ihanif/pashto-wikipedia-corpus huggingface dataset:
ابو الکلام آزاد

مولانا ابو الکلام ازاد د ذوالحجې په اتم تاريخ، کال ۱۳۰۵ هجري قمري، چې د اگست له ۶۱-۱۷سمې ۱۸۸۸ز د جمعې ورځې سره سمون خوري په مکه معظمه کې زېږېدلې دى. مخينه نوم يې احمد، لقب يې محي الدين او کنيت يې ابو الکلام ؤ. ازاد يې تخلص او تاريخي نوم فېروز بخت ؤ. د پلار نوم يې مولانا خير الدين ؤ. مولانا ابو الکلام ازاد بن شيخ خير الدين بن شيخ محمد هادي بن شيخ افضل بن شيخ محمد حسن. زده کړې مولانا صېب لومړنۍ زده کړې په مکه معظمه کې پيل کړې، سپېڅلې قرآن يې هورې زده کړ. په ۱۸۹۸ز کال يې پلار د هند کلکتې ښار ته راغې، لومړنۍ زده کړې يې له خپل پلار څخه ترلاسه کړې. مولاناصېب په يوه علمي کورنۍ کې سترگې غړولې وى. په دې کورنۍ کې په يوه وخت پينځه کسه درس ورکوونکي پوهان، فتوا ورکوونکي، د سلوک او طريقې څښتنان پيدا شوې دي. کله چې مولانا شاعري پيل کړه، نو عبدالواحد خان يې تخلص ازاد کېښود. ۱۹۹۰ز کې يې پاړسي او ۱۹۰۳ز کې يې درس نظامي ترلاسه کړل. د شاعرۍ سمونه يې مولوي ظفر احسن شوق دنيوي وکړه. ادبي ژوند د نيرنگ عالم په نام يې يو کتابگوټې هم خپور کړ، کوم چې دده د ادبي ژوند پيلامه گڼل کېده. وروسته يې بيا لسان الصدق په نامه يوه مياشتينۍ د کلکتې له ښار څخه په ۲۰ د نومبر کال ۱۹۰۳ کې راوکښله. د هند د خپلواکۍ غورځنگ او مولانا ازاد مولانا ازاد د لومړي ځل لپاره په ۱۹۱۶ز کال ونیول شو، او دکلکتې ته نژدې د رانچي په سیمه کې د څلورو کلونو لپاره نظربند و. پدې دوران کې یې خپل کتاب تذکره ولیکه. بیا یې د خلافت په غورځنگ کې بشپړه ونډه واخیسته. په ۱۹۲۱ز کال د ترک موالات غورځنگ - وچلاوه، چې پدې کار کولو سره یو ځل بیا ونیول شو او د یو کال لپاره بند ته ولېږل شو. له سزا اورونې څخه مخکې مولانا ازاد په عدالت کې یو جرات مندانه او بېباکانه بیان ورکړ، چې دا وینا او بیان د حق ویلو یو تلپاتې مشال په څۍر ترنن ورځې پورې ژوندې پاتې دی. دانگرېز ښکېلاکگرو لخوا دې پد تور نیول شوې و،چې ده په دوه ځایونو کې داسې ویناوې کړي، چې د ۱۲۴ انگریزي قانون د مادې له مخې دې مجرم دی. ددې الزام په ځواب کې مولانا ازاد داسې اعتراف وکړ: زه اقرار کوم، چې ما یواځې په دې دوه ځایونو کې نه بلکه له تېرو دوه کلونو راهیسې ۱۹۲۰-۱۹۲۱ز ترمنځ په خپلو بې شمېره ویناوو کې دارگه او د همدې موخې لپاره ددې په څېر نور لدې څخه زیات ښکاره او پرېکنده جملې کارولي دی. تړلې موضوع سرچينې گوهر ناياب د اشخاصو انسائکلوپېډيا، ليکوال: حفيظ گوهر. ایمان اور عقل، لیکوال: مولانا ابو الکلام ازاد، مکتبه قرانیات-لاهور فلسفه هندي فيلسوفان هندي عالمان ختيز فيلسوفان
موساد

موساد څارګره استخباراتي اداره د نړیوالو څارګریزه ادارو ترمنځ یوه پېچلې اداره ده، چې په اسرائیل هېواد پورې اړه لری. ددې ادارې بشپړ نوم چې مانا یې د څارګریزو او ځانګړو خدمتونو انسټېټیوټ دی. دا اداره د خپلې بڼې د اداو یوه بې سارې ځواکمنه اداره ده، دا اداه ځان د امریکا تر څارګرې ادارې سي.آی.اې هم ځانته ډېر اښت وکوي. پېښلیک د موساد څانګې د موساد اداره ۸ څانگې لری. د کورنۍ سازمانونو څانګې، ددې ډلې مشران او د فعالیت مرکزونه چي په پټه توګه کار کوی. د اطلاعاتو راټولوونکې څانګه: د موساد ستره څانګه ده، چې د څارګریزو عملیاتو دنده پ غاړه لری. د سیاسي او مرستندویه چارو څانګه وادات: دا برخه سیاسي فعالیت او له دوست هېوادونو سره د څارګرېزو مرستو په څېر دندې ترسره کوي. د واداد غړی په لاندې ډول دی: د نظامي اطلاعاتو مدیر چې په آمان یادېږي. د کورنیو چارو اطلاعاتي مدیر شین بت د عمومي امنیت سازمان مدیر شاباک د بهرنیو چارو وزارت د چارو لارښود او جوړوونکي دا مرکز د سیاسي او ډېپلماټیک جاسوسۍ په توګه کاروي. د موساد څانگې د موساد اداره ۸ څانگې لری. کورني سازمانونو څانگې، ددې ډلې مشران او د فعالیت مرکزونه په پټه توگه کار کوی. د اطلاعاتو راټولوونکې څانگه: د موساد ستره څانگه ده، چې د څارگریزو عملیاتو د مسؤلیت په غاړه لری. د سیاسي او مرستندویه چارو څانگه وادات: د سیاسي فعالیت او له دوستو هېوادونو سره د څارگرېزه مرستو ترسره کولو څانگده ده. د واداد غړی په لاندې ډول دی: د نظامی اطلاعاتو مدیر چې په آمان یادېږي. د کورنیو چارو اطلاعاتي مدیر شین بت د عمومي امنیت سازمان مدیر شاباک د بهرنیو چارو وزارت د چارو لارښود او جوړوونکې دا مرکز د سیاسي او ډېپلماټیک جاسوۍ په توگه کارول کېږي پټ عملیات بریالي عملیات د موساد د کومانډو لخوا په ۱۹۸۶ز کال د اېټاليا هېواد څخه د مردخای وانونو په نامه سړي تښتونه او په پټه توګه تر خپل هيواده د هغه لېږد. نوموړې سړې په دې تورن ؤ، چې د لومړي ځل لپاره یې د دیمونا اټومی بټې په نامه د اسراییلو د اټومي وسلې جوړونې راز ښکاره کړ. د فلسطین د مقاومت اسلامي غورځنګ بنسټګر شيخ احمد ياسين شهادت چي د مارچ پر ۲۲ په کال ۲۰۰۴ کي ترسره سو. د هغه شهادت نړیوال غبرګونونه راوپارول. او په دې اړه یو پرېکړه یک هم د امنیت شوا لخوا مخکې وړاندې سوه، حال دا چې د ۱۱ موافقو او ۳ مخالفو رایو په ورکولو سره ومنل شو، خو د تل په څېر د امریکا لخوا په وېټو کولو سره دا پرېکړه بې پايلې وبلل شوه. دې اداې په د ۲۰۲۰م کال د نومبر پر ۲۷مه د ايران اټومي ساينسپوهمحسن فخري زاده د ايران په تهران ښار ترور کړ. د ۱۱ اپریل ۲۰۲۱ د ایران پر نطنز بټۍ سایبري برید. ناکامه عملیات د موساد مشران رئوبن شیلواخ ۱۹۵۲ - ۱۹۴۹ ایسر هرئل ۱۹۶۲ - ۱۹۵۳ مثیر عمیت ۱۹۶۸ - ۱۹۶۳ تسوی زامی ۱۹۷۴ - ۱۹۶۸ ایتسخاک خوفی ۱۹۸۲ - ۱۹۷۴ ناخوم ادمونی ۱۹۸۹ - ۱۹۸۲ شبتای شاویت ۱۹۹۶ - ۱۹۸۹ دانی یاتوم ۱۹۹۸ - ۱۹۹۶ افرائیم هلوی ۲۰۰۲ - ۱۹۹۸ مئیر داگان تر دې مهاله - ۲۰۰۲ دا هم وگور هاگانا د نړیوالو څارگریزو ادارو لړلیک سرچیې د موساد وېب پاڼه په انگریزي ژبه انگلېسي پوهنغونډ موساد، لیکوال: رونالډ پاین. څارگرې ادارې
امام محمد

د امام محمد کنیت ابو عبدالله، او د شېباني ته یې نسبت د نسب له مخې نه دی، بلکه د ولا له مخې دی. بشبړ نوم یې محمد بن الحسن الشیباني دی. امام محمد رحمه الله د اما اعظم رحمه الله له نوموتو زده کوونکیو څخه دی، او همدې ؤ، چې د حنفي مذهب په پښو ودرولو کې یې خپل مهم رول ولوباوه. په کومه ورځ چې امام اعظم صېب ومړ، په هغه ورځ د امام محمد رحمه الله عمر ۱۸ کاله ؤ، نو همدا وجه ده، چې امام محمد د امام اعظم صېب څخه ډېره گټه پورته نکړای شوه، مگر ده د حنفي فقهې پوهه او زده کړه له امام ابو یوسف رحمه الله څخه ترلاسه کړه، او لوړو پوړیو ته پکې ورسېد. دارنگه یې له امام اوزاعی رحمه الله او امام ثوری رحمه الله څخه هم درس او تدریس وکړ. درې کاله له امام مالک رحمه الله سره پاتې شو، او د حدیثو، فقه او د آراو ځانگړې پوهه یې ورڅخه ترلاسه کړه. د امام محمد ځانگړتیاوې لیکنې او اثار په لیکنو یې شننې او شرحې لیکل سرچینې امام اعظم رحمةالله علیه، لیکوال: ابو زهره مصري. ۶۹۹زوکړې ۷۶۷ مړینې سني اسلام حنفي مذهب حنفيان مسلمان فيلسوفان تبع تابعین
امام زفر

امام زفر بن هذیل رحمه الله له صاحبینو امام ابو یوسف او امام محمد رحمة الله علیهما څخه مخکینې زده کوونکې ؤ، او د ۴۸ کالو په عمر کال ۱۵۸هجري سپوږمیز وفات شوې دی. ددې امام پلار عرب او مور یې عجمه وه، نو له دې وجې په ده کې دا دوه جوهره سره راټول شوی ول. دده په استدلال کې ډېر قوت او توان ؤ..... او د حنفی فقهی امام وه. ۶۹۹زوکړې ۷۶۷ مړینې حنفي سني امامان سني مسلمانان مسلمان پوهان سني مسلمان پوهان اسلامی پوهان د اسلام مسلمان پوهان د اسلام سنی مسلمان پوهان مسلمان فقها تبع تابعین څلور امامان لس اسلامي مذهبونه د مذهب بنسټ اېښودونکې حنفي مذهب بنسټ اېښودونکې حنفي مذهب پوهان
سيد قطب

د سېد قطب اصلي نوم سېد دی، او قطب یې د کورنۍ نوم دی. دده نیکونه له آره د عربي ټاپووزمې ول. ددې کورنۍ یو مشر له نوموړي ځای ځخه د مصر پر لور هجرت وکړ. د سېد قطب پیداېښت د اکتوبر په ۹مه کال ۱۹۰۶ز د مصر په اسیوط نومي ولسوالۍ په موشا کلي کې شوې دی. لومړنۍ زده کړې یې په همدې کلي کې پيل کړې، او لوړې زده کړې یې د قاهرې په پوهنتون کې ترسره کړې، او بیا په همدې پوهنتون کې پروفېسور شو. نوموړى د إخوان المسلمين ګونډ غړيتوب لري او په اسلامي احکامو کې سخت ؤ سېد قطب په مصري ټولنه کې د یوه ادیب په توگه راوټوکېد، د سیاسي او ټولنیز نقاد په توگه یې نوم وگاټه. دده مهم لیکلې اثر د قرآن پاک تفسیر دی، چې په عربي ژبه کې د في ظلال القرآن په نامه یادېږي. دا تفسیر د نړۍ زیاتره ژبو ته ژباړل شوې دی. د اسلام دا نامتو داعي، مفکر، او مفسر د مصري حکومت لخوا د بلوا او بغاوت په تور د زندان تورو تمبو شاته اچول کېږي، او د اگست په ۲۵مه کال ۱۹۶۶ز په دار ځړول کېږي. له اخوان المسلمون سره اشنایي او غړیتوب فلسفه ختيځ فيلسوفان مسلمان فيلسوفان مصري شخصيات مصري ادبپوهان اسلامي سياستپوهان مصري ليکوال مصري سياستوال عربي شخصيات اسلامي مفکران د زېږېدنې د مړينې فيلسوفان
ببو جانه

مېرمن حليمه مشهوره په ببو جانې د عتيق الله خان لور او د ميرواعظه له اولادې څخه وه چې د پلار له خوا سيده او د مور له خوا د امير دوست محمد خان لمسۍ وه. ببو جانه د امير عبدالرحمن خان ډېره گرانه ماندينه وه چې په هوښيارۍ او ښکلا يې شهرت درلود او هم يې له خلکو سره ډېره ښه رويه لرله، سخي او مېړه مخې مېرمن وه او تر اوسه په نورو کورنيو کې په ښه نامه يادېږي. دې مېرمنې کله کله په دري ژبه شعرونه هم وييل چې د ښځو په مخصوص اخبار ارشادالنسوان کې چاپ شوي او ماته يې يوازې دا درې بيته د مرحوم محمد سرور گويا په واسته لاس ته راغلي دي چې دلته يې د نمونې په توگه وړاندې کوم. استقلال وايي چې يو وخت امير عبدالرحمن خان د نرگسو يوه گېډۍ ورته ولېږله چې دې مېرمنې دا بيت ورواستاوه: دا هم وايي چې دا مېرمن پر امير عبدالرحمن خان دومره گرانه وه چې امير به وييل: ما تر اوسه شعر نه دی وييلی خو د ببوجانې د پاره يې وايم او دا دوه بيتونه يې د هغې په ستاينه کې ووييل: سرچينې پښتنې مېرمنې - ۲۵ مخ د بېنوا اثر - د کابل چاپ د افغانستان نوميالي
بله نسته کندهارۍ

دا مېرمن د هلمند د زمينداور په گردي باغران کې اوسېدله د آغا محمد خان لور او د پښتو ژبې شاعره وه او د ۱۳۰۰ هجري سپوږميز کال په شاوخوا کې يې ژوند کاوه. په پېغلتوب کې له دُنيا تللې وه. وايي چې د شلو کالو په عمر د غيرې کوتل ته په لرگو پسې ختلې وه او هلته له يوه پاڼه لوېدلې او مړه شوې وه. ددې د يوه شعر څو بيته ما د يو سپين ږيري له خولې اورېدلی او يادداشت کړی او هغه دا دی: سرچينه پښتنې مېرمنې - ۲۶ مخ - ليکوال ارواښاد بېنوا پښتنې شاعرانې
عبدالقدير خان

عبدالقدير خان په انگرېزي: د پاکستان د اتومي بم پلار د اپرېل په ۲۷مه نیټه کال ۱۹۳۶ز د هند په بهوپال ښار کې زېږېدلې دی. د پلار نوم یې عبدالغفور خان ؤ، چې د ښوونې او روزنې له څانگې سره یې سر و کار ؤ. دده پلار یو متقي او پرهېزگار سړی ؤ. ډاکټر عبدالقدیر په یوسفزی پښتون دی. نوموړی په خپلو خویندو، وروڼو کې په شپږم نمبر راتلو. لومړنۍ زده کړې یې د حمیدیه ښوونځي څخه پیل کړې.تر لسمه پورې هورې ؤ، او د اگست په ۱۵مه کال ۱۹۵۲ز د کراچۍ رام سوامي نومي ځای ته راوکوچېد، او بیا یې په ناظم اباد کې استوگنه غوره کړه. ډاکټر صاحب پيدا شوي خو په هند کښې وو خو په نسل یوسفزی پښتون وو۔دوي د پاکستان دپاره ايټم بم جوړ کړو او پاکستان يې د دنيا په ايټمي طاقتونو کښي شامل کړو۔ سرچينې ساينسپوهان پښتانه .
آدم خان يوسفزی

ادم خان يوسفزی په انگرېزي: د حسن خان زوی، په خټه يوسفزی ميټه خېل و او د ۹۵۰ هـ کال په شاوخوا کې د سوات په بريکوټ کې اوسېده او د خپل وخت مشهور خانزاده و. ادم خان د هغې کيسې اتل هم دی چې په پښتو کې د ادم خان او درخانۍ د نکل په نامه شهرت لري. د هغه ژوند د هند د مغولي واکمن جلال الدين محمد اکبر ۹۶۳ هـ - ۱۰۱۴ هـ په وختونو کې وو، ځکه چې د ادم خان او درخانۍ په کيسه کې څو ځايه د اکبر پاچا نوم ياد شوی دی. همدا شان د هغه وخت د هند د مغولي حکومت صوبدار محسن خان چې، څه موده يې په کابل کې حکومت کاوه، يادوي. ادم خان د طاووس خان پر لور درخو يا درخانۍ مين وو، خو د ادم خان رقيب چې ميرمامی نومېده، غوښته چې ادم خان او درخانۍ سره جلا کړي. ادم خان د خپل عشق په لاره کې جنگونه کوي، څو چې په همدې لار کې قربانېږي او په ناکامۍ مري. د هغه تر مړينې وروسته درخانۍ هم د هغه په وير کې له نړۍ څخه سترگې پټوي او دواړه يو ځای سره ښخېږې. د دوی د مينې کيسه اوږده ده او څو څو ځلې په پښتو نثر او نظم ليکل شوې او چاپ شوې ده. مسټر راورټي د دغې کيسې نکل ډېرۍ نارې پر ملي وزن اشعار ليکلی او انگرېز مورخ ايلفنسټن په خپل کتاب کې د دغه نکل شهرت بيانوي. همدا راز د کندهار معاصر ليکوال ښاغلي محمد گل نوري دا کيسه بشپړه په خپل کتاب ملي هينداره کې د عوامو په لهجه په نثر ليکلې او په کابل کې چاپ شوی دی. په پېښور کې هم دا کيسه په نظم ليکل شوې او چاپ شوې ده. د خوشال خان خټک زوی عبدالقادر خان خټک دا کيسه ليکلې، برهان خان او مسعود د پښتو ژبې شاعرانو په نظم کړې ده. اوس به د آدم خان د کيسې څو نارې چې پر ملي وزن ويلې شوې او ځای پر ځای په هغه کيسه کې چې عوامو کې شهرت لري او د پښتنو په حجرو او مجلسونو کې د کيسې پر وخت په لوړ غږ بوللی کېږي د بېلگې په ډول راوړو: په يوه ناره کې آدم خان درخانۍ ته خپله مينه داسې څرگندوي: وايي چې ادم خان له موسيقۍ سره ډېره مينه درلوده او پښتني رباب يې ښه غږاوه، ځکه نو اوس په پښتو کې دا مشهوره ده چې که څوک د ادم خان د قبر د سر د ونې يو ډکی پرې کړي او د رباب زخه يې کړي، نو ډېر ژر به رباب زده کړي. د پښتو ژبې يو شاعر مسعود چې دا کيسه يې په نظم کړې ده، د ادم خان پر مړينه داسې وير کوي: د ادم خان د مړينې نېټه مالومه نه ده. سرچينې پښتانه شعرا ـ ا - ر له ۱۰۸ څخه تر ۱۱۴ مخه پورې. حيات افغاني - ۲۱۱ مخ پښتونستان - ۳۸۳ مخ د طلوع افغان ورځپاڼه - د ۱۳۱۳ هـ لمريز کال څلورمه گڼه د افغانستان نوميالي پښتانه
فردوس جمال

فردوس جمال خپلې هنري چارې يې له پيښورراډيونه پيل کړې چې وروسته تلويزيون شو. فردوس جمال دخپل ژوند ٣٠ کاله سيمنا ته ځانگړي کړي دي. دى په ١٩٥٤ کال کې په پېښور کې نړى ته راغلى دى .په خټه درانى دى اونيکونه يې له کندهاره پيښورته کډه شوي دي. خپلې هنري چارې يې له پيښورراډيونه پيل کړې چې وروسته تلويزيون شو. لومړنى تلويزيوني سريال يې ورکې لارې نوميدې چې دسيدرسول رسا دپيغلې دليکنې له مخې ترتيب شوى و، دى له هغولومړنيو لوبغاړونه دى چې په پنځوژبويې رولونه ترسره کړي دي . څه موده وړاندې يې دکوټې له تلويزيون نه يوه ډرامه خپره شوه چې ده پکې دترهگر رول لوبولی وو. دلاهوراوپيښورپه تلويزيونوکې دده زياتې ډرامې خپرې شوې دي. ډيرانعامونه اومډالونه يې ترلاسه کړي دي . دښه ځوان اداکار، دزريزې دغږ او ډيرځله دکال دښه اداکارلقبونه ورکړل شوي دي . پښتانه لوبگران پښتانه مسلمان لوبگران
ابو منصور ماتريدي

ابو منصور ماتریدي یو نامتو حنفي فقهي او د اهل سنت او جماعت له نامتو متکلمینو څخه ؤ. دې د معتزله ډلې له سرسختو مخالفینو څخه گڼل کېږي. د امام صېب د ژوند حالات څه زیات روښانه نه دي، هغه په دې مانا چې دده په ژوند پوره رڼا نده اچول شوې، مگر دده آند و آند افکار، نظریات دده له لیکنو څخه په روښانه ډول ترلاسه کېدای شي. دده نظریات له ده څخه وروسته راغلیو شننونکو او لیکوالو په ښه توگه سره شاربلي او روښانه کړي یې دي. دده په لارویانو کې زیاتره حنفي مذهبه دي، او د امام اشعري زیاتره لارویان د شافعي رحمه الله د فقهې لارویان ول، او په غالب گومان د احمد امین رایه هم دا ده چې: اشعریانو او ماتریدیانو ترمنځ چې کوم مامولي اختلاف لیدل کېږي، هغه په اصل کې د امام شافعي رحمه الله او امام ابو حنیفه رحمه الله د اصولو پایله ده. ظهر الاسلام- ۴ټوک امام ماتریدي د فقهې، اصول فقهې، او اصول الدین ستر عالم ؤ، ده د خپل پېر له سترو، سترو پوهانو څخه زدکړې ترلاسه کړې، چې له دې ډلې څخه د ابو نصر احمد بن عباس الصیاضی، ابوبکر احمد بن اسحق الجوزجاني محمدین مقاتل الرازی او نصر بن البلخي د یادولو وړ دي. امام ماترېدي د امام ابو حنیفه رحمه الله د زیاتره کتابونو روایت له همدې سترو هستیو څخه د امام محمد پواسطه کړې. امام ماترېدي د ډېرو لیکنو څښټن پاتې شوې، اود یادولو وړ کتابونه یې مسلمان امت ته په میراث کې پرېښي دي، چې په دې ډله کې د امام اعظم الفقه الاکبر شرحه د یادولو وړ ده. د امام ماتریدي افکار د امام ماتریدي په اړه مولانا شبلي نعماني وایی: عجیبه خبره خو دا ده، چې حنفي مذهب، چې په ټولو مذهبونو په نزد ستر او د لارویانو شمېره یې هم ډېره ده، او د گروهو اعتقاداتو له مخې ماتریدیه دي، خو بیا هم په علم کلام کې د اشعریانو په وړاندې د ماترېدیانو شهرت لږ دی. ددې لږ شهرت دا پایله شوه، چې نن سبا ډېری حنفي پوهان د اشاعره گروهې لارویان دي، حال دا چې په پخوا وختو کې به یو حنفي اشعري کېدل د اریانتیا وړ خبره وه. علامه ابن الاثیر په تاریخ الکامل ۴۶۶هجري واقعاتو کې لیکي چې دا ډېره عجیب خبره وه، چې څوک دی حنفي وي او بیا دې اشعري شي. د امام ماترېدي په وړاندې لوی مسلې پدې ډول دي: د اشیاؤ حسن او قبح عقلي دی. څښتن تعالی د چا له وسې څخه بهر هغه ته تکلیف نه ورکوي. څښتن تعالی ظلم نه کوي، او د هغه ظالم کېدنه ناشونې مهال ده. ایمان نه کمېږي، او نه زایاتېږي. انسان ته د خپلو افعالو قدرت او واک حاصل دی، او دا قدرت دده په افعالو کې پوره اغیز لري. د ژوند په ناامیدې کې هم توبه د منلو وړ ده. د پېنځه گونو حواسو په ذریعه یو څیز محسوسول علم نه دی، بلکه د علم ذریعه ده. سرچينۍ اسلام لس امامان حنفي پوهان ماترېدي مذهب نړيوال اديان متکلمين عرب پوهان د علم کلام پوهان ماترېدي پوهان ختيځ فيلسوفان مسلمان فيلسوفان اسلامي روڼ اندي د اسلامی لارښودان فيلسوفان
محمد شفيق همدم

ډاکتر محمد شفيق همدم د افغانستان د لغمان ولايت د عليشنگ په کلي کې په کال هچري د حمل مياشتې په څلورم تاريخ کې په يوه ستره او د علم او عرفان څخه ډکه کورنۍ کې سترگې غړولي ښاغلي ډاکتر محمد شفيق همدم خپل د زدکړې شروع د کابل لامع شهيد په ابتدايه کې اوسنۍ ليسه کې شروع کړيده او متوسطه زدکړې يې د لغمان ولايت د عليشنگ په ليسه کي او ورسته بيا د ننگرهار ولايت د جلالاباد ښار د شهيد محمد عارف په ليسه کې ثانوي زدکړي پاي ته ورسول چي په همدي کال کې د ننگرها د سياسي علومو او حقوقو پوهنځي ته داخل شو، خو د وخت ځينې سياسي او استبدادي فشارونو له کبله ددغي پوهنځۍ په پريښودومجبور شو، خو د علم او عرفان لمنه يي پرينخود او داځل د ننگرهار منځني طب انيستيتوت علوم طبي ننگرهار کي د راديولوژي د څانگي څخه په لومړي درجه فارغ شو. ښاغلي همدم پدي بساونه ونکړه ا و يو ځل بيا يي د سياسي او اقتصادي علومو ته مخه کړه او وکولاي شو چې ددي بهر څخه هم يوه څاڅکي وڅکي او خپل ديپلوم ترلاسه کړي. ښاغلي همدم د اسلامي، طبي، سياسي او اقتصادي علومو ترڅنگ بهرني ژبي لکه عربي، انگليسي او اردو يي هم زده کړ او د خپل دغي پوهې او تجربو څخه په گټه وکولاي شو چې تر خپل وس او بريد گران هيواد افغانستان ته خدمت وکړي. ښاغلي همدم د هيواد او نړۍ په کچه د سياسي څيړنې، کره کتنې او د دري ژبي د تکړه ليکوالانو په قطار کې شمارل کيږي.
شفقیار

نجیب الله شفقیار د عبدالرحیم زوی ،د۱۳۲۹ه ش ددلوی په میاشت کی دکابل په شهرآراکی زیږیدلی ، په ۱۳۵۱ کال کی دافغانستان په رادیوکی دانونسراوبیادنطاق یاویاند په توگه اووروسته دټلویزیون اوراډیودویاند په توگه په کارگمارل شوی دزدکړودترسره کولوترڅنگ په کال ۱۳۵۰ کی یی داصلاح اوهیواد له ورڅپاڼوسره دخبریال په توگه همکاری کوله ، په ۱۳۷۵ کال کی دهیواد دورځپاڼی دټولنیزوخپرونو مسوول ، بیا دحقیقت انقلاب ثوردورڅپاڼی کارکونکی ، بیادکارجریدی مسوول مدیر اودصنفی اتحادیودخپرونو دریاست مرستیال ، بیاد دوستی دمجلی مسوول مدیراودسولی اوپیوستون دسازمان دخپرونودریاست مرستیال ، ورپسی دجرگی دمجلی مسوول مدیراودسرحدونودچارو دوزارت دخپرونړدریاست مرستیال، بیا ددغه وزارت دکادرونواوپرسونل ریس بیادسنا دمجلی مرسیتال اوورپسی ددی مجلی مسوو ل مدیراودسنایا مشرانوجرگی دخپرونو مرستیال، او په پای کی د نگاه دجریدی مسوول مدیروو. له ۱۹۹۵ کال راهیسی په آلمان کی اوسی .واده یی کړی ، یوزوی اوڅلورلوڼی لری اواوس اوس دیوه آزاد ژورنالیست په توگه له آزادورسنیوسره همکاری لری .
ډومنيک ډي وېلپين

ډومنيک ډي وېلپين د فرانسې لومړی وزير لومړی وزير فرانسه ژاک شېراک فرانسه سياست
محمد قاسم نانوتوي

حضرت محمد قاسم نانوتوي رحمه الله دهند د نیمې وچې له نامتو اسلامي پوهانو څخه دی، چې په ۱۲۴۸هجري قمري کال زېږېدلې. اصلی نوم یې خورشېد حسن ؤ، د پلار نوم یې اسد علي او د نیکه نوم یې غلام شاه ؤ. د نسب لړۍ یې حضرت ابوبکر صیق رضی الله عنه ته رسېږي. محمد قاسم بن اسد علي بن غلام شاه بن محمد بخش بن علاو الدین بن فتح محمد بن ممد مفتي بن عبدالسمیع بن مولوي هاشم نانوتوي. مولوي محمد هاشم د اکبر بادشاه نږدې ملگرې ؤ. څو کلي او کورونه یې ورته په جاگیرکې ورکړي ول. مولانا نانوتوي رحمه پیداېښتي ذهین، پرهېزگار، لوړ همت لرنکې، بهادر، شجاع او قابل شخص و. د لوړې درجې شاعر و. له نانوتیه څخه د دیوبند پرلور ولېږدول شو. لومړنۍ زده کړې هورې یې له شیخ کرامت حسین څخه عربي ژبه زده کړه. ۲ محرم الحرام ۱۲۶۰هجري سپوږمیز له مولانا مملک علي سره ډلي ته ولاړ. دا هم وگور شاه ولي الله شاه عبدالعزیز شاه اسماعیل شیخ الهند حسین احمد مدني سرچینې گوهر نایاب، لیکوال: حفیظ گوهر،گوه پبلیکېشنز، کبیر سټریټ، اردو بازار-لاهور. فلسفه سني اسلام حنفي مذهب حنفيان ديوبندي ديوبنديان اسلامي هندي علماء
افغان لودي

محمد سليم خان لودي د خان جهان لودي له اولادې څخه د دري ژبې شاعر و، او په يوولسمه هجري پېړۍ کې په کابل کې اوسېده، روانه طمع يې درلودله او په اشعارو کې يې افغان تخلص کاوه. دا دوه بيتونه دده دي: سرچينې روز روشن - ۶۱ مخ سکينه الفضلا - ۵۳ مخ آريانا مجله - ۲ کال - ۱۱ گڼه، ۵۴ مخ لودي پښتانه - ۳۴۰ مخ پښتو آريانا دايرة المعارف، ۱۲ - ۳۴۶ مخ
شفيع الله بابرزی

شفيع الله بابرزى د خداى بخښلي عبدالوهاب زوى په ١٣٤٠ لمريز کال د شينوارو په سپين غر ولسوالۍ کې دې دنيا ته سترگې غړولې دي. زده کړې لومړنۍ زده کړې يې پخپله سيمه کې ترسره کړي ، وروسته يې د هلمند ولايت له کرنې ليسې څخه د دولسم ټولگي بريليک تر لاسه کړى دى . په ١٣٥٨ لمريز کال کې د کابل پوهنتون د کرنې پوهنځي پر وره ورننوت او په ١٣٦١ لمريز کال کې د لسانس بريليک تر لاسه کړ. دندې د کورنيو چارو وزارت د خپرونو په برخه کې يې کار پيل کړ . د دې تر څنگه يې د افغانستان د ملي راډيو ټلويزيون په هنري پروگرامونو کې فعاله ونډه اخيسته . د افغانستان په ملي راډيو ټلويزيون کې د نوموړي په سلگونه شعرونه عبدالله مقري ، بريالي صمدي ، گلزمان ، منگل ، نغمې ، سرفراز ، اشرف گلزار ، نازيه اقبال ، گلزار عالم ، ماسټر علي حيدر او گڼو نورو سندرغاړو د موسيقۍ په پردو کې زمزمه کړي دي . ادبي ژوند چاپي اثار د ښاغلي بابرزي د شعرونو دوه ټولگې د خيمې سيوري ته او بوره ونه د چاپ په گاڼه پسولل شوي او دوه نورې ټولگې د رنجو غرونه او په کاڼو کې خوبونه د چاپ لارې څاري . د رنجو غرونه درېيمه شعري ټولگه چاپکال ۲۰۱۱ شفيع الله بابرزى دا مهال په کابل کې د يو سيمه ييز ټلويزيون شمشاد د موسيقۍ او هنز د برخې مشري کوي سرچينې پښتانه شاعران
عبدالمالک بېکسيار

ښاغلى عبدالملک بیکسیار مخينه په ۱۳۴۳ ز كال كې د په میدان ،وردگ كې زېږېدلى دى . زده کړې لومړنۍ او منځنۍ زده کړې يې د میدان په لېسه كې او لوړې زده كړې يې د كابل پوهنتون د ژبې او ادبياتو په پوهنځي كې پاى ته رسولې دي . عبد المالک بېکسيار د افغانستان يو ځوان نوښتگر شاعر دی . دی د يو ملي اند خاوند دى . خپله پښتونواله او ملي مينه يې په خپلو فرهنگي هڅو په زبات رسولې ده . دى له افغانستان نه لرې په يو هېواد ډنمارک کې د پردېسۍ ژوند تېروې ، خو د خپل تندي د خولو په بيه د هيلې په شان د يوې ښکلې مجلې د خپرولو جوگه دی . رښتينولي ، سپيڅلتيا ، مينه او ملي ولوله د ده د شخصيت نور رغنده توکي دي ، په هېوادنيو او ملي چارو کې بېړندی او گړندی دی ، د خپل ژوند خواږه يې تر ملي ژبې بلهاري كړي ، او د فرهنگي خدمت لپاره يې ځان ملنگ کړی دی . د بيکسيار ملنگي د نورو تر خانۍ او پاچا هۍ غوره ښکاري او په دې ژوند کي يې يو لوی شان او شوکت ليدل كيږي . چاپ شوي آثار سوچونه او کږلېچونه د سنځل گل په شپو کې شینشوبي تیگا داته دکومو غرونو شور یې سیوري دهندارو ډنمارکي لکه خوب هغه وختونه د څپو چې زړه راډک شي باندنۍ تړنې په ويکي شعرونه کې د عبدالمالک بېکسيار شعرونه سرچينې پښتانه شاعران
غلام محمد کاموال

غلام محمد کامه وال په انگرېزي: يو پښتون شاعر دی. مخينه نوموړی د اول گل زوی ، په ١٣٣٣ لمريز کال کې د ننگرهار ولايت د کامې ولسوالۍ په اخوند کلي کې زيږ ېدلې دی . زده کړې لومړنۍ زده کړي ېې د اخوند کلي په ښونځي کي کړي او منځني زده کړې يې د مراد علي صاحب په ليسې کې بشپړې کړي . د علاقې له مخې د پوليسو په اکاډمۍ کې شامل او پر ١٣٥٧ ل كال يې د افسر په توگه د کورنيو چارو په وزارت کې په کار پيل وکړ . د٦٠ او٦٦ کلونو ترمنځ يې د دولتي دندې سره سره د ديپلوم د ترلاسه کولو لپاره دويم ځلي د پوليسو اکاډمۍ ته د کميسار کورس په تعقيب سره ديپلوم ترلاسه کړ٠ نوموړي د مسلکي زده کړې او وړتيا لامله په مهمو پوستونو کې دندې سرته رسولې دي . پر ١٣٦٧ ل کال د ډگروالۍ رتبې ته ورسېد . ښاغلي کامه وال د عسکري دندې ترڅنگ د پښتو ژبې له شعر او ادب سره ډيره مينه درلوده ، له دې لامله يې له ١٣٦٣ ل راهيسې په شعر ويلو پيل کړی دی ٠ کامه وال تر عسکري هممسلکانو ، د هېواد د پښتو ژبي د ليکولانو او شاعرانو سره ناسته پاسته او زياته مينه لري او د هغوی په ټولو غونډو او محفلونو کې يې برخه اخيستې ده . چاپ شوي آثار د ښاغلي کامه وال ليکل شوي اثار دا دي : ژوبل يادونه ، چاپ ١٣٦٨ دزړه لـــــلمه ، شـعري ټـــولــگه کـــــــچکول ، دلنډو کيسو ټولگه ، ناچاپ . ناچاپه آثار د شعر يوه بېلگه پښتانه شاعران پښتانه افغانان
مختار لونگ

لونگ مختار په قوم شينواری ،حيدرخيل،مخيل ، او بيا لياس خانی دی . د مرحوم ملا عبدالمحمد ځوی په ١٣٥٣١١٣ د شينوارو د لوي ولسوالۍ د تورلرگي په کلي کې زيږيدلی دی . مرحوم پلار ېې لونگ ته ځير و د نيکبختۍ دعا به يي ورته ډيري کولي ، همدا د واليدينو او د دوستانو دعاوو اومينې اغيز وچې د لونگ سره د زده کړي او روزني ځانگړې مينه وه . زده کړې لونگ خپله لمړۍ زده کړه د خپل پلار سره اوبيا د کلي په ښونځی کې شامل شو په ١٣٣٥٨کې سره د خپلي کورنۍ پښتونخوا ته په کډه شو د هجرت په وخت کې د الهجرت الجهاد عالي مدرسه ولوسته او بيا دارالعلوم سرحد ته و ړ چې هم هلته خدای د قران الکريم حفظ او قرئت نعمت ور په برخه کړ چې په همدې دوران کې به زما څخه پټ د جهاد تاوده سنگر ته دخپلو ملگرو سره هم تللو،لونگ د اوه ٧ کلونو را هيسي په يو اروپاي هيواد سويس کې ژوند کوي . مختار لونگ دخپلو ښو اخلاقو او ميني له کبله پخپل قوم کې ځانگړی شهرت پيدا کړ چې اوس يې هم ټول مشران او کشران پخپلو مجلسونو کې د ښې بېلگې په څير يادوي. شخصي ژوند چاپي اثار شکمن ترهگر ووژل شو ۲۰۰۶ د لنډو کیسو غورچاڼ پښتانه ليکوال پښتانه افغانان
محمد ابراهیم همیم

د اسلام نومیالی علمبردار او د سره ښکېلاک پرضد د اسلامي مبارزې د لارې ځلاند مشال، سترعام، استاد، ادیب او داعي شهید مولوي محمد ابراهیم همیم د مولانامحمد جعفر زوی پر ۱۳۱۴ل کال د ننگرهار د بهسودو ولسوالۍ د ولایتو د کلي په یوه دینداره او روڼ اندې کورنۍ کۍ دې نړۍ ته سترگۍ راغړولي دي. زده کړې دې لا د اوو کالو و، چې عظیم الشان قرآن یې ختم کړ، وروسته بیا د نجم المدارس په عالي مدرسه کې شامل شو او پر ۱۳۴۱ل کال ترې فارغ او هملته د ښوونکي په توگه وگومارل شو. لیکنې نثري لیکنې د دیني علومو اصول تدریس د قرآن اجتماع سیرت النبي د قرآن پلوشې شېر او خوارې وارې لیکنې پښتانه ليکوال پښتانه شاعران پښتانه افغانان عالمان افغان عالمان پښتانه دینپوهان افغان دینپوهان شهیدان
حسن الهضيبي

حسن الهضيبي رحمه الله د القلیوبیة ولسوالۍ، عربو په الصوالحة د شبین په مرکز کې په ۱۳۰۹هجري سپوږمیز کال ۱۸۹۱ز زېږېدلې دی. لومړنۍ زده کړې یې په خپل کلي کې وکړې، او د لړو زده کړو لپاره د الازهر پوهنتون ته ولاړ. حس الضهیبی لومړنۍ زده په ۱۹۰۷ز کال کې ترسره کړي، بیا د خدیو منځني ښوونځي ته ورغې او د بکلوریا سند یې په ۱۹۱۱ز کال ترې ترلاسه کړ. او بیا د حقوقو مدرسې ته ولاړ او په ۱۹۱۵ز کال ترې فارغ شو. اخوان المسلمين
اتره

اتره په انگرېزي: يو اناټوميکه اصطلاح ده چې د تنې په مانا ده. اتره د ډېريو ژويو او انسانانو د بدن منځنۍ برخه ده چې د ورنو او غاړې تر مېنځ پرته ده. په ورځني ژوند کې د تنې په نامه يادېږي. اتره بيا په دوه اهمو برخو وېشل شوې چې يو يې د گېډې او بل يې د ټټر په نامه يادېږي. اناتومي
د بابل ځوړند بڼ

د بابل ځوړند بڼونه، چې د سمېرامېس ځوړندو بڼونو په نامه هم يادېږي د عراق په ننني الهيلا نومي ځاى كې د لرغونې نړۍ يو له ۷ عجايبو څخه شمېرل كېږي. دا بڼونه د دويم نېبوچايدېېزر لخو په ۶۰۰ مخزېږد كال ودان شوي دي. داسې ښكاري چې نوموړي واكمن دا بڼونه د خپلې ماندينې د خوښۍ لپاره ودان كړي. د عراق ودانۍ او جوړښتونه د عراق بڼونه بابل بابلونيا د عراق پېښليك د تاريخ د بدلون وران ټكي
هډوتري

هډوتري د سولگر هغه برخې او وزلو ته ویل کیږې چې مونږ يې ليدلی او لمس کولی شو. هډوتري په دوه برخو ويشل شوي: ننوتني يا هډوتري وتني يا هډوتري ننوتني هډوتري د سولگر ټولې هغه وزلې چې سولگر ته زموږ مالومات دننه کړي ننوتني هډوتري بلل کیږې. لکه: مږک، .کيليدړه، مېک، ځيرگر، لاېټ پېن، او داسې نور. وتني يا هډوتري د سولگر ټولې هغه وزلې چې زموږ غوښتنو ته ځواب ورکوي يا مالومات له سولگر ځخه مونږ ته ښکاره کوې، او موږ يې ليدلی يا اوريدلی شو وتني هډوتري بلل کيږي. لکه: ليدانى، غږن، چاپگر، او داسې نور. سولگر
کوروف

کوروف په سوېل-ختيځ پولېنډ کې د يو کلي نوم دی چې د پووافې او لوبلين تر مېنځ د کوروفکا د رود پر غاړه پروت دی. دا د يوې ځانته سيمې، گمينا کوروف پلازمېنه ده چې د لوبلين په ولکه کې شمېرل کېږي. په دې کلي کې ۲۸۰۴ د ۲۰۰۷ کال د سرشمېرنې له مخې وگړي مېشت دي.
اسامه بن لادن

اسامه بن لادن په عربی: أسامة بن لادن، زېږېدنه۱۰ وری ۱۹۵۲ ریاض، سعودي عربستان مړینه ۲ مې ۲۰۱۱ ایبټ آباد، پاکستان د اسامه بن محمد د ۵۲ اولادونو له ډلې ۱۷م و او د القاعدې د شبکې مشر وو. مخينه اسامه بن لادن په ۱۹۵۲ کال کې په ریاض کی پیدا شو. پلار یی یمنی وو او مور یی د سوريې وه. کله چی اسامه بن لادن په سعودی عربستان کی د جدّه په پوهنتون کی زده کړه کوله نو د الإخوانو المسلمونو غړی وو. اسامه بن لادن په ۱۷ کلنۍ کې لومړی واده وکړ. د ده لومړنۍ ښځه د سوريې هېواد څخه وه چې نوم ېې نجوا غنم و او د لادن سره د واده کولو پر مهال د ۱۵ کلو عمر کې وه. داسې وېل کېږي چې د لومړنۍ ښځې څخه ېې لس ماشومان راوړي دي او څو ورځې مخکې د ۱۱ د سپټمبر د ۲۰۰۱ م ز کال په امريکايي ودانيو د بريد څخه ېې ښځې ترې طلاق واخيست او د افغانستان څخه بېرته پلرني ټاټوبي ته ولاړه. زده کړې د افغانستان په جهاد کې ېې ونډه د افغانستان د جهاد په کلونو کې اسامه رول درلود، خو د طالبانو له رژيم سره يې همکاري زياته وه. القاعده، افغانستان او اسامه په ۱۹۷۹ کال کی شوروی پوځ پر افغانستان یرغل وکړ نو اسامه بن لادن افغانستان ته ولاړ. هغه مجاهدینو ته پیسې او وسلې ورکولې او د شوروي سره پوځ په مقابل یی جگړه کووله. په نوموړي پير کې ېې د القاعدې تنظیم جوړ کړ. په ۱۹۹۱ ز کال کې د خلیج جگړه پېل شوه، دې کار دی لا زيات د لويديځ په مقابل کې کرکجن کړ . په کال ۱۹۹۱ کی اسامه بن لادن مجبور شو چې د سعودی عربستان څخه سوډان ته ولاړ شي او د ۱۹۹۶ز کال په جنورۍ مياشت کې اسامه بن لادن بيا افغانستان ته د برهاندالدين رباني او څو نورو پخوانيو جهادوالو په بلنه ورمخه کړه. په ۱۹۹۶ ز کال کې افغانستان د طالبانو لاس ته ورغلئ نو اسامه بن لادن په دې هېواد کې د حقیقې مسلمانانو لپاره ډیرې اډې جوړې کړې. د ۱۹۹۸ ز کال په فبروري مياشت کې هغه يوه فتوا ورکړه او په دغه فتوا کې يې ويلي و چې د يهوديانو او د امريکايانو او هر قسم کفری پلويانو وژل د مسلمانانو فرضیه ده ځکه دوی د اسلام دښمنان او یو غولونکې ګروه ده. په ٢٠٠١ کي امریکا پر افغانستان برید وکړ، او اسامه بن لادن قبایلي سيمو ته ولاړ. په ۲۰۰۴ ز کال کې اسامه بن لادن د ایبټ آباد په ښار کی خپل کور جوړ کړ. په ۲۰۱۱ ز کال کې امریکایی ځواکونو پر دغه کور برید وکړ او اسامه بن لادن د امریکې ځواکونو لخوا په ووژل سو او درې ښځې او څو کسان ورسره ټپیان سول. مدني حالت او مړينه سرچينې سعودي عربستان افغانستان د ۱۹۵۷ کال زېږېدنې القاعده
القاعده

القاعده په عربي کی: القاعدة چی په پښتو کی اډه معنی لري یوه افراطی سنی ډله ده چی په ۱۹۸۸ کال کې د اسامه بن لادن لخوا جوړه شوه.د القاعدې ملاتړ د افراطی مسلمانان د اعانو په مرسته کېږی. د القاعدې مشران غواړی چه په اسلامی هېوادونو کې اسلامی دولت جوړ وکړی. د القاعدې مشران هم وایی چی امریکا او بریتانیا په نژدې ختیځ کې د نفت بډایی غلا کوی. تاریخ د القاعدې غړی په ځانگړی ډول عرب مجاهدین دی چي په افغانستان کې یی د شوروی د پوځ په خلاف جگړه کوله. په دې وخت کې مجاهدین د امریکا او اسلامی هېوادونو لخوا ملاتړ کېدل. اسامه بن لادین چی د شوروی د پوځ پر ضد هم جگړه کول مجاهدیونو ته یی پیسې او وسلې هم ورکولی. د افغانستان اسلامی امارت تر جوړولو وروسته اسامه بن لادین د طالبانو په مرسته په دغه هېواد کې د تمرین مرکزونه د مجاهدونو لپاره جوړ کړ. د القاعدې ترتیب القاعده یو تنظیم دی چی د ډلو څخه تشکیل کېږی. هره ډله تقریبا درې تنه لری. د القاعدې قوماندان یوازې درې ډلې رهبري کوی. د ډلې غړی عموما د دښمن په هېواد کې د حکومت پر ضد هیڅ دهشت گر عملیات نه کوی. خو تر څو کالو وروسته د القاعدې قوماندار به دهشت گردانو ته امر ورکړی او دهشت گردان به هغه امر پر ځای کوی. د القاعدې عملیات القاعده په ۱۹۹۶ کې په سعودی عربستان کې د امریکا پر مرکزونو برید وکړ. په هغه برید کې لس تنه وژل شو. په ۱۹۹۹ کال کې دهشت گرانو په نایروبی او دارالسلام کې د امریکا پر سفارت خانو برید وکړل. په برید کښې ۲۰۰ تنه وژل شول او ۵۰۰۰ تنه زخمی شول. په ۲۰۰۰ کال کښې د عدن په ښار کې دهشت گردانو د امریکا پر جنگی بیړۍ برید وکړل او په برید کښې ۱۷ تنه وژل شول. په ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ کال کې په امریکا کې ۱۹ دهشت گرانو څلور الوتکې ونیول او د الوتکو په مرسته یی د نیو یورک او واشینگتون په ښارونو کې پر ودانیو برید وکړل. په برید کې تقریبا ۳۰۰۰ تنه وژل شول. دا هم ولولۍ اسامه بن لادن ملا محمد عمر اخوند طالبان ابو محمد تحسین ملا علي افغانستان القاعده
سعدالدين شپون

سعدالدين شپون زوکړه ۱۳۱۲ لمريز لېږدي کال، د کندوز ولايت، د خان اباد ولسوالۍ - مړینه د ۱۳۹۶ لمريز لېږدي کال د وږي ۱۹ امريکا په انگرېزي: د پښتو داستاني اثارو يو پښتو ژبی ليکوال دی. مخينه سعدالدين شپون د ده په خپله وینا د ظاهر شاه د پاچا کېدو پر کال زېږېدلی دی. ظاهر شاه د ۱۳۱۲ په عقرب کې پر تخت کښېناست. کورنۍ یې لوستې وه. پلار یې د دولت په دستگاه کې د ځای او مقام خاوند وو. شپون د ننگرهار ولايت له خوږیاڼیو د کندوز ولايت خان آباد ته کډه شوی وو. سعد الدين شپون د قاضي برهان الدين، چې د اتحاد خان آباد ورځپاڼې مدير وو، زوی او د گهيځ د اوونيزې پازوال چلوونکي منهاج الدين گهيځ ورور دی. نوموړی د کندز په خان آباد ولسوالۍ کې زېږېدلی دی. هغه مهال افغانستان او په خاص ډول کابل د نوو، بدلون غوښتونکو ځوانانو د مبارزو ډگر وو. سعدالدین شپون که له یوه لوري د بدلون د بهیر لاروی وو، له بل لوري یې ملي واقعیتونه هم له پامه نه غورځول. زده کړې سعدالدين شپون خپلې لومړنۍ زده کړې د خان آباد ولسوالۍ په سيمه ايز ښوونځي کې وکړې او د منځنيو زده کړو لپاره د افغانستان پلازمېنې کابل ته تللی او هلته يې د حبيبيې ليسې نه د دوولسم ټولگي بريليک تر لاسه کړی دی. تر دې وروسته يې پر ۱۳۳۵ ل کال د کابل پوهنتون د ژبو او ادبیاتو په پوهنځي کې لوړې زده کړې وکړې. بيا يې نورې زده کړې په امريکا کې سر ته ورسولې او خپله ماسټري يې له دغه هېواده واخيسته. دندې سعد الدين شپون د افغانستان د علومو اکاډمۍ غړيتوب درلود او تر يو څه مودې يې په همدغې اکاډمۍ کې دنده ترسره کړې. په کابل پوهنتون کې یې د اشرف غني، حکیم تڼیوال، بهاءالدین مجروح او نورو په ملتیا په افغانستان کې د علم او علمي څېړنو له پاره له ولسونو سره ناسته ولاړه درلوده. یو وخت د ملگرو ملتو په یو دفتر کې مامور شو او له همدې ځایه، د ثور له کودتا وروسته د بل شوي اور لمبو مهاجرت ته اړوېست. په پېښور کې یې هم د بنسټپالو له نېشونو سره گوزاره ونه شوه، اروپا ته ولاړ او د کوپن هاگن په یو پوهنتون کې یې په تدریس پیل وکړ. وروسته د امریکا غږ راډیو پښتو خپرونې ته ورغی چې له دغه ځایه یې خواږه، تاوده غږ هم د مهاجرینو په کمپونو کې د بې کوره افغانانو خېمي وښورولې. له جنگه مخکې یې شعرونه او لیکنې په دولتي چاپي رسنیو کې خپرېدلې. د افغانستان د نوي نسل د لیکوالو په سرلارو کې راته. هغه تر ډېرې مودې د امريکا غږ راډيو پښتو څانگه کې د وياند او خپرونې چمتوکوونکي په توگه دنده سرته رسولې ده. ادبي ژوند د ليکوال شپون له لوري د کندوز د خان اباد سيمې انځورونه ښايي په اوسني پښتو داستاني اثارو کې بې جوړې وي. د هغه څېړنيز او روان نثر او د څيری کښنې توان دوی له ډيرو معاصرو کيسه ليکوالو بېلوي او په دې ډول سعدالدین شپون بېل ځېل خپلوي. مړينه وتلی افغان لیکوال، شاعر او د کابل پوهنتون پخوانی استاد سعدالدین شپون د امریکا په ویرجینیا ایالت کې د ورپېښې ناروغۍ له کبله د ۱۳۹۶ ل کال د وږي ۱۹ د ۲۰۱۷ ز کال د سپتمبر ۱۰ مه د ۸۴ کلونو په عمر ومړ. د ارواښاد استاد سعد الدین شپون جنازه د ۱۳۹۶ ل کال د وږي پر ۲۴ سهار د جمعې پر ورځ له امریکا څخه کابل ته انتقال او بیا د ښخولو لپاره لغمان ولایت ته ولیږدول شوه، چې له غرمې وړاندې په لس نیمو بجو د هغه له وصیت سره سم د لغمان د سرخکانو په سیمه کې د ارواښاد پوهاند محمد حسن کاکړ د قبر ترڅنگ خاورو ته وسپارل شوه. چاپي آثار و نه و يو شپون و شين ټاغی گټيالی د سمڅې ياران د بنگي غاړه ښاېستو باندنۍ تړنې په ويکي شعرونه کې د سعدالدين شپون يو شعر د بنگي غاړه - د سعد الدين شپون د لنډو کيسو بشپړ کتاب په سکرېبډ کې. سرچينې پښتانه شاعران پښتانه ليکوال پښتانه افغاني ليکوال افغانان
هندوکش

هندوکش په پارسی کې : سلسلہ کوہ هندوکش، په اردو کې: ہندوکش، په هندی کې: د غرونو لړۍ ده چې په افغانستان کې د پاکستان په شمال لویدیځ کې پرته ده. هندوکش د نړۍ څلورم لویه د غرونو لړۍ ده. د هندوکش نوم په ۳۲۹ کال عیسوی سنی مخکې ستر سکندر د هندوکش سیمې ته ورسېده او دغه غرونو ته د نوم ورکړ په پښتو کې: هندوستاني قفقاز. د هندوکش غر تر ۷ پېړۍ پورې د پاریاترا پروته په نوم یادېده. هندوکش افغانستان پاکستان
غازي مېداد خان اڅکزی

غازي مېداد خان اڅکزی د بدين خان زوی، د گل محمد خان لمسی، د ترهټ خان کړوسی او مهک اڅکزي کوسی و. نوموړی د توبه اڅکزۍ په جلگه کې ږېږېدلی دی. مېداد خان چي د اڅکزو د حمېدزو د پښې سره يې تړاو درلودی په ډېر کم عمر هرات ته ولاړی او هلته د افغانستان په پوځ کې يې دنده ترلاسه کړه. دهرات د ساگزي ټبر خان خپله لور ببو و مېداد خان ته ورکړه. د مېداد خان دوه ځامن وه چي مشر يې سيدوخان او کشر يې ميرزا محمد ايوب خان نومېدی. د غازي مېداد خان يوه لور هم وه چي محمدزۍ نومېده. نوموړی په ډېر کم سن د تورن تر رتبې ورسېدی. په ۱۸۸۰ زېږيز کال نوموړي ته د غازي محمد ايوب خان لخوا دنده په لاس ورکړل سوه چي د خپل ټبر خلک چي زياتره د توبې د غرونو تر منځ آباد وه د انگرېزانو پر ضد جهاد ته راوبولي . نوموړي په توبه کې د اڅکزي ټبر ځوانان د ځان سره مله کړه او کندهار ته ولاړی. نوموړي د خپلو ملگرو سره په ډېره مړانه د ميوند په جگړه کښي ونډه واخيسته. غازي مېداد خان د ميوند په جگړه کې سخت ژوبل سو خو بيا هم د جگړې تر پايه په مړانه وجنگېدی. د ميوند جگړې د نورو مجاهدو تر څنگ مېداد خان اڅکزي په خپله مړانه ځان، خپل ټبر او خپل ملت ته تلپاته وياړ ور په برخه کړی. دغازي مېداد خان د مړينې وروسته د غازي مېداد خان کورنۍ هرات پرېښوده او په کندهار کي آباده سوه. د غازي مېداد خان مشر زوی د ناروغۍ له وجې مړ سو او اولاد يې نه درلودی. د غازي مېداد خان کشر زوی ميرزامحمد ايوب خان و چي په پښتو او پاړسي ژبه يې شعر ويلی. د ميرزا محمد ايوب خان دوې قلمي شعري ټولگې پاتې دي چي پکې په پاړسي او پښتو شعرونه دده په ښکلي ليک ليکل سوي دي. ميرزا محمد ايوب خان په کندهار کې د ماليې د وزارت چارواکی و او ورسته د گيزاب اولسوال وټاکل شو. مرزا محمدايوب خان دوې ماينې په روزگان کې درلودې او يوه يې په کندهار کې. د مېداد خان اڅکزي يوه لور وه چي محمدزۍ نومېده. محمدزۍ د کندهار لومړنۍ عالمه ښځه وه چي نورو ښځو ته يې د قرآن د تفسير د ښوونې تر څنگ ادبي ښوونې هم کولې او ډيرې زده کونکي يې وروزلې. دغازي مېداد خان نيم لمسيان او کړوسيان اوس د افغانستان په روزگان او نيم لمسيان او کړوسيان يې د سويلي پښتونخوا په کوټه ښار کښي آباد دي. د افغانستان نوميالي د افغانستان غازيان افغانان پښتانه غازيان
احمد حسیني

احمد حسيني، یو كردي عالم او شاعر دی. په ۱۹۵۵ز کال د سوریې ختیځ په لودیځ کردستان د عامودا ښار کې زېږېدلې دی. د فلسفي موضوعاتو زده کړه یې له دمشق پوهنتون څخه ترلاسه کړه. احمد حسیني د کوردي ژبې یو پیاوړې شاعر او ادیب تېر شوې چې په خپله ژبه کوردي ژبه کې یې ډېر ستر، ستر دیوانونه پرېښي. د کوردي ژبې کره کتونکي دې د کوردي ژبې له اوسنیو شاعرانو سالار گڼي. دې په له ۱۹۸۹ز کال راپدېخوا د السويد په ښارگوټي ک اوسېده. دده د شعرونو زیاتره قصیدې نورو نړیوالو ژبو لکه: عربي، ترکي، انگرېزي او الماني ته ژباړل شوې دي. ده د شعر او شاعرۍ سره، سره ادپی نړۍ ته هم نه هېرېدونکي خدمتونه کړي، او په برېښیزه نړۍ کې یې خپل خدمتونو ته دوام ورکړې. د تبرېز او روجافا په نامه گورتپاڼو چلولونه هم د همدې ادیب پر غاړه وه، او د مرگ تر وخته یې خپلو ادبي هلوځو ته دوام ورکاوه. فلسفه عربي فيلسوفان مسلمان فيلسوفان ختيځ فيلسوفان کردي شاعران کردي خبريالان عراقي ممثلين زوکړې مړينې فيلسوفان
ابراهيم عوض

ډاکټر ابراهيم عوض یو عربي ادیب او اسلامي مفکر ؤ مصري. زوکړه ډاکټر ابراهيم عوض په کال ۱۹۴۸ز د مصر په کتامة الغابة کلي، په بسيون نومي ځای په لودیځه ولسوالۍ په یوه سوداگریزه کورنۍ کې وزېږېد. زده کړه علمي ژوند لیکنې پوهنیز منهج یې د ابراهیم عوض گورتپاڼې او بلاگونه د ډاکټر ابراهيم عوض بلاگونه او گورتپاڼې په لاندې ډول دي، چې تاسې کولای ش، له هغې څخه دده لیکلي کتابونو او لیکنو په درځنونو توکي ترلاسه کړ. گورتپاڼې او بلاگونه په لاندې توگه دي: د ابراهیم عوض په اړه نورې لیکنې موقع وکتب الدکتور إبراهيم عوض الموقع الرسمي للدکتور إبراهيم عوض نبؤة جورج بوش غروب الشمس إنجيل متى والد مريم اليهود الأناجيل أخطاء إبراهيم عوض انظر التصريح بالنقل في صفحة النقاش فلسفه مسلمان فيلسوفان عرب فيلسوفان ختيځ فيلسوفان مصري فيلسوفان مصري اديبان مصري پوهان فيلسوفان
ملا صدرا

ملا صدرا محمد بن ابراهيم القوامي الشيرازي -هجري ،-زېږد. ملا صدرا د شیعه گانو له فیلسوفانو څخه و، چې نظري او عملي پېژندنې معرفت یې سره جمع ک، چې دا کار په فلسفه کې د الحکمه المتعالیه په نامه یادېږي. دده فلسفي نظریات له نورو فیلسوفانو سره په ټکر کې ول، چې زیاتره فیلسوفانو دده له نظریاتو منلو څخه انکار وکړ. ژوند ملا صدرا په یوه بډایه کورنۍ کې وزېږېد. پلار یې د خپل پیر وزیر و، او ملا صدرا د پلار یواځینې وارٍث و. ده ته له پلار څخه ډېر مال او دولت پاتې ش، نو ده هم وپتیله چې دا مال او دولت په سمه لار کې مصرف کړي. ده د پوهې او زده کړې ترلاسه کولو پسې مټې رابډ وهلې، او د پوهې لوړو پوړیو ته ورسېد. د اصفهان په حوزه کې ، چې هغه وخت د واکمنۍ پلازمېنه وه په زده کړه پیل وکړ، ان تردې چې د شیخ البهایي درسي کړې ته به هم حاضرېده. ښوونکي یې الشيخ محمّد بن حسين الحارثي ، چې په الشيخ البهائي پېژندل کېدو. السيّد محمد باقر الحسيني ، چې په بالمحقق الداماد پېژندل کېدو. السيّد أبو القاسم ، چې په مير فندرسكي پېژندل کېدو. تلامذته الشيخ محمّد محسن ، المعروف بالفيض الكاشاني . الشيخ عبد الرزاق اللاهيجي . الشيخ حسين بن إبراهيم التنكابني . الملا عبد الرشيد . ادبي ژوند او لیکنې یې په لاندې توگه د: الشيرازي دراسة بيبليوغرافيةأحمد ماجد د صدرالدین شیرازي کتابونه او لیکنې: ا ځانگړي کتابونه: الحكمة المتعالية في الأسفار الأربعة العقلية: دا کتاب د الشيرازي له مهمو کتابونو څخه گڼل کېږي. په دې کتاب کې یې خپله فلسفه راټوله کړې، او په څلورو څپرکیو یې ویشلې: أ السفر من الخلق إلى الحق. ب السفر بالحق في الحق. ت يقابل الأول لأنه من الحق إلى الخلق بالحق. ث يقابل الثاني من وجه لأنه بالحق في الخلق. الشواهد الربوبية في المناهج السلوكية: المبدأ والمعاد: رسالة المشاعر: الحكمة العرشية: المظاهر الإلهية في أسرار العلوم الكمالية: مفاتيح الغيب: كسر أصنام الجاهلية: رسالة في حدوث العالم: رسالة طرح الكونين: رسالة في اتصاف الماهية بالوجود: رسالة خلق الأعمال: رسالة في القضاء والقدر: رسالة في التشخيص: رسالة في التصور والتصديق: رسالة الواردات القلبية في معرفة الربوبية: رسالة في اتحاد العاقل والمعقول: المزاج: رسالة في المعاد الجسماني: رسالة التنقية: لمية اختصاص المنطقة بوضع معين من الفلك: ديباجة عرش التقديس: أجوبة مسائل شمس الدين محمد الجيلاني: أجوبة المسائل النصيرية: إيقاظ النائمين: أكسير العارفين في معرفة طريق الحق واليقين: الجبر والتفويض: الحشر: سريان نور وجود الحق في الموجودات: المسائل القدسية: شرح الهداية الأثيرية: رسالة إلى ميرداماد: الرسالة الثانية: الرسالة الثالثة: الرسالة الرابعة: التفسير الكبير: متشابه القرآن: شرح أصول الكافي: ب په فلسفي کتابونو شرحې لیکل: تعليقات على شرح حكمة الإشراق: حاشية إلهيات الشفاء: ج ځینې مشکوک کتابونه چې ده ته منسوبېږي: إثبات واجب الوجود: الحواشي على شرح التجريد: شبهة الجذر الأصم: الحاشية على الرواشح: حاشية أنوار التنزيل. رسالة في الإمامة: د اللمعة په شرحه باندې لمنلیکونه: بهرنې تړن د ملا صدرا په نامه فلسفي گورتپاڼه دا لیکنه د ملا صدرا د ژوند ځینې اړخونو باندې رڼا اچوي فلسفه فيلسوفان مسلمان فيلسوفان ختيځ فيلسوفان مسلمان پوهان مسلمان شيعه فيلسوفان دينپوهان
شېر شاه سوري

-. شیر شاہ سوری - - چې د شېر خان په نوم هم ياد شوی يو ځواکمن افغان پښتون لوی واکمن ؤ چې د هند په لويې وچې يې خپله واکمني چلوله. لومړی هغه د مغولو په لښکر کې يو سرتېری ؤ چې بيا سرلښکر او بيا د هند په بيهار ولايت کې والي شو. په ۱۵۳۷ ز. کال کې چې کله مغول پاچا همايون په سفر وتلی و، نو شېرشاه سوري بنگال د خپل ولکې لاندې کړ او په همدې توگه يې د نوې سوري امپراتورۍ بنسټ کېښوده. شېر شاه سورې په شپاړسمې ميلادي پېړۍ کې د هند باچا و او دا انځور دوه سوه کاله وروستو جوړ شو. مخينه شېر شاه سورې په شپاړسمې زېږدي پېړۍ کې د هند باچا و . سياسي ژوند واک ته رسېدنه حکومت او مديريت د سپینو زرو سکې جوړول روپۍ دودول سمونونه اهمې نېټې - سرچينې . -- . . - . . : : : : - . : --- . . . . : : : --- . . . . نورې لوستنې -- -- - - - . باندنۍ تړنې - سوري واکمنۍ د ۱۴۸۶ زوکړې د ۱۵۴۵ مړينې پښتانه د بيهار پښتانه اتلان شېرشاه سوري
د افغانستان بيرغ

د افغانستان بیرغ چي د محمدي بیرغ په نامه هم په يادېږي، سپین رنګ لري او په منځ کي یې اوله کلمه او تر اولې کلمې لاندې د افغانستان اسلامي امارت ليکلۍ وي. دا بیرغ لومړي ځل په کال ۱۹۹۶م کي د افغانستان پر ارګ ماڼۍ ورپول سو. په ۲۰۰۱م کال د امريکايي اشغالګرو په ملاتړ د شمالي ټلولۍ حکومت جوړ او ورسره د طالبانو حکومت او سپین بیرغ دواړه رسماً له منځه ولاړل. خو په شاوخوا ۲۰۰۴م کال کي د طالبانو د غورځنګ غړو بېرته تر همدې سپين بیرغ تر سایې لاندي خپل سياسي او وسله واله مبارزه پیل کړه چي په پایله کي یې د ۲۰۲۱م کال د اګست پر ۱۵مه بیرته همدغه بیرغ پر ارګ ماڼۍ ورپول سو. نور ولولئ د افغانستان همدا اوسنۍ ملي بیرغ چي تور، سور او زرغون رنګ لري په کال دشهید داوودخان له لوري په رسمي توګه وټاکل سو اوهمدغه دافغانستان دخلکو، ملي هویت او افغان تاریخ ریښتني استازیتوب کوي چي تاریخ یې دغازي امان الله خان مخکي دورې اودانګرېزانو په وړاندي دافغانانو دمبارزې ښکارندویي ته ورګرځي. د غازي امان الله خان له لوري تر خپلواکۍ اخیستلو وروسته چي د افغانستان په تاریخ کي کوم بیرغونه له پورتني بیرغ څخه ماسېوا په نورو رنګونو او بڼو رامنځ ته سوي یا د حکومتونو له لوري ټاکل سوي دي هغه ټول شخصي او ګوندیزه بڼه لري او هیڅ یوهم د افغانستان استازیتوب نه کوي. د یادو بیرغونو څخه مشهوره هغه یې د خلق ګوند سور بیرغ، د مجاهدینو تور، سپین او زرغون بیرغ، د حزب اسلامي زرغون بیرغ او د طالبانو اړوند سپین بیرغ یادولای سو. تاريخي بيرغونه دا هم وگورۍ د افغانستان نښان باندنۍ تړنې - افغانستان د افغانستان ملي نښانونه رپي د هیوادونو له مخې
اورياخېل

اورياخېل غلجی پښتانه در اوزیات شمیره دکابل ولایت دپغمان په ولسوالی کی استوگنه لری . هلته ددوی مشهور کلی اوسیمه اورياخېل په نامه سره یادیژی یوه شمیر اوریاخیل د کابل لویدیح سیموته او په تیره بیا دمیدان وردک په ولایت کی هم استوگنه لری. یوزیات شمیر اوریاخیل دپکتیاد ولایت دزرمتزرملیپه ولسوالی کی هم استوگنه لری اودلغمان په ولایت داوریاخیلو شمیر دکالد احصائی له مخه دولس زره یو سل اته اتیاتنه ته خودل شوی دی چی دلغمان په مرکز مهترلام اوقرغیو په ولسوا لیو کی وسیژی همداراز یو شمیر اوریاخیل د پروان ولایت د قره باغ په ولسوالی کی هم میشته دی. پښتانه ټبرونه
عبدالودود پښتونځار

عبدالودود پښتونځار د ملا شاه محمد زوى او مولوي غلام محمد لمسى دى، چې د لغمان ولايت،د قرغه يو ولسوالۍ د فرمانخېلو په کلي کې پر ١٣٦٠ ل کال زېږېدلى. زده کړې لومړنۍ زده کړې يې پاکستان ته دکډوالۍ په دوران د سوابۍ په برکي پنډغالي، منځنۍ زده کړې يې د کوهي زاخېلو په پنډغالي، ثانوي زده کړې يې په اسلام اباد کې ترسره کړيدي. همداشان د ژبې او ادبياتو په برخه کې يې داسلام اباد په بېلا بېلو پوهنيزو مرکزونو کې زده کړې کړيدي. دندې دۀ په اسلام اباد کې دکډوالوافغانانو دروزنې لپاره يو منځنى ښوونځىغلام سخي منځنى ښوونځى د اسلام اباد په کچه ابادۍ کې پرانستى وو،چې ددغه ښوونځي په برکت له پنځه سوه څخه ډېرو پښتنو ناچارو ماشومانو زده کړې پکې وکړې او د ليک لوست له نعمت ،څخه برخمن شول. نوموړى په ٢٠٠۵ ز کال داگسټ په مياشت کې له اسلام اباد نه افغانستان ته راغلى او دوردگ-ميدان ولايت د والي وياند وگومارل شو. همداشان دى دکابل ښاروالۍ د ښاري خدمتونو دمعينيت مطبوعاتي او فرهنگې مسوول هم پاته شوى.دۀ په ميدان - وردگو كې د ځينو ملحوظاتو پر اساس ويندوي پرېښوده او يو ځل بېرته ښاروالۍ ته راغى او په ښاروالۍ كې د ښاري خدمتونو د معين سكرټر شو خو هغه دنده يې هم له دې امله چې خپل فرهنگي كارونو ته نه وزگارېده، پرېښوده او يو ځل يې خپل ځان له دولت نه راوكيښ او په خپلو ليكنيو چارو اخته دى. ادبي لاسته راورنې دى په پښتو او انگرېزۍ ژبو کې ليکنې کوي. او ځان په ډانگ پېلې تو گه پښتون نشنلسټ بولي. دى لنډې ادبي ټوټې هم ليکي، چې يوه يې داده: څه وايي؟ د ساحل په لور روانې چپې، دمازديگرزېړی لمر، دگلونوسپړېدل اورژېدل، دسپرلي راتله اوبېرته تله، دشپې چوپه چوپتيا، دورځې بنډارونه اوغوغا، دسپرلي هرخواگلونه شيندل،دخزان ډاگ اوبېديا، څه وايي؟ دورځې تېرېدل،دشپې راتلل،دمغروره سيندچپې په ځگونو بدلېدل، له گلاب نه دمچکو اخستو لپاره دپرخې راتلل اوسهار داغيارله لاسه پناه کېدل،څه وايي؟ بس ټوله دپيدا، او پناه کيسه ده. دژوند ژوره فلسفه ده. نورهېڅ نه دي.د ژوند داستان دی اوبس! اخر دومره بې اعتماده؟روان ؤم په لار کې مې پيشو وليدله، ماته يې راوکتل. کتلو يې زما پام هم ځانته واړاؤ. په کتو کې يې مينه وه. معصومه مينه. زړه مې وغوښتل،چې حال ترې وپوښتم. دمينې خبرې ورسره وکړم. دژوند کيسې ورسره و وايم. او پردې پوه شم، چې دوى ته ژوند څه معنى لري؟ نو ورته ودرېدم.خو دې رانه منډه کړه. ورته کښېناستم. غېږ مې ورته خلاصه کړه او ورنه مې وغوښتل چې راشي! ما ورنه دراتلو هيله درلوده، خو دې رانه بيا منډه کړه او په يو ځاى کې ودرېده، مخ يې ماته را وگرځاؤ. بيا مې ورته زارۍ پيل کړې، چې راشي،دزړه خواله سره وکړو او دژوند کيسې او فلسفې سره ووايو. تاسې باور وکړئ، زارۍ مې ډېرې ورته وکړې. دسليمان عليه السلا م قسم مې ور واچاؤ. هان چې د ډېرو زاريو نه مې سترگې له اوښکو ډکې شوې.خو دې راته هماغسې کتل او زاريو پرې هيڅ اثر نه کاؤ. له ناکامه پاسېدم. سوړ اسويلى مې له خولې ووت او له ځان سره مې وويل، چې دا انسان څومره بې اعتماده دى چې حيوانات يې هم پر مينه،زاريواو ننواتو باور نشي کولاى! چاپ شوي اثار اتمه مڼې گل د اتمې مڼې گل مېلې دراپورونو او شعرونو ټولگه ده چې د مڼې په اړه پكې پوره څېړنه شوېده. چاپ اثر ناچاپه اثار پښتو-انگريزي انځوريز سيندناچاپ اس د تاريخ په اوږدو كې داس په اړه ځانگړى څېړنيز اثر، ناچاپ له ميرخانه تر كرزيه تاريخي اثر، ناچاپ وردگ د تاريخ په اوږدو كې ناچاپ پخوانی مصر او مصری ښاريتوب باندنې تړنې د عبدالودود پښتونځار وېبلاگ اندور د عبدالودود پښتونځار دويم وېبلاگ پښتانه افغانان پښتانه ليکوال
د چک وردگو د برېښنا فابريكه

دابرېښناکوټ په ١٣١٩ل.ل کال دالماني کارپوهانوپه واسطه دزمنس کمپنۍ لخواجوړشوی.دغوائي ترکودتا يې وړاندې درې عشاريه درې ميگاواټهدرې زره اودرې سوه کيلوواټه برېښناتوليدوله،چې هان ٤٠ کيلوواټه برېښنايې دکابل ځينودولتي اداروته هم ورکوله.له بده بخته ددې برېښناکوټ کاسې اوس له خټونه ډکې دي اوتوربينونه يې له کاره لوېدلي دي.چک برېښناکوټ ددى ولايت يوه ستره اقتصادي شتمني ده چې اوس دبيارغونې انتظارباسي.څوځله دوالي عبدالجبارنعيمي لخواداوبواوبرېښنا وزيرمحمد اسماعيل خان ته يې دجوړولو وړانديزوشو، چې دا دى ايله، ايله يې اوس ١٣٨٧جوزا کې لومړني کارونه پيل شويدي. دچک دبندپرغاړه يوهوټل هم شته،چې يومهال به سيلانيان پکې دېره کېدل خوبدبختانه هغه هوټل هم دجوړېدولارې څاري. دپښتونځار له يادښتونو څخه
محمد طارق بزگر

محمد طارق بزگر په انگرېزي: يو افغان ژورنالست دی چې د شلو کلونو راپدېخوا د دعوت په نوم يوه انفرادي، خپلواکه خپرونه خپروي چې د پښتو د ژبې په څنگ کې په دري او انگلیسي ژبو هم خپرونې لري. مخينه محمد طارق بزگر د افغانستان د کونړ د ولایت دی. زده کړې په کابل ، پیښور، ناروې، امریکا او انگلستان کې يې زده کړې کړي دي. نوموړی د ۱۹۸۸ کال نه راپدېخوا د ناروې په هېواد کې د خپلې کورنۍ سره اوسېږي. ښاغلي بزگر په بې شمیرو افغاني او نړیوالو غونډو کې برخه اخیستې ده او د افغانانو په مېنځ کې یوه پیژندل شوې څیره ده. ښاغلی بزگر د انترنت په نړیوال جال د دعوت د ویبپاڼې چلوونکی هم دی . دغه د ۲۰۰۵م زېږدي کال څخه راپدېخوا، د انټرنت له لارې چمتو شوې . نوموړی په نړیواله کچه هم د افغانستان یو پیژندل شوی خبریال دی. دغه خبریال په دعوت وېبپاڼه کې د سلگونو لیکنو راټولولو برسیره د نړۍ او افغانستان د سیاسي مشرانو سره په سلگونو مرکې هم کړي دي. د هغه د دعوت خپرونه د افغانستان څخه بهر تر ټولو افغاني خپرونو پخوانی اخبار دی. د دعوت وېبپاڼه د دعوت وېبپاڼه په لومړی ځل کال ۲۰۰۵م زېږدي کې د په نوم پیل شوه، څه موده وروسته ېې پاڼه د لنډ مهال لپاره خپرونې ودرولې . په کال ۲۰۰۸م زېږدي کې ېې پاڼه په نوې بڼه بيا گړندۍ شوه او ترنن پورې ېې خپرونې د انټرنټ په مټ د په پته روانې دي . باندنۍ تړنې د انټرنټ پر مټ د دعوت د رسنۍ وېبپاڼه افغان خبريالان افغانان پښتانه پښتانه ليکوال افغان خبريالان
يعقوب کندي

ابو يوسف يعقوب كندي لومړنې مسلمان فيلسفو دى. په سوېلي عربو كې د اوسېدو له وجې په فيلسوف العرب باندې هم پېژندل كېږي. دده د پيداېښت په اړه تاريخ كومه كره نيټه نده ښودلې. خو داسې انگېرل كېږي، چې د نهمې زېږدې پېړۍ په نيمايي كې د كوفې په ښار كې زېږېدلې وي. دا خبره هم مالومه ده، ېچ دې د عباسي واكمن مامون الرشيد په پير كې ژوند كاوه، او د المتوكل باالله تر مړينې هم ژوندې وو. ليكنې تركوم ځايه چې د كندي د ليكنو خبره ده، ده په مختلفو علومو لكه، فلسفه، منطق، هندسه، شمېرپوهنه، ټنگټكور، ستورپېژندنه، رنځپوهنه، جدل او سياستپوهنه كې بې شمېره ليكنې كړي او بې شمېره كتابونه يې په پوهنيز ميراث كې پرېښي، چې ددې كتابونو يو اوږد لړليك ابن ابي اسبيعه او ابن نديم په خپلو كتابونو كې راوړي دي. ددې كتابونو وېشنه يې په لاندې توگه كړې: فلسفه ۲۲ كتابونه ستورپېژندنه ۱۹ كتابونه جدل ۱۶ كتابونه دا هم وگورئ اسلامي پوهان اسلامي ساينس د عربو ساينسپوهانو او عالمون لړليك بهرنۍ تړنې - - د زېږېدنې د مړينې د مې پېړۍ شمېرپوهان د مې پېړۍ فيلسوفان عربي ستورپوهان عربي شمېرپوهان عربي فيزيکپوهان عربي فيلسوفان عربي ساينسپوهان عراقي شمېرپوهان مسلمان شمېرپوهان مسلمان ستورپوهان مسلمان فيلسوفان درملپوهان سني مسلمانان فيلسوفان
گلايکوليسېز

دا هم وگورۍ: گلوکونيوجنېسېز . گلايکوليسېز د گڼ شمېر تعاملونو د لړۍ نوم دی چې گلوکوز په پايروېټ بدلوي او ورسره يو مقدار اډينوسين ټرايفاسفېټ هم توليدوي.دا تړنگنوم د يوناني ژبې د وييکو خوږ او حل کېدنه څخه جوړ شوی. گلايکوليسېز يوه مېټابوليکي پروسه ده چې په دې پروسه کې گلوکوز يا قنديات په پايروېټ بدلېږي. د همدې پروسې د ترسره کېدو وروسته چې کومه انرژي په لاس راځي هغه د هغې لوړې انرژۍ لرونکي مرکبونو په جوړېدنه کې لکه، د اډېنوسين ټرای فاسفېټ او نيکوټين اډېنين ډای نيوکليوټايډ کارېږي. گلايکوليسېز د لسو پرله پورې تعاملونو يوه لړۍ ده چې لس مېنځگړي تعاملي مرکبات پکې ونډه ترسره کوي. همدا مېنځگړي مرکبات په گلايکوليسېز پروسه کې دننه کېدو ځايگی هم برابروي، د بېلگې په توگه ډېري يوقندي شکرې لکه فرکټوز، گلوکوز او گلاکټوز کولای شي چې د همدغو منځگړو مرکباتو په يوه يا بل پړاو کې تعاملي برخه واخلي. سرچينې ژونکيميا سلولي سااخيستنه استقلابي لارې کاربوهايډرېټ