا دې وېبځي ته ورکول کېږي او يا يې پخپله د خپلو پټو سرچينو په مرسته لاسته راوړي، د نورو رسنيو او ټولو نړيوالو په وړاندې برملا کوي. دا وېبپاڼه په ۲۰۰۶ ز. کال کې جوړه شوې چې د سن شاين پرېس لخوا چلېږي. د دغه وېبځي د جوړېدو په لومړني کال کې د دغې پاڼې بنسټگر ادعا وکړه چې ويکيليکس يو داسې توکبنسټ لري چې له ۱،۲ ميليون نه ډېر لاسوندونه لري. د ويکيليکس موخه ويکيليکس وايي چې ددوی تر ټولو لومړنۍ پزړه پورتيا په اسيا کې د ځورواکو د رژيمونو مالومات بربنډول دي . په دغه کې د پخواني متحدې روسيې هېوادونو برخې ، د سهارا افریقايي هېوادونو برخې، او منځنۍ اسيا برخې راځي . همدارنگه وايي چې په دغه موخه د ټولو سیمو دهغو خلکو لپاره مرستياله وگرځي کوم چې د غیر اخلاقي بې انصافیو ښکار شوي دي او غواړي چې د هغوی د بډو وهونکيوچارواکو ، زورواکو او مصلحتي حکومتونو مخ ورته بربنډ شي . د ٫٫ده نیويارکر لخوا په يوې مقالې کې راغلي ؤ٬٬ د ۲۰۰۷ کال په جنورۍ کې همدې وېب پاڼې د ۱.۲ میلیونه شاوخوا پټو لاسوندونو د بربنډېدو او خپرېدو خبر ورکړ. سرچينې نړيوالې وېبپاڼې
لاسپېله

لاسپېله چې جمع يې لاسپېلې په انگرېزي: يا دی په بېلابېلو گړدودونو کې د دستکله، لاس ماغو او يا لاسپوښۍ په نوم هم يادېږي. لاسبېلې د ټوټې ټوکر، څرمن ، پلاستيک او وړيؤ څخه د لاسونو د ژغورنې او ساتنې په موخه جوړېږي. د دغه اغوستن توکي د کارېدنې ساحې په لويه کچه په ژمي کې د لاسونو د تودولو نه تر بېلابېلو لابراتوارنو او فابريکو کې د کار په چاپېريال کې د لاسونو د خوندي کولو په موخه هم کارېږي. لاسپېلې د هرې گوتې لپاره ځانگړی پوښ لري او د لاسپوښۍ سره يې توپير دا دی چې وروستۍ نومېدلې د هرې گوتې د پېيلو ځای نه لري او يواځې د بټې گوتې او پاتې څلورو گوتو د پوښلو ځايونه لري، چې شايد د همدې کبله لاسپوښۍ نومول شوې دي. د لاسپېلو تاريخ لاسپېلې د ديارلسمې پېړۍ شاوخوا په لومړي ځل د ښځينه ؤ په لاسونو کې د فېشن په موخه کارېدلي دي . هغه لاسپېلې د کتان او ورېښمو له ټوکر څخه جوړېدې او تر څنگلو پورې ېې لاسونه پوښل . دانکرېن ويسه ، انکورېسيس چې په څو نومونو د يوې ځانگړې تگلارې په توگه په ديارلسمې پېړۍ کې لیکل شوې رساله ده له قانون څخه ېې داسې جوتېږي چې د ديارلسمې پېړۍ په پيل کې دغه ډول اغوستن توکي د وخت د سپېڅلو ښځو لپاره نه وې . دغه د قانون تگلارې د لارښودنې په موخه هغو درېؤ خويندو ته په انگلینډ کې لیکل شوې وې چې په لومړي ځل ېې خپل په خوښه د ځانگړې جامې د اغوستلو او د خپل په فکر ژوند کولو تکل کړی و . دغه په اتو مادو وېشل شوې تگلارې وې . همدارنگه د سمپچوېري لاز په نامه د مذهبي پولو د خوندي کولو په موخه قوانین راووتل . دغه قوانین ددې لپاره راووتل چې په ټولنه کې د مذهبي بنديزونو پولې خوندي وساتي اودځانگړولاسپېلو په اغوستلو کې پاملرنه وشي . لومړی په ۱۲۹۴ کې په بولوگنا کې د سامېټ لاسپېلو په خلاف قانون پلي شو ، بیا په روم کې کال ۱۵۶۰ م کې د وږمينو لاسپېلو په خلاف پلي شو . د پاريس اتحاديې په نوم يا د لاسي توکيو صنعت په نوم اگنتير په ديارلسمې پېړۍ کې فعال و . دوی د څرمن يا بڼکو پرو څخه لاسپېلې جوړولې . خو د لاسي صنعت شرکت هغه وخت ډېر مخور شو کله چې د شپاړسمې پېړۍ په لړ کې لومړۍ ملکه اليزابت د دغه صنعت ځينې اغوستن توکي د فېشن په موخه پخپله د گاڼو ترڅنگ لاس گنډونکې لاسپېلې واغوستلې . همدا رنگه د اگېنټيرس شرکت څخه د اگېنټيرس د عطرونه راووتل لاسپېلې اغوستن توکي
د الازهر پوهنتون

د الازهر پوهنتون په عربي: جامعة الازهر د مصر يو مشهور پوهنتون دی. دا پوهنتون د قاهرې په ښار کې دی. د دغه پوهنتون بنسټ د جوهر صقلي په امر چې د معز الدين له خوا د مصر نيولو ته گمارل شوی ؤ په ۳۵۹ س. کال کې د هغه لخوا ايښودل شوی. الازهر د اېټاليا د پولونيای مدرسې څخه وروسته چې څلور پېړۍ له هغه څخه پخوانۍ ده، په نړۍ کې ډېره پخوانۍ مدرسه ده. تاريخ په ۴۰۴ س. کال کې د الجزاير حاکم ابن العزيز يو جومات پيل کړ او د ازهر مدرسين يې نوموړي جومات ته ولېږدول. بيا وروسته صلاح الدين ايوبي هغه بند کړ چې تقريباً ۲۶۰ کاله د تدريس کار په هغې کې وځنډېده. د الملک الظاهر بيبرس، امير عزيز الدين، ايدمر اعلی په وختونو کې د ازهر ماڼۍ بيا ورغول شوه او د هغې حقوق او اوقاف دوهم ځل ورکړل شول. د زده کړو پړاو لومړنۍ زده کړې په الازهر پوهنتون کې د لومړنيو زده کړو وخت څلور کاله ؤ او دا لاندې مضامين پکې ښودل کېدل: فقه ديني اخلاق تجويد استذکار قرآن کريم توحيد سيرة النبي مطالعه او محفوظات انشاء نحو او صرف خط او بلاغت تاريخ او جغرافيه حساب عملي هندسه مبادي علوم حفظ الصحه او رسم دويمې زده کړې په الازهر کې د دويمو زده کړو وخت پينځه کاله و او دا لاندې مضامين پکې ښودل کېدل: فقه تفسير حديث توحيد استذکار قرانکريم صرف و نحو بلاغت بيان، بديع، معانی عروض او قافيه مطالعه او محفوظات انشاء ادب اللغة رياضي شمېرپوهنه، هندسه، الجبر علوم اجتماعي تاريخ او جغرافيه علوم طبيعي کيميا، ژونپوهنه، فيزيک اخلاق او نور لوړې زده کړې په الازهر کې د لوړو زده کړو موده څلور کاله وه او په درې گونو پوهنځيو وېشل شوي و: د حربي ژبې پوهنځی د حربي ژبې په پوهنځي کې دغه لاندې مضامين ښودل کېدل: صرف او نحو علوم البلاغة عربي اداب د اسلام څخه دمخه د عربو تاريخ د اسلامي ملتونو تاريخ تفسير احاديث د انشاء اصول فقه اللغة بهرنۍ ژبې د دغې څانگې زده کوونکو ته د عربي ژبې زده کړه اړينه وه د حقوقو پوهنځی په دغه پوهنځي کې لانديني مضامين ښودل کېدل او کله چې زده کوونکي په برياليتوب سره د دغه پوهنځي نه فارغېدل نو بيا په اسلامي حقوقو کې يې بريليکونه ترلاسه کول: اسلامي قانون تفسير حديث د فقې اصول د اسلامي قانون تاريخ فقه او د مذاهبو پرتلنه عربي ادبيات د بلاغت علوم منطق بهرنۍ ژبې د ديني اصولو پوهنځی د دغه پوهنځي فارغانو ته د الهياتو په برخه کې لوړ بريليک ورکول کېږي او همداشان په دغه پوهنځي کې دا لاندې مضامين ښودل کېږي: توحيد د حجج او ازاله شبه په ايراد چې په اوسني وخت کې په ځانگړي ډول رواج مومي منطق فلسفه اخلاق تفسير حديث عربي ادبيات تاريخ علم النفس علم البلاغة بهرنۍ ژبې د الازهر اوسنۍ فاکولتۍ دم مهال په الازهر پوهنتون کې لوړې زده کړې په لاندې پوهنځيو وېشل شوي: د طب فاکولته د درملپوهنې فاکولته د مهندسۍ فاکولته د ژبو فاکولته د طبيعي علومو فاکولته د وټپوهنې فاکولته د عربي ژبې فاکولته پوهنتونونه مصري پوهنتونونه
مطيع الله توراب

مطيع الله توراب د پښتو ژبې ډېر ځلېدونکی شاعر دی. نوموړی له کلونو راهیسې په پښتو ژبه شعرونه لیکې او همدارنګه د سپین بغاوت په نوم شعري ټولګه هم لري. ښاغلی تراب د اروښاد مولوي رسول دوست زوی او اروښاد الله دوست لمسی په ۱۳۵۰ه ش کال د ننګرهار ولایت د خوږیاڼو ولسوالۍ د کوز بهار د کاله خېلو کلي په یوه دینداره کورنۍ کې سترګې غړولي. تراب په څلورم ټولګي کې وو چې ګران هیواد ته جنګونو او ګډوډیو لاره راوکړه،دی هم لکه د نورو افغانانو په څېر ګاونډي هیواد ته مهاجر او د پیښور په بډه بیره کې میشت او بیا یې له هغه ځایه کورمې صدې ته کوچ وکړ غربت او هجرت تراب صیب له تعلیم له عظیم نعمت څخه بې برخې کړو. تراب صاحب هیواد کې شته ناخوالو ډیر خواراوه،چې شاعري یې پیل کړه،تر دې دمه یې په زیاته پیمانه شاعري کړې او څو چاپ شوي اثار هم لري لکه غبار پر هندارو،للمي ګلونه،د کاڼي اوبه هېره دې نه وي چې ښاغلي تراب اوس مهال خوست ولایت کې په خپل روزګار بوخت دی. پښتانه شاعران
د وېلسن ناروغي

د وېلسن ناروغي يا هېپاټولېنټيکولر ډيجنرېشن په انگرېزي: او يو آټوسومال مغلوب جنېټيکي ورانوالی دی چې د بدن په بېلابېلو ووبونو کې مس راغونډېږي، او په ناروغ کې د عصبي او رواني نښو نښانو تر څنگ د ځيگر ناروغۍ هم رامېنځ ته کېږي. د دې ناروغۍ درملنه په هغو درملو کېږي چې په بدن کې د مس د جذب مخه نيسي، او همداراز په بدن کې د مس کچه هم راټيټيوي، خو کله نا کله په ناروغ کې د ځيگر د بشپړ بدلون اړتيا هم ليدل کېږي. دغه ناروغي هغه وخت راپېښېږي، کله چې د وېلسن ناروغۍ پروټين په جين کې ميوټېشن رامېنځ ته شي. د دغه غيرنورمال جين يوه لمېسه د ۱۰۰ وگړو نه په ۱ کې وي چې له ځانه ناروغې نښې نښانې نه څرگندوي او همدغه کسان د دغه جين وړونکي وي. کله چې يو ماشوم همدا جين د خپل مور او پلار، دواړو نه په ارثي ډول ترلاسه کړي، نو بيا همدا ماشوم د وېلسن په ناروغۍ اخته کېږي چې په ناروغ کې د دغې ناروغۍ علايم د ۱۶ او ۲۰ کالونو د عمر تر مېنځ څرگندېږي. خو داسې پېښې هم رامېنځ ته شوي چې تر دې زړو او د پوخ عمر ناروغانو کې هم نښې نښانې ښکاره شوي. په ۱۰۰۰۰۰ وگړو کې د وېلسن ناروغۍ د پېښېدو شونتيا له ۱ نه تر ۴ وگړو پورې ښودل شوی. دغه ناروغي د لومړي ځل لپاره د يوه برتانيوي طبيب او د اعصابو څانگوال سامويل الېکسانډر کينير وېلسن ۱۸۷۸۱۹۳۷ لخوا په ۱۹۱۲ ز. کال کې څرگندونه او پېژندنه وشوه چې بيا همدا ناروغي په همدې نوم ونومول شوه. نښې نښانې د ځيگر ناروغۍ نيوروسايکايټريک نښانې نور غونډاليز غړي جنېټيک سرچينې
سامويل الېکسانډر کينير وېلسن

سامويل الېکسانډر کينير وېلسن په انگرېزي: د عصبي ناروغيو يو برتانيوی متخصص ډاکټر و چې د لومړي ځل لپاره يې د وېلسن ناروغي وپېژندله دا ناروغي د همدغه طبيب په نوم منسوبه شوې.
علامه

علامه ، دگڼ علم پوهاند چې په انگرېزۍ کې ورته پوليمت وايي ، عربي کې ورته العلاّمةوایي او يوناني کې هم د پوليمتيس په نومونو يادېږي . دا لقب هاغه کس ته ورکول کېږي چې د چا د علم د وړتيا کچه پراخه غځېدلي پر رازو رازو علمونو ولاړه وي . په بله وینا دا لقب هاغه پوهاند ته ورکول کېږي څوک چې د علمونو په مختلفو څانگو باندې برلاسي او تجربه ولري . د پخوا پیرونو ساینسپوهان به علامه بلل کېدل ځکه چې د هغوی د پوهې وړتيا به د اړونده ساینسي پوهې څخه غځېدلې پراخه وه. - گڼ پوهيال
درياب (سيند)

درياب يو پښتو - پښتو سيند دی چې د قلندر مومند او فريد صحرايي په زيار ليکل شوی. پښتو سيندونه
پښتو روسي قاموس

پښتو روسي قاموس په روسي: - يو دوه ژبيز سيند دی. دا سيند د مارتيروس گريگورېويچ اسلانوف په زيار ليکل شوی. پښتو سيندونه
خټموښی

خټموښی د خټگرۍ يو اوزار دی چې خټگران پرې خټه، سېمېټ، او کانکريټ هواروي. د خټگرۍ اوزار
غوث الدين رسام

په افغانستان کې يو ډېر مشهوره انځورگر
نړیوال سازمان

نړیوال سازمان هعه سازمان ته ویل کیږي چې نړیوال غړیتوب،نړیوالې موخې، یا نړیوال شتون ولري. چې دا په دوه مهمو ډولونو باندې وېشل کیږي: نړیوال نا حکومتي سازمانونه : چې دوی په نړیواله کچه کار کوي. چې دا کیدای شي وي: نړیوال ناگټندویه سازمانونه. لکه د نړیوال المپیک ټولنه د څاروندی خوځښت نړیوال سازمان او د سره صلیب نړیواله ټولنه . نړیوال شرکتونه نغوته ده د گڼ ملیتي شرکتونو.ته لکه د کولا کولا شرکت سوني مکډونالډز او ټویټا. حکومت منځي سازمانونهیا همدارنگه نړیوال حکومتي سازمانونه : د دې ډول سازمانونه تر ډېره بريده د نړيوال سازمان ويي ته سره نږدې دي او دا سازمانونه هغه سازمانونه دي چې د خپلواکو دولتونو لخوا رامنځ ته شوي دی. چې د پام وړ بېلگه یی ده لکه د ملگرو ملتونو سازمان د اروپا د امنيت او همکاری سازمان اروپايي شورا اروپايي اتحاديه او د سوداگرۍ نړيوال سازمان او د ملگرو ملتونو لخوا د پوره وضاحت لپاره د نړيوال سازمان پر ځای د حکومت منځي سازمان اصطلاح وکاروله. . - . - : - . دا هم وگورئ - سرچینې باندنی تړنې
تپندۍ

تپندۍ د خټگرۍ يوه وسپنيزه آله ده چې د خټو، سيمټو د تپلو او د خښتو نيمولو لپاره کارېږي. دې ته په مختلفو گړدودونو کې رمبی هم وايي . په باغونو کې د خاورې نرمولو ، خټو جوړولو ، خښتو ماتولو او منظمولو لپاره د همدغې عالې څخه کار اخیستل کېږي . د خټگرۍ اوزار
لېخ والېسا

لېخ والېسا په پولنډۍ ژبه : يو پولنډی سیاستوال ، د کارگرانو د اتحاديې مشر ، او د وگړو د حقوقو مخکښ مبارز پاتې شوی . د د سپټمبر په ۲۹ د ۱۹۴۳ز کال کې په پوپووو ښارگوټي ، پولینډ هېواد کې وزېږېد . يو مخکښه مبارز مشر ، د سوليډارنوشېچ د خوځښت بنسټگر ، او د پخواني کمونيستي متحده روسيې څخه د خلاسون ادارې لومړنيو انديالانو کې شمېرل کېږي. همدارنگه ېې د وگړنيو حقوقو د پام ساتلو په لړ کې د سولې نوبل جايزه د ناروې د پلازمېنې اوسلو څخه په کال ۱۹۸۳ ز کې ترلاسه کړېده . دی له ۱۹۹۰ ـ ۱۹۹۵ ز کال پورې د پولینډ لومړنی ولسمشر پاتې شوی . مخينه لېخ والېسا د پولېنډ په يوې بزگرې کورنۍ کې د پوپو وو په ښارگوټي کې زېږېدلی دی. دده کورنۍ يوه غریبه کاتوليکه مخینه لري . وروسته له هغه چې دده پلار او مور دواړه مړه شوه نو دی د پوپو وو له کلي د گدانسک ښار په لور روان شو . همدارنگه کله چې د گدانسک په ښار کې د کشتۍ په يوې کارخانې کې ېې کار پیل کړ نو د څه مودې وروسته د کارگرانو د اتحاديې مشر او بیا مبارز شو.ده په پولینډ د لومړي ځل لپاره د کمونستي متحدې روسيې څخه خپل د هېواد د خپلواکۍ لپاره غږ پورته کړ .د پولینډ په سیاسي ډگر کې دی يو قاطع ، ژمن سیاسي مشر گڼل شوی . زده کړې لکه څنگه چې دی د غريبې کورنۍ يو غړی و ، ده خپلې لوړې زده کړې ندي ترسره کړي . لومړنۍ زده کړې ېې د خپل کلي په کتوليک کلیسا کې ترسره کړي بیا وروسته ېې منځنۍ زده کړې د کسبي ښوونځۍ په برقي څانگه کې ترسره کړې . د کور د کمزورې وټې له کبله ېې گټې پسې لستوڼي بډ وهل او په کال ۱۹۶۱ ز ـ ۱۹۶۵ کې ېې د موټرو مستري په حیث کار پیل کړ . د پولينډ ولسمشران د نوبل د سولې جايزې گټيالي
جبران خليل جبران

جبران خليل جبران عربي ۳ د جنوري، ۱۸۸۳ ۱۰ د اپرېل، ۱۹۳۱ چې د خليل جبران په نوم هم يادېږي، يو لبنانی امريکايي هنرمند شاعر او ليکوال ؤ. هغه د لبنان پخوا د عثمانيې د لبنان د متصرفات غر د بشاري په ښارگوټي کې زېږېدلی ؤ. په هلکتوب کې د خپلې کورنۍ سره د امريکا متحده ايالاتو کې مهاجر شو او هماغلته يې خپل ادبي ژوند جوړ کړ. د انگرېزي ژبې په هېوادونو کې جبران خليل د خپلو انگرېزي آثارو او په ځانگړي توگه په ۱۹۲۳ ز. کال کې خپرېدلی کتاب پيغمبر په ليکلو کې نوم ووېسته. دا کتاب د فلسفي ليکنو يوه ټولگه ده چې په انگرېزي نثر ليکل شوی. سرچينې لېبناني ليکوال
سکاره

سکاره ، انگرېزي : چارکول يا د لرگي سکاره يوکاربون دی چې په ځان کې د لرگي څخه تومنه يا جوهر راباسي .دغه تومنه په طبعي توگه تور رنگ او پوډر وزمه وي .چارکول د لرگي څخه جوړېږي کله چې لرگی په يوه بې باده چاپېريال کې په لوړې کچې تودوخې باندې په اورکې لوغړن شي، چارکول منځ ته راځي . دغه لرگی چې پوره ونه سوزي او د ډېرې تودوخې له کبله په بله بڼه واوړي چارکول بلل کېږي . دچارکول په جوړولو کې په ځانگړي توگه د ډمبر او ټرپنټاين د ونې د اوښکو رول هم د يادولو وړ دی . دغه لوغړن لرگی چې چارکول يا د لرگي سکاره يادېږي خلک ېې په راز راز توگه کاروي . د بېلگې په توگه : خلک ېې د کباب جوړولو په موقع د سکارو په نوم کاروي ، همدا رنگه په انځور کښنه هنر کې يو انځورگر ېې په کښنه کې د انځور کاروي . د چارکول وی په انگرېزي کې د کومې بلې ژبې څخه راغلی . ددې وي مختاړی چارد اړولو ، بدل ولو په مانا دی. او وروستاړی ېې کول د انگرېزي بڼه ده چې مانا ېې سکاره دي. د سکروپېښلیک د سکرو ډولونه په نوې توگه سکاره جوړول په طبعي توگه سکاره په لاس راوړل د چارکول د لرگو د سکرو جوړول راز رازو ځايونو کې ېې کارونې په هنري توگه کار ترې اخیستل په طبي ډول ترې کار اخیستل په څکولو کې کارول سکاره په عمومي توگه په چيلم څکولو کې پکار وړل کېږي . سرچينې
عبدالله الهام جمالزى

عبدالله الهام جمالزى ۲۵ د زمري، ۱۳۶۶ ل. ۱۶ د اگست، ۱۹۸۷ ز. - افغان لیکوال، خبریال او مدني فرهنگي فعال دی. په پښتو، فارسی او انگلیسي ژبو لیکنې کوي او په تېره بیا په ادبیاتو کې يې نوې لیکنې لکه کیسهګۍ مشهورې دي. مخينه عبدالله الهام جمالزى د افغانستان په مرکزي سيمو کې د ميدان وردگو ولايت په جغتو ولسوالۍ کې د الحاج مولوي عبدالسليم جمالزی په کورنۍ کې زيږيدلى. د عبدالله الهام جمالزي کورنۍ هغه مهال چې په هيواد د پخواني شوروي اتحاد يرغل پيل شوى د پاکستان پېښور ښار ته کډوال شوي. پلار يې د افغانستان د جهاد د پړاو په لومړنيو کلونو کې فعاله څيره وه چې د جهاد له بريا سره جوخت له اړوند گوند څخه ووت او په کويټ کې يې له يوې نړيوالې اسلامي ادارې سره کار پيل کړی. څه موده وروسته يې د حاجيانو د ښونکي په توگه سعودي عربستان ته د تگ راتگ دنده اخیستې او د حج او عمرې لارښود د پښتو ژبې د لومړني عملي لارښود لیکوال هم دی. زده کړې عبدالله الهام جمالزي لومړنۍ زده کړې په ۱۳۸۳ کال کې په امام اعظم ابوحنيفة رح عالي لېسه کې بشپړې کړې. په راډیو او ټلویزیون کې د وینديۍ فن، ژورنالیزم او د پېښو د مدیریت او خطرراټیټولو په برخو کې په لنډمهالو زده کړو سربېره یې په کابل کې د سیاسي علومو په برخه کې د لېسانس تر کچې زده کړې. د افغانستان په امریکايي پوهنتون کې يې هم د عامه ادارې او سیاسي علومو او نړیوالو ادبیاتو په برخه کې د لېسانس تر کچې زده کړې. په ترکیه، ایران او هند کې يې هم زده کړې. د نړیوالو اړیکو او امنیت په برخه کې يې ماسټري د برېتانیا د لندن له وېسټمنسټر پوهنتون څخه تر لاسه کړې. دندې په ١٣٧٩ کال کې هغه مهال چې د طالبانو واکمني په هېواد کې ټينگه وه شعرونه او لنډې کيسې او مقالې يې په هېواد ورځپاڼه کې چې له کابله چاپېدله خپرېدې. په افغانستان کې د نوي جمهوري حکومت له واک ته رسېدو وروسته یې په غزني کې له سنايي جريدې او غزني دولتي راديو سره همکاري کړې. په ۲۰۰۳ او ۲۰۰۴ کلونو کې په غزني او پکتیکا ولایتونو کې د پژواک خبري آژانس او نورو خبري رسنیو لپاره د خبریال په توګه پاتې شوی او په پکتیکا کې هم د پکتیکا غږ ځايي راډیو د خپرونو د مسؤول په توګه يې هم کار کړی. له پکتيکا ولايت وروسته يې له نیمروز ولایته پژواک خبري آژانس ته راپورونه چمتو کړي. په ٢٠٠٦ او ۲۰۰۷ کلونو کې يې د ايران د اسلامي جمهوريت د راديو تلويزيون د تهران راډيو په پښتو څانگه کې د ویاند، ژباړن، متن اوډونکي او خپرونو وړاندې کوونکي په توګه کار کړی. په افغانستان کې يې په ګڼو ځايي رسنیو کې هم کار کړی. لکه سبا مؤسسه کې د سبا ټلویزیون او نوا راډیو د خبري برخې د مسؤل، کابل نیوز او ګوربت تلویزیونونو د تولید او خپرونو د مسؤول او ځینو رسنیو کې د همکار په توګه يې فعالیت کړی. د افغانستان د ژبو او ژباړې د مرکز او وروسته د افغان لیکوال بنسټ او انستیتوت له بنسټګرانو هم دی او هلته يې د ژباړې فن تدریس کړی. په یو شمېر نورو دندو سربېره یې د بي بي سي له نړیوال خبري سرویس سره هم کار کړی. آثار د ويندويۍ فن لیکنه او ژباړه د ابراهيم ادهم په پلونو داستان ښکار د لنډو کيسو ټولگه واوره او وينه د لنډو کيسو ټولگه سلامونه داستاني ليکونه کیسهگۍ انځورونه د لنډو کيسو ټولگه هندي خالونه د لنډو کيسو ټولگه ځينې بهرنۍ کيسې ژباړه لارښود او ستره پېښه داستان باندنۍ تړنې سرچينې پښتانه ليکوال
محمد امين واکمن

ډاکټر محمد امین واکمن ۱۹۳۹ زېږديز کال، ميدان وردک ولايت د افغان ملتپال ولسواک گوند سياسي پېژندل شوی غړی او ليکوال دی. مخینه ډاکټر محمد امین واکمن پر ۱۹۳۹ ز کال په میدان وردگ ولایت کې د ميا خان صاحب په کور کې زېږېدلی دی. د هغه پلار يو پوځي ډگرمن دی. ويل کېږي چې دی د افغان ملت گوند د باندنيو چارو نړېوال استازی او همدارنگه د افغان ملت گوند د جرگې مشر غړی دی. زده کړې محمد امین واکمن خپلې لومړنۍ زده کړې په خپل ولایت وردگ کې ترسره کړې دي. د دوهمې دورې زده کړې ېې د سوداگرۍ په برخه کې په کابل کې ترسره کړې دي. لوړې زده کړې ېې هم پر ۱۹۶۴ ز کال د کابل پوهنتون د ژورنالیزم په پوهنځي کې سر ته رسولې دي. وروسته د نورو لوړو زده کړو لپاره هند ته تللی او هلته ېې د ټولنیزو علومو په برخه کې خپله لومړۍ ماسټري ترلاسه کړې ده. دويمه ماسټري ېې د فلسفې په څانگه کې ترلاسه کړې. هغه د ډاکټرۍ بری لیک له جواهر لال نهرو پوهنتون څخه د سياسي علومو له څانگې څخه اخيستی دی. دندې ډاکټر محمد امین واکمن له دوهمې دورې زده کړو څخه وروسته پر ۱۹۶۵ ز کال په کابل کې د ملگرو ملتو سازمان په يوه اداره کې کار پیل کړ. همدارنگه ېې پوځي دوره د سرتېري په توگه په کابل کې ترسره کړې ده. د پوځي خدمت تر دورې وروسته د هغه وخت د حکومت له خوا د مخابراتو په رياست کې د پروتوکول د آمر په توگه په دنده وگومارل شو. محمد امین څه موده د جوزجان ولایت په مرکز کې د ډيوه ورځينۍ خپرونې پازوال او د مخابراتو مالوماتي استازی هم پاتې شوی دی. هغه په تورکيه کې د انقرې راډيو په پښتو څانگه کې د ویاند او پروډيوسرۍ کارونه ترسره کړي. نوموړی تر دې وروسته د ال انډيا راډيو راډيو ډيلی د خبريال او وياند په توگه دنده ترسره کړې ده. امین د کمونسټانو د مخالفت له کبله خپلو رسمي کارونو ته په کال ۱۹۷۸ ز کې پایټکی کښېښود. هغه د سياست تر څنگ د لیکوالۍ استعداد هم لري. د همدې وړتيا له کبله ېې د امریکا غږ راډيو پښتو څانگه کې د وياندۍ او لیکوال په توگه دندې ترسره کړې دي. سياست ته ورتگ ژباړې اولیکنې چاپ شوي اثار د افغانستان ملي نهضتونه، د ۱۳۸۴ لېږديز لمريز کال چاپ. افغانستان ناپېيلتوب او ستر ځواکونه، د ۱۳۸۲ ل ل کال چاپ. افغانستان د څلور لاري پر سر، د ۱۳۸۱ ل ل کال چاپ. زما د ژوند سياسي يون، د ۱۳۸۷ ل ل کال چاپ. سرچینې افغانان پښتانه پښتانه ليکوال د گوندونو مشران