ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
احمد ضيا مسعود

احمد ضيا مسعود په انگرېزي: د جميعت د گوند پخوانی وياند دی. هغه د افغانستان د ولسمشر لومړی مرستيال هم پاتې شوی او د احمد شاه مسعود ورور او د مسعود بنياد ريس هم دی. کله چې د افغانستان د ولسمشر د مرستيالۍ له دندې بې برخې شو نو د افغان دولت د مخالفينو په کتار کې ودرېد او د جبهه ملي په نامه يې يوه سياسي ټلواله جوړه کړه چې په دې ټلوالې کې يې خپل پخواني ملگري لکه عبدالله عبدالله، عبدالرشيد دوستم، محقق، لطيف پدرام او عبدالرب رسول سياف ورگډ کړل. دا سياسي ډله د افغانستان د فدرالي کېدو لپاره هڅې کوي او غواړي چې په افغانستان کې د سيمه واکيو له مخې خپل د نفوذ په سيمو کې د مرکزي حکومت لاس لنډ کړي او د تل خپل سياسي قدرت د خپل د نفوذ په سيمو کې ژوندی وساتي. احمد ضيا مسعود د افغانستان د پخواني ولسمشر برهان الدين رباني ځوم هم دی. د شورای نظار غړي د جميعت اسلامي گوند غړي
ليک پاکټ

ليکپاکټ په انگرېزي: د ليک لېږلو پاکټ دی. سایزونه د ليک پاکټ په مختلفو شکلونو کي موجود دي ،ولي د نورم او استندردنړيوالي اداري په . او کود معرفي کړي دي . ليکتوکي
د هېوادونو لړليک د کورنيو توليداتو د ټوليز ارزښت له مخې

په دې ليکنه کې د نړۍ د هېوادونو د کورنيو توليداتو د ټوليز ارزښت له مخې په يو کال کې سره اوډل شوي. دلته ټولې شمېرني د امريکايي ډالر په ارزښت باندې شمېرل شوي لړليک يادښتونه . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . سرچينې باندنۍ تړنې .
عبدالهادي هادي

عبدالهادي هادي په انگرېزي: يو افغان شاعر دی، چې په پښتو ژبه شعرونه ليکي. مخينه عبدالهادي هادي د محمد حيدر زوی پر ۱۹۷۲ زېږدي کال د بلې سرچينې له مخې پر ۱۳۴۸ لمريز کال د سمنگان ولايت د ايبکو په ښار کې زېږېدلی دی . لومړنۍ زده کړې يې د ايبکو په ښار او نورې منځنۍ زده کړې يې يو څه په خوشال خان لېسه او يو څه يې په رحمان بابا لېسه کې سرته رسولې دی . د لېسې تر پای ته رسولو وروسته د کابل پوهنتون په ادبياتو پوهنځی کې شامل شو او هغه يې پای ته ورساوه. دندې عبدالهادي هادي لمړنۍ دنده د افغانستان په ليکوالو اتحاديه کې پيل کړه، خو په هېواد کې د حالاتو د ترېنگلتيا لامله دې ته اړوت چې د نورو گڼ شمېر افغانانو په څېر پاکستان ته کډوال شي . هلته يې په پېښور کې د افغانستان لپاره د بي بي سي راډيو په خپرونو کې د خبريال، ليکوال او پروډیوسر په توگه دنده پيل کړه، چې وروسته يې په کابل کې هم همدا دنده درلوده چې ۱۲ کاله يې دوام وکړ . هادي د ۲۰۰۲ ز کال له پیله او د ۲۰۰۳ ز کال تر پایه له بي بي سي راډیو سره د کار تر څنگ د لومړي ځل لپاره یواځې ادبیاتو ته د ځانگړې کړې وریښم په نوم مجلې خپرول هم پیل کړل چې دی یې پازوال چلوونکی وو او د میدیوتیک په مالي ملاتړ په چاپیده. له ۲۰۰۴ ز کال تر ۲۰۰۹ ز کال تر جولای مياشتې يې د افغانستان د مخابراتو او معلوماتي تکنالوژۍ وزارت د دفتر لوی ریس، اداري ریس، د اسنادو اړیکتیایي چارو ریس او په دې ټوله موده کې له یادو دندو سره د یاد وزارت د ویاند او د اړیکه د میاشتینۍ مجلې مسول مدیر دنده هم په غاړه درلوده. هادي د ۲۰۰۹ ز کال په جولای کې استرالیا هیواد ته ولیږدید او په سیډني کې میشت شو چې د همدې کال په وروستیو کې یې په اسټرالیا کې د شمله په نوم یوازینۍ پښتو راډیو جوړه کړه چې تر اوسه یې خپرونې ښې روانې دي او سیدني میشتي افغانان یې په مینه اوري. چاپ شوي نښيرونه يې گل د شپې په څڼو کې د شعرونو لومړۍ ټولگه، خپرندوی: د افغانستان د ليکوالو ټولنه، د ۱۳۶۸ لمريز کال چاپ . د اورونو پر تنابونو د شعرونو دويمه ټولگه، خپرندوی: د افغانستان د اطلاعاتو او فرهنگ وزارت، د ۱۳۶۹ لمريز کال چاپ . مات غمي د شعرونو درېمه ټولگه، خپرندوی: د خوشحال فرهنگي ټولنه، د ۱۳۷۵ لمريز کال پېښور چاب . ستا به باور نه راځي د شعرونو څلورمه ټولگه، د عبدالباري جهاني په لگښت، د ۱۳۸۰ لمريز کال چاپ . د شعرونو څو بېلگې يې اخځونه ستا به باور نه راځي شعري ټولگه، د ۱۳۸۰ لمريز کال چاب . پښتانه ليکوال پښتانه شاعران افغاني ليکوال پښتانه افغانان
عبدالله څار

عبدالله څار د ارواښاد عبدالغفار زوى . پر کال ١٣٥٧ لمريز د ننگرهار ولايت دخوگياڼيو داگام په ولسوالۍ کې زوکړى دی لومړنۍ او منځنۍ زده کړې يې دپېښور په بېلابېلو ښوونځيو کې کړي ، او دثانوي دورې بري ليک يې په پېښورکې له التقوى عالي لېسې څخه پر کال ١٣٧٥ لمريز په اعلى درجه تر لاسه کړی دی. لوړې زده کړې يې په ننگرهار کې دحقوقو او سياسي علومو ددپلوماسۍ په څانگه کې کړي . شعر لېکنه يې د ١٣٧٧ لمريز کال دنارنج گل له مېلې مشاعرې وروسته پېل کړې . چې تر دې دمه يې يوه ښايسته ټولگه شعرونه ليکلي دي .
محمد حکيم بشارت

محمد حکيم بشارت دفضل الرحيم زوى دميدان وردگو ولايت دنر خ ولسوالۍ دکريمدادو دکلي اوسېدونکى چې په ١٣٥٤هجري کال کې يې په دې نړۍ کې سترگې غړولې دي . لومړنۍ زده کړې يې دشهيد صابريار په لومړني ښوونځي ترسره کړي ، منځنۍ زده کړې يې دخالدبن وليد په لېسه کې او په کال ١٣٧٤ هجري کې دسيدجمالدين افغان له عالي لېسې څخه فارغه شوى او ١٣٧٩کال کې دکابل پوهنتون دژبو او ادبياتو دپوهنځي له پښتو څانگې څخه فارغ شوى. نوموړى د کابل پوهنتون او عرفان مجلو مهتمم پاتې شوى ، همدارنگه دکابل راډيو او خوست په راډيو گانو کې يې دوياند په توگه دنده ترسره کړې ، دپرواز مجلې فريلانس خبريال او دهيئت تحرير غړى ، دسولې او جنگ دراپور ورکونې دانيستيتوت خبريال ، دصبا مجلې خبريال او بيا ورپسې دهمدغې مجلې مرستيال او له دوه کلونو راهيسې تراوسه پورې په پژواک خبري اژانس کې دکاپي چيف ايډيټر په توگه دنده تر سره کوي . چاپ شوي اثار نوموړى دوه اثر چاپ ته چمتو لري ١په پښتو شفاهي ادبياتو کې دښځو ونډه ٢- دلنډو کيسو ټولگه . پښتانه ليکوال
محمد هاشم نيازي سنگر

محمد هاشم نیازى سنگرد عبدالهاشم زوى په ۱۳۴۸هجري لمريزكال كې دلغمان ولايت دالينگار ولسوالۍ په سنگر نومې سيمه كې زيږيدلى خپلې منځنۍ زده كړې يي په لغمان اوخوست كې تر سره كړي ، دژورنالیزم په برخه كې يي له هېواد څخه بهر ځانگړې زده كړې ،كړې دي. دكابل پوهنتون دژبو او ادبياتو له پوهنځي څخه فارغ شوى، دملنگې هيلې په نوم يي يوه شعري ټولگه دما مه هېروه په نوم يو ناول او نطاق دراډيو تلويزيو ن مهم عنصر دى، دنطاقۍ دفن په اړه كتابونه چاپ شوي دي . نيازى سنگر دافغانستان په ملي راډيو تلويزيون كې دوياند او دجمهوري رياست په مطبوعاتی دفتر کې دخبريال په توگه دنده ترسره كوي . دښاغلي نيازي سنگر دشعر دوه بيلگې دلته را اخلو . پښتانه شاعران پښتانه ليکوال افغاني ليکوال پښتانه افغانان خبريالان
آندری کاراطايف

آندری کاراطایف ۱۷ د فبروري، ۱۹۶۱ ز. - په انگرېزي: په روسی: د يو مشهور رغاول شوي، مورخ. او ټولنپوهاند. يادښتونه وټپوهان ساينسپوهان روسيه روسي ساينسپوهان فيلسوفان تاريخپوهان زېږېدنې
گرېگوري کليز

گریگوري کلیز، د مياشتې ورځې: جنوري فبروري - مارچ اپرېل مې جون جولای اگست سپټمبر اکتوبر نومبر ډيسمبر . اخځونه گریگوري کلیز کلیز
2012

ز کال گریگوري. ز کال - لمريز ليږديز - سپوږميز ليږديز گریگوري کلیز
1391 لمريز

لمريز لمريز ليږديز لمريز - ز کال - سپوږميز ليږديز. لمريز کلیز
1433 سپوږميز

سپوږميز هجري سپوږميز سپوږميز - ز کال - هجري لمريز سپوږميز
عبدالحفيظ منصور

عبدالحفيظ منصور ۱۹۶۳ ز. - په انگرېزي: د جميعت اسلامي د گوند او د ملي جبهې د اېتلافي گوند غړی دی. هغه په ۲۰۰۱ ز. کال کې د طالب حکومت د پرزېدو وروسته د افغانستان د راډيو تلويزون ريس شو. کله چې د رياست په چوکئ کېناسته نو لومړی يې په تلويزون کې د ښځينه سندرغاړو په ښکاره کېدلو بنديز ولگاوه. په ۲۰۰۳ ز. کال کې چې لويه جرگه جوړه شوه نو منصور خپل ځان د جرگې مشرتابه ته کانديد کړی و چې بيا صبغت الله مجددي ترې وگټله او د لويې جرگې ريس شو. هغه په ۲۰۰۴ ز. کال کې ځان د افغانستان په ولسمشريزو ټاکنو کې هم کانديد کړی و او نژدې رايې يې ترلاسه کړې. منصور د حامد کرزي له سرسختو مخالفينو څخه دی او تل يې حامد کرزي په ديکتاتورۍ تورن کړی. مخينه عبدالحفيظ منصور د پنجشېر په ولايت کې زېږېدلی دی. سرچينې د شورای نظار غړي د جميعت اسلامي غړي جنگسالاران
خپلواکي

خپلواکي هغه حالت ته وايي په کوم کې چې يو ولس، هېواد یا دولت په خپله خاوره کې بشپړ واک او اختيار ولري. سياسي آندونه
رسمي ژبه

يوه رسمي ژبه هغې ژبې ته ويل کيږي چې هغې ته په يوه هيواد، حکومت او يا سيمې که ور ته ځانگړی قانوني دريځ ورکړل شوی وي. په ځانگړي ډول د ولسونو رسمي ژبه يوه وي په کوم کې چې د هغه ولس په محکمو، ولسي جرگې او پازوالنو کې کارول کيږي. سرچينه ژبه ژبني حقونه
عزيز التفاسير

عزیز التفاسیر د نامتو عالم مولوي سلطان عزيز عزيز اوولس كلن زيار پایله ده چې په ديارلسو ټوكو او څه د پاسه اوه نيم زره مخونو کې یې لیکلی دی. دا تفسیر د احاديثو په گاڼه سمبال، مستند، او له اسرائيلياتو او ضعيفو اقوالو څخه پاك او له ژوندنيو مسايلو سره تړلى تفسير دى. دا تفسیر د خلكو د پوهې مختلفو طبقو ته په پام سره په روانه پښتو ژبه د ايتونو ژباړه او تفسير، فقهي او عقيدوي احكام، شان نزول، صرفي او نحوي تحليلونه، د كلمو لغوي او شرعي معناگانې، عبرتناکې كيسې، د قرآن په رڼا كې ساينسي څيړنې او په روانو مختلفو پېښو تبصرې، د افغاني ټولنې ستونزو ته كتنه، او د هغو پوښتنو ځوابونه په خپل غېږ كې ځايوي چې د تلاوت په وخت كې چا ته په ذهن كې راپورته كېږي، او دې ته ورته گڼې نورې ځانگړتياوې لري. د عزيز التفاسير ستره ځانګړينه دا ده چې هغه په پښتو ژبه لومړنى تحليلي او تشريحي تفسير دى چې له علمي مستندو مراجعو څخه په كې استفاده شوې ده. پښتو کتابونه
محمد عارف صخره

محمد عارف صخره د افغانستان د خلق د ډيموکراتيگ گوند د مرکزي کوميټې غړی او د ډاکټر نجيب الله د حکومتولۍ په وخت کې د ملي امنيت د وخت استخباراتي رياست خ ا د خاد عمومي ريس و. دم مهال په هالنډ کې اوسېږي. د افغانستان د خلق د ډيموکراټيک گوند سياستوال
راجا پروېز اشرف

راجا پروېز اشرف اوردو: راجہ پرویز اشرف زېږېدنه ډسمبر يو پاکستاني سياستوال دی. کوم چې د ۲۰۱۲ زېږديز کال له جون څخه د پاکستان اوولسم او اوسنۍ لمړۍ وزيز هم دی. نوموړۍ د ۲۰۰۸ زېږديز کال د مارچ څخه تر ۲۰۱۱ زېږديز کال فبروری پورې د پاکستان د اوبو او برېښنا وزارت وزيز هم پاتې شوی. پاکستاني سياستوال
محصول

محصول يا تولید کیدای شي چې وي: سوداگري تولید سوداگري پوهنې تولید بیولوژي تولیدویشنیزه آندپوهنه هنرونه او وختتیری تولید البوم - . .
کرښه (مېچپوهنه)

کرښه د مېچپوهنې بنسټيزه کليمه ده۰ ليدوړ د اويکليد گيومتري کې دا يوه ناپاى غزيدلى کرښى ته وايې، چې ناپاى نرۍ وي، د لاندې خويونو سره: که په يوه کرښه دوه يو له بل بيل ټکي پراته وي، نو د دوي ترمنځ ټوټه کرښه يو لنډ واټن په نخښه کوي، چې موږ ورته ټوټه کرښه يا بند کرښه وايو۰ دا کليمه ټيک زموږ پيژند نه راکوي۰ اوس هندسه په اکسيومونو ودانه ده، چې کرښه او ټکى داسې ورکړ شوي، چې مخ د مخه يې پيژند څرگند ورکړ شوى او نيول شوى ۰ پېژند د بندكرښى پاى - دواړو لورو ناپاى غزولوته کرښه ناپاىكرښه يا ويل كيږي. بندكرښه نو بيا د ناپاي - كرښي اصلي برخډيرى دۍ۰ په نخښونه يې طبعآ كيدى شي، چى كرښه په يوه لور وغزول شي پيژند : كه بندكرښه يواځي په يوه لور ناپاى وغزول شي،نا پاى نيمكرښه شي ناپاي نيمكرښه يا وړانگه شعاع بلل كيږي. نيمكرښه يا وړانگه يوې لورته بنده او بلى لور ته ناپاى غزول كيدى شي، يعني پيل لري مگر پاى نه لري . د بندكرښى دواړه لورې بندې دي، د نيم كرښى يوه لور بنده او بله وازه ده او د رښي دواړه لورې وازي دي. په پورته څيرو کې د بند کرښى، وړانگې او کرښى توپير څرگند دۍ۰ نيميكرښه د كرښى برخډيرى دۍ. كه په يوه هواره كى په يوه كرښه ټكى كيښوول شي، نو وايو چى د اينڅيدير كيږي ياټكى په كرښه پروت دۍ يا له تيريږي او د هوارې سره اينڅيديرت كيږي، په دې حالت كى د اينڅيدينڅ اړيكو يا پروتوالى اړيكوڅخه غږيږو۰ كه په همغه كرښه له دوه ټكو په همغه هواره له درې ټكو زيات زيات ټكي پراته وي، نو دې ته سړى كولينيار كومپلانار چې په همغه هواره يا ستڅه کې شته وي وايي. كه يو ټكى په دوه زياتو كرښو او پروت وي نو دا د او غوڅټكى بلل كيږي اوداسى يې ليکو: د پام وړ : ټكى د ډيرۍ نوك كى ليكل كيږي يا د ډيرۍ غيږ كى نيول كيږي، ځكه چى ناپاىكرښي او د ټكو ډيري دي او ټكى د غوڅډيري توكى دۍ. كه چيرې ډيرې ناپايكرښى په يوه ټكي كى سره غوڅى كړي نوكوپونكتال بلل كيږي، كوپونكتالى ناپاى كرښى د ناپاىكرښو غونچه يا بهتره ستورى جوړوي. د کرښو کوده پيژندتعريف : كرښي او بي له گډو ټكو يابهتره : بى له غوڅټكو غبرگكرښى موازيكرښى بللكيږي، ليكدود مطلب د شميرپوهنى ليكدود يې د ۍ كرښى د ناپاى ډيرو غوڅټكو سره کټمټ يا ايدنتيك بلل كيږي يا مساوي كيږي. دا په دې مانا چى يو په بل پرتى دي. يو بل ته كټمټ كرښى سره غبرگى دى۰ ددې لپاره ليكو: ناغبرگى كرښى او په نخښونه كى داسى په نخښه كيږي: دا دې منل شي، چې دا د ناغبرگ کرښو ليکډول دۍ يا ليکدود۰ هندسى څيره : يوه هندسي څيره يوه ناتش ټكيډيرۍ ده. هغه لاين يوخوايز يا يو ديمنزيونال لاتين: په ټوليزه توگه مانا يى: هرې لور ته پراخيدنه بلل كيږي، كه هغه په يوه كرښه پروت وي او ټكى نه وي. پيژندتعريف:هغه هندسي څيره هواره بلل كيږي، كه هغه په يوه هواره پرته وي، مگر نه په يوه ټكي پرته وي ۰ هواره يا سطحه دوه پراخيدونې يا ديمنزيونال ده۰ په پورته کې د کرښو کوده يا د کرښو ډله سره غبرگې هم دي۰ مېچپوهنه
د وټيزو همکاريو سازمان

تاریخ غړي هیوادونه نړيوال وټيز سازمانونه
آية الکرسي

آية الکرسي د قرآن کريم د سورة البقره ۲۵۵ آيت دی. د دغه آيت عبارت او مانا په لاندې توگه دی: داهم وگورئ قرآن سرچينې قران
محمد ابراهيم خان ماجد سراج

پوهاند ډاکټر محمد ابراهيم خان ماجد سراج ۱۹۲۹ ز. کابل - په انگرېزي: له ۱۹۶۹ ز. تر ۱۹۷۳ ز. پورې د افغانستان د عامه روغتيا وزير و. هغه د سردار عبدالماجد خان سراج دويم زوی و. زده کړې هغه په استقلال لېسه کې خپل لومړنۍ او دويمې زده کړې بشپړې کړي وې او بيا کابل پوهنتون ته تللی و، تر هغې وروسته يې د پاريس په پوهنتون کې لوړې زده کړې وکړې او بيا د امريکا د هارورډ پوهنتون کې يې د طبي زده کړې بشپړې کړې. دندې نوموړی د افغانستان د عامه روغتيا د وزارت وزير پاتې شوی او يو څه وخت په لوما لنډا پوهنتون کې د پوهاند په توگه دنده پرمخ بوولې. هغه د محمد امين خان اعتمادي پخوانۍ مېرمن او د حبيب الله خان طرزي دويمې لور مېرمن صفيه بېگم سره واده وکړ او بيا يې دويم ځل عزيزه بېگم سره واده وکړ او دوه لورگانې يې درلودل. افغان وزيران
سردار محمد کبير خان

سردار محمد کبير خان ۴ د اکتوبر، ۱۸۹۵ ز. - ۱۹۶۵ ز. په انگرېزي: د امير حبيب الله خان او زرين تاج بېگم زوی و. هغه خپلې زده کړې په حربيه ښوونځي کې چې د کابل په باغ چارمرغا کې و تر سره کړي وې. هغه د افغانستان په پوځ کې يو جگپوړی پوځي افسر و. يو مهال هغه د صحت عامې ريس هم و. نوموړي څلور ودونه کړی وه لومړنۍ ماندينه يې يوه نورستانۍ وه چې تاجور خانم نومېده. دويمه ماندينه يې جان بېگم يوه چترالۍ وه درېمه ماندينه يې سايمه بېگم د نايب حبيب الله بېگ طرزي مشره لور وه او څلورمه ماندينه يې مرواريد يوه پنجشېرۍ وه. هغه په ۱۹۶۵ ز. کال کې د جلال آباد کابل په لويه لار کې په يوې ترافيکي پېښې کې ومړ. زامن او لورگانې هغه شپږ زامن او اووه لورگانې درلودې. جنرال محمد نظير جان سراج د تاجور خانم زوی ډاکټر احمد کبير خان سراج د سايمه بېگم زوی عزت الله جان سراج محمد بشير سراج د تاجور خانم زوی عبدالکبير خان سراج د سايمه بېگم زوی کبيرالله خان سراج د سايمه بېگم زوی ذکيه بېگمد مرواريد لور گلالی بېگمد سايمه بېگم لور کلثوم بېگم د تاجور خانم لور بشيره خانم گوهر خانم مستوره خانم صابره بېگمد تاجور خانم لور سرداران محمدزيان د امير حبيب الله خان زامن
سردار عبدالماجد خان سراج

سردار عبدالماجد خان سراج ۳۰ د اپرېل، ۱۹۰۱ ز. - ۶ د جولای، ۱۹۲۹ ز. په انگرېزي: د امير حبيب الله خان او شگوفه بېگم زوی و. هغه د کابل د چارمرغا په حربي ښوونځي کې خپلې زده کړې بشپړې کړي وې او يو پوځي افسر و. هغه د سردار غلام علي جان يوازينۍ لور سارا بېگم سره واده کړی و. کله چې د سقاو ځوی حبيب الله کلکاني د حکومت واکمن شو نو هغه يې په ۶ د جولای ۱۹۲۹ ز. کال کې وواژه له هغه نه دوه زامن پاتې شول. سليمان خان ماجد سراج په ۱۹۲۹ ز. کال کې په ۱۵ کلنۍ کې ومړ پوهاند محمد ابراهيم خان ماجد سراج
سردار محمد امين خان

سردار محمد امين خان ۱۲ د اکتوبر، ۱۸۸۵ ز. - ۱۹۶۱ ز. تهران د امير عبدالرحمان خان او بي بي نېک قدم زوی و. هغه د۱۹۰۱ ز. - ۱۹۱۷ ز. پورې د افغانستان د عدليې وزير وو. په ۱۹۱۷ ز. کې د پوځي مهماتو او ډيپوگانو ريس شو او له ۱۹۲۶ ز. - ۱۹۲۹ ز. د امير امان الله خان مرستيال او سلاکار شو. کله چې د سقاو ځوی د حکومت واکمن شو نو هغه تهران ته په ۱۹۳۰ ز. کال کې وشړل شو. هغه لومړی د سردار شيرين دل خان لور بلقيس خانم سره واده کړی و او له هغې نه يې دوه زامن پيدا کړل. بيا يې دويم ځل د سردار سکندر خان لور شهناز بېگم سره واده وکړ. هغه درې زامن او اته لوڼې درلودې سردار محمد شکرالله خان رحماني د شهناز زوی سردار محمد نعمت الله خان رحماني د بلقيس زوی سردار محمد فيض الله خان رحماني د شهناز زوی زينب بېگم زوبيده بېگمسردار بي بيد شهناز لور عزيزه بېگم د شهناز لور حنيفه بېگم د شهناز لور محبوبه بېگم د شهناز لور فرخنده خانم د شهناز لور بهيجه بېگمد شهناز لور جليله بېگمد شهناز لور افغان وزيران
سردار عزيزالله خان ضيايي

سردار عزيز الله خان ضيايي ۱۹ د مۍ، ۱۸۹۲ ز. کابل - ۱۰ د مارچ، ۱۹۳۴ ز. کابل په انگرېزي: د سردار نصرالله خان او بلقيس چې لقب يې کوکو جان و، زوی وه. هغه له ۱۹۳۰ ز. - ۱۹۳۲ ز. پورې په ايران کې د افغانستان سفير و. نوموړی يو ليکوال هم و. هغه د ايران د شاهي کورنۍ د اعلی درجې همايوني نشان گټونکی هم و. کورنۍ نوموړی د سراج الملت و دين امير المومنين امير حبيب الله شاه سرکار والا زوم هم و او د هغه لور رحيمه بېگم يې لومړنۍ ماندينه وه. دويم واده يې د يوې هزاره گۍ، زوبيده بېگم سره کړی و، درېيم واده يې د بهسودو يوې پېغلې، معصومه بېگم سره کړی و. له هغه نه څوارلس زامن او پينځه لورگانې پاتې شوې. زامن او لوڼې عزيز الرحمن خان ضيايي صيف الرحمن خان ضيايي د رحيمې زوی حبيب الرحمن خان ضيايي د رحيمې زوی عبيدالله خان ضيايي د زوبيدې زوی عبدالرزاق خان ضيايي د زوبيدې زوی عبدالحکيم خان ضيايي د بهسودۍ ماينې زوی پوهاند عبدالعظيم ضيايي د بهسودۍ ماينې زوی ډاکټر عبدالرحيم خان ضيايي د بهسودۍ ماينې زوی ضيا الله خان ضيايي د بهسودۍ ماينې زوی حفيظ الله خان ضيايي د بهسودۍ ماينې زوی روح الله خان ضيايي د بهسودۍ ماينې زوی عبدالروف خان ضيايي د شيرين زوی غلام محمد خان ضيايي د گلشن زوی عبدالسلام خان ضيايي د گلشن زوی رابعه بېگم د زوبيدې لور ماهره بېگم د زوبيدې لور مستوره بېگم د زوبيدې لور روح افزا بېگم د بهسودۍ ماينې لور عتيقه بېگم د بهسودۍ ماينې لور افغان سفيران
عبدالرزاق خان ضيايي

عبدالرزاق خان ضيايي ۱۹۱۴ ز. کابل - ۱۹۷۱ ز. پراگ په انگرېزي: د امير عبدالرحمن خان کړوسی او يو افغان ديپلومات و. هغه له ۱۹۶۸ ز. - ۱۹۷۰ ز. پورې د افغانستان د باندنيو چارو د وزارت دويم مرستيال و همداراز هغه له ۱۹۷۰ ز. - ۱۹۷۱ ز. په پراگ کې د افغانستان سفير و. افغان سفيران
عبدالحکيم خان ضيايي

عبدالحکيم خان ضيايي ۱۹۱۵ ز. کابل - د سردار نصرالله خان لمسی او د امير عبدالرحمن خان کړوسی و. هغه خپلې لومړنۍ زده کړې په حبيبيه ليسې کې ترسره کړې بيا يې کابل پوهنتون کې د ساينس پوهنځي ته ومنل شو او زده کړې برياليتوب سره پای ته ورسولې، نورې زده کړې يې د جاپان په ټوکيو پوهنتون کې بشپړې کړې او د ساينس په څانگه کې يې ماسټري واخيستله تر دې وروسته د پاريس سوربون پوهنتون ته لاړ او هلته يې خپله دوکتورا واخيستله. کله چې بېرته هېواد ته راستون شو نو د پلان په وزارت کې يې د رياست دنده پرمخ بووله تر دې وروسته د ښوونې او روزنې وزارت ته لاړ او هلته يې هم د ريس په توگه دنده ترسره کړه. بيا د ښوونې او روزنې د وزير مرستيال شو. تر دې وروسته له ۱۹۶۴ ز. - ۱۹۶۷ ز. پورې د پلان وزير شو او د خپل د عمر په وروستيو کالونو کې د افغانستان د سترې محکمې ريس شو. افغان وزيران
مخ (اناتومي)

مخ په انگرېزي: د سر هغه برخه ده چې خوله، پزه، سترگې او غوږونه پکې څرگند ښکاري. مخ د شا بډنوم هم دی. اناتومي
مخ (چاپي رسنۍ)

مخ په انگرېزي: د کتابونو يا هر هغې چاپي کاغذي رسنۍ پاڼې ته وييل کېږي چې پرې څه ليکل شوي يا کښل شوي وي او يو مفهوم له ځانه ارايه کړي.
بهاولنگر ولسوالۍ

بهاولنگر ولسوالۍ د پاکستان د پنجاب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۲،۰۶۱،۴۴۷ وو. سرچينې د پاکستان ولسوالۍ د پنجاب ولايت پاکستان
جهنگ ولسوالۍ

جهنگ ولسوالۍ د پاکستان د پنجاب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۲،۸۳۴،۵۴۵ و. سرچينې د پاکستان ولسوالۍ د پنجاب ولايت پاکستان
مظفر گړه ولسوالۍ

مظفر گړه ولسوالۍ د پاکستان د پنجاب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۲،۶۳۵،۹۰۳ و. سرچينې د پاکستان ولسوالۍ د پنجاب ولايت پاکستان
سرگودها ولسوالۍ

سرگوډها ولسوالۍ د پاکستان د پنجاب ولايت یوه ولسوالۍ ده. په دغې ولسوالۍ کې د مېشتو خلکو شمېر په ۱۹۹۸ کال کې ۲،۶۶۵،۹۷۹ و. سرچينې د پاکستان ولسوالۍ د پنجاب ولايت پاکستان
صفره

د سپوږميز ليږديز کليز کې صفره صفر د هجري ليږديز کال دويمه مياشت ده چې ۲۹ ورځې لري. سپوږميز کليز
لومړۍ خور

د سپوږميز ليږديز کليز کې لومړۍ خور ربیع الاول د هجري ليږديز کال دريمه مياشت ده چې ۳۰ ورځې لري. سپوږميز کليز
دويمه خور

د سپوږميز ليږديز کليز کې دويمه خور ربیع الثانی د هجري ليږديز کال څلورمه مياشت ده چې ۲۹ ورځې لري. سپوږميز کليز
درېيمه خور

د سپوږميز ليږديز کليز کې درېيمه خور جمادی الاول د هجري ليږديز کال پينځمه مياشت ده چې ۳۰ ورځې لري. سپوږميز کليز
څلورمه خور

د سپوږميز ليږديز کليز کې څلورمه خور جمادی الثانی د هجري ليږديز کال شپږمه مياشت ده چې ۲۹ ورځې لري. سپوږميز کليز
د خدای پاک مياشت

د سپوږميز ليږديز کليز کې د خدای پاک مياشت رجب د هجري ليږديز کال اوومه مياشت ده چې ۳۰ ورځې لري. سپوږميز کليز
برات

د سپوږميز ليږديز کليز کې برات شعبان د هجري ليږديز کال اتمه مياشت ده چې ۲۹ ورځې لري. سپوږميز کليز
د کوچني اختر مياشت

د سپوږميز ليږديز کليز کې د کوچني اختر مياشت شوال د هجري ليږديز کال لسمه مياشت ده چې ۲۹ ورځې لري. سپوږميز کليز
ميانې

د سپوږميز ليږديز کليز کې ميانې ذی القعده د هجري ليږديز کال يوولسمه مياشت ده چې ۳۰ ورځې لري. سپوږميز کليز
د لوی اختر مياشت

د سپوږميز ليږديز کليز کې د لوی اختر مياشت ذی الحجه د هجري ليږديز کال دولسمه مياشت ده چې ۳۰۲۹ ورځې لري. دغه مياشت په اسلامي کليز سپوږميز کليز کې دوهمه کچه مهمه او سپېڅلې مياشت گڼل کېږي ځکه چې په دغه مياشت کې د خدای ج مخلوق زړه پاکۍ او بدني توبې په لور يانې حج ته وردرومي. د لوی اختر مياشت مخينه دغه مياشت کې پېښې په همدې مياشت کې بي بي فاطمهرض بنت محمد ص حضرت علي ابن ابي طالب رض سره واده کړی . ۲۳م سپوږميز کال په لوی اختر مياشت ذو الحجه کې د حضرت عمر ابن خطاب شهادت د ابو لؤلؤ ه فيروز په لاس شوی. په ۳۵م د سپوږميز کال په لوی اختر مياشت کې حضرت عثمان ابن عفان د مسلمانانو درېيم امير يا خليفه شو. ۶۰م سپوږميز کال په لوی اختر مياشت کې د معاويه ابن ابي سفيان مړينه شوې. سرچينې سپوږميز کليز
سپوږميز لېږديز کالهنداره

سپوږميز لېږديز کلیز س ل چې ورته هجري قمري ه ق کال هم وايي. سپوږميز ليږديز هجري قمري کال لکه د ليږديز لمريزکال په څېر د اسلام د ستر پيغمبر حضرت محمد د مکې څخه مدينې ته د هجرت کولو څخه مروج شوي دي. حضرت محمد ص د مکې څخه مدينې ته په ۶۲۲ زکال کې د دسيپتمبر په ۱۳امه نيټه جوليان يا د ۶۲۲ ز کال د سپتمبر ۱۶ امه نېټه گرگوري د خالي نۍ په ورځ هجرت وکړ چې د لمړي سپوږميز کال د ربيع الاول د لمړۍ نيټې او د وري د ۲۴ امې نېټې سره سمون خوري. د ليږديز سپوږميزکال د پيل لومړۍ ورځ د جمعې ادينې ورځ ده چې د ۶۲۲ ز کال د جولای د ۱۶ امې نېټې جوليان يا د ۶۲۲ ز کال د جولای د ۱۹ امې نېټې گرگوري سره سمون خوري پيليږي. ليږديز سپوږميز کال د ورځو لرونکې دي چې دا ورځې په ۱۲ مياشتو: نور کالونه لمريز لېږديز کليز هجري شمسي گرېگوري کليز زيږديز کالميلادي سرچينې او ياداښتونه اکرمي موسی، گاهشماری ايرانی، چاپځای: دفتر پژوهشهای فرهنگی تهران: لومړی چاپ، کال ۱۳۸۰ ل، ۷۵ ام مخ. سپوږميز کليز کلیز اسلام
جودو

جودو پستې او نرمې لارې ته وايي، خو په دې ختيځه جنگي لوبه کې چې يو سيال په کې له وسلې پرته د بل د بې رحمه وهلو ماهرانه ننداره وړاندې کوي، هېڅ ډول پوستوالى او نرمي نه ليدل کېږي. دا لوبه په جاپان کې رامنځ ته شوې او پخه شوې ده او د حيرانۍ وړ نه ده چې همدغه هېواد په کې له کله نه چې جودو پر ١٩٦٤ کال د اولمپيک برخه گرځېدلې، تر ټولو ډېر طلايي مډالونه گټلي دي. دا یو پيچلی سپورت دی چې نومرې په کې په غورځولو، نيولو او ټينگ ساتلو ورکول کېږي او پياوړتيا، چلونه، ځاني نظم او د تېري روحيه ټول په کې بنسټيزه ونډه لري. د نورو جنگي لوبو په څېر په جودو کې سیال ته درناوی مهم عنصر دی او سيالي يې يو بل ته د سر په ټيټولو پيل او په همدغه ډول پايته رسېږي. د لوبې موخه داده چې سيال د هغې توشکې له پاسه چې تاتامي نومېږي، پر ځمکه راغوځار شي. لوبه د نارینه وو لپاره پنځه او د ښځو لپاره څلور دقیقې دوام کوي او موخه دا ده چې پر شا د سيال په غوځارولو او د ٢٥ ثانيو لپاره د هغه د ټينگ ساتلو او يا يې مخکې د تسليمولو له لارې پوره نومره چې آيپون ورته وايي، تر لاسه شي. په جاپان کې تر ټولو مشهور جودو کوونکی یاسوهیرو یاماشیتا دى چې په ۲۰۳ پرله پسې پاړيو کې بريالى ختلى او پر ۱۹۸۴ کال یې د لاس انجلېس په اولمپیک کې د زنگانه له سخت ټپ سره سره، د سرو مډال گټلى و. سرچينه د بي بي پښتو ښوونيز رپوټونه لوبې
پړانگ

پړانگ يو ډول ځنگلي غوښه خوړونکی ځناور دی چې د پيشو له آره گڼل شوي او په هغو کې د ځنگلي پيشوگانو له کتاره غوښه خوړونکی ځناور گڼل کېږي . پيشيان
ځنگلي پيشو

ځنگلي پيشو په لاتين: یوه وحشي پيشو ده چی په نژدې ختيځ او سهيلي آسیا کی ژوند کوي. نومږړي پيشو په ځانگړي ډول څرمښکۍ، مرغان، څونگښې، کبان،سویان او قرقاولان ښکار کوي. توصیف ځنگلي پيشو لمړني ځل د په کتاب کی د آلماني ځناورپوه یوهان کریستیان دانیل فون شربر لخوا توصیف شوه. نوموړي پيشو په مصر، افغانستان، هندوستان، میانمار، تایلنډ، نیپال او چین کی په د سیندونو تر نژدي ژوند کوي. وزن یی د ۴ کیلوگرامو څخه تر ۱۶ کيلوگرامو پورې وی او اوږدوالي یی ۷۵ سانتمترو ته رسېږي. د ځنگلي پيشو د وړۍ رنگ ژیړ- سور یا نسواري دي. نوموري پيشو هر سال تقریبا ۴ ځوانکان لري د اميندواري دوره یی ۸ هفته ده. د ځنگلي پيشو ډولونه ھمالیہ، نيپال کشمير بنگال، کچھ ولسوالی مصر فلسطين، سوريه، عراق ميمنه ولسوالۍ د آمو سيند ميانمار تايلنډ لاووس کمبودیا هندوستان، سند هندوستان، سریلانکا د آمو سيند، دوشنبه د وخش سیند، ناحیۀ وخش پيشيان
پيشو

پيشو یا اهلي پيشو په لاتين: . یو اهلي غوښه خوړونکي ځناور دي چی د کورنۍ موږکان شکار کوي. . نوموړي پيشو په اوس وخت کی په اروپا، آسیا، آفریقا او امريکا کی ژوند کوي. پيشيان
اېترنټ

اېترنټ په انگرېزي: د اړيکتيايي سولگر د کورنۍ څخه يادېږي چې د سيمه ييزې اړيکتيا په لړ کې کارېږي . په لومړي ځل اېترنټ د خرڅلاؤ لپاره په کال ۱۹۸۰م زېږدي کې راووت او په کال ۱۹۸۵م زېږدي کې د . په لنډون اوزارمعياري شو. اېترنټ په لويه کچه د تاروالې رقابتي تخنيکونو ځايناستی دی. ايترنټ
محمد صديق افغان

محمد صدیق افغان په ۱۳۳۶ ز کال چه له ۱۹۵۷ م کال سره سمون خوری د گران افغانستان پلازمینه د کابل ښار کښی سترگی نړی ته وغړولی. ښاغلی افغان په نړی کښی د فلسفی ریاضی بنسټ کښیښود چی پر دی کړنی سره یی د ریاضی علم یوی نوی مرحلی ته دننه کړ او ویی کړای شول چی له یو معلوم څخه په زرگونو مجهوله په لاس راوړی او دانتیگریشن په طریقه یی پر دوه اړخیز او دری اړخیزه دوه بعدی او دری بعدی توگه تر مطالعی لاندی ونیسی چه پایلو یی ډیرو نا حل شویو طبعی او اجبماعی مسایلو ته لار پرانسته دنوموړی داگام د بشریت په تاریخ کښی بی ساری بلل کیږی او دا لومړی گام دی چی ور سره اجتماعی علوم دریاضیکی اعدادوپر وسیله تحلیل او څیړل کیږی. صدیق افغان د کیفی اعدادو مطالعه دکمی مطالعی پر څنگ کښی مطرح او عملی کړه چی دی سره کیدای شی هغو موضوعاتو او پانگو ته لاس رسی پیدا شی چی په راتلونکی پوری اړه لری او راتلونکی بیان کړی. د افغان اثرونه: مربعات و مکعبات اسرارآمیز - دمحمد نقی بخشی په لیکنه. نظم قران کریم ازدیدگاه ریاضی فلسفی - دمحمد نقی بخشی په لیکنه. آرایه عکس بینوم نیوتون برای علوم کیهانی تاریخ کشورها ازدیدگاه ریاضی فلسفی - د صدیق افغان لاس لیکنه. سرچينه د نصیب الله ؛سمون لیکنه
محمد اعظم اعظم

ډاکټر محمد اعظم اعظم ۲۱ د ډېسمبر، ۱۹۴۰ ز. - ۱۷ د نومبر، ۲۰۱۲ ز. په انگرېزي: د اشنغر سیمه د پښتونخوا د خاؤرې هغه اسمان دی، چې د ژوند په بېلابېلو اړخونو د ځلنده ستورو د زېږون سپېځلتیا ورته ترلاسه ده. د پښتو شاعرۍ اؤ پښتو ډرامې په حواله یؤ لوي نوم ډاکټر اعظم اعظم د دغه خاؤرې د رڼا څاڅکی دی. مخينه ډاکټر محمد اعظم اعظم په کال ء کښې د چارسدې رځړو نومې کلي کښې د خدای بخښلي حېدر خان کره زېږېدلی دی. زده کړې پېل زده کړه ئې د رځړو په ښوونځي کښې ؤکړه اؤ لسم نه و روستو . اؤ . ئې د اسلامیه کالج پېښور نه. په کال ء کښې ئې د پېښور پوهنتون د پښتو څانگې نه . ؤکړه. دندې د زده کړې سره سره هغه وخت د اسلامیه کالج نه خپرېدونکې مجله خېبرمېگزین کې ئې د ایدیټر ذمه وارۍ ترسره کولې. هم دغه وخت ء کې ئې د پښتو څانگې نه . هم ؤکړه اؤ بیا د پښتو څانگې چئیرمېن ؤټاکلی شو. دسمبر کې د وظیفې نه ريټائرډ شو. بيا په پښتو ادبى بورډ کې ډائرېکټر اؤ وروستو په اکادمى ادبيات کې ريذيډنټ ډائرېکټر ؤټاکلی شو. د خپلې کورودانې، درې لوڼو اؤ یؤ ځوي سره ژوند تېروي اؤ دعا کوو، چې د پښتنې شاعرۍ اؤ پښتنې ډرامې دغه اتل دې د ژوند په هره پېرزو ؤنمانځلی شي. چاپ شوي آثار جنون اؤ ژوندون - شعري ټولگه رحمان بابا د ولس شاعر پښتو افسانه تحقیق اؤ تنقید پښتو ادب کې کردارنگاري لشې د عقيدت گلونه اندازونه پښتني رومانونه ډرامې خزان او گلونه ورکې لارې روښانه تيارې ناموس ځواني خوبونه سفر ستړی مه شې لاسته راوړنې ملکي کچ باندې کال ء کې تمغهٔ امتياز اؤ په کال ء کې پرائډ اف پرفارمنس د ژبې اؤ کلتور د خدماتو په منښته ورکړی شو. کال ء کې ئې د ريډيو پاکستان پېښور د پاره وړومبي ډرامه خاندان ؤلیکله اؤ دا ريډيو د پاره د گڼو لیکلو شوؤ ډارمو د لړۍ وړومبۍ برخه وه، چې وروستو پکې څهٔ ډرامې بیا د لشې په نوم خپرې هم شوې اؤ هم په دغه لشې ورته ء کې د پاکستان رائټرز گلډ لخوا وړومبی اېوارډ هم ورکړی شو. دې نه اگاهو په رخصت نومې نظم ورته د غوره شاعرۍ په ډاډ ادم جي اېوارډ ورکړی شوی ؤ. په ء کې د پاکستان رائټرز گلډ لخوا په پښتو افسانه - تحقيق او تنقيد نومې کتاب هم اېوارډ ورکړی شوی دی. پښتانه ډرامه ليکونکي پښتانه ليکوال
ذبيح الله حسن

ډاکټر ذبیح الله حسن د جاجي ادم خان زوی په کال ۱۹۶۸ کې پیدا شوی، په خټه خروټی او د پکتيکا ولايت داورگون دولسوالۍ اوسيدنکی دی. لومړنۍ زدکړې ېې په خپل کلي چانخوا کې کړي، په کال ۱۳۶۰ کې د روسي یرغل نه وروسته پاکستان ته کډوال شو طبې ليسانس يې د پسښور د خيبر ميډيکل کالج نه تر لاسه کړی. د پالیسي مطالعاتو له ادارې نه یې په اداره کې ډپلومه کړي. وروسته له هغې یې د یو کال لپاره لیډې ریډنگ روغتون ته خپل خدمات وړاندې کړل په ۱۹۸۹ کې دالنسا د روغتون سرپرست وټاکل شو په کال ۲۰۰۰ کې د نورو زدکړو لپاره لندن ته لاړو او هلته یې له خپل دیپلوم له دفاع نه ورسته د لوړو زدکړو ځلور کلنۍ دوره پیل کړه چې په کال ۲۰۰۴ کې یې په بریالیتوب سره بشپړ کړه ورپسې یې دسینټ مېري اور پسې د نارت میډیل سیکس روغتون د داخلې په ځانگه کې دنده پیل کړه او تر دې دمه د طبیب په توگه خپله دنده پر مخ وړي واده ېې کړی او څلور ماشومان لري د محصلۍ له لومړي کال۱۹۹۰ را په دې خوا شعر لیکي خو د ډیرو زدکړو له کبله یې ونشوی کولای چې شعر ته د تحصل په دوران کې لازمه توجو وکړي همدا لامل وو چې د هغه وخت گڼ شمیر شعرونو یې هم بې درکه شوي خو له لوړو زدکړو ورسته یې شعري بهیر گړندی کړو او تر دې مهاله ۶ شعري ټولگې لري پر شعر برسیره د زده کړې په مهال يې په پاکستان کې د نوای وقت او د جنگ ورځپاڼو ته په سياسي او اجتماعي موضوعاتو په لسگونو مقالي ليکلي ، د شعر تر څنگ د کرکټ سره هم بې کچه مینه لري. لاندني اثار لري بهیر شعري ټولگه داوښکو زنځیرونه شعري ټولگه شنې زرغونې په اوښکو کې شعري ټولگه په زخمونو کې سندرې په لسگونو مقالې ناچاپ شعري ټولگې ناچاپ شعري ټولگې پښتانه شاعران
فضل حق شيدا

فضل حق شیدا زوکړه د ۱۹۱۰ زېږدي کال د جون لومړۍ، چارسده - مړینه؟ د پښتو ژبې يو ليکوال او شاعر وو. مخينه فضل حق شیدا د ۱۹۱۰ زېږدي کال د جون میاشتې پر لومړۍ نېټه د چارسدې سيمې د محمود اباد نومي کلي د عبدالصمد خان کره زېږېدلی دی. پر ۱۹۲۷ ز کال له لسم ټولگي څخه فارغ او پر ۱۹۳۲ ز کال يې د پېښور اسلامي پوهنتون پای ته ورساوه. تر دې وروسته یی د بي ټي او پارسي ایم ای ازموينې په بریالیتوب سره پای ته ورسولې. هغه په گڼو ادارو کې په ښه شان خپل خدمات وړاندې کړي دي. د اطلاعاتو په نياوتون محکمه کې د ریاست پر څوکۍ پاتې شوی دی. شاعر او ليکوال شیدا نظم او نثر دواړه لیکلي دي. د جمال الدین افغاني په نوم نامتو کتاب يې په نثر کې ليکلی دی. د کلام ټولگه یې د اسویلي په نامه چاپ شوې ده. فکر یې لوړ، ژبه یې خوږه او سوچه وه. د شعر بېلگې يې غزل هر یو کاڼی په کیمیا باندی زر نه شو - هر یو څاڅکی په صدف کې گوهر نه شو که مې سل ځله اوچت کړه په هوا کې - بې وزرو کې پیدا څه وزر نه شو د لیدو د شوقه دواړه زما سترگې - دومره ډکې شوې چې هیڅ پرې نظر نه شو د نښتو ارزو پخپله بوتلو جال ته - دا مارغه په دام کې گیر په هنر نه شو که مې هر څومره په زوره ژړا وکړه - خو مجلس وو همه کوڼ پرې اثر نه شو مړينه روح یی ښاد او یاد یی تل پاتې. چاپ شوي نښيرونه يې ۱- جمال الدین افغاني. ۲-اسویلي شعري ټولگه. اخځليک ۱- پښتانه ليکوال پښتانه شاعران افغاني ليکوال پښتانه افغانان
اکبر سيال

اکبر سیال ۱۹۶۳ ز کال د جنوري ۳ د پښتو ژبې يو شاعر دی. مخينه اکبر سیال پيژندگلو پر ۱۹۶۳ ز کال د جنوري پر ۳ دریمه د ملکنډ ايجنسۍ په بټ خیله کې زیږیدلی، خو د دوی د پلار نیکه کلی جندول مایار دی. نوموړي په ادبیاتو کې د ماسټرۍ سند اخيستی؛ په اسلام آباد کې د پښتون کلچرل ایسوسي ایشن په نوم د پښتو کلتور د پاره د مودو نه زیار باسي او په خیبر ټي وي کې د پښتو ټکي په ټکي پروگرام کوربه وي. داکبر سیال شعرونه يو گڼ شمیر سندغاړو ویلي، چې ورکې هارون باچا، سردار علي ټکر، نغمه، گلزار عالم، بختیار خټک ، سر فراز، نازیه اقبال او گڼ شمیر نور شامل دي. چاپ شوي اثار ژوند جانان شعري ټولگه. رنگونه شعري ټولگه. په جنگ دې اور ولگي شعري ټولگه. دا پرهرونه به گنډل غواړي شعري ټولگه. اوښکې اوښکې مسکیتوب شعري ټولگه. زمونږ په کلي کې شر مه جوړوئ شعري ټولگه. په گلدرو دې ورول اورونه شعري ټولگه. خوشحال خان خټک د گندهارا تهذیب لوی نوم. په جاپانۍ ژبه د خوشحال خټک د شعرونو ژباړه. د جاپاني لیکوال حدیتي ایشوزکا په مرسته ژباړلي دي. سرچينې پښتانه پښتانه شاعران
فاروق فردا

فاروق فردا د ننگرهار ولايت د بهسودو د سیمې اوسېدونکی دی. مکتب يې د ننگرهار په لېسه او بیا کابل پوهنتون، اجتماعی علومو انستیوت کې ترسره کړی او په روسیه کې اوس هم سبق وایي. واده يې کړی او درې ماشومان لري. چاپ اثار دگلپاڼو پرخې شعري مجموعه سېوری شعري مجموعه زه د ځنگه ،دسین او غر ملگری شعري مجموعه آنکه در پای گل خورشید خوابید اږچرک فارسي. بازتاب اندیشه های مترقی در ادبیات معاصر افغانستان فارسی دماشومانو یادداشتونه فارسی او پښتو په ډېرو گډو مجموعو کې د نورو شاعرانو سره زما شعرونه. نا چاپ آثار آشنا لیک په پښتو شعر کې رومان.چې په ۷۰۰ مخونو کې چاپ ته تیار دی. دلیکوال لور ،له روسي ژبې ځخه پښتو ته ژباړل شوی فرانسوی ناول. په شعر کې د عیني او ذهني انڅور مساله پښتو. ته زما هیره نه یې، د شعرونو محموعه. افغانستان د هېواد له یو شمېر سیاسیونو سره دمرکو مجموعه. دختر نویسنده، له روسي ژبې ځخه د یوه فرانسوي ناول ژباره فارسی-دري. نور: ۱- په روسیه کې مهاجرینو ته دخدمت په ویاړ د روسيې د مهاجرینو د سراسري ټولنې له خوا د سروزرو مډال ورکړل شوی. ۲- د مسکو د لیکوالو د اتحادیي له خوا په روسیه کې د افغاني فرهنگ د پراختیا په چارو کې د هڅو په خاطر د انتوان چېخوف مډال ورکړل شوی او له دې سره د روسیي د لیکوالو د اتحاديي غړیتوب هم لري. ۳- په مسکو کې د ۱۷ کالو راهیسې د نوید روز په نامه یوه ورځپاڼه خپروي چې د مهاجرت له امکاناتو سره هره ورځ په پښتو او دري ژبو خپرېږي. ۴- دافغانانو د کاري مرکز د خپرنيز ارگان ساحل د میاشتنۍ مسوول مدیر دی.او د افغان په نامه د یوه ځايي تلویزیون مسوول هم دی چې د ورځې لس ساعته خپرونې لري. په کابل کې: ۱- د درفش جوانان د خپرونې د لیک ډلې غړی او د پېښاهنگ د مجلې د مسوول مدیر مرستیال وه. ۲-د پیام د ورڅپانې د پوهې او فرهنگ د ځانگې مشر وه. ۳-داخبار هفته د خپرونې مسوول سکر تر وه. ۴-دټولنیزو علومو په انستیتوت کې د تاریخ او ژورنالیزم په دیپارتمنتونو کې استاد وه. ۵-دافغانستان د لیکوالو د انجمن دمرکزي شورا غړی وه. ۶-دافغانستان دژورنالیستانو د اتحادیي دمرکزی شورا غړی وه. ۷-دافغانستان د څوانو شاعرانو او لیکوالو د انجمن مسوول وه. ۸-دافغانستان دمخدره موادو سره دمبارزی د عالی کميټې غړی وه. ۹-دافغانستان د فرهنگ د عالي کمېتې غړی وه. ۱۰-دافغان -ویتنام د دوستۍ د ټولنې د رییسه هیات غړی وه. ۱۱- دافغانستان دملي جبهې د اجراییه هیات غړی وه. ۱۲- دنوموړي جبهې د اوونیزي ملي جبهه دخپروونې مسوول مدیر وه او د جبهې د تبلیغ او ترویج د څانگې عمومي رییس وه. ۱۳- دفرهنگ په برخه کې دافغانستان د څوانانو د اتحادیی د عمومي رییس مرستیال وه. یو شعر دسترگو جام دنظر شراب مې څښلي د یو چا دسترگو جام کې چې همت یې د خوشحال دی او مستي یې په خیام کې پر سر شور یې د حمید دی اوشرر د مولانا یی تر قیامته به ځلېږي لکه سپین هلال گلفام کې معرفت یې د رحمان دی، لېونتوب یې دغني دی محبت یې د الفت دی او قوام یې په قیام کې دسعدي پر دلدل سپور دی داسمان په زړه کې گرځي دحمزه پیغام یې لاس کې سرمنزل یې دی په قام کې وینې ټنگ یې د عاصي دی او ټکور یې د ننگیال دی خدایه څه جادو گري ده زه ویې وینم په کلام کې سر یې ایښی پر ډبرې د پاریال خوبونه ویني ملنگي یې ده ظاهره ،استغنایې په الهام کې درڼا له گوټ یې مست او زې د سیوري لاندې ځمه دا دستورو یو باران دی چې ورېږي په ما ښام کې یو انځور د چا دحسن،مستوي د شعر خیال یې دا د چا دبڼو توره ؟،نه اوسېږي په نیام کې دحافظ امسا یې لاس کې په تیارو زړونو کې گرځي لټوې دزړه پر سترگو دخپل یار انځور په جام کې :زی د زه یې مخفف. :دحافظ دې مسراع ته اشاره ده چې وایې: ما در پیاله عکس رخ یار دیده ایم مسکو.سهار دجولای ۱۸ کال ۲۰۱ افغان ليکوال
يوناني درمل

یوناني درمل په انگرېزي: یو ډول دودیز او په تجربو ولاړ طبابت دی چې د ناروغانو درملنه د بوټو څخه په جوړو شویو درملو کوي.
نوغپوهنه

نوغپوهنه په انگرېزي: د کورنيو او ټبرونو د آر او نصب سپړلو او د هغوی د تاريخ موندلو پوهنه ده. د دغې پوهنې پوه ته نوغپوه او يا نوغپوهان وايي. په عربي کې ورته علم الانساب وايي او په پارسي کې ورته نسل شناسي يا تبار شناسي وايي. نوغپوهنه پوهنه
ايشوبی

ايشوبی يو بند بېلر وي چې اوبه او يا هم نور اوبلنتوکي پکې ايشول کېږي. همدا ايشېدلي يا په بړاس بدل شوي مايعات بيا وروسته په نورو بېلابېلو پړاوونو کې کارېږي چې د کار سيمه يې ارته ده. ايشوبی د کور د تودو اوبو د زېرمې نه نيولې تر صنعتي کارځايونو او برېښناکوټونو پورې او آن د پخلي او کورني ژوند د پرمخ بېولو په هر چاره کې کارېږي. ايشوبي
غږتاندی

غږتاندی په انگرېزي: هغه برېښنايي آله ده چې په مرسته يې غږونه د ثبت او خپرېدو وړ گرځي.
لوړغږی

لوغړږی په انگرېزي: هغه برېښنايي آله ده چې ثبت شوی غږ په لوړه کچه خپروي.
غږ

غږ په انگرېزي: يوه مېخانيکي څپه ده چې د فشار په اهتراز سره په يوه جامد، اوبلن يا گازي محيط کې په بېلابېلو فريکوېنسيانو کې رامېنځ ته کېږي چې د اورېدو وړ دی .
آتريال فېبرېلېشن

آتريال فېبرېلېشن په انگرېزي: د زړه تر ټولو عامه ارېتمي د زړه نامنظمه غورځېدنه ده. دا حالت کېدای شي د ناپېژندل شوو اسبابو له مخې يا هم يو نازيانمنه حالت وي او له ځانه هېڅ نښې نښانې و نه ښيي، خو اکثراً آتريال فېبرېلېشن د زړه ټکان، بې هوشي، د ټټر درد او د زړه احتقاقي ناسوبتيا اړونده گڼل کېږي. آتريل فېبرېلېشن د مغزي سکتې امکان ډېروي او د عامو خلکو په پرتله د آتريل فېبرېلېشن ناروغانو کې د مغزي سکتې د رامېنځ ته کېدنې وېره تر ۷ برابره ډېره ده، او دا په نورو عاملونو لکه د وينې لوړ خج هم اړه لري. آتريل فېبرېلېشن د نبض په کتلو سره پېژندل کېږي خو د شتون تثبيت يې د اېکوکارډيوگرام يا د زړه گراف په مرسته چې د څپې نشتوالی او د زړه د بطنونو نامنظمه حرکت له مخې ښکاري، ترسره کېږي. په آتريل فېبرېلېشن کې غيرمنظمه برېښنايي امپلسونه د سېنوآتريل غوټې لخوا رامېنځ ته کېږي. داسې نامنظمه برېښنايي څپې اکثراً د پلمونري وريدونو په بېخ کې رامېنځ ته کېږي او د زړه د بطنونو په لور د نامنظمه برېښنايي څپې په توگه خوځېږي او د زړه ټکان رامېنځ ته کوي. آتريل فېبرېلېشن په يوه ورځ کې څو واره له څو دقيقو نه تر څو ورځو پورې او يا هم د تل لپاره راپېښېدلی شي. يو شمېر طبي حالتونه د آتريل فېبرېلېش خطر ډېروي، په ځانگړي توگه د مېټرال سټېنوسېز د زړه د مېټرال وال په تنگېدو کې په وخت کې. د آتريال فېبرېلېشن درملنه د درملو پرته هم کېدای شي او هغه داسې چې د زړه ټکان نورمالې کچې ته راټيټ شي او يا د زړه رېتم نورمال حالت ته راوستل شي. هممهاله برېښنايي کارډيوورژن هم د زړه د رېتم په نورماله ستنولو کې کارېدلی شي. جراحي او د کتيتر پر بنسټ شته درملنې هم د په ځينو ناروغانو کې آتريال فېبرېلېشن د بياپېښېدنې مخه نيسي. هغه خلک چې د آتريال فېبرېلېشن په حالت اخته وي اکثراً د وينې د پرڼ کېدو ضد درمل لکه وارفارين د دې لپاره کاروي چې مغزي سکتې د خطرونو په کتلو سره د وروستي نومېدلي حالت د پېښېدو مخه ونيسي. څنگه چې عمر ډېرېږي، همداسې د آتريال فېبرېلېشن د پېښېدلو چانس هم ډېرېږي، او هغه کسان چې عمرونه يې له ۸۰ کالو پورته دي په هغو کې ۸٪ د آترېال فېبرېلېشن ناروغي لري. د آتريال فېبرېلېشن اوندن حالت د مړينې د پېښېدو وېره په ډېروي. د ټولو مغزي سکتو درېيمه برخه د آتريال فېبرېلېشن په سبب رامنځ ته شوي. د زړه ناروغۍ
عبدالعلي مستغني

عبدالعلي مستغني ۱۲۵۳ کابل- ۱۳۱۲ لمريز لېږدي کال د افغانستان يو پښتو ژبی او پارسی ژبی شاعر وو. مخينه عبدالعلي مستغني د ملا رمضان زوی دی، چې پر ۱۲۵۳ ل ل کال يې د کابل بالاحصار ته نژدي زیږیدلی دی. پلار یې ملا رمضان د کندهار د هوتکو قبیلې له مخورو څخه وو چې د امير شېر علي خان د واکمنۍ پر مهال يې په بالاحصار کې د ښوونکي په توگه دنده تر سره کوله. تر هغه وروسته د امیر عبدالرحمان خان د واکمنۍ پر مهال د هغه د زامنو سردار حبیب الله خان او سردار نصرالله خان ښوونکی وو او وروسته یې د کابل د مفتي په توگه دنده ترسره کوله. مستغني او د هغه کورنۍ له کندهاره وردگو ته کوچیدلي او همدا لامل وو چې ځان ته یې مستغني وردگي هم وایه. هغه د خپل وخت دودیز علوم لکه فقه، صرف او نحو، حکمت، علم کالم او تصوف لوستي ول. ارواښاد استاد محمد صديق روهي د مولانا خسته له قوله لیکلي چې مستغني په نجوم، رمل، حساب او هندسه کې هم مطالعه درلوده. د مستغني صاحب شعرونه په سراج الخبار او کابل مجله کې خپاره شوي دي. هغه په دري ژبه کې د اشعارو څو لوی دیوانونه لري. ښاغلی حیدر ژوبل د عبدالعلي مستغني د دیوان په اړه وایي: عبدالعلی مستغني از استادان شعر و داری طبع روان و صاحب کلیات است. کلیات او تا هنوز به چاپ نه رسیده، کلیات وی که در حیاتش ترتیب شده بود، پس از وفات به سرقت برده شد و تا امروز مفقود االثر است اما مرحوم پاینده محمد زهیر در اثنای معاونیت و ریاست دارالتالیف آثار پراگنده اش را از جراید، روزنامه ها و مجالت و مسودات گرد اورد و ښاغلی عبدالکریم پسر مستغني مرحوم نیز با وی از هیچ گونه کمک دریغ نه کرد. این کلیات فعالً در مطبعه معارف تحت طبع است. وی شاعر قصیده سرا بوده و در دوره خود در صف شاعران درجه اول قرار داشت. دندې هغه په حبیبيه لیسه کې د ښوونکي دنده لرله او بیا په سراج الاخبار کې د ادبي برخې پازوال او ادیتر سو؛ نوموړی د کابل د ادبي انجمن غړی هم وو. عبدالعلی مستغني خپله لومړنۍ دنده په سراج االخبار کې له محمود طرزي سره د قلمي همکار په توگه پیل کړه او بیا په همدغه اخبار کې د ایډیتر په توگه پاتې شو. په دې دندو سربیره مستغني د ژوند په وروستیو کلونو کې د کابل ادبي انجمن غړی شو او د خپل ژوند ډیره برخه یې خپل ولس ته د علمي، ادبي او گټورو اثارو وړاندې کولو ته وقف کړ. د مستغني شاعري عبدالعلي مستغني سره له دې چې په شعر کې د یو لړ استادانو له خوا د استاد په نامه ستایل شوی، شعر ته یې د لرغونو او منځنۍ دورې د شاعرانو په څیر نه دي کتلي، بلکې شعر یې ټولنې ته د خدمت لپاره وقف کړی دی. مستغني لومړنی شاعر وو چې په شعر کې يې ورځنۍ پېښې، وییونه او طنزي توکي ځای کړي دي. د هغه د ټولنیزو شعرونو منځپانگه د خپلواکۍ ارمانونه، د نالوستۍ بې سوادۍ له بلا سره مبارزه، خلک په ټولنیزو پرمختگونو پوهول جوړوي. مړینه شاعر عبدالعلی مستغني د ۱۳۱۲ لمريز لېږدي کال د کب پر ۲۱ د شپېتو کلونو په عمر وفات شو. د نوموړي په مړینه باندې بېلابېلو شاعرانو ویرنې وویلي، چې یوه له هغو څخه د ایران ملک الشعرا محمد تقي بهار دی، چې د مستغني په مړینه باندې یې د غم اوښکې توی کړې دي. بهر تاریخ وفاتش زد رقم کلک بهار عاقبت مستغني بیدل وداع روح کرد سرچينې ۱- ۲- پښتانه شاعران
سيد احسان الله هېر

سيد احسان الله هېر يو افغان شاعر او ليکوال دی. سيد احسان الله هېر د سيد غلام احمد پاچا زوی د لغمان له ساداتو څخه دی ، په کابل کې زېږېدلی او رالوی شوی دی . لوړې زده کړې يې د کابل په طب پوهنځي کې سرته رسولي دي ، له کوچنيوالي څخه يې لوړ ادبي ذوق درلود ، د ادبي اثارو ژوره مطالعه يې کړې او د زړه په وينه او مينه يې خپل ادبي ذوق پاللی و. د لنډې کيسې په ليکنه کې يې پوره مهارت درلود ډېرې خوږې ، پخې او معياري لنډې کيسې يې ليکلي ، چې د هېواد په خپرونو کې خپرې شوې او د رنځور په نوم يې د لنډو کيسو يو ټولګه په ۱۳۴۶لمريز کال د پښتو ټولنې لخوا چاپ شوې ده،د هېر ګلونه په نامه د شعرونو يوه ټولګه هم لري چې تر اوسه نه ده چاپ شوې . د پښتونخوا نوميالي او د لغمان محلي شاعران يې نور ليکلي اثار دي . د يادونې وړ ده چې نوموړی د لنډې کيسې څپانده استعداد درلود ، خو د ثور غميزې په بهير کې له هېواد څخه وتلی اوس په انګلستان کې هستوګنه لري او داسې ښکاري چې ليکوالۍ ته يې شا کړې ، ځکه تر اوسه يې کوم اثر نه دی چاپ شوی .
محمد يوسف ويران

محمد يوسف ويران د پښتو ژبې يو شاعر و. پښتانه شاعران
محمد شفيق وجدان

محمد شفيق وجدان يو افغان ليکوال و. ليکلي آثار فولکلور افغاني افغانستان قلب اسيا النابض عربي
عبدالخالق واسعي

مولانا عبدالخالق واسعي چي د افغانستان د کندهار ولایت له نفوذ لرونکو اشخاصو څخه ګڼل کيږي دمولوی عبدالواسع شهید زوی، دمولوي عبدالرؤف خاکی لمس، دمولوي عبدالرحیم کړوس اود حبو اخوندزاده کوډ دی . نوموړی دهجری ق کال دروژې میاشتي پر نیټه پیداسوی دی . عبدالخالق واسعي دخپلي زمانې مروجه علوم له پلار څخه ترلاسه کړه اوتر هغه وروسته یې دقضاتو په ښوونځۍ اوګنج ښوونځۍ کي دښوونکي په توګه دنده اجرا کړه . مولانا واسعی ددې دندو سربېره دپښتو مرکې غړۍ هم وو چي وروسته دکندهار په ادبي انجمن کي غړیتوب ورکول سو . د ادبي انجمن په هاخوا عبدالخالق واسعي ځیني نوري وظیفې هم سرته رسولي دي اوپه څو کلونو کي یې دومره پرمختګ وکړ چي اخرپه مشرانو جرګه کي دکندهار ولایت انتصابي سناتور وټاکل سو . له ټولو رسمي کارونو وروسته مولانا عبدالخالق واسعی بیرته خپل پلرني ټاټوبي کندهار ته ولاړی اوهلته یې د قرآن کریم دحفظ سره یوځای دمسجد امامت هم په غاړه واخیست . مولانا په عربي ژبه کي ځانګړی مهارت درلودی اوله یادي ژبي څخه یې یوشمېر اثار هم ژباړلي دي . مولانا عبدالخالق واسعي د لمریز کال په وروستۍ ورځ د کابل په ابن سینا روغتون کي له دې نړۍ سترګي پټي کړې او وفات سو . جنازه یې سبا ورځ چي د لمړی نیټه ګڼل کیږي دکابل په شهداء صالحینو کي خاورو ته وسپارل سوه . ليکلي آثار تاليف پښتو خود آموز پښتني دودونه بشپړه ويناوې د روح الاجتماع ژباړه نړۍ په دوه زرم کال کې شخصيت څنگه وده کوي د روح التربيه ژباړه د روح الاعتدال ژباړه علم النفس او د هغه اغېزې په ښوونه او روزنه کې د الصحافه پښتو ژباړه د حصون حميديه پښتو ژباړه
عبدالرحيم ننگيالی

عبدالرحيم ننگيالی د پښتو او دري ژبې شاعر او ليکوال و. پښتانه شاعران
محمد گلاب ننگرهاری

محمد گلاب ننگرهاری د پښتو ژبې ليکوال او شاعر و. پښتانه شاعران
ختيځ

ختيځ يو نوم دی چې يو جغرافي سمت ته اشاره کوي. ختيځ د څلورو جغرافي سمتونو او يا هم د قطب نما يو سمت دی چې يوه ځانگړي لور ته اشاره کوي. ختيځ د لوېديځ متضاد نوم دی. ختيځ د لمر ختلو د ځای په مانا هم دی.
پښتانه د ايران د پاچايۍ په تخت

پښتانه د ايران د پاچايۍ پر تخت يو تاريخي اثر دی. د دې کتاب ليکوال غوث خيبري دی. پښتو کتابونه
زړه نابری

زړه نابری په انگرېزي: چې د بندېدونکی زړه نابری په نامه هم يادېږي د زړه هغه بې وسي ده چې نشي کولی د وينې پمپولو دنده په سمه توگه سر ته ورسوي او وينه د بدن د اړتياوو له مخې په بدن کې وڅرخوي. زړه نابری د يو شمېر نښو نښانو سبب گرځي چې په دغو کې ساه لنډي، د پښو پړسوب او د ورزش نازغمل دي. د زړه دا حالت د اېکوکارډيوگرافي او د وينې د آزمېښتونو په مرسته پېژندل کېږي. د دغې ناروغۍ درملنه د ژوندتوگې له بدلونونو، لکه د سېگرېټ څښل بندول، آسانه تمرينونه او د ساه اخيستنې بېلابېل لارې، په خوړو کې د مالگې کمښت او غذايي بدلونونه شامل دي. د دې تر څنگ يو شمېر درمل هم ناروغ ته ورکول کېږي. کله نا کله دا ناروغي د يو شمېر نصبېدونکو آلو په مرسته لکه پېسمېکر يا د زړه د بطنونو مرستيالې آلې او يا هم د زړه پيوندولو په مرسته د درملنې وړ وي. د زړه نابري عام سببونه مايوکارډيل انفارکشن او د زړه اسکېميکې ناروغۍ نور ډولونه، د وينې لوړ خج، د زړه د والونو ناروغۍ او د زړه عضلاتي اعتلالونه دي. زړه نابری يوه عامه، بې وسه کوونکې، گرانبيه او مرگونې ناروغي ده. په پرمختللو هېوادونو کې نژدې وگړي له زړه نابري کړېږي، خو په هغو کسانو کې چې عمر يې له ۶۵ کالو پورته دی، زړه نابری پکې له ډېر دی. سرچينې د زړه ناروغۍ
چاودېدونکي مواد

چاودېدونکي مواد عبارت له هغه تعامل کوونکيو موادو څخه دي چې په خپل داخل کې په دومره ډېره اندازه انرژي لري چې کولای شي چاودنه رامنځ ته کړي.
عبدالقدوس پرهېز

عبدالقدوس پرهيز د شمس الدين خان افغان ځوي دي چۍ په ١٢٩٤ لمريز لېږدي کال دننگرهار د ولايت د کوز کنړ د ولسوالۍ د ملکزيانو د قوم پوري مربوط په يوه روښانفکره کورنۍ کې زيږيدلې دي. پلار يي مرحوم شمس الدين خان د خپل وخت د نامتو ليکوالو او قلم چلونکو څخه ؤ چۍ پوره ديارلس کاله يوازي د ننگرهار دمطبوعاتو مدير او له ننگرهار څخه د خپريدونکۍ جريدي اتحاد مشرقي مسوول چلونکۍ پاتۍ شوي په سونو ادبۍ او، ټولنيز او سياسۍ مقالۍ او ليکنۍ يي د اتحاد مشرقي په اونيزه او د هيواد دهغه مهال په نورو مطبوعاتو کې خپري شوي وي خو د بده مرغه د نه پاملرنۍ له امله فعلا هيڅ په لاس کې نشته. ددوي په هکله دپام وړ خبره داده چۍ د ننگرهار د وخت اکثره ليکوال او شاعران چۍ وروسته لوړ نوم او شهرت ته ورسيدل د همدغه مرحؤم د لاس نيالگۍ وه چۍ زياتو يي مدام په خپلو خبرو کې دهغوي علمې مقام او دپياوړي ليکوالۍ ستاينه کوله عبدالقدوس پرهيز خپلۍ لومړنۍ زده کړي د کوز کنړ دسيد جمال الدين افغان په لومړنۍ ښونځۍ کې چۍ نوي پرانيستل شوي ؤ سرته رسولۍ خو د لوړو زده کړو څخه چۍ هغه وخت يوازي په کابل کې ممکن وو پاتي شو خو د خپل زيار او هاند له امله يي وکولې شول چۍ د هغه وخت مروجه دينی او ټولنيز علوم له نورو عالمانو او پوهانو څخه زده کړي همدارنگه دخپل فکري استعداد، ذوق او شوق او د پلار د هڅو په نتيجه کې يي ځان د نامتو شاعرانو او ليکوالانو تر سطحي ورسوه پرهيز هم دخپل پلار په څير د خپل ژوند زياته برخه دهيواد په مطبوعاتي چاپيريال کې د وطن دځوان نسل دبيداري او ويښتيا لپاره په چوپړ کې تيره کړي ده . نوموړي په پښتو ټولنه ، راډيو افغانستان، د ننگرهار د مطبوعاتو د مدير او د ننگرهار د ورځپاڼۍ د مسوول چلوونکۍ او نورو ډيرو نشراتۍ موسساتو کې د يوه تکړه ليکوال او ژورناليست په حيث کار کړي دي. په سونو شعرونه ، ادبې، سياسی، ټولنيز او تحقيقۍ مقالي او ليکنۍ يي په جريدو او مجلو کې خپاره شوي دي. ليکلي آثار تر هغی چۍ موږ ته پته ده د کتاب په بڼه يوازي يو تحقيقی اثر يي د پوهانو د افکارو په نوم او د زړه بڅري چۍ دده د شعرونو يوه برخه ده، خپور شوي د پوهانو افکار د زړه بڅري پښتانه شاعران پښتانه ليکوال
خليل الله خليلي

خليل الله خليلي ۱۳۲۵ س. - د غويي ۱۴، ۱۳۶۶ ل. يو افغان ديپلومات، شاعر، ليکوال، اديب او تاريخپوه وه. مخينه هغه د محمد حسين خان مستوفي الممالک زوی و او د کابل په باغ جهان آرا کې زېږېدلی و. پلار يې د امير امان الله خان پر ضد د يوې توطيې په تور ووژل شو. په ۱۳ کلنۍ کې د خپل ماما عبدالرحيم خان چې د هرات نايب سالار و او د کورنۍ د نورو غړو سره د يو نيم کال لپاره زنداني شو. بيا وروسته د کابل د خلکو په شفاعت د امير امان الله خان لخوا وبخښل شو او د صدق آباد کلي ته چې د کابل د شمال په ۵۰ کيلو مترۍ کې دی تبعيد شو. زده کړې او دندې دوديزې زده کړې يې په کور کې له خپله پلاره ترلاسه کړي وې او وروسته بيا د مير بچه کوټ په ښوونځي کې يې درې کاله تعليم وکړ. د لوړ استعداد او ذکاوت خاوند او له ښوونځي نه وتلو وروسته د ښوونکي په توگه يې کار پيل کړ. د ښوونې له دندې گوښه کړل شو او د ماليې په وزارت کې کاتب مقرر شو. هغه د امير امان الله خان د واکمنۍ په وخت کې په بېچاره گۍ کې ژوند تېر کړ تر هغه پورې چې د وخت د پاچا پر ضد د حبيب الله کلکاني پاڅونونه بريالي شول. دا چې حبيب الله کلکاني د خليلي سره د وړاندې نه پېژندگلوي درلوده نو هغه يې د خپل د دربار منشي وټاکه او بيا په مزار شريف کې د مستوفي مرستيال او وروسته د مستوفي په توگه وگوماره. کله چې حبيب الله کلکاني د نادرشاه له خوا له منځه لاړه او حکومت يې سقوط وکړ نو خليلي هرات ته ولاړ او هلته يې په شاعرۍ او ليکوالۍ کې پټ استعداد څرگند شو. کله چې نادره شاه هغه عفو کړ نو بېرته کابل ته راغی او هلته يې په صدارت عظمی کې د منشي په توگه په کار پيل وکړ، بيا د مطبوعاتو د رياست مستقل ريس شو او د ظاهر شاه د سلاکار وزير په توگه يې دنده ترسره کوله. وروسته په جده او بغداد کې د افغانستان سفير وټاکل شو چې د دمشق، اردن او د خليج هېوادونو لپاره يې هم ديپلوماتيکې چارې پرمخ بېولې. کله چې په ۱۳۵۷ ل. کال کې سياسي بدلون راغی نو د سفارت له دندې يې استعفا وکړه. بيا د جهاد په وخت کې پاکستان کې په اسلام آباد کې مېشت شو او هلته د افغانستان لپاره د جنرال ضيا الحق سلاکار وټاکل شو. ليکلي آثار له اوردو نه فارسي ته د قرآن شريف ژباړه او تفسير لومړنۍ ۱۳ سېپارې او وروستۍ سېپاره چې په کابلي تفسير مشهور دی آثار هرات درې ټوکه هرات آثار، رجال او تاريخونه په عربي ژبه احوال و آثار حکيم سنايي غزنوي سلطنت غزنويان فيض قدس رساله يمگان داستان زمرد خونين نی نامه از بلخ تا قونيه عقاب زرين قرايت دري ديوان اشعار مجموعه اشعار برگهای خزاني نورهان منظومه ستاره گان دروېشان چرخان د ټاگور د ځينو آثارو ژباړه ابن بطوطه في افغانستان و الفقها للمغانيون يار آشنا نيايش مسجد جامع هرات پنجشېر و قهرمان مسعود ماتمسرا نخستين تجاوز روسيه در افغانستان اياز از نگاه صاحبدلان ناهيد و دختران قهرمان کابل زمزم اشک عياری از خراسان از سجاده تا شمشېر از مدرسه تا سنگر بهشتی که در آتش سوخت سوزن زرد و جامه سپيد غوث الاعظم سرور راستان به بارگاه سعدي تجليل سالگرد امام رباني کاروان اشک داستانی از داستان ها مادران گلگون کفن جنبش آزادي ملت پاکستان پيام سلطان محمود اشکها و خونها د ټولو اشعارو ديوان ناچاپه آثار قهرمان کوهستان خواجه سبز پوش نماز عاشقان پادشاه و دوراهي مراسلات زنده گي در روستا رويت ها و روايت ها بلخ در ادب عرب ابو زيد بلخي سفرای افغانستان از محمود تا محمود دوشينه نامه افغانان