ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
د بلخ پوهنتون

د بلخ پوهنتون چې د بلخ ولايت د مزار شريف په ښار كي دی د افغانستان په شمال كې موقعت لري ددغه پوهنتون بنسټ په ۱۹۸۶ كې کېښودل شو. چې اوسمهال دغه پوهنتون نږدي ۴۰۰۰ محصلين لري او دغه پوهنتون وروسته د كابل پوهنتون څخه د هيواد دويم پوهنتون دی. او دغه لاندې پوهنځۍ په دې پوهنتون كې شته انجينري اقتصاد خبريالي ادبيات حقوق او ساينس دا هم وگورئ د افغانستان د پوهنتونو لړليك اخځونه باندنۍ تړنې د افغانستان پوهنتونونه پوهنتونونه
د هرات پوهنتون

د هرات پوهنتون چې د هرات ولايت په پلازمېنه او د افغانستان په لويديځ زون كې شتون لري او په ۱۹۸۸ ز كال ېې بنسټ ايښودل شوی. په دغه پوهنتون کې اوسمهال د ۳۰۰۰ په شاوخواکې د محصلينو اټکل شوی، چي ۹۰۰ يې ښځينه محصيلينې دي . د هرات پوهنتون د ۱۲ پوهنځيو څخه جوړ شوی چې په لاندې ډول دي. کرهنه اقتصاد درملتون فارمسي اسلامي زده کړې حقوق سولگر پوهنه كمپيوتر ساينس ژبي او ادبيات ساينس انجينري خبريالي وترنري درمل ټولنيز ساينس او د مجسمي هنرونه. داهم وگورئ د افغانستان د پوهنتونو لړليك كابل پوهنتون باندني تړني د هرات پوهنتون ويبپاڼه د افغانستان پوهنتونونه پوهنتونونه
د افغانستان امريکايي پوهنتون

د افغانستان امريکايي پوهنتون په انگلیسي د افغانستان لومړنی شخصي پوهنتون دی چې په ۲۰۰۶ ز کال يې بنسټ ايښودل شوی. دې پوهنتون په خپل لومړي ښوونیز کال کې ۳۵۰ پوهنپالان محصلین جذب کړه، چې د زده کړو ژبه یې انگلیسي ده. دا پوهنتون د معلوماتي ټېکنالوجۍ، سافټویر انجینیرېنگ او مخابراتي چارو، سیاسي علومو پوهنځي کې د نړیوالو اړیکو، اداري امورو رهبرۍ، مدیریت او سوداگرۍ پوهنځي کې د مالیاتو، بانکوالۍ، بازارموندنې، اقتصاد او مدیریت ډېپارټمېنټونه لري چې د زده کړو چارې یې د یو شمېر امریکایي او ځینو افغاني ښوونکو له خوا پر مخ وړل کېږي. همدارنگه دې پوهنتون کې د لرې واټن زده کړې یا هم ترسره کېږي چې پوهنپالان په اړوند پوهنتون کې خپلو ټولگیو ته حاضرېږي او په بهرنیو هېوادونو کې د پوهنتون ښوونکو له د انټرنېټ په وسیله زده کړه ورکول کېږي. مخېنه تاریخ د زده کړو درانه فیسونه له کومه ځایه چې معلومه ده، افغانستان یو بېوزله او فقیر هېواد دی، چې د یوه زده کړیال محصل د کورنۍ لپاره به دا ډېره گرانه وي چې د خپلو اولادو زده کړو لپاره لس زره امریکایي ډالره کالنی فیس برابر کړي. مایکل سمېټ په افغانستان کې د امریکایي پوهنتون رییس له اشنا راډیو سره یوه مرکه کې وویل چې مونږ ددې مسئلې په پوهېدو چې د افغانستان ټول وگړي بډایه نه دي، نو په دې توگه هڅه کوو چې د سیمه ییزو ټولنیزو شخصیتونو په مالي ملاتړ د پوهنپالانو محصلینو دا ستونزه راکمه کړو. سمېت وایي چې اوسمهال د بلخ او هرات ولایتونو یو شمېر پوهنپالان د اړوندو ولایتونو د ځینو پانگه والو له خوا مالي ملاتړ کېږي چې په دې توگه زموږ په پوهنتون کې خپلو زده کړو ته دوام ورکوي، او دا یې هم زیاته کړه چې دا پروسه نورو ولایتونو ته هم غزېدلې ده. اوسمهال له ۱۰۰ ډېر پوهنپالان چې انجونې هم په کې دي، د زده کړو کالنی فیس یې په کابل کې د امریکا د سفارت له خوا ورکول کېږي، چې په راتلونکي کال به له دې بورسونو سکالرشېپونو گټه اخېستونکو پوهنپالانو شمېره ۱۵۰ تنو ته لوړه شي. د منلو لپاره اړین مدرکونه ۱. د منلو فورمې ډکول ۲. د ښوونځي درې کلنې نمرې اصل ۳. د ښوونځي ډېپلوم اصل ۴. اصلي تذکره ۵. د ټافل یا ایلېټس اصلي رپوټ . ۶. یوه پاڼه لیکنه ۷. له خپلوانو پرته د یوه بل چا توصیه لیک بهرنۍ تړنې افغانستان امریکایي پوهنتون رسمي ویب سایټ یو ایس ایډافغانستان: تعلیمي ویب سایټ د افغانستان حقوقي ښوونیزه پروژه - رسمي ویب سایټ تړلې لیکنې د افغانستان پوهنتونونه سرچینه پوهنتونونه د کابل پوهنتونونه د افغانستان پوهنتونونه کابل کې ښوونه و روزنه په افغانستان کې ښوونه و روزنه افغانستان
دعوت پوهنتون

د دعوت پوهنتون د افغانستان د خصوصي پوهنتونونو په کتار کې يو پوهنتون دی چې بنسټگر يې افغان جنگسالار او د ولسي جرگې غړی عبدالرسول سياف دی. په دغه پوهنتون کې چې د انجنيرۍ، قانون او شرعياتو زده کړې ورکول کېږي. سرچينې باندنۍ تړنې - د افغانستان پوهنتونونه
كاردان پوهنتون

كاردان د افغانستان د شخصي پوهنتونو څخه يو دي چي په ۲۰۰۲ كال كي يي بنسټ ايښودل شوى د افغانستان پوهنتونونه زده كړي په كابل كې
هرا پوهنتون

د هرا پوهنتون په ختیځ ولایت خوست کې یو خصوصي پوهنتون دی چې دا پوهنتون په دې ولایت کې د افغانستان یو له لومړنیو خصوصي پوهنتونو څخه دي. سرچینې باندنۍ تړنې د افغانستان پوهنتونونه
کابل پوليتخنيک پوهنتون

د کابل پولیتخنیک پوهنتون په كال ۱۹۶۳ كي د كابل ولايت د كارته ميوند په سيمه كي چي د انټر كانټيننټل هوټل شا ته پروت دي منځته راغلي او دغه پوهنتون ۳ پوهنځي گانې او ۱۹ څيرمه څانگې لري چي ۱۱ يي مسلكي او ۸ يي عمومي دي . په ۲۰۰۱ كال كي د نوي حكومت چي د لويې جركې د پريكړې پر بنسټ منڅته راغى ددغي جرگې كيږدى د همدې پوهنتون په سيمه كي وو دغه كيږدى چې د يو كور په شان جوړ شوې وو په يو وخت كې ۱۵۰۰ كسه پكې ځايدل. دا هم وگورئ د افغانستان د پوهنتونو لړليك د افغانستان پوهنتونونه زده كړي په كابل كې
خراسان پوهنتون

د خراسان پوهنتون په ۲۰۰۷ ز. کال کې د يوه شخصي پوهنتون په توگه ثبت شوی. دا پوهنتون د افغانستان د ننگرهار ولايت په پلازمېنه، جلال آباد ښار مېوې منډیي سره نږدی موقعیت لري.. دا هم وگورئ روښان پوهنتون الفلاح پوهنتون سپین غر پوهنتون سرچينې باندنۍ تړنې د افغانستان پوهنتونونه
د البيروني پوهنتون

د البيروني پوهنتون په انگرېزي: - د کاپيسا په ولايت کې يو افغاني پوهنتون دی چې په ۱۹۹۸ ز. کال کې يې بنسټ ايښودل شوی. دا پوهنتون د ۱۱ مې پېړۍ د نامتو افغان فيلسوف ابو ريحان محمد بن احمد بيروني په نوم نومېدلی. د البېروني پوهنتون د کاپيسا د ولايت د کوهستان په ولسوالۍ کې د گلبهار د نساجي د فابريکې تر څنگ موقعيت لري. دا پوهنتون د کابل نه ۷۰ ميله ليرې واټن کې پروت دی او څه د پاسه ۱۵۰۰ زده کوونکي لري. د دې پوهنتون اوسنی ريس رشيد خان عزيز کوهستانی دی. په دغه پوهنتون کې د لاندينيو څانگو په برخه کې زده کړې ورکول کېږي: کرهڼه انجنيري قانون او سياسي زده کړې ادبيات او ژورناليزم طب شرعيات د افغانستان پوهنتونونه پوهنتونونه
رڼا د لوړو زده كړو موسسه

د رڼا دلوړو زده كړو موسسه د افغانستان د لوړو زده كړو په وزارت كي يوه نومكښلي راجستره موسسه ده. باندنى تړنې د بنسټ رسمي ويبپاڼه د افغانستان پوهنتونونه زده كړي په كابل كې
ملكى خزان

ملکی خزان ۱۳۳۶ ل ل کال د لغمان ولایت، د افغانستان يو پښتو ژبی شاعر دی. مخينه ملکی خزان د محمد سرور زوی پر ۱۳۳۶ لمریز کال د لغمان ولایت د هرمل سیمې د لعل کلي په یوه روښانده کورنۍ کي زېږېدلی دی. لومړنۍ زده کړې يې د لغمان ولایت په لومړني ښوونځي او تر یوولسم ټولکي پورې د روښان په لیسه کی ترسره کړې دي. دولسم ټولگی يې د کابل ولایت په انصاري لیسه کې پر ۱۳۵۸ کال پای ته رسولې دي. د کابل پوهنتون د ژبو او ادبیاتو پوهنځي تحصیلي دوره ترې د وخت د ستونزمنو شرايطو له امله نیمگړې پاتې شوه او یو کال يې په کابل کې د ژورنالیزم مسلکي زده کړه وکړه. ملکی خزان د افغانستان په اردو کې د ډگروالۍ تر رتبې رسیدلی دی. هغه د خپل عمر له ۱۶ کلنۍ نه راهيسې له شعر او شاعرۍ سره مینه درلوده. د نورو شاعرانو د شعرونو له لوستلو نه يې ډېر خوند اخیست. ملکي خزان د افغانستان د لیکوالو او شاعرانو د ټولنې او افغاني فرهنکي ټولنو غړیتوب درلود. شعرونه يي په ځانگړي ډول د پیام، زیري، پامیر، طلوع افغان، د ځوانانو په خپرونو، پيوستون جرگې، سباوون، ژوندون، اردو او په پېښور کی د افغان د اطلاعاتي مرکز، د افغانستان په نوم مجلو کې او د افغانستان د راډیو ټلويزيون د څپو له لارو خپاره شوي دي. دوه ځله د نغدي ادبي جايزو په تر لاسه کولو بریالی شوى دی. چاپي اثار ښاغلي ملکي خزان درې شعري ټولگې چاپ شوې چې نومونه يې دادي: پرديسې نغمې لومړی شعري جونگ. ددې ټولگې ډېره برخه يې په پردیسۍ او له هېواده بهر مهال کې لیکلې ده. لکه جل وهلې هیلې شعري ټولگه. په هندارو کې خوبونه شعري ټولگه. د ملكي خزان د شعر څو بېلگې رخه کیسه دومره مې ترخه شوه د ژوندون کیسه لــکه څو چې زغمي د شبخون کیسه زه چــــې خپــل نصیب ته فکر وکړمه هله شي رایــاده د مجنـــــون کیسه سوو پرهارو تـــه چـــــې د زړه گورم خولې نه مې بهر شي د افـــسون کیسه کله جفا کار اشــنا بــاور کــوي کړم که ورته تېره د جـنــون کیسه ای بده قسمته پر تـا څــه وکـړم؟! هېره دې کړه مـا نه د ازمون کیسه که زه نه وم پروا نشته چی ودان د غه وطن شي ،که زه نه وم پروانه شته چی سمسور لکه گلشن شي ، که زه نه وم پروانه شته داتیاره گوټـونه ،نه وی هره خوا رڼا ،رڼا وي هر وگتړی مو پتمن شي که زه نه وم پروانه شته دتیري او تـجاوز لاسونه قطع شي ولس نه نیست نابود مو میر څمن شي که زه نه وم پروانه شته لوږ ه ، تنده ، بي کوري فقر او فساد شي دلته محوه لوڅ ،لغړ مو پټ په تن شي که زه نه وم پروا نه شته تـیره نـو کي اغـز ي مـو په گلونو رابد ل شي د کروړ د ښته او دامن شي که زه نه وام پر وانه شته لوړ مقام د انسانیت ته په درنه سترگه کتل وي ورک د جهل سور خوږ لن شي که زه نه وم پر وانه شته عدالت ،علم او انصاف وي د ورورۍ ښکلي فضاوي گوزارونه په د ښمن شي که زه نه وم پروانه شته د بلبلو له خولو واورمه د خلکو تراني بیا چي خزان ورک له چمن شي که زه نه وم پروا نه شته سرچينه پښتانه ليکوال
نظير احمد انگار

ښاغلي نظير احمد انگار د ښاغلي ولي محمد زوى په خټه گاړى په ١٣٥٢لمريز کال د چنگاښ د مياشېى په ١٦نيټه د هېواد په ختيځ کى د لغمان ولايت د علينگار ولسوالۍ په ښکلې او سمسوره دره کې د پړوايى په کلي کى نړۍ ته سترگې پرانيسېي . د کوچنيوالي او د خاپوړو په نازکو شيبو کى يى د همدې چاپيريال له پاکې او تازه هوا څخه نفس اخيستى . لمړنۍ زده کړې يېى د ننگرهار ولايت په عالي لېسه کې سرته رسولې دي . دى لا ډير کوچنى وو ، چې د شعر او ادب سره يې بى سارې مينه پيدا شوه ، او د وخت په تيرېدو سره يې مينه داسې اوج ته ورسيده ، چې خپله يې هم د شعر او ادب دنيا ته راودانگل . لا يې لومړنۍ زده کړي سرته نه وې رسولي ، چې په داستان او د شعر په ليکلو يى پيل وکړ او ډير ژر يى په مشاعرو او ادبي غونډو کې برخه واخيسته ، ډير شعرونه او داستانونه يى د هيواد په ورځپاڼو او مجلو کى نشر ته سپارل شوي دي . په ډير چټکي سره يې د شعر او ادب لړې پر مخ روانه وه نږدې دوه مجموعى يى د نشر لپاره چمتو کړې وي تر څو خپل د هيلو وړه دنيا پکې سمسوره اوغوړيدلې وويني ، خو له بده مرغه چې د هيلو دا کاروان يى په نيمه کې پاتې شو او منزل ته د رسيدو توان يې ونه موند . په هېواد کې د کورني ناورين د رامنځته کيدو سره سم د نورو قربانيو تر څنگ دده د هلو ځلو ادبي هستي هم قرباني شوه او د همدى لړۍ په سلسله کى له هيواده څخه د مهاجرت کشتى ته راوخوت چه تر ننه پورې د سويډن په هېواد کى د مهاجرت شپې او ورځى پر مخ بيايى تر ډيره وخته پورې يې د مايوسې له مخې د شعر او ادب دنيا ته شا کړې وه ، چې له نيکه مرغه يو ځل بيا يې په دې وروستيو کې د شعر او ادب بڼ ته مخه كړې ده . ددوي د لا برياليتوب په هيله . سمسور حبیبي اخځونه
عزت الله شمسزى

عزت الله شمسزی پر ۱۳۵۸ لمريز لېږدي کال د لغمان ولایت د الینگار ولسوالۍ په کنده راجایي نومې کلي کې زیږېدلی دی. زده کړې عزت الله شمسزی منځنۍ زده کړې په پښتونخوا کې د درسمندو کمپ په لېسه کې پای ته رسولې ، پر ۲۰۰۲ کال یې په پېښور پوهنتون کې د ژورنالیزم له څانگې څخه د لیسانس سند واخیست. له اوو کالو راهیسې په فرهنگې کارونو بوخت دی ، د هیلې مجلې مرستیال ، د کاوون اوونیزې مسوول مدیر او همدا راز له ۲۰۰۳ م کال راهیسې په بیلابیلو نړیوالو ټولنو کې مطبوعاتي مسوول او ویاند چې اوس هم د ملگرو ملتونو په یوه دفتر کې د مطبوعاتي مسوول او ویاند په توگه کار کوي . عزت الله شمسزى له ۲۰۰۰م میلادي کال راهیسې بېلابېلو ملي او نړیوالو ورځپانو ، مجلو او ویب پاڼو سره همکاري کوي . په درېيو ژبو پښتو، دري او انگلیسي لیکنې کولای شي . چاپي اثار د نورو فرهنگي منډو ترړو ترڅنگ یې یو شمېر کتابونه هم لیکلي چې په لاندې ډول دي: ۱-د نښترو او گورگرو څو سندرې دلغمان د شاعرانو تذکره چاپ. ۲-هنر او هنري څرنگوالی ناچاپ ۳- کیسې او نقدونه د بېلابېلو نړیوالو لیکوالو کیسې او پر کیسو یې نقدونه ناچاپ ۴-دشعرونو یوه ټولگه نوم مې لا ورته نه دې غوره کړی ناچاپ اخځونه پښتانه شاعران پښتانه پښتانه ليکوال
صديق الله بدر

صديق الله بدر د ارواښاد بهادر شاه ځوى ، په ۱۳۴۸ لمريز كال د ننگرهار ولايت د سره رود ولسوالۍ د بر سلطانپور په يوه روحاني كورنۍ كې زوكړى دى. زده کړې لومړنۍ زده كړې يې تر درېيم ټولگي پورې پخپل كلي كې او پاتې نورې لومړنۍ او منځنۍ زده كړې يې تر لسم ټولگي پورې د كابل د سيد جمال الدين په لومړني ښوونځي ، د پنځه سوه فاميليو ښوونځي ، د خيرخانې او عمر شهيد په ليسو كې بشپړې كړې دي . تر هغه وروسته يې د مخابراتو په تربيوي مركز كې مسلكي زده كړوته مخه كړې او په ۱۳۷۰ لمريز كې دغه زده كړې يې د اقتصادي ستونزو له كبله ، د وروستۍ ازموينې په درشل كې نيمگړې پاتې شوې او په نظامي برخو كې يې رسمي دندې ته مخه كړه . د ۱۳۸۱ لمريز په لومړيو كې يې تر ازموينې وروسته له نوموړي مركز څخه د راډيو او تلوېزيون له څانگې د څوارلسم ټولگي د فراغت سند تر لاسه كړ. ادبي ژوند بدر له وړوكوالي له شعر او شاعرۍ سره مينه درلوده ، خو لومړنى شعريې په اتلس كلنۍ په ۱۳۶۶ كال كې ليكلى دى، چې يو بيت يې دا دى : د لومړي شعر تر ليكلو وروسته مطبوعاتو ته يې مخه كړه او له هغه وخت نه تر اوسه گڼ شعرونه ، لنډې كيسې ، په پښتو او دري ليكنې ادبي ، څېړنېزې او سياسي چاپ شوې دي . بدر له ۱۳۸۱ نه تر اوسه پورې په كليد گروپ كې په ژورناليستكي هڅو بوخت دى او د ۱۳۸۴ لمريز كال له نيمايي تر دې دمه پورې د كليد اوونيزې مسوول مدير دى . كليد اوونيزه يوه ټولنيزه ، سياسي او خپلواكه اوونيزه ده ، چې له كابل نه خپرېږي . سربېره پر دې نوموړى په افغانستان كې د نړيوال ژورناليزم د مركز ، د جنوبي اسيا يا سارك ټولنې د غړو هيوادونو د ژورنالستانو د ټولنې ، د شاد كره كتنې د ټولنې د رئيسه هئيت او د خوشال فرهنگي ټولنې او د افغان ادبي بهير غړيتوب هم لري . د بدر چاپي اثار د غشو تنده - شعري ټولگه - ۱۳۷۷ چاپ ستا به خوښه شي كه نه؟ - د ځوانو شاعرانو تذكره - ۱۳۷۷ چاپ آئينه - د دري ژبو ليكوالو د لنډو كيسو غورچاڼ سريزه او راټولنه - ۱۳۸۱ چاپ نامتو څېرې: په پښتو او دري، لومړى ټوك ۱۳۸۲چاپ د سيمو تاريخي جغرافيه - له علامه رشاد سره د مركو ټولگه، لومړى ټوك - ۱۳۸۲ د سيمو تاريخي جغرافيه - له علامه رشاد سره د مركو بشپړه ټولگه لومړى او دويمه ټولگه - ۱۳۸۴ تته كړيكه - د لنډو كيسو ټولگه - ۱۳۸۵ ناچاپ اثار د علامه رشاد ژوند او اثار نامتو څېرې، دويم ټوك د شعرونو دوې ټولگې د لنډو كيسو دوې ټولگې د لونگو دريڅې: د پښتو معاصر شعر ارزونه او پېژندنه څېرې او مركې: د پښتو د معاصرو پېژندل شويو ليكوالو او شاعرانو د مركو ټولگه گلونه، گلووييونه: د ادبي او څېړنيزو ليكنو ټولگه اخځونه افغانان پښتانه ليکوال افغاني ليکوال
پامير سنگروال

ښاغلى پامير سنگروال د نامتو تاريخپوه او شاعر ښاغلې شهسوار سنگروال زوي دى ، چې په کال ١٩٨٧ د کابل په ښار کې زيږيدلی دی . لومړنۍ زده کړې يې په پېښور او لندن کې تر سره کړې او اوس په لندن کې د هارو په کالج کې د ميډيا زده کړی پر مخ وړي . د پامير د شعر څو بېلگې چاپي اثار دمينې ماښام دده د شعرونو لومړنۍ ټولگه ده. اخځونه پښتانه شاعران
محمد اجان يار

محمد اجان يار ۱۳۲۸ لېږديز لمريز کال، د کونړ ولايت، وټپور د افغانستان يو پښتو ژبی ليکوال او شاعر دی. مخينه محمد اجان يار په ١٣٢٨ ل ل کال کې د کونړ ولايت د وټه پور په سيمه كې زېږېدلى دى. لومړنۍ زدخ کړې يې د کونړ په وټه پور او لوړې يې د کابل پوهنتون د تاريخ او فلسفې پوهنځي كې ترسره كړې دي. نوموړي ۱۰ کاله د هېواد په بيلابيلو ولايتونو کې د هېواد د زامنو پر ښوونه او روزنه تېر کړي دي. همدا راز يې ۱۲ کاله د کابل پوهنتون، ټولگټو وزارت او د قبايلو او سرحدونو چارو په وزارت کې دنده تر سره کړې ده. په ماموريت کې دويمې پوړۍ رتبې ته رسيدلی وو چې دنده یې پريښووه او المان ته یې سياسي پناه يووړه. اوسمهال د جرمني په کولن ښار کې اوسي. چاپ شوي اثار ۱- کوکارې شعري ټولگه. ۲- سره ډولۍ د لنډو کيسو ټولگه. ۳- تړلې کڅوړه د لنډو کيسو ټولگه. ۴- د کونړ تاترې تاريخي او څېړنيز نښير. ۵- څانگه ناول، د ۱۳۸۲ ل ل کال چاپ. ۶- وير د شعرونو ټولگه. ۷- د ليلې دښته سترگو ليدلی حال. ۸- هوسۍ ناول چاپ ته تيار دى. ۹- يه قربان شعري ټولگه. ۱۰- سفرنامه غرونه او ناول. د محمد اجان يار د شعر څو بېلگې اخځونه ۱- ۲- ۳- پښتانه شاعران پښتانه ليکوال افغاني ليکوال پښتانه افغانان
لومړى پيوتر

لومړى پيوتر پيوتر الكسېېويچ رومانوف د روسيې د رومانوف شاهي كورنۍ څخه دى . دى د ۱۶۷۲ ز كال د مى په ۳۰ د جون ۹ زېږېدلى دى . لومړى پيوتر په ۱۶۷۲ ز كال كې ، كله چې لس كلن وو ، د روسيې پاچا شو ، خو په خپلواك ډول يې په ۱۶۸۹ ز كال كې د روسيې اداره پخپل لاس كې واخيسته . دى د روسيې په تاريخ كې يو له ډېرو برجسته دولتي اشخاصو څخه گڼل كيږي ، چې په اتلسمه پېړۍ كې يې د روسيې د ودې لار خپله كړه . ده د روسيې په دولت كې ډېر سمونونه رامنځته كړل . لومړى پيوتر په ۱۷۲۱ ز كال كې د روسيې ټولواكمن امپراتور شو او د روسيې لومړنى ټولواكمن هم دى دى . لومړى پيوتر د واكمنۍ په وروستيو كلونو كې د بډوډو له نارغۍ نه ډېر ځورېده . نوموړى د ۱۷۲۵ ز كال د جنوري په ۲۸ د فبرورۍ ۸ د بډوډو له ناروغۍ نه مړ شو . سرچينه
ناصر خسرو

حكیم ابومعین ناصر بن خسرو بلخي په کال ۳۹۴ هجري قمري په بلخ کې زیږیدلی دی بیا مرو ته تللی او هلته څلویښت کاله په دولتي او دیواني کارونو بوخت شو ی دی ددې اوږدې بوختیا وروسته په کعبې شریفي مشرف شوی دی او دهغه وروسته په سفر رهي شوی دی او په دې سفر کې یې چې اووه کاله يي نیولي هغه له : سرخس ،نیشابور، بسطام، سمنان، رى، قزوین، خرزویل، خندان، شمیران ، سراب ، سعیدآباد ، تبريز ، مرند ، خوى په ایران کي، بركراى ، وان ، وسطان ، اخلاط ، بتلیس ، ارزن ، میافارقین ، حران ، قرول ، سروج په تركیه کې ، منبج ، حلب ، جند قنسرین ، سرمین ، معره النعمان ، كویمات ، حما ، عرقه ، طرابلس ، قلمون ، طرابرزن ، جبیل ، بیروت ، صیدا ، صور په سوریه کې، عكا، طبریه ، حیفا ، قیساریه ، رمله ، بیت المقدس ، بیت اللحم ، حبرون په فلسطین کې، عرعر ، القراى وادى ، مدینه او مكه او قاهره څخه لیدنه کړې ده. هغه په دې مده کې بلخ په حسرت یادکړی او وایي: ای باد عصر اگر گذری بر دیارِ بلخ بگذر به خانه من و آن جای جوی حال ای د مازیگر باده که تیرشی په دیار د بلخ ورشه زما کورته د هغه ځایه وپوښته حال ددې اوږد سفر په پای کې هغه بیرته بلخ ته تللی اود بده مرغه په ۴۵۲ کال کې د بلخ د فقهیانو په فتوای دهغه په کور شبخون وهل شوی دی او دهغه ټوله شته يې تاراج او غلا کړی دی هغه دبلخ د متعصبانو د لاسه نیشابور او مازنداران بیا دبدخشان تگمان ته اواره شوی دی هغه خپله په دي اړه وایي: من گشته هزیمتی به یمگانم در بـی هیچ گــنه، شـده به زنهاری چون دیو ببـُرد خان و مان از من به زین بـه جهان نیافتم غـاری زه وتښتیدم یمگان ته بیگناه شوم ،گناهکار څرنگه چې شیطان یوړه ملک اومال زما ښه ددې مې ونه موند په جهان بل غار افغاني ليکوال
بدر منير

بدرمنير دلاهوري پښتو فلمونو لوبغاړی و چي اصلا د پېښور اوسيدونکى و او په سلگونو لاهور وزمه پښتو فلمونه يي جوړ او وړاندي کړي دي. سرچینۍ پاکستانۍ لوبگرانی پښتانه لوبگران
زاهد خان زاهد

زاهد خان زاهد د ښاغلي عبدالله زوى پر ١٣٥٦ ل ل کال د لغمان ولايت د تيرگړيو په کلي کې زېږېدلى چې اوسمهال په جلال اباد ښار کې اوسېږي. زاهد خان خپلې لومړنۍ زده کړې په تجروبوي ښوونځي، ثانوي يې د ننگرهار په عالي لېسه او پاتې يې د فارميسۍ په رشته کې د ننگرهار د عامې روغتيا په چوکاټ کې ترسره کړي دي. زاهد خان چې د څلورو کوچنيانو پلار دى، له فلمي نړۍ سره يې له پخوا مينه لرله چې همدې مينې دې لوري ته راکش کړ. هغه لېواله و چې په فلم کې خپله وړتيا او استعداد وښايي. نوموړي په کال ١٣٨٣ کې د بې اجله مرگ په نوم په يو افغاني هنري فلم کې گډون وکړ او تر هغې وروسته يې د دوران، انتظار، سره لمبه، مينه او سزا او ستا لپاره فلمونو کې د فلم د هلک په توگه خپل هنر ليدونکو ته وښود. احسان او نېمگړې مينه د زاهد خان راتلونکې فلمونه دي چې ژر به جوړ او نندارې ته وړاندې شي. په فلمونو کې د رول لوبولو تر څنگ زاهد خان يو درملتون هم لري چې خپل پاتې وخت هلته تېروي. نوموړى له خپلې ټولنې، کلتور او خلکو سره بې کچه مينه څرگندوي خو د زاهد خان د فلمونو يو شمېر ليدونکي هغه په دې تورنوي چې په فلمونو کې د پردي لباس د کارولو ترڅنگ د پرديو فلمي ستورو پېښې کوي او د فلمونو ډېرې برخې يې د افغاني او پښتني کلتور خلاف دي، خو زاهد خان بيا وايي چې هڅه کوي په پښتو فلمونو کې د هنر جوهر پيدا کړي او د فلمي ارزښتونو لاره خپله کړي. اخونه
سلطان علاوالدين غوري

سلطان علاوالدين غوري د شنسباني سوري غوري پادشاه په ختيځ تاريخ كې د جهانسوز په نامه پېژندل شوى دى . دى يو مېړنى افغان او د ډېرو صفاتو خاوند وو . لكه اديب ، عالم ، پهلوان او ځوانمرد . ...د غور پادشاهانو د سلطان سنجر سلجوقي رعايت كاوه او هر كال يې وسله ورلېږله ، علاوالدين غوري هغه بنده كړه . علاوالدين هم د جگړې لپاره چمتو شو . سلطان سنجر يو هوښيار او مېړنى سړى وو . هرات ته نږدې د ناب په سيمه كې سره مخامخ شول . د غور د لښكر ښي لاس ته شپږ زره كسان د سنجر خواته واوښتل او په دې توگه د علاوالدين غوري لښكر مات شو او دى د سلطان سنجر په لاس كې كېښوت . كله چې د سلطان سنجر خلكو افسرانو د علاوالدين پښو او لاسونو ته ځنځيرونه واچول ، ده وويل : يو مطلب لرم ، چې بايد يو په يو سلطان سنجر ته وويل شي . خبره سنجر ته ورېسېده ، هغه ورته وويل ، چې مطلب دې وايه ! علاوالدين وويل : ماته داسې زولنې او ځنځيرونه راوړئ ، چې زما په نظر كې وو ، چې سلطان سنجر به پرې تړم . سنجر وپوښتل ، هغه څه ډول وو ؟ علاوالدين غوري په ځواب كې ورته وويل ، ما تاته د سپينو او سرو زرو ځنيځيرونه راوړي وو ، ځكه چې ته پادشاه يې ، په هر حالت كې بايد له عادي خلكو توپير ولري . كله چې سلطان سنجر هغه د سپينو او سرو زرو ځنځيرونه او شاهانه جامې ولېدي ، له ځان سره يې فكر وكړ ، چې دغسې يو سړى د دوستۍ دى ، نه د دوښمنۍ . نو سلطان سنجر پر علاوالدين غږ وكړ ، علاوالدينه ته زما ورور يې ، زما څاروى او خزانه درسره يوسه ، گټه يې اخله ، كه غزان مې مات كړل ، بېرته به يې وغواړم ، كه هغوى زه ماته كړم ، ښه به دا وي چې ته يې وخوري ، چې د هغه لايق يې . سلطان علاوالدين له ډېر مال او څارويو سره فيروزكوه ته راستون شو . له سلطان علاوالدين غوري نه وروسته دده زوى سيف الدين محمد پادشاه شو . دى يو ښه منظر ، عادل ، جواد او پر خلكو زړه سواندى پادشاه وو . اخځونه قدرت الله حداد فرهاد ، د افغان ملي تاريخ ، ۲۳۱ - ۲۳۳ مخونه ، د ساپي د پښتو څېړنو او پراختيا مركز د ۱۳۸۳ لمريز كال چاپ . د افغانستان نوميالي
اجمل اټک يوسفزی

اجمل اټک يوسفزی يوشاعر او لیکوال دی چې تر د طالبانو پر مهال يو فعال خبريال و. مخينه اجمل اټک يوسفزی د ننگرهار د کامې ولسوالۍ کې زېږېدلی دی. زده کړې ښاغلي اجمل يوسفزي خپلې لومړنۍ زده کړې په کابل او جلال اباد کې او منځنۍ زده کړې يې د کډوالۍ پر مهال د لرې پښتونخوا پر ځمکه د افغان کډوالو په بېلا بېلو ښوونځيو او مدرسو کې سر ته رسولي دي. اټک په ١٣٧٦ ل. کال کې د کابل پوهنتون د ژبو او ادبياتو د پښتو څانگې نه بريالی وواته. هغه اوس مهال په اروپا کې د ناروې په هېواد کې مېشت دی. په هېواد کې ېې دندې اټک يوسفزي برسېره پر دې چې ېې فرهنگي هلې ځلې کړې دي ، د طالبانو پر وخت د بلخ پوهنتون د ریس په توگه ېې هم دنده ترسره کړې ده . همداسې په کډوالۍ کې ېې د ورځ مجلې ، ښاخۍ مجلې، او واخان سره همکار پاتې شوی دی. اټک يوسفری د خپلو ځينو فرهنگيانو او فرهنگپالو ملگرو په مرسته او ملتيا د ادبي ناستې په نوم د يوه افغان فرهنگي بهير بنسټ ايښی چې هره مياشت په پرلپسې ډول ادبي غونډې کوي، پټه دې نه وي چې اټک د خپلو يو شمېر فرهنگپالو انډيوالانو په ملتيا د افغان غږ په نوم يوه راډيو هم فعاله کړې چې د ايف ايم په څپو کې په پښتو ژبه خپرونې کوي او د انټرنېټ پر مټ يې تر هر چا غږ ور رسولی دی. پنځونې او راټولونې رڼې اوښکې شعرونه -١٣٧٩ چاپکال د ازمېښت ډولۍ د کيسو ټولگه -١٣٧٨ د ځنگل ځناور١٣٨١ ارگ يا مرگ -٢٠٠٢ع پښتانه مباح الدم دي تاليف ٢٠٠٤ع د جنت دېوالونه طنزي ټولگه زما زړه شعري ټولگه د بودا سلگۍ د امارت يادښتونه -ناچاپ نيمه نړۍ يوه هېواد کې ورځنۍ شننې -ناچاپ يو کلی او څو څلي د ارواښاد مراد علي صاحبزاده ، استاد خادم او موسی شفيق اند او ژوند - ناچاپ بنډارونه ادبي بحثونه - ناچاپ سيند په منگوټي کې د استاد صميم ادبي ليکونه - ناچاپ ټوکو کې رښتيا د سياسي او ادبي ټوکو گډ جونگ - ناچاپ اخځونه افغانان پښتانه
هما ظفر احمدزۍ

هما ظفر احمدزۍ د کابل ولايت د خورد کابل په سيمه کې زيږيدلې ، خپلې لمړنۍ زده کړې يې د کابل د خيرخانې مينې د نسوانو په ليسه کې پاى ته رسولي دي ، چې وروسته بيا يې د مهاجرت په دوران کې د خپلو زده کړو په باب څه نا څه هڅې په پېښور کې هم تر سره کړي دې . له ١٣٧١ کال نه را په دې خوا په پښتو او دري ژبو شعر وايي . اغلې هما ظفر احمدزۍ که څه هم همدا اوس هم د خپلو شعرونو د ژورتيا له ا مله د اديبانو په ډله کې د يوې ښې شاعرې په توگه ژور ادبي خلقتونه لري ، خو بيا هم هيله لري چې د ادبياتو په څانگه کې خپلې زده کړې په عملي توگه تر سره کړي. هما ظفر احمدزۍ وايي چې غواړم زما شعر ځوانانو ته او زما وطنوالو ته د مينې او يوالي يو پيغام وي. د هما ظفر احمدزۍ د شعر څو بېلگې اخځونه
جاويد اميرخېل

جاويد امير خېل په خټه د جنوب ختيځ پکتيا ولايت د ځاځي اريوب ولسوالۍ دى خو په ١٩٨٦ عيسوي کال کې په کابل دې نړۍ ته سترگې پرانيستې دي. ښاغلي امير خيل تر اتم ټولگي پورې زده کړې کړي خو په افغانستان کې د تېرو جگړو له امله يې نورې زده کړې و نشوې کړى . نوموړى له تېرو شاوخوا شپږو کلونو راهيسې سندرې وايي ، چې تراوسه يې څورلس البمونه ثبت کړي او خپلو مينوالو ته يې وړاندې کړي دي. د خوږ آواز لرونکى دغه ځوان سندرغاړى وايي د موسيقۍ په برخه کې دوه استادان لري ، چې يو يې ماسټر علي حيدر او بل يې احسان عرفان دي. دى د موسيقۍ په الاتو کې خوږه باجه غږولى شي . نوموړى اوس په کابل کې اوسيږي او د خپلو مينوالو د خوښۍ پروگرامونه سندريز کوي . سرچينه پښتانه سندرغاړي
کابل پوهنتون

د كابل پوهنتون د افغانستان په پلازمينه کابل كي يو له سترو پوهنتونونو څخه دی چې لمړی ځل يې ۱۹۳۱ زيږديز كال كې د بنسټ ډبره كيښودل شوه او په ۱۹۳۲ زيږديزكال كي په رسمي ډول پرانستل شو. د كابل پوهنتون اوسمهال ۷۰۰۰ كسه زده كونكي يا محصلين لري چي ۱۷۰۰ كسه يي ښځينه زده كونكي دي. كابل پوهنتون اوسمهال ۱۴ پوهنځيه لري چي کرهڼه وټپوهنه فارميسي اسلامي زده كړي قانون ژبي او ادبيات پوهنه انجينري خبريالي وترنري ټولنيزې پوهنې ساپوهنه جيو ساينس او ښكلي هنرونه. مخينه د كابل پوهنتون په ۱۹۳۱ زيږديز كال د محمد ظاهر شاه د واكمني په وخت او د لومړ وزير محمد هاشم خان په پاملرنه تاسيس شو او يو كال وروسته د ټول افغانستان څخه زده کړيالان په دي پوهنتون كي شامل شول او وروسته د فرانسه ، جرمني ،روسيه او د امريكا متحده ايالاتو په مرستي او پاملرنې سره دا پوهنتون په آسيا كي بي سارې وو. په ۱۹۶۰ م كال كي بهرني تعليمي بورسونه ددي لامل شول چي نوي نسل د نويو سوچونو لكه كمونيزم فيمينيزم او پانگواکی سره اشنا شې. چي په دي وخت کې زده گړيالان د ځينو كسانو لكه احمد شاه مسعود ،گلبدين حکمتيار ، داكتر فيض احمد او سيدال سخندان تر اغيز لاندي راغلل. او ځينو بيلانو ډلو لكه خلقيان پرچميان شوليان اخوانيان او نورو نفوذ وكړ. د اخوانيانو او شوليانو تر منځ د خپلمنځي شخړو په ترڅ کې د سيدال خندان یو شاعر په ۱۹۷۰ زېږديز کال کې د گلبدين حکمتيار لخوا ووژل شو. سيدال د یوې لفظي شخړې په ترڅ کې گلبدين لمړۍ دی بهر راوکښه او بيا یې په ډزو ويشته. د افغانستان د خلکو د دموکراټیک گوند د واکمني پرمهال د کابل پوهنتون خپل ډير ښونکي او کارکونکي لا لاسه ورکړل. له هغه وروسته د نوموړي گوند راپرځيدو سره سم او په ۱۹۹۲ کال کې د لس کلنې نارامی او کورنۍ جگړي پرمهال دې پوهنتون ته ډير زیانونه واوښتل او ډېرې پوهنځۍ گانې له منځه ولاړې. دپام وړ کسان نانسي هاچ دوپري د افغانستان د پېښليک څانگپوهه سيد نفيسي پوهاند عبدالحی حبيبي پوهاند مولانا فيضاني فیلسوفر او سمون غوښتونکی واصف بختياري پوهاند د کابل پوهنتون پوهنځي تصغيربكقبر فيلسوف الاسلام ورائد نهضتها جمال الدين الافغاني في وسط جامعة كابل دانجینری پوهنځی د اقتصاد پوهنځی د کرهڼې او مالدارۍ پوهنځی د ځمکپیژندنی پوهنځی دحقوقو او سیاسی علومو پوهنځی د فارمسی پوهنځی دساینس پوهنځی دژورنالیزم پوهنځی د ټولنیزو علومو پوهنځی د وترنرۍ پوهنځی د شرعیاتو پوهنځی د ادبیاتو پوهنځی داهم وگورئ د افغانستان د پوهنتونو لړليك سرچينې باندني تړنې د كابل پوهنتون ويبپاڼه د افغانستان پوهنتونونه افغانستان
مايکروسافټ اوټلوک

مخینه د اؤټ لوکاوټلوک لغوي معنا نړۍ لید، تصور ، درک، لرلید ده . په کمپيوټر پوهنه کې د اوټلوک بشپړ نوم دی . دا پروگرام د پرسونل د معلوماتو منېجر يا تنظيموونکی دی او د د پروگرام يوه برخه جوړوي . په تېرو څو کلونو کې په بېلابېلو بڼو خپور او بازار ته وړاندې شوی چې هره نوې نسخه ېې داده . اوټلوک ۹۷م . د ۱۹۹۷ م.زېږدي کال د جنورۍ په ۱۶ مه نېټه راوتلی دی اوټلوک ۹۸م . د ۱۹۹۸ م.زېږدي کال د جون په ۲۱ مه نېټه راوتلی دی اوټلوک ۲۰۰۰م. عموماً د په نامه يادېږي چې د ۱۹۹۹ م. زېږدي کال کې د جون په ۷ مه نېټه خپور شوی دی . اوټلوک د ۲۰۰۲ م . د او يا هم د په نامه يادېږي ، د ۲۰۰۱ م . زېږدي کال د مۍ د میاشتې په ۳۱ مه . نېټه بازار ته راوتلی . آفس اؤټلوک ۲۰۰۳ م. د په نامه يادېږي . د ۲۰۰۳ م. زېږدي کال د اکټوبر د میاشتې په ۲۱مه نېټه خپور شوی دی. آفس اؤټلوک ۲۰۰۷م. د په نامه يادېږي . د ۲۰۰۶ م. زېږدي کال د نومبر په ۳۰ مه خپره شوې ده. د اوټلوک بله بڼه د اوټلوک اکسپرس نوم يادېږي چې مهمه دنده ېې د برېښنالیکونو د لوستلو، لېږلو، او خبرونو چارې دي. دا پوست کالی سافټ ويئر د وینډوز د يوې برخې په توگه تل ستاسو په سیسټم کې شتون لري . که څوک يو ځل د خپل د برېښنالیک کارن نوم ، او پټ نومشفر دې پروگرام ته ورکړي، نو کله چې انټرنټ چالانېږي بې له دې نه چې وېب پاڼه جالپاڼه ، گورتپاڼه خلاصه کړي، کولی شي چې خپل برېښنالیکونه په ډېره اسانه توگه او چټکه توگه ووينۍ او ولولۍ. سرچینه د آريانا پوهنغونډ دايرت المعارف د ۷۳۱ او ۷۳۲م مخونه. مايکروسافټ
اسدالله دانش ساپى

اسدالله دانش ساپى ۱۳۴۴ لمريز كال د لغمان ولايت د افغانستان يو نامتو چاپوونکی، د کتابونو خپرندوی او فرهنگپال دی. مخينه اسدالله دانش ساپى پر ۱۳۴۴ ل ل کال په لغمان ولايت كې زېږېدلى دى. لومړنۍ زده كړې يې په لغمان او کندهار کې ترسره کړې او دولسم ټولگی يې په كابل كې لوستی دی. اسد دانش له كتاب او خپل فرهنگ سره د ځانگړې مينې درلودو له لامله پر ۱۳۶۶ لمريز كال په پېښور كې د دانش په نوم يو وړوکی كتابتون پرانيست. دانش كتابتون د هرې ورځې په تېرېدا سره غوړېده او د فرهنگيانو په زړونو كې يې ځاى پيدا كاوه. څه موده وروسته يې د يو شمېر فرهنگي ملگرو په غوښتنه د دانش خپرندويه ټولنې بنسټ کېښود او د دې تر څنگ يې د الفت په نوم د يوې علمي، ادبي او کلتوري مجلې چاپول او خپرول هم پيل کړل چې له نېکه مرغه تر دې مهاله يې ۴۰ گڼې چاپ شوې دي. دانش خپرندويې ټولنې تر اوسه د دوه زره عنوانه په شاو خوا كې علمي، تاريخي، سياسي، معلوماتي، ادبي، ژورنالېستيکي او نور بېلابېل کتابونه چاپ کړي دي. دانش په لره او بره پښتونخوا کې ځان د لويو خپرندويانو په کتار کې درولی دى. اسدالله دانش د هېواد په گڼو ښوونځيو، كليو او بانډو كې د ځوانانو او كتاب مينه والو لپاره كتابتونونه پرانيستي او هم يې له کتابتونونو سره مرسته کړې ده. ښاغلى اسد دانش په فرهنگي کړيو كې ډېر ملگري، خواخوږي او دوستان لري. ستاينې او وياړنې اسدالله دانش تر دې مهاله په گڼو مډالونو او ستاينليکونو نمانځل شوى دى. په جرمني كې د افغانستان د كلتوري ودې ټولنې له خوا د سرو زرو مډال، د كونړ سيند په مشاعره كې د كونړ مېشتو فرهنگيانو ټولنې له خوا د سرو زرو مډال، د ځلا خيريه موسسې له خوا يو مډال، د كبير ستوري يو مډال او له نيكه مرغه په دې وروستيو كې د اشوكا نړيواله جايزه ورکړ شوې، چې دا يواځې هغه ته نه بلكې ټول افغان ولس ته يو ښه زيرى او وياړ دی. سرچينه پښتانه
رضوان منور

رضوان منور په ۱۳۴۵ کال کې په کوز کونړ کې ږزيدلی دى . ښاغلي رضوان منور د سيد جمال الدين افغان لېسه لوسېې او د ښوونکي په توگه يې دندې تر سره کړې دي. رضوان منور ۲۵ کاله وړاندې سندرې پىل کړي او نږدې ۸۰ سندرې په راديو او تلويزيونونو کې لري. رضوان منور د نامتو سندرغاري استاد منور دریم زوی دی ، خو د سندرو په دنياگى کې يې مشر زوی بلل کيږي . اخځونه افغان سندرغاړي
محمد نسيم سليمي

ښاغلى محمد نسيم سليمي د محمد رحيم زوى ، د کندهار د ښار د دوهمې ناحيې د مير هزار په کوڅه کې زيږېدلى دى . زده کړې لومړنۍ زده کړې يې په مشرقي لېسه ، او وروسته يې د احمد شاه بابا په لېسه کې ترسره رسولي دي. د کابل پوهنتون د اقتصاد په پوهنځي کې شامل شو او د پيسو او بانک چلولو او ملي انکشاف له برخې څخه فارغ شو ، د نورو تحصيلاتو لپاره امريکې ته ولاړ او د دموگرافي ، او په تېره بيا د وگړو د احصايې په برخه کې يې تحصيل وکړ. دندې محمد نسيم سليمي د کندهار او زابل په ولاياتو کې د ښوونکي په حيث وظيفه تر سره کړې ، او همدغه رنگه يې د مرکزي احصايې په عمومي رياست کې په بيلابيلو برخو کې خدمت کړى دى. نوموړى د اقتصاد د مطالعې تر څنگ د هېواد له تاريخ ، ادب او کلتور سره مينه او علاقه لري . لیکلي اثار د سليمي ليکنې په خپل وخت کې د هېواد په بېلابېلو نشرياتو ، مجلو او ورځپاڼو کې خپرې شوې دي. نسيم سليمي د ١٩٨٠ کال راهيسې له وطنه ليرې لومړى په جرمني او اوس دامريکې د کاليفورنيا په ايالت کې اوسيږي. محمد نسيم سليمي د پښتو متلونو د يوې مجموعې راټولونکى هم دى . اخځونه پښتانه ليکوال
ننداره

ننداره كيداي شي نغوته وي دا لاندي سرليكونو ته واده تلويزونې ننداره نندارتون توليد كنسرټ راډيويي خپرونې داتڼ ننداره پوځي ننداره سينما د ښكلا ننداره لړى سريال ننداره ډرامه ايزه ننداره سركس صحنه ایزه ننداره بې غږه ننداره طنزي ننداره غږيزه سوتي ننداره كرهڼيزه ننداره نندارې
وییزېرمه

وييزيرمه په انگرېزي: دى دا د هغو ستونزمنو ،تخنيكې ، نويو او باندنيو وييونو يوه ابيڅيزه لړۍ ده چې د كتاب په پای كې وي. چې د هر يوه ويي ويکېپوره مانا او پيژندنه پكې كيږي او دا د لوستونكي سره مرسته كوي ترڅو د لوستلو په وخت كې په پوهيدلو كې ستونزه پيدا نه كړې. دا ډول ويي زېرمى د هر کتاب په پای کې څرگندېږي، اوپه اړونده کتاب کې د نويو ويونو اوهاغه اصطلاحاتو په گډون په کې راټولې شوي وي کوم چې نوي راټوکېدلي وي او يا هم څه نا څه پردي ويونه وي. د کتاب سکښت
قمرگله

د طلايي آواز لرونکې ميرمن قمر گله د ننگرهار ولايت د شگې په ولسوالۍ کې سترگې غړولي او د افغاني موسيقي هنر ته له همغه وخته يوه ځانگړې ډالۍ وه. په اووه کلنۍ يې په سندرو ويلو پيل وکړ او ډير ژر له خپل کلي ، ولسوالۍ او ولايت څخه دافغانستان د هنري آسمان د ستورو په ډله کې ديوه طلايي ستوري په شان وځليده . د ميرمن قمرگل لمړنۍ سندره: په ما ميينه سترگې دې سرې دي - نن دې ډير ژړلي دينه د راډيو افغانستان د څپو له لارې د خلکو پر زړونو کيناسته چې په دې توگه يې د هنر په دغه اوږده مزل کې د خپل هنري ژوندانه په بدل کې د اعليحضرت محمد ظاهر شاه ، سردار محمد داود خان ، ببرک کارمل او ډاکټر نجيب الله له خوا څخه د خلکو او ملت په نماينده گۍ طلايي مډالونه پر ټټر ټومبل شوي دي ، او د زه سپينه کوتره يم اوچته پروازونه کړم سندرې ميرمن قمرگل د يوې سوله پالې مور په توگه لا ډيره وځلوله او د ميرمن قمر گل وروستۍ لاس ته راوړنه د افغانستان د بلبلې لقب دى چې د حامد کرزي له خوا څخه ورته ورکړل شوى دى. ميرمن قمر گل په اووه کلنۍ په سندرو ويلو پيل کړى او لمړنۍ سندره يې ، لكه څنگه چې پاس هم وويل شول ، په ما مينه سترگې دې سرې دي - نن دې ډير ژړلي دينه ده. ميرمن قمر گل يو وختي د راډيو افغانستان له خوا څخه د کال سندرغاړې ، په دې وروستيو وختونو کې د آريانا د ټلويزيون له خوا د خلکو په نماينده گۍ د ښې سندر غاړې جايزه او ١٩٩٨ يم کال کې يې په کليفورنيا کې د افغانانو د ټولنې له خوا او په دې توگه په سلگونو نورې جايزې او لقبونه گټلي دي . ميرمن قمر گل واده کړى ، درې لوڼې او درې زامن لري ، په کاناډا کې ژوند کوي . د خپلو زامنو په مرسته لا تر اوسه هم خپلو هنري کارنو ته دوام ورکوي . اخځونه پښتنې پښتنې سندرغاړې افغان سندرغاړي ښځينه افغانې سندرغاړي
حيات كاکړ

حيات کاکړ په کندهارکې نړى ته راغلى او په کابل کې ېې زده کړې کړې دي د کابل په نوي ښار کې اوسيدۀ . همدلته وړکتون او بيا د نواباد ١٤ لمبر ښوونځي ته ولاړ ، د حبيبيې ليسې ته ورغى او بيا پوځي عسکري ليسې ته شامل شو . درې کاله ېې عسکري ښوونځي ولوست او بيا د زده کړو لپاره د امريکې متحدوايالتونو ته وليږل شو . په نيويارک کې ېې د کوينز کالج ولوست او بيا هوايي اکاډمى ته د لوړوزده کړو لپاره ورغي د الوتکو د انجن انجينيري ېې زده کړه . هوايي اکاډمي ېې پاى ته ورسوله او افغانستان ته ېې د تگ تکل وکړ ، خو هلته حالات بدل شول او دده هوډ هم بدل شو . نيم وخت کار ېې وموند پارسلونه به ېې وړل راوړل . وروسته ېې دلاس انجلس په هوايي ډگر کې دنده ترلاسه کړه . د سترو الوتکو يانې دي سي ١٠ په انجنونو ېې کار کاوه . هلته ېې يوولس کاله کاروکړ . وروسته ىې ځانته خپل کاروبار پيل کړ . د ايتالوي خوراکونو رستوران ېې پرانست . اوس تقاعد شوى دى او کار نه کوي ، خو له موسيقي سره سروکار لري او سندرې هم وايي . له کوچنيوالي ېې له موسيقي سره مينه لرله . د ناشناس سندرې ېې زياتې خوښيدې . د امريکا غږ سره ېې همکاري لرله او د ازهرچمن سمنې خپرونه ېې چلوله . ديارلس سي ډي گان ېې جوړکړي دي . درې ډي وي ډي لري . واده ېې کړى ، درې زامن اودوې لوڼې لري . سرچينې پښتانه سندرغاړي
تخنيک

تخنيك دا د ځانگړو كړنو او دندو د سرته رسولو لپاره يو چلندلار دي: تكنالوژي د تخنيكونو زده كړه يا ټوليزه ده. وړتيا،د يوه دندي د اجراكولو توانايي. تخنيك پوهنه، هر هغه غونډاليز چلند چي د طبعيت پوهنه اړوند مالومات لاسته راوړو. تخنيک
تخنیکپوهنه

تخنيکپوهنه هر هغه سيستماتيک مېتود ته ويل کيږي چې د ساينسي مالوماتو يا مطلوب محصول د ترلاسه کولو لپاره کارول کيږي. تخنيکپوهنه په بېلابېلو ډلو وېشل کېدی شي بېلګې په توګه.: د چمتووالي تخنیکونه د ترکیب تخنیکونه بېلګه. په عضوي کیمیا کې د ګرینارډ ریجنټونو کارول د ودې او کرنې تخنیکونه بېلګه. کرېستال وده يا د حجرو کرلپه بيالوژي کې د پاکولو تخنیکونه بېلګه په کیمیا کې د پاکولو میتودونو لیست د اندازه کولو تخنیکونه د تحلیل تخنیکونه بېلګه هغه چې اټومي یا مالیکولر جوړښت څرګندوي. د ځانګړتیاوو تخنیکونه بېلګه هغه چې د موادو یو مشخص ملکیت اندازه کوي. د انځور کولو تخنیکونه بېلګه مایکروسکوپي وسایل په ډېری قضیو کې دا مېتودونه د وسایلو تخنیکونو ته وده ورکړي چې ګران تجهیزاتو ته اړتیا لري. دا په ځانګړې توګه په علومو کې رېښتیا ده لکه فزیک، کیمیا، او فلکیات. دا دود دی چې د تخنیکونو نومونه په لنډیزونو کې لنډ کړي، که څه هم دا د دوی ټولو لپاره ندي. په ځانګړې توګه د کمپیوټر راتګ د تخنیکونو په شمېر کې د ریښتیني پراختیا لامل شوی چې لږ شمېر ساینس پوهان لاهم د ټولو موجوداتو په اړه ښه کتنه لري. د مثال په توګه، د د موادو د تحلیل د مېتودونو لیست او:وېشنيزه:تخنيکپوهنه. تخنیکپوهنه
راډيويي خپرونې

راډیویي خپرونې هغه منځپانگې دي کوم چې د راډيو سټشنونو لخوا خپریږي. د راډیو مخینه راډیویي خپرونې
ساتونکی

ساتونکی پوليسيو ټولنيز ځواك دي چي د قانون د پلى كولو او د امنيت په تامينولو كي كار كوي د زور په كارولو سره سرچینې امنیت
پښتانه ټبرونه

پښتنى قبيلى په څلورو ډلو ويشل شوي دې سړبن، غرغښت او کرلاڼ هماغسې چې پښتانه له پنځگونو آرياني ټبرونو څخه د ساکانو له سترو پاتې شونیو څخه گڼل کېږي او له دې سره د ختیزې آريانا يا اوسني افغانستان لومړني آروبومي استوگن ، دغسې پخپله هم پر سترو پنځگونو ټبرونو يا ښاخونو وېشنه مومي او بیا ېې دغه ستر ټبرونه يا ښاخونه پّ جلا جلا توگه پر بېلا بېلو ښرانگو او ښرانگوړو ، زييونو ، خېلونو او وړو وړو پښو وېشل کېږي . لومړنی ستر پنځگونی وېش او نور لوی لوی او واړه واړه وېشونه او پښته ونې شجرې د ټبرني اوډون نظامزېږنده ده او د همدغه اوډون د پايښت له کبله د پښتنو د بې شمېرو انگېرنو او روایتونو د يوه رغنده ټوک په توگه تر اوسه تاندوتازه پاتې دي. او په پای کې ېې هم له گړنۍ بڼې څخه لیکنۍ ته هم لاره موندلې او له ښايسته ډېر مهاله راهیسې شاعرانو، لیکوالو ،پښت پوهانو او تاریخوالو راخوندي کړي دي. په دې لړ کې ورته خوشال بابا درې ـ څلور سوه کاله پخوا داسې پېيلي جوه بښلې ده. پښتون په اصل سړبنی دی يا غورغښتی دی يا بېټنی دی لودي، غلجی د بېټ له لوره په سړبن پورې بیا کرلاڼی دی د پښتنو ټبرنیو روایتونو له مخې دغه پنځه ټبرونه په لومړي سر کې د يو گډ ورنیکه قیس کاس ساک يا په اسلامي نامه عبدالرشید له درو ځامنو څخه آره اخلي سړبن ـ غرغښت ـ بېټنی بېټ نیکه . ددغو درو پلرونو زوزات په ٬٬٫اصلي ٫ پښتنو کې راځي او د پاتې دوو زوزات متوزي او کرلاڼي د ٬٬وصلي٫٫ پښتنو په نامه بلل کېږي . مانا دا چې د لومړنيو درو پلرونو يا په بله وینا د بېټ نیکه د زامنو پر ځای د لوڼو له زوزات څخه دي. د ظفر کاکاخېل ۱۲۶۵ ـ ۱۲۶۶مخ له ویناسره سم پنځه گوني ښاخونه ټول ۴۰۵ غوره ټبرونه رااخلي ، په دې ډول . سړبني ټبرونه ۱۰۵ غرغښتي ټبرونه ۹۵ بېټني ټبرونه ۲۵ متوزوي ټبرونه ۵۲ کرلاڼي ټبرونه ۱۲۸ او په پښتو كې خېل او زي دواړه د زوی په مانا دی د ټولو ټبرونو لړليک لکه څنگه چې ويل شوي دي چې پښتانه ټول په بنيادي توگه په څلورو قبيلو يعني سربڼي،بېټني،غرغښت او کرلاڼې کې ويشل شوي دي،لاندې په دې څلورو واړو قبيلو کې چې څومره قبائل دي هغه ورکړی شوي دي: بيټني بيټني ښاخ کې دا وړې قبيلو راځي: کرلاڼي کرلاڼي ښاخ کې دا ټبرونه راځي: سرچينه پښتو او پښتانه د ژبپوهنې په رڼا کې له ساکي مخينې سره د پوهاند زیار لیکنې ۲۹۱ ـ۲۹۳مخ. پښتانه
نامتو پښتانه

پښتانه چې د پختانه په نامه هم پېژندل کېږي پټانان يا افغانان د افغانستان يوه توکميزه ډله ده چې د دغه توکم د ټولو وگړو شمېر په پاکستان او افغانستان کې نژدې ۷۰ ميليونو ته رسېږي. دا توکم د نړۍ په څينې نورو هېوادونو لکه ايران، هند، او د عربي متحده ايالاتو برسېره په ځينې نورو اروپايي هېوادونو کې هم مېشته دي. پښتانه پخپلې مورنۍ ژبې پښتو خبرې کوي، خو ځينو يې د جغرافيايي موقعيت او د نورو ژبو څخه د اغېزمنېدو له کبله خپلې ژبې بدلې کړي، چې په دغو ژبو کې ځينې پاړسي ژبه، اوردو ژبه، هندي ژبه او انگرېزي ژبه خپله کړې. په هند کې پښتانه د پټان په نامه پېژندل شوي. نامتو شخصيتونه پښتانه
اتل

اتل سپورت، يو داسې څوک چې په سپورتي لوبو کې تر ټولو غوره او پياوړی وي. اتل ملي، د يوه هېواد په تاريخي پېښو کې، او يا هم د يوه هېواد د ملي گټو د ژغورنې وگړی. دا هم وګورئ سرچینې
گڼرسنۍ

گڼرسنۍ، له گڼو رسنیو لکه: غږ، انځور، ویډیو. سیلن ... څخه یوځای د استوزې د استولو لپاره گټې اخیستې ته گڼرسنۍ وایی. د اړیکتیاو سکښت سکښت
ويليم فاکنر

ويليم فاکنر په د امريکا د مي سي سي پي په نيو آلباني کې په يوه سياستواله کورنۍ کې نړۍ ته سترگې وغړولې. د ماشومتوب پړاو يې د خپل نيکه کلنل فاکنر سره پيل کړ چې هغه هم پياوړى ليکوال او سياستوال وو او په ١٩٨٩ کال د خپلو سياسي رقيبانو په لاس ووژل شو. په ١٩٠٢ کال کې آکسفورډ ته له خپلې کورنۍ سره لاړ او په پوهنتون کې يې لوړې زده کړې پيل کړې. ويليم د لومړۍ نړيوالې جگړې پر مهال لوړې زده کړې خوشې کړې او په آکسفورد کې په يو بانک کې په کار بوخت شو او له هغې وروسته د کاناډا په هوايي ځواک کې په کار بوخت شو چې له نړيوالې جگړې وروسته بېرته آکسفورد ته لاړاو په مي سي سي پي پوهنتون کې په زده کړو بوخت شو. د زده کړو ترڅنگ يې د محصلينو په خپرونه کې انتقادي مقالې او شعرونه خپرول، خو په ١٩١٩ کې يې په کلي توگه پوهنتون پرېښود او نيويارک ته لاړ. هلته يې په يو کتابتون کې په کار پيل وکړ او له بېلابېلو کارونو وروسته يې په خپلو پيسو د د مرمرين فاون يو ديوان خپور کړ. پدې وخت کې له مشهورو ليکوالو او اديبانو سره هم آشنا شو چې له هغې جملې شروود اندرسن سره يې نږدې آشنايي پيدا شوه او د هغه په کور کې زيات پاتې شو. فاکنر د شرووډ انډرسن تکړه ليکوالې په مرسته په ١٩٢٦ کال خپل لومړى ناول خپور کړ او په ١٩٢٥ کال کې يې له خپل يو دوست سره ايټاليا ته سفر وکړ او له هغه ځايه آلمان او فرانسې ته لاړ. اکسفورد ته له را تگ وروسته يې گڼ داستانونه خپاره کړل چې له هغې جملې يې ماشې، ١٩٢٧ او سارتوريس، ١٩٢٩ ته اشاره کولاى شو. په همدې کال يې د غوسې او شور ماشور ناول خپور شو چې د گڼو کره کتونکو پام يې ځانته را واړاوه. د ١٩٢٩ کال په جون مياشت کې يې د خپل ماشومتوب د پړاو له ملگرې سټل اوډلم سره واده وکړ. په دې مهال کې د پوهنتون د برېښنا په مرکز کې ساتونکى وو او هلته يې خپل پنځم ناول د په نوم وليکه چې پکې د وژنو، زنا او فحشا ناوړه برخليکونه پکې ترسترگو کېږي. فاکنر په ١٩٣١ کې د حريم په نوم ناول خپور کړ چې شهرت، بريا او پيسې يې ورته ډالۍ کړې، پدې داستان کې هم بې محاکمې وژنې او تيري ترسترگو کېږي چې د هغه استعداد پکې ښه ځلېدلى دى. په همدې کال کې يې په گست مياشت کې روښنايي په نوم داستان کې د يوې حاملې نجلۍ کيسه وکړه. په دې کلونو کې هغه گڼ نور آثار وپنځول چې پکې وحشي ونو، کلي، تمثيل او ښار او داسې نورو ته اشاره کولاى شو. فاکنر په ١٩٥٠ د نوبل د ادبي جايزې او په ١٩٥ کال کې د ښار د داستان له امله د پوليتزر جايزې په تر لاسه کولو بريالى شو. د فاکنر وروستى ناول د کيسه بورانو په نوم د ١٩٦٢ کال په جون مياشت کې خپور شو او خپله هم د همدې کال په جولاى کې د زړه د سکتې له امله په آکسفورډ کې ومړ. اخځونه امريکايي ليکوال
عبدالرسول امين

پروفیسر عبدالرسول امین ١٩٣٩ ز.دمې له ۱۰ ـ ۲۰۰۹.ز.داکتوبر ۳۱ د کونړ ولايت په وټه پور کلي کې دمحمد امين خان په کورنۍ کې زيږيدلي و. زده کړې لومړنۍ زده کړې يې په افغانستان کې سرته رسولى او د مينځنيو او لوړو زده کړو ترسره کولو لپاره په ١٣٣٤ کال کې پېښور ته تللی و. په پېښور کې يې يو کال دانگريزي او اردو ژبې زده کړه وکړه او بيا دمينځنيو زده کړو دسرته رسولو دپاره د فارورډ سکول اينډ کالج کې شامل شو. په ١٩٦٠ کال کې فارغ شو او د لوړو زده کړو د پاره دپېښور په اسلاميه کالج کې داخله واخيسته. په ۱۹٦٦ کې ېې دماسټرۍ سند ترلاسه کړ وروسته له هغې بيرته افغانستان ته ستون شو . په افغانستان کې ېې دندې پروفیسر عبدالرسول امين افغانستان ته په بيرته ستنيدو دپښتو ټولنې غړيتوب ترلاسه کړ او بيا دکابل پوهنتون دادبياتو او بشري علمو په پوهنځي کې داجتماعي علومو داستاد په توگه وټاکل شو.. پروفيسر امين په ١٣٥٨ کال کې دوخت د رژيم دمخالفت په اثر زندان ته وليږل شو. او د زندان څخه تر خلاصيدو وروسته په افغانستان باندې دسرو لښکرو دراتگ سره سم پېښور ته کډوال شو. د کډوالۍ په مهال ېې کلتوري او سیاسي هلې ځلې د ١٩٨٠ څخه تر ١٩٨٥ کالو پورې په پېښور کې دملي اسلامي محاذ په تنظيم کې او هم دافغان اطلاعاتي مرکز کې کار کاوه. په ١٩٨٥ کال کې ، چې دده او يو شمير نوروافغانانو له خوا دازاد افغانستان دليکوالو ټولنه وفا جوړه شوه دی يې د ريس په توگه وټاکل شو وروسته دغه ټولنه دافغانستان دمطالعاتو په مرکز بدله شوه چې بيا هم پروفيسر امين يې مشري کوله. رسول امين دکډوالۍ په محال دمرکز له خوا يو لړ ملي او نړيوال سيمينارونه او کانفرانسونه جوړ کړل. دخپلواکۍ په نوم مجله ، دوفا مجله ، دوفا اخبار ، دافغانانو جريده او په سلگونو کتابونه يې ددغه مرکز څخه چاپ او خپاره کړل . همدارز دافغانستان دمسلى په اړه په ډيرو ملي او نړيوالو سيمينارونو او کانفرانسونو کې هم کډون وکړ ، چې دهغې په ترڅ کې دامريکي متحده ايالاتو ، انگليستان ، فرانسي ، المان ، مرکزي اسيا ، ډنمارک ، هالينډ ، بلجيم ، سويس ، يونان ،ايټاليا ، ناروى ، مصر او نورو هيوادونو ته سفرونه وکړل کله چې په روم کې دافغانانو له خوا دافغانستان دمسئلې دحل په اړه افغانان سره راټول شول رسول امين يې دمخکښانو دډلې څخه و او بيا وروسته کله چې دبون دتاريخي پريکړې وروسته په افغانستان کې لنډ مهاله اداره رامينځ ته شوه دپوهنې دوزير په توگه وټاکل شو. لیکلي او چاپي اثار د پروفيسررسول امين يو شمير ليکني اثار چاپ شوي او هم دنورو ژبو څخه يې ډير اثار ژباړلي او چاپ باندې ېې رسولي دي ، يوه مهمه رساله ېې افغانستان د تاریخ له خطرناک پېچومي تېرېږي ۱۳۷۵ نومېږي. مړینه پروفيسر امين دلنډ مهالې ادارې تر شپږ مياشتو پورې وزارت څخه وروسته دافغانستان دمطالعاتو دريس په توگه خپله موسيسه پر مخ وړله او له دې لارې يې دخپلو افغانانو په خدمت کې و. د ٢٠٠٩ کال داکتوبر دمياشتې په ٣١ داسټريليا دملبورن په ښار کې دورپېښې ناروغۍ له امله له دی نیمگړی نړۍ څخه ېې د تل لپاره سترگی پټی کړې. سرچینه سباوون مجلې وېب پاڼه افغان ليکول پښتانه پښتانه ليکوال افغانان
نعمت پژواک

ډاکتر نعمت الله پژواک په ۱۳۰۷هجري لمریزکالدزمري د میاشتې په ۲۱ ــ ۱۳۸۸ هجري لمریز کال په کابل کې د مرحوم حفیظ الله په کاله کې زېږیدلی و . زده کړې نوموړي د ښونې او روزنې په څانگه کې لوړې زده کړې کړې وې . دندې او د حبیبې لېسې د مدیر ، د پوهنې د وزارت د ثانوي تدریساتو د ریس ، د بامیانو د والي ، د کابل ولايت د والي ، د کورنیو چارو د وزیر د پوهنې د وزیر، او د صدراعظم د سلاکار وزیر او مرستیال په توگه یې دندې ترسره کړې وې . په کډوالۍ کې ېې دندې نوموړي لس کاله د امریکا په بېلابېلو علمي موسیسو کې هم د افغانستان د ژبو پښتو او درې تدریس کړی دی . ډاکتر نعمت الله پژواک د افغانستان سیاسي او فرهنگي شخصیت د جمعې په ورځ د۷۹ کلونو په عمرېې د امریکا د ویرجینیا په ایالت کې له دې نړۍ سترگې پټې کړې . سرچینه د سباوون مجلې وېبپاڼه افغان سياستوال
حامد کرزی نړيوال هوايي ډگر

حامد کرزی نړيوال هوايي ډگر چې پخوا د د کابل نړيوال هوايي ډگر او د خواجه رواش هوايي ډگر په نومونو هم یاديږي په ۱۹۶۰ زېږديز کال کې د وخت د حکومت لخوا جوړ شو چې د کابل ښار له مرکز څخه ۱۶ کيلو متره واټن لري. د کابل هوايي ډگر هوايي ليکې او سفرونه انځورتون د افغانستان هوايي ډگرونه
د نن مجله

د نن افغانستان نوم مجله چی د کابل ځخه نشریږی. پښتو رسنۍ
عبدالصبور صمدي

عبدالصبور صمدي د عبدالصمد زوى دری ديرش کال وړاندې په جلاال اباد ښار کې زيږيدلى دى . زده کړې لومړنۍ زده کړې يی په جلال اباد او کابل کې ترسره کړي دي او بیا د ننگرهار پوهنتون د ښوونې او روزنې د پوهنځي په پښتو څانگه کې شامل شوی دی او د لیسانس په درجه ترې فارغ شوی دی . ښاغلی صمدي د ننگرهار ولايت په دولتي تلويزون کی دنده تر سره کوي. صمدي سربېره پردې چی غښتلی ممثل دى ، په گڼو پروگرامونو ، ډرامو ، تمثیلي ټوټو او فلمونو کې ونډه اخيستې ده ، تر څنگ يی د کمپيوتر پر بېلابېلو پروگرامونو پوهاوی لري . خو له دی ټولو خبرو سره سره دى يوه بله ځانگړنه هم لري ، چې هغه د خطاطۍ هنر دی چې ښاغلی صمدي ترې برخمن دى . ده په دې برخه کې ډېر کار کړى او شاگردان يې هم روزلي دي . اخځونه
سردار يوسف زى

ښاغلى سردار يوسف زى په ملکنډ کې زيږيدلى ، خپلې زده کړى يې د پېښور په پوهنتون کې پاى ته رسول دي . د پښتو موسيقي منل شوى سندرغاړى سردار يوسفزى ، د ښکلي غږ لرونکى په موسيقي پوه او په پښتو موسيقي کې خپل ځانگړى ځاى لري . ښاغلى سردار يوسفزى په کال ٢٠٠٣ کې په موسيقي پيل وکړ ، لمړى سندرې يې فولکوريکې سندرې وې . تر اوسه پنځه البومه لري . د افغانستان او پاکستان په تلويزيونو کې يې سندرې ثبت کړي دي . سردار يوسفزى د سندرو ويلو تر څنگ د سندرو کمپوزونه هم جوړوي . اخځونه پښتانه سندرغاړي
هري رود

هريرود د بابا دغره له لو يديځو لمنو څخه چي ۴۰۰۰ متره ارتـفاع لري او بند سر جنگل نوميږي ، سرچينه اخلي ، هر يرود د سنگل آب او سرجنگل له اوبو سره تر يوځای کېدو وروسته گړندی دسياه کوه او سپين غر ترمنځ له ختيځ څخه لوېديځ ته درومي . دهرات د او بې په ولسوالۍ کي د تگاو ايشان اوبه ورسره يوځای کيږي . هر يرود دهرات دښار له جنوب څخه ترتېرېدو وروسته دغور يانو شگلنو دښتوته ننوزي . دهرات په کوشان کي هر يرود دسمندرڅخه لوړ موقعيت لري . دهرات له اسلام کلا څخه مخ په ذوالفقار شمالاً ۳۰ کېلومتره دافغانستان او ايران ترمنځ طبيعي سرحد جوړوي . په ۱۹۸۸ کال دهر يرود دبت حساب سوی دئ . د افغانستان سیندونه هرات
د هرات جامع جومات

د هرات جامع جومات بنسټ ایښودونکی سلطان غياث الدين غوري دی، چې دده زیارت هم دهمدې جومات په شمالي برخه کې تر یوې گنبدې لاندې څرگند دی او دامشهور واکمن په ۱۲۰۲ م کال کې په حق رسیدلی دی. د دې جومات په جنوبي برخه کې د غوریانو د دورې یو څه نقش و نگار هم پاتي دی، چې هلته یوه ښه روښانه او ښکلې کتیبه هم تر سترگو کیږي، چې د سلطان غیاث الدین نوم پرې لیکل شوی دی. دا جومات چې کله د تیموریانو په دوران کې د دویم ځل لپاره نقش و نگار شو ، دغوري دورې نقش پکې له منځه ولاړ، چې مخکې یې یادونه وشوه ، یوازې په یوه برخه کې پاتې و، خو په ۱۹۴۳ م ۱۳۲۲ هـ ش کال کې بیا کار پيل شو او په دې اړه زیار ایستل کېده، چې هغه پخوانۍ بڼه برسېرنه او د تیموري دورې نقش ترې یو پلو ته کړي چې دا کارونه د تیموري پاچا سلطان حسین بایقرا په وخت کې صورت نیولی و، چې دهغه واکمنۍ دوره له ۱۴۶۸ څخه بیا تر ۱۵۰۶ م پورې یوه زرینه او علم پروره دوره وه. انځورتون د افغانستان جوماتونه هرات
هيلري کلنټن

هيلري کلنټن چي پخوانی نوم ئي هيلري ډاين رودهام دی په ۱۹۴۷ ز کال د اکتوبر پر ۲۶ د شيکاگو پر شاوخوا د ايلينويس په ښار کښي په هغه کورنۍ کي دنيا ته راغلې چي رېښه ئي انگليسي ده . زده کړې هغې په ۱۹۷۳ ز کال داييل پوهنتون د حقوقو فاکولته پاي ته ورسوله. په همدغه پوهنتون کي په ۱۹۷۰ کال د خپل راتلونکي مېړه بل کلنټن سره هم معرفي سول . سياسي ژوند هيلري کلنټن په ۱۹۹۲ کال کي دماساچوسيت په ښارکي د ماشومانو د دفاع په فونډ کي حقوقي مشاوري دنده پر غاړه لرل. او په ۱۹۷۴ کال په واشنگتن کي د امريکا د کانگريس د حقوقي چارو دکميټې په اپارات کي مقرره سوله. هغې دواترگيت د مسلې او د ريچارد نيکسن پر خلاف چي بايد له مقامه گوښه سي د دوسې په څېړونو کي هم برخه اخيستې ده. په ۱۹۷۵ کال ارکنزاس ته ولاړه، او په همدې کال ئي دبيل کلينتون سره واده وکړ . په ۱۹۹۲ کال د بل کلنټن په انتخاباتي کمپاين کي ئې فعاله ونډه واخيسته. د هغه تر ټاکل کېدو وروسته ئي په ۱۹۹۳ کال کي دجمهوري رياست په چوکاټ کښي دروغتيايي خدماتو دکمېټې د مشري دنده پر غاړه درلوده. په ۱۹۹۴ کال کي د وايټواټر په مسله کي چي د ارکنزاس په ښارکي د ۱۹۷۰ نه تر ۱۹۸۰ کال پوري د بل کلنټن دغير منقول جايداد دمالې پر سر لانجه وه، يوه له مهمو څېرو څخه وه، دا په دې معنا چي دغه دعوه هغې پر مخ وړله. البته دا يو بله لويه قيصه ده چي د ددوي دزراعتي مځکو دمالي پر سره راپيدا سول او دا وايټواټر د مسلې په نامه ئې شهرت پيداکړ. کله چي په ۱۹۹۸ کال په سپينه ماڼۍ کښي ديوې پراکتيک کونکی انجلی، مونيکا ليوينسکي سره د بل کلنټن د نامشروع اړيکو راز رسوا شواو د دې مسلې پر س لانجه راپيداسول، دا مسله د سياسي رقابتو نوله مخي دومره گټه سول چي بايد بل کلنټن د جمهوري رياست له مقامه گوښه سوي واي. په همدي وخت کي هيلري کلنټن د خپل مېړه بل کلنټن په پلوی ودرېدله اوهغه ته ئي نجات ورکړ . په ۲۰۰۰ کال کي د دموکرات گوند لخوا د نيويورک د ښار نه کانديده هيلري کلنټن په ۲۰۰۱ کال د سناتور په توگه د امريکا په کانگريس کي دنده پر مخ بيايي. هيلري په ۲۰۰۶ کال کي د دوهم ځل لپاره بياهم دهمدې ښار نه دسناتور په توگه وټاکل سوه. هيلري د يوشمیر قوانينو په ليکلو کي فعاله ونده اخيستې او په ۲۰۰۲ کال کي ئي دامريکا په کانگرس کي د عراق پر خلاف دجگړې د پيل په پلوی رايه ورکړه. خو اوس په دي ورستيو وختوکې دعراق څخه امريکايي پوځونو دايستلو سرسخته پلوی ده. هیلاری دبیل کلینتون دخانمي له ۱۹۹۳ کال نه تر۲۰۰۱ کال پوري په سپينه ماڼۍ کي ژوند وکړاود امريکا لومړی مقام لرونکې ښځه وه . هيلري کلنټن په ۲۰۰۸ کال کې ئي د جمهوري رياست د مقام لپاره د دموکرات گوند دوهمې استازي په توگه له باراک اوباما څره سخته سيالي وکړه، خو دنومبر پر ۷ مه له دې سياليو نه ووتله او خپله ناکامي ئي ومنله. پس له هغه نه ئې د باراک اوباما په پلوی ئي فعاليت پيل کړ. دا دي اوس د دسمبر په لومړۍ ورځ ۶۱ کلنه هيلري کلنټن د باراک اوباما لخوا د امريکا دبهرنيو چارو د وزيرې په توگه ونومول شوه. د امريکا سياستوال
محمد کريم براهوي

محمد کريم براهوي د افغانستان داسلامي جمهوريت دکډوالو دبېرته راستنېدونکو چارو وزير دی. ژوندليک محمد کريم براهوي په ۱۳۳۴ هجري لمريز کال کې د نيمروز په ولايت کې زېږېدلی، خپلې لوړې زده کړې یې دلېسانس په سويه دتخنيک په اکاډمۍ کې دپلو ځواکونو د وسلو د تخنيک په برخه کې بشپړې کړې او له ۱۳۵۵ هجري لمريز کال څخه تر ۱۳۵۷ هجري لمريز کال پورې ېې دملي دفاع وزارت په اړونده جزوتامونو کې دافسر په توگه دنده ترسره کړې ده. ښاغلی براهوي له ۱۳۵۷ هجري لمريز کال وروسته دجهاد له ليکو سره يو ځای شو او په ۱۳۷۱ هجري لمريز کال کې دنيمروز دوالي او ددغه ولايت دڅلورمې سرحدي لوا دقوماندان په توگه او ددوهم ځل لپاره دموقتې ادارې په جوړېدو سره ددغه ولايت دوالي په توگه د۱۳۸۳ هجري لمريز کال دجدي تر مياشتې پورې يې دنده ترسره کړه. محمد کريم براهوي په ۱۳۸۳ او ۱۳۸۷ هجري لمريزو کلونو کې دافغانستان داسلامي جمهوريت په کابينه کې دقومونو، قبايلو او سرحدونو چارو دوزير په توگه دنده ترسره کړې او د۱۳۸۷ هجري لمريز کال په نيمايی کې دکډوالو دبېرته راستنېدونکو چارو دوزير په توگه ولسي جرگې ته دباور درايې دترلاسه کولو په خاطر وروپېژندل شو چې تر دې مهاله پردغه څوکۍ کار کوي. ښاغلی براهوي په بلوڅي، پښتو او دري ژبو تسلط لري. د افغانستان والیان افغانان بلوڅان افغان سياستوال افغان وزيران د شورای نظار غړي د شمالي ټلوالې غړي