د فلاويا کورنۍ

د فلاويا کورنۍ د ۶۹ او ۹۶ز کالونو تر منځ د روم سترواکۍ باندې واکمني وکړه، چې د ويساپاسين ۶۹ -۷۹ز او د هغه د دوه زامنو ټايټس ۷۹ -۸۱ز او ډوميټين ۸۱ ۹۶ز واکمنۍ رانغاړي. فلاويان د ۶۹ز کال چې د څلور سترواکانو د کال په توګه پېژندل کېږي، د کورنۍ جګړې پر مهال واک ته ورسېدل. وروسته له هغې چې ګالبا او اوتو په بېړه په يو بل پسې مړه شول، ويتيليس د ۶۹ ز کال نيمايي کې سترواک شوږ د تخت په اړه د نوموړي ادعا سره ختيځو ولايتونو کې د مېشتو عسکري غونډونو له لورې په چټکۍ سره وننګول شوه، چې خپل قوماندان ويسپاسين يې د هغه پر ځای سترواک اعلان کړ. د بدرياکم دويې جګړې ياد انډول په پرېکنده ډول د فلاويايي ځواکونو په ګټه اعلان کړ، چې د ډسمبر په ۲۰ نېټه روم ته ننوتل. بله ورځ د روم د مشرانو جرګې يا سنا ويسپاسين د رومي سترواکۍ رسمي سترواک اعلان کړ او په همدې ډول د فلاوين کورنۍ دوره پيل کېږي. که څه هم يادې کورنۍ خپله لنډمهالي ثابته کړه، مګر د واکمنۍ پر مهال يې د پام وړ بېلابېلې تاريخي، اقتصادي او فوځي پېښې وشوې. د ټايټس واکمني له ګڼو طبيعي ناورينونو سره مخ شوه، چې تر ټولو سخت يې ۷۹ز کا کې د ويسووييس په نوم اور غورځونکی غر راخوټېدل وو. د پمپي او هيرکيولانيوم نږدې ښارونه تر ايرو او ويلي موادو يا لاوا لاندې په بشپړ ډول سوځېدلي وو. يو کال وروسته روم د اور او وبا يا طاعون تر بريد لاندې راغی. فلاوين کورنۍ په فوځي برخه کې د ۶۶ز کال له بې پايلې يهودي پاڅون څخه وروسته، په ۷۰ زکال کې د ټايټس له لورې د بيت المقدس د کلابندۍ او ويجاړۍ شاهد و. د ۷۷ او ۸۳ز کالونو تر منځ سترې برتانيه کې د نايوس جوليس اګريکولا په امر د يادونې وړ برياوې تر لاسه شوې، په داسې حال کې چې دوميتين د داکيانو پر وړاندې جګړه کې د پاچا ډيسيبالس خلاف د پرکنده بریا ترلاسه کولو وړتيا درلوده. د دې تر څنګ سترواکۍ د په اوږدو کې د سنګرونو د پراختيا له مخې د خپلې پولې ساتنې پياوړې کړې. فلاويانو اقتصادي او کلتوري سمونونه هم پيل کړل. د ويسپاسين تر مشرۍ لاندې د سترواکۍ د مالي چارو د بيا رغونې په موخه نوې ماليې وټاکل شوې، په داسې حال کې چې دوميتين د روم سکې وهلو ته د هغې د نقرې په زياتولو سره يو ځل بيا ارزښت ورکړ. د ټايټس له لورې په قانوني ډول د ودانۍ يو لوی پروګرام رامنځته شو، چې د فلاوين کورنۍ د پرمختګ نمانځلو په موخه يې په روم ښار کې ګڼې تل پاتې نښې پرېښودې، چې د زيات په زړه پورې يې د ازادې فضا فلاويايي نندار ځای و، چې د کولوسيوم په نوم ښه پېژندل کېږي. س فلاوين واکمني د ۹۶ز کال د سپټمبر په ۱۸ نېټه هغه وخت پای ته ورسېده، چې دوميتين ووژل شو. د نوموړي پر ځای د فلاوين کورنۍ ملاتړ او سلاکار مارکس کوکسييس نيروا کېناست، چې د نيروا-انتوناين په نوم د اوږدمهاله کورنۍ بنسټ يې کېښود. فلاوين کورنۍ د پرېنسېپېټ دورې د څلورو کورنيو په منځ کې له دې امله ځانګړې وه، چې دا له يوې پراخې يا پالل شوې کورنۍ څخه پرته د يو شخص او د هغه د دوه زامنو کورنۍ وه. تاريخچه رامنځته کېدنه د کورنۍ تاريخچه له ميلاد څخه مخکې د لومړۍ پېړۍ پر مهال د کورنۍ جګړې لسيزو د روم د پخوانۍ ارستوکراسۍ په له منځه وړلو کې ستره ونډه درلوده، چې په وار وار سره يې ځای د ۱ ز پېړۍ د لومړۍ برخې پر مهال د ايټاليا نوي اشرافيت ونيو. دا ډول يوه کورنۍ د فلاويانو يا د فلاويا جنس په نوم وه، چې يوازې په څلور نسلونو کې له يو څه ناپېژندنې څخه نامتووالي ته پورته شوه او د جوليو-کلاودين کورنۍ د سترواکانو تر مشرۍ لاندې يې شتمني او دريځ تر لاسه کړ. د ويسپاسين نيکه ټايټس فلاويس پيټرو د قيصر د کورنۍ جګړې پر مهال د پمپي په مشرۍ د سلو تنو د مشر په توګه خدمت کړی و. د نوموړي فوځي دنده په رسوايۍ سره هغه مهال پای ته ورسېده، چې له ميلاد څخه مخکې ۴۸ز کال کې د فارسالس جګړه کې د جګړې له ډګره وتښتېد. سره له دې هم پيټرو له خورا شتمنې ټيرټولا سره د واده کولو په واسطه وکولی شول خپل دريځ ته وده ورکړي، چې د هغې بخت ورته د پيټرو د زوی لومړي ټايټس فلاويس سابېنس مخ پورته خوځښت ډاډمن يا تضمين کړ. سابينس اسيا کې د ماليه راټولونکي او هيلويشيا نني سويس کې د بانک د مامور په توګه د خپلو خدمتونو له لارې په خپله هم زياته شتمني او د اس ساتنې شونی دريځ ګټلي وو. له ويسپاسيا پولا سره په واده کولو سره يې ځان په يو څه زياتې پتمنې پارتيزاني جينس ويسپاسيا کورنۍ سره يو ځای کړ، چې د سناتورۍ رتبې ته د نوموړي د زامنو دويم ټايټس فلاويس سابېنس او ويسپاسين رسونه يې تضمينوله. له ميلاد څخه مخکې نږدې ۳۸ کال کې ويسپاسين له مشرې دوميتيلا سره واده وکړ، چې د فيرينتيوم د يو اس ساتونکي لور وه. دوی دوه زامن درلوده، چې ټايټس فلاويس ويسپاسيانس ۳۹ ز کال کې او ټايټس فلاويس دوميتينس ۵۱ز کال کې زېږېدلی و؛ يوه لور يې چې دوميتيلا نومېده، ۴۵ ز کال کې زېږېدلې وه. مشره دوميتيلا مخکې له دې چې ويسپاسين سترواک شي، مړه شوه. له دې څخه وروسته يې معشوقه کاينېس په ۷۴زکال کې د نوموړې تر مړينې پورې مېرمن وه. د ويسپاسين سياسي مسلک د محکمې د رئيس، او سالار له کونسل څخه ټيټه رتبه په توګه دندې رانغاړي، چې په ۵۱ز کال کې استازيتوب يا کونسلۍ دندې ته پورته شو او دا د دومېتين د زوکړې کال و. نوموړي د يو فوځي قوماندان په توګه په ۴۳ زکال کې انګليستان باندې په رومي بريد کې د ګډون له مخې نوم يا شهرت تر لاسه کړ. سره له دې، لرغونې سرچينې د دوميتين د پالنې پر مهال د فلاوين کورنۍ د بې وسۍ ادعا کوي او ان ادعا کوي، چې ويسپاسين د کاليګيولا ۳۷ ۴۱ز او نيرو ۵۴ ۶۸ز تر سترواکيو لاندې بې اعتباره شوی و. معاصر تاريخ دا ادعاوې اعتباري کړي دي او وړانديز کوي، چې دا کيسې د جوليو- کلاوديين د لږې نامتو يا اعتباري کورنۍ تر سترواکۍ لاندې د بريا له منځه وړلو او د د کلاودييس ۴۱ ۵۴ز او د هغه د زوی برېتانيکس د سترواکيو د لاسته راوړنو د لوی ښودلو په موخه د تبليغاتي مبارزې د برخې په توګه د فلاوين واکمنۍ تر مشرۍ لاندې خپرې شوې وې. د ټولو ادعاوو په ښکاره کېدلو سره بيا هم د فلاويانو لپاره د سترواکۍ مينه يا لېوالتيا د ۴۰ او ۶۰ ز لسيزو په اوږدو کې لوړه وه. په داسې حال کې چې ټايټس د بريتانيکس شرکت کې د دربار يا محکمې زده کړې تر لاسه کړې، ويسپاسين بريالی سياسي او فوځي مسلک وڅاره. نوموړی د ۵۰ ز لسيزې پر مهال له دندې څخه د لاس اخېستنې تقاعد له يوې اوږدمهاله دورې څخه وروسته د نيرو په لارښوونه دولتي دندې ته راستون شو، چې په ۶۳ ز کال کې يې د افريقا ولايت د مرستيال کونسل په توګه خدمت پيل کړ او په ۶۶ ز کال کې يې له يونان څخه د رسمي کتنې پر مهال د سترواک ملتيا وکړه. ټایټس له ۵۷ څخه تر ۵۹ زکال پورې جرمنيا کې فوځي استازی و او وروسته يې برېتاننيا کې خدمت وکړ. د نوموړي لومړۍ مېرمن اريسينا تيرتولا له واده څخه دوه کالونه وروسته ۶۵ز کال کې مړه شوه. ټايټس د مارسيا فرنيلا په نوم دويمه مېرمن وکړه، چې له يوې خورا نامتو کورنۍ څخه وه. که څه هم د مارسيا کورنۍ د سترواک نيرو له مخالفت سره نږدې اړيکې درلودې؛ يعنې خلاف يې وه. د نوموړې کاکا بريا سورانس او لور يې سرويليا د هغو خلکو له ډلې څخه وو، چې د ۶۵ زکال د زهرو ورکولو له بې پايلې دسيسې څخه وروسته وژل شوي وو. ځيني معاصر تاريخپوهان په دې نظر دي، چې ټايټس خپلې مېرمنې ته د دې له امله طلاق ورکړ، چې کورنۍ يې له دسيسې سره تړاو درلود. نوموړي بيا هيڅکله واده ونه کړ. داسې برېښې چې ټايټس ګڼې لورګانې درلودې، چې لږ تر لږه يوه يې د مارسيا فرنيلا څخه وه. يوازې يوه پېژندل شوې لور يې چې تر بلوغته پورې ژوندۍ پاتې شوه ده، جوليا فلاويا نومېده، چې ښايي دا له اريسينا څخه د نوموړي لوړر وه، چې مور يې هم جوليا نومېده. د دې دورې پر مهال ټايټس د قانون برخه کې هم کار وکړ او د محکمې د رئيس رتبه يې تر لاسه کړه. سرچينې